comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diuini: qui suis ipe uitiis mancipatus . & mares & femĩas
ꝯtra om̃s leges: infamia. flagitio dedecore affecit. Ced
ne illa quidem que magna & mitabilia gessit talia iudi¬
cãda sũt ut uirtutib diuns tribue̾da uideant᷑. Quia
enis tam magnifitu si leone aprumq fuperauit si aues
deiecit sagiptis. si regiu stabulu egessit: si uit ginem
uicit cingulumq detraxit. si equos feroces cũ dño inte
remit. Opera sũt ista fortis uiti: hois tñ. Illa enim
que uicit fragilia se mortalia fuerũt. Nulla ẽ eĩ qd̾
ait orator tañta ius que nõ ferro ac uitih debilitari
frangiq possit. At aũi uinotꝰ. iracũciamq cohibat᷑ for¬
tissimi est. que ille nec fecit unꝙ̃ nec potuit. Hoc qui¬
facit nimmodo ego eus cũ sũmis uitis comꝑo: scd sronl¬
linu deo iudico. Uellem abieciss& de libmie luxuia
cupiditate insolentia ut uirtute eius impleret: ques

Expanded text:
diuini, qui suis ipse uitiis mancipatus et mares et feminas diuini, qui suis ipse uitiis mancipatus et mares et feminas contra omnes leges infamia flagitio dedecore adfecit? sed ne illa quidem quae magna et mirabilia gessit talia iudicana sunt, ut uirtutibus diuinis tribuenda uideantur. quid enim tam magnificum, si leonem aprumque superauit, si aues deiecit sagittis, si regium stabulum egessit, si uiraginem uicit cingulumque dremit? Opera sunt ista fortis viri, hominis tamen. Illa enim, quae vicit, fragilia et mortalia fuerunt. Nulla enim est quod ait Orator tanta vis, quae non ferro ac viribus debilitari frangique possit. At animum vincere, iracundiam cohibere, fortissimi est: quae ille nec fecit unfaciat, non ego eum cum summis uiris comparo, sed simillimum deo iudico. uellem adiecisset de libidine luxuria cupiditate insolentia, ut uirtutem eius inpleret, quem
Abbreviated transcription (Latin):
nomnse possiet filos pcostegtes Nlam si qrubusdaes tmanutal
aĩalib id presritit. ut sibi e foliis natos & suauib hetbis ore
legãt cur existimat aliꝗs ip̃m deu nsi expermixtione sexꝰ
alterius nõ posse gn̾are. Illos igͥ quos imperiti & insipiẽtes
tanꝙ deos & nucuꝑãt & adorãt. Nemo ẽ tam incosideratꝰ
qui nõ intelligat fuisse mortales. Quõ ergo inquiet aliꝗs
dii icliti sũt Nimiru qu̾a reges maxĩ ac potẽtissimi
fuerũt obmerita uittutu suaꝵ. aut muneꝵ: aut artuꝰ
tepertaꝵ cũ cari fuissent his quib impetitauerat: obme¬
moria sũt cõsecrati. Quod siquig̾ dubitet res eoꝵ ge¬
stas & facta cõsideret. que uniu̾sa tam poete ꝙͣ hysto¬
rici uetetes prodiderũt. Heccule qui obuirtute cla¬
rissimus & quasi affucatius interdeos habetiu none
orbem ferre quẽ petagtasse ac purgassi natrat᷑ strupis
ulterio genitꝰ alcimene. Quid tande potuit meo ẽe

Expanded text:
nae possit filios procreare? Nam si quibusdam minutis animalibus id praestitit, ut sibi E foliis natos et suavibus herbis Ore legant: cur existimet aliquis ipsum Deum, nisi ex permixtione sexus alterius non posse generare? Illos igitur, quos imperiti et insipientes tanquam deos et nuncupant et adorant, nemo est tam inconsideratus, qui non intelligat fuisse mortales. Quomodo ergo, inquiet aliquis, dii crediti sunt? Nimirum quia reges maximi ac potentissimi fuerint: ob merita virtutum suarum, aut munerum, aut artium repertarum, cum cari fuissent iis quibus imperitaverant, in memoriam sunt consecrati. quod si quis dubitat, res eorum gestas et facta consideret, quae uniuersa tam poetae quam historici ueteres prodiderunt. Hercules, qui ob uirtutem clarissimus et quasi Africanus inter deos habetur, nonne orbem terrae, quem peragrasse ac purgasse narratur, stupris ulterio genitus Alcimenae. quid tandem potuit in eo esse
Abbreviated transcription (Latin):
riam̃: sed tolligit se mñ &e ad demonitas fraudes
redit. cũ enĩ uexũ necessitate dixiss& iam deoꝵ
ac sui proditoͬ uidebat᷑. nisi quod ab eo ueritas
ex prexerat mendatio fallente telasset: Ait ergo
illum fecisse quidem opera mirandaꝵ. ueꝵ nõ
diuina uirtute. sed magica. Quid mirũ si hos
apollo ueritatẽ ignorãtib persua sit. cũ & uidei
quoq qui cultores uidebant᷑ sũmi dei: hoc idem
putauerũt. cũ ante ocłos eoꝵ quotidie fuerit
bant: Propterea dauit̾ quẽ preceteros prophas¬
uel maxime legũt inꝑsalmos xxii sic cos damnat. Ned.¬
de illis retributionẽ eoꝵ qm nõ in tellexexiit opera dñi

Expanded text:
riamur. Sed colligit se tamen, et ad daemoniacas fraudes redit. Cum enim verum necessitate dixisset, jam deorum ac sui proditor videbatur; nisi quod ab eo veritas expresserat, mendacio fallente, celasset. Ait ergo, illum fecisse quidem opera miranda, verum non divina virtute, sed magica. Quid mirum, si hoc Apollo veritatem ignorantibus persuasit, cum Judaei quoque, cultores ut videbantur summi Dei, hoc idem putaverint; cum ante oculos eorum quotidie fierent bant. Propterea David, quem praeter caeteros Prophetasvel maxime legunt, in psalmo XXVII, sic eos damnat: Redde illis retributionem eorum, quoniam non intellexerunt in operi
Abbreviated transcription (Latin):
tayam ĩta scriptũ ẽ. Et erit in illa die radix iesie
Rqui exurget pͥncipari innationes: in eum gentes
sperabũt᷑. & erit requies eius in honore. Et alio laxo
Sbet urga de x adice iesse. & flos de tadice euis a¬
scender & requiescet super eũ sp̃us añi dpni iou¬

Expanded text:
aiae vaticinatione: Et erit in illa die radix Jesse, et qui exsurget principari in nationes, in eum gentes sperabunt, et erit requies ejus in honore . Et alio loco: Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum sp
Abbreviated transcription (Latin):
trepidabũt̃ om̃s & ad luctuosii illũ sonũ con¬
tremiscẽt. Tum nõ per irã dei ad uersus hoĩes
qui iustitia nõ agnouerũt. seuiet ferrum
ignis: femes morbus ex suꝑ omĩa morbus
semꝑ impendes. Tũc orabut deii & nõ ex-¬
audiet: optabit᷑ mors Ee nõ ueniet. Ne nox
quidẽ requiẽ timori dabit. nec ad oculos sen¬¬
nus accedet: sed aĩas hoĩu sollicitudo ac ui-¬
gilia macerabit. E plorabũt Ex gemẽt &
dentibus stridẽt gratulabutit᷑ mortuis &
uiuos plangẽt. his & aliis plurib malisso¬
litudo fiet interra: & erit deformatꝰ orbis
atq desertus: qđ in carminib sybillinis ita
dicitur

Expanded text:
sum illum sonitum contremescent. tum uero per iram dei aduersus homines qui iustitiam non adgnouerint, saeuiet ferrum ignis fames morbus, et super omnia metus semper inpendens. tunc orabunt deum et non exaudiet, optabitur mors et non ueniet. ne nox quidem requiem timori dabit nec ad oculos somnus accedet, sed animas hominum sollicitudo ac uigilia macerabit, plorabunt et gement et dentibus strident, gratulabuntur mortuis et uiuos plangent. his et aliis pluribus malis solitudo fiet in terra et erit deformatus orbis atque desertus: quod in carminibus Sibyllinis ita dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ & uidebãt illa incõspectu suo qiͣ fieiͣ
ac t̾minari. que uanticinia eoꝵ cũ paui¬
mẽto ignorabat᷑. quatenꝰ dicerẽt comple¬
ta ẽẽ iam ueteribris seculis. illa oĩa pu-¬
tauerũt que utiꝗ fieri cõpleriq nõ pote¬
tat hoĩe regnãte. Cũ uoͣ deletis teligiõib
impris & scelere cõplexo subiecta erit
deo terra. Cedet & ipe mari uector nec
nautica pinus mutabit mexces om̃is feret
oĩa tellus. Nõ xastro patiet᷑ humus nõ uinea
falcem Robustus quoq iam tauris iuga s¬
soluet aratro. Tum & molli paulatim̃ fla-¬
uescet campris drista. Incultisq rubes pen-¬
debit sentib una Et dure quercus suda¬
brit roscida mella. Nec uarios discet mẽ¬
tiri lana colores Ip̃e sed & pratis aries iã
suaue rubenti Nurice iam croceo mu-¬
tabit uellere luto Sponte sua sandix pa-¬
scentes uestiat agnos. Ip̃e lacte domum te¬
ferẽt distenta capelle Ubexa nec magnos

Expanded text:
eorum et uidebant illa in conspectu suo quasi fieri eorum et uidebant illa in conspectu suo quasi fieri ac terminari. quae uaticinia eorum cum paumento ignorabant quatenus dicerentur, conpleta esse iam ueteribus saeculis illa omnia putauerunt, quae utique fieri conplerique non poterant homine regnante. cum uero deletis religionibus impiis et scelere compresso subiecta erit deo terra, cedet et ipse mari uector nec nautica pinus mutabit merces, omnis feret omnia tellus. non rastros patietur humus, non uinea falcem; robustus quoque iam tauris iuga soluet arator. tunc et molli paulatim flauescet campus arista incultisque rubens pendebit sentibus uua et durae quercus sudabunt roscida mella. nec uarios discet mentiri lana colores, ipse sed in pratis aries iam suaue rubenti- murice, iam croceo mutabit uellera luto, sponte sua sandyx pascentis uestiet agnos. ipsae lacte domum referent distenta capellae ubera nec magnos
Abbreviated transcription (Latin):
Tũc auferent᷑ a mũdo tenebre ille quibus
offendet᷑ atq occecabit᷑ celũ & luna clati¬
tate solis accipiet nec minuet᷑ ult̾ius. Sob
aĩt septies tanto ꝙͣ nũc ẽ clariot fiet. Tera
uoͣ apiet fecũditatẽ suã & uberrimas fruges
sua sponte gn̾ͣabit. Rupes motiũ melle iu¬
dabut. Per riuos uina decũret & fluia
lacte inundabũt. Nundus deniq iper
rata dominio mali & impietatis & sceler̃s
& erroris. nõ bestie ꝑ hoc tp̃us sanguĩe alea¬
tur. nõ ales preda: sed quieta & placida erũt
oĩa. Leones & uuituli ad presȩpe simul sta-¬
bũt. Lupus oue nõ rapiet. Canis nõ ue¬
nabit᷑ Ancipitres & aquile nõ nocebũt. In¬
fans cũ serpentib ludet. Detuꝗ tum fient
illa que poeta aureis tp̃ibrs facta elle iã
saturno regnãte dixerũt. quoꝵ error hic
ortus e. quod pħe futuroꝵ pleraꝗ sic pro¬
ferũt & enũtiat quali iã ꝑ acta. Uisio¬
nes enĩ diuino spicitu offerebant᷑ oculis

Expanded text:
Tunc auferentur a mundo tenebrae illae, quibus offunditur atque obcaecatur coelum; et luna claritudinem solis accipiet, nec minuetur ulterius. Sol autem septies tanto, quam nunc est, clarior fiet. Terra vero aperiet foecunditatem suam, et uberrimas fruges sua sponte generabit: rupes montium melle sudabunt, per rivos vina decurrent; et flumina lacte inundabunt. Mundus denique ipserata dominio mali, et impietatis, et sceleris, et erroris. Non bestiae per hoc tempus sanguine alentur, non aves praeda: sed quieta et placida erunt omnia. Leones et vituli ad praesepe simul stabunt: lupus ovem non rapiet, canis non venabitur, accipitres et aquilae non nocebunt: infans cum serpentibus ludet. Denique tunc fient illa, quae poetae aureis temporibus facta esse jam Saturno regnante dixerunt. Quorum error hinc exortus est, quod prophetae futurorum pleraque sic proferunt et enuntiant, quasi jam peracta. Visiones enim divino spiritu offerebantur oculis
Abbreviated transcription (Latin):
tes hõiu maxio tp̃e cõfundẽt de crinesco¬
metaꝵ & solis tenebre & color lune & cade¬
tiũ hedeꝵ lapsus. nec tñ hec usitato modo
fient. sed existẽt subito ignota ex inidisa
oculis astra. Sol imperpetuũ fuscabit᷑ ut
uix inter noctem diemq discernat. luna
iam no trib deficiet horis: sed pẽpetuo san-¬
guĩe obfusa meatus extra ordinarios ꝑ aget:
ut nõ sit hõi ꝓmptũ aut sydeꝵ cursus: art
ronẽ ip̃oꝵ agnoscere. Fiet enĩ uł estas in
hyeme uł hyems in xstate. Tũc annus bre¬
uiabitͣ & mẽsis minuet᷑ & dies in angu-¬
stũ coartabit᷑. stelle uo crebherrime cadẽt᷑.
ut celũ om̃ẽ cecũ sine ullis lummib appare.¬
at Montes quoꝗ altissimi decidẽt᷑ & planis
equabunt᷑. Mare in nauigabile cõstituet᷑. ac
ne quid malis hoĩum terreq desit: audiet᷑
ccelo tuba: quod hoc mͦ sibylla denũtiat

Expanded text:
tes hominum maximo terrore confundent, et crines cotes hominum maximo terrore confundent, et crines cometarum et solis tenebrae et color lunae et cadentium siderum lapsus. nec tamen haec usitato modo fient, sed existent subito ignota et inuisa oculis astra. sol in perpetuum fuscabitur, ut uix inter noctem diemque discernat, luna iam non tribus deficiet horis, sed perpetuo sanguine offusa meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum aut siderum cursus aut rationem temporum agnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate. tunc annus breuiabitur et mensis minuetur et dies in angustum coartabitur, stellae uero creberrimae cadent, ut caelum omne caecum sine ullis luminibus appareat. montes quoque altissimi decident et planis aequabuntur, mare innauigabile constituetur. ac ne quid malis hominum terraeque desit, audietur e caelo tuba: quod hoc modo Sibylla denuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
bit: occidet. Deniq ĩmutato nor̃e atq imꝑii
sede translata cõfulio ac ꝑturbatio humani
gn̾is cõsequet᷑. Tum uõ de testabile atq
ab hominãdũ ip̃us existet. quo nulli hõium
sit uita iocunda. Eruẽtur funditꝰ ciuitates
atq int̾ibũt. nõ modo ferro atꝗ ini ueꝵ
etia f̾remotib assiduis &x inluuie aquaꝵ &
morbis frequẽtib & fame crebra aer enĩ¬
uitiabit᷑ & cõruptus ac pestilens fiet. mͦitpor¬
tunis imbribus. mͦ in utili siccitate: nũc fri¬
gorib: nũc estibuis nimiis. nec terra hoi da¬
bit fructũ. nõ seges quicꝙͣ: nõ arbor non
uitis feret: sed cum in flore spem maxia
dedexit infruge decipiẽt. Fontes ꝗͦ cum
flumibus arescẽt: ut ne potꝰ quidẽ suppe¬
tat &x aque in sanguiẽ aut amaritudines
mutabrnt᷑. Propter hec deficient inteͬra
quadrupedes ex in aere uolucres & inma¬
ri pisces. Prodigia q in celo mirabilia men-¬

Expanded text:
bit occidet: denique inmutato nomine atque imperii bit occidet: denique inmutato nomine atque imperii sede translata confusio ac perturbatio humani generis consequetur. tum uero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit uita iucunda. eruentur funditus ciuitates atque interibunt non modo ferro atque igni, uerum etiam terrae motibus adsiduis et eluuie aquarum et morbis frequentibus et fame crebra. aer enuitiabitur et corruptus ac pestilens fiet modo inportunis imbribus modo inutili siccitate, nunc frigoribus nunc aestibus nimiis, nec terra homini dabit fructum: non seges quicquam, non arbor, non uitis feret, sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient. fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat, et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur. propter haec deficient et m terra quadrupedes et m aere uolucres et in mari pisces. prodigia quoque in caelo mirabilia men
Abbreviated transcription (Latin):
dam. In pͥmis multiplicabit᷑ regnũ &
sima reꝵ potestas ꝑ plurimos dissipata
inꝑpetuũ serẽtur. nec ulla requies bellis exitia¬
libus erit. donec reges decẽ pariter existat
qui orbe fre nõ adregedũ: sed ad cõsumedũ
partiant᷑. Hi exexcitibus in ĩmensũ actis &
ageoꝵ cultib destitutis quod ẽ pͥncipiũ euer¬
sionis & cladis disꝑdẽt omĩa & cõminuet᷑
& uorabut. Ium repente aduersꝰ eos hosus
potẽtissimꝰ ab extremis finib plage septent᷑¬
onalis oriet᷑. ꝗ trib ex eo nũo deletis ꝗ tuc̃
asiã optinebũt. assumet̾ insotietatẽ a ceteris
ac pͥnceps oĩum cõstituet᷑. Hic insustẽtabili
dñatione uexabit orbẽ diuma & humana
miscebit: infanda dictu Ex exetrabilia moliet᷑.
noua cõsilia inpectore suo uolutabit. ut pro-¬
pͥum sibi costituat imꝑium leges cõmutabit
E suas santiet. cõtaminabit: dixipiet spolia¬

Expanded text:
dam. in primis multiplicabitur regnum et dam. in primis multiplicabitur regnum et summa rerum potestas per plurimos dissipata in perpetuum serentur; nec ulla requies bellis exitialibus erit, donec reges decem pariter existant, qui orbem terrae, non ad regendum, sed ad consumendum partiantur. Hi, exercitibus in immensum auctis, et agrorum cuius destitutis. quod est principium euersionis et cladis. disperdent omnia et comminuent et uorabunt. tum repente aduersus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis qui tunc Asiam obtinebunt, adsumetur in societatem a ceteris ac princeps omnium constituetur. hic insustentabili dominatione uexabit orbem, diuina et humana miscebit, infanda dictu et exsecrabilia molietur, noua consilia in pectore suo uolutabit, ut proprium sibi constituat imperium, leges commutet et suas sanciat, contaminabit diripiet spolia
Abbreviated transcription (Latin):
gularis imperii recidit qrͣ ad alterã infã¬
tiam reuoluta. Amissa ẽ libertate: quã
bruto duce & auctor defenderat: ita cõ¬
senuit. tanꝙͣ substentat᷑ se ip̃am nõ uale¬
ret. nisi ad miniculo regentiũ uteretur.
Quod si hec ita sũt: quid restat nisi ut se¬
quat᷑ interitꝰ senectutẽ. Et id futurũ
breui cõciones ꝓħaꝵ denũtiant sub am¬
lage alioꝵ noium ne facile ꝗs intelligat᷑.
Sibylle tã aꝑte interitũ eẽ romã loquunt᷑.
& quidẽ iudicio dei quod nom̃ eius hũe¬
rit inuisũ. & inimica iustine alimũ ue¬
ritans populũ trucidarit. Hystappes quoq
nom̃ acceꝑit: qui nũc hydaspes dẽ: ad¬
mirabilis oĩum sub interpetratioñ uat¬
ticinãtis pueri ad memoriã posteris tra¬
didit. sub latũ iri ex orbe imꝑium nom̃a
romanũ multo aute prefatꝰ ẽ ꝙͣ illa
troiana gens cõderet᷑. Quõ aũt id fu-¬
tuꝵ sit nequis incredibile arbitret᷑ ostẽ¬

Expanded text:
gularis imperii reccidit quasi ad alteram infangularis imperii reccidit quasi ad alteram infantiam reuoluta. amissa enim libertate, quam Bruto duce et auctore defenderat, ita consenuit, tamquam sustentare se ipsa non ualeret, nisi adminiculo regentium niteretur. quodsi haec ita sunt, quid restat nisi ut sequatur interitus senectutem? et id futurum breui contiones prophetarum denuntiant sub ambage aliorum nominum, ne facile quis intellegat. Sibyllae tamen aperte interituram esse Romam locuntur et quidem iudicio dei, quod nomen eius habuerit inuisum et inimica iustitiae alumnum ueritatis populum trucidarit. Hystaspes quoquenomen accepit qui nunc Hydaspes dicitur, admirabile somnium sub interpretatione uaticinantis pueri ad memoriam posteris tradidit: sublatuiri ex orbe imperium nomenque Romanum multo ante praefatus est quam illa Troiana gens conderetur. Quomodo autem id futurum sit, ne quis incredibile arbitretur, osten
Abbreviated transcription (Latin):
quia plus hñt ponderis ad ruinã que fut̃
teteris altiora. Non inscite seneca rome
urbis tpa diftribuit inetates. Primã enĩ
dix infantia sub rege Romulo fuisse. a quo
& genita & qrͣ educ̃ata sit roma. De inde
pueriniã sub ceteris regibus aquib h aucta
sit & disciplinis pluribus instinatis ꝗ forma
tepisset seruitiũ nõ tulisse. & relecto suꝑbe
dt̃ationis iugo maluisse legibus obtempe¬
rasse ꝙͣ regibus. cumꝗ eẽt adolescẽtia eius
fine punici belli terminata: tum deciq cõ¬
firmatis uirib cepisse iuiuenescẽ. Sublati
enĩ cartagine que diu emula imꝑii ro-¬
mani fuit̾ manus suas intotũ orbem t̾re
mariꝗ porrexĩt. donec regib cunctis &
nationib imꝑio subiugatis. cũ iam belloꝵ
mat̾ia deficeret uixib suis male uteret᷑.
quib se iꝑ̃a cõfecit: & hec fuit prima eius
senectus. cũ bellis lacera ciuilibi. atꝗ in¬
testino malo pressam. xursus ad reginẽ sin¬

Expanded text:
quia plus habent ponderis ad ruinam quae sunt quia plus habent ponderis ad ruinam quae sunt ceteris altiora. non inscite Seneca Romanae urbis tempora distribuit in aetates. primam enim dixit infantiam sub rege Romulo fuisse, a quo et genita et quasi educata sit Roma; deinde pueritiam sub ceteris regibus, a quibus et aucta sit et disciplinis pluribus institutisque formatadulta esse coepisset, seruitium non tulisse et reiecto superbae dominationis iugo maluisse legibus obtemperare quam regibus; cumque esset adulescentia eius fine Punici belli terminata, tum denique confirmatis uiribus coepisse iuuenescere. sublata enim Carthagine, quae tam diu aemula imperii fuit, manus suas in totum orbem terra marique porrexit, donec regibus cunctis et nationibus imperio subiugatis cum iam bellorum materia deficeret, uiribus suis male uteretur, quibus se ipsa confecit. haec fuit prima eius senectus, cum bellis laeerata ciuilibus atque intestino malo pressa rursus ad regimen sin
Abbreviated transcription (Latin):
mẽtes omia & tanꝙͣ messem cucta pro¬
sternẽs. Cuius uastitatis & cõcursionis
her erit cã. quod Romanũ nom̃ quo ruic
regit orbis. horret aũis dicere sed dica
quia futuꝵ ẽ tollet᷑ et̾ra: & imperiũ in
isiam reuertet᷑ ac rursus oriens dñabit
atq occidẽs seruiet. Nec mixũ ciuꝙ debet
uidexi. si regnũ tanta mole futclatũ ac
tã diu per tot s tales uixos auctũ. fatis
deniꝗ opibus cõfcematũ. aliqñ tam̃ cor¬
ruet. nihil ẽ erũ humanis uirib labo¬
ratũ. quod nõ humanis detuꝗ rurib
destrui possit. qm̃ mortalia sũt opera
mortalium. Sed & alia pͥus regna cũ
diutius floxiussẽt. nihi lominus fn occide¬
rũt. Nam & egiptios & persas & grecos &i
assirios ꝓditum ẽ regimẽ huisse terraꝵ ꝗbꝰ
om̃ib destructis ad romanos quo reꝵ sũma
ꝑueit. qui ꝗto ceteris omĩb regnis magni¬
tudine antẽstãt. tãto maiore deçidet sapsu

Expanded text:
metens omnia, et tanquam messem cuncta prometens omnia, et tanquam messem cuncta prosternens. Cujus vastitatis et confusionis haec erit causa, quod Romanum nomen, quo nunc regitur orbis horret animus dicere: sed dicam, quia futurum est tolletur de terra, et imperium in Asiam revertetur, ac rursus Oriens dominabitur, atque Occidens serviet. Nec mirum cuiquam debet videri, si regnum tanta mole fundatum, ac tandiu per tot et tales viros auctum, tantis denique opibus confirmatum, aliquando tamen corruet. Nihil est enim humanis viribus laboratum, quod non humanis aeque viribus destrui possit, quoniam mortalia sunt opera mortalium. Sic et alia prius regna, cum diutius floruissent, nihilominus tamen occiderunt. nam et Aegyptios et Persas et Graecos et Assyrios proditum est regimen habuisse terrarum: quibus omnibus destructis ad Romanos quoque rerum summa peruenit. qui quanto ceteris omnibus regnis magnitudine antistant, tanto maiore decident lapsu,
Abbreviated transcription (Latin):
quib iniꝗtas & malitia usꝗ ad sũmũ gradũ
creuit. inillius tam insanabilis mali cõpara¬
tione felicia E prope aurea possit iudicari
fuerit boni. prede sint sceleratis ac diuexẽt᷑
undiq ab iniustis. Soli aũt mali opulenti
sũt. Boni uoͣ in om̃ib cõtumeliis atꝗ in ege¬
state iactent᷑. Confundet᷑ om̃e is & leges
interibũt: nihil quisꝗ tũc habebit nisi aut
male quesitũ: aut defensũ male. Audacia
&ius omĩa possidebut. Non fides in hõĩbus.
Nõ pax nõ humanitas nõ pudor. no ue¬
ritas exit atq ita neq sccuritas neq regim̃
neꝗ reꝗes a malis ulla. Omis enĩ terrã
tumtultuabit᷑: fremẽt ubiq bella. Om̃s gen-¬
tes inarmis erũt & se iniucem oppugna¬
but. Ciuitates interse finitimȩ preliabũt᷑.
& p̃mia oĩum egyptus stultaꝵ suꝑstitio¬
num luet penas & sanguĩe uelud fluie
operiet᷑. Tuc peragrabit᷑ gladius orbem

Expanded text:
quibus iniquitas et malitia usque ad summum gradum quibus iniquitas et malitia usque ad summum gradum crevit, in illius tamen insanabilis mali comparatione, felicia et prope aurea possint judicari. fuerint boni, praedae sint sceleratis, ac divexentur undique ab injustis; soli autem mali opulenti sint: boni vero in omnibus contumeliis atque in egestate jactentur. Confundetur omne jus, et leges interibunt. Nihil quisquam tunc habebit, nisi aut male quaesitum, aut defensum manu: audacia et vis omnia possidebunt. Non fides in hominibus, non pax, non humanitas, non pudor, non veritas erit; atque ita neque securitas, neque regimen, neque requies a malis ulla. Omnis enim terra tumultuabitur: frement ubique bella: omnes gentes in armis erunt, et se invicem oppugnabunt. Civitates inter se finitimae praeliabuntur; et prima omnium Aegyptus stultarum superstitionum luet poenas, et sanguine velut flumine operietur. Tunc peragrabit gladius orbem,
Abbreviated transcription (Latin):
rex xgyptioꝵ ꝓfugas insequi coheunte ⁊n
statu suũ pelago cum om̃ib copiis intus ceptꝰ
ẽ. qđ facinus tam claꝵ tanꝗ mirabile
ꝓͣuis ad pñs uirtutẽ dei homĩb oñderet:
tñ presignificatio & figura maioris rei
fuit quã deus idera in extrema tp̃oꝵ cõ¬
sumatione facturꝰ ẽ. liberauit enũ plebem
suam de graui seruitute fia mũdi: sed qm̃ tũc una
plebs dei & apd imã gentẽ fuit egyptus sola
ꝑcussa ẽ: nũc aũt qr populus dei ex om̃ibus
linguis cõgregatꝰ apđ om̃s gentes cõmoratur
& ab his dñantib premit᷑ necesse ẽ nationes
berati ut iustus & cultor dei populus liberet᷑.
t sic̃ tũc signa facta sũt. quib futura clades
egyptiis oftenderet᷑: ita in ultimo fient pro¬
digia miranda per or̃a elemẽta mũdi quib
imines exitus uniu̾sis gentib intelligetur.
Propinquãte ig huius seculi termĩo. huma
inualescente prolabi: ut iam nr̃a hec tp̃a

Expanded text:
rex Aegyptiorum profugos insequi coeunte in rex Aegyptiorum profugos insequi coeunte in statum suum pelago cum omnibus copiis interceptus est. quod facinus tam clarum tamque mirabile quamuis ad praesens uirtutem dei hominibus ostenderet, tamen praesignificatio et figura maioris rei fuit, quam deus idem in extrema temporum consummatione facturus est: liberabit enim plebem suam de graui seruitute mundi. sed quoniam tunc una plebs dei et aput unam gentem fuit, Aegyptus sola percussa est, nunc autem quia populus dei ex omnibus linguis congregatus aput omnes gentes commoratur et ab his dominantibus premitur, necesse est berari, ut justus et cultor Dei populus liberetur. Et sicut tunc signa facta sunt, quibus futura clades Aegyptiis ostenderetur, ita in ultimo fient prodigia miranda per omnia elementa mundi, quibus imminens exitus universis gentibus intelligatur. Propinquante igitur hujus saeculi termino, humaninvalescente prolabi; ut jam nostra haec tempora,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiuificatꝰ a deo in hoc eodem mudo per
ennos M dominet᷑. Quo aut̃ cõsumatio
futura sit & qualis exitus humanis rebus
impendeat siquis diumas litteras fuerit scru¬
tatus inueniet. sed & seculariũ pħaꝵ cõgru¬
entes cũ celestib uoces finẽ reꝵ & occasum
post breue ip̃us annutiãt describẽtes quasi
fatigati & dilabẽtis mũdi ultimã senectũ:
que uõ aꝓphetis & uatib fututa c̃ẽ dicant᷑.
priusꝙͣ suꝑueniat illa extrema cõclusio
collecta exontũb coateruata subnectã. Est
cogẽte inopia rei frumetarie principe
hebrcoꝵ cũ om̃a domo & cognitione: cuius¬
&x posteri cũ diutius inesypto cõmorates
mmagnã gẽtem creuisset᷑ & graui atq in.¬
tolerando seruitutis iugo premerẽtͣ. pert¬
cussit egyptũ deus insanabili plaga & po¬
pulũ suu liberauit traductum medro
mari cũ discissis fluctib & ritraq partera
dimotis persictũ populus graderet᷑ conatꝰͦ

Expanded text:
ut uiuificatus a deo in hoc eodem mundo per ut uiuificatus a deo in hoc eodem mundo per annos mille dominetur. quomodo autem consummatio futura sit et qualis exitus humanis rebus inpendeat, si quis diuinas litteras fuerit scrutatus, inueniet. sed et saecularium prophetarum congruentes cum caelestibus uoces finem rerum et occasum post breue tempus adnuntiant describentes quasi fatigati et dilabentis mundi ultimam senectutem. quae uero a prophetis et uatibus futura esse dicantur, priusquam superueniat extrema illa conclusio, collecta ex omnibus et coaceruata subnectam. Est  Aegyptum cogente inopia rei frumentariae principem Hebraeorum cum omni domo et cognatione. cuius posteri cum diutius in Aegypto commorantes in magnam gentem creuissent et graui atque intolerando seruitutis iugo premerentur, percussit Aegyptum deus insanabili plaga et populum suum liberauit traductum medio mari, cum discissis fluctibus et in utramque partem dimotis per siccum populus graderetur. conatusque
Abbreviated transcription (Latin):
&R regnet ꝑ annos mille iustitia: sitq tran¬
ꝗllitas & tequies a laborib quos mundus
im du ꝑfert. Ueꝵ quatenꝰ id eueniat ordi¬
ne suo explicabo. Sepe diximꝰ minora &
exigua magnoꝵ figuras & p̃mõstationes ẽt
ut hũc dĩem nosteũ qui ortu solis occasuq
finit᷑ dei magni spem gerer̃. quẽ ciccuitus
annoꝵ mille detͥminat᷑. Codem modo etiã
figuratio terreni hois celestis populi prefe¬
rebat inposteꝵ fictionẽ. Nam sic̃ ꝑfectis
om̃ib que inusũ hõĩs molitꝰ ẽ deus: ip̃m
horem sexto die ultimũ fec̃: eũꝙ in dux̃
in hũc mũdũ tanꝗ indomũ iam diligentꝰ ex
insteuctam ita nuc sexto die magno uerus
hõ uerbo dei fingit᷑: Ideo sciis populusꝰ doctri-¬
na & pceptis dei ad iustitia figuratũ. & sic
tuc̃ ĩ mortalis atq imꝑfectus eterra fictus ẽ
ut mille annis in hoc mũdo uiueret. ita
nũc ex hoc terrestri seculo ꝑfectus hõ fingit᷑.

Expanded text:
et regnet per annos mille iustitia sitque tranet regnet per annos mille iustitia sitque tranquillitas et requies a laboribus quos mundus iam diu perfert. uerum quatenus id eueniat, ordine suo explicabo. saepe diximus minora et exigua magnorum figuras et praemonstrationes esse, ut hunc diem nostrum, qui ortu solis occasuque finitur, diei magni speciem gerere, quem circuitus annorum mille determinat. eodem modo etiam figuratio terreni hominis caelestis populi praeferebat in posterum fictionem. nam sicut perfectis omnibus quae in usum hominis molitus est deus ipsum hominem sexto die ultimum fecit eumque induxit in hunc mundum tamquam in domum iam diligenter instructam, ita nunc sexto die magno uerus homo uerbo dei fingitur, id est sanctus populus doctrina et praeceptis dei ad iustitiam figuratur. et sicut tunc mortalis atque inperfectus e terra fictus est, ut mille annis in hoc mundo uiueret, ita nunc ex hoc terrestri saeculo perfectus homo fingitur,
Abbreviated transcription (Latin):
sex dieꝵ spatio cõsumauit diemq septimũ
quo ab operib suis requieuerat sanxit.
anũo nom̃ accepit unde sẽptenarius nũs
legrtimꝰ ac plenus ẽ. Nam & dies seꝑtem
sũt quib ꝑ uicẽ reuolutis orbes coficiũt
annoꝵ : Ꝙ septẽ stelle que nõ occidut
& scptem sidera que uocant᷑ erratia qꝵ
qm̃ sex dieb cucta clei opera ꝑfecta
sut: per secula sex: idem annoꝵ sexmi¬
lu maner in hoc statu mũdũ necesse ẽ.
ies enĩ magnus dei mille annoꝵ cir¬
culo terminat᷑. sic̃ indicat ꝓħa qui dic
Ante oculos tuos dñe mille anni tanq
dies unus. Et sĩc deus sex illos diẽs
intantis rebus fabricandis laborauit:
ita & religio eius & ueritas in his sex
milibus annoꝵ laboret necesse ẽ ma:¬
litia pualente atꝗ dñante. Et rursꝰ
qm̃ ꝑfectis operib requieuit. die septio
cũq bñdix̃. necesse ẽ ut infine sexti ẜ¬
millesimi anni malitia om̃is aboleat᷑ eterra:

Expanded text:
sex dierum spatio consummauit diemque septimum, sex dierum spatio consummauit diemque septimum, quo ab operibus suis requieuerat, sanxit. a numero nomen accepit, unde septenarius numerus legitimus ac plenus est. Nam et dies septem sunt, quibus per vicem revolutis orbes conficiuntur annorum; et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera quae vocantur errantia, quorum quoniam sex diebus cuncta Dei opera perfecta sunt, per saecula sex, id est annorum sex millia, manere hoc statu mundum necesse est. Dies enim magnus Dei mille annorum circulo terminatur, sicut indicat propheta qui dicit: Ante oculos tuos, Domine, mille anni tanqdies unus. et sicut deus sex illos dies in tantis rebus fabricandis laborauit, ita et religio eius et ueritas in his sex milibus annorum laboret necesse est, malitia praeualente atque dominante. et rursus quoniam perfectis operibus requieuit die septimo eumque benedixit, necesse est ut in fine sexti millesimi anni malitia omnis aboleatur e terra
Abbreviated transcription (Latin):
impiis irroget᷑. Plato e multi ꝑboꝵ cura
ignorarẽt otigine teꝵ suppremũq illđ ip̃us
quo mudus esse& effectus. multa seculoꝵ flu¬
xisse dixerũt. ex quo hic pulebertimꝰ mudus
extiterit ordinatꝰ sequuti fortasse caldeos
qui ut Cicero tradit in libro de diuinatione
pͦ. quadtĩgenta septuaginta milia annoꝵ
monimẽtis cõprehensa se hẽre delirat᷑ in qͦ
se quia posse argui nõ putabat᷑.: liberũ sibi
ereclderint ẽẽ mẽtiti. Nos aut̃ quos diume
lr̾e ad sciam ueritatis exuduit pͥnciꝰ mũdi
finẽq cognouimꝰ. De quo niũc infine operis
seculoꝵ milia enuant nõ dum sextũ mille¬
simũ annũ cõclusũ quo nũo expleto cõ¬
sumationẽ fieri necesie e & humanarũ
reꝵ statũ in melius reformari. Cuiꝰ rer
arguniẽtũ pͥus enaxtãdũ est: ut rõ eluceat.
Mũdum deus & hoc reꝵ natur̃ ad mirabile
opus. sic̃ archanis sacte scriptur̃ cõtinetur:

Expanded text:
impiis irrogetur. Plato et multi aimpiis irrogetur. Plato et multi aignorarent originem rerum supremumque illut tempus quo mundus esset effectus, multa milia saeculorum fluxisse dixerunt, ex quo hic pulcherrimus mundi extiterit ornatus, secuti fortasse Chaldaeos, qui, ut Cicero tradit in libro de diuinatione primo, quadringenta septuaginta milia annorum monumentis conprehensa se habere delirant: in quo se quia posse argui non putabant, liberum sibi crediderunt esse mentiri. nos autem, quos diuinae litterae ad scientiam ueritatis erudiunt, principium mundi, finemque cognouimus: de quo nunc in fine operis saeculorum milia enumerant, nondum sextum millesimum annum esse conclusum. quo numero expleto consummationem fieri necesse est et humanarum rerum statum in melius reformari: cuius rei argumentum prius enarrandum est, quo ratio eluceat. Mundum deus et hoc rerum naturae admirabile opus, sicut arcanis sacrae scripturae continetur,
Abbreviated transcription (Latin):
de imoͬtalitate aĩe diximus: sequit᷑ ut docea
prauitatis ac stultitie sue ꝑspiciat᷑ extores qui
mortales quosdã decretis placitisq mõtaliũ
deos ẽẽ factos opinant᷑: uł quod artes in¬
uenerat uel quod usum quaꝵ cũꝗ srugũ
docuerat. uł qđ ualia uite hoũim ꝓdide¬
rãt. uł qđ ĩmanes bestas interemerãt
Que merita ꝙ̃ longe ab ĩmortalitate semota
sint. &x dõcuimꝰ inꝑtiorib libris & nũc
docebimꝰ ut appareat solam ẽe iustitiam
que uitã hoĩ pariat et̾nã e solũ deũ
qui E et̾ne uite p̾miũ largiatur. Nam
illi qui suis meritis imortales facti essȩ
dicunt᷑. quia nec iufritia nec plla ii his
uera uixtꝰ fuit. nõ ĩ mortalitatẽ sibi.
sed mortẽ peccatis atq libidinib quesierũt. neq
celeste pmiũ sed inferna supplicia meruerũt
Que pendẽt simł cũ his om̃ib qui eos colueriit.
cuius iudicii ꝓprnquat̾ tp̃us ostendã: ut &x
iustis merces digna soluatur & pena merita

Expanded text:
de immortalitate diximus animae, sequitur ut doceamn hoc quoque pravitatis ac stultitiae suae perspiciant errores, qui mortales quosdam decretis placitisque mortalium deos esse factos opinantur, vel quod artes invenerant, vel quod usum quarumdam frugum docuerant, vel quod utilia vitae hominum prodiderant, vel quod immanes bestias interemerant. Quae merita quam longe ab immortalitate semota sint, et docuimus in prioribus libris, et nunc docebimus; ut appareat solam esse justitiam, quae vitam homini pariat aeternam, et solum Deum, qui aeternae vitae praemium largiatur. Nam illi, qui suis meritis immortales facti esse dicuntur, quia nec justitia, nec ulla in his vera virtus fuit, non immortalitatem sibi, sed mortem peccatis ac libidinibus quaesierunt; nec coeleste praemium, sed inferna supplicia meruerunt, quae pendent simul cum iis omnibus, qui eos coluerunt. Cujus judicii propinquare tempus ostendam, ut et justis merces digna solvatur, et poena merita
Abbreviated transcription (Latin):
uid carmĩa sibyllina nõ ne hoc ita eẽ decla¬
tant cũ fore aliqñ denũtiant ut adeo de
uiuis ac moͬtuis iudicet᷑ quoꝵ exͣ paulo
post inferemus. Falsa ẽ gͦ democtĩti &
epycuti & diccarchi de aĩe dissolutione
snia: qui profecto nõ auderent de interitu
aiaꝵ mago aliquo pñte. disserer qui sciret
certis carminib cieri ab inferis aĩas & ad¬
esse & prebere se humanis oculis uidendas
& loqui &e futura predicere & si audiret
re ip̃a &x documẽtis pñtib uiaceret᷑. Sed
quia nõ perurdebat aĩe ronẽ. que tam
subtilis e ut oculos humane mẽtis estugiat
interit dixerũt. Quid aristosenus qui
negauit omio nullã et̃ aĩam etiã cũ uiuit
incorpore sed sic̃ infidibus ex intentione
neruoꝵ effici incorde sonũ atq cantũ quẽ
musici armonia uocat̃. ita in corponib ex cõ-¬
page uisceꝵ ac uigoꝵ mẽbroꝵ iim senti¬
endi existere. quo nihil dici delitius põt:
Ueꝵ ille oculos quidẽ huĩt incolumes cor tn

Expanded text:
uid? carmina Sibyllina nonne hoc ita esse declarant, cum fore aliquando denuntiant ut a deo de uiuis ac mortuis indicetur? quorum exempla paulo post inferemus. falsa est ergo Democriti et Epicuri et Dicaearchi de animae dissolutione sententia. qui profecto non auderent de interitu animarum mago aliquo praesente disserere, qui sciret certis carminibus cieri ab inferis animas et adesse et praebere se humanis oculis uidendas et loqui et futura praedicere, et si auderent, re ipsa et documentis praesentibus uincerentur. squia non pervidebant animae rationem, quae tam subtilis est, ut oculos humanae mentis effugiat, interire dixerunt. Quid Aristoxenus, qui negavit omnino ullam esse animam, etiam cum vivit in corpore? sed sicut in fidibus ex intentione nervorum effici concordem sonum, atque cantum, quem musici harmoniam vocant: ita in corporibus ex compage viscerum ac vigore membrorum vim sentiendi existere; quo nihil dici delirius potest. Verum ille oculos quidem habuit incolumes, cor tamen
Abbreviated transcription (Latin):
euis magni cõsilii nutius. Id creco enĩ mistus
e a deo pr̃e. ut imiu̾sis gentib que sub celo
sut singularis & ueri dei sc̾m misteriũ re¬
uelaret Ablatum perfido populo qui ad uer¬
sus deũ sepe deliquit. Daniel quoq similia.
prolecutꝰ est: Uidebam inquit inuisu noctis.
Ot eece innubibus celi: ut filius hõis ueniẽs.
& usq aduetustum dieꝵ peruenit. Et qui as¬
sistebãt: obtulexũt eũ. &datum eit ei regnũ
& honoe &x imperium. &ͦ populi tribus lngue
seruiẽt ei. & potestas eius eterna: quȩ nuꝙr

Expanded text:
nim missus est a deo patre, ut uniuersis gentibus quae sub caelo sunt singularis et ueri dei sanctum mysterium reuelaret ablatum perfido populo, qui aduersus deum saepe deliquit. Daniel quoque similia praelocutus est. uidebam inquit in uisu noctis: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque advit et oblatus est ei: et datum est ei regnum, et honor, et imperium, et omnes populi, tribus, linguae serviunt ei, et potestas ejus potestas per
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant᷑. maiestatem confitent᷑. doc trinã se¬
quiit᷑: uixtutẽ ĩmitant᷑. ht̃ imperiũ ht̃ honore
cum om̃s tribus lingue texre preceptis eius
obtemperarẽt. Et idem postea: c̃ rursust ad:¬
uenerit in potestate ac claritate. uet om̃e aĩa
udicet. & iustos resttuat ad uitam. Iunc uero
totuis terre regimen obtinebit. tũc sublato de
rebis humanis. om̃i uialo: auxeũ seculum ut
poete uot̾ãt. id est iustum ac pacificũ ip̃us orietur:
Sed hec uberius in ultimo libro disseremꝰ. cũ de
secũdo iduenta loquemur. Nũc de pͥmo ut
cepimus explicemus. Sumus igit᷑ deus. ac pa¬
rens om̃iu cũ religionẽ suã transferte uoluisi&:
doctorẽ iustitie misit e celo ut nouis cultoribis
nouã legẽ in eo per eũ daret: nõ sicut ante fe¬
cerat p̃er hoĩem. Sed tam̃ nasci eum eũ uoluit
tanꝙͣ hoĩem ut per om̃ia sumo pr̃iꝰ similis exi¬
steret. Ip̃e enĩ deus pr̃. & origo & principiũ¬

Expanded text:
octrinam secuntur, uirtutem imitantur, habet imperium atque honorem, cum omnes tribus terrae praeceptis eius obtemperant, et idem postea, cum rursus aduenerit in claritate ac potestate, at omnem animam iudicet et iustos restituat ad uitam, tunc uere totia= terrae regimen obtinebit: tunc sublato de rebus humanis omni malo aureum saeculum at poetae uocant, id est iustum ac pacificum tempus orietur. sed haec uberius in ultimo libro disseremus, cum de secundo aduentu loquemur: nunc de primo ut coepimus< explicemus. Summus igitur deus ac parens omnium cum religionem suam transferre uoluisset, doctorem iustitiae misit e caelo, ut nouis cultoribus nouam legem in eo uel per eum daret, non sicut ante fecerat per hominem, sed tamen nasci eum uoluit tamquam hominem, ut per omnia summo patri similis existeret. ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯnet. quo in secudũ eiꝰ aduẽtum credũt qui
in pͥmũ nõ crediderũt. Itqui fha utrosq ad¬
uetus eius paucis uerbis cõprehedit: Ecce inꝗt
it nubib celi. ut filius hõis uenies. nõ dixit
ut filius dei. sed ut filius hõĩs. ut ostenderet
qđ carne haberet indui interra ut suscepta
hons sigura & cõditione motali doceret hoĩes
uistitiam & cũ mãdatis dei functus: uexitatẽ
gentibus reuelasset. multaretur etiã mõte. ut
Iferos q uinceret: ac resignaret: atꝗ ita demũ
resurgens ad patrem prosicisceret᷑: in nube sub¬
latus. Adiecit enĩ propħa & ait. & usꝗ ad
antiquũ dieꝵ peruenit &e oblatus ẽ ei Antiquũ
dieꝵ appellauit deũ sũmũ. cuius etas & origo¬
no põt comprehendi: quia qui solus a seculis
fuit. eĩt semꝑ in secula Eristũ aũt post passio¬
qnem ac resirerectionẽ ascensurũ ad deum
prem Dauid in psalmo centesimo nono Cõ¬
testatus est his uerbis. Dixit dñs dño meo

Expanded text:
gnet, quomodo in secundum eius aduentum credunt qui in primum non crediderunt? atquin propheta utrosque aduentus eius paucis uerbis comprehendit. ecce inquit in nubibus caeli ut filius hominis ueniens. non dixit ut filius dei, sed ut filius hominis, ut ostenderet quod carne indui haberet in terra, ut suscepta hominis figura et condicione mortali doceret homines iustitiam et cum mandatis dei functus ueritatem gentibus reuelasset, multaretur etiam morte, ut inferos quoque uinceret ac resignaret atque ita demum resurgens ad patrem proficisceretur in nube sublatus. adiecit enim propheta et ait: et usque ad anticum dierum peruenit et oblatus est ei. anticum dierum appellauit deum sulis fuit, ut erit semper in saecula. Christum autem post passionem ac resurrectionem ascensurum esse ad deum patrem Dauid in psalmo CVIIII contestatus est his uerbis: dixit dominus domino meo:
Abbreviated transcription (Latin):
cuius tenui dextetã. ob audire ante eum gẽtes
& fortitudinẽ regum disrumpam. Aperiam añ
illum portas & cĩuitates nõ claudent᷑. Ego ante
ut scias quia ego sum dñs deus: qui uoco nom̃¬
nuim deus iseł. Deniq oburetutẽ atꝗ fidem quã
deo exibuit interra. datum est ꝑi regnũ & honõ
& imperiũ & om̃es popłi & tribus & lingue ser¬
uient ei. & potestas eius ȩterna. que nuꝙͣ tran

Expanded text:
cuius tenui dexteram obaudire ante eum gentes, et fortitudinem regum disrumpam, aperiam ante illum portas et ciuitates non cludentur. ego ante ut scias quia ego dominus deus, qui uoco nomen tuum. denique ob uirtutem ac fidem, quam deo eihibuit in terra, datum est ei regnum et honor et imperium et omnes populi tribus linguae seruiunt ei, et potestas eius aeter
Abbreviated transcription (Latin):
uobis deus ip̃e signũ. Eecȩ uirgo cõcipiet uuito
Qͣ pariet filiũ. E uocabitil nõm eius emanueli
nili ẽ ad probandũ ueritaten. quod ab ip̃is per¬
hibet᷑ inimicis E manuel aũt nũꝙͣ uocatꝰ est:
Sed iesus qui latine dẽ salutaris. siue saluatoꝵ
quia cunctis gentib salutifer uenit. Sed ꝓpha
derlarauit hoc monẽ: quod deus ad hoĩes in car-
tas inquit de tẽra orta est. quia deus inquo
ueritas e terrenũ corpus accepit. ut tẽrenis¬
uiã salutis aperiret: Itẽ Isayas ip̃e. Ip̃i aũt nõ
datus ẽ dieꝵ seculi. qui suscitauit dete̾ra pa¬
storẽ ouium. Quis aũt futurus ẽẽt ille pastor:
declarauit alio loco dicens. Et gultent celi de¬
super. & nubes pluant iustum: apexiat᷑ teͬra
g pulul& saluatorem. Ego eĩ dñi deus crea¬
ui eũ. Saluator uero ẽ ut supradiximaus iesus
Ced & alio loco idem ꝓha sic ꝓredicauit. Exce

Expanded text:
bit deus ipse uobis signum: ecce uirgo accipiet in uterum et pariet filium, et uocabitis nomen eius Emmanuel. nium est ad probandam ueritatem quod ab ipsis perhibetur inimicis. Emmanuel autem numquam uocitatus est, sed Iesus, qui latine dicitur salutaris siue saluator, quia cunctis gentibus salutifer uenit: sed propheta declarauit hoc nomine quod deus ad homines in carntas, inquit, de terra orta est; quia Deus, in quo veritas est, terrenum corpus accepit, ut terrenisviam salutis aperiret. Item Esaias ipse: Ipsi autem nondatus est dierum saeculi, qui suscitavit de terra pastorem ovium. Quis autem futurus esset ille pastor, declaravit alio loco, dicens: Exultent coeli desuper, et nubes induant justitiam: aperiatur terra, et pullulet Salvatorem. Ego enim Dominus Deus creavi eum. Salvator vero est, ut supra diximus, Jesus. Sed et alio loco idem propheta sic pr
Abbreviated transcription (Latin):
S cõfiliatoꝵẽ suũi: labi iussit ecelo ut religioñe sctam
dei tranfferret ad gentes .÷ ad eos qui deũ igra¬
bat : doceretq iustitiam quã perditus ille pepuelus
abiecerat. Quod iam pridem denũtiauerat ẽẽ ie
fasturũ: sic̃ malachias ꝓpħa indicat dicens. Non ẽ
mihi uoluptas cirta uos dĩẽ dominus. & sacrificia¬
occasum clarificabit̾ nom̃ meũ apud gentes. Item
dauit in psalmo: oiiͦ. Costitues me me in caput
gentium: Populus quẽ nõ cõgnoui seruiuit mihi.

Expanded text:
et consiliatorem suum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam et consiliatorem suum, delabi iussit e caelo, ut religionem sanctam dei transferret ad gentes, id est ad eos qui deum ignorabant, doceretque iustitiam, quam perfidus populus abiecerat. quod iam pridem denuntiauerat se esse facturum, sicut Malachiel propheta indicat dicens: non est mihi uoluntas circa uos, dioccasum clarificabitur nomen meum apud gentes. item Dauid in psalmo XVII: constitues me in caput gentium: populus quem non cognoui seruiuit mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
sua mala: & a nequissimis affectionib uris. E
habitis intera ista quã dedi uobis. & pr̃ibus utis
aseculo & usq inseculum. Nolite ambulare pose
deos alienos: ut scruietis iis. & ne irritens me
inoperib manuũ ur̃aꝵ ad disperdendũ uos. Es¬
dras etia pħa. Qui fuit eius cixi sp̃orib:. a quo ru¬
dei sũt restituti: sic loquit᷑. Desciuerũt a te. &
abiciexũt lege tua post cõpus suũ. & ꝓp̃ħas tuos
inte̾ fecerũt᷑. qui obtestabant᷑ eos ut reuertent᷑
ad te. Item helias in libro baselicon t̾tio. Emu¬
lando emulatꝰ sum dño deo om̃ipotẽti: quia
dereliquerũt te filii iseł. & altaria tua demo¬
liecũt. &x ꝓpħas tuos int̾fecerũt gladio: & re¬
mansi ego solitariꝰi. Et quecũt cũam mea aufer¬
re. Amẽ. proptex has illoꝵ impietates ab dicauit
cos imperpetiũ. Itaq dicit ꝓphas nutere ad eos:
sed illum filium suũ primogenitũ. illũ opificem reꝵ:

Expanded text:
sua mala, et a nequissimsua mala, et a nequissimabitis in terra ista, quam dedi uobis et patribus uestris a saeculo usque in saeculum. nolite ambulare post deos alienos, ut seruiatis eis, et ne incitetis me in operibus manuum uestrarum ad disperdendos uos. Hesdras etiam propheta, qui fuit eiusdem Cyri temporibus a quo Iudaei sunt restituti, sic loquitur: desciuerunt a te et abiecerunt legem tuam post corpus suum et prophetas tuos interfecerunt, qui obtestabantur eos ut reuerterentur ad te. item Helias m libro Basilion tertio: aemulando aemulatus sum domino deo omnipotenti, quia dereliquerunt te filii Israhel, altaria tua demolierunt et prophetas tuos interfecerunt gladio: et remansi ego solitarius et quaerunt animam meam auferre eam. propter has illorum inpietates abdicauit eos in perpetuum, itaque desiit prophetas mittere ad eos. sed illum filium suum primogenitum, illum opificem rerum
Abbreviated transcription (Latin):
ad impios cultus deoꝵ. tũ deus iustos & electos
uiros sp̃ũ sc̾t̃o implebat. ꝓphetas in media plebe
cõ sutues. per quos peccata ingrati poprili uerbis
minacib increparet & nihi lominus hortaret᷑
ad penitẽtiam sceleris agendã: quã nisi egisset̃.
atq abiectis uanitatibus ad deũ suĩ redisfent:
fore. ut testamẽtum iuũ mutaret .i. in hereditatẽ uite
immoͬtalitatis ad exterai cõuerteret nationes Aliũꝗ
sibi populũ fideliorẽ ex alienigenis cõgregaxet. Illi at
apphetis increpati: nõ modo uerba eoꝵ respuerunt.
sed quod sibi peccata exprobatẽt᷑ offinsi: eos ip̃os.
ex quisitis cruciatib necauexe: que orĩa diuine lr̃e
signata cõseruãt᷑. Dicit inĩ ꝓpħã Ieremias. Misi
ad uos seruos meos ꝓħas. ante lucẽ mittebam. &
nõ ob audiebatis me. neq intendebatis aurib uxis
cũ dicerem uobis: Conuertat᷑ unusquisq a uia

Expanded text:
ad inpios cultus deorum, tum deus iustos et electos ad inpios cultus deorum, tum deus iustos et electos uiros sancto sconstituens, per quos peccata ingrati populi verbis minacibus increparet, et nihilominus hortaretur ad poenitentiam sceleris agendam, quam nisi egissent, atque abjectis vanitatibus ad Deum suum rediissent, fore, ut testamentum suum mutaret, id est, haereditatem vitae immortalis ad exteras converteret nationes, aliumque sibi populum fideliorem ex alienigenis congregaret. Illi autem a prophetis increpati, non modo verba eorum respuerunt, sed quod sibi peccata exprobrarentur offensi, eos ipsos exquisitis cruciatibus necaverunt: quae omnia divinae litterae signata conservant. Dicit enim propheta Jeremias: Misi ad vos servos meos prophetas: ante lucem mittebam, et non audiebatis me, neque intendebatis auribus vestris, cum dicerem vobis: « Convertatur unusquisque a via