comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suam. Acsi ꝑ m&a phoram
nauigii dicer&. Nonne opa¬
tuit xpm̃ soporari uerren¬
tibus undiq fluctib nauem
inqua dor miebat. & ita ex¬
pexge factum sedatis extim¬
plo tumi dis gurgitum ȩstib
diuinitatis suȩ cunctis pate¬
facere uir tutemꝰ Et
timuerunt timore magn¬
no. & dicebant ad alter u¬
trum. Quis putas ẽ iste . qui¬
a & uentus & mari oboediuaT
ei. Matheus ita scribit. Por¬
ro homines mirati sunt di¬
centes. Qualis ẽ hic. & c&
Non ergo dispłi. sed nautȩ.
& c&eri qui innaui erant
mirabantur. & de eius ciu
uentus & mari oboe dir&
ꝑsona dubitabant. Sin aũ
quis contentiose uoluerit
eos. qui mirabantur. fuisse
discipulos. Respondebimus.
recte homines appellatos.
quia nec dum potentiam no¬
uerant saluatoris. ⁊ & nos quo¬
que singuli cum signo domi¬
nicȩ crucis inbuti. sȩ culum
relinquere disponimus. na¬
uem profecto cum ihũ con¬
scendi¬
mus. mare transire
cona mur. Sedqui non
dor mi tabit. neque obdormi¬
&. isrł custodiens semper

Expanded text:
uam ? Ac si per metaphoram navigii diceret: Nonne oportuit Christum soporari, verrentibus undique fluctibus navem in qua dormiebat, et ita expergefactum sedatis extemplo tumidis gurgitum aestibus, divinitatis suae cunctis patefacere virtutem? Et timuerunt timore magno, et dicebant ad alterum: Quis putas est iste? Quia ventus et mare obediunt ei. Matthaeus ita scribit: Porro homines mirati sunt dicentes: Qualis est hic? etc. Non ergo discipuli, sed nautae et caeteri qui in navi erant mirabantur, et de ejus, cui ventus et mare obediret, persona dubitabant. Sin autem quis contentiose voluerit eos qui mirabantur fuisse discipulos, respondebimus recte homines appellatos, quia necdum potentiam noverant Salvatoris. Et nos quoque singuli cum signo dominicae crucis imbuti, saeculum relinquere disponimus, navem profecto cum Jesu conscendimus, mare transire conamur. Sed qui non dormitabit, neque obdormiet, Israel custodiens semper,
Abbreviated transcription (Latin):
tis uenisse ad eos dñm. os¬
tendit tota nocte pere¬
clitatos. & ex tremo noctis
tempore eis auxiliũ p̾bitũ.
Laborabant ergo toto noc¬
tis opacȩ tempore: sed di¬
luculo ad ꝓpinquante. &lu¬
cifero solis dieique exor. dieiq
tũ ꝓmit tente:. enit dñs
& suꝑ ambulans tumida frbu
terga comprimit. ⁊ Qui a
cum pressuris obsita fragi¬
litas humana. pusillitate.
uiriũ suarũ considerat.
nil erga se aliud quã te¬
nebras angustiarũ. & es¬
tus cernit hostiũ confrin¬
gentium. ⁊ Cum uero mentẽ
ad suꝑni lumen presidii: & ꝑ¬
p&ue dona r&ributionis erex¬
erit. quasi inter umbras noc¬
tis repente exortum lucife¬
ri conspicit qui diem ꝓxi¬
mũ nunti&. ⁊ Lucifernamꝗ:
cum plurimũ tres horas noc¬
tis idẽ totam uigiliã ma¬
tutinã inluminart ꝑhib&ur
aderitq dñs qui sopitis tẽp¬
tationum periculis. plenã
liberatis si dutiã suȩ ꝓtecti¬
onis ad tribuat. sequit᷑.
Et uolebat p̾terire eos.

Expanded text:
tis venisse ad eos Dominum, ostis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extremo noctis tempore eis auxilium praebitum. Laborant ergo toto noctis opacae tempore, sed diluculo appropinquante, et Lucifero solis dieique exortum promittente, venit Dominus, et superambulans, tumida freti terga comprimit. Quia cum pressuris obsita fragilitas humana, pusillitatem virium suarum considerat, nihil erga se aliud quam tenebras angustiarum, et aestus cernit hostium confligentium. Cum vero mentem ad superni lumen praesidii, et perpetuae dona retributionis erexerit: quasi inter umbras noctis repente exortum Luciferi conspicit, qui diem proximum nuntiet. Lucifer namque cum plurimum, tres horas noctis, id est totam vigiliam matutinam illuminare perhibetur. Aderitque Dominus qui, sopitis tentationum periculis, plenam libertatis fiduciam suae protectionis attribuat. Sequitur: Et volebat praeterire eos.
Abbreviated transcription (Latin):
dñe recessisti longe: des¬
picis in opostunitatib in
tribulatione. ⁊ Quȩ pari¬
t̃ uocẽ inimici ꝑsequen¬
tis. exponit insequentib
psalmi subiciens. Dix it
enim incorde suo. oblitus
est ds̃. Auestit faciẽ suã
neuideat usq infinem.⁊
erum ille non obliuiscitur
orationẽ pauperum . neq:
auestit faciem suã aspe¬
rantib inse. quin potius
& cestantes cum hostib ut
uincant adiuuat: & uicto¬
res in&num coronat. ⁊
in remigando. Uidit quip¬
pe dñs suos laborantes in ma¬
ri. quamuis ipse positus in
t̃ra ⁊ Quia &si adoram
differre uid&ur auxiliũ
tribultis inpendere: nihil¬
ominus eos ne intribulatio¬
nib deficiant. suȩ respec¬
tu pi&atis corroborat. &
aliquando &iam manifesto
adiutorio uictis aduersita¬
tib. quasi calcatis sedatisq
fluc tuũ uoluminib liberat.
sicut hicͥ quoq subsequen¬
ter insinuatur. cũ dicit᷑.¬
Unoctis uenit ad eos ambu¬
lans suꝑmare. ⁊ Statio¬
dicit quasta uigilia noc¬

Expanded text:
isti longe? despicis in importunitatibus, in tribulatione ? Quae pariter vocem inimici persequentis exponit in sequentibus psalmis subjiciens: Dixit enim in corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam, ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur orationem pauperum, neque avertit faciem suam a sperantibus in se; quin potius et certantes cum hostibus, ut vincant adjuvat, et victores in aeternum coronat. Unin remigando. Videt quippe Dominus suos laborantes in mari, quamvis ipse positus in terra, quia etsi ad horam differre videtur, auxilium tribulatis impendere, nihilominus tamen eos ne in tribulationibus deficiant, suae respectu pietatis corroborat, et aliquando etiam manifesto adjutorio victis adversitatibus, quasi calcatis sedatisque fluctuum voluminibus liberat. Sicut hic quoque subsequenter insinuatur, cum diciturnoctis venit ad eos ambulans super mare. Statidicit, quarta vigilia noc
Abbreviated transcription (Latin):
ter nȩ refutat obsequia.
pi&atis. cuius p̃ceptum ẽ.
Honora patrẽ tuum & matrẽ:
sed paternis se mysteriis ã¬
plius quam maternis. debe¬
re monstrat affectib: id ÷
nobis ex emplo quod uerbo
commendans cũ ait. Qui
amat matrẽ aut patrem
plus quamme. non ẽ me
dignus: Non in iuriose
fr̃s contempnit. sedopus
spiritale carnis cognation
preferens. religiosiorem
cordium copulã doc&
eẽ quam corporum. Mrs¬
tice aũ mater & fr̃s ihũ sy¬
nagoga. ex cuuis carne ẽ
editus. & populus ẽ iudeoꝵ.
qui saluatore in tus docente
uenientes intrare ne queuas.
cuius spiritaliter intellege¬
re dicta neglegunt .⁊ Prȩ oc¬
cupans enim turba. eius in¬
greditur domũ: eius auscul¬
tatus sermonib: ut euange¬
lista matheus de clarat. quia
differente udea gentilitas
confluxit ad xpm̃. atq in¬
terna uitȩ mysteria. quanto
fide ui cinior tanto mente
capacior ⁊ ausit: Iuxta quod
psalmus ait. Accedite ad eũ

Expanded text:
ternae refutat obsequia ternae refutat obsequia pietatis, cujus praeceptum est, Honora patrem tuum et matrem, sed paternis se mysteriis amplius quam maternis debere monstrat affectibus: idem nobis exemplo quod verbo commendans, cum ait, Qui amat patrem aut matrem plusquam me, non est me dignus . Non injuriose fratres contemnit, sed opus spiritale carnis cognationi praeferens, religiosiorem cordium copulam docet esse quam corporum. Mystice autem mater et fratres Jesu, Synagoga, ex cujus carne est editus, et populus est Judaeorum, qui Salvatore intus docente, venientes intrare nequeunt: cujus spiritaliter intelligere dicta negligunt. Praeoccupans enim turba, ejus ingreditur domum, ejus auscultatura sermonibus, ut evangelista Matthaeus declarat: quia differente Judaea gentilitas confluxit ad Christum, atque interna vitae mysteria quanto fide vicicapacior hausit. Juxta quod psalmus ait: Accedite ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
quib: dam concediturisi
ta m̃ hoc deminimis par¬
uisq peccatis fieri posse
credendum ẽ.sicut ẽ assidu¬
us otiosus sermo. immode¬
ratus risus. uel peccatum
curȩ rei familiaris : quȩ uix
sine culpa uel ab ipsis agitur.
qui culpam qualit̃ declina¬
ridebeat sciunt. Aut in ñ
grauib: culpis. error igno.¬
rantiȩ : quȩ cuncta eliam
post mortem grauant. si ad¬
huc in hac uita positis min¬
me fuerint relaxata. Hoc
tam̃ sciendum ẽ. quia illic
saltim deminimis. nil quis¬
que purgationis obtine¬
bit. nisi bonis hoc actib in
illic obtineat. ꝓ mereatur
Etueniunt mater eius &
frs & foris stantes. mise¬
runt ad cum uocantes eũ.¬
& c&era. Tratres dñi
non filubeatȩ semꝑ uir gi¬
nis mariȩ iuxta hel uidiuĩ.
nec filii ioseph ex alia ux¬
ore. iuxta quos dam putan¬
di. sed eoꝵ potius intelle¬
gendi sunt eẽ cognati. Sa¬
ne quod dñs ad matrẽ fr̃s¬
que rogatus. ab officio ũbi
dissimulat egredi . non ma¬

Expanded text:
quibusdam conceditur. Sed quibusdam conceditur. Sed tamen hoc de minimis parvisque peccatis fieri posse credendum est, sicut est assiduus otiosus sermo, immoderatus risus, vel peccatum curae rei familiaris, quae vix sine culpa vel ab ipsius agitur qui culpam qualiter declinare debeant sciunt, aut in non gravibus culpis errore ignorantiae, quae cuncta etiam post mortem gravant, si adhuc in hac vita positis minime fuerint relaxata. Hoc tamen sciendum est quia illic saltem de minimis nil quisque purgationis obtinebit, nisi bonis hoc actibus in illic obtineat promereatur. Et veniunt mater ejus et fratres, et foris stantes miserunt ad eum vocantes eum. etc. Fratres Domini, non filii beatae semper virginis Mariae, juxta Helvidium, nec filii Joseph ex alia uxore, juxta quosdam, putandi, sed eorum potius intelligendi sunt esse cognati. Sane quod Dominus ad matrem fratresque rogatus, ab officio verbi dissimulat egredi, non ma
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃. quaquisq insimi¬
litudine diaboli & ange¬
loꝵ eius. contra consci¬
entiam suam. ma iestatem
dectatis obpugnare non
trepidat: non hab& rems¬
sionem ingernum. sed re¬
us erit a&erni delicti:
sicut euangelista mani
feste declarat. qui posito
hoc dnĩ testimonio sub iunx¬
it. at ꝙ ait. Quõ diceban.
N amneq hi qui spm̃ scm̃
non eẽ. neq qui hunc
eẽ quidem sed dm̃ non
eẽ. neque qui hunc dm̃
quidem eẽ. sed patre fili¬
oq minorẽ credunt &
confitentur Quia nor
inuidentia diabo lica .s
humana ignorantia duc¬
tifaciunt. hoc in remis¬
sibilis blasphemiȩ crim¬
ne tenentur. qua propri¬
e principes iudeoꝵ. & qͥ¬
que similes in uidiȩ peste
corrupti maiestatẽ blas¬
phemant. sine fine peribui
Quod uero seđm matheũ di¬
citur. eum qui blasphema
neq: in hoc sȩculo. neq in
futuro : Datur intellegi
quasdam culpas in hoc scło
quasdam uero in futuro
laxari. Quod enim de
uno negatur. consequens
intellectus pat&. quia de

Expanded text:
quisque in similitudine diaboli et angelorum ejus contra conscientiam suam majestatem Deitatis oppugnare non trepidat, non habet remissionem in aeternum, sed reus erit aeterni delicti: sicut evangelista Marcus aperte declarat, qui, posito hoc Domini testimonio, subjunxit atque ait, Quoniam dicebant, Nam neque hi qui Spiritum non esse; neque qui hunc esse quidem sed Deum non esse neque qui hunc Deum quidem esse, sed Patre Filioque minorem credunt et confitentur, quia non invidentia diabolica, sed humana ignorantia ducti faciunt hoc, irremissibilis blasphemiae crimine tenentur: qua proprie principes Judaeorum et quique simili invidiae peste corrupti, majestatem blasphemant, sine fine peribunt. Quod vero secundum Matthaeum dicitur, eum qui blasphemavneque in hoc saeculo, neque in futuro, datur intelligi, quasdam culpas in hoc saeculo, quasdam vero in futuro laxari. Quod enim de uno negatur, consequens intellectus patet quia de
Abbreviated transcription (Latin):
ta se mortalib: dare promit¬
tebant. seu certe ipsos sp̃s in¬
mundos qui uelut homin¬
b: consulendo. sese prodõ
colendos ingerebant : Quib:
certatim audiendis genti¬
litas. quanto magis natura¬
lis industriȩ uires expen¬
derat. tanto minus potuit
ab iniquitatis suȩ sorde pur¬
gari. Ded haec ubi popu¬
lum iudeoꝵ egrotasse. ue¬
rumq de caelo cognouit
ad eẽ medicum. coepit¬
& ipsa languoris sui spera¬
re pariter & inqui rere
remedium. Cum audis¬
s& de ihũ uenit inturba.
rero & t&igit uestim̃tũ
eius : Di cebat enim. quia¬

Expanded text:
ta se mortalibus dare promitta se mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus immundos, qui velut hominibus consulendo, sese pro Deo colendos ingerebant. Quibus certatim audiendis gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde purgari. Sed haec ubi populum Judaeorum aegrotasse, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et inquirere remedium. Cum audisset de Jesu, venit in turba retro, et tetigit vestimentum ejus. Dicebat enim: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
Mulier sanguine fluens
ad nõ curata. ecclesia ẽ c̃¬
gregata degentib quȩ in¬
genito carnalium delec¬
tationum polluta fluxu.
aliis preripuit ipse certa
salutẽ : No tandumq qđ
& archisi nagogi duodens
sit filia. & mulier haec ab
annis .xii. sanguine fluxe¬
rit. hoc ẽ eodẽ quo hȩc na¬
ta sit tẽpore. illa coeperit
infirmari. Una enim pȩ¬
ne eademq scłi huius ada¬
te. & synagoga in patriar¬
chis nasci. & gentium ex¬
terarum natio ꝑ orbem coe¬
saniae fedari. Nam
& fluxus sanguinis bifari¬
am. hoc ẽ & super idola¬
triae pollutione. & super
his quȩ carnis & sanguinis
delectatione geruntur.
potest recte intellegi.
complurib medicis. & ero¬
gauerat om̃a sua. nec quic¬
quã proficerat sed magis de¬
terius habebat. Medicos
siue falsos intellege theo lo¬
gos. siue philosophos. legũq
doctores seculariũ. qui mul¬
ta de uirtutib uitiisq sub¬
tilissime disputantes. utilia
uiuendi credendiq institu¬

Expanded text:
Mulier sanguine fluens, Mulier sanguine fluens, sed a Domino curata, Ecclesia est congregata de gentibus, quae ingenito carnalium delectationum polluta fluxu, aliis praeripuit spe certa salutem. Notandum quod et archisynagogi duodennis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est, eodem, quo haec nata sit tempore, illa coeperit infirmari: una enim pene eademque saeculi hujus aetate et Synagoga in patriarchis nasci, et gentium exterarum natio per orbem coesanie foedari. Nam et fluxus sanguinis bifariam, hoc est, et super idololatriae pollutione, et super his quae carnis ac sanguinis delectatione geruntur, potest recte intelligi. compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Medicos, sive falsos intellige theologos, sive philosophos legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disputantes, utilia vivendi credendique institu
Abbreviated transcription (Latin):
ua sit & uiuat In e uan ge¬
lio lucȩ ita scriptum ẽ. Quia
filia unica erat illi fere an¬
noꝵ duodecim. & hee mori¬
ebatur. Filia ergo ar¬
chisinagogi. ipsa c̃si nago ga
quae sola legali institutio¬
ne composita. quasi unica
moysi nataerat. & hȩc
uelut duo decimo &atis
anno. hoc ẽ tempore pu¬
bertatis ad propinquan¬
te moriebatur: quia no¬
bi lit̃ a proph&is educata
post quam ad intellegibi¬
les animos ꝑuenerat. p̾¬
quam sp̃ĩlem. dõ sobolem
generare debebat. subi to
errorum. languore con¬
sternata. spiles. uitȩ uias. in¬
gredi dis perabiliter omsit.
& si non a xp̃o suc currer&
horrendam ꝑ om̃a corru¬
iss& in mortẽ. Et abiit
cum illo. & sequebatur
eũ turba multa & conpri¬
mebant illum. Adpuel¬
lam pergens sanandam dñs
a turba comprimitur. qͥa
genti iudeae salutaria mon¬
ta p̃bens quib egram ui¬
tus eius conscientiam eri¬
ger& . noxia carnalium
populoꝵ ẽ consu&udine
grauatus. Et mulier
quȩ erat in profluuio san¬

Expanded text:
ivat. In Evangelio Lucae ita scriptum est: Quia filia unica erat illi, fere annorum duodecim, et haec moriebatur . Filia ergo archisynagogi, ipsa est synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat. Et haec velut duo decimo aetatis anno, hoc est, tempore pubertatis appropinquante, moriebatur, quia nobiliter a prophetis educata, postquam ad intelligibiles annos pervenerat, postquam spiritalem Deo sobolem generare debebat, subito errorum languore consternata, spiritalis vitae vias ingredi desperabiliter omisit; et si non a Christo succurreretur, horrendam per omnia corruisset in mortem. Et abiit cum illo, et sequebatur eum turba multa, et comprimebant illum. Ad puellam pergens sanandam Dominus a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quae erat in profluvio san
Abbreviated transcription (Latin):
N unc obstultã pharise¬
orum non credentiũ &
temptantiũ p&itionem
gemit & contristatur
quia uerã hominis natu¬
rã. ueros humane natu¬
rȩ circum ferens affectꝰ
siẽ dehominũ salute l&a¬
tur. ita insuꝑ eorum dol& &
ingemescit erroribus.⁊ Unde
& alibi. cum multi ad salutẽ
apostolis p̃dicantibus eẽnt
ꝑducti. Scriptum ẽ de illo
nipsa hora exultauit spũ

Expanded text:
nunc ob stultam Pharisaenunc ob stultam Pharisaeorum non credentium et tentantium petitionem gemit et contristatur, quia veram hominis naturam, veros humanae naturae circumferens affectus, sicut de hominum salute laetatur, ita super eorum dolet et ingemiscit erroribus. Unde et alibi, cum multi ad salutem apostolis praedicantibus essent perducti, scriptum est de illo: In ipsa hora exsultavit in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi non possent & illa ca¬
lũniari &dicere. Ex occul¬
tis & uariis aeris passionibus
accidisse. At tu quicalui¬
niaris. ea que o culis uides.¬
manu tenes. utilita te sentis.
quid facies dehis quȩ decelo
uenerint: ł utiq responde¬
bis. & magos in egypto mul¬
certe signum decȩlo querunt.
ut qui multa hominũ milia
secundo paucis depanibussa¬
tiauit. Nunc in exemplũ
moysi manna celitus misso.
& ꝑ omnia passim disꝑso popu¬
lum omnẽ multo tempore re¬
ficiat.. Quod in euangelio io¬
hannis post edulium panũ tur¬
bas ab eo quesisse legimus di¬
centes. ⁊ Quodergo tufacis
ut uideamus. & credamus tibi
quidoperaris. patres nr̃i man¬
no manducauerunt inde¬
serto. sicut scriptũ ẽ. panẽ
decelo dedit eis manducare.:
Et ingemescens spũ ait. ⁊¬
Quid generatio ista que¬
rit signum: Amen dico
uobis. sidabitur genera¬
tioni isti signum.: Quia
supra turbam credentẽ
cȩlesti benefitio refectu¬
rus gratias agebat

Expanded text:
quasi non possint et alia caquasi non possint et alia calumniari et dicere, ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto mulcerte signum de coelo quaerunt, ut qui multa hominum millia secundo paucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso et per omnia passim disperso, populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum turbas ab eo quaesisse legimus, dicentes: Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? Quid operaris? Patres nostri manna manducaverunt in deserto , sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Et ingemiscens spiritu ait: Quid generatio ista quaerit signum? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. Qui supra turbam credentem coelesti beneficio refecturus gratias agebat,
Abbreviated transcription (Latin):
saturantur . cũ audiendo man¬
data legis dĩ. aduitã ꝑueni
unt &ernam : Erant aũ
quimanducauerunt quasi
quat tuor milia & dimisit
eos.: Bene quat tuor milia
ut ipso &iam numero doce¬
rent euangelicis se pastos
eẽ cibariis. ⁊ Et statim as¬
cendens nauem cũ discipu¬
lis suis uenit inpartes dal¬
manua. ⁊ Prohoc in matheo
legimus. & dimissa turba
ascendit innauiculã. & ue¬
nit infines magedan. Non
autẽ dubitandum est eun¬
dem locũ ẽẽ. sub utroq: no¬
mine. : Nam pleriq: codi¬
ces nonhabent. &iam scđm
marcum nisi magedan.
ET EXIERUNT PUARISEI
& coeperunt conqui rere
cũ eo querentes ab illo sig¬
num decelo temptantes
eum Signũ querunt. quasi
quȩ uiderant signa non fue¬
rint. ⁊ Sed quid querant
ostenditur cumdicitur.
Querentes ab illo signũ decelo
uel in morem h eliȩ. ignẽ
desublimi uenire: cupie¬
Bant. uel insimilitudinẽ
samuhelis. tempore estiuo
mugire tonitrua chorus¬
care fulgura. Imbres ruere

Expanded text:
saturantur, cum audiendo mansaturantur, cum audiendo mandata legis Dei, ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero docerent evangelicis se pastos esse cibariis. Et statim ascendens navem cum discipulis suis venit in partes Dalmanutha. Pro hoc in Matthaeo legimus: Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan . Non autem dubitandum est eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique Codices non habent, etiam secundum Marcum, nisi Magedan. Et exierunt Pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coelo, tentantes eum. Sic signum quaerunt, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed quid quaerant ostenditur, cum dicitur: Quaerentes ab illo signo de coeloel in morem Heliae, ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectus eẽ. uade uende
omnia quȩ habes & c&.
Unde bene sporte quibus
dominicorum sunt condi¬
ta fragmenta ciborum.
ꝓpter septi formẽ sp̃s
gratiã septem fuisse me¬
morantur. ⁊ Nam quia
sportȩ iunco & palme
foliis solent contegi. merito
in scõrum significatione po¬
nuntur. Iuncus quippe su¬
per aquas nasci consueuit .
Palma uero uic tricem ornat
manum : Et iunceis uasis rec¬
te conparantur electi.
Cum radicem cordis. nefor¬
te ab amore & ernitatis
arescant in ipso uitȩ fon¬
te collocant. ⁊ Ad similan¬
tur & eis quȩ depalmarum
sunt foliis contexta. cũ in
defectiuã &ernȩ r&ribu¬
tionis memoriã. puro in
corde retinent. ⁊ Etbene
turba. quamuis reliqui as
dominici prandu non ca¬
per&. manducasse tam
& satura eẽ narratur : Quia
sunt non nulli. qui & siomnia
sua relinquere nequeunt
neq explere hoc quod de
uirginibus dicitur. qui po¬
test capere capiat. C&e¬
raque huius modi tamen
esurientes & sicientes iustitiã

Expanded text:
perfectus esse, vade, vende perfectus esse, vade, vende omnia quae habes , etc. Unde bene sportae, quibus dominicorum sunt condita fragmenta ciborum, propter septiformem spiritus gratiam, septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum in defectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde retinet. Et bene turba quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur. Quia sunt nonulli qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur: Qui potest capere capiat , caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
facient : & ad laudẽ. non sua
sed suꝑnam largitoris cunc¬
taquȩbene ger̃ referunt.:
Unde merito aduitã interi¬
oris hominis &ernã. ut po
te uitȩ saturati ꝑuenient.
Cui contra tardis auctorib
du castis & non estis saturati.
Manducant namq & non sa¬
turantur. quipanẽ uerbi di
audiendo degustant. sed
non faciendo que audiunt
nihil exhis inter ne dul¬
cedinis. quocor ipsoꝵ con¬
fir m&ur inuentre memo¬
riȩ recipiunt.: Et sustu¬
lerunt quod superaue rat
defragmentis septẽ sportas
Quod turbis saturatis supe¬
rat. apostoli sustollunt
& septem sportas implent
Quia sunt altiora ꝑfectio¬
nis p̃cepta uel potius ex¬
ortamenta & consilia.
quȩ generalis fidelium
multi tudo: nequi ser¬
uanda & implenda ad¬
ungere ⁊ Quorum ex¬
secutio illos ypriȩ respi¬
cit: qui maiore scĩ sp̃s
gratia plena: generalẽ
populi dĩ conuersationẽ
mentis atq operis sub¬
limitate transcendunt.
Qualibus dicitur. ⁊ Siuis

Expanded text:
facient, et ad laudem non suam, facient, et ad laudem non suam, sed superni largitoris, cuncta quae bene gerunt referent. Unde merito ad vitam interioris hominis aeternam, ut pote pane vitae saturati pervenient. Cui contra tardis auditoribuducastis, et non estis saturati. Manducant namque et non saturantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non faciendo quae audiunt, nihil ex his internae dulcedinis quo cor ipsorum confirmetur in ventre memoriae recipiunt. Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servando et implendo attingere. Quorum exsecutio illos proprie respicit, qui majore sancti Spiritus gratia pleni, generalem populi Dei conversionem mentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibus dicitur: Si vis
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsos benedixit. &iussit
ad poni : Si inpanibus septẽ
scriptura noui testamenti de¬
signatur. incuius lectione ꝑ
gratiã scĩ sp̃s internas menti¬
um epulas inuenimus. Quid
in pisciculis quos benedicens
pariter dñs. turbȩ iussit ad¬
poni: nisi scõs accipimus illi¬
us temporis. quo eadem ẽ
tam & passiones contin&.
Qui deturbulentis huius scłi
fluctibus erecti. Ac diui¬
na benedictione consecra¬
ti. refectionẽ nobis inter¬
nã ne in huius mundi tran¬
seuntis excursu deficiamus.
exemplo suȩ uel uite pre¬
buere uel mostis: & man¬
ducauerunt & saturati
sunt. Manducant depa¬
nibus dñi ac piscibus &sa¬
turantur. qui audientes
uerba dĩ & exempla intu¬
entes ad ꝓfec tum uitȩ cor¬
rertionis ꝑ hȩc excita ri
atq: ad surgere festinant.
Quibus apte congruit illud
psalmiste . Edent paupe¬
res & saturabuntur & lauda¬
bunt dñm qui requirunt eũ
sđi.: Quod ẽ aperte dicer
Audient humiles uerbũ dĩa

Expanded text:
t ipsos benedixit et jussit t ipsos benedixit et jussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testamenti designatur, in cujus lectione per gratiam sancti Spiritus internas mentium epulas invenimus, quid in pisciculis quos benedicens pariter Dominus turbae jussit apponi, nisi sanctos accipimus illius temporis, quo eadem est tam, et passiones continet? Qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne in hujus mundi transeuntis excursu deficiamus, exemplo suae vel vitae praebuere vel mortis. Et manducaverunt et saturati sunt. Manducant de panibus Domini ac piscibus, et saturantur, qui audientes verba Dei et exempla intuentes, ad profectum vitae correctioris per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirent eum. . Quod est aperte dicere: Audient humiles verbum Dei et
Abbreviated transcription (Latin):
mundus.: Cum enĩ ait ip¬
se dñs. Anemo nouit filiũ
nisi pater. neq: patrẽ quis
nouit nisi filius. &cui uolu¬
erit filius reuelare.: Quid
nisi panẽ uitȩ nobis ꝑse ape¬
riendum demonstrauit. ⁊¬
Adcuius interiora cernenda
ꝑnos ipsos penetrare nequi¬
uimus : Cui contra ꝓph&a
miserabilem quorundã fa¬
mẽ deplorans agebat. ⁊¬
Paruuli p&ierunt panẽ. nec
erat qui franger& eis. ⁊
Quodẽ aliis uerbis dicere in¬
docti quesierunt pabulũ
uerbi dĩ: quo adiurtutẽ bo¬
ne operationis conualesce¬
rent refici.: Nec erat ma¬
gistris deficientibus qui eis
scripture archana pate fa¬
cer& : eosq adiuã uerita¬
tis instruer&. ⁊ Icceptis
autẽ ad frangendũ panib:
dñs gratias agit. ut &ip¬
se quantũ desalute gene¬
ris humani congaudeat
ostendat. & nos ad agendas
semꝑ dõ gratias in form&.
cumuel terreno pane car¬
nẽ. uel animã cȩlesti suꝑna
gratia largiente reficimꝰ
t habebat pisci los paucos¬

Expanded text:
mundus. Cum enim ait ipmundus. Cum enim ait ipse Dominus: Et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum demonstravit, ad cujus interiora cernenda per nos ipsos penetrare nequivimus? Cui contra propheta miserabilem quorumdam famem deplorans aiebat: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutem bonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris deficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Acceptis autem ad frangendum panibus Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane carnem, vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos, e
Abbreviated transcription (Latin):
quere p̃cipimur.. Uel
certe quia mons in quo
turba dominicis panibus
reficiebatur altitudinẽ
ut supra diximus. redemp¬
toris nr̃i significat. ⁊ Ibi
suꝑ fenum. hic suꝑ terrã
reficitur. Ibi enĩ celsitu¬
do xp̃i ꝓpter carnales
homines & hierus alem
terrenã carnali spe &de¬
siderio tegitur.: Hic
autẽ remota omni cupi¬
ditate carnali. conui¬
uas noui testamenti spei
ꝑmanentis firmamentũ
tã quã ipsius montis soli¬
ditas nullo feno inter¬
posito continebat. Et ac¬
piens septem panes gratias
agens fregit & dabat disci¬
pulis suis ut adponerent.
& ad posuerunt turbȩ
ñs accipiens panes dabat
discipulis ut ipsi acceptos
turbȩ adponerent: Quia
spiritalis dona scientiȩ tri¬
buens apłis. ꝑ eorum minis¬
terium uoluit eccłȩ suȩ per
orbem: uitȩ cibaria distri¬
bui. ⁊ Quod autẽ fregit pa¬
nes quod discipulis dar&.
apertionẽ designat sacra¬
mentoꝵ : quibus ad ꝑ p&uã
salutem nutriendus erat

Expanded text:
quere praecipimur. Vel quere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem ut supra diximus Redemptoris nostri significat, ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam, carnali spe et desiderio tegitur; hic autem, remota omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito, continebat. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbae. Dominus accipiens panes dabat discipulis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritalis dona scientiae tribuens apostolis, per eorum ministerium voluit Ecclesiae suae, per orbem vitae cibaria distribui. Quod autem fregit panes quos discipulis daret, apertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat
Abbreviated transcription (Latin):
tis de eius erant fide p̃mo¬
niti. ⁊ Et interrogauit eos
quot pãnes hab&is qui dixer
septem. Bene septem panes
in mysterio noui testamen¬
ti ponuntur.⁊ In quo septi¬
formis gratia sp̃sscĩ pleni¬
us fidelibus cunctis & cre¬
denda reuelatur : & credi¬
ta dat᷑. neq ordeacu fu¬
isse ꝓduntur. sicut illi quin¬
que dequibus quinq: sunt
hominũ milia saturata. ne
iterum sicut inlege: uita¬
le animȩ alimentũ corpo¬
salibus sacramentis obte¬
ger&ur ⁊ hordei & enim
medulla tenacissima pa¬
lea tegitur. ⁊ Et p̃ce¬
pit turbȩ discũ bere su¬
ꝑ terrã. ⁊ Supra in refec¬
tione quinq: panum tur¬
ba suꝑ fenum uiride discũ
nunc ubi septẽ pa
reficienda
ꝑ terram
discum bere p̃cipitur
Quia ꝑscipturã legis legis
carnis desideria calcare
& conprimere iubemur.
O mnis enim caro fęnum.:
& omnis gloria eius tam¬
quã flos foeni. In nouo
autẽ testamento ipsã
quoq: t̾ram ac faculta¬
tes tempo rales derelin¬

Expanded text:
tis de ejus erant fide praemotis de ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem. Bene septem panes in mysterio Novi Testamenti ponuntur, in quo septiformis gratia Spiritus sancti plenius fidelibus cunctis et credenda revelatur, et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque, de quibus quinque sunt hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei etenim medulla tenacissima palea tegitur. Et praecepit turbae discumbere super terram. Supra in refectione quinque panum turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda  terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tanquam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelin
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ & innocentiã ꝓximus
fuit. Alius nulla inpudi¬
ticia. nullis flagitiis in¬
quinatus. solo autẽ coniu¬
gio exꝑtus administeriũ
spiritale conuersus est.
Ueq iste uenit elonginquo
quia usus coniunctione
concessa. ꝑ inlicita non es¬
rauit. : Alii uero post
carnis flagitia: Alii post
falsa testimonia. Ali post
facta furta. alii post in¬
latas uiolentias. Alii post
ꝑp&rata homicidia ad
tuntur .: Hiuidelic& ad
dñm de longinquo ueniunt.
Quanto & enĩ quisq plus in
prauo opere errauit . tanto
sit. ⁊ Dentur igitur alim¬
ta eis &iam qui delongin¬
quo ueniunt: qui a conuer¬
sis peccatoribus doctrine
sc̃ȩ cibi p̃bendi sunt: ut in
dm̃ uires raperent. quas in fla
gitiis amiserunt .⁊ Item iu¬
dei. quicumq: in xp̃o credi¬
derunt : deprope ad illum
uenerunt : quia legis & ꝓphe¬
tarũ erant lit teris edocti
deillo.⁊ Credentes uero
exgentibus. delonge utiq
uenerunt ad xp̃m. qui a
nullis pagina¬
rum
nimen¬

Expanded text:
nem et innocentiam proximus nem et innocentiam proximus fuit. Alius nulla impudicitia, nullis flagitiis inquinatus, solum autem conjugium expertus, ad ministerium spirituale conversus est. Neque iste venit de longinquo, quia usus conjunctione concessa, per illicita non erravit. Alii vero post carnis flagitia, alii post falsa testimonia, alii post facta furta, alii post illatas violentias, alii post perpetrata homicidia ad tuntur: hi videlicet ad Deum de longinquo veniunt. Quanto etenim quisque plus in pravo opere erravit, tanto asit. Dentur igitur alimenta eis etiam, qui de longinquo veniunt, quia conversis peccatoribus doctrinae sanctae cibi praebendi sunt, ut in Deum vires rapergitiis amiserunt. Item Judaei quicunque in Christo crediderunt, de prope ad illum venerunt, quia legis et prophetarum erant litteris edocti de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum nimen
Abbreviated transcription (Latin):
tes secũ mutos. claudos
cecos. debiles. & alios mul¬
tos. & ꝓiecerunt eos ad
pedes eius. &curauit eos.
Turba ergo triduo dñm
ꝓpter sanati onẽ in¬
firmorũ suorũ sustin&.
cũ electi quiq fide sc̃ę
trinitatis lucidi. dño pro
suis suorũq peccatis ani¬
mȩ uidelic& languorib
ꝑseueranti instantia sub¬
plicant.⁊ Item turba
se in opere. in locutione. aq
incogitatione conuertit
quosdimit tere ie iunos in
domũ suã dñs non uult. ne
defitiant inuia. Quia
ui delic& conuersi pecca¬
tores inp̾sentis uite uia
deficiunt: si in sua consci¬
entia sinȩ doctrine sc̃e
pabulo dimit tantur
Ne ergo lassentur huius
peregrinationis itinere
pascendi sunt sacra am¬
pensanda est pia sententia
quȩ ꝓcessit exore ueritatis
quadicitur. : Quidam
nerunt: Est aut̃ quinihl
fraudis & nihil carnalis¬
corruptionis exꝑtus. ad
omp̃is dĩ seruitiũ festina¬
uit. Iste delongin quo ñ
uenit. quia ꝑ incorruptio¬

Expanded text:
tes secum mutos, caecos, tes secum mutos, caecos, claudos, debiles, et alios multos, et projecerunt eos ad pedes ejus, et curavit eos . Turba ergo triduo Dominum propter sanationem infirmorum suorum sustinet, cum electi quique fide sanctae Trinitatis lucidi Domino pro suis suorumque peccatis, animae videlicet languoribus, perseveranti instantia supplicant. Item turba ad Dominum se in opere, in locutione atque in cogitatione convertit. Quos dimittere jejunos in domum suam Dominus non vult, ne deficiant in via, quia videlicet conversi peccatoresdeficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sancto pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur hujus peregrinationis itinere, pascendi sunt sacra adpensanda est pia sententia quae processit ex ore Veritatis, qua dicitur: Quidam nerunt. Est aliquis qui nil fraudis et nil carnaliscorruptionis expertus; ad omnipotentis Dei servitium festinavit. Iste de longinquo non venit, quia per incorruptio
Abbreviated transcription (Latin):
bus ministranda monstra¬
ta ẽ. ⁊ Sane utraq refec¬
tio in monte celebrata ẽ
ut aliorũ euangelistarũ
narratio declarat.: Quia
utriusq scriptura testa¬
menti. rectȩ intellecta.
altitudinẽ nobis cȩlestiũ.
miorũ.⁊ Utr̃ãq altitudi¬
dñi inuerticẽ montiũ con¬
sona uoce p̃dicat. ⁊ Qui
enĩ ȩdificatã suꝑ se ciui¬
tatem. siue domũ dñi. id ẽ
eccłam in alta bonorum
extollit operũ : & cunc¬
tis manifestã gentibus ex¬
hib&. Ipse hanc ab infi¬
mis delec tationib abstrac¬
tã pane cȩli reficit. atq
ad app&itum suꝑne sua¬
uitatis: Dato pignore
cibi spiritalis accendit.
Misereor inquid suꝑ tur¬
bã quia ecce iam triduo
sustinent me. nec habent
quodmanducent: & sidi¬
misero eos ie iunos indo¬
mũ suã. deficient inuia.
Quare triduo turba dñm
sustinuerit. matheus ex¬
ponit plenius qui ait.⁊
Et ascendens in montẽ se¬
debat ibi: & accesserunt
ad eũ turbe multe. haben¬

Expanded text:
bus ministranda monstrabus ministranda monstrata est. Sane utraque refectio in monte celebrata est, ut aliorum evangelistarum narratio declarat, quia utriusque Scriptura Testamenti recte intellecta altitudinem nobis coelestium aemiorum: utraque altitudiDomini, in vertice montium consona voce praedicat . Qui enim aedificatam super se civitatem sive domum Domini, id est Ecclesiam, in altum bonorum extollit operum, et cunctis manifestam gentibus exhibet, ipse hanc ab infimis delectationibus abstractam pane coeli reficit, atque ad appetitum supernae suavitatis dato pignore cibi spiritalis accendit. Misereor, inquit, super turbam: quia ecce jam triduo sustinent me, nec habent quod manducent. Et si dimisero eos jejunos in domum suam, deficient in via. Quare triduo turba Dominum sustinuerit, Matthaeus exponit plenius, qui ait: Et ascendens in montem, sedebat ibi. Et accesserunt ad eum turbae multae haben
Abbreviated transcription (Latin):
Et in hac lec¬
tione consideranda est
in uno eodemq redemp¬
tore nr̃o distincta ope¬
ratio diuinitatis & huma¬
nitatis. atq: error euty¬
ch&is. qui unã tantum
inxp̃o operationẽ dog¬
matizare p̃sumit . ꝓcul
axp̃i anis finib expellen¬
dus.: Quis enĩ nonuide¬
at hoc . quod suꝑ terra
miser&ur dñs. nec uel
in edia. uel uiȩ longio¬
ris labore deficiat effec¬
tũ eẽ . & conpassionẽ hu¬
manȩ fragilitatis.: Quod
uero deseptẽ panib & pis¬
ciculis paucis quat tuor
hominũ milia saturauit.
diuinȩ opus eẽ uirtutis.
Mystice autẽ hoc miracu¬
lo designatur. quod uiã
sȩculi p̾sentis aliter in¬
colomes transire nequiui¬
mus nisi nos gratia redemp¬
toris nr̃i alimento sui uer¬
bi reficiat. hoc uero typi¬
ce inter hanc refectionẽ
& illã quinq panũ. ac du¬
orũ piscium distat. quod
ibi lit tera u&eris instru¬
menti spiritali gratia
plena eẽ signata ẽ. ⁊
Hinc aut̃ noui ueritas ac
gratia testamenti. fideli¬

Expanded text:
Et in hac letione consideranda est in uno eodemque Redemptore nostro distincta operatio divinitatis et humanitatis; atque error Eutychetis, qui unam tantum in Christo operationem dogmatizare praesumit, procul a Christianis finibus expellendus. Quis enim non videat hoc quod super turbam miseretur Dominus, ne vel inedia vel viae longioris labore deficiat, affectum esse et compassionem humanae fragilitatis? Quod vero de septem panibus et pisciculis paucis quatuor hominum millia saturavit, divinae opus esse virtutis? Mystice autem hoc miraculo designatur quod viam saeculi praesentis aliter incolumes transire nequimus, nisi nos gratia Redemptoris nostri alimento verbi sui reficiat. Hoc vero typice inter hanc refectionem et illam quinque panum ac duorum piscium distat, quod ibi littera Veteris Instrumenti spiritali gratia plena esse signata est, hic autem Novi veritas ac gratia Testamenti fideli
Abbreviated transcription (Latin):
significare uolebant. ⁊¬
Et uenerunt capharnaũ
qui cum domi eent int̃¬
rogabant eos quid in uia
tractabatis : At illi tacebant.
putauerant. quis e&̃̃ illoꝵ
maior Inde orta uid&ur
disputatio discipuloꝵ de
primatu. quia uiderant.
nẽ seorsũ ductos in mon¬
tẽ. secr&umq eis ibi ali¬
quod eẽ creditum. Sed
& p&ro superius iuxta
quod matheus narrat .¬
laues regni cęlorum pro¬
missas. ecclesiamq: dñi¬
sur sum p&ram fidei aqua
ipse nomen acceperat ȩdi¬
ficandam: Rebantur
ergo uel ipsos tres c&eris
uocauit xii. & ait illis: S
quis uult primus eẽ. erit¬

Expanded text:
significari volebant. significari volebant. Et venerunt Capharnaum. Qui cum domi essent, interrogabat eos. Quid in via tractabatis? At illi tacebant. putaverant quis esset illorum major. Inde orta videtur disputatio discipulorum de primatu, quia viderant nem seorsum ductos in montem, secretumque eis ibi aliquod esse creditum. Sed et Petro superius juxta quod Matthaeus narrat, claves regni coelorum promissas, Ecclesiamque Domini super petram fidei a qua ipse nomen acceperat, aedificandam esse. Querebantur ergo vel ipsos tres caeteris, vocavit duodecim, et ait illis: Si quis vult primus esse i
Abbreviated transcription (Latin):
antiqui hostis debellabimꝰ
ac. pro pulsabimus insidias.
gredi ebantur. Galileam :
nec uolebat quẽ quam scire.
Do cebat aũ discipulos suos
& dicebat illis quõ filius ho¬
minis trad&ur inmanus
hominũ & occident eum.
& occisus. t̃tia die resur¬
g&. Semꝑ ꝓsperis ms¬
c& tristitiam ut cum re¬
pente uenerint nonter¬
reant apostolos. sed p̃medi¬
tatis ferantur. animis. ⁊¬
Si enim contristat eos quia
occidendus ẽ. deb& l&ifi¬
care. quia die tertio resur¬
recturus : At illi igno¬
rabant uerbũm istud. &
timebant eum interrogare
Haec ignoratio discipuloꝵ.
non tam de tarditate inge¬
nu sui. quã de amore nasci¬
tur saluatoris. quam carna¬
les ad huc & mysteri cru¬
cis ignari. quẽ dm̃ uerum
cognouerant : moriturũ
credere nequibant. Et qͥa
ꝑfiguras eum sȩpe loquen¬
tẽ audire solebant. horren¬
tes euentum mortis eius.
&iam in eis quȩ desua tra¬
ditione & passione aꝑte
lo quebatur figurate aliud

Expanded text:
antiqui hostis debellabimus antiqui hostis debellabimus ac propulsabimus insidias. tergrediebantur Galilaeam, nec volebat quemquam scire. Docebat autem discipulos suos, et dicebat illis: Quoniam Filius hominis tradetur in manus hominum et occident eum. Et occisus tertia die resurget. Semper prosperis miscet tristia, ut cum repente venerint, non terreant apostolos, sed a praemeditatis ferantur animis. Si enim contristat eos quod occidendus est, debet laetificare quod die tertio resurrecturus est. At ignorabant verbum istud, et timebant interrogare eum. Haec ignoratio discipulorum, non tam de tarditate ingenii eorum quam de amore nascitur Salvatoris, qui carnales adhuc et mysterii crucis ignari, quem Deum verum cognoverant, moriturum credere nequibant. Et quia per figuras eum saepe loquentem audire solebant, horrentes eventum mortis ejus, etiam in eis quae de sua traditione et passione aperte loquebatur, figurate aliud
Abbreviated transcription (Latin):
innullo potest exire nsi
inoratione & ieuinio.
Dum doc&. aposto lus qua.¬
modo dȩmon nequissim
debeat ex pelli. om̃s inftr¬
tuit ad uitam. Ut scilic&
inmundoꝵ spirituum ł
omnium temptamenta
ie iuniis & orationibus
eẽ superanda: I ram quoq
dñ cum in ultionẽ nr̃orũ
scelerum fuerit accensa
hoc remedio singulari posse
placariꝰ. Ie iunũ aũ gene¬
rile ẽ non solũ ab escis
sed & acuncin lecebris absti¬
nere carnalib:. Immo ab
omnib: uitiorum conti¬
nere passionb:. Sic & ora¬
tio generalis. non inuer¬
bis solum ẽ quib diuinam
clementiam in uocamus.
uerũ &iam in omnib quȩ
in obsequium nr̃i conditoris
fidei deuotione gerimus.
Teste apostolo quiait. Semꝑ
gaid&e. sine intermissione
orate: Quomodo enim
quis omnib: horis atq: mo¬
mentis. sine int̃mssione dm̃
potest inuocare sermonib:
ed tunc sine int̾misione
oramus. cum ea solum opera
gerimus. quȩ nos pi&ati nr̃i
comm̃dent auctos. Quon¬
mirum ieiuno. & qua orati¬
one. iu uante dñõ cuntas

Expanded text:
in nullo potest exire, nisi in oratione et jejunio. Dum docet apostolos quomodo daemon nequissimus debeat expelli, omnes instituit ad vitam, ut, scilicet, immundorum spirituum vel hominum tentamenta jejuniis et orationibus esse superanda, iram quoque Domini, cum in ultionem nostrorum scelerum fuerit accensa, hoc remedio singulari posse placari. Jejunium autem generale est non solum ab escis, sed a cunctis illecebris abstinere carnalibus; imo ab omnibus vitiorum continere passionibus. Sic et oratio generalis non in verbis solum est quibus divinam clementiam invocamus, verum etiam in omnibus quae in obsequium nostri conditoris fidei devotione gerimus, teste Apostolo, qui ait: Semper gaudentes, sine intermissione orate . Quomodo enim quis omnibus horis atque momentis sine intermissione Deum potest invocare sermonibus? Sed tunc sine intermissione oramus, cum ea solum opera gerimus, quae nos pietati nostri commendent auctoris. Quo nimirum jejunio, et qua oratione, juvante Domino, cunctas
Abbreviated transcription (Latin):
doctus sententia dicit apłus.
sed siue occasione siue ueri¬
& in hoc gaudeo. sed &
gaudebo. S ed lic& ille
& tales aliquando innom¬
ne xp̃i signa facientes. ob
alioꝵ salutẽ censẽantur
non eẽ ꝓ hibendi. nonta¬
m̃ ipsis ꝑtalia signa secura
sua conscientia reddit᷑
quin potius in illa diȩ cũ

Expanded text:
doctus sententia dicit Apostolus: doctus sententia dicit Apostolus: Sed sive occasione, sive veriet in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Sed licet ille t tales aliquando in nomine Christi signa facientes ob aliorum salutem censeantur non esse prohibendi; non tamen ipsis per talia signa, secura sua conscientia redditur, quin potius in illa die cum
Abbreviated transcription (Latin):
unum ex huuis modi pue¬
ris receperit. addidit in
nomine meo: ut uidelic& for¬
mam uirtutis quam natu¬
ra duce puer obseruat .¬
psi pronomine xp̃i. iu
uante rationis industri¬
a sequantur: Sed qui se
in pueris recipi docebat.
iudelic& quasi caput inm̃¬
bris suis neputar&ur hoc
eẽ solum quod uidebatur ad¬
iunxitatq ait. Et qui¬
me suscĩpit sed eum quime
misit. talem se utiq actan¬
tum credi uolens: qualis &
quantus ẽ pater : Asque
qui me recipit. recipiat
eum qui misit me. Respon¬
Magister. uidimus quendã
in nomine tuo eicientẽ
nos. & prohibimus eum.
Lo hannes p̃cipua deuotione
dnm̃ amans. Ideoq read¬
amari dignus. ex cluden¬
dum benefitio putauit.
qui non utatur offitio .:
Sed doc&lur nem nẽ abono
quod ex parte hab& arcen¬
dum. sed ad hoc potius quod
hibere eum. nemo ẽ enim
qui faciat uir tutẽ in nom ne
meo. & possit cito male loqͥ
deme. Qui enim nonẽ ad¬
uersum uos pro uobis ẽ. Hac

Expanded text:
unum ex hujusmodi pueunum ex hujusmodi pueris receperit, addidit in nomine meo, ut, videlicet, formam virtutis, quam natura duce puer observat, ipsi pro nomine Christi, juvante rationis industria, sequantur. Sed quia se in pueris recipi docebat, videlicet, quasi caput in membris suis, ne putaretur hoc e solum quod videbatur, adjunxit atque ait: Et quirecipit eum qui me misit. Talem se utique ac tantum credi volens, qualis et quantus est pater. Usque qui me recipit, recipiat eum qui misit me. ResponPraeceptor, vidimus quemdam in nomine tuo ejicientem nos, et prohibuimus eum, etc. Joannes praecipua devotione Dominum amans, ideoque redamari dignus, excludendum beneficio putavit eum qui non utatur officio. Sed Dominus docet neminem a bono quod ex parte habet arcendum, sed ad hoc potius quod hibere eum, nemo est enim qui faciat virtutem in nomine meo, et possit cito male loqui de me. Qui enim non est adversum vos, pro vobis est. Hac