comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uicem erexerant: Postpassionem dñi eradicati indesunt. Et perdider̃
regnum. inquoregem xpm agnoscere noluerunt: Quemad modum dati
sunt in ob probrium. uidete. Dispersi sunt peromnes gentes. nusquam
habentes stabilitatem. Nusquã certam sedem : Propterea autem ad huc
iuda ei sunt ut libros nros portent. ad confusi oem suam. Quando enim
uolumus ostendere xpm̃ prophetatum. proferimus paganis istas litte¬
ras. Et ne fortedicant duriad fidem quia nos illas xp̃iani conposuimus:
utcum euangelio quod p̃dicamus finxerimus prophetas. perquos p̃dic¬
tum uideretur quod p̃dicamus .: Hinceos conuincimus. quia omnes ipse
littere quibus ipse xp̃s prophetatusẽ. Apud iuda eossunt. Omnes ipsas
litteras habentiudaei  proferimus codices abinimicis. Vt confundamus
alios inimicos: In qualeergo obprobrium sunt iudaei : Codicem portat

Expanded text:
vices erexerunt. Post passionem Domini eradicati inde sunt; et perdiderunt vices erexerunt. Post passionem Domini eradicati inde sunt; et perdiderunt regnum, in quo regem Christum agnoscere noluerunt. Quemadmodum dati sunt in opprobrium, videte: dispersi sunt per omnes gentes, nusquam habentes stabilitatem, nusquam certam sedem. Propterea autem adhuc Judaei sunt, ut Libros nostros portent ad confusionem suam. Quando enim volumus ostendere prophetatum Christum, proferimus Paganis istas Litteras. Et ne forte dicant duri ad fidem quia nos illas Christiani composuimus, ut cum Evangelio quod praedicamus finxerimus Prophetas, per quos praedictum videretur quod praedicamus; hinc eos convincimus quia omnes ipsae Litterae quibus Christus prophetatus est, apud Judaeos sunt, omnes ipsas Litteras habent Judaei. Proferimus Codices ab inimicis, ut confundamus alios inimicos. In quali ergo opprobrio sunt Judaei? Codicem portat
Abbreviated transcription (Latin):
crucis. propter quod et ds̃ illum exaltauit. Et donauit ei nomen quod est suꝑ
omne nomen: Audistis patrem resuscitantem et ex altantem filium: auditi
quia et ipse carnem suam resuscitauit .: Infigura templi. dicitadiuda eos.
soluite templum hoc. Et intriduo suscitabo illud: Euangelista autem
posuit nobis quid diceret. hocautem inquit dicebat detemplo corporis
sui: modo ergo est expersona p̃cantis. expersona hominis. experson tarnis
dicit: Misit decaelo et saluum mefecit. Dedit in obprobrium oncul¬
cantesme: qui illum conculcauerunt. qui mortuo insultauerunt qui
tam quam hominem crucifixerunt quia dm̃ non intellexerunt : Dedit
eos in ob probrium. Videte sinonẽ factum Non futurum credimus sed con¬
pletum agnoscimus : Saeuierunt iudaei inxpm̃ : superbierunt in xpm̃
Vbi. Inciuitate hierusalem: Vbienim regnabant. ubi tumebant. ihi cer¬

Expanded text:
crucis: propter quod et Deus eum exaltavit, et donavit ei nomen quod est super crucis: propter quod et Deus eum exaltavit, et donavit ei nomen quod est super omne nomen . Audistis Patrem resuscitantem et exaltantem Filium; audite quia et ipse carnem suam resuscitavit: in figura templi dicit ad Judaeos, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud. Evangelista autem exposuit nobis quid diceret: Hoc autem, inquit, dicebat de templo corporis sui . Modo ergo ex persona precantis, ex persona hominis, ex persona carnis dicit, Misit de coelo, et salvum fecit me. 9. Dedit in opprobrium conculcantes me. Qui illum conculcaverunt, qui mortuo insultaverunt, qui tanquam hominem crucifixerunt, quia Deum non intellexerunt, dedit eos in opprobrium. Videte si non est factum: non futurum credimus, sed completum agnoscimus. Saevierunt Judaei in Christum, superbierunt in Christum: ubi? In civitate Jerusalem. Ubi enim regnabant, ibi tumebant, ibi cer
Abbreviated transcription (Latin):
mihi: Siantequam eum quererem benefecit mihi: Clamantem me non ex¬
audiet : : Bene enim fecit nobis dñs ds̃ mutendo nobis saluatorem dnm̃ nrm̃
cationem nr̃am: proqualibus uoluit mori filium suum : proimpus: Impiaũ
non quaerebantdm̃ : et quaesiti sunt adõ: Sic estergo illealtimus ut non sit ab
illo longemiseriae nraẽ et gemituis nrĩ quia propeẽ dñs his qui obtriuerunt cor:
fec̃me : lam homo ipse lam caro ipsa Iamfilius dĩ secundum nram̃ participatio¬
nem manifestumẽ quasaluatisnẽ: Itmisit decaelo pater. et saluauiteũ.
Misit decaelo etresuscitauit eum: sed utnoueritis quia et ipseds̃ est. et ipse
resuscitauit eum . Utrumq positumẽ inscriptura quia et pater illum resus¬
citauit. Et quia ipse seresuscitauit. Audite quia pater illum suscitauit
A postolus dicit factusẽ inquit oboediens usq ad mortem. mortemautem

Expanded text:
mihi. Si antequam eum quaererem benefecit mihi, clamantem me non exmihi. Si antequam eum quaererem benefecit mihi, clamantem me non exaudiet? Bene enim nobis fecit Dominus Deus mittendo nobis Salvatorem nostrum Jecationem nostram . Pro qualibus mori voluit Filium suum? Pro impiis. Impii autem non quaerebant Deum, et quaesiti sunt a Deo. Sic est ergo ille altissimus, ut non sit ab illo longe miseria nostra et gemitus noster; quia prope est Dominus his qui obtriverunt cor fecit me. Jam homo ipse, jam caro ipsa, jam Filius Dei, secundum nostram participationem manifestum est, quia salvatus est, et misit de coelo Pater, et salvavit eum; misit de coelo et resuscitavit eum: sed ut noveritis quia et ipse Dominus se resuscitavit; utrumque positum est in Scriptura, quia et Pater illum resuscitavit, et quia ipse se resuscitavit. Audite quia Pater illum resuscitavit: Apostolus dicit, Factus est, inquit, obediens usque ad mortem, mortem autem
Abbreviated transcription (Latin):
tas refrigescit caritas multorum. quiper seuerauerit usq infinem
hic saluuserit .: Quisaũ perseuerabit usq in finem quo adusq transeat
iniquitas : qui fuerit in xp̃i corpore. qui fuerit in membris xpi. eta ca¬
pite didicerit patientiam perseuerandi transitu. etecte transier̃ tẽptatio¬
nistuae. etis in aliam uitam inquaierunt scĩ. si scs̃ fueris: In aliam ier̃
martyres. Simartyr fueris. ibis ettu inaliam uitam.: Numquid quia tran¬
sisti hinc propterea lamtransit iniquitas Nascuntur alii iniqui quisic ut
moriuntur alii iniqui.. quomodo ergo alii iniqui moriuntur. Et alii
titia patiens.. Et inum bra alarumtuarum sperabo donectranseat iniqͥ¬
tas. Idest tu protegesme : ut abestu iniquitatis nonarescam. umbraculum
dit clamantem: Nata est experimento fiducia. dm̃ inquit qui bene fecit

Expanded text:
tas, refrigescet charitas multorum; qui autem perseveraverit usque in finem, tas, refrigescet charitas multorum; qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Quis autem perseverabit usque in finem, quoadusque transeat iniquitas? Qui fuerit in Christi corpore, qui fuerit in membris Christi, et a capite didicerit patientiam perseverandi. Transis tu, et ecce transieruntes tuae; et is in aliam vitam in quam ierunt sancti, si sanctus fueris. In aliam ierunt martyres: si martyr fueris, is et tu in aliam vitam. Numquid quia tu transisti hinc, propterea jam transiit iniquitas? Nascuntur alii iniqui, sicut moriuntur alii iniqui. Quomodo ergo alii iniqui moriuntur, et alii titia patiens. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat iniquitas: id est, tu proteges me, et ut ab aestu iniquitatis non arescam, tu umbracuissimus est, quomodo audit te clamantem? Nata est experimento fiducia: Deum, inquit, qui benefecit
Abbreviated transcription (Latin):
primitus liberabat : Ergo ibi erat anima. ibi eratcaro. Ibi totus homo
cum uerbo. Et uerbum cum homine. Et homo et uerbum unus homo. Etuer¬
bum et homo unusds̃: Di catergo miserere meidr̃ miserere mei.: Non ex pa¬
uescamus uoces petentis miseri cordiam et exhibentis : Ideo enim pecit : qui
exhibet. Ad hocenim homo : quia misericors : Nonut conditionis necessita¬
tem nasceretur. sed utnos de conditione necessitatis liberaret: Miserere
meids̃ misereremei. quõ inte confidit animamea . Audistis magistrũ
orantem: disce orare : Ad hocenim orauit ut doceret orare : quia ad
hoc passusẽ : ut doceret pati. Ad hoc resurrexit : ut doceret spertore
resurrectionem : Et in umbra a larumtuarum sperabo donectranseat
lam transiuit iniquitas. adhuc feruet iniquitas. Et infinem dix̃ ipse
dñs habundantiam futuram iniquitatis: Et quõ habundauit iniqui¬

Expanded text:
primitus liberabat? Ergo ibi erat anima, ibi erat caro, ibi totus homo; et totus homo primitus liberabat? Ergo ibi erat anima, ibi erat caro, ibi totus homo; et totus homo cum Verbo, et Verbum cum homine, et homo et Verbum unus homo, et Verbum et homo unus Deus. Dicat ergo, Miserere mei, Deus, miserere mei. Non expavescamus voces petentis misericordiam et exhibentis. Ideo enim petit, quia exhibet: ad hoc enim homo, quia misericors; non ut conditionis necessitate nasceretur, sed ut nos de conditione necessitatis liberaret. Miserere mei, Deus, miserere mei, quoniam in te confidit anima mea. Audis magistrum orantem, disce orare. Ad hoc enim oravit, ut doceret orare: quia ad hoc passus est, ut doceret pati; ad hoc resurrexit, ut doceret sperare resurrectionem. 6. Et in umbra alarum tuarum sperabo, donec transeat tra. Non enim jam transiit iniquitas, adhuc fervet iniquitas. Et in fine dixit ipse Dominus abundantiam futuram iniquitatis: Et quoniam abundabit iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
psalgium quia decitulo eius satis locuti sumus. quantum dñs daredignatus ẽ.
ds̃. Ds̃ dicit misereremei: qui cum patre miseretur tai. inteda¬
mat᷑ misereremei.: Etenim quod deillo clamat misereremei tuumẽ. Ate
hocaccepit propterte liberando carne indutus ẽ: Caro ipsa damat. misere¬
remeids̃ misereremei: Homo ipse animaẽ et caro. Totum enim hominem
suscepit uerbum. Ettotus homo factus ẽ uerbum, Neputetur non ibi fuisse
animam. quia euangelistadixit. uerbum caro factumẽ ethabitauit in nob
Etenimdicitur caro homo. sicutalio loco dicit scriptura. Et uidebit omnis
caro salutaredĩ . Numquid caro sola uidebit. Et anima ibi nonerit : Iterum
dicit ipsedñs dehominibus. sicut dedistiei potestatem omnis carnis: Nũ¬
quid in solam carnem acceperat potestatem. Et non maxime in animas quas

Expanded text:
Psalmum, quia de titulo ejus satis locuti sumus, quantum Dominus donare dignatuPsalmum, quia de titulo ejus satis locuti sumus, quantum Dominus donare dignatuDeo Deus dicit, Miserere mei. Qui cum Patre miseretur tui, in te clamat, Miserere mei. Etenim quod de illo clamat, Miserere mei, tuum est: a te hoc accepit, propter te liberandum carne indutus est. Caro ipsa clamat, Miserere mei, Deus, miserere mei: homo ipse, anima et caro. Totum enim hominem suscepit Verbum, et totus homo factus est Verbum. Ne ideo putetur non ibi fuisse animam, quia evangelista ita dicit: Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Etenim dicitur caro homo, sicut alio loco dicit Scriptura, Et videbit omnis caro salutare Dei . Numquid caro sola videbit, et anima ibi non erit? Iterum dicit ipse Dominus de hominibus: Sicut dedisti ei potestatem omnis carnis . Numquid in solam carnem acceperat potestatem, et non maxime in animas, quas
Abbreviated transcription (Latin):
a facie saul inspeluncam.: Et enim spelunca inferior parsterrae potest accipi.
Et terte quod manifestumẽ. et notum omnibus corpus eius in monumento
positum est. quod erat excisum inpetra: hocergo monumentum: spelunca erat:
Illuc fugit a facie saul: tamdiu enim persecuti sunt illum iudaei. quoadusq.
poneretur inspelunca. Unde probamus quiatam diu illum persecutis quo¬
usq ibi poneretur : Etiam mortuum incruce pendentem lancea uulnerarunt
A tubi inuolutus ẽ curato fanere positusẽ inspelunca.: Iamnihil habuerunt
quod carni facerent. Resurrexit ergo dñs exilla spelunca. Inlesus in cor¬
ruptus. quo fugerat a facie saul: occultansse impiis quos p̃figurabat saul. Os¬
tendens se autem membris suis  Namresurgentis membra. a membris eius
palpata sunt. Membra enimeius a postoli tetigerunt resurgentem. Et
crediderunt. Et eccenihil proficit persecutio saulis : Audiamus ergo lã

Expanded text:
a facie Saül in speluncam. Etenim spelunca, inferior pars terrae potest accipi. a facie Saül in speluncam. Etenim spelunca, inferior pars terrae potest accipi. Et certe quod manifestum est, et certum omnibus, corpus ejus in monumento positum est, quod erat excisum in petra. Hoc ergo monumentum spelunca erat: illuc fugit a facie Saül. Tamdiu enim persecuti sunt illum Judaei, quoadusque poneretur in spelunca. Unde probamus quod tamdiu illum persecuti sunt, quousque ibi poneretur? Etiam mortuum in cruce pendentem lancea vulneraverunt . At ubi involutus curato funere positus est in spelunca, jam nihil habuerunt quod carni facerent. Resurrexit ergo Dominus ex illa spelunca illaesus, incorruptus, quo fugerat a facie Saül; occultans se impiis, quos praefigurabat Saül, ostendens se autem membris suis. Nam resurgentis membra a membris ejus palpata sunt: membra enim ejus Apostoli tetigerunt resurgentem, et crediderunt ; et ecce nihil profuit persecutio Saülis. Audiamus ergo jam
Abbreviated transcription (Latin):
speluncam a faciesaul. quia passusẽ usq ad eo seoccultare iudaeis ut mo
riretur. Quantum libet enim saeuirent in eum iudaei donet moriretꝰ:
Adhuc putabant eum posse liberari. Etostendere miraculum aliquod
quod filius dĩ eẽt: hoc p̃dictumerat in libro sapientiae. morte turpis
sima condemnemus illum. Eritenim respectus exsermonibus ipsius.
Si enim uere filius dĩẽ. suscipiat illum et liberabit illum. demanibus con¬
trariorum: Quia ergo crucifigebatur et non liberabatur. crediderunt
illum nonesse filium dĩ: Propterea insultantes pendenti in ligno. et caput
agitantes dicebantilli. Si filiusdĩes descende decruce: Alios saluauit se
gitauerunt eterrauerunt : Excecauit enimillos malitia ipsorum.. Quid
enim magnumerat decrucedescendere. Cui facile fuit desepulchro resur¬
gere : Sed quare: quiausq ad mortem uoluit esse patiens. ut fugeret

Expanded text:
speluncam a facie Saül, quia passus est; usque adeo se occultavit Judaeis, ut et speluncam a facie Saül, quia passus est; usque adeo se occultavit Judaeis, ut et moreretur. Quantumlibet enim saevirent in eum Judaei, donec moreretur, adhuc putabant eum posse liberari, et ostendere aliquo miraculo quod Filius Dei esset. Hoc praedictum erat in libro Sasima condemnemus eum. Erit enim respectus in sermonibus illius. Si enim vere Filius Dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manu contrariorum. Quia ergo crucifigebatur, et non liberabatur, credeillum non esse Filium Dei. Propterea insultantes pendenti in ligno, et caput agitantes, dicebant illi: Si filius Dei es, descende de cruce Alios salvos fecit,gitaverunt et erraverunt; excaecavit enim illos malitia eorum . Quid enim magnum erat de cruce descendere, cui facile fuit de sepulcro resurgere? Sed quare usque ad mortem voluit esse patiens? Ut fugeret
Abbreviated transcription (Latin):
Quare autem setexit utoccultaretur. ut non inueniretur: Quid est contegi
spelunca : Contegi seterra.: Quienim fugit inspeluncam: terra contegitꝰ
neuideatur.. Portabat autem terram ihs carnem quam acceperat det̾ra.
Et inea se occultabat neaiuda eis Inueniretur ds̃.: Sienim cognouissent:
Numquam dnm̃ gloriae crucifixissent.: Quare ergo dnm̃ gloriae non
inuenerunt᷑. quia spelunca setexerat. Idest carnis infirmitatem ocuł
obiciebat. maiestatem autem diuinitatis incorporis tegmine. tam quã
terrae abdito contegebat: Illiergo non cognoscentes dm̃. Cruci fixer̃
hominem: Necmori potuit nisi in homine nec crucifigi potuit nisi in homine
Qquia necteneri posset nisi in homine.: Opposuitmale quaerentibus terrã.¬
seruauit bene quaerentibus uitam. Fugit ergo secundum carnem
inspelunca a facie saul. quodsi et hoc uelis accipere ltadnm̃ fugisse In

Expanded text:
Quare autem se texit? Ut occultaretur, et non inveniretur. Quid est contegi Quare autem se texit? Ut occultaretur, et non inveniretur. Quid est contegi spelunca? Contegi terra. Qui enim fugit in speluncam, terra contegitur, ne videatur. Portabat autem terram Jesus, carnem quam acceperat de terra; et in ea se occultabat, ne a Judaeis inveniretur Deus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare ergo Dominum gloriae non invenerunt? Quia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, majestatem autem divinitatis in corporis tegmine, tanquam terrae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum, crucifixerunt hominem. Nec mori potuit nisi in homine, nec crucifigi potuit nisi in homine; quia nec teneri posset nisi in homine. Opposuit male quaerentibus terraservavit bene quaerentibus vitam. Fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saül. Quod si et hoc velis accipere, ita Dominum fugisse in
Abbreviated transcription (Latin):
inde uirgo maria quae peperit xpm. Inscriptus itaq: titulus ille ẽ
rex iudaeorum: Saul ut diximus populus iudaeorum erat. Dauid xp̃s
erat : titulus ibi rexiuda eorum: indignati sunt iuda ei quia inscriptus
erat titulus rexiudaeorum. Puduit illos habere regem : quem cruci fige¬
re potuerunt .: Nonenim uiderunt quia ipsacrux . Inqua eum fixerunt
futura erat infrontibus regum : Cumergo indignarentur exillotitulo
adeum. Noli scribere sic rex iudaeorum. sed seribe quia ipsedixit regem
mihi suggeritis falsitatem. Ego non conrumpo ueritatem.: Audiuimus
ergo quid sibi uelit nec corrum pas intituli inscriptionem : Quidergo ẽ cũ
fugeret a facie saul inspeluncam: quod quidem et dauid ille fecit. sed
quidin illo non inuenimus tituli inscriptionem. In hoc inueniamus fugam
inspeluncam. figurabatenim aliquid illa spelunca qua sesetexit dauid:

Expanded text:
unde virgo Maria quae peperit Christum . Inscriptus itaque titulus ille est, unde virgo Maria quae peperit Christum . Inscriptus itaque titulus ille est, Rex Judaeorum. Saül, ut diximus, populus Judaeorum erat; David Christus erat: titulus ibi, Rex Judaeorum. Indignati sunt Judaei, quia inscriptus erat titulus, Rex Judaeorum: puduit illos habere regem quem crucifigere potuerunt. Non enim viderunt quia ipsa crux, in qua eum fixerunt, futura erat in frontibus regum. Cum ergo indignarentur ex illo titulo, xerunt ad eum: Noli scribere sic, Rex Judaeorum; sed scribe quia ipse dixit se regem mihi suggeritis falsitatem? Ego non corrumpo veritatem. 4. Audivimus ergo quid sibi velit, Ne corrumpas in tituli inscriptionem. Quid ergo est, Cum fugeret a facie Saül in speluncam? Quod quidem et David ille fecit: sed quia in illo non invenimus tituli inscriptionem, in hoc inveniamus fugam in speluncam. Figurabat enim aliquid illa speluncam, qua se texit David.
Abbreviated transcription (Latin):
dauid persequebatur. regem futurum et p̃distinatum: Rexlam probatus
quod fugeret a facie saul inspelunca ipsedauid. Quidergo hoc ad xpm̃ siom¬
nia quaetunc agebantur figurae erant futurorum. Inuenimus ibi xpm̃ et
multo maximae.: Nam illum necorrumpas intituli inscriptionem Non uideo
quomodo pertineat ad illum dauid. Non enim aliquis titulus inscriptus
erat. Ipsidauid. quem corrum peret saul. Uidemus autem in passionednĩ
scriptum fuisse titulum rex iudaeorum. Vtille titulus exprobraret frontẽ
ipsorum. quoda rege suo manus non abstinuerunt : In illis enim saulerat .:
secundum diuinitatem supradauid: supra omnes homines. supra
caelum etterram. supra angelos. supra uisibilia et in uisibilia. quia
omnia peripsum facta sunt. et sine ipso factumẽnihil. : Dignatus tam̃
homo fieri ex seminedauid: ad nos ueni t quia detribu dauid natusẽ

Expanded text:
David persequebatur, regem futurum et praedestinatum rex jam reprobatus, David persequebatur, regem futurum et praedestinatum rex jam reprobatus, quod fugerit a facie Saül in speluncam ipse David. Quid ergo hoc ad Christum? Si omnia quae tunc agebantur, figurae erant futurorum, invenimus ibi Christum, et multo maxime. Nam illud, Ne corrumpas in tituli inscriptionem, non video quomodo pertineat ad illum David. Non enim aliquis titulus inscriptus erat ipsi David, quem voluit corrumpere Saül. Videmus autem in passione Domini scriptum fuisse titulum, Rex Judaeorum; ut ille titulus exprobraret frontem ipsorum, quod a rege suo manus non abstinuerunt. In illis enim Saül erat, insecundum divinitatem supra David, supra omnes homines, supra coelum et terram, supra Angelos, supra omnia visibilia et invisibilia; quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil : dignatus tamen homo fieri ex semine David ad nos venit; quia de tribu David natus est,
Abbreviated transcription (Latin):
et premium uiuendi dabit infutura uita. IN FINEM NECORRUMPAS.¬
IESIDAUID INTITULI INSCRIPTIONE CUMFUGERET AFACIE SAUL
IN SBE LU N CAM
eferentes nos ad scam̃ scripturam: Inuenimus quidem scm̃ dauid illum re¬
gem isrł ex quoetiam nomen accepit psalterium dauiti cum persecuto¬
rem passum Esse saulem regem ipsius populi sicutmulti urm̃ nouer̃
quiscripturas uel adtigerunt uel audierunt. Habuitergo persecutorẽ
saulem rexdauid. Cumeẽt illemitissimus. Ille fero cissimus. Illelenis Ille
inuidus: Ille patiens. Illecrudelis: Ille beneficus. Ille ingratus.. Pertulit
eum tanta lenitate. Vttum eum accepisset inmanus: Non illum adtigisset.
Non lesisset: Accepit enim ad nõdõ potestatem. ut siuellet occideret saulẽ
ipsed auid : Etelegit parcere. quam occidere: Ille autem. nectali beneficio
uictusẽ utdesineret persequi .: Inueniamus ergo illo tempore quando saul

Expanded text:
et praemium vivendi dabit in futura vita. 3. In finem, ne corrumpaset praemium vivendi dabit in futura vita. 3. In finem, ne corrumpasipsi David in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam. Referentes nos ad sanctam Scripturam, invenimus quidem sanctum David illum regem Israel, ex quo etiam nomen accepit Psalterium Davidicum, persecutorem passum fuisse Saülem regem ipsius populi , sicut multi vestrum noverunt, qui Scripturas vel attigerunt vel audierunt. Habuit ergo persecutorem Saülem rex David: et cum esset ille mitissimus, ille ferocissimus; ille lenis, ille invidus; ille patiens, ille crudelis; ille beneficus, ille ingratus; pertulit eum tanta lenitate, ut cum eum accepisset in manus, non illum attigisset, non laesisset. Accepit enim a Domino Deo potestatem, ut si vellet, occideret Saülem ipse David; et elegit parcere quam occidere. Ille autem nec tali beneficio victus est, ut desineret persequi. Invenimus ergo illo tempore, quando Saül
Abbreviated transcription (Latin):
loqui uoluerimus inmendatio remanebimus .: Quia ergo passionem dñi
redictus ẽ finis : non qui consumat. sed qui consummet. Consumere enim
perdereest : Consummare perficere. : Finitum enim quicquid dicimus
a finedicimus. sed aliter dicimus finitus ẽ panis . Aliter dicimus finita ẽ
tanica. ⁊ Finitusẽ panis quimanducabatur : finitaẽ tunica qua e tex¬
ebatur .: Panisergo fini tusẽ ut consumeretur. Tunica finita ẽ ut ꝑ¬
in illo perficimur. Et ab illo perficimur. Et haecẽ perfectionrã ad illũ
peruenire. sed cum ad illum perueneris ultra non quaeris. finistuus est¬
Quomodo enim finis uiaetuae locusẽ quotendis. Quocum perueneris lam
manebis: sic finis studiitui. pro posititui. Conatus tui. Intentionistuae
ille est adquemtendis: adquem cum perueneris: ultra nondesiderabis. quiame¬
lius nihilhabebis Ipse ergo et exemplum nobis uiuendi proposuit in hacuita.:

Expanded text:
loqui voluerimus, in mendacio remanebimus. 2. vers. 1. Quia ergo passionem Domini loqui voluerimus, in mendacio remanebimus. 2. vers. 1. Quia ergo passionem Domini  . Quare dictus est finis? Non qui consumat, sed qui consummet. Consumere enim, perdere est: consummare, perficere. Finitum enim quidquid dicimus, a fine dicimus. Sed aliter dicimus, Finitus est panis; aliter dicimus, Finita est tunica: finitus est panis qui manducabatur, finita est tunica quae texebatur: panis ergo finitus est ut consumeretur, tunica finita est ut perin illo perficimur, et ab illo perficimur; et haec est perfectio nostra, ad illum pervenire: sed cum ad illum perveneris, ultra non quaeris; finis tuus estQuomodo enim finis viae tuae locus est quo tendis; quo cum perveneris, jam manebis: sic finis studii tui, propositi tui, conatus tui, intentionis tuae, ille est ad quem tendis; ad quem cum perveneris, ultra non desiderabis, quia melius nihil habebis. Ipse ergo et exemplum nobis vivendi proposuit in hac vita,
Abbreviated transcription (Latin):
subpontio pilato. quinunc postea quam resurrexit amortuis sed et ad
dexteram patris.: Corpus autemeius ẽ ecclesia : Nonista autilla sed toto
orbe diffusa.: Necea quae nuncest in hominibus qui p̃sentem uitam agunt.
sed adeam pertinentibus. etiam his quifuerunt antenos. Et hisqui futuris
postnos. usq infinem saeculi.: Totaenim ec desia constans exomnibus fide¬
libus : quia fideles omnes membra sunt xp̃i: habet et illud caput positum
incaelestibus. quod gubernat caput suum : Et siseparitum ẽ uisione sed ad nec¬
nibus psalmis sic audiamus uoces capitis. Vtaudiamus et uoces corporis:
Noluitenim loqui separatim: quia noluitesse separatus dicens. Et ceego uobis
sumusq: in consum mationem saeculi : Sin obiscum ẽ lo
loquitur de nobis. loquitur pernos. Quia etnos loquimur in illo. Etideo
uerum loquimur. quia in illo loquimur : Nam quando in nobis et ex nobis

Expanded text:
sub Pontio Pilato, qui nunc postea quam resurrexit a mortuis, sedet ad sub Pontio Pilato, qui nunc postea quam resurrexit a mortuis, sedet ad dexteram Patris: corpus autem ejus est Ecclesia; non ista, aut illa, sed toto orbe diffusa; nec ea quae nunc est in hominibus qui praesentem vitam agunt, sed ad eam pertinentibus etiam his qui fuerunt ante nos, et his qui futuri sunt post nos usque in finem saeculi. Tota enim Ecclesia constans ex omnibus fidelibus, quia fideles omnes membra sunt Christi, habet illud caput positum in coelis quod gubernat corpus suum; etsi separatum est visione, sed annecnibus Psalmis sic audiamus voces capitis, ut audiamus et voces corporis. Noluit enim loqui separatim, quia noluit esse separatus, dicens: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Si nobiscum est, loquitur in nobis, loquitur de nobis, loquitur per nos; quia et nos loquimur in illo: et ideo verum loquimur quia in illo loquimur. Nam quando in nobis et ex nobis
Abbreviated transcription (Latin):
trum. Et fecerunt quinos p̃cesserunt infami liuipsius. Patres qui¬
dem nrĩ. sed tamen conseruinrĩ. Neq imperaret hoc dr̃ ut faceremus
inpossibile eẽ iudicaret ut hoc abhomine fieret. Se
firmitatem tuam deficis sub p̃cepto. confortare in exemplo: sed etiã
exemplum ad temultum ẽ ad estille qui p̃buit exemplum. ut p̃beat
et auxilium.: Audiamus ergo in isto psalmo. Oportunenamq accidit
et illo procurante. utei consonaret euangelium commendans nobis di¬
lectionem xp̃i. Quianimam suam posuit pronobis. utet nos animam
nram̃ profratribus ponamus.: Concordauit & consonuit huic psalmo.
Vtuideamus quomodo ipsed ñs noster animam suam posuit pronobis:
Osalmus enim iste depassione ipsius cantat.: Et quõ totus xp̃s caput est
et corpus : quod bene uos nos se non dubito : Caputẽ ipse saluator nr̃. Passus

Expanded text:
trum, et fecerunt qui nos praecesserunt in familia ipsius, patres quitrum, et fecerunt qui nos praecesserunt in familia ipsius, patres quidem nostri, sed tamen conservi nostri; neque imperaret hoc Deus ut faceremus, si impossibile judicaret ut hoc ab homine fieret. Sed considerans infirmitatem tuam, deficis sub praecepto? Confortare in exemplo. Sed etiam exemplum ad te multum est? Adest ille qui praebuit exemplum, ut praebeat et auxilium. Audiamus ergo in isto psalmo: opportune namque accidit, et illo procurante, ut ei consonaret Evangelium, commendans nobis dilectionem Christi, qui animam suam posuit pro nobis, ut et nos animam nostram pro fratribus ponamus . Concordavit et consonuit huic psalmo, ut videamus quomodo ipse Dominus noster animam suam posuit pro nobis: psalmus enim iste passionem ipsius cantat. Et quoniam totus Christus caput est et corpus, quod bene vos nosse non dubito: caput est ipse Salvator noster, passus
Abbreviated transcription (Latin):
apud patrem homo apudnos. Ex nobis ipsis lamcirta dexterã
patris.: Audistis quantumnos diligat: Nam suae caritatis men¬
suram. et ipsedixit. et nobis indixit mandatum suum: docens esse
ut nos inuicem diligamus: Et nequaereremus dubitantes et aestuan¬
tes. quantum nos debeamus inuitem diligere. quantaq illa sit
quaedõ placeat caritatis ꝑfecta mensura.: Ea enim perfecta ẽ.
qua maior eẽ non potest: expressit ipse docuit et ait.. Maiorem ha c
caritatem nemo habet quam ut animam suam ponat quis proamicis
suis  fecit ipse quod docuit: fecerunt apostoli quod ab illo didicer.
et nobis faciendum p̃dicauerunt: faciamus etnos. quia non sumus
quod ille secundum id quod creauitnos. Quod ille tamen sumus secun¬
dum id quod factusẽ propternos: Et sisolus fecisset : forte nemo
nrm̃ audere deberet imitari .: Ita enim ille homo erat ut & ds̃esset:
sed ineo quod homo erat imitati sunt serui dnm̃ : Et discipuli magis¬

Expanded text:
apud Patrem, homo apud nos, ex nobis ipsis, jam circa dexteram Patris, audistis quantum nos diligat. Nam suae charitatis mensuram, et ipse dixit, et nobis indixit, mandatum suum dicens esse ut nos invicem diligamus . Et ne quaereremus dubitantes et aestuantes quantum nos debeamus invicem diligere, quantaque illa sit quae Deo placet charitatis perfecta mensura, ea enim perfecta est, qua major esse non potest, expressit ipse, docuit, et ait: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Fecit ipse quod docuit, fecerunt Apostoli quod ab illo didicerunt, et nobis faciendum praedicaverunt. Faciamus et nos; quia etsi non sumus quod ille secundum id quod creavit nos, quod ille tamen sumus secundum id quod factus est propter nos. Et si solus fecisset, forte nemo nostrum deberet audere imitari; ita enim ille homo erat, ut et Deus esset: sed in eo quod homo erat, imitati sunt servi Dominum, et discipuli Magis
Abbreviated transcription (Latin):
sitiat. dormiat teneatur. flagelletur. inrideatur. Crucifigatur
sepeliatur.: Cum ergo uides in illa carne quaedam sonuisse de suꝑ
quaedam de inferiore parte : Vn a caro resurrex̃. Et inuna carne agnos¬
cimus. Et psalterium et cytharam: Et ista duo genera factorum. Im¬
pleuerunt euangelium. Et praedicatur ingentibus . Nam et mira cu
cythara diluculo: et confiteturdño. Etquidait: Confite

Expanded text:
sitiat, dormiat, teneatur, flagelletur, irrideatur, crucifigatur, sitiat, dormiat, teneatur, flagelletur, irrideatur, crucifigatur, sepeliatur. Cum ergo vides in illa carne quaedam sonuisse desuper, quaedam de inferiore parte, una caro resurrexit, et in una carne agnoscimus et psalterium et citharam. Et ista duo genera factorum impleverunt Evangelium, et praedicatur in gentibus; nam et miraculacithara diluculo, et confitetur Domino: et quid ait? Confite
Abbreviated transcription (Latin):
accipiunt cordȩ. Illud concauum lignum quod pendet. Et tactum
resonat. quia accipit aerem. psalterium insuperiore parte habet.
corde sonum. ex inferiore parte accipiunt hoc interest interpsalteriũ
etcytharte  Quidergo duohaec organa nobis figurant. Excitat enĩ
xp̃s dñs noster psalterium suum etcytharam suam et dicit. ex surgã
diluculo : puto quiahic lamagnoscitis dnm̃resurgentem. Legimus in
euangelio. Videtehoram resurrectionis. quam diu perumbra quae¬
rebatur xp̃s. luxit itaq: agnoscatur diluculoresurrexit: Sed quid
ẽ psalterium. quid est cythara. pertarnem suam dñs duo genera fac¬
torum operatusẽ. miracula et passiones: miracula de super fuerunt
Passiones deinferiore fuerunt. : Illa enim quae fecit miracula di¬
tiens. cythara ẽ: Sonet psalterium : inluminentur ceci. audiant surdi
stringantur paralitici. ambulent claudi surgant egroti. resur¬
gant mortui. Iste est sonus psalterii.: Sonet et crthara. esuriat.

Expanded text:
accipiunt chordae, illud concavum lignum quod pendet et tactum resonat, quia concipit aerem, psalterium in superiore parte habet. hara autem chordae sonum ex inferiore parte accipiunt: hoc interest inter psalterium et citharam. Quid ergo duo haec organa nobis figurant? Excitat enim Christus Dominus Deus noster psalterium suum et citharam suam, et dicit, Exsurgam diluculo. Puto quia hic jam agnoscitis Dominum resurgentem. Legimus in Evangelio: videte horam resurrectionis. Quamdiu per umbras quaerebatur Christus? Luxit, agnoscatur; diluculo resurrexit . Sed quid est psalterium? quid est cithara? Per carnem suam Dominus duo genera factorum operatus est, miracula et passiones: miracula desuper fuerunt, passiones de inferiore fuerunt. Illa enim quae fecit miracula, ditiens, cithara est. Sonet psalterium; illuminentur caeci, audiant surdi, stringantur paralytici, ambulent claudi, surgant aegroti, resurgant mortui: iste est sonus psalterii. Sonet et cithara; esuriat,
Abbreviated transcription (Latin):
patris.: hocest quod dicit apostolus. Ipseẽ qui ascendit superoms
caelos: Quid enim caelorum restat post caelum caeli: Quos
et caelos caelorum possumus dicere. sicut uocauit firmamentũ
caelum. Quod tamen caelum etiam caelos legimus ubi scrip¬
tumẽ. Et aquae quae super caelos sunt. laudent nomendñĩ:
Et quõ inde uenturus ẽ adiudicandos uiuos et mortuos: adtende
quod sequitur. Ecce dabit uocem suam uocem uirtutis. Ille qͥ
sicut agnus coram tandente fuit sine uoce. et cedabit uocem su¬
am : Nec uocem infirmitatis tam quam iudicandus. sed uocem uir¬
tutis tam quam iudicaturus. Non enim ds̃ occultus sicut prius
et in hominum iudicio non aperiens õssuum : sed ds̃ manifestus ueniet:
ds̃ noster et nonsilebit. Quid desperatis infideles. quid in ridetis:
magnificentia eius: De quo dicit a postolus superisraheldĩ.: Non
enim omnes qui exisrł. hi sunt isrłaquõ est etisrł secundum car¬

Expanded text:
Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes coelos . Quid enim coelorum restat post coelum coeli? Quos et coelos coelorum possumus dicere, sicut vocavit firmamentum coelum; quod tamen coelum, etiam coelos legimus, ubi scriptum est: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Et quoniam inde venturus est ad judicandos vivos et mortuos, attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim Deus occultus, sicut prius, et in hominum judicio non aperiens os suum; sed Deus manifestus veniet; Deus noster, et non silebit . Quid desperatis, infideles? quid irridetis? magnificentia ejus. De quo dicit Apostolus: Super Israel Dei . Non enim omnes qui ex Israel, hi sunt Israelitae ; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
posset : quia ingrecalingua. Id pronomen. Non solum eius. sed etiã¬
uel suam uel suas potest intellegi:¬
habent. Et manumeius. et manum suam potest intellegi. Quod
uero rarumẽ in codicibus grecis chira sautes. Et manus eius et
manus suas latine dicipotest . Hinc lam uelut decursis propheti¬
ã rebus omnibus quas impletas eẽ lam cernimus. hortatur ad lau¬
Regnaterrae cantatedõ. psallitednõ. Psallitedõ qui ascendit
super caelum caelorum adorientem. Uel sicut non nulli codices¬
habent. qui ascendit supercaelum caeli adorientem: In hisuer¬
bis ille non intellegit xpm̃ qui eius resurrectionem. ascensionẽq
non credit.⁊ Adorientem uero quod addidit. nonne etiam
ipsum locum quõ in partibus orientis ẽ ubi resurrexit. Etunde
ascendit expressit. Ergo supertaelum caeli sedet addexterã

Expanded text:
et salva veritate fieri posset, quia in graeca lingua id pronomen αὐτῆς, non solum ejus, sed etiaet salva veritate fieri posset, quia in graeca lingua id pronomen αὐτῆς, non solum ejus, sed etiam suam vel suas potest inthabent, et manum ejus, et manum suam, potest intelligi: quod vero rarum est in codicibus graecis, χειρὰς αὐτῆς, et manus ejus, et manus suas latine potest dici. 42. Hinc jam, velut decursis per prophetiam rebus omnibus, quas impletas esse jam cernimus, hortatur ad lauRegna terrae, cantate Deo, psallite Domino; psallite Deo qui ascendit super coelum coelorum ad orientem: vel sicut nonnulli codichabent, Qui ascendit super coelum coeli ad orientem. In his verbis ille non intelligit Christum, qui ejus resurrectionem ascensionemque non credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram
Abbreviated transcription (Latin):
opia praeueniet manus eius dõ. Nisi aethiopia credetdõ : Sic enim
p̃uenit manus eius. Id est opera eius : Cuius nisi ipsius aethiopiae :
Quia hoc ingreco nonẽ ambiguum. Eius quippe ibi apertissime
aethiopia p̃ueniet manus suasdõ. Id est credendo indm̃ p̃ueniet
opera sua.: Existimo enim inquit a postolus iustificari hominẽ
perfidem sine operibus legis: aniudaeorum ds̃ tantum : Non ne
et gentium : : Sicergo aechiopia quae uidetur extrema gentiũ.
Iustificatur perfidem sine operibus legis: Nonenim ut iustifi¬
cetur delegis operibus gloriatur. Nec p̃ ponit fidei merita suc:
sed fide p̾uenit operasucc.: Plures sane codices greci non habent
manus. sedmanum. quod tantundem ualet: quõ proo peribus
positum ẽ: Mallem autem latini interp̃tes sic transtulissent.
aethiopia p̃ueniet manus suas. quam ut manum suã dõ: Quõ pla¬

Expanded text:
opia praeveniet manus ejus Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim opia praeveniet manus ejus Deo, nisi, Aethiopia credet Deo. Sic enim praeveniet manus ejus, id est opera ejus. Cujus, nisi ipsius Aethiopiae? Quia hoc in graeco non est ambiguum: ejus quippe ibi feminino genAethiopia praeveniet manus suas Deo, id est, credendo in Deum praeveniet opera sua. Existimo enim, inquit Apostolus, justificari hominem per fidem sine operibus Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit opera sua. Plures sane codices non habent, manus, sed, manum; quod tantumdem valet, quoniam pro operibus positum est. Mallem autem latini interpretes sic transtulissent: Aethiopia praeveniet manus suas, vel manum suam Deo; quoniam plani
Abbreviated transcription (Latin):
rari: Eaquippe solabona opera dicenda sunt. Quae fiunt
ut inde ista non abistis incipiat illa: Quõ nullus operatur ꝑ
dilectionem dĩ. Nisi prius credat indm̃. Haecẽ fides dequa
dicitur. in xp̃o enim ihũ.neq cirtum cisio aliquid ualet. Neq.
preputium. sed fides quae perdilectionem operatur: Haecẽ
fides dequa ipsi ecclesiaedicitur in canticis canticorum. Uenies
et pertransies ab initio fidei.: Uenitenim tam quam currusdĩ in
milibus laetantium. prosperum iterhabens ec pertransiit
de hoc mundo ad patrem. ut fiatinea quod sponsus ipsedicit
qui transiit dehoc mundo ad patrem. Volo ut ubi ego sum
et isti sint mecum sed abinitio fidei. Quiaergo utbona opera
sequantur procedit fides. nec ulla sunt bona operte. Nisi
quae secuntur p̃cedente fide : Nihil aliud uidetur dictum aechi
Nihil aliud uidetur dictum aechi¬

Expanded text:
rari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt rari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque praeputium; sed fides quae per dilectionem operatur . Haec est fides, de qua ipsi Ecclesiae dicitur in Canticis canticorum: Venies, et pertransies ab initio fidei . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethinihil aliud videtur dictum, Aethi
Abbreviated transcription (Latin):
quae futura est iniudicio.: Quia ergo peraegyptum atq aethio¬
piam totius orbis gentes significauit. Continuo subiunxit.:
Dõ regnaterrae. Nonsabellio. Nonarrio. Nondonccto. Noncete¬
ris tauris ceruicatis. sed dõ regnaterrae.: Plures autem codicer¬
et latine et maxime greci. Ita distinctos uersus habent. Vt non sit
in eis unus uersiculus dõregnaterrae: sed dõ infine sit uersus
supertoris atq itadicatur. a ethiopia praeueniet manus eius dõ
Acdeinde sequactur in alio uersu. Regnaterrae cantate dõ
psallitedõ Quam distinctionẽ multorum coditum et auctorita¬
te digniorum consonantia sinedubio p̃ferendac: fides mihi cõ¬
mendari uidetur. quae opera p̃cedit. quia sine bonorum operũ
meritis perfidem iustificatur impius. sicut dicit a postolus.
Credenti in eum qui iustificat impium. deputatur fides eius
adiustitiam. : Vtdeinde ipsa fides perdilectionem incipiat ope¬

Expanded text:
quae futura est in judicio. Quia ergo per Aegyptum atque Aethioquae futura est in judicio. Quia ergo per Aegyptum atque Aethiopiam totius orbis gentes significavit, continuo subjunxit: Deo regna terrae. Non Sabellio, non Ario, non Donato, nonris tauris cervicatis; sed, Deo regna terrae. 41. Plures autem codices latini, et maxime graeci ita distinctos versus habent, ut non sit in eis unus versiculus, Deo regna terrae; sed, Deo, in fine sit versus superioris, atque ita dicatur, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, ac deinde sequatur in alio versu, Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Qua distinctione, multorum codicum et auctoritate digniorum consonantia, sine dubio praeferenda, fides commendari mihi videtur, quae opera praecedit: quia sine bonorum operum meritis per fidem justificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat ope
Abbreviated transcription (Latin):
qui gregem xp̃i dispergere affectant: Gentes autem appellauit.
non propter generationes familiarum. sed propter genera sectarum:
ubi series successionis confirmat errorem: Uenient legati ex
aethiopiae nomine. Omnium gentium fidem significauit a parte
tum: legatos appellans reconciliationis p̃dicato
quamdõ exhortante pernos. obsecramus proxpõ
reconciliaridõ:: Nonergo desolis israheliticis unde
apostoli electisunt. sed etiam deceteris gentibus futuros predica¬
tores xpiane pacis. hoc modo misticae prophetatum ẽ: Quod
uero ait. p̃ueni et manus eius hocait p̃ueniet uindicta eius.
Conuersione scilicet ad eum ut peccata dimittantur. Nepeccato¬
res ꝑmanendo puniantur. ⁊ Quod etiã in alio psalmo dicitur:
praeueniamus faciem eius in confessione : Sicut permanus uin¬
dictam : Ita perfaciem reuelationem presentiamq. significat

Expanded text:
qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, non propter generationes familiarum, sed propter genera sectarum, ubi series successionis confirmat errorem. 40. vers. 32-34. Venient legati ex ypti, vel Aethiopiae nomine, omnium gentium fidem significavit, a parte totum; legatos appellans reconciliationis praedicatquam Deo exhortante per nos: obsecramus pro Christo reconciliari Deo . Non ergo de solis Israelitis, unde Apostoli electi sunt, sed etiam de caeteris gentibus futuros praedicatores christianae pacis, hoc modo mystice prophetatum est. Quod vero ait, Praeveniet manus ejus, hoc ait, praeveniet vindictam ejus; conversione scilicet ad eum, ut peccata dimittantur, ne peccatores permanendo puniantur. Quod etiam in alio psalmo dicitur: Praeveniamus faciem ejus in confessione . Sicut per manus vindictam, ita per faciem revelationem praesentiamque significat,
Abbreviated transcription (Latin):
tauri elatione ceruicis.: in pacientes aratri atq lunctures¬
uani loqui.etmentis seductores .: Hasmentes significauit iste psalmus
appellatione uaccarum.
Adhanc ergo utilitatem prouidentice
permitit Tauros congregari interuaccas populorum. ut excludan¬
tur. Idest utemineant qui probati sunt argento: Ad hocenim heres¬
es sinuntur esse. ut probati manifesti fiant:: Quamquam etiam sic
possit intellegi congregatio taurorum Interuaccas populorum.
Vtabeis uaccis excludantur. qui probati sunt argento: Hanc enĩ
habent intentionem heretici doctores ut abtauribus animarum.
quas seducere moliuntur excludant eos. Id est separenteos qui pro¬
batisunt argento. Id est qui ldonei sunt docere eloquiadnĩ: Sed
siue ille huius uerbi. siue iste sit sensus sequitur: Disperge gentes
quae bella uolunt: Non enim correctioni. sed contentioni student
Hocergo prophetat ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt:

Expanded text:
tauri elatione cervicis impatientes aratri atquetauri elatione cervicis impatientes aratri atquevaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Quanquam et sic possit intelligi: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut ab eis vaccis excludantur qui probati sunt argento. Hanc enim habent intentionem haeretici doctores, ut ab auribus animarum, quas seducere moliuntur, excludant eos, id est, separent eos qui probati sunt argento, id est, qui idonei sunt docere eloquia Domini. Sed sive ille hujus verbi, sive iste sit sensus; sequitur: Disperge gentes quae bella volunt. Non enim correctioni, sed contentioni student. Hoc ergo prophetat, ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
de homine xp̃o contra mani cheum. Quammulti detrinitate con¬
trasabellium. Quam multi deunitate trinitatis aduersus arrianos
Eunomius macedonianos: Quam multi deecclesia catholica toto
orbe diffusa. Et demalorum commixtione usq infinem saeculi. qđ
bonis insa cramentorũ eius societate non obsint. aduersus donatistas
et luciferianos. Aliosque siqui sunt qui simili errore
aueritate dissentiunt : Quam multi contra cete¬
ros hereticos quos enumerare uel commemorarȩ
nimis longum ẽ. Et p̃senti opere non necessarium .:
Quorum tamen sensuum probati ad sertores aut prorsus
laterent. aut nonita eminerent. ut eos eminere fecerunt super¬
borum contradictiones.⁊ quos uelut tauros ldest lugo disciplinȩ
pacifice leniq subditos commemorat apostolus. Ubi talem dicit
eligendum ad episcopatum. ut potens sit exhortari in doctrina sana
Et contradicentes redarguere .: Sunt enim multi non subditi uts

Expanded text:
de homine Christo contra Manichaeum? quam multi de Trinitate conde homine Christo contra Manichaeum? quam multi de Trinitate contra Sabellium? quam multi de unitate Trinitatis adversus Arianos, Eunomianos, Macedonianos? quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtione usque in finem saeculi, quod bonis in sacramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt