comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit contraeum hũc animum ut subplicia
illi uelle Conserui autem qui narra uerunt
dño quȩfie bant: po test intellegi ecclesia. quȩ
& illum soluit &illum ligat:
& dis cipuli dicunt: quis potest saluus fieri Cum
pauci sint diuites: in comparatione multitudinis
pauperum intellegendum quodom nes quitalia
cupiunt. in eorum numero haberi anim aduerterint :
reffert : Adonfirmandum in posterum testi moni¬
um fecit. quia dixit inore duum ueltri um
testium stabit omne uerbum Ut enim neque uul¬
garetur quod dicebaineq: careres& humani testimo¬
nu firmitate. paucioribus quam duobus dicere non po¬
tuit: uel ad sacramentum caritatis ostendendum
minus enim quam inter duos caritas: eẽ non potẽ:
Frat autem ille nonnecessitate debiti propterpec¬
catum suum. sed & soluenda nr̃a peccata caruate
passurus:
rectionedescendens. secuntur eum turbȩ multȩ¬
credunt in eum populi & gentes. Nuo autem

Expanded text:
tenuit contra eum hunc animum, ut supplicia tenuit contra eum hunc animum, ut supplicia illi vellet. Conservi autem qui narraverunt Domino quae fiebant, potest intelligi Ecclesia, quae et illum solvit, et illum ligat. et discipuli dicunt, Quis potest salvus fieri? cum pauci sint divites in comparatione multitudinis pauperum: intelligendum quod omnes qui talia cupiunt, in eorum numero haberi animadverterint. XXrefert, ad confirmandum in posterum testimonium fecit: quia dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Ut enim neque vulgaretur quod dicebat, neque careret humani testimonii firmitate, paucioribus quam duobus dicere non potuit. Vel ad sacramentum charitatis ostendendum: minus enim quam inter duos charitas esse non potest. Erat autem ille non necessitate debiti propter peccatum suum, sed ad solvenda nostra peccata charitate passurus. rectione discedens. Sequuntur eum turbae multcredunt in eum populi et gentes. Duo autem
Abbreviated transcription (Latin):
quo sunt omnia regna terrena:¬
XX Quod dñs dicit: Qui autem scandali zaueritu¬
num expusillis istis. idest exumilibus quals
uult ẽẽ discipulos suos. non obtem perando uela
&iam contraueniendo: siciti de alex ando
aerario apostolus dicit expedit ei ut molaasi¬
naria suspendatur collo cius: & prȩcipitetur
in pro fundum maris: id est congruit euacupidi¬
tates rerum temporalium ciustulti &cei con¬
ligantur. eum deuintum pondere suo deduc& ad
in teritum:¬
XXUII. Quo doblatus est debitor dño decem milium
talentorum. &iussit eum uenundar . &uxorem
eius & filios &omnia quȩ habebat &reddi:
Intellegendum est .x. prȩcepto rum legis eum
fuise debitorem : & procupidi tate atqueo perib:
suis tam quam uxoreir & filiis penas soluere
debuis fe. quodẽ precium eius: praecium enim
uenditi supplicium damnat intellegitus: quod
dixit noluit ignoscere conseruosuo. secł ab it &mi¬
sit eũ in carcerem &cetera. Intelle gendum:

Expanded text:
quo sunt omnia regna terrenaquo sunt omnia regna terrena Quod Dominus dicit, Qui autem scandalizaverit unum de pusillis istis, id est, ex humilibus, quales vult esse discipulos suos, non obtemperando, vel etiam contraveniendo, sicut de Alexandro aerario Apostolus dicit ; expedit ei ut mola asinaria suspendatur collo ejus, et praecipitetur in profundum maris: id est, congruit ei cupiditas rerum temporalium, cui stulti et caeci colligantur, eum devinctum pondere suo deducat ad interitumebitor decem millium talentorum, et jussit eum venumdari, et uxorem ejus, et filios, et omnia quae habebat, et reddi: intelligendum est decem praeceptorum Legis eum fuisse debitorem; et pro cupiditate atque operibus suis, tanquam uxore et filiis, poenas solvere debuisse, quod est pretium ejus: pretium enim venditi, supplicium damnati intelligitur. Quod dixit, Noluit ignoscere conservo suo, sed abiit et misit eum in carcerem, et reliqua; intelligendum,
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum datur: Et mane hodie tempestas.
rub& enim cum tristitia cȩlum: id est quod se¬
cundo aduentu igne prȩce dente uenturus et :
saciem enim cęli iudicare nostis. signa autem
tem porum non potestis: signatemporum dixit
de aduentusuo uel pasione cuisimile est ros eum
cȩluues pere  &item detribulatione ante aduen¬
tum suum futurum. cuisimileẽ maneroseum
cumtristitia cęlum:¬
XIII. Quod dixit dñs. helias quidem uenturus ẽ &
restitu& omnia. Idest uel eos quos per secutio
anti xpi conturbauerii. uelut ipse resti tuaet¬
quam: Ignem adiram quod alta petat: aqua aduo¬
luptatem carnis: Item quod dicunt discipuli
nos non potuimus eicere cum: neillis miraculis
facientibus ex tollerentur insuperbiam : ammo¬
nitisunt potius perhumilitatem fidei quasi per
intellegendum ẽ liberos eẽ filios. Idest nonesse
uetigales: multo ergo magis liberiẽẽ debęnt
inquolib& regno terreno filuregni illius sub

Expanded text:
peccatorum datur. Et mane, Hodie tempestas; peccatorum datur. Et mane, Hodie tempestas; rubet enim cum tristitia coelum; id est, quod secundo adventu igne praecedente venturus est. Faciem ergo coeli judicare nostis; signa autem temporum non potestis? Signa temporum dixit de adventu suo vel passione, cui simile est roseum coelum vespere: et item de tribulatione ante adventum suum futura, cui simile est mane roseum cum tristitia coelum Quod dixit Dominus, Elias quidem venturus est, et restituet omnia; id est, vel eos quos persecutio Antichristi conturbaverit; vel ut ipse restituatquam: ignem ad iram, quod alta petat: aquam ad voluptates carnis. Item quod dicunt discipuli, Quare nos non potuimus ejicere eum? ne illis miraculis faciendis extollerentur in superbiam, admoniti sunt potius per humilitatem fidei, quasi per intelligendum est liberos esse filios, id est, non esse vectigales. Multo ergo magis liberi esse debent in quolibet regno terreno filii regni illius sub
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum tamen in id quod peruenimus in eo am¬
bulemus. quia tertio die dño adherentes & ab illo
pasti non deficiemus inuia &iam hic sane per¬
uenire ad comedendi finem non potuit. Sed re¬
putas cum ueni & filius hominis. & inueni&
fidem suam supes terram: & credo ita futurũ
adquam ecclesiam septiformis quȩ in a pocalipsi
rauerti usq infinem: Ille enim qui dixit putas¬
cumueni& filius hominis &in uenit fidem¬
suam superterram : Significauit quidem
inextremo couiuii relinqui posse & deseri elas
suas : sed quo ipseitem dixit Beatus quiper seuera uerit
usq infinem hic saluus erit Significauit non de¬
futuram ecclesiam quȩ septenario sinueosdem
septem paner abundantius recipiat: &latitud ine
cordis quȩ ipsam perseferantiam insportis uide¬
tus significare contineat:
Quod dixit facto uespere dicitis serenum erit
rubicundum estenim cȩlum. Idest sanguinei
passionis xp̃i in primo aduentu indulgentiam̃

Expanded text:
Verumtamen in quod pervenimus, in eo amVerumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus ; quia tertio die Domino adhaerentes et ab illo pasti, non deficiemus in via. 8. Etiam hic sane perveniri ad comedendi finem non potuit, sed rePutasne, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Et credo ita futurum, ad quas Ecclesia septiformis, quae in Apocalypsi raverit usque in finem. Ille enim qui dixit, Putasne, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram? significavit quidem in extremo convivii relinqui posse et deseri escas suas: sed quoniam ipse item dixit, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit ; significavit non defuturam Ecclesiam, quae septenario numero eosdem septem panes abundantius recipiat, et latitudine cordis, quae ipsam perseverantiam in sportis videtur significare, contineat. us, Facto vespere dicitis, Serenum erit; rubicundum est enim coelum; id est, sanguine passionis Christi, in primo adventu indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
iuni ad hesissent: Into to enim sȩculi generis
humani tertium tempusẽ quod fidei xp̃ĩans
gratȩ dataẽ : Primum est antelezem : secundum
sublege : Tertium subgratia: & quo quartum
ad huc restat quod ad plenissimam pacemiheru¬
salem celestis uenturisumus quo itendit quis quis
recte credit inxp̃m: propter ea sedicti turbamilla¬
per ficere dñs nedeficiant inuia: Istaẽ enim dis¬
pensatio qua nobis dñs temporaliter & uisibilit̃
in homine apparere dignatus ẽ & dedit nob̶ pignus
aposto lica actoritate quasi paucorum piscium
sapore coniuncto: Hȩc ergo dispensatio quid ali¬
ud agit nisi ut adpal. mã supernȩ uocationis
sine defectu uirium peruenire possimus : Perfide
enim ambulamus & nonperspeciem : & ipse apor¬
tolus paulus nondum sedicit conprȩhendisse
regnum dĩ: sed ea quȩre trosunt oblitus: in ea quȩ
ante sunt &tentus secundum intentionem : se¬
quor inquiꝗđ ad palmam supernȩ uocationis

Expanded text:
jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis jejuni haesissent. In toto enim saeculo generis humani tertium tempus est, quo fidei christianae gratia data est. Primum est ante Legem, secundum sub Lege, tertium sub Gratia. Et quoniam quartum adhuc restat, quo ad plenissimam pacem Jerusalem coelestis venturi sumus, quo tendit quisquis recte credit in Christum; propterea se dicit turbam illareficere Dominus, ne deficiant in via. Ista enim dispensatio, qua nobis Dominus temporaliter et visibiliter in homine apparere dignatus est, et dedit nobis pigapostolica auctoritate quasi paucorum piscium sapore conjuncto: haec ergo dispensatio quid aliud agit, nisi ut ad palmam supernae vocationis sine defectu virium pervenire possimus? Per fidem enim ambulamus, et non per speciem . Et ipse apostolus Paulus nondum se dicit comprehendisse regnum Dei, Sed ea quae retro sunt oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor, inquit, ad palmam supernae vocationis.
Abbreviated transcription (Latin):
in nouo testamento tales admatuntur ad nu
quiadsidue inscripturis mons appellatur con¬
gruenter inmonte uter que populus pasce¬
retur . hic tamen non infȩno discumbitur
sedintesra: Ibienim celsitudo xp̃i propter
carnales homines & iherusalem terrenam
carnali spe & desiderio tegitus . huic autem remo¬
ta omni cupiditate carnali conuiuas nouiterta¬
mentispei permanẽtis fis mamentum tam quam¬
ipsiusemontis soliditas Nullo feno interposito
continebat: & quõrectis sime rdicit apostolus.
prius autem quem uenir& fides sublege
custo dieb amur: hoc significare uide ꝓtur
& dñs cum dicit Pehis quosquinq panibus pastu¬
rus erat non opus hebent ire sed date illis manducare
Subhis enim uerbis figuraliter tam quam
custo diendi de tinentur: cum hoc ad monuissent
discipuli ut dimu ter& eos: huius uero turbȩ
quȩ ad septem panis pertinet ultro misereri
sedicu quod iamtertius dies esset ex quoie

Expanded text:
in Novo Testamento tales admittuntur ad numin Novo Testamento tales admittuntur ad numqui assidue in Scripturis mons appellatur, ut congruenter in monte uterque populus pasceretur; hic tamen non in feno discumbitur, sed in terra. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam carnali spe et desiderio tegitur: hta omni cupiditate carnali convivas Novi Testamenti spei permanentis fiipsius montis soliditas, nullo feno interposito continebat. 7. Et quoniam rectissime dicit Apostolus, Prius autem quam veniret fides, sub Lege custodiebamur ; hoc significare videtur et Dominus, cum dicit de his quos quinque panibus pasturus erat, Non opus habent ire; sed date illis vos manducare . Sub his autem verbis figuraliter tanquam custodiendi detinentur, cum hoc admonuissent discipuli, ut dimitteret eos. Hujus vero turbae, quae ad septem panes pertinet, ultro se misereri dixit, quod jam tertius dies esset, ex quo ei
Abbreviated transcription (Latin):
enim sexus mulierum ad actiones & facilis
ad lusum puerilia: quid autem lusui puerili
tatem simileest quam idola colere: quando
& apostolus adhoc retulit hoc genus super¬
stitiones cum ai. Neque idolis seruiamus
quem ad modum quidam eorum sicut
scriptum est sedu populus manducare
& bibere & exsusrexerunt ludere mu¬
lieribus ergo similes erant qui in laboribus ex¬
spectationis quousq ad promissa dĩ ꝑuenirent
non uiriliter ꝑseuerantes temptauerant dnm:
Pueris aũ qui sederunt manducare & bibere & sur rexer̃
ludere. Nonsolum aũ ibi sed &iam inpopulo
noui testam̃ti quinondu rant occurrere in ui¬
rum ꝑfectum ł infirmitate uirium ł mentis
leuitate mulieribus &pueris conparan disunt
Nam illis dicius sitamen inicium substantiaei
quȩ infinem firmum retineam: Illis autem nolite
pueri efficisensibus sed malicia infantes estote
ut sensibus perfecti sitis: Et ideo neq inueteri neꝙ

Expanded text:
enim mulierum sexus ad actiones, et facilis enim mulierum sexus ad actiones, et facilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere ? Mulieribus ergo similes erant, qui in laboribus exspectationis, quo usque ad promissa Dei pervenirent, non viriliter perseverantes tentaverunt Deum: pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum autem ibi, sed etiam in populo Novi Testamenti qui non perdurant occurrere in virum perfectum , vel infirmitate virium, vel mentis levitate, mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur, Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus ; illis autem, Nolite pueri effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neque
Abbreviated transcription (Latin):
milia hominum fuerunt sicut illic ubica rnales
legem accipientes . idest quinq: carnis sensibus dedi
uir tutes quibus in hac uita spiritaliter uiuitur.
prudentiam . tem perantiam fortitudinem. iusti
ciam : quarum prima est cognito rerum ad pe¬
tendarum & fugendarum: secunda refrenatio
cupiditatis ab his quȩ temporaliter delectant:
testia firmitas animi aduersus ea quȩ tempora¬
liter moles tasunt: Quarta quaper ceteras om¬
nes diffunditꝰ dilectio dĩ . & proximi: sane &ibi
quin milia: & hic quatups milia. &ceptis
pueris . & mulieribus. fuisse memo rantur⁊
Quod mihi uidetur ad hoc pertinere ut in¬
tellegamus & inpopulo ueteris testamenti
fuisse quosdam infirmos adinplendam in¬
legem est: inqua iusti ciasea postolus paulus
sine querela conuersatum eẽ dicti : fuise item alior
qui faciles educerentur incultum idolorum: quȩ duo ge¬
nesa id est infirmitates &errores mullerum &pue¬
rorum nomnbis figurata sun: infirmus est

Expanded text:
millia hominum fuerunt, sicut illic, ubi carnales millia hominum fuerunt, sicut illic, ubi carnales legem accipientes, id est, quinque sensibus carnis deditvirtutes, quibus in hac vita spiritualiter vivitur, prudentiam, temtiam, quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; quarta quae per caeteras omnes diffunditur dilectio Dei et proximi: sane et ibi quinque millia, et hic quatuor millia, exceptis pueris et mulieribus, fuisse memoranquod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendalegem est, in qua justitia apostolus Paulus sine querela se conversatum esse dicit ; fuisse item alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas ueteres. incipiens amorsen &omnib
pro phetis interprętans illis in omnibus scripturis
quȩ de ipso erant: Nam &xtunc eum duo illosũ
in panis fractione cognouerunt: Et ideo secun¬
da pastio populi quedȩseptem panibus factaẽ:
ad noui testamenti psȩdicationem recte intel¬
legetur pertinere: Nonenim ab aliquo euan¬
gelista dictum est quodisti panes hordiacii
fuerint sicut de illis quinq dixiio hannes
Hec ergo pastio depanibus septem ad gratiam
pertin& ecclesiȩ : quȩ notissima illa septenaria
hic duo pisces fuisse scribuntur sicut in ueteri
lege ubiduo soli unguebantus rex & sacerdos
sed paucipis ciculi: idestqui primi dño ihũ ap̃o
crediderum : &ineius nomine unctisunt. & mis¬
si ad prȩdicationem euangelii. & ad sustinendũ
turbulentum mare huius sȩculi ut pro ipso magno
pisce id est pro xp̃o legatione fungerentur: sicut pau¬
lus a postolus dici Neꝙ̃ in ipsa turbaquim q:

Expanded text:
Scripturas veteres, incipiens a Moyse et omnibus Scripturas veteres, incipiens a Moyse et omnibus Prophetis, interpretans illis in omnibus Scripturis quae de ipso erant. Nam et tunc eum duo illorum in panis fractione cognoverunt . 4. Et ideo secunda pastio populi, quae de septem panibus facta est, ad Novi Testamenti praedicationem recte intelligitur pertinere. Non enim ab aliquo evangelista dictum est quod isti panes hordeacei fuerint, sicut de illis quinque dixit Joannes. Haec ergo pastio de panibus septem ad gratiam pertinet Ecclesiae, quae notissima illa septenaria hic duo pisces fuisse scribuntur, sicut in veteri lege, ubi duo soli ungebantur, rex et sacerdos; sed pauci pisces, id est, qui primi Domino Jesu Christo crediderunt, et in ejus nomine uncti sunt, et missi ad praedicandum Evangelium, et ad sustinendum turbulentum mare hujus saeculi, ut pro ipso magno pisce, id est, pro Christo legatione fungerentur, sicut Paulus apostolus dicit . Neque in ipsa turba quinque
Abbreviated transcription (Latin):
&olo causti eius imaginem admemoriam
passionis suȩ ineclesiam celebrandam dedit:
ut ess& sacerdos ine ternum: Nonsecundum
ordinem aa ron sed secundũ ordinem melchi¬
sed ech Cuius rei sacramentum diligentius
adhuc considerari potest: Sed propter duos
pisces inquibus duas personces regiam &
huit. significat eos quites tamentum uetus
acceperant: quia regnum eis temporale &
iherusalem tem poralis promit tebatur in
spe carnali conlocatos fuisse: Omnis enim
carofenum &claritas hominis sicut flos
feni: Quod autem reliquiis frag mentorum
duodscim cofini buc cellarum repleti
sunt. significat de ipsius legis ad apertione
& dis putatione quam iudei reliquerant & de¬
seruerant repletos fuise discipulos dñĩ in quibus
duo denarius Numerus principatum ten&:
Nondum enim erat scriptura nouites tamenti
quando dñs quasifrangendo &aperiendo quod
durum erat &clausumerat inlege discipulos
impleuit cum eis postresurrectionem aperuit

Expanded text:
holocausti ejus imaginem ad memoriam holocausti ejus imaginem ad memoriam passionis suae in Ecclesia celebrandam dedit, ut esset sacerdos in aeternum, non secundum ordinem Aaron, sed secundum ordinem Melchisedech . Cujus rei sacramentum diligentius adhuc considerari potest. Sed propter duos pisces, in quibus duas personas, regiam etbuit, significat eos qui Testamentum Vetus acceperant; quia regnum eis temporale et Jerusalem temporalis promittebatur, in spe carnali collocatos fuisse. Omnis enim caro fenum, et claritas hominis ut flos feni . Quod autem de reliquiis fragmentorum duodecim cophini buccellarum repleti sunt, significabat de ipsius Legis adapertione et disputatione, quam Judaei reliquerant et deseruerant, repletos fuisse discipulos Domini, in quibus duodenarius numerus principatum tenet. Nondum enim erat scriptura Novi Testamenti, quando Dominus, quasi frangendo et aperiendo quod durum et clausum erat in Lege, discipulos implevit, cum eis post resurrectionem aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
in omnibus generationum: nam eas nominat ascen¬
dens ad auid usq ad habraham: quas illedes cen¬
dens ab abraham usque ad dauid adauid enim
induas familias regiam & sacerdotalem origo
illa dis tributaẽ: Quarum duarum familiarum
sicii dic tum est Regiam descendens matheus
sacer dotalem ascendens lucas secutus est: ut dñs
derribi sacerdotali hoc est de tribuleui: sedeẽt
detribu uida hoc est de tribudauid: ex quatribu
Nemo intendit altari:Ideo & filius dauid max¬
ime dicitur secundum carnem: quia &luc as
ascendens : & matheus descendens. indauid
sibi obiuam factisunt Oportebat enim ut eua¬
cuaturus sacrificia quȩ secundum ordinem
aaron leuitico sacer dotio fiebant Nonee detribu
leui neadipsam tribum & adipsam sacerdotiũ
quodtem poraluer umbraerat futuri per¬
tinere uideretur mundatio peccatorum:
quam dñs oblationem holo causti sui quod
inuetere saces dotio figurabatur impleuit:

Expanded text:
in nominibus generatorum. Nam eos nominat ascenin nominibus generatorum. Nam eos nominat ascendens a David usque ad Abraham, quos ille descendens ab Abraham usque ad David. A David enim in duas familias, regiam et sacerdotalem, origo illa distributa est, quarum duarum familiarum, sicut dictum est, regiam descendens Matthaeus, sacerdotalem ascendens Lucas secutus est: ut Dominde tribu sacerdotali, hoc est, de tribu Levi; sed esset de tribu Juda, hoc est, de tribu David, ex qua tribu nemo intendit altari. Ideo et filius David maxime dicitur secundum carnem, quia et Lucas ascendens, et Matthaeus descendens, in David sibi obviam facti sunt. Oportebat enim ut evacuaturus sacrificia, quae secundum ordinem Aaron in levitico sacerdotio fiebant, non esset de tribu Levi, ne ad ipsam tribum, et ad ipsum sacerdotium quod temporaliter umbra erat futuri, pertinere videretur mundatio peccatorum, quam Dominus oblatione holocausti sui, quod in veteri sacerdotio figurabatur, implevit: et
Abbreviated transcription (Latin):
nuabat. Nec eos parentes quos ille nominat:
alia enim erat origo sacerdotalis quȩper unum
exfiliis dauid sicuti ad sol& detribu sacerdota¬
li matrimonium sortientem: & fecerat ut ma¬
ria deutraq tribu idest &deregia & desacer¬
do tali cog nationem ducer&: Nam & quan¬
do censitis unt ioseph & maria scriptumest
eos fuise dedomo idẽ degenere dauid: &
helis ab&h quenihilhominus cognata marię
scribitur: erat de tribu sacerdotali Siautem
matheus quitam quam defendentem ad sus¬
cipienda pec cata nr̃a regem. xp̃m insinuai per
salo monem: a dauid decenda quia salo¬
mon de illa inquadauid pec cauerat natus
e Italucas quitam quam ascendentem
post abo litionem peccatorum : sacerdo tem
Xp̃m insinuat: pernathan as cendit ad dauidꝰ
qui analhan per propheta missus erat. cuius
correctione dauid ipsius peccati abolitionem
penitendo inpetrauit: itaq post ea quam tran¬
sit lucas personam dauid non dissonat amatheo

Expanded text:
nuabat; nec eos parentes, quos ille nominans . nuabat; nec eos parentes, quos ille nominans . Alia enim erat origo sacerdotalis, quae per unum ex filiis David, sicuti essolet, de tribus sacerdotali matrimonium sortientem, effecerat ut Maria de utraque tribu, id est, de regia et sacerdotali cognationem duceret. Nam et quando censiti sunt Joseph et Maria, scriptum est eos fuisse de domo, id est de genere David . Et Elisabeth, quae nihilominus cognata Mariae scribitur, erat de tribu sacerdotali . Sicut autem Matthaeus, qui tanquam descendentem ad suscipienda peccata nostra regem Christum insinuat, per Salomonem a David descendit; quia Salomon de illa in qua David peccaverat, natus est: ita Lucas, qui tanquam ascendentem post abolitionem peccatorum sacerdotem Christum insinuat, per Nathan ascendit ad David; quia Nathan propheta missus fuerat, cujus correptione David ipsius peccati abolitionem poenitendo impetravit . Itaque posteaquam transiit Lucas personam David, non dissonat a Matthaeo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatanra sus cepit : ut nobis pugnandi &uin¬
cendi demons trar& exemplum eorundem
pecatorum suspectionem : Regiamq: personam
matheus euangelisia : significans generationem
eius quȩ est secundum carnem ab abraham suscipi ens:
qui apater ẽ populi fidelis : & suc cessionem plis
deor sum uersus enumerans peruenit ad dauid.
in quo regni stabilimentum manifestissimum
appar&: atque inde persalo monem natum.
deilla inquapater eius peccauerat stirpem
regiam persecutus usq ad dñi generationem
perducit : Lucas uero alius euan gelista quo
& ipse gene rationem dñi quae secundum
carnem ẽ sedin sacerdotali persona expli¬
canda suscepu: ad quam personam pertin&
mun datio & abolitio peccatorum Non
a principio libri sicut matheus: sed ab illo
loco ubi baptizatus est ihs̃ ubi peccatorum
nostrorum mundationem prȩfigurauit: incipit
Parentum eius originem gradatim persequis
nequo deorsum uersus sicut illequi adsus ceptio¬
nem pec catorum tamquam decendentem insi

Expanded text:
peccata nostra suscepit, ut nobis pugnandi et vincendi demonstraret exemplum, eorumdem peccatorum susceptionem regiamque personam Matthaeus evangelista significans, generationem ejus quae est secundum carnem ab Abraham suscipiens, qui pater est populi fidelis, et successionem prolis deorsum versus enumerans pervenit ad David, in quo regni stabilimentum manifestissimum apparet; atque inde per Salomonem, natum de illa in qua pater ejus peccaverat, stirpem regiam prosecutus usque ad generationem Domini perducit . Lucas vero alius evangelista, quoniam et ipse generationem Domini, quae secundum carnem est, sed in sacerdotali persona explicandam suscepit, ad quam personam pertinet mundatio et abolitio peccatorum, non a principio libri, sicut Matthaeus, sed ab illo loco ubi baptizatus est Jesus, ubi peccatorum nostrorum mundationem praefiguravit, incipit parentum ejus originem gradatim prosequi; neque deorsum versus, sicut ille qui eum ad susceptionem peccatorum tanquam descendent
Abbreviated transcription (Latin):
aduentum suum contra illos ual& qui per terra¬
rum particulas nominantur . & dicunt apudso eẽxp̃m:
culte congregant tam quam inpene trabilibus:
& paucos tam quam in deserto: admanifestationem
quippe claritatem que pertin& ecclesiȩ fulgdris
nomen: adignificans &iam noctem ulnubia sȩculi
huius. tunc enim fulgoris candor appar&:
mili tudinem: ab arbore fici genus humanum
intellegis propter pruritũ carus : cumiam ramus
eius tener fuerit: id est cum filii hominum per
fidem xpi. adspirti les fructus profecerint.¬
& ineis honor ad optioneͥs filiorum di emin̾uerti:¬

Expanded text:
adventum suum, contra illos valet qui per terraadventum suum, contra illos valet qui per terrarum particulas nominantur, et dicunt apud se esse Chrculte congregant tanquam in penetralibus, et paucos tanquam in deserto: ad manifestationem quippe claritatemque pertinet Ecclesiae fulguris nomen, significans etiam noctem vel nubila saeculi hujus; tunc enim fulguris candor apparet.militudinem; arborem fici genus humanum intellige, propter pruritum carnis. Cum jam ramus ejus tener fuerit; id est, cum filii hominum per fidem Christi ad spirituales fructus profecerint, et in eis honor adoptionis filiorum Dei eminueri
Abbreviated transcription (Latin):
filii hominis: Orientis &occidentis nomine totum
orbem uoluii significare: per quod futura erat ȩc¬
clesia. incipiente euangelio abiherus alem secundũ
illum sensum quod dixa: I modoui debitis filiũ
hominus uenientem in nubibus: Conuenienter
denubibus sol& emicare : Constituta ergo auc¬
toritate ecclesiȩ per orbemterrarum. clara
atq:a mani festa: consequenter discipulos
admon& atq omnes fideles . & qui in eum
credere uoluerint descras maticis &hereticis
credan: U num quodꝙ enim scisma Runaquaeq
hesesis aut lucum suum hab& in orbe terrarum partem
aliquam tenens. aut occultis absque obscuris conuen¬
ticulis curisitate hominum decipit quod non perti¬
n&: quod ait siquis uobis dixeru eccehic est xp̃s:
aut illic: quod signi ficat terra rum partes . & prouin¬
tiarum : aut inpene trabilibus. aut indeserta quod signi¬
cat occulta. &obsura conuenticula hereticorum:
Quodergo dixti aboriente in occi denteꝑuenturum

Expanded text:
Filii hominis; orientis et occidentis nomine totum Filii hominis; orientis et occidentis nomine totum orbem voluit significare, per quem futura erat Ecclesia, incipiente Evangelio ab Jerusalem , secundum illum sensum quo dixit, Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Convenienter de nubibus. Constituta ergo auctoritate Ecclesiae per orbem terrarum clara atque manifesta, consequenter discipulos admonet, atque omnes fideles, et qui in eum credere voluerint, ne schismaticis atque haereticis credant. Unumquodque enim schisma, et unaquaeque haeresis, aut locum suum habet in orbe terrarum, partem aliquam tenens; aut obscuris atque occultis conventiculis curiositatem hominum decipit. Quo pertinet quod ait, Si quis vobis dixerit, Ecce hic est Christus, aut illic, quod significat terrarum partes et provinciarum: aut in penetralibus, aut in deserto, quod significat obscura et occulta conventicula haereticorum. Quod ergo dixit, ab oriente in occidentem perventurum
Abbreviated transcription (Latin):
congregare filios tuos. sicut gallina congregat filior
suos sub alas suas . & noliusti: Hocgenus animantis
magnum affec tum infilios hab&: ita ut eorum
infirmitate affecta & ipsa infirmetur: Et quod
difficilius inceteris animantibus inueni es alissius
filios protegens: contramiluum pugnat: sic &iam
mater nra sapientia dĩ . percarnis susceptionem in¬
firmata quodam modo: Unde a postolus dicit
quodinfirmum est dĩfortius est hominibiis:
protegi in firmitatem nr̃am. & resistit diabulo
nenos rapiat: in qua defensione quod illa aduer¬
sus miluum conatur affectu. hao aduersum
bato Id est ne in pedimento
aliquo deti¬
neamini : quia & heme imbribus uel frigore &sabbato
in quo proficisci non licebat. inpediebatur quis abiti¬
nere uel ali udne intristicia autlȩtitia rerum
temporalium quis inueniatur adie illa::¬
U Quod dñs dixu Sicut enim fulgor exti aboriente
& peruenii usqs ad occidentem : itaeru &aduentus

Expanded text:
congregare filios tuos, sicut gallina congregat filios congregare filios tuos, sicut gallina congregat filios suos sub alas, et noluisti? hoc genus animantis magnum affectum in filios habet, ita ut eorum infirmitate affecta et ipsa infirmetur; et quod dfificilius in caeteris animantibus invenies, alis suis filios protegens, contra milvum pugnet: sic etiam mater nostra Sapientia Dei, per carnis susceptionem infirmata quodammodo unde et Apostolus dicit, Quod infirmum Dei, fortius est hominibus , protegit infirmitatem nostram, et resistit diabolo, ne nos rapiat. In qua defensione, quod illa adversus milvum conatur affectu, haec adversus bato, id est, ne impedimento aliquo detineamini: quia et hieme, imbribus vel frigore; et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere. Vel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum temporalium quis inveniatur a die illaQuod Dominus dicit, Sicut enim fulgur exit ab oriente, et pervenit usque ad occidentem; ita erit et adventus
Abbreviated transcription (Latin):
XXUI Quoddñs dixit: Quid enim maius est aurum.
antem plum quod sc̃i ficat aurum: Et item dix¬
it: Quidenim maius est do num analtare qđ
scĩ ficat do num: Intellegendum est templum
& altare ipsum xp̃m: aurum & donum lau¬
des & sac crificia precum : quȩ in eo pereum
offerimus non enimille perhȩc: sed ista ꝑ illum
sc̃i ficantur:
adid quod dixui decimare illos minita quȩque:
camelum gluuentes. refertur adid quod dixit.
prȩteritis grauiora legis misericor diam &ui
dicium & fidem: ut istesit sensus. minima ob¬
seruatis maxima contemnius: ex hac enim
perues sitate &iam illud eis accidit. quod
possunt hȩc per allegoriam referri ut dimit¬
terent bar rabban: quia uidelic& ipse non
soluerat sabbatum. quod magna diligentia
carnaliter obseruabant: Oe ciderunt auten
dñm . spiritaliter sabbatum insinuantem. periudiciũ.
absurde figuratur sediciosus homitida: quia hoc ani¬
mal &strependo inquieat. & sanguine delectatur:
& cameli nomine propter humili antem se: ad subeun¬

Expanded text:
 Dominus dixit, Quid enim majus est, aurum, an templum quod sanctificat aurum? et item dixit, Quid enim majus est, donum, an altare quod sanctificat donum? intelligendum templum et altare ipsum Christum; aurum et donum, laudes et sacrificia precum, quae in eo per eum offerimus. Non enim ille per haec, sed ista per illum sanctificantur. ad id quod dixit, decimare illos minuta quaeque. Camelum glutientes, refertur ad id quod dixit, Praeteritis graviora Legis; misericordiam, et judicium, et fidem: ut iste sit sensus, Minima observatis, maxima contemnitis. Ex hac enim perversitate etiam illud eis accidit, quo possunt haec per allegoriam referri, ut dimitterent Barabbam , quia videlicet ipse non solveret sabbatum, quod magna diligentia carnaliter observabant; occiderent autem Dominum spiritualiter sabbatum insinuantem per misericordabsurde figuratur seditiosus homicida; quia hoc animal et strependo inquietat, et sanguine delectatur: et cameli nomine propter humiliantem se ad subeun
Abbreviated transcription (Latin):
qui mnnaui erant dicerent uerefilius dĩes:
Significat claritatem cius. Tunc manifestum
futuram perspeciem iam uidentibus quiper
fidem nuncam bulabant
Idẽ munus quod offers. causamei adte iamper¬
tinebit: Quibus uerbis significant filii iam non
sibi opus eẽ parentum prose oblationes quod ad
eam a&atem ꝑuenis serit ut possent iam ipsi
offerre prose: In hac ergo a&ate constitutos
ut possent parentibus suis hoc dicere : Cum hoc
dixissent negabamt pharis eisereos esse si paren¬
tibus suis non preftarent honorem:
quam sentientes offende banur depreter¬
missis rerum signis uel &iam traditionibus
suis & prȩcepta uitȩ noncurabant quȩ acupidi¬
tate animum pur gant
naneȩ mulieris non ueniesis ad domus eodum
saluat: Significat gentes ad quas nonuenit: sal¬
uas fore ꝑ uerbum suum: quodipsis ragantib:
filiis anantur. intellegenda ecclesię ꝑsona
quȩ sibiest & mater & filii . Nam simul omnes
quibus constat ecclesie materdicitur singuli

Expanded text:
qui in navi erant, dicerent, Vere Filius Dei es, significat claritatem ejus tunc manifestam futuram, per speciem jam videntibus, qui per fidem nunc ambulant. Xid est, munus quod offers causa mei, ad te jam pertinebit: quibus verbis significant filii jam non sibi opus esse parentum pro se oblationes, quod ad eam aetatem pervenissent, ut possent jam ipsi offerre pro se. In hac ergo aetate constitutos, ut possent parentibus suis hoc dicere, cum hoc dixissent, negabant Pharisaei reos esse, si parentibus suis non praestarent honorem. quam sentientes offendebantur de praetermissis rerum signis, vel etiam traditionibus suis; et praecepta vitae non curabant, quae a cupiditate animum purgant. nanaeae mulieris non veniens ad domos eorum, salvat; significat Gentes, ad quas non venit, salvas fore per verbum suum. Quod ipsis rogantibus filii sanantur, intelligenda est Ecclesiae persona, quae sibi est et mater et filii: nam simul omnes, quibus constat Ecclesia, mater dicitur; singuli
Abbreviated transcription (Latin):
sumus eius promissionis quam non dum uidimus :
tam quam per deserta ducimur conso lame nos in
scis scripturis uerbo di sicut illos manna decelo eoden¬
ipso duce iniherusalem celestem : tam quam inter¬
ram repro missionis introducinos posse presumimus.
& ma&cernum ibi regente ipso & custodiente
or dinem mel chisedech : quise ipsum obtulit.
holo caustum propec catis nostris & eius sacpficu
simili tudinem celebrandam insuȩ passionis me¬
moriam commen dauit: ut illud quod melchi¬
sedech obtuli dõ iamper orbem terrarum

Expanded text:
sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, tanquam per deserta ducimur, consolante nos in sanctis Scripturis verbo Dei, sicut illos manna de coipso duce in Jerusalem coelestem, tanquam in terram promissionis introduci nos posse praesumimus, et in aeternum ibi regente ipso et custodiente ordinem Melchisedech , qui se ipsum obtulit holocaustum pro peccatis nostris, et ejus sacrificii similitudinem celebrandam in suae passionis memoriam commendavit; ut illud quod Melchisedech obtulit Deo , jam per totum orbem
Abbreviated transcription (Latin):
eas consiliorum modera menacciper& regiam
scilic& & sacerdotalem: adquas &iam scccro¬
scã illa unctio pertinebat quarum officium
erat procellis fluctibusq popularibus: Num¬
quam frangi atq: corrumpi Et uiolentas
turbarum contra dictiones tamquã aduer¬
santes undas sȩpe dis rumpere: interdumeis
cus toditasua integritate cedere pros sus
piscium tam quam in procellos omari.
Sic inturbo lenta maris admisiistratione
uer sari quȩ tamen duae personȩ dnm nrum
non figuratȩ sedproprie solus impleuit
& uincendi domonstrauit &emplum. in car¬
ne mortali pec cata nr̃a sus cipiens temptationib
inimici. Neq in lecebrosis neq terribilib: cedens:
postremo exuens se carnem principatus & potesta¬
tes exempla: fiduualiter trium phans: eas itaque
regrinationis nrȩ tam quam ab aegẏpto liberamur:
Etper segentia nos peccata sacramemo baptismatis
nobis eucc dentibus obruuntur: & quam diu inspe

Expanded text:
eas conciliorum moderamen acciperet; regiam eas conciliorum moderamen acciperet; regiam scilicet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis ac fluctibus popularibus nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custodita sua integritate cedere; prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in turbulenta populi administratione versari. Quae tamen duae personae Dominum nostrum non figurate, sed proprie solus implevit.et vincendi demonstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuens se carne, principatus et potestates exspolians fiducialiter, et triumphans eas in regrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamdiu in spe
Abbreviated transcription (Latin):
pauisse: quinq panes hordiacii equibus dñs¬
in monte turbas pauit significant ueterem lagem
siue qui non dumspiritalibus sed adhuc carna
Nam & ipsȩ turbas quinq milia hominum.
fuerunt siue quiaper mossenlex ipsa dataẽ
Morses enim quiq: libros scripsu : & quod or¬
diacii panes erant. benesignificat uelipsam
legem que itadata erar ut inea uitale ani¬
mȩ alimentum corporalibus sacramen¬
tis obtegeretur. Hor der enim medullate¬
nacissima palea tegitur: uel ipsum populu
nondum expoliatum carnali desiderio
quodtam quam palea cordieius inherebat. Id
est nondum corde circum cisus itauine tritu¬
fato tribulationem cum per deserta quadra¬
ginta annos ducerentur intellextir reuelato
car nalia integumenta deponer& sicut neq
hordeum areae triturȩ illopalea ri tegmine
exuitur: itaque illo populo congruenter
lex talis dataest: Suo autem pices qui s aporem
suduem pani dabant : Suas illas personas uidentꝰ
significare quibus populus ille regebatur ut ꝑ

Expanded text:
panes hordeacei, quibus in monte Dominus turbas pavit, significant veterem legem: sive quia nondum spiritualibus, sed adhuc carnalnam et ipsae turbae quinque millia hominum fuerunt : sive quia per Moysen lex ipsa data est; Moyses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant, duas illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
a postolus loquitur : inisergo tribus generibus bon a sunt rur sus genera
hominum in sigulis & pro roborore suarum uinum discer nantur :
cum enim omues ad ecdesiȩ membra pertinere uid eantur adueniente
sȩculi & exillis quid õminis trant in ecclesia aliquipermanent: aliqui
cadunt : quipermanent adsumuntur quicadunt relinquuntur.
ergounus ad sumetur &ũnus relinquetur : Non quasi deduobus
hominibur dictum sed deduobus generibus affcctio nemin singulis
generibus trium professionum: In illa nocte dixit in illa tribu latione
adipsatria genera quȩ ad sumuntur arbitror pertinere &iam
tria illa nomina uirorum scõrum : quos solos liberat uros ex echiel
pronuntiat noe danihel &iob:uidetur enim noe pertinere adeor
perquos ȩcdesia regitur. sicut perillum in aquis arca gubernataẽ
est quȩ figuram gestabat eo desiȩ: danihel autem qui elegit cęlibem

Expanded text:
Apostolus loquitur . In his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera Apostolus loquitur . In his ergo tribus generibus bina sunt rursus genera hominum in singulis, et pro robore suarum virium discernuntur. Cum enim omnes ad Ecclesiae membra pertinere videantur, adveniente saeculi, et ex illis qui Deo ministrant in Ecclesia, aliqui permanent, aliqui cadunt: qui permanent assumuntur, qui cadunt relinquuntur. Ergo unus assumetur, et unus relinquetur, non quasi de duobus hominibus dictum est, sed de duobus generibus affectionum, in singulis generibus trium professionum. In illa ergo nocte dixit, in illa tribulatione. Ad ipsa tria genera quae assumuntur, pertinere arbitror etiam tria illa nomina virorum sanctorum, quos solos liberandos Ezechiel propheta pronuntiat, Noe, Daniel et Job . Videtur enim Noe pertinere ad eos per quos Ecclesia regitur; sicut per illum in aquis arca gubernata est , quae figuram gestabat Ecclesiae. Daniel autem, qui elegit coelibem
Abbreviated transcription (Latin):
nendos homines nehoc facianttam quam condiant coreius nesint fatui
Aliii quisunt inilla nocte duo in lecto &duȩ molentes in unum & duo in agro:
de quibus omnibus binis siguli ad sumentur & singuli relinquumur:
Tnagenera hominum hucuidentur significari: unum eorum qui ocium
& quietem eligunt nequenegotiis sȩcularibus nequenegotus eclesi asticis
occupati quȩillorum quies. lecti nomine significata est : Alterum qui in ple¬
bibus constituti reguntꝰ ad octioribus agentes eaquȩsunt huius sȩculi
quos & feminarum nomine s ignificauit : quia consiliis ut dixiperitorum
regicis expedit: molentes dixit proptertem poralium negotittorum
atq arcuitũ : quas tamen in uno molentes dexit inquantum deipsis
rebus &negotiis suis prȩbent usibus gcdesiȩ : Tertium eorum qui ope¬
rantur inecdesiae ministerio tamquam in agro dĩdequa agri cultura

Expanded text:
nendo homines ne hoc faciant, tanquam condiat cor eorum ne sint fatui.nendo homines ne hoc faciant, tanquam condiat cor eorum ne sint fatui. XLIV. Ib. XVII, 34, 35 Qui sunt in illa nocte duo in lecto, et duae molentes in unum, et duo in agro, de quibus omnibus binis singuli assumentur, et singuli relinquentur? Tria genera hominum hic videntur significari: unum eorum qui otium et quietem eligunt, neque negotiis saecularibus neque negotiis ecclesiasticis occupati; quae illorum quies lecti nomine significata est: alterum eorum qui in plebibus constituti reguntur a doctioribus, agentes ea quae sunt hujus saeculi; quos et feminarum nomine significavit, quia consiliis, ut dixi, peritorum, regi eis expedit; et molentes dixit, propter temporalium negotiorum orbem atque circuitum; quas tamen in unum molentes dixit, in quantum de ipsis rebus et negotiis suis praebent usibus Ecclesiae: tertium eorum qui operantur in Ecclesiae ministerio tanquam in agro Dei, de qua agricultura
Abbreviated transcription (Latin):
illa quo accepit tribuens quod accepit : & quodam modo constans
illud epsalmo forltitudinem meam ad tecustodiam pergratiarum
actionem regi subiectus humilitatem regni humili deuotione
seruabit
non descendat tollere illa : intecto est quiexce dens carnalia tam¬
quam in aura libera sp̃i taliter uiui : Vasacius in domo sunt:
sensus carnales quibus ad inuesigandam ueritatem quae
inellectu capitur multi utentes penitus errauerunt huius
ergo spiritalis uiri iam uasa istauacant in domo: quia men¬
te corporis super eminens peraciem intellegentiȩ tam quã
intecto postius pȩcuitate sapientiȩ ueluti cȩlo apertissimo
fruttur: caue at ergo iste ne in die tribulationis rus sus uita car¬
nali quȩpersensũs corporis pascitur delectatus. aduas ahui us¬
modi tollenda descendat:
rede at retro quio peratur in ecclesia &sicut paulus . apollo
plantat &rigat non respiciat spemsecularem cuirenuntia uit
ab spe diuinȩ promissionis auertunt : &ideo statua salis facta est admo¬

Expanded text:
i a quo accepit tribuens quod accepit, et quodammodo cantans illud de Psalmo, Fortitudinem meam ad te custodiam ; per gratiarum actionem regi subjectus, unitatem regni humili devotione servavit.non descendat tollere illa? In tecto est, qui excedens carnalia, tanquam in aura libera spiritualiter vivit. Vasa ejus in domo, sunt sensus carnales, quibus ad investigandam veritatem, quae intellectu capitur, multi utentes penitus erraverunt. Hujus ergo spiritualis viri jam vasa ista vacant in domo; quia mente corpori supereminens per aciem intelligentiae tanquam in tecto positus, perspicuitate sapientiae veluti coelo apertissimo fruitur. Caveat ergo iste, ne in die tribulationis rursus vita carnali, quae per sensus corporis pascitur, delectatus, ad vasa hujusmodi tollenda descendat. redeat retro? Qui operatur in Ecclesia, sicut Paulus et Apollo plantat et rigat , non respiciat spem saecularem, cui renuntiavitab spe divinae promissionis avertunt. Et ideo statua salis facta est, ut admo
Abbreviated transcription (Latin):
nos cimus arborem bonam : idem ipse a postolus
cons equemt ir đt. fructus autem sp̃s est caritas.
gaudium pax. longanimitas. benignitas boni¬
hic gaudium pro priepositum: malihomines
non gaudere sed gestirẽ dicuntur proprie
sicut superius diximus: Uoluntatem proprie
positam quam non habent mali ubidictumẽ
tate uerbi quod gaudium nondicitur: nisi in
bonis &iam prophetaloqui tur dicens. Non
est gaudere impius. dicit dñs. Ita quod posita
est fides non quȩcumq utique sed uera fides &
cetera quę huc positas unt habent quas lamima¬
gines suas inmalis hominibus & deceptoribur
utiomnino fallant : nisiquisq: iam mundum
occulum & simplicem habuerti quo ista cog.¬
noscat.
optimo itaque ordineprimo a

Expanded text:
noscimus arborem bonam, idem ipse Apostolus consequenter dicit: Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonihic gaudium proprie positum; mali enim homines non gaudere, sed gestire dicuntur proprie: sicut superius diximus voluntatem proprie positam, quam non habent mali, ubi dictum tate verbi, qua gaudium non dicitur nisi in bonis, etiam propheta loquitur, dicens: Non est gaudere impiis, aicit Dominus . Ita quoque posita est fides, non quaecumque utique, sed vera fides: et caetera quae hic posita sunt, habent quasdam imagines suas in malis hominibus et deceptoribus; ut omnino fallant, nisi quisque jam mundum oculum et simplicem habuerit, quo ista cognoscat. Optimo itaque ordine primo a
Abbreviated transcription (Latin):
pus hoc nonita scriptum est acsi
euangelium &ponendum &ordine
sus ceptum ess& anobis sed pro arbitrio & tem¬
pore consulentis cum quo legebatur siquidei
uidebatur obscurum: Ideoque multa &fortassis
obscuriora prę̧ter mis sasun: quia iam ea nouerat
quieaquȩ nondum nouerat inquirebat. nec tenere
uolebat festi nationem suam in his quiante iam sic
ac ceperat ut &iam adsidunatem audiendi atq
tractandi memonȩ stabiliter firme que mandar&
nonnulla &iam non hic eodem ordine inueniunt᷑
&x posita quod in euangelio narratȩsunt: quo qua¬
dam festi natione dilata cum tempus daretus
retrac tabãtur: & eo loco scribebantur qui uacu¬
us in ordine iam & poetarũ. rerum subsa¬
quebatur quod post ea conperi. nequis forte
quȩ rens aliquid legere in hoc opere quod cum
in euangelio mouisse &adquerendum &citas¬
sex actio perturbati ordinis offenderetur
quandoquidem ea quȩ carptim ut poteram
dictabantur in unum corpus collecta& con¬

Expanded text:
pus non ita scriptum est, ac si Evangelium exponendum ex ordine susceptum esset a nobis: sed pro arbitrio et tempore consulentis, cum quo legebatur, si quid ei videbatur obscurum. Ideoque multa, et fortassis obscuriora praetermissa sunt; quia jam ea noverat, qui ea quae nondum noverat, inquirebat, nec teneri volebat festinationem suam in iis quae antea jam sic acceperat, ut etiam assiduitate audiendi atque tractandi, memoriae stabiliter firmeque mandaret. Nonnulla etiam hic non eodem ordine inveniuntur exposita, quo in Evangelio narrata sunt; quoniam quaedam festinatione dilata, cum tempus daretur, retractabantur, et eo loco scribebantur, qui vacuus in ordine jam expositarum rerum subsequebatur. Quod posteaquam comperi, ne quis forte quaerens aliquid legere in hoc opere, quod eum in Evangelio movisset et ad quaerendum excitasset, taedio perturbati ordinis offenderetur quandoquidem ea quae carptim, ut poterant, dictabantur, in unum collecta et con