comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quicũꝙ dicant᷑ uł aliqñ dicti fu̾int dii siue
incelo siue ni t̾ra cunctã amputans t᷑bam.
quoꝵ õium alii falso dictist̃ dii: qͦs uario
errore delusa gentilitas coluit: alii ñ nat᷑a¬
ut creatores atꝙ rectores orbis t̾raꝵ ĩmor¬
tales ac sempit̾nos celestes atq õĩpotẽtes
eos nũcuparet ⁊ similia que poeticis qͦqe
figm̃tis inserta demones pasc̾e c̃osueu̾e
uocabła illis ĩponet.At u̾o nom̃ hoc a se¬
culo ñ fuit auditũ: nͥ hoĩes de corꝑe suo
ꝯminisci potuer̃t. uideł qi significatũ eiꝰ

Expanded text:
quicunque dicuntur, vel aliquando dicti fuerint dii, sive in coelo, sive in terra, cunctam amputans turbam, quorum omnium alii falso dicti sunt dii, quos vario errore delusa gentilitas coluit, alii non naturaut creatores, atque rectores orbis terrarum, immortales ac sempiternos, coelestes atque omnipotentes eos nuncuparet, et similia, quae poeticis quoque figmentis inserta daemones pascere consuevere, vocabula illis imponeret. At vero nomen hoc a saeculo non fuit auditum, nec homines de corde suo comminisci potuerunt, videlicet quia significatum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
diꝰ insignia cõfessiõis catholice. Aiter enĩ
eoꝵ filiũ patre minore. ⁊ creat᷑am atq cõu̾¬
tibłem ẽẽ cõtendens. ĩpie atq scłatissime cre¬
⁊ sentiunt benigne largiri dignatꝰ ẽ. Sic
cĩ singła distinxit: ut in sp̾e sua gu̾arent
⁊ ñ degn̾arent. germinet inqͥens t̾ra herb̃a

Expanded text:
Alter enim eorum, Filium Patre minorem, et creaturam atque convertibilem esse contendens, impie atque sceleratissime Creue vivunt simul et sentiunt, benigne largiri dignatus est. Sic enim singula distinxit, ut in specie sua generarent, et non degenerarent: « Germinet, inquiens, terra herba
Abbreviated transcription (Latin):
.i. sapientia eiꝰ sine initio cũ illo ẽ. Uñ ip̃a
eram cũ eo cuncta disponens. ludens cũ
eo om̃i tp̃re: ludens in orbe t̾raꝵ ⁊ delicie
mee ẽẽ cũ filiis hoĩũ cui par uł idẽ est
illd̃. In pr̃icipio erat u̾bũ ⁊ .ũ.e.a .d. ⁊ d.

Expanded text:
 sapientia ejus sine initio cum illo est. Unde ipseram, cum eo cuncta componens, ludens cum eo omni tempore, ludens in orbe terrarum. Et deliciae meae esse cum filiis hominum . » Cui par vel idem est il
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ ⁊ hoc erat ut in humana requiescẽt
nat᷑a: ⁊ cap̃ hoĩnũ effecta scõꝵ ⁊ sapienti¬
um sibimet cõsociaret in suis deliciis ag
erat do ⁊ sapie eiꝰ. ludus festius. ludusio¬
cundus. ludus deliciosus. at nõ de hi gaude̾
plitudine: anior ẽ sapĩe. amor studiosus. amor

Expanded text:
provisum et hoc erat, ut in humana requiesceret natura, et caput hominum effecta, sanctorum et sapientium sibimet consociaret in suis deliciis agmerat Deo et sapientiae ejus, ludus festivus, ludus jucundus, ludus deliciosus. At vero de hujusmodiplitudine, amor est sapientiae, amor studiosus, amor
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb moblior ubiq attigens: õĩa oꝑans cũc¬
ta disponens speciosa. suauis. lucida. głosa
locuplex õium artifex hãc sap̾iam dei ẽe fili¬
um naturałr ex illo genitũ dicimꝰ: credimꝰ.
similitudinẽ: quo mͦ filios beati hõĩs int̾d̾
hõĩem tã naturalr̾ genitũ accipimꝰ ex
dõ dm̃. ex lumine lum̃: genitũ inꝙͣ ñ fcm:

Expanded text:
ibus mobilior, ubique attingens, omnia operans, cuncta disponens, speciosa, suavis, lucida, generosa, locuples, omnium artifex . Hanc sapientiam Dei esse Filium, naturaliter ex illo genitum didicimus, credimus similitudinem, quomodo filios beati hominis interdhominem, tam naturaliter genitum accipimus ex Deo Deum, ex lumine lumen; genitum, inquam, non
Abbreviated transcription (Latin):
entia filiꝰ eiꝰ ẽ cui dat᷑. s eiꝰ de quo u̾e nata est
a quo dat᷑. qm̃ ⁊ radius quo ocłi nr̃i iradian¬
tur ñ nr. s solis ẽ radius. Illiꝰ ẽ filus hec sa¬
pientia quiillã ñ aliunde accepit cuiꝰ de cor¬
de nata ẽ: ut splendor ex sole: ut ruus ex fõ¬
te: ut uapor ex igne. Sp̃c sc̃s nichominus
⁊ de aliquo qui accidentali dono eiꝰdẽ sp̃c ꝑr
pit. s ip̃a diuini amoris sub̾a ẽ. Nec id̾o cali¬
giũe nr̃ sensus ullã patiat᷑. quo minꝰ hũc
amore sub̾am uer̃a atq ꝑfecta arbitrem᷑.¬

Expanded text:
entia filius ejus est, cui datur, sed ejus de quo vere nata est, a quo datur, quoniam et radius, quo nostri oculi irradiantur, non noster, sed solis est radius. Illius est filius haec sapientia, qui illam non aliunde accepit, cujus de corde nata est, ut splendor ex sole, ut rivus ex fonte, ut vapor ex igne. Spirituset de aliquo, qui accidentali dono ejusdem Spiritupit, sed ipsa divini amoris substantia est. Nec ideo caliginem noster sensus ullam patiatur, quo minus hunc amorem substantiam veram atque perfectam arbitrem
Abbreviated transcription (Latin):
donũ: quo nõie relatio recte reciꝑcari p̃t.
Donũ qͥppe datoris donũe. ⁊ dator dom da¬
tor ẽ his inꝙͣ relatiuus nõib mag̃ ꝙͣ sub̾a
cemꝰ. Qd eĩ creature beniguolentia cre¬
atori suo magis cupiat ꝙͣ illd̾ im potis¬
simũ ip̃e głatur dicens: nũqͥd ego qui a¬
lios parere facio ip̃e ñ pariam. Si ego
qui alis gn̾atõem tribuo sterilis exo. esd̾
licet de adoptiuis dcm̃ uideat᷑ filiis: pͥncipi¬
um laudis ab iluiꝰ h̃t genit᷑ã filii. qͥ solus
naturalis ẽ: cuiꝰ ꝑticipat̾oe alii st̃ adopti¬
ui filii q solũ illum pat̾ qui hec loquit᷑

Expanded text:
donum, quo nomine relatio recte reciprocari potest. Donum quippe datoris donum est, et dator doni, dator est. His inquam, relativis nominibus magis quacemus. Quid enim creaturae benevolentia Creatori suo magis cupiat quam illud, unde potissimum ipse gloriatur dicens: « Nunquid ego qui alios parere facio, ipse non pariam? si ego qui aliis generationem tribuo, sterilis ero? « Quod licet de adoptivis dictum videatur filiis, principium laudis ab illius habet genitura Filii, qui solus naturalis est, cujus participatione alii fiunt adoptivi filii, quia solum i
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃. cõsequit᷑ fuisse qñ neq filius
patr̃e: neq pater. amabat filũ. Qd̃ uł suspi¬
cari dem̃tissimũ ẽ atq ĩpiũ. Nobis u̾o suꝑua¬
caneũ ẽ testimoniis astruere ꝙ pat̾ diligat
filiũ: ĩmo ꝙ sic̃ ip̃e ait. dilexerit eũ ante
inundi cõstitutõem: qr satis ꝓbabłe ĩmo
necessarũi ẽ: ꝙ talis pat̾ talẽ semꝑ dile¬

Expanded text:
sanctum, consequitur fuisse quando neque Filius Patrem, neque Pater amabat Filium. Quod vel suspicari dementissimum est, atque impium. Nobis vero supervacaneum est testimoniis astruere quod Pater diligat Filium, imo quod, sicut ipse ait, dilexerit eum ante mundi constitutionem , quia satis probabile, imo necessarium est, quod talis Pater talem semper dile
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ architecturã. sperica celicam̾am. solẽ¬
q ⁊ luã. lucida sid̾a: aqͣs suꝑiores. aqͣs infe¬
riores. ces abyssos. niues atꝙ gr̃adines:
montes ⁊ colles. cũctam q t̾re aream: ma¬
re ⁊ õĩa que in eis st̃. qͥcqͥd sursũ uolat.
qͥcqͥd deorsũ rep̃. ambulat. bestias ⁊ umiu̾¬
sa peccora. reges t̾re ⁊ cẽs ppłos. Nam de his

Expanded text:
architecturam, sphaericam coeli cameram, solemque et lunam, lucida sidera, aquas superiores, aquas inferiores, omnes abyssos, nives atque grandines, montes et colles, cunctamque terrae aream, mare et omnia quae in eis sunt, quidquid sursum volat, quidquid deorsum repit aut ambulat, bestias et universa pecora, reges terrae et omnes populos. Nam de his
Abbreviated transcription (Latin):
tile ẜ genꝰ suũ. ac deinceps. ꝓducat t̾ra ani¬
m̃a uiuentẽ in gn̾e suo. ⁊ c̾: tand̾e ⁊ hõiem sic
plasmauit ut gn̾aret sic̃ scriptũ ẽ adyma¬
giñe ⁊ similitudinẽ suam. Sic fatuus ille
ut ñuideat ꝙͣtã creatori irroget ꝯtumeliã
ꝙͣtãq nate eiꝰ criminet᷑ st̾ilitatẽ atq inopi¬
am: ut creatis a do fcĩs in gñe suo sem̃ affe¬
rentib nlłm ip̃e creator gn̾is sui sem̃ hãt.
eodẽ utiq bono ꝙ aliis cõtulit ip̃e careat:
sterilis desertꝰ atq solitariꝰ. Non ne gͦ merito
cõtra huiꝰmodi derogatores qͣr ipe in ꝓpħ̾a
ero. Uñ eñi exc̃plar accepit. ut fecũditatẽ
suis daret creatis: si in se ip̃o sterilitate aridꝰ
extitit: si creans tã mlta uͥl de ip̃o gn̾are ua¬
luit: Ut qͥd tanto pere. tota nocte uite pre¬
sentis adolescentulaꝵ ostia circuit: sibiq
poscit aꝑiri: siñ insito sibi nat᷑ałr calet a¬
more: si ñ genuino uiret semine. Instat

Expanded text:
 genus suum . » Ac deinceps: « Producat terra animam viventem in genere suo , » etc. Tandem et hominem sic plasmavit, ut generaret, sicut scriptum est, ad imaginem et similitudinem suam . Sic fatuus ille, ut non videat quantam Creatori irroget contumeliam, quantamque naturae ejus criminetur sterilitatem atque inopiam, ut creaturis ab eo factis, in genere suo semen afferentibus, nullum ipse Creator generis sui semen habeat, eodem utique bono, quod aliis contulit, ipse careat, sterilis, desertus atque solitarius? Nonne ergo merito contra hujusmodi derogatores queritur ipse in ero? » Unde enim exemplar accepit, ut fecunditatem suis daret creaturis, si in seipso sterilitate aridus existit, si creans tam multa, nihil de seipso generare valuit? Ut quid tantopere tota nocte vitae praesentis adolescentularum ostia circuit, sibique poscit aperiri, si non insito sibi naturaliter calet amore, si non genuino viret semine? Instat
Abbreviated transcription (Latin):
localr̾ ab eadẽ patris sub̾a traductus sit: ⁊ hãc
passibłitatis calũpniã qͣi cõseꝙ̃t̃ adu̾sũ nos
redarguit. Itẽq de filio subiecit. Si natus
te poralitate cõeludens et̾nitatẽ pats. filio
ꝙͣtũ in se c̃ auferre c̃õtendit. S de coet̾nitate

Expanded text:
localiter ab eadem patris substantia traductus sit, et hanc passibilitatis calumniam, quasi consequenter adversum nos redarguit. Itemque de Filio subjicit: « Si natutemporalitate concludens, coaeternitatem patris filio, quantum in se est, auferre contendit. Sed de coaeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
sube̾ se int̾serit. Non eñi inhis trib ꝑsõĩs
ulla ẽ diu̾sitas aut ꝙͣtitatis. aut qͣlitatis.
aut tp̃ris aut loci. aut faciendi. aut pa¬
eo ꝙ eq̃ circũscriptꝰ ⁊ in oĩ loco sit. faciendi:
eo ꝙ oꝑat̾o trinitatis eque ĩꝑmutabłis sit.
Daciendi: eo ꝙ eque nllĩ subiaceat passioni
Situs eo ꝙ eque ulła teneat᷑ positõe locali. ia¬
armatꝰ. coronatꝰ ⁊ his sumilia. uñ ergo nu¬
merus d̾oꝵ in trinitate p̃t astrui ubi deẽ
accidentiũ młtitudo que sola in his que
sub ead̾e sp̃e st̃ indiuiduissiumerũ facit.
Nã u̾bi gr̃a cũ sit hõ sp̃alis unꝰ: ⁊ c̾es hoĩes spe¬

Expanded text:
 se interserit. Non enim in his tribus personis ulla est diversitas, aut quantitatis, aut qualitatis, aut temporis, aut loci, aut faciendi, aut paquod aeque incircumscriptus et in omni loco sit; faciendi, eo quod operatio Trinitatis aeque impermutabilis sit; patiendi, eo quod aeque nulli suhjacet passioni; situs, eo quod aeque nulla teneatur positione locali jaarmatus, coronatus, et his similia. Unde ergo numerus deorum in Trinitate potest astrui, ubi deest accidentium multitudo, quae sola in his quae sub eadem specie sunt, individuis numerum facit? Nam verbi gratia, cum sit homo specialis unus, et o
Abbreviated transcription (Latin):
qr nlłatenꝰ do accidisse cõcedimꝰ. Non cĩ ex
tp̃re accidit d̾o ut pat̾ eẽt aut filiũ gu̾aret
ꝙ̃admodũ hõi. qui longe añ in sua sub̾a ꝑ
fectus ẽ: ꝙͣ pat̾ sit aut filiũ gen̾et tnͣse¬
unda ẽ. tota hec nr̃e mutabłitatis nebu¬

Expanded text:
 nullatenus accidisse concedimus. Non enim ex tempore accidit Deo ut Pater esset, aut Filium generaret, quemadmodum homini, qui longe ante in sua substantia perfectus est quam pater sit, aut filium generet. Transeunda est tota haec nostrae mutabi
Abbreviated transcription (Latin):
firmatũ ẽ cor uirginis: in quo diuina
mistĩa angło narrante cõcepit.: statĩ subi¬
ciens ⁊ formã p̃filiis hoĩnũ castis suscepit
iuscerib. hoc u̾o catholicus eccłie p̃centor e¬
dixit. form̃ã ẽi idẽst d̾m̃ beata uirgo maria¬
castis uscerib suscepit: ⁊ hõiem eadẽ forma
speciosũ p̃filiis hõmũ nob̾ ꝓtulit. Hoc unũ
ẽ. ꝙ formatũ ñ ẽ. Uñ gͦ accidentib subiaceat.
Nã ꝙ ceta st̃ mutabłi̾a: de sua ut dcm ẽ tra¬
hunt mat̾ia: hoc unũ sine mat̾ia ẽ: ⁊ ido̾ u̾e̾¬

Expanded text:
rginis, in quo divina mysteria angelo narrante concepit; » statim subjiciens: « Te forma prae filiis hominum castis suscepit visceribus. » Hoc vere catholicus Ecclesiae praecentor praedixit. Formam enim, id est Deum beata Virgo castis visceribus suscepit, et hominem eadem forma speciosum prae filiis hominum nobis protulit. Hoc unum est quod formatum non est. Unde ergo accidentibus subjaceat? Nam quod caetera sunt mutabilia, de sua, ut dictum est, trahunt materia. Hoc unum sine materia est, et ideo ve
Abbreviated transcription (Latin):
tium: illũ inꝙͣ carnalem ppłm hoc mͦ int̾¬
fecit: ablato a corde eiꝰ interiore sensu legiᷤ
seu litt̾am solam in manu eiꝰ derelĩqͥt: qua
accusante reus teneat᷑. sic̃ ait ip̃e dñs. Est
qͥ accuset uos moyses in quo uos sꝑatis.
hoc bñ ꝑ illd̾ figurat᷑: ꝙ cũ scripta arege
.dd. mortis sue siu̾am urias ip̃e portare ui¬
bet᷑ Igͣr celebrata ut supͣdcm ẽ sollẽpnitate
de aduentu sc̃i sp̃c: quo accepto statĩ scẽ tri¬
nitatis fid̾e p̃dicare ceꝑunt apłi: recte huiꝰ
seꝙ̃tis dñice tã nocturno ꝙͣ diurno offõ
magna ⁊ digna cõscribentes sua qͣiuin¬
demiantes repleuere torcularia: nos qͣi col¬
ligendo racemos pꝰ uindemiatores ⁊ ipsi
in benedictõem d̃i sꝑantes nouissimi ꝓ ead̾
fide: u̾ba catholice pacis effari cupuis.¬

Expanded text:
um illum, inquam, carnalem populum hoc modo interficit, ablato a corde ejus interiore sensu legis suae, litteram solam in manu derelinquit, qua accusante reus teneatur, sicut ait ipse Dominus: « Est qui accusante vos Moses, in quo vos speratis . » Hoc bene per illud figuratur, quod conscriptam a rege David mortis suae sententiam Urias ipse portare jubetur . Igitur celebrata, ut supradictum est, solemnitate de adventu sancti Spiritus, quo accepto, statim sanctae Trinitatis fidem praedicare coeperunt apostoli recte hujus sequentis Dominicae, tam nocturno quam diurno ofmagna et digna conscribentes, sua quasi ut vindemiantes, replevere torcularia, nos quasi colligendo racemos post vindemiatores, et ipsi in benedictione Dei sperantes, novissimi pro eadem fide verba catholicae pacis effari cupi
Abbreviated transcription (Latin):
pharao cũ suis ꝑsequeret᷑. ⁊ inimicos
eoꝵ uisibłes oꝑuit mare: sic oes in xp̃m
tredentes ꝙͣlib maxima peccata se fecisse
recordent᷑.: cũ certa spe remissionis ad il¬
nob̾ atq sollẽpnis semꝑspe celebrandus
atq in mente habendus ẽ: qui tacentib
nobis solus pugnauit ꝓ nobis: qr solus
moriens ꝓ cunctis: mare illd̃ quo inimi
ci .i. peccata nr̃a oꝑiunt᷑. de latere suo lan¬
ceatus effudit. U̾sus gradał. lapidẽ queni

Expanded text:
Pharao cum suis persequeretur, et inimicos eorum visibiles operuit mare, sic omnes in Christum credentes, quamlibet maxima peccata se fecisse recordentur, cum certa spe remissionis ad ilnobis atque solemnis, semper celebrandus atque in mente habendus est, qui tacentibus nobis solus pugnavit pro nobis, quia solus moriens pro cunctis, mare illud, quo inimici, id est peccata nostra operiuntur, de latere suo lanceatus effudit. Versus Gradualis: Lapidem quem
Abbreviated transcription (Latin):
bis binibis. uuͦi. st̃. ꝙ apd̾ geometras ⁊
aritmethicos qͦ usitatũ ẽ: ip̃e inꝙͣ octona¬
rius numetꝰ animaꝵ ꝑfect̾oem designat cor¬
poris eccłie quo ꝑeunte mundo infidelium
ꝑaque iudiciũ quo ñc fideles ab infidelib se¬
ꝑant᷑ fide sua se saluat: ⁊ ligno crucis suꝑ na¬
tat. Et pulchre. archa illa fenestr̃a hũ̾it in
latere. ꝑ qm saluandi illi ingred̾ent᷑. qͥa
ꝑcuꝰ uulneris sacram̃tũ cuncti credentes
eccłiam ingrediunt᷑. Et qm̃ eccł̃ia ex hoĩb
constat: pulchre archa illa que eccłiam
figurabat. ꝙͣdã humani corporis simili¬
tudiñe in ipsa suam̃sura p̃tendebat. Si¬
qͥdẽ humanũ corpus sic ẽ: ut longitud̾is
sue sextã ꝑt̾ẽ h̾at in latitudinẽ: decuam

Expanded text:
 apud geometras et arithmeticos quoque usitatum est. Ipse, inquam, octonarius numerus animarum, perfectionem designat corporis Ecclesiae, quod praeeunte mundo infidelium per aquae judicium quo nunc fideles ab infidelibus separantur, fide sua se salvat, et in ligno crucis supernatat. Et pulchre arca illa fenestram habuit in latere, per quam salvandi illi ingrederentur, quper cujus vulneris sacramentum cuncti credentes Ecclesiam ingrediuntur. Et quoniam Ecclesia de hominibus constat, pulchre arca illa, quae Ecclesiam figurabat, quemdam humani corporis similitudinem in ipsa forma sua praetendebat. Siquidem humanum corpus sic est, ut longitudinis suae sextam partem habeat in latitudine, decim
Abbreviated transcription (Latin):
bernauit archam suꝑ undas diluuii. quib
⁊ pcc̾ores deletift̃.⁊ hii qui cũ illo erant sal¬
ui fc̃ĩ st̃ ꝑ fid̾e qr credentes iusticie dĩ sese ab
cham in ore suo uirentis oliue ramũ. Ip̃e
eñi octonarius numerꝰ aĩarũ que in archa
salue fc̃c st̃: qr apͥmo pari .i. binario ꝓfi

Expanded text:
bernavit arcam super undas diluvii, quibus et peccatores deleti sunt, et hi qui cum illo erant, salvi facti sunt per fidem, quia credentes justitiae Dei sese ab cam in ore suo virentis olivae ramum . Ipse autem octonarius numerus animarum, quae in arca s
Abbreviated transcription (Latin):
iecit ꝙ ⁊ uos nc similis forme saluos facit
baptisma ñ carnis deposit̾o sordiũ:. s cõsci¬
entie bone int̾rogatio in dm: ñ quesitu
opus ẽ: in quo lectio hec sup̃dc̃o eugłio cõ¬
sonet. quo primũ salutaris baptismi re¬
gła tradita ẽ. Notũ qͥppe ẽ ⁊ in doctoꝵ scrip¬
tis autenticis usitatũ simił forme ut ait
tre lamech impositũ ẽ: dicente. Iste cõsola
faciet ab oꝑib ⁊ laborib manuũ nr̃aꝵ:
in t̾ra cui maledixit d̾s: xp̃c ⁊ enĩ nr̃a re

Expanded text:
e salvos facit baptisma, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum . Non quaesitu opus est, in quo lectio haec supradicto Evangelio consonet, quo primum salutaris baptismi regula tradita est. Notum quippe est, et in doctorum scriptis authenticis usitatum similis formae, ut tre Lamech impositum est, dicente: « Iste consolfaciet ab operibus et laboribus manuum nostrarum in terra cui maledixit Deus. » Christus e
Abbreviated transcription (Latin):
tium dñm mĩe cõsiliũ purgat ocłm. S
iã officii m̃bra cet̾a capiti suo .s. sensui
coaptemꝰ eugłico Orimũ qͥd̾e bene in e¬
unuco miram᷑ apparere mist̾ium: de
quo narrat p̃currens lect̃o actuũ apłoꝵ¬
slam qͦd in eugłio significat᷑ ꝑ peccatricẽ.
in epła narrat᷑ ceptũ agi ꝑ ethiopẽ. Ut̃ꝙ
enĩ iustificande peccata significabat eccłie.
Illa peccatricis nõie: iste. ethiopica nig̾di¬
ne. Ibi peccatͥx dnm q̃rens ip̃os apłos suꝑa¬
bat amore: hic ethiopia p̃ueniebat dño
d̾o manꝰ dare. Illa qͣi dñm mortuũ plora¬
bat: hic in ysaia. ꝓph̾iam passiõis dm̃ cõ¬
patiendo legebat. Illi. tenebre erant ad mo¬
num̃tũ. huic. deerat lucerna sc̃ie ad intel¬
ligendũ. Illa uidens dñm ñ agnoscebat.
hic. de illo legens cõꝑatõem oius ⁊ agni
de quo dic̾et᷑ nesciebat: ad sũmã illiꝰ aꝑti
st̃ ocłi ⁊ os ut dic̾et. raboni: huis ut ma¬
gist̾io u̾itatis cõsentiens p̃dicante phili¬

Expanded text:
icordiae consilium purgat oculum. Sed jam officii membra caetera, capiti suo, scilicet sensui coaptemus Evangelico. Primum pene idem in eunucho miramur apparere mysterium, de quo narrat praecurrens lectio Actuum apoeccatricem, in Epistola narratur coeptum agi per Aethiopem . Uterque enim justificandae peccata significabat Ecclesiae. Illa peccatricis nomine, ista Aethiopica nigredine. Ibi peccatrix Dominum quaerens, ipsos apostolos superabat amore, hic Ethiopia praeveniebat Domino Deo manus dare. Illa quasi mortuum Dominum plorabat, hic in Isaia prophetiam passionis Domini compatiendo legebat. Illi tenebrae erant ad monumentum, huic deerat lucerna scientiae ad intelligendum. Illa videns Dominum non agnoscebat; hic de illo legens comparationem ovis et agni, de quo diceretur, nesciebat. Ad summam, illius aperti sunt oculi et os, ut diceret: Rabboni . Huic, ut magisterio veritatis consentiens, praedicante Phili
Abbreviated transcription (Latin):
ñ illustrauit p̾sentia. S ⁊ philippus qͥ
supdc̃m fidĩ candore uestiuit ethiop̃e:
nõie suo cũctos mistice signat apłos.
Dhilippus eñi int̃pretat᷑ os lampadis:
lampas enĩ .i. lux mundi saluator ẽ:
sic̃ ysaias dicit de illo. Propt̃ syon nõ

Expanded text:
ustravit praesentia. Sed et Philippus, qui supra dictum fidei candore vestivit Aethiopen, nomine suo cunctos mystice signat apostolos. Philippus enim interpretatur os lampadis. Lampas autem, id est lux, mundi Salvator est, sicut Isaias dicit de illo: « Propter Sion non
Abbreviated transcription (Latin):
tenebre erant ad monum̃tũ: ꝑ qͣs significa¬
bat᷑ ignorantiaᷤ in cordib gentiũ: que et
manifestius exp̃ssa ẽ. ꝑ gentilem atꝙ ethi¬
die: lumen de lumine: in quo exiuimus
de terra egipti .i. de tenebris qͣs ille tene¬
bre significaunt que erant marie ad
monum̃tũ siue supͣdc̃a ethiopica ngre¬
do eunuchi. Dies inꝙͣ: cuiꝰ in lumine gͣ¬
diendo tendimꝰ ad t̾ram. que uere lacte ⁊
melle fluit: qr presens illic ẽ d̾s ⁊ homo
xp̃c: semꝑ ex diuinitate ⁊ humanitate
suauis angłis ⁊ hoĩb dulcis semꝑ presens:

Expanded text:
ad monumentum, per quas significabatur ignorantia Dei in cordibus gentium, quae et manifestius expressa est per gentilem atque Aethidie, lumen de lumine, in quo exivimus de terra Aegypti, id est, de tenebris, quas illae tenebrae significaverunt, quae erant Mariae ad monumentum, sive supradicti Aethiopica nigredo eunuchi. Dies, inquam, cujus in lumine gradiendo, tendimus ad terram, quae vere lacte et melle fluit, quia praesens illic est Deus et homo Christus, semper ex divinitate et humanitate suavis angelis, et hominibus dulcis
Abbreviated transcription (Latin):
st̾io. ꝑ apłoꝵ enĩ fcm̃ẽ minist̾ium ꝙ os
muti aꝑtũ ẽ ꝙ lingue infanciũ diserte
fc̃c st̃: ꝙ ethiopli horridus agnelli uel
leuiatam ꝑ quod effugiens cru̾cifix᷑a
ñ iã in monum̃to s in celo querens in¬
ueniat miscd̃iam. Ppt̃ qͦd eosd̾e apłos

Expanded text:
 enim factum est ministerium, quod os muti apertum est; quod linguae infantium disertae sunt, quod Aethiops horridus agnelli candLeviathan , per quod effugiens, crucifixam non jam in monumento, sed in coelo quaerens inveniat misericordiam. Propter quod eosdem apos
Abbreviated transcription (Latin):
in montẽ ubi constituit illis ihc sic ho¬
diernũ refert eugłm ubi uidentes eum
adorauer̾t. simł ꝙ mandatũ acceꝑunt qͣ¬
liter õia uasa que forti armato forcior ip̃e
suꝑueniens abstulerat emundarent. di¬
cente dño. Cuntes docete ces gentes .b.e. in¬

Expanded text:
hodiernum refert Evangelium, et videntes eum adoraverunt , simulque mandatum acceperunt: qualiter omnia vasa quae forti armato fortior ipse superveniens abstulerat , emundarent, dicente Domino: Euntes docete omnes gentes, bapti
Abbreviated transcription (Latin):
fu̾at in ciuitate peccatris: queq am̃a¬
do u̾itatẽ lauit lacrimis macłas crimi¬
nis: eccłie de gentib typũ gessit: que ag¬
nita u̾itate turbas erroꝵ qͥb ꝓstituta
fu̾at deserens: ad fontẽ g̾re lauanda cu¬
currit: ⁊ uox u̾itatis implet᷑ dicentis.
monum̃tũ foris plorans: ⁊ pꝰ allocutio¬
ne angłoꝵ conu̾sa retrorsũ uidet ih̾m
⁊ illa prius ab illo uocata nõie suo uocat
eũ. ⁊ ip̃a magist̾r̃u ⁊ c̾. In hiis qͦs tẏpum
gerit eiꝰd̾e eccł̃ie. Sic̃ enĩ eccłia de gentib
mus centurio corneluis. uł sic̃ ille echi¬
ops eunuchus qui uenerat adorare in

Expanded text:
fuerat in civitate peccatrix, quaeque amando veritatem, lavit lacrymis maculas criminis, Ecclesiae de gentibus typum gessit: quae agnita veritate turbas errorum, quibus prostituta fuerat, deserens, ad fontem gratiae lavanda cucurrit, et vox Veritatis impletur, dicentis. monumentum foris plorans; et post allocutionem angelorum conversa retrorsum, vidit Jesum: et ipsa prius ab illo vocata nomine suo, vocat eum et ipsa magistrum , etc. In his quoque typum gerit ejusdem Ecclesiae. Sic enim Ecclesia de gentibus mus centurio Cornelius , vel sicut ille Aethiops eunuchus qui « venerat adorare in
Abbreviated transcription (Latin):
foris stabant: qr ꝑ qũe ad u̾itatũ noticiã
ingrederent᷑ ñ inueniebant. Fntm aũt
erat: s ñ añ dñi ascensic̾em ut ilł u̾itas illu¬
cesc̾et: ⁊ fid̾e suam apłis indicarent cõfitẽ¬
tes xp̃m ascendisse ad dm̃ patr̃e suũ .i. illũ

Expanded text:
itatis notitiam ingrederentur, non inveniebant; futurum erat, sed non ante Domini ascensionem, ut illis veritas illucesceret, et fidem suam apostolis indicarent, confitentes Christum ascendisse ad Deum patrem suum, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
oportuña ut ait apłs głam: salutẽ acqͥsi¬
tam: reduc̃e uitã. saluat̾oem ꝑfc̃am. li¬
berat̾oem ꝑꝑetuã. Adoramꝰ crucẽ fidi p̃si¬
diũ: spei firmam̃tũ. caritatis soliũ. mu¬
scd̃ie titulũ. pietatis argum̃tũ. gre ue
hicłm: pacis uexillũ. Adoramꝰ cruce q̃ suꝑ¬
biam excidit. inuidiã obtͥuit: culpam
correxit: penã destruxit. Crux xͥ ianua
celi. clauis ꝑadisi. diaboli deiectõ. hoĩs e¬
rectio: captiitatis n̾re solatiũ: lib̾tatis
p̃ciũ. Crux expectat̾o patͥarchaꝵ: ꝓmussi¬
oꝓph̃aꝵ. triũphus regũ dignitas sac̃dotũ
tyrannios increpat potentes inclinat. affli¬
ctos subleuat. pauꝑes honestat. Crux te¬
ncbraꝵ extidiũ. lucis in fuforiũ. mortis
effugiũ. uite nauigiũ: salutis imperiũ.
sꝑamꝰ adorande crucis ẽ fructus. Per cruc̾e
xp̃c ad se traxit oĩa. Regnũ patris. sceptr̃

Expanded text:
portunam, ut ait Paulus, gloriam, salutem acquisitam, reducem vitam, salvationem perfectam, liberationem perpetuam. Adoramus crucem, fidei praesidium, spei firmamentum, charitatis solium, misericordiae titulum, pietatis argumentum, gratiae vehiculum, pacis vexillum. Adoramus crucem, quae superbiam excidit, invidiam obtrivit, culpam correxit, poenam destruxit. Crux Christi, janua coeli, clavis paradisi, diaboli dejectio, hominis erectio, captivitatis nostrae solatium, libertatis pretium. Crux exspectatio patriarcharuophetarum, triumphus regum, dignitas sacerdotum. Crux tyrannos increpat, potentes inclinat, afflictos sublevat, pauperes honestat. Crux tenebrarum excidium, lucis infusorium, mortis effugium, vitae navigium, salutis imperium. speramus, adorandae crucis est fructus. Per crucem Christus ad se traxit omnia . Regnum Patris, sceptrum
Abbreviated transcription (Latin):
noctib extictis luminarib celebramus
uigłias ad similitudinẽ tenebeaꝵ q̃ paci¬
ente dño suꝑ t̾ram fc̃e st̃ significando ut
supͣdcm ẽ cecitatẽ q̃ ex fc accidit in isrł
Sic ꝙ fit: ut sacrificiũ nouũ ꝙ mort̾e dñi
pͥdie ꝑmanꝰ ip̃ius p̾cesserat: resurrectioni
sollc̾pnit̾ occurat. Itaq qm̃ hac die q̃ ẽ fe
.uiͦ. qua xp̃c hostia salutaris a suis trucida¬
tur inimicis: recte a nobis qͣsi sepultũ ẽ sa¬
hc̃ ẽẽ incanone ubi eleuato calite cũ corꝑe¬
dñi dr᷑. Per oĩa. se. se. ⁊ seꝙ̃te dñica oratõe
rursus oꝑit᷑ calix. Per qͦd nobis illd̾ ex pas¬
sic̾e̾ dñi rep̃sentat᷑. ꝙ depositũ torpꝰ eiꝰ decru¬
ce sepultũẽ. S de hoc in scd̃o huiꝰ opusculi
aimotata st̃. Nt̃ ilid̾ dicend̾ ẽ duos pb̾ros.
qui corpꝰ dñi ad altare defert sigͣcare ioseph
iustũ ab arimnathia ⁊ nichodemũ. qͥ peti¬
tũ ⁊ cõcessũ sibi apilato corpꝰ ih̾u detuler̃t

Expanded text:
nutas, exstinctis luminaribus, canimus vigilias ad similitudinem tenebrarum, quae patiente Domino, super terram factae sunt, significando, ut supra dictum est, caecitatem, quae extunc accidit in Israel . Sicque fit ut sacrificium novum, quod mortem Domini pridie per manus ipsius praecesserat, resurrectionis solemniter occurrat. Itaque quomodo hacistus hostia salutaris a suis trucidatur inimicis, recte a nobis quasi sepultum est saat locum hunc esse in canone, ubi elevato calice cum coratione, rursus operitur calix, per quod nobis illud ex passione Domini repraesentatur, quod depositum corpus ejus de cruce, sepultum est. Sed de hoc in secundo hujus opusculi adnotata sunt. Nunc illud dicendum est duos presbyteros, qui corpus Domini ad altare deferunt, significare Joseph justum ab Arimathia et Nicodemum, qui petitum et concessum sibi a Pilato corpus Jesu, detulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
datꝰ ẽ. Ab illa gͦ ĩmolat̾oe pͥma sabb̾i t̾cia
dies ẽ: ab istau̾o salb̾m ip̃m. t̾cia nicħomi¬
nus dies ẽ. Constat aũt qd̃ ut suꝑuis dcm ẽ.
noctẽ siue uesꝑam sabb̾i ab illo silentio
uł tristicia qͣm exigebat requies sepulchri.
causa illa uehemens abstrahit. ꝙ in ꝑte eiꝰdem
noctis dñs m̃ resurgens totã illam int̾o¬
ꝑabłis gaudii iubare sol uerus illustra¬
uit. ẽriduũ gͦ dñice mortis ꝙ ꝑfici nequi¬

Expanded text:
datus est. Ab illa immolatione prima Sabbati, tertia dies, ab ista vero Sabbatum ipsum tertia nihilominus dies est. Constat autem quod, ut superius dictum est, noctem sive vesperam Sabbati ab illo silentio vel tristitia, quam exigebat requies sepulcri, causa illa vehemens abstrahit, quod in parte ejusdem noctis Dominus resurgens, totam illam comparabilis gaudii jubare sol verus illustravit. Triduum ergo Dominicae mortis, quod perfici nequi
Abbreviated transcription (Latin):
te sp̃m uelum tẽpli scissum ẽ a sũmo usq
dcorsũ. Ex t̾̃c eni oĩa legis sacͣm̃ta patuer̾t
atq ad gentiliũ fidẽ archana uidoꝵ tn᷑si
nimꝰ fractũ ẽe atq diuisum legimꝰ. Pre¬
tea iosephus refert. uirtutes angłicas

Expanded text:
mo usque deorsum . » Extunc enim omnia legis sacramenta patuerunt, atque ad gentilium fidem arcana Judaeorum transienymus, fractum esse atque divisum legimus. Praeterea Josephus refert virtutes an
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾et᷑. ut hac die dñicũ coepus cõfi¬
cientes. ⁊ inde usꝙ ad pͥmã sabb̾i recondẽ¬
tes: toto eodẽ sabbo iugi silentio cõsopiti
usꝙ ad pͥmã sabb̃i ab om̃i diurno psalleu¬
tio cuncto q sacri altaris nst̾io uacare¬
mus. Sic eñĩ rei ꝓpuis acced̾e putaremꝰ.
euit in sepulchro: totãꝙ seꝙ̃tẽ noctem
discipłi eiꝰ in tristicia tnͣseger̃t: donͦ dilu¬
cło redeuntib a monum̃to mulierib
q̃q audierant ⁊ uiderant referentib:
paulat̃i respirare: ⁊ in gaudiũ reuiuis¬
cere ceꝑunt. Uerius itaq triduanã dñi
mortẽ obseruare suo tp̃re uidem᷑: ⁊ il

Expanded text:
idetur, ut die Dominicum corpus conficientes, et inde usque ad Sabbatum recondentes, toto eodem Sabbato jugi silentio consopiti, usque in primam Sabbati ab omni diurno psallentio cunctoque sacri altaris ministerio vacaremus. Sic enim rei propius accedere putaremur ievit in sepulcro, totamque sequentem noctem discipuli ejus in tristitia transegerunt, donec diluculo redeuntibus a monumento mulieribus, quaeque audierant et viderant referentibus, paulatim respirare et in gaudium reviviscere coeperunt. Verius itaque triduanam Domini mortem obse
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. uiͦx litt̾am qͥd̾ magnitudo signoꝵ ẽ:
ꝙ crucifixũ dnm celũ ⁊ t̾ra ⁊ oĩa cõtre¬
miscant. S mistice tremorẽ significat
credentiũ: ꝙ pͥstinis erroꝵ uiciis d̾elictis
⁊ mollita cordis duricia qͥ prius erant si¬
miles tumulis mortuoꝵ: postea cogno¬
uer̃t creatorẽ. Uñ ⁊ in pso. Cõmouisti dñe
t̾ram ⁊ cõturbasti ẽa. It̃ cõmota ẽ ⁊ cõtre¬
muit t̾ra. Hec gͦ crucis adorande reucla¬
tio. sic̃ ⁊ illa ueli ⁊ tc̃pli scissio nob̃ illd̃
mustice significat ꝙ credentib in truci¬
fixũ cdausa prius scͥpturaꝵ mist̾i̾a pate¬
fiant. Nam ꝑ creditam xͥ passio̾em uł cru
c̃ẽ intelligimꝰ sacram̃ta legis ⁊ archana
ni uicta filios isrł dimisit. Et quis ille sit
sit ⁊ sicut agnũ cora tondente se obmutuerit
⁊ ñ aꝑuit os suũ. Hec ⁊ cet̾a clausa prius:
fcm̃ ẽ ut bib̾e possimꝰ iam de aquis in ara:
qͣs sĩc in exodo legimꝰ ñ pot̾at bib̾e ppłs.

Expanded text:
juxta litteram quidem magnitudo signorum est, quod crucifixum Dominum coelum et terra et omnia contremiscant, sed mystice tremorem significat credentium, quod pristinis errorum vitiis derelictis et emollita cordis duritia, qui prius erant similes tumulis mortuorum, postea cognoverint Creatorem. Unde et in psalmo: « Commovisti, Domine, terram et conturbasti eam . uce. Haec ergo crucis adorandae revelatio, sicut et illa veli templi scissio, illud mystice significat, quod credentibus in crucifixum clausa prius Scripturarum mysteria patefiant. Nam per creditam Christi passionem vel crucem, nunc intelligimus sacramenta legis et arcanani victa, filios Israel dimisit, et quis ille sit sit, et sicut agnus coram tondente se obmutuerit, et non aperuerit os suum . » Haec et caetera clausa prius, factum est, ut bibere jam possimus de aquis Mara, quas, sic
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑsecutõnũ pond̾e fessis. qͦd ⁊ pulchre sig¬
nificat᷑ ꝑ hoc ꝙ eiꝰdem crucis portitores ñc
eunt. ñc tanꝙͣ lapsi subsistunt. Quid sig
tegebat᷑ eadem trux. qͦdq aufertur.
dicendo ecce lignũ crucis: uelam̃ illd̾ signi¬
ficat. sub quo sese dñs ante. uideis abscon¬
dit: qd̃ꝙ cordib eoꝵ oppansũ ẽ: nob̾ aũt
reuelat᷑: qr ut ait apłs in xp̃o aufertur.¬

Expanded text:
que persecutionum pondere fessis; quod et pulchre significatur per hoc quod ejusdem cruris portatores nunc eunt, nunc tanquam lassi subsistunt. CAPUT XX.tegebatur eadem crux, quodque aufertur, dicendo: Ecce lignum crucis, velamen illud significat, sub quo sese Dominus a Judaeis abscondit, quodque cordi eorum oppansum est, nobis autem revelatur, quia, ut ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidcis dr᷑ hoc ñ fatimꝰ uidelic qi doñ pleni¬
tudo gentiũ subintroeat.: cecitas q̃ cõtigit
i isrł nlłius oratõis manu depelli. uł
expelli p̃t. Itaq diuinis nec debere nͦ uel¬
le aut posse contraire iudiciis ꝓfitentes:
uehementẽ ꝓ illis ñc intendendã ñ ẽẽ ora¬
t̾oem significamꝰ: in eo ꝙ genua ñ flecti
cem exaltatꝰ ẽ: ut ad se ip̃m oĩa traheret
Cut ab his qui crute apportant cantet᷑¬

Expanded text:
aeis dicitur, hoc non facimus, videlicet, quia donec plenitudo gentium subintroeat, caecitas, quae contingit in Israel , nullius orationis manu depelli vel expelli potest. Itaque divinis nec debere, nec velle, aut posse contraire judiciis profitentes, vehementer pro illis nunc intendendam non esse rationem significamus in eo quod genua non flectimce exaltatus est, ut ad seipsum omnia traheret . CAPUT XIX. Cur ab his, qui crucem apportant, cantet
Abbreviated transcription (Latin):
saluator ñr ꝓ cunctis orauit: ⁊ cõmune
ꝓ oĩb sacrificiũ fe̾s ẽ. De quib ⁊ passiõi
appropinꝙͣs: ĩmo ĩa ad ar̃a crucis pene
assistens: cũ ꝓ discipłis suis oraret dixit.
Non ꝓ his tm̃ rogo: s ⁊ ꝓ his qui credit᷑i᷑
magni cõsilii angłs de quo inapocalip¬
si leginꝰ. Stetit angłs iuxta arã tẽpli .h.¬
incospectu eccłie assistens aureũ ĩmacłati
corporis turribłm in cõspectu d̾i pendens in
cruce sustulit: ⁊ orationis incensũ dignũ
cũ clamore ualido ⁊ mltis lacrimis ut ait
illo solẽpnes ꝓ nobis ⁊ ꝓ cunctis or̃ones
offerimus iuxta qͦd illic qͥd̾ẽ additũ ẽ ⁊ da
ta st̃ ei incensa młta ⁊ c̃. Cur ꝓ uideis genua

Expanded text:
is oravit, et commune pro omnibus sacrificium factus est, de quibus et passioni appropinquans, imo jam ad aram crucis pene assistens, cum pro discipulis suis rogaret, dixit: « Non pro his tantum rogo, sed et pro his, qui credituri magni consilii Angelus , de quo in Apocalypsi legimus: « Stetit angelus juxta aram templi hin conspectu Ecclesiae assistens, aureum immaculati corporis thuribulum in conspectu Dei, pendens in cruce sustulit, et orationis incensum dignum cum clamore « valido et multis lacrymis, ut aitillo solemnes pro nobis et pro cunctis orationes offerimus, juxta quod illic additum est: « Et data sunt ei incen
Abbreviated transcription (Latin):
res iste.
antiphe ppłe meus. qi eduxi te. qͥd
ultra debui. q̃ apportando cruc̾ẽ decantant᷑.
sensib parũ aut nich differentes u̾bis ꝙͦ
hac modulat̾re cõsimiles triplicẽ signifi¬
cant script᷑am tituli. sensũq eiꝰ consonant
qͥ suꝑ caput dñi ebraice. grece. ac lat̾. descrip¬

Expanded text:
res istae antiphonae, Popule meus: Quia eduxit te, quid ultra debui, quae apportando crucem decantantur, sensibus parum aut nihil differentes, verbis quoque ac modulatione consimiles, triplicem significant Scripturam tituli, sensumque ejus consonant, qui super caput Domini Hebraice, Graece ac Latine descrip
Abbreviated transcription (Latin):
tantis efficatissimã potenciam. ip̃c qͦ ca¬
thecuminus mirabłis ꝑfectꝰ ẽ redditus
doctor euglii nec longe dissimilis illi ceco
eugłico ut pote corporałr cecus. ad na¬
tatoriam baptismi salutaris missus ẽ:
ubi ⁊ corpore ⁊ anima illuminat᷑. de¬
certantib contra se phariseis oĩb ꝙ
modo sibi aꝑti st̃ ocłi ⁊ litũ ip̃m qͦd
fecit ex sputo dñs .i. incarnat̾oem u̾¬
bi d̾i oĩb ostend̾e ñ cessauit. ꝓpt̾ quod
⁊ maledixeĩt ei. ⁊ extra sinagogam

Expanded text:
zantis efficacissimam potentiam, ipse quoque catechumenus mirabilis, perfectus redditus est doctor Evangelii. Nec longe dissimilis illi caeco evangelico utpote corporaliter caecus ad natatoriam baptismi salutaris missus est, ubi et corpore et anima illuminatus, disceptantibus contra se Pharisaeis, omnibumodo sibi aperti sunt oculi, et lutum ipsum quod fecit ex sputo Dominus, id est incarnationem Verbi Dei, omnibus ostendere non cessavit . Propter quod et maledixerunt ei, et ext
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ cathecuminis dicunt᷑. oratio.
mp̃c sempit̾ne d̾s eccłiam tuam
spũali fecũditate młtiplica: ut qͥst̃ gn̾at̾oe
t̾reni fiant regn̾atõe celestes. ꝑ. Secreta.
emedii sempitni munera dñe le¬
tant̃ offerimꝰ supplicit exorantes
ut eadẽ nos ⁊ digne uen̾ari: ⁊ ꝓ saluandiᷤ
cõgruent̾ exhib̾e ꝑficias.ꝑ. post comm¬
u semꝑ q̃s dñc tuam attolle benig¬
nus familiam tu dispone correp¬
tam: tu ꝓpitus tuere subiectã: tu gubet¬

Expanded text:
 catechumenis dicuntur. Oratio. Omnipotens, sempiterne Deus, Ecclesiam tuam spirituali fecunditate multiplica, ut qui sunt generatione terreni, fiant regeneratione coelestes. Secreta. Remedii sempiterni munera, Domine, laetantes offerimus, suppliciter exorantes, ut eadem nos et digne venerari, et pro salvandis congruenter exhibere perficias per Cus, Domine, tuam attolle benignus familiam, tu dispone correctam, tu propitius tuere subjectam, tu guber
Abbreviated transcription (Latin):
sis electi adu̾sus eundẽ fortẽ armatũ custo¬
dientẽ atriũ suũ ⁊ in pace sua possidentẽ
añ forcioris aduentũ. Tractꝰ qͦ. Ad te leua¬
iu ocłos meos. fecunda uox ẽ. muti ĩasepe
dc̃i salutẽ suam et̾nam eloquẽtissima p̃.¬
ce deposcentis. eandẽq p̃cem decenti simi¬
litudine ꝑornantis. In offc̾nda. p̃dicat
idẽ mutus iam eloqũes iusticias dñi re¬
ctas. qd̾ eiecto a se demonio. rursus ad
illũ hoĩem a quo dudũ exierat.s. ad po¬
pulũ uidaicũ ꝑmissus sit reu̾ii. qr ui¬
lic hoc in u̾itate uidicii dĩ sit scm. iudicia
lat᷑ idẽ de muto redditus orator: ꝙ tanꝙͣ
passer inuen̾it sibi domũ ⁊ sic̃ turtur

Expanded text:
sis electi adversus eumdem fortem armatum, custosis electi adversus eumdem fortem armatum, custodientem atrium suum, et in pace sua possidentem ante fortioris adventum. Tractus quoque: Ad te levavi oculos meos , facunda vox est muti saepe jam dicti, salutem suam aeternam eloquentissima prece deposcentis, eamdemque precem decenti similitudine perornantis. In offerenda praedicat idem mutus, jam eloquens justitias Domini rectas, quod ejecto a se daemonio, rursus ad illum hominem, a quo dudum exierat, scilicet ad populum Judaicum, permissus sit reverti, quia videlicet hoc in veritate judicii Dei sit factum: « Judicia,latur idem de muto redditus orator, quod tanquam « passer invenerit sibi domum, et sicut turtur
Abbreviated transcription (Latin):
dũ filiꝰd̾i ꝑ incarrat̾ois mist̾ium et pug¬
nans in digito dei mutũ eiecit demoniũ
⁊ locutꝰ c̃ mutꝰ: qui uiͣx aliũ eugłistam
erat ⁊ surdus. Tunc ⁊ enĩ eiecto demonio
audiuit surdus ⁊ locutꝰ ẽ mutꝰ: qñ foras
misso principe mundi audiuit surdus
u̾ba d̾i: ⁊ locutꝰ ẽ mutꝰ laud̾e d̾i. Sic dire¬
pta st̃uasa forti armato illi diabolo q̃
tnstulerat de honore paradisi uelut
supͣdes nabucodonosor. filios isrł ⁊ uasa
tẽpli dñi ad cõtumelias babilonis.
ad intrortũ gratulabundꝰ hic mutꝰ.
qui egipto demonio loquit᷑. ecłi mei
semꝑ ad dñm. Causamq reddit quã
audiuit a sc̃is p̃ditorib: qui fu̾at sur
oris: qui ut dc̃m ẽ forti armato sr̃uenit
uasa illa q̃ forti illi uicto att ligato direp¬
ta st̃. alloquit᷑ in epła paulus. forcioris iam
dc̃i miles ⁊ aduitor egregius: ut sacro bap¬
tismate. a priscis emundata sordib. ñ iam
rursus inquinẽt᷑. cũ dic̃. fornicat̾o aũt ⁊

Expanded text:
ium, et pugnans digito Dei, mutum ejecit daemonium, et locutus est mutus, qui juxta alium evangelistam erat et surdus. Tunc etenim ejecto daemonio audivit surdus, et locutus est mutus quando foras misso principe mundi, audivit mundus verba Dei, et locutus est laudem Dei. Sic direpta sunt vasa forti armato illi, scilicet diabolo, quae transtulerat de honore paradisi , velut supradictus Nabuchodonosor filios Israel, et vasa templi Domini ad contumelias Babylonis. ad Introitum gloriabundus hic mutus, qui ejecto daemonio loquitur: « Oculi mei semper ad Dominum , » causamque reddit, quam audivit a sanctis praedicatoribus qui fuerat surdoris, qui, ut dictum est, forti armato supervenit . Vasa illa, quae forti illi victo atque ligato direpta sunt, alloquitur in Epistola Paulus, fortioris jam dicti miles et adjutor egregius, ut sacro baptismate a priscis emundata sordibus, non jam rursus inquinentur, cum dicit: « Fornicatio autem et
Abbreviated transcription (Latin):
uitatis mistic̃a cõmemoratione
qua uasa dñi tẽpli sustulit rex babiloniᷤ
tipũ ut dc̃m est gens diaboli: seꝙͣti hac
triũ suũ. forciore suꝑueniente. uasał
arma in quib confidebat amitt̾e nar¬

Expanded text:
tatis mysticam commemorationem, qua vasa templi Domini sustulit rex Babylonis, typum, ut dictum est, gerens diaboli, sequenti hatrium suum, fortiore superveniente, vasa vel arma, in quibus confidebat, amittere nar
Abbreviated transcription (Latin):
o ⁊c̃. Hec ꝙͦ ad baptismi sacram̃tũ et
ad instructõem manifeste ꝑtinet bap¬
tirandoꝵ. S iam ñc dicendũ: cur .nͦu.
tꝑra respiciunt .i. pͥmũ ante legẽ. scd̾m¬
u sub lege. tereũ sub gr̃a. qͥb amctis tẽ¬
porib remediũ baptismatis necessarium

Expanded text:
ptismi sacramentum, et ad instructionem manifeste pertinet baptizandorum. Sed jam nunc dicendum cur quatuor tempora respiciunt, id est primum ante legem, secundum sub lege, tertium sub gratia, quibus cunctis temporibus rem
Abbreviated transcription (Latin):
tiratist innube ⁊ inmari. Nundũ ẽĩda¬
ta erat lex. De his aũt qui sub lege erant. ii
.iiͦi. łc. dicit ysaias. Si abluerit dñs sordem
filiaꝵ sỹon: ⁊ sanguine irłm lauerit de
medio eius in spũ iudicii ⁊ spũ ardoris

Expanded text:
tizati sunt in nube et mari . » Nondum enim data erat lex. De his autem, qui sub lege erant, in tertia lectione dicit Isaias: Si abluerit Dominus sordem filiarum Sion, et sanguinem Hierusalem laverit de medio ejus in spiritu judicii et spiritu ardoris
Abbreviated transcription (Latin):
odoriferũ opꝰ elemosine. Maria nãq ty¬
pũ gessit eccłie. pedes aũt dñi pauꝑes
sunt. infirmi: qui ꝙͣuis extrema: tñ
Mulier pedes dñi ungit: ⁊ capillis siuis
qui utiq corpori suꝑfluunt ext̃git. qͦci¬
ens diuites qui st̃ in eccłia pauꝑes fide¬
les. miscd̃ie blandũnto refouent: ⁊
de hiis que sibi habundant illoꝵ mopi¬
am supplent. ut gͦ romanꝰ pͣp. celebr̃e
cũmaria dño cenam exhibeat. Hoc sa¬
lbato elemosiã dat: atq ita cirta pe¬
des dñi occupato eo sabb̃m uacat.

Expanded text:
iferum opus eleemosynae. Maria namque typum gessit Ecclesiae, pedes autem Domini, pauperes sunt infirmi, qui quamvis extrema, tamen Mulier pedes Domini ungit et capillis suis, qui utique corpori superfluunt, extergit, quoties divites qui sunt in Ecclesia, pauperes fideles misericordiae blandimento refovent, et de iis quae sibi abundant, illorum inopiam supplent. Ut ergo Romanus papa celebrem cum Maria Domino coenam exhibeat, hoc Sabbato eleemosynam dat, atque ita circa pedes Domini occupato eo, Sabbatum vacat.
Abbreviated transcription (Latin):
pp. elemosinam dat. Hoc cat .xi.¬
sabb̾m illd̾ ẽ: quo dñs bethaniam ue¬
nit ⁊ in domo lazari qũe suscitau̾at
cenã habuit: sic̃ eugłista refert. Ih̾c
gͦ ante sex dies sollẽpnitatis pasche ue¬
nit bethaniam ubi fu̾at lararus mor¬

Expanded text:
pa eleemosynam dat, hoc Sabbatum illud est, quo Dominus Bethaniam venit, et in domo Lazari, quem suscitaverat, coenam habuit, sicut Evangelista refert « Jesus ergo ante sex dies solemnitatis paschae venit Bethaniam, ubi fuerat Lazarus mor
Abbreviated transcription (Latin):
ne adam ⁊ ossa ex ossib adam oĩno nͨ porta¬
re debuit. At illi ꝙͣ longe ab illa paren¬
tũ in iquitate in altitudinẽ iusticie
ꝓfecti st̃. Unꝰ ex p̃cipus ysaias dicit.
facti sumꝰ ut immundi o̾es nos: o̾es
uisticie n̾re sic̃ panuꝰ menteuate. Non
igͣr equũ erat ut illoꝵ iusticiã qm̃i m̃e¬
struata erat celeste sanctuariũ intro¬
iret:donec fons ille domꝰ dauid. fons
baptismi de quo ñc sermo ẽ iuxta ꝓp¬
hetam zachariam in ablut̾oem men¬
struate pat̾et.Uidelz lancea aꝑiente la¬
tus crucifixidiũ. Int̾im illis ampla
m̃ces: ⁊ oem illoꝵ iusticiam suꝑgrediens
ricordi d̃i iusticie ⁊ iuste dĩ miscdĩe qui
sic adu̾satꝰ ẽ ut subueniret: sic ꝑcussit

Expanded text:
ne Adam, et ossa ex ossibus Adam, omnino nec portare debuit. At illi quam longe ab illa parentum iniquitate in altitudinem justititae provecti sunt. Unus ex praecipuis Isaias dicit: « Facti sumus ut immundi nos omnes, justitiae nostrae sicut pannus menstruatae . » Non igitur aequum erat ut illorum justitia, quoniam menstruata erat, coeleste sanctuarium introiret, donec fons ille domus David, fons baptismi, de quo nunc sermo est, juxta prophetam Zachariam in ablutionem menstruatae pateret , videlicet lancea aperiente latus Domini crucifixi. Interim illis ampla merces, et omnem illorum justitiam supergrediens ricordi Dei justitiae, et justae Dei misericordiae, qui sic adversatus est ut subveniret, sic percussit
Abbreviated transcription (Latin):
derit qͥsq qͥd sentiat: utrũ eos baptitatos
ẽẽ asserat. De latrone supͣdc̃o illd̾ nemo
ẽ qui dubitet: qͥn cũ dño ꝑadisũ ingre¬
ssus sit. Et tñ ñ nisi urau̾salii eccłia simł¬
renata: illo qui de lat̾e dñi effluxit flu¬
terram erat eccłia: sic ꝙ de mortui xp̃ila¬
tere renata sit̃ de latere dormientis ade
fabricata c̃ eua. Nam sic̃ costa ade causa ma¬
terialis extitit unde formaret᷑ eua: sic flu¬
uius ille qui de latere xp̃i fluxit causa fu¬

Expanded text:
derit quisque, quid sentiat, utrum eos rebaptizatos esse asserat. De latrone supradicto illud nemo est qui dubitet, quin cum Domino paradisum ingressus sit; et tamen non nisi in universali Ecclesia simul illo qui de latere Domini effluxit, fluterram erat Ecclesia, sicque de mortui Christi latere renata sicut de latere dormientis Adae fabricata est Eva . Nam, sicut costa Adae causa materialis exstitit unde formaretur Eva, sic fluvius ille, qui de latere Christi fluxit, causa fu
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃inac primi post xp̃m qͣi excuciendo nob̾
ꝓpħas aꝑuerunt: iccirco dnͣ in psalmo
filii extussoꝵ. Et hec maxi̾e łe. ĩa a magni
⁊ fortib uiris excussa ⁊ exposita ẽ : ⁊ a qͥb
dc̃is si õia cõgregarent᷑ q̃ ad baptismi ꝑti¬

Expanded text:
ipsi namque primi post Christum quasi excutiendo nobis prophetas aperuerunt, idcirco dicuntur in psalmo « filii excussorum . » Et haec maxime lectio jam a magnis, et fortibus viris excussa et exposita est, a quibus et dictis si omnia congregarent
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis imitatio ꝑ ꝙͣ dĩ similitudo
retinet᷑: creature qͦ uoluntatẽ exigit.
rationalitas aũt q̃ imp̃ssiõe imaginis
d̾i humane aĩe insculpta ẽ a sola crea¬
toris arce ꝓcessit. Igr᷑ ut similitudinẽ
nunꝰ uoluntate recuꝑare possimꝰ: boni¬
tas dĩ sp̾c sc̾s. illuc usq descendit. quo ꝑ¬
uenire nos facile possumꝰ. dũ suꝑ fertur
de nre aqua nate᷑ fotu suo concrescẽ feĩ:
sic̃ habemꝰ in simbolo ⁊ incarnatꝰ ẽ de spũ¬
scõ: ułi eugłio. ꝙ enĩ in ea natũ ẽ de
spũ scõ ẽ. Et qui in mundi creatõe. ut
in p̾senti lect̾ce scriptũ ẽ suꝑ ferebatur
aquis: in modũ uolucris ut ait iheroni¬
mus oua sua calore aĩantis: ip̃e ñc suꝑ¬
fert᷑ aquis baptismi: ut ingredientes sb̃
gr̃am suã cõfouens in ueram regeneret
uitam: expandens alas suas ⁊ assumens
eos atq portans in humeris suis. Et si opus
ẽ ut ampliꝰ appropinquet alicui .i. si ali
quis arceat᷑ ab aquis. uolens ad illas ꝑue¬

Expanded text:
bonitatis imitatio, per quam Dei similitudo retinetur, creaturae quoque voluntatem exigit; rationalitas autem, quae impressione imaginis Dei humanae animae insculpta est, a sola Creatoris arte processit. Igitur, ut similitudinem nus voluntate recuperare possimus, bonitas Dei Spiritus sanctus illuc usque descendit, quo pervenire nos facile possumus, dum superfertur de nostrae aqua naturae fotu suo concrescere fecit, sicut habemus in symbolo: Et incarnatus est de Spo: « Quod enim in ea natum, est de Spiritu sancto , » et qui in mundi creatione, ut in praesenti lectione scriptum est, superferebatur aquis, in modum volucris, ut ait Hieronymus, ova sua calore animantis ipse nunc superfertur aquis baptismi, ut ingredientes sub gratiam suam confovens, in veram regeneraret vitam expandens alas suas, et assumens eos atque portans in humeris suis . Et si opus est ut amplius appropinquet alicui, id est si ab aquis arceatur aliquis, ut volens ad illas perve