comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lem ueritatis officia trans culerunt :
Eccequibus argumentis agit simpli¬
citas ingeniosa: non mallitiosa calli¬
INTINIM. ACCENDITURUELUTIC¬
UIS TELUS IUUS
Tenit ad secundam partem : in quo
Upium iudi cem rogat: ncusque ad
fincm irascatur genti iudaicȩ: quan¬
doseuenturum prophetarum sacris
praedicationibus indicauit Scĩ enĩ
uiri quamuis mala paterentur : scieban
scad nõminime deserendos. Sicut alius
psalmus ait. Castigans castigauit me
dns: & morti nontradiditme Propheti¬
equoque spũ denuntiat fieri: quae pre¬
uidebat. ec̃ uentura: Tempore siquidẽ
ipsius captiuitatis. mathathias unus.
hebreorum zelopaternȩ traditionis in¬
census: quia uidebat adidolorum cul.¬
turam ciuium populum trahi : Colle¬
git reliquos fideles atque in exercitũ
regis antiochi : cum filuis suis tanta in¬
dignatione prosiluit: utse & aiuigo
seruitutis exuer&. &imperata sacrifi¬
cia gloriosissime respuiss& Intantũ:

Expanded text:
lem veritatis officia transtulerunt? 273 lem veritatis officia transtulerunt? 273 Ecce quibus argumentis agit simplicitas ingeniosa, non malitiosa callindetur velut ignis zelus tuus? Venit ad secundam partem, in qua pium judicem rogat ne usque ad finem irascatur genti Judaicae, quando se venturum prophetarum sacris praedicationibus indicavit. Sancti enim viri quamvis mala paterentur, sciebant se a Domino minime deserendos; sicut alius psalmus dicit: Castigans castigavit me Dominus, et morti non tradidit me . Prophetiae quoque spiritu denuntiat fieri quae praevidebat esse ventura. Tempore siquidem ipsius captivitatis Mathathias unus Hebraeorum zelo paternae traditionis incensus , quia videbat ad idolorum culturam civicum populum trahi, collegit reliquos fideles, atque in exercitum regis Antiochi cum filiis suis tanta indignatione prosilivit, ut se et a jugo servitutis exueret, et imperata sacrificia gloriosissime respuisset; intantum
Abbreviated transcription (Latin):
bundabat populis. factaestutui dua
que multiplicata erat innationibus:
princeps in regionibus facta est intri¬
buto Etpaulo post. Haecest ciuitas
quȩ dicebatur coronagloriȩ: iocun¬
ditas uniuersȩ terrȩ: Sequitur
Derisui. & contemptui : his qui incir¬
cuitunrõsunt. Cadem repetita di¬
uersitate congeminat: ut illud qđ
dixerat ob probrium : clarius mons¬
traretur: Dicitenim hebrȩos fuisse
derisui: qui prius fuerant dedñĩ de¬
uotione reuerendi. Contẽptui uero
tuncsunt habiti: quando eos captiui¬
tati traditos uidebant: quibus pri¬
dem regna cessisse cognouerant
Necuacat quod dixit qui in circuitu
nrõ sunt : quia semper grauiora sunt
obprobria quaeui cinitas nouit dũ
assi duareputatione suscipitur: qđ
longiquitatis beneficio minime susti¬
netur Sic totus istetextus a principio
crescens: schema illud nobilis simũ
facit: quoduocatur auxesis. latine
uero nuncupatur augmentum
Vbi sunt oratores qui artem ueri simi¬

Expanded text:
bundabat populis, facta est ut vidua bundabat populis, facta est ut vidua quae multiplicata erat in nationibus: princeps in regionibus facta est in tributo . Et paulo post: Haec est civitas quae dicebatur corona gloriae, jucunditas universae terrae . Sequitur derisui, et contemptui his qui in circuitu nostro sunt. Eadem repetita diversitate congeminat, ut illud quod dixerat opprobrium, clarius monstraretur. Dicit enim Hebraeos fuisse derisui, qui prius fuerant Domini devotione reverendi. Contemptui vero tunc sunt habiti, quando eos captivitati traditos videbant, quibus pridem tot regna cessisse cognoverant. Nec vacat quod additum est, qui in circuitu nostro sunt: quia semper graviora sunt opprobria quae vicinitas novit, dum assidua reputatione suscipitur, quod longinquitatis beneficio minime sustinetur. Sic totus iste textus a principio crescens, schema istud nobilissimum facit quod vocatur auxesis, Latine vero nuncupatur augmentum. Ubi sunt oratores qui ad artem verisimi
Abbreviated transcription (Latin):
moratur necito transir& ab animo.
quod a troci commissum uidebatur
exemplo. Dicendo enimsicut aquã
crudelibus factis aug& inuidiam:
utitasibi crederent humanum sangui¬
nem effundere licuisse: quemad mo¬
dum sol& aqua sine alicuius culpa
decurrere. Nam quod ad didit incir¬
cuitu hierusalem &nonerat quiscpe¬
lir&: nefandissimam copiam sceleratȩ
cȩdis ostendit. Vtnonsolum intra ur¬
bem: uerum &iam circamuros ciuitatis.
tantum proueniss & exitium : quati nꝰ
deuotionem sepulturae: nullus imple¬
reualuiss& dumparcondicio cunctos
in uoluer& Sicut in anteriore psalmo
dicit. Iuuenes eorum comedit ignis
EACIISUMUS OBPROBRIUMUICINIS
NOSTRIS DERISUI EICONTEMETUI.
HIS QUIIN CIREUITU NOSTROSUNT
Eloriam illam hierosolimorũ toto
orbemirabilem. usque ad obprobriũ
dicit uenisse uicinorum: ut quanta
prius nobilitate resplenduit: tanta
postea abiꝰmifatione sorder&. Sicuc
& hieremias in lamentati onibus ait
Quo modo sed & solaciuitas. quȩ a¬

Expanded text:
moratur: ne cito transiret ab animo, moratur: ne cito transiret ab animo, quod atroci commissum videbatur exemplo. Dicendo enim, sicut aquam, crudelibus factis auget invidiam, ut ita sibi crederent humanum sanguinem effundere licuisse, quemadmodum solet aqua sine alicujus culpa decurrere. Nam quod addidit, in circuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret, nefandissimam copiam sceleratae caedis ostendit, ut non solum intra urbem, verum etiam circa muros civitatis tantum provenisset exitium; quatenus devotionem sepulturae nullus implere valuisset, dum par conditio cunctos involveret; sicut in anteriore psalmo dicit: Juvenes eorum comedFacti sumus opprobrium vicinis nostris, derisui et contemptui his qui in circuitu nostro sunt. Gloriam illam Jerosolymorum toto orbe mirabilem usque ad opprobrium dicit venisse vicinorum, ut quanta prius nobilitate resplenduit, tanta postea abominatione sorderet; sicut et Jeremias in Lamentationibus ait: Quomodo sedet sola civitas quae a
Abbreviated transcription (Latin):
Postquam dediuini templi est ques¬
tus iniuria: uenit ad hominum ne¬
ces: ut eos postsacrilegii culpas homici¬
du reatus arguer& histam en maius
aliquid adicitur: utcrudeli in manita¬
te trucidatos: feris &iam abicerent
insepultos. Contemptus siquidem cor¬
pietatis officium: uolatilibus caeli abi¬
cere: magne crudelitatis constat exem¬
plum Dicendo autem seruorum tuorũ:
martrres significat : quiin illa capti¬
uitate. copios a persccutione floruer̃ :
Sicut in libro ipsolegitur. Multi de
populo isrł optinuerunt & conforta¬
ti sunt in eis: ut non manducarent in¬
munda : Ctelegerunt magismori.
quam cibis ad nõ uetitis coinquinari
Sequitur. Carnes scõrum tuorum
bestiis terrȩ: Vnares dupliciuariȩ¬
tate describitur: ut diuersitas crude¬
lis facti: auditum possic iudicis exag¬
gerare piissimi Non enim suffecerat
mortuos. uolatilibus tradere. nisi
& feras permitterent eorum corpo
CUITU HIERUSALEM. ETNERAT QUISEEELI
Ad huc ipsa exaggeratione reRI¬

Expanded text:
Postquam de divini templi conquestus est injuria, venit ad hominum neces; ut eos post sacrilegii culpas, homicidii reatus argueret. His tamen aliquid majus adjicitur, ut crudeli immanitate trucidatos, feris etiam abjicerent insepultos. Contemptus siquidem corpietatis officium, volatilibus coeli abjicere, magnae crudelitatis constat exemplum. Dicendo autem, servorum tuorum, martyres significat, qui in illa captivitate copiosa persecutione floruerunt, sicut in libro ipso legitur: Multi de populo Israel obtinuerunt, et confortati sunt in eis, ut non manducarent immunda; et elegerunt mori magis quam cibis a Domino vetitis coinquinari . Sequitur, carnes sanctorum tuorum bestiis terrae. Una res duplici varietate describitur, ut diversitas crudelis facti auditum possit judicis exaggerare piissimi. Non enim suffecerat mortuos volatilibus tradere, nisi et feras permitterent eorum corporcuitu Jerusalem, et non erat qui sepeliret. Adhuc in ipsa exaggeratione re
Abbreviated transcription (Latin):
RTIDEIERRAAEGPETI LN QVAM
QUAMNON NOUERAI AUDLUIT
oseph significat augmentatio. cu¬
ius nominis interprȩtatio testimo¬
niumest hȩbreipopuli quide terra¬
egypti multi plicatus exiuit: Sed¬
hoc ad nram̃ generationem compe¬
tenter aptatur: Nam sicut ille per
maris rubri undas saluatus eiectus
est sicnos a terra egypti id est auicus
carnalibus absoluti. sacraunda re¬
generante renascimur. Nec nom̃
ipsum maris uacat. quiasicut illud
rubrum constat dici: it a&haec aqua
rubri potest nuncupari quaecum
sanguine delaterednĩ saluatoris
exiuit: Sequitur Linguam quam
non nouerat audiuit. Linguãhic
noui testamenti prȩcepta debemus
aduertere. Namsis ermones intel¬
ligas quomodo linguam quam non
nouerat populus hebrȩus audiuit
hebraice. hocergodicit Quia per
euangelium audierunt linguam
id est prȩcepta quaeprius eorum no¬
titia non habebat. Siueillud signi¬
pleti linguis ignotis & uariis sunt

Expanded text:
t de terra Aegypti: Linguam quam non noverat audivit. C Joseph interpretatur augmentatio; cujus nominis interpretatio testimonium est Hebraei populi, qui de terra Aegypti multiplicatus exihoc ad nostram generationem competenter aptatur. Nam sicut ille per maris Rubri undas salvatus ejectus est, sic nos a terra Aegypti, id est a vitiis carnalibus absoluti, sacra unda regenerante, renascimur. Nec nomen ipsum maris Rubri vacat: quia sicut illud Rubrum constat dici, ita et haec aqua rubra potest nuncupari, quae una cum sanguine de latere Domini Salvatoris exivit. Sequitur, linguam quam non noverat audivit. Linguam hic Novi Testamenti praecepta debemus advertere. Nam si sermones intelligas, quomodo linguam quam non noverat populus Hebraeus audivit,Hebraice? Hoc ergo dicit, quia per Evangelium audierunt linguam, id est praecepta, quae prius eorum notitia non habebat. Sive illud signisancto repleti, linguis ignotis et variis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uit : ut gentem &ciuitatem. quasiher¬
barum pabula terribili depastione
consumer&. Necesse enimfuit. hocui¬
nec contingere: cuius macheria uide¬
batur ec̃. deposita. Spiritaliter autẽ
aper propterferocitatem & fortitudi¬
nemnimiam : diabolus intelligi potest.
Desilua autem dixit: quia cogitationes
eius agrestes auiȩ qu esemperexis¬
tunt Et nota quod ex his sexuersib
qui predicti s unt uinea ista describitur:
perquartam speciem difinitionis: quȩ
grece ypographicȩ latine dis criptiona¬
lis appellatur. Haccadibita circuiti¬
onedictorum factorumq rem dequa
quȩritur competenti significatione

Expanded text:
vit, ut gentem et civitatem quasi hervit, ut gentem et civitatem quasi herbarum pabula terribili depastione consumeret. Necesse enim fuit hoc vineae contingere, cujus maceria videbatur esse deposita. Spiritualiter autem aper propter ferocitatem et fortitudinem nimiam diabolus intelligi potest. De silva autem dixit, quia cogitationes ejus agrestes aviaeque semper existunt. Et nota quod his sex versibus qui praedicti sunt, vinea ista describitur per quartam speciem definitionis, quae Graece hypographice, Latine descriptionalis appellatur. Haec, adhibita circuitione dictorum factorumque, rem de qua quaeritur competenti significatione
Abbreviated transcription (Latin):
dicandi studio auferre laboresnitunt᷑
alienos. Vindemi adicitur : quando
uua uiti demitur. quod &iam istiuinee
ds̃ perisaiam prophetamminatur.
Destruam macheriam eius. & crit in
direptionem: & destruam parietem
eius &erit in conculcationem Addi¬
dit quitranseunt uiam. gentes signifi
seuntes in idolorum sacrificiis iugit̃
patriam suam ubiq dispersit : quod
ingente contigit iudeorum. Hoc est¬
quod superius ait uindemiant eam
Aprum: uespasi anum forsitan debe
accipere : qui illis extitit & fortis & se¬
uus. Perhocautem nomen significa¬
tur iud cis fuisse contrarium : qui hoc
animal intercetera habere uidebant᷑
inmundum Desilua scilic& degenti¬
bus quaemerito siluis squalidis com¬
parantur : qui adhuc insiti. defructu¬
oso germine non fuerunt. Aperenĩ
dictus est : Ab eo quod in locis asperis
commoretur. Singularem ferum :
titum eius filium memorat : qui reli¬
quias belli tanta populatione contri¬

Expanded text:
dandi studio labores auferre nituntur dandi studio labores auferre nituntur alienos. Vindemia dicitur, quando uva viti demitur; quod etiam isti vineae Deus per Isaiam prophetam minatur: Destruam maceriam ejus, et erit in direptionem, et destruam parietem ejus, et erit in conculcationem . Addidit, qui transeunt viam. Gentes significum transeuntes, in idolorum sacrificiis jugiter patriam suam ubique, dispersit quod, in gente contingit Judaeorum. quod superius ait, vindemiant eam. Aprum, Vespasianum forsitan debemus accipere, qui illis exstitit et fortis et saevus. Per hoc autem nomen significatur Judaeis fuisse contrarium, qui hoc animal inter caetera habere videbantur immundum. De silva, scilicet de gentibus, quae merito silvis squalidis comparantur, quae adhuc insitae de fructuoso germine non fuerunt. Aper enim dictus est ab eo quod in locis asperis commoretur. Singularem autem ferum, Titum ejus filium memorat, qui reliquias belli tanta populatione contri
Abbreviated transcription (Latin):
praedicationes incunctas mundi par¬
tes extensa est. Acciperenim non pos¬
sumus localem : dequaiam dictum. ẽ
Plantastiradices eius & repleta est ter¬
ra Propagines autem cius. filios rege¬
nerationis dicit: qui a flumine iorda¬
ne manauerunt : ubi dñs in exemplũ
nostrȩ salutis baptizaridignatus est
UI OUIDDIS POSUISTI MAEHERIAM
STVS LIUIN DEAANTEA OMS QUI TRAN¬
SEUNI UIAM
stius uincae quaeiudaicopopulodic̃
originem: miratur curfuerit euersa
munitio: hoc estednĩ subtracta defensio
Macheria est desolis lapidibus cons¬
tructa custodia: quae sol& uineas de¬
fens abiliter cirtuire. Et merito tali
uerbo: insuperiore trans latione per¬
mansit. Sequitur. Etuindemiant eã
om̃s. Hicuindemiant: inmalo positũ
debemus accipere: Sicut & hi eremias
dicit: Nidednẽ & considera: quiauin¬
demiastinos. Sacerdos & propheta :
descũ ariotuo defecit. Vindemiant
ergodicit: diripiunt atq conculcant :
quod a transeuntibus fierisol&: qui prę¬

Expanded text:
praedicationes in cunctas mundi parpraedicationes in cunctas mundi partes extensa est. Accipere enim non possumus localem, de qua jam dictum est: Plantasti radices ejus, et repleta est terra. Propagines autem ejus filios regenerationis dicit, qui a flumine Jordane emanaverunt, ubi Dominus in exemplum nostrae salutis baptizari dignatus eststruxisti  maceriam ejus, et vindemiant eam omnes qui transeunt viam? Istius vineae quae a Judaico populo ducit originem, miratur cur fuerit eversa munitio, hoc est, Domini subtracta defensio. Maceria est enim de solis lapidibus constructa custodia, quae solet vineas defensabiliter circuire. Et merito tali verbo in superiori translatione permansit. Sequitur, et vindemiant eam omnes. Hic vindemiant, in malo positum debemus accipere, sicut et Jeremias dicit: Vide, Domine, et considera quia vindemiasti nos. Sacerdos et propheta de sanctuario tuo defecerunt . Vindemiant ergo dicit, diripiunt atque conculcant; quod a transeuntibus fieri solet, qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
Iatitudo & altitudo istius uineae:
dccenter exponitur. Illos enimnouit
operire quosnutrit: qm̃ eius umbra
fructificat. & amplius facit crescere
quaem agistegere comprobabitur
Sed qualis est istauin eaquȩ montes
operit. utiq: superna. Qm̃ quae lib&
altitudo terrarum: cuncta subcęlo. ẽ
Sequitur &arbusta eius cedros dĩ
Qui a cedros dixit: benearbustaposuit
Vites enim quando in arbores ascen¬
dunt: arbustanominantur. Sed quã¬
uis intricesimos extopsalmo cedros.
prosuperbia designanda positas dixe¬
rimus: tamen qm̃ hicest additum dĩ:
martires debemus aduertere : qui in
ecclesi axpĩ inter altissimasunt cacu¬
mina constituti. Et hos et clesia pro
LIUS USQUE ADMARE. EIUSQUI AD
ELUMEN PROPAGINES EIUS
Palmites signifi cantdiscipulos
Idnĩ: quibus ipse in euangeliodic̃
Egosum uitis uera: & uos palmites.
Mare cunctarum gentium uult in¬
tellegi. scĩs simam credulitatem:
Extendistienim dicit : qm̃ abhieroso¬
limis haccuin ea perapostolorum

Expanded text:
atitudo et altitudo istius vineae decenter exponitur. Illos enim novit operire quos nutrit, quoniam ejus umbra fructificat, et amplius facit crescere, quae magis tegere comprobatur. Sed qualis est ista vinea quae montes operit? Utique superna, quoniam quaelibet altitudo terrarum cuncta sub coelo est. Sequitur, et arbusta ejus cedros Dei. Quia cedros dicit, bene arbusta posuit; vites enim quando in arbores ascendunt, arbusta nominantur. Sed quamvis in trigesimo psalmo cedros pro superbia designanda positas dixerimus, tamen quoniam hic est additum Dei, martyres debemus advertere, qui in Ecclesia Christi in altissima sunt cacumina constituti. Et hos Ecclesia protejus uscue ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Palmites significant discipulos Domini, quibus ipse in Evangelio dicit: Ego sum vitis vera, et vos palmites . Mare, cunctarum gentium vult intelligi sanctissimam credulitatem. Extendisti enim dicit, quoniam ab Jerosolymis haec vinea per apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
Postquam se differriposse prȩsense¬
rat: enumerat mala quȩ passurus
erat populus hebreorum : Dicitenim:
cibabis nos panelacrimarũ: signifi¬
canscos sub afflictione uicturos: Pa¬
nis enim lacrimarum: uitaẽ plena
doloribus: Sed tamen in cadnĩ misera¬
uone cibamur: quando cladibus erum¬
nis que n on extinguimur: sed potius
erudimur: Sequitur: Et potum dab
nobis in lacrimis: Prius dixit panem:
nuncdicit & potum: Istaenim duos
quibus uiuit omnis humanitas: ut
panem proqualib& ȩscaponas. potũ
proomnipotione : Nam quod tem p̃
alacrimis eẽ. poterat uacuum: quib
& ipsa refectio uidebatur eẽ ploratio:
Inmensura: in distributo modulo dic̃:
Sicut ait a postolus: Fidelis ds̃. quiñ
patietur uos temptari superid quod
potestis: sed faci& cum temptatione¬

Expanded text:
Postquam se differri posse praesensePostquam se differri posse praesenserat, enumerat mala quae passurus erat populus Hebraeorum. Dicit enim, Cibabis nos pane lacrymarum, significans eos sub afflictione victuros. Panis enim lacrymarum vita est plena doloribus; sed tamen in ea Domini miseratione cibamur, quando cladibus aerumnisque non exstinguimur, sed potius erudimur. Sequitur, et potum dabis nobis in lacrymis. Prius dixit panem; nunc dicit et potum. Ista enim duo sunt quibus vivit omnis humanitas, ut panem pro qualibet esca ponas, potum pro omni potione. Nam quod tempus a lacrymis esse poterat vacuum, quibus et ipsa refectio videbatur esse ploratio? In mensura, in distributo modulo dicit, sicut ait Apostolus: Fidelis Deus, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis, sed faci
Abbreviated transcription (Latin):
m̃credebat inse mirabilia facienda:
iustedm̃ inuocauit uirtutum : quisolus
praeual& demncredulitatis morte libe¬
rare: Et quiase nouerat eẽ. distortum :
conuertise magnopere postulaunt: hoc
enim cui conueniat facere: nisi uirtutũ
dnõ quisolus potens . ẽ. quaeuuli uni¬
uersa complere: Post conuersionis aũt
beneficium: apte sequitur: Ostende faci¬
emtuam: quia sol& diuinitas homines
iam conuerso corde respicere: Quod
enim addidit & saluicrimus: Euiden t̃
signifi catdnm saluatorem: Cuius reue¬
rasumus incarnatione saluati
Hocdeillo tempore sentiendum est:
quo asaphuenirednm postulabat:
Et quia prodispensationediuin a erat
aliquatenus differendum: dicit: Quo¬
usque irasceris in orationem seruitui.
ut non illa iam prouenire facias. que
promisisse cognosceris: & intuere pie¬
tatem acdesideriũ supplicantis lra¬
tum sibi dnm credebat: qm̃ humano
generi subuenire tardabat:
CIBABIS NOS EANE LACRIMARŨ FIPOIŨ
DABIS NOBIS INLACRIMIS IN MSURA

Expanded text:
m credebat in se mirabilia facienda, juste Deum invocavit virtutum, qui solus praevalet de incredulitatis morte liberare. Et quia se noverat esse distortum, converti se magnopere postulavit. Hoc enim cui conveniat facere, nisi virtutum Domino, qui solus potens est quae vult universa complere? Post conversionis autem beneficium, apte sequitur, ostende faciem tuam; quia solet Divinitas homines jam converso corde respicere. Quod enim addidit, et salvi erimus, evidenter significat Dominum Salvatorem, cujus revera sumus incarnatione salvati.Hoc de illo tempore sentiendum est quo Asaph venire Dominum postulabat. Et quia pro dispensatione divina erat aliquatenus differendum, dicit: Quousque irasceris in orationem servi tui, ut non illa jam provenire facias, quae promisisse cognosceris? Et intuere pietatem ac desiderium supplicantis. Iratum sibi Dominum credebat, quoniam humano generi subvenire tardabat. Vers. 5. Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis in lacrymis in mensura?
Abbreviated transcription (Latin):
folia caduca necessarios infert fruc¬
tus: sic &ista interturbas umbratiles
peccantium ornatur fruges cõrum:
qui sȩculi huius afflictione tam quã
torcularibus prȩssi saporemnorunt
emanare dulcissimum: Siue quia
fossa plus proficit: & putata multi¬
plicatur: Quod soli merito datur ođȩ
quȩ sol& passionis falce crescere: &
persecutionum plagissemper in po
puloscõ augeri: Sedhȩcuinea quem¬
ad modum peruni uersum mundũ
dilatata sit. subter aedicitur:
ETPLANTASTI RADICIS IUS. ETIM¬
PLETAESI TERRA
Istiuineae fructuosȩ que mundis pa¬
tia comprehendit ui amfecitdns.
dum cius conspectibus apparere dig¬
natus est: Ipsa enim proficiendi fuit
causa: ut suum uider& agricolam:
& abeofidem predicationis acciper&
quatinus fructus suauissimos pro¬
crear&: Sequitur. Et plantastiradi¬
ces eius: & repleta est terra. Radices
eius sunt prophetę: caelestis regis
operationeplantati Ex quibus illa
felices palmites tendens uniuersũ

Expanded text:
folia caduca necessarios infert frucfolia caduca necessarios infert fructus, sic et ista inter turbas umbratiles peccantium ornatur fruge sanctorum, qui saeculi hujus afflictione tanquam torcularibus pressi, saporem norunt emanare dulcissimum. Sive quia fossa plus proficit, et putata multiplicatur, quod soli merito datur Ecclesiae, quae solet passionis falce crescere, et persecutionum plagis in sancto populo semper augeri. Sed haec vinea quemadmodum per universum mundum dilatata sit, subter edicitur. Vet plantasti radices ejus, et repleta est terra. Isti vineae fructuosae, quae mundi spatia comprehendit, viam fecit Dominus, dum ejus conspectibus apparere dignatus est. Ipsa enim proficiendi fuit causa, ut suum videret agricolam, et ab eo imbrem praedicationis acciperet, quatenus fructus suavissimos procrearet. Sequitur, et plantasti radices ejus, et repleta est terra. Radices ejus sunt prophetae coelestis Regis operatione plantati: ex quibus illa felices palmites tendens, universum
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsaperquam laqueos mortis euasim:
Ipsadenique: quae &iniquis & confi¬
tentibus caelorum regna largitur:
UINEAM EXAEGEETO TRANSIULISTI:
FIECISIIGENTES ETPLANIASTIEAM
enit ad secundam sectionem: in
qua permisticas figurationes: quȩ
fuerint gesta commemorat: Quod
schemadicitur metabolȩ: unius rei
frequens iteratio subuarietate uer¬
borum: Perhos enim sexuersus usque
ad tertiam diuisionem: uinea ista des¬
cribitur : VUineam enimdicit hȩ̨bre¬
orum gentem: quam positam intrpo
constat ecclesiȩ: unde fidelium nata
est congregatio populorum: Uinea
quippe: auitibus dicta est: Hanc ex
aegr̃pto deduxit: magnis. notisq
miraculis: Etexpulsis gentibus id .ẽ.
amorreis aetheis iebuseis. c&erisq
aliis finitimis corum tamquam mira¬
culis plantauit agricola: Hocest tes¬
timonium redditum deimmutatis
hȩbrcis: quod continetur intitulo:
Vineasiquidem ecclesie: & hicpulcher¬
rime comparatur: Qm̃sicut illa int̃

Expanded text:
us, per quam laqueos mortis evasimus: us, per quam laqueos mortis evasimus: ipsa denique quae et indignis et confitentibus coelorum regna largitur. Vers. 8. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecisti gentes, et plantasti eam. Venit ad secundam sectionem, in qua per mysticas figurationes, quae fuerunt gesta commemorat. Quod schema dicitur metabole, unius rei frequens iteratio sub varietate verborum. Per hos enim sex versus 276 usque ad tertiam divisionem, vinea ista describitur. Vineam enim dicit Hebraeorum gentem, quam positam in typo constat Ecclesiae, unde fidelium nata est congregatio populorum. Vinea quippe a vitibus dicta est. Hanc ex Aegypto deduxit magnis notisque miraculis, et expulsis gentibus, id est, Amorrhaeis, Cethaeis, Jebusaeis, caeterisque aliis finitimis eorum, tanquam mirabilis plantavit agricola. Hoc est testimonium redditum de immutatis Hebraeis, quod continetur in titulo. Vinea siquidem Ecclesiae et hic pulcherrime comparatur: quoniam sicut illa inter
Abbreviated transcription (Latin):
ontradictio gentilis illa cogitan¬
daest: quaeaduersum praedicato¬
res xp̃i prauis contationibus erigeba¬
tur. Credens illa sepossedefendere :
.quae intemplissuis uidebatur adorare
gentilitas: Siuemagis illud tempus
commemorare uidetur. quod insu¬
perioribus dixit quia subrege antio¬
cho dum aliqui iud ȩi sacrificarent
idolis: Contradicebant his quilegem
dnĩ custodire uolebant Etideo uici¬
nos parentes debemus aduertere :
qui eis proximitate generis adhere¬
bant: Sequitur: Etinimicinrĩ sub¬
sanna uerunt nos: Merito in imici
deridebant: inter quos tam nefariũ
uidebant eẽ certamen: ut pars corũ
inpristina religione constaret:
pars autem idolis coacta seruir&¬
ONLDS UIRIUIUM CONUIRTENOS
ETOSTENDEEACIEMTUA EISALUIERINA
Hqpetit uersum: quem iam superius
ante hos tres posuisse monstrat᷑:
Quiad esiderantis mos est frequenter
repetere: quaemagnis precibus. postu¬
lat aduenire Ipsa est ergo facies. id est
prȩsentiaxpĩ perquam salui factisum:¬

Expanded text:
ntilis cogitanda est, quae adversum praedicatores Christi pravis contentionibus erigebatur, credentes illa se posse defendere, quae in templis suis videbatur adorare gentilitas. Sive magis illud tempus commemorare videtur, quod in superioribus dixit: quia sub rege Antiocho dum aliqui Judaei sacrificarent idolis, contradicebant his qui legem Domini custodire videbantur. Et ideo vicinos, parentes debemus advertere, qui eis proximitate generis adhaerebant. Sequitur, et inimici nostri deriserunt nos. Merito inimici deridebant, inter quos tam nefarium videbant esse certamen, ut pars eorum in pristina religione constaret, pars autem idolis coacta servirs virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Repetitur versus quem jam superius ante hos tres posuisse monstratur: quia desiderantis mos est frequenter repetere quae magnis precibus postulat advenire. Ipsa est ergo facies, id est praesentia Christi, per quam salvi facti sum
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis: unde nobis secundum carnem
dñs saluator aduenit. Sequitur. Mon¬
temsion quam dilexit. Ecdesiam catho¬
licam significat: dequa incanticis can¬
ticorum dñsdicit. Vn aest amicamea.
una est dilectamea . ETAEDIFI CAUIT¬

Expanded text:
dabilis: unde nobis secundum carnem dabilis: unde nobis secundum carnem Dominus Salvator advenit. Sequitur, montem Sion quem dilexit. Ecclesiam catholicam significat, de qua in Canticis canticorum Dominus dicit: Una est columba mea, una est dilecta mea . Vers.
Abbreviated transcription (Latin):
ta non relinquid. Et quasi asoricibus
consumuntur : dumeos diaboli co¬
hors inimica uallauerit. CIRIEPU
BUM IUDA MONTEMSION QUEDILIX¬
udicia dnĩ: ipsorum quoque nominũ
astipulatione declarantur loseph
significat augmentum: quod & inma¬
lo &inbono ponitur. Sed modo in con¬
trarium accipiendum. ẽ: quia constat
cans. Memoria quoque condendũ
est : quod perhebrȩa nomina scriptu
rascã causas nobissepius declar& oc¬
cultas. Quod genus locutionis sacra¬
rum litterarũ proprium ec̃. non du¬
bium ẽ: quando tale aliquid munda¬
nis litterisminime continetur. Rep¬
pulit ergo tabernaculum ioseph:
qui alic& ipse fuiss&iustus: tamen eius
posteri. qui ad semen carnis pertinuer̃ :
augmenta mundana & prouectum
carnalem desiderasse noscuntur
Tribum quoque effremnonelegit :
quia infruge saeculihuius carnali
ubertate prȩsum ebant. Tribum aut̃
iuda merito diligit: quae & confessio¬
ne fuit humilis : & conuersatione lau¬

Expanded text:
ta non relinquit, et quasi a soricibus ta non relinquit, et quasi a soricibus consumuntur, dum eos diaboli cohors inimica vallaverit. Vers. bum Judicia Domini ipsorum quoque nominum astipulatione declarantur. Joseph significat augmentum, quod et in malo et in bono ponitur; sed modo in contrarium accipiendum est, quia constat cans. Memoria quoque condendum est, quod per Hebraea nomina Scriptura sancta causas nobis saepius declarat occultas. Quod genus locutionis sacrarum litterarum proprium esse non dubium est, quando tale aliquid mundanis litteris minime continetur. Repulit ergo tabernaculum Joseph, quia licet ipse fuisset justus, tamen ejus posteri qui ad semen carnis pertinuerunt, augmenta mundana et 271 provectum carnalem desiderasse noscuntur, tribum quoque Ephrem non elegit, quia in fruge saeculi hujus carnali ubertate praesumebant. Tribum autem Juda merito delegit, quae et confessione fuit humilis, et conversatione lau
Abbreviated transcription (Latin):
ribus excitant xpm̃. Etiure ab ipsis
redditur alienus: qui eum sibi quasi
dormire dementer intellegunt. Exci¬
tatur &iam aduindictam malis acti¬
bus prouocatus: cuius patientia dor¬
misse credebatur : quod maxime hic
agnoscimus sentiendum. Excitauer̃
enim eum allophili: quando arcam
testamenti eius: intersimulacra posu¬
erunt Et sequitur. Quaeillis talifacto
prouenerint: Discutiendum ẽ autẽ
quid dixerit tam quam potens: quia tunc
sunt homines adiram faciles. & aduirtu¬
tem potentes : quando postcrapulam
uini. desomno surgere consueuerunt.
.Deniq beatus hieronimus interalios
ueridicus interpres: propotente fortis
Hocinprimo libroregum legitur:
quia prosacratȩ arce in iuria: allo phi¬
li inposteri ora percussi sunt: ut &iã
uiui asoricibus execrabilis orte rode¬
rentur. Quodobprobrium eisperma¬
n& sempiternum : qui anullus alter
itapunitus. ẽ. Si cpeccatores inposteri¬
ore uita percutit: quando eis sua debi¬

Expanded text:
ribus excitant Christum. Et jure ab ipsis ribus excitant Christum. Et jure ab ipsis redditur alienus, qui eum sibi quasi dormire dem enter intelligunt. Excitatur etiam ad vindictam malis actibus provocatus, cujus patientia dormisse credebatur; quod magis hic agnoscimus sentiendum. Excitaverunt enim eum Allophyli, quando arcam testamenti ejus inter simulacra posuerunt. Et sequitur quae illis tali facto provenerint. Discutiendum est autem quod dixerit, tanquam potens, quia tunc sunt homines ad iram faciles et ad virtutem potentes, quando post crapulam vini de somno surgere consueverunt. Denique beatus Hieronymus, inter alios veridicus interpres, pro potente fortis Hoc in primo libro Regum legitur , quia pro sacratae arcae injuria Allophyli in posteriora percussi sunt, ut etiam vivi a soricibus exsecrabili sorte roderentur. Quod opprobrium eis permanet sempiternum, quia nullus alter taliter punitus est. Sic peccatores in posteriore vita percutit, quando eis sua debi
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Sequitur. Etuirgines eorum non
sunt lamentate. Lamentare: uacantis
est Nam cum om̃s inminentia pericu¬
la formidarent: nullilicuit alterius
funeri iusta persoluere. lamenta enĩ
dicta sunt: intralares monumenta :
sicut antiquis sepelire moserat.
nipsa igitur captiuitate. filii heli sacer¬
dotis ab allo philis gladio leguntur
extincti: quorum unius uxor uidua
facta postsubitum partum morte pre¬
uenta est. Ita contigit: uteius uidue
minime ploraretur dumuniuersos cõ¬
munis interitus occupass&. Nam talia
in illo populo multis accidisse credenda
sunt : quando pluralemnumerum auc¬
toritasscã memorauit : quaenihil nosci¬
turreferre superfluum. EIEXCITATVS
mus propterres explanandas sȩpe
dnõ contributas. Dicitur enim aper.¬
sona dementium : qui itaputant. quan¬
doperiditantibus non subuenit : qua¬
siuino eẽ. crapulatum. Sed illȩ tantũ
neglegentibus atq: infidelibus dormit :
quinulla psalmodia. nullis bonis ope¬

Expanded text:
vit. Sequitur, et virgines eorum non vit. Sequitur, et virgines eorum non sunt lamentatae. Lamentari enim vacantis est. Nam cum omnes imminentia pericula formidarent, nulli licuit alterius funeri justa persolvere. Lamenta enim dicta sunt intra lares monumenta, sicut antiquis sepelire mos erat.orum non plorabantur. In ipsa igitur captivitate filii Heli sacerdotis ab Allophylis gladio leguntur exstincti; quorum unius uxor vidua facta, post subitum partum morte praeventa est. Ita contigit ut ejus vidua minime ploraretur, dum universos communis interitus occupasset. Nam talia in illo populo multis accidisse credenda sunt, quando pluralem numerum auctoritas sancta memoravit, quae nihil noscitur referre superfluum. Vers. 69. Etmus propter res explanandas saepe Domino contributas. Dicitur enim a persona dementium, qui ita putant quando periclitantibus non subvenit, quasi vino esse crapulatum. Sed ille tantum negligentibus atque infidelibus dormit, qui nulla psalmodia, nullis bonis ope
Abbreviated transcription (Latin):
estnobis: neoffensus corporis nostri
cum dĩ munere bene nos tractamus
inhabitat. Sicutdicit apłs. Templũ
ETTRADIDIT INCAPTIUITATEMUIB¬
TUTEMEORUM ETPULERITUDINEM
EORUM IN MANUS INIMICI
ulud tempus memorat. quando ab
allophilis hebrȩi uictisunt: & cȩdib
corum direptioniq patuerunt. Qua¬
propter uirtutem &pulchritudinẽ.
significat arcam testamentĩ perquã
sibi intergentes uidebantur inuicti
& sum mad ecoris laude precipui
SUUM. ETHEREDITATESUA SE RIUIT
onsequens fuit utpopulus gladio
cader& turpiter inruinam : Cui
arcedignitas probabatur ablata
Illeenim quos spernit: ad nihilat. Nec
quis quam potest subuenire: cuise pro¬
bantur solacia diuina subtrahere: Spre¬
uit enim. hereditatem suam: quando
populum quem intermultas nationes
elegerat: proscelerum suorum in ma¬
nitate proiecit. Hereditas quippe.
Ignemhic: iram bellantium debemus
aduertere: quaetraditos sibi. tam¬
quam comsumptrix flamma deuora¬

Expanded text:
est nobis, ne offensus corporis nostri est nobis, ne offensus corporis nostri anctus, cum Dei munere bene nos tractamus, inhabitat, sicut dicit Apostolus: Templum Et tradidit in captivitatem virtutem eorum, et pulchritudinem eorum in manus inimici. Illud tempus memorat, quando ab Allophylis Hebraei victi sunt, et caedibus eorum direptionique patuerunt. Quapropter virtutem et pulchritudinem significat arcam testamenti, per quam sibi inter gentes videbantur invicti, et summa decoris laude praecipuisuum, et haereditatem suam sprevit. Consequens fuit ut populus gladio caderet turpiter in ruinam, cui arcae dignitas probabatur ablata. Ille enim quos spernit annihilat; nec quisquam potest subvenire, cui se probantur solatia divina subtrahere. Sprevit enim haereditatem suam, quando populum, quem inter multas nationes elegerat, pro scelerum suorum immanitate projecit. Haereditas quippe aIgnem hic iram bellantium debemus advertere, quae traditos sibi tanquam consumptrix flamma devora
Abbreviated transcription (Latin):
nullos facere quȩstionem: quare cũ
peccata fuerint aliquorum: illetam̃
in omnibus uindi casse dicatur: quod
religiosis mentibus scrupulum non
deb&inicere. Nam &sigentem cap¬
tiuit ati tradidit : tamen sibi placitos
conscientiȩ integritate seruauit
Sed eos magis intribulationibus exer¬
cuit: quos a eterno honore coronandos
ec̃. decreuit. Namsi ueritatis intima
perscrutemur: captiu itatẽ passi nons
qui animo liberifuerunt. Nec inter¬
no hostisunt traditi: quorum consci¬
entia non potuit adiuinitate sub duci
TABERNACULU SUŨ IN QUO HABI¬
TAUIT INTER HOMINES
Eulo ciuitas erat: ubi arcadnĩ fuisse
legitur constituta: unde pers acer¬
dotes supplicantes: hȩbreidiuina
responsa capiebant: antequamtem¬
plum ess& hiero solimis fabricatum
Hocergo tabernaculum reppulis se
dicit dnm: in quo interhomines habi¬
care dignatus. ẽ: sicut in alio prophe¬
talegitur Vide quidfecisi lo ubi erat
tabernaculum meũ: sed metu endũ

Expanded text:
nullos facere quaestionem, quare cum nullos facere quaestionem, quare cum peccata fuerint aliquorum, ille tamen in omnibus vindicasse dicatur? quod religiosis mentibus scrupulum non debet injicere. Nam etsi gentem captivitati tradidit, tamen sibi placitos conscientiae integritate servavit; sed eos magis in tribulationibus exercuit, quos aeterno honore coronandos esse decrevit. Nam si veritatis intima perscrutemur, captivitatem passi non sunt qui animo liberi fuerunt, nec interno hosti traditi, quorum conscientia non potuit a Divinitate subduci. tabernaculum suum, in quo habitavit inter homines. Silo civitas erat ubi arca Domini fnisse legitur constituta: unde per sacerdotes supplicantes, Hebraei divina responsa capiebant, antequam templum esset Jerosolymio fabricatum. Hoc ergo tabernaculum repulisse dicit Dominum: in quo inter homines habitare dignatus est, sicut in alio propheta legitur: Vide quid feci Silo, ubi erat tabernaculum meum . Sed metuendum
Abbreviated transcription (Latin):
UERUNT PACIUM MEMADMODŨ
PATRES EORUM CONUERSISUNIIN
ARCUM PRAUUM
uncdicit contumaciam iudeorũ :¬
& qui deis iratodnõ contigerit.
consequenter exponit: ut talia in o¬
boedientes debeant exemplametue¬
re. Arcus peruersus ẽ: malitia pecca¬
torum : quae non eminus uulnera
iaculatur sedinse magis spicula di¬
recta conuertit. Quodutiq dolosos
patimanifestum . ẽ: quidum aliis in¬
gerere nituntur plagas : in se conuer¬
tere suas potius probantur insidias.
CTINIRACONCITAUERUNT EUM IN
COLLIBUS SUIS. ETINS CULETILIBUS SU¬
IS AEMULAII SUNT EUM
olles superbas actumidas signifi¬
cat cogitationes hominum : quib
semperdñs inuenitur aduersus : quan¬
do inculturas doemonum iniqua
praesumptione prosiliunt. Aemula¬
tisunt quippeeũ: cum honorem dnĩ
si mulacris detestabilibus contuler
Aemulatio enimista: inmalam partẽ:
Uon apars quae superest introit᷑
inqua uindictę generanum e¬
rantur : & postaduentus dnĩ saluato¬
ris edicitur. Sol& autem inter non¬

Expanded text:
verunt pactum, quemadmodum patres eorum; et conversi sunt in arcum perversum. Nunc dicit contumaciam Judaeorum, et quid eis irato Domino contigerit, consequenter exponit; ut talia inobedientes debeant exempla metuere. Arcus perversus est 270 malitia peccatorum, quae non eminus vulnera jaculatur, sed in se magis spicula directa convertit. Quod utique dolosos pati manifestum est, qui dum aliis ingerere nituntur plagas, in se convertere suas potius probantur insidias. Vers. 62. Et in ira concitaverunt eum in collibus suis, et in sculptilibus suis aemulati sunt eum. Colles superbas ac tumidas significant cogitationes hominum, quibus semper Dominus invenitur adversus, quando in culturas daemonum iniqua praesumptione prosiliunt, Aemulati sunt quippe eum, cum honorem Domini simulacris detestabilibus contulerunt. Aemulatio enim ista in malam partem, Nona pars, quae superest, introitur, in qua vindictae genera numerantur, et post, adventus Domini Salvatoris edicitur. Solet autem inter non
Abbreviated transcription (Latin):
Unicornuorum : significatSECLA
unam spem habentium in scĩssimã
trinitatem : adquam fidelium sacrate
mentes humiliter eriguntur : & tam¬
quam ualidissimo cornu fidei firmita¬
te consistunt. Sequitur. Interra fun
dauit ea insȩcula. Quamuis insȩculo
hierus alem praedestinata consistat:
Sicut in eu angelio petro dictum est.
lues petrus & superhanc petrã ȩdifi¬
cabo ecclȩsiam meã: & porte inferi
non prȩualebunt aduersus eam
Ecce quomodo interra : subaeterni¬
tate cognoscitur eẽ. fundata. Nam
& alibi deeccłã legitur: ds̃ fundaũ

Expanded text:
Unicornium significat unam spem habentium in sanctissimam Trinitatem, ad quam fidelium sacratae mentes humiliter eriguntur, et tanquam validissimo cornu fidei firmitate consistunt. Sequitur, in terra quam fundavit in saecula. Quamvis in saeculo futuro Jerusalem praedestinata consistat; sicut in Evangelio Petro dictum est: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Ecce quomodo in terra sub aeternitate cognoscitur esse fundata. Nam et alibi de Ecclesia legitur: Deus fundavit
Abbreviated transcription (Latin):
bilius audiatur. Machabȩorum no¬
bis primus liber insinuat: antiochũ
ueniss&: ciuitate opibus enudata:
intem plodi idola posuisse. hebreosq
dumduis suis sacrificare coger&. mul¬
tos martrres effecisse. Qua propter
asaph quem diximus figuram gestare
fidelium populorũ: pertotum loquit᷑
psalmũ In prima parte dinum erans
quanta temporibus supra dicti regis
antio chi pertulerit hierusalem: po¬
pulusq: iudeorum. Secunda parte
dnm̃ rogat: ut supra potentes inimi¬
cos iram suȩ indignationis effundat:
& peccatis seruorum suorum dignet᷑
eẽ propitius. Tertio: prophetię spũ
postulat uindicari: non peremptionis
uoto. sed correctionis studio. DSUE

Expanded text:
bilius audiatur. Machabaeorum nobilius audiatur. Machabaeorum nobis primus liber insinuat Antiochum hostiliter civitate opibus enudata, in templo Dei idola posuisse, Hebraeosque dum diis suis sacrificare cogeret, multos martyres effecisse. Quapropter Asaph quem diximus personam gestare fidelium populorum per totum loquitur psalmum. In prima parte dinumerans quanta temporibus praedicti regis Antiochi pertulerit Jerusalem populusque Judaeorum. Secunda parte Dominum rogat ut supra potentes inimicos iram suae indignationis effundat, et peccatis servorum suorum dignetur esse propitius. Tertio prophetiae spiritu postulat vindicari non peremptionis voto, sed correctionis studio. E
Abbreviated transcription (Latin):
pat: modo umbratilis imago circum¬
uolat. Et in codem elemento uident᷑
ec̃. uaria : cumnihil illic coloris acci¬
dat nec recedat: Sicpsalmihuius ad mi¬
randa diuersitas: & historiam narrat :¬
& longealia quaespiritaliter sentiant᷑
insinuat. Cuius similitudinem: cen
Onominis: ad actus illos pertin& qui
ad mandatadnĩ gratiamq referuntur
tamen catholice conuenire possit ecdẽ
Neque enim xpĩ anis alieni credendis:
quigratie dominicę claritate fulser̃
Ad de prophetas: patriartas: & popu¬
lum illum iamxpõ deuotum: antetẽ¬
poraxpiana. Estergo &istepsalmus
totus in lamentatione positus: sicut
& septua gesimus tertius: qui futura
tempora uelut praeterita deplorat:
& propter duritiam cordis sui genti
grauiter affligendȩ piȩtatis studio:
precatur xp̃m dnm̃ subuenire
DIUISIO ESAL MI
Prius quam deuisione dicamus.
Ioport& gestarum rerum breuiter
insinuare notitiam: utdum causa
praemit titur. textus psalmi intellegi¬

Expanded text:
pat, modo umbratilis imago circumpat, modo umbratilis imago circumvolat, et in eodem elemento videntur esse varia, cum nihil illic coloris accedat, nec recedat. Sic psalmi hujus admiranda diversitas et historiam narrat, et longe alia quae spiritualiter sentiantur, insinuat. Cujus similitudinem centenominis ad actus illos pertinet qui ad mandata Domini gratiamque referuntur. tamen catholicae convenire possit Ecclesiae. Neque enim Christianis alieni credendi sunt, qui gratiae dominicae claritate fulserunt. Adde prophetas, patriarchas et populum illum jam Christo devotum ante tempora Christiana. Est ergo et iste psalmus totus in lamentatione positus, sicut et septuagesimus tertius, qui futura tempora velut praeterita deplorat, et propter duritiam cordis sui genti graviter affligendae, pietatis studio precatur Christum Dominum subvenire. Divisio psalmi. Priusquam de divisione dicamus, oportet gestarum rerum breviter insinuare notitiam, ut dum causa praemittitur, textus psalmi intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
eius dolus: sensus uero manuum:
actualem significat scĩtatem : Ad quã
fideles suos. prout ipse tribuit gloriosa
imitatione perduxit. Sed nec istuddđ
temporali regi: potest ullatenus con¬
tur: cuncta sibi decora parilitate con¬
sentiunt ONCLUSIO
In nonnullis psalmis solemus exquire¬
re : quid nos ad moneat caclestis aucto¬
ritas: hictale fecit initium: ut exposi¬
uomagis quam principium psalmi
eẽ uideatur. Dixitenim. parabolisse
& propositionibus eẽ. locuturum: ut
unusquisq uelociter agnoscer& faci¬
empsalmi: cum formaipsius ex pressa
fuerit. dictionis. Qua proptersic pro
suis delictis expulsos. hebrȩos &intro¬
missos asserit xp̃ĩanos: ut utrisq legis
intentionem. quasi inunius facer&
botrui decore pendere. A memus ergo
prolixitatem cius: in quodum historia
refertur : noui testamenti gratia decla¬
ratur. More abyssi fluctuantis: quȩ
tot lumina reddit quot tremores effe¬
cerit. Modo Lenim ibi claritas lã¬

Expanded text:
ejus dolus . Sensus vero manuum, ejus dolus . Sensus vero manuum, actualem significat sanctitatem, ad quam fideles suos, prout ipse tribuit, gloriosa imitatione perduxit. Sed nec istud David potest temporali regi ullatenus contur, cuncta sibi decora parilitate consentiunt. Conclusio psalmi. In nonnullis psalmis solemus exquirere quid nos admoneat coelestis auctoritas. Hic tale fecit initium, ut expositio magis quam principium psalmi esse videatur. Dixit enim parabolis se et propositionibus esse locuturum, ut unusquisque velociter cognosceret faciem psalmi, cum forma ipsius expressa fuerit dictionis. Quapropter sic pro suis delictis expulsos Hebraeos, et intromissos asserit Christianos, ut utriusque legis intentionem quasi in unius faceret botri decore pendere. Amemus ergo prolixitatem ejus, in quo dum historia refertur, Novi Testamenti gratia declaratur: more abyssi fluctuantis, quae tot lumina reddit quot tremores effecerit. Modo enim ibi claritas lam
Abbreviated transcription (Latin):
incis Addidit. Pascere iacobpopulũ
suum: & isrł hȩreditatem suã. hoc iã
manifestius aduertimus dictũ dednõ
saluatore : qui gregems uumsolus caeles
tiualuit panesatiare : Et hęreditatem
suam maxime apericulis animarum
cunctis eripere. Ia cobenim possumus
intellegere populum xpĩanum: qui
hic degit in terris. Hęreditatem uero
isrł futuram congregationem: quȩ
dnĩ contemplatione pascenda est: qđ
adtem poralem regem non potest per
DISSUI ETINSENSU MANUU SUARU
DEOUXIT IOS
Ibsolute: totum ad dnm̃ pertin &
saluatorem Solus enim fuit: qui
peccata non habuit. Dicendo enim
sinemalitia: ostendit quiaistisint
dicenda peccata. Illa enimpuritas :
illascĩtas: illa cęlo ueniens maies¬
tas: hoc probata est docuisse quod
gessit: hocgessit si nedubitatione qđ
docuit Pauit enim praeceptor egre¬
gius quos docere dignatus ẽ. Sicut
ipse testatur. Non in solo pane uiuit
homo: sed in omni uerbo sine malitia

Expanded text:
in eis . Addidit, Pascere Jacob populum in eis . Addidit, Pascere Jacob populum suum, et Israel haereditatem suam. Hoc jam manifestius advertimus dictum de Domino Salvatore, qui gregem suum solus valuit coelesti pane satiare, et haereditatem suam maxime a periculis animarum cunctis eripere. Jacob enim possumus intelligere populum Christianum, qui hic degit in terris. Haereditatem vero Israel, futuram congregationem quae Domini contemplatione pascenda est; quod ad temporalem regem omnimodis non pdis sui, et in sensu manuum suarum deduxit eos. Absolute totum ad Dominum pertinet Salvatorem; solus enim fuit qui peccata non habuit. Dicendo enim, sine malitia, ostendit quia ita sint dicenda peccata. Illa enim puritas, illa sanctitas, illa e coelo veniens Majestas, hoc probata est docuisse quod gessit, hoc gessit sine dubitatione quod docuit. Pavit enim praeceptor egregius quos docere dignatus est, sicut ipse testatur: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei Matth. I
Abbreviated transcription (Latin):
Iptissimanimis intro ducta est¬
& decora narratio: ut quia dixe¬
ratelegit. iudam: nuncdicere dađ:
qui abhumanitate suscepta xpõdnõ
proximabat: Sed melius hoc deipso
suscipimus dnõsaluatore. Nam
in cu angelio caeti clamauerunt:
fili dauid miserere nobis. Et quia
confidenter uerum dixerant : sub
celeritate sanatisunt. Sequitur.
et sustuliteum degregibus ouium:
depost foetantes accepit eum. Peristã
si militudinem dauid filii iesse. sicut
& in aluis locis: dnĩ saluatoris nobis
sacramenta panduntur. Nam ille
sublatus ab ouibus: peruenit ad rog¬
num : dñs noster functus officio pas¬
toris sed & add exteram patris: qui est
uere rexregum & dñs dominantiũ
Necuacat quod dix̃ : oueseius fuis se
foctosas dnĩ enim grex spiritali gra¬
tia fecundus filios noscitur habere
copiosos: sicut incanticis canticorum
deeccla legitur. Dentes tui si cut grex
tonsarum : ascendens delauacrõ. que
om̃s geminos creant. & sterilis non est

Expanded text:
ptissima nimis et decora introducta est narratio; ut quia dixerat, elegit Judam, nunc diceret, David, qui ab humanitate suscepta Christo Domino proximabat. Sed melius hoc de ipso suscipimus Domino Salvatore; nam in Evangelio caeci clamaverunt: Fili David, miserere nobis . Et quia confidenter verum dixerant, sub celeritate sanati sunt. Sequitur, et sustulit eum de gregibus ovium; de post fetantes accepit eum. Per istam similitudinem David filii Jesse sicut et in aliis locis Domini Salvatoris nobis sacramenta panduntur. Nam ille sublatus ab ovibus pervenit ad regnum: Dominus noster functus officio pastoris, sedet ad dexteram Patris, qui est vere Rex regum et Dominus dominantium . Nec vacat quod dixit, oves ejus fuisse fetosas. Domini enim grex spirituali gratia fecundus, filios noscitur habere copiosos; sicut in Canticis canticorum de Ecclesia legitur: Dentes tui sicut grex tonsarum ascendens de lavacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est