comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rtõ. q̃ est lex diuina ⁊ humana. cui pare¬
re quiuelit. õs aũt ꝑ arebũt ꝗ sccłm nat᷑a
uolũt inuere. nũꝙͣ cõmittet ut alienũ appe¬
tet. aid ꝙ alteri detraxerit sibi assumat. Et¬
eĩ młto mag̃ ẽ sccłm nat̾᷑am excelsitas animi
et magnitudo. Itẽq comittas iusticia. lib̾ali¬
tas. quã uoluptas. ꝙͣ uita. quã diuitie. Que

Expanded text:
ratio, quae est lex divina et humana; cui parere qui velit omnes autem parebunt qui secundum naturam volunt vivere nunquam committet ut alienum appetat, et id quod alteri detraxerit sibi assumat. Etenim multo magis est secundum naturam excelsitas animi et magnitudo, itemque communitas, justitia, liberalitas quam voluptas, quam avaritia, quam divitiae. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
socratẽ exsecrari solitũ. eos ꝗ pͥmũ ħ̾ nat᷑a co¬
herentia. opiione distraxissent. cui ꝗdẽ toti
sũt stoyci assensi. ut ⁊ ꝯcꝗd honestũ eẽt iduti¬
ꝙ ea efficiẽs utilitatis eẽt. ut hi qui resexpetẽ¬
das. uł uoluptate. uł indolentia metĩt᷑. licẽt
eidicere. utilitatẽ aliqñ cũ honestate pugͥre.
S cũ sit is. ꝗ id solũ bonũ iudicet. qd̾ honestũ
sit. q̃ aũt hinc repugnet specie qͣdã utilitatiᷤᷤ.

Expanded text:
Socratem exsecrari solitum eos, qui primum haec natura coSocratem exsecrari solitum eos, qui primum haec natura cohaerentia opinione distraxissent. Cui quidem ita sunt Stoici assensi, ut et, quicquid honestum esset, id utiquod ea efficiens utilitatis esset, ut ii, qui res expetendas vel voluptate vel indolentia metiuntur, liceret ei dicere utilitatem aliquando cum honestate pugnare; sed cum sit is, qui id solum bonum iudicet, quod honestum sit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
terũ. dubitari ñ põt qu apenecio susceptũ sit.
s relictũ. ⁊ lã qui e diuisione tͥꝑtita duas ꝑtes
ab soluc̾i̾t. hui necẽe est restare t̾ciã. ¶ Pre¬
terea ĩextremo libro t̾cio d̾ hac ꝑte pollicetur
se deinceps ẽẽ dicturũ. Accedit eodẽ testis lo¬
cuples possidomiꝰ. q ⁊̃ scribit ĩ quadã epistola.
p. rutiliũ rufũ dice̾ solere. ꝙ paneciũ andierat
ut ⁊ nemo pictor eẽt ĩuentus. qui eã ꝑtẽ uł¬
ueneris ꝙͣ appelles ĩchoatã reliqͥsset. absolueret.
Otis eĩ pulcritudo reliq corporis imutãdi. spẽ
dũ officiũ ad iũxerit. an secꝰ. de eo fortasse dispu¬
tari põt. ⁊ã siue hõestũ solũ bonũ ẽ. ut stoycis
placet. siue ꝙ honestũ ẽ. id ita sũmũ bonũ ẽ.
quẽ admodũ ꝑypatheticis urĩs uidet᷑. ut omĩa
ex alt̾ra ꝑte colecata. ure minimũ momẽti ĩ¬
star hẽant ¶Dubitandũ ñ ẽ. qu nũꝙͣ possit
utilitas. cu honestate cõtende̾: Itaq accepimꝰ

Expanded text:
aetio susceptum sit, sed relictum. Nam qui e divisione tripertita duas partes absolverit, huic necesse est restare tertiam; praeterea in extremo libro tertio de hac parte pollicetur se deinceps esse dicturum. Accedit eodem testis locuples Posidonius, qui etiam scribit in quadam epistula P. Rutilium Rufum dicere solere, qui Panaetium audierat, ut nemo pictor esset inventus, qui in Coa uam Apelles inchoatam reliquisset, absolveret oris enim pulchritudo reliqui corporis imitandi spem dum officium adiunxerit an secus, de eo fortasse disputari potest. Nam, sive honestum solum bonum est, ut Stoicis placet, sive, quod honestum est, id ita summum bonum est, quem ad modum Peripateticis vestris videtur, ut omnia ex altera parte collocata vix minimi momenti instar habeant, dubitandum non est, quin numquam possit utilitas cum honestate contendere. Itaque accepimus
Abbreviated transcription (Latin):
s exmedioꝵ officior freqũtia similitudinẽ quã¬
da gerebat. speciẽq sapientiũ. ¶ Quo cura
nec id ꝙ nẽ honestũ est. fasẽ cũ utilitatis re¬
pugnãtia cõparari. nͨ id qd̾ cõmĩt̾ appellamꝰ
honestũ. ꝙ colit᷑ ab his qui bonos se uiros hẽ¬
ri uolũt. cũ emolum̃tis ũquã ẽ cõparandũ.
Tamꝙͣ id honestũ ꝗd ĩ nram ĩtelligigẽtiam¬

Expanded text:
tudinem quandam gerebant speciemque sapientium. Quocirca nec id, quod vere honestum est, fas est cum utilitatis repugnantia comparari, nec id, quod communiter appellamus honestum, quod colitur ab iis, qui bonos se viros haberi volunt, cum emolumentis umquam est comparandum, tamque id honestum, quod in nostram intelleg
Abbreviated transcription (Latin):
litatis obiecta ẽ. cõmoueri necesse ẽ.
s cũ aĩum attend̾is. turpitudinẽ iuide¬
as ad̾uĩctã ei rei q̃ spẽm utilitatis attule¬
rit. tũ ñ utilitas relinqñda ẽ. s intelligẽdñ
utilitatis: certe ĩ ead̾ re utilitas. ⁊ tuͣpitudo
eẽ nõ põt. Itẽq si ad honestatẽ nati sumꝰ. ea¬
qr aut sola expetenda ẽ. ut zenoni uisũ ẽ. aut
certe ꝙr̃pondere gramori habenda. ꝙͣ reliqͣ
oĩa qd̾ aristotili placet. necee ẽ qd̾ boestũ sit.
id cẽ aut solũ aut sũmũ bonũ. Ꝙ aũt bonũ.
id certe utile. Ita ꝯcꝙͣ honestũ: id utile. Qr
error hoĩum ñ ꝓboꝵ cũ aliqd qd̾ utile insũ est.
arripuit id otinuo se cernit ab honesto. hĩc
sice. hĩc uenena. hĩc falsa testum̃ta nascũt᷑
hĩc furta. peculatꝰ. expilatioẽs. direptionesq
socioꝵ ⁊ cuuũ. hĩc opũ immarũ potẽtie nõ
ferende. ¶ Postremo ⁊̃ ĩ lib̾is cuntatib re

Expanded text:
ri necesse est; sed si, cum animum attenderis, turpitudinem videas adiunctam ei rei, quae speciem utilitatis attulerit, tum non utilitas relinquenda est, sed intellegendum, utilitas, certe in eadem re utilitas et turpitudo esse non potest. Itemque, si ad honestatem nati sumus eaque aut sola expetenda est, ut Zenoni visum est, aut certe omni pondere gravior habenda quam reliqua omnia, quod Aristoteli placet, necesse est, quod honestum sit, id esse aut solum aut summum bonum; quod autem bonum, id certe utile; ita, quicquid honestum, id utile. Quare error hominum non proborum, cum aliquid, quod utile visum est, arripuit, id continuo secernit ab honesto. Hinc sicae, hinc venena, hinc falsa testamenta nascuntur, hinc furta, peculatus, expilationes dir-ptionesque sociorum et civium, hinc opum nimiarum, potentiae non ferendae, postremo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgressio. S ħ ꝗdẽ de his. ꝗ ꝯseruatione offi¬
cioꝵ. existimant᷑ boni. ¶Qd̃ aũt oĩa meti¬
unt᷑ emolum̃tis ⁊ cõmodis. ⁊ leq ea uolũt
p̃ponderari honestate: hi solent in delib̾ando
honestũ. cũ eo qd̾ utile putãt cõparare boĩ
iuri ñ solẽt. Itaq existimo panetiũ: cũ di¬
xerit solere hõies ĩ hac cõparatõe dubitae̾
hoc ip̃m sensisse. qd̾ dixerit. solere mͦ: nõ ⁊̃
oportere. Et eĩ nõ mͣ pluris putare qd̾ utile i
⁊ ĩbis ad dubitare: turpissimũ ẽ. Quid ergo
est qd̾ ñ nũꝙͣ dubitationẽ afferre soleat. ꝯsid̾¬
randũq uideat᷑. ¶ Credo si qñ dubitatio acci¬
dit. qͣle sit id de quo ꝯsideret᷑. Sepe eĩ tẽpore fit.
ut qd̾ turpe plerũq hr̃i soleat. ĩ ueĩat᷑ nõ esse
t̃pe. Exẽpli causa poãtur aliꝗd qd̾ pateat latiꝰ.
arem hoĩem occidere. ⁊ lũ gͥ sesastrĩxit scelere
siꝗ tirannũ occiderit: quãuis familiarẽ. Po¬

Expanded text:
one officiorum existimantur boni. Qui autem omnia metiuntur emolumentis et commodis neque ea volunt praeponderari honestate, ii solent in deliberando honestum cum eo, quod utile putant, comparare, boni viri non solent. Itaque existimo Panaetium, cum dixerit homines solere in hac comparatione dubitare, hoc ipsum sensisse, quod dixerit, solere modo, non etiam oportere. Etenim non modo pluris putare, quod utile comparare et in his addubitare turpissimum est. Quid ergo est, quod non numquam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit, quale sit id, de quo consideretur. Saepe enim tempore fit, ut, quod turpe plerumque haberi soleat, inveniatur non esse turpe; exempli causa ponatur aliquid, quod pateat latius:arem hominem occidere? Num igitur se astrinxit scelere, si qui tyrannum occidit quamvis familiarem? Po
Abbreviated transcription (Latin):
cientia. lib̾alitas. bonitas. iusticia fũditus
tollit᷑. Que ꝗ tollũt. ⁊ iã adu̾sus deos ĩmo̾¬
tał. impi iudicandi st̃. abhis eĩ ꝯstitutam.
int̾ hõies societatẽ enertũt. Cuiꝰ societatis
artissimũ iuĩculũ ẽ mag̾ arbitrari eẽ ꝯtra
natur̃. hoĩe hoĩ d̾trabere si comodi cãm:

Expanded text:
itia funditus tollitur; quae qui tollunt, etiam adversus deos immortales impii iudicandi sunt. Ab iis enim constitutam inter homines societatem evertunt, cuius societatis artissimum vinculum est magis arbitrari esse contra naturam hominem homini detrahere sui commodi causa
Abbreviated transcription (Latin):
Naq ut sine ullo ertore duudicare pos¬
simus. si qñ cũ illo qd̾ hõestũ ĩtelligimꝰ.
pugnare id uidebit᷑. ꝙ appellamꝰ utile.
si seq̃mur ĩ cõꝑaratione reꝵ: ab officio ñꝙͣ
recedemꝰ. ¶ Erit aũt ħ formula stoicoꝵ ra¬
tiomi disciplineq maxĩe ꝯsentanea. Quã

Expanded text:
 ut sine ullo errore diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus. Erit autem haec formula Stoicorum rationi disciplinaeque maxime consentanea; quam
Abbreviated transcription (Latin):
Anecius gͥ qui sine otrou̾sia de
ꝑfficus accuratissime disputauit.
Quẽq nos correptione qͦdam ad¬
dubitarẽt honestũ ne id eẽt d̾ quo ageret᷑. an
tupe. alt̾o utile nõ eẽt. anĩutile. Tercio. sud qd̾
spẽm habẽt honesti pugnare cũ eo ꝙ utile ui¬
deret᷑. qͦmͦ ea discemmi oporteret. de duob gn̾ͣbus
pͥmis trib libris explicanit. ¶Pet̾cis aũt gnͣe
deinceps se scripsit dicturũ. nec exsoluit id ꝙ
ꝓmiserat. Ꝙ eo mag̾ miror. ꝗa scͥptũ adiscipło
eiꝰ possidonio ẽ. tͥginta ãnis uixisse panetiũ

Expanded text:
aetius igitur, qui sine controversia de officiis accuratissime disputavit, quemque nos correctione quadam addubitarent, honestumne id esset, de quo ageretur, an turpe, altero, utilene esset an inutile, tertio, si id, quod speciem haberet honesti, pugnaret cum eo, quod utile videretur, quo modo ea discerni oporteret, de duobus generibus primis tribus libris explicavit, de tertio autem genere deinceps se scripsit dicturum nec exsolvit id, quod promiserat. Quod eo magis miror, quia scriptum a discipulo eius Posidonio est triginta an
Abbreviated transcription (Latin):
es iam defessus. ⁊ si tibi nõ graues sumꝰ
refert ad illa te que ad ip̃iꝰ oroms laudẽ
splendorẽq ꝑtinẽt. Que ego ex te audi¬
re uolui nõ ut desparẽ me eloqutiami
ꝯsequi posse. s ut aliꝗd addisce̾m.

Expanded text:
es iam defessus et si tibi non graves sumus, refer ad illa te, quae ad ipsius orationis laudem splendoremque pertinent; quae ego ex te audire volui, non ut desperarem me eloquentiam consequi posse, sed ut aliquid addiscerem.
Abbreviated transcription (Latin):
te uideãt᷑. ⁊ licħ̾ eĩ turpł quã cũ eo bellũ gerẽ.
qui cũ familiarit̾ uixeris. ¶ Ab amiticia
quĩti põpen meo noĩe se remou̾at ut scitis
scipio. ꝑꝑ dissensionẽ aũt q̃ erat ĩ re publi¬
ca alienatꝰ est acollega nro mecello. Utrũ¬
qr egit grauit̾ auctoritate ⁊ offensione aĩ
nõ acerba. ¶Quaobrẽ pͥmũ danda ẽ opa¬

Expanded text:
tae videantur. nihil enim est turpius quam cum eo bellum gerere, quocum familiariter vixeris. ab amicitia Q. Pompei meo nomine se removerat, ut scitis, Scipio; propter dissensionem autem, quae erat in re publica, alienatus est a collega nostro Metello; utrumque egit graviter ac moderate et offensione animi non acerba. quam ob rem primum danda
Abbreviated transcription (Latin):
redũdet ĩ famia. Tales gͥ anicitie sũt in¬
remissione usus eleuãde. ⁊ ut catonem
dicere audiui: dissuende sũt mag̾ ꝙͣ discĩ¬
dende. Nisi q̃dã ad modũ ĩtolerabił in iuria
ex arẜit. ut neq rectũ neq honestũ sit. nec
fieri possit. ut nõ statĩ alienato disuĩctioq
facienda sit. ¶ Sin aũt ant moꝵ aut stu¬
dioꝵ ꝯmutatõ q̃dã ut fien solet. facta ent
aut ĩ rei publice ꝑtib dissensio ĩt̾cessent.
Loquoꝵ eĩ ut paulo añ dixi nõ de sapientiũ¬

Expanded text:
redundet infamia. tales igitur amicitiae sunt remissione usus eluendae et, ut Catonem dicere audivi, dissuendae magis quam discindendae, nisi quaedam admodum intolerabilis iniuria exarserit, ut neque rectum neque honestum sit nec fieri possit ut non statim alienatio disiunctioque facienda sit. sin autem aut morum aut studiorum commutatio quaedam, ut fieri solet, facta erit, aut in rei publicae partibus dissensio intercesserit loquor enim iam, ut paulo ante dixi, non de sapientiu
Abbreviated transcription (Latin):
põt eẽ moꝵ studioꝵq distãcia.
Ecte etiã pcipi põt ĩ amicitus. neꝗs
intẽꝑata quadã beĩuolentia qd̾ ꝑ sepe
fit. inpediat magnas utilitates ami¬
coꝵ. ⁊ lec eĩ ut ad fabulas redeã troiã ⁊eo¬
ptolomus ceꝑe potuiss si licomedẽ apud ꝙ̃
erat educatꝰ młtis cũ lacͥmio iter suũ im̃pe¬
dientẽ audire uoluisset. ¶ Et sepe ĩcidunt
magne res ut discedendũ sit ab amicis.⁊
Quas qui ĩpedire uult. qd̾ desidriĩ ñ facile
ferat. is. ⁊ infirmꝰ est mollisq nat᷑a. ⁊ eb
eã ipãm cãm ĩ anucitia paꝵ iustusAt¬
qr in oĩ re ꝯsiderãdũ ẽ. ⁊ qd poscules ab a

Expanded text:
distantia. recte etiam praecipi potest in amicitiis, ne intemperata quaedam benevolentia, quod persaepe fit, impediat magnas utilitates amicorum. nec enim, ut ad fabulas redeam, Troiam Neoptolemus capere potuisset, si Lycomedem, apud quem erat educatus, multis cum lacrimis iter suum impedientem audire voluisset. et saepe incidunt magnae res, ut discedendum sit ab amicis; quas qui impedire volt, quod desiderium non facile ferat, is et infirmus est mollisque natura et ob eam ipsam causam in amicitia parum iustus. atque in omni re considerandum est et quid postules ab
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝯ gregent᷑. Ouro deniq id ꝙ sepe im
dici secerm̃t᷑ iob̾. desiant ĩsiduri do¬
mi sue. ꝯsuli cͥcũstare. tͥbunal p̃toris ur¬
publica sentiat.
tãtã ĩnob̾ ꝯsulib fore diligẽtiam
tãtã ĩnobis auctoi̾tatẽ. tantã in
equitib romũs u̾tutẽ. tantã ĩ hoĩbus
bõis cõsensioẽ. ut catiline ꝑfectione
oĩa ꝑatefacta. illustrata. opp̃ssa. iũdicita
ẽẽ iuideatis. ¶ Hisce omib catilina cũ
sũma rei publice salute. ⁊ cũ tua peste ac
pnitie. cũq eoꝵ exitio qui se tecũ omĩ
scelere parricidioq iũxer᷑. ꝓficisce̾ ad
impuĩ bellũ ac nefariũ. ¶ Tuiupit᷑ hisdẽ¬
qͥb hec urbs inspicus a romulo ẽ ꝯstitu¬
ta. quẽ structorẽ huiꝰ urbis atq imꝑii ue̾
noĩimꝰ. huĩc a huiꝰ socios atuis ario cet̾is¬
q tẽplis. ac tectis urbis ac menib am
sceleꝵ federe inter se ac nefaria societate
ꝯm̃etos. et̾nis supplitus inuos mortu¬
osq mactabis:

Expanded text:
denique, quod saepe iam dixi, secernantur a nobis; desinant insidiari domi suae consuli, circumstare tribunal praetoris urpublica sentiat. tantam in nobis consulibus fore diligentiam, tantam in vobis auctoritatem, tantam in equitibus Romanis virtutem, tantam in omnibus bonis conseomnia patefacta, illustrata, oppressa, vindicata esse videatis. Hisce omnibus, Catilina cum summa reipublicae salute, et cum tua peste, ac pernicie, cumque eorum exitio, qui se tecum omni scelere parricidioque iunxerunt, proficiscere ad impium bellum, ac nefarium. Tum tu, Iupitebs. auspiciis a Romulo es constitutus: quem statorem huius urbis, atque Imperii vere nominamus: hunc, et huius focios a tuis aris, ceterisque templis, a tectis urbis, ac moenibus, a scelerum federe inter se, ac nefaria societare coniunctos, aeternis supplicis vivos, mortuosque mactabis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quãꝙͣ nõ nulli sũt in hoc ordine qui aut
lent. qui spem catiline cũ mollib sentẽtus
aluer̾. ꝯuiratõe q nascẽtẽ. nõ credẽdo cor¬
roborauert. Quoꝵ auctoritatẽ secuti ml
aĩniũ adu̾tissẽ. crudelit̾ ñ eg̾gie fcm̃ ẽẽ di¬
cerent.
Alnc intelligo si iste quo tendit ĩ
mãliana castra puenerit. neminem
tĩ stultũ fore qui nõ uideat ꝯuira¬
ñ fateat᷑. ¶ Hoc aut uno ĩterfecto. ĩtelligo¬

Expanded text:
Quamquam nonnulli sunt in hoc ordine, qui aut lent: qui spem Catilinae mollibus sententiis aluerunt, coniurationemque nascentem non credendo corroboraverunt. Quorum auctoritanimadvertissem, crudeliter, et regie factum esse dicerent. Nunc intelligo, si iste, quo intendit, in Manliana castra pervenerit, neminem tam stulrum fore, qui non videat coniuranon fateatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ca respondebo. ¶Ego si hoc optimũi
factu iudicarẽ patres ꝯscͥpti. catilinã mor¬
te multari uniꝰ uẜã hore gladiator isti ad
uiẽdũ nõ dedissem. Et enĩ sisũmi itiri
⁊ clarissimi ciues sat̾nm ⁊ gͣcchoꝵ. ⁊ flac¬

Expanded text:
ntibus pauca respondebo. ego, si hoc optimum factu iudicarem, patres conscripti, Catilinam morte multari, unius usuram horae gladiatori isti ad vivendum non dedissem. etenim si summi viri et clarissimi cives Saturnini et Gracchorum et Flac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ studio ⁊ doctͥna eẽ sapiẽtẽ. ⁊ lec sic̃ nulgus.
s ut eruditi solẽt appellare sapiẽtẽ. qualẽ in
t᷑ eos qui ista sb̾tiliꝰ q̃rũt. ĩ nũo sapiẽtũ nõ
habẽt. Athenis unũ accepimꝰ. ⁊ eũ qd̾ etiã
appolins oraculo sapiẽtissimũ iudicatũ. Hãc
poĩta eẽ ducas. humanosq casus iũtute
feras. eoq magis qd̾ in his ꝑimio nonis
cũ ĩ ortos Decii bruti auguris cõm̃tãdi cã
ut assolet uenissemꝰ: tu ñ affuisti. qui diligẽ¬
tissime sẽꝑ illũ diẽ ⁊iud̃ mimꝰ solit᷑ eẽs obi¬

Expanded text:
 studio et doctrina esse sapientem, nec sicut volgus, sed ut eruditi solent appellare sapientem, qualem in tur, eos qui ista subtilius quaerunt in numero sapientium non habent—Athenis unum accepimus et eum quidem etiam Apollinis oraculo sapientissimum iudicatum. hancposita esse ducas humanosque casus virtute feras, eoque magis quod proximis Nonis, cum in hortos D. Bruti auguris commentandi causa, ut assolet, venissemus, tu non affuisti, qui diligentissime semper ilium diem et illud munus solitus esses obi
Abbreviated transcription (Latin):
si quẽ ad modũ soles d̾ cet̾is reb cũ ex te
q̃rũt᷑. sic de amicitia disputau̾is. qd sentias.
qualẽ existimes. qne p̃cepta des. Sceuola.
chi nõ eit gratũ atq id ip̃m cum
tetũ ag̾e conarer. fa̾niꝰ ante uertit.
Quãobrẽ utq nrm̃ gͣtũ admodũ feceris.

Expanded text:
—si, quem ad modum soles de ceteris rebus, cum ex te quaeruntur, sic de amicitia disputaris quid sentias, qualem existimes, quae praecepta des. Mihi vero erit gratum, atque id ipsum cum tecum agere conarer, Fannius antevertit. quam ob rem utrique nostrum gratum admodum feceris.
Abbreviated transcription (Latin):
ens iur iuita.Ad quas gͥ reo aptissimi
erim.in bis potissimũ elaborabimꝰ. Si ali¬
quãdo necessitas nos ad ea detrusent que mm̃i
iigenu ñ ert. om̃ĩs adhibenda erit cura. me¬
ditatio. diligentia. ut ea si nõ decore at quã
minime indecore fac̾e̾ possimꝰ. Nec tam est
enitendũ ut bõa que nob̾ data nõ sint. seqͦ¬

Expanded text:
ens in vita? Ad quas igitur res aptissimi ens in vita? Ad quas igitur res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus. Sin aliquando necessitas nos ad ea detruserit, quae nostri ingenii non erunt, omnis adhibenda erit cura, meditatio, diligentia, ut ea, si non decore, at quam minimum indecore facere possimus, nec tam est enitendum, ut bona, quae nobis data non sunt, sequ
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ⁊ mulierib si curte ⁊ calipso mulieres ap¬
tellande sũt. in seruiret. a ĩ oĩ ẜmone om̃ib af¬
fabilẽ iocũdũ eẽ se uellet. Domi uõ ⁊̃ ꝯtumeliã¬
suoꝵ ancillaꝵq ꝑtulit. ut ad id aliqñ ꝙ cupie¬
bat pueniret. ¶ At aiax quo aĩo tradit᷑ mili¬
es opretere mortẽ ꝙͣ illa ꝑpeti maliuss. Que
ꝯtemplantes expendere oportebit. ꝗd ꝗsque
hãt sui. eaq̃ moderari. nec uelle⁊ expiri ꝙ̃ se
aliena deceant. Id eĩ maxĩe quẽq decet. ꝙ est
ciũq maxĩe suũ. ¶ Quisq gͥ noscat ingentũ
acremq se ⁊ honoꝵ ⁊ uicior suoꝵ iudicem
prdencie: Illi eĩ ñ optimas. s si actõmodatis¬
simas fabłas eligũt. Qui uoce freti sũt. epigo¬
nos medeãq uł mediũq. Qui gestu melamp¬
pã. uł clitemestrã. semp rupilius quẽ ego
memini: ãtthiopã nõ sepe a eosopꝰ aiacẽ. Etge
histrio hoc indebit inscena qd̾ ñ udebit s ipi¬

Expanded text:
cum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres apcum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres appellandae sunt, inserviret et in omni sermone omnibus affabilem et iucundum esse se vellet! domi un ancillarumque pertulit, ut ad id aliquando, quod cupiebat, veniret. At Aiax, quo animo traditur, milies oppetere mortem quam illa perpeti maluisset. Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nee velle experiri, quam se aliena deceant; id enim maxime quemque decet, quod est cuiusque maxime suum. Suum quisque igitur noscat ingenium acremque se et bonorum et vitiorum suorum iudicem prudentiae. Illi enim non optimas, sed sibi accommodatissimas, fabulas eligunt. Qui enim voce freti sunt, Epigonos, Medeamque, qui gustu Menalippam, Clytemnestram, semper Rupilius, quem ego memini Antiopam: non saepe Aesopus Aiacem, ergo histrio hoc videbit in scena, quod non videbit sapi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ singłaꝵ actionũ. Quã conẜuare nõꝑossis.
si alioꝵ naͣm unitans. omittas tuã.¶Ut
eĩ ẜmone eĩ eo debemꝰ uti qui notꝰ est nobis.
ne ut quidã g̾ca u̾ba inculcantes iure opti¬
mo rideam᷑. sic ĩ actiones omnẽq uitã nul¬
lã discrepanciã ꝯferre debemꝰ. ¶ Atq ħ diffe¬
rentia naturaꝵ tãtã ht̃ iũ. ut ñ nũꝙͣ mortẽ
sidi ip̃ẽ ꝯsciscere ali debeat. Alꝰ in ead̾ causa nõ
debeat. ⁊ lum eĩ alia incausa . M. cato fuit. alia
ceti qui se ĩ affrica cesari tradiderũt. It quicet̾is
forsitan unicio datũ ce̾t sise int̾ emissent. Propt̾a
qd̾ leuior eoꝵ uita. ⁊ mores. fuerãt facilioreo. ⁊¬
Sitoni cũ incredibilẽ tribuisset nat᷑a grauita¬
tem. eãq ip̃e ppetua ꝯstantia roborauisset. sem¬
pos ĩ pposito susceptoq ꝯsilio ꝑmansisset. Mo¬
tiendũ potĩ ꝙ tiranni uultꝰ aspiciendꝰ fuit ¶ E
młta passus est. ulrces ĩ illo errore diuturno

Expanded text:
tum singularum actionum, quam conservare non possis, si aliorum naturam imitans omittas tuam. Ut enim sermone eo debemus uti, qui innatus est nobis, ne, ut quidam, Graeca verba inculcantes iure optimo rideamur, sic in actiones omnemque vitam nullam discrepantiam conferre debemus. Atque haec differentia naturarum tantam habet vim, ut non numquam mortem sibi ipse consciscere alius debeat, alius in eadem causa non debeat. Num enim alia in causa M. Cato fuit, alia ceteri, qui se in Africa Caesari tradiderunt? Atqui ceteris forsitan vitio datum esset, si se interemissent, propterea quod lenior eorum vita et mores fuerant faciliores, Catoni cum incredibilem tribuisset natura gravitatem eamque ipse perpetua constantia roboravisset semperque in proposito susceptoque consilio permansisset, moriendum potius quam tyranni vultus aspiciendus fuit. Quam multa passus est Ulixes in illo errore diuturno,
Abbreviated transcription (Latin):
tamquã ipã mortał. cũ ĩmortali naͣ pugnari
Ouideat᷑ ¶ Quig̃ ad nat᷑e sue nõ uiciose genus
ꝯsiliũ uiuendi om̃e ꝯtusit. is ꝯstantiã teneat.
Id enĩ matĩe decet. ñͥ forte se intellet̾it ertasse
inde ligendo gnͣe uite. ¶ Qd̾ si accid̾it. põt añt
accidere. facienda moꝵ ĩstitutoꝵq mutatio ẽ.
Eam mutationẽ sitp̃o adiuuab̾t faciliꝰ cõmo¬
dĩsq faciemꝰ.Gm minꝰ sensim ei̾t pede tẽptiq fa¬
cienda. Ut amiticias q̃ minꝰ delectent. ⁊ mimᷤᷤ
pbent᷑. mag̾ decere censent sapientes sensim.
diluere. ꝙ̃ repente p̃cidere. ¶ Cõnutato aũt gne
uite. omĩ rõne curandũ ẽ: ut id bono consilio
Et qm̃ paulo añdictũ est unitandos eẽ
maiores: pͥmũ illud exceptũ sit ne untia

Expanded text:
 pugnare videatur. Qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus consilium vivendi omne contulerit, is constantiam teneat id enim maxime decet, nisi forte se intellexerit errasse in deligendo genere vitae. Quod si acciderit potest autem accidere, facienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, ut id bono consilio m paulo ante dictum est imitandos esse mai
Abbreviated transcription (Latin):
qui hũc paulo natũ adoptauit. ꝑꝑ ĩfirmitatẽ
ualitudinis ñ tã potuit patris simił eẽ ꝙͣ ille
fuea̾t su. ¶ Si gͥ nõ pot̾it siũ causas defensi¬
tare. siue ppsm c̃tionib tenere. siue bella ge¬
rere. ita tn p̃staie debebit q̃ er̃t ĩ ipĩ potestate.
iusticiã. fidem. lib̾alitatẽ. modestiã. tempan
tiã. quo miñ ab eo id qd̾ desit requirat᷑.
ao p̃stancior gła uirtutis rerũq gesta¬
rũ. cui dedecori ẽẽ nefas. ⁊ uitiũ iudicandũ¬
natu uereri. atq eo his diligere opti¬
mos ⁊ ꝓbatissimos. quoꝵ ꝯsilio atqr¬
E
auctoritate nitatur. Ineuntis etiã etatio in¬
scitia senũ ostituenda ⁊ reggenda pndentia
est. Matime aũt ħ̾ etas ad libidinib arcẽda
ẽ. cecendaq ĩ labore pacienciaq ⁊ amimi ⁊ cõ

Expanded text:
qui hunc Paulo natum adoptavit, propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temp. nio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et vitium iudicandunatu vereri exque iis deligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exercendaque in la
Abbreviated transcription (Latin):
cere. dissimilare. insidiari. p̃ripe hostiũ cõsilia.
In quo gnẽ g̾ti themistoclẽ ⁊ phereũ iasanẽ.
cet̾is añ ponũt. Inprimisq u̾sutũ ⁊ calidũ fac¬
tũ solonis. Qui qͦ ⁊ tucior eiꝰ uita eẽt. ⁊ plus ali¬
qnͣto rei pu  ꝓdeset. fuerẽ se fimulauit. ¶ Gñt
his alii młtũ dispares. simplices ⁊ aꝑti. Qui ni¬

Expanded text:
cere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. cere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. In quo genere Graeci Themistoclem et Pheraeum Iasonem ceteris anteponunt; in primisque versutum et callidum factum Solonis, qui, quo et tutior eius vita esset et plus aliquanto rei publicae prodesset, furere se simulavit. Sunt his alii multum dispares, simplices et aperti. qui ni
Abbreviated transcription (Latin):
ficii exꝗritur. alt̾a aũt q̃ propͥe singłis ẽ tͥbuta.
Ut eĩ ĩ corporib magne dissimilitudines st̃. ali¬
os enĩ uidemꝰ uelocitate ad cursũ. alios uiribus
adluctandũ ualere. Itẽq ĩ formis aliis dignita¬
tẽ inẽẽ. ĩ aluo uenustatẽ. sic ĩ aĩs existũt maio¬
res q̃ uarietates. ¶ Erat in .l. crasso. in .L. phi¬
lippo multꝰ lepos. Maior ⁊̃ mag̃q de industria
in .G. cesare.l. filio. ¶ At hisdẽ temꝑib ii.m.
scauro. ⁊ in.m. druso adolescente singłaris se¬
ueritas. in.c. lelio multa hilaritas. in eiꝰ fami¬
liari scipione ambicio maior. iuta tristior. ¶De
gͥcis aũt dulcẽ ⁊ facetũ festiuiq ẜmonis atq ĩ
oĩ oratioe simulatorẽ. quẽ yroman g̾ci nomina¬
rt̃: socratem accepimꝰ. Contͣ pytagoram. ⁊ per¬
idẽ sũmã auctoritatẽ ꝯsecutos. sine ulla illarita¬
te. Callidũ hannibalẽ ex penoꝵ. ex nr̃s ducib¬
Qũtũ maximũ accepimꝰ. facile celarare. ta¬

Expanded text:
proprie singulis est tributa. Ut enim in corporibus magnae dissimilitudines sunt alios videmus velocitate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitatem inesse, aliis venustatem, sic in animis exsistunt maiores etiam varietates. Erat in L. Crasso, in L. Philippo multus lepos, maior etiam magisque de industria in C. Caesare L. filio; at isdem temporibus in M. Scauro et in M. Druso adulescente singularis severitas, in C. Laelio multa hilaritas, in eius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis atque in omni oratione simulatorem, quem ei/rwna Graeci nominarunt, Socratem accepimus, contra Pythagoram et Periclem summam auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibQ. Maximum accepimus, facile celare, ta
Abbreviated transcription (Latin):
sita tẽporib gub̾nant᷑. Ipsi aũt gerere quã
ꝑsona uelimus anrã noluntate ꝓficiscit̾. Ita¬
qr se alu ad phrlosophiã. alii ad us cuule. alii
ad eloqntiã applicant: ip̃aꝵq uitutũ in alia
aliuo maiũuut eccellere.¶ Quoꝵ noͣ ꝑteͣs ant
maiores aliqͣ gła p̃stitenĩt. Hi studẽt plerũq⁊
eoꝵ ingn̾e laudis ex cellere. ut quĩtuo nutiꝰ.
p. f. ĩnre ciuili. ¶ Pauli filiꝰ affricanꝰ in te
militari Candã autẽ ad cas laudes quas a
patrib acceperũt ad elt̾ aliquã suã ut hic idẽ
affricanus eloquẽtia cumlauit bellicã głar.
¶Es̾ id̃ fecit timotheus. colonis.f. filiꝰ quicũ
felli laude nõ inferior fuiss quã pat̾. ad eã lan¬
dem doctrine ⁊ ingemi glã adiecit. ¶ Eit añt
int̾dũ ut ñ nulli omissa imitatione maioꝵ su¬
oꝵ qd̾clam inscitutũ ꝯsequãt᷑. Macimeq in co
pleꝵq elaborant bi qui magna sib ppomĩt od¬

Expanded text:
gerere quam personam velimus, a nostra voluntate proficiscitur. Itaque se alii ad philosophiam, alii ad ius civile, alii ad eloquentiam applicant, ipsarumque virtutum in alia alius mavult excellere. Quorum vero patres aut maiores aliqua gloria praestiterunt, ii student plerumque eodem in genere laudis excellere, ut Q. Mucius P. f. in iure civili, Pauli filius Africanus in re militari. Quidam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit bellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude non inferior fuisset quam pater, ad eam laudem doctrinae et ingenii gloriam adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo plerumque elaborant ii, qui magna sibi proponunt ob
Abbreviated transcription (Latin):
cultat ⁊ dissimilat appetitũ uoluptatis ꝓpter
uerecũdiã. Ex quo intelligit᷑ corporis uolu¬
ptatẽ nõ satis eẽ dignã hoĩs p̃stantia. eãq¬
ꝯtempni ⁊ reici oportere: sin sit ꝯspiã ꝗ aliꝗd
tribuat uoluptati. diligent̃ ei teniẽdũ eẽ eiꝰ¬

Expanded text:
cultat et dissimulat appetitum voluptatis propter cultat et dissimulat appetitum voluptatis propter verecundiam. Ex quo intellegitur corporis voluptatem non satis esse dignam hocontemni, et reici oportere. Sin sit quisquiam, qui aliud tribuat voluptati, diligenter ei tenendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ab honestatis actionib nõ sit aliena. sic ĩ ip̃o
oto aliꝙ ꝓbi ĩgen lum̃ eluceat. De duplici¬
unũ ĩ lib̾ale. petulans. flagiciosũ. obsce¬
ut ea q̃ asene catone collecta sũt: que uocãt
a pothemata. ¶ facił gͥ est distinctio ĩgenu
et illib̾ał icci. Alt̾ est si tpr̃e fit: ut si remisso
pitudini adhibet᷑ u̾boꝵ obscenitas. ¶ Luden¬
di ⁊̃ est ꝗdam modꝰ retiuendꝰ. ut ne minis oĩa
dia uenandi. honesta exẽpla ludendi. Quã
omnẽ officui q̃stionẽ: sẽꝑ ĩ prõptu hr̃e
ancedat. Ille eĩ nicħ sentiũt nͥ uoluptatẽ. ad
eãq ferunt᷑ omĩ impetu. hõis aũt mens di¬
scendo alit̾ ⁊ cogitando semꝑ aliꝗd. aut ĩqui¬
rit. aut agit. uidendiq ⁊ audiendi delectati¬
one ducitur. Quin q̃ si ꝗs ẽ paulo ad nolupta¬
tes ꝓpensior miͦ nͥe caueatꝰ sit expecudũ genẽ.
Siĩt eĩ ꝗdam hoĩeo nõ re. s noĩe. s siquis est
paulo erectior. ꝙͣuis uoluptate capiat᷑. oc¬

Expanded text:
 ab honestatis actionibus non sit aliena, sic in ipso ioco aliquod probi ingenii lumen eluceat. Duunum illiberale, petulans, flagitiosum, obsceut ea, quae a sene Catone collecta sunt, quae vocant apofqe/gmata. Facilis igitur est distinctio ingenui et illiberalis ioci. Alter est, si tempore fit, ut si remisso pitudini adhibetur verborum obscenitas. Ludendi etiam est quidam modus retinendus, ut ne nimis omnia et studia venandi honesta exempla ludendi. Sed m officii quaestionem semper in promptu habeantecedat; illae nihil sentiunt nisi voluptatem ad eamque feruntur omni impetu, hominis autem mens discendo alitur et cogitando, semper aliquid aut anquirit aut agit videndique et audiendi delectatione ducitur. Quin etiam, si quis est paulo ad voluptates propensior, modo ne sit ex pecudum genere sunt enim quidam homines non re, sed nomine, sed si quis est paulo erectior, quamvis voluptate capiatur, oc
Abbreviated transcription (Latin):
aũt mariẽ tatũ genꝰ est. eoꝵ qui ant eccellẽte
ingemi magnitudine. aut p̃clara enidicione
atꝙ doctima. aut ntraq re ornati. spaciũ ⁊̃ de¬
libandi habuert. quẽ potissimũ ite cursũ seꝗ
&da. multo est ei cura maior adhibenda ut con¬
stare inppetuitate inte possimꝰ nob̾met ipĩs.
Siec nullo officio laudicare. De fortuna ⁊ naͣ¬
hanc aũt ratõem qm̃ maximã nĩ naͣ bt.

Expanded text:
genus est eorum, qui aut excellenti ingenii magnitudine aut praeclara eruditione atque doctrina aut utraque re ornati spatium etiam deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum sequi da multo est ei rei cura maior adhibenda, ut constare in perpetuitate vitae possimus nobismet ipsis nec in ullo officio claudicare. Ad hanc autem rat
Abbreviated transcription (Latin):
quos nos ⁊ quales eẽ uelimꝰ ⁊ in quo gn̾e
uite. Que delib̾atio est. oiũ difficilima. In¬
¶enute eĩ ad holescencia. cũ est maxima ĩ tecilli¬
¶ tas consilu. tũ id sibi quisq genꝰ etatis degen¬
de ꝯstituit. qd̾ maxime ad amauit.  Itaq añ
implicat᷑ aliquo ᷤ certo gn̾e. cursuq uidendi. ꝙͣ¬
S totuit qd optimũ eẽ iudicare. ¶ Nãq herculẽ
pdigũ dicũt. ut est apd̾ cenoptontẽ. cũ pͥmũ
pnbesc̾et. qd̾ tp̃s anatã ad eligendũ ꝙͣ quisq i¬
mã uiuendi sit ingressurꝰ. datũ ẽ etisse inso¬
litudinẽ. atq ibi sedentẽ dui secũ multũq
dubitasse. cũ duas cerneret mas unã uolup¬
tatis. alt̾aͣ uirtutis. utrã ĩgredi melius eẽt.
Hec herculi ionis sato edito potuit fortasse ⁊¬
tingere. Nos̾ nõ idẽ qui inutam̃ nos cuiq in¬
sum ẽ. atqr ad eoꝵ studia institutaq inpellim̃.
Pleriq aut parentũ p̃ceptis inbuti ad eoꝵ ꝯ
fuetudine̾ morẽq dedricim̃. Alu multitudĩs

Expanded text:
velimus et in quo genere vitae, quae deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id sibi quisque genus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implicatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit, quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod tempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non item, qui imitamur, quos cuique visum est, atque ad eorum studia institutaque impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremque deducimur; alii mu
Abbreviated transcription (Latin):
quidã desiderãt ĩ grã iã cũ uoluptate redeanius.
Semꝑ eĩ bom assiduiq dm̃ referta. cella iina¬
ria. olearia ⁊̃ penaria ẽ uillaq tota locuplex
est. Abũdat porco. edo. agno. gallina. lacte.ca¬
seo. melle.: lam ortũ ipĩ agncole succidiã alt̾rã
appellat. Conditiora fac̃ ħ sup uacancis ⁊̃ opis
Saucupiũ atqr uenatõ.

Expanded text:
quidam desiderant, in gratiam iam cum voluptate redeamus. Semper enim boni assiduique domini referta cella vinaria, olearia, etiam penaria est, villaque tota locuples est, abundat porco haedo agno gallina, lacte caseo melle. iam hortum ipsi agricolae succidiam alteram appellant. conditiora facit haec supervacaneis etiam operis aucupium atque venatio.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Cuꝰ quid̾ ego uullã ꝯtẽplãs. ab est eĩ nõ lon¬
ge ame. Anmurari satis ñ possũ. uł hoĩs ipiꝰ
cõtiñtia. uł tẽpoꝵ disciplina. ¶ Curio ad focũ
sedenti magnũ auri pondꝰ samnites cũ atulis¬
sent repudiati sut.⁊ lõ eĩ autũ hr̃e p̾clarũ sibi
uiden dix̃. S eis quhẽrẽt aurũ imꝑare. Pote¬
rat ne tantꝰ aĩmꝰ effic̾e̾ nõ iocũdã senectute.
Et uenio ad agͥtolas. ne ame ipo rece¬
dã. In agris erãt tũ senatores udem sene̾¬

Expanded text:
tis. Cuius ego villam contemplans abest enim non lontis. Cuius ego villam contemplans abest enim non longe a me, admirari satis non possum vel hominis ipsius continentiam vel temporum disciplinam. curio ad focum sedenti magnum auri pondus Samnites cum attulissent, repudiati sunt; non enim aurum habere praeclarum sibi videri dixit, sed eis qui haberent aurum imperare. poteratne tantus animus efficere non iucundam senectutem? sed venio ad agricolas, ne a me ipso recedam. in agris erant tum senatores, id est senes
Abbreviated transcription (Latin):
Elid ego migatrẽo. ꝗd fossiones agri
repastinatõnesq ꝓferã. quib fit młpo
t̾ta fecõdior. Qd de ntilitate loquar ster¬
corãdi. dixi ĩ eo libro que d̾ reb rusticis scͥpsi.i
⁊de q̃ doctꝰ esiod̾ nͨ u̾bũ ꝗdẽ fec̾. cũ de cultura agri
fuit. laertẽ leĩentẽ desideriũ ꝙ capiebat efilio co¬
lentẽ agrũ ⁊ eñ st̾corãtẽ fac̃. ¶⁊ loc noͣ segetibꝰ
solũ ⁊ pratis ⁊ uineis ⁊ arbustis res rustice
lete sũt. s ortis ⁊̃ ⁊ pomarus. tũ pecudũ pastu¬
et apiũ examinib floꝵ oĩum uarietate. Nlec
cõsitoes m̃o delectãt. s insitõnes ⁊̃. quib nich̾
ĩuenit agͥcultura solertiꝰ.
ssii psequi ꝑ multa oblectanita reni
rusticaꝵ. Es ea ip̃a q̃ dixi sentio fuisse i
Diongiora. Ignoscetis aũt. Nã astudio re¬
tũ rusticaꝵ ꝓuect᷑ sũ ⁊ senectꝰ ẽ nat᷑a loquacior.
pyrro t̾ͥumphauiss cõsũpsit extremũ tp̃s eta¬

Expanded text:
id ego irrigationes, quid fossiones agri repastinationesque proferam, quibus fit multo terra fecundior? quid de utilitate loquar stercorandi? dixi in eo libro, quem de rebus rusticis scripsi. De qua doctus Hesiodus ne verbum quidem fecit, cum de cultura agri fuit, Laertam lenientem desiderium, quod capiebat e filio, colentem agrum et eum stercorantem facit. nec vero segetibus solum et pratis et vineis et arbustis res rusticae laetae sunt, sed hortis etiam et pomariis, tum pecudum pastu, apium examinibus, florum omnium varietate. neconsitiones, modo delectant, sed etiam insitiones; quibus nihil invenit agricultura solertius. possum persequi multa oblectamenta rerum rusticarum, sed eaipsa, quae dixi, fuisse sentio longiora. Ignoscetis autem: nam et studio rerum rusticarum provectus sum; et senectus est natura loquacior, Pyrro triumphasset, consumpsit extremum tempus aeta
Abbreviated transcription (Latin):
ceptoꝵ ⁊ datoꝵ. Ditior mͥ ⁊ affluẽtior in¬
detur ẽẽ uã amicitia. nͨ obẜnare restricte.
ne plus reddat quã accepat. ⁊ leq enim
uerendũ est ne qd excidat. aut ne ꝗd ĩt̾rã
defluat aut ne plus eqͦ qd̾ ĩ amicitiã ꝯge¬
rat᷑. ¶ ẽ erciꝰ noͣ ille finis det̾rioꝰ. ut quati
ꝗsq se faciat ip̃e tãti fiat ab amicis. Gepe
eĩ ĩ quibdã aut aĩns abiectior ẽ aut spes
amplificãde fortune fractior est. Nõ est
gͥ amici talẽ ẽẽ ĩ eũ quał ille ĩ se est. s potiꝰ
enuiti ⁊ efficere. ut amici iacẽtẽ aĩum exci¬
Spet inducatq ĩ spẽ cogitatõe qr meliore.
Lius gͥ finis uere
amicitie astituendꝰ est sipͥus qd̾ ma¬
ꝯcune rep̾hend̾e scipio solitꝰ sit edito. S¬
bi legabat ulla nocẽ inimicitiorẽ amicitie to¬
tiusse repiri quã eĩ qui dixiss. ita amare

Expanded text:
ceptorum et datorum. divitior mihi et affluentior videtur esse vera amicitia nec observare restricte ne plus reddat quam acceperit: neque enim verendum est ne quid excidat aut ne quid in terram defluat aut ne plus aequo quid in amicitiam congeratur. tertius vero ille finis deterrimus, ut, quanti quisque se ipse faciat, tanti fiat ab amicis. saepe enim in quibusdam aut animus abiectiore fortunae fractior. non est igitur amici talem esse in eum, qualis ille in se est, sed potius eniti et efficere ut amici iacentem animum excitet inducatque spem cogitationemque meliorem. alius igitur finis verae amicitiae constituendus est, si prius, quid maxime reprehendere Scipio solitus sit, dixero. negabat ullam vocem inimiciorem amicitiae potuisse reperiri quam eius qui dixisset ita amare
Abbreviated transcription (Latin):
mũ ẽ hoc ĩ amicitia supioiorẽ parẽ ẽẽ ĩferioi
Sepe eĩ excellẽtie q̃dã sũt. qͣlio erat scipioĩs
ĩ nr̃o ut dicã g̾ge. ⁊ lũquã se ille philo. nũꝙͣ
rutilio. nũꝙͣ mũmo añ posuit. nũꝙͣ ĩferio¬
ris ordinis amicis. Quĩtũ uoͣ maximu
frẽm egͥgiũ urx oĩno sibi neqͣquã parẽ. qd̾
is añ ibat etate. tamꝙͣ suꝑiorẽ colebat. sues
om̃s ꝑse posse cẽ ampliores uolebat. ¶Qd̾
faciend̾ imitandũq ẽ oĩb. ut siquã p̃stantiã
uͥtutis. ĩgenu fortune ꝯsecuti sũt. imptiãt
eã siuis. comunicentq cũ ꝓximis. ut si pa¬
rentib natisint humilib. si ꝓpinquos ha¬
beãt ĩ becilliores. uł aĩo uł fortuna eoꝵ au¬
geat opeo. eisq honori sit ⁊ dignitati. ut ĩ¬
rãtiã stirpis ⁊ gn̾s ĩ famulatu fue̾rĩt. Eu
cogͥti sũt. ⁊ aut deoꝵ aut regũ filii ĩnẽti: re¬
tinẽt tam̃ caritatẽ ĩ pastores. quos patres¬

Expanded text:
e inferiori. saepe enim excellentiae quaedam sunt, qualis erat Scipionis in nostro, ut ita dicam, grege. numquam se ille Philo, numquam Rupilio, numquam Mummio anteposuit, numquam inferioris ordinis amicis. Q. vero Maximum fratrem, egregium virum omnino, sibi nequaquam parem, quod is anteibat aetate, tamquam superiorem colebat suosque omnis per se posse esse ampliores vol ut, si quam praestantiam virtutis ingeni fortunae consecuti sunt, impertiant ea suis communicentque cum proximis; ut, si parentibus nati sint humilibus, si propinquos habeant imbecilliore vel animo vel fortuna, eorum augeant opes eisque honori sint et dignitati. ut irationem stirpis et generis in famulatu fuerunt, cum cogniti sunt et aut deorum aut regum filii inventi, retinent tamen caritatem in pastores, quos patres
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ⁊̃ ppłos uniu̾sos tueri eisqi optime ꝯsulere
soleat. Ꝙ ne face̾t ꝓfecto. si caritate uulgi
ab horreret.
Tq etiã mͥ quidẽ udent᷑ qui utilitatũ
causa fingũt amicitias. amabillissimũ
nodũ amucitie tollere. ⁊ Iõ eñtã ntilitaᷤ
parta pamicũ quã amici amor ip̃e delectet
si cũ studio ẽ ꝓfectũ. Tantũq ab est. ut ami

Expanded text:
 populos universos tueri eisque optime consulere soleat, quod non faceret profecto, si a caritate volgi abhorreret. atque etiam mihi quidem videntur, qui utilitatis causa fingunt amicitias, amabilissimum nodum amicitiae tollere. non enim tam utilitas parta per amicum quam amici amor ipse delectat, si cum studio est profectum. tantumque ab
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ libior ⁊ dulcior ⁊ ad omnẽ cõmunitatẽ facul¬
Distit aũt hoc loco q̃dam q̃stio sb̾difficił.
Nũ qn̾ amici noui digni amicitia uet̾ib
sũt añ ponendi. ut equis uetulis tene¬
Dros añponere solem᷑. Indigna ẽ ħ dubitatio.
Nõ eĩ debẽt ẽẽ amicitiaꝵ sicut aliaꝵ reꝵ sccieta

Expanded text:
comitatem facilexsistit autem hoc loco quaedam quaestio subdifficilis, num quando amici novi, digni amicitia, veteribus sint anteponendi, ut equis vetulis teneros anteponere solemus. indigna homine dubitatio; non enim debent esse amicitiarum, sicut aliarum re
Abbreviated transcription (Latin):
Saut stabił põt esse.
Q denduĩ eodẽ est. ut ne cͥminib aut
inferendis delectet᷑ amicus. aut cre¬
dat oblatis. Que ꝑtinẽt oĩa ad eam.
quã iã dudũ tractato ꝯstãtiã. Ita fit ueꝵ i
illud. qd̾ ĩmitio dixi. amicitiã nͥ int̾ bonos
eẽ nõ posse. ¶Est enĩ boĩ uii quẽ eũdẽ sapiẽ¬
tẽ licet dic̾e. ħ duo tenere ĩ amicitia. Primũ
oE

Expanded text:
s aut stabilis potest esse. addendum eodem est, ut ne criminibus aut inferendis delectetur aut credat oblatis, quae pertinent omnia ad eam, quam iam dudum tracto, constantiam. ita fit verum illud, quod initio dixi, amicitiam nisi inter bonos esse non posse. est enim boni viri, quem eundem sapientem licet dicere, haec duo tenere in ane
Abbreviated transcription (Latin):
citie sordidũ existimẽt. ubi eos ĩueniemꝰ q
honores. magrãtꝰ. iꝑia. potestates. opes.
to illa malint ¶Inbecilla enĩ est nat᷑a ad
ꝯtẽpnẽdã potẽtiã. Quã ⁊̃ si neglecta amicitis
ꝯsecuti sũt. obscurari tñ arbitrãt᷑. quia nõ
sine magna causa sit neglecta amicitia.
Taqi uere amicitie¬
Ie
difficilime reꝑiunt᷑ in his qui ĩ hono¬
rib req publica u̾sant᷑. Ubi eĩ istũ ĩue¬
Q nias qui honorẽ amici ante ponat suo: Qͥd
hec. ut omittã quã graues quã difficiles
plerisq uident᷑ calamitatũ societates.Ad
quas nõ est facile ĩuẽtus qui descendat.
Quãꝙͣ enuiꝰ recte. amicus certꝰ ĩre inc̾ta
c̾nitur. tñ ħ duo leuitatis ⁊ ĩfirmitatis ple¬
rosq cõuĩcũt. Aut ĩbonis reb ꝯtẽpnũt a

Expanded text:
citiae sordidum existiment, ubi eos inveniemus, qui honores magistratus imperia potestates opes amto illa malint? imbecilla enim est natura ad contemnendam potentiam, quam etiam si neglecta amicitia consecuti sint, obscuratum iri arbitrantur, quia non sine magna causa sit neglecta amicitia. itaque verae amicitiae difficillime reperiuntur in eis, qui in honoribus reque publica versantnias qui honorem amici anteponat suo? Quid? haec ut omittam quam graves, quam difficiles plerisque videntur, calamitatum societates, ad quas non facile est inventus, qui descendat. Quamquam recte Ennius: Amicus certus in re incerta cernitur. Tamen haec duo levitatis et infirmitatis plerosque convincunt, aut si in bonis rebus contemnunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ mͦ ꝯsquã amicꝰ eẽ pot̾it eiꝰ cui se putabit
iimicũ ee̾ posse. Qñ ⁊̃ necẽe eiͣ̾t cupe. ⁊ op¬
tare ut quã sepissime peccet amitꝰ quo plu¬
res det sibi tãꝙͣ ansas ad rep̾hendẽdũ ¶Rũ¬
sus aũt recte factis comodisq amicoꝵ. ne¬
cesse eiͣt angi. dole̾ ĩuidere. Quare s quide
p̃ceptũ cu̾cũq ẽ adtollendã amicitiã na¬
let. ¶ Illd̾ potiꝰ pcipiend̾ fuit. ut eã diligen¬
tiã ad hiberemꝰ ĩ amicitus ꝯparãdio. ut ne
qñ amare ĩcipem᷑ eũ quẽ aliqñ odisse possemꝰ.
Qum ã si muiꝰ felices ĩ diligendo fuissemꝰ
ferendũ id scipio potiꝰ quã inimicitiaꝵ tp̃s c¬
gitandũ putabat.
Tls gͥ finis utenduĩ arbitror. ut cũ em̃¬
dati mores amicoꝵ sint. tũ sit ĩt cos
oĩum reꝵ ꝯsilioꝵ uolũtatũ siñ ulla
exteptõe cõmunitas. Ut ⁊̃ si qua fortuna ac

Expanded text:
isquam amicus esse poterit ei, cui se putabit inimicum esse posse? quin etiam necesse erit cupere et optare ut quam saepissime peccet amicus, quo pluris det sibi tamquam ansas ad reprehendendum: rursum autem recte factis commodisque amicorum necesse erit angi dolere invidere. qua re hoc quidem praeceptum, cuiuscumque est, ad tollendam amicitiam valet: illud potius ptiam adhiberemus in amicitiis comparandis, ut ne quando amare inciperemus eum, quem aliquando odisse possemus. quin etiam si minus felices in deligendo fuissemus, ferendum id Scipio potius quam inimicitiarum tempus cogitandum putabat. His igitur finibus utendum arbitror, ut, cum emendati mores amicorum sint, tum sit inter eos omnium rerum consiliorum voluntatum sine ulla exceptione communitas, ut etiam si qua f
Abbreviated transcription (Latin):
ma sequat᷑. Est eĩ quatenꝰ amicitie dari uenia
possit. ¶ lec uͦ negligẽda ẽ fama ñ mediacre
telũ ad res gerendas existimare oportet bẽi¬
uolẽtiã ciuuĩ quã blandicuo ⁊ assentãdo col¬
ligere t̾pe est. uirtuo quã sequat᷑ caritus mi¬
mine repudianda est.
Et sepe eĩ recddeo adscipionẽ. cuĩ omĩs
sermo erat de amicitia. Querebat᷑ qd̾ m
õib reb hoĩes diligẽtiores ẽẽnt. capraᷤᷤ
et oueo qͦt ꝗsqi heret dice̾ poss. amicos quot
bere curã. ĩ amicio eligendis negligẽtes eẽ.
⁊lec hr̃e qͣi signa q̃da ⁊ notas. quibr eos q ad
amicitias eẽnt idonei iudicarẽt. Sũt gͥ firmi
et stabiles ⁊ ꝯstantes eligendi. Cuiꝰ gm̾̃s est
magna penuria. ⁊ iudicare difficile est sane
nisi eeptũ. Expiendũ ẽ aũt ĩ ip̃a amncitia. Ita
p̃curnit amicitia. udiciũ. tollitq expiendi pote
statẽ. ¶ Est g̃ pridetio quide sustinere ut cũsũ
sic inpetũ bẽuolentie quo utam̃ quasi aqͥs

Expanded text:
sequatur; est enim quatenus amicitiae dari venia possit. nec vero neglegenda est fama, nec mediocre telum ad res gerendas existimare oportet benevolentiam civium, quam blanditiis et assentando colligere turpe est; virtus, quam sequitur caritas, minime repudianda est. sed—saepe enim redeo ad Scipionem, cuius omnis sermo erat de amicitia—querebatur quod omnibus in rebus homines diligentiores essent; capras et ovis quot quisque haberet dicere posse, amicos quot bere curam, in amicis eligendis neglegentis esse nec habere quasi signa quaedam et notas, quibus eos, qui ad amicitiam essent idonei, iudicarent. sunt igitur firmi et stabiles et constantes eligendi, cuius generis est magna penuria; et iudicare difficile est sane nisi expertum, experiendum autem est in ipsa amicitia: ita praecurrit amicitia iudicium tollitque experiendi poteltatem. Est igitur prudentis sustinere, ut cursum, sic impetum benevolentiae, quo utamur quasi aquis