comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& pie quantũ potes: tales enĩ adiuuat
sũma tita ÷ & ipse fons uitȩ. Nec aliqͣ
uita in qͣntũ uita ÷ malũ:: sed inqͣntũ
uergit ad mortẽ. Mors autẽ uite non
÷ nͥ nequitia: que abeo qͦd ne qͥcꝗͣ sit
dicta.. Et ideo nequissim homines:
nichili homines appellant᷑ Uita ergo
uoluntario defectu deficiens ab illo qui
eam fecit. & cuiꝰ essentia fruebat᷑: &uo¬
lens contra di legẽ frui corporib qͥb eã
ds pfecit uergit ad nichilũ. & hȩc est
nequitia: ñ qr corpꝰ iam nichilũ : Nam
& ipsũ hab& aliquã concordiã partiũ
suaru. sine qua. om̃ino. eẽ ñ possa. Crgo¬
abeo fictum ÷ & corpꝰ. qui om̃is concordiȩ
caput:. Hab& & copꝰ quandã pacẽ suȩ
formȩ: sine qua ꝓrsus nichil. cẽt Ergo
illȩ : corporis conditor aquo pax om̃is e:
& qͥ forma ÷ in fabricata. atq om̃iũ forio¬
sissima. Haba aliqua speciẽ: sine qͣ corpꝰ
n÷ corpꝰ. Si gͦ querit᷑ quis instituerit

Expanded text:
et pie, quantum potes: tales enim adjuvat et pie, quantum potes: tales enim adjuvat summa vita est et ipse fons vitae, nec aliqua vita in quantum vita est, malum est, sed in quantum vergit ad mortem: mors autem vitae non est, nisi nequitia, quae ab eo quod ne quidquam sit, dicta est; et ideo nequissimi homines, nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: non quia corpus jam nihilum est. Nam et ipsum habet aliquam concordiam partium suarum, sine qua omnino ecorpus, qui omnis concordiae caput est. Habet corpus quamdam pacem suae formae, sine qua prorsus nihil esset. Ergo ille est et corporis conditor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet aliquam speciem, sine qua corpus non est corpus. Si ergo quaeritur quis instituerit
Abbreviated transcription (Latin):
gulis hominib partim uͦ ipsi homi¬
nũ generi subuenit᷑. Ca ÷ nr̃is tẽporib
xpiana religio: ꝗͣ cognoscere ac sequi:
securissima & certussima salꝰ : Defendi
aut̃ aduersꝰ loquaces & aꝑiri queren¬
tib multis modis potest: om̃i potente
ppso deo ꝑseipsũ demonstrante quae
uera sunt.Et ad hec intuenda & ꝑci¬
pienda: bonas uoluntates ꝑbonos an¬
t os & qͦsub& homines adiuuante. Co
m autẽ qͥsq utit᷑: quẽ uid& congruere
his cũ quib agit. Ego itaq diu multũq
considans. quales oblatrantes. & quales
querentes exꝑtus sim. uł qualis ipse
siue cũ latrarẽ siue cũ quererẽ fuerĩ:
hocmͦ mͥ utendũ putaui. Quȩ uera eẽ.
ꝑspexeris tene: & ȩccłe catholicȩ tͥbue.
Quȩ falsa respue: &mͥ qͥ homosũ ignosce.
Quȩ dubia crede: donec aut respuenda
eẽ. aut uera. cẽ. aut semꝑ credenda ẽẽ:
uł ratio doceat: uł p̃cipiat auctoritas.
Intende igit᷑ in hȩc qͣsecunt᷑ diligenter

Expanded text:
gulis hominibus, partim vero ipsi hominum generi subvenitur. Ea est nostris temporibus christiana religio, quam cognoscere ac sequi, securissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, et aperiri quaerentibus, multis modis potest; omnipotente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonos Angelos et quoslibet homines adjuvante. Eo modo autem quisque utitur, quem videt congruere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis ipse, sive cum latrarem, sive cum quaererem, fuerim; hoc modo mihi utendum putavi. Quae vera esse perspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, donec aut respuenda esse, aut vera esse, aut semper credenda esse, vel ratio doceat, vel praecipiat auctoritas. Intende igitur in haec quae sequuntur, diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ peccantẽ consequit᷑: & qͦ dãpnatio
ñcupat᷑. Nunc uͦ usq ad eo peccatum
uoluntartũ malũ e.: ut nullo modo
sit peccatũ. si non sit uoluntarium.
Et hoc quidẽ ita manifestũ ẽ. ut nulla
hinc doctoꝵ paucitas. nulla in doctoꝵ
turba dissentut. Qua re aut negan¬
dũ ÷ peccatũ cõmitti: aut fatendũ ẽ.
uoluntate cõmitti. Non autẽ recte
negat peccasse anima: qͥ & pęnitendo
eam corrigi fatet᷑: & ueniã pęnitenti
dari: & ꝑseuerantẽ in peccatis. iusta
dĩ lege dãpnari. Postremo si ñ uolun¬
tate male facimꝰ: nemo obiurgandus
om̃ino aut monendꝰ ÷. Quib: sublatis
xpiana lex & disciplina om̃is religi¬
onis auferat᷑ necesse : Uoluntate ͦ
peccat᷑. Et qm̃ peccari ñ dubiũ :: ne
hoc quidẽ dubitandũ udeo. habere
animas libum uoluntatis arbitrium.
Tales enĩ seruos suos meliores. eẽ. ds̃u
dicauit: si ei seruirent libalit̃. Quod
nullomͦ fieri poss&. si ñ uoluntate
sed necessitate seruirent. Liberalit̃

Expanded text:
cantem consequitur, et quae damnatio nuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum committi, aut fatendum est voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa lege Dei damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus est omnino, aut monendus: quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatur. Et quoniam peccari non dubium est, ne hoc quidem dubitandum video, habere animas liberum voluntatis arbitrium. Tales enim servos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter: quod nullo modo fieri posset, si non voluntate, sed ne
Abbreviated transcription (Latin):
Corpus enĩ ꝑipsam uigebit: & ipsa ꝑ in¬
cõmutabilẽ ueritatẽ. qui filiꝰ di unicꝰ:
Atq ita & corpus ꝑ ipsũ filiũ diuigebit:
anima cui dat᷑. salua & pacata. & sc̃a
fit: sed ipsũ etiã corpus uiuificabit᷑
eritq in natura sua mundissimum.
Ille enĩ dicit. mundate qͦ intꝰ sunt:
& qͦ foris sunt munda ert. Dic̃ & apł̃s.¬

Expanded text:
igebit, et ipsa per inigebit, et ipsa per incommutabilem veritatem, qui Filius Dei unicus est; atque ita et corpus per ipsum Filium Dei vigebit, anima, cui datur, salva et pacata et sancta fit, sed ipsum etiam corpus vivificabitur, eritque in natura sua mundissimum. Ipse enim dixit: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Dicit et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
casi quas uduersũ se nuitriuit cupiditates
fruendo mortalib & ad eas iuincendas
grã dise adiuuari credat. mente illi
seruiens & bona uoluntate: sine dubita¬
tione reꝑ̾abitur: & a multis mutabilib
ad unui in cõmutabilẽ reutet᷑. reformati
psapientiã ñ formatã. sed ꝑꝗͦ formant᷑
donũ dĩ. Itaq fit homo sp̃ualis: om̃ia
diuidicans lit ipsẽ a nemine udicet᷑:
dilige̾ns dñm dm suũ in corde suo. in
tota anima. in tota mente: & diligens
ꝓumũ suũ ñ carnalit̃. sed tamꝗͣ se ipsu
Se autẽ spũalic̃ diligit: qui ex toto qđ
ieo uiuit. dm̃ diligit. In his enĩ duob
um erit consequens: ut post mortem
corporalẽ quã debemꝰ pͥmo peccato.
tempore suo atq ordine suohoc corpꝰ
restituat᷑ pristinc stabilitati. ꝗͣ ñꝑse
habebit: sed ꝑanimã stabilitã in deo.
Quȩ rursꝰ ñ ꝑse stabilit᷑: sed ꝑdm̃ quo
fruit᷑. Ideoq ampliꝰ ꝗͣ corpꝰ uigebit.¬

Expanded text:
eas quas adversum se nutrivit cupiditates eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur omo spiritualis omnia judicans, ut ipse a nemine judicetur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens proximum suum non carnaliter, sed tanquam seipsum. Se autem spiritualiter diligit, qui ex toto, quod in eo vivit, Deum diligit. In his enim duobuse . 25. Inde jam erit consequens ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati, quam non per se habebit, sed per animam stabilitam in Deo. Quae rursus non per se stabilitur, sed per Deum quo fruitur; ideoque amplius
Abbreviated transcription (Latin):
natura mundi aministrat᷑. Corpus gͦ
magis subiac& morti: & ido uiciniusẽ.
nichilo. Qua ꝓpt̃ uita que fructu
corporis delectata negligit dm̃ inclinat᷑
ad ichilũ. Et ista ÷ nequitia. Hoc aut̃
pacto uita carnalis & t̾rena efficit᷑: &
obhoc etia caro & t̾ra nominat᷑. Quam¬
diu ita:. regnũ di non possidebit̃ & eripit
ei qͦd amat. Id enim amat. qđ & minus:
deserat amatore suũ: qr & ille hoc amando
deseruit dm̃. Prȩcepta enim eiꝰ neglex̃
dicentis: hoc manduca & hoc noli. Era¬
hitur gͦ ad pęnas: qr diligendo inferiora.
in egestate uoluptatũ suarũ & indolorib
apud inferos ordinat᷑. Quid ẽ. enĩ dołor
qđ dicit᷑ corporis. nͥ corruptio repentina
salutis eius rei. ꝗͣmale utendo animam
corruptioni fecit obnixa: Quid autem
dolor qđ dr̃ animi. nͥ carere mutabilib
reb quibꝰ fruebat᷑. aut fruise posse sꝑa¬
peccatũ. & pena peccati. Si aut̃ dũ in hoc
stadio uite humane anima degit iuncat

Expanded text:
natura mundi administratur. Corpus ergo magis subjacet morti, et ideo vicinius est nihilo. Quapropter vita, quae fructu corporis delectata negligit Deum, inclinatur ad nihilum, et ista est nequitia. Hoc facto autem vita carnalis et terrena efficitur, et ob hoc etiam caro et terra nominatur, et quamdiu ita est, regnum Dei non possidebit, et eripitur ei, quod amat. Id enim amat, quod et minudeserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus negligit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli. Trahitur ergo ad poenas, quia diligendo inferiora in egestate voluptatum suarum, et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei, quam male utendo anima corruptionibus noxiavit? Quid autem dolor, qui dicitur animi, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, aut frui se posse speccatum, et poena peccati. 24. Si autem dum in hoc stadio vitae humanae anima degit, vincat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ non eo ipso qͦ uita ẽ. & inqͣntũ omĩno uita est.
ad sũmũ uitȩ fontẽ ꝑtincat. ita dixi. ut tanquã
creatura ad creatorẽ ꝑtinere intelligat᷑: ñ aut̃ de
illo esse canqͣm pars eiꝰ existimct᷑ Itẽ quod duxi
nusquã scilicet nͥ inuoluntate e̾e̾ peccatũ posst̃
pelagia ꝓpse dictũ putare. ꝓpt̾ paruulos. qͦs ideo
tatur: qͥa ñ dũ arbitrio uoluntatis utuntur.

Expanded text:
quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existnusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro se dictum putare propter paruulos, quos ideo tatur, quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
fas ÷ trina uni tas quã cathelica eclesia colt
tu fuit sũma consenio in tuo cultu a me
dissentire ꝑmittas Sido maxime expectari
hoc loco quomͦ &iã catholicas scripturas
amanicheis accusatꝰ uł tunc defende̾m
siut dico cautꝰ ec̾m. ł nunc defẽcdi posse
demonstrem: S in aliis uoluminib ds̃
id iuuabit. ꝓpositum meum Nam huiꝰ
iam quantum arbitror moderata
parci sibi postulat longitudo.
S Ripsi librũ adhuc pb̃r cont̾ manicheos
de duabus aninab qͣrũ dicunt unã partem
dĩ ce̾ alt̾am de gente tenebrarũ. qͣm ñ condi¬
derit dõ & quȩ sit dõ coet̾na & has ambas animas.
unã bonã altã malã: in hoĩe unqͦ eẽ delirant.
ista scilicos malã ꝓpͥam carnis ẽe dicentes qͣm
cirnẽ ẽcia dicunt gentis ee tenebrarũ
Illã enĩ bonã exaduenticia dei parte qua cũ tene¬
In hoc libro illud qđ dii. nullã eẽ qͣlẽ cũq uitam

Expanded text:
fas est, Trina unitas, quam catholica Ecclesia colit, fas est, Trina unitas, quam catholica Ecclesia colit, tu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas . Video maxime exspectari hoc loco, quomodo etiam catholicas Scripturas a Manichaeis accusatas vel tunc defenderem, si, ut dico, cautus essem; vel nunc defendi posse demonstrem. Sed in aliis voluminibus Deus adjuvabit propositum meum; nam hujus jam, quantum arbitror, moderata parci sibi postulat longitudo.scripsi adhuc presbyter contra Manicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum teneIn hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam,
Abbreviated transcription (Latin):
ãpliꝰ Quid ãpliꝰ eẽ posse in hac re desi¬
derandũ respondeat: Bene qͥdẽ hucusq
S cũ ostendẽ cepero certas necessariasq
rationes que illã ꝓposicionẽ ad amantins
ut dr̃ catenis nexe consecuntur. remq totã
ad conclusionẽ qua illa eu̾tatur secta ꝑduxe.¬
ro negabit se forsitã scire utilitatẽ illam
penitendi. quã nemo doctus nemo indoc¬
tus ignorat Et potius se scire contendet
cũ dubitamꝰ ⁊ delib̾amꝰ. duas in nobis aĩãs.
patrocina ꝓpͥa singłis questionis partib
ad lubere: O consuetudo peccati Ocomes
nocebatis: Nunc uͦ infamiliarissimis meis si¬
milit̃ non sencientib meiã uulneratis tor.¬
quetisq sentientem: Attendite ista queso
carissimi : si ur̃a ingenia bene noui Simͥ
nẽ uos quacũq hominis m̃tem rationẽq
conceditis. multo certiora st̃. qua qłsibi uł
udebamur discere uł magis credẽ coge.¬

Expanded text:
amplius? quid amplius se posse in hac re desiamplius? quid amplius se posse in hac re desiderare respondeat. bene quidem huc usque. sed cum ostendere coepero certas necessariasque rationes, quae illam propositionem adamantinis, ut dicitur, catenis nexae consequuntur. remque totam ad conclusionem, qua illa euertitur secta, perduxero: negabit se forsitan scire utilitatem illam paenitendi, quam nemo doctus, nemo indoctus ignorat, et potius se scire contendet, cum dubitamus et deliberamus duas in nobis animas patrocinia propria singulis quaestionis partibus adhibere. o consuetudo peccati! o comesnocebatis; nunc uero in familiarissimis meis similiter non sentientibus me iam uulneratis torquetisque sentientem. Adtendite ista, quaeso, carissimi; uestra ingenia bene noui. si mihi nunc uos qualiscumque hominis mentem rationemque conceditis, multo certiora sunt quam quae ibi uel uidebamur discere uel magis credere coge
Abbreviated transcription (Latin):
nitentẽ:. ⁊ bene fac̾ẽ potuisse testatur uo¬
mͦ gͥ nicluil exme mali si ego ꝑperã feci :
Aut qͦm̾i me recte penitet. si ego non feci:
Audi partẽ alt̾am Quomͦ ex me nichil boni
aut neg̾ent isti ẽẽ penitendi magnam
pellantur aut animarum illa duo ge
nera unum ex quo nichil mali alt̾um
exquo melul boni sit discere atq docere
iam desinant Quod si faciunt manichei
ẽe utiq desinent: Nam tota illa secta.
ista bicipiti uł potius p̾cipiti. animarũ
uarietate fułcitur At michi quidẽ satis
e̾ sic stire quod manichei errent quem¬
ad modũ scio penitendũ ẽẽ peccati Et tam̃
sinc̃ anncoꝵ meoꝵ aliqu̾e qͥ usq ad huc
audiendos illos putat cõpellã iurc ami¬
cicie. ⁊ ei dicã scisne utile cẽ eũ qͥsq pec¬
cauerit penitere. sine dubitatione. se.
scire urabit Si gͦ te fecero ita scire
falsã eẽ manicheoꝵ heresĩ. desidãbisne

Expanded text:
nitentem et bene facere potuisse testatur. quonitentem et bene facere potuisse testatur. quomodo igitur nihil ex me mali, si ego perperam feci ? aut quomodo me recte paenitet, si ego non feci? audi partem alteram: quomodo ex me nihil boni aut negent isti esse paenitendi magnam pelnera, unum ex quo nihil mali, alterum ex quo nihil boni sit, dicere atque docere jam desinant: quod si faciant, Manichaei esse utique jam desinent; nam tota illa secta ista bicipiti, vel potius praecipiti animarum varietate fulcitur. 23. Ac mihi quidem satis est sic scire quod Manichaei errent, ut scio poenitendum esse peccati: et tamen nc amicorum meorum aliquem, qui usque adhuc illos audiendos putat. conpellam iure amicitiae et ei dicam: scisne utile esse, cum quisque peccauerit, paenitere? sine dubitatione se scire iurabit. si ergo te fecero ita scire falsam esse Manichaeorum haeresim, desiderabisne
Abbreviated transcription (Latin):
heresim falsam ẽẽ conuincunt. Horũ
simile e. quod depenitendo nẽ dicam.
Nam ut int̃ om̃s sanos constat. nquod
ipsi manichei ñ solũ fatentur s &iam
p̃cipiunt. utile ÷ penitere peccatum.
Quid ego nunc in hanc rem diuinarũ
scripturarũ testimonia. que usq quaq
disfusa sunt coligã. Uex÷ &iam ista natẽ.
Heminẽ stultũ rei huiꝰ noticia deseruit. hoc
nob̾ nisi ẽẽt penitꝰ insitũ: ꝑiremus Potest
aliquis dicere: non se peccare Non sibi
aũ ẽẽ si peccauerit penitendũ nulla barba¬
ries dicere audebit Que cũ ita sint quero
exdiiob ilis generib animarum cuius
posse nͥ malefac̃e neq illiꝰ qui bene facere
ñ potest Auare ut eoꝵ u̾bis sipossũ loqͥr
si animã tenebrarũ peccati penitet. non ÷
de substãcia sũmi mali. Si animã lucis:
ñ÷ de substancia sũmi boni Penitendi eñi
affectio illa que ꝓaest. unale fecisse pe¬

Expanded text:
haeresim falsam esse conuincunt. Horum haeresim falsam esse conuincunt. Horum simile est, quod de paenitendo nunc dicam. nam ut inter omnes sanos constat et quod ipsi Manichaei non solum fatentur. sed et praecipiunt, utile est paenitere peccati. quid ego nunc in hanc rem diuinarum scripturarum testimonia, quae usquequaque diffusa sunt, colligam? uox est etiam ista naturae: neminem stultum rei huius notitia deseruit; hoc nobis nisi esset penitus insitum, periremus. potest aliquis dicere non se peccare: non sibi esse autem, si peccauerit, paenitendum, nulla barbaries dicere audebit. quae cum ita sint, quaero ex duobus illis generibus animarum, cuiusposse, qui male facere, neque illius, qui bene facere non potest. quare ut eorum uerbis loquar, si animam tenebrarum peccati peccati, non est de substantia summi mali; si animam lucis, non est de substantia summi boni. paenitendi enim adfectio illa, quae prodest, et male fecisse pae
Abbreviated transcription (Latin):
tate congruunt non illas omino ido
malas haberi oportere quia nos cum
eas sequimur corporea diligimus mali
sumus Propt̃xea enĩ corporea diligendo
peccamus. quia sp̃ualia diligere. uuste
iubemur.. matura possumus. ⁊ tunc in
nr̃o geñe optimi ⁊ beati sumus. Quã obrẽ
quid habet argu m̃ͣti estuans inut᷑q
parte deliberatio modo inpeccatũ ꝓ na
modo in recte factũ subuecta ut duo ani:
non sit. cogamur accipere. eũ alias tot cair¬
sas. altnantes cogitationes conic̃em lic̃e liceat:
S hoͣe obscura eẽ u incassũ ab animis lippien¬
tib queri. quis quis bonus rerũ ex istima¬
tor uidet. quare illa potius que de uolunta¬
te atq peccato dicta sunt. illa in qu̾a que
sũma iusticia neminẽ iatione utentem
igno. rare ꝑmittit. illa que s aiferunt
nobis nichil ẽ unde disciplina uirtutis.
in coctur. nichil unde auitiori morte
surgatur. &iam atq &iam considerata
satis clare ac dilucide manicheorum

Expanded text:
tate contingunt, non illas ideo tate contingunt, non illas ideo malas haberi oportere, quia nos, cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus. propterea enim corporea diligendo peccamus, quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus et tunc in nostro genere optimi et beatissimi sumus. Quamobrem quid habet argumenti aestuans in utramque partem deliberatio modo in peccatum prona, modo in recte factum subuecta, ut duo animasit, alterius non sit, cogamur accipere, cum alias tot causas alternantis cogitationis conicere liceat? sed haec obscura esse et incassum ab animis lippientibus quaeri quisquis bonus rerum existimator est, uidet. quare illa potius, quae de uoluntate atque peccato dicta sunt, illa, inquam, quae summa iustitia neminem ratione utentem ignorare permittit, illa quae si auferuntur nobis, nihil est, unde disciplina uirtutis inchoetur, nihil, unde a uitiorum morte surgatur, etiam atque etiam considerata satis clare ac dilucide Manichaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
petitur. alienum Unde ille in suogͣdu
manent iste ad inferiora merguntur. ue.¬
lit cum homines ferina sectantur. Pulcre
nanq incedit quadrupedans equus. at si
hoc homo pedib manibq meditur quis
cum uł palearũ cibo dignũ putet Recte
igitur plerumq inꝓbamus imitantẽ cum
cum quẽ imitatur ꝓbemus: In ꝓbamus aut̃
ñ quia non sit assecutus. s quia om̃ino asseqͥ
uoluit. In equo em̃ ꝓbamus illid Cui ꝗtũ
p̃ponimus hominẽ. cantum offendim
quod inferiora sectatur: Quid int̾ ipsos hoĩes
nimitanda uoce quod p̾co bene ficit¬
ailius &iam si clarius ac melius id faciat¬
Lucens luna laudatur suo laudatur cur¬
suatq uicib. bene considantib satis placet
aciure displiceat Ex quib illud ÷ quod
intelligi uolo Etiam si sunt ammȩ quod
int̾im in certũ ÷ corporeis officus non pec.¬
cato s natura dedite apud nos quoq ꝗ quã
sint inferiores aliqua tam̃ interiore uicii¬

Expanded text:
petitur alienum: unde illae in suo gradu petitur alienum: unde illae in suo gradu manent, istae ad inferiora merguntur. uelut cum homines ferina sectantur. pulchre namque incedit quadrupedans equus; at si hoc homo pedibus manibusque meditetur, quis eum uel palearum cibo dignum putet? recte igitur plerumque inprobamus imitantem, cum eum, quem imitatur, probemus. inprobamus autem non quia non sit adsecutus, sed quia omnino adsequi uoluit. in equo enim probamus illud, cui quantum praeponimus hominem, tantum offendimur, quod inferiora sectatur. quid ? inter ipsos homines in inmittenda uoce nonne quod praeco bene facit, etiamsi clarius ac melius id faciatlucens luna laudatur suoque laudatur cursu atque uicibus bene considerantibus satis placet; ac iure displiceat ? ex quibus illud est. quod intellegi uolo. etiam si sunt animae — quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natura deditae nosque, quamquam sint inferiores, aliqua tamen interiore uicini
Abbreviated transcription (Latin):
militare contra nos. ⁊ diffic ultatom
nobis facere ceꝑint. ñ nulli stulti aliud
genus aminarũ. quod ñ sit ex dõ. suꝑsticio¬
ne obtunsissima suspicentur quan quam
usieis concedat᷑. inferiore alio gen̾e animaꝵ
nos illici adturpia ñ in de conitiunt aut
illas naturas malas ẽẽ aut istis sũmũ bonũ
Fieriem̃ potest. ut ꝓpͥa ille uoluntate ap¬
petendo quod non licebat hoc ÷ peccindo
ex bonis fact sint male. rursusq fieribone
possint. S fit ut quam diu manerͥet inpec¬
cato ad se. se alias occulta quadã suasione tra¬
ducant Peinde ut oñuno male non sint. sed
insuo gene. quamuis inferiore opus ꝓpͥum
sine ullo peccato exerceant Iste aut᷑ fuꝑiore
quib accionẽ longe. p̃stantiorẽ. rerum mo¬
dãtrix iusticia sumina tribuerit. si illas in¬
feriores sequi. ⁊ imitari uoluerint peccando
funit male ñ quia malas s quia male ini¬
tantur. Ab illis em̃ agitur ꝓ pͥum abistis ar¬

Expanded text:
militare contra nos et difficultatem militare contra nos et difficultatem nobis facere coeperint. nonnulli stulti aliud genus animarum. quod non sit ex deo. superstitione obtunsissima suspicentur. Quamquam etiam si eis concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia. non inde conficiunt aut illas natura malas esse aut istas summum bonum. fieri enim potest. ut propria illae uoluntate adpetendo, quod non licebat, hoc est peccando, ex bonis factae sint malae rursusque fieri bonae possint. sed ut fit quamdiu manent in peccato, ad sese alias occulta quadam suasione traducant; deinde, ut omnino malae non sint. sed in suo genere quamuis inferiore opus proprium sine ullo peccato exerceant; istae autem superiores, quibus actionem longe praestantiorem rerum moderatrix iustitia summa tribuerit. si illas inferiores. sequi et imitari uoluerint peccando fiunt malae, non quia malas, sed quia male imitantur. ab illis enim agitur proprium, ab istis ad
Abbreviated transcription (Latin):
Sed plerũq illud lib& hoc decet. quori noᷤ
inmedio positi fluctuamꝰ Hec mirũ. Itaem̃
nunc constituti sumus. ut ꝑcanẽ uolunta¬
te affici ⁊ ꝑ xp̃m honestate possimus: Qua.¬
re ñ duas animas hinc fateri cogor Pos¬
sumus enĩ melius imulto expeditius in¬
telligere duo gen̾a rerũ bonarũ. quor
tam̃ neutrũ ab actore dõ sit alienum
animãq unam exdiu̾sis affici partibus in¬
fariore ac suferiore uł quod recte ita
dici potest ext̾iore atq int̾iore: Ista st̃
diuo gen̾a que sensibalium ⁊intelligi¬
biliũ nomine paulo ante tarauimus
uocamus S fictũ ÷ nobis difficile acarna¬
lib abstincre cũ panis uerissimus nr̃
sp̃ualis sit. Cũ labore nanq minc edimꝰ
panẽ Neq cñi nullo insupplitio sumus
peccato tngressionis mortales exumor¬
talib facti. Po contingit. ut eũ ad me¬
liora conantib nob̾ consuetudo facta
cũ carne..⁊peccata nr̃a quodam modo

Expanded text:
sed plerumque illud libet, hoc decet, quorum nos sed plerumque illud libet, hoc decet, quorum nos in medio positi fluctuamus. nec mirum: ita enim nunc constituti sumus, ut et per carnem uoluptate adfici et per spiritum honestate possimus. quare non duas animas hinc fateri cogor? possumus enim melius et multo expeditius intellegere duo genera rerum bonarum, quorum tamen neutrum ab auctore deo sit alienum, animam unam ex diuersis adficere partibus, inferiore ac superiore. uel quod recte ita dici potest, exteriore atque interiore. ista sunt duo genera, quae sensibilium et intellegibilium nomine paulo ante tractauimuuocamus. sed factum est nobis difficile a carnalibus abstinere, m cum panis uerissimus noster spiritalis sit. cum labore namque nunc comedimus panem. neque enim nullo in subplicio sumus peccato transgressionis mortales ex inmortalibus facti. eo contingit, ut cum ad meliora conantibus nobis consuetudo facta cum carne et peccata nostra quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
posst̃ dĩ regnũ possid̾e cũ xp̃o: Quod isti
quia negant nec habent alterũ genus
nͥ earũ quas desubstantia dĩ eẽ ꝑibent
restat ut ñ solũ aiã ipsas. s ipsas solas pec¬
care fateantur Ego aut̃ nichil pugno Nõ
one coguntur Siita coguntur ut resisten.¬
di facultas nulla sit. ñ peccant Si est in
potestate reuste. sua ⁊ ꝓpria uoluntate
consentiunt Cur canta htita insũmo malo :
sũmũ bonũ. qd̃ suꝑstitione ꝑ iͥtunt.
At si duob istis generib animatũ delira¬
re illud errare docuissẽ aut certe ipse
didicissẽ. qͥd remanere potat. aut melal¬
eẽt cur mͥ iã de ulla re audiendi aut
consulendi uderentur An ut discerẽ. hinc
ostendi animarũ duo ẽẽ gen̾a qd indelibe.¬
unius anime que lib̾a illa uoluntate.
hue ihue ferri.. ihinc atq hinc referripo¬
test. Nam mͥ cũ accidit unũ me scito.
utrumq considerantem ałt̾utrum eligendũ.

Expanded text:
possunt dei regnum possidere cum Christo. quod isti possunt dei regnum possidere cum Christo. quod isti quia negant nec habent alterum genus nisi earum, quas de substantia dei esse perhibent, restat, ut non solum etiam ipsas, sed ipsas solas peccare fateantur. ego autem nihil pugno: non one coguntur. si ita coguntur. ut resistendi potestas nulla sit. non peccant: si est in potestate resistere sua et propria uoluntate consentiunt, cur tanta bona in summo malo, summum bonum quod superstitione peruertunt? At si de duobus istis generibus animarum delirare illos et errare docuissem aut certe ipse didicissem, quid remanere poterat, cur mihi iam de ulla re audiendi uel consulendi uiderentur? an ut discerem hinc ostendi animarum duo esse genera, quod in delibeunius animae, quae libera illa uoluntate huc et huc ferri, hinc atque hinc referri potest ? nam mihi cum accidit. unum me sentio utrumque considerantem alterutrum eligentem;
Abbreviated transcription (Latin):
nullum e̾ Nunc bonum illua genus uidea¬
mus quod rursus ita laudand̃ ut ipsã
dĩ sub st̃atiam dicant eẽ Quanto auten
melius eͥ ut suum quisq ordinẽ meritũq
cognoscat. nec ita sacrilega suꝑbia uentilet᷑
ut cum se tociens conmutari senciat. sũ mi
illius boni quod inconmutabile pia racio
ꝓsitetur nooeet. eredat eẽ substantiam. Ecce
eñi cunmanifestũsit non peccare anima ᷤᷤ
in eo qd ñ st̃ tales quales ẽẽ ũ possunt unde ĩã
constat nescio quas illas inducticias nullo
modo peccare. ꝓppt̾ea illas ñ ẽẽ om̃ino re
linquitur. ut qm̃ concedunt ẽẽ peccata non
inuemant quib ea tribuant. nͥ bono generi
auctoritate xp̃iana Nũq eñi negauerunt
dari ueniã peccatoꝵ. cũ fuerit ad dm̃ qͥsq
conu̾sus nũꝗͣ dixer̃ ut alia multa. quod
scripturis diuiis hoc quispiã corruptor
inseruerit Quib gͦ peccata donantur si
alienigenis illis malis. possunt ⁊ bene fieri

Expanded text:
nullum est. Nunc bonum illud genus uideanullum est. Nunc bonum illud genus uideamus, quod rursus ita laudant, ut ipsam dei substantiam dicant esse. quanto autem melius est, ut suum quisque ordinem meritumque cognoscat nec ita sacrilega superbia uentiletur, ut cum se totiens commutari sentiat, summi illius boni, quod incommutabile pia ratio profitetur et docet. credat esse substantiam ? ecce enim cum manifestum sit non peccare animas in eo, quod non sunt tales, quales esse non possunt — unde iam constat nescio quas illas inducticias nullo modo peccare et propterea illas non esse omnino —: relinquitur, ut quoniam concedunt esse peccata, non inueniant, quibus ea tribuant, nisi bono generi auctoritate christiana; numquam enim negauerunt dari ueniam peccatorum, cum fuerit ad deum quisque conuersus: numquam dixerunt — ut alia multa —, quod scripturis diuinis hoc quispiam corruptor inseruerit. quibus ergo peccata donantur? si alienigenis illis malis, possunt et bonae fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ficient Conuenit igitur michi cum eis
aliquas animas diuma lege. iuditiꝰq dãp.¬
nari ađs Et si bone sunt. que illa iusticia÷:
Simalȩ natura. anuoluntate: S natura
ẽẽ animȩ malȩ nullo mͦ queunt Unde
hoc docemus: Desuperiorib diffinitionib
uoluntatis atq peccati. quia dicere Mĩas
imalas ẽẽ. anichil peccare plemun: dem̃.¬
tie Dicere aut̃ peccare sine uoluntate
quam qua non fecit. quod facere non potutt
sũme iniquitatis ÷ uinsanie Quam obrem
ille amimȩ quicquid faciunt. sinatura non
uoluntate faciunt. id÷ silib̾o ⁊ ad faciendũ
⁊ adñ faciendum motu animi carent. side.¬
niq his abstinendi aboꝑe suo potestas nulla
conceditur. peccatũ earum tenere ñ possu¬
mus: Atom̃s fatentur. umalas animas uste:
ieas que non peccauerunt᷑ ftentur¬
Ille aut sic̃ ratio docet non peccant: Ani¬
marum gͦ malarum genus nescio quod
extraneum quod amanicheis inducitur

Expanded text:
interficient. conuenit igitur mihi cum eis interficient. conuenit igitur mihi cum eis aliquas animas diuina lege iudicioque damnari. at hae si bonae sunt, quae illa iustitia est? si malae. natura, an uoluntate? sed natura esse malae animae nullo modo queunt. unde hoc docemus? de superioribus definitionibus uoluntatis atque peccati. quia dicere animas et malas esse et nihil peccare plenum est dementiae, dicere autem peccare sine uoluntate.quam, quia non fecit, quod facere non potuit, summae iniquitatis est et insaniae. quamobrem illae animae quicquid faciunt. si natura, non uoluntate faciunt, id est si libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi carent, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, peccatum earum tenere non possumus. at omnes fatentur et malas animas iuste et eas, quae non peccauerunt, iniuillae autem, sicut ratio docuit, non peccant; animarum ergo malarum genus nescio quod extraneum, quod a Manichaeis inducitur.
Abbreviated transcription (Latin):
num e̾. unde fieri potest ut posse uidere sit
malum: Aua ꝓpt̾ quisquis uł millis ocłis
uł in illis m̃tibus fecit. ut ab his poss& uide¬
ri diuina substa̾cia. mnagnum inesfabili laude
dignissimũ bonum fecit Si aut non factũ
s ipsum ꝑse tale ac sempit̾uum erat: difficile
hoc malo quicquam melius inuenitur
P ostremo ut niclul hoꝵ laudandoꝵ habeant
ille anime. que illori rationibus habere .co.¬
guntur. quererem utrum aliquas. an nullas
animas ds̃ dampnet Si nullas: meritorum
iudicium nullum e̾. nulla ꝓuidentia et
casu potius quam ratione. mundus ad minis¬
tratur. uł potius non amministratur. Non
enĩ ad ministratio casibus danda ÷: hoc autẽ
si om̃ibus qualibet religione deuinctis cre¬
dere nefae: restat ut aut sit aliquarum
animarum dampnatio. aut nulla peccata
sint Sisnulla peccata sunt: eĩã malũ nulbͦ
Quod isti si dixerint heresim suam uno ictu

Expanded text:
num est. unde fieri potest. ut posse uidere sit num est. unde fieri potest. ut posse uidere sit malum? quapropter quisquis uel in illis oculis uel in illis mentibus fecit. ut ab his posset uideri diuina substantia. magnum et ineffabili laude dignissimum bonum fecit. si autem non factum, sed ipsum per se tale ac sempiternum erat difficile hoc malo quicquam melius inuenitur. Postremo ut nihil horum laudandorum habeant illae animae. quae illorum rationibus habere coguntur, quaererem, utrum aliquas an nullas animas deus damnet: si nullas, nullum meritorum iudicium est. nulla prouidentia, et casu potius quam ratione mundus administratur uel potius non administratur; non enim administratio casibus danda est. hoc autem si omnibus qualibet religione deuinctis credere nefas est. restat. ut aut sit aliquarum animarum damnatio aut nulla peccata sint. sed si nulla peccata sunt, etiam nullum malum: quod isti si dixerint. haeresim suam uno ictu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui em̃ nocere uult. bono aliquo uult pͥ¬
uare alium ꝓpt̃ aliquod bonum suum:
Erat igitur in eis uł scientia boni. ł opimo.
que in sũmo malo nullo modo ẽe debebat.
Deinde bonum illud extͣ se positum.
cui nocere studebant. utrum om̃ino eẽt
unde cognouerant: Siintellexerant. qͥ d
tali m̃te p̃clariꝰ: An quic quid ẽ. aliud
quo magis laboribus om̃is bonoꝵ porri.¬
gatur intentio. nisi ut sũmum illud &
sincerum bonum intelligatur. Luodgͦ nc̃
uix paucis bonis iustisq conceditur id tc̃
illud meritum malum. nullo bono ad ui¬
uante iam poterat Si aut̃ ille amme. corpora
gerebant. nidoculis uiderant quod lingue.
quod pectora. que ingenia laudandis istis ocł
p̃dicandisq sufficiant. quihuix possunt. iñtes
iustoꝵ adequari: Quanta bona inuenimus
insũmo malo: Sienim uidere dm̃ malũ e̾:
igitur dm̃ uidere Et quis si uic bono con¬
parari queat: nescio Porro quod uidere bo¬

Expanded text:
qui enim nocere uult. bono aliquo uult prqui enim nocere uult. bono aliquo uult priuare alium propter aliquod bonum suum. erat igitur in eis uel scientia boni uel opinio, quae summo malo nullo modo esse debebat. deinde bonum illud extra se positum, cui nocere studebant. utrum omnino esset, unde cognouerant ? si intellexerant. quid tali mente praeclarius ? an quicquam est aliud. quo magnis laboribus omnis bonorum porrigatur intentio. nisi ut summum illud et sincerum bonum intellegatur ? quod ergo nunc uix paucis bonis iustisque conceditur. id tunc illud merum malum nullo bono adiuuante iam poterat? si autem illae animae corpora gerebant et id oculis uiderant, quot linguae, quot pectora, quae ingenia laudandis istis oculis praedicandisque sufficiunt, quibus uix possunt mentes iustorum adaequari ? quanta bona inuenimus in summo malo ? si enim uidere deum malum est, igitur deum uidere et nescio quid huic bono conparari queat. porro quod uidere bo
Abbreviated transcription (Latin):
nidõ nullomͦ malum Si aut̃ idõ malum
quia licet ẽẽt sine. uoluntate tanquã igins
tam̃ sibonum contingeret. iuolar& atq
corrumꝑet: quantum ÷ nefas naturã mali
tantum ualere ad conmutandam ullãdĩ
partem u summũ illud bonum corruptib.¬
ie ⁊ uiolabile credere: Quod si uoluntas
inerit. ꝓfecto merat cogente nullo motꝰ
animi ad aliquid ut non amittendũ uł
adipi̾cendum Hoc aut̃ aliquid aut bonũ
erat aut putabatur. Non eñi alit̾ appeti
posset S in summo malo ante conmux¬
cionẽ quam p̃dicant. nullum unꝗ bonũ
fuit: Unde. igitur ibiłłcientia uł opinio
boni ẽẽ potuit: Annichil uolebant quod
apud se ẽẽt. atq illud bonum uerũ quod
extra erat appetebant: Ista uͦ magna et
p̃clara laude p̃dicanda uoluntase̾. qua
sũmũ bonum appetitur ⁊uerum unde
igitur insummo malo motus animi. tan¬
ta laude dignissimus.: Anstudio nocendi
appetebant: Primo eadem reuoluit᷑ ratio

Expanded text:
et ideo nullo modo malum. Si autem ideo malum, et ideo nullo modo malum. Si autem ideo malum, quia licet esset sine voluntate, tanquam ignis, tamen si bonum adtigisset. uiolaret atque corrumperet: quantum est nefas et naturam mali tantum ualere ad commutandam ullam dei partem et summum illud bonum corruptibile et uiolabile credere? quod si uoluntas inerat, profecto inerat cogente nullo motus animi ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. hoc autem aliquid aut bonum erat aut bonum putabatur: non enim aliter adpeti posset. sed in summo malo ante commixtionem, quam praedicant, nullum umquam bonum fuit. unde igitur ibi uel scientia uel opinio boni esse potuit? an nihil uolebant, quod apud se esset, atque illud bonum uerum, quod extra erat, adpetebant? ista uero praeclara et magna laude praedicanda uoluntas est, qua summum adpetitur et uerum bonum. unde igitur in summo malo motus animi tanta laude dignissimus ? an studio nocendi adpetebant ? primo eodem reuoluitur ratio.
Abbreviated transcription (Latin):
ones. uoluntatiᷤᷤ atq peccati. ueras ẽe con¬
cedit. totam manicheoꝵͥ eresim. pauensi¬
mis. ibreuissimis s plane inuictissimis ra
tiunculis sine. ulla cunctatione condẽpnat:
Quod sic considerari potest: Duo animarũ
genera ẽẽ dicunt. Onum bonum quod
ita exdõ sit. ut non ex aliqua mat̾ia uł
ex inclulo abeo factum. s de ipsa eiꝰ om̃ino
substancia pars quedam ꝓcessisse dicatur:
Alt̾um aut̃ malum quod nulla ꝓrsus ex
parte. ad dm̃ ꝑtinere credunt. credendũ.¬
q comñdant: Eqdõ illud summũ bonum
hoc uͦ summũ malum ẽẽ p̃dicant. atq ista
duo genera fuisse aliquando discreta nunc
ẽẽ conmixta Cienus quidem conmixtioniᷤ
huiꝰ ⁊ causã nondũ audierã sed tam̃ iam
querere poteram. utrum illud malũ genꝰ
mnimarum antequam homo misceret᷑
habuiss& aliquã uoluntatem: Sieñ non
habebat: sine peccato atq in nocens erat.

Expanded text:
ones uoluntatis atque peccati ueras esse conones uoluntatis atque peccati ueras esse concedit, totam Manichaeorum haeresim paucissimis et breuissimis, sed plane inuictistiunculis sine ulla cunctatione condemnat. Quod sic considerari potest. Duo animarum genera esse dicunt, unum bonum, quod ita ex Deo sit, ut non ex aliqua materia vel ex nihilo ab eo factum, sed de ipsa ejus omnino substantia pars quaedam processisse dicatur; alterum autem malum, quod nulla prorsus ex parte ad Deum pertinere credunt credendumque commendant: et ideo illud summum bonum, hoc vero summum malum esse praedicant: atque ista duo genera fuisse aliquando discreta, nunc esse commixta. Genus quidem commixtionis hujus et causam nondum audieram: sed tamen jam quaerere poteram, utrum illud malum genus animarum, antequam bono misceretur, habuisset aliquam voluntatem. Si enim non habebat, sine peccato atque innocens erat,
Abbreviated transcription (Latin):
non potest Nonne ista cantant. i imontibꝰ
⁊ docti inbibliot hecis. ⁊ magistri inscolis.
nantistites insacratis lobis. uinorbe t̾rarum
genus humanum. Quod si neme uituꝑatio¬
ne uł dampnatione dignus ÷ nisi contra
uetitum iusticie faciens. aut quod non pot:
nõ faciens. om̃e aut̃ peccatum uł uituꝑ andũ
ẽ. ur dãpnandum. quis dubitet tunc ẽe̾ pec¬
catum cum ⁊ uelle inustum ÷ ⁊liberum
nolle : Et idõ definicionem illam ⁊ ueram
n ad intelligendum eẽ facillimã. ⁊ non mͦ
nunc s tunc quoq ame potuisse dici.
peccatum e̾ uoluntas retinendi. ł consequẽ.¬
di quod iusticia uetat. iunde liberumest
abstinere Age nune uideamus quid nos
lię ͤ ad iuuarent Primum om̃ium ut nichil
ãnplius desiderarẽ. totam causam quippe
fimret Nam quis quis secreta conscien.¬
cie sue legesq diunas penitus nature
inditas ap̃animum intus. ubi exp̃ssiores
certioresq sunt consules. has duas affiniti¬

Expanded text:
non potest? nonne ista cantant et pastores non potest? nonne ista cantant et pastores et docti in bibliothecis et magistri in scholis et antistites in sacratis locis et in orbe terrarum genus humanum? quod si nemo uituperatione uel damnatione dignus est aut non contra uetitum iustitiae faciens aut quod non potest non faciens, omne autem peccatum uel um b. uituperandum est uel damnandum, quis dubitet tunc esse peccatum. cum et uelle iniustum est et liberum nolle? et ideo definitionem illam et ueram et ad intellegendum esse facillimam et non modo nunc, sed tunc quoque a me potuisse dici: peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi. quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere ? Age nunc. uideamus quid nos haec adiuuarent. primum omnium. ut nihil amplius desiderarem: totam causam quippe finirent. nam quisquis secreta conscientiae suae legesque diuinas penitus naturae inditas apud animum intus, ubi expressiores certioresque sunt, consulens has duas definiti
Abbreviated transcription (Latin):
aut ad ipisci aliquid uult quicumq uult Qũa¬
obrem si om̃a ista luce clariora sunt sicuti st̃
neq mea tintum s noticia generis huma.¬
ni. ueritatis ipsius liberalitate donatai. cur illo
&um tẽpore dicere non possem. uoluntas motus
animi cogente nullo. ad aliquid uł non amitten¬
dum ł ad ipiscendum: Dicet aliquis: Et hoc te
ad u̾sum manicheos quid ad iuuaret: Expecti
sme. pͥus peccatum definiamus. quod sine uo¬
iuntate. et̃ non posse om̃is mens apud se diuint¬
tus conscriptum legit: Ergo peccatũ: uolun.¬
tas retinendi. uł consequendi. quod iusticia ue¬
tat. iunde liberum ÷ abstinenere qũaquam
siliberum nonsit non ÷ uoluntas S malui
grossius quam scrupulosius desinire: Ttiam ne
hic libri obscuri micha scrutandi erant und̃
discerem neminem uituꝑatione supplicioue
dignum qui aut id uelit. quod iusticia uelle
non ꝓib&. aut id non facit quod non facere

Expanded text:
aut adipisci aliquid uult omnis, qui uult. quamaut adipisci aliquid uult omnis, qui uult. quamobrem si omnia ista luce clariora sunt, sicuti sunt. neque meae tantum, sed notitiae generis humani ueritatis ipsius liberalitate donata, cur illo etiam tempore dicere non possem: uoluntas est motus animi cogente nullo ad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum ? Dicet aliquis: et hoc te aduersum Manichaeos quid adiuuaret? expecta; sine prius etiam peccatum definiamus. quod sine uoluntate esse non posse omnis mens apud se diuinitus conscriptum legit. ergo peccatum est uoluntas retinendi uel consequendi quod iustitia uetat et unde liberum est abstinere. quamquam si liberum non sit. non est uoluntas. sed malui grossius quam scrupulosius definire. etiamne hic libri obscuri mihi scrutandi erant, unde discerem neminem uituperatione subplicioue dignum, qui aut id uelit, quod iustitia uelle non prohibet, aut id non faciat. quod facere
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃is inuitus faciens cogitur ⁊ om̃is qͥ cogt᷑
sifacit non nisi inuitus facit Restat ut uo¬
lens a cogente sit liber &iam sise quisquam
cogi putet Et hoͤ enĩ mͦ om̃is qui uolens facit
non cogitur Et om̃is qui non cogitur aut
uolens facit aut non facit Hec cum inom̃ib
hominibus int̾rogare ñ ab surde possumus.
apuero usq ad senem aludo litteratorio usq ad
solium sapientis. natura ipsa ꝓclamet cur
gͦ non uiderem tunc indiffinitione uolun.¬
tatis ponenenꝰdum ẽẽ cogente nullo. quod
nunc quasi ex perientia maiore cautissimus
posui: At si hoc ibi manifestum ÷ ⁊ non doctri¬
na s natura om̃ib ꝓmptum quid restat qd̃
uideatur obscurum. nͥ forte Ellum lateat
nos uelle cum uolumus. n ad hoc moueri anr¬
mum nr̃m idq aut habere nos aut non
habere. ⁊ si haberemus reainfre uelle: si non
haberemus ad quirerei Quare aut̃ ñ amitt̃e

Expanded text:
et omnis inuitus faciens cogitur et omnis qui cogitur, et omnis inuitus faciens cogitur et omnis qui cogitur, si facit, nonnisi inuitus facit. restat. ut uolens a cogente sit liber, etiamsi se quisquam cogi putet. et hoc enim modo omnis. qui uolens facit. non cogitur. et omnis, qui non cogitur, aut uolens facit aut non facit. haec cum in omnibus hominibus, quos interrogare non absurde possumus, a puero usque ad senem, a ludo litterario usque ad solium sapientis natura ipsa proclamet. cur ego tunc non uiderem in definitione uoluntatis ponendum esse cogente nullo\', quod nunc quasi experientia maiore cautissimus posui? at si hoc ubique manifestum a est et non doctrina, sed natura omnibus promptum, quid restat - quod uideatur obscurum, nisi forte ullum lateat. aliquid nos uelle cum uolumus, et ad hoc moueri animum nostrum idque aut habere nos aut non habere. et, si haberemus, retinere uelle, si non haberemus, adquirere? quare aut non amittere,
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquid uł non amittendum uł adipiscen.¬
dum. Eur gͦ ita tunc diffinre. non possẽ ꝰ an.
erait difficile uidere inuitum uolenti ẽẽ con¬
trarium ita ut contrarium sinistrum dextͦ
ẽẽ dicimus. non ut nigrum albo: Hlameadẽ
res simul. ⁊ nigra ⁊ alba eẽ non potest duoꝵ
aut̃ inmedio quisq positus ad alterum sinist̃÷
ad alterum dext̃ simul quidem utrumq unꝰ
nullo mͦ potest Ita inuitus ⁊ uolens simul eẽ
quidem unus animus potest. s unum atq idẽ
nolle simul. iuelle non potest Cum enim
quisq inuitus aliquid facit. sicum roges utrũ
id facere uellit nolle se dicit Item roges u¬
trum iduelit non facere : uelle respondet:
Ita inuitum ad faciendum qd non faciendũ
aut̃ uolentem repperies Id÷ em̃ unum ani¬
mum uno tempore habentem utrumq sed
aliud atq aliud ad singula referentem Gur
hec dico: Quia sirursum queramus quam
obcausam id inuitus faciat. cogisc dicet: Hi

Expanded text:
ad aliquid uel non amittendum uel adipiscenad aliquid uel non amittendum uel adipiscendum. cur ergo ita tunc definire non possem? an erat difficile uidere inuitum uolenti esse contrarium, ita ut contrarium sinistrum dextro esse dicimus, non ut nigrum albo? nam eadem res simul et nigra et alba esse non potest; duorum autem in medio quisque positus ad alterum sinister est, ad alterum dexter; simul quidem utrumque unus nullo modo. ita inuitus et uolens simul esse quidem unus animus potest, sed unum atque idem nolle simul et uelle non potest. cum enim quisque inuitus aliquid facit — si enim roges, utrum id facere uelit. nolle se dicit: item si roges. utrum id uelit non facere, uelle respondet —: ita inuitum ad faciendum, ad non faciendum autem uolentem reperies; id est enim unum animum uno tempore habentem utrumque. sed ad aliud atque aliud singulare referentem. cur haec dico ? quia si rursum quaeramus, quam ob causam id inuitus faciat, cogi se dicat. nam
Abbreviated transcription (Latin):
rebus obscuris ab ditisq uersari. ubi ꝓpter
intelligentium paucitatem. uł fraudis uł
ostentationis suspitio nasci solet: Secedat paulis¬
ꝑ illa intelligibilium sensibiliumq distintio
Hulla miclui fiat inuidia. quod tardas animas.
subtilium disputationum stimulis ꝑsequor.
genus humanum. tam nobis cegnita e̾. uolũ.¬
tas nr̃a. quam uita Neq cum istam scientiam
ꝓfitemur. metuendum ÷ ne nos quisquam
falli posse comtiat. Hoc ipsoenim fallinemo
potest Si aũt non uiuat aut nichal uelit nõ
me arbitror quic quam obscurum attulisse.
Et uercor necuiquam magis quod hec ninium
manifesta sunt uidear cẽ culpandus: s quor¬
sum ista tendant consideremniis: Non igitur nͥ
uoluntate pecatur Nobis aut̃ uoluntas nr̃a
notissima ÷: Neq enĩ scirem me uelle si quid
sit uoluntas ipsa nescirem Diffinitur itaq isto
modo: Noluntas ÷ animi motiis. cogente nullo

Expanded text:
rebus obscuris abditisque uersari. ubi propter rebus obscuris abditisque uersari. ubi propter intellegentium paucitatem uel fraudis uel ostentationis suspicio nasci solet ? secedat paulisper illa intellegibilium sensibiliumque distinctio, nulla mihi fiat inuidia, quod tardas animas subtilium disputationum stimulis persequor. genus humanum, tam nobis cognita est uoluntas nostra quam uita. neque cum istam scientiam profitemur, metuendum est, ne nos quisquam falli posse conuincat: hoc ipsum enim falli nemo potest, si aut non uiuat aut nihil uelit. non me arbitror quicquam obscurum adtulisse et uereor, ne cuiquam magis, quod haec nimium manifesta sint, uidear esse culpandus; sed quorsum tendant, consideremus. Non igitur nisi uoluntate peccatur. nobis autem uoluntas nostra notissima est: neque enim scirem me uelle, si quid sit uoluntas ipsa nescirem. definitur itaque isto modo: uoluntas est animi motus cogente nullo