comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas: Etiam in tribulationi¬
bus suis. quod eas nonmmerito
patiuntur : Tribuere ueritatẽ¬
dõ scorum est usitata confessio:
ita regina hester. ita sc̃s̃ danihel.
lta tres uiri incamino. itaeorũ
scĩtatis alii soci confitentur.
Quaeri autem potest: quomodo
hiç dictum sit. omnes uiae tuae
ueritas. Cum in alio psalmo le¬
gatur : Uniuersae uiae dnĩ.
misericordia etueritas : Sed
et in iudicando subuenit. atque
ita nonde est misericordia. et in
mi serando id exhibet quod pro¬
misit. neueritas desit: Prga om̃s
autem et quos liberat et quos dam¬
nat. Omnes uiae dñi misericor¬
quia in aeternum fundasti ea:
aliqui nr̃i ab initio : aliqui initio :
Aliqui initus: interpretati sunt:¬
sed qui pluraliter hoc dicere ma¬
luerunt: Grecam locutionem
secuti sunt: Latine aũ linguae
illud potius usitatum est. ut ab
ce. quasi pluraliter. sed aduer¬
bialiter dicitur. Quale apud
nos est. cumdicimus alias hoc fa¬
cio : Pluralem numerum femi¬

Expanded text:
veritas.» Etiam in tribulationiveritas.» Etiam in tribulationibus suis, quod eas non immerito patiuntur, tribuere Deo veritatem, sanctorum est usitata confessio. Ita regina Esther , ita sanctus Daniel , ita tres viri in camino , ita eorum sanctitatis alii socii confitentur. Quaeri autem potest quomodo hic dictum sit, «Omnes viae tuae veritas;» cum in alio psalmo legatur, «Universae viae Domini misericordia et veritas» . Sedet in judicando subvenit, atque ita non deest misericordia; et in miserando id exhibet quod promisit, ne veritas desit. Erga omnes autem et quos liberat, et quos damnat, omnes viae Domini misericorquia in aeternum fundasti ea.» aliqui nostri «ab initio,» aliqui «initio,» aliqui «in initiis» interpretati sunSed qui pluraliter hoc dicere maluerunt, graecam locutionem secuti sunt. Latinae autem linguae illud potius usitatum est, ut «abce quasi pluraliter, sed adverbialiter dicitur: quale est apud nos, cum dicimus, Alias hoc facio; pluralem numerum femi
Abbreviated transcription (Latin):
ricordia: Iudicium autem si¬
ne misericordia: sed sinistris.
per sequentes me. iniquitate.
uel sicut non nulli codices habent.
inique : Tunc ad propinquant
qui per sequntur: Quando us¬
que ad carnem cruciandam.¬
uel perimendam. perueniunt :
Vnde psalmus uicesimus primꝰ.
ubi passio dnĩ prophetata est :¬
Nediscedas inquit ame: quõ
tribulatio proxima ẽ: Cum
dicantur ea : quae non imminen¬
te : sed iam prȩsente ipsa pas¬
sione perpessus est: sed proxi¬
mam dixit tribulationẽ: quae
fiebat in carne⁊ Nihil est quip¬
pe animȩ propius. carne quam
gestat : Propinquauerunt ergo
persequentes : affligendo eorũ
carnem : quos per sequebantur :
sed adtende quod sequitur.Ale¬
ge autem tua longe facti sunt.
Quanto magis ad propinquaue¬
runt persequent᷑is iustis: tanto
magis longe facti suntaiustitia
Sed quid nocuerunt eis. quibus
perse quendo propinquauerunt :
quando interior est propinqua¬
tio dñi. eorum a quo nulla tenus
Propeestu dñe. et omnes uiaetuae

Expanded text:
ricordia» . Judicium autem sine misericordia sed sinitris q«persequentes me iniquitate;» vel, sicut nonnulli codices habent, «inique.» Tunc appropinquant qui persequuntur, quando usque ad carnem cruciandam perimendamque perveniunt. Unde psalmus vicesimus primus, ubi passio Domini prophetata est, «Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt persequendis justis, tanto magis longe facti sunt a justitia. Sed quid nocuerunt eis, quibus persequendo propinquaverunt; quando interior est propinquatio Domini eorum, a quo nullatenus «Prope es tu, Domine, et omnes viae tuae
Abbreviated transcription (Latin):
pori: Ab omniuia maligna prohi¬
bui pedes meos ut custodiam uerba
tua : Neq enim caput illud nr̃m.
ipse saluator corporis. in aliquam
malignam uiam: Carnali cupidi¬
tate ferretur ei necesse esset pe¬
des suos inde prohibere : quasi il¬
luc euntes motibus suis: quod nos
facimus quando ea quae ille non
habuit ne uias malignas teneant.
Desideria nr̃a praua cohibemus.:
Sic enim uerba dĩ possumus cus¬
todire : si post nr̃as malas concu¬
piscentias non eamus. ut ad male
concupita perueniant .: sed eas
potius aduersus carnem spũ con¬
cupiscente. frenẽmus nenos rap¬
tos atque sub uersos. permalignas
tuis non declinaui quõ tulegem po¬
suisti mihi: Dixit quid timuerit
ut ab omniuia maligna prohibue¬
ret pedes meos: Quid est enim

Expanded text:
pori: «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos raptos atque subversos per malignas «tuis non declinavi, quoniam tu legem posuisti mihi.» Dixit quid timuerit, ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid est enim
Abbreviated transcription (Latin):
illos seniores non intellegitis: sed
plane iam nunc audito tali magis¬
tro capiti nro: Potest unus quisq
nr̃m dicere superseniores intel¬
lexi: Nam &iam corpori congruit:
quod secutus adiunxit: Quia
mandata tua exquisiui: Manda¬
ta tua non mandata hominum: man¬
datatua: non mandata seniorum:
Qui uolunt esse selegis doctores.
non in tellegunt neq quae loqͥun¬
tur neq: dequibus adfirmant:
Merito demandatis dĩ quaesuNs
exquirenda ut super seniores illos
intellegatur. responsum est his.
quieorum auctoritatem ueritati
preferebant. et dictum est . Cur
etuos trans gredimini mandatũ
capiti uidetur conuenire sedcor

Expanded text:
illos seniores non intelligitis? Sed illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dictum est, «Cur et vos transgredimini mandatum capiti videtur convenire, sed cor
Abbreviated transcription (Latin):
super seniores illos etuos intelle¬
gite: ut etiam deuobis illa prophe¬
tia clareat eẽ premissa super
seniores intellexi: Non solum ca¬
piti : uerum &iam corpori. Ae sic
uni uerso xp̃o aptata conueniat :¬
Non quod intrat in osco inqui¬
nat hominem. sed quod procedit
exore hoc co inquinat hominem
Hoc seniores illi non intellege¬
bant qui de lauandis manibus
sua uelut magna mandata tra¬
diderant: Ipsa quoq membra
capitis huius superseniores intel¬
legentis : non dum quod ab eo dic¬
tum est in tellexerant. Deniq
postpauca respondens petrus
dixit ei: Edissere nobis parabo¬
lam istam: Putabat ad hucesse
parabolam quod dñs sine figuris
fuerat elocutus. Atille dixit.
Ad huc et uos sine intellectuestis.
non in tellegitis quia omne quod
in os intrat inuentrem uadit. & in
secessũ emittitur. Quae autem
procedunt de ore. decorde exeun
etea coinquinant hominem: Ad huc
et uos sine intellec tu estis : et super

Expanded text:
Super seniores illos et vos intelliSuper seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur; quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio: qua aetate pueriliter.
aetate maiores. hoc ẽ iunior. In¬
ter seniores sedebat & suꝑ om̃s
docentes se intellegebat: Solen
enim iunior et senior: ad se in ui¬
cem diciminor & maior: &si neu¬
ter eorum senili accessit ad pro¬
pinquauit aetate Quamquã
et si ex pressum nomen seniorum
in euangelio uelimus inquirere
supra quos intellexit  Inuenimus
quando ei dixerunt scribae etpha¬
risȩi: Quare discipuli tui trans¬
grediuntur traditionẽ seniorũ
non enim lauant manus suas cum
panem manducant. Ecce obiecta
est ei trans gressio traditionis seni¬
orum: sed qui super seniores in¬
tellexit : quid eis responderit
audiamus: Quare inquit & uos
trans gredimini mandatum dĩ.
propter traditionem uram.
Deinde paulo post: Vt non solum
ipse quem caput corporis. Verum
&iam corpus ipsum et membra
eius super seniores illos intellege¬
rent : quorum traditio de lauan¬
dis manibus ferebatur. Conuoca¬
tis ad seturbis dixit eis: Audite
etintellegite: Tamquam diceret.

Expanded text:
Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
iudicandicos recte: aquib: modo non
recte iudicantur: Unde alibi ipsũ
corp: xp̃i intellegere dicere. cum
accepero temp: ego iustitias iudicabo:
Quod uerbum euerbo magis diceretur.
aequitates iudicabo: Non aũt diceret.
cum accepero temp: iustitiam faciã:
iniquitatib suis. Sequitur oratio.
M emento nr̃i dñe in beneplacito populi
tui: id est utincis simus inquibus bene¬
placitum est tibi : quia non in omnibus
illis beneplacitum est dõ: uisita nos in
salutarituo: Ipse est enim saluator in
quo peccata dimittuntur &animae sanan¬
tur . ut possint custodire iudicium & face¬
re iustitiam: quos cum beatos esse intelle¬
geret. qui haec loquuntur: Hoc sibi con

Expanded text:
udicandi eos recte, a quibus modo non recte judicantur. Unde alibi ipsum corpus Christi intelligitur dicere, «Cum accepero tempus, ego justitias judicabo» . Quod verbum e verbo magis diceretur, Aequitates judicabo. Non autem dixit, Cum accepero tempus, justitiam faciam; iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui:» id est, ut in eis simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi con
Abbreviated transcription (Latin):
tamen infirmorum. quos uidebat
posse conturbari uentura passionis p̃ssura
nedeficerent tamen. sed potius uo¬
luntatem humanã. uoluntati crea¬
tores coniungerent ĩpsorum ipsorũ¬
ꝑsonã uoluit suscipere in passione
xp̃s dicens. Tristis ẽ anima mea us¬
que admortem: &iterum: Pater sifi¬
eri potest. transeat ame calix iste .
Docuit quideẽt dicturus infirmus. sed
secutus ostendit quid facere deber&
passione infirmorum ꝑsonã sustinuit.
in p̃figurata illa in corpore suo quia &
illa menbra eius.: Heq enĩ frustra die¬
tum ẽ: In ꝑfectum meum uiderunt

Expanded text:
tamen infirmorum, quos videbat tamen infirmorum, quos videbat posse conturbari ventura passione, ne deficerent tamen, sed potius voluntatem humanam voluntati Creatoris conjungerent, ipsorum personam voluit suscipere in passione Christus, dicens, «Tristis est anima mea usque ad mortem;» et iterum, «Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.» Docuit quid esset dicturus infirmus, sed secutus ostendit quid facere deberet passione infirmorum personam sustinuit, praefigurata illa in corpore suo, quia et illa membra ejus; neque enim frustra dictum est, «Imperfectum meum viderunt
Abbreviated transcription (Latin):
bamus ꝓpt̃ea non inuenitis., Ipse
dñs loculos habebat quomit teban¬
tur necessaria & possidebantur nũ¬
mi propt̃ usus eorum quicũ illo erat᷑
& eius : Non enim cũ dicitur esuri¬
ui: euangelista mentitur Uoluit
esurire ꝓpt̃te : netuesurias in illo
qui pauꝑ factus ẽ cum diues e&. ut
illius paupertate nosditaremur.
habuit enĩ loculos & dictumẽ de quibus¬
dam feminis religiosis. quod ambula¬
bant qua ibant pedes eius euangeliZan¬
tes. &ministrabant ei desubstantia sua:
Nominantur illȩ mulieres in euangelio:
Futurus erat paulus. nihiltale aliquan¬
do quȩrens. &omnia ꝓuincialib do¬
nans.: Sed quia multi infirmi. ista
quesituri erant . magis infirmorum
ꝑsonam suscepit xp̃s: Sublimius pau
lum ista non eẽ quȩ siturum: p̃uidit.
nedamnar& quȩsiturum. & p̃buit ex ixp̃e¬
emplõ infirmo: Quomodocum uide¬
r& multos ꝓnos & gaudentes ituros ad
martyrium passionis. exultaturos
in ipsa passione. forte centenarios.
maturos adhorreum quorundam¬

Expanded text:
bamus; propterea non invenitis. 11. Ipse Dominus loculos habebat, quo mittebantur necessaria, et possidebantur nummi propter usus eorum qui cum illo erant et ejus: non enim cum dicitur, «Esurivit» , evangelista mentitur. Voluit esurire propter te, ne tu esurias in illo, qui pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate nos ditaremur . Habuit enim loculos; et dictum est de quibusdam feminis religiosis, quod ambulabant qua ibant pedes ejus evangelizantes, et ministrabant ei de substantia sua. Nominantur illae mulieres in Evangelio, Futurus erat Paulus nihil tale aliquando quaerens, et omnia provincialibus donans. Sed quia multi infirmi ista quaesituri erant, magis infirmorum personam suscepit Christus. Sublimius Paullum ista non esse quaesiturum, providit ne damnaret quaesiturum, et praebuit exemplum infirmo: quomodo cum videret multos pronos et gaudentes ituros ad martyrium passionis, exsultaturos in ipsa passione, fortes, centenarios maturos ad horreum; quorumdam
Abbreviated transcription (Latin):
Sud& elemosina in manu tua donec
inuenias iustũ cui eam tradas: Quã
enĩ dandum sit &istis pauperibus
facis epulum. conuoca claudos. ce¬
cos debiles non habentes. unde tibi
reddant. retribu&ur aũ tibi inresur¬
rectione iustorum: Voca &ipsos. pas¬
ce &ipsos. Epulare. cũ illi epulant᷑.
Delectare cũ illi saginantur: Illi enĩ
panetuo. tuiustitia dĩ. Nemo uob̃
dicat: p̃ceptum ẽ axp̃o. ut seruo dĩ
d&ur. mendico nendieo non d&ur
Absit prorsus impius ista loquitur:
Dailli sedmultomagis illi ille enim
p&it: &inuoce p&entis agnoscis cui
des: Ille aut̃ quanto minus p&it.
tanto magis tibi uigilandum ẽ ut
poccupes p&iturũ Aut forte mo¬
do non p&iturũ. & aliquando dam¬
naturum : itaq curiosi estote adista
fr̃s mei: inueni&is multorũ dĩ ser¬
Sed quia delectat uos
excusatio quiã uultis dicere᷑ nescie

Expanded text:
Sudet eleemosyna in manu tua, donec Sudet eleemosyna in manu tua, donec invenias justum cui eam tradas. Cum enim dandum sit et istis pauperibus facis epulum, convoca caecos, claudos, debiles, non habentes unde tibi reddant; retribuetur autem tibi in resurrectione justorum» : voca et ipsos, pasce et ipsos; epulare, cum illi epulantur; delectare, cum illi saginantur; illi enim pane tuo, tu justitia Dei. Nemo vobis dicat: Praeceptum est a Christo ut servo Dei detur, mendico non detur. Absit; prorsus impius ista loquitur. Da illi, sed multo magis illi. Ille enim petit, et in voce petentis agnoscis cui des: ille autem quanto minus petit, tanto magis tibi vigilandum est ut praeoccupes petiturum; aut forte modo non petiturum, et aliquando damnaturum. Itaque curiosi estote ad ista, fratres mei; invenietis multorum Dei sers invenire. Sed quia delectat vos excusatio qua vultis dicere, Nescie
Abbreviated transcription (Latin):
Etnoli dicere: sip&ierit dabo Ex pectas
ergo ut p&at. sic pascis bouem dĩ. quo¬
modo trans seuntem mendicum illi pe¬
tenti das. quia scriptum ẽ. omni pe¬
tentida.: deisto quid scriptum ẽ:
Beatus qui intellegit suꝑ egentem &
pauperem: Quȩre cuides.. Beatus
qui intellegit᷑ enĩ suꝑegenũ & paupe¬
rem. qui poccupat uocem p&ituri:
Si sic interuos indigent milites xp̃i ut
&iam p&ant . uidete neuos iudicent
ante quã peant: Quomodo inquis
quȩro : esto curiosus. esto prorsus : ꝓ¬
spice. adtende undeꝰq uiuat. unde
se transigat. unde habeat: Non rep̃¬
hend&ur ista curiositastua: Terra
eris ꝓducens fenũ iumentis. & herbã
seruituti hominum Curiosus esto.
&intellege suꝑ egenum & pauperẽ:
Alius adteuenit ut p&it : aliumtu p̃¬
ueninep&at. Sicut enĩ deillo ꝗͥ te
quȩrit dictũ ẽ: Omni p&enti da:
sic deillo quẽ iubes quȩ rere dictũ ẽ

Expanded text:
et noli dicere: Si petierit, dabo. Exspectas et noli dicere: Si petierit, dabo. Exspectas ergo ut petat? Sic pascis bovem Dei, quomodo transeuntem mendicum? Illi petenti das, quia scriptum est, «Omni petenti te, da» . De isto quid scriptum est? «Beatus qui intelligit super egenum et pauperem» . Quaere cui des: «Beatus» enim «qui intelligit super egenum et pauperem,» qui praeoccupat vocem petituri. Si sic inter vos indigent milites Christi, ut etiam petant; videte ne vos judicent, antequam petant. Quomodo, inquis, quaero? Esto curiosus, esto providus; prospice, attende unde quisque vivat, unde se transigat, unde habeat: non reprehendetur ista curiositas tua; terra eris «producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Curiosus esto, et intellige super egenum et pauperem. Alius ad te venit, ut petat; alium tu praeveni, ne petat. Sicut enim de illo qui te quaerit dictum est, «Omni petenti te, da;» sic de illo quem tu debes quaerere dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
na: Uide defeno quid facias. uide de
reuili quidemas: Vtrecipiant inquit uos¬
intabernacula &erna: ubi erant ipsi.
illuc uos recipiant. Quare hoc : quia
qui suscipit iustum in nomine iusti.
mercedem iusti accipi&. Et suscipit
prophetam in nomine prophete : mer¬
cedem prophete accipi&. Et quide¬
derit calicem aquȩ frigidȩ uni exhis
minimis tantum in nomine discipu¬
li: amendico uobis non ꝑd& mercedẽ
suam Quam mercedem non ꝑdes.
recipiant uos in tabernacula &erna:
Quis non festin&. quis non alacrius cur¬
rat: Siterra estis rigamini defructu
operum dnĩ . Nedicatis non ẽ cumqͥ¬
bus faciamus. Predicatores nr̃i. ium̃¬
ta triturantia. homines seruientes:
ñ indigent nr̃i: quȩ retamen neꝗs indi¬
geat: Postremo & qui non in dig& inueni¬
at inte . qđ nolit accipere: Ac cipit enĩ
bonã uoluntatem. cũtu accipias pacẽ.
Etfi enĩ non querit datum. sed requir&
fructum: Quȩre tamen nequis indigeit.

Expanded text:
na» . Vide de feno quid facias, vide de na» . Vide de feno quid facias, vide de re vili quid emas. «Ut recipiant vos,» inquit, «in tabernacula aeterna:» ubi erunt ipsi, illuc vos recipiant. Quare hoc? Quia «qui suscipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet: et qui suscipit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet: et qui dederit calicem aquae frigidae uni ex his minimis, tantum in nomine discipuli; amen dico vobis, non perdet mercedem suam» . Quam mercedem non perdet? Recipient vos in tabernacula aeterna. Quis non festinet? qui non alacrius currat? Si terra estis, rigamini de fructu operum Dei: ne dicatis, Non sunt cum quibus faciamus; praedicatores nostri, jumenta triturantia, homines servientes non indigent nostri. Quaere tamen, ne quis indigeat: postremo, et qui non indiget, inveniat in te quod nolit accipere. Accipit enim bonam voluntatem, cum tu accipias pacem: etsi enim non quaerit datum, sed requirit fructum . Quaere tamen, ne quis indigeat;
Abbreviated transcription (Latin):
net femina dicer& &iste cumillis
erat: Sic &isti possumus Potestis:
possumus: &lle : calicem quidem me¬
um bib&is: & simodo non potestis bibe¬
tis: Quomodo p&ro: non potes me
sequi modo: sequeris me postea.
Calicem quidem meum bib&is. sede
re ad dexteram meam uel adsinistrã.
non ẽ meum dare uobis Quidẽ ñ
ẽ meum dare uobis : nonẽ meum da¬
re suꝑbis.. Modo quibłs loquor.
superbi estis. Ideo dixi. nonẽ me¬
um dare uobis: Sed forte dicerent.
erimus humiles. nonergo eritis uos.
ego dixi uobis: Non dixi: non dabo hu¬
milib: sed nondabo suꝑbis: Qui aũ
exsuꝑbo fit humilis nonerit quierat.
Ergo p̾dicatores uerbi : &iumenta & ses¬
ui sunt Producat terra. sun riga¬
taẽ fenũ iumentis. & herbam serui¬
tuti hominum: Ipse ẽ enim fructus.
ut possit fieri quod dictum est in euangelio:
ut &psi recipiant uos in tabernacula &er¬

Expanded text:
nec femina diceret: «Et iste cum illis nec femina diceret: «Et iste cum illis erat» . Sic et isti: «Possumus. Potestis? Possumus.» Et ille, «Calicem quidem meum bibetis,» etsi modo non potestis, «bibetis:» quomodo Petro, «Non potes me modo sequi; sequeris me postea . Calicem quidem meum bibetis; sedere autem ad dexteram meam vel ad sinistram, non est meum dare vobis» . Quid est, «Non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis. Modo quibus loquor, superbi estis; ideo dixi, «Non est meum dare vobis.» Sed forte dicerent, Erimus humiles. Non ergo eritis vos: ego, «Vobis» dixi. Non dixi, Non dabo humilibus: sed, non dabo superbis. Qui autem rex superbo fit humilis, non erit qui erat. 10. Ergo praedicatores verbi, et jumenta et servi sunt. Producat terra, si irrigata est, «fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Ipse est enim fructus, ut possit fieri quod dictum est in Evangelio: «Ut et ipsi recipiant vos in tabernacula aeter
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit hoc nobis. quia uerum dicitis.
tros: sed indño ur̃o. Prest& nobis ut
bene seruiamus. Nam uelimus noli¬
mus serui sumus.: Ettamen siuolen¬
tes sumus. non necessitate . sed caritate
seruimus.. Quodammodo enim quasi
suꝑbia seruorum stomachata uidebatur:
filii Zebedei sedes altissimas quȩrebant:
Vnus uolebat sedere addex teram. & alter
adsinistram: Dicentes ꝑmatrem qđ
ipsi cupiebant : Dñs non illis sedes in¬
uidit. sed conuallem prius plorationis
ostendit: quasi dicer&.. Illuc uultis
uenire ubi sum ego. uenite quaego
Quidẽ uenite qua ego: ꝑhumilitatem :
Ego de sublimi descendi: & humiliatus
ascendi. Vos interra inueni: & ante
uultis uolare quam pasci: Prius nu¬
trimini educamini: fertenidum.
Quiderum ait: quomodo illos reuocauit
adhumilitatẽ : lam querentes altitu¬
dinem: potestis bibere calicem quẽ
ego bibiturus sum:: Etilli . &iam:
In hoc suꝑbi: possumus : quomodo p&rus
tecum usq ad mortem: fortis uir do¬

Expanded text:
Dicite hoc nobis, quia verum dicitis. tros, sed in Domino vestro. Praestet nobis ut bene serviamus. Nam velimus, nolimus, servi su mus: et tamen si volentes sumus, non necessitate, sed charitate servimus. Quodammodo enim quasi superbia servorum stomachata videbatur, filii Zebedaei sedes altissimas quaerebant: unus volebat sedere ad dexteram, alter ad sinistram, dicentes per matrem quod ipsi cupiebant. Dominus non illis sedes invidit, sed convallem prius plorationis ostendit, quasi diceret, Illuc vultis venire, ubi sum ego? venite qua ego. Quid est, venite qua ego? Per humilitatem. Ego de sublimi descendi, et humiliatus ascendo: vos in terra inveni, et ante vultis volare quam pasci; prius nutrimini, educamini, ferte nidum. Quid enim ait? quomodo illos revocavit ad humilitatem, jam quaerentes altitudinem? «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi, etiam in hoc superbi: «Possumus.» Quomodo Petrus: «Tecum usque ad mortem.» Fortis vir, do
Abbreviated transcription (Latin):
morans. quae ꝑ tulerit ios ephinhumili¬
tatesua . & quomodo fuerit sublimatus
Humiliauerunt in compedib pedes
eiꝰ. ferrũ ꝑtransiit ammã eiꝰ donecue¬
mret uerbũ eins.: Cõpedes quidẽ
accepisse ios eph ñ legimꝰ: sed factũ
esse minime dubitandumẽ. ⁊ Aliqua
in his loquitur psalmis: Ferrũ aut̃
quod dicit ꝑ transisse animã eius.
intribu latione dure necessitatis
accipimꝰ : Nenĩ corp sed animã
dixit: Talis quȩdam locutio ẽ in euan

Expanded text:
morans quae pertulerit Joseph in humilimorans quae pertulerit Joseph in humilitate sua, et quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis enim l
Abbreviated transcription (Latin):
runt. sicut deam febrem deum¬
que pallorem: an quod est credi¬
bilius uocauit famem intellegen¬
dum est. dixit ut fames esset: ut
hocsit. uocare. quod appellare:
hocappellare. quod dicere: hoc
dicere quod iubere: Nam ille
uocauit famem qui uocat ea
quae non sunt. tam quam ea¬
quȩ sunt. Sicut apostolus dixit.
qui uocat ea quae non sunt. ut
sint : sedtam quam sint: Aputł
dispositione futurum est . quia
deillo alibi dicitur.
Quifecit quae uentura sunt.¬
& hic quando fames factaest:
tune dicta est uocata: id
est ut ad esset : quae iam fu¬
erant in eius occulta gu¬
ber natione dis posita.:
De nique quomodo uoca¬
ue rit famem statim ex¬
posuit di cens. Om ne fir¬
mamen tum pa niscon¬
triuit: & haec in usi ta
ta locutio est.⁊ Contri¬
uit enim dixit pro
inseruum uenundatus
est. Nempe quando fac¬
tum est. pec catum erat fra
do ds̃ bene utatur malis
operibus hominum sicut
illi contra. male utuntur
deinde narrationẽ : comme¬

Expanded text:
runt, sicut deam Febrem, deumrunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille vocavit famem, qui «vocat ea quae non sunt, tanquam quae sunt». Nec ibi Apostolus dixit, «Qui vocat ea quae non sunt,» ut sint; sed, «tanquam sint» . Apudod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivita locutio est: «contrivit» enim dixit, pro«In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, peccatum erat fratdo Deus bene utatur malis operibus hominum, sicut illi contra male utuntur deinde narrationem, comme
Abbreviated transcription (Latin):
E tuocauit inquit famem super
terram. &omne firmamentum
panis contriuit: Misit ante eosuirũ.
in seruum uenundatus ẽ ioseph Per
hoc factum est utransirent de
gente ingentem. deregno in po¬
pulum alterum .: Sed non sunt
neglegenter praeter eundȩ. scrip¬
turarum sc̃arum locutiones.
Vocauit inquit famem super
terram : quasi fames aliqua perso¬
nasit. uel aliquod animatum
corpus. uel aliqui sp̃s quio boe¬
dire posset uocanti: Cum sit fa¬
mes ex inedia contracta pernities.
atque ita sit in eis quieam patiun¬
tur utaliquis morbus: Sicut enĩ
morbus ut essedes inat
fit plerumque permedicamen¬
tum: sic & fames sanetur quo¬
dam modo perali mentum:¬
Quidest ergo uocauit famem
anforte ista quae patiuntur ma
la homines. habent quos dam prae¬
positos suos angelos malos.
gelos malos: dm̃ homines afflixis
hocest forteuocauit famem. Idestan¬
gelum prepositum fami. eius remomi¬
ne. cui est prȩpositus appellatum:
Ex qua oppimone ramani ueteres
deos. quosdam tales consecraue¬

Expanded text:
amem super terram; omne firmamentum panis contrivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph.» Per hoc factum est ut transirent de gente in gentem, de regno in populum alterum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentumQuid est ergo, «Vocavit famem?» An forte isthomines, habent quosdam praepositos suos angelos malos sione per angelos malos Deum homines afflixisshoc est forte, «Vocavit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecra
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. praeparticipibus tuis.:
Vndeergo illi iam tunc xp̃i
appellabantur : Nam prophe¬
ham . & utique quod de illo ma¬
nifeste dictum est. hoc & in illis
intellegendum est: anideo xp̃i
quia &iam silatenter. iamtamen
xp̃iani : quam uis enim caro xp̃i
&x illis. tamen ante illos. Quod
& uid aeis res pondit dicens.
Ante quam abraham fieret ego
sum: Quomodo autem hunc illi
ignorarent. aut in eum noncre¬
derent : cum propter ea prophe¬
tȩ dicerentur. quia lic& occulti¬
us. tamen dñm pronuntiabant .
Vnde aperte ipsedicit.
Abraham concupiuit diem meũ
tam fidem quae est inxpo ihũ
suie ante eius incarnationem.
siue postea reconciliatus est
do: Cum sit ab apostolo ueracis¬

Expanded text:
tionis prae participibus tuis» . tionis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam propheham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit videre dietam fidem quae est in Christo Jesu, sive ante ejus incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo; cum sit ab Apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
gerarum & rex aegyptiorum duumi¬
tus ammoniti sunt. nenocerent
abra hae: & rex alius
nenoceret isaac: & alli ne noce¬
rent ia cob Cum essent paucis¬
simi & incolȩ. antequam ad in¬
colendam ccegyptum cum filus
suis transiret iacob: Quid in¬
tellegitur ineo commemoratum
quod ait. Transierunt degente
ingentem. deregno in populum
alterum.  Sed quia occurrebat
querere antequam transierunt.
& inaegypto multi plicarentur.
Quo modo numero breues pau¬
cissimi & incole interra aliena
perdurare potuerunt: secutus
adiunxit.. non per misit homi¬
nem nocerecos. &corripuit pro
eos reges.
Nolite tangere xp̃os meos. &
in prophetis meis nolite malig¬
nari. Potest autem merito
Ex quahoc nomen in positum
est regibus. quod a saule coepit.
Cuidauid succes sit in regnum.
atque inde c&erireges uidae
& reges is rahel: continuatione
sacrate consuetudinis ungebantur:
In qua unctione figurabatur
unus uerus xp̃s. Cui dictum est
Unxitte ds̃ ds̃ tuus oleo exulta¬

Expanded text:
Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissimi et incolae in aliena terra perdurare potuerunt, secutus adjunxit, «Non permisit hominem nocere eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsulta
Abbreviated transcription (Latin):
tur inuobis et uelle et operari. pro
bona uoluntate : Ad hoc suntergo
in conspectu dñi uiae iustorum: ut
dirigat gressus eorum : quo ipsȩ sunt
uiae: dequibus scriptũ est in prouer¬
biis: Uiae aũ quae adextrissunt.
nouit dñs: peruersȩ aũ sunt inquit.
quaeasinistris : ut intellegeremus.
quod eas non nouerit dñs̃ propter
quod peruersis dicturus ẽ. non no¬
uiuos: Porro ut ostenderet: quo
fructu uias quae ad extris sunt. idẽ
uias iustorum nouerit dñs : Conti¬
nuo subiecit: Ipse enĩ rectos faci&
cursus tuos. et itinera tua in pace
producet: Eccequare ait &iam
iste: custodiui mandata tua. ettes¬
timonia tua: et uelut quȩ reremus
hocunde potuerit : Quia inquit¬

Expanded text:
tur in vobis et velle et operari, pro tur in vobis et velle et operari, pro bona» «voluntate» . Ad hoc sunt ergo in conspectu Domini viae justorum, ut dirigat gressus eorum, quoniam ipsae sunt viae de quibus scriptum est in Proverbiis, «Vias autem quae a dextris sunt, novit Dominus: perversae autem sunt,» inquit, «quae a sinistris:» ut intelligeremus quod eas non noverit Dominus, propter quod perversis dicturus est, «Non novi vos» . Porro ut ostenderet quo fructu vias quae a dextris sunt, id est justorum, noverit Dominus, continuo subjecit: «Ipse enim rectos faciet gressus tuos, et itinera tua in pace producet» . Ecce quare ait etiam iste, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Et velut quaereremus hoc unde potuerit: «Quia
Abbreviated transcription (Latin):
legi dm̃ uidere uias suas : sic ut orauꝰ
quidixit. Neauertas faciem tuam
ame÷ Nam utiq. facies dñi ẽ & suꝑ
facientes mala: sed ut perdat de
terra memoriã eorũ.: Non sic pro¬
fecto iste dixit uias suas ab illo uide¬
ri: sed sicut nouit dñs uias iusto¬
rum÷ Et sicut ait morsi: Stio te
prȩ omnibus : Nam si hoc eum non
adiuuaret gradientem. qđ eius uiȩ
sunt in conspectudĩ: non dicer&
secustodisse mandata et testimo¬
nia eius. quia om̃s uiae suae in con¬
spectu sunt dñi Nouit enĩ audi¬
re : Seruite dño intimore : etex
ultate ei cũ tremore: ad prehen¬
dite disciplinã. nequando irasca¬
tur dñs. et pereatis deuia iusta
Quia nisi in conspectudñi essetuia
iusta non esset : Nam hunc timorem
et tremorem: a postolus etiam paulus
imponit eis quibus dicit: Cumtimore
et tremore : ur̃orum ipsorum salutem
operamini : Et cur hoc dixit a peri¬
ens : Ds̃ est enim inquit. quio pera¬

Expanded text:
ligi Deum videre vias suas; sicut oravit ligi Deum videre vias suas; sicut oravit qui dixit, «Ne avertas faciem tuam a me» . Nam utique facies Domini est et super facientes mala, sed ut perdat de terra memoriam eorum . Non sic profecto iste dixit vias suas ab illo videri; sed sicut novit Dominus vias justorum , et sicut ait Moysi, «Scio te prae omnibus» . Nam si hoc cum non adjuvaret gradientem, quod ejus viae sunt in conspectu Dei, non diceret ideo se custodisse mandata et testimonia ejus, quia omnes viae suae sunt in conspectu Domini. Novit enim audire, «Servite Doultate ei cum tremore: apprehendite disciplinam, nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa» : quia nisi in conspectu Domini esset, via justa non esset. Nam hunc timorem et tremorem apostolus etiam Paulus imponit eis quibus dicit, «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini:» et cur hoc dixerit aperiens, «Deus est enim,» inquit, «qui opera
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia testimonia dĩ. etiam flam¬
mis concremari : sine caritate
nihil prodest: Ideo addidit. et di¬
lexi ea ualde: Supra aũ dixerat.
mandata tua dilexi: Deinde se¬
quitur uersu. testimonia et custo¬
diui et dilexi: Postea et manda¬
tatua : et testimonia custodiui
Ait enĩ custo diui mandata tua et
testimonia tua: Qui enĩ diligit. ipse
ueraciter libenterq: custodit:
Plerumq: aũ. dummandata dĩ custo¬
diuntur. fiunt in imici. contraquoꝵ
uoluntatem custodiuntur : lũ uero
fortiter et testimonia custodienda
sunt : ne ꝑ sequentib: in imicis negan¬
tur: Cumergo se iste utrũq fecisse
dixiss& dõ tribuit unde fec̃: adiun¬
gendo atq dicendo: Quia omnes
uiae meae. inconspectutuo dñe Adeo
quam diceret : si auertisses ame fa¬
ciem tuã fierem conturbatus: Nec
tua mandata et testimonia custodirẽ:
Custo diui ergo. quia om̃s uiae meae
in conspectu tuo: Propitio quippe
& adiuuante conspectu. uoluit intel¬

Expanded text:
Sed quia pro testimoniis Dei etiam flammis concremari sine charitate nihil prodest , ideo addidit, «Et dilexi ea valde.» Supra autem dixerat, «Mandata tua dilexi;» deinde sequenti versu, «Testimonia tua,» et «custodivi,» et «dilexi:» postea, «Et mandata tua,» et «testimonia tua custodivi;» ait enim, «Custodivi mandata tua et testimonia tua.» Qui enim diligit, ipsa veraciter libenterque custodit. Plerumque autem dum mandata Dei custodiuntur, fiunt inimici contra quorum voluntatem custodiuntur: tunc vero fortiter et testimonia custodienda sunt, ne persequentibus inimicis negentur. 8. Cum ergo se iste utrumque fecisse dixisset, Deo tribuit unde fecit, adjungendo atque dicendo: «Quia omnes viae meae in conspectu tuo, Domine.» Ideo,quam diceret: Si avertisses a me faciem tuam, fierem conturbatus, nec tua mandata et testimonia custodirem. Custodivi ergo, «quia omnes viae meae in conspectu tuo.» Propitio quippe et adjuvante conspectu, voluit intel
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũ uenit plenitudo tempo¬
ris. misit ds̃ filium suum: Prop¬
ter quod alibi &iam testimoniũ
propheticum adiungens ubi dixit.
Tempore acceptabili exaudiuite.
et indie salutis adiuuite . Ecce
nunc inquit tempus acceptabi¬
le eccenunc dies salutis: Sed
quid est. quod tam quam uolens
ostendere tempus dño esse faci¬
endi: continuo subiunxit:. Dis¬
si pauerunt legem tuam. Ueluit
propterea tempus eẽtfaciendi
dño. quia eius legem dissipaue¬
runt superbi. qui ignorantes di
iustitiam. et suam uolentes consti¬
tuere : iustitiae dĩ non sunt subiecti:
Quid est enim. dissi pauerunt legem
tuam: nisi preuaricationis ini¬
quitate. eius integrita tem non

Expanded text:
Cum autem venit plenitudo tempoCum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum» . Propter quod alibi etiam testimonium propheticum adjungens, ubi dixit, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te; Ecce nunc,» inquit, «tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» . Sed quid est quod tanquam volens ostendere tempus Domino esse faciendi, continuo subjunxit, «Dissipaverunt legem tuam:» velut propterea tempus esset faciendi Domino, quia ejus legem dissipaverunt superbi, qui ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non
Abbreviated transcription (Latin):
intuendo dummemor infirmita¬
tis humanȩ: diuinam inxpõ desi
misericordiam tuam. Non uti¬
que secundum iustitiam meam.
Et iustificationes inquit tuas
edoce me: Illas procul dubio qui¬
bus ds̃ fecit iustos. non ipsise. Ser
liber meus non seruus tuus: Da
mihi intellectum. ut sciam testi¬
monia tua Numquam est inter¬
mit tenda ista petitio: Non enĩ
sufficit accepisse intellectum.
& dĩ testimonia didicisse : nisi
semper accipiatur. Et quodam
modo semper bibat de fonte lucis
aeternae: Testimonia quippe
dĩ: quanto fecit quisq intellegen¬
tior: tanto magis magisque sci
didño. Ildenim plures codices
habent. non ut quidam: dñẽ ⁊ Quod
ergo tempus. uel quod faciendi
uoluit intellegi dño: Illud qui¬
dem paulo antedixerat : Fac cum
seruo tuo secundum misericordĩ
tuam: Hoc faciendi tempus dñõ:
Quidest aũ nisi gratia: quae in
xp̃o. suo tempore reuelata est:
De quo tempore ait apostolus :¬

Expanded text:
intuendo, dum memor infirmitaintuendo, dum memor infirmitatis humanae, divinam in Christo desidmisericordiam tuam:» non utique secundum justitiam meam. «Et justificationes,» inquit, «tuas doce me:» illas procul dubio, quibus Deus facit justos, non ipsi se. 6. liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciuDomino.» Id enim plures codices habent; non, ut quidam, «Domine.» Quod ergo «tempus,» vel quid «faciendi» voluit intelligi «Domino?» Illud quidem quod paulo ante dixerat, «Fac cum servo tuo secundum misericordiam tuam:» hoc «faciendi tempus Domino.» Quid est autem, nisi gratia quae in Christo suo tempore revelata est? De quo tempore ait Apostolus, «
Abbreviated transcription (Latin):
nis est: Hlabent calumnias suas
&iam heretici. singulis quibusq
heresibus proprias habent et
scis matici. quos omnes superbiu
de membrorũ xp̃i compage prȩ¬
cidit: Ipsius aũ diaboli calum¬
nia. quanta uel qualis est . Ic alum¬
Cum uigilantissima et diligen¬
tissima pietate. xp̃s crucifixus
adtenditur: Propter quod prȩ¬
figurandum morses dõ miseran¬
te ac iubente. exaltauit inhere¬
mo similitudinem serpentis in
ligno: Vt similitudo carnispec¬
cati. crucifigenda prefigureti
inxpõ: Hanc intuentes saluti¬
feram crucem omnecalum manti¬
um superborũ uirus ex pellimus
quam prorsus &iam iste quo dã¬
modo ualde intente intuens ait:
Oculi mei defecerunt insalutari
tuo. et in elo quium iustitiae tuae.⁊
Xp̃m quippe ipsun dĩ propter
similitudinem carnis peccati. pec¬
catum pronobis fecit. ut nossimis
iustitia dĩ in ipso: In huius igitus
eloquium iustitiȩ dĩ defecisse dix̃
oculos suos. ardenter et sitienter

Expanded text:
nis est. Habent calumnias suas nis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vel qualis est, qua calumcum vigilantissima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter
Abbreviated transcription (Latin):
riam concupiscentiae. neuo lup¬
tate pertrahatur ab illo & iam
robor patientiae nedolore fran¬
gatur: quõ dequo dicitur. Dñs
dedit suam uirtutem. De illo &iã
dicitur : Ab ipso est patientia mea :¬
Denique sequitur: Excipe ser¬
uum tuum inbonum. nec alumni¬
entur mihi superbi: Illi impel¬
lunt ut cadam in malũ. tuexci¬
pe inbonum. Qui aũ interpre¬
tati sunt non calumnientur me :
Grecam locutionem secuti sunt:
latinȩ linguae minus usitatam:
Anforte habet uim cumdicitur.
nec alumnienturme : quam habe¬
ret sidiceretur . non mecapiant
calumniando: Multȩ aũ pos¬
sunt intellegi calumniae super¬
borum a quibus humilitas xp̃ĩa¬
na despicitur ⁊ Sed illa uel
maxima est. si homines hoc loco
accipiuntur superbi quod a
nobis mortuum calum niantur
coli : Humilitas quippe ipsa
xpi ana : xpĩ morte insinuatur.
commendaturq: diuinitus: haec
aũ calumnia utrisq: infidelibus.
idest iudeis gentibusque commu¬

Expanded text:
riam concupiscentiae, ne volupriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangatur: quoniam de quo dicitur, «Dominus dabit suavitatem» ; de illo etiam dicitur, «Ab ipso est enim patientia meaDenique sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Christi morte insinuatur, commendaturque divinitus. Haec autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque commu
Abbreviated transcription (Latin):
quidam interpretati sunt no
Miror aũ omnium quos in promp¬
tu habere potui codicum. nus¬
quam melegisse aduersantibus.
cum sine controuersia quod gre¬
ce antidicos. hoc latine aduer¬
sarius appellatur : Orans itaq:
netradatur ad nõ aduersantibus
sibi. quidorat: nisi quod ora¬
mus cumdicimus : Ne nos in fe¬
ras intemptationem: Ad uersa¬
rius est enĩ dequodicit apostolus.
Neforte temptauerit uos qui tẽp¬
tat: et tradidit ds̃ quem deserit:
Fum quippe ille non decipit quẽ
iste non deserit : in uoluntate
sua prȩstans decori hominis uir¬
tutem: Ab illo aũ qui dixerat
inabundantia sua. non mouebor
in aeternum: Auertit faciem
suam : et factus est conturbatus.
sibiq monstratus: Quis quis igit᷑
atimore dĩ casto crucifixas habet
carnes suas. et nulla carnali cor¬
ruptus inlicebra: facit iudiciũ
opusq: iustitiȩ : oraredebet ne
aduersantibus tradatur : Idẽ
netimendo perpeti mala: ad fa¬
cienda mala per sequentibus ce¬
dat. Aquo enim accipit uicto¬

Expanded text:
quidam interpretati sunt, «nMiror autem omnium quos in promptu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentaverit vos qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victo
Abbreviated transcription (Latin):
ibi attendunt naturam operisdĩ. sed ne¬
quitiam operis humani.: Uis uidere
quidhonores inuenatore quando illum
uestis. dicatur tibi sis talis. amas. giu¬
des ad illum.: Nis quodam modo ex¬
poliarete . & illum uestire:: Nolicũ
Quare in iuria. nisiquia illa turpitudo.
Nonergo donas cumdonas fostitudꝯ ni.
sed turpitudini. Quomodo ergo qui
uenatori donat. non hominidonat. sed
ess& et uenator non ess& nondonares:
honoraes in eo uitium non naturam.: Si
contra. sides iusto. sides ꝓphetae. sides
discipuloxp̃i aliquid cuius indig&. et
non ibi cogites quia discipulus xpĩ est.
quiaminister est dĩ quia dispensator
dĩ sed cogites ibi aliquod commodum
temporale. ut fostasse causae tuae. ne¬
cessarius. quando fuerit uenialis sit.¬
tibisit. quia ei aliquid porrexisti: tam̃
tu non de distiuisto. sisic dederis quam

Expanded text:
ibi attendit naturam operis Dei, sed nequitiam operis humani. Vis videre quid honoras in venatore, quando illum vestis? Dicatur tibi, sis talis; amas illum, gaudes ad illum, vis quodammodo spoliare te et illum vestire. Noli cum Quare injuria est, nisi quia illa turpitudo? Non ergo donas cum donas fortitudini, sed turpitudini. Quomodo ergo qui venatori donat, non homini donat, sedesset, et venator non esset, non donares. Honoras in eo vitium, non naturam. Sic contra, si des justo, si des prophetae, si des discipulo Christi aliquid cujus indiget, et non ibi cogites quia discipulus Christi est, quia minister est Dest Dei; sed cogites ibi aliquod commodum temporale, ut fortasse causae tuae necessarius quando fuerit, venalis tibi sit, quia ei aliquid porrexisti; tam tu non dedisti justo, si sic dederis, quam