comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de grã & lib̾o arbitrio indubitanter
teneamꝰ. qd ienonioꝰ in explanatione
fidei catholice addamasiũ papã. ioui¬
niani & manythei. ac pelagii erro¬
res collidens: docet. Liberũ inquit
sic confitem᷑ arbitriũ: ut dicamꝰ nos
semꝑ indigere dei auxilio. &. tã illoᷤᷤ
errare: qui cũ manicheo dict̃. homi¬
nẽ peccatũ uitare ñ posse: quã illo ᷤ.
qui cũ iouiniano assert̃: hominẽ ñ
posse peccare. Ut̾q tollit arbitrii li¬
bertatẽ. Nos uͦ dicimus. hominẽ sẽꝑ¬

Expanded text:
er teneamus quod Hieron., in Explanatione fidei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pelagii errores collidens, docet. Liberum, inquit, sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper indigere Dei auxilio; et tam illos errare, qui cum Manichaeo dicunt, hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunt hominem non posse peccare: uterque enim tollit arbitrii libertatem. Nos vero dicimus hominem se
Abbreviated transcription (Latin):
Peccat᷑ aut̃. Caueri gͥ pot̾. Hoc testimo¬
nio augustini. pelagiꝰ usus ẽ: disputanᷤᷤ
ad uersus eũ. immo adu̾sus grãm. Sic̃
aug̃ in libro retractioñ. illud. Malia hu¬
iusmͦ retractans ꝯmenorat inqͥens In
his autẽ & huiꝰmͦi uerbis meis: quia grã
dei ꝯmemorata ñ est. de qua tc̃ ñ agebat᷑:
putant pelagyani suã nos tenuisse sen-
tentiã. s frustra hoc putant. uoluntas
quippe ẽ. qua peocat᷑. & recte uiuit᷑. Qd̾
talibus iuui ñ pot̾. Ecce aꝑte det̾mi¬
nat:. ex quo sensu illa dixerit. inimicoᷤ
grẽ refellens. Aliud testimoniũ aug̃i sͣ
Danit. qͦ item pelagius ꝓse utebatur.
imilit̾ eciã innitebat᷑ pelagiꝰ u̾bis

Expanded text:
stimonio August. Pelagius usus est disputans adversus cum, imo adversus gratiam; sicut August. in libro Retract. illud et alia hui retractans commemorat, inquiens: In his atque hujusmodi verbis meis, quia gratia Dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani suam nos tetentiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod talibus vivi non potest. Ecce aperte determinat ex quo sensu illa dixerit, inimicos gratiae refellens. 3. Aliud testimonium Augustinus ponit quo Pelagius pro se utebatur. Similiter et innitebatur Pelagi
Abbreviated transcription (Latin):
sine grã hominẽ ꝑliberũ arbitũ
omĩa iussa implere: huiꝰma inductio¬
nibꝰ muniunt. Si inqͥunt. ñ pot̾ ea fa¬
cere hõ que uibent᷑: ñ est imputandũ¬
ei ad mortẽ. sic̃ tu ip̃e augustine. in libͦ
de lib̾o arbitͥo asseris. Quis inquis pec

Expanded text:
sine gratia hominem per liberum arbitrium omnia jussa implere, hujusmodi inductionibus muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in libro de libero Arbitrio a
Abbreviated transcription (Latin):
reũ tenere quẽ qͣm: quia ñ fecit qd̾ fa¬
cere ñ potuit summe iniqͥtatis & in¬
sanie ẽ. His auditis. exiliit pelagians
dicens. Cur gͦ paruuli & illi qͥ ñ habẽt
grãm. sine qua ñ posst̃ face̾ mandata
diuina rei tenentur: Hoc aut̃ qua oc

Expanded text:
reum tenere quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et insaniae est. His auditis exiliit Pelagius, dicens: Cur ergo parvuli et illi qui non habent gratiam, sine qua non possunt facere mandata divina, rei t
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem. natura ẽ hominũ. hab̾e autẽ
fidẽ. sic̾ bab̾c caritatẽ: grã est fideliũ
Qđ ñ ita dictũ est: tanquã exlibo ar¬
bitͥo. ualeat haberi fides. uł caritas.
S quia aptitudinẽ naturalẽ habet
mens hoĩs. ad credendũ uł diligendũ:
que dei grã p̃uenta credit. ⁊ diligit.
qd sine grã ñ ualet. Testimonio iero¬

Expanded text:
utem fidem sicut habere charitatem, gratia est fidelium. Quod non ita dictum est, tanquam ex libero arbitrio valeat haberi fides vel charitas; sed quia aptitudinem naturalem habet mens hominis ad credendum vel diligendum, quae Dei gratia praeventa credit et diligit; quod sine gratia non valet.
Abbreviated transcription (Latin):
mus: & nr̃am: pluralit̾ dix̃. & nͥ exrelati¬
uis: accipi ñ oportet. ut fac̾e intelligan
ret homo. ymago dei. Set qm̃ ñ omĩno
equalis fiebat illa imago: tanqͣm ñ ab
illo nata. s ab eo creata: ideo ita ymago
dr̃: qđ & ad ymaginẽ. quia ñ equat᷑ pa¬
rilitate. s accedit᷑ quada similitudine.
Filius autẽ: est ymago. s ñ: ad ymaginẽ.
quia equalis patͥ. Dictus ẽ gͦ homo ad

Expanded text:
mus et nostram pluraliter dixit; et nisi ex relativis accipi non oportet, ut facere intelligantret homo imago Dei. Sed quia non omnino aequalis fiebat illa imago, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, ideo ita imago dicitur quod et ad imaginem; quia non aequatur parilitate, sed accedit quadam similitudine. Filius autem est imago, sed non ad imaginem, quia aequalis Patri; dictus est ergo homo a
Abbreviated transcription (Latin):
bilit᷑ facta sunt: abscondite cause ind̾o
fuert̃. Quoꝵ unũ erat: qđ mulier facta ẽ
de latere uiri dormientis. Non habuit pͥ¬
ma rerũ conditio: ut femina sic fieret.s
ut fieri possłt. ne contra causas: quas d̾s
uoluntarie instituit: mutabili uolunta¬
te aliquid face̾ putaret᷑. De anima mu¬
lieris. que ñ est ex anima uirit ut qͥda
putauerunt. dicentes animas esse ex
ita putauert̾ aliqui: ip̃iꝰ animã de uiri
anima ꝓpagatã. & omẽs animas p̃ter pͥ¬
mã: de traduce esse sic̃ corpora. AAlii aut̃
putauert̃: simul om̃s abinitio creatas.
Catholica autẽ ȩecła: nec simul: nec ex
traduce factas eẽ animas: docet.s incor¬
poribus ꝑcoitũ seminantis: atq forma¬
tis: infundi. & infundendo ereari. Unde:¬

Expanded text:
biliter facta sunt, absconditae causae in Deo biliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt, dicentes animas esse ex ita putaverunt aliqui ipsius animam de viri anima propagatam, et omnes animas praeter primam, de traduce esse, sicut corpora. Alii autem putaverunt simul omnes animas ab initio creatas. Catholica autem Ecclesia nec simul ex traduce factas esse animas docet, sed in corporibus per coitum seminatis atque formatis infundi, et infundendo creari. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
rũ rerũ cause: dicunt᷑ abscondite indo
quia tta ẽ indiuina dispõne: ut hoc
uł illud fiat. Qd ñ est inseminali creat̾e
cãm fiunt: dicunt᷑ naturalit̾ fieri. qͥa ita
curs nature hoĩbꝰ innotuit. Alia uͦ. p̃ter
naturã. quoꝵ cause tm̃ sunt indeo. Hec
adca sig̃canda. ñ naturalit̾. s mirabilit̾
fiunt. Interque: mulieris facturã decosta
absconditũ erat. Omĩs nature cursus. ħt
naturales leges. Suꝑ hc̃ naturalẽ cursũ:
& inuruentute sterilis femina: insenectu¬
te pariat. & ut asina loquat᷑. & huimͦi
Dedit autẽ naturis: ut exhis etiã hec fie¬
ri possent. ñ: ut in naturali motu habe¬
rent. Habet gͦ inse. absconditas quorui¬
dam factoꝵ causas. quas rebus ꝯditis ñ
dentie: quo nature subsistunt ut sint.
s quo: illas amministrat ut uoluit. qͣs:
ut uoluit condidit. Omiũ gͦ que ad grãm
sigc̃anda: ñ naturali motu rerũ. s mira¬

Expanded text:
rum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, rum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturae sam seminalem fiunt, dicuntur naturaliter fieri, quia ita cursus naturae hominibus innotuit. Alia vero praeter naturam, quorum causae tantum sunt in Deo. Haec ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter quae mulieris facturam de costa absconditum erat. Omnis creaturae cursus habet naturales leges: super hunc naturalem cursum et in juventute sterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem naturis, ut ex his etiam haec fieri possent, non ut in naturali motu haberent. Habet ergo Deus in se absconditas quorumdam futurorum causas, quas rebus conditis non dentiae, quo naturae subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mira
Abbreviated transcription (Latin):
sos: pluralit̾ dic̃ aug̃ causas pͥmordia¬
les omniũ rerũ indeo esse. inducens si¬
militudinẽ artificis. in cuiꝰ dispõne ẽ:
qualis futura sit archa. Ita: indeo unius¬
cuiꝰq rei future cã p̃cessit. Qđ ñ omniũ¬
quarunda rerũ: s ñ om̃iũ cause st̃ ut
ait aug̃. ꝗ uia inseruit d̃s seminales ra¬
tiones rebus. scdm quas. alia exaliis ꝓue¬
niunt. ut dehoc semine: tale granũ. de
hac arbore: talis fructus. &. huiꝰmͦi. Et hee
quoq dicunt᷑ prinioediales cause. & si
ñ ad̾o ꝓpͥe. quia ħnt ante se: causã et̾nã.
que ꝓpͥe & uniuersalit̾ pͥma ẽ. Ille uͦ ad
prima rerũ conditione: rebus adeo ii¬
site sunt. & sic̃ creature mutabiles sunt:
ita &e hec cause mutari possunt. Que
autẽ inimutabili deo cã est: mutari ñ
indeo sunt. S rerũ quarunda cau¬
se: & indeo sunt: & increaturis. Quarũ¬
dam uͦ cause: indeo tantũ sunt. E illa¬

Expanded text:
sos pluraliter dicit Aug. causas primordiasos pluraliter dicit Aug. causas primordiales omnium rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscujusque rei futurae causa praecessit. In quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de hac arbore talis fructus et hujusmodi. Et haec quoque dicuntur primordiales causae, etsi non adeo proprie, quia habent ante se causam aeternam, quae proprie et universaliter prima est. Illae vero ad prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mutari possunt; quae autem in immutabilin Deo sunt; sed quarumdam causae et in Deo sunt, et in creaturis, quarudam vero causae in Deo tantum sunt: et illa
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiã sciri oportet: qd cũ angłoꝵ
ministerio facta sit mulieris formatio.¬
ñ est eis tam̃ tͥbuenda potñtia creatio¬
nis. Angłi enĩ nullã posst̃ creare natu¬
rã. G nec formare costã in mulierẽ. nec
carnis supplementũ in locũ costȩ. ñ: qd̃
nicħ agant: ut aliquid ereet᷑. s ñ id̾o. ere¬
atores sunt. Sic̃ nec a gricole: segetũ aut
arboꝵ. Solus d̾s: i trinitas: ẽ creator. fae¬
ta est gͦ femina adeo. etiã si costa mi
mulier.i. an ratio seminalis id hab̾ec:
ut ita fieret: an tm̃ ut itafieri posset: s
ꝯereauit: id haberet: ut scd̾m ipãn. ex
iuri lat̾e feminiã fieri necesse foret. an hoc
tm̃: ut ficri posset. Ad qd̾ sciendũ ẽ. om¬
nũ rerũ causas indeo. ab et̾no esse. Ut
enĩ homo sic fieret: uł equus: & huimͦi:
indei potentia & disp̃one abet̾no fuit.
Et bec: dicunt᷑ pͥmordiales cause. ꝙ istas.
dispositio: siue uoluntas: & ido una om¬
niũ pͥncipalis cã: tam̃ ꝓpt̾ effectus diu̾¬

Expanded text:
llud etiam scire oportet, quod cum angelorum ministerio facta sit mulieris formatio, non est eis tamen tribuenda creationis potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agricolae segetum vel arborum. Solus Deus, id est, Trinitas est creator. Facta est ergo femina a Deo, etiam si costa minmulier; id est, an ratio seminalis id haberet ut ita fieret, an tantum ut ita fieri posset, sed concreavit, id haberet ut secundum ipsam ex viri latere feminam fieri necesse foret, an hoc tantum, ut fieri posset. Ad quod sciendum est omnium rerum causas in Deo ab aeterno esse. Ut enim homo sic fieret vel equus et hujusmodi, in Dei potentia et dispositione ab aeterno fuit. Hae dicuntur primordiales causae, quia istas dispositio sive voluntas, et ideo una omnium principalis causa; tamen propter effectus diver
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ alimoniã ciboꝵ conseruaret᷑: usq
adtempus suę trangressionis in meliꝰ.
qñ de ligno uite comederet. ofieret
omino immortalis. ita: ut ñ possecmo¬
ri. Qđ exp̃dictis ꝯsequi uiđr: hominẽ de
naturȩ suȩ dditione quodamͦ fiusse ĩmor¬
qd immortalitatẽ de natura habebat:
qua poterat ñ mori. que alioꝵ lignoꝵ
esu poterat conscruari.s ñ poterat con¬
sũmari: nͥ ꝑ assũptionẽ ligni uite. Qd̾¬
uidr aug̃ sentire suꝑ genesim dicens.
hoc quoq addo. talẽ cibũ illã arborẽ.
p̃stitisse: quo corpus hominis: stabilisa¬
nitate firmaret᷑. ñ sic̃ exalio cibo.s inspi¬
ratione salubritatis occulta. Hic in¬
nuere uidr: qđ cũ aliis cibis posset oce¬
pus sustentari: hoc cibo. deficiente sa¬
nitate firmaret᷑. E nuo conseqͥ uidr.
qd sieut innatura sui habuit. morta
ita: aliquã immortalitatẽ: innatura
sui habu̾it .i. aptitudinẽ qua pot̾at ñ
mori: cibis adiutus.S. si ꝑstitisset: un¬

Expanded text:
 alimoniam ciborum conservaretur usque ad tempus suae translationis in melius, quando de ligno vitae comederet, et fieret omnino immortalis, ita ut non posset mori. 6. Quod ex praedictis consequi videtur hominem de naturae suae conditione quodammodo fuisse immorod immortalitatem de natura habebat, qua poterat non mori; quae aliorum lignorum esu poterat conservari, sed non poterat consummari nisi per assuite 5, sentire, super Genesim dicens: Hoc quoque addo, talem cibum illam arborem praestitisse, quo corpus hominis stabili sanitate firmaretur; non sicut ex alio cibo, sed inspiratione salubritatis occulta. Hic innuere videtur quod cum aliis cibis posset corpus sustentari, hoc cibo indeficiente sanitate firmaretur. Ex quo consequi videtur quod sicut in natura sua habuit mortaliita aliquam immortalitatem in natura sua habuit, id est, aptitudinem qua poterat non mori, cibis adjutus; sed si perstitisset, im
Abbreviated transcription (Latin):
et ad huc querit᷑. Si ñ esset ei p̃cep¬
tum ut deligno uite ederet. & a¬
luis. & ñ illo uesceret᷑. nunqͥd posset ñ mo¬
ri: Si semꝑ uiueret. ñ utens illo ligno: ñ
erat ei ex illo ligno: posse ñ mori. Si uͦ ñ
posset semꝑ uiuere: ⁊d erat ei exillo ligno.
Aliqui dict̃: qđ si ñ fuisset ei p̃ceptũ: ues¬
ci illo ligno . & aliis. & ñ illo uesceret᷑: inue¬
ret tam̃ semꝑ. Sic decerminantes illud. qd̾
supra dix̃ aug̃. scił erat ei deligno uite: ñ e
ditione nature. solũmꝰ erat ei: s etiã exlig¬
no illo. Aliis autẽ uidr: qđ ex ligno uite
erat ei: posse ñ mori ñ exnatura. Ido enĩ
dr̃ potuisse ñ mori: quia poterat uti lig¬
no illo. de quo edens: ñ moreret᷑. Questio
aug̃i qͦmͦ immortalis factus sit homo.
e hac uͦ hominis ĩmortalitate qualis.

Expanded text:
ritur si non esset praeceptum ut de ligno vitae ederet, et aliis, et non illo vesceretur, numquid posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo ligno. Aliqui dicunt quod si non fuisset ei praeceptum vesci illo ligno, et aliis, et non illo vesceretur, viveret semper; sic determinantes illud quod supra dixit Auditione naturae solummodo erat ei, sed etiam ex illo ligno. Aliis autem videtur quod ex ligno vitae erat ei posse non mori, non ex natura. Ideo enim dicitur posse non mori, quia poterat uti illo ligno, de quo edens non moreretur. 4. Quaestio Augustini, quomodo immortalis factus sit homo. De hac vero hominis immortalitate, qualis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ñ illo ligno uteret᷑: ñ semꝑ uiueret.
quia peccaret. Peccaret enĩ: si illo ligno
ñ uteret᷑. quia p̃ceptũ erat ei: ut come¬
deret de omĩ ligno paradysi: nͥ de ligno
scĩe boni & mali. Sicut gͦ peccauit. come¬
dendo qđ erat ꝓhibitũ: ita etiã peccar&s.
si ñ comederet qd̾ erat iussũ Si ñ foret
p̃ceptum. ut de ligno illo ederet. ⁊ a

Expanded text:
 uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de
Abbreviated transcription (Latin):
mori. & posse ñ mori. & hec fuit pͥma hu¬
mani corporis immortalitas. s. posse ñ mori.
Insed̾o uͦ statu: post peccatũ scil: habuit:
posse mori. & ñ posse ñ mori. quia in hoc
statu: moriendi est necessitas. Intercio uͦ¬
statu: habebit: posse ñ mori. & ñ posse mo¬
ri. quia ad illũ statũ ꝑtinet: moiendi
impossibilitas. qđ: ex gr̃a erit. ñ exnat᷑a.
Inprimo statu: fuit corpus hoĩs anima¬
in animã: ccepus sensificantẽ. qd̾ adhuc
erat animale. ñ spũale. qđ egebat cibis:
ut ꝑ animã iuiueret. factus ẽ gͥ in animã
stentam̃ta ciboꝵ. & tẽ: erat corpus mor¬
tale & immortale. quia poterat mori.:
poterat ñ mori. Post peccatũ uͦ. factũ ẽ

Expanded text:
non posse mori. Et haec fuit prima humani corporis immortalitas, scilicet, posse non mori. In secundo vero statu, post peccatum, habuit posse mori, et non posse non mori, quia in hoc statu moriendi est necessitas. In tertio statu habebit posse non mori, et non posse mori, quia ad illum statum pertinet moriendi impossibilitas, quod ex gratia erit, non ex natura. In primo statu fuit corpus hominis animain animam corpus sensificantem, quod adhuc erat animale, non spirituale, quod egebat cibis ut per animam viveret. Factus est ergo in animam sustentamenta ciborum; et tunc erat corpus mortale et immortale, quia poterat mori, et poterat non mori. Post peccatum vero, factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ancilla parabat᷑: s socia: nec decapite
nec depedibus. s de latere. fuerat ꝓducen¬
da. ut iuxta se ponendã cognosceret. qͣꝙ
de suo latere sũptã didicisset. Quare do¬
mienti ñ iugilanti costa subtracta ẽ.
on sine ca quoq: doemienti
uiro potiꝰ quã uigilanti: detracta
sensisse penã monstraret᷑.& diuine su aul
potentie opus mirabile ostenderet᷑. que
hominis dormientis latus aꝑuit: nec eũ
tam̃ aquiete soporis excitauit. In qͦ etiã

Expanded text:
ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracta est. Non sine causa dormienti quoque viro potius quam vigilanti detracta sensisse poenam monstraretur, et divinae simul potentiae opus mirabile ostenderetur, quae hominis dormientis latus aperuit, nec eum tamen a quiete soporis excitavit. In quo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quare ñ creauit simul uirũ & mulierẽ
Sic̃ angłos.s prius uirũ. deinde. mulie¬
rẽ ue uiro. Ido .s. ut unũ esset humani
suꝑbia confunderet᷑. & hoĩs humilitas
dei similitudine sublimaret᷑. Diabolus
quippe. aliud pͥncipiũ eẽ cupierat. Idoq
ut eiꝰ suꝑbia retunderet᷑ hoc homo in
munẽ accep̃: qd diabolus ꝑuerse raꝑe
uoluit. s obtinere ñ pocuit. & ꝑ hoc. ym¬
go dei in homine apparuit. quia sic̃ d̾s.
ita unus homo: omĩbꝰ hominibꝰ. pͥncipi¬
um generationis. Id̾o etiã ex unohoĩe oẽs
eẽ uoluit ds̃: ut dũ cognoscerent se ab
uno eẽ: om̃es se quasi unũ amarent.
Quare de latere uiri. ⁊ ñ de alia corpo
parte corporis uiri: S de latere eiꝰ: forma¬
ta ẽ. ut ostenderet᷑: quia inconsortiũ
creabat᷑ dilectionis. Nefocte. si fuisset de
capite facta: uiro ad dominationẽ uide¬
ret᷑ p̾ferenda. Aut si depedibus: ad serui¬
tutẽ subicienda. Quia gͥ uiro: ñ dñã. nͨ

Expanded text:
us simul virum et mulierem, sicut angelos, sed prius virum, deinde mulierem de viro? Ideo scilicet ut unum esset humani diaboli confunderetur, et hominis humilitas Dei similitudine sublimaretur. Diabolus ud a Deo principium esse concupierat. Ideoque ut ejus superbia retunderetur, hoc homo in munere accepit, quod diabolus perverse rapere voluit, sed obtinere non potuit. Et per hoc imago Dei in homine apparuit; quia sicut Deus is, ita homo omnibus hominibus principium generationis. Ideo etiam ex uno homine omnes esse voluit Deus, ut dum cognoscerent se ab uno esse omnes, se quasi unum amarent. 3. Quare de latere viri, non de alia corporparte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta, viro ad dominationem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ autẽ & alii: ꝑspicatuis hoc tͣctan¬
tes. qui ꝑ ymaginẽ. filiũ. & ꝑsimili¬
tudinẽ: sp̃m scm̃ intelligerent. qui. si¬
militudo ẽ patris & filii. & id̾o: putaue
runt pluralit dici: nram. id referenteᷤ:
ad similitudinẽ tantũ. Ad ymaginẽ uͦ:
Sub intelligendũ esse: meã. Hominẽ uͦ:
& ymaginẽ esse: & ad ymaginẽ & simi

Expanded text:
utem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et per similitudinem Spiritum sanctum intelligerent, qui similitudo est Patris et Filii. Et ideo pluraliter putaverunt dici nostram, id referentes ad similitudinem tantum; ad imaginem vero, subintelligendum esse meam. Hominem vero et imagine
Abbreviated transcription (Latin):
ro: plenus humana sub̾a. Ieronimꝰ etiã.
olent eciã queri plura: animam¬
de pͥmo hominis statu: ante peõem.¬
T. qualis fu̾it homo: priusqͣm peccaret.
& incorpore. & mnaĩa. Mortalis: an ĩmor¬
talis. passibilis: an impassibilis. Det̾mi¬
no inferioris uite. & de tͣnsitu: ad suꝑiorẽ
De modo ꝓpagationis filioꝵ. & alia mul¬
ta que ñ inutilit̾ sciunt᷑ licet aliq̃ñ. cu

Expanded text:
tum seminari, sicut Luciferani et Cyrillus, dicimus corpus tantum per conjugii copulam seminari, creationem vero animae solum Creatot qualis fuerit homo priusquam peccaret, et in corpore et in anima: mortalis an immortalis, passibilis an impassibilis; de termino inferioris vitae, et transitu ad superiorem; de modo propagationis filiorum, et alia multa, quae non inutiliter sc
Abbreviated transcription (Latin):
Samme plura queri solent᷑. s. undecre
pus describit᷑: cum dr: formauit ds ho¬
minẽ de limo terre: ita eiꝰd: scđm ani¬
mã: factura descͥbit᷑. cum subdit᷑. & in¬
spirauit infaciẽ eiꝰ spiraculũ uite. Cor¬
animã inspirauit. Uł scd̃m aliã litt̾am:
flauit. uł susflauit. ñ: qd faucibꝰ suffla¬
temus dm̃ corporcis manibus formasse
ocepus. uł faucibꝰ inspirasse animã. s
potiꝰ hominẽ delimo terre. scd̃m corpꝰ
formauit: iubendo. uolendo .i. uoluit.

Expanded text:
e plura quaeri solent, scilicet unde crepus describitur, cum dicitur: Formavit Deus hominem de limo terrae; ita ejusdem secundum animam factura describitur, cum subditur: Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae. Cornspiravit. Vel, secundum aliam litteram, flavit vel sufflavit; non quod faucibus sufflatemus Deum corporis manibus formasse corpus, vel faucibus inspirasse animam, sed potius hominem de limo terrae secundum corpus formavit jubendo
Abbreviated transcription (Latin):
ex eiꝰ tactu hoc accider&: si usurparet᷑. A
ligno gͥ hõ ꝓhibitꝰ ẽ: qđ malũ ñ erat. ut
ipã p̃cepti conseruatio: bonũ illicẽt. Ens¬
gressio: malũ. Nec melius considerat᷑. qͣn¬
tũ malũ sit inobedientia. quã hoc mo¬
do. cũ scił. ido reus factus esse homo. intel¬
ligit᷑: quia ꝓhibitus rẽ tetigit: quã si ñ
ꝓhibitꝰ tetigisset: nec peccasset. nec pe¬
nã sensisset. Si enĩ uenenosã herbã ꝓhi¬
bitus tetigeris: pena sequit᷑. & si nemo
ꝓhibuisset: similit̾ sequeret᷑. Si etiã ꝓhil¬
ti obest. sic̃ aliena pecunia. Id̾o ꝓbibitio
est ꝑecc̃m: quia ꝓhibenti ẽ dãpnosũ Cũ
uͦ tangit᷑: qđ nec tangent ob est. si ñ ꝓhi¬
bet᷑: nec cuilibet si tangat᷑. Id̾o ꝓhibet᷑:
ut ꝑse bonũ obedientie: & malũ in obe¬
dientie: monstret᷑. Sic̃ pͥmus hõ a re bo
na ꝓhibitus: penã incurrit. ut ñ exre
mala: s ex in obedientia: pena eẽ mon¬
stret᷑ sic̃ ex obedientia: palma.¬

Expanded text:
ex ejus tactu accideret si usurparetur. A ligno ergo prohibitus est quod malum non erat, ut ipsa praecepti conservatio bonum illi esset, transgressio malum. Nec melius consideratur quantum malum sit inobedientia, quam hoc modo; cum scilicet ideo reus factus esset homo intelligitur, quia prohibitus rem tetigit, quam si non prohibitus tetigisset, nec peccasset, nec poenam sensisset. Si vero venenosam herbam prohibitus tetigeris, poena sequitur; et si nemo prohibuisset, similiter sequeretur. Sic etiam prohiti obest, sicut aliena pecunia; ideo prohibitum est peccatum, quia prohibenti est damnosum. Cum vero tangitur quod nec tangenti obest si non prohibetur, nec cuilibet si tangatur; et ideo prohibetur, ut per se bonum obedientiae et malum inobedientiae monstretur. Sicut primus homo a re bna prohibitus, penam incurrit, ut non ex re mala, sed ex inobedientia pena esset monstraretur, sic ex obedientia palma
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ cũ illis cõmunẽ acceꝑit alimoniã. S̾
alia ẽ immortalitas carnis.: quã in ada
accepimus: alia: quam in resurrectione
lis. ut ñ posset mori. si ñ peocaret. more¬
ret᷑ autẽ. si peccaret. filii uͦ resurrectionis
nec poterunt ultra peccare: nec mori Ca¬
ro nr̃a ñ tẽ egebit refectione ciboꝵ qͥanul¬
la poterit esse defectiosaro ade ante pec¬
catũ: ita ĩmortalis creata erat. ut ꝑalimo¬
niã ad iuta: eẽt mortis & doloris exꝑs. Sic
gͦ: ĩmortalis & incorruptibilis ẽ condita
caro hoĩs. ut sirã immortalitatẽ & in cor¬
ruptionẽ: ꝑ obseruantiã mandatoꝵ dei
custodiret. In quibꝰ mandatis: hoc ꝯtine¬
bat᷑. ut deillis lignis ꝯcessis manduca¬
ret. & ab interdicto abstineret. ꝑhoꝵ edu¬
liũ: immortalitatis dona conscruaret.
donec corporalibus increm̃tis. ꝑductus
adetatẽ que conditori placeret: multi¬
plicata ꝓgenie: ipo iubente. sumeret
de ligno uite. quo ꝑfecte ĩmortalis factꝰ.

Expanded text:
 cum illis communem acceperit alimoniam. Sed alia est immortalitas carnis quam in Adam accepimus, alia quam in resurrectione lis, ut non posset mori si non peccaret, moreretur autem si peccaret; filii vero resurrectionis non poterunt ultra peccare, nec mori. Caro nostra non tunc egebit refectione ciborum, quia nulla poterit esse defectio. Caro de Adae ante peccatum ita immortalis creata est, ut per alimoniam adjuta esset morts condita est caro hominis, ut suam immortalitatem et incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodiret. In quibus mandatis hoc continebatur, ut de illis lignis concessis manducaret, et ab interdicto abstineret. Per horum edulium immortalitatis dona conservaret, donec corporalibus incrementis perductus ad aetatem quae Conditori placeret, multiplicata progenie ipso jubente sumeret de ligno vitae, quo perfecte immortalis factus,
Abbreviated transcription (Latin):
mago dei in eo ẽ. Sic̃ ymago dr: & tabu¬
que mea ẽ. simul & tabula. & ymago
appellat᷑. Ita: ꝓpt̾ ymaginẽ trinitatis
etiã illud in quo est hec ymago: noĩe¬
autẽ: ymago. ñ ad ymaginẽ. quia na¬
tus: non creatus. equalis: & innullo di¬
similis. Homo creatus est adeo: ñ genitꝰ.
ñ parilitate equalis.s quada similitu¬
dine accedens. Unde aug̃ in libro.uii.¬

Expanded text:
. Sicut imago dicitur tabuquae in ea est, simul et tabula imago appellatur. Ita propter imaginem Trinitatis, etiam illud, in quo est haec imago, iautem imago, non ad imaginem, quia natus, non creatus; aequalis, et in nullo dissimilis. Homo creatus est a Deo, non genitus, non parilitate aequalis, sed quadam similitudine accedens. » De ani
Abbreviated transcription (Latin):
rales sententie de paradiso st̃. Una coꝵ:
qui corporalit̾ tantũ intelligi uolunt.
Alia eor: qui spũalit̾ tantũ. Tercia eoꝵ: qͥ¬
utͦq modo paradysũ accipiunt. Gerciã
mͥ plac̾e fateor. ut honio in paradyso¬
corporali sit positꝰ. Qui ab illo pͥncipio
plantatꝰ accipi potest: qͦ terrã omnẽ:
remotis aquis: herbas & ligna ꝓducẽ
iussit. qui. & p̃sentis eccłe: uł future ty¬
pum typũ tenet. Ad litterã tam̃ intelli¬
gendũ est: esse locũ amenissimũ. fructu¬
osis arboribꝰ magnũ. & magno fonte fe¬
cundũ. Qd dicimꝰ a pͥncipio: antiqua
trans latio dicit: ad orientẽ. Unde uolt̾.:
in orientali parte esse paradisũ. longo
interiacente spacio: uł maris: uł t̾re: a
regionibus quas incolunt hoiẽs. secre¬
tũ & malto sitũ: usq ad lunarẽ eirculũ.
ꝑtingentẽ. Unde: nec aque diluuii il¬
luc ꝑuenert̃. De lignis paradysi iuter
que erat lignũ uite. ⁊ lignũ scĩe boni Imali.

Expanded text:
rales sententiae de paradiso sunt. Una eorum qui corporaliter tantum intelligi volunt, alia eorum qui spiritualiter tantum, tertia vero utroque modo paradisum accipiunt. Tertiam mihi placere fateor, ut homo in corporali paradiso sit positus, qui ab illo principio plantatus accipi potest, quo terram omnem remotis aquis herbas et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, ad litteram tamen intelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad lunarem circulum pertingentem, unde nec aquae diluvii illuc pervenerunt. 6. De lignis paradisi, inter quae erat lignum vitae et lignum scientiae boni et mali.
Abbreviated transcription (Latin):
de se flatũ emitit. Sic gͥ: cum dr ds¬
minis: ex se sp̃m hominis emisisse in
dñs ꝑysaiã. Omnẽ flatũ: ego feci Non
st̃ gͦ audiendi: qui putant animã
esse partẽ dei. Si enĩ hoc esset: nec
a se: nec ab alio: decipi posset. nec ad
malũ faciendũ: uł paciendũ: cõpel¬
li. nec inmelius. nec indeterius. mu¬
tari. Flatus gͦ quohominẽ animauit.
factus est adeo. ñ dedeo. nec de aliqͣ
materia s de nichilo Hic q̃n facta
sit anima. an ante corpus an incorpore.

Expanded text:
de se emittit. Sic igitur cum Deum sm, ex se spiritum hominis emisisse intiam, c. 57: Omnem flatum ego feci. Non sunt ergo audiendi qui putant animam esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo quo hominem animavit factus est a Deo, non de Deo, nec de aliqua materia, sed de nihilo. 3. Quando facta sit anima, an ante corpus aut in corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
genesim. Apłs ait. Eorpus quide mortu¬
um est ꝓpt̾ peccatũ. & c̃. Prius: de limo
terre formatũ est corpus animale. ñ spi¬
rituale cum quali resurgemꝰ. Lenoua¬
bim᷑ enĩ a uetustate ñ in corpus anima¬
le: quale fuit. s inmeliꝰ .i. spiritale. cũ
hoc mortale induet immortalitatẽ.
Inquã. mutandꝰ erat adam: nͥ mortẽ cor¬
poris animalis peccando meruisset.
Non ait apłs. corpus mortale ẽ ꝓpt̾ pec¬
catũ. s mortuũ. Corpus hõis ante pec¬
tale erat. quia poterat mori. & ñ mori
Aliud est autẽ ñ posse mori. aliud. poᷤ¬
se ñ moei. Ideo factũ est ꝑ pecc̃m: ñ moe¬
tale. qđ erat: s mortuũ qđ ñ fieret:
nͥ peccaret. Animale enĩ ñ est hoc corpꝰ:
sic̃ pͥmi hominis fuit. S iam deceriꝰ ẽ:
habet enĩ necessitatẽ moriencdi. Ecce hic
euident̾ aꝑit aug̃. qđ ecepus hoĩs ante
peccatũ: mortale. & immortale. fuit. s ñ
qualit fiet in resurrectione De hoc eod̾e

Expanded text:
Genes.: Apostolus ait: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, etc. Prius de limo terrae formatum est corpus animale, non spirituale, cum quali resurgemus. Renovabitur enim a vetustate, non in corpus animale quale fuit, in melius, id est, spirituale, cum hoc mortale induet immortale, in quod mutandus erat Adam nisi mortem corporis animalis peccando meruisset. Non ait Apostolus: Corpus mortale est propter peccatum, sed mortuum. Illud enim ante pece erat, quia poterat mori et non mori. Aliud autem est non posse mori, aliud posse non mori. Ideo factum est per peccatum non mortale, quod erat; sed mortuum, quod non fieret  peccaret. Animale enim non est hoc corpus, sicut primi hominis fuit, sed jam deterius est; habet enim necessitatem moriendi . Ecce hic evidenter aperit August. quod corpus hominis ante peccatum mortale et immortale fuit, sed non qualiter fiet in resurrectione. De hoc eodem
Abbreviated transcription (Latin):
uisset: maius illud ec̃t. quã ip̃a costa ldo¬
facta deberet dici. dequo: plures accepiᷤᷤ¬
set sub̾e partes. Restat gͥ: ut desola ip̃is
coste sub̾a: sine om̃i extrinseco additam̃¬
to. ꝑdiuinã potentiã insemetip̃am mul¬
tiplicata: mulieris corpus factũ dicat᷑.
eo s ane miraculo: quo postea de qͥnq pa¬
nibꝰ a iħu celesti benedictione multipli¬
catis. u. milia hominũ satiata st̃. Q q̃¬

Expanded text:
disset, majus illud esset quam ipsa costa; ideofacta deberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de quinque panibus a Jesu coelesti benedictione multiplicatis, quinque millia hominum satiata sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. Ad similitudinẽ: scdm innocentiã
& iusticiã. que: inmente rationali na¬
turaliter sunt. Uel ymago consid̾at᷑. in
cognitione ueritatis. Similitudo: in amo¬
liis omĩbꝰ. Similitudo: in eẽntia. qua im
mortalis & indiuisibilis. Qđ ymago dĩ¬

Expanded text:
nem: ad similitudinem, secundum innocentiam et justitiam, quae in mente rationali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione veritatis, similitudo in amoliis omnibus, similitudo in essentia, quia et immortalis et indivisibilis est.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩe boni & mali: ñ a natura. hoc no¬
men accepit. s ab occasione rei: postea¬
secute Arboeenĩ illa. ñ erat mala s
scĩe boni & mali ideo dicta est. quia post
ꝓhibitionẽ: erat in illa: transgressio fu¬
tura. qua homo exꝑiendo disceret: quid
esset: inter obedientie bonũ: & in obedien¬
tiemalũ. Non gͦ defructu qui nasceret᷑ inde:
positũ est illud nom̃. s dere trans gressi¬
onẽ secuta. C ognouit enĩ hõ. prius quã
tangeret hoc lignũ: bonũ & malũ s bo¬
prudentiã: tm̃. Qo etiam ꝑ exꝑientiã no
uit: usurpato ligno uetito. quia ꝑ exꝑi¬
entiã mali didicit: quid sit int̾ bonũ o¬
bedientie: & malũ mobedientie. Et si pͥ¬

Expanded text:
ntiae boni et mali, non a natura hoc nomen accepit, sed ab occasione rei posteasecutae. Arbor enim illa non erat mala, sed scientiae boni et mali ideo dicta est, quia post prohibitionem erat in illa transgressio futura; qua homo experiendo disceret quid esset inter obedientiae bonum, et inobedientiae malum. Non ergo de fructu qui nasceretur inde positum est illud nomen, sed de re transgressionem secuta. Cognovit enim homo, priusquam tangeret hoc lignum, bonum et malum; sed boprudentiam tantum. Quod etiam per evit usurpato ligno vetito, quia per experientiam mali didicit quid sit inter bonum obedientiae et malum inobedientiae. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ature. s inbeneplacito creatoris. cuiꝰ uo¬
luntas: necessitas ẽ. Hoc enĩ necessario
futurũ est: qđ uult & p̃scit. Multa uͦ. se¬
cundũ inferiores causas futura sunt.
S inp̃scĩa dei: futura ñ sunt. Si autem
ibi aliter futura sunt: potiꝰ futura ft̃:
sic̃ ibi sunt: uͥ p̃scte ille: qui ñ pot̾ fal¬
li. Sic gͦ factus est adam: ñ scdm inferi¬
ores causas. qͥa ñerat inrerũ causis se¬
minalibus: ut ita fieret. s scđm suꝑio¬
res. ñ contra naturã oꝑantes. qͥa inre-¬
rũ causis naturalibꝰ erat: ut ita posset
fieri. Qđ homo extra paradysũ c̾atus.
in paradysũ positus sit. ⁊ qͣre ita factũ si
ominẽ autẽ ita formatũ: tulit d̾s:
ut scͥpt᷑a docet: & posuit eũ inpara¬

Expanded text:
aturae, sed in beneplacito Creatoris, cujus voaturae, sed in beneplacito Creatoris, cujus voluntas necessitas est. Hoc enim necessario futurum est quod vult et praescit. Multa vero secundum inferiores causas futura sunt, sed in praescientia Dei futura non sunt. Si autem ibi aliter futura sunt, potius futura sunt sicut ibi sunt, ubi praescit ille qui non potest falli. Si ergo factus est Adam, non secundum inferiores causas, quia non erat in rerum causis seminalibus ut ita fieret; sed secundum superiores, non contra naturam operantes, quia in rerum causis naturalibus erat ut ita posset fieri . 5. Quod homo extra paradisum creatus, in paradiso sit positus; et quare ita factum sit. Hominem autem ita formatum tulit Deus, ut Scriptura docet,
Abbreviated transcription (Latin):
infaciẽ eius spiraculũ uite .i. animã¬
in corpore creauit. que totũ corpus a¬
nimaret. Faciẽ tam̃ sp̃alit̾ exp̃ssit: q¬
hec pars: sensibꝰ cenata est: adintuen¬
hois estimet᷑: de aliis c̾tissime seiendũ
est: qđ inccepore ercent᷑. Creando enĩ:
infundit eas deus. & infundendo: cre¬
at. Dicendũ est etiã: animã illã. ñ sic
esse ereatã: ut p̃scia eẽt oꝑis sui futuri.
queri: utrũ ds hominẽ repente in
iurili etate fecerit. an ꝑficiendo. & eta¬
tes augendo. sic̃ nunc format in matͥs
utero. Augͣ suꝑ genesim diẽ: qđ ad ã
inetate uirili continuo factus ẽ. Et hoc.
scđ̾m suꝑioees: ñ inferiores causas .i. se
cundũ uoluntatẽ & potentiã dei. qͣm.
nature generibus ñ alligatit. qualit̾
& uirga moysi conuersa est indraconẽ.
Nec enĩ talia contra naturã fiunt: nͥ no¬
bis. quibꝰ alit̾ nature cursus innotuit.
posse fieri. s ñ erat ibi necesse: ut sic fi¬
etet. Hoc enĩ ñ erat: inconditione cre¬

Expanded text:
in faciem ejus spiraculum vitae, id est anin corpore creavit, quae totum corpus animaret. Faciem enim specialiter expressit, qhaec pars sensibus ornata est, ad intuenhominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod in corpore creentur; creando enim infundit eas Deus, et infundendo creat. Dicendum est etiam animam illam non sic esse creatam, ut praescia esset operis futuri quaeri utrum Deus hominem repente in virili aetate fecerit, an perficiendo et aetates augendo, sicut nunc format in matris utero. August., super Genes., dicit quod Adam in virili aetate continuo factus est; et hoc secundum superiores, non inferiores causas, id est, secundum voluntatem et potentiam Dei quam naturae generibus non alligavit, qualiter et virga Moysi conversa est in draconem. Nec talia contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus alter naturae cursus innotuit; posse fieri; sed non ibi erat necesse ut sic fieret: hoc enim non erat in conditione cre
Abbreviated transcription (Latin):
erũtam̃: hȩc distinctio: licet telligat᷑.¬
repbabilis penitꝰ ñ uideat᷑: tam̃ qr
demedio montiũ .i. auetoritatib̾ scõꝵ
ñ manat: congruentiꝰ imp̃o boĩe. yma¬
go & similitudo dei querenda ẽ: & con¬
sideranda. Factus est gͦ homo ad ymaginẽ
&. similitudinẽ dei. scd̾m mentẽ. qͣ irra¬
tionabilibꝰ antecellit. s ad ymaginẽ. se¬

Expanded text:
erumtamen haec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda est et consideranda. Factus est ergo homo ad imaginem Dei et similitudinem, secundum mentem, qua irrationabilibus antecellit; sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ferebat. ip̃mq quod̾amͦ rep̃sentabat.
Imppͥe autẽ ymago dr: id. ad qđ aliud
&. exemplar: ex quo sumit̾ aliqͥd. Ponit᷑ ca¬
men aliqñ abusiue: alt̾m ꝓ altero. Ita: ꝙ

Expanded text:
praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliud ur ex aliquo, et exemplar ex quo sumitur aliquid. Ponitur tamen et aliquando abusive alterum pro altero; ita et
Abbreviated transcription (Latin):
liter sit institutus. quȩ duo: supͣ tracta¬
qđ supra de hominis creatione ꝓmi¬
simus: effectu mancipare: atq ordine
liter. & ꝑ quid sit reparatus. Hoꝵ aut̃ pͥ¬
mo ꝙ sod̃o posita: i. cãm creationis huma¬
ne: & modũ institutionis. Suꝑiꝰ ꝓ modu¬
lo nr̃e facultatis tractauimꝰ. Idoq suꝑ ẽ.
ut qualis uł quomͦ factus sit. discutiamꝰ.
Ingenesi legit᷑ faciamus ho. ad yma. &¬
simił. nrãm. In eo qđ dr̃. faciamꝰ: una oꝑ¬
atio triũ ꝑsonarũ ostendit᷑. In hoc uͦ qd
dicit: ad ymaginẽ. & similitudinẽ nrãm
gelis. quia dei & angeloꝵ: ñ est una &¬
eade ymago uł similitudo. Qđ ymago
⁊ similitudo hic adiuersis accipit᷑ uarie.
litudo in hoc loco uł inereata intelligi¬
tur .i. trinitatis eentia: ad qͣm factus est
homo: uł creata. in qua factus ẽ homo.
&. ip̃a homini conereta. Increatã enĩ¬
ymaginẽ que deus ẽ: intellexisse uidr
beda: cum dicit: ñ esse unã ymaginẽ

Expanded text:
LITER SIT INSTITUTUS, QUAE DUO SUPRA TRACTA hominis creatione praemisimus, effectui mancipare atque ordine aliter et per quae sit reparatus. Horum autem primo et secundo posita, id est, causam creationis humanae, et modum institutionis, superius pro modulo nostrae facultatis tractavimus. Ideoque superest ut qualis vel quomodo factus sit discutiamus. In Genes. legitur, c. 1: Faciamus hominem una operatio trium personarum ostenditur; in hoc vero quod dicit ad imaginem et similitudinem nostram, t, angelis; quia Dei et angelorum non est eadem imago vel similitudo. 2. Quod imago et similitudo hic a diversis accipitur varie; litudo in hoc loco vel increata intelligitur, id est, Trinitatis essentia, ad quam factus est homo; vel creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Increatam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
Neod̾e quoq paradẏso: mulierẽ forma¬
uit .us̃. de suba. uł costa uiri. Sic̃ post
plantatũ paradẏsũ: hominẽq in eo po¬
sitũ: & post uniu̾sa animalia ad eum
ducta: suisq nominibꝰ designata: subnoetit
scͥptura. Immisit d̾s soporẽ inada. Cũq
obdormisset: tulit unã decostis eiꝰ. ꝙ. for¬
mauit eam in mulierẽ: Quare pͥus ui

Expanded text:
mulierem formavit Deus de substantia viri; sicut post plantatum paradisum, hominemque in eo positum, et post universa animalia ad eum ducta, suisque nominibus designata, subnectit Scriptura, Gen. 2: Immisit Deus soporem in Adam. Cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et formavi
Abbreviated transcription (Latin):
loco intelligit᷑. Opinio eoꝵ qͥ ꝑutant̾uit:
filiũ: ꝑ ymaginẽ ⁊ similitudinẽ accipi.
iliꝰ uͭ. ꝓpͥe ymago patris dr. sicut supͣ
intractatu decrinitate diximus. Uñ:
fuert̃ ñnulli: qui ita distinguerent. ut
ymaginẽ: in hoc loco: intelligerent fili¬
um. Hominẽ uͦ: ñ ymaginẽ .s ad yma¬
ginẽ factũ dicerent. Quos refellit apłs

Expanded text:
o intelligitur. 3. Opinio eorum qui putaverunt Filium per imaginem et similitudinem hic accipi. Filius vero proprie imago Patris dicitur, sicut supra in tractatu de Trinitate diximus. Unde fuerunt nonnulli qui ita distinxerunt ut imaginem in hoc loco intelligerent Filium; hominem vero non imaginem, sed ad imaginem factum dicerent, quos refellit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sit: etiam interdoctos scrupulosa qͤstio
est. Aug̃ enĩ suꝑ genesim tradit: a¬
nimã cum angłis sine corpore fuisse
ereatã. Postea uͦ: ad corpus accessisse. neq
compulsa est incorporari. s naturaltt̃
illud uoluit .i. sic creata fuit: ut uelles
sic̃ naturale ẽ nobis: uelle bene uiu̾e.
luntatis est ꝑuerse. Alii uͦ diet̃ an

Expanded text:
s, etiam inter doctos scrupulosa quaestio est. Aug. enim, super Gen., tradit animam cum angelis sine corpore fuisse creatam, postea vero ad corpus accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. luntat
Abbreviated transcription (Latin):
Anima facta est similis deo. quia ĩmor¬
talẽ & indissolubilẽ fecit eã ds̃. Imago gͦ.
ꝑtinet ad formã. Similitudo: ad naturã.
Factus est gͦ homo scđ̾m animã. adyma¬
ginẽ & similitudinẽ. ñ: patris. uł filii. &¬

Expanded text:
Anima facta est similis Deo, quia immortalem et indissolubilem fecit eam Deus. Imago igitur pertinet ad formam, similitudo ad naturam. Factus est ergo homo secundum animam ad imaginem et similitudinem non Patris, vel Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
S alt̾m hoꝵ: ñ potest ñ esse . s. quin iste
sit p̃destinatꝰ. Abet̾no enĩ p̃destinatꝰ ẽ
& ñ potest mͦ ñ esse p̃destinatꝰ Cũ gͦim¬
possibile sit simul utĩq esse: & impos¬
sibile sit. alterũ ñ esse: uidr ñ posse. al¬
test esse: ut ñ saluet᷑. Solucio inqua

Expanded text:
iste sit praedestinatus ab aeterno enim praedestinatus est, et non potest modo esse praedestinatus. Cum ergo impossibile sit simul utrumque esse, et impossibile sit alterum non esse, videtur non posse altest esse ut non salvetur. In hujus qua
Abbreviated transcription (Latin):
hylarẽ. Hec inqͥt regła inconcusse
tenenda est: ꝑeccatoies inpeccatis
p̃scitos esse. ñ p̃paratos. Penã aut̃ eẽ
ait. in libro debono ꝑseu̾antie. Inp̃¬
scĩa sua quibus uoluit bona sua. &
quibꝰcq: donat: ꝓculdubio se dona¬
turũ esse p̃sciuit. Pparauit etiã ds.
ut ait fulgentiꝰ: malis ignẽ et̾nũ. il¬
lis utiq: quos iuste p̃parauit. adlu¬
enda supplicia. nec tam̃ p̃parauit ad
facienda pecc̃a. P̃parauit enĩ d̾s. qd̃
diuina equitas redd̾et: ñ: qđ huma¬
na iniquitas admitteros. Non enĩ
sic̃ p̃parauit scõs adiusticiã ꝑcipien¬
uã. sic p̃parauit iniquos ad iusticiã
amittendã. quia prauitatis p̃parator
quibꝰ ctissime lib̾ant᷑ qͥc̃q lib̾ant᷑ ita

Expanded text:
Hylarium: Hec, inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse Aug., in lib. de Bono perseverantiae, in prntia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam; quia pravitatis praeparator quibus certissime liberantur quicumque liberantur; ita
Abbreviated transcription (Latin):
xtali itaq sensu: illud dictũ eẽ
nouerimꝰ: ut dm illa alternatim
uł particulatim scire neget. neq ꝑ
oiuersa tempoꝵ momenta. sic illa
cognouit: sic̃ ꝑuaria mom̃ta: illoꝵ
queda deficiunt: queda incipiunt.
neq illis aliisq irrationabilibꝰ ita ꝓ¬
uidet: quẽ admodũ rationabilibus.
de bobus. Et si ñ est cura debobus: ita
nec dealiis irrationabilibus. Diẽ ta¬

Expanded text:
tali itaque sensu illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire neget, nec per diversa temporum momenta sic illa cognovit, sicut per varia momenta illorum quaedam deficiunt, quaedam incipiunt. Neque illis aliisque irrationabilibus ita providet, quemadmodum rationabilibus; de bobus? et sicut non est cura Deo de bobus, ita nec de aliis irrationabilibus. Dicit ta
Abbreviated transcription (Latin):
euacuet᷑. si ñ gratis donat᷑. s m̾itis red¬
oit᷑. Miseret᷑ itaq sod̾m grãm: que gͣ¬
tis dat᷑. obdurat autẽ. scd̃m iudiciũ
qd meritis reddit᷑. Unde dat᷑ intelli¬
gi: ut sic̃ reꝓbatio dei est nolle mise¬
reri: ita obduratio dei: sit ñ misereri
ut ñ ab illo irroget᷑ aliquid: quo sit
hõ deterior. s tam̃: quo sit melior:
uocat meritũ. obduratio uͦ: ñ est sẽꝑ¬
sine m̾̃ito & miscđie uerbo: hic ac¬
cipit᷑ p̃destinatio. & p̃cipue: p̃desti¬
nationis effectꝰ. Obdurationis uͦ. ñ
ip̃a dei eterna repbatio. quia eiꝰ nul¬
lũ est meritũ. s gre pͥuatio. siue sub.¬
tractio. que quod̾am᷑ est reꝓbationis
effectus. Accipit᷑ tam̃ aliqñ reꝓba¬
tio: ꝓ obduratione. sic̃ & p̃destinatio:
ꝓsuo effectu. qui ẽ grã apposita. Grã
enĩ que apponit᷑: effectꝰ est p̃destina¬
tionis. Cum gͥ gr̃e que apponit᷑ ho¬
mini adiustificationẽ nulla sint me¬
rita: multominꝰ & ip̃iꝰ p̃destinatio¬

Expanded text:
evacuetur si non gratis donetur, sed meritis redditur. Miseretur itaque secundum gratiam, quae gratis datur. Obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. Unde datur intelligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior nnullum advocat meritum, obduratio vero non est sine merito. Et misericordiae verbo hic accipitur praedestinatio, et praecipue praedestinationis effectus; obdurationis vero non ipsa Dei aeterna reprobatio, quia ejus nullum est meritum, sed gratiae privatio sive subtractio, quae quodam modo est reprobationis effectus. Accipitur tamen aliquando reprobatio pro obduratione, sicut et praedestinatio pro suo effectu, cui est grenim quae apponitur effectum est praedestinationis. Cum ergo gratiae quae apponitur homini ad justificationem, nulla sint merita, multo minus et ipsius praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝓpt̾fidẽ ułaliqͣ m̾ita: eleg̃ ds aliqͦs
ab et̾no. uł apposuit grãm iustificati¬
onis intpr̃e. s gratuita bonitate sua:
futuros nos tales esse p̃sciuit: ido eleg̃.
s ut eẽmꝰ tales ꝑ ip̃am electionẽ gr̃e
sue qua beatificauit nos indilecto
filio suo. Hic uidr otrariũ. qđ alibi

Expanded text:
 fidem vel aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua  18, non quia futuros nos tales esse praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto F