comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
principes dereliquit. Assur aut̃
ninum instituit ciuitatẽ. qui nc̃
chaldei uocantur. Arfaxat autem
arfaxatheos nominauit. cũ pͥnceps
eoꝵ eẽt. Aramuͦ arameos instituit.
quos greci syros appellant. Quos
aut̃ nunc lidos uocant. lud tunc
ludas nominauit. Ara uero filiis
quatuor existentib. hus qͥdẽ iusti¬
tuit traconitidẽ ⁊ damascũ quȩ est
media palestinȩ syrieq comuncta.
armeniam uͦ otrus: gether. act̾rianoͤ.
mes autẽ mesaneos: quȩ nunc arax
uocatur abomnib. Arfarat autẽ
filius fuit sala de quo natus
ẽ heber. aquo iudeos prius
hebreos uocauerunt. Heberaũ
iectan genuit et falec. Iecta uero qͥ
filius frut heber. habuit filios hel¬
modat saleph. asormot. iare. adurã.
ural. decla. ebal. abunael. sapha ⁊ ophir.
et ebila. uobab. Isti aflumine cophi¬
no indie. ⁊ posita cura syriȩ loca q̃¬
nes sem. Sem uͦ cum eẽt centũ an¬
norum: genuit arfaxat biennio
nos triginta quinq & genuit sale.

Expanded text:
principes, reliquit. Assur autem principes, reliquit. Assur autem Ninum instituit civitatem, qui nunc Chaldaei vocantur. Arfaxat autem Arfaxateos nominavit, cum princeps eorum esset. Aram vero Aram eos instituit quos Graeci Siros appellant. Quos autem nunc Lidos vocant, Luth, tunc Ludas, nominavit. Aram vero filiis quatuor existentibus, his quidem instituit Traconitidem et Damascum, quae est Media Palaestinae Syriaeque conjuncta. Armeniam vero Otrus, Geter Bactrianos, Mes autem Mesaneos, quae nunc Arax vocatur ab omnibus. Arfaxat autem filius fuit Sala, de quo natus est Heber, a quo Judaeos prius Hebraeos vocaverunt. Heber autem Jectan genuit, et Falech; Jecta vero, qui filius fuit Heber, habuit filios Helmodat, Saleth, Asormoth, Jare, Aduram, Usal, Deda, Ebal, Abimael, Sapha, et Ophir, et Ebila, et Jobab. Isti a flumine Cophenae Indiae, posita circa Syriae loca qunes Sem. Sem centum erat annorum quando genuit Arphaxat, biennio esset triginta quinque annorum, genuit Sale.
Abbreviated transcription (Latin):
ma. & gomorra. & adama. & sebo¬
im notȩ sunt nominib suis. fiunt
itaq omnes filii chã. hoc ẽ medii fi¬
lii noe. quatuor. & ne potes qͥnꝙ
ex uno eius filio. ꝓnepotes duo
ex nepote uno. fit eorũ summa
un decĩ. Quib enumeratis. hic re¬
dit᷑ adaliũ filium chã. qui uocabat᷑
mesraim. & cõmemorant᷑ quos
genuit. ñ tanquã singuli hoĩes.
s nationes septẽ: & de sexta uelut
de sexto filio. gens cõmemorat᷑
exisse. quȩ appellat᷑ philis¬
guai tum: unde fiunt octo. Inde¬
hyst iterũ ad canaanredit᷑. in quo
filio maledictus ẽ cham. & quos
genuit undecĩ nominant᷑. demde
usq ad quos fines puenint. cõme¬
moratis quib dã ciuitatib dicitur.
Ac ꝑ hoc infiliis nepotibusq com¬
putatis. de progenie cham. triginta
unus geniti referuntur. Sem uero tc̃io
noe filio quinq fuerunt nati. qͥusq
ad occeanũ seorsum habitant asyã.
ab eufrate facientes mitium. Flam
siquidẽ elamitas: qui ꝑsarũ sunt

Expanded text:
ma, et Gomorrha, et Adama, et Seboim notae sunt nominibus suis. Fiunt itaque omnes filii Cham, hoc est, medii filii Noe quatuor, et nepotes quinque, ex uno ejus filio pronepotes duo, ex nepote uno fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis, hic reditur ad alium Cham, qui vocabatur Mesraim: et commemorantur quos genuit, non tanquam singuli homines, sed nationes septem, et de sexta, velut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim: unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur; in quo filio maledictus est Cham, et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines pervenerint commemoratis quibusdam civitatibus dicitur ac per hoc in filiis nepotibusque computatis, de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. Sem vero tertio Noe filio quinque fuerunt nati, qui usque ad Oceanum seorsum habitant Asiam, ab Eufrate facientes initium. Helam siquidem Helamitas, qui Persarum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ isti sunt: om̃s qͥ antiquitatẽ
apud grecos et barbaros conseribe
maluerunt. Nlam et manechon qͥ
descuptionẽ fecit egyptioꝵ⁊ berosꝰ
qui chal daica deflorauit. & mochus
& aͣctius. ad hec & ieronimus egyp¬
tius. qui phenicã composuit. con¬
cordant cum meis dictis. Isy odꝰ quoq
& egatheus. & hellanicꝰ. & accusiua¬
us. & int̃ hos ephorus. & nicholaus.
historiis suis memoriam faciunt
antiquorũ annis mille uiuentiũ.

Expanded text:
autem isti sunt omnes, qui antiquitatem autem isti sunt omnes, qui antiquitatem apud Graecos et barbaros conscribere maluerunt. Nam et Manechon, qui descriptionem fecit Aegyptiorum, et Berosus, qui Chaldaica defloravit, et Mochus, et Aetius, ad haec et Hieronymus Aegyptius, qui Phoenicam disposuit, concordant cum eis dictis. Hesiodus quoque et Agathaeus, et Heslanicus, et Acusivaus, et inter hos Ephorus, et Nicolaus, in historiis suis memoriam faciunt antiquorum annis mille viventium.
Abbreviated transcription (Latin):
ixit aut̃ noe post a. xxui.¬
diluuium annoᷤ in trecentos
qͥuinquaginta. &e facti sunt om̃s
dies noe. anni nongenti quinqua¬
ginta. Ergo sicuilibet incredibile
uudetur tante duit᷑nitatis uitam
antiquorum hominum fuisse. iose¬
phi assertionẽ animadu̾tat. Dicit
enim. Nullus aut̃ aduitã modernã
& annorũ breuitatẽ quibus nunc
uiuimus. uitã comparans antiqͦrũ.
putet falsa quȩ deillis sunt dicta:
& eo quod nunc uita tanto non
ducatur tempore. credat neq illos
ad uite illius longitudinem ꝑuenis¬
se. Illi nanq cum ẽẽnt religiosi &
ab ipso deo facti. cumq eis pabula
oportuniora admaius tp̃s exist̾ent
p̃parata: tantoꝵ annoꝵs circulis
recte uiuebant. Deinde ꝓprer uir¬
tutes & gloriosas utilitates quas iu¬
giter ꝑsciutabant᷑ idest astrologiã
et geometricã. ds̃ eis ampliora uiuen¬
di spacia condonauit que nunc haut
ediscere potuissent. nͥ sexcentis uiue¬
rent annis. ꝑtot enĩ annoꝵ curri¬
cula. magnus annus impletur Testes

Expanded text:
ixit autem Noe post diluvium annos trecentos quinquaginta. Et facti sunt omnes dies Noe anni nongenti quinquaginta. Ergo si cuilibet incredibile videtur tantae diurnitatis vitam antiquorum hominum fuisse, Josephi assertionem animadvertat. Dicit enim: Nullus autem ad vitam modernam, et annorum brevitatem, quibus nunc vivimus, vitam comparans antiquorum, putet falsa quae de illis sunt dicta, et eo quod nunc vita tanto non ducatur tempore, credat neque illos ad vitae illius longitudinem pervenisse. Illi namque cum essent religiosi, et ab ipso Deo facti, cumque eis pabula opportuniora ad majus tempus existerent praeparata, tantorum annorum circulis rite vivebant. Deinde propter virtutes et gloriosas utilitates, quas jugiter perscrutabantur, id est, astrologiam, et geometriam, Deus eis ampliora vivendi spatia condonavit, quae haud edissere potuissent, nisi sexcentis viverent annis. Per tot enim annorum curricula magnus annus impletur. Testes
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Quid ẽ quod non in se sed
inpost̾itate ꝑcutitur. nisi quod
reproborum nequitie hic quidẽ
multȩ ꝓficiunt. s in posterum
feruntur. seu quia prophetauit
quod t̾ram chanaan esttisinde
chananeis & debellatis acceptu¬
ros filios fuisse isrł. qui uenerunt
de semine sem. intuens & p̃ui¬
dens quod longe fuerat post fu¬
turum

Expanded text:
pit. Quid est qpit. Quid est qin posteritate percutitur, nisi quod reproborum nequitiae, hic quidem multae proficiunt, sed in posterum feriuntur? Seu quia prophetavit terram Chanaam ejectis inde Chananaeis et debellatis, accepturos fuisse filios Israel, qui venerunt de semine Sem, intuens et praevidens quod longe fuerat post futurum
Abbreviated transcription (Latin):
nanq hunc tyrannum fortissimũ
in eo regnasse loco. ubi lingue ad
confusionem humane suꝑbie di¬
uise sunt. Hunc etiam scͥpsisse astro¬
logiam & geometricã. dim̃siones
orbis fecisse. sẏri tradunt. .xxix¬
uod uero dictum ẽ de t̾̃ra
sennaar. quȩ ꝑtinebat ad
regnum nẽbroth exisse assur. & e¬
dificasse niniuen. & alias quas
contexuit ciuitates legis lator: lon¬
ge postea factum ẽ quod ex hac
occasione prestrixit. ꝓpt̃ nobili¬
tatem regni assyriorum. quod
mirabilit̾ dilatauit ninus beli
filius. conditor niniuen ciuitatis
magne. cuiusciuitatis nom̃ ex illiꝰ
nomine diriuatum ẽ ut anino ni¬
nue uocaretur. Assur aut̃ unde
assirii. non fuit infiliis cham. sed
in filiissem repperitur: qui fuit
noe maximus filius. Unde appa¬
ret de progenie sem exhortos fus¬
se qui postea regnum gigantis
illius optinerent. & in de ꝓcede¬
rent atq alias conderent ciuita
peccante cham filius eius
chanaan sententiã ultionis acce¬

Expanded text:
namque hunc tyrannum fortissimum namque hunc tyrannum fortissimum in eo regnasse loco, ubi linguae ad confusionem humanae superbiae divisae sunt. Hunc etiam scripsisse astrologiam atque geometriam, divisiones orbis fecisse Syri tradunt. uod vero dictum est, de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nembroth, exisse Assur et aedificasse Niniven, et alias quas contexuit civitates legislator, longe postea factum est. Quod ex hac occasione perstrinxit, propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter dilatavit Ninus Beli filius, conditor Ninives civitatis magnae, cujus civitatis nomen ex illius nomine derivatum est, ut a Nino Ninive vocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem exortus fuisse, qui postea regnum gigantis illius obtineret, et inde procederent atque alias conderent civitatuod, peccante Cham, filius ejus Chanaam sententiam ultionis acce
Abbreviated transcription (Latin):
cauerunt excelsam. quasi ascen¬
suri ꝑ eam ad celum: dii uiero uen¬
tos emittentes euerterunt turrĩ.
& uocem ꝓpͥam unicuiq partiti
sunt. & ꝓpterea babyloniam uo¬
uero qui uocat᷑ sennaar: in regi¬
ones babylonis: meminit etuis
ita dicens. Qui uero de sacerdoti¬
bus sunt erepti. iouis sacra sum̃¬
tes in sennaar babilonis uenert.
Igitur nembroth filus chus. ne¬
posnoe. de quo iam mentionem
fecimus. ipse cepit ẽẽ potens in tra
& erat robustus uenator coram
dño. Quod sic intelligendꝰ est
gigas iste contͣ dñm fuisse. qd̃
significatur eo noĩe quo dicitur
uenator. quasi animarũ decep¬
tor. hominũq oppisor &e proeo
quod homines a cultu dei abstra¬
hebat sic nominatus ẽ. fuit autẽ
pͥncipium regni eus. babi lon &
aracha & archat & calanne int̃¬
mine a seleuco rege dicta ẽ seleu¬
cia. Hic aut̃ nembroth arripuit
tẏrannidẽ insuetã prior in popłis.
regnauitq in babilone. Apparet

Expanded text:
caverunt excelsam, tanquam ascencaverunt excelsam, tanquam ascensuri per eam ad coelum. Dii vero ventos immittentes everterunt turrim, et vocem propriam unicuique partiti sunt, et propterea Babyloniam vovero qui vocatur Sennaar in regione Babylonis, meminit Aetius ita dicens: Qui vero de sacerdotibus sunt erepti, Jovis sacra sumentes, in Sennaar Babylonis venerunt. Igitur Nembroth filius Chus nepos Noe, de quo jam mentionem fecimus, ipse coepit potens esse in terra, et erat robustus venator eoram Dgigantem istum contra Dominum fuisse. Quod significatur eo nomine, quod dicitur venator, quasi animarum deceptor hominumque oppressor, et pro eo quod homines a cultu Dei abstrahebat, sic nominatus est. Fuit autem principium regni ejus Babylon, et Aracha, Achat, et Calennae in termine, a Seleuco rege dicta est Seleucia. Hic autem Nembroth arripuit tyrannidem insuetam, prior in populis regnavit et in Babylone. Apparet
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ labr ũ unitierse tre. Inde autem
migrationes ubiq agentes. & trã
apprehendentes unus quisq felicẽ
quam deus unicuiq distribuit. &¬
ita omnis t̾ra ꝑeos completaẽ me¬
diterranea simul atq maritima.
Quidam autẽ etiam nauib tͣnse¬
untes insulas habitauerunt. Uñ
alque gentes ab institutorib posi¬
tas appellationes huc usq seruant
sicut suꝑuis declaratum ẽ. quedã
uero placita sibi nomina immu¬
tauerunt. Diuisiones autem lin¬
guarum septuaginta duas fuisse
hẏstoria declarat: non ut solũmͦ
tot homines tunc fuissent. & ñ
plures. s sed tot iam pͥncipes fami¬
larum ex filiis noe ꝓcreatose stñdit.
qui populos & gentes condiderunt.
Ait enim scͥptura. Hȩc familia noe.
iuxta popłos & nationes suas: ab
his diuisȩ sunt gentes post diluui¬
um de hac uͦ turre diu̾sisq uocib
hominũ. meminit & sybilla dicens.
Cum omnes homines unius uocis
existerent. quidam turrim edifi¬

Expanded text:
est labium universae terrae. Inde autem est labium universae terrae. Inde autem migrationes ubique agentes, et terram apprehendentes unusquisque felicem quam Deus unicuique distribuit: et ita omnis terra per eos completa est, mediterranea simul atque maritima. Quidam etiam navibus transeuntes, insulas habitaverunt. Unde aliquae gentes ab institutoribus positas appellationes hucusque servant, sicuti superius declaratum est. Quaedam vero placita sibi nomina immutaverunt. Divisiones autem linguarum septuaginta duas fuisse historia declarat, non ut solummodo tot homines tunc fuissent, et non plures, sed tot jam principes familiarum ex filiis Noe procreatos ostendit, qui populos et gentes condiderunt. Ait enim Scriptura: Haec familia Noe juxta populos et nationes suas, ab hisque divisae sunt gentes in terra post diluvium. De hac vero turri diversisque vocibus hominum meminit et Sibylla dicens: Cum omnes homines unius vocis existerent, quidam turrim aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
tute ꝓpͥa reponere. Ob quã rem tur¬
rim edificandã altiorem suadebat.:
ubi aqua non posset ascend̾e. quȩ
etiam celũ ꝑtinget. Al ultitudo
aut̃ prona erat. ut nebroch p̃cep¬
tionib obediret: putantes graue
seruitium obsequi deo. & turrim
edificabant. innullo sua studia de¬
serentes. Sumebant gͦ altitudine
facilitatẽ: & plus quam sꝑare quis
possit. Multis itaq manib fabri¬
cata crescebat. Unde & legislator
testatur dñm descendisse ad uiden-¬
dã turrim quam edificabant filii adã
dicens.: ecce unius populus &e unum
labiũ omnib ceꝑuntq hoc facere.
nec desistent a cogitationib suis
donec eas oꝑe compleant. uenite gͥ
descendamus & confundamꝰ ibi
linguam eorum. ut non audiat unus¬
quisq uocem proximi sui atq ita
disit eos dominꝰ ex illo loco inuni¬
uersas t̾ras: & cessauerunt edifica¬
re ciuitatẽ. & iccirco uocatum est
nom̃ eius babel. quia ibi confusũ

Expanded text:
opria virtute reponere. Ob quam rem turopria virtute reponere. Ob quam rem turrim aedificandam altiorem suadebat, ubi aqua non posset ascendere, quae etiam coelum pertingeret. Multitudo autem prona erat ut Nembroth praeceptionibus obediret, putantes grave servitium obsequi Deo, et turrim aedificabant, in nullo sua studia deserentes. Sumebat ergo altitudo facilitatem, et plusquam sperare quis possit. Multis itaque manibus fabricata, crescebat. Unde et legislator testatur Dominum descendisse ad videndam turrim quam aedificabant filii Adam, dicens: Ecce unus populus et unum labium omnibus, coeperuntque hoc facere, nec desistent a cogitationibus, donec descendamus, & confundamus ibi linguam eorum, ut non audiat unusquisque vocem proximi sui. Atque ita divisit eos Dominus ex illo loco in universas terras. Et cessaverunt aedificare civitatem, et idcirco vocatum est nomen ejus Babel, quia ibi confusum
Abbreviated transcription (Latin):
Ste aut̃ falech dictus ẽ. qm̃ scdm di
autẽ hebrei diuisionẽ uocant: q̃m
dum unum huc usq eẽt labũ hõib
diusum ẽ in plures scilicet linguas.
et que hactenus uoc abatur huma¬
na. deinde exigente suꝑbia. diu̾sa
ꝓmeruit uocabula. Deo aut̃ iubente
ut cresce̾nt & multiplicarentur
pꝰ diluuiũ silii noe. & ut diuersam
colentes faciem terrarũ. habun¬
dantia fructuum potirentur: qui
cum ẽẽnt ineruditi. & ideo inobe¬
dientes fueruntꝰ incalamitatib
tudine feruebant. & ꝓpͥa fortitudine
ñ dei ꝓpitiatione se bona habere cre¬
debant: adposuerunt ut uoluntati
dei mobedientes fierent. fecit aut̃
cos elatos eẽ adiniurram dei atq cõ¬
temptum: nembroth filius chus. qui
fuit cham filius filii noe. Qui cum
eẽt audatior. & manu fortissimus.
suadebat eis ut non deo asscrib̾ent
quia felicitas hominib eueniret. s
hec ꝓpͥa hominũ uirtute̾ p̃beretur.
solus ipse p̃sumens homines a deiti¬
more reuocare. & spem suam inuir¬

Expanded text:
ste autem Falech dictus est, quoniam secautem Hebraei divisionem vocant, quoniam dum unum hucusque esset labium hominis, divisum est in plures scilicet linguas, et quae hactenus vocabatur humana, deinceps, exigente superbia, diversa promeruit vocabula. Deo autem jubente ut crescerent et multiplicarentur post diluvium filii Noe, et ut, diversam colentes faciem terrarum, abundantia fructuum potirentur; qui cum essent ineruditi, et ideo inobedientes fuerint, in calamitatibus tudine fervebant, et propria fortitudine, non Dei propitiatione, se bona habere credebant, apposuerunt ut voluntati Dei inobedientes fierent. Fecit autem eos elatos esse ad injuriam Dei atque contemptum Nembroth filius Chus, qui fuit filius Cham, filii Noe. Qui cum esset audacior et manu fortissimus, suadebat eis ut non Domino ascriberent, quia felicitas hominibus eveniret, sed haec propria hominum virtute praeberetur, solus ipse praesumens homines a Dei timore revocare, et spem suam in pr
Abbreviated transcription (Latin):
nam ciuitatẽ cominemoratã fuis¬
se credibile ẽ: qui abipso consti¬
tutionis conditore initiũ sũpsit.
hinciam ciuitates due exorte st̃:
impiorũ scilicet atq iustorum.
Iustorũ quidẽ fundamentũ peregͥ¬
nationis suscepit mabel. ac deinde ĩ
sech. ⁊ inposteritate eius: ac si laboran¬
do pegrnat᷑ usq adp̃sens tp̃s. Ergo
inpriorib scłis. quãiuis usq ad septi¬
mã ꝓgeniẽ infiliis sech multiplicit̃
fecundaret᷑ quitas dĩ. tam̃ in paucis¬

Expanded text:
nam civitatem commemoratam fuisnam civitatem commemoratam fuisse, credibile est, quae ab ipso constitutionis conditore initium sumpsit. Hinc jam civitates duae exortae sunt, impiorum scilicet atque justorum. Justorum quidem fundamentum peregrinationis suscepit in Abel, ac deinde in Seth, et in posteritate ejus, ac sic laborando, peregrinatur usque ad praesens tempus. Ergo in prioribus saeculis, quamvis usque ad septimam progeniem in filiis Seth multipliciter fecundaretur civitas Dei, tam
Abbreviated transcription (Latin):
aliuid enĩ ciuitas ñ ẽ quam hõiũ
multitudo societasq: s cum illiꝰ
hominis canta cresceret nume¬
rositate familia. ut quantitatẽ
populi iam haberet. tunc potu¬
it fieri ut & ciuitas cond̾etur. &
ex nomine pͥmogeniti nuncu¬
paretur. Ergo si adtendunt tc̃
temporis tam longeuos fuisse
homines. ut qui minime iuxe¬
rant. septingentos quinquagin¬
ta repperiantur uixisse annos.
nec eos solumm᷑ habuisse filios
quos scͥptura cõmemorat cum
subditur genuit filios & filias
unde eis fȩcundissimam ꝓlem
fuisse datur intelligi. ex quo
conici potest quod sia nepote
abraham iacob uidelicet. tant.
multitudo hominum multiplica-¬
ri potuit in egypto infra annos
trecentos. & sexcenta milia fuisser
quando ascenderunt exegypto.
quid mirũ si homini̾s multam po¬
tuisse conde familiam ꝑspatium
octingentor annors: ut eoãplius
qui ciuitates edificarent plurimas:
s hanc ciuitatem cam. ꝓpt̃ terre¬

Expanded text:
Aliud enim civitas non est quam hominum Aliud enim civitas non est quam hominum multitudo societasque. Sed cum illius hominis tanta cresceret numerositate familia, ut quantitatem populi jam haberet, tunc potuit fieri ut et civitas conderetur, et ex nomine primogeniti nuncuparetur. Ergo si attendat tunc temporis tam longaevos fuisse homines, ut qui minime vixerant septingentos quinquaginta vixisse reperiantur annos, nec eos solummodo habuisse filios quos Scriptura commemorat, cum subditur, genuit filios et filias, unde eis fecundissimam prolem fuisse datur intelligi. Ex quo conjici potest, quod si a nepote Abraham, Jacob videlicet, tanta multitudo hominum multiplicari potuit in Aegypto intra annos trecentos, ut sexcenta millia fuissent, quando ascenderunt ex Aegypto, quid mirum homines, multam potuisse condere familiam, per spatium nongentorum annorum aut eo amplius, qui civitates aedificarent plurimas? Sed hanc civitatem Cain propter terre
Abbreviated transcription (Latin):
erunt. scͥptorem sacre huius hy¬
storiȩ necẽe habuisse nominare.
s cossolos quos oꝑis susceptiratio
postulabat: illos uidelicet. ꝑqͦs
ad noe acdeinde ad abrahã ge¬
nealogia texendo ꝑduceretur.
Nec enim consequens ẽ ut istum
pͥmum filium genuisse credat᷑
cain: quia dictum ẽ. cognouit ux¬
orem suam quasi pͥmitus tunc
ei cõmiscuisset. Nam de ipso adã
hoc dictum ẽ non solum quan.¬
do conceptus ẽ cam pͥmogenitus:
uerũ etiam posterius. Cognouit¬
adam inquit euam uxorẽ suã:
que concepit & peꝑit filium
& nominauit eum sech. Unde
intelligit᷑ ita solere illã scripturã
loqui. quamuis ñ semꝑ. Potuit
enim fieri. licet alios hab̾et filios:
hunc dilexisse. Non enĩ uidas pͥ¬
mogenitꝰ iacob ex quo iudea dicta.
& uidei sunt nuncupati. Ergo si
cain pͥmogenit᷑ enoch. ñ idõ pu¬
tandũ ẽ confestĩfilionato ex eiꝰ
nomine ciuitati nom̃ dedisse. qͥa
nec constitui tunc abimo potãt:

Expanded text:
erunt scriptorem sacrae hujus hierunt scriptorem sacrae hujus historiae necesse habuisse nominare, sed eos solos quos operis suscepti ratio postulabat: illos videlicet per quos ad Noe, ac deinde ad Abraham, genealogia texendo perduceretur. Nec enim consequens est ut istum primum filium genuisse credatur Cain, quia dictum est, cognovit uxorem suam, quasi tunc primitus ei commiscuisset. Nam de ipso Adam hoc dictum est, non solum quando conceptus est Cain primogenitus, verum etiam posterius: Cognovit, inquit, Adam Evam uxorem suam, quae concepit et peperit filium, et nominavit eum Seth. Unde intelligitur ita solere illam Scripturam loqui, quamvis non semper. Potuit enim fieri ut licet alios haberet filios, dilexerit. Non enim Judas primogenitus Jacob, ex quo Judaea dicta, et Judaei sunt nuncupati. Ergo si Cain primogenitus Enoch, non ideo putandus est confestim filio nato ex ejus nomine civitati nomen dedisse, quia nec constitui tunc ab uno poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd fr̃is : Absit. Cuius igit᷑ nisi
pecc̃i: Dix̾at enim peccasti. tum
deinde addidit quiesce. ad te enĩ
conu̾sio eius oe tudnãberis illius.
Potest quidẽ ita intelligi adipsũ
hominem conu̾sionem eẽ debere
pecc̃i: ut nulli alii quam sͥ sciat tri¬
buere deb̾e quodpeccat. Hȩc ẽ enĩ
sa lubris penitentiȩ meilicina. &
ueniȩ peticio congrua. At ubi
ait ad te enĩ conu̾sio eius. ñ sub
enĩdominabit᷑ quisq peccato.
si id sibi ñ defendendo p̃posuerit.
s penitendo subiecerit.Uii¬
eQuit᷑. Cognouit camuxo¬
rem suam. que concepit&
& peꝑit enoch. & edificauit ci¬
uitatem &e uocauit nom̃ eiꝰ enocha
ex nomine filii sui enoch. Unde
que ripotest. dum ñ pluseo
tempore quã uiri quatuor uel
potius trespostea quã frẽm fr̃
occidit fuisse uiderentur in
t̾ra quomͦ cam solus ciuitatem
edificasse dicitur. S quos hoc
mouet parum considerant ñ
om̃s homines qui tunc ẽẽ potu¬

Expanded text:
Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec est enim salubris paenitentiae medicina et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: Ad te enim conuersio eius, non subauenim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subieceritCognovit Cain uxorem suam, quae concepit et peperit Enoch, et aedificavit civitatem, et vocavit nomen ejus Enocha, ex nomine filii sui Enoch. Unde quaeri potest, dum non plures eo tempore quam viri quatuor, vel potius tres postea, quia fratrem frater occidit, fuisse viderentur in terra, quomodo Cain solus civitatem aedificasse dicitur. Sed quos hoc movet parum considerant, non omnes homines, qui tunc esse potu
Abbreviated transcription (Latin):
tribuitur quod oblatumẽ. ut diui¬
sionem. hic discretionẽ intelliga¬
mus. siue cum offertur. uͥ non o-¬
portet. aut quod non ibi s alic
ubi oportet. siue cum offertur
quando ñ oportet. siue cũ id offert᷑
qd̾ nunqͣm penitꝰ debuit. siue cum
electiora sibi eiusdẽ genisretinet hõ.
quã sunt ea que offert deo. siue¬
cum eius rei que oblata ẽ fit par¬
ticeps ꝓphanꝰ. aut quilib&. qd̾ fas
ñ ẽ fieri. In quo aut̃ horũ dõ displi
niri. Sed qm̃ ioħs ait. ex maligno
erat. & exinuidentia occidit frẽm
suum. frĩs autem illius oꝑabona
erant. datur intelligi. ꝓpt̾ea dm̃
ñ respexisse inmunera eius. quia
hoc ipse male diuidebat. dans dõ ali¬
quid de suo. sibi autem se ipsum. Qd̃
om̃s faciunt qui non d̾i s suam sec¬
tantur uoluntatẽ. Sequit᷑ non
recte diuidendo. hocẽ non recte
uiuendo. dñs enim dansei manda¬
te enĩ conu̾sio eius & tu dñaberisilliꝰ.

Expanded text:
tribuitur quod oblatum est, ut diuitribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non opbi oportet, sive cum offertur quando non oportet, sive cum id offertur quod nunquam penitus debuit, sive cum electiora sibi ejusdem generis retinet homo quam sunt ea quae offert Deo, sive ejus rei quae oblata est particeps profanus, aut quilibet, quod fas non est fieri: in quo autem horum, displicniri. Sed quoniam sicut Joannes ait, ex maligno erat, et ex invidentia occidit fratrem suum, fratris autem illius opera bona erant, datur intelligi, propterea Dominum non respexisse in munera ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo aliquid de suo, sibi autem seipsum. Quod omnes faciunt qui non Dei, sed suam sectantur voluntatem, non recte dividendo, hoc est, non recte vivendo. Dominus enim dans ei mandate enim conuersio eius, et tu dominaberis illius.
Abbreviated transcription (Latin):
custodieris aduitam. infelicit᷑
in hac luce uersaberis. ut qͥcũq
te occidit. beneficium prestet
occiso: dum tam multis te libe¬
rau̾it cruciatib.i¬
yomodo enim ds̃ primis ho¬
minib loqueretur:. quȩri
solet. Scilicet ꝑ creaturam subiec¬
tam. uelut eorum socius forma
congrua loquebatur cum eis. S
quid ꝓfuit cam: Nonne concep¬
tum scelus innecando frẽ: etiam
pꝰ uerbum diuinum impleuit:
Illuduͦ quod dictum ẽ. nonne
si recte offeras. recte quidẽ non
diuidas peccasti. quia ñ lucet
cur uel unde sit dictum. mul¬
cos sensus peꝑit eius obscuri¬
tas. cum diuinarum scͥpturarum
quisq tractator. scđm fidĩ regulã
id conatur expone̾. Recte quidẽ
offert᷑ sacrificium. cum offertur
deo uero: cui uni tantummͦ sacri¬
ficandum ẽ. Non aut̃ recte diuidi¬
tur: dum ñ discernunt᷑ recte uel
loca. uel tp̃ra. uel resipse que offe¬
runtur. uł qui offert & cui offer.¬
tur. uł hi quib aduescendũ dis¬

Expanded text:
custodieris ad uitam et tam infeliciter custodieris ad uitam et tam infeliciter in hac luce uersaberis, ut, quicumque te occiderit, beneficium praestet occiso, dum de tam multis te liberat cruciatibomodo Deus primis hominibus loqueretur quaeri solet, scilicet per creaturam subjectam velut eorum socius forma congrua loquebatur cum eis. Sed quid profuit Cain? Nonne conceptum scelus in necando fratre, etiam post verbum divinum implevit? idem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacrificium, cum offertur deo uero, cui uni tantummodo sacrificandum est. non autem recte diuiditur, dum non discernuntur recte uel loca uel tempora uel res ipsae, quae offeruntur, uel qui offert, cui offertur, uel hi quibus ad uescendum dis
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ t̾ram: & omnis qui inue
deus nolens eum compendio
mortis finire cruciatus. nec tͣdi
pene qua se ipse dampnauerat:
ait. Non sic. id est ñ ut tuesti¬
mas morieris. & mortẽ ꝓ reme¬
dio accipies. uerum uiuesusq
ad septimã generationem: &
conscientie tue igne torqueberiᷤ.
ita ut qui cunq te occiderit. se¬
cundum duplicẽ intelligenti¬
am. aut in septima generatiõe.
aut magno te liberabit cruci¬
atu. Non quod ipse qui ꝑcus¬
serit cain septem ultionibus
subiciendꝰ sit. s quod septẽ uin¬
dictas que in cain tanto tẽpo¬
re cucurrerunt soluat int̾fecto.
occidens eum qui uite fuerat
derelictus adpenani. Ut aut̃ qd̃
dicimus manifestius fiat. cotidia¬
ne consuetudinis ponamꝰ exem¬
plum. Lo quitur int̃ uerbera
seruus addñm. Quia incendi
domum tuam & uniusam sub¬
stantiam dissipaui. int̾fice me
dominusq respondeat. Non
ut uis morieris. & finies morte
supplicia. uerum longo tẽpore

Expanded text:
super terram super terram deus nolens eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradens poenae, qua se ipse damnauerat, ait: non sic, id est: non, ut aestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiderit, secundum duplicem intellegentiam aut in septima generatione aut septimo te liberet cruciatu\', non quod ipse, qui percusserit Cain, septem ultionibus subiciendus sit, sed quod septem uindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, soluat interfector occidens eum, qui uitae fuerat derelictus ad poenam. Ut autem, quod dicimus, manifestius fiat, cotidianae consuetudinis ponamus exemplum. loquatur inter uerbera seruus ad dominum: quia incendi domum tuam et uniuersam substantiam dissipaui, interfice me\' dominusque respondeat: non, ut uis, morieris et finies morte supplicia; uerum longo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
bel fuisset a deo p̃positus. & hoc
ita nouit. Ignisenim dĩ sacrifi¬
cium frĩs consumpsit: & eius
intactum reliquit. Quo stimu¬
latus liuore. frẽm suum abel in
est abel frat̃ tuus: Qui re¬
spondit. Nẽscio dñs nontanꝗͣ
ignarus int̾rogat. s tanquam
uidex reum quẽ puniat. Pu¬
tans enim cain deo latere quȩ
gesserat: respondit. Nescio.
Cui ds̃ ait. Arbitraris me quod
gessisti nescire: qui cogitationẽ
tuam quam impie conceꝑas in¬
spiciens. ne oꝑe consummares
ante p̃monui . Sed ne causeris
inuste me adu̾sum te ꝓferre
sententiam: ego tibi accusatio¬
nem ñ infero. s ẽ testis qui te ac¬
cusat. uox uidelicet sanguinis
fr̃is tui qui clamat ad me de
t̾ra. Responditq cam ad dñm.
Maior ẽ iniquitas mea. quam
ut ueniam merear. Intellexit
enim ex furia mentis & extre¬
more corporis quo agitabatur.
se dignum int̾fici: & ait. Ecce
eicis me hodie a facie t̾re & a fa¬
cie tua abscondar. & ero gem̃s

Expanded text:
bel fuisset a Deo praepositus: et hoc bel fuisset a Deo praepositus: et hoc ita novit, ignis enim Dei sacrificium fratris consumpsit, et ejus intactum reliquit; quo stimulatus livore, fratrem suum Abel intest Abel frater tuus? Qui respondit: Nescio. Dominus non tanquam ignarus interrogat, sed tanquam judex reum, quem puniat. Putans enim Cain Deum latere quae gesserat, respondit: Nescio. Cui Deus ait: Arbitraris me quod gessisti nescire, qui cogitationem tuam, quam impie conceperas, inspiciens, ne opere consummares ante praemonui? Sed ne causeris injuste me adversum te proferre sententiam, ego tibi accusationem non infero, sed est testis qui te accusat, vox videlicet sanguinis fratris tui: qui clamat ad me de terra. Responditque Cain ad Dominum: Major est iniquitas mea quam ut veniam merear. Intellexit enim ex furia mentis, et ex tremore corporis quo agitabatur, se dignum interfici, et ait: Ecce ejicis me hodie a facie tua, et a facie terrae abscondar, et ero gemens
Abbreviated transcription (Latin):
de his plenius scire uolu̾it. patͥs
augustini libros de ciuitate dĩ
natisunt filii masculi duo in
regione ad quam transmigͣuit
eum ds̃ eparadiso. pꝰsuam quoq
p̃uaricationem. quorum pͥor ap¬
pellatur cam. scds aut̃ abel. Ger¬
mani siquidem. s diuersis leta¬
bantur studiis. Abel quidem
iunior iusticiam colebat. & inom¬
nib quȩcunq gerebat dm̃ puta¬
bat eẽ presentem. cuius erat con¬
uersatio pastoralis. Cam autem
erat quidem circa alia. pessimꝰ.
& ad lucra solummͦ semꝑ intentꝰ.
t̃ram uero primus ararae cõperit.
fratrẽ quippe huiusmodi causa
pͤremit. Nam cum eis deo sacͥfi¬
care placuisset. de frugib quidẽ
t̃re munera cain obtulit: abel au¬
tem de pͥmogenitis agnorũ & lac
Deus enim hoc potius sacrificio
delectatus ẽ. quod spontaneȩ
& naturalit ortum fuerat. & ñ
illo quod ex inuentione hominis
auarinatum uidebatur. Qua¬
ꝓpt̃ cam indignatus ẽ. quod a¬

Expanded text:
de his plenius scire voluerit, patris de his plenius scire voluerit, patris Augustini libros de Cinati sunt filii masculi duo, in regione ad quam transmigravit eum Deus a paradiso, post suam praevaricationem. Quorum prior appellatur Cain, secundus autem Abel. Germani siquidem, sed diversis laetabantur studiis. Abel quidem junior, justitiam colebat, et in omnibus quaecunque gerebat Dominum putabat esse praesentem: cujus erat conversatio pastoralis. Cain autem erat quidem circa alia pessimus, et ad lucra solummodo semper intentus: terram vero primus arare coepit. Fratrem quippe hujusmodi causa peremit. Nam cum eis Deo sacrificare placuisset, de frugibus quidem terrae munera Cain obtulit, Abel autem de primogenitis agnorum et lac. Deus enim hoc potius sacrificio delectatus est, quod spontanee et naturaliter ortum fuerat, et non in illo, quod ex inventione hominis avari natum videbatur. Quapropter Cain indignatus eo quod A
Abbreviated transcription (Latin):
tus et̃na felicitate. miseriis subia¬
ceret mortis. Quas ẽ exꝑtus: dũ
uetitum contigit lignum. de
quo inhibitus fuerat ne illud
tanget. Sic gͦ primus parens ã
paradisiaca amenitate depulsus
ẽ cum sua coniuige. quam apłs
diabolica fraude deceptam dicit.
ipsum uero adam non deceptum.
s causa suȩ socie fuisse tͣnsgressũ.
corporalit̾ lignum quod nun¬
cupatur uite. sicut & petra que
ꝑcussa aquas p̃bure in heremo
populo dĩ. quamuis significaren
mistice xp̃m. Quod ꝓpt̾ea lignũ
uite dictum ẽ. qm̃ dum illi homi¬
nes inde gustarent. nec morbo
nec senectute deficerent. In cet̾is
enim erat alim̃tum: in isto sacra¬
m̃tum. Lignumq scientiȩ bo¬
ni & mali. non quod ipsum in
sua nat᷑a lignum racionabile eẽt¬
uł scientiam boni & mali habuis¬
set. s ꝓpt̾ea appellatumẽ boni&
mali scientiȩ. quia homo ꝑ exꝑi¬
mentum abipso didicit quid eẽt
inobedientiȩ malum. Siquis uͦ

Expanded text:
tus aeterna felicitate, miseriis subjatus aeterna felicitate, miseriis subjaceret mortis: quas est expertus, dum vetitum contigit lignum, de quo inhibitus fuerat ne illud tangeret. Sic ergo primus parens a paradisiaca amoenitate depulsus est, cum sua conjuge, quam Apostolus diabolica fraude deceptam dicit, ipsum vero Adam non deceptum, sed causa suae sociae fuisse transgressum. corporaliter lignum, quod nuncupatur lignum vitae, sicut et petra quae percussa aquas praebuit in eremo populo Dei, quamvis significarent mystice Christum. Quod propterea lignum vitae dictum est, quoniam dum illi homines inde gustarent, nec morbo nec senectute deficerent. In caeteris enim erat alimentum, in isto sacramentum, lignumque scientiae boni et mali, non quod ipsum in sua natura lignum esset rationale, vel scientiam boni et mali habuisset, sed propterea appellatum est boni et mali scientiae, quia homo per experimentum ab ipso didicit quod esset inobedientiae malum. Si quis vero
Abbreviated transcription (Latin):
urẽ. & induite nouum hominẽ
qui scđm dm̃ creatus ẽ. Et alibi.
Exuentes uos inquit ueterẽ ho¬
minem induite nouum qui re¬
nouatur inagnitione dĩ. scdđm
imaginem eius qui creauit eum.¬
Quamus & ipsum corpꝰ nr̃m ita
sit fabricatum. ut ostendat nos
meliores eẽ quam reuqua anima¬
lia. illa enim omĩa inclinata st̃
ad t̃ram.hoĩs autem corpus erec¬
tum ẽ: ut manifestet animam
nrãm in suꝑnis ad spualia deb̾e
semꝑ eẽ erectam. Igitur int̾ ima¬
ginem & similitudinẽ hoc di¬
stat. quod imago dĩ inimmor¬
talitate anime ẽ. Unde etiam
anima peccatrix. imago dei
cẽ non desistit. Similitudo. in
morib constat. Quamobrem:
non nisi anima scã similitudi¬
nem dei habet. In eo enim suo
lonus paradisi constituutua.
ut in eofelicit̃ si p̃ceptũ mandati
obediendo seruaret. absq ullis
calamitatib aut metu mortis.
ȩt̃nis fruendo gaudiis uiueret.
si aut̃ in obediens existeret. pͥua¬

Expanded text:
vestrae, et induite novum hominem, vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est . Et alibi: Exuentes vos, inquit, veterem hominem, induite novum, qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus, qui creavit eumQuamvis et ipsum corpus nostrum ita sit fabricatum, ut ostendat nos meliores esse quam reliqua animalia. Illa enim omnia inclinata sunt ad terram; hominis autem corpus erectum est, ut manifestet animam nostram in supernis ad spiritalia debere semper esse erectam. Igitur inter imaginem et similitudinem hoc distat, quod imago Dei in immortalitate animae est. Unde etiam anima peccatrix imago Dei esse non desistit: similitudo in moribus constat. Quam ob rem non nisi anima sancta similitudinem Dei habet, in eo enim suo lonus paradisi constituitur, ut in eo feliciter, si praeceptum mandati obediendo servaret, absque ullis calamitatibus, aut metu mortis, aeternis fruendo gaudiis viveret; sin autem inobediens existeret, priva
Abbreviated transcription (Latin):
uixisse intacta reliquerunt. Igi¬
tur auxilio omĩpotentis dei fultꝰ
atq auctoritate diuine scͥpturȩ
fretus. ab ipso ꝓthoplausto exor¬
dium meȩ narrationis sumere
curaui. qui primus parens. auc¬
torq mortali ũ hominũ ultimus
in fabrica dei condit᷑ est. sexta
scilicet die. Post cuius nanq c̃¬
ditionẽ. deũ cessasse a noua oꝑa
rarum haut dubiũ ẽ. Qua de
re scͥptura commemorat dni re¬
quieuisse die septimo ab omĩ
inconditione ultimꝰ creatꝰ
est. sexto scilicet die. dum c̃stat
ꝓpt̾ intelligentiam nobiliorem
ẽẽ hominẽ ceteris creaturis que
inprecedentib facte cominemo¬
rantur dieb. nisi ut pͥus cond̾et᷑
mundus quasi domus. & sic de¬
mum introduceretur dñs. id:
habitator domus.i
similitudinẽ dei ẽ conditꝰ.
Quam uidelicet imaginẽ & si¬
militudinem in rationabilis a¬
nimȩ intellectu. ñ in corporis for¬
ma ẽẽ nouimus. iuxta quod ait
apłs. Renouamini spũ mentis

Expanded text:
vixissent, intacta reliquerunt. Igivixissent, intacta reliquerunt. Igitur auxilio omnipotentis Dei fultus, atque auctoritate divinae Scripturae fretus, ab ipso protoplasto exordium meae narrationis sumere curavi: qui primus parens auctorque mortalium hominum ultimus in fabrica Dei conditus est, sexta scilicet die. Post ejus namque conditionem Dominum cessasse a nova operrarum haud dubium est. Qua de re Scriptura commemorat Dominum requievisse die septimo ab omnibin conditione ultimus creatus sit, sexto scilicet die, cum constet propter intelligentiam nobiliorem esse hominem caeteris creaturis, quae in praecedentibus factae commemorantur diebus, nisi ut prius conderetur mundus quasi domus, et sic demum introduceretur dominus, id est, habitator domus. Csimilitudinem Dei est conditus, quam videlicet imaginem atque similitudinem in rationalis animae intellectu, non in corporis forma esse novimus, juxta quod ait s: Renovamini spiritu mentis
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam temporum .i.¬
seriem commetico ser¬
mone ex nobilium studiis tam di¬
uinarum scͥptoꝵ historiarũ quãq
secularium & ex plurib eorũ paucoᷤ
libando flosculos libris. ceu ex diuer¬
sorum uernantiũ pratorũ florib
ꝑstring̾e̾ curarẽ. ut lector animad¬
uertere facile ualeret. quid ex ce¬
lebrioribus factis insingulis tam
regum quãq regnorũ sit gestum
temporib. offendit mee imbecil¬
litatis paruitas. om̃s pene hysto¬
riographos maxime aut̃ grecor
atq latinorum. a nino beli filio re¬
ge gentium multarũ scilicet pri¬
mo. suas gestorũ inchoasse narra¬
tiones. p̃cipue uidelicet bellorũ
casus. regum regionũq destituti¬
ones atq hominum miserias. et
ut eorũ instruimur assertionibꝰ.
nichil aliud ẽẽ bella nisi in altu¬
trum uergentia mala: quȩ stu¬
diosissime descͥpserunt. Transac¬
ta aut̃ retro scła. ac uelut sine
initio forent ut quibusdam
illorum placuit: & homines ritu
peccorum irrationabiliũ pͥus

Expanded text:
aliquam temporum seriem commutatico sermone ex nobilium studiis, tam divinarum scriptorum historiarum, quam saecularium, et ex pluribus eorum paucos libando flosculos libris, seu ex diversorum vernantium pratorum floribus perstringere curarem, ut lector animadvertere facile valeret quid ex celebrioribus factis in singulis tam regum quam regnorum sit gestum temporibus, offendit meae imbecillitatis parvitas, omnes pene historiographos, maxime autem Graecorum, atque Latinorum, a Nino Beli filio, rege gentium multarum, scilicet, primo suas gestorum inchoasse narrationes, praecipue videlicet bellorum casus, regum regionumque destitutiones, atque hominum miserias, et ut eorum instruimur assertionibus, nihil aliud esse bella, nisi ad alterutrum vergentia mala, quae studiosissime descripserunt. Transacta autem retro saecula, ac si sine vitio forent ut quibusdam illorum placuit et homines ritu pecorum irrationabilium prius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum septies. s etiã septuagies
septies si penituerit fr̃ĩ remitten¬
septuaginta septẽ uindictas statu¬
tas recipiendũ ad indulgentiã xp̃i.¬
quia multiplicate sunt ma¬
litie hominũ suꝑ t̾ram. Et dix̃ ds̃.
Deltam hominẽ quẽ feci ãfacie t̾rȩ.
ab homine usq ad pecus. & a repen¬
tibus usq ad uolatilia celi: quia
iratus sũ qm̃ feci eos. Ira dĩ. non ꝑ
turbatio animi eiꝰ ẽ: s uditiũ quo
irrogat᷑ pena peccators. Cogitatio
uͦ eius & recogitatio: mutandarũ
rerũ ẽ immutabilis ratio. Neq enĩ
sicut hominẽ ita dm̃ cuiusquam
facti sui penitenti. cuiꝰ ẽ de omnibꝰ
omnino reb tam fixa sententia qͣm
certa p̃scientia. Sed si ñ utatur scͥp¬
tura talib u̾bis: non se quodãmodo
familiarus insinuabit omĩ generi
hoĩum. quib uult ẽẽ consultũ.¬

Expanded text:
Non solum septies, sed etiam septuagies Non solum septies, sed etiam septuagies septies, si poenituerit, fratri remittenseptuaginta septem vindictas statutas recipiendum ad indulgentiam Chriquia multiplicatae sunt malitiae hominum super terram, dixit: Delebo hominem quem feci a facie terrae ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum qerturbatio animi eius est, sed iudicium, quo irrogatur poena peccato. cogitatio uero eius et recogitatio mutandarum rerum est immutabilis ratio. neque enim sicut hominem ita deum cuiusquam facti sai paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultu
Abbreviated transcription (Latin):
in uulniismeũ. & adolescentulũ
in liuorẽ meũ. Septuplum ultio da¬
bit᷑ de cam : de lamech uͦ septuagies
septies. Lamech itaq qui se homi¬
cidium uxorib suisfatet᷑ ꝑpetrasse.
septimꝰ abadam erat. In huus enim
homicide filiis. septẽ cam uindicte
aquis diluii solute sunt: qm̃ omĩs
ꝓgenies cain ieo deleta ẽ. Dira nãq
mors. atq humanors scelerũ uin¬
dex: int̾ reliquos ꝑituros ipsũ ho¬
micidã lamech & repꝑisse credibile ẽ.
De lamech uͦ septuagies septies. Igit᷑
suꝑuis partĩ retulimus quȩ ad huius
quȩstionis ꝑtinebant solutionẽ. Se¬
cundum hystorie tam̃ ueritatẽ. ab
adam usq ad xp̃m septuaginta sep¬
tem generationes inueniunt᷑. in qͥb
pecc̃m lamech. idest totiꝰ mundi.
sanguinis xͥ effusione solutũ ẽ. Si¬
quidẽ in popło iudeorũ. ꝓpt̃ int̾fec¬
tionem xͥ. septuaginta septẽ iuindic
te sunt statute. iuxta illud exan¬
gelicũ. in quo dictũ ẽ petro apło.

Expanded text:
ulnus meum, et adolescentulum in livorem meum. Septuplum ultio dabitur de Cain, de Lamech vero septuagies septies. Lamech itaque qui se homicidium uxoribus suis fatetur perpetrasse, septimus erat ab Adam. In hujus enim homicidae filiis, septem Cain vindictae aquis diluvii solutae sunt, quoniam omnis progenies Cain in eo deleta est. Dira namque mors atque humanorum scelerum vindex, inter reliquos perituros ipsum homicidam Lamech reperisse credibile est. De Lamech vero septuagies septies. Igitur superius partim retulimus quae ad hujus quaestionis pertinebant solutionem. Secundum historiae tamen veritatem, ab Adam usque ad Christum septuaginta septem generationes inveniuntur, in quibus peccatum Lamech, id est, totius mundi, sanguinis Christi effusione, solutum est. Siquidem et in populo Judaeorum propter interfectionem atutae, juxta illud Evangelium, in quo dictum est Petro apostolo:
Abbreviated transcription (Latin):
te sibi libertatis fuit: triumpban
tem post currum sequutus est.
N euius comicus utice morit᷑. pulsꝰ
roma factione nobiliũ. ac maxi¬
me mecelli. Plau̾tus romȩ morit᷑.
qui ꝓpt̃ annone difficultatem
ad molas manuarias pistori se lo¬
cauerat: ibiq quotiens ab oꝑeua
casset. sebere fabłas solitꝰ ac uen
¶ dere.

Expanded text:
tae sibi libtae sibi libtem post currum secutus est. Nevius comicus Uticae moritur, pulsus Roma factione nobilium, ac maxime Metelli. Plautus Romae moritur. Qui propter annonae difficultatem ad molas manuarias pistori se locaverat. Ubi quoties ab opere vacasset, scribere fabulas solitus erat ac vendere.
Abbreviated transcription (Latin):
gus copiarũ molib gestũ mag¬
nis militum uirib consumma¬
tum: romanis uictoriam ꝯtulit.
Octoginta ibi elephanti ł capti ł
occisi sunt: kartaginensiũ ĩterfe¬
cta sunt uiginti milia .d. Hanni¬
bal & omnia ante prelium &e in
prelio exꝑtus. cum paucis hocẽ
uir iiii. equitibus inter. tu¬
multum elapsus. ad rumetũ con¬
fugit. postea karchaginem post
sex & triginta annos quam inde
paruus cum patre exierat uenit:
consultantibq senatui nullam
ẽẽ residuã spem nisi in pxcendã
pacem ꝑsuasit. Gaiocornelio len¬
tulo. puiblio. elio p eto consulib
karchaginiensib pax ꝑscipio¬
nem uoluntate senatus popłiq
concessa ẽ. Naues tam̃ plus
quam quingente in altum ꝓ¬
ductȩ. in conspectu ciuitatisin¬
cense sunt. Scipio iã tunc cogno¬
mento affricanus. triumphans
urbem ingressusẽ. quẽ teren¬
tius qui postea comicus ex no¬
bilib karchaginiensiũ capti¬
uis pilleatus. quod insigne indul¬

Expanded text:
gnis copiarum molibus gestum, maggnis copiarum molibus gestum, magnis militum viribus consummatum, Romanis victoriam contulit. Octoginta ibi elephanti vel capti vel occisi sunt, Carthaginiensium interfecta sunt viginti millia quingenti, Annibal omnia et ante praelium et in praelio expertus, cum paucis, hoc est, vix quatuor equitibus, inter tumultum elapsus, Adrumetum confugit. postea Carthaginem post sex et triginta annos, quam inde paruus cum patre exierat, uenit consultantique senatui nullam esse residuam spem nisi in petenda pace persuasit. C. Cornelio Lentulo P. Aelie Paeto consulibus Carthaginiensibus pax per Scipionem uoluntate senatus populique concessa est. naues tamen plus quam quingentae in altum productae in conspectu ciuitatis incensae sunt. Scipio, iam tum cognomento Africanus, triumphans Vrbem ingressus est; quem Terentius, qui postea comicus, ex nobilibus Carthaginiensium captiuis pilleatus — quod insigne indul
Abbreviated transcription (Latin):
masinissa ceꝑunt. Cetera multi¬
tudo cirtam confrigit: quam
masinissa oppugnatã in dediti¬
onem recepit. Sifacem ad scipio¬
quem scipio cumingentib spo¬
liis. plurimisq captiuis. ꝑ ducen¬
dum lelio tradidit. Hannibal
redire in affricã iussus ut fessis
karthaginiensib subueniret. flenᷤᷤ
reliquit italiam: omnib itabici
generis militib qui sequi nol¬
sent int̾fectis. Cui ad asfricanũ
utus ꝓpinquanti. iussus quidã
enauticis ascendere in arborẽ
nauis. atq inde speculari. quã
regionem teneret: sepulchrũm
dirutũ se prospexisse respondit.¬
Hannibal abominatus dictũ.
deflexo cursu adlepũ oppidũ
copias exposuit. qui continuo
refecta multitudine karthagi¬
nemuenit. deinde colloquiũ
scipionis petiit. Ubi cum se
diu attoniti admiratione mu
tua duo clarissimi duces sus¬
pexissent: infecto pacis negotio.
p̃hũ consertum ẽ. Quod dui mag¬
nis ducum artib dispositũ. ma¬

Expanded text:
Masinissa ceperunt, cetera multiMasinissa ceperunt, cetera multitudo Cirtam confugit, quam Masinissa oppugnatam in deditionem recepit, Syphacem ad Scipioquem Scipio cum ingentibus spoliis plurimisque captiuis perducendum Laelio tradidit. Hannibal redire in Africam iussus, ut fessis Carthaginiensibus subueniret, flens reliquit italiam omnibus Italici generis militibus qui sequi nollent interfectis. cui ad Africanum litus propinquanti iussus quidam e nauticis ascendere in arborem nauis atque inde speculari, quam regionem teneret, sepulchrum dirutum se prospexisse respondit; abominatus dictum Hannibal deflexo cursu ad Leptim oppidum copias exposuit. qui continuo refecta multitudine Carthaginem uenit, deinde conloquium Scipionis petiit. ubi cum se diu attoniti admirattua duo clarissimi duces suspexissent, infecto pacis negotio praelium consertum est: quod diu magnis ducum artibus dispositum, ma