comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tellegi potest. Uin are condimus in apothetis. Vin acia uero peco¬
ribus proicim̃ utuentres pecorum. propoenis gehennarum persi¬
militudinem intellegereliceat.: Estalius intellectus detorcularib
dumtam̃ abecclesiarum significatione non recedatur. Nam etuer¬
bũ diuinum potest uua intellegi. Dictus ẽ enim et dñs botrus uuae
quem lignosus pensum: det̾ra promissionis. qui p̃misi erant apopulo
isrł tam quã crucifixum attulerunt . Uerbum itaq diuinum : cũ enun¬
tiationis necessitate usurpat uocis sonum. quo in aures ꝑhibeatur
audientium. Eodem sono uocis. tamquam uinaceis intellectus tam¬
quã uinũ includitũr. Intelligitur : et sicuua ista in aures uenit qua¬
si incalcatoria torculariorum: Ibi autem discernitur. ut sonus usq ad
aures ualeat. Intellectus autem memoria eorum Qui audiunt.
uelut quodam lacu excipiatur. Inde transeat
inmorum disciplinam. et habitum mentis. tã¬
quam delaci incellas : Inquibus sinegligentianon acu¬

Expanded text:
telligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum per similitudinem intelligere liceat. 2. Est alius intellectus de torcularibus, dum tamen ab Ecclesiarum significatione non recedatur. Nam et Verbum divinum potest uva intelligi: dictus est enim et Dominus botrus uvae, quem ligno suspensum, de terra promissionis, qui praemissi erant a populo Israel, tanquam crucifixum attulerunt . Verbum itaque divinum, cum enuntiationis necessitate usurpat vocis sonum, quo in aures pervehatur audientium, eodem sono vocis tanquam vinaciis, intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatoria torculariorum. Ibi enim discernitur, ut sonus usque ad aures valeat; intellectus autem memoria eorum qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in morum disciplinam et habitum mentis, taquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acu
Abbreviated transcription (Latin):
eo quiei subiecit omnia.: et hoc ipso huius psalmi testimonio utit̾
ut nihil exceptumsit. Nec tamen quasi aliquid magnum uidetur
adiungere cumdicit.: Oues et boues. uniuersa insuper et pecora
campi : uolucres caeli et piscesmaris. qui perambulant semitas maris.
Videtur enim relictis caelestibus uirtutibus et potestatibus. et omnib
exercitibus angelorum: relictis etiam ipsis hominibus. tantum ei peco¬
ra subietisse : Nisi oues et houes intellegamus animas scãs. uel in no¬
centiae fructum dantes. uel enim operantes. ut terra fructi ficet.
id .ẽ. ut terreni homines ad spiritalem regenerentur : Has ergo

Expanded text:
eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi testimonio utitur eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi testimonio utitur ut nihil exceptum sit. Nec tamen quasi aliquid magnum videtur adjungere, cum dicit: Oves et boves universas, insuper et pecora campi; volucres coeli, et pisces maris, qui perambulant semitas maris. Videtur enim relictis coelestibus Virtutibus et Potestatibus et omnibus exercitibus Angelorum, relictis etiam ipsis hominibus, tantum ei pecora subjecisse; nisi oves et boves intelligamus animas sanctas, vel innocentiae fructum dantes, vel etiam operantes ut terra fructificet, id est, ut terreni homines ad spiritualem ubertatem regenerentur. Has ergo
Abbreviated transcription (Latin):
turit cum dolore etgemitu: Iste quam uis nouus. tamen ad huc
carnalis dicitm cum lacte nutritur: Non potui loqui uobis qua
relabitur quod saepe accidit adueterem uitam : cum ex probratio¬
ne audit quod homosit : Nonne homines estis inquit. et secundũ
hominem ambulatis: Filius igitur hominis. primo uisitatusẽ in
ipso homine dominiconato ex uirginemaria.: De quo propter ip¬
sam infirmitatem carnis. quam sapientia dĩ gestare dignataẽ: et pas¬
sionis humilitatem. rectedicitur. Minuisti eum paulominus
iuum dĩ. etiam superangelos constitutum accipt unigenitum filiũ
quemminutum paulominus ab angelis. perhumilitatẽ carnalis ge¬
nerationis atq passionis audimus ec tredimus: Omnia inquit
subietisti sub pedibus eius.: Nihil ex coepit cum dicit omnia: &
nealiter liceret intellegi. sica postolus credi iubet cumdicit. excepto

Expanded text:
turit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc turit cum dolore et gemitu. Iste quamvis novus, tamen adhuc carnalis dicitur, cum lacte nutritur, Non potui vobis loqui quasrelabitur, quod saepe accidit, ad veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonne homines estis, inquit, et secundum hominem ambulatis . 11. vers. 6, 7. Filius igitur hominis primo visitatus est in ipso homine Dominico, nato ex Maria virgine. De quo propter ipsam infirmitatem carnis, quam Sapientia Dei gestare dignata est, et passionis humilitatem recte dicitur: Minuisti eum paulo nuum Dei, etiam super Angelos constitutum accipimus unigenitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque passionis audimus et credimus. 12. vers. 8, 9. Omnia, inquit, subjecisti sub pedibus ejus. Nihil excipit, cum dicit omnia. Et ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, excepto
Abbreviated transcription (Latin):
miore modo ipsius ueritatis inlustratione: et quadam uitalis fontis
inundatione beatos fieri p̃dicat. Si cenim dic̃ : homines etium̃ta
saluos facies dñe : sicutmulti plicata miseri cordiatuads̃. filii aũ
hominum in protectione a larumtuarum sperabunt: In ebriabuntur
abubertate domustuae. et torrente delitiarum tuarum potabis eos:
quõ apudteẽ fons uitae. in lumine tuo uidebimus lumen: p̃tende mise¬
ricordiamtuam scientibuste.: Memor ẽ. igitur hominis ꝑmultipli¬
cationem miseri cordiae sicut iumentorũ qui amulti plicata mis¬
dia. etiam ad longe positos ꝑuenit . Uisitat uero filium hominis
cui sub protectione alarum suarum posito p̃tendit miseri cordiam. &
in lumine suo lumen p̃bet. & eum deliciis suis potat: et inebriat abuber¬
tate domus suae: ad obliuiscendas erumnas eterrores p̃teritȩ cũsationes :
Hunc filium hominis. id .ẽ. hominem nouum penitentia ueteris par¬

Expanded text:
miori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis miori modo, ipsius veritatis illustratione, et quadam vitalis fontis inundatione, beatos fieri praedicat. Sic enim dicit: Homines et jumenta salvos facies, Domine; sicut multiplicata est misericordia tua, Deus. Filii autem hominum in protectione alarum tuarum sperabunt. Inebriabuntur ab uberate domus tuae, et torrente deliciarum tuarum potabis eos. Quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen. Praetende misericordiam tuam scientibus te . Memor est igitur hominis per multiplicationem misericordiae, sicut jumentorum; quia multiplicata misericordia etiam ad longe positos pervenit: visitat vero filium hominis, cui sub protectione alarum suarum posito praetendit misericordiam, et in lumine suo lumen praebet, et eum deliciis suis potat, et inebriat ubertate domus suae, ad obliviscendas aerumnas et errores praeteritae conversationis. Hunc filium hominis, id est hominem novum, poenitentia veteris par
Abbreviated transcription (Latin):
nis potius appellentur : Ille enim etuetus homodicitur Iste autẽ
nouus.: Sed nouus exuete renascitur quõ spiritalis regeneratio mu¬
tatione uitae aet̾nae atq saecularis inchoatur: &ideo iste filius
hominis nuncupatur.: Nomoigitur hoc loco terrenusẽ. filius aũ
hominis caelestis. et ille longe seiunctus a dõ. hicaũ p̃sens dõ: & ꝓpt̃¬
ea illius memor .ẽ. tam quam in longinquo positi : hunc uero uisitat :
quem p̃sens inlustrat uultu suo.: Longe ẽ enim a peccatoribus salus.
Et signatum ẽ in nobis lumen uultus tui dnẽ: Sic inalio psalmo homi¬
nes iumentis ad sociatos. non ꝑ p̃sentem interiorem inlum inationem
sed ꝑmultiplicationem miseri cordiaedĩ qu a eius bonitas usq o
infima intenditur : saluos fieridic̃ cum ipsis iumentis: quõ carna¬
lium hominum salus carnalisẽ . tam quam pecorum : Filios autem ho¬
minum seiungens abeis. quos homines pecudibus iunxit: longe subli¬

Expanded text:
num potius appellentur. Ille enim et vetus homo dicitur, iste autem num potius appellentur. Ille enim et vetus homo dicitur, iste autem novus : sed novus ex vetere nascitur, quoniam spiritualis regeneratio mutatione vitae terrenae atque saecularis inchoatur; et ideo iste filius hominis nuncupatur. Homo igitur hoc loco est terrenus, filius autem hominis coelestis: et ille longe sejunctus a Deo, hic autem praesens Deo: et propterea illius memor est, tanquam in longinquo positi; hunc vero visitat, quem praesens illustrat vultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo homines jumentis associatos, non per praesentem interiorem illuminationem, sed per multiplicationem misericordiae Dei qua ejus bonitas usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit, longe subli
Abbreviated transcription (Latin):
arcum ut sagittent in obscura lunarectos corde : Quid . ẽ. homo quia
memoreius es: aut filius hominis quõ uisitas eum  Quidinter homi¬
nem & filiũ hominis distet: queri potest.: Sienim nihil distaret. nonito
poneretur. aut filius hominis perdisiunctionem.. Nam sita scrip¬
tumeet̃ : Quid ẽ. homo qm̃ memores eius . et filius hominis quia uisitas
eum. repetitum uideretur quodictũ ẽ homo.: Nunc uero cũ sonat
homo autfilius hominis : manifestior insinuatur distantia: Hoc sane
retinendũ ẽ quia omnis filius hominis homo. quãuis non omnis homo
filius hominis possit intellegi Adam quippe homo sed non filius
hominis : Qua propter. hinc iam licet attendere atq discernere : quid
hoc loco inter hominem et filium hominis distet : Vt qui portant ima¬
ginem terreni hominis quinonẽ filius hominis. hominum nomine signi¬
ficentur .: Quiaũ portant imaginem caelestis hominis filii homi¬

Expanded text:
arcum, ut sagittent in obscura luna rectarcum, ut sagittent in obscura luna rectmemor es ejus; aut filius hominis, quoniam tu visitas eum? Quid inter hominem et filium hominis distet, quaeri potest; si enim nihil distaret, non ita poneretur, homo, aut filius hominis, per disjunctionem. Nam si ita scriptum esset: Quid est homo quia memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum sonat, homo, aut filius hominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane retinendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo inis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem terreni hominis, qui non est filius hominis, hominum nomine significentur; qui autem portant imaginem coelestis hominis , filii homi
Abbreviated transcription (Latin):
quiẽ inimicus et defensor. Cumuidentur caeliopera digitorũ dĩ.
id ẽ intelleguntur seripturae perducte usq ad infantium paruitatẽ:
et eos perhumilitatem ystoricae fidei quae temporaliter gestaẽ. ad sub¬
limitatem intellegentiaererum aeternarum benenutritos etoboritos eri¬
gunt inea quaeconfirmat.: Isti quippe caeli. id ẽ. istilibri opera sunt di
potius quam salutem hominum attendunt : sine scõspũ locuti sunt inquos
et stellas quaetufundasti.: Luna ecstellae in caelis fundatȩ sunt: quia¬
et uniuersalis ecclesia: Incuius sȩpe significatione luna ponitur : etpar¬
ticulatim perloca singula etdesiae: quas nomine stellarum insinuatãs
arbitror in eisdem scripturis conlocate s̃ : quas caelorum uocabulo po¬
sitas credimus: Curautem luna recte significet ecdesiam : oportunius
in alio psalmo considerabitur: ubi dictumẽ: Peccatores intenderunt

Expanded text:
qui est inimicus et defensor, cum videntur coeli opera digitorum Dei, qui est inimicus et defensor, cum videntur coeli opera digitorum Dei, id est, intelliguntur Scripturae perductae usque ad infantium tarditatem, et eos per humilitatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae confirmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, opera sunt digpotius quam salutem hominum attenderunt, sine Spiritu sancto locuti sunt, in quo sunt et stellas quaeet universalis Ecclesia in cujus saepe significatione luna ponitur, et particulatim per loca singula Ecclesiae quas nomine stellarum insinuatas arbitror, in eisdem Scripturis collocatae sunt, quas coelorum vocabulo positas credimus. Cur autem luna recte significet Ecclesiam, opportunius in alio psalmo considerabitur, ubi dictum est: Peccatores intenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
infantium elactantium ꝑ fecisti laudem. Uta fide scripturarũ
inciperent: quicupiunt ad tuae magnificentiae notitiã perue¬
nire: Quae suꝑ scripturas eleuataẽ : quia transiit et superat om¬
nium uerborum linguarumq: p̃conia : Indina ui tergo ds̃ scrip¬
turas. usq ad infantium et lactantium capacitatem : Sicutinalio
psalmo canitur: &inclinauit caelum & descenditiethoc fecit
propterinimicos qui su perbiam loquaitatis. in imici crucis xp̃i.
etiam cum aliqua uera dicunt : Partulis tamen et lactantibus pro¬
desse nom possunt: Itadestruitur inimicus et defensor : quisiue sapien¬
tiam siue etiam xp̃inomen defendere uidetur. Abhuius tamen gra¬
du fidei obpugnat eamueritatem . quam promptissime pollicetur:
Propterea etiam illam non habere conuincitur. qui a obpugnando
gradumeius quod ẽ fides quem ammodum in eam conscendatur igno¬
rit. Hincergo destruetur temerarius. et cetus. pollicitator ueritatis

Expanded text:
infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum infantium et lactentium perfecisti laudem, ut a fide Scripturarum inciperent, qui cupiunt ad tuae magnificentiae notitiam pervenire, quae super Scripturas elevata est, quia transit et superat omnium verborum linguarumque praeconia. Inclinavit ergo Scripturas Deus usque ad infantium et lactentium capacitatem, sicut in alio psalmo canitur: Et inclinavit coelum, et descendit . Et hoc fecit propter inimicos, qui per superbiam loquacitatis inimici crucis Christi, etiam cum aliqua vera dicunt, parvulis tamen et lactentibus prodesse non possunt. Ita destruitur inimicus et defensor, qui sive sapientiam, sive etiam Christi nomen defendere videatur, ab hujus tamen gradu fidei oppugnat eam veritatem quam promptissime pollicetur. Propterea etiam illam non habere convincitur; quia oppugnando gradum ejus, quod est fides, quemadmodum in eam conscendatur, ignorat. Hinc ergo destruitur temerarius et caecus pollicitator veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum.: Legimus digito dñi scriptam legem et datã ꝑmoy sen
Quapropter sidigito dĩ eosdem ipsos ministros. scõ spũ repletos pp̃t
ipsum spm̃ qui ineis operatur recte accipimus. quõ ꝑ eosdem nobis
hocloco caelos dictos. libros utriusq testamenti.: Dictum ẽ aut̃
etiam deipso moyse amagis. pharaonis. cum abeo superati essent di¬
gitus diẽhic.: Et quod scriptumẽ. Caelum plicabitur ut liber: etiã
side ipso aethereo caelo dictuonẽ: Congrue tamen exhaceadem simi¬
litudine ꝑ allegoriam librorum caeli nominantur. Quõ uidebo
inquit caelos opera digitorum tuorũ. Id . ẽ. cernam et intellegã
scripturas. quaso perante scõ spũ perministros tuos conscripsisti :
Sunt ltaq etiam superius caeli nominati. ldem libri accipi ubi ait.
quõ eleuataẽ magnificentia tua supertaelos: ut totus iste sit

Expanded text:
s, opera digitorum tuorum. Legimus digito Dei scriptam Legem, et datam per Moysen s, opera digitorum tuorum. Legimus digito Dei scriptam Legem, et datam per Moysen ctum. Quapropter si digitos Dei, eosdem ipsos ministros Spiritu sancto repletos, propter ipsum Spiritum qui in eis operatur, recte accipimus, quoniam per eosdem nobis er intelligimus hoc loco coelos dictos libros utriusque Testamenti. Dictum est autem etiam de ipso Moyse a magis regis Pharaonis, cum ab eo superati essent, Digitus Dei est hic ; et quod scriptum est, Coelum plicabitur sicut liber , etiam si de isto aethereo coelo dictum est, congrue tamen ex hac eadem similitudine in allegoria librorum coeli nominantur. Quoniam videbo, inquit, coelos, opera digitorum tuorum: id est, cernam et intelligam Scripturas, quas operante Spiritu sancto per ministros tuos conscripsisti. 8. Possunt itaque etiam superius coeli nominati, iidem libri accipi, ubi ait, Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut totus iste sit
Abbreviated transcription (Latin):
prophetã nisi credideritis non intellegitis: et ipse ꝑ sedicens. Beatio
ionuiderunt et credituris , propter immicos. Contra quos
etiam illuddicitur : Consitebor tibi dnẽ caelietterrae: qui abscondisti
haet asapientibus. etreuelasti ea paruulis. Asapientib enim dix̃
Non qui sapienter sunt sed quiene seputant. Ut destruas inimicum
& defensorem.: Quemniss hereticum. Namipse ẽ in imicus et defonsor
qui fidem xp̃ianam cumobpugnet uidetur defendere : Quam quã
etiam philosophi huius mundi boneintelleguntur inimici ecdefenso¬
res . Quandoquidem filius dĩ uirtus et sapientia dĩ ẽ. qua in lustrat᷑
omnis. quisquis ueritate sapiens efficitur.: huius illi se amatores eẽ
prositentur unde etiam philosophi nominantur. Et propterea
illam uidentur defendere. cuminimici sinteius. m̃ superstitio¬
nes noxias: ut colantur etuenerentur huius mundi elementa

Expanded text:
Prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis , et ipse praesens dicens, Beati qui Prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis , et ipse praesens dicens, Beati qui non viderunt et credituri sunt . Propter inimicos: contra quos etiam illud dicitur: Confiteor tibi, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus, et revelasti ea parvulis . A sapientibus enim dixit, non qui sapientes sunt, sed qui esse se putant. Ut destruas inimicum et defensorem. Quem, nisi haereticum? Nam et ipse est inimicus et defensor, qui fidem christianam cum oppugnet, videtur defendere. Quanquam etiam philosophi hujus mundi bene intelligantur inimici et defensores: quandoquidem Filius Dei Virtus et Sapientia Dei est, qua illustratur omnis quisquis veritate sapiens efficitur. Hujus illi se amatores esse profitentur, unde etiam philosophi nominantur: et propterea illam videntur defendere, cum inimici sint ejus; quoniam superstitiones noxias, ut colantur et venerentur hujus mundi elementa,
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis inseruiat : quibus purgatus unusquisq: et incaritate radicatus
iuuenis in cibo: conp̃hendere latitudinem. longitudinem. altitudi¬
nem et profundum: scire etiam super eminentem scientiam caritatis¬
costuos: Inimicos huic dispensationi quae factaẽ ꝑ ihm̃ xpm̃. ethunc
cruci fixum : generalit̃ accipere debemus Omnes quiuetant credere
in cognitamꝰ et incertam scientiam pollicentur : sicut faciunt heretici
uniuersi : et illi qui superstitione gentiliũ philosophi nominantur:
non quod scientiae pollicitatio rep̃hendendasit: Sed quod gradum
saluberrimũ. et necessarium fidei neglegendũ putant. perquem
in aliquid certum: quodeẽ nisi aet̾num non potest: oportet ascendi
Hinceos apparet nec ipsam scientiam habere: quã contempta fide polli¬
centur : quiatam utilem acnecessarium gradum eius ignorant : Exore
in fantium et lactantium ꝑfecisti laudẽ. Dñs nr̃ mandans primoꝑ

Expanded text:
aeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus aeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus juvenis in cibo, comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum : scire etiam 42 supereminentem scientiam caritatiscos tuos. Inimicos huic dispensationi quae facta est per Jesum Christum, et hunc crucifixum, generaliter accipere debemus omnes qui vetant credere incognita, et certam scientiam pollicentur; sicut faciunt haeretici universi, et illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam utilem ac necessarium gradum ejus ignorant. Ex ore ergo infantium et lactentium perfecit laudem Dominus noster, mandans primo per
Abbreviated transcription (Latin):
lactantes : quam eos quibus dicit apostolus. Tam quã paruulis
inxpo. lacuobis potum dedi noncibũ. Quos significabant ille
qui dnm̃ p̃cedebant laudantes . In quos ipsedñs hoctestimonio
usus ẽ : cum dicentibus iuda eis ut eos corriperet respondit.
Non legistis. exore infantium et lactantium perfecisti laudem
Bene aũ non ait fecisti. sed ꝑfecisti laudem. Suntenĩ in eclesiis
etiam hi quiiam non lacte potantur. sed uescunt
cibo.
Quos ũdem apłs significat dicens: Sapientiã
loquimꝰ S inter perfectos: Sed nonex his solis perficiuntur
ecclesiae. quiasi soli essent: non consulere tur generi humano.
Consulitur autem : cum illi quoq: nondum capaces cognitionis rerũ
spiritalium atq aeternarum nutriuntur fide temporalis ystoriae
quae prosalute nrã: postpatriarhas et prophetas ab excellentissimau
dĩ uirtute atq sapientia : etiam suscepti hominis sacramento amminis¬
trataẽ : in quasalus ẽ omnicredenti : ut auctoritate commonitus p̃¬

Expanded text:
postolus: Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non cibum . Quos significabant illi qui Dominum praecedebant laudantes; in quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem Bene autem non ait, Fecisti; sed, perfecisti laudem. Sunt enim in Ecclesiis etiam hi qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo; quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos : sed non ex his solis perficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitionis rerum spiritualium atque aeternarum, nutriuntur fide temporalis historiae, quae pro salute nostra post Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei Virtute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua salus est omni credenti: ut auctoritate commotus pr
Abbreviated transcription (Latin):
lorum conditorem. & diligere seculum. et seruire creaturae potius quam cre¬
atori : Consilium in opis confudistis quõ dñs spes eius est: Id est contempsistis
humilem aduentum filiidĩ. quia in eo non uidistis pompam scłi: Ut hi quos uo¬
cabat. in dõsolo spem ponerent . non in rebus transeuntib Quis dubit exsi¬

Expanded text:
lorum conditorem, et diligere saeculum, et servire creaturae potius quam Crelorum conditorem, et diligere saeculum, et servire creaturae potius quam Creatori . Consilium inopis confudistis, quoniam Dominus spes ejus est: id est, contempsistis humilem adventum Filii Dei, quia in eo non vidistis pompam saeculi: ut hi quos vocabat, in Deo solo spem ponerent, non in rebus transeuntibus. 8. vers
Abbreviated transcription (Latin):
enimuiae malorum hominum plenae sunt laborib &miseria . Ideo dñs clamat.
commemorat: iniugo leni & sartina leui : Non est timordĩ ante oculos eorum
sicut cybumpanis. Id est cottidie: cybus enim panis cottidianus est. Deuorant
autem populum qui sua commoda exillo capiunt : Non referentes ministeri¬
Illic trepid auerunt timore ubi non erattimor. Id est indamnorerum tempora¬
lium .: Dixerunt euim si relinquamus. sic : credent incum om̃s. & uenientroma¬
ni. & tollent nobis & locum et gentem: Timuerunt regnum terrenum amitte¬
re ubinonerat timor: & amiserunt regnum caelorum quod timere debueran
& hoc de omnib: temporadib commodis intellegendum est: Quorum amissio
nem cumtiment homines : ad aeterna nonueniunt. Quõ ds̃ ingeneratione
Quõ ds̃ in generatione
iusta est: id est. non est in eis quidiligunt sđm In iustum ẽ enim relinquere secu¬

Expanded text:
enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria; ideo Dominus clamat: enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria; ideo Dominus clamat: commemorat, in jugo leni et sarcina levi. Non est timor Dei ante oculos eorum: sicut cibum panis: id est quotidie; cibus enim panis quotidianus est. Devorant autem populum, qui sua commoda ex illo capiunt, non referentes ministeriIllic trepidaverunt timore, ubi non erat timor: id est, in damno rerum temporalium. Dixerunt enim: Si relinquamus eum sic, credent in eum omnes, et venient Romani, et tollent nobis et locum et gentem . Timuerunt regnum terrenum amittere, ubi non erat timor: et amiserunt regnum caelorum, quod timere debuerant. Et hoc de omnibus temporalibus commodis intelligendum est, quorum amisnem cum timent homines, ad aeterna non veniunt. 7. vers. 6. Quoniam Deus in generatione justa est: id est, non est in eis qui diligunt saeculum. Injustum est enim relinquere saecu
Abbreviated transcription (Latin):
indeuenit: Protegescos intaber naculo fidei. Earum rerum quas dr̃s pronobis tẽ¬
rimarum persecutionum. omnibus mirabilem fecit misericor diam suam peror¬
populus iterum loquens dicit: Ego dix iin pauore meo cum horribiliter in mẽ
gentes saeuirent: Proiectus sum a facie oculorumtuorum : Nonenim simeresdi¬
ceres. patimeistasineres: Ideo exaudistidñe uocemorationis meae. cumclamarẽ
adte : Ideo dumponens em̃dationi & ostendens mepertinere adcuramtuam. Ex
his quihabundanter faciunt superbiam. & retribuet his quinecuicti conuertunt᷑
defectione operantes tempore proprio metatis : Om̃s q

Expanded text:
inde venit? proteges eos in tabernaculo fidei earum rerum, quas Dominus pro nobis teminde venit? proteges eos in tabernaculo fidei earum rerum, quas Dominus pro nobis temrimarum persecutionum, omnibus mirabilem fecit misericordiam suam per orpopulus iterum loquens, ait: Ego dixi in pavore meo, cum horribiliter gentes in me saevirent. Projectus sum a facie oculorum tuorum: non enim si me respiceres, pati me ista sineres. Ideo exaudisti, Domine, vocem orationis meae, cum clamarem ad te: ideo modum ponens emendationi, et ostendens me pertinere ad curam tuam, exahis qui abundanter faciunt superbiam: et retribuet his qui nec victi convertuntur, defectione operantes, ut tempore proprio metatis. Omnes qu
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixum : Quammagnamultitudo dulcedinistuȩ dñe z Exclum& hic pro¬
ph&a. istacernens & mirans.: Quam multis modis copiosaẽ dulcedo tuadñe.
quam abscondisti tim̃ tibustẽ : Etiameos quos em̃das. multum amas: Sednedis¬
soluta securitate neglegentius agant: abscondis abeis dulcedinem amoristui. qui¬
bus utile ẽ timere : Perfecistisperantibus inte. Perfecisti autem hanc dulce¬
dinem sperantibus inte: Nonenim subtrahenseis. quodusq infinem perseuerant̃¬
expectant : In conspectu filiorum hominum. Nonlat& filios hominum: Iamp̃
secundum adam. sed secundum filium homines uiuentes. Abscondes eos in abscon¬
dito uultustui: Quam sedem inperpetuum seruer in abscondito notitiȩ tuae.
Sperantibus intẽ a conturbatione hominum. utiamnullam humanam conturbationẽ
patiatur:. Protegescos intabernaculotuo a contradictione linguarum: Sed
hicinterim dumeis maledictelinguȩ obstrepunt dicentes: Quis hȩc nouit. autqui

Expanded text:
 Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine: exclamat hic Propheta ista cernens, et mirans quam multis modis copiosa est dulcedo tua, Domine. Quam abscondisti timentibus te: etiam eos quos emendas, multum amas; sed ne dissoluta securitate negligentius agant, abscondis ab eis dulcedinem amoris tui, quibus utile est timere te. Perfecisti sperantibus in te: perfecisti autem hanc dulcedinem sperantibus in te; non enim subtrahis eis quod usque in finem perseverantspectant. In conspectu filiorum hominum: non enim latet filios hominum, jam non secundum Adam, sed secundum filium hominis viventes, Abscondes eos in abscondito vultus tui, quam sedem perpetuam serves in abscondito notitiae tuae sperantibus in te. A conturbatione hominum: ut jam nullam humanam conturbationem patiantur. 21. Proteges eos in tabernaculo tuo, a contradictione linguarum: sed hic interim dum eis maledicae linguae obstrepunt dicentes, Quis hoc novit, aut quis
Abbreviated transcription (Latin):
santes : Dum congregarentur ipsisimul aduersus me. ut acciperent ani¬
mammeam consiliati sunt. ut consentis s&cis anima quae morte pos s& de
potestate illorum facile exire. excogitauerunt consilium quonec morime
testate tua sunt sortes meae : Non enimuideoullum meritum quod euniuer¬
sa impietate generis humani. mepotissimum elegisti ad salutem. Etsiẽ apđ
te iustus. & occultus ordo clectionis meae. Egotam̃ quemhoclat&. ad tuni
hominibus quiñ putant me adte pertinere supermẽ esse intendentem faciẽ
Frubescantimpii & deducantur in infernum. Frubescant potius quilapides in uo¬
sacram̃ta in metu fa cobstupescere lubia fingentium demẽ falsa. Quaelocunt᷑
uersus iustus iniquitatem insuperbia & contemptu:

Expanded text:
santes. Dum congregarentur ipsi simul adversum me, ut acciperent anisantes. Dum congregarentur ipsi simul adversum me, ut acciperent animam meam consiliati sunt: ut consentiret eis anima mea, quae morte posset de potestate illorum facile exire, excogitaverunt consilium, quo nec mori me testate tua sunt sortes meae. Non enim ullum video meritum, quo de universa impietate generis humani me potissimum elegisti ad salutem: et si est apud te justus et occultus ordo electionis meae, ego tamen quem hoc latet, ad tunichominibus qui non putant me ad te pertinere, super me esse intendentem faciem tErubescant impii, et deducantur in infernum: erubescant potius qui lapides invosacramenta in me tua, fac obstupescere labia fingentium de me falsa. Quae loquuntur adversus justum iniquitatem, in superbia et contemptu:
Abbreviated transcription (Latin):
resolutione corporis. & partitur morti: Et in hacegestate infirma est fiducia
proscleribus suis usq ad confessionem torquentur : Superaui ego obprobriũ
eorum. Cuius confessionem non mors sequitur. sed cruciatus insequitur: Et
uicins meis nimium. Nimium hocuisum est eis : Quiiam propinquabant co¬
gnoscere. & tenere fidem quamteneo.: Ettimor notis meis. & ipsis notis
meis exemplo horribilis tribulationis meȩ timorem incussi: Qui uidebant
me. foras fugiebantamẽ : Qũo iamintel. legebant interiorem & inuisi¬
bilem spemmeam. in exteriora & uisibilia fugerunt ame: Oblitus sumtam
quam mortuus a corde : Et obliti sunt me. tamquam mortuus simcordeip¬
sorum : factus sum tam quamuas perditum : Visus summihi perisse . usib:
dñi uiuens in hocsaeculo. & neminem lucrificiens. cum omnes timerent ag¬
sequentes circuitum temporum. & mecum in patriam acternam redire recu¬

Expanded text:
resolutione corporis, et parcitur morti: et in hac egestate infirmata est fiducia resolutione corporis, et parcitur morti: et in hac egestate infirmata est fiducia pro sceleribus suis usque ad confessionem torquentur: superavi ergo opprobrium eorum, cujus confessionem non mors sequitur, sed cruciatus insequitur. Et vicinis meis nimium: nimium hoc visum est eis qui jam propinquabant cognoscere te et tenere fidem quam teneo. Et timor notis meis: et ipsis notis meis exemplo horribilis tribulationis meae timorem incussi. Qui videbant me, foras fugiebant a me: quoniam non intelligebant interiorem et invisibilem spem meam, in exteriora et visibilia fugerunt a me. 13. vers. 13. Oblitus sum, tanquam mortuus a corde: et obliti sunt me, tanquam mortuus sim a corde ipsorum. Factus sum tanquam vas perditum: visus sum mihi periisse usibus Domini, vivens in hoc saeculo, et neminem lucrifaciens, cum omnes timerent agsequentes circuitum temporum, et mecum in patriam aeternam redire recu
Abbreviated transcription (Latin):
Statiusti in locospatioso pedes meor: Resurrectione cognita dñimei &¬
in ea promis samihi spatiatur. ꝑ manens in latitudine libertatis ab angusti is¬
ista insperata persequentiumcrudelitas. magnum mii pauorem incutieris.
miserere meidñe. Non enim terreor iam demorte. sed decruciatib atq tor¬
mentis: Conturbatus estinira oculus m̃s. Habebamoculũ inte qđ non
medeseres: Iratus es & conturbasticũ : Animamea. & uent̃ m̃s: In eadẽ ira
conturbata est animamea. & memoria quam tenebam. quid prome ꝑtulerit.
meaẽ confiterinte. sed defecit indolore . dum dixiss& inimicus : Torqueant᷑¬
÷ donecnegent: Et annimciingemitibus : Tempora qua eago in hoc saeculo. non
mihi morte auferuntur. sedmanent atq ingemitibus sunt : Infirmatus est inege¬
state uigor meus : Egeo sanitate huius corporis. nec partit᷑ cruciatibus : Egeo

Expanded text:
Statuisti in loco spatioso pedes meos: resurrectione cognita Domini mei eStatuisti in loco spatioso pedes meos: resurrectione cognita Domini mei et mea promissa mihi, spatiatur permanens in latitudinem libertatis ab angustista insperata persequentium crudelitas, magnum mihi pavorem incutiens? Miserere mei, Domine. Non enim de morte jam terreor, sed de cruciatibus atque tormentis. Conturbatus est in ira oculus meas: habebam oculum in te, quo non me desereres; iratus es, et conturbasti eum. Anima mea et venter meus: in eadem ira conturbata est anima mea, et memoria qua tenebam quid pro me pertulerit, est confiteri te, sed defecit in dolore, cum dixisset inimicus: Torqueantur donec negent. Et anni mei in gemitibus: tempora quae ago in hoc saeculo, non mihi morte auferuntur, sed manent, atque in gemitibus sunt. Infirmatus est in egestate vigor meus: egeo sanitate hujus corporis, nec parcitur cruciatibus; egeo
Abbreviated transcription (Latin):
nclina adme auremtuam: Humilemme exaudi proximus mihiꝰ accelera:
ut eximas meꝰ Nec differas infinem sacculi sicut omnium credentium mihi
segregationem meam apeccatoribus: Estomihundm̃ protectorem : Protector
mihi dĩ esto. & indomum refugii uts aluum me facias. & tamquam domus quo
Fortitudo ad tolerandos persecutores meos. & refugium a drelinquendos
tumihi es: Et propternomentuum duxmihieris. & enutriesmeꝰ &ut ꝑme
innotescas omnibus gentibus. ꝑ omniasequar uoluntatemtuam. & paulatĩ
mihi aggregatis scĩs adimplebis corpus meum. & perfectam staturam meã
Redemistime dñe dr̃ ueritatis. Dicat & populus redemptus passione dr̃u
cordia : Exultabo & iocundabor intuamiseri cordiaquȩ menon fallit: Quia
nitati in spe subiecisti: Saluam fecistidenecessitatibus animã meam᷑ ut tibi
me ut non habere maditum respirandi inlibertatem & darer insempiterniã
potestatem diaboli cupidita teuitȩ huius: laqueantis & morte sterrentis:

Expanded text:
nclina ad me aurem tuam: humilem me exaudi, proximus mihi. Accelera ut eximas me: ne differas in finem saeculi, sicut omnium credentium mihi, segregationem meam a peccatoribus. Esto mihi in Deum protectorem: protector Deus mihi esto. Et in domum refugii, ut salvum me facias: et tanquam domus, quo fortitudo mea ad tolerandos persecutores meos, et refugium meum ad relinquendos tu mihi es. Et propter nomen tuum dux mihi eris, et enutries me: et ut per me innotescas omnibus gentibus, per omnia sequar voluntatem tuam, et paulatim mihi aggregatis sanctis adimplebis corpus meum, et perfectam staturam meam.Redemisti me, Domine Deus veritatis. Dicat et populus redemptus passione Domini 8 Exsultabo, et jucundabor in tua misericordia: quae me non fallit. Quia nitati in spe subjecisti. Salvam fecisti de necessitatibus animam me, ut non haberem aditum respirandi in libertatem, et darer in sempiternam potestatem diaboli, cupiditate hujus vitae illaqueantis, et morte terrentis.
Abbreviated transcription (Latin):
simul in ecclesus. quantum attinet ad corporalem p̾sentiam conuersentꝰ.
Aliud autem erittempus quouel frumenta inhorrea. uel uina incellas
segregentur: Frumenta inquit recondent in horreis. paleas aut̃.
conburetigni in extinguibili: Fademres in alia similitudine sic in

Expanded text:
simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. simul in Ecclesiis, quantum attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cellas segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inexstinguibili . Eadem res in alia similitudine sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ihil detorcularibus intextu eiusdem psalmi. cuius istetitulus ẽ
dicere uidetur: In quo apparet multis etuariis similitu dinibus.
unam eandemq rem inscriptura: saepe insinuari.: Tortularia er¬
go possumus accipere ecdesias. Eadem ratione. qua e taream intelle¬
gius eccdesiam .. quia siue in area siue intorculari nihil aliud agitꝰ¬
nisi ut fructus ab integumentis purgentur : quaenetessaria erant.
&ut nascerentur. etut trescerent. atq ad maturitatẽ uelmessis uel
uindemiae peruenirent. Hisergo uelut tegumentis. uel sustenta¬
tulis. Id ẽ. paleis. in area frumenta etuinaceis intor cularibus uina
exuuntur.: Sicut inecclesiis amultitudine saecularium hominum quae
simul cumbonis congregatur : Quibus utnascerentur. et aptifierent
uerbo diuino necessaria eratilla multitudo. Idagitur: ut spiritali
amore. ꝑ operationem ministrorum dĩ separentur: Agitur enimnunc
ut non loco seclaffectu interim separarentur boni amalis. quam uis

Expanded text:
ihil de torcularibus in textu ejus psalmi, cujus iste titulus est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive in torculari, nihil aliud aginisi ut fructus ab integumentis purgentur, quae necessaria erant et ut nascerentur et ut crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel integumentis vel sustentaculis, id est paleis in area frumenta, et vinaciis in torcularibus vina exuuntur: sicut in Ecclesiis a multitudine saecularium hominum, quae simul cum bonis congregatur, quibus ut nascerentur et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa multitudo, id agitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur boni a malis: quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarius circumiens. querens quem deuor&: Et sic̃ catulus leonis ha¬
bitans in abditis.: Et sicut catulus eius populus cuidictum est. Uos expatre
diabolo estis: cogitans deinsidus quibus iustum circum uenirẽ et ꝑder&.
tur : & iniquitates hominum non curare:ante Excȩcentur malitia sua: aut
piis Erue animam meam : resuscitantdo me amoste: quae mihi ab impus in roga¬
ta est: Frameam tuam abinimicis manus tuae.: Anima enimmea framea
sumpsit manus tua. id est aeterna uistustua. Ut ꝑ ipsã regna
debellet iniquitatis. & diuidat iustos ab impiis. Hancergo crucem abinimi

Expanded text:
adversarius circumiens, quaerens quem devoret . Et sicut catulus leonis habitans in occultis. Et sicut catulus ejus, populus cui dictum est: Vos ex patre diabolo estis , cogitans de insidiis quibus justum circumveniret et perderettur et iniquitates hominum non curare; ante excaecentur malitia sua, ut piis: erue animam meam resuscitando me a morte, quae mihi ab impiis irrogata est. Frameam tuam ab inimicis manus tuae: anima enim mea framea tua est, quam assumpsit manus tua, id est, aeterna virtus tua, ut per ipsam regna debellet iniquitatis et dividat justos ab impiis; hanc ergo erue ab inimi
Abbreviated transcription (Latin):
one tribulationis probatum est. Igne me examinasti. & non est inuenta in me
iniquitas.: Non autem nox tantum quae perturbare assol&: sed &iam ignis
quia urit: uocanda est ipsa tribulatio : qua examinatus iustus inuentus sum.
ci&̃ preter uoluntatem tuam.: Propter uerba labiorum tuorum.: Propter
uerba pacis tuae. ł ꝓph&arum tuorum Ego custodiui uias duras. Egocusto¬
diui uias laboriosas mostalitatis humanae atq passionis. ad ꝑficiendos gres¬
quibus uenitur adrequiem tuam.: Ut non moueantur uestigia mea: ut non
moueantur signa itineris mei:: Quae tam quam uestigia sacramentis. & scrip¬
turis apostolicis in press a sunt. quae in hiantur & obseruent: quimes equiuo¬
lunt: aut ceste ẽtiam stabiliter in aeternitate ꝑmaneam: Post ea quamper¬
egiuias duras. & in angustus semitarum tuarum gressus ꝑfeci Ego clamaui
quõ ex audistime ds̃.  Ego liberã &ualidã intentionẽ p̃ces adte direxi

Expanded text:
ne tribulationis probatum est. Igne me examinasti, et non est inventa in me iniquitas: non autem nox tantum, quia perturbare assolet, sed etiam ignis quia urit, vocanda est ipsa tribulatio, qua examinatus, justus inventus sum. ciunt praeter voluntatem tuam. Propter verba labiorum tuorum: propter verba pacis tuae, vel Prophetarum tuorum. Ego custodivi vias duras: ego custodivi quibus venitur ad requiem tuam. Ut non moveantur vestigia mea: ut non moveantur signa itineris mei, quae tanquam vestigia sacramentis et Scripturis apostolicis impressa sunt, quae intueantur et observent qui me sequi volunt; aut certe, ut etiam stabiliter in aeternitate permaneam, postea quam peregi vias duras, et in angustiis semitarum tuarum gressus perfeciquoniam exaudisti me, Deus: ego libera et valida intentione preces ad te direxi
Abbreviated transcription (Latin):
tus fuisse prohibitos: nisi iam
in ess& ei amor ille propriae po¬
testatis. & quaedam dese superba
praesumptio. quae perillam
temptationem fuerat coniuncen¬
da & humilianda: deniq uerbis
non contempta serpentis. consi¬
derauit lignum. uiditq. bonum
adescam & decorum adaspectũ.
& noncredens se inde mori. ar

Expanded text:
tus se fuisse prohibitos, nisi jam tus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humilianda? Denique verbis non contenta serpentis consideravit lignum, viditque bonum ad escam, et decorum ad aspectum, et non credens posse inde se mori, ar
Abbreviated transcription (Latin):
eo. neq tang&is illud nemori¬
amini: Ideo prius interroga¬
uit serpens. & respondit hoc
mulier: ut praeuaricatio ess&
in excusabilis. neque ullomodo
dici poss&. id quod praecepe¬
rat ds̃ oblitam fuisse mulie¬
rem: quam quam & obliuio p̃¬
cepti. maxime unius. & tam
necessarii: ad maximam cul¬
pam damnabilis neglegen¬
tiae pestiner&. Uerum ta¬
men euidentior eius trans¬
gressio est: cum memoria
retin&ur. & tam quam millo
ds̃ adsistens prȩsensq contẽ¬
nitur. Vnde necessarium
fuit cum inpsalmo diceretur
& memoria retinentib man¬
data eius. adderent ut faciant
ea. Multi enim memoria
r&inent. ut contempnant ea
praeuaricationis maiore pec¬
cato ubi obliuionis nulla ẽ
excusatio: dixit ergo serpens
mulieri. non moste morie¬
mini: sciebat enim dĩ quõ¬
quo die manducaueritis deeo ada¬
perientur uobis oculi. &eritis sic̃
dii. cognoscentes bonum &malũ:
quando his uerbis creder& mu¬
lier abona atq utili re diuini¬

Expanded text:
eo neque allingetis eum neeo neque allingetis eum neamini. Ideo prius interrogavit serpens, et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset, id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. Quanquam et oblivio praecepti, maxime unius et tam necessarii, ad maximam culpam damnabilis neglegentiae pertineret. uerum tamen euidentior eius transgressio est, cum memoria retinetur et tamquam in illo deus adsistens praesensque contemnitur. unde necessarium fuit, cum in psalmo diceretur: et memoria retinentibus mandata eius, addere: ut faciant ea. multi enim memoria retinent, ut contemnant ea praeuaricationis maiore peccato, ubi obliuionis nulla est excusatio. Dixit ergo serpens mulieri: non morte moriemini. sciebat enim deus, quoquo die manducaveritis de eo, adaperientur vobis oculi, et eritis sicut dii, cognoscentes bonum et malum. Quando his verbis crederet mulier a bona atque utili re divini
Abbreviated transcription (Latin):
existimans animantia rationis ex¬
pertia. humanũ habere intellec¬
tũ: uel in animã rationalẽ repen¬
te mutari. seducatur in illam op
pinionem ridiculã & noxiam. re¬
uolutionis animarũ. uel hominũ.
in bestias uel in homines bestiarũ:
sic ergo locutus est serpens homini.
sicut asina inqua sedebat balaam
locuta est homini: nisi quod illud
opus fuit diabolicũ: hoc angelicũ:
habent enĩ quȩclã boni & mali angeli
opera similia sicut morses & magi
pharaonis. uerũ in his &iam boni
angeli potentiores sunt: nec mali
rum possunt : nisi quod perbonos
angelos permiserit ds̃. ut retribu¬
atur unicuiq secundũ cor eius.
uel secundũ gratiã dĩ: utrũ que
iuste ac benigne. per altitudinẽ
diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ
dĩ: dixit ergo serpens mulieri
quid quia dixit ds̃ non edetis ab
lier serpenti: a fructu ligni quod
est in paradiso edemus. De fructu
autem ligni quod est in medio
paradisi. dixit ds̃ non edetis ex

Expanded text:
existimans animantia rationis exexistimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal rationale repente mutari seducatur in illam oppinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali quam possunt, nisi quod per bonos angelos permiserit deus, ut retribuatur unicuique secundum cor eius uel secundum gratiam dei utrumque iuste ac benigne per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei. Dixit ergo serpeQuid utique dixit Deus ne edatis ab lier serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex
Abbreviated transcription (Latin):
generi hominũ. cui erudiendo heç ges¬
ta scribi oportebat: omnis diabolicae
tẽptationis similitudo: quod aflpa¬
rebit. cũ inserpentẽ ꝓferri coeperit
diuina sententia: ꝓ inde prudentis¬
simus omniũ bestiarũ. hoc ẽ astutis¬
simus ita dictus ẽ ser pens ꝓpter
astutiã diaboli quȩ in illo & de illo
agebat dolũ: quẽ am modũ dicit᷑
prudens uel astuta lingua. quam
prudens. uel astutus. mou& ad aliquid
prudenter a stute quȩ suadendũ: ñ
enĩ est hȩc ius seu uirtus membri
corporalis quod uocatur lingua:
sed utiq mentis quȩ utitur ex ita
etiã dictus ẽ stilus mendax scri¬
barum. neq enĩ esse mendacem
ꝑtin& nisi aduiuentẽ. atq. senti¬
entem. sed stilus mendax dictus
est. quod ꝑ eum mendax menda¬
titer oper&ur: quem ath modũ
si iste serpens mendax dicer&ur.
quod eo diabolus tam quã stilo
mendaciter uter&ur. Hoc ideo
commendandũ putaui. ne quisquã

Expanded text:
generi hominum, cui erudiendo haec gesgeneri hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum; non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam