comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
git: recte illi de proximo suo p̃cipitur. ut euĩ sic̃ se dili
Cuius par ticipatione ĩmago illa. non solũ.ẽ. uerũ etiã exxur¬
tustate renouatur . ex deformitate reformatur ex
infidelitate beatificatur. Quãuis enĩ se ita diligat. ut si
alterutrũ proponatur. malit om̃a quȩ infra se diligit ꝑ¬
dere quã perire : tamen superiorem deferendo ad quem
solũ posset custo dire fortitudinẽ suam. eoq fruilumine
suo. cui canitur in psalmo. fortitudinẽ meã ad te custodiã:
& malio Accedite ad eũ & illiminamini. sic infirma & tenr¬
brosa facta t̃ ut ase quoq ppsa m ea quȩ non sunt qđ ipsa
& quib superior ẽ. ipsa. infelicius labrretur ꝑ amores quos
non ualet uincere: & erzores a quib non udet qua redire
Unde am dõ miserante penitens clamat inpsalmis. defrru¬
it me fortitudo mea: & lumen oculoꝵ meoꝵ non .ẽ. me
cũ. Non sane i his tantis in firmitatis & erro¬

Expanded text:
git, recte illi de proximo suo praecipitur, ut eum sicut se diliggit, recte illi de proximo suo praecipitur, ut eum sicut se diligt, cujus participatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia quae infra se diligit perdere, quam perire: tamen superiorem deserendo, ad quem solum posset custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; et in alio, Accedite ad eum, et illuminamini ; sic infirma et tenebrosa facta est, ut a se quoque ipsa, in ea quae non sunt quod ipsa, et quibus superior est ipsa, infelicius laberetur per amores quos non valet vincere, et errores a quibus non videt qua redire. Unde jam Deo miserante poenitens clamat in Psalmis: Deseruit me fortitudo mea, et lumen oculorum meorum non est mecum . 19. Non tamen in his tantis infirmitatis et erro
Abbreviated transcription (Latin):
Qui ergͦ se diligere norit. d̃ diligit. Qui uero non diligit¬
dm̃: etiam si fe diligit quod ei naturalit̃ inditum. ẽ. tamen
non inconuentent̃ odisse se dicitur: cũ id agit quod sibi ad¬
uersitur . & se ipsum tanꝗ suus inimicus insequitur. Iui ꝓfec¬
to.ẽ. error orrendus : ut cũ sibi om̃s prodẽẽ uelint: mul¬
ti non faciant nisi qđ eis ꝑniciosisimũ sit. Similt̃ morbũ
mutoꝵ animaliũ cũ porta describrrit. dii inquit meliora
piis. errorẽq hostib illũ. discissos nudis laniabant dentib:
artus: cũ morb ille corporis fuerit. cur dixit errorẽ: nisi qͥ¬
a om̃e animal. cũ sibi natura conciliatũ sit ut se custodiat
quantũ potest. ltalis ille erat morb: ut ea quorũ salutt̃
appetebant. sua menbra laniarent : ̃ũ aut̃ dm̃ diligit mrns
& sicut dictũ .ẽ. consequenter rius meminit. eũq intelli¬

Expanded text:
Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui Deum, etiam se non diligit, quod ei naturaliter inditum est; tamen non incongrue se odisse dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et seipsum tanto est error horrendus, ut cum sibi omnes prodesse velint, multi non faciant nisi quod eis perniciosissimum sit. Similem morbum mutorum animalium cum poeta describeret: Di inquit meliora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ad dnm : tanꝗ reuiuiscentes. reminiscendo uitam. cuius eas
ibebat obliuio. Item legitur mnonagesimo & tercio Intel
qui dm̃ non intelligendo. de illo uana dixer̃. XIIII ecco¬
Ir dilectione aut̃ dĩ plura repperiuntur indiuinis eloqui¬
is testimonia. Ibi enĩ & illa duo consequenter intelligun¬
tur : quia nemo diligit cuius non meminit . & qđ pemitus
nescit. Unde illud .x̃. notissimũ p̃cipuũq p̃ceptũ. Diliges dñm̃
dm̃ tuũ. Sic itaq condita. ẽ. mens humana: ut nũꝗ sui non
meminerit: nũquã se non intelligat. nũꝗ se non diligat. Sed
qm̃ quiodit aliquem nocere illi studet: non inmerito &
mens hominis quando sibi nocet. odisse se dicitur. Phesciens e¬
nim sibi uult male. dum non putat sibi obẽẽ qđ uult. Sed
tunc male sibi uult: quando id uultt qđ obsit sibi.
Vnde illud scriptũ .ẽ. Qui diligit iniquitatẽ. odit annnã suã.

Expanded text:
ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, cujus eas habebat oblivio. Item legitur in nonagesimo tertio: Intellqui Deum non intelligendo, de illo vana dixerunt. C dilectione autem Dei plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Diliges Dominum Deum tuum . Sic itaque condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelligat, nunquam se non diligat. Sed quoniam qui odit aliquem, nocere illi studet; non immerito et mens hominis, quando sibi nocet, odisse se dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult: sed tamen male sibi vult, quando id vult quod obsit sibi, unde illud scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam .
Abbreviated transcription (Latin):
hibitis signis quib inmemoriã reuoceris. si non recognoscis ita
iam oblitus es. ut om̃is illa notitia penitus deleta sit animo.
Nichilq aliud restat: nisi aut credas ei qui tibi hoc dicit
qđ aliquando rũ nourras. Aut ne hoc quidem. si fide dignus
tibi . ex̃. qui loquitur non uidebitur. Si autẽ reminisceris.
ꝓfecto redis inmemoriam tuã : & mn ea inurnis qđ non fu¬
erat penitus obliuione diletũ. Redeamus ad illud propt̃¬
qđ hoc adhibuimus humane conuersitionis exemplũ. Int̾ cȩte¬
ra psalmus nonus conuertantur inquit peccatores m infernũ
om̃s gentes quȩ obliuiscuntur dm̃. Porro aut̃ uicesimus & pri¬
mus conmemorabuntur inquit & conuertentur ad clnm̃
uniuersi fines terrȩ. Non igitur sic erant oblitȩ istȩ gentes
dm̃ : ut eius nec cõnmemoratȩ recordarentur. Obliuiscendo
mortẽ. hoc est minfernũ. Conmemoratȩ uero. conuertunt᷑

Expanded text:
hibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita hibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriam tuam, et in ea invenis quod non fuerat penitus oblivione deletum. Redeamus ad illud proptquod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum . Porro autem vigesimus primus: Commemorabuntur, inquit, et convertentur ad Dominum universi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae gentes Deum, ut ejus nec commemoratae recordarentur. Obliviscendo mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur
Abbreviated transcription (Latin):
in illo scłm corpus uiuimus. & mouem᷑ & sumus. Uncde scđm men¬
tẽ quȩ facta .t̃. ad eius iaginẽ. debet hoc accipi. excellentiorr
quoclã eocdemq non uisibili sed intelligibili modo. Namquid ñ
sunt om̃a. Proinde sim ipso sunt om̃a : inquo tandem possunt
iuiuere quȩ uiuunt: & moueri quȩ mouentur. nisi inquo sunt:
Non tam̃ om̃s cũ illo sunt. eo modo quo ri dictũ ẽ ego semꝑ te¬
cũ : nec ipse cũ om̃ib. eomodo quo dicimus dñs nobiscũ. Mag¬
na itaq hominis miseria . ẽ cũ illo non. eẽ sine quo non potest
.ẽt. In quo enĩ.ẽ. ꝓcul dubio sine illo non .ẽ. Et tamen si rius non
meminit. eũq non intelligit neq diligit: cũ illo non .ẽ. Qdđ
enĩ qusq penitus obliuuiscitur: nec conmemorari rius uti¬
q potest. IIIo¬
Oe miusibilib reb ad hanc rem sumamus exemplũ. dicit ti¬
bi quispiam. quem non recognoscis: nosti me: Et ut cõmone¬
at : dicit ubi. quando. quomodo. tibi innoturrit. Om̃ibq ad¬

Expanded text:
in illo secundum corpus vivimus, movemur, et sumus. Unde secundum mentem quae facta est ad ejus imaginem, debet hoc accipi, excellentiore quodam, eodemque non visibili, sed intelligibili modo. Nam quid non  et in ipso sunt omnia ? Proinde si in ipso sunt omnia, in quo tandem possunt vivere quae vivunt, et moveri quae moventur, nisi in quo sunt? Non tamen omnes cum illo sunt eo modo quo ei dictum est, Ego semper tecum . Nec ipse cum omnibus eo modo quo dicimus, Dominus vobiscum. Magna itaque hominis miseria est cum illo non esse, sine quo non potest esse. In quo enim est, procul dubio sine illo non est: et tamen si ejus non meminit, eumque non intelligit, nec diligit, cum illo non est. Quod autem quisque penitus obliviscitur, nec commoneri ejus utique potest. De visibilibus rebus ad hanc rem sumamus exemplum. Dicit tibi quispiam quem non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, dicit ubi, quando, quomodo tibi innotuerit: omnibusque ad
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona ẽ. & imago .ẽ. trinitatis mmente : Trmitas uero illa cu¬
ius imago . ẽ. nichil aliud .t̃. tota quã ds. nichil aliud .ẽ. quã¬
trinitas: nec aliquid ad naturã dĩ ꝑtoret. quod ad illam nom ꝑ¬
tineat trimitatẽ. Et tres ꝑsone sunt umnius essentiȩ: non sicut
singulus quisq homo una ꝑsona. Itemq in hoc magna diftan¬
tu. ẽ : qđ siue mentẽ dicamus o homine. riusq notitiam & di¬
lectionẽ : siur memoriã. intelligentiam. uoluntatem: nichil
mentis memimimus. nisi ꝑmemoriam: hec intelligimus. nisi ꝑ
intelligentiam: nec amamus. nisi ꝑ uoluntatem. At uero in il¬
la trmitate quis audeat dicere. patrẽ nec se ipsũ nec filiũ

Expanded text:
 Trinitas vero illa cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil est aliud tota quaTrinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distantia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium
Abbreviated transcription (Latin):
sed memorit᷑ canere uł dicere. Et qui hoc inmultis ita ꝓfe¬
rendis ualent plurimũ : non solet eoꝵ ꝓuidentia sed memo¬
ria p̃dicari. Fleri ista manimo uł ab animo nr̃o. nouimus &
certisumus. Quomodo aut̃ funt. quanto attentius uolur¬
rimus aduertere: tanto magis nr̃ & sermo suc cumbit &
ipsa non ꝑdurat otentio: ut ad liquidũ aliquid nr̃a in¬
telligentia. & si non lingua ꝑueniat. Et putamus nos. u¬
tia: qui non singuli cogitancło aspicit. fed una ȩt̃na &
immutabili atq in effabili uisione conplectitur cuncta
quȩ nouit. tanta mentis infirmitate posse conp̃hende¬
re. in hac igitur difficultate & angusti is: libet exclama¬
re ad dñ unuũ. Mirificata. ẽ. scientia tua exnix: inualuit :
nec potero ad illam. Exme quippe intelligo. quam sit
mirabilis & in cõnp̃hensibilis scientia
esti: quando nec me ipsũ conphendere
frcisti. & tamen imeditatione mea exe¬
ardescit ignis

Expanded text:
sed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita profesed memoriter canere vel dicere; et qui hoc in multis ita proferendis valent plurimum, non solet eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utia, qui non singula cogitando aspicit, sed una et aeterna, et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et angustiis libet exclamare ad Deum vivum: Mirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere cisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis,
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiȩ nr̃ꝑ assunt. possumus ut cũq conspicere : ea
uero que absunt. & tam̃ affuerunt. ꝑ memoriã nouimꝰ quȩ
obliti non sumus. nec exfuturis p̃terita. sed futura ex p̃tę¬
ritis non tam̃ firma cognitione conicimus. Nam quasdã
cogitationes nostras quas futuras uelut manifestius
atq certius ꝓdaimas quasq prospicimus: menoria faci¬
ente id agimus. cũ agere ualemus quantũ ualemꝰ. Quȩ ui-¬
dentur non ad ea quȩ futura sunt: sed ad p̃terita ꝑtinere.
Quod licet exxperiri in eis dictis uł canticis: quoꝵ seriem me¬
morit reddimus. Hisi enĩ p̃iuderemus cogitatione qđ sequit᷑
non utiq diceremus. Et tam̃ ut p̃iudeamus. non ꝓuidentia
nos instruit: sed memoria Nam donec finiatur om̃e qđ di¬
cimus siue canimus: nichil. ẽ. qđ non ꝓuisũ prospectũq ꝓ¬
feratur. Et tamen cũ id agimus. non dicimur prouidenter

Expanded text:
ligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea ligentiae nostrae adsunt, possumus utcumque conspicere: ea vero quae absunt, et tamen adfuerunt, per memoriam novimus, quae obliti non sumus. Nec ex futuris praeterita, sed futura ex praeteritis, non tamen firma cognitione conjicimus. Nam quasdam cogitationes nostras, quas futuras velut manifestius atque certius proximas quasi prospicimus, memoria faciente id agimus, cum agere valemus quantum valemus, quae videtur non ad ea quae futura sunt, sed ad praeterita pertinere. Quod licet experiri in eis dictis vel canticis, quorum seriem memoriter reddimus. Nisi enim praevideremus cogitatione quod sequitur, non utique diceremus. Et tamen ut praevideamus, non providentia nos instruit, sed memoria. Nam donec finiatur omne quod dicimus, sive canimus, nihil est quod non provisum prospectumque proferatur. Et tamen cum id agimus, non dicimur providenter,
Abbreviated transcription (Latin):
pientia .⁊̃ ꝓcedens de saprentia : non patrem habet memori¬
am. & filiũ intelligentiam: & se dilectionẽ. Neq sapientia eẽt si
alius ei meminisset. ei que alius intelligeret : ac tantũ modo
sibi ipse diligeret: sed ipse habet hac tria. Et ea sic habet. ut
ea ipsa ipse sit. Ueruntam̃ ut ita sit. inde illi . t̃ unde ꝓcedit.
Quis ergͦ hominũ potest istam sapientiã qua nouit deus om̃a.
ita ut nec ea quȩ dicuntur p̃terita. ibi p̃tereant.: nrc ea
quȩ dicuntur futura. quasi desint expectentur ut uinint:
Sed & preterita & futura cũ presentib sint cuncta p̾sentia
Rdec singula cogitentur. & ab aliis ad alia cogitatio trans¬
feratur. fed in uno conspectu simul presto sint imiuersa
Quis inquã hominũ cõnp̃hendit itam sapieiitiam. eandẽ
prudentiam. eandẽq sçientiam : quando quidẽ anobis. uec
nr̃a conp̃henditur : ea quippe quȩ uł sensib uł intel¬

Expanded text:
pientia est procedens de sapientia, non Patrem habet memoripientia est procedens de sapientia, non Patrem habet memoriam, et Filium intelligentiam, et se dilectionem; neque enim sapientia esset, si alius ei meminisset, eique alius intelligeret, ac tantummodo sibi ipse diligeret: sed ipse habet haec tria, et ea sic habet, ut haec ipsa ipse sit. Verumtamen ut ita sit, inde illi est unde procedit. 13. Quis ergo hominum potest istam sapientiam qua novit Deus omnia, ita ut nec ea quae dicuntur praeterita, ibi praetereant, nec ea quae dicuntur futura, quasi desint exspectentur ut veniant, sed et praeterita et futura cum praesentibus sint cuncta praesentia; nec singula cogitentur, et ab aliis ad alia cogitando transeatur, sed in uno conspectu simul praesto sint universa: quis, inquam, hominum comprehendit istam sapientiam, eamdemque prudentiam, eamdemque scientiam; quandoquidem a nobis nec nostra comprehenditur? Ea quippe quae vel sensibus vel intel
Abbreviated transcription (Latin):
de quo .ẽ. genitus filius. Quo circa. consiquent̃ eft & intelligens
pat̾:ea qua ipst̃ sua .ẽ. intelligentia. Neq enĩ er̃t sapiens. qui non
er̃t intelligens. Filius aut̃ intelligentia patris. de intelligentia
genitus qđ est pat̾. hoc & de memoria non inconuenient᷑ dici
potest. Quomodo ẽ. enĩ sipiens: qui nichil meminit. uł Rui non
moria non patris sed sua. dilectio quoq ubi nulla ẽ quis ullam
dicat eẽ sapientiam : Ex quo colligitur ita .xx̃. patrẽ dilectio¬
nẽ suam : ut intelligentiam & memoriã suã. Eece ergo tria
illa id .ẽ. memoria intelligentia. dilectio seu uoluntas in illa
scĩ sunt : sed pat̃ solus. bt quia filius quoq sipuentia ẽ genita
ita nec pat̾ ei meminit. nec sp̃s sc̃s ei diligit. secl ipse sibi. Sua e¬
nĩ .ẽ. & ipse memoria: sua intelligentia: sua dilictio : sed ista
se habere de patre illi est. de quo natus . ẽ. Sp̃s etiã sc̃s: quia sa¬

Expanded text:
de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens de quo genitus est Filius. Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. Hoc et de memoria non inconvenienter dici potest. Quomodo est enim sapiens qui nihil meminit, vel sui non moria non Patris, sed sua. Dilectio quoque ubi nulla est, quis ullam dicat esse sapientiam? Ex quo colligitur ita esse Patrem dilectionem suam, ut intelligentiam et memoriam suam. Ecce ergo tria illa, id est, memoria, intelligentia, dilectio sive voluntas in illa t Spiritus sanctus sunt, sed Pater solus. Et quia Filius quoque sapientia est genita ita nec Pater ei meminit, nec Spiritus sanctus ei diligit, sed ipse sibi: sua enim est et ipse memoria, sua intelligentia, sua dilectio; sed ita se habere, de Patre illi est, de quo natus est. Spiritus etiam sanctus quia sa
Abbreviated transcription (Latin):
& patris & sp̃s scĩ: sp̃s uero sc̃s. caritas & sua & patris & fili i. Quis
hec in illa trmnitate. opinari uel affirmare prȩsumat: Si enĩ
solus ibi filius intelligit & sibi & patri & spiritui scõ: ad illam
reditur absurditatẽ: ut pat̾ non sit sapiens de se ipso sed de
filio : nec sapientia sapientiam genuerit. sed ea sapientia pat̾
dicatur sapiens. er̃. quã genuit. Ubi enĩ ñ . ẽ. intelligentia: nec
sapientia potest. eẽ. Ac ꝑ hoc. si pater non intelligit ipse sibi.
sed filius intelligit intelligit patri: ꝑfecto filius patrẽ sapi¬
entẽ facit. Gt si hoc .x̃. dõ esse quod sãpere: & ea illi esfentu
ẽ. quȩ sapientia: non filius apatre quod uerũ. ẽ. sed afilio po¬
tius pater habet essentiam quod absurdissimũ atq falsissimũ
ẽ:hanc absurditatẽ. nos in libro septimo cliscussisse. conuicisse.
abiecisse. certissimũ. ẽ. Est ergo ds pat̾ sapiens. ea qua ipse. ẽ. sua
sapientia. Et filius sipientia patris. de sipientu quod ẽ pater

Expanded text:
ti, Spiritus vero sanctus charitas et sua et Patris et Filii? Quis haec in illa Trinitate opinari vel affirmare praesumat? Si enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi essentia est quae sapientia, non Filius a Patre, quod verum est; sed a Filio potius habet Pater essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Hanc absurditatem nos in libro septimo discussisse, convicisse, abjecisse certissimum est . Est ergo Deus Pater sapiens, ea qua ipse sua est sapientia, et Filius sapientia Patris de sapientia quod est Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
natura laudabilis. Et obhoc adclidit de gloria ingłam. He glo¬
ria creationis: in głam iustificationis. Quãius possit hoc & aliis
modis intelligi: qđ dictũ. ẽ. de gła in głam. De gła fidei. in

Expanded text:
natura laudabilis, et ob hoc addidit, de gloria in gloriam, de glonatura laudabilis, et ob hoc addidit, de gloria in gloriam, de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis modis intelligi quod dictum est, de gloria
Abbreviated transcription (Latin):
rrans late funt apostolicȩ litterȩ sbi quippr fprcului ubi appa¬
rbitt miaginos perũ. ab sprcula de cuius altituddine longus
aliquidd intuemnur etum sono uerbi distat om̃mo. Dtisq appa¬
res : apłm abspeculo non abspecula dixisse. głam cdñi fprculan¬
tsesre uero att in eaondẽ imagorẽ transformamur ltiq i¬
mag inem dĩ iult intelligi eandem dicens istam ipsam scdlicet
Alibi dicit: uir qudem non debet uelare ciput cũ sit mmigo
& gitã cĩ: di quib: uerbis tam in libro dio decimo disteruimus
trans formamur ergͦ dioxit de forma informã mutamur
asq: transimus : de forma obscura informã lucidam : quia &
pa obscura imago dĩ .ẽ. Et si imago profeto etiam gloriua: in
qa homies creati sumus p̃stantiores cȩteris animalib de
psa quppr humana natura dictũ ẽ. Uor quidem non deb&
uelare caput: cũ sit imago & gloria dĩ. Quȩ natura mreb creatis
ipsa impietate. quantomagis dam nabile uitium: tanto certuis

Expanded text:
ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult inalibi dicit: Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imagoet gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare cat in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius
Abbreviated transcription (Latin):
labore. aut periculo. Nec uistitiua. cũ eẽt nichil quod apprtere¬
t alir Nec temperantia : quȩ regeret easge nulle p̃int
libidmes. Nec prudentia quidem egeremus nullo delictu ꝓ¬
posito bonoꝵ & maloꝵ. Una igitur eẽmus brati cognitiontꝰ
nature & scientia. Que sola deoꝵ etiã t̃ uita laudanda. Ex

Expanded text:
labore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeterelabore aut periculo; nec justitia, cum esset nihil quod appeteretur alieni; nec temperantia, quae regeret eas quae nullae essent libidines; nec prudentia quidem egeremus, nullo delectu proposito bonorum et malorum. Una igitur essemus beati cognitione naturae et scientia, qua so
Abbreviated transcription (Latin):
tigium qđ in memoria p̃teriens dereliquerit: sicuti romn supra
Utrũ aut̃ tuic etum uirtutes quib ihac mortalitate bene
inuitur. quia & ipse incipiunt. eẽ. in animo. qui cũ sine illis pri¬
us eẽt tamen animus erat. desinant . ẽr. cũ adȩt̃na ꝑcluxerint
non nulla questiꝰ est. Quib dam enĩ iusũ . ẽ. desituras. Et de trib
quidem. prudentia. fortitudine. temperantia. cũ hoc dicitur:
non nichil dici uidetur iustitia uero inmortalis . ũ & magis tunc
ꝑficietur innobis cũ . ex̃. cessauerit. dr om̃ib tam̃ quittuor. mag¬
nus auctor rloquentiȩ tullius mortensio dialogo disputuis.
si nobis inquit cũ exhac uita emigrauerimus. in bratoꝵ insu¬
lis imortale eium ut fabulȩ ferit degere liceret: quid
opus eẽt eloquentua. cũ udicia nulla fierent. aut ipsis etiam
untutib. Nec enĩ fortitudine egeremus. nullo ꝓposito aut

Expanded text:
tigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra tigium, quod in memoria praeteriens de reliquerit, sicut jam supra Utrum autem tunc etiam virtutes, quibus in hac mortalitate bene vivitur, quia et ipsae incipiunt esse in animo, qui cum sine illis prius esset, tamen animus erat, desinant esse cum ad aeterna perduxerint, nonnulla quaestio est. Quibusdam enim visum est desituras: et de tribus quidem, prudentia, fortitudine, temperantia, cum hoc dicitur, non nihil dici videtur; justitia vero immortalis est, et magis tunc perficietur in nobis, quam esse cessabit. De omnibus tamen quatuor magnus auctor eloquentiae Tullius in Hortensio dialogo disputans: Si nobis, inquit, cum ex hac vita emigraverimus, in beatorum insulis immortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, quid opus esset eloquentia, cum judicia nulla fierent; aut ipsis etiam virtutibus? Nec enim fortitudine egeremus, nullo proposito aut
Abbreviated transcription (Latin):
rint. alia trinitas dũ recolunt᷑ fit. iam interius in ipso
animo exhis imaginib que cũ discerent᷑ sunt ĩpressȩ
in memoria. & informatione cogitationis. ad ea c̃uerso
recordantis aspectu : & exuoluntate que t̃tia duo ista
coniungit: ła uͦ que oriunt᷑ in animo ubi ñ fuer̃. sic̃ fides
& cetera huiꝰ modi. & si aduenticia uidentur cũ doctrina
inseruntur: ñ tam̃ foris posita uel foris ꝑacta st̃ sic̃
illa quȩ credunt᷑. sed intꝰ omnino in ipso animo eẽ cȩper̃:
Fides enĩ ñ ÷ qđ credit᷑. sed qua credit᷑ Et illud creditur:
illa conspicitur. Tam̃ qua eẽ cepit in animo. qui iam
erat animus anteqrã in illo ista rẽ. cȩpisset: aduenticium quiddã
uidetur : & inp̃teritis habrbitur quando succedente speciȩ uam
rẽ. destiterit: aliamq ninc trinitatem facit ꝑsuam p̃fentiam
retenta. conspecta. dilecta : aliam tunc faciet ꝑ quodclã sui uis¬

Expanded text:
rint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso rint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt. Fides enim non est quod creditur, sed qua creditur: et illud creditur, illa conspicitur. Tamen quia esse coepit in animo, qui jam erat animus antequam in illo ista esse coepisset, adventitium quiddam videtur, et in praeteritis habebitur, quando succedente specie jam esse destiterit: aliamque nunc trinitatem facit per suam praesentiam, retenta, conspecta, dilecta; aliam tunc faciet per quoddam sui ves
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt aut̃ uł in locis suis. uł quȩ tẽpore p̃terierunt : quãuis quȩ
p̃terierunt. non ipsa sunt. sed eoꝵ quȩdã signa p̃teritoꝵ: qui¬
b uisis uł auditis cognoscantur fiusse atq transisse: quȩ sig¬
na uł in locis sita sunt. sicut monumenta mortuoꝵ. & quȩcũ¬
q similia. Uł in littrris fide dignis. sic̃ est om̃is grauis & ap¬
ꝓbande auctoritatis historia: uł in animis eoꝵ qui ea ram
nouerunt: eis quippe um nota. & aliis utiq sunt nosci¬
bilia. quoꝵ scientiam p̃uener̃: Et quia ea nosie illis quib⁊
nota sunt docentib possunt. Quȩ om̃ia. & quando discim¬
tur quandã faciunt trinitatẽ specie sua: quȩ noscibilis
fuit etiã antequã nosceretur. ꝑiq adiuncta cognitione
discentis. que tunc eẽ incipit quando discitur. Re t̃tia
uolumtate que utrũq coniungit: Et cũ cognita fue¬

Expanded text:
Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae Sunt autem vel in locis suis, vel quae tempore praeterierunt: quamvis quae praeterierunt, non ipsa sint, sed eorum quaedam signa praeteritorum, quibus visis vel auditis cognoscantur fuisse atque transisse. Quae signa vel in locis sita sunt, sicut monumenta mortuorum, et quaecumque similia: vel in litteris fide dignis, sicut est omnis gravis et approbandae auctoritatis historia: vel in animis eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fue
Abbreviated transcription (Latin):
hominis interioris oꝑib constituta : quȩ distinguenda
fuit asapientia: unde que sciuntur ine lut aduentitia
sunt m anuno: siut cognitione historiea il lata. ut sunt fac¬
ta & dicta que tempore ꝑaguntur & transeunt: uel ina¬
tura rerũ suis locis & regionib: constituta sunt: siue in ipso
homine quȩ non erant orumtur. aut aliis docintib: aut
cogitationib proprus. Sicut fides quĩ plurimũ in libro
terciodecimo conmendauimꝰ. Sic̃ uirtutes quib siuerȩ sunt in
hac mortalitate ideo beneuiuit᷑: ut brate milla quȩ diuinitꝰ
ꝓmittitur immortalitate uiuatur. hac atq huiusmodi. ha¬
bent intempore ordinem suũ : in quo nob̵ trmitas memori¬
e uisionis & amoris. facilius apparebat. Nam quedam roꝵ p̃ur¬
niunt cognitionẽ discentium. Sunt enĩ cognoscibilia &
anteꝗ agnoscantur : suiq: cognitionẽ indiscentib gignunt.

Expanded text:
hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda hominis interioris operibus constituta, quae distinguenda fuit a sapientia; unde quae sciuntur, velut adventitia sunt in animo, sive cognitione historica illata, ut sunt facta et dicta, quae tempore peraguntur et transeunt, vel in natura rerum suis locis et regionibus constituta sunt, sive in ipso homine quae non erant oriuntur, aut aliis docentibus aut cogitationibus propriis, sicut fides, quam plurimum in libro tertio decimo commendavimus; sicut virtutes, quibus, si verae sunt, in hac mortalitate ideo bene vivitur, ut beate in illa quae divinitus promittitur immortalitate vivatur. Haec atque hujusmodi habent in tempore ordinem suum, in quo nobis trinitas memoriae visionis et amoris facilius apparebat. Nam quaedam eorum praeveniunt cognitionem discentium. Sunt enim cognoscibilia, et antequam cognoscantur, suique cognitionem in discentibus gignunt.
Abbreviated transcription (Latin):
łcer ergo mens. meminit sui. intelligit se. diligit se. Hoc si crr¬
nimus. cernimus trmitatr̃: nondũ quidẽ dm̃. sed um ima¬
giẽ dĩ non iam forinfecus accepit memoria qđ teneret.
nec foris biuenit qđ aspiceret intellectus. sic̃ corporis oculs:
nec ista duo uelut formã corporis & eã quȩ inde facta ĩ.
in aciȩ contuentis. uoluntas foris uinã. Nec imaginẽ rei quȩ
foris uisa .ẽ. quod ã modo raptã . & in memoria reconditã
cogitatio cũad eam conuerteretur inuenit. & ide infor¬
matus ẽ. recordantis obtutuis ungente utrũq tcia uo¬
luntate . Sicut in eis ostendebamus trinitatib fieri. quȩ
in reb corporalib repperiebantur: ut ex corporib ꝑ
sensũ corporis. introrsus quodã modo trahebantur : te
quib om̃ib: in libro undecono disseruimus. Nec sic̃ frebat
uel apparebat. quando de illa scientia disserrbamus. iam in

Expanded text:
Ecce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cerEcce ergo mens meminit sui, intelligit se, diligit se: hoc si cernimus, cernimus trinitatem; nondum quidem Deum, sed jam imaginem Dei. Non forinsecus accepit memoria quod teneret, nec foris invenit quod aspiceret intellectus, sicut corporis oculus: nec ista duo, velut formam corporis, et eam quae inde facta est in acie contuentis, voluntas foris junxit: nec imaginem rei quae foris visa est, quodam modo raptam et in memoria reconditam cogitatio cum ad eam converteretur, invenit, et inde formatus est recordantis obtutus, jungente utrumque tertia voluntate: sicut in eis ostendebamus trinitatibus fieri, quae in rebus corporalibus reperiebantur, vel ex corporibus per sensum corporis introrsus quodam modo trahebantur; de quibus omnibus in libro undecimo disseruimus : nec sicut fiebat vel apparebat, quando de illa scientia disserebamus, jam in
Abbreviated transcription (Latin):
magnisq celebratã. unai strictim uolumine inclusi. osten¬
dens etiam in ipsa trmitatẽ. sed nondũ quȩ dĩ sit imago dicenda.
Uunc uero ad eã iam ꝑuenimus disputationẽ: ubi princi UiIi¬
pale mentis humanȩ quȩ nouit dñ uł potest nosse. con¬
siderandũ suscepimus ut mẽo repperiamus imaginẽ dri.
Quamuis enĩ mens humana nonsit eius naturȩ cuius ĩmago¬
ẽ. ĩmago tam̃ naturȩ illius qua natura melior nulla. ẽ ib
querenda & muenienda . ẽ. in nob̵. quo etiam natura nr̃a
nihil habet melius. Sed prius mens ipsa. inse considerandi
.t̃. antequã sit particeps dĩ : & in ea repperienda . r̃ imago
eius. diximus enĩ eam. etiam si amissĩ dĩ participatione obso¬
letã atq deformẽ. dĩ tam̃ imaginẽ ꝑmanere ħo quippo p¬
so imago ẽ quo eius capax. ẽ. eiusq eẽ particeps potest:
qđ tam magnũ bonũ nisi ꝑhoc quod imago ẽ. non posset.

Expanded text:
magnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostenmagnisque celebratam, uno strictim volumine inclusi, ostendens etiam in ipsa trinitatem, sed nondum quae Dei sit imago dicenda.Nunc vero ad eam jam pervenimus disputationem, ubi principale mentis humanae, quo novit Deum vel potest nosse, considerandum suscepimus, ut in eo reperiamus imaginem Dei. Quamvis enim mens humana non sit ejus naturae cujus est Deus: imago tamen naturae ejus qua natura melior nulla est, ibi quaerenda et invenienda est in nobis, quo etiam natura nostra nihil habet melius. Sed prius mens in se ipsa consideranda est antequam sit particeps Dei, et in ea reperienda est imago ejus. Diximus enim eam etsi amissa Dei participatione obsoletam atque deformem, Dei tamen imaginem permanere . Eo quippe ipso imago ejus est, quo ejus capax est, ejusque particeps esse potest; quod tam magnum bonum, nisi per hoc quod imago ejus est, non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. quȩ istam prolem parentemq: conuingit. & quodam
modo utriq cõmunis .ẽ. hinc factũ .ẽ: ut etiam ꝑexteriora
sensibilia quȩ ꝑ oculos carnis uidentur. legentiũ ducerem
tarditatẽ. i undecimo scilicet libro. Atq inde cũ eis ingre¬
derer ad hominis interioris eam potentram. qua ratiocina¬
tur detemporalib: reb: differens illam principalit̃ do¬
minantẽ. qua contemplatur xt̾nis: latq id duob uolumi¬
nib: egi. duodecimo utrũq discernens. quoꝵ unũ. ẽ superi¬
us. alterũ inferius. quod superiori. eẽ. subditũ debet. Tertio
decimo aut̃. de munere inferioris quo humanarũ rerũsci¬
entia salubris continetur. ut in hac tẽporali uita id aga¬
mus quo consequamur xt̾nã: quanta potui ueritate ac bre¬
uitate disserui: Quandoquidem rem tam multiplicẽ at¬
q copiosam. multoꝵ atq magnoꝵ disputationib multis

Expanded text:
tionem, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam tionem, quae istam prolem parentemque conjungit, et quodam modo utrisque communis est. Hinc factum est ut etiam per exteriora sensibilia quae per oculos carnis videntur, legentium ducerem tarditatem, in undecimo scilicet libro; atque inde cum eis ingrederer ad hominis interioris eam potentiam qua ratiocinatur de temporalibus rebus, differens illam principaliter dominantem qua contemplatur aeternas: atque id duobus voluminibus egi, duodecimo utrumque discernens, quorum unum est superius, alterum inferius, quod superiori subditum esse debet; tertio decimo autem de munere inferioris, quo humanarum rerum scientia salubris continetur, ut in hac temporali vita id agamus quo consequamur aeternam, quanta potui veritate ac brevitate disserui: quandoquidem rem tam multiplicem atque copiosam, multorum atque magnorum disputationibus multis
Abbreviated transcription (Latin):
ante cogitationẽ meminerat. Quia facilius dinoscitur qđ
tẽpore accidit. & ubi parens ꝓlem. spatio tẽporis ante cedit
Namsinos referamus ad interiorẽ mentis memoriã qua sui
meminit & interiorẽ oitelligentiam qua se itelligit
& interiorẽ uoluntatẽ qua sediligit: ubi hȩc tria simul sunt.¬
siue non cogitarentur : uidebitur quidem imago illius tri¬
nitatis & ad solam memoriã ꝑtinere. Sed quia ibi uerbũ. eẽ. si¬
ne cogitatione non potest: cogitamus enĩ om̃e qđ dicimꝰ etiã
illo interiore uerbo qđ ad nullius generis ꝑtinet linguã: in
trib potius illis mmiago ista cognoscitur: memoria scilicet. in tel¬
ligentia. uoluntate. hanc aut̃ nunc dico intelligentiã. qua in¬
telligentiam. qua intelligimus cogitantes: id ẽ. quando ris re¬
ꝑtis quȩ memoriȩ presto fuerant: sed non cogitabantur. co¬
gitatio nr̃a formatur : & eam uoluntatẽ sue amorẽ uł dilec¬

Expanded text:
ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod ante cogitationem meminerat: quia facilius dignoscitur, quod tempore accedit, et ubi parens prolem spatio temporis antecedit. Nam si nos referamus ad interiorem mentis memoriam qua sui meminit, et interiorem intelligentiam qua se intelligit, et interiorem voluntatem qua se diligit, ubi haec tria simul sempesive non cogitarentur; videbitur quidem imago illius trinitatis et ad solam memoriam pertinere: sed quia ibi verbum esse sine cogitatione non potest cogitamus enim omne quod dicimus, etiam illo interiore verbo quod ad nullius gentis pertinet linguam, in tribus potius illis imago ista cognoscitur, memoria scilicet, intelligentia, voluntate. Hanc autem nunc dico intelligentiam, qua intelligimus cogitantes, id est, quando eis repertis quae memoriae praesto fuerant, sed non cogitabantur, cogitatio nostra formatur; et eam voluntatem, sive amorem, vel dilec
Abbreviated transcription (Latin):
odemq miro modo si potest dici. scire nescimus. deniq. recte
abeo qui cõmemorat ei. quẽ conmemorat dicitur. scis hoc fedsa¬
re te nescis. Commemorabo: & murnirs te scientẽ. qđ te nosci¬
re putaueras. Id agunt & littere. que de his reb conscriptȩ st̃.
quas res duce ratione ueras. er̃. ourenit lector. Non quas ueras
xẽ. credit ei quiscrpsit. sicut legitur historia: sed quas ueras es¬
se etiam ipse muenit. sure apud se. siur in ipsa mentis luce ueri¬
tite. Qui uero nec admonitus ualet ista contueri. magna ce¬
citate cordis. & tenebris ignorantiȩ demersus: altius & mira¬
biliore diuma ope indi get : ut possit adueram sapientam
ꝑuenire. Propt̃ hoc itaq uolui de cogitatione adhibere qui¬
lecũq documentũ : quo possit ostendi quomodo ex hisquę
memoria continentur. recordantis acies informitur : & ta¬
le aliquid gignatur ubi homo cogitat. quale millo erat ub

Expanded text:
odemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte odemque miro modo, si potest dici, scire nescimus. Denique recte ab eo qui commemorat, ei quem commemorat dicitur: Scis hoc, sed scire te nescis; commemorabo, et invenies te scientem quod te nescire putaveras. Id agunt et litterae, quae de his rebus conscriptae sunt, quas res duce ratione veras esse invenit lector: non quas veras esse credit ei qui scripsit, sicut legitur historia; sed quas veras esse etiam ipse invenit, sive apud se, sive in ipsa mentis luce veritate. Qui vero nec admonitus valet ista contueri, magna caecitate cordis, tenebris ignorantiae demersus est altius, et mirabiliore divina ope indiget, ut possit ad veram sapientiam pervenire. 10. Propter hoc itaque volui de cogitatione adhibere qualecumque documentum, quo posset ostendi quomodo ex iis quae memoria continentur, recordantis acies informetur, et tale aliquid gignatur ubi homo cogitat, quale in illo erat ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid etiam illa si dicamus. iste musicus nouit quidẽ musi¬
cam. Sed nunc eam non amat. quando non eam cogitat:¬
amat aut̃ nunc geometritã. qm̃ nunc ipłam cogitat᷑. Nonne sini¬
liter absurdum .ẽ Rectissime uero dicimus. iste quẽ ꝑspicis de
grometrica disputantẽ: etiã ꝑfectus. ẽ. musicus. Nam & memi¬
int eius disciplimȩ: & intelligit & diligit. eam. Sed quãius ran¬
dem nouerit: & amet: nunc illam non cogitat : qm̃ grometri¬
cam de qua disputat cogitat. binc ad monemur. Er̃. nob̾ in abdi¬
to mentis quarũdã rerũ quasclam notitias. Et tunc quo lãmo¬
do procedere inmediũ. atq inconspectu mentis urlut aptuis
constitui: quando cogitantur. Tumc enĩ ipsa mens. & meminist
& intelligere & amare se muenit: etiam unde non cogitabat.
quando aliunde cogitabat. Sed unde du non cogitauerimus.
& unde cogitare nisi cõmoniti non ualemus: id nos nescio quoe¬

Expanded text:
Quid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musiQuid etiam illa, si dicamus, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non amat, quando eam non cogitatamat autem nunc geometricam, quoniam nunc ipsam cogitat: nonne similiter absurda est? Rectissime vero dicimus, Iste quem perspicis de geometrica disputantem, etiam perfectus est musicus; nam et meminit disciplinae ejus, et intelligit eam et diligit: sed quamvis eam noverit et amet, nunc illam non cogitat, quoniam geometricam de qua disputat, cogitat. Hinc admonemur esse nobis in abdito mentis quarumdam rerum quasdam notitias, et tunc quodam modo procedere in medium, atque in conspectu mentis velut apertius constitui, quando cogitantur: tunc enim se ipsa mens, et meminisse, et intelligere, et amare invenit, etiam unde non cogitabat, quando aliud cogitabat. Sed unde diu non cogitaverimus, et unde cogitare nisi commoniti non valemus, id nos nescio quo e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quonam modo ad cogitationem ꝑtineat intellectus. No¬
ticia uero cuiusq reiquȩ in .ẽ. menti &iã quando non de ip¬
sa re cogitatur: ad solam dicatur memoriã ꝑtrumnere. Si
enĩ hoc ita .ẽ. non habebat hȩc tria : ut & sui meminisse. & se
intelligere. & se amare. Sed meminerat sui tantũ. Et pos¬
tea cũ cogitare se cepit: tunc se intellexit. atq dilexit. .uii.¬
quod adhibuimus : ubi ostenderetur aliud. eẽ. rem quãq non
nosse. aliud non cogitare: fieriq posse ut nouerit homo
aliquid quod non cogitat. quando aliunde non inde co¬
gitat. Duarũ ergͦ uł pluriũ disciplinarũ peritus. quando
unã cogitat: aliam irel alias etiam si non cogitat. nouit
tamen. Sed nũquid recte possumus dicere. iste musicus no¬
uit quidem musicam. sed nunc eam non intelligit. quia
non eam cogitatꝰ. Intelligit aut̃ nunc grometricã: hanc
enĩ cogitat: Absurda est quantũ apparet ista sententia.

Expanded text:
est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; noest quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se intellexit atque dilexit. quod adhibuimus, ubi ostenderetur aliud esse rem quamque non nosse, aliud non cogitare; fierique posse ut noverit homo aliquid quod non cogitat, quando aliunde, non inde cogitat. Duarum ergo vel plurium disciplinarum peritus, quando unam cogitat, aliam vel alias etiam si non cogitat, novit tamen. Sed numquid recte possumus dicere, Iste musicus novit quidem musicam, sed nunc eam non intelligit, quia eam non cogitat; intelligit autem nunc geometricam, hanc enim nunc cogitat? Absurda est, quantum apparet, ista sententia.
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ suam. Res quippe incorporea. intellecta conspicitur
& intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam
notitiam suã nens. quando cogitando intellectam se conspicit:
tamꝗ sibi ante in cognita fuerit : sed ita sibi nota erat. quema d¬
modũ notȩ sunt res. quȩ memoria continentur etiã si non co¬
gitentur. Qm̃ dicimus hominẽ nosse litderas. rtiam cũ de a¬
lus reb non de litaeris cogitat. hec aut̃ duo. gignens & ge¬
nitũ. dilectione tertia cõpulantur: quȩ nichis ẽ. aliud. ꝗ
uoluntas fruendũ aliquid appetens uł tenens. Ideoq: etiam
illis trib nominib insinuandam mentis putauimus trinita¬
tem : memoria. intelligentia. uoluntate. Sed qm̃ mentẽ
semꝑ sui meminisse. semꝑq se ipsam intelligere & amare. quã¬
uis non semꝑ se cogitare discretam abeis quȩ non sunt quod
ipsa.ẽ circa eiusdem libri decimi finem diximus: quȩrendũ

Expanded text:
onem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, onem suam. Res quippe incorporea intellecta conspicitur, et intelligendo cognoscitur. Nec ita sane gignit istam notitiam suam mens, quando cogitando intellectam se conspicit, tanquam sibi ante incognita fuerit: sed ita sibi nota erat, quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentis putavimus trinitatem, memoria, intelligentia, voluntate. 9. Sed quoniam mentem semper sui meminisse, semperque se ipsam intelligere et amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum
Abbreviated transcription (Latin):
suli. Proinde restat. uit aliquid ꝑtinens ad eius naturã sit
conspectus eius: etiam quando se cogitat: non quasi ꝑ loci
spatiũ. sed incorporea conuersione reuocetur. Cũ uero non
se cogitat. non sit quidem in conspectu suo. nec de illa sius
formetur obtutus : sed tam̃ nouerit se tanꝗ ipsa sibi sit
memoria sui. Sic̃ multarũ disciplinarũ peritus. ea quȩ no¬
uit. rius memoria continentur: n ec. ẽ inde aliquid in cons¬
pectu mentis euis. nisi unde cogitat: cx̧tera. in archana
quadã notitia sunt recondita. quȩ memoria nuncupatur
Ideo trinitatẽ sic conmenclabamus : ut illud unde for¬
matur cogitantis obtutus inmemoria poneremus: ppsã
uero conformationẽ. tãꝗ imagmẽ quȩ bide imprimitur.
ac illud quo utrũq coniungitur. amorẽ seu uoluntatr̃.
Mens igitur quando cogitatione se conspicit. intelligit
se & recognoscit. Gignit ergͦ hunc intellectũ: & cogniti¬

Expanded text:
suli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit suli. Proinde restat ut aliquid pertinens ad ejus naturam sit conspectus ejus, et in eam, quando se cogitat, non quasi per loci spatium, sed incorporea conversione revocetur: cum vero non se cogitat, non sit quidem in conspectu suo, nec de illa suus formetur obtutus, sed tamen noverit se tanquam ipsa sit sibi memoria sui. Sicut multarum disciplinarum peritus ea quae novit, ejus memoria continentur, nec est inde aliquid in conspectu mentis ejus, nisi unde cogitat; caetera in arcana quadam notitia sunt recondita, quae memoria nuncupatur. Ideo trinitatem sic commendabamus, ut illud unde formatur cogitantis obtutus, in memoria poneremus; ipsam vero conformationem, tanquam imaginem quae inde imprimitur; et illud quo utrumque conjungitur, amorem seu voluntatem. Mens igitur quando cogitatione se conspicit, intelligit se et recognoscit: gignit ergo hunc intellectum et cogniti
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus. Qđ non fit utiq: quando se mens in suo consprctu¬
sui cogitatione constituit. Nũquid ergͦ alia sui parte. aliam suã¬
partem uidet. cũ se conspicit cogitando. sic̃ aliis menbris nr̃is qui
pectu: Quid dici absurdius uł sentiri potest. Vnde igitur
aufertur mens. nisi ase ipsa . & ubi ponitur in conspectu suo. ni¬
si ante se ipsam: Non ergͦ ibi erit. ubi eratꝰ: in conspectu suo
non erat: quia hic posita. inde sublata. ẽ. Sed si conspicienda
migrauit: conspectura ubi manebit: An quasi geminatur. ut
& illic sit. & hicad ẽ. & ubi conspicere & ubi conspici possit. ut
inse sit conspiciens. ante se conspicua:. Nihil horũ nob̵ ueritas
consulta respondet: qm̃ quando istomodo cogitamus. non ni¬
si corpoꝵ fictas ĩmagines cogitamus. Qđ mentẽ non .ex̃. pau¬
cis certissimũ. ẽ. mentib: aquib potest de hac re ueritas con¬

Expanded text:
ti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectuti sumus : quod non fit utique quando se mens in suo conspectusui cogitatione constituit. Numquid ergo alia sua parte aliam partem suam videt, cum se conspicit cogitando, sicut aliis membris nostris, qui pectu? Quid dici absurdius vel sentiri potest? Unde igitur aufertur mens, nisi a se ipsa? et ubi ponitur in conspectu suo, nisi ante se ipsam? Non ergo ibi erit ubi erat, quando in conspectu suo non erat; quia hic posita, inde sublata est. Sed si conspicienda migravit, conspectura ubi manebit? An quasi geminatur, ut et illic sit et hic, id est, et ubi conspicere, et ubi conspici possit; ut in se sit conspiciens, ante se conspicua? Nihil horum nobis veritas consulta respondet: quoniam quando isto modo cogitamus, non nisi corporum fictas imagines cogitamus, quod mentem non esse paucis certissimum est mentibus, a quibus potest de hac re veritas con