comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& maxime album. Capr̃a uul¬
nerata dictan: num petit. ⁊ de uul¬
nere excludit sagittas. Norunt
⁊ bestiȩ remedia sua Leo eger
symiam querit. ut de uoret quo
possit sanari. Leopardꝰ capreȩ
agrestis sanguinem bibit.
uim languoris euitat. Omnis
fera egra. canis hausto curat᷑ san¬
guine. Ursus eger formicas uorat.
Ceruus oleȩ ramusculos mandit.
Ergo fere norunt expetere quȩ
sibi ꝓsint: tu ignoras ohomo reme¬
dia tua. tu nescis quomͦ uirtutẽ
eripias adu̾sario. ut te tamꝙͣ p̃uen¬
tuis lupus effugere ñ possit. ut ocło
tuȩ mentis. ꝑfidiam dep̃hendas. & pͥ¬
or cursum uerboꝵ eiꝰ impedias. im¬
pudentiam eꝰ ⁊ acum̃ disputatiõis
obtundas. Quod si te ille p̃uenerit.
uocẽ tibi auferet. & si obmutue¬
ris. solue amictum tuũ. ut sermo¬
nẽ resoluas. & si inte insurrexerit
lupꝰ. nec terrere te poterit. Hanc
petram quȩsiuit petrus cum titu¬
baret influctib ĩnuenit: qr dex¬

Expanded text:
 maxime album ueretur. capra uul maxime album ueretur. capra uulnerata dictamnum petit et de uulnere excludit sagittas. nouerunt et bestiae remedia sua. leo aeger simiam quaerit, ut deuoret quo possit sanari. discrimen capreae agrestis sanguinem bibit et uim languoris euitat. omnis fera aegra canis hausto curatur sanguine: ursus aeger formicas uorat, ceruus oleae ramusculos mandit. \' Ergo ferae norunt ea petere quae sibi prosint: tu ignoras, o homo, remedia tua. tu nescis quomodo uirtutem eripias aduersario, ut te tanquam praeuentus lupus effugere non possit, ut oculo tuae mentis eius perfidiam deprehendas et prior cursum uerborum eius inpedias, inpudentiam eius et acumen disputationis obtundas. quod si te ille praeuenerit, uocem tibi auferet. et si ommutueris, solue amictum tuum, ut sermonem resoluas, et si in te insurrexerit lupus nec terrere te poterit. hanc petram quaesiuit Petrus, cum titubaret in fluctibus et inuenit, quia dex
Abbreviated transcription (Latin):
Unus plurimoꝵ balatꝰ. eadẽ speci¬
es. Illa tam̃ fetum suum discernit
a ceteris. & solum filiũ tacito pieta¬
tis testimonio recognoscit. Pastor
errat in discretione ouium. agni¬
culus in agnitione matris nescit
errare. Pastor fallit᷑ spetie. s ouispi¬
etate ñ fallit᷑. Unus odor omnib.
s tam̃ habet natura odorẽ suum¬
domesticum. quẽ soboles cara sp̃e¬
tiali quadã uidet᷑ ꝓprietate redole¬
re. Habet suos usus natura & sen¬
sus domesticos. Uix infantulo den¬
tes ceꝑunt ꝓrũpere. & iã nouit
sua arma tẽptare. Ncindũ catulo
dentes. & tanquã habeat. ore ꝓpͥo
se querit ulcisci. Ncindu ceruo cor¬
nua. & tam̃ fronte p̃ludit. atq
ex ea quȩ nandũ exꝑtꝰ sit tela imi¬
tatur. Lupus si pͥor hominẽ uiderit
uocẽ eripit. & despicit eũ tamquã
uictor uocis ablatȩ. Idem si se p̃ui¬
sum senserit: deponit ferociã. nõ
potest currere. Ceo gallum timet.¬

Expanded text:
unus plurimorum balatus, eadem speciunus plurimorum balatus, eadem species: illa tamen fetum num discernit a ceteris et solum filium tacito pietatis testimonio recognoscit. pastor errat in discretione ouium, agniculus in agnitione matris nescit errare. pastor fallitur specie, sed ouis pietate non fallitur. unus odor omnibus, sed tamen habet natura odorem soumsuum, quem suboles cara speciali quadam uidetur proprietate redolere. habet suos usus natura et sensus domesticos. uix infantulo dentes coeperunt prorumpere, et iam nouit sua arma temptare. nondum catulo dentes, et tanquam habeat, ore suo se quaerit ulcisci. nondum ceruo cornua, et tamen fronte praeludit atque ex ea quae nondum expertus sit tela minitatur. lupus si prior hominem uiderit, uocem eripit et despicit eum tamquam uictor uocis ablatae: idem si se praeuisum senserit, deponit ferociam, non potest currere. leo gallum et
Abbreviated transcription (Latin):
qr defensionẽ p̃stare ñ potuitꝰ uio
nos dignũ nr̃o referimꝰ creatori. cuiꝰ
cybo uescimur. ⁊ dissimulamꝰ iniuri¬
as:⁊ sepe inimicis di eas quas adeo
accepimꝰ epulas exhibemꝰ: Quid
agniculis simplitiꝰ. quos minusculȩ
paruuloꝵ. cõꝑamꝰ infantie: sepe ex
his in magno grege agniculus ꝑ oui¬
lia tota uagat᷑. errat amatre. Et cũ
eam reꝑire ñ possit. balatu frequen¬
ti absentẽ citat. ut responsure uocẽ
excitet. quo ad eiꝰ sonum errabunda
replicet uestigia. Multis licet u̾set᷑
in milib ouium. recognoscit uocem
parentis. festinat ad matrẽ. lactis
quoq mat̾ni notos sibi fontes reqͥ¬
rit. Quamius cybi desiderio teneat᷑
& potꝰ transcurrit tam̃ aliena ub̃a.
grauida licet humore luctis exun¬
dent. solã matrẽ requirit. soliꝰ sibi
mat̾ni ub̃is pauꝑes sucos significat
habundare. Illa quoq int̾ multa ag¬
niculoꝵ milia. solum filiũ nouit.

Expanded text:
quia defensionem praestare non potuit. quid quia defensionem praestare non potuit. quid nos dignum nostro referimus creatori, cuius cibo uescimur? et dissimulamus iniurias et saepe inimicis dei eas quas a deo accipimus epulas exhibemus! Quid agniculis simplicius, quos minusculae paruulorum comparamus infantiae? saepe ex his in magno grege agniculus per ouilia tota uagatus errat a matre et, cum eam repperire non possit, balatu frequenti absentem citat, ut responsurae uocem excitet, quo ad eius sonum errabunda replicet uestigia. multis licet uersetur in milibus ouium, recognoscit uocem parentis, festinat ad matrem, lactis quoque materni notos sibi fontes requirit. quamuis cibi desiderio teneatur et potus, transcurrit tamen aliena ubera grauida, licet umore lactis exundent, solam matrem requirit, solius sibi materni uberis pauperes sucos significat abundare. illa quoque inter multa agniculorum milia solum filium nouit.
Abbreviated transcription (Latin):
rum. qui canẽ sibi adiunctum ha¬
beret. Miles quidã p̃dandi studio:
minist̾ cedis extiterat. Tectus idẽ
tenebroso adhuc diei exordio. in ali¬
as partes concesserat. Inhumatũ ia¬
cebat cadauer. frequens spectantiũ
uulgus adstabat: canis questu lacͥ¬
mabili dñi deflebat erũpnam. forte
is qui necẽ intulerat ut se habet uer¬
sutia humani ingenii. quo u̾sandi
abscisceret innocentiȩ: ad illam cir¬
cumspectantis popłi accessit coro¬
nam. & uelut miserans appropinq̃¬
uit ad funus: Tunc canis sequestra¬
to paulisꝑ questu doloris. arma ul¬
tionis assũpsit. atq app̃hensum
tenuit: uelut epylogo quodã mise¬
rabile carmen inmurmurans: uni¬
u̾sos ꝯuertit in lacrimas fidem ꝓ¬
bationi detulit. quod solum tenu¬
it de plurimis: nec dimisit. Deniq
ꝑ turbatus ille quod tam manifes¬
terat obiectione uacuare: crimen
diutiꝰ nequiuit refellere. Itaq qͦd
erat difficiliꝰ. ultionẽ ꝑsecutus est:

Expanded text:
rum, qui canem sibi adiunctum harum, qui canem sibi adiunctum haberet. miles quidam praedandi studio minister caedis extiterat. tectus idem tenebroso adhuc dies exordio in alias partes concesserat: iacebat inhumatum cadauer, frequens spectantium uulgus adstabat, canis questu lacrimabili domini deflebat aerumnam. forte is qui necem intulerat, ut se habet uersutia humani ingenii, quo uersandi ascisceret innocentiae, ad illam circumspectantis populi accessit coronam et uelut miserans adpropinquauit ad funus. tunc canis sequestrato paulisper questu doloris arma ultionis adsumpsit atque adprehensum tenuit et uelut epilogo quodam miserabile carmen inmurmurans uniuersos conuertit in lacrimas, fidem probationi detulit, quod solum tenuit ex plurimis nec dimisit. denique perturbatus ille, quod tam manifesterat obiectione uacuare, crimen diutius nequiuit refellere. itaque quod erat difficilius, ultionem persecutus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tens. aut in hanc partẽ inquit de¬
flexit aut in illam. aut certe in hẽ
se anfractum ꝯculit: s nec istam nec
Quod homines uix ꝓlixa cõpositȩ
artis meditatione cõponunt. hoc
canib ex natura cõpetit. ut aute
mendatium dep̃hendant. ⁊ poste a
runt. ꝓpositiones sibim puluere di¬
uidentes. qui radio sibi describunt
singulas. & ex trib cum unã earũ
ueram ẽẽ necesse sit. duas pͥmo int̃¬
ficiunt tanquã mendatio ꝯ gruen¬
tes. & sic in ea quȩ relicta ẽ uim ue¬
ritatis herere diffiniunt: Quis tã
potest tenax ẽẽ beneficii & memor
gratiȩ. quando qͥdẽ ꝓ dño etiã in
latrones insilire nouerunt. & extra¬
neoꝵ accessus ꝓhibere nocturnos.
& mori ꝓ dñis ⁊ cõmori cum dñis
sint parati: Sepe c̃ necis illatȩ
euidentia canes ad redarguendoᷤ
reos indicia ꝓdiderunt. ut muto
eoꝵ testimonio plerũq sit creditũ:
Anthiochiȩ ferunt in remotiore
parte urbis crepusculo necatũ ui¬

Expanded text:
tens. Aut in hanc partem, inquit, detens. Aut in hanc partem, inquit, deflexit, aut in illam; aut certe in hunc se anfractum contulit: sed nec istam, nec Quod homines vix prolixa compositae artis meditatione componunt, hoc canibus ex natura suppetit; ut ante mendacium deprehendant, et postea sophi propositiones sibi in pulvere dividentes, qui radio sibi describunt singulas, et ex tribus cum unam earum 122 veram esse necesse sit, duas primo interficiunt tamquam mendacio congruentes et sic in ea quae relicta est uim ueritatis haerere definiunt? quis tam tenax potest esse beneficii et memor gratiae? quandoquidem pro domino etiam in latrones insilire nouerunt et extraneorum accessus prohibere nocturnos et mori pro dominis et commori cum dominis sint parati? saepe etiam necis inlatae euidentia canes ad redarguendos reos indicia prodiderunt, ut muto eorum testimonio plerumque sit creditum. Antiochiae ferunt in remotiore parte urbis crepuscolo necatum ui
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ patrẽ despicit: pat̾ abdicat filiũ.
⁊ hoc putant uis ẽẽ ubi dãpnat᷑ fe¬
cunditas. Se potiꝰ pat̾ dãpnat qui
facit irritũ ẽẽ qͦd genuit. ⁊ hoc pu¬
tatur auctoritatis ẽẽ. ubi sterilitatis
natura multatur. Exortẽ rationis
canẽ esse nemo dubitauerit. tam̃ si
sensus eiꝰ uigorẽ ꝯsideres censes eũ
sentiendi sagatitate uim sibi ratio¬
nis asciscere. Deniq quod pauci ĩ
gymnasiis ꝯstituti. qui totam in dis¬
cendo uitȩ longeuitatẽ ꝯtriuerint
uix potuerunt cognoscere. ut syl¬
logismoꝵ ⁊iunctiones contexerent
hoc naturali canes eruditione cõ¬
p̃hendere facile poterit estimari.
Nam ubi uestigium leporis cerui¬
ue reppererit. atq ad diuerticu¬
lum semitȩ uenerit. & quoddam
uiarũ cõpitum quod partes in plu¬
rimas scindit᷑. obiens singularum
semitarũ exordia. tacitꝰ ip̃se secum¬
ꝑtractat: uelut sillo gisticam uocẽ
sagacitate colligendi odoris emit¬

Expanded text:
Filius patrem despicit, pater abdicat filium; Filius patrem despicit, pater abdicat filium; et hoc putant jus esse, ubi damnatur fecunditas: se potius pater damnat, qui facit irritum esse quod genuit. Et hoc putatur auctoritatis esse, ubi sterilitatis natura muletatur. 23. Exsortem rationis canem esse nemo dubitaverit; tamen si sensus ejus vigorem consideres, censes eum sentiendi sagacitate vim sibi rationis adsciscere. Denique quod pauci in gymnasiis constituti, qui totam in discendo vitae longaevitatem contriverint, vix potuerunt cognoscere, ut syllogismorum conjunctiones contexerent, hoc naturali canis eruditione coehendere facile poterit aestimari. Nam ubi vestigium leporis cervive repererit, atque ad diverticulum semitae venerit, et quoddam viarum compitum quod partes in plurimas scinditur; obiens singularum semitarum exordia, tacitus secum ipse pertractat, velut syllogisticam vocem sagacitate colligendi odoris emit
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicit. filii diligite patres ur̃os.
parentes nolite ad iracundiã ꝓuo¬
care filios ur̃os: Natura hoc bestis
infundit ut catulos ꝓprios ament.
fetꝰ suos diligant. Nesciunt ille odia
noũcalia nec mutato ⁊ cubitu pa¬
rentes a sobole deprauant᷑. sleq no¬
uerunt p̃ferre filios posterioris co¬
pulȩ Suꝑiores aũt negligere. no¬
runt pignora sua. nesciunt carita¬
tis differentiam. odioꝵ incentiua.
offensionũ discrimina Simplex
ferarũ natura ẽ. nescit ueritatis ca-¬
lũpnias. Sic enĩ omnia tẽꝑauit ds
ut quib minus rationis daret. plus
indulgeret affectus. Quȩ fera ꝓ ca¬
tulis sius ñ ipsa potissimũ offerat¬
se morti: Quȩ fera fetꝰ suos innume¬
ris licet obsessa cuneis armatoꝵ ñ
suis uiscerib tegat: ingruat licet
celoꝵ seges. illa tam̃ paruulos suos
muro corꝑis sui septos immnunes p̃stat
ꝑiculi. Quid dicit homo qui man¬
datum negligit. naturam oblitterat:

Expanded text:
quae dicit: Filii, diligite patres vestros: quae dicit: Filii, diligite patres vestros: parentes, nolite ad iracundiam provocare filios vestros . Natura hoc bestiis infundit, ut catulos proprios ament, fetus suos diligant. Nesciunt illae odia novercalia, nec mutato concubitu parentes a sobole depravantur, neque noverunt praeferre filios posterioris copulae, superioris autem negligere. Norunt pignora sua, nesciunt charitatis differentiam, odiorum incentiva, offensionum discrimina. Simplex ferarum natura est, nescit veritatis calumnias. Sic enim omnia temperavit Deus, ut quibus minus rationis daret, plus indulgeret affectus. Quae fera pro catulis suis non ipsa potissimum se offerat morti? Quae fera fetus suos innumeris licet obsessa cuneis armatorum, non suis visceribus tegat? Ingruat licet telorum seges, illa tamen parvulos suos muro sui corporis septos immunes praestat periculi. Quid dicit homo qui mandatum negligit, naturam oblitterat!
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ feram mat̾no mollit affectu.
hec tygridis int̃pellat feroritatem.
⁊iminentẽ eam p̃dȩ reflectit. Nãq
ubi uacuum raptȩ sobolis cubile re-¬
pererit. ilico uestigiis raptoris isis¬
tit. At ille quãuis equo uectꝰ fugaci.
uidens tam̃ uelocitatẽ fere se posse
p̃uerti. nec euadendi ullũ subpete¬
re sibi posse subsidiũ thecã. huiꝰmõi
fraude molit᷑. Ubi se ꝯtiguũ uiderit:
speram de uitro ꝓicit. At illa imagine
sui ludit᷑. ⁊ sobolẽ putat reuocat im¬
petum. colligere fetum desiderans:
rursus mnani spetie retenta: totis se
ad cõp̃hendendũ equitẽ uiribꝰ fun¬
dit. ⁊ iracundie stimulo uelotior
fugienti imminet. Iterum ille spere
obiectu sequentẽ retardat. nec tam̃
sedulitatẽ matris. memoria. fraudis
excludit: cassam u̾sat imaginẽ & qua¬
si lactatura fetꝰ residet. Sic pietatis¬
suȩ studio decepta. & uindictam amit¬
tit ⁊ plem. Quid noui scriptura affert

Expanded text:
item feram materno mollit affectu. item feram materno mollit affectu. haec tigridis interpellat ferocitatem et inminentem eam praedae reflectit. namque ubi uacuum raptae subolis cubile reppererit, ilico uestigiis raptoris insistit. at ille quamuis equo uectus fugaci, uidens tamen uelocitate ferae se posse praeuerti nec euadendi ullum subpetere sibi posse subsidium technam huiusmodi fraude molitur. ubi se contingi uiderit, sphaeram de uitro proicit; at tunc imagine sui luditur et subolem putat. reuocat impetum colligere fetum desiderans. rursus inani specie retenta totis se ad conprehendendum equitem uiribus fundit et iracundiae stimulo uelocior fugienti inminet. iterum ille sphaerae obiectu sequentem retardat nec tamen sedulitatem matris memoria fraudis excludit. cassam uersat imaginem et quasi lactatura fetsuae studio decepta, et vindictam amittit et sobolem. 22. Quod nobis Scriptura affert,
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ sensib quã ex rationabilium
disputatione colligitur. Ualidius:
enim nature testimonũ: quã doc¬
trinȩ argum̃tum. Cui animanti in¬
cogiitum ÷ quẽ admodũ suã tueat᷑
salutẽ: siuͥrt᷑ suppetit resistendo. si
do. Quis eas usum medendi. herbarũ¬
q docuit habere noticiã: hominẽ
sumus ⁊ sepe spetiȩ herbarũ fallim᷑
& plerũq quas salubres putamꝰ nox¬
ias repperimꝰ: quotiens int̾ dulces e¬
pulas cibꝰ letalis irrepsit. Et int̾ip¬
sas aulicoꝵ excubias ministroꝵ. ui¬
talia regum feralis esca penetra¬
uit. Fere solo norunt odore nexia
⁊ ꝓfutura discernere. nullo p̃uio.
nullo p̃gustatare. carpit᷑ herba
nec ledit. Melior enĩ magistra ue¬
ritatis natura ẽ. Hec sine ulliꝰ ma¬
gisterio suauitatẽ sanitatis nr̃is
infundit sensib: eadẽ doloris acer¬
bitatẽ docet ẽẽ fugiendam. Hinc
uita dulcior hors amarior. hec cõ¬
mendat leenȩ catulos suos. ⁊ mnu¬

Expanded text:
bilium sensibus quam ex rationabilium bilium sensibus quam ex rationabilium disputatione colligitur; ualidius est enim naturae testimonium quam doctrinae argumentum. cui animanti incognitum est quemadmodum suam tueatur salutem, si uirtus subpetit, resistendo, si do? quis eas usum medendi herbarumque docuit habere notitiam? homines sumus et saepe specie herbarum fallimur et plerumque quas salubres putamus noxias repperimus. quotiens inter dulces epulas cibus letalis inrepsit et inter ipsas aulicorum excubias ministrorum uitalia regum feralis esca penetrauit! ferae solo norunt odore noxia et profutura discernere, nullo praeuio, nullo praegustatore carpitur herba nec laedit; melior enim magistra ueritatis natura est. haec sine ullius magisterio suauitatem sanitatis nostusnostris infundit sensibus, eadem doloris acerbitatem docet esse fugiendam. hinc uita dulcior, hinc mors amarior. haec commendat leaenae catulos suos et inm
Abbreviated transcription (Latin):
uices extendunt suas. una om̃s sp̃e
ut ꝓdire se uelle testant᷑. Ouis sub
aduentu hyemis in explebilis ad escã
insatiabilit herbam rapit: eo qͦd
p̃sentiat asꝑitatẽ hyemis defut᷑am
ut se priꝰ herbȩ pabulo fartiat. ꝗͣ
gelu adurente omis herba deficiat.
Echinus iste t̾renus quẽ uulgo fri¬
cium uocant. quicqͥd insidiarũ pre¬
senserit: spinis sius claudit᷑. atq in
sua arma se colligit. ut quicũq
eum ꝯtingendũ putauerit uulne¬
ret᷑. Idem echinꝰ futuri ꝓuidens geni¬
sibi respirandi uias munit. ut qͣn¬
do boream flaturũ collegerit. sep¬
tẽtrionalẽ obstruat: quando no¬
tho cognouerit det̾gi aeris nubi¬
la. ad septẽtrionalẽ se ꝯferat. ut fla¬
tus declinet obuios. & eregione
nocituros. Unde dignam dño lau¬
dem ꝓpħa detulit dicens. Quam
magnificata st̃ oꝑa tua dñe. om¬
nia in sapientia fecisti. Omtua pe¬
netrat diuina sapientia. implet
omnia. idq locupletiꝰ ex irrationa¬

Expanded text:
vices extendunt suas una omnes specie; vices extendunt suas una omnes specie; ut prodire se velle testentur. Ovis sub adventu hyemis inexplebilis ad escam insatiabiliter herbam rapit, eo quod praesentiat asperitate hyemis defuturam; ut se prius herbae pabulo farciat, quam gelu adurente omnis herba deficiat. Echinus iste terrenus, quem vulgo ericium vocant, si quid insidiarum praesenserit, spinis suis clauditur, atque in sua se arma colligit, ut quicumque eum contingendum putaverit, vulneretur. Idemque echinus futuri providens gemisibi respirandi vias munit; ut qdo boream flaturum nutriendum, septentrionalem obstruat, quando noto cognouerit detergi aeris nubila, ad septentrionalem se conferat, ut flatus declinet obuios et e regione nocituros. Unde dignam domino laudem propheta detulit dicens: quam magnificata sunt opera tua, domine! omnia in sapientia fecisti. omnia penetrat diuina sapientia, inplet omnia, idque locupletius ex inrationa
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa scire se cõꝑbat. Uideas &̃ uulpẽ
lacrimula pinꝰ medentẽ sibi & tali-
remedio ĩminẽtis mortis spacia ꝓferentẽ
Clamat ipse dñs in iheremiȩ libro.
Turtur ⁊ hirundo agri passeres cus¬
stodierunt tẽpora introitꝰ suis. po¬
pulus autẽ m̃s ñ cognouit iudicia
nuntiare aduentꝰ sui testimonio
ueris inditium. Nouit ꝙ̃ formica
explorare serenitatis tẽpora. Nam
cum adũterit madidatos ymbre
fructus suos humescere. explorato
diligentiꝰ aere quando iugẽ possit
seruare temꝑiem: ac̃uos reserat suo.
& de cauernis foras suis humeris ex¬
portat. ut iugi sole ꝓpria frum̃ta
siccent᷑. Deniq haut quaquã illis
dieb om̃ib rũpi de nubibꝰ ymbres
uideris: nͥ cum fruges suas horreis
suis ꝓpriis formica reuocauerit. Bo¬
ues. impendente pluuia ad p̃sepia
se tenere norunt. Idem ubi natura¬
li sensu mutationẽ cęli collegerint:
foras spectant. ⁊ ultra p̾sepia cer¬

Expanded text:
ipsa scire se conprobat. uideas etiam uulpem ipsa scire se conprobat. uideas etiam uulpem lacrimola pinus medentem sibi et tali remedio inminentis mortis spatia proferentem. clamat ipse dominus in Hieremiae libro: turtur et hirundo, agri passeres custodierunt tempora introitus sui, populus autem meus non cognouit iudicia nuntiare aduentus sui testimonio ueris indicium. nouit etiam formica explorare serenitatis tempora; nam cum aduerterit madidatos imbre fructus suos umescere, explorato diligentius aere quando iugem possit seruare temperiem, aceruos reserat suos et de cauernis foras suis umeris exportat, ut iugi sole propria frumenta siccentur. denique hautquaquam illis diebus omnibus rumpi de nubibusvideris, nisi cum fruges suas horreis propriis formica revocaverit. Boves impendente pluvia ad praesepia se tenere noverunt. Iidem ubi naturali sensu mutationem coeli collegerint, foras spectant, et ultra praesepia cer
Abbreviated transcription (Latin):
tus edere. s natos lingua fingere:
atq in spetiẽ sui similitudinẽq forma¬
re. Non mireris in fera tam pii oris of¬
fitia. ciuꝰ pietas naturã expͥmit. Ursa
gͥ partꝰ suos ad sui effingit similitu¬
dinẽ. tu filios tuos instituere similes
tuii ñ potes: Quid qͦd etiã medendi in¬
dustriam ñ pret̾misit: Siqͥdẽ graui
affecta cede ⁊ ꝯsautiata uulnerib me¬
deri sibi nouit herbȩ cui nom̃ est flo¬
mus ut gͥci appellant. ulcera subici¬
ens sua: ut solo curent᷑ attactu Ser¬
pens quoq pastu feniculi cecitatem
repellit exceptam. Itaq ubi oculos
obduci senserit. nota remedia petit.
nec fraudat᷑ affectu. Testudo uisceri¬
b pasta serpentis. cũ uenenũ ad u̾te¬
rit sibi serpere: origauo medicinam
sue salutis exercet. Et cum sit uolu¬
tabris palustrib mersa: curare se cñ
ꝓprio nouit antidoto. certoq auxi¬
lio sanitatis. Potestates herbarũ & iã

Expanded text:
tus edere, sed natos lingua fingere tus edere, sed natos lingua fingere atque in speciem sui similitudinemque formare. non miraris in fera tam pii oris officia, cuius pietas naturam exprimit ? ursa igitur partus suos ad sui effingit similitudinem, tu filios tuos instituere similes tibi non potes? quid quod etiam medendi industriam non praetermisit ? siquidem graui adfecta caede et consauciata uulneribus mederi sibi nouit herbae, cui nomen est deficiant, ut Graeci adpellant, ulcera subiciens sua, ut solo curentur adtactu. serpens quoque pastu fenuculi caecitatem repellit exceptam. itaque ubi oculos obduci sibi senserit, nota remedia petit nec fraudatur effectu. testudo uisceribus pasta serpentis, cum uenenum aduerterit sibi serpere, origano medicinam suae salutis exercet et, cum sit uolutabris palustribus mersa, curare se tamen proprio nouit antidoto certoque auxilio sanitatis potestates herbarum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tecta defendere. Unde ⁊ tu disce uo¬
cem tuã exercere ꝓ ap̃o. quando oui¬
le eccłie incursant lupi graues. Dis¬
ce in ore tuo u̾bum tenere. ne quasi
mutꝰ canis cõmissam tͥ fidei custodiã
quodam p̃uaricationis silentio dese¬
ruisse uidearis: Talis canis uiator:
comes hoĩs i angłi ẽ ꝗ̃ raphael inlibro
ꝓphetico ñ ociose sibi ⁊ thobis filio
adiungendum putauit. quando ꝑ¬
rexit ut asmodeum fugaret. firmaret
tus gratiẽ: pellit᷑ demoniũ stabilitur
ꝯiugium. Mutȩ itaq spetie bestiȩ sc̃i
raphael angłs. tobie iuuenis quẽ tu¬
endum receꝑat: ad relationẽ gr̃e
erudiebat affectum. Quis enĩ non
erubescat grãm bene de se merentib
ñ referre. cum uideat &̃ bestias refu¬
gere crim̃ ingrati: & illȩ imꝑ̃ite ali¬
moniȩ seruant memoriã. tu ñ seruas
salutis acceptȩ. Ursa insidians licet
ut scriptura ait. est enĩ plena frau¬
uis fera. tam̃ fert᷑ informes utero par¬

Expanded text:
tecta defendere. unde et tu disce uotecta defendere. unde et tu disce uocem tuam exercere pro Christo, quando ouile Christi incursant lupi graues, disce in ore tuo uerbum tenere, ne quasi mutus canis commissam tibi fidei custodiam quodam praeuaricationis silentio deseruisse uidearis. talis canis uiator et comes angeli est, quem Raphahel in libro prophetico non otiose sibi et Tobis filio adiungendum putauit, quando perrexit, uti Asmodaeum fugaret, firmaret it gratia pellitur daemonium, stabilitur coniugium. mutae itaque specie bestiae sanctus Raphahel angelus Tobiae iuuenis quem tuendum receperat ad relationem gratiae erudibat adfectum. quis enim non erubescat gratiam bene de se merentibus non referre, cum uideat etiam bestias refugere crimen ingrati? et illae inpertitae alimoniae seruant memoriam, tu non seruas salutis acceptae ? Ursa insidians licet, ut scriptura ait - est enim plena fraudis fera —, tamen fertur informes utero par
Abbreviated transcription (Latin):
culturam possidet. neq eum qui
se cogat habens. neq sub dño agens
quẽadmodũ p̾parat escam quȩ de
tuis laborib sibi messem recondit
Et cum tu plerũq egeas. illa ñ indi¬
get. nulla sunt ei clausa horrea.
nullȩ inpenetrabiles custodie. nulli
inuiolabiles acerui. spectat custos
furta que ꝓhibere ñ audeat. aspicit
sua dãpna possessor nec uindicat.
nigro ꝯuectat᷑ agmine p̃da ꝑ cam¬
pos. feruent semite comitatii uiãtiũ ⁊q̃
cõprehendi angusto ore ñ possunt
humeris grandia frum̃ta trudunt᷑.
Spectat hec dñs messis. & erubescit
tam parca pie industriȩ negare cõ¬
pendia. Quid autẽ de canib loquar.
quib insitũ: natura quadã referre
grãm. & sollicitas excubias ꝓ dñoꝵ
salute p̃tendere: unde ad iminemorẽ
beneficii & desides atq ignauos cla-¬
mat scriptura. Canes muti nescien¬
tes latrare. Sunt gͦ canes qui noue¬
rint latrare ꝓ dñis: nouerint sua

Expanded text:
culturam possidet: neque eum qui culturam possidet: neque eum qui se cogat habens neque sub domino agens quemadmodum praeparat escam, quae de tuis laboribus sibi messem recondit! et cum tu plerumque egeas, illa non indiget. nulla sunt ei clausa horrea, nullae inpenetrabiles custodiae, nulli inuiolabiles acerui. spectat custos furtaque prohibere non audet, aspicit sua damna possessor nec uindicat. nigro conuectatur agmine praeda per campos, feruent semitae comitatu uiantum et quae conprehendi angusto ore non possunt umeris grandia frumenta truduntur. spectat haec dominus messis et erubescit tam parca piae industriae negare conpendia. quid autem de canibus loquar, quibus insitum est natura quadam referre gratiam et sollicitas excubias pro dominorum salute praetendere? unde ad inmemores beneficii et desides atque ignauos clamat scriptura: canes muti, nescientes flatus. canes ergo sunt, qui nouerint latrare pro dominis, nouerint sua
Abbreviated transcription (Latin):
uarietatẽ suam. Non solum enĩ de
figura s. &̃ de mobilitate furoris is¬
tud accipitur: eo qͦd tenebrosis & in¬
quietis ac mobilib in fide mentis
atq animi mutationib decoloratꝰ¬
populus populus iudeoꝵ. bond ꝓpo¬
siti grãm iam tenere ñ possit. nec ad
emendationẽ ullã correptionẽq
remeare qui semel ferinã induerit
immanitatẽ. Est tam̃ &̃ in natura
quad rupedum quod imitarinos
sermo adhortet᷑ ꝓpheticꝰ. quo exem¬
plo caueamꝰ desidiam ⁊ exiguitate
ł infirmitate corꝑis a uirtutis studio¬
ñ reflectamur. neq reuocem᷑ ab ulliꝰ
ꝓpositi magnitudine. Exigua ẽ enĩ
formica quȩ maiora suis audet uiribꝰ.
neq de seruitio ad oꝑandũ cogitur.
s. spontanee: ꝓposito ꝓspicientie. fu¬
tura alim̃toꝵ subsidia sibi p̃struit:
cuiꝰ ut imiteris industriã scriptura
te ãmonet dicens. Conferte ad for¬
micam opiger. & emulare uias eius:
& esto sapientior illa. Illa enĩ nullã

Expanded text:
nauium suam. non solum enim de nauium suam. non solum enim de figura, sed etiam de mobilitate furoris istud accipitur, eo quod tenebrosis et inquietis ac mobilibus infidae mentis atque animi mutationibus uento populus Iudaeorum boni propositi gratiam iam tenere non possit nec ad emendationem ullam correctionemque remeare, qui semel ferinam induerit immanitatem. Est tamen etiam in natura quadrupedum quod imitari nos sermo adhortetur propheticus, quo exemplo caueamus desidiam et exiguitate uel infirmitate corporis a uirtutis studio non reflectamur neque reuocemur ab illius propositi magnitudine. exigua est enim formica, quae maiora suis audet uiribus neque seruitio ad operandum cogitur, sed spontaneae proposito prospicientiae futura alimentorum subsidia sibi praestruit. cuius ut imiteris industriam scriptura te commonet dicens: confer te ad formicam, o piger, et imitare uias eius et esto illa sapientior. illa enim nullam
Abbreviated transcription (Latin):
infusa: discedunt. atq ad eã se ꝯfert̃
matrẽ. que pullos suos sic̃ auis ma-¬
t̃no amore cõplectit᷑. Congregauit
enĩ diabolus gentiles quos ñ creaue¬
rat: s ubi in euangło suo uocẽ xp̃c
emisit: ad eum se potissimũ ꝯtulert.
quos sub umbra alarũ suarũ ipse
suscepit. & matͥ dedit eccłiȩ nutri¬
endos. Leo naturȩ sue suꝑbꝰ ferotia
ałarũ ferarũ generib miscere se nes¬
cit .s quasi rex quidam plurimoꝵ
dedignat᷑ ꝯsortiũ. Qui: &̃ cibum
fastidit est̃num. c ipsas suȩ esce re¬
liquias au̾sat᷑. Quȩ autẽ ei fera se
sociare audeat: cuiꝰ uoci tantꝰ na¬
turalit mẽ terror. ut multa ani¬
mantiũ que ꝑ celeritatẽ possent
impetũ eius euadere. rugientis eiꝰ
sonitu. uelut quadam ui attonita
spetie nec scriptura siluit. quod ua¬
rietate coloris. motꝰ uarios anime
sue prodat. Dic̃ enĩ iheremias. Si
mutabit ethiops pellẽ suã ⁊ pardꝰ

Expanded text:
infusa, discedunt atque ad eam se conferunt infusa, discedunt atque ad eam se conferunt matrem, quae pullos suos sicut auis materno amore conplectitur. congregauit enim diabolus gentiles, quos non creauerat; sed ubi in euangelio suo uocem norint emisit, ad eum se potissimum contulerunt quos sub umbra alarum suarum ipse suscepit et matri dedit ecclesiae nutriendos. leo naturae suae superbus ferocia aliarum ferarum generibus miscere se nescit, sed quasi rex quidam plurimorum dedignatur consortium. qui etiam cibum fastidit hesternum, etiam ipsas suae escae reliquias auersatur. quae autem ei se sociare fera audeat, cuius uoci tantus naturaliter inest terror, ut multa animantium, quae per celeritatem possent impetum eius euadere, rugientis eius sonitu uelut quadam ui credimus specie nec scnpturascriptura siluit quod uarietate coloris motus uarios animae suae prodat. dicit enim Hieremias: si mutabit Aethiops pellem suam et pardus
Abbreviated transcription (Latin):
ripiat. hoc ẽ ꝑdicis alteriꝰ. ⁊ corꝑe fo¬
ueat suo.s fraudis suȩ fructum habe¬
re ñ posse. qr cum eduxerit pullos:
amittit eos. quia ubi uocẽ eius audi¬
erint quȩ oua generauit. relicta ea
ad illam se naturali quodã munere
trem ouoꝵ generatione cognouerint.
significantes hanc nutricis fungiof¬
ficio. illam parentis. Itaq incassum ꝓ¬
prios fundit labores. ac fraudis sue
p̃tio multat᷑. Unde ⁊ iheremias ait.
Clamauit ꝑdix. ⁊ ꝯgregauit quȩ ñ
peꝑit. Ia: oua ꝯgregauit :⁊ clamauit
quasi ouans suȩ fraudis effectu. S¬
ludit oꝑam. qr impenso labore
alii educit. quos ipsa diut᷑nȩ fotu
sedulitatis animauerit. Huiꝰ imi¬
tator ẽ diabolus. qui generationes
creatoris et̃ni raꝑe contendit. &¬
si quos insipientes & sensus ꝓprii
carentes uigore potuerit ꝯgrega¬
re. fouens eos illecebris corporalib.
ubi pͥmũ uox xp̃i paruulis fuerit

Expanded text:
ripiat, hoc est perdicis alterius, et corpore foripiat, hoc est perdicis alterius, et corpore foueat suo, sed fraudis suae fructum habere non posse, quia, cum eduxerit pullos suos, amittit eos, quia, ubi uocem eius audierint quae oua generauit relicta ea ad illam se naturali quodam munere trem ouorum generatione cognouerint significantes hanc nutricis fungi officio, illam parentis. itaque incassum proprios fundit labores ac fraudis suae pretio multatur. unde et Hieremias ait: clamauit perdix et congregauit quae non peperit, id est oua congregauit et clamauit quasi ouans suae fraudis effectu, sludit operam, quia inpenso labore alii educit quos ipsa diuturnae fotu sedulitatis nouerimus. huius imitator est diabolus, qui generationes creatoris aeterni rapere contendit, et si quos insipientes et sensus proprii carentes uigore potuerit congregare fouens eos inlecebris corporalibus, ubi primum uox Christi paruolis fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
nib seruis: Cur intellectum tͥ adimis.
quẽ tibi creator attribuit: Cur te
iumentis cõꝑas. aquib ds uoluit te
segregari. dicens. Nolite fieri sicut
equus ⁊ mulus. quib ñ est intellectus:
Aut si edacitas de equi intẽꝑantiaq
delectat. & ad hinnire ad feminas
uoluptati ẽ: delectet infreno max¬
illas tuas camoq ꝯstringi. Si eͤru¬
delitas pascit. ferarũ hec rabies est.
quȩ ꝓpt̃ seuitiã trucidãt᷑. Uide
ne in te quoq crudelitatis tuȩ uer¬
tat᷑ immanitas. Piger asinꝰ & expo¬
sitꝰ ad p̃dam. sensuq tardior. quid
aliud docet. nͥ nos uiuatiores esse
debere. nec desidia corꝑis animiq
pigrescere.ꝯfugere ao fidẽ que ho¬
nera gauia alleuare ꝯsueuerit:
Fraudulenta uulpes foueis se lati¬
bulisq demergens. nonne inditio
ẽ infructuosum e̾e animal. odioq
dignum propt̃ rapinã. despec̾tu q
propt̃ infirmitatẽ. Et iđo suȩ incau¬
tum salutis. dum insidiat᷑ alienis

Expanded text:
nibus seruis ? cur intellectum tibi adimis, nibus seruis ? cur intellectum tibi adimis, quem tibi creator adtribuit? cur te iumentis comparas, a quibus te uoluit deus segregare dicens: nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus? aut si te edacitas equi intemperanti aque delectat et adhmmreadhinnire ad feminas uoluptati est, delectet m formatos maxillas tuas camoque constringi. si crudelitas pascit — ferarum haec rabies est, quae propter saeuitiam trucidantur —, uide ne in te quoque crudelitatis tuae uertatur inmanitas. Piger asinus et expositus ad praedam sensuque tardior quid aliud docet nisi nos uiuaciores esse debere nec desidia corporis animique pigrescere, confugere ad fidem, quae onera grauia ableuare consuerit? fraudulenta uulpes foueis se latibulisque demergens nonne indicium est infructuosum esse animal odioque dignum propter rapinam, despectui propter infirmitatem et ideo suae incautam salutis, dum insidiatur alienis
Abbreviated transcription (Latin):
noli ueritatẽ unicuiq generi nat᷑e
propriȩ denegare. ⁊ multomagis ea
ad gr̃am aptabis humanã. Primũ
quia omĩa genera pecoꝵ. bestiarũ.
ac piscium. in aluunatura ꝓstrauit.
ut alia uentre repant. alia que pedi¬
bus sustinent᷑. dimersa magis qua-¬
dripedoͥ corꝑis gressu & uelut affixa
terris uideas ẽẽ quã libera. si qͥdẽ eri¬
gendi se ñ habeant facultatẽ. de t̾ra
uictum requirunt. & uentris inquẽ
deflectuntur solas sequunt᷑ uolupta¬
ri. caue in aluũ te ñ tam corꝑe quam
cupiditate deflectas. Respice tui cor¬
poris formã ⁊ spetiẽ ꝯgruentẽ. celsitu¬
dinẽ uigoris assume. sine sola anima¬
lia prona pascant᷑. Curte in edendo
steriꝰ ipse. quẽ natura nonstrauit:
Cur eo delectaris in quo nature inu¬
ria ẽ: Cur noctes ⁊ dies cybo intentꝰ.
pecoꝵ more terrena depasceris: cur
illecebris corporalib deditꝰ. ipsum te
inhonoras. dum uentri atq eł passio¬

Expanded text:
noli ueritatem unicuique generi naturae noli ueritatem unicuique generi naturae propriae denegare, et multo magis ea ad gratiam aptabis humanam, primum quia omnia genera pecorum, bestiarum ac piscium in feruntur natura prostrauit, ut alia uentre repant, alia quae pedibus sustinentur demersa magis quadripedi corporis gressu et uelut adfixa terris uideas esse quam libera, siquidem, cum erigendi se non habeant facultatem, de terra uictum requirunt et uentris, in quem deflectuntur, solas sequuntur uoluptari, caue in aluum te non tam corpore quam cupiditate deflectas. respice corporis tui formam et speciem congruentem celsi uigoris adsume, sine sola animalia prona pascantur. cur te in edendo diuitis ipse, quem natura non strauit? cur eo delectaris in quo naturae iniuria est? cur noctes et dies cibo intentus pecorum more terrena depasceris ? cur inlecebris corporalibus deditus ipsum te inhonoras, dum uentri atque eius passio
Abbreviated transcription (Latin):
s ea potiꝰ describenda. quȩ ad uirtu¬
tis spectarent ꝓfectum. In hereamꝰ
gͥ ꝓpheticis dictis. nec sp̃s scĩ quasi ui¬
lia despectui habeamꝰ alloquia. Pro¬
ducat inquit terra animã uiuen¬
tem pecoꝵ. ⁊ bestiarũ ⁊ reptiliũ Qo
argumentamͣ alia. ubi euident̃ cre¬
aturarũ terrestriũ natura format᷑:
Currit enĩ in ꝯstitutione mundi
ꝑ omnẽ creaturã di uerbũ. ut subi¬
to de t̾ris omnia quȩ statuit deus
animantiũ genera ꝓducant᷑. ⁊ in
futurũ lege p̃scripta scđm genꝰ sibi
similitudinẽq uniusa succedant.
Ut leo leonẽ generet. tygris tygri¬
bem. bos bouẽ. cygnꝰ cygnũ. aqui¬
la aqͥlam: semel p̃ceptũ in ꝑpetuũ
inoleuit nature. Et ido ministe¬
rii sui obsequiũ p̃bere terra ñ de¬
sinit. ut pͥsce animantiũ sp̃es repa¬
rabili generis successione in nouas
reparent᷑ etates. S uis ad usum ho¬
minis deriuare Quȩ genita sunt:

Expanded text:
sed ea potius describenda quae ad uirtused ea potius describenda quae ad uirtutis spectarent profectum. Inhaereamus igitur propheticis dictis nec spiritus sancti quasi uilia despectui habeamus adloquia. producat inquit terra animam uiuentem pecorum et bestiarum et reptilium. quid argumentamur alia, ubi euidenter creaturarum terrestrium natura formatur? currit enim in profundis mundi per omnem creaturam dei uerbum, ut subito de caue omnia quae statuit deus animantium genera producantur et in futurum lege praescripta secundum genus sibi similitudinemque uniuersa succedant, ut leo leonem generet, tigris tigridem, bos bouem, cygnus cygnum, aquila aquilam. semel praeceptum in perpetuum inoleuit naturae, et ideo ministerii sui obsequium praebere terra non desinit, ut priscae constitutione species reparaDin feruntur successione m nouas reparentur aetates. sed uis ad usum hominis deriuare quae genita sunt?
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ ⁊ habitantes in eam sic̃ locustã.
maiestatis suȩ ẽẽ ꝓpͥo signauit ora¬
culo. hec sibi homo ad cognitionẽ
suppetere posse p̃sumat: Certe
moyses eruditꝰ erat in omni sapien
quasi minister di inanẽ illam & usur
patoriam philosophie doctrinam
ueritatis ratione posthabuit. ⁊ ea
descripsit mͥ quȩ nr̃e spei accõmoda
iudicauit. qͦd t̾ram fecerit ds. quod
ꝓduxerit terra iurta di omĩpoteu¬
tis imꝑium oꝑationẽq dñi iħu uir¬
gultã de t̾ris. & omnẽ animã uuen¬
scđm genus. At ñ ille putauit dicen¬
dum quantũ de spatio aeris occu¬
pet umbra terre. Cum sol recedit
a nobis. diẽq abducit inferiora axis
illuminans : quẽ admodũ in regionẽ
umbre huiꝰ mundi incedens lune
globus. eclipsin faciat. Qm̃ quȩ nicħ
uidit enĩ in sco sp̃ũ ñ illas marcescen¬
tis iam sapientie uanita tes sequen¬
das. quȩ reb in explicabilib mentẽ

Expanded text:
terrae, et habitantes in ea sicut locustas: terrae, et habitantes in ea sicut locustas: majestatis suae esse proprio signavit oraculo, haec sibi homo ad cognitionem suppetere posse praesumat? 8. Certe Moyses eruditus erat in omni sapientquasi minister Dei inanem illam et upatoriam philosophiae doctrinam ueritatis rationi posthabuit et ea descripsit mihi quae nostrae spei adcommoda iudicauit, quod terram fecerit deus, quod produxerit terra iuxta dei omnipotentis imperium operationemque domini Iesu uirgulta de terris et omnem animam uiuensecundum genus. at non ille putauit dicendum quantum de spatio aeris occupet umbra terrae, cum sol recedit a nobis diemque abducit inferiora axis inluminans, et quemadmodum in regionem mundi huius incidens lunae globus eclipsis faciat, quoniam quae nihil uidit enim in sancto spiritu non illas marcescentis iam sapientiae uanitates sequendas, quae rebus inexplicabilibus mentem
Abbreviated transcription (Latin):
Multo pulchriꝰ ẽ ordeaceos panes nõ
erubescere.⁊ apponere qͦd habeas. ꝗ̃
negare. Heliseus qui nichil sibi reli¬
quit. populis habundauit. heliseus
nere. nos erubescimꝰ simplices intelli¬
suis declarant᷑ uocabulis: Celũ legi¬
mus. celum accipiamꝰ: Terrã legimꝰ.
terram intelligamꝰ fructiferam.
Quid mͥ querere quȩ sit eiꝰ mensu¬
ra circuitꝰ. quam geometrȩ centũ
libent̃ fateor me nescire qͦd nescio.
ĩmo qͦd scire nil ꝓderit. Meliꝰ ẽ ter¬
rarum genera scire. quã spatia: que
circũfuso mari int̾iectis barbaroꝵ
regionib suffusa atq inuia palu¬
dib humo. quẽ ad modũ possumus
cõprehendere: qͦd impossibile esse
hominib scriptura demonstrat. di¬
cente dño. Quis mensus ẽ manu aꝙͣ.
& celum palmo. & uniu̾sam terrã
clausa manurꝰ. Quis statuit montẽ
in libra. ⁊ rupes in statera:⁊ nemora
in uigo : Et infra. Quitenet gyrum

Expanded text:
multo pulchrius est ordeacios panes non multo pulchrius est ordeacios panes non erubescere et adponere quod habeas quam negare. Helisaeus, qui sibi nihil reliquit, populis abundauit. Helisaeus nere: nos erubescimus simplices intellesuis declarantur uocabulis. caelum legimuterram intelligamus frugiferam. Quid mihi quaerere quae sit ejus mensura circuitus, quam geometrae centum Libenter fateor me nescire quod nescio, imo quod scire nihil proderit. Melius est genera terrarum scire quam spatia, quae circumfuso mari, interjectis 116 Barbarorum regionibus, suffusa atque invia paludibus humo, quemadmodum possumus comprehendere? quod impossibile esse hominibus Scriptura demonstrat, dicente Deo: Quis mensus est manu aquam, et coelum palmo, et universam terram clausa manu? Quis statuit montes in libra, et rupes in statera, et nemora in jugo ? et infra: Qui tenet gyrum
Abbreviated transcription (Latin):
tia ẽ. Heliseus aũt amara apposut.
s postea facta sunt dultia. Deniq qͥ
ante. in illo cybo mortẽ putabant:
postea in eo suauitatis & uitȩ grãm
sũt adepti: Neq rursus formidinis ẽ
plures uidear inuitasse quã possum
pascere. & uobis panes deficiant u̾bo¬
rum meoꝵ. qr ⁊ heliseus & si merito
inimitabilis nobis. imitandꝰ fide. ñ ꝯsida-¬
uit quantos panes haberet. s quot
haberet diuidere omnib uoluit. &
efficere omnib iudicauit. Itaq decẽ
panes ordeaceos diuidere in plebem
iussit ministro. Et dixit minist᷑. Quid
dabo hoc in ꝯspectu centũ uiroꝵ: &
respondit. Da ⁊ manducent. Qm̃ hec
di cit dñs. Mairoucabunt ⁊ relinquert.
fides gͥ ur̃a faciet habundare pauꝑis
lingue ꝯuiuiũ. Nec uereor ne ieiunia
uos edatiores uos faciant. quo minus
repleti & esurientes ac uacui reu̾ta¬
mini.quia scriptũ ÷ Confirmat dñs
iustos. ⁊ in dieb faiis saturabunt᷑.

Expanded text:
tia est. Elisaeus autem amara apposuit, tia est. Elisaeus autem amara apposuit, sed postea facta sunt dulcia. Denique qui ante in illo cibo mortem putabant, postea in eo suavitatis et vitae gratiam sunt adepti. 6. Neque rursus formidini est, ne plures videar invitasse, quam possum pascere, et vobis panes deficiant verborum meorum; quia et Elisaeus etsi merito inimitabilis nobis imitandus fide, non consideravit quantos panes haberet, sed quos haberet dividere omnibus voluit, et sufficere omnibus judicavit. . Itaque decem panes hordeaceos dividere in plebem jussit ministro. Et dixit minister: Quid, dabo hoc in conspectu centum virorum? Et respondit: da et manducent, quoniam haec dicit dominus: manducabunt et relinquent. fides igitur uestra faciet abundare pauperis linguae conuiuium. nec uereor, ne ieiunia uos edaciores faciant, quominus repleti et esurientes ac uacui reuertamini, quia scriptum est: confirmat iustos dominus, et in diebus famis saturabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
qui studio humanitatis cõplures ro¬
get. ne ᷤ his quicquã nisi uiles ⁊ usita¬
cos apponat cibos. ut tenui mensȩ pau¬
ꝑis apparat pͥlus rep̃hensionis incur¬
rat ex fastidio ꝯuiuarũ. quam gr̃e re¬
ferat ex hospitalitatis affectu. Neq
enĩ heliseum amici quasi malũ ꝯiuuã
agrestia apponentẽ holera refutait̃:
simile uanis refutͥationib ex quisitũ
illud ⁊ accuratũ oppipare ꝯuiuium
ẽ. in quo fasiani aut turturis sp̃es ap¬
ponitur. & in his pullus manducat᷑.
aut pullus infert᷑. & ostreis ẽ fartꝰ. aut
spondylis. aut poculũ bibit᷑. quod di¬
u̾so colore atq odore in alienos mute¬
tur sapores: maritima t̾renis. terren
maritimis farciunt᷑: hoc ẽ rep̃hendere
prouidentiã creatoris. qͥ nob̃ qͥb ad iuntĩ
omnia ministrauit. Quod nulla miscu¬
erit: s hec dulcia pͥmo uident᷑. & pꝰea
fiunt amara. Quo enĩ copiosior fue¬
rit luxuries. eo ꝑniciosior intẽperas¬

Expanded text:
qui studio humanitatis complures roqui studio humanitatis complures roget, nec his quidquam nisi viles et usitatos apponat cibos, et tenui mensae pauperis apparatu plus reprehensionis incurrat ex fastidio convivarum, quam gratiae referat ex hospitalitatis affectu. Nec enim Elisaeum amici quasi malum convivam agrestia apponentem olera refutarunt . Simile vanis relationibus exquisitum illud et accuratum opipare convivium est, in quo phasiani aut turturis species apponitur, et intus pullus manducatur, aut pullus infertur, et ostreis est fartus, aut spondylis: aut poculum bibitur quod diverso colore atque odore in alienos mutetur sapores: maritima terrenis, terrena maritimis farciuntur. Hoc est reprehendere providentiam Creatoris, qui nobis ad victum omnia donavit, quod non illa miscuerit: sed haec dulcia primo videntur, et postea fiunt amara. Quo enim eopiosior fuerit luxuries, eo perniciosior intemperan
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a nescimꝰ: Quã diude reliqͥs¬
animantib docemur
entiã. & nos met ipsos
ignoramꝰ: Illud dicat
quod mͥ ꝓsit. ut me ipsũ nouerim.
& iusta ⁊ questio. s: ordo seruandus
ẽ. quẽ scriptura contexuit. Simul
quia ñ possumꝰ pleniꝰ nos cognosc̾e
nisi priꝰ quȩ sit omniũ natura ani¬
mantiũ cognouerimꝰ. Producat
inquit terra animã uiuentẽ scđ̾m
genus. quadrupes. ⁊ serpentes. & bes¬
cundum genꝰ. ⁊ omnia repentia ter-¬
re ad genus. Et fecit ds bestias
omnia repentia terrȩ ad genꝰ. Et ui¬
dit d̃s. quia bona. & dixit s. faciamꝰ
hominẽ. Hoc in loco ñ ignoro quosdã
bestiarum ⁊ pecoꝵ ⁊ repentium terre
speties alio retulisse. ut hec ad imma¬
nitates criminũ. stulticiami pecoꝵ.
nequitiã cogitationũ referrent. Ẽ go
aũt simplices naturas uniꝰcuiꝰq gene¬
ris accipio: nec uereor ne quis me pau¬
ꝑis ꝯuiuȩ p̃sũptioni ꝯferendũ putet.

Expanded text:
nostra nescimus? Quamdiu de reliquinostra nescimus? Quamdiu de reliquianimantibus docemur scientiam, et nosmetipsos ignoramus? Illud dicat quod mihi prosit, unde me ipsum noverim. Et justa est conquestio: sed ordo servandus est quem Scriptura contexuit; simul quia non possumus plenius nos cognoscere, nisi prius quae sit omnium natura animantium cognoverimus. 4. Producat, inquit, terra animam viventem secundum genus, quadrupedes, et serpentes, et bescundum genus, et omnia reptilia. Et fecit Deus bestias omnia repentia terrae ad genus. Et vidit Deus quia bona, et dixit Deus: Faciamus hominem . Hoc loco non ignoro quosdam bestiarum et pecorum et serpentium terrae species alio retulisse; 115 ut haec ad immanitates criminum, stultitiam peccatorum, nequitiam cogitationum referrent: ego autem simplices naturas uniuscujusque generis accipio. 5. Nec vercor ne quis me pauperis convivae praesumptioni conferendum putet,
Abbreviated transcription (Latin):
hospitum. toto eos circũducit orbis
ambitu. p̃stantiora queq oꝑa demon¬
strans. ñ mediocrẽ locat grãm. qͣn¬
tomagis sine fastidio accipere debe¬
tis. qͦo uelut quadam sermonis ma¬
nu ꝑ hanc cõmunẽ uos circũouco
patriam & singularũ rerũ speties
& genera demonstro. ex omnib col¬
ligere cupiens quanto uobis creator
uniu̾soꝵ grãm uberiorẽ quam uni¬
uersis donauerit. Uobis gͥ hec coro¬
na ꝓponit᷑ uos hodie cupio ur̃o ui¬
ditio coronare. Non enĩ uos athleta¬
rum mͦ marcentia serta deposcimꝰ.
s uiride ur̃e sc̃itatis examen quode¬
cernatis ꝑ om̃s quidẽ creaturas pro¬
uidentiã penetrare diuinã. s cũ ce-¬
gilitatis ꝯsortiũ. pre ceteris tñ
uos animi uirtute constare. quȩ
sola nichil habet cõmune cũ cet̾is.
Nunc age naturas bestiarũ dicamꝰ.
⁊ hominis generationẽ. Audio enĩ
iam dudum aliquos mͣsurrare di¬
centes. quã du aliena discimꝰ &

Expanded text:
hospitum, dum toto eos circumducit urbis hospitum, dum toto eos circumducit urbis ambitu praestantiora quaeque opera demonstrans, non mediocrem locat gratiam, quanto magis sine fastidio accipere debetis quod uelut quadam sermonis manu per hanc communionem uos circumduco in patria et singularum rerum species et genera demonstro ex omnibus colligere cupiens, quanto uobis creator uniuersorum gratiam uberiorem quam uniuersis iactet. uobis igitur haec corona proponitur, uos hodie cupio uestro iudicio coronare. non enim nos athletarum modo marcentia serta deposcimus, sed uiride uestrae sanctitatis examen, quo decernatis per omnes quidem creaturas prouidentiam penetrare diuinam, sed cum cegilitatis esse consortium, prae ceteris tamen uos animi uirtute constare, quae sola nihil habet commune cum ceteris. Nunc age naturas bestiarum dicamus et hominis generationem. audio enim iamdudum aliquos insusurrare dicentes: quamd