comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tantum modo eruere tibi si possem falsam opininionem deue¬
ris xp̃ianis malitiose aut imperite nobis insinuatam &erigere
ad magna quaedam & diuina discenda quare hoc uolumen ita
sese habeat placatiore aut̃ animo tuo facto ero fostassis incete¬
ris promptior. Haec nonita dixi quasi nihil aduersus man¬
cheos adhuc scripsissem uel nihil dedoctrina catholica mandas¬
sem literis. cumtot superius edita uolumina deutraq re non
me tacuisse testentur. Sed in hoc libro ad illum scripto non¬
dum manicheos refellere coeperam. & illas nugas nondum in ua¬
seram neq de ipsa catholica magnum aliquid aperueram. quõ
sperabam hoc initio facto ad eum ipsum me scripturum fuisse
quae hic nondum scripseram. Hic liber sic inupit. Simihi
LIBER IN

Expanded text:
tantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de uetantummodo eruere tibi, si possem, etiam opinionem de ueris Christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda. quare hoc uolumen ita sese habeat. placatiore autem 15 animo tuo facto ero fortassis in ceteris promtior. haec non ita dixi, quasi nihil contra Manicheos adhuc scripsissem uel nihil de doctrina catholica mandassem litteris, cum tot superius edita uolumina de utraque re non me tacuisse testantur, sed in hoc libro ad illum scripto nondum Manicheos refellere coeperam et illas nugas nondum inuaseram neque de ipsa catholica magnum aliquid aperueram, quoniam sperabam hoc initio facto ad eum me scripturum fuisse, quae hic non scripseram. Hic liber sic incipit: Si mihi, LIBER VN
Abbreviated transcription (Latin):
aut sapientes aut stultos eẽ omnes homines dixi . eos uolens intelle¬
gi qui iam ratione utuntur. qua discernuntur a pecoribus ut
homines sint. Sicut dicimus beatos eẽ omnes homines uelle.
Nunquid enim in hac sententia. tam uera atq manifesta metui¬
mus ne intellegantur & paruuli qui hoc adhuc uelle non
possunt. Alio loco cum miracula commemorassem quae dñs
iñs fecit cum hic eẽt in carne. ad iunxi dicens. Cur inquiens
ista modo nonfiunt: Atq respondi. quia non mouerent nisi
mira essent. Si aut̃ solita eent. mira non eẽnt. Hoc aut dixi
quia nontanta nec omnia modo non quia nulla fiunt &iam mo¬
do In fine aũ libri sed quõ sermo iste nr̃ in quam multo pro¬
ces sit longius quam putabã. hic finem libro faciamus
In quo memineris uolo. non dum me mancheos coepisse
refellere. & illas nugas nondum inuasisse: neq deipsa
catholica magnum aliquid apparuisse sed uoluisse

Expanded text:
aut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intelleaut sapientes aut stultos esse omnes homines dixi eos uolens intellegi, qui iam ratione utuntur, qua discernuntur a pecoribus, ut homines sint, sicut dicimus beatos esse omnes homines uelle. numquid enim in hac sententia tam uera atque manifesta metuimus ne intellegantur et paruuli, qui hoc adhuc uelle non possunt? Alio loco, cum miracula commemorassem, quae dominus lesus fecit, cum hic esset in carne, adiunxi dicens: cur, inquies, ista modo non fiunt? atque respondi: quia non mouerent, nisi mira essent; si autem solita essent, mira non essent. hoc autem dixi, quia non tanta nec omnia modo, non quia nulla fiunt etiam modo. In fine autem libri: sed quoniam sermo iste noster, inquam, multo processit longius, quam putabam, hic finem libro faciamus. in quo memineris uolo nondum me Manicheos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse -neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse
Abbreviated transcription (Latin):
dumtamen inter haec & illud quid dist& intellegamus. Item
quod dixi. Nemini dubium est omnes homines aut stultos eẽ
aut sapientes. potest uideri eẽ contrarium illi quod legitur in
libro testio delibero arbitrio. Quasi uero natura humana prȩ¬
ter stultitiam & sapientiam nullam mediam recipiat affectionẽ.
Sed illud ubi dictum est ubi deprimo homine quaerebatur utrũ
sapiens fuerit factus an stultus. anneutrum. quõ nullo modo stul¬
tum dicere poteramus quisine uitio factus est cum sit stultitia
magnum uitium & sapientem quomodo diceremus. qui potuit
seduci non satis apparebat. Ideoq ad compendium dicere uo¬
lui. quasi uero natura humana prȩterstultitiam & sapientiam
nullam mediam accipiat affectionem. Intu ebar quippe &iam
paruulos quos lic& confiteamur trahere originale peccatum.
tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere non¬
dum utentes libero arbitrio. seu bene seu male. Nunc autem

Expanded text:
dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale peccatum, tamen nec sapientes nec stultos possumus proprie dicere nondum utentes libero arbitrio seu bene seu male. nunc autem
Abbreviated transcription (Latin):
disputando requirere. Item quod dixi . nam scire magna & ho¬
nesta uel &iam diuina beatissimum est. ad eandem beatitudi¬
nem referre debemus. In hac enim uita quantum cumq id
sciatur. nondum est beatissimum. quõ in comparabiliter lon¬
ge est amplius quod inde nescitur. Et quod dixi multum in¬
ter eẽ utrum aliquid mentis cestaratione teneatur quod scire
dicimus an fama uelliteris credendum posteris utiliter commen¬
d&ur. Et paulo post. quod scimus igitur debemus rationi qđ
credimus auctoritati. non sic accipiendum est ut in sermone usi¬
tatiore uereamur nos dicere scire quod idoneis testibus cre¬
dimus. Proprie quippe cum loquimur. id solum sciri dicimus
quod mentis firma ratione comprehendimus. Cum uero loqui¬
mur uerbis consu&ud ini aptioribus sicut loquitur &iam
scriptura diuina. non dubitarem us dicere scire nos . & quodper¬
cepimus nrĩ corporis sensibus & quod fide dignis credimus testib

Expanded text:
disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et hodisputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus,
Abbreviated transcription (Latin):
mente . Cernitur plane. sedbeatissimos nondum facit. Illud enĩ¬
facit beatissimos quod ait. tunc aũ facte ad faciem. & tunc cogno¬
scam sicut & cognitus sum. Qui hoc inuenerunt. ipsi dicendi st̃
in beatitudinis possessione consistere. Ad quam ducit uiam fides
quam tenemus & quo credendo cupimus peruenire. Sed qui nam
sint illi beatissimi quiiam sunt in ea possessione quoducit haec uia
magna quaestio est. Et angeli quidem scĩ quod ibi sint. nulla
quȩstio est. Sed descis hominibus iam defunctis utrum ipsi dicendi
sint iam in illa possessione consistere merito quȩritur. Iam enim
corpore quidem corruptibili quo anima grauatur exuti sunt. sed
adhuc expectant &iam ipsi redemptionem corporis sui. & caro
eorum requiescit inspe. nondum infutura incorruptione clarescit.
Sed utrum ad contem plandam cordis oculis ueritatem. sicut dictum
est. facie ad faciem nihil ex hoc minus habeant non hic locus est

Expanded text:
mente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enmente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. sed quinam sint illi beatissimi, qui iam sunt in ea possessione, quo ducit haec uia, magna quaestio est. et angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. sed de sanctis hominibus iam defunctis, utrum ipsi dicendi sint iam in illa possessione consistere, merito quaeritur. iam enim corpore quidem corruptibili, quo anima grauatur, exuti sunt, sed adhuc expectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem, sicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est
Abbreviated transcription (Latin):
biles. Vna eorum quiiam inuenerunt quos &um beatissimos iudi¬
cari necesse est. Alia eorum quistudiosissi me & rectissime inquirunt
Primi ergo sunt quiiam in ipsa possessione. alteri in uia. quatamen
cestissime peruenitur. In his uerbis in cis. si illi quiiam inuenerunt
quos in ipsa possessione iam eẽ diximus. sic accipiantur beatissimi
ut non in hac uita sed in ea quam speramus & adquam perfidei
uiam tendimus sint. Non hab& iste sensus errorem. ipsi enim
iudicandi sunt quod quaerendum est in uenisse qui iam ibi
sunt quo nos quaerendo &credendo id est uiam fidei tenendo
cupimus peruenire. Siaũ in hac uita putantur esse isti uel fuis¬
se id uerum eẽ non mihi uidetur. Non quia in hac uita nihil
ueri omnino in ueniri potest quod mente cernatur non fide
credatur. sed quia tantum tantum est quicquid est ut non faci¬
at beatissimos. Neq enim quod ait apostolus. uidemus nunc

Expanded text:
biles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudibiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissimos. neque enim quod ait apostolus: uidemus nunc
Abbreviated transcription (Latin):
am uero apud ipponeregium presbiter scripsi librum deuti¬
litate credendi ad amicum meum quem deceptum amaniche¬
is adhuc eo errore noueram detineri &irridere incatholicaȩ
fidei disciplinam quod iuberentur homines credere. non aũ
quid eẽt uerum cestissima ratione docerentur. in hoc libro
dixi . In quib tamen legis preceptis atq mandatis quib nunc
xpĩanos uti fas non est. quale uel sabbatum est. uel circum cisio uel
sacrificia & siquid huius modi est tanta misteria continentur.
ut omnis pius intellegat nihil eẽ perniciosus. quam quicquid
ibi est accipi ad literam id est aduerbum. nihil aũ salubrius quã
spũ reuelari inde est litera occidit. sps̃ aut̃ uiuificat. Sed aliter
exposui uerba ista apostoli pauli. et in quantum mihi uid&ur
uel potius ipsis rebus appar& multo conuenientius in eo libro
qui in scribitur despũ & litera quam uis non sit & sensus iste respu¬
endus. Item dixi. duae sunt enim personae in religione lauda¬

Expanded text:
am vero apud Hipponem-regium presbyter scripsi librum de Utilitate credendi, ad amicum meum quem deceptum a Manichaeis, adhuc eo errore noveram detineri, et irridere in catholicae fidei disciplina, quod juberentur homines cquid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religione lauda
Abbreviated transcription (Latin):
ustis omnibus uitiis in homine scĩficato atq purgato. satis appareat.
Quam diuine dictum sit. ego sum ignis consumens. possunt putare
plagiani istam perfectionem in hac mostali uita medixisse posse con¬
tingere sed non hoc putent. ardor quippe caritatis siue sequen¬
do dõ factus idoneus & tam magnus ut uitia cuncta consumat.
in hac uita nasci & crescere potest. perficere uero propterquod nase¬
tur ut nullum in sit homini uitium non consequenter hic potest
quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur ubi per¬
fici. & quando perfici potest utquem ad modum lauacrum regene¬
rationis purgat aretu omnium peccatorũ quae humana traxit nati¬
uitas & contraxit iniquitas. ita perfectio purg& ab omnium labe

Expanded text:
ustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, ustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe
Abbreviated transcription (Latin):
putatur caritatem dĩ non futuram eẽ maiorẽ. quando uidebimꝰ
facie ad faciem: Sic itaq: hoc accipiatur tam quam plena dicta
sit qua maior eẽ non possit quam diu ambulamus perfidem
Erit enimplenior: immo plenissima: sed perspeciem
tem quod dixi. dehis qui subuenunt indigentib quia misericor¬
des uocantur. &iamsi sapientes usq ad eo sint. ut iam nullo animi
dolore turbentur. Non sic accipiendum ẽ. tamquam definierim
in hac uita eẽ tales sapientes . non enim dixi cum sint. sed dixi. &iam
si sint. Alio loco ubi dixi iam uero cum haec humana dilectio in he¬
rentem uberibus suis nutriuerit . & roborauerit animum sequendodõ
factus ẽ idoneus ubi eius maiestas extanta parte. quanta homini dũ
terre huius in habitator est sufficit aperire secȩperit tantus caritatis
ardor innascitur & tantum diuini amoris consurgit incendium. ut ex¬

Expanded text:
putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
tes quae maxime inore philosophorum eẽ assolent nominauit.
Sobri&atem appellans temperantiam. prudentiae imponens no¬
mensapientiam. fortitudinẽ uero uistutis uocabulo enuntians
solam iustitiam suo nomine interp̃tatus ẽ. Has autem quatuor
uistutes in eodem libro sapientiae suis nominib appellatas sicut
agrecis uocantur. longe postea repperimus incodicib grecis
tem quod posui delibro salomonis. Uanitas uanitantium dixit
ecclesi astes. In multis quidem codicib legi. sed hoc grecus non
hab&. Hab& autem Uanitas uanitatum. quod postea uidi. &
inueni eos latinos eẽ ueriores qui habent uanitatum . non uani¬
im. Ex occasione tamen huius mendositatis quaecumq
disserui uera eẽ in ipsis reb: appar&. Quod autem dixi eum
ipsum quem cognoscere uolumus hoc est dm̃ prius plena carita¬
te diligamus. melius dicer&ur sincera. quam plena nisi foste

Expanded text:
tes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, tes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, sobrietatem appellans temperantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, fortitudinem uero uirtutis uocabulo enuntians, solam iustitiam suo nomine interpretatus est. has autem quattuor uirtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis. item quod posui de libro Salomonis: uanitas nanitantium, dixit Ecclesiastes, in multis quidem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanitatum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet. Quod autem dixi: eum ipsum, quem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur: sincera quam plena, nisi forte
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam falsa improbo uerum tamen conueniaentiam scripturarũ
ueterum & nouarum quam demonstrare cupiebam. ex his dumtaxat
uerbis non utiq demonstraui. unde aũ mihi error obrepserit dixi
Ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendi
& paulo post testimonium posui delibro sapientiae secundum codicem
nrm̃ in quo scriptum erat. sobri&atem enim sapientia doc& &iustitiam
&uistutem. Et secundum haec uerba disserui. resquidem ueras sed exoc¬
casione mendositatis inuentas. Quid enim uerius quod sapientia doceat
ueritatem contemplationis quam nomine sobri&atis significatam putaui
& actionis prabitatem. quamperduo alia intellegi uolui perius¬
titiam atq uistutem. cum codices eiusdẽ interp̃tationis ueriores
habeant. sobri&atem enim & sapientiam doc& & iustitiã & uistu¬
tem Hlis enim nominib: latinus interpres quatuor illas uistu¬

Expanded text:
tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum ueterum et nouarum, quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat uerbis non utique demonstraui. unde autem mihi error obrepserit, dixi; ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendi. Et paulo post testimonium posui de libro Sapientiae seeundum codicem nostrum, in quo scriptum erat: sobrietatem enim sapientia docet et iustitiam et uirtutem, et secundum haec uerba disserui res quidem ueras, sed ex occasione mendositatis inuentas. quid enim uerius, quod sapientia doceat ueritatem contemplationis, quam nomine sobrietatis significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et uirtutem? his enim omnibus latinus interpres quattuor illas uirtu
Abbreviated transcription (Latin):
am baptizatus cum rome essem nec tacitus ferre possem manicheorum
iactantiam defalsa & fallaci continentia uel abstinentia quase ad im¬
peritos decipiendos ueris xp̃ianis quibus comparandi non sunt. in suꝑ
praeferunt. scripsi duos libros. unum demorib ecclesiae catholicae
& alterum demoribus manicheorum. In eo igitur qui est demoribus
ecclesiae catholicae. ubi posui testimonium. in quo legitur propter
te afficimur tota die aestimati sumus ut oues occisionis. mendositas
nr̃i codicis me fefellit minus memorem scripturarum in quibus nondũ
assu&us eram. Nam eiusdem interpr&ationis alii codices non habent
propterte afficimur. sed propterte morte afficimur quod uno uerbo
alii dixerunt mostificamur. Hoc esse uerius greci libri indicant exqua
lingua in latinam secundum bxx inte pr&es ueterum diuinarum scri¬
pturarum est facta translatio. & tamen secundum haec uerba id est
propterte afficimur multa disputans dixi quae in ipsis rebus non

Expanded text:
am baptizatus autem cum Romae essem nec tacitus ferre possem Manicheorum iactantiam de falsa et fallaci continentia uel abstinentia, qua se ad inperitos decipiendos ueris Christianis, quibus conparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros, unum de moribus ecclesiae catholicae et alterum de moribus Manicheorum. In eo igitur, qui est de moribus ecclesiae catholicae, ubi posui testimonium, in quo legitur, quoniam propter te adficimur tota die, aestimati sumus ut oues, mendositas nostri codicis me fefellit minus memorem scripturarum, in quibus nondum adsuetus eram. nam eiusdem interpretationis alii codices non habent: propter te adficimur, sed propter te morte adficimur, quod uno uerbo alii dixerunt mortificamur. hoc esse uerius graeci libri indicant, ex qua lingua in latinam secundum Septuaginta interpretes ueterum diuinarum scripturarum est facta translatio. et tamen secundum haec uerba, id est: propter te adficimur, multa disputans dixi, quae in ipsis rebus non
Abbreviated transcription (Latin):
IORI DUO QUORUMEST TITULUS ADIUQUISI NONES IANUARII MULTA
desa cramentis continent disputata. siue quȩ uniuersaliter
iue quȩ partiliter idest non pereq: ⁊ nomnib locis obserux
ecclesia. Nectamen com memorari om̃a potuerunt sed satis
ad inquisita responsum est. Quorum librorum prior epiftola
est. hab& quippe incapite. quis adquem scribat. Sed ideo
inter libros admuneratur hoc opus. quõ sequens qui nomina nra
non hab& multo est ꝓlixior. & in eo multo pluratractantur
In primo ergo quod demanna dixi. quia unicuiq seclindum
ꝓpriam uoluntatem inore sapiebat. non mihi occurrit unde
possit ꝓbari. nisi exlibro sapientiȩ quem uidȩi non recipi¬
Quod tamen fidelibus
potuit ꝓuenire. non illis aduersus dm murmuratoribus
qui ꝓfecto alias escas non desiderarent. si hoc eis saper& manna
quod uellent. Hocopussic incipit. Ad eaquȩme interrogasti.

Expanded text:
ibri duo, quorum est titulus, Ad Inquisitiones Januarii, multa de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum lest — habet quippe in capite, quis ad quem scribat - sed ideo inter libros adnumeratur hoc opus, quoniam sequens, qui nomina nostra non habet, multo est prolixior et in eo multo plura tractantur. In primo ergo, quod de manna dixi: quia unicuique secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, non mihi occurrit, unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae, quem Iudaei non recipiquod tamen fidelibus potuit prouenire, non illis aduersus deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna, quod uellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea, quae me interrogasti.
Abbreviated transcription (Latin):
RAM MACUS ETIAM QUIDAM DONATISTA CRISCONIUS.
cum inueniss& epistolam meam qua primas partes
quȩ in manus nrãs tunc uenerant epistolȩ petiliani redargui¬
putaui mihi esse respondendum & hoc ipsum scripsit ad me
cuioperi eius libris quattuor respondi. Ita sane uttrib ꝑ¬
agerem quod uniuersa responsio flagiabat. Sed cum ui¬
derit desola maximianensium causa quos suos scis maticos
dam nauerunt & eorum aliquos rursus in suis honoribus rece¬
perunt baptismumq ab eis extrasuam communionem detũ
non repetiuerunt. responderi posse adcuncta quȩ scripsit¬
&iam quartum librum addidi. In quo id ipsum quantum
potui diligenter atq euidenter ostendi. Hos aũt quattuor
libros quando scripsi iam contradonatiftas leges dederat
honorius imperator. hoc opus sic incipit. Quando adte
crisconi mea scripta ꝑuenire possent ignorans
LII. PROBATIO NUM TE
TES TI MONIORUM
CONTRA
DONATISTAS LIBER UNUS

Expanded text:
rammaticus etiam quidam Donatista Cresconius cum inuenisset epistulam meam, qua primas partes, quae in manus nostras tunc uenerant, epistulae Petiliani redarguiputauit mihi esse respondendum et hoc ipsum scripsit ad me. cui operi eius libris quattuor respondi, ita sane, ut tribus peragerem, quod uniuersa responsio flagitabat. sed cum uiderem de sola Maximianensium causa, quos suos scismaticos damnauerunt et eorum aliquos rursus in suis honoribus receperunt baptismumque ab eis extra suam communionem datum non repetiuerunt, responderi posse ad cuncta, quae scripsit, etiam quartum librum addidi, in quo id ipsum, quantum potui, diligenter atque euidenter ostendi. hos autem libros quando scripsi, iam contra Donatistas dederat leges Honorius imperator. Hoc opus sic incipit: Quando ad te, Cresconi, mea scripta peruenire possent, ignorans. CAPVT LIII. PROBATIONVM ET TESTIMONIORVM CONTRA DONATISTAS LIBER VNVS
Abbreviated transcription (Latin):
roptereos quicũ defendit᷑ dĩgratia putantes negari liberumar &¬
bitrium. sic ipse defendunt liberum arbitriũ ut negent dĩgra+¬
tiam ad serentes eã scđm merita nra dari scripsi librũ cuius titu o¬
lus ẽ degratia & libero arbitrio. Ad eos aut̃ scripsimona chos
adrumetinos in quorũ monasterio dehacre coeperat eẽ conb¬
tentio ita ut me consulere eorũ aliqui cogerent᷑. hic libsic incip̃.¬

Expanded text:
ropter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incip
Abbreviated transcription (Latin):
ipsacum uolumus. Sed hanc quoq adbene uiuendum acci¬
pimus desuꝑ potestatem cum prȩparatur uoluntas adnõ.
Sȩcunda quȩstio est. quomo do dictum sit penit& me qđ
constitu erim regem saul. Terti autrum sp̃s inmundus quierat
in phytonissa potuerit agere ut samuel asaule uider&
trauit rex dauid & sedit ante dñm.¬
tu male fecifti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit

Expanded text:
ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper acciipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uiderettrauit rex Dauid et sedit ante domtu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus si
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio uoluntatis humanȩ. sed uicit dĩ gratia nec nisi adil¬
lud potui ꝑuenire ut liquidissima ueritate dixisse intellegat᷑
ostolus. Quis enim te discernit : quid aũ habes quod
non accepifti : siaũ & accepisti . quid gloriaris quasi non acce
Quod uolens &iam martyr cyprianus ostendere
hoc totum ipso titulo definiuit dicens. Innullo gloriandũ
quando nr̃um nihilsit. In secundo libro tractantur c&erȩ
quȩstiones & ꝓnrã quantula cumq facultate soluuntur
Quȩ sunt om̃s descriptura quȩ regnorũ appellatur. Harũ
prima est. deeo quod scriptũ est & insiliuit sp̃s dñi insaul.
rem dixi. Quã uissit incuiusq poteftate quiduelit¬
non esttamen in cuius quam potestate quid possit. Quod
ideo dictum est quia non dicimus esse in potestate nr̃a. nisi
quod cum uolumus fit. ubi prius & maxi mȩ est ipsũ uelle
Sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas

Expanded text:
arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad ilarbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit perveniri, ut liquidissima veritate dixisse intelligatur olus, Quis enim te discernit? quid autem habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil est . 2. In secundo libro tractantur caeterae quaestiones, et pro nostra quantulacumque facultate solvuntur, quae sunt omnes de scriptura quae Regnorum appellatur. Harum prima est de eo quod scriptum est, Et insiliit spiritus Domini in Saül ;rem, dixi: Quanon est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiȩ mediolanensis antiftitem quibeatissimo successit am¬
brosio dediuersis quȩstionibus. Quarum duas exei¬
Quarum duas exepistola
pauli apostoli ad romanos in primum librũ contuli. harũ
prior est deeo quod scriptum est. quidergo dicemus. lex
peccatumest absit . usq ad illud ubi ait. quis me liberabit de
illa apostoli uerba lex spiritalis est ego aut̃ carnalis sum
& c&era quib caro contra spm̃ confligere. ostenditur eo
modo exposui. tamquam homo describatur adhuc sublege
non dum sub gratia confatutus. Longe enim postea &iam
spiritalis hominis & hoc ꝓbabilius esse posse illa uerba cog¬
noui. Posterior in hoc libro quȩ fuo est. ab eoloco ubi ait. non
solum aũt sed & rebecca ex uno concubitu habens. isa ac patris nr̃i
usq ad illud ubi ait. nisi dñs sabaoth reliquiss& nobis semen
sicut sodoma fãtiessemus & sicut gomorra similes fuissemus.
Incuius quȩstionis solutione laboratum eft quidem ꝓlibero

Expanded text:
ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait: quis me liberabit de illa apostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuiIn cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero
Abbreviated transcription (Latin):
quidadhucdonatiste seducimini
erit in resurrectione scõrum inquisitionem diligentiorem
leuideatur. Sed eam postea quȩstionem sane difficillimam
in nouissimo id est inuicesimo & secundo libro deciuitate di
satis quantum arbitror explicaui. Inueni &iam inquoda
nr̃o codice in quo & iste liber est quoddam commonitorium
ame factum dehacre ad epm siccensem fostunatianum
quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros
net inter epistolas est notatum. Hic liber sic incipit.
Memor debiti illud aut̃ sic ut presens rogaui & nunc cõmoneo
DENATURA ETGRATIA . LIB I

Expanded text:
Quid adhuc Donatistae, seducimini?erit in resurrectione sanctorum inquisitionem diligentiorem le videatur; sed eam postea quaestionem sane diffin nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et nunc commoneo. DE NATVRA ET GRATIA LIB
Abbreviated transcription (Latin):
ABER DEAGONE XPIANO FRATRIDUS. INELOQUO LATINO INERU
ditis humili sermone conscriptus est. fidei regulã continens
& precepta uiuendi. In quo illud quod positum est. nec eos audia¬
mus quicarnis resurrectionem futuram negant & commemorant.
quod ait apostolus paulus caro & sanguis regnum di non posside¬
bunt. non intellegentes quod ipse dicit aposto lus. oport&
nonerit caro & sanguis sedcȩleste corpus. Non sic accipi
Non sic accipi¬
endum est quasi carnis non sit futura substantia. sed car¬
nis & sanguinis nomne ipsam corruptionem carnis & sangui¬
nis in tellegendus est apostolus nuncupasse. Quȩ utiq¬
in regno illo nonerit ubi caro incorruptibi lis erit
Quamuis & aliter possit intellegi uttarnem & sanguinẽ
opera carnis & sanguinis dixisse accipiamus apostolum.
& eos dĩ regnum non posses suros quiꝑseueranter iftu dilexe¬
rint. Hic liber sic incipit. Corona uictoriȩ
.XXX DE DOC TRINA XẼIANA. LIBRI . IIII

Expanded text:
ber de agone Christiano fratribus in eloquio latino ineru-. ditis humili sermone conscriptus est fidei regulam continens et praecepta uiuendi. In quo illud, quod positum est: nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant, quod ait Paulus apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, non intellegentes, quod ipse dicit apostolus: oportet non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipinon sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intellegendus est apostolus nuncupasse, quae utiqin regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit. quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse acet eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona uictoriae. CAPVT XXX. DE DOCTRINA CHRISTIANA LIBRI
Abbreviated transcription (Latin):
in quo habemus redemptionem remissionem peccatorum qui est
imago dĩ inuisibilis. Septua gesima quinta dehereditate dĩ
Septuagesima sexta deeo quod ia cob apostolus dicit .uis aũt scire
ohomo in anis quia fides sine operibus otiosa est. Septu a gesima¬
septima. detimore utrum peccatum sit. Septuagesima octaua¬
depulchritudine simulacrorum. Septuagesima nona quare
magi phara honis fecerunt miracula sicut moyses famulus dĩ
Octogesima aduersus a pollinaristas. Octogesima prima de
quadragesima & quinquagesima. Octo gesima secunda deeo
quod scriptum est. quem enim diligit ds̃ corripit. flagellat
aũt omnem filium quem recipit
Octogesima tertia de coniu¬
gio. Hocopus sic incipit. Vtrum anima a se ipsa sit

Expanded text:
in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum, qui est in quo habemus redemptionem in remissionem peccatorum, qui est imago dei inuisibilis; septuagensima quinta de hereditate dei; septuagensima sexta de eo, quod Iacobus apostolus dicit: uis autem scire o homo inanis, quia fides sine operibus otiosa est? septuagseptima de timore, utrum peccatum sit; septuagensima octapulchritudine simulacrorum; septuagensima nona: quare magi Pharaonis fecerunt miracula sicut Moyses, famulus dei; octogensima aduersus Apollinaristas; octogensima prima de quadragensima et quinquagensima; octogensima secunda de eo, quod scriptum est: quem enim diligit dominus, corripit, flagellat autem omnem filium, quem recipit; octogensima tertia de coniuic incipit: Vtrum anima a se ipsa sit.
Abbreviated transcription (Latin):
fundȩ ordinationis est: quo ꝑtin& &iam illud. In utero scĩfi¬
cauite. & cum esses in renibus patris tui uidite.
Itia cob dilexi
esau aũt odio habui. & c&era
Quam uis testimonium illud
cumesses in renib patristui iudite. unde mihi tam quã scrip¬
tum sit occurrerit nescio
Sexagesima nonaẽ deo qđ scrip¬
tum est
Tunc & ipse filius subiectus erit ei quiilli subie¬
cit om̃a.
Septua gesima deeo quod apostolus dicit. Ab¬
sorta est mors inuictoria.
Ubi est mors contentiotua
ubi est mors aculeus tuus: aculeus aut̃ mortis peccatum uirtus aũt
peccati lex. Septuagesima prima deeo quod scriptũ est inuicem
oneraurã portate & sic adimplebitis legem xp̃i. Septuagesi¬
ma secunda detemporib axernis. Septua gesima tertia deco
quod scriptum est & habitu inuentus ut homo. Septua gesima¬
quarta deeo quod scriptum est inepistola pauli ad colosen ses.

Expanded text:
rofundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero sanctifirofundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, In utero sanctificavi te ; et, Cum esses in renibus patris tui, vidi te; et, Jacob dilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi t e, unde mihi, tamquam scriptum sit, occurrerit nescio. sexagensima nona de co, quod scriptum cst: tunc et ipse filius subiectus erit ci, qui illi subiecit omnia; septuagensima de eo, quod apostolus dicit: absorta est mors in uictoriam. ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis peccatum, uirtus uero peccati lex; septuagensima prima de eo, quod scriptum est: inuicem onera uestra portate, et sic inplebitis legem Christi; septuagensima secunda de temporibus aeternis; septuagensima tertia de eo, quod scriptum est: et habitu inuentus ut homo; septuagenquarta de eo, quod scriptum est in epistula Pauli ad Colosenses:
Abbreviated transcription (Latin):
Iexagesima octaua est deo quod scriptum est. Ohomo tu quis
est quires pondeas dõ. Ubi dixi quia etiam sileuiorib. quisq
peccatis aut certe quãuis grauiorib & multis tamen magno
gemitu & dolore pęnitendi misericordia dĩ dignus fuerit non
ipsius est quisd relinquer&ur interir&. sed miserentis dĩ qui
eius precib doloribq subuenit. Parum est enim uelle nisi¬
ds̃ misereatur. Sed ds̃ non miser&ur qui ad pacẽ uocat. nisi
uo luntas precesserit ad pacem. Hic dictum est post pęniten¬
tiam. Nam est misericordia dĩ &iam ipsam prȩueniens
uoluntatẽ. quȩsi non ess& non prepare r&ur uoluntas adño
Ad eam miseri cordiam ꝑtin& ipsa uocatio quȩ &iam fidem
euenit. Dequa paulo post cum agerem dixi. Haec aũt
uocatio quȩ siue in singulis hominib siue in populis atq in ipso
genere humano ꝑtemporum opor tunitates operatur. altȩ & ꝓ

Expanded text:
sexagensima octaua est de eo, quod scriptum est: o homo, tu quis sexagensima octaua est de eo, quod scriptum est: o homo, tu quis es, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis grauioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisis misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas praecesserit ad pacem. hoc dictum est post paenitentiam. nam est misericordia dei etiam ipsam praeueniens uoluntatem, quae si non esset, non praepararetur uoluntas a domino. ad eam misericordiam pertinet et ipsa uocatio, quae etiam fidem euenit. de qua paulo post cum agerem, dixi: haec autem uocatio, quae siue in singulis homi- nibus siue in populis atque in ipso genere humano per tern-, porum oport
Abbreviated transcription (Latin):
Sexagesima septima est deeo quod scriptum est. Existimo
enim quod in digne sint passiones huius temporis ad futu¬
ramgloriam quȩ reuelabitur in nobis usq ad id quod dictũ
est. spe enim salui factisumus. Vbi cum exponerem
quod scriptumẽ . & ipsa creatura liberabitur aseruitute
interitus dixi. & ipsa creatura id est & ipse homo cum
iam signaculo imaginis ꝓpt̃ peccatum amisso remansit
tantum modo creatura. Quod nonita est accipiendum
quasi totum amiserit homo quod habebat imaginis dĩ. Nam
si omnino non amisiss& non ess& propter quod dicer&ur.
reformamini in nouitate mentis ur̃ȩ. & in eandem imagi
maner& unde dicer&ur quam quã inimagine ꝑambulat
homo tamen uane conturbatur. Item quod dixi. spiritalit̃
summos angelos uiuere. infimos uero animaliter. aud acius
dictum est deinfimis quã ut possit uł scripturis sc̃is uł ipsis
us oftendi. quia & siforsitan potest. difficillime potest

Expanded text:
sexagensima septima est de eo, quod scriptum est: existimo sexagensima septima est de eo, quod scriptum est: existimo  quod indignae sint passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis, usque ad id, quod dictum est: spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisset, non esset, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem immaneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos uero animaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit uel scripturis sanctis uel ipsis rebus ostendi, quia, etsi forsitan potest, difficillime potest.
Abbreviated transcription (Latin):
minatur homini inquantum tempus uiuit. usq ad eum
locum in quo scriptum est uiuificauit & mortalia corpora
ur̃a ꝑ in habitantẽ spm̃ eius in nobis. Ubi illud quodait¬
a postolus scimus aũt quialex spiritalis est ego aut̃ carnalis
sum. exponere uolens dixi. id est carni consentio nondũ
spiritali gratia liberatus. Quod non sic accipiendum¬
est quasi spiritalis homo iam subgratia constitutus &iam
dese ipso non possit hȩc dicere. & c&era usq adeũ locũ
ubi dictum est. miser ego homo quis me liberabit decor¬
pore mortis huius
Quod postea didici sicut iam sum ante
confessus . Rursus exponens quod ait apostolus corpus
quidem mortuum est ꝓpt̃ peccatum. Mortuum in quã
corpus dicit quamdiu tale est. ut in digentia rerum tem¬
poralium molest& animam. Sed isto melius mihi postea
uisum eft ideo mortuum corpus dictum quod habeat iam
moriendi necessitatem quam non habuit ante peccatum

Expanded text:
minatur homini, in quantum tempus uiuit? usque ad eum minatur homini, in quantum tempus uiuit? usque ad eum locum, in quo scriptum est uiuificabit et mortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. ubi illud, quoapostolus: scimus autem, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, exponere uolens dixi: id est carni consentio nondum a spiritali gratia liberatus; quod non sic accipiendest, quasi spiritalis homo iam sub gratia constitutus etiam de ipso non possit hoc dicere et cetera usque ad eum locum, ubi dictum est: miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? quod postea didici, sicut sum iam ante confessus. rursus exponens, quod ait apostolus: corpus quidem mortuum est propter peccatum, mortuum, inquam, corpus dicit, quamdiu tale est, ut indigentia rerum temporalium molestet animum. sed isto melius mihi postea uisum est ideo . mortuum corpus dictum, quod habeat iam moriendi necessitatem, quam non habuit ante peccatum.
Abbreviated transcription (Latin):
est quia ipse ꝓph&a missuserat. Utmi nisterium
non in eodem homine sed in eodem nomine intellegat᷑
Sexa gesima secunda est adid quod scriptum est in euan¬
gelio quod baptizabat ih̃s plures quam iohannes quam uis
latro ille cui dictum est. amendicotibi hodie mecum
eris in para dyso qui nec ipsum baptis mum acceperat
Hoc quidem &alios ante nos rectores sc̃ȩ ecclesiȩ posuisse
in suis litteris inuenimus. sed quib documentis fatis possit
ostendi quod non fuerit ille latro baptizatus ignoro
Dequa re in posteriorib quibus dam opusculis nr̃is di¬
ligentius disputatum est. maxime in eo quod ad uincen¬
tium uictorem deanime originȩ scripsimus
Sexa¬
gesima tertia est deuerbo. Sexagesima quartu demu¬
liere sam aritana
Sexa gesima quinta deresurrectione
lazari. Sexagesima sexta deo quod scriptum est. An
ignoratis fr̃s scientib enim legem loquor quia lex do¬

Expanded text:
m: quia Nathan propheta missus erat, ut mysterium m: quia Nathan propheta missus erat, ut mysterium non in eodem homine, sed in eodem nomine intellegatur. sexagensima secunda est ad id, quod scriptum est in euangelio, quod baptizabat Iesus plures quam Iohannes, quamuis . ubi quod dixi: latro ille, cui dictum est: amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso, qui nec ipsum baptismum acceperat, hoc quidem et alios ante nos rectores sanctae ecclesiae posuisse in suis litteris inuenimus, sed quibus documentis possit ostendi, quod non fuerit ille latro baptizatus, ignoro. de qua re in posterioribus quibusdam opusculis nostris diligentius disputatum est, maxime in eo, quod ad Vincentium Victorem de animae origine scripsimus. sexagensima tertia est de uerbo; sexagensima quarta de muliere Samaritana; sexagensima quinta de resurrectione Lazari; sexagensima sexta de eo, quod scriptum est: an ignoratis, fratres — scientibus enim legem loquor — quia lex do
Abbreviated transcription (Latin):
quinquaginta trib piscibus. Quinquagesima octaua
de iohanne baptifta
Quinqua gesima nona dedecẽ
uirginibus. Sexa gesima dedieaut̃ illa & hora nemo
scit neq angeli cȩlorum. neq filius hominis nisi pat̃ solus.
Sexagesima prima deeo quod scriptum est in euangelio.
turbas dñm in monte pauisse depanibus quinque. Ubi
quod dixi duos pisces duas illas significare ꝑsonas. regiã
scilic& & sacerdotalem adquas &iam sacro scã illa
unctio ꝑtinebat. dicendum potius fuit maxime ꝑti¬
nebant. quõ unctos aliquando legimus & ꝓph&as. item¬
qđ dixi lucas quitam quã ascendentem post ab olitionẽ
peccatorum sacerdotem xpm insinuauit. ꝑ nathan ascen¬
dit ad dauid quia nathan ꝓph&a missuserat. cuiuscor¬
reptione dauid ipsius peccati abolitionem pęnitendo
in petrauit. Non sic accipiendum est tam quã ipse
fuerit nathan ꝓph&a quifilius dauid. quia nec hic
dictum est quia ipse ꝓph&a missuserat. sed dictũ¬

Expanded text:
quinquaginta tribus piscibus; quinquagensima octaua quinquaginta tribus piscibus; quinquagensima octaua de Iohanne baptista; quinquagensima nona de decem uirginibus; sexagensima: de die autem et hora nemo scit, neque angeli caelorum neque filius hominis, nisi pater solus; sexagensima prima de eo, quod scriptum est in euangelio, turbas dominum in monte pauisse de panibus quinque. ubi quod dixi: duos pisces duas illas significare personas, regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat, dicendum potius fuit: maxime pertinebat, quoniam unctos aliquando legimus et prophetas. item dixi: Lucas, qui tamquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuauit, per Nathan ascendit ad Dauid, quia Nathan propheta missus erat, cuius correptione Dauid ipsius peccati abolitionem paenitendo inpetrauit. non sic accipiendum est, tamquam ipse fuerit Nathan propheta, qui filius Dauid, quia nec hic dictum est, quia ipse propheta missus erat, sed dictu