comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do docebant uera eẽ quȩ
dixerat: Ipse quippe ẽ
heres. cuius in iustam ne¬
cem agebat eẽ uindicatam
apatre. illi nequam colo¬
ni qui ab occidendo dĩ filio
ad modicum quidẽ timo¬
re humano retar darido¬
nac uenir& hora eius. nũ¬
quã uero diuino amore
potuerunt cohiberi: Mo¬
ralẽ fane in tellectum. cuiq
fidelium. cum mi nis teriũ
baptismi. quod exerceat
operando commitutur.
quasi uineã quam ex colat
locatur. mittitur seruus
unus alter & t̃tius. quide
fructu accipiant. cum lex
psal modia. proph&ia. qua¬
rum admonitione bene
agendo sequatur legitur
Sed missus seruus contume¬
liis affectus uel cȩsus eicitur
cum sermo auditus. uel con¬
tempnit᷑. uel quod peiuis ẽ.
&iam plasphematur . mis sũ
in super hȩredem quantũ
in se ẽ occidit. qui & filiũ
dĩ con culcauerit. & sp̃ũ
grãe quo scĩficatus ẽ. con¬
tu meliam fecerit: Perdi¬
to malo cultore uineam
dabit alteri. cum dono grãe
quod suꝑbus spreuit. humi¬

Expanded text:
do, docebant vera esse quae do, docebant vera esse quae dixerat. Ipse quippe est haeres, cujus injustam necem aiebat esse vindicandam a patre. Illi nequam coloni, qui ab occidendo Dei Filio ad modicum quidem timore humano retardari, donec veniret hora ejus, nunquam vero divino amore potuere cohiberi. Morali sane intellectu, cuique fidelium cum mysterium baptismi quod exerceat operando committitur, quasi vinea quam excolat locatur. Mittitur servus unus, alter, et tertius, qui de fructu accipiant, cum lex, psalmodia, prophetia, quarum admonitionem bene agendo sequatur, legitur. Sed missus servus contumeliis affectus vel caesus ejicitur, cum sermo auditus contemnitur, vel quod pejus est etiam blasphematur. Missum insuper haeredem quantum in se est occidit, qui et Filium Dei conculcaverit, et spiritui gratiae, quo sanctificatus est, contumeliam fecerit. Perdito malo cultore, vinea dabitur alteri, cum dono gratiae quod superbus sprevit, humi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi fidelium ciuitatẽ. unũ
templum aedific&: Eos¬
dem enim ss nagogȩ ma¬
gistros. quos supra colonos
dixerat. nunc aetlifi cantes
appellat : Quia qui sub ditã
sibi plebem adferendos uitȩ
fructus. quasi uineam iu¬
bebantur ex colere: Ipsi
quoq hanc dõ in habitato¬
re dignam. quasi domum
construere. atq: ornare
prȩcipiebantur. Vnde
& apłus si delibscribens
dĩ aerdificatio estis: Sed qui
fructum iuneae dĩ. quasi
pessimi coloni reddere
magno patrifamilias nega¬
bant Idẽ quasi mali cem̃¬
tarii laborabant do inuidĩ.
la pidem p̃ciosum electum.
qui uel infundam̃tis uel
inan gulo ponendus erat
subtrahere : Hoc ẽ fidem
xp̃i auditoribus suis co¬
nabantur eripere :¬
tquerebant eum te¬
nere & timuerunt
turbam. cognouerunt
enim quõ aeleos parabo¬
lam hanc dixerit. & relic¬
to eo abierunt: Principes
sacerdotum & scribȩ qua¬
si mentientem cont̾rase
dnm querebant interfi¬
cere : sed hoc idem queren¬

Expanded text:
sibi fidelium civitatem, unum sibi fidelium civitatem, unum templum aedificet? Eosdem enim Synagogae magistros quos supra colonos dixerat, nunc aedificantes appellat. Quia qui subditam sibi plebem ad ferendos vitae fructus quasi vineam jubebantur excolere, ipsi quoque hanc Deo inhabitatore dignam quasi domum construere atque ornare praecipiebantur. Unde et Apostolus fidelibus scribens, Dei aedificatio estis . Sed qui fructum vineae Dei quasi pessimi coloni reddere magno patrifamilias negabant, iidem quasi mali caementarii laborant domui Dei lapidem pretiosum et electum, qui vel in fundamentis, vel in angulo ponendus erat, subtrahere, hoc est fidem Christi auditoribus suis conabantur eripere. Et quaerebant eum tenere, et timuerunt turbam. Cognoverunt enim quoniam ad eos parabolam hanc dixerit, et relicto eo abierunt. Principes sacerdotum et scribae, quasi mentientem contra se Dominum quaerebant interficere. Sed hoc idem quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
figuraliter ostenderat: cumis
&emplum noncrecdentium
iudȩorũ. infructuose fico
maledicer&. qui e contario
post modum credentes. siue
deiudȩis seu degentibus
fructifere atq &imiȩ con¬
parauit arbori dicens:
Ego sum uitis. uos palmites.
qui man& in me & ego in
eo. hic fert fructum multũ
Cumaũ dixiss& qui aueni¬
ens dñs uineae post p̃dica¬
tionẽ malorum agrico¬
larum. uineam daturus
e&̃ aliis. hoc idem ita diui¬
nitus fuisse pro curatum.
proph&ico statim adfirma¬
uit ex emplo subiciens.
e scripturam hanc legistis.
Lapidem quẽ reprobauerunt
aedificantes. hic factus est in
caput anguli. Ad ñõ factũ ẽ
istud. & ẽ mirabile in ocu¬
lis nr̃is. Quo modo inquid
implebitur: haec proph&ia
quȩ la pidem ꝯdifican¬
tibus reprobatum. in ca¬
put anguli dicit eẽ po¬
a uobis reprobatus & oc¬
cisus. credituris ẽ genti¬
bus predicandus. ut qua¬
si lapis angilaris duos
condat insem& ipsum. atq
ex utroq populo. unam

Expanded text:
figuraliter ostenderat, cum in figuraliter ostenderat, cum in exemplum non credentium Judaeorum infructuoso fico malediceret. Qui e contrario postmodum credentes, sive de Judaeis, sive de gentibus, fructiferae atque eximiae comparavit arbori, dicens: Ego sum vitis, vos palmites. Qui manet in me et ego in eo, hic fert fructum multum . Cum autem dixisset quia veniens Dominus vineae post perditionem malorum agricolarum, vineam daturus esset aliis, hoc idem ita divinitus fuisse procuratum, prophetico statim affirmavit exemplo, subjiciens: Nec Scripturam hanc legistis: Lapidem quem reprobaverunttus est in caput anguli? A Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris. Quomodo, inquit, implebitur haec prophetia, quod lapidem ab aedificantibus reprobatum in caput anguli dicit esse poa vobis reprobatus, et occisus, credituris est gentibus praedicandus, ut quasi lapis angularis duos condat in semetipso, atque ex utroque populo unam
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩreditas ergo filii. eccła ẽ
cunctis ei data degentibus
quã non moriens illi pater
reli quid. sed ipse sua morte
mirabilit̃ adqui siuit. quia
resurgendo possedit. Nanc
aũ occisio eo mali coloni
p̃ripere moliebantur.
cum crucifigentes eum iu¬
dei. fidem que ꝑ eum ẽ ex¬
tinguere. & suam magis
quȩ ex lege ẽ iustitiam prȩ¬
ferre. ac gentib imbuen¬
dis conabantur inserere :¬
t adprehendentes eum.
oc ciderunt. & eierunt ex¬
tra ui neã : Notat eos mali¬
tia ꝑtinaces quia nec cruci¬
fixo ac resuscitato amor tu¬
is dño ad predicationem
a postoloꝵ credere uoluer
sed quasi cadauer uile pro¬
iecerint. quia quantum in
se erat a suis cum finib excli¬
dentes gentib suscipiendũ
dederunt : Quid ergo fa¬
d& colonos & labit uine¬
am aliis: Hunc uersicu¬
lum dñs apud mat heum.
mox ex posuit ipse dicens:
Ideo dico uobis qur auferRu
auobis regnum dĩ & dabit᷑
genti facienti fructus eius:
Quod ita futurum. &iam

Expanded text:
Haereditas ergo filii Ecclesia est, Haereditas ergo filii Ecclesia est, cunctis ei data de gentibus, quam non moriens ei pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quam resurgendo possedit. Hanc autem, occiso eo, mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei fidem quae per eum exstinguere, et suam magis, quae ex lege est justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Et apprehendentes eum occiderunt, et ejecerunt extra vineam. Notat eos malitiae pertinacis, qui nec crucifixo ac resuscitato a mortuis Domino ad praedicationem apostolorum credere voluerint, sed quasi cadaver vile projecerunt. Quia quantum in se erat a suis eum finibus excludentes gentibus suscipiendum dederunt. Quid ergo fadet colonos, et dabit vineam aliis. Hunc versiculum Dominus apud Matthaeum mox exposuit ipse, dicens: Ideo dico vobis quia auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quod ita futurum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
reuerebuntur. filiũ meũ :
Quia ait. Quia reuerebun¬
tur. filiũ meũ. non de igno¬
rantiauenit : Quid eñ
nesciat pat̃ familias. qui hoc
loco ds̃ pater intellegitur :
S ed sẽꝑ ambigere dicitur
ds̃ ut libera uoluntas ho¬
mini rescru&ur. Interro¬
gemus arrium & ed nom¬
um. ecce pat̃ dicit᷑ ignora.¬
re & sententiam tẽperat .¬
& quantũ in nobis e&̃. pro¬
batus eẽ mentitus. Quic ꝗđ
pro patre responderint.
hoc intellegant ꝓfilio. qͥa
se dic̃ ignorare consumma¬
tionis diem. Co loni aũ
dixerunt ad inuicem. Hic
ẽ heres. uenite occidamus
eũ. Et nr̃a erit hereditas:
Manifestissime dñs probat
iudeoꝵ principes. non ꝑ ig¬
norantiã sed ꝑ inuidiam cru¬
cifixisse filium dĩ: In tellex¬
erunt enim hunc eẽ cui
dictum ẽ. Postula ame &
dabo tibi gentes hȩrediͣtẽ
tuam. & propt̃ ea quasi
sibi consulentes aiebant:
Ec ce mundus totus post eũ
abut. & si dimittimus eũ
sic. om̃s credent in eum.

Expanded text:
reverebuntur filium meum. reverebuntur filium meum. Quod ait: Quia reverebuntur filium meum, non de ignorantia venit. Quid enim nesciat paterfamilias, qui hoc loco Deus pater intelligitur? Sed semper ambigere dicitur Deus, ut libera voluntas homini reservetur. Interrogemus Arium et Eunomium. Ecce pater dicitur ignorare, et sententiam temperat, et quantum in nobis est, probatur esse mentitus. Quidquid pro patre responderint, hoc intelligant pro filio, qui se dicit ignorare consummationis diem. Coloni autem dixerunt ad invicem: Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas. Manifestissime Dominus probat Judaeorum principes non per ignorantiam, sed per invidiam crucifixisse Filium Dei. Intellexerunt enim hunc esse cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . Et propterea quasi sibi consulentes aiebant: Ecce mundus totus post eum abit. Et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum .
Abbreviated transcription (Latin):
rige eam quam plantauit
dexteratua. Ubi pariter
ex posuit. qui sit homo
ille. qui hanc uineam plan¬
tauit. dñs ui delic& ds̃ uir¬
tutũ. Et rursum ali¬
um misit: & illum occide¬
runt. & plures alios. quos¬
dã cedentes & alios oc ciden¬
tes: Tertium cũ suis socus
seruum. proph&arum cho¬
rum intellege qui continu
ed quẽ proph&arum non
sunt ꝑ secuti. & occiderun
eos. qui pronuntiabant
deaduentu dnĩ saluatoris.¬
& hiaũ multa dehuius uineȩ
sterelitate dixerunt. sed
unius hieremiȩ planctum
ponere sufficiat: Ego aũ
inquid plantaui te uneam
electam. Omne sem̃ uerum.
quo modo conuersaes in pra¬
uũ uinea aliena: Nis fane
tribus seruorũ gradib om¬
niũ sub lege doctorũ figu¬
ram posse conp̃hendi. Dñs
alibi manifeste pronunti¬
at dic̃s Qũo necesse ẽ im¬
pleri omnia. quȩ scriptas
in lege morsi & proph&is
& psalmis deme: Ad huc
ergo unum habens filium
carissimũ & illum misit ad
eos. nouissimũ dicens. Quia

Expanded text:
rige eam quam plantavit rige eam quam plantavit dextra tua . Ubi pariter exposuit quis sit homo ille qui hanc vineam plantavit, Dominus videlicet Deus virtutum. Et rursum alium misit, et illum occiderunt, et plures alios, quosdam caedentes, alios vero occidentes. Tertium cum suis sociis servum, prophrum intellige qui continuied quem prophetarum non sunt persecuti? Et occiderunt eos qui pronuntiabant de adventu Domini Salvatoris: hi autem multa de hujus vineae sterilitate dixerunt, sed unius Jeremiae planctum ponere sufficiat. Ego autem, inquit, plantavi te vineam electam, omne semen verum, quomodo conversa es in pravum vineae alienae ? His sane tribus servorum gradibus omnium sub lege doctorum figuram posse comprehendi, Dominus alibi manifeste pronuntiat, dicens: Quoniam necesse est impleri omnia quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me . Adhuc ergo unum habens filium charissimum, et illum misit ad eos novissimum dicens: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
Seruus alter. đd regem
proph&amq: & c&eros psal¬
mistas significat. qui post
moy sen missisunt. ut co¬
lonus uineae. post edic¬
ta legalia psalmo diȩ mo¬
dulatione & dulcedine
cithare. ad exercitium
boni operis excitarent
Nam & ipse dđ quicor po¬
puli ad caelestia desideran¬
da suspender&. Interitus
carnalium uictimarum.
laudes dñi continuas. sua¬
ui mel odia decantari con¬
stituit Sed & hunc affectũ
contumelus. in capite uul¬
nerauerunt. quia psalms¬
tarum carmina. quȩ ad lau¬
dẽ dñi uocabant: par ui pen¬
dentes. Ipsum qui in psalmo¬
diȩ caput in spũ scõ. & fons
claruerat đđ. abiecerunt :
Di centes enim. Quȩ nobis
pars in đđ aut quȩ here¬
ditas infilio isai Regnũ
simul eius ignobili stir¬
pe. & religionẽ impi&a¬
te mutarunt: At tam̃
ipse pro hac ui nea quȩ de
e grpto trans lata palestinȩ
montes. sua obum bratione
protexerat. nera dicitus
respice de caelo. & uide
& uisita uineã istam. & di¬

Expanded text:
Servus alter David regem Servus alter David regem prophetamque et caeteros psalmistas significat, qui post Moysen missi sunt, ut colonos vineae post edicta legalia psalmodiae modulatione et dulcedine citharae ad exercitium boni operis excitarent. Nam et ipse David, qui cor populi ad coelestia desideranda suspenderet, inter ritus carnalium victimarum laudes Domini continuas, suavi melodia decantari constituit. Sed et hunc affectum contumeliis in capite vulneraverunt, quia psalmistarum carmina quae ad laudem Domini vocabant, parvi pendentes, ipsum qui psalmodiae caput in Spiritu sancto et fons claruerat, David abjecerunt. Dicentes enim: Quae nobis pars in David, aut quae haereditas in filio Isai ? regnum simul ejus ignobili stirpe, et religionem impietate mutaverunt. Attamen ipse pro hac vinea, quae, de Aegypto translata, Palestinae montes sua obumbratione protexerat, ne radicitus respice de coelo, et vide, et visita vineam istam, et di
Abbreviated transcription (Latin):
defructu uineae: Qui ađ¬
prehensum eum occider̃
& dimiserunt uacuum :¬
ene tempus fructuum po¬
suit. non prouentum: Nul¬
lus enim fructus extitit
populi contumacis. nullus
huius ui neȩ prouentus. tã¬
& si crebro. ac sollicite que re¬
retur. inuentus ẽ: Seruuꝰ
ergo qui primo missus ẽ.
ipse legifer mosses intelle¬
gitur: Quia qua draginta
annos continuos. fructũ
aliquẽ legis quam dederat
acultorib in qui rebat.
sed cesum eum dimiserun
uacuum.: In rita uerunt
enĩ moy sen in caftris &
aaron scm̃ dñi: Et uexatꝰ
ẽ mosses propter eos qui
ex a cerbauerunt spm̃ eius.
Qui & ipse seruus quidefruc¬
tu ui neȩ huus sentiat. Palã
carmine declarat dicens.
x iunea enim sodomoꝵ
uitis eoꝵ. & propago eoꝵ
ex gomoeara : Uua eoꝵ uua
fellis butrus amaritudins
ipsis. furor draconũ unũ eoꝵ
& furor aspidum insana¬
bilis : Et iterũ. misit ad
illos alium seruum. & illũ
incapite uulnerauer̃. &
contumeliis affecerunt:

Expanded text:
de fructu vineae. Qui apde fructu vineae. Qui apprehensum cum ceciderunt, et dimiserunt vacuum. Bene tempus fructuum posuit, non proventum. Nullus enim fructus exstitit populi contumacis, nullus hujus vineae proventus, tametsi crebre ac sollicite quaereretur, inventus est. Servus ergo qui primo missus est, ipse legifer Moyses intelligitur, qui quadraginta annos continuos fructum aliquem legis quem dederat, a cultoribus inquirebat, sed caesum eum dimiserunt vacuum. Irritaverunt enim Moysen in castris, et Aaron sanctum Domini. Et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt Spiritum ejus. Qui et ipse servus quid de fructu vineae hujus sentiat, palam carmine declarat dicens: Et vinea enim Sodomorum, vitis eorum, et propago eorum ex Gomorrha. Uva eorum uva fellis, et botrus amaritudinis in ipsis, furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis . Et iterum misit ad illos alium servum, et illum in capite vulneraverunt, et contumeliis affecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
neam sũam. qui plantauit
uineam. de qua & esaias ple¬
nissime ꝑ canticum loquit᷑⁊
Ad ex tremũ inferens u nea.
dñi sabaoth. domus ẽ isra¬
helis: & impsalmo Uine¬
am inquid de aegrpto tran¬
stulisti. eiecifti gentes & plan¬
tasti eam : Et sepe circum de¬
dit ei . uel murum urbis.
uel angeloꝵ auxilia. & fo¬
dit in ea lacum. siue tor cu¬
lar. aut altare. aut illa tor¬
cularia. quoꝵ & tres psalmi
titulo p̃ notantur. Oc tauuꝰ
dicitur ꝑ micheam. & tur¬
ris nebulosam filiȩ sion.
t lo cauit eam agricolis.
quos alibi uineȩ operari¬
os appellauit. qui conduc
tierant . hora prima tertia.
sexta & nona. Et peregre
profectus ẽ. Non loci mu¬
tatione. Nam ds̃ unde ab¬
eẽ potest qui compl& om̃a.
& qui dicit ꝑhieremiam :
Ego ds̃ ad propinquans.
& non delonge dic̃ dñs.
ed abire uid&ur. Auinea
ut uinitorib liberum ope¬
randi arbi trium derelin¬
quat. Et misit adagri¬
colas intempore seruum
ut ab agricolis ac eiper&

Expanded text:
neam suam. Qui plantavit neam suam. Qui plantavit vineam de qua Isaias plenissime per canticum loquitur, ad extremum inferens: Vinea Domini Sabaoth, domus est Israel. Et in psalmo, Vineam inquit de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Et sepem circumdedit ei, vel murum urbis, vel angelorum auxilia. Et fodit in ea lacum, sive torcular, aut altare, aut illa torcularia quorum et tres psalmi titulo praenotantur, octavus, dicitur per Michaeam: Et tu turris nebulosa filiae Sion. Et locavit eam agricolis. Quos alibi vineae operarios appellavit, qui conducti fuerant hora prima, tertia, sexta et nona. Et peregre profectus est, non loci mutatione. Nam Deus unde abesse potest, quo complentur omnia? Et qui dicit per Jeremiam: Ego Deus appropinquans, et non de longe dicit Dominus? Sed abire videtur a vinea, ut vinitoribus liberum operandi arbitrium derelinquat. Et misit ad agricolas in tempore servum, ut ab agricolis acciperet
Abbreviated transcription (Latin):
queũ se casuros. timentes
la pidationẽ. sed magis tim̃¬
tes ueritatis confusionem.
ait illis. Neq ego dico uobis.
in qua potestate haec faciã.
Non uobis dico quod scio.
quia non uultis fateri. quod
scitis. Iustissi me repulsi.
utiq confusi absces serun:
& impletum ẽ quod in psal¬
mo ꝑ pro ph&am. dicit ds̃
pater: Paraui lucernam
xp̃o meo. Idẽ ipsum io han¬
nem. Inimicos eius induã
confusione: No tandum
qui duas ob causas. maximȩ
scientia ueritatis . ẽ occul¬
tanda quȩrentib:: cum ui¬
delic& is quiquęrit. aut
minus capax ẽ. ad intel¬
legendum quod quȩrit
Quoꝵ propter unum. dñs
ait. Adhuc multa habeo
uobis dicere. sed non po¬
testis illa portare modo.
Propter aliud uero dispłis
p̃cepit. Nolite scm̃ dare
canib neq mit tatis marga¬
retas urãs ante porcos.
homo. & circum dedit se¬
dificauit turrem: No mo
iste qui pasti nauit ui neam.
ipse qui in alia parabola
conduxit operarios inui¬

Expanded text:
queum se casuros, timentes queum se casuros, timentes lapidationem, sed magis timentes veritatis confessionem. ait illis: Neque ego dico vobis in qua potestate haec faciam. Non vobis dico quod scio, quia non vultis fateri quod scitis. Justissime repulsi, utique confusi abscesserunt. Et impletum est quod in psalmo per prophetam dicit Deus Pater: Paravi lucernam Christo meo, id est, ipsum Joannem. Inimicos ejus induam confusione . Notandum autem quod duas ob causas maxime scientia veritatis est occultanda quaerentibus. Cum videlicet is qui quaerit, aut minus capax est ad intelligendum quod quaeritQuorum propter unum Dominus ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Propter aliud vero discipulis praecipit: Nolite sanctum dare canibus, neque mittatis margaritas vestras ante porcos homo, et circumdedit sedificavit turrim. Homo iste qui pastinavit vineam ipse est qui in aliqua parabola conduxit operarios in vi
Abbreviated transcription (Latin):
qua poteftate haec facis.
de dĩ dubitant. potestate.
& sub in tellegi uolunt
diaboli eẽ quł faciat. ad¬
dentes quoq quis tibi de¬
dit hanc potes tatẽ. Mani¬
festissime dĩ filium negant.
quẽ putant non suis. sed ali¬
enis uiribus signa facere.
nc̃ aũ respondens. ait . In¬
terrogo uos & ego unum
uerbũ. & respondee mihi.
& dicam uobis inqua potes¬
tate haec faciam. B aptis mũ
iohannis. de caelo erat an
ex hominib respond&emb
Po terat dñs aperta respon¬
sione temptatorum calum¬
niam confutare. sed pru¬
denter interrogat. ut suo
uel silentio ł sententia con¬
dempnentur.t illi co¬
gitabant secum̃. dicentes.
Si dixerimus. decęlo. dic&
nobis. Quare ergo non cre¬
didistis ei: Quem confitemn
decȩlo habuisse proph&iam
mihi: testimoniũ ꝑhibuit.
& ab illo audiftis. in qua
ista faciam poteftate.
Si dixerimus ex hominib
timebant populum. om̃s
Uiderunt ergo quod lib&
horum respondissent. in la¬

Expanded text:
qua potestate haec facis? qua potestate haec facis? de Dei dubitant potestate, et subintelligi volunt diaboli esse quae faciat. Addentes quoque: Quis tibi dedit hanc potestatem? manifestissime Dei Filium negant, quem putant non suis, sed alienis viribus signa facere. Jesus autem respondens ait: Interrogabo vos et ega unum verbum, et respondete mihi, et dicam vobis in qua potestate haec faciam. Baptismus Joannis de coelo erat, an ex hominibus? Respondete mihi. Poterat Dominus aperta responsione tentatorum calumniam confutare, sed prudenter interrogat, ut suo vel silentio vel sententia condemnentur. At illi cogitabant secum dicentes: Si dixerimus, de coelo, dicet nobis: Quare ergo non credidistis ei? Quem enim confitemini de coelo habuisse prophetiam, mihi testimonium perhibuit, et ab illo audistis in qua ista faciam potestate. Si dixerimus ex hominibus, Timemus populum. Omnes Viderunt ergo quodlibet horum respondissent, in la
Abbreviated transcription (Latin):
quo modo fecit paulus de
elima mago. quem & o culis
& ar te nefanda priuauit.
Quo modo de phytonissa in
philippis. dequa spm malig¬
num. montẽ iuidelic& suꝑ¬
bis simũ eiecit. sed idem
mons in mare proiectus.
quantum furibundi ignis
huic intulerit. subfecuta con¬
feftim contraeum genti¬
lium ꝑ secutio ꝑdocuit.
ui uero tantȩ fastigium
ꝑfectionis nec dum con¬
scendere quȩunt. postulent
sibi peccata dimitti. quo
si tam̃ in se pec cantib aliis.
primo ipsi dimit tunt. Sin
aũ hoc facere contemp nuñ
non solum orando uir tu¬
tes facere. sed nec suoꝵ poss
ueniam con sequi peccatoꝵ
t cum ambu lar& intẽ¬
plo. accedunt ad eum sũ¬
mi sacerdotes. & scribȩ
& seniores. & dicunt illi:
n qua potestate haec facis.
& quis tibi dedit hanc po¬
testatem. ut ista facias. Di¬
uersis modis eandem quã
supra calum niam struuã
quando dixerunt. Inbel¬
tebubi principe dȩmon¬
orum eicit hic demonia :
Quando enim dicunt. in

Expanded text:
Quomodo fecit Paulus de Quomodo fecit Paulus de Helyma mago, quem et oculis et arte nefanda privavit. Quomodo de Pythonissa in Philippis, de qua spiritum malignum, montem videlicet superbissimum, ejecit. Sed idem mons in mare projectus quantum furibundi ignis huic intulerit, subsecuta confestim contra eum gentilium persecutio perdocuit. Qui vero tantae fastigium perfectionis necdum conscendere queunt, postulent sibi peccata dimitti, quo si tamen in se peccantibus aliis primo ipsi dimittunt. Sin autem hoc facere contemnunt, non solum orando virtutes facere, sed nec suorum possunt veniam consequi peccatorum. Et cum ambularet in templo, accedunt ad eum summi sacerdotes, et scribae, et seniores, et dicunt illi: In qua potestate haec facis? Et quis tibi dedit hanc potestatem ut ista facias? Diversis modis eamdem quam supra calumniam struunt, quando dixerunt: In Beelzebub principe daemoniorum ejicit daemonia. Quando enim dicunt, In
Abbreviated transcription (Latin):
qui aduitam sunt p̃ordina¬
ti. & inturbulentis ama¬
risq: infidelium mentib
uesaniam suȩ trranni dis
exercere ꝑmittit᷑ : Non
quod ibi & antea sedem
regnumq: non habuerit.
sed quia tanto acrius in
eos quos lib& deseuit. quan¬
to amplius se dol&. alesio¬
ne piorum fuisse depulsum
Cui simile ẽ illud apocalip¬
sis. & secundus angelus tuba
cecinit . & ecce tamquã mons
magnus igne ardens. missus
ẽ inmare. Canente & eñ
tuba mons igne ardens. mis¬
sus ẽ in mare. quia p̃dican¬
te uerbum doctore uerita¬
tis. antiquus hostis inuidiȩ
facib accensus. ꝑ uersoꝵ an¬
mos grauius corrupturus
adit. ut dolorẽ ex pulsio¬
nis suȩ defidelib uindica¬
r& in ꝑfidis. E Et cum
stabitis ad orandum. dimit
tite si quid hab&is aduer¬
sum aliquẽ. ut & pater ur̃
qui in cęlis ẽ. dimittat uob̃
pec cata ur̃a. & c&. No tan¬
da diftinctio dep̃ cantium.
qui ꝑ fectã hab& fidem. quȩ
ꝑ dilectionẽ operatur. ille

Expanded text:
qui ad vitam sunt praeordinaqui ad vitam sunt praeordinati, et in turbulentis amarisque infidelium mentibus vesaniam suae tyrannidis exercere permittitur. Non quod ibi etiam antea sedem regnumque non habuerit, sed quia tanto acrius in eos quos licet desaevit, quanto amplius se dolet a laesione piorum fuisse depulsum. Cui simile est illud Apocalypsis: Et secundus angelus tuba cecinit, et ecce tanquam mons magnus igne ardens missus est in mare . Canente etenim angelo tuba, mons igne ardens missus est in mare, quia, praedicante verbum doctore veritatis, antiquus hostis invidiae facibus accensus, perversorum animos gravius corrupturus adiit, ut dolorem expulsionis suae de fidelibus vindicaret in perfidis. Et cum stabitis ad orandum die si quid habetis adversus aliquem, ut et pater vester, qui in coelis est, dimittat vobis peccata vestra, etc. Notanda distinctio deprecantium. Qui perfectam habet fidem, quae per dilectionem operatur, ille
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ loco ceder&. quantũ
in coleciuitatis opus habe¬
bant. Cum enim uolens
aedificare ecłam in loco
apto. uider& eum angusti¬
orẽ eẽ. quam res exigebat.
eo quod ex una parte ripȩ
maris ex alia monte prox¬
imo coaptar& : Uenit noc¬
te adlocum & genib flexis.
admonuit. dnm̃ ꝓmissions
suȩ ut montẽ longius. iuxta
fidẽ p&entis ager& . Et ma¬
ne facto reuersus inuenit
montẽ tantum spatu reli¬
quisse structorib ecđe.
quantũ opus habuerant᷑:
Poterat ergo hic. poterat ali¬
us quis eius dem meriti . uir
si opor tunitas ex igis s& in¬
p&rare ad nõ merito fidei
ut &iammons toller& & mit¬
ter& inmare : Uerum quia
montis nomine. non nũ¬
quã diabolus significatur
Ui delic& propt̃ suꝑbiam qua
se contra dm̃ erigit. & eẽ
uult similis altissimo. mons
adp̃ceptum eorum qui for¬
tes fide sunt tollitur de
terra & inmare proicitur
cum predicantib. uerbum
doctorib scĩs: Inmundos
sp̃s ab eoꝵ cordẽ repellit᷑.

Expanded text:
tantum loco cederet, quantum tantum loco cederet, quantum incolae civitatis opus habebant. Cum enim volens aedificare Ecclesiam in loco apto, videret eum angustiorem esse, quam res exigebat, eo quod ex una parte rupe maris, ex alia monte proximo coarctaretur, venit nocte ad locum, et genibus flexis admonuit Dominum promissionis suae, ut montem longius juxta fidem petentis ageret. Et mane facto reversus invenit montem tantum spatii reliquisse structoribus ecclesiae, quantum opus habuerant. Poterat ergo hic, poterat alius quis ejusdem meriti vir, si opportunitas exegisset, impetrare a Domino, merito fidei, ut etiam mons tolleretur et mitteretur in mare. Verum quia montis nomine nonnunquam diabolus significatur, videlicet propter superbiam qua se contra Deum erigit, et esse vult similis Altissimo, mons ad praeceptum eorum qui fortes fide sunt tollitur de terra, et in mare projicitur, cum praedicantibus verbum doctoribus sanctis immundus Spiritus ab eorum corde repellitur,
Abbreviated transcription (Latin):
refert. sed a&erna potius
dampnatione ferienda.
Arefacta ẽ radicitus. ut inti¬
mar&ur nefanda pleps. Non
so lum humana gła forin¬
secus. uerum &iam diuino
intus fauore funditus ẽẽ
destituenda. Nam & salu¬
tẽ uitamq quam accipere
poterat. in cȩlis. & quã iam
ꝑceperat patriam. ꝑdidt
in terris. Et respondens
iñc ait illis. Nab&e fidẽ
dĩ. Am̃ dico uobis. Quia qui¬
cumq dixerit huic monti
tollere & mittere in ma
re. & non hesi tauerit in
corde suo. sed crediderit
quia quȩcũq dixerit. fiat
fi& ei. Solent gentiles
qui contra eccłam maledic¬
ta scripsere in properare
nr̃is. quod non habuerint
montes trans ferre potue¬
rint: Quib. respondendũ
non om̃a scripta eẽ quȩ in
eccłã sunt gesta. sicut &iã
ramit ter&ur. inmare. si
ne cessitas id fieri poposciss& :
uo modo legimus factum
p̃cib beati patris Gregorii.
neo cessariȩ ponti antistitis.
uiri meritis & uir tutib
eximii. ut mons interra.

Expanded text:
refert; sed aeterna potius refert; sed aeterna potius damnatione ferienda, arefacta est radicibus, ut intimaretur nefanda plebs non solum humana gloria forinsecus, verum etiam divino intus favore funditus esse destituenda. Nam et salutem vitamque quam accipere poterat in coelis, et quam jam perceperat patriam, perdidit in terris. Et respondens Jesus, ait illis: Habete fidem Dei. Amen dico vobis, quia quicunque dixerit huic monti: Tollerere, et non haesitaverit in corde suo, sed crediderit quia quodcunque dixerit fiat, fiet ei. Solent gentiles qui contra Ecclesiam maledicta scripsere, improperare nostris quod non habuerint montes transferre potuerint. Quibus respondendum est non omnia scripta esse quae in Ecclesia sunt gesta, sicut etiam ra mitteretur in mare, si necessitas id fieri poposcisset. Quomodo legimus factum precibus beati patris Gregorii Neocesareae Ponti antistitis, viri meritis et virtutibus eximii, ut mons in terra
Abbreviated transcription (Latin):
mens atq conscientia fide¬
liũ. quae si quando in lesi¬
one ꝓximi ꝑ uersas cogi¬
tationes profert. quasi
inspelun Oca la trones
resident : Et simpliciter
gradientes inter ficiunt.
quando in eos qui in nullo
rei sunt lesionis gladios
defigunt. Mens enim fi¬
delium. non iam domus
orationis. sed spe lunca la¬
tronis ẽ. quando relicta in¬
nocentia & simplicite scĩta¬
tis. illud conatur. agere.
unde ualeat ꝓximis nocere
t cum mane transirent
uiderunt ficum aridam
factam aradicib. Nonram
tantum aut stipes infructu¬
ose fici. sed ipsa &iam radix.
arefieiendo. sententiam di¬
uinȩ inse reprobationis os¬
tendit. Et iohannes ait.:
Quia securis adradicem arbo¬
rum positaẽ. Arefacta ẽ
itaq ficus arãdicib. ut osten¬
der&ur gens impia non ad
tẽpus. uel exparte corripi¬
enda ex ternorum incur¬
sibus. & mox Omiserante
dño post ac tam penitentiã
priscȩ restituenda liberta¬
ti. ut sepe factũ sacra historia

Expanded text:
mens atque conscientia fidemens atque conscientia fidelium, quae si quando in laesione proximi perversas cogitationes profert, quasi in spelunca latronum resident. Et simpliciter gradientes interficiunt, quando in eos qui in nullo rei sunt laesionis gladios defigunt. Mens enim fidelium non jam domus orationis, sed spelunca latronum est, quando, relicta innocentia et simplicitate sanctitatis, illud conatur agere, unde valeat proximis nocere. Et cum mane transirent, viderunt ficum aridam factam a radicibus. Non rami tantum aut stipites infructuosae fici, sed ipsa etiam radix arefiendo, sententiam divinae in se reprobationis ostendit. Et Joannes ait quia securis ad radicem arborum posita est . Arefacta est itaque ficus a radicibus, ut ostenderetur gens impia, non ad tempus vel ex parte corripienda externorum incursibus, et mox, miserante Domino, post actam poenitentiam priscae restituenda libertati, ut saepe factum sacra historia
Abbreviated transcription (Latin):
quando non solum de ȩcła
om̃s repellit. ac d&urbat
reprobos. uerũ &iam ne ul¬
tra ad turbandam ȩcłam
intrent. a&erno eos uer¬
bere conpescit : Sed & in
p̃senti haec ẽ uera domus
dũ. id est cordis fidelium
purificatio. ut non tanta
peccata quȩ in herant diui¬
nitus in missa conpunctio
tollat. sed &iam. ne haec ul¬
tra rep&antur. diuina
in eis grã ꝑ seuerans ad iuu&.
t do cebat dicens. eis.
Nam scriptum ẽ. Quia
domus mea domus oratio¬
nis uocabitur omnib gen¬
tib Omnibus inquid
gentibus . non uni genti
uideae. nec in uno hiero¬
solimȩ urbis loco: sed into¬
to orbe terrarum. & nequa¬
quam tauroꝵ & hyrcorum &
ari&um sed orationis. Nos
aũ fecistis illam speluncam
latronum: Quia accipien¬
da munera intẽplo reside¬
bant. profecto quia quibus.¬
dam non dantib lȩsiones
ex quirereno dubium ñerat
Domus orationis. spelunca
latronum facta fuerat. qui
ad hoc intẽplo assistere no
taliter necarẽ : Tem plum
quoq & domus dĩ ẽ. ipsa

Expanded text:
quando non solum de Ecclesia omnes repellit ac deturbat reprobos, verum etiam ne ultra ad turbandam Ecclesiam intrent, aeterno eos verbere compescit. Sed et in praesenti haec est vera domus Domini, id est, cordis fidelium purificatio, ut non tantum peccata, quae inerant, divinitus immissa compunctio tollat, sed etiam ne haec ultra repetant, divina in eis gratia perseverans adjuvet. Et docebat, dicens eis: Nonne scriptum est quia domus mea domus orationis vocabitur omnibus gentibus? Omnibus, inquit, gentibus non uni genti Judaicae, nec in uno Jerosolymae urbis loco, sed in toto orbe terrarum, et nequaquam taurorum et hircorum et arietum, sed orationis. Vos autem fecistis eam speluncam latronum. Qui ad accipienda munera in templo residebant, profecto quin quibusdam non dantibus laesiones exquirerent, dubium non erat. Domus ergo orationis spelunca latronum facta fuerat, quia ad hoc in templo assistere novtaliter necare. Templum quoque et domus Dei est ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
tum ualere quod ei dicitur¬
iħs tu dixisti. quantum se
dicer& egosum. Et ui¬
debitis filium hominis. a
dextris sedentẽ uirtutis.
& uenientẽ cum nubibus
caeli. Si ergo tibi in xp̃o
o iu deȩpagane & her&ice
contemptus infirmitas. &
crux contumelia ẽ. uideq
ꝑ haec filius hominis addex¬
teram dĩ patris sessurus &
ex partu uirginis homona¬
tus. in sua cum nubibus cͥȩli ẽ¬
ma iestate uenturus. Un¬
de & apostolus cum crucis
ab iecta descripsiss& dic̃s.
qui humiliauit sem& ipsum
factus oboediens usq admor¬
tem mortem aũ crucis. ad¬

Expanded text:
tum valere quod dixit Jesustum valere quod dixit Jesus, « Tu dixisti: » Quantum si diceret, « Ego sum. » « Et videbitis Filium hominis a dextris sedentem virtutis Dei, et venientem in nubibus coeli. » Si ergo tibi in Christo, o Judaee, pagane et haeretice, contemptus, infirmitas et crux contumelia est, vide quia per haec Filius hominis ad dexteram Dei Patris sessurus, et ex partu virginis homo natus, in sua cum coeli nubibus est majestate venturus. Unde et Apostolus, cum crucis objecta descripsisset, dicens : « Qui humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem au
Abbreviated transcription (Latin):
plo iudaico dixisse uideatur
Dñs aũ ut ostender& animal
uiuum & spirans tẽplum dix¬
erat. & ego intriduo suscita¬
bo illud. Aliud ẽ aedifica¬
re. aliud suscitare. Exsur¬
gens summus sacerdos in me¬
diũ. interrogauit iħm dics.
Non respondes quicquid adea
quȩ tibi obiciuntur abhis.
Ille aũ tacebat. & nihil respon¬
dit: Ira preceps & in paciens
non inueniens calumniȩ
locum. excutit desolio pon¬
tificem ut in saniã m̃tis. mo¬
tu corporis demonstrar&.
Quanto iħs tacebat ad in dig¬
nos responsione sua falsos tes¬
tes. & sacerdotes impios. tan¬
to magis pontifex furore
superatus. eum ad responden¬
dum pro uocat. ut ex quali¬
b& occasione sermonis. locũ
inueniat accusandi. nihilo¬
minus iħs tacebat. Sciebat
enim quasi ds̃ quicquid respon¬
diss& torquendũ ad calũ niã.
Rursum summus sacerdos int̃
scriptũ ẽ. quod int̾roganti
& adiuranti se pontifici si e&
Pro quo mar cus posuit. ego sũ.
ut iudelic& oftender& tan¬

Expanded text:
plo Judaico dixisse videatur. plo Judaico dixisse videatur. Dominus autem ut ostenderet animal vivum et spirans templum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo illud. Aliud est aedificare, aliud suscitare. Et exsurgens summus sacerdos in medium, interrogavit Jesum dicens: Non respondes quidquam ad ea quae tibi objiciuntur Ille autem tacebat, et nihil respondit. » Ira praeceps et impatiens, non inveniens calumniae locum, excutit de solio pontificem, ut insaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto Jesus tacebat ad indignos responsione sua, falsos testes et sacerdotes impios, tanto magis pontifex furore superatus, eum ad respondendum provocat, ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi, nihilominus Jesus tacet. Sciebat enim, quasi Deus, quidquid respondisset, torquendum ad calumniam. Rursum summus sacerdos interscriptum est, quod interroganti et juranti se pontifici, si espro quo Marcus posuit, « Ego sum, » ut videlicet ostenderet tan
Abbreviated transcription (Latin):
onis confessione purgauit.
Tunc & enim cõpl&a illa me¬
morabili piscium captura:
cum dipłis suis prunas posi¬
tas & piscem suꝑ positũ & pa¬
nẽ. moxq uidens sui cor¬
dis archana prunis inflã¬
mauit amoris. Et qui¬
dam surgentes. falsum testi¬
moniũ ferebant aduersus
eum. Dicentes. Ego dissoluã
tẽplum hoc manu factũ & ꝑ
triduũ. Aliud ñ manu factũ
edificabo: Quomodo falsi
testes siea dicunt quȩ dnm̃
dixisse legimus: S ed falsus
testis ẽ. qui non eodem sensu
dicta intellegit. quo dicunt᷑.
Dñs enim dixerat de tẽplocor¬
poris sui. sed & in ipsis uerbis
calũniantur. & paucis addi¬
tis uel mutatis quasi iustam
calũ niam faciunt. Saluator
dixerat. soluite tẽplum hoc
isti cõmutant & aiunt. ego
dissoluam tẽplũ hoc manufac¬
tũ. Uos in quid soluite non
ego. quia inlicitũ ẽ. ut ipsi
nobis inferamus mortem.
De inde illi uertunt. & ꝑtri¬
duum aliud. non manu factũ
edificabo. ut propriȩ de tẽ¬

Expanded text:
onis confessione purgavit. onis confessione purgavit. Tunc etenim completa illa memorabili piscium captura, cum condiscipulis suis, prunas positas, et piscem superpositum, et panem mox videns, sui cordis arcana prunis inflammavit amoris . Et quidem surgentes falsum testimonium ferebant adversus eum dicentem: Ego dissolvam templum hoc manu factum, et post triduum aliud non manufactum aedificabo. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt quae Dominum dixisse legimus? Sed falsus testis est, qui non eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator dixerat: Solvite templum hoc. Isti commutant et aiunt: Ego dissolvam templum hoc manu factum. Vos, inquit, solvite, non ego. Quia illicitum est ut ipsi nobis inferamus mortem. Deinde illi vertunt: et post triduum aliud non manu factum aedificabo, ut proprie de tem
Abbreviated transcription (Latin):
cendens. uariis linguis eos dm̃
laudare docuit. Ille inatrio
caiphȩ instinctu maligni sp̃s
accensus. ad negandum ac
plas phemandũ dnm̃. noxias
ꝑfidorum linguas armabat.
Quod enim intus indomo prin¬
cipis sacerdotum sinodus ma¬
ligna gerebat. hoc ignis in
atrio foris inter frigora
noctis materia noxium.¬
dño. Quia factus sum sicut
uter in pruina. iustificati¬
ones tuas non sum oblitus.
nquib: cumq aũ flam mã
caritatis turbi da uitiorũ
flumina abruerunt audi¬
unt ad nõ. quõ abundauit
iniquitas. refrigescit cari¬
tas multorũ. quo frigore
torpens ad horam apłus pe¬
trus. quasi prunis ministro¬
rum caiphȩ calefieri cupi¬
ebat. quia temporalis cõ¬
modisolatiũ ꝑfidorum so¬
ci&ate querebat. S ed ñ
mora respectus ad nõ cum
ignẽ prauorũ corpora
tum infidelitatẽ corde
reliquit. ac post resurrec¬
tionẽ dñi scõ igni recreatus.
funditus excessum trinȩ
negationis. trina dilecti¬

Expanded text:
cendens, variis linguis eos Deum cendens, variis linguis eos Deum laudare docuit ; ille in atrio Caiphae instinctu maligni spiritus accensus, ad negandum ac blasphemandum Dominum noxias perfidorum linguas armabat. Quod enim intus in domo principis sacerdotum synodus maligna gerebat, hoc ignis in atrio foris inter frigora noctis materialitus sum sicut uter in pruina, justificationes tuas non sum oblitus . In quibuscunque autem flammam charitatis turbida vitiorum flumina obruerunt, audiunt a Domino: Quoniam abundavit iniquitas, refrigescit charitas multorum . Quo frigore torpens ad horam apostolus Petrus, quasi prunis ministrorum Caiphae calefieri cupiebat, quia temporalis commodi solatium perfidorum societate quaerebat. Sed non mora, respectus a Domino cum ignem pravorum corpore, tum infidelitatem in corde reliquit; ac post resurrectionem Domini sancto igni recreatus, funditus excessum trinae negationis trina dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
emerit a principe romano
Non ergo mirũ ẽ. si iniquus
pontifex inique iudicat.
&rus aũ alonge secutus ẽ
eum usq in atrium sum mi
sacerdotis. Merito a lon¬
ge sequebatur. quia iam prox¬
ime erat negaturus. Num¬
quam enim negare poss&.
si xp̃o proximus adhesiss& :
uerum in hoc maxima nobis ẽ.
admiratione uenerandus.
quod dnm̃ ñ reliquid &iam
cũ timer&. Quod aũ tim&
naturȩ ẽ. quod sequitur de¬
uotionis. quod negat obrep¬
tionis. quod penit& fidei:
Aliter quod ad passionẽ eun¬
tem dnm̃. a longe sequitur
p&rus significabat eccłam
secuturam quidẽ. hoc ẽ imita¬
turam passionẽ dñi sed longe
differenter: ecclȩsia enim
pro se patitur. at ille pro
ecła. Et sedebat cum mi¬
nistris & calefaciebat se ad
ignem: Est dilectionis ignis
est & cupiditatis: De hoc dicit᷑.
ignem ueni mittere int̃ram.
& quid uolo nisiut ardeat :
De illo. Om̃s adulterantes uelut
clibanus corda eoꝵ. Iste suꝑ
credentes incenaculosion des¬

Expanded text:
emerit a principe Romano. emerit a principe Romano. Non ergo mirum est si iniquus Pontifex inique judicat. Petrus autem a longe secutus est eum usque in atrium summi sacerdotis. Merito a longe sequebatur, qui jam proxime erat negaturus. Neque enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Verum in hoc maxima nobis est admiratione venerandus, quia Dominum non reliquit etiam cum timeret. Quod enim timet, naturae est; quod sequitur, devotionis; quod negat, obreptionis; quod poenitet, fidei. Aliter, quod ad passionem eumdem Dominum a longe sequitur Petrus, significabat Ecclesiam secuturam quidem, hoc est, imitaturam passionem Domini, sed longe differenter. Ecclesia enim pro se patitur, at ille pro Ecclesia. Et sedebat cum ministris, et calefaciebat se ad ignem. Est dilectionis ignis, est et cupiditatis. De hoc dicitur: Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat ? De illo autem: Omnes adulterantes, velut clibanus corda eorum . Iste super credentes in coenaculo Sion des
Abbreviated transcription (Latin):
endo preuenerant. cautelã
fugiendi docent eos quise
minus idoneos ad toleran¬
da supplicia sentiunt: quib
tuciusemulto prȩsidia late¬
brarum p&ere. quam sedis¬
crimina certaminum expo¬
nere. Ita &iam iste adoles¬
cens qui reiecta sindone
nudus profugit ab impus.
illorum & opus designat &¬
animum. qui ut securiores
ab incursibus hostium fiant.
quic quid in hoc mundo pos¬
sidere uidentur. ab iciunt.
ac nudi potius dño famula¬
ri quam adherendo mundi
rebus materiam temptandi
atq: adõ reuocandi aduer¬
saris dare didicerunt.
iuxta ex emplum beatuio¬
seph qui relicto in manibus
adultere pallio foras exi¬
liuit malens dõ nudus quã
indutus cupiditatibus mun¬
di mer&rici seruire. Et
ad duxerunt ihm̃ ad sum¬
mũ sacerdotum. Summũ
sacerdotum. caiphan sig¬
nificat. quia sicut euange¬
lista iohannes scribit erat
pontifex annuillius. Dequo
consentanea testatur iose¬
phus. quod pontificatum si¬
bi absq merito dignitatis

Expanded text:
endo praevenerant, cautelam endo praevenerant, cautelam fugiendi docent eos qui se minus idoneos ad toleranda supplicia sentiunt, quibus tutius est multo praesidia latebrarum petere, quam se discrimini certaminum exponere. Ita etiam iste adolescens, qui, rejecta sindone, nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animum; qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur, abjiciunt, ac nudi potius Domino famulari, quam adhaerendo mundi rebus materiam tentandi, atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt. Juxta exemplum beati Joseph, qui, relicto in manibus adulterae pallio, foras exsilivit, malens Deo nudus, quam indutus cupiditatibus mundi meretrici servire . Et adduxerunt Jesum ad summum sacerdotem. Summum sacerdotem Caipham significat, qui sicut evangelista Joannes scribit erat pontifex anni illius, de quo consentanea testatur Josephus , quia pontificatum sibi absque merito dignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
quid sindone nudus profu¬
git ab eis. : Fugit enim ab hostib
quorum & presentiam d&es¬
tabatur & facta. non aũ fugit
ad nõ saluatore ac magistro
suo. cuius amorẽ &iam cor¬
pore absens fixum incorde
seruauit. neq aliquid u&at
intellegi io hannẽ hunc fuisse
adolescentem. dilectum pre
c&eris magistro discipulum.
Nam & illum eo tempore fu¬
isse ad olescentẽ longa post
haec incarne uita eius inditio
est. Potuit enim fieri ut ad
horam tenentiũ manibus
e lapsus mox resumpto indu¬
m̃to redierit. & sub dubia.
noctis luce sese turbis ducen¬
tiũ iħm. quasi unus de ipsis in¬
miscuerit. donec ad atrium
pontificis cui erat notus ꝑue¬
nir&. iuxta quod in suo ipse
euangelio cõmemorat. Sic̃
aũ p&rus. quiculpã negatio¬
nis poenitentiȩ lacrimis ab¬
luit. & confessione dominici
amoris funditus ex tirpauit
recuperationẽ ostendit eoꝵ
qui inmar trrio labuntur.
Ita c&eri discipuli qui arti¬
culum comp̃hensionis fugi¬

Expanded text:
quit, sindone, nudus profuquit, sindone, nudus profugit ab eis. Fugit enim ab hostibus, quorum et praesentiam detestabatur et facta; non fugit a Domino Salvatore ac magistro suo, cujus amorem etiam corpore absens fixum in corde servavit. Neque aliquid vetat intelligi Joannem hunc fuisse adolescentem dilectum prae caeteris magistro discipulum. Nam et illum eo tempore fuisse adolescentem longa post haec in carne vita ejus indicio est. Potuit enim fieri ut ad horam tenentium manibus elapsus, mox, resumpto indumento, redierit, et, sub dubia noctis luce, sese turbis ducentium Jesum, quasi unus de ipsis immiscuerit, donec ad atrium pontificis, cui erat notus, perveniret, juxta quod in suo ipse Evangelio commemorat . Sicut autem Petrus, qui culpam negationis poenitentiae lacrymis abluit, et confessione Dominici amoris funditus exstirpavit, recuperationem ostendit eorum qui in martyrio labuntur, ita caeteri discipuli, qui articulum comprehensionis fugi
Abbreviated transcription (Latin):
duciam patiendi cum dnõ
extiterant. Ad olescens
aũ quidam sequebatur eum.
amictus sindone suꝑ nudo
& tenuerunt eum. At ille
re iecta sindone nudus pro¬
fugit ab eis. Quiait. a mic¬
tus sindone suꝑnudo. sub¬
auditur corpore. id est
corpore suꝑ nudo. quia
non aliud indum̃ti. quam
solam habebat sindonem. ⁊¬
Quis aũ fuerit iste ad olescens.
euangelista non dicit. Quis
uero fuerit maiorem in se
quam in c&eris amorem dñ
ꝑmansisse conprobabat . qr
illis iam fugientib: ipse do¬
nec ab hostib: conprehende¬
r&ur. uinculo caritatis ad¬
tractus eum prosequi non
omisit. quam uis nec dum
ꝑfectam habuit caritatem.
quia comitatu: saluatoris
uel tentus pro fugere potuit
quia sicut ꝑfecta caritatas.
foras mittit timorem:
Ita timor m̃tis obsidens in¬
ꝑfectam arguit carita tem.
Sed notandum sollertius. quod
de hoc adolescente scribens
euangelista nonait. quia fuit
a comitatu dñi. uel fugit a se¬
quendo dnm. sed reiecta in¬

Expanded text:
duciam patiendi cum Christo duciam patiendi cum Christo exstiterant. Adolescens autem quidam sequebatur eum, amictus sindone super nudo, et tenuerunt eum. At ille, relicta sindone, nudus profugit ab eis. Quod ait, Amictus sindone super nudo, subauditur corpore, id est, corpore super nudo, quia non aliud indumenti, quam solam habebat sindonem. Quis autem fuerit iste adolescens, evangelista non dicit. Quisquis vero fuit, majorem in se quam in caeteris amorem Domini permansisse comprobat, qui illis jam fugientibus, ipse donec ab hostibus comprehenderetur, vinculo charitatis astrictus, eum prosequi non omisit, quamvis necdum perfectam habuerit charitatem, quia a comitatu Salvatoris vel tentus profugere potuit. Quia sicut perfecta charitas foras mittit timorem , ita timor, mentem obsidens, imperfectam arguit charitatem. Sed notandum solertius, quod de hoc adolescente scribens evangelista non ait: Quia fugit a comitatu Domini, vel: Fugit a sequendo Dominum; sed: Rejecta, in