comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in trauerit. nota homini esse non possit : Deipsa quippe siedicitur : Et permanens in seominia
innouat & pernationes hanimasscãsse transsert : Et ut nonaliudagnoscatur hanimas se trans¬
ferre quaminanimas intrare: Rur susdeilla textus seripturae scãe sic memorat : Haee populũ
iustum & semen si nequerela. liberauit anationibus quae illum conprimebant: Intrauit ina¬
nimam seruidm̃ : & stetit contrareges horrendos in portentis & signis : Hunc hitroitum siuum
quo inanimas intrat : &iam in apo calrpsi iohannis insinuat dicens : Eccesto ante ianuam & pul¬
so siquis audierit uoce mineam & aperuerit ianuam. in troibo adeum & cenabo cumillo & pre
mecum, Hoc introitum pater & filius ad dilectorem suumueniunt : & mansionem apudeum
faciunt : sicut ipse filius loquitur : Siquis diligitine sermone mine um seruabit: & pater meus

Expanded text:
intraverit, nota homini esse non possit. De ipsa quippe sic dicitur, et permanens in se omnia intraverit, nota homini esse non possit. De ipsa quippe sic dicitur, et permanens in se omnia innovat, et per nationes in animas sanctas se transfert . Et ut non aliud agnoscatur, in animas se transferre, quam in animas intrare: rursus de illa textus Scripturae sanctae sic memorat: Haec populum justum et semen sine querela liberavit a nationibus quae illum comprimebant. Intravit in animam servi Domini, et stetit contra reges horrendos in portentis et signis . Hunc introitum suum, quo in animas intrat, etiam in Apocalypsi Joannis insinuat, dicens: Ecce sto ad januam et pulso: si quis audierit vocem meam et aperuerit januam, introibo ad eum, et coenabo cum illo, et ipse mecum . Hoc introitu Pater et Filius ad dilectorem suum veniunt, et mansionem apud eum faciunt: sicut ipse Filius loquitur: Si quis diligit me, sermonem meum servabit, et Pater meus
Abbreviated transcription (Latin):
inferant cogitantes nonrecte : dauici statim conuincuntur eloquio non aliudesse apudie
dicere nis in corde dicere : Aitenim quae dicitis in cordibus ur̃is. Quodialiter distingere
uoluerint: ut ipsum apudie non praecedenti sermone. sed subsequenti conungant ut
praemiitentes dixerunt . interiectosilentio postmodum in ferant illud quod dictumest
a pud secogitantes non rectȩ : etiam hinc increpationem saluatoris audiant : & cordis esse
cogitationes agnoscant : Aitenim. Quid cogitatis malabi cordibusur̃is. Alio quo que lo co
idem dñs doc& quia de corde exeunt cogitationes male. & denuodicit. Quia bonus homo
sed exterius aneremoliuntur : Rursus in eodem libro scriptum de sapientia legimus : In mor¬
talita senim est memoria illius : qm̃ & apud dm̃ nota est &apud homines. Quo modo autem
apud homines notaest : si non intra homines ed extra homines est : cumnis inanimam hominis

Expanded text:
inferant, cogitantes non recte. Davidico statim convincuntur eloquio, non aliud esse, apud se inferant, cogitantes non recte. Davidico statim convincuntur eloquio, non aliud esse, apud se dicere, nisi in corde dicere. Ait enim: Quae dicitis in cordibus vestris . Quod si aliter distinguere voluerint, ut ipsum apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti conjungant, ut praemittentes dixerunt, interjecto silentio, postmodum inferant illud quod dictum est, Apud se cogitantes non recte , etiam hinc increpationem Salvatoris audiant, et cordis esse cogitationes agnoscant; ait enim: Quid cogitatis mala in cordibus vestris ? Alio quoque loco idem Dominus docet: Quia de corde exeunt cogitationes malae . Et denuo dicit: se, David et Paulo. Rursus in eodem libro scriptum de sapientia legimus: Immortalis enim est memoria illius, quoniam et apud Deum nota est, et apud homines . Quomodo autem apud homines nota est, si non intra homines, sed extra homines est? Cum nisi in animam hominis
Abbreviated transcription (Latin):
uidens dñs fidem illorum quicum pertegulas submiserant dixit. Confidefili remittuntur¬
tibi peccatatua : Et eccequidam describis dixerunt intrase: hicblasphemat : Et cumuidis et
ihs̃ cogitationeseorum dixit : Vt quid cogitatis mala in cordibus uestris : Quosdixit euan¬
gelista intrasedixisse. ipsos dñsdicit in cordibus mala cogitasse . quidest nala incordibus
cogitare : nisi cogitare apudie non recte : quomodo lib& ergohuius locisenium arrianidis¬
tinguant : ib in eceneest confusionem suae prauitatis inueniant : Etutinam sic deerrore
confundantur : ut adueritatem conuertantur : Sienim dixerunt sic istum scripturae
uersiculum diuidendum quod scriptumest dixerunt apud se cogitantes non recte : ut ip¬
sum apudie precedentisermone iungentes sic distinguant dixerunt a pudse : ut postea

Expanded text:
Videns Dominus fidem illorum, qui eum per tegulas submiserant, dixit: Confide, fili, remittunturVidens Dominus fidem illorum, qui eum per tegulas submiserant, dixit: Confide, fili, remittuntur peccata tua; et ecce quidam de scribis dixerunt intra se: Hic blasphemat. Et cum vidisset Jesus cogitationes eorum dixit: Utquid cogitatis mala in cordibus vestris ? Quos dixit evangelista intra se dixisse, ipsos Dominus dicit in cordibus mala cogitasse. Quid est autem mala in cordibus cogitare, nisi cogitare apud se non recte? Quomodolibet ergo hujus loci sensum Ariani distinguant, ibi necesse est, confusionem suae pravitatis inveniant. Et utinam sic de errore confundantur, ut ad veritatem convertantur. Si enim dixerint, sic istum Scripturae versiculum dividendum, quod scriptum est, Dixerunt apud se, cogitantes non recte, ut ipsum apud se, praecedenti sermoni jungentes, sic distinguant: Dixerunt apud se, ut postea
Abbreviated transcription (Latin):
pedesterger& aluatoris quia intracogitabat : intrase utique dicebat. quod cogitando dice¬
bat Aitenim euangelista. Videns autem phariseus quiuo cauerateum : ait intra sedicens
quidest enimait intrase : nisi cogitauit intrase. Verumta men scriptura docente cognoscimus
quia qui cogitat iitrase : cogitat apudie : Id eouti quedicitur dixerunt apud secogitantes
non recte : At tamenne hoc quod dictiam est apudse : non precedenti sermone sed subsequen¬
tiuelint arriami coniungere : ut nondicatur dixerunt apudse. seddicatur dixerunt :¬
& postmodum inferatur apud se cogitantes : Audiant &iam hinc diuinarum testimomia
scripturarum & cognoscant officium cogitationis humanae : non ad exteriorem sedad
interiorem hominem pertinere. Euangelis tadicit : quiacumdño paralyticus offer&ur

Expanded text:
pedes tergeret Salvatoris, qui intra se cogitabat, intra se utique dicebat quod cogitando dicepedes tergeret Salvatoris, qui intra se cogitabat, intra se utique dicebat quod cogitando dicebat. Ait enim evangelista: Videns autem Pharisaeus, qui vocaverat eum, ait intra se dicens . Quid est enim, ait intra se, nisi cogitavit intra se? Verumtamen Scriptura docente cognoscimus quia qui cogitat intra se, cogitat apud se. Ideo utique dicitur: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Attamen ne hoc quod dictum est apud se, non praecedenti sermoni, sed subsequenti velint Ariani conjungere, ut non dicatur, dixerunt apud se, sed dicatur, dixerunt, et postmodum inferatur, apud se cogitantes; audiant etiam hinc divinarum 46 testimonia Scripturarum, et cognoscant officium cogitationis humanae, non ad exteriorem, sed ad interiorem hominem pertinere. Evangelista dicit; quia cum Domino paralyticus offerretur,
Abbreviated transcription (Latin):
Interiorigitur homo cogitationis officium gerit: qui&iam intelligendi uurtutem adima¬
ginemdi creatus accepit Cumer go apudie homno cogitat: non extrase sedintra se cogitat
quinonex truse cogitar& : etiam si ad exteriorem hominemꝰ cogitatiopertiner& : quanto
magis intrase angitat : quando quidem non exterior homo. sed interior cogitat: quita¬
men secundum scripturae testimonium a pud iecogitare dicitur : quoutique non exterioris
sedinterioris hominis officio repperitur : Aitenim scriptura sicut supra iam postumest :
dixerunt apud se cogitantes non recte. Quid est autem apudse dicere : nisi in corde suo dice¬
re : ꝓpter quod a libidicitur quaedicitis in cordibus uestris & incubilibus ur̃is compun¬
gimini hocestergo a pud sedicere : quod est in trase dicere : Vnde & phariseus ille qui dñm¬
poposcerat aduescendum cum in gressamulier peccatrix lacrimis rigar&. & capillis

Expanded text:
Interior igitur homo cogitationis officium gerit, qui etiam intelligendi virtutem ad imaInterior igitur homo cogitationis officium gerit, qui etiam intelligendi virtutem ad imaginem Dei creatus accepit. Cum ergo apud se homo cogitat, non extra se, sed intra se cogitat, qui non extra se cogitaret, etiamsi ad exteriorem hominem cogitatio pertineret. Quanto magis ergo intra se cogitat, quandoquidem non exterior homo, sed interior cogitat. Qui tamen secundum Scripturae testimonium apud se cogitare dicitur, quod utique non in exterioris, sed interioris hominis officio reperitur. Ait enim Scriptura, sicut supra jam positum est: Dixerunt apud se cogitantes non recte. Quid est autem apud se dicere, nisi in corde suo dicere? Propter quod alibi dicitur: Quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini . Hoc est ergo apud se dicere, quod est intra se dicere. Unde et Pharisaeus ille qui Domipoposcerat ad vescendum, cum ingressa mulier peccatrix lacrymis rigaret, et capillis
Abbreviated transcription (Latin):
reddunt gratiae saluatoris. Qua propter congrium uidetur : ut ex aliiscriptura rum locis
uerbibuuis intelligentia requiratur : ut appareat utrum quicquid apud ali queme sedicit
cdebeunus ecundum illorum sententiam semper exteriuisa estinure : In libro a pientia logimis
detur dequibusdam : dixerunt apide cogitantes nonrecte. huius lociabirrans exiginus
ratonem: utrumquia pude cogitat : Intrase anextrdse cogitet : cum homini cogitatio non
olimextracorpus homnis nonsit : sed nec corporisactio sitenimuero quia idipsim quad
cogitatio dicitur: non solum non extrahominem sed necimipio corpore hominis inuenitur
quis nonuidoat cogitationem solius esse a nimae : cui perrationalem uirtutem diumitusda¬
tumest cogitare. In homine quippe cogitando dominatur amimus oporando autem seruitiũ
ex hib& corpus. Ibiest enim homini datacogitatio : ubiest in erta bonimalique diserotis

Expanded text:
reddunt gratiae Salvatoris. Quapropter congruum videtur ut ex aliis Scripturarum locis reddunt gratiae Salvatoris. Quapropter congruum videtur ut ex aliis Scripturarum locis verbi hujus intelligentia requiratur, ut appareat, utrum quidquid apud aliquem esse dicitur, debeamus, secundum illorum sententiam, semper exterius aestimare. In libro Sapientiae legimus dictum de quibusdam: Dixerunt apud se cogitantes non recte ; hujus loci ab Arianis exigimus rationem, utrum qui apud se cogitat, intra se an extra se cogitet? cum hominis cogitatio non solum extra corpus hominis non sit, sed nec corporis actio sit. Enim vero quia id ipsum quod cogitatio dicitur non solum non extra hominem, sed nec in ipso corpore hominis invenitur, quis non videat cogitationem solius esse animae, cui per rationalem virtutem divinitus datum est cogitare? In homine quippe cogitando dominatur animus, operando autem servitium exhibet corpus. Ibi est enim homini data cogitatio, ubi est inserta boni malique discretio.
Abbreviated transcription (Latin):
quod autem apud dm̃ est exterius estimandum: Quocir cas illud quoda pudest . &exte¬
riuseit non est oredendum unius cuindõ naturae : consequens est ut illud quodindõ eit
&interius est : uniuseredaitur cumdõ substantiae. Adhancigitur conclusionem rationatio
istaperducitur uticut uerbum proeo quod apud dm̃ est ab eiusnatura separatur sticraatura
peo quod est hido uniuscredaitur naturae cumdõ. Vnde conuincuntur illa sentire quibus
& filio audeant praeferre : & putriconentur aequare : sic totum confundunt : quia ueritato
disentiunt Ecce quibunententus error infidelis asieritur. Ecce quibus adinuentionibus fidei
ueritas inpugnatur sed quibus lib& ari&ibus ecdesiam scãm her&ici quatere nitantiur:¬
lmio seipios prorias subuertunt & exterminant: quid m̃ uerum diunicum filium contumo¬
loss anertionibus ex acerbant nec abiniuria temperant etiam patris. dumingrati ficentiã

Expanded text:
quod autem apud Deum est, exterius aestimandum. Quocirca si illud quod apud Deum est, et extequod autem apud Deum est, exterius aestimandum. Quocirca si illud quod apud Deum est, et exterius est, non est credendum unius cum Deo naturae, consequens est ut illud quod in Deo est, et interius est, unius credatur cum Deo substantiae. » Ad hanc igitur conclusionem ratiocinatio ista perducitur, ut sicut Verbum, pro eo quod apud Deum est, ab ejus natura separatur: ita creatura, pro 45 eo quod est in Deo, unius credatur naturae cum Deo. Unde convincuntur illa sentire, quibus nos et Filio audeant praeferre, et Patri conentur aequare. Sic totum confundunt, qui a veritate dissentiunt. Ecce quibus sententiis error infidelis asseritur. Ecce quibus adinventionibus fidei veritas impugnaturImo seipsos prorsus subvertunt et exterminant, qui Deum verum Dei unicum Filium contumeliosis assertionibus exacerbant. Nec ab injuria temperant etiam Patris, dum ingratificentiam
Abbreviated transcription (Latin):
est interiusest & omine quod apuddm̃ est exterius est. Qm̃ arrianis uerbum quoda pud
dm̃ est non indõ esse : sed exteriusesse creditur. Hocreliquum est ut omnibus quae hndõ fĩ
illud quodapuddm̃ est in ferius praedicetur: Haecautem recepto quia de uerbo seriptũ
est : Omnaperipsum facta sunt : Ipaerit sđm arrianose rectitudo fidei ut praepo¬
nendasit factura factori: Quis noniamcernit in quod precipicium in prouidi homines
cadunt quiuerefidei resistentes perfidiam defensare contendunt. Quidenim aliud
talibus uerbis agitur : nisiut huius defensione sententiae : conditionessuae acredemo¬
tionis oblitam: sem& ipiam filiodĩ non solumaequare sed & prae ferre audeat creatura
miror autem quomodo non considerant a quibus illud asseritur : quam deterior exeo
fructu sne fande blasphemiae nascatur Aunt enim quo dindõ est interiusessecredendui

Expanded text:
est, interius est, et omne quod apud Deum est, exterius est, quoniam Arianus Verbum, quod apud est, interius est, et omne quod apud Deum est, exterius est, quoniam Arianus Verbum, quod apud Deum est, non in Deo esse, sed exterius esse credit. Hoc reliquum est ut omnibus quae in Deo sunt, illud quod apud Deum est, inferius praedicetur: hoc autem recepto quia de Verbo scriptum est: Omnia per ipsum facta sunt , ipsa erit secundum Arianos rectitudo fidei, ut praeponenda sit factura factori. Quis jam non cernit in quod praecipitium improvidi homines cadunt, qui verae fidei resistentes, perfidiam defensare contendunt? Quid enim aliud talibus verbis agitur, nisi ut hujus defensione sententiae, conditionis suae ac redemptionis oblita, semetipsam Filio Dei, non solum aequare, sed et praeferre audeat creatura? Miror autem, quomodo non considerant, a quibus illud asseritur, quam deterior ex eo fructus nefandae blasphemiae nascatur. Aiunt enim: « Quod in Deo est, interius esse credendum,
Abbreviated transcription (Latin):
nospotiores filio di esse contendat: Dicit quippe a postolus dedõ : quia in ipsouiuimus
& mouemur &sumus Etalioloco. Vnusds pater ex quo omnia : & nos inipso. Nunciamquis¬
quis illeest quisub xp̃iano nomine non inetuit aduersus xp̃m tamtemere duputare cum audit
uerbume se apuddm̃ & nosesse indõ : si audet dicat uerbum esse exterius. & nosexterius
quodidicendum existimat : ipsede suis dictis iudicium ferat. Neque enim in talisermone
udex quaerendusest alius : quando ipse qui hoc dixit aseipso sit ꝓfecto culpandus
quditorum respondebit aduersusillam eius dembeati pauli sententiam quadicit dedo
paulus exdõ & ꝑdm̃ & indo essetestatur. Verbumuero apud dm̃ esso. Iohannis euange¬
listas praedicatione dinoscitur. Si aute m secundum arrianorum fensum omne quod indõ

Expanded text:
nos potiores Filio Dei esse contendat? Dicit quippe Apostolus de Deo: Quia in ipso vivimus, nos potiores Filio Dei esse contendat? Dicit quippe Apostolus de Deo: Quia in ipso vivimus, et movemur, et sumus . Et alio loco: Unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso . Nunc jam quisquis ille est qui sub Christiano nomine non metuit adversus Christum tam temere disputare, cum audit Verbum esse apud Deum, et nos esse in Deo, si audet, dicat Verbum esse exterius, et nos interius. Quod si dicendum existimat, ipse de suis dictis judicium ferat; neque enim in tali sermone judex quaerendus est alius, quando ipse qui hoc dicit a seipso sit profecto culpandus. Quid iterum respondebit adversus illam ejusdem beati Pauli sententiam, qua dicit de DPaulus ex Deo, et per Deum, et in Deo esse testatur, Verbum vero apud Deum esse, Joannis evangelistae praedicatione dignoscitur; si autem secundum Arianorum sensum, omne quod in Deo
Abbreviated transcription (Latin):
&reddimus mihi uideter quia nondic& nonens apud hominem cum eit in homine. Quiatune
eum homo a pudie &inse hab&: cumeum accipit spiraido. Cumuero respirando reddit siceũ
apud se non hab& : sicut nec in sehab&, frustraigitur inilla disputatione dehoc quod dietum¬
est uerbumerat apuddm̃ a serere uoluit quod in aliquo est esse semper intorius. quod a pud
aliquemest ene semper exterius : Cumflatus receptis in corpus sic h homine sicut a pud ho¬
minẽsit Etrursusecorporeredditus. Ita non sit apud hominem. quemad modumest in ho¬
mine : Minusenim attendit in hoc quod absurdo nitebatur asserere documento : quam
grauioreum subsequonter ab surditas tener& innexum : Et enimcum dicitur in principio
erat uerbum & uerbum erat apuddm̃ &dserat uerbum : siexterius est omne quod a pud
dm̃ est & interius est omne quod indõ est : quid illi disputa tori peritissi morestat : nisut

Expanded text:
et 44 reddimus, mihi videtur quia non dicet, non esse apud hominem, cum est in homine, quia tunc et 44 reddimus, mihi videtur quia non dicet, non esse apud hominem, cum est in homine, quia tunc eum homo apud se et in se habet, cum eum accipit spirando. Cum vero respirando reddit, sic eum apud se non habet, sicut nec in se habest: Verbum erat apud Deum, asserere voluit quod in aliquo est esse semper interius, quod apud aliquem est esse semper exterius, cum flatus receptus in corpus, sic in homine sit, ut apud hominem sit. Et rursus e corpore redditus, ita non sit apud hominem, quemadmodum non est in homine. Minus enim attendit in hoc, quod absurdo nitebatur asserere documento, quam gravior eum subsequenter absurditas teneret innexum. Etenim cum dicitur: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Si exterius est omne quod apud Deum est, et interius est omne quod in Deo est; quid illi disputatori peritissimo restat, nisi ut
Abbreviated transcription (Latin):
& non inillo esse : flatus iste tamenque mexaere carpimus cumeum spirando percipimus
& apud nos est & in nobisest & quic quid eis respirando reddimus: cum reddiderimus
nec apud nos nec in nobis habemus Anfortedicturusest aerisistius alimentum cumpi¬
rando accipimus In nobis tandum ene non &i am apud nosene. Dicatergo quando apud
nos possit esse ancum eum reddimus &cum in nobis non habemus: Sed hac puto quaneo
debirro illo dicere audebit : sitameneum illia quo acceperat reddidit: Videt enim
quia tunc eum apud sehabuit cum accepit. Post quam auto n redidit : a pudie habe¬
re iam destitit: Sicut enim acceptione factumest ut quod non habuit a pudie haber& :
ita redditione factum est ut quod apud se habuit non haber&. Proinde sibirrum dixit
non inseesse sed a pud set ense. hunctamen flatum quem de circum fuso aere uicissim sumimus

Expanded text:
et non in illo esse, flatus iste tamen, quem ex aere carpimus, cum eum spirando percipimus, et non in illo esse, flatus iste tamen, quem ex aere carpimus, cum eum spirando percipimus, et apud nos est, et in nobis est: et quidquid ejus respirando reddimus, cum reddiderimus, nec apud nos, nec in nobis habemus. An forte dicturus est, aeris istius elementum, cum spirando accipimus, in nobis tantum esse, non etiam apud nos esse? Dicat ergo, quando apud nos possit esse, an cum eum reddimus, et eum in nobis non habemus? Sed hoc puto, quia nec de birro illo dicere audebit, si tamen eum illi a quo acceperat reddidit. Videt enim quia eum tunc apud se habuit, cum accepit; postquam autem reddidit, apud se habere jam destitit. Sicut enim acceptione factum est, ut quod non habuit, apud se haberet, ita redditione factum est, ut quod apud se habuit, non haberet. Proinde si birrum dixit, non in se esse, sed apud se esse, hunc tamen flatum, quem de circumfuso aere vicissim sumimus
Abbreviated transcription (Latin):
dedõ quis disputat: nonnis dec rassioribus tantum corporibus documenta disputationis
ad sumat Magnum enim quiddam sibiille uisusert inuenire cumaccepto birro & manibus
retento: interrogass& utrum sicut apud illum esset: Ita in illoenet: Exindedocere uolons
quemad modum birrum apud hominem. sic esse filium a pud patrem ut quui abirrus ille¬
apud hominem ene porret. in homine autem esse non ponet: Ita filius st quidem a pridpa¬
trem sed nonsit in patro. Rogo sidecorporibus istis contrectabilibur aliquidinexemplũ
disputans delectabatur ad sumere : lic& illi aduersus ueritatem disputanti elementa que
aueritate facta sunt non possent ullatenus niffiagari. tamenut tolerabile aliquid dicere
uid&ur ut dec&eris taceam curbirrum que mmnanibus tenebat ostendit : & non altem
flatum quem naribus carpebat attendit. Quia sibirrusille posset diciapudillume na

Expanded text:
de Deo quis disputat, non nisi de crassioribus tantum corporibus documenta disputationis de Deo quis disputat, non nisi de crassioribus tantum corporibus documenta disputationis assumat? Magnum enim quiddam sibi ille visus est invenire, cum accepto birro et manibus retento interrogasset utrum, sicut apud illum esset, ita in illo esset. Exinde docere volens quemadmodum birrum apud hominem, sic esse Filium apud Patrem, ut quia birrus apud hominem esse possit, in homine autem esse non possit, ita Filius sit quidem apud Patrem, sed non sit in Patre. Rogo si de corporibus istis contrectabilibus aliquid in exemplum disputans delectabatur assumere, licet illi adversus veritatem disputanti, elementa quae a veritate facta sunt, non possent ullatenus suffragari, tamen ut tolerabile aliquid dicere videretur, ut de caeteris taceam, cur birrum, quem manibus tenebat, ostendit, et non saltem flatum, quem naribus carpebat, attendit? Quia si birrus ille posset dici apud illum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
serui tutis officium aduersus nascentem pertilentia cuius lib& opinionis mortifere
alubria diuinorum eloquiorum remedia praepararo. Iti que cum sc̃s a postolus sollicite
fideles praemoneat dicens : Videte ne quis uosdecipiat per philosophiam & in anemfalla¬
tiam : secundum traditionem homiinum secundum elementa mundi & nonieđm xp̃m
quia inipso in habitat omnis plenitudo diuinitatis corporaliter : Istie contrario nonsolum
praeterito tempore philosophiae mundialis sectantes errorem : secundum elementa mundi
dedõ existima uerunt disputandum: Sedita sunt totius nuncreligionis obliti: utcundedõ
disputant : nec ipsa elementa mundi istius corporalis attendant: Ac sicdumoculos intelle¬
gentiae &iam contraea quae uidentur pertinaciter claudunt: numquam in uisbiliadt
perea quae facta sunt intellecta conspicunt: Quidenim pocest ab surdiurdici quamut cum

Expanded text:
servitutis officium, adversus nascentem pestilentiam cujuslibet opinionis mortiferae servitutis officium, adversus nascentem pestilentiam cujuslibet opinionis mortiferae salubria divinorum eloquiorum remedia praeparare. Itaque cum sanctus Apostolus sollicite fideles praemoneat, dicens: Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, secundum traditionem hominum, secundum quia in ipso inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter , isti e contrario, non solum praeterito tempore philosophiae mundialis sectantes errorem secundum elementa mundi, de Deo existimaverunt disputandum, sed ita sunt totius tunc religionis obliti, ut cum de Deo disputant, nec ipsa elementa mundi istius corporalis attendant: ac sic, dum oculos intelligentiae etiam contra ea quae videntur pertinaciter claudunt, nunquam invisibilia Dei per ea quae facta sunt, intellecta conspiciunt. Quid enim potest absurdius dici quam ut cum
Abbreviated transcription (Latin):
neret atq hine suam quasi sentiam firmaturus : hac sermonem suum definitione clausno
cumaliquid in nobisesredicitur : intranos intelligendum : Dumuero apud nos essedicitur
extranos accipiendum : Et quiabitrus ille quemipse retinebat : si capud illum esser ut in illo
nonesret: Ac perhoc ea eo quod apudillumesset non tamen in illo esset : extraillum non in¬
traillum oõ eodem modo uerbum quo quedi quod dĩ est credendum quidem apud patre
ene non in patre ẽe & hoc nonuniusesse cumpatre substantia tqm quicquid si capud aliquem
est ut in illo non sit: profecto sicapud illum est : ut uniuscumeo substantiae esse non pos¬
sit : Haec est eorum rationatio rationi contraria: Haeclegalis disputatio : legidi into¬
ne urulentis sermombus paruulorum perturbetur auditus. Pertinetenim adnrãe

Expanded text:
eret. Atque hunc hinc suam quasi sententiam firmaturum hac sermonem suum definitione clausisse, eret. Atque hunc hinc suam quasi sententiam firmaturum hac sermonem suum definitione clausisse, cum aliquid in nobis esse dicitur, intra nos intelligendum, dum vero apud nos esse dicitur, extra nos accipiendum. Et quia birrus ille, quem ipse retinebat, sic apud illum esset, ut in illo non esset, ac per hoc, ex eo quod apud illum esset, non tamen in illo esset, extra illum, 43 non intra illum esset: eodem modo Verbum quoque Dei quod Deus est credendum quidem apud Patrem esse, non in Patre esse, et ob hoc nec unius esse cum Patre substantiae: quoniam quidquid sic apud aliquem est, ut in illo non sit, profecto sic apud illum est, ut unius cum eo substantiae esse non possit. Haec est eorum ratiocinatio, rationi contraria. Haec legalis disputatio legi Dei intone virulentis sermonibus parvulorum perturbetur auditus, pertinet enim ad nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
absolueram : cupiens tibi reddere quod debebam: Sic repente cuiusdam assertionis arrianae
mea saures perstrinxit opinio quae tanto magis inutilis est adinuentione genita : quanto
magis ab omnirepperitur intellectu : non solum diuinarum scripturarum sed &iam ipsius
humanitatis externa. Comperi quippe quanda m eos deinitio euangelio secundum iohannẽ
in solitam nunc serere questionem : Vt illud quod dictum est . in principio erat uerbum: &
uerbumerat apud dm̃ &dserat uerbum : Ita intellegendum atq exponendum putent:
utidipsum uerbi apud patremesse non inpatre esse sed extrapatremesse accipiendum exis¬
timent. Ita ut quidam eorum quantum auditu comperi : dumdehis duabiis propositionibus
hoc est in . &apud intereos oriretur quodam die conflictus accepto cuiusdam biro & ma
nibus retento interrogasset aninillo esset. cum apud illum enset birrusille quem ipsereti

Expanded text:
absolveram cupiens tibi reddere quod debebam. Sic repente cujusdam assertionis Arianae absolveram cupiens tibi reddere quod debebam. Sic repente cujusdam assertionis Arianae meas aures perstrinxit opinio, quae tanto magis inutili est adinventione genita, quanto magis reperitur ab omni intellectu, non solum divinarum Scripturarum, sed etiam ipsius humanitatis externa. Comperi quippe quamdam eos de initio Evangelii secundum Joannem, insolitam nunc serere quaestionem; ut illud quod dictum est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , ita intelligendum atque exponendum putent, ut id ipsum Verbum apud Patrem esse, non in Patre esse, sed extra Patrem esse accipiendum existiment: ita ut quidam eorum quantum auditu comperi dum de his duabus praepositionibus, hoc est in et apud, inter eos oriretur quodam die conflictus, accepto cujusdam birro, et in manibus retento, interrogasset an in illo esset cum apud illum esset birrus ille, quem ipse retin
Abbreviated transcription (Latin):
debitum a fidelibu sonexegit. Digno etiun super erogass alicquid eredinur: in eoquod
de uirginibus praeceptum dñ inon habuit sed consilium dedit : Vtrumque sine dubio illo habens
largitate a quonis accepisset super erogare non posset: EXELICIT LIB SECVNDVUS
VOTIENS DILECTISSINE MONINE ETAXT̃IEAMULS UIRTUS CONSIDERATUS
ac perpenditur caritatis. non minus inuenitur mirabilis quam suauis. Qui senim eam non ini¬
r&ur. aut quis non ad modum delectetur cuius sarcina cum portatur non fatigatione animũ
debilitat: sed a lacritate confortat : Ipsa enim cumonerat subleuat. & miro modo quemonerat :
non permittit comprimi : quem sublouat : non sinitextolli : Haec metibi praeteritum debitũ
cumdñi ad uitorio persoluentem rursus efficit debitorem. lamenim dequattuor questionib:
quas mihi miseras pertractandas illo adiuuante qui sapientiam praestat paruulis duos libros

Expanded text:
debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod debitum a fidelibus non exegit; digne etiam supererogasse aliquid creditur, in eo quod de Virginibus praeceptum Domini non habuit, sed consilium dedit. Utrumque sine dubio illo habens largiente, a quo nisi accepisset, supererogare non posset. LIBER TERTIUSoties, dilectissime Monime, a Christi famulis virtus consideratur ac perpenditur caritatis, non minus invenitur mirabilis quam suavis. Quis enim eam non miretur, aut quis ea non admodum delectetur, cujus sarcina cum portatur, non fatigatione animum debilitat, sed alacritate confortat? Ipsa enim cum onerat, sublevat, et miro modo, quem onerat, non permittit comprimi, quem sublevat, non sinit extolli. Haec me tibi praeteritum debitum, cum Domini adjutorio, persolventem, rursus efficit debitorem. Jam enim de quatuor quaestionibus quas mihi miseras pertractandas, illo adjuvante qui sapientiam praestat parvulis, duos libros
Abbreviated transcription (Latin):
locoduobus posut modis ad uobus hominibus singula ad umpta singuli ponantur inlocis
Nonneuterque dignetenix promuntiabitur ueritatis. si tamen sic uterque unum horun scus
inditum dictis iudeatur ad eruere : ut illud quod alter in susdictis ae queueritati congrium
ponit magipacatus ad prob& quan contentionus inpugnet: Quo circa carisine lic&illesen
sus quia me postus est forsitan in scĩaugustinidictis on inueniatur : in sei optati tamen libri
sicut ips mecum nostia pertisimne positus ihuenitur. Nectuam prudentiam latet eorum
quae a scĩ patribus qui f ideicatholicae rectam in doctrinam scisps regulam defonderunt
loci ad etruere ueritati congruum sensum ut aliuis patrum sententii ae queueritaticongru
aliuueritare fidoisentiatur. Qm̃ n digne creditur duobusdomariis accoptis aliquidripes¬
eroga se paulum ieo quod proprii laboris sumptue uangelium praedicans stipendium ibi÷

Expanded text:
loco duobus posuit modis, a duobus hominibus singula assumpta singulis ponantur in locis, loco duobus posuit modis, a duobus hominibus singula assumpta singulis ponantur in locis, nonne uterque digne tenax pronuntiabitur veritatis; si tamen sic uterque unum horum suis inditum dictis videatur astruere, ut illud quod aliter in suis dictis aeque veritati congruum ponit, magis pacatus approbet quam contentiosus impugnet. sus, qui a me po situs est, forsitan in sancti Augustini dictis non inveniatur, in sancti Optati tamen libris sicut ipse mecum nosti apertissime positus invenitur. Nec tuam prudentiam latet eorum quae a sanctis Patribus, qui fidei catholicae rectam in doctrina sancti Spiritus regulam defenderunt loci astruere veritati congruum sensum, ut aliis Patrum sententiis aeque veritati congruis salva veritate fidei sentiatur. Quoniam si digne creditur, duobus denariis acceptis, aliquid supererogasse Paulum, in eo quod proprii laboris sumptu Evangelium praedicans, stipendium sibi
Abbreviated transcription (Latin):
& huec a ppellauit tticameratam utabimo sursumuersis tertia consurger& habitatio: ponunt
ic intelleg &triuilla que comimendet a postolus fider pes caritas posunt eciam multo conueni¬
entius tres illeubertates eiungelicas tricena sexagena. centena. ut in infimo habitet pu
dicitua coniugalis supraudualis at que hac superior urginalis &siquidaliud ie cundum
sidemciutatis huiuis intellegi & dici porest. hoc &iam dec &erisquac hicex ponenda sunt dixeri
ua& inonuno diseruntur modo adunantamen catholicae fidei concordiam reuocanda sunt
Rursusidom bectus augustinus in libro primo detrinitate asserit utilecse plures librosa plu¬
ribus fieri diuerso stilo non diuera fide &iam de questionibus eirdem ut adplurimosros
paperuenut. ad aliossic ad alios autemsic: Siergoilla quaedearta noe bentus augustinus ino

Expanded text:
et haec appellavit tricamerata, ut ab imo sursum versus tertia consurgeret habitatio, possunt et haec appellavit tricamerata, ut ab imo sursum versus tertia consurgeret habitatio, possunt hic intelligi et tria illa quae commendat Apostolus, fides, spes, caritas . Possunt etiam multo convenientius tres illae ubertates evangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet 41 pudicitia conjugalis, supra vidualis, atque hac superior virginalis, et si quid aliud secundum fidem civitatis hujus intelligi et dici potest. Hoc etiam de caeteris quae hic exponenda sunt dixerim, quia etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam revocanda sunt. » Rursus idem beatus Augustinus in libro primo de Trinitate asserit utile esse plures libros a pluribus fieri diverso stylo, non diversa fide, etiam de quaestionibus eisdem, ut ad plurimos res ipsa perveniat, ad alios sic, ad alios autem sic. Si ergo illa, quae de arca Noe beatus Augustinus uno
Abbreviated transcription (Latin):
exponere acramentum postaliqua in hoc quod diciturbicameritam & tricameritum arcum
noe debere confruereillius ex positionis quac in libris aduersus faustum manicheum contineur
quied oneripit noniult longeabentire quiex ponit exomplignatia uelut si qui pum quod ho
enpuoneit inferiora bicamerata &t ricumerita faciortum. Non quo d ego in illo opere dxiuelit hi¬
allgi quiae xomiibui genibus te den a congregitir. bicameratan dietam propter duo genera
luminum. Circum einonem scilic& & pmeputium quosa postolus & aliomodo dicit iudeo &egntes
ł n cumeratan uero eo quodomnesgentes detribus filu oc pordiluiuum reparte sunt:. Sedilud
dicit aliquid quoda fide regula non sitalienum: Nam qm̃ nonsolis in infrioribus nansiones habert
arcam uoluit uerum &iam insuperioribus & haec dixit bicamerata & in superioribis superiorũ

Expanded text:
exponere sacramentum, post aliqua, in hoc quod dicitur bicameratam et tricameratam arcam exponere sacramentum, post aliqua, in hoc quod dicitur bicameratam et tricameratam arcam Noe debere construi, illius expositionis quae in libris adversus Faustum Manichaeum continetur, qui ista conscripsit, non vult longe aberrare qui exponit: exempli gratia, velut si quispiam quod hic scriptum est, inferiora bicameratam et tricameratam facies eam, non quod ego in illo opere dixi velit intelligi, quia ex omnibus gentibus Ecclesia congregatur, bicameratam dictam, propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos Apostolus et alio modo dicit, Judaeos et Graecos ; tricameratam vero, eo quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluvium reparatae sunt. Sed aliud dicat aliquis, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam voluit, verum etiam in superioribus, et haec dixit bicamerata, et in superioribus superiorum,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus in piratam sic interc&era illud ex ponit. quod memoratam ardum bi cameratam
&ricumeratam d simperit construendam. ut in libro deciuntaitedĩ quinto decimo duobus aliis
modis eusdem loci mrsticam ex planationem non doctis humane sapientiuo uerbis seduere
scuta postolusdicit indoctrina ps nonminus dulciter quamimirabiliter explicar& : Quod
ust faciliuis agnostetur: utriusq operi sicutabeo postasunt uerba subnectam : Igitur aduerius
saustum hacoposuit quodin feriora archa bi camerata & tricamerata construuntur : sieut
exominibus genibus uelbiperuitam inultitudinem congregat ecdesa propter circuncisonẽ
&c prepucium: ueltriperitam proptertresfiliosnoe : quorum progenie replerusestorbis
In quinto decimo autem libro deciuitatedĩ memoratȩ archo prolocio portunitate ad gresus

Expanded text:
divinitus inspiratam, sic inter caetera illud exponit, quod memoratam arcam bicameratam et divinitus inspiratam, sic inter caetera illud exponit, quod memoratam arcam bicameratam et tricameratam Deus imperat construendam, ut in libro de Civitate Dei quintodecimo, duobus aliis modis ejusdem loci mysticam explanationem, non doctis humanae sapientiae verbis, sed vere sicut Apostolus dicit in doctrina spiritus, non minus dulciter quam mirabiliter explicarit. Quod ut facilius agnoscatur, utriusque operis, sicut ab eo posita sunt, verba subnectam. Igitur adversus Faustum posuit haec: « Quod inferiora arcae bicamerata et tricamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipartitam multitudinem congregat Ecclesia, propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. » In quintodecimo autem libro de Civitate Dei, memoratae arcae pro loci opportunitate aggressus
Abbreviated transcription (Latin):
ipollit aut cogit Cumita quehiebeati a postoli locus tripertito it. modo atribus quos nomina¬
uimusiurisscĩs expositus quisquis unum modum ex histribus posuerit. aueritate ita quenon
disentit : Ne queenim neceseest ut quod multipliciter intellegitur in omnibus scriptis
multipliciter inseratur : Nam& ipi seĩquorum ministerio dsseripturarum suarum dignatus
est a periresecrota : Dixerunt pleraque nonunomodo tantum sed multipliciter si n eoftensione
dumtaxat uere fidei non indecenter intellegi sicut ipsebeatus augustinus in misterio archae
noe fecisse cognoscitur aduersus faustum namq manicheum adserentem in libris ueteris testa¬
menti n ihild ex p̃i in carneuera futuro aduentu ꝓph&icȩ contineri: ostendens idem beatisi i
augustinus nostram ueterem scripturam proph&icis dexp̃õsignificatiombus plenam & obhoc

Expanded text:
inpellit aut cogitinpellit aut cogitvimus viris sanctis expositus, quisquis unum modum ex his tribus posuerit, a veritate utique non dissentit, neque enim necesse est ut quod multipliciter intelligitur, in omnibus scriptis multipliciter inseratur. Nam et ipsi sancti, quorum ministerio Deus Scripturarum suarum dignatus est aperire secreta, dixerunt pleraque non uno modo tantum, sed multipliciter, sine offensione duntaxat verae fidei non indecenter intelligi. Sicut ipse beatus Augustinus in mysterio arcae Noe fecisse cognoscitur adversus Faustum: namque Manichaeo asserente, in libris Veteris Testamenti nihil de Christi in carne vera futuro adventu prophetice contineri, ostendens idem beatissimus Augustinus nostram veterem Scripturam propheticis de Christo significationibus plenam, et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bore mentis & corporis conlocauit: Sc̃s autem optatus milebitanus insexto aduersus parie¬
manum libro Consilium de uirginibus paulum super erogasse testatur his uerbis: Virgini¬
tasenuimn uoluntatis erest. non necesitatis: Denique rabulariur ille a postolus pauluscui
confossus peccatorum uilneribus populus comimendatis eit . duo denirios quodero gasset acce¬
perat. Duosclic& testamenta haccperdoctrinã quas sumptus inpendit: Docut quomodo¬
coniugales xp̃iani debeantuuere : De quocum quȩreur quid de iur ginibus praeciper&:
responditibideiur ginibus tibilene manditum. confenusest secluo testamenta. hocent duo dena¬
roserogaisse explicatierant quo dimimodo sumptus: Sed quisaucium commendauerat promis¬
ratse redditurum quic quid incura amplius erogass& post in pensos duos denarios. Non praecop¬
ta sedconilium erogit paulus adirginitatem necin pedimento est uolentibus nec nolentes

Expanded text:
bore mentis et corporis collocavit. Sanctus autem Optatus Milevitanus, in sexto adversus Parmebore mentis et corporis collocavit. Sanctus autem Optatus Milevitanus, in sexto adversus Parmenianum libro, consilium de Virginibus Paulum supererogasse testatur his verbis: Virginitas enim voluntatis res est, non necessitatis. Denique stabularius ille apostolus Paulus, cui confossus peccatorum vulneribus populus commendatus est, duos denarios quos erogasset acceperat, duo scilicet Testamenta. Haconiugales christiani debeant uiuere: de quo cum quaereretur, quid de uirginibus praeciperet, respondit de uirginibus nihil esse mandatum. confessus est se duo testamenta, hoc est duos denarios erogasse: expliciti erant quodammodo sumptus, sed quia, qui saucium commendauerat, promiserat se redditurum, quicquid in curam amplius erogasset, post inpensos duos denarios non praecepta, sed consilium erogat Paulus ad uirginitatem; nec inpedimento est uolentibus nec nolentes
Abbreviated transcription (Latin):
uerum quia sc̃s augustinus hocdixit ab a postolo supererogatum quod cum scđm prieceptũ
posset siuell& deeuangelio uiuere : maluit tamen non solum sibi sed & his quicum illo erant:
propriis mambus laborare : sicut ephesis ueraciterdixit : Ips scitis qm̃ adea quaemihiopus
erant & his quimecum sunt in inistrauerunt in anusistȩ & omnia ostendi uobis qm̃ sic labo¬
fr̃s laborem nostrum & fatigationem nocte & die operantes nequemurm grauaremus
Nam & adcorinhios hanedicit mercedem suam ut euangelium praedicans sine sumptu ponat
euangelium ut non abutatur potestate sua ineuangelio. Cumergo hoc sesaugustinus compe¬
tenter & congrue posuiss & : non tamen in competens uideri aut in congruum deb& quod ĩs
ambrosiusbeati pauli super erogationem uel in sermombus atq episto liseius uelinnimiola¬

Expanded text:
verum: quia sanctus Augustinus hoc dixit ab Apostolo supererogatum, quod cum secundum praeceptum verum: quia sanctus Augustinus hoc dixit ab Apostolo supererogatum, quod cum secundum praeceptum posset, si vellet, de Evangelio vivere, maluit tamen non solum sibi, sed et his qui cum illo erant, propriis manibus laborare, sicut Ephesiis veraciter dixit: Ipsi scitis, qerant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae. Omnia ostendi vobis, quia sic labores, laboris nostri et fatigationis, nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus , nam et ad Corinthios hanc dicit mercedem suam, ut Evangelium praedicans, sine sumptu ponat Evangelium ut non abutatur potestate sua in Evangelio . Cum ergo hoc sanctus Augustinus competenter et congrue posuisset, non tamen incompetens videri aut incongruum debet, quod sanctus Ambrosius beati Pauli supererogationem vel in sermonibus atque epistolis ejus, vel in nimio la
Abbreviated transcription (Latin):
&spĩtale s a crificiumfiant. Caritas dĩ facit quae diffusa est in cordibus nr̃is perspm̃ scm̃ quida
tus est nobis : Solius itaque catholicae ueritatis & communionis sacrificium ds libenteraccipit
quiadum caritatem suam perspm sem diffuam in eacustodit : Ipsa mec desiam sibi gratum
sacrificium facit : quae ipsam semper poscit gratiam spiritalis caritatis accipere. perquam se
possit hostiam uiuam scãm dõplacentem iugiter ex hibere . Scribis praeterea deillo a postoli
loco ubiait. De uirginibus autem praeceptum dñi non habeo consilium autemdo quod con¬
silium inepistola quam ad tenuper seripsi ad illud pertinere memoraui quod duobus denariis
ad no acceptis. fidelisstabularius super erogauit : Cuius locisen sum lic& nonita a scõaugus¬
tino positum asseras aliostamen in lustresiuros taliter hoc posuis se confirmas : Est quidem

Expanded text:
et spiritale sacrificium fiant, caritas Dei facit quae diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanet spiritale sacrificium fiant, caritas Dei facit quae diffusa est in cordibus nostris, per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Solius itaque catholicae veritatis et communionis sacrificium Deus libenter accipit: quia dum caritatem suam per Spiritum sanctum diffusam in ea custodit, ipsam Ecclesiam sibi gratum sacrificium facit, quae ipsum semper poscit gratiam spiritalis caritatis accipere per quam se poscit hostiam vivam, sanctam, Deo placentem jugiter exhibere. loco, ubi ait: De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do. Quod consilium in epistola quam ad te nuper scripsi ad illud pertinere memoravi quod, duobus denariis a Domino acceptis, fidelis stabularius supererogavit . Cujus loci sensum, licet non ita a sancto Augustino positum asseras, alios tamen illustres viros taliter hoc posuisse confirmas. Est quidem
Abbreviated transcription (Latin):
ubsequenter autem etiam quodiudas a postolus inepistola sua posuit : remoto dubitationis am¬
biguo s saugustinus ex posuit : Iuda senim a postolurdicit : Hisunt quise gregant semeuipses
catholicae comimunionem praecisi sunt : Anquis quam dicturus est aliudesse spmsc̃m permanꝰ
in positionem redeuntibus hereticis dari : quam spĩtalis acrificio diuinitus tribui : Hoc
autem quisentit autdicit. profecto nondum intellegit qualiter sem&ipios ex hibeant
hostiam uiuam scam dõplacentem : Si qui schis maticorum & her&icorum mortiferum re¬
linquenteserrorem. ad catholicae ueritatis redeunt unitatem : ubi offerentes sacri ficiumdõ
spm̃ contribulatum. ipsi sunt hostiauiua scã placensdõ : quia percontritionem humiliati cordis
inunitatem membrorum redeunt illius sacerdotis quidilexit nos. sicut dicit a postolus &optu¬
lit semet ipsum pronobis oblationem & hostiam dõ hodorem suauitatis : Vt autem redeant

Expanded text:
utem etiam, quod Judas apostolus in Epistola sua posuit, remoto dubitationis ambiguo, sanctus Augustinus exposuit. Judas enim apostolus dicit: Hi sunt qui segregant semetipsos, catholicae communione praecisi sunt. » An quisquam dicturus est, aliud esse Spiritum sanctum per manus impositionem redeuntibus haereticis dari, quam spiritali sacrificio divinitus tribui? Hoc autem qui sentit, aut dicit, profecto nondum intelligit, qualiter semetipsos exhibeant hostiam vivam sanctam, Deo placentem, si qui schismaticorum et haereticorum, mortiferum relinquentes errorem, ad catholicae veritatis redeunt unitatem, ubi offerentes sacrificium Deo spiritum contribulatum ipsi sunt hostia viva, sancta, placens 39 Deo. Quia per contritionem humiliati cordis in unitatem membrorum redeunt illius sacerdotis qui dilexit nos, sicut dicit Apostolus: Et obtulit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis . Ut autem redeant
Abbreviated transcription (Latin):
causa superbiae st̃: In istisscĩ augustinidictis adtende quae somicarisime primum qua ut non
homines adiuuentur adõ. in ipiis cauia essedicitur non indõ : De in de quia propter iniqui¬
tatem superbiae praedestinatidicuntur damnandi quod ꝑtin& adiudicium non de pra¬
uandi quod ꝑtin& ad peccatum. Tertio &iam considera : quia nullius culpae humanȩ indm̃
referendum ammonet causam. quisi aliqua peccatoris iniquitas adõ praedestinata creditur
ipsius iniquitatis causa in praedestinatione diuina ponitur. quod quam it impium quam que
fides xp̃iane contrarium : nullum puto fugere xp̃ianum. Alio quoque eiusdem librilo co
memoratus scsaugustinus siedicit. Extolli quippe in superbiam .: propriaeuoluntatis est hominũ¬

Expanded text:
causa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non causa superbia est. » In istis sancti Augustini dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur . Quod 25 quam sit impium, quamque fidei Christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: « Extolli quippe in superbiam propriae voluntatis est hominu