comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tisuius. muldo magis sufficit
sit maiꝰ fides an aqua non dubi¬
co quin respoudeas fides.
Si gͣ quod minus est san¬
clificare potest ñne quod

Expanded text:
tismus, multo magis sufficit sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondeam, fides. Si ergo quod minus est sanctificare potest, nonne quod
Abbreviated transcription (Latin):
est posita iusto. legem hic accipi¬
mus scd̃m legalia. legalia dicunꝰ
que in lege iustituta sunt n cũ
lege cermiuata. lex ista data est
ad domandum superbum. ad fla¬
gellandum durum. ad instruend

Expanded text:
accipimus secundum legalia. Legalia vero dicimus, quae in lege instituta sunt, et cum lege terminata. Lex autem data est ad domandum superbum, ad flagellandum durum, ad instituend
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura ueteris et nom testa¬
cum scriptura quinq tibrorũ
moysi. quandoq oecaloguos
scriptus in tabulis lapideis. quan¬
doq cerimonialia cantum .i. figu¬
ratiua scd̾m interam. quandocp¬
batera ꝯ spiritual intelligentia.

Expanded text:
scriptura Veteris TestaScriptura quinque librorum Mosi, aliquando Decalogus scriptus in tabulis, aliquando caeremonialia tantum, id est figuratura secundum litteram, aliquando littera cum spirit
Abbreviated transcription (Latin):
nifestat que precepit actoreui sem¬
per sequi faruni pisati. clericis
uero pulsatis in episcopali udicio
forum petere principalium que¬
que catiffationuni designat aucta¬

Expanded text:
nifestat, quae praecepit actorem forum semper sequi pulsati. Clericis vero pulsatis in episcopali judicio forum competere, principalium quoque sanctionum designat aucto
Abbreviated transcription (Latin):
in medium debet aduoeare et
allatis sauctoꝵ pignoribus uinira¬
queniq illoꝵ tali sacramento con¬
strigere amodo nantea quicqͥs
nosti aut audisti aut post modum
niquisiturus es quod fit contra
nitidem iu illa parochia tu nec¬

Expanded text:
in medium debet evocare, et allatis sanctorum pignoribus unumquemque illorum tali sacramento constringat: Amodo in antea quicquid nosti aut audisti, aut postmodum inquisiturus es, quod contra nitatem in ista parochia
Abbreviated transcription (Latin):
ceuieritas facilitatis ueniã
continet et iusultus calor
calumpiie uicro caret et
ob hoc uullam peuam hure
urrogari oporet. G Sequi

Expanded text:
enim facilitatis veniam continet, et inconsultus calor calumniae vitio caret, et ob hoc nullam poenam huic irrogari oportet. Ulpi
Abbreviated transcription (Latin):
cinor. si qͥs per capillũ dĩ ł per
capd̃ iuirauerit ł alio modo blas¬
pbemia ꝯtra deum᷑ sus fuerit si
in ecͣestico ordine est: deponat᷑
si laicꝰ est auathematitotur. et

Expanded text:
papa . Si quis per capillum Dei vel caput juraverit, vel alio modo blasphemia contra Deum usus fuerit, si in ecclesiastico ordine est, deponatur, si laicus, anathematizetur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
procul dubio cenebitur plus¬
amore ducme gracie quam
carnis luxuria. nmembrũ
quod scandalizabit eitni for¬
citer amputabit. S contra
quis positus queq ꝑ eccata
fererit uou propriam infuscãt
catio ħ uxorem comquinat
Ut iam non sit uiro suo lici¬

Expanded text:
procul dubio plus tenebitur amore divinae gratiae, quam carnis luxuriae, et membrum, quod eum scandalizat, fortiter amputabit. C. V. quis positus quaecunque peccata fecerit, non propriam infuscant catio uxorem coinquinat, ut jam non sit viro suo lici
Abbreviated transcription (Latin):
et qua elatio de laude surrepat
permittit ouimpotens deus ita¬
los in obtrectationem n obuir¬
gationem prorumpere ut si qua
culpa ab ere laudantium in cor¬
de uascitur ab ore intuperanti¬
uin suffocetur. hinc est quod
doctor gentium in predicatio¬
ne carere testatur inder uifa¬
miam n bouam famamt. Infa¬

Expanded text:
e qua elatio de laude surrepat, permittit omnipotens Deus malos in obtrectationem et objurgationem prorumpere, ut si qua culpa ab ore laudantium in corde nascitur, ab ore vituperantium suffocetur. Hinc est ergo quod doctor gentium se in praedicatione currere testatur per infamiam et bonam famam,
Abbreviated transcription (French):
ꝯomnibus qui nobiscum
raptores. adulteri. inoesti.
uenefici. suspecti. crimino¬
si. domestici. ꝑuiri. et qui
raptum fecerunt. et qui
falsum cestimonium dixe¬

Expanded text:
omnibus qui nobiscum raptores , adulteri, incesti, venefici, suspecti, criminosi, domestici, perjuri, et qui raptum fecerunt, vel falsum testimonium dixe
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ lege dei scriptum non perera¬
bis in nomine meo. neo pollu¬
es nomen dei tui in uanum
Ioeołuia ad monendi sunt
omnes ut diligenter caueant ꝑ¬
uirium non solum in alcari sel¬

Expanded text:
in lege Dei scriptum: Non pejerabis in nomine meo, nec pollues nomen Dei tui in vanum. Ideo admonendi sunt omnes, ut diligenter caveant perjurium, non solum in altari se
Abbreviated transcription (Latin):
id fac̃e iniciꝑiat uͥ consu etuieo
dalis nõ ÷ uiꝰ semel tantũ mim̾¬
geudũ esse asserat repreheusi¬
bilem se constituit. uñ ano ui
suo seusu habundabat cipͥanus
ꝯ semel mimergebat inbap̃o ꝑ
uulos qui qdͥ intelligebat studi¬
ose iplebat bonis operibus
habundando. licet n boc iuser¬
us deliuq̃ret. s quia bonis oꝑi¬
b habuud abat ꝑ ost ea correctꝰ
nos credere promisimꝰ t̃cio ci¬
simꝰ. qui ordo bap̃i duplici mi¬
sterii sigͦne celebrat᷑. R̾ccte .n.
stio mersi estis. quia accepistis

Expanded text:
id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea corrvos credere promisistis, tertio casimus. Qui ordo baptismatis duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio mersi estis, quia accepistis
Abbreviated transcription (Latin):
sue negligens prauis ȩremplis
mala de se suspicari permiserit
n populus ab episcopo iuramento
enis patefec̾it et certi accusatores
crumins eiis defueruit ad monea¬
tur primo seorsum ab episcopo de¬
si uero nec tunc se correxerit ab
officio suspendatur usq ad condi¬
pulus i eo scandalum paciatur

Expanded text:
suae negligens pravis exemplis mala de se suspicari permiserit, et populus ab episcopo juramento ejus patefecerit, et certi accusatores criminis ejus defuerint, admoneatur primo seorsum ab episcopo, deSi vero neque sic se correxerit, ab officio suspendatur, usque ad didelium in eo scandalum patiatur
Abbreviated transcription (Latin):
siłitito mẽ gerit expressam lli
sicut panis pro ceteris cibis corꝰ
reficit et sustentat. et sicut¬
uinũ hoĩem letifieat et inebrut
sic caro x̾ inteniorẽ hoiem plꝰ¬

Expanded text:
similitudinem gerit expressam. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem pl
Abbreviated transcription (Latin):
labetur tabula rade̾: si nõ
fuĩt tabula ut̃ nõ cõculce
stilłã ẽt tͥb dieb penitent
Si luper liitheũ altaris.
ix. dieb pẽĩceat et linithea¬
mina q̃ tetig̾it stilla: trib
uicib mĩster abluat calice
lubter põĩto et aqua ab lucõis
sumat᷑ et uix̃ altare regda.¬

Expanded text:
et tabula radetur. Si non fuerit tabula, ut non conculcetstillam, et tres dies poeniteat. Si super linteum altaris, viginti dies poeniteat; et linteamina quae tetigerit stilla, tribus vicibus minister abluat, calice supposito, et aqua ablutionis sumatur, et juxta altare re
Abbreviated transcription (Latin):
manbre. apoc. libꝰ qͥ appellat᷑ sors apłeꝵ. apoc. Lib phisiologꝰ ab h̾eticis ꝯscͥptus.¬
postulaniuni ⁊ galli apoc̃. Opuscula montant ⁊ p̾scille. ⁊ marimille. apoc. Opis
eula fausti ⁊ manichei. apoc̃. Opuscula alt̾iꝰ clementis alexandrini. apos̾. opꝰ¬
cula cassiani p̃sbiti galliarũ. apoc. Op̾cła uictormi pictauensis. apoe. Op̾cła
ꝯtaictio apoc̃. Philacteria oĩa qͥ non ab angło ut illi ꝯfigut. s meagͣra demo¬
ne ꝯscͥpsta suit. apoc̾. ħ i his similia qͣ symon magꝰ. Nicholaus. Cherint oar¬
ciors Balilis. ebion. panirꝰ. ⁊ samosatemꝰ photinus. ⁊ bonosus. qui simili errore
defecerut. Montanꝰ qͦ cũ sius obscenatissimis sequacib. apolinaris. ualentinꝰ. siue

Expanded text:
 ab haereticis conscriptusPostumani et Galli apoc. Opuscula Montani, Priscillae, et Maximillae apoc. Opuscula omnia Fausti Manichaei apoc. Opuscula Commod cula Cassiani presbyteri Galli apoc. Opuscula Victorini Pictaviensis apoc. Opuscula Contradictio apocr. Philacteria omnia quae non ab angelo, ut illi confingunt, sed magis a daemone conscripta sunt apocr. Haec et his similia quae Simon Magus, Nicolaus, Cherinthus, Marcion, Basilides, Chion, Paulus etiam Samosatenus, Photinus et Bonosus, qui simili errore defecerunt. Montanus quoque cum suis obscoenissimis sequacibus. Apollinaris, Valentinus,
Abbreviated transcription (Latin):
qi tres usicłos qui sibi nexi sut᷑. ⁊ ab una tn littera incipiunt herorcũ comieũ¬
ꝯeludit. Terciũ alphabetũ tͥ metro scͥptũ ÷ ⁊ alt̾uis litteris idem t̾m uersꝰ
imcipuĩt. Quartũ alphabetũ simile pͥmo ⁊ scd̾o habet᷑. Ezechiel pͥncipium ⁊
ap̃ hebreos ꝓsa oratiõ̾e ꝯtexta sunt. Mecdia aut̃ ipsius ab eo loco in qͦ ait.
ꝑeat dies in qua natus sum. usq ad eum locũ. idcͥco me rephendo. ⁊ ago
penitentiã. oua hebraico metro discurrut᷑. ꝓsalmoꝵ lib̾. gͣce psalteriũ. he¬

Expanded text:
qui tres versiculos qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma cqui tres versiculos qui sibi nexi sunt et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a trinis litteris, id est, trini versus incipapud Hebreos, prosaica oratione contexta sunt, media autem ipsius, ab eo loco quo ait: pereat dies in qua natus sum, usque ad illum locum: idcirco me reprehendo et ago penitentiam; omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber grece psalterium, he
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ hebrei iosue bennũ dicut: t̾ra ꝓmissionis ppło diuidit᷑. lib̾ iudicũ
dictꝰ: apͥncipib qͥ udicabant ppłm isrł. anqꝰ. regee e̾ent in eodem popło.
huic qͥdam ꝯpingut historiam ruth sub uno uolumine. Lib̾ samuel dictꝰ ÷.
qr natiuitate eĩis ⁊ sac̾doc iĩ ⁊ gesta descͥbit. que lic⁊ historiã saul ⁊ daiud
ꝯtmeant. utͥq tn ad samuel referunt᷑: q uinxit utrũq Malach hebraice:
lat regũ int᷑ ptat᷑. in dictꝰ ÷ malachim ꝓ eo ꝙ reges iude ⁊ irlitice gentis ges¬
taq eoꝵ ꝑ ordine᷑ digerat. Ysaias eũgłista pociꝰ ꝙͣ ꝓpħa edidit siuim librũ.
Cuiꝰ om̃e textũ eloquentie ꝓsa incedit. Canticũ uero examet᷑ ⁊ pentametro
u̾su discurrit. Hieremias similit᷑ edidit librũ suũ cũ tremis eiꝰ. que nos lam̃¬
ta uocamus. es ꝙ in t̾stiorib reb funerib q adhibeant᷑. in qͥb quadruplicem
diu̾so metro ꝯposuit alphabetũ. quoꝵ duo pͥma quasi saphico metro scͥpta s̾.

Expanded text:
romissionis populo dividitur. Liber Judicum dictus est a principibus qui judicabant populum Israel, antequam reges essent in eodem populo. Huic quidam compingunt historiam Ruth sub uno volumine. Liber Samuel dictus est, quia nativitatem ejus et sacerdotium et gesta describit. Qui licet etiam historiam Saul et David contineat, utrique tamen ad Samuelem referuntur, quia unxit utrumque. malach Hebraice, latine regum interpretatur, unde dictus est malachim, pro eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerat. Isaias evangelista potius quam propheta edidit librum cujus omnis textus eloquentiae prosa incedit: Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum cum Threnis, quod nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur: in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi safico metro scripta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
cus in gͣcia eu̾głium scͥpsit theophilo ep̃o. ad quẽ ⁊̃ actus apłoꝵ idem scͥpsit.
iiiͬi. ad ꝑsonas. ultimã autͣ ad hebreos. Pleriq dicunt ñ ee̾ pauli. Eademq
alii barnabam scͥpsisse. alii clementẽ suspicantur. Canonice epłe .uii. sut. una
nram p̃cepta uuiendi regulã q scpserut. Preter hec: alia uolumia̾
apocripha nunciipant᷑. Apocͥpha autͣ dicta .i. secreta. qr in dubiũ ueniunt.
Esł .i. eoꝵ occulta origo nec patet patͥb a quib usq ad nos auctoritas ue.¬
raciũ scͥpturarũ c̾tissima ⁊ notissima successio̾e ꝑuenit. In his apocͥphis.

Expanded text:
psit. sonas. Ultimam autem ad Hebraeos plerique dicunt non esse Pauli; eamdemque alii Barnabam scripsisse; alii Clementem suspicantur. Canonicae epistolae septem sulumina apocrypha nuncupantur. Apocrypha autem dicta, id est secreta, quia in dubium veniunt. Est enim occulta origo: nec patet patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium scripturarum certissima et notissima successione pervenerit. In his apocryphis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingłos ii. ruglistas numerꝰ quidã capitulis affixꝰ adiacet. qͥb nuuis subdita:
area q̃dam minio notata. que indicat in quoto canone positus sit nu̾s ciu
in t̾cio ⁊ sic ꝑ ordine᷑ usq ad decimũ ꝑuenies. Sigͥ aꝑto qͦlib eu̾głio placue¬
rit scire. qui reliquoꝵ eu̾głistarũ similia dixerint: assume adiacente m
num capituli ⁊ require ipsũ nũm in suo canone quẽ indicat. ibiq ĩuenieᷤᷤ
qͥ ⁊ qͥd dixer̃. ⁊ ita demũ in corꝑe inqͥsita loca que ex ipsis nu̾is indicantur
ꝑ singula eu̾gelia de eisdem dixisse inuenies.

Expanded text:
Per singulos enim evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet, quibus numeris subdita est aera quaedam minio notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus cin tertio, et sic per ordinem usque ad decimum perveniens. 6. Si igrit scire, qui reliquorum Evangelistarum similia dixerint: assumes adjacentem numerum capituli, et quaeres ipsum numerum in suo canone, quem indicat, ibique invenies, qui et quid dixerunt: et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris dicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies.
Abbreviated transcription (Latin):
ad portas uenio. homerũ. hysiodũ. symonidẽ t̾sicoꝵ qͥ gͣndes natu cigneñ
mrescio qͥd ⁊ solito dulciꝰ uicina morte cecinerunt. Sophones cũ posł nimiam
senectutẽ.⁊ rei familiaris negligentiã a filiis accusaretur amentie edipi fabulã
nec desꝑauit. Certe homerꝰ refert ꝙ de lingua nestoris iam uetuli ⁊ pene
decrepiti dulcior melle oratio fluxerit. Animadu̾te gͥ qͥtum amauerunt
sapientiã quos nec decrepita ab eius inqͥsitiõe potuit reuocare. Iste igit᷑
tantus amor sapientir tanta in senib prudentie habundantia ⁊ͣ ex ipsius
supͣdicti nominis int̾p̾taciõe colligit᷑. Int᷑p̾tatur .n. abisar patͣ meus suꝑ-¬
fliuis. uł patͥs mei rugitus ex quo ostenditur habundantissimũ ⁊ ultra
humanã uoce̾ in senib diuini sermonis tonitruũ ꝯmorari. Uerbũ nãq suꝑ¬

Expanded text:
ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum ad poetas uenio, Homerum, Hesiodum, Simonidem, Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius uicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam,nec desperaverit. Certe Homerus refert quod de lingua Nestoris jam vetuli et pene decrepiti dulcior oratio fluxerit. Animadverte igitur quantum amaverint sapientiam, quos nec decrepita aetas ab ejus inquisitione revocare. Iste igitur tantus amor sapientiae, tanta in senibus abundantia congrue etiam ex ipsius supradicti nominis interpretatione colligitur. Interpretatur enim Abisag pater meus superfluus vel patris mei rugitus, ex quo ostenditur abundantissimum, et ultra humanam vocem in sensibus divini sermonis tonitruum commorari. Verbum namque sup
Abbreviated transcription (Latin):
omia disciplinaꝵ studia ⁊ arcĩ acumina ad opus figuli descenderit. ⁊ alt̾ius
ciiꝰdam discipłi cũ laudib magistrũ suũ efferrent int̾ cet̾a nec sutor nec
ꝑttia eum carere gloriati sunt. Hanc igit᷑ diligentiã in nr̃is lectorib ẽe uel¬
lem ut numquã in eis senesceret sapientia. Sola ab ysac sunamittis da¬
uid senẽ calefecit. qr amor sapientie ⁊̃ marcescente corꝑe dilectorẽ suuͣ
ñ deserit. Om̃s pene uirtutes corꝑis mutant᷑ in senib ⁊crescente sola
sapientia decrescunt cet̾a. Senectus.i. illoꝵ qui adolescentiã honestib
entior. ⁊ ueterũ studioꝵ dulcissimos fructus inet̾it. Un ⁊ sapiens ille
bore q ꝯpleuit. Taceo cet̾os philosophos. pithagorã. democͥtum. senoc̾tẽ.
⁊enonẽ. ⁊ heleante. qui iam etate. longeua in sapientie. st udiffloruert᷑.

Expanded text:
omnia disciplinarum studia et artium acumina ad opus figuli descenderit et alterius omnia disciplinarum studia et artium acumina ad opus figuli descenderit et alterius cujusdam discipuli cum laudibus magistrum suum efferrent, inter caetera nec sutoriae peritia eum carere gloriati sunt. Hanc igitur diligentiam in nostris lectoribus esse vellem, ut nunquam in eis senesceret sapientia. Sola Abisag Sunamitis senem David calefecit , quia amor sapientiae etiam marcescente corpore dilectorem sui non deserit. Omnes pene virtutes corporis mutantur in senibus, et crescente sola sapientia decrescunt caetera. Senectus enim illorum qui adolescentiam suam honestis entior et ueterum studiorum dulcissimos fructus metit. unde et sapiens ille bore conpleuit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xenocratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeua in sapientiae studiis floruerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
recessus ⁊ secreta heremi penetrantes soli philosophie se dedicabant. ut
eo ꝯteͣplacioni uacarent lib̾ius quo nullis que uirtutis iter impedire
solent cupiditatib uł animũ subiecissent. Parminides philosopiis. xyannᷤᷤ
ram in monte. caucaso uulti expositus memorat᷑. Quia .n. sciebant uerũ
bonũ ñ in extimatio̾e hominũ s in pura ꝯscientia absconditũ ⁊ eos iam
ñ homines ee̾ qui reb ꝑtturis inherentes bonũ suũ nͣ agnosceret᷑. Ideo
q qͣtum mente ⁊ intelligentia a cet̾is differret᷑ ipsa locoꝵ distantia de¬
mons trabant. ne una tener&. ambicio qͦs ñ ead̾ sociabat intentio. Quidã
philosopho referebat dicens. Numqͥd ñ uides qr te derident homines: ẽt
ille. Ipsi me inqͥt derident. ⁊ eos asim. Cogita si potes quanti estimauit
laudari ab his.a quib nec uituꝑari timuit. De alio rursũ leg̾r. ꝙ p̃ost

Expanded text:
recessus et secreta eremi penetrantes, soli se philosophiae dedicaverunt, ut recessus et secreta eremi penetrantes, soli se philosophiae dedicaverunt, ut eo contemplationi vacarent liberius, quod nullis quae virtutis iter impedire solent cupiditatibus, animum subjecissent. Parmenides philosophus quindecimram in monte Caucaso vulturi expositus memoratur. Quia enim sciebant verum bonum non in aestimatione hominum sed in pura conscientia esse absconditum; en agnoscerent, ideo quantum mente et intelligentia a caeteris differrent, ipsa locorum distantia demonstrabant, ne una teneret habitatio, quos non eadem sociabat intentio. Quidam philosopho cuidam referebat dicens: « Nunquid non vides quod te derident homines. » Et ille: « Ipsi me, » inquit, « derident, et eos asini. » Cogita si potes quanti aestimaverit laudari ab eis a quibus nec vituperari timuit. De alio rursum legitur, quod post
Abbreviated transcription (Latin):
luptatũ illecebris ꝓrsus alienus. diligens ⁊ sedulus. ut ab õib libent̃
uenena fugiat. dui rem ꝑtractare anteꝗͣ. udicet discat. ñ uideri
doctꝰ s ẽẽ q̃rat. dicta sapientum intellecta diligat. ⁊ ea semꝑ coram
oculis quaũ speculum uultus sui ten̾e̾ studeat. ⁊ si qua forte obscuriora in¬
tellectum eius ñ admiserint nͣ statim in uituꝑium ꝓrumpat. ut nicħ bo¬
num x̾e credat nisi ꝙ ipse intellige̾ potuit. ħ ÷ humilitas discipline legntiũ.
tudiũ querendi ad ex̾citiũ ꝑtinet. in quo ęx̾citio magis
ꝗͣ doctrina lector indiget. Quig. diligent᷑ inspicẽ uoluerit qͥd
antiqui pp amorem sapientie ꝑtulerint. ꝗͦ memoranda posteris uͥtutis
sue monim̃ta reliquerit᷑. ꝗͣlibet suam diligentiam inferiorem ee uide-¬
acceptis. alii penas sp̃uerut᷑. Alii ꝯtubernia hominum deserentes. ultimoᷤᷤ

Expanded text:
luptatum illecebris prorsus alienus, diligens et sedulus, ut ab omnibus discatluptatum illecebris prorsus alienus, diligens et sedulus, ut ab omnibus discatvenena fugiat; diu rem pertractare, antequam judicet, discat; non videri doctus et esse quaerat, dicta sapientum intellecta diligat, et ea semper oculis quasi speculum vultus sui tenere studeat; et si qua forte obscuriora intellectum ejus non admiserint, non statim in vituperium prorumpat, ut nihil bonum esse credat, nisi quod ipse intelligere potuit. Haec est humilitas disciplinae legentium.tudium quaerendi ad exercitium pertinet, in quo exhortatione magis quam doctrina lector indiget. Qui enim diligenter inspicere voluerit, quid antiqui propter amorem sapientiae pertulerint, quam memoranda posteris virtutis suae monimenta reliquerint, quamlibet suam diligentiam inferiorem esse videt, alii poenas spreverunt, alii contubernia hominum deserentes et intimos
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscitur. uid̾e nc potes ꝗͣ necessaria tibi sit hec humilitas .s. ut nullã
scientiã iulipendas. ⁊ ab oib libent᷑ discas. Similit̾ qͦ expedit tibi ut cũ¬
accidit. ꝙ iuam scientiã nimis diligent᷑ inspiciut᷑. ⁊ cũ sibi aliqͥd ee̾ uisi fu¬
erint alios quos non nouerut tales nec ẽẽ nec potuisse fieri putant.
Hinc ⁊ͣ ebullit ꝙ nugigeruli ncͣ qͥdam nescio unde gloriantes pͥores partes
audire non operteat. posse satis quẽq ꝓpͥo ingenio u̾itatis archana pene¬
trare. Corrugant nasum ⁊ ualgiũ torquent in lectiones diuinitatis.
⁊ ñ intelligunt ꝙ dõ iniuriam faciunt. cuiꝰ u̾ba pulcro quide̾ uocabu¬
lo simplicia. s sensu p̃uo insipida pͣdicant. Non ÷ mei ꝯsilii huiꝰ moi imi¬
tari. Bonus.i. lector humilis deb ee̾ ⁊ mansuetus. acuris ĩanib ⁊ uo¬

Expanded text:
agnoscitur. Videre nunc potes quam necessaria tibi sit haec humilitas, ut nullam agnoscitur. Videre nunc potes quam necessaria tibi sit haec humilitas, ut nullam scientiam vilipendas et ab omnibus libenter discas. Similiter tibi quaccidit, quod suam scientiam nimis diligenter inspiciunt; et cum sibi aliquid esse visi fuerint, alios quos non noverunt, tales nec esse nec potuisse fieri putant. Hinc etiam ebullit quod nugigeruli nunc quidam nescio unde gloriantes priores patres audire non oporteat posse satis quemque proprio ingenio veritatis arcana penetrare. Cor rugant, nasum et labium torquent in lectores divinitatis, et non intelligunt quod injuriam faciunt ei cujus verba, pulchro quidem vocabulo simplicia, sed sensu pravo insipida praedicant. Non est mei consilii hujusmodi imitari. Bonus enim lector humilis debet esse et mansuetus, a curis inanibus et vo
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã cuiisquã sꝑnit. Indifferent᷑ ab om̃ib ꝙ sibi deesse uidet qͣrit.
nec quãtum sciat. s qͣtum ignorat ꝯsiderat. Hinc illud platonicũ auunt.
malo aliena uecundie discẽ. ꝙͣ mea impudent᷑ uige̾. Cur .i. disce erubes¬
cis. ⁊ nescire non u̾erundaris: Considera potius quid ures tue ferre:
ualeant. Aptissime incedit qui incedit ornate. Quidam dum magnum:
saltũ face̾ uolut. p̃cipicium incictunt. Noli gͦ nimis festinare. Hoc modo
deniq sctentiam uilem tentas. qr om̃is screntia bonꝗ ÷. Nullam si uacat
scͥpturã uł saltẽ lege̾ ꝯtep̾nas si nicħ lucraris. nẽc ꝑdis aliqͥd maxime cum
nulla scͥptura sit scd̾m meã estimationeͣ que aliquid expetendum nͣ ꝓponat.
ita sunt legenda ne sint incognita. qͣdam uͦ ue sint inaudita. qr aliqnͣ
plus e̾e credimus ꝙ non audiuimꝰ. ⁊ faciliꝰ estimatur res cuius fructus

Expanded text:
doctrinam spernit. Indifferenter ab omnibus quod sibi deesse videt, quaerit; doctrinam spernit. Indifferenter ab omnibus quod sibi deesse videt, quaerit; nec quantum sciat, sed quantum ignoret considerat. Hinc illud Platonicum aiunt: « Malo aliena verecunde discere, quam mea impudenter ingerere. » Cur discere erubescum tu jaceas in imo? Considera potius, quid vires tuae ferre valeant. Aptissime incedit, qui incedit ordinate. Quidam dum magnum saltum facere volunt, praecipitium incidunt. Noli ergo nimis festinare. Hoc modo denique scientiam vilem teneas, quia omnis scientia bona est. Nullam, si vacat, scripturam, vel saltem legerenulla scriptura sit secundum meam existimationem, quae aliquid expetendum non proponat, ita legenda sunt ne sint incognita, quaedam vero ne sint inaudita, quia aliquando pluris esse credimus quod non audivimus, et facilius existimatur res cujus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpta legerut᷑. uł audierut uerba. Nos inquuit iudimꝰ illos. nos ab illes le¬
giius. Sepe nobis illi loqui solebant. Iui sũmi. illi famosi cognouerunt
nos. S ut me nemo agnoscat. ⁊ ego cuncta nouerĩ. Platone᷑ uidisse nͥ in¬
tellexisse gloriamini. Puto indignũ nob̃ ÷ deinceps ut me audiatis. non
ego sum płato. nec platonẽ uidere merui. Suffic̃ nob̾ ipsum philosophie¬
fontẽ potantis. S utͣ ad huc sitiretis. Lex autẽ post aurea pocula de uase
bibit uł testeo. Qͥd erubescitis: Platone audistis. audiatis ⁊ cͥsipum.
In ꝓu̾bio d̾r. ꝙ tuuͣ nosti forsitan cognorit ofellꝰ. Nemo ÷ oui oia scire
datum sit. neq qͥsꝗͣ rursũ cui aliꝗͥd sp̾itale a nat᷑a accepisse ñ ꝯtigerit.
Prudens igitur lector om̃s libent᷑ audit. legit. ñ scͥpturã. non pͣsonã. non

Expanded text:
scripta legerint, vel audierint verba. Nos, inquiunt, vidimscripta legerint, vel audierint verba. Nos, inquiunt, vidimgimus; saepe nobis illi loqui solebant, illi summi, illi famosi cognoverunt nos. Sed utinam me nemo agnoscat, et ego cuncta noverim! Platonem vidisse, non intellexisse gloriamini. Puto indignum est vobis deinceps ut me audiatis. Non ego sum Plato, nec Platonem videre merui. Sufficit vobis ipsum fontem philosophiae potastis. Sed utinam adhuc sitiretis! Rex post aurea pocula de vase bibit testeo. Quid erubescitis? Platonem audistis, audiatis et Chrysippum.« Quod tu non nosti, fortassis novit asellus. » Nemo est cui omnia scire datum sit, nec quisquam rursum cui aliquid spirituale a natura accepisse non contigerit. Prudens igitur lector omnes libenter audit, omnia legit, non scripturam, non personam, non
Abbreviated transcription (Latin):
obscura legendi. audierat puto ꝙ dictũ ÷ mores exornant scientiã. et ideo
p̃ceptis legencli. pͣceptaq uiuendi aduingit. ut modũ uite sue ⁊ studii
sui ro̾nem lector agnoscat. Inlaudabilis ÷ scientia quã uita maculat ĩpuidi¬
ca. ⁊ id cͥco sũmoꝑe cauendũ ÷ ei qui querit scientiã. ut ñ negligat disciplinam.
documͣta. hec t̾ͥa p̃cipue ad lectionẽ ꝑtinent. Primũ ut nullĩ scientã.
nulia scͥpturã ulẽ teneat. Scd̾m ut a nemine disc̾e̾ erubescat. Terciũ ut cũ
ut iam ⁊ simulare incipiut᷑ ꝙ non sunt.⁊ ꝙ sunt erubescẽ. eo ꝙ longius a
sapientia recedunt. qͦ non ẽẽ sapientes s putari cupiunt. Euismodi mul¬
tos noui. qui cũ pͥmis adhuc elementis egeant. ñ nisi sumis intͣce̾ dignan¬
tur. ⁊ ex hoc solu̾modo se magnos fieri putant. si magnoꝵ ⁊ sapientium ł

Expanded text:
obscura legenti. » Audierat puto quod dictum est: « Mores ornant scientiam, » et ideo obscura legenti. » Audierat puto quod dictum est: « Mores ornant scientiam, » et ideo praeceptis legendi, praecepta quoque vivendi adjungit, ut et modum vitae suae et studii rationem lector agnoscat. Illaudabilis est scientia, quam vita maculat impudica. Et idcirco summopere cavendum est ei qui quaerit scientiam, ut non negligat disciplinam. documenta, haec tria praecipue ad lectorem pertinent. Primum ut nullam scientiam, nullam scripturam vilem teneat; secundum, ut a nemine discere erubescat; tertium, ut cum ut jam et simulare incipiant quod non sunt et quod sunt erubescere; eoque longius a sapientia recedunt quod non esse sapientes, sed putari volunt. Cujusmodi multos novi, qui cum primis adhuc elementis indigeant, non nisi summis interesse dignantur, et ex hoc solummodo se magnos fieri putant, si magnorum et sapientium, vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad ipsum cuncta alia referant᷑. Hoc quere̾ ⁊ ꝯsid̾are collige ÷. Unus fons ⁊ mul¬
ti riuuli ꝙ anifractiis fluminũ sequeris: Tene fontẽ ⁊ totũ habes. Ho id cͥco
dico qm̃ memoria hominis hebes ÷ ⁊ breuitate gaudet. ⁊ si in multa diuidi¬
tur fit minor in singłis. Pebemus gͦ in om̃i doctrina breue aliꝙ ⁊ certũ col¬
lige̾. ꝙ marcula memorie recondatur. Un posł modũ cũ res exigit reliqͣ
diriuentur. Hoc ⁊ sepe replicare. ⁊ de uentre memorie ad palatum reuocare
necesse ÷. ne longa intͣmissio̾e absoleat. Unde rogo te o lector ne nimiũ le¬
teris si multa ltgeris. s si multa intellexeris. nec tm̃ si intellexeris: s si re¬
tine potueris. Alioqͥn nec lege multũ ꝓdest. nec intellige̾. si memorie ñ¬
ꝯmendauis. Quare suꝑuis me dixisse recolo eos qui doctrine oꝑam dant.
ingenio ⁊ memoria indigẽ. Mens inquit humilis studiũ qͣrendi uita
quieta. Scrutiniũ tacitum pauꝑtas t̾ra aliena. ħ reserare solent multis

Expanded text:
a alia referuntur: hoc quaerere et considerare colligere est. Unus fons est, et multi rivuli, qui anfractus fluminum sequeris, tene fontem et totum habes. Hoc idcirco dico, quoniam memoria hominis hebes est, et brevitate gaudet, et si in multa dividitur, fit minor in singulis. Debemus ergo in omni doctrina breve aliquid et certum colligere, quod in arcula memoriae recondatur, unde postmodum cum res exigit aliqua deriventur. Hoc etiam saepe replicare, et de ventre memoriae ad palatum revocare necesse est, ne longa intermissione obsolescat. Unde rogo te, o lector, ne nimium laeteris, si multa legeris, sed si multa intellexeris, nec tantum intellexeris, sed etiam retinere potueris. Alio qui nec legere multum prodest, nec intelligere. Quare superius me dixisse recolo, eos qui doctrinae operam dant, ingenio et memoria indigere. CAP. XIquieta, scrutinium tacitum, paupertas, terra aliena: haec reserare solent nonnulla
Abbreviated transcription (Latin):
tant .i.iiͦiͦi. elementa ꝯponũt. E quib duo suꝑiora .i. ignis ⁊ aer: actuet
noi̾e mascłina sũt. Duo uͦ inferiora .i. t̾ra ⁊ aqua: feminina sutͣ.
scolares nr̃i tẽporis responde̾ poterut᷑ qui ñ solũ in studiis suis frugalitatem

Expanded text:
atuor elementa componunt. De quibus duo superiora, id est ignis et aer, actu et atuor elementa componunt. De quibus duo superiora, id est ignis et aer, actu et nomine masculina sunt. Duo vero inferiora, id est terra et aqua, feminina.id ad hoc scholastici nostri temporis respondere poterunt, qui non solum in studiis suis frugalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
desid̾ia ñ discurrat. siue ext̾ior ut ocium oportunitas. honestis ⁊ utilib studiis
suꝑperat. utraq ad disciplinã ꝑtinent.
crutiniũ aut̃ .i. meditacio ad excitiũ spectat. Uidetur aut scrutinium
sub studio qͣrendi ꝯtineri. ꝙ si uerũ ÷ suꝑflue repetit᷑. cũ in suꝑiori par¬
tẽ anum̾a̾tũ sit. s sciendũ ÷ hanc int̾ hec duo esse differentiã ꝙ studiũ q̃ren
labor ⁊ amor. Consiliũ paruit cura ⁊ iugilia. In labore ÷ ut agas. In amore ut ꝑ¬
ficias. In cura ÷ ut ꝓuideas. In ugilia ut attendas. Is łi sunt quatuor pedisseqͥ
qui portant lecticam philologie qr mentẽ ex̾cent cui sapientia pͣsidet. Cathe¬
dra quippe philologie sedes ÷ sapientie que his suppo̾itis gestari d̾r. qmͣ ĩhis
intus in secreto ꝯsiliũ pariunt. Sunt quidã qui putant ꝑ cathedrã philo¬
sogie humanũ corpus sig̾cari. cui aĩa rationalis p̃sidet. ꝙ ministri . iiii. por

Expanded text:
desideria non discurrat; sive exterior, ut otium et opportunitas, honestis et utilibus studiis suppetat, utraque ad disciplinam pertinet. Scrutinium autem, id est, meditatio, ad esub studio quaerendi contineri. Quod si verum est superfluo repetitur, cum in superiori parte annumeratum sit. Sed sciendum est hanc inter haec duo esse differentiam, quod studium quaerendlabor et amor, consilium pariunt cura et vigilia. In labore est ut agas; in amore ut perficias; in cura est, ut provideas; in vigilia, ut attendas. Isti sunt quatuor pedissequi qui portant lecticam philologiae, quia mentem exercent, cui sapientia praesidet. Cathedra quippe philologiae sedes est sapientiae, quae his suppositis gestari dicitur, quoniaintus in secreto consilium pariunt. Sunt quidam qui putant per cathedram philologiae humanum corpus significari, cui anima rationalis praesidet,
Abbreviated transcription (Latin):
infinitis usq ꝑgredit᷑. Ome̾. aut̃ finitũ mag̃ notũ ÷ ⁊ scientia ꝯpre¬
hensibile. Noctrina autẽ ab his que magis nota sunt incipit. ⁊ ꝑ eoꝵ noticiam
ad scientia̾ hoꝵ que latent ꝑtingit. Pret̾ea rone inuestigamus ad quã ꝓpͥe¬

Expanded text:
infinita progreditur. Omne autem finitum magis notum est et scientia compreinfinita progreditur. Omne autem finitum magis notum est et scientia comprehensibile. Doad scientiam eorum quae latent pertingit. Praeterea ratione investigamus; ad quam p
Abbreviated transcription (Latin):
rdo ꝯsid̾atur. aliꝰ in disciplinis. ut si dixerĩ gͦmaticã. dialecticã antiqͥorem.
uł arithinetica pͥor ÷ musica. Alius in libͥs. ut si dixero catilinariũ iugurti¬
disciplinis artẽ dicut᷑ scđ̾m naturã. In libris scd̃m ꝑsonas auctoris. uł subiec¬
tã mat̾iam. In narratioe̾ scd̃ dispositioneͣ que duplex ÷ nat᷑alis uidelic qnͣ res
rat᷑. ⁊ ꝙ priꝰ posł modũ dr̃. In expositiõe ꝯsid̾atur ordo scd̾m inquisitiont᷑. Expo
sicio tͥa ꝯtim. litt̾a̾m. Sensum. Sententiã. Litt̾a ⁊ ꝯgrua ordinatio dictionum.
litt̾a pͥma fronte p̃fert. Sententu ÷ ꝓfundior intelligentia que nͥ expositiõe
uł int̾p̾taciõe ñ inuenit᷑. In his ordo ÷ ut pͥmũ littera. deinde sensus. deinde
sententia inquiratur. quo facto ꝑfecta ÷ expositio.
odus legendi in diuidendo ꝯstat. Om̃is diuisio incipit afinitis ⁊ ad

Expanded text:
consideratur, alius in disciplinis, ut si dixerim grammaticam dialectica antiquiorem, consideratur, alius in disciplinis, ut si dixerim grammaticam dialectica antiquiorem, vel arithmeticam priorem musica. Alius in libris, ut si dixero Catilinarium Jugurthidisciplinis attenditur secundum naturam; in libris secundum personam auctoris, vel subjectam materiam. In narratione secundum dispositionem, quae duplex est: naturalis, scilicet quando res ratur: et quod prius, postmodum dicitur. In expositione consideratur ordo secundum inquisitionem. Exp, litteram, sensum, sententiam. Littera est congrua ordinatio dictionum, littera prima fronte praefert. Sententia est profundior intelligentia, quae nisi expositione vel interpretatione non invenitur. In his ordo ut primum littera, deinde sensus, postea sententia requiratur: quo facto, perfecta est expositio. odus legendi in dividendo constat. Omnis autem divisio incipit a finitis et usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ui doctne oꝑam dant ingenio simul ⁊ memoria polłe debent.
que duo in om̃i studio ⁊ disciplina ita sibi coherent ut si desit alterum¬
nemine᷑: alt̾m ad ꝑfectum duce̾ possit. sic̃ nulla ꝓdesse possut᷑ lucͦ ubi deest
custodia. ⁊ cassum receptacula munit qui ꝙ recondat nͣ hu̾it. Ingeniũ inue¬
se ualens. Ingenũ a natura ꝓficifiscitur. usu uiuatur. in mod̾ato labore recon¬
ditur. ⁊ tẽꝑato acuitur ex̾citio. Uñ satis elegant᷑ a quodã dictũ ÷. uolo tandem
tibi parcas labor÷ curre ĩ cartis currẽ ꝑ atra. Duo sut qͣ ingeniũ ex̾cent. Lectio ⁊
meditacio. Lectio ÷ cũ ex his qͣ scͥpta sunt regłis ⁊ p̃ceptis informanͣt. Trimodũ
÷ lectiõis genꝰ. docentis. discentis. ⁊ ꝑ se inspicientis. Dicimꝰ 4. lego librũ illi.
⁊ lego librũ ab illo. ⁊ lego librũ. In lectioe maxime ꝯsid̾anda sͣ ordo ⁊ modꝰ.¬

Expanded text:
ui doctrinae operam dant, ingenio simul et memoria pollere debent. ui doctrinae operam dant, ingenio simul et memoria pollere debent. Quae duo in omni studio ineminem alterum ad perfectum ducere possit, sicut nulla prodesse possunt lucra, ubi deest custodia; et incassum receptacula munit, qui quod recondat non habuerit. Ingenium inveo insita per se valens. Ingenium a natura proficiscitur, usu juvatur, immoderato labore retunditur, et temperato acuitur exercitio. Unde satis eleganter a quodam dictum est: « Volo tandem tibi parcas; labor est in chartis, curre per aera. » Duo sunt quae ingenium exercent: lectio et meditatio. Lectio est, cum ex his quae scripta sunt, regulis et praeceptis informamur. Trimodum est lectionis genus docentis, discentis, vel per se inspicientis. Dicimus enim lego librum illi, et lego librum ab illo, et lego librum. In lectione maxime consideranda sunt ordo
Abbreviated transcription (Latin):
ne si alienas rones multiplicaui̾mus magis turbemꝰ ꝙͣ edificemus lectorẽ. Non
oĩa dicenda sut que dic̾e̾ possumꝰ. ne minus utilit dicant᷑ ea q̃ dice̾ debemus.
Id tandẽ in una qͣq parte queras ꝙ ad eam spiritalit᷑ ꝑtine̾ ꝯstiterit. Iei̾
cũ legeris artes. ⁊ ꝙ uniꝰcuiꝰq sit ꝓpͥum agnoui̾s. disputando ⁊ ꝯferendo tue̾
demũ rõnes singłarũ inuicẽ ꝯferre licebit. ⁊ ex alt̾na ꝯsid̾atiõe uicissi qͣ minꝰ
pruis intellexeras inuestigare. Noli multiplicare diu̾ticula quoadusq semi¬
tas didiceris. securus discurres cũ errare non timueris.
ria sut studentib necessaria. natura. ex̾citiũ. Uisciplina. In natura
ꝯsid̾atur. ut facile audita ꝑcipiat. ⁊ ꝑcepta firmit᷑ teneat. In ex̾citio. ut
labore ⁊ sedulitate nat᷑alẽ sensum excolat. In disciplina ut laudabilit᷑ niurens

Expanded text:
ne si alienas nimium rationes multiplicaverimus, magis turbemus quam aedificemus lectorem. Non ne si alienas nimium rationes multiplicaverimus, magis turbemus quam aedificemus lectorem. Non omnia dicenda sunt quae dicere possumus, ne minus utiliter dicantur ea quae dicere debemus; id tandem in unaquaque arte quaeras quod ad eam specialiter pertinere constiterit. Deinde cum legeris artes, et quod uniuscujusque sit proprium agnoveris disputando et conferendo, tunc demum rationes singularum invicem conferre licebit; et ex alterna consideratione vicissim quae minus prius intellexeras investigare. Noli multiplicare diverticula quoadusque semitas didiceris: securus discurres cum errare non timueris. ria sunt studentibus necessaria, natura, exercitium, disciplina. In natura consideratur ut facile audita percipiat, et percepta firmiter retineat. In exercitio, ut labore et sedulitate naturalem sensum excolat. In disciplina, ut laudabiliter vivens
Abbreviated transcription (Latin):
÷ in titulo pent totũ librũ legut᷑. ⁊ incip̾. tͣcia uix lectiõe expeduit᷑. ñ alios
cdocet huiꝰmõi. s ut ostendat̃ suã scientiã. s ut inã tales om̃ib qͣles mͥ appare¬
rent. attende ꝙͣ ꝑfusa sit hec ꝯsuetudo cũ ꝓfecto qͣtomag̃ suꝑflua agg̃gau̾is.
tanto minus ea que utilia sutͣ caꝑe possis uł retine̾. In qualib gͥ arte duo
nob̾ maxime discernenda sutͣ. ⁊ distinguenda. Primũ qͣlit̾ oporteat de ip̃a
arte age̾̃. Scd̾o qualit᷑ oporteat ipsius artis rones quib lib aliis reb accom¬
matica. Age̾ ꝑ artt᷑. ut ⁊ ag̾e gramatice. Pe gͦmat̾ica agͣ qui regulas de uoci¬
bus datas ⁊ p̃cepta ad hanc artẽ ꝑtinentia tractat. Gramatice agit oĩs qͥ regli¬
rit᷑ loquit᷑ uł scͥbit. Agere gͥ de gͣmatica ÷ quib dã tantũmͦ scͥpturis. ut pͥsciano.
tiã euocandã suffice̾ debet id de quo agit᷑. ꝙͣ tũ breuiꝰ ⁊ aꝑtius potͣ explanare.

Expanded text:
unt. Non alios docent hujusmodi, sed suam ostentant scientiam. Sed utinam quales mihi, tales omnibus apparerent! Attende quam perversa sit haec consuetudo; cum profecto quanto magis superflua aggregaveris, tanto minus ea quae utilia sunt capere possis vel retinere. In qualibet igitur arte duo nobis maxime discernenda sunt et distinguenda: primum, qualiter oporteat in ipsa arte agere; secundum, qualiter oporteat ipsius artis rationes quibuslibet aliis rebus accomatia, agere de arte, ut est agere grammatice. De grammatica agit, qui regulas de vocibus datas, et praecepta ad hanc vocem pertinentia tractat; grammatice agit omnis qui regulariter loquitur vel scribit. Agere igitur de grammatica, quibusdam, tantummodo, ut Prisciano, tiam revocanda, sufficere debet id de quo agitur, quanto brevius et aptius potest explanare,
Abbreviated transcription (Latin):
E ciũ inuestigatiõe diumnoꝵ oꝑum. Mores sut ĩ uiciis ⁊ uirtutib. Mandatum
diuinũ aliud pͣcipiens. aliud ꝓmittens. aliud tͣrens. Opus dĩ ÷ ⁊ ꝙ creat po-
digna. tantomag̃ qͥsq nouit qͣto attentiꝰ dĩ mirabilia meditari ꝯsueuit.
diuidendo inuestigat ⁊ inuenit. ita memoria colligendo custodit.
Op̾ortune gͦ ut que discendo diuisimꝰ ꝯmendando memorie colligamꝰ. Colli¬

Expanded text:
 in investigatione divinorum operum. Mores sunt in vitiis et virtutibus. Mandatum divinum, aliud praecipiens, aliud promittens, aliud terrens. Opus Dei est, et quod creat potedigna, tanto magis quisque novit, quanto attentius Dei mirabilia meditari consuevitdividendo investigat et invenit, ita memoria colligendo custodit. Oportet ergo ut quae discendo divisimus. commendando memoriae ea colligamus. Colli
Abbreviated transcription (Latin):
cemodi sut᷑ oia portaꝵ carmina. ut sunt tragedie. comedie. satire. hesdia
qͦ ⁊ lirica. ⁊ iambica. ⁊ didascalica quedam fabule qͦ: ⁊ historie. Illoꝵ ñ scͥpta qͦs
nc̃ philosophos appellare solemꝰ. qui ⁊ breuẽ mat̾iã longis ambagib materiã ex¬
tende̾ ꝯsueuerut. ⁊ facilẽ sensum ꝑplexis sermonib obscurare uł ⁊̃ diu̾sa simł
copulantes quasi dt multis colorib ⁊ formis unã picturã fac̾e̾. Nota que tibi
distinxi duo sutͣ. artes ⁊ appenditia arciũ. S int̾ ħ tanta mͥ distantia ẽe
uidetur ut ille ait. Lenta salix ꝗͣtũ pallenti cedit oliue. Puniceis humilis
ꝗͥtũ saliunca rosetis. ita quicũq ad scientiã ꝑtinge̾ cupit si relicła u̾itate arci¬
expeditũ h̾ant un lectorẽ inuitet᷑ nisi traductũ ab artib ⁊ accõmodatũ neq

Expanded text:
modi sunt omnia poetarum carmina, ut sunt tragoediae, comoediae, satirae, heroica quoque et lyrica, et iambica, et didascalica quaedam; fabulae quoque et historiae; illorum etiam scripta, quos nunc philosophos appellare solemus, qui et brevem materiam longis verborum ambagibus extendere consueverunt, et facilem sensum perplexis sermonibus obscurare, vel etiam diversa simul compilantes, quasi de multis coloribus et formis, unam picturam facere. Nota quae tibi distinxi. Duo sunt artes et appenditia artium. Sed inter haec tanta mihi distantia esse videtur, ut ille ait: Lenta salix quantum pallenti cedit olivae, Puniceis humilis quantum saliunca rosetis. Ita ut quicunque ad scientiam pertingere cupit, si relicta veritate artiexpetendum habeant unde lectorem invitent, nisi traductum ab artibus et accommodatum; neque
Abbreviated transcription (Latin):
cundam ualde reddit uitã. ⁊ maximã in tribulatione pͣstat ꝯsolationẽ. Ea
i. maxima ÷ que anima a tͣrenoꝵ actuũ strepitu seg̃gat: ⁊ in hac uita n eterne
quietis dulcedine̾ qͦdammͦ purgare fac̾. Cumq iam ꝑ ea que facta sutͣ. eũ qui
fec̾ om̃ia quere̾ didici̾t ⁊ͣ intellige̾. tc̃ animũ parit̃ ⁊ scientia erudit. ⁊ beticia

Expanded text:
cundam valde reddit vitam, et maximam in tribulatione praestat consolationcundam valde reddit vitam, et maximam in tribulatione praestat consolationenim maxima est, quae animam a terrenorum actuum strepitu segregat, et in hac vita etiam aeternae quietis dulcedinem quodammodo praegustare facit. Cumque jam per ea quae facta sunt, eum qui fecit omnia quaerere didicerit, et in
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑as inuestigando. om̃e namq uniu̾sale magis ÷ detͣminatũ suis particła¬
rib. Qnͣ gͦ diuidimꝰ. ab his inciꝑe debemꝰ que magͣ sut nota ⁊ detͣminata. ⁊
ꝯpetentia. sicq paulatĩ descendendo ⁊ ꝑ diuisionẽ singła distinguendo.
eoꝵ que ꝯtinentur naturã inuestigare:¬
editacio ÷ cogitacio cũ ꝯsilio que causam. ⁊ origine̾. ⁊ modum. ⁊ utili¬
tatẽ uniꝰcuiusq rei prudent᷑ inuesłigat. Meditacio pͥncipiũ sumit
a lectione. nullis tn stͥngitur regłis. aut p̾receptis lectionis. delectatur
qͦdam aꝑto decurre spatio. ut lib̾am ꝯtẽplande u̾itati aciem affigat. ⁊ nuc
has. nc̃ illas rerũ causas ꝑstͥnge̾. nc̃ autͣ ꝓfunda queq penet᷑re. nicħ anceps
nicħ obscurũ relinquere. Principiũ gͦ doctͥne. ⁊ in lectioe. Consũmatio ĩ nre¬
ditaciõe. Quã si qͥs familiariꝰ amare didicerit. eiq sepuis uacare uoluerit. io¬

Expanded text:
atum suis particularibus. Quando ergo discimus, ab iis incipere debemus quae magis sunt nota et determinata et complectentia; sicque paulatim descendendo, et per divisionem singula distinguendo, eorum quae continentur naturam investigarecogitatio cum consilio, quae causam et originem, modum et utilitatem uniuscujusque rei prudenter investigat. Meditatio principium sumit a lectione, nullis tamen struitur regulis aut praeceptis lectionis. Delectatur enim quodam aperto discurrere spatio, ubi liberam contemplandae veritati aciem affigat; et nunc has, nunc illas rerum causas perstringere, nunc autem profunda quaeque penetrare, nihil anceps, nihil obscurum relinquere. Principium ergo doctrinae est in lectione, consummatio in meditatione. Quam si quis familiarius amare didicerit, eique saepius vacare voluerit, ju
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse cogitamꝰ. s hac eade᷑ ala nobis caput eiꝰ uelamꝰ. qr qualit᷑ in eo
nullũ sit᷑ principiũ ꝯp̃hend̾e ñ ualemꝰ. Alam ad pedes extendimus. dñ
eũ posł om̃ia e̾̃ẽ ñ tempore s et̾nitate ꝯsid̾amus. s pedes tegimus. dũ
m ed fine᷑ non inuenimꝰ. Tangendo gͦ caput eiꝰ ⁊ pedes tegimiis. quia
quantomagis eiꝰ etͣnitate᷑ mens humana inuestigare n̾tit᷑: tanto
magͣ incõprehensibile̾ eũ ẽẽ miram᷑. Qd̾ autẽ in yͣsaia scͥptũ non ÷.
uelabant caput eiꝰ. s scͥptũ ÷ uelabant facie᷑ eus. eo modo intelligi
debet ꝙ dictũ ÷ ad mos sen: non poteris uid̾e facie̾ meã. ñ enĩ uide¬
bit me homo ⁊ uiuet. Illa qͥppe plena cognitio duunitatis qͣ insci̾s¬

Expanded text:
fuisse cogitamus; sed his eisdem fuisse cogitamus; sed his eisdem nullum sit principium comprehendere non valeamus. Alam ad pedes extendimus, dum eum post omnia esse non tempore, sed aeternitate consideramus. Sed pedes tegimus, dum in eo finem non invenimus. Tangendo ergo caput ejus, et pedes tegimus, quia quanto magis ejus aeternitatem magis incomprehensibilem esse miratur. Quod autem in Isaia scriptum non est velabant caput ejus, sed scriptum est: Velabant faciem ejus , eo modo intelligi debet, quo dictum est ad Moysem: Non poteris videre faciem meam. Non enim videbit me homo,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. hoc ÷ tͣciũ par. Si gͦ seraphin scripturã sacrã significat. tͥa paria
alarũ tres sut intellectꝰ eiꝰdem scͥpture id ÷ historiã. allegoria. tropo¬
logia. que singła sdcirco bina sũt: qr singła ad dilectione᷑ di ⁊ ꝑximi
legentiũ animos accendũt. Due ale que corpꝰ seraphi tegut. historia
÷que ꝑ uelam̃ litt̾e̾ misticos tegit intellectꝰ. Due ale que usq ad capͣ
⁊ pedes dñi extendunt᷑: allegoria ÷. qr cũ misteria duunt scͥpture dis
cimꝰ. usq ad ipsius diuinitatis cognitionẽ que ante om̃ia ⁊ post oĩa
÷. ꝑ illuminationẽ mentis penetramꝰ. S sciendũ ÷ qd̾ ale extense usq
ad capit ⁊ pedes attingũt᷑. s ut̾rq tangentes tegut᷑. qr quotiens ad
eiꝰ et̾nitatẽ cogitandã ꝑ excelsũ mentis rapim. nullũ in eo pͥncipium
aut fineͣ inuenimus. Alam ad caput extendimꝰ. dũ eũ ante om̃ia

Expanded text:
rum, hoc est tertium par. Si ergo seraphim Scrum, hoc est tertium par. Si ergo seraphim Scalarum tres sunt intellectus ejusdem Scripturae, id est historia, allegoria, tropologia, quae singula idcirco bina sunt, quia singula ad dilectionem Dei et proximi legentium animos accendunt. Duae alae, quae corpus seraphim tegunt, historia est, quae per velamen litterae mysticos tegit intellectus. Duae alae, quae usque ad caput et pedes Domini extenduntur, allegoria est; quia cum mystica divinae Scripturcimus, usque ad ipsius divinitatis cognitionem, quae ante omnia est, per illuminationem mentis penetramus. Sed sciendum est quod alae extensae usque ad caput, etiam pedes attingunt, et utrumque tangentes tegunt; quia quoties ad ejus aeternitatem cogitandam, per excessum mentis rapimur, nullum in eo principium aut finem invenimus. Alas ad corpus extendimus, dum eum ante omnia