comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utiq oĩa nõ iupt̃ fecit. qui ante annos mille sep¬
tingentos natus est Sed ille opifex reꝵ mũdi meli-¬
orisꝰ otigõ: qui uocat᷑ deus: cuius pͥncipius qm̃ nõ¬
põt ꝯprehendi: nec queri debet quidem satis eit
hõi ad plenã ꝑfectãq prudentiam. si deum esse
intelligat: auus intelligentieuis & sũma hec est
ut suicipiat & honorificet cõmune pr̃em gñis
hũani ex terum mirabiliu: fabricatorem. Unde
quidam hebetis obtusiq cordis. elemẽta que & facta
sũt & carent sensu. fanꝗͣ deos adorant: qui cum
dei oꝑa miratent᷑ id est celum cum uariis lumibus:
tertam cũ campis & motibus: maria cũ flum̃ibus
& stagnis & fontibus: caꝵ reꝵ ad miratoe obstape¬
factis& ipius artificis obliti. quẽ uidere nõ peteran
ligere quiuerũt. ꝙ̃to maior : ꝙ̃ to mirabilior sit auui
ust frct ex mhilo: Que cum uideant diuinis legibus

Expanded text:
utique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille seputique omnia non Iuppiter fecit, qui ante annos mille septingentos natus est, sed ille opifex rerum, mundi melioris origo, qui uocatur deus, cuius principium quoomprehendi, ne quaeri quidem debet. Satis est homini ad plenam perfectamque prudentiam, si Deum esse intelligat: cujus intelligentiae vis et summa haec est, ut suspiciat et honorificet communem parentem generis humani, et rerum mirabilium fabricatorem. Unde quidam hebetis obtusique cordis, elementa, quae et facta sunt et carent sensu, tamquam deos adorant. Qui cum Dei opera mirarentur, id est coelum cum variis luminibus, terram cum campis et montibus, maria cum fluminibus et stagnis et fontibus, earum rerum admiratione obstupefacti, et ipsius artificis obliti, quem videre non poterant, legere quiuerunt, quanto maior quantoque mirabilior sit qui illa fecit ex nihilo. quae cum uideant diuinis legibus
Abbreviated transcription (Latin):
batur: is uoͣ uniu̾sis adentib solus stetitꝰ. doñ illũ
ex opibrs sacrilegio partis & uita satiatum: ac sene¬
ctate cõfectum proscriptio taumuitalis arferret.
ꝑadem .s. que tulliũ uiolate deoꝵ maiestates ulto.¬
rem: qui etiã felix in eo ip̃o fuit:. quod añ suam.
mõtem ceudelissimũ exitum sui accusatoris audi¬
uit: diis uidehoet prouidentib sascrilegus ac predo
ille religionũ suaꝵ nõ ãte moreret᷑. ꝙͣ solatium
cle ultione cepiss&: Quãto igit᷑ rectius est: omis¬
sis insensibilib & uanis: oculos eo tendete: ubi sedes
ubi habitatio dei ueri: qui feram srabili firmitate
suspendit. qui celum distinxit alteis fulgentibiq
qui solem rebrs hũanis clazissimu ac singulate lum:
maria circum fudit. flũa sempiterno fluete pre¬
cepit: iussit & extendi campos subsidere ualles
fronde tegi siluas. lapidosos surgetꝰ mõtes Que

Expanded text:
batur, is vero universis cadentibus solus stetit, donec illum batur, is vero universis cadentibus solus stetit, donec illum et opibus sacrilegio partis et vita satiatum, ac senectute confectum, proscriptio triumviralis auferret, eadem scilicet quae Tullium violatae deorum majestatis ultorem. Quin etiam felix in eo ipso fuit, quod ante suam mortem crudelissimum exitum sui accusatoris audivit; diis videlicet providentibus, ut sacrilegus ac prille religionum suarum non ante moreretur quam solacium de ultione cepisset. Quanto igitur rectius est omissis insensibilibus et uanis oculos eo tendere ubi sedes, ubi ha.bitatio est dei ueri, qui terram stabili firmitate suspendit, qui caelum distinxit astris fulgentibus, qui solem rebus humanis clarissimum ac singulare lumenrris autem maria circumfudit, flumina sempiterno lapsu fluere praecepit, iussit et extendi campos, subsidere ualles, fronde tegi siluas, lapidosos surgere montes. quae
Abbreviated transcription (Latin):
amplius ꝙ mam de qua sũt fabricati. Nec imme¬
rito al te. M. tulli. hoc est ed hoĩem siculi cõfuge¬
rũt. quõiam triennio sũt experti deos illos nihił ua¬
lere. fiene um stultissimm si ad deos obdefenderi-¬
das miurias hõrum dofugissent: qui .Q. uerri
nec pro se ip̃is rati esse potuete. At eĩ ueͬres ob
hec facinora damnatus est. Nõ ergo dii utadi¬
cauere s Cicironis industcia: qua uł defenso¬
res eius oppressit uł gr̃e restitit. Quid qđ apđ
ip̃m uerrem no fuit illa dantiatio: s uacatiout
Sed quẽ admo dionisio deoꝵ spolia gestariti di
immortales bonã dederant nauigationẽ: sic etiã
uerri bona quietem tc ibeusse iudeant᷑. ia qua¬
sacrilegis luis ttanquille stui poss&: Nam faemẽtib po
stra bellis ciuilib: sub obtentu danationis: ab om̃i perido
ac metu remotus: alioꝵ graues caus ac milerabiles postea
audrebat: &o qui cecidisse solus uniu̾sis stantib uide¬

Expanded text:
amplius quam materiam de qua sint fabricati. nec inmeamplius quam materiam de qua sint fabricati. nec inmerito ad te, Marce Tulli, hoc est ad hominem Siculi confugerunt, quoniam triennio sunt experti deos illos nihil ualere: essent enim stultissimi, si ad eos ob defendendas iniurias hominum confugissent, qui Gaio Verri nec pro se ipsis irati esse potuerunt. at enim Verres ob haec facinora damnatus est. non ergo du uindicauerunt, sed Ciceronis industria, qua uel defensores eius oppressit uel gratiae restitit. quid quod aput ipsum Verrem non fuit illa damnatio, sed uacatio, ut quemadmodum Dionysio deorum spolia gestanti dii inmortales bonam dederant nauigationem, sic etiam Verri bonam quietem tri}uisse uideantur, m quasacrilegiis suis tranquille fruistea civilibus bellis, sub obtentu damnationis ab omni periculo et metu remotus, aliorum graves casus et miserabiles exitus audiebat, et qui cecidisse solus universis stantibus vide
Abbreviated transcription (Latin):
filiamq eius uirginem ex eodem loco raptam: deniq
graccanis ip̃ibrs turbata re .p. & seditionib & ostentis
cum repertu ẽẽt in carminib sibillinis antiquissi¬
ma cererem debere placari legati sũt hẽnam missi.
ec igͭ ceres uł religiosissima ꝙ uidere marib ne
adotandi quidẽ gr̃a licebat uel antiꝗssima: quani
senatus popłusꝗ romanus sacrificiis donisq placa¬
uerat: ex archanis & uetustis pencttalib. a. q̃.
uerre inimissis lattonib seruis impune sublata
est. Idem uoꝰ cũ affirmaret se a siculis ut cãm pro¬
umde susciperet oratum. insusug est uerbis. sese
iam ne deos quidem in suis utbibiis ad quos cõfuge¬
rẽt hr̃e: quod eoꝵ simulachta sanctissima. ¶. uer¬
ris delubris religiosissimis substubiss&: quasi nͣõ si
uerres exurbib delubrisq substuletat: de celo quoꝵ
substulerit: une apparet istos deos rihil hẽre iase

Expanded text:
filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique filiamque eius uirginem ex eodem loco raptam. denique Gracchanis temporibus turbata. re publica. et seditionibus et ostentis cum repertum esset in carminibus Sibyllinis antiquissimam Cererem debere placari, legati sunt Hennam missi. haec igitur Ceres uel religiosissima, quam uidere maribus ne adorandi quidem gratia licebat, uel antiquissima, quam senatus populusque Romanus sacrificiis donisque placauerat, ex arcanis ac uetustis penetralibus a Gaio Verre inmissis latronibus semis inpune sublata est. idem uero cum adfirmaret se a Siculis ut causam pronmciae susciperet oratum, his usus est uerbis: sese ia.m ne deos quidem in suis urbibus ad quos confugerent habere, quod eorum simulacra sanctissima Gaius Verres ex delubris religiosissimis sustulisset: quasi uero si Verres ex urbibus delubrisque sustulerat, de caelo quoque sustulisset. unde apparet istos deos nihil habere in se
Abbreviated transcription (Latin):
is. ab imaginib suis nõ arcuetũt: cum etiã saccis
rebus abla̾tis ꝓspere naiugauit. quo ioco ip̃e te¬
status est ut solebat. Uidetis ne in ꝗt comitibus¬
suis nauftagium timentib: ꝗ̃ ꝓspera saclegis naui-¬
gatio ab ip̃iis diis immõtalib tribuat᷑. Sedd hic
fortasse a platone didicerat. deos nhil esfe. Qa
. uerres quẽ tullius accus ato eius eidem dioni-¬
sio & falaridi & tirãnis om̃ib cõparat: Non ne
om̃e siciliã cõpilauit. sublatis deoꝵ fntadacris
ornamẽtisq fanoꝵ. Otiosum ẽ ꝑ sequi fingła:
unũ lib& cõmemorãt: in quo accusator: ꝯmib
eloquẽtie uizib: om̃i deniq otnatu uoçis: & cor¬
poris deplotauit. De cerere uł catinẽsi uł hẽnesi:
quaꝵ alterius tanta fuit celigio: ut adite templi
eius secreta penetralia uitiiꝰ nefas eẽt: altetius
antiquitas tanta: ut om̃es historie loquantur
ĩpam deam stuges. inhẽne solo pͥmu reperisse

Expanded text:
is, ab imaginibus suis non arcuerunt? Cur etiam sacris is, ab imaginibus suis non arcuerunt? Cur etiam sacris rebus ablatis, prospere navigavit? quod joco ipse testatus est ut solebat. suis naufragium timentibus \'quam prospera sacrilegis nauigatio ab ipsis diis inmortalibus tribuatur?\' sed hic fortasse a Platone didicerat deos nihil esse. quid Gaius Verres, quem Tullius accusator eius eidem Dionysio et Phalaridi et tyrannis omnibus comparat? nonne omnem Siciliam compilauit sublatis deorum simulacris ornamentisque fanorum? otiosum est persequi singula, unum libet commemorare in quo accusator omnibus eloquentiae uiribus, omni denique conatu uocis et corporis deplorauit de Cerere uel Catinensi uel Hennensi: quarum alterius tanta fuit religio, ut adire templi eius secreta penetralia uiris nefas esset, alterius antiquitas tanta., ut omnes historiae loquantur ipsam deam fruges in Hennae solo primum repperisse
Abbreviated transcription (Latin):
huic presto sũt fcagella ignes: eculei: cruces &
quicꝗd excogitari iratis ac furentib licet. Sed
cum puniunt deprehensos in sacrilegio: ipi deoꝵ
relinquãt ulciscendi sui locum: si eos possȩ aliquid
atbitrant᷑: Num etĩa putãt illoꝵ minme accidis¬
se: ut predones roꝵ sacraꝵ comptehẽsi tenerent᷑.
& seuũtnõ tam ita ꝙͣ metu: ne si deoꝵ iuitiam
nõ uindicauerĩt: ip̃os ex pectant. pene incredibili
.s. mimanitate. qui nocitutos sibi deos putãt ob
aliena sceleta qui ip̃os a quib iuolati spoliatiq sũt.
ꝑ se ip̃os nihil nocere potuerũt. At eĩ sepe ip̃i quoq
in sactilegos uindicauerũt. post id uł casu accidis¬
se qđ aliqũ nõ semꝑ. sed tam̃ paulo post id aligñ
tot ac tanta saclegia in diorisio ño uuindicaueãt
qui nõ futtim s palam ludibrio deos huit. Cum
ħuc̃ tam potẽtem sacrilegum. a templis. acetimoni¬

Expanded text:
huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et huic praesto sunt flagella ignes eculei cruces et quidquid excogitare iratis ac furentibus licet. sed cum puniunt deprehensos in sacrilegio, ipsi ! erelinquant ulciscendi sui locum, si eos posse aliquid arbitra-ntur? quin etiam putant illorum numine accidisse, ut prapdones rerum sacrarum conprehensi tenerentur, saeuiunt non tam ira quam metu, ne si deorum iniuriam non uindicauerint, in ipsos expetant poenae: incredibi!i scilicet. uanitate, qui nocituros sibi deos putent ob aliena scelera, qui ipsis a quibus uiola.ti spolia-tique sunt per se ipsos nihil nocere potuerunt. at enim saepe ipsi quoque in sacrilegos uindica.uerunt. potpst id uel casu accidisse, quod aliquando, non semper, sed tamen paulo post quomodo tot et tanta sacrilegia in Dionysio non vindicaverunt, qui non furtim, sed palam deos ludibrio habuit? Cur hunc tam potentem sacrilegum a templis, a ceremoni
Abbreviated transcription (Latin):
donarũt. nec imerito dionisius sicilie tyramnuȩ
post uictoriã grecia potus deos taleg contempsit: spo¬
biauit. illusit. Si quidẽ sacrilegia sua iocularib etam
dictis prosequebat. Nam cum ioui olimpio auteuta.
anuculum detraxiss&. laneum uessit impom diceni:
pio micogui & nnquũ esse ait. cum apollo p̃r eres m¬
deui steri pateras & exuiuas. & praua q̃dam sigilla
que simulachroꝵ protentis mambus tenebant᷑ꝰ ducua¬
hibat. ꝙ accipere se illa nõ auferre dicebat. per quã
bĩ stultam & moxatũ esse nolle acciper̃ ab his ultro
fortigeiu aquibus bona sibi hõĩes pracarent᷑: hecille
fecit impune. quia rex c euctor fuit. Quin eẽt secu¬
ta est eum solita felicitas. Uixit eĩ usq ad senec tutẽ
regnũq per manius filio tradidit. In eo ig quia hoĩes
sacrilegia iundicar̃ nõ poterãt. oportult deosipes
sui uindices esse. At si humilis quide tale cõmiẜit.

Expanded text:
dona-runt. nec inmerito Dionysius Siciliae tyrannus dona-runt. nec inmerito Dionysius Siciliae tyrannus post uictoriam Graecia potitus deos tales contempsit spoliauit inlusit, siquidem sacrilegia sua iocularibus etiam dictis prosequebatur. nam cum Ioui Olympio aureum amiculum detraxisset, laneum iussit inponi dicens pio, incongruens et iniquum esse ait, cum Apollo pater ejus imderi. item pateras et exuuias et parua quaedam sigilla, quae simulacrorum protentis manibus tenebantur, detrahebat et accipere se illa, non auferre dicebat: perquam enim stultum esse et ingratum nolle accipere ab iis ultro porrigentibus, a quibus bona sibi homines precarentur. haec ille fecit inpune, quia rex et uictor fuit, quin etiam secuta est eum solita felicitas: uixit enim usque ad senectutem regnumque per manus filio tradidit. in eo igitur, quia homines sacrilegia uindicare non poterant, oportuit deos ipsos sui uindices esse. at si humilis quid tale commiserit,
Abbreviated transcription (Latin):
gnosopactus honesto. E gregie sapientꝰq sensit. Uerũ
utd ridicule subdidit. hoc ue autu intemplis quod
sint ueneri donate auirgine pupe: quas ille
obnũtiẽ foctasse cõsensirit᷑. Ns uidebat ẽ̃ simu¬
lachra ip̃a: & effigies eoꝵ poliereti & eustanoris
& phidie: manu ex auro atq ebore perfecstas nihil
aliud esse ꝙ grandes pupas: nõ auirgmib quaꝵ
lusib uemia dati põt: s ab arbatis hom̃ib cõsecta¬
tas: merito igit etia senu stultitiam seneca derid&
Nonsinquit bis pueri sumu&. ut uulgo đr̃: sed
semꝑ: ueꝵ hoc interest qđ maiora nõe ludimu&.
ergo his ludicris & ornatis & gtandib pupis. &
unquẽta & tura: & colores inferũt. his opimes
& pmgues bestias immolat: ꝗbus ẽ ꝗde os: sed
catens officio dentiũ: His peplos & indumẽta pretioia.
quib usus uelaminis nllug est. his autum & argentum
cose crant: que tam nõ hñt qui accipiũt: ꝙ̃ qui illa

Expanded text:
generoso pectus honesto. egregie sapienterque sensit. uerum generoso pectus honesto. egregie sapienterque sensit. uerum illut ridicule subdidit, hoc esse aurum in templis, quod sint Veneri donatae a uirgine pupae; quas ille ob minutiem fortasse contemserit. non uidebat enim simulacra ipsa et effigies deorum Polycleti et Euphranoet Phidiae manu ex auro atque ebore perfectas, nihil aliud esse quam grandes pupas, non a virginibus, quarum lusibus venia dari potest, sed a barbatis hominibus consecratas. Merito igitur etiam senum stultitiam Seneca deridet. Non, inquit, bis pueri sumus ut vulgo dicitur; sed semper. Verum hoc interest, quod majora nos ludimus. Ergo his ludicris, et ornatis, et grandibus pupis et unguenta et tura et odores inferunt, his opimas et pingues hostias immolant, quibus est quidem os, sed carens officio dentium, his peplos et indumenta pretiosa, quibus usus uelaminis nullus est, his aurum et argentum consecrant, quae tam non habent qui accipiunt quam qui illa
Abbreviated transcription (Latin):
Im. ubi mhil quod uiolati põt appareꝵ: ubi sacri-¬
legiũ fiei nõ põt. Quitꝗd aũt oculis manibusq
subiectum est. id circo quia fragile est. ab om̃i rõne
immortalitatis alienũ est. Frusira igit᷑ hoĩes auro:
ebore. gẽmis: deos excolũt. & exornant. qiͣ uoͣ ex
his reb ullam possint capare uoluptatem. Quis
usus est pretiosoꝵ mimerũ nihil sentientib : An ille
qui motuis : pati em̃s rone defunctoꝵ cõpota. colo¬
tibus at pretiosis uestib illita & cõuoluta hurta ca¬
lũt qua. deos honorãt. qui neq cũ fieret sentiebant.
neq cum colunt᷑ sciũt: nec ẽs̃ sensum cõsecatione sump¬
secut. Non placebat persio: quia autea uasa templis
enferant᷑ suꝑuacuum pritanti esse inter teligiones : qđ
no sanctitatis. sed auaritie sit instrum̃tu. Illa eĩ
satius est deo quẽ recte colas inferre promunere.
ompositũ uis fasq ão. sc̃osq recessus mẽtis: & euicto

Expanded text:
ni; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrini; ubi nihil, quod violari possit, apparet; ubi sacrilegium fieri non potest. Quidquid autem oculis manibusque subjectum est, id vero, quia fragile est, ab omni ratione immortalitatis est alienum. Frustra igitur homines auro, ebore, gemnis deos excolunt et exornant; quasi vero ex his rebus ullam possint capere voluptatem. Quis usus est pretiosorum munerum nihil sentientibus? an ille qui mortuis? Pari enim ratione defunctorum corpora, odoribus ac uestibus pretiosis inlita. et conuoluta humi condunt qua deos honorant, qui neque cum fierent sentiebant neque cum coluntur sciunt; nec enim sensum consecratione sumpserunt. non placcbat Persio quod aurea. uasa templis inferantur, superuacuum putanti esse inter religiones quod non sanctitatis, sed auaritiae sit instrumentum. illa enim satius est deo, quem recte colas, inferre pro munere compositum ius fasque animo sanctosque recessus mentis et incoctum
Abbreviated transcription (Latin):
ut satirici catmmis scriptor derisit hominu uanitatẽ.
ueꝵ hi qui faciũt. seriam rem se facere opmant᷑. ꝓ
Demq pocta maximus homo inceteris prudens: in hoc
auium cum falce saligna. Hellespontiaci seruet tutela
priapi. Adotant ergõ moͬtalia: aaut amoͬtalibi siã
frangi enim crematiꝰ. petire possũt .nã & tectis ue¬
fustate labentib. sepe cõminu solent. & cõsupta
migẽdio labint᷑ incinerem. & pleꝵq nisi sua illis
Emagnitudo subuenerit. aut custodia diligens sep-¬
serit. ipredã furib cedũt. Que ig̾ insana est:
Eea timete. pro quib. aut rume. aut̃ ignes. aut¬
⁊ furta timeant᷑: Que uanitas ab his aliquã sperat̃
tutelam: que tueri semet ip̃a nõ possunt. Que
Sꝑuersitas ad eoꝵ presidia decuͬtete: que ip̃a tum
Suiolant᷑ młta fũt nsi a colentib iudicent᷑. Ubi
Lergo ueritas est: ubi nlła uis adhrberi põt religio¬

Expanded text:
ut satirici carminis scriptor derisit hominum uanitatem, ut satirici carminis scriptor derisit hominum uanitatem, uerum u qui faciunt, seriam rem facere se opinantur. demque poeta maximus, homo in cetens prudens, in hoc avium, cum falce saligna, Hellespontiaci servet tutela Priapi. Adorant ergo mortalia, ut a mortalibus facta. Frangi enim, cremari, perire possunt. Nam et tectis vetustate labentibus saepe comminui solent, et consumpta incendio dilabuntur in cinerem, et plerumque nisi sua illis magnitudo subvenerit, aut custodia diligens sepserit in praedam furibus cedunt. Quae igitur insania est, ea timere, pro quibus aut ruinae, aut ignes, aut furta timeantur? Quae vanitas, aliquam ab his sperare tutelam, quae tueri semetipsa non possunt? Quae perversitas, ad eorum praesidia decurrere, quae ipsa, cum violantur, inulta sunt, nisi a colentibus vindicentur? Ubi ergo veritas est? ubi nulla vis adhiberi potest Religio
Abbreviated transcription (Latin):
humane sap̃ĩe assecuti sũt. ut intelligerẽt quid
nõ sit: illud assequi nequierũt: ut dicerent quid
sit. Nota Ciceronis uox ẽ. Utma tam facde ue¬
ra muenite possem. ꝙ̃ falsa cõuincere: qd ꝗa
uites humane cõditionis excedit: eius officii facul¬
tas nobis acteibrita ⁊̃. quibusq tradidit deus scđam
ueritatis. cui explicande quat᷑uor posteriores libri
ẜuiẽt. nũc interm falsa ut cepimus detegamus.
uid ig maiestatis possũt ħẽre simulachra. que
fuerũt in homunculi potestate: uł aut aliud fie¬
rent: tł ut dĩo ño fierent. Id circo apud ozatius.
Ptiapus ita lequit᷑: Olim truncus eeam ficulnus
mutile lignu cum faber incertus scanu faceret¬
ue priapum. Maluit ẽẽ deũ. deus n ego: furum
auiumq maxima fotmido. Quis sit tanto homine
custode securus. Fures emi tãstulti sũt ut priapi
tentiginem timeant. cũ aues ip̃e quas teͬror faltis
aut inguinis abigi existimãt. simulachris fabre

Expanded text:
humanae sapientiae assecuti sunt, ut intelligerent quid non sit: illud assequi nequiverunt, ut dicerent quid sit. Nota Ciceronis vox est : « Utinam tam facile vera inuenire possem quam falsa conuincere. quod quia uires humanae condicioiiis excedit, eius officii facultas nobis adtributa est, quibus tradidit deus scientiam ueritatis. cui explicandae quattuor posteriores libri seruient: nunc interim falsa ut coepimus detegamus. Quid igitur maiestatis possunt habere simulacra, quae fuerunt in homunculi potestate uel ut aliud fierent uel ut omnino ne fierent? idcirco aput Horatium Priapus ita loquitur: olim truncus eram ficulnus, inutile lignum cam faber incertus scamnum faceretne Priapum, maluit esse deum. deus inde ego, furum auiumque maxima formido. quis non sit hoc tanto custode securus? fures enim tam stulti sunt, ut Priapi tentiginem timeant, cum aues ipsae, quas terrore falcis aut inguinis abigi existimant, simulacris fabre
Abbreviated transcription (Latin):
lis nõ põt intueri. quos hoĩes idem ille pħus ac poeta
grauiter accusat: tanꝙͣ humiles & abiectos qui tõtia
naturȩ suȩ tõnem ad uenerãda se terena proste̾¬
nãt. Ait eĩme gs faciue hor̃es humiles formidine
diuu. depressoq premit ad teram. Aliud quide
ille cum hec diceret. sentiebat. nihil utiꝗ tolendum
osse: qm̃ dii humana nõ curãt. Deniꝗ alio loco
religiones ⁊ cultus deoꝵ innane esse officium con-¬
fitetur: nec pietas ulla est uelatum sepe uidea. Uer¬
tere se ad lapidem: atq om̃s accedẽt ad atas. Et
procumbere humi prostratut: & pandet̃ palmas
Ante deũ delubra. nec aras sangiũe mł̃to. Sparger
quadupedum nec uotis netter̾e uota. Que pro¬
fecto si cassa sũt: nõ oportet sublimes x excelsos aĩos
ad uocari: atq interrã premi: sed mhil aliud ꝙͣ ce¬
lestia cogitate. Impugnate sũt es a prudentib false¬

Expanded text:
lis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta lis non potest intueri. quos homines idem ille philosophus ac poeta grauiter accusat tamquam humiles et abiectos, qui contra naturae suae rationem ad ueneranda se terrena prosternant. ait enim: et faciunt animos humiles formidine diuum depressosque premunt ad terram. aliut quidem ille cum haec diceret, sentiebat, nihil utique colendum esse, quoniam dii humana non curent. denique alio loco religiones et cultus deorum inane esse officium confitetur: nec pietas ulla est uelatum saepe uideri uertere se ad lapidem atque omnis accedere ad aras et procumbere humi prostratum et pandere palmas ante deum delubra nec aras sanguine multo spargere quadrupedum nec uotis nectere uota. quae profecto si cassa sunt, non oportet sublimes et excelsos animos auocari atque in terram premi, sed nihil aliut quam caelestia cogitare. inpugnat
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i. quos ip̃e staltissimos cõfiteris: Quid igł pro¬
fuit uidisse te ueritatem. quã nec defensurue
esses. nec sequuturꝰ.Si libentex etrant hi quĩ
erare se sentiũt. quãto magis uulgꝰ indoctum¬
quod pompis in anibus gaudet. aĩsq puerilib spec-¬
tat om̃ĩa. oblectat᷑ stiuolis: & spetie simulachroꝵ
capit᷑ nec ponderat̃ secũ unãquanq ⁊ẽ põt. ut m¬
telligat᷑ nihil colendum esse quo oculis mõtalib cer¬
nitꝰ quia mõtale sit necesse est. Nec mitandum
est quod oculis subiectum est : nõ h̃o: sed hoĩs recep¬
taculura est cuius qualitas & figuta nõ exlinamẽ¬
tis uasculi quo cõtinet᷑. sed ex factis ac morib perui¬
det᷑: Qui ergo colũt stmlachra: corpora fũt ho¬
minib catentia: quia qui se cõporalib dediderũt:
nec uidẽt plus aliquid mẽte q cõpore: cum sit ani¬
mi officiũt. ea subtilius cernẽte: que acies copora¬

Expanded text:
ii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur proii quos ipse stultissimos confiteris. quid igitur profuit uidisse te ueritatem, quam nec defensurus esses nec secuturus? sed libenter errant etiam ii qui errare se sentiunt: quanto magis uulgquod pompis inanibus gaudet, animisque puerilibus spectat omnia? oblectatur frivolis, et specie simulacrorum capitur, nec ponderare secum unamquamque rem potest, ut intelligat nihil colendum esse quod oculis mortalibus cernitur, quia mortale sit necesse est. Nec mirandum enim quod oculis subjectum est, non homo, sed hominis receptaculum est; cujus qualitas et figura, non ex lineamentis vasculi quo continetur, sed ex factis et moribus pervidetur. Qui ergo colunt simulacra, corpora sunt hominibus carentia, quia se corporalibus dediderunt nec uident plus aliquid mente quam corpore, cum sit animi officium ea subtilius cernere quae acies corpora
Abbreviated transcription (Latin):
de ip̃o qui alienis accedit errorib nec utit᷑ tandem
sap̃ie sue bono. ut factis impleat quod mente percepit.
Sed prudens & sciens laqueo se insei̾t: ut simul cam
ceterii quos liberare ut ptudentior debuit & ip̃e ca¬
prat᷑ quin potius: siquid tibi cicepo uittutis est. expe¬
rite populum ficerꝰ sapientẽ: dignũ est ut om̃st̃
eloquẽtie tue iures. exetas: nõ eĩ uerendũ est
ut te in tam bona cã deficiat oratiq qui sepe etĩã ma¬
sti. Et erat młto pulchrius: ut obbũdicta potius.
ꝙ obmaledicta moreris nec plus tibi laudis philip-¬
pice asfẽre potuerũt: ꝙͣ discussus error gñis hũam:
&mẽtes hõium ad sanitatẽ tuã disputatione reuo-¬
cat̃: sed cõcedamus timiditati que insapientem
ĩẽ nõ deb&. Quid ergo ip̃e i eodem uersatis
errore: uideo te terena & manufacta uienera.
uana esse intelligis & tam̃ eadem facis que faciũt

Expanded text:
de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem de se ipso qui alienis accedit erroribus nec utitur tandem sapientiae suae bono, ut factis impleat quod mente percepit, sed prudens et sciens pedem laqueo inserit, ut simul cum ceteris quos liberare ut prudentior debuit et ipse capiatur. quin potius si quid tibi, Cicero, uirtutis est, experire populum sapientem. digna res est ubi omnes eloquentiae tuae exersas non enim uerendum est ne te in tam bona causa deciciatdeficiat oratio, qui saepe etiam masti, et erat multo pulchrius ut ob benedicta potius quam ob maledicta morerere, nec plus tibi laudis Philippicae adferre potuerunt quam discussus error geueris humani et mentes hominum ad sanitatem tua disputatione reuocatae. sed concedamus timiditati, quae in sapiente esse non debet: quid ergo ipse in eodem uersaris errore? uideo te terrena et manu facta uenerari: uana esse intellegis et tamen eadem facis quae faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias nõ cõcupiscere. Uoluptates coͬpotis sper¬
nere. quia opes & corpus ip̃m cuiꝰ hospitio ⁊itimur
teͣra ẽ Uiuũ colite: ut uiuatis. motiat᷑ eĩ neces¬
se ẽ qui se suamq aĩam mõtuis adiudicauit. Sed
quid prodest ad urlgus & hoĩes imꝑitos hoc modo
concionati: cũ uideamus etiã doctos ac ptudentes
uitos: cũ teligionũ intelligãt uanitatem ⁊ahilomi¬
nus tam̃ inip̃is que damnãt colendis nescio qua
prauitate prostate: Intelligebat ciceto falsa esse
que hoĩes aclorarẽt: na cumꝰ młta dixisset que
ad euersiõe zeligionu ualerẽt: ait tam̃ nõ esse
illa uulgo disputanda ne susceptas publice ⁊ eligiones
dispritatio talis extinguat:. Quid ei facies qui cum
errare se sẽtat. ultto ip̃o in lapides impiagat: ut po¬
pulis om̃is offendat ip̃e sibi oculos eruat: ut om̃s ceci
sint queͥ de aliis bñmereat᷑. quos patit᷑ errare. nec

Expanded text:
diuitias non concupiscere, uoluptates corporis sperdiuitias non concupiscere, uoluptates corporis spernere, quia opes et corpus ipsum cuius hospitio utimur terra est. uiuum colite, ut uiuatis: moriatur enim necesse est qui se suamque animam mortuis adiudicauit. Sed quid prodest ad uulgus et ad homines inperitos hoc modo contionari, cum uideamus etiam doctos ac prudentes uiros, cum religionum intellegant uanitatem, nihilo minus tamen in iis ipsis quae damnant colendis nescio qua prauitate perstare? intellegebat Cicero falsa esse quae homines adorarent. nam cum multa dixisset quae ad euersionem religionum ualerent, ait tamen non esse illa uulgo disputanda, ne susceptas publice religiones disputatio talis extinguat. quid eo facias, qui cum errare se sentiat, ultro ipse in lapides inpingat, ut populus omnis offendat, ipsi sibi oculos eruat, ut omnes caeci sint? qui nec de aliis bene mereatur quos patitur errare nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ natos. Sis nõ est celeste aĩal cũ ferenis iatẽratrq
uergentib coequati. Quid uos bnficis celestib celałi
pronĩq humũ ur̃a sponte procũbitis. Numi eĩ miẜi
uolutamini: cũ deorsum queritis quod in sublimi
querere debustis. Nam ista motalium digitoꝵ lu¬
dichra & ftagilia figmenta ex quolibet materie gñe
fotmata: quid aliud sunt nisi tera ex qua nata sũt
Quid ergo inferiorib subiacetis: Quid capitib uest̾s
terrã suꝑponitis : Cur ergo uos terce submittitis
humilioresq facitis: Ip̃i ulito ad inferos uos mẽgitis
ad mortemq dãnatis: quia nihil tera inferius est¬
& humilius: isi mors & inferi que si effuget̃ uelletis.
subiectam pedib ur̃is tẽram cõmiteretis. cõporis
statu saluo quod id cioco rectum accepistis: qͦ oculos
atq mẽte cũ eo qui fecit. cõterre possetis. Contẽ¬
nete aũt̃ & calcare teͣram nihil aliud est. ꝙͣ simu¬
lachra nõ adorare. quia de teͬra facta sũt. Item

Expanded text:
imal cum terrenis in terramque uergentibus coaequari. quid uos beneficiis caelestibus orbatis pronique in humum uestra sponte procumbitis? humi enim miseri uolutamini, cum deorsum quaeritis quod in sublimi quaerere debuistis. nam ista mortalium digitorum ludicra et fragilia figmenta ex quolibet materiae genere formata quid aliut sunt nisi terra ex qua nata sunt? quid ergo rebus inferioribus subiacetis? quid capitibus uestris terram superponitis? cum enim uos terrae submittitis humilioresque facitis, ipsi uos ultro ad inferos mergitis ad mortemque damnatis, quia nihil est inferius et humilius terra nisi mors et inferi. quae si effugere uelletis, subiectam pedibus uestris terram contemneretis corporis statu saluo, quod idcirco rectum accepistis, quo oculos atque mentem cum eo qui fecit conferre possetis. contemnere autem et calcare terram nihil aliut est quam simulacra non adorare, quia de terra ficta sunt, item
Abbreviated transcription (Latin):
totud gm̾̃s hũani perspiciat errores: Cum eẽt deus
ad excogitandum prudentissimꝰ. ad facic̃dum soler¬
tissimuł anteꝗͣ orditet᷑ hoc opus mũdi. qtã pleni &
cõsumati bom̃ fons in ip̃o erat sic̃ est semꝑ: ut ab
eo bonũł tanꝙ̃ uuus otiret᷑ longeq proflueret.pro¬
duxit similem sui spr̃im. qui esset uirtutib pris
deiꝰ preditas. Quõ aũt id uolueat in quarto docer
conabimꝰ libro. Dem̃ fecit alterũ in quo indoles diui¬
ne stitpis nõ petm̃esit. Itaq suapte inuidia : tanꝙ̃
ueneno infectus est: & ex bono ad malum transcen¬
dit. suoq arbitrio quad illi adeo liberũ fuerat. clatũ
ꝯtrariu sibi nom̃ asciuit. Unde apparet cũc toꝵ ma¬
loꝵ fontem esse liuotẽ. Inudit em illi añcelsori
suo: qui deo pri perseuerãdo. tum cõprobatꝰ etiã & carus
est. Hũc uiͣgͣ ex bono pet se malu effectu greci
ap̃pellãt: nos criminatorẽ uacamus queđ¬

Expanded text:
totius generis humani perspiciat errores. cum etotius generis humani perspiciat errores. cum ead excogitandum providentis simus, ad faciendum solertissimus, antequam ordiretur hoc opus mundi quoniam pleni et consummati boni fons in ipso erat, sicut est semper, ut ab eo bonum tamquam riuus oreretur longeque proflueret, produxit similem sui spiritum, qui esset uirtutibus patris dei praeditus. quomodo autem id uoluerit, in quarto libro docere conabimur. deinde fecit alterom, in quo indoles diuinae stirpis non permansit. itaque suapte inuidia. tamquam ueneno infectus est et ex bono ad malum transcendit suoque arbitrio, quod illi a deo liberum fuerat datum, contrarium sibi nomen a.dsciuit. unde apparet cunctorum malorum fontem esse liuorem. inuidit enim illi antecessori suo, qui deo patri perseuerando cum probatus tum etiam carus est. hunc ergo ei bono per se malum enectum Graeci διβολον appellant, nos criminatorem uocamus, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd supplicũ duxerat. ideoq ludos instautarrot¬
tere : quod cũ ille neglexiss&: eodem diemti¬
lum ꝑ didisse: ip̃e aũt graui morbo esse corep
tus. Et cũ rursug cãdem imagiñẽ cernereto que-¬
rentem satis ne penaꝵ pro neglecto imperio pe¬
pendissa. lectiga delatus ad consules & or̃ite
nisenatu ex posita recepille cõporis fimitateoi
sussq tedħ domũ redisie. Ild quoq somnũ nõ mi¬
nore aomrationis fuit: quo celar augustue đi
no setuato Ntam cũbello cuuili brucianõ imiplicto¬
tus gtaui motbo ab sttere prelio statuiss& medico
miprosinone ⁊o cottariaꝵ diutius immnoratul
aut cblitus esse propositi iudege: aut cuumen lonͦ¬
quo facilius zes difficiles & obscute intelligantur
muneris prestigias reuelabo quib mnducti hoĩes
a ueritatis uia longius recesserũt. Sed repetam longe
atus. ut siquie ad legendum ueriꝰ expers & ignarus
accesserit: instituat᷑ atq intelligat: quod tandem sit

Expanded text:
ad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari opad supplicium duxerat, ideoque ludos instaurari oportere; quod cum ille neglexisset, eodem die filium perdidisse, ipse autem gravi morbo esse cotus; et cum rursus eandem imaginem cerneret quaerentem satisne poenarum pro neclecto imperio pependisset, lectica delatus ad consules et omni re m senatu exposita recepisse corporis firmitatem suisque pedibus domum redisse. illut quoque somnium non minoris admirationis fuit quo Caesar Augustus di servatus. Nam cum bello civili Brutiano, implicitus gravi morbo, abstinere praelio statuisset, medico in propositione rerum contrariarum diutius immoratus, aut oblitus esse propositi videar, aut crimen loques difficiles et obscurae intellegantur, nis praestrigias reuelabo, quibus inducti homines a ueritatis uia longius recesserunt. sed repetam longe altius, ut si quis ad legendum ueri expers et ignarus accesserit, instruatur atque intellegat quod tandem sit
Abbreviated transcription (Latin):
tantib: sũmo anmni metote consũꝑtus est. Pre¬
fectus etĩa ittns antonii tutullus cion apud cobos
euerso esculapii loto. dassem fecisset eodem postea
loco amlitib cesaris itfectus est: his exemplis ad¬
iungit᷑pirrus: qui sublata exthelauro proserprne
loctensis pecunia naustagium fecit: ac uicinis dee
litto rib illisus est: ut nihil preter eam pecionã in¬
colome ⁊epetiret᷑. Ceres quoq milesia młtu sibi
aprid hõr̃es uenerationis adiecit. Nam cũ ab alexan¬
dro capta tiuitas essit. ac milites ad cam spohandã
irruptissent: oculis õrum repente obiectus fulgo ignis¬
xxtixit. Reperunt᷑ etia somma que um deoꝵ nudtãt
oñare. Iiberio nanq attimio hõi plebeio per quietes
obuersatus ee iupł dicit᷑: & precepisse ut cosulib
S senatu nũtiaret: iusis cicentib prexornis prẽ¬
sultore sibi ddisplicuisse: quod antonius maxmꝰ
quiđa uerberatam seruũ sub furca medio circo

Expanded text:
tantibus, summo animi moerore consumptus est. Praetantibus, summo animi moerore consumptus est. Praefectus diam Marci Antonii Turullius cum aput Coos euerso Aesculapii luco classem fecisset, eodem postea loco a militibus Caesaris interfectus est. his exemplis adiungitur Pyrrhus, qui sublata cx thensauro Proserpinae Locrensis pecunia naufragium fecit ac uicinis deae litoribus inlisus est, ut nihil praeter eam pecuniam incolume reperiretur. Ceres quoque Milesia multum sibi aput homines uenerationis adiecit. nam cum ab Alexandro capta ciuitas esset ac milites ad eam spoliandam inrupissent, oculos omnium repente obiectus fulgor exstinxit. rppehuntur etiam somnia quae uim deorum uideantndere. Tiberio Namque Attinio, homini plebeio, per quietem obversatus esse Jupiter dicitur, et praecepisse, ut Consulibus et Senatui nuntiaret, ludis Circensibus proximis praesultorem sibi displicuisse, quod Antonius Maximus quidam diverberatum servum sub furca medio circo
Abbreviated transcription (Latin):
tibermi flumĩs nauis qua uehebat᷑ exisset. nec ulla ⁊ui
comoueret᷑. Claudĩa ferũt. que semꝑ impridica esset
habita : obnimios corporis cultus deam submissis genib
orasse: ut si se castam iudicaret: suum cingulum
sequeret᷑. ita nauẽ que ab om̃i ruuẽtute nõ ualuit
tomoueri ab una muliere esse ꝯmotã. Ilto quoq
mitũ qd lue seuiente. exculapius ep̾dauro accitus
urbem robam diuturna pestilentia liberasse pethi¬
bet᷑. Cacrilegi quoq nũari possũt. quoꝵ pñtibris
penis. dii muriam suam undicasse eredunt᷑. Ap¬
lis transtulissee ad ẜuos publicos luminib orbatus est
& pontioꝵ gens q̃ prodidit. intca unius anni ip̃us ex¬
tincta est. Ite censor fuluius. cũ exiunonis lacinie
templo marmoreas tegulas abstalisset quib edẽ for-¬
tune equestris: quã rome fecerat tegeret. & mente
captus est & amissis duob filiis inlutulirico mili¬

Expanded text:
Tiberini fluminis navis qua vehebatur haesisset, nec ulla vi Tiberini fluminis navis qua vehebatur haesisset, nec ulla vi commoveretur, Claudiam ferunt, quae semper impudica esset habita ob nimios corporis cultus, deam submissis genibus orasse, ut, si se castam judiearet, suum cingulum sequeretur, ita navim, quae ab omni juventute non valuit commoveri, ab una muliere esse commotam. Illud aeque mirum, quod lue saeviente, Aesculapius, Epidauro accitus, urbem Romam diuturna pestilentia liberasse perhibetur. Sacrilegi quoque numerari possunt, quorum praesentibus poenis injuriam suam dii vindicasse creduntur. Aplis transtulisset, luminibus orbatus est, et Potitiorum gens, quae prodidit, intra unius anni tempus extincta est. Item Censor Fulvius, cum ex Junonis Laciniae templo marmoreas tegulas abstulisset, quibus aedem Fortunae equestris, quam Romae fecerat, tegeret, et mente captus est, et amissis duobus filiis in Illyrico mili
Abbreviated transcription (Latin):
mauguratus eiq ⁊ex artis eius eleuans fidem diceret ut
cõsultis auibus zenuntiaret sibi: utcũ fier poss& id quod
ip̃e dĩo cdcepisset: affirmaretq nauius posse. Cape igͣ
ctanter accepit ac secuit. de mole illo qd castot &
pollux hello latino aĩpd lacũ ututne iusi sũt. equoꝵ
sudores abluentes. cum edes eoꝵ que uincte fonti
erat. sua sponte patuissent. Pem bello macedonito
equis albis isidentes.p. uatieno rom̃a nocte uenien¬
tiꝰ se obtulisse dicunt᷑. nũtiantes eo die regem persem
uictum atꝙ captiuũ:. qd paucis post diebu̾ꝵ lt̃e pau¬
li uerũ cẽ docuetũt. Iud ctiam mitabile qd simu¬
lachtũ fortune muliebre nõ sem̃ł locutũ esse tͣdit᷑
Itẽ tunonis monete cũ captis uciis unus exmli¬
tib ad eã nansferẽdam missus: rocabundus ac luderis
mtꝰ rogaret utru ne romimi migrare uellet. uelle¬
ex libris sibillims idea mater cẽt accita &x inuado

Expanded text:
inauguratus, eique rex artis ejus elevans fidem diceret, ut inauguratus, eique rex artis ejus elevans fidem diceret, ut consultis avibus renuntiaret sibi, utrumne fieri posset id quod ipse animo concepisset, affirmaretque Navius posse: Cape igitctanter accepit ac secuit. Deinde illud, quod Castor et Pollux, bello latino, apud Lacum Juturnae visi sunt equorum sudorem abluentes, cum aedes eorum, quae juncta fonti erat, sua sponte patuisset: iidem bello macedonico equis albis insidentes, Publio Vatieno Romam nocte venienti se obtulisse dicuntur, nuntiantes eo die regem Persen victum atque captum, quod paucis post diebus litterae Pauli verum fuisse docuerunt. Illud etiam mirabile, quod simulacrum Fortunae muliebre non semel locutum esse traditur; item Junonis Monetae, cum, captis Veiis, unus ex militibus ad eam transferendam missus, jocabundus ac ludens interrogavit, utrumne Romam migrare vellet, resex libris Sibyllinis Idaea mater esset accita, et in vado
Abbreviated transcription (Latin):
uẽta maiores probãt. & ab aliis pecudum moribus
ducunt᷑. Ged hoc fallit. qđ maioꝵ nõie poito. nõ
putat ficri posse: ut aut ip̃i plus sapiãt. quatins¬
nores uocatur. aut illi despuerĩt qr maiores nõĩant :
Quid g impedit Ium ab ipis sumamus exemplun
ut quo illi qui falsa inuenerãt postetis tradidetũt.¬
sic nos qui uerum inuenimꝰ. posteris meliora tradamꝰ.
Superest igens questio: cuius disputatio. no ab ingenio
sed a scĩa uenit. que plurib explicanda erit: nequid
om̃io dubium relinquat᷑. Nam fortasse aliquid ab
illi cõfugiat: que a multis & nõ dubiis itaduntur
auctorib eos ip̃os quos docuimus deos nõ esse ma¬
iestatem suam persepe ostendisse. & prodigiis: &
sõniis: & auguriis & oraculis: & pene mlta enu
merazi possut digna mitacula imptimis illd̃. qͦs
accus nauius sũmus augur: cũ tarquinu prisci
cõmoneret. ut nhil nori facere inciperet insi prius eẽt

Expanded text:
venta majorum probant, et ab aliis pecudum more venta majorum probant, et ab aliis pecudum more ducuntur. Sed hoc eos fallit, quod majorum nomine posito, non putant fieri posse, ut aut ipsi plus sapiant, quia minores vocantur, aut illi desipuerint, quia majores nominantur. quid ergo inpedit quin ab ipsis sumamus exemplum, ut quomodo illi quae falsa inuenerant posteris tradiderunt,sic nos qui uerum inuenimus posteris meliora tradamus? Superest ingens quaestio, cuius disputatio non ab ingenio, \' sed a scientia uenit: quae pluribus explicanda erit, ne quid omnino dubium relinquatur. nam fortasse aliquis ad illa confugiat, quae a multis et non dubiis traduntur auctoribus, eos ipsos quos docuimus deos non esse, maiestatem suam persaepe ostendisse et prodigiis et somniis et auguriis et oraculis. et sane mmerari possunt digna miraculo: in primis illud, quod Accius Navius summus Augur, cum Tarquinium Priscum commoneret, ut nihil novi facere inciperet, nisi prius esset
Abbreviated transcription (Latin):
statutũ ẽẽ uoluerũt. Quos tam̃ ut inprimo libro dic¬
tum est pompilius sit. ut uera ẽẽ crederẽt sacta que
ĩp̃e tradebat Est uoͣ quod illoꝵ auctoritas tanti
habeat᷑ a posteris. quos nemo cũ uiueret. neq sũmus
neq insimus affinitate dignos iudicauit. Quat̾ opor¬
tot m ea re maxime: inqua uite t̃o uersatur sibi
quẽq cõfidere: suoq iudicio ac ꝓpriis sensib niti.
ad muestigãdam & perpendendam uecitatem: ꝙͣ̃
ccedentẽ alienis etrorib decipi: tanꝗ̃ ip̃m rõnis
expertẽ. Deddit dĩa deus pro uirili portione sapiãm
ut & in audita inuestigare possint & audita ꝑpen¬
ancecdentib nõ põt. Inlibabilis ẽ tanꝙ̃ lux: & clati¬
tas solis: quia ut sol oculoꝵ. sic sapia lum̃ est cõdis
hũanii. quaꝵ cũ sapetꝰ .i. uetitatẽ querere oiħ sit ĩ¬
natu. sapiãm sibi ad imũt qui sine ullo iudicio in

Expanded text:
statutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dicstatutum esse uoluerunt: quos tamen, ut in primo libro dictum est, Pompilius inlexit, ut uera esse crederent sacra quae ipse tradebat. est uero quod illorum auctoritas tanti habeatur a posteris, quos nemo cum uiuerent neque summus neque infimus adfinitate dignos iudicauit. Quare oportet in ea re maxime in qua uitae ratio uersatur, sibi quemque confidere suoque iudicio ac propriis sensibus niti ad muestiga-ndam et perpendendam ueritatem, quam credentem alienis erroribus decipi tamquam ipsum rationis expertem. dedit ommbus deus pro uirili portione sapientiam, ut et inaudita inuestigare possent et audita perpenantecedentibus non potest. iniibabUis est tamquam lux et claritas solis, quia ut sol oculorum sic sapientia lumen est cordis humani. quare cum sapere id est ueritatem quaerere omnibus sit innatum, sap
Abbreviated transcription (Latin):
fuerũt maiores illi: aquoꝵ auctorita  ͤdiscedẽdi
nefas ducit᷑. Nomulus urbera cõditurus pastores¬
int̾ qͦs adoleuerat cõuocciuit: Cunq is nus coden¬¬
de utbi parũ idoneus uideret᷑. tõstituit asilum:
eo passim cõfugerũt. & finitimis Iocis pessimȩ qruiq
sme ullo cõditionis discrimine. Ita conflauit exł
his om̃ib poprili legitq insenate eos qui etate oes¬
anteibãt: & prẽs appellauit quoꝵ consilio gereret
omĩa. de quoꝵ senatu propitius elegiarũm scͥꝑtõ
hec loquit᷑. Bucina cogebat priscos ad uerba quitites.
Centũ illi inprato: sepe senatus erat. Criria pretexto.
nũc que nitet alta senata. Pellitos hiũt rustica corda¬
uerha pr̃es. hi sũt pres quoꝵ decretis eruditi atq pru-¬
detes uizi deuotissime seruiãt. Idq uerũ atq imuta¬
bile om̃is posteritas iudicet: quod certum pelliti senes

Expanded text:
fuerint majores illi, a quorum auctoritate discedi fuerint majores illi, a quorum auctoritate discedi nefas ducitur. inter quos adoleuerat conuocauit cumque is numerus condendae urbi parum idoneus uideretur, constituit asylum. eo passim confugerunt ex finitimis locis pessimi quique sine ullo condicionis discrimine. ita conflauit ex his omnibus populum legitque in senatum eos qui aetate anteibant et patres appellauit, quorum consilio gereret omnia. de quo senatu Propertius elegiarum scriptor haec loquitur: bucina cogebat priscos ad uerba Quirites, centum illi in prato saepe senatus erat. curia, praetexto nunc quae nitet alta senatu, pellitos habuit, rustica corda, patres. hi sunt patres quorum decretis eruditi ac prudentes uiri deuotissime seruiant, idque uerum atque inmutabile omnis posteritas iudicet quod centum pelliti senes
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ cognaite ueritati. Deniq apud ciceronem
sic̃ dicit᷑ cotta lucilio. Flabes balbe quid cotta ꝗđ¬
pontifex sentiat. Fac non ego intelligam quid tu sen-
Si credis cur ergo rõne requras. que põt esficer̃ ne
credas: S̾m tonẽ requs & quetẽdas putas ergo nõ
cedis. Ideo em̃ iredis ut eam sequaris cũ inuenẽtis.
facies Maiores ne potius an tone sequeris : queꝗde
tibi ab alio nõ iasinuata s a te ip̃o electa & inuenta
est: cum oms religiones radicitus eruisti. Si tone¬
maruis dis tedere te necesse ẽ ab institutis & aucto¬
ritate maioꝵ. quo id solum rectum est: qͣđ dõ
prescribit. Si aut pietas maiores sequi suadet.
fatere ig & stultos illos faisse: qui ex cogitatis cõtra
rõnem religionib ẜuierũt: ut te inep̃tum qui id
colas. quod falsum esse cõuincetis. Sed qm nobis
tantopere maioꝵ nom̃ opponit᷑. uideamus tñ qui

Expanded text:
tamquam cognitae veritati. Denique apud Ciceronem tamquam cognitae veritati. Denique apud Ciceronem sic dicit Cotta Lucilio: pontifex sentiat. fac nunc ego intellegam quid tu senti si credis, cur ergo rationem requiris, quae potest efficere ne credas? sin rationem quaerendam putas, ergo non credis: ideo enim quaeris, ut eam sequare, cum inueneris. dfacies? maioresne potius an rationem sequeris, quae quidem tibi non ab alio insinuata, sed a te ipso inuenta et elata est, cum ommavis, discedere te necesse est ab institutis et auctoritate majorum; quoniam id solum rectum est quod ratio praescribit. Sin autem pietas majores sequi suadet, fatere igitur, et stultos illos fuisse, qui excogitatis contra rationem religionibus servierunt, et te ineptum qui id colas, quod falsum esse convinceris. Sed tamen quoniam nobis tantopere majorum nomen opponitur, videamus tandem qui
Abbreviated transcription (Latin):
iecti sũt cupiditatib cur ẽm celestes eos putemus: si
disiderat̃ aliꝗd ȩterra: uł beatos si aliqua re indigẽt.
uł incoͣruptos: si uoluptati hñt ea in quib appeten¬
dis cupiditas horum nõ imerito damnãtur. Ue¬
niũt igit᷑ ad eos nõ tam religionis gr̃ã que tilła põt
esse m̃ rebus male partis & corruptilib: quã ut
autũ oculis auriant. nitorem leuigati marmoris
aut eboris aspiciãt: ut insignes lapillos: & coloribus
uestes: uł distincta ꝯẽmis fulgẽtib: pocula insatia¬
bili cõtemplatõe contrectent. & q̃to fuerĩt or natiora
templa & pulchriora semulachrã: tanto plus maie¬
statis here credunt᷑. Adeo religio eoꝵ nihil est aliud
dere perseuerãt. nec cõsiderãt quales sait. sed ex
hoc probatas ac ueras esse confiditt: quod eas uẽteres
tradiderũt. fãtaq est auctoritas uefustatis: ut in qui¬
rere in eam scelus este dicat᷑. itaq credit̾ ei passim

Expanded text:
jecti sunt cupiditatibus. Cur enim coelestes eos putemus, si jecti sunt cupiditatibus. Cur enim coelestes eos putemus, si desiderant aliquid de terra? vel beatos, si aliqua re indigent? vel incorruptos, si voluptati habent ea in quibus appetendis cupiditas hominum non immerito damnatur? Veniunt igitur ad deos, non tam religionis gratia, quae nulla potest esse in rebus male partis et corruptibilibus, quam ut aurum oculis hauriant, nitorem levigati marmoris, aut eboris aspiciant; ut insignes lapillis et coloribus vestes, vel distincta gemmis fulgentibus pocula insatiabili contemplatione contrectent. Et quanto fuerint ornatiora templa, et pulchriora simulacra, tanto plus majestatis habere creduntur: adeo religio eorum nihil aliud esdere perseverant: nec considerant quales sint; sed ex hoc probatas atque veras esse confidunt, quod eas veteres tradiderunt, tantaque est auctoritas vetustatis, ut inquirere in eam scelus esse dicatur. Itaque creditur ei passim,