comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Istud enim temporaliter humanis
blanditur aspectib inde autem in
a&ernam Requiem mens beata ꝑdu¬
citur. Toparionuero sicut quidam
scribere uoluerunt. genus ẽ. lapidis:
quantũ inuentione rerum: tantum
mer cium quantitae praecio sum
Vnum auri. purissimi : & alterum
& heria claritate relucentem Pingue¬
do rosea: uerecundęq puritatis. Uici¬
nus lapidi chriso prasso magnitudine
uel colore. Quia maxime lampat:
cum solis splendore ꝑcutitur. Omniũ
gemmarum superans preiosissimas
claritates : in aspectum suum singu¬
lariter ꝓuocans oculorum cupidis¬
simam uoluptatem. Quam si polire
uelis obscuras. sinaturę ꝓprię relin¬
quas in radiat. Haec regib ipsis fest
eẽ. mirabilis : ut inter diuitias suas
nihil semile pos sidere cognoscant
Nascidicitur in in sula tõ pazion.
quȩ .ẽ. ꝓuntia thebaidȩ unde & no¬
men accepit. dequo non sunt multa
dicenda. ne quod scriptura dicit. eẽ.
contemptibile: nos desiderabile

Expanded text:
Istud enim temporaliter humanis Istud enim temporaliter humanis blanditur aspectibus: inde autem in aeternam requiem mens beata perducitur. Topazion vero, sicut quidam scribere voluerunt, genus est lapidis, quantum inventione rarum, tantum mercium quantitate pretiosum; unum auri purissimi, et alterum aetherea claritate relucentem: pinguedo rosea, verecundaque puritas, vicinus lapidi chrysophrasso magnitudine vel colore; quia maxime lampat cum solis splendore percutitur; omnium gemmarum superans pretiosissimas claritates; in aspectum suum singulariter provocans oculorum cupidissimam voluptatem. Quam si polire velis, obscuras; si naturae propriae relinquas, irradiat. Haec regibus ipsis fertur esse mirabilis, ut inter divitias suas nihil se simile possidere cognoscant. Nasci dicitur in insula Topazion quae est provinciae Thebaidae, unde et nomen accepit; de quo non sunt multa dicenda: ne quod Scriptura dicit esse contemptibile; nos desiderabile
Abbreviated transcription (Latin):
& apłs. Eccenunc tẽpus accepta bile.
eccenunc dies salutis. Omnia enim
quaed ñs facit: aptis simadis posi¬
tione complentur: ut ante fieri non
debeat. nisiquando ille miseratus
indulserit . Hinc ẽ. quod nob̶ sẽper
expedit habere patientiam : ex¬
pectare qua eius sasunt. rogare quaȩ
nouit ille quirector .ẽ. Addit causã
cur debeat facere quae rogatur: quia
Dissipare enim .ẽ. legem: aliter uiue¬
re quam ipsius prȩcepta monuerunt.¬
& hoc magis facere. quod illa cognos¬
citur subomni execratione dãnasse
Hoc argumentum r&hores inter
uiolentissima praecepta posuerunt.
quando ut prȩces audiant̾ adiuuat
IDIO DILE N MAH DATUA:SU¬
PI H AUIRUM & COPNCION
uantum logem dnĩ dis sipauerat¬
nefanda praesumptio: tantũ
deuotus animus admandata eius
festinabat implenda. Grandis enim
religionis crescit affectus: quoties ea
inꝑborum inpugnare tẽptat audacia
mo choro suꝑaurum & gemmas quas
praetio sissimas hab& humanitas:
mandatorum dni reuerentiã custodire

Expanded text:
s: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Omnia enim quae Dominus facit, aptissima dispositione complentur; ut ante fieri non debeant, nisi quando ille miseratus indulserit. Hinc est quod nobis semper expedit habere patientiam, exspectare quae jussa sunt, rogare quae pnovit ille, qui rector est. Addidit causam cur debeat facere quae rogatur, quia Dissipare enim est legem, aliter vivere quam ipsius praecepta monuerunt; et hoc magis facere, quod illa cognoscitur sub omni exsecratione damnasse. Hoc argumentum rhetores inter violentissima praecepta posuerunt, quando ut preces audiantur, adjuvatIdeo dilexi mandata tua, super aurum et topazion. Quantum legem Domini dissipaveratnefanda praesumptio, tantum devotus animus ad mandata ejus festinabat implenda. Grandis enim religionis crescit affectus, quoties eam improborum impugnare tentat audacia. mo choro super aurum et gemmas, quas pretiosissimas habet humanitas, mandatorum Domini reverentiam custodire.
Abbreviated transcription (Latin):
Sqr Vt meditarer eloquiatua : Causa
redditur: cur ante diluculum mens
deuota surrex. Non ut agrũ coler&
non ut salutationes potentium prae¬
u enir& : sedut dñi meditar& eloquia
quaenum quã possunt pia uota refu¬
gere : dum suauita seorum sẽ ꝑuid&
ad crescere. sicut intestia dec ima lit¬
tera dictũ . ẽ. Quã dulcia faucibus

Expanded text:
 ut meditarer eloquia tua. Causa redditur cur ante diluculum mens devota surrexerit, non ut agrum coleret, non ut salutationes potentium praeveniret, sed ut Domini meditaretur eloquia, quae nunquam possunt pia vota refugere, dum suavitas eorum semper videtur accrescere, sicut in decima tertia littera dictum est: Quam dulcia faucibus
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃orum recor datione mor demur
Namsimandata dñĩ custo diremus:
la & itiam utiq habere mus. non plora¬
tionis ardorem: Sed qm̃talia carnis
naes sitate uitare non possumus : do¬
n& dñs lacrimas don& quib pecca¬
torum sordib abluamur: & illud qͦq
dicit. satis factionẽ uenisse: ꝑqͥos¬
nos plerumq in lecebras huius scłi¬
constat ad trahere. Utmerito ꝑ illos
culpa mund&ur : ꝑquos & excessus

Expanded text:
nostrorum recordatione mordemur. nostrorum recordatione mordemur. Nam si mandata Domini custodiremus, laetitiam utique haberemus, non plorationis ardorem. Sed quoniam talia carnis necessitate vitare non possumus, donet Dominus lacrymas quibus peccatorum sordidicit satisfactionem venisse; per quos frequenter illecebras hujus saeculi attrahimus: ut merito per illos culpa mundetur, per quos et excessus
Abbreviated transcription (Latin):
lestem con spicere claritatem Uultus
enim moysi. fulgor erat legis : quẽ illi
sustinere non poterant. quia uelatis
eam cordib: audiebant. Hoc ergo
sc̃s populus petit. Utinluminatam
dñi faciem possit conspicere non
uelatam: quatenꝰ pura gratia lumi¬
nis mereatur afflari: nec iam aliqđ
patiatur obstaculum : quiueritatis.
ipsius desiderabat aspectum Potest
magis cohors scã desiderare dñi
saluatoris aduentum : cuius facie
in luminata sunt tenebrosa peccati.
uitam conferens mostuis. & cestis¬
sima re media desperatis xitus
AQUA RUM TRANSIERUNTOCU¬
limei: Quia nOnCuStO DIER
lecem tuam Exitus aqua pe
significat lacrimas copiosas . quas
tantas dicit fuisse : ut ipsa quoque fon¬
tium fluenta transcenderent. Tran¬
scunt plane : quando illa sensu curr̃:
ista cordis afflictione funduntur
Nam quod uincere quantitate non
poterant: felicissimȩ conpunctio¬
nis qualitate superabant. Has tunc
pro fundimus: quando peccatoꝵ

Expanded text:
lestem conspicere claritatem. Vultus lestem conspicere claritatem. Vultus enim Moysi fulgor erat legis, quem illi sustinere non poterant, quia velatis eam cordibus audiebant. Hoc ergo sanctus populus petit, ut illuminatam Domini faciem possit conspicere, non velatam; quatenus puri  ed., pura gratia luminis mereatur afflari, nec jam aliquod patiatur obstaculum, qui veritatis ipsius desiderabat aspectum. Potest magis cohors sancta desiderare Domini Salvatoris adventum, cujus facie illuminata sunt tenebrosa peccati: vitam conferens mortuis, et certissima remedia desperatis. Vers. 136. Exitus aquarum transierunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Exitus aquarum significat lacrymas copiosas, quas tantas dicit fuisse, ut ipsa quoque fontium fluenta transcenderent. 421 Transeunt plane quando illa sine sensu currunt, ista cordis afflictione funduntur. Nam quod vincere quantitate non poterant, felicissimae compunctionis qualitate superabant. Has tunc profundimus, quando peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui non hab& lucem. Calumnia .ẽ.
enim cõm̃tũ aliquod periculo sȩ
falsitatis obiectum : quod bonis sẽꝑ
hominib studio ꝑuersitatis obicit.
decolorare contendens quod recta
con scientia fuerit ac titatum: hanc
patiebantur uidelic& iufti: uteos
ut antiquiores taceam: ꝑtulit đđ
cum sauli parcer&. & apud in ustũ
regem eo ipse fier& reus. qm̃ illiꝓ
babatur. eẽ ꝓpitius: qualis illipo¬
go calum nia .e. excitata. quando
iuuenculȩ dixerunt. saul occidit
mille. &dauid decem milia: quaꝓp¬
ter calum niesunt hominum contra
ueritatis honorem controuersig re¬
quisitȩ : quas merito ase. cohors scã¬
deprecabatur auferri. ut mandatadñĩ
amotis aduersitatib indagar&¬
pacim cuam inlumina sũper
uum cuum: & docethe ius tip¬
CATIO DS CUAS
Iegimus sci morsi uultum ita ad ño
fuisse clarificatum : ut eum israhe¬
liticus populus respicere non ualer&
Unde uelamine suꝑ ducto loquebat᷑
adeos : quia non poterant in ipsocae¬

Expanded text:
qui non habet lucem. Calumnia est qui non habet lucem. Calumnia est enim commentum aliquod periculosae falsitatis objectum, quod bonis semper hominibus studio perversitatis objicitur, decolorare contendens quod recta conscientia fuerit actitatum. Hanc patiebantur videlicet justi, ut eos ut antiquiores taceam, pertulit David, cum Sauli parceret, et apud injustum regem eo ipso fieret reus, quoniam illi probabatur esse propitius? Qualis illi, rogo, calumnia est excitata, quando juvenculae dixerunt: Saul occidit mille, et David decem millia ? Quapropter calumniae sunt hominum contra veritatis honorem controversiae requisitae; quas merito a se sancta cohors deprecabatur auferri, ut mandata Domini amotis adversitatibus indagaraciem tuam illumina super servum tuum: et doce me justificationes tuas. Legimus sancti Moysi vultum ita a Domino fuisse clarificatum, ut eum Israeliticus populus respicere non valeret; unde velamine superducto loquebatur ad eos: quia non poterant in ipso coe
Abbreviated transcription (Latin):
eloquium dicit id .ẽ. scđm iussa quatp̃¬
cipis aduitam humani generis corrigendã
Sequitur & non domin&ur meiomnis
iniuftitia. Neces seenim erat ut sĩgres
gere dignaretur : nulla illi iniustitia prȩ¬
ualere potuis s&: & uide quã caute petit
nedominetur : quae non poterat sic
excludi. ut ulterius pulsare ñ possit
Sed cum non dominatur eu adimus:
quia seruitus illanos precipitat ad ru¬
inam. Nec illud uacat quodait: om̃is
in iustitia. Scit enim : quia siqua hoꝵ
domin&ur intercipit. Nec ꝓdest ali¬
quid in multis seruarelegem sieam in
aliqua paste uideamur offende re
Scriptum .ẽ enim siquis totam legẽ
seruauerit. offend& autem in uno
factus .ẽ. omnium reus. Redi metne¬
aca lumns homiꝯum & cus¬
todiamman data uia
alumnia ꝑ antifrasin. id . ẽ. per
contrariam locutionem dicitur
capitis alumna. dum magis caput pe¬
tat alienum. eiq contra riasit : sic̃
bellum quod non .ẽ. bonum & lucꝰ

Expanded text:
eloquium tuum dicit, id est secundum jussa quae preloquium tuum dicit, id est secundum jussa quae praecipis ad vitam humani generis corrigendam. Sequitur, et non dominetur mei omnis injustitia. Necesse enim erat ut, si gresgere dignaretur, nulla illi injustitia praevalere potuisset. Et vide quam caute petit ne dominetur ejus quae non poterat sic excludi, ut ulterius pulsare non posset; sed cum non dominatur evadimus, quia servitus illa nos praecipitat ad ruinam. Nec illud vacat quod ait, omnis injustitia; scit enim quia si qua horum dominetur intercipit; nec prodest aliquid in multis servare legem, si eam in aliqua parte videamur offendere; scriptum est enim: Si quis totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus . Vea calumniis hominum, et custodiam mandata tua. Calumnia per antiphrasim, id est per contrariam locutionem dicitur capitis alumna, dum magis petat caput alienum, eique contraria sit; sicut bellum quod non est bonum, et lucus
Abbreviated transcription (Latin):
castra aegrptiorum. Aspicit &iam
ꝓpitius : sicut in munerib fecit abel
respexit quoque suꝑ filios pauperum:
& non spreuit prȩces eorum: & ideo nein
pastem susciperetur aduersam. statim
subiunxit & miscreremei. Quae merito
sicut sepe memoratum .ẽ. Miscđa dicit᷑:
qui a miseris larga pietate prȩstatuꝵ.
nec solum hic hesit fusa p̃catio : sed ad¬
didit : secundum iudicium diligentiũ
nom̃tuum. Iudicium quippe .ẽ. dñi :
ut nomen suum diligentib miscđae
largiatur auxilium : neex pectatione
fidelium decipiatur. quȩ ipsius semp
consideratigne suscipitur. GRessus¬
ñs dipica e loquium tuum: & non
docoin&or mci omis iius uitia
Cres sus meos: significat motus animȩ
Nam sicut ꝑ istos deloco ad locum
trans ferimur : ita & in illis quib: dam
pas sibus siue ad meliora siue addete¬
tiora progreditur. Hos scã cohors
secundum eloquium dñi dirigi postula¬
bat: neuitiorum prauitatib seducta:
in mortiferos laberetur errores. Scđm

Expanded text:
castra Aegyptiorum. Aspicit etiam propitius, sicut in muneribus fecit Abel. Respexit quoque super filios pauperum, et non sprevit preces eorum . Et ideo ne in partem susciperetur adversam, statim subjunxit, et miserere mei; quae merito sicut saepe memoratum est misericordia dicitur; quia miseris larga pietate praestatur. Nec solum hic haesit fusa precatio, sed addidit, secundum judicium diligentium nomen tuum. Judicium quippe est Domini, ut nomen suum diligentibus misericordiae largiatur auxilium, ne exspectatio fidelium decipiatur, quae ipsius semper consideratione suscipitur. Versndum eloquium tuum: et non dominetur mei omnis injustitia. Gressus meos significat motus animae; nam sicut per istos de loco ad locum transferimur, ita et in illis quibusdam passibus, sive ad meliora, sive ad deteriora progredimur. Hos sancta cohors secundum eloquium Domini dirigi postulabat, ne vitiorum pravitatibus seducta, in mortiferos laberetur errores. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
felicitas ex petitur : quanto amplius
corum expectatio protelatur
In superioriuer su: pra eucnis se se
dicit inmaturitate significans tẽp̃
iuuenalis &atis. Nunc autẽ dehora
dici cõmemorat. praeuener̃ oculi
mei adde diluculo. significansutiq
culos cordis sui ante credidisse
uenturo dño saluatori quã eun radi¬
ar& ad uentus
Diluculo enim significat initiũ lucis
id .ẽ. diei monstratus aduentus. qͥnđ
post tenebras peccatorum: quib hic
munđ tenebatur obnoxius. praesen

Expanded text:
felicitas expetitur, quanto amplius felicitas expetitur, quanto amplius eorum exspectatio protelatur.In superiori versu praevenisse se dicit in maturitate, significans tempus juvenilis aetatis; nunc autem de hora diei commemorat. Praevenerunt oculi mei ad te diluculo, significans utique oculos cordis sui ante credidisse 423 venturo Domino Salvatori, quam ejus irradiaret adventus. Diluculo enim significat initium lucis, id est diei monstratus adventus, quando post tenebras peccatorum quibus hic mu
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. Sed cum dicit saluũ me fac:
inanima uult intellegi non in corpore:
unde reuera dñi poterat custodire
mandata Nequeenim salutem car¬
nis petere poterat : quilibent̃ corpo¬
In annis puerilib modestiã senet¬
tutis anticipat. & ante facit gra¬
uissimã m̃tem quam possit annoꝵ
numero sitate canescere. Qualis enĩ
senib: laus .ẽ. sideficientes in longo
luxu las sati potius conquies cant
contraq gloria .ẽ. iuuenib si in ipso
&atis feruore morum regimine tẽpe¬
retur : sicut hieremias dicit. Bonũ ẽ
uiro quigraue portauit iugum aiuuen¬
tute suaꝰ sedebit singulariter & sile¬
bit quia suftinuit iugum graue
Sequituꝵ & in uerbotuo speraui
Hoc ẽ. utiq quod inmaturitate prae¬
uenerat & clamauit ad dnm̃: quia
in uerbo ipsius id .ẽ. in aduentu dñi
saluatoris fixam̃te sperare ñ defettit
Scĩ enim uiri quamuis desiderio magno
flammentur expectationi suȩ ardorẽ
semꝑ adiciunt dũtanto plus uentura

Expanded text:
affectu. Sed cum dicit, salvum me fac, affectu. Sed cum dicit, salvum me fac, in anima vult intelligi, non in corpore, unde revera Domini poterat custodire mandata. Neque enim salutem carnis petere poterat, qui libenter corpoin annis puerilibus modestiam senectutis anticipat, et ante facit gravissimam mentem, quam possit annorum numerositate canescere. Qualis enim senibus laus est, si deficientes in longo luxu, lassati potius conquiescant? Contra, quae gloria est juvenibus, si in ipso aetatis fervore morum regimine temperentur? sicut Jeremias ait: Bonum est viro, qui grave portavit jugum a juventute sua. Sedebit singulariter et silebit, quia sustinuit jugum grave . Sequitur, et in verbo tuo speravi. Hoc est utique quod in maturitate praevenerat, et clamavit ad Dominum, quia in verbo ipsius, id est in adventu Domini Salvatoris fixa mente sperare non destitit. Sancti enim viri, quamvis desiderio magno flammentur, exspectationi suae ardorem semper adjiciunt, dum tanto plus ventura
Abbreviated transcription (Latin):
murmurans iudeorum: & non ex¬
audiebatur ad nõ. Tacebat moy ses
& dñs ei dicebat. Quid clamas
adme: scilic& qm̃ illas cogitationes
exaudit altissimus. qua epia intentio
cordemeo : nere putares. aliud cogi¬
tandum: quando clamatur adnm
in sola enim religiosa cogitatione
totus deb& occũpari: nemens diuisa
effectum nequeat in petrare quẽ pos¬
tulat &intende quitoto corde.
quitotis uirib expectat : ñ diuitias
scłi. non coniugia nobilium femina¬
rum: non transitorias dignitates
sediustificationes dñi. quas mensscã
suꝑ aurum & topazion semo deside¬
rat semꝑ exquirit Nam quod dix̃
requiram : utiq quas facere debuis¬
s& : non quas tantum lectione cog¬
noscer&. Iustificationes enim uera¬
citer non requirit: nisulle quieas de
Clamorem illum exponit : quem
superius dix̃. Hoc̃ ẽ enim clamaui
in toto cordemeo: quod clamaui adte
adillum enim non clamat : nisiqui
petitionẽ suam dirigat toto cordis

Expanded text:
murmurans Judaeorum, et non exmurmurans Judaeorum, et non exaudiebatur a Domino. Tacebat Moyses, et Dominus ei dicebat: Quid clamas ad me ? scilicet, quoniam illas cogitationes exaudit Altiscorde dicitur: ne putares aliud cogitandum, quando clamatur ad Dominum. In sola enim religiosa cogitattotus debet spiritus occupari, ne mens divisa effectum nequeat impetrare quem postulat. Et intende quid toto corde, quid totis viribus expetebat, non divitias saeculi, non conjugia nobilium feminarum, non transitorias dignitates, sed justificationes Domini, quas mens sancta super aurum et topazion semper desiderat, semper exquirit. Nam quod dixit, requiram, utique quas facere debuisset, non quas tantum lectione cognosceret. Justificationes enim veraciter non requirit, nisi ille qui eas deClamorem illum exponit quem superius dixit. Hoc est enim, Clamavi in toto corde meo, quod, Clamavi ad te. Ad illum enim non clamat, nisi qui petitionem suam dirigit toto cordis
Abbreviated transcription (Latin):
ficame. Quise superius adolescentẽ
dixerat. eẽ. contẽptum: nunc matu¬
rior seniorib inter aduersa intellectũ¬
petit. ut agno scat mundustius peri¬
cula ꝓuentis transitorus aestimanda
Sic enim uiuificare poterat. suudi¬
car& talia non curanda ut mastrru
morte uiuer&. & ꝑ petua exultatione
gauder&. Omors illa uitalis. O san¬
guis purpuris omnib praetiosior
qui tribulationes & angustias mere¬
ris finire. & in suꝑ ex pectas caelo¬
rum regna sus cipere COΡHXUIIII
lamaui intoto coꝑde ex
audime dnę. iustifica¬
tiones tuas Requi Racio
Nonam decimam luteram ingre¬
ditur reuerentis sim chorus: inqua
iustificationes dñi sepollic&urꝑ
exquirere: & inuerbo eius antipata
confessio gaudere. Adiciens secog¬
nouisse testimoniadnĩ in aeternũ
eẽ fundata Nunc redeam̃ aduer¬
sum fidelium. Itaq clamor deuote
m̃tis affectus ẽ: quitantum sermone
ꝓmitur: sed magna cordis intentio¬
ne ꝓfestur. Camabat enim popuł

Expanded text:
fica me. Qui se superius adolescentem dixerat esse contemptum, nunc maturior senioribus inter adversa petit intellectum, ut agnoscat mundi istius pericula pro ventis transitoriis aestimanda. Sic enim vivificari poterat, si judicaret talia non curanda; ut martyrii morte viveret, et perpetua exsultatione gauderet. O mors illa vitalis, o sanguis purpuris omnibus pretiosior, qui tribulationes et angustias mereris finire, et insuper exspectas coelorum regna susciperfica me. Qui se superius adolescentem lamavi in toto corde meo, exaudi me, Domine: justificationes tuas requiram. Nonam decimam litteram ingreditur reverentissimus chorus, in qua justificationes Domini se pollicetur exquirere, et in verbo ejus anticipata confessione gaudere: adjiciens se cognovisse testimonia Domini in aeternum esse fundata. Nunc redeamus ad versum. Fidelium itaque clamor devotae mentis affectus est, qui non tantum sermone promitur, sed magna cordis intentione profertur. Clamabat enim populus
Abbreviated transcription (Latin):
adearum cestamina praeparatũ
Subiungit quoq illud adiutorium.
tua meditatio meaẽ: Quib enim
tribulationib quib angustus oppri¬
mi poterat quitali meditatione gau¬
debat: Nam lic& afflige r&ur
corpꝰ inualidum cruciar& caro passi¬
bilis in requiem noscebatur eẽ. tranꝰ¬
positus: cuius inscripturis diuinis
erat animꝰ occupatus Xequitas
tes timoniatua ina&er nu
in rellec tum damͥ & uiuaco
Iterum ꝑ definitionis modum.
uis tutem testimonioꝵ designat
Nam sunter roges quid sint testi¬
monia dñi: respond&: aequitas
in a &num. Pulchre autẽ contratri¬
bulationem & angustias quaetẽ¬
poralia eẽ noscunt᷑. posita ẽ. aqͥtas
in acternum: ut tali spe unꝰ quisq
contẽpner&. quae tẽporalia cẽ. sen¬
tir&. Sic enim & in superiori littera
definiuit: mirabilia testimoniatua

Expanded text:
ad earum certamina praeparatum. ad earum certamina praeparatum. Subjungit quoque illud adjutorium, tua meditatio mea est. Quibus enim tribulationibus, quibus angustiis opprimi poterat, qui tali meditatione gaudebat? Nam licet affligeretur corpus invalidum, cruciaretur caro passibilis, in requiem noscebatur esse transpositus, cujus in Scripturis divinis erat animus occupatus. Verstestimonia tua in aeternum: intellectum da mihi, et vivam. Iterum per definitionis modum virtutem testimoniorum designat. Nam si interroges, quid sint testimonia Domini? respondetur, aequitas in aeternum. Pulchre autem contra tribulationem et angustias, quae temporalia esse noscuntur, posita est aequitas in aeternum, ut tali spe unusquisque contemneret, quae temporalia esse sentiret. Sic enim et in superiori littera definivit: M
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiaphilo sophorũ : qui seuident᷑
morum probitate tractare. quaesine
dĩ cultura ueraciter. uanagloria nun¬
cupatur N amiuftitia dñi in aeternũ
man& : quiã quis quis eam custodierit
&erna felicitate gaudebit. Uidebatur
&iam &iustitia iudȩorum: qui litteram
potius contuentes : futura in ea putauer̃
non eẽ. misteria: Iustitiã uero dni quam
intellexit populus xp̃ian: in a&ernum
seruat᷑ : qm̃ipsa semꝑ acerna est̃
Ita & delege arbitror sentiendum: qm̃
quicumq eam intellegere meruerunt cae¬
les tiueritate completisunt. Ueritas enĩ
sumuiaueritas & uita. Qua ꝓpter defi
angustia psuene runt scĩs uiris mag¬
na sunt munera : quia nouer se ponde¬
x talum compressi ex sudare peccata
& illa gaudia tendere quaenon habent
finem Sicut apłs ait Quis nõs se¬
parabit acaritate xp̃i. tribulatio
an angustiai anꝑsȩcutio: an fames
& cẽs Haec enim beatis uiris. uelut
quoddam antido tum .ẽ quod dum

Expanded text:
justitia philosophorum, qui se videntur justitia philosophorum, qui se videntur morum probitate tractare, quae sine Dei cultura veraciter vana gloria nuncupatur. Nam justitia Domini in aeternum manet, quia quisquis eam custodiverit, aeterna felicitate gaudebit. Videbatur etiam et justitia Judaeorum, qui litteram potius contuentes, futura in ea putaverunt non esse mysteria. Justitia vero Domini quam intellexit populus Christianus, in aeternum servat; quoniam ipsa semper aeterna est. Ita et de lege arbitror sentiendum, quoniam quicunque eam intelligere meruerunt, coelesti veritate completi sunt. Veritas enim sum via, veritas et vita . Quapropter merito angustia sanctis viris magna sunt munera, quia norunt se pondere talium compressi exsudare peccata, et ad illa gaudia tendere, quae non habent finem; sicut Apostolus ait: Quis nos separabit a charitate Christi? Tribulatio, an angustia, an persecutio, an fames ? etc. Haec enim beatis viris velut quoddam antidotum est, quod dum
Abbreviated transcription (Latin):
IEPIUSIUSTIFICATIONESTU¬
tisscis hicuersus uidetur posse con¬
gruere. Nã hunc beneaccipimus
Quitamen iustificationes dñi in se factas
non . ẽ. oblitus. quando sepia in omni¬
b uoluntate tractauit. Illeenim cog¬
noscitur liberatoris sui meminisse : qui
eius preceptis ꝓbatur oboedientiam
commodare. Hoc &iam dauid ex ꝑso¬
nasua potest dicere quiad regnicul¬
mina inter fr̃s suos ꝓinbecilla &ate
non sperabatur posse sufficere : sedta¬
meniste iustificationes dnĩ tanta deuo¬
tione in memoriam tenuit. utipsedñs
dicer&. Inuenidauid filium iesse:
mam̃tum. eẽ totius constat. eccłae:
post hoc dicere populus ad optiuus.
popuł gratiȩ. populus nouuis quia &a¬
te sequitur: sed fidei dignitate prae¬
cedit Vnde bene suscipitur loquens
ꝑ totũ psalmũ cohors beaticõrũ. quae
cunctos fideles cunctos beatissimos
icuersus & iustitiam dñi & legẽ
ad hibita ꝓprietate discernit. Ho¬
minum quippe iustitia quãta cum¬
q: sit. est sine dubio tẽporalis: ut est

Expanded text:
temptus: justificationes tutis sanctis hic versus videtur posse congruere. Nam hunc bene accipimusqui tamen justificationes Domini in se factas non est oblitus, quando se pia in omnibus voluntate tractavit. Ille enim cognoscitur liberatoris sui meminisse, qui ejus praeceptis probatur obedientiam commodare. Hoc etiam David ex persona sua potest dicere, qui ad regni culmina inter fratres suos pro imbecilla aetate non sperabatur posse sufficere; sed tamen iste justificationes Domini tanta devotione in memoria tenuit, ut ipse Dominus diceret: Inveni David filium Jesse, mamentum esse totius constat Ecclesiae, potest hoc dicere populus adoptivus, populus gratiae, populus novus, qui aetate sequitur, sed fidei dignitate praecedit. Unde bene suscipitur loquens per totum psalmum cohors beata sanctorum, quae 422 cunctos fideles, cunctos beatissimos Hic versus et justitiam Domini et legem adhibita proprietate discernit. Hominum quippe justitia quantacunque sit, est sine dubio temporalis, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
uersas eructationes pessimȩ exalationis
ẽmittunt: Quos si auctoritate conuincas.
adinter p̃tationũ nequitias trans ferunt᷑
Cum inde quoq fuerint dño iuuante superati:
ad sofistarũ scuer sutias calũniasq conuestuN
uagunstabiles. quia radicẽ neq unt habere
ueritatis: Sic mento asperis odorib com¬
parata sunt : quȩ simplicium corda foctido
Hocmagis adlitteram congruent᷑ accipimꝰ
quia ꝓpositum ꝓph&ȩ ẽ. talesostendere : ca¬
duca tantum & temporalia possidere: Hifeco¬
sum uidentur habere peculium : dũ ipsi fide
les terribiles eẽ doceantur : Abundatis
quippe dictus ẽ abunda quasi redundans:¬
Ipsa quoq pecora quȩ habere cernuntur
nondix̃ eosin in gressib : sedi negressibus
possidere: Quia totũ abeis egredit̃: quando
ipsiquoq perituri. eẽ. monstrantur. Boues¬

Expanded text:
versas eructationes pessimae exaltationis  Leg. exhalationis versas eructationes pessimae exaltationis  Leg. exhalationis emittunt. Quos si auctoritate convincas, ad interpretationum nequitias transferuntur. Cum inde 486 quoque fuerint Domino juvante superati, ad sophistarum se versutias calumniasque convertunt, vagi, instabiles, quia radicem nequeunt habere veritatis. Sic merito asperis odoribus comparata sunt, quae simplicium corda fetido sibus suis. Hoc magis ad litteram congruenter accipimus: quia propositum prophetae est tales ostendere, caduca tantum et temporalia possidere. Hi fetosum videntur habere peculium, dum ipsi fide steriles esse doceantur. Abundans quippe dictus eIpsa quoque pecora, quae habere cernuntur, non dixit eos in ingressibus, sed in egressibus possidere: quia totum ab eis egreditur, quando ipsi quoque perituri esse monstrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrissimum submou&. Filiȩ eorum
cõ positȩ circũ ornate: ut sim¬
litudo tam̃ pliph
onsiderem : quã subtiliter & frequent̃
a catholicis segregauit her&icis Inprima
cõparatione altarcis abstulit: nunc in scđa
filias introducit: qua sinmemoratbpsalmo
catholicȩ non dedit ecłȩ Primum quod sex
iste frequenter uariis acfluxis cogitatio¬
nib datur : qui constantiȩ non hab& uires.
cum frequent̃ indiuersa uota traducitur:
deindedicit cas nonnaturaliter pulchras
sed hominũ uoluntate conpositas: Testio
cogitationes uł p̃dicationes corum quas
feminis cõparauerat : Nondicit habere
uerã eccłam: sed similitudinem templi:
Similitudisem quippenon habetueritatem
sedclicuius subsistentibus reieportat imaginẽ
prõptua ria corum plena e puctantia¬
ex hoc in illud:
Sromptuaria quaccellaria uulgus appel¬
lat: hereticorũ corda significant : ubidi¬
uersa rumrerum species epulȩq repositae sunt:
Istt quantum copiosaeffrctiti sunt: tantum di¬

Expanded text:
um composilae: circumornatae ut similitudo templi. Consideremus quam subtiliter et frequenter a catholicis segregavit haereticos. In prima comparatione altare eis abstulit, nunc in secunda filias introducit, quas in memorato psalmo catholicae non dedit Ecclesiae. Primum quod sexus iste frequenter variis ac fluxis cogitationibus datur: quia constantiae non habet vires, cum frequenter in diversa vota traducitur. Deinde dicit eas non naturaliter pulchras, sed hominum voluntate compositas. Tertio cogitationes vel praedicationes eorum, quas feminis comparaverat, non dicit habere veram Ecclesiam, sed similitudinem templi. Similitudo quippe non habet veritatem, sed alicujus subsistentis rei portat imaPromptuaria eorum plena, eructantiex hoc in illud. Promptuaria quae cellaria vulgus appellat, haereticorum corda significant, ubi diversarum rerum species epulaeque repositae sunt. Ista quantum copiose farcita sunt, tantum di
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uitioꝵ. Degladio maligno: diaboli
signi ficat potestatẽ : quia & dnĩ gladius
legitur: Sedillũ benignũ. eẽ non dubiũ ẽ.
Sicut dic̃. in eugło. Nonueni pacẽ mittere
interrã: sed gladium. Qua ꝓpt̃ malig¬
nus . e. gladius diaboli : quia diuidit abo¬
nis. Benign . ẽ. autem gladius dñi: qm̃

Expanded text:
quoque vitiorum. De gladio maligno, diaboli quoque vitiorum. De gladio maligno, diaboli significat potestatem. Quia et Domini gladius legitur; sed illum benignum esse non dubium est, sicut dicit in Evangelio: Non veni pacem mittere in terram, sed gladium . Quapropter malignus est gladius diaboli, quia dividit a bonis; benignus est autem gladius Domini, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ticum nouum: &utipsã osunder& nouitttẽ:
subiec̃: Cintatedño oinis t̃ri Nouũ enim
merito dicitur : quia dumnonsit aiudȩis re¬
cept̾ quib ꝓmissus fuerat utuenir&: transi¬
uit ad gentes Nouũ .ẽ. &iam : quod noscor¬
pore & sanguine suo saginare dignatur:
Nouum qđ mhominẽ a quã regenerationis
ab soluit: & hissimilia quȩ ꝑ aduentũ dñi
noua institutione patuer̃: Sequit᷑ In psal¬
terio decẽ cordarũ psallãtibi Psalterium
decẽ cordarũ .ẽ: decalogus quidat . ẽ. tribub:
hebreoꝵ: &ut ambotestam̃ta unũ habere
mani festar& auctorem: In utrisq sex p̃o
eges : homines iuistos significat
& ueraces : qui regunt ut dixim
adiutorio dñi corpora sui Ifusergore¬
gib dñs dat salutẽ: cũ eos auitus carnalib
liberos facit : dequib in sapientia dicitur
Dat regnũ rogib: Libera sͣ dđ adpugnam
respicit goliae. utquiliberat fuerat corpo¬
roliter. spiritalit̃ uictor. eẽt. inmanium

Expanded text:
ticum novum . Et ut ipsam ostenderet novitatem, subjecit, cantate Domino, omnis terra. Novum enim merito dicitur, quia dum non sit a Judaeis receptus, quibus promissus fuerat ut veniret, transivit ad gentes. Novum est etiam, quod nos corpore et sanguine suo saginare dignatur. Novum quod per aquam regenerationis absolvit, et his similia, quae per adventum Domini nova institutione patuerunt. Sequitur, in psalterio decem chordarum psallam tibi. Psalterium decem chordarum est Decalogus, qui datus est tribubus Hebraeorum. Et ut ambo Testamenta unum habere manifestaret auctorem, in utrisque se Christo eges, homines justos significat et veraces, qui regunt, ut diximus, adjutorio Domini corpora sua. Istis ergo regibus Dominus dat salutem, cum eos a vitiis carnalibus liberos facit; de quibus in Sapientia dicitur: Dat regnum regibus . Liberas David, ad pugnam respicit Goliae; ut qui liberatus fuerat corporaliter, spiritualiter victor esset immanium
Abbreviated transcription (Latin):
tastuas: & conturbab eos: Sagittas
apłos significit: quiueritate p̾dicati¬
onũ tamqua ia cula pennata hominũ
pectora trans foder̃ : sanitatẽ intium
sacris uulnerib operantes Cos autẽ
admontes referendũ ẽ.: quos uno uer¬
su superiore memorauit: Emritte

Expanded text:
ittas tuas, et conturbabis eos. Sagittas ittas tuas, et conturbabis eos. Sagittas apostolos significat, qui veritate praedicationum tanquam jacula pennata hominum pectora transfoderunt, sanitatem mentium sacris vulneribus operantes. Eos autem, ad montes referendum est, quos in versu superiori memoravit. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
praetumidos : quos dñs tetigit : quando
eis conpunctionem piȩ conuersationis
cata plorauer̃: Crassus enĩ fum oreuo¬
mitur : cum in planctum uitalem orta¬
lis corporis compago commouerit Co
rata narratur: Sed quã uis coruscationib:
& sagittis dicat. eẽ. pugnatũ: p&ra
a contrario infrontẽ diaboli : qm̃ sẽꝑ
mandatis eius aduersus ẽ: Confracta ẽ
frons illa durissima: inuerecunda in por¬
tuna: quȩ ante aduentũ dñi ueritatire¬
sistebat inuicta : hocreuera xp̃i dicen¬
dũ . ẽ. bellum : quia illud đđ figuratum
fuit proelium : imaginem portans isti
cationestuas & dissipabis eos: Quod
argum̃tũ dicitur a coniugatis. Cor us¬
cauit enim coruscitiones suas: quando
tenebrosis pecitorib ꝓph&irũ p̃dica¬
tionib lum suae ueritatis in fudit
Dissipauit autẽ: disꝑsit significat
ut qui ante fuerant idoloꝵ culturis dedi¬
ti: subinde adecłe catolicȩ septa
confugerent. dequitur : Smitte sag¬

Expanded text:
praetumidos, quos Dominus tetigit, quando praetumidos, quos Dominus tetigit, quando eis compunctionem piae conversionis cata ploraverunt. Crassus enim fumus ore vomitur, cum se in planctum vitalem mortalis corporis compago commoverit. Verata narratur. Sed quamvis coruscationibus et sagittis dicat esse pugnatum, petra a contrario in frontem diaboli, quoniam semper mandatis ejus adversus est. Confracta est frons illa durissima, inverecunda, importuna, quae ante adventum Domini veritati resistebat invicta. Hoc revera Christi dicendum est bellum, quia illud David figurativum fuit praelium, imaginem portans istiucationes tuas, et dissipabis eos. Quod argumentum dicitur a conjugatis. Coruscavit enim coruscationes suas, quando tenebrosis peccatoribus prophetarum praedicationibus lumen suae veritatis infudit. Dissipavit autem 485 dispersit significat; ut qui ante fuerant idolorum culturis dediti, subinde ad Ecclesiae catholicae septa confugerent. Sequitur, emitte sag
Abbreviated transcription (Latin):
nescit ut fum ut umbra. Cuius reupse
comparationem dedit dicens Diesei
sicut umbra prȩtereunt: Merito quando
umbra uidetur. quid .ẽ. sed firmitatẽ
non hab& ꝑmanendi: Namdiscedente
corpore ꝑ quod fit: ipsa quoq uanescit
ac disperit: Talis ergo .e. post peccatũ
adae hominũ uita: nisi bene ficio dñi
fuerit confessione reparata: dñe in¬
riens quã superius breuiter dixit: Id .ẽ.
qđ innotuiftiei: Tunc utiq aspectu in¬
notuit homini: quando in humilitate
scȩ incarnationis apparuit: quia cumiti
formadĩ maner&. e& .q dõ pabri coaeter¬
nus atq ȩqualis: ex inaniuit formam
serui accipiens: Vnde merito dicitur
inclina cȩlos & descende : qmista fierinisi
Inclinata diuina potestate non poterant
Inclinatio enim celorũ fuit. quando adho¬
minem liberandum honor suꝑnoꝵ uistusq
descendit. Montes hic suꝑbos homines
debem accipere : & diabolica iniquitate

Expanded text:
nescit, ut fumus, ut umbra. Cujus rei ipse nescit, ut fumus, ut umbra. Cujus rei ipse comparationem dedit, dicens: Dies ejus sicut umbra praetereunt. Merito quando umbra videtur, videtur quidem, sed firmitatem non habet permanendi; nam discedente corpore per quod fit, ipsa quoque evanescit ac disperit. Talis ergo est post peccatum Adae hominum vita, nisi beneficio Domini fuerit confessione reparata. Veriens, quam superius breviter dixit, id est quod innotuisti ei. Tunc utique aspectu innotuit homini, quando in humilitate sanctae incarnationis apparuit: quia cum in forma Dei maneret, essetque Deo Patri coaeternus atque aequalis, exinanivit seipsum, formam servi accipiens . Unde merito dicitur: Inclina coelos, et descende: quoniam ista fieri nisi inclinata divina potestate non poterant. Inclinatio enim coelorum fuit, quando ad hominem liberandum honor supernorum virtusque descendit. Montes hic superbos homines debemus accipere, et diabolica iniquitate
Abbreviated transcription (Latin):
ut ille cęli terreq fabricitor ꝑ assupti cor¬
poris ueritatẽ : usq ad hominẽ dignatus.
fuerit uenire notitiam : & rectis fidei
innotuerit in ȩstimabile dectatis archa¬
num : Quȩ figura dr̃ erotesis: idest¬
opposita a contrario: Interrogatio. simili
modo interrogandu . e. aut filius hominis:
ide respondeatur: Qm̃ reputas cũ: utique
in ouib tuis innumero prȩdestinatorum:
in illa hierusalẽ beata: ubi seꝑ iusti dednĩ
contẽplatione gaudebt̃: homoua ni¬
tatis similis ꝑactus ẽ. Dies eius
Si cut umbra yretereunt
xponit definitiue: qđ superius bre¬
uiter dix̃: Quid . e. homo id . ẽ. uanitati
similis factus non plasmatus: Adenim
quando creatus. ẽ. uerax. simplex. pu¬
rus inmortalis fuit: Sed post quã femi¬
na suggerente peccauit: factus ẽ. ua¬
nitati similis : qm̃ & mutabilis & mortalis
effectus ẽ: Vanũ enim illum dicimus : qđ
de substantia cadens : in aurastenues eua¬

Expanded text:
ut ille coeli terraeque fabricator per assumpti corut ille coeli terraeque fabricator per assumpti corporis veritatem, usque ad hominum dignatus fuerit venire notitiam, et rectis fide innotuerit inaestimabile deitatis arcanum? Quae figura dicitur erotesis, id estopposita a contrario interrogatio. Simili modo interrogandum est: aut filius hominis? Idem respondeatur, quoniam reputas eum; utique in ovibus tuis, in numero praedestinatorum, in illa Jerusalem beata ubi semper justi de Domini contemplatione gaudebuntati similis factus est; dies ejus sicut umbra praetereunt. Exponit definitive quod superius breviter dixit: Quid est homo? id est vanitati similis factus, non plasmatus. Adam enim quando creatus est, verax, simplex, purus, immortalis fuit; sed postquam femina suggerente peccavit, factus est vanitati similis, quoniam et mutabilis et mortalis effectus est. Vanum enim illud dicimus, quod de sua substantia cadens, in auras tenues eva
Abbreviated transcription (Latin):
cripuit: Vnde singulis nominib decenter
expressum ẽ : quo dei fucrat dñi largitate
concessum Quide quid sequitur: & in ipso
sperabo Positanta bene ficia uirses scit.
& tali spe non ee cessandũ: sed quanto plus
ab eo acceperat : tanto magis amplius expe¬
tebait Adiecit: subiciens. populos subme:
Siue hoc de futuro dicit: quia populis impe¬
raturus eret : siue magis populos sibi memo¬
rat eẽ subdendos: quod in spũ uidębat semi
in scdo psalmo ait. Postula ame & dabotibi
rantẽ : ut posttor in signia uistutũ tanta
gratia dñi ꝓtectus : non solũ se fateatur ex¬
iguũ sed &iam humanũ geñ diuinis bene¬
ficus ꝑse demonstr& in dignum: Adnullat
enim cũdicit : Quid .ẽ. homo: qua si pulus
quiuento flante transfertur : qua silimꝰ
in terrã liquidam resolutus : qui habere
non potes firmitatẽ: Qua ꝓpt̃ quid .ẽ
homo : sub interrogatione & despectu.
ꝓnuntiandũ. ẽ: Huic infertur laudatiua
responsio : qđ innotuistiei Quale ẽ. enĩ

Expanded text:
minibus decenter expressum est, quod ei fuerat Domini largitate concessum. Et vide quid sequitur: et in ipso sperabo. Post tanta beneficia vir sanctus scivit a tali spe non esse cessandum; sed quanto plus ab eo acceperat, tanto magis amplius expetebat. Addidit, subjiciens populos sub me. Sive hoc de futuro dicit, quia populis imperaturus erat; sive magis populos sibi memorat esse subdendos, quos in spiritu videbat seminin secundo psalmo ait: Postula a me et dabo tirantem; ut post tot insignia virtutum tanta gratia Domini protectus, non solum se fateatur exiguum, sed etiam humanum genus divinis beneficiis per se demonstret indignum. Annulat enim cum dicit: Quid est homo? quasi pulvis qui vento flante transfertur: quasi limus in terram liquidam resolutus, qui habere non potest firmitatem. Quapropter quid est homo? sub interrogatione et despectu pronuntiandum est. Huic infertur laudativa responsio, quod innotuisti ei. Quale est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
Primis uersib demalis disputans impio
Ieos detestabiliores reddit: nuncotiam
bona ipsorum quae uidentur. accusat ut ubiq
decus habeant : cum &ipsa gloriã ipsoꝵ
abominata respuitur ÷ Filios corum dicit
qui praui dogmatis p̃dicatione generant᷑:
Istinouellis plantationib: exequantur
quia nulla apatrib tradita p̃dicatione.
uiguerunt: Sed ex quisitis nouellis erro¬
rib pullularunt : mala stabiliti pessima
radice defiguntur: Non enim de ꝓph&is.
non deaplis. Non dealiqua iuctoritate
firmati sunt : sed uoluntaria ꝑuersitate

Expanded text:
Primis versibus de malis disputans impiorum, eos detestabiles reddit: nunc etiam bona ipsorum quae videntur, accusat; ut ubique dedecus habeant, cum et ipsa gloria ipsorum abominata respuitur. Filios eorum dicit, qui pravi dogmatis praedicatione generantur. Isti novellis plantationibus exaequantur, quia nulla a Patribus tradita praedicatione viguerunt, sed exquisitis novellis erroribus pullularunt, male stabiliti pessima radice defiguntur. Non enim de prophetis, non de apostolis, non de aliqua divina auctoritate firmati sunt; sed voluntaria perversitate
Abbreviated transcription (Latin):
petit liberari ut quanto ille sunt crudeles &
pessimi : tanto isti celerius audiantuꝑ
Oseoꝵ uana loquitur : qm̃ adiuinis regu¬
lis discrepare prȩsumunt: Ulanũ .e. enum
omne ueritati contrarium .e. & quã uis
dextera frequentis sime ponat᷑ inbonis.
impioꝵ tam̃ sic iniquã dicit. intpotius si¬
nistra eẽ uide̾tio Nam dũ mundanas res
praecipuas atq appetibiles putant.
pros pera estimant quȩcũq uistuti con¬

Expanded text:
petiit debere liberari, ut quanto illi sunt crudeles et petiit debere liberari, ut quanto illi sunt crudeles et pessimi, tanto iste celerius audiatur. Os eorum vana loquitur, quoniam a divinis regulis discrepare praesumunt. Vanum est enim omne quod veritati contrarium est. Et quamvis dextera frequentissime ponatur in bonis, impiorum tamen sic iniquam dicit, ut potius sinistra esse videatur. Nam cum mundanas res praecipuas atque appetibiles putant, prospera aestimant quaecunque virtuti con
Abbreviated transcription (Latin):
Sicad patre uerba conuertit Manũ
dicit : dñn saluatorẽ. Ipse enĩ man . ẽ.
patris: ꝑque facta constat uniuet sa
quauenire de p̃catur: ut liberari possit
celso ubi cum patre regnat parilitate
uistutis : & unitate substantiȩ Petit
ergo se de multitudine aquarũ ꝓph&a
liberari Id .ẽ apopulis undosis . &ue¬
lud ꝓcella sȩuis sima concitatis Aquas.
enim populos significari notissimũ. ẽ.
Sicut isaias dic̃ Propter hoc ecce dñs
Induc& suꝑ uos aquã fluuualidam
& multã: regẽ as syrioꝵ. Sedaquo
populo sepetierit liberari: subiec̃ dicens
Demanu filiorũ alienorũ: Ide: de potes¬
tatecorum qui fidelib parcere nesciunt
qm aduerso patre nascuntur. Sed quã¬
uis hoc is toricȩ deillo filis dicere uideat
tam̃ melius intellegitur dehis quidedia¬
bolo patre generant᷑: Dequib in cuugło
dictũ .ẽ.: Uos expatre diabolo estis:
Ipsisunt enum filii alieni: quiab ecłȩ matre
catholicorum habentur extranei
Deipsis adhuc populos dicit : aquib se

Expanded text:
um dicit Dominum Salvatorem; ipse enim manus est Patris, per quem facta constant universa: quem venire deprecatur, ut liberari  mss. celso, ubi cum Patre regnat parilitate virtutis et unitate substantiae. Petit ergo se de multitudine aquarum propheta liberari, id est a populis undosis, et velut procella saevissima concitatis. Aquas enim populos significare notissimum est, sicut Isaias dicit: Propter hoc ecce Dominus inducet super vos aquam fluvii validam et multam, regem Assyriorum . Sed a quo populo se petiverit liberari subjecit dicens, de manu filiorum alienorum, id est de potestate eorum qui fidelibus parcere nesciunt, quoniam adverso patre nascuntur. Sed quamvis hoc historice de allophylis dicere videatur, tamen melius intelligitur de his qui diabolo patre generantur; de quibus in Evangelio dictum est: Vos a patre diabolo estis . Ipsi sunt enim filii alieni, qui ab Ecclesia matre catholicorum habentur extranei.De ipsis adhuc populis dicit a quibus se
Abbreviated transcription (Latin):
ter sciam hunc psalmũ quartũ eẽ eoꝵ:
qui ꝑ actus đđ significant dñi futura mrs¬
teria : ut euan gelici calculi honore sacrati.
ꝑtotũ mundũ reuerendi atq mirabiles red¬
derentur diui sio psalmi
ost inter fectionem goliȩ quã¬
mistica dixtrimꝰ operatione cõ¬
pletam: In prima parte ꝓph&a dño
gratias agi. ꝑ acti bellidiscrimine se
fuis se liberatum: de p̃cans uicito dñi
declaret᷑ aduent̾: ꝑ quẽ diaboł uictus ẽ.
& qua si spiritalis belli quod golias figa¬
raliter gessit : ẽ. & secuta ꝑ fectio
Tunc enim fideles sunt a magno discri
liberatus apessimis inimicis quibectitudi¬
nem suam in scłustius felicitate posuerunt
Beatos autẽ illos tantũ definiens : quoꝵ

Expanded text:
ter sciamus hunc psalmum quartum esse eorum qui per actus David significant Domini futura mysteria; ut evangelici calculi honore sacrati, per totum mundum reverendi atque mirabiles redderentur. Divisio psalmi. Post interfectionem Goliae quamystica diximus operatione completam, in prima parte propheta Domino gratias agit, peracti belli discrimine se fuisse liberatum: deprecans ut cito Domini declaretur adventus, per quem diabolus victus est, et quasi spiritualis belli quod Golias figuraliter gessit, est secuta perfectio: tunc enim fideles sunt a magno discrimcompromittit, liberatus a pessimis inimicis, qui beatitudinem suam in saeculi istius felicitate posuerunt; beatos autem illos tantum definiens quorum
Abbreviated transcription (Latin):
quibq spem certis simã tribuit. & suꝑ¬
nȩ gratię donũ supplicantib in cõmune
um historia piȩ sentis tituli primis
pro phecȩ teporib id ẽ. ante regnũ ci. fueni
pacta: tam̃ ꝑmagnitudine sacram̃ suiloci¬
semerius uocatur admediũ. ut tortũ in psal¬
mis mysticȩ &dictũ pͥosetũ tẽ cognosceres
quod expressius in concdusione dicemus
Illud tam̃ meminis se nos conuenit. istud
cdauiticũ: ad designandũ certam̃ dnĩ xp̃i
fuisse pręmis sum : ut sicut iste goliam
saxei teli dimicatione prostrauit: ita per
uinceretur Vnde & in hoc psalmo: simi¬
litudines istȩ seruatȩ sunt: Nonenim hic
solauictoria illa describitur quaeregum
uo lumine continent᷑. autpipsa tantum
gratiȩ referuntur: sed multa suntItaq

Expanded text:
quibusque spem certissimam tribuit, et supquibusque spem certissimam tribuit, et supernae gratiae donum supplicantibus in commune Cum historia praesentis tituli primis prophetae temporibus, id est ante regnum ejus fuerit peracta: tamen pro magnitudine sacramenti sui, locis emeritis vocatur ad medium; ut totum in psalmis mystice et dictum et positum esse cognosceres, quod expressius in conclusione dicemus. Illud tamen meminisse nos convenit, bellum istud Davidicum, ad designandum certamen Domini Christi fuisse praemissum; ut sicut iste Goliam saxei teli dimicatione prostravit, ita per vinceretur. Unde et in hoc psalmo similitudines istae servatae sunt. Non enim hic sola victoria illa describitur quae Regum volumine continetur , aut pro ipsa tantum gratiae referuntur; sed multa sunt quae