comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
contristat. Unde dicit apl̃s adhebreos. Qm̃
om̃is disciplina ad presens. ñ gaudii uidetur
esse s tristicie. In posterum autem. multum
cum dicit. Parasti in conspectu meo. idest
p̃destinasti altare scm̃ quod cuncta uidet ȩcclia
quod circumdat popłes xpĩanus. Mensa enim
amense dicta. est: quia eodem die conuiuia ritu
gentium exercebantur. Eccłie uͦ mense. est beata
conuiuatio. epulatio felix. saturitas fidei: esca ce¬
lestis. Uerum istam mensam aduersus eos para¬
tam eẽ manifestum. est: qui in aliqua ꝑu̾sitate
demersi eccłiam dĩ suo grauit̾ errore contristãt.
datum scilicet ad remissionem peccatorum. &e iu¬
tam ꝑpetuã possidendam. Memento autẽ quod
mensa & ibono & in malo ponitur. sicut dicit
ctaua ponitur munificentia. Caput fide¬
lium xp̃c. est. dñs: qui recte dicitur inpin¬
guatus in oleo. quoniam nulla siccitate pecc̃oris

Expanded text:
contristat. Unde dicit Apostolus ad Hebraeos: Quoniam contristat. Unde dicit Apostolus ad Hebraeos: Quoniam omnis disciplina ad praesens non gaudii videtur esse, sed tristitae; in posterum autem multum fcum dicit: Parasti in conspectu meo, id est praedestinasti altare sanctum, quod cuncta videt Ecclesia, quod circumdat populus Christianus. Mensa enim a mense dicta est, quia eodem die convivia ritu gentium exercebantur. Ecclesiae vero mensa est beata convivatio, epulatio felix, saturitas fidei, esca coelestis. Verum istam mensam adversus eos paratam esse manifestum est, qui in aliqua perversitate demersi, Ecclesiam Dei suo graviter errore contristant: datum scilicet ad remissionem peccatorum, et vitam perpetuam possidendam. Memento autem quod mensa et in bono et in malo ponitur; sicut dicit leo caput meum. Octava ponitur munificentia. Caput fidelium Christus est Dominus, qui recte dicitur impinguatus in oleo, quoniam nulla siccitate peccatoris
Abbreviated transcription (Latin):
In baculo meo transiui iordanem istũ. Idem
in exodo ait dñs filiis isrł. Renes ur̃os ac¬
cingetis. tenentes baculos manib & come-¬
detis festinantes. Quod multis locis repꝑies.
in auctoritate diuina. Istis gͦ duab rebus.
fidelis se asserit consolatum. Una est. distric¬
tio quȩ conterit uitiosos. altera gubernatio
que sustinet fidelissimos xp̃ianos. Ipsa uͦ
dum ponit mimo plurali. uirgam & bacu.¬
lum significat quȩ suꝑius dixit. S uidea¬
mꝰ quẽ admodum utraq nos consolari pote¬
runt. cum res om̃ino diuerse sunt. Baculũ
quippe non est dubium consolari. qui ad opẽ
ferendam humanȩ imbecillitati semꝑ assu¬
mit᷑. De uirga qͥd dicimꝰ que ꝑcutit & affli¬
git: & uitia nr̃a iudiciaria se ueritate casti¬
gat: Consolatur plane & ipsa fideles. quando
eos ad uiam dnĩ adhibita em̃datione ꝑduc̃.
Nam recte consolari dicimꝰ omẽ quod adiu¬
uat. & si ad tempus nos pro sua districtione

Expanded text:
In baculo meo transivi Jordanem istum . Item In baculo meo transivi Jordanem istum . Item in Exodo ait Dominus filiis Israel: Renes vestros accingetis, tenentes baculos in manibus, et comedetis festinantes . Quod multis locis reperies in auctoritate divina. Istis ergo duabus rebus fidelis se asserit consolatum: una est districtio quae conterit vitiosos; altera gubernatio, quae sustinet fidelissimos Christianos. Ipsa vero dum ponit numero plurali, virgam et baculum, significat quae superius dixit. Sed videamus quemadmodum utraque nos consolari poterunt, cum res omnino diversae sint. Baculum quippe non est dubium consolari, qui ad opem ferendam humanae imbecillitati semper assumitur. De virga quid dicemus, quae percutit, affligit, et vitia nostra judiciaria severitate castigat? Consolatur plane et ipsa fideles, quando eos ad viam Domini adhibita emendatione perducit. Nam recte consolari dicimus omne quod adjuvat; etsi ad tempus nos pro sua districtione
Abbreviated transcription (Latin):
suasiones. quia tu presentie tue me tuitione
defendis. sicut scͥptum. est. in propħa. Non te
deseram: & non te derelinquam. In isto quippe
mundo ȩcclłia inter iniquos ambulat. donec
iudicii dies bonorum malorumq sequestra
toi aduenerit. sicut propheta dicit. Sp̃s in
ponit. ut ꝑ nebulas ipsius decepti. in ȩternae
mortis p̃cipitia corruamꝰ. S hȩc ñ timentur
auiro fideli. et si in ipsorum medio diuina¬
miscłia fretus ambulare presumpserit. Cur enĩ
uir iustus illos timeat qui scõs timent. & inuita
illis uoluntate deseruiunt. U irga tua &
baculus tuus. ipsa me consolata sunt.  am
sexta largitate lȩcatur. Uirga enim ꝑtmet ad
iusticiã. & fortitudinem dñi saliratoris. sic̃ &
in alio psalmo dicit. Uirga equitatis uirga
regni tui. Baculus ad adiuitorium humanũ
ꝑtinet: quo & pes ipse caute defigitur. & totũ
corpus nisu desuꝑ incumbentium sustinetur.
Hoc usi sunt patriarche. Dicit eñi iacob.

Expanded text:
suasiones; quia tu praesentiae tuae tuitione suasiones; quia tu praesentiae tuae tuitione me defendis; sicut scriptum est in propheta: Non te deseram, non te derelinquam . In isto quippe mundo Ecclesia inter iniquos ambulat, donec judicii dies bonorum malorumque sequestrator advenerit; sicut propheta dicit: Spiritusponit, ut per nebulas ipsius decepti, in aeternae mortis praecipitia corruamus. Sed haec non timentur a vero fideli, etsi in ipsorum medio divinardia fretus ambulare praesumpserit. Cur enim vir justus illos timeat qui sanctos timent, et invita illis voluntate deserviunt? Vers. 5. Virga tua et baculus tuus ipsa me consolata set ad justitiam et fortitudinem Domini Salvatoris, sicut in alio psalmo dicit: Virga aequitatis, virga regni tui . Baculus ad adjutorium humanum respicit, quo et pes ipse caute defigitur, et totum corpus nisu desuper incumbentium sustinetur. Hoc usi sunt patriarchae; dicit enim Jacob,
Abbreviated transcription (Latin):
S hic sꝑitaliter accipiendum est. quemadmo¬
dum si dlicatur positus. est. suꝑ popłm corrigen¬
dum. quos debeat iusticiȩ semitas edocere. Sic̃
& alius propha dicit. Suꝑ excelsa statuit me.
ut uincam hic claritate ipsus. Quod autem
att ꝓot̃ nomen suum famulus xp̃i gaudebat
se ad illam scientiã ꝑuenisse. ut possit dñi iussa
uulgare. Semite enim iusticiȩ sunt: duo
p̃cepta salutaria. in quib lex & prophetalis
sermo concluditur. Diliges dñm dm̃ tuum
ex toto corde tuo & extota anima tua. &
proximum tuum sicut te ipsum. Meritogͦ
suꝑ semitas iusticiȩ deductum se ẽẽ gaudebat.
qui animi contemplatione profecerat. Addi-¬
dit propt̃ nomen suũ. ut nemo diceret me¬
reuera constat unicuiq firmissimo. catholico
contributam. Dicit enĩ. Et si inter hereticos et
scismaticos ambulem qui recte umbra mortis
esse dicuntur. qm̃ exitii figuram portant cũ
ad inferna ꝑducunt. Non timebo prauas eorũ

Expanded text:
Sed hic super taliter accipiendum est, quemadmoSed hic super taliter accipiendum est, quemadmodum si dicatur, positus est super populum corrigendum, quos debeat justitiae semitas edocere; sicut et alius propheta dicit: Super excelsa statuit me, ut vincam in claritate ipsius . Quod autem ait: Propter nomen suum, famulus Christi gaudebat se ad illam scientiam pervenisse, ut posset Domini jussa vulgare. Semita enim justitiae sunt duo praecepta salutaria, in quibus lex et prophetalis sermo concluditur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et prozimum tuum sicut teipsum . Merito ergo super semitas justitiae deductum se esse gaudebat, qui animi contemplatione profecerat. Addidit, propter nomen suum, ut nemo diceret merevera constat unicuique firmissimo catholico contributam. Dicit enim, etsi inter haereticos et schismaticos ambulem, qui recte umbrae mortio esse dicuntur, quoniam exitii figuram portant, cum ad inferna perducunt, Non timebo eorum pravas
Abbreviated transcription (Latin):
quo anima sterilis ariditate peccati ad bonõ
fructus inferendos diuinis munerib irrigat᷑.
Et bene addidit educauit. idest paulatim
nutriuit. quasi paruulos & renatos. sicut petrꝰ
apłs dicit. tamquam modo geniti infantes
rationabiles & sine dolo lac concupiscite. ut us
eo crescatis in salutem. Enmã meã conũtit.
d grãm terciam uen̾it. ubi animam suã
diuino beneficio asserit esse conuersam.
S conuersam dicit. quia post baptismum de
peccatrice facta ẽ. iusta. de fecilenta mundĩ¬
sima. de contracta sine ruga. sicut apłs dic̃.
ut exhiberet sibi ipse gloriosã eccłiam. non
esse captiua.S tunc est. salubris ista confessio.
si non iterum incentiuis uitiis in peccata rela
men suum. Quartum beneficiũ memo¬
rat. quod est sollicitius indagandum. Nam cum
suꝑ iusticiȩ semitas ambulare su ꝑbie sit: cur
sẽs uir illuc se gaudet esse ꝑduetum. quod do¬
mimcis regulis uidebatur esse contrarium:

Expanded text:
quo anima sterilis ariditate peccati ad bonos quo anima sterilis ariditate peccati ad bonos fructus inferendos divinis muneribus irrigatur. Et bene addidit: Educavit, id est paulatim nutrivit, quasi parvulos et re atos, sicut Petrus apostolus dicit: Tanquam modo geniti infantes, rationaeo crescatis in salutem . Animam meam convertit. Ad gratiam tertiam venit, ubi animam suam divino beneficio asserit esse conversam. Sed conversam dicit, quia post baptismum de peccatrice facta est justa, de faeculenta mundissima, de contracta sine ruga; sicut Apostolus dicit: Ut exhiberet sibi ipse gloriosam Ecclesiam, noesse captiva. Sed tunc est salubris ista conversio, si non iterum incentivis vitiis in peccata relabmen suum. Quartum beneficium memorat, quod est sollicitius indagandum. Nam cum super justitiae semitas ambulare superbiae sit, cur sanctus vir illuc se gaudet esse perductum, quod dominicis regulis videbatur esse contrarium?
Abbreviated transcription (Latin):
merum fidelis iste quẽ diximus gratanter
exponit. quod tamen ad uniuersalem xp̃i
eccłiam merito cognoscimꝰ ꝑtinere. Asserat
se gͦ in locis pascue constitutum. non unde
caro corpusq saginetur. sed unde anima celesti
pabulo refecta sꝑitalis leitie ntore pinguescat.
Ila enim dei sunt pascua. quȩ ñ uentiris digesti¬
onib cdilabuntur ubi terum importuna ñ suc¬
cedit esuries s anima cum semel ceꝑit esse satu¬
rata in idipsum cȩlesti munere ꝑseuerat. Locus
autem iste qui dicitur pabulorum. diuina lec¬
tio est. Nam sicut pecudum corporib pingue
nouit fideliter saginare meditatus. De his pas¬
ciis saturatus eructuauit ille qui dixit deo.
sue prouectionis ostendit dona diuina compa¬
rans. amenitatib huius scłi quib multum hu¬
mana gaudere solꝗͣ infirmitas. S considere¬
mus ꝑistas comꝑationes quid magis uelit in-¬
telligi Aqua refectionis est baptismi lauac̾ru.

Expanded text:
nerum fidelis iste quem diximus gratanter nerum fidelis iste quem diximus gratanter exponit, quod tamen ad universalem Christi Ecclesiam merito cognoscimus pertinere. Asserit se ergo in locis pascuae constitutum, non unde caro corpusque saginetur, sed unde anima coelesti pabulo refecta, spiritualis laetitiae nitore pinguescat. Illa enim Dei sunt pascua, quae non ventris digestionibus dilabuntur, ubi iterum importuna non succedit esuries; sed anima cum semel coeperit esse saturata, in idipsum coelesti munere perseverat. Locus autem iste qui dicitur pabulorum, divina lectio est. Nam sicut pecudum corporibus pinguenus animam novit fideliter saginare meditatus. De his pascuis saturatus eructavit ille qui dixit Deo: suae provectionis ostendit, dona divina comparans amoenitatibus hujus saeculi, quibus multum humana gaudere solet infirmitas. Sed consideremus per istas comparationes, quid magis velit intelligi. Aqua refectionis est baptismi lavacrum,
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs regit me & nichil michi deerit. ps.¬
IR ille sanctissimꝰ qui ꝑ gram baptismatis
innouatus pauꝑem se domini abiecta scli
pompa noscebat. in conscientie cubili letus exul¬
tat. & adnõ se protegi iocunditate dulcissima
profitetur. Dicit enĩ regi se adnõ: ubi. est. defen¬
sionis fortis & magna securitas. ubi nemo metuit
inimicũ. ubi iam nullus sua imbecillitate tur¬
batur. Addendo enim nichil michi deerit. di¬
iutias suas pauꝑ ille noscebat. cum sibi adno
substantiam spiritalem crederet nichilominꝰ
conferendam. S audiamus in subsequentib.
quã sit diues ista pauꝑtas. quȩ tantes bonis
repletur. quanta continere regum thesauraria
non merentur. Quȩ figura dicitur sẏnatrismõ.
latine congregatio. quotiens multa in unum
colliguntur: & uelut pondere facto audienti.¬
um animis offeruntur. Hoc schema siue in
laudib siue in uituperationib int̾ oratoreᷤ
uiolentissimũ haberi solet.  ñ loco pascue:
ibi me collocauit. Primam partem nur¬

Expanded text:
l mihi deerit. Vir ille sanctissimus, qui per gratiam baptismatis innovatus, pauperem se Domini abjecta saeculi pompa noscebat, in conscientiae cubili laetus exsultat, et a Domino se protegi jucunditate dulcissima profitetur. Dicit enim regi se a Domino, ubi est defensio fortis et magna securitas, ubi nemo metuit inimicum, ubi jam nuilus sua imbecillitate turbatur. Addendo autem, nihil mihi deerit, divitias suas pauper ille noscebat, cum sibi a Domino substantiam spiritualem crederet nihilominus conferendam. Sed audiamus in subsequentibus, quam sit dives ista paupertas, quae tantis bonis repletur quanta continere regum thesauraria non merentur. Quae figura Graece dicitur synathroismos, Latine congregatio, quoties multa in unum colliguntur, et velut pondere facto audientium animis offeruntur. Hoc schema sive 79 in laudibus, sive in vituperationibus, inter oratores violentissimum haberi solet. In loco pascuae ibi me collocavit. Primam partem mu
Abbreviated transcription (Latin):
figura posita. est: que post narratas res bre¬
uiter cum ad clamatione prorumpit. Post
om̃ia desinens in exaggeratissimã sum mi¬
tatem. sic psalmi istius principia. media. &
finis decora diu̾sorum schematum luce radiãt᷑.
ista fistula decem uirtutib conpacta ce¬
cinerit. quã dulce melos animȩ salutari de¬
lectatione cautauerit. ut in hac festiuitate
misterii. ñ uoluptas auriũ: s salubritas
adquisita cognoscatur animarũ. Numerꝰ
quoq psalmi huius: significat ꝑfec̾tionem
sapientiȩ. Siquidem uiginti duos libros eẽ
cognoseimus ueteris testamenti scđdm litteras
hebreorum. quas ad plenitudinẽ diuine sci-¬
entiȩ comprehendendam constat humano ge¬
neri contributas. Qua propt̃ diuersiᷤᷤ modis psalmi¬
pͦs isti suꝑna noscuntur cõueiure mysteria.

Expanded text:
figura posita est, quae post narratas res brefigura posita est, quae post narratas res breviter cum acclamatione prorumpit, post omnia desinens in exaggeratissimam summitatem. Sic psalmi istius principia, media, et finis, decora diversorum schematum luce radiantur.illa fistula decem virtutibus compacta cecinerit: quam dulce melos animae salutari delectatione cantaverit; ut in hac festivitate mysterii, non voluptas aurium, sed salubritas acquisita cognoscatur animarum. Numerus quoque psalmi hujus significat perfectionem sapientiae; siquidem viginti duo libros esse cognoscimus Veteris Testamenti secundum litteras Hebraeorum, quas ad plenitudinem divinae scientiae comprehendendam constat humano generi contributas. Quapropter diversis modis psalmo isti superna noscuntur convenire mysteria.
Abbreviated transcription (Latin):
t in habitẽ in domo dĩi. in longitudinem
cuerum. Nfinis iste pendet de suꝑiorib
dictis. Ideo enim illa professus. est. sibi esse cõ¬
cessa. ut ad habitandũ in domo eius głe ꝑ
ueniret. Ipsa enim bonorum om̃ium com¬
pletiua ꝑfectio. sicut in alio psalmo dicit. Be¬
ati qui habitant in domo tua: inscła scłorũ
laudabunt te. Domus quippe dñi futuram
significat iherłm: quȩ in longitudinẽ die¬
rum sine ambiguitate consistit. Ipsa. est. eñ
beatitudo ꝑpetua. & sine fine leticia. Mem̃¬
to autẽ quod in priore uersu psalmi huius
idest dñs regit me & nichil michi deerit.
breuiter dixit quod insubsequentib latius
enumerauit. Que figura dicitur epytro¬
casmos. idest dicti rotatio. cum succincte ea
quȩ sunt effusius dicenda ꝑstringit. In hoc
autem uersu finali idest ut in habitem in
domo dĩi in longitudinem dierum. epẏpho¬
niuia idest adclamatio nobilissima minis

Expanded text:
t inhabitem in domo Domini in longitudinem t inhabitem in domo Domini in longitudinem dierum. Finis iste pendet de superioribus dictis. Ideo enim illa professus est sibi esse concessa, ut ad habitandum in domo ejus gloriae perveniret. Ipsa est enim bonorum omnium completiva perfectio, sicut in alio psalmo dicit: Beati qui habitant in domo tua! in saecula saeculorum laudabunt te . Domus quippe Domini futuram significat Jerusalem, quae in longitudinem dierum sine ambiguitate consistit. Ipsa est enim beatitudo perpetua, et sine fine laetitia. Memento autem quod in priore versu psalmi hujus, id est Dominus regit me, et nihil mihi deerit, breviter dixit, quod in subsequentibus latius enumeravit. Quae figura dicitur epitrochasmos, id est dicti rotatio, cum succincte ea quae sunt effusius dicenda perstringit. In hoc autem versu finali, id est, Ut inhabitem in domo Domini, in longitudinem dierum, epiphoid est acclamatio, nobilissima nimis
Abbreviated transcription (Latin):
poculum ire & indignationis mee. Addidit.
Quam preclarum. est. Utiq cum talia confe¬
rat. ut ad celorum regna ꝑducat. De quo po¬
culo in euangłio dicitur. Qui biberit ex aqua
quã ego do: non sitiet umquã. sed fiet in eo
Et miscdia tua subsequetur me: om̃ib die¬
bus uite mee . Necima pars promisse di¬
uisionis impleta. est. ubi ad cumulum se leti¬
cie desiderii magnitudo satiauit. Nam cum
iniscd̃ia dñi semꝑ precedat. hic dic̃ subseqͣ¬
tur me. Subsequitur itaq ad custodiã. sed
p̾cedit ad gr̃am conferendam. Nam si solũ
sequeretur. nemo donata ꝑciꝑet. Si tantũ
precederet. nullus poterat collata seruare. Gra¬
uiora sunt enim insidiȩ quas atergo diabo¬
lus parat. Et nisi dñi miscdia subsequatur.
facillime fragilitas humana decipitur. Tunc
enĩ quando se aliquis uitium transisse cre-¬
dit. incauta magis ignoratione decipitur.
Unde nimis necessarium. ẽ: ut semꝑ nos &
grã diũi precedat. & miscdia subsequatur.

Expanded text:
poculum irae et indignationis meae . Addidit etiam, quam praeclarum est utique, cum talia conferat, ut ad coelorum regna perducat; de quo poculo in Evangelio dicitur: Qui biberit ex aqua quam ego do, non sitiet unquam, sed fiet in eo Et misericordia tua subsequetur me omnibus diebus vitae meae. Decima pars promissae divisionis impleta est, ubi ad cumulum se laetitiae desiderii magnitudo satiavit. Nam cum misericordia Domini semper praecedat, hic dicit, subsequetur me: subsequitur utique ad custodiam, sed praecedit ad gratiam conferendam. Nam si solum sequeretur, nemo donata perciperet; si tantum praecederet, nullus poterat collata servare. Graviores sunt enim insidiae quas a tergo diabolus parat, et nisi Domini misericordia subsequatur, facillime fragilitas humana decipitur. Tunc enim quando se aliquis vitium transiisse credit, incauta magis ignoratione decipitur. Unde nimis necessarium est ut semper nos et gratia Domini praecedat, et misericordia subseq
Abbreviated transcription (Latin):
De ipso enĩ & alius psalmus dic̃ Propterearn
unxit te ds̃ ds̃ tuis oleo exuitationis pre cõ¬
sortib tuis. Et poculum tuũ inebrians
quã precdarum̃. est. ꝑ U onum mimnus. est.
sanguinis diũ: quod sic inebriat ut mentem
sanet. adelictis prohibens: non ad peccata ꝑ-¬
ducens. Hȩc uinolent̾a sõbrios reddit. hec ple¬
nitudo malis euacuat. & qui in illo poculo ñ
fuerit repletus: eterna redditur egestate ieui¬
nus. Inuenitur eciã & in malo positũ ut ysatã
ait. Et accepi de manu tua salicem runae.¬

Expanded text:
ipso enim et alius psalmus dicit: Propterea unxit te Deus Deus tuus oleo exsultationis prae consortibus tuis Et poculum tuum inebrians, quam praeclarum est! Nonum munus est sanguinis Domini, quod sic inebriat, ut mentem sanet, a delictis prohibens, non ad peccata perducens. Haec vinolentia sobrios reddit, haec plenitudo malis evacuat; et qui illo poculo non fuerit repletus, aeterna redditur egestate jejunus. Invenitur etiam et in malo positum, ut Isaias ait: Et accepi de manu tua calicem ruinae
Abbreviated transcription (Latin):
bono dicitur. ut ẽ. Calix tuus in ebrians
quã preclariis est. Calix enim mens ura ẽ:
qua potantur anime. Calix autẽ dictus est
eo quod assidue calidam soleat susciꝑe poti¬
onem. Macrobiꝰ quoq theodosius in quodã
oꝑe suo gentem dicit cylicranorum fuisse.
iuxta eracliã constitutã. cõposito nomine
apotes cylicos. qͦd poculi genus una littera
mutata calicem dixit. Unde hoc nom̃ memo¬
iusticias dilexit: equitatem uidit uultus eiꝰ.
Sit quoq de equitate et̃ni regis decora cõ¬
clusio. Iustum dicit dñm amare iusticiam.
quia nescit alios respicere. nisi eos qͥ norunt
custodire iusticiam. Adiecit. equitatem uidit
uultꝰ eiꝰ. Ilam scilic& equitatẽ. quã tamen
propicius ipse concedit. Non enim ex se ꝓbi
bonorum om̃ium susceꝑit largitorem. Uult᷑
uͦ hic: propitiationem dñi significat. Nã
ꝙ in alio psalmo legitur. Wltus autem dñ
suꝑ facientes mala. S qm̃ hic clixit equitatẽ

Expanded text:
bono dicitur, ut est: Calix tuus inebrians bono dicitur, ut est: Calix tuus inebrians quam praeclarus est ! Calix enim mensura est qua potantur animae. Calix autem dictus, eo quod assidue calidam soleat suscipere potionem. Macrobius quoque Theodosius in quodam opere suo gentem dicit Cylicranorum fuisse juxta Heracleam constitutam, composito nomen ἄπὸ τοῦ κύλιχος, quod poculi genus una littera immutata calicem dixit. Unde hoc nomen memojustitias dilexit: aequitatem vidit vultus ejus. Fit quoque de aequitate aeterni Regis decora conclusio. Justum dicit Dominum amare justitiam, quia nescit alios respicere, nisi qui norunt custodire justitiam. Adjecit, aequitatem vidit vultus ejus: illam scilicet aequitatem quam tamen propitius ipse concedit. Non enim quidquam ebonorum omnium susceperit largitore. Vultus vero hic propitiationem Domini significat. Nam et in alio psalmo legitur: Vultus autem Domini super facientes mala . Sed
Abbreviated transcription (Latin):
qͣui aut̃ diligit inquitatẽ: odit animã
derogatio. quando dñs iustum requirit
ꝙ impiũ. quia omĩa sub ueritate discer¬
net. Quod ideo dicitur. ut hominũ deside¬
ria opiniones fatue non seducant. s unusqͥsq
circumspiciat conscientiã suam. de qua nouit
solum dm̃ ferre indicium. Sequitur breuis
ꝙ manifesta sententia. Qd est diligere iniqͥ¬
tatem odisse animã suam: Se enim ꝑsequ¬
tur qui diabolum sequitur. dum illas sẽmi¬
tas cõmeare uult: quȩ ad penarum loca fu
retulit cęlo manantia. que pissimis imbreᷤ
sunt: ꝑfidis autẽ igniti laquei. Illi enim
bene intelligñdo inde fructificanit. isti ma¬
le tractando animas suas nodo ꝑuersitatis
strangulant. Ignis ẽ. quando eos flammea
cura consumit. Sulphur. cum cogitatioẽs
eorum detestabili fetore sordescunt. Sp̃s pro¬
cellarũ: dum se tumultuosa mente confũ¬
dunt. Pars calicis eorũ. idẽ. mensura qua
pollutis actib ebriantur. Calix enim ꝙin

Expanded text:
ui autem diligit iniquitatem, odit animam cogitanda, quando Dominus justum requirit et impium, qui omnia sub veritate discernit. Quod ideo dicitur, ut hominum desideria, opiniones fatuae non seducant; sed unusquisque circumspiciat conscientiam suam, de qua novit solum Dominum ferre judicium. Sequitur brevis et manifesta sententia. Quid est diligere iniquitatem? odisse animam suam. Sic enim se persequitur, qui diabolum sequitur, dum illas semitas commeare vult, quae ad poenarum loca fugretulit coelo manantia, quae piissimis imbres sunt; perfidis autem igniti laquei. Illi enim bene intelligendo, inde fructificant; isti male tractando animas suas nodo perversitatis strangulant. Ignis est quando eos flammea cura consumit; sulphur, quia cogitationes eorum detestabili fetore sordescunt; spiritus procellarum, dum se tumultuosa mente confundunt; pars calicis eorum, id est mensura qua pollutis actibus ebriantur. Calix autem et in
Abbreviated transcription (Latin):
duo testam̃ta conuingens: aut defensionẽ
tribuit. aut ruinam: sicut apls dicit. Aliis
quidem sumus odor mortis in mortem. aliis
rectos corde. Permanet in comparatione
sagittarii. Nam sicut iste habet sagittas
inpharetra. ita ille gestat in corde uerba ue¬
nenosa. In obscuro. uero siue cum ꝑsecutiõibꝰ
ꝑturbatur ȩccłia. quando timore periculi¬
carnales homines creduntur facilius inmu¬
tari. siue in abscondito consilio cũ oportunꝰ
putant xp̃ianos decipere. quando eos uidi¬
cant sua consilia non cũdere. S cum diẽ
rectos corde. insidias eorum ostendit manes
& uacuas. Recti enim corde non sunt: nͥ
qui nulla iniqua decipi ꝑsuasione potue
dixit destruxisse illos legem dñi. cum int̾¬
p̃tationib falsis scͥpturas scãs lacerare mo¬
liuntur. conũtentes in quorumdã necem:
quȩ a dño prophetata sunt ad salutem.
Subiuingitur etiã defensio dñi xͥ. dicit
enim. Si homines uoluerunt equitatem

Expanded text:
duo Testamenta conjungens, aut defensionem duo Testamenta conjungens, aut defensionem tribuit, aut ruinam; sicut Apostolus dicit: Aliis quidem sumus odor mortis in mortem, aliis rectos corde . Permanet in comparatione sagittarii: nam sicut iste habet sagittas in pharetra, ita ille gestat in corde verba venenosa: in obscuro vero, sive cum persecutionibus perturbatur Ecccarnales homines creduntur facilius immutari: sive in abscondito consilio, cum opportunius putant Christianos decipere, quando eos judicant sua consilia non videre. Sed cum dicit, rectos corde, insidias eorum ostendit inanes et vacuas. Recti enim corde non sunt, nisi qui nulla iniqua decipi persuasione potuerdicit, destruxisse illos legem Domini, cum interpretationibus falsis Scripturas sanctas lacerare moliuntur: convertentes in quorumdam necem, quae a Domino prophetata sunt ad salutem. Subjungitur etiam defensio Domini Christi: dicit enim, si homines voluerunt aequitatem
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑatione deputatur. Fr̃equent̃ enim in
bono & in malo ponitur. Nam cum inbono
mons dr̃. firmitas eius consideratur: & ho¬
norabilis altitudo. Cum in malo. stupor m̃tẽ
& eleuata suꝑbia. Sic unum nom̃ diuersis
rebꝰ consideratis qualitatibꝰ congruenter ap¬
tatur. Passerum quoq: plura sunt genera
Alii gaudent ad foramina parietum: alii
ualles roscidas requirunt. non nulli montes
appetunt squalentes. S nunc de illis dicit.
qui ad altissima loca trarum leuissima uo¬
luntate rapiunt᷑. ut his merito similes esti¬
ment᷑: qui ad nequissimas p̃dicationes le¬
uitate in constantis animi transferunt᷑.¬
m̃ ecce peccatores intenderunt arcum.
icũm mandata diuina debemꝰ aduertere.
que hereticus tractans & insua prauitate
componens aduulnꝰ animȩ intendit oꝑan¬
dum. ut ñ ad salitem conpungat. s et̾̃na
morte transfodiat. Et bene arcus ponitur
in sacratissimis scͥpturis. quia in unum

Expanded text:
comparatione deputatur. Frequenter enim et in comparatione deputatur. Frequenter enim et in bono, et in malo ponitur; nam cum in bono mons dicitur, firmitas ejus consideratur, et honorabilis altitudo; cum in malo, stupor mentis, et elevata superbia. Sic unum nomen diversis rebus, consideratis qualitatibus, congruenter aptatur. Passerum quoque plura sunt genera: alii gaudent ad foramina parietum, alii valles roscidas requirunt, nonnulli montes appetunt squalentes. Sed nunc de illis dicit qui ad altissima loca terrarum levissima voluntate rapiuntur; ut his merito similes aestimentur, qui ad nequissimas praedicationes, levitate inconstantis animi transferuntm ecce peccatores intenderunt arcum. Arcum, mandata divina debemus advertere, quae haereticus tractans, et in sua pravitate componens, ad vulnus animae tendit operandum, ut non ad salutem-compungat, sed aeterna morte transfodiat. Et bene arcus ponitur in sacratissimis Scripturis: quia in unum
Abbreviated transcription (Latin):
alors hic totus
Ad ꝑsonam prophete referendus ẽ. Pmo capi¬
te de insidiatorib dicit hereticis. qui nitunt᷑
catholicos in suã conuertere prauitatem. Se¬
cundum dñi uidiciũ conminatur. & quid
in illa retributione sustinere possint euident̃
osfendit. ut iusticiam dñi metuentes suꝑsti¬
tiosas deserant falsitates.
N dño confido quomͦ dicitis anune mee. trans¬
migra inmontem sicut passer. Hoc scema dr̃
cynonea. id est cõmunicatio consilii. quod fit
frequenter quando aut cum aduersariis
sores quippe hereticos hic sermo dirigitur. qͥ
uolunt loqui qͦd impium ẽ: ut contentioni¬
bris prauis seducant animas innocentes. his
gͦ uir fidelis dic̃. Dum egosim inreligioĩs
fixo cacumine constitutꝰ. quemadmodum
michi suadetis transmigra in montẽ. idest ad
hereticã prauitatem: mentientes ibi esse xͫ
ubi ueritas nullum ꝓbatur habere uestigi¬
umͦ Mons enim in diuinis scripturis equi¬
uocus est: quod dissimilib rebus pro aliqua

Expanded text:
almus hic totus ad personam prophetae referendus est. Primo capite de insidiatoribus dicit haereticis, qui nituntur catholicos in suam convertere pravitatem. Secundo Domini judicium comminatur, et quid in illa retributione sustinere possint, evidenter ostendit, ut justitiam Domini metuentes superstitiosas deserant falsitates.no confido: quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer? Hoc schema dicitur coenonema, id est communicatio consilii; quod fit frequenter quando aut cum adversariis,sores quippe haereticos hic sermo dirigitur, qui volunt loqui quod impium est, ut contentionibus pravis seducant animas innocentes. His ergo vir fidelis dicit: Dum ego sim in religionis fixo cacumine constitutus, quemadmodum mihi suadetis, Transmigra in montem, id est ad haereticam pravitatem: mentientes ibi esse Christum, ubi veritas nullum probatur habere vestigium. Mons enim in Scripturis divinis aequivocus est, quod dissimilibus rebus pro aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
palpebras. Palpebre dicte sunt apalpitã¬
do.Sunt eium quedam luminum thece.
& quasi folles oculorũ quos claudimꝰ dor¬
mientes. ut fatigatum corposculũ reꝑa¬
reꝑare possimꝰ. Ego quia in dño men¬
brorum ministeria ꝑ allegoriã freqͣnt̃
aptantur. dicit eum non solum quando
uitendit occłis. sed etiã tunc requirere
idẽ. confiderare filios hominũ. cum eos
negligere quasi dormiens estimatur.

Expanded text:
palpebras. Palpebrae dictae sunt a palpitanpalpebras. Palpebrae dictae sunt a palpitando. Sunt enim quaedam luminum thecae, et quasi folles oculorum, quos claudimus dormientes, ut fatigatum corpusculum reparare possimus. Ergo quia in Domino membrorum ministeria per allegoriam frequenter aptantur, dicit eum, non solum quando intendit oculis, sed etiam tunc requirere, id est considerare filios hominum, cum ea negligere quasi dormiens aestimatur.
Abbreviated transcription (Latin):
uentura. ut humana ꝑuersitas saltim se con¬
sideratam dñi districtione recorrigat. Et
ut innocentẽ decipi aliquis non putaret.
impune. dnm dicit in uno quoq religioso
consistere: sicut ait apłs. Si quis templum
dĩ uiolauerit. disꝑdet illum d̃s. Templum
enim dei scm est. quod estis uos. Ut sciat
hereticus adeo se posse disꝑdi: a quo noscũ¬
tur corda recte credentium possideri. Celũ
enim scõs uiros significat. quos presentia
maiestatis suae diunitas insidere dignat᷑.
& quã pulchre suboritur laus rei lese. qͥ¬
lis enim honor qualis est gła suscipere. cre¬
atorem. quem non ẽ. dubium bonos semꝑ
icut infelices sunt a quibꝰ auertitur. ita
beati redluntur ad quos propitꝰ respi¬
cit ds̃. qm̃ intuitus eius beneficium est:
quia peccatorũ tenebris ñ offendit᷑. qui
tanta claritate lustratur. Nam o laptꝰ
petuꝰ redire tunc meruit. quando eum
clementia diuinitatis aspexit. Et inten¬
de qͦd prius posuit occulos. post uero

Expanded text:
ventura; ut humana perversitas saltem se considerata Domini districtione recorrigat. Et ut innocentem decipi aliquis non putaret impune, Dominum dicit in unoquoque religioso consistere; sicut ait Apostolus: Si quis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . Ut sciat haereticus a Deo se posse disperdi, a quo noscuntur corda recte credentium possideri. Coelum enim sanctos viros significat, quos praesentia majestatis suae Divinitas insidere dignatur. O quam pulchre suboritur laus re illaesa! Qualis enim honor, qualis est gloria suscipere Creatorem, quem non est dubium bonos sempeilios hominum. Sicut infelices sunt a quibus avertitur, ita beati redduntur, ad quos propitius respicit Deus: quoniam intuitus ejus beneficium est, quia peccatorum tenebris non offunditur, qui tanta claritate lustratur. Nam et lapsus Petrus redire tunc meruit, quando eum clementia Divinitatis aspexit. Et intende quod prius posuit oculos; post vero
Abbreviated transcription (Latin):
& apls dicit. Sicut enĩ ꝑ inobedientiã
unius hominis peccatores constituti sũt
multi. ita & ꝑuiniꝰ obedientiam iusti con-¬
stituentur multi. In ipso itaq capite psal¬
mi hꝰ diffinitio beati uiri tamquã pul¬
cherrimũ nobis gloriosi regis diadema
resplendet. Oratio b̃us & lucida. quȩ rẽ
propositã diuersis modis quid sit ostendit.
S ħ principiũ duas species diffinitionũ
euident̃ amplectitur. In priorib quippe
ũsibus duob qui dicunt ñ abiit. non
stetit. ñ sedit. octaua species diffinitioĩs
ẽ. quȩ grece dicitur cathaferesin. tue nañ¬
tiu. Latine ꝑ pͥuantiã contrarii. Ait eñĩ.

Expanded text:
ientiam ientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius obedientiam justi constituentur multi . In ipso itaque capite psalmi hujus, definitio beati viri tanquam pulcherrimum nobis gloriosi regis diadema resplendet. Oratio brevis et lucida, quae rem propositam diversis modis quid sit ostendit. Sed hoc principium duas species definitionum evidenter complectitur. In prioribus quippe versibus duobus qui dicunt: Non abiit, non stetit, non sedit, est, quam Graeci cata apheresin tu enantiu, Latini per priuantiam contrarii eius
Abbreviated transcription (Latin):
referente narᷝatur. In prima parce ui¬
tã scẽ incarnationis exponit. qm̃ si ad
maiestatem xͥ solam uelis referre que
de eo dicuntur. nequeunt cõuenire.
Scd̾a uͦ peccatorum nequitias in futo
iudicio debitas reciꝑe cõmemorat ultio¬
nes. ut p̃missa gratius possemꝰ accipere
cuiꝰ uidebantur subsequentia formida.¬
ri. Respice quoq intentionẽ eiꝰ. quam
constat maxime ꝑquirendam. Ideo in pͥn-¬
cipiis beatitudo dñi saluatoris edicitur.
ut humano gñi uitalia exempla prestent᷑.
quatinꝰ sicut nobis homo t̾renus intulte
mortem. ita cȩlestis ueniens daret salutẽ.
IN principiis enim fuit durissima conditio¬
et deceptio. s post aduenit homini głosa
redemptio. Primo illata ẽ ignominiosa
captiuitas. deinde secuta ẽ uotiua libertas.
Expulsus hõ de ꝑadyso. sed receptꝰ in ce-¬
lum. ꝑdiddit in terra bĩtudinem. s angłos
merebitur habere consortes. Uuctus ex
diabolo. gaudium prouenit ex dõ. Nñ¬

Expanded text:
ur. In prima parte vitam sanctae incarnationis exponit: quoniam si ad majestatem Christi solam velis referre quae de eo dicuntur, nequeunt convenire. Secunda vero peccatorum nequitias in futuro judicio debitas recipere commemorat ultiones; ut praemissa gratius possemus accipere, cujus videbantur subsequentia formidari. Respice quoque intentionem ejus, quam constat maxime perquirendam. Ideo in principiis beatitudo 12 Domini Salvatoris edicitur, ut humano generi vitalia exempla praestentur; quatenus sicut nobis homo terrenus contulit mortem, ita coelestis veniens daret salutem. In principiis enim fuit durissima conditio decepto, sed post advenit homini gloriosa redemptio. Primo illata est ignominiosa captivitas, deinde secuta est votiva libertas. Expulsus homo de paradiso, sed receptus est in coelum. Perdidit in terra beatitudinem, sed angelos merebitur habere consortes. Luctus ex diabolo, gaudium provenit ex
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ: quȩ indinat suꝑbos humilita¬
ti. reges pauꝑibus subdit. asfabilitate
paruulos nutrit. Quanta enĩ illic est
pulctudo sensuum. & stillantium doc¬
trina uerborũ: ut merito hic illud salo¬
monis aptetur. qͦd in cantico canticorũ¬
dicit. ortus conclusus. fons signatꝰ. para¬
dẏsus plenus om̃ium deliciis pomo

Expanded text:
: qui inclinat superbos humilitati, reges pauperibus subdit: affabilitate parvulos nutrit. Quanta enim illic est pulchritudo sensuum, et stillantium medicina verborum, ut merito hic illud Salomonis aptetur quod dixit in Cantico canticorum: « Hortus conclusus, et fons signatus, paradisus plenus
Abbreviated transcription (Latin):
lentie non sedit. & cetã. Mirabilis ordo.
cȩlestis reuera dispositio: ut ab ipso nob̾
psalmorũ prouenir& initium. quem sa¬
lutarem ianuã constat ẽẽ cęlorum. Qua¬
propt̃ intrare cũ summo gaudio festine¬
mus. ubi patentem ianuam ipsum aduo¬
catum nrm̃ esse cognoscimꝰ. sicut ait apls.
Non enim habemꝰ pontificem qͥ ñ possit
cõpati infirmitatib nrĩs. Et paulopꝰt.
Adeamꝰ gͦ cum fidutia ad thronum grẽ
eius. ut misedĩam consequam. & grãm
in ueniamꝰ in auxilio oportuno. Nunc
claues psalmorũ reserabiles apponamꝰ. ut
prestante dño regis nr̃i palatia introire
mereamur. O ideo sicut prefati sumꝰ di¬
uisio facienda ẽ. que si recte adhibeatur.
ita illustrem & ꝑspicuã nobis efficit dic-¬
tionẽ. ut priusquam legatur orationis
textus. ante nobis eiꝰ relucere possit in¬
itio. Diuisio psalmi.

Expanded text:
lentiae non sedit , etc. Mirabilis ordo, lentiae non sedit , etc. Mirabilis ordo, coelestis revera dispositio, ut ab ipso nobis psalmorum proveniret initium, quem salutarem januam constat esse coelorum. Quapropter intrare cum summo gaudio festinemus, ubi patentem januam, ipsum Advocatum nostrum esse cognoscimus, sicut ait Apostolus: Non enim habemus Pontificem qui non possit compati infAdeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiae ejus, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno . Nunc claves psalmorum reserabiles apponamus, ut, praestante Domino, Regis nostri palatia introire mereamur. Et ideo, sicut praefati sumus, divisio facienda est, quae si recte adhibeatur, ita illustrem et perspicuam nobis efficit dictionem, ut priusquam legatur orationis textus, ante nobis ejus relucere possit intio. Divisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
struit. aut de p̃sentib monet. aut de
futuris efficit cautiores. omĩa ad institu.¬
tionẽ beati uiri ꝑtinent. quȩ liber iste
dicturus ẽ. Nam quidã tituli. quidam
p̃fationis locum eum tenere dixerunt.
ueracissime cõuenire. Ham si dixerimus
om̃i beato posse congruere. iam ñ constat
illud qͦd dic̃ in psalmo. Om̃is hõ mendax.
Uel illud quod iob meminit. Nullus.
mundus ande te. nec infans cuius ẽ unius
diei uita suꝑ t̾ram. Et alibi. In ueritate
nemo de genitis ẽ qui ñ impie gessit. et
de confitentib qui ñ deliquit. Uł illud.
Iusticia iusti sic ẽ apud te: sicut pannur.
menstruate. Qua propt̃ non omĩ beato pot̃
hec sententia conuenire. nisi illi tantum
de qͦ scͥptura dicit. qui peccatũ non fecit.
de se in euangłio dicit. Ecce ueniet pͥn-¬
ceps mundi huius. & in me ñ inueniẽt qͥc¬
quã. Merito gͦ ad xp̃m dñm refertur. qͥ¬
non abiit in consilio impiorum. nec in
uia peccatorũ stecit. & in cathedra pesti¬

Expanded text:
entibus monet, aut de futuris efficit cautiores, omnia ad institutionem beati viri pertinent, quae liber iste dicturus est. Nam quidam tituli, quidam praefationis locum eum tenere dixerunt. to potest veracissime convenire. Nam si dixerimus omni beato posse congruere, jam non constat illud quod dicitur in psalmo: Omnis homo mendax ; vel illud quod Job meminit: Nullus mundus ante te, nec infans cujus est unius diei vita super terram ; et alibi: In veritate nemo de genitis est qui non impie gessit, et de confidentibus qui non deliquit; vel istud: Justitia justi sic est apud te sicut pannus menstruatae . Quapropter non omni beato potest haec sententia convenire, nisi illi tantum de quo Scriptura dicit: Qui peccatum non fecit, de se in Evangelio dicit: Ecce veniet princeps mundi hujus, et in me non inveniet quidquam . Merito non abiit in consilio impiorum, nec in via peccatorum stetit, et in cathedra pesti
Abbreviated transcription (Latin):
nunc autem ad intellec¬
tum nouo quidem ordine s
non otiose uidetur adiunctum. id̾o ut com¬
memoraret hunc psalmũ diligentius inqͥ¬
rendũ. Audituri sumus martyres siue cõ¬
fessores idẽ. filios crucis edicere: dum patres
nri sine aliqua difficultate inimicos suos
habuerunt dõ prestante subiectos. semꝑ gra

Expanded text:
Nunc autem ad intellectum novo quidem ordine, sed non otiose videtur adjectum; ideo ut commemoraret hunc psalmum diligentius inquirendum. Audituri sumus martyres, sive confessores, id est filios crucis edicere, dum patres nostri sine aliqua difficultate inimicos suos habuerunt Deo praestante subjectos, se per gra
Abbreviated transcription (Latin):
one diffidere. cum regalis pietas dig
erit trina promissione firmare¬
¶Nc dtllys omĩno notus est: e
ideo lector sequatur in eo exposi¬
onẽ pͥorem. Illud tam̃ necessari
onemꝰ: quia in hoc psalmo hortatui

Expanded text:
one diffidere, cum regalis pietas dignata nos fuerit trina promissione firmareHic titulus omnino notus est, et ideo lector sequatur in eo expositionem priorem. Illud tamen necessario commonemus, quia in hoc psalmo hortatu
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃ualis gr̃a nͨ uult sola
facere qđ multis ꝑficit.
unde uocat alios. Mlag¬
ificate. Ut in uitatos tra¬
heret diat quȩ inde ba¬
na sibi. Exqͣliui. Ex¬

Expanded text:
Spiritualis gratia non vult sola facere quod multis proficit; unde vocat alios: Magnificate ut invitatos traheret, dicit, quae inde bona sibi: Exqui
Abbreviated transcription (Latin):
¶Diligñtib qͥ amat ĩ alio bonũ qđ ĩ se ñ pot̃ hab̾e. ĩputat᷑
ei quasi hrot. Unde si caritas non habet quod det. det
calicẽ aquȩ. ntant̃ inputat᷑ ei qͣntũ ⁊ acheo multa.
impar facultas s non ĩparkarita. Caritas ẽ uirtꝰ¬
fortis ut mais. cui nil resistit cũ uenit. cũ regib
⁊ ignib ⁊ aliis possit resisti. q̃ ⁊ occidit qđ fuimꝰ.

Expanded text:
Diligentibus. Qui amat in alio bonum, quod ipse non potest habere, imputatur ei quasi haberet; unde: Si charitas non habet quod det, det calicem aquae; et tantum imputatur ei quantum Zachaeo multa . Impar facultas, sed non impar charitas. VERfortis ut mors, cui nil resistit, cum venit; cum regibus et ignibus et aliis possit resisti, quae et occidit quod sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ne autem sublitur. Et indices in
stuporem. Omnes enim qui exa¬
minandis aliorum morib p̃sunt:
recte iudices uocant᷑. S cum his qͥ
p̃est sbiettorum uitam nequa qͣm
sollicite discutit: nec quem qͣliter
corrigat agnoscit. In stuporem iu¬
dex deluctꝰ est: quia qui iudicare
mala acta debuit nequaqͣm ea q̃
idicanda sunt deprehendit. Se¬
quitirr.¬

Expanded text:
ne autem subditur: Et judices in ne autem subditur: Et judices in stuporem. Omnes enim qui examinandis aliorum moribus praesunt recte judices vocantur. Sed cum is qui praeest, subjectorum vitam nequaquam sollicite discutit, nec quem qualiter corrigat agnoscit, in stuporem judex deductus est, quia qui judicare male acta debuit, nequaquam ea quae judicanda sunt deprehendit. Sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
mias intuens ait. Factus est dñs
uelut inimicꝰ: precipitauit isrł.
Precipitauit menia eius: dissipa¬
uit munitiones eius. Menie in
urbis ornamento sunt: munitões
uero in desensionem: quia ⁊ alia
sunt dona que nos muniunt alia
iderrto ꝑmittunt᷑ deciꝑi ut cadant
etiam in mala que nesciunt. Qd̃
tamen deceptis aliqͣndo ad purga¬
tionem: aliqͣndo uero adultionis
ꝯsiliarios in stultum finem: cum
etiam bonum qͦdlibet non bona in¬
tentigne faciunt: s ad temꝑalis
mum̾s retͥbutoem tendunt. Si enĩ
ip̃e sumini ꝑatͥs unigenitꝰ: quia ꝑ hoc
qł fc̃s est homo eterna nuntiauit.
magni consilii angł s est uocatus.
Becte consiliarios p̃dicatores acci¬
pimus: qui suis auditorib ꝯsilium
uite p̃bent. S cum p̃dicator quis¬
q ideo eterna p̃dicat: ut tempora¬
lia luchra ꝯsequat᷑: profecto instul¬
tum finem deducitur: quia illuc
per laborem tendit. unde permen¬
tis restitudinem sugere debuit. De¬

Expanded text:
mias intuens ait: Factus est Dominus mias intuens ait: Factus est Dominus velut inimicus, praecipitavit Israel, praecipitavit omnia moenia ejus, dissipavit munitiones ejusurbibus pro ornamento sunt, munitiones vero in defensionem; quia et alia sunt dona quae nos muniunt, aliaidcirco permittuntur decipi, ut cadant etiam in mala quae nesciunt. Quod tamen deceptis aliqtionem, aliquando vero ad ultionis consiliarios in stultum finem, cum etiam bonum quodlibet non bona intentione faciunt, sed ad temporalis muneris retributionem tendunt. Si enim ipse summi Patris Unigenitus, quia per hoc quod factus est homo aeterna nuntiavit, magni consilii a consiliarios praedicatores accipimus, qui suis auditoribus consilium vitae praebent. Sed cum praedicator quisque ideo aeterna praedicat, ut temporalia lucra consequatur, profecto in stultum finem deducitur, quia illo per laborem tendit, unde per mentis rectitudinem fugere debuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis uerbo ꝯtraire conati sunt:
Doctrina senum ablata est: post¬
quam hanc eccł̃ia ex gentib indeli¬
cet iuuencula acceꝑit: que per
psalmistam dicit. Syper seniores
intellexi. Quam quia oꝑando teny¬
it: qualicer suꝑ seniores intellexe¬
rit ostendit: dum protinus subdit
dicens. Quia mandata tua exqui¬
siui. Quia enim studuit oꝑando
implere qͦd diditcit: cepit intellig̾e
qͣd doceret. ¶nde adhuc aperte sb̾¬
pͥncipes: et eos qui opp̃ssi fuerant᷑
releuans. Cumenim iudeoꝵ ppls̃
in legis mandata ꝑmaneret. et
cuncta gentilitas nulla dei p̃cep¬
ta cognosceret. ⁊ illi per fidem pͥn¬
cipari uidebant᷑ et isti in ꝓfundo
pressi iacuerunt per infidelitatẽ.
S cum incamationis dnĩce my¬
fterium iudea negauit gentilitaᷤ.
crediclit: et pͥncipes in despectione
ceciderunt. et hi qui opp̃ssi in culpa¬
ꝑfidie fuerant: in uera fidei liber¬
tate lenati sunt. Hunc uero ifrli¬
tarum casum: longe aute ihere¬

Expanded text:
ritatis verbo contraire conati sunt, ritatis verbo contraire conati sunt, doctrina senum ablata est postquam hanc Ecclesia ex gentibus videlicet juvencula accepit, quae per Psalmistam dicit: Super seniores intellexi . Quam quia operando tenuit, qualiter super seniores intellexerit ostendit, dum protinus subdit, dicens: Quia mandata tua exquisivi. Quia enim studuit operando implere quod didicit, accepit intelligere quod doceret. Unde adhuc apte subprincipes, et eos qui oppressi fuerant relevans. - Cum enim Judaeorum populus in legis mandato permaneret, et cuncta gentilitas nulla Dei praecepta cognosceret, et illi per fidem principari videbantur, et isti in profundo pressi jacuerant per infidelitatem. Sed cum incarnationis Dominicae mysterium Judaea negavit, gentilitas credidit, et principes in despectionem ceciderunt, et hi qui oppperfidiae fuerant in verae fidei libertatem levati sunt. Hunc vero Israelitarum casum longe ante Jere
Abbreviated transcription (Latin):
num auferens: quia hi qui prius
celestia p̃dicando ueraces erant.dũ
temꝑalia diligentes ad terrena cur-¬
runt labium ueratium commuta¬
tur. Et senum doctrina tollitur:
orum p̃cepta minime secunt᷑ Ut
locum regiminis qͣsi ad fructum
uoluntatis teneant non ad usum
laboris. Qod tamen aꝑtius de ry¬
deis ualet intelligi: qui ante in¬
carnatoẽm dñi ueraces fuerunt. qr
hunc uenturum esse crediderunt
atq nuntiauert̃: sed ꝑtͦqͣm in car¬
ne apparuit. hunc ẽẽ negauerunt.
Labium itaq ueratium commu¬
tatum est: quia quem uenturũ ẽs¬
p̃dixerant negauerunt p̃sentem:
⁊ doctrina senum ablata est. quia
nequaqͣm ea credendo secuti sunt:
que patres suos p̃dixisse memine¬
runt. Unde etiam helia ueniente
ꝓmittit᷑: qͦd reducat corda filiorũ
ad patres eorum. ut doctrina se¬
num que nunt a iudeorꝰ torde a¬
blata est. tunc miserante dño rede
Sin uero senes eosdem quoq iudeoᷤ
actipimꝰ: qui suadente perfidia ue¬

Expanded text:
ium, quia hi qui prius coelestia praedicando veraces erant, dum temporalia diligentes ad terrena corruunt labium veracium commutatur, et senum doctrina tollitur, orum praecepta sequuntur ut locum regiminis quasi ad fructum voluptatis teneant, non ad usum laboris. Quod tamen apertius de Judaeis valet intelligi, qui ante incarnationem Domini veraces fuerunt, quia hunc venturum esse crediderunt atque nuntiaverunt. Sed postquam in carne apparuit, hunc esse negaverunt. Labium itaque veracium mutatum est, quia quem venturum dixerant negaverunt praesentem. Et doctrina senum ablata est, quia nequaquam ea credendo secuti sunt quae patres suos praedixisse meminerunt. Unde etiam Elia veniente promittitur quod reducat corda filiorum ad patres eorum , ut doctrina senum quae nunc a Judaeorum corde ablata est tunc miserante Domino redSin vero senes eosdem quoque Judaeos accipimus, qui, suadente perfidia, Ve