comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tranffigendo uocatus. Est enĩ
gladius parius & bis acutus: la¬
ceri adherens. Id̃e &. clunabulũ
dictum: quod religet᷑ ad clunem.
Celidoniacus gladius. ferrum
ẽ latum. cuius duplex mucro.
ac bifurcus inmodũ caude hirũ¬
dineȩ formatur. unde & cęlidoni¬
acus dr̃. Sica a secando dicta.
Est enim gladius breuis. quo
maxime utunt᷑. qui ap̃ italos la¬
trocinia exercent: a quo & sicarii
dicti. Tranquillus autẽ dicit. dũ
cuiꝰdã gladiatoris inludũ emissũ
gladium curuatũ fuisset. ex acie
recta ꝓcurrit unus ad id corrigen¬
dũ: tumq apugnante responsũ
ẽ. Sica hac pugnabo. Inde sice
nom̃ datũ. Secures. signa sunt
que ante consules ferebant᷑. quas
hispani ab usu francoꝵ ꝑ diriua¬
tionẽ franciscas uocant. Ea sig¬
na portari solebant. ne aut usũ
ꝑdet belli: aut uacans aspectũ
adinuteret gladioꝵ¬
U. De hastis.
asta ẽ contus cum ferro: cuiꝰ
diminutiuũ facit hastella.

Expanded text:
et transfigendo vocatus. Est enim et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinidicti sunt. Tranquillus autem dicit: Dum cujusdam gladiatoris in ludum emissi gladius curvatus fuisset ex acie rectadum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans aspectum amitteret gladiorum. De hastis . Hasta est contus cum ferro; cuius diminutivum facit hastilia.
Abbreviated transcription (Latin):
ladius generalit̃ dr ensis
inprelio. s ensis ferrũ tan¬
tum. gladius uͦtotus. Propͥe autẽ
appellatus gladius. quod gulam
diidit. id ÷ ceruicẽ se cat. Ad hoc
pͥmũ ẽ factus. Nam cetera menbra
securib magis cedunt᷑: collum
gladio tantũ. Acies autẽ gladii
ab acumine dicta. Capulus uo¬
catus ł quia caput ẽ gladii. ł qr
ibi capitur ut teneat᷑. Namalias
acies ferri non siit denere. Mu¬
cro ñ tantũ gladiiẽ. s & ciuꝰlibet
teli acumen. dictus ã longitudi¬
ne. Nam macron greci. longum
uocant. hinc & machera. Mache¬
ra autẽ ẽ gladius longus. ex una
parte acutus. Framea uͦ gladius
ex utraq parte acutus. qmͣ uul¬
phea. framea autẽ dicta: quia
ferrea ẽ. Nam sicut ferram̃tũ
sic framea dr: ac pinde omĩs gla¬
mant dictam. eo quod spatiosa sit.
inpecorib. Semisspatiũ gladius
ẽ amedia spate longitu dine ap¬
pellatus. non ut imprudens uul¬
gus dicit sine spatio. dum sagit¬
ta uelotior sit. Pugio apũgendo

Expanded text:
ladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem secat. Ad hoc enim primum est factus; nam cetera membra securibus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis glamant dictam, eo quod spatiosa sit, in pecoribus. Semispatium gladium est a media spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo
Abbreviated transcription (Latin):
exercitꝰ: qui pꝰtea manipuli dictist̃.
Unde &e uirgiliꝰ. Classibꝰ hic locus ẽ.
hic acies certare solebant. Nã pꝰtea
ce elassica nauiũ dicta. Nodus
ꝓpͥe est densa peditũ multitudo:
sicut turma eqͥtum. Nodũ autem
dictũ ꝓ difficultate: qd uix possit
resolui. Cuneus est collecta in
unũ militũ multitudo. unde ꝓpt̾ quod in
unũ coit. & ipsa coicio in unũ cuneus no¬
minatꝰ est. quasi couneus: eo qͦd in unũ
om̃s coguntur. Alȩ: in exerettu trigin¬
ta equites ẽẽ dicunt᷑. Alȩ autẽ equites
ob hoc dicti: qͥa degunt pedites alarum
uice. Cornua uocant᷑. extremitas ex¬
ercitꝰ. quod intorta sit. Agnnen dicit᷑
cũ exercitus iter facit: ab agendo uoca¬
tum id est ab eundo. Plautꝰ. Quo te agi¬
& ipse. Est enĩ exercitꝰ ambulans. Nam
agm̃ dicitur qd in longitudinem di¬
rectũ est: qualis solet ẽẽ cũ exercitus
portis ꝓcedit. Qcͥquid fuerit aliud: a¬
busiue dicitur

Expanded text:
exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. Unde et Virgilius: Classibus hic locus, hic acies certare solebant. Jam postea et classis navium dicta. 60. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodus autem dictus, pro difficultate, quod vix possit resolvi. 61. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes coguntur. 429 62. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur; Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. 63. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. 64. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est, eundo. Plautus: Quo te agis ipse? Est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit; quidquid fuerit aliud, abusive dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
coniuratio. Sacramentũ: in quo post
electionẽ iurat unꝰquisq miles se ñ
recedere a milicia. nisi pꝰt completa
stipendia. id est miliciȩ tempora. Et
hi sunt qͥ habent plenã niliciam:
nã uiginti & qͥnque annis tenent᷑
Euocatio: dũ ad subitum bellũ ñ sołu
miles s & cet̾i euocantur. Unde et
consul solebat dicere: qͥ rem puibli¬
cam saluã esse uult. me sequatur.
Coniuratio: quȩ fit in tumultu qͣn
uicinũ urbis ꝑiculum singłos iu¬
rare ñ patitur: s repente colligit᷑
multitudo & tumultuosa in ira
conflat᷑. Hȩc & tumultuatio dicit᷑.
n acie autẽ fere iste formȩ sunt:
exercitꝰ. classis. nodus. cuneus. alȩ.
cornua. agmen: quȩ formȩ de
nominatȩ ab ipsis rebꝰ de quibꝰ tranᷤ¬
late sunt mutuant᷑. Ncies dicta:
qd ferro armata sit  acumine gla
dioꝵ. Exercitꝰ: multitudo ex uno
genere ab exercitatione belli uoca
ta. Classes dictȩ. ꝓpt̾ diuisionem

Expanded text:
conjuratio. Sacramentum, in quo post conjuratio. Sacramentum, in quo post electionem juravit unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post completa stipendia, id est, militiae tempora: et hi sunt qui habent plenam militiam: nam viginti quinque annis tenentur. Evocatio dum ad subitum bellum non solum miles, sed caeteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere; « Qui rempublicam salvam vult esse, me sequatur. » Conjuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos jurare non patitur: sed repente colligitur multitudo, et tumultuosa in ira conflatur: haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen: quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quia ferro armata sidiorum. 58. Exercitus, multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. 59. Classes dictae propter divisionem
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sunt ñ qui in pͥma s hi qui in scda¬
centuria sunt. quasi sub pͥma centu¬
ria. tam̃ stricti etiã ipsi & in speculis
positi in bello sunt: ut si pͥma defe¬
cerit. isti ipsi qͦs sub sesdiximꝰ. laboran¬
tibus pͥmis subueniant. Unde & ad
insidiandũ ponitur subcenturiatꝰ:
quasi armis dolosis instructꝰ. Ma¬
nipulus: ducentoꝵ est militũ. Mani¬
puli autẽ sunt dicti milites. siue qͥa
bellũ pͥma manu incipiebant: siue
qͥa antequã signa ẽẽnt. manipulos
sibi id est fasciculos stipulȩ uł her¬
bȩ alicuiꝰ ꝓ signis faciebant: a quo
signo manipulares milites cogno¬
minati sunt. De quibꝰ lucanꝰ. Conuo¬
cat armatos ex timplo ad signa ma¬
mplos. Iurma: tͥginita eqͥtes sc̃.
Romani enĩ equites in una tͥbu trecenti
fuerunt. De singłis enĩ centuriis. decem
dabant᷑: & fiebat turma. Cohors: qͥn¬
gentos milites habet. Tria sunt mi¬
liciȩ genera.Sacram̃tum. euocatio.

Expanded text:
vero sunt, non qui in prima, sed qui in svero sunt, non qui in prima, sed qui in scenturia sunt, quasi sub prima centuria, tamen stricti etiam ipsi et in spiculis positi in bello sunt, ut si prima defecerit, isti, quos sub secunda diximus, laborantibus primis subveniant. Unde ad insinuandum ponitur subcenturiatus, quasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primi manu incipiebant; sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est, fasciculos stipulae vel herbae alicujus pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus: Evocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt; Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt, de singulis enim centuriis decem dabantur, et fiebat turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt militiae genera: sacramentum, evocatio,
Abbreviated transcription (Latin):
liebant. & continuo pedites ipsi
ex alia parte equitibꝰ post qͦs ad¬
uecti fuerant dimicantibꝰ hostẽ
ꝑturbabant. ab his gͥ uelitibꝰ elephanti qͦn¬
dam hannibalis retroacti. cũ regi iam a
suis ñ possent. fabrili scalpro int̾ aures
adacto: necabant᷑. Castra sunt: ubi mi¬
lites steterĩt. Dicta autẽ castra quasi ca¬
sta: uł quod illic castraret᷑ libido. Nam
num quã his int̾erat mulier. Pilicia
autẽ a militibꝰ dicta. aut a multis qͣsi
multicia. quasi negociũ multoꝵ: aut
a mole rerũ. quasi moleatia. Legio.
sex miliũ armatoꝵ est: ab electo uoca¬
ta. quasi lecti id est armis electi. Propͥe
autẽ macedonũ falanx: galloꝵ cat̾ua:
nr̃a legio dictt᷑. Legio habet sexagin¬
ta centurias: manipulos tͥginta: co¬
hortes duodecun: turmas ducentas.
enturia est pars exerettꝰ: in centenos
milites diuisa. Unde &e qͥ his p̃sunt:
centuriones dicunt᷑. Subcenturiat

Expanded text:
liebant, et continuo pedites ipsi liebant, et continuo pedites ipsi ex alia parte equitibus, per quos advecti fuerant, dimicantibus, hostem perturbabant. Ab his velitibus elephanti quondam Annibalis retroacti, cum suis non possent, fabrili scalpro inter aures adacto necabantur. Castra sunt ubi miles steterit. Dicta autem castra quasi casta, vel quod illic castraretur libido. Nam numquam his intererat mulier. Militia autem a militibus dicta; aut a multis, quasi multitia, quasi negotium multorum; aut a mole rerum, quasi moletia. Legio sex milium armatorum est, ab electo vocata, quasi lecti, id est armis electi. Proprie autem Macedonum phalanx, Gallorum caterva, nostra legio dicitur. Legio habet sexaginta centurias, manipulos triginta, cohortes duodecim, turmas ducentas. Centuria est pars exercitus in centenos milites divisa. Unde et qui his praesunt centuriones dicuntur. Subcenturiati
Abbreviated transcription (Latin):
desertis militaribꝰ officiis euagant᷑.
hi in alios numeros miliciȩ nomen
dare ꝓhibentur: s si ñ magni tem¬
poris culpã traxerint. cesi nume¬
ris suis restituunt᷑. S &e qui desert̃
exercitũ ad hostes transeuntes: & ip¬
si desertores uocant᷑. Conscͥpti mi¬
lites dicunt᷑. quia in tabulis con¬
serunt᷑ ab eo qui eos ducturus est:
sicut transcͥpti uocant᷑. cũ de alia
in aliã legionem transeunt: & in¬
de transcripti. qͥa nomina dant ut
transebantur. Optiones dicti. eo¬
qͦd sint electi. nã optare eligere est.:
id est elegit. Excubitores dicunt᷑
ꝓ eo qd̾ excubias semꝑ agunt. Suis
cibꝰ excubant ꝓpt̾ regalem custodiã
Excubiȩ autẽ diurnȩ sunt: uigiliȩ
nocturnȩ: unde & uigiles. U elites
erant apd̾ romanos. genꝰ miliciȩ a
uolitando uocati. Lecti enĩ agili¬
tate iuuenes cũ armis siuis post
dergũ equitũ consedebant: & mox
cũ ad hostes uentũ ẽẽt equis dissi¬

Expanded text:
desertis militaribus officiis evagantur. desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de alia in aliam legionem transeunt; et inde transcripti, quia nomina dant, ut transcribantur. Obtiones dicti, quod sint electi. Nam optare eligere est, sid est elegit. Excubitores dicuntur, pro eo quod excubias semper agunt. Sunt cibus excubant propter regalem custodiam: excubiae autem diurnae sunt: vigiliae nocturnae, unde et vigiles. Velites erant apud Romanos genus militiae a volitando vocati. Lecti enim agilitate juvenes cum armis suis post terga equitum consedebant, et mox cum ad hostes ventum esset, equis desi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. abstipendiis scilicet quȩ me¬
rentur. Idem & ueterani dicuntur.
quia iam in usu plii ñ sunt: s ptꝰ
multos miliciȩ labores quietis suf¬
fragiũ consecuntur. Equestres
milites dicti: eo qͦd equo sedeant. Itẽ.
militat ille in equestri ordine. Ti¬
rones dicunt᷑ fortes pueri. qui ad
miliciã deleguntur: atq armis
gerendis habiles existunt. hi enim
ñ ex sola ꝓfessione natiuitatis: s
aspectu &e ualitudine corporis exi¬
stimant᷑. Unde & tirones dicti. qͥ
antequã sacram̃to ꝓbati sint. mi¬
lites ñ sunt. Romane autẽ miliciȩ
mos fuit: puberes pͥmo exerceri
armis. Nã sexto decimo anno ti¬
rones militabant: quo etiã solo
sub custodibꝰ agebant. De quibꝰ uirgiliꝰ.
numquã militasse constat. nisi depo¬
sita seruitute: excepto hannibalis
tempore. cũ post cannense p̃lium in
tanta necessitate fuissent romani:
ut ne lib̾andoꝵ qͥdem seruoꝵ daret᷑
facultas. Oesertores uocati: eo quod

Expanded text:
dicitur, ab stipendiis scilicet quae medicitur, ab stipendiis scilicet quae merentur. Idem et veterani dicuntur, quia iam in usu proelii non sunt, sed post multos militiae labores quietis suffragium consequuntur. Equestres milites dicti quod equo sedeant. Item militat ille in equestri ordine. Tirones dicuntur fortes pueri, qui ad militiam delegantur atque armis gerendis habiles existunt. Hi enim non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibus Vergiliusnumquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidialiter tenent. Tribuni uoca¬
ti: qͥa militibꝰ siue plebibꝰ iura tri¬
buunt. Chiliarchi st̃ qui mille p̃¬
sunt. qͦs nos millenarios uocamꝰ:¬
&e est grecũ nom̃. Centuriones dicti. eo
quod p̃sint centũ militibꝰ. sicut qͥnqua¬
genarii quia in capite sunt quinqua
guita militũ: sicut decani ab eo quod
decẽ militibus p̃feruntur. Miles di¬
cdtus. quia mille erant in numero uno:
uł quia unus est ex mille electꝰ. Romu¬
lus autẽ primꝰ ex popło milites sump¬
sit & appellauit. Liber uͦ primꝰ mili¬
ciȩ ordinem docuit. Miles aut ordina¬
rius dicit᷑: aut extra ordinarius. Or¬
dinariꝰ est qui ꝑ ordinẽ militat: nec
adhuc aliquem consecutꝰ est gradũ
honoris. Est enĩ gregaruis: id est hu¬
milis miliciȩ. Extraordinarius uͦ¬
est: qui ob uirtutẽ ꝓmouetur ex or¬
dine. Emeriti dicunt᷑ ueterani
solutiq milicia. qͥ iam in usu plii
ñ sunt: & quia mereri militare

Expanded text:
praesidialiter tenent. Tribuni vocapraesidialiter tenent. Tribuni vocati, quod militibus sive plebibus iura tribuunt. Chiliarchae sunt qui mille praesunt, qet est Graecum nomen. Centuriones dicti eo quod praesunt centum militibus: sicut quinquagenarii, quia in cginta militum; sicut decani, ab eo quod decem militibus praeferuntur. Miles dictus, quia mille erant ante in numero uno, vel quia unus est ex mille electus. Romulus autem primus ex populo milites sumpsit et appellavit. Liber vero primus militiae ordinem docuit. Miles aut ordinarius dicitur, aut extraordinarius. Ordinarius est, qui per ordinem militat, nec adhuc aliquem consecutus est gradum honoris. Est enim gregarius, id est humilis militiae. Extraordinarius vero, qui ob virtutem promovetur ex ordine. Emeriti dicuntur veterani solutique militia, qui iam in usu proelii non sunt, et quia mereri militare
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ pͥmus capiat: sicut municeps ab eo
qͦd munia capiat. Dux dictꝰ eo quod
sit ductor exercitꝰ: s ñ statim qͥcumq
pͥncipes uł duces sunt. etiã reges dici
possunt. In bello autẽ melius ducem
nominari quã regem. Nã hoc nom̃
expͥmit in p̃lio ducem. Unde et¬
uirgiliꝰ ducis euuandri. Salustius qͦ
cupidiꝰ in ore ducis sese qͥsq bonũ. ñ
dixit in ore consulis. Nonarches
sunt qͥ singłarem possident pͥncipa¬
tum: qualis fuit alexander apd gre¬
cos. & iulius apd romanos. Hinc &
monarchia dicit᷑. Nonos quippe sin¬
gularitas greco nomine: archia pͥn¬
cipatus est. Tetrarchȩ sunt: qͣrtam
sunt: qualis fuit apd uideam phy¬
lippus. Patͥcii inde uocati sunt:
ꝓ eo qd̾ sicut ꝑatres filiis. ita ꝓuideãt
rei publice. P refecti dicti: qd̾ preto¬
ria potestate p̃sint. Pretores idem
qͥ & p̃fecti: quasi p̃positores. Presi¬
des uͦ dicti: qͥa aliciuꝰ loci tutelam

Expanded text:
quod primum capiat, sicut municeps ab eo quod primum capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. 22. Dux dictus, eo quod sit ductor exercitus; sed non statim quicunque principes, vel duces sunt, etiam reges dici possunt. In bello autem melius ducem nominari quam regem; nam hoc nomen exprimit in proelio ducentem; unde Virg.: Ducis Evandri, Sallust.: Quo cupidius in ore Ducis sese quisque bonum. Non dixit in ore Consulis. 23. Monarchae sunt qui singularem possident principatum, qualis fuit Alexander apud Graecos, et Julius apud Romanos. Hinc et monarchia dicitur, Μονὰς quippe singularitas Graeco nomine, ἀρχὴ principatus est. Tetrarchae sunt quartam sunt; qualis fuit apud Iudaeam Philippus. Patricii inde vocati sunt, pro eo quod sicut patres filiis, ita provideant reipublicae. Praefecti dicti, quod praetoria potestate praesint. Praetores, idem qui et praefecti, quasi praepositores. Praesides vero dicti, qui alicuius loci tutelam
Abbreviated transcription (Latin):
ut homo declinauit: atq in sequen¬
ti die omnẽ popłm grauissimo edic¬
do corripuit: dnm̃q post hȩc se appel¬
lari ne a liberis suis qͥdem ꝑmisit.
fuit autẽ filiꝰ actiȩ: quȩ nata est de
sorore iulii cesaris. Reges autem ob
hanc causã apud grecos basilei uo¬
cantur: qd̾ tamquã bases populũ
sustinent. Unde &e bases coronas ha¬
bent. Quanto enĩ quisque p̃ponit᷑:¬
tanto ampliꝰ pondere laboꝵ grauat᷑.
& reges. Nã & apud ueteres urt regẽ
&e tẏrannũ nulla discretio erat: ut.
ranni. fortes enĩ reges: tyranni uo¬
cabantur. Nã tyro fortis. De quibus
stea in usũ accidit. tyrannos uocari pes¬
simos atq imꝓbos reges: luxuriose dña¬
tionis cupiditatẽ & crudelissimã dñati¬
onem in populis exercentes. Pnceps & di¬
gnitatis mͦ significat᷑ & ordinis: sicut ẽ
illud uirgilianũ. Princeps ardentẽ con¬
iecit lampada turnus ꝓpͥmus. Dictus
autẽ pͥnceps a capiendi significatione.

Expanded text:
ut homo declinavit, atque insequenut homo declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari ne a liberis quidem suis permisit. Fuit autem filius Actiae, quae nata est de sorore Iulii Caesaris. Reges autem ob hanc causam apud Graecos βασιλεῖς vocantur, quod tamquam bases populum sustinent. Unde et bases coronas habent. Quanto enim quisque magitanto amplius pondere laborum gravatur. et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, utViranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. De qualibustea in usum accidit tyrannos vocari pessimos atque itionis cupiditatem, et crudelissimam dominationem in populis exercentes. 21. Princeps et dignitatis modo significatur, et ordinis, sicut est illud Virgilianum: Princeps ardentem conjecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione,
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoriis fungerent᷑: senatꝰ censuit
ut augusti cesaris hoc tantum nom̃
ẽẽt. eo quod his titulis distingueret᷑ a
cetĩs gentium regibꝰ: quod & sequentes ce¬
sares hactenꝰ usurpauerunt. Solet enĩ
fieri ut pͥmi regis nom̃ etiam reliqͥ pos¬
sideant: sicut apd albanos ex siluii no¬
mine om̃s reges albanoꝵ siluii appel¬
lati sunt: sicut apd̃ ꝑsas arsacide: apd̾
egyptios ptolomei: apd̃ athenienses ci¬
cropide. Augustꝰ ideo apd̃ romanos
nom̃ imꝑii est. eo qd̾ olim augerent
rem publicã amplificando: qd̾ nom̃
pͥmum senatꝰ octouiano cesari tradid̃
ut quia auxerat t̾ras. ipso nomine
& titulo consecraret᷑. Dum autẽ idem
octouianꝰ iam cesar & imꝑator. appel¬
laretur. uł augustꝰ. postea uͦ dum lu¬
dos expectaret &e ꝓnunciatũ esset illi
a popło ut uocaretur & dñs: statim
manu uultuq auerso indecoras ad¬
ulationes rep̃ssit. & dñi appellationẽ

Expanded text:
imperatoriis fungerentur, senatus censuit imperatoriis fungerentur, senatus censuit ut Augusti Caesaris hoc tantum nomen esset, eoque is distingueretur a ceteris gentium regibus; quod et sequentes Caesares hactenus usurpaverunt. Solet enim fieri ut primi regis nomen etiam reliqui possideant, sicut apud Albanos ex Silvii nomine omnes reges Albanorum Silviio appellati sunt; sicut apud Persas Arsacidae: apud Aegyptios Ptolomei; apud Athenienses Cecropidae. Augustus ideo apud Romanos nomen imperii est, eo quod olim augerent rempublicam amplificando. Quod nomen primitus senatus Octavio Caesari tradidit, ut quia auxerat terras, ipso nomine et titulo consecraretur. Dum autem idem Octavianus iam Caesar et imperator appellaretur, vel Augustus, postea vero dum ludos spectaret, et pronuntiatum esset illi a populo ut vocaretur et Dominus, statim manu vultuque averso indecoras adulationes repressit et Domini appellationem
Abbreviated transcription (Latin):
ner tarquinii ad inuiriã soceri uindi¬
candam ingentẽ aduersus romã colle¬
giss exercitũ. Hii quinquennii tẽporis
imꝑio utebant᷑. Plus enĩ erant honore
quam consules: qͥ annuas potestates
denebant. Et dicti dictatores: quasi pͥn¬
cipes & p̃ceptores. Unde & magistri
popłi nominabant᷑: unde & edicta di¬
cunt᷑. Cesarum nom̃ a iulio cepit:
qͥ bello ciuili cõmoto pͥmus romanoꝵ
singłarem obtinuit pͥncipatum. Cesar
autem dictꝰ. qͦd ceso mortuȩ matͥs utero
ꝓlatus eductꝰq fuerit. uł quod cum
cesarie natꝰ sit: a quo & imꝑatores se¬
quentes cesares dicti sunt. eo quod co¬
mati ẽent. Qͥ eñ ex acto utero exime¬
bant᷑: cesones & cesares appellabant᷑.
ulius autẽ dictus: qͥa ab iulo enee
filio originem duxit. ut confirmat
romanos eoꝵ tantũ fuit pͥus apud
qͦs summa rei militaris consisteret:
&e ideo imꝑatores dicti ab imꝑando
exercitui. S dum diu duces titulis

Expanded text:
ner Tarquinii, ad injuriam soceri vindiner Tarquinii, ad injuriam soceri vindicandam, ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et preceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicuntur. Cesarum nomen a Iulio cepit, qui bello civili commoto primus romanum singularem obtinuit principatum. Cautem dictus, quod caeso mortuae matris utero prolatus eductusque fuerit, vel quia cum caesarie natus sit. A quo et imperatores sequentes Caesares dicti, eo quod comati essent. Qui enim execto utero eximebantur, Caesones et Caesares appellabantur. Iulius autem dictus, quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confirmat Romanos eorum tantum prius fuit apud quos summa rei militaris consisteret, et ideo imperatores dicti ab imperando exercitui: sed dum diu duces titulis
Abbreviated transcription (Latin):
ra est. Consules appellati a consu¬
lendo. sicu̾t rex a regendo: & sicut lex
a legendo. Nam cũ romani regum
suꝑbam dñationem ñ ferrent: an¬
nua imꝑia binosq consules sibi fe¬
cerunt. Ña fastus regius ñ beniuo¬
lentia consulentis: S suꝑbia domi¬
nantis erat. Hinc enĩ consules ap¬
pellati: uł a consulendo ciubꝰ. uel
a regendo cuncta consilio. Qͦs tam̃
id̾o mutandos ꝑ singłos annos ele¬
gerunt: ut nec insolens dui mane¬
ret: & moderatior. cito succurreret.
Inde autẽ duo pares: quia unꝰ rem
cuulem. alt̾ rem militarẽ ammini¬
strabat. Regnauerunt autẽ annis quadrin¬
cti erant consulibꝰ. Q dicti ꝓconsules. eo
qͦd uice consulis fungerentur: sicut ꝓcu¬
rator curatoris. id est actoris. Exconsu¬
les autẽ dicti: qͦd iam a consulatu exi¬
eruit siue discesserint. ꝑacto uicis suȩ
anno. Dictatores qͥnto anno ptꝰ reges
expulsos romani sͥ creauerunt: dũ ge¬

Expanded text:
ra est. Consules appellati a consura est. Consules appellati a consulendo, sicut reges a regendo, sicut leges a legendo. Nam cum Romani regum superbam dominationem non ferrent, annua imperia binosque consules sibi fecerunt. Nam fastum regium non benivolentia consulentis, sed superbia dominantis erat. Hinc igitur consules appellati, vel a consulendo civibus, vel a regendo cuncta consilio. Quos tamen ideo mutandos per annos singulos elegerunt, ut nec insolens diu maneret, et moderatior cito succInde autem duo pares, quia unus rem civilem, alter rem militarem administrabat. Regnaverunt autem annis CCCCcti erant consulibus, et dicti proconsules, eo quod vicem consulis fungerentur, sicut procurator curatoris, id est, actoris. 9. Exconsules autem dicti, quod jam a consulatu exierint, sive discesserint, peracto vicis suae anno. 10. Dictatores nono anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum ge
Abbreviated transcription (Latin):
e onum a regibꝰ dictum. Nã
sicut reges a regendo uocati:
ita regnũ a regibꝰ. Regnũ uniuersȩ
nationes suis queq temporibꝰ habuer̃t:¬
ut assyrii. medi. ꝑse. egyptii. greci: quoꝵ
uices sors tempoꝵ ita uolitͣtauit. ut al¬
terum ab altero solueret᷑. Int̾ omĩa au¬
tem regna t̾rarum. duo regna ceteris
głosiora tradunt᷑: assyriorum pͥmo. de
sicut illud pͥus. & hoc posterius: ita
illud in oriente. hoc in occidente exor¬
tum est. Deniq in illiꝰ fine: huiꝰ inici¬
um confestim fuit Regna cet̃a cet̾iq
reges: uelut appendices istoꝵ haben¬
tur. Neges a regendo uocati. Sicut
enim sacerdos a scificando: ita rex a
regendo. Non autẽ regit: qui ñ corri¬
git Recte gͥ faciendo regis nom̃ tene¬
tur: peccando amittitur. Unde et
apud ueteres tale erat ꝓuerbium.
Aex eris si recte facias: si ñ facias ñ
eris. Regiȩ uirtutes duȩ sunt p̃cipue:
iusticia & pietas. Plus autẽ in regibꝰ
laudat᷑ ꝑietas. Nã iusticia ꝑ se: seue¬

Expanded text:
egnum a regibus dictum: nam sicut reges a regnando vocati: ita regnum a regibus. Regnum universae nationes suis quaeque temporibus habueruut Assyrii, Medi, Persi, Aegyptii, Graeci; quorum vices sors temporum ita volutavit, ut alterum ab altero solveretur. Inter omnia autem regna terrarum duo regna caeteris gloriosiora traduntur: Assyriorum primo, deisicut illud prius et hoc pillud in oriente, hoc in occidente exortum est: denique in illius fine huius initium confestim fuit. Regna cetera ceterique reges velut adpendices istorum habentur. Reges a regendo vocati. Sicut enim sacerdos a sacrificando, ita et rex a regendo. Non autem regit, qui non corrigit. Recte igitur faciendo regis nomen tenetur, peccando amittitur. Unde et apud veteres tale erat proverbium: 'Rex eris, si recte facias: si non facias, non eris.' Regiae virtutes praecipuae duae: iustitia et pietas. Plus autem in regibus laudatur pietas; nam iustitia per se seve
Abbreviated transcription (Latin):
ham. t̾cia ab abraham usq ad da-¬
uid. quarta a dauid usq ad trans¬
migrationẽ uide in babyloniam.
qͥnta deinde a transinigratione
uide usque ad aduentũ saluatoriᷤᷤ
in carnẽ. sexta quȩ nunc agitur.
usq quo mundus iste finiatur:
quarũ decursus ꝑ generationes ce

Expanded text:
tia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Iuda in Babyloniam; quinta deinde a transmigratione Babylonis usque ad adventum Salvatoris in carne; sexta, quae nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. Quarum decursus per generationes e
Abbreviated transcription (Latin):
sicut historio graphi dñt celũ atra
ã situ cognominata ẽ eo quod in
solopalustri sub fixa profundo
palis locata sit. ne lubrico atq in¬
stabili fundamento caderet. Ga¬
des oppidum apenis conditum
qui etiam & carthaginẽ sparta-¬
riam condiderunt. Septem op¬
pidum amontib septem qui a
similitudine frr̃s uocati. gadita¬
no imminent freto. Tingus
ciuitatis & lixanteus autor ẽ:
quem hercules fertur lucte cer¬
tamine suꝑatum interfecisse. Lix
autẽ alixo flumine mauritanie
nuncupata. ubi antea regia fuit.¬
& sala quod immineat sale flumi
ni. Cesaream mauritaniae oppidy
iuba rex mauroꝵ inhonorẽ cesaris
angusti condidit. qmͣ ex eiꝰ nomi¬
ne cesaream appellauit. sicut he¬
rodes aliam cesaream inpalesti¬
na quȩ nunc urbs ẽ clarissima.
I cosium cesariensis mauritanie
oppidũ hercule illuc tnͣseunte ui¬
ginti acomitatu eiꝰ discedentes cõ¬
struxerunt. Hanc neqͥs imposito

Expanded text:
sicut historiographi dicunt, coelum a terra, sicut historiographi dicunt, coelum a terra, spalis autem a situ cognominata est, eo quod in solo palustri suffixis in profundo palis locata sit, ne lubrico atque instabili fundamento cederet. 72. Gades oppidum a Poenis conditum, qui etiam Carthaginem Spartariam condiderunt. 73 Septa oppidum a montibus septem, qui, a similitudine, Fratres vocati, Gaditano imminent freto. 208 74. Tingis civitatis et Lixis Antheus auctor est, quem Hercules fertur luctae certamine superatum interfecisse. Lix autem a Lixo flumine Mauritaniae nuncupata, ubi Anthaei regia fuit, et Sala quod immineat Salae flumini. 75. Caesaream Mauritaniae oppidum Juba rex Maurorum in honorem Caesaris Augusti condidit, quam ex ejus nomine Caesaream appellavit, sicut Herodes aliam Caesaream in Palaestina, quae nunc urbs est clarissima. 76. Icosium Caesariensis Mauritaniae oppidum, Hercule illic transeunte, viginti a comitatu ejus discedentes construxerunt, ac ne quis imposito
Abbreviated transcription (Latin):
loquantur. latine. & gallice. Nar¬
bonam. & arelatũ. & pictauis co¬
loni ꝓpru condiderunt. Burdi¬
gallim appellatã ferũt. qd̾ bur-¬
gos gallos primũ colonos habu¬
buerit. quib antea cultoribus
adimpleta ẽ. Terraconã in hispa¬
nia scipiones construxerunt id̾oq
caput ẽ terra conensis ꝓuintie.
Affri subhanibale maritima his¬
paniȩ occupantes. cartaginẽ spar¬
tariã construxerunt que mox aro¬
manis capta & colonia facta nom̃
etiam ꝓuntiȩ dedit. Nunc autẽ
a gothis subuersa atq indesolatio¬
nem redacta ẽ. Saguntũ greci ex
insula iacincto ꝓfecti in hispaniã
condiderunt. qmͣ affri postea bel¬
lo impetitam deleuerunt. ł m̾itã
cesar augustus edificauit. pꝰqmͣ
lusitanã atq quasda occeani mn¬
sulas cepit. dans ei nomen abeo
quod ibi milites ueteranos consti¬
tuisset. Nam emeriti dñr ueterani.
soluti militie. Olisipara ab ulixe
ẽ condita. & nuncupata. quo loco

Expanded text:
loquantur et Latine et Gallice. Narloquantur et Latine et Gallice. Narbonam et Arelatum et Pictavis coloni proprii condiderunt. Burdigalim appellatam ferunt quod Burgos Gallos primum colonos habuerit, quibus antea cultoribus adimpleta est. Terraconam in Hispania Scipiones construxerunt; ideo caput est Terraconensis provinciae.Afri sub Hannibale maritima Hispaniae occupantes, Carthaginem 207 Spartariam construxerunt, quae mox a Romanis capta, et colonia facta, nomen etiam provinciae dedit. Nunc autem a Gothis subversa, atque in desolationem redacta est. 68. Saguntum Graeci ex insula Zacyntho profecti in Hispaniam condiderunt, quam Afri postea bello impetitam deleverunt. 69. Emeritam Caesar Augustus aedificavit, postquam Lusitaniam, et quasdam Oceani insulas cepit, dans ei nomen ab eo quod ibi milites veteranos constituisset. Nam emeriti dicunt veterani, solutique militia. 70. Olyssipona, ab Ulysse est condita, et nuncupata: quo loco,
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse. Est autẽ inuenetia quȩ
gallia cisalpina dr. Et dicta man¬
tua: quod mane estuet. Parthe¬
nopia. aparthenope quadam
quod oppidum post ea augustuᷤ. ne¬
apolim eẽ maluit. Ad ꝓmuntoriũ
leucatẽ. in quo actũ apollinis tẽ¬
plum fuit. bellũ augustus contͣ
antoniũ gessit. quo uicto. urbẽ
in actico sinu condidit. qmͣ auic¬
toria neapolim appellauit. Pa¬
lantus parthenioꝵ dux parthe¬
nios constituit. Taras neptuni
filius fuit: aquo tarentũ ciuitas
& conditas & appellata ẽ. Cum
cirus maritimas urbes grecie
occuparet. & focenses abeo expu¬
gnati om̃ib angustiis p̃merent᷑:
iurauerunt ut ꝓfugerent qmͣ
longissime abimꝑio ꝑsarũ. ubi
ne nomen quide eoꝵ audirent.
atq ita in ultimos galliȩ sinus
nauib ꝓfecti. armisq se adũsus¬
gallicam feritatẽ tuentes. massi¬
liam condidert̃: & ex nomine
ducis nuncupauert̃. Hof uarro
trilingues ẽẽ ait. quod & grece

Expanded text:
disse. Est autem in Venetia, quae disse. Est autem in Venetia, quae Gatlia Cisalpina dicitur. Et Mantua dicta, quod inanes tuetur. 60. Parthenopia a Parthenope virgine quod oppidum postea Augustus Neapolim esse maluit. 61. Ad promontorium Leucaten, in quo Actii Apollinis templum fuit, bellum Augustus contra Antonium gessit. Quo victo, urbem in Actiaco sinu condidit, quam a victoria Nicopolim appellavit. 62. Phalantus Partheniorum dux Parthenios constituit. Taras Neptuni filius fuit, a quo Tarentum civitas, et condita et appellata est. 206 63. Cum Cyrus maritimas urbes Graeciae occuparet, et Phocenses ab eo expugnati omnibus angustiis premerentur, juraverunt, ut profugerent quam longissime ab imperio Persarum, ubi ne nomen quidem eorum audirent, atque ita in ultimos Galliae sinus navibus profecti, armisque se adGallicam feritatem tuentes, Massiliam condiderunt et ex nomine ducis nuncupaverunt. Hos Varro trilingues esse ait, quod et Graece
Abbreviated transcription (Latin):
apud albam amulio. auum numi¬
torem in regnũ restituisset: mneũ
locum ubi nunc roma ẽ deuenit.
ibiq sedes posuit. menia constru¬
xit. urbemq ex nomine suo romã
uocauit. Hanc autẽ antea euander
dr condidisse. ut ẽ illud. Tunc
pater euandrus. romane conditor
arcis. Ameus marcus ex filia nume
pompilii natus. Hic urbem inexi-¬
tu tib̃is condidit. quȩ & ꝑegrinas
merces exciꝑet. & hostem moraret᷑:
qmͣ abipso situ hostiam appellauit.
Galli quidam intestina discordia
sedes nouas querendes. italiam
ꝓfecti sunt: sedibq propͥis tu̾cis
expulsis. mediolanũ atq alias
urbes condiderunt. Uocatũ autẽ
mediolanũ. ab eo quod ibi sus
mediolanea ꝑhibetur inuenta.
Historus placet a mesappo greco.
mesapie datam originẽ uersa pꝰ¬
modũ in nomen calabriȩ. qm
in exordio cenotri frr̃ peucecius
peuceciam nominauerat. Manto
tiresiȩ filia. post interitũ thebanoꝵ
đr delata mnitaliã. mantuã consti-¬

Expanded text:
apud Albam Amulio, avum Numiapud Albam Amulio, avum Numitorem in regnum restituisset, in eum locum, ubi nunc Roma est, devenit, ibique sedes posuit, moenia construxit, urbemque ex nomine suo Romam vocavit. Hanc autem ante Evander dicitur condidisse, unde est illud: Tunc pater Evandrus Romanae conditor arcis. 56. Ancus Martius ex filia Numae Pompilii natus hic urbem in exitu Tiberis condidit, quae et peregrinas merces exciperet, et hostem moraretur, quam ab ipso situ Ostiam appellavit. 57. Galli quidam intestina discordia,sedes novas quaerentes Italiam profecti sunt, sedibusque propriis Tuscis expulsis, Mediolanum, atque alias urbes condiderunt. Vocatum autem Mediolanum, ab eo quod ibi sus medio lanea perhibetur inventa. 58. Historiis placet a Messappo Graeco Messappiae datam originem versa postmodum in nomen Calabriae, quam in exordio Oenotri frater Peucetius Peucetiam nominaverat. 59. Manto Tiresiae filia post interitum Thebanorum dicitur delata in Italiam Mantuam condi
Abbreviated transcription (Latin):
brunda caput cerui dicat᷑. Sic ẽ
enĩ ut & cornua uideant᷑ & caput
& lingua in positione ipsius cuu¬
tatis. Initalia autẽ aiano ianicu¬
lum. a saturno saturnia. atq lati¬
um conditum. eo quod ibi fugiens
incampania pompeiã: qui uictor
ex hispania pompã boum auxe
nomine lauiniã condidit. Asca-¬
nius relicto lauinie nouerce suȩ
regno albam longam edificauit.
alba autẽ uocata ꝓpter colorẽ sui.
Longa quia longum oppidum ẽ
iuxta ꝓlixitatẽ. collis inquo sita ẽ.
Exhac enim urbe regeᷤᷤ albanorum
appellari ceꝑunt. Capuã cappis silui¬
us rex albanoꝵ construxit. appel¬
latã nomine conditoris. licet
sint qui dicant a capacitate eam
capuam dictã. quod eiꝰ t̾ra omnẽ
uitȩ fructũ capiat. Alii alocis cã¬
pestrib inquib sita ẽ. Est autem
caput urbiũ campanie. int̾ tres
maximas romã cartaginẽq nume¬
rata. Ex qua & ꝓuintia italiȩ cam-¬
pania dicta ẽ. R omulus cũint̾fecto

Expanded text:
brunda caput cervi dicatur: sic est brunda caput cervi dicatur: sic est enim, ut et cornua videantur, et caput, et lingua in positione ipsius civitatis. 50 In Italia autem a Jano Janiculum, a Saturno Saturnia, atque Latium conditum, et quod ibi fugiens b Hercule in Campania Pompeia, qui victor ex Hispania pompam boum duxernomine Lavinium condidit. 53. Ascanius vero relicto Laviniae novercae suae regno, Albam Longam aedificavit. Alba autem vocata propter colorem suis: Longa, quia longum oppidum est juxta prolixitatem collis in quo sita est. Ex hac etiam urbe reges Albanorum appellari coeperunt. 54. Capuam Capus Sylvius rex Albanorum construxit, appellatam nomine conditoris, licet et sint qui dicant a capacitate eam Capuam dictam, quod ejus terra omnem vitae fructum capiat; alii a locis campestribus in quibus sita est. Est autem caput urbium Campaniae, inter tres maximas Romam, Carthaginemque numerata, ex qua et provincia Italiae Campania dicta est. 55. Romulus cum interfecto
Abbreviated transcription (Latin):
tarum artium asserunt: quia
& littere & artes diuersoꝵ studioꝵ.
& ipsa philosophia. ueluti tem¬
plum athenas habuerunt. Cor¬
inthum inachaia condidit cor-¬
inthus horestis filiꝰ. hãc greci cor¬
intheam uocant. hoc ẽ ammini¬
strationẽ rei publice. Thebas
boetiȩ cadmus ueniens afenicib
condidit. thebis egiptiis prius ab
nia condita a lacedemone semele
filio. Sparta a sparto filioforonis
uocata. qui fuit filius inachi. Ipsã
autẽ eẽ spartam qmͣ & lacedemoniã
ciuitatẽ atq inde lacedomonios
sparthanos dici. Achaia ab acheo
constructa. Pelops qui apud argos
regnauit. peloponensem urbem
condidit. Cicrops in insula rodo. ro¬
dum edificauit. Carpatus: coum.
aeos tifonis filius: pauum. ange¬
uus ligurgi filius: samũ. dardanꝰ
autẽ: dardaniam. Thessalonicam
thessalus greci filius edificauit:
inqua etiam & regnauit. Brundu¬
sium greci construxerunt. Brun¬
du siũ autẽ dictũ ẽ grece. quod

Expanded text:
tarum artium asserunt, quia tarum artium asserunt, quia et litterae et artes diversorum studiorum et ipsa philosophia veluti templum Athenas habuerunt. Corinthum in Achaia condidit Corinthus Orestis filius. Hanc Graeci Corintheam vocant, hoc est administrationem reipublicae. Thebas Boeotiae Cadmus veniens a Phoenicibus condidit, Thebis Aegyptiis prius ab nia condita a Lacedaemone Semelae filio. Sparta ab Sparto filio Phoronei vocata, qui fuit filius Inachi. Ipsam autem esse Spartam quam et Lacedaemoniam civitatem, atque inde Lacedaemonios Spartanos dici. Achaia ab Achaeo constructa: Pelops, qui apud Argos regnavit, Peloponnensem urbem condidit: Cecrops in insula Rhodo Rhodum aedificavit: Carpathus Coum: Aeos Typhonis filius Paphum: Angeus Lycurgi filius Samum: Dardanus autem Thessalus. Graeci filius, aedificavit, in qua etiam regnavit. 49. Brundisium construxerunt Graeci. Brundisium autem dictum est Graece, quod
Abbreviated transcription (Latin):
& pollux grece & dioscori appellan¬
tur. Nichomedia anichomedo re-¬
ge bithinie edificata ẽ. Pichinia
condita afenice quȩ primũ mi¬
randina uocabatur. Constantino¬
polim urbem tracie constantinꝰ
ex nomine suo instituit. solãromȩ
meritis & potentia adequatam.
Hanc conditam pͥmũ apausina
rege sparthanoꝵ. & uocata bitan¬
tium : ł quod tantũ patet inter
adriaticum mare & ꝓpontidem.
ł quod sit receptaculũ terre mariꝰq
copiis. Unde eam constantinus
aptissimã condere iudicauit.
& ut receptaculũ sibi tr̾a mariq
fieret. Unde & nunc romani im¬
ꝑii sedes & totius caput ẽ orientis:
sicut & roma occidentis. Epirũ
ciuitas tracie condita ẽ a pirro
& cognominata. Athenas in el¬
ladas cicrops condidit: & ex suo
nomine cicropiam nominauit.
Hanc amphion idem qui ingrecia
tercius post cicropem regnauit.
mineruȩ sacrauit. & nomen ciui¬
tati athenas dedit. Nam miner¬
mineruã greci inuentricẽ mul¬

Expanded text:
et Pollux Graece Διόσκουροι appellanet Pollux Graece Διόσκουροι appellantur. Nicomedia a Nicomedo rege Bithyniae aedificata est. Bithynia condita a Phoenice, quae primum Mariandyna vocabatur. Constantinopolim urbem Thraciae Constantinus ex nomine suo instituit, solam Romae meritis et potentia adaequatam. Hanc conditam primum a Pausania rege Spartanorum, et vocatam Byzantium, vel quod tantum patet inter Adriaticum mare et Propontidem, vel quod sit receptaculum terrae marisque copiis. Unde et eam Constantinus aptissimam condere iudicavit, ut et receptaculum sibi terra marique fieret. Unde et nunc Romani imperii sedes et totius caput est orientis, sicut et Roma occidentis. Epirum civitas Thraciae condita est a Pyrrho et cognominata. Athenas in Hellade Cecrops condidit, et ex suo nomine Cecropiam nominavit. Hanc Amphictyon, idem qui in Graecia tertius post Cecropem regnavit, Minervae sacravit et nomen civitati Athenas dedit; nam MinerMinervam Graeci inventricem mul
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ egiptias urbes numero portaꝵ
nobiliores habent᷑. ad quas cõmer¬
tia arabes undiq subuehunt. hic
regio egipti. thebaida dictaẽ. The¬
be autẽ & boetiȩ sunt & egiptiȩ.
uno tamen auctore sunt condite.
Tholomais & beronice aregib egip¬
tiis nominate. aquib & edificatȩ
fuerunt. Cesaream capadotiȩ.
tarsum cilitie. danes ꝓles ꝑseus
edificauit. de qua ciuitate fuit
paulus apłs. natus inquit thar¬
so cilicie. Quidam etiã locus in¬
de tharsus uocat᷑. Seleutiã isau¬
rie condidit selencus qui & an¬
thiochiã. Ilus autẽ apollinis filiꝰ
infrigia ilium condidit. Amaro¬
nes ephesum. in asia construxert̃.
Theseus uͦ sinirnã construxit. quȩ
homero poete patria extitit. Et
smirna uocata quod eiꝰ campos
ermus fluuius secat. Dioscoriã
coloꝵ urbem amphitꝰ & circius
aurige castoris & pollucis fabri¬
cauerunt exeoꝵ nomine eam
cognominantes. Nam castor

Expanded text:
inter Aegyptias urbes numero portarum inter Aegyptias urbes numero portarum nobiliores habentur, ad quas commercia Arabes undique subvehunt. Hinc regio Aegypti Thebais dicta est. Thebae autem et Boeotiae sunt et Aegyptiae, uno tamen auctore conditae. 36. Ptolemais, et Berenice a regibus Aegyptiis nominatae, a quibus et aedificatae fuerunt. 37. Caesaream Cappadociae . . . . Tarsum Ciliciae Danaes proles Perseus aedificavit. De qua civitate fuit Paulus apostolus: Natus, inquit, Tharso Ciliciae. Quidam etiam locus Indiae Tharsis vocatur. 38. Seleuciam Isauriae condidit Seleucus, qui et Antiochiam. Ilus autem Apollinis filius in Phrygia Ilium condidit. Amanes Ephesum in Asia construxerunt. Theseus vero Smyrnam construxit, quae Homero poetae patria extitit; et vocata Smyrna quod eius campos Ermus fluvius secat. Dioscoriam Colchorum urbem Amphitus et Cercius aurigae Castoris et Pollucis fabricaverunt, ex eorum nomine eam cognominantes; nam Castor
Abbreviated transcription (Latin):
tatem egipti edificauit epaphus
iouis filius cum inscda egipto re¬
gnauit. Hec ẽ urbs ubi carcha nas¬
citur. ubi etiam mathematici op¬
timi fuerunt. Mam hane urbem
magicis artib deditam pristini
usq ad tempus presens uestigia
erroris ostendunt. Tapnis metro¬
polis egipti ubi pharao fuit. et
moy ses signa cuncta fecit. que
in exodo scribunt᷑ Fhanc consti¬
tuisse ꝑhibentur titanes .i. gigan¬
tes & ex nomine suo nuncupaue¬
runt. Eliopolis urbs egipti que
latine interp̃tat᷑ ciuitas solis.
sicut septuaginta interp̃tes ar¬
bitrantur. Edificata ẽ autẽ afiliis
isrł inqua phutiphares sacerdos
fuit cuius meminit erechiel. Ur-¬
bem alexandriã condidit alexan-¬
der magnus. cuiꝰ & nom̃ detinet
Hanc enim ide int̾minis affrice &.
egipti constituit. & caput eẽ regio¬
nis egipti uissit. Interiacet autẽ
inter egiptũ & mare qͣsi claustrũ
importuosa. Hec enĩ ẽ urbs egipti.
bas egiptias condidit cadmꝰ que

Expanded text:
itatem Aegypti aedificavit Epaphus itatem Aegypti aedificavit Epaphus Iovis filius, cum in secunda Aegypto regnaret. Haec est urbs ubi charta nascitur, ubi etiam optimi mathematici fuerunt. Nam hanc urbem magicis artibus deditam pristini usque ad praesens tempus vestigia erroris ostendunt. Tanis metropolis Aegypti, ubi Pharao fuit, et Moyses cuncta signa fecit quae in Exodo scribuntur. Hanc construxisse perhibentur Titanes, id est gigantes, et ex nomine suo nuncupaverunt. Heliopolis urbs Aegypti, quae Latine interpretatur solis civitas, sicut septuaginta interpretes arbitrantur. Aedificata est autem a filiis Israel, in qua Petephres sacerdos fuit, cuius meminit Ezechiel. Urbem Alexandriam condidit Alexander Magnus, cuius et nomen detinet. Hanc enim idem in terminis Africae et Aegypti constituit, et caput esse regionis Aegypti iussit. Interiacet autem inter Aegyptum et mare, quasi claustrum, iThebas Aegyptias condidit Cadmus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
urbem opulentissimã condidert̃.
qmͣ a piscium copia sidon appel¬
lauerunt. Nam piscem fenices si¬
don uocant. Ipsi etiam tirũ in
syria. ipsi uthicam inaffrica. hi¬
ponem. leptum. aliasq urbes
in ora maritima condidert̃. ipsi
thebas in boetia. duce cathino ip¬
si postremo mnultima orbis tenden
tes in occeano construxerunt ur
bem. qmͣ lingua sua gades nomi¬
nauerunt.Nammos erat antiqꝰ.
fenicũ gentes multas simul mer¬
candi causa adomo ꝓficisci.&.
cũ incolarũ animos cõmertio rery
his ante incognitarũ sibi concilias¬
sent: loca que condendis urbib
idonea uidebant᷑ caꝑe. Exhis pro¬
fecta dido inlitꝰ affrice urbem
condidit. & cartadam nominauit.
quod fenica lingua exprimit ci-¬
uitatem nouã: mox sermone ũ¬
so cartago ẽ dicta. Hanc scipio de¬
leuit. Que autẽ nunc ẽ postea a
romanis condita ẽ. Cartago aũ
andea birsa. postea tirus dicta ẽ.
deinde cartago. M emphim ciu¬

Expanded text:
urbem opulentissimam condiderunt, urbem opulentissimam condiderunt, quam a piscium copia Sidon appellaverunt. Nam piscem Phoenices 'sidon' vocant. Ipsi etiam Tyrum in Syria, ipsi Uticam in Africa, Hipponem, Leptim aliasque urbes in ora maritima condiderunt. Ipsi Thebas in Boeotia duce Cadmo; ipsi postremo in ultima orbis tendentes urbem in Oceano construxerunt, eamque lingua sua Gades nominaverunt. Nam mos erat antiquus Phoenicum gentis multis simul mercandi causa a domo proficisci, et cum incolarum animos conmercio rerum his ante incognitarum sibi conciliassent, loca quae condendis urbibus idonea videbantur capere. Ex his profecta et Dido in litus Africae urbem condidit, et Carthadam nominavit; quod Phoenica lingua exprimit civitatem novam; mox sermone verso Carthago est dicta: hanc Scipio delevit. Quae autem nunc est, postea a Romanis condita est. Carthago autem antea Byrsa, post Tyrus dicta est, deinde Carthago. Memphin civ