comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
S quid clicemnus: Si hoc naturak̾ ht homo ut
in ⁊moclum suum amare nõ possic. n ꝯmod
suum fastidire. ergo quicquid appetit ⁊ mod
illi ẽ. ⁊ ñ appetit nisi ⁊ modum suum uunqsm̃.
Qd̃ siuerum ẽ : quare rep̾henclitur aliqũ uł
accusatur ꝑ eo qd̾ appetit. cum nõ appetit unꝙͣ
nͥ ꝯmoctum sutm. ⁊ ħ ei appet̾e naturałr datũ
sit. intẽtũ ut ip̃a natura in eo qd̾ fc̃a ẽ ĩmobi¬
lit̾ s⁊fistente. Aliud omuno pt̃ ⁊ moctũ suũ ap

Expanded text:
Sed quid dicemus? Si hoc naturaliter habet homo ut incommodum suum amare non possit neque commodum suum fastidire. Ergo quidquid appetit commodum illi est, et non appetit nisi commodum suum unquam. Quod si verum est, quare reprehenditur aliquando vel accusatur pro eo quod appetit, cum non appetat unquam nisi commodum suum et hoc ei appetere naturaliter datum sit intantum ut ipsa natura in eo quod facta est immobiliter consistente: aliud omnino praeter commodum suum ap
Abbreviated transcription (Latin):
eternũ utrũq plenũ ⁊ ꝑfc̃m. alt̾m id ẽ tem¬
porale bonum plenũ. statim ꝯlito apposut
alt̾m id ẽ et̾nũ. plenũ post m̃itũ datioũ ꝓpo¬
suit. Illi qub̃ded̾at custodiam apposurt. cũ pro¬
iudentia sua p̃ceptum nature/ ad aliud qdi
posuerat. uam aꝑuit. cum gr̃a sua p̾ceptu
discrpline. Dreceptũ aut̃ nature tria ⁊tiue

Expanded text:
eternum: utrumque plenum et perfectum. Alterum, id est temporale bonum, plenum statim condito apposuit; alterum, id est aeternum plenum post meritum dandum proposuit. Illi quod dederat custodiam apposuit cum providentia sua praeceptum naturae; ad alterum quod proposuerat viam aperuit cum sua gratia praeceptum di
Abbreviated transcription (Latin):
ficium. ut iumento suo pabulum ꝓuid̾e̾t sle uo
libetit puid̾et. Rairsum ne uł in ar querẽdis
labor aess uł insumendis ꝑ iculumindigentiã
simul ⁊ appetitũ carnalem certa mensura tẽpa¬
uit. quatiuus ei ad fometitũ ⁊ parica suffic̾e po¬
tiusserit. ⁊ ad sacietatem modica ⁊ta q ꝓuide¬
tia cartus nõ tam labor quam obla ctam̃tum
⁊ excitatio fut᷑a foret. si homo iusticiam tenu¬
iss. S quia spͥs supͣ se elatus. appecitũ sim̃ int᷑
mensurã cohib̾e noluit. idcirco ad laboreme⁊
misĩam illius fc̃m ẽ. ut iam in appetitu carnus
nietidũ fregit d̾s mortalit᷑atẽ in tegritatẽ cor¬
poris humani. ⁊ ob hoc plurib iam fomentis in¬
liget. quam priustam ad reꝑandam uolũta¬
tem quanitũ ꝑtit. quam ad ⁊ sernatidã qñtũ
rettiansit. hĩnc illa cdira nc̃citas gignitur. ut
extra ordinem prime dispositionus necrio ap¬

Expanded text:
ficium ut jumento suo pabulum provideret. Ne ergo libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset vel in sumendis periculum; indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit, quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere potuissent, et ad satietatem modica. Itaque providentia carnis non tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret, si homo justitiam tenuisset. Sed, quia spiritus supra se elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco ad laborem et miseriam illius factum est ut jam in appetitu carnis niendum fregit Deus mortalitate integritatem corporis humani; et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam, quantum remansit. Hinc illa dira necessitas gignitur, ut extra ordinem primae dispositionis necessario ap
Abbreviated transcription (Latin):
quippe uich̾ aliud ẽẽ ⁊stat. iisi qd̃ uolũtati. siue
appetitu etrariũ ẽẽ ꝓbatur. Quia igitur homo
appetitũ msticie deseruit. appotitus ⁊ modi sołꝰ ii¬
li ad penam rem ansit In quo quidem cduplicit̾
punitur: siuc cum ab ħis que ordinate appetit.
restringitur. siue cuni ad alia ⁊moda que orclĩa¬
te appeti tĩ possurit appetenda relaxatur. In ãi
in lib̾o arbitrio posita fu̾at. Maensura u̾o in fer¬
oris appetitus: ecessa in dono. Qua ꝓp̾ illam teñe
usse urccitis fuss istam aut̃ retiti̾e posse. feli¬
citatis uñ sicut culpa funt illam ũ tenuisse. ita
pena fc̃a ẽ. istam amisisse. In qua tũ pena etrã
culpa fint quia ⁊ hic quo mensurã nõ tenere:¬

Expanded text:
stat, nisi quod voluntati suae sive appetitui contrarium esse probatur. Quia igitur homo appetitum justitiae deseruit; appetitus commodi solus, illi ad poenam remansit. In quo quidem dupliciter punitur, sive cum ab iis quae ordinate appetit restringitur, sive cum ad alia commoda quae ordinate appeti non possunt appetenda relaxatur. In altein libero arbitrio posita fuerat. Mensura vero inferioris appetitus concessa in dono. Quapropter illam tenere velle, virtutis fuisset; istam autem retinere posse, felicitatis. Unde sicut culpa fuit illam non tenuisse, ita poena facta est illam amisisse. In qua tamen poena etiam culpa fuit, quia et h
Abbreviated transcription (Latin):
opus ꝑticiet quando de aliquo finut. aligua ⁊̃
cendo ꝑmultiplicatonẽ a sim ꝓlici ẽentra pluri¬
ma exierunt Tercium optsẽ qd̾ utrũ in cccłte
nature sim circa aliquam eẽntiam. cliuina
potencia oꝑetur. ut scilic aliqͣ a multiplicitate
ad siip̃licitatẽ reducat. que prius a simplieita¬
te ad multiplicitatõ ꝑtux̾at. sic̾ scirenõ pos¬
sumꝰ. ita etiam ꝑtinacit negare ñ debemus.
hoc tñ ⁊ sid̾atidũ e̾. quia aliud opus ẽ cum simꝓĩ
eẽtitia młtiplicatur. aliud cum multiplex ĩ sĩ¬

Expanded text:
opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in mcendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ obedĩam q̃rer. Si ergo sccłm haue institu¬
tionẽ incesiss ꝑ tc̃am iuffĩam teriuiss. Et si¬
cut alienus fuiss a culpa. ita etiam lis̾ ⁊ ĩmii¬
nis ꝑmansiss a pena. ut aitẽ huius inftitit¬
onis modũ ntrĩq ꝑfectius agnoscamꝰ ut utriꝰ¬
q uite rõnem ⁊ formam ⁊ ad ea que ad utr̃a¬
q uitam spectare uidentur bona eoꝵ q usũ
liligentius uos ⁊siderare oportet

Expanded text:
 obedientiam quaereret. Si ergo secundum hanc institutionem incessisset, perfectam justitiam tenuisset; et sicut alienus fuisset a culpa, ita etiam liber et immunis permansisset a poena. Ut autem hujus institutionis modum utrinque perfectius agnoscimus, utriusque vitae rationem et formam, et ea quae ad utramque vitam spectare videntur bona, eorumque usum diligentius non considerare oportet
Abbreviated transcription (Latin):
li adcorrupt̃onem. Integrũ quia tucħ illi deerat
ad ꝑfectionẽ. s in utroq talem delitionẽ posue¬
rat. ut nec integritas nec sanitas sñ ammini¬
culo poss ⁊seruari. Itaq in reb creatis forinsocꝰ
quedam ordinauit que ad ⁊sid̾andam atq tuẽ¬
dam ĩ columitatẽ. siue iuregritatẽ eiꝰ uałe po

Expanded text:
 ad corruptionem. Integrum, quia nihil ei deerat ad perfectionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat, ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit, quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere po
Abbreviated transcription (Latin):
fc̃s ẽ de nich̃o aliquid fc̃m ẽ. qñ ũo id sim pbe corp
in sem ip̃os młtiplicatur: ⁊ ĩplura extͥscit. fio aliqͥd
de alique in mauis qd̾ licet mirabile uideat᷑. tamẽ
maiusẽ de nicho a liquid fac̃e. qm de a liquo plus
fac̾e. hoc modo oꝑsindi de sub̾a coste in se cliuiiauͥ¬
tute absq extrinseco adclitam̃co młti plicata.
lam extrinsetus adłitamentũ accepisse dica¬
mus quatinis in esam quantitatẽ excresterer¬
tercostam additrim ẽ. qd̾ utiq multo magᷤ. finc

Expanded text:
um simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, t costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excrescereraeter costam additum est quod utique multo majus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine głificaretur dẏaꝰ namq alins a
eius suꝑbia ⁊ fundetur. hoc homo in dono accepit.
qd̾ ille ꝑu̾se raꝑe uoluit. ⁊ obtinore nõ potuit . in¬
eciam in hoc ymagołi in homine apparer. qdͣ
sicut ds omnib reb treationis principiũ extitir:
tra iste omtiib hominib principism eẽt geua¬
tionis. ⁊ omnes homines cdintise ab uno ⁊ nũ

Expanded text:
ificaretur. Diabolus namque aliud a ejus superbia confunderetur, hoc homo in dono accepit quod ille perverse rapere voluit et obtinere non potuit, ut in hoc imago Dei in homine appareret, quod sicut Deus omnibus rebus creationis principium exstitit; ita iste omnibus hominibus principium esset generationis, et omnes homines dum se a
Abbreviated transcription (Latin):
tatem in minus. Sextũ opus ẽ de aliquo nicl
fac̾e. Ex his sex oꝑib quatuor solid̾o possibłia
surit duo reliqua tantũ creature possibłita
ꝯuenũt. De nich̾o .N. altquid fac̾e. ⁊ de aliqᷤ
filiqua in maius ⁊ de aliquib ãliquid ĩ i mꝰ
siue de aliquo nich solus deus p̃t duo reliqua.
id ẽ de aliquo aliqua. nõ inmaiuł sicut cum totĩ in
ꝑtes diiuditur. uł de aliquib aliquid ñ m minrs
quemadinodũ cum ꝑtes in toto iuunt᷑ creata

Expanded text:
tatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquid facere, et de aliquo aliqua facere in majus, et de aliquibus aliquid in minus sive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊solaretur. ne forte postea ad ꝓhibitionẽ t̾reret᷑.
Siergo homo in hac obecłĩa ꝑstitiss post tempꝰ
fu̾at. sine mortis dolore transferri deburss. cum
dnim ꝓ le sua post ip̃m subsequerite in ⁊sortio

Expanded text:
consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. consolaretur, ne forte postea ad prohibitionem terreretur. Si ergo homo in hac obedientia perstitisset, post tempus eparatum fuerat sine mortis dolore transferri debuisset cum omni prole sua post ipsum subsequente in consortio
Abbreviated transcription (Latin):
cẽt. quatinus sola inobectiencia p̾uaricatori nõ
ip̃ius inqua pͥuaricabatur natura rei noceret.
Cum antẽ de ꝯcessione naturali p̾ceptum clisci¬
pline form andũ fuiss egruum fint magis ue
ne dyabło poss ꝯbeclĩam hominis calumpina¬
ri. m imo tantum ñ in plurib. ne ino bedic̃cia
ip̃a ualeret ab homine excusari. Si .n. ctixiss ds
homitunt de ligno sc̃ie bomi ⁊ mali mand̾et. ha¬
cienclum id qd̾ preceptam fuerat ñ amore cłi. s de¬
lectatione cibi adductus funss. Rursus si multa
de his que ti attirałi ⁊ cessa fuerant. ds homimi
phibuiss ⁊ panca xcessiss. p̾naricadons sue ho
adi̾ssus deum excusatõnem hr̃e uideturaꝑ eo qd̾
ncc̃itate i agis qm uolũtate ad p̾uaricationẽ ĩ¬
pulsꝰ demonstraretur. ꝓpea d̾s hominẽ ad exꝑiẽ¬
dam obeclĩam maudatoꝵ informans multa eces¬
prius infirmitatẽ sensus humani ꝑ ⁊cessionẽ

Expanded text:
ceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ceret, quatenus sola inobedientia praevaricatori non ipsius in qua praevaricabatur rei natura noceret. Cum autem de concessione naturali praeceptum disciplinae formandum fuisset congruum fuit magis ut ne diabolus posset obedientiam hominis calumniari, et in uno tantum non in pluribus; ne inobedientia ipsa valeret ab homine excusari. Si enim dixisset Deus homini ut de ligno scientiae boni et mali manducaret, haciendum id quod praeceptum fuerat non amore Dei, sed delectatione cibi adductus fuisset. Rursum si multa de his quae naturaliter concessa fuerant Deus homini prohibuisset, et pauca concessisset, praevaricationis suae homo adversus Deum excusationem habere videretur, pro eo quod necessitate magis quam voluntate ad praevaricationem impulsus demonstraretur. Propterea Deus hominem ad experiendam obedientiam mandato informans multa concesprius infirmitatem sensus humani per concessionem
Abbreviated transcription (Latin):
mane sunt ⁊ ꝑtinecit ad p̾cpitiond̾. aut me¬
clia ⁊ ꝑtinent ad ⁊cessiorietu. si andatũ aut̃
discipline neq de p̾cept̃one. neq de prohibi¬
tione naturali sumi pot̃at. ne si uł eadem p̃¬
erat m̃itum ut dictũ ẽ. ad uitam obedienti nõ
ẽet.Si n̾o inutrolib mutar mandatũ. uł ne
cessaria phib̾et. uł noxia p̾ciꝑet nãturam a ie
fc̃am ininste lederet.⁊ in repugnantia mãda¬
toꝵ suoꝵ. quecumq pars ad effectum dut̾etur ho¬
minem in necessitatẽ p̾uaricatonis p̾cipitaret.
cum eluob ⁊trariis alt̾m sine alt̾ius trausg̾i¬
sione impleri ñ poss. Oportuit ergo ut de ꝯces¬
sione naturali preceptũ liscipline sumeretur.
quia solum mͦ m̾itum ẽe potuit. ubi lib̾m arbitͥ¬
um funt. ⁊ ubi homo ad utrũlib se ꝓ uoto incli¬
nare potuit. Sic tñ oꝑtebat uer de ip̃a ⁊ cessiõe
tum naturam rei de qͣ fĩ debeat ñ corrumꝑet. n
⁊tra primũ institutũ uite humgne noxiam fa¬

Expanded text:
aut media, et pertinent ad concessionem. Mandatum autem disciplinae neque de praeceptione neque de prohibitione naturali sumi poterat; ne si vel eadem prerat meritum, ut dictum est, ad vitam obedienti non esset. Si vero in utrolibet mutaret mandatum, ut vel necessaria prohiberet vel noxia praeciperet naturam a se factam injuste laederet. Et in repugnantia mandatorum ejus quaecunque pars ad effectum duceretur hominem in necessitatem praevaricationis praecipitaret, cum e duobus contrariis alterum sine alterius transgressione implere non posset. Oportuit ergo ut de concessione naturali praeceptum disciplinae sumeretur, quia solummodo meritum esse potuit ubi liberum arbitrium fuit, et ubi homo ad utrumlibet se pro voto inclinare potuit. Sed tamen oportebat ut de ipsa concessione tum naturam rei de qua fieri debebat non corrumperet, neque contra primum institutum vitae humanae noxiam fa
Abbreviated transcription (Latin):
ad iocunditatẽ uite humane wparata. eti
ilua mirancdũ ememoratur qd̾ lignũ ibi uite
lum a morte. s ab omni etiam defectu illesãcͥ¬
mali ibi fuisse narratur. qd̾ non similit̾ quidẽ
ex natura sua sc̃iam bom ⁊ inali homini dare po¬
tuit. quẽ adinodũ lignum uite uitam in homi¬
ne corꝑalem ex natura sua ⁊ mrtride sibi idi¬
ta a deo potunt ⁊ seruare. s idcirco tantũ lignũ
homo ꝑ exꝑientisu coguou̾at. ⁊ erant simłr
nescietat. Expositum ẽ qͣiͣ in medio lignũ sc̃ie
boni Tnr ali ut ꝑ illud homo uł obediendo ad
bona gustanda e cognoscendatransiret. uł ñ
obocliendo ad mnala facienida ⁊ ꝑcipienda ꝑtin¬
g̾et. Sic ergo in loco isto siue boni sine mali ces¬
noscendi ecc̃onẽ acciꝑe debuit. t̃ tñ ex natura
ligni que ħ homini ex se dare ñ potuit. s quia
m eo uł obecliendo bom uł nõ obediendo mali ꝓ

Expanded text:
ditatem vitae humanae praeparata, etiam illud mirandum commemoratur quod lignum ibi vitae lum a morte, sed ab omni etiam defectu illaesamali ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirco tantum lignum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni vel non obediendo mali pro
Abbreviated transcription (Latin):
encie bom ⁊ mali ⁊ flunius egrediebat᷑ de loco
uoluptatis. ad irrisaridũ ꝑadisum. qui inde cli¬
iditnt in quatuor capita. ꝑatet ergo quãte
amenitatis locus ille fuid in quo uatura hõis
aclhue a corruptõne alietia fou̾i ac mitriri de¬
huit. qui fontib ac fluminib irrignus arbo¬
rib omni genis frondosus ⁊ nemorosus tructu
am pulchro ad uideridum. qmͣ suaui ad uescẽdꝰ¬

Expanded text:
us egrediebatur de loco voluptatis ad irrigandum paradisum, qui inde dividitur in quatuor capita . Patet ergo quantae amoenitatis locus ille fuit in quo natura hominis adhuc a corruptione aliena foveri ac nutriri debuit, qui fontibus et fluminibus irriguis, arboribus omnis generis frondosus et nemorosus, fructu tam pulchro ad videndum quam suavi ad vescend
Abbreviated transcription (Latin):
s ex urio ñ hñt. qui a ⁊stant ex plurib. alia uni¬
tatẽ suam ex uno hñt. ⁊ in uno hñt quia unũ ⁊
idem ẽ. ip̃m ex quo surit. ⁊ ip̃m qd̾ sunt. qualia sĩto
simplicia om̃ia. ⁊ ex ꝑtib nõ ꝯsistentia. ⁊positis
ñ ẽ qui a ex multis ⁊ in multis s̃. Quib aut̃ simp̃
s ex his rursũ que simplicitatennũ sunt. alia:
unitatem suam ex multis ñ colligunt quia si ss̃
alia quidem unitatẽ suam simul ex multis nõ
colligunt. quia sunt suplicia. s tũ unnta dem
suam ĩmulta. esfunclunt. quia młtiplicatit᷑
⁊ fiutit mat̾ia. qualia sunit corꝑa simplicia qͦs

Expanded text:
sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unised ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Quali
Abbreviated transcription (Latin):
iriꝯius fc̃m e̾. de aliquo aliquid iñ ianis fẽm est
Cũ u̾o qd̾ magnum fc̾m ẽ. minus aliqũ sit de Ali¬
quo aliquid iminus fit. primũ ẽ opus creatdis.
Scł̾m e̾ opus multiplitatonis. T̃ercinẽ opusimo¬
nis siue collectionis in primo oꝑe fit aliquid i̾ ce
urcho ⁊n scd̾o oꝑe fit aliquid ⁊ de aliquo. in t̾cio
ꝯpe fitaliquid quidẽ. s nõ de nicho. quia qͥd ficcħ
matiami. neq de aliquo: quia cum ficipinħt in nra¬
t̾ia fortuam s cum duo sint. unĩ fidaliud. ⁊ tũsit
incipit. aliquid fit ꝗuia illud aliquid ẽ qd̾ eẽ incipr
quam hoc fier Aliquid fuit. Nlec rarsum de ałi qͣ
illud fit qd̾ fid quia desinit ẽẽ qd̾ prius fuit qñ eẽ
incipit. hoc qd̃ priusñ fuit qd̾ cticimnꝰ ꝑ exemplo
in aliquo exprimamꝰ Omneess̃ ẽ unum e̾ ⁊ om̃e
qd̃ unum eẽ desinit in hoc ip̃o etiam eẽ desut. qd̾
am ex multis colligunt qualia sunt composita.
⁊ ex ꝑtib ꝯsistentia. Que nnũ quidẽ ẽs habent.

Expanded text:
aliquo aliquid in majus factum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint unum fit aliud et transit incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse inciquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod ualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent;
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ceptum discipliue a dd̾etur. ⁊ ut in ip̾ius p̾cepti
excitatione homo nõ. tam p̾cepni utilitatẽ ⁊ ua
pͥcipientis cdilc̃onem amplecti ꝓbaretur. S quid
erit amplius qd̾ ad exꝑiendam obedieticiam hõis
illi p̾opiatur. cum totum qdꝰ ad uitã ꝑtitiet hu¬
manam. in p̃cepto nature etineatur. Que cũ¬

Expanded text:
ceptum disciplinae adderetur; et ut in ipsius praecepti exsecutione homo non tam praecepit utilitatem quam praecipientis dilectionem amplecti probaretur. Sed quid erit amplius quod ad experiendam obedientiam hominis illi praecipiatur, cum totum quod ad vitam pertinet humanam, in praecepto naturae contineatur? Quaecu
Abbreviated transcription (Latin):
ne ianifeste cognos cͥetͦ ⁊ nullatenꝰ recrpetiro:
Iterũ ne nimis mosentia ẽẽt frauseiꝰ si prorsꝰ
occultaretur. ⁊ homo simił sicłs eum tali fran¬
de que crealt ñ possẽ decipi ꝑ mit t̾et ĩiuriã
patiuide̾tur. in alietr᷑a qui dem forma uenire
ꝑ missũ e. s tali in qua eiuis malicia prorsusũ
celaretur. Ut igitur. in ꝓpria forma ñ ueniret
sua uoluntato fc̾mẽ. ut aut̃ aliam form a̾ infi
ordin atione dispositñ ẽ. Uenit ergo ad hoĩem
in serpente callidꝰ hostis qui fortassis si ꝑmissus
fiuss:. in forma colirmbe nenre maluiss. Sed

Expanded text:
latenus reciperetur. Iterum ne nimis violenta esset ejus fraus si prorsus occultaretur et homo simul si Deus eum tali fraude quae caveri non posset decipi permitteret injuriam pati videretur, in aliena quidem forma venire permissus est; sed tali in qua ejus malitia prorsus non celaretur. Ut igitur in propria forma non veniret sua voluntate factum est, ut autem aliam formam niordinatione dispositum. Venit ergo ad hominem in serpente callidus hostis, qui fortassis si permissus fuisset in forma columbae venire maluisset. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ubr autem de nich̾o aliquid fiti aliquid sit. quiaħ
ipm aliquid ut fit in eo fiti Qcd nsi fieret i dip̃mn
qd̾ c̃ aliquid ñ ẽẽt Rursum cum de aliquo plusfit
abinud fit. qiia nisim eo qd̾ iam aliquid ẽ alico
fieret ipͥm qd̾ postea plusibi ẽ ñ eẽt. Rmsumcule
Aliqniba aliquid fit Aliquid fici quia ifi illud q̃sᷤ
priꝰ ibi plus fuit. aliquid fc̃m eͥ et in eo quominut

Expanded text:
Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit ali
Abbreviated transcription (Latin):
cũ postea subuuictũ est. quia ille quẽ habebat
uir eius ũ ẽẽt. manifeste demonstratũ ẽ. quia
hi quos prius habu̾at quinq aus hoc ẽ legi.¬
tiui ⁊ nõ alieni fuissent. Naturale siquidem ẽ¬
humane nature in prima etare sccłm Colossẽ¬
suũ affectus inced̾e. aitq mou̾i. Cum u̾o ad an

Expanded text:
ost ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad a
Abbreviated transcription (Latin):
usum einso̾. carnis erat subditũ sibi aut̃ ⁊̃ bouo
illo qd̃ nõ solum nõ cartu s ip̃i quor qui in car¬
ne luꝑior fuit extitit dignitate p̾latũ. qͣ pp̃
ad inferiꝰ quidem bonũ ⁊seruand̾ ꝓmoenfia
ꝑtitunt. ad suꝑiꝰ autẽ bonum obtinetitũ obe

Expanded text:
usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi quoque qui in carne superior fuit exstitit dignitate praelatum. Quapropter ad inferius quidem bonum conservandum providentia pertinuit; ad superius autem bonum obtine
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditatemꝰ hr̃et᷑ suam alia ad fomentum. alis
ad gaucliũ. Alta ad ncc̃itatem. alia ad feli ata¬
tem. Ali a ad usum temꝑis alia ad frristñ etm¬
tatis Hoꝵ itaq bonoꝵ que ad utm̃q uitam
prinebant sp̃ui. qui ip̃i carm ĩn hõie p̃sidebar¬

Expanded text:
ditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine p
Abbreviated transcription (Latin):
mus parnos nascituros. ãs de iñ ꝑ int̾ualla tẽ¬
poꝵ tam in senfu antmi qm in statura corꝑis
unctem̃ta accepturos. Sic enim in omni gen̾e
icrum aliam legem ꝑrimã editonẽ habuisse
c̾tumus atq aliam subsequẽtẽ ꝓpagationẽ.
ip̃is oriutitur: ⁊ post ip̃a sequũtur nisi ꝑ. int̾¬
ualia tempoꝵ c̾scendo Ad ꝑfectonẽ uenire no̾
a modico uin̾sa ĩcipiũt. ac de ĩnde paulac̃
tirea nequaqmn ꝓ uicio humane nature depu¬
tandñ ẽ si in pincipio fuo a ꝑfecto inchoa¬
ta ꝑ subsequentẽ ꝓpagatonem a modico.
ad matora ⁊ meliora ꝓficiat. ⁊ de corꝑe qͥ dẽ
humano fortassis difficile ñ erio. n in ꝯue¬
netsidehitur hoc in estimatonẽ recipere.
u̾tu de sensu ⁊ cosnt̃one u̾itatis fortassis

Expanded text:
mus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temmus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. ipsis oriuntur et post ipsa subsequantur, nisi per intervalla temporum crescendo ad perfectionem venire non a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim ocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione verita
Abbreviated transcription (Latin):
Binfĩoris in qua usq ad tempus defin itã
hotu̾o in an̾e debuerat. donec celesti ac u̾e ĩ tuorta¬
ad pͥmiũ obecłie sine mortis int̾positione tnͣs¬
ferret᷑. Hoc magis rõm ⁊ sentaueũ ⁊ fidedig¬
nũ indetur. qd̾ sicut in hac uita mortali ali¬
is ꝑ mortem decontib. alit ꝑ natiuitatẽ ui¬
cturi succeduntiita quoq tunc pͥcedentib
ẜ̾t t̾minũ huiusuite temꝑał ad uitam et̾¬
nani translatis hii qui ex eis nati fuissent.
decedentib succederent. ⁊ ip̃i quo tem pora
sua impleturi. ⁊ obeclĩam seruaturi. donec
tatidem numorꝰ aduitam p̾destinatoꝵ im¬
płetur. ⁊ temꝰp huic infi̾ori uite in generẽ
hum quo deputatum Qsũmere tur
sensu in ip̃o mox natiuitatissur ꝯcorctio per¬
madis approbamꝰ. ut quidem ho sicut diximꝰ
⁊ corꝑx ⁊ sensn ꝑfc̃s mox fe̾s fuisse credatur.
ilos no qui ex ip̃o nascerẽtur tadem lege qͣ
⁊ nunc natiuitatẽ humanã ordinata cerni¬

Expanded text:
rioris in qua usque ad tempus definitum homo manere debuerat, donec coelesti ac vere immortaad praemium obedientiae sine mortis interpositione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post terminum hujus vitae temporalis ad vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere humano deputasensu in ipso mox nativitatis suae exordio per primus quidem homo, sicut diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cerni
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex eins carne nast̾etur dãpnarettir. Tñ
ilud m̃ito q̃ritur. si sola primi hõis obectĩa
ꝓbata om̃ib posteris ex eo nascituris ad mũ¬
tum suffic̾e debuss. Aut singuli quiq p̾s eũ t ꝑi¬
biis sius quiei admodũ ip̃e primꝰ ꝓbatus ẽ. siue
eadem. siue alt̾ius cuins libi ⁊ mandati obserna¬
cia ꝓ̃banci fuissent. Et p̃t fortassis tĩ absurde cͣ¬
ci qͣs idem mandatũ qd̾ primo ꝑenti datum ẽ.
posti quoq illiꝰ obseruare debuerũt. ut singłi
ritis digna remuniatono głificarenitur. Dma

Expanded text:
qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere debuisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli ri
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ñ sinim inquantum a seinzip̃n tĩ ħt. Tali
igitur distinctdne fẽa. quia scil quedam uir¬
tutes. ex sola natura sunt. quedam ex gtr̃a
Si queritur utrum primꝰ ho in illo primo
ꝯitionis fire statu. uirtutes aliquas habu̾nt
mllatenus ambigerido putamis affectꝰ bo¬
nos ⁊ sccłm iusticiam orclinatos nature illꝰ.
a pͥma sua origine insertos. ꝑ quos ad boni¬
tatem ⁊ iusticiam exequentem uaturali ap¬
petitu tͣhebatur. Et in his quidem affectib
bonis naturales uirtutes ⁊stitisse. quib a
principio natura hominis formata ẽ ⁊ in¬
structa. De illis autem uirtutib q̃ uolũtate
bona ex amore diuino mota ꝑficiũtꝰ Nich
tem̾e circa ip̃m quatitũ ad primũ illũ sta¬
tum ꝑtin diffinire uolumꝰ. drecipue cũ dẽ
oꝑecaritatis iliis nullũ siue ex anctorita¬
te. siue ex rone argutnetitũ c̾tũ hamꝰ Et si
quidem amare creatorẽ suum cepit. ħ tũ omnino lau¬
dabile ñ fuit. quiã ñ ꝑsen̾an̾it quia motus in tupia¬

Expanded text:
non suum, in quantum a semetipso non habet. Tali igitur distinctione facta quod quaedam virtutes ex sola natura sunt, quaedam ex gratia si quaeritur utrum primus homo in illo primo suae conditionis statu virtutes aliquas habuerit, nullatenus ambigendo putamus affectus bonos et secundum justitiam ordinatos naturae illius a prima sua origine insertos per quos ad bonitatem et justitiam exsequendam naturali appetitu trahebatur. Et in his quidem affectibus bonis naturales virtutes constitisse quibus a principio natura hominis formata est et instructa. De illis autem virtutibus quae voluntate bona ex amore divino mota perficiuntur, nihil temere circa ipsum quantum ad primum illum statum pertinet definire voluopere charitatis illius nullum sive ex auctoritate sive ex ratione argumentum certum habeamus. Etsi quidem amare creatorem suum coepit, hoc tamen omnino laudabile non fuit, quia non perseveravit; quia motus incipie
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e ur. S⁊ qͣui ħ dicunt ñ satis diligentͥ ꝯsid̾ant
quia non ocutus qui aliquid nescit. aut aliquid
nodaticia ẽẽ dicenclũ ẽ. quia ignoraticia ñ clicit᷑
unsi tunc solum cum id qd̾ ignorari ñ debuiss
nescitur. Talisigitur ignorancia ñ nisi ex pe¬
tia pcci inẽe cognoscitur. cum mens a lumine
u̾itatis excecata ne ea que scire deb̾et. cognosc̃e
ualeat ꝓprio uiciꝯ obscuratur. Illam no q̃ in
nascenitib cunctis ⁊ nunc a principio inẽe ur
cognitionis in ꝑfc̃onem. nature ẽẽ ñ culpe. Ex
hec inanifeste liquet quia dñs in euangelio cũ
sub typo auime samaritanã de occultis sus
Queniret. Primũ eam quĩq uĩros habuisse.
ac deitide quem nũc ħe uirum euis ñ eẽ clicẽs

Expanded text:
ideatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid norantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse vicognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
pͥiiũ sp̃osc̃s bonam uoluntatem oꝑat᷑. dem̃
bone uolimitati monenti se ⁊ioꝑarmn cooꝵatur
Drimũ bonam uoluntatẽ aspirat. ut sit deiñ
bone uoluntati. inspirat ut moueatur. ⁊ ope¬
returnt nacua ñ sit. primũ oꝑatur eam. de
tifex primũ instrurm̃tũ oꝑatire. dem̃ ꝑ ĩstru¬
mentum oꝑatur: ⁊ qd̾ instrum̃tũ oꝑatur. pri¬
mnũ solus ip̃e oꝑatur. Qõ u̾o postea ꝑ instrum̃tũ

Expanded text:
bonam voluntatem operatur; deinde bonae voluntati moventi se et operanti cooperatur. Primum bonam voluntatem aspirat ut sit, deinde bonae voluntati inspirat ut moveatur, et operetur ut vacua non sit. Primum operatur eam, deitifex primum instrumentum operatur, deinde per instrumentum. Et quod instrumentum operatur primum solus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
si u̾m ẽ n uitiũ fuiss illis qui sũ prc̃onasce¬
renitur. sine cognit̃one etiã uasciquia meħ
in se nascendo hr̃ent.ñ postea cum ad tẽp
cognos cencti ꝑuenissent. potuisse a coguiti¬
one u̾itatis preliri. Et nos sccłm quudẽ hũc
modũ in reb cccultis. ea q̃ magis ꝓbabilia.
⁊ditus ẽ. ħ p̾senti adbreuatone suffic̃e uolu¬
scil quałr iustititus sit. a deo quantũ inteĩ
institntus sit a do̾ ⁊ adrecte uiuendũ in¬
uocare. Diximus namq suꝑiꝰ quo bona a

Expanded text:
ue vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia conditus est; hoc praesenti abbreviationi voluscilicet qualiter institutus sit a Deo quantum interim institutus sit a Deo et ad recte vivendum inedium revocare. Diximus namque superius duo bona a
Abbreviated transcription (Latin):
catum a deo institutũ: eisq ut cresc̾ent ⁊ m¬
ttplicarentur. dono bñdictionis ⁊cessum ato in¬
uractã legimus Empxtionẽ carnł in ꝓlil gen̾a¬
tione. sine turpituline ⁊ ⁊cupiscẽtia. futura.
nullatenus clubitare debemꝰ Qͥ ergo si ne pc̃co
gnarentur. ⁊ sequens omnino ẽ. qd̾ etiam sñ
pc̃co nascentur. Quẽadmodũ hii qui modoge¬
n̾antur cum ꝯcupiscentia. qiͣ ex ip̃o ralicis
sue uicio corrupt̃onem tͣ hentes. nascut᷑ cũ cul
si pat̾ne obccliencie m̾itum .ł. iucoren pta
originẽ ad posteros ꝯm̃s transire debu̾at. quẽ¬

Expanded text:
catum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consequens omnino est quod etiam sine peccato nascerentur, quemadmodum ii qui modo generantur cum concupiscentia, quasi ex ipso radicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum cun paternae obedientiae meritum per incorruptam originem ad posteros om
Abbreviated transcription (Latin):
talisfuit q̃m in corpore eius corruꝑtio ⁊ infir¬
mitas nulla fuit ⁊ extriusecus pt̃ cet̾a fomẽ¬
ta cyboꝵ quib corꝑalem uitam nutrire ⁊ s¬
tentare debuit specialem in ligno uite medi¬
cinam acceꝑat. qua candem untam etra mor¬
tis defoctum. saniam atq incorruptam potiut
⁊seruate donec ad ueram ĩmortalitatẽ ubuã

Expanded text:
talis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirtalis fuit; quoniam in corpore ejus corruptio et infirmitas nulla fuit, et extrinsecus praeter caetera fomenta ciborum quibus corporalem vitam nutrire et sustentare debuit specialem in ligno vitae medicinam acceperat, qua eamdem vitam contra mortis defectum sanam atque incorruptam potuit conservare, donec ad vera
Abbreviated transcription (Latin):
bie. ⁊ cet̾a que destatu corꝑis humam querenda
uidentur. Drimusigitur homo quantũ ad natu
quia potuit nõ mari. ⁊ łccłm aliquid mortalis
quia poruat mori. Sicut. it. in illo primostatu
hũt posse peccare. ⁊ posso nõ peecare. qm ħfutt
prima arbitrii lib̾tas ita ctiam in eodem statu
porse mori. ⁊ ñ posse nõ mori. sicłit etiam posse
tas: quamdu adest uita pectandi uc̃citas. ꝙ¬
diu abest gr̃a Intͥcio statu ħebit poise nõ mou
⁊ nõ posse mori. sicut etiam posse ñ peccare. ⁊
non posse peccare̾. qm̃ ad hunc statum ꝑtit:
Et iuoricndi ⁊ peccandi impossibłitus utra¬
ꝙ tamen ex gra non ex natura. quia si gr̃a
nõ ade̾et iti.alt̾o morieticti in alt̾o peccandi
nature possibłi̾tas nõ deeẽt. Si ergo ultim a
ĩmortalitas ex gr̃a erit. ubi moriendi possi¬
błitas ñ erat. quatito magis prima ĩmortal¬
tas ex tiatura ñ fint. ubi moriendi possibłi¬
tas fuit. Ergo primus homo añ pectm. ĩmor¬

Expanded text:
bilis, et caetera quae de statu corporis humani quaerenda videntur. Primus igitur homo quantum ad naturquia potuit non mori; et secundum aliquid mortalis, quia potuit mori. Sicut enim in illo primo statu habuit posse peccare et posse non peccare, quia haec fuit prima arbitrii libertas, ita etiam in eodem statu posse mori et non posse non mori, sicut etiam posse essitas quandiu adest vita; peccandi necessitas quandiu abest gratia. In tertio statu habebit posse non mori et non posse mori, sicut etiam posse non peccare et non posse peccare; quoniam ad hunc statum pertinet et moriendi et peccandi impossibilitas. Utraque tamen ex gratia non ex natura; quia si gratia non adesset, in altero moriendi, in altero peccandi naturae possibilitas non deesset. Si ergo ultima immortalitas ex gratia erit, ubi moriendi possibilitas non erit; quanto magis prima immortalitas ex natura non fuit ubi moriendi possibilitas fuit? Ergo primus homo ante peccatum immor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiuer. Sic itaq ꝓrmus ħo añ pccm na¬
tura mo ttał ⁊ ꝑatłiił fuitꝰ qui tñ ex bene¬
ficio creatoris pͥcedente. ⁊ ꝓprio stticdio subseqũte
fac̾e potuifs ut nec moreretiu nec in uitacor¬
ruptionẽ pat̾etur Quia ergo naturam homo¬
passibilem hũit ꝯtͣ passionẽ. ei uocͣtia custoctis¬

Expanded text:
iveret. Sic itaque primus homo ante peccatum natura mortalis et passibilis fuit, qui tamen ex beneficio Creatoris praecedente, et proprio studio subsequente facere potuisset ut nec moreretur, nec in vita corruptionem pateretur. Quia ergo homo naturam passibilem habuit contra passionem cu
Abbreviated transcription (Latin):
mori nõ poss: sic etiam niequaqmͣ ĩ passihilẽ
fuisse crede̾ debeinus q nicħ omnino pati
potiuss. quia naturami in se passibilẽ hũit
sutainen si ñ peccass sicut ñ mortuus itaĩ
sine ad molestiam uolũtatis in mente sine
ao corruptionẽ integritatis in corꝑe pastꝰ
omniuo aliquad ñ fuiss. sam qd̾ primꝰ ille
horo nõ sccłm qualitatẽ corꝑis t̾reni. s ex be¬
neficio uitalis edulii. nõ mori poture. script᷑a
motuifeste ostendit.Ubi eum ab eodem ligno
fiectum ne uitam ip̃am ꝓpetuam ⁊seruare
poss itestatur licens. Ecce adam qrͣ unus ex
no b fcs e̾. sciens bonum ⁊ malum lunc ergo
ne forte mirtat manũ suam ⁊ sumat delig¬

Expanded text:
o non posset; sic etiam nequaquam impassibilem fuisse credere debemus, quasi nihil omnino pati potuisset quia naturam in se passibilem habuit. Sed tamen si non peccasset sicut non mortuus, ita etiam sive ad molestiam voluntatis in mente, sive ad corruptionem integritatis in corpore passus omnino aliquid non fuisset. Nam quod primus ille homo non secundum qualitatem corporis terreni, sed ex beneficio vitalis edulii non mori potuit, manifeste Scriptura ostendit, ubi eum ab eodem ligno ejectum ne vitam ipsam perpetuam conservare posset, testatur dicens: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus est, sciens bonum et malum. Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat eti
Abbreviated transcription (Latin):
tut qd̃ quem admodꝰ ninc natura ꝑ inobedi¬
enctam adcorrupt̃onem mutata cernitur.
ita etiam tune ꝑ obediericiam obserua tã. ni¬
si s ad tempus p̃ocfinitũ a deo seruata fuis¬
set. adincotrupt̃onẽ mutaretur. Seme enĩ
transgrehi plena inobedieutia fuit. s ñ fiłr¬

Expanded text:
tur quod quemadmodum nunc natura per inobedientiam ad corruptionem mutata cernitur, ita etiam tunc per obedientiam observatam nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non si
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in t̾reculturas. siue inarando. siue ĩ se¬
minando. siue ĩ plantando. ⁊ cetis huiusmodi
oꝑib quib nꝯtura bona exculta ꝓfectũ ca¬
bit in melius. Primũ hoĩem ñ ad laborem
s ad delectationẽ ex̾cendũ. ut ⁊ opus ẽẽt ad de¬
lectationẽ. ⁊ exemplũ ad erudit̃onẽ. Sic nãq
t̾ioris oꝑis forma sumeretur frudñ int̾ioris.
⁊ iu eo qd foris fac̾et agnosc̾et quid sibi itttus
facienclũ ẽẽt. nam ⁊ intus sumłr queda̾ t̾¬
ra erat. que bona quidem creata erat. ⁊ tũ si
bñ excoleretur adhuc melior ẽẽ pot̃at. quecul¬
ta fructus bonosdaret. neglecta ũo. mnala ⁊
noxia gramina proferret.
Ost multa que iam dicta suns etiã illud
querenidũ indetut. quałr homo filios ꝓ¬
creare potutss. si ñ peccass qualesq futuri
eẽnt qui ex eo nascituri eẽnt. In eiusmodi
Ssicut iam sepe cliximus diligent̃ ⁊sid̾ate

Expanded text:
etiam in terra culturas sive in arando, sive in seminando, sive in plantando, et caeteris ejusmodi operibus quibus natura bona exculta profectum capit in melius, primum homines non ad laborem, sed ad delectationem exercendum, ut et opus esset ad delectationem, et exempluris, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceret, agnosceret quid sibi intus faciendum esset. Nam et intus similiter quaedam terra erat quae bona quidem creata erat, et tamen si bene excoleretur adhuc melior esse poterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina proferret.ost ista quae jam dicta sunt etiam illud quaerendum videtur, qualiter homo filios procreare potuisset si non peccasset, qualesque futuri essent qui ex eo nascituri essent. In hujusmodi ergo, sicut jam saepe diximus, diligenter considerare
Abbreviated transcription (Latin):
ignoraret. Hꝰ oc siquidem erat semrip̃m cognos¬
cere editionem ⁊ ordinẽ ⁊ debitum suũlic suꝑ
rũ cognitonem ⁊ discret̃onẽ homo ñ hũiss. scar¬
ip̃m ũ cognouiss. n p̾ naricat̃onis hoꝵ postmo¬
dum ex titiss reus. si prius ad hoꝵ cognitõnẽ
ñ fuiss illuminatus. Si aut̃ q̃ritur utrum ħo¬
iam dirnc a principio cogtudonẽ eoꝵ que cuca
inam p̾scierit ⁊ cetͥa mala omnia que primũ¬

Expanded text:
rat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra rum cognitionem et discretionem homo non habuisset semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum postmodum exstitisset reus, si prius ad eorum cognitionem non fuisset illuminatus. Si autem quaeritur utrum homo tunc a principio cognitionem eorum quae circa suam praescierit, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
eran ꝑ oratiam saluatricem reꝑatitur quo
ꝑierant. Gr̃a creatrix primũ tature ⁊dite.
quedam bona inseruit. Gra saluatrix ⁊ bona
que nature primũ corrupta ꝑdidit. restaurat
⁊ que imꝑfc̃a nõctum accepit aspirat.D pͥma
bona libum arbitriũ reꝑatur. ꝑ scd̾a bona li¬
bum arbitriũ oꝑatur. In primis bonis dł in ho¬
mine oꝑatur. In secundis bonus d̾s homitii co¬
oꝑatur. Prim̃a bona dona łi sunt. ñ meri tum
hominis. Scd̾a bona ⁊ cłi sunt ꝑ douũ. homnus
q ꝑ m̃itum. Drima uona gr̃ti funt. Scd̾a bõa
gr̃a ꝓ gr̃a. Qũ ergo uoluntas homin̾is sccłm

Expanded text:
erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in homine operatur; in secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non meritum hominis; secunda bona et Dei sunt per donum, et hominis per meritum. Prima dona gratia sunt; secunda dona gra
Abbreviated transcription (Latin):
das posse ñ peccare. ⁊ nõ posse peccare. pͥma
lib̾tas ad bonum quidem adiũtorium habuit. sed
ad malum infirmitatem ñ habuit. sictũ ut nec
adbonum cogetur. nec etramalũ teneret᷑. ułtĩa
lib̾tas inbono gr̃am ħebit. in malo infirmitatẽ
ũ h̃ebit. nec solum gr̃am ĩ bono adiuuantẽ. s⁊
tra etiam malum ⁊firmantẽ. ad inuautem ut
sit posse ñ peccare. Afirmatitẽ ut sit ñ posse pecca¬
rei Meclia lib̾tas post pecem quidem añ reꝑrc̃o nẽ
gr̃am ñ hẽet in bono. s infirmitatem in tualo
⁊ idcuro mea ẽ posse peccare. ñ posse ñ peccare. Dosso
peccare quia lib̾tatem ħti sine gr̃a ⁊firmanto
ũ posse. ñ peccare. quis infirmititẽ ħt sñ gr̃as
adinuante. Media lib̾tas post reꝑatione̾ ande ⁊¬
firmationer ħt gr̃am. in bono. infirmitatẽ
in malo. Gram mnbono adinuatitẽ ꝓp̃ lib̾tatem
⁊ gr̃am. etra malum adiuuantem ꝓp̃ infirmi¬
tatemut sit in ea posse peccare ꝓp̃ libertatẽ. ⁊ in¬

Expanded text:
ertas posse non peccare et non posse peccare. Prima libertas ad bonum quidem adjutorium habuit, sed ad malum infirmitatem habuit; sic tamen ut nec ad bonum cogeretur, nec contra malum teneretur. Ultima libertas in bono gratiam habebit, in malo infirmitatem non habebit, nec solum gratiam in bono adjuvantem, sed etiam contra malum confirmantem; adjuvantem, ut sit posse non peccare: confirmantem, ut sit non posse peccare. Media libertas post peccatum quidem ante reparationem gratiam non habet in bono, sed infirmitatem in malo, et idcirco in ea est posse pre, quia libertatem habet sine gratia confirmante; non posse non peccare, quia infirmitatem habet sine gratia adjuvante. Media libertas post reparationem, ante confirmationem habet gratiam in bono, infirmitatem in malo: gratiam in bono adjuvantem propter libertatem; et gratiam contra malum adjuvantem propter infirmitatem, ut sit in ea posse peccare propter libertatem et in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ firmantẽ. adhuc ꝑfc̃e ñ ⁊sũmatã. Cum au tem ĩfir¬
bitrii lib̾tas. aut nature habilitas descruatur. l
qd̃ g̾ra ꝯfirmans. qua p̾sente pc̃tm nequaqͣm in¬
esso potest. amplius non auferatur.
xit cumcerte uideantur nirtutes sine m̾ito eẽ
ñ posse. sios quidem uirtutes duplicit̾ hr̃i fde¬

Expanded text:
firmantem adhuc perfecte non consummatam. Cum autem infirbitrii libertas aut naturae humilitas destruatur, sed quod gratia confirmans qua praesente peccatum nequaquam inesse potest amplius non auferatur. rit, cum certe videantur virtutes sine merito esse non posse. Nos quidem virtutes dupliciter
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝓbabile ⁊ ꝯsequens dẽ uidetur: qd̃ ad iustitũ¬
tione ⁊ formã recte uiueticti. magis fpectabat.
ut ei facienda indic̾etitur potiꝰ quã futura p¬
dicerentur. Illud namq ⁊ arbitrĩ lib̾tatem
⁊ õbeclĩe puritatẽ minuere uid̾etur. si ip̃e hõ
añ m̃itum fututoꝵ p̃scius dr̃etur. quia nec bo¬

Expanded text:
obabile, et consequens esse videtur, quod ad institutionem et formam recte vivendi spectabat magis ut ei facienda indicerentur potius quam ut futura praedicerentur. Illud namque et arbitrii libertatem et obedientiae puritatem minuere omnino videretur, si ipse homo ante meritum futuro
Abbreviated transcription (Latin):
cem ⁊ originiemi hñtes uõluntatẽ una .ii. uolũ¬
tas sccłm qd̾ se ad uaria uł appetendo uł fugiẽ¬
do inclinat uarios format affectus. ⁊ ctiuersa
sccłm cołdem affectus. uormna sortitur. cum
tũ omnia hec iti una sunt uolutitatt. ⁊ unauo¬

Expanded text:
entes, voluntatem. Una enim voluntas secundum quod se ad varia vel appetendo vel fugiendo inclinat varios format affectus, et diversa secundum eosdem affectus nomina sortitur, cum tamen omnia haec in una sint voluntate, et una
Abbreviated transcription (Latin):
or ẽ ille parens. ⁊ istud ꝓles.qnͣto magis. ⁊ ille ad hui
natitatis ꝑfãonẽ solus suffic̃. ⁊ ꝙ nascit᷑ eius siłitu¬
dĩem expͥmit: samq ĩ reb aliis quas parẽtis ꝓlisq
certũ est habitudĩem hr̃e. nłła sic gignit. ut oĩo nul¬
lius indigens sola ꝑse ad gͣnẽdã ꝓlem sufficiat. nił a
sic gignit᷑ ut ulła admixta dissiłitudĩe oĩmodã siłi¬
tudĩom parẽtis exhibeat. Sigͦ u̾bũ sũmi sp̃c sic ẽ oĩo

Expanded text:
ille ad hujus nativitatis perfectionem solus sufficit, et quod nascitur ejus similitudinem exprimit? Namque in rebus aliis, quas parentis prolisque certum est habitudinem habere, nulla sic gignit ut omnino nullius indigens sola per se ad gignendam prolem sufficiat; nulla sic gignitur, ut nulla admista dissimilitudine omnimodam similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
tione hũana aĩa nlłatenꝰ se potit ex̾cere. si despet
quo intẽdit se posse ꝑuei̾re. Quappt̃ qnͣtũ illi eit
phendit utiq eid̾ hũc aĩe sũmã eentiã. et ea sineqͥb¬
ea illa amariñ pot̃ cred̾e. ut illa c̾dendotendat s̃illam
ꝙ id̾ aꝑte breuiꝰq sigc̃ari posse puto: si ꝓ eo ꝙ ẽ cre¬
dendo tend̾e ĩ sũmã eentiã dicatur t̃dere ⁊̃ sũmã ẽen¬
tiam. slam si quis dicat crdete ĩ illã sat̃ uidet᷑ ostẽ

Expanded text:
tione humana anima nullatenus se poterit exercere, si desperet quo intendit se posse pervenire. Quapropter quantum illi est pedit itaque eidem humanae animae summam essentiam, et ea sine quibus illa amari non potest, credere, ut illam credendo, tendat in illam. Quod idem apte breviusque significari posse puto, si pro eo quod est credendo tendere in summam essentiam, dicatur credere in summam essentiam. Nam, si quis di