comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia tua xp̃s est: qui factus ẽ etno¬
bis sapientia ad nõ. et iustitia:
et scĩ ficatio. et redemptio. ut quẽ¬
ad modũ scriptũ est: Qui glori¬
atur in dño glorietur: In illo
inuenio duo mandata tua quae
concupiui. ut intua iustitia.
hoc est in illo uiuifices me Ipse
est enim uerbum ds̃: et uerbũ caro
factũ ẽ u̾teẽt & proximus meus
ermone pristino quem depsal¬
mo qui est omniũ proliximus nu¬
per habuimus. deuerbis eius quae
sequntur. iste iungendus est :
Haec uerba sunt. Et uen
super me misericordia tua dnẽ:
Quae sententia. superiori uide¬
perior. Ecce concupiui manda¬
ta tua. intua iustitia uiuificame :
Demde sequitur : Etueniat su¬
perme misericordia tua dñe :
Quid hic ergo poscit . nisi ut man¬
data quae concupiuit.per eius
misericordiã faciat: qui mandauit:
Exponit enim quodam modo quid
dixerit . In tua iustitia uiuificame.
Cum sub iungit. Etueniat super
me misericordia tua dne. salutare

Expanded text:
tia tua Christus est, «qui factus est notia tua Christus est, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatioadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Et in illo invenio mandata tua quae concupivi, ut in tua justitia, hoc est in illo, vivifices me. Ipse est enim Verbum Deus; et Verbum caro factum est, ut esset et proximus meus oni pristino, quem de psalmo qui est omnium prolixissimus, nuper habuimus, de verbis ejus quae sequuntur iste jungendus est. Haec verba sunt: «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quae sententia superiori videperior, «Ecce concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:» deinde sequitur, «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quid hic ergo poscit, nisi ut mandata quae concupivit, per ejus misericordiam faciat, qui mandavit? Exponit enim quodammodo quid dixerit, «In tua justitia vivifica me;» cum subjungit, «Et veniat super me misericordia tua, Domine, salutare
Abbreviated transcription (Latin):
et inuidendo quod eminet : Pro¬
fecto contra hoc malũ quo quisque
non perspicit suspicatur: Cari¬
tas habenda ẽ quae non aemulat᷑.
Quam dñs precipuȩ commendat
dicens: Mandatum nouũ do uob̃.
ut uos inuicem diligatis: et in hoc
scient om̃s quia discipuli mei estis.
sidilectionem habueritis in inuicem.
Et de dilectione dĩ et proximi lo¬
quens : In his inquit duobus man¬
datis totalex pendetetꝓphetȩ :
Vnde iste contra suae suspitionis
obprobrium quod desiderat am¬
putari : Ecce inquit concupiui
mandata tua: in tua iustitia ui¬
uifica me: Ecce concupiui ex
toto corde. ex tota anima. extotu
mente. diligerete. et proximum
sicut me. Non in mea sed intuu
iustitia uiuifica me. Hoc ẽ istã
caritatẽ quam concupiui. imple
inme: adiuua ut faciã quod com¬
mendas. dona ipse quodmandas.
Intua iustitia uiuificame: quia
in me unde morerer habui: Vndeaũ
uiuam non inuenio. nisi inte: Iusti¬

Expanded text:
et invidendo quod eminet: proet invidendo quod eminet: profecto contra hoc malum, quo quisque non perspicit suspicatur, charitas habenda est, quae non aemulatur ; quam Dominus praecipue commendat, dicens, «Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis;» et, «In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem» : et de dilectione Dei et proximi loquens, «In his,» inquit, «duobus mandatis tota Lex pendet et Prophetae» . Unde et iste contra suae suspicionis opprobrium quod desiderat amputari, «Ecce,» inquit, «concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me.» Ecce concupivi ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justi
Abbreviated transcription (Latin):
quia iudicia tua suauia. Idest iudi¬
cia tua uera: Ueritatis enĩ amator.
suaue clamat esse quod uerũ ẽ.: Ho¬
minum aũ iudicia de occultis homi¬
num: non suauia. quia temerariu .:
Et ideo suum dixit obprobriũ: quod
dealiis suspicatus est: quia hoc et a
postolus ait: Comparantes semet¬
ipsos sibi met ipsis non intellegunt :
Hoc enim procliuius homo suspica¬
tur in alio quod sentit inseipso.
Hoc itaq: obprobrium suum pete¬
bat auferri . quod in se senseratꝰ. Et
in alus fuerat suspicatus: ut ñ eẽt
diabolo similis. qui de occultis scĩ
iob suspicatus est. quod ñ gratis dm̃
coleret: Quem poposcit temptan¬
dum : ut crimen quod obiceret in
rius obprobrium non nisi emula¬
tio suspiceretur : dum bonũ opus
reprehendi non potest : quia fe
asserit quod apertum est : Et Id¬
quo fine fiat reprehenditur : quia
non se exerit quod occultum est atq
ita male suspicari eumlibet. Qur̃
libet non uidendo quod latet.

Expanded text:
«quia judicia tua suavia,» id est, judi«quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum dixit opprobrium quod de aliis est suspicatus; quia et hoc quod Apostolus ait, «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se senserat, et in aliis fuerat suspicatus; ut non esset diabolo similis, qui de occultis sancti Job suspicatus est quod non gratis Deum coleret, quem poposcit tentandum, ut crimen quod objiceret inrius opprobrium nonnisi aemulatio suspicetur, dum bonum opus reprehendi non potest, quia se asserit quod apertum est; et quo fine fiat reprehenditur, quia non se exserit quod occultum est; atque ita male suspicari eum libet cui libet, non videndo quod latet,
Abbreviated transcription (Latin):
Et falsa plerumq: et siuera: tamen
ei cognita: temere suspicari:. Propt̃¬
ea dñs cum de ipso fine loqueretur:
propter quem iustitiã faceredebemꝰ.
ut oculos nr̃os a contemplatione
auerteret uani tatis: monuit ne
propter laudes hominũ bona ope¬
ra faciamus. dicens. Adtendite
ne faciatis iustitiã urãm corã homi¬
nibus ut uideamini ab eis: Mo¬
nuit ne propter pecuniã. dicens:
Nolite uobis thesaurizare inter¬
raꝰ et non potestis dõ seruire
et mammonae: Monuit ne
propter ipsum necessariũ uictũ.
atq uestitũ dicens: Ne solliciti
sitis animae urae quidmanduc&is
neq: corpori ur̃o quid induamini:
Et cum haec om̃s amͦ monuisset.
quia possumus suspicari eos quos
iuste uiuere uidemus: et quo fine
faciant : non uidemus. Propter
aliquid huius modi benefacere.
continuo subiecit : Nolite iudica¬
re neiudicemini. Unde et hic
cum dixisset : Amputa ob probrium
meum quod suspicatus sum: Ad diditꝰ

Expanded text:
et falsa plerumque, et, si vera, tamen et falsa plerumque, et, si vera, tamen incognita temere suspicari. Propterea Dominus cum de ipso fine loqueretur propter quem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monuit ne propter laudes hominum bona opera faciamus, dicens: «Attendite ne faciatis justitiam vestram coram hominibus, ut videamini ab eis.» Monuit, ne propter pecuniam, dicens: «nolite vobis thesaurizare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum haec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit,
Abbreviated transcription (Latin):
Adultera neueniat. casta. ne deserat :¬
Amputa inquit obprobriũ meũ
quod suspicatus sum. quia iudicia
tua suauia. Quid est qđ suum
obprobrium suspicatur. et non ma¬
gis nouit suum quisq: obprobriũ.
quam cuius libet alienũ: Suspicari
enim potius alienum. potest homo.
non suum: Quõ quod suspicatur.
ignorat : In suo aũ obprobrio non
est cuiusq suspitio: sed scientia.
ubi loquitur conscientia: Quid
est ergo quod ait : ob probriũ meũ
quod suspicatus sum: Nimirum
de superiore sensu etiã iste docen¬
dus est: Quõ quam diu non auer¬
tit homo oculos suos. ne uideat
uanitatem : quod in se ipso agitur.
hoc in aliis suspicatur : Vt propt̃
quod ipse colit dm̃. uel propter
quod bona opera facit. propter
hoc credat et alterum facere : Pos¬
sunt quippe homines uidere quod
agimus. cuius aũ rei contempla¬
tione agamus occultum ẽ : Et ideo da¬
tur suspicationibus locus: ut audeat
homo iudicare deoccultis hominis.

Expanded text:
adultera, ne veniat; casta, ne deseratadultera, ne veniat; casta, ne deseratAmputa,» inquit, «opprobrium meum quod suspicatus sum, quia judicia tua suavia.» Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse colit Deum, vel propter quod bona opera facit, propter hoc credat et alterum facere. Possunt quippe homines videre quod agimus; cujus autem rei contemplatione agamus occultum est: et ideo datur suspicionibus locus, ut audeat homo judicare de occultis hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
arbi trii uiribus presumpserunt:
Sed etiam haec uanitas et presump¬
tio sp̃s. ¶ Cumergo dixisset. Auer¬
te o culos meos neui deant uanitatẽ.
inuia tua ui uificame. Quae uia
non uanitas. sed ueritas est. De in¬
de sub iunxit: Statue seruo tuo
aeloquium tuum intimorẽ tuũ:
Quod. quid est aliud quam dami¬
hi ut faciam quod eloqueris : Neq
enim statutũ est eloquiũ dĩ his.
qui inse mouent illud contra faci¬
endo: fis aũ statutumẽ : inquib
immobile est: Statuit itaq: ds̃
eloquium suum intimorẽ suum.
eis quibusdat sp̃mtimoris sui:
Timoris autem non illius de quo
dicit apłs : Non enĩ accepistis
sp̃m seruitutis iterum intimore:
Hunc ergo consum mata cari¬
tas foras mittit timorem: Sed
illius timoris quem dicit prophe¬
ta. sp̃m timoris dĩ.: Timoris
itaque casti. permanentis insȩculũ
saeculi: Timoris quo timetur offen
dit᷑. quia aliter quippe timet
adultera uirum suum. aliter casta:

Expanded text:
arbitrii viribus praesumpserunt: arbitrii viribus praesumpserunt: sed etiam haec vanitas et praesumptio spiritus est . Cum ergo dixisset, «Averte oculos meos, ne videant venitatem; in via tua vivifica me;» quae via non vanitas, sed veritas est: deinde subjunxit, «Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». Quod quid est aliud quam, Da mihi ut faciam quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris autem non illius de quo dicit Apostolus. «Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore» ; hunc enim consummata charitas foras mittit timorem : sed illius timoris quem dicit propheta spiritum timoris Dei ; timoris utique casti, permanentis in saeculum saeculi , timoris quo timetur offendi qui amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta:
Abbreviated transcription (Latin):
Et si quid huius modi est commodi tem¬
poralis quod nobis accedit extrinsecus.
quia om̃a uanitas: quae abundantia
hominis in omni labore suo quae ipse
laborat sub sole : Propter ipsam deni¬
q temporalem salutem. non debemꝰ
facere bona opera nr̃a : sed potius
propter illam quam speramus aeternũ.
Vbi bono inmutabili perfruamur. quod
nohis erit exdõ. Immo quod nobis est
ipse ds̃ : Sienim scĩ dĩ propterhanc
temporalem salutem bona opera fa¬
cerent : num quam martrres xp̃i.
bonum opus confessionis ĩneius dẽ
salutis amissione perficerent: Seo
acceperunt auxilium detribulati¬
one non intuentes uanitatẽ: quia
uana salus hominis: etdiem homi¬
num non concupiuerunt. quia
tate ab illo nobis concedatur.
Quid nisi eius gratia commenda¬
tur : Non nulli enim abea uani¬
tate non auerterint oculos suos.
qua putauerunt ase ipsis se fieri
iustos & bonos: Et dilexerunt
gloriam hominum magis quã dĩ.
Quia et ipsi homines sunt qui sibi
nimium placuerunt. et de sui

Expanded text:
et si quid hujusmodi est commodi temporalis, quod nobis accedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non debemus facere bona opera nostra, sed potius propter illam quam speramus aeternam, ubi bono immutabili perfruamur, quod nobis erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam martyres Christi bonum opus confessionis in ejusdem salutis amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis ; et diem hominum non concupierunt , quia tate ab illo nobis concedatur, quid nisi ejus gratia commendatur? Nonnulli enim ab ea vanitate non averterunt oculos suos, quia putaverunt a seipsis se fieri justos et bonos, et dilexerunt gloriam hominum magis quam Dei ; quia et ipsi homines sunt, qui sibi nimium placuerunt, et de sui
Abbreviated transcription (Latin):
oculi nr̃i : Non ergo sit finis nr̃ĩ¬
boni operis in laudibus hominum :
sed ipsas laudes hominum corrigu¬
mus: et ad dĩ laudes om̃a referamis.
a quo nobis datur quic quid in nobis
sine laudantis errore laudatur:
Porro siuanum ẽ propter hominũ
laudes bona facere : quanto uanus
propter adipiscendam pecuniam
uel augendam siue retinendam:

Expanded text:
oculi nostri. Non ergo sit finis oculi nostri. Non ergo sit finis boni operis in laudibus hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanum est propter hominum laudes bona facere, quanto vanius propter adipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinendam,
Abbreviated transcription (Latin):
ter gloriã hominum fiat: Etubiq
dicit eos qui propter ea faciunt :
percepisse mercedem suam. Idest
non aeternam. quaescĩs reposita ẽ
apud patrem: sed temporalem.
quam quȩrunt qui contemplant᷑
in suis operibus uanitatem : non quia
ipsa laus humana culpanda sit :¬
Nam quid tam optandũ est homini¬
bus. quã ut eis placeant quae debe
dem bene operari. hoc estuanitatẽ
in suis operibus in tueri Quando¬
quidem et ipsa abomnibus laus. homi¬
ni iusto quanta cumq prouenerit.
non ibi eius esse debet finis boni. sed
etiam ipsa referenda est. ad laudẽ
dĩ propter quem bona faciunt uere
boni : quõ non ase ipsis sed ab illo fiunt
boni: Deniq: in eodem sermone dñs
iam dixerat eis : Luceat lumen urm
coram hominibus ut uideant bona¬
ur̃ã opera. etglorificent patrem
urm qui in caelis est: Ubi finem
posuit. hoc est ingloria. Hoc de¬
bemus quando aliquid boni facimus
intueri. si auertuntur auanitate

Expanded text:
ter gloriam hominum fiat, et ubique ter gloriam hominum fiat, et ubique dicit eos qui propterea faciunt, percepisse mercedem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeadem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quandoquidem et ipsa ab hominibus laus homini justo quantacumque provenerit, non ibi esse debet ejus finis boni, sed etiam ipsa referenda est ad laudem Dei, propter quem bona faciunt vere boni; quoniam non a seipsis, sed ab illo fiunt boni. Denique in eodem sermone Dominus jam dixerat eis: «Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant vestra opera bona, et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate
Abbreviated transcription (Latin):
num ẽ propter qđ facimus cogitemꝰ :
Hosoculos quib: contemplamur qu&¬
re facimus quod facimus : A uerti
poscit neuideant uanitatem Idest
ne hanc adtendat. propt̃ quam fa¬
ciat: cumboni aliquid facit: In
qua uanitate praecipuum locum
optinet amorlaudis humanȩ : prop¬
ter quã multi magna fecerunt.
qui magni in hoc scđo nominatisunt.
multumq: laudati in ciuitatibus
gentium querentes non apud dm̃:
sed apud homines gloriã: Et prop¬
ter hanci uelut prudenter. fortiter.
temperanter. iusteq uiuentes :
ad quam ꝑuenientes per ceperunt
mercedem suam. uani. uanam:
Ab hac uanitate uolens dñs auer¬
tere oculos suorum. At tendite
inquit ne iustitiam urãm faciatis
coram hominibus ut uideamini
ab eis: alioquin: mercedem non
habebitis apud patrem urm qui
incaelis est: Deinde cum ipsius
iustitiae quas dam partes ex seque¬
retur : precipiens de aelemosynis.
de oratione. de ieiunio. ubique
ammonuit. nealiquid eorum prop¬

Expanded text:
num est propter quod facimus, cogitemus. num est propter quod facimus, cogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines gloriam, et propter hanc velut prudenter, fortiter, temperanter, justeque viventes; ad quam pervenientes perceperunt mercedem suam, vani vanam. Ab hac vanitate volens Dominus avertere oculos suorum: «Attendite,» inquit, «ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud Patrem vestrum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique id admonuit, ne aliquid eorum prop
Abbreviated transcription (Latin):
iecti sumus inspe: Quid est ergo
quo diste dicit. Auerte oculos
meos neuideant uanitatem: An
hoc petit ut non quidem in hac uita
quod inspegerimus impleatur : sed
ut in ea sortesit : quae in illo quan¬
doq possit impleri: Cum libera¬
bitur a seruitute corruptionis &
sp̃u et anima et corpore in liberta¬
tem gloriae filiorum dĩ. ubi iam
non uideat uanitatem: Possunt qui¬
dem uerba ista sic intellegi non pre¬
ter regulam fidaei: sed est hic alius
sensus. quem mihi fateor plusplacere:
Dñs in euangelio dicit. Si fuerit ocu¬
lus tuus simplex totum corpus tuum
lucidum erit. Siaũ oculus tuus ne¬
quam fuerit : totum corpus tuum
tenebro sumerit: Siergo lumen
quod inte est tenebrae sunt. Ipsȩ
tenebrȩ quantȩ erunt: Proinde
magni interest cum aliquid boni
facimus : cuius rei contemplatione
faciamus : Officium quippenr̃m:
non officio. sed finepensandũ est:
Ut scilicet. non tantum sibonũ ẽ
quod facimus. sed praecipue sibo¬

Expanded text:
jecti sumus in spe? Quid est ergo jecti sumus in spe? Quid est ergo quod iste dicit, «Averte oculos meos, ne videant vanitatem?» An hoc petit, ut non quidem in hac vita quod in spe gerimus impleatur, sed ut in ea sorte sit, quae in illo quandoque possit impleri, cum «liberabitur a servitute corruptionis,» et spiritu et anima et corpore, «in libertatem gloriae filiorum Dei» , ubi jam non videat vanitatem? 2. Possunt quidem verba ista sic intelligi, non praeter regulam fidei; sed est hic alius sensus quem mihi fateor plus placere. Dominus in Evangelio dicit: «Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus tuum lucidum erit. Si autem oculus tuus fuerit nequam, totum corpus tuum tenebrosum erit. Si ergo lumen quod in te est tenebrae sunt, ipsae tenebrae quantae erunt?» Proinde magni interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pensandum est; ut scilicet non tantum si bonum est quod facimus, sed praecipue si bo
Abbreviated transcription (Latin):
eum qui sub iecit inspe. Ergo in
spe quia speramus nos ad hesuros
contem plandȩ ueritatis: Subiec¬
ti sumus inter im uanitati. Creu¬
tura quippe  ista spĩtalis ani¬
malis. corporalis quae omnis in ho¬
mine est: Immo homo est sponte
peccauit: et in imica facta ẽ ueri¬
tati : sed ut merito pumretur.
non sponte subiecta ẽ uanitati.
quidem ex toto quod sumus. sed ex
ea parte qua peccoribus meliores
sumus. dõ non uanitati subditi sumꝰ
Hoc est perprimitias sp̃s: et ipsi in
nobis metipsis ingemescimus adoptio¬
nem expectantes redemptionem cor¬
Spes autem quae uidetur: non est spes.
Quod enim uidet quis: quid sperat.
Si autem quod non uidemus speramus.
perpatientiam expectamus. Quam¬
diu itaq: hic secundum carnem sumus
cuius adoptionem etredemptionem
perpatientiã spei adhuc expectamus.
tam diu secundum id perquod subsole
sumus : uanitati subiecti sumus Quã¬
diu igitur ita sumus unde possumus
non uidere uanitatem. cui etiã sub¬

Expanded text:
eum qui subjecit in spe.» Ergo in eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creatura quippe ista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. quidem ex toto quod sumus, sed ex ea parte qua pecoribus meliores sumus, Deo, non vanitati subditi sumus, hoc est, per primitias spiritus: «et ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes redemptionem corest spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam spei adhuc exspectamus; tamdiu secundum id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumus. Quamdiu igitur ita sumus, unde possumus non videre vanitatem, cui etiam sub
Abbreviated transcription (Latin):
uidere. Omnis enim creatura
uanitati subiecta est. quae intelle¬
gitur esse in homine . Et omnia
uanitas: Quae abundantia ho¬
minis in omni labore suo quo ipse
laborat subso le. An iste fortas¬
sis hoc orat ut non sit eius uita sub
sole. ubi oma uanitas. Sed in
illo sit in quo se uiuificari petit:
Ille quippe ascendit non super
solem tantũ : sed superom̃s caelos¬
ut adimpleret om̃a : Et in illo ma¬
gis quam subsole uiuunt qui non
inaniter audiunt : quod dix̃ apłs
Quae sursum sunt quȩrite . ubixp̃s
est index tera dĩ sedens: quae sursũ s̃¬
sapite . non quae super terrã : Mor¬
tui enĩ estis etuita ur̃a absconditu
est cum xp̃o in dõ : Ac perhoc.
siuita nr̃a ibi est ubi ueritas non est :¬
uita nr̃a subsole : ubi uanitas: Sed
hoc tam magnum bonũ magis habe¬
mus in spe: non tenemus in re. Et
secundum spem nram beatus apłs
ista locutus est. Quia et¬
illud cum dixisset. uanitati
creatura subiecta est: Adiecit
atq ait : Non sponte. sed propt̃

Expanded text:
em? «Omnis enim creatura vanitati subjecta est,» quae intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelosut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vivunt qui non inaniter audiunt quod dixit Apostolus: «Quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum se super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo» . Ac per hoc si vita nostra ibi est ubi veritas, non est vita nostra sub sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia eillud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam sempiternam : dulcedinẽ
uultus sui. domum scĩficationis suȩ
in caelis. exresurrectione amor¬
tius: Nullũ de inceps morien¬
di motum: hoc est promissum ei
tamquã finale. quo decurrit nr̃a
erit infine. quo ordine ueniatur:
Neq hoc tacuit. promittendo et pre¬
nuntiando.: Promisit enim homi¬
nibus diuinitatẽ: mortalibus in¬
mortalitatem: peccatoribus ius¬
tificationem: abiectis glorificati¬
onem . Quicquid promisit: in dig¬
nis promisit : ut non quasi operib:
merces promitteret᷑ : sed gratiu
nomini suo daretur. Quia et hoc
ipsum qđ iuste uiuit : in Squan¬
iustus effectus. Ab illo aũ fit ho¬
Sipsa accenditur:
ita nec anima humana sibi pres¬
tat lucem: sed clamat ad dnm.s
Tu in luminas lucernã meã dñe.¬
Cũ ergo peccatoribus promissũ sit
regnũ caelorũ : non in peccato ꝑ¬
manentibus: sed a peccato libera¬
tis. et iustitiae seruientibus. quod
ipsum ut possint. gratia diximus

Expanded text:
gloriam sempiternam, dulcedinem gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces promitteretur, sed gratia a nomine suo gratis daretur. Quia et hoc ipsum quod juste vivit, in quanjustus effectus: ab illo autem fit ho non a seipsa accenditur, ita nec anima humana sibi praestat lucem; sed clamat ad Deum, «Tu illuminabis lucernam meam, DCum ergo peccatoribus promissum sit regnum coelorum, non in peccato permanentibus, sed a peccato liberatis, et justitiae servientibus; quod ipsum ut possint, gratia, ut diximus
Abbreviated transcription (Latin):
rum: ad uiuante illo qui uos fecit
intentos : ut et nos faciat idoneossi¬
cut possumus considerare atq trac¬
tare : uiuat anima uestra et uigilet
in dm̃ : Tempus enim constituit ds̃¬
promissis suis : et tempus eis quae pro¬
misit inplendis: Promissionũ tem¬
pus erat tempore prophetarum.
usq ad iohannem baptistã : ab illo
aũ et de inceps usq infinem : tem¬
pus ẽ implendi quae promissa s.:
Fidelis ds̃ qui se nrm debitorẽ fec̃.
ñ aliquid a nobis accipiendo: sed
tanta nobis promittendo : Parũ
erat promissio: etiã scripto sete¬
neri uoluit: ueluti faciens nob¬
cum eyrograplium promissorũ
suorum .⁊ Ut cũ ea quae promi¬
sit soluere inciperet : inscriptu¬
ra promissorũ consideraremus
ordinẽ soluendorum., Tempus i¬
taq propheciae : predictio erat.
ut sepe iam diximus promissio¬
num.: Promisit salutem aeternã:
et beatã uitã cum angelis sine fine.
et hereditatem in marcescibilem:

Expanded text:
rum, adjuvante illo qui vos fecit rum, adjuvante illo qui vos fecit intentos, ut et nos faciat idoneos, sicut possumus, considerare atque tractare. Vivat anima vestra, et vigilet in Deum. Tempus enim constituit Dpromissis suis, et tempus eis quae promisit implendis. Promissionum tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum consideraremus ordinem solvendorum. Tempus itaque prophetiae, praedictio erat, ut saepe jam diximus, promissionum. Promisit salutem aeternam, et beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ : quã incordib multorũ lau¬
dabo eum. Habitat enim xp̃s
perfidem in cordibus nr̃is: et
ideo ait. in ore meo: id est in o¬
re corporis mei qđ est ecclesia
Corde enim creditur adiustitiã.
ore aũ confessio fit ad salutẽ.¬
Qui asstitit adextris pauperis:
De uida dictũ erat: Et diabolus
stet adextris eius. Qui suus
diuitias rugere uoluit xpouen¬
dito: hic aũ dñs asstitit ad ex¬
tris pauperis. ut diuitiae pau¬
peris sint Ipse dñs: qui as
multiplicaret ei annos uitae
quandoq finiendȩ : neq ut eĩ
augeret peccuniã : aut eum fa¬
ceret corporibus fortem : uel
ad tempus in colomem.:
eis consentiatur admalum.
paupertate : id est infirmitate
succũbat . : Hoc adiuitorium
prescitũ est corpori xp̃i in scĩs mar¬
tyribus omnibus.
UANTUN DONAT QUINOSMI¬
nistros constituit uerbi: et su¬
cramentis suis seruire uobis. in
dipẽ misericordiae suae suscepimꝰ:
borum: magnũ numero sententia¬

Expanded text:
tum, quam in cordibus multorum lautum, quam in cordibus multorum laudabo eum. Habitat enim Christus per fidem in cordibus nostris : et ideo ait, «in ore meo,» id est in ore corporis mei, quod est Ecclesia. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad saluteQuia astitit a dextris pauperis.» De Juda dictum erat, «Et diabolus stet a dextris ejus;» qui suas divitias augere voluit Christo vendito: hic autem Dominus «astitit a dextris pauperis,» ut divitiae pauperis sint ipse Dominus. «Astmultiplicaret annos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augeret pecuniam, aut eum faceret corporis viribus fortem, vel ad tempus incolumem; seis consentiatur ad malum;paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus. donat, qui nos ministros constituit verbi et sacramenti sui servire vobis in adipe misericordiae suae, suscepimus borum, magnum pondere sententia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tati sunt : ut pro eo ponerent
aliquando nimis. aliquando
ualde : Sed nimis proeo qđ
ẽ ualde intellegatur : potest
et in laude poni. Nã ista con¬
fessio laudem significat.
Ita enim et sequitur : et in me¬
dio multorũ laudabo eum.
Dicit etiã in alio psalmo: in me¬
dio ecclesiae cantabote: Sed
cũ ipsa cantat aecclesia quae
corpus ẽ xp̃i: Quomodo in me¬
dio aecclesiae cantat ecclesia
et hic multi cũ sint membra xp̃i.
Sicũ ipsi laudant ille laudat.
modo in medio multorũ laudat.
quando ipsis multis laudantib
dicitur ipse laudare. An ideo
laudat in medio multorũ : quia
cũ etclesia sua ẽ hic usque
im sum mationem saeculi:. It qđ¬
ait in medio multorum. Qiicũ
ecclesia sua est hicusq in con¬
sum mationem saeculi: Et
qđ ait in medio multorũ hoc acci¬
piamus: qđ ab eisdẽ multis hono¬
ratur : In medio quippe esse dici¬
tur : cui honor p̃cipuus exhibet᷑
Si aũ cor est tãquã hominis medi¬
ũ: nihil melius intellegitur dic¬

Expanded text:
pretati sunt, ut pro eo ponerent aliquando «nimis,» aliquando «valde.» Sed si «nimis» pro eo quod est «valde» intelligatur, potest et in laude poni; nam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo, «In medio Ecclesiae cantabo te» . Sed cum ipsa cantat Ecclesia, quae corpus est Christi, quomodo in medio Ecclesiae cantat Ecclesia? Ita et hic multi cum sint membra Christi, si cum ipsi laudant, ille laudat, modo in medio multorum laudat, quando ipsis multis laudantibus dicitur ipse laudare? An ideo laudat in medio multorum, quia cum Ecclesia sua est hic usque in consummationem saeculi ; ut quait, «in medio multEcclesia sua, est usque ad consummationem saeculi , etquod ait, «in medio multorum,» hoc accipiamus quod ab eisdem multis honoratur? In medio quippe esse dicitur, cui honor praecipuus exhibetur. Si autem cor est tanquam hominis medium; nihil melius intelligitur dic
Abbreviated transcription (Latin):
Neminit caritas ur̃a cum sit unus
Arrmo di inscrꝑpturis omnibus
dilatatus & ꝑmulta oratio scõrum unũ
uerbum son&: Quod cum sit in prin¬
cipio ds̃ apud dm̃: ibi non habebat
sillabas. quia non hab& tempora.
Hec mirandum sit nobis quia ꝓpt̃ infir¬
mitatem nram. descendit ad parti¬
culas sonorum nostrorum : cum
descenderit adsuscipiendam infir¬
mitatem corporis nr̃i: Istum ta¬
menpsalmum iam multos nobis
fecisse sermones mĩ. steriaq: ipsa
quȩ hic clausa tenentur. ut pulsanti¬
bus aperirentur. attulisse nobis non
paruas. ꝑ aliquod dies moras tẽporis.
cum ꝓnuntiantur: cõmendantur: cũ
clausa et̃ monstrantur: Cũ aperi¬
untur: cumeruuntur : cũ ostendunt
Ac ꝑ hoc meminit ut dixi caritas ur̃a nec

Expanded text:
eminit Charitas Vestra, cum sit unus sermo Dei in Scripturis omnibus dilatatus, et per multa ora sanctorum unum Verbum sonet, quod cum sit in principio Deus apud Deum, ibi non habet syllabas, quia non habet tempora; nec mirandum nobis sit, quia propter infirmitatem nostram descendit ad particulas sonorum nostrorum, cum descenderit ad suscipiendam infirmitatem corporis nostri : istum tamen psalmum jam multos nobis fecisse sermones, mysteriaque ipsa quae hic clausa tenentur, ut pulsantibus aperirentur, attulisse nobis non parvas per aliquot dies moras temporis, cum pronuntiantur, cum commendantur, cum clausa esse monstrantur, cum aperiuntur, cum eruuntur, cum ostenduntur; ac per hoc meminit, ut dixi, Charitas vestra, nec
Abbreviated transcription (Latin):
tem: quando caiphas unus ex ipsis
cum esset pontifex anni illius dixit
eis: Uos nes citis quicquam nec
cogitatis. quia &x pedit nobis. ut u¬
nus moriatur homo propopulo:
& non tota gens pereat: Hoc au¬
tem sicut euangelista intellexit :¬
non aseipso dixit. Sed cum es set
ponti fex anni illius prophetauit.
quia unus moriturus erat progen¬
te. & non tantum progente. idẽ pro
ouibus quae perierant domus isra¬
hel: sed ut filios dĩ quierant dis per¬
si congregaret in unum : Habebat
enim alias oues quae non erant de
illo ouili istas uniuersas oues. &
deis rahelitis & degentib: diabolus
& eius angeli captiuauerunt:
Expulso itaq: ab eis diabola domi¬
natu in conspectu malorũ spirituũ.
qui eas captiuauerant ut saluentur
& perficiantur in acternum : uox earũ
est in prophetia. Saluos nos fac dñes
ds̃ noster : & congreganos degentib:
non sicut peranti christum compleri
putio gens scã populus in adeptio¬

Expanded text:
tem:» quando «Caiphas unus ex ipsis, tem:» quando «Caiphas unus ex ipsis, cum esset pontifex anni illius, dixit eis, Vos nescitis quidquam, nec cogitatis quia expedit nobis ut moriatur unus homo pro populo, et non tota gens pereat. Hoc autem,» sicut Evangelista intellexit, «non a seipso dixit, sed cum esset pontifex anni illius, prophetavit quia Jesus moriturus erat pro gente; et non tantum pro gente,» id est, pro ovibus quae perierant domus Israel, «sed ut filios Dei qui erant dispersi, congregaret in unum» . Habebat enim alias oves quae non erant de illo ovili: istas universas oves, et de Israelitis, et de Gentibus, diabolus et ejus angeli captivaverant. Expulso itaque ab eis diaboli dominatu, in conspectu malignorum spirituum qui eas captivaverant, ut salventur et perficiantur in aeternum, vox earum est in prophetia: «Salvos fac nos, Domine Deus noster, et congrega nos de Gentibus.» Non sicut per antichristum compleri putio, gens sancta, populus in adoptio
Abbreviated transcription (Latin):
et euacuabit inluminatione
sentia scđmoperationẽ satue¬
nȩ: in omni uirtute et signis.
et prodigiis mendat᷑ii: et inom¬
ni seductione iniquitatis. hisqui
pereunt. pro eo quod dilectio¬
nem ueritatis non receperunt.
ut salui fierent. Etideo mittec¬
ret illis ds̃ operationem uttre
dant mendat᷑ium utiudicentur
omnes qui crediderum ueritati.
sed consenserunt iniquitati.
Peristum refugam: peristum qui
se &ctollit supra omne quod dici¬
tur ds̃ aut quod colitur. Videtur
mihi populum israheli tarum car¬
nalium. putaturum impleri istã
spectu in imicorum suorum uisibili¬
um . quieos uisibiliter captiuauerant :
Habituri sunt uisibilem gloriam siccre¬
dent mendatio. quia dilectionem ue¬
ritatis non receperunt. ut nonbo¬
na carnalia. sed spiritalia concu¬
piscerent.: Sicenim adiabolo decep¬
ti sunt. ut occiderent xp̃m. quando
dixerunt . Sidimittimus eum sic.
om̃s credent in eum. &ueniant ro¬
mani &tollent nr̃m & locum &gen¬

Expanded text:
et euacuabit apparentia et euacuabit apparentia uentus secundum operationem satanae in omni uirtutet prodigiis mendacii, et in omni seductione iniquitatis his qui pereunt, pro eo quod dilectionem veritatis non receperunt, ut salvi fierent; et ideo mittet illis Deus operationem edant mendacio, et judicentur omnes qui non crediderunt veritati, sed consenserunt iniquitati» . Per istum refugam, per istum qui se extollit supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, videtur mihi populum Israelitarum carnalium putaturum impleri istam nspectu inimicorum suorum visibilium, qui eos visibiliter captivaverant, habituri sint visibilem gloriam. Sic credent mendacio, quia dilectionem veritatis non receperunt, ut non bona carnalia, sed spiritualia concupiscerent. Sic enim a diabolo decepti sunt, ut occiderent Christum, quando dixerunt, «Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum, et venient Romani, et tollent nostrum et locum et gen
Abbreviated transcription (Latin):
tium : Tunc enim perficie¬
tur quod inprimordio psal¬
mihuius oratum est: Memen¬
tonostri dñe inbene placito
populitui. uisita nos insalu¬
tarituo: aduidendum in bo¬
nitate electorum tuorum : ad
lexandum in l&itia gentis
tuae . ut lauderis cum here¬
ditate tua. Non enim de
gentibus solas congregat o¬
ues quae perierunt domus
is rahel. sed eas &iam quae
non sunt deillo ouili: ut sit
putant ad suum regnum ui¬
sibile. istam pertinere pro¬
phetiam: quia spe in uisibi li¬
um bonorum gaudere non no¬
runt. in laqueos illius ruituri
sunt. dequo dñs ait. Ego ueni
in nomine patris mei & non sus¬
cepistis me: Alius uenit in no¬
mine suo. hunc suscipietis. ⁊
De quo et paulus S apłs dicit.
quia reuelabitur ille homo pec¬
cati. filius interitus. qui aduer¬
satur et super extollitur su¬
pra omne quod dicitur ds̃ aut
quod colitur. Ita ut intemplo
dĩ sedeat. oftendensse tamquã
labitur in quit iniquus. quem
dñs ih̃s interfici& spũ oris sui.

Expanded text:
tium. Tunc enim perficietium. Tunc enim perficietur quod in primordio psalmi hujus oratum est: «Memento nostri, Domine, in beneplacito populi tui; visita nos in salutari tuo, ad videndum in bonitate electorum laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua. Non enim de gentibus solas congregat oves quae perierunt domus Israel ; sed etiam illas quae non sunt de hoc ovili ; ut sit putant ad suum regnum visibile istam pertinere prophetiam, quia spe invisibilium bonorum gaudere non norunt; in laqueos illius ruituri sunt, de quo Dominus ait: «Ego veni in nomine Patris mei, et non suscepistis me; alius veniet in nomine suo, hunc suscipietis» . De quo apostolus Paulus dicit, «Quia revelabitur homo peccati, filius interitus, qui adversatur et superextollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ita ut in templo Dei sedeat, ostendens se tanquam labitur iniquus, quem dominus Iesus interficiet spiritu oris sui
Abbreviated transcription (Latin):
Itaque ciectis dȩ moniis. a quibus
captiui tenebamur: perficit sa¬
nitates. Ideo hic cum dixisset.
Et dedit eos inmisericordias in
conspectu omnium qui coepe¬
rant eos: Tam quam eiectis dęmo¬
niis qui coeperant: fit oratio ut
perficiat sanitates. Saluos noss
fac dñe ds̃ noster. & congrega
nos denationibus. uel sicut alu
codices habent degentibus.
Vtconfiteamur nom iniscõtus¬
o. & gloriemur in laude tua.
Deinde breuiter subiecit . ip¬
sam laudem. Benedictus dñs
ds̃ is rahel. asaeculo &us que
in saeculum : quod intellegimus
ab a&erno usque in aeternum.
quia sine fine laudabitur ab
eis : De quibus dicitur. Beati
quihabitant in domotua. in sae¬
cula saeculorum laudabunt
te. I psa est tertio consum ma¬
tio corporis xp̃i. eiectis dȩmo¬
nus & per fectis sanitatibus.
us que ad ipsius in mortalita¬
num perfecte laudantium
qui a per O fecte amantium.
Perfecte autem amantium. qui¬
a facie ad faciem contem plan¬

Expanded text:
Itaque ejectis daemoniis, a quibus Itaque ejectis daemoniis, a quibus captivi tenebamur, perficit sanitates. Ideo et hic cum dixisset, «Et dedit eos in misericordias, in conspectu omnium qui ceperant eos;» tanquam ejectis daemoniis qui ceperant, fit oratio ut perficiat sanitates. «Salvos nos fac, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus,» vel, sicut alii codices habent, «de Gentibus; ut confiteamur nomini sancto tuo, et gloriemur in laude tua.» Deinde breviter subjecit ipsam laudem, «Benedictus Dominus Deus Israel, a saxeculo et usque in saeculum:» quod intelligimus, ab aeterno usque in aeternum; quia sine fine laudabitur ab eis de quibus dicitur, «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» . Ipsa est tertia consummatio corporis Christi, ejectis daemoniis et perfectis sanitatibus, usque ad ipsius corporis immortalitanum perfecte laudantium, quia perfecte amantium: perfecte autem amantium, quia facie ad faciem contemplan
Abbreviated transcription (Latin):
tis neque currentis. sed miseren¬
tis est dĩ.
spec tu om¬
nium qui
coeperant eos: Hi ergo inimici
diabolus et angeli eius: captiua¬
uerant prȩdistinatos. in dĩ reg¬
num et gloriam: A redemptore
autem nr̃o foras missi: qui domi¬
nari infidelibus solebant intrin¬
secus. fideles oppugnant extrin¬
secus sed oppugnant : non ex¬
pugnant eos qͥui ad prehendunt
turrem fortitudinis. a facie ini¬
mici.: Utautem oppugnent:
sentiunt in nobis esse infirmita¬
tis reliquias: propterquas di¬
cimus. dimitte nobis debita nos¬
tra. propter quas dicimus. ne
nos inferas intemptationem.
sed libera nos amalo: His ita¬
que inimicis eiectis. perficit
dñs xp̃s sanitates incorpore.
cui caput est saluator corporis.
Vt in eo ipso corpore suo terra
consumẽtur : Sic enim dixit.
ecce eicio demonia. et sanita¬
tes perficio hodie etcras. &
tertio consumor: idest perfi¬
cior Occurrentibus omnibus
nobis in uirum perfectum: in men¬
suram aetatis plenitudinis xp̃i:¬

Expanded text:
tis neque currentis, sed miserentis est Dei» spectu omnium qui ceperant eos.» Hi ergo inimici, diabolus et angeli ejus captivaverant praedestinatos in Dei regnum et gloriam: a Redemptore autem nostro foras missi qui dominari infidelibus solebant intrinsecus, fideles oppugnant extrinsecus. Sed oppugant, non expugnant eos qui apprehendunt turrem fortitudinis a facie inimici . Ut autem oppugnent, sentiunt in nobis esse infirmitatis reliquias, propter quas dicimus, «Dimitte nobis debita nostra;» propter quas dicimus, «Ne nos inferas in tentationem, sed libera nos a malo» . His itaque inimicis ejectis, perfecit Dominus Christus sanitates in corpore, cui caput est ipse Salvator corporis , ut in eo ipso corpore suo tertia consummetur. Sic enim dixit, «Ecce ejicio daemonia, et sanitates perficio hodie et cras, et tertia consummor» ; id est, perficior, occurrentibus omnibus nobis in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dum dicit. sed& hoc expectate :¬
Confiteantur dño miserationes eius. & mi¬
rabilia eius filiis hominum: Dict e per¬
ti in expertis iam in uia positi iam adci¬
uitatem in ueniendam directi: iamdeniq:
a fame &siti liberati. Quõ satiauit ani¬
mam inanem & animam esurientem saci
positus es. ĩam audisti quidagere debe¬
as. quid sperare: Quid aliud excipit qũõ
te & ferro: Unde hocꝰ. Nisiquia tribu
ebas tibi. quia gratiamdĩ non agnosce¬
bas. quia consilium dũ circate reproba¬
bas . Nam uide quid adiungat: quõ

Expanded text:
dum dicit, sed et hoc exspectate. «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Dicite experti inexpertis, jam in via positi, jam ad civitatem inveniendam directi, jam denique a fame et siti liberati: «Quoniam satiavit animam inanem, et animam esurientem ipositus es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam te et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat: «Quo
Abbreviated transcription (Latin):
bitationis non inuenerunt: Errorem mi¬
serabilem audiuimus. quid de inopia.
Esurientes & sitientes anima eorũ in ip¬
sis defłci& Sed quare defecit: ciu bono.
non enim crudelis est ds̃. sed se commen¬
dat quod expedit nobis ut nobis defici¬
entibus rogetur : sed subueniens ametꝰ:
& ideo posthunc errorem & famem &
sitim: Exclamauerunt ad dñm cum
tribularentur & denecessitatibus corũ
eruit eos.: Etquid illis prestitit quia

Expanded text:
bitationis non invenerunt.» Errorem mibitationis non invenerunt.» Errorem miserabilem audivimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur; et de necessitatibus eorum eripuit eos.» Et quid illis praestitit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
commendetur. breuiter replicentur:
Prima temptatio erroris & famis uer¬
bi: Secunda: difficultatis uincenda¬
rum concupiscentiarum. : Tertia
tatis & periculorum ingubernandis
eclesus: & in his omnibus. ex clama¬
tiones. & liberationes. & mis eratio¬
num dĩ Confessiones: ad extremum
ipsius edesi ae fit commendatio.
quae salua facta est pergratiam dĩ.
non permeritum suum. Et com¬
memoratur in imicorum afflicto prop¬
ter superbiam: quibus extinctis erec¬
ta est a eccła : & propter insidias quas¬
dam diminutionis. abhereticis. & detri¬
mentorum quodam modo domestico¬
rum & his circa aecdesiam duuna be¬
neficia : & psalmi condusio: legamus iã¬
magis quam disseramus.: Dicant qui
redempti sunt ad ño: quos redemit de
manu inimicorum. deregionib: congre¬
gauit eos Aboriente &occasu & aquilo¬
ne & mari: Xp̃ianiergo ipsidicant. de
toto orbe conuocati: Errauerunt insos¬
litudine insiccitate uiam ciuitatis ha¬

Expanded text:
commendentur, breviter replicentur. commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia tatatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commendatio, quae et salva facta est per gratiam Dei nostri, non per meritum suum: et commemoratur inimicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, erecta est Ecclesia: et propter insidias quasdam deminutionis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, de toto orbe convocati. «Erraverunt in solitudine, in siccitate, viam civitatis ha
Abbreviated transcription (Latin):
Posthas quatuor temptationes: qua¬
tuor ex clamationes. quatuor libe¬
rationes . quatuor miserationum do¬
minicarum confessiones. generaliter
in hoc psalmo consequenter ipsa com¬
mendatur ecclesia : ut euidentissi me
noueritis : Dequa psalmus ab ex or¬
dio loquebatur. : Commendatur
autemita : ut nobis in omnibus dĩ
gratia praedicetur : qui su perbis re¬
sistit: humilibus autem dat gratiam.
Q uia ideo illeuenit: ut qui non uideNT
udeant: & qui uident. caecifiant:
Quia omnis uallis implebitur. & om¬
nis mons & collis humiliabitur: quo
commendato dicitur aliquid. quod
etiam dehereticis intellegatur : quib:
tamquam ciuilibus bellis: quatitur
ecclesia. & concluditur psalmus: quẽ
iamex posui : breuius fortasse quame
putabatur : Namusq ad eo me is¬
tum totum psalmum aliquantum pro¬
lixum exposuisse arbitror : utiam
officium a me non ex pectetis dis pu¬
tatoris. sed bene lectoris si tenetis
quae dixi. : Puto enim sunt ante ues¬
tros oculos constituta: sed ut melius

Expanded text:
Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberationes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo ille venit, «ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis humiliabitur» . Quo commendato, dicitur aliquid, quod etiam de haereticis intelligatur, quibus tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius