comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non aut̃ diabolus potentia dĩ: sed iusticia superandus fuit
Namquid om̃ipotente potentius : Aut cuius creaturꝓ potes¬
tas potestati ereatoris cõparari potest: sed cũ diabolus uitio
ꝑuersitatis suȩ. factus sit amator potentiȩ . & defertor oppugnator¬
q uistitiȩ. sic enĩ & homines eũ tanto magis imitantur. quanto
magis neglecta uł etiã ꝑ osa iustitia. potentiȩ student: eiusq
uł acheptione lȩtantur. uł inflanmantur cupiditate. Placuit
dõ ut ꝓpt̃ eruendũ hominẽ de diaboli potestate : non potenti¬
a diabolus fed iusticia uinceret᷑: Atq ita & homines imitantes
xp̃m. iustitia quererent diabolũ uincere. non potentia. Non
quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit: sed ordo feruan¬
dus ẽ. quo prior .ẽ. iustitia. Nam quanta potentia potest . ex̃. mor¬
taliũ: teneant ergo mortales iustitiam: potentia imnortali¬
b dabitur : cui cõparata quantalibet eoꝵ hominũ qui poten¬

Expanded text:
Non autem diabolus potentia Dei, sed justitia superandus fuit. Nam quid Omnipotente potentius? Aut cujus creaturae potestas potestati Creatoris comparari potest? Sed cum diabolus vitio perversitatis suae factus sit amator potentiae, et desertor oppugnatorque justitiae; sic enim et homines eum tanto magis imitantur, quanto magis neglecta, vel etiam perosa justitia, potentiae student, ejusque vel adeptione laetantur, vel inflammantur cupiditate: placuit Deo, ut propter eruendum hominem de diaboli potestate, non potentia diabolus, sed justitia vinceretur; atque ita et homines imitantes Christum, justitia quaererent diabolum vincere, non potentia. Non quod potentia quasi mali aliquid fugienda sit; sed ordo servandus est, quo prior est justitia. Nam quanta potentia potest esse mortalium? Teneant ergo mortales justitiam, potentia immortalibus dabitur. Cui comparata quantalibet eorum hominum qui poten
Abbreviated transcription (Latin):
sed pronob̵ tradidit eũ: quomodo non & cũ illo om̃a nob̾ dona¬
bit.: Nũquid nisi iam placatus eẽt pat̃. ꝓprio filio ñ partens ꝓ
nob eũ traderet: Nonne uidetur hec illi uelut auersa. ẽe. sen¬
tentia :. In illa moritur ꝓ nobis filius & reconciliatur nob̶ pat᷑¬
ꝑ eius mortẽ : In hac aut̃. tãꝗ prior nos dilexerit pater. ipsȩ
Ged uideo qđ & antea pater dilexcit nos non solũ ante¬
quam ꝓ nobis filius moreretur : sed antequã conderet muindũ.
ipso testante apło qui dicit. Sic̃ elegit nos in ipso: ante mundi
constitutionẽ. Nec filius patre sibi non parcente. ꝓnob̾ uelut
inuitus . ẽ. traditus: quia & de ipso dictũ. ẽ. qui me dilexit &
tradidit semet ipsũ ꝓme. Om̃a ergo simul & pat̾ & filius &

Expanded text:
um illo omnia nobis donaum illo omnia nobis donavit ? Numquid nisi jam placatus esset Pater, proprio Filio non parcens pro nobis eum traderet? Nonne videtur haec illi velut adversa esse sententia? In illa moritur pro nobis Filius, et reconciliatur nobis Pater per mortem ejus: in hac autem tanquam prior nos dilexerit Pater, ipse Sed video quod et antea Pater dilexit nos, non solum antequam pro nobis Filius moreipso teste Apostolo qui dicit: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem . Nec Filius Patre sibi non parcente pro nobis velut invitus est traditus, quia et de ipso dictum est, Qui me dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Omnia ergo simul et Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
saluator : quod uerbũ latina lingua antea non habebat: fed
habere poterat. sicut potuit quando uoluit. Ioec aut̃ apłi sen¬
tentia p̃cedens ubi ait. adhuc cũ infirmi eẽmus. uixta tempꝰ
xp̃sꝓ impis mortuus ẽ. choeret his duab sequentib : quarũ
inuna dix̃ peccatores . in alia mimicos dĩ : tãꝗ in illis. singulis
reddiderit singula : peccatores ad infirmos. mimicos dei
referens adimpios * ÷ acoaoo¬
conciliati ꝑ mortẽ filii eius. Itane uero. cũ irasceretur nob̵ ds̃
pat̃ uidit mortẽ filii sui pro nob. & placatus ẽ. nob: Nũquid
ergo filius rius usq ad &eo nobis plasatus erat ut ꝓ nob¬
etiã dignaretur mori: Pat̃ uero usq: ad eo ad huc irascebatur.
ut nisi filius pronob moreretur. non placaret᷑ : Et qͥd .ẽ. quod
alio loco idem ipse doctor gentiũ. quid ergo inqͥt dicimus adhȩȩ
Si ds̃ pro nob̃. quis contra nos : qui filio proprio non pepercit:¬

Expanded text:
Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios. CAconciliati per mortem Filii ejus? Itane vero, cum irasceretur nobis Deus Pater, vidit mortem Filii sui pro nobis, et placatus est nobis? Numquid ergo Filius ejus usque adeo nobis jam placatus erat, ut pro nobetiam dignaretur mori: Pater vero usque adeo adhuc irascebatur, ut nisi Filius pro nobis moreretur, non placaretur? Et quid est quod alio loco idem ipse doctor Gentium: Quid, inquit, ergo dicemus ad haec? Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui proprio
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ab ira ꝑ ipsum. Ad huc addit & dicit. Si enĩ cũ inimici
essemus reconciluti sumus dõ ꝑmortẽ filui eius: multo magis
reconciliati salui erimus inuita ipsius. Quos peccatores dixit
prius. hos posterius inimicosdĩ . & quos prius uistificatos insan¬
guine ihũ xp̃i. eos posterius reconciliatos ꝑmortẽ filii dei
Et quos prius saluos abira ꝑ ipsũ. eos postea siluos inuita ipsius.
Non ergo ante istam grãm. qͣuomodo peccatores: sed intalib prc¬
catis fuius : ut mimici eẽmus dei. Superius aut̃ idem apłs
nos peccatores & mimicos dĩ. duob identidem nominib appel¬
lauit: Uno uelut mitissimo. alio plane atrocismo dicens: Si enĩ
xp̃s cũ infirmi essemus adhuc. uixta tẽpus proimpiis mortuus
.ẽ: quos infirmos eosdem impios nuncupauit leue aliquuid uide¬
tur infirmitas fed aliquando talis ẽ ut impietas nominetur.
Nisi tamen infirmitas eẽt: medicũ necessariũ non haberet.
qui est hebraice iħs. grece sother. nr̃a aut̃ lo quutione

Expanded text:
inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus; multo magis reconciliati, salvi erimus in vita ipsius. Quos peccatores dixit prius, hos posterius inimicos Dei; et quos prius justificatos in sanguine Jesu Christi, eos posterius reconciliatos per mortem Filii Dei; et quos prius salvos ab ira per ipsum, eos postea salvos in vita ipsius. Non ergo ante istam gratiam quoquo modo peccatores, sed in talibus peccatis fuimus, ut inimici essemus Dei. Superius autem idem apostolus nos peccatores et inimicos Dei, duobus identidem nominibus appellavit, uno velut mitissimo, alio plane atrocissimo, dicens, Si enim Christus, cum infirmi essemus adhuc, juxta tempus pro impiis mortuus est . Quos infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione
Abbreviated transcription (Latin):
Quaclam iusticia dĩ in potestatẽ diaboli traditũ. ẽ. genus hu¬
manũ: peccato primi hominis. in om̃s utriusq sexus cõmixti¬
one nascentes. originalit̃ transeunte : & parentũ primoꝵ
debito. uniuersos posteros obligante. Hȩc traditio prius i
genesi significata. ẽ : ubi cũ serpenti dictũ. eẽt. t̾ram mandu¬
cabis: homini dictũ ẽ. t̃ra es & in terrã ibis. Eo qđ dictũ .ũ. int̃¬
ram ibis : mors corporis ꝓnuntiata. ẽ. Quia nec ipsam fuerat
exꝑturus. si ꝑmansisset ut factus ẽ. rectus. Qđ uero uiuenti
ait. terra. es: ostendit totũ hominẽ in deterius conmuta¬
tũ. dale est enĩ t̾ra es. quale illud : non ꝑmanebit sp̃s m̃s
in hominib: istis. quia caro sunt. Tunc ergo demonstrauit ei tra¬
etũ eui dictũ fuerat t̃ram manducabis. Apostolus aut aꝑtus
hoc p̃dicit ubi dicit. Gt uos cũ essetis mortui delictis & prcertis
uris in quib: aliquando ambulastis scdm scłm mundi bauus lẽ¬

Expanded text:
 diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec traditio prius in Genesi significata est, ubi cum serpenti dictum esset, Terram manducabis; homini dictum est, Terra es, et in terram ibis . Eo quod dictum est, in terram ibis; mors corporis praenuntiata est, quia nec ipsam fuerat experturus, si permansisset ut factus est rectus: quod vero viventi ait, Terra es; ostendit totum hominem in deterius commutatum. Tale est enim, Terra es; quale istud, Non permanebit Spiritus in hominibus istis quoniam caro sunt . Tunc ergo demonstravit eum ei traditum, cui dictum fuerat, Terram manducabis. Apostolus autem apertius hoc praedicat, ubi dicit: Et vos cum essetis mortui delictis et peccatis vestris, in quib
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec ipse diabolus apotestate om̃potentis alienus .ẽ. sic̃
neq abonitate. Nam & maligni angeli. undȩ qualicũq subsis¬
terent uita: nisi ꝑ eũ qui uiuificat om̃a: Si ergo conmis¬
sio peccatoꝵ ꝑ iram dĩ iuistã hominẽ subdidit diabolo ꝓfec

Expanded text:
quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut quia nec ipse diabolus a potestate Omnipotentis alienus est, sicut neque a bonitate. Nam et maligni angeli unde qualicumque subsisterent vita, nisi per eum qui vivificat omnia? Si ergo commissio peccatorum per iram Dei jus
Abbreviated transcription (Latin):
siderisscarnis nr̃e. facientes uoluntates carnis &e affectionum:
& pramus natura filiurȩ. sicut & cȩteri filii diffidentie dumu
mfideles : & quis hoc non ẽ. antequã fidelis fiat. Quocrca om̃s
homies ab origoir sub principe sunt potestatis aeris. qui ope¬
ratur in filiis diffidentiȩ. Et qđ dixi aborigine. hoc ẽ. qđ dic̃
apłs natura filios ire fuisse. sic̃ & cyteros. Natura scilicet. pet
est deprauata peccato: non ut recta creata .ẽ. abinitio. Mo¬
dis aut iste quo traditis .ẽ. homo indiaboli potestatẽ. non
ita debet intelligi. tanquã ds̃ hoc fecerit aut fieri uisserit.
sed qđ tantũ ꝑmiserit. iuste tam̃. Illo enĩ deserente peccantẽ.
peccati auctor ilico muasit: nec ita sine ds̃ deseruit creaturã
suã. ut non se illi exiberet dm̃ creantẽ & uiuificantẽ: & int̃
peralia mala etiam bona malis multa prȩstantẽ. Non enĩ
continuit mira sua miserationes suas: nec hominẽ alege
suȩ potestatis amisit. quando in potestate diaboli esse ꝑmisit

Expanded text:
deriis carnis nostrae, facientes voluntates carnis et affectionum: et eramus natura filii irae, sicut et caeteri . Filii diffidentiae sunt infideles; et quis hoc non est antequam fidelis fiat? Quocirca omnes homines ab origine sub principe sunt potestatis aeris, qui operatur in filiis diffidentiae. Et quod dixi, Ab origine, hoc est quod dicit Apostolus, natura et se fuisse sicut caeteros: natura scilicet ut est depravata peccato, non ut recta creata est ab initio. Modus autem iste quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi, tanquam hoc Deus fecerit, aut fieri jusserit: sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico invasit. Nec ita sane Deus deseruit creaturam suam, ut non se illi exhiberet Deum creantem et vivificantem, et inter poenalia mala etiam bona malis multa praestantem. Non enim continuit in ira sua miserationes suas . Nec hominem a lege suae potestatis amisit, quando in diaboli potestate esse permisit:
Abbreviated transcription (Latin):
ta .ẽ. illo ꝓmittente om̃iũ uoluntatẽ fẽ.t̃e. dicturũ: nisi
quia latent hominẽ. alioꝵ hominũ uoluntates: Sed nũquid
latuit ista istũ: Nũquid quẽquã latet. Qua tandem causa:
nisi quia sunt quedam. quȩ non inconirenient̾ in aliis defe
ipso quisq coniciat cõpatiente uł conspirante uitiosa natu

Expanded text:
ta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi ta est illo promittente omnium voluntatem se esse dicturum, nisi quia latent hominem aliorum hominum voluntates? Sed numquid ista latuit istum? Numquid quemquam latet? Qua tandem causa, nisi quia sunt quaedam quae non inconvenienter in aliis de se quisque conjiciat, compatiente vel conspirante vi
Abbreviated transcription (Latin):
st quȩdam sanȩ eiusdem naturȩ uiuentis & ratione utentis.
tanta conspiratio: ut cũ lateat alterũ quid alt̃ uelitꝰ non¬
nullȩ sint tam̃ uoluntates hominũ. etiam singulis notȩ: t cũ
quisq homosentiat quid homo alius unus uelit. inquib dam
reb possit scire quid om̃s uelint: unde illa ciuusdam mimi. fa¬
cetissima p̃dicatur urbanitas: qui cũ se ꝓmisiset intheatro. qͥd
in animo haberent & quid uellent om̃s: aliis ludũ. eẽ. dic¬
turũ. atq ad diem constitutũ ingenti expectatione maior
multitudo conflueret : suspensis & silentib om̃ib dixisse
ꝑhibetur. Uili uultis emere. & caro uendere. In quo dicto
leuissimi scenici. om̃s tam̃ conscientias inuener̃ suas. biq ue¬
ra ante oculos om̃iũ constituta: & tam̃ in prouisa dicenti ad¬
mirabili fauore plauser̃. Cur aut̃ tã magna exspectatio fac¬

Expanded text:
st quaedam sane ejusdem naturae viventis et ratione utentis st quaedam sane ejusdem naturae viventis et ratione utentis tanta conspiratio, ut cum lateat alterum quid alter velit, nonnullae tamen sint voluntates omnium etiam singulis notae: et cum quisque homo nesciat quid homo alius unus velit, in quibusdam rebus possit scire quid omnes velint. Unde illa cujusdam mimi facetissima praedicatur urbanitas, qui cum se promisisset in theatro quid in animo haberent, et quid vellent omnes, aliis ludis esse dicturum, atque ad diem constitutum ingenti exspectatione major multitudo conflueret, suspensis et silentibus omnibus, dixisse perhibetur: Vili vultis emere, et caro vendere. In quo dicto levissimi scenici, omnes tamen conscientias invenerunt suas, eique vera ante oculos omnium constituta, et tamen improvisa dicenti, admirabili favore plauserunt. Cur autem tam magna exspectatio fac
Abbreviated transcription (Latin):
na: sed genere. Propt̃ similitudinẽ tamen. ex illa duper¬
sitate. magis unam dicimus. eẽ: quã multas. Nam & duos
homines simillimos cũ uiderimus. ⁊mam faciem. rẽ. dicimꝰ.
& miramur arborũ facilius itaq: dicitur. multas animas fuisse.
is fuerit anima una: quã ubi dix̃ apłs una fides. tot eas au¬
det quisquã dicere: potiusse. quot fideles. Et tam̃ qui dic̃. o mu¬
lier magna.ẽ. fides tua: & alteri. modice fidei quaredubitas¬
ti. suã cuiq. ex̃. significat. Sed ita dicitur eadẽ credentiũ fides.
una. quẽ admodũ eadem uolentiũ uoluntas una : cũ & in ipsis qui
hoc idem uolunt sua uoluntas sit cuiq conspicua : alterius aut̃
lateat quãuis idemuelit. Et si aliquib signis fese indicet: creditur
potius quã uidetur. Unus quisq aut̃ sui animi conscius. ñ credit
utiq hanc. et̃. suam: sed plane ꝑuidet uoluntatem. .III.¬

Expanded text:
na, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diverna, sed genere: propter similitudinem tamen et nullam diversitatem magis unam dicimus esse quam multas. Nam et duos homines simillimos cum videmus, unam faciem dicimus et miramur amborum. Facilius itaque dicitur multas animas fuisse lorum quod eis fuerit anima una ; quam ubi dixit Apostolus, Una fides , tot eas audet quisquam dicere quot fideles. Et tamen qui dicit, O mulier, magna est fides tua ; et alteri, Modicae fidei, quare dubitasti ? suam cuique esse significat. Sed ita dicitur eadem credentium fides una, quemadmodum eadem volentium voluntas una: cum et in ipsis qui hoc idem volunt, sua voluntas sit cuique conspicua, alterius autem lateat, quamvis idem velit; et si aliquibus signis sese indicet, creditur potius quam videtur. Unusquisque autem sui animi conscius non credit utique hanc esse suam, sed plane pervidet voluntatem.
Abbreviated transcription (Latin):
rem om̃ib de quib euangelista subiungit & dicit : quot¬
quot aut̃ recrꝑunt eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ fueri his qͥ
credunt inomine eius: qui non exfangiunib neq exuo¬
luptate carnis. neq exuoluptate uiri: ÷ sed ex dõ natisunt :
fides ista cõmunis . ẽ. Monsicut aliqua corporis forma. cõmu¬
nis . ẽ. ad uidendũ om̃iũ oculis qrub prȩsto. ẽ: Ex ipsa quip¬
pr una. om̃iũ cernentiũ quodãmodo informatur aspectus:
Sed sic̃ dici potest. om̃ib ħominib. eẽ. facies humana cõmu¬
nis. Nã hoc ita dicitur. ut tam̃ singuli suas habeant. Ex ina
sane doctrina. impressam fidem credentiũ cordib singulo¬
ꝵ qui hoc idem credunt: iuerissime dicimus. Sed aliud sunt
ra quȩ creduntur.: aliud fides qua creditur. Illa quippe
Hec aurt̃ in animo credentis. ẽ. bi tantũ conspicua cuius . ẽ.
quãuis sit & in alus. non ipsa sed similis. Non enĩ numero. ẽ. u¬

Expanded text:
rem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotrem omnibus de quibus Evangelista subjungit et dicit, Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, iis qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt, fides ista communis est: non sicut aliqua corporis forma communis est ad videndum omnium oculis quibus praesto est; ex ipsa quippe una omnium cernentium quodam modo informatur aspectus: sed sicut dici potest omnibus hominibus esse facies humana communis; nam hoc ita dicitur, ut tamen singuli suas habeant. Ex una sane doctrina impressam fidem credentium cordibus singulorum qui hoc idem credunt verissime dicimus: sed aliud sunt ea quae creduntur, aliud fides qua creduntur. Illa quippe haec autem in animo credentis est, ei tantum conspicua cujus est; quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Non enim numero est u
Abbreviated transcription (Latin):
fades uero de qui in hoc librd aliquanto dutius disputare. certa
dspositionis nr̃ȩ ratione cõpellimur: quã qui habent fideles
uocantur & qui non habent infideles: sicut hi qui uementẽ orp¬
pria di filiũ non receper̃: quãuis exauditu in nob̾ facta sit. ñ ta¬
men ad eũ sensũ corporis ꝑtinet qui appellatur auditus. qm̃ ñ
ũ. sonus. Nec adoculos huius carnis. qm̃ non .ẽ. color aut corporis
forma. Nec ad eũ qui dicit᷑ tactus: qm̃ corpulentiȩ nichis hab&.
Mec adullũ om̃inosensũ corporis: qm̃ cordis. ẽ. resista non cor¬
poris. Pec foris .ẽ. anob. sed mintimis nob. Hrc eam quisquã ho¬
minũ uidet in alio: sed unusquisq insemet ipso. deniq potest
& simulatione configi. & putari. xr̃. in quo non.ẽ. Suami quis¬
q igitur fidem. apud se ipsũ uidet In altero aut̃ credit eam
.xr̃. non uidet. Bt tanto firmius credit: quanto fructus eius
magis nouit: quos operari solet fihes ꝑdilectionẽ. Quã ob¬

Expanded text:
Fides vero de qua in hoc libro aliquanto diutius disputare certa dispositionis nostrae ratione compellimur, quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem . Quamob
Abbreviated transcription (Latin):
iusibilis atq uisionis. quasi parentis & prolis. sure insentiendo siue
in cogitando. nec parentem nec ꝓlem dici posse : quomodo ualui
& quib: ualui demonstraui. Unde tempus admonet. han eandem
trmmitatẽ in interiore homine requirere: atq ab isto de quo tã¬
diu loquutus sũ animali atq carnali qui exterior dicitur. intror¬
sus tendere : ubi speramus inuenire nos posse secundũ trmnitatẽ
imaginẽ dei . Conatus nr̃os illo ipso ad uiuante : quem om̃a sic̃ res
ipsa indicat. ita etiam scã scriptura in mensura & numero & pon¬
dere disposuisse testatur. EXELICIT LIBER UNDSCIMUS

Expanded text:
visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive visibilis atque visionis quasi parentis et prolis, sive in sentiendo, sive in cogitando, nec parentem nec prolem dici posse, quomodo valui et quibus valui demonstravi. Unde tempus admonet, hanc eamdem trinitatem in interiore homine requirere, atque ab isto de quo tamdiu locutus sum animali atque carnali, qui exterior dicitur, introrsus tendere. Ubi speramus invenire nos posse secundum trinitatem imaginem Dei, conatus nostros illo ipso adjuvante, quem omnia, sicut res ipsae indicant, ita etiam sancta Scriptura in mensura et numero et pondere disposuisse testatur . LIBER DUODECIMUS
Abbreviated transcription (Latin):
ũ uisionũ: singulis tam̃ inmemoria p̾scriptus. ẽ. intransgressibilis
modus. Mensura igitur inmemoria. in uisionib: numerus apparet:
sic̃ in ipsis corporib uisibilib mensura quȩdam. ẽ. cui numerosissi¬
me coaptatur sensus uidentiũ. & ex uno uisibili multoꝵ cernen¬
tiuĩ formatur aspectus: ita ut etiã unus ꝓpt̾ duoꝵ occuloꝵ nu¬
merũ. plerũq unam rem geminata specie uideat. sic̃ supra dixi¬
mus. In his ergo reb unde uisiones exprimuntur: quedam men¬
sura . ẽ. In ipsis aut̃ uisionib numerus. Uoluntas uero quȩ ista con¬
iungit & ordinat : & quadam unitate copulat: nec sentiendi
aut cogitandi appetitum nisi in his reb unde uisiones formant᷑
adquiescens collocat. ponderi similis. ẽ. Qua ꝓpt̾ hȩc tria. mensu¬
rã. numerũ pondus. &iam incȩteris om̃ib reb animaduerten¬
da prelibauerim: nunc interim uoluntatẽ copulatricem rei

Expanded text:
um visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis um visionum, singulis tamen in memoria praescriptus est intransgressibilis modus. Mensura igitur in memoria, in visionibus numerus apparet: sicut in ipsis corporibus visibilibus mensura quaedam est, cui numerosissime coaptatur sensus videntium, et ex uno visibili multorum cernentium formatur aspectus: ita ut etiam unus propter duorum oculorum numerum plerumque unam rem geminata specie videat, sicut supra docuimus. In his ergo rebus unde visiones exprimuntur, quaedam mensura est: in ipsis autem visionibus, numerus. Voluntas vero quae ista conjungit et ordinat, et quadam unitate copulat, nec sentiendi aut cogitandi appetitum nisi in his rebus unde visiones formantur, acquiescens collocat, ponderi similis est. Quapropter haec tria, mensuram, numerum, pondus, etiam in caeteris omnibus rebus animadvertenda praelibaverim. Nunc interim voluntatem copulatricem rei
Abbreviated transcription (Latin):
nitudines corpoꝵ quas numquã uidimus: sie ope memoriȩ co¬
gitamus. Quantũ enĩ spatiisolet occupare ꝑ magnitudinẽ mundi
noster optutus: intantũ extendimus quaslibet corpoꝵ moles. cũ
eas maximas cogitamus Et ratio quidem ꝑgit in ampliora: sed phan¬
tasi nonsequitur. Seqͥtur quippe cũ iifmitatẽ quoq numeri ra¬
tio renuntiet: quam nulla uisio corporalia cogitantis ad phen¬
dit Padem ratio docet & minutissima etiam corpuscula infinite
diuidi: cũ tamen ad eas tenuitates uł minutias ꝑ uentũ fuerit
quas uisas meminimus exhiliores minutioresq p̾hantasias iam ñ
possumus intueri : quamius ratio non desinat ꝑsequi ac duidere.
lta nulla corporalia. nisi aut ea quȩ meminimus. aut exhis quȩ
Sed quia numerose cogitari possunt quȩ syngillatim sunt impres¬
ũ memoriȩ : iudetur ad memoriam mensura: aduisionẽ uero
numerus ꝑtinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas tali¬

Expanded text:
nitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae conitudines corporum, quas nunquam vidimus, sine ope memoriae cogitamus. Quantum enim spatii solet occupare per magnitudinem mundi noster obtutus, in tantum extendimus quaslibet corporum moles, cum eas maximas cogitamus. Et ratio quidem pergit in ampliora, sed phantasia non sequitur. Quippe cum infinitatem quoque numeri ratio renuntiet, quam nulla visio corporalia cogitantis apprehendit. Eadem ratio docet minutissima etiam corpuscula infinite dividi; cum tamen ad eas tenuitates vel minutias perventum fuerit, quas visas meminimus, exiliores minutioresque phantasias jam non possumus intueri, quamvis ratio non desinat persequi ac dividere. Ita nulla corporalia, nisi aut ea quae meminimus, aut ex iis quaeXI. 8. Numerus, pondus, mensura. Sed quia numerose cogitari possunt quae singillatim sunt impressa memoriae, videtur ad memoriam mensura, ad visionem vero numerus pertinere. Quia licet innumerabilis sit multiplicitas tali
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt aliqruid qđ ideo falsum dicatur: quia uel non . ẽ. foris in
rerum corporearũ natura. uł non dememoria uidetur expressũ:
cũ tale nichil non sensisse meminimus. Quis enĩ uidit cignum nigrũ:
& ꝓpt̾ea nemo meminit : cogitare tam̃ quiuis potest. facile. ẽ. e¬
nim illam figuram qrã uidendo cognorumus nigro colore ꝑfunde¬
re : quem nichilominus inalus corporib uidimus. Et quia utrũq
sensimus. utrũq meminimus. Nec auẽ quadrupedem memini: quã
non uidi. Sed phantasiam tamen facillime inturor : dum alicui
formȩ uolatili qualem uidi. adiungo alios duos pedes quales iti¬
dem uidi. Qua ꝓpt̃ dum coniuncta cogitamus quȩ singillatim
sensa meminimus : uidemur non id quod meminimus cogitare:
cũ id agamus moderante memoria: unde sumimus om̃a quȩ mul¬
tiplicit᷑ ac uariȩ ꝓnr̃a uoluntate cõponimus. Nam neq ipsas mag¬

Expanded text:
ciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in ciunt aliquid quod ideo falsum dicatur, quia vel non est foris in rerum corporearum natura, vel non de memoria videtur expressum, cum tale nihil nos sensisse meminimus? Quis enim vidit cycnum nigrum? et propterea nemo meminit: cogitare tamen quis non potest? Facile est enim illam figuram, quam videndo cognovimus, nigro colore perfundere, quem nihilominus in aliis corporibus vidimus: et quia utrumque sensimus, utrumque meminimus. Nec avem quadrupedem memini, quia non vidi: sed phantasiam talem facillime intueor, dum alicui formae volatili qualem vidi, adjungo alios duos pedes quales itidem vidi . Quapropter, dum conjuncta cogitamus, quae singillatim sensa meminimus, videmur non id quod meminimus cogitare; cum id agamus moderante memoria, unde sumimus omnia quae multipliciter ac varie pro nostra voluntate componimus. Nam neque ipsas mag
Abbreviated transcription (Latin):
conuertit ad corpus acies oculoꝵ. Propt̃ea duas in hoc genere
trinitites uolui conmendare: unã cum uisio sentientis for¬
matur ex corpore. alum cũ uisio cogitantis formatur ex
memoria. Mediam uero nolui : qm̃ non ibi solet uisio dici cũ
memoriȩ conmendatur forma quȩ fit insensu cernentis. U¬
biq tamen uoluntas non apparet . nisi copulatrix quasi pa¬
rentis & prolis : & ideo undecũq procedat. nec parens nec
mr nisi qđ meminimus: cur plerũq falsa cogitamus cũ ea
quȩ sentimus non utiq falso nreminerimus : nisi quia uo¬
lumtas ulla quam conumotricẽ ac separatricem huiuscemo¬
direrũ iam. quantũ potui demonstrare curaui. forman¬
dam cogitantis aciem ꝑrecondita memoriȩ ducit ut libitum . ẽ.
& ad cogitanda ea que non meminimus exeis quȩ neminimus ali¬
ud hincunde ut sumat appellatq in unam uisionem corunt. lta fa¬

Expanded text:
convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere convertit ad corpus acies oculorum. Propterea duas in hoc genere trinitates volui commendare: unam, cum visio sentientis formatur ex corpore; aliam, cum visio cogitantis formatur ex memoria. Mediam vero nolui, quia ibi non solet visio dici, cum memoriae commendatur forma, quae fit in sensu cernentis. Ubique tamen voluntas non apparet, nisi copulatrix quasi parentis et prolis. Et ideo undecumque procedat, nec parens nec  nisi quod meminimus; cur plerumque falsa cogitamus, cum ea quae sensimus non utique falso meminerimus: nisi quia voluntas illa quam conjunctricem ac separatricem hujuscemodi rerum jam quantum potui demonstrare curavi, formandam cogitantis aciem per abscondita memoriae ducit ut libitum est, et ad cogitanda ea quae non meminimus, ex eis quae meminimus, aliud hinc, aliud inde, ut sumat impellit; quae in unam visionem coeuntia fa
Abbreviated transcription (Latin):
minisse potuerunt : iamporro abeo qđ inmemoria .x̃. anomi aci¬
em uelle auertere. nichil. ẽ. aliud quam non inde cogitare.
uenimus usq ad speciem quȩ fit incontuitu cogitantis : quat¬
tuor species repperiuntur : quasi graclatim nate altera ex
altera. Secunda de prima. tercia de secunda: quarta de ter¬
cia. Ab specie quippe corporis qđ cernitur : exoritur ea quȩ
fit insensu cernentis. Et abhac ea que fit in memoria: & ab hac
ea quȩ fit macie cogitantis. Qua propt̃ uoluntas quasi paremtẽ
cũ prole. ter copulat. Primo speciem corporis. cũ ea quam gignit
gitantis intuitu. Sed media copula quȩ fecunda . ẽ. cũ sit uicmi¬
or : non tamsonilis. ẽ. prime quã tertiȩ. Ulisiones enĩ duȩ sunt.
Vna sentientis : altera cogitintis: ut aut̃ possit. er̃. uisio cogitan¬
tis : ĩdeo fit mmemoria diuisione sentientis sonile aliqrud. quo
seita conuertat in cogitando acies animi : sicut se incerrdo

Expanded text:
minisse potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciminisse potuerunt. Jam porro ab eo quod in memoria est, animi aciem velle avertere, nihil est aliud quam non inde cogitare. pervenimus usque ad speciem quae fit in contuitu cogitantis, quatuor species reperiuntur quasi gradatim natae altera ex altera: secunda, de prima; tertia, de secunda; quarta, de tertia. A specie quippe corporis quod cernitur, exoritur ea quae fit in sensu cernentis; et ab hac, ea quae fit in memoria; et ab hac, ea quae fit in acie cogitantis. Quapropter voluntas quasi parentem cum prole ter copulat: primo speciem corporis cum ea quam gignit gitantis intuitu. Sed media copula quae secunda est, cum sit vicinior, non tam similis est primae quam tertia. Visiones enim duae sunt; una, sentientis; altera, cogitantis: ut autem possit esse visio cogitantis, ideo fit in memoria de visione sentientis simile aliquid, quo se ita convertat in cogitando acies animi, sicut se in cernendo
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. aut̃: Audiuimus enĩ. sed non meminimus. Subito pauriũ sen¬
sum labentib uocib. alienato nutu uoluntatis ꝑquẽ solent
infigi memoriȩ. Uerius itaq dixxerimus cũ tale aliquid acci¬
dit. non memuinimus : quã non audiumus. Nam̃ & legentib
euenit. & michi sȩpissime: lit ꝑ lecta pagina uł epistola. nesci¬
am quid legerim & repetam: quippe in aliud intento nutu
uoluntatis: non sic ẽ. ad hibita memoria sensui corporis. quo¬
modo ipse sensus adhibitus . ẽ. litteris. Ita & ambulantes intenta
in aliud uoluntate. nesciunt qua transierint. Qđ si nonuidis¬
sent non ambulassent aut maiore intentione palpando am¬
bulassent. p̃sertim. siꝑ in cognita ꝑgerent: Sed quia facile
ambulauerunt: utiq uiderunt. Quna uero non sic̃ sensus
oculoꝵ locis quacũq ꝑgebant: ita ipsi sensui memorix uin¬
gebatur. hullomodo id quod uiderirt. etiam recentissimũ me¬

Expanded text:
est autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium senest autem: audivimus enim, sed non meminimus, subinde per aurium sensum labentibus vocibus alienato nutu voluntatis, per quem solent infigi memoriae. Verius itaque dixerimus, cum tale aliquid accidit, Non meminimus, quam, Non audivimus. Nam et legentibus evenit, et mihi saepissime, ut perlecta pagina vel epistola, nesciam quid legerim, et repetam. In aliud quippe intento nutu voluntatis, non sic est adhibita memoria sensui corporis, quomodo ipse sensus adhibitus est litteris. Ita et ambulantes intenta in aliud voluntate, nesciunt qua transierint: quod si non vidissent, non ambulassent, aut majore intentione palpando ambulassent, praesertim si per incognita pergerent: sed quia facile ambulaverunt, utique viderunt: quia vero non sicut sensus oculorum locis quacumque pergebant, ita ipsi sensui memoria jungebatur, nullo modo id quod viderunt etiam recentissimum me
Abbreviated transcription (Latin):
corporib: motu corporis separat corporis sensus: ne aliqud
sentumus. aut sentire desinamus: ueluti cũ oculos abeo qđ ui¬
dere nolumus. auertimus & claudimus: sic aures asonis: sio na¬
res ab odorib : ita etĩ uł osclaudendo. uł aliquid exore respien¬
do a saporibus auersamur. in tactu quoq: uł subtrahimus corpꝰ
ne tangamus qđ nolumus: uel si iam tangebamus. abicimus aut
repellimus quod nolumus: Ita motu corporis agit uoluntas: ne
sensus corporis reb sensibilib copuletur. Et agit hoc : quantũ
potest. Nam cũ in hac actione ꝓpt̾ conditionem seruilis morta¬
litatis difficultatẽ patitur : cruciatus .ẽ. consequens: lit uolun¬
tati nichil reliqui fiat. nisi tolerantia. Memoriam uero asen¬
su uoluntas auertit: cũ in aliud intentã non ei suat mherere
p̃sentia. Quod animacluertere facile. ẽ. cũ sepe coramloquentẽ
nob aliquẽ . aliud cogitando non audisse nobis uidemur. falsũ

Expanded text:
corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid corporibus motu corporis separat corporis sensus, ne aliquid sentiamus, aut ut sentire desinamus: veluti cum oculos, ab eo quod videre nolumus, avertimus, vel claudimus: sic aures a sonis, sic nares ab odoribus. Ita etiam vel os claudendo, vel aliquid ex ore respuendo a saporibus aversamur. In tactu quoque vel subtrahimus corpus ne tangamus quod nolumus, vel si jam tangebamus, abjicimus aut repellimus. Ita motu corporis agit voluntas, ne sensus corporis rebus sensibilibus copuletur. Et agit hoc quantum potest: nam cum in hac actione propter conditionem servilis mortalitatis difficultatem patitur, cruciatus est consequens, ut voluntati nihil reliqui fiat, nisi tolerantia. Memoriam vero a sensu voluntas avertit, cum in aliud intenta non ei sinit inhaerere praesentia. Quod animadvertere facile est, cum saepe coram loquentem nobis aliquem aliud cogitando non audisse nobis videmur. Falsum
Abbreviated transcription (Latin):
narrantem uł futura p̃nuntiantẽ. ad memoriam suam recur¬
rat : & ibi repperiat modũ atq mensuram om̃iũ formarũ. quas
cogitans inturtur. Nam neq colorem quẽ numꝗ uidit. neq fi¬
guram coloris. nec sonũ quẽ nunquã audiuit. nec saporẽ quẽ
nũquã gustauit . nec odorem quem nũquã olfecit nec ullam
contrectationẽ corporis quã nũꝗ sensit. potest quisquam om̃ino
cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi
qđ fensit: quia nemo meminit corporale aliquid nisi qđ sensit
sic̃ in corporib sentiendi. sic inmemoria .ẽ. cogitandi modus.
Sensus enĩ accipit speciem abeo corpore qđ fentimus: & a
sensu memoria. a memoria uero acies cogitantis. Uoluntas
porro sic̃ ad iungit sensũ corpori. sic memoriã sensui. sic cogitan¬
tis aciem memoriȩ. Quȩ aut̃ conciliat ista atq coniungit: ĩp¬
sa etiam disiungit ac sẽparat id est uoluntas. Sed asentiendis

Expanded text:
narrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurnarrantem, vel futura praenuntiantem, ad memoriam suam recurrat, et ibi reperiat modum atque mensuram omnium formarum quas cogitans intuetur. Nam neque colorem quem nunquam vidit, neque figuram corporis, nec sonum quem nunquam audivit, nec saporem quem nunquam gustavit, nec odorem quem nunquam olfecit, nec ullam contrectationem corporis quam nunquam sensit, potest quisquam omnino cogitare. At si propterea nemo aliquid corporale cogitat nisi quod sensit, quia nemo meminit corporale aliquid nisi quod sensit, sicut in corporibus sentiendi, sic in memoria est cogitandi modus. Sensus enim accipit speciem ab eo corpore quod sentimus, et a sensu memoria, a memoria vero acies cogitantis. 15. Voluntas porro sicut adjungit sensum corpori, sic memoriam sensui, sic cogitantis aciem memoriae. Quae autem conciliat ista atque conjungit, ipsa etiam disjungit ac separat, id est, voluntas. Sed a sentiendis
Abbreviated transcription (Latin):
o cogito: cũ aliquid michi naratur. Non ipsas uoces loquentis
dico : ne quisquã putet in illam me exxisse trinitatẽ. quȩ foris
in sensibilib & in sensib agitur: sed eas cogito corpoꝵ species
quas narrans uerbis sonisq significat. Quas utiq non reminiscrns
sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus. nec tunc ex¬
ceditur memorie modus. Neq enĩ uł intelligere possem narrã¬
tem. si ea quȩ dicit & si contexta tunc primũ audirem: non ta¬
men generalit̃ singula meminissem. Qui enĩ michi narrat. uerb
gr̃a aliquẽ montẽ. silua exutũ & oleis indutũ: ei narrat qui
meminerimspecies & montiũ & siluarũ &dearũ. Quas si oblit̾
essem: quid diceret om̃io nescirem. Et ideo narrationem illã
cogitare non possem. Ita fit ut om̃is qui corporalia cogitat. si¬
ue ipse aliquid confingat. siue audiat aut legat uł p̃terita

Expanded text:
o, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis o, cogito, cum aliquid mihi narratur. Non ipsas voces loquentis dico, ne quisquam putet in illam me exisse trinitatem, quae foris in sensibilibus et in sensibus agitur: sed eas cogito corporum species, quas narrans verbis sonisque significat; quas utique non reminiscens, sed audiens cogito. Sed si diligentius consideremus, nec tunc exceditur memoriae modus. Neque enim vel intelligere possem narrantem, si ea quae dicit, et si contexta tunc primum audirem, non tamen generaliter singula meminissem. Qui enim mihi narrat, verbi gratia, aliquem montem silva exutum, et oleis indutum, ei narrat qui meminerim species et montium et silvarum et olearum; quas si oblitus essem, quid diceret omnino nescirem, et ideo narrationem illam cogitare non possem. Ita fit ut omnis qui corporalia cogitat, sive ipse aliquid confingat, sive audiat, aut legat vel praeterita
Abbreviated transcription (Latin):
dem nũꝗ uiderim: & ideo nũquã meminerim. Atq ut solem:
ita cetera he aut̃ rerũ formȩ qm̃ corporales atq fensibiles st̃
errat equidem animus. cũ eas opinatur eomodo foris. ex̃. quo¬
modo intus cogitat: uel cũ iam interierint foris. & adhuc in
memoria retinentur : uł cũ alit̃ etiã cũ meminimus. ñ recor¬
dandi fide. sed cogitandi uarietate formantur. Quamquã sȩ¬
pisime credimus etiam uera narrantib quȩ ipsi sensib ꝓce¬
perunt : quȩ cũ in ipso auditu quando narrantur cogitamus. non
uidetur admemoriam retorqueri acies. ut fiant uisiones cogi¬
tantium. Neq enĩ ea nob recordantib: sed alio narrante cogi¬
tamus. Atq illa trontas non hic udetur expleri. quȩ fit cũ spe¬
cies inmemoria latens. & uisio recordantis. tercia uoluntate co¬
pulantur. Non enĩ qđ latebat in memoria mea: sed qđ audi¬

Expanded text:
dem nunquam viderim, et ideo nec meminerim: atque ut solem, dem nunquam viderim, et ideo nec meminerim: atque ut solem, ita caetera. Hae autem rerum formae, quoniam corporales atque sensibiles sunt, errat quidem animus, cum eas opinatur eo modo foris esse, quomodo intus cogitat, vel cum jam interierunt foris, et adhuc in memoria retinentur, vel cum aliter etiam, quod meminimus, non recordandi fide, sed cogitandi varietate formatur. 14. Quanquam saepissime credamus etiam vera narrantibus, quae ipsi sensibus perceperunt. Quae cum in ipso auditu quando narrantur cogitamus, non videtur ad memoriam retorqueri acies, ut fiant visiones cogitantium: neque enim ea nobis recordantibus, sed alio narrante cogitamus: atque illa trinitas non hic videtur expleri, quae fit cum species in memoria latens et visio recordantis tertia voluntate copulantur. Non enim quod latebat in memoria mea, sed quod audi
Abbreviated transcription (Latin):
corporis erum sensu: eas in memoria combibit animus. Uisiones
tamen ille cogitantiũ. exhis quidem reb quȩ sunt in memoria
sed tam̃ mnumerabilit̃ atq om̃ino infinite multiplicantur at¬
q uaruntur. Unũ quippe solem memini: quia sicuti. ẽ. unũ ui¬
di Si uoluero aut̃: duos cogito uł tres. uł quot quot uolo. Sed
exeadẽ memoria. qua unũ memini : formatur acies multos co¬
gitantis. Et tantũ memini: quantũ uidi. Si enĩ maiorẽ uł mi¬
norẽ nemini quam uidi: iam non memini qđ uidi: & ideo nec
menuni. Quia uero memini : tantũ memini quantũ uidi: uł ma¬
iorem tamen ꝓuoluntate cogito uel minorẽ. Gt ita memini ut
uidi: cogito aut̃ sic̃ uolo currentẽ. & ubi uolo stantẽ. linde uolo
& quo uolo uenient̾e. Quadrũ etiã cogitare michi in prop̃tu
.p̃: cũ rotundũ meminerim. Et cuiuslibet coloris: cũ solem iuri¬

Expanded text:
corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones corporis enim sensu eas in memoriam combibit animus: visiones tamen illae cogitantium ex iis quidem rebus quae sunt in memoria, sed tamen innumerabiliter atque omnino infinite multiplicantur atque variantur. Unum quippe solem memini, quia sicuti est, unum vidi: si voluero autem, duos cogito, vel tres, vel quotquot volo; sed ex eadem memoria qua unum memini formatur acies multos cogitantis. Et tantum memini, quantum vidi. Si enim majorem vel minorem memini, quam vidi, jam non memini quod vidi, et ideo nec memini. Quia vero memini, tantum memini quantum vidi, vel majorem tamen pro voluntate cogito, vel minorem: et ita memini, ut vidi; cogito, autem sicut volo currentem, et ubi volo stantem, unde volo et quo volo venientem. Quadrum etiam mihi cogitare, in promptu est, cum meminerim rotundum; et cujuslibet coloris, cum solem viri
Abbreviated transcription (Latin):
no aspectu contueri : alternant uicissim cedendo ac succedendo
iruniades cogitationũ. atq ita fit ista mnumerabilit̃ numero¬
sissima tranitis. nec tam̃ infinita: nsi numerus in memoria re¬
conditarũ rerum non excedatur. Ex quo enĩ cepit unusqiuisq senti¬
re corpora quolibet corporis sensu. etiam si posset adiungere quȩ
oblitus .ẽ. certus ac determinatus ꝓfecto numeris foret. quam¬
uis mnumerabilis. dicimus enĩ mnnumerabilia non solũ infinita :
sidetiã que ita finita sunt : ut facultatem nmerantis excedant.
Srd hinc aduerti aliquanto manifestius potest : aliud.ẽx. qđ re¬
conditũ memoria tenet: & aliud qđ inde in cogitatione recor¬
dantis ex primitur : quamuis cũ fit utriusq copulatio. unũ idem¬
q: uideatur: quia meminisse non possunus corporũ species. ni¬
si tot quot sensimus. & quantas sensimus. & sicut sensimus. Ex

Expanded text:
no aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo no aspectu contueri, alternant vicissim cedendo ac succedendo trinitates cogitationum, atque ita fit ista innumerabiliter numerosissima trinitas: nec tamen infinita, si numerus in memoria reconditarum rerum non excedatur. Ex quo enim coepit unusquisque sentire corpora quolibet corporis sensu, etiam si posset adjungere quorum oblitus est, certus ac determinatus profecto numerus foret, quamvis innumerabilis. Dicimus enim innumerabilia, non solum infinita, sed etiam quae ita finita sunt, ut facultatem numerantis excedant. 13. Sed hinc adverti aliquanto manifestius potest, aliud esse quod reconditum memoria tenet, et aliud quod inde in cogitatione recordantis exprimitur, quamvis cum fit utriusque copulatio, unum idemque videatur: quia meminisse non possumus corporum species, nisi tot quot sensimus, et quantas sensimus, et sicut sensimus: ex
Abbreviated transcription (Latin):
cordationem cernendo exprimuntur.: id ẽ excopulatione rri
cuiusdam quam recordati sumus. & uisionis quȩ inde facta ẽ.
in acue cogitantis cũ recordati sumus In quib ipła quȩ utrũq co¬
pulat. uoluntas requirit & aliud qđ quasi uicinũ . ẽ atq con¬
tiguũ recordanti. Tot igitur huiis generis trinitates. quot re¬
cordationes: quia nulla .ẽ. earũ ubi non hȩc tria sint. illud qđ in
memoria reconditũ. ẽ. etiam antequã cogitetur: & illud quod
fit in cogitatione cũ cernitur. & uoluntas utrũq conunngens
& exutroq ac tercia se ipsa unum aliquid complens. An potus
ita cognoscitur una quȩlam in hoc generx trinitas: ut unum
aliquid generalit̃ dicamus. quicquid corporaliũ specierũ in me¬
moria latet: et rursus unũ aliquid generale. uisionem animi
talia recordantis atq cogitantis. & uoꝵ duoꝵ copulationis
tercia conuingitur copulatrix uoluntas: ut sit hoc totũ unũ

Expanded text:
recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei recordationem cernendo exprimuntur, id est, ex copulatione rei cujusdam quam recordati sumus, et visionis quae inde facta est in acie cogitantis cum recordati sumus. Sed ipsa quae utrumque copulat voluntas, requirit et aliud quod quasi vicinum est atque contiguum recordanti. Tot igitur hujus generis trinitates, quot recordationes, quia nulla est earum ubi non haec tria sint; illud quod in memoria reconditum est etiam antequam cogitetur, et illud quod fit in cogitatione cum cernitur, et voluntas utrumque conjungens, et ex utroque ac tertia se ipsa unum aliquid complens. An potius ita cognoscitur una quaedam in hoc genere trinitas, ut unum aliquid generaliter dicamus quidquid corporalium specierum in memoria latet, et rursus unum aliquid generalem visionem animi talia recordantis atque cogitantis, quorum duorum copulationi tertia conjungitur copulatrix voluntas, ut sit hoc totum unum
Abbreviated transcription (Latin):
& discerni nisi ratione non possit. Atq illud primũ uiden¬
du ẽ. non ẽe. posse uoluntatem remuuscendi: hnisi uł totũ
uł aliquid rei eius quã reminisci uolumus. inpenetralib memoriȩ te¬
neamus. Quod enĩ omĩ modo & om̃i exparte obliti fuerimus.: nec re¬
miniscendi uoluntas exoritur : qm̃ quicquid recordiri uolumus re¬
corditi um sumus in memoria nr̃a eẽ uł fuisse. Uerbi gr̃a sic̃ recorda¬
ri uolo qud heri cenauerim : aut recordatus iam sum cȩnasse me
aut si & hoc nondum: certe circa ipsum tempus aliquid recordatꝰ
sum: si nichil aliud. ipsum saltim hest̾̃nũ diem. & eius eam partem
qua cȩnari solet & quid sit cȩnare. Hamsi nichil tale recordatus es¬
sem : quid heri cenauerim. recordari uelle non possem. Unde in¬
telligi potest. uoluntatem reminiscendi. abhis quidẽ reb quȩ m¬
mori continentur ꝓcȩdere . adiunctis simul & ris. quȩ inde pry

Expanded text:
et discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videnet discerni nisi ratione non possit? Atque illud primum videndum est, non esse posse voluntatem reminiscendi, nisi vel totum, vel aliquid rei ejus quam reminisci volumus, in penetralibus memoriae teneamus. Quod enim omni modo et omni ex parte obliti fuerimus, nec reminiscendi voluntas exoritur: quoniam quidquid recordari volumus, recordati jam sumus in memoria nostra esse vel fuisse. Verbi gratia, si recordari volo quid heri coenaverim, aut recordatus jam sum coenasse me, aut si et hoc nondum, certe circa ipsum tempus aliquid recordatus sum, si nihil aliud, ipsum saltem hesternum diem, et ejus eam partem qua coenari solet, et quid sit coenare. Nam si nihil tale recordatus essem, quid heri coenaverim, recordari velle non possem. Unde intelligi potest, voluntatem reminiscendi ab iis quidem rebus quae memoria continentur procedere, adjunctis simul eis quae inde per
Abbreviated transcription (Latin):
quens ẽ. aut̃ ut si non .ẽ. illa uera parens. nec ista uera sit ꝓles. Sed
& illai quasi parens & ista quasi ꝓles. aliquid insinuant: unde in¬
teriora atq ueriora exercitatius cerciusq uideantur. diffici¬
lius iamplane discernitur: utrũ uoluntas quȩ memoriȩ copu¬
lat usionẽ. non sit alicuius eoꝵ siie parens siut ꝓles. Et hanc dis¬
cretionis difficultatẽ: facit eusdem naturȩ atq substantiȩ
parilitas & ȩqualitas Neq enĩ sic̃ foris facile dinoscebatur for¬
matus sensus asensibili corporȩ. & uoluntas abutroq ꝓpt̃ na¬
turȩ diuersitatẽ quȩ in est abinuicem om̃ib trib dequa satis
supra disseruimus. ita & hic potest. Quamuis enĩ hȩc trinitas
de qua nunc quȩritur forinsecus inuecta. ẽ. animo intus tam̃
agitur: & non . ẽ. quicꝗeius p̃ter ipsius animi naturam Qio
in cogitando ita copulat. ut tanꝗ unũ singularit appareat.

Expanded text:
quens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed quens est autem, ut si non est illa vera parens, nec ista vera sit proles. Sed et illa quasi parens, et ista quasi proles aliquid insinuant, unde interiora atque veriora exercitatius certiusque videantur. 12. Difficilius jam plane discernitur, utrum voluntas quae memoriae copulat visionem, non sit alicujus eorum sive parens sive proles: et hanc discretionis difficultatem facit ejusdem naturae atque substantiae parilitas et aequalitas. Neque enim, sicut foris facile discernebatur formatus sensus a sensibili corpore, et voluntas ab utroque, propter naturae diversitatem quae inest ab invicem omnibus tribus, de qua satis supra disseruimus, ita et hic potest. Quamvis enim haec trinitas, de qua nunc quaeritur, forinsecus invecta est animo; intus tamen agitur, et non est quidquam ejus praeter ipsius animi naturam. Quo in cogitando ita copulat, ut tanquam unum singulariter appareat,