comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
largiunt᷑. constitutos se ẽẽ
considerant: neqͣquã eorum
mentes tumor subleuet. sed
tremor premat. Uñ et neces¬
se ẽ ut sollicite ꝑpendant ne
cõmissa indigne distribuãt:
ne quedam quib nulla. ne
nulla qͥb quedam. ne mul¬
ta quib pauca: ne pauca
p̾beant quib impendere
multa debuerunt. Ne p̃cipi¬
tacione hoc qͦd tribuunt in¬
utilit̾ spargant ÷ netarditate
petentes norie crucient: ne
recipiende hic gr̃e intentio
surrepat ⁊ ne dationis lumen
laudis tͣnsitorie appeticio ex¬
tinguat: ne oblatum munꝰ
coniuncta tͥsticia absorbeat:
ne in bene oblato munere
anmꝰ plus qͣm decet hilares¬
cat: ne sibi qͥcqmͣ cum totũ
rec̾te impleuerint tribuan:
et simul omĩa postqͣm ꝑege¬
runt ꝑdant. Ne enim sibi
uͥtutem sue liberalitatis de¬
putent: audiant qd̃ scrip¬
tum ẽ. Siqͥs administrat:
tanqͣm ex uirtute quã ad¬
ministrat ds. Ne in bene¬
factis ĩmoderatius gaute¬
ant: audiant qd̾ scriptum

Expanded text:
largiuntur 64 constitutos se esse largiuntur 64 constitutos se esse considerant, nequaquam eorum mentes tumor sublevet, sed timor premat. Unde et necesse est ut sollicite perpendant ne commissa indigne distribuant; ne quaedam quibus nulla, ne nulla quibus quaedam; ne multa quibus pauca, ne pauca praebeant quibus impendere multa debuerunt; ne praecipitatione hoc quod tribuunt inutiliter spargant; ne tarditate petentes noxie crucient; ne recipiendae hic gratiae intentio subrepat; ne dationis lumen laudis transitoriae appetitio exstinguat; ne oblatum munus conjuncta tristitia obsideat; ne in bene oblato munere animus plus quam decet hilarescat, ne sibi quidquam, cum totum recte impleverint, tribuant, et simul omnia postquam peregerint perdant. Ne enim sibi virtutem suae liberalitatis deputent, audiant quod scriptum est: Si quis administrat, tanquam ex virtute quam administrat Deus . Ne in benefactis immoderatius gaudeant, audiant quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
iam sua miscłiter tͥbu¬
unt: atq alit̾ qui adhuc
aliena raꝑe contendunt.
Admonendi namq st̃ qui iã
sua misericoroit̾ tribuunt:
ne cogitatione tumida suꝑ
eos se quib terrena largi¬
unt᷑ excollant. Ne iccirco se
meliores estiment. qͥa con¬
tineri ꝑ se ceteros uident.
Nam tertene dñs domꝰ. famu¬
lorum ordines ministeriaq
disꝑciens: hos ut regant. il¬
los uero statuit ut ab aliis
regant᷑. Istos iubet ut ne¬
cessaria ceteris p̾beant: illos
ut accepta ab alliis sumant.
Ett̾n plerumq offendunt
qui regunt: et in patrisfa¬
milias gr̾a remanent qui
regunt᷑. Iram merent᷑ qui
dispensatores st̃: sñ offensi¬
one ꝑdurant. qͥ ex alieua
uispensacione subsistunt.
Aomonendi st̃ gͥ qui iam q̃
possident miscdit᷑ tribuũt:
ut a celesti dño dispensatoreᷤ
se positos subsidiorum tẽpo¬
ralium cognoscant. Et tan¬
tohumilit̾ prebeant: qͣnto
et aliena ẽẽ intelligunt que
dispensant. Cumq in illoꝵ
ministerio quib accepta

Expanded text:
buunt, atque aliter qui adhuc et aliena rapere contendunt. Admonendi namque sunt qui jam sua misericorditer tribuunt, ne cogitatione tumida super eos se quibus terrena largiuntur, extollant; ne idcirco se meliores aestiment, quia contineri per se caeteros vident. Nam terrenae domus dominus famulorum ordines ministeriaque dispertiens, hos ut regant, illos vero statuit ut ab aliis regantur. Istos jubet ut necessaria caeteris praebeant, illos ut accepta ab aliis sumant. Et tamen plerumque offendunt qui regunt, et in patrisfamilias gratia permanent qui reguntur. Iram merentur qui dispensatores sunt, sine offensione perdurant qui ex aliena dispensatione subsistunt. Admonendi sunt igitur qui jam quae possident misericorditer tribuunt, ut a coelesti Domino dispensatores se positos subsidiorum temporalium agnoscant; et tanto humiliter praebeant, quanto et aliena esse intelligunt quae dispensant. Cumque in illorum ministerio quibus accepta
Abbreviated transcription (Latin):
hanc apud occultum iudi¬
cem exinie uirtutis credãt.
Ne si forte magni ẽẽ meriti
credit᷑: cor in elatione suble¬
dicit᷑. Nũquid tale est ieiu¬
nium q̃d elegiꝰ Sed frange
esurienti panem tuu: et ege¬
nos uagosq induc in domũ
tuam. Qua inre pensandũ
ẽ uirtus abstinentie qͣm par¬
ua respicit᷑: que nõ nisi ex
aliis uirtutib cõmendatur.
Hinc iohel ait. Sc̃ificate icui¬
nium. Ieiunium qͥppe sc̃i¬
ficare e̾̃: adiunctis bonis
aliis. dignam d̾o abstinen¬
diam carnis ostendere. Ad
tiam offerunt: cũ ea que sͥ
de alimentis subtͣhunt. in
plangeretis in quinto et in
septimo mense ꝑ hos septua¬
ginta annos⁊ nunqͥd ieui¬
nium ieiunastis mͥ: Et cũ
comeditis et bibitis ⁊ nũqͥd
nõ uobismetip̃is comeditis
et uobismetip̃is bibitis: Nõ
enĩ deo sed sibi ieiunat: qͥ
ea que uentͥ ad dempꝰ subtͣ¬
hit. nõ inopib tͥbuit. sed
uentri postinodum offerẽ¬
da custodit. Itaq ne aut
illos appetitus gule a men¬

Expanded text:
hanc apud occultum judicem eximiae virtutis credant, ne si fortasse magni esse meriti creditur, cor in elationem subledicitur: Nunquid tale est jejunium quod elegi? Sed frange esurienti panem tuum, et egenos vagosque induc in domum tuam . Qua in re pensandum est virtus abstinentiae quam parva respicitur, quae nonnisi ex aliis virtutibus commendatur. Hinc Joel ait: Sanctificate jejunium. Jejunium quippe sanctificare, est adjualiis dignam Deo abstinentiam carnis ostendere. Admtiam offerunt, cum ea quae sibi de alimentis subtrahunt indiplangeretis in quinto, et in septimo mense per hos septuaginta annos, nunquid jejunium jejunastis mihi? Et cum comeditis et bibitis, nunquid non vobis comeditis et vobis metipsis bibitis ? Non enim Deo, sed sibi quisque jejunat, si ea quae ventri ad tempus subtrahit, non inopibus tribuit, sed ventri postmodum offerenda custodit. Itaque ne aut illos appetitus gulae a men
Abbreviated transcription (Latin):
in nouissimo ueniamꝰ. Qui
festinant: sordem sibi in no¬
uissimo benedictonis am¬
putant. Quia dum ꝑ auari¬
cie nequiciam hic multipli¬
cari appetunt: illic ab et̾no
patͥmonio exheredes fuunt.
Cum uł plura ambiunt.
uł obtinere cuncta que am¬
bierint posst̃: audiant qd̾
scriptum ẽ. Quid ꝓdest ho¬
mini si dotum mundum
lucret᷑. amine u̾o̾ sue detri¬
mentũ faciat: Ac si aperte
ueritas dicat. Quid ꝓdest ho¬
mini si totum qd̃ extͣ se est
congregat. sed hoc solum
qͦd ip̃e est dãnat : plerũq
autẽ citiꝰ raptoꝵ auaricia
corrigit᷑. si ini uerbis admo¬
nentis. qm fugitiua sit pre¬
sens uita monstret᷑. Si eorũ
ad mediũ menoria deduca¬
t. qͥ et dicari in hoc mundo
diu conati sc̃. et tam̾ ui adep¬
tis diuitiis diu manere neqͥ¬
uerunt. Quib festina morᷤᷤ
repente et simul abstulit:
qͥcqͥd eorũ nequicia nec si¬
mul nec repente congrega
runt. sed secũ ad iudicium
causas rapine detulerunt.

Expanded text:
in novissimo veniamus. Quiin novissimo veniamus. Quiari festinant, sortem sibi in novissimo benedictionis amputant: quoniam dum per avaritiae nequitiam hic multiplicari appetunt, illic ab aeterno patrimonio exhaeredes fiunt. Cum vel plura ambiunt, vel obtinere cuncta quae ambierint possunt, audiant quod scriptum est: Quid prodest homini si totum mundum lucretur, animae vero suae detrimentum faciat ? Ac si aperte Veritas dicat: Quid prodest homini si totum quod extra se est congregat, si hoc ipsum solum quod ipse est, damnat? Plerumque autem citius raptorum avaritia corrigitur, si in verbis admonentis quam fugitiva sit praesens vita, monstretur: si eorum ad medium memoria deducatur, qui et ditari in hoc mundo diu conati sunt, et tamen in adeptis divitiis diu manere nequiverunt, quibus festina mors repente et simul abstulit quidquid eorum nequitia nec simul nec repente congregavrunt, sed secum ad judicium causas rapinae detulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tos quidem p̾mitis. sed contͣ
qͦs uos ualeatis extend̾e semꝑ
inuenitis. Cum augendis
pecuniis inhiant: audiãt
qd̾ scͥptum ẽ. Auarꝰ non imple¬
t pecunia. Et qui amat di¬
uitias: fructꝰ non capiet ex
eis. Fructus qͥppe ex eis caꝑet:
si eas bñ spargere nõ amãdo
uoluisset. Qui uͦ diligendo
retinet: hic utiq sñ fructu
derelinquet. Cum repleri cũ¬
ct̃is simul opib mnardescus.
audiant qd̾ scriptum est.
Qui festinat ditari: nõ erit ĩ¬
nocens. Profecto enĩ qui au¬
gere opes ambit: uitare pec¬
catum neglegit. Et more a¬
uium captus. cum escas tͥ¬
renarum rerum auidus cõ¬
spicit: quo strangulet᷑ pec¬
cati laqueo non agnoscit.
Cum quelibet p̾sentis inim¬
di lucra desiderant. et que
de fut᷑o dampna paciant᷑
ignorant: audiant qd̾ scͥpt̃
est. hereditas ad qͣm festina¬
t᷑ in pͥncipio: in norussimo
benedict̾ione carebit. Ex bac
qͥppe uita micium ducimꝰ.
ut ad benedictionis sortem

Expanded text:
tos quidem premitis, sed contra tos quidem premitis, sed contra quos vos valeatis extendere semper invenitis. Cum augendis pecuniis inhiant, audiant quod scriptum est: Avarus non implebitur pecunia, et qui amat divitias fructus non capiet ex eis . Fructus quippe ex illis caperet, si eas bene spargere non amando voluisset: quia vero eas diligendo retinet, hic utique sine fructu derelinquet. Cum repleri cunctis simul opibus inardescunt, audiant quod scriptum est: Qui festinat ditari, non erit innocens . Profecto enim quoniam augere opes ambit, vitare peccatum negligit, et more avium captus, cum escam terrenarum rerum avidus conspicit, quo stranguletur peccati laqueo non agnoscit. Cum quaelibet praesentis mundi lucra desiderant, eaque quae de futuro damna patiuntur ignorant, audiant quod scriptum est: Haereditas ad quam festinatur in principio, in novissimo benedictione carebit . Ex hac quippe vita initium ducimus, ut ad benedictionis sortem
Abbreviated transcription (Latin):
runt: et tñ eternis gehenne
ignib mancipant᷑. Hinc gͦ
colligendum ẽ quanta dãp¬
natione plectendi st̃ qͥ aliena
rapiunt: si tanta aniniadũsi¬
one feriunt᷑. qui sua indiscͤ¬
de tenuerunt. ꝑpendant qͦ
cos obliget reatu res rapta:
si tali subicit pene non tra¬
dita. ꝑpendant qͥd mereat᷑
iniusticia illata: si tanta ꝑ¬
cussione digna ẽ pietas nõ
impensa. Cum aliena raꝑe
intendunt: audiant qͦd scrip¬
tum ẽ. Ue ei qui multiplicat
nõ sua usꝙ qͦ ÷ et aggͣuat con¬
tͣ se densum lutum. Auaro
qͥppe densum lutum contra
se aggͣuare ẽ: terrena lucra
cum pondere peccati cumu¬
lare.Cum multiplicare lar¬
ge habitatõnis spacia cupi¬
unt: audiant qđ scriptum
ẽ. Ne qͥ coniungitis domũ
ad domũ. et agrum agro co¬
pulatis usq ad t̾minum
loci. Nunqͥd habitabitis uõ
soli in medio t̾re: Ae si aꝑ¬
de diceret. Quousq uos ex¬
tenditis. qui non habere
in cõmuni mundo consor¬
des minime potestis: Coniũc¬

Expanded text:
eternis gehennae ignibus mancipantur. Hinc ergo colligendum est, quanta damnatione plectendi sunt qui aliena rapiunt, si tanta animadversione feriuntur, qui sua indiscrete tenuerunt. Perpendant quo eos obliget reatu res rapta, si tali subjicit poenae non tradita. Perpendant quod meretur injustitia illata, si tanta percussione digna est pietas non impensa. Cum aliena rapere intendunt, audiant quod scriptum est: Vae ei qui multiplicat non sua usquequo et aggravat contra se densum lutum ? Avaro quippe densum lutum contra se aggravare, est terrena lucra cum pondere peccati cumulare. Cum multiplicare largae habitationis spatia cupiunt, audiant quod scriptum est: Vae qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis usque ad terminum loci: nunquid habitabitis soli vos in medio terrae ? Ac si aperte diceret: Quousque vos extenditis, qui non habere in communi mundo consortes minime potestis? Conjunc
Abbreviated transcription (Latin):
terre. Audiant isti. Non
quod intrat inos co
ant illi ⁊ esca uentͥ et uent᷑
escis. Ds autem et hunc et
hanc destruet. Et rursum.
Non in cõmessationib et e¬
brietatib. Et rursum. Esca
nos non cõmendat d̾o. Au¬
diant isti qͥa omĩa munda
mũdi. coinqͥnatiᷤᷤ aũ et ĩfideli¬
bus nichil est mund̃. Au

Expanded text:
. Audiant isti: Non quod intrat in os, cant illi: Esca ventri, et venter escis; Deus autem et hunc et has destruet . Et rursum: Non in commessationibus et ebrietatibus . Et rursum: Esca nos non commendat Deo . Audiant isti, quia omnia munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundu
Abbreviated transcription (Latin):
tium nubere ⁊ et abstinere
a cibis quos d̾s creauit ad
ꝑcipiendũ cum grãrum ac¬
tione frdelib et iis qui cog¬
nouerunt ueritatem. Au
diant illi. Bonum ẽ non
manducare carnem. neq
bibere uinum.neq in quo
frat̾ tuus scandalizat᷑. Au¬
diant isti. Modico uino u¬
dere ꝓpt̾ stomacum: et fre¬
quentes tuas infirmitates.
Quatinꝰ et illi discant cibos
carnis ĩmoderate nõ appe¬
dere: et isti creaturam dei
qͣm nõ appetũt no n audeant
condempnare.

Expanded text:
tium nubere et abstinere a cibis, quos Deus creavit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus, et iis qui cognoverunt veritdiant illi: Bonum est non manducare carnem, neque bibere vinum: neque in quo frater tuus scandalizatur . Audiant isti: Modico vino utere propter stomachum et frequentes tuas infimitates . Quatenus et illi discant cibos carnis inordinate non appetere, et isti creaturam Dei quam non appetunt, non audeant condemnare.
Abbreviated transcription (Latin):
sare. Et qͥa plerumq inanis
głe appetitꝰ surrepit. dũ sermo
dei ad multorum noticiã cur¬
rit: postqͣm diccum ẽ in pla¬
teis aquas diuide. recte sub¬
iungit᷑. Habeto eas solus: nec
sint alieni participes tui. Elli¬
enos quippe malignos sp̾c uo
rexer̃t in me. et fortes ques¬
erunt aĩam mean. Ait gͦ¬
Et aquas in plateis diuide.
et tñ solꝰ habeto eas. Acsi aꝑ¬
tius dicat. Sic necesse ÷ ut
p̃dicationi ext̾ius seruias: qͣt¬
nus ꝑ elationem te ĩmundis
sp̃itib ñ coniungas. ne in di¬
uim u̾bi mynist̾ĩo hosteᷤᷤ tuoᷤᷤ
ad te participes admittas.
Aquas gͦ et in plateis diui¬
dimꝰ. et tam̃ soli possidemuᷤ:
qͣndo abunde ext̾rꝰ late p̃dica¬
tionem fundimꝰ. et tam̃ per
eam humanas laudes assegu
minime ambimus

Expanded text:
sare. Et quia plerumque inanis sare. Et quia plerumque inanis gloriae appetitus subrepit dum sermo Dei ad multorum notitiam currit, postquam dictum est: In plateis aquas divide, recte subjungitur: Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui . Alienos quippe malignos spiritus t fortes quaesierunt animam meam . Ait ergo: Aquas et in plateis divide, et tamen solus habe. Ac si apertius dicat: Sic necesse est ut praedicationi exterius servias, quatenus per elationem te immundis spiritibus non conjungas, ne in divini verbi ministerio hostes tuos ad te participes admittas. Aquas ergo et in plateis dividimus, et tamen soli possidemus, quando et exterius late praedicationem fundimus, et tamen per eam humanas laudes assequi minime ambimus
Abbreviated transcription (Latin):
querit. Audiant qͦt scriptũ
ẽ. Abominatio dñi ẽ omĩs ar¬
rogans. Quia uidelicet dum
in u̾bo dei głam propͥam qͦ¬
rit: ius dantis inuadit. Eumq
laudi sue postponere nequa¬
qͣm metuit: a qͦ hoc ip̃m qd̾
laudat᷑ accepit. Airdiant qͦ
p̃dicatori ꝑ salomonem d̾r.
Bibe aquã de cisterna tua. et
fluenca pucei tui. Ueriuent᷑ s¬
tes tui foras. et in plateis aqͣs
diuide. Habeco eas solus: n
sint alieni participes tui.
bit p̾dicator: cũ ad cor suum
rediens pͥus audit ip̃e qͦddic̃
Sibit sui fluenta puter: si su
irrigatione infundit᷑ uerbi.
Ubi bñ subiungit᷑. Deriuent᷑
fontes tui foras. et in platcis
aqͣs diuide. Rectum qͥppe:
ut priꝰ ipse bibat: et tunc p̾¬
dicando aliis influat. fonte
namq foras deriuare ẽ. exsi¬
riꝰ aliis uim p̾dicationis in¬
fundere. In plateis aũ aqͥs
diuidere ẽ: in magna airoitoꝵ
amplitudine. uixta uniꝰ cuiꝰq
qualitatẽ diuina eloqͥa dispẽ¬

Expanded text:
quaerit. Audiant quod scriptum quaerit. Audiant quod scriptum est: Abominatio Domini est omnis arrogans .--Quia videlicet dum in verbo Dei gloriam propriam quaerit, jus dantis invadit; eumque laudi suae postponere nequaquam metuit, a quo hoc ipsum quod laudatur accepit. Audiant quod praedicatori per Salomonem dicitur: Bibe aquam ei tui. Deriventur fontes tui foras, et in plateis aquas divide. Habeto eas solus, nec sint alieni participes tui .bit, cum ad cor suum rediens, prius 74 audit ipse quod dicit. Bibit sui fluenta putei, si sui irrigatione verbi infunditur. Ubi bene subjungitur: Diriventur fontes tui foras, et in plataquas tuas divide. Rectum quippe est, ut prius ipse bibat, et tunc praedicando aliis influat. Fontes namque foras derivare, est exterius aliis vim praedicationis infundere. In plateis autem aquas dividere, est magna auditorum amplitudine juxta uniuscujusque qualitatem divina eloquia dispen
Abbreviated transcription (Latin):
recte quidem u̾ba legis
intelligunt. sed hec humili¬
ter non locunt᷑: ut in diui¬
nis sermonib pͥus qͣm eos a
liis ꝓferant. semetip̃os requi¬
rant. Ne insequentes aliorũ
facta se deserant÷ et cum recte
cuncta de sacͣ scͥptura sentiũt:
hoc solum qͦd ꝑ illam contͣ elec¬
tos dicit᷑. non attendant. Imꝓ¬
bus qͥppe et ĩperitus ẽ medicꝰ.
qui alienũ mederi appetit. et
ip̾e uulnus qͦd patit᷑ nescit.
Qui g uerba dei humiliter nõ
cum medicamina egris appo¬
nunt. priꝰ uirꝰ sue pestis in¬
spiciant: ne alios medendo
moriant᷑. Admoneri enĩ de¬
bent ut considerent ne a uir¬
tute dict̃i. dicendi qͣlitate
discordent. ne loquendo ali¬
uo : et ostendendo aliuo p̾¬
dicent. Audiant itaq qͦd scͥp¬
tum ẽ.Si quis loquit᷑: qua¬
si sermones dei. Qui gͦ uer¬
ba que ꝓferunt ⁊ ex ꝓp̾is nõ
habent: cur quasi de propri¬
is tument: Audiant qͦd scͥp
accepit et incelligit. et pla¬
cere ꝑ illud deo non hominibꝰ

Expanded text:
ba legis intelligunt, sed haec humiliter non loquuntur; ut in divinis sermonibus prius quam aliis eos proferant, semetipsos requirant, ne insequentes aliorum facta, se deserant; et cum recte cuncta de sacra Scriptura sentiunt, hoc solum quod per illam contra elatos dicitur, non attendant. Improbus quippe et imperitus est medicus, qui alienum mederi appetit, et ipse volnus quod patitur nescit. Qui igitur verba Dei humiliter non i sunt, ut cum medicamina aegris apponunt, prius virus suae pestis inspiciant, ne alios medendo ipsi moriantur. Admoneri debent, ut considerent ne a virtute dicti, dicendi qualitate discordent, ne loquendo aliud, et ostendendo aliud praedicent. Audiant itaque quod scriptum est: Si quis loquitur, quasi sermones Dei . Qui ergo verba quae proferunt, ex propriis non habent, cur quasi de propriis tument? Audiant quod scriaccepit intelligit, et placere per illud Deo non hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
lio tempore in prefata ci¬
lutate lesmor puellam mutã
parentes eius in media pladea
offerunt transeunti: cum mul¬
ta supplicatione rogantes ut
ei subuenire dignetur. Stat
malachias : et facta oratione
tangens digido liguam eius:
sputum misit in os. et loqͦn
obuium habuit hominem

Expanded text:
lio tempore in praefata civitate Lesmor puellam mutam parentes ejus in media platea 678 offerunt transeunti, cum multa supplicatione rogantes ut ei subvenire dignetur. Stat Malachias, et facta oratione, tangens digito linguam ejus, sputum misit in os ejus et loobvium habuit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
manus illius a quo custodie¬
batur. iudensq eum ad eccłam
ꝓperantem: tarde inqͥt Gerar¬
de uenisti. Expauescente illo:
festina ait. adhuc suꝑ est qͦd
audias. Ocłi quippe eꝰ tenebant᷑:
nec prorsus quid ageret᷑ intelli¬
gebat. Demum ad altiores gra¬
dus eccłie. cum adhuc compe¬
ditum data manu Gerardum
subleuasset: introeunte illo
eccłiam tunc pͥmum qͥd age¬
recur agnouit: et conatus
eum retinere. ñ potuit. Hoc
modo Gerardus a captiuitate
amoris scłi huius. et captiuita¬
te filioꝵ scł̃i liberatꝰ: uotum
quod uouerat fidelit exsoluit.¬

Expanded text:
manus illius a quo custodiemanus illius a quo custodiebatur, vidensque eum ad ecclesiam properantem: « Tarde, » inquit, « Gerarde, venisti. » Expavescente illo: « Festina, » ait, « adhuc superest quod audias. » Oculi quippe ejus tenebantur, nec prorsus quid ageretur intelligebat. Demum ad altiores gradus ecclesiae cum adhuc compeditum data manu Gerardum sublevasset, introeunte illo ecclesiam, tunc primum quid ageretur agnovit, et conatus eum retinere non potuit. Hoc modo Gerardus a captivitate amoris saeculi hujus, et captivitate filiorum saeculi liberatus, votum quod voverat fideliter exsol
Abbreviated transcription (Latin):
anxiaret ᷑: paucis int̾posi
die liberaberis. Erat aũt
sacrum quadragesime tempꝰ.
Circa uespertinam itaq diei
horam cogitans quod audie¬
rat compedes suas tetigit: &¬
ecce ferrum ex parte crepuit
iam teneret᷑. et aliquatenus
incedere posset. S quid age¬
ret. Erat ostium obseratũ:
et proforib pauꝑum multi¬
tudo. Surrexit tam̃ et non
tam spe euadendi qͣm tedio
iacendi. seu curiositate temp¬
tandi. accedens ad ostrum
subt̾ranee domus in qua
uinctus & clausus erat. et
mox ut pessulũ tetig̃ sera tota
uit̾ manus eiꝰ collappsa est:¬
& ostium domus aꝑtum. Exi¬
ensq pedetemptim sic̃ homo
compeditus: ad eccłiam ubi
adhuc uesꝑtina celebrabant᷑
officia ꝑtendebat. Porro men¬
dici qui proforib domꝰ asta¬
bant. uidentes quod fiebat.
ec diuinitus ext̾riti. ĩ fugam
uersi sunt: nichil clamantes.
Cumq iam eccłie ꝓpinqͣret:
egrediens qͥdam de familia
domus captiuitatis sue. ger¬

Expanded text:
anxiaretur, paucis diebus inanxiaretur, paucis diebus in Hodie liberaberis. » Erat autem sacrum Quadragesimae tempus. Circa vespertinam itaque diei horam cogitans quod audierat compedes suas tetigit, et ecce ferrum ex parte in manu jam teneretur, et aliquatenus incedere posset. Sed quid ageret? Erat ostium obseratum, et pro foribus pauperum multitudo. Surrexit tamen, et non tam spe evadendi quam jacendi taedio, seu curiositate tentandi, accedens ad ostium subterraneae domus, in qua vinctus et clausus erat, mox ut pessulum tetigit, sera tota inter manus ejus collapsa est, et ostium domus aensque pedetentim, sicut homo compeditus, ad ecclesiam, ubi adhuc vespertina celebrabantur officia, pertendebat. Porro mendici qui pro foribus domus astabant, videntes quod fiebat, et divinitus exterriti, in fugam versi sunt, nihil clamantes. Cumque jam ecclesiae propinquaret, egrediens quidam de familia domus captivitatis suae, ger
Abbreviated transcription (Latin):
lam presentem mecuens ela¬
mabat. Monachus sum. mo¬
nachus sum cisterciensis. Ni
chilomiinꝰ tam̃ captus et reclu¬
sus in custodia est. Uocatus
est bernardus ꝑ celerem nun¬
cium: s non uenit. Sciebam
inquit et predixeram quod
durum foret ei contͣ stimu¬
lum calcitrare: nec tamen ad
mortem ei uulnus hoc sed
ad uitam. Et factum est
ita. Si quid de uulnere pret̃
spem cito conualuit. ꝓpositũ
uͦ seu uotum quod uou̾at
non mutauit. Cumq iam li¬
ber ab amore scłi hostilibus
adhuc uincłis teneretur: et
hoc solum esset quod conu¬
daret: in hoc etiam cito affu¬
it ei miscd̃ia di. Uenit frat̃
eiꝰ laborans ut erui posset: s
non ꝑfecit. Et cum nec loqͥ ei
ꝑmitteret᷑: accedens ad carce¬
rem clamauit. Scito frater
Gerarde. qr ituri sumus in
ꝓximo: et monasterium in¬
troituri. Tu uͦ qĩquidem exi¬
re ñ licet: hic monachus es¬
to. sciens quod uis et non
potes. pro facto reputari.Cũq
Gerardus magis ac magis

Expanded text:
jam praesentem metuens, clajam praesentem metuens, clamabat: « Monachus sum, monachus sum Cisterciensis. » Nihilominus tamen captus et reclusus in custodia est. Vocatus est Bernardus per celerem nuntium, sed non venit. « Sciebam, inquit, et praedixeram quod durum foret ei contra stimulum calcitrare: nec tamen ad mortem ei vulnus hoc, sed ad vitam. » Et factum est ita: siquidem de vulnere praeter spem cito convaluit; propositum vero seu votum, quod voverat, non mutavit. Cumque jam liber ab amore saeculi hostilibus adhuc vinculis teneretur, et hoc solum esset quod ejudaret, in hoc etiam cito adfuit ei misericordia Dei. Venit frater ejus laborans ut erui posset, et non profecit. Et cum nec loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Girarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero, quandoquidem exire non licet, hic monachus esto, sciens quod vis et non potes, pro facto reputari. » Cumque Girardus magis ac magis
Abbreviated transcription (Latin):
cłs natu pꝰt Guidonẽ
Gerardus erat. et mi¬
les in armis strenuus. mag¬
ne prudentie. benignitatis
exume: et qui ab omnib di¬
ligeret᷑. Qui ceteris ut dictum
est pͥmo auditu. et pͥma die
acquiescentib. ut mos ẽ sapi¬
entie secularis. leuitatem repu¬
tans : obstinato animo salubre
consilium. et frĩs monita re¬
pellebat. Tum bernardus fide
iam igneus. et frat̾ne karita¬
tis zelo mirum exasperatꝰ in
modum: scio inquit scio. so¬
la uexatio intellectum dabit¬
auditui. Digitumq lateri eiꝰ
apponens. ueniet inqͥt dies.
et cito ueniet. cum lancea la¬
teri huic infixa ꝑuium faci¬
et iter ad cor tuum. consilio
salutis tue quod asꝑnaris: et
timebis quicd s minime morie¬
ris. Sic dictum: sicq factũ est.
Paucissimis interpositis dieb
circumuallatꝰ ab inimicis. cap¬
tus et uulneratus. uixta uer¬
bum frĩs: lanceam gestans ip¬
si lateri eidemq infixam loco.
cui ille digitum applicuerat.
trahebatur: et mortem quasi

Expanded text:
s natu post Guidonem Gerardus erat, miles in armis strenuus, magnae prudentiae, benignitatis eximiae, et qui ab omnibus diligeretur: qui caeteris, ut dictum est, primo auditu et primo die acquiescentibus, ut mos est sapientiae saecularis, levitatem reputans, obsticonsilium et fratris monita repellebat. Tum Bernardus fide jam igneus, et fraternae charitatis zelo mirum exasperatus in modum. « Scio, inquit, scio, sola vexatio dabit intellectum auditui. » Digitumque lateri ejus apponens, « Veniet, inquit, dies, et cito veniet, cum lancea, Interi huic infixa, pervium faciet iter ad cor tuum, consilio salutis tuae, quod modo aspernaris; et timebis quidem, sed minime morieris. » Sic dictum, et sic factum est. Paucissimis interpositis diebus circumvallatus ab inimicis, captus et vulneratus, juxta verbum fratris, lanceam gestans ipsi lateri, eidemque infixam loco, cui Bernardus digitum applicuerat, trahebatur, et mortem quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit: qui in eiꝰ spũ qͥ fecit que
futura sunt. qͦd erat futurum
uidere potuit quasi ĩa factum.
Presentialit̾ qͥppe in latere frĩs
ei lancea apparebat. quando di¬
gitum applicuit loco uulueris
mox futuri: sicut pꝰtmodum
ipse confessus ẽ cum ab bis int̾¬
rogaret᷑ qͥb celare ñ poterat.
um autem ceteri ut di

Expanded text:
itu, qui fecit quae futura sunt, quod erat futurum videre potuit quasi jam factum. Praesentialiter quippe in latere fratris ei lancea 1068 apparebat, quando digitum applicuit loco vulneris mox futuri, sicut postmodum ipse confessus est, cum ab his interrogaretur, quibus celare non poterat. 13. Cum autem caeteri, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
tem redeunti aliqñ de uia: ꝓfo
rib monasterii oblatꝰ ẽpuersur¬
dꝰ ⁊ mutꝰ. Expuens gͥ ceaigit lin¬
guam eius.⁊ digitos immisit
in aures. Protinꝰ aũt aurium
eiꝰ obstacła facta de medio: ⁊ so¬
lutum ẽ uincłm oris eiꝰ.

Expanded text:
tem redeunti aliquando de via, prae foribus monasterii oblatus est puer surdus et mutus. Exspuens igitur tetigit linguam ejus, et digitos immisit in aures. Protinus autem aurium ejus obstacula facta de medio, et solutum est vinculum oris e
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore ĩ monaste¬
rio morimundo que est
cifterciensis ordinis abbatia u¬
na de primis: monachꝰ qͥdam
iacebat usq ad eo ꝑalisi dis¬
solutꝰ. ut om̃ib pene m̃bris
officio ꝓprio destiutis. ñ ma¬
num posset mouere. ñ ped̾e.
Incerea suꝑueniens uir beatꝰ.
ꝑaliticum uisitat: manum
postulatꝰ imponitꝰ ⁊ ꝯtinuo
opem sentit egrotꝰ. ut tam̃ gra¬
tius esse miracłm. uelut grada¬
tim pͥus alt̾am manum. scd̾̃o
alteram recuꝑauit. Ex inde
ꝓfecturꝰ palliolo suo oꝑuit
postulantem: ⁊ subito in bre¬
ui obtinuit etiam reliqui
corporis sospitatem.
N monasterio alberippe mo¬
nachus adolescens usum uo¬
cis amiserat: ut nͨ psallere in¬
t̃ frẽs. nec a quo qͣm nͥ multũ
ꝓximo ẽ intelligi posset quid
loqueret᷑. Cui uir sc̃s dũ idem
monasterium uisitaret. aqͣm
cum uino bñdicens potum
dedit: ⁊ pꝰt paululum frigidꝰ
ex eiꝰ pectore mira cũ suauita¬
te sudor erupit. Demq ipsa
die ab cõdem incommodo li¬

Expanded text:
odem tempore in monasterio Morimundo, quae est Cisterciensis ordinis abbatia una de primis, monachus quidam jacebat usque adeo paralysi dissolutus, ut omnibus pene membris officio proprio destitutis, non manum posset movere, non pedem. Interea superveniens Vir beatus paralyticum visitat, manum postulatus imponit, et continuo opem sensit aegrotus. Ut tamen gratius esset miraculum, velut gradatim prius alteram manum, secundo alteram recuperavit. Exinde profecturus palliolo suo operuit postulantem, et subito in brevi obtinuit etiam reliqui corporis sospitatem. In monasterio Albae Ripae monachus quidam adolescens usum vocis amiserat, ut nec psallere inter fratres, nec a quoquam, nisi multum proximo sibi, intelligi posset quid loqueretur. Cui Vir sanctus, dum idem monasterium visitaret, aquam cum vino benedicens potum dedit: et post paululum frigidus ex ejus pectore mira cum suavitate sudor erupit. Deinde ipsa die ab eodem incommodo li
Abbreviated transcription (Latin):
onem sui illuis abbis orauit:
currente uelocit uerbo uͥtu¬
tis. ⁊ uirtute orõnis ille ĩ hispa¬
uiis repente conualuit: canꝗͣ
uas plenum aqua suo sentiers
capiti suꝑfundi. Regressus si¬
quidem abbas. cũ p̃dictum fra¬
trem incolumem repꝑisset. di¬
ligent̃ sciscitatꝰ ab eo modũ

Expanded text:
it, currente velociter verbo virtutis, et virtute orationis, ille in Hispaniis repente convaluit, tanquam vas plenum aqua suo sentiens capiti superfundi. Regressus quidem abbas cum praedictum fratrem incolumem reperisset, diligenter sciscitatus ab eo modum
Abbreviated transcription (Latin):
mentem hominem mul¬
ta predicentem futura: amici
et ꝓpinqui adducunt ad dei
hominem uinctum funib¬
et fortiter. quod fortem ad
nocendum rabies ip̃a feciss.
et t̾ribilem ualcde. Orat ma¬
lachias. et incontinenti eger
sanatur et soluitur. factum
est. hoc loco quodam cuiꝰ nom̃
tacemus quod nimis barba¬
rum sonet. sicut et alia multa.

Expanded text:
mentem hominem, multa praedicentem futura, amici et propinqui adducunt ad Dei hominem, vinctum funibus fortiter, quod fortem ad nocendum rabies ipsa fecisset, et terribilem valde. Orat Malachias; et incontinenti aeger sanatur, et solvitur. Factum est hoc loco quodam, cujus nomen tacemus, quod nimis barbarum sonet, sicut et alia multa.
Abbreviated transcription (Latin):
et omnis pariter egritudo.
In lesmor ciuitate homo ademo¬
nio uexatus: per malachiam
liberatus est.
tem transeunti aliquando ꝑ
laginiam oblatus illi infans.
habens demonium: sanus
relatus est.
In regione eadem ligatam funt¬
b freneticam solui uissit. et
in aqua quam bndixit laua¬
ri. lota est et sanata.
lteram quoq in saballo
regione ulyclie membra pro¬
pria dentib lamantem: oran¬
do et tangendo curauit.

Expanded text:
et omnis pariter aegritudo. In Lesmor civitate homo a daemonio vexatus, per Malachiam liberatus est. Item transeunti aliquando per Laginiam, oblatus illi infans habens daemonium, sanus relatus est. In regione eadem ligatam funibus phreneticam solvi jussit, et in aqua, quam benedixit, lavari. Lota est, et sanata est. Alteram quoque in Saballo regione Ulydiae, membra propria dentibus laniantem, orando et tangendo curavit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ et̃no p̃electa loca ꝯsilio excellen¬
tius uisitans. reples speciali gr̃a
sc̃itatis. Fac dñe spiritali semꝑ
abundare frumento ualłe quã
ut faceres re qͣm nomine clari¬
orem. Dignatus es tã eximie
claritatis syderib illustrare
duob: custodi domũ ĩ quatibi
geminum hoc tam p̃ciosum
depositum custoditur. Fiat no¬
bis deniq iuxca u̾bum tuũ.
ut ubi ẽ thesaurus tuus. ibi sit¬
respectus assidue pietatis om¬
nibus adsit. in tuo ibidem
nomine congͣgatis. qd̾ ẽ suꝑ
omine nom̃: siẽ ⁊ tu super om¬
ma deus benedictꝰ ĩscła am̃.¬

Expanded text:
et aeterno praeelecta loca consilio excellenet aeterno praeelecta loca consilio excellentius visitans, reples speciali gratia sanctitatis. Fac, Domine, spirituali semper abundare frumento Vallem, quam ut faceres re quam nomine clariorem, dignatus es tam eximiae claritatis sideribus illustrare duobus. Custodi domum, in qua tibi geminum hoc tam pretiosum depositum custoditur. Fiat nobis denique juxta verbum tuum, ut ibi est thesaurus tuus, ibi sit etordia, et respectus assiduae pietatis omnibus adsit in tuo ibidem nomine congregatis, quod est super omne nomen, sicut et tu super omnia Deus benedictus in saecula. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
nem ueritꝰ. ⁊ quasi iã securus
de incolumitate qd̾ cogitau̾at
ñ impleuit. Die altera iterum
fr̃s aduocans: ut ad oratori¬
um ueniat opem sibi postulat
exhiberi. Causantib illis ꝑicłm
siquid̾ u̾ebant᷑: om̃imodis in¬
quit oportet ut sc̃i malachie
tumulum petam. Cũ enim
nocte p̃c̾ita uix tenuit̃ obdor¬
missem: exꝑgefactꝰ subito au
si ab altera uis sanari. episco¬
pum pete. Fecer̃t illi ut ille uo¬
luit. ⁊ ꝯtinuo factũ ẽ sic̃ dictũ
erat ad illum. Eãdem diesanꝰ
factꝰ. pꝰt paucissimos dies. iter
tuum agnosci mꝰ pat̃ dulcissime
zelum. cuam ꝯsid̾atõnẽ. Tuũ
hoc opus sic deferre college tuo:
amorem cum quo uerius et
felicius honorificaris in celis.
Immo uͦ tui sunt hec om̃ia oꝑiᷤ:
tui mun̾is ds nost̃. Tu eñi õem
replesti ab mitio temporis t̃¬
ram p̃sentia diuinitatis. om̃em
aliq̃n repleturꝰ gła maiestatis:
cuiꝰ tam̃ partes int̾im quasdam

Expanded text:
nem veritus, et quasi jam securus nem veritus, et quasi jam securus de incolumitate, quod cogitaverat non implevit. Die altera iterum fratres advocans, ut ad oratorium veniat opem sibi postulat exhiberi. Causantibus illis: periculum siquidem verebantur: « Omnimodis, inquit, oportet ut sancti Malachiae tumulum petam. Cum enim nocte praeterita vix tenuiter obdormissem, expergefactus subito audsi ab altera vis sanari, episcopum pete. » Fecerunt illi ut ille voluit, et continuo factum est sicut dictum erat ad illum. Eadem die sanus factus, post paucissimos dies iter atuum agnoscimus, Pater dulcissime, zelum, tuam considerationem: tuum hoc opus, sic deferre collegae tuo, amorem cum quo verius et felicius honorificaris in coelis. Imo vero tui sunt haec omnia operis, tui muneris, Deus noster. Tu enim omnem replesti ab initio temporis terram praesentia tuae divinitatis, omnem aliquando repleturus gloria majestatis: cujus tamen partes interim quasdam,
Abbreviated transcription (Latin):
dilexer̃t se: ita ⁊ in morte ñ st̃
seꝑati. Nam ⁊ pꝰt dies circiter
qͣdraginta albas qͥda̾m ex maio¬
ris britanniȩ insela: sacre illiꝰ
societatis u̾tutem. felicit̃ exꝑiri
meruit ĩ se ip̃o. Qͥ eõdem tẽpo¬
re cũ cȩt̾is coabb̃ib suis ex more
cift̃cium petens. ĩ clarauallere¬
manserat gemino quod̾a desꝑa¬
biliter occupatꝰ inxõmodo. ple¬
uresis scilic ⁊ febris cotidiane.
Iamq eatenꝰ longa ueratõne
defecerat: ut solum anime eiꝰ
exitum fr̃s qui ei nunqͣm de¬
erant obseruarent. Cumq a¬
nimũ eiꝰ ang̾et ñ tam desid̾i¬
um uitȩ p̃sentis. qͣm absenti¬
um desolatio filiorũ qd̾ ꝑegre
moreret᷑: obnixe petiit. ut ad
tumulum sc̃i deportaret᷑ abba¬
tis. Wbi cũ orasset tota deuotio¬
ne qua potuit. beati qͦ episco¬
pi malachie in aquilonali ip¬
sius oratorii latere positũ cogi¬
tauit uisitare sepulchrũ. au¬
xilium flagitare. s fatigatio¬

Expanded text:
dilexerunt se, ita et in morte non sunt dilexerunt se, ita et in morte non sunt separati. 24. Nam et post dies circiter quadraginta abbas quidam ex majoris Britanniae insula, sacrae illius societatis virtutem feliciter experiri meruit in seipso. Qui eodem tempore cum caeteris coabbatibus suis ex more Cistercium petens, in Clara-Valle remanserat, gemino quodam desperabiliter occupatus incommodo, pleuresis scilicet, et febris quotidianae. Jamque eatenus longa vexatione defecerat, ut solum animae ejus exitum fratres, qui ei nunquam deerant, observarent. Cumque animum ejus angeret non tam desiderium vitae praesentis quam absentium desolatio filiorum, quod peregre moreretur, obnixe petiit ut ad tumulum sancti deportaretur Abbatis: ubi cum orasset tota devotione qua potuit, beati quoque episcopi Malachiae in aquilonari ipsius oratorii latere positum cogitavit visitare sepulcrum, auxilium flagitare; sed fatigatio
Abbreviated transcription (Latin):
aycis qͦ expletis diebus
alteri euidam fr̃i magnifi¬
de satis apparens ⁊ arguens de
suo nos doluisse discessu. post
u̾ba multe ꝯsolatõnis ⁊ ꝑmissi¬
onem felicitatis et̃nȩ in suꝗ ꝑ¬
seu̾antib obedientia ⁊ doct̾na.
hoc etiam scito ait. ⁊ dicito fr̃i¬
b. cuiꝰdam uere sc̃i corpꝰ. cuiꝰ et
ego habeo uestem: inoratorio ẽẽ
sepultũ. Dicebat aũt ep̃m mala¬
chiam. Ipsius eni tunicã ĩ qua
sc̃s ille felicit̾ obdormierat. ad
missarũ sͥ seruauerat celebrati¬
onẽ. ⁊ moriturꝰ in ea sese uissãt
sepeliri: siẽ ⁊ sc̃m illũ in sua se¬
pelierat ueste. Quod tam̃ u̾bũ
⁊ ip̃i fr̃i. ⁊ qͣmpłib aliis usq ad
hanc uisionem. ꝓrsus erat ignoq
elix pontifex cuius ¶cum¬
merita pat̾ sc̃s ⁊ uuiens p̃¬
dicauerit ⁊ defunctus. felix ca¬
ritas que in morte ñ excidit:
felix societas quã nec illud diuor¬
tium tam crudele diremit. Głosi
siqͥd̾e patres q̃ ad mod̾ ĩ uita sua

Expanded text:
aucis quoque expletis diebus, alteri cuidam fratri magnifice satis apparens, et arguens de suo nos doluisse discessu, post verba multae consolationis, et promissionem felicitatis aeternae in sua prseverantibus obedientia et doctrina: « Hoc etiam scito, ait, et dicito fratribus, cujusdam vere sancti corpus, cujus et ego habeo vestem, in oratorio esse sepultum. » Dicebat autem episcopum Malachiam. Ipsius enim tunicam, in qua sanctus ille feliciter obdormierat, ad Missarum sibi servaverat celebrationem, et moriturus in ea sese jusserat sepeliri, sicut et sanctum illum in sua sepelierat veste. Quod tamen verbum et ipsi fratri, et quampluribus aliis usque ad hanc visionem prorsus erat ignotum. Felix pontifex, cujus merita Pater sanctus et vivens praedicaverat, et defunctus. Felix charitas, quae in morte non excidit. Felix societas, quam nec illud divortium tam crudele diremit. Gloriosi siquidem Patres quemadmodum in vita sua
Abbreviated transcription (Latin):
regula fratrum. Legebant
in uita eius quomͦ conuersa¬
rentur: et ipse ante illos pre¬
ibat in iusticia et sanctitate
coram deo. Nisi quod preter
instituta communia multa
singularit̾ faciebat: in quib
potius preibat omnes. et alioꝵ
nemo illum poterat ad tam
ardua sequi.

Expanded text:
regula fratrum. Legebant regula fratrum. Legebant in vita ejus quomodo conversarentur, et ipse ante illos praeibat in justitia et sanctitate coram Deo: nisi quod praeter instituta communia, multa singulariter faciebat, in quibus potius praeibat omnes, et aliorum nemo illum poterat ad tam ardua sequi.
Abbreviated transcription (Latin):
aera securim. locum incaute
occupauit quo ictus destina¬
batur. et cecidit suꝑ spinam
dorsi eius : tanto utiq impetu.
quanto ille conatu imping̾e
ualuit. Corruit ille. accurrere
omnes: putantes aut ꝑcussũ
ad mortem. aut mortuum. Et
tunica quidem scissa asum¬
mo usq deorsum. homo uͦ ille¬
sus inuentus est: tam modice
et summatim perstricta cute.
ut uix insuꝑficie uestigium
appareret. Stabat homo inco¬
lumis quem securis prostraue¬
rat intuentib et stupentib
qui cͥcumstabant. Unde et fa¬
cti a lacriores: pronptiores
exinde ad opus inuenti st̃.
Et hoc inicium signoꝵ ma
lachie. Porro oratorium intra
paucos dies consummatum
est.de lignis quidem leuiga¬
tis. sed apte fir miterq contex¬
tum: opus scoticum pulchrũ
satis. Et exinde seruicur deo
in eo sicut in dieb antiquis:
simili quidem deuotione. ⁊ si
non pari numero. Prefuit
malachias loco illi tempore
aliquanto: patre ymaro ita
constituente: ipse rector. ip̃e

Expanded text:
aera securim, locum incaute aera securim, locum incaute occupavit quo ictus destinabatur: et cecidit super spinam dorsi ejus, tanto utique impetu, quanto ille conatu impingere valuit. Corruit ille: accurrere omnes, putantes aut percussum ad mortem aut mortuum. Et tunica quidem scissa a summo usque deorsum: homo vero illaesus inventus est, tam modice et summatim perstricta cute, ut vix in superficie vestigium appareret. Stabat homo incolumis, quem securis prostraverat, intuentibus et stupentibus qui circumstabant. Unde et facti alacriores, promptiores exinde ad opus inventi sunt. Et hoc initium signorum lachiae. Porro oratorium intra paucos dies consummatum est de lignis quidem laevigatis, sed apte firmiterque contextum, opus Scoticum, pulchrum satis. Et exinde servitur Deo in eo, sicut in diebus antiquis; simili quidem devotione, etsi non pari numero. Praefuit Malachias loco illi tempore aliquanto, patre Imario ita constituente, ipse rector, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
Ain pace sunt: ferunt nongen¬
tos simul una die apiratis oc¬
cisos. Erat quidem ingens illiꝰ
loci possessio: s malachias solo con¬
tentus loco sancto: totas posses¬
siones et terras alteri cessit. Si¬
quidem atempore quo destru¬
ctum est monasterium nonde¬
fuit qui illud teneret cũ pos¬
sessionib suis. Nam et consti¬
tuebantur per electionem ꝙ̃. &
abbates appellabantur. seruan¬
tes nomine. et si non re quodoli
extiterat. Cumq suaderent mł¬
ti. non alienare possessiones.
s totum retinere sibi: noriac¬
quieuit paupertatis amator:
s fecit eligi iuxta morem qui
eas teneret loco ut prediximꝰ
retento sibi et suis. Et fortassis
consultius ut post apparuit
integrum retinuisset. siñ ma¬
gis sue prospexisset humilitati
quam paci. Itaq ex mandato
patris ẏmari assumptis secum
decem circiter fratrib: uemeis
ad locum cepit etlificare.
bi die quadam cum in se¬
curi ipse secaret: casu ex o¬
perariis unus illo iubrante in

Expanded text:
in pace sepulta sunt, ferunt nongenin pace sepulta sunt, ferunt nongentos simul una die a piratis occisos. Erat quidem ingens loci illius possessio: sed Malachias solo contentus loco sancto, totas possessiones et terras alteri cessit. Siquidem a tempore quo destructum est monasterium, non defuit qui illud teneret cum possessionibus suis. Nam et constituebantur per electionem etiam et abbates appellabantur, servantes nomine, etsi non re, quod olim 665 exstiterat. Cumque suaderent multi non alienare possessiones, sed totum simul retinere sibi, non acquievit paupertatis amator: sed fecit eligi juxta morem qui eas teneret, loco, ut praediximus, retento sibi et suis. Et fortassis consultius, ut post apparuit, integrum retinuisset, si non magis suae prospexisset humilitati, quam paci. 14. Itaque ex mandato patris Imarii assumptis secum decem circiter fratribus, veniens ad locum, coepit aedificare. Ubi quadam die cum in securi ipse secaret, casu ex operariis unus, illo vibrante in
Abbreviated transcription (Latin):
feratur. Quod iccirco dixerim:
ut ex hoc uno coniciat lector qͣm
ingens fuit reliqua multitudo.
Ueniq ita hẏberniam scotiamq
repleuerunt genimina eius: ut
ea potissimum tempora dauiti¬
ei illi uersicłi precinisse uidean¬
dei repletum est aquis: parasti
secuntur. Nec mͦ in prefatas s
in exteras etiam regiones quasi
inundatione facta illa se sc̃ors ex¬
amina effuderunt. E quib ad
has nostras gallicanas partes
sanctus columbanus ascendens.
luxouiense construxit monaste¬
rium: factus ibi in gentem
magnam. Aiunt tam magnam
fuisse. ut succedentib sibi ui¬
cissim choris continuarent᷑ sol¬
lempnia diuinoꝵ: ita ut ne mo¬
mentum quidem diei ac noctis
uacaret a laudib. Hec de antiqͥ
dicta sint benchorensis mona¬
sterii gloria. Hoc olim destruc¬
tum apiratis ob insigne digni¬
tatis antique. malachias ueluti
quendam replantaturus para¬
dysum amplexus est. et qr mul¬
ta corpora sanctors dormirent i¬
bi. Nam ut taceam illa que

Expanded text:
feratur. Quod idcirco dixerim, feratur. Quod idcirco dixerim, ut ex hoc uno conjiciat lector, quam ingens fuerit reliqua multitudo. Denique ita Hiberniam Scotiamque repleverunt genimina ejus, ut ea potissimum tempora Davidici illi versiculi praecinisse videanDei repletum est aquis parasti csequuntur. Nec modo in praefatas, sed et in exteras etiam regiones, quasi inundatione facta, illa se sanctorum examina effuderunt. E quibus ad has nostras Gallicanas partes sanctus Columbanus ascendens, Luxoviense construxit monasterium, factus ibi in gentem magnam. Aiunt tam magnam fuisse, ut succedentibus sibi vicissim choris, continuarentur solemnia divinorum, ita ut ne momentum quidem diei ac noctis vacaret a laudibus. 13. Haec de antiqua dicta sint Benchorensis monasterii gloria. Hoc olim destructum a piratis, ob insigne dignitatis antiquae, Malachias, veluti quemdam replantaturus paradisum, amplexus est, et quia multa corpora sanctorum dormirent ibi. Nam ut taceam illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
t dominus quidem in re¬
gione illa sic preparabat
dilectum suum malachiam ad
gloriam nominis sui. uerum
qui miserant eum minime iã
ferentes absentiam eius: mis¬
sis epistolis reuocant illum. Cͦ
recddito suis etqͥdem instructi¬
ore de omnib que oportebat:
en opus a deo paratum et ser¬
uatum malachie. Uir diues et
potens qui locum benchor et
possessiones eius tenebat: inspi¬
ratus a deo confestim in manu
eius sua omnia dedit. et se qͦ
Et is auuncłs eius: s malachi¬
e sp̃s quam carnis propinqui¬
tas pluris fuit. Ipsũ qͦ locũ bemi¬
chor de qͦ cognomĩabat᷑ clidit ei pͥn¬
ceps. ut eclificaret ibi monaste¬
rium: uel potius reedificaret:
Nempe nobilissimum exstite¬
rat ante sub primo patre con¬
gello: multa milia monachors
generans: multors monasteri¬
oꝵ caput. Locus uere sanctus.
fecundusq sanctoꝵ. copiosissime
fructificans deo: ita ut unus ex
filiis sancte illius congregatioĩs
nomine luanus. centum solus
monasterioꝵs fundator exstitisse

Expanded text:
t Dominus quidem in regione Lesmorensi sic praeparabat dilectum suum Malachiam ad gloriam nominis sui. Verum qui miserant eum, minime jam ferentes absentiam ejus, missis epistolis revocant illum. Quo reddito suis, et quidem instructiore de omnibus quae oportebat; en opus a Deo paratum et servatum Malachiae. Vir dives et potens, qui locum Benchor et possessiones ejus tenebat, inspiratus a Deo, confestim in manu ejus sua omnia dedit et se quoque. Et is avunculus ejus. Sed Malachiae spiritus quam carnis propinquitas pluris fuit. Ipsum quoque locum Benchor, de quo cognominabatur, tradidit ei princeps, ut aedificaret ibi monasterium, vel potius reaedificaret. Nempe nobilissimum exstiterat ante sub primo patre Congello, multa millia monachorum generans, multorum monasteriorum caput. Locus vere sanctus fecundusque sanctorum, copiosissime fructificans Deo, ita ut unus ex filiis sanctae illius congregationis, nomine Luanus, centum solus monasteriorum fundator exstitisse
Abbreviated transcription (Latin):
rentiã in ppłos uendicarẽt. Ag¬
gredit᷑ gͥ comitem multis pe¬
cuniis. inuadit animã eius.
ꝑsuasionib uenenatis: ⁊ ho¬
corrumpit. In primis ab ur¬
be pictauensi Wilł episcopꝰ
uir honestus. homo catholi¬
cus. in societate ⁊ defensione
uniu̾sał eccłie stabił uiolen¬
t̃ expellit᷑: ⁊ ã girardo ⁊ car¬
dinali adiutore suo. qr petr̃u
abdicabat damnat᷑. Erant
⁊ alie familiares cause ꝓ qͥ
occasione. libentissime eũ
ꝑsequit ᷑ ⁊ abiurat.Uisũ est
aũt tam girardo qͣm comiti:
ut ad confirmationẽ partis
sue sine mora pictaui crea¬
rent ep̃m. Etĩuenerunt ho¬
minem ãbitiosum nobilem
qͥdem gen̾e. s degen̾em fide:
quẽ ut genꝰ suũ cũ eo ĩ cau¬
sa pon̾ent. quibd̃a ex cleri¬
cis consentientib elegerunt
ce ꝓphanas ei imponentes ma¬
nus. execrabile eius caput ñ
tam unxerunt qͣm conta¬
minauerunt. Simile huic
monstrũ ĩ lemouicensi eccła

Expanded text:
rentiam in populos vindicarent. Agrentiam in populos vindicarent. Aggreditur ergo Comitem multis pecuniis, invadit animam 1105 ejus rationibus venenatis, et hocorrumpit. In primis ab urbe Pictavensi Guillelmus episcopus, vir honestus, homo catholicus, in societate et defensione universalis Ecclesiae stabilis, violenter expellitur, et a Gerardo cardinale et adjutore suo, quia Petrum abdicabat, damnatur. Erant et aliae familiares causae, prooccasione, libentissime eum persequitur et abjurat. Visum est autem tam Gerardo quam Comiti, ut ad confirmationem partis suae sine mora Pictavi crearent episcopum. Et invenerunt hominem ambitiosum, nobilem quidem genere, sed degenerem fide: quem, ut genus suum cum eo in causa ponerent, quibusdam ex clericis consentientibus elegerunt; et profanas ei imponentes manus, exsecrabile caput ejus non tam unxerunt, quam contaminaverunt. Simile huic monstrum in Lemovicensi Ecclesia