comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ denariꝰ numerꝰ creatoris atq creat᷑x
significat scientiam. Nam criuitas cre¬
atoris ẽ. Septenariꝰ aut̃ numerꝰ creatu¬
ram indicat. ꝓpt̾ uitã ⁊ corpꝰ. Nam in illa
tria sunt. Unde ⁊̃ toto corde. tota aninia.
tota mentẽ diligendꝰ ẽ. đs. In corpore au¬
tẽ manifes tissima quatuor apparent qͥb¬
constat elementa. In hoc gͦ denario dũ tem¬
poralit̾ nob̾ insinuat᷑ id ẽ. quat̾ docet᷑ caste
& continent̾ a tempoꝵ delecꝰtatione uiuere.
hoc ẽ. quadraginta dieb ieiunare. Hoc lex
gerit helyas. hoc ipse dnis monet. qui tanꝙͣ¬
testimoniũ habens ex lege ⁊ ꝓpħis. medius
int̾ illos in monte trib discipłis uidentib
atq stupentib clartiit. Deinde ita quęritur
qͦmͦ quinqͥgenariꝰ de qͣdragenario numero
existat. qui ñ mediocͥter in nr̃a religione sa¬
t̾ tria tempora. ante legem. sub lege. subgr̃a.
ta eininentiꝰ ipsa trinitate ad purgatissimȩ

Expanded text:
 Creatoris atque creaturae significat scientiam. Nam Trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat, propter vitam et corpus; nam et in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est Deus: in corpore autem, manifestissima quatuor apparent, quibconstat, elementa. In hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex,gerit Heltestimonium habens ex Lege et Prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sater tria ta eminentius ipsa Trinitate, ad purgatissimae
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsi intelligere: nec ab aluis in¬
tilligi uolebant. xxiii. sel.
esca & corpus quã uestimentũ:
&utiq si hoc tibi dedit quod plus
est. quantomagis dabit quod minꝰẽ.
Luernȩ ardentes: noc ipsum ut
uero fine. & recta intentione faci¬
atis. xxu.

Expanded text:
nec ipsi intelligere, nec ab aliis innec ipsi intelligere, nec ab aliis intelligi volebant. XXIV. Ib.esca, et corpus quam vestimentum, et utique, si hoc tibi dedit quod plus est, quanto magis dabit quod minus eslucernae ardentes; hoc ipsum ut vero fine et recta intentione facatis.
Abbreviated transcription (Latin):
epane & pisce & ouo. quibus
contraria posuit lapidem
serpentẽ. scorpionẽ: intelligitur
panis caritas. ꝓpter maiorẽ ap¬
peticum. & tam necessariũ ut si¬
ne illa. extera nichil sint. sicut
sine pane m̃sa in ops. Cui contͣ¬
ria ẽ cordis duricia: quã lapidi¬
q comparanit. Piscis aut̃ intelligit᷑
mundi fluctib circũlatrata ñ fran¬
gitur. recte pisci cõparatur. C. ui con¬
trariũ posuit serpentẽ. ꝓpt̾ uenena
salatiȩꝰ quȩ etiam primo homini
male suadendo p̃seminauit: in ouo:
intelligitur spes. Ouũ enĩ nondũ ẽ
fitus ꝑfectus: sed fouendo speratur.
Cui contrariũ posuit scorpionem.
cuiꝰ aculeus tienenatus retro timen¬
qͥtis ẽ : sic̃ spei contrariũ ẽ retro res.¬
picere. cũ spes futuroꝵ inea quȩ
ante sunt extendat. xxii. sc xli.
ceo quoddicit dñsscribis ł doc¬
toribus iudcoꝵ. Tulistis la¬
uem scientiȩ. ipsi non introistis: et
cos qui intrabant ꝓhibuistis. Quod
inscriptura dĩ humilitatẽ apĩ.

Expanded text:
pane, pisce, et ovo, quibus contraria posuit, lapidem, serpentem et scorpionem. Intelligitur panis charitas, propter majorem appetitum, et tam necessarium ut sine illa caetera nihil sint, sicut sine pane mensa inops: cui contraria est cordis duritia, quam lapidi comparavit. Piscis autem intelligitumundi fluctibus circumlatrata non frangitur, recte pisci comparatur: cui contrarium posuit serpentem, propter venena fallaciae, quae etiam primo homini male suadendo praeseminavit. In ovo intelligitur spes; ovum enim nondum est fetus perfectus, sed fovendo speratur: cui contrarium posuit scorpionem, cujus aculeus venenatus retro timendus est; sicut spei contrarium est retro respicere, cum spes futurorum in ea quae ante sunt, se extendat. XXIII. Ib.Scribis vel doctoribus Judaeorum, Tulistis clavem scientiae; ipsi non introistis, et eos qui intrabant, prohibuistis: quod in Scriptura Dei humilitatem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
uubem orientẽ aboceasu:
carnẽ suã amorte resurgentem
significat. Exillo enĩ: omĩbus
terris imber euglicȩ predicatioĩs
in fusus ẽ. Austrũ flantẽ ante
estus: tribulationes leniores

Expanded text:
Nubem orientem ab occasu, carnem suam a morte resurgentem significat. Ex illo enim omnibus terris imber Evangelicae praedicationis infusus est. Austrum flantem ante aestus, tribulationes leniores
Abbreviated transcription (Latin):
referamꝰ. de qͦ disserere qđ diis suggesserit atq
tracꝰtare insticuimꝰ. E rit gͥ aiuinarũ
scͥpturarum sollertissimꝰ indagator. qͥ pͥmo
totas legit̾ notas q habuerit & si nondũ
intellectu. iam tam̃ eas lectione dũtaxat
eas quȩ appellantur canonicȩ. Nam cetãs
securiꝰ leget fide ueritatis instrucꝰtus ne
p̃oceupent inbecillum animum. ⁊ ꝑicłosis
mendatiis atq phantasinatib eludentes pre¬
udicent aliquid cont᷑ sanã intelligentiã.
In canonicis aut̃ scͥpturis eccłarũ catholica¬
rũ ꝙͣ pluriũ auctortatẽ seqͣtur. int̾ qͦs
sane illȩ sint quȩ apłicas sedes hab̾e ⁊ epłaᷤ
acciꝑe meruert̾. Tenebit gͥ hunc modũ
in scͥpturis canonicis. ut eas q̃ ab omib ac¬
cipiunt᷑ ȩccłiis catholicis p̃ponat eis quas q̃¬
dam ñ accipiunt. in eis uͦ quȩ ñ accipiunt᷑
ab om̃ib p̃ponat eas quas plures gͣuioresq
accipiunt eis qͣs pauciores minoris q auc̾to¬

Expanded text:
referamus, de qua disserere quod Dominus suggesserit atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appellantur canonicae, nam caeteras securus legat fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillum animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, ecclesiarum catholicarum quamplurium auctoritatem sequatur; inter quas sane illae sint, quae apostolicas Sedes habere et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis, praeponat eis quas quaedam non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque aucto
Abbreviated transcription (Latin):
in celis. In ħ ant̃ gͣdu ita purgat ołm
cordis. ut ueritati ne ipsũ qͥdẽ p̃ferat aut
conferat ꝓxinũ. Ergo nec se ipsum. quia
nec illum qͣm diligit sicut se ipsũ. Erit gͦ
iste sc̃s tam simplici corde atq mundato nc
neq hominib placendi studio detorqueat᷑
a tiero. nec respec̾tu deuitandoꝵ quoꝵ lib
in cõmodoꝵ suoꝵ qͥ aduersantur huic uitȩ.
Talis filius ascendit ad sapientiam qͥ tilti¬

Expanded text:
in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam simplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ulti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos donatistas post conlationem quẽ
cum epĩs eor habumus. ne abeis fe¬
ducerentur ulterius. ubi respondi
&iam quibusdam uanitatibus eoꝵ
quȩ adnos ꝑuenire potuerunt. qͣ
uicti ubi poterant & quomodo
poterant iactitabant. pret̾ illaqͦ
chxi degestis clationis. unde quid ac-¬
cum sit breuit̃ nosc̾etur. Multo aũt
id egi. inquadam ad eosdem rurfꝰ
epła. Sr quia inc̃cilio numidiȩ
omĩbus qui ibi eramus hoc fieripla¬
cuit. non ẽ in epłis meis. Sic qͥp¬
pe incipit. Sauanus senex. ualen¬
tinus. in nocentius. maximinus.
deconcilio. zertensi addonatistas.
Hic liber sic incipit. Quid adhuc
donatistȩ seducimini. xli
de uidendo deo.

Expanded text:
ipsos Donatistas post conlationem, quam ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innde concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc Donatistae, seducimini? CAPUT XLI. De Videndo Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dem ut sine hac ñ posse. sine illiꝰ
aut̃ posse ꝑuenire suaderetur
adȩternam uitam. Quibus res¬
pondens. librũ se̾bsi cuius no¬
men est. defide. & oꝑibus in
quo disputaui non solum quem¬
admodum uiuere debeant grã
xpĩ regenerati. uerum &̃ iã
quares adlauachrũ regene¬
rationis ammiti. Hic liber
sic incipit. Quibusdam
cum donatistis nr̃a conlatio. ħuit̃
cõmemoraui quȩ gesta sint. Lit.¬
teris comprehendi scđm ii. diẽ
quibus cum eis c̃tulimus. idq opꝰ
utile existimaui quoquisq cõmo.¬
nitus uel sicut sine labore quid
accum sit uel consultis nume¬
ris quos rebus singulis ad nota-¬
iii. legationem in eisdem gestis
adlocum quocumꝗ uoluerit qm̃ fati¬
gant illa nimia prolixitate lectorem.
Huius aut̃ operis titulus est breuieu¬
lus conlationis. Hoc opussic incipit.
Cum catholici epĩ & partis donati¬
torum etiam scribsi grandemsa¬
tis quantum existimo diligenter ad

Expanded text:
dem, ut sine hac non posse, sine illis dem, ut sine hac non posse, sine illis autem posse perueniri suaderetur ad aeternam uitam. quibus respondens librum scripsi, cuius nomen est: de fide et operibus. in quo disputaui. non solum quemadmodum uiuere debeant gratia Christi regenerati uerum etiam quales ad lauacrum regenerationis admitti. Hic liber sic incipit: Quibusdam cum Donatistis nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis Donatirum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad
Abbreviated transcription (Latin):
cuius est titu lus. de spũ & litt̾a
pertractans apłicam sententiã.
ubi ait. littera occidit. spc̃ aut̃
uiuificat. Inquo libro. quantũ
deus adiuuit. acriter dispu¬
taui. contra inimicos. grẽ
dĩ. qua iustificatur impiꝰ.
Cum aut̃ agerem de obser¬
uationibus iudȩoꝵ aquib¬
dam escis scdm ueterem legem
abstinentium dixi quarundam
ȩscarum cęrimoniȩ. Quod no¬
men non est unusu litterarum
c̃gruens uisum est. quod acaren¬
do appellata cęrimonias quasi
cerimonias memoria tenebam.
eoquod obseruantes careant.
his rebus aquibus se abstinent.
Quod si est origo alia nuus noĩs¬
quȩ aborret auera religione.
scdm hanc ego nonsolum locutus.
s scđm istam quam supra cõme¬
moraui Hic libeR sic incipit. Lec¬
tis opusculis quȩ adte nuper elabo¬
raui. fili carissime marcellinȩ.
dam fratribus lecis quidem s
diuinoꝵ eloquior studiosis
scripta non nulla. quȩ ita distin-¬
guerent abonis operibꝰ xͥanam fi¬

Expanded text:
cuius est titulus: de spiritu et littera, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in usu sanctarum congruens uisum est, quod a carendo appellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se abstinent. quod si est origo huius nominquae abhorret a uera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam, quam supra memoraui. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis, quae ad te nuper elaboraui, fili carissime Marcelline. Csdam fratribus laicis quidem, sed diuinorum eloquiorum studiosis scripta nonnulla, quae ita distinguerent a bonis operibus Christianam fi
Abbreviated transcription (Latin):
dequa disputans inter posita expo
sitione psalmi .ax. primi. in cuus¬
primi capite scriptum est. quod
dñs exclamauit incruce. quod ille
amicus inprimis michi proposuit
exponendum. omĩa illa g. dissol¬
ui. non hoc ordine quoerant pro¬
posite. s sicut michi disserenti de
grã noui testamenti. tamquam¬
de suis locis congruenter occtrre¬
re potuerunt. Hic liber sic incip̃.
Quinꝗ mͥ proposusti tractandaᷤ
& litteret marcellinum.
dquem scribseram ui. libros qͣ
titulus est depeccatoꝵ meritis
& remissione. ubi diligenter dispu¬
tatur etiam de baptismo paruulo¬
rum. rescribsit michi fuisse per¬
motum. quod dixerim fieri posse
ut sit homo sine peccato si uolun¬
tas eius. non desit ope adiuuante
diuina. quauis nemo tam perfec
te iusticiȩ in hac uita uel sit uel
futurus sit. Quȩ suut enim. qͦ¬
modo dixerim posse fieri. cuius
rei desit gxemplum. Propter hãc
eius inquisitionem. scribsi librũ

Expanded text:
de qua dide qua disitione psalmi vicesimi primi, in cujus capite scriptum est quod Dominus exclamavit in cruce, quod ille amicus in primis mihi proposuit exponendum; omnia illa quinque dissolvi, non hoc ordine quo erant proposita, sed sicut mihi disserenti de gratia Novi Testamenti, tanquam suis locis congruenter occurrere potuerunt. Hic liber sic incipit: « Quinque mihi proposuisti tractandas ITTERA AD MARCELLINVM Ad quem scripseram tres libros, quomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum,
Abbreviated transcription (Latin):
s grandem multo diligentius. in qͦ
apparet quẽ admodum eoꝵ ad¬
uersus ȩccliam catholicam un-¬
pium ac superbissimum errorẽ¬
ac sola funditus inaxima instaꝵ
causa subuertat. quod scisia
factum ẽ. exiꝑsa parte donati.
Hicliber sic incipit. Multa iam
diximus. multa iam scripsimꝰ.
ad honoratũ.
uehem̃ter exercebamur. & contra
pelagianos exerceri iam cęperamus.
amicus quidam misit michi u. acar-¬
tagine questiones. & rogauit ut eas
illi seribendo exponerem. quȩ funt¬
quid sibi uelit uox illa dnĩ. Deus
mñs deus meus utquid me dereliquisti.
Etquid sit quod ait apłs. ut cari
comprehendere cum omĩbus scĩs quȩ
sit latitudo & longitudo. altitudo
& profundum. Et quȩ sint .u. uir¬
gines stultȩ quȩ uę sapientes. &
quȩ sint tenebre exteriores. & quo.¬
modo intelligendum sit uerbum
caro factum est. Ego aut̃ intuens
supra dictam heresim nouam in
questionem degrã testam̃ti noui.

Expanded text:
sed grandem multo diligentius; in quo sed grandem multo diligentius; in quo apparet, quemadmodum eorum aduersus ecclesiam catholicam inpium ac superbissimum errorem sola funditus Maximianistarum causa subuertat, quod scisma factum est ex ipsa parte Donati. Hic liber sic incipit: Multa iam diximus, multa iam scripsimus. AD HONORATVM Luehementer exercebamur et contra Pelagianos exerceri iam coeperamus, amicus quidam misit mihi quinque a Carthagine quaestiones et rogauit, ut eas illi sQuid sibi velit vox illa Domini, Deus meus, Deus meus, utquid me dereliquisti? Et quid sit quod ait Apostolus, conprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo et longitudo et altitudo et prof undum; et quae sint quinque uirgines stultae quaeue sapientes; et quae sint tenebrae exteriores; et quomodo intellegendum sit: uerbum caro factum est. ego autem intuens supra dictam heresem, nouam inquaestionem de gratia testamenti noui,
Abbreviated transcription (Latin):
derem rogauit. & factum est. Li¬
brum aut̃ etiam meum in quo
respondi eundem tuulum hab̾e
uolui. Hoc est de unico baptismo.
Inquo libro ultid quod dixi con¬
stantinum imprm̃. donatistis cͥmina.¬
ntibus ordinatorem ceciliani felicẽ
aptugensem non negasse accusatioĩs
locum. quamius eos inceciliam frue¬
tus criminibus calumpniosos fuisse
expertus. mordine tempr̃m postea
consideratum. aliter inuentum est.
Nam prius memoratus impr cau¬
sam selicis fecit audiri a proconsule.
ubi legitur absolutus. & postea ipse
cecilianum cum accusatoribus eius
auditum. comperit in nocentem.
ubi eos expertus est. ineuis crimi¬
nibus calumpniosos. Qui ordo tẽ¬
poꝵ perconsules declaratus. mul.¬
to uehementuis inea causa calum¬
nias donatistarum coniuncit.
penitusq subuertit. quod alibi os¬
tendimus. Hic liber sic incipit.
Responderem diuersa sentientib
xxxu. De maximianistis cont̾
tera contra donatistas. non.
breuissimtm sicut antea

Expanded text:
derem, rogauit. derem, rogauit. brum autem etiam meum, in quo respondi, eumdem titulum habere volui, hoc est, de Unico Baptismo. In quo libro illud quod dixi, Constantinum imperatorem Donatistis criminantibus orAptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere aduersa sentientibus. CAPVT LXI. DE MAXIMIANISTIS CONTRAtera contra Donatistas non breuissimum, sicut antea,
Abbreviated transcription (Latin):
de posui. quia uita eius amultis
predicabatur. et eius ob illa redar¬
gui quȩ in suis scriptis ñ exꝑsona
sua posuit. sed quod abalis diceretur
exposuit. quȩ tamen postea iam.
hereticus. pertinacissima animosi¬
tate defendit. Celestuis uero disci¬
pulus eius iam propt̾ tales ad ser¬
tiones apud cartaginem in epãli
iudicio ubi ego non inter fui. ex¬
cõmunicationẽ meruerat. Inse¬
cundo libro quodam loco. Hoc qͥb:
mortem repentina cõmutacione
non sentiant. seruans locum dili-¬
gentiori dehac re inquisitioni. Aut
enĩ non morentur. aut de uita
ista in mortem. & demorte in et̃¬
nam uitam cęlerrima cõmuta¬
cione tanquã iic tu oculi tran¬
seundo mortem nonsentient.
Hoc opus sic morpit. Quamuis
in medus & magnis curarum
baptismus amicus quidã
m̃s anescio quo donatista prb̃o ac¬
cepit. indicante quod petilianus
ep̃s eoꝵ constantiniensis eum
scribserit. Huic adme ille adtu¬
lit. hac uehementer ut ei respon¬

Expanded text:
de posui, quia uita eius a multis de posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibumortem repentina commutatione non sentiant, . seruans locum diligentiori de hac re inquisitioni. aut enim non morientur aut de ista uita in mortem et de morte in aeternam uitam celerrima commutatione tamquam in ictu oculi transeundo mortem non sentient. Hoc opus sic incipit: Quamuis in mediis et magnis curarum baptismo amicus quidam meus a nescio quo Donatista presbytero accepit indicante, quod Petilianus episcopus eorum Constantiniensis eum scripserit. hunc ad me ille adtulit ac uehementer, ut ei respon
Abbreviated transcription (Latin):
me cogeret aduersus nouã¬
pelagianam heresem seri.¬
bere. contra quam priusquam
opus erat. non scriptis sermonib
& collocutionibus agebamus ut
quisq nr̃m poterat aut debebat.
Missis ergo michi acartagine
questionibus eoꝵ quas rescriben¬
do dissoluerem. scripsi primum
tercio libros. quoꝵ titulus est de
peccatoꝵ meritis & remissione.
ubi maximȩ disputatur debaptis
mate paruuloꝵ. propter origi¬
nale peccatum. & de grã dĩ qua
ustificamur. hoc est iustificͥam᷑
quamuis in hac uita nemo ita
seruet mandata iusticiȩ. ut ñsit
ei necessarium prosuis peccatis
orando dicere. dimite nobisde¬
bita nr̃a. Contra quȩ omĩa sen¬
tientes illi. nouam heresim
condiderunt. In his aut̃ libris.
tacenda adhuc arbitratussum
nominra eoꝵ. sic eos facilius pos¬
secorrigi fperans. immo etiam
intercio libro quȩ est ȩpła sed in
libris habita propter duos quib
eam conectendam putaui. pela¬
gi ipsius nom̃ nonsine aliqua lau¬

Expanded text:
me cogeret adversus novame cogeret adversus novaPelagianam haeresim scribere; contra quam prius, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et collocutionibus agebamus, ut quisque nostrum poterat aut debebat. Missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum quas rescribendo dissolverem, scripsi primum libros tres, quorum titulus est, de Peccatorum Meritis et Remissione: ubi maxime disputatur de baptmate paruulorum propter originale peccatum, et de gratia, qua iustificamur, hoc est iusti efficimur, quamuis in hac uita nemo ita seruat mandata iustitiae, ut non sit ei necessarium pro suis peccatis orando dicere: dimitte nobis debita nostra. contra quae omnia sentientes illi nouam heresem condiderunt. in his autem • libris tangenda adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos facilius posse corrigi sperans, immo etiam in tertio libro, quae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua lau
Abbreviated transcription (Latin):
solam ueram salus ueracit᷑ꝙ promit¬
titur. Nulli unquam desuit quidig¬
nus fuit & cui de fuit dignus nonfu
it. Nonita dixi tanquam ex meri¬
tis suis quisq dignus suerit sodquẽ¬
addĩ propositum asserit ꝑtinere.¬
unde dicit non scđm opera nr̃a.
sed scđdm suũ propositum & grãm.
Etunde idem dicit. Scimus qm̃
diligentibus dm̃ omĩa cooꝑantur
inbonum. his qui scđm popositum
uocatisunt. Dequa uocatione ait.
Ut dignosuos habeat uocatione sua
scã. Hicliber sic post epłam quȩ
postmodum acapite addita est fic
sitionem epłȩ iacobi. quam re¬
tractans aduerti ad notaciones
potuis expositoꝵ quoꝵdam eius
locoꝵ in librum redactas frm̃ di¬
ligentia qui eas infrontibus codi-¬
cis eẽ noluerunt. Aduiuant ergo
aliquod nisi quod ipsam epłam
quã legebamus quando ista dicta¬
ui non diligenter exgreco habeba
mus interpretatam. Hicliber sic
incipit. Duodecim tribus quȩ st̃
indispsione salutem. .xxxiii.

Expanded text:
solam veram salus vera veraciterque promitsolam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus nit, » non ita dixi tanquam ex meritis suis quisquam dignus fuerit, sed quemad Dei propositum asserit unde dicit: non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam; unde item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua sancta. Hic liber post epistulam, quae postmodum a capite addita est, sic sitionem epistulae Iacobi, quam retractans aduerti annotationes potius expositorum quorundam eius locorum in librum redactas fratrum diligentia. qui eas in frontibus codicis esse noluerunt. adiuuant ergo aliquid, nisi quod ipsam epistulam, quam legebamus, quando ista dictaui, non diligenter ex grmus interpretatam. Hic liber sic incipit: Duodecim tribubus quae sunt in dispersione, salutem. CAPUT XXXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ latentia. an alia ui. & eas spiri¬
tali ista cognoscant. aut difficilli.¬
me potest abhominibus. aut oĩno
non potest inueniri. Hic liber sic
incipit. Quodam die indiebus sc̃is
occauarum. xxxi. Questiones
ex posite contra paganos.
proposuit amicus quidam quẽ
Cupiebam fieri. xpĩanum. ut qua¬
dam paganos soluerentitr. ꝑreser¬
tim quia nonnullas earum apor¬
phyrio phylosopho propositasdi¬
rit. Sed non eum eẽ arbitror
porphyrium. illum siculum. cuꝰ
celeberrima est fama. Harum
questionum disputaciones in uni
librum contuli non ꝓlixum. cuiꝰ
est titulus sex questiones contra
paganos expositȩ. Carum aut̃
prima est: de resurrectione . se¬
cunda de tempore xp̃ĩanę relig¬
onis. tercia de sacrificioꝵ distine¬
tione. quarta de eo quod scribtũ
Inqua mensura mensi fueritis
rementietur uobis. Quinta defi¬
lio dĩ scdm salomonem. sexta dẽ
iona propħa. Inquarum scdã
quasdixi saltis religionis huius perꝗͣ

Expanded text:
autem latentia, an alia vi et ea spiriautem latentia, an alia vi et ea spirituali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus, aut omnino non potest inveniri. Hic liber sic incipit: Quodam die in diebus sanctis Octavarum. CAPUT XXXI. Quaestiones expositae contra Paganos, proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes in unum librum contuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta. In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
um uiderem multos legen¬
di laborem impediri. a
discendo quã nichil rationis atqꝙ
ueritatis habeat pars donati.
libellum breuissimum feci quod
eos desolis maximinianistis am¬
monendos putaui. ut poss facili¬
tate describendi inmanus pluri¬
moꝵ peruenire. & ipsa sui breui¬
tate facilius commendari memo¬
riȩ. Cui titulum impositio. am-¬
momticiodonatistarum. demari¬
mranistis. Hic liber sic incipit.
Qui cumq calumpniis homi¬
num & criminationibus moue
exquadam disputacione necessitas.
ut dediuinatione demonum li-¬
bellum scriberem. ciius titulus
iste ipse est. Ineuis e ut̃ quodam
loco ubi dixi demones aliquan¬
do & hominum dispositiones.
non solum uoce speł latas. uerũ
etiam cogitacione c̃ceptas. cuin
signa quidem. exanimum ex
primuntur. incorpore tota
Nam peruenire ista. ad noticiã dȩ¬
monum. perñ nulla etiã exꝑimen¬
ta compertum est. Sedutrumq
signa quȩdam dentur excorpore
cogitantium illis sensibilia. nobis

Expanded text:
um uiderem multos legendi labore inpediri a discendo, quam nihil rationis atque ueritatis habeat pars Donati, libellum breuissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putaui, ut posset facilitate describendi in manus plurium peruenire et ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae, cui titulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemin quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo eprimuntur in corpore, totanam pervenire ista ad notitiam daemonum, per nonnulla etiam experimenta compertum est. Sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos
Abbreviated transcription (Latin):
siue partcularit̃ ut uirũ quod¬
ꝙ anunal intra mundum.
Hoc totum prorsus temeredie¬
tum est. Hicliber sic incipit.
Si alicubi est discipluia. Per idem
mũ percepturus. etiã disciplinaꝵ
libros conatus sum scribere. inter¬
rogans eos qui mecũ erant atꝙ
abhuiꝰ modi studus ñ abhorrebant
per corporalia cupiens adincor¬
poralia quibusdam quasi passib
certis. uel ꝑuenire uel ducere.
Sedearũ solum degrãmatica librũ
ab soluere potui. quẽ postea dear¬
mario nr̃o perdidi. & demusica
sex uolumina quantũ adtinet ad
eam partem quȩ ridimus uo¬
catur. Sed eosdem sex libros. iã
baptizatus iamꝗ exitalia regres¬
sus inafricã scripsi. Inchoaue¬
ram quippe tantũ modo istim
apud mediolaniũ. disciplinam.
De aliis uero quinꝙ. discipluns
illic similiter inchoatis. dedialec¬
tica. derethorica. degeometrica.
de arichinetica. dephilosoplna.
sola principia remanserunt. Quȩ
tamen etiã ipsam ꝑdidimus. sed

Expanded text:
sive particulariter, ut unumquodsive particulariter, ut unumquodque animal intra mundum . Hoc totum prorsus temere dictum est. Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. CAPUT VI.mum percepturus, etiam Disciplinarum libros conatus sum scribere, interrogans eos qui mecum erant, atque ab hujusmodi studiis non abhorrebant; per corporalia cupiens ad incorporalia quibusdam quasi passibus certis vel pervenire vel ducere. Sed earum solum de Grammatica librum absolvere potui, quem postea de armario nostro perdidi: et de Musica sex volumina; quantum attinet ad eam partem quae Rythmus vocatur. Sed eosdem sex libros jam baptizatus, jamque ex Italia regressus in Africam scripsi; inchoaveram quippe tantummodo istam apud Mediolanum disciplinam. De aliis vero quinque disciplinis illic similiter inchoatis; de Dialectica, de Rhetorica, de Geometria, de Arithmetica, de Philosophia, sola principia remanserunt, quae tamen etiam ipsa perdidimus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qui utiq non eius inodi ẽ sẽꝑ.
Quod uero dixi animũ ꝓpterea
non posse ab eterna racione sepa¬
rari. quia ñ ei localit̃ ungitur.
ꝓfecto nondixissem suã tunc eẽm
litteris sacris ita eruditus. ut
recolerem quod scriptum est.
peccata nr̃a separant int̾ uos et
dm̃. Uude intellegi datur. etiãcaꝵ
ttrum posse dici separationẽ quȩ
ñ locis sed ucorꝑalit̃ tuncta fue¬
rant. Quid sit etiã quoddixit. aĩa
sicaret corꝑe in hoc inundo nonẽ.
ñ potuimortuoᷤᷤ recordari. Num quid
enĩ animȩ mortuoꝵ aut nonca¬
rfint corpore. aut unhoc mundo
non funt. Quasi tiero inferi
non sint in hoc mundo. sed quia
carere corpore inbono posui. for¬
tasse nomine corporis pes tes cor¬
poreas appellami. Quodsiita ÷
nunis in solent̾i uerbo usussũ.
Lilud quodq temere dictuiẽ.
a sũma eẽntia speciẽ corpori per
sub sutit. et eo ipso est quo aĩat᷑.
siue uniuersalit̃ ut mundus.

Expanded text:
mus, qui utique non ejusmodi est semper. mus, qui utique non ejusmodi est semper. Quod vero dixi, Animum propterea non posse ab aeterna ratione separari, quia non ei localiter jungitur , profecto non dixissem, si jam tunc essem Litteris sacris ita eruditus, ut recolerem quod scriptum est: Peccata vestra separant inter vos et Deum . Unde intelligi datur etiam earum rerum posse dici separationem, quae non locis, sed incorporaliter junctae fuerant. 3. Quid sit etiam quod dixi, Anima si caret corpore, in hoc mundo non est , non potui recordari. Numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore, aut in hoc mundo non sunt? Quasi vero inferi non sint in hoc mundo. Sed quia carere corpore, in bono posui, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellavi. Quod si ita est, nimis insolenter verbo usus sum. Illud quoque temere dictum est: A summa essentia speciem corpori per subsistit, et eo ipso est, quo animatur, sive universaliter, ut mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
cutionedictũ inueniri. Et si
alius adñõ xp̃o significatus est
mundus. ille congruentius
possit intellegi. in quo erit cȩlũ
nouũ et terra noua quando
cõplebitur quod oramus. dicen¬
tes adueniat regnũ tuũ. Nec
plato quidẽ in hoc errauit. qitͥa
ẽẽ mundũ in telligibilem dixit.
si ñ uocabulũ quod eccłias tice
consuetudim ire ila inusitatũ
est sed ipsam rem uelimus ad¬
tendere. ALundũ quippe ille in¬
telligibilem nuncupauit ipsã
rationem sempiternã acq in¬
cõmutabilem qua fecit ds̃ mun¬
dum. quã qui eẽ negat sequit᷑
ut dicat inrationabilit̾ dm̃ fe¬
cisse quod fecit. aut cũ faceret
uel antequã faceret nescisse quid
faceret si apud eũ ratio faciendi
non erat. Siuero erat sicuterat.
ipsam uidetur plato uocasse
in telligibilem mundum. Hec
tamen is to nomine nosuterem᷑.¬
Et illud quod aliquanto superus
dixi id quod intellegitur euismodi
cẽ semꝑ cum et intelligatur et ani¬

Expanded text:
cutione dictum inueniri et, si cutione dictum inueniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intellegibilem dixit, si non uocabulum, quod ecclesiasticae consuetudini in re illa inusitatum est, sed ipsam rem uelimus adtendere. mundum quippe ille intellegibilem nuncupauit ipsam rationem sempiternam atque incommutabilem, qua fecit deus mundum. quam qui esse negat, sequitur, ut dicat inrationabiliter deum fecisse quod fecit, aut, cum faceret uel antequam faceret, nescisse, quid faceret, si apud eum ratio faciendi non erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intellegibilem mundum. nec tamen isto nomine nos uteremEt illud quod aliquando superius dixi, Id quod intelligitur, ejusmodi esse semper , cum intelligatur et ani
Abbreviated transcription (Latin):
nauersatur. utrũ omĩa bona
& mala diuine ꝓuidentie ordo
contineat. Sedcũ rem uiderem
adintellegendũ difficilem satis
egẽ. ad eoꝵs ꝑfectionẽ cũ quibus
agebam disputando posse ꝑduci.
dordine studendi loqui malui
cũ acorporalibus ad incorporalia
potest ꝓfici. Uerũ et inhis libris.
displicet michi sepe interpositũ
fortunȩ uocabulum. et quod ñ ad¬
dibam corporis quando sensus
corporis nominaui. et quod mul-¬
tum tribui liberalibus discipli¬
nis quas multi scĩ multum
rescuint. quidã etiã qui sciunt
e. scĩ ñ sunt. et quod musas
quasi aliquas deas quã uis iocan¬
do cõmemoraui. et quod ãmirati¬
onem uitiũ non cupaui. et quod
plnlosophos non uera pietate predi¬
tos dixi uirtutis luce fulsisse. et
quod duos mundos unũ sensibilẽ
alterũ intelligibilem non explato¬
nis uel explatonicoꝵ ꝑsona. sed
exmea sic cõmendaui. tanquam
hoc etiã dñs significare uoluerit.
quia non ait regnũ meũ nonẽ

Expanded text:
na uersatur, utrum omnia bona na uersatur, utrum omnia bona et mala diuinae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici. Verum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam: corporis, quando sensus corporis nominaui; et quod multum tribui liberalibus disciplinis, quas multi sancti multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt; et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui; et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uiitutis luce fulsisse; et quod duos mundos, unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum persona, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, quia non ait: regnum meum non est
Abbreviated transcription (Latin):
Inquolibro constitit inter nosqui
suntil querebamus ñeẽ. beatami¬
tam nisi ꝑ fectam cognitionẽ di.
Displicet aut̃ illic. quod mallio
theodoro adquem librũ ipsum
scripsi. quamuis docto et xpĩano
utro plus tribui quã deberem.
& quod fortunã etiã illic sepe no¬
minaui. et quod tempore uitę
huiꝰ in solo animo sapientis dexina¬
bitare beatã uitã. quom̾olibet sehs¬
beat corpus eius cũ ꝑfectam cogi¬
tionem d̃ noc ẽ qua homini ma¬
ior eẽ ñ possit. infutura uta spq
apłus. Quȩ sola beata uita dicenda
est. ubi et corpus incorruptibile atq
in mortale spũs suo sm̃ulbiinolestia
uel reluctacione sqetur. Sane istũ
ubrum in nr̃o codice in terruptũ
repperi. et ñ parũ minus habere.
et sic a fr̃ĩbus quibusdam descriptꝰ
est. nec adhuc apud aliquem inte¬
grũ iuueneram exquo exmendarẽ
quando hȩc retractaui. Hic liber
quidẽ quide achademicis
scripti sunt. duos etiã libros deor¬
dine scripsi. in quib quȩstio mag¬

Expanded text:
in quo libro constitit inter nos, qui simul quaerebamus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei. Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum 2 ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui qua! deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui, et quod tem 3 pore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam. > quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in nostro codice interruptum repperi et non parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inueneram, ex quo emendarem, quando haec retractaui. Hic liber quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio mag
Abbreviated transcription (Latin):
didit corpus et terra. Nam quod
adtinet ad eius originem. qua fit
ut sit in corꝑe utrũ de illo uno sit
qui primũ creatus est. quando
factus est. homo in animã uiuã.
an sunditer fiant su: gulis. sin¬
guli. nec tunc sciebam. nec ad¬
nuc scio. In libro tercio. Siquid
mihi uideatur quęris inquã.
in mente arbitror ẽẽ sũmũ ho¬
minis sũmum bonũ. uerius
chixissem indõ. Ipso enĩ mens
fruitur. ut beata sit. tanquã
bono sũmo suo. Nec illud mͥ
placet. quod dixi. Liquet deiera¬
re ꝑomẽm duinũ. Item quod
dixi dde achademicis quia noue¬
rant uerum. cuius fimile ap¬
pellabant. ueri simile. idq ip¬
sum ueri simile appellaui fal¬
sum quod apꝓbabãt. duas ob
causas non recte dictum est
uel quod falsum eẽt quod ali¬
quo modo eẽt simile alicuius
ueri quia ingenere suo et noc
uerũ est. uel quod aꝑꝓbabãt
ista falsa quȩ uocabant ueri si¬
milia cũ illi nichil ad ꝓbarent
et ad firmarent nichil ad ꝓba¬
re sapientem. Sedquia hoc

Expanded text:
didit corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc sciebam nec adhuc scio. In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem: in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono summo suo. nec illud mihi placet, quod dixi: liquet dcierare per omne diuinum. item quod dixi de Academicis, quia nouerant uerum, cuius simile appellabant uerisimile, idque ipsum ueri- 15 simile appellaui falsum, quod adprobabant, duas ob causas non recte dictum est, uel quod falsum esset, quod aliquo modo esset simile alicuius ueri, quia in genere suo et hoc uerum est, uel quod adprobabant ista falsa, quae uocabant uerisimilia, cum illi nihil adprobarent et adfirmarent nihil adprobare sapientem. sed quia hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ost libros soliloquioꝵ.
ainde agro mediolanium reũsũ.
scripsi librũ de inmortalitate aĩȩ
quod mͥ quasi cõmunitoriũ. eẽ.
uolueram ꝓpt̾ soli loquia termi¬
nandaꝗͣ imꝑfecta remansert̃.
Sed nescio quomodo me inuito
exut inmanus hominũ et inter
mea opuscula nominatur. qui
primo raciocinationũ contortio¬
ne atq breuitate sic obscurus ẽ.
ut fatiget cũ legitur etiam inten¬
tionẽ meã utoq intelligatur
ame ipso. Demq cogitans nichil
aliud quã animnos hominũ. in
quadam arguientacione eiusdẽ
libri cdixi. nec ẽẽ inẽo qui nichil
discit disciplina potest. Itemq
alio loco dixi. Nec ullam rem
scientia cõplectitur. insiꝗ̃ adali¬
quam ꝑtinet disciplinã. Hec ue¬
nit inmentẽ dm̃ nondiscere diᷤᷤ¬
ciplinas. et habere omĩũ rerum
scientiã inqua etiã prescientia
ẽ futuroꝵ. Tale ẽ & illud quod
dictum ẽ non eẽ uitã cũ racione¬

Expanded text:
ost libros Soliloquiorum iam de agro Mediolanium reuersus scripsi librum de inmortalitate animae. quod mihi quasi commonitorium esse uolueram propter Soliloquia terminanda, quae inperfecta remanserant, sed nescio quo modo me inuito exiit in manus hominum et inter mea opuscula nominatur. qui primo ratiocinationum contortione atque breuitate sic obscurus est, ut fatiget, cum legitur, etiam intentionem meam uixque intellegatur a me ipso. Denique cogitans nihil aliud quam animos hominum in quadam argumentatione eiusdem libri dixi: nec esse in eo, qui nihil discit, disciplina potest; itemque alio loco dixi: nec ullam rem scientia conplectitur, nisi quae ad aliquam pertinet disciplinam, nec uenit in mentem deum non discere disciplinas et habere omnium rerum scientiam, in qua etiam praescientia est futurorum. tale est et illud, quod ibi dictum est, non e
Abbreviated transcription (Latin):
decimo deinferis magis michi
uideor docere debiusse. quod sub-
terris sint. quam rationem.
reddere cur sub terris ẽẽ credan¬
tur siue dicantur. quasi non
ita sint. Hoc opus sic incipit.
Omĩs duuna scribtura biꝑti¬
taest. XXU. contra litteras
petiliani:

Expanded text:
decimo de inferis , magis mihi decimo de inferis , magis mihi videor docere debuisse, quod sub terris sint, quam rationem reddere cur sub terris esse credantur, sive dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis divina Scriptura bipartita est. CAPUT XXV. Contra Litteras Petiliani
Abbreviated transcription (Latin):
eR idem tempus degenesi
libros duodecim scribsi ab eo¬
exordio donec deparadiso dimiᷤ¬
sus est adem. & flãmea rofea
in quo diligentius deparadisodis¬
putatum est. titulus hoꝵe libroꝵ
inscribitur degenesi ad luteram.
idest ñ scđm allegoricas signifi¬
cationes. sed scdm rerum ges¬
tarum proprietatem. inqͣuo
opere plura quesita quam in
Cȩtera tiero ita posita uelud
adhuc requirenda sint. Hos
sane libros posterus cępi. s
prius terminaui quam decri-¬
nitate idõ eos nẽ ordine quocȩpi
reuolui. Inquinto libro & ubi¬
cumq ineis posui defemine
cui repromissum ẽ. quod dis¬
ficut ueriores codices post in-¬
spexi maxime grecos. Delege
enim dictum est. quod tanꝗͣ
desemine dictum multi lati¬
ni codices ñt per inter pre-¬
tantis errorem. In libro ui
quod dixi adam imaginem dĩ
scdm quam factus est. perdidisse
pecc̃o. non sic accipiendum est.
tanquam ineo nulla remanserit.
sod quod tam deformis. ut refor¬
matione opus haberet. Induo¬

Expanded text:
er idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum rerum gestarum proprietatem. in quo opere multa quaesita quam inucetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod disostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto liquod dixi, Adam imaginem Dei, secundum quam factus est, perdidisse peccato , non sic accipiendum est, tanquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. In duo
Abbreviated transcription (Latin):
ut enĩ dediuinitate eius: aut
dehumanitate. aut deittͦꝙ
petrus : significabat. ȩccłi̾am secutu¬
ram quidem. hocẽ unitaturam
passiones dnĩ : sedlonge different̃.
trina ẽ : ita & temptatio timoris
trina est. xluii. ¶Cupiditati
quȩ ẽ incuriositate: opponitur
timor mortis. Sicut enĩ in illa
cognoscendarum terũ ẽ auiditas:
itã inista metus amutendę talis
nottiȩ. Cupiditati uero honoꝵ
ł laudis: opponitur timoiᷤᷤ doloriᷤ.¬
trinam temptationem passionis.
potius impleretur uoluntas patͥs.

Expanded text:
ut enim de divinitate ejus, aut de humanitate, aut de utroque Petrus, significat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passionem Domini, sed longe differenter: trina est, ita etiam tentatio timoris trina est. Cupiditati quae in curiositate est, opponitur timor mortis: sicut enim in illa cognoscendarum rerum est aviditas, ita in ista metus amittendae talis notitiae. Cupiditati vero honorum vel laudis, opponitur timor ignomitrinam tentationem passionis d ita, ut potius impleretur voluntas Patris.
Abbreviated transcription (Latin):
si qͥd aliuo p̾ter se
significant. uicissim de signis disse¬
rens hoc dico neqͥs in eis adtendat qđ sc̃
s. potiꝰ qđ signa sunt: id ẽ. qđ significits.
Signum ẽ. enim res p̾t̾ sp̾em qͣm inger
sensib aliud aliqͥd ex se faciens in cogiti
tione uenire. sicut uestigio uiso tͣnsisse
animal cuiꝰ uestigiũ ẽ. cogitamꝰ. ⁊ fumo
uiso ignem subee̾. cognoscimꝰ. & uoce an¬
mantis audita affectionẽ animi eiꝰ adi¬
timꝰ. ⁊ tuba sonante milites uł eg̾di sus
ꝓgͥdi uł regredi. ⁊ si qͥd aliuo pugna pos¬
sine uoluntate atq ullo appetitu signifie¬
di p̃t̃ se aliqͥd aliud ex se cognosci faciunt
sicuti ẽ. fumꝰ significans ignẽ. Non enim¬
qͥs homo uolens significare io facit: s re¬
rum exꝑtarũ adnimadu̾sione ⁊ notatios
cognoscit᷑ ignẽ subẽe̾. etiam si solꝰ fumꝰ ap

Expanded text:
si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se factionem venire: sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus; et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus; et tuba sonante, milites vel progredi se, vel regredi, et si quid aliud pugna possine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cog
Abbreviated transcription (Latin):
tis adħgenꝰ ꝑtinet. & uultꝰ irati seu tͥstis
affectionẽ animi significat etiã nulla eiꝰ
uoluntate qui aut iratꝰ aut tͥstis ẽ. aut si
qͥs alius motꝰ animi uultu indice ꝓdit᷑:
etiam nob̾ ñ id agentib ut ꝓdat᷑. S de ħ
toco gene̾ nc̃ disserere ñ ẽ. ꝓpositũ. Q m̃
tam̃ incidit in particionẽ nr̃am. p̾t̾iri om¬
no ñ potuit. Atq id hactenꝰ nocatũ cẽ. sit¬
tia ad demonstrandos qͣntũ posst̃ motus
tellecta quelib. Nec ulla causa ẽ. nobis
significandi idẽ. signi aandi. nͥ ad depro¬
mendum ⁊ tͣiciendũ in alt̾iꝰ animũ id qđ
animo gerit qͥ signũ dat. Hoꝵ gͥ sigaoꝵ¬

Expanded text:
s pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum esse sufnstrandos, quantum possunt, motus tellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. horum ig