comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ꝑagamus. Qui cum sibi oppo¬
suisset quod dici a fr̃ibus nouerat:.
quid ergo fiet de his qui in p̃teritũ
de heresi ad excłiam uenientes sine
baptismo admissi sunt: potens ẽ in
quit dñs miscđia sua indulgentiã
dare. eosq qui ad eccłiam simplicit̃
admissi in eccła dormierunt. ab eccł̃iȩ
suȩ muneribꝰ non separare. Bene qͥde
p̃sũpsit. quod caritas unitatis cooperi
re posset multitudinẽ peccatoꝵ. Quod
si habebant baptismũ. & ab his non
recte sentiebatur qui eos denuo ba¬
ptirandos esse censebant: id erratum
cooperiebat caritas unitatis. qũ adiu
inerat ista non diabolica discessio
uelaret. Et ideo ue istis: qui ꝑ sacri¬
legam prȩcisionẽ ab unitate disrupti.
si ꝙ apud nos ꝙ apud illos ẽ baptis¬
mus. rebaptizant. Si autẽ in catho¬
lica sola est. nec baptizant. Siue re
baptizant siue non baptizant. non
sunt in uinculo pacis. Unde cuilibet
istorum uulneri adhibeant medici-¬

Expanded text:
mus peragamus. qui cum sibi oppomus peragamus. qui cum sibi opposuisset quod dici a fratribus nouerat: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunttiam dare, et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Bene quidem praesumpsit, quod charitas unitatis posset cooperire multitudinem peccatorum. Quod si habebant Baptismum, et ab his non recte sentiebatur qui eos denuo baptizandos esse censebant, id erratum cooperiebat unitatis charitas, quamdiu inerat ista, non diabolica dissensio, Dominus revelaret . Et ideo vae istis qui per sacrilegam praecisionem ab unitate disrupti, si et apud nos et apud illos est baptismus, rebaptizant: si autem in Catholica sola est, nec baptizant. Sive ergo rebaptizent sine non baptizent, non sunt in uinculo pacis, unde cuilibet istorum uulneri adhibeant medici
Abbreviated transcription (Latin):
rirent si cũ illis in unitate mansises
separando se ab eis. & rumpendo uin¬
culum pacis. utiq in scismate periert̃.
Aꝑtissimum enim sacrilegium emi¬
net scismatis: si nulla fuit causa sepa¬
rationis. Nullam uero causam fuisse
separationis apparet. si mali etiã cogni¬
ti bonos inunitate non maculant.¬
Non autẽ maculari in unitate bonos
etiam cognitis malis. docemur teste
ciprians: qui dicit in prȩteritum de
heresi ad ȩccłiam uenientes sine bap¬
tismo admissos. Quorum tam̃ sacri-
legia nefaria quȩ suꝑ eos erant. quia
baptismo dimissa ñ erant. si pollue¬
re ꝙ̃ ꝑdere non potuerunt ȩccłiȩ scĩ¬
tatẽ: nulla maloꝵ contagione pot̃
perire. Quaꝓpter si ciprianũ uerum
dixisse consentiunt: eo teste uincunt᷑
in crimine scismatis. Si ciprianum
falsum dixisse contendunt: eo teste
non utant᷑ in quęstione baptismatiᷤᷤ.
Sed nunc qd cum beato cipriano
homine pacifico sermocinari institui¬

Expanded text:
rirent si cum illis in unitate mansissent, rirent si cum illis in unitate mansissent, separando se ab eis et rumpendo uinculum pacis utique in schismate perierunt. apertissimum enim sacrilegium eminet schismatis, si nulla fuit causa separationis. nullam uero fuisse causam separationis apparet, si mali etiam cogniti bonos in unitate non maculant.non autem maculari in unitate bonos etiam a cognitis malis docemus teste Cypriano, qui dicit in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos; quorum tamen nefaria sacrilegia quae super eos erant, quia baptismo dimissa. non erant, si polluere et perdere non potuerunt ecclesiae sanctitatem, nulla malorum contagione potest perire. quapropter si Cyprianum uerum dixisse consentiunt, eo teste conuincuntur in crimine schismatis, si Cyprianum falsum dixisse contendunt, eo teste non utantur in quaestione baptismatis. Sed nunc quod cum beato Cypriano homine pacifico sermocinari institui
Abbreviated transcription (Latin):
ex duobus. aut perisse iam tunc ģełim
talium cõmunione maculatã. aut ñ
obesse cuiquã in unitate ꝑmanenti
aliena etiam nota peccata. Illud aut̃
quia dicere non possunt. ꝑisse tunc
ȩccłiam contagione cõmunionis e
qui sine baptismo ad eam sicut cipra¬
nꝰ dicit admissi sunt. alioquin nec
origenẽ suam poterunt asserere si tunc
periit ȩccłia. qm̃ plus quadraginta
anni sunt inter cipriami passionẽ ꝙ
diuinorum codicum exustionẽ un¬
de isti calumniarũ suarũ fumos ia¬
ctantes. occasionẽ faciendi scismatis
inuenerunt. sicut consulum ordo de¬
clarat: restat ut fateant᷑. nulla malo¬
rum etiam cognitoꝵ tali cõmunione
contaminari unitatẽ xp̃i. Quod al
fassi fuerint. non inuenient causam
cur se ab eccłiis orbis terrarum. quas
ꝑ apłos institutas parit̃ legimꝰ. separa¬
re debuisse contendant: quia neq
illi quorumlibet malorum cõmies¬
one perire potuert̃: ꝙ isti qui non pe¬

Expanded text:
ex duobus, aut perisse iam tunc ecclesiam ex duobus, aut perisse iam tunc ecclesiam talium communione maculatam aut non obesse cuiquam in unitate permanenti aliena etiam nota peccata. illud autem quia dicere non possunt, perisse tunc ecclesiam contagione communionis eorum qui sine baptismo ad eam, sicut Cyprianus dicit, admissi sunt — alioquin nec originem suam poterunt adserere, si tunc periit ecclesia, quoniam plus quadraginta anni sunt inter Cypriani passionem et diuinorum codicum exustionem, unde isti calumniarum suarum fumos iactantes occasionem faciendi schismatis inuenerunt, sicut consulum ordo declarat —,restat ut fateantur nulla malorum etiam cognitorum tali communione contaminari unitatem Christi. quod cum fassi fuerint, non inuenient causam, cur se ab ecclesiis orbis terrarum, quas per apostolos institutas pariter legimus. separare debuisse contendant, quia neque illae quorumlibet malorum commixtione perire potuerunt et isti, qui non pe
Abbreviated transcription (Latin):
CCTIE catholicȩ
consuetudinẽ pri¬
stinam nunc tene¬
ri. cum abhereticis
uel scismaticis ue¬
nientes. si euangłi¬
cis uerbis consecra¬
tum baptismum
ꝑceperunt denuo non baptirantur
beato Cypriano teste utimur. lpse
quippe sibi quȩstionem ꝓposuit ex oie
utiq fr̃m: siue quȩrentium ueritate
siue ꝓ ueritate certantium. Inter dispn¬
tationes enim suas quibꝰ uolebat esmi¬
dere denuo baptitandos hereticos.at
quibꝰ satis ꝓ tempore libris suꝑiorbꝰ
disseruimꝰ: ait. Sed dicit aliquis. Qa
ergo fiet de his qui in p̃teritum de he¬
resi ad ȩccłiam uenientes sine baptis¬
mo admissi sunt: Hic tota causa do¬
natistarum. cum quibꝰ nobis de hac
quȩstione conflictus ẽ. pęnitꝰ naufra¬
gauit. Si enim uere baptismũ ñ ha¬
bebant qui uenientes ab hereticis ita
suscipiebant᷑. & suꝑ eos erant peccata
eorum cum cõmunicatũ ẽ talibꝰ siue
ab eis qui erant ante ciprianũ. siue ab
ipso cipriano: necesse ẽ ut unũ dicitꝰ

Expanded text:
e catholicae consuetudinem pristinam nunc teneri, cum ab haereticis uel schismaticis uenientes, si euangelicis uerbis consecratum baptismum perceperunt, denuo non baptizantur, beato Cypriano teste utimur. ipse quippe sibi quaestionem proposuit ex ore utique fratrum siue quaerentium ueritatem siue pro ueritate certantium. inter disputationes enim suas, quibus uolebat ostendere denuo baptizandos haereticos, de quibus satis pro tempore libris superioribus disseruimus, ait: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissi sunt? hic tota causa Donatistarum, cum quibus nobis de hac quaestione conflictus est, penitus naufragauit. si enim uere baptismum non habebant, qui uenientes ab haereticis ita suscipiebantur, et super eos erant peccata eorum, cum communicatum est talibus siue ab eis qui erant ante Cyprianum siue ab ipso Cypriano, necesse est ut unum dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
id quod dicitur in ȩccłia intus &
foris. in corde non in corpore cogi-¬
tandum. quando quidem om̃s qui
corde sunt intus in archȩ unitate.
ꝑ eandẽ aqu̾a salui fiunt: ꝑ qua om̃s
qui corde sunt foris. siue etiã corpo¬
re foris sint. siue non sint:tanquam
unitatis aduersarii moriuntur. Sicut
ergo non alia sed eadem aqua &
in archa positos saluos fecit & extra
archam positos interemit: sic ñ alio
sed eodẽ baptismo ꝙ boni catholici
salui fiunt. & mali catholici uel here
tici pereunt. Quid autẽ beatissimus
ciprianus de catholica sentiat . ꝙ qͦ¬
modo eius auctoritate penitꝰ obteran-¬
tͣ heretici: qua qũa multa dixerim. seor¬
sum tam̃ si dño placuerit. aliquanto
uberius atq manifestius dicere statui.
cum prius de concilio eius dixero q̃
deberi a me puto: quod in dĩ uolun-¬
tate sequenti uolumine aggrediaR

Expanded text:
id quod dicitur in Ecclesia intus et id quod dicitur in Ecclesia intus et foris, in corde, non in corpore, cogitandum; quandoquidem omnes qui corde sunt in arcae unitate, per eamdem aquam salvi fiunt, per quam omnes qui corde sunt foris, sive etiam corpore foris sint, sive non sint, tanquam unitatis adversarii moriuntur. Sicut ergo non alia sed eadem aqua, et in arca positos salvos fecit, et extra arcam positos interemit, sic non alio, sed eodem baptismo, et boni catholici salvi fiunt, et mali catici pereunt. quid autem beatissimus Cyprianus de catholica sentiat et quomodo eius auctoritate penitus obterantur haeretici, quamquam multa dixerim, seorsum tamen, si domino placuerit, aliquanto uberius adque manifestius dicere statui, cum prius de concilio eius dixero quae deberi a me puto. quod in dei uoluntate sequenti uolumine adgrediar
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit̾ admissos cyprianꝰ ipse com¬
memorat: Fadẽ quippe archȩ unitaᷤᷤ
eos saluos fecit. in qua nemo nisi ꝑ
tens est dñs miscđia sua indulgenti¬
am dare: & eos qui ad ȩccłiam suam
simplicit̃ admissi in ȩccłia dormierĩ.
ab ęccłiȩ suȩ muneribꝰ ñ separare. Si
non ꝑ aquam: quomͦ in archa: Siñ
in archa. quomͦ in ȩccłia : Si autẽ in
ȩccłia. utiq in archa. Et si in archa:
utiq ꝑ aquã. Dotest ergo fieri. ut ꝙ
quidam foris baptizati ꝑ d̃ĩ p̃scienti¬
am ueriꝰ intꝰ baptizati deputentur.
quia illic eis incipit aqua ꝑdesse ad
salutẽ. neq enim alit̃ dici possunt
saluifacti in archa nisi ꝑ aqũã: ꝙ̃
rursus qui uidebant᷑ intꝰ baptirat.
ꝑ eandẽ p̃scientiã dĩ foris baptirati
ueriꝰ deputent᷑. Male quippe utentẽ
baptismo. ꝑ aqũã moriunt᷑. Quod
nulli tunc accidit. nisi qui prȩter
archam fuit. Certe manifestum est:

Expanded text:
simpliciter admissos Cyprianus ipse comsimpliciter admissos Cyprianus ipse commemorat? eadem quippe arcae unitas eos salvos fecit, in qua nemo nisi petens est Dominus misericordia sua indulgentiam dare et eos qui ad Ecclesiam simpliciter admissi in Ecclesia dormierunt, ab Ecclesiae suae muneribus non separare. Si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomodo in Ecclesia? si autem in Ecclesia, utique in arca; et si in arca, utique per aquam. Potest ergo fieri ut et quidam foris baptizati per Dei praescientiam verius intus baptizati deputentur, quia illic eis incipit aqua prodesse ad salutem; neque enim aliter dici possunt salvi facti in arca, nisi per aquam. Et rursus quidam, qui videbuntur intus baptizati per eamdem praescientiam Dei, foris baptizati verius deputentur. Male quippe utentes baptismo, per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit, nisi qui praeter arcam fuit. Certe manifestum est
Abbreviated transcription (Latin):
uita ȩterna. partĩ uͦ cum malis pu̾¬
sisq cõmunia. sicut om̃ia cȩtera. in
quibus sunt & sacrosc̃a mysteria.
Hinc itaq iam facilior nobis & erpe¬
ditior. archȩ illiꝰ cuius noe fabricato
Ait̾ enim petrus. In archa nõe paui.
idest octo animȩ hominum. salue
factȩ sunt ꝑ aqua: quod & uos simi¬
li forma baptisma saluos facit. non
carnis depositio sordium. sed consci¬
entiȩ bonȩ interrogatio. Quaꝓpter
si apparent hominibꝰ in unitate ca¬
tholica baptirati. qui scło uerbis solis
& non factis renuntiant. quomͦ ꝑtinet
ad huiꝰ archȩ mnysterium in quibus
non est conscientiȩ bonȩ interroga¬
tio: Aut quomͦ salui fuint ꝑ aqui
qui scõ baptismate male utentes cũ
uideant᷑ es se intꝰ usq in finẽ uite
in flagitiosis & ꝑditis moribꝰ ꝑseue¬
rant: Aut quomͦ non sunt ꝑ aquam
saluati: quos in p̃teritũ cũ eo baptisma¬
de quod in heresi acceperant. in eccłiam

Expanded text:
uita aeterna, partim uero cum malis perueuita aeterna, partim uero cum malis peruersisque communia, sicut omnia cetera, in quibus sunt et sacrosancta mysteria. Hinc itaque iam facilior nobis et editior arcae illius, cujus Noe fabricatoratio proponitur. Ait enim Petrus: In arca Noe pauci, id est, octo animae hominum salvae factae sunt per aquam, quod et vos simili forma baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio. Quapropter si apparent hominibus in unitate catholica baptizati, qui saeculo verbis solis et non factis renuntiant, quomodo pertinent ad hujus arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio? Aut quomodo salvi fiunt per aquam, qui sancto baptismate male utentes, cum videantur esse intus, usque in finem vitae in flagitiosis et perditis moribus perseverant? aut quomodo non sunt per aquam salvati, quos in praeteritum cum eo baptismate quod in haeresi acceperant in Ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
timore deuitant. & ut minꝰ minꝰq
rebus terrenis & tẽporalibꝰ delecten¬
t᷑. uigilantissime satagunt: reguła
fidei diligenter in quisitã firmissime
tenent. & siqui ab ea deuiant. cito
auctoritate catholica corrigunt᷑: qͣuis
In eiꝰ uerbis ꝓ sensu carnali uariis ad¬
huc fantasmatum concursib fluctuent.
Sunt etiam quidam ex eo numero
qui adhuc nequit̃ uiuant. aut
etiam in heresibꝰ uel in gentilium
suꝑstitionibꝰ iaceant: ꝙ tam̃ etiam
illic nouit dñs qui sunt eiꝰ. Nãq
in illa in effabili p̾scientia dĩ multi
qui foris uident᷑ intꝰ sunt: & multi
qui intꝰ uident᷑ foris sunt. Ex illis gͦ
om̃ibꝰ qui ut ita dicã intrinsecꝰ ꝙ in
occulto intꝰ sunt: constat ille hortꝰ con¬
clusus. fons signat᷑ puteus aquȩ ui¬
uȩ: paradẏsus cum fructu pomorum.
Horum munera concessa diuinitꝰ. par¬
tm sunt ꝓpria sicut in hoc tẽpore in¬
fatigabilis caritas. ꝙ. in futuro scło¬

Expanded text:
timore deuitant et, ut minus minusque timore deuitant et, ut minus minusque rebus terrenis et temporalibus delectentur, uigilantissime satagunt, regulam fidei diligenter inquisitam firmissime tenent et, si quid ab ea deuiant, cito auctoritate catholica corriguntur, quamuis in eius uerbis pro sensu carnali uariis adhuc phantasmatum concursibus fluctuent, sunt etiam quidam ex eo numero, qui adhuc nequiter uiuant aut etiam in haeresibus uel in gentilium superstitionibus iaceant, et tamen etiam illic nouit dominusquisunteius. namque in illa ineffabili praescientia dei multi qui foris uidentur intus sunt et multi qui intus uidentur foris sunt. ex illis ergo omnibus, qui ut ita dicam intrinsecus et in occulto intus sunt, constat ille hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. horum munera concessa diuinitus partim sunt propria, sicut in hoc tempore infatigabilis caritas et in futuro saec
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. nouit dñs qui sunt eiꝰ. ipse
ẽ hortꝰ conclusus. fons signatꝰ. pute-¬
us aquȩ uiuȩ. paradysꝰ cũ frucꝰtu
pomoꝵ. Ex hoc numero quidã sp̃ua¬
liter uiuunt & suꝑeminentẽ uiam
caritatis ingrediuntur. & cum p̃oc¬
cupatum hominẽ aliquo delicto in¬
struunt in sp̃u lenitatis. intendt̃
ne & ipsi tẽptent᷑: & cum forte & ipsi
p̃occupant᷑. reprimitur in eis aliquan¬
tulum. non autẽ extinguit᷑ carita¬
tis affectus: rursusq insurgens & in¬
ardescens. pristino cursui restituitur.
Norunt enim dicere: Dormitauit
anima mea p̃tedio. confirma me in
uerbis tuis. Cum autẽ aliter aliqͥd
sapiunt: id quoq illis in caritatis
flagrantia ꝑmanentibꝰ nec rumpen¬
tibꝰ unculum pacis. ds reuelauit.
Quidã uero adhuc carnales ꝙ ani¬
males. ꝓuectus suos instant̃ exercent:
& ut cibo spualium fiant idonei: scõ¬
rum mysteriorum lacte nutriuntur:
ea quȩ in prauis moribus popula¬
ri etiã iudicio manifesta sunt in dĩ

Expanded text:
nt ejus ; ipse est hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum. Ex hoc numero quidam spiritualiter vivunt, et supereminentem viam charitatis ingrediuntur; et cum praeoccupatum hominem in aliquo delicto instruunt in spiritu enitatis, intendunt ne et ipsi tententur ; et cum forte et ipsi praeoccupantur, reprimitur in eis aliquantulum, non autem exstinguitur charitatis affectus, rursusque insurgens et inardescens pristino cursui restituitur. Norunt enim dicere, Dormitavit anima mea prae taedio; confirma me in verbis tuis . Cum autem aliquid aliter sapiunt, id quoque illis in charitatis flagrantia permanentibus, nec rumpentibus vinculum pacis, Deus revelabit . Quidam vero adhuc carnales et animales provectus suos instanter exercent, et ut cibo spiritualium fiant idonei, sanctorum mysteriorum lacte nuea quae in prauis moribus populari etiam iudicio manifesta sunt in dei
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt fraudatores. raptores. fęnera¬
tores. inuidi. ebriosi. & cȩteri huiusmo¬
di: quales in eccłia sui temporis etiam
ꝑ litteras ciprianus ingemuit. Quapp¬
ter aut quod est tenere ȩccłiam. ñ hoc
est in diunis tenere primatum: aut
si om̃is qui tenet excłiam etiam pͥma¬
tum tenet: om̃s illi iniqui ȩccłiam non
tenent. qui tamen intus iuitlent᷑ &̃
baptismum dare & habere a nullo no¬
strum negantur. Nam eos primatũ
in diuinis habere quis dicat: nisi qui
la eloquia pacifica ciprian. hoc est
ad epłe finem om̃ibꝰ consideratis per-¬
tractatisq ꝑuentum est. quȩ legentẽ
ꝙ sepe repetentẽ non satiant: tanta
ex eis iocunditas fr̃ni amoris ex ha¬
lat. tanta dulcedo caritatis exuberat.
Hȩc tibi inquit breuiter ꝓ nr̃a medi¬
minꝰ unusquisq ep̃orum quod pu-¬
tat faciat:. habens arbitrii sui liberã
potestatẽ. Nos quantum in nobis est

Expanded text:
di sunt fraudatores, raptores, feneradi sunt fraudatores, raptores, feneratores, invidi, ebriosi, et caeteri hujusmodi, quales in Ecclesia sui temporis etiam per litteras Cyprianus ingemuit. Quapropter aut quod est tenere Ecclesiam, non hoc est in divinis tenere primatum; aut si omnis qui tenet Ecclesiam etiam primatum tenet, omnes illi iniqui Ecclesiam non tenent, qui tamen intus videntur et Baptismum dare, et habere a nullo nostrum negantur. Nam eos primatum in divinis habere quis dicat, nisi qui la eloquia pacifica Cypriani, hoc est ad Epistolae finem omnibus consideratis pertractatisque perventum est, quae me legentem et saepe repetentem non satiant: tanta ex eis jucunditas fraterni amoris exhalat, tanta dulcedo charitatis exuberat. Haec tibi breviter, pro nostra mediminus unusquisque episcoporum quod putat faciat, habens arbitrii sui liberam potestatem. Nos, quantum i
Abbreviated transcription (Latin):
nent eccłam: sicut non om̃s qui tenti
ȩccłiam. tenent & uitã ȩternam. Aut
si ȩccłiam tenere non dicimus. nisi eos
qui duuina mandata custodiunt:
multos iam esse concedimus bapts¬
mum tenentes ȩccłam non tmentes
Qũa obrem non p̃occupat hectaui
baptismũ. cum eum ab ȩccłia supstrto
nec potuit amittere cum recederet
qũe iam non habere ȩccłiam cdiamus
ꝙ tamen baptismum habere concedns
Nec primatum quisq sibi derogas
& heretico tribuit: quia eum dicit si¬
cum abstulisse quod non legitime d¬
ret. sed tamen legitimũ daret. nec la
legitime haberet sed legitimũ habs¬
ret. Primatus autẽ non ẽ. nisi in
sc̃a conuersatione & uita bona: qͦ
ꝑtinent om̃s ex quibꝰ tamqũã mem¬
bris constat illa sponsa non habeis
maculam neq rugam. & illa colum¬
ba inter multoꝵ coruorum imꝓbita¬
tem gemens. nisi forte cum esau ꝓpt̃
lenticulȩ concupiscentiam primatũ
ꝑdiderit. tenere primatũ arbitran¬

Expanded text:
nent Ecclesiam; sicut non omnes qui tenent nent Ecclesiam; sicut non omnes qui tenent Ecclesiam, tenent et vitam aeternam. Aut si Ecclesiam tenere non dicimus, nisi eos qui divina mandata custodiunt; multos jam esse concedimus Baptismum tenentes, et Ecclesiam non tenentes. 21. Quamobrem non praeoccupat haereticus Baptismum: cum eum ab Ecclesia sumpserit. Nec potuit amittere cum recederet, quem jam non habere Ecclesiam dicimus, et tamen habere Baptismum concedimus. Nec primatum quisquam sibi derogat, et haeretico tribuit: quia eum dicit secum abstulisse quod non legitime daret, sed tamen legitimum daret, nec jam legitime haberet, sed legitimum haberet. Primatus autem non est nisi in sancta conversatione et vita bona, quo pertinent omnes, ex quibus tanquam membris constat illa sponsa non habens maculam neque rugam , et illa columba inter multorum corvorum improbitatem gemens: nisi forte, cum Esau propter lenticulae concupiscentiam primatum perdiderit , tenere primatum arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũ: & tamen accipit. Nã tales
in eccłia & ciprianus suis temporuhꝰ
fuisse cõmemorat: & nos exꝑimur
dicatur separari se & diuidi om̃ino
non posse: baptismum & ȩccłiam.Si
enim baptisia in baptizato insepa¬
rabiliter manet: quomodo baptirat᷑
separari ab eccłia potest. & baptisma
non potest: In baptizato autẽ insepa¬
rabiliter baptisma ꝑmanere mani¬
festum est: quia in qũelibet ꝓfundũ
malorum. ꝙ̃ in qualibet horribilem
uoraginem peccatorum irruat bapt¬
zatus. usq ad apostaticam ruña non
caret baptismo: &. ideo ꝑ pęnitentun
redeunti non reddit᷑. quia eo non po¬
tuisse carere uidicatur. Baptitatum
autẽ posse separari ab ęccłia: quis du¬
bitarit: Inde quippe om̃s hereses exit¬
runt: quȩ uocabulo xp̃iano decipium
tizato esse baptismũ: cum baptrat de
ȩccłia separatur. baptismus qui millo
est cum illo utiq separatur. Et idro
non om̃s qui tenent baptismũ te¬

Expanded text:
baptismum et tambaptismum et tamin Ecclesia et Cyprianus suis temporibus fuisse commemorat, et nos experimur, dicatur separari a se et dividi omnino non posse, Baptismum et Ecclesiam. Si enim Baptisma in baptizato inseparabiliter manet, quomodo baptizatus separari ab Ecclesia potest, et Baptismus non potest? In baptizato autem inseparabiliter Baptisma permanere manifestum est; quia in quodlibet profundum malorum et in quamlibet horribilem voraginem peccatorum irruat baptizatus, usque ad apostaticam ruinam, non caret Baptismo: et ideo per poenitentiam redeunti non redditur, quia eo non potuisse carere judicatur. Baptizatum autem posse separari ab Ecclesia quis dubitaverit? Inde quippe omnes haereses exierunt, quae vocabulo christiano decipiunttizato esse Baptismum, cum baptizatus ab Ecclesia separatur, Baptismus qui in illo est, cum illo utique separatur. Et ideo non omnes qui tenent Baptismum, te
Abbreviated transcription (Latin):
bere baptismum xp̃i. & inuidiam dia¬
boli. At enĩ multomagis post hereti¬
cum baptizandum est: quia ioħs here-¬
ticus non erat. & tamen post eum
baptizatum ẽ. Sic dicit aliquis. Mul¬
tomagis post ebriosum baptizandũ
ẽ quia ioħs sobrius erat. ꝙ tamen pꝰ
cum baptiratum ẽ. Et quid ei respon¬
deamus non habebimꝰ: nisi baptizatis
a ioħe baptismũ xp̃i non habentibꝰ
esse traditum. In quibꝰ autẽ ẽ baptismꝰ
xp̃i: quibusubet ꝑuersitatibꝰ eoꝵ nul¬
lomodo fieri. ut non sit in eis baptis¬
mus xp̃i. Non itaq iccirco hereticꝰ
ius baptismi optinere potuit. quia
prior baptizauit: sed quia non suo
baptismo baptizauit. Et si ius bapti¬
zandi non habuit. tamen xp̃i ẽ quod
dedit: ꝙ̃ ille ẽ xp̃i qui accepit. Mul¬
ta enim contra iis dant᷑. nec tamen
ideo uel nulla uel non data dicun¬
t᷑. Neq enĩ & ille qͥ scło uerbis solis
& non factis renuntiat. iure accrpt

Expanded text:
bere baptismum Christi et inuidiam diabere baptismum Christi et inuidiam diaboli. \'At enim multo magis post haereticum baptizandum est, quia Iohannes haereticus non erat et tamen post eum baptizatum est\'. \'sic\', dicit aliquis, \'multo magis post ebriosum baptizandum est, quia Iohannes sobrius erat et tamen post eum baptizatum est\', et quid ei respondeamus non habebimus nisi baptizatis a Iohanne baptismum Christi non habentibus esse traditum, in quibus autem est baptismus Christi, quibuslibet peruersitatibus eorum nullo modo fieri, ut non sit in eis baptismus Christi. Non itaque idcirco haereticus ius baptismi optinere potuit quia prior baptizauit, sed quia non suo baptismo baptizauit, et si ius baptizandi non habuit, tamen Christi est quod dedit et ille Christi est quod accepit. multa enim contra ius dantur nec tamen ideo uel nulla uel non data dicuntur. neque enim et ille, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiat, iure accipit
Abbreviated transcription (Latin):
his similia. si mirabilit̾ dicit᷑ post io¬
hannem baptizati sunt homines.
& post hereticos non baptirantur:
cur non mirabilit̾ dicitur. post io¬
ħem baptizati sunt homines. & post
inuidos non baptizantur: cum ex
parte diaboli ẽẽ inuidos ipse cypria¬
nus in epła de zelo &̃ liuore testet᷑.
ꝙ̃ in eccłia xp̃i fuisse inuidos xp̃i an
nuntiatores. ipsis apłicis temporibus
ipse ciprianus ex apło paulo sicut
iam docuimus manifestet: Quia gͦ
ioħis baptismus non erat idem qui
baptismus xp̃i. satis arbitror esse de¬
claratum. Ꝙ ꝓpterea nichil ex illo
documenti afferri potest. cur ꝓpterea
post hereticos baptizandum sit. qr
baptizatum est post ioh̃em. cũ ioħs
hereticus non fuerit. & potuerit ha¬
bere baptismum quauis a xp̃o con¬
cessum. non tamen xp̃i ꝓprium. cũ
xp̃i habuerit caritatẽ: ꝙ possit here¬
ticus habere baptismũ xp̃i& ꝑuersita
tẽ diaboli. sicut intus alius potest ha¬

Expanded text:
his similia, si mirabiliter dicitur: \'post Iohis similia, si mirabiliter dicitur: \'post Iohannem baptizati sunt homines et post haereticos non baptizantur,> cur non mirabiliter dicitur: \'post Iohannem baptizati sunt homines et post inuidos non baptizantur,\' cum ex parte diaboli esse inuidos ipse Cyprianus in epistula de zelo et liuore testetur et in ecclesia Christi fuisse inuidos Christi adnuntiatores ipsis apostolicis temporibus ipse Cyprianus ex apostolo Paulo, sicut iam docuimus, manifestet? Quia ergo Iohannis baptismus non erat idem qui baptismus Christi, satis arbitror esse declaratum. et propterea nihil ex illo documenti adferri potest, cur propterea post haereticos baptizandum sit, quia baptizatum est post Iohannem, cum Iohannes haereticus non fuerit et potuerit habere baptismum quamuis a Christo concessum non tamen Christi proprium, cum Christi habuerit caritatem, et possit haereticus habere baptismum Christi et peruersitatem diaboli, sicut intus alius potest ha
Abbreviated transcription (Latin):
siue sexageni. siue triceni. siue ꝑ fru¬
mentum. fiue ꝑ paleamt. non nisi illiꝰ
unius esse cognosceret᷑. Et hoc ꝑ sp̃m
didicit: uelut columbã descendentẽ ꝙ
manentẽ suꝑ eum. Itaq inuenimꝰ dictũ
in dño: & ministerium meũ ꝙ pruden-¬
tiam meam. &̃ euangłm meum. qũauis
utiq a dño imꝑtitum atq donatum:
baptismus autẽ meus. nemo eoꝵ dixit
om̃ino. Neq enim om̃ium ȩqualis est
gła: nec ministrant om̃s ȩqualit̃. nec
in euangłirando alio meliꝰ. alius opat᷑
Et ideo dici potest alius alio doctior.
& ipsa doctrina salutari: aliꝰ autẽ alio
magis uel minus baptitatꝰ dici ñ pot̃.
siue ab inferiore. siue a maiore bapti¬
zet᷑ Proinde cum manifesta sint oꝑa
carnis quȩ sunt fornicationes. ĩmun¬
ditiȩ. luxuriȩ. idoloꝵ seruitꝰ. ueneficia.
inimicitiȩ. contentiones. emulationeᷤ.¬
animositates. dissensiones. hereses. an¬
iudiȩ. ebrietates. cõmessationes. q

Expanded text:
siue sexageni siue triceni siue per frusiue sexageni siue triceni siue per frumentum siue per paleam, non nisi illius unius esse cognosceretur; et hoc per spiritum didicit uelut columbam descendentem et manentem super eum. Itaque inuenimus dictum no; et ministerium meum , et prudentiam meam , et Evangelium meum , quamvis utique a Domino impertitum atque donatum: Baptismus autem meus, nemo dixit eorum omnino. Neque enim omnium aequalis est gloria, nec ministrant omnes aequaliter, nec in euangelizando alius alio melius operatur et ideo dici potest alius alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest, siue ab inferiore siue a maiore baptizetur. proinde cum manifesta sint opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuriae, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitianimositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comisationes et
Abbreviated transcription (Latin):
de cęlo &̃ manentẽ suꝑ suꝑ eum. ipse
ẽ qui baptrrat in spu sc̃o. Colũba uti¬
q suꝑ baptiratum descenderat: adhuc
autẽ uenienti ut baptizaret᷑ dixerat.
ego a te debeo baptitari. Iam ergo scie¬
bat eum. Quid sibi itaq uult. ego
nesciebam eum. sed qui me misit ba¬
ptizare in aqua ipse michi dixit. suꝑ
quem uideris sp̃m descendentẽ de
cęlo ꝙ manentẽ suꝑ eum ipse est
qui baptizat in spũ sco: cum hoc
postea quam baptizatus ẽ factum
sit. nisi quia scđm aliquid eũ sciebat.
scđm aliquid eum nesciebat adhuc:
Sciebat uidelicet sponsum filium
di de cuius plenitudine om̃s accipe¬
rent: sed quia sic ex eius plenitudine
ipse acceperat baptizandi potestatẽ
ut ioħis baptismus diceret᷑. nescie¬
bat utrum sic esset daturus ꝙ̃ cȩteris:
an uero proprium baptismũ sic ha-¬
biturꝰ ut ꝑ quelibet daretur siue ex¬
cellentioris gr̃ȩ ministrum. siue infe¬
rioris. suie ꝑ̾ centeni fructus hominẽ.

Expanded text:
caelo et manentem super eum, ipse est qui baptizat in spiritu sancto? columba utique super baptizatum descenderat. adhuc autem uenienti ut baptizaretur dixerat: ego a te debeo baptizari. iam ergo sciebat eum. quid sibi itaque uult: ego nesciebam eum, sed qui me misit baptizare in aqua, ipsemihidixit:super quem uideris spiritum descendentem de caelo et manentem super eumipse est qui baptizatin spirtu sancto, cum hoc posteaquam baptizatus est factum sit, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, secundum aliquid adhuc nesciebat? sciebat uidelicet sponsum filium dei de cuius plenitudine omnes acciperent, sed quia sic ex eius plenitudine ipse acceperat baptizandi potestatem, ut Iohannis baptismus diceretur, nesciebat, utrum sic esset daturus et ceteris an uero proprium baptismum sic habiturus, ut, per quemlibet daretur siue excellentioris gratiae ministrum siue inferioris siue per centeni fructus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
annoꝵ numeris. & exposita diluuii cau¬
sa. priusquã ds inciperet de arca fabri¬
canda loqui ad Noe dicitur. hȩ autẽ ge¬
nerationes Noe: ita & hic enumeratis
generationib ab illo qui appellatus¬
est sem filio Noe usq ad abraham:
deinde insignis articulus similit̾ poni¬
tur ut dicatur: hȩ sunt generationes
thare. Thara genuit abraham: &
Nachor. & Aram. Aran genuit loth.
Et mortuus est aran coram thara
patre suo interra inqua natus est: in
regione chaldeorum. Et sumpsit abra¬
ham. & Nachor sibi uores. Nomen mu¬
lieris abraham sarai: & nomen muli¬
eris Nachor melcha filia ARaN. Iste a¬
ran pater melche. fuit & pater iesche:
que iescha creditur ipsa esse sara uxor
XTII S abrahe.

Expanded text:
annorum numeris et exposita diluuii cauannorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet de arca fabricanda loqui ad Noe, dicitur: Hae autem generationes Noe: ita et hic enumeratis generationibus ab illo, qui est appellatus Sem, filio Noe, usque ad Abraham, deinde insignis articulus similiter ponitur ut dicatur: Hae sunt generationes Tharae. Tharagenuit Abram et Nachor et Arran, et Arran genuit Loth. Et mortuus est Arran coram Thara patre suo in terra in qua natus est, in regione Chaldaeorum. Et sumsit Abram et Nachor sibi uxores; nomen mulieris Abram Sara et nomen mulieris Nachor Melcha, filia Arran. Iste Arran pater Melchae fuit et pater Iescae, quae Iesca creditur ipsa esse etiam xor Abrahae.
Abbreviated transcription (Latin):
dicante didicimus. in regione chaldeoꝵ
natus est abraham: quȩ terra ad regnũ
assiriorum ꝑtinebat. Apud chaldeos
autẽ iam etiam tunc suꝑstitiones impię
preualebant: que madmodũ ꝑ cȩteras
gentes. Una igitur tharę domus erat de
quo natus est abraham: inqua unius ue¬
ri dĩ cultus & quantũ credibile est inqua
iam sola etiam hebrea lingua remanserat:
quamuis & ipse sicut iam manifestior lĩ
populus mȩgipto ita in mesop otamia ser¬
uisse diis alienis iesunaue narrante re¬
feratur. cȩteris ex ꝓgenie illius heber
inlinguas paulatim alias & innationes
alias defluentib Promde. sicut ꝑ aqua¬
rũ diluuium una domus Noe remanse¬
rat ad reparandum geniis humanũ: sic
indiliuuo multarum suꝑstitionum ꝑ uni¬
uersum mundũ una remanserat domus
tharȩ: in qua custodita est plantatio eiui¬
tatis di. Deniq sicut illic enumeratis su¬
pra generationib usq ad Noe simul cũ

Expanded text:
dicante didicimus, in regione Chaldaeorum dicante didicimus, in regione Chaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ: deinde filii cham qui erat medius:
postremo filii sem qui erat primus &
maxrimus. Illarũ autẽ gentiũ uocabu¬
la partim manserunt: ita ut hodieq ap¬
pareat unde fuerint diriuata. sicut ex
assur assyrii. & ea heber hebrei: part̾i
temporis uetustate mutata sunt. ita ut
uia homines doctissimi antiquissimas
historias ꝑscrutantes. nec omniũ sed ali¬
quarũ ex istis origines gentium potu¬
erint reperire. Nam quod ea filio cham
qui uocabatur mesraim egiptii ꝑhiben¬
tur ex orti. nulla hic resonat origo uo¬
cabuli: sicut nec ethiopum. qui dicun¬
tur ad eum filium cham ꝑtinere qͥ chus
appellatus est. Et si omnia consideren¬
tur: plura mutata quã manentia appa¬
procursum ciuitatis dĩ etiam ab illo
articulo demporis qui factus est inpatre
abraham: unde incipit ẽẽ notitia eius
euidentior. & ubi elariora leguntur pro¬
missa diuina quȩ nunc in xꝑo uidemꝰ
impleri. Sicut scriptura ergosacra in¬

Expanded text:
eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia procursum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergo scriptura sancta in
Abbreviated transcription (Latin):
sa est non solum iam natos cȩteros filios
filiorũ Noȩ qui commemorantur pa¬
tres gentium. sed etiam eius ȩtatis fuisse
ut numerosas familias haberent: quȩ
dignȩ fuissent nominib gentiũ. Un¬
de nequaquã putandum: quod eo fue¬
rint ordine geniti quo cominemorati
leguntur Flioquin: duodecim filii
iectaN qui erat alius filius heber frater
phalech quomodo potuerunt iam gen¬
tes facere. si post phalech fratrẽ suũ iectan
natus est sicut post eum commemoratꝰ
est: quando quide tempore quo natiᷤ. ẽ.
phalech diuisa est terra: Proinde intel¬
ligendum est. priorem quidẽ nomina¬
tum sed longe post fratrem suũ iectan
fuisse natum: cuius iectan duodecim fi¬
lii tam grandes iam familias haberent.
ut inlinguas proprias iam diuidi possent.
Dic enim potuit prior commemorari
qui erat ȩtate posterior: que admodũ
prius commemorati sunt eax trib filiis
Noe ꝓcreati filii iaphet qui erat minimꝰ

Expanded text:
sa est, non solum iam natos ceteros filios sa est, non solum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus
Abbreviated transcription (Latin):
gulas non fecerunt: Nimirum illud
est ꝓbabilius: quod gigas ille temroth
fecerit ipse etĩa gentem suam. sed prop¬
ter excellentiam dominationis & corꝑis
seorsum eminentius nominatus est.
ut maneat numerus septuaginta du¬
arũ gentiũ atq linguarũ: phalech
autẽ ꝓpterea cõmemoratus.ẽ. non
quod gentẽ fecerit. nam eadẽ ipsa est
gens eius hebrea ẽademq lingua. sed
propter tempus insigne. quod indieb
eius terra diuisa est. Nec mouere nos
debet: quomodo potuerit gigas Nem¬
Roth ad illud etatis occurrere quo ba¬
by lon condita est & confusio facta lin¬
guarũ. atq ea hoc diuisio gentium.
Non enim quia heber seatus est a
Noe. ille autẽ quartus: ido non potue¬
runt ad id tempus conuenire uiuendo.
Hoc enim contigit. cum plus uiuerent
ubi pauciores sunt generationes. minꝰ
ubi plures: aut serius nati essent ubi
pauciores. maturius ubi plures. Sane
intelligendum est: quando terra diui¬

Expanded text:
gulas non fecerunt? Nimirum illud gulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diui
Abbreviated transcription (Latin):
sermonib suis uerũ etiã in litteris sa¬
cris custodiuit auctoritas: ꝓfecto cum
queritur indiuisione linguarũ ubi
lingua illa remanere potuerit quȩ fu¬
it ante cõmunis. quȩ sine ulla dubitati¬
one ubi remansit non ibi fuit illa pęna
quȩ facta est mutatione linguarum:
quid aliud occurrit. nisi quod in huius
gende remanserit a cuius nomine nomen
accepit: & hoc iustitiȩ gentis hunius non
paruum apparuisse uestigium. quod
cum aliȩ gentes plecterentur mutatio¬
ne linguarũ. ad istam non ꝑuenit ta¬
le supplicium: Sed adhuc illud mo¬
uet : quomodo potuerunt singulas
gentes facere heber & filius eiꝰ phalech.
si una lingua ꝑmansit ambobus. Et
certe una est hebrea gens ex heber pro¬
pagata usq ad abraham. & ꝑ eũ dein¬
ceps donec magnus fieret popłs isrł
Quomodo igitur om̃s filii qui cõme¬
morati sunt triu̾̃ filioꝵ Noe fecerunt
singulas gentes: si heber & phalech sin¬

Expanded text:
sermonibus suis, uerum etiam in litteris sasermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret populus Israel. Quo modo igitur omnes filii, qui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech sin
Abbreviated transcription (Latin):
tio mutatioq linguarũ: & utiq preter
hanc pęnam ẽẽ debuit popłs dĩ. Nec
frustra lingua hȩc est quamtenint abra-¬
ham: nec in omnes filios suos transmitte¬
re potuit. sed in eos tantũ qui ꝓpagati
ꝑ iacob. & insignius atq eminentius in
dĩ populũ coalescentes. di testamenta &
stirpem xp̃i habere potuerunt. Nec he¬
ber ipse eande linguam inuniuersam ꝓ¬
geniem suam refudit: sed ineam tantũ
ciuus generationes ꝑducuntur ad abra¬
ham. Qua propter. etiam si non euiden-¬
ter expressum est fuisse aliquod pium
genus hominũ quando ab impiis baby¬
lonia condebatur: non adhoc ualuit hec
obscuritas ut quęrentis fraudaretur. sẽd
potius ut exerceretur intentio. Cũ enĩ
legitur unam fuisse linguam primitus
omniũ. & ante om̃s filios sem cõmen¬
datur heber quamuis ex illo quintus
oriatur. & hebrea uocatur lingua quã
patriarcharũ & ꝓpħarũ non solum in

Expanded text:
tio mutatioque linguarum et utique praeter tio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in
Abbreviated transcription (Latin):
alie quoq uocatȩ sunt nominib propriis.
Quando autẽ erat una. nichil aliud quã
humana lingua uel locutio uocabatur:
qua sola uniuersum genus hominum lo¬
quebatur. Dixrerit aliquis. Si indiebus
phalech filii heber diuisa est terra ꝑlin-¬
guas idest homines qui tunc erant inter¬
ra: ex eius nomine potius debuit appel¬
lari lingua illa quȩ fuit omnib ante cõ¬
munis. Sed intelligendum est ipsum he¬
ber ꝓpterea tale nõmen imposuisse filio
suo ut uocaretur phalech quod int̾pre¬
tatur diuisio. quia tunc ei natus. ẽ. qͣn¬
do ꝑ linguas terra diuisa est. idest ipso
tempore : ut hoc sit quod dictum est
indieb eius diuisa est terra. Nam nisi ad¬
huc heber uiueret quando linguarum
facta est multitudo: non ex eius nomi¬
ne nomen acciperet lingua quȩ apud
illum potuit ꝑmanere. Et idõ creden-¬
dum est ipsam fuisse prim̾a. illam cõmu¬
nem. qm̃ de pena uenit illa multiplica-¬

Expanded text:
aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae aput illum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis, quoniam de poena uenit illa multiplica
Abbreviated transcription (Latin):
UA Nobrem sicut lingua una cũ ẽẽt
omnium non idõ filii pestilentie defu-¬
erunt: nam & ante diluuium una erat
lingua. & tamen om̃s preter unam Noe
iusti domum diluiuo deleri meruerun :
ita quando merito elatioris impietatis
gentes linguarũ diuersitate punite ua-¬
riȩ atq diuisȩ sunt: & ciuitas impiorũ
confusionis nomen accepit hoc. ẽ. appel¬
lata est babylon: non defuit domus
heber. ubi ea quȩ ante fuit omniũ lin-¬
gua remaneret. Unde sicut supra comme¬
moraui: cum cȩpissent enumerari filii sem
qui singuli gentes singulas ꝓcrearunt. pͥ¬
mis ẽ commemoratus heber: cum sit ab¬
nepos ipsius. hoc est ab illo quintus inue¬
niatur ecrortus. Quia ergo in eius famili¬
a remansit hȩc lingua. diuisis ꝑ alias lin¬
guas cȩteris gentib. quȩ lingua prius ge¬
neri humano non immerito creditur
fuisse communis: ido deinceps hebrea. ẽ.
nuncupata. Iunc enĩ opus erat eam distin¬
gui ab aliis linguis nomine proprio: sicut

Expanded text:
uam ob rem sicut lingua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nuncupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
incruce corpus significauit extentum.
manib pedibq conficris & clauoꝵ tranᷤ¬
uerberatione confossis. eoq modo se spec¬
taculum considerantib & conspicientib
prȩbuisse: addens etiam dunserunt sibi
uestimenta mea. & suꝑ uestem meã mise¬
runt sortem: que ꝓphetia quẽ ad modũ
impleta sit ȩuangłica narrat᷑ historia:
tunc ꝓfecto & alia recte intelliguntur
quȩ ibi minus aꝑte dicta sunt. cum con-¬
gruunt his quȩ tanta manifestatione
claruerunt: prȩsertim quia & illa quȩ
non transacta credimus sed prȩsentia
contuemur. sicut in eodẽ psalmo legun¬
tur tando ante prȩdicta ita nunc eixhi¬
bita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim
paulopost dicitur. Commemorabunt᷑
& conuerdent᷑ ad dñm: uniuersi fines
derre. Et adorabunt inconspectu eius.
uniuerse patrie gentiũ: qm̃ dñi. ẽ. reg

Expanded text:
in cruce corpus significauit extentum in cruce corpus significauit extentum manibus pedibusque confixis et clauorum transuerberatione confossis, eoque modo se spectaculum considerantibus et conspicientibus praebuisse, addens etiam: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimentum meum miserunt sortem, quae prophetia quem ad modum inpleta sit euangelica narratur historia, tunc profecto et alia recte intelleguntur, quae ibi minus aperte dicta sunt, cum congruunt his, quae tanta manifestatione claruerunt: praesertim quia et illa, quae non transacta credimus, sed praesentia contuemur, sicut in eodem psalmo leguntur tanto ante praedicta, ita nunc exhibita iam toto orbe cernuntur. Ibi enim paulo post dicitur: Commemorabuntur et conuertentur ad Dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patr