comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
auctor atq largitor prestare dig¬
nabitur. Haec & huius modi plura.
ubi multis cum lacrimis & magna com¬
punctione antistes lingua &iam
tremente conpleuit: fecer̃ frs &ius¬
serat: & in uolutu nouo amictu corpus.
Noua que intheca reconditum. supra
pauimentum scuarii posuerunt.
Nec mora. dõ dilectus antistes eadbe¬
recht morbo correptus est a cerbo
AcPer dies crescente : multumque in¬
grauescente ardore languoris.
Non multo post: id est .ii. Ño maias.
&iam ipse migrauit ad dnm.
patris cud berehcti ponentes: ad po¬
suerunt desuper arcam. in qͥ incor¬
rupta eiusdem patris membra loca¬
uerant : In quo &iam loco signa
sanitatum aliquoties facta meritis
amborum testimonium fer̃. Equi¬
b aliqua in librouitȩ illius. olim
memoriȩ mandauimus : Sed & in
comodum ditximus. .XXVIUI.

Expanded text:
auctor atque largitor praestare digauctor atque largitor praestare dignabitur. » Haec et hujusmodi plura ubi multis cum lacrymis et magna compunctione antistes lingua etiam tremente complevit, fecerunt fratres ut jusserat, et involutum novo amictu corpus novaque in theca reconditum, supra pavimentum sanctuarii posuerunt. Nec mora, Deo dilectus antistes Eadberct morbo correptus est acerbo, ac per dies crescente multumque ingravescente ardore languoris, non multo post, id est, pridie Nonas Maias etiam ipse migravit ad DominPatris Cudbercti ponentes, adposuerunt desuper arcam in qua incorrupta ejusdem Patris membra locaverant: in quo etiam loco signa sanitatum aliquoties facta, meritis amborum testimonium ferunt, e quibus aliqua in libro Vitae illius olim memoriae mandavimus. Sed et in commodum duximus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bant : Quod ubi uider fr̃s. nimio
mox timore ꝑculsi festinauerunt
re ferre antistitquȩ in uenerant .:
Quitum foste in remetiore ab ecclesia loco.
refluis undique pelagi fluctibus
cincto solitarius manebat: In hoc & enĩ
semper xlmae tempus agere: in hoc
magna continentiae. orationis &
lacrimarũ deuotione transigere
solebat : In quo &iam uenerabił pre¬
decessor ei cudberet: prius quam in¬
sulã farne p&er&. aliquandiu secro us
sem ambierunt: Quȩ cum ille & mu¬
nera gratenter acciperet. & mira¬
cula libenter audir&. Nam & ipsa
in dumenta. quasi patris adhuc cor¬
pori circũdata. miro deosculabatur
affectu: Noua in quiđ indumenta
corpori prohis quȩ tulistis circũ da¬
te: & sic reponite in archa quam pa¬
rastis: Scio enĩ cestissime : qui a non diu
uacuus remanebit. locus ille: quitan¬
ta miraculi caelestis gratia sacratus ẽ:
Et quabeatus est: cui in eo facultate
qui escendi. dns totius beatitu dinis

Expanded text:
bant. Quod ubi videre fratres, nimio bant. Quod ubi videre fratres, nimio mox timore perculsi, festinaverunt referre antistiti quae invenerant, qui tum forte in remotiore ab ecclesia loco refluis undique pelagi fluctibus cincto, solitarius manebat. In hoc etenim semper Quadragesimae tempus agere, in hoc magna continentiae, orationis et lacrymarum devotione transigere solebat: in quo etiam venerabilis praedecessor ejus Cudberct priusquam insulam Farne peteret, aliquandiu secretus sanctum ambierant, quae cum ille et munera gratanter acciperet et miracula libenter audiret, nam et ipsa indumenta quasi patris adhuc corpori circumdata miro deosculabatur affectu, « Nova, inquit, indumenta corpori pro his quae tulistis, circumdate, et sic reponite in arca quam parastis. Scio autem certissime quia non diu vacuus remanebit locus ille, qui tanta miraculi caelestis gratia sacratus est; et quam beatus est cui in eo facultatem quiescendi Dominus totius beatitudinis
Abbreviated transcription (Latin):
uno seruabat uenerabilis antist&s
uil frid: donec elger&ur. qui pro
cudberecto antistes ordinarq de
elemosinarum operatione in signis.
ta ut iuxta legem. omnibus annis deci¬
mam: Non solum quad rupedum. ue¬
rum &iam frugum omnium atq pomo¬
rum. nec non & uestimentorum pastem
pauperibus dar&. .XXUIII.
diuina dispensatio. quanta in
gloria uir dnĩ cudberecth post moste
uiuer& : Cuius ante mostem uita
sublimis crebris &iam miraculorum
patebat indituis : Transactis sepulturȩ
eius annis xi. inmisit in animo fratrũ.
recondita loculo. in eodem quidem lo¬
co. sed supra pauimentum dignȩ ue¬
nerationis gratia locarent: quod dũ
sibi placuisse ead berecto antistiti
suo referrent: A nuit consilio eorũ:
iussitq ut die depositionis eius hoc fa¬
cere meminissent: Fecerunt aut̃ ita.
& aperientes sepulcrir inuenerunt
corpus totum quasi adhuc uiuer&
milius: Sed & uestimenta omnia
quibus in dutum erat: non solum inte¬
meratte. Uerum &iam prisca noui

Expanded text:
uno servabat venerabilis antistes Uilfrid, donec eligeretur qui pro Cudbercto antistes ordinari debeleemosynarum operatione insignis; ita ut, juxta legem, omnibus annis decimam non solum quadrupedum, verum etiam frugum omnium atque pomorum, necnon et vestimentorum partem pauperibus daret. CAPUT divina dispensatio, quanta in gloria vir Domini Cudberct post mortem viveret, cujus ante mortem vita sublimis crebris etiam miraculorum patebat indiciis, transactis sepulturae ejus annis undecim, immisit in animo  Al., anrecondita loculo, in eodem quidem loco, sed supra pavimentum dignae venerationis gratia locarent. Quod dum sibi placuisse Eadbercto antistiti suo referrent, adnuit consilio eorum, jussitque ut die depositionis ejus hoc facere meminissent. Fecerunt autem ita: et aperientes sepulcrum, invenerunt corpus totum quasi adhuc viveretmilius; sed et vestimenta omnia quibus indutum erat, non solum intemerata, verum etiam prisca novit
Abbreviated transcription (Latin):
tur strages. cunctis crudeliores
prioribus sicut enim agnia feris.
ita misericiues discerpunt᷑ abhos¬
tib Vnde amansionib acposses¬
siunculissuis eiecti. lmminenssibi
famis periculum. latrocinio acra¬
pacitate mutua temperabant
Augentes ex ternas domesticis mo¬
tibus clades. donec omnis regioto¬
tius cibi sustentaculo: excepto ue

Expanded text:
tur strages cunctis crudeliores tur strages cunctis crudeliores prioribus. Sicut enim agni a feris, ita miseri cives discerpuntur ab hostibus: unde a mansionibus ac possessiunculis suis ejecti, imminens sibi famis periculum latrocinio ac rapacitate mutua temperabant, augentes, externas domesticis motibus clades, donec omnis regio totius cibi sustentaculo, excepto ve
Abbreviated transcription (Latin):
urbes quae ibidem obm&um hos¬
tium factae fueran. Ubi & seuerus
quondam uallum fecerat. firmode
lapide locarunt. quẽ uidelic&
spicuum. sumptu publico priuato¬
manu construebant. Octopedes
latum & xii altum recta aborien¬
te in occasum lineaut usq hodie in¬
tuentib clarumẽ. quomox condito.
dant fostia regni populomonita.
armorũ sed in littore oceani ad me¬
ridiem quonaues eorum habebaNT
quia & in de barbarorum inruptio
timebatur . Turres ꝑ int̃ualla ad ꝓ¬
spectummaris conlocant. & ualedi¬
cunt sotiis tamquam ultra ñ reuer¬
suri Quibus ad suaremeantibus
cognitascotti pictiq reditus dene¬
gationem. redeunt confestim ipsi
& solito confidentiores facti. omnẽ
capessunt Statuitur ad haec inae¬
dito arcis. acies segnis. Vbi trem̃ti
bat. At contrañ cessant uncinata
hostium tela ignaui propugnato¬
res. miserrimi demuris tractisolo
allidebantur Quid plura relictis
guntur. Insequit̃ hostis acceleran¬

Expanded text:
urbes quae ibidem oburbes quae ibidem obtium factae fuerant, ubi et Severus quondam vallum fecerat, firmo de lapide conlocarunt: quem videlicetspicuum, sumptu publico privatomanu construebant, octo pedes latum et duodecim altum, recta ab Oriente in Occasum linea, ut usque hodie intuentibus clarum est: quo mox condito dant fortia segni populo monita,armorum. Sed et in litore Oceani ad Meridiem quo naves eorum habebantur, quia et inde Barbarorum inruptio timebantur, turres per intervalla ad prospectum maris collocant, et valedicunt sociis tanquam ultra non reversuri. Quibus ad sua remeantibus, cognita Scotti Pictique reditus denegatione, redeunt confestim ipsi, et solito confidentiores facti omnem Acapessunt. Statuitur ad haec in edito arcies segnis, ubi trementi bat. At contra non cessant uncinata hostium tela: ignavi propugnatores miserrime de muris tracti solo adlidebantur. Quid plura? relictis guntur. Insequitur hostis, adceleran
Abbreviated transcription (Latin):
minatur iuxta urbem alduith.
Uerum priores in imici ut romanũ
militem abisse conspexeranT. mox
aduectinauib in rumpunt termi¬
nos ceduntq om̃a. et quasi matu¬
ram seg&em obuiaquȩq m&unt
auxilium implorantes. nepenitus
misera patria deler&ur. ne n om̃
romanae ꝓuintiae qđ apud eos tã
diuclaruerat. exterarumgenti¬
um imꝓbitate obrutum uilescer&
Rursummittit᷑ legio. quae in opina¬
ta tem̃p̃ autumni adueniens. mag¬
nas hostium strages dedit eosq
qui euadere poterant. om̃s trans
maria fugiuit. Qui prius anni¬
Tum romani denuntiauere britonib
nese ultra obeorum defensionem
tam laboriosis expeditionib pos¬
se fatigari Ipsos potius moneN
arma corripere. & cestandicum
hostib studium subire. quiñ aliã
obcausam quam̃ si ipsi in estia solue¬
rentur. eis possent eẽ fostiores
Quin&iam quia & hoc sociis quos dere¬
linquere cogebant᷑ aliquid cõmo¬
di allaturum putabant. murum
amari admare recto tramite: int̃

Expanded text:
minatur juxta urbem Alcluith. minatur juxta urbem Alcluith. Verum priores inimici ut Romanum militem abisse conspexerant, mox advecti navibus inrumpunt terminos, caeduntque omnia, et quasi maturam segetem obvia quaeque auxilium implorantes, ne penitus misera patria deleretur, ne nomen Romanae provinciae quod apud eos tam diu claruerat, exterarum gentium improbitate obrutum vilesceret. Rursum mittitur legio, quae inopinata tempore autumni adveniens magnas hostium strages dedit, eosque qui evadere poterant omnes trans maria fugavit, qui prius anniTum Romani denunciavere Brittonibus, non se ultra ob eorum defensionem tam laboriosis expeditionibus posse fatigari: ipsos potius monent arma corripere et certandi cum hostibus studium subire, qui non aliam ob causam quam si ipsi inertia solverentur eis possent esse fortiores. Quin etiam, quod et hoc sociis quos derelinquere cogebantur aliquid commodi adlaturum putabant, murum a mari ad mare recto tramite inter
Abbreviated transcription (Latin):
ta : quae ubi insulam aduecta et
congressaẽ cum hostib magnam
eorum multitudinem sternens. cȩ¬
teros sociorum finib expulit . eosq
interim adirissima depressione
liberatos hostataẽ instruere
int̃ duomaria trans insulam murũ
qui arcendis hostib poss& eẽp̃sidio
Sicq domum cumtriumphomag¬
no reuersa ẽ. At insulani murũ
quem iussi fueran ñ tam lapidib
tanti operis astificem habentes ad
nihilutilem statuunt. Fecer̃. eum
int̃ duo fr&a ł sinus. dequib dixi¬
mꝰ maris. ꝑmilia passuum plurima
ut ubi aquarum munitio deerat
ibi p̃sidio ualli fines suos abhostiũ
in ruptione defenderen. cuius
operis ibidem facti id est ualli la¬
tissimi & altissimi usq hodie cer¬
tissima uestigia cernere lic&
Incipit autem duorum fermemiliũ
spatio amonasterio ebercunig
ad occidentem in loco qui sermone
pictorum peanuahel. lingua itẽ
anglorum penneltun appellatur
& tendens contra occidentem ter¬

Expanded text:
ta, quae ubi in insulam advecta et ta, quae ubi in insulam advecta et congressa est cum hostibus, magnam eorum multitudinem sternens, caeteros sociorum finibus expulit: eosque interim a dirissima depressione liberatos hortata est instruere inter duo maria trans insulam murum qui arcendis hostibus posset esse praesidio: sicque domum cum triumpho magno reversa est. At insulani murum quem jussi fuerant, non tam lapidibus tanti operis artificem habentes, ad nihil utilem statuunt. Fecerunt autem eum inter duo freta vel sinus de quibus diximus maris, per millia passuum plurima: ut ubi aquarum munitio deerat, ibi praesidio valli fines suos ab hostium inruptione defenderent: cujus operis ibidem facti, id est, valli latissimi et altissimi usque hodie certissima vestigia cernere licet. Incipit autem duorum ferme milium spatio a monasterio Aebercurnig ad Occidentem, in loco qui sermone Pictorum Peanfahet, lingua autem Anglorum Penneltun appellatur; et tendens contra Occidentem ter
Abbreviated transcription (Latin):
x inbritania omni armato mili¬
te. militarib copiis uniuersis
tota floridae iuuentutis alacri¬
tate spoliata. Quȩq tyrannorũ
temeritate abductanum quã ul¬
tradomum rediit predaetantũ
patuit. ut pote omnis belliciusus
prorsus ignara. Deniq subito
duab gentib transmarinis uehe¬
menter saeuis. scottorũ acircio.
pictorum ab aquilone. multos
stup& gemitq ꝑ annos. Transma¬
rinas autem om̃s has gentes . ñ quod
extrabritaniam essen positae.
sed quia a paste britonũ erant re
ri. alterab occidentali britania e
terras longelateq iñ rupit. quã¬
uis ad se inuicem ꝑtigere ñ possiÑ.
Orientales habeNTt inmediosui urbẽ
addexteram suihab& urbẽ alduiht.
qđ lingua eorum significat p&ram
Cluit ẽ enim iuxta fluuium nominis
illius. Obharũ ergo infestationẽ
gentium brittones legatos ro¬
mam cum epistolis mittentes la
bant. subiectionemq continuã
dum modo hostis imminens lon¬
gius arcer&ur promittebant
Quib mox legio destinatur arma¬

Expanded text:
 Brittonum, omni armato milite, militaribus copiis universis, tota floridae juventutis alacritate, spoliata quae tyrannorum temeritate abducta nusquam ultra domum rediit, praedae tantum patuit, utpote omnis bellici usus prorsus ignara: denique subito duabus gentibus transmarinis vehementer saevis, Scottorum a Circio, Pictorum ab Aquilone, multos stupet gemitque per annos. Transmarinas autem dicimus has gentes, non quod extra Brittaniam essent positae; sed quia a parte Brittonum erant remri, alter ab Occidentali, Britanniae terras longe lateque inrumpit, quamvis ad se invicem pertingere non possint. Orientalis habet in medio sui urbemad dexteram sui habet urbem Alcluith, quod lingua eorum significat petram Cluith; est enim juxta fluvium nominis illius. Ob harum ergo infestationem gentium, Brittones legatos Romam cum epistolis mittentes CCbant, subjectionemque continuam dummodo hostis imminens longius arceretur, promittebant. Quibus mox legio destinatur arma
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius anno imperii octauo. palla di¬
us ad scottos in xpm̃ credentes a pon¬
tifice romanae eccłȩ cãelestino.
testium cum simmacho gessit consu¬
latum. Ad hunc pauꝑculae brit¬
tonum reliquiae mittunt epistolã
cuius hoc principium ẽ. A etio ter
consuli. gemitus britanorum: & in
ꝓcessu epistolae. Ita suas calamitates
explicant: repellunt barbariad
mare. repellit mare adbarbaros.
Int̃haec oriunt᷑ duogenera funerũ¬
aut iugulamur. aut mergimur
Neq haec tam̃ agentes. quicquam
ab illo auxilii imp&rare quiuer̃¬
Vt pute qui grauissimis eo tempo¬
rebellis cumbledla &attilare¬
gib hunorum erat occupatus. et
quamuis anno antehunc proximo.
bledla atilae frĩs sui sit int̃emp¬
tus insidiis. At tila tam̃ ipse. adeo
intolerabił reipublicae remansit
hostis. ut totam europam excisis in¬
uasisq ciuitatib atq castellis con¬
roder&. Quin & hisdem temporib
fames constantino poliminuasit.
Nec mora pestis secutaẽ: sed & plu¬

Expanded text:
cujus anno imperii octavo Palladius ad Scottos in Christum credentes a pontifice Romanae Ecclesiae Caelestino ptertio cum Symmacho gessit consulatum. Ad hanc pauperculae Brittonum reliquiae mittunt epistolam CCCCXLV, cujus hoc principium est: « Aetio ter consuli gemitus Brittanorum; » et in processu epistolae, ita suas calamitates explicant: « Repellunt Barbari ad mare, repellit mare ad Barbaros; intaut jugulamur aut mergimur. Neque hoc tamen agentes quidquam ab illo auxilii impetrare quiverunt, utpote qui gravissimis eo tempore bellis cum Bledda et Attila regibus Hunorum erat occupatus; et quamvis anno ante hunc proximo Bledda Attilae fratris sui interemptus sit insidiis, Attila tamen ipse adeo intolerabilis reipublicae remansit hostis, ut totam pene Europam excisis invasisque civitatibus atque castellis corroderet; quinetiam et eisdem temporibus fames Constantinopolim invasit, nec mora pestis secuta est; sed et plu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cũ interfecto illo manus cũ bra
Contigit ut actenus incorruptȩ
perdurent : Deniq: in urbe regia
quae a regina quandã uocabulo
bebba cognominat᷑. loculo indu¬
sȩ argenteo inecclesia scĩp&ri ser¬
uantur ac digno acunctis honore
uenerantur. Huius industria
regis derorũ & berniciorũ ꝓuintiȩ
quae actenꝰ ab inuicem discordabant:
In unã sunt pacem. & uelut unũ
conpaginatȩ inpopulũ:. Erat aũ
nepos eduini regis exorore acha:
dignũ fuit ut tantus p̃cessor talẽ
haber& desua c̃sanguinitate & re

Expanded text:
Nam cum interfecto illo in pugna, manuNam cum interfecto illo in pugna, manucontigit ut hactenus incorruptae perdurent. Denique in urbe regia, quae a regina quondam vocabulo Bebba cognominatur, loculo inclusae argenteo in ecclesia sancti Petri servantur, ac digno a cunctis honore venerantur. Hujus industria regis, Deirorum et Berniciorum provinciae, quae eatenus ab invicem discordabant, in unam sunt pacem, et velut unum compaginatae in populum. Erat autem nepos Aeduini regis ex sorore Acha, dignumque fuit, ut tantus praecessor talem haberet de sua consanguinitate et re
Abbreviated transcription (Latin):
diuisȩ s̃ inditi onẽ accipit. qͦđ reg¬
niculmine sublimatus. nihi lominꝰ
quod mirũ dictuẽ pauperib & pe¬
regrinis semꝑ humilis. benignus &
largus fuit. . Deniq: fertur quia
temp̃ quodã. cũ die scõ paschȩ cũ p̃¬
fato epõ consediss & ad prandium.
positusq: e& inm̃sa corã eo discus
argenteus. regalib epulis refertus.
benedicendũ missussuri: Intrasse
subito ministrũ ipsius cui suscipien¬
dorũ in opũ erat cura delegata.
& indicasse regi quia multitudo
pauperũ unde cũq: ad ueniens. maxi¬
ma ꝑ plateas sed er&. postulans ali¬
quid lymosnae arege: Quimox¬
dapes sibim& ałpositas deferripau
peribus. sed & discum confringi
atq eisdem minutatĩ diuidi p̃cipit.
Quuiso pontifex qui assed ebat de¬
lectatus tali fato pi&atis: adp̃hen¬
dit dexterã eiꝰ & ait : nũquã in u&e¬
rescat haec manꝰ: Quodita &iux¬
tauotũ benedictionis eiꝰ ꝓuenit:

Expanded text:
divisae sunt, in ditione accepit. Quo regdivisae sunt, in ditione accepit. Quo regni culmine sublimatus, nihilominus, quod mirum dictu est, pauperibus et peregrinis semper humilis, benignus et largus fuit. Denique fertur quia tempore quodam cum die sancto Paschae cum praefato episcopo consedisset ad prandium, positusque esset in mensa coram eo discus argenteus regalibus epulis refertus, benedicendum missuri, intrasse subito ministrum ipsius cui suscipiendorum inopum erat cura delegata, et indicasse regi quia multitudo pauperum undecumque adveniens maxima per plateas sederet, postulans aliquid eleemosynae a rege: qui moxdapes sibimet adpositas deferri pauperibus, sed  Al. om. sed et discum confringi, atque eisdem minutatim dividi praecepit. Quo viso pontifex qui adsidebat delectatus tali facto pietatis, adprehendit dextram ejus, et ait: « Nunquam inveterascat haec manus. » Quod et ita juxta votum benedictionis ejus provenit.
Abbreviated transcription (Latin):
primo lac doctrinae mollioris por¬
rexisti: donec paulatim enutriti
uerbo dĩ. ad capienda perfectiora
& ad facienda sublimiora dĩ prae¬
cepta sufficerent: Quo audito om¬
niũ qui consedebant ad ipsũ ora &
r& discutiebant: & ipsũ eẽ dignũ
epis copatu aderu diendos incredu¬
los & indoctos mitti debere decer¬
nunt: Quagratia discretionis quȩ
prȩdi candum miser̃. qui ubi tempus
accep̃ sicut prius moderamine dis¬
cr&itionis. ita postmodum & c&e¬
ris uirtutib ornatus apparuit.
uius igitur antistis doctrina
rex osuuald cum ea cui prȩerit
gente anglorum instituitur. Ñ
solum incognita progenitorib
suis regna caelorum sperare didi¬
cit: Sed & regna terrarũ plus quã
ulli maiorum suorũ ab eodẽ uno
dõ qui fecit caelũ & terrã conse¬
cutus est : Deniq: om̃s nationes
& puntias brittaniae. quae in qua¬
tuor linguas idest brectonũ. pic¬
torum. scottorum. & anglorum

Expanded text:
 Al., doctrinam primo lac doctrinae mollioris por Al., doctrinam primo lac doctrinae mollioris porrexisti, donec paulatim enutriti verbo Dei, ad capienda perfectiora et ad facienda sublimiora Dei praecepta sufficerent. » Quo audito, omnium qui consedebant ad ipsum ora etret discutiebant, et ipsum esse dignum episcopatu, ipsum ad erudiendos incredulos et indoctos mitti debere decernunt, qui gratia discretionis, quaepraedicandum miserunt. Qui ubi tempus accepit, sicut prius moderamine discretionis, ita postmodum et caeteris virtutibus ornatus apparuit.issimi antistitis doctrina rex Osuald cum ea cui praeerat gente Anglorum institutus DCXXXV-DCXLII, non solum incognita progenitoribus suis regna caelorum sperare didicit; sed et regna terrarum plusquam ulli majorum suorum, ab eodem unoo qui fecit caelum et terram, consecutus est. Denique omnes nationes et provincias Brittaniae, quae in quatuor linguas, id est, Brittonum, Pictorum, Scottorum et Anglorum
Abbreviated transcription (Latin):
uenditi dispensabat. Deniq mul¬
tos quos precio dato redemerat.
redemptos post modum suos disci¬
pulos fecit: atq ad sacerdotalem
usq gradum : erudiendo atq: in¬
stituendo prouexit Ferunt aũ
quia cũ deꝓuntia scottorum rex
os uuald postular& antistitẽ. qui
sibi suaeque genti uerbum fidei mi¬
nistrar& : missus fuerit primo ali¬
us austerioris animi uir: Quicũ
aliquan diu genti anglorũ prȩdi¬
cansnil proficer& : nec libenter a po¬
pulo au dir&ur. redierit patriam.
atq: in conuentu seniorũ r&ulerit.
quia nihil prodesse docendo genti
adquam missus erat potuiss&.
Eo quod essent homines in domabi¬
les & durȩ acbarbarȩ mentis: at illi
ut ꝑhibent. tractatũ magnũ in con¬
cilio. quid esset agendum habere
sed de non recepto quẽ miserant
prȩdicatore dolentes Tum ait
aidan nã & ipse concilio intererat
ad eum dequo agebatur sacerdotẽ:
Videtur mihi frater quia durior
iusto indoctis auditorib fuisti. &

Expanded text:
venditi, dispensabat. Denique mulvenditi, dispensabat. Denique multos quos pretio dato redemerat, redemptos postmodum suos discipulos fecit, atque ad sacerdotalem usque gradum erudiendo atque instituendo provexit. Ferunt autem quia cum de provincia Scottorum rex Osuald postulasset antistitem, qui sibi suaeque genti verbum fidei ministraret, missus fuerit primo alius austerioris animi vir, qui cum aliquandiu genti Anglorum praedicans nihil proficeret, nec libenter a populo audiretur, redierit patriam, atque in conventu seniorum retulerit, quia nil prodesse docendo genti ad quam missus erat, potuisset, eo quod essent homines indomabiles, et durae ac barbarae mentis. At illi, ut perhibent, tractatum magnum in concilio quid esset agendum, habere sed de non recepto quem miserant praedicatore dolentes. Tunc ait Aedan, nam et ipse concilio intererat, ad eum de quo agebatur sacerdotem: « Videtur mihi, frater, quia durior justo indoctis auditoribus fuisti, e
Abbreviated transcription (Latin):
lius a nr̃i temporis segnitia distabat.
ut om̃s quicũ eo incaedebant. siue ad¬
tonsi. siue laici. meditare deberent:
tidianum opus illius. & omniũ qui
cum eo erant: ubi cumq locorũ deue¬
nissent: Et si forte eueniss& quod
tamen raroͤuenit. ut ad regis conui¬
uium uocar&ur: Intrabat cum
uno clerico. aut duob & ubipau¬
ocius adlegendum cũ suis. siue a¬
dorandum egredi: Cuius exemplis
informati tem̃p illo religiosi quiq
uiri acfeminȩ consu& udinẽ fece¬
runt pertotum annũ. excepta re¬
missione quinquagesimȩ paschał.
quarta. & uĩ sabbati ieiunium ad
nonam usq horam protelare :
Num quam diuitib: honoris seu timo¬
ris gratia: siqua delinquissent r&¬
cebat. sed asspera illos inuectione
corrigebat: Nullam potentib sđi
peçͥcuniam excepta solum esca si
adiuitib donaria pecuniarum lar¬
giebantur. uł in usus pauperũ ut dici¬
mus dispergebat: uł ad redemptio¬
nem eorum qui in iuste fuerunt

Expanded text:
lius a nostri temporis segnitia distabat, lius a nostri temporis segnitia distabat, ut omnes qui cum eo incedebant, sive adtonsi, seu laici, meditari deberent, tidianum opus illius, et omnium qui cum eo erant, ubicumque locorum devenissent. Et si forte evenisset, quod tamen raro evenit, ut ad regis convivium vocaretur, intrabat cum uno clerico, aut duobus; et ubi pauocius ad legendum cum suis, sive ad orandum egredi. Cujus exemplis informati tempore illo religiosi quique viri ac feminae, consuetudinem fecerunt per totum annum, excepta remissione quinquagesimae paschalis, quarta et sexta Sabbati jejunium ad nonam usque horam protelare. Nunquam divitibus honoris sive timoris gratia, si qua deliquissent, reticebat; sed aspera illos invectione corrigebat. Nullam potentibus saeculi pecuniam, excepta solummodo esca si divitibus donaria pecuniarum largiebantur, vel in usus pauperum, ut diximus, dispergebat, vel ad redemptionem eorum qui injuste fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
monachorum ad prouintiam anglo¬
rum instituendum in xp̃o missus ẽ
Aidan: accepto gradu episcopatus quo
abbas & prb prȩfuit. Unde in¬
ter alia uiuendi docum̃ta salubri¬
mum abstinentiae uł coninenti ȩ
lericis exemplum reliquid: Cu¬
ius doctrinã id maxime cõmendabat
omnib quod ñ aliter quã uiuebat cũ
suis. ipse docebat. Nihilenĩ huius
mundi quaerere . nilamare curabat :
Cunctaqusibi aregib uł diuitib sđi
donabantur: mox pauperib qui oc¬
currerent erogure gaudebat
Discurrere pertuncta &urbana &rus¬
tica loca non equorũ dorso. sed pe¬
dum incessu uectus. nisi maior for¬
te necessitas compuliss&. solebat
Quatenus ubicumq aliquos uł diui¬
tes uł pauperes incedens asspexis¬
s& confestim adhos diuertens. uł
ad fidei suscipien dȩ sacram̃tum
si in fideles essent inuitar&. uł si
fideles. in ipsa eos fide confortar&.
atq ad elymosinas operũque bo¬
norum ex secutionẽ & uerb excita¬
r& & factis. In tantum aut̃ uita il¬

Expanded text:
monachorum, ad provinciam Anglorum instituendam in Christo, missus est Aedan, accepto gradu episcopatus DCXabbas et presbyter praefuit. Unde inter alia vivendi documenta, saluberrimum abstinentiae vel continentiae clericis exemplum reliquit: cujus doctrinam id maxime commendabat omnibus, quod non aliter quam vivebat cum suis, ipse docebat. Nihil enim hujus mundi quaerere, nil amare curabat. Cuncta quae sibi a regibus vel divitibus saeculi donabantur, mox pauperibus qui occurrerent erogare gaudebat. Discurrere per cuncta et urbana et rustica loca, non equorum dorso, sed pedum incessu vectus, nisi si major forte necessitas compulisset, solebat: quatenus ubicumque aliquos vel divites vel pauperes incedens aspexisset, confestim ad hos divertens, vel ad fidei suscipiendae sacramentum si infideles essent, invitaret; vel si fideles, in ipsa eos fide confortaret, atque ad eleemosynas operumque bonorum executionem, et verbis excitaret et factis. In tantum autem vita il
Abbreviated transcription (Latin):
nica. aliatamen quã de ebdomacda
caelebrabant: Sciebant enĩ ut xp̃i¬
aniresurrectionẽ dominicã quȩ pri¬
ma sabbati facta est. Prima sabba¬
ti semꝑ eẽ caelebrandũ. sed ut barbari
& rustici: quando eadem prima sab¬
bati quae nunc dominica dies cogno
Uerum quia gratia caritatis feruere

Expanded text:
nica, alia tamen quam decebat hebdomada celebrabant. Sciebant enim, ut Christiani, resurrectionem dominicam quae prima Sabbati facta est prima Sabbati semper esse celebrandam: sed ut barbari et rustici, quando eadem prima Sabbati quae nunc Dominica dies cognomVerum quia gratia caritatis fervere
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius studus gloriosissime fauit
felix ep̃s qui debur gundiorũ partib¬
adhonoriũ arthiep̃m eiq indicas s&
desideriũ suũ. misit eũ ad p̃dican dum
uerbũ uitȩ p̃fate nationi angłrvm
Nec uota ipsius incassum cecidere.
q uinpotius fructum in ea multipli¬
cem credentiũ populorũ pius agri
spiritał cultor inuenit : si quidem totã
illam ꝓuintiã iuxta sui nominis sa¬
cramentũ a longa iniquitate atq
infelicitate liberatã. ad fidem &ope¬
ra iustitiae. ad ꝑp&uȩ felicitatis dona
ꝑ duxit. accepitq. sedem episcopatus

Expanded text:
Cujus studiis gloriosissime favit Cujus studiis gloriosissime favit Felix episcopus, qui de Burgundiorum ad Honorium archiepiscopum, eique indicasset desiderium suum, misit eum ad praedicandum verbum vitae praefatae nationi Anglorum. Nec vota ipsius in cassum cecidere; quin potius fructum in ea multiplicem credentium populorum pius agri spiritalis cultor invenit. Siquidem totam illam provinciam juxta sui nominis sacramentum, a longa iniquitate atque infelicitate liberatam, ad fidem et opera justitiae, ac perpetuae felicitatis dona perduxit, accepitque sedem episcopatus
Abbreviated transcription (Latin):
antã aũt deuotionis edu¬
in ergacultũ ueritatis habuit.
ut &iam regi orientalium an¬
ꝑsuader&. relicts idolorum suꝑ¬
stitionib: fidem & sacramenta xp̃i
cũ sua ꝓuintia suscipere. & quidem
pater eius reduald iam dudũ incan¬
tia sacram̃tis xp̃ianȩ fiderinbutus
est sed frustra. Nam rediens domũ.
ab uxoresua & quibusdam ꝑuersis
doctorib seductus est. Atq asinceri¬
tate fidei deprauatus. habuit poste¬
riora peiora prioribus. Ita ut in mo¬
rem antiquorum samaritanorum
antea seruiebat. Atq in eodem fano
& altare haber& ad sacrificiũ xp̃i
& arulam aduictimas dȩmoniorum.
usq ad suũ temp ꝑdurasse & se in
pueritia uidisse testabat᷑. erat
p̃fatus rex reduald natu nobilis.
quã lib& actu ignobilis. filius tytili.
cuius pater fuit uuffa a quo reges¬
multo pꝰ quã fidem accepit temp̃r. oc¬
inerrorem uersataẽ. Donec accepit
regnum fr̃ eidem eorpualdi sigbe
ticipem mox ubi regnarecepit to¬
tam suã ꝓ uinciã facere curauit.

Expanded text:
antum autem devotionis Aeduini erga cultum veritatis habuit, ut etiam regi Orientalium Anpersuaderet, relictis idolorum superstitionibus, fidem et sacramenta Christi cum sua provincia suscipere. Et quidem pater ejus Reduald jamdudum in Cantia sacramentis Christianae fidei imbutus est, sed frustra: nam rediens domum, ab uxore sua et quibusdam perversis doctoribus seductus est, atque a sinceritate fidei depravatus habuit posteriora pejora prioribus; ita ut in morem antiquorum Samaritanorum antea serviebat, atque in eodem fano et altare haberet ad sacrificium Christi, et arulam ad victimas daemoniorum. usque ad suum tempus perdurasse, et se in pueritia vidisse testabatur. Erat autem praefatus rex Reduald natu nobilis quamlibet actu ignobilis, filius Tytili, cujus pater fuit multo postquam fidem accepit tempore, ocin errore versata est, donec accepit regnum frater ejusdem Eorpualdi Sigbeticipem, mox ubi regnare coepit, totam suam provinciam facere curavit.
Abbreviated transcription (Latin):
quis eorum de hoc sȩcło aclauetorẽ
suũ fuerit accersitus in loco ipsus
alterũ ep̃m exhac nr̃a auctoritate
debeat subrogare. Quod quidem
tã ꝓurãe caritatis affectu. quã ꝓtantarũ
ꝓuinciarũ spatio quȩ internos & uosẽẽ
noscunt᷑ sumus inuitati concedere

Expanded text:
quis eorum de hoc saeculo ad auctorem quis eorum de hoc saeculo ad auctorem suum fuerit accersitus, in loco ipsius alterum episcopum ex hac nostra auctoritate debeat subrogare. Quod quidem tam pro vestrae charitatis affectu, quam pro tantarum provinciarum spatio, quae inter nos et vos esse noscuntur, sumu
Abbreviated transcription (Latin):
nemus. Etideo excellentissime fili
pat̃na uos caritate qua conuenit
ex hortam᷑. ut hoc qđ uos diuina miseri¬
cordia ad suã gratiã uocare dignata ẽ
sollicita intentione & assiduis orationib
seruare omni modo festin&is.
Vtquiuos in presenti scło ex omni
errore absolutos. ad agnitionem
sui nominis est dignatus ꝑducere.
& cȩlestis patriȩ uobi sp̃par& man¬
sionẽ. Predicatoreͥsigitꝰ ur̃i domini
mei apostolicȩ memoriȩ gregoni
frequent̃ lectione occupati prȩ
oculis affectũ doctrinȩ ipsius qđ
hab&ote. Quatenus eioratio &
regnũ urm pofulũq augeat . & uos
omnipotenti dõ inrep̃hensibiles
sacerdotib ordinanda sperastis.
hoc ꝓfidei ur̃ȩ sinceritate que nob
multimoda relatione ꝑp̃sentiũ
portitores laudabilit̃ insinuata ẽ
gratuito animo ađ tribuere. ullasine
dilatione p̃uidemus. & duo pallid
utrorũq m&ropolitanorũ idest
honorio & paulino direximꝰ. Utdu

Expanded text:
nemus? Et ideo, excellentissime fili, nemus? Et ideo, excellentissime fili, paterna vos caritate qua convenit, exhortamur, ut hoc quod vos divina misericordia ad suam gratiam vocare dignata est, sollicita intentione et adsiduis orationibus servare omnimodo festinetis; ut qui vos in praesenti saeculo ex omni errore absolutos, ad agnitionem sui nominis est dignatus perducere, et coelestis patriae vobis praeparet mansionem. Praedicatoris igitur vestri domini mei apostolicae memoriae Gregorii frequenter lectione occupati, proculis affectum doctrinae ipsius, quhabetote, quatenus ejus oratio et regnum vestrum populumque augeat, et vos omnipotenti Deo irreprehensibiles sacerdotibus ordinanda sperastis, haec pro fidei vestrae sinceritate, quae nobis multimoda relatione per praesentium portatores laudabiliter insinuata est, gratuito animo retribuere ulla sine dilatione providemus; et duo pallia utrorumque metropolitanorum, id est, Honorio et Paulino direximus. Ut dum
Abbreviated transcription (Latin):
angli appellant thuufante eũ ferrisolebat
uotemp̃r prȩsulatum sedis XUII¬
apostolicȩ honorius bonifacu
successor habebat. quiubi
gentẽ nordan humbrorũ cũ suorege
ad fidem confessionẽq xp̃i pauli no
euangeli : ante conuersam esse di¬
dicit. Misit eidem paulino padliũ. ħ
anglorum honorius ep̃s seruus
seruorũ di salutem. Ita xp̃i ani¬
tatis ur̃ȩ integritas cirta condi¬
toris sui cultum fidei est ardore
succensa. ut longe lateq resplen¬
deat . & in omni mundo adnuntiata.
ur̃i operis multiplicit̾ referat fructũ.
Sic enĩ uos reges eẽ cognoscđ is dum
regem & creatorem urũm ordo xa
prȩdicatione ed octi. đm uenerando
creditis. eiq qđ humana ual&
conditio mentis ur̃ȩ. sincerã deuo¬
tionẽ exsolutus. Quid enĩ dõ nr̃o
aliud offerre ualebimus. nisi ut in
bonis actib ꝑ sistentes. ipsumq auc¬
torẽ humanigeneris confitentes.
eũ colere . eiq uota nr̃a reddere festi¬

Expanded text:
Angli vero appellant Tuuf, ante eum ferri solebatAngli vero appellant Tuuf, ante eum ferri solebatuo tempore praesulatum sedis apostolicae Honorius Bonifacii successor habebat, qui ubi gentem Nordanhymbrorum cum suo rege ad fidem confessionemque Christi, Paulino evangelizante conversam esse didicit, misit eidem Paulino pallium, miAnglorum, Honorius episcopus servus servorum Dei, salutem. « Ita Christianitatis vestrae integritas circa sui Conditoris cultum, fidei est ardore succensa, ut longe lateque resplendeat, et in omni mundo adnunciata, vestri operis multipliciter referat fructum. Sic enim vos reges esse cognoscitis, dum Regem et Creatorem vestrum orthodoxa praedicatione edocti, Deum venerando creditis, eique, quod humana valet conditio, mentis vestrae sinceram devotionem exsolvitis. Quid enim Deo nostro aliud offerre valebimus, nisi ut in bonis actibus persistentes, ipsumque auctorem humani generis confitentes, eum colere, eique vota nostra reddere festi
Abbreviated transcription (Latin):
ta. naso adunco. ꝑtenui. Uenerabił
simul & t̃ ribilis aspectu. habuit
aũ secũ inministerio & iacobũ diaco¬
nũ uirũ utiq industriũ ac nobilem
porea ꝑmansit. Tinta aũ eotem̃r pax
in brit tania quaquauersũ imperium
simulier una cũ retens nato paruulo
uell& totã ꝑ ambulare insułã amari
tis consuluit. ut plerisq in locis ubi
fons lucidus iuixta publicos uiarum
transitus conspexit. Ibi obrefrige¬
riũ uiantiũ erectis stipitibiaereos
caucos suspendi iuber&. Neq. hos
quis quã nisi adusũ necessarium con¬
tingere p̃ magnitudine uł timoris
eiuꝰ auder& uł amoris uell&. Iantũ
uero in regno excellentiȩ habuit.
utñ solũ inpugna ante illũ uex illa
gestarent᷑. sed & tem̃r pacis equi¬
tantẽ int̃ciuitates. siue uillas aut
ꝓuincias suas cũ ministris. semꝑ ante¬
cedere signifer consuess& . Nec non
& incedente illo ubi lib& ꝑ plateas.
illud genus ł uexilli qđ romani tufam

Expanded text:
ta, naso adunco pertenui, venerabilis ta, naso adunco pertenui, venerabilis simul et terribilis aspectu. Habuit autem secum in ministerio et Jacobum diaconum, virum utique industrium ac nobilem pora permansit. Tanta autem eo tempore pax in Brittania, quaquaversum imperium si mulier una cum recens nato parvulo vellet totam perambulare insulam a mari tis consuluit, ut plerisque in locis ubi fontes lucidos juxta publicos viarum transitus construxit, ibi ob refrigerium viantium, erectis stipitibus aereos caucos suspendi juberet, neque hos quisquam, nisi ad usum necessarium, contingere prae magnitudine vel timoris ejus auderet, vel amoris vellet. Tantum vero in regno excellentiae habuit, ut non solum in pugna ante illum vexilla gestarentur, sed et tempore pacis equitantem inter civitates sive villas aut provincias suas cum ministris, semper antecedere signifer consuesset: necnon et incedente illo ubilibet per plateas, illud genus vexilli, quod Romani Tufam,
Abbreviated transcription (Latin):
redicabat aũ paulinus uerbũ
&iam ꝓuinciȩ lindinsi. quae
est prima admeridianã humbre
fluminis ripam ꝑtingens usq: ad mare
p̃fectũq. lindoco linȩ ciuitatis. cui
nom̃ erat blecta. primũ cum domasua
conuertit addnm. In quaui delic&
ciuitate . & eccłm operis egregii dela¬
pide fecit. Cuius tecto uel lon ga
incuri aulhostili manu deiecto. pari¬
& es actenus stare uident᷑ . & omnib
annis aliqͣ miracula sanitatũ. in eodẽ
loco solent adutilitatem eorum qui
fideliter quȩr̾ ostendi. In qua eccła
paulinus transeunte ad xp̃m iusto
honorium ꝓeo consecrauit ep̃m . ut
in sequentib suo loco dicemus. De
huius fide ꝓiunciȩ narrauit mi hi
prb & abbas quidã uir ueracissimus
dedec retulisse sibi quen dam seni¬
orem bapti zatum se fuisse: die
media apauli no ep̃o prȩsente rege
eduino. & multam populi turbam
influuio treenta iuxta ciuitatẽ
eiusdem paulini referre eẽsoli tus
incuruus nigro capillo facio macilen¬

Expanded text:
edicabat autem Paulinus verbum etiam provinciae Lindissi, quae est prima ad meridianam Humbrae fluminis ripam, pertingens usque ad mare, praefectumque Lindocolinae civitatis, cui nomen erat Blaecca, primum cum domo sua convertit ad Dominum. In qua videlicet civitate et ecclesiam operis egregii de lapide fecit: cujus tecto vel longa incuria, vel hostili manu dejecto, parietes hactenus stare videntur, et omnibus annis aliqua sanitatum miracula in eodem loco solent ad utilitatem eorum qui fideliter quaerunt ostendi. In qua ecclesia Paulinus, transeunte ad Christum Justo, Honorium pro eo consecravit episcopum, ut in sequentibus suo loco dicemus. De hujus fide provinciae narravit mihi presbyter et abbas quidam vir veracissimus Deda, retulisse sibi quendam seniorem baptizatum se fuisse die media a Paulino episcopo, praesente rege Aeduino, et multam populi turbam in fluvio Treenta juxta civitatem ejusdem Paulini referre esset solituincurvus, nigro capillo, facie macilen
Abbreviated transcription (Latin):
gallus. sed tunc legendorũ gratia
scripturarũ in hibnia ñ paruo temp̃de¬
moratus. c̃iunx̃q seregi sponte minis¬
teriũ p̃dicandi adsumens: Quius e¬
ruditionẽ atq: industriã uidens rex.
rogaũ eũ accepta sibi sede episcopali
suae gentis mane re ponti ficẽ : qui
precib ei adnuens. multis annis eidẽ
genti sacerdo taliiure prȩfuit : Tan¬
dẽrex qͥ s axonũ tam̃ linguã nouerat.
tũ : Diuidens quae in duas barrochi¬
as ꝓuintiã huic inciuitate uenta.
Quae agente saxonũ uentan caestir a
Unde offensus grauiter agilberectus
qđ haec ipse in consulto ager&rex:
rediit galliã. &accepto episcopatõ
parisiȩ ciuitatis ibidẽ senex & ple¬
nꝰ dierũ obiit . N on multis aũ annis
p̾abscessũ eiꝰ abrittania transactis pul
pato qui secedens ad regem merciorũ
dẽ londoniȩ ciuitatis eĩq eps usq¬
aduitae suae terminũ mansit: Sicq
ꝓuintia occidentali saxonũ temp ñ

Expanded text:
Gallus, sed tunc legendarum gratia Gallus, sed tunc legendarum gratia Scripturarum in Hibernia non parvo tempore demoratus, conjunxitque se regi, sponte ministerium praedicandi adsumens: cujus eruditionem atque industriam videns rex, rogavit eum, accepta ibi sede episcopali, suae genti manere pontificem. Qui precibus ejus adnuens, multis annis eidem genti sacerdotali jure praefuit. Tandem rex, qui Saxonum tantum linguam noverat, tum; dividensque in duas parochias provinciam, huic in civitate Venta, quae a gente Saxonum Uintancaestir appunde offensus graviter Agilberctus, quod hoc ipso inconsulto ageret rex, rediit Galliam, et accepto episcopatu Parisiacae civitatis, ibidem senex ac plenus dierum obiit. Non multis autem annis post abscessum ejus a Brittania transactis, pulpatu DCLXVI; qui secedens ad dem Londoniae civitatis, ejusqad vitae suae terminum mansit. Sicque provincia Occidentalium Saxonum tempore non
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi factis dedicatisq ecclesiis multisq
ad dnm̃ pio eius labore populisad¬
uocatis migrauit addnm̃. Cepul¬
tusq ẽ in eadẽ ciuitate. & pꝰ annos
multos. hedde episcopatũ agente
trans latus inde inuent̾a ciuitatẽ
atq: in ecła beatorũ a postolorũ
p&ri & pauli positus est.1.¬
efuncto aũ & rege. successit
in regnũ filius eius co inualch
caelestis suscipere rennuit: Et ñ
multo post &iam regni terrestris
potentiã ꝑdidit. i Repudiata enĩ
soror e pendan regis merciorum
quã duxerat. aliam accepit uxorẽ.
Ideoq bello p&itus acregno priua¬
tus. ab illo secessit ad regẽ orienta¬
liũ anglorũ : cui nom̃ erat anna apud
quẽ triennio exulans fidẽ cogno
apud quã exulabat rexerat bonus
& bona acscã sobole felix ut᷑ sequen¬
tib docebi mus: Cũ uero restitu¬
tus e& in regnũ coinualch uenit. in
puntiã dehibnia pontifex quidã
nomine agilberectus. natione quidẽ

Expanded text:
ubi factis dedicatisque ecclesiis, multisque ubi factis dedicatisque ecclesiis, multisque ad Dominum pio ejus labore populis advocatis, migravit ad Dominum, sepultusque est in eadem civitate, et post annos multos, Haedde episcopatum agente, translatus inde in Ventam civitatem, atque in ecclesia beatorum apostolorum Petri et Pauli positus est. Defuncto autem et rege, successit in regnum filius ejus Coinualch menta regni caelestis suscipere renuit, et non multo post etiam regni terrestris potentiam perdidit. Repudiata enim sorore Pendan regis Merciorum quam duxerat, aliam accepit uxorem: ideoque bello petitus, ac regno privatus ab illo, secessit ad regem Orientalium Anglorum, cui nomen erat Anna: apud quem triennio exulans fidem cognovapud quem exulabat rex erat vir bonus, et bona ac sancta sobole felix, ut in sequentibus docebimus. Cum vero restitutus esset in regnum Coinualch, venit in provinciam de Hibernia pontifex quidam, nomine Agilberctus DCL natione quidem
Abbreviated transcription (Latin):
o tem̃p gens occidentaliũ saxo¬
nũ quiantiquitus geuisse uoca¬
bantur. regnante cynigilso fidẽ xp̃ĩ
honori uenerat brittaniã Promit¬
tens quidem seillo praesente in in¬
timis ultra anglorũ partib: quonul¬
lus doctor p̃cessiss&. scȩ̃fidei semina
eẽ sparsurũ.: Unde & iussu eiusdẽ
pontificis ꝑ asteriũ genuensẽ ep̃m
in episcopatus consecratus ẽ gradũ :
Sedbrittaniã ꝑueniens ac primũ ge¬
uissorum gentẽ ingrediens: Cũm
omnes ibidẽ paganissimos inuenir&.
p̃dicare deber& inquirere.: Itaq
euangelizante illo in p̃fata ꝓuintia
cũ rexipse cate zi tatus fonte baptis¬
mi cũ suagente abluer&ur: Con¬
tigit eotẽporisscĩssimũ acuictorio¬
sissimũ regẽ nordan him brorum
osuualdũ affuisse : Eũq delauacro
ex euntẽ sus cepisse. Acpulcher¬
rime prorsus & dõdigna c̃sortiacu¬
ius erat fili& accepturus in coniugẽ.
ipsũ prius secunda generatione
dõ dedicatũ sibi accipit infilium:
Do nauerunt aũ amboreges eidem

Expanded text:
 gens Occidentalium Saxonum qui antiquitus Gevissae vocabantur, regnante Cynigilso  Al. CynigiHonorii venerat Brittaniam; promittens quidem se illo praesente in intimis ultra Anglorum partibus quo nullus doctor praecessisset, sanctae fidei semina esse sparsurum. Unde et jussu ejusdem pontificis, per Asterium Genuensem episcopum in episcopatus consecratus est gradum. Sed Brittaniam perveniens, ac primum Gevissorum gentem ingrediens, cum omnes ibidem paganissimos inveniret,praedicare deberet, inquirere. Itaque evangelizante illo in praefata provincia DCXXXV cum rex ipse catechizatus, fonte baptismi cum sua gente ablueretur, contigit tunc temporis sanctissimum ac victoriosissimum regem Nordanhymbrorum Osualdum adfuisse, eumque de lavacro exeuntem suscepisse, ac pulcherrimo prorsus et Deo digno consortio, cujus erat filiam accepturus in conjugem, ipsum prius secunda generatione Deo dicatum sibi accepit in filium. Donaverunt autem ambo reges eidem
Abbreviated transcription (Latin):
CCLXXXUI. Dio cl&ianus trice¬
simus tertius ab augusto imperator
ab ex ercitu electus annos ax fuit
M aximianumq: cognom̃to herculi¬
um. socium creauit imperii : quo¬
rum temp̃ carausius quidam gene¬
requidem infimus sed consilio et
manu promptus. cum ad obseruan¬
da oceanilitora quae tunc franci
& saxones infestabant positus. plus
in ꝑneciem quã in profectum reipu¬
blicae ager& . Freptam prȩdonib
praedam nulla ex paste restituen¬
do dominis. sed sibi soliuindi cando
Quam obrem amaximiano iussus occi¬
di purpuram sumpsit. acbrittan¬
nos occupauit. quib sibi ꝑvii annos
fostissime uindicatis acr&entis.
tandem fraude allecti socii sui in
reptam carausio insulum ꝑtrienni¬
um tenuit. quem asclepiodotus
taniam q: postx. annos recepit
Interea diocl&ianus inoriente. max¬
imianus herculius in occidente uas¬
tari ecclesias. affligi. int̃ficiq xp̃ia
diuturnior atq: inmanior fuit. Nã
ꝑx annos incendus ecclesiarum. pro¬
scriptionib innocentum. caedibus

Expanded text:
xto, Diocletianus tricesimus tertius ab Augusto imperator ab exercitu electus, annis viginti fuit, Maximianumque cognomento Herculium socium creavit imperii. Quorum tempore Carausius quidam, genere quidem infimus, sed consilio et manu promptus, cum ab observanda Oceani litora quae tunc Franci et Saxones infestabant, positus, plus in perniciem quam in provectum reipublicae ageret, ereptam praedonibus praedam nulla ex parte restituendo dominis, sed sibi soli vindicando;Quamobrem a Maximiano jussus occidi, purpuram sumpsit ac Brittanias occupavit; quibus sibi per septem annos fortissime vindicatis ac retentis, tandem fraude Alecti socii sui intreptam Carausio insulam per triennium tenuit, quem Asclepiodotus ttaniamque post decem annos recepit. Interea Diocletianus in Oriente, Maximianus Herculius in Occidente, vastari Ecclesias, affligi interficique Chrisdiuturnior atque immanior fuit; nam per decem annos, incendiis Ecclesiarum, proscriptionibus innocentum, caedibus
Abbreviated transcription (Latin):
VIIII. Seuerus genere afer. tri¬
politanus ab oppido lepti. septimꝰ
decimus ab augusto imperium ad¬
it Hic natura saeuus. multissem¬
perbellis lacessitus. fostissime quidẽ
rempublicam. sed laboriosissime
rexit. Uictor ergo ciuilium bello¬
rum quae grauissima occurrerañ
inbrittaniam defectu pene omniũ
sociorum trahitur. Ubimagnis
grauib q. proeliis saepegestis re¬
ceptam pastem in sulae ac&eris in¬
domitis gentib nonmuro ut quidã
aestimant sed uallo distinguendã
putauit. Murus & enim delapidib
uallum uero quo ad repellendam
uim hostium castramuniunturfit
decespitibus. quib cirtumcisis ct̃ra
uelut murus exstruitur altus sup᷑
terram. Itaut in antesit fossa dequa
leuatisunt cespites. supra quem su¬
des delignis fostissimis p̃figuntur
taq seuerus magnam fossam firmis¬
simumq uallum crebris insuꝑ turrib
communitum amari admare duxit.
ibiq apud eboracum oppidum mor¬
bo obiit. Reliquit duos filios bassia¬
num & g&am. quorumg&sa hostis pu¬

Expanded text:
 Severus genere Afer Tripolitanus, ab oppido Lepti, decimus septimus ab Augusto imperium adit. Hic natura saevus, multis semper bellis lacessitus, fortissime quidem rempublicam, sed laboriosissime rexit. Victor ergo civilium bellorum quae ei gravissima occurrerant, in Brittanias defectu pene omnium sociorum trahitur, gravibusque praeliis saepe gestis, receptam partem insulae a caeteris indomitis gentibus non, ut quidam aestimant, muro, sed vallo distinguendam putavit. Murus etenim de lapidibus; vallum vero, quo ad repellendam vim hostium castra muniuntur, fit de cespitibus; quibus circumcisis e terra velut murus exstruitur altus super terram, ita ut in ante sit fossa, de qua levati sunt cespites, supra quam sudes de lignis fortissimis praefiguntur. Itaque Severus magnam fossam firmissimumque vallum crebris insuper turribus communitum a mari usque ad mare duxit, ibique apud Eboracum oppidum morbo obiit. Reliquit duos filios Bassianum et Getam: quorum Geta hostis pu