comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionum exemplum de latrone qđ
ad hanc sententiam inqua dixerat
effusionem sanguinis siue fidem
& cordis conu̾sionẽ uicem baptismi
implere posse comꝓbandã assump¬
serat. imꝓbauit dicens. In quarto
libro cumdicerẽ uicem baptismi
posse habere passionem. non satis
idoncum posui illius latronis ex¬
emplum qui utrum non fu̾it bap¬
tuatus incertum ẽ. S considerare
debes quia in boc loco exemplum
tantũ qđ ad ꝓbationem sentenciȩ
tas idcicͥo sententiam imꝓbandã.
quia exemplum correptum ẽ: gͦ fal¬
sum ẽ quod dixerat effusionem
sanguinis uioem baptismi posse
habere. qm̃ ad illud ꝓbandum ex¬
emplum ipsum positum ẽ. Non
enimait. cum dicere ucem baptis¬
mi posse habere fidem. s cum dice¬
rem inquit uicem baptismi posse
habere passionem. quamuis utrũq
impsa una sententia posuisset. Si
gͦ ad id quod dix̃ uicem baptismipoᷤ¬
se habere passionem exemplum po¬
situm ẽ. cum ipsum sine ambigui¬

Expanded text:
tionum exemplum de latrone quod tionum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae tas idcirco sententiam illam improbandam quia exemplum correctum est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi posse habere, quoniam ad illud probandum exemplum ipsum positum est. Non enim ait cum dicerem vicem baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambigui
Abbreviated transcription (Latin):
piendo articulo necessitatis p̃pedi¬
atur. Uis nosse plenius utrum ne ra¬
tio hec alicubi auctoritate manifesti¬
ori se ꝓbet. quamius & ille quas su¬
pra cõmemorauimus auctoritates tã
manifestȩ uideant᷑. ut de ueritate ip¬
sarum dubitari non possit: gludi
tamen ad huc aliud si forte eiudenciꝰ
tͥ demonstrari possit. dequo dubi¬
tare non debes. Beatus Auõ inu
bro deunico baptismo sic ait. Eti¬
am atq etiam considerans inuenio
non tantum passionem ꝓ nomine
xp̃i id quod deerat baptismo pos¬
se impleres: etiam fidem conu̾sio¬
nem q cordis. si forte adcelebrandũ
mist̾ium baptismi mnangustiis tem¬
porum succurri non potest. Uides
quod manifeste testatur fidem &
cordis conu̾sionem bonȩ uoluntati
ad salutem sufficere posse. uͥ usibi¬
le sacramentum aquȩ ex necessitate
contig̾it haberi non posse. S ne for¬
te contrarietas aliqua tͥ ẽẽ iudeatur
ineo quod postea inlibro retracta¬

Expanded text:
piendo articulo necessitatis praepedipiendo articulo necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod postea in libro retracta
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ fides ͤ uͥ spes ẽ. uͥ caritas ẽ. deniq
uͥ plena & ꝑfecta uirtus ẽ. sacram̃ti.
salus non ẽ. quia solum sacram̃tum
nonẽ. & ido non ẽ quia haberi non
potest. Quicrediderit inquit & bap¬
tiratus fu̾it saluus erit. Eece gͦ dubiũ
non ẽ. quia uͥ fides ẽ. & baptismꝰ
salus ẽ. Et quid sequitur: Qui uͦ ñ
crediderit condempnabitur. Quare
ita dicere uoluit.Quare non dixit.
Qui non credidit. & baptiratus non fur
condempnabitur. sicut dixerat. qui
credidit & baptiratus fu̾it saluus
erit. Quare. nͥ quia credere uolunta¬
tis ẽ. & quia fides credere uolenti deeẽ
non potest: Et idcuro meo quinon
credit semꝑ pͣua uoluntas arguitur.
uͥ necessitas nulla eẽ potest. quȩ adex¬
cusationẽ p̃tendatur. Beaptirari aũ
inuoluntate ẽẽ potest. etiam quan¬
do non ẽ inpossibilitate. & idcirco ui¬
ste bona uoluntas cum deuotione
ficti suȩ non despicitur. quamuis
ab eo qđ foris ẽ sacram̃to aquȩ ꝑci¬

Expanded text:
Ubi fides est, ubi spes est, ubi charitas est; denique ubi plena et perfecta virtus sacramenti est, salus non est; quia solum sacramentum non est, et ideo non est, quia haberi non potest: Qui crediderit, inquit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Ecce ergo dubium non est, quin ubi fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut dixerat: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit? Quare, nisi quia credere voluntatis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse potest, etiam quando non est in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae perci
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum ẽ uͥ dictum nonẽ :
qm̃ alibidictum ẽ. Si gͦ in hoc loco
subintelligendum ẽ uͥ dictum non
ẽ. qm̃ alibi dictum ẽ: quare simili¬
ter etiam de fide subintelligendum
non ẽ. qm̃ alibi dicꝰtum c̃: qui credit
inquid inme mortem non uidebit

Expanded text:
intelligendum est ubi dictum non est, intelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est. Si ergo hoc in hoc loco subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est, quare similiter etiam de fide subintelligendum non est; quoniam alibi dictum est: Qui credit inquit, in me mortem non videbit
Abbreviated transcription (Latin):
rem aquȩ quem intra corpus habu¬
erunt non effuderunt. Quis hoc
dicat: G insanguine baptrratur
qui ꝓ xp̃o moritur. qui & sisangui¬
nem non fundat exuulnere. dat
uitam que p̾ciosior ẽ sanguine.
Nam sanguinẽ fundere posset. etiã
si uitam non daret. & minus eẽt
sanguinẽ fundere quam uitã da¬
re. Bene gͦ sanguinẽ fundit qui ui¬
tam ponit ꝓ xp̃o & habet baptisma
suum inuirtute sacram̃ti. sine qua
sicut sacram̃tum ipsum accepisse ñ
ꝓdest. ita cum illa habetur. sacram̃¬
quamuis ibi dictum nonẽ. & ido
uerumẽ. quia alibi dictum ẽ. etiã
si ibi dictum non ẽ. Qui enim dix̃
sisi quis renatus fu̾it exaqua & spũ¬
non intrabit inregnum celoꝵ idem
ipse alibi dix̃. Qui me confessus fu̾it
coram hominib confitebor & ego eũ
coram patre meo. Qd ergo ibi dictũ
non ẽ. sub intelligendum tamenẽ.
quamuis dictum non ẽ. qm̃ alibi
dictum ẽ. Uidete gͦ quid dicunt. Iđo
inquiunt quod dictum non ẽ sub¬

Expanded text:
rem aquae quem intra corpus haburem aquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior est sanguine. Nam sanguinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, qui vitam ponit pro Christo, et habet baptisma suum in virtute sacramenti, sive qua sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramequamvis ibi dictum non est, et ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi dictum non est. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Sp intrare in regnum Dei; idem ipse alibi dixit: Qui me confessus fuerit coram hominibus: confitebor et ego eum coram patre meo . Quod ergo ibi dictum non est subintelligendum tamen est, quamvis dictum non est, quoniam alibi dictum est: Videte ergo quid dicunt: Ideo inquiunt quod dictum non est; sub
Abbreviated transcription (Latin):
eiusmodi saluos non ẽẽ. Et cum
ostendere non possunt hoc ineo¬
quod supra memoratum ẽ. scriptũ
ẽẽ dicere tamen non audent. quia
ibi scriptum nonẽ ido negandum eẽ.
Qui enim dixit nͥ quis renatus fu̾it ex
sanguine uice aquȩ & tam̃ uerum ẽ
quanuis hic scriptum non ẽ. Nam
si saluus ẽ qui ꝓpt̾ dm̃ aquam susci¬
pit. quare non multo magis saliuᷤ
est qui ꝓpt̾ dm̃ sanguinẽ fundit:
Plus ẽ sanguinẽ dare quam aquam
acciꝑe. Illud enim qđ quidam dict̃
ꝓpt̾ea saluos ẽẽ qui sanguinẽ fundũt
quia eum sanguine etiam aquã
fundunt. & inipsa aqua quam fun¬
dunt baptisma ꝑcipiunt. quani sit
friuolum patet.Si enim ꝓpt̾ humo¬
rem aquȩ qui cumsanie cruoris de
uulnerib manat baptizari dicun¬
tur qui int̾ficiuntur. ergo quisuf¬
focantur. uł submerguntur uł alio
quo libet genere mortis uͥ sanguis
non funditur occiduntur. baptira¬
ti non sunt insanguine suo: & frus¬
tra mortui sunt ꝓxp̃o. quia humo¬

Expanded text:
non esse. Et cum ostendere non possit hoc inquod supra memoratum est scriptum esse, dicere tamen non audent, quia ibi scriptum non est, ideo negandum esse. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex sanguine vice aquae, et tamen verum est quanquam hic scriptum non est. Nam si salvus est qui propter Deum aquam suscepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia humo
Abbreviated transcription (Latin):
rium: utrum ne uerum baptisma¬
tis sacramentum i illo constare de¬
beret. Poterant fortasse ad hanc ques¬
tionem tuam soluendam plurime
binc inde rationes conduci. & osten¬
di. quia uͥ eadem fides constat. di¬
u̾sitas sermonis abipsa dum tarat
sinceritate & unitate fidi non dis¬
crepans nichil officiat. S in hac
parte uisum mͥ ẽ auctoritate pocuis
quam mea ratione int̾rogationi tuȩ
respondendũ. Heatus ambrosius inli¬
bro quem detrinitate scripsit. sic att
Illi qui negauerunt se scire sp̃m sen
hannis baptismo. baptirati sunt pot
ne. sicut ioħs baptizare solebat ac¬
ceꝑant. Ioħs enim licet non baptua
te ipse ẽẽt xp̃c: respondit. Ego bap
tizo aqua uenit autem forcior me¬

Expanded text:
arium: An ne verum baptismaarium: An ne verum baptismatis sacramentum in illo constare deberet? Poterant fortasse ad hanc quaestionem tuam solvendam plurimae hinc inde rationes conduci et ostendi, quod ubi eadem fides constat, diversitas sermonis ab ipsa duntaxat sinceritate et unitate fidei non discrepans, nihil officiat. Sed in hac parte visum est mihi auctoritate potius quam mea ratione interrogationi tuae respondendum. Beatus Ambrosius in libro quem de Trinitate scripsit, sic ait: Illi qui negaverunt se scire Spiritum Joannis baptismo, baptizati sunt postne, sicut Joannes baptizare solebat acceperant. Joannes enim licet non baptizarte ipse esset Christus, respondit: Ego vos aqua baptizo. Venit autem fortior me
Abbreviated transcription (Latin):
tt̾ baptisma ioħis. & baptisma
xp̃i. hec distancia ẽ. quod inbap¬
tismo ioħis ꝑ intinctionem aque
solum sacramentum dabatur.
inbaptismate uͦ xp̃i cum sacra¬
m̃to etiam res sacram̃ti ꝑcipit
Iob̃s enim peccatores aqua tinxit
& peccata confitentib penitentiã
ta dimittit. Ille baptizans uentu¬
tum & baptiraturum in spũ p̃dica¬
uit. Hic baptirans ad temissionem
pecratoꝵ sp̃m infundit. Iuic homi¬
nes baptirabantur innomine uen¬
turi. Hic homines bapticantur in
formam ext̾iorẽ idem fuit. s quã¬
tum ad effectum idem non fuit.
quia illic sacramentum solum fu¬
it. s remissio peccatoꝵ non fuit
Hic autẽ & sacram̃ti forma ꝓponit᷑
& uirtus sacramenti parit̾ in re¬
missione peccatoꝵ cõdonatur. Si¬

Expanded text:
ter baptisma Joannis et baptisma Christi, haec distantia est quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur, in baptismate vero Christi cum sacramento etiam res sacramenti percipitur. Joannes enim peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam ta dimittit. Ille baptizans venturum et baptizaturum in spiritu praedicavit, hic baptizans, ad remissionem peccatorum spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi, hic homines baptizantur in formam exteriorem idem fuit, sed quantum ad effectum idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit, sed remissio peccatorum non fuit; hic autem et sacramenti forma praeponitur, et virtus sacramenti. Pariter in remissionem peccatorum condonatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tm cognoscitur ds̃. post modumaẽ
cognoscendus ꝑ speciem. Fides gͦ
dĩ ipsa ẽ nomen di. ꝑ quam nc̃
in hominib noticia eius habetur.
uͥadhuc ab hominib p̃sentia elꝰ
non uidetur. Puto iam obscurum¬
modum in nomine dĩ saluatur. qͥ
meo quod de ipso sentire potuit.
& senciendo credit. iustificatur &
iustificatus lib̃atur. Rursum qua¬
liter nom̃ dĩ scĩficatur. quando ab
biis aquib cognoscitur ds honora¬
tur. hoc dubium nonẽ. si ei quẽ
ꝑfidem iam cognoscere meruimꝰ.
casti timoris & dilectionis reueren¬
tiam exhibemus. Quid tͥ uidet᷑:
Si nomendi ẽ noticia eius. & fides
euis in nob. nonne innomine bap¬
tirantur. qui infide baptirantur
trmitas p̃dicatur & unitas non ne¬
gatur. Quando gͦ baptiras infide

Expanded text:
terim cognoscitur Deus; postmodum etiam terim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc ab hominibus praesentia ejus non videtur. Puto jam obscurummodum in nomine Dei salvatur, qui in eo quod de ipso sentire potuit, et sentiendo credit, justificatur et justificatus liberatur. Rursus qualiter nomen Dei sanctificatur quando ab iis a quibus cognoscitur Deus honoratur: hoc dubium non est, si ei quem jam per fidem cognoscere meruimus: casti timoris et dilectionis reverentiam exhibemus. Quid tibi videtur? Si nomen Dei est notitia ejus, et fides ejus in nobis est, nonne in nomine ejus baptizantur qTrinitas praedicatur, et unitas non negatur. Quando ergo baptizas in fide
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte si illud insola uoce poni¬
mus. scandalum ueritati faciamꝰ.
Notus iniudea ds in isrł magnum no¬
mencius. Guͥ noticia ẽ ibi nomen
ẽ quia & ipsa noticia nomen ẽ. Ii¬
cit aliquis magni nominis ẽ ho¬
mo ille. & homo ille magnum no¬
men habet inpopło. Forte quia
multas sillabas habet nomen eius
ideo magnum ẽ nomen eius. Gno
men di paruum ẽ. quia duassil¬
labas tantum complectitur. & duab̃
sillabis formatur nomen di. Uid̾e
mͦ uͥsit magnitudo nominis di
uͥ enim magnitudo nominis ẽ ibi
& ipsum nomen considerare opor¬
tet. Si gͦ magnitudinẽ nominis
magnitudinẽ fame. & noticiȩ mig¬
nitudinem conuenient̾ intelligi¬
mus. nom̃ ipsum ipsam famam
& noticiam magis quã uocem ali¬
quam. uł sonum uocis ad aures
uenientem. intelligere debemꝰ. Gͦ
fama eius. & noticia eius. ipsum
ẽ nom̃ eius. Et rursum ipsa no¬
ticia eius non aliud ẽ quam fides
cius. quia ꝑfidem solam nunc in¬

Expanded text:
ne forte, si illud in sola voce ponine forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus. Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus . Ergo ubi notitia est, ibi nomen est, quia et ipsa notitia nomen est. Dicit aliquis: Magni nominis est homo ille, et homo ille magnum nomen habet in populo. Forte quia multas syllabas habet nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo nomen Dei parvum est, quia duas syllabas tantum complectitur, et duabus syllabis formatur nomen Dei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis Dei. Ubi enim magnitudo nominis est, ibi et ipsum nomen considerare oportet; si ergo magnitudinem nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam famam et notitiam magis quam vocem aliquam vel sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus. Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam fides ejus; quia per fidem solam nunc in
Abbreviated transcription (Latin):
ibi dicitur meo quod patris di¬
citur. & nomen filii dicit᷑. in eo qͦ
nib multis baptirasti. Pat̾ & filiꝰ
nec unius nomen. quia tres unus
non sunt. quamuis unum sĩt
tres. Ipse non dix̃ in nominibuᷤ
ẽ una natura. una substantia.
una diuinitas.una maiestas.
Hoc autem nom̃ẽ in quo om̃s saluoᷤᷤ
fieri op̾ortet. Uelim gͦ ut mͥ osten¬
das. uͥ ꝓtuleris hoc unum nomen
pias. & doceri ex postules qđ sit
tiam fid̃i tuȩ nequaquã contẽp¬
nendam existimo. Quomͦ enim
in ipso nomine baptirare possu¬
Clamamꝰ cotidie scĩficetur nomen
tuum. & quomͦ in nob̃ scĩficatur
si a nob̾ ignoratur: & si uocem sc̃ifica¬
ri petimus. dicat qui potest. quo¬
mͦ in uoce saluari rogamus. Bs̃ in¬
quit in nomine tuo saluum me
fac. Sigͦ inuoce salus ẽ. gͦ tacentes
uel potius loqui non ualentes. sal¬
uari ñ possunt. quia loqui non
possunt: Quis hoc dicat: G nom̃
di in quo nos scĩficari ⁊ saluari opo¬
tet. extra uocem querere oportet.

Expanded text:
ibi dicitur in eo quod Patris dicitur; et nomen Filii ibi dicitur in eo quod nibus multis baptizasti. Pater, et Filnec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero non dixit in nominibus, est una natura, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc nomen autem est in quo omnes salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostendas ubi protuleris hoc unum nomen pias et doceri expostules, quod sit tiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possuClamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vocem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
possit saluari. nͥ actualit̾ ꝑcepto
sacram̃to baptismi. .UII.¬
olent quidam siue curiose
siue studiose inquirere utrum ne¬
aliquis post indictum & publice
ꝓpositum baptismatis sacram̃tũ
saluari possit. nͥ actualit̾ ipsum
sacramentum baptismi ꝑcipiat.
Uidentur enim rationes manifeste ẽẽ.
& habent auctoritates multas. si ta¬
men habere dicendi sunt qui non
intelligunt. Primum quia dictũ ẽ
nͥ quis renatus fu̾it exaqua ⁊ spu¬
& it̾um. Qui crediderit. & baptiratuᷤ
fu̾it saluus erit. & sunt alia mul¬
ta talia. quib quasi astrui uidet᷑
nullo modo saluari posse cum qui
hoc sacramentum non habuerit.
quicquid p̃ter hoc sacram̃tum ha¬
buerit. Si fidem ꝑfectam habuerit.
sispem. si caritatem habi̾it. etiam¬
sicor contritum & humiliatum
habu̾it. quod ds non despicit. ue¬
ram pęnitentiã de p̃ceritis. firmũ
ꝓpositum defuturis. quicquid ha¬
buerit saluus ẽẽ non potest. si hoc
non habuerit. Et hoc totum ita

Expanded text:
liter percepto sacramento baptismi. Solent quidam sive curiose, sive studiose inquirere, utrum aliquis post indictum et publice propositum baptismatis sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spbi: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Et sunt alia multa talia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatum habuerit quod Deus non despicit; veram poenitentiam de praeteritis, firmum propositum de futuris, quidquid habuerit salvus esse non poterit si hoc non habuerit. Et hoc totum ita
Abbreviated transcription (Latin):
clem̃tum. ut sit sacram̃tum. Et
bum dĩ creata subsistunt. Ipse dix̃
& facta sunt: ꝑ u̾bum creare
potuit. & ꝑ u̾bum scĩficare ñ potest:
Quib ꝑu̾bum subsistentiam dedit.
putas quia ꝑ ipsum u̾bum gr̃am
aponere non possit: Ne gͦ mire¬
ris si ꝑu̾bum di scĩficatur qđ ad
remedium salutis institutum est
sacram̃tum. S forte dicit cogita¬
tio tua. Qd ẽ istud u̾bum di:
Q ẽ istud nom̃ patris. & filii co spi¬
ritus scĩ. in quo baptizari uibem᷑:
Numquid uocem aliquam hic cogi¬
tare oportet. & sonum ad aures hu¬
manas ꝓlatum: Si uocem aliquã
intelligi oportet nomen trinitatiᷤ.
ipsam quam aut qualem intelli¬
gi oportet. Si dicimus quia hec
uox d̾s in nomine isto intelligenda
est. consequens ẽ ut uͥ sonus iste
suꝑ aquam scĩficandam ꝓlatus
non fu̾it. sacram̃tum baptismi
ẽc non possit. Quid gͦ : Mersisti
sti mͥ. quia nomen trinitatis ẽ
ds. hoc nomen ego hic non au¬
tizare in nomine patͥs ⁊ filii &

Expanded text:
elementum, ut sit sacramentum. Et verbum Dei creata subsistunt: Ipse dixit et facta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbum Dei? Quod est hoc nomen Patris, et Filii et Spiritus sancti, in quo baptizari ubemur? Nunquid vocem aliquam hoc cogitare oportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis, ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti dixisti quod nomen Trinitatis est Deus. Hoc nomen ego hic non autizare in nomine Patris, et Filii
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti accipiat. Ut quem ad-¬
modum elementũ ex naturaliqui¬
dem qualitate rep̃sentat : ex suꝑ ad¬
dita institutione significat. sic ex
scĩficatione contineat quȩ scĩfican¬
dis ꝑ eam inꝑcipienda ẽ gr̃am spi¬
ritualem. U̾bum autẽ quo elem̃tũ

Expanded text:
sacramenti accipiat. Ut quemadsacramenti accipiat. Ut quemadmodum elementum ex naturali quadam qualitate repraesentat, ex superaddita institutione significat, sic ex sanctificatione contineat quae sanctificandis per eam impertienda est gratiam spiritualem. Verbum autem q
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta. Tercium quando institu¬
tus sit baptismus. & de trib tempo¬
rib pͥmo quando curcumcisio statũ
habuit. ante baptismum. Ultimo
quando baptismus statum habuit.
post circumcisionẽ. Medio quando
curumcisio & baptismus simul con¬
currerunt. Aliud ut finiretur. ali¬
ud ut confirmaretur. Item quando
homines obligari ceꝑunt p̃cepto
suscipiendi baptismi. Item quid̃
distat int̾ baptismũ ioħis & xp̃i.
tem que fu̾it forma baptismi iołi
tem que sit forma baptismi xp̃i.
Item si nullus saluari potest nͥ acti¬
aliter ꝑcepto sacram̃to baptismi.
De his gͥ om̃ib multa querenda restat
S nos int̾im ꝓtempore pauca scd̃m
nr̃am possibilitatem ꝓsequemur.¬
igͦ queriur quid sit baptismuᷤ.¬
icimus quia baptismus ẽ aqua
Ailuendis criminib scĩficata ꝑ
u̾bum di. Aqua enim sola clem̃tũ
ẽe potest. sacram̃tum eẽ non potest.
donec accecdat u̾bum ad elementũ.
& sit sacramentum. ꝑu̾bum enĩ
elementum scĩficatur. ut uirtutẽ

Expanded text:
ta; tertium quando institutus sit baptismus, et de tribus temporibus. Primo quando circumcisio statum habuit ante baptismum. Ultimo quando baptismus statum habuerit post circumcisionem. Medio quando circumcisio et baptismus simul cucurrerunt; altera ut finiretur, alter ut confirmaretur. Item quaudo homines obligari coeperunt praecepto suscipiendi baptismi. Item quid distat inter baptismum Joannis et Christi. Item quae fuerit forma baptismi Joannis. Item quae sit forma baptismi Christi. Item utrum nullus salvari potest nisi actualiter percepto sacramento baptismi. De his omnibus multa quaerenda restant; sed nos interim pro tempore pauca secundum nostram possibilitatem prosequamur.II. Quid sit baptismudicimus quod baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata per verbum Dei. Aqua enim sola elementum esse potest, sacramentum esse non potest, donec accedat verbum ad elementum, et sit sacramentum. Per verbum enim elementum sanctificatur, ut virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
piunt ab archrdiacono ceroferari¬
um idẽ candelabrum cum cereo.
ut sciant se ad accendenda lumi¬
naria mãcipari. Accipiunt &
urceolum uacuum ad infunden¬
dum uinum in calicẽ quo conse¬
crandus ẽ sanguis xp̃i uͥ fit cõ¬
memoratio sanguinis de xp̃i la¬
tere ꝓfluentis. & aquȩ inde ꝓce¬
cdentis. quȩ duo ido incalice cõmis¬
centur. quia xͥ sanguine sumus
redempti. & aquã baptimatis a
peccatis abluti. hoc officium dñs¬

Expanded text:
piunt ab archidiacono ceroferaripiunt ab archidiacono ceroferarium, id est candelabrum cum cereo, ut sciant se ad accedenda luminaria mancipari. Accipiunt et urceolum vacuum ad infundendum vinum in calicem, quo consecrandus est sanguis Christi, ut sit commemoratio sanguinis de Christi latere profluentis, et aquae inde procedentis. Quae duo ideo in calice commiscentur, quia Christi sanguine sumus redempti, et aqua baptismatis a peccatis abluti. Hoc officium
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alibus tͣclita. in sp̃alib edificiis
dilapsa restituant. & reparent dis¬
sipata. Exorcistas significat apłs
cum dicit. Nũquid om̃s donationes
habent sanitatum: hoc officio u¬
sus ẽ dñs. quando saliua sua teti¬
git aures ⁊ linguã surdi ⁊ muti. di¬
cens. effeta qd̾ ẽ adaꝑire. hoc exẽ¬
plo nos docens spũalit̾ aꝑire de¬
bere aures p̃cordioꝵ hominũ ad
intelligendum. & ora ad confiten¬
dum. ut expulso demone sp̃c sc̃s
uas suum recipiat. Similit̾ hoc of¬
ficium exibuit. quando de ma
Qui latine dicunt᷑ ceroferarii
quia accẽssos cereos deferunt. dũ
legitur euuangłm. uł dũ offer¬
tur sacrificium. Non ut tenebras
ut sicut uisibile lum̃ manib ges¬
tant. ita oꝑa lucis proximis osten¬
dant. & moc lucis iuam errantib
intenebris palpantib ducatum
p̾beant. hi cum ordinantur post¬
quam edocti fu̾nt ab ep̃o qualit̃
mofficio suo. agere debeant. acci¬

Expanded text:
spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis spiritualibus tradita, in spiritualibus aedificiis dilapsa restituant, et reparent dissipata. Exorcistas significat Apostolus cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum? Hoc officio usus est Deus quando saliva sua tetigit aures et linguam surdi et muti, dicens: Ephpheta, quod est adaperire ; hoc exemplo nos docens spiritualiter aperire debere aures praecordiorum hominum, ad intelligendum, et ora ad confitendum, ut, expulso daemone, Spiritus sanctus vas suum recipiat. Similiter hoc officium exhibuit, quando de Marqui Latine dicuntur ceroferarii, quia accensos cereos deferunt, dum legitur evangelium, vel dum offertur sacrificium. Non ut tenebras ut sicut visibile lumen manibus gestant, ita opera lucis proximis ostendant, et more lucis, errantibus viam in tenebris palpantibus ducatum praebeant. Hi cum ordinantur postquam edocti fuerint ab episcopo qualiter in officio suo agere debeant, acci
Abbreviated transcription (Latin):
alieno. ꝑ mundiciam uitȩ ex pellat
de corde suo. hi cum ordinantur
accipiunt de manu ep̃i librum
erorcisioꝵ. & dicitur eis. Accipite
& memoriȩ comm̃date. & habeto¬
te potestatem imponendi manuiᷤ
suꝑ energuminos. siue cathecumi¬
nos. Exorcistȩ inordine ⁊ minist̾i¬
o eccłiȩ constituti sunt. scdđm offi¬
cia quȩ intemplo salomonis erant
disposita. quȩq post̾uis sunt ab hes¬
dra disꝑtita. Leguntur enim sub
hesdra fuisse auctores templi filii
seruoꝵ salomonis qui actũ tem¬
pli tocius sub cura sua haberent.
aut sacris oblationib deseruirẽt.
Et cum fuissent exordine ⁊ minist̾io
templi. longe tam̃ fuerunt ab of¬
ficio altaris di. Neq pͥsalmistis idẽ
cantorib nec ostiariis. nec sacroꝵ
seruis attingere licebat admim̾a
altaris. nͥ tantũmͦ leuitis. Quasi
gͦ auctores quidam sp̃ales templi
di sunt exorciste inpopło dĩ. qui de
substantia dñi sui sibi indonis

Expanded text:
alieno, per munditiam vitae expellat alieno, per munditiam vitae expellat de corde suo. Hi cum ordinantur accipiunt de manu episcopi librum exorcismorum, et dicitur eis: Accipite et memoriae commendate, et habetote potestatem imponendi manus super energumenos, sive catechumenos. Exorcistae in ordine et ministerio Ecclesiae constituti sunt secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita. Quae posterius sunt ab Esdra dispertita. Leguntur enim sub Esdra fuisse actores templi filii servorum Salomonis, qui actum templi totius sub cura sua haberent; aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine in ministerio templi, longe tamen fuerunt ab officio altaris Dei. Neque enim psalmistis, id est cantoribus, nec ostiariis, nec sacrarum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quasi ergo actores quidam spirituales templi Dei exorcistae sunt in populo Dei, qui de substantia Domini sui sibi in donis
Abbreviated transcription (Latin):
facienda. quia ⁊ hec male serua¬
ta. intellectum ꝑturbant. & gͣma¬
ticoꝵ tẏpum gerentes adirrisionẽ
ꝓuocant. Uox lectoris auribus &
cordi consulere debet non ocłis. ne
motu uł gestu indisciplinato spe¬
ctatores magis ex se ipso faciat qͣm
auditores. eque effractum & femi¬
neum. quam agrestem & rusticũ
sonum deuitans. Lectores olim p̃
quia inpopło uocem faciunt. Hoc
officium dñs in ꝓpͥa ꝑsona osten¬
dit. quando inmedio semoꝵ librũ
ysaie ꝓph̃ȩ aꝑiens. distincte ad
intelligendum legit. Sp̃c dñi su
sit me. Ex quo lectoribus intelligi
datur. quia gr̃a sp̃uali clarere debẽt
ssequitur ordo exorcistarum. qui
suꝑ cathecuminos faciunt sacra¬
mentum aꝑtionis. & habent spũa¬
le imꝑium suꝑ sp̃c inmundos
ut eos de corporibus obsessis eici¬
habere qui spiritib inimundis
imꝑat. ut uita ab officio non di¬
scordet. & malignum quẽ ꝑ accep¬
tum officium expellit de corpore

Expanded text:
facienda, quia et haec male servafacienda, quia et haec male servata intellectum perturbant, et grammaticorum typum gerentes ad irrisionem provocant. Vox lectoris auribus et cordi consulere debet, non oculis, ne motu vel gestu indisciplinato spectatores magis ex seipso faciat, quam auditores, aeque effractum et femineum quam agrestem et rusticum sonum devitans. Lectores enim oliquia in populo vocem faciunt. Hoc officium Dominus in propria persona ostendit, quando in medio seniorum librum Isaiae prophetae aperiens, distincte ad intelligendum legit: Spiritus Domisit me . Ex quo lectoribus intelligi datur, quod gratia spirituali clarere debent,is: Tertio loco sequitur ordo exorcistarum, qui super catechumenos faciunt sacramentum apertionis, et habent spirituale imperium super spiritus immundos, ut eos de corporibus obsessis ejicium mundum qui spiritibus immundis imperat, ut vita ab officio non discordet, et malignum quem per acceptum officium expellit de corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ lectoꝵ. qui formam & ini¬
cium a ꝓpħis accepit. Sunt
enim lectores qui u̾bum dĩ an¬
nuntiant. quib dicitur. clama
necesses. quasi tuba exalta uocẽ
tuam. Hi cum ordinantur. pri¬
mum de uita ipsoꝵ ⁊ fide ⁊ inge¬
nio ep̃s ad popłm u̾bum facit
deinde eis uidente popło ab ep̃o
codex tͣditur diuinarum lectionũ
& dicitur eis. Accipite & estote u̾bi
di reuelatores. habituri si fideliter
& utiliter impleu̾itis officium.
partem cum his qui u̾bum dei
ministrauerunt. Ex hinc gͦ po¬
testatẽ habẽt ineccłia coram popło
di. hi quidem qui ad hunc gra¬
dum ꝓmouentur. litt̾arum sci¬
encia debent ẽẽ instructi. ut eoꝵ
quȩ legunt sensum intelligant.
inꝓnuntiatione accẽtuum uim¬
agnoscant. distincte legant. ne
cõfusione ꝓnuntiationis intel¬
lectum auditorib tollant. Consi¬
derent quid sit indicatiue legen¬
dum. quid sub int̾rogatione pro¬
nuntiandum. uͥ sit moratione
distinctio. uł media distinctio

Expanded text:
 lectorum, qui formam et initium a prophetis accepit. Sunt enim lectores qui Verbum Dei annuntiant, quibus dicitur: Clama ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam . Hi cum ordinantur primum de vita ipsorum, et fide, et ingenio, episcopus ad populum Verbum facit; deinde eis vidente populo ab episcopo codex traditur divinarum lectionum, et dicitur eis: Accipite et estote Verbi Dei relatores, habituri si fideliter et utiliter impleveritis officium partem cum his qui verbum Dei ministraverunt. Ex hoc ergo potestatem habent in Ecclesia coram populodi. Hi quidem qui ad hunc gradum promoventur litterarum scientia debent esse instructi ut eorum quae legunt sensum intelligant; in pronuntiatione vim accentuum agnoscant, distincte legant, ne confusione pronuntiationis intellectum auditoribus tollant. Considerant quid sit indicative legendum, quid sub interrogatione pronuntiandum, ubi sit in oratione distinctio, vel media distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
quia sola hȩc plenam habet & ꝑfec¬
tam mundationem. Alii li quores
om̃s aqua purificantur. & si quid
alio quolibet li quore tactum fu̾i̾t
aqua abluitur ut emundetur. Prop¬
terea insola aqua sacramentum
emundationis constat. sicut scrip¬
tum ẽ. Nisi quis renatus fu̾it exaqͣ¬

Expanded text:
quia sola haec plenam habet et perfecquia sola haec plenam habet et perfectam mundationem. Alii vero liquores omnes aqua purificantur. Et si quid alio quolibet liquore tactum fuerit, aqua abluitur, ut emundetur. Propterea in sola aqua sacramentum emundationis constat, sicut scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aq
Abbreviated transcription (Latin):
consecrationis & scĩficationis babe¬
re quasi sacram̃ta di sic instituta
sint. ut nullam oꝑandi rationẽ
admittant. s tumultuosa quadã
& uiolenta atq irrationabili ꝑti¬
natia sine om̃i intentione aut uo¬
luntate oꝑantium adeffectum
ꝓcedant. Ego filium meum forte
ad balneas tuleram. Ueni ad aquã.
non ut baptizarem.s ut balne¬
arem. Non ut sacramentum darẽ.
s ut sordes abluerem. ut carnem
fouerem. Posui paruulum meum
inaquam. & quia uolui ut bene
diceret & ꝓdesset dixi forte. sicut
dixissem inmanducando. inbiben¬
do. sicut in arando. & seminando.
siue aliud quocumq agendo dixissẽ.
dixi. innomine patris & filii & sp̃c¬
scĩ. Tu uenis & dicis mͥ quia baptrra¬
tus ẽ filius meus. Ego balneatum
scio. baptizatum nescio. Qđ si idcir¬
ẽ. quia cum mergerem illam dixi.
ꝓpt̾ solam formam p̃iuidicare. uͥ in
Ielemento aque sacramentum
Taptismi consecrari institutum est.

Expanded text:
consecrationis et sanctificationis habeconsecrationis et sanctificationis habere, quasi sacramenta Dei sic instituta sint, ut nullam operandi rationem admittant; sed tumultuosa quadam et violenta atque irrationabili pertinacia sine omni intentione aut voluntate operantium ad effectum procedant. Ego filium meum forte ad balnea tuleram. Veni ad aquam non ut baptizarem, sed ut balnearem: non ut sacramentum darem, sed ut sordes abluerem, vel carnem foverem. Posui parvulum meum in aquam, sed quia volui ut bene cresceret, et prodesset, dixi forte sicut dixissem in manducando et bibendo, sicut in arando et seminando, sive aliud quodcunque agendo dixissem, dixi: In nomine Patris, et Filii, et Spi. Tu venis et dicis mihi, quod baptizatus est filius meus. Ego balneatum scio, baptizatum nescio. Quod si idcirest quia cum mergerem illam dixi: propter solam formam praejudicare ubi elemento aquae sacramentum baptismi consecrari institutum est,
Abbreviated transcription (Latin):
cose uł lusorie dare siue acciꝑe. &
tamen uelle dare aut acciꝑe. & hoc
omnino intendere. ut detur & ac¬
cipiatur qđ locose uł datur uł
accipitur. aliud autẽ aliquid age¬
re quod formã illius inoꝑe habe¬
at. & tam̃ hoc nolle agere neq in¬
tendere ut hoc agatur. s aliud
aliquid quodcumq U gͦ intentio
baptizandi ẽ etiam si reuerentia
debita inagendo non ẽ. sacram̃tũ
quidem ẽ. quia omnino agitur. &
hoc intenditur. nec tamen sine cul¬
pa agentis quia qđ agitur & inten¬
ditur. non digne agitur. Ridicu¬
lum autẽ omnino ẽ ut uͥ intentio
agendi nulla constat opus ẽẽ di¬
catur. ꝓpt̾ speciem quamdã assimi-¬
latam oꝑi. non ꝓpt̾ hoc assumptam:
s forte ꝓuenientẽ exalio quocũq
Eiusmodi ẽ. quod quidam imꝑiti
estimant u̾ba illa quȩ ad conficien¬
dam eucaristiam instituta sunt
aquacumq ꝑsona. siue inquocũq
loco. & qualicũq intentione suꝑ
panem & uinum plata. effectum

Expanded text:
cose vel lusorie dare, sive accipere; et cose vel lusorie dare, sive accipere; et tamen velle dare aut accipere, et hoc omnino intendere, ut detur et accipiatur, quod jocose vel datur vel accipitur. Aliud autem aliquid agere quod formam illius in opere habeat; et tamen hoc nolle agere neque intendere ut hoc agatur, sed aliud aliquid quodcunque. Ubi ergo intentio baptizandi est, etiamsi reverentia debita in agendo non est, sacramentum quidem est, quia omnino agitur, et hoc intenditur; nec tamen sine culpa agentis, quia quod agitur et intenditur non digne agitur. Ridiculum autem omnino est ut, ubi intentio agendi nulla constat, opus esse dicatur, propter speciem quamdam assimilatam operi, non propter hoc assumptam, sed forte provenientem ex alio quocunque. Ejusmodi est quod quidam imperiti existimant verba illa quae ad conficiendam Eucharistiam instituta sunt: a quacunque persona sive in quocunque loco et qualicunque intentione super panem et vinum prolata, effectum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. s illius incuiꝰ nomine acce¬
pit. qui semꝑ bonus malum da¬
re non potuit. Propter hoc eos
qui abhereticis in nomine trini¬
tatis baptizati sunt. cum ad unita¬
tem ȩccłiȩ redeunt non rebaptizare.
s uel unctione crismatis. uł impo¬
sitione manus reconciliare catbolice
eccłiȩ antiqua patrum traditio in¬
stituit. Sicut pͥdem arrianos ꝑ im¬
positionem manus occidens. ꝑ unc¬
tionem uͦ sacri crismatis adingres¬
sum catholicȩ ȩccłiȩ oriens reforma¬
uit. Nam qui solum sacramentũ
foris acceꝑunt. intus ꝑ impositionẽ
manus spm̃ accipiunt. Placuit ta¬
men eos qui se bap en tizatos nesci¬
unt. & sui baptis di matis testes
non habent. sine cunctatione bap¬
tirare quia it̾atũ dici non deber
quod factum ẽẽ nescitur. Queritur
& de his qui mimice id ẽ iocose bap¬
tirantur. utrum plenum & uerũ
sacram̃tum baptismi ꝑcipiant.
S sciendum quia aliud ẽ. aliquid io¬

Expanded text:
fuit, sed illius in cujus nomine accefuit, sed illius in cujus nomine accepit qui semper bonus, malum dare non potuit. Propter hoc eos qui ab haereticis in nomine Trinitatis baptizati sunt, cum ad unitatem Ecclesiae redeunt non rebaptizari, sed vel unctione chrismatis, vel impositione manus reconciliari catholicae Ecclesiae antiqua Patrum traditio instituit, sicut pridem arianos, per impositionem manus occidens, per unctionem vero sacri chrismatis ad ingressum Catholicae Ecclesiae oriens reformavit. Nam qui solum sacramentum foris acceperunt, intus per impositionem manus spiritum accipiunt. Placuit tamen eos qui se baptizatos nesciunt, et sui baptismatis testes non habent, sine cunctatione baptizari; quia iteratum dici non debet, quod factum esse nescitur. Quaeritur etiam de iis qui mimice, id est jocose baptizantur, utrum verum et plenum sacramentum baptismi percipiant. Sed sciendum quod aliud est aliquid jo
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos cum ad legitimam etatem ꝑue¬
nerit ammoneant fidem rectam &
conu̾sationem bonam custodire. an¬
te omĩa simbolum & orationem do¬
minicam. & ipsi teneant & eis in¬
sinuent ꝓ quoꝵ fide sponsionem
unum baptisma. Quod gͦ
unum ẽ geminari non po¬
test. Qua ꝓpt̾ ualde rationabili
diffiitione a scĩs patrib institu¬
tum ẽ. ut qui semel baptismi sacra¬
mentum ꝑcepisse cognoscitur. nul¬
la ratione illud iterato accipiat.
suie inȩccłia siue extra eccłiam boc
ẽ siuie acatholico siue abheretico.
siue deniq afideli. siue ab infideli
cuiuscumq conditionis. etatis aut
sexus. ꝑsona illud acceꝑit. tantum¬
modo scdinfidẽ rectã catholici bapti¬
matis formam acceꝑtt. ratum con¬
stare debebit. nec ulla ratione po¬
terit iterari. Quod enim bonum
accepit. quare bonum non iudice¬
tur. etiam si a bono non accepit:
Non enim illiꝰ erat aquo accepit. uel
pocius ꝑ quẽ accepit. qui bonus ñ

Expanded text:
ut eos, cum ad legitimam aetatem perveut eos, cum ad legitimam aetatem pervenerint, admoneant fidem rectam et conversationem bonam custodire. Ante omnia symbolum et orationem Dominicam ipsi teneant, et eis insinuent, pro quorum fide sponsionem unum baptisma . Quod ergo unum, geminari non potest, quapropter valde rationabili definitione a sanctis Patribus institutum est, ut qui semel baptismi sacramentum percepisse cognoscitur, nulla ratione illud iterato accipiat sive in Ecclesia, sive extra Ecclesiam, hoc est a Catholico, sive ab haeretico, sive denique a fideli, sive ab infideli cujuscunque conditionis, aetatis, aut sexus persona illud acceperit, modo tantum secundum rectam Catholici baptismatis formam acceperit, ratum constare debebit, nec ulla ratione poterit iterari. Quod enim bonum accepit, quare bonum non judicetur etiamsi a bono non accepit? Non enim illius erat a quo accepit, vel potius per quem accepit, qui bonus non
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlesti adnuptias introibit. Xii.
offerunt. & ꝓ ipsis spondendo qua¬
si fide iussores ad dm̃ frunt. hii
ꝓpt̾ea patrini uocantur quia rege¬
nerandos ad uitam nouam offe¬
runt. & quodãmͦ auctores fiunt
ipsis regenerationis nouȩ. De qui¬
bus placuit patrib ut ꝑsingulos
baptizandos patrini singłi admit¬
terentur. id ẽ unus tantum siuie
uir. suie mulier: ꝓpt̾ea fortassis
ne sp̃ualis cognatio cuireuerentiã
exhibere oportebat passim diffusa
inmatrimonii copula obẽe po¬
tuisset. S quedam ȩccłiȩ hanc con-¬
fuetudinem non seruant. plures
adsusceptionem paruuloꝵ admit¬
tentes. Hoc similiter sanccitum ẽ.
ut alium inbaptismo uel incris¬
mate. hoc ẽ confirmatione infilio¬
lum non suscipiat. qui ipse bap¬
tiratus non ẽ uł confirmatus. S
nec monachi compatres aut com¬
matres facere possunt quib eius¬
modi cõmertia familiaritatis pro¬
hibentur. Patrini fideiussores funt
ꝓhis quos inbaptismo susceꝑunt

Expanded text:
elesti ad nuptia introibit. CAP. offerunt, et pro ipsis spondendo quasi fidejussores ad Deum fiunt. Hi propterea patrini vocantur, quia regenerandos ad vitam novam offerunt et quodammodo auctores fiunt ipsius regenerationis novae. De quibus placuit patribus ut per singulos baptizandos patrini singuli admitterentur, id est unus tantum, sive vir sive mulier. Propterea fortassis ne spiritualis cognatio, cui reverentiam exhibere oportebat, passim diffusa, in matrimonii copula obesse potuisset. Sed quaedam Ecclesiae hanc consuetudinem non servant, plures ad susceptionem parvulorum admittentes. Hoc similiter sancitum est, ut alium in baptismo vel in chrismate, hoc est confirmatione, in filiolum non suscipiat, is qui baptizatus non est vel confirmatus. Sed nec monachi compatres aut commatres facere possunt, quibus ejusmodi commercia familiaritatis prohibentur. Patrini fidejussores sunt, pro iis quos in baptismo susceperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ac linire potest & sp̃m paraclitũ
positio manuũ anbaptismus. iiIi.¬
e sacramento confirmationis id
est impositionis manuum etiã
queritur utrum manus sit sacra¬
mentum quam baptismus. S se
sacricanones diffiniunt utrumq
magnum omnino ẽ sacramentum
& summa deuotione pensandum.
Quamuis tam̃ alterum idẽ impositio
manuum in eo qđ asolis summis
pontificib celebratur maior uideat᷑
reuerentia colendum. S hec duo
ita coniuncta sunt inoꝑatione salu¬
tis ut nͥ morte int̾ueniente omnino
separari non possunt. Qd debeat .u.
itarimanꝰ ĩpositio sic̃ nec baptismꝰ.
⁊ qd̾ a ieiuinis celebrãda ẽ.
E sacramento impositionis ma¬
nuum diffinitum ẽ ut nulla ra¬
tione iteretur sicut nec baptismus.
& si forte factum fu̾it graui pȩni¬
tentia plectendum ẽ. hoc quoq sta¬
tutum ẽ ut impositionis manuũ

Expanded text:
et linire potest, et Spiritum sanctum et linire potest, et Spiritum sanctum positio manus an baptismus. De sacramento confirmationis, id est impositionis manuum etiam quaeritur utrum majus sit sacramentum quam baptismus. Sed sicut sacri canones definiunt, utrumque magnum omnino est sacramentum, et summa devotione pensandum. Quamvis tamen alterum, id est impositio manuum in eo quod a solis pontificibus celebratur, majori videatur reverentia colendum, sed haec duo ita conjuncta sunt in operatione salutis, ut nisi morte interveniente omnino separari non possint. CAP. V.erari manus impositio sicut nec baptismus, et quod a jejunis celebranda sit. De sacramento impositionis manuum definitum est, ut nulla ratione iteretur, sicut nec baptismus; et si forte id factum fuerit gravi poenitentia est plectendum. Hoc quoque statutum est, ut imp
Abbreviated transcription (Latin):
contingeret. Quod quidem omnino
ꝑiculosum eẽt. Quia sicut inbaptiᷤ¬
mo remissio peccatoꝵ accipitur: ita
ꝑ manus impositionem sp̃c paraclitꝰ
mationem. Quid autem ꝓdest. si a
lapsu erigeris. nͥ etiam ad standum
confirmeris: Propterea timendũ
ẽ his qui ꝑ negligentiam amitunt.
ep̃i p̃sentiam. & non suscipiunt ma¬
nus impositionẽ. ne forte ꝓpterea dãp¬
nentur quia festinare debuerunt. dũ
potuerunt. Propt eos enim qui arti¬
culo temporis p̾ueniuntur instituta
est illa qua sacerdos baptizatum sta¬
tim inu̾tice liuit sacri crismatis un¬
ctio. ut in hoc ipso ostendatur quan
u̾sis cauetur. ne forte sine ipso abhac
uita subtrahantur. Manifestum est
autem qđ pͥmis temꝑoribus omnis
unctio crismatis ꝑ solos pontifices
fiebat. S & postea quam institutũ
ẽ ut baptiratum sacerdos inu̾tice
liniat. consignatio tamen frontis
solis pontificib reseruatur. Solus
enim pontifex frontem consignare

Expanded text:
contingeret. Quod quidem omnino contingeret. Quod quidem omnino periculosum esset. Quia sicut in baptismo remissio peccatorum accipitur, ita per manus impositionem Spiritus Paracletus mationem. Quid autem prodest si a lapsu erigeris, nisi etiam ad standum confirmeris? Propterea timendum est iis qui per negligentiam amittunt episcopi praesentiam, et non suscipiunt manus impositionem, ne forte propterea damnentur; quia festinare debuerunt dum potuerunt. Propter eos enim qui articulo temporis praeveniuntur, instituta est illa qua sacerdos baptizatum statim in vertice linit, sacri chrismatis unctio, ut in hoc ipso ostendatur quantversis cavetur ne forte sine ipso ab hac vita subtrahantur. Manifestum est autem quod primis temporibus omnis unctio chrismatis per solos pontifices fiebat. Sed et posteaquam institutum est, ut baptizatum sacerdos in vertice liniat, consignatio tamen frontis solis pontificibus reservatur. Solus enim pontifex frontem consignare
Abbreviated transcription (Latin):
Rismatis se unctionem iam ab¬
antiquo inuet̾i testamento institu¬
tam legimus. qua tunc quidem regi
solum & sacerdotes liniebantur. Quo
unctione singularis ille unctus pte¬
sigurabatur. qui p̃cunctis participi¬
bus siuis unctus ẽ. ut cum illo parti¬
ciparent innomine. qui participes
nomen om̃s communieare ceꝑunt:
om̃s unctionem acciꝑe debuerunt.
uia inxp̃o om̃s genus electum sum
regale sacerdocium. Crisma exoleo a
balsamo conficitur: Quia ꝑ oleum in
mine confirmatio uocatur. qua.
xp̃ianus unctione crismatis ꝑ impo¬
sitionem manus infronte singnatur. so
anum consignent. & sp̃m paraditum
soli apłi potestatem habuisse legunt᷑.¬
baptizatũ p̃sbr cͥsmate ĩu̾tiee liniat.
N gestis pontificalib legitur quod
siluester papa constituit ut baptira¬
tum p̃sor inu̾tice crismate liniat.
ꝓpt̾ occasionem quidem mortis. ne for¬
te ꝑ absentiam ep̃i & difficultatẽ eum
consequendi. sine manus impositioe
baptiratum ab hac uita migrare

Expanded text:
rismatis unctionem jam abtiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes nomen omnes communicare coeperunt, omnes unctionem accipere debuerunt, quia in Christo omnes genus electum sumus, et regale sacerdotium . Chrisma ex oleo et balsamo conficitur, quia per oleum infmine confirmatio vocatur, qua Christianus unctione chrismatis, per impositionem manus in fronte signatur; solanum consignent, et spiritum Paracletum soli apostoli potestatem habuisse leguntbaptizatum chrismate in vertice liniat. In gestis pontificalibus legitur quod Sylvester papa constituit ut baptizatum presbyter in vertice chrismate liniat, propter occasionem quidem mortis, ne forte per absentiam episcopi, et difficultatem eum consequendi, sine manus impositione baptizatum ab hac vita migrare