comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nulla int̾ioris similitude
illoipso ordine conditior
familiarius uisibilia qua
telligibilia ꝑtractamus.
& ista sensu corporis sent
illa mente intelligamꝰ n
ipsi. animi ñ sensibiles si

Expanded text:
nulla interioris similitudo. Et illo ipso ordine conditionifamiliarius visibilia quam intelligibilia pertractamus: cum  ista sensu corporis sentiamus, illa mente intelligamus; nosque ipsi animi non sensibiles si
Abbreviated transcription (Latin):
laboriosum adiuuante d̾no t̃nu¬
nare curaui. cosq emendatos. ñ
ut uolui sed ut potui. ne ab illis
qui subrepti iam in manus homi¬
num exierant. plurimum disere¬
parent. uenerationi tuȩ ꝑ filium
nr̃m diaconum carissimum mi¬
si. & unicuiq audiendos. legen¬
dos. describendosq ꝑmisi. Inqͥb
si seruari mea dispositio potuis¬
set. essent profecto. & si easdem
sententias habentes. multo tam̃
enodatiores atq planiores. quan¬
tum rerum tantarum explican¬
darum difficultas & facultas nr̃a
pateretur. Sunt autem qui pͥmoᷤᷤ
quatuor uel potus quinq etiam
sine proemus habent. & duode¬
cimum sine extiema parte non
parua. Sed si es hȩc editio potu¬
erit innotescere pmnia si uolue¬
rint & ualuerint emendabunt.
Peto sane ut hanc epistolam seorsũ
quidem sed tamen ad caput eoꝵ¬
dem librorum iubeas anteponi.

Expanded text:
laboriosum adiuuante domino termlaboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum mit cuicumque audiendos, legendos describendosque permisi. in quibus si seruari mea dispositio potuisset, essent profecto etsi easdem sententias habentes multo tamen enodatiores atque planiores, quantum rerum tantarum explicandarum difficultas et facultas nostra pateretur. sunt autem, qui primos quattuor uel potius quinque etiam sine prooemiis habent et duodecimum sine extrema parte non parua. sed si eis haec editio potuerit innotescere, omnia, si uoluerint et ualuerint, emendabunt. peto sane, ut hanc epistulam seorsum quidem sed tamen ad caput eorundem librorum iubeas anteponi.
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO
BEATIS¬
SINO E
sincerissima
Caritate
UENERANO
sc̃o fr̃i & consacerdoti pape aurelio.
augustinus in dño salutem.
De trinitate quȩ ds̃ summus & ue.¬
rus ẽ: libros uiuenis inchoaui. se¬
nex edidi. Omiseram quippe hoc
opus postea quam comperi prȩ¬
reptos michi ẽẽ. siue subreptos.
antequam eos absoluerem. & re¬
tractatos ut mea dispositio fue¬
rat expolirem. Non enim singil¬
latim sed omnes simul edere ea
racione decreueram. qm̃ prȩce¬
dentibꝰ consequentes. inquisitio¬
ne proficiente nectuntur. Cum
gͦ ꝑ hos homines qui pͥusquam
uellem ad quosdam illorum ꝑue¬
nire potuerunt. dispositio inea
nequiuisset impleri: int̾ruptã
dictationem reliqueram. cogitais
hoc ipsum in aliquibus scͥptis me¬
is conqueri. ut scirent qui pos¬
sent non a me fuisse eosdem libroᷤ
editos. sed ablatos priusquã michi
editione mea digni uiderentur.
Uerum multorum fr̃m uehemen¬
tissima postulatione & maxime
tua iussione compulsus. opus tã

Expanded text:
OMINO BEATLSSIMO ET SINCERISSIMA CARITATE VENERANDO SANCTO FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequam eos absoluerem et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. non enim singillatim sed omnes simul edere ea ratione decreueram, quoniam praecedentibus consequentes inquisitione proficiente nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam
Abbreviated transcription (Latin):
DUODECINO
satisegimus discernere ratio¬
nalis mentis officium in tem¬
poralib rebus. ubi ñ sola co¬
gnitio. uerum & actio nr̃a uer¬
satur: ab excellentiore eiusdẽ¬
Signorat: ex his tamen qͥ
i sunt diligi: quando dili
icuntur ignota. Nunc li¬
n istum ita claudimus: ut
non eamus qd̃ iustus ex fide
t. quȩ fides ꝑ dilectionem
ur. ita ut uirtutes quoq ip
ubus prudenter. fortiter. tẽ¬
lem referantur fidem. Non

Expanded text:
duodecimo satis egimus discernere rationalis mentis officium in temporalibus rebus, ubi non sola cognitio, verum et actio nostra versatur, ab excellentiore ejusdeignorat; ex iis autem quae nota sunt diligi, quando diligi dicuntur ignota. Nunc librum istum ita claudimus, ut admoneamus quod justus ex fide vivit : quae fides per dilectionem operatur , ita ut virtutes quoque ipsae quibus prudenter, fortiter, temeamdem referantur fidem: non
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ea que sublimia sunt
uel in talibus quietẽ uolu¬
tis appetere. ꝓsternere. ẽ a
sed sicut corpus. ad ea quȩ
excelsa corpoꝵ. id.ẽ. ad cele
naturaliter erectum. ẽ: sic
erigendus. ẽ: non elatione
biȩ. sed pietate iusticie.¬
rati

Expanded text:
ut in ea quae sublimia sunt us; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic erigendus est, non elatione superbiae, sed pietate justitirati
Abbreviated transcription (Latin):
quib se uehementer cogere arbi¬
Nunc autem non ideo minorem
filium. quia missus est apatre:
nec ideo minorem spm scm̃ quia
& pater eum misit & filius suffi.¬
cienter quantũ arbitror demon.¬
stratum est. Siue enim ꝓpter ui.¬
sibilem creaturam. siue potius
ꝓpter principii cõmendationẽ.
non ꝓpter iequalitatem. uel
imparilitatem. uel dissimilitudi¬
nem substantie. in scripturis hec
posita intelligunt̾: quia etiamsi
uoluisset ds̃ pater ꝑ subiectam
creaturã uisibiliter apparere.
absurdissime tamen aut afilio
quem genuit. aut a spu sc̃o qui
de illo ꝓcedit. missus diceretur.
Olste gͥ sit huius uoluminis mod̾ꝰ.
deinceps in cederis adiuuante dño.
illa hereticoꝵ uersutissima argu¬
menta qualia sint. & quemadmo.¬
dum redarguantur. uidebimus.

Expanded text:
quibus se vehementer cogere arbiquibus se vehementer cogere arbiNunc autem non ideo minorem Filium quia missus est a Patre, nec ideo minorem Spiritum sanctum quia et Pater eum misit et Filius, sufficienter, quantum arbitror, demonstratum est. Sive enim propter visibilem creaturam, sive potius propter princicipii commendationem, non propter inaequalitatem vel imparilitatem vel dissimilitudinem substantiae in Scripturis haec posita intelliguntur: quia etiam si voluisset Deus Pater per subjectam creaturam visibiliter apparere, absurdissime tamen aut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procedit, missus diceretur. Iste igitur sit hujus voluminis modus: deinceps in caeteris, adjuvante Domino, illa haereticorum versutissima argumenta qualia sint, et quemadmodum redarguantur videbimus.
Abbreviated transcription (Latin):
ralem atq sensibilem: an adhibito
spũ etiam rationali uel intellectua¬
li. hoc enim quibusdã placuit ap¬
pellare. qd̃ greci dicunt Nonpon.
non quidem adunitatem ꝑsone.
quis enim hoc dixerit. ut quicqͥd
illud ẽ creature. ꝑ qd̃ sonuit uox pa¬
tris. ita sit ds̃ pater. aut quicquid
illud ẽ creature in quo ꝑ columbe
speciem. uel ꝑigneas linguas sp̃s
sc̃s demonstratus ẽ ita sit sp̃s sc̃s.
sicut est dĩ filius homo ille qui ex
uirgine factus est. sed tantũmodo
ad ministerium ꝑagende signifi¬
cationis. sicut oportuisse ds̃ iudicaͤ¬
uit: an aliquid aliud intelligendũ
sit: inuenire difficile ẽ. & temere af¬
firmare non expedit. Quomͦ ista
tamen sine rationali uel intellectu¬
ali creatura potuerint fieri. ñ ui¬
deo: neq adhuc locus ẽ explicare
cur ita sentiam. quantum uires
dñs dederit. Prius enim sunt dis¬
cutienda & refellenda hereticoꝵ
argumenta: quȩ non ex. diuinis
libris sed ex rationib suis ꝑferc̃.:

Expanded text:
ralem atque sensibilem, an adhibito spiritu etiam rationali vel intellectuali hoc enim quibusdam placuit appellare, quod Graeci dicunt νοερόν, non quidem ad unitatem personae, quis enim hoc dixerit, ut quidquid illud est creaturae per quod sonuit vox Patris, ita sit Deus Pater, aut quidquid illud est creaturae in quo per columbae speciem vel per igneas linguas Spiritus sanctus demonstratus est, ita sit Spiritus sanctus, sicut est Dei Filius homo ille qui ex virgine factus est? sed tandummodo ad ministerium peragendae significationis, sicut oportuisse Deus judicavit: an aliquid aliud intelligendum sit, invenire difficile est, et temere affirmare non expedit. Quomodo tamen ista sine rationali vel intellectuali creatura potuerint fieri, non video. Neque adhuc locus est explicare cur ita sentiam, quantum vires Dominus dederit. Prius enim sunt discutienda et refellenda haereticorum argumenta, quae non ex divinis Libris, sed ex rationibus suis proferunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt: qđ antiquis patrib nris
ante incarnationem saluatoris cũ
ds̃ apparere dicebatur. uoces illȩ ac
species corꝑales ꝑ angłos factȩ st̃:
siue ipsis loquentib uel agentib.
aliquid ex ꝑsona dĩ. sicut etiã pro¬
phetas solere ostendimus. siue assu-¬
mentib ex creatura qđ ipsi ñ. eẽnt.
ubi ds̃ figurate de monstraret᷑ ho¬
minib: qđ genus significationum.
nec ꝓphetas omisisse. multis exem-¬

Expanded text:
tuerunt, quod antiquis patribus nostris ante incarnationem Salvatoris, cum Deus apparere dicebatur, voces illae ac species corporales per Angelos factae sunt; sive ipsis loquentibus vel agentibus aliquid ex persona Dei, sicut etiam Prophetas solere ostendimus; sive assumentibus ex creatura quod ipsi non essent, ubi Deus figurate demonstraretur hominibus; quod genus significationum nec Prophetas omisisse, multis exem
Abbreviated transcription (Latin):
AN.NUNC QERANꝰ.
diligentius. quantũ dat ds̃ qd̃
paulo ante distulimus: utrũ
& singula queq in trinitate
ꝑsona. possit & ꝑ seipsam. ñ
cum cȩteris duab dici deus.
aut magnus. aut sapiens. au
uerus. aut omĩpotens. aut
iustus. & siquid aliud de deo
dici potest. non relatiue sed
ad seipsum. an uero ñ dicant
ista: nisi cum trinitas intellig
Noc enim questionem facit.
quia scriptum ẽ xp̃m dĩ uirtutẽ
& dĩ sapientiam utrum ita sit
pater sapientie atq uirtutis suc
ut hac sapientia sapiens sit qui
genuit. & hac uirtute potens

Expanded text:
am nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens
Abbreviated transcription (Latin):
um nomines
deum quert̃.
& ad intelligenti¬
am trinitatis
pro captu infir¬
mitatis humanȩ animum inten¬
dunt. exꝑti difficultates laborio¬
sas. siue in ipsa mentis acie conati
intueri in accessibilem lucem. siue
in ipsa multiplici & multimoda
loquutione litterarum sacrarum.
ubi michi non uidetur nisi atteri
adam ut xp̃i gr̃a glorificata dulces.¬
cat. eum ad aliquid certũ dicussa
om̃i ambiguitate ꝑuenerint: facil

Expanded text:
um homines Deum quaerunt, et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animam, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facil
Abbreviated transcription (Latin):
trina. securi utamur non uno tan¬
tum. sed quotquot reppiri potuerĩt.
Tanto enim fortius conuincuntur
heretici. quanto plures exitus patẽt
ad eorum laqueos euitandos: sed ea
quȩ adhuc considanda sunt. ab alio
iam petamus exordio.

Expanded text:
trina: securi utamur, non uno tantum, sed quotquot reperiri potuerint. Tanto enim fortius convincuntur haeretici, quanto plures exitus patent ad eorum laqueos evitandos. Sed ea quae adhuc consideranda sunt, ab alio jam petamus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ad philippenses. eadem scribere uob̃
michi quidẽ non pigrũ. uobis audẽ
tutum est. idem tam̃ scribens ad
Galathas. cum se satis apud eos e¬
gisse ꝑspiceret. qđ illis ꝑ ministeriũ
sermonis sui necessariũ esse cerne¬
bat. de cȩtero inquit laborem mͥ
nemo prestet. uł sicut in plerisq
codicibus legitur. nemo mͥ mole¬
stus sit. Ego autẽ quanuis me mole¬
ste ferre confitear. qđ diuinis elo¬
quiis quibus d̃i grã predicat᷑. quȩ
omnino nulla est si scđm merita
nr̃a datur. tam multis manifestisq
non ceditur. ur̃m tamen studium
fraternãq dilectionem filii kĩni
Prosper et hylari. qua eos qui
tales sunt non uultis errare. ut
post tot libros de hac re uł epłas
meas adhuc me desideretis hinc
scribere. tantũ amo qͣntũ ñ possũ
dicere. & tantũ me amare qͣntũ
debeo non audeo dicere. Qꝑpter
ecce rescribo uobis. & licet ĩa ñ uo-¬
biscum. tamen etiã ꝑ uos adhuc
ago quod me satis egisse credeb̾a

Expanded text:
ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem tamen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licet jam non vobiscum, tamen etiam per vos adhuc ago, quod me satis egisse credeba
Abbreviated transcription (Latin):
dibus: hoc ipsoti¬
tulo prenotatus.
In quo libro ubi dixi
nec angłs qui cum
spiritibus aliis satellitibus suis.
suꝑbiendo deseruit obedientiam
dĩ. & diabolus factus est. aliquid
nocuit d̃o sed sibi. nouit enim ds̃
or dinare deserentes se animas: con

Expanded text:
dibus hoc ipso titulo praenotatus. In quo libro ubi dixi: Nec angelus qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit obedientiam Dei, et diabolus factus est, aliquid nocuit Deo, sed sibi: novit enim Deus ordinare deserentes se animas ; con
Abbreviated transcription (Latin):
eam quoq in te laudare & amaRe
possemus. nunqͥd audiremꝰ nisi ab
aliquo interiore familiarituo. qui
uitam tuã non in suꝑficie sed penitꝰ
nosset: De hoc itaq tuo bono dđi do¬
no. me quoq delectat familiarius &
aliquanto diutius loqui tecũ. Scio
me ñ esse oneri tibi. si aliqͥd plixum
mitto. qđ legendo diutius sis nobis.¬
cum. Nam & hoc comperi. qđ inter
tuas multas magnasq curas facile
ac libenter legas. nr̃isq opusculis etiã
quȩ ad alios conscripsimus. si qua in
manus tuas uenire potuert̃ ad modũ
delecteris. quantomagis qđ ad te scri¬
bitur. tanq̃m presenti loquar. ut ad¬
uertere digneris attentius. & acciꝑe
gratius. Ab hac gͦ epła perge ad librũ.
quem simul misi. qui tuȩ reuerentiȩ
& cur conscriptus sit. & cur ad te po¬
tissimũ missus. ipse suo principio
commodius inti ma b it

Expanded text:
eam quoque in te laudare et amare eam quoque in te laudare et amare possimus, quid audiremus nisi ab aliquo interiore familiari tuo, qui uitam tuam non in superficie, sed penitus nosset? de hoc itaque tuo bono, dei dono, me quoque delectat familiarius et aliquanto diutius loqui tecum. scio me non esse oneri tibi, si aliquid prolixum mitto, quod legendo diutius sis nobiscum. nam et hoc comperi, quod inter tuas multas magnasque curas facile ac libenter legas nostrisque opusculis, etiam quae ad alios conscripsimus, si qua in manus tuas uenire potuerunt, admodum delecteris. quanto magis quod ad te scribitur, ubi tamquam praesenti loquar, et aduertere dignaris attentius et accipere gratius! ab hac ergo epistula perge ad librum, quem simul misi, qui tuae reuerentiae et cur conscriptus sit et cur ad te potissimum missus ipse suo principio commodius intimabit
Abbreviated transcription (Latin):
michi delectationis & letitiȩ fuit au¬
dire ab illo. qui nec fallere me posset
ꝓpter fidem suam. & eas ignorare non
posset ꝓpter amicitiam tuã. Sed ali¬
a & ab aliis. & si non tam multa uel
certa. uerũtamen audiuimꝰ: fides
tua qͣm sit sana & catholica. qͣm pia
expectatio futurorũ. quȩ dĩ fr̃mq
dilectio. qͣm ñ suꝑbe sapias in excel¬
sis honoribus. nec speres in incerto
diuitiarum. sed in dõ uiuo. & di¬
ues sis in operibus bonis. qͣm sit
domus tua requies solatiũq scorũ.
& terror impioꝵ. quantȩ tͥ curȩ sit
ne quis insidiet᷑ menbris xp̃i. cooꝑ¬
tus uelamine nominis xp̃i. siue iN
ueteribus eius siue in recentiorib
immicis. qͣmq sis eoru̾dẽ inunicorũ
saluti ꝓuidus. infestus errori. Hȩc at¬
q huiusmodi ut dixi. & ab aliis sole¬
mus audire. sed nunc ea ꝑ supͣdictũ
frẽm plura ꝙ testatiora cognouimus.
Porro aut̃ de pudicitia coniugali ut

Expanded text:
mihi delectationis et laetitiae fuit aumihi delectationis et laetitiae fuit audire ab illo qui nec fallere me posset propter fidem suam et eas ignorare non posset propter amicitiam tuam. sed alia et ab aliis, etsi non tam multa uel certa, uerumtamen audiuimus, fides tua quam sit sana et catholica, quam pia expectatio futurorum, quae dei fratrumque dilectio, quam non superbe sapias in excelsis honoribus nec speres in incerto diuitiarum, sed in deo uiuo et diues sis in operibus bonis, quam sit domus tua requies solaciumque sanctorum et terror impiorum, quantae tibi curae sit, ne quis insidietur membris Christi, coopertus uelamine nominis Christi, siue in ueteribus eius siue in recentioribus inimicis, quamque sis eorundem inimicorum saluti prouidus, infestus errori. haec atque huius modi, ut dixi, et ab aliis solemus audire; sed nunc ea per supradictum fratrem plura et testatiora cognouimus. Porro autem de pudicitia coniugali, ut
Abbreviated transcription (Latin):
prestantissimo.atq iN
xp̃i dilectione Rarissimo
filio ualerio: augustinus
in dño salutem. Cum diu
moleste haberem qđ aliquodiens
scripserim. & nulla tue sublimita¬
tis rescripta meruerĩ: repente epłas
tres tuȩ benignitatis accepi. unam
ut ab illo scire potiuisti familiarissi¬
ma caritate coniunctꝰ. multa nob̾cũ de
tua excellentia colloquendo & uera¬
citer insinuando. qualem te in xꝑi
uisceribus nouerit. ñ solũ eas quas
memoratus ep̃s uel quas ipse attulit.
sed etiã illas quas ñ accepisse quere¬
bamur: litteras uicit. Mideo de te
narratio eius suauior nobis erat. qͥa
ea dicebat quȩ ipse ñ posses ne quidẽ
me inquirente rescribere. ne tuarũ
laudũ qđ scã scriptura ꝓhibet. fieres
predicator. Quanqm & ego uerear hec
ad te scribere. ne suspitionẽ adulantis
incurram. dñe illustris ꝙ merito pre¬
stantissime. atq in xp̃i dilectione Ra-¬
rissime fili. Laudes itaq tuas in xꝑo.
siue magis in te laudes xꝑi. uide qͥd

Expanded text:
praestantissimo atque in Christi dilectione carissimo filio Valerio Augustinus in domino salutem. Cum diu moleste haberem, quod aliquotiens scripserim et nulla tuae sublimitatis rescripta meruerim, repente epistolas tres tuae benignitatis accepi: unam ut ab illo scire potuisti, familiarissima caritate coniunctus multa nobiscum de tua excellentia conloquendo et ueraciter insinuando qualem te in Christi uisceribus nouerit non solum eas quas memoratus episcopus uel quas ipse attulit, sed etiam illas quas non accepisse querebamur litteras uicit. et ideo de te narratio eius suauior nobis erat, quia ea dicebat, quae ipse non posses ne quidem me inquirente rescribere, ne tuarum laudum, quod sancta scriptura prohibet, fieres praedicator. quamquam et ego uerear haec ad te scribere, ne suspicionem adulantis incurram, domine inlustris et merito praestantissime atque in Christi dilectione carissime fili. Laudes itaque tuas in Christo, siue magis in te laudes Christi, uide quid
Abbreviated transcription (Latin):
ERe¬
tici
NOUI
dile¬
cTiS¬
Fili
Ri.
ui
medicinam xp̃i qua peccata sanan¬
tur. carnaliter natis paruulis ne¬
cessariam non esse contendunt. da
mnatores nos esse nuptiarũ. ope¬
risq diuini quo ex marib & femi¬
nis ds homines creat. inuidiosis¬
sime clamitant. qm̃ dicimꝰ eos
qui de tali cõmixtione nascunt᷑.
trahere originale peccatũ. de quo

Expanded text:
eretici noui, dilectisfili ri, qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis paruulis necessariam non. esse contendunmnatores nos esse nuptiarum, operisque divini, quo ex maribus et feminis Deus homines creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum; eo
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ quia dicimꝰ qđ antiquissima
atq firmissima catholicȩ fidei regła
continetur. isti nouelli & ꝑuersi do¬
gmatis assertores. qͥ nicħ peccati eẽ
in paruulis dict̃ qđ lauachro rege¬
nerationis abluat᷑. tanq̃m damnemꝰ
nuptias. ꝙ tanqͣm opꝰd̾ĩ hoc ẽ hominẽ.
to. siue numquam consentiendo
desideriis ciuis. suie quia ꝓ nullo
peccato habendum est quod tantũ
est ut hoc peccato non imputet ds̾.
quam uis aliter sit beatus sine pec¬
cato. aliter autem beatus cui ñ im¬
putat d̾s peccatum: non nimis ex¬
istimo reluctandum. Scio enim
quib dam eẽ uisum: quoꝵ de hac
re sententiam non audeo rep̾hen¬
dere: quamquam nec defendere
ualeam. S plane quisquis negat
nos orare debere ne intremꝰ in demp¬
tationem. negat autẽ hoc qui con¬
tendit ad non peccandum gr̃ȩ dĩ
adiutorium non eẽ necessarium.
sed sola lege accepta humanam
sufficere uoluntatem: ab aurib
om̃ium remouendum. & ore õiũ
anathematirandum ẽẽ non du¬
bito:.

Expanded text:
Hoc ergo quia dicimus, quod antiquissima atque firmissima catholicae fidei regula continetur, isti novelli et perversi dogmatis assertores, qui nihil peccati esse in parvulis dicunt quod lavacro regenerationis abluatur, tanquam damnemus nuptias, to, siue numquam consentiendo desideriis eius siue quia pro nullo peccato habendum est, quod tantum est, ut hoc pietati non imputet deus — quamuis aliter sit beatus sine peccato, aliter autem beatus cui non imputat dominus peccatum — non nimis existimo reluctandum. scio enim quibusdam esse uisum, quorum de hac re sententiam non audeo reprehendere, quamquam nec defendere ualeam. sed plane quisquis negat nos orare debere, ne intremus in temptationem — negat autem hoc qui contendit ad non peccandum gratiae dei adiutorium non esse homini necessarium, sed sola lege accepta humanam sufficere uoluntatem — ab auribus omnium remouendum et ore omnium anathemandum esse non dubito.
Abbreviated transcription (Latin):
ineffabilider mirabili.
incomparabilit̾ hono¬
rando. Prestantissimo
Patrono avGUStINO:
Pros per. Ignotꝰ quidẽ
tibi facie. sed iam aliquatenus si re

Expanded text:
ineffabiliter mirabili, incomparabiliter honorando, praestantissimo patrono AUGUSTINO, PROSPER. 1. Ignotus quidem tibi facie, sed jam aliquatenus, si re
Abbreviated transcription (Latin):
ille minoꝵ prius reuersus est ad
semetipsum et tunc ait. surgam
et ibo ad patrem meum: ideo sic
sum locutus. Deniq mox addidi.
atq ita fieri amicum mancipium
dño. Quod ergo dixi. cui me maxi¬
me debeo. ad homines retuli. Ma¬
gis enim michi me debeo qͣm ho¬
minibus ceteris. quanuis do magis
qͣm michi Hic liber sic incipitꝰ.
Qm̃ uideo te abundare otio.

Expanded text:
ille minor prius reuersus est ad ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod ergo dixi: cui me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris, quamuis deo magis quam mihi. Hic liber sic incipit: Quoniam uideo te abundare otio.
Abbreviated transcription (Latin):
delligibilis est: et conectitur non
solum intelligibilibus uerumetiã
ĩmutabilib reb. eo ordine facta.
ut cum se ad eas res mouet quib
conexa est. uel ad seipsam: in qͣn¬
tum eas uidet. in tantum de his
uera respondeat. Nec sane omnes
artes eo modo secum attulit. ae seeũ¬
ac secum habet. Nam de artibu
quȩ ad sensus corporis pertinent.
sicut multa medicine sicut astro¬
logiȩ omnia nisi quod hic didicerit.
non potest dicere. Fa uero que sõ¬
la intelligentia capit. propter id qͦd
dixi cum uel a seipsa uel ab alio
fuerit bene interrogata et recorda¬
ta respondet. Alio loco uellem in¬
quam hinc plura dicere. ac meipsũ
constringere. dum quasi tibi preci¬
pio ut nichil aliud agerem. qͣm
redderer michi. cui me maxime
debeo. Ubi uideoꝵ dicere potius
debuisse reddereꝵ do. cui me ma-¬
xime debeo: Sed quonam prius
sibi ipse homo reddendus est. ut
illic quasi gradu facto inde surgat
atq attollatur ad dm̃. sicut filius

Expanded text:
tellegibilis est, ut conectatur non tellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem, quam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quo- Diam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius
Abbreviated transcription (Latin):
N Eadeo urb. e scripsi dialogũ. in qͦ de
aĩa multa querunt᷑ ac disserunt᷑. id ẽ
unde sit. qͣlis sit. qͣnta sit. cur corꝑi
fuerit data. cum ad corpus uene¬
rit qualis efficiatur: qualis cum.
abscesserit. Sed quoniã quanta sit
diligentissime ac subtilissime di-¬
sputatum ẽ: ut eam si possemꝰ osten¬
deremus corporalis quantitatis non
esse. ꝙ tameni magnũ aliquid esse:
ex hac una inquisitione. totꝰ liber
nomen accepit. ut appellaretur de
ammȩ quantitate. IN quo libRO
illud quod dixi om̃s artes animã
secum acculisse mͥ uideri nec aliud
quicqͣm esse id quod dicit᷑ discere
qͣm reminisci & recordari: not sic
accipiendũ est quasi ex hoc appro¬
betur animã uel hic uel in alio cor¬
pore uel alibi siue in corpore siue
extra corpus aliquando uixisse: et
ea quȩ interrogata respondet. cum
hic non didicerit. in alia uita ante
didicisse. Fieri enim pocest. sicut
iam in hoc opere supradiximus.
ut hoc ideo possit. quia natura in-¬

Expanded text:
n eadem urbe scripsi dialogum, in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur; id est, unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus venerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. Sed quoniam quanta sit, diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse, et tamen magnum aliquid esse; ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit ut appellaretur, de Animae quantitate. 2. In quo libro illud quod dixi, omnes artes animam secum attulisse mihi videri; nec aliud quidquam esse id quod dicitur discere, quam reminisci ac recordari , non sic accipiendum est, quasi ex hoc approbetur, animam vel hic in alio corpore, vel alibi sive in corpore, sive extra corpus, alea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura in
Abbreviated transcription (Latin):
decretum: Sane quia urgente ꝑla-¬
tore timui. ne uel ñ omĩa uel hȩc
ipsa minus digne conscius mearũ
uirium possem dirigere. egi cum
uiro tum moribus. tum eloquio
& studio claro. ut quanta posset
collecta suis litteris intimaret. Qs
comunctas his destinare curaui
fst enim talis. qui etiam preter
hanc necessitatem dignus tuȩ san-¬
ctitatis notitia iudicetur. Sanctus
LeoNTIUS diaconus cultor tuus.
cum meis parentibus multum
te salutat. A emorem mei pater
suȩ annis pluribus donare digne¬
tur. dñe pater Et infra. Sciat
sanctitas tua fratrem meum cu¬
ius maxime causa hinc discessimus.
cum matrona sua ex consensu ꝑfe¬
ctam dõ continentiam deuouisse
Unde rogamus sanctitatẽ tuam.
ut orare digneris. quo hocipsum
in eis dñs confirmare et custo¬
d i R E d I GNET UR¬

Expanded text:
decretum. Sane quia, urgente perlatore, timui ne vel non omnia, vel haec ipsa minus digne, conscius mearum virium, possem dirigere; egi cum viro, tum moribus tum eloquio et studio claro, ut quanta posset collecta suis litteris intimaret: quas conjunctas his destinare curavi. Est enim talis qui, etiam praeter hanc necessitatem, dignus tuae Sanctitatis notitia judicetur. Sanctus Leontius diaconus cultor tuus, cum meis parentibus multum te salutat. Memorem mei Paternlesiae suae annis pluribus donare dignetur, domine pater. Et infra: Sciat Sanctitas tua, fratrem meum, cujus maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam Deo continentiam devovisse. Unde rogamus Sanctitatem tuam, ut orare digneris quo hoc ipsum in eis Dominus confirmare et custodire dignetur
Abbreviated transcription (Latin):
a me frater Deogratias. ut aliquid
ad de de cathecirandis rudibus
quod tibi usui esset scriberem.
Dixisti enim. quod sepe apud car¬
taginem ubi diaconus es. ad te
adducuntur qui fide xp̃iana pri-¬
mitus imbuendi sunt: eoquod
ex istimeris habere cathecirandi
uberem facultatem. & doctrinam
fidei & suauitatẽ sermonis: te
autem pene semꝑ angustias pati.
dendo. quo pacto commode in¬
timandum sit. unde ex ordienoa.

Expanded text:
 me, frater Deogratias, ut aliquid ad te de catechizandis rudibus, quod tibi usui esset, scriberem. Dixisti enim quod saepe apud Carthaginem, ubi diaconus es, ad te adducuntur, qui fide christiana primitus imbuendi sunt, eo quod existimeris habere catechizandi uberem facultatem, et doctrina fidei et suavitate sermonis: te autem pene semper angustias pati,  sumus, quo pacto commode intimandum sit; unde exordienda,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hominis naturaor
contra di grãm qua ui¬
stificatur impius & qua
xp̃iam sumus quanta potuit argu¬
mentatione defendit. Librum gͦ quo
huic respondi defendens gr̃am. non
contra naturã. sed ꝑ quã natura li¬
beratur & regit᷑: de natura et gr̃a
nuncupaui. IN quo uerba quȩdã
quȩ uelut sixti Romani episcopi
Sed postea legi sixti philos ophi
esse. non sixti xp̃ian. Hic liber
sic incipit. Librũ quẽ misistis.
de natera er se
TIMASI. ET
MACOBO
intermissis paululum quȩ in mani¬
bus erant: cursim quidẽ sed noN
mediocri intentione ꝑlegi: & uidi ho¬
minem zelo ardentissimo accensyor
aduersus eos qui cum in suis pecca¬
tis humanam uoluntatẽ debeant
accusare: naturam potius accusan¬
tes hominũ. ꝑ illam se excus are

Expanded text:
ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis. DETimasi et Iacobe, intermissis paululum, quae in manibus erant, cursim quidem, sed non mediocri intentione perlegi et uidi hominem zelo ardentissimo accensum aduersus eos, qui cum in suis peccatis humanam uoluntatem debcant accusare. naturam potius accusantes hominum per illam st excusare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ tres illȩ questiones quȩ remanebañ
tam breuiter ꝑstringendȩ in presen¬
tia uise sunt: cȩdam iudicio tuo:
ac deinceps tam magnis reb in uesti¬
gandis non mͦ tempus ꝓpter tuas
occupationes: sed etiam meips uor
oportumoreor obser y a bo:¬

Expanded text:
 tresque illae quaestiones quae remanebant,  tresque illae quaestiones quae remanebant, tam breviter perstringendae in praesentia visae sunt; cedam judicio tuo, ac deinceps tam magnis rebus investigandis, non modo tempus propter tuas occupationes, sed etiam meipsum opportuniorem observabo
Abbreviated transcription (Latin):
quod agendo atq ad ministrando cor¬
pori anima data sit: cum tantus &
tam diuinus rerum ordo conecti me-¬
lius non possit: aut querendũ putet
qualis in hoc mortali & fragili corꝑe
efficiatur: cum & in mortem ꝓpter
peccatum iure contrusa sit: & uirtu¬
te hic etiam possit excellere. aut qͥlis
post hoc corpus futura sit: cum et
pȩna mortis necessario manere debe¬
at. manente peccato: & uirtuti pie¬
tatiq sit d̾s̃ ipse. idest ueritas ipsa
premium: Quare iam si placet tam
longum sermonem terminemꝰ aliqͥn¬
do. & implendis di prȩceptis uigilan¬
tissime & religiosissime operã demus.
Non enim est alia fuga de tantis ma-¬
lis. Siquid autem obscurius a me di¬
ctum est qͣm uelles: facito ut memo¬
riȩ mandatum alias oportumus
requiras. Neq enim deerit nobis
querentibus se: qui desuꝑ magist̾¬
est omniuor. Re. Ego uͦ & hac ora¬
tione tua ita sum affectus. ut eam
inter polare nefas putauerim. & si
tibi modus sermonis hic placet.¬

Expanded text:
quod agendo atque administrando corpori anima data sit, cum tantus et tam divinus rerum ordo connecti melius non possit; aut quaerendum putet, qualis in hoc mortali et fragili corpore efficiatur, cum et in mortem propter peccatum jure contrusa sit, et virtute hic etiam possit excellere; aut qualis post hoc corpus futura sit, cum et poena mortis necessario manere debeat manente peccato, et virtuti pietatique sit Deus ipse, id est veritas ipsa, praemium? Quare si jam placet, tam longum sermonem terminemus aliquando, et implendis Dei praeceptis vigilantissime et religiosissime operam demus: non est enim alia fuga de tantis malis. Si quid autem obscurius a me dictum est quam velles, facito ut memoriae mandatum alias opportunius requiras. Neque enim deerit nobis quaerentibus se, qui desuper est Magister omnium. E. Ego vero et hac oratione ita sum affectus, ut eam interpellare nefas putaverim: et si tibi modus sermonis hic placet,
Abbreviated transcription (Latin):
dinis bene utitur ad filios ꝓcreandoᷤᷤ
pudicitia comugalis. Ut autem
duo libri essent. primꝰ uenit in uili¬
ani pelagiani manus. & scripsit ad¬
uersus eum libros quatuor. ex quib
quidam ĩulla decerpsit. & comiti
ualerio misit. ille uͦ ad nos. Quȩ cũ
accepissem. alio libro ad eadem ipsa
respondi. Huius operis primus liber
sic incipit. Heretici noui dilectissime
fili ualeri. Scd̾s autem sic. Inter
militie tuȩ curas

Expanded text:
dinis bene utitur ad filios procreandos dinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas
Abbreviated transcription (Latin):
igne conscius mearũ
ut quanta posset
ADE PSEUERANTIA
diligentius disputandũ est :
nam & in priore libro cũ age¬
remus de mitio fidei. etiã de
hac aliqua diximus. Asserimꝰ
gͥ donum di esse ꝑseuerantiã.
qua usq in finem ꝑseueratur
in xp̃o. finẽ autẽ dico quo ista
periculum est ne cadatur.
Itaq utrũ quisq hoc munus
acceperit. qͥndiu hanc uitam
ducit. incertum est. Si enim
priusqͣm moriatur cadat.
non ꝑseuerasse utiq dicitur.
& uerissime dicitur. Quomͦ
gͦ ꝑseuerantiã qui ñ ꝑseuera¬
uit accepisse uł habuisse di¬
cendus est: Nam si habeat aliquis
crapsi duos libros ad il¬
comitẽ. cum audissem pela¬
gianos ei nescio qͥd scripsisse
de nobis. qđ scilicet nuptias damna¬
remus. asserendo originale peccatũ.
Quorũ librorum titulus est de nu¬
ptiis ꝙ concupiscentia. bonitatem
quippe defendimus nuptiarũ. ne
putaretur earũ esse uitiũ. concupi¬
scentia carins & lex in menbris legi¬
mentis repugnans. quo malo libi-¬

Expanded text:
igne, conscius mearum ut quanta posset de perseverantia diligentius disputandum est: nam et in priore libro, cum ageremus de initio fidei, etiam de hac aliqua diximus. Asserimus ergo donum Dei esse perseverantiam qua usque in finem perseveratur in Christo. Finem autem dico, quo vita periculum est ne cadatur. Itaque utrum quisque hoc munus acceperit, quandiu hanc vitam ducit, incertum est. Si enim priusquam moriatur cadat, non perseverasse utique dicitur, et verissime dicitur. Quomodo ergo perseverantiam qui non perseveravit accepisse vel habuisse diccripsi duos libros ad inlerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libi
Abbreviated transcription (Latin):
Reprehendistienĩ mebis numero. ex primens &iã meũ
nomen: Etcum tein principio libritui imperitiȩ tucie
ad modũ conscium e doctrina & amminiculo destitu¬
tũ in euero ub inomin asti doctissimum acperitissimũ
dixeris tam̃ quibus in rebus tibiuisus es nosse. quod ego
uel nescire mefateor. uelquã uis nesciã scre presumo
libertate qua oportebat p̃tantũ senem luuenis. & epis¬
copũ luicus uerum &iã hominem tuo iudicio doctis¬
simũ &periussimũ non dubitastire prebendere¬
l gocdũt & med octis simũ acperitissimũ nescio. immo
ueromenon ẽe certis simescio & fieripossenon ambigo
ureli quid inperito & indocto cuipiã scre contingitt.
qđ aliquis lcuicus doctus ex peritus ignorat & boc

Expanded text:
Reprehendisti enim me bis numero, exprimens etiam meum Reprehendisti enim me bis numero, exprimens etiam meum nomen: et cum te in principio libri tui imperitiae tuae admodum conscium et doctrinae adminiculo destitutum, me vero ubi nominasti, doctissimum ac peritissimum dixeris; tamen quibus in rebus tibi visus es nosse quod ego vel nescire me fateor, vel, quamvis nesciam, scire prae sumo, libertate qua oportebat, non tantum senem juvenis, et episcopum laicus, verum etiam hominem tuo judicio doctissimum et peritissimum non dubitasti reprehendere. Ego autem et me doctissimum ac peritissimum nescio, imo vero me non esse certissime scio; et fieri posse non ambigo ut aliquid imperito et indocto cuipiam scire contingat, quod aliquis doctus et peritus ignorat: et
Abbreviated transcription (Latin):
uod mihi ad tescribendũ putaui. hoc prius cogites
filidilectissime uictor uolos ite contẽnerem ne¬
quaquã id mefius sefacturũ Nec ideo tam̃ humi¬
Slitate rr̃a sic abutaris. ut proptereate existi¬
mes approbatum qr cernis non fuis se contemptum Nonenĩ
sequendum sed corrigendũte diligo ł tqm̃ nec corrigi
possedespero Nolom ireris mecontemnere nom possequemdi¬
ligo. Sienĩ te antequam nobis cõmunicaris dilige edebui
ut esses catholicus quantomagis &iã cõmunicantẽ diligere
debeo nesis nouus hereticus &ut sistalis catholicus cuius
resisterenullus possit hereticus: quantũ enim appar&
ex donis ingenuquȩ lam tibilargitus est ds̃ ꝓfecto sapiens
is suis
Sed istesitmodus huius uolummis. ub ir equiescatpaulis¬
lũ lector ut adecꝗ secuntur eius intentio ab alio
UINGENTIUM NICTOREM
CUIPE NUNCLAMETIAM DEMEIP SO
que tibidicere cupiosipossim. hoc est si illedona¬
uerit incuius manusunt &nos & sermones nr̃i

Expanded text:
uod mihi ad te scribendum putavi, hoc prius cogites, fili dilectissime Victor, volo, si te contemnerem, nequaquam id me fuisse facturum. Nec ideo tamen humilitate nostra sic abutaris, ut propterea te existimes approbatum, quia cernis non fuisse contemptum. Non enim sequendum, sed corrigendum te diligo: et quoniam nec corrigi posse despero, nolo mireris me contemnere non posse quem diligo. Si enim te antequam nobis communicares, diligere debui, ut esses catholicus; quanto magis te jam communicantem diligere debeo, ne sis novus haereticus, et ut sis talis catholicus, cui resistere nullus possit haereticus? Quantum enim apparet ex donis ingenii, quae jam tibi largitus est Deus, profecto sapiens eris, si sed iste sit modus huius uoluminis, ubi requiescat paululum lector, ut ad ea quae sequuntur eius intentio ab alio VINCENTIVM VICTOREMccipe nunc jam etiam de me ipso quae tibi dicere cupio, si possim, hoc est, si ille donaverit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri.
Abbreviated transcription (Latin):
te quomodo lib& accipias quod tibi prerogandum puitiui
Agã uero ei uberes gratias decuius miseri cordic saluberrimũ
est fidere si ab his prauitatib & erroribus quos exlibris hui
hominis ostendere his litteris potui alienã atquehite gram
fidem tucim uel in uenerit epistola sita uel fecerit¬

Expanded text:
te, quomodolibet accipias, quod tibi praerogandum putaui. te, quomodolibet accipias, quod tibi praerogandum putaui. agam uero uberes ei gratias, de cuius misericordia saluberrimum est fidere, si ab his prauitatibus et erroribus, quos ex libris huius hominis ostendere his litteris potui, alienam atque integram fidem tuam uel inuenerit epistula ista uel fecerit
Abbreviated transcription (Latin):
iuuen is illius senex & laicipresbiter osculatus didicis sete
qđ ignor abas gratics egeris. Vbi quidem Nonim probo
humi litatem tuã immo uero &iam laudo qđ hon orasti
idecõremtuum nechominem sed ipsam quȩ tibi perillum loqui
dignatus est ueritatem si tamen potueris demonstrare
quid perillum ueritatis acceperis. Vellem itaq rescriptis
tius quid tedo cuerit medoceres. Absit enĩ ut erubes cã
a presbitero discere sielaico turon erub uisti predicanda
aimittenda humilitate siueradidicisti Pro hde frat̃
dilectissime quid ab eodidiceris nos se cupio ut silam id
sciebam gratuler ꝓte . si autem nesciebam dis camperte:
Itu re suignorabas duo quaedam eẽ ariimam & sp̃m secundũ
pari quale est illud & ferctus est homo in emnimam uiut¬
grauitatem & religionẽ tuã siue mutua siue praeuia cari¬
iatemenuis se uel cõmonuisse min imepȩnitebit dñõ miseran¬

Expanded text:
iuuenis illius senex et laici presbyter osculatus didicisse te iuuenis illius senex et laici presbyter osculatus didicisse te quod ignorabas gratias egeris. ubi quidem non inprobo humilitatem tuam, immo uero etiam laudo, quod honorasti doctorem tuum nec hominem, sed ipsam quae tibi per illum loqui dignata est ueritatem, si tamen potueris demonstrare, quid per illum ueritatis acceperis. uellem itaque rescriptis tuis quid te docuerit me doceres. absit enim, ut erubescam a presbytero discere, si a laico tu non erubuisti praedicanda et imitanda humilitate, si uera didicisti. Proinde. frater dilectissime, quid ab eo didiceris nosse cupio, ut, si iam id sciebam, gratuler pro te, si autem nesciebam, discam per te. itane tu ignorabas duo quaedam esse animam et spiritum — secundum pari — quale est illud : et factus est homo in animam uiugrauitatem et religionem tuam siue mutua siue praeuia caritate monuisse uel commonuisse minime paenitebit domino miseran
Abbreviated transcription (Latin):
OMINO DILECTISSIMO FRATRI ET CÕ PRBO
petro augustinus ep̃s in dñosalutem, Peruener
ad med uolibri uincentii uictoris. quos ad tuam
sc̃i tatem scripsit . mit tentemihi eos fratrerro renato ho¬
mine quidem loico sed prosua fide& eorum quos dili¬
git prudenter religioseq sollicito. Quibus lectis uidi
hominem in sermone quidem rionsolum ad sufficientiã uss
uerum &iam usq: ad redundantiam profluentem. Sed in
rebus dequibus loqui uoluit nondum sicut oport& ins¬
tructum. Quodsi ci fugit dnõ donante conlatum poce¬
rit eẽ utilis pluribus Hab&erum raon minimum
facultatis qua possit explicare atqueor nare quȩ sentit
si prius d& operam rectasentire: Valde quippesunt no¬
xic prauadiserta quia hominibus minus eruditis eo
quod diserta sunt uidentur & uer. Quomodo autem eosdẽ
libros ips e acceperis nescio. uerumtamen siuerum est qđ
audiui diceris eis recitatis ita ex luis sel&itia. utcapud

Expanded text:
omino dilectissimo fratri et eompresbytero Petro Augustinus episcopus in domino salutem. Peruenerunt ad me duo libri Vincentii Victoris, quos ad tuam sanctitatem scripsit, mittente mihi eos fratre nostro Renato, homine quidem laico, sed pro sua fide et eorum quos diligit prudenter religioseque sollicito. quibus lectis uidi hominem in sermone quidem non solum usque ad sufficientiam, uerum etiam usque ad redundantiam profluentem, sed in rebus, de quibus loqui uoluit, nondum sicut oportet instructum; quod si ei fuerit domino donante conlatum, poterit esse utilis pluribus. habet enim non minimum facultatis, qua possit explicare atque ornare quae sentit, si prius det operam recta sentire. ualde quippe sunt noxia praua diserta, quia hominibus minus eruditis eo quod diserta sunt uidentur et uera. quomodo autem eosdem libros ipse acceperis nescio; uerum tamen, si uerum est quod audiui, diceris eis recitatis ita exiluisse laetitia, ut caput
Abbreviated transcription (Latin):
nomen meum aliter quam uelles positum comperisti
describendos mihiq: mittendos. uere fraterna planeq
sincera dilectione curares: Tantum ergo ab est. ut hinctua
caritati suscensetim. q fecisti ut potius nisi fecisses integro
iure amicitiae suscendere deberem. A go itaq: uberes gra¬
tias Quem ad modum aũt acceperim factum tuum. hino
manifestius indicaui quod hunclibrum ad temox ut illos
legi sinealiqua dilatione conscrips. IXPLICIT LIBIR

Expanded text:
nomen meum aliter quam uelles positum comperisti, describendos mihique mittendos uere fraterna planeque sincera dilectione curares. tantum ergo abest, ut hinc tuae caritati succenseam, quia fecisti, ut potius, nisi fecisses, integro iure amicitiae succensere deberem. ago itaque uberes gratias. quemadmodum autem acceperim factum tuum, hinc manifestius indicaui, quod hunc ad te librum, mox ut illos legi, sine aliqua dilatione conscripsi. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
inceritatem tuam erga
nos renate frater Rarissime & fraternã
beniuo lentiam ac mutuce dilectionis
affectum probatum quidem & antea
tenebamus uerum Nunc probatiorem
menideo contemnendi uincentii uictoris sic enim prȩ¬
notctum ibinomen eius inueni. proxime precerita aestate
misisti. quam uis mihi eo quod absens fuissem in autũni
fine sint redditi: Quomodoenim tularissimus meus
posses uel deberes in meam non perferre notitiam cum
inmanustuas uenissent cuius lib& hominis qualescãq
litterȩ lic& adalium scribentis. Ibitamen nomen
iom memoraretur & legeretur meum. Ita ut contra
dicerecuruer bisineis quȩ in quibusdam opusculis edidis¬
sem hocitaq quod sincerissimus & dilectissimus ami

Expanded text:
inceritatem tuam erga nos, Renate frater charissime, et fraternam benevolentiam, ac mutuae dilectionis affectum probatum quidem et anteatenebamus, uerum nunc probatiorem men ideo contemnendi, Vincentii Victoris — sic enim praenotatum ibi nomen eius inueni — proxime praeterita aestate misisti, quamuis mihi eo quod absens fuissem in autumni fine sint redditi. quomodo enim tu carissimus meus posses ucl deberes in meam non perferre notitiam, cum in manus tuas uenissent cuiuslibet hominis qualescumque litterae licet ad alium scribentis, ubi tamen nomen commemoraretur diceretur verbis meis, quae in quibusdam opusculis edidissem? Hoc itaque fecisti, quod sincerissimus et dilectissimus ami