comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dũ regit: qͥ om̃na quec̃q uult facit: qͥ cuncta mirabili atq
insuꝑabili diuinitate disponit: ħ ordinauit. ħ egit. ut ꝑ
tuã inuidiã furiosã. illi pueri mortẽ susceꝑint p̃ciosam
⁊ qͦd cis ad salutc̃ tuã prestare ñ posses amicus ħ ad dãp¬
nationẽ tuã faceres unmicꝰ. Ad ħ gͦ te ꝑmisit in fantes oc¬
cidere: ut illos de te faceret tͥumphure. Le gͦ ꝑmisit ad
formidine humana: s dispensatione diuina. fugit ñ ne¬
cessitate: s potestate. Ideo aut̃ dignatꝰ ẽ in egiptũ suge¬
re: ut postea criucẽ dignaret᷑ ascendere. Et illa potes¬
tate puer latuit in egipto. qͣ potestate iuuenis pepen¬
dit in ligno. Unus enĩ idem q ẽ. maetis susceptor autȩq lar¬
gitor: unus idẽq in mortalis ex patre moctalis ex inatre.
ppria potestate moriens ꝓpria potestate resurgens. Iste itaq
cũ istoꝵ fundit᷑ sanguine pueroꝵ : quia solꝰ in remissionem

Expanded text:
cta mirabili atque insuperabili ordine disponit, hoc ordinavit, hoc egit, ut per tuam invidiam furiosam illi pueri mortem susciperent pretiosam, et quod eis ad salutem tuam praestare non posses amicus, hoc ad damnationem tuam faceres inimicus. Ad hoc ergo te permisit infantes occidere, ut illos de te faceret triumphare. Te ergo permisit ad formidine humana, sed dispensatione divina; fugit non necessitate, sed potestate. Ideo autem dignatus est in Aegyptum fugere, ut postea crucem dignaretur ascendere; et illa potestate puer latuit in Aegypto, qua potestate juvenis pependit in ligno. Unus enim idemque est mortis susceptor, vitaeque largitor: unus idemque immortalis ex Patre, mortalis ex matre; propria potestate moriens, propria potestate resurgens. 7. Iste itaque guine funditur puerorum, quia solus in remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
psũ enĩ habuit maria filiũ de se natũ: au stella debitȩ
seruitictis exhibuit famulatũ. Ipsũ eundeq maria in
bethlee̾ dñm hoĩem peꝑit: quẽ stella magis in oriente
positis nunciauit. Maꝗ gͦ uenert̃: ⁊ filiũ iurginis eundẽq¬

Expanded text:
Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque Maria in Bethlehem Deum hominem peperit, quem stella Magis in Oriente positis nuntiavit. Magi ergo venerunt, et filium Virginis unum eumd
Abbreviated transcription (Latin):
sericordit̾ morietꝰ ut resurgens eunctis gentib dñet᷑ Mori¬
et᷑ gͦ sic̃ unꝰ : ut qͥdẽ quẽ dđm hominẽ concepit fides iurginis:
n dm̃ hominẽ peꝑit fecunditas uirgmalis. Si nescis uerã huiꝰ
pueri deitatẽ: attende et stellam in cȩlo fulgentẽ: magos p̃¬
cedentẽ : ⁊ itͣ ignorantib ostendentẽ. Hȩx stella nũquã an¬
tea appuruit qͥa nẽ eã puer iste creauit. ⁊ magis ad se uenien¬
tib preuiã deputauit. Iste puer in p̾sepe quidẽ paruulus
collocat᷑ s magnus in cȩlo mirabilit̃ oꝑatꝰ. ꝑmittit se ma¬
ub in t̾ra pactari: s p̃cipit sibi cȩlestia famulari. ꝗd ẽ gͦ
qͦd infantilẽ attendis ȩtatẽ: ⁊eiꝰ diuinã ñ intelligis potes¬
tatẽ.SSic fuit ueracit̃ intimanda pueri huiꝰ naturalis qi¬
uinitas. ⁊ naturalis humanitas utraq naturalit̾ uera. u¬
teq unitas. nec in se inuicẽ oonfusa: nec ase inuicẽ separata.

Expanded text:
rditer morietur, ut resurgens cunctis gentibus dominetur. Morietur ergo sicut unus, et quidem, quem Deum hominem concepit fides virginis, et Deum hominem peperit fecunditas virginalis. 8. Si nescis veram hujus pueri deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendentem. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnus in coelo mirabiliter operatur. Permittit se manibus in terra portari, sed praecipit sibi coelestia famulari. Quid est ergo quod infantilem attendis aetatem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter intimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter vera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata.
Abbreviated transcription (Latin):
infantiã nascentis: mag̃ timere debes om̃ipotentiã iudican¬
tis. Noli gͦ eũ timere regni tui successorẽ: s time infidelita¬
tis tue iustissimũ dãpnatorẽ. Utmã eũ magis ad orantib
etiã tu parit̃ adorares: ⁊ñ ad eũ magos fraudulenta callidi¬
tate mandares. Ite inqͥt int̾rogate diligent̃ de puero. ⁊ cũ
inueneritis nũciate mͥ: ut ⁊ ego ueniens adorẽ eũ. Ocalli¬
ditas ficta: õ credulitas impia. o neqͥtia fraudulenta. Si
adorare istũ puerũ certissime disponebas: qͣre ꝓ illo mul¬
tos pueros occidelas: Singius innocentũ quẽ crudelit̾ ef¬
fudisti: attestat᷑ qͥd de ħ puero uolusti. Et tam̃ ñ solũ istũ
puerũ non inuenisti: s nec illis pueris aliqͥd nocuisti: ĩmo
insciꝰ qͦd illis ꝓderat ħ egisti. ꝑ seuitiã qͥppe tuã facti ft̃ mar¬
ty res: qͥ ꝑ infantiã suã fuerant innocentes. qͦͣndo ꝑ grãm

Expanded text:
infantiam nascentis, magis timere debes omnipotentiam judicantis. Noli eum timere regni tui successorem, sed time infidelitatis tuae justissimum damnatorem. 6. Utinam eum, Magis adorantibus, etiam tu pariter adorares, et non ad eum Magos fraudulenta calliditate mandares! Ite, inquit, et interrogate diligenter de puero; et cum inveneritis, renuntiate mihi, ut et ego veniens adorem eum . O calliditas ficta! O incredulitas impia! O nequitia fraudulenta. Si adorare istum puerum certissime disponebas, quare pro illo multos pueros occidebas? Sanguis innocentum, quem creduliter effudisti, attestatur quid de hoc puero voluisti. Et tamen non solum istum puerum non invenisti, sed nec illis pueris aliquid nocuisti: imo inscius, quod illis proderat, hoc egisti. Per saevitiam quippe tuam facti sunt martyres, qui per infantiam suam fue
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi ẽ qͥnatꝰ ẽ rex iudoꝵ uidimꝰ enĩ stellã eiꝰ in oriente. ⁊ ueni¬
mꝰ adorare eũ. Quid ẽ hoc dilectissimi fr̃s. ut isti magi regẽ
iudeoꝵ adorandũ quererent: cũ ipsi uidei ñ eẽnt: Et quem
nec adorant regẽ ante annos aliqͦt ordinatũ. Adorare cu¬
piunt infantẽ lactentẽ: nec adorant regẽ popłis unꝑautẽ.
Nã i herode rege idoꝵ filii iã fuerant nati: qͥ erant patre
mortuo regnat᷑i. Mortuo enĩ isto herode archelaus in iud
regnauit ⁊ galilee pͥncipatũ iunior herodes optinuat. Arche¬
laus natꝰ ẽ in palatio xp̃s in diuersorio. Archelaus natꝰ
simo collocatꝰ. Ille forsitan p̃ciosis inuolutꝰ ẽ serics: iste ui¬
lissimis inuolutꝰ ẽ pannis. Et tam̃ ille natꝰ in palatio c̃tẽpn¬
tur: iste natꝰ in diuersorio querit᷑. Ille a magis nullatenꝰ no¬
minat᷑: iste inuentꝰ supplicit̾ adorat᷑. Em̃iͫ sꝑuit᷑ pͥmogenit᷑
regis: ⁊ munerib honorat᷑ pͥmogenitꝰ pauꝑcłe mułeris. Qui

Expanded text:
eorum? Vidimus enim stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quid est, dulcissimi fratres, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem nec adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, simo collocatus. Ille forsitan pretiosis involutus est sericis, iste vilissimis involutus est pannis. Et tamen ille natus in palatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste inventus, suppliciter adoratur. Omnino spernitur primogenitus regis, et muneribus adoratur p
Abbreviated transcription (Latin):
ciauit ait̃ pures adductꝰ ẽ ꝓͣdo gentilib magis nouũ s¬
dus apparuit. Iui fuert̃ pͥmitię iudeoꝵ: isti facti st̃ pͥmitis
gentiũ. Iui de ꝑtumo adducti: isti de longinqͦ reducti. ꝓpe
enĩ erant uidei qͥ dm̃ colebunt: longe erant gentes quȩ
ydolis seruictunt. Hoc utiq signficibant pustores. qͥ niscente

Expanded text:
Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente
Abbreviated transcription (Latin):
dei quę dic̃ in ꝓuerbiis: ꝑ me reges regnant. Puer iste uer¬
bũ dĩ ẽ : puer istę uirtꝰ ⁊ sapientia dĩ ẽ. Si potes. contͣ dĩ sa¬

Expanded text:
Dei, quae dicit in Proverbiis: Per me reges regnant . Puer iste VerDei, quae dicit in Proverbiis: Per me reges regnant . Puer iste Verbum Dei est, puer iste Virtus et Sapientia Dei est. Si potes, contra Dei Sa
Abbreviated transcription (Latin):
rex iudeaꝵ qͥ portat᷑ ut paruulꝰ: adorit᷑ ut d̾s  paruuꝰ in p̃¬
sepio: im̃sus in gelo : uilis in parinᷤpciosus in stellis. Cuiꝰ
natiuitate c̃ꝑta. herodes turlatꝰ ẽ ⁊ om̃is iherosolima cũ illo.
Aͥd ẽ qͦd sic turbaris herodes: qm̃ natũ regẽ iudeoꝵ audisti
cogitatio tua. Rex iste qͥ natꝰ ẽ ñuenit reges pugnando
suꝑare: s moriendo mirabilit̾ subiugare. Nec ideo nate
ut tͥ succedat: s ut in eũ mundꝰ fidelit̾ credat. Uenit enĩ
ñ ut pugnet uiuus: s ut tͥumphet occisus. Hee ut sibi
de aliis gentib auro exereitũ querat: s ut ꝓsaluandis gen¬
tib p̾ciosũ sanguinẽ fundat. Inanit̃ inuidendo tuiuisti
successorẽ qu̾e credendo debiusti querere saluatorẽ. qd
si in eũ crederes. cũ eo regnares. Et sic̃ ab eo accepisti tẽpo¬
rale regnũ: acciꝑes etiã sẽpiternũ. Huiꝰ enĩ pueri regnũ ñ ẽ
de ħ mundo. s ꝑ ipsũ regnat᷑ in mundo. Ipse ẽ. enĩ sapientia

Expanded text:
um qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus in coelo; vilis in pannis, pretiosus in stellis: cujus nativitate comperta, Herodes turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . 5. Quid est quod sic turbaris, Herodes? Quoniam natum regem Judaeorum audisti,cogitatio tua. Rex iste qui natus est non venit reges pugnando superare, sed moriendo mirabiliter subjugare; nec ideo natus est ut tibi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim, non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus; nec ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Inaniter 560 invidendo timuisti successorem, quem credendo debuisti quaerere salvatorem: quia si in eum crederes, cum eo regnares; et sicut ab illo accepisti temporale regnum, acciperes etiam sempiternum. Hujus enim pueri regnum non est de hoc mundo, sed per ipsum regnatur in mundo. Ipse est enim Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
tiquę c̃uersationis semitas ãbularent: s nouã ing̃ssi uiã are¬
lictis errorib abstinerent. ⁊c̃ etiã herodis uacuarent᷑ insidiȩ qͥ
in dñm iħm ĩpietatẽ doli. ꝑ simulationẽ disponebat officii.
Unde qͥa spes istiꝰ erat soluta c̃m̃ti. in maiorẽ furorẽ irac̾dia re¬
gis ardescit. Nã recolens t̃pꝰ qͦd ind icarant magi in omnem
parentũ ministerio subuectꝰ intulerat: repetens scilicet he¬
breȩ gentis antiqͣ cunabula: ⁊ pͥncipatũ ueri ioseph maioriᷤᷤ
ꝓuidentię potestate disponens: ut illã diriorẽ oĩ media fa¬
m̃. qͦͥ egxptioꝵ m̃tes ueritatis in opia laborabant: ueniens
de cȩlo panis uitę. ⁊ oyb rationis auferret: nec sine i illa
ratione pararet᷑ singłaris hostię sacram̃tũ: in qͣ pͥmũ occisio¬
pͥmitiaꝵ nr̃aꝵ. ⁊ inchoationẽ uocationis gentiũ rationabili

Expanded text:
tiquae conversationis semitas ambularenttiquae conversationis semitas ambularentabstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis ardescit. Nam recolens tempus quod indicaverant magi, in omnesparentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisioprimitiarum nostrarum et inchoationem vocationis gentium, rationabili
Abbreviated transcription (Latin):
it potestati: reqͥrit ã sac̃dotib ⁊ doctorib legis. qͥd de ortu
xp̃i scͥptura p̃dixerit. In notitiã ueñ qͦd fuerat ꝓpħatũ. ue¬
ritas illuminat magos infidelitasexxecit magistros. Carnał
isr ł ñ inttelligit qͦd legit: ñ udet qͦd ostendit: utit᷑ paginis. quaꝵ
ñ credit eloqͥis. Ubi ẽ iudea głatio tua: ubi de abrahã patre duc
hereditatis intrantib eiꝰ testam̃ti qͦd in sola littera tenes. recitati¬
oni famularis. Intret intret in patͥarchaꝵ familiã gentiũ ple¬
nitudo ⁊ benedictionẽ in semine abrahã qͦse filii carnis abdicant:
fili i pͤmissionis accipiant. Adorent in tͥb mag̃ om̃s popłi uni¬
uersitatis auctoẽ. n ñ in uidea tantũ ds̃ s in toto orbe sit no
deuotione qͣpleta: scđ̾m ãmonitionẽ sonnniii ñ eode qͦ uenerant
itinere reuertunt᷑. Oportelut enĩ ut iã in xp̃o credentes ñ ꝑ an¬

Expanded text:
it potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu it potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ductaereditatis tuae intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notdevotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per an
Abbreviated transcription (Latin):
patͥarchę abrahȩ̨ inumerabilis fuerat ꝓmissa suocessio̾. non
carnis semine s fidei fec̃ditate generanda. ⁊ ido stellarum
multitudim q̃parata: ut ab oĩum gentiũ patre ñ t̾rena s &¬
here des in siderib designati. ortu noui sy deris exeitantur
ut in qͦ cęli adhibitũ fuerat testimoniũ: celi famularet᷑ obseqͥũ.
fulgentior. ⁊ de mirandi luminis claritate uiri ad hec spectan¬
da ñ inscii. magnitudinẽ significationis intelligt̃. agente hoc
sine dubio in eoꝵ cordib inspuritione diuina. ut eos tantȩ ui¬
sionis inxsteriũ ũ lateret. ⁊ qͦd ocłis ostendebat᷑ insolitũ : ant¬
mis ñ eẽt obscurũ. Deniq officiũ suũ cũ religione disponunt:¬
⁊ his se instruiuit donis ut adorat᷑i unũ.tͥa se credidisse mon¬
in urbe regia ostendi sibi postulant: qͦm ad regnanđu ubiq
didicerant natũ. Cont᷑bat᷑ herodes: tunet saluti suę metu¬

Expanded text:
e innumerabilis fuerat promissa successio, non e innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed chaeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordibus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonin urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metu
Abbreviated transcription (Latin):
donauerit audebo: ut in c̃muni gaudio tanto religiosior
Prouidentia ͣ mĩe dĩ dispositũ habens ꝑeunti mundo in no
auerterat upse peculiaris dĩ popłs isrł ab institutis legilib
pene totꝰ exaderat: ẽclusis om̃ib sub peccato om̃iũ imsereret᷑.
Deficiente enĩ ubiq iustitia. ⁊ toto mundo in uana ⁊inaligua
hõinũ sententiã dãpnationis exciꝑet. S in indulgentiã ua
translata ẽ ⁊ ut clarica fieret exerendę grę̾ maguitudo tc̃
placuit abolendis peccatis hõinũ. sacͣmentũ renussionis affer
qͣudo nemo poterat de sius meritis głari. Huiꝰ aut̃ dił̃mi¬
in effabilis mĩe manifestatio facta ẽ. herode apud iudeos te¬
uente ius regiũ. ubi legitima successione cessante. ⁊ pontisi¬
aĩ potestate destructa alienigena optineret pͥncipatũ. ut
et pͥnceps de uida. neq dux de femorib eiꝰ. donee ueniat au
repositũ ẽ. ⁊ ipse ẽ expectatio gentiũ. De qͥb qͦnđa beatissimo

Expanded text:
donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior rdiae Dei dispositum habens pereunti mundo in novr averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri, quando nemo poterat de suis meritis gloriari. CAP. Iineffabilis misericordiae manifestatio facta est Herode apud Judaeos jus regium tenente, ubi legitima regum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut iet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectati
Abbreviated transcription (Latin):
magi ab ouiente aduenert̃ iherosolimã dicentes. Ubi ẽ. qͥuatꝰ
ẽ rex udõꝵ: Uidimnꝰ stellã eiꝰ in oriente: & uenimꝰ adorur eũ. Quo
usq uider durissimȩ obtusa aure clausis ocłis. & infido corde ꝑsistes:
Ecce ũ post illa patͥarcharũ p̾conia. post uatinia ꝓpħarũ: xp̃s ãgen¬
tib p̾dicat᷑. Si patrib tuis credere respius. qui abinitio scli et̃ni re¬
gis aduentũ innumeris sacratis.q uocib cexiner̾: crede uł his tan¬
dẽ qͥ eũ ñ adhuc post tempora nasciturũ s iã & apud te. & tibi
natũ eẽ testant᷑. Quȩ tanta ẽ in pectore tuo mortiferȩ obstinitio
adu̾sio. ut solus ñ audias qd̾ omł locunt᷑. solus refugias. qd uniu̾si¬
ias credit: sol certe. uidere contempnas qd splenax r̾cȩlo: Apud
te uirgo concepit: & uirginis tuȩ partũ alienꝰ cognoscit: tibi sa

Expanded text:
magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patriarcharum praeconia, post vaticinia prophetibus praedicatur. Si patribus tuis credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pectore tuo mortiferae obstinationis adversio, ut solus non audias quod omnes loquuntur, solus refugias quod universitas credit, solus certe videre contemnas quod splendet e coelo? Apud te virgo concepit, et virginis tuae partum alie
Abbreviated transcription (Latin):
scłi lum̃ cȩleste ñ poterat. Deniq cũ uisitationẽ suã necdum
t̃ra dinosceret: cęlũ sua gaudia. ac totiꝰ mundi letitiã caldeis
stupentib tacito in sydere loquebatꝰ᷑. ⁊ cũ qͥs qͣntꝰ ue e̾e̾t necdũ
infidelis posset uidere udẽre uidea : iã tẽ głam eiꝰ. indiciis
excitita cęlestib gentilitas sentiebut. Noua enĩ stella nouũ
adientasse hoĩem reuelalut: ⁊ ita reuera nouũ. ut cũ dĩ eẽt filiꝰ.¬
indueret carnẽ sine generatione carnali: ⁊ haberet scđm hoĩem
tẽpꝰ nascendiꝰ qͥ scdm dñi natiuitatis initiũ ñ habebat. Nouũ
minirũ erat. ut unigenito altissim quẽ ñ cap̃ celũ. paruissi¬
mi tuguri ĩ minmũ p̃sepe sufficeret. Nouũ ert  i celestib
cũ do patre regnabat: t̾rena matre ẽtentꝰ. uagitꝰ infantię da
cunis. nob̃ arridelit in stella. Lotũ eiĩ nob̃ ꝓficiebat: qͥcqͥd
saluator hoĩs agebat in hoĩe. Ait itaq euugłicus sermo Eoce

Expanded text:
saeculi lumen coeleste non poterat. Denique cum visitationem suam necdum terra dignosceret, coelum sua gaudia ac totius mundi laetitiam, Chaldaeis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et cum quis quantusque esset necdum infidelis posset videre Judaea; jam tunc gloriam ejus indiciis excita de coelestibus gentilitas sentiebat. Nova enim stella novum adventasse hominem revelabat, et ita revera novum, ut, cum esset Dei Filii, et haberet secundum hominem tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium non habebat. Novum nimirum erat, ut Unigenito Altissimi, quem non capit coelum, parvissimi tugurii minimum praesepe sufficeret. Novum erat, qui in coelestibus cum Deo Patre regnabat, terrena matre contentus, vagitus infantiae darcunis, nobis arridebat in stella. Totum enim nobis proficiebat, quidquid Salvator hominibus agebat in homine. Ait itaque evangelicus sermo: Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
neiꝰdem sp̃s scĩ. Nã ⁊de ipso sp̃u qͦd sua sponte ueniat ubi uelit
sua sponte oꝑet᷑ quę uelit: testat᷑ siliꝰ ubi ait. qͦd ⁊ supͣ c̃memo¬
i qͦ sẽꝑ manebit baptizatũ sp̃s descendere ostendit᷑. ut baptista
neqͣquã se nͥ luptizatos aqͣ sp̃s eiusdẽ posse luptisma mereri.
Querendũ int̾ra qͦmͦ speciale filii dei agnoscendi signũ suerit
qͦd suꝑ eũ descenderit. ⁊ manserit sp̃s: cũ etiã discipłis ipse pro¬
mittat dicens. Et ego rogabo patrẽ ⁊ aliũ paraclitũ dabit
uob̾ ut maneat uob̾cũ inet̃nũ. sp̃m ueritatis: ⁊ paulopost.
qͥ aput uos manebit. ⁊ in uobis erit. Si enĩ apud seruos dei
electos manet. ⁊ in illis erit sp̃s: quid magni ẽ filio dĩ qͦd in pp
manere sp̃s astruat᷑. cNotandũq qͦd sẽꝑ in dño manserit
sp̃s sc̃s. in sc̃is autẽ hõib quãdiu mortale corpꝰ gestauerint. par¬
tĩ maneat inȩt̃nũ: partĩ rediturꝰ secedat. Manet qͥppe apud eo

Expanded text:
itus sancti. Nam et de ipso Spiritu, quod sua sponte veniat ubi velit, sua potestate operetur quae velit, testatur Filius ubi ait, quod et supra memoin quo semper manebat, baptizatum Spiritus descendere ostenditur, ut et Baptista nequaquam se nisi baptizatos aqua, Spiritus ejusdem posse baptisma mereri. Quaerendum interea quomodo speciale Filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit et manserit Spiritus, cum etiam discipulis ipse promittat, dicens: Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis . Et paulo post: Quia apud vos manebit, et in vobis erit . Si enim apud servos Dei electos manet, et in illis erit Spiritus, quid magni est filio Dei, quod in ipso manere Spiritus astruatur? Notandum ergo quod semper in Domino manserit Spiritus sanctus; in sanctis autem hominibus, quandiu mortale corpus gestaverint, partim maneat in aeternum, partim rediturus recedat. Manet quippe apud eos,
Abbreviated transcription (Latin):
in. E ueniunt᷑ nosse qͦd dict̃. Pinde bonũ ẽ. ut cuncti qͥ
diẽ hodiernũ epiphaniã ñcupant. ⁊ cur ħ dicat᷑ ignorant.
sacram̃tũ diei huiꝰ nominis int̃pretatione cognoscant. Debet
eiũ dici huiꝰ solẽpnitas a fidelib cele.nari. ⁊ ideo solẽpint.¬
tis causa ñ debet ignorari. Huuc gͦ diẽ sic̃ diximus: epiphu¬
nã uocat cristiana religio. Epip̾hama uͦ: int̾pretat᷑ mani¬
festatio. Lraditũ autẽ tenemꝰ a pttͥb. qͦd unigenitꝰ as post¬

Expanded text:
 nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, post
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmisit. Unde cohortam᷑ dilectionẽ ur̃am: ut abstinentes uos
ab om̃i oꝑe malo. que st̃ casta ⁊ iusta sectemini. filii enĩ lucis.
abicere debent oꝑa tenebraꝵ. Itaq odia declinate: m̃dacia
abicite. suꝑbiã humilitate dẽstruite: auariciã ꝓiotte largi¬
tatẽ diligite: Decet enĩ ut capiti suo m̃bra c̃ueniant: ut ꝓmus¬
saꝵ beatitudinũ meream᷑ eẽ c̃sortes. ꝑ xp̃m dũm nr̃m. ameti.¬

Expanded text:
promisit. Unde cohortamur dilectionem vestram ut abstinentes vos promisit. Unde cohortamur dilectionem vestram ut abstinentes vos ab omni opere malo, quae sunt casta et justa sectemini . Filii enim lucis abjicere debent opera tenebrarum. Itaque odia declinate, mendacia abjicite, superbiam humilitate destruite, avaritiam projicite, largitatem diligite: decet enim ut capiti suo membra conveniant, ut promissarum beatitudinum mereamur esse consortes: per Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissum in magis ad oratorib xp̃m. uocationis nr̃ȩ sideiq
pͥmitias. ⁊ exultantib animis beatx spei inicia celebremꝰ. Ex¬
inde enũ in ęt̾nã hereditatẽ cepimꝰ intͦire : exuide nob̃. xp̃m¬
loquentia seͥpturaꝵ archana patuert̃. ⁊ ueritas qͦm iudeoꝵ
obcecatio ñ recep̃: om̃ib nationib suũ lum̃ inuexit. Hono¬
ret᷑ itaq ã nob̃ sacͣtissimꝰ dies. in qͦ salutis nr̃g auctor apparu¬
it & quẽ magi infantẽ uenerati st̃ in cunabulis. nos om̃ipo¬
tentẽ adoremꝰ in celis: ac sic̃ illi de thesauris suis imisticas dño
munerũ species optulert̃: ita ⁊ nos de cordib nr̃is q̃ do st̃ dig¬
na ꝓmamꝰ. Quãuis eiũ om̃iũ bonoꝵ sit ipse largitor: etiã nr̃e
tam̃ fructũ querit uidustͥȩ. Non enĩ dormientib ꝓueñ reg¬
nũ celoꝵ. s in mandatis dĩ laborantib atq uigłantib: ut
si dona ipsius ñ irrita fecerinꝰ: ꝑ ea q̃ dedit meream᷑ acciꝑe qͣ

Expanded text:
issimi, in magis adoratoribus Christi, vocationis nostrae fideique primitias, et exsultantibus animis beatae spei initia celebremus. Exinde enim in aeternam haereditatem coepimus introire; exinde nobis pturarum arcana patuerunt; et veritas, quam Judaeorum obcaecatio non recipit, omnibus nationibus lumen suum invexit. Honoretur itaque a nobis sacratissimus dies, in quo salutis nostrae auctor apparuit; et quem magi infantem venerati sunt in cunabulis, nos omnipotentem adoremus in coelis. Ac sicut illi de thesauris suis mysticas Domino munerum species obtulerunt, ita et nos de cordibus nostris, quae Deo sunt digna promamus. Quamvis enim omnium bonorum sit ipse largitor, etiam nostrae tamen fructum quaerit industriae: non enim dormientibus provenit regnum coelorum, sed in mandatis Dei laborantibus atque vigilantibus; ut si dona ipsius non irrita fecerimus, per ea quae dedit mereamur accipere quod
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd indicabat stella de celo: Quę utiq poterat magos iheroso¬
limis p̾termissis.usq ad cunabula pueri sic̃ postinodũ fec̃ sua
significatione ꝑducere: nͥ ad cͣfutanda uidoꝵ duritiã ꝑtinu¬
isset : ut nͣ solũ ductu sy deris. s etiã ipsoꝵ ꝓfessione uinotes¬
ceret natiuitas saluatoris. Iã gͦ ad eruditionẽ gentiũ ꝓpħicꝰ
sermo transibat. ⁊ p̃nunciatũ antiqͥs oracłis xp̃m. alienige¬
narũ corda discebant.: cũ udoꝵ infidelitas ueritatẽ ore ꝓ¬
ferret. ⁊ m̃daciũ corde retineret. Holuer̃ enĩ agnoscere ocłis.
quẽ de sacͥs indicabant libris: ut quẽ ñ adorabant in infan¬
tie infirmitate humilẽ: postea crucisigerent in uirtutũ
& memorit̃ dicitis qͦd legistis. in bedeẽ iudę. Sic enĩ dic̃¬

Expanded text:
d indicabat stella de coelo. Quae utique poterat magos Jerosolymis praetermissis usque ad cunabula pueri, sicut postmodum fecit, sua significatione perducere; nisi ad confutandam Judaeorum duritiam pertinuisset, ut non solum ductu sideris, sed etiam ipsorum professione innotesceret nativitas Salvatoris. Jam ergo ad eruditionem gentium propheticus sermo transibat, et praenuntiatum antiquis oraculis Christum alienigenarum corda discebant: cum Judaeorum infidelitas veritatem ore proferret, et mendacium corde retineret. Noluerunt enim agnoscere oculis quem de sacris indicaverant libris: ut quem non adorabant in infantiae infirmitate humilem, postea crucifigerent in virtutum et memoriter dicitis quod legistis: In Bethleem Judae . Sic enim sc
Abbreviated transcription (Latin):
fec̾ dñs salutare suũ: ante c̃spectũ gentiũ reuelauit iusti¬
ciã suã. Ed utiq ex inde fieri nouimꝰ ex qͦ tres magos de
longinqͥtate suę regionis excitos. ad cognoscendũ ⁊ ad oran¬
dũ regẽ cęli ⁊ t̾rȩ stella ꝑdux̃. Cuiꝰ utiq famulatꝰ ad for¬
mã nos sui hortat᷑ obseqͥi. ut huic grę quę om̃s inuitat

Expanded text:
fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad formam nos sui ho
Abbreviated transcription (Latin):
q ur̃. ocłis se uoluit reuelare mortaliũ: qͣtinꝰ inuisibilis eiꝰ
dĩtas quȩ latelut in hoĩe. in oꝑe nͣ lateret: ut dũ tẽptatar
uerbũ patͥs om̃ipotentis ñ dep̾hendit in carne᷑ om̃s ubiq qͥ
in dĩ filio uerbũ ⁊ carnẽ crederent saluarent᷑. Et qͥđe uide¬
bit diabolꝰ infantẽ pannis obsitũ: s ignorabat ipsũ eẽ qͥ re¬

Expanded text:
 oculis se voluit revelare mortalium, quatenus invisibilis ejus  oculis se voluit revelare mortalium, quatenus invisibilis ejus divinitas, quae latebat in homine, in opere non lateret: ut, dum tentator Verbum Patris omnipotentis non deprehendit in carne, omnes ubique, qui in Dei Filio Verbum et carnem crederent, salvarentur. Et quidem videbat diabolus infante
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m uł stella duce a gentilib adoratũ. uł inuitatũ ad nuptias
aquas in uina conu̾tisse. uł suscepto a iohanne baptisnate conseeras¬
se fluenta iordanisͥ suu̾q simul purificasse baptistã. S qͦd potissimũ¬
p̾senti hoc factũ sit die. nouerit ipse qͥ ferit: nos tam̃ credere nec du
stellȩ radiis incitati adorauere caldei: dm̃ uerũ gentib sꝑes da¬
ta ẽ. ad orandi. Qͦd aquę nouo s̃ oedine in uina mutatȩ: noui no¬
bis poculi p̾libatũ ẽ. sacram̃tũ. Qͦd aũt baptizatꝰ ẽ. agnꝰ dĩ: rege¬
nerantis baptismi salutare nobis munꝰ ẽ dedicatũ. Oportor itaq
nos frẽs ob honorẽ saluatoris nr̃i cuiꝰ natiuitatẽ debita nuꝑcrͣ
exultatione tͣnsegimꝰ: omii cũ deuotione &iã hunc uirtutũ eiꝰ
cebebrare natalẽ. Et qͣm recte tͥa hęe nob̾ uno acta in die
nix. steria p̃dicant᷑ : qͥ ineffabilis trinitatis archanũ. uno dĩ
sub nomine confitemur. ꝑhiȩe gͦ miracta xp̃c dñs redẽptar¬

Expanded text:
rum vel stella duce a gentibus adoratum, vel invitatum ad nuptias aquas in vina vertisse, vel suscepto a Joanne baptismate consecrasse fluenta Jordanis, suumque simul purificasse Baptistam. Sed quid potissimum hoc factum sit die noverit ipse qui fecit; nos tamen credere nec dubstellae radiis incitati adoravere Chaldaei, Deum verum gentibus spes data est adorandi. Quod aquae novo sint ordine in vina mutatae, novi nobis poculi praelibatum est sacramentum. Quod autem baptizatus est Agnus Dei, regenerantis baptismi salutare nobis munus est dedicatum. Oportet itaque nos, fratres, ad honorem Salvatoris nostri, cujus nativitatem debita nuper cum exsultatione transegimus, omni cum devotione etiam hunc virtutum ejus celebrare natalem. Et quam recte tria haec nobis uno acta in die mysteria praedicantur, qui ineffabilis Trinitatis arcanum uno Dei sub nomine confitemur. Per haec ergo miracula Christ
Abbreviated transcription (Latin):
caput anguli unitate fidei conuenert̃. Uniꝰ paries ueñ ex iu¬
deis. alt̃ ueñ ex gentib. Longe a se diuersi erant: qͣndo di¬
uersa credebunt. Positꝰ ẽ autẽ in medio lapis angłaris qͥ ad
se utrũq parietẽ auceretꝰ ⁊ utrũq uno nomine ñueuparet:
minis xp̃ian uocabulũ. As lapidẽ gͦ ingłarẽ itt᷑q parieᷤᷤ
ueñ. ⁊ uerũ angulũ sidei unitas fecit. Noꝵ duoꝵ parietũ

Expanded text:
t anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, minis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit
Abbreviated transcription (Latin):
meũ isrł. Hunc pͥncipẽ natũ. longinꝗ̃ orientaliũ genti¬
ũ nationes in insolito noui syderis splendore didicerunt.¬
& ne de loco editi regis abigerent: ur̃a eruditio ꝓdidit. qͦd
stella ñ docuit. Cur uob̾ uiã qͦm aliis aꝑitis. obstruitis:
ur in ur̃a infidelitate resedit dubiũ.: qͦd ex ur̃a fit respon¬
sione manifestũ. Locũ natiuitatis descͥpturaꝵ testimonio
demonstratis. p̃sentiã tp̃ris de cęli ⁊ t̾rȩ atceftione cogno¬
seitis: ⁊ tam̃ uͥ ad ꝑsequendũ animꝰ herodis exarfit: ibi
ad ñ credendũ u̾r sensus obduruit. felicior gͦ ignorantia
infantiũ qͦs ꝑsecutor occidit. qͣm ur̃a scientia qͦs in sua ꝑ¬
turbatione c̃suluit. Ulos nolustis eiꝰ regnũ reciꝑe: cuiꝰ oppidũ
potiustis ostendere. Illi potuert̃ ꝓ eo mori : qͤm ñdũ poterant
c̃fiteri. Ita xp̃c ne ullũ ei tẽpꝰ eẽt absq miracło. ante usum
lingue potestatẽ uerbi tacitꝰ exerebat. ⁊ qͣsi iã diceret. Sini¬

Expanded text:
es . Hunc principem natum longinquae Orientalium gentium nationes insolito novi sideris splendore didicerunt. Et ne de loco editi regis ambigerent, vestra eruditio prodidit quod stella non docuit. Cur vobis viam quam aliis aperitis obstruitis? Cur in vestra infidelitate residet dubium quod ex vestra fit responsione manifestum? Locum nativitatis de Scripturarum testimonio demonstratis, praesentiam temporis de coeli et terrae attestatione cognoscitis; et tamen ubi ad persequendum animus Herodis exarsit, ibi ad non credendum vester sensus obduruit. Felicior ergo ignorantia infantium quos persecutor occidit , quam vestra scientia, quam in sua pturbatione consuluit. Vos noluistis regnum ejus recipere, cujus oppidIlli potuerunt pro eo mori, quem nondum poterant confiteri. Ita Christus, ne ullum ei tempus esset absque miraculo, ante usum linguae potestatem Verbi tacitus exerebat; et quasi jam diceret: Sini
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ om̃iũ xpsͥ qͥ s uniu̾sa aut creatione aut̃ redemptione subegit.
tiles munera : gła qͦs adorant. Munera caldei offert᷑: ⁊ adorant.
Unũ ab illis defert᷑ ut regi: aliud exhibet᷑ ut do. Hi itaq ad¬
orato xp̃o oblatisq munerib ꝑ aliã ut lectũ ẽ uã reuersi
st̃. in regonẽ suã. Rectissime inqͥt ꝑ aliã uiã redeunt: ne cruentꝰ
herodes qui mortẽ parabat infanti. itmere magoꝵ ꝑuenire possit
ad xp̃m̃. Neq enĩ qͥ adorare dum̃ uenerant: Dni cẽ poterant pdi¬
tores quã bene frẽs ꝑ aliã uiã redisse dicunt᷑. Nã qͥ stella duce

Expanded text:
 qui sibi universa aut creatione, aut redemptione subegit? tiles munera; gloriae, quod adorant: munera Chaldaei offerunt, et adorant. Unum ab illis defertur ut regi, aliud exhibetur ut Deo. Hi itaque; adorato Christo oblatisque muneribus, per aliam, ut lectum est, viam reversi sunt in regionem suam. Rectissime per aliam viam redeunt, ne cruentus Herodes, 76 qui mortem parabat infanti, itinere magorum pervenire possit ad Christum; neque enim qui adorare Dominum venerant, Domini esse poterant proditore
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ saluatons editi ad̃ciator apparuit: ⁊ magos ad cũ ado¬
randũ p̾̃uia stella ꝑdux̃: ut a solis ortu usq ad occasũ ueri
regis generatio choruscaret: cũ rerũ fidẽ ⁊ regna orientis
ꝑ magos discerent: ⁊ romanũ ĩꝑiũ ñ lateret. Nã seuitia
herodis uolens pͥmordia suspecti sibi regis extinguere. huic
dispensationi nesciens seruielut: ut dũ atroci intentꝰ faci¬
nori ignotũ sibi puerũ indiscreta infantiũ cede ꝑseqͥtur:
adñciatũ cęlitꝰ dominataoris ortũ insignior ubiq fama lo¬
queret᷑ . qͥm ꝓmtiorẽ ad narrandũ diligentiorẽq faciebat
isuꝑnę significationis nouitas: ⁊ cruentissimi ꝑsecutoris

Expanded text:
iator apparuit , et magos ad eum adorandum praevia stella perduxit : ut a solis ortu usque ad occasum veri regis generatio coruscaret, cum rerum fidem et regna Orientis per magos discerent, et Romanum imperium non lateret. Nam et saevitia Herodis, volens primordia suspecti sibi regis exstinguere, huic dispensationi nesciens serviebat; ut dum atroci intentus facinori, ignotum sibi puerum indiscreta infantium caede persequitur, annuntiatum coelitus Dominatoris ortum insignior ubique fama loqueretur, quam promptiorem ad narrandum diligentioremque faciebat et supernae significationis novi
Abbreviated transcription (Latin):
testantꝰ. Lhus dõ: mirrã hõi᷑ aurũ offert̾ regi. scienter
humanã diuinãq naturã in unitate uenerantoᷤ qͥa qͦd e¬
rat in substantiis ꝓͥũ: ñ erat in potestate diuersũ. Reuer
sis autẽ magis in regionẽ suã: ⁊ translato iħu in egyptũ ex
ãmonitione diuina. exardescit frustrata in meditationi¬
b suis herodis insania. Hecari om̃s bethlee̾ paruulos iubet.
& qͣm quẽ metuat nescit infantẽ: generalẽ seuiciã in suspectã sibi
tendit ętatẽ. S qͦs rex ĩpiꝰ exunit mundo. xp̃c inserit cęlo⁊
qͥb nũdũ sanguinis sui ĩpendit redẽptionẽ redeptionẽ: iam
martyrii tͥbuit dignitatẽ. Erigite gͦ dilectissimi sideles ani¬
mos. ⁊ chorus cantẽ grãm luminis sẽpit̾ni. ⁊ ĩpensa humanę
salutis sacram̃ta uenerantes: studiũ urm̃ his que ꝓ uob̾ gesta
st̃. subdite. Diligite castimonis puritatẽ: qͥa xp̃c uirginitatiᷤᷤ
ẽ filiꝰ. Abstinete uos a carnalib desideriis que militant ad

Expanded text:
testantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt regi, scientes humanam divinamque naturam in unitate venerandam. Quia quod erat in substantiis proprium, non erat in potestate divisum. » sis autem magis in regionem suam, translatoque Jesu in Aegyptum ex admonitione divina, exardescit frustra in meditationibus suis Herodis insania. Necari omnes in Bethleem parvulos jubet, et quoniam quem metuat nescit infantem, generalem sententiam in suspectam sibi tendit aetatem. Sed quod rex impius eximit mundo, Christus inserit coelo; et quibus nondum sanguinis sui impendit redemptionem, jam martyrii tribuit dignitatem. Erigite igitur, dilectissimi, fideles animos 114 ad coruscantem gratiam luminis sempiterni, et impensa humanae salutis sacramenta venerantes, studium vestrum iis quae pro vobis gesta sunt subdite. Diligite castimoniae puritatem, quia Christus virginitatis est filius. Abstinete vos a carnalibus desideriis, quae militant
Abbreviated transcription (Latin):
sapientib celeste mysteriũ uideret᷑ Nã si mirabile: utiq q̃ defecerant
conuiuiis uin̾a supplesse. quanto ẽ mirabiliꝰ uitam quȩ exhau¬
sta ÷ hominib reparasse. Et si głosum est aquas in uinũ mu¬
tari: quanto ẽ gloriosius peccata in iusticiã cõmutare: ⁊ mores
potiꝰ temperare quã pocula Ausim dicere illas ydrias ñ solũ
uiuio. s uniu̾so mundo illã pͣciosã ministrare sub¬
stantisã nͥ qͦd nob̾ meliꝰ administrant. Constat enĩ ex ipsis
uasculis illos hausisse ebrietatẽ. nõs haurire iusticiã: illos ꝑcepisse
uini pocła. nos calicẽ alutis acciꝑe. Et si dici fas ÷. apud illos ꝑtñ¬

Expanded text:
sapientibus coeleste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique, quae defecerant sapientibus coeleste mysterium videretur. Nam si mirabile est utique, quae defecerant convivis, vina supplesse; quanto est mirabilius vitam, quae est exhausta, hominibus reparasse! Et si gloriosum est aquam in vinum mutare, quanto est gloriosius peccata in justitiam commutare; et mores potius temperare, quam pocula! 7. Audeo dicere illas hydrias non soluivio, sed universo mundo pretiosam illam ministrare substantiam, nisi quod nobis melius administrant. Constant enim ex ipsis vasculis illos hausisse ebrietatem; nos haurire justitiam. Illos percepisse vini poculum, nos calicem salutis accipere; et, si dici fas est, apud illos pertra
Abbreviated transcription (Latin):
bare. uirtutẽ rerũ aspice. facto enĩ ħ: altiꝰ nescio qͥd demonstratur.
Iã cũ dñs aquã u̾tit in uinũ: ñ tã ħ oꝑat᷑ ne discũbentib desit ebri
etas: s ut credentib habundet ȩt̾nitas. Siqͥdẽ ꝓpt̃ea in mundũ ueno
rat xp̃c. ñ ut conͣuaꝵ cellaria ꝓcuraret. s ut᷑ saluti hominũ ꝓuide¬
ret: ñ ut hy drias substantia b̾oni odoris cõpleret. s ut animas gra
re conuiuas: mag̃ uoluit ex hac uili carne resurrectionis celestis sa¬
pientiã gustare gedentes. Nĩ ħ signo: totũ utiq resurreceson esie¬
steriũ continet᷑. Nqͣ enĩ uilii. pauens. ⁊ frigida in uinũ u̾sa scilicet
p̃ciosũ. rubeũ ł ignitũ. significat hoĩs subst antiã conditione uilẽ
ĩbecillitate pallentẽ morte frigentẽ. in resrrectionis głam cõmutan
dictũ ẽ. creilere dm̃ oꝑari uoluisse. ut ꝑh t̾renũ signũ. futurũ iã tẽa

Expanded text:
robare, virtutem rerum aspice; facto enim hoc altius nescio quid demonstratur. robare, virtutem rerum aspice; facto enim hoc altius nescio quid demonstratur. Nam cum Dominus aquam vertit in vinum, non tam hoc operatur; ne discumbe abundet aeternitas. Siquidem propterea in mundum venit Christus, non ut convivarum cellaria procuraret, sed ut saluti hominum provideret, nec ut hydrias substantia boni odoris impleret, sed ut animas gratre conviva, magis voluit ex hac vili carne resurrectionis coelestis sapientiam gustare credentes. Nam hoc signum totum utique resurrectionis mysteripretiosum, rubrum vel ignitum, hoc significat hominis substantiam conditione vilem, imbecillitate pallentem, morte frigentem in resurrectionis gloriam commutdignum est credere, Dominum operari voluisse, ut per hoc terrenum signum, futurum jam tunc a
Abbreviated transcription (Latin):
nebrosas conscientias hominũ fides splendoris aduenerit.
ar̃ Apparuit aut̃ : ñ tã ocłis hominũ quã saluti. Nã ⁊si priꝰ natus e un¬
gine ocłis carnalib uidebat᷑. tam̃ ñ apparebat: qr uirtutẽ eiꝰ adhuo
bitis. ħ saluatorẽ quẽ cernent ocłis corporalib. spiritali lumine ñ
uiderent. Postea enĩ quã diuinitatẽ suã miraculis declarauit. h¬
manis me ntib tãquã nouꝰ ⁊ inopinitus apparens. ocłos qsdã cordi
infudit : ut cognosceret sensus. quẽ ñ cognouit aspectꝰ Unde fit.
cisse miracłm. ut aquã mutaret in uinũ. Magnũ plane signũ: ⁊ ad
dĩ credendã sufficiens maiestatẽ. Qs enĩ ñ miret᷑. in aliud quã erant
elem̃ta eẽ translata.Nemo enĩ pot̾ mutare naturã : nͥ qͥ dñs : natꝰe
uilis substantia. in p̃ciosã ÷ conu̾sa substantiã. Nolo enĩ auditor
nomina tantũ ꝑspicias uini naq̃ s si uis saluatoris potentiã cõꝵ¬

Expanded text:
nebrosas conscientias hominum fidei splendor advenerit. Cudicitur. Apparuit autem non tam oculis hominum, quam saluti: nam etsi prius natus ex Virgine oculis carnaest Salvatorem, quem cernerent oculis corporalibus, spirituali lumine non viderent. Postea enim quam humanitatem suam mirabilibus declaravit, humanis mentibus tanquam novus et inopinatus apparens, oculos quosdam cordis infudit, ut cognosceret sensus, quem non cognovit aspectus. Unde fit cisse miraculum, ut aquam mutaret in vinum . Magnum plane signum, et ad Dei credendam sufficiens majestatem. Quis enim non miretur in aliud quam erant, elementa esse travilis substantia in pretiosam est conversa substantiam. Nolo enim, auditor, nomina tantum perspicias vini et aquae, sed, si vis potentiam comp
Abbreviated transcription (Latin):
egyptiis u̾tit in sanguinẽ: & hebreis sitientib manare arida de rupe
p̃cepit: quȩ innumerabiliũ multitudinẽ ppłoꝵ. stalicidio noui fontis ui¬
ce mat̾noꝵ uberũ nutriebat. Qͥd pͥmũ stupeas: qͥd mireris. uinũ de aqua. an
dubiũ ñ ẽ. ad nutũ creatoris. creatura elem̾ti pendere. Aut cur ñ credamiꝰ
uirtute dominica uinũ fieri potuisse de aqua: cũ nobis oꝑante d̃ fom̃¬
tis imbriũ t̾re de gremio ꝑ ministeria uincarũ aqua surgat in uinũ.:
Hoc in qͥd ferit iħs initiũ signor in cͥana gilileȩ. & manifestauit głam
suã: x credider̃ in eũ discipłi eiꝰ. Credider̃ discipłi eiꝰ. ñ utiq hoc qd fi

Expanded text:
Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe Aegyptiis vertit in sanguinem, et Hebraeis sitientibus manare arida de rupe praecepit, quae innumerabilium multitudinem populorum stillicidio novi fontis, vice maternorum uberum, nutriebat. Quid primum stupeas, 70 quid mireris, vinum de aqua, an dubium non est ad nutum Creatoris creaturarum elementa pendere: aut cur non credamus virtute dominica vinum fieri potuisse de aqua, cum nobis, operante Deo, fomentis imbrium terrae de gremio per ministerium vinearum aqua surgat in vinum? Hoc, inquit, fecit Jesus initium signorum in Cana Galilaeae, et manifestavit gloriam suam, et credid
Abbreviated transcription (Latin):
Nec mora obseqͥũ suũ obediens minist᷑ exhibuit: & eoee repente aquę
illȩ cepert̃ mirabilit̾ fortitudinẽ sumere: ducere colorẽ: odorẽ p̃bere᷑
saporẽ conciꝑe: totãq simul mutare naturã. Quȩ ꝑmutatio aquarum
a sua in aliã creatura p̾sentis creatoris ẽ. testata uirtutẽ. Neq uͦ qͥsꝗͣ c̃
u̾tere aquas in usus poss& alios: nisi ille qͥ eas ferit. ex nichilo. Stupr¬
it gͦ minist̃ attonitꝰ. qͥaquas miserat & uina sumebut: lȩtatꝰq nimiũ.
illa se siuis humeris fluenta portasse: ꝑ quȩ dĩ eẽt gła reuelata. Nemo
enĩ qͥcquã locutꝰ in tempore. hẏdriis p̃t̃ aquã nichil adiectũ. Ars nulla
conducta ẽ :& tã grande miraculũ int̾ pauida circu̾stantũ silentia. sola
tantũ uoluntas dñi tacentis effecit. Nex dubitandũ rmi qr ipse aqͥs
traduxit in uinũ. qͥ eas ab initio conereauit in niues: durauit in glacie:

Expanded text:
Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae Nec mora obsequium suum obediens minister exhibuit: et ecce repente aquae illae coeperunt mirabiliter fortitudinem sumere, ducere colorem, odorem praebere, saporem concipere, totamque simul mutare naturam. Quae permutatio aquarum a sua in alienam creaturam, praesentis Creatoris est testata virtutem. Neque vero quisquam convertere aquas in usus posset alios, nisi ille qui eas fecit ex nihilo. Stupuit ergo minister attonitus, qui aquas miserat et vina sumebat, laetatusque nimium illa se suis numeris fluenta portasse, per quae Dei esset gloria revelata. Nemo enim quidquam locutus est in tempore: hydriis praeter aquam nihil adjectum: ars nulla conducta est: et tam grande miraculum inter pavida circumstantium silentia, sola tantum voluntas Domini tacentis effecit. Nec dubitandum, carissimi, quia ipse aquas traduxit in vinum, qui eas ab initio concrevit in nives, duravit in glaciem,
Abbreviated transcription (Latin):
in notescat. Uadit ad nuptias:. ñ sup̾turꝰ pocula. s daturꝰ. Nã cũ
deferissox nuptiantib uinũ: ait illi beatissima maria. uinũ ñ ha¬
bent. Cui uelud inclignans: respondit dñs. Qd mͥ. & tͥ ẽ. muliere¬
iccurco ut reor: qr tã temere ei mat̾ de defectu carnał poculi
suggerebat: qͥ uenerat totiꝰ orb̾ gentib nouũ salutis ęt̾nȩ calicẽ ꝓpr¬
nare. Qd enĩ ait nondũ uenit hora meaͬ illã nimirũ głosissim̃ pas¬
sionis suȩ horã: atq illud redemptionis nrẽ uinũ qͦd uitȩ om̃iũ ꝓfi¬
unt parua p̾stare. Et idõ uenerabił maria uere ut mat̾ dni in spỹ
futura p̾noscens. ac dominicã p̾uidens uoluntatẽ: sollicite. ministios
ammonuit dicens: qͦdcũq dixerit uobus facite. Sciebat ꝓfecto mat̾ scã
obiurgationẽ illã dñi filiiq sui ñ irascentis offensã p̃tendere: s miseran¬
tis portare misteriũ. Tunc dñs increpatȩ matris ieleuans pudore su¬

Expanded text:
nnotescat. Vadit ad nuptias, non sumpturus 68 pocula, sed daturus; nam cum defecisset nuptiantibus vinum, ait illi beatissima Maria: Vinum non habent. Cui velut indignans respondit Jesus: Quid mihi et tibi eidcirco, ut reor, quia tam temere ei mater de defectu carnalis poculi suggerebat, qui venerat totius orbis gentibus novum salutis aeternae calicem propinare. Quod enim ait, Nondum venit hora mea; illam nimirum gloriosissimam passionis suae horam, aut illud redemptionis nostrae vinum, quod vitae omnium profiunt, parva praestare; ideo venerabilis Maria et vere ut mater Domini in spiritu futura praenoscens, ac dominicam praevidens voluntatem, sollicite ministros admonuit, dicens: Quodcunque dixerit vobis facite. Sciebat profecto mater sancta objurgationem illam Domini filiique sui non irascentis offensam praetendere, sed miserationis portare mysterium. Tunc Dominus increpatae matris relevans
Abbreviated transcription (Latin):
ratio: ut hoc docti exemplo legitimarũ illũ nuptiarũ ñ negemꝰ auc̃¬
torẽ. Uadit gͦ ad nuptias dĩ fili: ut quas dudũ potestate constituit.
nunc p̾sentiȩ suȩ benedictione sanctificor. Uadit ad nuptias ue¬
teris institute Nouã sibi ꝑpetuę uirginitatis sponsã gentiũ de

Expanded text:
ratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus aucratio: ut, hoc docti exemplo, legitimarum illum nuptiarum non negemus auctorem. Vadit ergo ad nuptias Dei Filius, ut, quas dudum potestate constituit, tunc praesentiae suae benedictione sanctificet. Vadit ad nuptias veteris in