comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ruit ut hominẽ sibi subiectum p̃meret.
s. homo meruit ꝑ culpam suã ut ab
o premi ꝑmitteretur. Licet enim igno
men ignorauit quod etiam si uerũ
ũt contra creatoris uoluntatem con-¬
cupiscere non debuit. Iuste ergo sub-¬
utus est homo diabolo quantũ ꝑti-¬
net ad culpam suam. Iiuste autẽ
quantũ ꝑtinet ad diaboli fraudulen-¬
uam. Si igitur homo talem patronũ
haberet. cuius potentia diabolus in
ausam adduci posset. iuste dominio
aus homo contradiceret. quia nullã
dabolus iustam causam habuit. qua¬
re sibi ius in homine uendicare debu-¬
rit. Patronus autẽ nullus talis inue¬
uri poterat nisi ds. Sed d̾s causam
hominis susciꝑe noluit. quia homi¬
i adhuc pro culpa sua iratus fuit.
hortuit ergo ut prius homo dm̃ pla-¬
arec. & sic deinde deo patrocinante
um diabolo causam miret. S deũ
rationabiliter placare non poterat.
nisi & dampnum quod intulerat
sestauraret. & de contemptu satisfa¬

Expanded text:
ruit ut hominem sibi subjectum premeret, ruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignormen ignoravit quod etiam si verum esset contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit quare sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi solus Deus, sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi et damnum quod intulerat restauraret, et de contemptu satisfa
Abbreviated transcription (Latin):
rantiam suam datum est consiliũ.
Postremo in tempore gr̃e confitenti de¬
fectum suum. prestitum est auxilũ.
Consilium erat in ratione satisfactiõis.
auxilium erat in effectu redemptionis.
Ut gͦ rationẽ satisfactionis. quam pro
peccato suo homo creatori ꝑsoluere de¬
beat euidentius cognoscere possimus.
causam hominis prius necesse est pau¬
lisꝑ attentius consideremus. Causa uͥ
hȩc inter tres ꝑsonas agenda format᷑.
ueniunt. homo. ds. & diabolꝰ.
diabolus deo mniuriam fecisse conum¬
citur. quia seruũ eius hominem &
fraudulenter abduxit & uolenter
tenuit. Homo similiter deo iniuriam
fecisse conuincitur. quia & p̃ceptum
eius contempsit. & se sub manu alie¬
na ponens suȩ seruitutis dampni
ili intulit. Item diabolus homini iniu¬
niam fecisse conuincitur. quia illũ
& prius bona ꝓmittendo decepit. & post
mala inferendo nocuit. Iniuste ergo di-¬
abolus tenet hominem. sed homo iuste
tenetur. quia diabolus numquã me-¬

Expanded text:
rantiam suam datum est consilium; rantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato suo homo debet resolvere Creatori evidentius cognoscere possimus: causam hominis prius necesse est paulisper attentius consideremus. Causa vero haec inter personas tres agenda formatur,veniunt, homo, Deus et diabolus. Diabolus injuriam Deo fecisse convincitur, quia servum ejus hominem et fraudulenter abduxit, et violenter tenuit. Homo similiter Deo injuriam fecisse convincitur, quia et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam me
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo isto in locopenit̾ntiȩ
spacio penitendi indulto. ut mala
corrigeret. bona repararet. ut tandẽ
correctus ad iudiciũ ueniens. non
pro culpa penã sed pro iusticia glo¬
riã sibi preparatã acciperet. Restat
gͦ ut dum tempꝰ est consilium exqui¬
rat & auxilium requirat correctio¬
nis & liberationis suȩ. Sed quia ꝑse
ad neutrũ sufficiens inuenitur. neces¬
se est ut ille qui ꝑ grãm suam differt
iudicium. interim ꝑ eandẽ grãm
ostendat euadendi consiliũ. & post
consilium conferat auxilium. Sic
itaq oportet ut interim deponat ps¬
nam iudicis. & assumat ꝑsonam priꝰ
consiliatoris. postea auxiliatoris. ita
dum taxat ut prius hominẽ totum
sibi dimittat. quatinus ipse homo
& ignorantiam suam exꝑiatur. ꝙ m¬
telligat se indigere consilio. deinde eciã
defectum suum sentiat. & agnoscat
se opus habere cͣonsilio. Lali igitur
ratione in tempore naturalis legisco¬
tus homo dimissus est sibi. postea in
tempore scriptȩ legis cognoscenti igno¬

Expanded text:
in mundo isto in loco poenitentiae, spatio poenitendi indulto, ut mala corrigeret, bona repararet, ut tandem correctus ad judicium veniens; non pro culpa poenam, sed pro justitia gloriam sibi praeparatam acciperet. Restat ergo ut dum tempus est consilium exquirat et auxilium requirat correctionis et liberationis suae. Sed quia ipse per se ad neutrum sufficiens invenitur, necesse est ut ille qui per gratiam suam differt judicium, interim per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium; et post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti igno
Abbreviated transcription (Latin):
tia uocat᷑ ⁊ p̾scientia & disposi¬
tio.⁊ p̃destinatio. & ꝓuidentia:. scientia
existentiũ. p̃scientia futuroꝵ. dispo¬
sitio faciendoꝵ. p̃destinatio saluan¬
dorũ. ꝓuidentia subiectoꝵ. & totum
hoc una erat sapientia. ⁊ una dispo¬
sitio. ⁊ ipsa ȩterna erat. & cũ ipsa coȩ¬
terna uoluntas erat. & scłm uolunta

Expanded text:
scientia, et dispositio, et praedestinatio, et providentia. Scientia existentium, praescientia futurorum, dispositio faciendorum, praedestinatio salvandorum, providentia subjectorum. Et totum hoc una erat sapientia, et una dispositio, et ipsa aeterna erat; et cum ipsa coaeterna voluntas erat, et secundum volunta
Abbreviated transcription (Latin):
ori dispositione. Natura in interio¬
ri qualitate. Forma reruim aut in
numero consideratur. ad quẽ ꝑti¬
net arithinetica. aut in ꝓportio¬
ne ad quã ꝑtinet musica. aut in
dmensione adquã ꝑtinet geo¬
metria. aut in motu ad quẽ ꝑti¬
nec astronomia. Ad interiorẽ uero¬
rerum naturã phisica spectat.
diuinȩ sapientie.

Expanded text:
ori dispositione; natura in interioori dispositione; natura in interiori qualitate. Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam metria; vel in motu, ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem qualitatem physica spectat. divinae sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
faciendũ ẽẽ significatur. Quod in
sacro eloquio non sole uoces. sed &
res significare habent.
nde apparet quantũ chiuina
scriptura ceteris om̃ib scripturis
ñ solũ in materia sua. sed eciã in
modo tractandi subtilitate & ꝓfun¬
ditate precellat. cum in ceteris
quidem scͥpturis sole uoces signi¬
ficare inuenantur. in hac autem
ñ solum uoces. sed etiã res significa¬
tiuȩ sint. Sicut igit᷑ in eo sensu qui
inter uoces & res uersatur. necessaria
ẽ cognitio uocum. sic in illo qui in¬
ter res & facta uł facienda mistica
constat. necessaria ẽ cognitio rerũ.
Cognitio autẽ uocũ in duob consi¬
deratur. in ꝓnuntiatione uidelicae.
& significatione. Ad solam ꝓnun¬
tiationẽ ꝑtinet gramatica. ad so¬
lam significationẽ ꝑtinet dialeti¬
ca ad ꝓnuntiationẽ simul & sig¬
nificationẽ ꝑtinet rechorica. Cogni¬
tio rerũ circa duo uersatur. Idest
formã & naturã. forma ẽ in exteri¬

Expanded text:
faciendum esse significatur. CAP. V. Quod in faciendum esse significatur. CAP. V. Quod in sacro eloquio nes significare habent. Unde apparet quantum divina Scriptura caeteris omnibus scripturis non solum in materia sua, sed etiam in modo tractandi, subtilitate et profunditate praecellat; cum in caeteris quidem scripturis solae voces significare inveniantur; in hac autem non solum voces, sed etiam res significativae sint. Sicut igitur in eo sensu qui inter voces et res versatur necessaria est cognitio vocum, sic in illo qui inter res et facta vel facienda mystica constat, necessaria est cognitio rerum. Cognitio autem vocum in duobus consideratur; in pronuntiatione videlicet et significatione. Ad solam pronuntiationem pertinet grammatica, ad solam significationem pertinet dialectica; ad pronuntiationem simul et significationem pertinet rhetorica. Cognitio rerum circa duo versatur, id est formam et naturam. Forma est in exteri
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. Hoc gͦ ordine scͥptura sa¬
cra pͥmũ creationẽ mundi descri¬
bit. quia ꝓpt̾ hominẽ factus ẽ. dein¬
de cõmemorat qualit̾ homo factus
in uia iusticiȩ & disciplinȩ dispo¬
situs est. postea qualiter homo lap¬
sus ẽ. nouissime quẽ admodũ est
reparat. Primũ ergo describit ma¬
teriã in eo quod factus ẽ & dispositꝰ
deinde mensurã in culpa & pena.
deinde reꝑationẽ & miscdi̾am in
cognitione ueritatis. & amore uir¬
tutis. deinde patriam. gaudium
beatitudinis. Quod tripliciter
tractat de materia sua eloquiũ
sacrum.
e hac autem materia trac¬
tat chuina scͥptura scđm
triplicẽ intelligentiã. hoc ẽ historiã
allegoriam. tropologiam. Hystoria
ẽ rerũ gestarum narratio. quȩ in
prima significatione litcerȩ con¬
tinet᷑. Allegoria ẽ. cum ꝑ id qd̾ fac¬
tũ dicit᷑. aliqd̃ aliud factũ. siue m
preterito. nue in presenti. sue in
fucuro significatur. Tropologia
ẽ. cũ ꝑ id qd̃ factũ dicit᷑. aliquid

Expanded text:
ordine Scriptura sacra primum creationem mundi describit, qui propter hominem factus est; deinde commemorat qualiter homo factus in via justitiae et disciplinae dispositus est; postea, qualiter homo lapsus est; novissime quemadmodum est reparatus. Primum ergo describit materiam in eo quod factus est et dispositus; deinde miseriam in culpa et poena; deinde reparationem et misericordiam in cognitione veritatis et amore virtutis; demum patriam et gaudium beatitudinis. CAP. IV. Quod tripliciter tractat de materia sua eloquium sacrum. De hac autem materia tractat divina Scriptura secundum triplicem intelligentiam: hoc est historiam, allegoriam, tropologiam. Historia est rerum gestarum narratio, quae in prima significatione litterae continetur; allegoria est cum per id quod factum dicitur, aliquid aliud factum sive in praeterito sive in praesenti, sive in futuro significatur; tropologia est cum per id quod factum dicitur, aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sint oꝑa restaurationis. tamen
ut competentius ad ea tractanda
accedat. pͥmũ in ipso capite nar¬
rationis sue breuit̃ scđm fidem
rerũ gestarũ. exordiũ & constitu¬
tionẽ narrat oꝑum condicionis.
Non enim conuenient̃ ostendere
posset qualit̾ homo reꝑatus sit.
nisi priꝰ demonstraret. qualit̾ sit
lapsus. Neq uero lapsum eiꝰ con¬
uenient̾ ostenderet. nisi priꝰ quã¬
lit̾ a deo institutꝰ fuerit explica¬
ret. Ad ostendendã autẽ primã
insticutionẽ hominis. oportuit¬
ut etiã totiꝰ mundi conditio ac
creatio panderet᷑. quia ꝓpt̾ homi¬
nem factus ẽ mundus. Sp̃c qͥdem

Expanded text:
sint opera restaurationis; tamen, sint opera restaurationis; tamen, ut competentius ad ea tractanda accedat, primum in ipso capite narrationis suae breviter secundum fidem rerum gestarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur; quia propter hominem factus est mundus. Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sequi ꝓbantur. & hostẽ unũ ꝑse¬
qui. & tina uictoria coronari. In
his om̃ib oꝑa restaurationis con¬
siderantur: in quib diuinarũ scrip¬
turarũ tota uersatur intentio. Mun¬
dane suie scłares scͥpture materiam
habent oꝑa conditionis: diuina scͥp¬
tura materiã habet oꝑa restaurati¬
onis. Proptea tanto excellentior õib
scͥpturis iure creditur. qͣnto digni¬
or ẽ & sublimior materia. in qua
eiꝰ consideratio tractatioq uersat᷑.
slam oꝑa restaurationis ualde dig¬
niora sunt oꝑibus conditionis. quia
illa ad seruitutẽ facta sunt ut stan¬
ti homini subessent: ista ad salutẽ.
ut lapsum erigerent. Propt̾ea illa
quasi modicum aliquid sex dieb
ꝑfecta sunt: ista uero ñ nisi sex eta¬
tibus compleri possunt. Lamen
sex contra sex e diuerso ponuntur:
ut idem reꝑator qui creator de
ad narranda opera restaurationis.
uamuis autẽ principalis
materia diuinȩ scͥpture

Expanded text:
sequi probantur, et hostem unum persesequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae sive saeculares scripturae materiam habent opera conditionis. Divina Scriptura materiam habet opera restaurationis. Propterea tanto excellentior omnibus scripturis jure creditur, quanto dignior est et sublimior materia in qua ejus consideratio tractatio quae versatur. Nam opera restaurationis multo digniora sunt operibus conditionis; quia illa ad servitutem facta sunt, ut stanti homini subessent; haec ad salutem, ut lapsum erigerent. Propterea illa quasi modicum aliquid sex diebus perfecta sunt; haec vero non nisi aetatibus sex compleri possunt. Tamen sex contra sex e diverso ponuntur, ut idem reparator qui creator demad narranda opera restaurationis. Quamvis autem principalis materia divinae Scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
quibus umuersa continent᷑ quȩ
facta sunt. Primum ẽ opus condi¬
tionis: scđm est opus restauratiois.
Opus conditionis est: quo factũ ẽ ut
essent quȩ non crant. Opus restaura¬
tionis ẽ. quo factũ est ut melius eet
que ꝑierant. Ergo opus conditioĩs
est creatio mundi. cum om̃ib ele¬
mentis sius: Opus restaurationis
est incarnatio uerbi. cum omnib
sacramentis suis. siue his quȩ p̾ces¬
serunt ab mitio scł̃i: siue his que
subsequunt᷑ usq ad finẽ mundi.
Uerbũ enim incarnatũ rex nr̃ ẽ: qui
in hunc mundũ uenit cum dia¬
bolo pugnaturus. Et om̃s sc̃i qui
ande eius aduentũ fuerunt quasi
milites sunt ante faciem regis p̃ce-
gem suũ subsequentes. & ipse rex
medius est in exercitu suõ. hincin¬
de uallatus incedens. & stipatus
agminibus sius. Et licet in hac tan¬
ta multitudine diuerse armoꝵ
species in sacramentis & obseruati¬
onibus precedentiũ & subsequen¬
tium popłoꝵ appareant: om̃s tam̃
uni regi militare. & unũ uexillũ

Expanded text:
quibus universa continentur quae facta sunt. Primum est opus conditionis. Secundum est opus restaurationis. Opus conditionis est quo factum est, ut essent quae non erant. Opus restaurationis est quo factum est ut melius essent quae perierant. Ergo opus conditionis est creatio mundi cum omnibus elementis suis. Opus restaurationis est incarnatio Verbi cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae praecesserunt ab initio saeculi, sive iis quae subsequuntur usque ad finem mundi. Verbum enim incarnatum rex noster est, qui in hunc mundum venit cum diabolo pugnaturus; et omnes sancti qui ante ejus adventum fuerunt, quasi milites sunt ante faciem regis praecegem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae armorum species in sacramentis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum
Abbreviated transcription (Latin):
uisauis ad dui¬
narum scriptura¬
rum lectionẽ eru¬
O diendus
accedit. primum considerare debet.
quȩ sit materia circa quam uersat᷑
earum tractatio: quia si rerũ illarũ
de quib scriptura facta est. noticiã
habuerit: facilius post modũ dicto¬
rũ eiꝰ ueritatẽ siue ꝓfunditatẽ ꝑspi¬

Expanded text:
uisquis ad divinarum Scripturarum lectionem erudiendus accedit, primum considerare debet quae sit materia, circa quam versatur earum tractatio; quia, si rerum illarum de quibus scriptura facta est notitiam habuerit, facilius postmodum dictorum ejus veritatem sive profunditatem perspi
Abbreviated transcription (Latin):
unc oportet ꝑ singula quȩ ꝓ¬
posita sunt currentẽ confide¬
rare. qualit̾ mens humana quȩ tã
longe a deo ẽ: tanta de deo potuerit
comprehendere. uł ratione ꝓpria
directa. uł reuelatione diuina ad¬
iuta. Et primũ usqueqͦ ipsa huma¬
na ratio ex insito sibi lumine ueri¬
tatis conualuerit. dignũ est consi¬
deratione. ne si uel totum homini
decur. negare conuincamur grãm.
aut si tollat᷑ tocũ. ignorantiã excusare.
taq utrumq modum humanȩ in¬
uestigationis. ordine ꝓsequam᷑. quo
ratio hominis uel ꝑ se directa. uł ab
huis quȩ extra se naturalia erant
uisibilia admonita. ad uerũ cognos¬
cendũ enixa est. De illo cognitioĩs
genere quo mens rationalis in se
dm̃ uidere potest.

Expanded text:
unc oportet per singula quae proposita sunt currentem considerare, qualiter mens humana quae tam longe a Deo est, tanta de Deo potuerit comprehendere, vel ratione propria directa, vel revelatione divina adjuta. Et primum usquequo ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo ratio hominis vel per se directa vel ab iis quae extra se naturalia erant visibilia admonita, ad verum cognoscendum enisa est. CAP. VI. De illo cognitionis genere quo mens rationalis in se Deum videre po
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc illi primũ erat & pͥn¬
ueritatis. inspiciamus. In eo igitur
pͥmũ & pͥncipalit̃ inuisibilis ds̾
quantũ ad manifestationẽ expo¬
situm ẽ uideri poterat. quod illiꝰ
imagini & similitudini ꝓximũ
& cognatũ magis factum erat. Hoc
audẽ ipsa radio erat. & mens ratiõe
utens. quo ad primã similitudinẽ
dĩ facta ẽ. ut ꝑ se muenire posser.
cum a quo facta erat. Quia se ipsã

Expanded text:
 hoc illi erat primum et printemplandae inspiciamus. In eo igitur primum et principaliter invisibilis Deus quantum ad manifestationem expositum est videri poterat quod illius imagini et similitudini proximum et cognatum magis factum erat. Hoc autem ipsa ratio erat et mens ratione utens quo ad primam similitudinem Dei facta erat, ut per se invenire posset eum a quo facta erat. CAP. VII. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
transit pena. & culpa. Quando uͦ ꝑ
sacramentum redemptionis egene¬
rant᷑ qui generati sunt in pen̾a & cul¬
pa. emundandis ꝑ sp̃m regenerationis
in ipso originali uicio tollitur. non

Expanded text:
ransit poena et culpa. Quando vero per sacramentum redemptionis regenerantur qui generati sunt in poena et culpa; emundandis per spiritum regenerationis in ipso originali vitio tollitur non
Abbreviated transcription (Latin):
oero sciendũnum.
est duo ẽẽ temptationũ genera. unũ
exterius. aliud interius. Exterior tẽp¬
tatio est quando nobis extrinsecus
malum siue uisibiliter siue inuisibi¬
liter faciendum suggeritur. Interior
temptatio est quando ex motu prauȩ
delectationis. intus anmus ad peccan¬
dum sollicitatur. Hec autẽ temptatio
difficilius uincit᷑. quia interius op¬
pugnans de nostro contra nos roborat᷑.
Propterea diabolus ueniam non meru¬
it. quia sine ulla temptatione peccaũ.
Nomo uero quia sola exteriori tempta¬
tione pulsatus cecidit. tanto grauiꝰ
plectendus erat. quanto leuiori inpul¬
su ꝓstracus fuerat. Et camen quia
aliquam quamius modicam ad ca-¬
dendum occasionem habuit. idcirco
Nos uero quanto grauiorẽ in peccan¬
do cemptationis uiolentiam patim̃.
tanto leuiore piaculo ad grãm amis¬

Expanded text:
orro sciendum est duo esse tentationum genera, unum exterius, alterum interius. Exterior tentatio est quando nobis extrinsecus malum sive visibiliter sive invisibiliter faciendum suggeritur. Interior tentatio est quando ex motu pravae delectationis intus animus ad peccandum sollicitatur. Haec autem tentatio difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Propterea diabolus veniam non meruit, quia sine ulla tentatione peccavit. Homo vero quia sola exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto leviori impulsu prostratus fuerat; et tamen, quia aliquam quamvis modicam ad cadendum occasionem habuit, idcirco Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad gratiam amis
Abbreviated transcription (Latin):
esset pulchrũ uisu & ad uescendũ su¬
aue. & tulit de fructu eius & comedit.
P rimum ꝑsuꝑbiam & auariciam uidẽ
consensit. postea in uisu speciem agno¬
uit. deinde in specie suauitatẽ depre¬
hendit. ꝑ suauitatẽ autẽ in concupis¬
centiam gulȩ exarsit. nouissime ꝑ con¬
cupiscentiam deuicta. accepit & co¬
medit. Sic igitur primũ pro precio
ad seruiendum peccato seuendidit.
postea ꝓpria delectatione deuicta.

Expanded text:
esset pulchrum visu et ad vescendum suesset pulchrum visu et ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus et comedit . Primum per superbiam et avaritiam videre consensit, postea in visu speciem agnovit, deinde in specie suavitatem apprehendit. Per suavitatem autem in concupiscentiam gulae exarsit, novissime per concupiscentiam devicta accepit et comedit. Sic igitur primum pro pretio ad serviendum peccato se vendidit, postea propria delectat
Abbreviated transcription (Latin):
biusset. S quia prius ꝑuerse delecta¬
ta est in ꝓmissione. postmodũ stulte
assensum prebuit in ꝑsuasione. Pti¬
mum enim ꝓmissam excellenciam
ꝑ suꝑbiam appetiit. deinde ꝓmissã
habundantiam. & qualis talẽ excel¬
lentiam decebat per auariciã concu¬
piuit. Postremo ut hȩc duo pro uoco
optinere mereretur. cibum uetitũ gu¬
lȩ uicio corrupta gustare consensit.
Primũ quidẽ consen̾sic propter alia
quȩ dilexit. postea respiciens & concu¬
piscibile uidens tantũ in concupiscentiã
exarsit. ut iam etiam si premiũ nullũ
ẽet. propter se tamen placeret quod
ta ad consensum. postea ꝓpria delecta¬
one attracta descendit ad actum. In su¬
pbia & auaricia & precii cupiditate
allecta se uendidit. in gula autẽ post¬
ea delectata libenter iam gratis ser¬
uire cepit. Ilam cũ amore ꝓmissioniᷤᷤ
prius mens stulta flecteretur. uidit
inquit scriptura mulier lignum quod

Expanded text:
buisset. Sed, quia prius perverse delectabuisset. Sed, quia prius perverse delectata est in promissione, postmodum stultum assensum praebuit in persuasione. Primum enim promissam excellentiam per superbiam appetiit; deinde promissam abundantiam et qualis talem excellentiam decebat per avaritiam concupivit. Postremo ut haec duo pro voto obtinere mereretur cibum vetitum gulae vitio corrupta gustare consensit. Primum quidem consensit propter alia quae dilexit; postmodum respiciens et concupiscibile videns tantum in concupiscentiam exarsit, ut jam etiam si praemium nullum esset propter se tamen placeret quod est ad consensum, postea propria delectatione attracta descendit ad actum. In superbia et avaritia pretii cupiditate allecta se vendidit; in gula autem postea delectata libenter jam gratis servire coepit. Nam cum amore promissionis prius mens stulta flecteretur: Vidit, inquit Scriptura, mulier lignum quod
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatum unum. Cria uicia fuert̃.
Suꝑbia. Auaricia. Gula. Due mobedi¬
entiȩ. una in precepto nature. Altera
in precepto disciplinȩ. & hec om̃ia
quia uno actu completa sunt. unũ
peccatum dicunt᷑. In uiciis prima
fuit suꝑbia. Scd̃a auaricia. Tercia
gula. In suꝑbia & auaricia mobedi-¬
entia fuit. de precepto nacure. In
gula. sola inobedientia fuit. de p̃cepto
discipline. Iusquam enĩ legitur as
ꝓhibuisse homini ne similitudinem
diuinitatis uel scientiam boni & ma-¬
li concupisceret. Quia tamen mordi¬
nate hȩc concupiscens contra ratiõem
fecit. quodam modo naturalis precep¬
ti preuaricator extitit. De solo ligno
scientiȩ boni & mali legimus. quia
ꝓhibuit ds̃ homini ne illud continge¬
rec. & idcirco dum mulier illud appe
in originali peccato priusquam
gulȩ uiqum mentẽ hominis decip¬
tam optinuisse dicimus. quia nͥ
prius mulier id quod ꝓmittebatur
appeteret. nequaquam postmodũ
in eo quod suadebatur assensum pre¬

Expanded text:
 peccatum unum. Tria vitia fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in obedientiae: una in praecepto naturae, altera in praecepto disciplinae. Et haec omnia quia in uno actu sunt completa, unum peccatum dicuntur. In vitiis prima fuit superbia, secunda avaritia, tertia gula. In superbia et avaritia, inobedientia fuit de praecepto naturae; in gula sola, inobedientia fuit de praecepto disciplinae. Nusquam enim legitur Deus prohibuisse homini ne similitudinem divinitatis, vel scientiam boni et mali concupisceret. Quia tamen inordinate hoc concupiscens, contra suam rationem fecit, quodammodo naturalis praecepti praevaricator exstitit. De solo ligno scientiae boni et mali legimus quod prohibuit Deus homini ne illud contingeret; et idcirco dum mulier illud appetin originali peccato priusquam gulae vitium mentem hominis deceptam obtinuisse dicimus; quia nisi prius mulier id quod promittebatur appetivisset nequaquam postmodum in eo quod suadebatur assensum prae
Abbreviated transcription (Latin):
test. singillatim instruendus erat.
ad bona uero agenda ad obedientiã
solũmodo reuocandus. ut ibi ꝑ sen¬
tentiã alterius salubrius disceret.
quod ipse agere debuisset. Cum enĩ
iubet᷑ homo patͥ & mat̾ honorẽ defer¬
te.non hoc ad carnales parentes so
homini suꝑiori obedientiã atq hono¬
rem exhibere non dedignetur.¬

Expanded text:
test, erat sigillatim instruentest, erat sigillatim instruenad bona vero agenda ad obedientiam solummodo revocandus, ut ibi per sententiam alterius salubrius disceret quid ipse agere debujubetur homo patri et matri honorem deferre, non hoc ad carnales parentes solhomini superiori obedientiam atque honorem exhibere non dedignetur.
Abbreviated transcription (Latin):
septem illis quȩ in scda tabula ꝓpo¬
sita sunt p̾ceptis explicata sunt &
distincta. Ex quib primũ erat. hono¬
ra patrem tuum & matrẽ tuam ut
bene sit tibi & sis longeuus suꝑ terrã.
Scdm non occides. Tercium non mecha¬
beris. Quartũ non furtũ facies. Quin¬
tũ non falsum testimoniũ dices. Sex¬
tum non concupisces uxorem ꝓximi
tui. Septimũ non concupisces rem
ꝓrimi tui. In quib & hoc non negli¬
genter p̃tereundũ est. quia ex his
septẽ unum solũmodo scdm p̃cep¬
tionẽ datũ est. sex reliqua scdm̃ pro¬
hibitionẽ. Primũ namq peccatum
hominis fuit mobedientia. & idcir¬
co uita ista quȩ homini ad peniten¬
tiam conceditur. tota obedientiȩ de¬
putatur. Quia igitur homo in mal
agendis ex ꝓpria concupiscentia in
diuersa distrahitur. in bonis agen¬
dis sola obedientiȩ regula gubernat᷑.
ideo in malis cauendis que habet ex
semet ipso & ꝑ semet ipsum facere po¬

Expanded text:
septem illis, quae in secunda tabula proposeptem illis, quae in secunda tabula proposita sunt praeceptis explicata sunt et distincta, ex quibus primum erat: Honora patrem tuum et matrem tuam, ut bene sit tibi, et sis longaevus super terram . Secundum: Non occides; tertium: Non moechaberis; quartum: Non furtum facies; quintum: Non falsum testimonium dices; sextum: Non concupisces uxorem proximi tui; septimum: Non concupisces rem proximi tui. In quibus et hoc non negligenter praetereundum est, quod ex his septem unum solummodo secundum praeceptionem datum est; sex reliqua secundum prohibitionem. Primum namque peccatum hominis fuit inobedientia; et idcirco vita ista quae homini ad poenitentiam conceditur, tota obedientia deputatur. Quia igitur homo in malis agendis, ex propria concupiscentia in diversa distrahitur, in bonis agendis sola obedientiae regula gubernatur. Ideo in malis cavendis quae habet ex semetipso, et per semetipsum facere po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑat. ita modo filiis eius non in una ue¬
ritate stantib sed ꝑ uarios errores dis¬
sipatis. non unum de concessione na¬
turali preceptũ disciplinȩ quasi ꝓban¬
dis. sed quasi corrigendis & reꝑandis
multa formaret. ut quantomagis se
in mediis temperare discerent. tanto
leuius in concessa cauere ualerent.
Illic multa concessa sunt. pauca ꝓhi¬
bita. hic multa ꝓhibita. pauca conces¬
sa. Illic dictum est homini ut de lig¬
no scientie boni & mali non comede¬
ret. non quia lignum malũ erat. s
quia obedientia ꝓbanda erat. hic dic-¬
tum est ut carnem cum sanguine ñ
comederent. ut discerent horrere cru¬
delitatem. carnem porcinam non e¬
derent. ut detestarentur inmundiciã.
in boue & asmo non ararent. ut p̃di¬
cationi noxiam agnoscerent pigritiã
& stulticiam. & cetera similia que
omĩa media erant. Illa uero que sub
lege naturali in duob preceptis clau-¬
sa fuerant. ꝑ scriptam legem postea

Expanded text:
perat, ita modo filiis ejus non in una veperat, ita modo filiis ejus non in una veritate stantibus, sed per varios errores dissipatis; non unum de concessione naturali praeceptum disciplinae quasi probandis, sed quasi corrigendis et reparandis multa formaret, ut quanto magis se in mediis temperare discerent, tanto levius inconcessa cavere valerent. Illic multa concessa, pauca sunt prohibita; hic multa prohibita, pauca concessa. Illic dictum est homini, ut de ligno scientiae boni et mali non comederet, non quia lignum malum erat, sed quia obedientia probanda erat. Hic dictum est ut carnem cum sanguine non comederent, ut discerent horrere crudelitatem; carnem porcinam non ederent, ut detestarentur immunditiam; in bove et asino non ararent, ut praedicationi noxiam agnoscerent pigritiam et stultitiam; et caetera similia, quae omnia media erant. Illa vero quae sub lege naturali in duobus praeceptis clausa fuerant, per scriptam legem postea
Abbreviated transcription (Latin):
ria sunt genera oꝑum. qͦdã ita
bona s̃. ut numquã licite p̃¬
teriri possint. quedam ita mala ut
numquam licite possint committi.
quedam autem media sunt. quȩ pro
tempore & loco & agi possunt & preter¬
mitti. Sola igitur illa quȩ sic se habẽt
turalis prohibuit. illa uero quȩ nunꝗͣ
media om̃ia ad utrumlibet relinquẽs.
De ꝓhibendis unum preceptũ in corde
hominis scripsit. quod tibi non iuis a
lii ne feceris. de precipiendis similiter
unum. quȩcumq uultis ut uobis fa-¬
ciant homines & uos similiter facite
illis. ut uidelicet homo ex sui conside¬
ratione disceret. qualem se erga ꝓri¬
mum exhibere deberet. S postea cũ
lex subintraret. & disciplinam iuuen¬
di artiorem proponeret. ex his que
media fuerant quȩdam excepit. & ex¬
eis alia ꝑ preceptionẽ alia ꝑ ꝓhibiti¬
onẽ in alteram partem deflexit. ut quẽ¬
admodum primo homini in paradyso
ds̃ de concessione naturali unam pro
precepto disciplinȩ prohibitionẽ exce¬

Expanded text:
ra operum; quaedam ita bona sunt, ut nunquam licite praeteriri possint: quaedam ita mala, ut nunquam licite possint committi: quaedam autem media sunt, quae pro tempore et loco agi possunt et praetermitti. Sola illa igitur quae sic se habent turalis prohibuit; illa vero quae nunquamedia omnia ad utrumlibet relinquens. De prohibendis unum praeceptum in corde hominis scripsit. Quod tibi non vis fieri. alii non feceris . De praecipiendis similiter, unum: Quaecunque vultis ut vobis faciant homines, et vos similiter facite illis ; ut videlicet homo ex sui consideratione disceret qualem se erga proximum exhibere deberet. Sed postea cum lex subintraret et disciplinam vivendi arctiorem proponeret; ex his quae media fuerant, quaedam excepit; alia per praeceptionem, alia per prohibitionem in alteram partem deflexit, ut, quemadmodum primo homini in paradiso Deus de concessione naturali unam pro praecepto disciplinae prohibitionem exce
Abbreviated transcription (Latin):
Et data est forma illi quam trans¬
mitteret ad om̃s ex ipso nascituros.
& om̃s in ipsa una forma unum fu-¬
turos. ut cum fideliũ numerus au¬
geretur. unitas tamen fidei non
multiplicaretur. ut primũ in illius
forma unum ẽẽnt. qui ex ipso nas¬
cerentur. postea etiam unũ fierent
qui in eadem fide ipsi sociarentur.
Ex tunc ergo unitas popli dei cepit.
& unitas conuersationis fidelis quȩ
primũ signata est ꝑ sacramentũ
circũcisionis. postea signanda ꝑ sa¬
cramentũ baptismatis. Primũ signa-¬
culũ in carne sub quo uniendi erant.
qui in carne unũ erant. Propterea
circũcisio data non est nisi semini a¬
brahe. ut in carne signarent᷑ qui in
carne unirentur. Postquam autẽ ad
hanc unitatẽ accesserunt qui scd̃m
carnis generationẽ ex ipso non fuert̃.
positum ẽ signaculũ unionis extra
substantiam carnis. quia spũ & fide
unũ facti sunt qui carne non fue¬
runt. De eirc uncisione.

Expanded text:
Et data est illi forma quam transEt data est illi forma quam transmitteret ad omnes ex ipso nascituros; et omnes in ipsa una forma unum futuros, ut cum fidelium numerus augeretur, unitas tamen fidei non multiplicaretur, ut primum in illius forma unum essent, qui ex ipso nascerentur, postea et unum fierent qui in eadem fide ipsi sociarentur. Extunc ergo unitas populi Dei incoepit, et unitas conversationis fidelis, quae primum signata est per sacramentum circumcisionis postea signanda per sacramentum baptismatis. Primum signaculum in carue sub quo uniendi erant, qui in carne unum erant Propterea circumcisio data non erat nisi semini Abrahae, ut in carne signarentur qui in carne unirentur. Postquam autem ad hanc unitatem accesserunt qui secundum carnis generationem ex ipso non fuerunt, positum est signaculum unionis extra substantiam carnis, quia spiritu et fide unum facti sunt, qui unum carne non fuerunt. CAP. II. De circumcisione.
Abbreviated transcription (Latin):
De unione ppłi fidelis.
Riorys status ab adam usq
ad abraham. magis ꝓprie
determinat᷑. Quamuis enĩ
ꝑ moysen lex scͥpta data sit. ante mo¬
ysen tamen obseruantia legalis in cir¬
cumcisione exordium sumpsit. Primũ
illud scl̃m sub lege naturali quasi in
confusione quadam transierat. & qͥ
in eo fideles extiterant. quasi pauca
quedam gr̃a in humano genere dis¬
ꝑsa & abinuicẽ discreta sola intus fi¬
de unita fuerant᷑. Ut ergo ad interi¬
orem unitatẽ cõmendandã exteri¬
or conderetur. & eẽt in manifesto
forma fidei ad quam ex disꝑsione
sua qͥ uocandi fuerant inuitarent᷑.
ꝓpositus est unus ad quẽ in uno ꝑfi¬
ciendo qui assumendi postea fuerãt
om̃s colligerentur. Nocatus est abrã
unus e multis. unitas principium
unionis. ut ad sinum illius collige¬
rentur. qͥcumq post illum fide illi
& deuotione iungerentur. Nocatꝰ
est ergo ut exiret de terra sua. rece¬
deret ab illis quib unitus fuerat.
nec coniungeretur illis ad quosibat

Expanded text:
De unione populi fidelis. Primus status ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abraham unus ex multis; unitas principium unionis, ut ad sinum illius colligerentur quicunque post illum fide illi et devotione jungerentur. Vocatus est ergo ut exiret de terra sua, et recederet ab illis quibus unitus fuerat, nec conjungeretur illis ad quos ibat.
Abbreviated transcription (Latin):
pium. si mansuetũ. si miscdem. & pa¬
tientẽ. hoc totum bonitatis ẽ. & non
potest his adicere ueritas quicquam.¬
quicquã. quia totum in his continet᷑
quod ꝑfectum est & uerũ. Ideo tria
hec trinitatẽ monstrauerunt in si¬
mulachro ꝑfecto. & ꝑsuaserunt nich̾
adiciendũ trib. quia hoc ꝑfectũ est.
& tollendũ nichil qm̃ sic constat con¬
summatũ: & tria hec in deo unum
erant. & deo unum erant. sed distinc¬
ta inuenta sunt hic ubi non erant
unum. & ꝓpterea trinitatis imago
facta sunt. & secuta est consideratio
ꝓprietatẽ inuentam hic usq ad inef¬
fabilem trinitatẽ. & distinxit ibi ꝓpͥũ
quod ꝓprium hic erat tm̃. & differens
inuentum est. Ioi autẽ in uno erat

Expanded text:
pium, si mansuetum, si misericordem, si papium, si mansuetum, si misericordem, si patientem, totum hoc bonitatis est. Et non potest his adjicere veritas quidquam, quia totum in his continetur quod perfectum est et verum: ideo tria haec veritatem monstraverunt in simulacro perfecto et persuaserunt nihil adjiciendum tribus; quia hoc perfectum est, et nihil tollendum quoniam sic constat consummatum: et tria haec in Deo erant unum; et Deo unum erant, sed distincta inventa sunt hic ubi non erant unum; et propterea Trinitatis imago facta sunt. Et secuta est consideratio proprietatem inventam hic usque ad ineffabilem Trinitatem; et distinxit ibi proprium quod proprium hic erat tantum, et differens inventum est; ibi autem in uno erat
Abbreviated transcription (Latin):
si quid defuerit nichil absoluit᷑. ꝙ
adsint. parit̾ om̃ia consummant᷑.
Plec sunt potentia. scientia. & uolun¬
tas. ex quib tollas unũ aliquod. ꝑ¬
fectionẽ inminuis. Si cuncta parĩt
constituas. nichil deesse conficeris.
His ergo & ipse rerũ conditor oꝑa sua
ꝑfecit. & constat ipse ꝑfectus. qm̃ in
ipso ꝑfecta sunt. quȩ nec in parte
augeri possunt. quia plena sunt.
nec in toto consummari. quia ꝑfec¬
ca sunt. nec in unitate diuidi. qͥa
It quȩcumq de deo dicunt᷑. & tre¬
dunt᷑ ueracit̃ in do. ad hectria
referunt᷑. & constãt in his trib in ip¬
so. quib ut dictum est si quid tollas.
ꝑfectum non estsrelinquitur. si quid
adicere coniceris. mauis non est qd̃
explicat᷑. Si enim fortẽ dicis. & incor¬
bilẽ. & cetera quȩ similia sunt his. to¬
tum hoc potentie ẽ. Si ꝓuidũ. si in¬
spectorẽ.si scrutantẽ occulta. & intel¬
ligentẽ. hoc totum sapientiȩ est. Si

Expanded text:
siquid defuerit, nihil absolvitur; et siquid defuerit, nihil absolvitur; et si adsint pariter omnia consummantur Haec sunt potentia, scientia et voluntas; ex quibus si tollas unum aliquod, perfectionem imminuis; si cuncta pariter constituas, nihil deesse confiteris. His ergo et ipse rerum conditor opera sua perfecit, et constat ipse perfectus, quoniam in ipso perfecta sunt quae neque in parte augeri possunt, quia plena sunt; neque in toto consummari, quia perfecta sunt; neque in unitate dividi, quia quaecunque de Deo dicuntur, et creduntur veraciter in Deo: ad haec tria referuntur et constant in his tribus in ipso, quibus, ut dictum est, si quid tollas perfectum non est quod relinquitur; si quid adjicere coneris, majus non est quod explicatur. Si enim fortem dicis et incorbilem et caetera quae similia sunt, hic totum hoc potentiae est; si providum, si inspectorem, si scrutantem occulta, et intelligentem, hoc totum sapientiae est; si
Abbreviated transcription (Latin):
biq erant. & idem erant. quia hoc
hic erat. quod ibi erat. Sed quod hͥc
erat. imago erat. quod ibi erat ue¬
ritas erat. foris autẽ potentia ñ erat.
s signum tantũ. neq sapientia sed
signum tantum. neq amor uł bo¬
nitas s signũ tantũ. & ipsa signa
nec potentia erant. nec sapientia.
nec amor. sic̃ intus. s signa tantum
potentie. sapientie & amoris. Poten¬
tie enim signũ fuit rerũ inmenfi¬
tas. sapientie: pulchritudo. bonitatiᷤᷤ.
utilitas. & non erant ipsa signa po¬
tentia. uł sapientia. uł bonitas. sed
tantũ signa hocũ attestantia hisq̃
intus erant ꝓpria. Et ꝓbata est tri¬
nitas uera in oꝑib siu̾s. nec pocuit
ratio his adicere quicquã quȩ ꝑfecta
erant. neq tollere aliquid que con¬
stabant discreta. Sunt enim tria hec
quȩ om̃e rationale ꝑficiunt. nec sine
his ꝑfectum ẽ aliquid. Similit̃ ad
omnẽ effectũ ocͥcurrunt tria hȩc. qͦꝵ

Expanded text:
bique erant, et idem erant, quia hoc bique erant, et idem erant, quia hoc hic erat quod ibi erat. Sed quod hic erat imago erat, quod ibi erat veritas erat. Foris autem potentia non erat, sed signum tantum; neque sapientia sed signum tantum; neque amor vel bonitas, sed signum tantum; nec et ipsa signa, neque potentia erant neque sapientia neque amor sicut intus, sed signa tantum potentiae, sapientiae et amoris. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa potentia vel sapientia, vel bonitas; sed tantum signa eorum attestantia, his quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
lectio ẽ. & dilectio patris & filii est.
quia a patre & filio ẽ. Ubi diligent̃
cauendum ne in cõmunione con¬
fundat᷑ quod distinguendũ ẽ. neq¬
in singularitate distinguatur. qd
ꝓpriũ est. Hoc est cum ꝑsonas in
trinitate distinguere uolumꝰ. non
attribuamus uni. quod alteri cõmu¬
ne est. neq cum substantie unitatẽ
demonstrare. assignemꝰ alteri quod
ualet ratio humana de modico qd̃
suũ ẽ. & datum est illi. & ẽ in illa.
& modicũ ẽ ad ꝑfectũ totum. Tria
enĩ inuenit in se. & ex his trintatẽ
dep̃hendit quȩ erat supra se. & con¬
cestata est illi natura foris. sic̃ de uni¬
tate deitatis. & apparuerunt cria fo¬
ris. signa trinitatis. sed non imago.
ut illa quȩ intus erant. & hec ipsa
inꝑfecta similitudine erant. Erat
enim potentia intus & sapientia.
& amor. & tria hec imago erant po¬
tentiȩ creatoris. & sapientiȩ & amoriᷤ.
quia hic erant. & ibi erant. sed hic in
imagine. ibi in ueritate. Lam̃ utro¬

Expanded text:
ctus est dilectio Patris et Filii, quia a Patre et Filio est. Ubi diligenter cavendum ne communione confundatur quod distinguendum est, neque singularitate distinguatur, quod proprium est: hoc est cum personas in Trinitate distinguere volumus, non attribuamus uni quod alteri commune est, neque cum substantiae unitatem demonstrare assignemus alteri, quodvalet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi natura foris, sicut de unitate deitatis. Et apparuerunt tria foris signa Trinitatis, sed non imago ut illa quae intus erant: et haec ipsa imperfecta similitudine erant. Erat enim potentia intus, et sapientia, et amor. Et tria haec imago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amoris, quia hic erant et ibi erant. Sed hic in imagine erant, ibi in veritate; tamen utro
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientia. & & additũ ẽ
terciũ & tria ẽe ceꝑunt. potentia.
& sapientia. & amor. & non erat
potentia de aliquo. & de ipsa sapi-¬
encia erat. amor autẽ de potentia
& sapientia processerat. & non erat
potentia sapientia. quia potentia
ante sapientiã erat. & de ipsa sa-¬
pientia exierat. Neq rursũ amor
potentia uel sapiencia dici poterat.
quia ꝓcesserat tantũ ab ipsis. & ip¬
sa aliquando sine sapientia extite¬
rant. Et tria hec discreta mamma.
& in his trib trinicas animȩ inuen¬
ta est. Et ascendit anima ab huis ad
summã trinitatẽ. & iuenit ibi pa¬
trem. qui a nullo erat. sicut in se
potentia. & filiũ qui a patre erat.
filio erat. sicut in se dilectio. a poten¬
tia & sapientia ꝓcesserat. Et ideo po¬
tentiã patri tribuit. quia in se simi¬
utudo fuerat illius. Et sapientiã fi¬
lio: qm̃ hec in se imago illius erat.
quȩ a potentia orta erat. E dilectionẽ
spui scõ attribuit. qm̃ in se a poten¬

Expanded text:
et sapientia: et additum est et sapientia: et additum est tertium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de potentia, et sapientia praecesserat. Et non erat potentia sapientia, quia potentia, ante sapientiam erat et de ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui a Patre erat, m qui a Patre et Filio erat, sicut in se dilectio a potentia et sapientia processerat. Et ideo potentiam Patri tribuit, quia in se similitudo fuerat illius; et sapientiam Filio, quoniam haec in se imago illius erat, quae a potentia orta erat; et dilectionem Spiritui sancto attribuit, quoniam in se a poten
Abbreviated transcription (Latin):
tas summa. & ipsum similit̃ tͥm¬
tatẽ p̃ferebat. quasi uestigiũ qd̾dã
& imaginẽ ineffabilis trinitatis.
& in ip̃so hoc ita erat. qm̃ in men¬
intellectus. qui solum sapientia e
rat. & sine ipso mens sapientia ñ
erat. & ꝓcessit nouissime amor si¬
ue gaudium mentis ad sapientiã
suam. & ipse solum dilectio erat.
qr sine ipso in mente & sapientia
dilectio non erat. & posita sunt
hec nomina ad propͥetatẽ. quia
unũ quodq ꝑ se erat. & distincta
sunt tria hȩc. primũ pocentia a qͣ
sapientia erat. deinde ipsa sapien¬
tia. que de potentia nata fuerat.
Nouissime amor qui de potentia simi¬
lis & sapientia ꝓcesserat. Et distin¬
guebant᷑ hȩc: quia ꝓrsus hic idem
non erant. quȩ separabantur ab
inuicẽ & non constabant in uno.
Propt̾ea in mente rationali. aliud
potentia erat. quia prior erat sine
sapientia. & adhuc sapientia non
erat. Et uenit postea sapientia. &
cum potentia ẽẽ cepit quasi aliud
in alio. & erant iam duo. potentia

Expanded text:
 ipsum similiter trinitatem praeferebat quasi vestigium quoddam et imaginem ineffabilis Trinitatis. Et in ipso hoc ita erat; quoniam in menintellectus qui solum sapientia ejus erat; et sine ipso mens sapientia non erat: et processit novissime amor sive gaudium mentis ad sapientiam suam; et ipse solum dilectio erat, quia sine ipso in mente et sapientia dilectio non erat. Et posita sunt haec nomina ad proprietatem, quia unumquodque per se erat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur haec, quia prorsus haec idem non erant qui separabantur ad invicem, et non constabant in uno. Propterea in mente rationali aliud potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum potentia esse coepit, quasi aliud in alio. Et erant jam duo, potentia
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ deo cotũ quod est ẽẽ unũ ẽ. &
non potest diuersum inueniri qd̃
in simplici natura idem ẽ. neq uniꝰ
ẽt̃ potest qđ alterius ñ est. ubi idem
est unus quod alter ẽ. Cum enim
potentia patris aliud non sit quã
essentia eius. neq sapientia filui ali¬
aluid quam essentia eiꝰ. necesse om¬
nino ẽ. ubi una est essentia unã ẽẽ
potentiam. & unam sapientiã. &
dilectionem unã. & cõmunẽ eẽ. &
taq potentia patris ẽ. & filu estq sp̃c
est. & propͥe ẽ. & equalit̾ est. & amor
Et quia do habere idem est quod ẽẽ. &
omĩe quod in deo est aliud quã ds eẽ
non potest. pater potentia est. & filiꝰ

Expanded text:
quia Deo totum quod est, esse unum est; et non potest diversum inveniri quod in simplici natura idem est, neque unius esse potest quod alterius non est, ubi idem est unus est quod alter est. Cum enim potentia Patris aliud non sit quam essentia ejus, neque sapientia Filii alialiud quam essentia ejus, necesse omnino est ubi una est essentia unam esse potentiam, unam sapientiam, et unam dilectionem; et communem esse, et Itaque potentiest, et proprie est, et aequaliter est; et amor Et quia Deo habere idem est quod esse, et omne quod in Deo est aliud quam Deus esse non potest, Pater potentia est et Filius