comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
signa insole ⁊ luna ⁊ stellis. & querenti¬
b apłis signũ aduentꝰ eiꝰ respondit.
Sol obseurabit᷑ ⁊ luna ñ dabit lumen
suum ⁊ stellȩ cadent de celo. hec dix̃
fore signa future ꝯsũmationis. s con-
Deniq ñ nulli natiuitatũ tẽptaue¬
runt expͥmere qualitates. qualis
querentib inpossibile pollicentib
Quid enĩ tam inutile. quã ut unus¬
quisq ꝑsuadeat sibi hoc ẽẽ. qͦd natꝰ
ẽ: Nemo gͦ debet uitã suam statũ
moresq mutarẽIeniti qͦd melior fiat. s
inea ꝑsuasiõe man̾e. Nec ꝓbũ põt lau¬
dare nec ꝯdẽpuare imꝓbum qui ne¬
cessitati natiuitatssuȩ respondere
uideatur. Et quomͦ dñs aut bonis p̃¬
mia ꝓposuit. aut imꝓbis penas. si fac̃
necessitas disciplinã ⁊ conũsationem
stellarum cursusinformat: & quid
ẽ aliud quã hominẽ de homine ex¬
uere si nichil morib nichil instituti¬
oni. nichil studiis derelinquit᷑: quam

Expanded text:
signa in sole et luna et stellis et quaerentisigna in sole et luna et stellis et quaerentibus apostolis signum aduentus eius respondit: sol obscurabitur et luna non dabit lumen suum et stellae cadent de caelo. haec dixit fore signa futurae consummationis, sed Denique nonnulli natiuitatum temptauerunt exprimere qualitates, qualis quaerentibus, inpossibile pollicentibus. quid enim tam inutile quam ut unusquisque persuadeat sibi hoc esse quod natus est ? nemo ergo\' debet uitam suam statum moresque mutare et niti quo melior fiat, sed in ea persuasione manere, neque probum potes laudare nec condemnare inprobum, qui necessitati natiuitatis suae respondere uideatur. et quomodo dominus aut bonis praemia proposuit aut inprobis poenas, si facit necessitas disciplinam et conuersationem stellarum cursus informat ? et quid est aliud quam hominem de homine eluereexuere. si nihil moribus, nihil institutioni, nihil studiis derelinquitur? quam
Abbreviated transcription (Latin):
bras corpoꝵ quȩ pinxerint nitant᷑
exprimere. idq artis ẽẽ asserant ñ int̾¬
mittere uim nature & quasi natura¬
lis iuris p̃uaricator habeat᷑ cuiꝰ pictu¬
ra ñ õ umbrã suam expͥmat. Ergo
sic̃ indie cum eregione solis aliquod
corpꝰ occurrit ex ea parte qua lumine
reꝑcutit᷑ umbra subsistit: sic cum dece¬
dente die eregione luminis eiꝰ aut soł
terre obiectus occurrit obumbrat᷑
aer. Unde liquet quod noctẽ faciat
umbra terrarũ. fecit gͦ solẽ ⁊ lunam
⁊stellas ⁊ p̃stituit illis msuras tẽporũ.
soli diurnas. limȩ stellisq nocturnas:
ut iste augeat diei grãmꝰ ille umbrao
tenebrasq illumment: ⁊ sint in signa
⁊ tẽpora ⁊ in dies ⁊ in annos. Diuisa tẽ¬
pora habent paresq mensuras pro
mensium uicib sol& luna cum stellis.
& sunt in signa. Non possumꝰ negare
quod ex sole ⁊ luna signa aliqua col¬
ligantur. slam ⁊ dñs dixit. Et erunt

Expanded text:
bras corporum quae iudicium nitantur bras corporum quae iudicium nitantur exprimere idque artis esse adserant non praetermittere uim naturae, et quasi naturalis iuris iudicium habeatur cuius pictura non etiam umbram suam exprimat. ergo sicut in die cum e regione solis aliquod corpus occurrit, ex ea parte, qua lumen repercutitur, umbra subsistit, sic cum decedente die e regione luminis eius aut solis terrae obiectus occurrit, obumbratur aer. unde liquet quod noctem faciat umbra terrarum. fecit ergo solem et lunam et stellas et praestituit illis mensuras temporum, soli diurnas, lunae et stellis nocturnas, ut iste augeat diei gratiam, illae umbram tenebrasque moneri et sint in signa et in tempora et in dies et in annos. diuisa tempora habent paresque mensuras pro mensuum uicibus sol et luna cum stellis et sunt in signa. non possumus negare quod ex sole et luna signa aliqua conligantur; nam et dominus dixit: et erunt
Abbreviated transcription (Latin):
ios: Noneosde quos illuminat. exurit. ⁊¬
quos exurit illuminat. s illummnatio
eiꝰ mextingiubilis ẽ ad ꝑfunctionẽ bo¬
noꝵ. exustio uehemens ad supplitiũ
peccatoꝵ S reu̾tamur ad discretionẽ
chei ac noctis. Oriente diei lumine:
nox fugat᷑. decedente die. nox infun¬
ditur. slon ẽ enĩ luci societas ulla cũ
tenebris. Si quidẽ naturali lege hoc
quando lum̃fecit. ⁊ discretionẽ fecit
int̃ lum̃ ⁊ tenebras. Deniq in ipso die
iam sole infuso terrif uidemꝰ umbrã
uel hominis ł uirgultialicuiꝰ a lumi¬
ne separati. ut mane ad occasum diri-¬
gatur. uesꝑi retorqueat᷑ in orientem:
meridianis horis in septẽtrionẽ incli¬
net. lumini tam̃ ñ ꝯ fundit᷑ atq mis¬
cetur. s. cedit ⁊ refugit. Similit̃ ⁊ nox
runt qui nobis ueletate uelmune¬
re p̾currerunt. umbra terrȩ. Natu¬
ralit̾ enĩ umbra corꝑi adheret atq
atoiungitur. adeo ut &̃ pictores um¬

Expanded text:
ios. non eosdem quos inluminat exurit et ios. non eosdem quos inluminat exurit et quos exurit inluminat, sed inluminatio eius inextinguibilis est ad perfunctionem bonorum, exustio uehemens ad supplicium peccatorum. Sed reuertamur ad discretionem diei ac noctis. oriente diei lumine nox fugatur, decedente die nox funditur. non est enim lociluci societas ulla cum tenebris, siquidem naturali lege hocquando lumen fecit, et discretionem fecit inter lucem et tenebras. denique in ipso die iam sole infuso terris uidemus umbram uel hominis uel uirgulti alicuius a lumine separari, ut mane ad occasum derigatur, uesperi retorqueatur in orientem, meridianis horis in septentrionem inclnet, lumini tamen non confunditur atque miscetur, sed cedit et refugit. similiter et inrunt, qui nobis uel aetate uel munere praecurrerunt, umbra terrae. naturaliter enim umbra corpori adhaeret atque adiungitur, adeo ut etiam pictores um
Abbreviated transcription (Latin):
solũ uirtutẽ illuminandi habet s etiã
uaporandi. Igneus ẽ enĩ. Ignis autẽ
⁊ illuminat ⁊ exurit. Unde uolens mo¬
ysi ostendere sue opatid̃is miracłm
qͥ moyseñ ad obediendi studiũ ꝓuoca¬
ret. atq ad fidẽ inflãmaret eiꝰ affectũ.
in igne usus ẽ in rubo. ⁊ rub ñ exure¬
batur: s. tantũ spleudere ignis spetie
uidebatur. Alterũ gͥ munꝰ ignis uaca¬
bat: alterũ oꝑabat᷑ .uacabat exustio¬
nis uis. oꝑabatur illuminationis. Ideo
stupebat moyses. quia ꝯtranat᷑a suã ig¬
nis ñ exurebat rubũ: qͥ ̃ uehem̃tiorẽ
materiẽ ꝯfueuit exurere.S dm̃ ignis
illuminare solet exurere ñ solet. Ae for¬
tedicas quomͦ scͥptũ ẽ. Ego sũ ignisꝯ
sumens. Bene ãmonuisti ñsolet ꝯsum̾e
ñsola pecc̃a. Inretbutio̾ib qͦ m̾itoꝵ col¬
lignnꝰ diuini ignis nat᷑ã ut alios illu¬
minet alioᷤ exurat. Illumine iꝰtoꝰ. exurat ĩ¬

Expanded text:
solum virtutem illuminandi habet, sed etiam solum virtutem illuminandi habet, sed etiam vaporandi; igneus est enim. Ignis autem et illuminat et exurit. Unde Dominus volens Moysi ostendere suae operationis miraculum, quo Moysen ad obediendi studium provocaret, atque ad fidem inflammaret ejus affectum, in igne visus est in rubo, et rubus non exurebatur, sed tantum splendere ignis specie videbatur. Alterum igitur munus ignis vacabat, alterum operabatur. Vacabat exustionis vis, operabatur illuminationis. Ideo stupebat Moyses, quia contra naturam suam ignis non exurebat rubum, qui etiam vehementiorem materiem consuevit exurere. Sed Domini ignis illuminare solet, exurere non solet. 10. At forte dicas: Quomodo scriptum est: Ego sum ignis consumens ? Bene admonuisti. Non solet consumere, nisi sola peccata. in retributionibus quoque meritorum colligimus diuini ignis naturam, ut alios inluminet, alios generis, inluminet iustos, exurat inp
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ ꝓdere uel occasus. Nam ante
solẽ lucet quidẽ s ñ refulget dies. qͥ
ampliꝰ quoq meridiano sole resplen¬
det. quod ostendit propħa dicens. &
educet sic̃ lum̃ iusticiam tuã. ⁊ iudiciũ
tuũ sicut meridiẽ. Non solum enĩ lumi¬
ni s &̃ meridiano lumini sc̃i iusticiã cõ¬
parauit: deinde ñ solum unũ signum
s etiam duo uoluit ẽẽ diuine discretio¬
nis atq nocturne ⁊ lux diei discretio¬
nẽ faciat ⁊ solis exortꝰ & itũ lucis defecͥ
& stellarũ ortus int̾ occasũ diei distin¬
guat & noctis exordiũ. Nã u̾ occid̾it
sol manet tñ adhuc aliqͥd reliqͥarũ dic
illuminatio noctisspatia testantur.
Si qͥd̾ ꝑdiem fulgorẽ illũ lumi narẽ stella¬
rũq oĩũ: sol exortus abscondit. De die
aut ł ipsa sol flagrantia docẽ nos poi̾
diu̾sã diurni luminis ⁊ soł ẽẽ naturã
lucis ẽ sp̃es ut lum̃ p̃beat aut uͦ solñ

Expanded text:
potest prodere uel occasus. nam ante potest prodere uel occasus. nam ante solem lucet quidem, sed non refulget dies, quia amplius quoque meridiano sole resplendet. quod ostendit propheta dicens: et educet sicut lumen iustitiam tuam et iudicium tuum sicut meridiem. non solum enim lumini, sed etiam meridiano lumini sancti iustitiam comparauit. deinde non solum unum signum, sed etiam duo uoluitnoluit esse diurnae discretionis atque nocturnae, ut et lux discretionem faciat et solis exortus et iterum lucis defectus et stellarum ortus inter occasum diei distinguat et noctis exordium. nam ubi occiderit sol, manet tamen adhuc aliquid reliquiarum diei, illuminatio noctis spatia testantur. Siquidem per diem fulgorem illum lunarem, stellarumque omnium sol exortus abscondit. De die autem vel ipsa solis flagrantia docere nos potest diversam diurni luminis et solis esse naturam, lucis species, ut lumen praebeat. At vero sol non
Abbreviated transcription (Latin):
fusi ꝓ ap̃o sanguinis clarificata uicto¬
riis. maiꝰ deuocionis ⁊ fidei sue toto
orbe lum̃ effundat. Namq luna lu¬
minis ĩminutionẽ habet. ñ corꝑis.
quando ꝑ uices mnenstruas deponere
uidet᷑ suum lumen ut mutuet᷑ a sole.
quod facile puͬ o aere atq ꝑspicuo.
quando nulla eũ obduca nebula
caligante fac̃: colligi pot᷑. Qb̃. it inte¬
ger manet lunȩ.⁊ si ñ similit̃ totꝰ.
ut pars eiꝰ effulgeat. & qualis uide¬
ri solet cum plenus ẽ luminis. tantꝰ
ẽ magnitudine. s ꝑ umbrã quandã
lumine suo uiduatꝰ apparet. Inde
cornua eiꝰ refulgent. qr corpꝰ eius in
orbem diffundit᷑. s uelut deficiente
portionis luce sinuat᷑. Mouere aũ
pot̃ qͦd ait ut fiant luminaria. ad
int lucẽ ⁊ tenebras: Et factui: uesꝑe
quia aliud÷ lumen diei. aliud lumen
solis ⁊ lune ⁊ lum̃ stellarũ. eo qͦd sol
ipse radiis suis fulgorẽ diurno lumi¬
ni uideat᷑ adiungere. Qđ̃ uel ortꝰ diei

Expanded text:
fusi pro Christo sanguinis clarificata uictofusi pro Christo sanguinis clarificata uictoriis maius deuotionis et fidei suae toto orbe lumen effundat. namque luna luminis scripto habet, non corporis, quando per uices menstruas deponere uidetur suum lumen, ut mutuetur a sole, quod facile puro aere atque perspicuo, quando nulla eam obducta nebula caligantem facit, colligi potest. orbis enim integer manet lunae, etsi non similiter totus ut pars eius effulgeat, et qualis uideri solet, cum plenus est luminis, talis est magnitudine, sed per umbram quandam lumine suo uiduatus adparet. et inde cornua eius refulgent, quia corpus eius in orbem diffunditur et uelut deficiente portionis luce insinuatur. Mouere autem potest quod ait: fiant luminaria ad iinter lucem et tenebras. et factus est uesquia aliud est lumen diei, aliud lumen solis et lunae et lumen stellarum, eo quod sol ipse radiis suis fulgorem diurno lumini uideatur adiungere, quod uel ortus diei
Abbreviated transcription (Latin):
neq metunt: ⁊ pat̾ ur celestis pascit
illa. Non gͦsol aut luna fecunditatis
auctores sunt.s. ds pat̃ ꝑiħm xp̃m¬
dñm omnibꝰ liberalitatẽ fertilitatis
ĩꝑtit. Pulcre aũt exposuit nob ꝓpħa.
quid sit quod ipse ait. Quia fec ds
solem in potestatẽ diei :⁊ lunã in potes
tesimo t̃cio de quo sup̃diximꝰ. scrip¬
sit. fecit lunã in tẽpora. sol agnouit
suas cõplere ceperit. sol debitũ sibi
agnoscit occasum. Est gͦ in diei po¬
testate sol. ⁊ luna in potestate noc¬
tis. Quȩ tempoꝵ uicib obedire cõ¬
pellit᷑ iñc implet᷑ lumine atq
euacuat᷑ licet pleriq hunc locum
mystice de xpͣ̃o ⁊ eccła uideant᷑ acci¬
porasua habebat ꝑsecutionis uide¬
licet ⁊ pacis. Nam uidet᷑ sic̃ luna de¬
ficere. s ñ deficit. Obumbrari potest
deficere ñ pot̃. Quȩ aliquoꝵ quidẽ
in ꝑsecutionib discessione minuit᷑.
ut martyrũ ꝯfessionibꝰ impleat᷑. & ef¬

Expanded text:
neque metunt, et pater uester caelestis pascit neque metunt, et pater uester caelestis pascit illa. non ergo sol aut luna fecunditatis auctores sunt, sed deus pater per domm omnibus liberalitatem fertilitatis impertit. Pulchre autem exposuit nobis Propheta quid sit quod ipse ait: Quia fecit Deus solem in potestatem diei et lunam in potesttesimo tertio de quo supra diximus, scripsit: Fecit lunam in tempora, sol cognovitsuas complere coeperit, sol debitum sibi cognoscit occasum. Est ergo in diei potestate sol, et luna in potestate noctis, quae temporum vicibus obedire compellitur, et nunc impletur luminee uacuatur. licet plerique hunc locum mystice de Christo et ecclesia uideantur accipora sua habeat, persecutionis uidelicet et pacis. nam uidetur sicut luna deficere, sed non deficit. obumbrari potest, deficere non potest, quae aliquorum quidem in persecutionibus discessione minuitur, ut martyrum confessionibus impleatur et ef
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ stellȩ. quȩ facte sunt in potestate
noctis: & enĩ quanto maiorẽ his grãm
creator donauit ut aer solito ampliꝰ
solis claritate resplendeat. dies serentꝰ
luceat. noctis iluminent᷑ tenebrẽ
ꝑlimȩ stellarumq fulgorẽ. celum
iguitis luminaribꝰ micet. ut paradiso¬
putes uernante depictum spiranti¬
um rosarũ uiuis monilib renidere.
collatum: tanto ampliꝰ debet. Cui
enĩ plus cõmittit᷑ plus debet. Et id̃o
bene aplerisq ornam̃tum celiẽ nun¬
cupatum: eo quod sit stellarum mo¬
nile p̃ciosum. atq ut sciamꝰ qr ferti¬
litas terrarum ñ calori solis asscribi¬
tur. s diuinȩ indulgentiȩ deputat᷑.
ait ꝓpħa. Omnia a te expec̾tant ut
des illis cibum in tẽpore. Dante te ilł
colligent sibi. apperiente manũ tuã
uniuersamplebunt᷑ bonitate: & ifra.
Emittes sp̃m tuũ ⁊ creabunt᷑. ⁊ reno¬
uabis faciem terrȩ. W in eugłio. Con¬
siderate uolatilia celi qi neq serunt

Expanded text:
et stellae, quae factae sunt in potestatem et stellae, quae factae sunt in potestatem noctis ? etenim quanto maiorem his gratiam creator donauit, ut aer solito amplius solis claritate resplendeat, dies serenius luceat, noctis inluminentur tenebrae per lunae stellarumque fulgorem, caelum ignitis luminaribus micet, ut paradisoputes uernante depictum spirantium rosarum uiuis monilibus renitere,conlatum, tanto amplius debent; cui enim plus committitur plus debet. et ideo bene a plerisque ornamentum caeli est nuncupatum, eo quod sit stellarum monile pretiosum. atque ut sciamus quia fertilitas terrarum non calori solis ascribitur, sed diuinae indulgentiae deputatur, ait propheta: omnia a te expectant, ut difficultatem cibum in tempore: dante te eis colligent sibi, aperiente te manum tuam uniuersa implebuntur bonitate et infra: emitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae et in euangelio: considerate uolatilia caeli, quia neque serunt
Abbreviated transcription (Latin):
mari positꝰ illum nauta accusat me
desderat. in montib illũ pastor decli¬
nat ad mea germina. ad meas festinat
arbores. quibꝰ exestuans obumbretur
ad meos fontes sitiens & lassus accur¬
rit S: ne oculoꝵ tͥ exiguum uideat᷑
ẽt testimoniũ emunda aurẽ admo¬
ue eam celestib oraculis. Duob enĩ¬
⁊ trib testib stat omne u̾bum: Audi
dicentẽ. Fiant luminaria infirma¬
mento cęli ad illuminationẽ terrȩ
Quis hoc dicit: d̃̾ dicit. Icui dicit.
nͥ filio  ergo pat̃ dicit fiat sol.:⁊ fi¬
uꝰ fecit solem. Dignũ erat enĩ ut solẽ
mundi faceret sol iusticiȩ. Ipse gͦ eum
in lum̃ adduxit. ipse eũ illuminauit:
ipse ei donauit fundendi luminis po¬
testatem. Factus ẽ gͦ sol. Iđo⁊ ipse ser¬
uit. qm̃ dictum ẽ. fundasti t̾ram ⁊ ꝑma¬
uet: dispositione tua ꝑmanet dies qmi
seruiat. quomꝰ ñ seruit sol qui factusẽ
in pocestate diei: quomͦ ñ seruit luna

Expanded text:
mari positus illum nauta accusat, me mari positus illum nauta accusat, me desiderat; in montibus illum pastor decliuatdeclinat, ad mea germina. ad meas festinat arbores, quibus exaestuans obumbretur, ad meos fontes sitiens et lassus cum. >Sed ne oculorum tibi exiguum uideatur esse testimonium, emunda aurem, admoue eam caelestibet tribus testibus stat omne verbum. Audi dicentem: Fiant luminaria in firmamento coeli ad illuminationem terrae . Quis hoc dicit? Deus dicit. Et cui dicit nisi filio? Deus ergo Pater dicit: Fiat sol; et Filius fecit solem. Dignum enim erat, ut solem mundi faceret Sol justitiae. Ipse ergo eum in lumen adduxit, ipse eum illuminavit, ipse ei donavit fundendi luminis potestatem. factus est ergo sol; ideo et ipse seruit, quoniam dictum est: fundasti terram, et permanet; dispositione tua permanet dies, quoseruiat, quomodo non seruit sol, qui factus est in potestatem diei? quomodo non seruit luna
Abbreviated transcription (Latin):
sole prima rerũ semina germinare:
potest utiq semina accepta nutrire.
& ꝓprio fotu sine calore solis partꝰ ede¬
re. Hoc gͥ uoce quadam suoꝵ mune¬
rum clamat natura. Bonus quidem
sol .s. ministerio ñ imꝑio. Bonꝰ. Mee
fecunditatis adiutor: s ñ creatorbonꝰ
itaq meoꝵ. altor fructuũ. s ñ auctor.
Int̃dum partꝰ meos & ipse adurit. fre¬
quent̾ mͥ ⁊ ipse dãpno ẽ. Plerisq me in
locis indotatam relinquit. Nonsuor
ingrata ꝯseruo. michi ẽ in usum datꝰ
mecũ labori ẽ mancipatꝰ. mecũ subiec¬
tꝰ ẽ uanitati. mecũ corruptionis sub¬
ditus seruituti. mecũ congemiscit &¬
conparturit ut ueniat ad optio fili¬
orum ⁊ humani generis redẽptio.
quo possimꝰ ⁊ nos a seruitio liberari.
Mecum assistens laudat. auctorẽ mec̃ ys
mecum ẽͤ cõmune ꝯsortiũ. Ubi sol
benedicit ibi terra benedicat. Bene¬
dicunt ligna fructifera. benedicunt
pecora. benedicunt uolueres. ec̃ in

Expanded text:
sole prima rerum semina germinare, sole prima rerum semina germinare, potest utique semina accepta nutrire, et proprio fotu sine calore solis partus edere. 4. Hac igitur voce quadam suorum munerum clamat natura: Bonus quidem sol, sed ministerio, non imperio: bonus meae fecunditatis adjutor, sed non creator: bonus meorum altor fructuum, sed non auctor. Interdum partus meos et ipse adurit: frequenter mihi et ipse damno est, plerisque me locis indotatam relinquit. Non sum ingrata conseruo, mihi est in usum datus, mecum labori est mancipatus, mecum subiectus est uanitati, mecum corruptionis subditus seruituti. mecum congemescit, mecum parturit, ut ueniat adoptio filiorum et humani generis redemptio, quo possimus et nos a seruitio liberari. mecum adsistens laudat auctorem, mecum hymnum mecum est ei commune consortium. ubi sol benedicit, ibi terra benedicit, benedicunt ligna fructifera, benedicunt pecora, benedicunt uolucres mecum. in
Abbreviated transcription (Latin):
tis qui ait. adhuc ego semel mouebo¬
terram: illum terra abscondit. istiꝰ
motũ non potest sustinere. nͥ uolun¬
tatis eiꝰ substantia fulciat᷑. Si ceco
dãpnum ẽ huiꝰ solis grãm ñ uidere.
quantũ peccatori dãpnum uerilu¬
minis munere defraudatũ ꝑpetuȩ
noctis tenebras sustinere: ergo cũ
uides solẽ. attende terrã quȩ ante
fundata ẽ. Attende herbam feni
quȩ p̃stat ordinis pͥuilegio. Atten¬
de ligna que plaudunt quod pͥora
luminib celi ẽẽ ceperunt. Nunquid
merita fem maiora quã solis: aut
nũqͥd p̃ciosior ligni p̃rogatiua: ab¬
sit ut insensibilia tanti muneris p̃fera¬
mus ministerio. Quid gͥ p̃udit altitu¬
do sapientiȩ & scientiȩ d̃i. ut priꝰ inci¬
perent ligna ẽẽ. quã illa duo mundi
lumin᷑a. & quidam celestis oculs firma¬
menti nͥ ut cognoscerent om̃s diuine
testimonio lectionis. terrã sine sole pos¬
se ẽẽ fecundam: namquȩ potuit sine

Expanded text:
tis qui ait: adhuc ego semel tis qui ait: adhuc ego semel terram ? Illum terra abscondit; istius motum non potest sustinere, nisi voluntatis ejus substantia fulciatur. Si caeco damnum est hujus solis gratiam non videre; quanto magis peccatori damnum, veri luminis munere defraudatum, perpetuae noctis tenebras sustinere? 3. Ergo cum vides solem, attende terram, quae ante fundata est: attende herbam feni, quae praestat ordinis privilegio: attende ligna, quae plaudunt quod priora luminibus coeli esse coeperunt. Numquid merita feni majora quam solis? Aut numquid potior ligni praerogativa? Absit ut in sensibilia tanti muneris praeferamus ministro. Quid igitur praevidit altitudo sapientiae et scientiae Dei, ut prius inciperent ligna esse, quam illa duo mundi luminaria, et quidam coelestis oculi firmamenti; nisi ut cognoscerent omnes divinae testimonio lectionis terram sine sole posse esse fecundam? Nam quae potuit sine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ solis. Nongͥ te tanto splendori so
uis cõmittas temere. Oculus ẽ enim¬
mundi. iocunditas dici. cęli pulchri-¬
tudo. naturȩ grͣa. s p̃stantia creat᷑ȩ
Sed quando hunc uides auctorem
et considera. quando hunc mira¬
ris. lauda pͥus ipsiꝰ creatorẽ Sitã gͣtꝰ
ẽ sol ꝯsors ⁊ particeps creaturȩ. quã
bonus ẽ sol ille iusticiȩ: si tam uelox
iste ut rapidis cursib in die ac noc¬
te lustret omnia. quantꝰ ille qui
ubiq semꝑq ẽ. ⁊ maiestate sua cõ¬
plet omnia: si admirabilis qui ui¬
betur exire quã supra ãmiratioe qͥ
dicit soli ⁊ ñ exorit᷑ ut legimꝰ: Si mag¬
nus ẽ. qui ꝑ horarũ uices locis. aut
accedit aut decedit cotidie. qualis
ille qui etiã cũ se exmaniret ut
nos possemꝰ eũ uidere. erat lum̃ ue¬
rum quod illuminat omnẽ homi¬
nem uenientẽ in hunc mundum:
Si p̃stantissimꝰ qui obiectu terrȩ pa¬
titur sepe defectus. quante maiesta¬

Expanded text:
est solis. non igitur te tanto splendori solis est solis. non igitur te tanto splendori solis temere committas oculus est enimmundi, iocunditas diei, caeli pulchritudo, naturae gratia, praestantia creaturae — sed quando hunc uides, auctorem eius considera, quando hunc miraris, lauda ipsius creatorem. si tam gratus est sol consors et particeps creaturae, quam bonus est sol ille iustitiae! si tam uelox iste, ut rapidis cursibus in die ac nocte lustret omnia, quantus ille, qui ubique semper est et maiestate sua complet omnia! si admirabilis qui iubetur exire, quam supra admirationem qui dicit soli et non exoritur, ut legimus! si magnus est qui per horarum uices locis aut accedit aut decedit cotidie, qualis ille qui etiam, cum se exinaniret, ut nos eum possemus uidere, erat lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum! si praestantissimus qui obiectu terrae patitur saepe defectus, quantae maiesta
Abbreviated transcription (Latin):
magno mundũ cõplens lummune. ua¬
porans calore. Caue ohomo solam
eiꝰ ꝑpendere magnitudinẽ. ne ninuꝰ
fulgor er̾uisus tuȩ mentis obcecet: &¬
Ut qui eregione mradium eiꝰ intendit
reꝑcusso lumine omnẽ subito amit¬
tit aspectum. ac nisi in ceteras partes
uultum suũ oculosq iu̾tat: estimat
se nil undere: ⁊ tuendi munere ẽȩ frau¬
datumsi uͭ deflectat obtutum inte¬
grum sibi officium ꝑseuerat. Caue
gne ⁊ tuum radiꝰ eiꝰ exoriens confun¬
dat assectum. Et id̾o priꝰ firmamen¬
tũ cęli aspice quod ante solẽ factũ:
terram aspice quȩ ante quã sol ꝓdiret
cepit ẽẽ usibilis atq cõposita. Ger¬
mina eiꝰ aspice anteriora solis lumine:
anterior rubꝰ quã sol. antiquior herba
quam luna. Noli gͦ dm̃ credere. cui
uides d̃i muera ẽe p̃lata. Tres dies
transacti sunt: ⁊ solem nemo quesiuit
& luminis claritas habundauit. Ha¬
bet enĩ ⁊ dies suam lucẽ. quȩ p̃cessor

Expanded text:
magno mundum conplens lumine, uamagno mundum conplens lumine, uaporans calore. caue, o homo, solam eius perpendere magnitudinem, ne nimius fulgor eius uisus tuae mentis obcaecet, ut qui e regione in radium eius intendit repercusso lumine omnem subito amittit aspectum ac, nisi in ceteras partes uultum suum oculosque conuertat, aestimat se nihil uidere et tuendi munere esse fraudatum, si uero deflectat optutum, integrum sibi officium perseuerat. caue igitur ne et tuum radius eius exoriens confundat aspectum. et ideo prius firmamentum caeli aspice, quod ante solem factum est, terram aspice, quae antequam sol procederet, coepit esse uisibilis atque composita, germina eius aspice anteriora solis lumine. anterior brucus quam sol, antiquior herba quam luna. noli ergo deum credere, cui uides dei munera esse praelata. tres dies transacti sunt: et solem nemo quaesiuit et luminis claritas abundauit. habet enim et dies suam lucem, quae praecessor
Abbreviated transcription (Latin):
tris sulcos ducere putare. subrigere.
adiungere ulmis. ⁊ quodam conublo
copulare. si tanto labore una quesita
in uase coacescant: Batutinos quoq
solis ortꝰ si quis spectare desiderat. emũ¬
dat oculos suos nequid pulueris. ne
quid̃ purgam̃toꝵ oculis eiꝰ insideat.
quo tuent᷑is hebetetur ⁊ obscuret᷑ optutꝰ
neue aliqͣ caligo nebusosa corporeos ui¬
sus spectantis obducat. Nobis in lecdi¬
one eccoriendus ẽ sol qui ante ñ fũst.
Pmum iam diẽ fine sole transiuimus.
scc̃m sine sole transegimꝰ. terciũ sine
sole confecimꝰ. Quarto die iubet deus
feri luminaria. solem ⁊ lunã ⁊ stellã.
Sol incipit. emunda oculos m̃tiso
homo animiq interioris obtutꝰ. ne
qua festuca peccati aciem tui p̃strin¬
gat ingenii:⁊ puri cordis turbet as¬
spectum. Emunda aurẽ ut uase sin¬
cero scripture diuinȩ nitida fiuen¬
ta suscipias ne qua ingrediat᷑ ꝯ tagio.
Precedit sol magno iubare diem.

Expanded text:
tris sulcos ducere, putare, subrigere, tris sulcos ducere, putare, subrigere, adiungere ulmis et quodam conubio copulare, si tanto labore uina quaesita in uase coacescant? matutinos quoque solis ortus si quis spectare desiderat, emundat oculos suos, ne quid pulueris, ne quid purgamentorum oculis eius insidat, quo tuentis hebetetur optutus, neue aliqua caligo nebulosa corporeos uisus spectantis obducat. nobis in lectione exoriundus est sol, qui ante non fuerit. primum iam diem sine sole transiuimus, secundum sine sole transegimus, tertium sine sole confecimus: quarto die iubet deus fieri luminaria, solem et lunam et stellas. sol incipit. emunda oculos mentis, o homo, animaeque interiores optutus, ne qua festuca peccati aciem tui praestringat ingenii et puri cordis turbet aspectum. emunda aurem, ut uase sincero scripturae diuinae nitida fluenta suscipias, ne qua ingrediatur contagio. procedit sol magno iubare diem,
Abbreviated transcription (Latin):
bis ꝯuerteret ad salutẽ ac ꝑ eaͣm nob̾
peccatoꝵ remissio ꝓueniret. Undẽ
pie ysaac dixit. Odor iacob. odor agͥ
pleni .i. natutalis odor. Quid enĩ ple¬
no rure suauiꝰ : quid uitis odore io¬
cundiꝰ: quid fabe flore gratius: unde
quãuis ingeniose quis ante nos dix¬
erit. ñ uitẽ aut ficũ patriarcha ole¬
bat aut frugẽ. s uirtutũ spirabat
grãm: Ego tam̃ ⁊ odorem ipsui terrȩ
simplicem atq sincerũ. ꝓ gr̃a benedic¬
cionis accipiam quẽ fraus nulla cõpo¬
suit ẜ. ueritas indulgentiȩ celestis in fu¬
dit. Deniq int̾ benedictiones sacratis¬
simas cõputat᷑. ut tribuat nob̃ dñs a
rore celi uim uini. olei atq frum̃ti. eui
c̃ honor laus. glła potestas in scłis ⁊ ñc¬
UUINDE MIÃ
collioit rasa
prius quib uinũ infundit᷑ mundare
ꝯfueuit. ne sordes aliqua uini gram
decoloret. Quid enĩ ꝓdest ponere ui¬
tẽ ordine fodere quot annis. aut ara¬

Expanded text:
bis conuerteret ad salutem ac per eum nobis bis conuerteret ad salutem ac per eum nobis peccatorum remissio proueniret. unde pie Isaac dixit: odor lacob odor agri pleni, id est naturalis odor. quid enim pleno rure suauius, quid uitis odore iucundius, quid fabae flore gratius? unde quamuis ingeniose quis ante nos dixerit: \'non uitem aut ficum patriarcha olebat aut frugem, sed spatiosum spirabat gratiam\', ego tamen et odorem ipsum terrae simplicem atque sincerum pro gratia benedictionis accipio. quem fraus nulla conposuit, sed ueritas indulgentiae caelestis infudit. denique inter benedictiones sacratissimas computatur, ut tribuat nobis dominus a rore caeli uim uini, olei atque frumenti, cui est honor laus gloria perpetuitas a saeculis et nuindemiam colligit uasa prius quibus uinum infunditur mundare consueuit, ne sors aliqua uini gratiam decoloret. quid enim prodest ponere uitem ordine, fodere quodannis aut ara
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ebrieris in ap̃o. Bene ãmonu¬
it iste uersiculus repetere pene
a noe plantatã ẽẽ cognouimꝰ. Sic
enĩ habes. qr noe agricola erat terrȩ
⁊ plantauit uitẽ. ⁊ bibit de uino erꝰ
& obdormiuit. Non gͦ noe auctor ẽ
uitis. s plantationis. Neq enĩ nisi eã
repperisset ante generatam: planta.¬
re potuisset. Cultor gͦ ñ auctor est
uitium. Deus aũt qui sciret quodui¬
num sobrie potatum sanitatẽ daret
augeret prudentiã. immodice sũptũ
ad uitia causas daret. creaturã dedit
abundantiã humano arbitrio reser¬
uauit. ut parsimonia nature: ẽẽt
magisteriũ sobrietatis: abundantiȩ
noxiani. lapsumq temulentiȩ sibi
asscriberet humana ꝯditio. Deniq
⁊ ipse inebriatꝰ : noe. ⁊ obdormiuit:
consopitꝰ auino. Itaq ꝑ uiũ patuit
deformitati. qui ꝑ diluiuũ excreuit
ad głam. S dñs iin eo creaturȩ suȩ
grãm reseruauit. ut eiꝰ fructum no¬

Expanded text:
ut inebrieris in Christo. 72. Bene admonuut inebrieris in Christo. 72. Bene admonuit iste versiculus repetere pene a Noe plantatam esse cognovimus . Sic enim habes, quia Noe agricola erat terrae, et plantavit vitem, et bibit de vino ejus, et obdormivit. Non ergo Noe auctor est vitis, sed plantationis. Neque enim nisi eam reperisset ante generatam, plantare potuisset. Cultor uitium. deus autem, qui sciret quod uinum sobrie potatum sanitatem daret, augeret prudentiam, inmodice sumptum ad uitia causas daret, creaturam dedit, abundantiam humano arbitrio reseruauit, ut parsimonia naturae esset magisterium sobrietatis, abundantiae noxiam lapsumque temulentiae sibi ascriberet humana condicio. denique et ipse inebriatus est Noe et obdormiuit consopitus a uino. inquit per uinum patuit deformitati, qui per diluuium excreuit ad gloriam. sed dominus et in eo creaturae suae gratiam reseruauit, ut eius fructum no
Abbreviated transcription (Latin):
folioꝵ. Namquȩ pͥmo germinaue¬
rit folia: ea sine ulla substicionis
successione ꝯseruat. Imitare gͦ eam
o homo ut dicat᷑ ⁊ tͥ. statura tua
similis facta ẽ palme Serua uiridi¬
tatẽ pueritie tue. ⁊ illiꝰ innocentiȩ
naturalis quã apͥmordio recepisti.
ut plantatꝰ secꝰ decursus aquarũ:
fructum tuũ in tẽpore tuo habeas
p̃paratum. ⁊ foliũ tuum ñ defluat.
Hanc uiriditatẽ gr̃ȩ semꝑflorentis
in xp̃o secuta eccła dicit. In umbꝰ¬
eiꝰ concupiui ⁊ sedi. Hanc p̃rogati¬
uam doni uirentis acceperaͣnt ⁊
apłi. quoꝵ. nec foliũ umquã potu¬
it elabi. ut eoꝵ &̃ umbra curaret
egrotos. Obumbrabat enĩ infirmi¬
tati corꝑis fides mentis. ⁊ florentia
merita uirtutũ. Mane gͦ plantatꝰ
in domo dñi. ut in atriis eiꝰ sic̃ pal¬
ma floreas. ⁊ ascendat in te gr̃a eccłȩ
& sit odor nariũ tuarũ sicut ma-¬
la. ⁊ fauces tuȩ sicut uinũ optimũ.

Expanded text:
foliorum. nam quae primo germinauefoliorum. nam quae primo germinauerit folia, ea sine ulla substitutionis successione conseruat. imitare ergo eam, o homo, ut dicatur et tibi: statura tua similis facta est palmae. serua uiriditatem pueritiae tuae et illius innocentiae naturalis, quam a primordio recepisti, ut plantatus secus decursus aquarum fructum tuum in tempore tuo habeas praeparatum et folium tuum non dixerit. hanc uiriditatem gratiae semper florentis in Christo secuta eccejus concupivi, et sedi . Hanc praerogativam doni virentis acceperunt et Apostoli, quorum nec folium umquam potuit elabi, ut eorum etiam umbra curaret aegrotos. Obumbrant enim infirmitates corporis fides mentis, et florentia merita virtutum. Mane ergo plantatus in domo Domini, ut in atriis ejus sicut palma floreas, et ascendat in te gratia Ecclesiae, et sit odor narium tuarum sicut mala, et fauces tuae sicut vinum optimum ,
Abbreviated transcription (Latin):
quã dura saxoꝵ: terra indebitos fruc¬
tus nobis ministrat. dum obsecun¬
dat auctori. nos debitum minus ne¬
ganiꝰ: dum lieneram᷑ auctorẽ. Uide
in paruis quȩ ꝓuidentia sit d̃i ⁊ quia
cõp̃hendere ñ potes: mirare quomͦ
alia semꝑ florentia reseruarit. alia
mutationes habere uoluerit: expo¬
liationis ⁊ amictus int̾ cana niuiũ.¬
Int̃ pruinas frigoꝵ: uriditatem
suam arua ꝯseruant.: ⁊ cũ ipsa tec¬
ta sint gelu partꝰ sui tam̃ audexi¬
guam spetiẽ uiriditatis obtexunt.
In ipsis quoq generib arboꝵ quȩ
diuturnis frondibꝰ uestiunt᷑ ñ me¬
dio cris ẽ distantia Seruat indum̃tẽ¬
suum semꝑ olera uel pinus. s tamen
folia sua sepe cõmutant. Nec ea
quasi diuturna s quasi succedanea
p̃tendunt suȩ arboris pulchritu¬
dini. ꝑpetui incegritatẽ uestitꝰ ui¬
ce muneris obumbrantes. Palma
aũt uirens semꝑ manet ꝯseruatio
ne ⁊ diuturnitate ñ ĩmutatione

Expanded text:
quam dura saxorum. terra indebitos frucquam dura saxorum. terra indebitos fructus nobis ministrat, dum obsecundat auctori: nos debitum munus negamus, dum non ueneramur auctorem. uide in paruis quae prouidentia sit dei et, quia conprehendere non potes, mirare quomodo alia semper florentia reseruarit, alia mutationes habere uoluerit expoliationis et amictus. inter cana niuium, pruinas frigorum uiriditatem suam arua conseruant et cum ipsa tecta sint gelu, partus sui tamen haut exiguam speciem uiriditatis obtexunt. in ipsis quoque generibus arborum, quae diuturnis frondibus uestiuntur, non mediocris distantia est. seruat indumesuum semper olea uel pinus, sed tamen folia sua saepe commutant nec ea quasi diuturna, sed quasi succedanea praetendunt suae arboris pulchritudini perpetui integritate uestitus uicem muneris obumbrantes. palma autem uirens semper manet foris et diuturnitate, non inmutatione
Abbreviated transcription (Latin):
in orbẽ reditfructu̾ ⁊ gr̃a. Itaq inpi¬
nea ista imaginẽ sui. natura uidet᷑ ex¬
primere. quȩ a primo illo diumno ce¬
lestiq mandato pͥuilegia accepta cus¬
todit :⁊ partꝰ suos quadam annoꝵ ui¬
ce iordine refert: donec ꝯ sũmatio
temporis impleatur. S ut in hoc
fructu gratam sui spetiem signat.
ita etiam inmyricib idẽ humilibꝰ
uirgultis. figuram imꝓbȩ callidita¬
tis exp̃ssit. Sicut enĩ duþlici corde
uiri ubiq p̃sto sunt. ⁊ grãm simpli¬
citatemq apud bonos p̃tendunt.
⁊ uiciosissimis glutinant᷑: ita etiam
& inaquosis ⁊ indesertis contrario
quodam usu hec iurgulta nascunt᷑.
Unde ⁊ ieremias dubia moꝵ. atq
insincera. myricib cõꝑauit. Germi¬
net inquit terra:⁊ statim om̃is sur¬
genti germine: terra cõpleta est.
& homini dr̃. dilige dñm dm̃ tuum.
& ñ ÷ caritas dĩ omniũ infusa uisce¬
rib Surdiora corda hominũ sunt:

Expanded text:
in orbem redit fructus et gratia. itaque in piin orbem redit fructus et gratia. itaque in pinea ista imaginem sui natura uidetur exprimere, quae a primo illo diuino caelestique mandato priuilegia accepta custodit et partus suos quadam annorum uice et ordine refert, donec consummatio temporis impleatur. sed ut in hoc fructu gratam speciem sui signat, ita etiam in myricis, id est humilibus uirgultis figuram inprobae calliditatis expressit. sicut enim duplici corde uiri ubique praesto sunt et gratiam simplicitatemque apud bonos praetendunt et uitiosissimis glutinantur, ita etiam et in aquosis et in desertis contrario quodam usu haec uirgulta nascuntur. unde et Hieremias dubia morum atque insincera myricis comparauit. >Germinet inquit terra, et statim omnis surgenti germine terra completa est. et homini dicitur: dilige dominum deum tuum, et non est caritas dei omnium infusa uisceribus. surdiora corda hominum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
increm̃tum sui nemoris ꝓpagauerunt:
Magna di uirtꝰ in singulis. Nec miret᷑
quis si in uirgultis. magnã dĩ dixi esse
uirtutẽ Si qͥdẽ magnã uirtutẽ mͣ lo
custis ẽẽ dix̃ ⁊ brucho. eo quod diui¬
ne maiestatis offensa magno mode¬
ramine sterilitatis iudaice atq inopie
solueret᷑. Magna enĩ urtꝰ patientia.
magna uirtꝰ ꝓuidentia. Indigni ⁊ enĩ
erant qui uterent᷑ fecunditate terre
Et uͦ magnꝰ: qͥ miserabili fame nefas tãtȩ
ĩpietatis ulciscit᷑. Itaq si magna uͥtute di
stilẽ bruc̃ t̾ra gn̾auit: ꝗͣtomag̃ uͥtute magna
q̃ fecunda st̃ ꝓcreat: Qͥs pineã uidñs ñ stupe¬
at tantã diuino p̃cepto artẽ inolitam.
imp̃ssamq nature. quẽadinodũ ab
ipso centro distantibꝰ licet mensuris.
pari assurgat glutino. quo ꝓprio̾ fo¬
uet fructus: itaq ꝑcircuitum eadem
sp̃es ⁊ ordoseruatur. ⁊ quidã in singłis
plagis nucleoꝵ partꝰ exuberat. atq

Expanded text:
incrementum sui nemoris propagauerunt. \' incrementum sui nemoris propagauerunt. \' Magna dei uirtus in singulis. nec miretur aliquis, si in uirgultis magnam dei dixi esse uirtutem, siquidem magnam uirtutem suam in lucustis esse dixit et bruco, eo quod diuinae maiestatis offensa magna moderamine sterilitatis Iudaicae atque inopiae solueretur. magna enim uirtus patientia, magna uirtus prouidentia. indigni enim erant, qui uterentur fecunditate terrenet uere magnus, qui miserabili fame nefas tantae impietatis ulciscitur. itaque si magna uirtute dei sterilem brucum terra generauit, quanto . magis uirtute magna quae fecunda sunt procreat. quis pineam uidens non stupeat tantam diuino praecepto artem inolitam inpressamque naturae, quemadmodum ab ipso centro distantibus licet mensuris pari adsurgat glutino, quo proprios fouet fructus ? itaque per circuitum eadem species et ordo seruatur et quidam in singulis plagis nuculeorum partus exuberat atque
Abbreviated transcription (Latin):
faciens fructum scđ̾m genꝰ cuiꝰ sem̃
eiꝰ in eo. ne forte quis dicat in multis
arborib neq fructum neq semen
uideri.⁊ putet diuinũ in aliquo uacil¬
lare p̃ceptum. ut aueritate sit dubiũ:
illud au̾tat qr nequaquã fieri potest.
ut ñ aut seminib utant᷑ uniu̾sa gig¬
nentia. aut habeant aliqua quȩ ui¬
deant᷑ cum uirtute seminũ ꝯuenire.
idq si quis diligent᷑ intendat. mani¬
festa testificatione pot̾it cõphendẽ.
Nichil uident᷑ seminis habere salicẽ.
habeant tam̃ in foliis granũ quoddã
qͦd habeat uirtutẽ seminis. ut eo
cõmisso terris. tanquã pofito sur¬
gat arbor de surculo. ⁊ tanquã de
semine se suscitet. Grano itaꝙillo
radix prima coalescit. de radice pullu¬
lat ñ solum salicis.s. etiã reliquarũ
ad similitudinẽ huiꝰmodi generis ar¬
boꝵ silua. ht̃ aũr ⁊ radicis gn̾atio uirtu¬
tem seminis. Unde pleriq ea satione

Expanded text:
faciens fructum secundum genus, cuius semen faciens fructum secundum genus, cuius semen eius in eo, ne forte quis dicat in multis arboribus neque fructum neque semen uideri et putet diuinum in aliquo uaccillare praeceptum, ut a ueritate sit dubium, illud aduertat, quia nequaquam fieri potest, ut non aut seminibus utantur uniuersa gignentia aut habeant aliqua quae uideantur cum uirtute seminum conuenire, idque si quis diligenter intendat, manifesta testificatione poterit conprehendere. nihil uidentur seminis habere salices, habent tamen in foliis granum quoddam, quod habeat uirtutem seminis, ut eo commisso terris tamquam posito surgat arbos de surculo et tamquam de semine se exsuscitet. grano itaque illo radix prima coalescit; de radice pullulat non solum salicis, sed etiam reliquarum ad similitudinem huiusmodi generis arborum silua. habet autem et radicis generatio uirtutem seminis, unde plerique ea satione
Abbreviated transcription (Latin):
runt arbores cito surgere. cito se in
florẽ induere. uictum hominibꝰ pe¬
cori pabulum ministrare. fructus
cõmunis ẽ omib usus quoq datꝰ:
omnib simul utrũq arbores ger-¬
minarunt. aliud quo uesceremur.
aliud quo refrigerante umbra
defenderemura sole. Cib in fruc¬
tu. usus amenitatis ẽ in folio: Tamen
qr p̃scia erat prouidentia creatoris.
quod fructum sibi maxime hominũ
auiditas uendicaret: reliquis ꝓui¬
dit animantib ut spetialẽ his dona¬
ret alimoniã. Itaq esca his ñ medio¬
cris in foliis ẽ corticibꝰq siluestribus.
ea quoq quȩ ad usum medendi ꝓfi-¬
cerent .i. suci lacrime surculi parit᷑
ministrata sunt. Itaq illa que post
exꝑimento. usu exemplo. utilia cog¬
nouimꝰ: ea a pͥncipio creator cui
usui apta donaret. p̃scientie sue ma-¬
iestate de sinu terrarũ iussit exire.
Et qr iussit dñs ut germinaret terra
herbam feni. & lignum fructiferũ.

Expanded text:
runt arbores cito surgere, cito se in runt arbores cito surgere, cito se in florem induere, uictum hominibus, pecoribus pabulum ministrare. fructus communis est omnibus, usus quoque est datus omnibus. simul utrumque arbores germinarunt, aliud quo uesceremur, aliud quo refrigerante umbra defenderemur a sole. cibus in fructu, usus amoenitatis in foliis; tamen quia praescia erat prouidentia creatoris quod fructum sibi maxime hominum auiditas uindicaret, reliquis prouidit animantibus, ut specialem iis donaret alimoniam. itaque esca his non mediocris in foliis est corticibusque siluestribus; ea quoque quae ad usum medendi proficerent, id est suci lacrimae surculi pariter ministrata sunt. itaque illa quae post experimento usu exemplo utilia cognouimus, ea a principio creator, cui usui apta donaret, praescientiae suae maiestate de sinu terrarum iussit exire. et quia iussit dominus ut germinaret terra herbam faeni et lignum fructiferum
Abbreviated transcription (Latin):
diuina formauerit. Unde uelut ha¬
benis quibꝰdam u̾boꝵ cohibenda
diffusio ẽ. ne quod salomoni sp̃ałr sapi.¬
entiȩ munere diumitꝰ uidet ee colla¬
tum. usurpatione uideam᷑ expone-¬
re differentias arboꝵ. ⁊ uirtutes ra¬
dicum:⁊ quecũq sunt abscondita
⁊ inꝓuisa. sic̃ scriptũ ÷ quȩ nec ab
ipso tamen manifestata ꝓduntur.
ut mͥ uideatur potuisse eum dispu¬
care de uirgultoꝵ. generib: ñ po¬
tuisse tam̃ pleniꝰ om̃e secretũ ex¬
plicare ratione̾s. Quod si irriguis
aquarũ plerũq ⁊ segetes letiores
sunt. ⁊ uirides fabę ⁊ hortoꝵ. mul¬
tiplex suscitatur ⁊ resuscitat᷑ gr̃a.
si uiridantib toris fluuioꝵ exundan-¬
ad u̾bum dñi quod omnia quarum
cursuẽ redundantiꝰ subito creat᷑a
uirgultoꝵ om̃is effloruit: festina¬
runt campi ñ cõmissam sibi frugẽ
edere ignorata horti holerum gene¬
ra floꝵ miracula germinare. ripe
fluminũ se uestire mirtetis ꝓperaue¬

Expanded text:
diuina formauerit? unde uelut hadiuina formauerit? unde uelut habenis quibusdam uerborum cohibenda diffusio est, ne quod Solomoni specialiter sapientiae munere diuinitus uidetur esse conlatum, usurpatorie uideamur exponere differentias arborum et uirtutes radicum et quaecumque sunt abscondita et inprouisa, sicut scriptum est. quae nec ab ipso tamen manifestata produntur, ut mihi uideatur potuisse eum disputare de uirgultorum generibus, non potuisse tamen plenius omnis creaturae explicare rationes. quodsi inriguis aquarum plerumque et segetes laetiores sunt et uirides fabae et hortorum multiplex suscitatur et resuscitatur gratia, si uiridantibus toris fluuiorum exundanad uerbum domini, quod omni aquarum cursu est redundantius, subito creatura uirgultorum omnis effloruit! festinarunt campi non commissam sibi frugem edere, ignorata horti holerum genera, florum miracula germinare, ripae fluminum se uestire myrtetis, properaue
Abbreviated transcription (Latin):
rum. quȩ eiusdẽ aque alluuione ge¬
nerant᷑. & cum una sit omniũ cau¬
sa. diuersus singłoꝵ. usus. diu̾sa natu¬
ra est. Aliam uim habet cerasi ar¬
boris lacrima: aliã lentisci. Disparẽ
quoq balsami guttam odorata ori¬
entis ligna sudare ꝓdunt᷑. Diuersũ
quoq lacrimarũ genus. iuirgulta fe.¬
rularum in egypto ac libia quadam
ui naturȩ secretioris in lacrimant.
Quid aũt tibi referam. clem̃tem licet
eẽ sermonẽ. quod electrũ lacrima uir-¬
gulti sit. ⁊ in tante materiȩ solidita¬
tem lacrima durescat. nec leuib id
astruit᷑ testimoniis. quando folia aut
surculoꝵ mimitissime portiones aut
exigua quedã animantiũ genera.
in electro sepe reperiant᷑ quȩ uden¬
tur cum adhuc gutta ẽet mollior.
recepisse ⁊ solidata tenuisse. S quid
ego uili sermone decerno. cum alta
atq p̃ciosa ratione naturȩ:. cum
iste sermo humano alatur ingenio.
naturam aũt omniũ prouidentia

Expanded text:
rum, quae eiusdem aquae adluuione gerum, quae eiusdem aquae adluuione generantur. et cum una sit omnium causa, diuersus singularum usus, diuersa natura est. aliam uim habet cerasi arboris lacrima, aliam lentisci. disparem quoque balsami guttam odorata orientis ligna sudare produntur, diuersum quoque lacrimarum genus uirgulta ferularum in Aegypto ac Libya quadam ui naturae secretioris inlacrimant. quid autem tibi referam — clementem licet esse sermonem — quod electrum lacrima uirgulti sit et in tantae materiae soliditatem lacnma durescat ? nec leuibus id adstruitur testimoniis, quando folia aut surculorum minutissimae portiones aut exigua quaedam animantium genera in electro saepe reperiantur, quae uidetur cum adhuc gutta esset mollior, recepisse et solidata tenuisse. i Sed quid ego uili sermone decerno cum alta atque pretiosa ratione naturae, cum iste sermo humano alatur ingenio, naturam autem omnium prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
ti quoq fructus. uel nucis interior mis¬
ceatur: in olei mollẽ naturã facile traus-¬
fundit᷑. Cum sit aũt altrix omnium
uirgultoꝵ: diu̾sos singulis usus minis¬
trat. si radices alluat. uel nubib fusa
descendat: discretas dat omnibꝰ uires.
radicẽ impinguat. caudicẽ ꝓuehit.
ramos diffundit. folia uirescere facit.
fructuum alit semina. pomũ auge¬
re ꝯsueuit. Ergo cum eadẽ sit omniũ
nutrix alia arboꝵ genera tristiores
ferunt fucos: alia dulciores. alia tar¬
dos. alia p̃maturos. Ipse quoq int̃
se discrepant suauitates. alia suaui
tas in uinea. alia in olea alia in ce¬
rasis. alia in ficu. discreta in malo.
dispar in dactilo: Tactus ipse aquȩ
alibi lenis. alibi asꝑior. plerũq pin¬
guior ẽ. pondere quoq distat fre¬
quent ut spetie. Nam plerisq locis
grauior plerisq leuior estimat᷑ Non
mirũ gͥsi cum ipsa inse discrepet.
discrepent etiã int̃ se lacrime arbo¬

Expanded text:
ti quoque fructus uel et nucis interior misti quoque fructus uel et nucis interior misceatur, in olei mollem naturam facile transfunditur. cum sit autem altrix omnium uirgultorum, diuersos singulis usus ministrat. si radices alluat uel nubibus fusa descendat, discretas dat omnibus uires, radicem inpinguat, caudicem prouehit, ramos diffundit, folia uirescere facit, fructum alit semina, pomum augere consueuit. ergo cum eadem sit omnium nutrix, alia arborum genera tristiores ferunt sucos, alia dulciores, alia tardos, alia praematuros. ipsae quoque inter se discrepant suauitates. alia suauitas in uinea, alia in olea, alia in cerasis, alia in fico, discreta in malo, dispar in dactulo. tactus ipse aquae alibi lenis, alibi asperior, plerumque pinguior est. pondere quoque distat frequenter ut specie; nam plerisque locis grauior, plerisque leuior extimatur. non mirum igitur si, cum ipsa in se discrepet, discrepent etiam inter se flumine arbo
Abbreviated transcription (Latin):
occultasq causas indeficientib aꝑi¬
re docum̃tis. Una nempe atq eadẽ
ẽ aqua:⁊ diu̾sas plerumq sese mutat
inspeties aut int̾ arenas flaua. aut
int̾ cautes spumea. aut int̾ nemora
uiridantior. aut int̾ floruẽta discolor.
aut int̾ lilia fulgentior aut int̾ rosas
rutilantior. aut in gramine liquidior.
aut in palude turbidior. aut in fonte
ꝑspicatior aut in mari obscurior: assũp¬
to locoꝵ. quib influit colore decurrit.
Rigorẽ quoq pariratione cõmutat.
ut int̾ uaporantia ferueat. int̾ um-¬
brosa frigescat. sole reꝑcussa exestuet
niuib irrigata glatialit̾ more canes¬
cat: quẽadmodũ aũt sapor eiꝰ ipse ꝯũ¬
titur: ut ñc asꝑior nunc amarior ñc
uehem̃tior. nc̃ austerior. nc̃ dulcior
ncis. tonso cortice nucis. foliisq t̾ritis.
amara  fit absinthio. uino uehem̃tior.
austerior aliis. grauescit ueneno. mel¬
le dulcescit. Si uͦlentiscꝰ ei therebin¬

Expanded text:
occultasqoccultasqre documentis. una nempe atque eadem est aqua et diuersas plerumque sese mutat in species: aut inter harenas flaua aut inter cautes spumea aut inter nemora uiridantior aut inter florulenta discolor aut inter lilia fulgentior aut inter rosas rutilantior aut in gramine liquidior aut in palude turbidior aut in fonte perspicacior aut in mari obscurior assumpto locorum quibus influit colore decurrit. rigorem quoque pari ratione commutat, ut inter uaporantia ferueat, inter umbrosa frigescat, sole repercussa exaestuet, niuibus inrigata glaciali umore canescat. quemadmodum autem sapor eius ipse conuertitur, ut nunc asperior, nunc amarior, nunc uehementior, nunc austerior, nunc dulcior sucis, tunso cortice nucis foliisque contritis, amara fit absentio, uino uehementior, austerior aliis, grauescit ueneno, melle dulcescit. si uero ei lentiscum, terebin