comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lacte : qđ potant apud apostolũ paruuli uerbu
scilicet nutrientia. nondũ idonei solido cibo Ipse
igitur ẽ inquoreposita erant promissa uide : quȩ
donec uenirent numquã principes hoc ẽ reges isrł
abilla stirpe defuer̃.: Et ipse expectatio gentiũ.
qđ clarius ẽ uidendo quã sit exponendo Sic̃ aũ
duo isa ac filii ẽsau et iacob figurã p̃buer̃ duorũ po¬
pulorũ iniudeis et xp̃ianis quãuis qđ ad carnisp¬
paginẽ ꝑtinet : nec iudei uenerint desemine esau
sed idumei: nec xp̃ianȩ gentes deia cob: sed potius
iudei : Ad hoc enim tantũ figura ualuit. qđ dictũ
ẽ: maior seruiet minori: ita factũ ẽ etiã in duob
filus ioseph: nam maior gessit typũ iudeorum.
xp̃ianorũ aũminor . Quos cũ benediceret iacob
manũ dexterã ponens suꝑminorẽ quẽ habebat
adsinistrã : sinistrã suꝑ maiorẽ quẽ habebat ad
dexterã : graue uisũ ẽ patri eorũ et ammonuit

Expanded text:
lacte, quod potant aput apostolum paruuli, uerba lacte, quod potant aput apostolum paruuli, uerba scilicet nutrientia, nondum idonei solido cibo. Ipse igitur est, in quo reposita erant promissa Iudae, quae donec uenirent numquam principes, hoc est reges Israel, ab illa stirpe defuerunt. Et ipse exspectatio gentium; quod clarius est uidendo quam fit exponendo. CAPUT duo Isaac filii. Esau et Iacob, figuram praebuerunt duorum populorum in Iudaeis et Christianis quamuis, quod ad carnis propaginem pertinet, nec Iudaei uenerint de semine Esau. sed Idumaei; nec Christianae gentes de Iacob, sed potius Iudaei; ad hoc enim tantum figura ualuit, quod dictum est: Maior seruiet minori: ita factum est etiam in duobus filiis Ioseph; nam maior gessit typum Iudaeorum, Christianorum autem minor. Quos cum benediceret Iacob, manum dextram ponens super minorem quem habebat ad sinistram, sinistram super maiorem quem habebat ad dextram: graue uisum est patri eorum, et admonuit
Abbreviated transcription (Latin):
tum est quis suscitauit eũ : hoc ẽ quia nullus ho¬
minũ nisi ipse siͦ. Qui etiã de corpore suo dix̃.
soluite tẽplũ hoc : et intriduo resuscitabo illud
psũ autẽ genus mortis hoc ẽ sublimitas crucis
in uno uerbo intellegit᷑ qđ ait ascendisti : quod
uero ad didit recũbens dormisti: eu angelista
exponit ubi dic̃ : et inclinato capite tradidit
spm̃ Aut certe sepultura eius agnoscit᷑ in
qua recubuit dormiens: Et unde illũ nullus
hominũ sic̃ ꝓphetȩ aliquos. uel sic̃ ipse alios
suscitaũ sed sic̃ a sõno ipse surrex̃: Sto lapor¬
ro ei quã lauat inuino. idẽ mundat apeccatis
in sanguine suo : cuius sanguinis sacram̃tum
baptizati sciunt : Vnde et adiungit et insan¬
guine uuȩ amictũ suũ.: Quid ẽ nisi ecclesia Et
fului oculi eĩ auino spiritales eĩ in hebriati pocu¬
lo eiꝰ dequocanit psalmus. Et calix tius in he¬
brians quã p̃clarus ẽ: Etdentes ei candidiores

Expanded text:
tum est: Quis suscitabit eum? hoc est, quia nullus hotum est: Quis suscitabit eum? hoc est, quia nullus hominum, nisi se ipse, qui etiam de corpore suo dixit: Soluite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud. Ipsum autem genus mortis, hoc est sublimitas crucis, in uno uerbo intellegitur, quod ait: Ascendisti. Quod uero addidit: Recumbens dormisti, euangelista exponit, ubi dicit: Et inclinato capite tradidit spiritum; aut certe sepultura eius agnoscitur, qua recubuit dormiens, et unde illum nullus hominum, sicut prophetae aliquos uel sicut ipse alios, suscitauit, sed sicut a somno ipse surrexit. Stola porro eius, quam lauat in uino, id est mundat a peccatis in sanguine suo, cuius sanguinis sacramentum baptizati sciunt, unde et adiungit: Et in sanguine uuae amictum suum, quid est nisi ecclesia? Et fului oculi eius a uino spiritales eius inebriati poculo eius, de quo canit psalmus: Et calix tuus inebrians quam praeclarus est! Et dentes eius candidiores
Abbreviated transcription (Latin):
et ut catulus leonis: quis suscitauit eum : non
deficiet princeps exiuda: et dix de femoribus
eiꝰ : donec ueniant quȩ reposita s̃ei : et ipse erit¬
expectatio gentiũ. Alligans ad uitẽ pullum
suum: et cilicio pullũ asinȩ suȩ.: Lauabit
inuino stolam suã : et in sanguine uuȩ amictũ
suum. Fului oculi eiꝰ auino: et dentes candi¬
diores lacte. ⁊ Exposuihȩc aduersus mani¬
cheũ faustũ disputans : et satis eẽ arbitror quan¬
tũ ueritas ꝓphetiȩ huius elucet : ubi et mors. xpĩ
p̃dicta ẽ uerbo dormitionis: et ñ necessitas sed
potestas inmorte nomine leonis : quã potesta¬
tẽ in euangelio ipse p̃dicat dicens.: Potesta¬
tẽ habeo ponendi animã meã. et potestatem
habeo iterũ sumendi eam. Nemo eã tollit
ame. sed ego pono ame : et iterũ sumo eam.
Sic leo fremuit : sic qđ dix̃ impleuit : Ad eã nãq
ꝑtinet potestatẽ qđ deresurrectione eĩ adiunc¬

Expanded text:
et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uino et dentes candidiores lacte. Exposui haec aduersus Manichaeum Faustum disputans et satis esse arbitror, quantum ueritas prophetiae huius elucet; ubi et mors Christi praedicta est uerbo dormitionis et non necessitas, sed potestas in morte nomine leonis. Quam potestatem in euangelio ipse praedicat dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam et potestatem habeo iterum sumendieam. Nemo eam tollit a me; sed ego eam pono a me, et iterum sumo eam. Sic leo fremuit, sic quod dixit inpleuit. Ad eam namque pertinet potestatem, quod de resurrectione eius adiunc
Abbreviated transcription (Latin):
ter intuentes: quõ scriptum ẽ: haec aũ no¬
mina filiorũ isrł qui in trauer̃ in egyptũ si¬
mul cũ iacobpatre suo: hoc enĩ dictum est.
quia simul cũ illo computant᷑ septuaginta
quinq non quia simul iam erant om̃s. quan¬
do aegyptũ ingressus ẽ ipse: sed ut dixi totũ
tempus habet᷑ eius ingressus. quo uix̃ iosephꝑ
xpĩanũ in quo dĩciuitas peregrinat᷑ interris. si
carnẽ xp̃i inhabraliȩ semine requiramus:
remotis concubinarũ filiis occurrit isa ac:
si insemine isa ac remoto esau qui ẽ etiã edom:
occurrit ia cob qui ẽ et isrł: si in semine ipsi¬
us isrł remotis ceteris occurrit it eob que ẽ et
xp̃s : ac ꝑhoc cũ in egrpto moriturus isrł suos
filios benediceret quẽ ammodũ iudam ꝓphe¬
tice benedixerit audiam̃.: Iuda in quit te
laudabt̃ fr̃s tui: manus tuȩ suꝑ dorsũ inimi¬
corũ tuorũ. ad orabt̃ te filii patristur.
Catulus leonis iuda: ex germinatione fili
mi ascendisti : recum bens dormisti ut leo

Expanded text:
intuentes, quoniam scriptum est: Haec autem nomina filiorum Israel, qui intrauerunt in Aegyptum simul cum Iacob patre suo. Hoc enim dictum est, quia simul cum illo conputantur septuaginta quinque, non quia simul iam erant omnes, quando Aegyptum ingressus est ipse; sed, ut dixi, totum tempus habetur eius ingressus, quo uixit Ioseph, Christianum, in quo Dei ciuitas peregrinatur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis occurrit Isaac; si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrit ludas, quia de hoc cum in Aegypto moriturus Israel suos filios benediceret, quem ad modum ludam prophetice benedixerit, audiamus: Iuda, inquit, te laudabunt fratres tui. Manus tuae super dorsum inimicorum tuorum; adorabunt te filii patris tui. Catulus leonimeus, ascendisti recumbens, dormisti ut leo
Abbreviated transcription (Latin):
hic dictum est: masculus qui non circum¬
ciditur carne p̃putii su octauadie: inte¬
ribit anima illa degenere eiuis. quia tes¬
tam̃tum meum dissipauit: cum haec nul
la culpa sit paruuli cuius dixit animam
periturã: nec ipse dissi pauerit testam̃tũ
dĩ sed maiores qui eũ circum cidere non
curarunt : nisi quia etiã paruuili non secun¬
dũ suae uitae proprietatem: setl secun¬
dũ communẽ generis humanȩ originem :¬
om̃s in illo uno testam̃tum dĩ dissipauer̃ :
in quooms peccauerunt. Multa quippe
apellant᷑ testam̃ta dĩ exceptis illis duobus
magnis uetere et nouo : qđ licet cuiq legen¬
do cognoscere Testamentũ autẽ primũ
qđ factum ẽ ad hominẽ primũ profecto
illud ẽ qua die ederitis morte moriemini
Unde scriptum ẽ in libro qui ecclesiasticus
apellatur.. Omis caro sic̃ uestis ueteres¬
cit: testamentum enĩ a seculo ẽ. morte
Cumenim lex euidentior
p̃ea datasit. et dicat apostolus: ubi aut̃

Expanded text:
ia dicit : « Masculus qui non circumcidetur carne praeputii sui octavo die, disperiet anima ejus de genere suo, quia testamentum meum dila culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non secundum suae uitae proprietatem, sed secundum communem generis humani originem omnes in illo uno testamentum Dei dissipauerunt, in quo omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi aut
Abbreviated transcription (Latin):
cuilibet genti esse non possit : sciat aeternũ
a nostris interp̃tari qđ greciapellant eoui¬
on : quod a seculo diriuatumẽ  AEΟΝIΟΠ
quippe grece. seculum nuncupatur. sed ñ
sunt ausi latini hoc dicere saeculare: ne
longe in aliud mitterent sensum.
Saecularia quippe dicunt multa: quȩ in hoc
saetulosic aguntur : ut breui etiã tempo¬
re transeant. AEoNIOΝ aũ quoddicit᷑
aut ñ habet finem : aut usq in huius sae¬
culi tenditur finem Item potest mo¬

Expanded text:
cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum cuilibet genti esse non possit: sciat aeternum a nostris interpretari, quod Graeci appellant αἰώtOv, quod a saeculo deriuatum est; alwv quippe Graece saeculum nuncupatur. Sed non sunt ausi Latini hoc dicere saeculare, ne longe in aliud mitterent sensum. Saecularia quippe dicuntur multa, quae in hoc saeculo sic aguntur. ut breui etiam tempore transeant: altoviov autem quod dicitur. aut non habet finem aut usque in huius saeculi tenditur finem. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam pertinere testatur..
Quideni
aliud circũcisio significat̃ quã naturam
exuta uetus tate renouatã: et quid aliud
quã xp̃m octauus dies: qui ebdomade com¬
pleta hoc ẽ post sabbatũ resurrex̃
Parentũ mutantur et nomina: omã resonañ
nouitatẽ. et intestam̃to ueteri obumbra¬
tũ intellegitur nouum. Quid est enim
qđ dicitur testam̃tum uetus: nisi noui ocul¬
tatio: et quid ẽ aliud qđ dicit᷑ nouumͤ nisi
ueteris reuelatio : Risus abrahȩ exulta
tio ẽ gratulantis : non inrisio diffidentis:
Uerba quoq eius illa in animo suo : simihi .c
annos habenti nascetur filius: et sisara an¬
norũ non aginta pariet . non sunt dubitantis.¬
sed ammirantis.: Si quem uero mouet qđ
dictum ẽ et dabo tibi et semini tuo p̾te terrã
inquatu in colaes. omnẽ terram chana an
in possessionẽ aeternam: quomodo accipi¬
atur impletũ siue ad huc expectet᷑ implen¬
dũ cum possessio quȩ cumq terrena ȩt̃na

Expanded text:
gratiam pertinere testatur. gratiam pertinere testatur. Quid enim aliud circumcisio significat quam naturam exuta uetustate renouatam? Et quid aliud quam Christum octauus dies, qui hebdomade conpleta. hoc est post sabbatum, resurrexit? Parentum mutantur et nomina: omnia resonant nouitatem, et in testamento uetere obumbratur nouum. Quid est enim dicitur testamentum uetus nisi noui occultatio? Et quid est aliud quod dicitur nouum nisi ueteris reutio est gratulantis, non irrisio diffidentis. Verba quoque ejus illa in animo suo, Si mihi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? non sunt dubitansed admirantis. Si quem vero movet quod dictum est, Et dabo tibi et semini tuo post te terram, in qua tu incola es, omnem terram Chanaan in possessionem aeternam; quomodo accipiatur impletum, sive adhuc exspectetur implendum, cum possessio quaecumque terrena aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
intes tam̃tum &e ternum : esse illids̃. et semi¬
nieius post illum: deis mahel aũ ecce &audi¬
uite : ecce benedixi eum &ampliabo illũ & multi¬
plicabo eum ualde: xii. gentes generabit & la¬
bo illum in magnã gentem: Tes tam̃ tũ aũt
meum statuam adisaac: quẽ pari& tibi sara
intem pore hoc ad annum sequentẽ: Hic aꝑ¬
tiora promissasunt deuocatione gentium in
isaac. Idest infilio promissionis. quo significat᷑
gratia non natura : quia desene & anusterili pro¬
mittitur filius.: Quamuis enim & naturalẽ
procreationis excursum ds̃ oper&ur : ubi tam̃
euidens opus dĩ est : uitiata & cessante natura.:
ibi euidentius intellegitur gratia: Et quia
hoc ñ ꝑgenerationẽ. sed ꝑͥgenerationẽ futurũ
erat : Ideo nunc imperataẽ circum cisio: quan¬
do desara promissus ẽ filius: Et quodom̃s
non solum filios uerũ etiam seruos. uernacu¬
los et empticios circũ cidi iubet: ad om̃s istam

Expanded text:
in testamentum aeternum, esse illi Deus et semiin testamentum aeternum, esse illi Deus et semini eius post illum. De Ismael autem ecce exaudiui te; ecce benedixi eum et ampliabo illum et multiplicabo eum ualde. Duodecim gentes generabit, et dabo illum in magnam gentem. Testamentum autem meum statuam ad Isaac, quem pariet tibi Sarra in tempore hoc ad annum sequentem. Hic apertiora promissa sunt de uocatione gentium in Isaac, id est in filio promissionis, quo significatur gratia, non natura, quia de sene et anu sterili promittitur filius. Quamuis enim et naturalem procreationis excursum Deus operetur: ubi tamen euidens opus Dei est uitiata et cessante natura, ibi euidentius intellegitur gratia. Et quia hoc non per generationem, sed per regenerationem futurum erat, ideo nunc imperata est circumcisio, quando de Sarra promissus est filius. Et quod omnes non solum filios, uerum etiam seruos uernaculos et emticios circumcidi iubet, ad omnes istam
Abbreviated transcription (Latin):
culinũ in progenies urãs : uernaculus
et empticius ab omni filio alieno qui non
ẽ desemine tuo: circũcisione circũ cidet:
uernaculus domus tuae & empticius : eterit
testam̃ tum meũ incarne ura intes tam̃to &ẽt̃no. :¬
& qui ñ fuerit circum cisus masculus quiñ cir¬
cumciditur carne p̃putii sui octauodie :
interibit anima illa degenere eius. quia tes¬
tam̃ tum meũ dissi pauit : : Et dixit ds̃ ad abra¬
bam : sarai uxortua ñ appellabit᷑ nom̃ eiussarai:
Sed sara erit nom̃ eius: Benedicã aũt illã. et
dabo tibi exea filium : & benedicam illum.
eterit innationes & reges gentium &eo er̃:
Etꝓcidit abrahã suꝑ faciem suam &risit : et
dixit in animo suo dicens: Simihi centum
annos habenti nasc&ur filius : etsis ara an¬
norum non aginta pari&: Dixit aũt abrahã
addm̃: Ismael hic iuuat in conspectutuo:
Dixit aũ ds̃ ad abraham ita: ecce sara uxor
tua pari& tibi filium: & uocabis nom̃ eius
isaac: et statuã testam̃ tum meũ ad illũ

Expanded text:
culinum in progenies uestras. Yernaculus et emticius ab omni filio alieno, qui non est de semine tuo, circumcisione circumcidetur uernaculus domus tuae et emticius. Et erit testamentum meum in carne uestra in testamento aeterno. Et qui non fuerit circumcisus masculus, qui non circumcidetur carnem praeputii sui octauo die, interibit anima illa de genere eius, quia testamentum meum dissipauit. Et dixit Deus ad Abraham: Sara uxor tua, non appellabitur nomen eius Sara, sed Sarra erit nomen eius. Benedicam autem illam et dabo tibi ex ea filium, et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt. Et procidit Abraham super faciem suamhi centum annos habenti nascetur filius, et si Sarra annorum nonaginta pariet? Dixit autem Abraham ad Deum: Ismael hic uiuat in conspectu tuo. Dixit autem Deus ad Abraham: Ita, ecce Sarra uxor tua pariet tibi filium, et uocabis nomen eius Isaac; et statuam testamentum meum ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
ad decipiendos homines: ut falsos deos cũ
ueri dĩ in iuria multos colant: & homini¬
b mortuis qui nec cum uiuerent uere uixer̃:
templis altarib: sacrificiis sacerdotib:
quae omnia cum recta sunt nonnisi
uni dõ uiuo & uero debentur: inseruiant:
ȩneas cum uiginti nauibus quib: portaban¬
tur reliquiȩ troianorum initaliam ue¬
nit: regnante ibi latino & apud atheni¬
enses menesteo: aput sicionios polyfide:
apud assyrios autane: apud hebreos aut̃
iudex labdon fuit: Mortuo aut̃ latino.
regnauit ȩneas tribus annis: eisdem in
supradictis locis manentib regibus : Ni¬
si quod sycioniorũ iam pelagus erat: &
hebreorum iudex samson: quicum mira¬
bi liter fortis ess& putatus ẽ hercules:
Sed ȩneam quo quando mortuus ẽ non com¬
paruit: dm̃ sibi fecerunt latini: Sabini

Expanded text:
ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ad decipiendos homines, ut falsos deos cum ueri Dei iniuria multos colant et hominibus mortuis, qui nec cum uiuerent uere uixerunt, templis altaribus, sacrificiis sacerdotibus quae omnia cum recta sunt non nisi uni Deo uiuo et uero debentur inseruiant. eneas cum uiginti nauibus, quibus portabantur reliquiae Troianorum, in Italiam uenit, regnante ibi Latino et aput Athenienses Menestheo, aput Sicyonios Polyphide, aput Assyrios Tautane, aput Hebraeos autem iudex Labdon fuit. Mortuo autem Latino regnauit Aeneas tribus annis, eisdem in supradictis locis manentibus regibus, nisi quod Sicyoniorum iam Pelasgus erat et Hebraeorum iudex Samson; qui cum mirabiliter fortis esset, putatus est Hercules. Sed Aenean, quoniam quando mortuus est non conparuit, deum sibi fecerunt Latini. Sabini
Abbreviated transcription (Latin):
doquidem genus earũ ꝑ successionẽ ꝓpagi¬
nis durare ꝑ hib&ur : non mutatis homi¬
nib factas sed sub tractis credo fuisse sup¬
positas : sicut cerua ꝓyfigenia regis aga¬
mennonis filia. Neq enĩ dȩmonib iudi¬
cio dĩ ꝑmissis : huius modi prȩstrigiae dif¬
ficiles essepotuerunt: Sed quia illa uirgo
postea uiua reperta est: suppositã pro illa
eẽ ceruã facile cognita ẽ: Socii uero dio¬
medis quia nus quã subito conparuerunt.
& postea nullo loco apparuerunt ꝑ dentib
eos ultorib angelis malis: in eas aues quȩ ꝓ illis
sunt occultȩ ex aliis locis ubi ẽ hoc genus
auium ad ea loca ꝑductȩ ac repente subpo¬
sitae: creduntur eẽ conuersi: Quod aut̃
dio medis templo aquam rostris afferunt.
& aspergunt & quod blandiuntur grȩci¬
genis atq: alienigenas ꝑsecuntur : Miran¬
dum nonẽ fieri demonũ instinctu quorũ
inter ẽ ꝑ suadere dm̃ factũ eẽ diomedem

Expanded text:
do quidem genus earum per successionem propagido quidem genus earum per successionem propaginis durare perhibetur, non mutatis hominibus factas, sed subtractis credo fuisse subpositas, sicut cerua pro Iphigenia, regis Agamemnonis filia. Neque enim daemonibus iudicio Dei permissis huius modi praestigiae difficiles esse potuerunt; sed quia illa uirgo postea uiua reperta est, subpositam pro illa esse ceruam facile cognitum est. Socii uero Diomedis quia nusquam subito conparuerunt et postea nullo loco apparuerunt, perdentibus eos ultoribus angelis malis, in eas aues, quae pro illis sunt occulte ex aliis locis, ubi est hoc genus auium, ad ea loca perductae ac repente subpositae, creduntur esse conuersi. Quod autem Diomedis templo aquam rostris adferunt et adspergunt, et quod blandiuntur Graecigenis adque alienigenas persequuntur, mirandum non est fieri daemonum instinctu, quorum interest persuadere deum factum esse Diomeden
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ : quȩ tamen ei sua somnia uidebantur:
ndicauit & alius sedomi suae ꝑ noctem ante¬
quam requi escer& uidis seueniente ad se
philo sophum quendam sibi notissimum.
sibiq ex posuisse non nulla platonica quȩ
antea rogatus exponere noliuiss&: Etcũ
ab eodem philosopho quaesitum fuiss&
cur indomo eius fecerit quod indomosua
p&enti negauerat: non feci inquit. sed
Ac per hoc alte¬
ri perimaginẽ phantasticam ex hibitũ
ẽ uigilanti quod alter uidit in somnis:
Haec adnos non quib cumq qualib: credere
putaremus indignũ: sed eis referentib ꝑ¬
uenerunt: quos nobis non ex istimaremus
fuisse mentitos. Pro inde quod homi¬
nes dicuntur : mandatumq: est litteris ab
diis ł potius dȩmonib arcadib: in luposso¬
lere conuerii : & quod carminib cirçȩ so¬
cios mutauit ulixi. secundũ istum modũ
mihi uidetur fieri potuisse quẽ dixi sitam̃
factũ est: Dio medias aut̃ uolucres quan¬

Expanded text:
tum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. tum est; quae tamen ei sua somnia uidebantur. Indicauit et alius se domi suae per noctem, antequam requiesceret, uidisse uenientem ad se philosophum quendam sibi notissimum sibique exposuisse nonnulla Platonica, quae antea rogatus exponere noluisset. Et cum ab eodem philosopho quaesitum fuisset, quur in domo eius fecerit, quod in domo sua petenti negauerat: "Non feci, inquit, sed Ac per hoc alteri per imaginem phantasticam exhibitum est uigilanti, quod alter uidit in somnis. Haec ad nos non quibuscumque, qualibus credere putaremus indignum, sed eis referentibus peruenerunt, quos nobis non existimaremus fuisse mentitos. Proinde quod homines dicuntur mandatumque est litteris ab dis uel potius daemonibus Arcadibus in lupos solere conuerti, et quod Carminibus Circe socios mutauit Ulixi, secundum istum modum mihi uidetur fieri potuisse, quem dixi, si tamen factum est. Diomedeas autem uolucres, quan
Abbreviated transcription (Latin):
modo figuram corpoream posseꝑ duci:
ita: ut corpora ipsahominum alicubi ia¬
ceant uiuentia quidem: sed multo graui¬
us atq uehementius quam somno suis sen¬
sib obseratis: Phantasticũ aut̃ illud ue¬
luti corporatũ ĩnaliciuus animalis effigie
appareat sensib alienis : talis que&iam si¬
bi esse homo uideatur. sicut alius sibi ui¬
deri poss&. in somnis & portare onera
quȩ onera siuera sunt corpora portant᷑
adȩmonib: ut inludatur hominib: par¬
tim uera onerum corpora: partim ium̃¬
torũ falsa cernentib: Nam quidam no¬
mine prestantius patrisuo contigis se
mo sua sumer& : et iacer& in lecto suo quasi
dormiens : quitamen nullo modo poteratex¬
citari: Post aliquot aut̃ dies eum uelut euigi¬
lasse dicebat : & quasi somnia narrasse quae
passus ẽ: caballum scilic& sefactum: annonã
interalia iumenta baiu lasse militib quȩdi¬
citur rh&ica quo a drhetias deportabatur:
quod ita ut narrauit factum fuisse conper¬

Expanded text:
modo figura corporea posse perduci; modo figura corporea posse perduci; ita ut corpora ipsa hominum alicubi iaceant, uiuentia quidem, sed multo grauius adque uehementius quam somno suis sensibus obseratis; phantasticum autem illud ueluti corporatum in alicuius animalis effigie appareat sensibus alienis talisque etiam sibi esse homo uideatur, sicut talis sibi uideri posset in somnis, et portare onera; quae onera si uera sunt corpora, portantur a daemonibus, ut inludatur hominibus, partim uera onerum corpora, partim iumentorum falsa cernentibus. Nam quidam nomine Praestantius patri suo contigisse mo sua sumeret et iaceret in lecto suo quasi dormiens, qui tamen nullo modo poterat excitari. Post aliquot autem dies eum uelut euigilasse dicebat et quasi somnia narrasse quae passus est, caballum se scilicet factum annonam inter alia iumenta baiulasse militibus, quae dicitur Retica, quoniam ad Retias deportatur. Quod ita, ut narrauit, factum fuisse conper
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tenendum: omnipotẽ dm̃ pos seom¬
nia facere quȩ uoluerit siue uindicando¬
siue prȩstando: nec dȩmones aliquid ope¬
rari secundũ naturae suae potentiã: quia
& ipsẽ angelica creatura ẽ lic& ꝓprio uitio
sit maligna: nisi quod ille ꝑ miserit cuius
iudicia occulta sunt multa: in iusta nulla
N ec sanedȩmones naturas creant si aliquid
tale faciunt: dequalib factis ista uertitur
quȩstio: sed speci& enus. quȩ auero dõ cre¬
ata commutant : ut uideantur esse quod
non sunt: Non itaq solum animum sed ne
corpus quidem ulla ratione crediderim.
dȩmonum arte uel potestate in membra
& liniamenta bestialia ueraciterpos secoꝵ¬
uerti: sed phanticum hominis. quod &iam
cogitando siue somniando ꝑrerũ innu¬
merabilium genera uariatur : Etcum
corpus nonsit: corporum tamen similes
mira celeritate formas capit: sopitis aut
oppressis corporeis hominis sensib adu
liorũ sensuum: nescio quo in effabili

Expanded text:
tamen credendum est omnipotentem Deum posse omtamen credendum est omnipotentem Deum posse omnia facere quae uoluerit, siue uindicandosiue praestando, nec daemones aliquid operari secundum naturae suae potentiam quia et ipsa angelica creatura est, licet proprio uitio sit maligna nisi quod ille permiserit, cuius iudicia occulta sunt multa, iniusta nulla. Nec sane daemones naturas creant, si aliquid tale faciunt, de qualibus factis ista uertitur quaestio; sed specie tenus, quae a uero Deo sunt creata, commutant, ut uideantur esse quod non sunt. Non itaque solum animum, sed ne corpus quidem ulla ratione crediderim daemonum arte uel potestate in membra et liniamenta bestialia ueraciter posse conuerti, sed phantasticum hominis, quod etiam cogitando siue somniando per rerum innumerabilia genera uariatur et, cum corpus non sit, corporum tamen similes mira celeritate formas capit, sopitis aut obpressis corporeis hominis sensibus ad aliorum sensum nescio quo ineffabili
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto quippe in haec ima potestatem dae¬
monum maiorem uidemus : tanto tenaci¬
us mediatori est inhȩrendum : ꝑ quem de
imis ad summa conscendimus: Si enim dixe¬
rimus eanonesse credenda non sunt & iã
nunc qui eius modi quȩdam: ł certissima
audisse ł &iam ex pertos se esse ad seuerent:
Nam & nos cum essemus initalia: audieba¬
mus talia dequadam regione illarum par¬
tium : ubi stabularias mulieres. imbut as his
malis artib: in caseo dare solere dicebant.
quib uellent. seu possent uiatorib unde
inuimenta ilico uerterentur. & necessa¬
ria quȩque portarent: postquȩ ꝑfuncta
opera iterum adseredirent: nec tamen
in eis mentem fieribestialem sed rationalẽ
humanamq seruari: Si cut apuleus in libris.
quos asini aurei titulo inscripsit sibi ipsi
accidisse : ut accepto ueneno humano animo
ꝑmanente asinus fier& aut indicauit aut
finxit: Hȩc uel falsa sunt ł tam in usita¬
ta ut merito non credantur: firmissime

Expanded text:
Quanto quippe in haec ima potestatem daeQuanto quippe in haec ima potestatem daemonum maiorem uidemus, tanto tenacius Mediatori est inhaerendum, per quem de imis ad summa conscendimus. Si enim dixerimus ea non esse credenda, non desunt etiam nunc, qui eius modi quaedam uel certissima audisse uel etiam expertos se esse adseuerent. Nam et nos cum essemus in Italia audiebamus talia de quadam regione illarum partium, ubi stabularias mulieres inbutas his malis artibus in caseo dare solere dicebant quibus uellent seu possent uiatoribus, unde in iumenta ilico uerterentur et necessaria quaeque portarent postque perfuncta opera iterum ad se redirent; nec tamen in eis mentem fieri bestialem, sed rationalem humanamque seruari. sicut Apuleius in libris, quos asini aurei titulo inscripsit, sibi ipsi accidisse, ut accepto ueneno humano animo permanente asinus fieret, aut indicauit aut finxit. Haec uel falsa sunt uel tam inusitata, ut merito non credantur. Firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
ero dõ suo lycaeo faceresolerent: & in lu¬
pum fuis semutatũ: & anno decimo in ft¬
gurã ꝓpriam restitutã. pugilatu sese ex¬
ercuisse: &o limpiaco uicisse certamine:
N ec idẽ ꝓpt̃ aliun arbitratur historicus
in arcadia talenom̃ affictũ pani lycaeo
& ioui lycaeo. Nisi ꝓpt̾ hanc in lupos
hominum mutationẽ : quod eam nisi
diuinitus fieri non putarent: Lupus enĩ
grece lycos dicitur unde lycaei nomen
appar& inflexum : romanos &iã iuꝑcos
ex illorum misteriorum ueluti semine dicit
ex ortos: Sed de ista tanta ludificatione dȩ
monum nos quid dicamus : qui haec legent.
fortassis expectent: Etquid dicemus ni¬
si demedio babylonis esse fugiendum : qđ
prȩceptũ ꝓph&icũ ita spiritaliter intelle¬
gitur: ut dehuius sȩculi ciuitate quȩ ꝓfec¬
to & angelorum & hominum soci&as. impi¬
orũ ẽ: fidei passib quȩ ꝑ dilectionẽ ope¬
ratur: indm̃ uiuũ proficiendo fugiumus:

Expanded text:
ero deo suo Lycaeo facere solerent, et in luero deo suo Lycaeo facere solerent, et in lupum fuisse mutatum et anno decimo in figuram propriam restitutum pugilatum sese exercuisse et Olympiaco uicisse certamine. Nec idem propter aliud arbitratur historicus in Arcadia tale nomen adfictum Pani Lycaeo et loui Lycaeo nisi propter hanc in lupos hominum mutationem, quod eam nisi ui diuina fieri non putarent. Lupus enim Graece Xoxoc dicitur, unde Lycaei nomen apparet inflexum. Romanos etiam Lupercos ex illorum mysteriorum ueluti semine dicit exortos. monum nos quid dicamus, qui haec legent, fortassis exspectent. Et quid dicemus, nisi de medio Babylonis esse fugiendum? Quod praeceptum propheticum ita spiritaliter intellegitur, ut de huius saeculi ciuitate, quae profecto et angelorum et hominum societas inpiorum est, fidei passibus, quae per dilectionem operatur, in Deum uiuum proficiendo fugiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ inapulia: & hoc templum circum uo lare
atq incolere has alites tam mirabili obse¬
quio utaquam impleant & aspergant:
Et eo si grȩci uenerint : ł grȩcorũ stirpe pro¬
genati : non solũ qui & as eẽ uerum & in su¬
ꝑ adulari: Si aut̃ alienigenas uiderint sub¬
uolare ad capita: tamque grauib ictib ut¬
&iam perimant uulnerare : Nam duris
& grandib rostris. satis adhȩc eẽ pręlia ꝑ¬
commemorat alia nonminus incredibilia.
deilla magna famosissima circȩ. quȩ so¬
cios quoq ulix is mutauit in bestiis: & dear¬
cadib qui sorte ducti trans natab ant quod¬
dam stagnum : atq ibi conuertebantur in lu¬
pos & cum similib feris ꝑ illius regionis de¬
serta uiuebant: Si aut̃ carne nonuesceren¬
tur humana: rursus post nouem annos.
eodem renato stagno. reformabantur
in homines : Deniq &iam nominatim
ex pressit quendam demenutũ gustass e
de sacrificio quod arcades immolato pu¬

Expanded text:
est in Apulia, et hoc templum circumuolare est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Graecorum stirpe prognati, non solum quietas esse, uerum et insuper adulare; si autem alienigenas uiderint, subuolare ad capita tamque grauibus ictibus, ut etiam perimant, uulnerare. Nam duris et grandibus rostris satis ad haec proelia percommemorat alia non minus incredibilia de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulixis mutauit in bestias, et de Arcadibus, qui sorte ducti tranatabant quoddam stagnum adque ibi conuertebantur in lupos et cum similibus feris per illius regionis deserta uiuebant. Si autem carne non uescerentur humana, rursus post nouem annos eodem renatato stagno reformabantur in homines. Denique etiam nominatim expressit quendam Demaenetum gustasse de sacrificio, quod Arcades immolato pu
Abbreviated transcription (Latin):
minib: detuler̃ : Troia uero euersa: excidio
illo usq quaq cantato puerisq notissimo:
quod & magnitudine sui &scriptorum
ex cellentib linguis insigniter diffamatũ
atq uulgatũ est: gestumq regnante iam
latino fauni filio : ex quo latinorũ regnũ
dici coepit. laurentumq cessauit ⁊ grȩci
uictores deletam troiam relinquentes: &
ad propria remeantes: diuersis & horrer¬
dis cladib dilacerati atq contriti sunt:
& tam̃ &iam ex eis deorũ suorũ numerũ au¬
xerunti : Nam & diomeden feccruntdm̃:
quem poena diuinitus in rogata ꝑhibent
ad suos non reuertisse : eiusq socios inuo¬
lucres fuisse conuersos : non fabuloso po¬
&i coq mendatio: sed hstorica attestatione
confirmant: Quib nec ds̃ utputant fac¬
tus humanam reuocare naturã: uel ip¬
se potuit ł certe a ioue suorege: tam¬
quã caelicola nouitius impetrauit : Quip
&iam tem plum eius esse aiunt in insula
diomedia non longe amonte gargano qui

Expanded text:
nuersi. Troia uero euersa excidio illo usquequaque cantato pueris- . que notissimo, quod et magnitudine sui et scriptorum excellentibus linguis insigniter diffamatum adque uulgatum est gestumque regnante iam Latino Fauni filio, ex quo Latinorum regnum dici coepit Laurentumque cessauit, Graeci uictores deletam Troiam relinquentes et ad propria remeantes diuersis et horrendis cladibus dilacerati adque contriti sunt; et tamen etiam ex eis deorum suorum numerum auxerunt. Nam et Diomeden fecerunt deum, quem poena diuinitus inrogata perhibent ad suos non reuertisse: eiusque socios in uolucres fuisse conuersos non fabuloso poeticoque mendacio, sed historica adtestatione confirmant; quibus nec deus, ut putant, factus humanam reuocare naturam uel ipse potuit uel certe a Ioue suo rege tamquam caelicola nouicius inpetrauit. Quin etiam templum eius esse aiunt in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui
Abbreviated transcription (Latin):
tentes & ascendentes agnoscantur a terra:
Istos autem carnales is rahelitas. qui nunc nolun
credere inxpm postea credituros ĩdestfilios
eorũ: Nam utiqͦ isti insuũ locum moriendo

Expanded text:
tentes, et ascendentes agnoscantur a terra. Istos autem carnales Israelitas, qui nunc nolunt credere in Christum, postea credituros, id est, filios eorum nam utique isti in suum locum moriendo
Abbreviated transcription (Latin):
hodie & hodie quã heri: & paulo post quã nunc.
& nunc quã paulo ante ꝓpinquior: qm̃ quicquid
tem poris uiuitur: despatio uiuendi demitur &
coͣtidie fit minus minusq qđ restat : ut omnino
nihil sit aliud tempus uitae huius quã
cursus ad mortem: In quo nemo uł paululũ
stare uł aliquanto tardius ire ꝑmittit᷑ sed
om̃s urguentur pari motu. nec diuerso impel¬
luntur accessu: Neq: enim cui uita breuior
fuit: celerius diem duxit. quã ille cui longi¬
or .⁊ Sed cum equa liter eat aequalia momen

Expanded text:
hodie, et hodie quam heri, et paulo post quam nunc, et nunc quam paulo ante propinquior; quoniam, quidquid temporis uiuitur, de spatio uiuendi demitur, et cottidie fit minus minusque quod restat, ut omnino nihil sit aliud tempus uitae huius, quam cursus ad mortem, in quo nemo uel paululum stare uel aliquanto tardius ire permittitur; sed urgentur omnes pari motu nec diuerso inpelluntur accessu. Neque enim, cui uita breuior fuit, celerius diem duxit quam ille, cui longior; sed cum aequaliter et aequalia momen
Abbreviated transcription (Latin):
illic exuno illo primo homine: genus insti¬
tueretur humanum Qua propter inter
illos tunc hominũ populos qui ꝑseptuaginta
duas gentes et totidẽ linguas colliguntur
fuis se diuisi : queramus si possumus inuenire:
illã interris peregrinantẽ ciuitatem dĩ:
quȩ usq ad diluuium arcamq perducta est:
atq infilus noe per eorũ benedictiones per¬
seuerasse monstratur : maxime inmaximo.
qui ẽ appellatus sem: quando quidẽ iaphet.
ita benedictus ẽ ut in eius fratris sui domib

Expanded text:
illic ex uno illo primo homine genus instiillic ex uno illo primo homine genus institueretur humanum. Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, domib
Abbreviated transcription (Latin):
quando occidit nobis aduersa pedib nris
calcare uestigia : nulla ratione credendũ
est: neq hoc ulla historica cognitione di¬
dicisse se affirmant : sed quasi ratiocinando
coniectant: eo qđ intra conuexa caeli ter¬
ra suspensa sit : eundemq locũ mundus ha¬
beat . et infimũ et mediũ : et ex hoc opinan¬
tur: alterã terre partemquȩ infraest ha¬
bitatione hominũ carere non posse.
Nec attendunt: ẽtiam sifigura conglobata
et rotunda mundus eẽ credatur: siue aliqua
ratione monstretur : non tamꝰ esse c̃sequens:
ut etiã exilla parte : ab aquarũ congeriãe
nudata sit terra.: Peinde etiã sinudatasit :
neq: statim nec esse est ut homines habeat:
quõ nullomodo scriptura istamentitur.
quȩ narratis preteritis facit fidem: Eo
qđ eius p̃dicta complentur : nimisq absur¬
dum ẽ ut dicatur aliquos homines. ex hac
in illã partẽ oceani inmensitate transiec¬
ta nauigare ac ꝑuenire potuisse : ut etiã

Expanded text:
quando occidit nobis, adversa pedibus nostris quando occidit nobis, adversa pedibus nostris calcare vestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se affirmant, sed quasi ratiocinando conjectant, eo quod intra convexa coeli terra suspensa sit, eumdemque locum mundus habeat, et infimum, et medium: et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec attendunt, etiamsi figura conglobata et rotunda mundus esse credatur, sive aliqua ratione monstretur; non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra: deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo Scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidem, eo quod ejus praedicta complentur: nimisque absurdum est, ut dicatur aliquos hin illam partem, Oceani inmensitate traiecta, nauigare ac peruenire potuisse, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nam et simias et circopeticos et fingas snes¬
ciremus non homines eẽ sed bestias: pos¬
sent illi historici desua curiontate glori¬
antes uelut gentes aliquas hominum no¬
bis impunita uanitate mentiri. Sedsi ho¬
mines sunt dequib illa mira conscripta
sunt : quidsi propterea ds̃ uoluit etiam
non nullas gentes ita creare ne in his mos¬
tris quȩ apudnos oportet ex hominibus
nasci eius sapientiã quanaturã fingit hu¬
manam uelut artem ciiuspiam minus
perfecti opificis putaremus errusse :
Non itaq nobis uideri debet absurdumi
ut quem ammodum in singulis quibusq
gentibus quedam monstra sunt hominum:
ita in uniuerso genere humano. quedam
monstra sint gentium.: Qua propter
ut istam questionem. pedetemptim cau¬
teq concludam: aut illa quetalia dequi¬
busdã gentib scripta s̃ omnino nulla sunt:
aut si sunt homines non sunt: aut exadam
sunt si homines sunt. Quoduero et¬
anti podas eẽ fabulantur : id est homines
a contraria parte terrae : ubi sol oritur.

Expanded text:
Nam et simias et cercopithecoB et sphingas si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes uelut gentes aliquas hominum nobis inpunita uanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt: quid, si propterea Deus uoluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae aput nos oportet ex hominibus nasci, eius sapientiam, qua naturam fingit humanam, uelut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hominum, ita in uniuerso genere humano quaedam monstra sint gentium. Quapropter ut istam quaestionem pedetemtim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino naut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt. CAPUT Antipodas esse fabulantur, id est, homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur,
Abbreviated transcription (Latin):
tantur: & plica redifficile ẽ &am sirecte
isti appellant᷑ morientes.: Quia cũ mors quae
iam impendet aduenerit. non morientes. sed
mortui nuncupant᷑. Nullus est ergo mori¬
ens nisi uiuens. qm̃ cum intanta est &xtremi¬
tate uitae inquanta sunt quos agere animã
dicimus ꝓfecto qui non dũ anima caruit ad¬
huc uiuit : idem ipse igitur simul &moriens
est & uiuens.: Sed morti accedens. uita ce¬
dens. ad huc tam̃ inuita: Quia in est anima
corpori. nondum autem in morte quia nondum
abscessit acercorpore: Sed sicũ abscesserit nec

Expanded text:
tantur, explicare difficile est, etiamsi recte tantur, explicare difficile est, etiamsi recte isti appellantur morientes, quia, cum mors quae iam inpendet aduenerit, non morientes, sed mortui nuncupantur. Nullus est ergo moriens nisi uiuens, quoniam, cum in tanta est extremitate uitae, in quanta sunt quos agere animam dicimus, profecto qui nondum anima caruit adhuc uiuit. Idem ipse igitur simul et moriens est et uiuens, sed morti accedens, uita cedens; adhuc tamen in uita, quia inest anima corpori; nondum autem in morte, quia nondum abscessit a corpore. Sed si, cum abscesserit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
sunt aut in malis. utrum post mortẽ potius an in
morte dicendum est: Si enĩ post mortẽ est.
iam non ipsa mors. quae trans acta atq prȩteri¬
ta est: Sed posteam uita p̃sens animȩ bona seu
mala est: mors a ut̃ tunc eis mala erat quando
erit. hoc est quando eam patiebant᷑ cũ moreren¬
tur. qm̃ grauis. & molestus eius inerat sensus
quo malo bene utunt᷑ boni: ꝑacta iut mors
quodam modo uł bona uł mala est quȩ iam ñ
est. Norro siad huc diligentius attendamus.
nec illa mors esse apparebit: cuius grauẽ ac mo¬
iestũ. inmorientib diximus sensũ: Quã diu
enĩ sentiunt. adhuc utiq uiuunt. &si ad huc ui¬
uunt antemortẽ quã inmortepotius esse di¬
cendisunt : qui illa cum uenerit. aufert om¬
nẽ corporis sensum qui ea ꝓpinquante moles¬
tus est: Ac ꝑ hoc quo modo morientes dicamus
eos qui non dũ mortui sunt. sed imminente mor¬
te iam&trema & mortifera afflictione iac¬

Expanded text:
sunt aut in malis, utrum post mortem potius an in sunt aut in malis, utrum post mortem potius an in morte dicendum est? Si enim post mortem est, iam non ipsa mors. quae transacta adque praeterita est, sed post eam uita praesens animae bona seu mala est. Mors autem tunc eis mala erat, quando erat, hoc est quando eam patiebantur, cum morerentur, quoniam grauis et molestus eius inerat sensus; quo malo bene utuntur boni. Peracta autem mors quonam modo uel bona uel mala est, quae iam non est? Porro si adhuc diligentius adtendamus, nec illa mors esse apparebit, cuius grauem ac molestum in morientibus diximus sensum. Quamdiu enim sentiunt, adhuc utique uiuunt, et si adhuc uiuunt, ante mortem quam in morte potius esse dicendi sunt; quia illa, cum uenerit, aufert omnem corporis sensum, qui ea propinquante molestus est. Ac per hoc quo modo morientes dicamus eos, qui nondum mortui sunt, sed inminente morte iam extrema et mortifera adflictione iac
Abbreviated transcription (Latin):
us consideremus &iam cumquisq ꝓueritate fide¬
liter & laudabiliter moritur. mors cau& ur
Ideo quippe aliquideius suscipit᷑. ne tota contin¬
gat. & secunda insuꝑquȩ numquã finianitur
accedat: Suscipitur enĩ animae a corpore sepa¬
ratio ne dõ ab anima separato. &iam ipsa sepa¬
r&ur acorpore. ac sitotius hominis prima morte
conpl&a. secundã accipiat sempiternã. Quo¬
cirta morsquidem utdixi cũ eam morientes pa¬
tiuntur : Cũq in eis utmoriantur facit: nemini
bona est. sed laudabiliter tolerat᷑. ꝓtenendo
uł adipiscendo bono : Cũ uero in ea sunt. qui
iam mortui nuncupantur. non absurde dicit᷑
& malis mala & bonis bona. In requie sunt
enim animae piorum a corpore separatȩ impi¬
orum aut̃ poenas luunt. donec istarũ ad&er¬
nam uitam. illarũ uero ad a&ernã mortem quȩ
secunda dicitur. corpora reuiuescunt: Sed id
tempus. quo animȩ a corpore separatȩ. aut in bonis

Expanded text:
us consideremus, etiam cum quisque pro ueritate fideus consideremus, etiam cum quisque pro ueritate fideliter et laudabiliter moritur, mors cauetur. Ideo quippe aliquid eius suscipitur, ne tota contingat et secunda insuper, quae numquam finiatur, accedat. Suscipitur enim animae a corpore separatio, ne Deo ab anima separato etiam ipsa separetur a corpore, ac sic totius hominis prima morte conpleta secunda excipiat sempiterna. Quocirca mors quidem, ut dixi, cum eam morientes patiuntur cumque in eis ut moriantur facit, nemini bona est, sed laudabiliter toleraretur pro tenendo uel adipiscendo bono; cum uero in ea sunt, qui iam mortui nuncupantur, non absurde dicitur et malis mala et bonis bona. In requie sunt enim animae piorum a corpore separatae, inpiorum autem poenas luunt, donec istarum ad aeternam uitam, illarum uero ad aeternam mortem, quae secunda dicitur, corpora reuiuescantempus, quo animae a corpore separatae aut in bonis
Abbreviated transcription (Latin):
maluerunt xp̃m confitendo finireuitam:
quam eum negando ad eius baptis mum
puenire: Quod utiq sifecissent &am hoc eis in illo
lauacro dimiter&ur. qđ timore mortis negaue¬
rant xp̃m: in quo lauacro &illis facinus tam in ma¬
ne dimis sum est qui occiderant xp̃m.: Sed quando
abundantia gratiȩ sp̃sillius quiubiuult spirat.
tantũ xp̃m amare possent: uteũ intanto uitȩ dis¬
crimine subtanta speueniae negare non possent . :¬
Mors igitur preciosa scõrum. quib cumtanta gra¬
tia est ꝓmissa & prȩ rogata morsxpi utadeũ
ad quirendum suã non cunctarentur impendere.
in cos usus redactũ esse monstrauit. qđ ad poe¬
nam peccantis antea fuerat constitutum. ut inde
iustitiae frunctus uberior nascer&: Morsergo
non ideo bonũ uideri deb& quia intantã utilita¬
tem nonus sed diuina oppitulatione conuer¬
sa est. ut quae tunc metuenda ꝓposita est ne
missumq: deleat᷑. magnȩq uictoriae debita
iustitiae palma reddatur ⁊ Sienĩ diligenti

Expanded text:
maluerunt Christum confitendo finire uitam quam eum negando ad eius baptismum ruenire. Quod utique si fecissent, etiam hoc eis in illo lauacro dimitteretur, quod timore mortis negauerant Christum, in quo lauacro et illis facinus tam inmane dimissum est, qui occiderant Christum. Sed quando sine abundantia gratiae Spiritus illius, qui ubi uult spirat, tantum Christum amare possent, ut eum in tanto uitae discrimine sub tanta spe ueniae negare non possent? Mors igitur pretiosa sanctorum, quibus cum tanta gratia est praemissa et praerogata mors Christi, ut ad eum adquirendum suam non cunctarentur inpendere, in eos usus redactum esse monstrauit, quod ad poenam peccati antea fuerat constitutum, ut inde iustitiae fructus uberior nasceretur. Mors ergo non ideo bonum uideri debet, quia in tantam utilitatem non ui sua, sed diuina opitulatione conuersa est, ut, quae tunc metuenda proposita est, neleatur magnaeque uictoriae debita iustitiae palma reddatur. CAPUT VIII
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionẽ duorum: maximi et minimi
filiorũ dicens. Benedict᷑ dñs dr̃ sem et erit
cana an puerillius : Latificet ds̃ia peth.

Expanded text:
benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi forte es dras in eo xp̃m̃ prophetasse
intellegendus est : quod in terquos dam iuuenes
orta quęstione : quid amplius ualer& in rebus.
cum reges unus dixiss& : alter uinum : tertius mu¬
lieres : quȩ plerum que regibus imperarent: idem
tamen tertius ueritatem super omnia demons¬
trauit esse uic tricem:¬
trauit esse uic tricem: Consulto autem euan¬
gelio: xpm esse cognoscimus ueritatem: Ab
hoc tempore apud iudȩos. restituto templo non
reges sed principes fuerunt: usque ad aristo bo¬
lum: quorum supputatio temporum non inscrip

Expanded text:
nisi forte Esdras in eo Christum prophe tasse intellegendus est, quod inter quosdam iuuenes orta quaestione, quid amplius ualeret in rebus, cum reges unus dixisset, alter uinum, tertius mulieres, quae plerumque regibus imperarent, idem tamen tertius ueritatem super omnia demonstrauit es. e uictricemtrauit es. e uictricem. Consulto autem euaChristum esse cognoscimus ueritatem. Ab hoc tempore aput Iudaeos restituto templo non reges, sed principes fuerunt usque ad Aristobolum: quorum subputatio temporum non in scrip