comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quem decipiendum ẽẽ pre¬
sciebat. S non esset laudabile
homimi. si ideo bene uiu̾e poss
qr nemo male uiuere suaderet.
cum in natura posse ⁊ in potesta¬
te hrẽt uelle ñ consentire suadẽ¬
ti: deo inuante. ⁊ ẽ gloriosius ñ
consentire: quam temptari nõ
posse. Mouentur ⁊̃ quidam di-¬
centes. tur c̃auit deus quos fu¬
turos malos p̃sciebat. qr p̃ui-¬
dit quid boni de malis eoꝵ ẽẽt
facturus sic enim eos fecit: ut
relinq̃ret eis uñ aliquid face̾nt.
et si culpabiliter aliquid facerẽt:
illum de se laudabilit̾ oꝑantem
inuenirent. Ase hñt uoluntatẽ
malam. ab illo nat᷑am bonam
⁊ iustam penam. frustra gͥ dr᷑. ñ
deberet d̾s creare quos p̃sciebat
maios futuros. Stiebat enim
bonts ꝑfuturos. ⁊ iuste ꝓ mala
uoluntate puniendos. Addũt
etiam talem hominem deberet
facere: qui nollet omĩo peccare.
Concedimus quidem meliorẽ
naturam ẽẽ: que oĩo pectare n¬
nollet. Concedant ⁊ ip̃i ñ ẽẽ ma¬

Expanded text:
it, quem decipiendum fore praesciebat. Sed non esset laudabile homini, si ideo bene vivere posset, quia nemo male vivere suaderet, cum in natura posse, et in potestate habere vellet non consentire suadenti, Deo juvante; et est gloriosius non consentire quam tentari non posse. Moventur etiam quidam dicentes: Cur creavit Deus quos futuros malos praesciebat? Quia praevidit quid boni de malis eorum esset facturus. Sic enim eos fecit, ut relinqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse ma
Abbreviated transcription (Latin):
e plurib dicam. añ me ñ fuit aliꝰ
deus. ⁊ post me ñ erit. Quis gͦ hoc
dicit: pater an filius: Si filius añ
me inquit ñ fuit alius deus. si p̾r
post me inquit ñ erit: hic priorẽ.¬
ille postĩorem ñ ht̃. Inuicem enim¬
in se ⁊̃ pat̾ in filio. ⁊ filius in patre
cognoscitur. Cum enim pr̃em dixe¬
ris. euis eciam filium designasti.
quia nemo ip̃e sibi p̃r est. Cum fi¬
lium nominas: etiam pr̃em fate¬
ris. quia nemo ip̃e sibi filius est.
Itaqz nec filius sine patre. nec pr
pot̾ eẽ sine filio. Semꝑ gͥ pater sẽ¬
per ⁊ filius

Expanded text:
e pluribus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit. Quis ergo hoc dicit? Pater an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus. Si Pater: Post me, inquitille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemo ipse sibi pater est: cum Filium nominas, etiam Patrem ejus fateris; quia nemo ipse sibi filius est. Itaque nec Filius sine Patre, nec Pater potest esse sine Filio. Semper igitur Pater, semper et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
stendit dicens. per celum ⁊ t̾ram
spũalemq corꝑalemq creaturã
intlłigi. ⁊ hec creata in principio.
a primo facta sunt.

Expanded text:
se, dicens: Per coelum et terram spiritualem et corporalem creaturam intelligimus, et haec creata in principio, a primo facta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita ñ prius tempore creati sunt
angeli quam illa corꝑalis mat̾ia
quatuor elementorum ⁊ tñ pri¬
mo omnium creata est sap̃ia.
quia ⁊ si ñ tempore. precedit tam̃

Expanded text:
Et ita non prius tempore creati sunt angeli quam illa corporalis materia quatuor elementorum. Tamen prima omnium creata est sapientia; quia si non tempore praecedit, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ut in nr̃o corꝑe inest sensus singłis
m̃bris. s ñ qnͣtum in capite. Ibi e¬
nim ⁊ uisus ẽ ⁊ auditus. ⁊ olfastꝰ.
⁊ gustus.⁊ tactus. In cet̾is aũ solꝰ
est tactus. Ita ⁊ in xp̃o hĩtat omĩs
plenitudo diuinitatis. qr ille est
caput in quo sunt om̃s sensus. In
scĩs uõ qͣĩ solus tactus ẽ quib da¬
enim de illius plenitudine ñ scd̾m¬

Expanded text:
ut in nostro corpore inest sensus membris singulis, sed non quantum in capite; ibi enim visus est, et auditus, ollactus, et gustus, et tactus, in caeteris autem solus est tactus. Ita et in Christo habitat omnis plenitudo divinitatis, quia ille est caput, in quo sunt omnes sensus; in sanctis vero quasi solus tactus est, quibus dam de illius plenitudine ac
Abbreviated transcription (Latin):
Iusticiam inquiunt ñ hũit. qr
preceptum dei contempsit. nec pͥ¬
dentiam qr sibi ñ ꝓuidit. neq tẽ¬
ꝑantiam. qr alien̾a appetiit: nec
fortitudiuem. qr praue suggesti-¬
oni cessit. Quib r̾ndentes dici¬
mus eum quidem ñ tc hũisse haᷤᷤ
uirtutes qñ peccauit. s añ ⁊ tũc:
amisisse. Ꝙ multis sc̃oꝵ testi¬
moniis compbatur. Ait enĩ
ãs. in quadam omelia. Adam
perdita caritate. malus inuen¬
tus est. Item princeps uitiorũ
dum uicit adam de limo terre
ad ymaginem dei fcm. pudici¬
tia armatum. temꝑantia com¬
positum. caritate splendidũ. pͥ¬
mosꝑentes ilł donis. ⁊ tantis bonis
exspoliauit. ꝑit̾q peremit Deh̾
eod̾. ambr̃. ad sabinum ait. Qñ
qr eius mens deo ad hebat. Suꝑ
psalmum qͦ dicit ꝙ hõ ante pͤ¬
catum bĩssimus aurã carpebat
etheam. s quo sine uirtute bĩssi¬

Expanded text:
Justitiam, inquiunt, non habuit, quia Justitiam, inquiunt, non habuit, quia praeceptum Dei contempsit; nec prudentiam, quia sibi non providit; nec temperantiam, quia aliena appetiit; nec fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtutes quando peccavit, sed ante, et tunc amisisse. Quod multis sanctorum testimoniis comprobatur. Ait enim Augustinus in quadam homilia: Adam, perdita charitate, malus inventus est. Item: Princeps vitiorum dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei factum, pudicitia armatum, temperantia compositum, charitate splendidum, primos parentes illis donis ac tantis bonis expoliavit, pariterque peremit. De hoc eodem Ambros. ad Sabinum ait, tom.quia ejus mens Deo adhaerebat. Super psal. quoque dicit quod homo ante peccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatissi
Abbreviated transcription (Latin):
añ peccatum eguerit grã
oꝑante ⁊ cooꝑante. Ad quod m¬
breuiter dicimus. qr ñ coope-
gebat itaq homo ea non ut li¬
beraret uoluntatem suam: que
pcc̃i sna ñ fu̾at. s ut p̃pararet ad
uolendum efficaciter bonum ꝙ
ꝑse ñ poterat. Non enun pote¬
rat bonum mereri sine gr̃a: ut
lam inquit immortalitatem ĩ
qua poterat ñ mori natura hy
fuerat sinon peccasset acceptura
ꝑ meritum. Quamuis sine gͣ¬
tia nec tunc ullum mĩtum esse
potuisset. quia et si petm̃ in solo
eẽt arbitrio constitutum: ñ tam̃
iusticie habende uł retinende. suf¬
p̾beretur aduitorium. Ecce¬
ex hiis u̾bis satis ostenditur
ꝙ añ ꝑccm̃ homo indigebat gr̃a
oꝑante ⁊ cooꝑante. Non enin
habebat quo pedem mouere pos¬
set sine grẽ oꝑantis ⁊ cooꝑantis
auxilio. hũit tñ quo poterat sta¬
re. Qr hõ añ lapsũ uintes hũit.
reterea queri solet utrum
homo ante lapsum uirtu¬
tem hũerit. Quibzdam uidetur
ꝙ ñ hũit: id ita ꝓbare conantib.

Expanded text:
ante peccatum eguerit gratia operante et cooperante? Ad quod breviter dicimus, quia non cooperagebat itaque homo ea, non ut liberaret voluntatem suam, quae peccati serva non fuerat; sed ut praepararet ad volendum efficaciter bonum, quod per se non poterat. Non enim poterat bonum mereri sine gratia, ulam, inquit, immortalitatem in qua poterat non mori natura humfuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio constitutum, non tamen justitiae habendpraeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem movere posset sine gratiae operantis et cooperantis auxilio; habuit tamen quo poterat stare. 2. Quod homo ante lapsum virtutes habuerit. Praeterea quaeri solet utrum homo ante lapsum virtutem habuerit? Quibusdam videtur quod non habuerit, id ita probare conantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
lio nicens adu̾sus hereticos arri
in concilio ariminẽsi: pp̃ nouita¬
tem uerbi minus quam potuit in¬
telłcam: quam tñ fides antiqua
preꝑat: multis fidelib paucorũ
fraude deceptis: hetica impietas
sub h̾etico imꝑatore constantio
labefactare temptauit. S post ñ
longum tempus libertate fidei ca¬
tholice preualente: postquam uis
u̾bi sicut debuit intellecta est. h̾o
usyon illitd catholice fidei sãitate
longe lateq defensum est ⁊ diffu¬
sum. Quid enim ẽ homousyon
nisi unius eiusdem q sube̾: Quid
est in quam homosisyon. nͥ ego et
pr̃ unui sumus: Non gͦ int̾ pro¬
phanas uocum nouitates hac

Expanded text:
lio Nicaeno adversus haereticos Arianin concilio Ariminensi, propter novitatem verbi minus quam oportuit intellectum, quod tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantio labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, posteaquam vis verbi, sicut debuit, inteusion illud catholicae fidei sanitate longe lateque distensum est et diffusum. Quid enim est homousion, nisi unius ejusdemque substantiae? Quid est, inquam, homousion, nisi: Ego et Pater unum sumus Non ergo inter profanas voc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑrochianum iudicare p̃sumat. S
aliud ẽ fauore uł odio ꝓprium sac̾¬
dotem contempn̾e: ꝙ canones pro¬
hibent aliud cecum uitare. Ꝙ ur¬
banus facere monet᷑. ne si cetus ce
cum duxit: ambo in foueam cadãt.
li sacerdotum deinceps liceat q̃lib
commissum alteri sacerdoti ad pe

Expanded text:
rochianum judicare praesumat. Sed aliud est favore vel odio proprium sacerdotem contemnere, quod canones prohibent; aliud caecum vitare, quod Urbanus facere monet, ne si caecus caecum ducat, ambo in foveam cadant. li sacerdotum deinceps liceat quemlibet c
Abbreviated transcription (Latin):
dos anteomĩa caueat. ne de hiis
qͥ ei ꝯfitent᷑ pcc̃a alicui recitet. ñ ꝓpĩ¬
quis. ñ exͣneis. nec ꝙabsit ꝑ aliquo
scandalõ. Nam si hoc feci̾t: deponat᷑.
⁊ om̃ib dieb uite sue ignonniniosꝰ

Expanded text:
dos ante omnia caveat ne de his qui ei confitentur peccata alicui recitet, non propinquis, non extraneis; nec, quod absit, pro aliquo scandalo. Nam si hoc fecerit, deponatur, et omnibus diebus vitae suae ignominiosus
Abbreviated transcription (Latin):
nantiam de medio abigamꝰ os locu
dicimus ꝙ iere. aliter acceꝑit notos.¬
men ingeniti. ⁊ alit̾ as. accipit e¬
nun as̃. ingenitum. qui uel ꝙ ab
alio ñ est. ⁊ scd̾m hoc: de solo patre

Expanded text:
nantiam de medio abigamus, dicimus quod Hieron. aliter accepit nomen ingeniti, et aliter Aug. Accepit enim Aug. ingenitum, qui vel quod de alio non est, et secundum hoc de solo Patre
Abbreviated transcription (Latin):
boni. Ecce primi hoĩs corpus cor¬
ruptum est ꝑ pcc̃m. Ip̃ãq corru¬
ptio ꝑ conditionem offensionis
manet. in corꝑe. robur tenens di¬
uine sñĩe date in adam. cuius
consortio aiã macłatur petrato.
re dicitur pccm̃ in carne. hoc est
lex carnis. Idem. Non hĩtat p᷑¬
satum in anima: s in carne.
quia peccati causa ex carne est:
ñ ex anima. quia caro ex origi¬
ne carnis pc̃ci. et per traducem
non traducitur. ⁊ iõ in se cãm pͦ¬
cati non h̃t. ãs. qͦ ex carne pec¬
catum aĩam contraħe. in sincẽ
quodam de u̾bis apłi: ostendit
pe humana ñ oꝑe dei cum uito
primitus est instituta: s ex uo¬
luntatis arbitrio prioꝵ homiñ
uenienti in uicio est sautiata .i¬
ta ut ñ sit in carne bonum: s ui¬
cium quo inficiatur anima.¬

Expanded text:
boni? Ecce primi hominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpore, robur tenens divinae sententiae datae in Adam, cujus consortio anima maculatur peccato. re dicitur peccatum in carne; haec est lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia caro est ex origine carnis peccati, et per traducem non traducitur, et ideo in se causam peccati non habet. Aug. quoque ex carne peccatum animam contrahere in sermone quodam de Verbis Apostoli ostendit, pe humana non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima.
Abbreviated transcription (Latin):
filius ⁊ spiritus sc̃s. ⁊ ita non ꝑ
tria nomina significarentur tͥs
persone. Ideoq dicimus quia pa¬
tris nomen non tm̃ rełom notat.
s etiam ypostasim .i. subsistenti¬
am significat. ita ⁊ filius ⁊ spẽ .s.¬

Expanded text:
Filius, et Spiritus sanctus, et ita non per tria nomina significarentur tres personae. Ideoque dicimus quia Patris nomen non tantum relationem notat, sed etiam hypostasim, id est, subsistentiam significat; ita et Filius, et S
Abbreviated transcription (Latin):
t̾nitas. filiatio. ꝓcessio. uel gig¬
nere. gigni. procedere. ip̃as tantũ
relationes non ypostases. sigrãt
uerbi gratia. cum dicimus. deus
est pater. nomine patris. ⁊ rela¬
tionem notannuis. ⁊ diuinam y¬
postasim significamus. ut sit in¬
telligentia talis. deus uł diuina
stasis genita. uel hñs patrem.
sis prccecens ab utroq siue ille qͥ
procedit. Cum uero nomina re¬
lationum po nimus in predi¬
catis. notiones ip̃as tm̃ signifi¬
camus: nõ ypostases. ut cum dͦ
deus genuit .i. ht̃ filium. uł d̾s
genitus est .i. ht̃ patrem. ⁊ tunc
oportet intelligi in subiectis ypo¬
stases tm̃ ñ essentiam: que illis
ꝓprietatib dec̾minantur.

Expanded text:
nitas, filiatio, processio, vel gignere, gigni, procedere, ipsas tantum relationes, non hypostases significant, verbi gratia, cum dicimus: Deus est Pater, nomine Patris et relationem notamus, et divinam hypostasim significamus; ut sit intelligentia talis: Deus vel divinastasis genita vel habens Patrem. sis procedens ab utroque, sive ille qui procedit. Cum vero nomina relationum ponimus in praedicatis, notiones ipsas tantum significamus, non hypostases; ut cum dicimus: Deus genuit, id est, habet Filium, et Deus genitus est, id est, habet Patrem. Et tunc oportet intelligi in subjectis hypostases tantum, non essentiam, quae illis proprietatibus determinantur.
Abbreviated transcription (Latin):
quis dicat illud s¬
cause. deus caritas est. eo .s. m̾a ⁊ spes
ꝙ caritas sit ex deo: ⁊ ñ sit ip̃e mea.¬
deus: sicut d̾r. deus nrã patientia
et spes. nõ ꝙ ip̃e sit ista. s qr ista ex¬
ex eo sunt: orcurrit ab. ostendens
de tͥ. ita dicens. Non dicturi sumꝰ
caritatem. ñ ꝓp̃ ea esse drãm deum.
ꝙ ip̃a caritas sit illa subã que dei
digna sit nomine. s ꝙ donum sit
dei. sic̃ dcm̃ est de eo. Tu es patien¬
tia mea. ñ utiq eo dcm̃ est. ꝙ dei
mea. hunc enim sensum facile re¬
fellit scͥpturaꝵ ip̃a locutio. Tale est
enim. tu es pacĩa mea: quale est
domine spes mea. et deus meus.
est aũ dcm̃ domine caritas mea
aut tu es caritas mea. aut deus
caritas mea. S ita dcm̃ est. deus
carit᷑as est. sic̃ dictum ẽ deus sp̃c ẽ.
hoc qui ñ disc̾nit intlłcm a domino:¬
ñ expositionẽ querat a nobis. Nõ
enim aꝑtius quicquam possumꝰ
dicere. deus gͦ caritas est. ex pre
qua diligimus deum ⁊ proximũ.

Expanded text:
quis dicat, illud docausae, Deus charitas est , eo scilicet quod charitas sit ex Deo, et non sit ipse Deus; sicut dicitur, Deus nostra patientia et spes, non quod ipse sit ista, sed quia ista ex eo sunt, occurrit Augustinus ostendens De Trinitate dicens: Non dicturi sumus charitatem non praeterea esse dictam Deum, quod ipsa charitas sit illa substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, sicut dictum est de eo: Tu es patientia mea . Non utique dictum est, ideo a. hunc quippe sensum facile refellit scripturarum ipsa locutio. tale est enim: tu es patientia mea quale est: domine, spes mea et: deus meus mest autem dictum: "domine, caritas mea" aut: "tu es caritas mea" aut: "deus, caritas mea," sed ita dictum est: deus caritas est, sicut dictum est: deus spiritus est. hoc qui non discernit intnon expositionem quaerat a nobis. Non enim apertius quidquam possumus dicere; Deus ergo charitas est. Ex praequa diligimus Deum et proximum;
Abbreviated transcription (Latin):
ab̃. in ench̾. insinuat. possunt in¬
quit intelligi pła peccata in una
transgͥssione ade. si in sua qͣiͣ m̃bͣ
duuidatur. Nam et suꝑbia est il¬
dei pt̾ate dilexit. et sacͥlegium. c̃
deo non credidit. ⁊ homitidium:
qr se in mortem p̃cipitauit. for¬
nicatio spũalis: quia integritas
mentis humane serpentina sua¬
sione corrupta ẽ. ⁊ furtum. quia
cibus prohĩtus usurpatus est. ⁊
auaricia: quia plus quam suffi-¬
cere debuit appetiuit. ⁊ siquid aud̃
de parentum precedentium ꝓccĩs
utrum ꝑuulis imputent᷑ ma¬
gis oppinando: quam assendo
disceptat ita inquiens. parẽtũ¬

Expanded text:
ap. 45, insinuat. Possunt, inquit, intelligi plura peccata in una transgressione Adae, si in sua quasi membra dividatur. Nam et superbia est ilDei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se in mortem praecipitavit; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit; et si quid aliud ide parentum praecedentium peccatis, utrum parvulis imputentur, magis opinando quam asserendo disceptat, ita inquiens,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: si cogerentur ab ip̃o initõgn̾is
humaui omnium precedentium
parentum suorum originaliter
peccatum contrahere ⁊ penas pro
eis debitas pendere. an aliquid¬
aliud de re tanta stripturis scis
diligentius perscrutatis/ ac tͣcta¬
tis ualeat. uel non ualeat reꝑiri:
perspituum fit lectori aug̃. su
ꝑiora dixisse. ñ asserendo. s diu̾so¬
rum opiniones referendo.

Expanded text:
tur, si cogerentur ab ipso initio generis tur, si cogerentur ab ipso initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere. An aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis ac tractatis, valeat vel non valeat reperiri, perspicuum fit lectori Augustinum superiora dixisse non asserendo, sed diversorum opiniones referendo.
Abbreviated transcription (Latin):
ma .iii. Non dixit in iniquitate
uł pcc̃o: Cum et hoc recte poss di-¬
ci. s iniquitates et pcc̃a dice ma¬
luit: quia et in illo uno ꝙ mõs
homines pertransiit: atꝙ tam
magnum ẽ ut eo mutaret᷑ hũa
disseruit plura. pcc̃a ⁊̃ alia parẽ¬
tum que ñ ita possunt mutare ⁊¬
naturam: reatu obligant filios.
nisi grã dei subueniat. S de pccĩs
aliorum parentum quib ab ip̃o
adam usq ad patrem suũ ꝓ gene-¬
rationibus suis quisq succedit.
ñ ĩmerito disceptari p̃t utrũ ma¬
lis omnium actib. et multipli¬
catis delictis originalibus: qͥ na¬
scitur ĩplicetur. ut tanto peius
quanto posterius quisq nascat᷑.
an ꝓꝑterea deus int̾ciam et qͣrtã
generationem de pccĩs ꝑentum
posteris eorum comminentur:
quia iram suam quantum ad ꝓ¬
generatorum culpas ñ extendit
ult̾ius: mod̾atione miseratõnis
sue. ne illi quib regn̾attonis gr̃a
ñ conferetur nunia sartina ini
ip̃a eterna dampnatione premẽn¬

Expanded text:
a. Non dixit in iniquitate vel in peccato, cum et hoc recte dici posset, sed iniquitates et peccata dicere maluit, quia et in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est ut eo mutaretur in ndisserui, plura peccata et alia parentum; quae si non ita possunt mutare naturam, reatu obligant filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum pro generationibus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus, qui nascitur implicetur, ut tanto pejus, quanto posterius quisque nascatur. An propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum posteris eorum comminetur, quia iram suam, quantum ad progeneratorum culpas, non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa aeterna damnatione premeren
Abbreviated transcription (Latin):
pia diligentia sũt ĩspicienda
q̃ ex ꝑte hominis ignorantiã instru¬
unt ⁊ illuminãt. ex ꝑte: errandi fo¬
mitem male ĩtlłca mĩstrant. Hiis
⁊ enim euident̃ traditur duos in xͦ
ẽẽ pͥncipales sensus. sũ geminã sa¬
pĩam. n ĩo unitas ⁊ singłitas pͦ di¬

Expanded text:
pia diligentia inspicienda sunt; ex parte hominis ignorantiam instruunt et illuminant, quae ex parte errandi fomitem male intellecta ministrant. His etenim evidenter traditur duos in Christo esse principales sensus, sive geminam sapientiam. Neque ideo unitas et singularitas p
Abbreviated transcription (Latin):
in qͣntũ d̾s ẽ uonus ẽ boĩtate nat᷑ali
q̃ ip̃e ẽ. ⁊ iustus iustitia naturali q̃ ip
iusta. ł iustitia gͣtis data q̃ ip̃e uł ip̃a
ñ est ita est sapiens sapĩa gratis da¬
ta q̃ ip̃e ñ est. ⁊ licet gemina in xp̃o
sit sapĩa una tam̃ eademq ꝑ sona ẽ
q̃ in quãtũ d̾s est. uł in qͣntũ dĩna nͣ¬

Expanded text:
in quantum Deus est, bonus est bonitate naturali, quae ipse est, et justus justitia naturali, quae vel justitia gratis data, quae ipse vel ipsa non est; ita est sapiens sapientia gratis data, quae ipsa non est. Et licet gemina in Christo sit sapientia, una tamen eademque persona est; quae in quantum Deus est, et in quantum na
Abbreviated transcription (Latin):
distinguere ñ sufficimus . filii. ⁊ ꝓ¬
uñ. as. maximino p̃missã cessõm¬
de prĩs esset subn: Rendens sic ait.
ueris a me si de sub̾a prĩs est filiꝰ de
ilius. Ecce iendeo siue capias siue
ñ capras.de patre est filius. de patre
est sp̃c sanctus. S ille genitus ẽ:
iste procedens. Ideo ille filius ẽ pa¬
tris: de quo est genitus. Iste aut̾
dit. Sed ideo cum de illo loquere
lem filium genuit.⁊ gignendo
ei dedit. ut etiam de ip̃o ꝓrederet
sp̃c sc̃s. nam nisi prccederet etiã
de ip̃o : non diceret discipulis. ac
nificans aꝑte ostenderet flando:
ꝙ spirando dabat occulte. Quia
gͦ si nasceretur ñ tm̃ de prẽ. nec
tm̃ de filio. sed de ambob utiq
nasceretur. sine dubio diceretur
filius amboꝵ. Ac per hoc qr filius
amboꝵ nullo mͦ esset: non opor¬
tuit nasci eum de ambob. Am
i hic dicit ꝙ ñ na

Expanded text:
distinguere non sufficimus; unde Aug. Maximino praemissam qua de Patris esset substantia, respondens, sic ait: Quaeris a me si de substantia Patris est Filius, deFilius? Ecce respondeo, sive capias sive non capias. De Patre est Filius, de Patre est Spiritus sanctus; sed ille genitus est, iste procedens. Ideo ille Filius est Patris, de quo est genitus: iste autemdit, sed ideo, eum de illo loqueretlem Filium genuit, et gignendo ei dedit ut etiam de ipso procederet Spiritus sanctus. Nam nisi procederet etiam de ipso, non diceret discipulis, Joanificans, aperte ostenderet flando quod spirando dabat occulte. Quia ergo si nasceretur, non tantum de Patre, nec tantum de Filio, sed de ambobus utique nasceretur, sine dubio Filius diceretur amborum. Ac per hoc, quia Filius amborum nullo modo esset, non oportuit nasci eum de ambobus. Am. Hic dicit quod n
Abbreviated transcription (Latin):
Egͣuia hñt pcc̃a. aliis ds imputat.
hiis aꝑte ostendr̃ ꝙ d̾s ip̃e penitẽtẽ
soluit a debito pene. ⁊ t̃c soluit. qñ
intus illuminat inspirando u̾am
cordis contritõm. Cui snĩe rõ suf¬
fragatur. ⁊ auctes attestant. Nẽo
enim uere tompungitur de pc̃to
hñs corcontritum ⁊ humiliatum:
desiit. ex quo diligẽ ⁊ penit̾e incip̃.
Ex t̃c gͥ solutus ẽ ab ira. q̃ ñ manet

Expanded text:
abent peccata, aliis Deus imputat, his aperte ostenditur quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compungitur de peccato, habens cor contritum et humiliatum, desiit ex quo diligere coepit. Ex tunc ergo solutus est ab ira, quae non manet
Abbreviated transcription (Latin):
illuminat ⁊ mũdat qui aĩe faciem
lãuat᷑. tebitum uero ccerne mortis¬
soluere concessit sa c̾dotib. ꝙ in re¬
surrectõe lazari signatũ asserunt
macłaq pcci emũdauit. Saĩdotib
u̾o dedit uincłin et̾ne mortis solu̾e.
Alii u̾o dũt solum dm̃ ñ sac̾dotẽ

Expanded text:
illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenasolvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione Lazari signatum asserunt;maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum D
Abbreviated transcription (Latin):
sicut int̾ius grã sua aĩã illũiat. ita
⁊ simł debitũ et̾ne mortis relaxat.
Ip̃ẽ enĩ ꝑ seip̃m pcc̃a penitẽtium te¬
git. ⁊ tc̃ tegit q̃ñ ad penam ñ reser¬
uat. Tũc gͦ tegit: qñ debitũ pene
enĩ texit pcca. noluit adũtere. Si no¬
luit adu̾tere: noluit aĩadũtere .i.
punire. s ignosc̾e. Itagͦ dicita deo
tecta. ut ds ñ uideat idest et̾naliter
puniat. uidere enĩ dei pcc̃a ẽ. ad pe¬
nam imputare. Au̾tẽ aũ faciem a

Expanded text:
sicut interius gratia sua animam illuminat, ita et simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium tegit; et tunc tegit quando ad poenam non reservat. Tunc ergo tegit, quando debitum poenae enim texit Deus peccata, noluit advertere; si noluit advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere autem fa
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s roget ab hiis p̃moneri. ꝙ añ iu¬
rib tenebris erunt impii uͦbi ulłã
denutem uidebunt. cui ꝯfiteantur.
De aĩab dampnatoꝵ. si qͣm hãnt
noticiam corum que fũit hic.

Expanded text:
atres roget ab his praemoneri; quod ante juribus tenebris erunt impii, ubi nullam Dei lucem videbunt cui confiteantur. 3. De animabus damnatorum, si quam habent notitiam eorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
tres patres. quia tm̃ pr. ibi pat̾ ẽ.
nec tres filii. cum nec pr ibi sit fi
donumi dei d̾r. nec pr̃ est. nec filiꝰ.
Quid gͦ tres: Si tres ꝑsone esse
dũr. cominune est eis id ꝙ ꝑ sc̃a
est. Certe enum quia p̃r est ꝑsoã
et filus est ꝑsona ⁊ sp̃e .s. est per¬
sona. Ideo dicunt᷑ tres ꝑsone. ꝓp¬
terea ergo dicimus tres ꝑsonas.
quia commune est eis id ꝙ ꝑ sc̃a
est. Ex predc̃is aꝑte intlłigi pot̾
qua necessitate dcm̃ sit a latinis.
tres ꝑsone. cum ꝑsona scd̾m sb̾¬
stantiam dicatur. uñ ⁊ tribus ꝯ¬
mune est id: ꝙ ꝑsona ẽ.

Expanded text:
tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres filii, cum nec Pater ibi sit Fildonum Dei dicitur, nec Pater est, nec Filius. Quid ergo tres? Si tres personae esse dicuntur, commune est eis id quod persona est. Certe enim quia Pater est persona, et Filius est persona, et sona; ideo dicuntur tres personae. Propterea ergo dicimus tres personas, quia commune est eis id quod persona est. Ex praedictis aperte intelligi potest, quia necessitate dictum est a Latinis tres personae, cum persona secundum substantiam dicatur: unde et tribus commune est id quod persona est.
Abbreviated transcription (Latin):
pemria coartatur. uñ. ãs. Qͥd m
a grecis uel a latinis neccessita¬
te de ineffabili trinitate dcm̃ sit.
aꝑiens in .uii.li. de tͥ. ait. loquen¬
di cã de ineffabilib ut fari aliqͦ
inodo possemus. dcm̃ est a gretis.
una essentia: tres sub̃e̾ .i. una u
accipiunt subãm quam latini.
A iatinis autem dcm est: una es
⁊ ut intlłigatur saltem in enig¬
mate ꝓlacuit ita dici. ut cum q̃¬
reret᷑ quid t̾a sint: aliquid dic̾et᷑.¬
que tͥa esse: fices uera ꝓnuntiat.
cum ⁊ patrem nõ dicit esse filium.
dicit ẽẽ. nec filium. Cum gͦ q̃rit᷑
quid tria uł quid tres: conferimꝰ
nos ad inueniendum aliquod no¬
men: quo complectam᷑ hec tͥa. Ne¬
q occurit animo. qr suꝑ eminenti¬
a diuinitatis usitati eloquii fa¬
cultatem excedit. Uerus enim
cogitatur deus quam dr̃. ⁊ uerius
ẽ quam cegitatur. pat̾ gͦ ⁊ filius
⁊ sp̃c .s. q̃m tres sunt. quid tres
sunt: queranus quid cõmune
hẽant. Non enim possunt dici

Expanded text:
penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id eaccipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essEt ut intelligatur saltem in aenigmate, placuit ita dici, ut cum quaereretur quid tria sunt, aliquid dice tria esse fides vera pronuntiat, cum et Patrem non dicit esse Filium, dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis, usitati eloquii facultatem excedit. Vercogitatur Deus, quam dicitur, et verius est quam cogitatur. » Pater ergo et Filius sanctus, quoniam tres sunt, quid tres sint quaeramus, quid commune habeant. Non enim possunt dici
Abbreviated transcription (Latin):
sexuum. ħ gͥ si scd̾ suꝑficiem u̾bo¬
rum quis acceꝑit. inducitur in
errorem tm̃. ut dicat sñ carnali co¬
pła ñ posse contrahi. m̃m. ⁊ inter
mariam ⁊ ioseph. ñ fuisse ꝯiugiũ.
uł ñ fuisse ꝑfc̃m. ꝙ nefas ẽ sentire.
Tanto enim sanctiꝰ fuit attꝑ ꝑfectiꝰ
qͣnto a carnali oꝑe ĩmuniꝰ. S su¬
m̃mn ꝙ exp̃ssam ⁊ plenam teneat
figam coniũctõis xp̃i ⁊ eccłie. fĩ¬
et in illo. mĩmio. typus ꝯuictõnis¬
tate unitur. ñ illiꝰ qua ꝑ susceptõ¬
nem carnis capiti m̃brã uniunt᷑.

Expanded text:
sexuum. Hoc si secundum superficiem verborum acceperit, inducitur in errorem tantum, ut dicat sine carnali copula non posse contrahi matrMariam et Joseph non fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed sum quod expressam et plenam tenet figuram conjunctionis Christi et Ecclesiae. Fiet in illo matrimonio typus contate unitur; non illius qua per susceptionem carnis, capiti membra uniuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uel creata inqua factus ẽ horpo
et ip̃a homini concreta. Increa¬
tam enun ymaginem que deus
est intlłexisse uidet᷑ beda. cum dic̃
ñ ẽẽ unam ymaginem dei ⁊ ange¬
loꝵ. s tͥuiu ꝑsonarum ⁊ ideo per¬
sonis ñ angelis fit ibi sermo. Ĩ¬
latiue ad alud dr̃: tuius similitu¬
dinem gerit. ⁊ ad ꝙ representand̾
facta est sicut ymago cesaris que
ip̃ius similitudinem preferebat.
ip̃mq quodãm᷑ rep̃sentabat. Im¬
ꝓpriͤaũ ymago d̾r id: ad ꝙ aliud
sumitur ex aliquo. et exẽplar.
ex quo sumitur aliquid. Pomt᷑
autem aliq̃n abusiue altm̃ pro
altero. ita ⁊ minus ꝓprie d̃r acci¬
pitur ymago tͥnitatis essentia.¬

Expanded text:
el creata, in qua factus est homo, et ipsa homini concreata. Increatam imaginem quae Deus est, intellexisse videtur Beda cum dicit non esse unam imaginem Dei et angelorum, sed trium personarum; et ideo de personis non angelis fit ibi sermo. Imlative ad aliud dicitur cujus similitudinem gerit, et ad quod repraesentandum facta est, sicut imago Caesaris quae ipsius similitudinem praeferebat, ipsumque quodammodo repraesentabat proprie autem imago dicitur id ad quod aliud tur quod sumitur ex aliquo, et exemplar ex quo sumitur aliquid. Ponitur tamen et aliquando abusive alterum pro altero; ita et minus proprie accipitur imago essentia
Abbreviated transcription (Latin):
est hoc templum. et tu trib dieb
excitabis illud: Hic inquit nu
sici tot dieb forma humani cor¬
poris ꝑficitur. Horum occasiõe
uerborum quidam dicere p̾sũp¬
serunt dominici corporis forͣm
tot dieb ad modum aliorũ cor¬
porum ꝑfectam. et membrorũ
lineamentis distinctam. ⁊ mox
animami. ⁊ hoc modo dicunt u¬
lum numerum ꝑfectioni dñi¬
ci corporis conuenire. Sed et au
a rõ illius dcĩ extitit. ex qua sa¬
na oritur intelligentia uerbi. i
Non enimideo illud dixit ab.
ꝑfc̃s et uerus deus ẽẽt ꝑfc̃s et
uerus homo: S quia membroꝵ
illius dominici corꝑis distinctio
in ip̃o momento conceptionis¬
et unionis dei et hominis a deo
tenus erat ⁊ parua: ut humano
uisui iux posset subiti. Diebus
mascenus. ⁊ aꝓpria incorꝑalitate
non recessit: ⁊ totum incarnatũ
est. et totum est incirtum script̾.
Mmoratur corꝑaliter et contra¬
hitur. et diuine est incircunscͥp¬
tum. non coextensa carne eius cũ
incircumscͥpta diuinitatẽ. In

Expanded text:
est hoc templum, et tu tribus diebus excitabis illud? Hic, inquit, lsici, tot diebus forma humani corporis perficitur. Horum occasione verborum quidam dicere praesumpserunt, dominici corporis formam tot diebus ad modum aliorum corporum perfectam, et membrorum lineamentis distinctam; et mox animam; et hoc modo dicunt illum numerum perfectioni dominici corporis convenire. Sed alia ratio illius dicti extitit, ex qua sana oritur intelligentia verbi. Non enim ideo illud dixit August., perfectus et verus Deus esset, perfectus et verus homo; sed quia membrorum illius dominici corporis distinctio in ipet unionis Dei et hominis adeo tenuis erat et parva, ut humano visui vix posset subjici; diebus a propria incorporalitate non excessit; et totum incarnatum est, et totum est incircumscriptum. Minoratur corporaliter et contrahitur; et divine est incircumscriptum, non coextensa carne ejus cum incircumscripta divinitate. In
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝙ̃ sñ ullo debito occidit. Io̾ aũ
potencia iuĩc̾e noluit: qr diabolus
uitõ ꝑu̾sitatis sue amator potẽcie
⁊ desertor oppugnator q iustitie. ho
cie mag̃ student eiusq adeptc̃e le¬
tantur. ł cupiditate inflamantur
iõq platuit deo ut ñ potentia s u
sticia uincẽs hoĩem erueret. in quo
ñne iure equissimo nuicẽt᷑ diabolꝰ

Expanded text:
debito occidit. Ideo autem potentia vincere noluit, quia diabolus vitio perversitatis suae amator est potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae, intiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit Deo, ut non potenstitia, vincere, hominem eruere, in quo nonne jure aequissimo vinceretur diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tñ d̾s continuit inira sua misã¬
tẽẽs suas. nec hoĩem a lege sue po¬
testatis amisit: cum indiaboli ptã
testate dei ẽ alienus. sic̃ nec a boni¬
tate. nam qualicum uita diaboꝰ
ficat omia. ñ gͦ d̾s hoĩem deseruit
ut ñ se illi exhiberet dm̃. s int̾ ma¬
la penalia ⁊̃ malis młta p̃stitit᷑
it. ut sic iusticia uint̾et᷑ diabolus
ũ porentia. Eed qua uistictia hio¬

Expanded text:
nec tamen Deus continuit in ira sua misernec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in diaboli potetestate Dei est alienus. sicut nec a bonitate. Nam qualicumque vita diabolus ficat omnia. Non ergo Deus hominem beret Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit it, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. Sed qua justitia
Abbreviated transcription (Latin):
modũ fuisse possibilem deo cuius
pt̾ati cuncta subiacent. s nr̃e mise¬
rie sauande ꝯuemientiorẽ modum
alium ñ fuisse nac cẽ oportuissẽ. ꝙͥ¬
enim mentes nr̃as tm̃ erigit ⁊ ab
ĩmortautatis desꝑatõe liberat qͣm
ꝙ tanti fecit nos d̾s ut dĩfilius ĩ¬
mutablr̃ bonus in se manens ꝙ
erat ⁊ a nob̃ accipiens ꝙ ñ erat
dignatus ur̃m inire consortium
mala nr̃a moriendo ꝑferret :
Est ⁊ alia rõ qr̃ isto potiꝰ modo
ꝙͣ alio lib̾are uoluit. qr sic iustitia
suꝑatus ẽ diabolus non potẽtia
⁊ quõ id fc̃m sit explicabo ut pot̾o
quadam iusticta dei in pt᷑atem di¬
aboli traditum est genus hũanũ
pccõ pͥmi hoĩs in omnes origina¬
lit̾ transeunte: ⁊ illius debito om̃s
obligante. uñ om̃s hot̃es ab ori¬
gine sunt sub principe diabolo
ñ ut est recta t̾ata ab uutio. Modꝰ
d̾s ħ fecĩt aut fĩ iusserit. s ꝙ tm̃ ꝑ
mserit uiste tñ illo deserente pec¬
cantẽ: pectati auctor ilico inuasit

Expanded text:
modum fuisse possibilem Deo, cujus potestati cuncta subjacent; sed nostrae miseriae sanandae convenientiorem modum alium non fuisse, nec esse oportuisse. Quenim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatusque nostrum inire consortium, mala nostra moriendo perferret? Est et alia ratio, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito omnes obligante. Unde omnes homines ab origine sunt sub principe diabolo.n ut est recta creata ab initio. Modus dserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit;
Abbreviated transcription (Latin):
m᷑ ut pc̃ca duissa rt̃m ĩputẽ¬
t. placet quibdã neminẽ ꝓ pccĩs se¬
mel dimissis it̾mn a d̾o puniri. Sed
iõ dñr dimissa redire ⁊ ĩputari: qr
pp̃ ĩgͣtitudinẽ ita reus ⁊ pcc̃or con¬
stituit᷑. ut añ fu̾at. Sic enuĩ ꝙ dimis¬

Expanded text:
 ut peccata dimissa iterum imputentur, placet quibusdam neminem pro peccatis semel dimissis iterum a Deo puniri; sed ideo dicuntur dimissa redire et imputari, quia propter ingratitudinem ita reus et peccator constituitur, ut ante fuerat. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
ne sicut uoluntas pensa in ł ma¬
ri debeant: boni ł mali. Licz u di-¬
enim scd̃m quosdam om̃s can
boni suit inquantum sũt. ñ tñ tͦs
ni. Nam simplr ac uere bomi st̃
illi actus: qui bonam hñt cãm
luntatem comitãtur. ⁊ ad bonumi
finem tendunt. Mali uero sĩplr̃
dici debent qui ꝑu̾sam hñt cãm.
et intentionem. unde ambroꝰ.
ait. Affectus tuus nom̃ oꝑitu
putet bona oꝑa sua: ante fidem:
magne uires ⁊ cursus celerrimꝰ
preter uiam. quia uͥ fides ñ erat
bonum opus ñ erat. bonum enĩ
opus intentio facit. Intentionẽ
fides dirigit. Non ualde atren¬
des quid homo faciat. s quid cũ
facit attendat. quo lacertos op¬
time gub̾nationis dirigat. Hii ͨᷤ¬
testimoniis insinuare uidetur.
ex affectu ⁊ fine oꝑa ẽẽ bona uel
mala. quib consonat ꝙ uĩtas
in eungelio ait. Non pot̾ arbor¬

Expanded text:
ne, sicut voluntas, pensari debeant boni vel mali. Licet enim secundum quosdam omnes boni sint, in quantum naturaliter sni. Nam simpliciter ac vere sunt boni illi actus, qui bonam causam luntatem bonam comitantur, et ad bonum finem tendunt; mali vero simpliciter dici debent qui perversam habent causam et intentionem. Unde Ambros. ait: Affectus tuus operi tuo putet bona opera sua ante fidem. magnae vires, et cursus celerrimus praeter viam; quia ubi ipsa fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona esse vel mala. Quibus consonat quod Veritas in Evangelio, Matth. 7, ait: No
Abbreviated transcription (Latin):
aͥs cred̾e diẽ iudicii. si cepit c̾dere ciał.¬
cepit ⁊ tim̾e. S quiadhuc tunz ñdũ
caritas: ñ timeret. ꝑfr̃a ent̃ u ca¬
ritas fac̾e̾t ꝑfcãm iusticiam. ⁊ nõ
hrẽt q̃r timeret. ĩmo hr̃et q̃r deside¬
raret:. ut tͣnseat iniqͥtas: ⁊ ueniat᷑
regnũ dei. gͦ timor ñ ẽ incaritate.
Sed in qua caritate: Non inchoata¬
caritas foras mittit tuorẽ. gͦ m
cipiat timor. q mitiũ sapĩe tim᷑
diũ. timor qͣiͣ lec̃ in p̃ꝑat caritati.
Cum aũ ceꝑit caritas h̃ĩtare. pelłr
illa fit int̾ĩor. timor pelłr foras. Ma¬
ior caritas: mĩor timor. mĩor caritaᷤͤ
maior timor. Si aũ nlłs ẽ timoꝵi
ñ ẽ quo intret caritas. Sic̃ uidemꝰ
ꝑ setam introduci filũ. qñ aͥd suit᷑¬

Expanded text:
s credere diem judicii; si coepit credere, coepit et timere. Sed quia adhuc timet, nondum charitas, non timeret; perfecta enim charitas faceret perfectam justitiam, et non haberet unde timeret, imo haberet quasi desideraret ut transeat iniquitas, et veniat regnum Dei; ergo timor non est in charitate. Sed in qua charitate? Non in inchoatacharitas foras mittit timorem. Ergo incipiat timor; quia initium sapientiae timor Domini. Timor quasi locum praeparat charitati. Cum autem coeperit charitas habitare, pellitur illa fit interior, timor pellitur foras. Major charitas, minor timor; minor charitas, major timor. Si autem nullus timor, non est qua intret charitas. Sicut videmus per setam introduci linum, quando ali
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ que fecisti. Ex hiis ꝑcipitur
ꝙ d̾s om̃s c̾atas suas diligit. qr scͥp¬
tum est. Nicħ̾ odisti eoꝵ q̃ fecisti. et
et om̃e boũ dilig̃. omia gͥ dilig̃ q̃
fecit ⁊ ĩt̾ ea magis diligit c̾at᷑as
m̃bra uiigeniti sui. ⁊ młto mag̃
ip̃m ningenitũ suum.
Ex quam

Expanded text:
eorum quae fecisti. Ex his percipitur quod Deus omnes creaturas suas diligat, quia scriptum est: Nihil odisti eorum quae fecisti; et et omne bonum diligit, omnia ergo diligit quae fecit; et inter ea magis diligit rationalmembra Unigeniti sui, et multo magis ipsum Unigenitum. 2. Ex qua
Abbreviated transcription (Latin):
in lege dr̃. memento sc̃ificare di¬
em sabbĩ. Inde ẽ ꝙ numerando
esse dies quoꝵ repetitione omne
tp̃e agitur. ñ qͥn alius sit ab ilł
dies octanus ⁊ nonus. ⁊ sic de ce¬
teris. S q in sex diebus rerum
genera distincta sunt. ⁊ in .uiiͦ.
licet ñ fuit nouum genus rerum
institutum: fuit tñ ineo qiͣ quidã
nouus status scĩficatõnis oꝑm
⁊ requietõnis opificis. pͭ ⁊̃ sic ex¬
ꝑoni illud. Compleuit d̾s die .uii.
opus suum .i. cõpletum ⁊ ꝯsum¬
matũ uidit

Expanded text:
 20: Memento sanctificare diem sabbati. Et inde est quod numerando cimus septem esse dies, quorum repetitione omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de caeteris, sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi quidam novus status sanctificationis operum et requietionis opificis. Potest etiam sic exponi illud: Complevit Deus die septimo opus suum, id est, completum et consummatum vidit
Abbreviated transcription (Latin):
cõtͥcõm pcc̃m alicui dimittat᷑. Scd̾o
analũ sufficiat confiteri dõ sũ sac̾do¬
te. Tercio. an laito fideli frã ualeat
cõfessio. In hiis enĩ ⁊̃ docti diu̾sa sẽ¬
tire inueniũt᷑. qr sr̃ hiis uaria ac
pene adũsa tradidisse uident᷑ docto¬
res. Dñt enĩ quidã sñ confessc̃e oris
⁊ satisfcc̃e oꝑis. neminẽ a pcc̃o mũ

Expanded text:
mittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores. Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis nemine
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ
ẽ satre rei sig¬
sacͣmentum
etiam sacrũ
sec̃tum. sicut
sacramentũ
diuinitatis. ut sacͣmentum sit
sacrum signans. ⁊ satrũ signatũ.
S nunc agitur de satͣmento scd̾
ꝙ ẽ signum. Itm̃ sacͣm̃tũ ẽ ĩuisi¬
bilis grẽ uisibilis forma. Quo¬
ingerit sensib. alid̾ aliquid ex se
faciens in cognitõm uenire.
data st̃ q̃dam st̃ sacm̃ta. q̃dam ño.
om̃e enĩ sacͣm̃tũ ẽ signũ. s ñ eꝯͦ.

Expanded text:
cramentum est sacrae rei sigsacramentum etiam sacrum secretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc agitur de sacramento secundum quod est signum. Item sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Singerit sensibus, aliquid aliud ex se faciens in cogitationem venire. data sunt quaedam sunt sacramenta, quaedam non. Omne enim sacramentum est signum, sed non e
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ gr̃a sac̃menta instituta sunt. s
⁊̃ sc̃ĩficandi. q̃ enĩ sigͥficãdi grã tm̃
ĩstituta sũt: solum signa st̃. ⁊ ñ sa¬
tͣm̃ta. sic̃ fu̾nt sacͥficia carnalia et
obsuantie c̾imoniales uetĩs leg̃
q̃ ñqm pot̾ant uistos fac̾e offentes.
rorum. ⁊ tinis uitule asꝑsus inqͥ¬
natos scĩficabat ad em̃datõm car¬
nis ñ aĩe. Nam inquinatõ illa e
nͥ ꝯtactũ mortui hominis. quem
qui tetig̾at immuntꝰ erat .uii. die¬
bus. s purificabat᷑ ẜ legẽ die. t̾cia.¬

Expanded text:
m gratia sacramenta instituta sunt, sed etiam sanctificandi. Quae enim significandi gratia tantum instituta sunt, solum signa sunt, et non sacramenta; sicut fuerunt sacrificia carnalia, et observantiae caeremoniales veteris legis, quae nunquam poterant justos facere offerentes, rorum et cinis vitulae aspersus, inquinatos sanctificabat ad emundationem carnis, non animae. Nam inquinatio illa ernisi contactum mortui hominis, quem qui tetigerat immundus erat septem diebus, sed purificabatur secundum legem die terti
Abbreviated transcription (Latin):
ram ꝓmissionis ꝑ desertum ẽduxit. ħ
esca celestis ficeles huiꝰ scłi tesertum
transeuntes in celo subuehit. uñ rͨte
uiatitum applłatur. qr nos inuia re
ficiens usq ad prĩam reducit. ⁊ sic̾ gͦ¬

Expanded text:
rram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos reficiens, usque in patriam deducit. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
mãna pluit d̾s prĩb in desto. qui co¬
tidiano pascebant᷑ celi alm̃to. unde
qui panem illũ manducau̾nt mortui
sunt. iste u̾o panis uiuꝰ qui te celo des¬
cendit uitam mundo tͥbuit. mana
silud de celo. hoc suꝑ celum. illud sca¬

Expanded text:
manna pluit Deus patribus in deserto, qui quotidiano coeli pascebantur alimento. Unde:qui panem illum manducaverunt, mortui sunt. Iste vero panis vivus, qui de coelo descendit, vitam mundo tribuit. Manna illud de coelo; hoc super coelum. Illud sca
Abbreviated transcription (Latin):
quia sp̃c .s. amor est pr̃is et filii¬
⁊ spc̃ benignitas qua se inuicem
et nos diligunt. que tanta ẽ cu¬
ius finis non est. Recte gͦ in spi-¬
ritum scm̃ delinq̃re dicuntur: qͥ
suam malitiam dei bonitatem
suꝑare putant: et ideo pnĩam
nõn assumunt. et qui iniquita¬
ti tam ꝑtinati mente inh̾ent u
de mĩa dei nimis presumentes.
quib placet malitia pp̃ se. si¬
cut piis bonitas. Isti numia
ꝑtinatia ⁊ presumptc̃e pectãt
autumantes deum non esse iꝰ¬
tum. illi desꝑatione deum non
bonum estimant. tollentes ĩ
hec turbulentissimo iniquita¬
tum mari portum diuine in¬
dulgentie: quo se recipiant
Nuatuantes. atq ip̃a desꝑatõe
addunt pc̃ca pctĩs dicentes mi¬
sericordiam
nullam cẽ.

Expanded text:
us est amor Patris et Filii, et benignitas qua se invicem et nos diligunt; quae tanta est, cujus finis non est. Recte ergo in Spiritum sanctum delinquere dicuntur, qui sua malitia Dei bonitatem superare putant, et ideo poenitentiam non assumunt; et qui iniquitati tam pertinaci mente inhaerent, ut de misericordia Dei nimis praesumentes; quibus placet malitia propter se, sicut piis bonitas. Isti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes misericordiam nullam esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uell. ⁊ sic̃ uellet. ħ ideo dicta est
aqua. quia omnia q̃ in t̾ra nas¬
cuntur. siue aĩalia sũ arbores.
uł h̾be ⁊ similia. ab humore in¬
apĩt formari. atq nutriri. h¬
hiis omib uocabislis uocata ẽ
ilia informis materia. ut res
incognita notis uocabulis insi¬
Nam si unõ tm̃ sig̾caretur uoca¬
bulo: hoc ẽẽ putaretur ꝙ ꝯsue¬
uerant homines in illo uocabu¬
ilo intellige. Sub hus gͦ nõibus
significata ẽ illa materia con

Expanded text:
ellet. Haec ergo ideo dicta est aqua, quia omnia quae in terra nascuntur sive animalia, sive arbores, vel herbae et similia, ab humore incipiunt formari atque nutriri. His omnibus vocabulis vocata est illa informis materia, ut res ignota notis vocabulis insinam si uno tantum significaretur vocabulo, hoc esse putaretur quod consueverant homines in illo vocabulo intelligere. Sub his ergo nominibus significata
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ enim tenebre auquid sunt
s illa lucis absentia. sic̃ silenti¬
um ñ ẽ aliqua res. s uͥ sonus ñ
est silentium d̃r. Et nuditas
ñ aliqua res est. s in corpe ubi
tegum̃tum ñ est. nuditas dr̃.
tas absentia corꝑis.

Expanded text:
quid sunt, sed ipsa lucis absentia. Sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; et nuditas non aliqua res est, sed in corpore ubi tegumentum non est, nuditas dicittas absentia corporis.
Abbreviated transcription (Latin):
Et tenebre erant suꝑ fatiẽ abys¬
si. quia confusa erat ⁊ ꝯmixta
quam ferebatur sp̃c dñi: sicut
suꝑ fertur fabricandis rebus
uoluntas artificis. qr subiare¬

Expanded text:
Et tenebrae erant super faciem abyssi, quia confusa erat et commisquam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus volontas artificis. Au
Abbreviated transcription (Latin):
desuis caris. ut de diuite legitur. qͥ
dũtorm̃ta ap̃ inferos pat̾etur. leuanit
ccłos ad abrabam. ⁊ int̾ alia dixit. hẽ¬
o enĩ qͥnz fr̃s. ut testet᷑ alis ne ⁊ ip̃i ne¬
niant in locũ hũc torm̃toꝵ. hñt enim
mortui caͣm de uiuis qͦs scũt uiuere

Expanded text:
de suis cdum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham, et inter alia dixit: Habeo enim quinque fratres, ut testetur illis, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum . Habent enim mortui