comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ita obscuredicta quȩdam densissim ã
caliginem obdicunt: qđ totũ ꝓuisũ
cẽ diuinitus ñ dubito: adedomandã
labore suꝑbiam & intellectũ a fasti¬
dio renouandum: ꝗilfa sile in uestiga¬
ta. plerũq uilescunt.
CCIXI QUOD EXAUQUA SINLITUDINESCRIP¬

Expanded text:
ita obscure dicta quaedam densissimam ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio renouandum, cui facile inuestigata plerumque uilescunt. CCLIIII. QVOD EX ALIQVA SIMILITVDINE SCRIP
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdam sua: ita signa igitur sua non
potuerunt cõmunia eẽ omnib ger¬
tib peccato quodam dissensionis
humane cum ad sequisq: principa¬
tum rapit: cuius suꝑbie signũ ẽ erec¬
ta illaturris incęlũ ubi homines
impii ñ solum animor. Sed &iã uoces
dissonanͣs habere meruerunt: ex quo
factum ẽ ut&iã scriptura diuina qua
Rtantis morbis humanarũ uoluntatũ¬
um subuenitur: Ab una lingua ꝑͥ¬
fecta : quao portune potuit ꝑ orbem t̃¬
rarũ disseminari. ꝑuarias interp̃tłim
linguas. longelateq defusa in notes¬
cere᷑ gentib ad salutem: quã legentes
nihil aliud app&unt. quã cogitatio¬
nes uoluntatẽq illorum: a quib: con¬
scriptaẽ inuenire: & ꝑ illasuolunta¬
tem dĩ secundũ quã tales hominer
locutascredimus: sed multis & multi¬
plicib obscuritatib &ambiguitati¬
b decipiuntur. qui temere legunt ali¬
ud pro alio sentien s: quib dam aut̃ lo¬
cis quiduel falso suspic&ur ñ inueniunt :

Expanded text:
quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitats decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt:
Abbreviated transcription (Latin):
eñi petri maleficus. eã cũ laude
credentiũ tanto ante p̃nuntia¬
re conpulsus ẽ: Ille ẽ enĩ ds̃. quem
sic̃ iam dixi aliquoties nec cam¬
moner e piget: confitente porphi¬
rio atq: id oraculis deorũ suorũ
ꝓbare cupiente : ipsa nomina ꝑhor¬
rescunt : quem sic laudauit. ut eũ
dm̃ patrẽ & regem uocaret: Absit
enĩ ut sic intellegenda sit quȩ p̃dix̃
quomodo uolunt hi qui hoc cũ mun¬
do ñ credider̃ : qđ mundũ creditu¬
rum ẽẽ p̃dix̃: Quur eñi ñ potius
ita sic̃ credituros tanto ante p̃¬
dictus ẽ mundus: ñ sic̃ paucissimi
garriunt. qui hoc cũ mundo qđ
crediturus p̃dictus ẽ credereno¬
luerunt : Si eñi ꝓpt̃ea dicunt alio
modo eẽ credenda. nisi dixerint
uana eẽ conscripta : in iuriã faciunt
illi dõ: uitã magnã ꝑhibentĩ testi

Expanded text:
enim Petri maleficiis eam cum laude credentium tanto ante praenuntiare conpulsus est. Ille est enim Deus, quem sicut iam dixi aliquotiens, nec commonere me piget confitente Porphyrio adque id oraculis deorum suorum probare cupiente ipsa numina perhorrescunt; quem sic laudauit, ut eum et Deum patrem et regem uocaret. Absit enim, ut sic intellegenda sint quae praedixit. quo modo uolunt hi, qui hoc cum mundo non crediderunt. quod mundum crediturum esse praedixit. Quur enim non potius ita, sicut crediturus tanto ante praedictus est mundus, non sicut paucissimi garriunt, qui hoc cum mundo, quod crediturus praedictus est, credere noluerunt? Si enim propterea dicunt alio modo esse credenda, ne, si dixerint uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testi
Abbreviated transcription (Latin):
tia dĩ . per quam creatasuntom¬
nia Cumque nullȩ menterra¬
tio nabiles. siue angelorum siue
hominum. nisi participatione ip¬
scm̃ perquem caritas in cordibus
nostris diffunditur in hȩremus:
quae trinitas unus ds̃ est: Consul¬
tum est diuma prudentia morta¬
libus. quorum temporalis uita
in rebus orientibus &occidenti¬
bus occupatatenebatur: Vteadẽ
ipsadĩ sapientia. ad unitatem per¬
sonȩ suae. homine ad sumpto. in
quotemporaliter nascer&ur:
ui uer& morer&ur. resurger&
congrua salutinrẽ dicendo & faci¬
endo. paciendo. & sustinendo fie¬
r& & deorum hominib exemplũ
redeundi: qui sussum ẽ angelis
exemplum manendi: Ninenim
manima rationali naturatem¬
poraliter aliquid orir&ur. id est
inciper& esse quod nonerat Nũ¬
quam exuita pessima & stulta ad
sapientem atq optimã perueni¬
r& : acperhoc cum rebus a&emir.
contem plantium ueritas perfru¬
atur: Rebus autem ortis fider
credentium debextur: purgatur
homo perrerum temporalium

Expanded text:
tia dei, per quam creata sunt omnia, cumque nullae mentes rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione iptum sanctum, per quem caritas in cordibus nostris diffunditur, inhaeremus, quae trinitas unus deus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manendi. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium
Abbreviated transcription (Latin):
ea fieri potuisse. atq facta ẽẽ diui¬
nitas ipsius ueritatis. ł diuinitatis
ueritas : & contestantia mira culoꝵ
signa monstrarent᷑: ut terrentib
& c̃tra dicentib tã multis tãque
magnis ꝑsecutionib p̃cedens in
xp̃o : Deinde incȩteris: ad nouum
scłm. secutura resurrectio. atq in¬
mortalitas carnis. & fidelissimecre¬
deretͥ & p̃dicaret intrepide & ꝑ
orbẽ t̃rȩ pollutura fȩcundus cum

Expanded text:
eam fieri potuisse atque factam esse divinitas ipsius veritatis, vel divinitatis veritas et contestantia miraculorum signa monstrarent, ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in caeteris ad novum saeculum secutura resurrectio, atque immortalitas carnis, et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide, et per orbem terrae pullulatura fecundius, cum
Abbreviated transcription (Latin):
superauit. Prȩualuit enim iacob xp̃o
uel potius prȩualereuisurẽ: pereos isra¬
helitas aquib: crucifixus ẽ xp̃s : Et habeo
tam̃ benedicitur in israhelitis: quicredi¬
derunt in xpm: Ex quib erat qui dicebat.
Nam &ego israhelitasum e genere abra¬
ham tribubemamin: Vnus ergo atque
idemiacob & claudus . & benedictus: clau¬
dus in latitudinefemoris: tamquã in
multitudine generis: De quibus dictũẽ :
& claudicauer a semitissuis: Benedictus
aũ in eis. dequibus dictum est: Reliquiȩ
perelectionẽ gratiȩ. saluȩ facte sunt:¬

Expanded text:
superauit P praeualuit enim Iacob Christo uel potius praeualere uisus est per eos Israhelitas, a quibus crucifixus est Christus, et ab eo tamen benedicitur in Israhelitis, qui crediderunt in Christum. ex quibus erat qui dicebat: nam et ego Israhelita sum ex genere Abraham, tribu Beniamin. unus ergo atque idem Iacob et claudus et benedictus: claudus in latitudine femoris tamquam in multitudine generis, de quibus dictum est: et claudicauerunt a semitis suis; benedictus autem in eis de quibus dictum est: reliquiae per electionem gratiae saluae factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
redeberent: Itaenm terminaũ ut di¬
cer&. Si inuiridiligno hocfaciunt.
in aridoquid facient᷑ Monent᷑̃ ergo
boni. neadxpm̃ crucifigendũ malis
consentie̾nt Dictus ẽ eñi agnus dĩ
quitoll& peccatamundi: Nonergo
coquesagnum in lacte matrissuȩ ñ
ingeres xpõ ignempassionis. in illo
die quo conceptusẽ: Tunceni & pas
feminarã & die concoptionis. lac colli¬
gereẽ alius sensus faciliar . Nonco¬
que sagnum in lacte matrissue: Par¬
uulũ adhuc &lactantẽ qualib dicit
apłs. Lacuobis potum dedi nonescam
ergome queritis. sinitehor abire:
Atq utintellegeretur adhuceos inua¬
lidos &minus idoneos fuisse passioni
tam quã agnus in lactematris: secutus
ait cuangelista. ut impleretꝰ sermo
quemdixit. Quia quos dedistimihi ñ
perdidi ex eisquem quã: Unde appa¬
r&eos situnc paterentur. fuis sepen¬
turos: Hoc enimtunc non passisunt.
quod p̾eapassi sunt . Non adhuc agni¬
PONENDUM DIXERIT EXEODeM

Expanded text:
re deberent. Ita enim terminavit ut dire deberent. Ita enim terminavit ut diceret: Si in viridi ligno hoc faciunt, in arido quid fiet? Monentur ergo boni ne ad Christum crucifigendum malis consentiant: dictus est enim Agnus Dei qui tollit peccata mundi. Non ergo coques agnum in lacte matris suae, non ingeres Christo ignem passionis in illo die quo conceptus est, tunc etiam et passfeminarum ex die conceptionis lac colligere. Est alius sensus facilior. Non coques agnum in lacte matris suae: paruulum adhuc et lactantem — qualibus dicit apostolus: lac uobis potum. dedi, non escam ergo me quaeritis, sinite hos abire. atque ut intellegeretur adhuc eos inualidos et minus idoneos fuisse passioni tamquam agnos in lacte matris, secutus ait euangelista: ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. unde apparet eos, si tunc paterentur, fuisse perituros; hoc enim tunc non passi sunt quod pponendum dixerit; ex eodem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtineat adignempassionis. hocẽ tri¬
bulationẽ: Vinde dr̃ uasa figuli ꝓbat
fornax & homines iustos temptatio
tribulationis: Quiaergo nonẽ tuncinfans
passus cum queren te herode huiusmodi
periculum inminereuideret̃. Predic¬
tumẽ his uerbis non coques agnum in
lacte matrissuo. non occides xpm: pro¬
phetiaenim uidet̾ premonens. nestisrahe
liteboni. sociarentmalis iudȩis aquibur
xp̃s passusẽ Tribulatio quippepassio¬
nis tam quã ignisẽ. undescriptũ est:
Tamquã aurum infornace probauit
illos. & sicut holocaustum hostĩa suscep̃¬
illos: Cuisententiȩ dñr quoq attestatꝰ
dicems: Baptismo habeo baptiꝗare quẽ
uosnescitis: Hocenimait cum dixiss&
ignẽ uenimittere in mundũ. Dicitenĩ
igne: quod intellegit̾ ad purgationẽ scĩ¬
ficationis ad probationẽ tribulationis:
eundemignẽ Signifitau̾em̃ iprecum
ad passionẽ duceret̾ ubi dix̃illis quieũ
plangebant. Quod suꝑsepotius plange¬

Expanded text:
pertineat ad ignem passionis, hoc est tripertineat ad ignem passionis, hoc est tribulationem. unde dicitur: uasa figuli probat fornax et homines iustos temtatio tribulationis. quia ergo non est tunc infans passus, cum quaerente Herode huius modi periculum imminere uideretur, praedictum est his uerbis: non coques agnum in lacte matris suae, "non occides Christum;" prophetia enim uidetur prlitae sociarent malis Iudaeis, a quibus Christus passus est. tribnlatio quippe passionis tamquam ignis est; unde scriptum est: tamquam aurum in fornace probauit illos, et sicut holocaustum hostiam suscepillos. Cui sententiae Dominus quoque attestatur dicens: Baptismum habeo baptizari quem vos nescitis. Hoc enim ait cum dixisset, Ignem veni mittere in mundum; dicit enimancto et igne, quod intelligitur et purgatione sanctificationis et probatione tribulationis. Eumdem ignem significavit etiam ipse cum ad passionem duceretur, ubi dixit illis qui eum plangebant quod super se potius plange
Abbreviated transcription (Latin):
on coques agnum in lacte matris sue:
quomodo intellegat᷑ adũborũ propri¬
&atem: nescio utrũ possit repperire:
Si enim alicuus significationis causa
prohibitũ acceperim agnum in lacte
coqui. nullus ususẽ itacoquendi Siaũ
in dieb quib: lactat᷑ quis hochabuit um¬
quã iuideorũ in obseruatione ut agnum
non coquer& nsicum desister& sugere:
Quid est aũ in lacte matrissue quasipos¬
s& &iam si hoc intellegere t̃ sinehuius
p̃cepti trans gressionecoqui Si eo nata
mortuamatreei: ab oue alia lactaretur:
cumalicuius ꝓfectorei significande causa.
ẽẽp̃ceptũ nemoambigit: sed etiã illa
quȩ possunt obseruantia factitan : Non
sine causaita p̾ceptetr. significantenĩ
aliquid: hocuero quomodo obseruetꝰ
ad proprietatẽ uerborũ Aut nonest.
aut noneluc&: Intellectũ tam̃ dexpõ
approbo quo hac prophȩtia p̾dictusẽ
Non occidendus auidens infans: quan¬
do herodes querens eũ ut occider&
non inuenit: ut quoques qđ dictũ est

Expanded text:
on coques agnum in lacte matris suae quomodo intellegatur ad uerborum proprietatem nescio utrum possit reperiri. si enim alicuius significationis causa prohibitum acceperimus agnum in lacte coqui, nullus usus est ita coquendi; si autem in diebus, quibus lactatur, quis hoc habuit umquam Iudaeorum in obseruatione, ut agnum non coqueret, nisi cum desisteret sugere? quid est autem "in lacte matris suae?" quasi posset, etiamsi hoc intellegeretur, sine huius praecepti transgressione coqui, si eo nato mortua matre eius ab oue alia lactaretur, cum alicuius profecto rei significandae causa esse praeceptum nemo ambigit. sed etiam illa quae possunt obseruantia factitari non sine causa ita praecepta sunt; significant enim aliquid. hoc uero quomodo obseruetur ad proprietatem uerborum, aut non est aut non elucet. intellectum tamen de Christo adprobo, quod hac prophetia praedictus est non occidendus a Iudaeis infans, quando Herodes quaerens eum, ut occideret, non inuenit, ut "coques" quod dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
oyauty: & hab& cod& grecus: autu cogit
intellegere. non fundam̃tasion: sed fun¬
dictumẽ : Edificans hirłm dñs: nec sion
ea tam̃ nec dnm̃ ante ȩa nominauerat. cam
dicer&. fundam̃ taẽi inmontib scĩs Sic
& hic nondum nominato infante. dictũẽ:
in consequentib: agnoscamꝰ: quã quã &
side moyse acciperequisquã uoluernt.
non ẽ magnopere resistendũ: illud po¬
tiur sequitur si fieri potest intellegat᷑
quid sibi uellit. id eo recessisse angelũ
ab interfectione cuius lib& eorũ: quia dĩ
mulier. stetit sanguis circũcisiomis infan¬
tis: Non eñait recessit ab eo propt̃ quod
circum cidit infantem: sed quia fecit san

Expanded text:
o aotou et habet codex graecus autoo, cogit intellegere non fundamenta Sion, sed fundictum est: aedificans Hierusalem dominus. nec Sion nec dominum antea nominauerat. cum diceret: fundamenta eius in montibus sanctis. sic et hic nondum nominato infante dictum est:in consequentibus agnoscamus. quamquam et si de Moyse accipere quisquam uoluerit, non est magno opere resistendum. illud potius quod sequitur, si fieri potest, intellegatur, quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione cuiuslibet eorum, quia dixit mulier: stetit sanguis circumcisionis infantis. non enim ait: . recessit ab eo", propter quod circumcidit infantem, sed quia stetit san
Abbreviated transcription (Latin):
aduersantur ut ñ ea quȩ uultis fa¬
ciatis: Nonenimait. hȩcinuicem
aduersantur: ut que potestir facere
nolitis: sed non ut ea quȩ uultis faci¬
atis: Cur ergo concupiscentia carnis:
quȩutiq culpabilis atq uitiosa ẽ
nihilque ẽ aliutdquam desi deriũ
peccati: quodidem a postolur prȩ
corpore: quod ꝑmit tendum ñ sit
utrgn& : Curergo ista concupiscenti¬
a nom mutata est eauo luntate
quã uoluntatem expressit satis
euidenter a postolus dics: lit ñ ea
quȩ uultis faciatis si facilepotest
uoluntas. uoluntate mutari

Expanded text:
aduersantur, ut non ea quae uultis faaduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. non enim ait: haec inuicem aduersantur, ut quae potestis facere nolitis, sed ut non ea quae uultis faciatis. cur ergo concupiscentia carnis — quae utique culpabilis atque uitiosa est nihilque est aliud quam desiderium peccati, quod idem apostolus praeccorpore, quod permittendum non sit ut regnet — cur ergo ista concupiscentia non mutata est ea uoluntate, quam uoluntatem satis euidenter expressit apostolus dicens: ut non ea quae uultis faciatis, si facile potest uoluntas uoluntate mutari
Abbreviated transcription (Latin):
murdiligendo: Sed necquisquã
Eicaritas dĩ diffunditur in cordib
nr̃is. Non ꝑnos ipsos sed ꝑspm̃scm̃
quidaturẽ nobis. Hoc aũt fit de
die indiem: In his quiuolendo &
credendo. & inuocando proficiunt
& pr&erita oblius centes. in eaquȩ̨
ante sunt & tenduntur: Adhocenĩ
lexista prȩcepit uitum in his implen¬
dis homo defecerit: non se extollat
suꝑbiatum idus sed ad gratiam con¬
fugiat fatigatus: Ac siceum lexter¬
rendo ad xp̃m diligendum pedagõ¬
gi perducat officiax
Iterum quęrendum ẽ inquit quo¬
modo ñ potesthomo eẽ si nepectato
uoluntate. annatura sinatura pec¬
catum nonẽ: Siuoluntate ꝑ facile
potest uoluntas uoluntate mutari.
Respondemus ammonentes eẽ cogitan¬
dum quantasit ista presũptio. qua¬
dicitur non solum posse: qđquidem
aduuante dĩgratia negandũ ñẽ:
sed&iam ꝑfacile posse uoluntate
mutari cum dicat a postolus. caro
concupiscit aduersus sp̃m. & sp̃s ad

Expanded text:
mur diligendo. sed nec quisquam mur diligendo. sed nec quisquam et caritas dei diffunditur in cordibus nostris non per nos ipsos, sedqui datus est nobis. hoc autem fit de die in diem in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat officio. XII. "Iterum quaerendum est" inquit: "quomodo non potest homo esse sine peccato, uoluntate an natura? si natura, peccatum non est; si uoluntate, perfacile potest uoluntas uoluntate mutari." Respondemus admonentes esse cogitandum, . quanta sit ista praesudicitur non solum posse — quod quidem adiuuante dei gratia negandum non est — sed etiam perfacile posse uoluntatem uoluntate mutari, cum dicat apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum et spir
Abbreviated transcription (Latin):
legem pro ph&asq pendere: utin¬
tellegeremus quicquid aliuđ di¬
uinitus preceptũ ẽ. In his duobus
habere finem & adhȩc duo essere¬
ferendum: Diliges dñm dm̃ tuum
extoto cord&uo. & ex tota anima
tua & extotamente tua & diliger
proximũ tuum tam quã teipsum:
Inhis inquit duob preceptis. tota
lex pend& & proph&e Quicquid
ergodĩ lege prohibemur: & quic¬
quid iubemur facere adhoc pro¬
hibemur & iubemur. ut duo ista cõ¬
pleamus: & forte generalis pro hi¬
bitio est : ñ concupisces: & genera¬
lis iussio ẽ diliges: Vnde breuiter
& aposto lus paulus quodam loco
complexus est Pro hibitio ẽ enĩ
Nolite conformari huic seculo: lus¬
sio autẽ: sedreformamini in noui¬
tate mentis uestrȩ : Illud ꝑtin&
ad non concupiscere. Noc ad dili¬
gere: Illud ad continentiã : Nocad
iusticiam Illud ad declinandum
amalo. Hocad accipiendum bonũ:
non cancupiscendamim u&ustate
expoliamur: & nouitate in dui¬

Expanded text:
legem prophetasque pendere, ut inlegem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. quicquid ergo dei lege prohibemur et quicquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio: diliges. unde breuiter et apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo, iussio autem: sed reformamini in nouitate mentis uestrae. illud pertinet ad non concupiscere, hoc ad diligere; illud ad continentiam, hoc ad iustitiam; illud ad declinandum a malo, hoc ad faciendum bonum. non concupiscendo enim uetustate expoliamur et nouitate indui
Abbreviated transcription (Latin):
num  se ẽẽ quod factum est & qđ ei
ut facer& imperatum ẽ: Rȩspon¬
demus: quia ergo non sehomo.
sed dr̃ bonum hominem fecit:
Dr̃eum non seipse ut sitbonur fecit.
dum uolentem credentem: inuo¬
cantem liberatamalo quod sibi
ipsefecit hoc aũt fit dum gratia
turhomo interior dedie indion.
utad sempiternam non poenam.
seduitam resurgat homo exteri
modis const& omne peccatum duob
nisi fallar: siaut illa fiant quȩ ꝓ
proibita sunt. uitari possunt quã
q: precepta sunt Perficinam frus¬
tra aut prohiber&ur. autiuber&ꝰ.
qđ uel caueri uel impleriñ possit
Et quomodo negabimus posse homi
nemesse sine peccato: cum confite¬
rinecesse siteum tam illa omnia.
quȩuetantur posse cauere: quã q:e
imperantur efficere: Respondetꝰ.
multa ẽe inscripturis scĩs diuina
precepta: quȩ omnia cõmemorare:
nimis operosum ẽ: sed dnr qui uer¬
bum consũmans & breuians fecit
suꝑterram. induob preceptis dix̃

Expanded text:
num posse esse, quod factus est et quod ei ut faceret imperatum est!\' respondemus: quia ergo non se ipse homo sed deus bonum hominem fecit, deus eum, non se ipse ut sit bonus reficit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, quod sibi ipse fecit. hoc autem fit, dum gratia tur homo interior de die in diem, ut ad sempiternam non poenam sed uitam resurgat homo exteriomodis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prprohibita sunt uitari possunt quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur, quod uel caueri uel impleri non posset. et quomodo negabimus posse esse hominem sine peccato, cum confiteri necesse sit eum tam omnia illa quae uetantur posse cauere quam quae impe- rantur rantur efficere?\' respondetur multa esse in scripturis sanctis diuina praecepta, quae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit
Abbreviated transcription (Latin):
nes absconditos libenter edite:
Sic&alia plurima Et hȩcquidem que
cõmoraui minime dubiam signi fi¬
cationem gerunt: Quia exempli
gratia cõmorari ñ nisi mani festa
debuerꝰ: Si cͣaut̃ quȩ incertũ sit in
quã partẽ accipidebeant: Sicut ca¬
lix in manudnĩ uini meriplenꝰ est
mixto: Incertũ ẽ enĩ utrũ irã dĩ sig¬
nific&. ñusq ad nouissimã poenam.
idẽ usq: ad faecem: Anpotius grati¬
am scripturarũ: aiuideis ad gentes
transeuntẽ quia inclinauꝰ ex hoc
in hoc remanentib: apudiudeo sob¬
seruationib quascarnalit̃ sapiunt.:
quia fex eius ñ ginita:
exnanita
TANTŨ INOIUER SASIGUIFICATIOUE PO¬

Expanded text:
nes occultos libenter edite. Sic et alia plurima, et haec quidem quae commemoravi minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari non nisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut: Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dei significet, non usque ad novissimam poenam, id est usque ad fecem, an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia fex ejus non est exinanita. tantum in diversa significatio
Abbreviated transcription (Latin):
reuocandum. ut a fide incipiat. & bonis
morib: enitatur peruenire quoin tendit:
In eo quippe quo. luersatur: uirtus est
laboriosa: in eo uero quod appetit: lumi
nosa sapientia: quidopus ẽinquit cre¬
dere quod nonmihi ostenditur. mani¬
festum aliqusd uerbum prome quo
uideam rerum omniũ principiũ: ideni
est in quomaxime a primitus in ardescit:
Siuero studio susẽ animus rationalis. cui
respondeatur: pulchrumẽquidem quod
desideras: & amari dignissimum. Sed

Expanded text:
reuocandum. ut a fide incipiat et bonis reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est lanosa sapientia. "quid opus est" inquit "credere quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est in quo maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem quod desideras et amari dignissimum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictũ ẽadia cob Nõest morir in loco
nr̃o. utminor nubat prius quam maior:
quia non absurdemaior appelletur quȩ
tempore priorẽ: Prior ẽaũ in recta
hominis eruditione labor operandi
quȩ iustiͦsunt: quam uoluptas intellegendi
quȩ uera sunt Ad hocual& quod scriptũ ẽ
Toncupiui sapientiã : serua mandata. &
dm̃s prȩb& illam tibimandata. utique
adiustitiam ꝑtinentia: iustitiaaũ quȩ ex
fideẽ : quȩ intertemptationũ incertac
uersat̃. ut piecredendo quod nondum
intellegit &iam intellegentiȩ meritũ
consequatur: quantumenimual& qđ
modo commemoraui eẽ scriptũ. Concu¬
pisti sapientiam : seruamandata. & dñs
preb& illamtibi: Tantum &illud ualere
arbitror : Nisi credideritis non intelle¬
gitir: ut iustitia ad fidẽ. ad sapientiam
uero intellegentiar pertinere mons¬
tretur: Pro in de in hir qui flagrant
ingenti amore ꝑspicuȩueritatis. non est
improbandum studium. sed adordinem

Expanded text:
quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae iusta sunt, quam uoluptas intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
necuiquam homini noceat. Idesthonora
patrem &matrem. Non mechaberis
Non occides. Non furaberis. Non falsũ
testimoniũ dices. Non concupiscãs uxo¬
rem proximi : Quib: quantum potuerit
obseruatis. postea quam homini procon¬
cupita & sperata pulcherrima delectatio¬
ned octrinȩ: pertemptationes uarias. quasi
ꝑhuius sȩculi noctẽ tolerantia laboris ad¬
heserit. uelut prorachel lia in opinata
coniunctasit: Et hanc sustin&: ut ad illã
perueniat. si ꝑ seuerant̃ amat: Acceptis
aliis septem p̃ceptis: Ac sieidicatur:¬
serui alios septem annos propt̃ rachel:
utsit pauꝑ spũmitis. lugeis esuriens sici¬
ensq iustitiam. misericors. mundicor dir
pacificus: Vell&enm homo si fieripor¬
s& sin eulla tolerantia laboris. quȩ in agen¬
do paciendoq amplectendaẽ : statim
adpulchrȩ atq perfecte sapientiȩ diłitias
peruenire: Sed hoc non potest in terra
morientium: Hocenim uidet̾significare

Expanded text:
ne cuiquam homini noceatur, id est: honora ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem, non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui. quibus quantuobservatis, posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per tentationes varias, quasi per hujus saeculi noctem, tolerantia laboris adhaeserit, velut pro Rachel Lia inopinata conjuncta sit, et hanc sustinet ut ad illam perveniat si perseveranter amat, acceptis aliis septem pserui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare
Abbreviated transcription (Latin):
neq: enim sequisq: conuertit subgratia
remissionis peccatorum seruire iustitię :¬
nisi ut quiete uiuat in uerbo. & quouide¬
tur principium quodẽ dr̃. Ergo propt̃
rachel non ꝓpterliam: Namquis tan¬
dem amauerit inoperib iustitię labo¬
rẽ actionẽm atq passionũ: Quis eãuitam
propt̃se ipsã expetiuerit: sicut necia cob
liam sed tam̃ sibi nocte subpositã in usũ
generandi amplexus. & fecunditatẽ ei
expertusẽ: Dñs enim eã quia ꝑseipsã di¬
ligi non poterat primo: ut adrachelper¬
ueniretur tolerari fecit Dein de propt̃
filios comm̃dauit: Ita uero unusquisq
utilis dĩseruus. subde albationis peccato¬
rum suorũ gratia constitutus quid aliud
in sua conuersione meditatus ẽ : quid
aliud cordegestauit : quid aliud amau̾:
nisi doctrinam sapientie Quã pleriq
se adepturos. & ꝑcepturos putant. Sta¬
tim. ut se inseptẽ p̃ceptis legis exercue¬
rint. Quȩ sunt dedilectione proximi:

Expanded text:
neque enim se quisque conuertit sub gratia neque enim se quisque conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iustitiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsa diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi,
Abbreviated transcription (Latin):
Istã dm̃s passione. illã resurrectione de¬
clarauit: Ammonent nos adhoc intelle¬
gendũ. illarum &iã nomina feminarum:
Dicunt enim quodlia interpretetur la¬
borans: Rachelaũ : uisum principium:
siue uerbum : & quo uidet̃ principium:
Actio ergo human e moreb: uitȩ. inqua
uiuimꝰ ex fide. multa laboriosa opera
facientes: incerti quo exitu ꝓueniant
acdutilitatẽ eorum quib: consulere uolumꝰ
Ipsaẽ lia prioruxor ucob: Acperhoc
& infirmis oculis fuisse commemorat᷑:
cogitationes enim mortaliũ timide &
incerte prouidentiȩ nre: Spesuero & nȩ
contemplationis dĩ habens certam & de¬
lectabilem intellegentiam ueritatis:
Ipraẽ rachel: unde&iamdicit̾. bona facie
& pulchraspeciȩ: Hancenim amatom¬
nis piestudiosus. & propterhanc seruit
gratiȩdĩ. qua peccatanr̃a. & sifuerint
sicut phȩnitium. tamquam nix dealba¬
buntur : Laban quippe interpretat
dealbatio. cui seruiuit iacob prop̾trachel

Expanded text:
istam dominus passione, illam resurrectione deistam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpretatur "laborans," Rachel autem siue "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel.
Abbreviated transcription (Latin):
efutato crimine quodnefarius er¬
ror obiecit. delib: ro ut possimus
mysteriorum secretarimemur: Pul¬
sem̃q fidei pietate. ut nobis aperiatur
adño. quid rerũ figurauerint quat tuor
istȩuxores ia cob. quarum duȩliberȩ.
duȩ ancillȩ fuerunt : Videmenĩ apłm in
libera & ancilla quas habuit abrahã. duo
testam̃ta intellegere Sedibi muna &una
facilius appar& quod dicit̃. hicaũduȩ sunt
& duȩ Dein de ibi ancillȩfilius exhȩredat᷑:
hic uero ancillarum filii. simulcum filiis li¬
berarum. t̃rã promissionis accipiunt. Vnde
hic ꝓculdubio aliquid aliud significatur
Quam quã eñĩ duas liberas uxores iacob ad
nouũ testam̃tum. quo in libertatẽ uocati
sumꝰ Existimẽ ꝑtinere non tam̃ frustra
duȩ sunt: nsi forte quod inscripturis ad
uerti & inueniri potest. duȩuitȩ nobis
inxp̃i corpore prȩdicantur: lina tempo¬
ralis. in qua laboramur. Alia ȩ terna.
inqua dilectionem dĩ contemplabimur:

Expanded text:
efutato crimine, quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius apparet quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur; hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nonum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte, quod in scriptuuerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur.
Abbreviated transcription (Latin):
gantentutem dictum esse narrat᷑.
quod huic rei satis apte conuenit:
Cum quidam ruiss& inputeum ubi
a quatanta esat. ut tum magis exci

Expanded text:
ganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte convenit. Cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exci
Abbreviated transcription (Latin):
maledebent prudentiores quã for¬
mosiores habere amicos Nouerint
&iã ñet uocẽ ad aures dĩ nisi animi
affectu : Ita enĩ ñ iñ ridebt̃ sialiquos
antistites & ministros ecđȩ forte
anim adũterint : ł cũbarbarismis &
solo ecismis dm̃ inuocare: ł eadẽ uba
que ꝓnuntiant ñ intellegere ꝑturba¬
teq distinguere: ñ quia ista minime
corrigenda r̃ : ut populus adid qđ pla¬
ne intellegit dicat am̃ Sed tam̃ pie
toleranda s̃ ab eis. qui didicer̃ ut so¬
no inforo sic uoto in eđa benedici:
Itaq forensis illa ñ nũ quã forte bona
dictio ñnũ quã tam̃ benedictio dici

Expanded text:
malle debent prudentiores, quam formalle debent prudentiores, quam formosiores habere amicos. Noverint etiam non esse vocem ad aures Dei, nisi animi affectum: ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros Ecclesiae forte animadverterint, vel cum barbarismis et soloecismis Deum invocare, vel eadem verba quae pronuntiant non intelligere, perturbateque distinguere. Non quia ista minime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intelligit, dicat Amen; sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint, ut sono in foro, sic voto in Ecclesia benedici. Itaque forensis illa nonnunquam forte bona dictio, nunquam tamen benedictio dici
Abbreviated transcription (Latin):
temnere : qđ cognouerint: morum
uiti& quã ũborũ amplius deuitare:
& corde casto lingua exercitata : ne
conferre audeant: qu& etiã ꝑferre
c̃sueuerant: Maxime aũ isti docen¬
deat eis soli tã eloquiũt Quia ñẽ in¬
flatũ neq arbitraent᷑ carnalib inte¬
gum̃tis. inuoluta atq oꝑta dicta
ł facta hominũ quȩ in illis libris le¬
gunt᷑ ñ euoluenda atq: aperienda
ut intellegant᷑ Sed sic accipienda
ut littere sonant: dequa ipsa ut ilita¬
te secreti. Vnde &iã mysteria uo¬
cant᷑. ꝗd ualeant enigmatũ latebre
adamorẽ ueritatis acuendũ Discu
tiendũq fastidu torporẽ ipsa ex¬
perientide ꝓbandũ ẽ: talib: cũ aliꝗd
cis qđ in promtu positũ. ñita moue¬
bant enodatione allegoriȩ alicui¬
seruit: his eñi maximȩ utile ẽ nosse
ita eẽ p̃ponendas ũbis sententias. ut
p̃ponit armus corpori: ex quo fit
utita male debeant ueriores quam
dissertiores audire sermones: sicut

Expanded text:
temnere quos cognouerint morum temnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa utilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritiendumque fastidii torporem, ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis quod in promptu positum non ita movebat, enodatione allegoriae alicujus eruitur. His enim maxime utile est nosse, ita esse praeponendas verbis sententias, ut praeponitur animus corpori. Ex quo fit ut ita malle debeant veriores quam disertiores audire sermones, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Nam &simanu: acapite oprimit.¬
s. potest conexio tam̃ eius sub capi¬
te ẽ. qua ꝓpt̃ om̃a quȩ ante scrip¬
ta sunt ut nos doceremur script&s.
nisi ut ostenderet ds̃ dilectionẽ suã
in nob̵: cõm̃dans etc̃ uehem̃ter: quia
p̃cepti & plenitudo legis carita sẽ:
ut & nos inuicẽ diligamus : & quẽ¬
ad modũ ille ꝓ nob animã suã posuit.
sic & nos ꝓfratrib nr̃is animas nras
ponamus : & ipsũ dm̃ quõ prior di¬
lex̃ nos : & filio suo unico ñpeꝑcit.
sed ꝓomnib: nob̵ tradidit eũ :Si ama¬
re pigebant saltim redamare ñpi¬
geañt: Nulla ẽ enĩ maior ad amorẽ
inuitatio : quã p̃uenire amando:
eciscnas Quonundã pie tolẽ¬
rant sacendotũ Itẽ exeodẽ
ligro dechathe dhizandis Ru
Iis ergo quiloquendi aste dib:¬
cȩteris hominib excellere uident
cũ ueniunt utxp̃iani fiant. hoc am¬
plius quã illis in litteratis impeͬtire
debemus : qđ sedulo monendis. uthu¬
militate induti : xp̃iana discant ñ c̃¬

Expanded text:
nam etsi manus a capite praemitti potest, conexio tamen eius sub capite est. quapropter omnia, quae ante scripta sunt, ut nos doceremur scripta sunisi ut ostenderet deus dilectionem suam in nobis, commendans eam uehementer, quia, praecepti et plenitudo legis caritas est, ut et nos inuicem diligamus et, quemadmodum ille pro nobis animasic et nos pro fratribus nostris animas nostras ponamus, et ipsum Deum, quoniam prior dilexit nos, et filio suo unico non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum: si amare pigebit, saltem redamare non pigeat. Nulla est enim major ad amorem invitatio quam praevenire amando. ecismos quorumdam pie tollerent sacerdotum; ex eodem libro de Catechizandis rudibus. His ergo qui loquendi arte caeteris hominibus excellere videntur, cum veniunt ut Christiani fiant, hoc amplius quam illis illitteratis impertire debemus; quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti Christiana, discant non co
Abbreviated transcription (Latin):
abundalumꝰ neq: siñ manduca.¬
nec illa res me copio sum faci&. nec illa¬
erum nosum: Audiui & alterã: ego e¬
nim didici in quib: sum sufficiens eẽ :¬
& abundarenoui: & penuri ã pati:
Eccemiles castrorum cęlestiũ ñ pul¬
uis quod sumꝰ. sed mem̃to dnẽ quia
puluis sumur. & depuluere fecisti
hominẽ & perierat & inuentus est

Expanded text:
 neque si non manducanec illa res me copiosum faciet nec illa aerumnosum. audiui et alteram: ego enim didici, in quibus sum, sufficiens esse et abundare noui et penuriam pati ecce miles castrorum caelestium, non puluis quod sumus. sed memento, domine, quia puluis sumus, et de puluere fecisti hominem; et perierat, et inuentus est
Abbreviated transcription (Latin):
ait demoyse & helya. Et factũ ẽ cũ dis¬
cederent ab illo ait perus adihm̃. p̃¬
ceptor bonũ ẽ nos hic ẽẽ. & cetera: ñ
deb& putari c̃trariũ ei. qđ matheus
marcusq ita c̃iunxer̃ petrũ hoc sug¬
gessisse quasi ad huc moyses & helyas
tũ ẽ sed tacuer̃ potius. qđ isteaddit. illis
naculis faciendis dño suggessisse:
addidit &iã lucas. Intrantib illis in
nubẽ: factã eẽ uocẽ denube: qđ illi
ñ dixer̃ sed nec contra dixer̃
do repucuet matheo et marco

Expanded text:
ait de Moyse et Elia, Et factum est, dum discederent ab illo, ait Petrus ad Jesum: Praeceptor, bonum est nobis hic esse et cetera, non debet putari contrarium ei quod Matthaeus Marcusque ita coniunxerunt Petrum hoc suggessisse, quasi adhuc Moses et Helias unc, sed tacuerunt potius, quod iste addidit, illis naculis faciendis Domino suggessisse. Addidit etiam Lucas, intrantibus illis in nubem factam esse vocem de nube, quod illi non dixerunt, sed nec contradixeruntnon repugnet Matthaeo et Marco
Abbreviated transcription (Latin):
Non adiciamergo ad huc percutere om¬
nem carnẽ uiuã quemad modum feci &
deinde adiungit quȩ scđm largitatem
bomitatis suȩ donathominib: indignis.
utrum hic testam̃tinoui indulgentia
futura sit & prȩterita ultio aduetus ꝑ¬
tineat testam̃tũ: hocẽ illud adlegis se¬
ueritatẽ: hoc ad gratiȩ bonitatem.

Expanded text:
non adiciam ergo adhuc percutere omnem carnem uiuam, quemadmodum feci, et deinde adiungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? utrum hic testamenti noui indulgentia figurata sit et praeterita ultio ad uetus pertineat testamentum, hoc est illud ad legis seueritatem, hoc ad gratiae bonitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
lis temporib: cũ xpĩ recutiens iugũ xp̃ĩ¬
anor ꝑsequebatur. disciplinas quasu tiles
habebant nũ quã cõmodar& si ear inu sũ
colendiuniur dĩ quouanur idolorum
cultur ex scinder&ur. conuersi uiris
suspicarentur: sed dederaurũ & argen¬
tum: & uestem suam : ex euntide egrp¬
to populo dĩ. nescientes. quẽ ad modũ
illaquȩ dabant. inxp̃i obsequium red¬
derentur: illud enim in exeo fictũ sine

Expanded text:
lis temporibus, cum Christi recutiens iugum chrislis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine
Abbreviated transcription (Latin):
lendo non nulla uera inueniuntur
apud eos: qđ eorum tãquã aurũ & ar¬
gentũ : qđ ñ ipsi instituerunt. sed de
quib dam quasi m& allis diuinȩ ꝓ¬
uidentiae quȩ ubiq: in fusa ẽ eruerꝰ¬
& quo ꝑuerse atq: iniuriose ad obseqͥ
ademonum ab utuntur cũ ab eorum
misera soti&ate sese animo separat:
Deb& ab eis auferre xp̃ianus ad usum iustũ
prȩdicandi euangelii: uestem quoq
illorum idẽ hominũ quidem institu¬
ta. Sedtam̃ ac cõmodata humanę
soci&atd: qua in hacuita. carere ñ pos¬
sumus accipere atq habere licuerit:
inusũ conuertandꝰ xp̃i anum : Nam
quid aliud fecerunt multiboni fideles
nostri: Nn easpicimus. quanto auro
& argento & ueste suffarcinatus ẽxie¬
rit de egrpto ciprianur & doctor sua
deuiuis taceam: quantũ innu merabi¬
les greciqđ prior ipse fidelissimus dĩ
famulus morses fecerat: de quoscriptũ
ẽ. qđ eruditus fuerit omnis apientia
egrptiorum : quib: omnib: uiris. suꝑsti¬
tio sagentium consu&udo: & maximil¬

Expanded text:
lendo nonnulla uera inueniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruer quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus, et doctor suaude uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime il
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteri tã quã nollet ẽẽ unusquisq qđ
ñ accepit: quãuis sit peccatissimo c̃cor¬
diȩ uinculo & qui accepit obstrictus:
quu nec incorpore uult oculus ẽẽ. qui

Expanded text:
ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui
Abbreviated transcription (Latin):
seruationis signo ac&erarum gentium
commotione discreti: nisiquicum que
eorũ ad xp̃m transierunt : utiã non
inueniatur cam: neexeat a faciedĩ.
nechabit& interranam. quod dicitꝰ
interpretari commotio: Contra
quod malum ds̃ rogatur in psalmo.
nedederir inmotu pedes meos. & ma¬
LEGI SIRICTE OHPERAS RICTEAŨNON
DIUIDAS PECCASTI EXLIBRO DECUII

Expanded text:
seruationis signo a ceterarum gentium seruationis signo a ceterarum gentium communione discreti, nisi quicumque eorum ad Christum transierint, ut iam non inueniatur Cain nec exeat a facie dei nec habitet in terra Nam, quod dieitur interpretari „commotio". contra quod malum dNe dederis in motum pedes meos, et maligi: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti, ex libro XV de
Abbreviated transcription (Latin):
porali morte interibit genus impium
carnalium iudȩorum Quicumq enim
eos perdiderit: septem uindictas & solu&.
idest auferet abeis septem uindictas.
quibus alligati sunt propt̃reatũ occisixp̃i:
ut hoc tototempore. quod septinario di¬
erum numero uoluitur: magis. quia non
interit gens iudea : satis appareat fidelib
xp̃ianis: quam subiectionẽ meruerint.
qui superbo regno dnm interfecerunt:
Etapposuit dñs ds̃cam signum. neeum
occidat omnis qui inuenerit. hoc reuera.R
multũ mirabileẽ. quemadmodũ om̃s
gentes. quȩ romanis subiugatȩs. in ritũ
romanorum sacrorum transierdnt: ea¬
quȩ sacrilegia obseruanda &cȩlebranda
susciperint: Censaũ iudea. siue subpac¬
ganis regibus siue subxp̃icenis¬
non amiserit signum legissuȩ: quo ace¬
teris gentib populisq distinguit᷑: &om¬
nis imperator. uelrex quieos in regno
suo inuenit: cum ipso signo eos inuenit
nec occidit: idesa nonefficit ut non sint
iudei: Certo quodam & proprio suȩ ob¬

Expanded text:
porali morte interibit genus impium carnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet ab eis septem uindictas, quibus alligati sunt propter reatum occisi Christi, ut hoc toto tempore, quod septenario dierum numero uoluitur, magis quia non interit gens Iudaea satis appareat fidelibus christianis, quam subiectionem meruerint qui superbo regno dominum interfecerunt. Et apposuit dominus deus Cain signum, ne eum occidat omnis, qui inuenerit. hoc re uera multum mirabile est quemadmodum omnes gentes, quae a Romanis subiugatae sunt, in ritum Romanorum sacrorum transierint eaque sacrilegia obseruanda et celebranda susceperint, gens autem Iudaea siue sub paganis regibus siue sub chrisnon amiserit signum legis suae, quo a ceteris gentibus populisque distinguitur; et omnis imperator uel rex, qui eos in regno suo inuenit, cum ipso signo eos inuenit nec occidit, id est non efficit ut non sint Iudaei, certo quodam et proprio suae ob