comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de suꝑ: atq mox subiunctum ẽ hoc
qđ ꝓtulimꝰ. qr due penne singłorũ
iungebantur. uͥ aꝑte intellig̃r. qr et
extendebantur de suꝑ ⁊ iungebant᷑:
due uͦ tegebant corpora eorum. Qd
aũ penne animalium nͥ ale nomi¬
nantur Qua inre nob̾ diligenti
ꝑscrutatione querendum ẽ: que sint
qͣtuor penne scõrum. ex quib due
suꝑius extente iunguntur. due uͦ
corum corꝑͦa contegunt. Si enim
uigilant̾ aspicimus .iiiͦi. ẽẽ uirtutes
inuenimꝰ: que atertenis actib om̃e
pennatum animal leuant. Infut᷑is
uidelicet amor et spes: de p̃t̾itis aut̃

Expanded text:
subjunctum est hoc, quod protulimus, quia duae pennae singulorum jungebantur, ubi apte intelligitur quia et extendebantur desuper et jungebantur, duae vero tegebant corpora eorum. Quid autem pennae animalium nisi alae nominantur? Qua in re nobis diligenti perscrutatione quaerendum est quae sint quatuor pennae sanctorum, ex quibus duae superius extentae junguntur, duae vero eorum corpora contegunt. Si enim vigilanter aspicimus, quatuor esse virtutes invenimus, quae a terrenis actibus omne pennatum animal levant, in futuris videlicet amor et spes; de praeteritis au
Abbreviated transcription (Latin):
mala fecisse penitet. Ego sum mini¬
mus apłorum. qͥ non sum dignus uo¬
cari apłs. qi ꝑsecutus sum eccłam di.
In cuius u̾bis quid aliud qͣm duritia
nr̃e mentis accusatur: Quia ip̃e plã¬
git qđ aute baptisium commiserat:
nos uͦ ypꝰt baptisma multa commisimꝰ.
ntam̃ flere recusamꝰ. Quatuor itaͭ pen¬
nis sc̃a anialia utuntur: qr ⁊ꝑ amo
deplorant. S qr dictum ẽ. due pẽne
singłorum iungebantur. hoc fortaᷤᷤ¬
se intelligitur. qđ non pennas ꝓpͥas
eleuantes uingant. s uniꝰ ad altum
penna coniuncta sit: ut penne uide¬
licet eleuate uicissim sibi comuncti¬
one concordent. Qua inre questio ori¬
tur. qi si due penne que eleuant amo¬
rem ꝯspem. due uͦ que corpora conte.¬
gunt timorẽ ac penitentiã designant.
cur due que extense sunt dicuntur
ẽe coniuncte. n due que corpꝰ contegũt
non dicuntur: S hac in re facilis
largiente deo r̃õ occurrit. qđ sc̃orum

Expanded text:
mala fecisse poenitet. « Ego sum minimala fecisse poenitet. « Ego sum minimus apostolorum, qui non sum dignus voquia persecutus sum Ecclesiam Dei . In cujus verbis quid aliud quam duritia nostrae mentis accusatur? Quia ipse plangit quod ante baptisma commiserat, nos vero et post baptisma multa commisimus, et tamen flere recusamus. Quatuor itaque pennis sancta animalia utuntur, 1204 quia deplorant. 7. Sed quia dictum est: Duae pennae singulorum jungebantur, hoc fortasse intelligitur, quod non pennas proprias elevantes jungant, sed unius ad alterum pennae conjunctae sint, ut pennae videlicet elevatae vicissim sibi in conjunctione concordent. Qua in re quaestio oritur, quia si duae pennae quae elevant amorem et spem, duae vero quae corpora contegunt timorem et poenitentiam designant, cur duae quae extentae sunt dicuntur esse conjunctae, et duae quae corpus contegunt non dicuntur? Sed hac in re facilis, largiente Domino, ratio occurrit, quod sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
Q uamlibet enim scĩ uiri in hac adhuc
uita sint. ħnt tam̃ qđ ante dĩ ocłos
oꝑire debeant: qr omnino ẽ inpossibi
le aut inoꝑe. aut in locutione. aut
in cogitatione nunqͣm delinquan.
Unde ꝯbeatꝰ iob qui ꝑfecta quidem
hominib dixerat: d̃i tam̃ uotem
audiens. seq ip̃m de ip̃a sua ꝑfec¬
ta locutione reprehendens. dicebat.
Li bet fr̃s km̃i ad huius rei testimo¬
nium magistrum gentium uocare.
yqualiter scm̃ illud animalalis
qͣtuor unitatur aspicere: ex quib
duab ad suꝑiora euolat. duab uero
pennis corpꝰ contegit: qr p̃t̾ita que
egerat abscondit. Uideamꝰ gͥ qͣntꝰ
hunc amor ad celestia eleuet. Michi
Cognoscamꝰ qͣnta spe ad suꝑiora tollat᷑.¬
cum ait. Nr̃ã conu̾satio incelis ẽ. un
etiã saluatorem expectamꝰ dñm nr̃m¬
iħmxp̃m. Uideamꝰ si yintantis
uirtutib positus adluc timet. Casti¬
go inquit corpꝰ ineum ⁊ seruituti
subitio. ne forte cum aliis p̃dicauerum
ip̃e ixpb efficiar. Cognoscamꝰ sibunc

Expanded text:
in hac adhuc vita sint, habent tamen quod ante Dei oculos operire debeant. Quia omnino est impossibile, ut aut in opere, aut in locutione, aut in cogitatione nunquam delinquant. Unde et beatus Job, qui perfecta quidem hominibus dixerat, Dei tamen vocem audiens, seque ipsum de ipsa sua perfecta locutione reprehendens dicebat:  charissimi, ad hujus rei testimonium magistrum gentium vocare, et qualiter sanctum illud animal alis quatuor innitatur aspicere, ex quibus duabus ad superiora evolat; duabus vero pennis corpus contegit, quia praeterita quae egerat abscondit. Videamus igitur quantus hunc amor ad coelestia elevet: Mihi Cognoscamus quanta spe ad superiora tollitur: Nostra conversatio in coelis est, unde etiam Salvatorem exspectamus m . Videamus si et in tantis virtutibus positus adhuc timet: « Castigo corpus meum et servituti subjicio, ne forte, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar . » Cognoscamus si hunc
Abbreviated transcription (Latin):
scͥbuntur: qr omnis intentio. omĩsq
contemplatio scõrum suꝑ se tendit.
ut illud possit adipisci qđ in celestib
appetit. Siue enim bono oꝑi. siue uõ
inuigilet contemplationi: tuuc uera¬
citer hoc qđ agit bonum ẽ qͣnͣdo ei
hominib placere desidat: intentioniᷤ
sue faciem deorsum p̃mit. Et qui
idcirco in sacro eloquio ea q̃ diuim¬
tatis sunt contemplatur. ut ꝑ hoc
qd intelligit occupari ad questiones
possit. qr non dulcedine quesite b̾ati¬
tudinis satiari appetit s doctꝰ uideri:
iste nimirum intellectꝰ sui pennas
de suꝑ nonextendit. S q̃m sensus
sui iugilanuam interreno appetitu
occupat: pennas qs subleuare in altũ.
n quib subleuari ip̃e potuit. mnimis
deponit. Qua in re pensandum ẽ.
ut omne bonum qđ̃ ag̃r. ꝑ intentio¬
uem semꝑ ad celestia leuetur. Qui
enim ꝑbona que agit t̾reuam głã
concupiscit. pennas suas deorsum

Expanded text:
scribuntur, quia omnis intentio omnisque contemplatio sanctorum super se tendit, ut illud possit adipisci quod in coelestibus appetit. Sive enim bono operi, sive vero invigilet contemplationi, tunc veraciter hoc quod agit bonum est, quando ei hominibus placere desiderat, intentionis suae faciem deorsum premit. Et qui idcirco in sacro eloquio ea quae divinitatis sunt contemplatur, ut per hoc quod intelligit occupari ad quaestiones possit, quia non dulcedine quaesitae beatitudinis satiari appetit, sed doctus videri, iste nimirum intellectus sui pennas desuper non extendit; sed quoniam sensus sui vigilantiam in terreno appetitu occupat, pennas quas sublevare in altum et quibus sublevari ipse potuit in imis deponit. Qua in re pensandum est, ut omne bonum quod agitur per intentionem semper ad coelestia levetur. Qui enim per bona quae facit terrenam gloriam concupis
Abbreviated transcription (Latin):
liorib que delibauerant succũbunt
Hinimirum ante humana iudicia
stare uidentur in oꝑe: s ante om̃i¬
potentis di ocłos ceciderunt in delib̾a¬
tione. Unde fit plerumq ut ⁊ bonũ
opꝰ eorum minus do placeat. qr cum
pes mentis in meliori gͣdu delib̾ati¬
onis inconstant̾ ponitur. H ipsa
cogitationis inconstantia accusat.
S qr ꝑfecti quiq magna se discretio¬
nis subtilitate conspiciunt. ne ad
det̾iora umqͣm uł in oꝑe uł in co¬
gitatione dilabantur. qͣntum coti¬
die ꝓficiant incessant̾ pensant: rec
nunde uenimꝰ: yusq ad que sacri
cloquii mistĩa ꝑscrutanda subleuam
Certe in antiqͥs parentib nr̃is cultoreᷤ
Hec qͥppe ꝓpħarum dicta deserta apud
iudeos fuerunt: qr ꝑ intellectum
misticum ea excolere inquirendo
nolucrunt. Nob̾ aũ in ub̾tatem ũsa
sunt: qr iuxta historiã uisionis dic¬
ta largiente dño mentes nr̃e sp̃alit̾
sapiunt. Et iam aduene comedimꝰ:

Expanded text:
lioribus quae deliberaverant succumbunt. lioribus quae deliberaverant succumbunt. Hi nimirum ante humana judicia stare videntur in opere, sed ante omnipotentis Dei oculos ceciderunt in deliberatione. Unde fit plerumque ut et bonum opus eorum minus Deo placeat, quia cum pes mentis in meliori gradu deliberationis inconstanter ponitur, hoc ipsa cogitationis inconstantia accusat. Sed quia perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione delabantur, quantum quotidie proficiant incessanter pensant, rectet unde venimus, et usque ad quae sacri eloquii mysteria perscrutanda sublevamur. Certe in antiquis parentibus nostris cultores Haec quippe prophetarum dicta deserta apud Judaeos fuerunt, quia per intellectum mysticum ea excolere inquirendo noluerunt. Nobis autem in ubertatem versa sunt, quia juxta historiam visionis dicta largiente Deo menti nostrae spiritaliter sapiunt, et jam advenae comedimus
Abbreviated transcription (Latin):
no delib̾at. S cum cecidisse alios etiã
post castitatem conspicit. hoc ipsũ
facere qđ delibauerat ꝑtimescit
itq ut retro ꝑ cogitationẽ redeat: qͥ
ad ant̾iora respiciens iam m̃tis gres
sib ad alta ibat. De quo bene ꝑsalo¬
monem dr. Qui obseruat uentum
non seminat: ⁊ qͥ considãt nubes
nunqͣm metet. Uenti quippe nomi¬
impellit. nubis uͦ appellatione pecca¬
tor expͥmitur: qͥ temptationis im.¬
pulsione commouetur. Qui gͦ atten¬
dit uentum ũ seminat. ⁊ qͥ considat
nubes aunqͣm metit: qr is qui temp¬
tationes maligni sp̃s metuens.⁊ iniqͦꝵ
lapsus conspiciens. semctipsum despe¬
rat. neq tunc exercetur. in bono semi¬
ne oꝑis: neq post reficietur de munẽ
iuste retͥbutionis. Sunt uͦ nonnulli
qui bona quidem que nouerunt
oꝑantur. atq ħ oꝑantes meliora deli¬
berant. s retͣctantes meliora q̃ deli¬
bauerant immutant. Et quidem
bona agunt que ceꝑant: s ame¬

Expanded text:
no deliberat; sed cum cecidisse alios etiam no deliberat; sed cum cecidisse alios etiam post castitatem conspicit, hoc ipsum facere quod deliberaverat pertimescit. Fitque ut retro per cogitationem redeat, qui ad anteriora respiciens. De quo bene per Salomonem dicitur: Qui observat ventum, non seminat; et qui considerat nubes, nunquam metet . Venti quippe nomiimpellit; nubis vero appellatione peccator exprimitur, qui tentationis impulsione commovetur. Qui ergo 1200 attendit ventum, non seminat, et qui considerat nubes, nunquam metit, quia is qui tentationes maligni spiritus metuens, et iniquorum lapsus conspiciens, semetipsum desperat, neque nunc exercetur in bono semine operis, neque post reficietur de munere justae retributionis. Sunt vero nonnulli qui bona quidem quae noverunt operantur, atque haec operantes, meliora deliberant; sed retractantes meliora quae deliberaverant, immutant; et quidem bona agunt quae coeperant, sed a me
Abbreviated transcription (Latin):
rant: ꝯ peccõrum suorum conscii mł¬
ta ex his que possident egenis distribu¬
ere ꝑtͣctant. ut culpas fuas ante dei
ocłos miscđie uiscerib redimant.
amnq hoc oꝑari inchoant: ꝯplcrũq
cum oꝑantur. pauꝑtatis timmor eoꝵ
animum concutit. atq timentes
ne egeant erga egentes tenaces fiũt.
scseq abca qͣm ceꝑant bona oꝑatione
suspendunt. Hi nimirum inceden¬
tes rcu̾si sunt: qr ante faciem suam
ambulare noluerunt. Contͣ qͦs recte
ꝑsalomonem đr. Propt̾ frigꝰ piger
arare noluit: mendicabit gͦ estate.
non dabitur ei. Qui enim nunc
ꝓpt̾ pauorem. mentis atq torporem.
bene oꝑari negligit: cum sol iustitie
iniudicium uelud mestate claruerit.
mendicat uitam s non accipit: quia
ꝓpt̾ illam bona oꝑari contempsit:
Alius despectis carnis desideriis cuncta
relinquere. ⁊ omp̃ntis d̃i se subclere
seruitio ꝑtractat: seseq ipsum restͥn¬
gere subcontinentie ⁊ castitatis fre¬

Expanded text:
rant, et, peccatorum suorum conscii, murant, et, peccatorum suorum conscii, multa ex his quae possident egenis distribuere pertractant, ut culpas suas ante Dei oculos misericordiae visceribus redimant. Jamque haec operari inchoant, et plerumque cum operantur paupertatis timor eorum animum concutit, atque, timentes ne egeant, erga egentes tenaces fiunt, seseque ab ea quam coeperunt bona operatione suspendunt. Hi nimirum incedentes reversi sunt, quia ante faciem suam ambulare noluerunt. Contra quos recte per Salomonem dicitur: Propter frigus piger arare noluit, mendicabit ergo aestate, et non dabitur ei . Qui enim nunc propter pavorem mentis atque torporem bene operari negligit, cum sol justitiae in judicio velut in aestate claruerit, mendicat vitam, sed non accipit, quia propter illam bona operari contempsit. Alius, despectis carnis desideriis, cuncta relinquere et omnipotentis Dei se subdere servitio pertractat, seque ipsum restringere sub continentiae et castitatis fre
Abbreviated transcription (Latin):
subiungit. Unum qđq ante fa¬
ciem suam gradiebat᷑. Aute uos enĩ
etna sunt post nos temꝑ̾alia: qͥa.
⁊ illa qͣsi ꝑgentes inuenimꝰ. nista
recedentes. qͣsi post dorsum relinqͥ¬
mus. Unde ⁊ magnum illud pen¬
natum animal dicebat. qđ ad celi
tercii secreta uolauerat: unum uo
que retro sunt oblitꝰ. in ea q̃ sunt
ante extendens me. sequor ad pal¬
mam suꝑne uocationis di. In ante¬
nora yenim extentus. eoꝵ q̃ retro
sunt oblitus fuerat: qr temꝑ̾alia despi¬
ciens. sola que sunt et̃na requirebat.
AInte faciem gͦ suam gͣdiuntur sc̃a am¬
malia: qr yea que reliquerunt nullo
iam appetitu respiciunt. ⁊ met̾num
q̃ appetunt sub contemplationis sue
oculo boni oꝑis pedem ponunt. Quis¬
qͥs itaq iam ante faciem suam am.¬
bulare decreu̾it: magna ei considãtio¬
ne pensandum ẽ. qđ alit̃ retro respici¬
tur ea oꝑe atq aliter ex cogitatione
Sunt ycnim quidam qͥ magna delibe:¬

Expanded text:
subjungit: Unumquodque ante fasubjungit: Unumquodque ante faciem suam gradiebatur. Ante nos enim aeterna sunt, post nos temporalia, quia et illa pergentes invenimus, et ista recedentes quasi post dorsum relinquimus. Unde et magnum illud pennatum animal dicebat quod usque ad coeli tertii secreta volaverat: Unum vero, quae 1199 retro sunt oblitus, in ea quae sunt ante extendens me, sequor ad palmam supernae vocationis . In anteriora etenim extentus, eorum quae retro sunt oblitus fuerat, quia, temporalia despiciens, sola quae sunt aeterna requirebat. Ante faciem ergo suam gradiuntur sancta animalia, quia et ea quae reliquerunt nullo jam appetitu respiciunt, et in aeternis quae appetunt sub contemplationis suae oculis boni operis pedem ponunt. 18. Quisquis itaque jam ante faciem suam ambulare decreverit, magna ei consideratione pensandum est quod aliter retro respicitur ex opere, atque aliter ex cogitatione. Sunt etenim quidam qui magna delibe
Abbreviated transcription (Latin):
si in hoc qđ unusqͥsq in sapientia
euolat habere pacem cum altero re¬
cusaret. Sequitur. Non reũtebant᷑
cum incederent: s uirum qđq ante
faciem suam gradiebatur. Pennata
animalia. uidelicet predicatores sci
cum incedunt in inime reu̾tuntur:
qr sic a terrenis actib ad sp̃alia ꝑtͣn¬
scunt. ut ad ea que reliquerunt ul¬
terius nullatenus reflectantur. Qsi
enim ꝑ qͣndam uiam eis incedere
ẽ mente ire semꝑ admeliora. Quo¬
contͣ de reprobis d̾r: qr reu̾si sunt
corde in egiptum. Et ꝑ semetipsam
u̾itas dicit. Nemo mittens manum
suam inaratrum ⁊ aspiciens retro: ap¬
tus ẽ regno đi. Manum qͥppe inara¬
trum mutere ẽ: qͣsi ꝑ quendam cõ.¬
punctionis uom̾em ad ꝓferendos
fructus t̾ram sui cordis apire. Sed
retro post aratrum respicit: qͥ post
exordia boni oꝑis ad mala reu̾titur
que reliquit. Qd qr electis dĩ minime
contingit: recte nunc ꝑ ꝓpħam dr.
cur non reu̾tantur: indicat cum

Expanded text:
si in hoc quod unusquisque in sapientiam si in hoc quod unusquisque in sapientiam evolat, habere pacem cum altero recusaret. Sequitur: Non revertebantur cum incederent, sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur. » Pennata animalia, videlicet praedicatores sancti, cum incedunt minime revertuntur, quia sic a terrenis actibus ad spiritalia pertranseunt, ut ad ea quae dereliquerint ulterius nullatenus reflectantur. Quasi enim per quamdam viam eis incedere, est mente ire semper adcontra de reprobis dicitur quia reversi sunt corde in Aegyptum . Et per semetipsam Veritas dicit: Nemo mittens manum in aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei . Manum quippe in aratrum mittere est quasi per quemdam compunctionis vomerem ad proferendos fructus terram sui cordis aperire. Sed retro post aratrum aspicit, qui post exordia boni operis ad mala revertitur quae reliquit. Quod quia electis Dei minime contingit, recte nunc per prophetacur non revertantur indicat cum
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾ius ad alt̾um. Per qͣtuor partes.
ꝯfacies ⁊ pennas ħnt: qr incunctis
mundi regionib predicantes demõ¬
stͣnt quicqͥd de humanitate. qͥtqͥd
de diuinitate nr̃i redemptoris senti¬
unt: qr dum incarnatum dm̃ uͥq
predicant. in qͣtuor mundi partib
faciem demonstͣnͣt. Tumq eum eẽ
unum cum patre ꝯ sp̃u scõ annũti¬
ant: iibiq penna contemplationis
uolant. Quorum penne uincte st̃
alt̾ius adalt̾um: qr omnis eorum
uirtus. omnis sapientia qua ceteros
homines contemplationis sue uola¬
tu tͣnscendunt. uicissim sibi in ꝑace
nde scͥptum ẽ. Quc de sursum ẽ sa¬
pientia pͥmum quidem pudica est:
deinde pacifica. Et unde eisdem
suis predicatorib u̾itas dic̃ habete
in uob̾ sal: ipacem habete int̾ uos.
Uenna gͦ animalium alt̾ius ad altũ
iungitur: qr scõrum p̃dicatorum
uirtus atq sapientia uicissim sibi in
caritatis atq concordie pace sotiant᷑.
Penna aũ alt̾rus ab altero diuisa ẽẽt

Expanded text:
Per quatuor partes facies et pennas habent, quia in cunctis mundi regionibus praedicantes demonstrant quidquid de humanitate, quidquid de divinitate nostri Redemptoris sentiunt. Quia dum incarnatum Deum ubique praedicant, in quatuor mundi partibus faciem demonstrant. Dumque eum eunum cum Patre et Spiritu sancto annuntiant, ubique pennae contemplationis volant. Quorum pennae junctae sunt alterius ad alterum. Quia omnis eorum virtus, omnis sapientia, qua caeteros homines contemplationis suae volatu transcendunt, vicissim sibi in pace Unde et scriptum est: « Quae desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica . » Et unde eisdem suis praedicatoribus Veritas dicit: « Habete in vobis sal, et pacem habete inter vos . Penna ergo animalium alterius ad alterum jungitur: quia sanctorum praedicatorum virtus atque sapientia vicissim sibi in charitatis atque concordiae pace sociantur. Penna autem alterius ab altero divisa esset,
Abbreviated transcription (Latin):
contͥstauit: homo ꝯ leo adextris.ii¬
tulus uͦ a sinistͥs eiꝰ fuisse descͥbitur.
psi namq euangłiste scĩ de huma¬
nitate gauisi sunt. ac de eiꝰ resurret¬
tione confirmati: qͥ de eiꝰ passi¬
one fuerant contͥstati. Homo gͦ et
leo eis adexiͥs ẽ: qr redemptoris nri
eos in carnatio uiuificauit. resurrec¬
tio confirmauit. S uitulus a sinistͣs¬
ẽ: qr mors illius eos ad iomentum
tempis in infidelitate ꝓstrauit. Iure
apđ patiem ẽe denuntiat. suꝑ euan¬
głistas cetõs uirtute contemplationiᷤ
excreuit. Cum qͥb ⁊si simul de eius
ditate loquitur. hanc tam̃ omnib
subtiliꝰ contemplatur. S si aquila cũ
tͥb aliis adiuncta. qͣtuor auimalia eẽ
memorantur: mirum qͦmͦ de suꝑ

Expanded text:
t, homo et leo a dextris, vitulus vero a sinistris eis fuisse describitur. Ipsi namque evangelistae sancti de ejus humanitate gavisi sunt, de ejus resurrectione confirmati, qui de ejus passione fuerant contristati. Homo ergo et leo eis a dextris est, quia Redemptoris nostri eos incarnatio vivificavit, resurrectio confirmavit. Sed vitulus a sinistris: quia mors illius eos ad momentum temporis in infidelitate prostravit. Jure apud Patrem esse denuntiat, super evangelistas caeteros virtute contemplationis excrevit; cum quibus etsi simul de ejus Deitate loquitur, hanc tamen omnibus subtilius contemplatur. Sed si aquila cum tribus aliis adjuncta, quatuor animalia esse memorantur, mirum quomodo desuper
Abbreviated transcription (Latin):
confidens absq terrore crit: leo ẽ. ¶ a¬
uͦ sublimit̾ contemplat᷑ ea que celestia
tificationis sue uitulus. ꝑsortitudinẽ
securitatis leo. ꝑ contemplationẽ uõ
efficitur aquila: iecte ꝑħ sca anima

Expanded text:
confidens, absque terrore erit. » Quia veconfidens, absque terrore erit. » Quia vero sublimiter contemplatur ea quae coelestia tificationis suae vitulus, per fortitudinem securitatis leo, per contemplationem vero efficitur aquila recte per haec sancta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectorum singłos demonstremus.
S magna nob de eisdem eungłistis:
scĩs p̃dicatorib questio oritur: cur ho
leo adextris ip̃oꝵ qͣtuor. uitulus uõ
asinistͥs ip̃orum .iiii. eẽ ꝑhibetur. Neq
enim sine ammiratione ẽ. cur duo illa
adextͥs. ꝯunum hoc ẽe asinistͥs dicit᷑.
Et rursum querendum ẽ:cur aquila ñ
ẽẽ memoratur. Quas itaq questiones nob
obiecimꝰ: quas oportet ut aꝑiente dño
dissoluamꝰ. Homo gͥ ileo adextͥs: ui¬
tulus uͦ asinistris ẽẽ ꝑhibetur. Adex¬
tris ⁊enim leta: a sinistris uͦ tristia ha¬
bemus. Un de nsinistrum nobis ẽẽ
dicimus: hoc qđ adu̾sum ẽẽ deputa¬
mus. Et sic̃ p̃fatisumus: ꝑ hominẽ
incarnatio. ꝑ uitulum passio. ꝑleo¬
nem uͦ auctoris nr̃i resurrectio de¬
signatur.De incarnatione autem

Expanded text:
fectorum singulos demonstremus. Sed magna nobis de eisdem evangelistis et sanctis praedicatoribus quaestio oritur, cur homo et leo a dextris ipsorum quatuor, vitulus vero a sinistris ipsorum quatuor esse perhibetur: neque enim sine admiratione est, cur duo illa a dextris et unum hoc esse a sinistris dicitur. Et rursus quaerendum cur aquila non esse memoratur. Duas itaque quaestiones nobis objecimus, quas oportet ut aperiente Domino dissolvamus. Homo igitur et leo a dextris, vitulus vero a sinistris etris etenim laeta, a sinistris vero tristia habemus. Unde et sinistrum nobis esse dicimus hoc quod adversum esse deputamus. Et sicut praefati sumus, per hominem incarnatio, per vitulum passio, per leonem vero auctoris nostri resurrectio designatur. De incarnatione autem
Abbreviated transcription (Latin):
buntur: ut ꝑ ħ euan¬
głistarum significari
ꝑsonas ipsa nob̃ subtilitas discie̾tio¬
nis aꝑiat. nicħq sermo di nr̃o intel¬
lectui dubietatis relinquat. Ecce

Expanded text:
buntur, ut per haec Evangelistarum significari personas ipsa nobis subtilitas descriptionis aperiat, nihilque sermo Dei nostro intellectui dubietatis relinquat. Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
nos subleuat. Nisi enim ut dictum
ret: humana corda ad contem plandã
ũbi excellentiam non uolarent. Inde
g excelse facte sunt hominum m̃tes:
unde int̾ homines apparuit humilis
đs Bicat᷑ itaq de scĩs animalib dica¬
tur: ⁊manus hominis subpennis eo¬
rum. De quib adhuc subditur.¬

Expanded text:
nos sublevat. Nisi enim, ut dictumnos sublevat. Nisi enim, ut dictumret, humana corda ad contemplandam Verbi excellentiam non volarent. Inde ergo excelsae factae sunt hominum mentes, unde inter homines apparuit humilis Deus. Dicatur itaque de sanctis animalibus, dicatur: Et manus hominis sub pennis eorum. De quibus adhuc subditur
Abbreviated transcription (Latin):
erit: cum ad głam filiorum dei
adoptio nr̃a ꝑuen̾it. Aunc uͦ non
solum actiuia uita inserurtute ẽ.
s ipsa qͦ contemplatio qͣ suꝑ nos
rapimur. lib̾tatem mentis adhuc
ꝑfecte non obtinet s imitatur.
qr illa qui es intima in enigmate
uidetur Ipsa tam̃ in qͣntalibet sit
contemplationis angustia actiua
uita iam ualde ẽ latior atq subli¬
mior: que ad qndam m̃tis lib̾tatẽ
tͣnsit. temporalia ñ cogitans s et̾na.
Quia itaq contemplatuia uita ad su¬
ꝑiora euolat. ⁊actiue uite longe suꝑ¬
ẽ qͣdam ut ita dicam dignitate sẽ¬
curitatis sue: apte nunc đr. Et manꝰ
hominis subpennis eorum. Sĩ uͦ hoc
in loco homo redemptor nr̃ accipitur.
cantium ad celestia subleuass illa qͣ
apparent animalia non uolarent. Nec
immerito manus hominis ẽẽ sub pen¬
nis đr: qr de eodem redemptore ñro
seͥptum ẽ. Qui cum sit splendor głe¬
portat: eiꝰ manus in contemplatione

Expanded text:
erit, cum ad gloriam filiorum Dei erit, cum ad gloriam filiorum Dei adoptio nostra pervenerit. Nunc vero non solum activa vita in servitute est, sed ipsa quoque contemplatio, qua super nos rapimur, libertatem mentis adhuc perfecte non obtinet, sed imitatur, quia illa quies intima in aenigmate videtur. Ipsa tamen in quantalibet sit contemplationis angustia, activa vita jam valde est latiur atque sublimior, quae ad quamdam mentis libertatem transit, temporalia non cogitans, sed aeterna. Quia itaque contemplativa vita ad superiora evolat, et activae vitae longe superest quadam, ut ita dicam, dignitate securitatis suae, apte nunc dicitur: Et manus hominis sub pennis eorum. 14. Sin vero hoc in loco homo Redemptor noster accipitucantium 1198 ad coelestia sublevasset, illa quae apparent animalia non volarent. Nec immerito manus hominis esse sub pennis dicitur, quia de eodem Redemptore nostro scriptum est: Qui cum sit splendor gportat, ejus manus in contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
actiua disposuit uita ꝑdurare a
dño diis offertur: qͣndo apredicato¬
re suo antiquorum patrum dictis
imbuitur: qͥ nob̃ inuia omĩpoten¬
tis dñi sacerdotes fuerunt. Atq
adhostium ⁊ postes tab̾nacłi ducit᷑:
ut de ingressu celestis habitaculi
altiꝰ aliquid audiat. ⁊ tremendi iu¬
dicii diem subtiliter agnoscat: ne ꝑ
bona oꝑa que facit. placere hominib
appetat. Sic auris eiꝰ subula ꝑforat᷑.
dum mens illius timoris dĩ subtili¬
tate ꝑcutitur: ut u̾bi acumine tͥns.¬
fixa ꝑ omne qđ agit. nou̾it ingressũ
regni semꝑ attendere. nqͣsi ab ostio
poste tab̾naculi ꝑforatam aurem¬
portare. Qui erit seruus in scłm:
ut c̃ẽ post scłm liber possit. In scłm
enim seruus ẽ. qui ꝑactiuam urcã
hominib seruire disposuit: ut post
p̾scns scłm ad lib̾tatem ueram ualeat
creatura lib̾abitur a seruitute cor¬
ruptionis. in lib̾tatem głe filiorũ
łi. Tunc et enim in nob uera lib̾taᷤᷤ

Expanded text:
activa disposuit vita perdurare, a activa disposuit vita perdurare, a domino diis offertur, quando a praedicatore suo antiquorum patrum dictis imbuitur, qui nobis in via omnipotentis Domini sacerdotes fuerunt. Atque ad ostium et postes tabernaculi ducitur, ut de ingressu coelestis habitaculi altius aliquid audiat, et tremendi judicii diem subtiliter agnoscat, ne per bona opera quae facit placere hominibus appetat. Sicque auris ejus subula perforatur, dum mens illius timoris Dei subtilitate percutitur, ut, verbi acumine transfixa, per omne quod agit noverit ingressum regni semper attendere, et quasi ab ostio et poste tabernaculi portare. Qui erit servus in saeculum, ut esse post saeculum liber possit. In saeculum etenim servus est, qui per activam vitam hominibus servire disposuit, ut post praesens saeculum ad libertatem veram valeat creatura liberabitur a servitute corruptionis in libertatem gloriae filiorum Dei . Tunc etenim vera in nobis libertas
Abbreviated transcription (Latin):
re suo đr. Scis qđ dñs tuus tollat᷑
ate: Uxor uͦ serui emptitii filios
⁊ filias parit: qndo bona actio fortes
uł tenos fructus genãt. S mulier q̃
adño data ẽ: eidem dño cum filiis re¬
maneat. Ipse uͦ seruus exit cum uesti¬
tu suo: qr bona actio uł ciꝰd̾ bone actionis
frnctus. predicatoris mercedi reputã
tur. Ipse uͦ in desid̾ii sui intentione
ꝑdurans. ꝑ suꝑnam gr̃am ad contẽ¬
plationem liber egredit᷑. Qd si dix̾it
seruus diligo dũm meum ꝯuxorẽ
ac libõs: ñ egrediar liber. Seruus
dñm diligit: qnͣdo predicatoris u̾ba
sollicita mente custodit. Uxorẽ qͦq
amans ⁊ libos liber eg̃di recusat. qͣn
actiuam uitam eiꝰq fructꝰ diligens.
tnsire ad contemplatuam non uult:
qr bona se oꝑa hab̾e̾ inminist̾ii sui ser¬
uitute considãns. ad lib̾tatis quietem
recusat accedere. S offerat eum
dñs diis. ⁊ applicetur ad ostium &
postes. ⁊ꝑforet aurem eiꝰ subula: ut¬
sit ei seruus in scłm. Is enim qui in

Expanded text:
ur: Scis quod dominus tuus tollatur a te ? Uxor vero servi emptitii filios et filias parit, quando bona actio fortes vel teneros fructus generat. Sed mulier quae a domino data est eidem domino cum filiis remanet, ipse vero servus exit cum vestitu suo, quia bona actio, vel ejusdem bonae actionis fructus, praeditur. Ipse vero, in desiderii sui intentione perdurans, per supernam gratiam ad contemplationem liber egreditur. Quod si dixerit servus: Diligo dominum meum et uxorem et liberos: non egrediar liber . Servus dominum suum diligit, quando praedicatoris verba sollicita mente custodit. Uxorem quoque amans et liberos liber egredi recusat, quando activam vitam ejusque fructus diligens, transire ad contemplativam non vult: quia bona se opera habere in ministerii sui servitute considerans, ad libertatis quietem renuit transire. Sed offerat eum dominus diis, et applicetur ad ostium et postes: et perforet aurem esit ei servus in saeculum. Is enim qui in
Abbreviated transcription (Latin):
dam iniqͥtatem non sunt retorta. Hii
aũ pedes rectos non habent: qͥ ad ma¬
la mundi que reliquerant reflectunt᷑.
De quib scͥptum ẽ. Canis reu̾sus aduo
mitum : ꝯsus lota in uolutabro luti.
Dolebat de quib dam doctor egregius.
qđ pedum rectitudinem retro ietor¬
serant quib ꝑ increpationẽ dicebat.
Quom conũtimini it̾um adinfirma ⁊
egena elementa. quib denuo seruire

Expanded text:
dam iniquitatem non sunt retorta. Hi dam iniquitatem non sunt retorta. Hi autem pedes rectos non habent, qui ad mala mundi quae reliquerunt reflectuntur. De quibus scriptum est: Canis reversus ad suum vomitum, et sus lota in volutabro luti . Dolebat de quibusdam doctor egregius, quod pedum rectitudinem retro retorserant, quibus per increpationem dicebat: Quomodo convertimini iterum ad infirma et egena elementa, quibus denuo servire
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid enim in uno inuen̾is: hoc
in omnib simul qͣtuor recognosces.
addiuinitatem eiꝰ mentis ocłos le¬
uantes. penna contemplationis uolãt.
E uangłistarum gͦ facies adhumanita.¬
tẽ dñi ꝑtinoe penua ad diuinita cem.:
qr in eo quem corporeum aspiciunt.
quasi faciem intendunt. S dum hunc
ẽẽ incircum scͥptum atq in corporeum
ex diuinitate annuntiant: ꝑ contem¬
plationis pennam. qͣsi in aere leuant᷑.
Quia itaq nuna ẽ fides incarnationis
eiꝰ in omnib. ⁊ par contemplatio diui¬
nitatis eiꝰ in singłis: recte nunc dicit᷑.
qͣtuor facies uni. uiiiͦi. penne uni.
S que uirtus ẽẽt. sifidem atq contem¬
plationem dñi habentes p̃dicatores
illius. scã oꝑa non haberent: Sequitur.
Et pedes eorrim pedes recti. Qd ꝑpedes.
nisi gressus actuum designãtur: Qua¬
tuor gͦ animalium pedes recti ẽẽ de¬
scbuntur: qr scõrum euangłistarũ
atq omium ꝑfectorum oꝑa ad seq̃n¬

Expanded text:
Quod enim in uno inveneris, hoc Quod enim in uno inveneris, hoc in omnibus simul quatuor recognoscis. ad divinitatem ejus mentis oculos levantes, penna contemplationis volant. Evangelistarum ergo facies ad humanitatem Domini pertinet, penna ad divinitatem: quia in eo quem corporeum aspiciunt quasi faciem intendunt. Sed dum hunc esse incircumscriptum atque incorporeum ex divinitate annuntiant, per contemplationis pennam, quasi in aera levantur. Quia itaque et una est fides incarnationis ejus in omnibus et par contemplatio divinitatis ejus in singulis, recte nunc dicitur, quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. Sed quae virtus esset, si fidem atque contemplationem Domini habentes praedicatores illius sancta opera non haberent? Sequitur: « Et pedes eorum pedes recti. » Quid per pedes, nisi gressus actuum designantur? Quatuor ergo animalium pedes recti esse describuntur, quia sanctorum evangelistarum atque omnium perfectorum opera ad sequen
Abbreviated transcription (Latin):
subtili narratione deseri¬
buntur cum dr. Et qͣtu¬
or facies uni : ⁊qͣtuor penne uni. Quid
ꝑ faciem nisi notitia. ⁊ quid ꝑpenuam.
nͥ uolatus expͥmit: Pfaciem quippe unꝰ¬
quisq cognoscitur: ꝑ pennam uͦ in alcum
auium corpora subleuantur. Facies ita
q ad ptinet. penna ad contemplationẽ.
Pfidem namq ab omni potente deo cog¬
noscunur: sic̃ ipse de suis ouib dicit.
Ego sum pastor bonus: ⁊ cognosco me
as. ⁊ cognoscunt me mee. Qui rursus
ait. Ego scio quos elegerim. Per con¬
templationem uͦ qr cum suꝑ nosinet¬
ipsos tollimur: qͣsi inaere leuamur
Quatuor gͦ facies unisunt: qr si reqͥras
quid matħs de incarnatione dñi sen¬
tiat. hoc nimirum sentit. qđ marcꝰ.
lucas. n iohannes. Si queras qͥd ioħs
sentiat: procullubio qđ lucas marcꝰ¬
matħs ioħs nlucas. Si requiras quid
lucas: hoc qd io ħs. mathħs. ⁊ marcus. sen¬
tit. Quatuor gͦ facies uni sunt: quia
notitia ficdi q̃ cognoscuntur ado ipsa

Expanded text:
dentur subtili narratione describuntur, cum dicitur: « Quatuor facies uni, et quatuor pennae uni. » Quid per faciem, nisi notitia, et quid per pennam nisi volatus exprimitur? Per faciem quippe unusquisque cognoscitur, per pennam vero in altum avium corpora sublevantur. Facies itaque ad fidem pertinet. Penna ad contemplationem. Per fidem namque ab omnipotente Deo cognoscimur. Sicut ipse de suis ovibus dicit: « Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meae. » Qui rursus ait: « Ego scio quos elegerim. » Per contemplationem vero quia super nosmetipsos tollimur quasi in aere elevamur. Quatuor ergo facies uni sunt. Quia si requiras quid Matthaeus de incarnatione Domini sentiat, hoc nimirum sentit quod Marcus, Lucas et Joannes. Si quaeras quid Joannes sentiat, hoc procul dubio quod Lucas, Marcannes et Lucas. Si requiras quid Lucas, hoc quod Joannes, Matthaeus et Marcus sentit. Quatuor ergo facies uni sunt, quia notitia fidei qua cognoscuntur a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
ita uidimꝰ. Nã pͥmo aduentu eiꝰ
lentimanꝰ in fugã u̾sus ẽ: dein p
annũ fere resũptis uirib captui
urt aquileie muros maximũ int̾a
uicẽ apud eũ sermone loquerent᷑.
iabolũ uͭ tam conspieabilẽxxiui.¬
& subiectum oculis habebat:
ut siue se in ꝓpͥa substantia conti¬
neret. siue in diu̾sas figuras sp̃ua¬
les ꝙ nequitias tͥnstulisset: qualiba
ab eo sub imagine uideret᷑. Qdeum
diabolus sciret se effugere ñ posse:
conuitiis eum frequent urgebat.
quia fallere ñ posset insidiis. Quodã
aũt tẽꝑe cornu bouis eruentũ
in manu tenens cũ ingenti fremi¬
tu cellulã eius irrupit: eruentã¬
ꝙ ostenddens dext̾am. & admissore¬
cens scelere congaudens. ubi ẽ inqͣt
martine uirtus tuaͦ unũ de cuis
modo int̾feci. Tunc ille conuocatis
frib refert qͥd cdiabelus indicasla
Sollicitos ẽẽ p̃cepit ꝑcellulas singu¬
sleminẽ quidem deee de monachis.
s. unũ rusticũ m̃cede conductũ.
ut uehicło ligna deferre isse ad

Expanded text:
primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfud eum inuicem sermone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non posset insidiis. quodam autem tempore cornu bouis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam eius inrupit, cruentamque ostendens dexteram et admisso recens scelere gaudens 'ubi est\' inquit, Martine, uirtus tua? unum de tuis modo interfeci. tunc ille conuocatis fratribus refert quid diabolus indicasset: sollicitos ire praecipit per cellulas singuneminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut uehiculo ligna deferret, isse ad
Abbreviated transcription (Latin):
xit dies app̾hensum dext̾a tͥhere ad
martinũ uolebat: bene consciꝰ illu¬
di illũ diaboli arte ñ posse. Tũc uͦ
reniti ac reclamare miser cep̃: int̾¬
dictũq sibi ẽẽ dicebat. ne se mar¬
tino oftenderet. Cũq inuitum ire
cõpellerent: int̾ trahentiũ manꝰ
uestis euanuit. Uñ quis dubitet
hanc &̃ martini fuisse uirtutẽ:
ut fantasiã suã diabolus cũ erat
martini oculis ingerenda dissimu¬
lare dutius aut tegere ñ posset:
Animadu̾sum ẽ tñ eodẽ fere tẽꝑe
fuisse in hispaniis uiuenẽ: qͥ cũ
sibi multis signis auctoritatem
parauisset: eousq elatus ẽ ut se
heliã ꝓfiteret᷑. Quod cum pleriq
cemere credidissent: ad didit ut se
ut eũ qͥdã ep̃s ruffus nomine ut
dm̃ adoraret. Propt̾ qͦd eum postea
episcopatir deiectũ uidimꝰ. Pleriꝙ
etiã nob̾ e fr̃ĩb retulerunt: eodẽ
tẽꝑe moriente quendã exticise qͥ
se ioħ̾em eẽ iactitaret. Ex qͦ conicẽ

Expanded text:
xit dies, adprehensum dextera ad xit dies, adprehensum dextera ad Martinum trahere uolebat, bene conscius inludi illum diaboli arte non posse. tum uero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. cumque inuitum ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Dab episcopatu dejectum vidimus. Plerique etiam nobis e fratribus retulerunt, eodem tempore in Oriente quemdam exstitisse, qui se Joannem esse jactitaret. Ex quo conjicere
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse ei irã dñi & p̃sentes plagas ẽ
scõ ñ crederet cõminari. Postremo
in hanc uocẽ erupisse fertur. E cce
hac nocte uestem mͥ candidã dñs
de cȩlo dabit: qua indutꝰ in medio
ur̃m diu̾sabor. Idq uob̾ signũ erit.
me dĩ eẽ uirtutẽ: qͥ dĩ ueste donatꝰ
sim. Tum uͦ grandis om̃ium ad hãc
ꝓfessionẽ expectatio. Itaq ad mediã
fere noctem fremitu insultantiũ
cõmoueri omne monasteriũ loco
uisum est. Cellulam aut̃ qͣ inde ado¬
lescens continebatur crebris cerneres
micare luminib fremitꝰq in ea dis¬
currentiũ. & murmͦ quoddã multa
cat. tunicã q ei qͥ erat indittꝰ osten¬
dit. Obstupefactus ille conuocat
cȩt̾os. Ipse etiã clarꝰ accurrit: ad hi¬
bitoq lumine uestem om̃s diligen¬
tꝰ inspiciunt. Erat aũt sũma mol¬
litiȩ candore eximio: micanti pur
aliud quã uestis uidebat᷑. In
nis psalmisq consumit᷑. At uͥ illu¬

Expanded text:
ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarcat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpnon aliud quam uestis uidebatur. inymnis psalmisque consumitur. ubi inlu
Abbreviated transcription (Latin):
dabit᷑ in exẽplũ cauendi: si qͥd dein¬
ceps uspiam tale contigerit. Clarꝰ
quidã nomine adolescens nobilissi¬
mus. mox p̃sbit̾. nunc felicibeatus
excessu. cũ relictis om̃ib se ad mar¬
tinũ contulisset: breui temꝑe ad
sũmũ fidĩ uirtutũq om̃ium cul¬
m̃ enituit. Itaq cũ haut longe sibi
ab ep̃i monasterio tab̾nadm consti¬
tiusset: multiq apud eũ fr̃s conimo¬
rarent᷑ iuiuenis quidã ad eũ anato¬
lius nomine sub ꝓfessione mona¬
chi om̃i humilitate atq innocentia
m̃tius accessit: habitauit q aliqͣn¬
diu in coͣmune cũ cet̾is. Dein ꝓceden¬
te tẽꝑe: angłos apud se loqͥ solere
dicebat. Cum fidem nullus adhibe¬
ret: signis qͥbdã plerosq ad creden
dum cohortabat᷑. Postremo eo usq
ꝓcessit: ut int̾ se et dm̃ angłos dis¬
eurre ꝰ pͥdicaret. Iamq se unum ex
ꝓpħis haberi uolebat. Clarꝰ tñ neqͥ¬
quam ad credendum cogi poterat.

Expanded text:
dabitur, in exemplum cauendi, si quid deindabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ ex fr̃ib audisse demonẽ. ꝓt̾us
martinũ uocib increpante̾. cur
int monast̾ium aliquos ex fr̃ib
qͥolim baptismũ diu̾sis xrorib
ꝑdidissent: conu̾sos postea rece¬
pisset. exponentẽ cͥmina singłoꝵ.
martinũ diabolo repugnantem.
ee peccatis: qͥ peccare desierint. Con¬
tra dicente diabolo ñ ꝑtinere adue¬
niã eͥminosos.&. semellapsis nullã
uocem fert᷑ exclamasse martinꝰ. Si
tu ipse omifabilis ab hominũ inse¬
tatione desisteres: & te factoꝵ tuor
ł hoc tẽꝑe cũ dies udicii in ꝓrimoc̃
peniteret: ego tͥ uere confisus in
scã de dñi pietate p̃sũptio. Inqua
& si auctoritatẽ p̃stare ñ potuit: os¬
tendit affectum. Et quia de diabo¬
lo eiusdẽ ꝙ artib sermo erortus est.
ñ ab reuidet᷑ lic&s. exstrinsecus refer¬
re qdͦ gestũ ẽ: quia et quedã in eo
martini uirtutũ portio ẽ. et res
digna miracło rectȩ memoriȩ man¬

Expanded text:
aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem esse peccatis, qui peccare desierint. contra dicente diabolo, non pertinere ad ueniam criminosos, et semel lapsis nullam uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae man
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃ib casum mortis & uulne
uinctis sciliea. bobus dũ disso¬
ta artiꝰ lora constringit. bouem
ibi excusso capite intra inguina
cornu in iecisse. Nec multũ pꝰ uitã
reddidit. Uideris quo uidicio dñi
diabolo data fuerit hȩc potestas.
In martino illud mirabile erat. qͣd
ñ solum hoc qͦd sup̾ retulimꝰ. sed
multa istiꝰ modi quotiens accidis¬
sent. longe ante p̃uidebat. & sibi
nuntiata fr̃ib indicabat. frequen¬
t̃ aũt diabolus. dum mille nocendi
artib scm̃ uirum conat᷑ illudere:
uisibilem se ei formis diũsissimis
ingerebat. Nã int̾dum in iouis ꝑ¬
sonã. plerũq mercurii: ꝑsepe etiã
ueneris. ac iineruȩ tͣnsfiguratũ
uultid offerebat. Adu̾sus quẽ sẽꝑ
int̾ritꝰ: signo se erucis & orationis
aurilio se ꝓtegebat. Audiebantur¬
etiã plerũq conuitia: quib illũ f̾ba
demonũ ꝓt̾uis uocib increpabat.
S omĩa falsa et uana cognoscens:
ñ mouebat᷑ obiectis. T̃ estabant᷑ ̃

Expanded text:
ribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem se ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sum minaret᷑: digitos ei martinꝰ in
os tulit. Si habes inquit aliquid
potestatis: hos deuora. Tũ u ae si
cĩdens ferrũ faucib accepisset: lon¬
ge reductis dentib digitos beati¬
uiri uitabat attingere. Et cũ fu¬
gere dde obsesso eorꝑe. penis et eru¬
ciatib cogeret᷑. nec tñ exire ei ꝑ os
liceret: feda relinquens uestigia.
fluxu uentͥs eg̃ssus est.xuiii
itt̾ea eũ de motu atq impetu bar¬
baroꝵ subita eiuitatẽ fama Ebasse
demoniacũ ad se exhiberi uibet:
imꝑat ut an uerus sit hicnuntiꝰ
fateret᷑. Tũe confessus ẽ sedecim
demones fuisse qͥ rumorẽ hunc ꝑ
popłm disseminassent: ut hoc sal¬
tẽmetu ex illo martinus opido
fugaret᷑: barbaros nichil minus
quã irruptionẽ cogitare. Ita ẽ hec
minundꝰ sp̃s media in eccłia fatere¬
tur: metu & turbatione p̾sentici¬
uitas liberata ẽ.x
pud parisius uͦ dum portã

Expanded text:
sum minaretur, digitos ei Martinus in sum minaretur, digitos ei Martinus in os intulit: si habes, inquit, aliquid potestatis, hos deuora. tum uero, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibviri vitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur, nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens vestigia fluxu ventris egestus est. XVIII. Interea cum de motu atque impetu Barbarorum subita civitatem fama turbasset, daemoniacum ad se exhiberi jubet: imperat ut, an verus esset hic nuntius, fateretur. Tunc confessus est, se decem daemones fuisse, qui rumorem hunc per populum disseminassent, ut hoc saltem metu ex illo Martinus oppido fugaretur: Barbaros nihil minus quam irruptionem cogitare. Ita cum haec immundus spiritus media in ecclesia fateretur, metu et turbatione praesenti civitas liberata est. Apud Parisios vero, dum portam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ tetrardiꝰ ad genua beati uiri ad¬
uoluit᷑: orans ut ad domũ inqua
demoniacis habebat᷑ ipse descen¬
deret. Tũ uͦ martinꝰ negare se ꝓfa¬
n & gentilis domũ adire posse.
Nam tetͣdiꝰ eodẽ temꝑe ad huc gen¬
tilitatis er rore implicitꝰ tenebat᷑.
Spondet se gͥ si de puero demon
fuisset eractus. xp̃ianũ fore. Ita mar¬
tinꝰ imposita manui puero: iniũ¬
dũ ab eo sp̃m eiẽc. Quo uiso tetra¬
diꝰ  dnm iħm credidit. statĩꝙ
caticuminꝰ factus. nec multo post
baptiatus est: sẽꝑq martinũ sa¬
litis suȩ auctorẽ miro coluit affee
er idem tẽpꝰ in eodẽtu
opido ingressus patͥsfamilias
cuinsdã domũ: in limine ipso resti¬
tit. dicens horribile in atͥo domꝰ
demoni
arripuit. Seuire dentib mi
domꝰ. familia turbata. popłs d
fugã u̾sus. Martinꝰ se furentis
iec᷑: ac pͥmũ stare ei imꝑat. S eum
dentib fremeret. hiantiq ore mor¬

Expanded text:
tum Taetradius ad genua beati uiri adtum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero dfuisset exactus, christianum fore. Ita Martinus imposita manu puero, immundum ab eo spiritum ejecit: quo viso Tetradius Dominum Jesum credidit; statimque catechumenus factus, nec multo post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patrisfamilias cujusdam domum, in limine ipso restitit, dicens: horribile in atrio domus daemoniarripuisset, saeuire dentibus midomus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore mor