comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ego a quodã silĩ ipĩs eciã aliis u̾onis mõ¬
nachos Lod̃ igit᷑ deuerius ꝓuidẽdũ a
spiti moͣcho in claustro ꝙ hospite clerico
uel layco. in extlore hospicio Ses non
hius du ĩmoror Se ant cñ moͣchi ꝙ̃ du
cibo. ordine institutis Serg̃ de ductũ ẽ
si ingredi ad uos uoluert̾. que apus
uos it q̃ apud uos fuit̾. qa si ingredi no¬
luerie marmurare cessabũt. Si non cessa¬
uerit r̾acio eos destituet. Caritas ꝓ uobie
aget Prenem ego quod nõ efferel dico
uerba mea eperib ⁊ prius uerba cepi face
ordĩe fres. ⁊ Recepi p̾cepi p̃ter cliũacense
ccaustrũ. in omia clanstra urã. nec de
albo uee ngro colore siẽ in locis irrĩs admixto
curan nec curãtes cũ mĩti in ne id fieret
nstarẽt audmi. Securus ergo ut faciatis
mones quod iã feci. ut sicͭ pt᷑ unũ qued p̃¬
nssũ ẽ. loca onniã nrã patẽt uris sic

Expanded text:
ego a quodam simili, ipsis etiam aliis Christianis monachos. Non est igitur deterius providendum a stro, quam hospiti clerico vel laico in exteriore hospitio. Sed non his diu immoror. Habeant tantum monachi quandiu cibo, ordine, institutis. Ferant, ut dictum est, si ingredi ad vos voluerint, quae apud vos sunt, quae apud vos fiunt, quia si ingredi noluerint, murmurare cessabunt. Si non cessaverunt, ratio eos destituet, charitas pro vobis aget. Praeveni ego, quod non me efferens dico, verba mea operibus, et prius verba coepi faordinis fratres, & recipi præcepi, præter Cluniacense claustrum, in omnia claustra nostra: nec de albo vel nigro colore simul in locis nostris admixto curaui, nec curantes, cum multi mihi ne id fieret instarent, audiui. Securus ergo vt faciatis moneo, quod iam feci: vt sicut præter vnum, quod præmissum est, loca omnia nostra patent vestris, sic
Abbreviated transcription (Latin):
frĩ. si non possut̾ hmoe saltẽ paulagim
freque̾ta colutacoẽ. nichil distuẽdũ uario
uere facere debet gmanos. Gepsi hoc tabs sii
dilec ͫ festinãter Et festinãcius mitte posse
ãceꝙ̃ ad diẽ indictã. que sieut audimi in Reste¬

Expanded text:
rum, si non possunt sermone, saltem paulatim frequenti cohabitatione nihil discernendum vario vere facere debet germanos. Scripsi hoc tibi, mi dilectissime, festinanter, ut festinantius mittere possem, antequam ad diem indicta
Abbreviated transcription (Latin):
huĩlis abbas Salutẽ quã rpmifit deue
diligẽtib le Bienes dies hõĩs sũt̾. Suguit
nec rledent uestigia eors. mlla retrorsũ
Labit᷑ miser homo more fluẽris aque cum
ipĩs ⁊ p̃ripiti cursu. ad fine quẽ nestit
excurrit. Cappt̾ nõ e dissimlandũ. sas
festmãdũ nõ ẽ ꝑiclosa ꝓcstinacio sustmẽda¬

Expanded text:
us diligentibus se. Breves dies hominis sunt. Fugiunt, nec redeunt. Vestigia eorum nulla retrorsum. Labitur miser homo, more fluentis aquae, cum ipsis, et praecipiti cursu, ad finem quem nescit, excurrit. Eapropter non est dissimulandum, sed festinandum, non est periculosa procrastinatio sust
Abbreviated transcription (Latin):
uerba sc̃a idle prupit eẜepsit nãq michi
eplãm. in qua int̾ cetera qoc inseruit
unde petunꝰ per eã qua in nos indignos
ita de ꝑpa cogitetis edificacoẽ. ut infir¬
mitatẽ nr̃am periclõsa nõ inflegis elatõe
ac statim. Et pud inq̃t p̃ om̃iu ac suꝑ¬

Expanded text:
e tandem prorupit. Scripsit namque mihi epistolam, in quam inter caetera hoc inseruit: « Unde petimus per eam, qua in nos indignos ita de propria cogitetis aedificatione, ut infirmitatem nostram periculosa non infletis elatione. » Ac statim: «
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnotẽ. uel carditatis alicinꝰ ꝯd celestia
⁊ ednia ñtis sudorib festinãti notã impo¬
nã. Stultũ ẽ enĩ erẽtib in st̾adio dicere
currite. Sd nõ ẽ stult̃ dice᷑. sic crite
ut cõprehedacis. Cucurristi haccenus
muiltũ Inuãce dño gressus tnos. sed no
⁊ ceffãdum. quonsq ferura mẽte dicẽ
audeas. cursum cõsuman fidẽ sinam.
Aideor ue dr docere minernã. uerũ ego
minernã nõ doces. si ut hiis q̃ aĩo insedert
ꝑficiend̃. tocã quã poteris operã impẽdas
eoto nisu admonere satago. Et/ ne du R
ꝓtralium . te q plus nuͥo suspesum tenlã
andi qd intẽdã. Doles ꝑmo iã ab ãciquo

Expanded text:
atis alicujus, ad coelestia et aeterna multis sudoribus festinanti notam imponam. Stultum est enim currentibus in stadio dicere: Currite. Sed non est stultum dicere: Sic currite, ut comprehendatis . Cucurristi hactenus multum, juvante Domino gressus tuos: sed non est cessandum, quousque secura mente dicere audeas, cursum consummavi, fidem servavi . Videor, ut dicitur, docere Minervam. Verum ego Minervam non doceo; sed ut his, quae animo insederunt, perficiendis totam, quam poteris, operam impendas, toto nisu admonere satago. Et ne diu rem protraham, teque plus nimio suspensum teneam, audi quid intendam. Doleo, imo jam ab antiquo
Abbreviated transcription (Latin):
a tã uãti acã sc̃o loiẽ dictũ cenes. Nec
u ipe dixisti / micipio me icerũ apudre
ꝯmẽdare. A nc Iuuenes amare in xp̃o
nes cepunꝰ ⁊ ia fenes aut fere de amore
tã sacro. tã diutnono dubitabimꝰ: Absit
Credite amãti. de ier urĩs utar. q̃a nͤ
in corde mes orte e. nec au ore, mes
excortũ ẽ ut de uerbis urĩs quol mods¬

Expanded text:
a tam veraci, a tam sācto homine dictum teneo. Nec, vt ipse dixisti, incipio me iterum apud te cōmendare. Adhuc iuuenes amare in Christo nos cœpimus, & iā senes aut fere, de amore tam sacro, tā diuturno, dubitabimus? Absit. Credite amanti, vt verbis vestris vtar, quia nec in corde meo ortū est, nec ab ore meo extortū e
Abbreviated transcription (Latin):
Romami pyaconi. qued uiẽ clareuallẽsi et
cisct̾ieñ eccłie ex lrus q̃ apud nos deposuerat
moriẽs fecisse dr̃. factũ ẽ quod a ibusdã ꝑso¬
ns q̃ fibi hoc ab eo ĩm̃etũ eẽ dicebat imichi
uel liuanarũ legiẽ ut nesciã ꝙ pesteruus
cestamẽtũ ⁊ legratũ ⁊ fidei cõmissir. causa
mortis Rata st Eor eñ lego alibꝰ Slichil gã

Expanded text:
Romani subdiaconi, quod vestrae Clarae-Vallensi et Cisterciensi ecclesiae, ex his quae apud nos deposuerat, moriens fecisse dicitur; factum est quod a quibusdam personis, qui sibi hoc ab eo injunctum esse dicebant, mihi vel humanarum legum, ut nesciam, quod per posterius testamentum et legatum, et fideicommissum causa mo
Abbreviated transcription (Latin):
aduentum meu erubesto: ⁊ tñ or̃no uemire
nõ possum. Incer alia enĩ q̃ obseat. in ꝯ̃bus
ẽ ab ipõ natali dm̃i fere cõtinuũ corporis
die qua cõuentus indictus ẽ apud carnotũ
tus eorũ dixi fecreto uenerãdu uno dño
Rogo ergo iteru Iteru̾q rogo ne qoc
egre feratis. uel eogitetis, ne in corde
⁊ corde loqͥ quad nẽ solũ loquẽs uobis

Expanded text:
no venire non possum. Inter alia enim, quæ obstant, in quibus est ab ipso Natali Domini fere cōtinuum corporis die qua Conuentus indictus est apud Carnotumntus eorū dixi secreto venerando viro, Domino Rogo ergo, & iterum iterumque rogo, ne hoc ægre feratis, vel cogitetis me in corde, & corde loqui: quod non solū loquens
Abbreviated transcription (Latin):
uitate seruite iuitẽ. Guit omib oma
coĩa non tãtum sulstatia. side ipã habi¬
taclã. Umet᷑ paulati hoc rmeiõ corda
discissa ⁊ dũ c int̾ se disretũ uidert
de Sũsis ne dicã adusis. inspirũte es
qͥ ubi uult spirat unũ eẽ adistent

Expanded text:
ite invicem . Sint omnibus omnia communia, non tantum substantia, sed et ipsa habitacula. Unientur paulatim hoc remedio corda discissa, et dum nil inter se discretum viderint, de diversis, ne dicam adversis, inspirante eo, qui ubi vult spirat, unum esse addiscent.
Abbreviated transcription (Latin):
ad utrũq ñm atcinet. flatu collequeois
eã recalescere ⁊ in mutm affectus solitas
uel maiores flãmas eruꝑe cogem Rstat
ut uos quẽ lacreũ fortẽ q colũpnã cui
p̃panit ⁊ uelud rutilũ sida exẽplo ubo a
nõ solũ mõchis. feꝰ ⁊ eoti latine eccliẽ
nr̃o cẽpore insiguit̾ lucẽ donauit. Restat
inquã. ut totã quã potueritis quic dĩno
operi detis oꝑam  uniꝰ nois ⁊ ordim̾e
maxĩas cõgregacões mqͣꝙ᷑ ult᷑ dissi dere
pacianũ. Etudin egto sẽper ut scõs illos

Expanded text:
ad vtrumque nostrum attinet, flatu colloquutionis eam recalescere, & in mutui affectus solitas vel maiores flammas erumpere cogerem. Restat vt vos quem lacteam fortemque columnam, cui sidus exemplo verboque non solum monachis, sed et toti latinae Ecclesiae nostro tempore insigniter lucem donavit: restat, inquam, ut totam, quam potueritis, huic divino operi detis operam, etunius nominis et Ordinis maximas congregationes nequaquam ultra dissidere patiamini. Studui ego semper
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo plata polieͬs ⁊ ordina̾s epistola
Rorũ / nociciã ꝑietilẽ fucurũ ꝑfecit. Fuit
aut̃ in trẽsferãdohͭ mea intẽ̾cio ut mo¬
ie Ilũ prm̃ sequerer quo nuillã umiꝙ suoꝵ
repor uel lenissima ue sic dicã he̾sim
siledo preteriret. qn e cotis fidei uirib¬

Expanded text:
iens & ordinans: epistolam, rerum notitiam perutilem futurum perfecit. Fuit autem in transferendo hæc mea intentio, vt morem illum Patrū sequerer, quo nullam vnquam suorum temporū vel leuissimam, vt sic dicam, hæresim silendo præterirent: quin ei totis fidei virib
Abbreviated transcription (Latin):
scis Sdepultũ hoĩem Renocastis ad hoĩes.
⁊ cõfilio urõ cui niis creditiõr expo¬
sicus lum ⁊ repositꝰ in tr̃iblẽ curaꝵ pe¬
lagus. ut me ierũ honor altitudo Resor¬
beat Nescim . mã mea cõcmobant, me
propter qua drigas annuadab quas suscepi
regedas. iegi non Regẽ opus hẽns. Manus
meas miserut̾ ad forcia. opus eẽt fortitu¬
dine. Speculator domu istẽ factꝰ sum.
opus eẽt prudẽcia. Sapiẽtib ⁊ insipiẽt¬
u debitor faccꝰ sum. opus eẽt insticia.¬

Expanded text:
ocastis ad homines, et consilio vestro, cui nimium creditum est, expositus sum, et repositus in terribile curarum pelagus, ut me iterum honoris altitudo resorbeat. Nescivi, anima mea conturbavit me, propter quadrigas Aminadab, quas suscepi regendas, regi, non regere opus habens. Manus meas miserunt ad fortia: opus esset fortitudine. Speculator domui Israel factus sum: opus esset prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor factus sum: opus esset justi
Abbreviated transcription (Latin):
scandalors materiã iuenisse. Ar biciabar
me omes odioꝵ la tebras detexisse. Sus¬
picabar ut dixi solã diu̾sitatẽ cõsuetudi¬
nõ. selã uarietatẽ colorũ. qlitatẽ aut
quãcitatẽ uestũ. aut estatũ. caritatem int̾

Expanded text:
scandalorum materiam inuenisse, arbitrabar scandalorum materiam inuenisse, arbitrabar me omnes odiorum latebras detexisse. Suspicabar, vt dixi, solam diuersitatem consuetudinum, solam varietatem colorum, qualitatem, aut quantitat
Abbreviated transcription (Latin):
ones in inferuo positi sc̃ mors depascet
cos. Cerintis adlinc scultã eẽ cam d co¬
core difputaree dampnable̾ ẽ frem ꝓ glore
odire. Pessim̃s sr̃ ꝓ colore dechere: eti
cota lec mutui tã discedii. si sola tati
materia dmnorcii. si in quã cismatis mõstie
lec sola ⁊ tota erat occasio nõne liat tam
radmet᷑. Il one lesa lraritas curabitur
dnonne ad p acis filios ennãgãta pap
pneiet᷑. Satiffacite igit᷑ paci fien pacis
netꝭ cũ ea perpetuũ ẜedus iaite. ne forte si
cãe ⁊ lacebras penetrasse nec iã ad qrõ¬
dnineciũ sodlicito cogitatin aliqd suꝑ
Reuod si res ita se bt neq tu albe mgrã
ineq tu inger mõche albũ si p̃septa ħua¬
re uolner is. infestabis neq aduersus f ẽ
ꝓ dinerso cõsuetudinũ more uel ꝓ uonotã
sepe noiãto colore. a statu altissime cari¬
tatiẽ moneberis. ged ꝙ dixi . enomodo
mẽte excessi: uui incellectus aĩe unde
acies obscuata uidedi. Putabũ me oe

Expanded text:
i sunt; mors depascet eos . Cernitis adhuc stultam esse causam, de colore disputare? damnabilem, fratrem pro colore odire? pessimam, fratri pro colore detrahere? Si tota haec mutui causa erat discidii, si sola tanti materia divortii; si, inquam, schismatis monastici haec sola et tota erat occasio: nonne hac tam ra unietur? nonne laesa charitas curabitur? nonne ad pacis filios evangelica pax revertetur? Satisfacite igitur paci, filii pacis, et cum ea perpetuum foedus in te: ne forte, si causas, & latebras penetrasse: nec iam ad quærendum etiam sollicito cogitatui aliquid superesse. Quod si res ita se habet, neque tu albe nigrum, neque tu niger monache album, si præscripta seruare volueritis, infestabis: neque aduersus fratrem pro diuerso consuetudinum more, vel pro vario tam sæpe nominato colore, a statu altissimæ charitatis moueberis. Sed quid dixi? Quomodo mēte excessi? Vbi intellectus animi? Vnde acies obscurata videndi? Putabam me omnem
Abbreviated transcription (Latin):
que ie loquẽtẽ facere debuerat̾. nutũ
Recerũt. Euare Tanta in illis li cet
urenib legi. ut si ad Respondedũ me effũ¬
A gedũ ergo ẽ ꝓut gramtas postulat.
put r̾ligio ⁊ si nõ mea tñ urã efflagitat
Nuid eñ Nõne uerũ ẽ qued dico.Dore¬
ins ẽ eplã.sd nũta respondẽdi maceria
Ne rogo insulsuẽ. si qd secus dixerorꝙ opor¬
ceat Dere enĩ anuoicie ẽ nõ solu̾ salsa ann¬
ci sufcipere. sed ⁊ insulsa ant cõdire aut
collerare. Accepi es dixi ex parcs tua
⁊ honorẽ plusꝙͣ michi debitum p̃cede̾tes
reuẽntissimũ me dicis. pr̃em noĩas. amnituẽ
carissimũ appellas. Gandeo ad ista sed salua
ueritate q̃ ex xp̃o in re defeuxit duo p̃ce¬
de̾cia nescio t̾ciũ agnosto. ⁊lã Reuentissimũ
me eẽ ignoro. prẽm ꝙtit̃ ad te me eẽ nego

Expanded text:
quę me eloquentem facere debuerant, mutum fecerunt. Quare? Tanta in illis licet breuibus legi, vt si ad respondendum me effunAgendum est ergo, prout grauitas postulat: prout religio etsi non mea, tamen vestra efflagitat. Quid enim? Nonne verum est quod dico? Breuis est Epistola: sed multa respondendi materia. Fer rogo insulsum, si quid secus dixero quā oporteat. Veræ enim amicitię est, non solum falsa amici suscipere: sed & insulsa aut condire, aut tolerare. Accepi, vt dixi, ex parte tua& honorem plusquam mihi debitum prætendentes. Reuerentissimum me dicis, Patrem nominas: amicum charissimum appellas. Gaudeo ad ista, sed salua veritate, quæ ex Christo in te defluxit: duo præcedentia nescio, tertium agnosco. Nam reuerentissimum me e
Abbreviated transcription (Latin):
mlnãti nõ seꝑturaꝵ stãꝵ ueritatẽ sed fa¬
uulas suas quib mt̃ usq habũdãt. mahu¬
met indei infibilat᷑ Sic ab optimes docto¬
alcoran sũ cõdidit. ⁊ tã ex fabulis
iudaicis ꝙͣ ex heticoꝵ ueniis cõfectam
nefariã seꝑturã uarbaro Illo suo modo
cõiexuit eĩuod parlatiꝰ per thomos aga¬
uriele̾ cuiꝰ Iã nomẽ ex sac̾ septura cogtno¬
uerat sib allatũ mecitꝰ ge̾tem deum
Ignoracẽ lecali hanstu infecit i mori tlum
ollã calicis, melle lime ne. subfequẽte mor¬
eifero uenens aĩãs ⁊ corpora gentis ifere
ꝓthdolor int̾emit Sit plane ĩpins Ille le¬

Expanded text:
inhianti, non scripturarum veritatem, sed fainhianti, non scripturarum veritatem, sed fabulas suas, quibus nunc vsque abundat Machumet, Iudæi insibilant. Sic ab optimis doctoAlcoran suum condidit, & tam ex fabulis Iudaicis, quam ex hæreticorum næniis confectam nefariam scripturam barbaro illo suo modo contexuit. Quod paulatim per tomos a Gabriele, cuius iam nomen ex sacra Scriptura cognouerat, sibi allatū mentitus, gentem Deum ignorantem lethali haustu infecit, & more talium, oram calicis melle liniens, subsequente mortifero veneno, animas & corpora gentis miseræ, proh dolor! interemit. Sic plane ille
Abbreviated transcription (Latin):
uarbaros barbarus int̾ ꝑdelatras e ipẽ
idelatra hi̾cabat ⁊ int̾ plles quos ue pote
p̃̾cũctis gẽtib tã dõne ꝙ hũane legis
exsortes ⁊ Ignaros facures ad seducẽdum
uẽ/ noua̾t concepte muotati dare operã
cepit. Et q̃a ꝓphõds dei magnos fuisse
hoĩes audierat. ꝓpħãm se ens eẽ pdicare
iam om̃ib cepit᷑ Interim iudicio Illms qui tri¬
uilis in consiliis dr̃ super filios gõim ⁊ q̃
misererur cun uult et quẽ uult indurat
dedit sachan successum errori e sergnũ mõchi
hẽticn nestorii sectatorẽ. expulsum ab ecclia
cõmeens mahumet quos et deerat supplemt
⁊ sepͥturas sacras tã ueteris cestamẽti ꝙͣ¬
nom scdm̃ metrĩ su nestoris intelleccũ qui
salnatorẽ nõm deum ec̃ ne gabat partun
imqͥ̾tatis plenitude in mahimuet cõflueret
⁊ melie ei ad ꝑdicõem sui uel aliors deẽt.
fieret dolose p̾cauẽtes hoi̾ noms Rbus

Expanded text:
barbaros barbarus, inter idololatras & ipse barbaros barbarus, inter idololatras & ipse idololatra habitabat: & inter illos, quos, vt pote præ cunctis gentibus, tam diuinæ quam humanæ legis exortes, & ignaros, faciles ad se ducendum esse nouerat, conceptæ iniquitati dare operam cœpit. Et quia Prophetas Dei magnos fuisse homines audierat, Prophetam se eius esse, prædicare iam omnibus cœpit. Interim iudicio illius, qui terribilis in consiliis dicitur super filios hominum, & qui miseretur cui vult, & quem vult indurat: dedit Satan successum errori, & Sergium monachum hæretici Nestorij sectatorem, expulsum ab Ecclesia coniunctus Mahumet, quod ei deerat suppleuit: & scripturas sacras tam veteris testamenti m magistri sui Nestorii intellectum, qui Salvatorem nostrum Deum esse negabat, partim, iniquitatis plenitudo in Mahumet conflueret, & nihil ei ad perditionem sui vel aliorum deesset, fieret, dolose præcauentes homini nouis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
alios ⁊ siẽ leõms ĩcuriosi ⁊ Rrũ gestaꝵ igna¬
ii. sicut et in aliis casib falsa q̃libet opũa.
fuit aut̾ iste cẽpore imperatoris her aclis
panlopost te pora magni ⁊ p̾mi ggor
romam pontificis ãce ãnos ferme qugẽtos
qnq̃gita arabs nacb̃e uilis genere antique
pdolad̾e cẽtor. meruditus millarũ pene
liecera :s. scremus in scuãrib ⁊ calliditate
multa de ignobili ⁊ egrno in dintẽ ⁊ faues¬
sum ꝓueccus. Hic paulati crescendo⁊ cõti¬
guos quosq ⁊ maxiẽ sagiui̾s ꝓxĩos insidiis
Rapinis incursionib frequẽrer infesta o. qs
poterat furtim. quos poterat puᵈᵃ occidẽdo
crorẽ sui auxit. ⁊ sepe in cõgtressionibz fits̃
superior od Regnũ sue geris aspirare cepͭ.
Cũq uniu̾sis pari modo resistẽtib ⁊ eius
igtneblĩtatẽ cõtempne̾tibi uideret se hac
uia/ nõ posse ꝯseq̃ quod sperabat q̾a ui
gladii nõ potuit religionis uelannẽ ⁊ dẽmi
ꝓple̾ noiẽ Rex fieri accẽptanit Et q̃a int̾

Expanded text:
si & rerum gestarum ignari: sicut & in aliis casibus, falsa quælibet opinantur. Fuit autem iste tempore Imperatoris Heraclij, paulo post tempora magni & primi Gregorij Romani Pontificis, ante annos ferme quingentos quinquaginta: Arabs natione, vilis genere, antiquæ idololatriæ cultor, inerudit9, nullarum pene literarum, strenuus in secularibus, & calliditate multa, de ignobili & egeno in diuitē & famosum prouectus. Hic paulatim crescendo, & contiguos quosque, & maxime sanguinis proximos insidiis, rapinis, incursionibus frequēter infestando: quos poterat furtim, quos poterat publice occidendo, terrorem sui auxit: & sæpe in cōgressionibus factus superior, ad regnum suæ gentis aspirare cœpit. Cumque vniuersis pari modo resistentibus, & eius ignobilitatem contēnentibus, videret se hac via nō posse cōsequi quod sperabat: quia vi gladij nō potuit, religionis velamine & diuini Prophetæ nomine rex fieri attētauit. Et quia inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego nostrã eindite dileccõi urẽ quã
cõtra lerecitoꝵ ꝓuicialiũ quedũ caplã
ante mi ͦ  uel .uͥ ãnos scpsi si ad manũ
crant hyabiusse ut hac̾ legeretis. ⁊ si qd
supplẽdum eẽt ã quo ur̃o craccatu uel
eplã suppleretis. S a quodã fre uestio
nper in aru̾mã delata ⁊ ãte ãmõ in
alio uolmẽ cõtra ipõs hetitos a me

Expanded text:
 eruditæ dilectioni vestræ, quam contra hæreticorū Prouincialium quædam capitula ante quatuor vel quinq. annos scripsi, si ad manum hanc habuissem, vt hanc legeretis: & si quid supplendum esset, aliquo vestro tractatu vel Epistola suppleretis. Sed a quodam fratre nostro nuper in Aruerniā delata, & ante annū in alio volumine contra ipsos hæretico
Abbreviated transcription (Latin):
sclte/ moneri cenib ecĩa ex caĩs solet̾.
cõfrlere ⁊ ꝓidere doccꝰ uel doctor si pelũ
eiet insticie nõ debet necligere. P ropono
inde uobis pres omes ⁊ pcipne prẽm
Anguseinũ q̃ licet Iulianũ pelagiañ
ez faustĩ manicher̾. E uerbie ⁊ labore
suo ad fidẽ reccã cõuertere neque rit
eos uolinã omisit Eic de Reliq̃s sui epie
⁊ nõ sui tpĩs lieriois. sic de Indersi sic de
pagans facies ⁊ nõ selũ cõtra eos sui tẽ¬
poris uoĩes armauit sed eciã ad nod & ad
posteros om̃es maxiẽ edificatõis ⁊ inferut¬
cõi lrarisma trãsnsit Si igit᷑ Reuencie
urẽ in his laborãdi deo inspirãte uolũtas
asfint̾./ nã facłtas per eius gram deee yõ
porerit. rest̾bite ⁊ nittemꝰ librũ que¬
Repletũ spiritui negͥere sp̃t benignꝰ re

Expanded text:
ibus etiam ex causis solent, consulere & prouidere doctus, vel doctior, si zelum habet iustitiæ, nō debet negligere. Propono inde vobis Patres omnes, & præcipue Patrem Augustinum. Qui licet Iulianum Pelagianū, licet Faustum Manichæum verbis & labore suo ad fidem rectam conuertere nequiuerit,  omisit. Sic de reliquis sui temporis, & non sui temporis, hæreticis, sic de Iudæis, sic de Paganis faciens, non solum contra eos sui temporis homines armauit, sed etiam ad nos, & ad posteros omnes maximæ ædificationis & instructionis charisma transmisit. Si igitur reuerentiæ vestræ in his laborandi Deo adspirante voluntas fuerit, nam facultas per eius gratiam deesse non poterit rescribite, & mittemus librum, quereple
Abbreviated transcription (Latin):
¶ ge nõ solid uiri autique Religionts. sᵈ
eciam mulieres sc̃ĩtatis propoi̾ium assume¬
sencio facear uisum est ut michi uidetur
maguns prĩb Rlis ingrũ hñc de quo agit᷑
colorẽ magis lmlitati. magis penitẽ̾cie
magis luctui cõnemre. Ciuib fendiie qͥa totã
mochi uitain maxiẽ dingilare oportet
decrenerut. ue color, morbz. uesces uir¬
eutibz qua possent cognacõe ingerẽgiir¬
dobefees eñ candidas magis gloriã ꝙ abiͤ¬
coem. magis gandĩ ꝙ merorẽ antiquita
designasse. magriscb eciã eccłiẽ ut oñb
notũ est sic mtpretãtib ⁊ angis Rsur¬
gentis ⁊ angle ascedentie dm̃ p̃cdnes idicare
pe q salnator in illa tranfformacionie
sue gloria uestib, nuers preclarne iparee
ostendit. Inde boms ⁊ doctus uir sy omus
auerus ep̃s. quorũdã uicia mordati Re¬
prelensione Irridens. inter alia qbus in
eos iuehit᷑ procedunt inq̃t albati ad

Expanded text:
» Ecce non solum viri antiquae religionis, sed » Ecce non solum viri antiquae religionis, sed etiam mulieres, sanctitatis propositum assumesentio fatear, visum est, ut mihi videtur, magnis patribus illis nigrum hunc, de quo agitur, colorem magis humilitati, magis poenitentiae, magis luctui convenire: quibus studiis quia totam monachi vitam maxime invigilare oportet, decreverunt ut color moribus, vestes virtutibus, qua possent cognatione jungerentur. Vestes enim candidas magis gloriam quam abjectionem, magis gaudium quam moerorem antiquitus designasse; magis etiam Ecclesiae, ut omnibus notum est, sic interpretantibus, et angelus resurgentis, et angeli ascendentis Domini praecones indicarunt, ipseque Salvator in illa transformationis suae gloria vestibus niveis praeclarus apparens, ostendit. Inde bonus et doctus vir Sidonius Arvernus episcopus, quorumdam vitia mordaci reprehensione irridens, inter alia quibus in eos invehitur, « Procedunt, » inquit, « albati ad «
Abbreviated transcription (Latin):
amplectoi seruo cuscodio facilius micaii
posset᷑ auri mille talẽta subripi ꝙ q̃ quol
casu a corde auelli Ged de hus sacis De
Rliquo unde me motũ prude̾cia urã pu¬
canit ħ̃ fuit Pro negreio quod uobis bñ
nocũ est cuiusdẽ ãgflici abbis. demebat᷑¬

Expanded text:
amplector, servo, custodio. Facilius mihi possent auri mille talenta subripi, quam haec quolibet casu a corde avelli. Sed de his satis. 4. De reliquo unde me motum prudentia vestra putavit, hoc fuit. Pro negotio, quod vobis bene notum est, cujusdam Anglici abbat
Abbreviated transcription (Latin):
Moc eadecã feci ut ⁊⁊ rẽ uobis notã face
⁊ aͦ sebedum cõtrã tã ꝑuciosũ eriorẽ
aĩarẽ Aã licet ut sup᷑ dixi hoc perditis
ris. ut estimo ꝑde:/ non possit respõsione
came cõdigtnã. sicut cõcra alias. Ita e
cẽtra hac lieresi̾ xanũ armariũ he̾re

Expanded text:
Hoc ea de causa feci, ut et rem vobis notam facerem, et ad scribendum contra tam perniciosum errorem animarem. Nam licet, ut supra dixi, hoc perditis illis, ut aestimo prodesse non possit responsionem tamen condignam, sicut contra alias, ita et contra hanc haeresim Christianum armarium habere
Abbreviated transcription (Latin):
ustinã sicut prese̾tẽ eplam Ita uobis iet
meai mittere possẽ. Bme dubio tñt clariͫ
legtetis qd in corde meo de amore urõ digi¬
tne dei scpserit. qd mers impresserit medudẽ.
Aeuid ergo Incipio me iterũ apud uos cõ¬
me̾dare. Absit Ia in p̃de̾ cõglutinata e
aĩa mea aĩe ur̃e. ⁊ de personis imparib
pares aĩos fecit parilitas cantatis. Cõmd
em̃ mee limlitati cum urã sublimitate
si non melmasset dignatio dignitate. Ex

Expanded text:
tinam sicut præsentem Epistolam, ita vobis mentem meam mittere possem. Sine dubio tūc clarissime legeretis, quid in corde meo de amore vestro digitus Dei scripserit, quid meis impresserit medullis. Quid ergo? Incipio me iterum apud vos commendare? Absit. Iam pridem conglutinata est anima mea animæ vestræ: & de personis imparibus pares animos fecit parilitas charitatis. Quid enim meæ humilitati cum vestra sublimitate, si non inclinass
Abbreviated transcription (Latin):
necessariũ et̃ putan. I lã qualibet młto
⁊ p̃ciosos apparatus uirentũ suars et᷑¬
in Regis, mẽse sui. sine frin amoris sale ĩcule¬
uint ut insulsi reiciẽt᷑. si hoc sale tos cõ¬
dierit. epule Iã placr̾res cum offerẽtib
admiter̃tus. Alã q̃ in lege sua molũ sa¬
ẽficur̾ sine sale suscipit. nullius munꝯ
uirtutis siue clĩ cõdie̾to sibi placere oste¬
dit. Misi ⁊ nouã trãslatre nrãm cõera
pessimõ ne quã malumet lresd disputãt᷑
que dum iꝑ in hyspaniis morarer/ meo
seudio de lingna arabica uersa ẽ in latiã
trna nõ adeo ei familiaris uel nota erat
ut arabica dedi e coadintorẽ doctũ uirã
dilercũ filiu̾ ⁊ frẽm petrũ nocariũ nr̃m

Expanded text:
necessarium esse putaui. Nam quamlibet multos necessarium esse putaui. Nam quamlibet multos & preciosos apparatus virtutum suarum æterni regis mensæ, si sine fraterni amoris sale intulerint, vt insulsi reiicientur: si hoc sale eos condierint, epulæ iam placentes cum offerentibus admittentur. Nam qui in lege sua nullum sacrificiū sine sale suscipit, nullius munus virtutis sine tali condimento sibi placere ostendit. Misi & nouam translationem nostram contra pessimam nequā Mahumet hæresim disputātem, quæ dum nuper in Hispaniis morarer meo studio de lingua Arabica versa est in Latinā.tina nō adeo ei familiaris vel nota erat vt Arabica, dedi ei coadiutorem doctum virum dilectum filium, & fratrem Petrum notarium nostrum,
Abbreviated transcription (Latin):
solet eraderẽ modis qo potin laboram.
Inftate ⁊ uos ꝓ magna illa grã a deo bobis
plura utilia in Ilo plãtasse ꝓbat᷑ Ita lauda¬
uni scudio. E indust̾a. oc satis utilib qriũ
auellat᷑. Expellite sublimi Illo ⁊ ex spũ
dei flamãte eloq̃o ab eorũ cordib. ut nicia
loquar pu̾ile Illã emulacõem. a lingna
susurracoem. ⁊ locs Istors ueluit noluit
fenã ingerite delectõem Nlon segreget
utra greges urõs a nr̃is gregib usiuĩ
dii̾sitas. coloꝵ uarietas. sed a sũma unitate
dermata. corrupta Rꝑans. discissa Reinte¬
grãs. dicisa unificãs umũsa uiuat caritas
Sic plane sic decet. ut q̃b ẽ uiuis dñs
una fides. unũ uaptisma. quos cõtinet
una eccliã. quos manet una e ꝑhẽms ⁊
utã uita eis quoq iux scpcurã. sit cor
unũ ⁊ aĩa una. I lisi gẽmes amico salis
gẽmã. ciꝰ corporale̾ usũ uobis utilẽ olĩ
audmi. ⁊⁊ guiꝰ spalẽ intellectũ sup̃sepͥcs

Expanded text:
solet, eraderem, modis quibus potui, laboravi. 31. Instate et vos, pro magna illa gratia a Deo vobis os nostris diebus plura utilia in illo plantasse probatur, ita laudabili studio et industria, omne satis utilibus contrarium avellatur. Expellite sublimi illo et ex Spiritu Dei flammante eloquio ab eorum cordibus, ut mitius loquar, puerilem illam aemulationem, a lsusurrationem, et loco istorum, velint nolint, fraternam ingerite dilectionem. Non segreget ultra greges vestros a nostris gregibus usuum diversitas, colorum varietas; sed a summa unitate derivata, corruta reparans, discissa redintegrans, divisa unificans universa uniat charitas. Sic plane, sic decet, ut quibus est unus Dominus, una fides, unum baptisma: quos continet una Ecclesia, quos manet una perennis et beata vita, eis quoque, juxta Scripturam, sit cor unum et anima una . Misi gemmeo amico salis gemmam, cujus corporalem usum vobis utilem olim audiui: & cuius specialē intellectum suprascriptis
Abbreviated transcription (Latin):
cisione insp̃ uelud ab ysmaele gtẽas Illiꝰ
omĩa quõ magis fibi adeicẽ carnales meͣ¬
ces lom posset gle ac libidii freua
laxanit ⁊ ipẽ .xͭ ⁊ occo simul uxores
heus. acq mitoꝵ alioꝵ uelid ex respõso
dõno cõiges adulgerans: maiorẽ sibi
ueluꝰ exeplo ꝓph̃to nimerũ perditors

Expanded text:
lut ab Ismaele gentis illius omnia, quo magis sibi allicere carnales mentes hominum posset, gulae ac libidini frena laxavit, et ipse decem et octo simul uxores habens, atque multorum aliorum velut ex responso divino conjuges adulterans, majorem sibi velut exemplo pro
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ per ordine feci crafferri. Inc̾p̃tat᷑: autẽ
alcoran uel alq̾ren sie uerbo uerbi exp̃ssa
trãslacio fiat collectaneꝰ p̃ceptoꝵ. que
siõi per parges de celo, missa / nequã Ill
cõfuxit seci insuper ⁊ quapdã fabulas
cum quorti abdia Indeo ⁊ aliis Indeis
hdtas trãfferri. qui mandicis diliramẽtu
⁊ uelud sõmor facasiis super ynuĩsa
ip̃is st̃pta nefandã seecã eciã pecorib
ostiin facint̾. Sed q̾a res diffusa est. ⁊
ꝓpt̾ ligne barbarie ex magna sin parte
ad intelligedũ difficilis. uremt dico q̾s
isti fu̾it. ⁊ q̃d docnerit. Pucãt enĩ qda

Expanded text:
& per ordinem feci transferri. Interpretatur autem Alkoran vel Alkyren, si e verbo verbi expressa translatio fiat, Collectaneus præceptorum: quæ sibi per partes de cœlo missa, nequam ille confinxit. Feci insuper & quasdam eius fabulas cum quodam Abdia Iudæo & aliis Iudæis habitas transferri: quæ inauditis deliramentis & velut somniorum phantasiis super vniuersa ipsius scripta nefanda sectam etiam pecoribus ostentui faciunt. Sed quia res diffusa est, & propter linguæ barbariē ex magna sui parte ad intelligendum difficilis: breuiter dico quis iste fuerit, & quid docuerit. Putant enim quidam
Abbreviated transcription (Latin):
dens oniã in oĩb. Cmuãdo faciaberis a cot̃tẽqͥ
esurie tna. tũ maĩfesta fuit glia eius. Nñ
cum apparueris simlis en eris ⁊ per hac̾
caritatẽ ei sẽꝑrene unitꝰ uidebis eum sicuti
in ip̃o suã fortassis importunã ꝓlixitatẽ
fimat. Cansa in stbedi ut suꝑius ꝓfessus sũ

Expanded text:
s omnia in omnibus . Quando satiaberis a longinqua esurie tua? Cum manifesta fuerit gloria ejus. Quando cum apparueris similis ei eris et per hanc charitatem ei sempiterne unitus, videbis eum sicuti in ipso suam fortassis importunam prolixitatem finiat. Causa mihi scribendi, ut superius profess
Abbreviated transcription (Latin):
ine asserens se uidisse eplam mãm directã
ad uos in qua uoces amarituduis clande¬
bõtur. ¶ie dite amãti. qͥa net in corde mõ
oitum ẽ. nec ab ore mes extortũ ẽ. quod
aures urẽ ur̃ieudinis exasperaret. I lulti¬
endo negociors in cł pa ẽ. qͥa du st̾ptores
dũ acunt stilro̾ sim̃. nes uidere possũ que¬
sc̾bi precepi Parcite liac uice. quia qdꝙ¬

Expanded text:
me: asserens se vidisse Epistolam nostram directam ad vos, in qua voces amaritudinis claudebantur. Credite amanti, quia nec in corde meo ortum est, nec ab ore meo extortum est, quod aures vestræ beatitudinis exasperaret. Multitudo negociorum in culpa est, quia dum scriptores dum acuunt stylum suum, nec videre possunt, qusc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ q̃e sum ego. Due pater ⁊ dens uite mee
imꝑfectũ meũ uiderut ocłi tni Que uim
passus sum Responde ꝑ me. quia sola obe¬
diecia corgit me . sine qua iux uirum
ꝙͣ qͥ ex affeccu diligͭ mnit̾ uos quasi por¬
coe aiẽ mee cõneno. deponee apud uos
familiarẽ ⁊ dolõce querela. Cmd uobis
uisum ẽ ut lrĩs utĩs ad dnĩ abbem missie
faceretis sculticiã meã elenari sr̃ cadela¬
es. nec fallere nec fabi uoliusti. sed nõ
⁊ quaquauersũ uertat exitũ rei dñs dens

Expanded text:
, & vbi ego? Domine Pater, & Deus vitæ meæ: imperfectum meum viderunt oculi tui. Domine vim passus sum, responde pro me: quia sola obedientia coegit me: sine qua iuxta viruquam qui ex affectu diligit: nunc vos quasi portionem animæ meæ conuenio, deponens apud vos famivisum est, vt literis vestris ad Dominum Abbatem missis, faceretis stultitiam meam eleuari super candelaquod loquutus es: nec fallere, nec falli voluisti, sed non & quaquauersum vertat exitum rei Dominus De
Abbreviated transcription (Latin):
Regłe mãdata in quibusdl capłis ab eiusdẽ
Regule ꝓfessis dissimilit cosmari Ead ne¬
cnmꝰ med mo̾chos ꝓpter ista ros exiseimes
ne hac de cansa prenaricacoĩs arguere
audeas Andi celesr̃e yme Regis celorum
auctem. Soi ocls gmiis fue uit siplextau
corpus cnũ luc di erit. Andi ⁊ apłm.¬

Expanded text:
regulæ mandata in quibusdam capitulis ab eiusdem regulæ mandata in quibusdam capitulis ab eiusdem regulæ hujusmodi monachos propter ista reos existimes, ne hac de causa praevaricationis arguere audeas, audi coelestem, imo Regis coelorum auctoritatem: Si oculus tuus fuerit simplex, totum corpus tuum lucidum erit . Audi et Ap
Abbreviated transcription (Latin):
dormitẽt palpebre tue. Et illins Male¬
dictus qͥ ꝓhibet gladiũ suũ a saginẽ et
Instas plane eioꝵs ⁊ cansas ẽe faterer.
gressus cros ⁊ ego accinctus ieli tladies
comes indimdinuis comitarer. At /mie
cũ sub eadẽ uariis sud sats institutis uerd̃q
urin de cerris ad celos tendere uitam
⁊ per dmuersas semitas ad pe Granũ tede
ues sit currere ut cõprehedatis⁊ nõ st̃ est
⁊ ut michi uidet᷑. cansa ãqua ĩdignãdi
non odied. nõ obloquedi. Sd exigis¬
adlut ut quod dixi ꝓbem. ⁊ quomado ss̃
eadem Reglã uel eisde Re gule ꝓfesfione
per du̾̃sos tͣntes cuto mo̾chus incedere
possit ostendã. Ad quod michi ꝑfacilis
pacet Responsio ⁊ auctoritas Inucta Rracoi
nõ de est posse ⁊ te clnuace᷑ sẽ tno usir
⁊ te cisterciẽsẽ tuo more ⁊ felitey per
uiã mãdaoꝵ dei currere ⁊ flitius ad
fine̾ cuismn debitũ peruenire Et qa eã
modico saltera me̾uallo disi̾gat᷑. ab ipsa.
boed qd obicis frater: Dico eiusdẽ eeglẽ eẽ

Expanded text:
lpebræ tuæ. Et illius. Maledictus qui prohibet gladium suum a sanguine. Tunc iustas plane odiorum tibi causas esse faterer,  gressus tuos, & ego accinctus zeli gladio comes indiuiduus comitarer. At nunc cum sub eadem variis, sed sacris, institutis vtrumque vestrum de terris ad cœlos tendere videam, & perntes sic currere, ut comprehendatis: non superest tibi, ut mihi videtur, causa aliqua indignandi, non odiendi, non obloquendi. t quod dixi probem, & quomodo sub eadem regula vel eiusdem regulæ professione, per diuersos tramites tuto monachus incedere possit, ostendam. Ad quod mihi perfacilis patet responsio, & auctoritas iuncta rationi non deest: posse & te Cluniacensem tuo vsu, & te Cisterciensem tuo more, & feliciter per viam mandatorum Dei currere, & felicius ad finem cursui debitum peruenire. Et quia eam, modico saltē interuallo disiungatur ab ipsa. Sed quid obiicis frater? Dico eiusdem regulæ prof
Abbreviated transcription (Latin):
ligna ad siluã. uel aquã ad femã suis ma¬
re de ferie Intebligͭ agnoscit utusq ur̃m
sapiẽtia. sicut fide. sic ⁊ siue caritate.¬
/ impossible deo placere. nec ãque̾ euĩlit¬
necessario suꝑbia succidit. Nbi sr̃bia sugge¬
dit. Ibi scatĩ ⁊ dindia accedit. Ib̃ Iuuedia
out᷑. ep̃festim caritas morit᷑ Nlã neq
eũ eui Iuindet Imudus pt diligẽ. nec
in nõ diligete caritas a quoͦ ꝑmanere¬
Propter ista uñ abest caritas. abest liplitas
⁊ uñ abest limlitas. abest ⁊ caritas. Hoc
docet clare ⁊ apłs cũ dicit Caritas / nõ
enulat᷑. nõ agit ꝑperã nõ ẽ ambitiosa
Et q̃a / nec eciã alienaꝵ iers cupida sbdit
nõ q̃rit q̃ suast̾. inflatõe ergo om̃em. ambe¬
cionẽ oe. cupiditatẽ õẽ anariciã oem.

Expanded text:
mare deferre. Intelligit, agnoscit utriusque vestrum sapientia, sicut sine fide, sic et sine charitate impossibile Deo placere: nec aliquem, humilitnecessario superbia succedit: ubi superbia succedit, ibi statim et invidia accedit: ubi invidia oritur, confestim charitas moritur. Nam neque eum cui invidet, invidus potest diligere, nec in non diligente charitas aliquo Propter ista, unde abest charitas, abest humilitas; et unde abest humilitas, abest et charitas. Hoc docet clare et Apostolus, cum dicit: Charitas non aemulatur, non agit perperam, non est ambitiosa . Et quia nec etiam alienarum rerum cupida, subdit: Non quaerit quae sua sunt . Inflationem ergo omnem, ambitionem o
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ tu inger moche qd de uariis ueisss¬
⁊ ibz ut parũ ausgeriuns loquar scultisse
Tur tã pueril occasione p̾mã ilom
scolã caritatis scindiciee Cur ipõ ur̃¬
cablã separatis. Cur uos ipõs/ noni
iain omno ses lupuis dentemordetis
Cur decrahicise Cur laciratientns
uidete. canete ne hec. nome Inuons¬

Expanded text:
d de variis velleribus, ut parum austerius loquar, stultissimae cur tam puerili occasione primam illam stolam charitatis scinditis? cur ipsa habitacula separatis? cur vos ipsos non jam ovino, sed lupino dente mordetis? cur detrahitis? cur laceratis? Videte, cavete ne hoc nomen innoce
Abbreviated transcription (Latin):
regis que dã fieri ad entila. quedã fier
ad decorẽ queda eciã ad utonq. Nã
ad tutelã ficã st̃ a salomoẽ pacifico arma
licet gẽpore suo minꝰ necessaria p̃ parat
st̃ a dd̃ suptꝰ parata ⁊ ornameta tẽpli
dũni cõfeructõi ⁊ ornatiu de putata S
Illãserut̃ gaq ista aꝙto tẽpore ociosa
les menuibẽte necessitate apparnerut᷑ que
din uacauerat feuernosa Net gamẽ ut in
uidet᷑. opus istu eciã hoc tpẽ ociosum
uocare Debes qm̃ Iuxta aplm̃. Urm  ⁊ om̃

Expanded text:
dam fieri ad tutelam, quædam fieri ad decorem, quædam etiam ad vtrumque. Nam ad tutelam facta sunt a Salomone pacifico arma, licet tempore suo minus necessaria: præparati sunt a Dauid sumptus, parata & ornamenta, templi diuini constructioni, & ornatui deputata. Sed . Manserunt itaque ista aliquanto tempore ociosa, sed incumbente necessitate, apparuerunt quæ diu vacauerāt fructuosa. Nec tamen, vt mihi videtur, opus istud etiam hoc tēpore ociosum vocare
Abbreviated transcription (Latin):
pari ꝑisse socios sib sue ꝑdicõis undeciẽ
auit ⁊ ut grioriosiore palina lecet
cediõs nł adietes paradisi dei eniq
su subinere conat. Nolet sibi perisse q q̃u
polnã. qua prifts tẽporibus/ eccliam dei
scindere cõsuenerat e uidẽs se fi de mule
Iam pacto ledere posse spũ dei eadẽ fi de
Replẽte orbe̾ cerrarũ. ad caritatis mutue

Expanded text:
paci periisse, socios sibi suæ perditionis vndecumque paci periisse, socios sibi suæ perditionis vndecumque adquirit: & vt gloriosiore palma lætetur, cedros vel abietes Paradisi Dei, cuiulsu subruere conatur. Dolet sibi periisse hæresum palmam, qua priscis temporibus ecclesiam Dei scindere consueuerat: & videns se fidem nullo iam pacto lædere posse, Spiritu Dei eadem fide replente orbem terra
Abbreviated transcription (Latin):
ridẽtes ⁊ uelndsi chmier uel centaurps
uel portentũ a̾ qued pereg̾mũ ocuĩs i̾gẽret
uoce uel gestu cor poris se seupere signã¬
ces. deidi e cõuerso loquaces pus ⁊ multa
passim occurre̾cia adĩmeem cõp̾ereres
abbos. mero quolibet aduemẽre subits
cmintuisse. ⁊ uelud ab hostibus hoserẽ
secreta rimã cib filẽtii fib Remedis pca¬
uisse: Intuitꝰ sũ ueusi ge m̃s hõmi linas
uacẽtes. oclõs. manus pedes q loquites
⁊ qued uoce ne ꝓderẽt᷑ indicare nolebat̾
gesenũ suffrag io clarius inclamasse. Socẽ
mutã. menbra loquẽria. e peruerso nature
ordine. capidib clamosos. uioiẽs loĩbus
taciturnos. Recordatus sum sepe ellã ui¬
dens. Ilems sa lomoiici uerbi. quo de sie¬
lioĩ genere facetur. Ãnuit oclĩs. cerit
pede digito loqr̃. piano corde machiae᷑
malũ. ⁊ in õĩ cẽpore iuritia cõcitat
Et o pessum ãcli ⁊ a deo ꝓiecti pm̃

Expanded text:
ridentes, et velut si chimaera vel centaurus, ridentes, et velut si chimaera vel centaurus, vel portentum aliquod peregrinum oculis ingereretur, voce vel gestu corporis se stupere significantes. Vidi e converso loquaces prius, et multa passim occurrentia ad invicem conferentes albos, nigro quolibet adveniente subito obmutuisse, et velut ab hostibus hostium secreta rimantibus, silentii sibi remedio praecavisse. Intuitus sum utriusque generis hominum linguas tacentes; oculos, manus, pedesque loquentes: et quod voce, ne proderentur, indicare nolebant, gestuum suffragio clarius inclamasse. Vocem mutam, membra loquacia; et, perverso naturae ordine, lapidibus clamosos homines, hominibus taciturnos. Recordatus sum saepe, talia videns, illius Salomonici verbi, quo de simili hominum genere fatetur: Annuit oculis, terit pede, digito loquitur, prauo corde machinatur malum, & in omni tempore iurgia concitat. Et, o pessimi Angeli & a Deo proiecti prauum,
Abbreviated transcription (Latin):
ues unꝰ Rle ꝓpoĩto di̾sa sed bona sequẽ¬
ces ad unũ fim uomi uel sẽpit̾ne uite debi¬
cũ finẽ perducit : Riat ergo pax o Irlm
in uirtute tua ut soist᷑. ⁊ habĩãca in t̾ri¬
uus turs. Ted, ne forte duemami᷑ de Icis
ẽẽ. qͥ dicut̾ pax pax ⁊ nõ ẽ pax. scrutem¬
s. qua adhne dmuoien causa suꝑfit/ ne for¬
te nobis dorne̾tib ac securis Rperinꝰ de
cardna sua aguis exiliat ⁊ aquẽ ex irr̃e
uel uĩis incanciꝰ qestetẽ mordeat Forta¬
ssis eñi uestes iste coloris diĩsi. incẽtimẽ
discordie p̾stat̾ ⁊ m̾tiformis uarietas uestiũ
uarietatẽ quo parit ⁊ merñ. Ilã ut¬
pene assidue cu̾s. ⁊ omĩb ip̃is queqi negli¬
ge̾rer intuẽtib adu̾cere ꝑfacile ẽ. inge
ut sic dicã mõchus abbũ fortuitu occrete
obliquo si dere Respicit albus mggrũ uix me¬
dia ocłi parte. eciã qñ se ingerit cõcuetu
uadi plurimos nec Recordor quocies de ig
nimero. occretẽ quẽpiã albũ quasi mẽstrad

Expanded text:
e proposito diversa, sed bona sequentes, ad unum summi boni vel sempiternae vitae debitum finem perducit? Fiat ergo pax, o Jerusalem, in virtute tua, ut sequatur et abundantia in turribus tuis. Sed ne forte inveniamur de illis esse qui dicunt: Pax, pax, et nosi qua adhuc divortii causa supersit, ne forte nobis dormientibus ac securis repentinus de caverna sua anguis exsiliat, et aliquem ex nostris vel vestris incautius quiescentem mordeat. Fortassis enim vestes istae coloris diversi incentivum discordiae praestant, et multiformis varietas vestium varietatem quoque parit et menti omnibus ipsis quoque negligenter intuentibus advertere perfacile est, niger, ut sic dicam, monachus album fortuitu occurrentem obliquo sidere respicit, albus nigrum vix media oculi parte, et quando se ingerit, contuetur. Vidi plurimos, nec recordor quoties, de nigrorum numero, occurrentem quempiam album, quasi monstrum
Abbreviated transcription (Latin):
qas ip̃a Rgle uerba conferuare. ⁊ s frequẽti
Iuga seultos uel instabiles, mouachos scu¬
des negato denũ Reu̾sionis a ditu det̾rere.
Simpliti ocls̃ ⁊ tu uteris q̃ peuisꝙ ttio mo¬
nachid̃ ieden̾te Recipis. qͥa tuues ne uema
denegata. expoĩtus hostib pereat. ⁊ one
uagasidaĩ eupus qͥecia clansas rapere ac
ispergĩ solet intomat ftumpliti ocłõ tu
nceris qͥ absq exceptõe ãqua Reglãria
oris absemẽtie cumulatõrẽ fruccum reciꝑe
Sed̃ quod puro caritatis ar̃o loquoi occo
et tu ueeris qͥ ⁊ hos dies quos predixi. et
sc̃o⁊ eciã sit honorare conaris. ⁊ oñim
pene Religiosorũ sic ienuacut more̾ inuta¬
ii ꝓponis. Siplici oclõ eu uteris. qui opa
mannũ se dm̃ Regule pceptũ obsernas. qͥa
et Regie wedire. et occiositatẽ inmieam

Expanded text:
quia et ipsa Regulae verba conservare, et a frequenti quia et ipsa Regulae verba conservare, et a frequenti fuga stultos vel instabiles monachos studes, negato demum reversionis aditu deterrere. Simplici oculo et tu uteris, qui plusquam tertio monachum redeuntem recipis, quia times ne venia denegata, expositus hostibus pereat, et ovem vagabundam lupus, qui et clausas rapere ac dispergere solet, interimat. Simplici oculo tu uteris, qui absque exceptione aliqua regularia oris abstinentiae cumulatiorem fructum recipere. Sed, quod puro charitatis animo loquor, octo et tu uteris, qui et hos dies quos praedixi, etsanctorum et sic honorare conaris, et omnium pene religiosorum sic jejunantium morem imitari proponis. Simplici oculo tu uteris, qui opus manuum secundum Regulae praeceptum observas: quia et Regulae obedire , et otiositatem inimicam
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. qͥ de cã semecis Rettionib. de tã diũsis
Religionib iin uno xpi̾ane fidei omliiudeñ
cõgrigauit parit̾ ⁊ gecilẽ. Hoc fortassie
dogint e paciẽtia Illius sc̃i prĩdioche Iaco
qͥ decies alaban iimatã mercedẽ egno
ingrũ uel uaru pecris eodem uoĩ pastor

Expanded text:
em, qui de tam semotis regionibus, de tam diuersis religionibus, in vno Christianæ fidei ouili Iudæum cōgregauit pariter & Gētilem. Hoc fortassis docuit, & patientia illius Sancti Patriarchæ Iacob, qui decies a Laban immutatam mercedem æquo nigrum vel varium pecus, eodem boni pas
Abbreviated transcription (Latin):
uobit fiat sicut Innior q q̃ precessor
est. sicut/ mistratore Ubi lacet abscodi¬
cum ab ocłis/ meõrie. qued excelsus Ille
super onña deus uenedictns in stlã.
ferme sis / nõ se preferẽs uel ec̃ferens
sed subimttens. sequit᷑ ⁊ dicit. ego añt
in medio urm̃ sum sicut q̃ mĩstrat. Cor¬
comipietur moͣchus ne se ꝑreserat moͣcho.
inferiori suꝑior ⁊ sr̃ cisc̾tiensẽ ego cliu̾a¬
cen elenari conabor. Subuntcit se sins
meliort. cumere superbia leuabit c̾ucẽ
xp̃ianus ⁊ mochus e deicit se huglitas¬
maiestas ⁊ iactat se infirmitas: Huibat
se celsitudo. ⁊ excollit᷑ putredo: Srunt
dens ⁊ imꝑare intit̾it᷑ lima. Et quomodo
cecidisti fr̃ de gradu Regle tue. quo t
ꝯscendisse gloribaris. ut mõtgus dĩo
se inferiorẽ ⁊ uiliorẽ nõ solũ sua lĩgna
puutiet: sud ⁊ i̾cimo cordis credat affec

Expanded text:
fiat sicut iunior: & qui præcessor est, sicut ministrator? Vbi latet absconditum ab oculis memorię, quod excelsus ille super omnia Deus benedictus in secula, seruis suis non se præferens vel conferens, sed submittens, sequitur & dicit, Ego autem in medio vestrum sum, sicut qui ministrat? Corcorripietur monachus, ne se præferat monacho? inferiori superior: & super Cisterciensem ego Cluniacensis eleuari conabor? Submittit se suis meliorem tumentem superbia leuabit ceruicem Christianus, & monachus? Deiicit se maiestas, & iactat se infirmitas? Humiliat se celsitudo, & extollitur putredo? Seruit Deus, & imperare nititur limus. Et quomodo cecidisti, frater, de gradu regulæ tuæ, quo te conscendisse gloriabaris, vt monachus omnibus se inferiorem, & viliorē non solum sua lingua pronunciet, sed & intimo cordis
Abbreviated transcription (Latin):
uñ uellamẽ mortalib mamsestat. Ecte
magister celestis tocum corpus tuũ o
fr̃. simplicitate ocuiꝰ ħ ẽ uniu̾sa opera
tua. puritatis inte̾toẽ. lucida eẽ decet
ecce post ip̃m sũius egcłie doctor omiã
tua in caritate fieri p̃cipit. ecce᷑ maxim
post aplõs ecclĩa  instructor. omem tibi
que uolueris faciendi potestatẽ caritate ma¬
nẽte concedit. ecce ipẽ cui in terris benedie¬
tus pater. abbẽm sit om̃a cẽperare neet
ut aĩe saluent᷑ E nuruur absit ⁊ saluti
sus ead̃ Rglã dĩsa sequẽtiũ metius: Nlõue
cerus eutissimos ab oĩ peritlo quorũ eciã pꝰ
manis est precepta a qualibet uarietatis
nebilitate uel culpa intẽtio saluã.
aĩas iuxta ip̃a regulã excusat¶Bes p̃
ut ipã pacio auctoritatib p̃missie in omib¬

Expanded text:
 mortalibus manifestat? Ecce magister cœlestis totum corpus tuum, o frater, simplicitate oculi, hoc est vniuersa opera tua, puritatis intentione, lucida esse docet: ecce post ipsum summus ecclesię Doctor omnia tua in charitate fieri præcipit, ecce maximus post Apostolos ecclesiarum instructor, omnem tibi quæ volueris faciendi potestatem, charitate manente, concedit: ecce ipse, cui inniteris, Benedictus Pater, Abbatem sic omnia temperare iubet, vt animæ saluentur, & murmur absit: & saluti sub eadem regula diuersa sequentium metuis? Nonne cernis tutissimos ab omni periculo, quorum & quod maius est præcepta a qualibet varietatis mobilitate vel culpa, intentio saluandi animas iuxta ipsam regulam excusat? Sed iam, vt & ipsa ratio auctoritatibus præmissis in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
qñ in sernatis uel mutatis quibuse eius ca¬
piculis caritatis legeꝰ ubiq cõfernat Qd
it. Si hoc cre o fre̾s. tota mutui erat
cansa discidii / nõne Ia̾ uobis ꝓrsus exclusa
uidt᷑ Nõne Iu fr̃na pace uiuri debent
corda moͣchoꝵ cum uaria Illa ꝓpt̾ que
discissa fuerãt simpley caritas uind̾. Nõue¬

Expanded text:
quando in seruatis vel mutatis quibuslibet eius caquando in seruatis vel mutatis quibuslibet eius capitulis, charitatis legem vbique conseruat. Quid igitur? Si hæc certe, o fratres, tota mutui erat causa dissidij, nonne iam vobis prorsus exclusa videtur? Nonne iam fraterna pace vniri debent corda Monachorum, cum varia illa, propter quæ discissa fuerant, simplex fecerit charitas vnu