comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ tale regaiiẽ nõ eẽ expõĩtum
exponit᷑ regniien .q. forti casui
at ẽẽ filius ad ꝙ̃ spectabit hr̃e re¬
giã digitatẽ. absolute gͦ loꝙ̃¬
do meluis est pͥucipẽ p̾stituend̾¬

Expanded text:
tum exponentur regnum quasi forti, casui, at esse filius, ad quem spectabit habere regiam dignitatem. Absolute ergo loquendo, melius est principem praestituend
Abbreviated transcription (Latin):
chinatur ut obediat uisionibus
uare ꝓsapiã ex qua p̾ficiẽdus
nã. Nam sic̃ oriũt ᷑ dissensiones
⁊ lites. si ignoret᷑ ex qua ꝓsapia
assinuẽdus sit rex sic ⁊̃ lig. liti¬
gia orm̃tur si nõ det̾nimetur
q̃ ꝑsona ĩ illa ꝓsapia debeat pͥn¬

Expanded text:
clinatur ut obediat iussionibus inare prosapiam, ex qua praeficiendus nam. Nam sicut oriuntur dissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit rex: sic etiam litigia oriuntur, si non determinetur quae persona in illa prosapia debeat prin
Abbreviated transcription (Latin):
tem in ꝓpͥis filus magas reputabit
bonũ regi eẽ bonũ snũ ⁊ ardenciꝰ
sosliatabitur ccͣ tale bonũ. ĩmo
qr tota spes pat̾s reqͥesat ĩ filus
et in uno artore mouẽt ᷑ patres
erga dilectõm filioꝵ. ĩo rex oĩ cu¬
ra qua pot̾it mouebit᷑ ad ꝑcurã¬
dũ bonũ statũ regni si cogitet

Expanded text:
tem in propriis filiis, magis reputabit bonum regni esse bonum suum, et ardentius solicitabitur circa tale bonum. Immo quia tota spes patris requiescit in filiis et nimio ardore moventur patres erga dilectionem filiorum: ideo omni cura qua poterit movebitur ad procurandum bonum statum regni, si cogitet
Abbreviated transcription (Latin):
pͥuceps ponat suã felicitatẽ
in d̾icus tͥa maxnua mala in¬
uaxinia bona.so qr efficitur
tyrãnus. t̾cio qr efficit᷑ połi de¬
p̃dator diligens .n. peccumã
ut finẽ ⁊ timẽs pectumã elar¬
giri nĩquã pt̃ ẽẽ magnificus
cinꝰ ẽ fac̾e magnos sup̃tꝰ. nͨ ⁊̃ pͣ

Expanded text:
at suam felicitatem in divitiis, tria maxima mala inmaxima bona. Secundo, quia efficitur Tyrannus. Tertio, quia efficitur populi depraedator. Diligens enim pecuniam ut finem, et tamen pecuniam elargiri, nunquam potest esse magnificus, cuius est facere mag
Abbreviated transcription (Latin):
talem magnanimũ ẽẽ. si gͦ ma¬
maxima bona ⁊ maxiẽ decet
regiã marestatẽ ẽẽ ornatam
talib uͥtutib detestabile est
ei suã felcitatẽ ĩ talib pon̾e.
sõ detestabile ẽ regi uł pͥncipi
suam felititatẽ pon̾e ĩ d̾idcĩ¬
is. qr hoc fcõ tẏrãmis efficitur

Expanded text:
gnanimum. Si ergo Mamaxima bona, et maxime decet regiam maiestatem esse ornatam talibus virtutibus, detestabile est ei suam felicitatem in talibus ponere. Secundo detestabile est Regi, vel principi suam felicitatem ponere in divitiis, quia hoc facto Tyrannus efficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
rit sibi cure si oppͥmat iuduas
⁊ pupillos si dep̾decͦ ppłm et
rẽ publicã dũ tñ possit pectu¬
niã ꝯgregare. qui .n. bñ ĩtelli¬
git quid ĩportatur noĩe fiuis

Expanded text:
rit sibi curae, si opprimat viduas, et pupillos, si depraedetur Populum et Rem publicam, dum tamen possit pecuniam congregare, qui enim bene intelligit, quid import
Abbreviated transcription (Latin):
mata sunt d̾icie ĩ ordine ad aᵈ¬
tũ u̾o qr sunt d̾icie ex ĩstitutõ¬
ne hom̃u. tñ qr cũ sĩt corporalia
ipr indigentie corporali ꝑ se
nõ sufficiũt ĩ eis non ẽ ponẽ¬
ea q̃ ꝑ se indigẽcie corporali
satiffaciũt nõ sit ponẽda feli¬
citas de leuip. nã cũ felicitas
sit bonũ oꝑtimũ ĩ optimo nr̃o
queri d. cũ gͦ aĩa sit pocior cor¬
pore felicitas nõ ẽ ponẽda in
talib d̾icus q̃ sunt bona corpo¬
ris. s ut suꝑnis dicebatur po¬
nẽda est ĩ actib uͥtutũ q̃ iut

Expanded text:
mata sunt divitiae in ordine ad aliud, tum quia sunt divitiae ex institutione Hominum, tum quia cum sint corporalia, ipsi indigentiae corporali per se non sufficiunt, in eis non est ponenea quae per se indigentiae corporali satisfaciunt, non sit ponenda felicitas de levi patet. nam cum felicitas sit bonum optimum, in optimo nostro quaeri debet. Cum ergo anima sit potior corpore, felicitas non est ponenda in talibus divitiis, quae sunt bona corporis, sed ut superius dicebatur ponenda est i
Abbreviated transcription (Latin):
g̾e ut dͦ in pͦ poł ꝙ qͥs ẽ diues
peccuma faie moriatur te¬
citatur .ii. ibi de quodã cuiꝰ nͥ
erat meda qui cũ ininus eẽt.
auidus auri ut fabulose dicit᷑
ĩpetrauit a deo ut ꝙͥꝙͥ tãg̾et
fieret aurũ ¶ Cũ gͦ tactus re¬
seruetur ĩ singulis ꝑtibus cor¬
poris ⁊̃ ore nichil tãg̾e pot̾at
quiñ ꝯu̾t̾etur ĩ aurũ. erat gͦ¬
ei magna copia aur cũ tm̃ fa

Expanded text:
dives pecunia, fame moriatur. Recitatur enim ibi quodam, cuius nomen erat Mida, qui cum nimis esset avidus auri ut fabulose dicitur impetravit a Deo, ut quicquid tangeret, fieret aurum. Cum ergo tactus reservetur in singulis partibus corporis, etiam ore nihil tangere poterat, quin convertetur in aurum. Erat e
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑꝑent̾ bona. ⁊ eligendo bona
simplicit̾ ad q̃ debet dirig̾e gẽ¬
tẽ sibi ꝯmissamG ix. quõ reges
⁊ pͥncipes possunt seipõs pͣ¬
dentes facere. iuur

Expanded text:
apparenter bona, et eligendo bona simpliciter, ad quae debet dirigere gentem sibi commissam. Quomodo reges, et principes possunt seipsos prudentes facere.
Abbreviated transcription (Latin):
hiꝰ cognostendi qui ÷ ĩditus
hoĩb nolens alios dirig̾e o
bił rõcinãdo ⁊ eliçiendo exil
⁊ ꝯsuetudines bonas. alia q̃
culando ex illis regulis quid a¬
ad q̃ dirigit o regẽ ẽẽ mẽ¬

Expanded text:
i cognoscendi, qui est inditus hominibus, volens alios dirigere, olis, ratiocinando, et eliciendo ex ilet consuetudines bonas, et alia culando ex illis regulis quid aad quae dirigit, oportet regem e
Abbreviated transcription (Latin):
alia ⁊ alia ꝑticularia ⁊ put a¬
li quis negociatur cͥca aliã ⁊ a¬
haui gentẽ sũt ala ⁊ alia ex
ctugentis ci p̾est eẽ exꝑtium
cognoscendo ꝑticulares ꝯditõ¬
nes gentis sibi ꝯusse ut possit
eam melius in debitũ finem

Expanded text:
alia, et alia particularia, et prout aliquis negociatur circa aliam, et aliam gentem, sunt alia, et alia exqctu gentis cui praeest, esse expertum, cognoscendo particulares conditiones gentis sibi commissae, ut possit eam melius in debitum finem
Abbreviated transcription (Latin):
sollers ut sciat ex se ĩuenire
bona gẽtis sibi ꝯuisse. ¶ũ qr
nullus hõ sufficit ad excogitã¬
dũ oiã q̃ possinit eẽ utilia toti
docilem alioꝵ ꝯsiliis aquiescẽ¬
do. ¶possuims.n. dicere de
rege ꝙ dicitur de magnani¬
fug̾e ꝯmouentẽ. nõ .i. decet
regem in oĩb sequi caput su
lis ad capiendam doctͥnã aloꝵ
acquiescendo doctͥnis uł ꝯsilũs
baronũ semioꝵ sapientũ ⁊ di¬
ligenciũ regñũ. p gͦ ꝙ rõne

Expanded text:
solers, ut sciat ex se invenire bona gentis sibi commissae. Verum quia nullus homo sufficit ad excogitandum omnia quae possunt esse utilia toti docilem, aliorum consiliis acquiescendo. Possumus enim dicere de rege, quod dicitur de Magnanifugere commoventem. Non enim decet regem in omnibus sequi caput suulis ad capescendam doctrinam aliorum, acquiescendo doctrinis, et consiliis baronum, seniorum, sapientum, et dilige
Abbreviated transcription (Latin):
mines ꝑuidentes futura to¬
na excoͦgitãt uas ꝑ quas fa¬
cilit̾ illa ad ipisci ualeant gͦ
rõne bonoꝵ ad q̃ rex gẽtem
suam dirig̾e d expedit ut
hẽat ꝓuidenciã futuroꝵ ut
facilius illa futura bona ad¬
ipisci ł ualeat possit ⁊ ut ha¬
beat memoriã p̾t̾itoꝵ ut ex
accis p̾t̾itis sciat quid ag̾e de¬
beat infuturũ. rõne u̾o mo¬
di ꝑ quẽ dirigit o ꝙ hẽat

Expanded text:
mines providentes futura bona, excogitans vias, per quas faciliter illa adipisci valeant. Ergo ratione bonorum, ad quae rex gentem suam dirigere debet, expedit ut habeat providentiam futurorum, ut facilius illa futura bona adipisci valeat, et ut habeat memoriam praeteritorum, ut ex actis praeteritis sciat quid agere debeat in futurum. Ratione vero modi per quem dirigit, oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes enis ꝯsueuerũt aut̃ assi¬
licet memoria ꝓuidencia ĩtel¬
lectus rõ solertia docilitas ex¬
pͥnceps debeat eẽ pͥdens o ip
gẽtẽ rõnabilẽ solercẽ dotilẽ
⁊ alios ĩ aliqua bona sine ĩ a¬
tem quã dungit rõne bo¬
noꝵ ad que dirigit o regẽ

Expanded text:
s eius. Consueverunt autem assilicet, memoria, providentia, intellectus, ratio, solertia, docilitas, exprinceps debeat esse prudens, oportet gentem, rationabilem, solertem, docilem, et alios in aliqua bona, sive in atem, quam dirigit. Ratione bonorum ad quae dirigit, oportet regem
Abbreviated transcription (Latin):
edoceri possent in mẽsis regũ
⁊ pͥnapũ legenda eẽnt. ¶hus
gͦ sic ꝑtractatis cͥca regnuen
cularia sõ narratõne codũt
pponimꝰ ea silencio ꝑtrãsire
Imponẽtes finẽ huic so libro
oĩs bonitas ⁊ sufficiencia ht̃¬

Expanded text:
edoceri possent, in mensis regum edoceri possent, in mensis regum et principum legenda essent. His ergo sic pertractatis circa regnum cularia sub narratione cadunt, proponimus ea silentio pertransire, imponentes finem huic secundo Libro, omnis bonitas, et sufficientia ha
Abbreviated transcription (Latin):
iͦ eloquia młtiplicare ⁊ hoĩes
habundãtes uino .q. caleftĩ et
audaces libent̾ ĩ u̾ba prũpũt
sobru reges gͦ ⁊ pͥncipes quos
decet maxĩe tẽꝑatos eẽ ⁊ obsꝰ¬
nare ordinẽ naturalẽ oĩo in
sius miẽsis ordinare debent.
ut reꝯbentes ĩ młtilo quia nõ
corrũpãt.¶decet ⁊̃ hoc ułit̾¬
ẽ ⁊̃ ⁊̃ ip̃os ꝑticiꝑare uͥtutes et
bonos mores ¶ si reꝯbẽtes
tare sermonũ multitudiuem
decet ⁊̃ hoc ip̃õs mĩstrãtes nẽ.
negligat᷑ ⁊ ĩpediatͤ ordo ⁊ dis¬
põ mĩstrãdi Immo si ad mesas
regũ ⁊ pͥncipũ sꝑ aliqua utilia
dmnes regui si tales sũt ĩ scͥpto
redacte uł ⁊̃ laudabilia gesta p¬
decessoꝵ suoꝵ ⁊ maxĩe eoꝵ qui
scẽ ⁊ religiose se habuerunt
de regim̃ẽ pͥncipũ ut ⁊ ip̃i
pͥnapãtes instruerẽt᷑ qualiter
pͥncipari deberẽt ⁊ alu edoc̾en¬
tur quõ ẽ pͥncpib obediendũ
hec gͦ uł alia utilia tradita scd̾m
uulgare ydioma ut cẽs ꝑ ea

Expanded text:
 eloquia multiplicare, et homines abundantes vino quasi calefacti et audaces, libenter in verba prorumpunt, sobrii. reges ergo et principes, quos decet maxime temperatos esse, et observare ordinem naturalem omnino in suis mensis, ordinare debent ut recumbentes in multiloqui non prorumpant. decet etiam hoc uniest etiam et ipsos participare virtutes et bonos mores. Sed si recumbentes, tari sermonum multitudinem, decet etiam hoc ipsos ministrantes, ne negligatur, et impediatur ordo, et dispositio ministrandi. Immo si ad mensas regum et principum aliqua utilia dines regni, si tales sunt in scripto redactae, vel etiam laudabilia gesta praedecessorum suorum, et maxime eorum qui sancte et religiose se habuerunt de regimine principum, ut etiam ipsi principantes instruerentur, qualiter principari deberent; et alii docerentur, quomodo est principibus obediendum. Haec ergo, vel alia utilia tradita secundum vulgare idioma, ut omnes per ea
Abbreviated transcription (Latin):
idem organũ ad duo oꝑa ne
sit ĩoꝑib ꝯfusio ⁊ ne uniun
nupediat ad ꝯͣ naturalẽ ordi¬
nẽ ẽ ꝯꝑ illud organũ intendi¬
illud teuxpus nõ çessemꝰ ab a¬

Expanded text:
idem organum ad duo opera, ne sit in operibus confusio, et ne unum impediat aliud, contra naturalem ordinem est cum per illud organum intendiillud tempus non cessemus ab a
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qualit̾ reges ⁊ pͥnci¬
pes debeant se hre ad ip̃os res¬
tat ut dicamꝰ qualit̾ ĩ mẽsis
pͥncipũ cͥca eloquia hab̾e se
tes. possimiꝰ & duplici ma ostẽ¬
d̾e ꝙ nõ decet ĩ niẽsis regum
eloquiis p᷑ uiasuͦ ex eo ꝙ hoc
repugnat ordini nͣli sa & eo¬

Expanded text:
 qualiter reges et principes debeant se habere de ipsis: restat ut dicamus qualiter in mensis principum circa eloquia habere setes. Possumus autem duplici via ostendere, quod non decet in mensis regum eloquiis. Prima via ex eo quod hoc repugnat ordini na
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nõ sufficit qr si fili ⁊ filie
ꝯẽs erant ⁊ nõ indicabant eis
filio accus neu̾ens ccͣ matrem
⁊ patri ccͣ siliã nõ ꝓhibebatur
eis amor libidinosus ⁊ ꝯcupĩã¬

Expanded text:
hoc non sufficit, quia si filii et filiae communes erant, et non iudicabantur eis filio actus venereus circa matrem, et patri circa filiam, non prohibebatur eis amor libidinosus et concupi
Abbreviated transcription (Latin):
eroꝵ dilig̾e tãquã ꝓpͥos filios
hot ẽ pou̾e paꝵ de muelle ĩ mułta
aqua sic̃ gͦ paꝵ mellis totũ u¬
nũ flumuĩ nõ poss fac̾e dultẽ
sic amor duoꝵ uł tͥũ filioꝵ in¬
nuu̾abilẽ młtitudinẽ pu̾oꝵ ex¬
istenciũ ĩ cultate una nõ poss
redd̾e placabilẽ ⁊ dilectã s nõ
existente dilectõ cuuũ ad pu̾os
nõ habebit᷑ e oꝵ cura debita seqͥ¬
tur ꝙ suppõĩta ꝯĩtate ꝙͣ ordina¬
u̾at socrates nõ habea̾tur debi¬
ta cura nec debita diligẽcia er¬
ga filios ¶ quartũ iualũ sic os¬
corrupta ⁊ sic ÷ ĩ saciabił ꝯcu¬
piecẽcie appetitus ꝙ nõ habẽ

Expanded text:
erorum tanquam proprios filios, hoc est ponere parum de melle in multa aqua. Sicut ergo parum mellis totum unum fluvium non posset facere dulcem, sic amor duorum vel trium filiorum innumerabilem multitudinem puerorum existentium in civitate una, non posset reddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur eorum cura debita: seuqitur quod supposita communitate, quam ordinaverat Socrates, non habeatur debita cura, nec diligentia debita erga filios. Quartum malum sic oscorrupta, et sic est insatiabilis concupiscentiae app
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ malũ sic ua iufestari potest
nã nõ habentib ꝓentibꝰ cogni¬
tõm de ꝓpͥis filus et filiab de
tes tũ uoleus hoc inꝯueniens
nitare dix̃ ꝙ spectabat ad pͥnci¬
pẽ cuutatis hr̃e curã ⁊ diligẽci¬

Expanded text:
malum sic manifestari potest. nam non habentibus parentibus cognitionem de propriis filiis et filiabus, de tes volens hoc inconveniens vitare, dixit, quod spectabat ad principem civitatis habere curam et diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
tes ordiuauit tollat c̾titudi¬
nem filioꝵ ⁊ noticiã ꝯsang̾m¬
tatis nõ est ꝯmẽdãda qr ex ħ
sequitur aliquos de facili pp̃
ignorãciã imuriari ꝯsangui¬
neis suis ¶sm malũ sic ostendit᷑
nã suꝓpoita oĩtate uxoꝵ ⁊ filioꝵ¬

Expanded text:
tes ordinavit, tollat certitudinem filiorum et notitiam consanguineitatis, non est commendanda: quia ex hoc consequitur aliquos de facili propter ignorantiam iniuriari consanguineis suis. Secundum malum sic ostenditur. nam supposita communitate uxorum et filio
Abbreviated transcription (Latin):
de facili credut Erursus ħ¬
ħ idẽ ꝯtĩgit ex iexꝑiencia
nã ex multis sionibus ĩ docti
existenciũ eutes ad pauca res¬
picientes uidicãt facile. uñ
⁊ ꝓu̾bialit̾ dicitur qui modi¬
cã nouit cito iuditat. iune¬
nes gͦ qr nõ sunt młtoꝵ ex¬
ꝑti statĩ cũ eis aliqd̃ ꝓpduitͤ
negociũ nõ ualentes ad mł¬
ta resppic̾e eo ꝙ suit multoꝵ
ignari statii de illo nego¬
cio iudicãt ⁊ c̾dũt sic ẽẽ ut
eis ꝓponit᷑. si .ni. uiulta cog¬
nos cerẽt. ⁊ ꝯditõnes hoñn

Expanded text:
facili credunt. Rursus hoc idem contingit ex inesperientia. Nam ex multis sermonibus indocti existentes, ad pauca respicientes, iudicant facile. Unde et proverbialiter dicitur, qui modica novit, cito iudicat. Iuvenes ergo, quia non sunt multorum experti, statim cum eis aliquod proponitur negocium, non valentes ad multa respicere, eo quod sint multorum ignari, statim de illo negocio iudicant, et credunt sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa cognoscerent, conditiones homin
Abbreviated transcription (Latin):
minãtib ẽ mendaciũ fugiend̾
ne se ipõs ꝯtẽptibiles reddant
si .n. mẽdaciũ reddit hoiẽs
ꝯtẽptibiles quãto magis iu¬
decẽs ÷ regiã maiestatẽ ꝯtẽp̃¬
tibilem eẽ. tãto maiori cau¬
tela stud̾e debent ut adh eaut
u̾itati ¶ Sexto ĩ decens ẽ eos
cũ alia suit mod̾anda ꝑ mẽsu¬
rã maxĩe decet nẽsurã ⁊ re

Expanded text:
minantibus, est mendacium fugiendum, ne seipsos contemptibiles reddant: si enim mendacium reddit homines contemptibiles, quanto magis indecens est regiam maiestatem contemptibilem esse, tanto maiori cautela studere debent, ut inhaereant veritati. Sexto indecens est eos cum alia sint moderanda per mensuram, maxime decet
Abbreviated transcription (Latin):
ratas s oĩã facmũt ualde ¶ui¬
so qui sũt mores iuiuenũ uitu¬
ꝑabiles de facili inderi. ꝓt̃ quõ
reges ⁊ pͥncipes ad huiꝰ mores
debeaut se hr̃e. nã si talia sit
uitiꝑabilia ĩ uiuenib młto

Expanded text:
ratas, sed omnia faciunt valde. Viso qui sunt mores iuvenum vituperabiles; de facili videri potest, quomodo reges et principes ad huiusmodi mores debeant se habere. Nam si talia sunt vituperabilia
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ de facili ꝑu̾tãtur. ĩmo dec
eos eẽ firmos ⁊ stabiles. ¶ tco
ĩdecẽs ẽ eos ẽẽ inuis e̾ditiuos.
nõ cũ młtos habeant adulato
susurrãtes ꝯmagua diligẽcia
cogitare debent qui sũt qui
loqũt᷑. utr̃ suit sapientes uł

Expanded text:
ur, immo decet eos esse firmos et stabiles. Tertio indecens est eos esse nimis creditivos. Nam cum multos habeant adulatorsusurrantes, cum maxima diligentia cogitare debent, qui sunt qui loquuntur, utrum sint sapientes vel
Abbreviated transcription (Latin):
cũt. s cito scturãtur. uehemẽ¬
t̾ xolũt. s de facili ꝑnustan¬
t᷑ ¶ t̾tio sunt nnuis c̾dituu
os eẽ malos s sua ĩnocẽcia
alios mẽsurãt cũ gͦ nͣle sit¬

Expanded text:
urantur. vehementer volunt, sed de facili permutantur. Tertio sunt nimis creditivi. os esse malos, sed sua innocentia alios mensurant. Cum ergo naturale sit
Abbreviated transcription (Latin):
tatis supͣ maliciã. Octauũ pa¬
ciẽtia actussati. Nonũ corrigibi¬
litas peccãtis. Deciutuĩ sb̾iectõ de
mat pro clemencia de luiquẽ¬
tis. nam. cñ natura hũana dese
sit debilis ⁊ unitabilis et ꝓnaad
malũ si ꝯtingat aliꝙ̃ deliq̃re
infirmitas nature supplicat ꝓ
uemia. ĩo dr᷑ pͦ. retħ. ꝙ epyefes

Expanded text:
tatis supra malitiam, octavum patientia accusati, novum corrigibilitas peccantis, decimum subiecto delimat pro clementia delinquentis. nam cum natura humana de se sit debilis, et mutabilis, et prona ad malum, si contingat aliquem delinquere, infirmitas naturae supplicat pro venia: ideo d
Abbreviated transcription (Latin):
suscepti quã ñurie illate. Iõ pħs
pͦ reth̾. uolens iuditãtes ad nnãui
induc̾e erga deliq̃tes ĩ ipõs. ait
ꝙ iuagis debent recordari bonoꝵ
q̃ passi funt adelinq̃te qmͣ ĩiurie
quã fecit ¶Occauũ est paciẽçia
incusati. nã si aliquis uicusatur
de aliquo delicto ꝓquo puuit
aiudice si puitõm paciẽt̾ susti¬
net ⁊ uõ uiuruurat ĩ pena sibi
ĩpoĩta ẽ ꝯillo magis nusericordi¬
t̃ agẽd̾. i̾o dr̃ pͦ rectħ. ꝙ iudulgẽ

Expanded text:
suscepti, quam iniuriae ilatae. Ideo Philos. suscepti, quam iniuriae ilatae. Ideo Philos. I. Rhet. volens iudicantes ad miducere erga delinquentes in ipsos; ait quod magis debent recordari bonorum quae passi sunt a delinquente, quam iniuriae quam fecit. Octavum est patientia incusari. nam si aliquis incusatur de aliquo delicto pro quo punitur a iudice, si punitionem patienter sustinet, et non murmurat in poena sibi imposita, est cum illo magis misericorditer agend
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore octurrãt oportimi tates
pance ⁊ ĩ.pauco młte. Istud ita¬
q sextũ iicliuatiuũ ad pieta¬
tẽ respiciens diut᷑uitatẽ tem¬
poris uõ est idem cũ quĩto ꝙ res¬
gat aliquẽ sb̾ditox nũc ĩ aliqua
ꝯ ip̃o musericordit̾ agẽd̾ ⁊ magis
respiciẽd̾ ẽ ad młtũ ut ad totum
tẽpus p̾cedeus qmͣ ad modicũ ut
ad hãt ꝑticulã tẽporis in qua delui¬
tus. s qualis qͥdẽ fuit sꝑ ĩ młtotẽ¬
pore p̾cedẽti ¶Septiũ indinãs
ad piettitẽ est excessus bonitatis
supͣ maliciã. Nã sic̃ bonũ excedit
niolũ ⁊ est eligibilius ip̃o. sic eli¬
gibilius est recordari bonoꝵ et
grãz. quas suscipmii ab aliquo quã
nuriaꝵ qua suscepimꝰ ab illo. uñ
et iulius cesar i hoc nõ modicũ¬
ꝯuẽdatur qr ut dr̃ nõ ħ̾ebat ĩiu¬
dato gͦ aliꝙ̃ m nos delinq̃re a quo
tẽporib retroactis młta bona sus¬
cepimꝰ debemꝰ ad illũ uułicordit̾
uos hr̃e ⁊ magas iemorari bom.

Expanded text:
tempore occurrant opportunitates paucae, et in pauco multae. Istud itaque sextum inclinativum ad pietatem respiciens diuturnitatem temporis, non est idem cum quinto, quod resgat aliquem sm ipso misericorditer agendum, et magis rspiciendum est ad multum et ad totum tempus praecedens, quam ad modicum ut ad hanc particulam temporis in qua delitus, sed qualis quidem fuit semper in multo tempore praecedenti. Septimum inclinans ad pietatem, est excessus bonitatis supra malitiam. nam sicut bonum excedit malum et est eligibilius ipso, sic eligibilius est recordari bonorum et gratiarum, quas suscepimus ab aliquo, quam iniuriarum quas suscepimus ab illo. Unde et Iulius Caesar in hoc non modicuam iniuDato ergo aliquem in nos delinquere, a quo temporibus retroactis multa bona suscepimus, debemus ad illum misericorditer nos habere, et magis memorari boni
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ est pͥuis intellectus legũ
dã amphorẽ seu̾itatẽ ꝯtinent
qr si legũ u̾ba ut t̾reant pec¬
cantes sunt auxplioris seu̾itatis
ꝯtẽptuca decet ut ꝑ puĩ intel¬
lectũ mod̾etur suplicu magni¬
tudo hoc est gͦ ꝙ dicit᷑ͦ pͦ recħ.
ꝙ iuditãs uõ debet respic̾e ad
u̾ba legũ s ad intellectũ legis¬
¶ Quar tũ est intẽtõ oꝑantis
nã ħ opis de quo incusatur aͥs
sit de geu̾e maloꝵ ipẽ forte nõ
ade pͣuã ut opus ostẽdit et quia
s ex ignorãcia uł ex ĩ fortuo
debet adclenẽciã declinare. ĩd.¬

Expanded text:
tus legum. andam ampliorem severitatem continent: quare si legum verba ut terreant peccantes sunt amplioris severitatis contentiva, decet ut per pium intellectum moderetur supplicii magnitudo. hoc est ergo quod dicitur I. Rhetor. quod iudicans non debet respicere ad verba legum, sed ad intellectum legis. Quartum est intentio operantis. nam licet de quo incusatur aliquis sit de genere malorum, ipse forte non am, ut opus ostendit: et qia sed ex ignorantia, vel ex infortunio, debet ad clementiam declinare. id
Abbreviated transcription (Latin):
re debet nidicẽ ad clemẽciam
est ip̃e legis lator. nã forte ip̃e
rex uł ipẽ pͥnceps cuiꝰ ẽ leges
ferre si ꝯsid̾arent ꝯditõnes
peccãtis indulg̾et eis qr̾ si iu¬
des hoc pt̃ opinari ꝙ legis la¬
tor dispensaret u legibus et
ꝑc̾et reo. magis debet ag̾e c̃
co msericordit̾ quã crudelit̾¬

Expanded text:
re debet iudicem ad clementiam, est ipse legislator. nam forte ipse rex, vel ipse princeps cuius est leges ferre si consideraret conditiones peccantis, indulgeret eis: quare si iudex hoc potest opinari quod legislator dispensaret in legibus et parceret reo, magis debeat agere cum eo misericorditer quam crudelit
Abbreviated transcription (Latin):
cess ira ⁊̃ caues manifestaut
nõ mordeutes eos qͥ resident. p
gͥ quõ decet idicet eẽ magis
cleiuẽtes quã seu̾os. et si hoc
decet iuidices młtomagis decet
reges ⁊ pͥncipes quos ꝯgruit am¬
pliori bonitate polłe decet itaq
eos ẽẽ clemẽtes ⁊ benignos nõ
ꝙ iusticiã deserãt qr sine ea pax
regni ⁊ bouus status sͤuũ uõ pt̃

Expanded text:
es manifestant non mordentes eos qui resident. Patet ergo quomodo decet iudices esse magis clementes quam severos. et si hoc decet iudices, multo magis decet reges et principes, quibus congruit ampliori bonitate pollere. Decet itaque eos esse clementes et benignos, non quia iustitiam deserant, quia sine ea pax regni et bonus status civium non potest
Abbreviated transcription (Latin):
.i. si ꝯtiugat eũ qui penã patitur
eã pacient̾ sufferre. ¶onuu
est cortigibilitas pectãtis nam
sũt aliqui ita corrigibiles et ita
disaplinabiles ꝙ sola iuc̾patõe
et solo sermone mehorãtur et
est indulgẽd̾. et tales sunt ual¬
de benigue tractãdi ĩꝯ dr̃ pͦ retħ.

Expanded text:
 si contingat eum qui poenam patitur, eam patienter sufferre. Nonum est corrigibilitas peccantis. nam sunt aliqui ita corrigibiles et ita disciplinabiles, quod sola increpatione, idest solo sermone meliorantur et valde indulgendum, et tales sunt valde benigne trac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ s alciorem ꝯstituẽde siuit lig¬
uee. turres uł castra q̃ tegẽda
sunt crudis corus ne succẽdãt᷑
ab igue cũ. hus quidẽ ligneis castͥs
dup ͣ ĩpugnãtur nunictẽes obses¬
se pͦ iaciendo lapides. nã si altitu¬
do castroꝵ ercedit alatudmem
existentes ĩ castris ad existẽtes¬

Expanded text:
 altiorem construendae sunt lignae turres vel castra, quae tegenda sunt crudis coriis, ne succedantur ab igne. Cum his quidem ligneis castris dupliciter impugnantur munitiones obsessae. Primo iaciendo lapides. Nam si altitudo castrorum excedit altitudinem existent
Abbreviated transcription (Latin):
nãq huiꝰ trabs habeus caput
qua sũt hoĩes ĩpĩgẽtes tratẽ
nõ ꝑtĩgat us ad uiuros. est
a̾̃ huiꝰ tegtira st̾ qua sunt ho¬
uimes impĩgẽtes a rietẽ siue
trabem opͥtiue muuiẽda ne
iur⁊ illi sagittis uł lapidib
uł aliquo alio iii ex aliqua ꝑte
possuit offendi. aliudã edifici¬
ui ÷̃ od ĩpugnãdũ iunutões

Expanded text:
huiusmodi trabs habens caput qua sunt homines impingentes trabem non pertingat usque ad muros. Est autem huiusmodi textura sub qua sunt homines impingentes arietem sive trabem optime munienda, ne viri illi sagittis, vel lapidibus, vel aliquo modo ex aliqua parte possint offendi. Aliud autem aedificium est ad impugnandum munitiones
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtur uidel ad arietes uiueas
tuares ⁊ iusculos. uotatur a̾
aries testudo q̃dã liguoꝵ que ne
igne ꝯburatur crudus coriis.
cooꝑitur sb̾ hac .ii. testudine
sit cooꝑta torus ⁊ fortit̾ ꝯtesta
uelapidib obruatur ntͥusecꝰ
rõe ferri ibi appoĩti durissimũ
alligatur ad testudinẽ fcãm.
ex liguis ⁊ ad modũ arietis se
tes ⁊̃ ip̃o incipiũ ꝯmoi̾u in ca¬
tũ ad mod̾ falos ꝑ qd̾ lapides

Expanded text:
cuntur. videlicet ad arietes, vineas, turres, et musculos. Vocatur enim Aries, testudo quaedam lignorum, quae, ne igne comburatur, crudis coriis cooperitur. Sub hac enim testudine sic cooperta coriis, et fortiter contexta, ne lapidibus obruatur intrinsecus one ferri ibi appositi durissimam s ferreis alligatur ad testudinem factam ex lignis, et ad modum arietis se tes in ipso incipiant commoveri: in catum ad modum falcis, per quod lapi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥit quãtitas uiubre. Iu illa gͦ ho¬
ra in qua accipit᷑ uiiibre quãtitas
illuis ligni erit altitudo iuuroꝵ¬
bram. s alñ tegitur nibib dabuꝰ
aliũ nod̾ accipiendi altitudinẽ cuiꝰ
ꝙͣtitatẽ accepta ẽ tabula illa ias¬
at se ĩt̾rã ⁊ ad pedes eius ponat᷑
tem illius tabule ⁊ si uisus ẽ ꝑteu¬
ditur iagis alte ꝙͣ sit edificiũ
auꝰ ẽ altitudo sumẽda trahat sema¬
gis ꝑpe edificiũ illud si u̾o ussus ꝑ¬
teudatur magis basse ꝯtabula sic
oxistente ad pedes ⁊ sic iacẽs ĩ ter¬
ra elõget se ab edisicõ p̾dc̃õ donͤ¬

Expanded text:
terit quantitas umbrae: in illa ergo hora, in qua accipitur umbrae quantitas, altitudinem illius ligni erit altitudo murobram, sed aliquando tegitur nubibus, dabimus alium modum accipiendi altitudinem cuiusntitatem accepta est tabula illa, iaciat se in terram: et ad pedes eius ponatur tem illius tabulae: et si visus eius proceditur magis alte quam sit aedificum cuius est altitudo sumenda, trahat se magis prope aedificium illud, si vero visus protendatur magis basse, cum tabula sit existente ad pedes, et sic iacens in terra, elonget se ab aedificio praedicto, don
Abbreviated transcription (Latin):
¶ quartum genꝰ edificioꝵ uocãt
niusculos. suit .n. musculi q̃dã edi¬
ficia ꝑua sb̾ quib tegũtur hoĩes
trahentes uł nupediẽtes castra
uãda nimutõ. uã ĩ castro sic edisi¬

Expanded text:
ant Musculos. Sunt enim musculi quaedam aedificia parva, sub quibus teguntur homines trahentes, vel impelentes castra nanda est munitio. Nam in castro sic aedi
Abbreviated transcription (Latin):
cus assiłatur scienti. diceba¬
tur .n. spectare ad magni¬
ficũ ĩ magnis oꝑib fac̾e de¬
centes sũptus. cognost̾e.
ã quib magnis oꝑib qui.
uõ pt̃ insi quis polleat sciã

Expanded text:
cus assimilatur scienti. Dicebatur enim spectare ad magnificum in magnis operibus facere decentes sumptus. Cognoscere autem quibus magnis operibus qui non potest, nisi quis polleat scientia,
Abbreviated transcription (Latin):
in bonũ dirig̾e̾. sic ⁊̃ ad eos
spectat delectabilit̾ ⁊̃ ꝓuop¬
te sũptꝰ fac̾e. nã ut fupra
dicebatur qr modicis natu¬
ra ꝯtẽta ÷̃ ociose sũt diui¬
cie nͥ ex eis fiant debite lar¬
gitõnes ⁊ decentes sũptꝰ
quãto gͥ reges ⁊ pͥncipes
iagis habũdãt facultatib
⁊ diuicus tãto magis dec:
eos aulpliores retributõ¬
nes fac̾e ⁊ magis delecta¬
bilit̾ ⁊ ꝓmpte expend̾e de
c ⁊̃ reg̾es ⁊ pͥncipes mag̃
intẽd̾e̾ quõ faciant excellẽ¬
cia oꝑa uirtutũ ꝙͣ quõ ꝑ¬

Expanded text:
in bonum dirigere. Sic etiam ad eos in bonum dirigere. Sic etiam ad eos spectat delectabiliter, et prompte sumptus facere. Nam ut supra dicebatur quia modicis natura contenta est, ociosae sunt divitiae, nisi ex eis fiant debitae largitiones, et decentes sumptus. Quanto igitur reges, et principes magis abundant facultatibus, et divitiis, tanto magis decet eos ampliores retributiones facere, et magis delectabiliter, et prompte expendere. Decet etiam reges, et principes magis intendere, quomodo faciant excellentia opera virtutum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quidã ornatus lib̾alitatis
sicut magnanimitas est
uͥtutũ. cũ .n. ille sit magni¬
ficus qui ĩ magnis oꝑibus
facit decentes sũptus si fa¬
c̾e decentes sũptus ÷ eẽli¬
b̾alem fac̾e uaxrnos detẽ¬
tes sup̃tus ꝙ facit magni¬
ficus eit ẽẽ maxĩe lib̾alem.¬
¶ Segta ꝓpͥetas magnifici
÷ ab equali sup̃tu fac̾e opꝰ
magis magnificũ. pariufi
caut nr̃mo ut supͣ diceba¬
tur ꝓ modico multũ ꝑdũt
maguificus u̾o qui uõ est
cure de rõcinio. ab equali
sup̃tu facit opus magn ma¬
guificũ qr nõ parat decen¬
tib sup̃tib. ꝯtingit .ti. a¬
liqũ auarũ plus expẽdere
aliquas deceutes expensas
pͥetates deb̾e mẽẽ regibis.
⁊ pͥncipib ud̾e nõ ẽ diffi¬
cile. ip̃i .n. maxĩe debẽt ẽẽ
scientes ⁊ cognoscentes qui
sup̃tus quib oꝑib deceant
ad eos ã maxiẽ spectat fa¬
t̾e iuagnas largitõnes et
excellentes sup̃tus boni grã
nã max̃ĩe debet bonũ ĩten¬

Expanded text:
 ornatus liberalitatis: sicut magnanimitas est virtutum. Cum enim ille sit magnificus, qui in magnis operibus facit decentes sumptus: si facere decentes sumptus est esse liberalem, facere maximos decentes sumptus, quos facit magnificus, est esse maxime liberalem. Sexta proprietas magnifici, est aequali sumptu facere opus magis magnifparcant numo, ut supra dicebatur, pro modico multum perdunt. Magnificus ergo, cui non est curae de ratiocinio ab aequali sumptu, facit opus magis magnificum, quia non parcit decentibus sumptibus. Contingit enim aliquando avarum plus expendere r avarus aliquas decentes expensas proprietates debere inesse regibus et principibus, videre non est difficile: ipsi enim maxime debent esse scientes, et cognoscentes, qui sumptus quibus operibus deceant. Ad eos autem maxime spectat facere magnas largitiones, et excellentes sumptus boni gratia. Nam maxime debet bonum inten
Abbreviated transcription (Latin):
luagis intẽdere qualit̾ faciat
opus oꝑtiuiũ ⁊ decentissim̃
quã qualit̾ ⁊ ꝙͣtũ sup̃tũ faci¬
at ad opus illud ut si debet
magnficus aliqd̾ tẽplũ ꝯsti¬
tuere ĩ honorem dĩuimũ uł
aliqua dona ꝯfre ꝑsoius dis¬
nis magis intẽdat quõ tẽplũ
illud sit admirabile pulcrum
⁊ quõ doua illa sit magna
⁊ decencia ꝙͣ quot ⁊ quãta.
nũuusinata. oporteat ipm̃̃¬

Expanded text:
magis intendere qualiter faciat opus optimum, et decentissimum, quam qualiter, et quantum sumptum faciat ad opus illud. ut si debet magnificus aliquod templum construere in honorem divinum, vel aliqua dona conferre personis dignis, magis intendet quomodo templum illud sit admirabile et pulchrum, et quomodo dona illa sint magna et decentia, quam quot et quanta numismata oporteat ip
Abbreviated transcription (Latin):
spãlit̾ tñ hoc dͦ eẽ ꝓpͥũ magni¬
ficencie. nã ꝯ in oꝑibus mag¬
inficis ut cũ aliqiuis magnifi¬
ce se h erga cultũ diuinũ et
erga rem publicã ⁊ ccͣ ꝑso¬
nas dignas maxĩe quis aꝑꝑe
at głosus ⁊ maxĩe quis ab ho¬
minib laudetur. difficile
in talib nõ q̃rere hũãuã lan¬
ficile. i̾o maxĩe spectat ad

Expanded text:
um magnificentiae. Nam cum in operibus magnificis, ut cum aliquis magnifice se habet erga cultum divinum, et erga rempublicam, et circa personas dignas, maxime quis apparet gloriosus, et maxime quis ab hominibus laudatur, difficile est in talibus non quaerere humanam laufic
Abbreviated transcription (Latin):
sͣ passiones se tenet rõne pug¬
ne quõ sentit nõ ẽ ei delecta¬
bile bñfac̾e ꝙͣdiu gͦ aliquis est
ꝯtinẽs ⁊ ꝙͣdiu h passiones for
illas dispo᷑ ut sit uͥtuosus qr̃¬

Expanded text:
ne pugnae quam sentit, non est ei delectabile benefacere. Quandiu ergo aliquis est continens, et quandiu habet passiones fortillas, disponitur ut sit virtuosus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
cicie incliuatꝰ diff̾at debito sim.
iuidicia mãcipare quãtũ possibile
est st̃ oĩa legibus det̾iumãda et
pauca arbitrio iudicũ ꝯmitten¬
da. sufficient̾ .n. uidex excusat᷑
s lege ꝯpulsus dicitur talẽ sẽ¬

Expanded text:
e inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum committenda: sufficienter enim iudex excusatursed lege compulsus dicitur talem sen
Abbreviated transcription (Latin):
intatẽ tẽporis ad iudend̾ quid
iudicãdo erretur ꝙͫ possibile
ẽ sũt oiã legib deterunnãda
et pauca disc̾tõm iudicũ ꝯmittẽ¬
da ¶ t̾nia ua sic declaratur. nai
ꝯditores legũ leges ferũt ĩ ułi
et de futis dicentes quiꝯ sic eg̾¬
it sic pumatur. iguorãtes aua
⁊ debeat illam sbire suĩam. Nã
si scirent ꝙ a mncꝰ forte obliqua¬
rẽtur in uidicãdo et peuã pal¬
liarent si u̾o ĩnutꝰ inclinatet᷑
forte i partẽ oppoĩtã ⁊ puni¬
tõm augerent. nuĩt a̾ qr solũ
in ułi leges ferũt et uesciũt¬
quid in ꝑticłarib sit futurũ
nõ ꝑu̾tũtur iu uidicãdo anio¬
re uł odio niclinati Indices a̾
nõ sic.nã iudicũ iudicia non
nuuante ꝑsone ad quas ẽ auia¬
re ⁊ odire ⁊ sepe tali a auuexũ¬

Expanded text:
uid iudicando erretur, quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et pauca discretioni iudicum committenda. Tertia via sic declaratur, nam conditores legum leges ferunt in universali et de futuris, dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an et debeat illam subire sententiam. nam si scirent quod amicus, forte obliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc leges ferunt, et nesciuntquid in particularibus sit futurum, non pervertuntur in iudicando amore, vel odio inclinati. Iudices autem non sic. nam iudicum iudicia non minatae personae, ad quas est amare vel odire, et saepe talia annexu
Abbreviated transcription (Latin):
riũ ad qd̾ reducantur cause ⁊ li¬
tigia exorta in cuuitate illa per
lges tã ꝯditas in una ciuitate
regulari possiuit cuitates młte
ĩnio ĩ eadem cuitate iniqua le¬
dices quã legũ ꝯditores. nã ie¬
ges si iuste suit debent eẽ .. ĩ mor¬
tales ⁊ ĩnmitabiles qr cͣcͣ eas uuł¬
la aut modica mutatõ fĩ debet

Expanded text:
rium ad quod causae reducuntur et litigia exorta in civitate illa: per leges tamen conditas in una civitate regularis possunt civitates multae. Immo illa eadem civitate in qua leudices, quam legum conditores. Nam leges si iustae sint, debent esse quasi immortales et immutabiles: quia circa eas nulla aut modica mutatio fieri debet.
Abbreviated transcription (Latin):
dia in p̾cedentibus capitulis
ret̾minauimꝰ de pͥncipe ostẽ¬
deudo qualis debeat eẽ pͥn¬
ceps ⁊ decumauimꝰ dẽ ꝯsilio declarã¬
do quales debeant eẽ ꝯsiliarii. ⁊ que

Expanded text:
ia in praecedentibus capitulis determinavimus de prinicipe, ostendendo qualis debeat esse princeps, et determinavimus de consilio, declarando quales debent esse consiliarii: et quae
Abbreviated transcription (Latin):
sitas leges q̃ꝯ possibile ẽ det̾ia¬
re ⁊ quã pauassiuia ꝯmitt̾e iu¬
dicãtib. pͥmũ quidem qr faciliꝰ
est hr̃e unũ aut paucos sapien¬
tes quã iłtos. de iide qr legis la¬
tões fiũt ex ꝯsid̾atis ex młto tẽ¬
legis latões sunt de fut᷑is ⁊ in

Expanded text:
ossibile est determinare: et quam paucissima committere iudicantibus. Primum quidem quia facilius est habere unam aut paucos spaientes, quam multos. Deinde quia legislatores fiunt ex consideratis ex multo temlegislatores sunt de futuris et in
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus in ip̃a ꝯmgi debere eẽ
tẽporis requiritut nã si ꝑ to¬
tũ temipus auguiẽti nociũ ẽ
debitũ dare oꝑam copule ꝯui¬
nus corrupta huꝰtẽpus auti¬
cipari pot̾it si indebitur expe¬
dire¬
⁊.c.xuii. qd̾ tẽpore frigido
qͦ flaut uenti boreales magis
quã tẽpore calido quo flont᷑
australes.

Expanded text:
et temporis requiritur. Nam si per totum tempus augmenti nocivum est tempus dare operam copulae coniimis corrupta, huiusmodi tempus anticipari poterit, si videbitur expedire. Quod tempore frigido, quo flant venti boreales, magis quam tempore calido, quo flant australes.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ aĩa sequat᷑ ꝯplexiones corpo¬
natus ĩ corpore nͨ ÷ bone ꝯple¬
xionis. impeditur aĩa ne possit
bene speculari ⁊ neposs lib̾e.
exsequi accõnes suas nascẽtes
gͦ ex tali ꝯiugio nõ solũ sit
imꝑfci corpore s ⁊̃ mẽte.¬
¶ Decet gͦ oẽs ciues nõ uti ꝯuigi¬

Expanded text:
m anima sequitur complexiones corponatus in corpore, non est bonae complexionis impeditur anima ne possit bene speculari, et ne possit libere exequi actiones suas. nascentes ergo ex tali coniugio non solum sunt imperfecti corpore, sed etiam mente. Decet ergo omnes cives non uti
Abbreviated transcription (Latin):
tõuis st̃ actiua organa u̾o me¬
chanicos st̃ fcĩna. nã ĩ mecha¬
nicis regłam᷑ ꝑ artẽ. s ĩ guber¬
natõne domꝰ regula ẽ pͣdencia
sic̃ gͦ ars difft̾ a pͥdẽcia. sic orga¬
na mechantoꝵ diffunt ab or¬
ganis gub̾natõnis difft̾ ã ñ ab¬

Expanded text:
tionis sunt activa, organa vero moechanicorum sunt factiva. Nam in moechanicis regulamur per artem, sed in gubernatione domus regula est prudentia. Sicut ergo ars differt a prudentia, sic organa moechanicorum differunt ab organis gubernationis. Differt a
Abbreviated transcription (Latin):
s pͣdentia ÷ recta rõ agibiliũ et
ꝑ eam nõ ꝓpͥe refultat᷑ aliquid
aliqua acto ⁊ aliqua ꝑfectõ ĩ agẽ¬
te. organa gͦ mechanicoꝵ erũt
fc̃ma qr sunt organa artis q̃ ÷̃
de fcĩbilib s organa gub̾natõ¬
uis erũt actiua qr sũt organa
pͥdencie q̃ ccͣ agibilia ht̃ ẽẽ ars¬

Expanded text:
 prudentia est recta ratio agibilium, et per eam non proprie resultat aliquid aliqua actio, et aliqua perfectio in agente. Organa ergo moechanicorum erunt factiva, quia sunt organa artis, quae est de factibilibus: sed organa gubernationis erunt activa, quia sunt organa prudentiae, quae circa agibilia h
Abbreviated transcription (Latin):
ẜã ex siłitudiue quã ht̃ ars gu¬
bernatõnus domꝰ adartes alias
tõue domꝰ ars tradit᷑ ut pater¬
faunlias cꝰ est toniũ guber na¬
re debite sollicitet᷑ cͥca ea q̃ fa¬
ciũt ad beue mu̾e ⁊ q̃ requitũ¬
tur ad sufficienciã uite qr̾ si ad

Expanded text:
tudine, quam habet ars gubernationis domus ad artes alias. tione domus ars traditur, ut patrifamilias cuius est domum gubernare debite solicitetur circa ea quae faciunt ad bene vivere, et quae requiruntur ad sufficientiam vitae: quare si ad
Abbreviated transcription (Latin):
fices ⁊ ag̾cole nõ hab̾ent ꝑ¬
tẽ ĩ politicia ⁊ bellatores nõ
ccõne pͥncipis. statuere gͦ
ꝙ totꝰ populus eligat pͥncipẽ
stare nõ potest ꝯstatuo de bel¬
latoribus ut ꝙ ip̃i sint potẽ¬
tõires alus ⁊ sinit solihũtes
arma ¶Ecd̾o deficiebat i po¬
domus quãtũ ad mos̾ qd̾ sta¬
tuit ĩ iudicãdo. Uolebat .i.
iuidices nõ deb̾e ꝯf̾re ĩ p̾to

Expanded text:
agricolae non haberent partem in politia; et bellatores non ctione principis. statuere ergo quod totus populus eligat principem, stare non potest cum statuto de bellatoribus, ut quod ipsi sint potentiores aliis, et sint soli habentes arma. Secundo deficiebat Hippodamus quantum ad modum quem statuit in iudicando; volebat enim iudices non debere conferre in p
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝙ in quib dã bonis politicus
eꝯͣrio statuitur ꝙͣ ordiuau̾it y¬
podomꝰ ubi ordniatur iudices
posse loqui sibi ĩuitẽ publice
ĩ pͥuato ¶rursus deficit deñs
uiodus qr in aliquib iudicus
iudices discordarẽt oporteret
collatõm hr̃e adĩuicẽ quoꝵ.
suña tenenda eẽt ¶tcio defi¬
sapientes. nã si quiꝯ sapiens
ĩnemẽs aliquid expediẽs cuuta¬
ti deb̾et ex hoc debitũ honorẽ
acciꝑe conarẽt᷑ sapiẽtes adin¬
ueniend̾ nouas leges. ⁊ ad ostẽ¬

Expanded text:
 in quibusdam bonis politiis econtrario statuitur quam ordinaverit Hippodamus: ubi ordinantur iudices posse loqui sibi invicem publice, in privato Rursus deficit dictus modus, quia in aliquibus iudiciis iudices discordarent, oporteret collationem habere ad invicem, quorum sententia tenenda esset. Tertio defisapientes. nam si quicunque sapiens inveniens aliquid expediens civitati, deberet ex hoc debitum honorem accipere; conarentur sapientes ad inveniendum novas leges, et ad osten
Abbreviated transcription (Latin):
leges sint ni nouãde. dato qd̾
aliquẽ defectũ ꝯtineaut ⁊ alio
q̃ ccͣ istã mat̾iã sunt q̃rẽda
nifra diffusius tractabũtur
ad p̾sens tñ sufficiat hec tetigi¬

Expanded text:
innovandae dato quod aliquem defectum contineant, et alia quae circa istam materiam sunt quaerenda, infra diffusius tractabuntur: ad praesens tamen sufficiat hoc tetigi
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ĩ ꝯpossibilia. nã statutum
de distintõe cuuũ stare nõ po¬
t̾at ꝯ statuto de electone pͥn
stingui debebat nitres ꝑtes
uidel in tres ꝓtes bellatores
artifices ⁊ a grĩcolas. ⁊ soli
bellatores habebõt armauͭ
possent seditões ⁊ uirgia fa¬
cta ĩ auitate remon̾e ⁊ pa¬
triã ab hostib defend̾e opor¬
tebat tellatores h̃e maierẽ¬

Expanded text:
do impossibilia. nam statutum de distinctione civium stare non poterat cum statuto de electione prim ipsum distingui debeat in tres partes, videlicet in bellatores, artifices, et agricolas; et soli bellatores habeant arma, ut possent seditiones et iurgia facta in civitate removere, et patriam ab hostibus defendere: oportebat bellatores habere
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatuf rectus nõ ꝯͣriatur
alu ⁊ corrũꝑe ipam ut tyran¬
nides ppłi ꝯtrariatur tym̃mdi
monarchie ⁊ una mouarchia
tyrãuita ꝯͣriatur alui. cũ .ii. ali¬
quis monarca uł aliquis unꝰ pͥn¬
ceps tyrãiuret in ppłm gẽs il¬
la opp̾ssa nõ ualeus sustiu̾e cẏrã¬
nidem pͥncipis ĩsurgit ⁊ tyrã¬

Expanded text:
principatus rectus non contrariatur alii, et corrumpere ipsam; ut tyrannis populi contrariatur tyrannidi monarchiae: et una monarchia tyrannica contrariatur alii. Cum enim aliquis monarcha vel aliquis unus princeps tyrannizet in populum, gens illa opressa non valens sustinere tyrannidem p
Abbreviated transcription (Latin):
res siuid̾it expedire tprãuo
se expouit. tot gͦ discim̃bus
expoĩtus ẽ tyrãmis ⁊ tot mo¬
dis dissolui h eius pͥncipatus¬
¶ Regiũ a̾ diñum nõ tot ꝑicłis
exponitur. nec tot modis h
dissolui. nã ħ tyrãuis satagat
ꝓ uiribus n̾ũ regẽ oppͥm̾e nul¬
llus tñ u̾ns rex u̾o regi se op¬
ponit. nã nullus bonus ⁊ ur¬
tuosus insequitur alios ronos
⁊ iirtuosos s eos pro posse
saluat ⁊ ꝓmouet eo .n. ipõ
ꝙ aliquis bonis ⁊ uͥtuosis se

Expanded text:
dire tyranno se opponit. tot ergo discriminibus oppositus est tyrannus, et tot modis habet dissolvi eius principatus. regium autem dominium non tot periculis esponitur, nec tot modis habet dissolvi. Nam licet tyrannus satagat pro viribus verum regem opprimere, nullus tamen verus rex vero regi se opponit: nam nullus bonus et virtuosus insequitur alios bonos et virtuosos, sed eos pro posse salvat et promovet: eo enim ipso quod aliquis bonis et virtuosis
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Septma ÷ pauꝑes fac̾e sb̾ditos
adeo ut ip̃ẽ tẏrãmis milla custo
tur ꝯͣ cotidiano quib nidigẽt ut
nõ uacet eis aliquid machinari
custodiã pp̃ illos .u̾us ã rex quia
intendit bonũ sb̾ditoꝵ nõ affli¬
git ⁊ tepauꝑat ip̃os s magis ꝑ¬
curat eoꝵ bona. ¶ Octaua est
ditos suscitãdo ⁊ ꝓcurãdo bella
eo qd̃ nitendat bouñ regmi nõ
ułt gͦ eos qͥ sũt ĩ regno assinh̾e
aruia uͥ ꝑ defensione regii uł

Expanded text:
 Septima, est pauperes facere subditos adeo ut ipse tyrannus nulla custodtur circa cotidiana quibus indigent, ut non vacet eis aliquid machinari custodiam propter illos. Verus autem rex quia intendit bonum subditorum non affligit et depauperat ipsos, sed magis procurat eorum bona. Octava, est ditos, suscitando et procurando bella, eo quod intendat bonum regni: non vult ergo eos qui sunt in regno assumere arma nisi pro defensione regni,
Abbreviated transcription (Latin):
ub agit᷑. cũ .n. tyrãm scaut se
nõ diliga appło eo ꝙ iu multis offe̾ᷤ¬
daut ipĩm uolũt hr̃ae exploratores
uultos ut si uid̾ent aliquos ex po¬
pulo machinari aliquid ꝯͣ eos pos¬
sunit obiuare illis ĩmo eo ip̃o qd̾
ciues cdũt tyrãnũ hr̃ẽ explorato¬
res multos uõ audent ꝯg̾gariut
machiẽt᷑ aliquid ꝯͣ eũ. nã ⁊ si ĩt̾.
eos sic ꝯg̾gatos nullus explorator

Expanded text:
e non diligi a populo, eo quod in multis offendant ipsum, volunt habere exploratores multos, ut si viderent aliquos ex populo machinari aliquid contra eos, possint obviare illis. Immo eo ipso quod cives credunt tyrannum habere exploratores multos, non audent congregari ut machinentur aliquid contra eum: nam et si inter eos sic congregatos nullus exploratoru
Abbreviated transcription (Latin):
regẽ hrẽ exploratores i regno
pp̃ aliã cãm quã ne ppłs insurgat
ni ip̃ĩ infra dicetur. ad p̾sens a̾
scire sufficiat ꝙ nõ sic rex eget ex¬
ploratorib ut tyrãnꝰ. sexta ÷ cau¬
tela tyrãnica nõ solũ nõ ꝑnuto̾e¬

Expanded text:
gno propter aliam causam, quam ne populus insurgat in ipsum, infra dicetur: ad praesens autem scire sufficiat, quod non sic rex eget exploratoribus, ut tyrannus. Sexta cautela tyrannica, est non solum non permitte
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sens spectat. possimis
se ĩ suo dnĩo p̾seruare ¶ pͣ cau¬
tela tẏrãnica est excellentes ꝑi¬
i̾e cũ .ii. tyrã uus nõ diligat
uisi bonũ ꝓpͥũ excellẽtes ⁊ nobi¬
les existentes ĩ regno nõ ualen¬
tes hoc pati insurgũt ꝯͣ ipm̃.
tẏrãnus a ex quo talẽ se ẽẽ cog¬
noscit nõ togitat uis quõ pos¬
sit excellentes ꝑu̾he. nuo cũ
ali qui tpͥrãnizare cupiũt non
solũ excellẽtes alios ĩmo ⁊̃ ꝓpͥos
fratres ⁊ nimua sibi ꝯsanguini¬
tate ꝯiũctos uenenãt ⁊ ꝑuirũt
qͥ sũt in regno excellentes et
nobiles ⁊ iułto magis cognatos
ꝓpͥos ꝑ quos tonus status reg¬
saluat. sa cautela tyrãuita.
est sapieutes destruere. iudẽt

Expanded text:
s spectat, possumus se in suo dominio praeservare. Prima cautela tyrannica, est excellentes perimere. Cum enim tyrannus non diligat nisi bonum proprium, excellentes et nobiles existentes in regno non valentes hoc pati, insurgunt contra ipsum: tyrannus autem ex quo talem se esse cognoscit, non cogitat nisi quomodo possit excellentes perimere. Immo cum aliqui tyrannizare cupiunt, non solum excellentes alios, immo etiam proprios fratres, et nimia sibi consanguinitate coniunctos venenant, etqui sunt in regno, excellentes, et nobiles, et multo magis cognatos proprios, per quos bonus status regsalvat. Secunda cautela tyrannica, est sap
Abbreviated transcription (Latin):
sse sustin̾e põderis maguitudiuem
nã ĩ heriues a quaq ꝑte feriãtur
occubũt qr uͥ quis possit sustiu̾e ar¬
nioꝵ põd̾a nrutilis est ad bellũ
¶ So bellantil expedit posse suff̾re
.q. assiduos iuẽbroꝵ motꝰ. nã siqͥs
ru bello nõ ꝯtinue seducat adu̾sa¬
ruis nõ fallitur in ꝑcuciendo qr̾
sꝑ expouit᷑ ad sustmẽd̾ fortõtes i¬
ctus exꝑtũ est .n. ꝙ hoĩe ꝯtinue se¬

Expanded text:
tudinem. Nam inermes quacunque parte feriantur, succumbunt: quare nisi quis posset sustinere armorum pondera, inutilis est ad bellum. Secundo bellantibus expedit posse sufferre quasi assiduos membrorum motus. Nam si quis in bello non continue se ducat, adversarius non fallitur in percutiendo, quare semper exponitur ad sustinendum fortiores ictus: expertum est en
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ qd̾ tales debẽt ẽẽ hoĩes pugna¬
tuu ut du tolłare possuit assiduũ
mẽbroꝵ motũ ¶tcio hoĩes pugna¬
tiuos decet nõ curare de parcita¬
te uictꝰ. nã graue ẽ ultra armoꝵ
põd̾a ⁊ eoꝵ q̃ requirũt᷑ od defen¬
sionẽ excitus deferre ĩ habũdacia
bertas adhuc eẽt eis uctͣa absti¬
nençia ⁊ nõ graue se exmuuyio cibo
ut laborẽ pugnãdi neluis tolłare
possent ¶Quarto decet eos
nõ oirare de ĩcõuioditate iacẽ¬
di ⁊ stãdi. nã expedit aluĩ pugnã¬
tib die uoctuq eẽ ni armis pp̃

Expanded text:
e homines pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homines pugnativos decet non curare de parcitate victus. Nam grave est, ultra armorum pondera et eorum quae requiruntur ad defensionem exercitus, deferre in abundantia bertas, adhuc esset eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus die noctuque esse in a