comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dita sitemulenta si iracunda simalis moribus. siluxu¬
riosa si fatua. sigolosa siuaga siuurgatrix & male¬
dica tenendaerit. uellis nollis & qualis cumq acceptaẽ
abenda. Cum enim esses liber sponte seruitute subie¬
cisti: cumquis habet uxorem utait lastantius.
Neq seruam neque liber habere poterit ut matri¬
monii fidem seruit. Neque enim ut iuris publici
ratio est sola mulier adultera est neque uirum
habens ab altero polluitur & maritus si alteram
habeat acrimine adulterii alienus habetur. dum
diuinalex ita duos inutrumq matrimonii corpus
coniuncxerit ut adulter sit quisq: conpagem corporis
indiuersad extrxxerit seruanda igitur fide abu¬
troq: adulterii est. Immo uero exemplo continen¬
tiae docenda uxor auiro ut se castigaret inicuum est
enim ut id execat quod pncestare non possit. Capud
enim mulieris uir ubi autem meliu suiuit mulier
quamuir capite deor sumpendit domus. Ideoq

Expanded text:
tida, si temulenta, si iracunda, si malis moribus, si luxutida, si temulenta, si iracunda, si malis moribus, si luxuriosa, si fatua, si gulosa, si vaga, si jurgatrix et maledica? tenenda est, 457 velis, nolis, et qualiscunque accepta, est habenda. Cum enim esses liber, sponte te servituti subjecisti. Cumque habet quis uxorem ut ait Lactantius, neque servam, neque liberam habere poterit, ut matrimonii fidem servet. Neque enim, ut juris publici ratio est, sola mulier adultera est quae, virum habens, ab altero polluitur, et maritus, si alteram habeat, a crimine adulterii alienus habeatur, dum divina lex duos ita in unum matrimonii corpus conjunxerit, ut adulter sit quisquis compagem corporis in diversa distraxerit. Servanda igitur fides ab utroque alteri est. 13. Exemplo continentiae docenda est uxor a viro, ut se caste gerat. Iniquum est enim ut id exigas quod praestare non possis; caput est enim mulieris vir; ubi autem melius vivit mulier quam vir, capite deorsum pendet domus. Ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
Inprolem ut amanter suscipiatur pudice nutriatur
Insacremento ut coniugium non sẽparrtur neque
causa prolis alteri coniungatur. sac ramentũ aũt
Ideo inter coniugatis distum est quia sicut non potest
ecclesia deuidi axp̃o. Ita nec uxor auiro. quodergo
in xp̃o & in ecdesia. hoc insingulis quibusq uiris
adq: uxoribus coniunstionis inseparabile sacra
dimitti quacumq ex causa nealiis coniungantur
secundum consuetudinem iudȩorum quam d̃s
interdixit dicens. quicumq dimiserit uxorem suam
excepto fornicationis causa & aliam duxerit moechat᷑
solum ut ait hieronimus adulterium est quoduxores
uincat affestum. immo cum illa unam carnem in alia
diuiserit & sefornicatione sepa neuerit amarito
non debet teneri. Neuirum quoq: submaledicto
faciat dicente scriptura. Qui adulteram tenet
stultus &impius est. ubi cumq igitur est for¬
nicatio & fornicationis suspitio libere uxor dimittit᷑

Expanded text:
in prole, ut amanter suscipiatur, pudice nutriatur; in prole, ut amanter suscipiatur, pudice nutriatur; in sacramento, ut conjugium non separetur, neque causa prolis alteri conjungantur. 11. Sacramentum autem ideo inter conjugatos dictum est, quia sicut non potest Ecclesia dividi a Christo, ita et uxor a viro . Quod ergo in Christo et in Ecclesia, hoc in singulis quibusque viris atque uxoribus conjunctionis inseparabile sacramdimitti quacunque ex causa, ne aliis conjungatur secundum consuetudinem Judaeorum, quam Dominus interdixit, dicens: Quicunque dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, et aliam duxerit, moechatur . Solum ut ait Hieronymus adulterium est, quod uxoris vincat affectum, imo cum illa unam carnem in aliam diviserit, et se fornicatione separaverit, a marito non debet teneri, ne virum quoque sub maledicto faciat, dicente Scriptura: Qui adulteram tenet, stultus et impius est . Ubicunque igitur fornicatio est, et fornicationis suspicio, libere uxor dimittitur
Abbreviated transcription (Latin):
genus pulcritudo oratio. Infeminis trea signerosa
sibe memorata ess& sipulcra. nuncautem nongenus
acmores sed magis diuitiae inuxoribus placent necqritur
piscendi libidinem nutriat. & multorum postse suspiria
trixant. pulcra enim ut ait quidam sapiens cito ad a mator
& dificile custoditur quod plures amant. Ille autems
certe nuptiae quae in coniugionon libidinem sed prolem
requirunt neq enim sic instituta sunt ut carnes uoluptatib
Nam &ipse dotalis tabulȩ indicant causa procreandorũ
liberorum dicitur. Quando ergo quisq: luxuriosȩ
amplius uiuit quam necessitas ꝓcreandorum liberoꝵ
cogitiam peccatum est. unde nec esse est ut cotidianis
elimosinis acprrecibus intercedant quiq thori coniu¬
galis pudicitiam frequentius super in continentiam
maculant nuptialia autem bona trea sunt. proles
fides & sacramentum. Infide adtenditur ne prceter
uinculum coniugalem cum altera. uel altero concupat᷑

Expanded text:
genus, pulchritudo, oratio; in feminis tria: si generosa, genus, pulchritudo, oratio; in feminis tria: si generosa, si bene morata esset, si pulchra. Nunc autem non genus, ac mores, sed magis divitiae in uxoribus placent; nec quaerpiscendi libidinem nutriat, et cunctorum post se suspiria trahat. Pulchra enim ut ait quidam sapiens cito adamatur, et difficile custoditur, quod plures amant. Illae enim sunt certae nuptiae, quae in conjugio non libidinem, sed prolem requirunt; neque enim sic institutae sunt, ut carnis voluptati s tabulae indicant quod causa procreandorum liberorum ducitur uxor. Quando ergo quisque luxuriose amplius vivit quam necessitas procreandorum liberorum cogit, jam peccatum est. Unde necesse est ut quotidianis eleemosynis, 456 ac precibus intercedant qui tori conjugalis pudicitiam frequentius per incontinentiam maculant. Nuptialia autem bona tria sunt: proles, fides et sacramentum. In fide attenditur, ne praeter vinculum conjugale cum altera vel altero concumbatur;
Abbreviated transcription (Latin):
diciam uitae purpur ad sanguinis posteritatem
ad ibetur ut hoc signo & continentie lextenenda
abutrisq ad tempus ammoueatur & post haecredendũ
debitum non negetur. Quod enim dicit coniugatis
Apostolus abstinete uos a tempus ut uacetis orationi
hoc ille candor uitae insinuat. Quod uero subiungit
Et iterum reuertimini inidipsum. hoc purporeos
color ille demonstract. Illut uero quod in primis
a nolus absponso sponse datur. fit hoc nec mirum
uel p̃pmutuȩ fidei signum uel p̃p idmagis ut eodẽ
pignore eorum corda iungantur. unde & quarto
digito anulus idem inseritur. quod in eo uena quedam
ut fertus sanguinis ad cor usq ꝑueniat antiquitus autem
non amplius uno dabatur neplulitatis amorem unicum
caperet paene iħł autem in licitum erat puella traedere
nisi post manifestatum sanguinem maritalem : Aput ueteris
in elegendis maritis quat tuor ista expectabantur uirtus

Expanded text:
ditiam vitae, purpura ad sanguinis posteritatem ditiam vitae, purpura ad sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentiae lex tenenda ab utrisque ad tempus admoneatur, et post haec reddendum debitum non negetur. Quod enim dicit conjugatis Apostolus: Abstinete vos ad tempus, ut vacetis orationi , hoc ille candor 455 vittae insinuat; quod vero subjungit: Et iterum revertimini in id ipsum, hoc purpureus color ille demonstrat. 8. Illud vero, quod inprimis annulus a sponso sponsae datur, fit hoc nimirum vel propter mutuae fidei signum, vel propter id magis, ut eodem pignore eorum corda jungantur. Unde et quarto digito annulus idem inseritur, quod in eo vena quaedam ut fertur sanguinis ad cor usque perveniat. Antiquitus autem non amplius uno dabatur, ne pluralitas amorem unicum carperet. Penes Israel autem illicitum erat puellam viro tradere, nisi post manifestatum sanguinem maturitate. 9. Apud veteres in eligendis maritis quatuor ista spectabantur: virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
gamiam & siospitii causa tamen boni ospitium est
Quod uero eadem femine dummaridantur uelant᷑
scilicet. ut nouerent. se perhaec uiris suis esse
subiestas & humiles. unde & ipsum uelamentum
uulgoma fortem uocant. Id est martem quia
signum maritalis dignitates acpotestatis in eoest. Capud
enim mulieris uir est. licet & proide uelantur dumnuburt
ut uerecundiȩ mulieris agnoscant. quia iam sequit᷑
inde quod pudeat. Vnde & rebecca quaecum ad sponsũ
ducerentur simul aiteum ipsa conspexit salutationẽ
uel oscula non sustenuit. sed statim sentiens quod ess&
futura paleo capud uelauit. Hinc &iam & nuptae
dicta eo quod uultus suus uellent obnuber enim operine
dicetur. unde & nuptae dicte eo quod aetenx obtegap
quod enim nubentes post benedistionem aleuita uno¬
inuicem uincula copulantur. uidelicet ne coniugalis
unitatis disrumpant aduero quod eadem uita candido
purporeoq colore ꝑmiscetur . Candor quippe ad mun¬

Expanded text:
gamiam, etsi auspicii causa fit, tamen boni auspicium est. gamiam, etsi auspicii causa fit, tamen boni auspicium est. 6. Quod vero eaedem feminae, dum maritantur, velantur, scilicet ut noverint se per haec viris suis esse subjectas, et humiles, unde et ipsum velamen vulgo mavortem vocant, id est, Martem, quia signum maritalis dignitatis ac potestatis in eo est. Caput enim mulieris vir est , licet et proinde velentur, dum nubunt, ut verecundiam muliebritatis agnoscant, quia jam sequitur inde quod pudeat. Unde Rebecca, cum ad sponsum duceretur, simul ut eum ipsa cis oscula non sustinuit, sed statim sentiens quod esset futura, pallio caput velavit . Hinc etiam et nuptae dictae, quod vultus suos velent. Obnubere enim cooperire t, unde et nubes dictae, eo quod aethera obtegant. 7. Quod autem nubentes post benedictionem a Levita uno vinculo copulantur, videlicet ne compagem conjugalis unitatis disrumpant. At vero quod eadem vitta candido purpureoque colore permiscetur, candor quippe ad mun
Abbreviated transcription (Latin):
tatus tresinunam carnem efficit. sed dicis quod & patri¬
archae simul pluribus uxoribus usi sunt. Ergo propterea
nobis licebit plures ducere sane licebit siqui ad huctipi
alicuius futuri sacraementi supersunt quibus plures
nuptiae figurentur. Secundas autem nuptias propter
incontinentiam iub& a postolus. Melius est enim uni
uiro nubere quam explendi libidinis causa cumpluribus
fornicare. Sepius autem nubendi licentiam nam non ẽ.
religionis sed criminis. Nam quod in ipsa coniuntione
conubia a sacerdotem benedicuntur. hoc ađo in ipsa
prima conditione hominum factum sic enim scriptũ ẽ¬
Et fecitds̃ hominem adimaginem di fecit eum masculũ
& feminam creauit eos & benedixit eosdicens
crescite & multiplicamini hac ergo similitudine
sit. Nunc in ecclesiaq tunc factum est in panrdiso
quod uero eisdem uirginibus legitime nubentibus
uniuiri pronuptu adibentur scilicet p̃pmono¬

Expanded text:
tatus tres in unam carnem effecit. Sed dices quod et patritatus tres in unam carnem effecit. Sed dices quod et patriarchae simul pluribus uxoribus usi sunt; ergo propterea licebit nobis plures ducere. Sane licebit, si qui adhuc typi alicujus futuri sacramenti supersunt, quibus plures nuptiae figurentur. Secundas autem nuptias propter incontinentiam jubet Apostolus ; melius est enim denuo uni viro nubere, quam explendae libidinis causa cum plurimis fornicari. Saepius enim nubendi licentia jam non est religionis, sed criminis. 5. Nam quod in ipsa conjunctione connubia a sacerdote benedicuntur, hoc etiam a Deo in ipsa prima conditione hominum 454 factum est, sic enim scriptum est: Fecit Deus hominem: ad imaginem Dei fecit eum, masculum et feminam creavit eos, et benedixit eos, dicens: Crescite et multiplicamini . Hac ergo similitudine fit nunc in Ecclesia qua tunc factum est in paradiso. Quod vero eisdem virginibus legitime nubentibus univirae pronubae adhibentur, scilicet propter mono
Abbreviated transcription (Latin):
nec peccatum nuptias dicemus. Nec tamen eas bono
Coniugia autem tantum ꝑsebona sunt ꝑ ea uero
quae circa illa sunt mala fiunt. ꝑ id namq mala sunt
Perquod dicit apostolus. Qui autem cum uxore est
cogitat quae sunt mundi. Et iterum. Propter forn¬
cationem autem unus quisq: suam uxorem habeat
Quod autem non unus & multi. sed unus &una copu¬
lantur. Ipsa prima diuinitus facta coniuntio in ex¬
emplo est. Nam cuids̃ hominem figuras set siq parem
necessariam prospexisset unum de costis eius mutu¬
atus unamilli feminam finxit. Sicq adam & mulier
eua unus interse nuptus funsti formam hominis
de originis auctoritate & primađi uoluntate sanc¬
xerunt. Item sec unddm spiritales nuptias sicut
unus xp̃s &una ecdesia. sic &unus uir. & unauxor
Tam secundum generis documentum quam secundum
xp̃i sacraementum. Numerus autem matrimonii
amaledicto uiro coepit. Primus lamechdiabus mari¬

Expanded text:
nec peccatum nuptias dicimus, nec tamen eas bono nec peccatum nuptias dicimus, nec tamen eas bono 453 3. Conjugia autem tantum per se bona sunt; propter ea vero quae circa illa sunt, mala fiunt. Per id namque mala fiunt, per quod dicit Apostolus: Qui autem cum uxore est cogitat quae sunt mundi; et iterum: Propter fornicationem unusquisque suam uxorem habeat . Quod autem non unus et multae, sed unus et una copulantur, ipsa prima divinitus facta conjunctio in exemplum est. Nam cum Deus hominem figurasset, eique parem necessariam prospexisset, unam de costis ejus mutuatus, unam illi feminam finxit, sicque Adam et mulier Heva, unis inter se nuptiis functi, formam hominibus de originis auctoritate et prima Dei voluntate sanxerunt. Item secundum spirituales nuptias, sicut unus Christus et una Ecclesia, sic unus vir et una uxor tam secundum generis documentum quam secundum Christi sacramentum. 4. Numerus autem matrimonii a maledicto viro coepit. Primus Lamech duabus mari
Abbreviated transcription (Latin):
Coniugatis lexnatunte a scło est. ds enim fecit
adam & dedit ei adiutorium euam. cum procreationis
subsecuta sententia dicens. Crescite & multi plicamini
& replete terram. Sed facta eadem mulier prius sola¬
tio quam coniugium fuit donec panediso in obedientia
eiecerit quos intra para disum oboedientia tenuis set
acpost beati sedis excessum mulierem suam pulsus agnos¬
cere librogenesi sed ocente & cognouit adam mulierẽ
suam & concepit & peperit filium suum cain. Ergo
abiestum laborem nuptiae prxecesserunt. et tribulus
spinasq passuri prixeuius adiere conuentus secuta
in procreationibus tedia. unde & paritunce tale prxe¬
lustusq subriperent. Vnde & apostolus prredicat¬
& ait tribulationem carnis habebunt huius modi
non tamen coniugiorum inhononabile est in maculatũ
cubile nisi sine frustum est nempe subolis inde sacri¬
& quod laudatur in uirginitate coniuguest. Ideoq

Expanded text:
1. De conjugatis lex naturae a saeculo est. Deus enim fecit 1. De conjugatis lex naturae a saeculo est. Deus enim fecit Adam, et dedit ei adjutorem Hevam cum procreationis subsecuta sententia, dicens: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Sed facta eadem mulier prius solatio quam conjugio fuit, donec a paradiso inobedientia ejiceret quos intra paradisum obedientia tenuisset, ac post beatae sedis excessus mulierem suam pulsus agnosceret, libro Geneseos edocente: Et cognovit Adam mulierem suam, et concepit et peperit filium . Ergo addictum laborem nuptiae praecesserunt, et tribulos spinasque passuri praevios adjecere conventus; secuta in procreationibus taedia, et parituram aliud praeluctusque subriperent. Unde Apostolus praedicans ait: Tribulationem tamen carnis habebunt hujusmodi . Non tamen conjugiorum inhonorabiles tori , aut immaculatum cubile sine fructu est: nempe soboles inde saet quod laudatur in virginitate, conjugii est. Ideoque
Abbreviated transcription (Latin):
potestati subiestae sunt. Nonsolum ociose uerũ &iam
auriosae discurrunt loquentes quinonopostet
pnredicat aũt item a postolus damnationẽ habere
uiduas quae post propositum continentiae nubere
cupiunt. Cum enim inquid luxuriae fuerint inxp̃o
nubere uolunt. habentes damnationem quia primã
fidem irritam fecerunt. Id est quia in eo quod prino
uouerunt nonstiterunt. Nec tamen ait nubunt
sed nubere uolunt. Multas enim aurum reuocat
adnubendo non amor prixeclari propositi sed apti
dede coris timor. Igitur quinubere uolunt. Et ideo
non nubunit quia in poni nom possunt qui melius
non nouerint & nubirent quamurerentur. Id est
quam occulta flamma concupiscentiae castrarentur
tandi sunt sibi indeliciis agat. Vnde dicit apostolus
Qui autem indelicus est uiuens mortua est. siue in labo¬
ribus adq: ieiunus nulla cordis correctione sed magis
ostentatione quam emendatione seruientibus

Expanded text:
potestati subjectae, non solum otiosae, verum etiam potestati subjectae, non solum otiosae, verum etiam curiosae discurrunt, loquentes quae non oportet. 5. Praedicat autem idem Apostolus damnationem habere viduas, quae post propositum continentiae nubere cupiunt. Cum enim, inquit, luxuriatae fuerint in Christo, nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt, id est, quia in eo quod primo voverant, non steterunt. Nec tamen ait, nubunt, sed nubere volunt; multas enim earum revocat a nubendo 452 non amor praeclari propositi, sed aperti dedecoris timor. 6. Igitur quae nubere volunt, et ideo non nubunt, quia impune non possunt, hae melius non voverent et nuberent quam urerentur , id est, quam occulta flamma concupiscentiae vastarentur, tandae sunt, si in deliciis agant. Unde dicit Apostolus: Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est , sive in laboribus, atque jejuniis nulla cordis correctione, sed magis ostentationi quam emendationi servientibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ditur dõ si hospicio recepit siscõrum pedes lauit
sun tribulatione pacientibus subministracuit
opus bonum sub secuta est breuiter uniuersa
concludens ut in omnibus sint exempla uiuendi
Et iterum anus similiter inhabitu scõ utiq utipse
earum incessus & mutus uultus & sermo silentiũ
quandam sacri continentia prxeferat dignitatem
Posthaec adiecit. Non criminatricis non multum uino
seruientes sed parum utentis. Nam solent hac ae tatisq
corporis frixere luxuria uino sedederȩ pluxuria.
posthaec addit bene docendo ut prudentiã doceant
docere illis quidem ꝑmisit sed feminas. Et hoc non
in ecclesia sed priuatim nam hoc genus muliercularũ
solet esse garrulu. Vnde cunosas & uerbosas quasdã
uiduas. Item a postolus notat & hoc uitium uenire dicit
excitio simulautem inquid &ociose discunt circũire
domus scilicet dumnullo timore detentae nec mariti

Expanded text:
licet deo, si hospicio recepit, si sanctorum pedes lavit, licet deo, si hospicio recepit, si sanctorum pedes lavit, si tribulacionem pacientibus subministravit, opus bonum subsecuta est; breviter universa concludens, ut in omnibus sint exempla vivendi. Et iterum: Anus similiter in habitu sancto ; utique ut ipse earum incessus, motus, vultus, sermo, silentium quamdam sacrae continentiae praeferat dignitatem. 4. Post haec adjecit: Non criminatrices, non multo vino servientes, sed parvo utentes. Nam solent hae aetates, quae corporis frixere luxuria, vino se dedere pro libidine. Post haec additur: Bene docentes, ut prudentiam doceant. Docere illis quidem permisit, sed feminas; et hoc non in ecclesia, sed privatim; nam hoc genus muliercularum solet esse garrulum. Unde et curiosas, et verbosas quasdam viduas idem Apostolus notat, et hoc vitium dicit venire ex otio: Simul autem inquit et otiosae discunt circuire domos , scilicet dum nullo timore detentae, nec mariti
Abbreviated transcription (Latin):
indm̃ horũ institutione monasteria sũpsere prin¬
cipiũ. Secundus genus est heremitarũ qui ꝓeul
ab omnibus recedentes deserta loca &uasta solitu¬
dinis sequi atq habitare ꝑhibentur adimitationẽ
scilie& helie &iohannis baptiste quiherimi se ces¬
sus pen&rauer̃. hii quippe in credibili mundi con¬
tẽptu solitudine dilatantur herbis tantũ a grestib¬
prima uidua legitur quae dm̃ cognouit infantẽq¬
meruit gratiam diuinitatis eius agnoscere
antequam potuit uerbum eius audire. Cuius
maior illa. sequens ista. Illa autem uiduam a pos¬
tolos uocat quae post unius coniugii inter ceptum
exinde sensui renuntiat. Dicit enim uidua eligat᷑
nonminus annorum xlunius uiri uxor unde conse¬
quens est utq plurimis fuerit nexa maritis creat
nomen uiduitatis qualis autem . ẽe. uiduae debe¬
ant. idem a postolos significanter expressit
dicens. Si fuerit in operibus bonis testimonium
habens utiq sicut habita filios edocauit. sub au¬

Expanded text:
igitur institutione monasteria sumpsere principium. 3. Secundum genus est eremitarum qui, procul ab hominibus recedentes, deserta loca et vastas solitudines sequi, atque habitare perhibentur, ad imitationem scilicet Eliae et Joannis Baptistae, qui eremi secessus penetravere. Hi quippe incredibili mundi contemptu sola solitudine delectantur, herbis tantum agrestibprima vidua legitur, que dominum agnovit infantem et que graciam meruit divinitatis eius agnoscere, antequam potuerit verbum eius aud ire. Cuius maior illa, sequens ista. De viduis apostolus vocat, quae post unius conjugii torum interceptum exinde sexui renuntiat. Dicit enim: Vidua eligatur non minus annorum sexaginta, unius viri uxor . Unde consequens est ut quae plurimis fuit nexa maritis careat verae nomine viduitatis. 3. Quales esse viduae debeant, idem Apostolus expressit, dicens: Si fuerit in operibhabens utique sicut Tabitha, ‹si› filios educavit, sci
Abbreviated transcription (Latin):
siue alii ꝓph&arũ quihabitant in solitudine urbibus¬
que relictis faciebant sibi casulas ꝓpe fluenta iordanis
huius &iã propositi in euangelio baptista iohannis
auetor ext&rit qui herimũ solã in coluit locusta
tantũ & siluestre melle nutritus lã de inde ꝓienitus
conuersationis huius nobilissimus principes paulus
antonius helarion macharius. C&eros que patris
quorũ exemplis ꝑ unuersũ mundũ ad oliant sc̃a
institutio monachorũ. Sex autẽ sunt genera.
monachorũ quorũ tria optima reliqua uero teter¬
rima adque omnimodis euitanda. Primus genus
est cenobitarũ idẽ in cõmune uiuiuenciũ ad instar
illorũ scõrũ quitẽporib apostolorũ in hierusolimis

Expanded text:
sive filii prophetarum, qui habitabant in solitudine, urbibussive filii prophetarum, qui habitabant in solitudine, urbibusque relictis, faciebant sibi casulas prope fluenta Jordanis . Hujus etiam propositi in Evangelio Baptista Joannes auctor exstitit, qui eremum solus incoluit, locustis tantum et agresti melle nutritus . Jam deinde progeniti sunt conversationis hujus nobilissimi principes, Paulus et Antonius, Hilarion, Macharius, caeterique Patres, quorum exemplis per universum mundum adolevit sancta institutio monachorum. 2. Sex autem sunt genera monachorum, quorum tria optima, reliqua vero teterrima, atque omnimodis evitanda. Primum genus est 435 coenobitarum, id est, in commune viventium, instar sanctorum illorum qui temporibus aposto
Abbreviated transcription (Latin):
tocius possessionis instrumenta originalia sic exorcista
redigit in sua dilegentia tocius regni dñi secr&a ut
memoria mande descripturarũ sacraments unde
secundũ a postoli p̃coniũ exorcistas enim memorat
apostolos cũ dicit nũ quid om̃s donationes habent
sanationũ hu enim cũ ordinantur sicut ato canon
accipiunt demanu ep̃i libellũ in quo scripti sunt exor¬
cismi accipientes potestatẽ in ponendi manus suꝑ in
Ostiani sunt qui in u&eri testam̃to ianitores tẽpli
dicernentes eos tantũ in ecclesia qui sunt quisunt¬
fidelis recipiunt intrare enim templũ nisi ꝑ os non
possumus: habent enim potestatẽ tã bonus recipiendi¬
Inde autẽ ad monachus studiũ defluxert pauꝑ¬
tatis uel qui huius conuersationis ext&it auetor
cuius isti habitũ immitantur quantũ enim in quã¬
ꝑtin& auctoritatẽ u&erũ scripturarũ huius ꝓpositi
principes helias & discipulus eius heliseus fuer̃¬

Expanded text:
totius possessionis instrumenta originaria: sic et exorcista totius possessionis instrumenta originaria: sic et exorcista redigit in suam diligentiam totius regni Domini secreta, ut memoriae mandet de scripturarum sacramentis, unde secundum Apostoli praeconium. Exorcistas enim memorat Apostolus, cum dicit: Nunquid omnes donationes habent sanationum ? Hi enim cum ordinantur, sicut ait canon , accipiunt de manu episcopi libellum, in quo scripti sunt exorcismi, accipientes potestatem imponendi manus super Ostiarii sunt, qui in Veteri Testamento janitores templi  sanctum et iniquum discernentes, eos tantum in ecclesia qui sunt fideles recipiunt. Intrare enim templum nisi per hos non possumus. Habent enim potestatem tam bonos recipieUnde autem ad monachos studium defluxit paupertatis, vel quis hujus conversationis exstitit auctor, cujus isti habitum imitantur? Quantum attinet ad auctoritatem veterum Scripturarum, hujus propositi princeps Elias et discipulus ejus Elisaeus fueru
Abbreviated transcription (Latin):
In ordine & ministerio ecclesiae esse exorcistas secundũ
officiã q intẽplo salamonis erant disposita queq poste¬
rius sunt ab hesdra disꝑtita inuenimus eos quos hesdra
ecclesia dĩ. Euerunt enĩ . hesdra auto res tẽpli seruorũ
salomonis filii qui actũ tẽpli totias subcurã suã haberent
aut sacris obblationib deseruirent. & cũ fuissent exor¬
dine & ministerio tẽpli longe fuerunt ab offitio altares
dĩ quia nec psalmistis nec ostiariis nec sacrorũ seruis
ad tingere licebat ad munera altares nisi tantũ modo
leuitis quid ergo est nullã aliã curã habebant auetores
tẽpli nisi ad sacra tecta facienda aut ubi cũq fuissent
uexata in aedificio tẽpli aut delapsu ꝑ eosdẽ auetores
d& hessauris dominicis reficerentur adq: excolaerent᷑
ergatores tẽpli ex orciste sunt inpopulo dĩ quomodo
enim auctor prudens & bonus scit quid sit dñi sui
census & om̃s substantiae modus & redig& aput se

Expanded text:
In ordine et ministerio Ecclesiae decet esse exorcistas secundum officia quae in templo Salomonis erant disposita; quaeque posterius sunt ab Esdra dispertita. Et invenimus eos quos sciliceecclesia Dei. Fuerunt enim sub Esdra actores templi, servorum Salomonis filii, qui actum templi totius sub cura sua haberent, ac aut sacris oblationibus deservirent. Et cum fuissent ex ordine et ministerio templi, longe fuerunt officio ab officio altaris Dei: quia nec psalmistis, nec ostiariis, nec sacrorum servis attingere licebat ad munera altaris, nisi tantummodo levitis. Quid ergo est? Nullam aliam curam habebant actores templi, nisi ad sartatecta facienda, ut aut quaecunque fuissent vexata in aedificio aedificatione templi, aut delapsa, per eosdem actores de thesauris Dominicis reficerentur atque excolerentur. Ergo actores templi, exorcistae sunt in populo Dei. Quomodo enim actor prudens et bonus scit quis sit domini sui census et omnis substantiae modus, et redigit apud se
Abbreviated transcription (Latin):
erat cibis abstinebant sallentia tamen legũ in hac
causa uocis assiduȩ utebantur. Vnde & cantores apud
gentiles fabarsi. Dicti sunt u& eris lamina pectore in posita
sub ea cantica exclamare alendis uocib rationẽ de monstra¬
uerunt solent autẽ ad hoc officiũ &iã absq scientia ep̃i

Expanded text:
erat, cibis abstinebant, psallentes tamen, legumine erat, cibis abstinebant, psallentes tamen, legumine causa vocis assidue utebantur. Unde et cantores apud gentiles fabarii dicti sunt. Veteres, lamina pectori imposita, sub ea cantica exclamantes alendis vocibus rationem demonstravere. Solent autem ad hoc officium etiam absque scientia
Abbreviated transcription (Latin):
s almistarũ id est cantorũ principes uel autores dauid
siue a sapli extiterunt: isti enim post morsen psalmus
primi conposuerunt & cantauerunt. Mortuo autẽ
a saph filii eius in hunc ordinẽ sub rogati sunt adauid
erantq psalmiste ꝑ successionem generis. Sicut ordo
sacerdotalis ipsiq soli continuis dieb intẽplo canebant
candidis indutis stolis ad uocẽ unius respondente choro
ex hoc u&eri more ecclesia sũpsit exẽplũ nutriendi
psalmistas quorũ cantib ad affectũ dĩ mentes audientiũ
excitantur. ꝓ salmistã autẽ Quocẽ &artẽ p̃clarus in¬
lustrẽq: esse oport& ita ut oblectamento dulcedinis
animus incit& auditorũ uox autẽ eius non aspera uel
rauca uel dissona sed canora erit suauis liquida adq
entẽ ñq tra iectã ex elam & artẽ sedq xp̃ianũ simpli¬
citatẽ in ipso modo latione de monstr& neq musigo
gestu uel tria trali artere doleat sedq conpunctionẽ
magis audientib faciat. Antiqui pridiae quã cantandũ

Expanded text:
salmistarum, id est, cantorum principes, vel auctores, David, sive Asaph exstiterunt. Isti enim post Moysen psalmos primi composuerunt et cantaverunt. Mortuo autem Asaph, filii ejus in ordinem subrogati sunt a David, erantque psalmistae per successionem generis, sicut et ordo sacerdotalis; ipsique soli continuis diebus in templo canebant, candidis induti stolis, ad vocem unius respondente choro. 2. Ex hoc veteri more Ecclesia sumpsit exemplum nutriendi psalmistas, quorum cantibus ad effectum Dei mentes audientium excitentur. Psalmistam autem et voce et arte praeclarum illustremque esse oportet, ita ut oblectamento dulcedinis animos incitet auditorum. Vox enim ejus non aspera, vel rauca, vel dissonans; sed canora erit, suavis, liquida, atque lamat arte, sed quae Christianam simplicitatem et in ipsa modulatione demonstret, nec quae musico gestu vel theatrali arte redoleat, sed quae compunctionem magis audientibus faciat. 3. Antiqui, pridie quam cantandum
Abbreviated transcription (Latin):
uel ab auctoritate principali conciliorũ. insti¬
tuta intelleguntur. Sicut dni passionẽ &resur¬
rectionẽ & ascensionẽ incaelos & aduentũ sp̃s
scĩ quaer euoluta die anni. ob memoriã caele¬
brantur Sed &siquid aliudͤ quod seruatur
tur: Sicut est quod alii ieiunant sabbato. alu
non alii cottidiae cõmunicant. alii certis dieb
alii nullis diebus p̃mittitur
feratur sacrificiũ. alii sabbato tantõ & do¬
minicu. alii tantũ dominico: &siquid aliud
huius cemodi anima uerti potest: Iotũ hoc
genus rerũ & quibus placuit sacer dotibus
ecclesiae uel religionis cui prae erant insti¬
tuerunt: nec disciplina inhis meliorẽ est
graui prudenti que xp̃iano . nisi ut eo modo¬
agat quoagere uid&ur ecclesia ad quã forte
deuenerit: quod enim neque contra fidem neq:

Expanded text:
vel ab auctoritate principalium conciliorum stavel ab auctoritate principalium conciliorum statuta intelliguntur, sicut Domini passio et resurrectio, et ascensio in coelum, et adventus Spiritus sancti, quae, resoluto die anni, ob memoriam celebrantur, sed et si quid aliud, quod servatur tur, sicuti est 412 quod alii jejunant Sabbato, alii non, alii quotidie communicant, alii certis diebus, ab aliis nullus dies praetermittitur offeratur sacrificium, alibi Sabbato tantum et Dominico, alibi tantum Dominico, et si quid aliud hujusmodi animadverti potest, totum hoc genus rerum, ut quibuscunque placuit sacerdotibus Ecclesiae, vel religionis, cui praeerant, instituerunt, nec disciplina in his melior est gravi prudentique agat, quo agere uiderit ecclesiam, ad quamcumque forte deuenerit. quod enim neque contra fidem neque
Abbreviated transcription (Latin):
gulam seruat . Post pascha autẽ usque ad pen¬
tecosten: lic& traditio ecclesiarũ abstinentiae
rigorem prandiis relaxauerit : Ia mensiquis
mona chorũ uelclericorũ ieiunare cupiunt.
non sunt ꝑibendi : Quia & antonius. & paulus.¬
& c&eri patres antiqui. &iam in his diebus
inheremo leguntur. abstinuis se. neque soluis¬
se abstinentiã . nisi tantũ die dominico: quis
enim parsimoniã non lauda i eiuniũ non p̃dic&
leiuniũ enim res sc̃a opus caelestrianua regni.
forma futuri. quod qui scãe agit: dõ iungitur.
Alienatur mundo spiritalis efficitur: ꝑ hoc
enim ꝓsternuntur uita : Humiliatur caro dia¬
boli temptamenta uincuntur :. XLIli
DEUARIO USU ECCLESIARUM
geruntur. ex quibus tamenq: & ad sunt quae
inscripturis canonicis commendantur. Que¬
dã quae non sunt quidẽ scripta. sed tamentr a¬
dita custodiuntur: Sed illa quidẽ. quȩcoto
orbe t̃rarũ seruantur. uel ab ipsis apostolis

Expanded text:
gulam servet. Post pascha autem usque ad pengulam servet. Post pascha autem usque ad pentecosten, licet traditio Ecclesiarum abstinentiae rigorem prandiis relaxaverit, tamen si quis monachorum vel clericorum jejunare cupiunt, non sunt et caeteri Patres antiqui etiam his diebus in eremo leguntur abstinuisse, neque solvisse jejunium, nisi tantum die Dominico. 3. Quis enim parcimoniam non laudet, jejunium non praedicet? Jejunium enim res sancta, opus coeleste, janua regni, forma futuri, quod qui sancte agit Deo jungitur, alienatur mundo, spiritualis efficitur. Per hoc enim prosternuntur vitia, humiliatur caro, diaboli tentamenta vincuntur. CAPUT XLIV. De vario usu Ecclesiarum.geruntur, ex quibus tamen quaedam sunt quae Scripturis canonicis commendantur; quaedam vero non sunt quidem scripta, sed tamen tradita custodiuntur . Sed illa quidem, quae toto orbe terrarum servantur, vel ab ipsis apostolis,
Abbreviated transcription (Latin):
saltantiũ pedibus tripudientiũ plausibus. quod¬
his turpius nefas nexis interse utreq: sexus
Choris in ops animi furens quino turmẽs
miscitur: ꝓ inde ergo sci patres. conside¬
rantes maximã partem generis humani
Eodem diem huius modi sacrilegis acluxu¬
riis insꝗͥdere. statuerunt in uniuerso mun¬
do ꝑ omnes ecclesias. publicũ ieiuniũ. ꝑ quod
agnoscerent homines. intantum sepraue
agere. ut ꝓ eorũ peccatis nec esse ess& omnib:
Triduanis autem diebus ieiu¬
nare. de exemplo suptum est neniuitarum:
ieiunio acpoenitentia contullerant: & oꝑti
sciccis dm̃ ad misericordiã ꝓuocauerunt.
Pr&er haec autem legitima tempor areiunioꝵ.
omnes sexta feria ꝓpterpassionem dñi aqui¬
busdã ieiunatur: Sed &sabbati dies aplerisque.
ꝓpter quod ineo xp̃s iacuit insepulcro ieiunio
Di e autem dominicũ reficiendũ semꝑ esse.
ut resurrectionẽ dñi & gaudiũ nr̃um gentibus
p̃dicemus. p̃sertim a postolica sedes hancre¬

Expanded text:
saltantium pedibus, tripudiantium plausibus, quodest turpius nefas, nexis inter se utriusque sexus choris, inops animi, furens vino, turba miscetur. 3. Proinde ergo sancti Patres considerantes maximam partem generis humani eodem die hujusmodi sacrilegiis ac luxuriis inservire, statuerunt in universo mundo per omnes Ecclesias publicum jejunium, per quod agnoscerent homines in tantum se prave agere, ut pro eorum peccatis necesse esset omnibussuetudine. 1. Triduanis autem diebus jejunare de exemplo sumptum est Ninivitarum, jejunio ac poenitentiae contulerunt, et operti saccis Deum ad misericordiam provocaverunt. er haec autem legitima tempora ieiunorium omnis sexta feria propter passionem Domini ieiunetur. Sed et sabbati dies a plerisque propter quod in eo Christus iacuit in sepulchro ieiunio Die autem Dominico reficiendum semper esse, ut resurrectionem Christi et gaudium nostrum praedicemus, praesertim cum apostolica fides hanc re
Abbreviated transcription (Latin):
contrarius est notus quiaus tradis dicitur. hic est
nominatur. Tanta aũt polus caeleritate ferridicit᷑
ut nisi auersus eius prxecipitem cursum astrax cument
mundi ruinam faciant. fertur enim eius praeceps
uolubilitas cursũ siderum temperari. unde & lucanus
sideriumq: sola fuga moderantur olimpo curruntq
polo diuersa potentia cursu.¬

Expanded text:
contrarius est Notius, qui australis dicitur. Hic est, contrarius est Notius, qui australis dicitur. Hic est, nominatur. Tanta autem polus celeritate ferri dicitur, ut nisi adversus ejus praecipitem cursum astra currant, mundi ruinam faciant. Fertur enim ejus praeceps volubilitas cursu siderum temperari. Unde Lucanus: Sideribus quae sola fugam moderantur olympi, Occurruntque polo, diversa potentia pr
Abbreviated transcription (Latin):
respiciens adq: acentro terrae aequis spaciis distinsta
ipsaq sui aequalitate stabilis ut eam innullam pastem
declinare undiq aequalitas collesta permittat acnullo
fulcimento subuesta sustentitur. Cuius perfectione
spherȩ uel circuli multis argumentationibus tractans
rationabile plato. fabricatores mundi opus insinuat
dictus exuna linea constet. Secundo quod sine initio ẽ.¬
& fine. Tertio quod a punsto efficitur. Denuo quod
motum exse habeat. Deinde quod careat iudicio ange¬
lorum & quod inse stellarum figuras omnes includat.¬
& quod motum inenarrabilem habeat. Si quidem
sex alii motus errabilis sint ante adergo dextraleuaq
scrsum deorsumq: postremo & quod neces sitate efficiat.
ut haec linea ultrac circulum dici non possit. Duo sunt
autem ut diximus axes quibus caelum uoluctur
boreus quem a quilon eum uocamus hic arcto esunt.
Id est septem trionis quae nubes semꝑ apparent. cui

Expanded text:
respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; respiciens, atque a centro terrae aequis spatiis distincta; ipsaque sui aequalitate ita stabilis, ut eam in nullam partem declinare undique aequalitas collecta permittat, ac nullo fulcimento subvecta sustentetur. 5. Cujus perfectionem sphaerae vel circuli multis argumentationibus tractans, rationabile Plato Fabricatoris mundi opus insinuat. d ex una linea constat. Secundo, quod sine initio est, et sine fine. Tertio, quod a puncto efficitur. Denuo, quod motum ex se habeat. Deinde quod careat indicio angulorum, et quod in se caeteras figuras omnes includat, et quod motum inerrabilem habeat, siquidem sex alii motus errabiles sunt, ante, a tergo, dextra, laevaque, sursum, deorsum. Postremo, et quod necessitate efficiatur, ut haec linea ultra circulum duci non possit. 6. Duo sunt autem, ut diximus, poli, quibus coelum volvitur, Boreus, quem Aquilonium vocamus. Hic Arcti, id est, septentriones, qui nobis semper apparent. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
caelatum uocatur. Huius enim eẽ subtilem naturaẽ
etiam scriptura demonstrat dicens. quod firmauerit
caelum sicut fumum. partes autem eius cous axis
cardines conuexa poli hiemis feria. Cous est quod
caelum continetur unde ennius uix solum conplere
cum terroribus caeli. axis linea rectaq ꝑmediam
tibus ciclis cumina quibus maximȩ spheranititur
Quorum alter ad aquilonem expestans boreus
Alter terrae opsitus austro nocius distus est. Caelũ
aut ab oriente & occidente. semel indiae & noste
uerti sapientis exestimant. hunac aũt rotundum
uolubilem adq ardentem esse dixerunt. Cuius
sphera suꝑ aquas eẽ posita fertur. ut in ipsis uoluat᷑
eiusq incendium temperent. Spherã aũt confirman
nec principium habere nec terminum. pro eo quod
rotunditate sui quasi circulus unde incipiat uelubi
desinat non facile conprrehendatur. equaliter enim
ex omni parte fertur esse collesta & ad omnia similit̃

Expanded text:
coelatum vocatur. Hujus enim esse subtilem naturam coelatum vocatur. Hujus enim esse subtilem naturam etiam Scriptura demonstrat, dicens, quod firmavit coelum sicut fumum. 3. Partes autem ejus: chous, axis, cardines, convexa, poli, sidera. Chous, quod coelum continet. Unde Ennius: Vix solum complere choum terroribus coeli. Axis, linea recta, quae per mediam tibus circulis cacumina, quibus maxime sphaera nititur: quorum alter ad Aquilonem spectans Boreus, alter terrae oppositus Austronotus dictus est. 4. Coelum autem ab Oriente ad Occidentem, semel in die et nocte verti sapientes existimanatque ardens esse dixerunt. Cujus sphaeram super aquas esse putaverunt, ut in ipsis volvatur, ejusque incendium temperent. Sphaeram autem confirmant, nec principium habere, nec terminum, pro eo quod rotunditate sui, quasi circulus, unde incipiat, vel ubi desinat, facile non comprehendatur. Aequaliter enim ex omni parte fertur esse collecta, et omnia similiter
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑquendam chorum concordi societate conuenit᷑
unde & greci oena dicunt : quȩ latinȩ elimenta uocant᷑
eo quod sibi conueniunt & concinant quorum distinctã
commnunionẽ subiesti circuli figura declarat¬
Caelum spiritaliter ecclesia est quae in huius uitae
nocte scõrum uirtutibus quasi claritate siderum fulgit
pluraliter aũt caeli nomine sc̃i om̃s uel angeli intelle¬
los accipere debemus De quibus scriptum est. caeli
enarraent gloriamđi. utiq quia ipsi aduentum & mortẽ
ipsi quoq resurrectionem xp̃i uel gloriã mundo ad nun¬
tiauerunt. De caeli aũt̃ nomine sic dicit sc̃s ambrosius
in libris quosscriosit decreatione mundi. Caelum
greco uocabulo oranus dicitur apud latinos autem
propterea caelum apellatur quia in prcessi stella rum
luminaue lut signa habens. tamquam caelatum dicitur
sicut argentum quod signis eminentibus refulgens

Expanded text:
quasi per quemdam chorum concordi societate conveniunt. quasi per quemdam chorum concordi societate conveniunt. Unde et Graece στοιχεῖα dicuntur, quae Latine elementa vocantur, eo quod sibi conveniunt et concinunt. Quorum distinctam communionem subjecti circuli figura declaratelum spiritualiter Ecclesia est, quae in hujus vitae nocte sanctorum virtutibus, quasi claritate siderum, fulget. Pluraliter autem coeli nomine sancti omnes, vel angeli intellilos accipere debemus. De quibus scriptum est: Coeli enarrant gloriam Dei; utique quod 21 ipsi adventum et mortem, ipsi quoque resurrectionem Christi et gloriam mundo annuntiaverunt. 2. De coeli autem nomine sic dicit sanctus Ambrosius in libris quos scripsit de creatione mundi: Coelum Graeco vocabulo οὐρανὸς dicitur; apud Latinos autem propterea coelum appellatur, quia impressa stellarum lumina, veluti signa, habens, tanquam coelatum dicitur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget,
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterum sc̃s ambrosius eadem elimenta perqualita¬
tis quibus sibi inuicem quadam naturre communione
miscuntur. ita his uerbis distinguit. Terra inquit
arida & frigida est. A qua frigida adq humida
Aer calidus est & humidus. Ignis calidus at que
siccus. Perhas enimiugabiles qualitates sic sibi
singula conmiscuntur. Terra enim cum sit arida
coniungitur aquae ꝑcognationẽ qualitatis frigidȩ
Pursus aqua aeri ꝑhumorem quia humidus ẽ aer
A qua uero quasi quibusdam braciis frigoris adq:
humoris. Alterum terre altero aeri uidetur
conplecti frigido quidem terrae. aerihumido Ipse
quoq: aer medius interduo conpugnantia ꝑnatunẽ
hoc est inter aquam &ignem. utrumq: illo elimento
sibi conciliat quia aquis humore &ignis calore
coniunguntur. Ignis quoq cum sit calidus & siccus
calori aeri adnectitur. sic citate autem in commune
terrae sociatur adq: ita sibi perhunc circuitum

Expanded text:
eterum sanctus Ambrosius eadem elementa per qualitates 19 quibus sibi invicem quadam naturae communione commiscentur ita his verbis distinguit: Terra, inquit, arida et frigida est; aqua frigida atque humida; aer calidus atque humidus; ignis calidus atque siccus. Per has enim jugabiles qualitates sic sibi singula commiscentur. Terra enim, cum sit arida, et frigida, conjungitur aquae per cognationem qualitatis frigidae. Rursus aqua aeri per humorem, quia humidus est aer. Aqua vero quasi quibusdam duobus brachiis frigoris, atque humoris, altero terram, altero aerem videtur complecti, frigido quidem terram, aerem humido. 3. Ipse quoque aer medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum sibi conciliat, quia aquae humore et igni calore conjungitur. Ignis quoque, cum sit calidus, et siccus, calore aeri annectitur, siccitate autem in communionem terrae sociatur, atque ita sibi per hunc circuitum,
Abbreviated transcription (Latin):
uel iste qui in occidente inter aestiuum & australem:
positus est. ideo temperati sunt. eo quod exuno circulo
rigorem exaltero calorem habeant. De quibus uir¬
gilius has intermediamq: duȩ mortalibus egresmunere
concessȩ diuum. sed qui proximi sunt a estiuo circulo:
ipsi sunt oziopes nimio calore perusti
Ignis tenuis acutus & mobilis. Aer mobilis & crassus
Aqua craessa obtusa & mobilis. Terra crasa obtu sa
& mobilis etiam sibi ita conmiscentur. Terra quidem
crassa obtusa & in mobilis. cumaquae crassitudine
& obtonsitate colligatur. deinde aqua aers crassitu¬
dine & mobilitate coniungitur. Rursusaer ignis
communioni acuti & mobilis conligatur. Terra aũt¬
& ignis a se separantur sed adduobus mediis aqua & aere
iunguntur. haecitaq nec on fusaminus colligant᷑ subiesta ex¬
processipiltura

Expanded text:
et iste qui in Occidente inter aestivum et australem est et iste qui in Occidente inter aestivum et australem est positus, ideo temperati sunt, quod ex uno circulo rigorem, ex altero calorem habeant. De quibus Virgilius: Has inter, mediamque duae mortalibus aegris Munere concessae divum. 18 Sed qui proximi sunt aestivo circulo, ipsi sunt Aethiopes nimio calore perusti.ignis tenuis, acutus et mobilis; aer mobilis, acutus et crassus; aqua crassa, obtusa et mobilis; terra crassa, obtusa, immobilis. Quae etiam sibi ita commiscentur. Terra quidem crassa, obtusa et immobilis, cum aquae crassitudine et obtusitate colligatur. Deinde aqua aeri crassitudine et mobilitate conjungitur. Rursus aer igni communione acuti et mobilis colligatur. Terra autem et ignis a se separantur, sed a duobus mediis aqua et aere junguntur. Haec itaque ne confusa minus intelligantur, subjecta expressi pictura
Abbreviated transcription (Latin):
circulus hes merinus torridus in babitabilis. Quartus diga¬
circulus exemerinus temperatus habitabilis¬
oninunus circuluis santarticus frigidus in habitabilis.
Horum primus septem trionalis est. secundus sol¬
stitialis. Tertius aequi nostialis quartus hiemalis.
Quintus austrelis. dequib: uarro itadicit. adquinq
aetheriis ronis accingitur orbis. haec uastant
nimas hiemas mediamq: calores sic terrae extremas
intermediaq: coluntur. quam solis ualidonumquam
ut auferat ignem quorum circuli diuisionis
talis distinguitur figurae
Nedideo aequi nostialis circulus in habitabilis est
quia sol ꝑmedium caelum crens nimium his locis
facit feruorem: Ita ut ne fruges ibi nascantur
propter exustã terram nec homines propter nimiũ
ardorem habitane ꝑmittantur. Acontrx septem¬
nimioq celi rigore uentorumq gelidis flatibus
contabescunt. Solsticialis uero circulus qui inoriente
inter septem trionalem & stium est conlocatus

Expanded text:
circulus Isemerinus, torridus inhabitabilis; quartus circulus Isemerinus, torridus inhabitabilis; quartus circulus Chimerinus, temperatus habitabilintus circulus Antarcticus, frigidus inhabitabilis. 2. Horum primus septentrionalis est, secundus solstitialis, tertius aequinoctialis, quartus hiemalis, quintus australis. De quibus Varro dixit: At quinque aetherius zonis accingitur orbis, Ac vastant imas hiemes, mediamque calores: Sic terrae extremas inter mediamque coluntur. Qua solis valido nunquam rota ferveat igne. Quorum circulorum divisiones talis distinguit figura. ed ideo aequinoctialis circulus inhabitabilis est, quia sol per medium coelum currens nimium istis locis facit fervorem, ita ut nec fruges ibi nascantur propter exustam terram, nec homines propter nimium ardorem habitare permittantur. At contra septennimioque coeli rigore ventorumque gelidis flatibus contabescunt. 4. Solstitialis vero circulus, qui in Oriente inter septentrionalem et aestivum est collocatus,
Abbreviated transcription (Latin):
Lic& et permundum nonnumquam scriptura pecca¬
tores in sinu& dequibus dictum est. Et mundus eũ non
cognouit. Formatiomundi ita demonstractur. Nam
quem ad modum erigitur mundus inseptem trionalẽ
plagam ita declinatur in austroclem. Caput autem
& quasi facies orientalis regio ultima pars septem¬
trionalis. Nam partes eius quattuor sunt. Prima
pars mundi est oriens. Secunda meridiaes.. Tertia
occidens. ultima uero adq extrema septem tri¬
tremȩ dextrx leuaq tracuntur cȩrulȩ & glatiȩ
concrete. Lucanus sic mundi pars.ima iacit
quam rona niualis ꝑpetuȩq premunt hiemis.
X DEQuiNque ciꝑculis muridi
Indefinitione aũt mundi circulii aiunt philo sopͥi
in quibus diuiditur orbis terrae. hasuirgilius inge¬
orgicis ostendit dicens. quinq tenunt caelum zonȩ
sed fingamus in modum dextere nostnre ut polexsit
circulus articus frigore in habitabilis. Secundus digitꝰ¬
circulus terrinus temperatus habitabilis. Medius digitꝰ¬

Expanded text:
licet et per mundum nonnunquam Scriptura peccatores insinuet, de quibus dictum est: Et mundus eum non cognovit. 3. Formatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in australem. Caput autem et quasi facies, orientalis regio, ultima pars septentrionalis. Nam partes ejus quatuor sunt: prima pars mundi est Orientis. Secunda meridiana. Tertia Occidentis. Ultima vero et extrema septentritreme dextra levaque trahuntur / cerulee, glacie concrete quam zona nivalis Perpetuaeque premunt hiemes. CAPUT X. De quinque circulis. 1. In definitione autem mundi circulos aiunt philosophi in quibus dividitur orbis terrae. 17 Has Virgilius in Georgicis ostendit, dicens: Quinque tenent coelum zonae. Sed fingamus eas in modum dexterae nostrae, ut pollex sit circulus Arcticus, frigore inhabitabilis; secundus circulus Therinus, temperatus habitabilis; medius
Abbreviated transcription (Latin):
renouationẽ inmente oporta fieri. Sed incapite
demonstrari. ubupsã mens noscitur habitare: quod
uerom daanso capite superius: inferius circuli
corona relinquitur: Sacerdotͥũ regnũque eccle¬
siae in eis existimo figurare: Thiara enim apud

Expanded text:
renuvationem in mente oportet fieri, sed in capite demonstrari, ubi ipsa mens noscitur habitare. Quod vero de tonso capite superius, inferius circuli corona relinquitur, sacerdotium regnumque Ecclesiae in eis existimo figurari. Tiara enim apud