comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur natura mouentur. A ec quȩ &x aliquo facta sunt
quot materias habuer̃ .M. Sex terrã aquas aerẽ
ignẽ lum̃ costã. A d asingulis elimentis origenas
suas. m & terra uirentia plantaria & ammalia Exa¬
quis firmamentum. mare natantia ac uolatilia.
Simul aũ &x terra & aquis igne & aere & omniaque
per successiones renouantur. ut homines. & lumine
luminaria. ex costec aeua. Aignis quo modo ꝓbatꝰ fac¬
tus autunde ł quando m̃ factum quidem & generali
scriptura possimus ad ꝓbare cum dr̃ dedõ. Qui fecit
celum & terrã mare & omnia quȩ in eis sunt. Quia
utique ignis in eis est & speciali professione. Cauda¬
te dnm̃ d&erra dracones & omr̃ abrssi. Ignis gran¬
donix glecties spr procellarum. de quibus antedixe
dubitatur. Plures uolunt cȩlestium luminarium
eẽ pasticulum quippe &iã nunc frequenter uidinus
homines cestomodo ignem & solis racdiis mutuccri
Quod silta est primodie factus est sed sapientius hoc

Expanded text:
tur, natura moventur. Ea quae ex aliquo facta sunt, tur, natura moventur. Ea quae ex aliquo facta sunt, quot materias habuerunt? Sex: terram, aquas, aerem, ignem, lumen, costam. Da singulis origines suas. Ex terra quis firmamentum, mare, natantia, et volatilia. Simul autem ex terra, aquis, igne et aere omnia quae per successiones temporum renovantur. Ex lumine luminaria. Ex costa Eva. D. Ignis quomodo probatur factus, aut unde, vel quando? M. Factum quidem ex generali scriptura possumus adprobare cum dicitur de Deo: Qui fecit coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunutique etiam ignis in eis est ex speciali professione: Laudate Dominum de terra, dracones, et omnes abyssi: ignis, grando, nix, glacies, spiritus procellarum. de quibus ante dixedubitatur. Plures enim volunt caelestium luminarium esse particulam: quippe etiam nunc frequenter videmus homines certo modo ignem ex solis radiis mutuari. Quod si ita est, primo die factus est. Sed sapientius hoc
Abbreviated transcription (Latin):
construuntur ingenio & homo ipsae scientia quȩ¬
dam uero decorem suũ infuturd recipient ut corus in¬
corruptionem & mortelia in mortalitatem & cȩ¬
leste regnum habitationem scõrum. Notandũ aũ¬
in orna mentis quodeorum queł ingenio ł in
artib: fiunt in hominib: causa est. Reliquorum
uero indõ Ada quartã differentiã creaturarũ
Mquot quȩdã simul &uelut subito create emer ser̃
ut ea quȩ primis dieb diximus facta id est herbas
luminaria &iã natantia & uolatilia n& non terrena¬
animalia & qua dripedia quedã uero non simul
sed uelut cum quadã mora ut mare terra homo
& ipse enim paulatim factus scribitur sicut & c&era
quedã uero usui habentur ut celestia luminaria
quedã nature necessitate obsequuntur ut aues quadri¬
pedes & similia. Adasextã differentiã. m quod ea
quec&eris p̃sunt id est rationabilia uoluntate acrati¬
one mouentur. que uero usu aut necessitate obsequun¬

Expanded text:
construuntur ingenio, et homo ipse scientia. Quaeconstruuntur ingenio, et homo ipse scientia. Quaedam vero decorem suum in futuro recipient, ut corpus incorruptionem, et mortalia immortalitatem, et coeleste regnum habitationem sanctorum. Notandum autin ornamentis, quod eorum quae vel ingenio vel artibus fiunt, in hominibus causa est; reliquorum vero in Deo. D. Da quartam differentiam. M. Quod quaedam simul et velut subito creata emerserunt, ut ea quae primis diebus diximus facta, id est herbas, luminariaanimalia et quadrupedia; quaedam vero non simul, sed velut cum quadam mora, ut mare, terra, homo, et ipse enim paulatim factus scribitur sicut et caetequaedam vero usui habentur, ut coelestia luminaria. Quaedam naturae necessitate obsequuntur, ut aves et quadrupedes, et his similia. Da sextam differentiam. Quod ea quae caeteris praesunt, id est, rationalia, voluntate ac ratione moventur; quae vero usu aut necessitate obsequun
Abbreviated transcription (Latin):
qui dem non adutilitatem sed ad omatum. Utilia enĩ
non sibi sed angelis ł hominib sunt ꝓ quibus &iam facta
cȩlum in ornatum sine cȩlestib luminariis fuit. &lu¬
minaria ipsa ne super flua facta essent. uidentium ocu¬
lis indigebant. & mare in omatum don& aut locũ suũ
reciper & aut animalibus impler&ur. & terra in con¬
posita pr&er habitantium uel nascentium usu. &in ra¬
tio nabilia animalia sine hominis regimine inepta.
& herbe absentiȩ animaliumusu superflue. Itccomnia
egerunt inuicem. ł his que ꝑ sex dies facta sunt uel his
quȩ cotidie fiunt. Sed ut iam diximus aliud est eẽ in¬
conpositum aliudutile . In conpositum enim aliquid
ꝑseutile alteri dedaratur. A In or namento ipso ali¬
qua est differentia Mest namaliqua insex dieb ora¬
ta sunt ut cęlum luminarib: & teracherbis & piscib:
mare. Quȩdam do n& mundus uiuit omantur. Vt ma¬
re nauigus & terra edificuis & terris. quȩ humano

Expanded text:
quidem, non ad utilitquidem, non ad utilitnon sibi, sed angelis vel hominibus sunt, pro quibus etiam facta pe et caelum inornatum sine caelestibus luminaribus fuit, et luminaria ipsa, ne superflua facta essent, videntium oculis indigebant: et mare inornatum, donec aut locum suum reciperet, aut animalibus impleretur: et terra incomposita, praeter habitantium vel nascentium usum: et irrationabilia animalia, sine hominis regimine inepta: et herbae absente animalium usu, superfluae. Ita omnia egent invicem vel his quae per dies sex facta sunt, vel his quae quotidie fiunt. Sed, ut iam diximus, aliud esse incompositum, aliud utile incompper se utile alteri declaratur. D. In ornamento ipso aliqua est differentia? M. Est: nam aliqua in sex diebus ornata sunt, ut coelum luminaribus, et terra herbis, et piscibus mare. Quaedam donec mundus vivit ornantur, ut mare navigiis, et terra aedificiis et caeteris quae humano
Abbreviated transcription (Latin):
ut exlumine primodie operato faccta monstrar&. In
his aũ quȩ prima die feccta sunt neque aperte neque
subtili uerbo fecctum ccliquid declaratur ex altero. A
Nihil ergo post primum diem ostenditur & non existen¬
tibus factũ. M sola hominis anina in quo & hoc inten¬
dendum est quia cum alia aut & nihilo aut ex iam factis
faccta sunt. Solus homo & utrisque conponitur. AQuas
alias differentias creaturis ad scribimus. M. Quodea
quȩ primis sex diebus fata sunt nonnatur aliter
neque &xsimilitudine prouenerunt. Reliqua uero
quȩ fiunt natusfceter & diuina difinitione nascuntꝰ
seipsos facte sunt ut angeli & homines. Reliqua uesd
non propter se sed propter p̃dictos angelos aut homi¬
nes facte noscuntur. Homo uero principaliter scđm
animã ꝓp̃ se intellegendus est fecctus nã scđm corpus¬
consequenter . A quid aũ pr&er homines & angelor
aliȩ crecture se ipsis inuicem nonegebant. Megebn

Expanded text:
ut ex lumine, primo die operato, facta monstraret. In ut ex lumine, primo die operato, facta monstraret. In his autem quae primo die facta sunt, neque aperte, neque subtili verbo factum aliquid declaratur ex altero. D. Nihil ergo post primum diem ostenditur, ex non existentibus factum? M. Sola hominis anima: in quo et hoc ad ostendendum quia cum alia aut ex nihilo, aut ex jam factis facta sint, solus homo ex utroque componitur. D. Quas alias differentias creaturis ascribimus? M. Quod ea quae primis sex diebus facta sunt, non naturaliter, neque ex similitudine provenerunt; reliqua vero quae fiunt naturaliter, ex divina defr seipsas factae sunt, ut angeli et homines: reliqua vero non propter se, sed propter praedictos angelos aut homines facta esse noscuntur: homo vero principaliter secundum animam propter se intelligendus est factus, nam sconsequenter. D. Quid autem? praeter homines et angelos, aliae creaturae se ipsis invicem non egebant? M. Egebant
Abbreviated transcription (Latin):
creatura p̃ceder&. deaquis uero ipsa scriptura
dicit. quot spr dĩ ferebatur super aquas. A seque¬
re ordinem gerctionis .m. In principio dieprima
lux fecetcest. Secundac uero die firmamentum
terciadie mare & terrenascentia. Quar tadie
luminaria cęli. Quintec natantia & uolatilia. Sex¬
tec reliqua animalia & homo. A Quȩ est in ipsarum
creccturtrum operatione distantia. M quot
quȩdã & ihilo feceta sunt ut cęlum & terra&
c&era. que usq: ad conpl&um diẽ primũ dixi¬
mus fecctũ. quȩdã uero & icem facctis primodie
A. dalior probationes. M Quia quotiens scrp¬
tura &ccli quo fecctas res cupit ostendere autpalã
significat. ut est producã terra herbã. & ꝓducant
aq natantia & similia. aut certe ex subtili nunti¬
atione uerborum. Vt cum dicit. fict firmamentũ
id est aquas quȩ ut solidite ostenderentur firma¬
mentum uocatum est quod fiebat. &rursus. Lumi¬
naria diriucctiue appellauit quȩ quarto die feccta r̃

Expanded text:
creatura praecederet. De aquis vero ipsa Scriptura dicit quod Spiritus Dei ferebatur super aquas . D. Sequere ordinem generationis. M. In principio, die prima, lux facta est: secunda vero die, firmamentum: tertia, mare et terrae nascentia: quarta, luminaria coeli: quinta, natantia et volatilia: sexta, reliqua animalia et homo. D. Quae est in ipsarum creaturarum operatione distinctio? M. Quod quaedam ex nihilo facta sunt, ut coelum, terra, et caetera quae usque ad completum diem primum diximus facta; quaedam vero ex jam factis primo die. D. Da horum probationes. M. Quia quoties Scriptura ex aliquo factas res cupit ostendere, aut palam significat, ut est: Producat terra , et: Producant aquae , et similia. Aut certe ex subtili significatione verborum, ut cum dicit: Fiat firmamentum id est aquas: quae ut solidatae ostenderentur, firmamentum vocatum est, quod fiebat. Et rursus luminaria derivativa appellavit, quae quarto die facta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ratione cognoscimus. O trihus modis aut &xtitu¬
lis & prohemus ut proph&icor libros & apostoli¬
epistolas. Aut &ctitulis tantum ut euan gelistas: Ait
que ipse refert dix̃ dnr̃ adme. Sed quasi de alio dix̃
dnr admorsen. Similiter &iesunaue liber ab eo quo
nuncupatur traditur scriptus. & primum regum
librũ samuhel scripsisse ꝑ hib&ur. Sciendum pr&er¬
ea quod quorundã librorũ penitus ignorantur auc
similia. quodideo credendum est diuinitus dispensa¬
tum ut alii quoq: diuini libri non auctorum merito nos
cuntur . A Modi diuine scripture quot sunt. Souo
Nam aut m&ris hebrecis in sualingua conscribuntꝰ.
aut oratione simplici. AQuȩ sunt m&ris conscriptã
m. ut psalmi & iob historia & & clesi aster & inprophe¬
tis. quȩdã. A Quȩ simplici oratione conscripta sunt.
M. Reliquac omnia. AQuare apudnos isdem in &ris
con scriptanon sunt . I. qui a nulla dictio m&rũ.
inalia linguac conseruat. siuim uerborũ ordinem que

Expanded text:
ratione cognoscimus? M. Tribus modis. Aut ex titulis et prooemiis, ut Propheticos Libros, et ApostoloEpistolas; aut ex titulis tantum, ut Evangelistas: aut c ipse referat, Dixit Dominus ad me: sed quasi de alio, Dixit Dominus ad Moysen. Similiter et Jesu Nave liber, ab eo quo nuncupatur, traditur scriptus. Et primum librum Regum Samuel scripsisse perhibetur. Sciendum praeterea quod quorumdam Librorum penitus ignorantur auctimus, et caetera similia: quod ideo credendum est divinitus dispensatum, ut alii quoque divini Libri non auctorum merito, sum. D. Modi divinae Scripturae quot? M. Duo: nam aut metris Hebraicis in sua lingua conscribuntur, aut oratione simplici. D. Quae sunt metris conscripta? M. Ut Psalmi, et Job historia, et Ecclesiastes, et in Prophetis quaedam. D. Quae simplici oratione conscripta sunt? M. Reliqua omnia. D. Quare apud nos iisdem metris conscripta non sunt? M. Quia nulla dictio metrum in alia lingua conservat, si vim verborum ordinemque n
Abbreviated transcription (Latin):
mus imbutus litteris hunc eundem librum ausus sit in
latinam linguam. Non latine uertere cuius imperiti am
excomparationẽ eorum quae transtulimus. Prudens futim
lector inueni&: Vtenim mihi excelsa non uindico ita ter¬
rae coherentia suꝑ gredi posse me gedo. EXEł PRAE FATIO¬
DEGENESI

Expanded text:
mis imbutus litteris, hunc eumdem librum ausus sit in mis imbutus litteris, hunc eumdem librum ausus sit in Latinam linguam non Latine vertere: cujus imperitiam, ex comparatione eorum, quae transtulimus, prudens statim lector inveniet. Ut enim mihi excelsa non vindico, ita terrae cohaerentia supergredi posse me credo. GENESI
Abbreviated transcription (Latin):
USEBIUS QUIABEATO PAPTIILO MAR¬
tyre cognomento sortitus est. post decem ecc le¬
siasticae hystoriae libros. post temporum canones
quos nos latina lingua edidimus. Post diuersarũm
uocabula nationum quae quomodo olim apud hebreos
dicta sint & nunc dicantur exposuit. Post cherogra¬
phiam terrae iudaeae & diftinctas tribuum sortes. ip̃sius
quoq hierusalem templiq in ea cum breuissima exposi¬
tionum pictura ad extremum in hoc opusculo labora¬
uit. Ut congregar& nobis descã scriptura omniũ pene
urbium montiũ fluminum uiculorũ & diuersorũ locorum
uocabula quae uel eadem manent. uel immutata sunt
postea uel aliqua ex parte corrupta. Unde & nos admi¬
rabilis uiri sequentes studium secundum ordinem litterarũ
utsunt in greco posita transtulimus. Relinquentes ea quae
digna memoria nonuidentur . & pleraq mutantes. semel enĩ
& temporum libro p̃fatus sum me uel interpr&em esse.
uel non operis conditorem. Maxme qui dam uix pri¬

Expanded text:
usebius, qui a beato Pamphilo martyre cognomentum sortitus est, post decem Ecclesiasticae Historiae libros: post Temporum Canones, quos nos Latina lingua edidimus: post diversarum vocabula nationum, quae quomodo olim apud Hebraeos dicta sint, et nunc dicantur, exposuit: post Chorographiam terrae Judaeae, et distinctas tribuum sortes, ipsius quoque Jerusalem templique in ea cum brevissima expositione picturam, ad extremum in hoc opusculo laboravit, ut congregaret nobis de sancta Scriptura omnium pene urbium, montium, fluminum, viculorum, et diversorum locorum vocabula: quae vel eadem manent, vel immutata sunt postea, vel aliqua ex parte corrupta. Unde et nos admirabilis viri sequentes studium, secundum ordinem litterarum, ut sunt in Graeco posita, transtulimus: relinquentes ea, quae digna memoria non videntur, et pleraque mutantes. Semel enim et in Temporum libro praefatus sum, me vel interpretem esse, vel novi operis conditorem: maxime cum quidam vix pri
Abbreviated transcription (Latin):
bis heliã tespiten & reuo cauit corda patrũ infilior.
Aliquando fidelium spem & scdm̃ saluatoris ad¬
uentum cum dr̃ & ipse erit &p&tatio gentium
Aliquando baptismũ iohannis cum dr̃ eccemitto
angelum meum ante faciemtuã. A quõ specier¬
p̃dictionũ que in lege sunt diximus. daeas quae
in gratia leguntur emisse dicte Mpredicti¬
onum quȩ ingratia factȩ sunt secies trigin¬
ta duo inueniuntur. Aut enim generatio
& uita iohannis baptiste predr̃ ad patrẽ Sur
zachariã. omnis locutio illa per angelum
& ꝓph&ia illius gachariȩ Aut saluatoris
conceptur natiuitasq mirabilis ut est predictio
quacmn ad scam̃ mariam angelus dix̃ & magorum
releuatio. Aut iudȩo rx incredulitas atq: conuersio
sicut dr̃. ecceiste positus est inruinã & inre surr&¬
tionem multorum mirł & signum contradictionis
Aut psemium segnicaelestis sicut est. Penitentiam
agite cdpropin quauit enim segnum caelorum

Expanded text:
bis Eliam Thesbiten, et revocabit corda patrum in filios . Aliquando fidelium spem, et secundum Salvatoris adventum, cum dicitur: Et ipse erit exspectatio gentium . Aliquando baptismum Joannis, cum dicitur: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam . CAPUT XXIpraedictionum quae in Lege sunt diximus, da eas quae in Gratia leguntur emissae. M. Praedictionum quae in Gratia factae sunt species viginti tres inveniuntur. Aut enim generatio et vita Joannis Baptistae praedicitur ad patrem ejus Zachariam, ut est omnis locutio illa per angelum, et prophetia ipsius Zachariae . Aut Salvatoris conceptus nativitasque mirabilis, ut est praedictio quam ad sanctam Mariam angelus dixit . Aut magorum revelatio, aut Judaeorum incredulitas atque conversio , sicut dicitur: Ecce iste positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel, et signum contradictionis . Aut praemium regni coelestis, sicut est: Poenitentiam agite, appropinquavit , et rel
Abbreviated transcription (Latin):
dobeatitudinem & uirtutem quã merentur fide¬
les ut est Adducentur regiuir gines postea proximes
Ali quando l&itiã inqua sunt pro fectum suum uidbndes
cum dr̃ adducentur cum gccudio & exul actione
Aliquando sacerdotium & ecclesi asticã consuetu¬
dinem cum dr̃. propatrib tuis nati sunt filiitibi
Aliquando ecclene snritalem ȩdificationem
uerte. Aliquando eccles asticã auctoritatem
cũ dr̃ pones eos principes super omnemterrã
Ali quando plenitudinem credentium cũ dr̃
Replebimur gloria eius omnis terra fiat fiat
Ali quando tollerantiam siue temtationes siue
per secutioner cum dr̃. donec educat inuictoriã
iudiciũ & innomine eius gentes sperabunt. Ali¬
quando inimicorum destructionem cum dr̃
& inimici eius. terrã lingent. As quando pa¬
cem qua gaud& post per secutioner ecclesi acũ dr̃
ori&ur in dieb: ei iustitia & habundantia pacir

Expanded text:
do beatitudinem et virtutem quam meretur fidedo beatitudinem et virtutem quam meretur fidelis, cum dicitur: Adducentur regi virgines post eum . Aliquando laetitiam in qua sunt, profectum suum videntes, cum dicitur: Adducentur cum gaudio et exsultatione . Aliquando sacerdotium et ecclesiasticam consuetudinem, cum dicitur: Pro patribus tuis nati sunt tibi filii . Aliquando Ecclesiae spiritualem aedificationem, verunt. 10 Aliquando Ecclesiasticam authoritatem, cum dicitur: Pones eos principes super omnem terram. 11 Aliquando plenitudinem credentium, cum dicitur: Replebitur gloria eius omnis terra, fiat fiat. 12 Aliquando tolerantiam, sive tentationes, sive persecutiones, cum dicitur: Donec educat in victoria iudicium, et: In nomine eius gentes sperabunt. 13 Aliquando inimicorum destructionem, cum dicitur: Et inimici eius terram lingent. 14 Aliquando pacem, qua gaudet post persecutiones Ecclesia, cum dicitur: Orietur in diebus eius iustitia et plenitudo pacis,
Abbreviated transcription (Latin):
enim in ipsius personam p̃dicta sunt ut alii non ue¬
nire non possint. Sicut legitur. Non defici & pis¬
nceps & iuda neque dux & foe more e don &eueni¬
at cui repositasunt. Quȩ dam uero sub alterius
positis accipimus. Ali quaendo enim acceptionẽ ear&
significant cum dr̃. Ego ȩmulabo eos innongentẽ
ingentem insipientem in ritabo eos. Aliquando in¬
firmitatis peccatorum &xpulsionem meliorumq
doctrinam cum dr̃ pronuntiare pauperibus mi¬
sit me p̃dicare captiuis remissionem & cȩcis uisum.
Ali quaendo gractiam quam acceperunt siue ad opti¬
onis siue miraculorum cum dr̃. Filie regum in ho¬
nor &uo. Ad stiait regina addextris tuir. Aiquando
admonitionem ut illud quod seq Audi filia & uide
& inclina auremtuccm & obliuiscere populumtuũ.
Aliquando glorificationem quec̃ xpo debemus cũ
dr̃ Quia ipse ẽ dnr̃ dr̃ tuus & adorabunt eum. Aliq̾an¬

Expanded text:
enim ita in ipsius personam praedicta sunt, ut aliis conveenim ita in ipsius personam praedicta sunt, ut aliis convenire non possint, sicut legitur: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux ex femore ejus, donec veniat cui reposita sunt . Quaedam vero sub alterius positas accipimus. Aliquando enim acceptionem earum significant, cum dicitur: Ego aemulabo eos in non gentem, in gentem insipientem irritabo eos . Aliquando infirmitates, peccatorum expulsionem, meliorumque doctrinam, eum dicitur: Pronuntiare pauperibus misit me, praedicare captivis remissionem, et caecis visum ; aliquando gratiam quam acceperant, sive adoptionis, sive miraculorum, cum dicitur: Filiae regum in honore tuo: astitit regina a destris tuis . Aliquando etiam admonitionem, ut illud quod sequitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, obliviscere populum tuum . Aliquando glorificat onem quam Christo debemus, cum dicitur: Quia ipse est Dominus Deus tuus, adorabis eum Aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
turã causas que eorũ ut dr̃. & uidimus eũ &non
habebat speciem neq decorem. Sed species in ho¬
norabilir inferior omnib: hominib:. &russur.
humilitatem quia uersa eius feccier. & de honestata ẽ
&ccdnihilũ reputatus. Ipse peccata nostra portat
& pronobis dol& & nos putauimus eũ ee indolore & in
placga & inerumna ipseaũ uulnerctus est propter
iniquitactes nrar & in firmatus est propter peccata
nostra. Aut diuisionem uesti moreius ut est.
diui serunt sibi uestimenta mea &rł. aut resurr&
mã mea in inferno corruptionem. Aut uocatio¬
nem filii scdm̃ ad sumptã humanitatem ut est
exegrpto uocaui filium meum. Aut diuinitatis &
generationẽ ante principiũ ut est. &utero ante
luciferum genuite. Aut scđm & aduentum utẽ
ecce super nuber cęli sicut filius hominis. A omnes
prȩdicationes de solo saluatore nrõ intellegantur
Oc duob: modis ha& solemus accipere. Quȩdam

Expanded text:
turam causasque eorum, ut dicitur: Vidimus, et non turam causasque eorum, ut dicitur: Vidimus, et non habebat speciem neque decorem, sed species inhonorabilis, inferior omnibus hominibus. Et rursus: humilitatem, quia adversa facies ejus et dehonestata est, et ad nihilum reputatus: ipse peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore et in plaga et in aerumna. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, et infirmatus est propter peccata nostra . Aut divisionem vestimentorum ejus, ut: Diviserunt sibi vestimenta mea, et super m videre corruptionem . Aut vocationem Filii secundum assumptam humilitatem, ut est: De Aegypto vocavi filium meum . Aut divinitatis ejus generationem ante principium, ut est: Ex utero ante luciferum genui te . Aut secundum ejus adventum: Ecce super nubes coeli sicut Filius hominis . D. Omnes hae praedictiones de solo Salvatore non intelliguntur? M. Duobus modis haec solemus accipere. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
prefilus hominũ. aut de doctrine utilitate ut ẽ
Propter ueritatem & mansuedinem & iustitiam.
aut ꝓmiraculis ut est. deduc& te mirabiliter dex¬
teratua. aut deglorificatione quã iuste a fidelib¬
cerdos in&emum. aut deiuditio eius atque iustiti a
ut est insplendoribus scõrum. &rursus. Iudi cabit
innationib: & impleuit ruin as confring& capita
interra multorum. Aut delaborib: uite eius. ut ẽ
d& orrente inuiabibit Aut placitu circa patrẽ
l&tus mihi in conplacuit anima mec. Aut scĩ spr̃
infusione quamutiq: homo ab eo surceptus emeru¬
it. Siue in principio ipsius in carnationir. Siue in
cremento. Siue in baptis mate. Siue inmiraculir.
Siue indoctrina. Siue in resurrectione ut est. Ponã
ut est. Non dic& neq clamauit neq audi & inpla¬
teis quis uocem eius Aut sessionem eiur superiu m̃¬
tũ ut est. N&imeas filia sion. eccerextuus ueni &
sedens superpullũ asine. Aut passiones uel sepul¬

Expanded text:
filiis hominum. 11 Aut de doctrinae utilitate: ut est, Propter veritatem, et mansuetudinem, et iustitiam. 12 Aut pro miraculis: ut est, Et deducet te mirabiliter dextera tua. 13 Aut de glorificatione, quam iuste a fidelibucerdos in aeternum. 16 Aut de iudicio eius atque iustitia: ut est, In splendoribus sanctorum. et rursus: Iudicabit in gentem, implebit ruinas, confringet capita in terra multorum. 17 Aut de laboribus vitae eius: ut est, De torrente in via bibet. 18 Aut placitum circa patrem lectus mihi, in quo complacuit anima mea . Aut sancti Spiritus infusionem, quam utique homo ab eo susceptus meruit sive in principio ipsius incarnationis, sive in incremento, sive in baptismate, sive in miraculis, sive in doctrina, sive in resurrectione, ut est: Ponamut est: Non dicet, neque clamabit, neque audiet quis in plateis vocem ejus . Aut sessionem ejus super jumentum, ut est: Ne timeas, filia Sion, ecce rex tuus venit sedens super pullum asinae . Aut passiones vel sepul
Abbreviated transcription (Latin):
Quot modis generationes scłi scriptura significat
M tribus autenim soladĩ uoluntate factum aliquid
scribitur. ut est. In principio fecit dr̃ cȩlum & terec̃
Aut uoluntate simul & uoce siue preceptiua ut est faci¬
amus hominem adimaginem & similitudinem nr̃am
Aut uoluntate & uoce ac diuinitione ut est crescite & mul
fructiferum faciens fructum cuius semenineo est. ad simi¬
tudineminterra & c&era. Aest in his trib: aliqua differen¬
tia. M est quia & que sola uoluntate ł &iã uoce sunt facta
nouiter facta sunt. Quȩ uero diffinitione illis iam simi¬
lia sunt que nouiter facta diximur. & rursus illa qui¬
dem in sex primis dieb:. haec uero dona sclm̃ statuit
adaordinem ꝑsex dies factarum rerx . M. In ipso quidẽ
principio conditiosur. facta sunt caelũ terra angeli
quidem & alus scripture locis ostenditur ut est Qui

Expanded text:
Quibus modis generationem saeculi haec Scriptura signavit? Quibus modis generationem saeculi haec Scriptura signavit? M. Tribus: aut enim sola Dei voluntate factum aliquid scribitur, ut est: In principio creavit Deus coelum et terram ; aut voluntate simul et voce sive praeceptiamus hominem adimaginem et similitudinem nostram. 3 Aut voluntate, voce ac definitione, ut est: Crescite, et m: et lignum fructiferum, faciens fructum, cuius semen sit in eo ad simiunt. D. Est in his tribus aliqua differentia? M. Est, quia ea quae sola voluntate vel etiam voce sunt facta, noviter facta sunt, quae vero diffinitione, illis similia jam quae facta noviter diximus. Et rursus illa quidem in sex primis diebus; haec vero donec saeculum stabit. D. Da ordinem per sex dies factarum rerum? M. In ipso quidem principio conditionis facta sunt coelum, terra, angeli, dem ex aliis Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
dedõ quȩ iuxtac eundem modũ nullȩ creature
conueniunt ut est simplex &u&ustus dierum & an
quia nullȩ creaturȩ eius cũ latione conueniunt
MSicuntur quidem sed non secundum eandẽ
rectionem. Namcum homo dr̃ simplex non
quicc conpositus non est solius enim est dĩ essen¬
tiam eẽ simplicem. Sed simplex homo dr̃quia
non hab& doli duplicitatem. Sic & cum dr̃ aliqđ
inursibile non quia anullo in quantum est uiden
potest. hocenim solius dĩest sed qui a aliquos lat&
dõ sic dicuntur ut decreatura dici non possunt
M. Quȩ in eo summa sunt & singularia ut estin¬
genitus sempiternus sine initio & similia¬
satis dictumest quot modis scriptur a
dedõloquitur nuncrequiro que dep̃sente sdo
loquens scriptura significat. m guedã quinq
aut generationem eius idest creationem . Aut guberna¬
tionem. aut accedentia naturis. aut euenientia uo
luntcctibus. Aut subsequentia uoluntactis euentu.A

Expanded text:
Deo, quae juxta eumdem modum nulli creaturae Deo, quae juxta eumdem modum nulli creaturae conveniunt; ut est, Simplex, et Vetustus dierum, Antequia nulli creaturae ejus collatione conveniunt.M. Dicuntur quidem, sed non secundum eamdem rationem. Nam cum homo dicitur simplex, non quia compositus non est solius enim Dei est esse essentiam simplicem, sed simplex homo dicitur, quia non habet doli duplicitatem. Sic et cum dicitur aliquid invisibile, non quia a nullo, in quantum est, videri non potest hoc enim solius Dei est, sed quia aliquos latetollativa, quae de Deo sic dicuntur ut de creatura dici non possint? M. Quae in eo summa sunt et singularia, ut Ingenitus, Sempiternus, Sine initio, et similiasatis dictum quot modis de Deo Scriptura loquatur, nunc requiro quae, de praesenti saeculo loquens, Scriptura significat. M. Quaedam quinque: aut generationem ejus, id est creationem, aut gubernatluntatibus, aut subsequentes voluntatis eventus. D.
Abbreviated transcription (Latin):
rationem pertinentia futurorum. Mut cũ dr̃ uia & spes¬
& refugium & similia. Adaadeuentum p̃paratorum
omnia aũ adoperationem ꝑtinentia non in nomini¬
bus tantum sed &iã in uerbis reuelationibus similib
agnoscuntur Ahis tantum modis diuina operatio
declaratur. Mest alius figuratus modus. cum &x hu¬
manis opercctio diuina signatur A Quot modis sit¬
m. duobus aut cum que ad animũ nostrum pertinent
figuraliter dicuntur in dõ ut est. Furor ira & anima
adque penitentia. Aut ea que ad corpur uel per con:
tractantur. ut esto pedes manus digiti. Aliquando
enim & humane operationes trans feruntur ad dm̃
ut cũ dr̃ Ad prehende arma & scutum. Omnatam̃
h& predictis quattuor specieb operationis presenti¬
arum qualitate iungendar̃.  Quot modis & conlati¬
one ad creaturas dr̃ significatur. e duob confessio¬
ne &negatione confessione quidẽ cum ea dicuntur

Expanded text:
rationem pertinentia futurorum. M. Ut cum dicitur Via, et Spesrationem pertinentia futurorum. M. Ut cum dicitur Via, et Spes, Refugium, et similia. D. Da ad eventum praeparatorum Omnia autem ad operationem pertinentia, non in omnibus tantum, sed etiam in verbis, vel revelationibus similibus cognoscuntur. D. His tantum modis divina operatio declaratur? M. Est alius figuratus modus, cum manis operatio divina signatur. Idque fit duobus modis: cum aut quae ad animum nostrum pertinet, figuraliter dicuntur in Deo, ut est furor, ira, et poenitentia: aut ea quae ad corpus vel per corpus tractantur, id est pedes, manus, digiti. Aliquando enim et humanae operationes transferuntur ad Deum, ut cum dicitur: Apprehende arma et scutum. Omnia tamen haec praedictis quatuor speciebus operationis pro sententiarum qualitate iungenda sunt. Quibus modis ex collatione ad creaturas Deus significatur? M. Duobus: affirmatione et negatione. Confessione quidem, cum ea dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
rationis eiꝰ lic& interse diffinitionib: differant
apudipsũ tamen nulla differentia ł diuersitar
inuenitur. Itacque & essentia uel natura feccit
qui a eini hil accedens est & tamen &iamuolun¬
tacte qui anihil necessitate efficit aut coactur
Non enim sicut ignis nature necessitate urit
aut apes naturali necessitate fabricant ceras
uel telas araneȩ. Itcc&iã ds̃ operatur sedd s̃ideo¬
non naturał essentia feccere dr̃ neuoluntccs in
eo quasi aliud aliquid demonstr&ur &ideo uo¬
luntate qui anihil operare conpellitur. sed
essentialiter uult & uoluntate subsistit . a dccspe¬
cialiter ad creationem pertinentia. Mut cum dr̃ factor
artifex creator & similia quam uirdicatur. & facere
ꝑdisponere ut est. fecit dĩ salutem in medio terrae
Sedtunc secundum speciem prouidentiȩ dicitur a
daque ad prouidentia secialiter pertinent . M ut dr̃

Expanded text:
rationis eius, licet inter se definitionibus differant: rationis eius, licet inter se definitionibus differant: apud ipsum tamen nulla differentia vel diversitas invenitur. Itaque et essentia, vel natura facit, quia ei nihil accidens est: et tamen etiam voluntate, quia nihil necessitate efficit, aut coactus. Non enim sicut ignis naturali necessitate urit, aut apes naturali necessitate fabricant cerasvel telas araneae, ita etiam Deus operatur; sed Deus ideo natura vel essentia facere dicitur, ne voluntas in eo quasi aliud aliquid demonstretur: et ideo voluntate, quia nihil operari compellitur; sed essentialiter vult, et voluntate subsistit. D. Da specialiter ad creationem pertinentia. M. Ut cum dicitur Factor, Artifex, Creator, et similia: quamvis dicatur et facere, pro disponere, ut est: Fecit salutem in medio terrae : sed tunc secundum speciem providentiae dicitur. D. Da quae ad providentiam specialiter pertinent. M. Ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
suer & exhis quibus diuina significatur essentia
uel operctio ł adcreaturas conlatio sicut de filio
ficat consequenter. Quia quicquid horum dicam
habent proprium singule personẽ trinitatis. M
Quod pater num quã dr̃ filius. nec coniunctis ser
monia. I omnia quȩ ad significationem aut
essentiȩ aut operationis. Aut ad creaturas
conlationis pertinere noscuntur. unde & con¬
quots nam quid sint ut supra dedõ diximus
sermo non potest explicare.A ꝑ quod species
diuinitectis efficientia siue operatio designatur
quem greci inergian nuncupant . M. Quattuor
aut creatione aut prouidentia circa creaturar
auit futurorum circa p̃pactiones. aut preparatiaũ
Scitu uel euentu. a dec deoperatione pertinentia
C ut cum dr̃ bonus ex eo maxime quod ea queñ
erant essefecit acfeccit & sapiens eo quod dam
mircbiliter ab eo cernimus ordinata &for¬
tecte sunt. M dr̃ sim plex est nec est in eo essentia¬
aliud quã uoluntas. unde &omnia nomina ope¬

Expanded text:
er et ex his quibus divina significatur essentia, vel operatio, vel ad creaturas collatio, sicut et de Filio nctum significat consequenter; quia quidquid horum dicamuhabent proprium Personae singulae Trinitatis? M. Quod Pater nunquam dicitur Filius, nec conjunctis sermmunia? M. Omnia quae ad significationem aut essentiae, aut operationis, aut ad creaturas collationis pertinere noscuntur: unde et conunt. Nam quid sunt ut supra de Deo diximus sermo non potest explicare. CAPUT XIX. divinitatis efficientia sive operatio designatur, quam Graeci ἐνεργείαν nuncupant? M. Quatuor: aut creatione, aut providentia circa creaturas, aut futurorum circa eas praeparatione, aut praeparatorum exitu vel eventu. D. Da ad operationem pertinensunt, ut cum dicitur Bonus, ex eo maxime, quod quae non erant, esse fecit, ac facit: et Sapiens, eo quod tam mirabiliter cuncta cernimus ab eo ordinata: et Fortate? Deus simplex est: nec est in eo aliud essentia quam voluntas. Unde et omnia nomina ope
Abbreviated transcription (Latin):
possim ut ine uangelio. Homo qui dã descende¬
bat ab hierusalem in hiericho. & rursum inparabo¬
la uineȩ atq agriculorum ordo enim eorum quȩ
gerebantur axpõ uelut imagine persone &i negotii
al terius refertus impl&us. aut secundum compa¬
rationem uel similitudine sicut dicit. Simile est
regnum cȩlorum grano sinapis & c&era Non
enim narratio sicut in superiori &xemplo contexitꝰ
sed causarum solum modo conparatur effectus. Nut
secundum ꝓ uerbialẽ modũ ut est . Bibeaquã d&uis ua¬
sis & decisternatua & d&iuis puteis. Cum uellit scrip¬
tura monere carnalem concupiscentiã intraliquenti¬
ã coniugii ł refrenendã. A. Quae ẽ simplex doctrina
Aquȩ defide aut demorib in presente tempore simpli
texit neq proph&iã neq pro uerbi aliter loquitur.
sed tantum modo simpliciterdoc&. Aquilibn adsim¬

Expanded text:
typosin, ut est in Evangelio: Homo quidam descendetyposin, ut est in Evangelio: Homo quidam descendebat ab Jerusalem in Jericho ; et rursus parabola vineae atque agricolarum . Ordo enim eorum quae gerebantur a Christo, velut imagine personae et negotii alterius refertur impletus. Aut secundum comparationem vel similitudinem, sicut dicit: Simile est regnum coelorum grano sinapis , etc. Non enim narratio, sicut in superiore exemplo contexitur, sed causarum solummodo comparantur effectus. Aut secundum proverbialem modum, ut est: Bibe aquam de tuis vasis, et de cisterna tua, et de tuis puteis , cum velit Scriptura innuere, carnalem concupiscentiam intra licentiam conjugii refrenandam. CAPUest, quae de fide aut de moribus in praesenti tempore simplictexit, neque prophetiam, neque proverbialiter loquitur, sed tantummodo simpliciter docet. Ad sim
Abbreviated transcription (Latin):
c&eris m hab& cum proph&ia commune quod superficiȩ
difficilis uid&ur cumintellectu plerumq non sit a quid
hab& pro uerbialis speciales proprium .AC. Quod emneque
iustoria neque proph&ia miscentir & sola est. quȩ ita intel¬
legitur ut quodã modo uerborum superficies auferat᷑
N Ouccre in hactantum. licitum nobis est nontextum scrip¬
turȩ ipsius considerare sed sensum. Cuminc&eris trib
ita alligoriã mistice ad mittimus ut narrationis fi¬
dem presentare necessesit. AC Quia siuoluerimus¬
pr&er pro uerbialem speciem ubiq alligoriã sic recipe¬
re ut narrationis ueritas infirin&ur locumdam
inimicis ꝓut uoluerint diuinos libros interp̃tari. A.
Quot modis indiumnalege alligoria cognoscitur
*C. Quattuor aut secundũ tranlationem uel mea¬
forã ut est iratus ẽ dnr̃ & descendit & nimilia que ad
insinuandas causas &x humanis motib trcens ferun¬
tur addm̃ Aut secundum imaginationem ł tr̃po¬

Expanded text:
caeteris? M. Habet cum prophetia commune, quod superficie caeteris? M. Habet cum prophetia commune, quod superficie difficilis videtur, cum intellectu plerumque non sit. D. Quid habet proverbialis species proprium? M. Quod ei neque historia, neque prophetia miscentur; et sola est quae ita intelligitur, ut quodammodo verborum superficies auferatur. D. Quare in hoc tantum licitum nobis est, non textum Scripturae ipsius considerare, sed sensum, cum in caeteris tribus ita allegorias mysticas admittamus, ut narrationis fidem praesentare necesse sit? M. Quia si voluerimus proverbialem speciem ubique allegoriam sic recipere, ut narrationis veritas infirmetur, locum damus inimicis, prout voluerint, divinos libros interpretandi. D. Quot modis in divina lege allegoria cognoscitur? M. Quatuor: aut secundum translationem vel metaphoram, ut est: Iratus est Dominus, et descendit , et similia quae ad insinuandas causas ex humanis moribus transferuntur ad Deum; aut secundum imaginationem vel hypo
Abbreviated transcription (Latin):
fertur hystoria Sed proph&ie inuentio est non gesta contexere
sed p̃dictorũ exitũ comprobare & in hieremia cum dicit. t̃ra.
terra audiuerbum dnĩ. Terrã pro uerbialiter habitantes in ecc
homines nuncupat. &cum esaias dt̃. Nontale ieiunium elegi
dicit dnr̃ sed solue omne nodũ iniquitatis. & c&era uelut simpli¬
citer doc& sed ut proph&ico spũ iussus h&c p̃dicat . A. quid ꝓph&iȩ
commune cum c&eris. M hab& commune cum prouerbus qđ
cutio aliud sonans. aliud senties. & in presenti communes tẽpore
A inquib: libris hec accipitur. ̃ induobus salomonis prouerbi¬
orum libi. &iesu filusirach li i. a nullus alius liber huic specie
subditur . De ad iungunt quidã libra qui uocatur sapientiae.
& cantica canticorum. A accedunt in hislibris aliȩ ssecies.¬
dC Accedit sola simplex doctrina. sed non principaliter nisi
cod ex planationem ł commendationem ꝓuerbiorum ut est
initiũ sapientiȩ timor dnĩ .A. Quid pro uerbus commune cum

Expanded text:
fertur historia; sed prophetiae intentio est, non gesta contexere, sed praedictorum exitum comprobare. Jeremias cum dicit: Terra, terra, audi verbum Domini , terram, proverbialiter, habitantes in ea homines nuncupat. Et cum Isaias dicit: Non tale jejunium elegi, dicit Dominus: sed solve omnem nodum iniquitatis , etc., velut simpliciter docet, sed ut prophetico spiritu jussus haec praedicat. D. Quid prophetiae commune cum caeteris? M. Habet commune cum Proverbiis quod cutio, aliud sonans, aliud sentiens, et in praesenti commonens tempore. D. In quibus haec libris accipitur? M. In duobus: Salomonis Proverbiorum lib. 1, et Jesu filii Sirach lib. 1. D. Nullus alius liber huic speciei subditur? M. Adjungunt quidam librum qui vocatur Sapientiae, et Cantica canticorum. D. Acciduntne his libris aliae species? M. Sola simplex doctrina accidit, sed non principaliter, nisi ad explanationem vel commendationem Proverbiorum: ut, Initium sapientiae timor Domini . D. Quid Proverbiis commune cum
Abbreviated transcription (Latin):
tura ipsa susciper&ur agentibus. dequa hoc nunc
admaximum miraculum sufficit quod ab omnib
bactionibus sufficiunt quid necessecria est relegioni
fides DC fides nostra superrationem quidem est
non tamente mercrice & inractionabi liter ad sumitꝰ
ea quȩratio doc& fides intellegit &ubiratio defice¬
rit fides ꝑcurrit. Non ut cumq: audita credamus.
sedea queratio non in prob&. que uero consequi
ad plenum non potest fideli prudentia consitemur

Expanded text:
tura ipsa susciperetur a gentibus: de qua hoc nunc tura ipsa susciperetur a gentibus: de qua hoc nunc ad maximum miraculum sufficit, quod ab omnibus robationibus sufficiunt, quid necessaria est religioni fides? M. Fides nostra super ratione quidem est; non tamen temerarie et irrationabiliter assumitur: ea enim quae ratio edocet, fides intelligit; et ubi ratio defecerit, fides praecurrit. Non enim utcunque audita credimus, sed ea quae ratio non improbat. Verum quod consequi ad plenum non potest, fideli prudentia confitemur
Abbreviated transcription (Latin):
causa. M Causa malorum est in ipsis qui mali sunt
quia dũ libero arbitrio at quebene concesso inor¬
dinate utuntur ractionabiles creature ad mali¬
tiȩ & poene causas sibim& &stiterunt. A. Unde¬
probamus libros relegionis nrẽ diuina eẽ in spira¬
tione con scriptos. M& multis quorum pri¬
ma est ipsius scripture ueritas. Deinde ordo re¬
rum consonantia preceptorum. Modus locu¬
tionis sine ambitu puritas uerborum additur¬
&iam conscribentium & predicantium qua
litas quod diuina hominer & celsa uiles in facun¬
diq subtilia non susi diuino repl&ispũ tradi¬
dissent. Tunc predicationis uirtus quã dũlic&
a paucis disp&ctis predicar&ur obtenuit. Acce¬
dunt his testificatio contracriorum ut sybilla¬
rum & philo sophorum & pulsio aduersarior&
utilitcos consequentium. Exitus eorum quȩ perac¬
ceptiones & figuras. predictionesq p̃dicta sunt.
Ad postremum miracula iugiter faccta donec scnp¬

Expanded text:
causa? M. Causa malorum in ipsis est qui mali sunt; causa? M. Causa malorum in ipsis est qui mali sunt; quia dum libero arbitrio atque bene concesso inordinate utuntur rationales creaturae, et malitiae et poenae causa sibimet existunt. probamus libros religionis nostrae divina esse inspiratione conscriptos? M. Ex multis, quorum primum est ipsius Scripturae veritas; deinde ordo rerum, consonantia praeceptorum, modus locutionis sine ambitu, puritasque verborum. Additur conscribentium et praedicantium qualitas, quod divina homines, ex celsa viles, infacundi subtilia, non nisi divino repleti spiritu tradidissent: tunc praedicationis virtus, quam dum licet a paucis despectis praedicaretur, obtinuit. Accedunt his testificatio contrariorum: ut Sibyllarum vel Philosophorum, expulsio adversariorum, utilitas consequentium, exitus eorum quaceptationes et figuras, praedictiones, quae praedicta sunt ad postremum, miracula iugiter facta, donec Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
scło rectionabilium doctrina per agitur. M duo¬
bus. aut intellegentia rerũ factarũ sicut dicita płs
Quia inui sibilia eius eius acreatura mundi perea
que facta sunt intellecta conspiciuntur. Necesse
est enim ut qui mundũ atq omnia que mneo conpo¬
sita considercet modis ordinibus que distincta
intellegat dm̃ eẽ qui hȩxc fecerit &gubern&
Aut &x diuinis scripturis que ut diximus inquattu¬
or species diuiduntur inhistoriã proph&icam ꝓ¬
uerbialem & simpliciter docentem. A quȩ sunt
dire debemus. Mut ea que dicuntur dicenti con¬
ueniant ut causis pro quib sunt dicte non discrepent
ut concordent temporibus locis ordini intentioni
AQuem dicimus diuinȩ doctrinȩ intentionem. A¬
Quecm ipse dnr̃ dix̃. ut diligacinus dnm̃ & toto cor¬
de & &x tota anima & proximos sicut nos in&ipsos.
Doctrine corruptio est econtrario dm̃non ama¬
re ł proximum. A quȩ huius contrari&cctis est

Expanded text:
saeculo rationalium doctrina peragitur? M. Duosaeculo rationalium doctrina peragitur? M. Duobus. Aut intelligentia rerum factarum, sicut dicit Apostolus: Quia invisibilia ejus quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Necesse est enim, ut qui mundum atque omnia in eo posita considerat; modis ordiniintelligat esse Deum, qui haec et fecerit et gubernet. Aut ex divinis Scripturis, quae ut diximus in quatuor species dividuntur; historicam, propheticam, proverbialem, et simpliciter docentem. CAPUT dire debemus? M. Ut ea quae dicuntur dicenti conveniant; ut a causis pro quibus sunt dicta non discrepent; ut concordent temporibus, locis, ordini, intentioni. D. Quam dicimus divinae doctrinae intentionem? M. Ipse Dominus dixit: Ut diligamus Dominum ex toto corde et ex tota anima, et proximos tanquam nos ipsos . Doctrinae autem corruptio est et contrarium: Deum non amare vel proximum. D. Quae hujus contrarietatis est
Abbreviated transcription (Latin):
predictionum omnis intentio ad futuri seculi
eorũ quead futurum sclm̃ diximus pertinere hoc
est acceptiones & figuras & predictioner . Nunc
quarta pars restat. ut de effetibus disseramus
qui dr̃ igitur effectus. Meffectus sunt igitur re¬
rum quccs acceptionum prospiciebat intentio
aut typorum similitudo figurabat. Aut predic¬
tionũ scientia prolo quebatur. A quod effectũ¬
tempora sunt. Mtrea autenim legis tempore
effecta sunt quȩ predicabantur. Aut nunc
sub grcctia fiunt aut sclo futuro conplendar
ASunt omnia quemn p̾sente seculo gestasunt
ad futurum respiciebant quidopus erat
ut adõ pre sens seculum fier&. MQuiade¬
cuit ut rationabiles creaturȩ prius discesent
ut excitacrentur in dubiis actunc &ernis p̾ ea
fruerentur & merito data uide rentur pro¬
bectis & grauiora fierent reminis centib
trans acta certamina & plus glorificarent do¬
natorem qui pius & in hoc scđo iub& ut uincerent

Expanded text:
praedictionum omnis intentio ad futuri saeculi praedictionum omnis intentio ad futuri saeculi eorum quae ad futurum saeculum diximus pertinere, hoc est acceptationes et figuras et praedictiones, nunc quarta pars restat, ut de effectionibus disseramus. Quid sunt igitur effectus? M. Effectus sunt earum rerum quas acceptationum prospiciebat intentio, aut typorum similitudo figurabat, aut dictionum scientia praeloquebatur. D. Quot sunt effectutempora? M. Tria. Aut enim Legis tempore effecta sunt quae praedicebantur, aut nunc sub Gratia fiunt, aut saeculorum futurorum temporSi omnia quae in praesenti saeculo gesta sunt ad futurum respiciebant, quid opus erat ut a Deo praesens saeculum fieret? M. Quia decuit ut rationales creaturae prius discerent, ut excitarentur in dubiis, ac tunc aeternis postea fruerentur; et merito data viderentur probatis; et gratiora fierent reminiscentibus transacta certamina; et plus glorificarent donatorem qui pios in hoc saeculo juvat; et
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Eccemisterium dico uobis om̃ quidem
sesurgimus sed non om̃s in mutabimur: Aut
futura pestis sicut agabi proph&ia. Aut here¬
sum contrari &ar sicut dr̃ Istud aũ agnos ce
quia inultimis dieb & surgent aempora ma¬
ligna &rursus quõ sanȩ doctrinȩ non ad qui¬
escent sed secundũ succ desideria quer̃ sibi doc¬
hieme ł sabbato &eccerelin qu&ur uobis domus
urã deserta. Aut euangelii predicatio sic̃ dr̃ predi¬
cabitur hoc euangelium in omne orb&errarũ
intestimonium omnium gentium & sicerit finir
Aut mala finis ipsius una cum ipsofine ut dr̃
stactim post tribulationem dierum illorum
sol obscurabitur &c&r A Quomodo has prȩ¬
sicut de acceptionibus diximus. M. Quia ea quȩ p̃¬
dicta sunt antelegem intentio eorum fuit adtem¬
porclegis aut gratiȩ &rursus que in lege p̃dicta¬
sunt gractiã figurabant. &quȩ ingratia causam &
premium regni caelestis habuerunt itacollegitꝰ

Expanded text:
tolus: Ecce mysterium dico vobis: omnes quidem tolus: Ecce mysterium dico vobis: omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur . Aut futura pestis, sicut Agabi prophetia . Aut haeresum contrarietas, sicut dicitur: Istud autem agnosce, quia in ultimis diebus exsurgent tempora maligna . Et rursus: Quando sanae doctrinae non acquiescent, sed secundum sua desideria quaerent sibi dochieme vel sabbato ; et: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta . Aut Evangelii praedicatiocabitur Evangelium regni in omni orbe terrarum, in testimonium omnium gentium; et sic erit finis . Aut mala finis ipsius una cum ipso fine, ut cum dicitur: Statim post tribulationem dierum illorum sol obcaecabitur . D. Quomodo has praeere? M. Sicut de acceptaedicta sunt ante legem, intentio eorum fuit ad temporsunt Gratiam figurabant; et quae in Gratia, causam et praemium regni coelestis habuerunt. Ita colligitur
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩ ꝑditio sicut dicitur. Nonne ego uos duo decim¬
elegi & unus & uobis diabolus est. Aut modus aemp¬
tationis & mortis diquorum discipulorum Sic̃
pccssionis dicens. Ante quam gallus cant& ter
mene gabis. & cum senex fueris extendes
caro. Aut prȩsentiã d&entorũ xp̃i ut cum dicit
Surgire eamus ecce ad propinquabit quime tra¬
dit. Aut dis persio apostolor sicut est percutiã
pastorem & dispergentur ouis gregis. Aut pul¬
liasine repertio quem dnr̃ ieuaengelio p̃dixit a
discipulis codducendum. Aait antixpĩ psesentia¬
ut cum dr̃ nemouos seducat ullo modo quianisi
uenerit discessio primum & reuelatus fuerit homo
p&ccati filius ꝑditionis qui contradicit &cr̃. Auth¬
eliȩ presentia cum dicitur helias ueni& primũ
Aut conscientia el&torum ut dr̃ de paulo. uas
el&ctionis mihi est iste. Aut aliqui non mutan¬
di sed gustandi mortem predicuntur sicut apłs¬

Expanded text:
Judae proditio, sicut dicit Christus: Nonne ego vos legi duodecimJudae proditio, sicut dicit Christus: Nonne ego vos legi duodecim, et unus ex vobis diabolus est ? Aut modus tentationis et mortis aliquorum discipulorum, sicuet speciem passionis, dicens: Antequam gallus cantet, ter me negabis ; et: Cum senex fueris, extendes vis . Aut praesentia detentorum Christi, cum dicit: Surgite, eamus, ecce appropinquavit qui me tradet . Aut dispersio apostolorum, sicut: Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis . Aut pulli asinae repertio, quem Dominus in Evangelio praedixit a discipulis adducendum . Aut Antichristi praesentia, cum dicitur: Nemo vos seducat ullo modo: quia nisi venerit discessio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis qui contradicit eliae praesentia, cum dicitur: Helias veniet primum. 25 Aut conscientiae electorum: ut de Paulo, Vas electionis mihi est iste. 26 Aut aliqui non immutardi, sed gustaturi mortem praedicuntur, sicut Apos