comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in sua lingua decora sunt Quorum milla in eĩs q̃b
isti inflantur licteris inuenitur. Sed cauendum est
ne diuinis grauibus ꝙ sententiis dum additur numer
pondus decrahatur. Ilam illa musica disciplina
ubi numerus iste plenissimediscitur. usq adeo non
defuit ꝓphetis nris. ut uir doctus iherominus quorda
etiam metra cõmemoraret in hebrea dũtaxat lingua
cuius ut ueritatem seruaret in uerbis. hocinde nõn
transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar. qui
michi ꝙͣ am aliis et ꝙͣ am alioꝵ est utiq noticior. sic
in meo eloquio qͣntum modescum fieri aibitror non p̾¬
termitto istos mimeros clausularum. ita in auccorib
nris hoc michi plus placet: ꝙ ibi eos rarissime mue
mo. Orande autem dicendi genus hoc maxnie
distat abisto genere temperato. ꝙ non tam uerborum
ornatibus compactum est ꝙͣ am molentũ animi aff¬
tibus. Iam capit etiam illa oynamenta pene oia:

Expanded text:
in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
uerborum. quomodo aũt hoc ingreco eloquio sonet. qͦ
est locutus aplus iuderint eius cloquirusq ad ista docti¬
ores: michi tamen ꝙ uobis eodem uerboru ordine int̾¬
pretatu est. nec ibi uidetur currere mũiose. Sane hc
elotucors ornatum qui nimerosis fit clausulis. deee
fatendum est auccoribus nris. Quod utrum ꝑ
interpretes factum sic. an ꝙͦ magis arbittor consulto
illi hec psan sibilia deuitauerint affirmare non au¬
deo: qui me fateor ignorare.Illud tamen stio. qd
si quisqua huius mimerositatis peritus illorũ clau¬
sulas eorumdem numeroꝵ lege componat. quod fa¬
cillime fit muitatis quibusdam uerbis que tantude
signifitatione ualent. uel mutato eorum que inue¬
nerit ordine nichil illorum que uelut magna in
scolis gramaticorũ aut rethorum didicit allis
diuinis uiris de fuisse cognoscet. Et multa elocutionis
genera tanti decoris. que quidem et in nr̃a sed maxime

Expanded text:
verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime
Abbreviated transcription (Latin):
te et nolite maledicere. Gaudere cum gandentibus
flerx cum flentibus. id ipm inuicem sentientes. Et ꝙ̃¬
quã pultlioe omnia ista sic effusa bimembri crrcuitũ
trenantur. non alta sapientes sed humlibus conse¬
tientesit aliqͣnto post in hoc ip̃o inquis pseuantes
reddite onmbus debita: cui tributum tubũti  anuet¬
tigal uetagab: cu tͥmorem tnnorem . cui honorem hon
eueie membratun fusa claudunt᷑ etiam ĩpa ̾tuitu
quem duo membra contexerunt. nemim quicquã
debeatis insi ut inuicem diligatis. Et post paululu
nox precessit inquid. dies autem appropinquauit.
abiciamus itaq opera tenebrarũ: et induanus¬
nos armatura lucis. sicut in die honeste ambuleꝰ.
Non in comessatiombus et ebriecatibus. non in
carnis prouidentiam ne feceritis in concupisten¬
tia. Ed si quisquam ita diceret et carnis pro¬
uidentiam ne in concupistentia feceritis. sine du¬
bio aures clausula nimosiore mulceret. Sed
grauior interpres etiam ordinem maluit tenere

Expanded text:
audere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, et induamus arma lucis: sicut in die honeste ambulemus; non in comessatiocarnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere
Abbreviated transcription (Latin):
Porir cum landatur deus sine de ip̃o sine de
operibus suis. qͣnta facies pulcre ac spendide dictõ¬
nis ob oritur ei qui potest qnͣtum potesteũ laudare.
quem nemo conuemienter laudat. Nemo qͦmiꝯ ꝙ
laudat. At si non colatur. aut cum illo uel eciam p̃illo
colantur ydola siue demonia siue quecumq creatiua
qͣntum hoc malum sit. acq ut ab hoc malo auertant᷑
homines. debet utiꝙ granditer dici. Sumisse dictionis
exemplum est apud apłm paulum. planius aliquid cõ¬
memorem. ubi ait. Dicite michi sub lege uolentes¬
esse legem non audistis: S criptum est em ꝙ abraha
duos filios huit uñum de ancilla et unũ de libera. Sed
ille qui de ancilla. scdm carnẽ natus est. Qui autem
de libera ꝑ repromissione: que sunt in allegoria. ħ
eni sunt duo cestamenta. unum quidem a monte sina
in seruitute generans quod est agar. Sina em̃ mos
est in arabia: que coniuncta est huit que nunc es ⁊

Expanded text:
Porro cum laudatur Deus sive de seipso sive de Porro cum laudatur Deus sive de seipso sive de operibus suis, quanta facies pulchrae et splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest, laudare quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocunque non laudat. At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola sive daemonia, sive quaecunque creatura, quantum hoc malum sit, atque ut ab hoc malo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite miesse: legem non audistis? scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. sed ille quidem qui de ancilla secundum carnem natus est, qui autem de libera, per re promissionem. quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruit utem generans, quod est Agar r - Sina enim mons est in Arabia, quae coniuncta est huic quae nunc est
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝙͣ de illa aqua fugida quedam flamma surrexͭ.
que etiam frigida hominũ pectora ad mie opera
facienda spe celestis mercedis accenderet: et tame
non semper eas debet granditer dicere. sed sumisse
cum aliquid docetur temperate. cum aliquis nitu
peratur sine laudatur. Cum uero aliquid agendu
est. et ad eos loquimur qui habere debent nec taine
nolunt. tunc ea que magna sunt dicenda sunt gra¬
diter: et ad fleccendos ammos congruenter. Et
aliq̃ndo de una eademqz re magna et summisse
dicitur si docetur: et temperate si pre dicatur. et
grandit᷑ si auersus inde animus ut conuertatur
impellitur. Quid em de ip̃o maius est. Nuqͥs
ideo non discitur. Aut qui docet unitatem trmita¬
tis debet insi sumissa dispucatoe agere. ut ues ad
dinoscendum difficilis qntum datur possit incelli¬
gi. Nunquid hec ornamenta. et non docunen¬
ta queruntur. Nuquid ut aliquid agat est flecte¬
dus auditor. et non potius ut discãt instruend ꝯ:

Expanded text:
tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis accenderet? CAPUT XInon semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum alperatur sive laudatur. Cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt: tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna et submisse dicitur, si docetur: et temperate, si praedicatur: et granditer, si aversus inde animus, ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso maius est? Nunquid ideo non discitur? Aut quid, qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum dator possit intelligi? Nunquid hîc ornamenta, et non documenta quaeruntur? Nunquid ut aliquid agat, est flectendus auditor: et non potius ut discat, instruendus?
Abbreviated transcription (Latin):
rent tanꝙͣ parua summisse. Cum uero de illius ui¬
a disseranns eloquio quem uolumus earum reru
esse doctorem quibus liberannr ab eternis malis
atq ad eterna perueminus bona. ubicumq argu¬
mitur hec sine apud ppłm. siue priuatĩ. siue ad
unum. siue ad plures. siue ad amicos. siue adimmicoᷤ
siue in ꝑpetua dictione siue interlocutione. siue int̾cta¬
tibus. siue in libris. siue in epłis uel longissimis nel
breuissimis magna sunt. Nisi forte qui calpo
aque frigide ues nimma atq uilissima est ꝯdeo
mimimu aliquid atq uilissimum dñs ait ꝙ eum
qui dederit disciplo eius non perdet mer cedem sua.
deut uero q̃ndo iste doctor in eccłia facit inde sermonẽ
paruum aliquid debet existimare sẽ dicere. et i deo
non temperate. non grandit̾. sed summisse sibi ee
dicedum: Nonne qͣndo accidit ut de hac re loqu̾e̾¬
mur ad populu. ut deus affuit ut congoue diceremꝰ

Expanded text:
rent tanquam parva submisse: cum vero de illius virent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad populum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus,
Abbreviated transcription (Latin):
ad reuerentia uobis dico. Sic non est inter uos sa
piens quisꝙͣ. qui possit inter frem suum iudicare.
sed frater cum fre iudicatur: et ħ apud infideles.
Iam quidem omino delictum est. quia iudicia hetis
uobiscum. Quare nõ magis miquitate patimini:
Quare non pocius fraudamin. s bos inquitatem¬
facitis et fraudatis et hoc fres. An nescitis quia
miusti regnum dei non hereditabunt᷑ Quid est
ꝙ sic indignatur apłus. Dic corripit. sit exprobtat.
sit increpat. sic minatur. Quis est ꝙ sui animi
affectum. tam crebra. tã aspera uotis imitatione te¬
statur. uid est postremo ꝙ de rebus mimins
tain granditer dicit: tantum ne de illo negotio se¬
cularia meruermit. dibsit. sod hoc facit propt uist¬
ciam. caritatem . pietatem. que milla sobria mente
dubitante etiam in rebus quamilibet paruis mag
fant. Sane si monerennis hommes que admodu ip̃a
negocia sclaria nel pro se uel pro suis aput eccłiastitos
iuidices agere deberent. recte admoneremus ut age¬

Expanded text:
Ad reverentiam vobis dico. Sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles. Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatemfacitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet parvulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotia saecularia vel pro se vel pro suis apud ecclesiasticos judices agere deberent, recte admoneremus ut age
Abbreviated transcription (Latin):
Que ambiguitas uno consequenti uerbo diuidicatur
quod positum est eni. Quam particulam qui abstu-¬
lerunt uel interpoitam interpret illa potius senten¬
tia ducti sunt ut non solum compelli ex duobus sed
etiam duobus habere concupiscentiã iuderetur dic
gͦ discinguendum est. et quid eligam ignoro. Com¬
pellor autem ex duobus. quã distinctione sequitur.
concupiscentiam hens dissolui. et esse cum xp̃o ignoro
Et tanꝙͣ quere̾tur quare rei huius potius heat con
cupistentia. Multo eni magis optimũ inquid. Cur
gͦ ex duobus compellitur: quia est manendi necessi¬
tas. ꝙ ita subiecit. manere in carne necessarui ꝓpt
uos. ubi autem prescripto fidei. neqz ipus sermonis
textu ambiguitas explicari potest: nichil obest secund
qͣmilibet carum que ostendut᷑ sententiã distinguere.
Uelut est illa ad chorintios. Las gͦ promissiones

Expanded text:
Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, Quae ambiguitas uno consequenti verbo dijudicatur, quod positum est, enim: quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus, sed etiam duorum habere concupiscentiam videretur. Sic ergo distinguendum est: Et quid eligam ignoro: compellor autem ex duobus; quam distinctionem sequitur, concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo. Et tanquam quaerecupiscentiam: multo enim magis optimum, inquit. Cur ergo e duobus compellitur? quia est manendi necessitas quam ita subjecit: Manere in carne necessarium propter vos. Ubi autem neque 52 praescripto fidei, neque ipsius sermonis textu ambiguitas explicari potest, nihil obest, secundum quamlibet earum quae ostenduntur sententiam distinguere, veluti est illa ad Corinthios: Has ergo promiss
Abbreviated transcription (Latin):
sit sensus. Uerbum hoc erat in prncipio apud deidri.
Non uult uerbum d̾m confiteri. Sed hoc regla fidei
uefellendum est qua nobis de trmitati equalitate p̃st̾¬
bitur. ut dicamus et deus erat uerbum: Deindo sub¬
uingannis. hoc exat in principio apud deum. Illa uero
distinctionis ambiguitas. neutra parte resistat fidei.
Et ideo cextu ĩpo sermonis diuidicanda est: ubi ait
aplus. Et quid eligam ignoro. Compellor autem ex
duobus. Concupistentia habens dissolui ⁊ esse cũ ꝓpor
multo en magis opcumi. manere in carne necessariu
est propter nos.Incertum em utrum ex duobus con¬
cupiscentia habens. an compellor aut ex duobus. ut
illus adiungatur/ concupiscentiã habens dissolui et esse
cum xp̃o. Sed qm̃ ita sequitur. multo em magis optun.
apparet eum eius optimi dicere se habere concupistenti¬
am. ut cum duobus compellacur. alterius cñ habeat¬
concupiscentiam: alterius necessitatem. Contupisten

Expanded text:
sit sensus: nerbum hoc erat in principio apud deum, sit sensus: nerbum hoc erat in principio apud deum, non uult deum uerbum confiteri. sed hoc regula fidei refellendum est, qua nobis de trinitatis aequalitate praescribitur, ut dicamus: et deus erat nerbum, deinde subiungamus: hoc erat in principio apud deum. illa uero distinctionis ambiguitas neutra parte resistit fidei et ideo textu ipso sermonis diiudicanda est, ubi ait apostolus: et quid eligam ignoro. compellor autem e duobus, concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo; multo enimm propter vos . Incertum enim est utrum ex duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adjungatur, concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo. Sed quoniam ita sequitur, multo enim magis optimum, apparet eum ejus optimi dicere se habere concupiscentiam, ut cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeatconcupiscentiam, alterius necessitatem; concupiscent
Abbreviated transcription (Latin):
ambiguitate scriptureant in uerbis propriis esse aut
in trislatis que genera in sedo libro demonstrallimus.
primo uidendum est ne male distixerimus aut promi¬
tiauermns. Cum adhibita incentione certum esse ꝑ¬
iuderit quomodo dist inguedum aut quomodo pro¬
minciandum sit: consulat regulam fidei quam de¬
scripturar plamoribus locis et eccłie antte percepit.
de qua satis egimus cum de rebus in primo libro lo¬
queremur. Quod si ambe uel etiam omnes si ples
fuerint partes ambiguitatis scdm fidem somierint cͥ
textus ip̃e sermonis a precedentibus et consequentib
partibus que ambiguitate illam in medio posuerurit.
uestat consulendus: ut iuideannis cunam stntenitie
de pluribus. que se ostendunt ferat suffragium eamꝙ
sibi contexti paciatur. Iam mine exempla considera
lla heretica distinctio. in principio erat uerbrrp siue
uerbum erat apud deum. et deus eyat. ooooo. Ut alius

Expanded text:
ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut ambiguitatem Scripturae aut in verbis propriis esse, aut in translatis; quae genera in secundo libro demonstravimus. Cprimo videndum est ne male distinxerimus, aut pronuntiaverimus. Cum ergo adhibita intentio incertum esse perviderit quomodo distinguendum aut quomodo pronuntiandum sit, consulat regulam fidei, quam deScripturarum planioribus locis et Ecclesiae auctoritate percepit; de qua satis egimus, cum de rebus in primo libro loqueremur. Quod si ambae vel etiam omnes, si plures fuerint partes, ambiguitatem secundum fidem sonuerint, textus ipse sermonis a praecedentibus et consequentibus partibus, quae ambiguitatem illam in medio posuerunt, restat consulendus, ut videamus cuinam sententiae, de pluribus quae se ostendunt, ferat suffragium, eamque sibi contexi patiatur. 3. Jam nunc exempla considera. Illa haeretica distinctio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat, ut alius
Abbreviated transcription (Latin):
consideranda et discutienda. de quibus iam tertio uolumime
dicere aggrediar quod dns donare dignabitur.¬
Omo timens deum uoluntatem eius in sepͥturis
sanctis diligenter inquirit, et ne amet certamma.
pietate mansuetus. premunitꝰ etiam scientia lin¬
guarum/ ne in uerbis locutiombusq ignotis herrat. p̾mum¬
tus etiam cognitione quarudam uerum necessariaru. ne
uim natura ue earum que propter summlitudine adhibent᷑
ignoiet. Aduunante etiam coditum ueritate qua sollers
emendationis diligentia procurauit: Ueniat instructꝰ
ad ambigua scripturaro discutienda atq dissoluenda.
Ut autem signis ambigus non decipiatur qntum per
nos instrui potest. fieri autem potest ut̃ istas uias q̃s
ostendere nolumus canꝙͣ pueriles uel magnitudine in¬
genii uel maioris illuminatois claritate derideat. Sed
tamen ut ceperam dicere qͣnͣtum per nos instrui ualet.
qui es loco animi est ut per nos instrii ualeat: sciat

Expanded text:
consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignabitur.omo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve earum quae propter similitudinem adhibentur, ignoret; adjuvante etiam codicum veritate, quam solers emendationis diligentia procuravit: veniat ita instructus ad ambigua Scripturarum discutienda atque solvenda. Ut autem signis ambiguis non decipiatur, quantum per nos instrui potest; fieri autem potest ut istas vias quas ostendere volumus, tanquam pueriles vel magnitudine ingenii, vel majoris illuminationis claritate derideat: sed tamen, ut coeperam dicere, quantum per nos instrui potest, qui eo loco animi est, ut per nos instrui valeat, sciat
Abbreviated transcription (Latin):
ut ostendat ꝑugatione a suꝑbia significari ysope ex¬
ultabint ossa humiliata. Quanto autem opmnorem
auri et argenti uestisq copiam quam de egtypto secum¬
ille pplus abstulit in comparatione diuitiari quas
postea ih erosolie secutus est. que maxunem sulonas¬
ne uege ostendutur: tanta fit cuncta stientia q̃orunde
est utilis collecta de libris gencua. si diuinaru seuptura¬
rum scientie comparetur. Nlam quicquid homo ext
didicerit si noxium est ibi dampnatur. ẜi ntile est ibi
inuenitur. Et cum ibi quisq inuenerit onna que uti¬
liter alibi didicit: multo hndantius ibi iueniet ea q̃
misꝙͣ omino alibi sunt in illarum tantumodo sc̃ptu
structione preditum cum signa incognita lectorem nõ
impedierut mittem et humilem corde subiugatum
leuiter xpo et honeratu saitina leui. fundatu et
radicatum et edificatum in karitate / quem scientia
inflare non possit accedat ad ambigua signa in scripturis

Expanded text:
ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo scriptstructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subiugatum leniter Christo et oneratum sarcina leui, fundatum et radicatum et aedificatum in caritate, quem scientia inflare non po
Abbreviated transcription (Latin):
chil fortius et penetrabilius eius radicibus: ut in carita¬
te radicati et fundati. possimus comprehendere cum omi¬
bus sanctis que sit latitudo et longitudo. et altitudo, et
ligno quo extenduntͥ manus. Congitudo a terra usq
ad ipam latitudinem. quo a manibus et infra totum
corpus affigitur. Alticudo a la citudine sursum usq ad
sumimi quo adheret caput. Profundum uero. quo
terre infixum absconditur. Quo signo crucis om̃is
actio xpiana describitur bene operari in xpo. et ei ꝑseu̾anter
inherere sperare celestia. sacramenta non profanda. La les
hant accionem purgati ualebimus cognostere etiam suꝑe¬
minente sciencie caritatem xpi: qua equalis est pri ꝓ quie
facta sunt ommia. ut impleamur iomem plerutudinem
dei. Est emi in ysopo iue purgatoria. ne inflante stia
de diuitiis ab egypto ablatis. superbe aliquid pulmo tuo¬
exultationem et leticiam. Demde consequent annect

Expanded text:
ihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitaihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur in omnem plenitudinem Dei . Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne inflante scientia de divitiis ab Aegypto ablatis, superbe aliquid pulmo tuexsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit,
Abbreviated transcription (Latin):
serutandas accedere ceperit illud aplicum crgitare no cesset.
Scientia inflat: karitas edificat. Ita em sentit quaniius
de egipto diues ex eat. tamen insi pascha egerit saluum
se esse non posse. Pascha autem imimolatus est xps.
Nichilq magis iimolatio xpi nos docet: ꝙͣ am illud
quod ipe clamat. tanqͣm ad eos quos in egypto sub pha-¬
raone uidet laborare. Uenite ad me qui laboratis et one¬
rati estis: et ego uos reficiam. Tollite iugum meum
super uos: et discite ame qm mitis sum et humilis cor¬
de. et inuemetis requiem ammabus uris. Iugum eñi
meum leue est et sartina mea leuis est. Caubus insi¬
mitibus et humilibus corde. quos non inflat scientia.
sed caritas edificat: Geminerint gͦ eorũ qui pascha¬
illo illo tempore per umbraii ymagmaria celebrabat:
cum signari postes sanguie agni iuberentur. ysopo fu¬
isse signatos. Herba hec humilis etmittis est. Et i¬

Expanded text:
scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascha autem nostrum immolatus est Christus nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite in gum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, iugum enim meum lene est et sarcina mea leuis est. simitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed charitas aedificat? Meminerint ergo eorum qui Pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis et humilis est, et n
Abbreviated transcription (Latin):
tantius. Qnto uictorimus. optatus. hylarius. ut de
uiius taceam. qnͣto mum̾abiles greci. quod prior ip̃e
fidelissimus dei famulus moyses fecerat. de quo serpor
est. Quod eruditus fuerit ommi sapientia egiptiorum.
Quibus omnibus uiris supersticiosa gentĩ consuetu¬
do. et marie illis temporibus cum xpi recutiens iu¬
gum xpianos persequebatur. disciplias quas utiles
habebat non comodaret. si eas inusum colendi unius
dei quo uamis ydolorum cultus extingueretur. com¬
si uiri suspicarentur. Sed dedermit aurum ⁊ argentu
et uestem suam exeunti de egipto populo dei: nescientes
queadmodu illa que dabant in xp̃i obsequium reddere¬
tur Illud em in exodo factum sine dubio siguratu est
ut hoc presignaret quod sine preuidicio alterius aut¬
paris aut melioris intel ligenctie dixerim. Sed hoc modo
instructus diuinaru scripturaru scudiosus. cum ad eas per¬

Expanded text:
ctantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de ctantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius autparis aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum studiosus, cum ad eas per
Abbreviated transcription (Latin):
sed eciam liberales disciplias usui ueritatis aptiores. et
quedam morum precepta ucilissima continent. deq ip̃o
uño do colendo non nuilla dera inuennitur ap̃ud eos Quod
corum tanquam aurum aut argentu quod non ipsi insti¬
tuerut. sed de quibusdam quasi metallis diuine puiden¬
tie que ubiq est infusa eruerũt et quod peruerse atꝙ
iuiriose‸ obsequiu demonu abutunt᷑ cum ab corum
misera societate sese anmo separat. debet ab eis auferre
xpianus ad usum iusti predicandi euanglii. Uestem
quoq illorum .i. hominũ quidem instituta. sed tamen
accomodata humane societati qua in hac uita carere
non possuimus accipere atq here licuerit in usum conu̾¬
tendam sopiami Namquid aliud fecermit multifi
deles bomnri. Nonne aspicimus q̃nto auro et argen¬
to et ueste suffarcinatus exierit de egypto cipriamil
et doctor suauissimꝰ et martir beacissimis. Qñto la¬

Expanded text:
sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta quae utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera 51 inveniuntur apud eos, quod eorum tanquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis divinae providentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto La
Abbreviated transcription (Latin):
est neruoru uice. Et ideo magis ad ambigna foluenda
atq explicanda de quibus post loquenur legences adiu¬
uat. ꝙͣ ad incognita signa cognoscenda de quibus ninc
et fidei me accõmodata dixerunt maxime platonici. non
solum forudanda non sunt: sed ab eis etiam tanqͣm ab
imiustis possessoribus in usum nrm uendicanda. Sicut emĩ
egiptii non tantum ydola hebant et honera grauia que
pplus israel detestaretur et fugeret. sed eciam uasa atq or¬
namenta de auro et argento et ueste. que ille populus exi¬
ens de egipto sibi potius tanꝙ̃ ad usum meliorem clancło
uendicauit/ non auctoritate propria sed precepto dei ip̃is
egyptiis nestiencer. comodancibus ea quibus non bene
utebantiut: sic doctrine omnes genciliu non solum sumi¬
lata et supersticiosa sigmenta graues ꝙ sartinas super¬
uacanei laborie hent. que unusquisq nr̃m duce xp̃o de
focietate gentilui exiens debet abommari acq deuitare

Expanded text:
est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus nunc et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam, tanquam ab injustis possessoribus, in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non tantum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit, non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium, non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate gentilium exiens, debet abominari atque vitare,
Abbreviated transcription (Latin):
eius flagitant. Quod uero hni fecerunt de luis uebus.
ut non sit necesse xpiano in multis propt̾ pauca labo¬
rare. si uideo posse fieri si quem eoꝵ qui possunt beni¬
gna sane opera foaterne utilitati debet impendere utꝰ
quicumq terraꝵ locos. que ue ammalia uel herbas. atz
arbores siue lapides, uel metalla incognita speciesq a
quaslibet scriptura cõmemorat/ ea generati digerens ⁊
sola exposita licteris mandet. Potest etiam de ninieris
fieri. ut eorũ tãtumodo mimeroiũ exposita ratio consẽ¬
batur. quos scriptura diuina meninit quorum aliquid
aut omma lam forte facta sunt. Sicut multa que abo¬
nis doctisq xpianis elaborata et consdapta ut arbitra¬
mur inuemimꝰ. sed siue propter turbas negligentium.
siue propter muldoru occultationes latent. Quod ut
de ratione disputandi fieri possit ignoro. Et uidetur michi
non posse: quia per cotum texcum scripturar colligata

Expanded text:
ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata
Abbreviated transcription (Latin):
institutis. Illa uero instituta hominũ que ad sdci¬
etatem comuuentiũ ualent pro ipa huius uite neces¬
sitate non negligant. In ceteris autem doctrinis qͣ
apud gentes inuerũtur preter istoriam ueru uel
preteriti temporis uel pñtis. ad sensus corporis ꝑtine¬
tes. quibus etiam utilium artui corporaliui experime¬
ta et comecture annumerant᷑ et preter ratione dispu¬
tationis enumerari nichil utile esse arbitror. in quib
omnibus timendũ est ne quid minis et maxime in
his que ad corporis sensus pertinentia uoluuntur tẽ¬
poribus, et continent᷑ locis. Sint autem quidam de
uerbis omibus et noibus ebreis et syris et egiptiis et
si qua alia lingua in scripturis sanctis inuenri pot.
que in eis sine incerp̾tatione sint posita. fecerunt ut ea
sẽparatim interp̾carent᷑. et quod ensebius fecit atprs
ystoria propter diuinors libroru questiones que usum

Expanded text:
institutis. Illa vero instituta hominum, quae ad sociinstitutis. Illa vero instituta hominum, quae ad societatem conviventium valent, pro ipsa hujus vitae necessitate non negligant. In caeteris autem doctrinis, quae apud gentes inveniuntur, praeter historiam rerum, vel praeteriti temporis vel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et conjecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri, nihil utile esse arbitror. In quibus omnibus tenendum est, Ne quid nimis; et maxime in iis quae ad corporis sensus pertinentia, volvuntur temporibus, et continentur locis. 59. Sicut autem quidam de verbis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilem inuem̾it quod nunc docta nunc indocta
sic constituta: tamen si incomutabilem suꝑ se ueri¬
tateni. et mutabilia infra se cetera ad uinus dei
laudem et dilectione cuncta conuert̾e nolit/ a quo
enucta esse cognoscit. Doctus iuderi pocest: esse aute
sapiens nullo modo. Quamobrem idetur michi
studiosis et ingeniosis adolescentibus et timencib
deum beatam q uitam querentib salubriter p̾cipi
ut nullas doctrinas que preter eccłiam xp̃i esse cer¬
nuntur tanꝙ̃ ad beatam uitam capessendam secure
sequi audeant: sedeas sobrie diligenterq diuidicent.
Et si quas inuenerunt ab hominibus institutas ua¬
rias propter diuer sam uoluntate instituentiũ. et i¬
gnotas propter suspiciones errantui. maxime si
etiam hc̃ant cum demonibus mnitam societatem ꝑ
quarudam significatione. quasi quedam pacta atꝙ
conuenta. repudient penitus et detestentur: alienent
eciam scudium a superflius et luxuriosis hominum

Expanded text:
mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta mutabilem inuenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cosapiens, nullo modo. Quamobrem videtur mihi studiosis et ingeniosis adolesceDeum, beatamque vitam quaerentibus, salubriter praecipi ut nullas doctrinas quae praeter Ecclesiam Christi exercentur, tanquam ad beatam vitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institutas, varias propter diversam voluntatem instituentium, et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarumdam signi cationum quasi quaedam pacta atque conventa; repudient penitus et detestentur; alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
bero mimeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est
ꝙ non sit ab hominibus insticuta : sed pocus indicta¬
ta et muenta/. Non em sicut primam siblabam italie
quam breuem promĩciauerunt ueteres. uoluit iurgti¬
lius et longa facta est: ita quisquã potest efficere cu
uoluerit. ut ter terna aut non sint nouem. auit nore
possint officere quadratam figuram. aut nouladites
gͦ in se ipio considerentur. siue ad figurarũ aut souore
aliorum ue motionũ leges nuimeri adhibeantur. in¬
cõmutabiles reglas habent : neꝙ ullomodo ab homib
institutas sed ingemosa sagacitate cõpertas. Que
tamien ommia quisquis ita dilexit ut iactare se inter
imperitos uelit: non pocius querere unde sint uera
que tãtumodo uera esse persenserit. et unde quedam
non solum uera sed eciam incomutabilia que incõmu¬
tabilia esse comprehenderit. ac sit ab specie corporum
usq ad humana mentem peruemiens: cum et ipam

Expanded text:
vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est, quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere cum voluerit, ut ter terna aut non sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum, aut ad sonorum aliorum vel motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles reginstitutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
piden msi composuerit priorem. Demꝙ morautate
padmodum articusorum et possicum cardmee opre¬
at mouere. descrbat. uẽra em dicit enec alnde am¬
bularo potest. Sed facilius homines l facienduct m¬
bulant ꝙͣ an ammaduertunt cum facuneiare ioꝵ¬
telliguntꝰ cum audiunt. Qui autem ambulare non
possunt: multominus ea curant que nec expeiosue¬
do possent attendere. Ita plerumq citius ingeniosus
uidet no esse ratam conclusione ꝙͣ precept euto
capiato ¶odus autem non cam uidet: sed multonri
qnoo de illa precipitur. Magis magioꝙ in has arboe
pp̃a spectacula ueritatis sepe delectant. ꝙ amisesdate
m disputando aut iudicando adiuuamit insi folis
quod exeocitatiora ueddũt ingenia. sietiam malig¬
ora au̾t in flatiora non ueddant. hoc est ut aua de¬
cipere uerismli sermone atq interiogationib auiet:
aut aliquid magmĩ quo se bonis atq innotentib aa¬
ponant se assecutos putent qui ista didicermu. A¬

Expanded text:
pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat movere, describat. Vera enim dicit, nec aliter ambulari potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animadvertunt cum faciunt, aut intelligunt cum audiunt. Qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant, quae nec experiendo possunt attendere. Ita plerumque citius ingeniosus videt non esse ratam conclusionem, quam praecepta ejus capit; tardus autem non eam videt; sed multo minus quod de illa praecipitur: magisque in his omnibus ipsa spectacula veritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut judicando adjuvamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est, ut aut decipere verisimili sermone atque interrogationibus ament, aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didiceru
Abbreviated transcription (Latin):
Nam neq hoc ab hommnibus institutum est. ut ka¬
ritatis expressio conciliet auditorem aut facile quod
intendit insiuet breius et aperta narratio: et uari¬
etas eius sine fascidio teneat intentos. Et certe
huiusmodi obseruationes que siue in falsis siue in ue¬
ris causis uere sunt : Tamen in qͣntum uel scrriue
credi aliquid faciunt ad expetendum fugiendnue
ammos mouent: et inuente potius quod ita se heant
ut proferamus ea que intellecta sunt: ꝙͣ ut intelli¬
gamus adhibenda est. Illa uero conclusiomũ ⁊ defi¬
nnitionũ et distributioniũ plurimiũ intellectorem ad¬
iuuant: tantũ absit error quo uidentur sibi hoies
uint. quãꝙͣ pleruq accidat ut facilius homines res
eas assequantur propt̾ quas assequendas ista discu-¬
tur ꝙͣ am talui preceptoꝵ nodosissimas et spinosis¬
simas disciplinas: tanquam si quispiam dare uolens
prẽcepear ambulandi motieat non esse leuandu postiere¬

Expanded text:
Nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut chaNam neque hoc ab hominibus institutum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos, et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis, sive in veris causis verae sunt: tamen in quantum vel sciri vel credi aliquid faciunt, aut ad expetendum fugiendumve animos movent, et inventae potius quod ita se habeant cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intelligamus adhibenda est. Illa vero conclusionum, et definitionum, et distributionum, plurimum intellectorem adjuvat, tantum absit error, quo videntur sibi homines rint. Quanquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi, mo
Abbreviated transcription (Latin):
ea que defimunt᷑ aut distribuunt᷑ uera non fint. Iia
et ip̃m falsum definitur. cum dicims falsum esse
signisicatione uei non ita so hentis ut siginficato
suie alio aliquomiodo. Que definicio uera est: ꝙnus
fulsum esse uerum esse non possit. Possumus etia
diuidere : dicentes. duo esse genera faesi. Um̃i eoꝵ
que ommo esse non possint : alterũ eorum quenon
sĩnc quauis esse possint. ULam quidicit teptem
et tria uñdecim esse: id dicit qͦd omimo esse non põt.
Qui autem dicit lialendis nerdi gra iamiarus pli¬
isse. tant tãet si factum non sit: id tamen dicit qd
fieri potuerit. Defmitio gͦ et diuisio falsorum
potest esse uerissima: quauis falsa ipa utiq uera
dispiltationis que iam eloquentia nõĩatur: que nnch¬
lominus uera sut. quannius eis possint etiam falsa
ꝓ suaderi. Sed qr et u̾a possunt non esse. non est facul¬
tas ipsa culpabilis: sed ea male utentiu peruerfitas.

Expanded text:
ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera disputationis, quae jam eloquentia nominatur, quae nihilominus vera sunt, quamvis eis possint etiam falsa persuaderi: sed quia et vera esse possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium perversitas.
Abbreviated transcription (Latin):
autem sfe iactant. cum ueritatẽ conuexionũ didicerint:
quasi sententiarũ ip̃a sit ueritas. Et uursus quidam
plerũq retinentes ueram sententiam male se contẽp¬
mint qr leges conclusionis ignorant. cum melior si
qui non esse uesurrectoem mortuorũ ꝙͣ anz ille qui
nouit consequens esse. ut si resurrettio mortuore non
est: neq xpus resurrexit.Item sententia defimenda.
duudendi atq partiendi. quãꝙͣ etiam uebus falsis ple¬
uumq adhibeatur: ipa tamen falsa non est neq ab
hommibus insticuta. sed in ueru ratione comperta.
Non eñĩ qr fabulis suis eam poete ⁊ oꝑiiombus
errorio si. uel falsi philosophi uel etiam heretici hoct
est falsi xpiani ad hibere consuei̾it. ꝓptea falsum este
Neq in defimendo neq in diuidendo aut ꝑtiendo ali¬
quid complectendu esse ꝙd̾ ad uem ip̃am non pertmet.
aut aliquid qd̾ pertinet pret̾eundu. hoc est. etiam s

Expanded text:
autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit veritas; et rursus quidam plerumque retinentes veram sententiam, male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant: cum melior sit qui novit esse resurrectionem mortuorum, quam ille qui novit consequens esse ut, si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, dividendi atque partiendi, quanquam etiam rebus falsis plerumque adhibeatur, iphominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. Non enim quia et fabulis suis eam poetae, et opinionibus erroris sui vel falsi philosophi, vel etiam haeretici, hoc est, falsi christiani adhibere consueverunt, propterea falsum est neque in definiendo, neque in dividendo aut partiendo, aliquid complectendum esse quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. Hoc verum est, etiamsi