comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nter haec uenit inmanus meas quidam sermo arrianorum
sine nomine auctoris sui huic p&ente atq: instante quieum
mihimiserat quanta potui &iam breuitate & celeritate re¬
spondi. Adincto eodem sermone a capite responsionis meae
& adhibitis ad singula numeris quibus inspectis quid cuiloco
responderim facile possit aduesti. Hic liber posteorum ser¬
monem quia capite adiunctus ẽ sic incip̃. Eorum p̃cedenti
cuaudissem pelagianos cinescio quid scripsisse denobis quod
scilic& nuptas damnaremus ad serendo originale pecca¬
tum. quorum librorum titulus est denuptus & concupis¬
centia. Bonitatem quippe defendimus nuptiarum nepu¬
tar&ur carum eẽ uitium concupiscentia carnis & lex in
membris repugnans legimentis quomalo libidinis bene
utitur ad silios ꝓcreandos pudititia coniugalis. Vt aut̃
duo libri eent̃ primus uenit iniuliani pelagianimanus &
scripsita duersuscũ libros quattuor ex quibus quidam non¬

Expanded text:
nter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit: Eorum praecedenti cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam non
Abbreviated transcription (Latin):
uasi alia uia sit prȩter xp̃m quidixit. ego sum uia. Vitanda ergo
rat haec offensio aurium religiosarum. quam uis alia sit illa uniuer¬
ilis uia. Aliae aut̃ uiae dequibus in psalmo canimus. Uias tuas dnẽ
otas fac mihi & semitas tuas doce me. Et in eo quod ibi dictum est
enitus eẽ ista sensibilia fugienda. Cauendum fuit neputa remur

Expanded text:
quasi alia uia sit praeter Christum, qui dixit: ego sum uia. uitanda ergo quasi alia uia sit praeter Christum, qui dixit: ego sum uia. uitanda ergo erat haec offensio aurium religiosarum, quamuis alia sit illa uniuersalis uia, aliae autem uiae, de quibus et in Psalmo canimus: uias tuas, domine, notas fac mihi et semitas tuas doce me. in eo, quod ibi dictum est, pmitus ista sensibilia fugienda, cauend
Abbreviated transcription (Latin):
uod nisi mundi scire non possint . & quid sit scire illud quod ibi po¬
itum est. Ds cuius regnum est totus mundus quem sensus ignorat
ds̃ intellegendus est. addenda fuerant uerba ut dicer&ur quem
nostalis corporis sensus ignorat. Siaũ mundus dictus est quem sen¬
us ignorat ille recte intellegitur qui futurus ẽ caelo nouo & terra
ioua. Sed &iam hic addenda erant illa ut diceretur mostalis corpo¬
is sensus. Sed illo more adhuc loquebar quosensus ꝓprie corporis
ppellatur. Nec assidue rep&endum est quod & superius inde iam
ixi. Sed hoc recolendum. ubicumq ista locutio in meis literis inueni¬
ur. et ubi dixi depatre &filio. quigignit & quemgignit unum est
licendum fuit unum sunt. Sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens
go & pater unum sumus. Nec illud mihi plac& quod in ista uita dõ
itellecto iam beatam eẽ animam dixi. nisi foste spe. Item quod dixi
dsapientiae coniunctionem non una uia perueniri. nonbene sonat.

Expanded text:
scire. illud, quod ibi positum est: detis, cuius regnum est totus mundus, quem sensus ignorat, si deus intellegendus est, addenda fuerant uerba, ut diceretur: quem mortalis corporis sensus ignorat. si autem mundus dictus est, quem sensus ignorat, ille recte intellegitur, qui futurus est caelo nouo et terra noua; sed etiam hic addenda erant illa, ut diceretur: mortalis corporis sensus. sed illo more adhuc loquebar, quo sensus proprie corporis appellatur, nec adsidue repetendum est, quod et superius inde iam dixi, sed hoc recolendum, ubicumque ista locutio in meis litteris inuenitur Et ubi dixi de patre et filio: qui gignit et quem gignit. unum est, dicendum fuit: unum sunt, sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens: ego et pater unum sumus. nec illud mihi placet, quod in ista uita deo intellecto iam beatam esse, animam dixi, nisi forte spe. item quod dixi: ad sapientiae coniunctionem non una uia perueniri non bene sonat;
Abbreviated transcription (Latin):
cripsiduos libros de coniugiis adulterinis quantum potui scđm
scripturas cupiens soluere difficillimã quȩstionem qđ utrum
enodatissime fecerim nescio. immouero non me ꝑuenisse adhuius
rei ꝑfectionem sentio quamuis multos sinus eius a peruerim
qđ iudicare poterit quis quis intellegenter legit. huius operis
primus liber sic incip̃. Prima quȩstio ẽ fr̃dilectissime pullenti
secundus aut̃ sic. Ad ea quaemihi scripseras

Expanded text:
cripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime Pollenti, secundus autem sic: Ad ea, quae mihi scripseras
Abbreviated transcription (Latin):
eridem tempus accidit mihi ex quadam disputati¬
one necessitas ut dediuinatione dȩmonum libellum scri¬
berem. cuius titulus iste ipse ẽ. In eius autem quodam lo¬
co ubidixi demones aliquando & hominum dispositiones
non solum uoce prolatas uerum &iam cogitatione concep¬
tas cum signa quaedam ex animo exprimuntur incorpo¬
re tota facilitate perdiscere . remdixi occultissimam auda¬
ciore asseueratione quam debui . Nam peruenire ifta
ad notitiam demonum pernonnulla &iam experimenta
compestum est. sed utrum signa quaedam dentur excor.¬
pore cogitantium illis sensibilia Nos aut̃ latentia analia
ui &ideo spiritali ista cognoscant aut difficillime potest
ab hominibus aut omnino non potest inueniri. hic liber¬
sic incip̃. quodam die in diebus scĩs octauarum
QUAESTIONES EXPOSITE CONTRAPAGANOS

Expanded text:
er idem tempus accidit mihi in quadam disputatione necessitas, ut de diuinatione daemonum libellum scriberem, cuius titulus iste ipse est. In eius autem quodam loco, ubi dixi: daemones aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas uerum etiam cogitatione conceptas, cum signa quaedam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscere, rem dixi occultissimam audaciore asseueratione, quam debui; nam peruenire ista ad notitiam daemonum per nonnulla etiam experimenta conpertum est. sed utrum signa quaedam dentur ex corpore cogitantium illis sensibilia, nos autem latentia, an alia ui et ea spiritali ista cognoscant, aut difficillime potest ab hominibus aut omnino non potest inueniri. Hic libersic incipit: Quodam die in diebus sanctis octauarum QVAESTIONES EXPOSITAE CONTRA PAGANOS
Abbreviated transcription (Latin):
eridemtempus in oriente hoc est in syria palestina pelagius
a quibus dam catholicis fratribus ad epis copalia gestaper¬
ductus eisq absentibus qui deillo libellum dederant. quõ
addiem sinodi non potuerunt occurrere ab ep̃is quatuor¬
decim auditus est ubi eum dogmata ipsa dam nantemq
in imica gratia e xp̃i aduersus eum delibello legebantur eatho¬
licum ꝓnuntiarunt. Sed cum in manus nrãs eadem gesta uenis¬
sent scripsi dehis librum neillo uelut absoluto eadem quo que
dogmata putarentur uidices adꝓbasse. quaeille nisidam nass&
nullomodo ab eis nisi damnatus ex iss&. hic lib sic incipit.
odem tempore scripsi &iam librum de correctione donatistarum
proptereos quinolebantillos legibus imperialib: corrigi. hiclib
sic incip̃ laudo & gratulor & admiror  gr pieue
DEPRAESTNTIA DĨ ADDARDANVM LIG̃ I
gla nam maxime uigilat non ex presse nominatam. Sed meo
&iam dep̃sentia naturae quem dm̃ summum & uerum dicimus &

Expanded text:
er idem tempus in Oriente, hoc est in Syria Palaestina, Pelagius a quibusdam catholicis fratribus ad episcopalia Gesta perductus, eisque absentibus qui de illo libellum dederant, quoniam ad diem synodi non potuerunt occurrere, ab episcopis quatuordecim auditus est; ubi eum dogmata ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi adversus eum de libello legebantur, catholicum pronuntiarunt. Sed cum in manus nostras eadem Gesta venissent, scripsi de his librum, ne illo velut absoluto, eadem quoque dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset. Hic liber sic incipit: odem tempore scripsi etiam librum de correctione Donatistarum propter eos, qui nolebant illos legibus imperialibus corrigi. Hic liber sic incipit: Laudo et gratulor et admiror. CAPVT LXXV. DE PRAESENTIA DEI AD DARDANVM LIBER Vgianam maxime uigilat non expresse nominatam. sed in eo etiam de praesentia naturae, quem deum et summum et uerum dicimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
ost ea quam facta ẽ contra donatistas nr̃a conlatio bre¬
uiter commemoraui quae gesta sint litteris quae compre
hendi secundum tres dies quibus cum eis contulimus.
Idq opus utile existimaui quoquisq commonitus uelsciat
sine labore quidactum sit uel consultis numeris quos rebus
singulis ad notaui legat in eis dem gestis ad locum quod cũq
uoluerit. quõ fatigant illanimia ꝓlixitate lectorem.
huius aut̃ operis titulus est breuiculus conlationis. hocopus
sic incip̃. Cumcatholici epĩ & pastis donati

Expanded text:
osteaquam facta est cum Donatistis nostra conlatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conphendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis Donati
Abbreviated transcription (Latin):
on fessionum mearum libri xuii & demalis & debonis meis
dm̃ laudant iustum & bonum atq meum excitant humanum
intellectum & affectum. Interim quod ad me atuin& hoc in me
egerunt cum scriberentur &agunt cum leguntur. Quid deillis¬
Quid de illis
alii sentiant ipsi uiderint. Multis tamen fratrib eos multum
placuisse & placere scio. A primo usq Ad decimum deme scripti sunt
Intrib c&eris descripturis scĩs. abeo quod scriptũ est. In principio
fecit ds̃ cȩlum & terram usq ad sabbati requiem. In quarto libro
cum deamici morte animi mei miseriam confiterer dicens. quod
anima nr̃a una quodam modo facta fuerat exduabus. Etideo in¬
quam forte mori metuebã netotus ille moriretur quem multum ama¬
ueram.
Quȩ mihi quasi declamatio leuis quam grauis confessio
ui der&ur quam uis utcumq temperata sit hȩc ineptia. in eo quod
ad ditum est forte & illud. In libro tertio decimo. quod dixi firma¬
mentum factum inter spiritales aquas su periores & corporales

Expanded text:
onfessionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superiores et corporales
Abbreviated transcription (Latin):
inde surgat atq attollatur ad dm̃. Sicut filius ille minor prius reuersus
est ad sem&ipsum &tunc ait surgam &ibo ad patrem meum. Ideo sic sũ¬
locutus. deniq mox addidi. atq ita fieri amicum mancipium dño. Quod
ergo dixi cui me maxime debeo ad homines r&uli. magis enim mihim& de¬
beo quam hominibus c&eris quamuis dõ magis quam mihi. Hic liber sic
incipit. Quõ uideo te abundare otio
LIBRI TRES

Expanded text:
inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sulocutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod ergo dixi: cui me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris, quamuis deo magis quam mihi. Hic liber sic incipit: Quoniam uideo te abundare otio.LIBRI TRES
Abbreviated transcription (Latin):
intellegibilis est ut conectatur. non solum intellegibilibus. uerum &iã
in mutabilibus rebus eo ordine facta ẽ ut cum se ad eas res mou&.
quibus conexa est. uel ad seipsam inquantum eas uid&. intantum dehis
uera respond&. Nec sane omnes artes eo modo secum attulit. ac secun
hab& nam de astibus quae adsensus corporis pestinent. Sicut multa me¬
dicinae. sicut astro logiae omnia nisi quod hic didicerit non potest dicere
ea uero quaesola intellegentia capit. propter id quod dixi. cum uel a se ipsa
uel ab alio fuerit bene interrogata & recordata respond&. Alio loco
uellem inquam hinc plura dicere ac meipsum constringere. dumquasi
tibi prȩcipio ut nihil aliud agerem. quam redderer mihi cui me maxi¬
me debeo ubi uideor dicere potius debuisse redderer dõ cuime maxime
debeo. Sed quo prius sibi ipse homo reddendus est . ut hic quasi gradu facto

Expanded text:
intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem, quam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quo- Diam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto
Abbreviated transcription (Latin):
neadem urbe scripsi dialogum. in quo deanima multa quaeruntur ac dis¬
seruntur. Id est unde sit qualis sit . quanta sit cur corpori fuerit data
cum ad corpus uenerit qualis efficiatur qualis cum abscesserit. Sed
quõ quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est. ut eam
si possemus ostenderemus corporalis quantitatis non eẽ. & ta men magnũ
aliquid eẽ exhac una inquisitione totus liber nomen accepit. ut appel¬
lar&ur deanimae quantitate. In quo libro illud quod dixi omnes ar¬
tes animam secum attulisse mihi uideri. nec aliud quicquam eẽ id
quoddicitur discere . quam reminisci & recordari. Non sic accipiendũ
est quasi ex hoc approb&ur anima. uel in alio corpore uel alibi siue in cor¬
pore siue extracorpus aliquando uixisse . & ea quae interrogata respon¬
det cum hic non didicerit. in alia uita ante didicisse. Fieri enim potest
sicut iam in hoc opere supra diximus. ut hoc ideo possit quia natura

Expanded text:
eadem urbe scripsi dialogum, in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur, id est unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnum aliquid esse, ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit, ut appellaretur de animae quantitate. In eo libro illud, quod dixi, omnes artes animam secum adtulisse mihi uideri nec aliud quicquam esse id, quod dicitur discere, quam reminisci et recordari, non sic accipiendum est, quasi ex hoc adprobetur animam uel in alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura
Abbreviated transcription (Latin):
LTERIUS LIBRI QUEM SUPRA COMMEMORAUI
titu lum esse uolui contra nescio quẽ donatistarũ
Ubi similiter deabso lutione ordinatoris ceciliani ue¬
rus ordo temporis non est. Illud &iam quod dixi ad
multitudinem Siẜani orum ubi intelleguntur om̃s
hereses minus hab& unam necessariam coniunctionem.
Dicendum enim fuit ubi intelleguntur & om̃s hereses
aut ubi intelleguntur &iam om̃s hereses. Nunc ueroita
dictum est quasi preter ecclesiam tantum modosint T4a¬
nia non &iam in ecclesia. Cumipsasit regnum xp̃i de
quo collecturi sunt angelieius messis tempore omnia scan¬
dala. Unde & cyprianus martyr & siuidentur
inquit in eclesia esse hihania. nontamen inpediri
deb& aut fides aut caritas nr̃a. Vt qũo zIZania esse in
ecclesia cernimus ipsi decclesia recedamus. Quem sen
sum &iamnos alias & maxime aduersus prȩsentes eos¬
dem donatistas in collatione defendimus. Hic liber
sic in cĩp. Probationes rerum necessariarum quodã
breuiario collectas ꝓmisimus.¬

Expanded text:
lterius libri, quem superius commemoraui, titulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur omnes hereses, minus habet unam necessariam coniunctionem; dicendum enim fuit: ubi intelleguntur et omnes hereses aut: ubi intelleguntur etiam omnes hereses. nunc uero ita dictum est, quasi praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecsum etiam nos alias, et maxime adversus eosntes Donatistas in conlatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necebreviario collectas permisimus
Abbreviated transcription (Latin):
me & illos quos ita sapere inueneram nondum eẽt ista quaestio dis¬
soluta: quam tamen in aliis longe posteriorib libris meis dege¬
nesi ad literam secundum scripturas scãs quanta potui manfesta¬
tione dissolui. Alio loco. propter ea inquam corporea dili¬
gendo peccamus qui spĩtalia diligere &iustitia iubemur & natura.
possumus. & tunc in nr̃o genere optimi &beatissimi sumus.
ubi quaeri potest cur natura & non gratia possumus dixerim
Sed contra manicheos denatura quaestio uersabatur. &utiq id
agit gratia. ut sanata natura quod uitiata non potest possit per
eum qui uenit quaerere & saluum facere quod perierat. Quam

Expanded text:
me et illos, quos ita sapere inveneram, nondum esset ista quaestio disme et illos, quos ita sapere inveneram, nondum esset ista quaestio dissoluta; quam tamen in aliis longe posterioribus libris meis de Genesi ad litteram, secundum Scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolvi. 8. Alio loco, Propterea, inquam, corporea diligendo peccamus, quia spiritualia diligere et justitia jubemur, et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et beatissimi sumus . Ubi quaeri potest cur, natura, et non, Gratia possumus, dixerim. Sed contra Manichaeos de natura quaestio versabatur. Et utique id agit gratia, ut sanata natura quod vitiata non potest, possit per eum qui venit quaerere et salvum facere quod perierat. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
prio tales quales sunt. sed nobis malum eẽ si illicia mur
& seducamur ab eis Si autem caueamus eos atq uincamus
decorum atq gloriosum. Et hoc qui dicunt. uidentur sibi
ut id probent descripturis adhibere idonea testimonia
uel illud quod scriptumẽ in libro iob. cum diabolus descri¬
ber&ur. hoc est initium figmenti dñi. quod fecit ad in lu¬
dendum ab angelis suis. Uel illud in psalmo centesimo testio. dra¬
co hic quem finxisti ad inludendum ei. Quam quaestionem quae
non aduersus ẽ manicheos qui hoc non sentiunt. sed aduersus alios
qui hoc sentiunt. suscipienda eẽt atq soluenda pertractare atq
enodare tunc nolui. ne librum multo quam uellem facerem lon¬
giorem. Cum uiderem &iam si hoc concederetur tam en debere
manicheos iam posse conuinci. introducentes insanissimo errore
naturam mali a&erno bono coa&ernam. Ideo ergo dixi quod
interim incestum ẽ non quod ego inde dubitarem. sed quod inter

Expanded text:
prio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur prio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis, uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc conManichaeos ac jam posse convinci, introducentes insanissimo errore, naturam mali aeterno bono coaeternam. Ideo ergo dixi, quod interim incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter
Abbreviated transcription (Latin):
corporeis officiis non peccato sed natura deditae. nosq quamquam
sint in feriores. aliqua tamen interiore uicinitate contingunt.
non illas ideo malas haberi oportere. quia nos cum eas sequimui
& corporea diligimus mali sumus. quando quidem deillis hoc dixi
dequibus superius loqui coeperam dicens: quamquam &iam si eis
concedatur in feriore alio genere animarum nos in lici adturpia non
inde conficiunt aut illas naturas malas eẽ. aut istas sum mumbonũ.
Dehis enim disputationem usq ad hunc locum perduxi ubi dixi. &iã¬
si sunt animae quod interim incestum est corporeis officiis non pec¬
cato sed natura deditae &cetera. Queri ergo potest cur dixerim quod
interim incestum ẽ. cum prorsus dubitare non debuerim
non eẽ tales animas. Sed hoc ideo dixi. quia expestus
sum qui dicerent diabolum & angelos eius bonos eẽ inge¬
nere suo. & in ea natura inqua eos creauit ds̃ ordine pro¬

Expanded text:
— corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam — corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicinitate contingunt, non illas ideo malas haberi opoet corporea diligimus, mali sumus, quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus apertius loqui coeperam dicens: quamquam etiamsi eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonum — de his enim disputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine pro
Abbreviated transcription (Latin):
& insiniae. Cur ergo inquiunt paruuli tenentur rei: respon¬
detur quia exeius origine tenentur. qui non fecit quod facere non¬
potuit. diuinum scilic& seruare mandatum. Quodaũ dixi illae
animae quicquid faciunt sinatura non uoluntate faciunt. id est
silibero & ad faciendum & ad nonfaciendum motu animi carent.
sideniq his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur.
peccatum earum tenere non possumus. Propter ea non ꝑtur¬
bat deparuulis quaestio quia exillius origine reitenentur quiuo¬
luntate peccauit. quando libero & ad faciendum & ad non faciendũ
motu animi non carebat . eiq ab opere malo abstinendi sum ma
potestas erat. Quod manichei detenebrarum gente nondicunt
quam fabulo sissime inducunt. eamq naturam semper malam
numquam bonam fuisse contendunt. Illud aũ quaeri potest quo¬
modo dixerim. &iam si sunt anime quod interim incestum est

Expanded text:
 insaniae est, Cur ergo, inquiunt, parvuli tenentur rei? Respon insaniae est, Cur ergo, inquiunt, parvuli tenentur rei? Respondetur, quia ex ejus origine tenentur, qui non fecit quod facere potuit, divinum scilicet servare mandatum. Quod autem dixi, Illae animae quicquid faciunt. si natura, non uoluntate faciunt, id est si libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique his abstinendi ab opere suo potepeccatum earum tenere non possumus, propterea non perturbat de paruulis quaestio, quia ex illius origine rei tenentur, qui uoluntate peccauit, quando libero et ad faciendum et non faciendum motu animi non carebat eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. quod Manichei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, numquam bonam fuisse contendunt. Illud autem quaeri potest quouolo. etiam si sunt animae — quod interim incertum est
Abbreviated transcription (Latin):
nocens erat. &ideo nullo modo malum. Cur ergo inquiunt pec¬
catum dicitis paruulorum quorum uoluntatem nontenetis ream:
Respond&ur non eos propri&ate uoluntatis. sed originereos te¬
neri. Omnis enim homo terrenus quid est origine nisi adam:
Porro aut̃ adam habebat utiq uoluntatem. qua uoluntate cum
peccass& peccatum pereum intrauit in mundum. Itemq in eo
quod dixi natura eẽ malae animae nullo modo quȩrunt. siquae
ritur quomodo accipiamus quod ait apostolus. fuimus & nos natu¬
ra filii irae sicut & ceteri. respondemus naturam in his uerbis me¬
is me intellegi uoluisse. illam quae proprie natura dicitur in qua
sine uitio creati sumus. Nam ista propter originem natura ap¬
pellatur. quaeorigo utiq hab& uitium qđ ẽ contra naturam
Et iterum in eo quod dictum ẽ peccati reum tenere quemquam
quia non fecit quod facere non potuit. sum mȩ iniquitatis est¬

Expanded text:
nocens erit et ideo nullo modo malum, \'cur ergo\', inquiunt, pecnocens erit et ideo nullo modo malum, \'cur ergo\', inquiunt, peccatum dicitis paruulorum, quorum uoluntatem non tenetis ream?\' respondetur non eos proprietate uoluntatis, sed origine reos teneri. omnis enim homo terrenus quid est origine nisi Adam? porro autem Adam habebat utique uoluntatem, qua uoluntate cum peccasset, peccatum per eum intrauit in mundum. Itemque in eo, quod dixi: natura eritur quomodo accipiamus quod ait Apostolus: Fuimus et nosnatura filii irae, sicut et caeteri ; respondemus, naturam in his verbis meis me intelligi voluisse illam, quae proprie natura dicitur, in qua sine vitio creati sumus. Nam ista propter originem natura appellatur: quae origo utique habet vitium, quod est contra naturam. Et iterum in eo quod dictum est, Peccati reum teneri quemquam, quia non fecit quod facere non potuit, summae iniquitatis et
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quando tale est utidem sit & pena peccati. quantum est
quod ual& uoluntas sub dominante cupiditate nisi foste si pia
est ut or& auxilium. intantum enim libera est. inquantum libe¬
rata est. & intantum appellatur uoluntas. Alioquin tota cupi¬
ditas quam uoluntas proprie nuncupanda est. quae non est sicut
manichei desipiunt alienae nature additamentum. sed nrãe
uitium a quo non sanamur nisi gratia saluatoris. Quod siquis quã
dicit &iam ipsam cupiditatem nihil eẽ aliud quam uoluntatem
sed uitiosã peccatoq seruientem. non resistendũ est. nec de uerbis
cum res const& contro uersia facienda. Etiam sic enim ostenditur
sine uoluntate nullum eẽ peccatum. siue in opere. siue in origine.
Rursus in eo quod dixi .iam quaerere coeperam. utrum illud ma¬
lum genus animarum antequam bo no miscer&ur habuiss&
aliquam uoluntatem. Si enim non habebat sine peccato atq in¬

Expanded text:
nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, nam quando tale est, ut idem sit et poena peccati, quantum est, quod ualet uoluntas sub dominante cupiditate, nisi forte, si pia est, ut oret auxilium? in tantum enim libera est, in quantum liberata est, et in tantum appellatur uoluntas. alioquin tota cupiditas quam uoluntas proprie nuncupanda est, quae non est, sicut Manichei desipiunt, alienae naturae additamentum, sed nostrae uitium, a quo non sanatur nisi gratia saluatoris. quod si quisquam dicit etiam ipsam cupiditatem nihil esse - aliud quam uoluntatem, sed uitiosam peccatoque seruientem, non resistendum est nec de uerbis, cum res constet, controuersia facienda. etiam sic enim ostenditur sine uoluntate nullum esse peccatum siue in opere siue in origine. Rursus in eo, quod dixi: iam quaerere coeperam, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam uoluntatem. si enim non habebat, sine peccato atque in
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. &iam sinon quia noluit peccauit. nesciens peccatum eẽ qđ
fecit. Ita nec tale peccatum sine uoluntate eẽ potuit. sed uo¬
luntate facti. non uoluntate peccati. quod tamen factum pec¬
catum fuit. hoc enim factum est quod fieri nondebuit. qui aũ
sciens peccat. sinon potest cogenti ad peccatum sine peccato resi¬
stere nec tamen facit. utiq nolens peccat quõ qui potest resiste¬
re non cogitur cedere. Quiuero cogenti cupiditati bona uo¬
luntate resistere non potest. & ideo facit contra precepta
iustitiae . iam hoc ita peccatum est ut sit &iam poena peccati.
qua propter peccatum sine uoluntate eẽ non posse uerissimiĩ
est. Itemq definitio peccati quad iximus peccatum ẽ uolun¬
tas retinendi uel consequendi. quod iustitia u&at . unde libe¬
rum est abstinere. propter ea uerum est quia id definitum ẽ
quod tantum modo peccatum ẽ non qđ &iam poena peccati.

Expanded text:
fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit, etsi non, quia uoluit, peccauit nesciens peccatum esse, quod fecit. ita nec tale peccatum sine uoluntate esse potuit, sed uoluntate facti, non uoluntate peccati, quod tamen factum peccatum fuit; hoc enim factum est, quod fieri non debuit. qui autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere nec tamen facit, utique uolens peccat, quoniam qui potest resistere, non cogitur cedere. qui uero cogenti cupiditati uoluntate resistere non potest et ideo facit contra praecepta iustitiae, iam hoc ita peccatum est, ut sit etiam poena peccati. quapropter peccatum sine uoluntate esse non posse uerissimum est. Itemque definitio peccati, qua diximus: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi, quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere, propterea uerum est, quia id definitum est, quod tantummodo peccatum est, non quod etiam poena peccati.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntite peccatur. Itemq alio loco ipsam uoluntatem defi¬
niui dicens. Vo luntas est animi motus cogente nullo ad aliquid
uel non amittendum uel adipiscendum. Quod propter ea di¬
ctum est . ut hac definitione uolens anolente discerner&ur & sic
ad illos referr&ur intentio qui primi in para drso fecerunt hu¬
mano generi originem mali nullo cogente peccando hoc est
libera uoluntate peccando quia & scientes contra preceptum
fecerunt. &llle temptator suasit ut hoc fier& non co egit
Nam quinesciens peccauit non in congruenter nolens peccasse
dici potest. quam uis & ipse quod nescienter fecit. uolens tamen
fecit. Ita nec ipsius eẽ potuit sine uoluntate peccatum. Quae
uoluntas utiq sicut definita est animi motus fuit. cogente nul¬
lo ad aliquid uel non amittendum uel ad ipiscendum. Quod si
noluiss& non feciss&. non coactus est facere quia uoluit. ergo

Expanded text:
uoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem defiuoluntate peccatur. Itemque alio loco ipsam uoluntatem definiui dicens: uobmtas est animi motus cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod propterea dictum est, ut hac definitione uolens a nolente discerneretur et sic ad illos referretur intentio, qui primi in paradiso fuerunt humano generi origo mali nullo cogente peccando, hoc est libera uoluntate peccando, quia et scientes contra praeceptum fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fecit; ita nec ipsius esse potuit sine uoluntate peccatum. quae uoluntas utique, sicut definita est, animae motus fuit cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. quod enim, si noluisset, non fecisset, non coactus est facere. quia uoluit, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
de concupiscentia carnis dicitur. quod aperit in consequentibus
dicens. Scio quia non habitat inme hoc est in carne mea bonum
uelle enim ad iac& mihi. perficere autẽ bonum non. Perfectio
quippeboni est ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine.
cui quidem quando bene uiuitur. non consentit uoluntas. ue¬
rum tamen non perficit bonum. quia in est adhuc concupiscen¬
tia cui repugnat uo luntas. Cuius concupiscentiae reatus inbaptis¬
mate soluitur. Sed in firmitas man& cui donec san&ur omns
fidelis quibene proficit studiosissime reluctatur. Peccatum
autem quod nusquam est sine uoluntate. illud p̃cipue intellegen¬
dum est quod iusta damnatio consecuta est. Hoc enim per u¬
num hominem intrauit inmundum. quamquam & hoc peccatũ
quo consentitur peccati concupiscentiae non nisi uoluntate
committitur. Propter hoc & alio loco dixi Non igitur nisi

Expanded text:
de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus de concupiscentia carnis dicitur, quod aperit in consequentibus dicens: scio, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non. perfectio quippe boni est, ut nec ipsa concupiscentia peccati sit in homine, cui quidem, quando bene uiuitur, non consentit uoluntas; uerum tamen non perficit bonum, quia inest adhuc in concupiscentia, cui repugnat uoluntas; cuius concupiscentiae reatus in baptismate soluitur, sed infirmitas manet, cui, donec sanetur, omnis fidelis, qui bene proficit, studiosissime reluctatur. peccatum autem, quod nusquam est nisi in uoluntate, illud. . praecipue intellegendum est, quod iusta damnatio consecuta est - hoc enim per unum hominem intrauit in mundum - quamquam et hoc peccatum, quo consentitur peccati concupiscentiae, non nisi uoluntate committitur. propter hoc et alio loco dixi: non igitur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
putare. propter paruulos. quos ideo negant habere pecca¬
tum. quod eis in baptismo remit tatur. quia non dum arbi¬
trio uoluntatis utuntur. Quasi uero peccatum quod eos ex
adam dicimus originaliter trahere: idest reatu eius impli¬
catos. & obhoc poenȩ obnoxios detineri. nusquã eẽ potuit nsi
ex uoluntate. qua uoluntate commissum ẽ. quando diuini p̃¬
cepti ẽ facta trans gressio. Potest &iamputari falsa eẽ
ista sententia. qua diximus. nusquamnisi inuoluntate eẽ pec¬
catum. quia dixit apostolus. Siaut̃ quod nolo hoc facio.iam non ego
operor illud. sed quod in me habitat peccatum. Hoc enim pecca¬
tum usq ad eo non est inuoluntate. ut dicat quod nolo hoc facio.
Quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum: Sed hoc
peccatum de quo sic est locutus apostolus. ideo peccatum uocatur
quia peccato factum est &pena pecciti est. Quando quidem hoc

Expanded text:
putare propter paruulos, quos ideo negant habere originale peccaputare propter paruulos, quos ideo negant habere originale peccatum, quod eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat peccatum. hoc enim peccatum usque adeo non est in uoluntate, ut dicat: quod nolo, hoc facio. quomodo ergo nusquam est nisi in uoluntate peccatum? sed hoc peccatum, de quo sic est.locutus apostolus, ideo peccatum uocatur, quia peccato factum est et poena peccati est, quandoquidem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum scripsi adhuc presbiter contra manicheos
deduabus animabus quarum dicunt unam pastem dĩ eẽ . Alterã
degente tenebrarum quam non condiderit ds̃ & quae sit dõ coae¬
terna. Et has ambas animas unã bonã & alteram malam in ho¬
mine uno eẽ delirant: Istam scilic& malã propriã carns
eẽ dicentes. quam carnẽ &iã dicunt gentis eẽ tenebrarum.
Illam uero bonã ex aduentitia dĩ paste : quȩ cũ tenebrarũ
gente conflixerit . atq utrumq miscuerit. Et omnia quidẽ
bona hominis. illi bonae animae omnia uero mala illi malȩ
animae tribuunt. In hoc libro illud quod dixi. nullã
eẽ qualemcumq uitam quae non eo ipso quo uita ẽ. & in
quantum omnino uita ẽ. ad summũ uitȩ fontem principi¬
umq: ꝑtineat. Ita dixi. Ut tam quam creatura ad creato¬
rem ꝑtinere intellegatur: non autem de illo eẽ tam quã
pars eiꝰ existim&ur. Item quod dixi nusquam scilic& nisi
in uoluntate eẽ peccatum. possunt pelagiani prose dictum

Expanded text:
ost hunc librum scripsi adhuc presbyter contra Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur. Item quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum
Abbreviated transcription (Latin):
rationis aeternae. ubi haec in mutabilia uera conspiciunt. non quia ea
nouerant aliquando &obliti sunt quod platoni uel talibus uisum est
Contra quorum opinionem quanta prosuscepto opere dabatur occasio.
in libro duodecimo detrinitate disserui. Hoc opus sic incipit. Uoluen¬
ti mihi multa ac uaria mecum.
DE INMORTALITATE ANIMAE LIBER VN

Expanded text:
rationis aeternae, ubi haec inmutabilia uera conspiciunt. non quia ea rationis aeternae, ubi haec inmutabilia uera conspiciunt. non quia ea nouerant aliquando et obliti sunt, quod Platoni uel talibus uisum est. contra quorum opiin libro duodecimo de Trinitate, disserui . Hoc opus sic incipit: Volventi mihi multa ac varia mecum. De Immortalitate Animae, liber un
Abbreviated transcription (Latin):
erat haec offensio aurium religiosarum. quamuis alia sit illa uniuer¬
salis uia. Aliae aut̃ uiae dequibus in psalmo canimus. Uias tuas dnẽ
notas fac mihi & semitas tuas doce me. Et in eo quod ibi dictum est
penitus eẽ ista sensibilia fugienda. Cauendum fuit neputaremur
illam porphiri falsi philosophi tenere sententiam quadixit omne
corpus esse fugiendum. Non aũt dixi ego omnia sensibilia. sed ista
hoc est corruptibilia. sed hoc potius dicendum fuit. non aut talia
sensibilia futura sunt in futuri saeculi caelo nouo & terra noua.
Item quodam loco dixi quod disciplinis liberalibus eruditi sine dubio
inse illas obliuione obrutas eruunt discendo & quodam modo refodi¬
unt. Sed hoc quoq in probo. Credibilius est enim propter ea uera
respondere dequibusdam disciplinis. &iam imperitos earum. quando
bene in terrogatur quia praȩsens ẽ eis quando id capere possunt lum̃

Expanded text:
erat haec offensio aurium religiosarum, quamuis alia sit illa uniuererat haec offensio aurium religiosarum, quamuis alia sit illa uniuersalis uia, aliae autem uiae, de quibus et in Psalmo canimus: uias tuas, domine, notas fac mihi et semitas tuas doce me. in eo, quod ibi dictum est, pmitus ista sensibilia fugienda, cauendum fuit, ne putaremur illam Porfyri falsi philosophi tenere sententiam, qua dixit omne corpus esse fugiendum. non autem dixi ego: omnia sensibilia, sed: . ista, hoc est corruptibilia; sed hoc potius dicendum fuit, non autem talia sensibilia sensibilia futura sunt in futuri saeculi caelo nouo et terra noua. Item quodam loco dixi, quod disciplinis liberalibus crudili sine dubio in se illas obliuione obrutas eruunt discendo et quodam modo refodiunt. sed hoc quoque inprobo. crelibilius est enim propterea uera respondere de quibusdam disci- plinis etiam inperitos earum, quando bene interrogantur, quia praesens est eis, quando id capere possunt, lumen
Abbreviated transcription (Latin):
Sids̃ intellegendus est. addenda fuerant uerba ut dicer&ur quem
mostalis corporis sensus ignorat. Siaũ mundus dictus est quem sen¬
sus ignorat. ille recte intellegitur qui futurus ẽ caelo nouo & terra
noua. Sed &im hic addenda erant illa ut diceretur mostalis corpo¬
ris sensus. Sed illo more adhuc loquebar quo sensus ꝓprie corporis
appellatur Nec assidue rep&endum est quod & superius inde iam
dixi. Sed hoc recolendum. ubicumq ista locutio in meis literis inueni¬
tur. et ubi dixi depatre & filio. quigignit & quemgignit unum est
dicendum fuit . unum sunt. Sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens
ego & pater unum sumus. Nec illud mihi plac& quod in ista uita dõ
intellecto iam beatam eẽ animam dixi . nisi foste spe. Item quod dixi
adsapientiae coniunctionem non una uia perueniri. non bene sonat.
quasi alia uia sit prȩter xp̃m quidixit. ego sum uia. Uitanda ergo

Expanded text:
si deus intellegendus est, addenda fuerant uerba, ut diceretur: quem si deus intellegendus est, addenda fuerant uerba, ut diceretur: quem mortalis corporis sensus ignorat. si autem mundus dictus est, quem sensus ignorat, ille recte intellegitur, qui futurus est caelo nouo et terra noua; sed etiam hic addenda erant illa, ut diceretur: mortalis corporis sensus. sed illo more adhuc loquebar, quo sensus proprie corporis appellatur, nec adsidue repetendum est, quod et superius inde iam dixi, sed hoc recolendum, ubicumque ista locutio in meis litteris inuenitur Et ubi dixi de patre et filio: qui gignit et quem gignit. unum est, dicendum fuit: unum sunt, sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens: ego et pater unum sumus. nec illud mihi placet, quod in ista uita deo intellecto iam beatam esse, animam dixi, nisi forte spe. item quod dixi: ad sapientiae coniunctionem non una uia perueniri non bene sonat; quasi alia uia sit praeter Christum, qui dixit: ego sum uia. uitanda ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nter haec scripsi &iam duo uolumina. secundum studium meum &¬
amorem rationem indagandae ueritatis dehis rebus quas maxime scire
cupiebam me in terrogans. mihiq respondens tamquam duo essemus.
ratio & ego cum solus essem. Unde hoc opus soliloquia nominaui.
sed inperfectum remansit. ita tamen ut in primo libro quȩreretur
& utcumq apparer& qualis eẽ debeat qui uult percipere sapientiam
quae utiq non sensu corporis. sed mente percipitur. Et quadã ratio¬
cinatione in libri fine colligitur ea quae uere sunt in mostalia. Inse¬
cundo aũ dein mortalitate animae diu resagitur. & non peragitur
In hissane libris non approbo quod in oratione dixi ds̃ qui nisi mundos
uerum scire noluisti. Responderi enim potest. multos etiam non
mundos multa scire uera. Neq enim definitum ẽ hic. quid sit uerũ
quod nisi mundi scire non possint. & quid sit scire illud quod ibi po¬
situm est. Ds cuius regnum est totus mundus quem sensus ignorat

Expanded text:
nter haec scripsi etiam duo volumina secundum studium meum amorem ratione indagandae ueritatis de his rebus, quas maxime scire cupiebam, me interrogans mihique respondens, tamquam duo essemus ratio et ego, cum solus essem. unde hoc opus Soliloquia nominaui; sed inperfectum remansit, ita tamen, ut in primo libro quaereretur et utcumque appareret, qualis esse debeat, qui uult percipere sapientiam, quae utique non sensu corporis, sed mente percipitur, et quadam ratiocinatione in libri fine colligitur ea, quae uere sunt, esse inmortalia; in secundo autem de inmortalitate animae diu res agitur et non peragitur. In his sane libris non approbo, quod in oratione dixi: deus, qui nisi mundos uerum scire noluisti. responderi enim potest multos etiam non mundos multa scire uera; neque enim definitum est hic, quid sit uerum, quod nisi mundi scire non possint, et quid sit scire. illud, quod ibi positum est: detis, cuius regnum est totus mundus, quem sensus ignorat,
Abbreviated transcription (Latin):
disputaui. Item quod in quinto libro dixi ubi commemo¬
rantur matres ingenerationibus euangelicis non eas positas
nisi cum patribus. Uerum ẽ quidem sed adrem dequaage¬
batur non pestin&. A gebatur aut̃ dehis qui ducebant fr̃m
uel ꝓpinquorum coniuges eorum qui sine filiis defuncti
eeñt ꝓpter duos patres ioseph quorum alterum matheus
commemorat alterum lucas. dequa quȩstione diligenter
inhoc opere disserui cum retractaremus opus nrm̃ contra
faustum manicheum. hocopus sic incip̃. Cum scripturasscas
qua e appellantur canonicae

Expanded text:
disputaui. item quod in quinto libro dixi, ubi commemodisputaui. item quod in quinto libro dixi, ubi commemorantur matres in generationibus euangelicis, non eas positas nisi. cum patribus, uerum est quidem, sed ad rem, de qua agebatur, non pertinet. agebatur autem de his, qui ducebant fratrum uel propinquorum coniuges eorum, qui sine filiis defuncti essent, propter duos patres Ioseph, quorum alterum Matheus commemorat, alterum Lucas. de qua quaestione diligenter in hoc opere disserui, cum retractaremus opus nostrum contra Faustum Manicheum. Hoc opus sic incipit: Cum scripturas sanctas, quae appellantur canonicae
Abbreviated transcription (Latin):
patris non oposter&. dixi ꝓpter hoc necesse fuisse nondum
sepulto patre statim post eius mostem filium eius constitui
qui succeder& patri propter &iam continuationis incensum
quod bis indie necesse erat offerri quis acerdos supermostem
nondum sepulti patris ꝓhib&ur intrare sed parum adtendi
potuisse. Hoc precipi magis ꝓpter illos qui futurierant summ
sacerdotes non patribus summi sacerdotibus succedentes. Sed
tamen ex filus idest exposteris aaron sifoste summus sacerdos
aut filios non haber&. aut ita reꝓbos haber& ut nullus eorum pa¬
tri deber& succedere. Sicut samuhel summosa cerdoti heli suc¬
cessit cum sacerdotis filius ipse noneẽt. sed tam en ex filiis hocẽ
ex posteris eẽt a aron. delatrone &iam cuidictumẽ. hodie
mecum eris in para drso quod non fuerit uisibiliter. baptizatus
quasi cestum posui cum sit incestum magisq illum baptiza¬
tum fuisse credendum sit. Sicut ego quoq alibi postea

Expanded text:
patris non oporteret; dixi, Propter hoc necesse fuisse, nondum patris non oporteret; dixi, Propter hoc necesse fuisse, nondum sepulto patre statim post ejus mortem, filium ejus constitui, qui succederet patri; propter etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri ; qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohibetur intrare. Sed parum attendi, potuisse hoc praecipi magis propter illos qui futuri fuerant summi sacerdotes, non patribus summis sacerdotibus succedentes, sed tamen ex filiis, id est exaut filios non haberet aut ita reprobos haberet, ut nullus eorum patri deberet succedere, sicut Samuhel summo sacerdoti Heli successit, cum sacerdotis filius ipse non esset, sed tamen ex filiis, hoc est ex posteris esset Aaron. De latrone etiam, cui dictum est: hodie mecum eris in paradiso, quod non fuerit uisibiliter baptizatus, quasi certum posui, cum sit incertum magisque illum baptizatum fuisse credendum sit, sicut ego quoque alibi postea