comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acionem filiorum intuebantur.Itaq si eos in hac uica
inuenisset dñi aduentus. cum iam non mittendi lapides
sed colligendi tempus esset statim se ipos castraxent ꝓpt̾
regnũ celorum.Non emi est ^ carendo difficultas insi
cũ est inhendo cupiditas. Nouerant quippe illi hõies
etiam in ip̃is coniugibus luxuriam ẽẽ abutendi intem¬
perantiam: qͦdcobie cestatur oratio qu est copulatus
uxori. Ait eni. Benedictus es dne deus prm nr̃orum:
et benedictum nomen cuui in om̃ia scla selorum. Bn¬
dicant te celi et omnis creatura: tu fecisti adam et ei
dedisti adiutoriũ euam. Et nunc dñe tu scis quoniam
non luxurie causa accipio sorprem meam/ sed ip̃a beri
uel per multa scupra difluentes euagantur uel in
ip̃a una coninge non solum excedunt ad liberorumꝑ
creationẽ pertinente modum sed etiam immaniores
intemportentie sordes inuerecuda omĩno licentia ẜuilis

Expanded text:
ationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita ationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent propter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum; et benedictum nomen tuum in omnia saecula saeculorum. Benedicant te coeli et omnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, sed ipsa veritvel per multa stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis
Abbreviated transcription (Latin):
est satellicium qua herente non faciet nec intelligit miser
ad hanc utilitatem illa esse sit posita. ut spei bone honnes
salubriter uideant. et consuetudine quoo aspernantur posse
here usum bonum: et eam quã amplexantur esse posse
dampnabilem. si et ibi caritas utentiũ et hic cupiditas at¬
tendacur. Nam si mulci uxoribus caste uti quisquã
pro tempore potuit. potest alius una libidinosẽ. magis
emi probo multarũ fecunditate utente p̾ropter aliud ꝙͣ
uiius carne fruentem propter ip̃am. ibi em queritur uti¬
litas temporum oportunitatibus congrua: Hic saciatur
cupiditas temporalibus uoluptatibus implicata. inferi¬
ores gradus ad deum sunc. quibus scdin ueniam conce¬
dic aplus carnalem cum singlis comiugibus confuetu¬
dinem propter intemperantiam eorum. quã illi qui
plures singuli non haberent. sicut sapiens in cibo et potu
non nisi salutem corporis sit in concubitu non nisi pro cre¬

Expanded text:
est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse habere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procre
Abbreviated transcription (Latin):
libri precipiunt. non proprie sed translate accipi opor¬
tere contendat. Et quisquis statuit feruare inmipta
uirgine suam eam figuratam locutione conetur incerp̾¬
tau qua dictum est. Trade filiam et g̃nde opus perfe¬
ceris. Erit etiam g hoc in obseruationibus incelligenda¬
rum scriptirrarũ. Ut sciamus alia omnibus comunit̾
precipi uel singlis quibusꝙ generibus personarũ: ut
non solum ad uniuersum statum ualicudins. sed eciam
ad suam cuiusq membri propriam infromitate medici¬
na ꝑueniat. In suo quippe genere curandum est. quod
ad melius genus non potest erigi. Item cauendum est¬
ne forte ꝙ in scripturis ueteribus pro illorum tempoꝵ
condicione etiam si non figurate sed proprie intelligat᷑.
non flagicium neq facimus. ad ista etiam tempora qͥs
pucet in usum uite posse transferu: quod nisi dominate
cupiditate. et iparum quoq scripturarum quibus euertenda

Expanded text:
libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oporlibri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiam, et grande opus perfeceris. erit igitur hoc etiam in obseruationibus intellegendarum scripturarum, ut sciamus alia omnibus «ommuaiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum, ut non solum ad uniuersum statum ualetudinis sed etiam ad suam cuiusque membri propriam infirmitatem medicina perueniat, in suo quippe genere curandum est quod ad melius genus non potest erigi. CCLXXI. ne forte quod in Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse hominis a quo eius miserie subuenitur. Item
ait dñs. qui amat aiam suam perdet eam. non utili¬
tatem uetare putandus est qua debet quisq conserua¬
re anmam suam: sed figurate dictum. perdat aiam
id est perimat acq amictat usum eius ꝙͣ nunc habet
per usum scilicet atq preposteru quo inclinatur tpra¬
libus. uel eterna non querat. Scriptum est. da iusto:
et ne suscipias pitorem. Posterior pars huius sen¬
tentie udetur uetare beneficienciam. Ait eni ne susti¬
pias pctorem. intelligas gͦ peccorem figurate positu
pro pcto: ut pccm eius non suscipias. Sepe autem acci¬
dit ut quisquis in meliore gradu spalis uite uel est uel
esse se putat. figurate dicta esse arbitretur que inferio¬
ribus gradibus precipiuntur. Ut uerbi gra. si celibem
amplerus est uitam et se castrauit propter regnum
celorum. quitquid de uxore diligenda et regenda sancti

Expanded text:
fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. dit, ut, quisque in meliore gradu spiritalis uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti
Abbreviated transcription (Latin):
autem flagicium aut facimnus uidetur iubere. aut utili¬
tatem et beneficenciam uetare. figurata est. Nisi
manducau̾itis inquit carnem filii hommnis et sangui¬
nem biberitis non habebitis uicam in uobis. facinus
uel flagiciu uidetur iubere. Figura ergo est precipies
passiomi dnice esse cõmunicandum. Et suauit̾ atq
utiliter recondendum in memoria ꝙ pro nobis caro
eius crucifixa et uulnerata sit. Ait scriptiua. si esu¬
rit immicus turis. ciba illum: Si sicit. pocumda illi
Hic nullo dubitance bũficiẽtia precipitur: sed quod
sequitur. hoc em faciens carbones ignis congeris suꝑ
taput eius. maliublentie facimuis putes iuberi. Ne gͣ.
dubitaueris figurate dictum: et cum possit dupliciter
interpretari. uno modo ad nocendum: alterr ad prestan¬
dum. ad beneficientiam te potius kraritas reuocet. utc
intelligas carbones ignis esse urentes penitentie gemi¬
tus quibus superbia sanatur eius qui dolet se inimicum

Expanded text:
autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utiliautem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam uetare, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis uitam in uobis, facinus uel flagitium uidetur iubere: figura ergo est, praecipiens passioni dominicae esse communicandum et suauiter atque utiliter recondendum in memoria, quod pro nobis caro eius crucifixa et uulnerata sit. sait scriptura: si esurierit inimicus tuus, ciba illum, sitit, potum da illi. hic nullo dubitante beneficientiam praecepit; sed quod sequitur: hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput eius, maliuolentiae facinus putes iuberi. ne igitur dubitaueris figurate dictum et, cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam non intellexerunt. ne multa comeniore quod
tibi fieri non uis alii ne feceris. nuillo modo posse ulla
eorum gencili diuersitate uariari. Que sencentia
cum refertur ad dileccione dei. onna flagitia moriũ¬
tur: cum ad proximi. ommia facmnora. Niemo em
uult corrumpi hitaculum suum: non gͦ debet corru¬
pere hĩtaculum dei. se ipsum scilicet. Et nemo uult
sibi a quoqua noceri: nec ip̃e igitur cuiqua nocuerit.¬
Sic euersa tirannde cupiditatis caritas retrnat iu¬
scissimis legibus dilectiomis dei propter deum: sui et¬
proyun propter deum. Seruabitur in locutiombus
figuratis regiia huinsmodi. ut tandiu uersetur dili¬
genti consideratione quod legitur donec ad regmi cari¬
tatis interpretatio ꝑducatur. Si autem hoc iampprie
sonat milla putetur figurata locutio. Si preceptiua lo
cutio est aut flagitui aut facinus uetans aut utilita¬
tem aut beneficentiam iubens. non est figurata. Si

Expanded text:
stitiam. Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod stitiam. Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris , nullo modo posse ulla eorum gentili diversitate variari. Quae sententia cum refertur ad dilectionem Dei, omnia flagitia moriuntur; cum ad proximi, omnia facinora. Nemo enim vult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum Dei, seipsum scilicet. Et nemo vult sibi a quoquaSic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectioproximi propter Deum. Servabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tam diu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur. Si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata cutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si
Abbreviated transcription (Latin):
suetudini eorum cũ quibus uita ista legenda uel necessi¬
cate imponitur uel officio fuscipit̃ a bonis et magnĩs ho¬
mimibus. ad utilitate et beneficentia ueferendum est:
Uel proprie sicut et nos debennus. uel etiam sigurate.
indocti alterius consuecudinis nisi auctoritate reprima¬
tur flagicia putant nec possunt ammaduertẽ cotam co¬
uer satione suam uel inconiugiis uel in comniis uel in
uestitu ceteroq humano uictu ac cultu aliis gentibus et
aliis temporibus flagiciosum uideri. Qua uarietate
inumerabilium consuetudin cõmoniti quidam dormi¬
tantes ut ita dicam. qui neq alto sono stulticie sopie¬
bantur nec in sapiencie luce poterant euigilare Pu
cauerunt nullam esse iustitiam per se ipam: sed uinicuiq
genti consuetudine suam iustam uideri. Que cu sit
diuersa omibus gentibus. debeat autem ĩcomimutabilis
manere iusticia. fieri manifescum nillam usꝙ̃ esse iu¬

Expanded text:
suetudini eorum cum quibus vita ista degenda vel necessisuetudini eorum cum quibus vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel etiam figurate, indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadvertere totam conversationem suam, vel in conjugiis, vel in conviviis, vel in vestitu, caeteroque humano victu atque cultu, aliis gentibus et aliis temporibus flagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientitauerunt nullam esse iustitiam per se ipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam iustam uideri. quae cum sit diuersa omnibus gentibus, debeat autem incommutamanere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse ju
Abbreviated transcription (Latin):
dior alia uel. Sed meretritia potius turpitudonel que¬
stum nel libero ᷤᷤ uulgo querere.Inhuiuscemodi moribus
quitquid illorum tprm sancti non libidiose faciebant.
quannus ea facerent que l tpre nsi per libidine fieri
non possunt non culpatcriptura. Et quicquid ibi
tale narratur. non solum istoriceat ꝓp̾e sed etiam figura¬
te at prophice acceptum incerpretandum est usq in
finem illum caritatis siue dei siue proximi siue utusq.
Sicut eni talares et manicatas cunicas here apud
romanos ueteres flagicui erat. mic autem honesto
loco natis cum tumicati sunt non eas here flagicu
est: sic ammaduertendum est in cetero quoq usu rep
abesse orpotere libidine. Que non solum ꝯpa eoru
inter quos uiuit consuetudine nequiter abutitur. fed
etiam sepe smnes eius egssa feditate suam que intra
claustra morum sollemꝑmiu latitabat flagiciosissima

Expanded text:
dior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaedior, sed meretricia potius turpitudo est, vel quaestum vel liberos vulgo quaerere. In hujuscemodi moribus quidquid illorum temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophetice acceptum, interpretandum est usque in finem illum charitatis, sive Dei, sive proximi, sive utriusque. Sicut enim talares et manicatas tunicas habere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra morum solemnium latitabat, flagitiosissima
Abbreviated transcription (Latin):
rum midantur corpora. propterea in balneis nudum esse
flagicium est Quid gͥ locis et cemporibus et ꝑsonis
conuemiat diligent̾ actendendum est. ne tenere flagi¬
cia reprehendamꝰ. fieri eni potest ut sine aliquo uicio
cupedie nel uoracitatis cibo pyeciosissimo sapiens uta¬
tur d insipiens autem fedissima gule flamma inuilis¬
simũ inexardescat. Et samius quisq maluerit mo¬
re dm piste uesti. ꝙ lenticula more esau nepotis abra¬
ham aut ordeo more iumentoru. Non em proptea
continentiores nobis sunt plereq bestie. quia uilioribus
aluntur escis. Nam in omibus liuiuscrmodi rebus no
ex carum uerum natura quibus utimur. sed ex cansa
utendi et modo appetendi uel probandum uel improband est
ymaginabantur et premitiabant. suffulciende prolis ca
erat uxoru plurium sumil uni uro hendaru in culpa¬
bilis consuetudo. Et ideo miqua femina uiros maritos
here plimos honescum erat. ¶on em mulier est fecũ¬

Expanded text:
rum nudantur corpora; propterea in balneis nudum esse rum nudantur corpora; propterea in balneis nudum esse flagitium est. 19. Quid igitur locis et temporibus personisque conveniat, diligenter attendendum est, ne temere flagitia reprehendamus. Fieri enim potest ut sine aliquo vitio cupediae vel voracitatis, pretiosissimo cibo sapiens utatur; insipiens autem foedissima gulae flamma in vilissimum ardescat. Et sanus quisque maluerit more Domini pisce vesci , quam lenticula more Esau nepotis Abraham, aut hordeo more iumentorum. non enim propterea continentiores nobis sunt pleraeque bestiae, quia uilioribus aluntur escis. nam in omnibus huiusce modi rebus non ex earum rerum natura, quibus utimur, sed ex causa utendi et modo appetendi uel probandum uel improbandum est imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecun
Abbreviated transcription (Latin):
utitur ꝙͣ se hent mores eorum cum quibus uiuit. aut
temperans. aut supersticiosus est. Quisquis uero sic
eis utitur ut metas consuetudinis bonoru inter quos
uei satur excedat. aut aliquid significat aut flagicios ꝯ
est.In omibus talibus non usus rerum. sed libido ute¬
tis in culpa est. Iieq ullomodo quisquã sobrius c̾¬
diderit dñi pedes ita unguento precioso a muliere ꝑfu¬
sos. ut luxuriosoru et nequa hominũ solent: quoru
talia comiuua decestant᷑. Edor em bonis fama bona
est : quã quisquis bone uite operibus habuerit. du uesti¬
gia xpi sequitur quasi pedes eius preciosissimo odore
ꝑfundit Ita ꝙ in aliis personis plerumq flagitiũ est
in diuina uel prophetica persona magne cuiusdam
rei signu est. Alia est quippe in perditis moribus.
alia inosee prophete uaticinatione conuctio meret̾cis.
Nec si flagiciose in conuiuiis tenuilentoꝵ et lastiuo¬

Expanded text:
utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonorum inter quos versatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed libido utentis in culpa est. Neque ullo modo quisquam sobrius crediderit, Domini pedes ita unguento pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia convivia detestamur. Odor enim bonus, fama bona est, quam quisquis bonae vitae operibus habuerit, dum vestigia Christi sequitur, quasi pedes ejus pretiosissimo odore perfundit. Ita quod in aliis personis plerumque flagitium est, in divina vel prophetica persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivo
Abbreviated transcription (Latin):
cum quibus euertitur ipa cupiditas. qui eam uincere
noluerunt: cum autem in homine cui dnabatur. reg̃
cupiditatis subuertutur. illa est aꝑta locutio. Qui
autem ihu xpi sunt. carne suam crucifiprerut cum
passiomibus et concupiscentiis nisi qr et hic quedam
uerba tñslata tranttantur. sicut est iram dei et cruci¬
fixerunt. Sed non tam multa sunt uel ita posita ut
obtegant sensum et allegoriam uel enignia faciant:
qͣm proprie figurata locutoem uoco. Quod cum ihx¬
remie dicitur ecce constitui te super gentes hodie¬
et regna ut euellas, et destruas et disperdas et dissi¬
pes. non dubiu qͥn figurata lotutio tota sit ad eum
finem referenda que diximus. Que autem q̃ si
flagiciosa imperitis iudentur. siue tancu dicca suie
etiam facta sunc. uel ex dei peisona uel ex hoib
quorum nobis sancticas comendatur tota figurata
sunt: quorum ad caritatis pascum emideandum sccirta
sunc. Quisquis autem rebus prete̾untibus rescrictius

Expanded text:
cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dicitur: ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona uel ei hominum, quorsunt: quorum ad charitatis pastum enucleanda secreta sunt. Quisquis autem rebus praetereuntibus restrictius
Abbreviated transcription (Latin):
et ad quandam egestatem ꝑduxerint. in facinora ꝓsile¬
tur: quibus remoueantur impedimenta flagicioꝵ
neficentia. ¶Cem caritas quo sibi prosit utilitas est.
Euod autem agit ut piosit proximo beneficientia no¬
minatur. Et hic precedit utilitas quia nemo prodest.
ex eo quod non habet prodesse alteri. Qnͣto aut magis
regini cupiditatis destruitur. tanto caritatis angeturr
Duitquid gꝰ asperum et qͣi seuum factu dictuq in scis
scripcuris legitur ex persona dei uel sanctorn eius ad cupi¬
ditatis regnn destruendu ualet: quod si perspitue sonat
non est ad aliud referendum quasi figurate dictum sic.
sicuti est apli Chesaurizas cibi iram in die ire et reue¬
lationis iusti iudicii dei qui reddet unicuiq setundu oꝑa
sua. his quidem qui scdm sustmentiam bom operis.
gliam et honorem et incorruptione querentibus uicam
tio. tribulatio. et angustia in omem̃ anma hominis
operantis malum. iudei prmini et greci. Sed ħ ad eos

Expanded text:
et ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosiliet ad quamdam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quo removeantur impedimenta flagitiorum, agit charitas quo sibi prosit, utilitas est: quod autem agit ut prosit proximo, beneficentia nominatur. Et hic praecedit utiliex eo quod non habet prodesse alteri. quanto autem magis regnum cupiditatis destruitur, tanto caritatis augetur. Quidquid ergo asperum et quasi saeuum factu dictuque in sanctis scripturis legitur ex persona dei uel sanctorum eius, ad cupiditatis regnum destruendum ualet. quod si perspicue sonat, non est ad aliud referendum, quasi figurate dictum sit. sicuti est apostoli: thesaurizas tibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii dei, quisua; his quidem qui secundum patientiam boni operis, gloriam, et honorem, et incorruptionem quaerunt, vitam tio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos,
Abbreviated transcription (Latin):
locutionem putent. Non autem piecipit scuiptura. insi
caritatem. nec culpat insi cupiditatem: et eo modo infor̃t
mores hominu.Item si aminũ preoccupauit alicuius erro¬
ris opmnio. quicquid aliter asseruent scriptura. figuratum
hommes arbitrantur: non autem asserit insi cacholicam
fidem rebus preteritis et futuris et pntibus. preteritore
narratio est. futuroꝵ preminciatio est: pncium demon¬
caritatem mitriendam atq roborandam. et cupidicatem
uincendam atq extinguendam ualent. Caritate uoco mo¬
tum ammi ad fruendum deo propter ipi: et se atq pro¬
uimo propter deum. Cupiditate autem motum ami
ad fruendum se et proximo. et quolt corpore non propter
deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad cor¬
rupendum amiũ et coipus suum flagitiũ uõcatur
at facimuis dicitur. Et hec sunt duo genera om̃i pccoꝵ.
sed flagitia priora sunt. que cum exmaniuerit aminu

Expanded text:
locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem; et eo modo informat mores hominum. Item si animum praeoccupavit alicujus erroris opinio, quidquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrantur. Non autem asserit nisi catholicam fidem, rebus praeteritis, et futuris, et praesentibus. Praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demoncharitatem nutriendam atque corroborandam, et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent. 16. Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se atque proximo propter Deum: cupiditatem autem, motum animi ad fruendum se et proximo et quolibet corpore non propter Deum. Quod autem agit indomita cupiditas ad corrumpendum animum et corpus suum, flagitium vocatur: at, facinus dicitur. Et haec sunt duo genera omnium peccatorum; sed flagitia priora sunt. Quae cum exinaniverint animum,
Abbreviated transcription (Latin):
nestatem. neq ad fidei ueritatem proprie referri potest.
figuratum esse cognostas. Oorum honestas ad dilige¬
dum deum et proximu. fidei ueritas ad cognoscendum deu
et proximu pertinet. Spes autem sua cuiqz est in consti¬
entia propria: queadmodum se sencit ad dilectionem dei
et proximi coginitioneq proficere de quibus omibus
primo libro dictum est. Sed qui procliue est humanũ
genus non ex momentis ipius libidinis. sed potius sue
consuetudinis. estimare poccata.: sit plerumq ut quisqͥs
hommiũ ea tancum tantum culpanda arbitretur q̃ sue
regionis et tpris homines uituperare atq dampnare co¬
sueuerunt. Et ea tancum probanda atq laudanda. que
consuetudo eorum in quibus uiuit admictat. Eoq con¬
tingit ut siquid scriptura uel receperit qͣd aborret a con¬
fuetudine audientui. uel quod non aborret culpauerit .
si animum eorum iam uerbi unxit auttoritas sigurata

Expanded text:
nestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, nestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum et proximum pertinet. Spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi, cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro dictum est. 15. Sed quoniam proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines vituperare atque damnare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum cum quibus vivit, admittit: eoque contingit ut si quid Scriptura vel praeceperit quod abhorret a consuetudine audientium, vel quod non abhorret culpaverit, si animum eorum jam verbi vinxit auctoritas, figuratam
Abbreviated transcription (Latin):
cum uinisquisq cum ꝑcipit quo referantur imbutus agno¬
scit. ut ea non carnali seruitute sed spali potius libertate
ueneretur. ut autem litteram seqz et signa pro rebus q̃
his significantur accipere seruilis infirmitatis est. ita
mutil̃i ter signa inter pretari male nagantis erioris est
Qui autem non intelligit quid significet signum ⁊ tame
signum esse intelligit. nec ip̃e premitur seruitute. Meliꝰ
est autem uel premi incognitis sed utilibus signis. qua
mutiliterea interpretando a iugo seruitutis quo carnalib¬
ammis eductam ceruicem laqueis erroris inseyere. Huic
autem obseruationi qua cauennus figurata locutoem id
est translatam quasi propriam sequi. adiungenda etiam
illa est: ne propriam quasi sigurata uelimus accipere De¬
monstrandus est igitur primus modus mueniende lo¬
cutionis propria ne an figurata sit. Et iste ommo mo¬
dus est. ut quitquid in sermone diuino neq ad morum ho¬

Expanded text:
Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoQuae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretur. Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere. autem observationi qua cavemus figuratam locutionem, id est, translatam quasi propriam sequi; adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum ho
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus insticutum cuius uimi significacoemq incelligͭ.
non hoc ueneratur qͣduidetur et tñsit sed illud potius quo
talia cuncta referenda sunt. Talis autem homo spalis
et liber est etiam temporum seruitutis. quo carnalibus
anmis nondum oportet signa illa reuelari quorum iuge
edomandi funt. Tales autem spales erant priarche
ac prophete ommesq inpopulo istael per quos nobis spũs
sanctus ipa scripturaꝵ et auxilia et solatia ministoauit
Uoc uero tp̃r postea ꝙͣ resurrectione dñi nr̃i manifestis¬
simum indicium me libertatis illuxit. nec eorum quidẽ
signorum que iam intelligimus operatione graui hone¬
rati sumus. Sed quedam panca pro multis eademq factu
facillima et intelleccũ angustissima et obseruatione castis¬
sima ipe dus et aplica tradidit disciplia. sicuti est bap¬
tisimi sacranientu. et celebratio corporis et sangumis dm.

Expanded text:
divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministravit. Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
significantur. eisq colendis animmu obligaueris. nichi¬
lomnius seruili carnaliq honore atq uelamine non ca¬
rebis. Quamobrem xpiana libertas eos quos iueit
sub signis ucilibus. tanꝙ̃ prope inuentos interp̾tatis
signis quibus subditi erant eleuatos ad eas res quaru¬
illa signa sunt liberauit. Exhis facte sunt eccłie scoꝵ
israelitaꝵ./ quos autem inuenit sub signis inutilibus.
non solum seruilem operationẽ sub talibus signis sed etiã
ipa signa fiustrauit remouit ꝙ onnia ut ã corruptõe
multitudinis simulatorum deorum ꝙͣ sepe ac proprie
scriptura fornicatõem uocat ad uiuis dei cultum gen¬
tes comuierterentur Net sub ip̃is iam signis utilib
seruiture sed exercitature potius animu in eorum intel¬
ligentia spali. sub signo eni seruit. qui operatur aut
ueneratur aliquam rem signifitante. nesciens quid sigͥ¬
ficet. Qui uero aut operatur aut ueneratur utile sign

Expanded text:
significantur, eisqsignificantur, eisqlominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, eleilla signa sunt, liberavit. Ex his factae sunt Ecclesiae sanctorum Israelitarum. Quos autem invenit sub signis inutilibus, non solum servilem in operationem sub talibus signis, sed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis simulatorum deorum quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur: nec sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed excitaturae potius animum in eorum intelligentia spirituali. Sub signo enim servit, qui operatur, aut veneratur aliquam rem significantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum
Abbreviated transcription (Latin):
ne pater tibi tempora cana crepanti Cincta salore ro¬
nant. magnus cui perpete mente. Pfluit occeanus et
flumina crimbus errant. Hec siliqua intra dulce tet¬
torĩ sonantes lapillos quatit. Non est autem ho-¬
minu sed portoru cibus. Nouit quid dicam. qui erã¬
gelium nonit. Quid gͦ michi prodest ꝙ neptuni si¬
mulacrũ ad illam significatione refertur insi forte ut
nentrũ colam: Tam michi eni statua quelibet ꝙͣ
mare uiiuersum non est deus: fateor tamen altius
demersos esse qui opera hommu deosputant ꝙͣ qui
opera dei: sed nobis unus diligendus et colendũs deus pͥ¬
cipitur qui fecit hec omnia. quorum illi simulacra ue¬
nerantur nel tanꝙ̃ deos uel tanꝙͣ signa et ymagines
deorum. Si gͦ signum utiliter istitutum pro ip̃a ue
sequi cui significande institutũ est carnalis seruitus¬
est. qnͣto magis in utilium uerum signa instituta ꝓ
rebus accipere. Que si reculeris ad ea ipas que ħĩs

Expanded text:
ne pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resone pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipitur , qui fecit haec omnia, quorum illi simulacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines deorum. Si ergo signum utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus; quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere? Quae si retuleris ad ea ipsa quae his
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alibus fuerunt in ip̃is em temporalibus et caruali¬
dus uõtis atq signis qͣmuis quomodo spalr esset intel¬
ligenda nescrient. unum tamen didicerant uenera¬
n etermi deum: tam capaces extiterunt spus sancti
ut onña sua uenderent. coruq pretiu indigentibus
Distribuendum ante apłoru pedes ponerẽt. seq eos dedi¬
carent deo tanꝙ̃ templum nouum cuius terrens ꝓma¬
gini hoc est templo ueteri seruiebant. I ion em̃ hec
ullas ecclias gentium fecisse scriptũ est. quia non
tam prope inuenti erant qui sumulatra mani facta deos
pretari conabantur. ad creatura colendam ueneran¬
damq referebant. Quid em̃ michi prodest simula¬
cium uerbi grã neptimi. non ipn hendum deuro. sed
eo significari unuersum mare. uel etiam onnes aqͣs
ceteras que sontibus proriunt. Sicut a quodam poeta
illorum describitur si bene recclo ica dicentẽ. Cu neptu¬

Expanded text:
roximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnaliroximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnalibus votis atque signis, quamvis quomodo spiritualiter essent intelligenda nescirent, unum tamen didicerant venerari aeternum Deum, tam capaces exstiterunt Spiritus sancti, ut omnia sua venderent, eorumque pretium indigentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent , seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae imagini, hoc est, templo veteri, serviebant. 11. Non enim hoc ullas ecclesias Gentium fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulacra manufacta deos rpretari conabantur, ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta llorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptu
Abbreviated transcription (Latin):
nurs sipuen seuare non posse. Q uo tamene euntut
audes pols so ge a ceterds gentiu morte dis fbutnuo
qarde in rebus temporalibus ita subiugati ortot ut danra
pefertit ud tamen institutum habebant ꝙ ano
seruitute uui ouniu quem non uidebant placerent
dum fuissoari custodiam tanꝙ̃ sub pedugogo paruulo¬
ium fuisse scribit apłus. Etdo qli aibus pgnia
pertinacit̾ inheserunt contempnentẽ ista dumi cum iam
tempus reuelationis eorum Genisset ferre non potuerut.
atq inde calumpnias quod sabbato curaret moliti sunc pri¬
apos coru.  Dopulus ꝙ signis illis tanꝙ̃ rebus ast̾itꝰ
non credebat/ deum esse uel a deo uenisse. qui ea sicut a
indeis obseruabantur nollet actendere. Sed qui credidert
ex quibus facta est prima ecclia iherosolmitana satis o¬
tendorut qnͣta utilitas fuerit eo modo sub pedagogo cu¬
stodiri: ut signa que temporaliter imposita eraut serui¬
entib ad unus dei cultum qui fecit celum ⁊ terram opmi¬
onem obseruantiũ religarent. Namq illi proxim

Expanded text:
on posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namque illi quia p
Abbreviated transcription (Latin):
famam: sed prouideat bona coram deo et homibus
qntum pot. Illum timendo. his consulendo: in ipo
etiam sermone malit rebus placere qͣm uerbis. nec
existimet dici melius insi ꝙͦ dicitur uerius: ne doc¬
tor uerbis seruiat sed uerba doctori. hoc est enim

Expanded text:
famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , famam, sed provideat bona coram Deo et hominibus , quantum potest, illum timendo, his consulendo. In ipso etiam sermone malit rebus placere quam verbis; nec aestimet dici melius, nisi quod dicitur verius; nec doctor verbis serviat, sed verba doctori. Hoc est enim
Abbreviated transcription (Latin):
bant gͦ sua in uita sua: Doceri autem sua. cathedra
illos non ꝑmittebat aliena. Multis itaq prosunt
dicendo que non faciunt: sed longe plibus prodessẽt
faciendo que dicunt abundant em qui male uite sue
defensionem ex ipis suis prepoitis et doctoribus que¬
rant: respondentes corde suo aut etiai si adli erupt
ore suo atq dicentes. ꝙͦ michi precipis cur ipe no
facis Ita fit ut eum obedienter audiant qui se ipe
non audit. et de eiꝰ uerbum ꝙͦ eis predicatur simul
cum ipo predicatore conte̾nant. Deniq aplus sẽ¬
bens ad tymotheu cum dixisset. Nemo aduleste¬
ciam tuam contemꝑnat subiecit unde non concep¬
neretur atq ait. Sed esto forma fidelium in sermo¬
ne. in conuersatione. in dilectione. in fide. in castita¬
dentor. non solum sumisse ac temperate uerum et̾
granditer dicit: quia non conteptibiliter uiuit. Sit
namq eligit bonam uitam ut etiam non negligat

Expanded text:
bant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra bant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant, respondentes corde suo, aut etiam si ad hoc erumpunt, ore suo, atque dicentes: Quod mihi praecipis, cur ipse non facis? Ita fit ut eum non obedienter audiant, qui se ipse non audit, et Dei verbum quod eis praedicatur, simul cum ipso praedicatore contemnant. Denique Apostolus scribens ad Timotheum, cum dixisset, Nemo adolescentiam tuam contemnat; subjecit unde non contemneretur, atque ait: Sed forma esto fidelium in sermone, in conversatione, in dilectione, in fide, in castitadenter non solum submisse ac temperate, verum etiam granditer dicit, quia non contemptibiliter vivit. Sic namque eligit bonam vitam, ut etiam bonam non negligat
Abbreviated transcription (Latin):
autem ut obedienter audiannir q̃ntatuq gnditate
dutionis maius pondus uita dicentis. Mlar qui
fapienter et esoquenter dicit. uiut aũt nequit ei
Sit quidem multos discendi scudiosos: q̃mius anie
sue sit ĩmaialis. sccut scriptum est. unde are apłe.
mincian ueritas potest. Id est ut prauo ⁊ fallaci
corde que uecta et uera sunt predicentur. sit quippe anini¬
ciatur ihus upus abeis qui sua querunt non que ihu
faciunt facere nolite. dicut enim et non faciunt. Ido
audiunt᷑ utiliter etiam qui utiliter non agunt. Sua
eni querere scudent. sed docere non audeñt. De loro
stilz superiore sedis eccliastice. quam sana doctoia
constituit proptez quod ipe dus priusquam de talib
ꝙͦ comemioraui diceret. premisit cathedra moysi
sedent Illa gͦ cathedra non eorum sed moysi coge¬
bat eos bona dicere: etiam non bona facientes Age¬

Expanded text:
autem ut obedienter audiatur, quantacumque granditate autem ut obedienter audiatur, quantacumque granditate dictionis majus pondus vita dicentis. Nam qui sapienter et eloquenter dicit, vivit autem nequiter, erudit quidem multos discendi studiosos, quamvis animae suae sit inutilis , sicut scriptum est. Unde ait et Aponuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, quae recta et vera sunt, praedicentur. Sic quippe annuntiatur Jesus Christus ab eis qui sua quaerunt, non quae Jesu faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusquam de talibus, quod commemoravi, diceret, praemisit, Super cathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Age
Abbreviated transcription (Latin):
morniata relinquitur nec decent̾ ornatur. Net solu
hoc appetit ut deleccet ꝙͦ solum apud illos profitetur.
uerum eciam in his que laudat sine uituperat istis
appetendis uel firimus tenendis. illis autem deuita¬
dis uel respuendis uult utiq obedienter audiri. Si
antem non auditur intelligenter. nec libenter pocest.
pro inde illa tria ut in telligant qui audiunt. ut de¬
leccentur. ut obediant etiam in hoc genere agendu
est: ubi tenet delectatio principatum. Iam uero ubi
mouere et flectere grandi genere opus est auditore
ꝙͦ tunc opus est qnͣdo et ueraciter dici et suauiter
confitetur et tamen non uult facere ꝙͦ dicitur.
dicendum est proculdubio grandicer. Sed quis
mouetur si nestit quod dicituꝵ. Aut quis tenetur
ut audiat. si non delectatur. unde et in isto gen̾e
ubi ad obedienciam cor durum dictionis granditate
flectendum est. ubi et intelligenter et libenter qui

Expanded text:
inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum inornata relinquitur, nec indecenter ornatur: nec solum hoc appetit ut delectet, quod solum apud alios profitetur; verum etiam in iis quae laudat, sive vituperat, istis appetendis vel firmius tenendis, illis autem devitandis vel respuendis, vult utique obedienter audiri. Si autem non auditur intelligenter, nec libenter potest. Proinde illa tria, ut intelligant qui audiunt, ut delectentur, ut obediant, etiam in hoc genere agendum est, ubi tenet delectatio principatum. 58. Jam vero ubi movere et flectere grandi genere opus est auditorem quod tunc est opus, quando et veraciter dici et suaviter confitetur, et tamen non vult facere quod dicitur, dicendum est procul dubio granditer. Sed quis movetur, si nescit quod dicitur? aut quis tenetur ut audiat, si non delectatur? Unde et in isto genere, ubi ad obedientiam cor durum dictionis granditate flectendum est, nisi et intelligenter et libenter qui
Abbreviated transcription (Latin):
tentias acutissimas de nescio quibus quasi cau̾ns
unde non sperabantur eruit et oftendit. dũ aduer¬
sarii comuncit errorem. et docet falsum esse ꝙͦ ab
illo dici uidebatur inuictum maxime qͣndo adest ei
ꝙͦdam decus non appetitum scd quod ammõ natura¬
le. et non nulla et iactanticula sed quasi necessaria
atq ĩta dicam ipis rebus extorta mimerositas clau¬
sularum. tantas acclamaciones excitat ut uix incelli¬
gatur esse sumissa on enim quia neq incedit
ornata neq armata. sed tanꝙͣ mida congreditur
ideo non aduersarium neruis lacertis q collidit: et
obsiscentem subruit ac descruit membris fortissi¬
mis falsitatem. unde autem crebro acclamatuir
sic defensa. sic inuicta delectat Et in hoc igitur ge¬
nere sumisso. iste noster doctor et dictor id agere
debet ut non solum intelligenter uerum etiam liben¬
ter et obedienter audiatui. Illa quoqz eloquentia ge¬
neris temperati apud loquentem eccliasticum nec

Expanded text:
tentias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, tentias acutissimas de nescio quibus quasi cavernis, unde non sperabatur, eruit, et ostendit; dum adversarii convincit errorem, et docet falsum esse quod ab illo dici videbatur invictum; maxime quando adest ei quoddam decus non appetitum, sed quodammodo naturale, et nonnulla, non jactanticula, sed quasi necessaria, atque, ut ita dicam, ipsis rebus extorta numerositas clausularum; tantas acclamationes excitat, ut vix intelligatur esse submissa. Non enim quia neque incedit ornata, neque armata, sed tanquam nuda congreditur, ideo non adversarium nervis lacertisque collidit; et obsistentem subruit ac destruit membris fortissimis falsitatem. Unde autem crebro et multum acsic defensa, sic invicta delectat? Et in hoc igitur genere submisso iste noster doctor et dictor id agere debet, ut non solum intelligenter, verum etiam libenter et obedienter audiatur. 57. Illa quoque eloquentia generis temperati apud eloquentem ecclesiasticum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
bus dicendi generib ita tribuantur. ut ad fumissu
intelligenter. ad temperatu libenter. ad grande ꝑtine¬
at obedient̾ audiri. Sed sic potius ut hec tira seꝑ
intendat et qñtum potest agat. etiam cum in illore
suiglo quoq uersatur.I Tolumꝰ em fastidiri etiã
ꝙͣ sumisso dicimus ac ꝑ ħ nolumnus non solum intel¬
ligent̾ uerũ etiam libenter audiri. Quid autem a¬
gimus dicimus testimoniis docendo q̃d dicimus. insi
ut obedienter andianner. id est coedatur eis opitulan¬
te illo ciuidictum est. testimonia tua credita facta sr̃
ualde Qiud eciam querit insi credi. qui aliquid lic
sumiisso eloquio distentibus narrat: et quis eum uelit
audire. nisi auditorem non milla etiam suauitate deti¬
neat. I Iiam si non intelligatur. quie nesciat nec libe¬
ter eum posse nec obedienter audiri. Plerumq aute
dictio ip̃a sumissa dum soluit dificillimas questiones.
et in opinata maifestatione demonstrat. dum sen¬

Expanded text:
bus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum bus dicendi generibus ita tribuantur, ut ad submissum intelligenter, ad temperatum libenter, ad grande pertineat obedienter audiri; sed sic potius ut haec tria semper intendat, et quantum potest agat, etiam cum in illorum singulo quoque versatur. Nolumus enim fastidiri, etiam quod submisse dicimus; ac per hoc volumus non solum intelligenter, verum etiam libenter audiri. Quid autem agimus, divinis testimoniis docendo quod dicimus, nisi ut obedienter audiamur, id est ut credatur eis, opitulante illo cui dictum est, Testimonia tua credita facta sunt valde ? Quid etiam cupit nisi credi, qui aliquid, licet submisso eloquio, discentibus narrat? et quis eum velit audire, nisi auditorem nonnulla etiam suavitate detineat? Nam si non intelligatur, quis nesciat nec libenter eum posse, nec obedienter audiri? Plerumque autem dictio ipsa submissa, dum solvit difficillimas quaestiones, et inopinata manifestatione demonstrat; dum sen