comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talis ⁊ passibilis fuit qui tñ ex beneficio crea¬
toris p̃cedente. ⁊ pͥo studio sub sequente facere
p otuiss uit nec moreretur. nec iniuta corrus¬
tionẽ pat̾etitr. Quia gͦ naturam homo passi¬
biben hũit ẽc passionem ei custodia neccĩa

Expanded text:
talis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem c
Abbreviated transcription (Latin):
confirmaret᷑. Sic̃ gͦ inmortalem non dm̃s
pͥmũ hominẽ suisse ance pecc̃m ut oĩto mo¬
ti non posset: sic ÷ nequaquã in passibilẽ
fuisse cred̾e debemus. quasi nicħ om̃ino pa¬
ti. potuiss. quia naturam iupassibilem
hũit. s tñ si nion peccass sicut ñ mortuus
ita ⁊̃ siue ad molestͥam uoluntatis inm̃te.
siue ad coruptionem integritatis in corꝑe
passus om̃ino aliquid non fuiss. Nam qͦd
pͥmus ille horno non ẜ qͣlitatem corporis
terreni s ex bñficio uitalis edulũ ñ mori
eum ab eͦdem lignoᷤ iectum ne uitam ipam
ꝑpetuam conseruare poss testatur dicens.
Rice adã quasi unus ex nob̾ factus ÷ sciens
bontum ⁊ malum. Nunc g̃ ne forte mit¬
tat manum suam & sumat ⁊̃ deligno ui¬
te ⁊ ruuat in eĩnum. eiecit dñs d̾s adam de
ligni brneficio hoc habiturus si semꝑuu̾et.
Sic itaq pͥmꝰ homo ance pect̾m natura mor¬

Expanded text:
confirmaretur. Sicut ergo immortalem non dicimus confirmaretur. Sicut ergo immortalem non dicimus primum hominem fuisse ante peccatum ut mori omnino non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et vivat in aeternum: ejecit Dominus Deus Adam de ligni beneficio hoc habiturus, si semper viveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mor
Abbreviated transcription (Latin):
potuit mori. Sic̃ enĩ in illo pͥmo stacu
hũit posse pectare ⁊ posse ñ peccare qm̃
statu ht̃ posse mori ⁊ ñ posse non mori. sic̃ z
Moriendi necessitos qͣm diu ad⁊ uita pec¬
candi necessitos qͣndiu ab ÷ gĩ Inc̾tio statu
habebit posse uon mori ⁊ ñ pose mori. sic̃
ad huno statum ꝑtinet. ⁊ moriendi ⁊ peccari
qr si gr̃a non adeẽt. i n alt̾o mouendi in alt̾o
peceandi nature posũbilitas non deẽet. Si gͦ
ułtima inmortalitas ex gta erit uͥ moriendi.
posuibilitas non erit qͣntomagis pͥma inmor¬
talitas ex nͣ non fuit ubi mouendi possibili¬
tas fuit: o pͥmus homo ante pecc̾m in mor¬
tał fuit qm̃ in corpore eiꝰ corruptio ⁊ iufirmi
bor quib corꝑalẽ uitom nutͥte ⁊ sustentare
debuit: spctialem in ligno uite medicinã
acceꝑat: qua eandem iutum cont᷑ mortis de¬
fectum sanam atq incorruptam potuit.
conseruare. donec ad ueram in mortalitatẽ
ubi rmmori non posset tnsfẽret᷑ ⁊ tͣnslatus

Expanded text:
ortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia statu habet posse mori et non posse non mori, sicut eMoriendi necessitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut ad hunc statum pertinet  si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immortalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad veram immortalitatem ubi jam mori non posset, transferretur, et translatus
Abbreviated transcription (Latin):
piritalis potestas inclero ordinatur
hũs gradus ⁊ oidines dignitatum diffe¬
rentes. Pͥmuini singnaculũ cłici ẽ onona qua sig¬
natur ad paitem sortis minist̾ũ duum cui secture
regnare ÷. Coroua quippe regale decus significat
inmodum corone tondetur. Et ipsa capitis sum¬
mitas de suꝑnudatur ⁊ reuelatur ut ꝑhoc decͦ.
untelligi quia ad regiam uxͦ potestatem assutr-
nuncius eiꝰ ÷ ad popłm. ⁊ ondent᷑ ⁊̃ capilli capitis us
ꝙ aꝑtionem ⁊ reuelationem seusuum .i. occłorum
zaurium. ut eum abaudiendo ⁊ intelligendo ũ¬
bo d̾i t̾renoꝵ occupatio que ꝑcapilliͦs signafica¬
tur non unpediat. post quam autẽ cłicus fc̃s ÷
debet de inceps destipendiũs eccle sustentar:
subtutela ⁊ custodia spiritalium magistrorum
scĩa diuina ⁊ eccłiastica disciplina erudiri. qua¬
tinus ad sacros ordines ministerũ diuini cu m
raicio poposcerir digne possit acced̾e. Nemo ad
clerum sumendus ⁊ nisi subtitulo certo. Qui

Expanded text:
piritualis potestas in clero ordinatur habens gradus et ordines dignitatum differentes. Primum signaculum clerici est corona, qua signatur ad partem sortis ministerii divini; cui servire regnare est. Corona quippe regale decus significat.in modum coronae tondetur, et ipsa capitis summitas desuper nudatur et revelatur, ut per hoc detur intelligi, quod ad regiam in Christo potestatem assumitununtius ejus est ad populum. Tondentur etiam capilli capitis usque ad apertionem et revelationem sensuum, id est oculorum et aurium ut eum ab audiendo et intelligendo verba Dei, terrenorum occupatio, quae per capillos significantur, non impediat. Postquam autem clericus factus est debet deinceps de stipendiis Ecclesiae sustentari, et sub tutela et custodia spiritualium magistrorum, scientia divina et ecclesiastica disciplina erudiri, quatenus ad sacros ordines ministerii divini cum ratio poposcerit digne possit accedere. Nemo ad clerum assumendus est, nisi sub titulo certo. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentia scd̾m tenorem leguin ⁊ debitum u¬
tis t̾̃reni ex̾ctat. sictñ ut ⁊ ipsum qd potestatẽ
ht̃ a pͥncipe c̾reuo se hr̃e agnoscat ⁊ ipsas possessio¬
nes non quam ita regia potestate elongari
posse intelligat. quin sirõ postulauerit ⁊ ne¬
cessitas. ⁊ illis ipsa potestas debeat pattociniũ
⁊ ili ipse possessiones debeant necesfitate obse¬
quium. Sicut enũ regi potestas patrocinium.
qd̾ deb ⁊ alt̃ non pot̃ dare. sic iꝑsa possessio ⁊̃
abeccłiasticis ꝑsonis obtenta obsequiũ quod
regie potestati ꝓpatrocinio debetur uire ne¬
gare non pot̃. Sicut scriptum ÷. beddite
que suut cesaris cesari.⁊ q. s. d.d.

Expanded text:
debitum juris terreni exerceat. Sic tamen ut et ipsum quod potestatem habet a principe terreno se habere agnoscat; et ipsas possessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate obsequium. Sicut enim regia potestas patrocinium quod debet alteri non potest dare; sic ipsa possessio etiam ab ecclesiasticis personis obtenta, obsequium quod regiae potestati pro patrocinio debetur jure negare non potest. Sicut scriptum est: Reddite quae su
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnib dieb reuecenctam non exib̾et. qñ
his parcendum ÷ quib ꝓculpis suis suppli¬
cia debentur. his gͥ modis sclaris pocestas iꝰti¬
ciam exercere deb. legum instituta sequens.⁊
nicb p̃t̃ iusticiam ⁊ u̾itatem approbans in ui¬
dicando. Scl̃aris autem potestas cap̃ ht̃ regemi
siue imꝑatorem ab illo ꝑsub̾tas potestates du¬
ces ⁊ comites ⁊ p̾fectos ⁊ magistratus alios doscẽ¬
dens qui tñ om̃s a pͥma potestate austorita¬
tem sumunt ineo qd sub̾tis p̃ lati existunt
aret autempotestas scłaris ornam̃ta
quedam dignitas sue quib excellentia oidi¬
nis ostend̾r. ⁊ sacͣmentum minist̾ii siguratur. Anu¬
lus fidem aruulla bonam oꝑationem: sceptrũ
iusticiam. gladuis uindictam. purpura ceueren¬
tiam. diadenia głam signat. & ħ quidem de secu-¬

Expanded text:
solemnibus diebus reverentiam non exhiberet, quando et solemnibus diebus reverentiam non exhiberet, quando et his parcendum est quibus pro culpis suis supplicia debentur. His igitur modis secularis potestas justitiam exercere debet, legum instituta sequens, et nihil praeter justitiam et veritatem approbans in judicando. Saecularis autem potestas caput habet regem sive imperatorem ab illo per subjectas potestates duces, et comites et praefectos, et magistratus alios; descendens qui tamen omnes a prima potestate auctoritatem sumunt in eo quod subjectis praelati existunt.s regiis. Habet autem potestas saecularis ornamenta quaedam dignitatis suae, quibus et excellentia ordinis ostenditur, et sacramentum ministerii figuratur. Annulus fidem, armilla bonam operationem, sceptrum justitiam, gladius vindictam, purpura reverentiam, diadema gloriam designat. Et haec quidem in
Abbreviated transcription (Latin):
cum ⁊ ẜ tempꝰ. Nan quod aliquo mͦ licet non-
statun oĩmͦ licet. ⁊ ipsa iusticia nisi iuste exibi¬
minatur. Scd̾m ꝑsonam aliquid licet ⁊aliꝗͥ
non licet quẽãdmodum scłari iudici inꝑsonã
laicam sipeccau̾it manũ mit̾e licet incłicũ
nõ licet. Scd̾m causam iusticia de t̾murat᷑. ut
uidelicet negocia scłaria a potestate t̾rena spi¬
ritalia uͦ ⁊ eccłiastica a spiritali potestate exa¬
minentur. Scd̾m modum siue mensuram ius¬
ticia det̾ininatur. cum uidelicet qułlibet cul¬
pa congrua ⁊ sibi conuenienti pena multatur.
ut nec pͥuatus amor inuindicto equitatis aliqͥd
ꝑsonam manum muteret. ẜ causam. si ece le¬
siastica nogocia exanimanda susciꝑet scd̃m
mensuram. si mendatium ł maledictum sus-¬
pendio puniret. ẜ locum silo ca sacra uiolare
p̃sumeret. ⁊ confugientib ad illa ⁊̃ reis ⁊ ꝓsuis
sccłib condempnandis in ordinate molentiam
inferre temptaret. S̃ cd̾m tempus. si sacris ⁊

Expanded text:
um tempus. Nam quod aliquo modo licet, non statim omni modo licet, et ipsa justitia nisi juste exhibiminatur. Secundum personam aliquid licet; et aliquid non licet, quemadmodum saeculari judici in personam laicam si peccaverit manum mittere licet, in clericum non licet. Secundum causam justitia determinatur, ut videlicet negotia saecularia a potestate terrena; spiritualia vero et ecclesiastica a spirituali potestate examinentur. Secundum modum sive mensuram justitia determinatur, cum videlicet quaelibet culpa congrua et sibi convenienti poena multatur, ut nec privatus amor in vindicta aequitatis aliquid personam manum mitteret. Secundum causam, si ecclesiastica negotia examinanda susciperet. Secundum mensuram, si mendacium vel maledictum suspendio puniret. Secundum locum, si loca sacra violare praesumeret; et confugientibus ad illa etiam reis et pro suis sceleribus condemnandis inordinate violentiam inferre tentaret. Secundum tempus si sacris et
Abbreviated transcription (Latin):
non ĩo p̾sidet ut t̾rene in suo iuire p̃iudicium
faciat situr ipsa t̾rena potestas qd̵ sp̾itali debet᷑
ceduntur. Hi quidem qui largiores sunt muñis
hoc solum conced̾e possunt meis qͦd̃ possident.
quia nec subti id qd̾ suis suꝑib debetur ad aliã
possunt trasferre potestatem. nec p̃lati in his
que iuste a subtis possidentur alienos possessio¬
sumant. Notandum tñ qd pͥncipes t̾ren in
t̾̃renis possessionib quas ł in sub̾tis ł sine sub¬
lectis possident eccłie aliquando concedunt so¬
ldan utilitatem. aliqñ ⁊utilitatẽ. ⁊ potestatẽ.
Utilitatem sine potestate concedunt qñ fructũ
quidem possessionis ad usum eccl̃ie tͣnfferti
discernunt. s potestatem iusticie ex̾ende in ip¬
sapossessione ad cius dicionem transirt non ꝑ¬
mittunt. Aliq̃n ⁊ utilitatem ⁊potestatem si

Expanded text:
non ideo praesidet ut terrenae in suo jure praejudicium non ideo praesidet ut terrenae in suo jure praejudicium faciat, sicut ipsa terrena potestas quod spirituali debetur, ceduntur, ii quidem largitores sunt muneris, hoc solum concedere possunt in ea quod possident; quia nec subjecti id quod suis superioribus debetur ad aliam possunt transferre potestatem, nec praelati in his quae juste a subjectis possidentur alienos possessosumant. Notandum tamen quod principes terreni in terrenis possessionibus quas vel in subjectis, vel sine subjectis possident, Ecclesiae aliquando concedunt solam utilitatem; aliquando et utilitatem et potestatem. Utilitatem sine potestate concedunt, quando fructum quidem possessionis ad usum Ecclesiae transferri decernunt; sed potestatem justitiae exercendae in ipsa possessione ad ejus jurisdictionem transire non permittunt. Aliquando et potestatem et
Abbreviated transcription (Latin):
Adt̃renam uitam spectant sub̾ta sunt t̾re¬
ne potestati. Hec audem oĩa duplicit̃ ꝑtinẽt
Adius t̾rene potestatis ut udelicet ipsa t̾re
fendat. Sicut autẽ p̾latoꝵ debitum ÷ sub¬
iectis possidenda iuste dispensare. ⁊ eos contͣ
in iusticiam defend̾e. sic subtoꝵ debitum ⁊ ẜ¬
instituta legum ⁊ iõnabiles consuetudines p̃-¬
latis ⁊ inse ⁊ in suis secuitrum exib̾e. Est aũt
seruitium aliud de t̾minatũ sic̃ census ꝙ tri¬
butum que anuuatim soluunt. aliud fortui¬
tum qd̃ uidelicet ꝓculpis ex casu accidentib
engitur. Quod ⁊ipsum licet legib ẜ mensu
accid̾it culpa ꝓ qua soluendum ÷. Hec ÷ gͦ dis¬
cretio t̾rene potestatis ut sciatur quid prelati
sub̃tis ł quid sicb̃ti p̾latis exibe debent. pro
ipsa t̾ra ł t̾rena sub̃a circa quam utrimq de¬
testatis. Sic eñi tõnabile ÷ ⁊ bonum. quia d̾s
ñr pacis amator ÷. ⁊ nich in oidi natum appro¬
bare pot̃ u̾a iusticia. Spititał siquid̃ potestas

Expanded text:
ctant subjecta sunt terrenae potestati. Haec autem omnia dupliciter pertinent ad jus terrenae potestatis, ut videlicet ipsa terrefendat. Sicut autem praelatorum debitum est subjectis possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendeinstituta legum et rationabiles consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud fortuitum quod videlicet pro culpis ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet secundum mensuracciderit culpa pro qua persolvendum est. Haec ergo est discretio terrenae potestatis, ut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod subjecti praelatis exhibere debent pro ipsa terra vel terrena substantia circa quam utrique detestatis. Sic enim rationabile est et bonum; quia Deus noster pacis amator est, et nihil inordinatum approbare potest vera justitia. Spiritualis siquidem potestas
Abbreviated transcription (Latin):
aĩe exquib si rõne ñ reftenent᷑: peccã .i. actꝰ in¬
usticie: oriunt᷑. Qñ ã temptanti uicio ꝯsensus
ex torruptione oriens ꝑ ꝯsensũ actus iniquitati.
na in qͣnt̃ abactu iniqͥtatis co hibetur. Cum ꝯ¬
sensu uͭ nitium culpa fit uͥ in qͣnt̾ uitium ÷
malũ ÷ in qͣntũ ÷ uoluntariũ ÷ pena dignii:¬

Expanded text:
ae, ex quibus, si ratione non refrenentur peccata, modo actus injustitiae oriuntur. Ante autem tentanti vitio consensus ex corruptione oriens per consensum est actus iniquitatis.na, in quantum ab actu iniquitatis cohibetur. Cum consensu vero vitium culpa fit, ut in quantum vitium est, malum est; in quantum voluntaria est, poena dign
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quodã dispensatiõis pͥncipio mẽs in semr⁊ ip̃a
subũtitur. auaricia ÷ inmod̾atus appetitus
hũdi. Gula ÷ in mod̾atus appetitꝰ edendi. lux¬
urra ÷ ꝯcupiscentia exꝑiende uoluptatis ii¬
foris. intus ÷ suꝑbia foris iactantia. Suꝑbia
tnelatione corde lactantia inostentatione
oꝑis. Suꝑia in eo quod s̃ placet: alienũ testi¬
monum despic̃. Iactantia ã ũ mag̃ s placeat.
alienũ cestimoniũ reqͥrit. ꝓpt̾ea iastantia ꝑ le¬
uitatem blandam se sinulat. Suꝑbia uͦ intu¬
moi crudelem demonstrat. Suꝑbia em̃ tim̃
uult. iactantia amari. ⁊ uttaq tã ineo qͦd
appet̃ sͥ placens ꝑu̾se diũso lic mͦ inordina¬
te ꝯuincitur głari. Si quis gͥ suꝑbiam ⁊ iac¬
tantram. sub urio ꝯputaũit m̃bro: seꝑtem
inueniet uicia capitalia. dequib peccã oĩa¬
i. actus imqͥtatis ⁊ iniusticie oꝑa ounicoint¬
Peccata autẽ alia uenialia. alia łͥminalia dñr ue¬

Expanded text:
o mens in semetipsa subvertitur. Avaritia est immoderatus appetitus habendi; gula immoderatus appetitus edendi; luxuria est concupiscentia experiendae voluptatis niforis. Intus est superbia, foris jactantia. Superbia in elatione cordis; jactantia in ostensione operis. Superbia, in eo quod sibi placet, alienum testimonium despicialienum testimonium requirit. Propterea jactantia per levitatem blandem se simulat, superbia vera in tumore crudelem demonstrat. Superbia enim timeri vult, jactantia amari; et utraque tamen in eo quod appetit sibi placens perverse, diverso licet modo inordinate convincitur gloriari. Si quis igitur superbiam et jactantiam sub uno computaverit membro, septem invenit vitia capitalia, de quibus peccata omnia, actus iniquitatis et injustitiae opera oriuntPeccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
adiẽ. qͣntũ iꝑm qui intus oꝑatur mot̾ uolũ¬
tatis admaliciam accend̾. Sic gͦ uicia origo
pecc̃on s̃ exquib mascunt᷑ oꝑa miqͥtatis. q̃ q¬
sic̃ dictũ: absq ꝯsensu penam hñt. quia
corruptio st̃ c̃ ꝯsensuaũ culpam. qi uolũ ta¬
ria s̃. in qͣnt̃ enĩ originalia st̃. pena in ipsis
ex̃tet᷑. In quant̃ uoluntari s̃ pena ipsis debetur.

Expanded text:
adjicit quantun ipsum qui intus operatur, motum voluntatis ad malitiam accendit. Sic ergo vitia origo peccatorum sunt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis. Qabent, quia corruptio sunt; cum consensu autem culpam, quia voluntaria sunt. In quantum enim originalia sunt, poena in ipsis exercetur; in quantum voluntaria, poena ipsis debetur.
Abbreviated transcription (Latin):
dota. uͥtutes sanitates: beatitudines gaudia.ꝑ
dona eñi sp̃s sci uitia sanant᷑. santas uicioꝵ ĩ¬
tegritas ÷ nurtuctim sanꝰ oꝑatur oꝑans remune¬
ratur. Sic pꝰ uirtuces oꝑabona: secunt᷑.⁊ exuit
tutib oꝑa ip̃a oriunt᷑. sexoꝑa mĩe i euuãgłio

Expanded text:
dota, virtutes sanitates, beatitudines gaudia, per dona enim Spiritus sancti vitia sanantur. Sanitas vitiorum integritas est virtutum. Sanus operatur, operans remuneratur. Sic post virtutes opera bona sequuntur, et ex virtutibus opera ipsa oriuntur. Sex opera miserico
Abbreviated transcription (Latin):
lat. auintum fiagellat̃ eicit. Sext̃ iectum̃
seducit. Septimũ: seductum suituti subic̃.
Suꝑbia aufert hõĩ d̾m. In uidia ꝓximũ. Ira se¬
ip̃m. accidiam fiagellat spoliatum. auarica
flagellat eiõ. Gulam se ductum seruituti su
bicit. Aĩa rõnat̃ in sanitate sita uas ÷ solidũ
⁊ iutegrum. nullam hñs corruptionẽ. quã
uitia uenientia ui eã hoc mͦ uiciant. ⁊ corrũ¬
punt. ꝑsuꝑbiam inflatur. ꝑ inuidiã a tescit.
ꝑiram crepat. ꝑ accidiã frang̾t̃. ꝑauariciam dis¬
ꝑͥgitur. ꝑgulam inficit᷑ ꝑluxuriam ꝯculcat᷑.
ꝑ uilutũ redigitur. suꝑbia ⁊ amor ꝓͥe excellen¬
tie. iniudia odiũ felicittitis alienie. Ira ⁊ irtõ¬
nabił ꝑturbatio m̃tis. Accidiam ⁊ ex ꝯfusiõe

Expanded text:
iatum; quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum seducit, septimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum, acidia flagellat spoliatum, avaritia flagellatum ejicit; gulabjicit. Anima rationalis in sanitate sua, vas est solidum et integrum nullam habens corruptionem; quam vitia venientia in eam hoc modo vitiant et corrumpunt: per superbiam inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per acidiam frangitur, per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur, per luxuriam concuicatur, et in lutum redigitur. Superbia est amor propriae excellentiae. Invidia odium felicitatis alienae. Ira irrationabilis perturbatio menti
Abbreviated transcription (Latin):
lumen dictassem pͥus hoc nc̃ ad sacłam eruditio so¬
nem q̃ in allegoria ÷ intro ducendis p̃paraui in qͦ¬
qͣsi fundam̃to qͦdam ꝯgnitionis fidei aium stabi¬
liant. ut cet̾a qͦ ł legendo ł audiendo sr̃ edificare
potuer int in concussa ꝑmaneãt. hanc.it. quasi
b̾uẽ quandã sũmã oĩum inunam seriẽ conpegi
Ut animꝰ legentis aliquid̃ certum haberet cui in cen¬
uolumina ⁊ lectionum diuoritia sine ordinẽ & di¬

Expanded text:
prius dictassem, hoc nunc ad secundam eruditionem quae in allegoria est introducendis praeparavi; in quo, si fundamento quodam cognitionis fidei animum stabiliant, ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intenvolumina et lectionum divortia sine ordine et di
Abbreviated transcription (Latin):
uolente muliere. uoueret continentiam:
aut subtus sñ ꝯsilio ⁊ licentia p̃lati mnordi¬
nattm ꝓpoñet abstinentiam eiꝰ modi uota
qr ianifeste stulta eẽt: cenenda oĩno nõ
ẽẽnt. Quibonum qͦi cumq uouet si pea il¬
lud aut implere ũ potuerit : aut ꝓmaiori
bono ꝑficiendo implere ñ uoluerit: pot̾it
ẜ licentiam illoꝵ quib dispensatio ineum
ciedita ÷. uotum eiꝰ aut laxari aut mudari:
ita ut in eiꝰ atbitrio ñ ꝯstet ł hoc dututt̃e.
quod facielum uouit: ł aliud ꝓeo facere

Expanded text:
ntiam, aut subjectus sine consilio et licentia praelati sui inordinatam proponeret abstinentiam, hujusmodi vota quia manifeste stulta essent; tenenda omnino non essent. Qui bonum quodcunque vovet si postea illud aut implere non potuerit, aut pro majori bono perficiendo implere noluerit; poterit secundum licentiam eorum quibus dispensatio in eum credita est, votum ejus aut laxari aut mutari, ita ut in ejus arbitrio non constet vel hoc dimittere quod faciendum vovit, vel aliud pro eo facere
Abbreviated transcription (Latin):
falsitatem testimoniũ ueritatis irreuerenter
usurpattir. Qni uid̾it alium falsum uirare
uolentem. particeps peccati efficitur si ꝯsen¬
tit ⁊ si ñ quantum pot̃ salua ueritate. ne
malum ꝑficiatur contͣclicendo. ⁊ ammonendo
mus: ne forte uideamur uelle ꝓximum
nitio peccantib adhibenda ÷ lͥi negantibꝰ
testimoniũ ꝯuicens ad duci non pͥocest:¬
taria sponsio aĩ. Quis quis deo uotũ
uou̾et: reddere debet quod uouet iuxta il¬
lud ꝓpħe. Uouete ⁊ reddite dñe. Dicit autẽ
scriptura uoca stultoꝵ ftangenda sunt:

Expanded text:
falsitatem testimonium veritatis irreverenter usurpatur. Qui viderit alium falsum jurare volentem, particeps peccati efficitur si consentit: et si non quantum potest salva veritate ne malum perficiatur contradicendo et admonendo mus, ne forte videamur nolle proximum nitio peccantibus adhibenda est ubi negantibus testimonium convincens adduci non potesttaria sponsio animi. Quisquis Deo votum vovet, reddere debet quod vovet, juxta illud Prophetae: Vovete et reddite Domino . Dicit autem Scri
Abbreviated transcription (Latin):
eas hñs qui eccłie deseruiunt rõnabilit̾ distͥ¬
buant. Exquib siquid forte aliq̃n ad stentatio¬
irtm eoꝵ qui ineccłiasticis officiis ñ de seruiu̾t
s tñ insecreto dnuno seruitio mancipiati sũt
accõmodatur indulgentia ÷ ñ debitum ita
tm̃ ut hoc ip̃m de nortione sit pauꝑum. non
de sustentatione cłicoꝵ. In eo enim ꝗͣ minist᷑
debet᷑ dignus ÷ oꝑarlus morcede sua. nec bñ
sustentat egentem. qui fraudat seruientem.

Expanded text:
eas iis qui Ecclesiae deserviunt rationabiliter distrieas iis qui Ecclesiae deserviunt rationabiliter distribuant, ex quibus si quid forte aliquando ad sustentationem eorum, qui in ecclesiasticis officiis non deserviunt, sed tamen in secreta divino servitio mancipati sunt, accommodatur, indulgentia est non debitum, ita tamen ut hoc ipsum de portione sit pauperum, non de sustentatione clericorum. In eo enim quod ministro debetur, dignus est operarius mercede sua, nec bene sustentat egentem, qui fraudat servientem.
Abbreviated transcription (Latin):
sine donacione transire. Cec̾̃a corꝑalia q̃ suie
int̃ris siue inpecunta eccłia possidet quã¬
diu quid̃ abilla licite possident᷑ auferri sñ
possessionem tͣnsire possunt. Sit᷑ gͦ rapina.
⁊ ⁊iuolentia eiꝰm᷑i bona hõi iuste possidũ¬
ti tolłi. sic sacͥlegum ÷ ⁊ plusꝗͣ rapina ista
eccłie iuste possidenti auferre. Decimas dũ
qͦ qͦ mͦ usurpare aut retiñe sñ sacͥlegũ cul¬
pa ñ possunt nͥ hũ soli ad qͦꝵ sꝰtentationẽ
dnuna institucione ordiate st̃. ħ gͥ diffra¬
⁊ int̃ detimas ⁊ eitas ecclie possestio nẽs
ꝙ. decune ⁊ institutione ⁊ possessione ad sac᷑ ꝑtr¬
nent cet̾e autẽ possessiones eccłiastice adsacra
ꝑtinent sola possessione. Alie gͦ possessiones
eccłie ad alienos possessores sñ ꝯmutatione rõna¬
bili transferri ñ possũt. decime ã ab alienis oĩo
ferantur. Decimarũ aũ ⁊ cet̾ar̾ possessionum.
eccłiasticarũ ep̃i dispensatores eẽ. debent. ut

Expanded text:
e donatione transire. Caetera corporalia quae sive in terris sive in pecunia Ecclesia possidet, quandiu quidem ab illa licite possidentur, auferri sipossessionem transire possunt. Sicut ergo rapina est et violentia ejusmodi bona homini juste possidenti tollere, sic sacrilegium est et plusquam rapina ista Ecclesiae juste possidenti auferre. Decimas autem quoquo modo usurpare aut retinere sine sacrilegii culpa non possunt, nisi soli ad quorum sustentationem divina institutione ordinatae s inter decimas et caeteras Ecclesiae possessiones, quod decimae et institutione et possessione ad sacra pertinent; caeterae autem possessiones ecclesiasticae ad sacra pertinent sola possessione. Aliae ergo possessiones Ecclesiae ad alienos possessores sine commutatione rationabili transferri non possunt. Decimae autem ab alienis omnino ferantur. Decimarum autem et caeterarum possessionum ecclesiasticarum episcopi dispensatores esse debent, ut
Abbreviated transcription (Latin):
de sc̃o aufert saclegium facit. qui uͦ ip̃a scã te¬
merare audet abhominationẽ ꝯmittit. eiꝰ mͦi¬
possidet insub̾a t̾rena siue in pecunia suie in
t̃ra. marime indecimis q̃ ab mnitio ł ita ĩstitu¬
te st̃ ut mĩꝗͣ aminisfi̾o diuino suit illor qui
deo seruunt ⁊ ministĩo diuino de putati s̃
nsu sñ peccõ abalienari potuissent. he quid̃
in pͥncipio ob formam sacm̃ti mag̃ institu¬
te uidentur. pꝰea autẽ sub lege scͥpta ⁊ gr̃a¬

Expanded text:
anctum de sancto aufert, sacrilegium facit. Qui vero ipsa sancta temerare audet, abominationem committit. Ejusmpossidet in substantia terrena, sive in pecunia sive in terra, maxime in decimis, quae ab initio ita institutae sunt, ut nunquam a ministerio divino sive illorum qui Deo serviunt et ministerio divino deputati sunt usu sine peccato abalienari potuissent. Hae quidem in principio ob formam sacramenti magis institutae videntur. Postea autem sub lege scripta
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ dilectionem: ñ simila qͥ signa pͥorst
s de monstrationes tm̃. ⁊ significationes aꝓba¬
tionis ⁊ cõplaciti in eo quod bonum sit.⁊ non
ueo quod ẽẽ bonum sit siue bonum ip̃m siue
malum sit. Et iõ signant ip̃a ñ hoc quidẽ
quid insũma sit uoluntate ut fiat. s quid in
complacito ⁊ aꝓbatione sit. si fiat ꝙ tñ utr̃q

Expanded text:
dilectionem; et non similia quidem signa prioribus, sed demonstrationes tantum et significationes approbationis et complaciti in eo quod bonum sit; et non in eo quid esse bonum sit, sive bonum ipsum sive malum sit. Et ideo significant ipsa non hoc quidem quod in summa sit voluntate, ut fiat, sed quid in complacito et approbatione sit si fiat; et t
Abbreviated transcription (Latin):
fcm̃i ÷ gm id bonũ ÷ quia fc̾m ⁊. ⁊ uult ip̃e qͣd
bouum ÷. Et constat oĩps uoluntas eĩ certa
⁊ firma in bñplacito suo aꝓbans bona. ⁊ ꝑmit¬
tens mala ꝓpt᷑ bona. que nec pot̃ impediri ut
non fiat. quod in ipsa ⁊ neq in firmari aliqͣn
ut fiat. quod in ipsa non est. bonũ ñ sit
Quod oꝑatio ⁊ epmissio di signa surte aui¬

Expanded text:
iam id bonum est quod factum est, et vult ipse quod bonum est. Et constat omnipotens voluntas ejus certa et firma in beneplacito suo, approbans bona et permittens mala propter bona, quae nec potest impediri ut non fiat quod in ipsa est, neque infirmari aliquando ut fiat quod in ipsa non est. CAP. XXIV. Quod operatio et permissio Dei signa sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
pletur: qm̃ non sua uoluntate ad mmplendã
d̾iuoluntatem diriguntur. s occulta ipsius
dispone qͣ aliud ñ possunt. ad implendam¬
eiꝰ uoluntatem ꝯducunt᷑. S dicis it̃m. Si as̃
uoluit ita ẽẽ totum ut fẽm ÷ qm̃ bonũ÷ ita

Expanded text:
pletur. Quoniam non sua voluntate ad implendam Dei voluntatem diriguntur, sed occulta ipsius dispositione qua aliud non possunt ad implendam voluntatem ejus conducuntur. Sed dicis iterum: Si Deus voluit ita esse totum ut factum est quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
tantum omne quantum est bonum pit¬
pcipit. Si ꝓpter se p̃cipit ad bonum enis
:quod p̃cipit: ⁊ bonum illi ÷ p̃cepti sui
implecio. S quomodo p̃cipit ꝓpt̾ se quiꝓ
fectu nou indiget in se. neq inbono alie¬
no adiuuari pot̃ qui melior eẽ non pot᷑:
Clamat hoc scͥptura ⁊ ꝑrosector mãdiati
inscͥptura ds̃ m̃s es cu: qm̃ bonor meor non
eges. gͦ ꝓp̃t se non p̾cigit ds̃ quod p̃cipio .s ꝑꝑ¬

Expanded text:
itpraecipit. Si propter se praecipit ad bonum ejus est quod praecipit, et bonum illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et perfector mandati in Scriptura: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Ergo propter se non p
Abbreviated transcription (Latin):
aqͦ inai bonum ÷ ⁊̃ cum illud alicui bonũ
non ÷: qm̃ in coto bonum ÷. Non debet aũt
ĩ cõpensatione minoris boni impediri. quod
maiꝰ ÷ bonum: ab eo qui optimꝰ ÷. Et dyamꝰ
qm̃ maiꝰ bonum ÷ eẽ. bonum ex malo ⁊ bono.
qͣm ex solo bono. ꝑmitti itaq mala debuert
num erat singłis. ⁊ ꝑmisit quod bonũ erst
uniu̾sis: qm̃ ⁊ maiꝰ erat bonum uniu̾sita.¬
tis quod impedite ñ debutt ⁊ ñ bonũ erat
quod malum erat alicui cus auctor ee non
potuit. Et iõ p̃cepit unicuq quod bonum

Expanded text:
etiam cum illud alicui bonum non est; quoniam in toto bonum est. Non debet autem in compensatione minoris boni impediri quod majus est bonum ab illo qui optimus est. Et diximus quod majus bonum est esse bonum ex malo et bono, quam ex solo bono. Permitti itaque mala debueruneus quod bonum erat singulis et permisit quod bonum erat universis. Quoniam et majus erat bonum universitatis quod impedire non debuit, et non bonum erat quod malum erat alicui, cujus auctor esse non potuit. Et ideo praecepit unicuique quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
mala. qm̃ scͥptuie. mnanfeste ostñdit. quia bo¬
num unũ ⁊ bonum. ip̃m aliĩs ÷ odoi uite inui¬
tam. aliis otlor mortis inmortẽ: qm̃ ex bono
malum. ⁊ exmalo bonũ. ⁊ bonum malis ad ma¬
lum ⁊ malũ bonis ad bonum.⁊ quod bonũ
in toto ⁊: maius ÷. qͣm quod ĩ parte ÷ solum.
Et hoc ꝓbatur in hunc modum. Om̃e enim
uniũsale bonũ. maius ÷ qͣm id ꝙ iuparte ꝯ¬
stat ⁊ qͦd ꝯducit magis ⁊ expedit mag̃ ipsum
m̃ito nominatur. Nunc autẽ ꝯgregemꝰ in
unum ⁊ colligamꝰ qͥ dicta st̃ qm̃ impletio oĩs
⁊ alicui bonum ÷ maius bonum ÷ quã qͦd
ꝑse solum ÷ ⁊ alicui non ÷ bonũ. ⁊ qͦd magis

Expanded text:
ostendit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est majus est quam quod in parte est solum: et hoc probatur in hunc modum. Omne enim universale bonum, majus est quam id quod in parte constat; et quod conducit magis et expedit, majus ipsum merito nominatur. Nunc autem congregemus in unum et colligamus quae dicta sunt, quoniam impletio omnis et alicui bonum est, majus est bonum quam quod per se solum est et alicui bonum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fc̃m ẽe quod fc̃m ÷ : Quate non potius p̃cepit
ut hoc fieret solum ꝙ ẽe. bonum erat.⁊ ut ħ
cepti ꝯsid̾ari oportet ⁊ ꝓhibitionis. ẜ¬
cundem modum. Omẽ en̾i p̃ceptũ ł ꝓhibit̾o
Aut ꝓpt̾ ip̃m fit cui fit aut ꝓpt̾ ip̃m aquo fit:
aut ꝓpt̃ aliũ ꝓ quo fit. Tota autẽ p̃cepti uti¬
litas. ⁊bonum suie m es quod faciendum ꝑ̃¬
cipit᷑ sine ineo quod cauendum mandat᷑.
ad eum solum refertur ꝓ quo fit p̃cepiũ. siue
idem sit. ille siue alius ab eo cui fit ł ab eo aqͦ
fit. ꝑlmis auccem mandecti. fructus ⁊ ⁊uaili¬
tas ⁊ ca ⁊⁊ bonum qͦd ꝯsequitur pꝰ ꝯsũmatio¬

Expanded text:
 factum esse quod factum est? Quare non potius praecepit ut hoc fieret solum quod esse bonum erat; et ut hoc cepti considerare oportet et prohibitionis, secundum eumdem modum. Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur pos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ quo sibi participatio nulla ÷. negsi
militudo sĩ his q̃ st̃ abipso. ⁊ que hñt
similitudinem cum ipso. Itaq uult
d̃s bonum. ⁊ ñ uult d̾s malum. ⁊ uult
õe bonum. ⁊ oe malũ ñ nult. ⁊ ħ totũ
suscipimus. ⁊ apbamꝰ. ⁊ dm̃s quia uerũ¬
diligit nͥ quod iuum ÷ neq odit nͥ quod
suũ ñ ⁊̃ ⁊ totum suum diligit. ⁊ odit co¬
tum ñ sium. Et ideo uoluit bonum
quod p̃cepit ⁊ ñ uoluit malũ qued ꝑmi¬
sit. quia suum fuit bonum. ⁊ deslio. ⁊
amieum sibi ⁊ suo. Et dilexit suum. ⁊ apꝑ¬
bauit ⁊ concu piuit a se zamaint insedesi¬
d̾io et̃no. ⁊ malum quod suũ nonfuit inse:
ĩmo quia uoluit bonũ qͦd p̃cepit.
quod noluit. ⁊ quod uoluit sẽm ni ⁊̃. qoã

Expanded text:
um quo sibi participatio nulla est, neque similitudo, sine his quae sunt ab ipso et quae habent similitudinem cum ipso. Itaque vult Deus bonum, et non vult Deus malum; et vult omne bonum, et omne malum non vult. Et hoc totum suscipimusdiligit nisi quod suum est, neque odit nisi quod suum non est; et totum suum diligit, et odit totum non suum. Et ideo voluit bonum quod praecepit, et non voluit malum quod permisit, quia suum sui bonum et de suo, et amicum sibi et de suo, et dilexit suum et approbavit, et concupivit ad se et amavit in se desiderio aeterno. Et malum quod suum non fuit in se imo quia voluit bonum quod praecepit, quod noluit et quod voluit
Abbreviated transcription (Latin):
illud enĩm sequi uecẽe ÷ quodbonũ ÷ zalicui.
bonum ⁊ quia maiꝰ oĩnobonum ÷ qͣm quod so¬
lum bonum ÷ ⁊ alicui bonum ñ ÷ Non enim
bonum ẽẽt quod bomim ñ ÷ ⁊ alicui bonũ÷:
nͥ ex eo ẽẽt qͦo boninn ÷ ⁊ alicui bonum ÷ Itaq
quod bonum ÷. qm̃ ip̃m bonum ÷. bonũ ñ ÷

Expanded text:
illud etiam sequi necesse est quod bonum est et alicui bonum est: quod majus omnino bonum est quam quod solum bonum est et alicui non bonum est. Non enim bonum esset quod bonum non est et alicui bonum est, nisi ex eo esset quod bonum est et alicui bonum est. Itaque quod bo
Abbreviated transcription (Latin):
bonuni erat.⁊ hoc uoluit. Tamen dicis
minꝰ hu̾it uoluntas eiꝰ ⁊ minꝰ adepta :
⁊minus impleta ⁊ in ꝑsc̾a reniansit. q
fc̃m uon: bonum qͦd uoluit. ⁊ qͦd noluit
malum fc̃m ÷. Non gͦ ꝯsid̾as qm̃ sic̃ malũ
non hc̃. quod fc̃m ÷ quod noluit:. ita u̾i bono
caret. quod scm̃ non ÷ quod uoluit. Quod¬

Expanded text:
bonum erat, et hoc voluit. Tamen dicis: minus habuit voluntas ejus et minus adepta est et minus impleta, et imperfecta remansit; quia factum non est bonum quod voluit; et quod noluit malum factum est. Non ergo consideras quod sicut malum non habet quod factum est quod noluit; ita neque bono caret, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ⁊. qm̃ non anꝓbãt illud ꝓrsus neq es¬
tunat bonini. s ꝯtͣrium iudicat sbono
malũ. ⁊ a suo alienũ. ⁊ ñ desid̾at illud
qͣsi ꝯueniens. ⁊ concordiam hñs cum eo
quod ipse ÷ ⁊ c̃ eo qͦd ab ip̃o ⁊̃ ⁊ cum eo qͦd
sibi simile ÷ s extͣn eum ⁊ longinquum.
⁊ in õi dissimilitudine ꝯstitutum. Et t̾n

Expanded text:
niam non approbat illud prorsus, neque existimat bonum; sed contrarium judicat sibi bono malum, et a suo alienum, et non desiderat illud quasi conveniens, et concordiam habens cum eo quod ipse est, et cum eo quod ab ipso est, et cum eo quod simile sibi est; sed extraneum et longinquum et in omni d
Abbreviated transcription (Latin):
Rd̾o qm̃ ꝓpt̃ illum mandatum fit .xxi.¬
cui fit ip̃m mandatum. bonũ ipsuis ẽẽ
debet tui mandatur mandatum. Neq alid̃
mandari debet nͥ ꝙ bonum ⁊ illi cui manda¬
tur mandatum. Fttistra eñi mandratũ sierec.
sue d̾s auctor mali ẽc̃ deb. neq causationem
ipsuis assumere sibi qͣsi docendo corrumꝑst.
quod creap̃at in corruptum. Non itaq ht̃ ab¬
ud illi p̾ciꝑe nͥ solum qͥd bonum ⁊ illi aqͦ h̃e.
ẽẽ pot̾. hoc solum illi p̃ciꝑe ht̃ quod bonũ ÷
illi. ut sincera sit illius in structio quemad¬
modum condicio incorrupta fuit.

Expanded text:
rgo propter illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum est illi; a quo habet esse potest: hoc solum illi praecipere habet quod bonum est illi, ut sincera sit ejus instructio, quemadmodum conditio incorrupta fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. non quid̾ uoluntati eiꝰ resistendo ut fi¬
at. quod ñ uult: quia non posst̾. s tesist̾e
uolendo. quia mali st̃. ⁊ ip̃a mala uolu̾tas
culpa÷ qua aliud uolunt. facultas autem
uista. q̃ aliud ñ posst̾. Et cum uolunt quod
d̾s uult: non io boni st̃. quia ñ ꝓpt̃ hoc. uolt.

Expanded text:
sunt. Non quidem voluntati ejus resistendo ut fiat quod non vult quia non possunt; sed resistere volendo quia mali sunt. Et ipsa mala voluntas culpa est qua aliud volunt; facultas autem justa qua aliud non possunt. Et cum volunt quod Deus vult, non ideo boni sunt, quia non propter hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mam sapĩe ⁊ uitelligentie cõnalem. Quartũ
uͦ siue ad bonum siue ad malum lib̃am in¬
clinande uoluntatis ⁊ eloctionis ꝓͥe potesta¬
tem. Et sequitur pꝰ ħ ꝯsid̾atio magna ⁊ nesta
ad intelligentiam u̾itatis. de sp̃uali fub̾a eo.¬

Expanded text:
mam sapientiae et intelligentiae rationalem; quartum vero sive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis propriae potestatem. Et sequitur post hoc consideratio magna necessaria ad intelligentiam veritatis et de spirituali sub
Abbreviated transcription (Latin):
pectu ⁊ dignitate. Nam ipsius cieature cor¬
poree conditio ad ip̃am refertur creaturam
sola. Sola quippe tõnał creatura adsimili¬
tudinem di fc̃a legitur. ⁊ non dr̃ qm̃ alia
creatura aliqua p̃t̾ solam creaturam rõ¬
nalem ad similitudinẽ d̾i fc̃ã sit. Licet oĩs
creatura inrõne diuina ⁊ inꝓuideirtia e¬
Tna ip̃ꝰ cãm ⁊ similitudinẽ bũit: exqua:¬
difra: ⁊ distuntia magna sim ilitudinem
aut diu̾sum aut aliud ad̾o longe tn aliud
sc̾m ẽẽ adsimilitudinem d̾i. ⁊ deo simile eẽ.

Expanded text:
pectu et dignitate. Nam ipsius creaturae corporeae conditio ad ipsam refertur creaturam psum facta est sola. Sola quippe rationalis creatura ad similitudinem Dei facta legitur; et non dicitur quod creatura aliqua praeter solam rationalem ad similitudinem Dei facta sit, licet omnis creatura in ratione divina et in providentia aeterna ipsius causam et similitudinem habuerit ex qua distantia magna similitudinem aut diversum aut aliud a Deo, longe tamen aliud factum esse ad similitudinem Dei et Deo simile esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ut massa aut ꝯfusa mat̾ra. aut rudis moles
auit aceruus. aut ꝯgiegatio cinmilata. aut ex
has aliqͥti quod illam non contingit. s ꝑsona¬
lit̃ distincta exp̃ssa ⁊ aꝑta ⁊ ꝯsignata numero.
sp̃uał ⁊ intelligibił dictionis.: ut mubatudo

Expanded text:
ut massa aut confusa materia ut rudis moles, aut acervus, aut congregatio cumulata, aut ex his aliquid quod illam non contingit, sed personaliter distincta et expressa et consignata numero spiritualis et intelligibilis discretionis et multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
ior erat unitoto. ⁊ quasi suꝑ habundabat sin¬
głis. ⁊ iõ ñ erant singła hoc totum. s nitoto
intoto. q pars ⁊ totum unum erat: s rõne
ꝓuidentia una discieta sunt q̃ futura enẽt
in parte qi quid̾ in toto. ⁊ minꝰ futura erant
unum aliqͥd. aut hoc aut̃ illud in rõne diui¬
na ꝓexemplari sufficere potuit. ad cuiꝰ simi¬
litudinem formaretur. s quasi totum assũp¬
sit dm̃ ut ei ipsius umnago fieret:⁊ expressa
÷ ad totũ emulans ꝑfectionem. ut sic̃ d̾s sp̃s
sic ip̃a sꝑ̃ualis ẽct capar in uno p̃scĩe ⁊ ꝓui¬

Expanded text:
or erat in toto et quasi superabundabat singulis. Et ideo non erant singula hoc totum, sed in toto in toto, quia pars et totum unum erat; sed ratione et providentia una discreta sunt quae futura erant in parte et toto, et minus futura erant unum aliquid aut hoc aut illud in ratione divina pro exemplari sufficere potuit, ad cujus similitudinem formaretur; sed quasi totum assumpsit Deum ut ejus ipsius imago fieret, et expressa est ad totum aemulans perfectionem. Ut sicut Deus spiritus sic ipsa spiritualis esset capax in uno praesci
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentie capacis. ẜ modum ⁊mensuram ꝯ¬
ditionis ꝓfectus sublimioris ⁊ illustriori
suꝑuenture imipsos. lib̾ũ qͦ arbittium in ipso¬
mox exordio insitum m̃natumq partr̃ possidñ¬
tes quo pot̾ant sine uiolentia adutrumlib.
ꝓͥa uoluntate de fiectr in alt̾ro ad uiti sũ cho¬
actione: inalt̾o derelicti sine opressione:

Expanded text:
uram conditionis profectus sublimioris et illustrationis superventurae in ipsos. Liberum quoque arbitrium mox exordio insitum innatum pariter possidentes quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti; in altero adjuti sine coactione, in altero derelicti sine oppressione.
Abbreviated transcription (Latin):
missa s̃ ut de uisibilib ad raui sibilia ꝯsceñ¬
damus. questionem ꝓponitis qñ creati sunt
angłi ⁊ quales fc̃i sunt dum conderentur
fecti sunt dum di uid̾entur a t̾sione ⁊ con¬
ũsione. ⁊ qͣm᷑ dispositi st̃ cũ iudicarentur
dampnatione & głificatione. ⁊ de numero
⁊ de oidinib.⁊ de excellentia. ⁊ difft̾a dononi

Expanded text:
t de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur fecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione et glorificatione. Et de numero et de ordinibus, et de excellentia, et de homini
Abbreviated transcription (Latin):
mecde. De lignouͦ scientie boni ⁊ mali ne cõ¬
medas: ut scł pͥus infirmitatem sensus hu¬
mani. ꝑconcessionem consolaret᷑. ne forte pꝰ¬
ea. ad ꝓhibitionen terreretur. Si gͦ homo in
hac obedientia ꝑstitisset : pꝰ tempus diffinitũ
adeo ad illuñ bonun quod ei inceł p̃paratũ
fuerat sine mortis dolore transferri debuisset:
cũ omni ꝓle sua pꝰ ipsum subseq̃nte. in consor¬
uio breatos angelorum airta celesti sine fine
iuicturus:
autem dñs ds̃ sicut dicit scͥptura Nit.
paracasum uoluptas a pͥncipio: in quo po¬
fuit hominem quem formauerat. Qualis
antem paradisus fuerit. ubi hamo ꝓband
& exercendus positus ÷ : subsequitur scͥptura
&dicit. ꝓduxitq dñs cds de humo omme
lignum pulcrum uisu: & aduescendum sira

Expanded text:
mede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comede; de ligno vero scientiae boni et mali ne comedas , ut scilicet prius infirmitatem sensus humani per concessionem consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus definitum a Deo ad illud bonum quod ei in coelis praeparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio beatorum angelorum vita coelesti sine fine victurus. nus Deus, sicut dicit Scriptura, paradisum voluptatis a principio in quo posuit hominem quem formaverat . Qualis autem paradisus fuerit ubi homo probandus et exercendus positus est, subsequitur Scriptura et dicit: Produxitque Dominus de humo omne lignum pulchrum visu, et ad vescen
Abbreviated transcription (Latin):
sctłm preceptionẽ: ne drabolus posset obediẽ¬
tiam hominis. calumptuari. & inuno tm̃
non inplurib: ne inobedientia ipsa ualeret
ab homine excusari. Sienim dixisset ds̃
homini ut deligno scientie boni & mali
manducaret: haberet diabolus aduersus
hominem aliqd quod dicere posset: qd̾u
& ad ꝑficiendum id qd̾ preceptum fuerat:
non amore di. sed delectatione cibi adductꝰ
fuisset. Rursum si multa dehiis que nat᷑a¬
lit̾ concessa fuerant ds̃ hoĩ phibuisset. & pau¬
ca concessisset. p̃uaricationis sue homo adũ¬
sus dm̃ extusationem hr̃e uicłetur: ꝓ eo quod
necessitate mag̃ qͣm uoluntate adpuaricatio¬
nem impulsus demonstratur. ꝓpt̾ea d̾s ho¬
minẽ ad exꝑiendam obedientiãm. mandato
informans multa concessit. & pauca ꝓhibuit.
ut ip̃a obedientia cẽt lib̾a. & que ꝓhibuit ic¬
ico potius ꝓhibuit qm p̃cepit. ut obedienta
ip̃a e̾et pura. De õi inquid ligno paracdisi co-¬

Expanded text:
secundum praeceptionem ne diabolus posset obediensecundum praeceptionem ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haberet diabolus adversus hominem aliquid quod dicere posset, quod et ad perficiendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concessit et pauca prohibuit ut ipsa obedientia esset libera, et quae prohibuit idcirco potius prohibuit quam praecepit, ut obedientia ipsa esset pura. De omni, inquit, ligno paradisi co
Abbreviated transcription (Latin):
ilatum ut ł necessaria ꝓhiberet. uł norta
p̃ciperet : naturam ase factam ĩuistẽ ie¬
cessitatem preuaricatioinis p̃cipitaretr
cum eduob contͣus. alterum sine ait̾ĩus tͣtiˢ¬
gressiõe impleri non posset. Oportuit gͦ
ut deconcessione nat᷑ali preceptum discipli¬
ne sumetur: quia solum mͦ meritum eẽ.¬
non potuit. uͥ liberum arbitͥum fuit. & uͥ
h omo se adutrumlibet. prouoto inclinare
potuit. Sic tñ oportebat ut deipsa con¬
cessione preceptum disciplinȩ sumeret᷑:
quatinuse preceptum concessio ipła nõ
mutaretur. Id ÷ ut preceptũ rei non mu¬
taret noturam. dequa fieri debeat non
corrumꝑet. neq contͣ pͥmum institutum
uitȩ humane noxiam faceret: quatinus
sota obedientia preuaricator non ipsius ii
qua preuaricabatur rei nat᷑a noceret. ¶ũ
aut̃ deconcessioẽ naturali preceptũ discipli¬
ne formandum fuissset. congruum fuit
magis. ut sccłm ꝓhibitionẽ hoc fieret. nogi

Expanded text:
ndatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia ndatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laecessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione praeceptum disciplinae sumeretur, quatenus per praeceptum concessio ipsa non mutaretur, id est ut praeceptum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam faceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut secundum prohibitionem hoc fieret non