comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quiuenit adorare sacerdoti dĩ & sacerdotidõ : lacta
me in partem sacerdotii tui manducare panem .
Nolo in patrum meorũ collo cari honore : quia pul¬
lus est : iactame in partem sacerdoti tui : elegi
enim abiectus esse indomo dĩ Qualecumq &
quantulum cũq membrum eẽ cupio sacerdotii
tui ⁊ Sacerdotium quippe hic ipsam plebem
dicit : Cuius plebis illes acerdos est mediatordĩ
p&rus : Plebs sca regale sacerdotiũ: Qua uis
non nulli sacrificii tui sint interpretati non sa¬
cerdotii tui: quod nihil hominus eundẽ signifi¬
cat populũ xp̃ianũ: undedicit apostolus paulus:
Vnus panis unum corpus multisumus: &iterũ ex¬
ergo addidit manducare panẽ. &iam ipsum sacri¬
ficii genus eleganter ex pressit : dequo dicit sacer¬
dos ipse : panis que ego dedero caro mea ẽ prosecu¬
liuita: Ipsum ẽ sacrificiũ non secundum ordinẽ
Maaron sed secundum ordinẽ melchi sedec: Qui

Expanded text:
qui uenit adorare sacerdoti Dei et sacerdoti Deo? Iacta qui uenit adorare sacerdoti Dei et sacerdoti Deo? Iacta me in partem sacerdotii tui, manducare panem. Nolo in patrum meorum conlocari honore, qui nullus est; iacta me in partem sacerdotii tui. Elegi enim abiectus esse in domo Dei; qualecumque et quantulumcumque membrum esse cupio sacerdotii tui. Sacerdotium quippe hic ipsam plebem dicit, cuius plebis ille sacerdos est mediator DeiPetrus: Plebs sancta, regale sacerdotium. Quamuis nonnulli \'sacrificii tui\' sint interpretati, non sacerdotii tui\'; quod nihilo minus eundem significat populum Christianum. Unde dicit apostolus Paulus: Unus panis, unum corpus multi ergo addidit: Manducare panem, etiam ipsum sacrificii genus eleganter expressit, de quo dicit sacerdos ipse: Panis, quem eg4 dedero, caro mea est pro saeculi uita. Ipsum est sacrificium; non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ph&a dixit : reliquiȩ saluefient : unde & aposto lus
Sic ergo inquit & in hoc tempore reliquiȩ perelectionẽ
gratiȩ saluȩ factȩsunt : quia & detalib reliquiis be¬
ne intellegitur essedequo dictum est: qui superauerit
in domo tua: profecto credidit inxpm̃ sicut tempo¬
rib: apostolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt:
Neq nunc desunt qui lic& rarissime : tamen credant: & ix¬
pletur in eo quod hic iste homo dei continuo secutus ad¬
iunxit: Veni& ad orare ei. obolo argenti: Cui ad ora¬
re nisi summo illis acerdoti : qui & ds̃ est : neque enim in
illo sacerdotio secundum ordinem a aron: ad hoc uenie¬
bant homines ad templum uel altaredĩ : ut sacerdotem
adorarent: Quid est autem quod ait obolo argenti ni¬
si breuitate uerbi fidei : dequo commemorat abostolus
dictum : uerbum consummans & breuians. faci& dñs suꝑ
terram: Argentum autem proeloquio poni psalmus
testis est : ubi canitur : Eloquia dñi eloquia casta ar¬
gentum igne examinatum: Quidergo dicit iste

Expanded text:
pheta dixit: Reliquiae saluae fient unde et apostolus: Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae factae sunt, quia de talibus reliquiis bene intellegitur esse, de quo dictum est: Qui superauerit in domo tua: profecto credit in Christum; sicut temporibus apostolorum ex ipsa gente plurimi crediderunt, neque nunc desunt, qui, licet rarissime, tamen credant; et inpletur in eo quod hic iste homo Dei continuo secutus adiunxit: Veniet adorare ei obolo argenti. Cui adorare, nisi summo illi sacerdoti, qui et Deus est? Neque enim in illo sacerdotio secundum ordinem Aaron ad hoc ueniebant homines ad templum uel altare Dei, ut sacerdotem adorarent. Quid est autem quod ait: Obolo argenti, nisi breuitate uerbi fidei, de quo commemorat apostolus dictum: Verbum consummans et breuians faciet Dominus super terram? Argentum autem pro eloquio poni psalmus testis est, ubi canitur: Eloquia Domini eloquia casta, argentum igne examinatum. Quid ergo dicit iste,
Abbreviated transcription (Latin):
in obedientia plecteretur. in paradyso nup¬
tiae non haberent : Sed uoluntati membra
ut ceteru ita cuncta seruirent: Ita genitale
aruum : uas in hoc opus creatum semina¬
r& utnunc terram manus: et quod modo
dehacre nobis uolentibus diligentius
disputare uerecunda resistit: & conpellit
ueniam honore p̃fato apudicis auribus
poscere : cur id fier& nulla causa esset sed
in omnia quae dehuius modi membris
sensum cogitantis attingerent: sine ullo
timore obscenitatis liber sermo ferretur:
nec ipsa uerba essent. quae uocarentur

Expanded text:
inoboedientia plecteretur, in paradiso nupinoboedientia plecteretur, in paradiso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur
Abbreviated transcription (Latin):
se uincit: & si in ordinate atq uitiose: quiu
ex his partibus quaerationi sub ici debent.
tamen a partibus suis: ac perhoc utdictum
est a se ipso uincitur: Nam cumordinatae
se animus uincit. ut inrationales motus eiꝰ
menti rationiq subdantur: sitamen. & illa
dõ subditaẽ laudis atq uirtutis ẽ. Minus
tamen pudet: cum sibi animus exuitiosis suis
partib non obtem perat : quã cumei corpus
quod alterum ab illo ẽ atq infra illum est.¬
& cuius sine illo natura non uiuit: uolenti
iubentiq noncedit. Sed cum alia membru
retinentur uoluntatis imperio: sine quib
illa quae contra uoluntatem libidine con¬
citantur : id quod appetunt implere non pos¬
sunt: pudicitia custoditur non amissa sed
non ꝑmissa delectatione peccati Huncre¬
nisum. hanc repugnantiam hanc uolunta¬
tis & libidinis rixam. uel certe ad uoluntatis
sufficientiam. libidinis indigentiã: ꝓculdu¬
bio nisi culpabilis in oboedientias poenali

Expanded text:
se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc, ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inrationabiles motus eius menti rationique subdantur, si tamen et illa Deo subdita est, laudis adque uirtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex uitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est adque infra illum est et cuius sine illo natura non uiuit, uolenti iubentique non cedit. Sed cum alia membra retinentur uoluntatis imperio, sine quibus illa, quae contra uoluntatem libidine concitantur, id quod adpetunt inplere non possunt, pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc renisum, hanc repugnantiam, hanc uoluntatis et libidinis rixam uel certe ad uoluntatis sufficientiam libidinis indigentiam procul dubio, nisi culpabilis inoboedientia poenali
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis nutum. similiter ut cetera: potu¬
isse illa membra seruire.⁊ Nonne hoc ci¬
cero in libris derepublica cum deim periorũ
differentia diputar&: & huius rei similitudi¬
nem ex natura hominis adsumer&: ut filios
dixit imperare corporis membris propter o¬
boediendi facilitatem. uitiosas uero animi
partes: ut seruos asperiore imperio coerceri.
Etutiq ordine naturali animus ante ponitur
corpori. &tamen ipse animus imperat corpo¬
ri facilius quam sibi: Uerum tamen haecli¬
bido dequanunc disserimus: eo magis erubes¬
cendu existit. quo animus in ea nec sibi ef¬
ficaciter imperat. utomnino. libeat: nec om¬
nimodo corpori : utpudendu membra uolun¬
tas potius. quam libido commoueat: Quod
siita essent pudenda non essent : Nunc
uero pud& animum resisti sibi acorpore qđ
ei natura inferiore sub iectum est. In aluis
quippe affectionib cum sibi resistit: Ideo
minus pud&: quia cum a se ipso uincitur ip

Expanded text:
uoluntatis nutum similiter ut cetera potuuoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam sibi. Verum tamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet animum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitati: tantus exister& & sinemo peccas s&:
quantus nunc ꝑdĩ gratiam demulti tudine col¬
ligitur peccatorum : quo usq filii saeculi huius
generant & generantur: Etideo illae nuptiae.
dignae felicitate paradysi sipeccatum non fuis¬
set: &diligendam ꝓlem gignerent : & pudendã
libidinem non haberent: Sed quomodo id fieri
posset: nuncnon est quo demonstrar& exemplo.
Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiã
illud unum sine ista libidine uoluntati potu¬
isse seruire : cui tot membra nunc seruiunt.
An uero manus & pedes mouemus cum uolumus
ad ea quae his membris agenda sunt sine ullo re¬
nisu: tanta felicitate quantam & in nobis & in aliis
iudemus. maxime in artificibus quorũq operũ
corporalium: ubi cdexercendam infirmiorem
tardioremq naturam agilior accessit industriu:
& non credimus. adopus generationis filiorum :
silibido non fuisset: quae peccato in oboedien¬
tiae retributa est: õboedienter hominib: ad

Expanded text:
ciuitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, ciuitati, tantus existeret, etsi nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quo usque filii saeculi huius generant et generantur. Et ideo illae nuptiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimus ad opus generationis filiorum, si libido non fuisset, quae peccato inoboedientiae retributa est, oboedienter hominibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ltaq lam non sunt duo seduna caro: quod er¬
go ds̃ coniunxit homo non separ&. Certũ ẽ
igitur masculum & feminam ita primitus in¬
stitutos. ut nunc homines duos diuersi sexus
uidemus & nouimus Unum autẽ dici uel
propter con iunctionem: uel ꝓpter originem
feminȩ : quae demasculoͥ latere creata ẽ : Nã
& apostolus. perhoc primum quod dõ institu¬
ente preces sit exemplum: singulos quosq ad¬
mon& utuiri uxores suas diligant: Quisquis¬
autẽ dicit. non fu is se coituros nec generatu¬
ros. nisi peccas sent: quiddicit: nisi propt̃ nu¬
mero sitatem scõrum necessarium hominis fuis¬
se peccatum. Sienim non peccando soli remu¬
nerent. quia sicut putant nisi peccas sent gene¬
rare non possent: profecto ut ñ soli duo ius¬
ti homines possent esse: sed multi necessariũ
peccatum fuit: Quod sicredere absurdum ẽ. il¬
lud potius ẽ credendum: quod scõrum numerus.
quantus com plendae illi sufficit beatissimae

Expanded text:
Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod Itaque iam non sunt duo, sed una caro. Quod go Deus coniunxit, homo non separet. Certum est igitur masculum et feminam ita primitus institutos, ut nunc homines duos diuersi sexus uidemus et nouimus, unum autem dici uel propter coniunctionem uel propter originem feminae, quae de masculi latere creata est. Nam et apostolus per hoc primum, quod Deo instituente praecessit, exemplum singulos quosque admonet, ut uiri uxores suas diligant. CAPUautem dicit non fuisse coituros nec generaturos, nisi peccassent, quid dicit, nisi propter numerositatem sanctorum necessarium hominis fuisse peccatum? Si enim non peccando soli remanerent, quia, sicut putant, nisi peccassent, generare non possent: profecto ut non soli duo iusti homines possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius est credendum, quod sanctorum numerus quantus conplendae illi sufficit beatissimae
Abbreviated transcription (Latin):
ritalem referri: masculum tamen etfemi¬
nam : non sicut simile aliquid: etiam in ho¬
mine uno intellegi potest: quiu uidelic&
in eo aliud ẽ quod regit: aliud quod regit᷑
sed sicut euidentissime appar& indiuer¬
sisexus corporibus. mas culum & feminã
ita creatos utplem generando crescerent:
& multi plicarentur & implerent terram:
magnae absurditatis est reluctari: Neque
enim despũ qui imperat: & carne quae ob¬
temperat : aut deanimu rationali quaere¬
git. et in rationali cupiditate quae regitur:
Aut deuirtute com tem platiuae quae ex cel¬
lit: & de actiuu quae subditur: autde intellec¬
tu mentis et sensu corporis: sed aperte deuin¬
culo conuigali quo inuicem sibi uterq sexus
obstringitur : Dñs interrogatus. utrum licer&
quacumq causu dimittere uxorẽ: quõ prop¬
ter duritiam cordis israhelitarum: morses du¬
ri permisit libellum repudu : Respondit at¬
q. ait. Non legistis quia qui fecit masculum¬

Expanded text:
ritalem referri, masculum tamen et femiritalem referri, masculum tamen et feminam non sicut simile aliquid etiam in homine uno intellegi potest, quia uidelicet in eo aliud est quod regit, aliud quod regitur; sed sicut euidentissime apparet in diuersi sexus corporibus, masculum et feminam ita creatos, ut prolem generando crescerent et multiplicarentur et inplerent terram, magnae absurditatis est reluctari. Neque enim de spiritu qui imperat et carne quae obtemperat, aut de animo rationali qui regit et inrationali cupiditate quae regitur, aut de uirtute contemplatiua quae excellit et de actiua quae subditur, aut de intellectu mentis et sensu corporis, sed aperte de uinculo coniugali, quo inuicem sibi uterque sexus obstringitur, Dominus interrogatus utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem, quoniam propter duritiam cordis Israelitarum Moyses dari permisit libellum repudii, respondit adque ait: Non legistis, quia, qui fecit ab init
Abbreviated transcription (Latin):
te terram & domianieius. terram intellegant
carnem: quam p̃sentiu sua impl& anima.
eiusq maxime dominatur: cum inuirtute
multi plicatur. Carnales autẽ foetus sine
libidine . quae post peccatum exortu in¬
spectu. confusu uelata est. Nec tunc nasci
potuis se: sicut neq nunc possunt. Nec in
paradyso futuros fuisse: sed foris sicut et
factum ẽ. Nam post ea quam inde dimis¬
si sunt ad gignendos filios coierunt eos quige¬
secundum benedictionem dĩ crescere & mul¬
tiplicari : etimplere terram : donum eẽ nupti¬
arum: quas ds̃ ante peccatum hominis ab ini¬
tio constituit. creando masculum et feminã
qui sexus euidens utiq in carne ẽ: huic quip¬
pe operi dĩ: etiam benedictio ipsu sub iuncta
est: Nam cum scriptura dixiss& masculũ
& feminam fecit eos. continuo subddit: et be¬
nedixit eos ds̃ dicens. crescite & multi pli¬
camini & implete terram: & dominamini eiꝰ
& cetere : quat̾ omniu: quam quã non in con¬
uenienter possint etiam ad intellectum spi¬

Expanded text:
te terram et dominamini eius, terram intellegant carnem, quam praesentia sua inplet anima eiusque maxime dominatur, cum in uirtute multiplicatur; carnales autem fetus sine libidine, quae post peccatum exorta inspecta, confusa uelata est, nec tunc nasci potuisse, sicut neque nunc possunt, nec in paradiso futuros fuisse, sed foris, sicut et factum est. Nam postea quam inde dimissi sunt, ad gignendos filios coierunt eosque gesecundum bene dictionem Dei crescere et multiplicari et implere terram, donum esse nuptiarum, quas Deus ante peccatum hominis ab initio constituit, creando masculum et feminam: qui sexus evidens utique in carne est. Huic quippe operi Dei etiam benedictio ipsa subjuncta est. Nam cum Scriptura dixisset, Masculum et feminam fecit eos; continuo subdidit, Et benedixit eos Deus, dicens: Crescite, et multiplicamini et inplete terram et dominamini eius, et cetera. Quae omnia quamquam non inconuenienter possint etiam ad intellectum spi
Abbreviated transcription (Latin):
tam: qui haec dedit &iam eis quos prȩdistinauit
admostem :: Que bona in illa beata uita facit
eos sumere : ꝓquibus in hac misera unigenitum suũ
filium uoluit usq ad mostem mala tanta ꝑferre:
Vnde apłs deipsis in illud regnum p̃distinatis loquens:
qui ꝓprio inquit filio non peꝑcit sed pronobis omnib
tradidit eum: quomodo non &cum illo omnia nob̃
donauit: Cum hȩc ꝓmissio complebitur quid
erimus : quales erimus : quȩ bona in illo regno accep¬
turi sumus : quando quidem xp̃o moriente ꝓnobis.:
tale iampignus accepimus. Qualis erit sps homi¬
nis nullum omnino habens uitium: nec sub quo iace

Expanded text:
tam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit tam, qui haec dedit etiam eis quos praedestinauit ad mortem? Quae bona in illa beata uita faciet eos sumere, pro quibus in hac misera unigenitum suum filium uoluit usque ad mortem mala tanta perferre? Unde apostolus de ipsis in illud regnum praedestinatis loquens: Qui proprio, inquit, filio non pepercit, sed pro\'nobis omnibus tradidit eum, quo modo non et cum illo omnia nobis donabit? Cum haec promissio conplebitur, quid erimus! quales erimus! Quae bona in illo regno accepturi sumus, quando quidem Christo moriente pro nobis tale iam pignus accepimus! Qualis erit spiritus hominis nullum omnino habens uitium, nec sub quo iace
Abbreviated transcription (Latin):
pureum. aliquando caeruleum est: quam por¬
ro delectabiliter spectatur: &iam quando cumq
turbatur : & sit inde maior suauitas. quia sic
demulcet intuentem : utnon iact& & quatiat na¬
uigantem: Quid ciborum usquaꝙ copia con¬
tra famem quid saporum diuersitas. contra fasti¬
dium naturȩ diffusa diuitus : Non cocorum aste ac
labore quȩsita : quid in tam multis rebus. tuendae
aut recuperandae salutis auxilia: Quamgra¬
ta uicissitudo diei alter nantis & noctis. aura¬
rum quamblanda temperies : infrutibus & peco¬
ribus indumentorum conficiendorum quanta
materies : omnia commemorare quis possit:
Haec autem solatia quȩ ame uelut inquendam
sunt aggerem coastata: suellem uelut conligata
in uolucra soluere atq discutere : quanta mihi
mora eẽt in singulis quibus plurima continent᷑:
& haec omnia miserorum sunt damnatorumq so¬
latia : non prȩmia beatorum .: Quȩ igitur illa st̃¬
sitot & talia ac
tanta sunt ista.
quiddabit eis quos
prȩdistina ut adui¬

Expanded text:
pureum, aliquando caeruleum est. Quam porro delectabiliter spectatur etiam quandocumque turbatur, et fit inde maior suauitas, quia sic demulcet intuentem, ut non iactet et quatiat nauigantem! Quid ciborum usquequaque copia contra famem? quid saporum diuersitas contra fastidium, naturae diffusa diuitiis, non coquorum arte ac labore quaesita? quid in tam multis rebus tuendae aut recuperandae salutis auxilia! Quam grata uicissitudo diei alternantis et noctis! Aurarum quam blanda temperies! In fruticibus et pecoribus indumentorum conficiendorum quanta materies! Omnia commemorare quis possit? Haec autem sola, quae a me uelut in quendam sunt aggerem coartata, si uellem uelut conligata inuolucra soluere adque discutere, quanta mihi mora esset in singulis. quibus plurima continentur! Et haec omnia miserorum sunt damnatorumque solacia, non praemia beatorum. Quae igitur illa st et talia ac tanta sunt ista? Quid dabit eis quos praedestinauit ad ui
Abbreviated transcription (Latin):
sunt quȩstiones de sociali uita decunctatione
achademicorũ : deuestitu & uictu cinicorum:
detribus uitae generibus: Otioso. actuoso. Ex u¬
troque modificato : quarum nulla est: in qua
debonorum &malorum finibus disput&tur:
Proinde : qũo marcus uarro has quatuor ad¬
hibens differentias: id est exuita sociali : ex a¬
chamicis nouis : excrnicis: ex isto uitae genere
tripertito : ad sectas ducentas ottoginta oc¬
to peruenit: & qͥuae aliae possunt similiter
adici: remotis eis omnibus: quaeuna desec¬
tando summobono: non nullam inferunt.
questionem : &ideo sectae nec sunt nec uo¬
candȩ sunt. Ad illas duo decim in quibus quȩ¬
ritur quod sit bonum hominis. quo ad secu¬
to fit beatus: ut exeis unam ueram ceteras

Expanded text:
sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nde bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quatuor adhibens differentias, id est, ex vita sociali, ex Academicis novis, ex Cynicis, ex isto vitae genere tripartito ad sectas ducentas octoginta octo pervenit, et si quae aliae possunt similiter adjici; remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nuquaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex eis unam ueram, ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
dem finem sequi coger& : & diuersus habitus.
eundem sequi finem nonsiner&: Intribus quo¬
que illis uitȩ generibus : Vno scilic& non segni¬
ter sed in cõtemplatione uel inquisitione ueri¬
tatis otioso : altero ingerendis rebus humanis
negotioso : Tertio exutroque genere tempe¬
rato : Cum quȩritur quidhorum sit potius
eligendũ non finis boni hab& contro uersiam.
Sed quid horum trium difficultatem uel facili¬
tatem afferat ad consequendum uel retinendũ
boni finem id in ista questione uersatur : Finis
enimboni cum ad eum quisque peruenerit
protinus beatum facit: In otio autẽ litterato
uel in negotio publico: uel quando utrumque
uicibus agitur: non continuo quisque bea¬
tus est: Multi quippe. inquolib& horum tri¬
um possunt uiuere: & in appetendo boni fine
quo fit homo beatus. errare: Alia est igitur
quȩstio definibus bonorum & malorum quae
unam quamq: philosophorũ sectam facit : & aliȩ

Expanded text:
dem finem sequi cogeret, et diuersus habitus dem finem sequi cogeret, et diuersus habitus eundem sequi finem non sinerque illis uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quippe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae
Abbreviated transcription (Latin):
sed de ipsius boni ueritate. quod sectandum ui¬
detur : utrum sit necne dubitandum : hoc est
utid planius eloquar : utrum ita sectandum sit
utquisectatur. dicat esse uerum: Anita ut qui
sectatur. dicat uerum sibi uideri. Etiam si forte
sit falsum : tamen uterque sectetur unum atq
idem bonum: In illa &iam differentia quae
adhibetur exhabitu & consuetudine cẏ̃nicorũ.
nonquȩritur. quis namsit finis boni: sed utrum
in illo habitu & consuetudine sit uiuendum: ei qui
uerum sectatur bonum : quolib& ei uerum uide¬
atur esse atque sectandum: Denique fuerunt:
quicum diuersa sequerentur: bona finalia alii
uirtutem. alii uoluptatem : eundem tamen
habitum et consuetudinem tenebant : ex quo
cynici appellantur: Ita illud quicquid est un¬
de philosophi cynici discernuntur aceteris.
ad eligendum ac tenendum bonum. quobeati
fierent : utique nihil ualebat : Nam si aliquid
adhoc inter ess& : profecto idem habitus. eun¬

Expanded text:
sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uised de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quidquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si aliquid ad hoc interesset, profecto idem habitus eun
Abbreviated transcription (Latin):
teris quod diuersos habeat fines bonorum & ma¬
torum quando quidem nulla est homini causa
philosophandi nisi ut beatus sit Quod autem be¬
atum facit : ipse est finis boni : Nulla est igitur
causa philosophandi nisi finis boni:: Quam obrẽ
quȩ nullum bonifinem sectatur : nulla philoso¬
phiȩ secta dicenda est: Cum ergo quȩritur
desociali uita : utrum sit tenenda sapienti: ut
summum bonum quofit homo beatus ita ue¬
lit & cur& amici sui quem ad modum suum: An
suȩ tantũ modo beatitudinis causa faciat quic¬
quid facit : non de ipso summo bono quȩstio est:
sed de assumendo uel non assumendo socio
adhuius participationem boni : non propter
se ipsum sed propter eundem socium: ut eius
bono ita gaudeat: sicut gaud& suo: Item cum
quȩritur deachademicis nouis quibus incerta
sunt omnia : utrum ita sint res habendae.
inquibus philo sophandum est : ansicut aluis
philosophis placuit certas eas habere debeamus:
Nonquȩritur quid inbonifine sec tandũ sit :

Expanded text:
teris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res habendae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
chanaan: et illic habitauer̃: et cȩtera quȩ
narrat achior ammanites.: Vnde manifes¬
tum ẽ domum thare persecutionẽ passam
fuisse achaldeis : prouera pietate : quaunus
et uerus ab eis colebatur ds̃ : Ce functo aũ
ducentos et quinq: annos: iam incipiunt in¬
dicari facte adhabraham ꝓmissiones dĩ: qđ
ita scriptum ẽ Et fuer̃ dies thara inchar¬
ra quinq et ducenti anni: et mortuus est
thara incharra.: Nonsic aũ accipiendum
ẽ. quasi om̃s hos dies ibi egerit : sed quia om̃s
dies uite suȩ qui fuerant anni ducentiquinq

Expanded text:
Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deus. CAPUT XIIII. Dducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptum est: Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et duin Charra . Non sic autem accipiendum est, quasi omnes hos dies ibi egerit; sed quia omnes dies vitae suae, qui fuerunt anni ducenti quinq
Abbreviated transcription (Latin):
tioni adheserat chaldeorũ : et postea inde :¬
siue penitendo : siue ꝑsecutionẽ passus qđ
suspectus haberetur : et ipse emigrauit.
In libro enim qui inscribitur uidith: cum quȩ¬
reret holofernis hostis israhelitarũ : quae¬
nam illa gens esset utrũ aduersus eã bel¬
landũ fusset : sic ei respondit achiordix
ammanitarum.. Audiat dñs nr̃ uerbum
deore serui sui : et referã ueritatem depopu¬
lo qui habitat iuxtate montana: et non exibit
mendatium deore seruitui. Haec enim
progenies populiẽ cbaldeorũ : et antea ha¬
bitauer̃ mesopotamiã quia noluer̃ sequi
deos patrũ suorũ qui fuer̃ in terra chalde¬
orum gloriosi: sed declinauer̃ deuia paren¬
tũ suorum et ad orauer̃ dm̃ celi quẽ cogno¬
uerunt : et piecer̃ eos a facie deorũ suorum:
et fuger̃ mesopotamiã et habitauerunt ibi
dies multos . ⁊ Dtx̃q illis ds̃ eorum utexi¬
rent dehabitatione sua: et irent interram

Expanded text:
tioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde tioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum suorum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram
Abbreviated transcription (Latin):
chaldeorum ire interrã chanaam: etue¬
nit incharran et habitauit ibi. Nusquã
ibi nominatus ẽ nachor et uxor eiꝰ melcha.
Sed inuenimus post ea cũ seruum suũ mitte¬
ret abraham ad accipiendã uxorẽ filio suo
isaacita scriptum. Et accepit puer .x.
camelos decamelis domini sui : et de omnib:
bonis domini sui secum: et exurgens ꝓfec¬
tus ẽ in mesopotamiã inciuitatẽ nachor
Isto et aliis sacre huius historiae testimonus.
ostenditur etiam nachor fratrẽ abrahae
exisse deregione chaldeorũ : sedesq: consti¬
tuisse in mesopotamia ubi cum patre suo
habitauerat abraham.. Cur ergo eũ scrip¬
tura commemorauit : quando exgente chal¬
dea cũ suis profectus ẽ thara: et habitauit
in mesopotamia ubi non solũ abrahã filius
eius: uerũ etiã sara nurus. et lothnepos eiꝰ
cõmemorantur quod eos duxerit secum:
Curputamus: nisi forte quod apaterna et
fraterna pietate desciuerat : et supersti¬

Expanded text:
Chaldaeorum ire in terram Chanaan; et ueChaldaeorum ire in terram Chanaan; et uenit in Charran et habitauit ibi. Nusquam hic nominatus est Nachor et uxor eius Melcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et supersti
Abbreviated transcription (Latin):
Hae aũ generationes noe: ita ethic enume¬
ratis generationib ab illo qui ẽ apellatus
sem filio noe usq ad abraham .: Deinde in¬
signis articulus similiter ponitur ut dicat᷑
hȩ sunt generationes tharȩ.⁊ Thara ge¬
nuit abram et nachor. et aran: Et aram
genuit loth ẽt mortuus ẽ aran corã thara
patre suo in terra inqua natus ẽ in regione
chaldeorum Et sumpser̃ abram et
nachor sibi uxores : nom̃ mulieris abrã
sara: Et nom̃ mulieris nachor melchu
filia aran.. Iste aran pater melche fuit.
et pat̃ iesca: Quȩ iesca creditur ipsa esse
etiã sara uxar abrahe. Deinde narra¬
tur quem ammodũ thara cũ suis regionẽ
reliquerit chaldeorũ et uenerit inmeso¬
potamiam et habitauerit incharra.
Tacetur autem de uno filio eius qui uocaba¬
tur nachor : tam quã eum non duxerit se¬
cum: namita narrat᷑ Et sumpsit thara
abram filium suum: et loth filium a ran
filium filii sui: et saram nurum suam uxo¬
rẽ abram filii sui: et dux̃ illos deregione

Expanded text:
Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse etiam Sarra uxor Abrahae. tur quem ad modum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duxerit secum. Nam ita narratur: Et sumsit Thara Abram filium suum et Loth filium Arran, filium filii sui, et Saram nurum suam uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione
Abbreviated transcription (Latin):
fit nisi abste: Deniq seq̃. Nolite gloriari: et no¬
lite loqui excelsa Neq exeat maligniloquium
de ore ur̃o : quõ ds̃ scientiarũ dns̃ ipse uosscit et
ubi nemoscit.: Quõ qui putat se aliquid ẽẽ cũ
nihil sit. seipsũ seduc̃ Haec dicunt᷑ aduersa¬
Haec dicunt᷑ aduersa¬
ris ciuitatis dĩ ad babyniam ꝑtinentib: desua uir¬
tute p̃sum̃tib: inse ñ in dõ gloriantib: ex quib s̃ etiã
carnales i srahȩlitȩ t̃renȩ hierusalẽ ciues t̃rigene
Qui ut dic̃ apostolus ignorantes dĩ iustitiã ĩdẽ quãdat
homini ds̃ qui solus ẽ iustꝰ atq iustificans : et suã uo¬
lentes constituere : idẽ uelut a se sibi paratã . ñ abil
lomꝑtitã: iustitiȩ dĩ ñsunt subiecti: utiq quia suꝑbi:
de suoputantes ñ dedĩ posse placere sedõ : qui ẽ ds̃sci¬
entiarũ atq ideo et arbit̃ c̃scientiarũ . ubi uidens

Expanded text:
fit, nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari superbi, et nofit, nisi abs te. Denique sequitur: Nolite gloriari superbi, et nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquium de ore vestro, quoniam Deus scientiarum Dominus. Ipse vos scit, et ubi nemo scit, quoniam qui putat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipse seducit. Haec dicuntur adversHaec dicuntur aduersariis ciuitatis Dei ad Babyloniam pertinentibus, de sua uirtute praesumentibus, in se, non in Domino gloriantibus; ei quibus sunt etiam carnales Israelitae, - terrenae Hierusalem ciues terrigenae, qui, ut dicit apostolus, ignorantes Dei iustitiam id est, quam dat homini Deus, qui solus est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se Deo, qui est Deus scientiarum adque ideo et arbiter conscientiarum, ibi uidens
Abbreviated transcription (Latin):
siue .vi: quib septimꝰ eẽt ipse samuel: Sed tres
mares et duas feminas. Deinde in illo popu¬
locũ adhuc nemore gnaret qđ in extremoposuit :
Dat urtutẽ regib nris et exaltaũ cornuxp̃ĩ sui:
Vnde dicebat si ñ ꝓphetabat : Dicat ergo ecła
dicat qđ tanto ante dese ꝓphetatũ ꝑos huius piȩ¬
matris agnoscit.: Efirmatũ ẽ cormeũ in dnõ.¬
et exaltatũ ẽ cornu meũ in dõmeo.. Uere c̃firma¬
tũ ẽcor. et cornu uere exaltatũ. quia ñ in se sed
indñodõ suo: Dilatatũ ẽ suꝑ in imicos meos os meṽ.
quia et in angustus pressurarũ sermodĩ nonẽ alli¬
gatꝰ: nec in p̃conib alligatis. Letata sũ inquit
insalutarituo: xp̃s ẽ iste ihs̃ quẽ simeon sic̃ in
euangeli olegit᷑ senex ãplectens paruũ. agnoscens
itaq ecđa lȩtata sũ insalutarituo : Qm̃ nonẽ sc̃s sic̃
iust̃ et iustificans.: Non ẽ sc̃s p̃terte : quia nemo

Expanded text:
sive sex, ex quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres sive sex, ex quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres mares, et duas feminas. Demum illa in populo, cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit, dat virtutem regibus nostris, et exaltavit cornu Christi sui. Unde dicebat, si non prophetabat? Dicat ergo EccleDicat qmatris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, exaltatum est cornu meum in Deo meo. Vere confirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meum; quia et in angustiis pressurarum sermo Dei non est adligatus nec in praeconibus adligatis. Laetata sum, inquit, in salutari tuo. Christus est iste Iesus, quem Simeon, sicut in euangelio legitur, senex amplectens paruum, agnoscens itaque ecclesia: Laetata sum in salutari tuo; quoniam justus et justificans. Non est sanctus praeter te, quia nemo
Abbreviated transcription (Latin):
na peregrinatione c̃pleri: conuenient̾ mo¬
uet᷑: ñne intenđ et aspic̃ et agnosc̃ perhanc
mulierem : cuius etiam nomen idest anna qđ
gratia ei interp̃tatur : ipsã religionem xpĩanã
ipsam ciuitatẽ dĩ cuius rex ẽ et conditor xp̃s.
ipsã postremo dĩ gratiã ꝓphetico spũ sic locutã¬
aqua superbi alienantur ut cadant quahumi¬
les implentur ut surgant : qđ maxime pmnus
iste personauit .: Nisi quis quã forte dicturus
est nihil istam ꝓphetasse mulierẽ: sed dm̃ tan¬
tum modo ppt̃ filium quem precata impetraũ.
exultanti p̃dicatione laudasse.: Quidergo
sibi uult quod ait. Arcũ potentium fecit in¬
firmum. et infirmi accincti sunt uirtute : ple¬
ni panib minorati sunt: et esurientes transi¬
erunt terram. Quia sterilis peperit septẽ.
et multa infiliis infirmata est :: Num quid
uII. ipsa peperat quãuis sterilis fuerit: Vnicũ
habebat cũ ista dicebat: sed nec p̾ea .uii. peperit

Expanded text:
na peregrinatione conpleri, conuenienter mona peregrinatione conpleri, conuenienter mouetur, nonne intendit et adspicit et agnoscit per hanc mulierem, cuius etiam nomen, id est Anna, gratia eius interpretatur, ipsam religionem Christianam, ipsam ciuitatem Dei, cuius rex est et conditor Christus, ipsam postremo Dei gratiam prophetico spiritu sic locutaa qua superbi alienantur, ut cadant, qua humiles implentur, ut surgant, quod maxime hymnus iste personuit? Nisi quisquam forte dicturus est, nihil istam tummodo propter filium, quem precata impetravit, exsultanti praedicatione laudasse. Quid ergo sibi vult quod ait? Arcum potentium fecit infirmum, et infirmi praecincti sunt virtute. Pleni panibus minorati sunt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Nunquid septem ipsa pepererat, quamvis sterilis fuerit? Unicum habebat, cum ista dicebat: sed nec postea septem peperit,
Abbreviated transcription (Latin):
infilus infirmata ẽ.. Dñs mortificat et uiui¬
ficat : deducit ad inferos etreducit: Dñs pau¬
peres facit et ditat. humiliat et exaltat.
Suscitat a terra pauperẽ: et destercore eri¬
git in opem. Ut collocet eũ cum princi¬
pib populi : et sedẽ gloriae hereditatem
dans eis.
sDans uotũ optanti: et benedicet
annos iusti : quõ inuirtute potens est uir.
Dñs in firmum faciet aduersarium suum. dñs
sc̃s . Non glorietur prudens in prudentia
gere et scire dm̃: et facere uidicium et ius¬
titiam in medio terrae. Pñs ascendit
Dñs ascendit
in celos et tonuit : et ipse iudi cabit extre¬
ma terrȩ: quia uistus est: et dat uirtutẽ
regib nrĩs : et exaltauit cornu xp̃i sui.¬
ta neuero uerba hȩc uniuis putabuntur eẽ
mulierculȩ : denato sibi filio gratulantis
tantũnẽ mens hominũ aluce ueritatis a¬
uersa ẽ : ut non sentiant suꝑ gredimo dum
femine huius dicta quȩ fudit: Porro qui
reb ipsis quȩ iam coeper etiã in hac terre¬

Expanded text:
s mortificat et uiuificat, deducit ad inferos et reducit. Dominus pauperes facit et ditat, humiliat et exaltat. Suscitat a terra pauperem et de stercore erigit inopem, ut conlocet eum cum potentibus populi, et sedem gloriae hereditatem dans eis; dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, quoniam non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium suum, Dominus sanctus. Non glorietur prgere et scire Dominum, et facere judicium et justitiam in medio terrae . » Non parva nus ascendit in caelos et tonuit; ipse iudicabit extrema terrae, quia iustus est; et dat uirtutem regibus nostris, et exaltabit cornu christi sui. Itane uero uerba haec unius putabuntur esse mulierculae. de nato sibi filio gratulantis? Tantumne mens hominum a luce ueritatis auersa est, ut non sentiat supergredi modum feminae huius dicta quae fudit? Porro qui rebus ipsis, quae iam coeperunt etiam in hac terre
Abbreviated transcription (Latin):
quando & angelicreati sunt. sieos recte lux
illa primum facta significat. autillud potius
caelum de quo dictum est. In principio fecit
ds̃ caelum & terram. cum tamen non fuerint
ante quam fierent. nein mortales. sisem per
fuis sedicantur. dõ coa&erni esse credantur::
Si autem dixero non intempore creatos esse¬
angelos. sed ante omnia tempora & ipsos fu¬
isse. quorum ds̃ dñs ess& quinum quam ni¬
si dñs fuit : Queretur a me &iam siante o m̃a
tem pora facti sunt. utrum semper potue¬
rint esse qui facti sunt: Hic respondendũ
forte uidetur. Quo modo non semper. cũ
id quod est omnitem pore. non in conuenien¬
ter semper essedicatur .: Vsq: ad eo autein

Expanded text:
quando et angeli creati sunt, si eos recte lux quando et angeli creati sunt, si eos recte lux illa primum facta significat aut illud potius caelum, de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram, cum tamen non fuerint, antequam fierent, ne inmortales, si semper fuisse dicuntur, Deo coaeterni esse credantur. Si autem dixero non in tempore creatos angelos, sed ante omnia tempora et ipsos fuisse, quorum Deus dominus esset, qui numquam nisi dominus fuit: quaeretur a me etiam, si ante omnia tempora facti sunt, utrum semper potuerint esse qui facti sunt. Hic respondendum forte uideatur: Quo modo non semper, cum id. quod est omni tempore, non inconuenienter semper esse dicatur? Usque adeo aute
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum intuens intueor. & scriptumesse recolo.
quis hominum potest scire consiliumdĩ. aut
quis poterit cogitare quid uelit dñs. Cogitati¬
ones enim mortalium timidae. & incertȩ ad in¬
uentiones nrãe .⁊ Corruptibile enim corpus
ad grauat animam. & de primit terrena in¬
habitatio sensum multa cogitantem .⁊ Exhis
igitur quae in hacterrena in habitatione mul¬
ta cogito. ideo utiq multa quia unum. quod
exillis uel praeter illa quod forte non cogito
uerumest in uenire non possum . Sidixero
semper fuis secreaturam cuius dñsesset. qui
semper est dñs. nec dñs umquam non fuit.
sed nunc illam nuncaliam peralia atq alia
temporum spatia. nec aliquam creatori co¬
&ernam esse dicamus. quod fides ratioq:
surdum. & aluce ueritatis alienum. morta¬
lem quidem peruices temporum sem per
fuis secreaturam decedentem aliam. aliam suc¬
cedentem: in mortalem uero nonesse coepis¬
se. nisi cum ad nr̃m sacculum uentum est.

Expanded text:
et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: et me ipsum intueor et scriptum esse recolo: Quis hominum potest scire consilium Dei, aut quis poterit cogitare quid uelit Dominus? Cogitationes enim mortalium timidae et incertae adinuentiones nostrae. Corruptibile enim corpus adgrauat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. Ex his igitur, quae in hac terrena inhabitatione multa cogito ideo utique multa, quia unum, quod ex illis uel praeter illa. quod forte non cogito, uerum est, inuenire non possum, si dixero semper fuisse creaturam, cuius dominus esset. qui semper est dominus nec dominus umquam non fuit; sed nunc illam, nunc aliam per alia adque alia temporum spatia, ne aliquam Creatori coaeternam esse dicamus, quod fides ratioque luce ueritatis alienum mortalem quidem per uices temporum semper fuisse creaturam, decedentem aliam, aliam succedentem; inmortalem uero non esse coepisse, nisi cum ad nostrum saeculum uentum est,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegis: Num quid nam eistimandum est
subito dõ placuis se hominem facere. quem
num quam antea infinita retro &ernitate fe¬
cis set. cui nihil noui accidere potest. in quomu¬
tabile aliquid non est. Continuo respondit
adipsum dm̃loquens. secundum altitudinem
tuam multi plicasti filios hominum. ⁊ Sentiant
inquit homines quod putant. & quodeis plac&
opinentur & disputent. secundum altitudinẽ
tuam quam nullus potest nosse hominum.¬
multi plicasti filios hominum.: Valde quippe
altum est scrutari & semper fuisse . & hominẽ
quem numquam fecerat &aliquo tem pore
primum facere uoluisse. nec consilium uolunta¬
temq: mutasse., Ego quidem sicut dnm̃ dm̃
aliquando dnm non fuissedicere non audeo.
lta hominem num quam antea fuisse. &ex quo¬
dam tempore primum hominem creatum esse
dubitare non debeo.⁊ Sed cum cogito cuius
rei dñs semper fuerit. sisemper geatura non
fuit. ad firmare aliquid pertimesco quia &¬

Expanded text:
intellegis? numquidnam existimandum est intellegis? numquidnam existimandum est subito Deo placuisse hominem facere, quem numquam antea infinita retro aeternitate fecisset, cui nihil noui accidere potest, in quo mutabile aliquid non est?\' continuo respondit ad ipsum Deum loquens: Secundum altitudinem tuam multiplicasti filios hominum. Sentiant, inquit, homines quod putant, et quod eis placet opinentur et disputent, secundum altitudinem tuam quam nullus hominum potest nosse multiplicasti filios hominum. Valde quippe altum est et semper Deum fuisse, et hominem quem nunquam fecerat ex aliquo tempore primum facere voluisse, nec consilium voluntaternum. Ego quidem sicut Dominum Deum aliquando dominum non fuisse dicere non audeo, ita hominem numquam antea fuisse et ex quodam tempore primum hominem creatum esse dubitare non debeo. Sed cum cogito cuius rei dominus semper fuerit, si semper creatura non fuit, adfirmare aliquid pertimesco, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tio coepta sit sciunt. nec quo fine laudatur.
quando quidem altitudinem dĩ penetrare non
possunt. quia cum ipsesit a&ernus & sineini¬
tio. ab aliquo tamen initio exorsus est tem¬
pora. & hominem quem num quam antea fe¬
cerat. fecit intempore. Nontamen nouo &
repentino. sed in mutabili &ernoq: consilio. ⁊¬
Quis hanc ualeat altitudinem in uestigabi¬
lem inuestigare . & inscrutabilem perscruta
ri. secundum quam ds̃ hominem tempora¬
lem. antequem nemo um quam hominum fuit.
non mutabili uoluntate intempore condidit.
& genus hami num exuno multiplicauit: Quan¬
do quidem psalmus ipse cum praemisisset
atq dixisset : Tudnẽ seruabis nos & custodi¬
es nos a generationehac & in a&ernum: ac
deinde reper cussisset eos in quorum stulta
impiaq: doctrina nulla liberationis & beati¬
tudinis animae seruatur a&ernitas. continuo
subiciens. In circuitu impii ambulant: Tam¬
quam ei diceretur. quid ergotu credis. sentis.

Expanded text:
tio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? tio coepta sit sciunt nec quo fine claudatur? quando quidem altitudinem dei penetrare non possunt, qua, cum ipse sit aeternus et sine initio, ab aliquo tamen initio exorsus est tempora et hominem, quem numquam antea fecerat, fecit in tempore, non tamen nouo et repentino, sed immutabili aeternoque consilio. quis hanc ualeat altitudinem inuestigabilem inuestigare et inscri, secundum quam Deus hominem temporalem, ante quem nemo umquam hominum fuit, non mutabili uoluntate in tempore condidit et genus humanum ex uno multiplicauit? Quando quidem psalmus ipse cum praemisisset adque dixisset: Tu, Domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum, ac deinde repercussisset eos, in quorum stulta inpiaque doctrina nulla liberationis et beatitudinis animae seruatur aeternitas, continuo subiciens: In circuitu inpii ambulabunt: tamquam ei diceretur: \'Quid ergo tu credis, sentis,