comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deuotio ad bonã conscientiam: post¬
ea exemplũ oꝑis ad bonã famam.
Noiuissime uerbũ p̃dicationis ad
doctrinã. Deinde sequit᷑ tertium p̃¬
ceptũ et dr̃ tibi ut sabbatũ obserues.
Hoc ẽ m̃tis quietẽ custodias. ut ñ
ꝑturberis ex aduersis foris occur¬
rentib ꝓueritate. S discas ẽẽ pa¬
cificus etiam int̾ illos qͥ pacẽ oder̃.
Predices ueritatẽ. et ñ omittas ca¬
ritatẽ. Hȩc sunt tria p̃cepta pͥmȩ
tabulȩ dehis quȩ ꝑtinent ad dm̃.
postqu̾ã sequitur scda tabula dehis
quȩ spectant ad ꝓximũ. Primum
gͥ p̃ceptũ est scdȩ tabulȩ in quo tͥ
est ut retinere ñ possit id qͦd est.
quȩ uolo si possũ sicut
postulas prius singillatĩ enume¬
rando ab inuicẽ distinguere: post.¬
ea uͦ qũa int̾ se habeant conueni¬
entiam eadẽ ꝑ singła sibi confe¬
rendo demonstrare.Primo loco
ponunt᷑ septẽ uitia. id est pͥma
suꝑbia. scdã inuidia. tertia ira.

Expanded text:
devotio ad bonam conscientiam; postdevotio ad bonam conscientiam; postea exemplum operis, ad bonam famam. Novissime verbum praedicationis ad doctrinam. Deinde sequitur tertium praeceptum et dicitur tibi, ut Sabbatum observes; hoc est, mentis quietem custodias, ut non perturberis ex adversis foris occurrentibus pro veritate, sed discas esse pacificus, etiam inter eos qui pacem oderunt. Praedices veritatem, et non omittas charitatem. Haec sunt tria praecepta primae tabulae de iis quae pertinent ad Deum. Postea sequitur secunda tabula, de iis quae spectant ad proximum. Primum praeceptum est secundae tabulae in quo tibi est ut retinere non possit id quod est. quae volo, si possum, sicut postulas, prius sigillatim enumerando, ab invicem distinguere; postea vero quam inter se habeant convenientiam, eadem per singula sibi conferendo demonstrare. Primo loco ponuntur septem vitia, id est primum superbia, secundum invidia, tertium ira,
Abbreviated transcription (Latin):
concupisces rem ꝓocimi cui. Ut ñ
mecheris: ñ concupiscas uxorem
quȩ pͥmȩ ꝑfectionis uiã et semitam
pandunt directionis. Prima enim
ꝑfectio ꝑbonã oꝑationẽ hominem
in semetipso dirigit. Seda ꝑ carita¬
tẽ ꝓximi in latũ expandit. t̾cia ꝑ
caritatẽ dĩ in altũ extollit. qͥa dena¬
rius pͥmȩ ꝑfectionis lineam porri-¬
git. centenarius scdȩ expandit laci¬
tudinẽ millenaruis maltũ sũmam
tollit ꝑfectionẽ.
rdinẽ autẽ ipsoꝵ p̃ceptoꝵ dĩ
sine consideratione tͣnsire ñ
oportet. Nam si ordo uiuendi est.
utiq et ordo p̃cipiendi. Primũ gͦ
attende qͦd dr̃ tibi ut adores am̃
tuũ et seruias illi. Hoc ẽ pͥmũ pre¬
ceptũ. In adoiatione agnosce fidẽ:
in seruitute intellige bonã oꝑatio¬
ut nom̃ dĩtui in uanũ non assumaᷤ:
quatinus uerbũ ueritatis in ore
tuo sit ꝓpt̾ ueritatẽ ut post fidem
cordis sequat᷑ confessio oris. Primũ

Expanded text:
concupisces rem proximi tui . Ut non concupisces rem proximi tui . Ut non moecheris, non concupiscas uxorem quae primae perfectionis viam et semitam pandunt directionis. Prima enim perfectio per bonam operationem hominem in semetipso dirigit. Secunda per charitatem proximi in latum expandit. Tertia per charitatem Dei in altum extollit. Quia denarius primae perfectionis lineam porrigit, centenarius secundae expandit latitudinem: millenarius in altum summam tollit perfectionem.Ordinem autem ipsorum praeceptorum Dei sine consideratione transire non oportet. Nam si ordo vivendi est, utique et ordo praecipiendi. Primum ergo attende quod dicatur tibi, ut adores Deum tuum, et servias illi, hoc est primum praeceptum. In adoratione agnosce fidem, in servitute intellige bonam operatiout nomen Dei tui in vanum non assumas , quatenus verbum veritatis in ore tuo sit, propter veritatem, ut post fidem cordis, sequatur confessio oris. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ facies. Hon mechaberis. hoc ꝑti¬
net ad uitã ꝓpͥam. ñ furcũ facies.
hoc ꝑtinet ad uitã alieña. Supra
eñ uissus ẽ et suã et alt̾ius uicã
conseruare. hic iubet᷑ et suã et alt̾i¬
us uitã ñ ledere. Iustũ est eñi ut in
uia uitȩ corruptionẽ caueat. qui
in patria uitã incorruptã expectat.
et qui iam uitam ꝓximi ꝑ aꝑtam
uiolentiam ñ oppͥmit:. etiam ꝑ frau¬
dem occultã. in his quȩ ad usũ ui-¬
uendi data sunt ei ñ noceat. Et ñ
solũ ipse ꝑse ñ noceat: ẜ neq nocen¬
tib et nocere uolentib sua aucto¬
ritate uł attestatione fidutiã aut
firmam̃tũ p̃stare ñ p̃sumat. Hoc
em̃ sequenti mandato ꝓhibetur
cũ dr̃. Ron falsũ testimoniũ dices.
Et qͥa ab oꝑe lesionis diu se cohibe¬
re non pocest. qͥ m̃tẽ suã ab inten¬
tione et uoluntate ledendi ñ co-¬
hibet: sequitur et dicit. Non con-¬
cupisces uxorẽ ꝓorumi tiui. nec

Expanded text:
tum facies . Non maechaberis, hoc pertitum facies . Non maechaberis, hoc pertinet ad vitam propriam: Non furtum facies, hoc pertinet ad vitam alienam. Supra enim jussus est et suare; hic jubetur et suam et alterius vitam non laedere. Justum est enim ut in via vitae corruptionem caveat, qui in patria vitam incorruptam exspectat, et qui vitam proximi per apertam violentiam non opprimit, etiam per fraudem occultam in iis quae ad usum vivendi data sunt ei non noceat. Et non solum ipse per se non noceat, sed neque nocentibus et nocere volentibus sua auctoritate vel attestatione fiduciam aut firmamentum praestare praesumat. Hoc enim sequenti mandato prohibetur cum dicitur: Non falsum testimonium dices . Et quia ab opere laesionis diu se cohibere non potest, qui mentem suam ab intentione et voluntate laedendi non cohibet, sequitur et dicit: Non concupisces uxorem proximi tui: nec
Abbreviated transcription (Latin):
noranti pͥncipiũ suum longeuitas
ꝓmittit᷑: qͥa dõ ꝑ dilectionẽ adhere¬
spectat ad sensũ licterȩ duob mo¬
dis parentes nros honorare deben
et obȩdiendo eis uidelicet in om̃i¬
b. his exceptis in quib dĩ patris
dilectio offendit᷑. et eos qͣntũ m̃a
facultas suppetit adiuuando. Sca
et de patrib sp̃alib. id ẽ p̃latis m̃t
id ipsum intelligere nichil impede
quib obȩdientiam debemꝰ qͣntum
nr̃a habet possibilitas: et auxiliũ
immo seruitiũ qͣntũ suppetit fa¬
cultas.
cđm p̃ceptũ est. ñ occides.
Conuenient sane cui in yr¬
cedenti mandato uite longeul¬
tas ꝓmictit᷑. hic ne alienã uitall
extinguat ꝓhibetur. ut hoc excari¬
tite dĩ sic qͦd pͥncipiũ suũ honorans.
adͥ uitam quȩ finẽ nescit inhiat. hoc
ñ excaritate ꝓocumi. qͦd ad iuitȩ alie¬
nȩ fiĩe nullo crudelitatis odio sere¬
uxat: Deinde sequit᷑ terciũ p̃ceptũ.
non mechaberis. et quartũ non fur¬

Expanded text:
ipium suum, longaevitas promittitur, quia Deo per dilectionem adhaerespectat ad sensum litterae, duobus modis parentes nostros honorare debemus, et obediendo eis videlicet in omnibus exceptis his in quibus dilectio Dei Patris offenditur et eos quantum facultas nostra suppetit, adjuvando. Sed et de patribus spiritalibus, id est praelatis nostris idipsum intelligere nihil impedit, quibus obedientiam debemus quantum nostra habet possibilitas, et auxilium, imo servitium quantum suppetit facultas. Secundum praeceptum est: Non occides . Convenienter sane cui in praecedenti mandato vitae longaevitas promittitur, hic ne alienam vitam exstinguat prohibetur, ut hoc ex charitate Dei sit, quod principium suum honorans ad vitam quae finem nescit inhiat: hoc vero ex charitate proximi, quod ad vitae alienae finem nullo crudelitatis odio se relaxat. Deinde sequitur tertium praeceptum: Non maechaberis : et quartum: Non fur
Abbreviated transcription (Latin):
tempus quasi ꝑiturus a uia uerita¬
tis errare ꝑmittat᷑. Sed̃m causam
seͥpti funt in libro uitȩ. qͥ ad tempꝰ
m iusticia ambulant. et tales aliqͣn¬
do sunt qͥ digni saluatione existe¬
rent. sitales usq infinẽ ꝑmaneren.
Istiautẽ delentur. cũ iusticiam cep¬
tam deserunt. et a uia ueritatis
ꝑqũa incedere ceꝑant ad errores
declinando recedunt. Scd̃m oꝑa¬
tionẽ aut potius scđm humanã
existimationẽ scͥpti dicunt᷑ in libro
uitȩ. quoꝵ oꝑa scdm humanum
iudiciũ talia apparent. ꝓpt̃ quȩ
digni uideantur scribi in libro ui¬
tȩ. Qui rursum cũ ea que agere bo¬
na uidebant᷑ deserunt. quasi ali-¬
bro uitȩ deleti iudicantur: Quigͦ
sic a libro uidȩ delent᷑. ut rursum
ineo non mereant᷑ asscribi. et siad
dempus uel scđm causam iusticiȩ.
uł scdđm iudiciũ existimationis
humanȩ scͥpti uisi sunt. nũquã¬

Expanded text:
a via veritatis errare permittatur. Secundum causam scripti sunt in libro vitae, qui ad tempus in justitia ambulant: et tales aliquando sunt, qui digni salvatione existerent, si tales usque in finem permanerent. Isti autem delentur, cum justitiam coeptam deserunt et a via veritatis, per quam incedere coeperant, ad errores declinando, recedunt. Secundum operationem, aut potius secundum humanam existimationem, scripti dicuntur in libro vitae, quorum opera secundum humanum judicium talia apparent, propter quae digni videantur scribi in libro vitae: qui rursum eam ea, quae agere bona videbantur, deserunt, quasi a libro vitae deleri judicantur. Qui ergo sic a libro vitae delentur, ut rursum in eo non mereantur ascribi, etsi ad tempus vel secundum causam justitiae, vel secundum judicium existimationis humanae scripti visi sunt, nu
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑhoc plane infinitã illã atqim
m̃sam diuinitatis potentiã sub
t̃mino ac m̃sura alligare conuin¬
cunt᷑. qͥ usq ad aliqͥd qͦd uere fiñe
ipsũ habet eam extendunt. et ul¬
tra negant ꝓcedere. Certũ ẽ eñ
qͥa om̃e qͦd faccũ ẽ in numero et
pondere et m̃sura legitimũ termi¬
nũ et finẽ suũ habet: et iccirco siad
oꝑis mensurã creatoris potentia
modũq cõponit᷑. ipsa ꝓculdubio
et fine et mensura t̾minari decla-¬
ratur. Qua propt̃. ne uł his quȩ ui¬
dentur rationes sine causa assensũ
negare uideam uł om̃ino creduli
sine consideratione falsũ ꝓ uerore¬
ciꝑe: oportet ꝓ cõpendio p̃sentibre¬
uit̃ adea quȩ dicta sunt respondẽ.

Expanded text:
Ac per hoc plane infinitam illam atque Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio praesenti breviter ad ea quae dicta sunt respond
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuisũ nonẽ. Porro qͥcqͥd fit ꝓuisũ
ẽẽ constat. et qͥcqͥd ꝓuisũ est fieri¬
dubiũ non ẽ. Quod si p̃ter. ꝓuiden¬
tiã fieri aliqͥd impossibile est. om̃e
autẽ qͦd ꝓuisũ ẽ eẽ fieri necesse est
aliud fieri qua fit nulla ratione
possibile ẽ. Amplius. Quicqͥd fac̃
ds̃ si melius potest facere qu̾a facit.
in hoc ipso ñ bene facit. qͦd optime
quidẽ non facit qͦd fac̃. Melius eñ
faceret. si qͦd facit melius faceret. fa¬
cere quippe et nolle melius facere.
etiam bonũ facientis male ẽ facere.
Sed hoc pia mens indm̃ dici non
sustinet. Et obhoc ꝓximũ uide¬
tur et consequens. quia melius fi¬
cere ñ potest quã facit. qͥ sic facit
ut ñ faciat male in eo qͦd sic facit.
Euis modi causis atq rationib qui¬
dam inducunt᷑. ut dicant dm̃ suoꝵ
oꝑum m̃sura ac lege ita astrictum
atq alligatũ. ut pret̃ qũa facit qͥe¬
qua nec aliud facere possit ner mel

Expanded text:
provisum non est. Porro quidquid fit provisum provisum non est. Porro quidquid fit provisum esse constat; et quiquid . Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem, quod praevisum est esse, fieri necesse est, aliud fieri quam fit nulla ratione potest. Amplius. Quidquid facit Deus si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non benefacit, quod optime quidem non facit quod facit: melius enim faceret, si quod facit, melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis malum est facere. Sed haec pia mens in Deum dici non sustinet. Et ob hoc proximum videtur, et consequens, quod melius facere non potest, quam facit, quia sic facit, ut non faciat male in eo, quod sic facit. Ejusmodi causis, atque rationibus quidam inducuntur, ut dicant Deum suorum operum mensura, ac lege ita astrictum, atque alligatum, ut praeter quam facit, nec aliud quidquam facere possit nec melius.
Abbreviated transcription (Latin):
tia qͥa ẽ. s qͣnta sit aut qualis comp̃¬
hendi ñ potest. Iccuco solũ confes¬
sa ẽ potentiã. discutere ñ p̃sumpsit:
qͥa sciri ñ potest qͣnta ẽ de qua ue-¬
rissime scitur qͥa imm̃sa ẽ. Eantgͦ
ñc et desuo sensu głent᷑. qui oꝑa
diuina ratione se putant discut̾e:¬
et eius potentiã sub m̃sura coartare.
Cũ eñi dieunt hucusq pocest et
ñ amplius: qͥd hoc ẽ aliud qũã eiꝰ¬
potentiã quȩ infinita ẽ concludere.
et restringere ad m̃surã: Aiunt
eni. Non potest ds̃ aliud facereqũa
facit: nec melius facere qͣm facit.
Sieñi aliud potest facere qͣm facit.
potest facere qͦd ñ p̃uidit. Et si po¬
test facere qͦd ñ p̃uidit. podest sñ
p̃uidentia oꝑari ds̃ qͥa om̃e quod
p̃uidit se facturũ facit. nec facit
fiat quã ꝓuisũ ẽ. aut cassari ut hoc¬
ñ fiat qͦd ꝓuisum ẽ. necesse ẽ totum
fieri qͦad ꝓuisũ ẽ. et nichil fieri qͦd

Expanded text:
tia, quia est; sed quanta sit, aut qualis comprtia, quia est; sed quanta sit, aut qualis comprehendi non potest. Idcirco solum confessa est, potentiam discutere non praesumpsit, quia sciri non potest quanta est: de qua verissime scitur quia immensa est. Eant ergo nunc, et de suo sensu glorientur, qui opera divina ratione se putant discutere, ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt, Hucusque potest, et non amplius, quid hoc epotentiam quae infinita est concludere et restringere ad mensuram? aiunt enim: Non potest Deus aliud facere quam facit, nec melius facere quam facit. Si enim aliud potest facere quam facit, potest facere quod non praevidit; et si potest facere quod non praevidit, potest sine providentia operari Deus; quia omne quod praevidit se facturum, facit, nec facit fiat quam praevisum est; aut cassari, ut non fiat quod provisum est, necesse est totum fieri quod provisum est, et nihil fieri quod
Abbreviated transcription (Latin):
briũ. quȩ ab om̃i generatione futu¬
ra. ꝓfructu fecunditatis meȩ beata
uocabor. Ex hoc inquit. Ac si dicet
elisabeth. Ex quo ꝑ os tuũ sua mag¬
nalia que in me oꝑatus ẽ aꝑuit: ex
hoc eadem mom̃s generationes
manifestando magnificabit. Quia
fecit mͥ magna qui potens ẽ. etscm̃
nomen eiꝰ. Magnũ fuit. ut uirgo
sine uirili semine filiũ conciperet.
Magnũ fuit. ut dĩ patris uerbũ car¬
ne sua inducũ utero gestaret. Mag¬
nũ fuit. ut dũ se ancillam confessa
ẽ. mater fieret sui plasmatoris. S
hȩc omĩa si magna sunt. impossibi¬
lia tam̃ non sunt ei aquo facta sun:
qͥa potens ẽ. Et idõ fecit magna
qͥa potens ẽ. et singularit magna¬
quia singularit᷑ potens. Propt̾ea
non ait. hoc uł hoc potest. s potens
inqͥt ẽ: ut omĩpotentẽ intelligas.
qͥ absolute potens dr̃. qͥa omĩa po¬
test. Potentẽ gͦ confessa ẽ: nec ampliꝰ
dixit. Quia credi potest eiꝰ poten¬

Expanded text:
robrium, quae ab omni generatione futurobrium, quae ab omni generatione futura pro fructu fecunditatis meae beata vocabor. Ex hoc inquit. Ac si diceret Elisabeth: Ex quo per os tuum sua magnalia, quae in me operatus est, aperuit, ex hoc eadem in omnes generationes manifestando magnificabit. Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus. Magnum fuit, ut virgo sine virili semine filium conciperet. Magnum fuit, ut Dei Patris Verbum carne sua indutum utero gestaret. Magnum fuit, ut dum, se ancillam confessa est, mater fieret sui plasmatoris. Sed haec omnia si magna sunt, impossibilia tamen non sunt ei, a quo facta sunt, quia potens est. Et ideo fecit mihi magna, qui potens est, et singulariter magnaquia singulariter potens. Propterea non ait, hoc vel hoc potest: sed potens, inquit, est, ut omnipotentem intelligas, qui absolute potens dicitur, quia omnia potest. Potentem ergo confessa est, nec amplius dixit: quia credi potest ejus poten
Abbreviated transcription (Latin):
tas apud dm̃ acceptabilis facta ẽ. et
eius humiliatio apud homines in
głam cõmutata. Unde sequitur.
Eece eñi ex hoc beatam me dicent
om̃s generationes. Usq ad illud
nanq apud homines obprobriũ
sterilitatis portauerat: qͥa integri¬
tatẽ uirginitatis thoro maritali
p̃ponebat. S unde in pͥori gene¬
ratione carnali quasi maledictio¬
nis sententiã sustinuit: inde nẽ
ab om̃i generatione merita bene¬
dietione collaudat᷑. cui hoc inter
om̃s feminas soli concessum ẽ.: ut et
fructũ fecunditatis haberet. et inde¬
gritatẽ uirginitatis ñ amitteret.
Respexit enĩ ds̃ humilitatẽ eiꝰ. et ab¬
stulit humiliationẽ eiꝰ: et idõ inqͥt
ex hoc beatã medicent om̃s genera-¬
tiones. Om̃s generationes quȩ amis¬
sam beatitudinẽ ꝑfructũ uterimei
recuꝑabunt. qua ꝑfructũ uetiti lig¬
ni pͥuatȩ sunt om̃s beatã medicent.
ut parum iam sit in pret̾ita gene¬
ratione sustinuisse sterilitatis obꝓ¬

Expanded text:
tas apud Deum acceptabilis facta est, et tas apud Deum acceptabilis facta est, et ejus humiliatio apud homines in gloriam commutata. Unde sequitur: Ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Usque ad illud namque apud homines opprobrium sterilitatis portaverat, quia integritatem virginitatis thoro maritali praeponebat. Sed unde in priori generatione carnali quasi maledictionis sententiam sustinuit, inde nunc ab omni generatione merita benedictione collaudatur: cui hoc inter omnes feminas soli concessum est, ut et fructum fecunditatis haberet, et integritatem virginitatis non amitteret. Respexit enim Deus humilitatem ejus, et abstulit humiliationem ejus, et ideo, inquit, ex hoc beatam me dicent omnes generationes. Omnes generationes, quae amissam beatitudinem per fructum uteri mei recuperabunt, qua per fructum vetiti ligni privatae sunt; omnes beatam me dicent, ut parum jam sit in praeterita generatione sustinuisse sterilitatis opp
Abbreviated transcription (Latin):
d serui dĩ aliqͣndo cũ humilitate
etiã humiliationẽ habent. aliqͣn
do humilitatẽ habent. humiliati¬
onẽ non habent. Numqua uͦ bu¬
miliadionẽ sine humilitate habenͥ
humilitatẽ cũ humiliatione ha¬
bent. qui et corã dõ humiles sime
et corã hominib despieabiles.
humilitatem sine humiliatione
habent. qui licet coram hominibs
foris despicabiles non appareant:
intus tam̃ humilitatis meritũ corã
dõ inuiolatũ conseruant. Illis mun¬
dus crucifixus ẽ. et ipsi mundo: qr
ꝑhumilitatẽ mundũ contemnuñ.
et ꝑhumiliationẽ amundo contẽ¬
nuntur. Istis uͦ mundus quidẽ cru¬
cifixus non ẽ. ipsi tam̃ mundo sunt
crucifixi:qͥa głam humanã quam
foris non quęsitam accipiunt. intꝰ
ꝑ uirtutẽ humilitatis oblata con¬
temnunt. Ergo maria quȩ apud
dm̃ humilis erat.et apud homines
ꝓpt̃ dm̃ abiecta. in utroq seadeo
respectã ẽẽ testat᷑: qͥa et eius humili¬

Expanded text:
Sed servi Dei aliquando cum humilitate Sed servi Dei aliquando cum humilitate etiam humiliationem habent. iationem non habent. Nunquam vero humiliationem sine humilitate habent. Humilitatem eum humiliatione habent, qui et coram Deo humiles sunt, et coram hominibus despicabiles. Humilitatem sine humiliatione habent, qui licet coram hominibus foris despicabiles non appareant, intus tamen humilitatis meritum coram Deo inviolatum conservant. Illis mundus crucifixus est, et ipsi mundo, quia per humilitatem mundum contemnunt, et per humiliationem a mundo contemnuntur. Istis vero mundus quidem crucifixus non est; ipsi tamen mundo sunt crucifixi, quia gloriam humanam, quam foris non quaesitam accipiunt, intus per virtutem humilitatis oblatam contemnunt. Ergo Maria, quae apud Deum humilis erat, et apud homines propter Deum abjecta, in utroque se a Deo respectam esse testatur, quia et ejus humili
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dari uidet᷑. quȩ ẽ scdm condici¬
onẽ. Hanc siquidẽ parentes nr̃i
in paradyso conditori exhibereno¬
luerunt. qͣndo in suꝑbiam elati
despexerunt eẽ sub illo qͦd fueras
conditi: et uoluerunt peruerse
cũ illo eẽ in maiestate consimiles.
qui ñ erant in natura ȩquales.
Conuenient gͦ gr̃ã culpȩ respon¬
det. Eua ꝑsuꝑbiam creaturã dĩs¬
ẽẽ. et opus dĩ non considans dõ pi¬
rificari uoluit. maria autẽ suofa¬
torihumilit se subdens ancillam
se nominauit. Et iccirco illa abies¬
ta: et ista electa est. Suꝑbam des¬
pexit. et humilẽ respexit: et quos
suꝑba ꝑdidit. humilis recepit.
Idõ ait respexit humilitate anel¬
lȩ suȩ. Respexit humilitatẽ: res¬
pexit humiliationẽ. Humilitat̃
respexit humilẽ remunerans.hn¬
miliationẽ respexit humiliatam
exaltans.Duo sunt. humilitas et
humiliatio. Humilitas ẽ intusi
uirtute m̃tis: humiliatio foris est
in abiectione humanȩ opinionis.

Expanded text:
mendari videtur, quae est secundum conditimendari videtur, quae est secundum conditionem. Hanc siquidem parentes nostri in paradiso Conditori exhibere noluerunt, quando in superbiam elati despexerunt esse sub illo a quo fuerant conditi, et voluerunt perverse cum illo esse in majestate consimiles, qui non erant in natura aequales. Convenienter ergo gratia culpae respondet. Eva per superbiam creaturam Dei se esse et opus Dei, non considerans, ideo parificari voluit; Maria autem suo factori humiliter se subdens, ancillam se nominavit: et idcirco illa abjecta, et ista electa est. Superbam despexit, et humilem respexit: et quod superba perdidit, humilis recepit. Ideo ait: Respexit humilitatem ancillae suae. Respexit humilitatem, respexit humiliationem. Humilitatem respexit, humilem remunerans, humiliationem respexit, humiliatam exaltans. Duo sunt, humilitas et humiliatio: humilitas est intus in virtute mentis, humiliatio foris est in abjectione humanae opinionis.
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipso factũ ẽ. ita ñ nͥ sub ipso et se¬
cundũ ipsũ incedat. Scdm necessi¬
tatem autẽ dõ seruire dicunt᷑ prauȩ
uoluntates: quȩ cũ eius iussionib
contraire nituntur. ꝑ ineffabilẽ tam̃
eius dispositionẽ artantur. ut ni¬
chil sine ipsuis nutu ad effectum
ꝑducere queant.Seruiunt nolen¬
tes eius dispositioni:qͥ uolentes
subiecti non sunt ipsius p̃ceptio¬
ni.Sequitur t̃tia seruitus quȩ fit
timore. qͣndo diuina p̃cepta non
ex dilectione implemus.s exfor¬
midine.Quarta autẽ seruitus est.
qͣndo uoluntarie uissionib illius
obtemperamꝰ. qͥa ipsũ qͥ iubet di¬
ligimus. nec aliud in nr̃a seruicu¬
te extra ipsũ cõmodũ quȩrumus.
quã ut scd̾m eũ ambulantes ad
ipsũ ꝑuenire ualeamꝰ. Hoc ẽ eñĩ
ꝓpt̃ ipsũ facere qͦd ipse iubet ꝓp¬
ter ipsũ adipiscendum facereqͦd
iubet. S ex his quatuor seruitu¬
tib. illa mͥ p̃cipue in hoc loco com¬

Expanded text:
ab ipso factum est, ita non nisi sub ipso, et seab ipso factum est, ita non nisi sub ipso, et secundum ipsum incedat. Secundum necessitatem autem Deo servire dicuntur pravae voluntates, quae cum ejus jussionibus contraire nitantur, per ineffabilem tamen ejus dispositionem arctantur, ut nihil sine ipsius nutu ad effectum perducere queant. Serviunt nolentes ejus dispositioni, qui volentes subjecti non sunt ipsius praeceptioni. Sequitur tertia servitus, quae fit timore, quando divina praecepta non ex dilectione implemus, sed ex formidine. Quarta autem servitus est, quando voluntarie jussionibus illius obtemperamus; quia ipsum qui jubet diligimus, nec aliud in nostra servitute extra ipsum commodum quaerimus, quam ut secundum eum ambulantes, ad ipsum pertingere valeamus. Hoc est enim propter ipsum facere quod ipse jubet, propter ipsum adipiscendum facere quod jubet. Sed ex his quatuor servitutibus illa mihi praecipue in hoc loco com
Abbreviated transcription (Latin):
am respexit. Respexit gͦ humilita¬
tẽ mariȩ ds̃: cui ꝓpt̃ humilitatis
meritum dedit. ut filiũ suũ in car¬
ne sua concipet:et de sua carne ue¬
rũ dm̃ et hominẽ om̃ium hominũ
qͣntũ in ipso ẽ saluatorẽ generaret.
Cuiꝰ humilitatis uirtutẽ mox de¬
terminans subiungit. ancillȩ suȩ.
Nam qͥa se humiliter qͦd erat an¬
cillã cognouit: idõ qͦd ñ erat subli-¬
mit mater eẽ meruit. S qͥa in eo
qͦd se ancillam nominauit uirtu¬
tẽ humilitatis expͥmi diximꝰ: ut
appareat qualit̾ hoc dictũ humi-¬
litatẽ comm̃det. seruitucis gene¬
ra distinguere debemꝰ. Seruitus
eñi quatuor modis uariatur.
Scđm conditionẽ. scđm necessitatẽ.
scdm timorẽ. scđm dilectionem.
Scd̾m conditionẽ. omia diuinȩ
seruituti debent ẽẽ obnoxia: qr
opus factori suo hoc ex conditione
sua debet ut eius dispositionib ob¬
temꝑet. et instituta sequat᷑: ut sicut

Expanded text:
am respexit. Respexit ergo humilitaam respexit. Respexit ergo humilitatem Mariae Deus: cui propter humilitatis meritum dedit ut Filium suum in carne sua conciperet, et de sua carne verum Deum, et hominem omnium hominum quantum in ipso est Salvatorem generaret. Cujus humilitatis virtutem mox determinans subjungit ancillae suae. Nam, quia humiliter se, quod erat, ancillam cognovit, ideo quod non erat sublimiter mater esse meruit, sed quia in eo, quod se ancillam nominavit, virtutem humilitatis exprimi diximus, ut appareat qualiter hoc dictum humilitatem commendet, servitutis genera distinguere debemus. Servitus enim quatuor modis variatur, secundum conditionem, secundum necessitatem, secundum timorem, secundum dilectionem. Secundum conditionem omnia divinae servituti debent esse obnoxia, quia opus factori suo, hoc ex conditione sui debet, ut ejus dispositionibus obtemperet, et instituta sequatur: ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dona miscđiȩ impendere. Uidere
uł ad pęnã uł ad głam destinare.
Es qͥa de respectu gr̃e in hoc loco agi¬
cur diligentius adhuc qualit̾ per
grãm ds̃ hominẽ respiciat conside¬
remus. Nam ipsum uocabulum
respectus quandã exp̃ssionẽ no¬
tat: ut plus aliquid ẽẽ iudeatur
respicere qua uidere. Quasienĩ re-¬
spicere ẽ. pͥus abiectos et derelictos
uisitare. Nam quasi auerti ab ho¬
mine tunc ds̃ dicit᷑. cũ ꝑ districtio¬
nẽ iudicii gr̃ȩ suȩ dona subtrahit.
Cũ uͦ placatus ꝑ miscdiam subtrac¬
ta resticuit: rursum ꝑrespectum
gr̃ȩ ad eũ se conuertit. Bene ergo
maria solã in se humilitatẽ dñm
respexisse testatur: qͥa diuinitatis
ꝓpitiationẽ quã humana natura
in pͥmis parentib ꝑ suꝑbiam per¬
didit: in maria ꝑ humilitadẽ recu-¬
ꝑauit. Nam qͥa inea uerbũ patris.
carnis substantiã qũa sibi uniret
assũpsit: quasi ad eam quã pͥus ab¬
iecerat naturã sublimandã ꝑ miscđi¬

Expanded text:
e impendere. Videre vel ad poenam, vel ad gloriam destinare. Sed quia de respectu gratiae in hoc loco agitur, diligentius adhuc qualiter per gratiam Deus hominem respiciat consideremus. Nam ipsum vocabulum respectus quamdam expressionem notat, ut plus aliquid esse videatur respicere quam videre. Quasi enim respicere est prius abjectos et derelictos visitare. Nam quasi averti ab homine tunc Deus dicitur, cum per districtionem judicii gratiae suae dona subtrahit. Cum vero placatus per misericordiam subtracta restituit, rursum per respectum gratiae ad eum se convertit. Bene ergo Maria solam in se humilitatem Dominum respexisse testatur, quia divinitatis propitiationem, quam humana natura in primis parentibus per superbiam perdidit, in Maria per humilitatem recuperavit. Nam, quia in ea Verbum Patris carnis substantiam, quam sibi uniret, assumpsit, quasi ad eam, quam prius abjecerat, naturam sublimandam per misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hensibia sunt udicia eius. et in¬
uestigabiles uiȩ eiꝰ. Hoc gͦ conside.¬
rare possumꝰ inẽo quod dictũ est ñ¬
te cordis sui. Et si ad aliam adhuc
expositionẽ idẽ accõmodare ueli¬
mus exit ñ contẽpnenda senten¬
tia. Mens et eñi cordis dĩ est uiun
illa et ꝑmanens disposidio inter¬
nȩ occultȩq p̃destinationis. Ipse
est liber uitȩ in quo scͥpta sunt ms¬
mina eoꝵ qui salui fuint: et scͥp¬
ti inuita in hierłm. Idem ergo
mens ẽ qͦd liber. et quasi in libro
ꝑmansurũ scribitur. qͦd inm̃te
ꝑ memoriã retentum ñ deletur
Quod itaq in hoc loco dictũ ẽ di¬
ꝑsit suꝑbos m̃te cordis sui. hoc ide
psalmista aliis uerbis exp̃ssit di¬
cens.deleantur delibro uiuent¬
um. S qͥa p̃scientia p̃destinatio¬
nis diuinȩ ñ mutatur. et inde
deleri uł disꝑgi non ẽ ibi ẽẽ desi¬
nere s nũqua fuisse. recte adiun.¬
xit dicens. et cũ iustis ñ scribal¬
tur. Sciendũ tam̃ ẽ qͥa trib mo¬

Expanded text:
dicia ejus, et investigabiles viae ejus! Hoc ergo considerare possumus in eo quod dictum est: Mente cordis sui. Et si aliam adhuc expositionem accommodare velimus, erit non contemnenda sententia. Mens etenim cordis Dei est vivax illa, et permanens dispositio internae occultaeque praedestinationis. Ipse est liber vitae, in quo scripta sunt nomina eorum qui salvi fiunt et scripti in vita in Hierusalem. Idem ergo mens est quod liber, et quasi in libro permansurum scribitur, quod in mente per memoriam retentum non deletur. Quod itaque in hoc loco dictum est: Dispersit superbos mente cordis sui, hoc idem Psalmista aliis verbis expressit, dicens: Deleantur de libro viventium . Sed quia praescientia praedestinationis divinae non mutatur, et inde deleri vel dispergi non est ibi esse desinere, sed nunquam fuisse, recte adjunxit, dicens: Et cum justis non scribantur . Sciendum est quod tribus mo
Abbreviated transcription (Latin):
te cordis sui. qͥa ꝑfiliũ suũ in carne
uenientẽ ex oꝑib legis neminem
iustificari posse docuit. s ꝑ fidem
quȩ ex dõ est. iudȩos autẽ qui oꝑa
legis contra dĩ iusticiã defendere
conati sunt. et humilẽ xp̃i aduentũ
suꝑbe concẽpserunt agr̃a sua in qua
stare uidebant᷑ abiecit. et gentes hu
conuenient adiungit᷑. de posuit
potentes desede. et exaltauit humi¬
les. Potentes eñi desede deposuit.qͥa
iudeos qui filii regni uidebant᷑ ab¬
iecit. et humiles scilicet homines ex
altauit. qͥa gentes quȩ abiectȩ erant
ꝑ humilẽ confessionẽ. in consortiũ
regni atq infiliorũ adoptionẽ assũp

Expanded text:
nte cordis sui; quia per Filium suum in carne nte cordis sui; quia per Filium suum in carne venientem ex operibus legis neminem justificari posse docuit, sed per fidem, quae ex Deo est. Judaeos autem, qui opera legis contra Dei justitiam defendere conati sunt, et humilem Christi adventum superbe contempserunt, a gratia sua, in qua stare videbantur, abjecit; et gentes pecconvenienter adjungitur: Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles. Potentes enim de sede deposuit; quia Judaeos, qui filii regni videbantur abjecit, et humiles, scilicet homines gentiles, exaltavit; quia gentes, quae abjectae erant per humilem confessionem in consortium regni
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixissent: hoc ẽ m̃te cordis sui:
hoc incorde suo ds̃ uoluebat. immo
ñ uoluebat s habebat: et diabolus
nesciebat. Stuldi pͥncipes chaneos
sapientes consiliarii pharao dede¬
runt consiliũ insipiens. Ubi sunt
ne sapientes tui annuntient tͥ et
indicent qͥd cogitauerit dñs exerci¬
tuum suꝑ egyptũ. stulti facti sunt
pͥncipes thaneos. emarcuerunt pͥn¬
cipes mempheos deceperunt ȩgyp
disꝑsit suꝑbos m̃te cordis sui. et fecit
potentiam inbrachio suo.qͥa ꝑ incar¬
nationẽ sui filii et potent̃ dȩmones
deuicit. et prudent̾ supplantauit. fe¬
cit potentiam in brachio suo. disꝑsit
suꝑbos m̃te cordis sui. Rossumus eti-¬
am ñ inconuenient suꝑbos iudȩos
incelligere. qui głabantur se ẽẽ de ge-¬
nere abraham. et in sua iusticia pre-¬
sumebant. et ꝓpt̾ea iusticiȩ dĩ non
erant subiecti. Istos gͦ suꝑbos facta
potentia in brachio suodisꝑsit ds̃ m̃¬

Expanded text:
crucifixissent . Hoc est mente cordis sui, crucifixissent . Hoc est mente cordis sui, hoc in corde suo Deus volvebat, imo non volvebat, sed habebat, et diabolus nesciebat. Stulti principes Thaneos, sapientes consiliarii Pharaonis dederunt consilium insipiens: Ubi sunt nunc sapientes tui? annuntient tibi, et indicent quid cogitaverit Dominus exercituum super Aegyptum. Stulti facti sunt principes Thaneos, emarcuerunt principes Mempheos: deceperunt AegyptDispersit superbos mente cordis sui; et fecit potentiam in brachio suo; quia per incarnationem Filii sui et potenter daemones devicit, et prudenter supplantavit. Fecit potentiam in brachio suo: et dispersit superbos mente cordis sui. Possumus etiam non inconvenienter superbos Judaeos intelligere, qui gloriabantur se esse de genere Abraham, et in sua justitia praesumebant, et propterea justitiae Dei non erant subjecti. Istos ergo superbos facta potentia in brachio suo dispersit Deus me
Abbreviated transcription (Latin):
bantur uirtutẽ dissipait. fecit in¬
qͥt potentiã in brachio suo. qͥa ꝑ
humanitatẽ filii sui diabolũ uies̃
Idõ fecit potentiam inbrachio suo.
Brachium eiꝰ. filius eiꝰ. Rocentiã in
brachio fecit. qͥa ꝑ id qͦd factũ ẽ in
ipso. redemptũ ẽ qͦd factũ ẽ ab ipso.
fecit potentiã. fecit infirmitatem.
et ipsa infirmitas potentia fuit.
qͥa ꝑ illam uictus ẽ diabolus. et ho-¬
mo de eius potestate ereptus. fecit
potentiã in brachio suo. disꝑsit suꝑ¬
bos m̃te cordis sui. Quid est mente
cordis sui: Mende cordis fui disꝑsit
eos. profundo consilio suo disꝑsit
eos. Profundũ erat consiliũ. ut ꝓ
homine ds̃ homo fieret. et patere¬
tur innocens ut redimeret᷑ nocens.
et inhis om̃ib ꝓfundũ erat consili¬
um. nec poterat illud diabolus pre¬
uidere. s captus ẽ homo ẽ hamo le¬
uathan et prudentia dĩ ꝑcussit
nemo pͥncipũ huiꝰ scłi nouit. quia
sicognouissent nũquã dnm̃ głe

Expanded text:
bantur, virtutem dissipavit. Fecit, inbantur, virtutem dissipavit. Fecit, inquit, potentiam in brachio suo; quia per humilitatem Filii sui diabolum vicit. Ideo fecit potentiam in brachio suo. Brachium ejus, Filius ejus est. Potentia in brachio fecit; quia per id quod factum est in ipso redemptum est quod factum est ab ipso. Fecit potentiam, fecit infirmitatem, et ipsa infirmitas potentia fuit; quia per illam victus est diabolus, et homo de ejus potestate ereptus. Fecit potentiam in brachio suo; dispersit superbos mente cordis sui. Quid est mente cordis sui? Mente cordis sui dispersit eos, profundo consilio suo dispersit eos. Profundum erat consilium ut pro homine Deus homo fieret, et pateretur innocens, ut redimeretur nocens: et in his omnibus profundum erat consilium, nec poterat illis diabolus praevidere. Sed captus est hamo Leviathan, et prudentia Dei percussit nemo principum hujus saeculi agnovit; quia, si cognovissent, nunquam Dominum gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
tunc dimor quodammodo sine cimo¬
re erit. ubi et᷑ stabilitate certi erimꝰ
et tam̃ reuerentiã creatori exhiber
non desistamꝰ. Ergo miscdia eiꝰ inꝓ
timere incipientib. et ꝑ inchoantẽ
sapientiã se conuertentib. miscd̃ia
eius in ꝓgenies et ꝓgenies tim̃cib
eum. Et incipit deinde miscdiam
istam quȩ dm̃ tĩtib p̃stat᷑. latius
explicare: et ipsũ redemptionis hu¬
manȩ ordinẽ modũq manifesta
narratione redexere dicens.fecit po¬
tentiã inbrachio suo. disꝑsit suꝑba
m̃te cordis sui. Hȩc ẽ illa miscđia¬
qu̾a tim̃tib se exhibuit ds̃. qͥa uc¬
bũ suũ ꝑ assũptam carnẽ in hunc
mundũ misit. ut ꝑ ipsũ aerias po¬
testates potenti uirtute debellart
et genus humanũ ab earũ potesti¬
te redimeret. Ipsi eni suꝑbi st̃ quos
disꝑsit eiciens eos foras a cordib ho¬
minũ. atq spolia eorũ diripiens¬
illã qua pͥus in hominib pͥnçipa¬

Expanded text:
tunc timor quodammodo sine timotunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus: et tamen reverentiam Creatori exhibere non desistemus. Ergo misericordia pientibus, et per inchoantem sapientiam se convertentibus, misericordia ejus in progenies et progenies timentibus eum. Et incipit deinde misericordiam istam, quae Deum timentibus praestatur, latius explicare, et ipsum redemptionis humanae ordinem modumque manifesta narratione contexere, dicens: Fecit potentiam in brachio suo; dispersit superbos mente cordis sui. Haec est illa miseribus exhibuit Deus; quia Verbum suum per assumptam carnem in hunc mundum misit: ut per ipsum aerias potestates potenti virtute debellaret, et genus humanum ab earum potestate redimeret. Ipsi enim superbi sunt, quos dispersit, ejiciens eos foras a cordibus hominum, atque spolia eorum diripiens. Nam, qua prius in hominibus principa
Abbreviated transcription (Latin):
et idõ iste timor initialis dr̃. qͥa sub
hoc ꝑbonã uoluntatẽ et uirtus initi¬
um capit. et uitiũ finẽ. Necdũ cam̃
ꝑfectio ẽ. qͥa dũ aliud agitur et ali¬
ud intenditur. ipsũ adbuc ꝓpt̃ se bo¬
num non amatur: Tum accedit cari¬
tas et intrat ꝑtimorẽ istũ. qui dum
monstrat qͦd fugere debeamus pe¬
riculũ. quodãmodo appetere et desi¬
derare facit p̾sidiũ. Conuertit gͦ cor
ad dm̃. ut quodã modo de ipso fugiat
ad ipsũ. hoc ẽ dũ cauet habere iratũ.
studeat habere ꝓpitiũ. Hunc sequi¬
tur timor filialis: qui exsuccedende
caritate nascit᷑ ut ipsũ timere nicħ
aliud sit. quã degustatũ incaritate
bonũ iam nolle amutere. Et hic
quidẽ timor aliqͥd pene ad iunctũ
habet dũ in incerto ambulamꝰ: et po¬
test inutrãq adhuc partẽ declinare
status uidȩ mutabilis. S cũ muta¬
bilitas nulla erit. tunc nulla exi¬
certo suspicionis pȩna inerit. et

Expanded text:
et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen perfectio est: quia dum aliud agitur, et aliud intenditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem istum, qui dum monstrat quod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit ergo cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum: hoc est, dum cavens habere iratum, studet habere propitium. Hunc sequitur timor filialis, qui ex succedente charitate nascitur; ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in incerto ambulamus, et potest in utramque adhuc partem declinare status vitae mutabilis. Sed eum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit: et
Abbreviated transcription (Latin):
mor pȩnã quȩ abhominib infertur
metuit. et iccirco ei sufficit cessare a
malo oꝑe. qͥa adoculũ famulat᷑. et re-¬
atũ conscientiȩ ñ metuit. homini¬
b placere uolens. Mundanus uͦti¬
mor hominib placere ñ quȩrens.
tam̃ displicere mecuens. et ipsefin¬
git qͦd ñ est tam m̃dax in negan¬
da ueritate. quã fallax alter in fal¬
sitate tegenda. et ut̃o inueritate
offendit. Alter qͥa timide negat
qͦd ẽ. alt̃ qͥa ꝑuerse simulat quod
ñ ẽ. Initialis uͦ timor. qͥa eã qu̾a ds̃
cõminat᷑ pȩnã declinare satagit.
nequaquã sibi sufficere uidet ut ab
illicita se oꝑatione contineat. qͥa eiqͥ
cor intuetur non ẽ satis ad probadio¬
nẽ. si innocens fuerit actio.nͥ etiam
ipsa cordis cogitatio. ande eiꝰ oculos
sincera atq impolluta appareat. Qͥa
gͦ illi displicere metuit qui uidet co-¬
tũ. ad ꝑfectã innocentiã corã eo neces¬
se ẽẽ consideret ut mundet tocum.

Expanded text:
mor poenam, quae ab hominibus infertur, mor poenam, quae ab hominibus infertur, metuit, et idcirco ei sufficit cessare a malo opere: quia ad oculum famulatur, et reatum conscientiae non metuit, hominibus placere videns. Mundanus vero timor hominibus placere non quaerens, tamen displicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendit. Alter, quia timide negat quod est: alter, quia perverse simulat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum;
Abbreviated transcription (Latin):
genies et ꝓgenies tm̃tib eũ. Nemo
agr̃a exeludit᷑. s inom̃i gente qui
timet dm̃ et oꝑatur iusticiã acceptꝰ
ẽilli. Inꝓgenies et ꝓgenies. hoc est
mom̃s ꝓgenies. In hac gr̃a niehuil
discernit hominẽ nͥ cimor dĩ. Gre¬
cus sit. barbarus sit. scita sit. mascu¬
lus sit. femina sit. liber sit. seruus sit.
amorẽ dĩ habeat. et saluus erit.
debemꝰ quȩ detimore dicenda sunt.
Quatuor timores sacra scͥptura discer¬
nit. Seruilẽ. mundanũ. initialẽ. filia¬
lem. Seruilis timorẽ. pro euitanda
pena abstinere amalo retenta uolun¬
tate mala. Mundanus timor ẽ pro
euitanda pęna abstinere abono recen-¬
ta uoluntate bona.Initialis timor
est ꝓeuitanda pena. cũ ꝑuerso oꝑe
etiam prauas cogitationes resecare.
filialis timor ẽ. bono firmit adher̾e.
qͥa illud amictere nolis. Ex his qua¬
tuor timorib. duo mali sunt. id est
seruilis. et mundanus. duo uͦboni.
id est initialis. et filialis. Seruilis ti¬

Expanded text:
emo a gratia excluditur, sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi. In progenies et progenies, hoc est in omnes progenies. In hac gratia nihil discernit hominem, nisi timor Dei. Graecus sit, Barbarus sit, Scytha sit; masculus sit, femina sit, liber sit, servus sit; timorem Dei habeat, et salvus erit. debemus quae de timore dicenda sunt. Quatuor timores sacra Scriptura discernit: servilem, mundanum, initialem, fiilialem. Servilis timor est pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluntate mala. Mundanus timor est pro evitanda poena abstinere a bono, retenta voluntate bona. Initialis timor est pro evitanda poena, cum perverso opere etiam pravas cogitationes resecare. Filialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex his quatuor timoribus duo mali sunt, id est, servilis et mundanus: duo vero boni, id est initialis, et filialis. Servilis ti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa in illa fuerat tota. Hȩc gͦ sunc
magna et ineffabilit̾ magna. que
in maria facta sunt ad omniũ sa¬
lucẽ. et mariȩ facta sunt ad głam
singularẽ. Propt̾ea ait. Quia fẽ
mͥ magna qui potens ẽ. et scĩnns
men eius. Scm̃ ẽ inse. et iñ nobis
sc̃ificat᷑ nomen eiꝰ. dũ nos sc̃ificat᷑n᷑
in nomine eiꝰ.Quid ẽ nomen eius:
fama eiꝰ. Nom̃ eius. cognitio eius.
fides eius. nom̃ eius. Hoc nomen
benedicit᷑. a ꝑuersis blasphemat᷑.
Et nomen meũ ꝑuos blasphema¬
tur ingencibs. Ergo qͥa magna fec̃.
scĩficatum ẽ nomen eius. qr dum
uerbũ in carne mirabilit nascit᷑.
ratur. Pater inqͥt manifestaui nom̃
tuũ hominib. et ego te clarificaui
suꝑ terrã. Et idõ fecit magna qui
pocens ẽ. et scm̃ nomen eiꝰ. Et mi-¬
sericordia eiꝰ in ꝓgenies et ꝓgeni¬
es tim̃tib eũ. Michi inqͥt fecit. ñ

Expanded text:
quia in illa fuerat tota. Haec ergo sunt quia in illa fuerat tota. Haec ergo sunt magna, et ineffabiliter magna, quae in Maria facta sunt ad omnium salutem, et Mariae facta sunt ad gloriam singularem. Propterea ait: Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Sanctum est in se, et in nobis sanctificatur nomen ejus, dum nos sanctificamur in nomine ejus. Quid est nomen ejus? fama ejus. Nomen ejus, cognitio ejus. Fides ejus, nomen ejus. Hoc nomen benedicitur; a perversis blasphematur. Et nomen Dei per vos blasphematur in gentibus . Ergo, quia magna fecit, sanctificatum est nomen ejus, quia, dum Verbum in carne mirabiliter nascituratur. Pater, inquit, manifestavi nomen tuum hominibus, et ego te clarificavi super terram . Et ideo fecit magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Et misericordia ejus in progenies et progenies timentibus eum. Mihi, i
Abbreviated transcription (Latin):
lius faciat. s ut quod fecit ipso
idemtidẽ oꝑante et in eodẽ ꝑseue¬
rante melius fiat. Ergo sũme po¬
tens ẽ qui pot̾ om̃e quod possibi¬
le ẽ. nec idõ minus potest qͥa im¬
possibilia ñ potest. qͥa impossibila
posse non ẽẽt posse. s ñ posse. Prop¬
terea inqͥt maria. Quia fecit micti
magna qui potens ẽ. et scm̃ nom̃
eius. Non ait ꝑme aut mine fec̃
magna. smͥ inqͥt fecit. Quod enim
in ea ad om̃ium salutẽ factũ ẽ. hoc
pͥuilegio electionis ad eiꝰ głam sin¬
gulariter ẽ ordinatũ. Et idõ dixi
magna nec addidit qualia. qͥa cũ
om̃ia dĩ oꝑa humani sensus capa¬
citatẽ exuꝑent. p̃cipue sacram̃tũ
bi myst̾ium suꝑ om̃ĩa ineffabile
ẽẽ constat. Nichil eñĩ un qũa ma¬
gis mirum factũ ẽ quã ut ds̃ hom
fieret: et natura incomp̃hensibile
corporis substantiã ita sibi unire.
ut nec minus in ea eẽt qͥa inseerat
imm̃sa.nec minor in se existeret

Expanded text:
lius faciat, sed ut quod fecit ipso lius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est qui potest omne quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Propterea inquit Maria: Quia fecit mihi magna qui potens est, et sanctum nomen ejus. Non ait per me, aut in me fecit magna, sed mihi, inquit, fecit. Quod enim in ea ad omnium salutem factum est, hoc privilegio electionis ad ejus gloriam singulariter est ordinatum. Et ideo dicit, magna, nec addidit, qualia; quia cum omnia Dei opera humani sensus capacitatem exsuperent, praecipue sacramentum  mysterium super omnia ineffabile esse constat. Nihil enim unquam magis mirum factum est, quam ut Deus homo fieret, et natura imcomprehensibilis corporis substantiam ita sibi uniret, ut nec minus in ea esset, quia in se erat immensa, nec minor in se existeret,
Abbreviated transcription (Latin):
melior.qͥa maius bonũ qͦd ei deest
capere ipsa ñ potest. S si ua sũme
bona dr̃. ut nulla eibomi ꝑfectio
desit. iam opus suũ plane ẽquatur
c̃reatori. et uł extra metam exten¬
ditur qͦd infra ẽ. uł intra imm̃sita¬
t̾e coartatur qͦd summũ ẽ. qͦd utrũ¬
q pari inconuenientia impossibi¬
le est.Si uero idõ non potest meli¬
or ẽe qͥa bonũ amplius qͦd ei deẽ
capere ipsa ñ potest.iam hoc ipsũ
non posse defectionis ẽ. ñ consũ-¬
mationis. et potest melior ẽẽ sifiat
capax maioris boni. qͥa et hoc ipse
qui fecit pocest. Ergo in se ñ potͣ.
indõ podest. qͥa ipsa ñ potest. Sds̃
pot̃. et qͣncũ ipse pot̾. dici ñ potest.
Ergo ipse melior ẽẽ ñ pot̃. s qͦd fec̃
omne melius eẽ pot̃. sitam̃ ipse uo-¬
luerit qͥ pot̃. Et ipse qͦd fecit me¬
lius facere pot̾. non tam̃ corrigeis
malefactũ. s benefactũ ꝓmouens
in melius. ñ ut ipse qͣncũ ad se me¬

Expanded text:
melior, quia majus bonum, quod ei deest, melior, quia majus bonum, quod ei deest, capere ipsa non potest. Sed si ita sumbona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra metam extenditur quod intra est, vel infra immensitatem coarctatur quod summum est, quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest, in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non poErgo ipse melior esse non potest. Sed quod fecit omne melius esse potest, si tamen ipse voluerit qui potest. Et ipse quod fecit melius facere potest; non tamen corrigens male factum, sed bene factum promovens in melius; non ut ipse quantum ad se me
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Ergo ds̃ aliud potest facere quã
facit. sic tam̃ ut ipse aliud faciendo
alius non sit. s siue idem siue aliud
faciat. ip̃se tam̃ semꝑ idem sit. Nunc
illud restat ut discutiamꝰ utrũne
melius aliqͥd facere possit qua facit
ds̃. Hic illi nr̃i scrutatores qͥ defece¬
runt scrutantes scrutationes. no¬
uum aliqͥd et uere nouũ. nec tam
uerũ qũa nouũ afferre se dicunt.
Et dicunt singulas quidẽ creatu¬
ras ꝑse consideratas a ꝑfecto minꝰ
habere. Uniuersitatẽ autẽ rerũ
om̃ium intanta consũmatione
boni exp̃ssam. ut ñ possit ẽẽ me¬
lior qua ẽ. Ubi mͥ pͥmũ responde.¬
ri expostulo. cũ dicunt uniũsitatẽ
rerum om̃ium non posse meliorem
ẽẽ quã est.qualiter id accipiendum
sit qͦd dicunt meliorẽ eam eẽ ñ posse.
siue ideo non podest ẽẽ melior. qͥa sũ¬
me bona ẽ ita ut nulla omĩno boni
ꝑfectio ei desit. siue idõ ñ pocest eẽ

Expanded text:
esset. Ergo Deus aliud potest facere quam esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se dicunt. Et debent singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem autem rerum omnium in tanta consummatione boni expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cum dicunt universitatem rerum omnium non posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse