comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ etiã in nr̃a natura queri potest. qm̃ credimꝰ nullũ hoiẽm
uoluntatis puto negari posse aliqͥd eẽ. Nã ⁊ si ñ st̃ substantie
ẽ aliquid qͣm mala uoluntas. nec ẽ ista magis iłtũ malũ quã
illa bonũ. Non enĩ magis ẽ aliquid uoluntas que uult dare
miscłiter. qͣm illa que uult raꝑe iuolenter. nec magis hec ma¬
lũ. qͣm illa bonũ est. Ergo si mala uoluntas ẽ ipsũ malũ quo
malus aliquis dr. erit ⁊ bona uoluntas ipsũ bonũ qͦ fit bontis
aliqͥs. S mala uoluntas erit nichil. si ẽ ipsũ malũ qͦ credimuᷤᷤ
quid qͣm mala uoluntas. Quare bonũ ipsũ qđ bonos facit
ñ poterimꝰ negare nichil eẽ. qm̃ ipsũ est bona uoluntas que
nichilerit. S falsũ ẽẽ nullus ambigit bonã uoluntatẽ siue
bonũ ipsũ eẽ nichil. Itaq mala uoluntas ñ est ipsũ malũ qͦd
malos facit. sicut nec bona uoluntas ẽ ipsũ bonũ qͦd bonos

Expanded text:
Quod etiam in nostra natura quaeri Quod etiam in nostra natura quaeri m puto negari posse aliquid esse. Nam etsi non sunt substantiae, est aliquid, quam mala voluntas; nec est ista magis malum quam illa bonum. Non enim magis est aliquid voluntas, quae vult dare misericorditer, quam illa quae vult rapere violenter; nec magis haec malum quam illa bonum est. Ergo si mala voluntas est ipsum malum, quod malus aliquis dicitur, erit et bona voluntas ipsum bonum, quo fit aliquis bonus: sed mala voluntas erit nihil, si est ipsum malum quod credimus facit non poterimus negare nihil esse, quoniam ipsum est bona voluntas quae nihil erit. Sed falsum esse nullus ambigit, bonam voluntatem sive bonum ipsum esse nihil. Itaque mala voluntas non est ipsum malum quod malos facit; sicut nec bona voluntas est ipsum bonum quod bonos
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas. ita ẽ boua ⁊ mala ꝯcupiscentia. ⁊ bonũ ⁊ malũ de¬
sideriũ. Qd̃ si dicit᷑ quia uoluntas aliqua eẽntia. ⁊ ideo bonũ
ẽ aliguto s conuersa ad hoc qd debet uelle fit bona uolũ¬
tas. Ad idũ qd̾ non debet conuersa dr uoluntas mala.
Quicqͥd dixi de uoluntate. uideo posse dici de ipsa conuer¬
sione uoluntatis. Mouet enĩ me multũ unde tpsã per¬
uersã habuit diabolus uoluntatis conuersionẽ ⁊ cetera
que de uoluntate mͦ dixi. Est adhuc aliud qd̵ ualde mi¬
ror. cũ considero hanc uoluntatis conuersionẽ. curuide¬
licet d̃s talẽ fecerit illã naturã. quã tanta exceslentia
sublimauerat. ut de eo qđ debuit uelle. posset conuer¬
tere uoluntatẽ suã ad id qͦd ñ debuit. s de eo qd̃ ũ de¬
bet ñ posset ad id qͦd debet. cũ multomagis uideatur¬
potestatẽ debuisse talis creatura atali factore acciꝑe faciendibo¬
nũ ad quod facta ẽ. qͣm faciendi malũ ad qđ uitandũ ẽ facta.

Expanded text:
num et malum desiderium. Quod si dicitur quia voluntas est aliqua essentia, et ideo bonum est aliquid; sed conversa ad hoc, quod debet velle, fit bona voluntas; ad id vero, quod non debet, conversa, dicitur voluntas mala: quidquid dixi de voluntate, video posse dici de ipsa conversione voluntatis. Movet enim multum me, unde ipsam perversam habuit diabolus voluntatis conversionem, et caetera quae de voluntate modo dixi. Est adhuc aliud, quod valde miror, cum considero hanc voluntatis conversionem: cur, videlicet Deus talem fecerit illam naturam, quam tanta excellentia sublimaverat; ut eo quod debuit velle, posset convertere voluntatem suam ad id quod non debuit; sed de eo quod non debet, non possit ad id quod debet: cum multo magis videaturpotestatem debuisse talis creatura a tali factore accipere faciendi bonum, ad quod facta est; quam faciendi malum, ad quod vitandam facta est.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipse ñ facit. Sicut gͦ illa que ft̃ ab illo hñt ẽẽ aliqͥd. ita q̃
ñ st̃. uł que deesse transeunt ad ñ eẽ. uident᷑ ab eodẽ ipso ha¬
bere eẽ nichil.m. Nonsolũ ille dr facere aliquid ẽẽ. aut ali¬
quid ñ eẽ. qui facit ut sit qͦd ñ est. aut ut ñsit qͦd ẽ. s etiã
ille qui potest facere ut ñ sit aliquid ⁊ñ facit dr facere eẽ¬

Expanded text:
quia ipse non facit. Sicut ergo illa quae sunt, ab illo habent esse aliquid; ita quae quia ipse non facit. Sicut ergo illa quae sunt, ab illo habent esse aliquid; ita quae non sunt, vel quae de esse transeunt ad non esse, videntur ab eodem ipso habere esse nihil. MAG. Non solum illi dicitur facere aliquid esse, aut aliquid non esse, qui facit ut sit, quod non est; aut ut non sit, quod est: sed etiam ille, qui potest facere ut non sit aliquid, et non facit,
Abbreviated transcription (Latin):
lluo apostoli. quid habes quod non accepisti. dicitur .i.¬
hominib tantũ. an ⁊ angelis: M. Nulla creatura habet
aliquid ase. Quod enĩ seipsũ ase non habet. quomͦ ase ali
quid habet: Deniq si ñ est aliquid nisi inius qͥ fecit ⁊ que
facta st̃ ab uno. clarũ est quia millatenus potest haberi
ꝙ ipse factor neq qͦd factũ est potest hab̾i. insi ipso fac¬
tore. O.Mec hoc minus clarũ. M. Ille gͥ solus ase habet qͥc¬
quid habet. ⁊ oninia alia ñ nisi ab illohabent aliqͥd. Et
sicut ase ñ nisi nichil habent. ita ab illo ñ isi aliquid
habent.b. Non plane uideo quod ais. quia adeo ñ habẽt
alia nisi aliquid. Nam qui facit alius ut multa que ui¬
demus transire de ẽẽ ad non eẽ ñ suit: qͦd erant etiã si
ominno innichilũ non transeunt : Aut quis facit ñ eẽ
quicqͥd ñ est. nisi ille qͥ facit eẽ omne qͦd ẽ. Itẽ. Si non
ẽ aliquid nͥ ideo quia d̃s facit. neceẽ est ut qͦd ñ est idcirco ñ sit

Expanded text:
llud Apostoli: Quid habes, quod non accepisti? dicitur hominibus tantum, an et angelis? MAGISTER. Nulla creatura habet aliquid a se. Quod enim seipsum a se non habet, quomodo habet a se aliquid? Denique si non est aliquid, nisi unus qui fecit et quae facta sunt ab uno: clarum est quia nullatenus potest haberi MAG. Sed neque ipse factor, neque quod factum est, potest haberi nisi ab ipso factore. DISC. Nec hoc minus clarum. MAG. Ille igitur solus a se habet quidquid habet; et omnia alia nonnisi ab illo habent aliquid: et, sicut a se nonnisi nihil habent; ita ab illo nonnisi aliquid habent. DISC. Non plane video quod ait, quod a Deo non habent alia nisi aliquid. Nam quis facit alius, ut multa, quae videmus transire de esse ad non esse, non sint quod erant; etiamsi omnino in nihilum non transeant? Aut quis facit non esse, quidquid non est; nisi ille qui facit esse, omne quod est? Item si non est aliquid, nisi ideo quia Deus facit; necesse est ut quod non est idcirco non sit,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit tenere. s ideo ñ uoluisse tene. quia uoluit deserere:
Non dubito fic eẽ posse. s nondũ me fecisti certũ sic eẽ. Prius gͦ
ostende qͥd uoluit hab̃e qͦd ñ habebat ut uellet deserere. quod
tenebat. sicut in auaro monstrasti. deinde si nichil contra¬
dici pot̾it ita cẽ. me ñ dubitare fatebor. m. Peccasse illũ ñ
dubitas. qm̃ ainsto do ñ potuit iniuste dãpnari. s queriᷤ
quomͦ peccauit. d. Ita ẽ. M. Si iusticiã ꝑseuerant̾ peccasset.:

Expanded text:
voluit tenere; sed ideo non voluisse tenere, quia voluit deserere? DISC. voluit tenere; sed ideo non voluisse tenere, quia voluit deserere? DISC. Non dubito sic esse posse; sed nondum fecisti me certum sic esse. Prius ergo ostende quid voluit habere quod non habebat, ut vellet deserere quod tenebat, sicut in avaro monstrasti. Deinde, si nihil contradici poterit ita esse, me non dubitare fatebor. MAG. Peccasse illum non dubitas; quoniam a justo Deo non potuit injuste damnari; sed quaeris quomodo peccavit. DISC. Ita est. MAG. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter aliud ñ uis tenere. nec nͥ ꝓpt̾ aliud uisdeserere. Et
magis ius aliud qͦd ñ potes hab̃e. nͥ deseras qͦd tenes: tẽ uelle
deserere pͥus ẽ quã ñ uelle teñe. Auarus nãq cũ uult teñe
nũinũ. ⁊ mauult panẽ quẽ nequit hab̃̾e nͥ nũmũ det. pͥus
uult hab̾e ⁊ tene. ⁊ cũ habet nequaqͣm ñ uult teñe quam¬
diu ñ ht̃ necesse deserere .m .d. Uerũ est. M. Non gͦ semꝑ ẽ
pͥus ñ uelle tenere quã uelle deserere. s aliquando pͥus est
uelle deserere.d. Non possũ negare.M. Dico gͦ quia ñ ideo ñ
uoluit cũ debuit ⁊ qͦd debint qͥa uoluntas defecit dõ dare
deficiente. s quia ip̃se uolendo qđ ñ debuit bonã uolunta¬
tẽ expulit mala suꝑueniente. Quappt̃ ñ ideo ñ habuit bo¬
nã uoluntatẽ ꝑseuerantẽ. aut ñ accepit qͥa ds̃ ñ dedit. s
ideo ds̃ ñ dedit. quia ille uolendo qd ñ debirit eã deseru
huc diabolũ ñ ideo uoluisse deserere qͦd habebat. quia ñ

Expanded text:
nec nisi propter aliud deserere vis; et magis vis aliud, quod non potes habere, 64 nisi deseras quod tenes: tunc velle deserere prius est, quam non velle tenere. Avarus namque, cum vult tenere nummum, et mavult panem quem nequit habere, nisi nummum det, prius vult tenere et habere; et cum habet, nequaquam non vult tenere, quandiu non habet necesse deserere. DISC. Verum est. MAG. Non ergo semper est prius non velle tenere, quam velle deserere; sed aliquando prius ere deserere. DISC. Non possum negare. MAG. Dico ergo quia non ideo non voluit, cum debuit, et quod debuit quia voluntas defecit, Deo dare deficiente; sed quia ipse volendo quod non debuit, bonam voluntatem expulit mala superveniente. Quapropter non ideo non habuit bonam voluntatem perseverantem, aut non accepit, quia Deus non dedit; sed ideo Deus non dedit, quia ille volendo quod non debuit, eam deseruit, huc diabolum non ideo voluisse deserere quod habebat, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
uere debebat uelle qͦd ado acceꝑat. nec hoc uolendo pec¬
cauit.m. uoluit gͥ aliquid qͦd ñ habebat. nec tũc uelle de¬
d.llec hoc ita seqͥ negare queo.M. Nichil aut̃ uelle pote¬
rat nͥ iusticiã aut cõmodũ. Ex cõmodis enĩ constat bea¬
titudo. quã uult omĩs racionalis nat᷑a. d. In nob̾ hoc
possumus cognoscere. qͥ nichil uolumꝰ nisi qͦd iustũ aut cõ

Expanded text:
 velle quod a Deo acceperat; nec hoc volendo peccavit. MAG. Voluit igitur aliquid quod non habebat, nec tunc velle deDISC. Nec hoc ita sequi negare queo. MAG. Nihil autem velle poterat nisi justitiam, aut commodum: ex commodis enim constat beatitudo, quam vult omnis rationalis natura. DISC. In nobis possumus hoc cognoscere, qui nihil volumus, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
buit .O. Nonne dixisti dm̃ illi dedisse. ⁊ illũ accepisse uo¬
luntatẽ ⁊ potestatẽ accipiendi ꝑseuerantiã: M. Dixi. s
ũ dixi dm̃ illi dedisse accipe ꝑseuerautiã. s tantũ uelle ⁊ posse
ꝑseuerantiã acciꝑe. D. Ergo si uoluit ⁊ potuit accepit ꝑseue¬
rantiã.M. Non ẽ necessariũ consequens. D. Non uideo cur. nͥ
mͥ ostendas. M. Incepisti unquã aliquid cũ uoluntate. ⁊ po¬
testate ꝑficiendi. qͦd tam̃ uoluntate ante finẽ rei mmutata
ñ ꝑfecisti:  Sepe.m. Uoluisti gͥ ⁊ potiusti ꝑficere ꝑseuera¬
re in quo ñ ꝑseuerasti .D. Uolui utiq s ñ ꝑseueraui inuolũ¬
tate. ⁊ ideo ñ ꝑseueraui in actione. M. Quare ũ ꝑ seuerasti

Expanded text:
isse, et illum accepisse potestatem et voluntatem accipiendi perseverantiam? MAG. Dixi; sed non dixi Deum illi dedisse accipere perseverantiam, sed tantum velle et posse perseverantiam accipere. DISC. Ergo, si voluit et potuit, accepit perseverantiam. MAG. Non est necessarium consequens. DISC. Non video cur non, nisi mihi ostendas. MAG. Incoepisti unquam aliquid cum voluntate et potestate perficiendi, quod tamen voluntate ante finem rei mutata non perfecisti? DISC. Saepe. MAG. Voluisti igitur et potuisti perseverare, in quo non perseverasti. DISC. Volui utique; sed non perseveravi in voluntate, et ideo non perseveravi in actione. MAG. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ debes dicere ideo ñ uolui ꝑseuerare in uoluntate qͥa no
lui ꝑseuerare in uoluntate huiꝰ uoluntatis. s cũ queritur
qͣre ñ ꝑseuerasti in actione in qua uoliusti. ⁊ potuisti ꝑ seue¬
rare. respondẽ potes quia ñ ꝑseuerasti inuoluntate. Quod
si iterũ queritur quare ñ ꝑseuerasti in uoluntate. alia cau¬
sa reddenda. ẽ. unde scilicet contigerit defectus illiꝰ uolũ¬
tatis. quã quia ñ ꝑseuerasti uelle uoluntatẽ. Non enĩ ali¬
ud respondendo ostendis qͣm idipsũ qd querit᷑. id. ẽ. ñ ꝑse

Expanded text:
everare in voluntate, quia non volui perseverare in voluntate hujus voluntatis: sed cum quaeritur: Quare non perseverasti in actione, in qua voluisti et potuisti perseverare? respondere potes: quia non perseveravi in voluntate. Quod si quaeritur iterum quare non perseverasti in voluntate: alia causa reddenda est, unde scilicet contigerit defectus illius voluntatis, quam quia non perseverasti velle voluntatem. Non enim respondendo aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Quod angłs non potuit a se hab̾e uoluntatẽ pͥmã. ⁊ qͦd mul¬
ta dicunt᷑ posse aliena potestate. ⁊ ñ posse aliena impotentia.
xiii
Quod accepta sola uoluntate beatitudinis nec aliud poss uelle
nec ipsam ñuelle ⁊ quicqͥd uellet ñ eẽt iusta uł inusta uoluntaᷤ.

Expanded text:
us a se non potuit habere voluntatem primam; et quod multa dicuntur posse aliena potestate, et non posse aliena impotentia. XIII. Quod accepta sola voluntate beatitudinis, nec aliud posset velle, nec illam non velle; et quidquid vellet, non esset justa vel injusta voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa retͥbutionũ diuersitas concors. qͥa tauta ius in illa
pace nos sociat. ut qͦd inse quisq ũ acceꝑit. hoc se acce¬
pisse inalio exultet. Uñ ⁊ non eque laborantes inimea¬
eque cuncti denariũ sorciunt᷑. & quidẽ ap̃ patrẽ mau¬
siones multe st̃. ⁊ tam̃ eundẽ deuariũ dispares labora¬
tores accipiunt. quia una cunctis erit beatitudo leti¬
ciȩ. qͣmuis ñ uua sit omnib sublimitas uite. d. Descien¬

Expanded text:
ipsa retributionum diversitas concors: quia tanta vis in illa pace nos sociat, ut quod in se quisque non acceperit, hoc se accepisse in alio exsultet. Unde et non aeque laborantes in vinea, aeque cuncti denarium sortiuntur. Et quidem apud Patrem mansiones multae sunt, et tamen eumdem denarium dispares laboratores accipiunt: quia una cunctis erit beatitudo laetitiae, quamvis non una sit omnibus sublimitas vitae. C
Abbreviated transcription (Latin):
tiones urundanas que antimuĩ ab illa uera quiete ⁊ delec¬
tatione reuocant fug̾e. nisi quantũ adintentionẽ isluc
ꝑnemendi cognoscis sufficere. Dationẽ uͦ ita conside¬
docet ut conseruo tuo. id ẽ. homo honnin facias. qdt
abillo uis fieri.⁊ quia qui ñ uult dare qͥdhabet. ñde
bet accipe Qd ñ habet. De dimissione ũ breuit dico. qi
meillatenus ꝑtinet ad te uidicta sic̃ suꝑracliximꝰ. qp
niũ est: suꝑ itũ suꝑbe p̾sims. In obedientia uͦ qd das
deo qͦd ñ habes. cui iubenti totũ qd̾ es ⁊ qd habes ⁊ qͥd po¬
tes debes:.B. Nichil iã audeo iomnb his dicere me da¬
re do quod ñ debeo .a. Quid gͦ solues deo ꝓpecc̃o tuo:s.
Sime ipsũ ⁊ quiqͥd possũ etiã quando ñ pecco uli debe
ne peccẽ. nichil habeo quod ꝓpectato reddã .a. Qiicd gͥ¬

Expanded text:
mum ab illa vera quiete et delectatione revocant, fugere: nisi quantum ad intentionem illuc perveniendi cognoscis sufficere. Dationem vero ita debes considedocet ut converso tuo, id est homo homini facias, quod tibi ab illo vis fieri; et quia qui non vult dare quod habetDe dimissione vero breviter dico quia nullatenus pertineret ad te vindicta, sicut supra diximus, quoniam nium est, super illum superbe praesumis. In obedientia vero quid das Deo, quod non debes: cui jubenti, totum quod es, et quod habes et quod potes, debes? BOS. Nihil jam audeo in his omnibus dicere me dare Deo, quod debeo. ANS. Quid ergo solves Deo pro peccato tuo? BOS. Si meipsum, et quidquid possum, etiam quando non pecco, illi debeo, ne peccem; nihil habeo quod pro pecca
Abbreviated transcription (Latin):
inconieniens ẽ. hominẽ cũ aliqua macula ꝑducere
ad hoc ad quod illũ sine omni macula fecit. ne aut
bom incepti penit̾e. aut ꝓpositũ impłe ñ posse uide¬
atur: multomagis ꝓpt̃ eandẽ uiconuenientiã imposibis

Expanded text:
est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere est inconveniens hominem cum aliqua macula perducere ad hoc, ad quod illum sine omni macula fecit; ne aut boni incoepti poenitere, aut propositum implere non posse videatur: multo magis propter eamdem inconvenientiam impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posse :a. hoc debes ab illis nũc exig̾e. qui xpm̃ non
ẽẽ credunt uecessariũ ad illã salutẽ hominis quorũ
posse. Qnoa si horrent credant nobiscũ inxp̃m ut pos¬
sint saluari .s. ate querã sicut incepi. ut ostendas
m̃ qua racione saluetur homo ꝑ xp̃m.a. Nonne suf
isatis ostenfũ sit. quia si ponimꝰ. xp̃m̃ ñ ẽẽ. nullo mͦ
potest inueniri salus hominis: Aut enĩ ꝑ xp̃m aut
alio aliquo. aut nullo mͦ poterit homo saluis eẽ.
eẽ ualeat asserere. uelit. quia nec ꝑ xp̃m nec ullo mͦ qͦ¬
at hoc et̃. quid huic respondebimꝰ: A Quid respondñ¬
dũ est illi qui iccirto astruit eẽ impossibile qd̾ uecẽe est
ẽẽ quia nescit quomͦ sit: s. Qiia instpiens ẽ. a. Ergo con
tempnendũ est qd̾ dicit . B. Uerũ est. S hoc ipsũ ẽ illi
ostendendũ. qua ratione sit qd putat impossibile. a.
An ñ intelligis exhis que supradiximꝰ. quia necẽe est
ali quos homines adbeatitudinẽ ꝑuenire: Nã si deo

Expanded text:
 posse? ANS. Hoc debes nunc ab illis exigere qui Christum non esse credunt necessarium ad illam salutem hominis quorum fieri: quod si horrent, credant nobiscum in Christum ut possint salvari. BOS. A te quaeram, sicut incoepi, ut ostendas mihi qua ratione salvetur homo per et satis ostensum sit quia si ponimus Christum non esse, nullo modo potest inveniri salus hominis? Aut enim per Christum, aut alio aliquo, aut nullo modo poterit homo salvus esse:istum esse valeat, asserere velit quia nec per Christum, nec ullo modo queat hoc esse: quid huic respondebimus? ANS. Quid respondendum est illi, qui idcirco astruit esse impossibile quod necesse est esse, quitemnemdum est ergo quod dicit. BOS. Verum est; sed hoc ipsum illi ostendendum est qua ratione sit, quod putat impossibile. ANS. An non intelligis ex his quae supra diximus, quia necesse est aliquos homines ad beatitudinem pervenire? Nam si Deo
Abbreviated transcription (Latin):
frstus numerus Alioqͥn neceẽ erat. ut auit homines aut
angłi aliqui cadent. qm̃ extra muimerũ ꝑfectũ ibimilius
mane poterat .b. Nonnichil effecisti. a. Est ⁊ alia ratiout
ii uudetur que parũ ñ suffragat᷑ ili sententiȩ que anglos
neẽ factos imꝑfecto num̃o existimat .s. Diciia . a. Sian¬

Expanded text:
erat ille perfectus numerus: alioquin necesse erat ut aut homines, aut angeli aliqui caderent: quoniam extra numerum perfectum ibi nullus manere poterat. BOS. Nonnihil effecisti. ANS. Est et alia ratio, ut mihi videtur, quae non parum suffragatur illi sententiae, quae angelos non esse factos in perfecto numero existimat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dimitat illi. insi reddidit qͦd ꝓpt̃ illud debet. ut
certiores suit argum̃tationes tue. sic alonge incipe.
ut eas suꝑ firmũ fcindamentũ constituas. a. Adiuuet
me nẽ ds quia tu nullatenꝰ mn parcis. nec consideras
imbecillitatẽ scientiȩ mee cui tã magnũ opnsimum¬
gis. Temptabo tam̃ quandoquidẽ incepi. ñ mmes
nec fastidiũ hec uolenti legere inmis longa contim¬
anone generet᷑: adictis dicenda alio exordio distingua¬

Expanded text:
m, nisi reddiderit quod propter illud debet: et ut certiores sint argumentationes tuae, sic a longe incipe, ut eas supra firmum fundamentum constituas. ANS. Adjuvet me nunc Deus, quia tu nullatenus mihi parcis, nec consideras imbecillitatem scientiae meae, cui tam magnum opus injungis. Tentabo tamen, quandoquidem incoepi, non ne fastidium haec volenti legere nimis longa contne generetur, a dictis dicenda alio exordio distingua
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ erigat qͦd solutũ ẽ: Si aũ ñ soluimus. cur frustra
oranius ut faciat. qͦd quia ñ conuenit facere non potest.
A.Qui ñ soluit: frustra dicit dimitte. Qui añ soluit sup¬
plicat: qm̃ hoc ipsũ ꝑtinet ad solutionẽ ut supplicet. Nã
ds̃ milli quioquã debet: s omĩs creat᷑a illi debet. ⁊ idcoñ
expedit homimi ut agat cũ deo. quẽ ad modũ par cum
aut solui a pecc̃o. nisi soluat qͦdrapuit ꝑeccando sic aꝑ¬
te monstrasti. ut etiã siuelim ñ possim dubitare.xx¬

Expanded text:
iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra iterum exigat quod solutum est? Si autem non solvimus, cur frustra oramus ut faciat quod, quia non convenit, facere non potest? ANS. Qui non solvit, frustra dicit: Dimitte; qui autem solvit, supplicat; quoniam hoc ipsum pertinet ad solutionem, ut supplicet: nam Deus nulli quidquam debet, sed omnis creatura illi debet: et ideo non expedit homini ut agat cum Deo, quemadmodum par cum aut solvi a peccato, nisi solvat quod rapuit peccando, sic aperte monstrasti, ut, etiam si velim, non possim dubitare.
Abbreviated transcription (Latin):
macislatũ sine omni lauatione. id ẽ. absq omii satis¬
factione talẽ semꝑ mansurũ saltẽ inparadisũ de qͦ eiec¬
tus fuerat reduceret:s. Similitudinẽ si ds̃ hoc faceret
negare ñ audeo. ⁊ ictirco eũ hoc facere posse ñ annuo.
Uidetur enĩaut qͦd ꝓposuerat ꝑagere ñ potuisse. aut
bom ꝓpositi eũ penituisse. que indm̃ cadere nequeut̃¬
eue gͥ certissime. quia sine satisfactione .i. sine debiti
solutione spontanea. nec ds̃ potest peccatũ impum¬
tũ dimitt̾e nec peccator. adbeatitudinẽ uel talẽ qualẽ
habebat ante quam peccaret ꝑuenire. Non erĩ hoc mͦ rep¬
retur homo. uel talis qualis fuerat ante peccatũ.s. Ratio
nib tiis omnino contradicere ñ possũ. S quid ẽ. qͥd dici¬
mus deo himmiite nob debita nr̃a. ⁊ omnis gens orat dm̃ quẽ
credit. ut dittat sibi peccata: Siciũ soluimꝰ qͦd debe¬
mus cur oramꝰ ut dimittat. nũquid ds̃ iniristus ẽ ut

Expanded text:
maculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satismaculatum, sine omni levatione, id est, absque omni satisfactione, talem semper mansurum, saltem in paradisum, de quo ejectus fuerat, reduceret? BOS. Similitudinem, si Deus hoc faceret, negare non audeo; et idcirco eum hoc facere posse non annuo. Videretur enim aut quod proposuerat peragere non potuisse, aut boni propositi eum poenituisse: quae in Deum cadere nequeuur certissime quia sine satisfactione, id est, sine debiti solutione spontanea, nec Deus potest peccatum impunitum dimittere, nec peccator ad beatitudinem vel talem, qualem habebat antequam peccaret, pervenire: 84 non enim hoc modo repararetur homo vel tanibus tuis omnino contradicere non possum. Sed quid est, quod dicimus Deo: Dimitte nobis debita nostra : et omnis gens orat Deum, quem credit, ut dimittat sibi peccata? Si enim solvimus quod debemus, cur oramus ut dimittat. Nunquid Deus injustus est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ni manu teñe margaritã p̃ciosam quã muila dueqe ade
mlum ñ ipso ꝑmittente. ⁊ eam disponat reconde an
mesaurci finis ubi sint carissima ⁊ p̃ciosissima quie pos¬
siaet. di cogitio hoc uelut ante nos sit. A Aiid si ppse per¬
mittat eandẽ margaritã ab aliquo intulo excnti de
mami fua inteniĩ cum ꝓhbe possit. ac postea eamade
ceno sumens pollutã et ñ lotam in aliquẽ suũ nun
Putabis ne illũ sapientẽ: s. Quomͦ possũ hoc Haine¬
melitis eẽt satis ut margaritã suam mundã teneret.
iseruaret quã postutã: a. Nonne similit̾ faceret. As
qͥ hominẽ angłis sociandũ sine pecc̃o quasi inmanu
sua tenebat inparadiso. ⁊ ꝑmisit ut accensus minidra
diabolus eũ mlutũ peccati qͣmins consentientẽ deice¬
ret. si enĩ ꝓhib̾e uellet cdiabolũ ñ poss temptare homi¬
nẽ. ñ ne inquã similit̾ faceret. si hominẽ peccati sorde

Expanded text:
nu nu ejus, nisi ipso permittente: et eam disponat recondere in thesaurum suum, ubi sunt charissima et pretiosissima quae possidet. BOS. Cogito hoc, velut ante nos. ANS. Quid, si ipse permittat eamdem margaritam ab aliquo invido excuti de manu sua in coenum cum prohibere posset, ac postea eam de coeno sumens, pollutam et non lotam in aliquem locum suuputabisne illum sapientem? BOS. Quomodo hoc rgaritam suam mundam teneret et servaret quam pollutam? ANSEL. Nonne similiter faceret Deus, qui hominem angelis sociandum sine peccato, quasi in manu sua, tenebat in paradiso; et permisit ut accensus invidia diabolus eum in lutum peccati, quamvis consentientem, dejiceret? Si enim prohibere vellet diabolum, non posset tentare hominem. Nonne, inquam, similiter faceret, si hominem peccati sorde
Abbreviated transcription (Latin):
seques quia ds aut ñ pot̾it ꝑficere bonũ qd iceust
aut penitebit eũ tantũ bonũ incepisse. que duo aont¬
te sunt .s. ere oportet ut equales sint hoĩe s unas an¬
Potes ne cogittare qͦd homo qͥ aliquando peccauie ne
imgua ꝓpeccato deo satisfecit. s tantũ impunitusa
menteitirr equalis sit angło qui nunquã peccauit qs
uerba ista cogitare ⁊ ddicere possũ. s sensũ eoꝵ ita cogi¬
tare nequeo. sicut falfitatẽ non possũ inteligere de¬
itatẽ et. A. Non g̾ decet dm̃ hominẽ peccantẽ siune
san sfactione ad restaurationẽ angłoꝵ assumere ꝑdi
ex qm̃i ueritas ñ patitur eñ leuari ad equalitatem
beatoꝵ.B. Sic ostendit racio. a. Considera etiã insole
homine sie hoc quia deb&e angłis equari. utrũ eum
caliter ds ad beatitudinẽ ullã uel talẽ qualẽ habeut
ante quã peccaret. debeat ꝓuehere .ẜ. Bictu qͥa cogitas
⁊ ego considerabo ꝓut potero .a.Ponamiꝰ diuitẽ aligat̃

Expanded text:
bonum quod incoepit, aut poenitebit eum tantum bonum incoepisse: quae duo absurda sunt. BOS. Vere oportet ut aequales sint homines bonis anPotesne cogitare quod homo, qui aliquando peccavit, ne peccato suo satisfecit, sed tantum impunitus dimittitur, aequalis sit angelo, qui nunquam peccavit? BOS. Verba ista cogitare et dicere possum; sed sensum eorum ita cogitare nequeo; sicut falsitatem non possum intelligere veritatem esse. ANS. Non decet ergo Deum, hominem peccantem sine satisfactqualitatem bonorum. BOS. Sic ostendit ratio. ANS. Considera etiam in solo homine, sine eo quia debet angelis aequari, utrum eum taliter Deus ad beatitudinem ullam, vel talem qualem habebat antequam peccaret, debeat provehere. BOS. Dic tu quod cogitas ; et ego considerabo prout potero. ANS. Ponamus divitem aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
ac si ⁊ eadẽ ipsa caderet: multomagis dm̃ defenderet
contra diabolũ. ⁊ contra seipsã cũ ipsa facta ualde infir¬
mior.⁊ mortalis melectis. de tanta infirmitate tanto al¬
tius ascendet: quã unde diabolus cecidiss. quanto bom
angłi quoꝵ equalitas ei debet᷑ ꝓfecerunt post runã
lis factus ñ est. sic possibile. ẽ. ẽ. ⁊ si simul facti st̃ qͥa
Mag is piant inułti qm̃ legit᷑. qui uiuit inet̾iuĩ creaut
omia fimul: uidet᷑ neceẽ eẽ. s ⁊ si ꝑfectio mundane eiest.

Expanded text:
ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet ac, si et eadem ipsa caderet, multo magis Deum defenderet contra diabolum, et contra seipsam: cum ipsa facta valde infirmior et mortis, in electis de tanta infirmitate tanto altius ascenderet quam unde diabolus cecidisset; quanto boni angeli quorum aequalitas ei debetur, profecerunt post ruinam lis factus non est; sic possibile est esse, et si simul facti sunt, quo magis putant multi, quoniam legitur: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul : videtur necesse esse. S
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc differt illũ implẽ numerũ facturus humanã¬
naturã suo tp̃r: unde aut solũ mͦ nimerũ nondũ integr̃
pficeret. aut etiã simimueret᷑ restitueret. Siaut̃ iota cieata
suimil facta ẽ. ⁊ dies illi inquib moyses istũ mundũ non fi¬
iileẽ factũ uidetur dicere alit̾ sunt intelligeneh quã
sicut unidemꝰ istos diesinquib uiuimꝰ intellig̾e nequeo
mines cafurierant. anplures eẽnt in illa celesticiuitate.
quã illa ꝑfecti num̃i conuenientia exigeret. Sigͦ omĩa
simul facta st̃. sic uident᷑ angłi ⁊ duo pͥmi hoĩes innum̃o
imꝑfecto fuisse ut de hominib si nullus angłs cadet.¬
qͥd deerat solũ ꝑficeret᷑. ⁊ si aliquis ꝑiret hoc qͦq qͦd cade¬
ret restitueret᷑. ⁊ hominis natura que infirmior erat.
qͣsi ddm̃ excusaret. atq diabolũ ꝯfund̾et. siu ille cafũ suũ
infirmitati sue imputaret. cũ ipsa infirmior staret.

Expanded text:
adhuc differt, illum implere numerum, facturus humanaadhuc differt, illum implere numerum, facturus humananaturam suo tempore. Unde, aut solummodo numerum nondum integrum perficeret; aut, etiam si minueretur, restitueret. Si autem tota creatura simul facta est; et dies illi, in quibus Moyses istum mundum non simul factum esse videtur dicere, aliter sunt intelligendi, quam sicut videmus istos dies, in quibus vivimus: intelligere nequeo angeli casuri erant; aut plures essent in illa coelesti civitate, quam illa perfecti numeri convenientia exigeret. Si ergo omnia simul facta sunt; sic videntur angeli, et duo primi homines in numero imperfecto fuisse; ut hominibus, si nullus caded deerat solum perficeretur, et si aliquis periret, hoc quoque, quod caderet, restitueretur: et hominis natura, quae infirmior erat, quasi Deum excusaret, atque diabolum confunderet; si ille suum casum infirmitati suae imputaret, cum ipsa infirmior staret:
Abbreviated transcription (Latin):
i angłi ante quã quidã illoꝵ caderent erant iilloꝵ
plures ulis.Si aut̃ ille nuimerus ñ erat in illis om̃ib an¬
gelis. complendũ est dehominibꝰ. ⁊ qͥd ꝑiit ⁊ qͦd pͥus dee¬
rat. ⁊ erunt electi homines plures reꝑbis angłis. ⁊ sic di¬
cemꝰ quia ñ fuerunt hoĩes facti ad restaurandũ tantũ¬
numerũ imminutũ s etiã ad ꝑfitiendũ ñdũ ꝑfectũs
Quid potiꝰ tenendũ ẽ. an angłi pͥus facti st̃ in nimero
ꝑfecto anñ A. Qđ mn uidet᷑ dicã .s. Nonpossũ ate plus eti¬
gere. A. Si homo factus ẽ. post casũ maloꝵ angłoꝵ sicut
quidã intelligunt ingenesi: ñ uideo. posse me ꝑhoc ꝓba¬
re alterũ hoꝵ determinate. Potest enĩut puto et̃ qd̾ angli
pͥus fuerunt in num̃o ꝑfecto. ⁊ postea factus sit homo
ꝓpt̃ restaurandũ immimitũ eoꝵ numerũ. ⁊ potest eẽ
qd̾ non fuerint in num̃o ꝑfecto quia differebat ds̃ sicut

Expanded text:
i angeli, antequam quidam illorum caderent, erant in illo i angeli, antequam quidam illorum caderent, erant in illo plures illis. Si autem ille numerus non erat in illis omnibus angelis, complendum est de hominibus, et quod periit, et quod prius deerat; erunt electi homines plures reprobis angelis: et sic dicemus quia non fuerunt homines facti tantum ad restaurandum numerum imminutum, sed etiam ad perficiendum nondum perfectum. BOS. Quid pon? ANS. Quod mihi videtur, dicam. BOS. Non possum a te plus exigere. ANS. Si homo factus est post casum malorum angelorum, sicut quidam intelligunt in Genesi; non video posse me per hoc probare alterum horum determinate. Potest enim ut puto esse quod angeli prius fuerint in numero perfecto, et postea factus sit homo propter restaurandum imminutum eorum numerum: et potest esse quod non fuerint in numero perfecto; quia differebat Deus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
laudabiles ft̃ si stant inueritate. ⁊ qͥ millã nouit pecta¬
tipenã. ⁊ qui eam semꝑ aspicit et̃nam. Nã nequaquã
putandũ ẽ. bonos angłos ẽẽ confirmatos casu maloꝵ
s suo mnito Sicut namq siboni cũ malis petcassent
simul dampnati ẽẽnt. ita iniusti si cũ iustis stetissent.
parit̃ confirmati ẽent. Quippe si aliqui eoꝵ ñ nisi ali
oꝵ casu confirmandi erant: aut nullus unquã con¬
firmaret᷑. aut neceẽ erat aliquẽ casurũ. qͥ ad alios
confirmandos pimiret᷑. que utraq ab furda sunt.
Illo itaq mͦ confirmati sunt illi qui stetert̃. quos parit̃ confira¬
tieẽnt om̃s sistetissent. Quẽ admodũ ostendisicut potui. ubita¬
taui cur ds̃ diabolo ꝑseutrantiã ñ dedit.ẜ. ꝓbasti malos angła
dehumana natura restatirandos. ⁊ patet exhac ratione quian
in minori mim̾o erunt homines electi quã sunt angłi tepbi
S utrũ plures futuri sint: si potes ostende . xuii. Qd̃ alii an

Expanded text:
novit peccati poenam, et qui eam semper aspicit aeternam. Nam nequaquam putandum est bonos angelos esse confirmatos casu malorum, sed suo merito. Sicut namque, si boni cum malis peccassent, simul damnati essent: ita injusti, si cum justis stetissent, pariter conformati fuissent. Quippe si aliqui eorum, nonnisi casu aliorum, confirmandi erant, aut nullus unquam confirmaretur, aut necesse erat aliquem casurum, qui ad alios confirmandos puniretur: quae utraque absurda sunt. Illo itaque modo confirmati sunt illi, qui steterunt, quo pariter confirmati essent omnes, si stetissent: quem modum ostendi, sicut potui, ubi tractavi cur Deus diabolo perseverantiam non dedit. BOS. Probasti malos angelos de humana natura restaurandos: et patet ex hac ratione quia non in minori numero erunt electi homines, quam sunt angeli reprobi. Sed utrum plures futuri sint, si
Abbreviated transcription (Latin):
redidłe nequit. non potest dici dumiit̾e nisi art. hoe dal ao¬
mo syonte recłe debet nec ꝑotest. u ẽ. quod recõpensari
posit peccato quod fieri ñ deb̾et. ꝓ conseruatione om̃is
uti que is̃ ñ est. aut hoc quod puniendo ablaturus erat¬
munto sicut suprachixi. id. ẽ. beatitudinẽ. S siclimutes
qͥo sponte redałe deboe homo ideo quia reddle iñ potea
quso ẽ. aliua quã dlimittit ds̃ qd̾ hab̾e ñ potest. S deri¬
so ẽ. ut talis miscłia deo attͥbuat᷑. at sidimmitat. qͦa
iuito erat ablaturus ꝓpt̾ impotentiã reddendi quod
sponte rediłe deb&: relaxat ds penã ⁊ facit beatũ ho¬
minẽ ꝓpt̃ peccatũ. quia habet qͦd debet ñ hab̾e. Ham
ipsã impotentiã debet ñ hab̾e. ⁊ idcirco qͣmdiuillã
habet sine satisfactione peccatũ ẽ. illi. Uerũ huiꝰmodi
imiscdłia dei nimis ẽ contraria iusticie illiꝰ. que ñ nifi¬

Expanded text:
reddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod horeddere nequit; non potest dici dimittere, nisi aut hoc, quod homo sponte reddere debet, nec potest, id est quod recompensari possit peccato quod fieri non deberet 86 pro conversatione omnis rei, quae Deus non est: aut hoc, quod puniendo erat ablaturus invito, sicut supra dixi, id est beatitudinem: sed si dimittit quod sponte reddere debet homo, ideo quia reddere non potest; quid est aliud, quam dimittit Deus quod habere non potest? Sed derisio est, ut talis misericordia Deo attribuatur. At si dimittit quod invito erat ablaturus, propter impotentiam reddendi quod sponte reddere debet, relaxat Deus poenam, et facit beatum hominem propter peccatum, quia habet quod debet non habere. Nam ipsam impotentiam debet non habere, et idcirco quandiu illam habet sine satisfactione peccatum est illi: verum hujusmodi misericordia Dei nimis est contraria justitiae illius, quae n
Abbreviated transcription (Latin):
fecit unde ꝑdidit illã potestatẽ ⁊ deuenit ui hãc impo¬
tentiã. Idem enĩ est non hab̾e potestatẽ quã debet hab̃e
⁊ hab̾e impotentiã quã debet ñ hab̾e. Qua ꝓpt̃ impoten¬
tia reddendi deo qͦd debet que facit ut ñ reddat. non ex¬
cusat hominẽ si ñ reddit. qm̃ effectũ peccati ñ excusat
pecẽm qd̃ facit. B. Et graue nimis. ẽ. ⁊ ita eẽ neceẽ. ẽ. a. In¬
uerũ. Nam iniustus ẽ. quia ñ reddit. ⁊ iniustus ẽ. quia nd¬
dere uequit.a. Nullus aut̃ inuistus admittet᷑ ad beatitu¬
dinẽ. qm̃ quẽ ad modũ beatitudo. ẽ. sufficientia in qua
nulla ẽ. indigentia. si nulli conuenit nisi in qͦ pura ita
ẽ iusticia. ut nulla in eo sit iniusticia .s. Non audeo alit̃
credẽ.a. Qu gͦ ñ soluit deo qͦd deb&: ñ poterit eẽ beatꝰ.
B.Nec hoc consequi negare possũ. a. Quodsiuis dicere
misericors ds̃ dimittit supplicanti qͦd debet. iccirco qͥa¬

Expanded text:
fecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impofecit, unde perdidit illam potestatem, et devenit in hanc impotentiam. Idem enim est non habere potestatem, quam debet habere; et habere impotentiam, quam debet non habere. Quapropter impotentia reddendi Deo quod debet, quae facit ut non reddat, non excusat hominem, si non reddit: quoniam effectum peccati non excusat peccatum quod facit. BOS. Et grave nimis est, et ita esse necesse est. ANS. Inverum; nam injustus est quia non reddit: et injustus est, quia reddere nequit. ANS. Nullus autem injustus admittetur ad beatitudinem; quoniam quemadmodum beatitudo est sufficientia, in qua nulla est indigentia: sic nulli convenit, nisi in quo ita pura est justitia, ut nulla in eo sit injustitia. BOS. Non audeo aliter credere. ANS. Qui ergo non solvit Deo, quod debet, non poterit esse beatus. BOS. Nec hoc consequi negare possum. ANS. Quod si vis dicere quia misericors Deus dimittit supplicanti quod debet, idcirco q
Abbreviated transcription (Latin):
mandatũ ⁊ montionẽ dñi fu. sponte se iinonstratã
mittat foneã. ut mslatenꝰ possit opus iniunctã ef¬
ficere putas ne illi aliquatenꝰ impotentiã istam ad
quia ⁊ qͥd issris. ẽ. facere ñ fecit. ⁊ qd̾ p̃ceptũ ẽ. ne face¬
ret fecit.a. Ita homo qui sponte obligauit illo debi¬
to: qͥd soluere ñ potest. ⁊ sua culpa deicit. se in hanc
impotentiã. ut uec illud possit soluere. qͦd debeat. ante
peccatũ. id.ẽ. ne peccaret. nec hoc qͦd deb& qͥa peceaur
inexcusabilis. ẽ. Ipsa nãꝙ impotentia culpa ẽ. quian
debet eam hab̾e. t̃mo debet eam ũ hab̾e. Nam si culpar
non hab̾e quod hab̾e debet. ita culpa. ẽ. hab̾e qͦd debi
non hab̾e. Sicut gͥ culpa ẽ homim ñ hab̾e potestatẽ u¬
lam. quã accepit ut poss cauere peccatũ. sic culpa et
illi habere impotentiã qua nec iusticiã tenere ⁊ peccatũ
cauere. nec qͦd ꝓ peccato debet reddẽ potest.Sponte nãq

Expanded text:
datum et monitionem domini sui, sponte se in praemonstratam mittat foveam, ut nullatenus possit injunctum opus efficere: putasne illi aliquatenus impotentiam istam ad quia et quod jussus est facere, non fecit; et quod praeceptum est ne faceret, fecit. ANS. Ita homo, qui se sponte obligavit illo debito, quod solvere non potest; et sua culpa dejecit se in hanc impotentiam, ut nec illud possit solvere, quod debebat ante peccatum, id est ne peccaret; nec hoc quod debet quia peccavit: inexcusabilis est. Ipsa namque impotentia culpa est; quia non debet eam habere, imo debet eam non habere: nam, sicut culpa est non habere quod debet habere, ita culpa est habere quod debet non habere. Sicut ergo culpa est homini non habere potestatem illam, quam accepit ut posset cavere peccatum: sic culpa est illi habere impotentiam, qua nec injustitiam tenere, et peccatum cavere; nec quod pro peccato debet reddere potest. Sponte namque
Abbreviated transcription (Latin):
inparachso sine peccato factus. quasi positris ẽxdleo.
iter dm̃ ⁊ diabolũ: ut uinceret diabolũ. ũ consentien¬
do suadenti peccm̃ ad excusationẽ ⁊ honorẽ di ⁊ ad con¬
fusionẽ diaboli. cũ ille infirmior in t̾ra ñ peccaret. eodẽ
diabolo suadente qͥ fortior peccauit in celo nullo suadẽte
& cũ hoc facile poss efficere. nulla ui coactus. sola se sua¬
sione sponte iuinci ꝑmisit. ad uoluntatẽ diaboli⁊ con¬
tra uoluntatẽ ⁊ honorẽ di .ẜ. ad quid uis tendere:A.
Iudica tu ipse si ñ est contra honorẽ łi. ut homo recon¬
ciliet᷑ illi cũ calũpnia huiꝰ contumelie deo irrogate. nͥ
pͥus honorauerit dm̃ uincendo diabolũ. sicut illum¬
in honorauit uictus adiabolo. Uictoria uͦ talis debet
cẽ. ut sic̃ fortis ac potestate ĩmortalis consensit facile
diabolo ut peccaret. unde iuste incurrit penã morta¬
litatis. ita infirmꝰ ⁊ mortalis qualẽ ipse se fecit ꝑ mortis
difficultatẽ uncat diabolũ. ut nullomͦ peccet. Quod

Expanded text:
in paradiso sine peccato factus, quasi positus est pro Deo inter Deum et diabolum, ut vinceret diabolum non consentiendo suadenti peccatum ad excusationem et honorem Dei, et ad confusionem diaboli; cum ille infirmior in terra non peccaret, eodem diabolo suadente, qui fortior peccavit in coelo, nullo suadente: et, cum hoc homo facile posset efficere, nulla vi coactus, sola suasione sponte se vinci permisit ad voluntatem diaboli, et contra voluntatem et honorem Dei. BOS. Ad quid vis tendere? ANS. Judica, tu ipse, si non est contra honorem Dei, ut homo reconcilietur illi cum calumnia hujus contumeliae Deo irrogatae, nisi prius honoraverit Deum vincendo diabolum; sicut inhonoravit illum victus a diabolo. Victoria vero talis esse debet, ut sicut fortis ac potestate immortalis consensit facile diabolo ut peccaret, unde juste incurrit poenam mortalitatis: ita infirmus et mortalis, qualem se fecit ipse, per mortis difficultatem vincat diabolum, ut nullo modo peccet; quod
Abbreviated transcription (Latin):
Am q̃uao ꝓot᷑ timorẽ eiꝰ ⁊ amorẽ in cordis contͥcione letudã
temporale abicio in abstinentiis ⁊ laborib delectationes
⁊ quietẽ huiꝰ uite calco. indando ⁊ dimittendo. que mea
sunt largior. mobedientia me ipsũ illi subitio: a. Cum
reclãis aliquid qͦd debes deo etiã si ñ peccasti. ñ debes hoc¬
computare ꝓdebito qͦd debes ꝓpeccato Oiĩa au̾ista de
bes que dicis. Tantus nãq deboe eẽ in hac mortali uria
amior. ⁊ ad qd ꝑtinet oratio desidium ꝑueniendiadid
ad qͦd factus es. ⁊ dolor. quia ũdum ibies.⁊ timor. ne ñ ꝑ¬
uenias. ut nullã leticiã sentire debeas. insi dehis que

Expanded text:
 propter timorem ejus et amorem, in cordis contritione laetitiam temporalem abjicio, in abstinentiis et laboribus delectationes et quietem ejus vitae calco, in dando et dimittendo quae mea sunt largior, in obedientia meipsum illi subjicio? ANS. Cum reddis aliquid quod debes Deo, etiamsi non peccasti, non debes computare hoc pro debito quod debes pro peccato. Omnia autem ista debes Deo, quae dicis. Tantus namque debet esse in hac mortali vita amor; et, ad quod pertinet oratio, desiderium perveniendi ad id ad quod factus es; et dolor, quia nondum ibi es; et timor, ne non pervenias; ut nullam laetitiam sentire debeas
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ celestẽ. ita ꝑ uicentẽ instificent᷑ apecc̾o tot hoĩs
quot illũ mumerũ completuri erant. ad quẽ cõplendũ
factus c̃ homo. S hoc facere mulatenꝰ potest petca¬
cor honis. quia peccator peceatort̃ iustisicare ueql ae at¬

Expanded text:
itatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, itatem coelestem: ita per vincentem justificentur a peccato tot homines, quot illum numerum completuri erant, ad quem complendum factus est homo. Sed hoc facere nullatenus potest hccator; quia peccator peccatorem justificare nequit. BO
Abbreviated transcription (Latin):
a. Quid abstulit homo deo. cũ uinci se ꝑmifit a chabole
b.Dictuut incepisti. quia ego nescio qua suꝑ hec msc
que ostendisti potuit addere. a. Homie abstulit deoq¬
quid dehumana nat᷑a facere ꝓposuerat.B. Nonpotet
negari .a. Intende indistrictã insticiã. ⁊ iudica scc̃milĩ
utrũ adequalitatẽ peccati homo satiffaciat dõ. insi
ipsũ quod ꝑ mittendo se uinci adiabolo do abstnht.
diabolũ uincendo restituat. Ut quẽ adinodũ ꝑhoc q̃d
tius nec iustius potest aliqͥd cogitari .a. Putasne sũmã
iusticiã hanc iusticiã posse uiolare. s. Non audeo co¬
gitare . a. Nullatenꝰ gͦ debet aut potest acciꝑe homo:
deo. qd̾ ds̃ illi dare ꝓposuit. si ñ reddidit aeo totũ q̃d
illi abstulit. ut sicut ꝑ illũ ds̃ ꝑdidit. itaꝑillũ reci¬
pet. Quod ñ alit̃ ꝑslũ fieri ualet. ifiut quẽadinodũ
ꝑuictũ tota humana nat᷑a corrupta & quasiferm̃tata ẽ
peccato cũ quo nullũ ds assumit adꝑficiendã illã cun¬

Expanded text:
. Quid abstulit homo Deo, cum vinci se permisit a diabolo? BOS. Dic tu, ut incoepisti; quia ego nescio quid, super haec mala quae ostendisti, potuit addere. ANS. Nonne abstulit Deo quidquid de humana natura facere proposuerat? BOS. Non potest negari. ANS. Intende in districtam justitiam; et judica secundum illam, utrum ad aequalitatem peccati homo satisfaciat Deo; nisi idipsum quod, permittendo se vinci a diabolo, Deo abstulit, diabolum vincendo restituat: ut quemadmodum per hoc quod ctius nec justius aliquid potest cogitari. ANS. Putasne summam justitiam, hanc justitiam posse violare? BOS. Non audeo cogitare. ANS. Nullatenus ergo debet aut potest accipere homo a Deo, quod Deus illi dare proposuit; si non reddit Deo totum quod illi abstulit: ut sicut per illum Deus perdidit, ita pe ut, quemadmodum per victum tota humana natura corrupta et quasi fermentata est peccato, cum quo nullum Deus assumit ad perficiendam illam civ
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ gnatio. que fit in hacita. ant siꝑanglos. dei
ntelligi mꝰ scos angłos tantũ⁊ ꝑ filiosifrł solumu uistos¬
homines. duob modis intelligi potest. quia const tuis
Ao terminos ppłoꝵ iuxta muimerũ angłoꝵ di. aut quia
tantus popłs .i. tot homines assument᷑: quot st sẽe
angłi dei. aut quia tã diuerunt popłi. donec uumer
angłoꝵ d̃ĩ compleat᷑ ex hominib ⁊ uno solamͦ exponi

Expanded text:
hominum generatio, quae fit in hac vita. At si per angelos Dei, intelligimus sanctos angelos tantum, homines, duobus modis intelligi potest quia constituit Deus terminos populorum juxta numerum angelorum Dei; aut quia tantus populus, id est, tot homines assumentur, quot sunt sancti angeli Dei, aut quia tandiu erunt populi, donec numerus angelorum Dei compleatur ex hominibus? Et hoc uno
Abbreviated transcription (Latin):
seuerantibꝰ angłis. Quaniius enĩ nondũ ꝓneheientir
al illã equalitatẽ angłoꝵ ad quã ꝑuenturi erant ho¬
mines cũ ꝑfectus eẽt numerus de illis assumendus ii
ieia tam̃ usticia ni qua erant uidet᷑ quia fiuicissent it
siua utt altra peceare ñ possent. quẽ add modũ quia iuctipt¬
cauenti sic infirmati sunt. ut quantũ inipsis ẽ simne pec̃os
cẽ non possunit. Nuis enĩ audeat dicere plus ualere inusi¬
ciam adalligandũ inseruitutẽ hominẽ ipͥma suasio¬
ne sibi consentientẽ quã ualeret iusticia ad confirman¬
cbi etim in lib̾tate sibi meadẽ pͥma temptatione adhe¬
rentt̃: Nam quẽadmoctũ qm̃ humaua natura tota e¬
rat in pͥmis parentib tota unllis uicta ẽ. nt peccaret
excepto ilo solo homine quẽ ds sicut sine semine in
ri de uurgie facere. sic scituit apecc̃o ade secernere.
ta ineisdẽ tota uicisset si ũ peccassent. Restat gͦ ut ñ
plureserunt electi homies quã sint angłi reprobi.

Expanded text:
severantibus angelis. Quamvis enim nondum proveherentur ad illam aequalitatem angelorum, ad quam perventuri erant homines, cum perfectus esset numerus de illis assumendus. In illa tamen justitia, in qua erant, videtur quod si vicissent ut sua, ut ultra peccare non possent: quemadmodum quia victi peccaverunt, sic infirmati sunt, ut, quantum in ipsis est, sine peccato esse non possint. Quis enim audeat dicere plus valere injustitiam ad alligandum in servitute hominem in prima suasione sibi consentientem, quam valeret justitia ad confirmandum eum in libertate, sibi in eadem prima tentatione adhaerentem? Nam quemadmodum quoniam humana natura tota erat in parentibus primis, tota in illis victa est ut peccaret excepto illo solo homine, quem Deus sicut scivit sine viri semine de Virgine facere, sic scivit a peccato Adae secernere; ita in eisdem tota vicisset, si non peccassent. Restat ergo ut nplures erunt electi homines, quam sint reprobi
Abbreviated transcription (Latin):
Bt audio nimis ꝑiculose uiumꝰ.a. Patet qͥa sccł̃m
quantitatẽ peceati: erigit ds satisfactionẽ .B. Nonpos¬
sum negare. a. Nongͦ satisfacis: si nou reddis aliqͥd inas
qͣm sit id ꝓ quo peccatũ facere ñ debueras. B.  uideo ra
cionẽ sic eͥrigere.⁊ ominino eẽ impossibile .a. Nec ds̃ iullũ
obligatũ. aliquatenꝰ debito peccati. assumere potest

Expanded text:
. Patet quia secundum quantitatem exigit Deus satisfactionem. BOS. Non possum negare. ANS. Non ergo satisfacis, si non reddis aliquid majus, quam sit id pro quo peccatum facere non debueras. BOS. Et rationem video sic exigere, et omnino esse impossibile. ANS. Nec Deus ullum obligatum aliquate
Abbreviated transcription (Latin):
alua racione ꝓbare uidear. ñ alia certitudme accipiat.
nisi quia interĩ ita mͥ uidet᷑. donec ds̃ mn in meliꝰ aliquo
mͦ renelet. sertus enĩ sũ. si quid dico qͦd sacre scͥpture
absꝙ dubio contradicat. quia falfũ est nec illud tenere
uolo sicognouero. S si in ulisreb de quib diuersa seu¬
tiri posfunt. sine ꝑiculo sicuti ẽ. istud unde ñc agrnꝰ.

Expanded text:
ccipiatur, nisi quia interim mihi ita videtur, donec mihi Deus melius aliquo modo revelet. Certus enim sum, si quid dico quod sacrae Scripturae absque dubio contradicat, quia falsum est: nec illud tenere volo, si cognovero. Sed si in illis rebus de quibus diversa sentiri possunt sine periculo, sicut est i
Abbreviated transcription (Latin):
asumnendus intelligat᷑ mimeris hominũ electoꝵ.achoc¬
ñ reprignat p̾dicte sententie si certũ ñ est. qͦatotideit
staurent. ⁊ potest fieri ut beatoꝵ nuimero coequentur.
⁊ sic pluresert᷑ homines usti quã iniustiangłi. d mem̃to
quo pacto incepiresponde questiomi tue Uidelicet ut si

Expanded text:
assumendus intelligatur numerus electorum honon repugnat praedictae sententiae, si certum non est quod totidem staurent; et potest fieri ut beatorum numero coaequentur; et sic plures erunt homines justi quam angeli injusti. Sed memento quo pacto incoepi tuae respondere quaestioni: ut, videlicet, si
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm alterũ. nullo puto eẽ antne ꝑiculũ. siinquã in
huiꝰmodi reb sic exponimꝰ diuina dicta. ut diuersis
sententiis fauere uideant᷑. nec alicubi inuenit᷑ ubi
qͥd indubitanter tenendũ sit determinent. ñ arbit̃r
rep̃hendi deb̾e. Illud aut̃ qd̾ dixisti. constitint terminos
translationẽ legit᷑ uixta mimerũ filioꝵ isrł. qm̃ ambi¬
trauslationes aut idem sig̾cant aut diuersa sine repns¬

Expanded text:
quam alterum, nullum puto esse animae periculum: si, inquam, in hujusmodi rebus sic exponimus divina dicta, ut diversis sententiis favere videantur, nec alicubi invenitur, ubi quid indubitanter tenendum sit determinent, non arbitror reprehendi debere. Illud autem quod dixisti: Constituit terminos translatione legitur, juxta translationes aut idem significant, aut diversa sine repug