comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non soluitur. id est &iam renata anima. nisi resolutione
corporis libera ab omni peccato & ignorantia eẽ non po¬
test. quam diu ꝑspeculum &inenigmate uid&.⁊ Dñi aũ¬
linteamina & sud arium qui peccatum non fecit. & nihil
ignorauit in monumento inuenta sunt. ipse enĩ solus in car¬
ne non tantum monumento non est oppressus. ut aliqđ
peccatum in eo inuenir&ur : sed nec linteis implicatus
ut eum aliquid late ret aut abitinere retardar&.
SCIENTIB ENIM LEGEM LOQUOR QUIALEX
DOMINATURTOMINI IN QUANTŨ TEMPUS UIUIT
US Q ADEŨ LOCŨ IN QUO SCRIPTŨ EST. ITAUT¬
postolus in hac similitudine inqua de uiro & muliere
loquitur. quõ mulier teneturlege uiri. tria quȩ dã
consideranda cõmendat. : Mulierem. uirum. & legem:
Mulierem scilic& subiugatam uiro peruinculũ legis : quo
uinculo. morte uiri liberatur ut cui uult nubat. Sic enĩ
dicit: mulier enĩ sub uiro : uiuo marito. uincta est legi.⁊

Expanded text:
non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione corporis libera ab omni peccato et ignorantia esse non potest, quamdiu per speculum et in aenigmate videt Dominulinteamina et sudarium qui peccatum non fecit, et nihil ignoravit in monumento inventa sunt. Ipse enim solus in carne, non tantum monumento, non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere retardaret.scientibus enim Legem loquor, quia Lex dominatur homini, in quantum tempus vivit? usque ad eum locum in quo scriptum est, Apostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi:
Abbreviated transcription (Latin):
& pedib & facies eius tecta erat sudario. ⁊ Quod aũ exut
demonumento. animam significat recedentem acarnali¬
bus uitus.: Quod uero institis obuolutus. hoc est quod
etiam a carnalibus recedentes & mente: seruientes legi dĩ.
Aed huc tamen incorpore constituti. alieni amolestiis carnis
esse non possumus. dicente apostolo.⁊ Mente seruio legi
dĩ. carne aut̃ legi peccati.: Quod aut̃ facies eius sudario
tecta erat. hoc est quod in hac uita plenam cognitionẽ
habere non possumus. sicut apostolus dicit. Nunc uide¬
mus ꝑspeculum inenigmatȩ. postea aũ facie ad faciem.:
Et dixit iħs.⁊ Soluite eum &sinite ire. hoc est quod post
hanc uitam auferuntur om̃a uelamenta. ut facie ad faciẽ
uideamus.: Quantum aũ intersit interhominem quẽ dĩ
sapientia gestabat ꝑquem liberati sumus &c&eroshomines
hinc intellegitur. quod lazarus nisi exiens demonumento

Expanded text:
et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies ejus sudario tecta erat, hoc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire ; hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta, ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento
Abbreviated transcription (Latin):
a postolus dicit .: Vt cognoscam sicut & cognitus sum.
uel quod ignorare se peccatores alio loco dñs ostendit dicens.
Non noui uos : quod significabat lagarus sepultus quia in dis¬
ciplina & preceptis eius non sunt peccata. ⁊ Huic interro¬
gationi simile est illud ingenesi. adam ubi es: ⁊ Quõ pec¬
cauerat &se absconderat a facie dĩ. quã occultationem
hic sepultura significat ut peccantis habeat similitudinẽ
moriens sepultus absconditi a facie dĩ.: Auferte aũ lapi¬
dem quod ait. illos puto significare qui uenientibus ad ec¬
clesiam exgentib onus circum cisionis inponere uolebant.
Contra quos multipliciter scribit apostolus uel eosqui cor
Dicit illi maria : Dñe iam quarta dies est & put& .⁊ Ultimũ
quatuor elementorũ terra est. significat ergo putorem
terrenorũ peccatorũ idest cupiditatũ carnalium.⁊
Terra es enĩ inquit adae dñs cũ peccass&. & in terrã ibis ⁊
Et sublato lapide exut demonumento. in uolutis manib:

Expanded text:
Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es ? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus : vel eos qui iDicit illi Martha: Domine, jam quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum carnalium. Terra es, inquit Adae Dominus, cum peccasset, et in terram ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus
Abbreviated transcription (Latin):
nisi i: a&ernum atq: in commutabile potest esse: atq
has rationes rerum principales siappellat. ideas plato non
solum sunt ideae. sed ipse uerȩsunt quia a&ernaesunt.
& eius modi atq: in commutabiles manent. Quarum
participationeste ut sit quicquid est. quo quo modo est. Sed
animirationales intereas res quȩ sunt ado conditae. omnia
superat & dõ proxima est. Quando pura est ei que inquan¬
tum caritate coheserit. intantum ab eo lumine illo intelle¬
gibili perfusa quodam modo & in lustrata cernit. non per
corporeos oculos. Sed peripsius sui principale quo ex cellit
idest perintellegentiam suam istas rationes. Qua uisione
fit beatissima. Q uas rationes ut dictum est. Siue ideas
Siue formas. siues pecies. Siuerationes lic& uocare. Et multis
conceditur appellare. sed paucis simis uidere qđ uerum eft

Expanded text:
nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque nisi aeternum atque incommutabile potest esse; atque has rerum rationes principales appellat ideas Plato: non solum sunt ideae, sed ipsae verae sunt, quia aeternae sunt, et ejusmodi atque incommutabiles manent; quarum participatione fit ut sit quidquid est, quoquomodo est. Sed anima rationalis inter eas res quae sunt a Deo conditae, omnia superat; et Deo proxima est, quando pura est; eique in quantum charitate cohaeserit, in tantum ab eo lumine illo intelligibili perfusa quodam modo et illustrata cernit, non per corporeos oculos, sed per ipsius sui principale, quo excellit, id est per intelligentiam suam, istas rationes, quarum visione fit beatissima. Quas rationes, ut dictum est, sive ideas, sive formas, sive species, sive rationes licet vocare, et multis conceditur appellare quod libet, sed paucissimis videre quod verum est
Abbreviated transcription (Latin):
propria quadam natura continentur. ut sint auctore dõ¬
es seprocreata eoque auctore omnia qua euiuunt uiuere
atq uniuersalem rerum incolomitatem. ordinem q: ipsum
quo ea quȩ mut antur suos tem porales cursus. certo modera¬
mine cȩlebrant. Summi di legibus contineri & guberna¬
ri. quo constituto atq concesso. quos audeat dicere dm̃
in rationabiliter omnia condidisse. Quod si dici recte
uel credi non potest. restat ut omnia rationesint condita:
Nec eadem ratione homo qua equus. hoc enim absurdũ
est exifumare . Singula igitur propriis sunt creataratio¬
nibus. Has autem rationes ubi esse arbitrandum est
nisi in ipsa mente creatoris . N on enim extrase quicquã
positum intuebatur. ut secundum id constituer& quod
constituebat. N am hoc opinari sacrilegum eft: quod
sihȩ rerum creanda rum creatura rum uerationes diui¬
namente continentur . N eq diuina mente quicquam

Expanded text:
propria quadam natura continentur, ut sint, Deo auctore propria quadam natura continentur, ut sint, Deo auctore esse procreata, eoque auctore omnia quae vivunt vivere, atque universalem rerum incolumitatem, ordinemque ipsum quo ea quae mutantur, suos temporales cursus certo moderamine celebrant, summi Dei legibus contineri et gubernari? Quo constituto atque concesso, quis audeat dicere Deum irrationabiliter omnia condidisse? Quod si recte dici vel credi non potest, restat ut omnia ratione sint condita. Nec eadem ratione homo, qua equus: hoc enim absurdum est existimare. Singula igitur propriis sunt creata rationibus. Has autem rationes ubi arbitrandum est esse, nisi in ipsa mente Creatoris? Non enim extra se quidquam positum intuebatur, ut secundum id constitueret quod constituebat: nam hoc opinari sacrilegum est. Quod si hae rerum omnium creandarum creatarumve rationes in divina mente continentur, neque in divina mente quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
namq: idiae principales quȩdam formae uel rationes rerum
stabiles atq in commut abiles. quȩ ipse formatae non sunt
Acperhoc a&ernae. ac sempereodem modo sese habentes.
dum eastamen formari dicitur. Omne quodoriri. & interire
potest & omne quod oritur & interit. Anima uero nega¬
tur eas intuere posse. nisi rationalis. ea sui parte quȩ ex cel¬
lit Idest ipsamente atq ratione quasi quadam facie uel
oculo suo interiore: atq intellegibili: & ea quidem ipsara¬
tionalis anima non omnis & quelib&. sed quae sc̃a & pu¬
ra fuerit hȩc ad seritur illiuisioni esse idonea. idest quae¬
illum oculum quaouidentur. Ita sanum & sincerum & serenũ
& similem his rebus quas uidere intendit habuerit. Quis autẽ
religiosus. & uera religione inbutus. Quam uis nondum hȩc¬
possit intueri Negaretamen audeat. immo non&iam pro¬
fitcatur omnia quaesunt. idest quȩcumq in suo genere

Expanded text:
namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum namque ideae principales formae quaedam, vel rationes rerum stabiles atque incommutabiles, quae ipsae formatae non sunt, ac per hoc aeternae ac semper eodem modo sese habentes, dum eas tamen formari dicitur omne quod oriri et interire potest, et omne quod oritur et interit. Anima vero negatur eas intueri posse, nisi rationalis, ea sui parte qua excellit, id est ipsa mente atque ratione, quasi quadam facie vel oculo suo interiore atque intelligibili. Et ea quidem ipsa rationalis anima non omnis et quaelibet, sed quae sancta et pura fuerit, haec asseritur illi visioni esse idonea: id est, quaeum oculum quo videntur ista, sanum, et sincerum, et serenum, et similem his rebus quas videre intendit, habuerit. Quis autem religiosus et vera religione imbutus, quamvis nondum possit haec intueri, negare tamen audeat, imo non etiam profiteatur, omnia quae sunt, id est, quaecumque in suo genere
Abbreviated transcription (Latin):
lib& nomen imponere. Nam non est uerisimile sa¬
pientes Aut nullos fuisse anteplatonem. Aut eas quas
plato ut dictum est ideas uocat. quaecum ressint. non
intellexis se. Si quidem tanta in eis uis confttuitur
Ut nisi his intellectis. sapiens esse nemo possit.
gentibus sapientes. Quod &iam ipse non solum¬
peregrinando sapientiae perficiendae causa satis testatur
Sed &iam in libris suis commemorat. Hos ergo siqui fuerunt
non existimandum est ideas ignoras se. quamiis alio fortas¬
so eas nomine uocitauerint. Sed denomine actenus dictum
sit: Rem uideamus quaemaxime consideranda. atq nos¬
cenda est in poteftate constitutis uocabulis. ut quod uol&
uel formas uel species dicere. ut uerbum euerbo trans fer¬
reuideamur. S iautem rationes eas uocemus. Ab interprȩ¬
tandi quidem propri&ate discedimus. Rationes enim gre¬
ce. AoΓoC appellantur non idiae. Sed tamen quis quis hoc
uocabulo uti uoluerit. Are ipsa non aberrauit. Sunt

Expanded text:
libet nomen imponere. Nam non est verisimile, salibet nomen imponere. Nam non est verisimile, sapientes aut nullos fuisse ante Platonem; aut istas quas Plato, ut dictum est, ideas vocat, quaecumque res sint, non intellexisse: siquidem tanta in eis vis constituitur, ut nisi his intellectis sapiens esse nemo possit. gentibus sapientes: quod etiam Plato peregrinando sapientiae perficiendae gratia satis testatus est, sed etiam in libris suis commemorat. Hos ergo, si qui fuerunt, non existimandum est ideas ignorasse, quamvis alio fortasse eas nomine vocaverint. Sed de nomine hactenus dictum sit: rem videamus, quae maxime consideranda atque noscenda est, in potestate constitutis vocabulis, ut quod voletvel formas vel species dicere, ut verbum e verbo transferre videamur. Si autem rationes eas vocemus, ab interpretandi quidem proprietate discedimus; rationes enim graece λόγοι appellantur, non ideae: sed tamen quisquis hoc vocabulo uti voluerit, a re ipsa non aberrabit. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Ideosit quia nontenent homines memoria falsitates
errores q: illorum sed non intenti nisi in ea quȩ illorum re¬
sponsis prouenerint. eaquȩ non prouenerint obliuiscun¬
tur. &ea commemorant quae non arte illa quae nul¬
la est sed quodam obscura rerum forte contingunt.
quod imperitiae illorum uolunt tribuere dicant arti¬
ficiosȩ diuina re &iam mortuas membra nas scriptas quas¬
lib&. dequibus plerumq prouoluntate sors exit: Quod
sinon arte decodicibus exit sepe uersus futura pronun
uans. Quid mirum si&iam ex animo loquentis. non ar¬
tesedsorte exit aliqua prȩdictio futurorum
DE IDE LS
deas. plato primus appellas se perhib&ur. Non ta¬
men si hoc nomen antequam ipse instit uer& nonerat:
Ideo uel res ipsȩ non erant. quas ideas uocauit. uel anul¬
lo erant intellectȩ. sed alio fortassis atq alio nomine
abaliis atq: aliis nuncupate sunto Lic& enim cuiq rei
cognitae quaenullum habeat usitatum nomen. quod¬

Expanded text:
ideo fit, quia non tenent homines memoria falsitates ideo fit, quia non tenent homines memoria falsitates erroresque illorum, sed non intenti nisi in ea quae illorum responsis prouenerint ea quae non prouenerint obliuiscuntur et ea commemorant quae non arte illa, quae nulla est, sed quadam obscura rerum sorte contiflgunt.I quod si peritiae illorum uolunt tribuere, dicant artificiose; diuinare etiam mortuas membranas scriptas quaslibet, de quibus plerumque pro uoluntate sors exit. quod si non arte de codicibus exit saepe uersus futura pronuntians, quid mirum si etiam ex animo loquentis, non arte, sed sorte exit aliqua praedictio futurorum? XLVI. De ideis. deas Plato primus appellasse perhibetur: non tamen si hoc nomen antequam ipse institueret, non erat, ideo vel res ipsae non erant, quas ideas vocavit, vel a nullo erant intellectae; sed alio fortasse atque alio nomine ab aliis atque aliis nuncupatae sunt. Licet enim cuique rei incognitae, quae nullum habeat usitatum nomen, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autẽ
minutarum iam in constillationibus. dequibus futu¬
ra predicare sedicunt. non inueniunt. Con ceptus autem
geminorum quoniam uno concubitu efficitur. Ad tes¬
tantibus medicis quorum disciplina multo est certior
atq manifestior. tam paruo puncto temporis con¬
tingit ut induas minutas minut arum nontendatur
Vnde ergo ingeminis tanta diuersitas actionum. & e¬
uentuum & uoluntatum. quos necesse est eandem
constillationem conceptionalem habere &amborum u¬
nam constillationem dari mathematico tam quam
unius hominis. Si autem ad genitales constillatio¬
nes setenere uoluerint ipsis geminis excluduntur.
qui plerumq: ita post inuicem funduntur exutero
ut hoctemporis interuallum rursus adminutas mi¬
nutarum reuertatur quas tractandas in constillati¬
onibus numquam accipiunt nec possunt tractare
Cum autem multa uera eos dixisse praedicatur

Expanded text:
lae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem lae sexaginta minutas habere dicuntur. Minutas autem minutarum jam in constellationibus, de quibus futura praedicere se dicunt, non inveniunt; conceptus autem geminorum quoniam uno concubitu efficitur, attestantibus medicis, quorum disciplina multo est certior atque manifestior, tam parvo puncto temporis contingit, ut in duas minutas minutarum non tendatur. Unde ergo in geminis tanta diversitas actionum, et eventuum, et voluntatum, quos necconstellationem conceptionalem habere et amborum unam constellationem dari mathematico tamquam unius hominis? si autem ad genitales constellationes se tenere uoluerint, ipsis geminis excluduntur, qui plerumque ita post inuicem funduntur ex utero, ut hoc temporis interuallum rursus ad minutas minutarum reuertatur, quas tractandas in constellationibus numquam accipiunt nec possunt tractare. cum autem multa uera eos dixisse praedicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
te. beata efficitur intrinsecus. Inueniens &iam om¬
nium uisibilium creatorem atq dñm. Nonquȩrens
extrinsecus uisibilia. quam uis caelestia. quȩ aut non
inueniuntur. Aut cum magno labore frustra inueni¬
untur. nisi ex eorum quȩ forissunt pulchritudine in¬
ueniatur artifex quiintus est. Et prius in anima su¬
periores . deinde incorpore inferiores pulchritudines
operatur. Aduersus eos autem quinunc appellantur
mathematici uolentes actus nr̃os corporibus caelestibus
subdere. & nos uendere illis. ipsumq: precium quo uen¬
dimur anobis acci pere. nihiluerius & breuius dicipo
test. quameos non respondere nisi acceptis constillati¬
onibus. In constillationibus autem notari partes. Ae¬
quales trecentes sex aginta dicunt habere signiferum circu¬
lum. Notum autem caeli perunam horam fieri in quin¬
decim partibus. ut tantum moram quindecim partes
oricntur. quantaten& unahora. quȩ partes singu¬

Expanded text:
te — beata efficitur, intrinsecus inueniens etiam omte — beata efficitur, intrinsecus inueniens etiam omnium uisibilium creatorem atque dominum, non quaerens extrinsecus uisibilia quamuis caelestia, quae aut non inueniuntur aut cum magno labore frustra inueniuntur, nisi ex eorum quae foris sunt pulchritudine inueniatur artifex, qui intus est et prius in anima superiores, deinde in corpore inferiores pulchritudines operatur. Aduersus eos autem qui nunc appellantur mathematici, nolentes actus nostros corporibus caelestibus subdere et nos uendere stellis ipsumque pretium, quo uenditur, a nobis accipere, nihil uerius et breuius dici potest, quam eos non respondere, nisi acceptis constellationibus. In constellationibus autem notari partes, quales trecentas sexaginta dicunt habere signiferum circulum: motum autem coeli per unam horam fieri in quindecim partibus, ut tanta mora quindecim partes oriantur, quantam tenet una hora. Quae partes singu
Abbreviated transcription (Latin):
singuli ad certam sapientiam peruenerunt. non nisi ab¬
eadem ueritate suarum singillatim a&atum oportunita¬
te inlus tratisunt. Aqua ueritate ut populos sapiens
fuer& ipsius generis humani oportuna a&ate homosuscep¬
tus ẽ: ADUERSUS MATHEMATICOS
oneos appellarunt mathematicos u&eres. qui nunc
appellantur. Sed illos quitem porum numeros motu
cȩli acsiderum peruestigarunt. De quibus rectissime di¬
citur. inscripturis sc̃is. Iterum nec his deb& igno
citur. inscripturis scĩs
terum nechis deb& ignosci
Sienim tantum potuerunt scire ut possent estimare
seculum. quomodo huius dnm non facilius inuenerunt
Mens enim humana deuisibilibus iudicans potest agnos¬
cere omnibus uisibilibus seipsam esse meliorem. Quae
tamen cum &iam se propter defectum profectumq
insapientia fat&ur esse mutabilem. Inuenit supra se¬
esse in commutabilem ueritatem: Atq: ita adherens
post ipsam sicuti dic tum eft. Adhesit anima mea post

Expanded text:
singuli ad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi singuli ad certam sapientiam pervenerunt, nonnisi eadem veritate suarum singillatim aetatum opportunitate illustrati sunt: a qua veritate, ut populus sapiens fieret, ipsius generis humani opportuna aetate homo susceptus est. XLV. Adversus mathematicos. 1. Non eos appellarunt mathematicos veteres, qui nunc appellantur; sed illos qui temporum numeros motu coeli ac siderum pervestigarunt, de quibus rectissime diin Scripturis sanctis: Iterum nec his debet ignocitur in scripturis sanctis: iterum nec his debet ignosci. si enim tantum potuerunt scire, ut possint aestimare saeculum, quomodo huius dominum non facilius inuenerunt? mens enim humana de uisibilibus iudicans potest agnoscere omnibus uisibilibus se ipsam esse meliorem. quae tamen cum etiam se propter defectum profectumque in sapientia fatetur esse mutabilem, inuenit supra esse incommutabilem ueritatem atque ita adhaerens post ipsam — sicut dictum est: adhaesit anima mea post
Abbreviated transcription (Latin):
uia omne pulchrum. a summa pulchritu dine est quod ẽ
ds̃: Temporalis autem pulchritudo. rebus decedentibus
succiden tibusq peragitur . Hab & autem decorem suum
in singulis quibusq hominibus singula quȩq a&as Ab
infantia usq ad senec tutem. Sicut ergo surdus efe qui
iuuenilem tantum a&atem uell& esse in homine tempo¬
poribus subdito: inuider& enim c&eris pulcritudinibus
quae c&eris a&atibus suas uices atq ordinem gerunt.
Sic absurdus est qui in ipso uni uerso genere humano una
adatem desiderat: Nam & ipsum tam quam munus ho¬
moa&ates suas agit . Nec oportuit uenire diuinit us ma¬
gistrum. cuius imitatione inmores optimos forma r&ur
nisi tempore iuuentutis. Ad hoc ual& quod a postolus
dicit. Sublege tam quam pedagogo paruulos custodi¬
tos donec uenir& cui seruabatur. qui perproph&as pro¬
missus erat. Aliud enim est quod diuina prouidentia
quasi priuatim cum singulis agit. Aliud quod genen
uniuerso tamquam publice consulit. Nam & quicumq

Expanded text:
uia omne pulchrum a summa pulchritudine est, quod Deus est: temporalis autem pulchritudo rebus decedentibus succedentibusque peragitur. Habet autem decorem suum in singulis quibusque hominibus singula quaeque aetas ab infantia usque ad senectutem. Sicut ergo absurdus est, qui juvenilem tantum aetatem vellet esse in homine temporibus subdito; invideret enim caeteris pulchritudinibus, quae caeteris aetatibus suas vices atque ordinem gerunt: sic absurdus est, qui in ipso universo genere humano unam aetatem desiderat; nam et ipsum tanquam unus homo aetates suas agit. Nec oportuit venire divinitus magistrum, cujus imitatione in mores optimos formaretur, nisi tempore juventutis. Ad hoc valet quod Apostolus dicit, sub lege tanquam sub paedagogo parvulos custoditos , donec veniret cui servabatur, qui per Prophetas promissus erat. Aliud enim est quod divina providentia quasi privatim cum singulis agit, aliud quod generi universo tanquam publice consulit. Nam et quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
nalem populum celebrare oportebat. Ut prȩfigurato
noui populi seruitute u&eris fier&: Quorum duorum popu¬
lorum differentiam. in uno quoq nostrum lic& aduertere
Cumquisq: abutero matris. u& erem hominem nec es se est agat
Donec ueniat adiuuenalem a&atem. ubiiam non est neces¬
se carnaliter sapere. Sed potest adspiritalia uoluntate con¬
uerti: & intrinsecus regenerari: Quod ergo in uno homi¬
ne recte educato. ordine naturae disciplinaq contingit:
Hoc proportione in uniuerso genere humano fieri. perdiui¬
nam prouidentiam peragiq pulcherrimum est
DEAE QUALITATE FILII.

Expanded text:
nalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio nalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret. Quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nostrum licet advertere, cum quisque ab utero matris veterem hominem necesse est agat, donec veniat ad juvenilem aetatem; ubi jam non est necesse carnaliter sapere, sed potest ad spiritualia voluntate converti, et intrinsecus regenerari. Quod ergo in uno homine recte educato, ordine naturae disciplinaque contingit, hoc proportione in universo genere humano fieri per divinam providentiam, peragique pulcherrimum est. L. De aequalitate Filii.
Abbreviated transcription (Latin):
uerisol& quomodo post resurrectionem. Atq immu¬
tationem corporis quȩ sc̃ĩs promietitur. cogreationes
nr̃as uidere possimus. Coniectura itaq capienda est
exea parte corporis nr̃i. quaeplus hab& lucis. Et quõ an¬
gelica corpora qualia nos speramus habituros. lucidissima
atq: a& heria esse credendum est. & multi motus animi
nr̃i nunc agnoscuntur inoculis: probabile est. Quod nul¬
lus motus animi latebit. Cum motum fuerit corpus a& he¬
rium. cuius comparatione istioculi carosunt
redibilium tria sunt genera. Alia sunt quȩsem per
creduntur. &num quam intelleguntur. Sicut est omnis
histona: temporalia & humana gesta percurrens. Alia mox
ut creduntur intelleguntur. sicut sunt omnes rationes huma¬
nae. uel denumens Uel dequibusq: disciplinis. Tertium quae
primo creduntur. & postea intelleguntur. qualia sunt ea quȩ
dediuinis rebus non possunt intellegi. nisi abhis qui mun¬
dosunt corde: quod sit prȩceptis seruatis. quȩ bene uiuendo

Expanded text:
ionem atque immutationem corporis, quae sanctis promittitur, cogitationes nostras videre possimus. Conjectura itaque capienda est ex ea parte corporis nostri, quae plus habet lucis; quoniam angelica corpora, qualia nos habituros speramus, lucidissima atque aetherea esse credendum est: si ergo multi motus animi nostri nunc agnoscuntur in oculis, probabile est quod nullus motus animi latebit, eum totum fuerit corpus aethereum, in cujus comparatione isti oculi caro suntibilibus. Credibilium tria sunt genera. Alia sunt quae semper creduntur, et nunquam intelliguntur: sicut est omnis historia, temporalia et humana gesta percurrens. Alia quae mox, ut creduntur, intelliguntur: sicut sunt omnes rationes hnae, vel de numeris, vel de quibuslibet disciplinis. Tertium, quae primo creduntur, et postea intelliguntur: qualia sunt ea quae de divinis rebus non possunt intelligi, nisi ab his qui mundo sunt corde; quod fit praeceptis servatis, quae de bene vivendo
Abbreviated transcription (Latin):
quia uos quando gentes eratis incarne. qui dicimini
praeputium abea quaedicitur circum cisio incarne
missionis. spem nonabentes. & sine dõ in hoc mundo
nunc aut̃ Inxp̃o ihũ uos qui aliquando eratis longe

Expanded text:
quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini quia vos quando Gentes eratis in carne, qui dicimini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne romissionis, spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo: nunc autem in Christo Jesu vos, qui aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
& auertat impietatemab ia cob Ethoc illis a me testa¬
mentum cũ abstulero peccato illorum: Nimis longum
ẽ cuncta percurrere. uel sicut perscripturas a postolicas
ubique sparsa sunt ea. Inunam faciem cogregare. Quid
opus erat hoc dicere gentibus: Cur cis non potius
sinelege factus est. quemad modum erant illi sinele
cia praedicauit. Si & ista scriptura quem populus isrł
accepit & illa sacragentum sicut iste dicit ad demo
pertinebant. Quid quod dm̃ isarł aud& infelix di¬
cere Non solũ daemonem uerum &iam c&eris daemo¬
nibus eẽ peiorem. Curergo apostolus qui omnibus
om̃a non misencordia conpaciente sicut ueritas
ostendit. sed astutia fallente sicut iste desipit factus
erat. non potius illorum daemonum quos colebant roma¬
ni. quos dȩ mones putat iste mitiores. seruum se eẽ con¬
firit ut fier& tam quam illi. ac sic eos lucrificar& Non¬
ne ltem dicit adephesios. propter quod memores estis.

Expanded text:
et avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testaet avertat impietatem ab Jacob; et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Nimis longum est cuncta percurrere, vel sicut per Scripturas apostolicas ubique sparsa sunt, ea in unam faciem congregare. Quid opus erat haec dicere Gentibus? Cur non potius sine Lege factus est eis, quemadmodum erant illi sine Lecia praedicavit, si et ista Scriptura quam populus Israel accepit, et illa sacra Gentium, sicut iste dicit, ad daemonia pertinebant? Quid, quod Deum Israel audet infelix dicere, non solum daemonem, verum etiam caeteris daemonibus pejorem? Cur ergo Apostolus, qui omnibus omnia, non misericordia compatiente, sicut veritas ostendit, sed astutia fallente, sicut iste desipit, factus erat, non potius illorum daemonum quos colebant Romani, quos daemones putat iste mitiores, servum se esse confinxit, ut fieret tanquam illi, ac sic eos lucrifaceret? 5. Nonne item dicit ad Ephesios: Propter quod memores estis,
Abbreviated transcription (Latin):
gloriari aduersus ramos. quid sigloriaris nontura dicẽ por¬
tas sed radixte. Dicis ergo facti sunt ramiut ego inserar
bene in incredulitate fractsunt. tuaũt fide sta: noli altũ
sapere sedtime. Nam si ds̃ naturalibus ramis non peperct
Neforte nec tibi parcat. Uides ergo bonitatẽ & seue¬
ritatem in eos quidem quiceciderunt seueritatem inte
aũt bonitatem. si permanseris in bonitate aliquin& tuex¬
cideris & illi si non permanserint in incredulita te. inseren¬
tur. potens est enim ds it erum inserere illos. Nam situ
exnaturali incisus es oleastro & rontra naturam insertus
es in bonam oliuam. quanto magis illi qui secundũ na¬
turam sunt. Inserentur suae oliuae Noloenim uos ig¬
norare fratres sacramentum hoc. ut nonsitis uobissa¬
pientes. Quia cęcitas ex parte is rahel facta est. donec
plenitudo gentium Intrar& & sic omnis isrł saluus
fier&. Sicut scriptũ est. ueni& exsion qui cripiat

Expanded text:
gloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem porgloriari adversus ramos. Quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Dicis ergo, Fracti sunt rami ut ego inserar. Bene, incredulitate fracti sunt: tu autem fide stas; noli alium sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Vides ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate: alioquin et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur. Potens est enim Deus iterum inserere illos. Nam, si tu ex naturali incisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis illi qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae? Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes, quia caecitas ex parte in Israel facta est, donec plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret, sicut scriptum est: Veniet ex Sion qui eripiat
Abbreviated transcription (Latin):
imponit illorum. quare sefacit tamquam sublege eis qui
gentibus quã diu quidẽ egosum gentium apostolus ministe¬
rium meũ glorificabo. siquomodo adaemulationem pro¬
uocare potero carnem meam. ut saluos faciam aliquos ex
illis. sienim reieccio illorum reconciliatio ẽ mundi. quae
erit ad sumptio nisiuitae ex mortuis. Si aũt delibatio scã
est & consparsio. & sira dix scã est & rami: Deisra helitis
quippe istadicit dequib: iam ante dixerat. quidergo
am plius ẽ iudeao. autquȩ utilitas circũ cisionis: multũ
peromnẽ modũ. Primum quidẽ quia credita sunt illis elo
quia dĩ. Quid enimsiquidã illorũ noncrediderunt : num¬
quid incredulitas illorũ fidem dĩ euacuauit. De inde hic
quod commemorare coeperam sequitur & dicit. quod si
aliqui ex ramis fracti sunt tuaũt cumesses oleaster inser¬
tus es in illis & socius radicis factus es. & pinguedinis oleae noli

Expanded text:
imponit illorum? Quare se facit tanquam sub Lege, eis quiimponit illorum? Quare se facit tanquam sub Lege, eis quiGentibus, quamdiu quidem ego sum Gentium apostolus, ministerium meum glorificabo, si quo modo ad aemulationem provocem carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Si enim rejectio illorum reconciliatio est mundi, quae erit assumptio, nisi vita ex mortuis? Si autem delibatio sancta est, et conspersio; et si radix sancta est, et rami. De Israelitis quippe ista dicit, de quibus ante jam dixerat: Quid ergo amplius est Judaeo, aut quae utilitas circumcisionis? Multum per omnquia Dei. Quid enim si quidam illorum non crediderunt? numquid incredulitas illorum, fidem Dei evacuabit ? Deinde hic quod commemorare coeperam, sequitur, et dicit: Quod si aliqui ex ramis fracti sunt, tu autem cum esses oleaster, insertus es in illis, et socius radicis factus es et pinguedinis oleae, noli
Abbreviated transcription (Latin):
israhelitȩ . Adhos quippe sibi tributũ ministerium fu¬
isse testatur. Ibidicit quod ei& barna bae dextras soci¬
& atis dederint petrus & ia cobus & iohannes ut ipse qui¬
dem cum barnaba ad gentes. illi aut ad circum cisionem
irent. Et alio loco a pertissime dicit quã diu egosum
gentiũ a postolus. & multis aliis locis proprio quodã mu¬
neredoctorem gentiũ seesse testatur. Cum ergo es¬
sent sine legetot gentes quib euangelium praedicabat
quid opus erat ut cis legem & prophetas dexp̃o introdu¬
cer& test es. eis que in portar& ignaris uinculum sicut
ista pestis arbitratur erroris. a quo cos fuisse liberos
magis debuit gratulari. Quid opus erat ut ad romanos
sic fuiss& ex orsus. paulus seruus xp̃iliocatus a postolus
segragatus in euangelium dĩ. quod ante promiserat per
prophetas suos incriptuns scĩs defilio suo. qui factus est ei
ex semine dauid secũdũ carnẽ Quare non sibi potius ꝑsonã

Expanded text:
Israelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuIsraelitae. Ad hos quippe sibi distributum ministerium fuisse testatur, ubi dicit quod ei et Barnabae dexteras societatis dederint Petrus et Jacobus et Joannes, ut ipse quidem cum Barnaba ad Gentes, illi autem ad circumcisionem irent . Et alio loco apertissime dicit, Quamdiu ego sum Gentium apostolus: et multis aliis locis proprio quodam munere doctorem Gentium se esse testatur. Cum ergo essent sine Lege tot gentes quibus Evangelium praedicabat, quid opus erat ut eis Legem et Prophetas de Christo introduceret testes, eisque importaret ignaris vinculum, sicut ista pestis arbitratur, erroris, a quo eos fuisse liberos magis debuit gratulari? Quid opus erat ut ad Romanos sic fuisset exorsus: Paulus servus Christi Jesu, vocatusper Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quare non sibi potius personam
Abbreviated transcription (Latin):
apud inperfectos aedificare. quod apud perfectos
non mentiendo seduera dicendo destruer&. hanc eiuide
lic& erroris machinationem nescius fabricius fabrica¬
uit. Quem uelut magistrum ueritatis. romȩ seinuenis¬
segloriatuir Quis non hoc monstrum non dico sensus
xp̃ianus sed qualis cumque humanus exhorreat
primõ enim considerandum est quamse fraudulentis si¬
mum & menda cissimum confiteatur quimentientem
putat & claudat a postolum. & quod ille dixit non fallen¬
tis astu sed conpatientis affectu. Quia duersis animarũ
morbis tam misericordi corde subuenit quam sibi subue¬
niri uoluiss& Sierrore uel infirmitate simili laborar&
hic infallaciam detestabilem uertit: De inde quaero
adromanos corinthios galatas. ephesios. colosenses. filip¬
penses thessalonicenses: quomodo loquebatur a postolus
Inqua illarũ quinque personarũ coseẽ deputabat. Pro¬
cul dubio quo in praeputio gentes crant᷑ non circũ cisione

Expanded text:
apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, apud imperfectos aedificare, quod apud perfectos, non mentiendo, sed vera dicendo destrueret. Hanc videlicet ei erroris machinationem, nescio quis Fabricius fabricavit, quem velut magistrum veritatis Romae se invenisse gloriatur. Quis non hoc monstrum, non dico sensus christianus, sed qualiscumque humanus exhorreat? 4. Primo enim considerandum est quam se fraudulentissimum et mendacissimum profiteatur, qui mentientem putat et laudat Apostolum: et quod ille dixit, non fallentis astu, sed compatientis affectu, quia diversis animarum morbis tam misericordi corde subvenit, quam sibi subveniri voluisset, si errore vel infirmitate simili laboraret, hic in fallaciam detestabilem vertit. Deinde quaero, ad Romanos, Corinthios, Galatas, Ephesios, Colossenses, Philippenses, Thessalonicenses, quomodo loquebatur Apostolus? In qua illarum quinque personarum eos esse deputabat? Procul dubio quoniam in praeputio Gentes erant, non in circumcisione
Abbreviated transcription (Latin):
daeius ut daeos lucrifaciam. & his qui sub legesunt tã¬
quam qui sublege essem cũ ipse non sim sublege : ut eos
qui sublege sunt lucrifaciam. & his qui sine lege sunt
tam quã sinelege essem cũ sinelege dĩ nonsim sed sim
inlegex p̃i. ut lucri faciam eos quisine legesunt. Factus
sum in firmis infirmus. ut infirmos lucrifaciã. Omnibus
om̃ia factus sum ut omnes lucrifaciam. Has quatuor per¬
sonas uult intellegi. inquibus a postolũ locutũ putat una
iudacorum alteram eorum qui sublege sunt tertiam eorũ
quisine legesunt. quartam infirmorũ. Banc ut ad deles
mur interfectos. ut perfectorũ uideatur quinta perso¬
na. Hoc totũ propter ea molitus ẽ. utꝰ quando aliquid
dea postolica proferretur epistula: ubi ad testantur euan¬
gelio lex & prophetȩ hocdicat a postolũ non sapientib
& perfectis. sediudacis locutũ fuisse: quasi iudacum.
uel eis qui sublege essent tam quã ess& & ipse sublege
Ac perhoc subdole atque mendacter simulantem: se

Expanded text:
daeus, ut Judaeos lucrifaciam; et iis qui sub Lege sunt, tanquam qui sub Lege essem, cum ipse non sim sub Lege, ut eos qui sub Lege sunt, lucrifaciam; et iis qui sine Lege sunt, tanquam sine Lege essem, cum sine Lege Dei non sim, sed sim in Lege Christi, ut lucrifaciam eos qui sine Lege sunt: factus sum infirmis infirmus, ut infirmos lucrifacium; omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifaciam . Has quatuor personas vult intelligi, in quibus Apostolum locutum putat; unam Judaeorum, alteram eorum qui sub Lege sunt, tertiam eorum qui sine lege sunt, quartam infirmorum. Quinta debetur, qmur inter perfectos » ; ut perfectorum videatur quinta persona. Hoc totum propterea molitus est, ut si quando aliquid de apostolica proferretur Epistola, ubi attestantur Evangelio Lex et Prophetae, hoc dicat Apostolum, non sapientibus et perfectis, sed Judaeis locutum fuisse quasi Judaeum, vel eis qui sub Lege essent, tanquam esset et ipse sub Lege: ac per hoc subdole atque mendaciter simulantem se
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus uidemus impleri crimen fornicationis obiciunt
Ist e quippe procul dubio respondemus ex illis c̃ẽ mani¬
festat de quib p̃dictum ẽ a postolo dicente sp̃s aũt
manifeste dicit quia in nouissimis tem poribus recedent
quidama fide atendentes spiritib: seductorib & doc¬
trinis daemoniorum. Inhrpocrisi mendacilocorũ cau¬
teriatam habentes conscientiam suam prohibentes
nubere Nonenim repperitur abraham aliquose con¬
taminasse adulterio quõ non in lubrico libi dinis ama¬
uit ancillã sed abux ore accepit. quan douxor eius fe¬
cit de suo iure quod uoluit. uolens habere filios de ma¬
rito suo quã uis ex utero alieno. ubi in ulla omninolasci¬
uiendi sed sola cogitata est causa generandi Iste aũ
abra hae. & iam usque ad crepitam senectutem forni¬
cationis obicit crimen profecto quia & post mortẽ
sarae alteram. Ubi & sinullum intellegeretur rei
abditae sacramentũ propter hoc solũ id facer&

Expanded text:
gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. gentibus videmus impleri, crimen fornicationis objiciunt. Iste quippe procul dubio cui respondemus, ex illis se esse manifestat, de quibus praedictum est Apostolo dicente: Spiritus autem manifeste dicit quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, attendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum, cauteriatam habentes conscientiam suam, prohibentes nubere . Non enim reperitur Abraham aliquo se contaminasse adulterio: quoniam non lubrico libidinis amavit ancillam; sed ab uxore accepit, quando uxor ejus fecit de jure suo quod voluit, volens habere filios de marito suo, quamvis ex utero alieno : ubi nulla omnino lasciviendi, sed sola cogitata est causa generandi. Iste autem Abrahae, etiam usque ad decrepitam senectutem, fornicationis objicit crimen, profecto quia et post mortem Sarae alteram duxit . Ubi etsi nullum intelligeretur rei abditae sacramentum, propter hoc solum id facere
Abbreviated transcription (Latin):
promissione conuincat quod non sint heredes ex lege
qui cum que sunt heredes dĩ sed ex promissione. Item¬
que adgalatas. frcctres inquit secundum hominẽ
dico tamen hominis confirmectum testamentum.
nemoirritũ facit aut suꝑ ordinat: Abrahae dic
tae sunt promissiones & semini cius. Non dicit & se¬
ginta anos facta est lex ñ in firmata euacuandam
promissionem. Si enim ex lege hereditas iã non ex
ꝓmissione. Abrahȩ auẽt ꝑ repromissione donauit
ds̃ Quidergo : Lextrans gressionis gratia positaẽ
donec ueniat semen cui repromissum ẽ Nescio
ut rum isti qui legem non intellegentes criminan¬
tur inueniant aliquid ex euangelio uela postoli¬
cis litteris. quod ita uideatur eidem legi aduer¬
sum eẽ at que contrarium. quem ad modum hoc ui¬
detur quod ex promissionibus quae abra hae factae
sunt opponit a posto lus. Siergo legem oderunt abra
tium ad quem promissiones factas. nunc in omnibus

Expanded text:
promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege promissione convincat, quod non sint haeredes ex Lege quicumque sint haeredes Dei, sed ex promissione. Itemque ad Galatas: Fratres, inquit, secundum hominem dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordtae sunt promissiones et semini eius. non dicit: \'et seginta annos facta est lex non infirmat ad euacuandam promispromissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Quid ergo Lex? Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est . Nescio utrum isti qui Legem non intelligentes criminantur, inveniant aliquid ex Evangelio vel ex apostolicis Litteris, quod ita videatur eidem Legi adversum esse atque contrarium, quemadmodum hoc videtur, quod ex promissionibus quae Abrahae factae sunt opponit Apostolus. Si ergo legem oderunt, Abratium, ad quem promissiones factas nunc in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum. quam uis nondum reuelatum perdĩgra¬
tiam pernebant ad quod ꝑtinebat abraham. Hinc
quippe istisi remoto uelamine nec glegerent. Intelle¬
gerent it a non eẽ inimicum euangelium legi quȩda¬
ta ẽ permosen sicut interse inimici non sunt abrahã
& ipsemoses. quos utique & isti eundem coluisse con¬
fitentur dm̃. quam uis eum sicblasphement. ut esse
dm̃ negent. Et tamen a postolus promissiones quae
factae sunt abra hae. quia nouum testamentum
significabant sic opponit legi permosen dataeut
haec duo inimica interse uideantur. Quid enim
aliud ad romanos dicit: Non enim perlegem pro¬
missio abra hae aut semini eius ut heres eẽ mundi sed
per iustitiã fidei Sienim quiꝑlegem. heredes sunt.
ex in anita ẽ fides euacuata ẽ promissio Lex enimirã
operatur ubi enim lex non est nec p̃uaricatio. Ad¬
ten de quem ad modum sic disputat ueluti contrale¬
gem ut eam priorem illa quae facta est ac atlabrahã

Expanded text:
Testamentum, quamvis nondum revelatum, per graTestamentum, quamvis nondum revelatum, per gratiam Dei pertinebant, ad quod pertinebat Abraham. Hinc quippe isti, si remoto velamine legerent, intelligerent ita non esse inimicum Evangelium Legi quae data est per Moysen, sicut inter se non sunt inimici Abraham et ipse Moyses: quos utique et isti eumdem coluisse confitentur Deum, quamvis eum sic blasphement, ut eum Deum negent. Et tamen Apostolus promissiones, quae factae sunt Abrahae, quia Novum Testamentum significabant, sic opponit Legi per Moysen datae, ut haec duo inter se inimica videantur. Quid enim aliud ad Romanos dicit? Non enim per Legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Si enim qui per Legem, haeredes sunt; exinanita est fides, et evacuata est promissio. Lex enim iram operatur. Ubi enim Lex non est, nec praevaricatio . Attendant quemadmodum sic disputat, veluti contra Legem, ut ex priore illa quae facta est ad Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
enim adtendunt saluatoris uerba dicentis. In iudiciũ ego
In hunc mundũ ueni . ut qui non uident uideant & quiui¬
dent caecifiant. Ille igit᷑ qui sccundũ a postolicã senten¬
tiam. cuius uult miscreretur & quem uult obdurat.
procul dubio quemuult in luminat & quẽ uult excȩcat
Sed non est iniquitas apud dm̃. cui dicit ecclesia mi¬
seri cordiam & iudicium canta botibi dñe. In luminat
ergo misericordia. ex caecat iudicio utique aequissimo
inscrut abilia sunt enĩ iudicia eiꝰ cuita mendicit. sedisti
suꝑ tronum quiuidicas equitatem. Hiuc dõ seruiuit mo¬
ses c& erique ꝓph&e. quos iustossine dubio dñs ipse
testatur. Horum quippe iudaeis sepulcra construe¬
bant & monumenta ornabant. quib dicit. aedifica¬
tis sepul chra proph&arum. & ornatis monumenta iusto¬
rum. Sed illi om̃s. & protem poris dispensatione. ue¬
teris testamenti ministrabant figuras. ad nouum tamen

Expanded text:
enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego enim attendunt Salvatoris verba dicentis: In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant; et quivident, caeci fiant . Ille igitur qui secundum apostolicam sententiam, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, procul dubio quem vult illuminat, et quem vult excaecat. Sed non est iniquitas apud Deum , cui dicit Ecclesia: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Illuminat ergo misericordia, excaecat judicio, utique aequissimo, etsi occultissimo. Inscrutabilia enim sunt judicia ejus . Cui tamen dicitur: Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem . 31. Huic Deo servivit Moyses, caeterique Prophetae, quos justos sine dubio Dominus ipse testatur. Horum quippe Judaei sepulcra construebant, et monumenta ornabant, quibus dicit: Aedificatis sepulcra Prophetarum, et ornatis monumenta justorum . Sed illi omnes, etsi pro temporis dispensatione Veteris Testamenti ministrabant figuris, ad Novum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
dem quorundã ds̃ & iam uenter est dictus. it aposto¬
lus quorum dsuenter ẽ. Nec ideo ds̃uenter est. Itasi
potest dicids̃ huius scłi diabolus non ideo diabolus ds̃
est quia nec dae monia sunt dii. quam uis dugentium
sint dae monia Pot est quippe scłm in malo intellegi
Unde dicit a postolus petrus. eripite uos dep̃senti scło
maligno. Sed cumalter pateat intellectus. quid ne¬
cesse ẽ hicdiabolũ putare significatum ac. non poti¬
us dm̃ uerũ iustũ & bonum . qui ex caecauit mentes infi¬
delium scłihuius. ut non hic distinguatur inquibus ds̃
scłi huius. ac deinde sub inferatur eacae cauit mentes
infidelium. sed ita potius. in quib ds̃. ac de inde sub in¬
feratur scłi huius ex caecauit mentes infideliũ. hoc ẽ
infideliũ saeculi huius mentes excaecauit. Sedistis
non plac&. ut ds̃ bonus mentes excaecet aliquorum. Non

Expanded text:
dem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostodem quorumdam deus etiam venter est dictus: ait enim Apostolus, quorum deus venter est ; nec ideo deus venter est. Ita si potest dici deus hujus saeculi diabolus, non ideo diabolus deus est; quia nec daemonia sunt dii, quamvis dii gentium sint daemonia . Potest quippe saeculum in malo intelligi: unde dicit apostolus Petrus, Eripite vos de praesenti saeculo maligno . Sed cum alter pateat intellectus, quid necesse est hic diabolum putare significatum, ac non potius Deum verum, justum et bonum, qui excaecaverit mentes infidelium saeculi hujus: ut non hic distinguatur, in quibus Deus saeculi hujus, ac deinde subinferatur, excaecavit mentes infidelium; sed ita potius, in quibus Deus, ac deinde subinferatur, saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, hoc est infidelium saeculi hujus mentes excaecavit. CAPUT VIII. 30. Sed istis non placet ut Deus bonus mentes excaecet aliquorum. Non