comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua humiliati sumus in mortem: iu¬
dicanteillo cuius iudicia iustitiaẽ ⁊
Deinde misericordiam qua in stau¬
ramur aduitam. Promittente
illo cuius beneficium gratia est
Ideo ait secundum eloquium tuũ
seruo tuo: Idest secundum quod
promisisti seruo tuo: Siue ergo
regeneratio quahic indĩ filios ad¬
optamur : siue fides & spes & ca¬
ritas. quaetria aedificantur in
nobis: Quam uis de misericordia
dĩ ueniant. tam̃ in hac aerumno¬
sa et procellosa uita solatia sun
miserorum: nondum gaudia bet¬
torum. ldeo dictum est: Fiat
haec etiam illauentura sunt.
ldeo sequitur: Ueniant mihi
miserationes tuae et uiuam÷ Tunc
enim uere uiuam: quando nihilpo¬
tero timere nemoriar: Ipsa enim.
et sine ullo additamento. dicitur ui¬
ta: Nec intellegitur nisi aeternu
etbeata: tamquam sola dicenda sit
uita : Incuius comparatione ista
quam ducimus: mors potius sit ap¬
pellanda quam uita. Quale illud
est in euangelio : siuis uenire ad
uitam: serua mandata Num

Expanded text:
qua humiliati sumus in mortem, juqua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam, promittente illo cujus beneficium gratia est. Ideo ait, «secundum eloquium tuum servo tuo:» id est, secundum quod promisisti servo tuo. Sive ergo regeneratio qua hic in Dei Filios adoptamur, sive fides et spes et charitas quae tria aedificantur in nobis, quamvis de misericordia Dei veniant; tamen in hac aerumnosa et procellosa vita solatia sunt miserorum, non gaudia beatorum: ideo dictum est, «Fiathaec etiam illa ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . N
Abbreviated transcription (Latin):
supra quam p&imus et intellegimꝰ
sunt. parum sit ea sperare : sed de¬
ad huc timet aecta quae in hac uita
est : et non dum se uidet in eo reg¬
no: ubi erit eius secura iocunditas :
sed interpericulosas temptatio¬
nes. in hoc mundo laborat: ubi audit:
Qui seputat stare : uideat necadat :
Considerans huius mortalitatis mi¬
seriam : in quo iugum graue super
filios adam. adie exitus deuentre
matris eorum: sic in omnibus perten¬
ditur . usq: indiem sepulture in
matrem omnium: ut propter car¬
nem concupiscentem aduersus
spm. &iam regenerati gemere
subeius grauitate cogantur : Hoc
ergo considerans. Cognoui dñe
inquit quia iusta iudicia tua.
etueritate humili astime : Fiat
miseri cordiatua ut consoletur
me. secundum eloquium tuum seruo
tuo: Mi sericordia etueritas. ita
diuino elo quio commendantur:
ut cum in multis inueniantur locis.
maxime in psalmis. Quodã etiã
loco legatur: Vniuersae uia e dnĩ.
misericordia etueritas Et hic
quidem primo ueritatem posuit.

Expanded text:
supra quam petimus et intelligimus» sunt parum sit ea sperare, sed deadhuc timet Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, sic in omnibus pertenditur usque in diem sepulturae in matrem omnium , ut propter carnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur: hoc ergo considerans, «Cognovi,» ine, quia justitia judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis inveniantur locis, maxime in Psalmis, quodam etiam loco legatur, «Universae viae Domini misericordia et veritas» . Et hic quidem primo veritatem posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
pagati: &iam fidem imitati sunt :¬
Cum esset ipsi numero breui paucis¬
simi: Etincolȩ in ea: Idest in terra cha¬
naan: Etpertransierunt degente ingen¬
tem & deregno inpopulum alterum:
Non reliquid hominem nocere cis. Et
arguit proeis reges. Nolite tange¬
re xp̃s meos. & in prophetis meis
nolite malignari. Si autem que¬
ritis quomodo transierint degente

Expanded text:
pagati etiam fidem imitati sunt. «pagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum. Non reliquit hominem nocere eis, et arguit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 38. Si autem quaeritis quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
& sperando simus semen illorum : non de
solagente haebreorum. Sedquotquot
istam gratiam suscipiunt in omniterra:
quod totum his uerbis continetus :
Mementote mirabilium eius quae fecit.
prodigia eius &iuditia oris eius: Semen
abraham serui eius. filii ia cobelectieius:
Ipseest dñs ds̃ noster in uniuersa terra ui¬
ditia eius. Memor fuit insaeculũ testa¬
menti sui uerbi quod mandauit in mille
generationes. Quod dis posuit ad abra¬
han. &iuramenti sui adisaac Statuit
illud iacob in praeceptum &is rahelintes¬
tamentum a &ernum: Dicenstibi dabo
terram chanaan funiculum heredita¬
tis urãe: Qua e omnia promodulomeo.¬
Hic occurrebat animo paruule fidei.
tia &erni hereditas. Ipse astipso recs¬
rendus mortalem istam uitam quae¬
rentium eum. & temporales necessi¬
tates. an &ipsassuae misaericor diae
multiplicatione nondeserit: Nam
intente audite: quid prestiterit patri¬
bus nr̃is. uel in quib fidei exempla
constituit : uel quie illorum carne pro¬

Expanded text:
 sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: mementote mirabilium eius quae fecit prodigia eius et iudicia oris eius semen Abraham servi eius filii Iacob electi eius ipse Dominus Deus noster in universa terra iudicia eius memor fuit in saeculum testamenti sui verbi quod mandavit in mille generationes quod disposuit ad Abraham et iuramenti sui ad Isaac et statuit illud Iacob in praeceptum et Israhel in testamentum aeternum dicens tibi dabo terram Chanaan funiculum hereditatis ui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: nti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne pro
Abbreviated transcription (Latin):
in caelis . Locum facit ad terrenapo¬
pulo dĩ triumphanti dediabolo &an¬
gelis eius .: Audiergo semen abrahae.
non de carne glorians. sed fidem imitans:
ne habentes uitae praesentis & futurae:
Sitemptationes durȩ sunt in hoc scło.
loseph incarcere. ihm incruce.
Cogitate: sitemporalium rerum prospe¬
ritas ad iac& non propter ipsamdõ.
sed ipsũm utimini propter dm̃: Nec¬

Expanded text:
in coelis, locum facit ad aeterna bona poin coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? non de carne glorians, sed fidem imitans, nem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter D
Abbreviated transcription (Latin):
&iam temporaliam misaericordiam
accipite: Expandit nubem in protecti¬
onem eorum. &ignem utluceret eis per
noctem: P&ierunt &uenit coturnix &
pane caeli saturauit eos: Dis rupit p&rã
& fluxerunt aquae. abierunt insicco
flumina: Quo memor fuit uerbi scĩ sui:
quod habuit asabraham puerum suũ:
Eteduxit populum suum ingultatione.
& electos suos in l&tia Et deditillis re¬
giones gentium & labores populorũ pos¬
siderunt: Non ut propter ista eum colant.
sedutea quoq: adbonam a&ernam refe¬
rant atq conuertant: Idest uitus¬
todiant iustificationes eius. & legem
eius requirant: Quaccumq: igitur
aliabona dat ds̃. referenda sunt ad
gratuitum cultum eius Ipseaũt cul¬
tus eius. non est referendus ad alia
bona quaedat ds.: Tunc enimeritgra¬
tuitus ad quod certam̃ prouotanshos¬
lia bona populodĩ : ut firmaretur su¬
perinimicos eius. quanto magis iħs
uenundatus est. & humiliatus a fra¬
trib suis scđm carnem & ealtatus

Expanded text:
etiam temporalia misericordia ejus, etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum et ignem ut luceret eis per noctem petierunt et venit coturnix et panem caeli saturavit eos disrupit petram et fluxerunt aquae abierunt in sicco flumina quoniam memor fuit verbi sancti sui quod habuit ad Abraham puerum suum et eduxit populet electos suos in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Non ut propter ista eum colant, sed ut ea quoque ad bonum aeternum referant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hos fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus
Abbreviated transcription (Latin):
rum utodissent populum eius. & do¬
lum facerent inseruos eius: Misit mo¬
y sen seruum suum a aron quemelegit
ipsum: Posuit in eis uerba signorum
suorum & prodigiorum suorum in terra
cham.: Misit tenebras & obscurauit eos:¬
& exacerbauerunt sermones eius.
Conuertit aquis eorum in sanguinem &
occidit pisces eorum: Edidit terra eorũ
ranas inpenetrabilib regum ipsorum:
Dixit &uenit cỹnomia & scinifes in omni
b finibus eorum Posuit pluuias eorũ
grandinem: ĩgnem conburentem inter¬
ra ipsorum. Et percussit uineas eorum.
& ficulneas eorum. & contriuit omne lig¬
& comedit omnẽ fructum terrae eorum.
Et ꝑcussit omne primogenitũ int̾raeorũ.
primitias omnis laboris eorũ: Eteduxit
eosinargento &auro. &nonerat intribu¬
b eorum infirmus. La&ata est aegyptꝰ
in profectione eorum quia incubuit ti¬
mor eorum supereos : Eccequomodo¬
populum suum firmauit suꝑ inimicosẽ:
Cumaut inimicis eorum ista mala iustiti¬
aeius inflixerit: quae ipsis largita sunt

Expanded text:
 ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Misit Moysen servum suum, Aaron quem elegit ipsum. Posuit in eis verba signorum suorum, et prodigiorum in terra Cham. Misit tenebras, et obscuravit, et exacerbaverunt sermones ejus. Convertit aquas eorum in sanguinemoccidit pisces eorum. Edidit terra eorum ranas: in penetralibus regum ipsorum. Dixit, et venit cynomia, bus finibus eorum. Posuit plubias eorum in grandinem  ignem comburentem in terra ipsorum. Et percussit vineas eorum, et ficulneas eorum  et contribit omne liget comedit omnem fructum terrae eorum et percussit omne primogenitum in terra eorum primitias omnis laboris eorum et eduxit eos in argento et auro et non erat in tribubus eorum infirmus laetata est Aegyptus in profectione eorum quia incubuit timor eorum super eos epopulum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit
Abbreviated transcription (Latin):
contrinut. Mi sit ante eos uirum
inseruum uenundatus est ios eph
Humili auerunt᷑ in compedibus pedes
eius. ferrum ꝑtransit animã eius do¬
nec ueniret uerbum cius. Eloquiũ dñi
in flamma uit eum misit rex & soluit
eum princeps populorum & dimisit
eum: Constituit eum dominum do¬
mus suae & principem omnis posses¬
sionis suae : Uterudiret principes
eius sicut sem & ipsum & senes eius
prudentiam doceret: Etintrauit isra¬
hel inaegyptum &iacob acola fuit

Expanded text:
s virum in servum venundatus est Ioseph humiliaverunt in conpedibus pedes eius ferrum pertransiit anima eius donec veniret verbum eius eloquium Domini inflammavit eum misit rex et solvit eum princeps populorum et dimisit eum constituit eum dominum domus suae et principem omnis possessionis suae ut erudiret principes eius sicut semet ipsum et senes eius prudentiam doceret et intravit Israhel in Aegyptum et Iacob accola fuit
Abbreviated transcription (Latin):
greca locutio: ut hoc totum itadictum
accipiatur. uisita nos in salutarituo. ut
uideas in bonitate electorum tuorum.:
Idest ad hocnos uisita utillic nos esse fa¬
cias. &illic nos esse uideas ut l&eris in le¬
tiua gentis tuae: id est iuidicaris. l&aris.
cum illi l&antur exte : ut lauderis cum
hereditate tua. id est cumea lauderis.
quo non laudatur nisi propterte.
S iue ergo illo. siue istomodo intellegen¬
dũ sit . quod dictum est aduidendum. ad
l&andum. ad laudandũ. Ideo seoptant
uisitari in salutare dĩ. id est inxp̃o eius.
ut non alienentur apopulocł. & ab eis
autem deinceps confiteantur audia¬
mus. Peccauimus cum patrib nr̃is.
iniuste egimus iniquitatem fecimus:
Quid est cum patribus nr̃is. Ansicut ha¬
b& epistola adhebreos quia & leui
cum abraham decimatus est: quõ in
lumbis eius fuit quando decimas de¬
dit sacerdoti melchi sedech: sic & isti

Expanded text:
graeca locutio: ut hoc totum ita dictum graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in Christo ejus, ut non alienentur a populo ejus, et ab eis autem deinceps confiteantur, audiamus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniquitatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet Epistola ad Hebraeos, quia et Levi cum Abraham decimatus est, quoniam in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti
Abbreviated transcription (Latin):
c& uero in commutabili & beatifico bono.
quod ipse ds̃ est: ut lauderis cumhereditate
tua: Miror istum uersum sic inter preta¬
tum. & in multis ita codicibus. cum sit una
atq eadem intribus hisuersibus grecalo¬
cutio: ut sihoc recte dictum est quod legi¬
tur. ut lauderis cum hereditate tua. pos¬
s& recte dici: Utuideas inbonitate electo¬
rum tuorum: & l&eris in l&itia gentis
tuae. Toto ipso sensu ita contexto.
Visita nos insalutarituo: utuideas in boni¬
tate electorum tuorum: ut l&eris in loi¬
tia gentis tuae. & lauderis cum heredi¬
tate electorum tuorum. & l&emur in l&i¬
tia gentis tuae: Consequenter & hic di¬
cidebuit: ut laudemur cum hereditate
tua. Cui hereditatadictum est. Lauda¬
mini in nomine scõ eius. : Porro autem
quõ haec ambigua uidetur locutio siue¬
rus est iste sensus quomaluerunt inter¬
pretes dicere . ut lauderis. &iam duo uer¬
sus superiores ita intellegendi sunt :
quia ut dixi: una est in histrib uersib

Expanded text:
 vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia gentis tuae, et lauderis cum haereditate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.» Porro autem quoniam haec ambigua videtur locutio; si verus est iste sensus quo maluerunt interpretes dicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus
Abbreviated transcription (Latin):
egosum. quisum : idem ipse
es : Etquamuis &iam ipsa
non essent nisi exte. & perte.
& inte : tamen non quod ipse
es: Tuenim idem ipsees:
& an ni tui. non de ficient.
iguitatem dierũ meorum quererẽ
ate: nisi scirem om̃s dies saeculi. ab
in itio usq in finem exiguos eẽ in con¬
paratione aetemnitatis tuae: Noui
ergo unde in terrogauerim: Nonse
extollant her&ici. quasi exigui di¬
esfuerint ȩcdesiae. & toto orbe diffu¬
sȩ Nam &usq in finem cum sint : ex¬
igui sunt ⁊ Quare exigui sunt᷑: quõ
quandꝗ que fimendisunt:. anmulli qui
erunt in generatione generationũ
Hiamandi hi desiderandi hissus piran¬
dum Propt̃ hos inunitate ꝑmanen¬
dum: propt̃ hos quic quid hereti co¬
rum maliẽ deuitandum Propt̃
hos ꝑditis respondendum. prop¬
terhos luc randi quierrauerant.
& reuocandi qui perierant. Illic de¬
b& eẽ desiderium Sed tamen utuer¬
bosis. ut malegarrulis. ut calum¬
niosis. sussurrantibus. detracto ri¬
bus respondeam : Ideomihi annun¬

Expanded text:
«Ego sum qui sum, idem ipse es.» Et quamvis etiam ipsa non essent nisi ex te, et per te, et in te, tamen non quod ipse es: «Tu» enim «idem ipse es. Et anni tui non deficient.» iguitatem dierum meorum quaererem a te, nisi scirem omnes dies saeculi ab initio usque in finem exiguos esse in comparatione aeternitatis tuae. Novi ergo unde interrogaverim. Non se extollant haeretici, quasi exigui dies fuerint Ecclesiae, toto orbe diffusae; nam et usque in finem cum sint, exigui sunt. Quare exigui sunt? Quoniam quandoque finiendi sunt. Anni illi qui erunt «in generatione generationum,» hi amandi, hi desiderandi, his suspirandum; propter hos in unitate permanendum, propter hos quidquid haereticorum mali est devitandum, propter hos perditis respondendum, propter hos lucrandi qui erraverant, et revocandi qui perierant: illic debet esse desiderium. Sed tamen ut verbosis, ut male garrulis, ut calumniosis, susurrantibus, detractoribus respondeam, ideo «mihi annun
Abbreviated transcription (Latin):
isaac. iacob. scĩuiri patri ar¬
chae. placuerunt dõ ⁊ Dedit
& illa generatro. sequenter
etiam generantes. Deder̃
prophetas: dederunt preco¬
nes dĩ.⁊ Uenit etiam post
mi sit fermentum intres men¬
suras farinae. quousque fer¬
mentetur totum Tempori¬
bus in terra carnis illius. fu¬
erunt apostoli. fuerunt scĩ
post illos. aliiscĩ. Etnunc in no¬
minȩ xp̃i : qui cumq sunt scĩ:
& postnos qui cumq: erunt: &
us queinfinẽ scłi quicumq scĩ:
de totgenerationib: colliges om̃s
scãs proles omnium generatio¬
num & facias inde unam gene¬
rationẽ: In istageneratione gene¬
rationum annitui. Id est aeter¬
nitas illa: in illa generatione
rit : quȩ de omnibus gene¬
rationibus colligitur.
& inunam. redigitur .: Ipsa
particeps erit acternitati ssuae.
Caeteregenerationes implen¬
dis tempons generantur :
Exquibus illa in aeternum gene¬
ratur: mutata. uiuificabit᷑.
Eritidonea portarete: uirehs
accipiensate:

Expanded text:
Isaac, et Jacob; sancti viri, patriarIsaac, et Jacob; sancti viri, patriarchae, placuerunt Deo . Dedit et illa generatio sequentes etiam generantes, dederunt Prophetas, dederunt praecones Dei. Venit etiam postemisit fermentum in tres mensuras farinae, quousque fermentaretur totum . Temporibus in terra carnis illius fuerunt Apostoli, fuerunt sancti; post illos alii sancti: et nunc in nomine Christi quicumque sunt sancti, et post nos quicumque erunt, et usque in finem saeculi quicumque sancti. De tot generationibus colliges omnes sanctas proles omnium generationum, et facies inde unam generationem: «In» ista «generatione generationum anni tui,» id est, aeternitas illa in illa generatione erit, quae de omnibus generationibus colligitur, et in unam redigitur; ipsa particeps erit aeternitatis tuae. Caeterae generationes implendis temporibus generantur, ex quibus illa in aeternum regeneratur; mutata vivificabitur, erit idonea portare te, vires accipiens a te.
Abbreviated transcription (Latin):
tiones hominum sicesse in terra.
tamquam in arbore folia: Sed in
arbore oliuȩ uellauri. uel cuius cũ¬
q: alterius quae toto tempore fron¬
deuestita est: Sictam quam folia ge¬
mis humanum. terra portat .
Plenaest hominibus : sed dum aluis
morientibus aliinascendo succedunt:
Semperenim arbor illa ueste uiridi
ornataest.: Sed subter adtende.
quam multa calces arida folia:
Ergo fuit generatio. subadam :
transut. Natisunt inde qui¬
dam: futuri parti coͥpes aeter¬
nitatis dĩ: &iam illo tempo¬
re. Inde enim abel. indeseth.
inde enoc: Transut illa gene¬
neratio Uenit diluuium .re¬
mansit unad omus Etilla ge¬
neratio dedit aliquos. Ipsũ
noe & duos filios eius. & tres
nurus eius.⁊ In tota enim domo
ista. octonaria: solus unus
peccator inuentus est : Ac¬
ces sit numerus. superiorige¬
nerationi.i Deinde detri¬
bus filiis noe : tanquant trib¬
maensuris farinae : impletus
est orbis.⁊ Flectus abraham.

Expanded text:
tiones hominum sic esse in terra, tiones hominum sic esse in terra, tanquam in arbore folia; sed in arbore olivae, vel lauri, vel cujusque alterius quae toto tempore fronde vestita est. Sic tanquam folia genus humanum terra portat: plena est hominibus, sed dum aliis morientibus alii nascendo succedunt. Semper enim arbor illa veste viridi ornata est: sed subter attende quam multa calces arida folia. 11. Ergo fuit generatio sub Adam, transiit. Nati sunt inde quidam futuri participes aeternitatis Dei etiam illo tempore: inde enim Abel, inde Seth, inde Enoch. Transiit illa generatio, venit diluvium, remansit una domus. Et illa generatio dedit aliquos, ipsum Noe, et tres filios ejus, et tres nurus ejus: in tota enim domo ista octonaria solus unus peccator inventus est. Accessit numerus superiori generationi. Deinde de tribus filiis Noe, tanquamensuris farinae, impletus est orbis. Electus est Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Hocenĩ quesitum. quid uoca¬
ris. aquomemis sũ eẽ respondebo¬
conparatũ : Inueniretur non esse :¬
Verehocest nomentuum: Exprihoc
idemelius Vad einquit & dicfilus
israhel: Qui est misit me aduos: Ego
sũ. quisũ: qui est misitme: Magnum¬
quidem. quidquid est: Quis ad pre¬
hendat illuderse : quis eius particeps
fiat. quis anhelet : quis aspiret. qui¬
sibi seesse posse p̃sumĩt: Noli dispe¬
rare humana fragilitas Egosũinquit
distiquidsim aputhie: Audisti quid
sim & propt̃te: Haecigitur aeterni¬
tas uocauitnos: & erupit exȩtermi¬
tate uerbũ: Iam ȩternitas : iã uer¬
bũ : & non dũ temp ⁊ Quare nondum
temp: quia factum ẽ & tempus: Quo¬
modo factũ tempus : Omnia ꝑ ipsum
facta sunt: & sineipso factũ est nihil.⁊
Ouerbũ ante tempora: ꝑ quod factas
tempora : natum etintempore. cũ
sit uita aeterna: uocans temporales.
faciens aeternos : Haec generatio
generationũ: Ceneratio enĩ uadit
& generatio uenit: Etuidetis genera¬

Expanded text:
o. Hoc enim erat quaesitum. Quid vocaris? A quo me missum esse respondebocomparatum, inveniretur non esse vere? Hoc est nomen tuum: exprime hoc idem melius. «Vade,» inquit, «et dic filiis Israel: Qui est, misit me ad vos. Ego sum qui sum: qui est, misit me aquid est, quidquid est? Quis apprehendat illud esse? quis ejus particeps fiat? quis anhelet? quis aspiret? quis ibi se esse posse praesumat? Noli desperare, humana fragilitas. «Ego sum,» inquit, disti quid sim apud me, audi et quid sim propter te. Haec igitur aeternitas vocavit nos, et erupit ex aeternitate Verbum. Jam aeternitas, jam Verbum, et nondum tempus. Quare nondum tempus? Quia factum est et tempus. Quomodo factum est et tempus? «Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» . O Verbum ante tempora, per quod facta sunt tempora, natum et in tempore, cum sit vita aeterna, vocans temporales, faciens aeternos! Haec generatio generationum. Generatio enim vadit, et generatio venit . Et videtis genera
Abbreviated transcription (Latin):
usq: admortem proueritate
certare : Et prouero ac sum mobo¬
no mala om̃a tolerare: Cuius con¬
sum mationis finis est. excellere
in regno xpi quod non habet finem :
Et habere ibi sine morte sinedolo¬
re etcum magno honore uitã Mor¬
te huius uitȩ ac doloribus et obpro¬
brus adqui sitam.: Quod aũ ad di¬
dit. latum mandatum tuũ ualde.
Non intellego nisi caritatem: Quid
enim pro fuisset quacumq: morte
imminente et inter quantacumq:
tormenta illa martrria confiteri:
Sicaritas in confitente non esset.
Audiamus apłm. Et sitradidero

Expanded text:
usque ad mortem pro veritate usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero
Abbreviated transcription (Latin):
tuus: Me inquit ex pectaueria
peccatores ut perderent me testi¬
monia aũ tua intellexi. Quid est
expectauerunt ut perderent :
An uelut insidiis obsederant uiam
expectantes ut quando transiret
occiderent : Num quid ergo mor¬
te corporis perire metuebat :
absit: Et quide sł me expecta ue¬
runt : nisi uteis̃ ad malum consen¬
tiret: Tunc enim perderent :
Vndeaũ non perierit dixit. Testi¬
monia tua in tellexi.Sed familia¬
rius hic ecłae auribus grecum
uerbum sonat: martrria tua
intellexi: Quia scilicet me si¬
bi non consentientem &iam si
occiderent: tua martrria con¬
fitens non perirem: Sed illi qui
utperderent expectabant quan¬
do consentirem: torquebant.
cum &iam confiterer: Nec tam̃
quod intellexit relinquebant:
Intuens etuidens. utiq sine fine
nis consum mationis uidi finem
latum mandatum tuũ ualdeꝰ.
Intrauerat quippe in scũ ariũ
dĩ et intellexerat innouissima
Omnis aũ consum matio mihi ui¬
detur hoc loco intellegenda

Expanded text:
tuus. tuus. peccatores, ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine nis consummationis vidi finem; latum mandatum tuum valde.» Intraverat quippe in sanctuarium Dei, et intellexerat in novissima . Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda,
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce unde factum est ut non pe¬
riret inhumilitate sua : Nam dõ
non uiuificante : quid est homo:
qui se occidere potuit uiuifica
ac dicit. Tuus sum ego saluum me
fac. quo iustificationes tuas ex qui¬
siui: Non transeunter intellegen¬
dum est quod dictum ẽ tuussũ ego:
Quid enim non esteius. anforte quia
in caelis eẽ dicitur ds̃. Ideo putan¬
dum ẽ aliquid non eius eẽ inter¬
ra : cum clamat alius psalmus :¬
Dñi est terra et plenitudo eius
orbis terrae et om̃s qui habitant
in ea. Quid estergo quod iste itase
quodam modo familiarius do com¬
mendandum putauit ut dicer&.
Tuus sum ego  saluum mefac. Nisi
intellegi uolens quod malo suo suus
esse uoluerit: Quod est in o boedi¬
entiȩ primum. et maximẽ malum.
Et tamquam dicens: meus eẽ uolui
et perditum me feci: Tuus sumego
inquit saluum mefac: quia iustifi¬
cationes tuas ex quisiui: Non uo¬
luntates meas quibus fui meus.
sed iustificationes tuas ut eẽmiam

Expanded text:
Ecce unde factum est ut non peEcce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, vivificaac dicit: «Tuus sum ego, salvum me fac, quoniam justificationes tuas exquisivi.» Non transeunter intelligendum est quod dictum est, «Tuus sum ego.» Quid enim non est ejus? An forte quia in coelis esse dicitur Deus, ideo putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam dicens, Meus esse volui, et perditum me feci: «Tuus sum,» inquit, «salvum me fac, quia justificationes tuas exquisivi;» non voluntates meas, quibus fui meus, sed «justificationes tuas,» ut essem jam
Abbreviated transcription (Latin):
clinabitur in scłm scłi : In eis uti¬
q: permanens. quibus es uitam
daturus ae ternam: Quos autem
ancilla peperit: aduetus testamen¬
tum pertinentes : Incuius tam̃
figuris latebat nouũ. nihilaliud
sapiendo quam promissa terrenc¬
ne tua permanet dies : Ista quippe
om̃a dies: et iste est dies quem fecit
dñs exultemus et laetemur in eo :
et sicut in die honeste ambulemus:
quo om̃a seruiunt tibi: Omnia sci¬
licet dequibus loquebatur. Om̃a
quae pertinent adhunc diem ser¬
uiunt tibi: Impii quippe quibus
respexit unde liberetur ha¬
haec
terra ut fundata permaneat.
atq subiecit: Nisi quia lex tua
meditatio mea est: Tunc forsitan
perissem in humilitate mec Ista
lex fidei est non inanis fidei sed
quae perdilectionem operatur:
Perhanc impetratur gratia. quae
fortas facit intribulatione tem¬
porali: nepereant inhumilitate
obliuiscar iustificationum tuarũ
quoniam in ipsis uiui ficasti me.

Expanded text:
clinabitur in saeculum saeculi ; in eis uticlinabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrenne tua permanet dies.» Ista quippe omnia dies: et iste est dies quem fecit Dominus, exsultemus et jucundemur in eo ; et sicut in die honeste ambulemus . «Quoniam omnia serviunt tibi. Omnia» scilicet de quibus loquebatur; «omnia» quae pertinent ad hunc diem, «serviunt tibi.» Impii quippe de quibus respexit unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in humilitate mea.» Ista lex fidei est; non inanis fidei, sed quae per dilectionem operatur . Per hanc impetratur gratia, quae fortes facit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitate obliviscar justificationum tuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.»
Abbreviated transcription (Latin):
scĩs eius: Modo paucioribus modo
pluribus . ut setemporum uarietas
habuit uelhabebit : siue duas
quasdam generationes intellegi
uolens : Vnam scilicet adlegem
& prophetas: alteram uero ad euan¬
gelium pertinentem: Cur aut̃
numquam &iam istis generationi¬
bus ueritas desit uelut aperiens
causam: Fundasti inquit terram.
et permanet . Eos qui interra s̃.
terram nuncupans: Fundamentũ
pertinentis. fundamentum non
erat xp̃s testimonium habens
alege & prophetis : Aut uero mor¬
ses et prophetȩ filiideputandi
sunt inseruitutem generantis
ancillȩ fuisse. non liberȩ quae est
mater nr̃a: Cui mater sion dicit.
homo. et homo factus est in ea
et ipse fundauit eam altissimus:
Ipse est enim etapud patremal¬
tissimus. et propter nos in ista
matre factus humillimus: Quõ
quids̃ erat super eam. homo est¬
factus inea⁊ Hoc itaq funda¬
mento dñe fundasti terram
et permanet :. Quia in talifun¬
damento constabilita: non in¬

Expanded text:
sanctis ejus, modo paucioribus, modo sanctis ejus, modo paucioribus, modo pluribus, ut se temporum varietas habuit vel habebit; sive duas quasdam generationes intelligi volens, unam scilicet ad Legem et Prophetas, alteram vero ad Evangelium pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentum pertinentis fundamentum non erat Christus, testimonium habens a Lege et Prophetis . Aut vero Moyses et Prophetae filii deputandi sunt in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniam qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc itaque fundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento constabilita, non in
Abbreviated transcription (Latin):
o Mo quiloquitur in isto psalmo
tamquam tederet eum mutabi¬
litatis hominum Unde uita ista
temptationibus plena est intribu¬
lationes suas. propter quas supru
dixerat : Iniqui persecuti sunt
me : et paulo minus consum ma¬
uerunt me interra: In flam¬
matus desiderio caelestis hierusa¬
lem in superna suspexit & dixit:
In aeternum dñe uerbum tuum
permanet in caelo: Hoc est in an¬
gelis tius custodientibus ae ternã
sine dissertione militiam: Se
tinet et consequenter ad terrã:
Vnus enĩ uersus ẽ eorum octo qui
adistam litteram pertinent :¬
Singulis quippe litteris hebrei sub¬
duntur octoni: donec psalmi huius
prolixitas termin&ur: In gene¬
rationem et generationem ueritas
tua. fundasti terram et perma¬
net : Post caelum ergo terram.
contuitu fidelis mentis aspiciens:
inuenit ingenerationes quae in
caelo non sunt et ait: Ingeneru¬
tionem et generationem ueri¬
tas tua. Siue om̃s generationes
ista repetitione significans. aqui¬
bus numquam defuit ueritas dĩ in

Expanded text:
omo qui loquitur in isto psalmo, tanquam taederet eum mutabilitatis hominum, unde vita ista tentationibus plena est, inter tribulationes suas, propter quas supra dixerat, «Iniqui persecuti sunt me,» et, «Paulo minus consummaverunt me in terra;» inflammatus desiderio coelestis Jerusalem; in superna suspexit, et dixit, «In aeternum, Domine, verbum tuum permanet» «in coelo:» hoc est, in Angelis tuis custodientibus aeternam sine desertione militiam. 2. tinet consequenter ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertineSingulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei in
Abbreviated transcription (Latin):
tre doctum esse quod genitum.
Cui enim non est aliud esse aliud
hoc est doctum esse profecto aquoei
estesse Ab illo simul ei est doctum
esse: Expersona uero hominis ubi
formam serui accepit: facilius intel¬
legitur a patre didicisse quaediẽ
in qua forma serui constitutum maxi¬
me puerum.: Potuerunt enim ho¬
mines maioris aetatis docendum
putare : sed ille quem pater docuit.
super om̃s docentes se intellexit :¬
Quia testimonia inquit tua me¬
ditatio meaest: Ideo super om̃s
docentes se intellegebat quia testi

Expanded text:
tre doctum esse quod genitum. tre doctum esse quod genitum. Cui enim non est aliud esse, aliud hoc est doctum esse; profecto a quo ei est esse, ab illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia,» inquit, «tua meditatio mea est.» Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testi
Abbreviated transcription (Latin):
omni uia maligna prohibui pedes
meos: Porro si quodest accepta¬
bilius xp̃m prȩnuntiat iste pro¬
pheta: nunc a capite quod ẽ ipse
saluator. nunc ab eius corpore
quod est ecła : Uerba prophetia
digerens et tam quam unũ loquen¬
tem faciens propter magnũ illum
sacramentum ubi dictum ẽ Frunt
duo incarne una. Agnosco plane¬
eum qui super om̃s docentes se in¬
tellexit : quando cum esset anpo¬
rum duodecim : remansit puer is
in hierusalem etquerentibus suis.
post triduum inuentusẽ: illic intem¬
plo sedens interdoctores audi ans
eos et interrogans : Ubi stupebant
om̃s qui eum audiebant superpru¬
dentia etresponsis eius : Nec in me¬
rito qui peristam prophetiam
tanto antedixerat. super omnes
docentes me intellexi : Om̃s enim:
utiq: homines uult intellegi. non
dm̃ patrem. dequo dicit ipse filius:
Sicut docuit me pater haec loquor:
Quod difficillime expersona uer
bi intellegitur : nisi ut quiscum¬
q: capere ualeat id esse filto a pa¬

Expanded text:
omni via maligna prohibui pedes omni via maligna prohibui pedes meos.» Porro si, quod est acceptabilius, Christum praenuntiat iste propheta, nunc a capite quod est ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam unum loquentem faciens, propter magnum illud sacramentum, ubi dictum est, «Erunt duo in carne una» ; agnosco eum plane qui super omnes docentes se intellexit, quando cum esset annorum duodecim, remansit puer Jesus in Jerusalem, et a parentibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod diffbi intelligitur. Nisi quis utcunque capere valeat idem esse Filium a Pa
Abbreviated transcription (Latin):
qui in saeculum ⁊ Iam quã finito
isto scto nullũ iam legis possit eẽ
mandatum: Ita uero nullũ erit:
sed intabulis uisibilib librisq:¬
conscriptum : In tabulis uero cordis.
dilectio dĩ et proximi manebit in
aeternum  In quo mandato tota
lex pendet et prophetȩ: Fritque
prȩmium custoditi mandatihuius:
ipsemandator : et premium dilec¬
tionis . ipsedilectus. quando erit
quod sequitur: Super omnes do¬
centes me intellexi. Quis est iste
qui super om̃s docentesse intellex̃.
Quis est inquam qui super om̃s
prophetas qui non solum loquendo.
eos qui secum uixerunt. Uerum
& iam scribendo posteros tamex¬
cellenti auctoritate docuerun.
audetse intellegendo preponere :
Salomoni quidem tanta est dona¬
ta sapientia utetiam his omnib
qui fuerunt ante illum uideat᷑
esse prȩlatus: sed non est creden¬
dum ipsum hic apatre suo dauid
potius se prophetari: Maxime
quia dicinon pos set expersona sa¬
lomonis quod hic dicitur. Ab

Expanded text:
qui «in saeculum,» tanquam finito qui «in saeculum,» tanquam finito isto saeculo nullum jam legis posset esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisqconscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando erit quod sequitur, «Super omnes docentes me intellexi?» Quis est iste qui super omnes docentes se intellexit? quis est, inquam, qui super omnes Prophetas, qui non solum loquendo eos qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab
Abbreviated transcription (Latin):
non habens iustitiam suã quae
quam legunt in imicieius non est
exdõ: sed quia eam non sapiunt sic̃
iste qui super inimicos suos eam
sapit : Coherendo lapidi inquẽ
illi offenderunt: finis enim legis
xp̃s adiustitiam omnicredenti.
ut iustificetur gratis per gratiã
ipsius : Non sicut illi qui uiribus
suis selegem facere existimant :
Et ideo ex lege quidemdĩ sed suã
iustitiam constituere quaerun.
Sed quo modo filius promissionis.
qui esuriens et sitiens eã. peten¬
do querendo. pulsando. quodã¬
modo a patre mendicat ut adop¬
tatus perungenitũ accipiat:
Sic aũ mandatum dĩ quando sa¬
puisset nisi eum sic sapere ipse¬
fecisset : cui dicit. Super ini¬
micos meos sapere mefecisti.
mandatum tuum.: Inimici quip¬
peeius illi uelut᷑ agar inseruitu¬
tẽ generanti: ex eodem manda¬
to. temporalia prȩmia quesie¬
runt: Et ideo illis non fuit in ae¬
ternum: sicut ẽ huic : Melius
quippe intellexerunt: qui inter¬
pretati sunt. inaet̃num. quam

Expanded text:
Non habens meam justitiam quae quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti , ut justificentur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia quaesierunt; et ideo non fuit illis in aeternum, sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui interpretati sunt «in aeternum,» quam
Abbreviated transcription (Latin):
propter dulcissimum martrrum
nomen: Qui procul dubio quando
tanta persequentium crudelitas
seuiebat. Ut ecła paulominus
consum maretur interra: Nullo
modo dĩ martrria custo dirent.
nisi fieret eis quod hic oratum ẽ
secundum miseri cordiam tuam
uiui ficame: Uiuificati sunt enim
ne amando uitam. negarent uitam:
et negando uitam. a mitterent uitã:
Ac sic qui prouita ueritatem dese¬
rere noluerunt. moriendo proue

Expanded text:
propter dulcissimum martyrum propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum est, «Secundum misericordiam tuam vivifica me.» Vivificati sunt enim, ne amando vitam, negarent vitam, et negando vitam, amitterent vitam: ac sic qui pro vita veritatem deserere noluerunt, m
Abbreviated transcription (Latin):
Et pendet totus de superioribus
sensus: Quot sunt dies serui tui.
quando facies depersequentibus
me iudicium : Ut enim persequan¬
tur me. narrauerunt mihi sermo¬
num suorum delectationes. sed eis
preposui legem tuam : quae ideo¬
plus me delectauit. Quõ omn
mandata tua ueritas non sicut¬
in illoꝵ abundat sermonibus uanitas:
ac perhoc in iuste persecuti sunt me.
Quia non in me persecuti sunt nisi
ueritatem: Ergo adiuuame utcer¬
tem proueritate usq: ad mortem.
Quia et hoc tuum mandatum est.
et ideo et hoc ueritas est: hoc cum fa¬
ceret eđa passa est quod adiunxit:
Paulominus consum mauerunt me
in terra: Multa scilicet strage
martrrum facta dum confitent᷑
et predicant ueritatem: Sed quia
non frustra dic tum est adiuua me.
uerare usq: infinem: Secundũ
misericordiam inquit tuã uiuifica
me etcustodiam testimonia
oris tui : Quae grecus habet mar¬
trria: Quod tacendum non fuit.

Expanded text:
Et pendet totus de superioribus Et pendet totus de superioribus sensus: «Quot sunt dies servi tui? quando facies de persequentibus me judicium?» Ut enim persequantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideplus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritatem. Ergo «adjuva me,» ut certem pro veritate usque ad mortem; quia et hoc tuum mandatum est, et ideo et hoc veritas est. 7. «vers.» 87. Hoc cum faceret Ecclesia, passa est quod adjunxit, «Paulo minus consummaverunt me in terra:» multa scilicet strage martyrum facta, dum confitentur et praedicant veritatem. Sed quia non frustra dictum est, «Adjuva me; verare usque in finem, «Secundum misericordiam,» inquit, «tuam vivifica me, et custodiam testimonia oris tui:» quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
phetatum. hoc ipsum e illos fuisse
quesituros & aeclesiȩ uocem quȩ hictan¬
tur : Narrauerunt mihi iniqui delec¬
tationes : sed non sicut lextua dñẽ :
Eas sic transferre uoluerunt inter¬
uocant : quod usque ad eo uno uerbo
nequa quam dici latine potest
ut aliqui delectationes : aliqui
fabulationes eas dicerent : Vt non
inmerito accipiatur eẽ quidam
illas exercitationes : sed in sermone
cum quadam delectatione: has
uero habent in diuersis sectis ac pro¬
fessionibus et litterȩ seculares.
& iudeorum quae deuterosis nuncu¬
patur : continens preter diuinarũ
canonem scripturarum: milia fabu¬
larum: Habet eas hereticorum
uana atq: errabunda loquacitas.
Hos enim ini quos intellegi uoluit
a quibus sibi narratas dicit adoleschias.
idest exercitationes delectabilis
uerbi: Sed non inquit ut lextua
dñe : quia me in eaueritas non uer¬
Omnia mandatatua ueritas : in¬
iuste persecuti sunt me aduiuame:

Expanded text:
phetatum hoc ipsum illos fuisse phetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tantur, «Narraverunt mihi» «iniqui delectationes; sed non sicut lex tua, Domine:» eas sic transferre voluerunt intervocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles verbis: «Sed non,» inquit, «sicut lex tua, Domine;» quia me in ea veritas, non ver«Omnia mandata tua veritas: injuste persecuti sunt me, adjuva me.»
Abbreviated transcription (Latin):
de Quõ fit quod ait apostolus:
Carnis prouidentiam nefeceritis
in concupiscentiis : Ideo cum dixis¬
set quõ factus sum tam quam uter
in pruna. subiecit: Iustifica¬
tiones tuas non sum oblitus: Hoc
est ideo non sum oblitus quõ talis
factus sum: feruor enĩ cupidita¬
imperatur patientia donec
fratrum eorum numerus imple¬
atur. Dediebus ergo suis inter¬
rogat corpus xp̃i qui futuri sunt
in hoc scło: et nequis quam putaret.
ante hic ecłam defuturã quam
finis saeculi uenerit. Et aliquid
temporis futurum in hoc scło quo
ecđa iam non sit interris. Propt̃¬
ea cum quȩ sisset dediebus sius. ad¬
iunxit etiam deiudicio: Profecto
de monstrans usq: adiudicium in
quo depersecutoribus eius est fu¬
tura uindicta ipsam quoq inter¬
ris futurũm .⁊ Siaũt quem quam mou&
cur querat : quod cum discipuli quererent.
magister respondit: Non est uestrũ
posuit insua potestate :: Cur non cre¬
damus inistoloco psalm huius essepro¬

Expanded text:
de; quoniam fit quod ait Apostolus, de; quoniam fit quod ait Apostolus, «Carnis providentiam ne feceritis in concupiscentiis» . Ideo cum dixisset, «Quoniam factus sum tanquam uter in pruina;» subjecit, «Justificationes tuas non sum oblitus:» hoc est, ideo non sum oblitus, quoniam talis factus sum. Fervor enim cupiditaimperatur patientia donec fratrum eorum numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse pro