comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃minente. cum pestilentia fauci um
multitudo cotidie maxima deꝑiret:
idem monachus p̃clusis faucib uenit
ad mortẽ. Cui desperato beatus gre¬
goriꝰ in somnis apparuit dicens. Ulis
sanus fieri: At ille se uelle respondit.
Et beatus gregorius. Simͥ inquit ꝓmi¬
seris ea que tͥ dixero. fore dicturum:
scito te esse sanandũ. Sin uͦ. citius mori¬
turum. Cũq ille sedicturũ tota cer¬
titudine ꝓmisisset: audiuit. denun¬
tiabis sabȩ ioħi. benedicto. martino.
palũbo .&. autonio monachis. lauren¬
tio. cocco. geminaso carpentario. acce¬
pto pistro. andreȩ romano .& leoui
laicis: qm̃ a crastino incipientes.
om̃s. diatim se mor iendo subseq̃nt᷑
Post quoꝵ discessũ: de nuntia luci¬
dũ ep̃m qui tenet id monasteriũ.
His dictis monachũ oscitare p̃cipiens
duos digitos in faciẽ coniecit: uulnꝰ¬
q dirrũpens. ut excrearet iniunr̃.
Ille tussiens. partẽ coagulati sangui

Expanded text:
praeminente, cum pestilentia faucium praeminente, cum pestilentia faucium multitudo quotidie maxima deperiret, idem monachus, praeclusis faucibus, venit ad mortem, cui desperanti beatus Gregorius in somnis apparuit, dicens: Vis sanus fieri? At ille respondit se velle. Et beatus Gregorius: « Si mihi, inquit, promiseris ea quae tibi dixero fore dicturum, scito te esse sanandum; sin vero, citius moriturum. Cumque ille se dicturum tota certitudine promitteret, audivit: Ito, denuntians Sabae, Joanni, Benedicto, Martino, Palumbo et Antonio monachis, Laurentio coco, Gemmoso carpentario, Accepto pistori, Andreae, Romano, et Leoni laicis, quoniam a crastino incipientes omnes dietim se moriendo subsequentur. 181 Post quorum decessum denuntia, Lucidum epîscopum, qui tenet id monasterium, His dictis, monachum oscitare praecipiens, duos digitos in faucem conjecit, vulnusque disrumpens, ut excrearet injunxit. Ille tussiens, partem coagulati sanguin
Abbreviated transcription (Latin):
cturnis horis tanto crepitabat fra¬
gore. ut omĩa fundam̃ta monas¬
teriiꝰ putaretur conuellere. Non¬
nũquã equos de stabulis auferens.
audiebatur tota nocte discur rere
Quoꝵ duos p̃cipitio demersisse ꝓbatꝰ
eCumq pauorẽ tanti sonitꝰ mona
decumbens. oratione facta cepit dor¬
mire.: Cui demon ĩ similitudine cati
apparuit: eumq unguib ẽ aggres¬
sus decerꝑe: Quo monachus oratioẽ
repulso: idẽtidẽ sopori se tradidit: Cũ
subitodemõ ĩ similitudinẽ cuiꝰdã ethi¬
opis lancea minando apparuit di¬
cens. Ego quidẽ uado: s te uulnera¬
tũ dimitto. Quo dicto lancea uibra¬
uit: monachũq sicuti uidebat᷑ in so¬
no ꝑcussit. Qui tantis clamorib eiu¬
lauit: tanquã si reuera ꝑcussus extite¬
rit. Ad currentib monachis lieet pausdꝰ
qd uiderat indicauit: & de inceps
ibi ulteriꝰ demoniũ non accessit
enedicti quoq pontificis tp̃r.
lucido ficudino ep̃o eidẽ monast̾io

Expanded text:
cturnis horis tanto crepitabat fracturnis horis tanto crepitabat fragore, ut omnia fundamenta monasterii putaretur convellere. Nonnunquam equos de stabulis auferens audiebatur tota nocte discurrere, quorum duos praecipitio demersisse probatus est. Cumque pavore tanti sonitus monadecumbens, oratione facta, coepit dormire. Cui daemon in similitudine catti apparuit, eumque unguibus est aggressus discerpere. Quo monachus oratione repulso, identidem sopori se tradidit, cum subito daemon in similitudine cujusdam Aethiopis lancea minando apparuit, dicens: Ego quidem hinc vado, sed te vulneratum dimitto. Quo dicto, lanceam vibravit, monachumque sicut videbatur, in somnis percussit. Qui tantis clamoribus ejulavit, tanquam si revera percussus exstiterit; accurrentibusque monachis, licet pavidus, quod viderat indicavit, et deinceps ibi ulterius daemonium non accessit. 90. Benedicti quoque pontificis tempore, Lucido Ficulino episcopo eidem monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
rini cũ frĩb uesꝑtinis assistens offi¬
ciis ardere parietẽ uidit: quẽ fr̃ĩb
ertinguere imꝑauit. Quib hunc
uinolentũ credentib: ipse tandẽ feru¬
lam quã tenebat ꝓiciens. manꝰq ꝑ
parietẽ circũducens. conabatur
foris flamas extinguere: quas consta¬
bat intima eius depascere. Deniq ad
hospiciũ rediens tante febris ardorib
succensus ẽ.: ut ꝑuenire ad diem septi¬
mũ nullatenus potuisset. Quia gͦ dũ
consuluisse putauit se monachis. pau¬
ꝑib nocuisse non timuit: at ꝑ hoc
quo se placere posse gregorio credidit
ꝓrsus offendit: at frustra flãmas
parietis extinguere uoluit: qui te¬
nacitatis sue flãmas extinguere
odẽ nichilominꝰ tp̃r post absidẽ
oratorii scẽ mariȩ semꝑ uirginis.¬
in oratorio scȩ barbare ubi gregoriꝰ
laudes dño celebrare solebat coniun¬
cto. demon apparuit: sibiq in antro
qđ illic ce̾nitur hospiciũ faciens. no¬

Expanded text:
rini cum fratribus vespertinis assistens offirini cum fratribus vespertinis assistens officiis, ardere parietem vidit, quem fratribus exstinguere imperavit. Quibus hunc vinolentum credentibus, ipse tandem ferulam quam tenebat projiciens, manusque per parietem circumducens conabatur foris flammas exstinguere, quas constabat intima ejus depascere. Denique ad hospitium rediens, tantae febris ardore succensus est, ut pervenire ad diem septimum nullatenus potuisset. Quia ergo dum consuluisse putavit se monachis, pauperibus nocuisse non timuit, ac per hoc quo se placare posse Gregorium credidit, prorsus offendit: frustra flammas parietis exstinguere voluit, quia tenacitatis suae flammas exstinguere Eodem nihilominus tempore post absidem oratorii sanctae Mariae semper Virginis oratorio sanctae Barbarae, ubi Gregorius laudes Domino celebrare solebat, conjuncti, daemon apparuit, sibique in antro, quod illic cernitur, hospitium faciens, no
Abbreviated transcription (Latin):
psius qͦq pontificis tp̃r eiꝰdẽ patͥ̾s mo¬
nasterio atthanasiꝰ p̃fuit. uir quidẽ
castitate conspicuus: & sui ministe¬
rii cautissimꝰ exequutor. Qui cũ se¬
uientib inopie tẽpꝰ agnosceret: ne
in anno decreuerat refectionẽ sub¬
duxit. Qđ impugne se fecisse ꝑpen¬
dens: etiã duodec̃i pauꝑũ pͣndiuin
totidẽq denarios. qͥ die depositionis
beati gregorii. ꝓ cõmemoratione.xii.
ab eo qͦndã inuitatoꝵ quoꝵ tercius
decimꝰ angelũ se esse ꝓfessus est. con
suetudinalit̾ pascebantur penttꝰ int̾¬
dixit. Cum eiusdẽ quadragesime
tp̃r beatus gregoriꝰ eidẽ pbro cui
supͣ & monacho. in somnis appar uit
dicens. Uade &. dic egunieno. Qa dimi¬
nuit consuetudinẽ quã ego constitui:
menus ut audiuit: pͥmo quidẽ con¬
tremuit: post uͦ tanto minus credi¬
noscebat extendi Et ecce sub ipsius
albis paschalib inoratorio scĩ seue¬

Expanded text:
psius quoque pontificis tempore, ejusdem Patris mopsius quoque pontificis tempore, ejusdem Patris monasterio Athanasius praefuit, vir quidem charitate conspicuus et sui monasterii cautissimus executor. Qui cum saevientis inopiae tempus agnosceret, ne in anno decreverat, refectionem subduxit. Quod impune se fecisse perpendens, etiam duodecim pauperum prandium totidemque denarios qui die depositionis beati Gregorii pro commemoratione duodecim ab eo quondam invitatorum, quorum tertius decimus angelum se esse professus epascebantur, penitus interdixit: cum ejusdem 180 Quadragesimae tempore beatus Gregorius eidem presbytero cui supra et monacho in somnis apparuit, dicens: Vade et dic hegumeno: Quia diminuit consuetudinem, quam ego constitui, menus ut audivit, primo quidem contremuit, post vero tanto minus crenoscebat extendi. Et ecce sub ipsis albis Paschalibus in oratorio sancti Seve
Abbreviated transcription (Latin):
p̃posito frustra uocari ñ poterat. qͥd
cum ipso cõmiserat monachis reuelaret:
si forte dñs eius confessionẽ recipiens.
eum a tantis eruciatib liberaret.
At ille cognoscens malũ qđ fecerat la¬
tere nou posse: monasterii monachos
conuocari rogauit. eisq confessus ẽ
cum eodẽ p̃posito quastã monasterii
chartulas rapuisse: ac susceptis p̃ciis.
extraneis traditlisse: seq certũ exis¬
tere: quia ꝓ hoc flagitio mori non
posset. quousq hoc corã om̃ib reue¬
laret. Qđ uidelicet uerũ fuisse: rei
exitꝰ euident᷑ ostendit. Nam moxut
tantũ facinus cunctis innotuit: is
qui dudũ mori uolens non pot̾at.
inter uerba sue confessionis effiaũ.
Quẽ idcirco ds̃ omp̃s diu cruciari uo¬
luit: mori aut̃ donec reatũ suũ con¬
fiteretur ñ posse ꝑmisit. ut exẽplo
sui cruciatꝰ ostenderet: quid consũp¬
tores rerũ gregorii de semetipsis uti¬
q sꝑare debuissent: Lixxxix¬

Expanded text:
praeposito frustra vocari non poterat, quid praeposito frustra vocari non poterat, quid cum ipso commiserat monachis revelaret, si forte Dominus ejus confessionem recipiens, eum a tantis cruciatibus liberaret. At ille, cognoscens malum quod fecerat latere non posse, monasterii monachos convocari rogavit, eisque confessus est cum eodem praeposito quasdam monasterii chartulas rapuisse, ac receptis pretiis extraneis tradidisse, seque certum existere quia pro hoc flagitio mori non posset quousque hoc coram omnibus revelaret. Quod videlicet verum fuisse rei exitus evidenter ostendit. Nam mox ut tantum facinus cunctis innotuit, is qui dudum mori volens non poterat, inter verba suae confessionis efflavit. Quem idcirco Deus omnipotens diu cruciari voluit, mori autem, donec reatum suum confiteretur, non posse permisit, ut exemplo sui cruciatus ostenderet, quid consumptores rerum Gregorii de semetipsis utique sperare debuissent. 88. I
Abbreviated transcription (Latin):
orantib: totus cepit tremere. palles¬
cere: rur sum desiderant᷑ aspicere
Cum subito spc̃ aduentare conspiciens:
reuolutis terribilit᷑ ocłis. monachis
innuit & abscessit: eosq tanto terrore
ꝑculsos dimisit. ut multis noctib so¬
li iacere timuerint. lxxxuiii.
odẽ die sic̃ pꝰea dep̃hensumẽ. eodẽq
mem̃to qͣndo prbr moriens andreȩ
ꝑicłm fuerat imp̃catꝰ: idẽ andreas
fuindibar biliani positꝰ. scilicet uia
ostensi conductor in lectũ decidit: in
quo ꝑ multũ t̃ꝑis continuo languore
correptꝰ. ita totus emarcuit: ut om̃e
corpus eius particulati uideret᷑ dissol¬
iii. Cumq defluentib mẽbris consuri
poset. mori aũ ñ poset : uxor q̃ fetorẽ ueilnerũ
&. uiri eruciatꝰ iã sustinere ñ pot̾at.
in tellexit tanta languoris in cõmoda
sine diuine ultionis sententia hunc
nullatenꝰ incurrisse. quẽ flendo cura¬
uit inquirere: ut qm̃ a moriente

Expanded text:
orantibus, totus coepit tremere, pallesorantibus, totus coepit tremere, pallescere, sursum desideranter aspicere: cum subito spiritus adventare conspiciens, revolutis terribiliter oculis, monachis innuit, et abscessit; eosque tanto terrore perculsos dimisit, ut multis noctibus soli jacere timuerint. 87. Eodem die sicut postea deprehensum est, eodemque momento, quando presbyter moriens Andreae periculum fuerat imprecatus, idem Andreas, fundi Barbiliani, positi scilicet via Ostiensi, conductor, in lectulum decicit; in quo per multum temporis continuo languore correptus, ita totus emarcuit, ut omne corpus ejus particulatim videretur dissolvi. Cumque defluentibus carnibus consumi posset, mori autem non posset, uxor, quae foetorem vulnerum virique cruciatus jam sustinere non poterat, intellexit tanti languoris incommoda sine divinae ultionis sententia hunc nullatenus incurrisse. Quem flendo curavit inquirere, ut quoniam a moriente
Abbreviated transcription (Latin):
ad tã distbeti iudicicũ criminatore suo
iudiciũ uadit. His expletis euncbos
iubet abscedere i solum pb̃rin qui
sibi mortẽ p̾nutiauerat secũ tenens
Qui solus remanere pauescens: alte¬
rũ secũ retinuit hortatꝰ ut causam
ꝓ qua conflixerat. saltẽ sibi pandere
ñ timeret. At ille uehement ingemuit.:
&. conuerso ad parier: capite clama¬
bat dicens. Oandrea o andrea. hoc
anno ꝑeas. qui me prauo consilio ad
ꝑiculũ cõpulisti. E uestigior acharias
medicusi qͥ anno p̾terito. ad suos uide¬
licet sarracenos apostatando reuersꝰ
est affuit: tantisq tẽporib iura rece¬
pit pb̃r i ęxeadẽ in ualitudine
minime moriturũ. Quẽ languidꝰ
ut audiuit: cũ ingenti animaduer¬
sione reppulit dicens. Frẽ iã om̃e corpꝰ
meũ est mortuũ: in extremis faucib
spm̃ ꝑmissũ retineo continuo morit᷑us
Tantũ psallite ut reuideã angelos quos
uidebam: & mnuens uob̾ ostendã. Qb

Expanded text:
ad tam districti judicis cum criminatore suo ad tam districti judicis cum criminatore suo judicium vadit. » His expletis, cunctos jubet abscedere, solum presbyterum qui sibi mortem praenuntiaverat secum tenens. Qui solus remanere pavescens, alterum secum retinuit, hortatus ut causam pro qua conflixerat saltem sibi pandere non timeret. At ille 179 vehementer ingemuit, et converso ad parietem capite, clamabat, dicens: « O Andrea, Andrea, hoc anno pereas, qui me pravo consilio ad periculum compulisti. » E vestigio Zacharias medicus, qui anno praeterito ad suos, videlicet Sarracenos, apostatando reversus est, adfuit, tactisque temporibus, jurare coepit presbyterum ex eadem valetudine minime moriturum. Quem languidus ut audivit, cum ingenti animadversione repulit, dicens: « Fratres, jam omne corpus meum est mortuum, in extremis faucibus spiritum permissum retineo, continuo moriturus; tantum psallite, ut revideam angelos quos videbam, et innuens vobis ostendam. » Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
miũ sicut uidistis laborando uexaui:
& ine adhuc l  e̾rare ñ potui. Cũq
fr̃s de ea reqͥrerent. ait. Non audeo dice.
quia qͥndo uos me clamastis. &. a scõ
gregorio iussus sũ. ut uob̾ etiã de
mensuris & consuetudinib mona¬
sterii ponerẽ rationẽ: diabolus
questus ẽ putans. quod me pater
ad penitentiã remisisset. Qua ꝓpͣt
beatũ gregoriũ uadẽ dedi: ne cõmo¬
tã calumpniã cuilibet reuelarem
Illis magis imminentib & se ꝓ eo de¬
p̃caturos dñm ꝓmittentib ut cam¬
sam frĩb reuelaret: defunctoꝵ qͣta
Rui sus interrogatus a monachis
qui pͥdem secũ remanserant: conuer
sus dicens Omĩa in quib michi de¬
traxistis fr̃s audiui. quãquã respon¬
dere nequiuerĩ: & impedim̃tũ mͥe.
ñ modicũ generastis: qi ta a uobis
qũã a diabolo sub uno tẽpore accu¬
responderẽ.S si quando q̃libet ii¬
grantẽ inderitis: copatimini sorti
cõmuni. & nolite de eo iudicare qͥ

Expanded text:
imium, sicut vidistis, laborando vexatus imium, sicut vidistis, laborando vexatus sum, et me adhuc liberare non potui. Cumque fratres de ea requirerent, ait: Non audeo dicere, quia quando vos me clamastis, et a sancto Gregorio redire jussus sum, ut vobis etiam de mensuris et consuetudinibus monasterii ponerem rationem, diabolus questus est, putans, quod me Pater ad poenitentiam remisisset. Quapropter beatum Gregorium vadem dedi, ne commotam calumniam cuilibet revelarem. Illis magis imminentibus, et se pro eo deprecaturos Dominum promittentibus, ut causam fratribus revelaret, defunctorum quoRursus interrogatus, ad monachos, qui pridem secum remanserant, conversus est, dicens: Omnia in quibus mihi detraxistis, fratres, audivi, quamquam respondere nequiverim, et impedimentum mihi non modicum generastis, quia tam a vobis quam a diabolo sub uno tempore accuresponderem. Sed si quando quemlibet migrantem videritis, compatimini sorti communi, et nolite de eo judicare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiciens ultimũ flatũ ꝓtraher et. Quẽ
pb̃ri tã durit̃ laborare dolentes:
deputatis illic monachis quicũ psal¬
modiis eius exitũ cõmendarent. ipsi
lẽp̃nes hostias un molare. S monachi
psalmodiã deserentes ñ timuer̃t in¬
t̃ se morienti frĩ detrahere: cũ ecce
prb̃ri a missarũ sollẽpniis circa horã
septimã remeantes. ioħem pb̃rm
reliquerant. leuiꝰ se habere mirati st̃:
subridendo concutiens: parcat in
re uoluistis: qui ab ipso huiꝰ diei pͥn¬
cipio usq nunc corã xp̃o p̾sidenti
multis milib angeloꝵ cũ diabolo
ad iudiciũ steti: & adiuuantib scĩs
andrea & gregorio. cunctis eiꝰ obieo¬
tionib bene respondi. Sciatis aut̃. qr
monaster ii. sextariũ. modiũ. librã.
consuetudinẽ elemosinar ũ & lumi¬
nũ. omnẽq mensurã curiosissime
rp̃o querenti usq ad scabellũ pedũ
eiꝰ portaui s de una obiectione fa¬
teor conuictus erubui: de qua m¬

Expanded text:
projiciens ultimum flatum protraheret. Quem projiciens ultimum flatum protraheret. Quem presbyteri tam duriter laborare videntes, deputatis illic monachis, qui cum psalmodiis ejus exitum commendarent, ipsi lemnes hostias immolare. Sed monachi psalmodiam deserentes, non timuerunt inter se morienti fratri detrahere; cum ecce presbyteri a missarum solemniis circa horam septimam remeantes, Joannem presreliquerant, levius se habere mirati sunt,subridendo, concutiens: « Parcat, re voluistis? Qui ab ipso hujus diei principio usque nunc coram Christo praesidenti multis millibus angelorum cum diabolo ad judicium steti, et, adjuvantibus me sanctis Andrea et Gregorio, cunctis ejus objectionibus bene respondi. Sciatis autem quia monasterii sextarium, modium, libram, consuetudinem eleemosynarum et luminum, omnemque mensuram curiosissime Christo quaerenti usque ad scabellum pedum ejus portavi. Sed de una objectione, fateor, convictus metui de qua n
Abbreviated transcription (Latin):
quã ꝓpositũ fuisset sibi ut ulterius
nullã contingeret: ad eandẽ tam̃ mis¬
so nuntio futuro die dnĩco se redire
ꝓfessus est. Quo recepto: ubi suo desi¬
derio uotũ quoq mulierculȩ conue¬
nire gauisus est: ad balneũ ꝓcessit.
Unde reuertens tantũ leticie pociõĩb &
cantionib se dissoluit. ut fubripien¬
te somno int̾esse nocturnis cũ fr̃ib
non potuisset officiis. Fadẽ nocte eu¬
idã pb̃ro & monacho beatꝰ gregoriꝰᷤ
in sõnis apparens ait. Surge & die p̃¬
posito: ut penitentiã agens peculiũ
conscientię suę disꝑgat: qi die tercia
funditꝰ ertinguetus a uita. Qđ p̃po¬
sitꝰ ut audiuit uehement̃ expauit:¬
&. qr mandato gregorii incredulus
esse non poterat. penitentiã cȩpit: cun¬
cta sua sanus distribuens. tanto febriᷤᷤ
ardore correptꝰ ẽ: ut a diluculo diei
tercii. usq ad horã terriã eũ ingen¬
ti fragore p̃ incendio linguã ab ore

Expanded text:
quam propositum sibi fuisset ut ulterius quam propositum sibi fuisset ut ulterius nullam contingeret, ad eamdem tamen misso nuntio, futuro die Dominico se redire professus est. Quo recepto, ubi suo desiderio votum quoque mulierculae convenire gavisus est, ad balnea processit. Unde revertens, tantum laetitiae potionibus et cantionibus se dissolvit, ut subrepente somno interesse nocturnis cum fratribus nunquam potuisset officiis. Eadem nocte cuidam presbytero et monacho beatus Gregorius in somnis apparens, ait: Surge, et dic praeposito ut poenitentiam agens, peculium conscientiae suae, dispergat: 178 quia die tertia funditus exstinguetur a vita. Quod praepositus ut audivit, vehementer expavit. Et quia Gregorii mandato incredulus esse non poterat, poenitentiam coepit, cunctaque sua sanus distribuens, tanto febris ardore correptus est, ut, a diluculo diei tertii usque ad horam tertiam cum ingenti fragore prae incendio linguam ab ore
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ cognite districtionis. cautela
frequentius intueri: ubi huiꝰmodi
disticon ipse dictauit:.
p̃e potens dñe nr̃i largitor honoris:
Indultũ officiũ solita pietate gub̾na::
nachus dextera leuaq beati gregorii.
tur depinrit. Quo scilicet non nũquã
diuinitus candela suecendit᷑. & meiꝰdẽ
similitudinis effigie ꝓ regimine sui
monasterii. sepe beatꝰ gregoriꝰ p̃sentat᷑.
Iam ut pauca de multis
contingã: lenͦis quarti pontificis
tẽpore. cũ megistus ostiensis ep̃c .&. apłi
dã femina turpit̾ uiuens. uehemͣtis¬
simo podagrȩ dolore correptꝰ est.
Qui medicoꝵ manu cauteriatꝰ ꝑ exu¬
stionis uulmis calcẽ cepit effundere:
quã restringere nullis artib p̾ua¬
lens. intant̾a desꝑationẽ ꝑductꝰ ẽ ut
ab omi illius frminę uisitatione de¬
desisteret: & illa sibi alterũ sub eodẽ
facinore copularet. S pꝰ annũ pbr
ad pͥstinã sanitatẽ reuertens: quã¬

Expanded text:
sed pro cognitae districtionis cautela, sed pro cognitae districtionis cautela, frequentius intueri. Ubi hujusmodi distichon ipse dictavit: Christe potens Domine, nostri largitor honoris, Indultum officium solita pietate guberna. nachus dextra laevaque beati Gregorii etur, depinxit. Quo scilicet loco nonnunquam divinitus candela succenditur, et in ejusdem similitudinis effigie pro regimine sui monasterii saepe beatus Gregorius praesentatur. 86. Nam ut pauca de multis contingam, Leonis Quarti pontificis tempore, cum Megistus, Ostiensis episcopus dam femina turpiter vivens, vehementissimo podagrae dolore correptus est, qui medicorum manu cauteriatus per exustionis vulnus calcem coepit effundere. Quam restringere nullis artibus praevalens, in tantam desperationem perductus est, ut ab omni illius feminae visitatione desisteret, et illa sibi alterum sub eodem facinore copularet. Sed post annum presbyter ad pristinam sanitatem revertens, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nis: naso a radice uergentiũ ciliorũ
subtiliter directo. circa mediũ latio¬
re: deinde paululũ recuruo .&. in
et tremo patulis narib p̃minente
Ore rubeo: classis & sub diuiduis labiis:
genis compositis. mento a confinio
maxill arũ decibilit̾ ꝓminente. Co¬
lore aquilino & uiuido. nondũ sic̃
ei postea contigit cardiaco: uultu
mitis. manib pulcͥris : teretib di¬
gitis. & abilib ad scribendũ. Planeta
p̾tea suꝑ dalmaticã castanea: eugłiũ
in sinistra: modus crucis in dext̃a
Pallio medioeri a dextro uidelicet
humero. sub pectore suꝑ stomachũ
circulatĩ deducto: deinde sursũ ꝑ
sinistrũ humerũ post tergũ depo¬
latere pendet. Circa uerticẽ uͦ tabu¬
le similitudinẽ qđ uiuentis in signe
ẽ p̾ferens ñ coronã: ex quo manifes¬
tissime declaratur. quia gregorius
dũ aduiueret suã similitudinẽ de¬
pingi salubrit̃ uoluit: in quo posset
a suis monachis non ꝓelationis gła.

Expanded text:
nis; naso a radice 177 vergentium superciliorum nis; naso a radice 177 vergentium superciliorum subtiliter directo, circa medium latiore, deinde paululum recurvo et in extremo patulis naribus prominente; ore rubeo; crassis et subdividuis labiis, genis compositis; mento a confinio maxillarum decibiliter prominente; colore aquilino et vivido, nondum, sicut ei postea contigit, cardiaco; vultu mitis; manibus pulchris; teretibus digitis et habilibus ad scribendum. Praeterea planeta super dalmaticam castanea, Evangelium in sinistra, modus crucis in dextra; pallio mediocri a dextro videlicet humero sub pectore super stomachum circulatim deducto, deinde sursum per sinistrum humerum post tergum depo tabulae similitudinem, quod viventis insigne est, praeferens, non coronam. Ex quo manifestissime declaratur, quia Gregorius dum adviveret, suam similitudinem depingi salubriter voluit, in qua posset a suis monachis, non pro elationis gloria,
Abbreviated transcription (Latin):
psalteriũ retinens. in quo hoc scͥptũ
est. Niuet anima mea & laudabit
te .&. iudicia tua adiuuabunt me.
A dextro uͦ cubito usq ad sinistrũ
circa scapulas uersus a scendens re¬
flectit᷑: qui ita se habet. Gregorius
siliue matri fecrt. Lxxx
ed in absidicula ꝑ frm̃ cellariũ
gregorius eiusdẽ artificis magi¬
sterio in rota gipsea pictꝰ ostendit᷑.
statura iusta &. beneformatai facie
de paterno faciei longitudine & ma¬
terne rotunditate ita medie tẽꝑa¬
ta. ut cũ rotunditate quadã de¬
centissime uideatur esse rotunda.
barba sub pat̾no more sub alba¬
& modica: ita caluatꝰ ut inmedio
frontis gemellos cincinnos rarus¬
culos habe at. & detrorsũ reflexos.
Corona rotunda & spaciosa. capillo
subnigro & clem̃ter intorto. sub au¬
ricłx mediũ ꝓpenclente fronte spe¬
ciosa. elatis & longis. s exilibus suꝑ¬
ciliis: ocłis pupilla fulus. ñ quidem
magnis s patulis. sub ocularib ple¬

Expanded text:
psalterium retinens, in quo hoc scriptum psalterium retinens, in quo hoc scriptum est: Vivit anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me . A dextero vero cubito usque ad sinistrum circa scapulas versus ascendens reflectitur, qui ita se habet: Gregorius Silviae matri fecit. 48. Sed et in absidula post fratrum cellarium Gregorius ejusdem artificis magisterio in rota gypsea pictus ostenditur, statura justa et bene formata, facie de paternae faciei longitudine, et materna rotunditate, ita medie temperata, ut cum rotunditate quadam decentissime videatur esse deducta; barba paterno more subet modica; ita calvaster, ut in medio frontis gemellos cincinnos rarusculos habeat, et dextrorsum reflexos; corona rotunda et spatiosa, capillo subnigro et decenter intorto sub auriculae medium propendente; fronte speciosa, elatis et longis, sed exilibus superciliis; oculis pupilla furvis non quidem magnis sed patulis; subocularibus ple
Abbreviated transcription (Latin):
tenus uidentui: in qͣrũ altera beatꝰ
nui dextera ꝑ dexterã nichilominus
suscepisse. Cuius gordiani habitus. cas¬
tanei coloris planeta est sub planeta
declucta: uirides o culi. barba modi¬
ca: capilli condensi. uultu grauis. In
siluia. candido uelamine. a dextro hu¬
mero talit̾ contra sinistrã reuota con¬
testã: ut sub eo manus tanquã de
plancta s aucat. & circa pectꝰ subgu¬
la inferior tunica pseudo latinicoloris
appareat: que magno sinu animȩ suꝑ
pedes defuiat. duob zonpi ad simi¬
litudinẽ dalmaticoꝵ. s latiorib
omino distĩcta Satura plena: facies¬
rotunda quidẽ &dida. s senio iã
rugosa: quã ipsa qͦq senectꝰ pulcher¬
rimã fuisse significat. ocłis laucis
&. gͣndib suꝑciliis modicis. labellis
modicis. uultu hilaris: ferens in ca¬
pite matronalẽ mitiã. candentis pͣn¬
dei raritate niblatã. duob dert̃ȩ di¬
gitis signaculo erucis se munire
uelle p̾tendens. insinistra uͦ patens

Expanded text:
tenus videntur. In quarum altera beatusnu dextera per dexteram nihilominus suscepisse. Cujus Gordiani habitus castanei coloris planeta est, sub planeta deducta, virides oculi, barba modica, capilli condensi, vultus gravis. DeSilvia, candido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tanquam de planeta subducat, et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalmaticarum, sed latioribus, omnino distincta; senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilari, ferens in capite matronalem mitram candentis brandei raritate niblatam; duobus dexterae digitis signaculo crucis se munire velle praetendens, in sinistra vero patens
Abbreviated transcription (Latin):
dam illam hostiã immolauerit cõ¬
munẽq dñm omĩum subinde cõ¬
tigerit. uͥ illũ dic mͥ nr̃a estimatio¬
ne ponemꝰ quantũ ab illo splendo¬
rẽ poscimus & quantã religionẽ:
Expende enĩ quales oportet eius
ẽẽ manꝰ tantarũ rerũ ministras. qͣlem
linguã. uerba illa fundentẽ. aut qͦ
genere ñ mundiorẽ & sanctiorem
ammã. talis sp̃e receptͥcem: Tc̃ enĩ
etiã angłi circũstant sac̾doti & tͥbu¬
nal atq altaris locus cęlestib uͥtutib

Expanded text:
dam illam hostiam immolaverit, communemque omnium Dominum subinde contigerit, ubi illum, dic mihi, nostra aestimatione ponemus? Quantam ab eo integritatem exigemus? quantam religionem? Expende enim quales oporteat ejus esse manus tantarum rerum ministras, qualem linguam verba illa fundentem, aut quo genere non mundiorem et sanctiorem animam, talis spiritus receptricem. Tunc etiam angeli circumstant sacerdotem, et tribunal atque altaris locu
Abbreviated transcription (Latin):
quã est baptismũ consecutus. solo
licet nomine militauit. in¬
atea irruentib intra gallias barba¬
ris: uilianꝰ cesar eoacto in unũ exer¬
eitu: apud uangionũ ciuitatẽ donati¬
uũ eepit erogare militib Et ut est
consuetudinis singulieitabant̃. donec
ad martinũ uentũ ẽ. Tunc uͦ opertu¬
nũ tempꝰ existimans qͦ peteret missio¬
nẽ. neq enĩ integrũ sibi fore arbit᷑¬
bat᷑. si donatiuũ ñ militaturꝰ acciꝑet.
hactenꝰ inquit ad cesarẽ militaui tibi.
patere ut nunc militẽ dõ. Donatiuũ
tuũ militaturꝰ accipiat: xp̃i ego mi¬
les sũ pugnare mͥ ñ licet. Tunc uͥ adi¬
sus hãe uocẽ tirannꝰ infremuit. dicens
eũ metu pugnȩ que postera die fu¬
tura erat. ñ religionis gr̃a detrec¬
tare militiã. At martinꝰ intrepidus
immo illato sibi t̾rore constantior.
si hoc inquit ignauie aseͥbit᷑ non
fidi. crastina die ante aci¬
em inermis astabo: & in

Expanded text:
quam est baptismum consecutus, solo quam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quat futura, non religionis gratia detrectare militiam. At Martinus intrepidus, immo illato sibi terrore constantior: Si hoc, inquit, ignaviae ascribitur non fidei, crastina die ante aciem inermis astabo: et in
Abbreviated transcription (Latin):
titũ. Intueri diligentissime dñm:
uestẽq quã dederat iubet᷑ agnoscere.
Mor ad angłoꝵ circonstantiũ multi¬
tudinẽ audit iħm clara uoce dicen¬
tem. Martinꝰ adhuc caticuminꝰ hac
me ueste contex̃. Uere memor dñs
dictoꝵ suoꝵ quȩ ante p̃direrat. quã¬
diu fecistis uni ex minimis istis mͥ
fecistis. se in pauꝑe ꝓfessus est fuisse
uestitũ. Et ad confirmandũ tã boni
oꝑis cestimoniũ: in eodẽ se habitu
quẽ pauꝑ acceꝑat ẽ dignatꝰ ostendẽ.
Quo uiso uir beatus ñ in głiam est
elatꝰ humanã: s bonitatẽ dĩ in suo
oꝑe cognoseens. cũ esset annoꝵ duo¬
de uiginti ad baptismũ cõuolauit.
siecstatĩ militiȩ renuntiauit. tͥbuni
sui p̃cib eiuctus: cui contuberniũ fa¬
miliare p̃stabat. Et enĩ transactotͥbu¬
natus su tẽꝑe renũtiaturũ se scło
pollicebat᷑. Qua martinus expectatio¬
ne suspensus: ꝑ bienniũ fere postea¬

Expanded text:
titum. intueri diligentissime Dominum titum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere postea
Abbreviated transcription (Latin):
tem haberet. media hẏeme que solito
aspior in horruerat. adeo ut plerosq
uis algoris extingueret: obuiũ habet
in porta ambianẽsiũ ciuitatis pau¬
ꝑem nudũ. Qui cũ p̃tereuntes ut sui
misererent᷑ oraret. om̃s ꝙ miserum
p̃terirent: intellex̃ uir dõ plerꝰ. sibi
illũ aliis miscđiam ñ p̃stantib reser¬
uari. Quid tñ ageret: Nichil pret̾
clamidẽ qua indittꝰ erat habebat. Iam
enĩ reliqua in opus simile consũpse¬
rat. Arrepto itaq ferro quo accinetus
erat mediã diuisit. partẽq eiꝰ pauꝑi
tͥbuit: reliqua rursus induit᷑. Int̾ea
de circonstantib ridere ñnulli: quiã
deformis eẽ & truncatus habitu uide¬
ret᷑. Multi quidẽ quib erat mens
sanior altiꝰ gemere qͦd nichil simile
fecissent: cũ utiq plus habentes ues¬
tire pauꝑem sine sua nuditate po¬
tuissent. Nocte igit᷑ insecuta cũ se
sopori dedisset: uidit xp̃m clamidis
suȩ qua pauꝑẽ contererat parte ues¬

Expanded text:
tem haberet, media hieme, quae solito tem haberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte ues
Abbreviated transcription (Latin):
idebat. cũ eẽt annoꝵ quinde¬
n raptꝰ & catenatꝰ saeram̃tis mi¬
tarib implicatꝰ est. uno tm̃ ser¬
uo comite ꝯtentus. Cui tñ u̾sa ui¬
ce dñs seruiebat: ad eo ut plerũq
ei et calciam̃ta ipse detraheret. &.
fere ante baptisma in armis fuit.
integer tñ ab his uitiis quibꝰ illud
hominũ genꝰ implicari solet. Mul¬
ta illi circa cõmilitones benignitã.
mira caritas. Patientia uͦ atꝙ hu¬
militas: ultra humanũ modum.
Nam frugalitatẽ in eo laudari
ñ ẽ necesse: qua ita usus ẽ. ut iã
illo tẽꝑe ñ miles s monachꝰ putare¬
tur. Quib reb ita sibi om̃s cõmili¬
affectu uenerarentur. Nec dũ tñ
regeneratꝰ in xp̃o. agebat quẽdam
bonis oꝑib baptismatis candida¬
tum scilie&. assistere laborantibus:
opẽ ferre miseris. alere egentes.
uestire nudos: nichil sibi ex mili¬
tiȩ stipendiis p̃ter cotidianũ uic¬
surdus auditor: de crastino ñ co¬
gitabat.
arma et simplicẽ militiȩ ues¬

Expanded text:
idebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adeo ut plerumque ei et calciamenta ipse detraheret et ifere ante baptismum in armis fuit, integer tamen ab iis uitiis, quibus illud hominum genus inplicari solet. multa illius circa commilitones benignitas, mira caritas, patientia uero adque humilitas ultra humanum modum. nam frugalitatem in eo laudari non est necesse, qua ita usus est, ut iam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. pro quibus rebus ita sibi omnes commiliaffectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum vicsurdus auditor de crastino non cogitabat. arma et simplicem militiae ues
Abbreviated transcription (Latin):
Pauei tñ & ñ nulli ex ep̃is qͥ ad con¬
stituendũ antistitẽ fuerant euo¬
cati: impie repugnabant. dicenteᷤ.
scilic& contẽptibilẽ eẽ ꝑsonã: indig¬
nũ eẽ episcopatu. hominẽ uultu
despicabilem: ueste sordidũ. erine
deformẽ. Ita a popło sententiȩ sani¬
oris: hȩc illoꝵ irrisa dem̃tia ẽ. qui
illustrẽ uirũ dũ uituꝑare eupiunt
p̃dicabant. Nec uͦ aliud his facere
licuit: quã qͦd popłs dño uolente co¬
gebat. Int̾ ep̃os tam̃ qͥ affuerant. p̾ci¬
pue defensor qͥdã nomine dr̃ resti¬
tisse. Unde animadu̾sũ ẽ grauit̾ illũ
lectione ꝓphetica tc̾ notatũ. Nã cũ
fortuitu lector cui legendi eo die
officiũ erat int̾clusus a popło defu¬
isset: tͦbatis ministris dũ expectat᷑
qͥñ aderat unꝰ e circonstantib sũp¬
to psalt̾io quẽ pͥmũ inuenit u̾sũ

Expanded text:
pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad conpauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personam, indignum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, q
Abbreviated transcription (Latin):
ulũ laqueo sibi uitam
turbis suꝑstratꝰ corꝑi aliquantiᷤᷤ
xauit. Mox uiiuscente uultu. mar¬
discentib ocłis in ora illiꝰ defunctus
erigit᷑. Hentoq conamine enisus
assurgere: app̃hensa beati uiri dex¬
t᷑a. in pedes constitit: atq ita eum
qͦusq ad uestibulũ domꝰ turba om̃i
inspectante ꝓcessit. uii¬
ub eodẽ fere tẽꝑe ad episcopa¬
tũ turonicȩ ȩccłę petebat᷑. S ẽ
erui monasterio suo ñ facile poss&:
ruriciꝰ quidã unꝰ ẽ eiuib uxoris lan¬
guore simulato. ad genua illiꝰ ꝓuo¬
lutꝰ ut egrederet᷑ obtinuit. Ita dis¬
positis iã in itinere
cuiũ tͦbis: sub qͣͥdã
custodia ad ciuita¬
tẽ usq deducitur.
Mirũ im modũ incredibilis mul¬
titudo ñ solũ ex illo opido: s etiã ex
uicinis urbib ad suffragia feren
da conuenerant. Una om̃ium uo¬
luntas. eadẽ uota: eadẽq senten¬
tia. martinũ episcopatu eẽ dignis¬
simũ. felicẽ fore tali eccłiã sac̃dote.

Expanded text:
ulum laqueo sibi uitam turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoque conamine enisus adsurgere, adprehensa beati uiri dextera in pedes constitit: adque ita cum eo usque ad uestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae ecclesiae petebatur: sed cum erui monasterio suo non facile posset, Rusticius quidam, unus e ciuibus, uxoris languore simulato ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragiana omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum: felicem fore tali ecclesiam sacerdote.
Abbreviated transcription (Latin):
Pleriq cameloꝵ setis uestiebantur:
mollior ibi habitꝰ ꝓcͥmine erat.
Quo eo magiꝰsit mirandũ necesse ẽ:
quod multi int̾ eos nobiles habeban
ed ut reliquas uirtutes eiꝰ quas
in episcopatu egit aggrediar.
erat haut longe ab oppido ꝓximus
monasteri locus quẽ falsa homi¬
nũ opinio uelut cõsepultis ibi mar¬
tyrib sacrauerat. Nam et altare ibi
a suꝑiorib ep̃is constitutũ habebat᷑.
S martinus ñ cemere adhibens incer¬
tis fidẽ. ab his qui maiores natuerant
p̃sbit̾is ł clericis flagitabat nomen
sibi martyris. ł tẽꝑa passionis osten¬
di. Grandi se scrupło ꝑmoueri. qͦd
nichil certi constans sibi maioꝵ me¬
moria tͣdidiss&. Cum aliquandiu
gͦ a loco illo se abstinuisset: nec de
rogans religioni qͥa incertꝰ erat.
nec auctoritatẽ suã uulgo accomo¬
dans ne suꝑsticio conualesceret:
deret. Tunc conu̾sus ad leuã udit
ꝓpe assistere umbrã: sordidã tru¬

Expanded text:
Plerique camelorum setis vestiebantur; Plerique camelorum setis vestiebantur; mollior ibi habitus pro crimine erat: quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantSed ut reliquas virtutes ejus, quas in episcopatu egit, aggrediar; erat haud longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, velut consepultis ibi martyribus, sacraverat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. Sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui majores natu erant, presbyteris vel clericis flagitabat, sibi nomen martyris, vel tempora passionis ostendi: grandi se scrupulo permoveri, quod nihil certi constans sibi majorum memoria tradidisset. Cum aliquandiu ergo a loco illo se abstirogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, deret. Tum conversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, tru
Abbreviated transcription (Latin):
ut heremi solicudinẽ non desidera¬
ret. Ex uno enĩ latere p̾cisa montis
excelsa rupe ambiebat᷑: reliquã pla¬
nitiẽ liger fluuiꝰ reducto paululũ
sinu elauserat: una tantũ eademq
arta admodũ uia adiri poterat.
Ipse ex lignis contextã cellulã habe¬
bat. Multiq ex fr̃ib in eũdẽ modũ.
pleriq saro suꝑiecti montis cauato
receptacula sibi fecerant. Discipłi uͦ
octoginta erant: qͥ ad exẽplũ beati
magistri instituebant᷑. Nemo ibi
qͥcquã ꝓpͥum habebat: omĩa in me¬
dio confri ebant᷑. Non emẽ aut uen¬
dere ut plerisq monachis moris ẽ.
qͥcꝗͣ licebat. Ars ibi exceptis scͥptorib
nulla habebat᷑. Cui tñ oꝑi minor etas
deputabat᷑: maiores orationi uaca¬
bant. Rarus cuiꝗͣ extͣ cellulã suam
eg̃ssus: nͥ cũ ad locũ orationis conue¬
niebant. Cybũ unũ om̃s pꝰ horã
ieuinii accipiebant. Uinũ nemo
nouerat: nͥ quẽ infirmitas coegiss&.

Expanded text:
ut eremi solitudinem non desideraut eremi solitudinem non desideraret. ex uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam jejunii accipiebant: vinum nemo noverat, nisi quem infirmitas coegisset.
Abbreviated transcription (Latin):
ore infantiũ & lact entiũ ꝑfecisti
laudem ꝓpt̾ inimicos tuos: ut des¬
truas inimicũ & defensorẽ. Quo
lecto. clamor popłi tollit᷑: pars di¬
u̾sa confunditur atq ita habitũ
est diuino nutu psalmũ hunc lec¬
tũ fuisse. ut testimoniũ oꝑns sui
defensor audiret. quia ex ore infan¬
tiũ & lactentiũ in martino dñi
laude ꝑfecta. & ostensus parit̾ &
destructus ẽ inimicus. Iam uͦ sũp¬
to episcopatu qualẽ se quantũ ꝙ
p̃stiterit: ñ est nr̃ȩ facultatis euol¬
uere. Idem eñĩ constantissime ꝑse¬
uerabat qui pͥus fuerat. Cadẽ in
corde eiꝰ humilitas: eadẽ in uestitu
eius uilitas erat. Atq ita plenus
auctoritatis & gr̃ȩ implebat ep̃i
dignitatẽ: ut ñ tñ ꝓpositũ monachi
uirtutẽq desereret. Aliquãdui uͦ
adherente ad ȩccłiam cellula usus est.
Dein cum inquietudinẽ frequentan¬
tiũ ferre ñ posset: duob fere ertͣ ciui¬
tatẽ milib monast̾iũ sibi statuit.
Qui locꝰ tam secretus & remotus erat:

Expanded text:
ore infantium et lactantium perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque lactantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim constantissime perseuerabat qui prius fuerat. eadem in corde eius humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat,
Abbreviated transcription (Latin):
Neinde relicta militia: uii¬
tatis. cuiꝰ tunc in dĩ reb spectata
& cognita fides habebat᷑ expetiust
& aliquandui apud eũ cõmoratus ẽ.
Teptauit aũt idem hylariꝰ imposito
diaconii officio. sibi eum artiꝰ impli¬
eare.: & ministerio uincire diumno
 eũ sepissime restitisset indignũ
se eẽ uociferans: inteller uir altioris
ingenii. hoc eũ modo posse constrin¬
gi. si id ei officii imponeret in quo
quidã locꝰ iniuriȩ uideret᷑. Itaq eror¬
cistã eũ eẽ p̃cepit. Quã ille ordina¬
tionẽ ne desperisse tanquã humi

Expanded text:
inde relicta militia, santatis, cujus tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetivit; et aliquamdiu apud eum commoratus est. Tentavit autem idem Hilarius imposito diaconii officio sibi eum arctius implicare, et ministerio vincere divino. Sed cum saepissime restitisset, indignum se esse vociferans; intellexit vir altioris ingenii, hoc eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus injuriae videretur. Itaque exorcistam eum esse praecepit, quam ille ordination
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse armatã militiam in ado¬
lescentia secutꝰ. int̾ seolares alas
sub rege constantio: dem̃ subiu¬
liano cesare militauit. Non tam̃
sponte. quia a pͥmis fere annis di¬
uina potiꝰ seruitute sac̃ illustris
pueri spirauit infantia: Nã ẽ esset
annoꝵ decẽ inuitis parentib ad
ecełiam confugit: seq caticuminũ
fieri postulauit. Mox mirũ in mo

Expanded text:
litiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri p
Abbreviated transcription (Latin):
s et̾nũ a dõ p̃mium expectemꝰ. Quia
& si ipsi ñ ita uxrimꝰ ut exemplo alii
ee possimꝰ: dedimꝰ tñ oꝑam ne is later&.
qͥ esset imitandus. Igit᷑ sc̃i martini
uitã exordiar. ut quȩ ł ante episco¬
patum ł in episcopatu gesserit: qͣuĩ
nequaquã ad omia illiꝰ potuerĩ ꝑue¬
in ipso fuit om̃s uirtutes suas la¬
tere uoluisset. Quãꝗͣ etiam ex his quȩ
comꝑta nob̾ erant plura omisimus:
quia sufficere credimꝰ. si tantũ excel¬
lentia notarent᷑. Simul & legentib
consulendũ fuit: ne qͦd his pareret
copia congesta fastidiũ. Obsecro aũt
eos qui lecturi sunt ut fidẽ dictis
adhibeant: neq me qc̾quã nͥ cõꝑtum
et ꝓbatũ scͥpsisse arbitrent᷑. Alioquin
tacere quam falsa dicere maluissẽ.

Expanded text:
num a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruein ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
diam iubet᷑. facturꝰ fidẽ dictis
inerinis barbaris obiceret᷑. Posten
die hostes legatos de pace miserui
sua omnia seq dedentes. Inde quil
dubitet hanc uere beati uiri fuisse
uictoriã: cui p̃stitũ sit ne inermis
ad p̃lium mitteret᷑: Et quamius piꝰ
añs seruare militẽ suũ lic& int̾ hos¬
tiũ glacdios & tela potuisset: tñ ne
uł alioꝵ morte scĩ uiolarent᷑ obtiaꝰ
eremit prigne necessitatẽ. Neq enĩ
aliã ꝓmilite suo xp̃c debuit p̃stare
uictoriã: quã ut subactis sine san

Expanded text:
diam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, qu