comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Icturꝰ ꝓpħa in psalmo sequenti quȩ
eẽt forma iusti: ante formã exp̃ssit
in iusti. Neq enĩ possitmꝰ cognos¬
cere quȩ sit forma iusticiȩ: nisi cog.¬
noscamꝰ quȩ sit iniꝗtatis effigies.
Sũt enĩ sibi adu̾sȩ atq cõtrariȩ: nãq
maltera simplex habitudo naturȩ: in
alt̾a fallax uersutia neqͥtiȩ: Alia utrtu¬
tũ imagines p̃fert: alia urtioꝵ cõmͣtia
p̃tendit. Conuenire aut̃ huc ordinẽ:
⁊ ipsa ratio docet. Et si decõtraruis
sum̃da sũt testimonia. ipsi doctores
phylosophiȩ confessi sũt. dũ sequiit᷑.
Qs aut̃ cdubitet longe anteriorẽ dlauid
platonis fuisse tẽporib. quẽ non solũ
magist̃ eius s nec aui quidẽ auoꝵ eiꝰ
captiuitatis. quib regnũ gentis eius
iã fuerat dissolutũ: Ergo ipse qͥ tenet
mom̃s scłaris sapientiȩ pͥncipatũ. cũ
diceret nõ posse formã iusticiȩ cõp̃hen¬
di. nisi ante discutiendã iusticiȩ seriẽ
putaussent: exemplũ attulit qđ hi ꝗ

Expanded text:
icturus propheta in psalmo sequenti, quae esset forma iusti, ante formam expressit iniusti. neque enim possumus cognoscere, quae sit forma iustitiae, nisi cognoscamus, quae sit iniquitatis effigies; sunt enim sibi aduersae atque contrariae. namque in altera simplex habitudo naturae, in altera fallax uersutia nequitiae; alia uirtutum imagines praefert, alia uitiorum commenta praetendit. conuenire autem ordinem hunc et ipsa ratio docet et, si de contrariis sumenda sunt testimonia, ipsi doctores philosophiae confessi sunt, dum secuntur. quis autem dubitet ionge anteriorem Dauid Platonis fuisse temporibus, quem non solum magister eius, sed nec aui quidem auorum eicaptiuitatis, quibus regnum gentis eius iam fuerat dissolutum? ergo ipse, qui tenet in omnes saecularis sapientiae principatum, cum diceret non posse formam iustitiae comprehendi, nisi ante discutiendam iniustitiae seriem putauissent, exemplum attulit, quod hi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ generationẽ sic̃ scriptũ ẽ. qr
em̃dauit hereditas. uñ ⁊ ipse paulus
raptꝰ ad uitã est: qͥ ante erat ꝑsecutor
aomortẽ. Prolixiꝰ euagati sumꝰ. ut
de eohõe qͥ ñ insolopane s mom̃i
u̾bo dĩ uiueret diceremꝰ. Reu̾tam᷑
ad psalmũ. Et idõ inmaculati ñ cõ¬
fundent᷑ indiẽ iudicii. ⁊ incheb fa¬
mis saturabunt᷑. Deficientes fic̃ fu¬
tis uenisse ⁊ honoris insignia. sub limẽ
idicia. Uide illi aliũ eẽ successiĩ. ño.¬
ne dicis de eo. Ubi honoratꝰ ⁊ exaltatꝰ
ẽ iste: defec̃. Idõ plus dix̃ grecꝰ. qr uͥ
honorari ⁊ exaltari ꝗs credit᷑. ibi de fec
tuꝓpͥo p̃uenit᷑. ut meatꝰ fluminũ
p̃terisse citiꝰ quã uenisse cõp̃hendas.
Et dũ uentura oꝑies fluenta te ad huc
ex pectante fluxer̃. cõtrahumuiles.
atq mansueti. dũ subiciunt᷑ a diui¬
tib ⁊ oppͥmunt᷑. exaltati sũt a sua hu¬
militate. ⁊ subito refulser̃. Idõq pauł
in infirmitatib sibi cõꝑlacuit. ñ in

Expanded text:
um generationem, sicut scriptum est, quia emendauit hereditas. unde et ipse Paulus raptus est ad uitam, qui ante erat persecutor ad mortem. Prolixius euagati sumus, ut de eo homine, qui non in solo pane, sed in omni uerbo dei uiueret, diceremus. reuertamur ad psalmum: et ideo inmaculati non confundentur in die iudicii et in diebus famis saturabuntur. Deficientes sicut futis uenisse et honoris insignia; sublimem iudicas. uides illi esse successum; nonne dicis de eo: \'ubi honoratus et exaltatus est iste? defecit1. ideo plus dixit Graecus, quia, ubi honorari et exaltari quis creditur, ibi defectu proprio praeuenitur, ut meatus fluminum praeterisse citius quam uenisse comprehendas et, dum uentura opperiris fluenta, te adhuc expectante fluxerunt. contra humiles atque mansueti dum subiciuntur a diuitibus et opprimuntur, exaltati sunt a sua humilitate et subito refulserunt. ideoque Paulus in infirmitatibus sibi complacuit, non in
Abbreviated transcription (Latin):
dmm̃. possidebũt t̾ram illã. Utiq ui
fructũ cęlestib ferat: de qua ait. Cre¬
do uidere bona dñi int̾ra uiuentiũ.
hȩc t̾ramulto hominũ fudore uentri
ministrat alim̃ta: illa t̾ra bona chñi
sine ullo labore fructificat᷑. in qua
iustoꝵ duturna possessio. ⁊ piȩ m̃tis
hereditas ẽ. Et bene ait. Sustmentes
aut̃ dñm hereditate possidebũt t̾rã.
Nec ẽ enĩ t̃ra quȩ ñ p̃terit. Nã cęlũ ⁊
t̾ra p̃teribut. u̾ba aut̃ dni ñ p̃teribt̃.
Et idõ nec illa intelligibilis t̃ra pot̾it
p̃terire paradisi: in qua sũt qͥ dñi u̾ba
cõseruant. In hac t̾ra collocatꝰ ẽ adam
ut fructũ et̃nȩ caꝑet uitȩ. s qr u̾ba
dñi seruare ñ potuit᷑. id̃o inposseffio¬
nẽ quã acceꝑat manere ĩrmeruit.
Q aut̃ u̾ba dñi custodit: cõfident̃ dic̃.

Expanded text:
m possidebunt terram, illam utique fructum caelestibus ferat, de qua ait: credo uidere bona domini in terra uiuentium. haec terra multo hominum sudore uentri ministrat alimenta, illa terra bona domini sine ullo labore fructificat, in qua iustorum diuturna possessio et piae mentis hereditas est. et bene ait: sustinentes autem dominum hereditate possidebunt terram. haec est enim terra quae non praeterit; nam caelum et teret ideo nec illa intellegibilis terra poterit praeterire paradisi, in qua sunt qui domini uerba conseruant. in hac terra conlocatus est Adam, ut fructum aeternae caperet uitae; sed quia uerba domini seruare non potuit, ideo in possessione quam acceperat manere non meruit. qui autem uerba domini custodit, confide
Abbreviated transcription (Latin):
sidia moraret᷑. nec aliqua inusus ꝓpͥ¬
os deriuata usurpatione iuolaret.
uencularũ sibi sermone p̃latũ. tẽpta¬
uit insidiis. teli iaculo parauit occi¬
dere. Ac penȩ sangunẽ generi fude¬
rat innocentis: nisi uulnꝰ ille simula¬
ti corporis inflexione lusset. Quȩ ibi
inuidia regis saul. qͥ sermonis errorẽ
Ĩ innocentis exitiũ deriuauit: Neq
ȩmulatis in quid fueris facientes ini¬
qͥ tatẽ. Nõrepetiuit qđ dixerat. s mu¬
tauit. Aliud e enĩ sub emulati aliud
e mulati. Sub emulatio astutiã habet:
emulãtio simplicitatẽ. S tam̃ etũ ipsa
cauta debet ẽẽ simplicitas. ⁊ ꝓuida:
ut nouerit ꝗd cauendũ sit. Neq .N.
otiose dictũ est. Estote astuti sic̃ ser¬
pentes. simplices sic̃ col ũbȩ. Spiritał
gͦ debet ẽẽ astutia. quȩ seruet salutẽ:
dolũ nesciat. Sp̃ał debet ẽẽ simplicitã.¬

Expanded text:
si- dia moraretur nec aliqua in usus proprisi- dia moraretur nec aliqua in usus proprios deriuata usurpatione uiolaret. uencularum sibi sermone praelatum temptauit insidiis, teli iactu parauit occidere ac paene sanguinem generi fuderat innocentis, nisi uulnus ille sinuati corporis inflexione lusisset. quae ibi trox autem inuidia regis Saul, qui sermonis errorem in innocentis exitium deriuauit! Neque aemulatus, inquit, fueris facientes iniquitatem. non repetiuit, quod dixerat, sed mutauit. aliud est enim subaemulari, aliud aemulari; subaemulatio astutiam habet, aemulatio simplicitatem. sed tamen etiam ipsa cauta debet esse simplicitas et prouida, ut nouerit quid cauendum sit; neque enim otiose dictum est: estote astuti sicut serpentes et simplices sicut columbae. spiritalis ergo debet esse astutia, quae seruet salutem, dolu
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ nũꝗd dño offensionẽ emulationis
inferanꝰ. ut de his edamꝰ quȩ ĩmolata
siulachris sũt. Sic̃ iudei c̃usac rifi¬
cã dosimulachris exaspaxũt:. Qd si in t̃
homines excitande eniulationis offen¬
dit intentio ⁊ frequent̃ ꝑsona exasꝑan¬
tis suꝑior in uenit᷑. qł incentoria emu¬
lationis fraudi ẽẽ cõsueint: cuiꝰ stulticie
ẽ maiestatẽ ieritare aͥnunã. ⁊ offendi¬
culo ȩmulationis merescere. ubi nul¬
ia ultiõnis ẽ difficultas: Nõ debemꝰ
upet᷑ malignis. emulandr ad u̾stĩ nor
aculeos ministrare. Q etiã ñ las cessi¬
ti in uidiȩ stimulis excitant᷑ ut noce¬
ant. sic̃ cain fratrẽ occidit. qr magis
offerendũ: in qͦ ñ emulatꝰ abel.s mu¬
dus cain. p̃lationis grãm scelesto parri¬
cidio ꝑsecutꝰ est. Nõ enĩ ille fratris uo¬
uat obũbrare sacͥfitiũ. s seruare sacͥ¬
ficii disciplinã. Ut pͥmitias nulla de¬

Expanded text:
hoc est: numquid domino offensionem aemulationis hoc est: numquid domino offensionem aemulationis inferimus, ut de his edamus quae immolata simulacris sunt, sicut Iudaei eum sacrificando simulacris exasperarunt ? quodsi inthomines excitandae aemulationis offendit intentio, et frequenter persona exasperati superior invenitur, quod incentoria aemulationis fraudi esse consuevit; cujus stultitiae est maiestatem irritare diuinam et offendiculo aemulationis incessere, ubi nulla ultionis est difficultas! Non debemus igitur malignis aemulandi aduersum nos aculeos ministrare, qui etiam non lacessiti inuidiae stimulis excitantur ut noceant, sicut Cain fratrem occidit, quia magiofferendum; in quo non aemulatus Abel, sed inuidus Cain praelationis gratiam scelesto parricidio persecutus est. non enim ille fratris uoluit obumbrare sacrificium, sed seruare sacrificii disciplinam, ut primitias nulla de
Abbreviated transcription (Latin):
tii. etyopes. syxi. iudei. arabes. ꝓuintie
suȩ. t̃rarũq suarũ uo cabulũ p̃fer̃.
nos de diu̾sis popłis ꝯgregati. uocabu¬
lũ nob̾ uniꝰ gentis ñpossumꝰ usurpare.
Et idõ q nom̃ nõ habebamꝰ in t̾ris: de
cȩlo accepimꝰ. ut xp̃i popłs dicexemur.
E hoc gentilis p̃opłe stulticiã putat. iu-¬
deus obꝓbriũ. Uerũ ẽ gͦ qđ scriptũ ẽ.¬
qr ultus ẽ dẽ ꝓpriã cõtumeliã. ȩccłam
fibi ñ exgente querendo. ⁊ eã ex gente
insipiente. uetusto illi atq regali popło
p̃ferendo. Que sit gens insipiens. quȩ.
p̃lata sit: audi dicentẽ. Qm̃ stulta mũ¬
di elegit ds̃: ut cõfundat sapientes.
Reddidit gͦ ñ intulit dñs emulationis
cõmunionẽ: ut eẽt ñ informa imitati¬
onis. s. inpena iniqͥtatis. Deniq latmꝰ
int̾pres uolens distinctionẽ facere. in¬
t̃ emulationẽ uirtutis. ⁊ emulationẽ
offensionis: ait. Nũꝗd emulamͣ dño:

Expanded text:
tii Aethiopes Syri Iudaei Arabes prouinciae tii Aethiopes Syri Iudaei Arabes prouinciae suae terrarumque suarum uocabulum praeferunt. nos de diuersis populis congregati uocabulum nobis unius gentis non possumus usurpare et ideo, quia nomen non habebamus in terris, de caelo accepimus, ut Christi populus diceremur. sed hoc gentilis stultitiam putat, Iudaeus obprobrium. uerum equia ultus est deus propriam contumeliam ecclesiam sibi ex non gente quaerendo et eam ex gente insipiente uetusto illi atque regali populo praeferendo. quae sit gens insipiens quae praelata sit, audi dicentem: quoniam stulta mundi elegit deus, ut confundat sapientes, reddidit ergo, non intulit dominus aemulationis commotionem, ut esset non in forma imitationis, sed in poena iniquitatis. Denique Latinus interpres uolens distinctionem facere inter aemulationem uirtutis et aemulationem offensionis ait: numquid aemulamur domino?
Abbreviated transcription (Latin):
ingemisceret. atq eo ãpliꝰ in emulati¬
onc̃ illoꝵ excitaret᷑ affecꝰtꝰ. quouilioꝵ
facta ẽẽt electio. Nã ante qͦ afficeret᷑
popłs ñ habebat. cũ solũ se adño cõsid̾a¬
ret electũ. Ubi uͦ adu̾tit adscientiã. ex
nationib cõuem plebẽ. quȩ sibi legẽ
dñi ꝓpħarũ oracula. testam̃tũ nouũ
dm̃i uendicaret: tẽ demũ ex cruciari in¬
inio cepit affectu. postea quã se repuoi¬
atũ ẽẽ cognouit. Demq siuideat genti¬
liũ ccrimonias: ñ mouet᷑. Si audiat ꝓ.¬
fectũ ȩccĩs̨ cruciat᷑ mmiseraq iniudia.
Cõplet᷑ ergo inuidia. Et ego memulatio¬
ne eos excitabo. innõgente. Accedit ad
ctuciatꝰ grautions exũpnã: qđ exgentib
peccatores sibi uident᷑ eẽ p̃lati. qͥnec gẽ¬
ue qͥdẽ alicuiꝰ. aut nationis nom̃ attol¬
lant. Nã om̃is cõgregatio cuiꝰq regioniᷤ
nom̃ sibi uendicare cõsueuit. ut egy p¬

Expanded text:
ingemisceret; atque eo amplius in aemulatiingemisceret; atque eo amplius in aemulationem illorum excitaretur affectus, quo uiliorum facta esset electio; nam ante quo afficeretur populus non habebat, cum solum se a domino consideraret electum. ubi uero aduertit adscitam ex nationibus conuenam plebem, quae sibi legem domini, prophetarum oracula, testamentum nouum domini uindicaret, tunc demum excruciari nimio coepit affectu, posteaquam se repudiatum esse cognouit. denique si uideat gentilium caeremonias, non mouetur; si audiat profectum ecclesiae, misera torquetur inuidia. completur ergo in Iudaea: et ego in aetiiulationem eos excitabo in non gente. Accedit ad cruciatus grauioris aerumnam, quod ex gentibus peccatores sibi uidentur esse praelati, qui ne gentis quidem alicuius aut nationis nomen attollant. nam omnis congregatio cuiusque regionis nomen sibi uindicare consueuit, ut Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
dexet᷑ frequent̃ affec̾tib ⁊ querelis:
tam̃ ad sũptũ semel ⁊̃ electũ sibi popłm
mituine reumquebut. S synagoga
tantũ meretrix ꝓcax irritare eũ cepit
in emulationis amaritudinẽ p̃uaricati¬
onis se miscendo sacnlegus. Deniq di¬
xit ad sacerdotẽ aaron. Fac nob̾ cleos. utt
adoremꝰ. & uituli cap̃ ad orare ceꝑunt.
Uñ ꝑcanticũ magnũ moysi. dñs inore
ipsiꝰ resultauit dicens. Ipsi excitaue¬
rut me inemulationẽ in nõ dõ. irri¬
tauer̃ me insimulachris siuis: ego
aut̃ excitabo eos in emulationẽ. in
nõ gentẽ uinatione insipienti irritabo
eos. Quomodo dñs cõ dẽpnauit syna
goge. meretricios mores. qđ ipsoꝵ in
cos u̾sutiã retorqueret. ⁊ suo afficeren¬
tur ingemo. qͥ dñm dm̃ suũ a quo assũp¬
ti fuerant grauib sacͥ legiis refutar̃.¬
dõs sibi qͦs colerent eligentes. assumẽs
e cõtrario sibi ęccłam de ꝓfanis. qua p̃¬
lata fibi sine lege sine gr̃a uideoꝵ popłs

Expanded text:
deretur frequenter affectibus et querelis, tamen adsumptum semel et electum sibi populum minime relinquebat; sed synagoga tamquam meretrix ptocax irritare eum coepit in aemulationis amaritudinem praeuaricationis se miscendo sacrilegiis. denique dixit ad sacerdotem Aaron: fac nobis deos, ut adoremus, et uituli caput adorare coeperunt. unde per canticum magnum Moysi dominus in ore ipsius resultauit dicens: ipsi excitauerunt me in aemulationem in non deo, irritauerunt me in simulacri suis; ego autem excitabo eos in aemulationem in non gente, in. natione insipienti irritabo eos. en quomodo dominus condemnauit synagogam propter meretricios mores, quo ipsorum in eos uersutiam retorqueret et suo afficerentur ingenio, qui dominum deum suum, a quo assumpti fuerant, grauibus sacdeos sibi quos colerent eligentes: assumens e contrario sibi Ecclesiam de profanis, quam praelatam sibi sine Lege, sine gratia Judaeorum populus
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ uenerit qͥseminat u̾bũ. antinã¬
tuã inueniat p̃paratã ne supͣ in cul¬
ta cordis tui decidat sem̃. ⁊ uenuãt auẽ
cęli. ⁊ diripiant qđ fuerit sominatũ.
Que sit gͦ t̾ra: audi dicentẽ. Ecce exiit:
qͥ seminat seminare agrũ suũ. Et dũ
seminat: aliud cecidit scus uiã. aliud
sitpͣ petrã: aliud supͣ t̾rã bonã. Q. cł aũ

Expanded text:
ut, cum uenerit qui seminat uerbum, animamut, cum uenerit qui seminat uerbum, animam-tuam inueniat praeparatam, ne supra inculta cordis tui decidat semen et ueniant aues caeli et diripiant quod fuerit seminatum. quae sit ergo terra, audi dicentem: ecce exiit qui seminat seminare agrum suum. et dum seminat, aliud cecidit secus uiam, aliud supra petram, aliud supra terram bonam. quod
Abbreviated transcription (Latin):
certator in telo. Uñ ⁊ aqͥlas arẽ Noli
cõcertare in malignantib Siminachus
noli cõtendere. Noli etiã ẽẽ unitator
mitator. ut fructũ feras. ⁊ messẽ boni¬
tatis recõdas. sic̃ ioseph. qͥ multitudine
frur̃ti famẽ diuturne sterilitatis ex¬
cdusit᷑. ut a bacuc qͥ prandiũ messorib
deferendo. eleuatꝰ ab angło. aerii tra¬
mitis it̃ carpsit. ⁊ redditꝰ t̾ris in ter
seuuis leonĩ strepitꝰ. pio ꝓpħȩ dulce
cõuiuũ ministrauit. Rec̾te gͦ dicit
bita t̃rã ⁊ pasceris indiuitiis eiꝰ. Que ẽ
t̃ra quã suadet in habitandõ. nͥ anima
tua quã bene debes excolere.frequen¬
t̃ sp̃alib marare uomerib ne longo
inhorrescat sitũ. Bonꝰ enĩ agricola. co¬
tidiana oꝑatione. ⁊ ꝑuigili sollicitudi¬
ne exercet agrũ suũ. ⁊ ꝓpͥa rura custo¬
dit: ne deuastet eã aꝑ de siluã.⁊ fruet᷑
maturos raptor eripiat. Ara gͦ t̃eã tuã.

Expanded text:
certator in zelo. Unde et Aquila dixit: Noli certator in zelo. Unde et Aquila dixit: Noli concertare in malignantibus. Symmachus: Noli contendere. Noli etiam esse imitator que virtutis imitator; ut fructum feras, et messem bonitatis recondas, sicut Joseph, qui multitudine frumenti famem diuturnae sterilitatis exclusit, ut Habacuc, qui prandium messoribus deferendo eleuatus ab angelo aerii tramitis iter carpsit et redditus terris inter saeuos leonum strepitus pio prophetae dulce conuiuium ministrauit. Recte ergo dicitbita terram et pasceris in diuitiis eius. quae est terra quam suadet inhabitandam nisi anima tua, quam bene debes excolere, frequenter spiritalibus inarare uomeribus, ne longo inhorrescat situ? bonus enim agricola cotidiana operatione et peruigili sollicitudine exercet agrum suum et propria rura custodit, ne deuastet ea aper de silua et fructus maturos raptor eripiat. ara ergo terram tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
da ñ uerabit effrẽ. Alibi aut̃ habet.
Sic ⁊ uos qm̃ emulatores estis spãliũr ad¬
ȩdificationẽ ȩcciȩ. quęrite ut habun¬
detis. Aemulatores ꝓbonis.⁊ bonȩ rei
imiitatorib posuit. emulũ ꝓ obliquo &
inuido.Primũ ẽ gͦ ne malignos ad e¬
mulationis malignitatẽ la. cessas. se¬
cundũ ut ñ ȩmuleris iniqͥtatẽ facien¬
tes. Pierũq enĩ uidentes pu fraude
aliquos ⁊ astutia quesisse diuitias. ⁊ ꝑ¬
uenisse ad honores. ad ulatione aefor¬
mi. uias eoꝵ seqͥ gestiunt ut ad diuiti¬
as ⁊ honores simili arte ꝑueniãt: ut
in cõtrabendo cõnigio circũ sc̾bat̃ ad¬
ailescentulas. ¶d enĩ ꝓdẽ cũ ipse diui¬
tiȩ ⁊ om̃is gła scałaris tã quã fem̃
cito arescat: Etanquã olera herbarũ
in tpsa spetie sui floris int̾cidãt:
Om̃is caro fenũ: ⁊ om̃is gła hommis
ut flos feni. Noli gͦ magnope. iffecta¬
re. qđ ꝑpetuũ eẽ ñpossit. Noli ẽẽ emu¬
lus. ⁊ oblicꝰ. Noli eẽ cõtentiosus. ⁊ de¬

Expanded text:
alibi autem habet: sic et uos, quoniam aemulatores estis spiritalium aedificationem ecclesiae quaerite ut abundetis. aemulatores pro bonis et bonae rei imitatoribus posuit, aemulum pro oblico et inuido. Primum est ergo, ne malignos ad aemulationis malignitatem lacessas, secundum, ut non aemuleris iniquitatem facientes. plerumque enim uidentes pii fraude aliquos et astutia quaesisse diuitias et peruenisse ad honores aemulatione deformi uias eorum sequi gestiunt, ut ad diuitias et honores simili arte perueniant uel in contrahendo coniugio circumscribant adulescentulas. quid enim prodest, cum ipsae diuitcito arescat, et tamquam olera herbarum in ipsa specie sui floris intercidant? Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis ut flos feni. Noli ergo magnopere affectare quod perpetuum esse non possit, noli esse aemulus et obliquus; noli esse contentiosus et de
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. pax patientia. benignitas. bonita:
fides. modestia. cõtinentia. hi sũt fruc¬
tus quoꝵ chuitiis pascim᷑. ⁊ ubtate
saciam᷑: In hac t̃ra. uitẽ illã fruetiferã
iustꝰ noe plantauit. ⁊ de frrictu eiꝰ bi¬
bit. atq in timo corde solutꝰ ẽ: qño
eũ laudabili pietatis amictu incluit
uirtutũ suarũ geminata posteritas.

Expanded text:
dium, pax, patientia, benignitas, bonitas, fides, modestia, continentia. hi sunt fructus, quorum diuitiis pascimur et ubertate satiamur. in hac terra uitem illam fructiferam iustus Noe plantauit et de fructu eius bibit atque intimo corde solutus est, quando eum laudabili pietatis amictu induit uirtutum suarum geminata posteritas.
Abbreviated transcription (Latin):
iom̃ib quȩ ad uitã ȩt̾nã cõducerẽt
habundauit. &reuera. Ꝙs ditior
quã qͥdiues indño ẽ. ut possit dicere
in uia testimonioꝵ tuoꝵ delectatꝰ
sũ quasi iom̃ib diuitiis: Qd enĩ
poterat deeẽ unt qͥ celestib ditabat᷑
oraculis: A idõ suadet hoc psalmo.
ut thessaurũ illũ nob̾ queramꝰ. et̃nũ.
⁊ delectationẽ eiꝰ ad qͥsitione capiamꝰ.
Idõq ait. Delectare in dũo. ⁊ dabit tͥ

Expanded text:
omnibus, quae ad uitam aeternam conducerent, abundauit. et re uera quis ditior quam qui diues in domino est, ut possit dicere: in uia testimoniorum tuorum delectatus sum quasi in omnibus diuitiis? quid enim poterat deesse uiro qui caelestibus ditabatur oraculis ? et ideo suadet hoc psalmo, ut thesaurum illum nobis quaeramus aeternum et delectationem eius adquisitione capiamus. Ideoque ait: delectar
Abbreviated transcription (Latin):
postolus dix̃. Bonũ ẽ emulari. in bono
sẽꝑ. Et supͣ ipse dix̃. ẽ mnulant᷑ uos
ñ bene. s excludere uos uolunt. ut il¬
los ȩmulemini. Et ĩtum ipse ait. Emu¬
lamini meliora charismata. Et adroma¬
nos habes. Dico gͦ Nũꝗd offendet̃ ut ca
oerent: Absit. S illoꝵ delic̾to salus gen¬
tibut illos emulent᷑. Et infra. Uobis .ii.
emuler carnẽ meã ⁊ saluos faciã aliquoᷤ
ex ipsis. Hoc ẽ afficiã carnẽ meã. Peniq pa¬

Expanded text:
postolus dicit: Bonum est aemulari in bono postolus dicit: Bonum est aemulari in bono semper . Et supra ipse dixit: Aemulantur vos non bene; sed excludere vos volunt, ut illos aemulemini . Et iterum ipse ait: Aemulamini meliora charismata . Et ad Romanos habes. Dico ergo numquid sic offenderunt, ut derent? absit; sed illorum delictum salus est gentibus, ut illos aemulentur, et infra: uobis enim aemuler carnem meam et saluos faciam aliquos ex ipsis, hoc est: afficiam carnem meam; denique πα
Abbreviated transcription (Latin):
ue si uebmꝰ dicere qđ alias curare po¬
sumus. dicatur nob. medice cura te
ipsum. Ergo qd̾ etiam ñ medicis s
uulgo qͦ solet ẽẽ cõmune ut medic¬
nã pauci ꝓfiteant᷑. plitrimi tam̃ recne¬
dia eiꝰ aliqua scire se dicãt. uł qđ medi¬
coꝵ pueri faciunt: nos qͦ alieno medi¬
cam̃to remediũ in digentib ꝓferamiꝰ.
Biues magistrũ adhibeat: pauꝑ nimisti¬
trũ. Ꝙ ꝑfecti altitudinẽ capit. sumat
ex ipso. qͣplaniora cdesiderat. in ualle
pascat᷑. Ut paruulus qͥ fliniiũ metu
cribit: hic iusti. Ibi in iustꝰ exponit᷑. hic
iustꝰ instituit᷑. Ille sibi delinquit. ie
tollit etiã aliena peccata. Et idõ q pͥ
mũ medicam̃tũ sit iusticiȩ: sideremꝰ.
Oͥ inquit malignari in t̃malignan¬
tes. neq emulatꝰ fueris facientes ini¬
qͥtatẽ. Primũ discamꝰ. ꝗd sit emulari:
Licet minor iuis sermonis huiꝰ sit in lati¬
no. quã ingreco. Nã ⁊ inbono legimꝰ¬
emulationẽ leganꝰ ⁊ inmalo. Deniq ap¬

Expanded text:
ne si velimus dicere quod alios curare possimus, dicatur nobis: Medice, cura te ipsum . Ergo quod etiam non medicis, sed vulgo quoque solet esse commune; ut medicinam pauci profiteantur, plurimi tamen remedia ejus aliqua scire se dicant: vel quod medicorum pueri faciunt nos quoque alieno medicamento remedium indigentibus proferamus. Dives magistrum adhibeat, pauper ministrum. Qui perfecti altitudinem capit, sumat ex ipso: qui planiora desiderat, in valle pascatur, ut parvulus. Qui fluvium metuicribit, hic justi; ibi injustus exponitur, hic justus instituitur; ille sibi delinquit, hic tollit etiam aliena peccata. Et ideo quod primum medicamentum sit justitiae consideremus.  inquit, malignari inter malignantes: neque aemulatus fueris facientes iniquitatem. Primum discamus quid sit aemulari; licet minor vis sermonis hujus sit in Latino, quam in Graeco. Nam et in bono aemulationem legimus, et in malo. Denique A
Abbreviated transcription (Latin):
moueat me. id ẽ actꝰ eoꝵ qͥ peccant: nõ
me de iusticie statione demoueant.
Plerũq enĩ dũ uidemꝰ peccatores ꝓsꝑis
habundare successib nutamꝰ affectu.
⁊ quasi peccatoꝵ mani quadã deradice
uitutis a uellim. Cauendũ gͦ ne quõ¬
in domo di man chiuna plantauit. man
adiisa sub plantet. Lulchre tam̃ hoc dicit:
qͥ a ꝑsecutorib uberat᷑. Ꝙ autt̃ mouent᷑
deradice sua qua iã xp̃o in beserant: ca¬
out̃. Uñ adcdidit. Ibi cecider̃ qͥ oꝑant᷑ ini¬
quitatẽ. Qd ẽ ibi: Utrũ ubi ẽ suꝑbia.
ubi ẽ manꝰ peccatoꝵ. An ubi stabarit. ubi
erant ante plantati. Ibi cecider. an in
ceno. an in cotinenti. quasi in ipso tẽpore.
in ipsoloco. ⁊ uidet᷑ ambiguũ: s alibi do¬
cemꝰ quid sit ibi. ubi dr̃ Ibi doloies sic̃
parturientis. Boñꝰ dolor. ⁊ ua pattꝰ. ẽ
fidei. quo xp̃s in eccła format᷑. ⁊ nascitu
Et alibi dic. Semor ero rahab ⁊ babil enis

Expanded text:
moueat me, id est: actus eorum qui peccant non moueat me, id est: actus eorum qui peccant non me de iustitiae statione demoueant. plerumque enim, dum uidemus peccatores prosperis abundare successibus, nutamus affectu et quasi quadam peccatorum manu de radice uirtutis auellimur. cauendum ergo, ne, quoin domo dei manus diuina plantauit, manus aduersa subplantet. pulchre tamen hoc dicit qui a persecutoribus uerberatur. qui autem mouentur de radice sua, quae iam Christo inhaeserat, cadunt. Unde addidit: ibi ceciderunt qui operantur iniquitatem. quid est \'ibi\' ? utrum ubi est Superbia, ubi est manus peccatorum, an ubi stabant, ubi erant ante plantati, ibi ceciderunt, an in caeno, an in continenti, quasi in ipso tempore, in ipso loco? et uidetur ambiguum. sed alibi docemur quid sit \'ibi\', ubi dicitur: ibi dolores sicut parturientis. bonus dolor ei, cui partus est fidei, quo Christus in ecclesia formatur et nascitur. et alibi dicit memor ero Raab
Abbreviated transcription (Latin):
alibi meminit sui dicens. Si ñ ambu¬
laui inmagnis. hic orauit: ibi impleũ.
Nõ implesset: nͥ orasset. Cauenda sitꝑba. q̃
etiã in ꝓsꝑis sub plantat. Peniq gͣuius
adã in paradisso cecidit. quã sicecidisset
in t̾ra. De altissimis cadere p̃cipitiũ ẽ:
in planis lapsus uocat᷑. Idõ pedes errãt
suꝑbi: quia cap̃ nõtenent. Ocłi eñ sa¬
pientis in capite eiꝰ. Nõmirũ gͦ si errat
uestigiũ: ubi ocłs ñ habet᷑. Precedeit ocu¬
lus: ut pes sequat᷑. Quomͦ gͦ si ntene¬
bris uiator incedat. cito pes offendit
in nocte: Si quasi quidã mundi ocłe
uiã luna ñ monstret. & tu in nocte es
scłi. Monstret tͥ eccła iuã: exalto te
usticie sol illuminetꝰ ut lapsũ timere
ñ possis. Et quia pedẽ dixerat. suꝑbiȩ
ad didit. ⁊ manꝰ peccato᷑  ñ moueãt
me. Et enĩ sic̃ scĩ m̃bra sut̃ xp̃i. ita im¬
pii m̃bra sũt diaboli. Mañ peccatoꝵ ñ

Expanded text:
alibi meminit sui dicens: si non ambualibi meminit sui dicens: si non ambulaui in magnis. hic orauit, ibi impleuit; non implesset, nisi orasset. cauenda superbia, quae etiam in prosperis subplantat; denique grauius Adam in paradiso cecidit quam si cecidisset in terra. de altissimis cadere praecipitium est, in planis lapsus uocatur. ideo pes errat superbi, quia caput non tenet; oculi enim sapientis in capite eius. non mirum ergo, si errat uestigium, ubi oculus non habetur. praecedat oculus, ut pes sequatur. quomodo ergo in tenebris uiator incedes ? cito pes offendit in nocte, si quasi quidam mundi oculus uiam luna non monstret. et tu in nocte es saeculi; monstret tibi ecclesia uiam, ex alto te iustitiae sol inluminet, ut lapsum timere non possis. Et quia pedem dixerat superbiae, addidit: et manus peccatorum non moueat me. etenim sicut sancti membra sunt Christi, ita impii membra sunt diaboli. manus peccatorum non
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃tis sit. In usticiã aut̃: plexia: ꝓ lalioe
ꝓfitent᷑. Raꝑe enĩnocere etã his qͥ nõ lese¬
rnit᷑. cutũuenite. pleriq sibi laudẽ existi
ut tim̃tes dm̃ inaqͥtatẽ ⁊ iniusticiã
declinemꝰ. Precẽ ad didit. ut ab iniustoꝵ
cõsortio. iustos suos lib̾are dignet᷑. Ut in
his qͦ qͥmundo sũt corde. iusticia diuina
p̃tendat. quasi speculatrix piã. ne nob̾ pec¬
catoꝵ uelut hostiũ incursus obrepat. ⁊ ca¬
piat cdormientes. Ioõ uigilandũ ẽ. semꝑ
castra dñi munienda: qr nocte aduenit
net᷑. cͥibo corpꝰ distendit᷑ orandũ ẽ ut uisti¬
cia dĩ p̾tendat innob̾. quȩ ininfirmita¬
te positos fatiat fortiores: ut possit un¬
quie q nr̃m dicere. cũ infirmor tuc po¬
tens sum. Peinde etiã spetialit̃ prose orat:
ut nos doceat quẽ ad modũ orare debea¬
mꝰ ad dnm. Nõueniat inquit mͥ pes su¬
ꝑbie. idẽ nõ infuꝑbiã incidã. Deniq ⁊

Expanded text:
dementis sit; injustitiam autem plerique pro laude dementis sit; injustitiam autem plerique pro laude fitentur; rapere enim, nocere etiam his qui non laeserint, circumuenire plerique sibi existimut timentes deum iniquitatem et iniustitiam declinemus. precem addidit, ut ab iniustorum consortio iustos suos liberare dignetur, ut in his quoque, qui mundo sunt corde, iustitia diuina praetendat quasi speculatrix pia, ne nobis peccatorum uelut hostium incursus obrepat et capiat dormientes. ideo uigilandum est semper, castra domini munienda, quia nocte aduenit netur, cibo corpus distenditur, orandum, ut iustitia dei praetendat in nobis, quae in infirmitate positos faciat fortiores, ut possit unusquisque nostrum dicere: cum infirmor, tunc potens sum. Deinde etiam specialiter pro se orat, ut nos doceat, quemadmodum orare debeamus ad dominum: nonueniat, inquit, mihi pes superbiae, idest: non in superbiam incidam. denique et
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ nõ moueãt me. Ibi cecider oꝑantes
iniqͥtatẽ. expulsi sunt nec potuer stare.
S uꝑiꝰ qͥdãaccipiunt torrentẽ uoluptatis
tuȩ. ĩ tẽptatio fortitudiẽ. sic̃ est marty¬
rũ. in qͥb placuit dõ exibere sibi suauis
⁊ grati certaminis uoluptatẽ. Et enĩ
si hyemes ꝓtẽptationib accipiunt᷑. unde
orandũ ammonet dñs. ne fiat fuga ur̃a
byeme. uł sa̾bato. hoc ẽ uł intẽptationᷤ
uł otiõ. hẏeme aut̃ crescit torrens. ⁊ ad¬
implet᷑. atq intumescit. Torrens utiq
ꝓ grauiore tẽptatione pot̃ accrpi quȩ est
inꝑsecutionib. Et idõbene torren uolup
tatis dicitur: qr ubi suꝑ habundauit pec¬
catũ ꝑsecutionis:. siꝑhabundauit ⁊ gr̃a
cõfessiauis. Uide uirtittẽ ꝓpħticȩ distinctio¬
nis pͥmo iniustũ exposuit: qͥuł in coide
suo uł insermone dic̃. ut sibi delinquat.¬
qr nõ õ dsi Ne forte ⁊ in iustꝰ intra se dicat.
⁊ intra se delinquat: licet dm̃ palã negare

Expanded text:
catorum non moveant me. Ibi ceciderunt operantes iniquitatem, expulsi sunt, nec potuerunt stare. Superius quidam accipiunt torrentem voluptatis tuae in tentationibus fortitudinem; sicut est martyrum, in quibus placuit Deo exhibere sibi suavis, et grati certaminis voluptatem. Etenim si hyemes pro tentationibus accipiuntur: unde et orandum Dominus admonet, ne fiat fuga nostra hyeme aut sabbato, hoc est vel in tentatione, vel otio ; hyeme autem crescit torrens, et adimpletur, atque intumescit: torrens utique pro graviore tentatione potest accipi, quae est in persecutionibus. Et ideo bene torrens voltatis dicitur, quia, ubi superabundauit peccatum persecutionis, superabundauit et gratia confessionis. Uide uirtutem propheticae distinctionis. primo iniustum exposuit, qui uel in corde suo uel in sermone dicquia non est Deus . Ne forte et injustus intra se dicat, et intra se delinquat, licet Deum palam negare
Abbreviated transcription (Latin):
escã nisi suꝑ lumilẽ ⁊ qͥetũntremen¬
tẽ u̾ba mea: Qunt mansueti nisi qͦs
nullusstimulu dissensionis ex agitat.
lõ ira ꝑturbat. ñ iuitia exasꝑat. nõ rabi¬
es crudelitatis inflãmat: Et idõ qr
ñ uina. nõ epulas. ñ diutnias. s pacẽ
dñi dilexer̃ in corpore cõstituti. ꝓ illa
delectatione corporalũi uoluptatũ
qua seputarũt ẽẽ fraridandos ut
gr̃am ad ipiscerent᷑ et̃nã. delectabim¬
tur inmultitudine pacis quã dñs
cõp̾hendit asserens. Oriet᷑ indieb
eiꝰ iusticia ⁊ multitudo pacis: clonee
extollat᷑ lina. Que igit᷑ est par qua
cũctȩ eccłȩ multiplicatꝰ ẽ ꝓopłs. iusi

Expanded text:
iescam nisi supra humilem et quietum et tremeniescam nisi supra humilem et quietum et trementem uerba mea? qui sunt mansueti, nisi quos nullus stimulus dissensionis exagitat, non ira perturbat, non saeuitia exasperat, non rabies crudelitatis inflammat? et ideo quia non uina, non epulas, non diuitias, sed pacem domini dilexerunt in corpore cdelectatione corporalium voluptatum, qua se putarunt esse fraudandos, ut gratiam adipiscerentur aeternam, delectabuntur in multitudine pacis, quam Domicomprehendit asserens: Orietur in diebus ejus justitia, et multitudo pacis, donec extollatur luna . Quae igitur est pax qua cunctae Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
terit t̾ra . quomͦ peccatoris locꝰ pot̾it
inueniri: Ergo arbitror qđ idõ firma¬
ut auartutib peccata discerneret:
⁊ suꝑior aqua que laudat ctnm̃ qͥe¬
ta maneret erroris. inferior p̾ccato
ẽet obnoxia. deniq illa dm̃ udet:
hec ñ iudet. Quȩ suꝑ celos ẽ uidet.
quȩ mabysso nõ uidet. Uñ etiã dic¬
tũ ẽ. Uider̃ te aquȩ ds̃ ⁊ timuer̃. tur¬
bate sũt abẏssi. multitudo sonitꝰ aqͥrũ.
Merito turbant᷑ abyssi. suꝑ quas tonie¬
bre. sũt. deformes:. ⁊ idõ pocẽ habe¬
re ñ possũt. Gĩrrogauit legio demo¬
nioꝵ ut in abssso muteret᷑. ⁊ se cũ
magno tumultoᷤ p̃cipitauit influc¬
tꝰ. ut porcoꝵ grege̾ quẽ reppererat
stransgularet. Peccatores itaq ab¬
bẏssũ petunt: ubi caligo tenebraꝵ.
Mansuet. etiã possidebut t̾rã. ⁊ delec¬
tabunt᷑ inmultitudine pacis.
Alerito t̾rã possident. in qͥb ds̃ ipse
reqͥescłt: sic̃ diumo pysayã resulta¬
uit oraculo licens. Suꝑ quẽ reqͥ¬

Expanded text:
it inveniri? Ego arbitror quod ideo firmaut a virtutibus peccata discerneret; et superior aqua quae laudat Dominum, quieta maneret erroris, inferior peccato esset obnoxia. Denique illa Deum videt, haec non videt: quae super coelos est, videt; quae in abysso, non videt. Unde etiam dicus, uiderunt te aquae et timuerunt, turbatae sunt abyssi; multitudo sonitus aquarum. merito turbantur abyssi, super quas tenebrae sunt deformes, et ideo pacem habere non possunt. unde rogauit legio daemoniorum, ut in abyssum mitteretur, et se cum magno tumultu praecipitauit in fluctus, ut porcOrum gregem quem reppererat strangularet. peccatores itaque abyssum petunt, ubi caligo tenebrarum. M ansueti autem possidelunt terr am et delectabuntur in multitudine pacis. merito terram possident in quibus deus ipse requiescit, sicut diuino per Esaiam resultauit oraculo dicens: super quem requ
Abbreviated transcription (Latin):
ũ pͥncipẽ sacedotũ. ⁊ passurũ ẽẽ ꝓno
bis. ⁊ senguine suo mundatirũ nr̃a
peccata. tituli ꝓ torculatib de clarat᷑.
⁊ resurrecturũ psalmꝰ resurrectionis
exp̃ssit. Et alis postea titulus iudi¬
cauit. in quo terra eiꝰ est restitita:
Comutationẽ quoq uniu̾soꝵ ficture
fidei sacram̃ta. Et demoralib plura
cõtexuit: diusaq uirtutũ genera
aemonsitauit: ⁊ dedit p̃cepta uiuẽ¬
di. quib ulcera nr̃oꝵ sanauit erroꝵ.
inoresq renouauit humanos. atq
intinos mutauit affectꝰ sic̃ docet
ysalm̃ꝰ tricesimꝰ t̃ciꝰ. Quẽ etiã petrꝰ sc̃s
enepła sua tanquã medicam̃tũ nr̃is
pectorib affixit. Atq iste qͥ nobis ho¬
dierna lectione ꝓpositꝰ ẽ. Nla isti p̃cet̾is
ethici repaint᷑ u iste diffusior qͥtricesuiꝰ¬

Expanded text:
um principem sacerdotum, et passurum esse pro um principem sacerdotum, et passurum esse pro nobis et sanguine suo mundaturum nostra peccata tituli \'pro torcularibus\' declararunt et resurrecturum psalmus \'resurrectionis\' expressit, et alius postea titulus indicauit, in quo \'terra eius est restituta\', commutationem quoque uniuersorum futuram fidei sacramentis. et de moralibus plura contexuit diuersaque uirtutum genera demonstrauit et dedit praecepta uiuendi, quibus ulcera nostrorum sanauit errorum moresque renouauit humanos atque intimos mutauit affectus, sicut docet psalmus tricesimus tertius, quem etiam Petrus sa sua tamquam medicamentum nostris pectoribus affixit ; atque iste qui nobis hodierna lectione propositus est. Nam isti prae caeteris ethici reperiuntur: sed iste diffusior, qui trigesi
Abbreviated transcription (Latin):
oniis scriptura diuina. uł na¬
turar. uł mystica. uł moralis ẽ.
cȩlũ maria. t̃re ⁊ quẽ ad modũ mum¬
dus iste sit eõstitutꝰ. Wystica in leuiti¬
co. in qͦ cõp̃hendit᷑ sac̾dotale myffiũ.
lloralis indeut̃onomio. in qͦ scd̾m legis
p̃ceptũ uita humana forinat᷑. Uñ ⁊sa¬
lomonis tres libri explurimis uident᷑
electi. Ecclesiastes denaturalib Can¬
tica em̃ticoꝵ demysticis. Prouerbia
demoralib. E qr om̃iũ psalmoꝵ cor¬
pꝰ unũ ẽ. id eirco nicħ ibis diuisũ ẽ
atq distictũ. s ut ꝓse obtulit ratio.¬
nulla iti t̾missa doctrine istius modi
disciplina ẽ. Nãq ⁊ naturalẽ euidentis¬
stme cõphendit. dicendo de angłis. atq
suit in pteribit. Et demysticis locut᷑
ẽ cũ de occultis ⁊ saere unchionis un¬
guento. ⁊ de cõsumatione scripserit ta¬
Unacłi. quoꝵ multiplex gr̃a. qm̃ mul¬
tiphari⁊ ⁊ muitis modis locitꝰ ẽ añs
in ꝓpħis. Nã ⁊ uenturũ p̃fatꝰ ẽ dĩ fili¬

Expanded text:
nis scriptura diuina uel naturalis uel mystica uel moralis 10 est: caelum maria, terrae et quemadmodum mundus iste sit constitutus; mystica in Leuitico, in quo comprehenditur sacerdotale mysterium; moralis in Deuteronomio, in quo secundum legis praeceptum uita humana formatur. unde et Salomonis tres libri ex plurimis uidentur electi: Ecclesiastes de naturalibus, Cantica canticorum de mysticis, Prouerbia de moralibus. Sed quia omnium psalmorum corpus unum est, idcirco nihil in his diuisum est atque distinctum, sed nulla intermissa doctrinae istiusmodi disciplina est. Namque et naturalem evidentissime comprehendit, dicendo de Angelis atque suit, et non praeteribit . Et de mysticis locutus est, cum de occultis, et sacrae unctionis unguento, et de consummatione scripserit Tabernaculi . Quorum multiplex gratia; quoniam multifariam et multis modis locutus esis. nam et uenturum praefatus est dei fili
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ se absentẽ fec̾it. Et idõ dic̃: fiat tͥ
scdm̃ fidẽ tuã. Q enĩ ignorat. igno¬
rabit᷑. Ergo adã quasi peccator locũ
suũ seruare ñ poruit: de paradiso
eiectꝰ in castellũ ẽ religat᷑. ut ageret
penttentiã. accepit dilationẽ. ne c̃otmnu¬
openitꝰ interriret.: ut saluia fieret eua
ꝑgenerationẽ filioꝵ. fidẽ sc̃i abel. ꝓpħaꝵ¬

Expanded text:
absentem tecent, et ideo dicit: fiat tibi secundum fidem tuam; \' qui enim ignorat, ignorabitur. ergo Adam quasi peccator locum suum seruare non potuit; de paradiso eiectus in castellum est relegatus, ut ageret paenitentiam. accepit dilationem, ne continuo penitus interiret, ut salua fieret Eua per generationem filiorum, fidem sancti Abel, p
Abbreviated transcription (Latin):
hibere linguã amalo. iste desmere
abira. indignationẽ reluiquere. Iule
ꝑ̃ oepitisine dolo loqui. iste instituit ẽẽ
im̃anfuetĩs cͥ pmia mansuetudinis de¬
umnstrauit. Ru uiaiora som̃ta sũt cor¬
diti ħumam. quã mansueturd̾atq sim¬
uplicitas. ilib ⁊ dolor omlis accepte¬

Expanded text:
hibere linguam a malo, iste desinere ab ira, indignationem relinquere. Ille praecepit sine dolo loqui, iste instituit esse mansuetum, qui praemia mansuetudinis demonstravit. Quae majora fomenta sunt cordis humani, quam mansuetudo atque simplicitas:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ fructiferã totã uerã. Nemogͦ de
agro anime nr̃e hanc auferat uineã:
qr benedicta ẽ ea umea. Idõq dictũ
ẽ de scĩs. Afruc̾tu frum̃ti uini ⁊ olei
multiplicati sũt. Bom̃i ẽ gͦ habere
inira te torcularia umo redundan¬
tia. ut fluat tͥ uimu inuas tuũ de
uinea sorech: poculũ illud inebrians
quã p̃clarũ. Sorech enĩ umea. noui
pͥncipii noua ẽ ȩqͥtatis. uñ ⁊ dicit᷑ nob̾.
Cantate dõ ur̃o eanticũ nouũ. pͥncipi¬
ũ eiꝰ magnificate. nom̃ eiꝰ ab extre¬
mo t̾re. hȩc gͦ uinea uuas faciat:
ñ iniqͥtatẽ. Ioõ relicta ẽ uinea iudeoꝵ¬

Expanded text:
tem fructiferam totam ueram. nemo ergo de tem fructiferam totam ueram. nemo ergo de agro animae nostrae hanc auferat uineam, quia benedicta est ea uinea. ideoque dictum est de sanctis: a fructu frumenti, uini et olei multiplicati sunt. bonum est ergo habere intra te torcularia uino redundantia, ut fluat tibi uinum in uas tuum de uinea Sorech, poculum illud inebrians quam praeclarum . Sor-ech enim uinea noui principii, nouae aequitatis. unde et dicitur nobis: cantate deo uestro canticum nouum; principium eius, magnificate nomen eius ab extremo terrae. haec ergo uinea uuas faciat, non iniquitatem. ideo relicta est uinea Iudaeo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ neqͥt̾ agunt ex t̃minabunt᷑ ex¬
t̃minaut᷑ qͥ radices ñ habent. sic̃
olera uł fenũ. holera infirmꝰ man¬
ducet. tuaut̃ ui tẽ isere inagro
tuo: uineã institue. ⁊ siuenerit
achab qͥ tibi dicat ⁊ mͥumeã tuã
ut holera mͥ inser. noli ei ad qͥesce¬
re: ne ex cõsensu tuꝰ caduca serat.
dari maluit. ut uineã suã ñ cdaret
indireptionẽ. Hereditas maioꝵ. fides
uera ẽ. Extiter̃ ariani regali subnixi
potentia. qͥ tẽplũ dñi putarent sibi
ẽẽ tradendũ. supplicia acertia in ini¬
tantes. S absit ut ap̃ m̃tẽ dño sex¬
uientẽ p̃ponderaret magis pęne
formido. quã forma pietatis. Nõ p̃ua¬
luit ꝑfidia: qr fides restitit. Est etiã
quȩdã umea inpectorib fideliũ. de
qua cdic̃ ysayas. Uinea facta ẽ dilec¬
to incornu uberi. Hanc uineã dñs
plantauit incordib nr̃is. ⁊ idõ legi¬
mꝰ dicentẽ dm̃. Ego te plantaui ui¬

Expanded text:
qui nequiter agunt e xterminabuntur . exqui nequiter agunt e xterminabuntur . exterminantur, qui radices non habent, sicut holera uel faenum. holera infirmus manducet, tu autem uitem insere in agro tuo, uineam institue et, si uenerit Achab, qui tibi dicat: da mihi uineam tuam, ut holera mihi ins.eram, noli ei adquiescere, ne ex consensu tuo caduca serat, dari maluit, ut uineam suam non daret in direptionem. hereditas maiorum fides uera est. extiterunt Amani regali subnixi potentia, qui templum domini putarent sibi esse tradendum, supplicia acerba minitantes. sed absit, ut apud mentem domino seruientem praeponderaret magis poenae formido quam forma pietatis. non praeualuit perfidia, quia fides restitit. est etiam quaedam uinea in pectoribus fidelium, de qua dicit Esaias: u i nea facta est dilecto in cornu uberi. hanc uineam dominus plantauit in cordibus nostris et ideo legimus dicentem deum: ego te plantaui ui
Abbreviated transcription (Latin):
desine ab ira. ⁊ indignationẽ relinq.
ne pecces. Ira enĩ grauis ẽ magistra
peorati. Auꝰ qͦ medicꝰ dic̃. Sol nõ oc¬
cidat. suꝑ iracundiã tuã. ne cdũ
du cdiffers. ueniat ille qͥ calefactũ
corpus. somo excitare cõsueuit.¬
⁊ stimulet te inserat tibi cogitatio¬
nes ⁊ insecreta se titicordis inmer¬
gat dicens uindica iniuriã tuã ui¬
rũ te eẽ cognosce: feminee in firmi¬
tatis ẽ. ñ cupere uindic̾tã. Ergo cõ¬
tẽnere te debuit seruus. fr̃ decipe.
amicꝰ illildere. ⁊ tu ad huc tuã nõ
ulcisceris cõtumeliã: Scͥbas neces¬
se ẽ: glãdio oportet in surgas. ⁊ do¬
torẽ tuũ adi̾sarii morte solu s̃ .s.
ut alius ignorans audiret: eiq
ñ auderet inferre inuriã. his sti¬
mulis plus accendit᷑. pͥlus mouet᷑:
ut cõpleat᷑ͤ qđ scͥptũ ẽ. Ira ꝑdet etiã
sapientes. Ergo tune audias eũͥ
ne emuleris ut neqͥt facias: qm̃

Expanded text:
\'desine ab ira et indignationem reli\'desine ab ira et indignationem reline pecces; ira enim gravis est magistra peccati. Alius quoque medicus dicit: Sol non occidat super iracundiam vestram ; ne dum diu differs, veniat ille qui calefactum corporis somno excitare consuevit, et stimulet te, inserat tibi cogitationes, et in secreta se tui pectoris immergat dicens: Vindica injuriam tuam, virum te esse cognosce: femineae infirmitatis est, non capere vindictam. Ergo contemnere te debuit servus, frater decipere, amicus illudere; et tu adhuc tuam non ulcisceris contumeliam? Proscribas necesse est, gladio oportet insurgas, et dolorem tuum adversarii morte solvas. Vir ut alius ignorans audiret, eique irrogare non auderet injuriam. His stimulis plus accenditur, plus movetur; ut compleatur quod scriptum est: Ira perdit etiam sapientes. 19. Ergo tu ne audias eum; ne aemuleris ut nequiter facias. Quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Salomonis dictũ ẽ: ꝙ ñ solũ qͦs cũq
clemeoio homines. s etiã ipsos ꝑdat.
ira sapientes. Q cdd sapientẽ monet
dicens. desine ab ira: ne cũ accende¬
ris alla n̾desinat pͥus quã te eius
flãma cõsitiat. Relinque inꝗd in¬
dignationẽ. Hoc ẽ natura terapit:
mouet affect ᷤ culpe alicuꝰ occasio
excitat. uł offensa ut indigneris:
hat. Hoc ẽ qd̾ si pͣ dixi: irascimnini
ti nolite p̾eccare. Nõ enĩ hortat᷑ ut
irascaris.s. ad tẽpꝰ cedit affecticĩ dat
tam̃ mnedicam̃tũ. ne diuciꝰ uis ulce¬
fom̃ta ad hibet̾. ut mitescat dolor.
Si febris exestuat. renedii tẽpꝰ expec¬
tat: ipsũ potũ sicientib negare cõ¬
suenit. Nõ dic̃ noli febrire cũ uapor
feruet egroti. si dic̃ expecta. desinat
febris. digerat᷑ cõmotio. Sic ⁊ ꝓpħa
ñ potuit dicere honani cuiꝰ caro ut
uariis morboꝵ. ita cõmotionũ pas¬
sionib excitat᷑. ñ irasceris. s dic̃.

Expanded text:
Salomonis dictum est, quia non solum quoscumque Salomonis dictum est, quia non solum quoscumque de medio homines, sed etiam ipsos perdat ira sapientes. et Dauid sapientem monet dicens: desine ab i r a, ne, cum accenderis illa, non desinat priusquam te eius flamma consumat. relinque , inquit, indig nationem, hoc est: natura te rapit, mouet affectus, culpa te alicuius excitat uel offensa, ut indigneris, hat. hoc est quod supra dixit: irascimini et nolite peccare. non enim hortatur ut irascaris, sed ad tempus cedit affectui, dat tamen medicamentum, ne diutius uis ulcefomenta adhibet, ut mitescat dolor; si febris exaestuat, remedii tempus expectat, ipsum potum sitientibus negare consueuit. non dicit: \'noli febrire , cum uapor feruet aegroti, sed dicit: \'expecta desinat febris, digeratur commotio\'. sic et propheta non potuit dicere homini, cuius caro ut uariis morborum, ita commotionum passionibus excitatur: \'non irasceris\', sed dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
corona. quã reddet mͥ dñs ̃ illo die
Paulus ille raptꝰ in t̾ciũ cęlũ qͥ auc¬
uit ea quȩ ñ licet homini loqͥ. ittrũ
corpore eẽt raptꝰ ansine corpore nesen:
sic̃ ipse testatꝰ c̃. Paulus gͦ dic̃ in illa
die coronã sibi eẽ reddendã. Hic tͥ ut
reddat᷑ insistis. Imple gͦ certaminis
tui tẽpꝰ̃ semel athleta luctat᷑ nec
semel p̃liat᷑ miles: ut stipendia sua
possit implere: ⁊ tibi ñ cũuna passi¬
one luctam̃ ẽ. si suꝑiores euaseris
passiones. ira succedit ⁊ id̃o tibi dic̃
scͥptura. Desine abira. ⁊ relinque in¬
dignationẽ. Sunt multa uicia: quȩ
obrepunt insipientib. Ira graius
passio ẽ. Plerũq accenoit mnuitũ:
⁊ uolentẽ mttiꝰ uindicare. infurorẽ
rapit: ut ꝑurat quẽ putauerit co¬
ercendũ cõmotꝰ gladio sepe trans¬
u̾berat in nocentẽ amicos ⁊ frs
ꝑ indignationẽ pluruni ꝑemer̃. idõ
sapiens dic̃. Ira ꝑdit etiã sapientes.

Expanded text:
corona, quam reddet mihi dominus in illo die. corona, quam reddet mihi dominus in illo die. Paulus ille raptus in tertium caelum - qui audiuit ea quae non licet homini loqui, utrum corpore esset raptus an sine corpore, nescit, sicut ipse testatus est -, Paulus ergo dicit in illa die coronam sibi esse reddendam: tu hic tibi ut reddatur insistis ? imple ergo certaminis tui tempus. non semel athleta luctatur nec semel proeliatur miles, ut stipendia sua possit implere; et tibi non cum una passione luctamen est. Superiores si euaseris passiones, ira succedit et ideo tibi dicit scriptura: desine ab ira et relinque indigna- tionem. sunt multa uitia quae obrepunt insipientibus. ira grauis passio est; plerumque accendit inuitum et uolentem mitius uiftdicare in furorem rapit, ut perimat quem putauerit coercendum. com- motus gladio saepe transuerberat innocentem, amicos et fratres per indignationem plurimi peremerunt. ideo sapiens dicit: ira perdit etiam sapientes.
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ nẽnos flagellem. ⁊ dicat᷑ nob̾ qr
diuitiȩ. honores. potentiȩ. generationi
huic uideant᷑ ẽẽ clifposita. quasi uaga
⁊incerta peccuniȩ oꝑa. iniqͥtatisq cõ¬
þendia. ñ quasi p̾mia ulla uirtutis:. idõq
uelut sõmũ ueniant. ⁊ cũ somnio te
resurgente deficiant. Ipsos achletas
cũ uicerint certũ ẽ coronari. ñ ante¬
quã uncãt. Nob̾ lucta cũ scło ẽ. Uin¬
ce ante scłm: ut coronã petas. Nemo
ante coronat᷑ nͥcertam̃ impleuerit.
Qstadiũ curr̃ nũꝗd ante brauiũ acci¬
piũt: quã stadiũ ꝑcurrerĩt. Quanti
pͥori inexitu cadunt. ⁊ cursus sui cele¬
ritate fraudant᷑. Nũꝗd tu dõ quã
paulus acceptior: Ille uas electio¬
nis. ille gentiũ doctor. nũquã sibi
in hoc scło coronã ausus ẽ postulare.
Deniq audi dicentẽ. Certim̃ bonũ
certaui: cursũ cõsũmaui fidẽ serua¬
ui: qđ in reliqũ repositaẽ mͥ iusticiȩ

Expanded text:
debemus, ne et nos flagellemur et dicatur nobis, quia debemus, ne et nos flagellemur et dicatur nobis, quia diuitiae honores potentiae generationi huic uideantur esse disposita quasi uaga et incerta pecuniae opera iniquitatisque compendia, non quasi praemia ulla uirtutis ideoque uelut somnium ueniant et cum somnio te surgente deficiant. ipsos athletas, cum uicerint, certum est coronari, non antequam uincant. nobis lucta cum saeculo est; uince ante saeculum quam coronam petas. nemo ante coronatur, nisi certamen impleuerit. qui stadium currunt, numquid ante brauium accipiunt quam stadium percucurrerint ? quanti priores in exitu cadunt et cursus sui celeritate fraudantur! numquid tu deo quam Paulus acceptior? ille uas electionis, ille gentium doctor numquam sibi in hoc saeculo coronam ausus est postulare. denique audi dicentem: certamen bonum certaui, cursum consummaui, fidem seruaui; quod reliquum, reposita est mihi iustitiae