comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Astharoth antiqua ciuitas og regis basan in qua habita uerunt
gigantes. quae postea cecidit in sortẽ tribus manasse regionis
bathaneae & sex milibus ab adra urbe arabiae separata est:
Porro adra ab osra uiginti quinq milib distat. Diximus ut supͣ
deastharoth carnaim agrispecula mons moabitarũ. Inquẽ
adduxit balaac filius beor. balaam diuinũ ad maledicendum
isrł suꝑ uerticẽ qua ꝓpter uehemens p̃ruptũ uocatus excisus &
umin& mari mortuo haut ꝓcul ab arnon. Arabith moabubi
secundo numeratus ẽ populũs quod a quila inter pr&atus humilia
siue aequalia. moab hanc habens consu&udinem utheremũ ꝓptes
planitiẽ ΟΜΑΛΗΝ id est aequalem int̃p̃tatus & planam
Denq symmachus ꝓaraboth moab campestria moab transtulit:
et est usq hodielocus iuxta montẽ phogor euntibus alibia de
inesbon arabiae contra hiericho quiita appellatur araba hanc

Expanded text:
Astaroth, antiqua civitas Og regis Basan, in qua habitaverunt Astaroth, antiqua civitas Og regis Basan, in qua habitaverunt gigantes, quae postea cecidit in sortem tribus Manasse, regionis Batanaeae, et sex millibus ab Adra urbe Arabiae separata est. Porro Adra a Bostra viginti quinque millibus distat. Diximus et supra de Astaroth Charnaim. Agri specula, mons est Moabitarum, in quem adduxit Balac filius Sephor, Balaam divinum ad maledicendum Israel super verticem, qui propter vehemens praeruptum, vocatur excisus, et imminet mari Mortuo haud procul ab Arnone. Araboth Moab, ubi secundo numeratus est populus, quod Aquila interpretatur, humilia sive aequalia Moab hanc habens consuetudinem, ut eremum propter planitiem ὁμαλὴν, id est, aequalem interpretetur et planam. Denique Symmachus pro Araboth Moab, campestria Moab transtulit: et est usque hodie locus juxta montem Phogor, euntibus a Libiade in Esebon Arabiae contra Jericho, qui ita appellatur. Araba, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
in gressum. hic quondam moebitarũ fuit. Et postea seonrex
amorreorum iure belli eũ obtinuit. Sed &terra filiorũ isrł
trans iordanen incipiens ab arnon usq ad montes hermon & libanũ
demq & ipsũ uocabulũ incultam terrã desertamq significat.
Ahel satthim locus indeserto admeridiem moabitarũ. Aor siue iater
terminus urbis amman qua enunc phila delphia dicitur. diuidens
eã Amorreorumq regionẽ & est in octaux circiter lapide eius ad
solis occasum uicus iar. usq in p̃sentẽ diẽ ꝑmanens. Aroer oppidũ
moabitarũ quod sitũ ẽ suꝑripã torrentis arnon. possessum olim
agente u&errima ommim & postea r&entũ a filiis loth. idest amo¬
abitis cumpriores accolas subuertissent : et ostenditur usq hodie
in uerticẽ montis illius. sed & torrens ꝑ arrupta descendens in mare
fluit. Cecidit aroer in sortẽ tribus gad contra faciem rabba.

Expanded text:
ingressum. Hic quondam Moabitarum fuit, et postea Seon rex ingressum. Hic quondam Moabitarum fuit, et postea Seon rex Amorrhaeorum jure belli eum obtinuit: sed et terra filiorum Israel trans Jordanem, incipiens ab Arnone, usque ad montes Aermon et Libanum denique et ipsum vocabulum incultam terram desertamque significat. Abelsatim, locus in deserto ad meridiem Moabitarum. 135 Azor, sive Jazer, terminus urbis Ammon quae nunc Philadelphia dicitur, dividens eam Amorrhaeorumque regionem, et est in octavo circiter lapide ejus ad solis occasum vicus Jazer usque in praesentem diem permanens. Aroer, oppidum Moabitarum, quod situm est super ripam torrentis Arnon, possessum olim a gente veterrima, Ommim, et postea retentum a filiis Lot, id est, Moabitis, cum priores accolas subvertissent. Et ostenditur usque hodie in vertice montis illius: sed et torrens per abrupta descendens, in mare Mortuum fluit. Cecidit autem Aroer in sortem tribus Gad contra faciem Rabba.
Abbreviated transcription (Latin):
seroth pars heremi ubi maria & aaron contra moysen locuti sunt :
habita uerunt quondam heuei in aseroth usq a durbem gazam
uerum haec loca non aseroth. sed aserim appellari ebrei putant
Asemona castra filiorũ isrł in deserto. Ahecharim ꝓ quo aquila &
symmnachus exploratorũ uiã interpr&ati sunt ubi aduersum cha¬
naneũ quibus ab austro contra isrł eruperat in solitudine dimicatur.
Ahie qua e & acalgai ꝓhac symma chus interpr&atur in collibus
estaũ eregione quondam moab: nunc area poleus adonentalẽ
plagam Arnon rupis quaedam in sublimi proiecta infinibus
amorreorũ intermoab &amorreos. Mo ab uero a rabiae ciui¬
tas ẽ quaenunc anopolis appellatur. Ostendunt regionis illius
a colae locus uallis in p̃rupta dimefsae satis horribilẽ & perculo sũ
qui a plerisq usq nunc aronanas appellantur : Extenditurq
adseptentrionem. Ario poleus in quo & militũ exomni parte
p̃sidia distributa plenum sanguinis & formidinis temptantur

Expanded text:
Aseroth, pars eremi, ubi Maria et Aaron contra Moysen locuti sunt. Habitaverunt autem quondam Evaei in Aseroth usque ad urbem Gazam. Verum haec loca non Aseroth, sed Aserim appellari Hebraei putant. Asemona, castra filiorum Israel in deserto. Ahetharim: pro quo Aquila et Symmachus, exploratorum viam interpretati sunt: ubi adversum Chananaeum, qui ab austro contra Israel eruperat, in solitudine dimicatur. Ahie quae et Achalgai: pro hac Symmachus interpretatur, in collibus. Est autem e regione quondam Moab, nunc Areopoleos ad orientalem plagam. Arnon, rupes quaedam in sublime porrecta in finibus Amorrhaeorum inter Moab et Amorrhaeos. Moab vero Arabiae civitas est, quae nunc Areopolis nominatur. Ostendunt regionis illius accolae locum vallis in praerupta demersae satis horribilem et periculosum, qui a plerisque usque nunc Arnonas appellatur: extenditurque ad septentrionem Areopoleos: in quo et militum ex omni parte praesidia distributa, plenum sanguinis et formidinis testantur
Abbreviated transcription (Latin):
cipium salomonis thabiriũ ꝓquo aquila & symmachus in osee
ꝓph&a tanstulerant thabor. est aũt mons thabor in campo maximo
adorientalẽ plagam legionis. Iectohel nomen para in regnorũ
libris Iec taba urbs antiqua in iudea. Inac reb. ꝓquo sym¬
machus transtulit inualle zeb. Inachim siue in achim. ꝓ quo
aquila & symmachus transtulerunt in fl&u meminit huius
& micheas proph&a. Ioppe opidum palestinae maritimum
intribu dan. Inarapa ꝓquo aquila trantulit inhumilił
plano. Porro sẏmmachus in campestri. Ituria &traconitidis
regio cuius thetrarcha fuit philippus in euangeliis legimus.
tra conitidis aũt dicitur terra iuxta desertum arabiae ꝗbos
circa sidonem. Luza intribu beniamin ꝙ postea ia cob cog¬
nomnauit b&hel est aũt usq hodie uilla insinistra par¬
te uiae deneapoli pergentibus aeliam. Lu zaħ altera est
q̃ cecidit in sorte filiorum ioseph iuxta sẏchem intertio lapi¬

Expanded text:
cipum Salomonis. Itabyrium: pro quo Aquila et Symmachus in Osee propheta transtulerunt, Thabor. Est autem mons Thabor in Campo maximo ad orientalem plagam Legionis. Jecthoel, nomen petrae in Regnorum libris. Jethaba, urbs antiqua Judaeae. Inaczeb: pro quo Symmachus transtulit, in valle Zeb. Inachim, sive Inbachim: pro quo Aquila et Symmachus transtulerunt, in fletu. Meminit hujus et Michaeas propheta. 238 Joppe, oppidum Palaestinae maritimum in tribu Dan. Inaraba: pro quo Aquila transtulit, in humili, vel plano: porro Symmachus, in campestri. Ituraea et Trachonitis regio, cujus Tetrarcha fuit Philippus: sicut in Evangeliis legimus. Trachonitis autem dicitur terra juxta desertum Arabiae, quodcirca Sidonem. Luza, in tribu Benjamin, quam postea Jacob cognominavit Bethel. Est autem usque hodie villa in sinistra parte viae de Neapoli pergentibus Aeliam. Luza, haec altera est, quae cecidit in sortem filiorum Joseph, juxta Sichem in tertio lapi
Abbreviated transcription (Latin):
plenius dictũ ẽ. Ad ama in isaia ꝓph&a. aquila & symma¬
chus humum theodotion terrã inter p̃tantur. Ager fullonis
& hoc inisaia scriptũ ẽ. ostenditur aũ nunc usq locus in subus¬
quidam int̃p̃tantur in solem & alii intestam tranferunt uolentes
uel heliopolim significare uel ostracinen. sed & huius rei dispu¬
tationẽ quia longior ẽ in libris hebraicarũ ꝗuestionũ repperies.
Arfath urbs damasci quam oppugnauit rex assyriorũ sicut in

Expanded text:
picantur. Adama, in Isaia, pro quo Aquila et Symmachus humum. Theodotio terram interpretantur. Ager fullonis, et hoc in Isaia scriptum est. Ostenditur autem nunc usque locus in suburquidam interpretantur in solem, et alii in testam transferunt, volentes vel Heliopolim significari, vel Ostracinen. Sed et hujus rei disputationem, quia longior est, in libris Hebraicarum Quaestionum reperies. Arphad, urbs Damasci, quam expugn
Abbreviated transcription (Latin):
eius ut est generationem eius quis en arrabit. Aut
deuisitatione adsumptionis humanȩ ut est. Quis ẽ
homo quod memor es eius aut filius hominis quõ ui¬
sit ces eũ. aut pro unitate diuinitectis & carnis utẽ
Puer natus est nobis & post modũ addidit. dr̃ for¬
tis. aut depontiȩ eius & regno ut est. Ego autem
constitutus sum rex ab eo usque eius. aut inimicoiũ¬

Expanded text:
ejus, ut est: Generationem ejus quis enarrabit ? Aut ejus, ut est: Generationem ejus quis enarrabit ? Aut de visitatione assumptionis humanae, ut est: Quid est homo, quod memor es ejus, aut filius hominis, quia visitasti eum ? Aut pro unitate deitatis et carnis, ut est: Puer natus est nobis : et postmodum addidit: Deus fortis. Aut de potentia ejus et regno, ut est: Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion mo
Abbreviated transcription (Latin):
es poene ut est uenit gcd ad dauid adnuntiauit
ei dicens. Eleginbi unum fieri auttrib annis fi¬
eri fccmnem superterram. aut trib: mensibus
fugire a fcccie mimi corumtuorum persequenti¬
umte. aut trib: dieb: fierimortalitatem in t̃ra
pulo. M ut est manus eiꝰ superomr & manus omni¬
um supereum & surgite &ite de hoc loco que conte¬
r& flns ciuitatem. uisiones qq̃ nobo codonosor.
& phacrcconis aliorumq regum ł gentium per
proph& as dicte gentiles quidem causas reffer̃
ced populum. tamen sp&ctat intentio procuiur
ultione singula prouenerunt. A Quot s̃ modi
emmanuhel. aut deloco natiuitatis ut est & tu
b& hleem ciuitas iuda. Nullo modo minores
inciuitatib: iuda exte enim prodeat dux. qui re¬
g& populum meum irł. aut prode his quȩ in rũ¬
dimentis gessit ut est. Prius quã sciat puer cognos¬
cere malũ & elegerebonum aut de iustitia eiusi
atq uditio ut est. dil existiiustitiã &odistiiniqui¬

Expanded text:
es poenae, ut est: Venit Gad ad Da id et annuntiavit es poenae, ut est: Venit Gad ad Da id et annuntiavit ei dicens, Elige tibi fieri aut tribus annis famem super terram, aut tres menses fugere a facie inimicorum tuorum persequentium te, aut tribus diebus fieri mortalitatem in terra pulo. M. Ut est: Manus ejus super omnes, et manus omnium super eum . Et: Surgite et exite ex loco hoc, quia conteret Dominus civitatem . Visiones quoque Nabuchodonosor et Pharaonis, aliorumque regum vel gentium per prophetas dictae, generales quidem causas referunt; ad populum tamen spectat intentio, pro cujus ultione singula provenerunt. CAPUT XXII. De Emmanuel . Aut de loco nativitatis, ut est: Et tu, Bethlehem, civitas Juda, nullo modo minor es in civitatibus Judae ex te enim prodiet dux qui reget populum meum Israel . Aut pro his quae in rudimentis gessit; ut est: Priusquam sciat puer cognoscere malum, et eligere bonum . Aut de justitia ejus atque judicio, ut est: Dilexisti justitiam et odisti iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
debittibi dns derore celi & depinguine terrcce¬
& plenitudine frumenti &iuni. aut diuinum
auxiliũ ut est. ecceegotecum sum. Custodienste
inomniuia. Aut sacerdotii uel doctrine el&tio
ut est diuidã eos iniacob & dispergã eos in irł
aut fortitudo & hereditatis in mutabilita sutẽ
recumbens dormistisicut leo & sicut catulus leo¬
nis quis &xcitauit eum. aut propositum uitȩ ut est¬
abulon pere grinus habitabit &ipseportus nauigiũ
& sciens requiem qui abona est & c&r̃ Aut transgres¬
sionem ut dr̃. Scio enim qui ccinfine traensitur
mei iniquiteetem agitis & declinabitis aui a
quõ mandauiuobis. Aut supplicium ut est quia
occurrent uobis mala infinedierũ. Aut genera¬
lem &pulsionem ut dr̃. Qui a ipsi ȩmulati sunt
dam eos. Aut uirtutis effectum ad que mercedẽ
ut est. Quis habitabit intacbernaculotuo. aut
quis requiesc& in monte scõtuo &rłq̃. aut speci¬

Expanded text:
Dabit tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terraeDabit tibi Deus de rore coeli, et de pinguedine terrae plenitudinem frumenti et vini . Aut divinum auxilium, ut est: Ecce ego tecum sum custodiens in omni via . Aut sacerdotii vel doctrinae electio, ut est: Dividam eos in Jacob, et dispergam eos in Israel . Aut fortitudo et haereditatis immutabilitas, ut eascendisti; recumbens dormisti sicut leo, et sicut catulus leonis; quis excitavit eum ? Aut propositum vitae, ut: Zabulon peregrinus inhabitavit, et ipse portus navium, et sciens requiem, quia bona est , et caetera. Aut transgressio, ut dicit: Scio enim quia in fine transitus mei iniquitatem agetis, et declinabitis a via quam mandavi vobis . Aut supplicium, ut est: Quia occurrent vobis mala in fine dierum Aut generalis expulsio, ut dicitur: Quia ipsi aemulati sunt dam eos . Aut virtutis effectum atque mercedem, ut est: Quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in monte sancto tuo?
Abbreviated transcription (Latin):
lege facte sunt quantas predictionum specier
inuenimus Oc Fere iuginti & duces. Aut
enim augmentum populi prȩdicitur ut ẽ
cdabracham &eris ingentem grandem &
multã aut hereditectis promissio ut es&
Seminituo daboterrã hanc. aut segregatio
indignorum ut est. eice ancillã hanc & filiũ
eius nonenim heres eritfilius ancille cum
filio libere. Aut uindicta in aduersarios
populi & merces in amicos utest. Benedicam be¬
ne dicentes te & mccle dicã maledicentes te. aut
libercctio populi abinimicds ut est peregrinum
erit sementuũ interra non sunt &&iens inde cũ
preparatione magna & c&ert. Aut alio quorum
generationes & nomina ut isaac & samson. aut
sublimitas posterum ut reges exient d&e aut
modus &x itu ut est. Tuaũibis ad patres tuos cũpa¬
cenutritus in sene tutebona. Aut differentia
populorum utest populus populũ preced& &
maior serui& minori. dut habundantia ut est

Expanded text:
Lege factae sunt, quot praedictionum species Lege factae sunt, quot praedictionum species invenimus? M. Fere viginti duas. Aut enim augmentum populi praedicitur, ut est ad Abraham: Et eris in gentem grandem et multam . Aut haereditatis promissio, ut est: Semini tuo dabo terram hanc . Aut segregatio indignorum, ut est: Ejice ancillam hanc et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae . Aut vindicta in adversarios populi, et merces in amicos, ut est: Benedicam benedicentes te, et maledicam maledicentes te : Aut liberatio populi ab inimicis, ut est: Peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et exient inde cum praeparatione magna , et caetera. Aut aliquorum generationes et nomina, ut Isaac et Samson. Aut sublimitas posterorum, ut: Reges ex te exient . Aut motus exitus, ut est: Tu autem ibis ad patres tuos cum pace, nutritus in senectute bona . Aut differentia populorum, ut est: Populus populum praecedet, et major serviet minori . Aut abundantia est, ut est:
Abbreviated transcription (Latin):
Male dictaterra in operib tuis. hoc enim per
dio ut est. Multiplicabo dolores tuos & indo
lore paries filios tuos & conuersiotua ad ui¬
rumtuum &ipsetibi dominabitur. hoc enim
non omni hu mano generi sed omnib feminis
dic tum est. aut singulis ut est & uocauit adam
nomen uxori suȩ uita qui a ipsa est materomni¬
um uiuentium. Aut proinitio u&eris testa m̃ti¬
utest. Male dictus canaan seruus erit frcctrib:
suis. Aut pronouotestamento princi paliter nã
cum dicimus fecciamus hominem adimagine
& similitudinem nram. &uenite discenda¬
mus & confundamus lingucs eorum. Pluralis
numerus trinitatis inditium est quinonotesta¬
mento apertius predicatur. &cum dr̃ San¬
guis frĩs tui clamat adme d&erra. Passio dnĩ
tula cedhebreos qui a con passio sangunis xpi
plus potuit cddm̃ clamare pronobis quã abel
sanguis clamauerat contra frcctrem suum
Asublege predictiones quot modis facte sunt

Expanded text:
Maledicta terra in operibus tuis . Hoc enim, perMaledicta terra in operibus tuis . Hoc enim, perdio, ut est: Multlore paries filios. et: Conversio tua ad virum tuum, et ipse tibi dominabitur. Hoc enim non omni humano generi, sed omnibus tantum feminis dictum est. 3 Aut singulariter: ut est, Et vocavit Adam nomen uxoris suae Eva: quia ipsa est mater omnium viventium. 4 Aut pro initio veteris Testamentiut est, Maledictus Canaan, servus erit fratribus suis. 5 Aut pro novo Testamento principaliter. Nam cum dicit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: et, Venite descendamus, confundamus linguas eorum: pluralis numerus Trinitatis indicium est: qui novo Testamento apertius praedicatur. Et cum dicitur: Singuis fratris tui clamat ad me de terra: passio Domintola ad Hebraeos: Quia conspersio sanguinis Christi, plus potuit ad Dominum clamare pro nobis, quam Abel sanguis clamaverat contra fratrem. Quot modis sub lege praedictiones factae sint
Abbreviated transcription (Latin):
a fratre occisus xp̃i passionem prȩfigurabat.¬
& noe arca eclesiã &c&era similia. Quedam uero
sublege ut ipsius morsi mors. &iesu gloria que¬
dã sub gratia ut baptizorum indumentum no¬
cosporis participio & singula alia quȩ omnia
typis monstrata non ad regularum doctri¬
nã sed adex positionem tectus pertinent. AQua
ratione figuras siue trpos ad futurã sȩculam
dicimur pertinere. M Quia u&eris qui demtestamenti
figurȩ ad nouum intentione respiciunt. Nouum aũ
future uite beatitudine repromittit & sic omnia
uideamus quid est perdictio. M Futurarum incer¬
tarum rerum in uerbis in quantum uerba sunt mani¬
festatio A ꝗue accedunt predictionib. M Principa¬
liter tria quod quedã antelegem fuer̃ que dã sub
quot modis facte sunt. M. quinquie. ÷. aut gene¬
rclitecte communiter ut est propter ea reli¬
qu& homo patrem & matrem & ad herebit
uxori sue &erunt duo incarne una &rursus.

Expanded text:
a fratre occisus Christi passionem praefigurabat : eta fratre occisus Christi passionem praefigurabat : et Noe arca Ecclesiam ; et caetera similia. Quaedam vero sub Lege, ut ipsius Moysi mors, et Jesu gloria. Quaedam sub Gratia, ut baptizatorum indumentparticipatio, et singula alia: quae omnia typis monstrare, non ad regularum doctrinam, sed ad expositionem textus pertinet. D. Qua ratione figuras sive typos ad futurum saeculum dicimus pertinere? M. Quia Veteris Testamenti figurae ad Novum intentione respiciunt; Novum autem figurae vitae beatitudinem repromittit; et sic omnia videamus. Quid est praedictio? M. Futurarum, et incertarum rerum verbis in quantum verba sunt manifestatio. D. Quae accidunt praedictionibus? M. Principaliter tria: quod quaedam ante Legem fuerunt, quaedam sub quot modis factae sunt? M. Quinque. Aut de generalitate communiter, ut est: Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Et rursus:
Abbreviated transcription (Latin):
pec catores dicens dõ. Quia & angelis p&ccantib: non
pepercit: sed carceribus caligins tradidit eos. ter¬
cius modus est cum mestis grata significantur.
Vt trans gressio ade trpus fuit iustitiȩ saluatons
boedientiã unius hominis p&catores constituti sunt
multi. Ita &iam peroboedientiã unius hominis.
iusti constituentur multi. Regnauit enimmors
abadã usq: ad morsen &iã in eos qui non peccauer
in similitu dinem trans gressionis ade qui est forma
futuri. Idest tẏp: Ingreco enim specialiter legitꝰ¬
tr̃p:. Secundi ergo adã idest xpĩ gratiȩ forma
uel trp fuit. trans gressionis adae ꝑcontrariũ
scilic& figurata. Quartus modus est cum gratis
mesta figurantur. ut baptis ma figura est mor
enĩaut baptis mate gratius est. ubi apeccato pur¬
gamur. & filui dĩ efficimur. aut morte xpĩ mesti¬
us ad quã ipsequoque qui eũ fuerat ssonte sump¬
turus tamen mestus accessit . A. Quȩ aliȩ trpis

Expanded text:
peccatores, dicens de Deo: Quia et angelis peccantibus non peccatores, dicens de Deo: Quia et angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis tradidit eos. 3 Tertius modus est, cum moestis grata significantur: ut Adae transgressio, typus fuit iustitiae Salvatoris boedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constitueab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt, in similitudinem transgressionis Adae, qui est forma futuri , id est, typus. In Graeco enim, typus, specialiter legitur. Secundi ergo Adam, id est, Christi, gratia, forma vel typus fuit transgressionis Adae per contrarium, scilicet, figurata. Quartus modus est, cum gratis moesta figurantur, ut baptisma; etenim figura est morts . Quid enim aut baptismate gratius, ubi a peccato purgamur, et quo filii Dei efficimur; aut morte moestius, ad quam ipse quoque qui eam fuerat sponte sumpturus, tamen moestus accessit? D. Quae alia typis
Abbreviated transcription (Latin):
ac. Ouotestamenta monstrata sunt A Qm̃ dep
ph&ia similem poene difinitionem diximus
quidinter est .m. Quod in proph&ia uerbis scdm̃
hoc quod uerba sunt futura significant. Intr̃pis
aũ res declarantur &rebus. Possũtam̃ haeo duo
& itadifinitione misceri ut dicamus quia ꝓph&i
a trpus in uerbis secundum id quod uerba sunt
& contratrpos proph&ia est in rebus in quantum
grata significantur aut mestis mesta. Aut mestis
grccta aut gratis mesta A Dac exemplaper singulos
modos M. Gracta quidem gratis significantur. ut
dñĩ nostri secundum carnem resurr&ctio & incaelis
hcbitatio. Nor maest nrẽ resurr&ctionis & future
iustis incȩlis habitationis inditium. Sicut dicit apłs.
ditaẽ cumxpõ in dõ. mesta uero mestis prȩfiguran¬
tur ut diaboli angelorumq: &us deiectio & futurȩ
poene repromissio figura est eorum qui ꝑsimilitudi¬
ne operũ poenis similibus d&rudentur. Sicut &
beatus p&rus eadem forma adterrendos utitur

Expanded text:
ac, duo Testamenta monstrata sunt. Quoniam eac, duo Testamenta monstrata sunt. Quoniam et de prophetia similem pene definitionem diximus, quid interest? Quod in prophetia verbis, secundum hoc, quod verba sunt, futura significantur: in typis autem res declarantur. Ex rebus possunt tamen haec duo, et ita definitione misceri, ut dicamus, quia prophetia est typus in verbis, secundum id quod verba sunt: et contra, typus prophetia est in gratis significantur, aut moesta moestis; aut grata moestis, aut gratis moesta. D. Da exempla per singulos modos. M. Grata quidem gratis significantur, ut Domini secundum carnem resurrectio et in coelis habitatio, formae nostrae resurrectionis, et futurae justis in coelo habitationis indum Christo in Deo. 2 Moesta vero moestis praefigurantur: ut diaboli angelorumque eius deiectio, et futurae poenae repromissio, figura est eorum, qui pro similitudine operum poenis similibus detrudentur. sicut et beatus Petrus eadem forma ad deterrendos utitur
Abbreviated transcription (Latin):
acceptionum series ad futurum slm̃ ꝑtinere ex
ipsa intentione colligitur. Ha& enim omnia &iã
noui acu&eris testamentitestimoniis facile con¬
probantur cumubiq: dispersa sint. A Quid est tr̃p:¬
dicit a postolus. Omã enim in figurã nostricon¬
tigerunt in illis &iterũ. Adam qui est forma
futuri. N& enim abre est unum aliquid multis significa¬
ri uocabulis. AQuidestergotrpus siue figura. M
Presentium. aut pr&eritarum aut futurarum
rerum ignotarum peropera secundum id quod
opera sun manifestatio. A Da pr&eritarumtr̃¬
por. Mut est cata cuminorũ humilitas trpũ enĩ
gerunt ade para diso &clusi && conscientia
delictorũ diuinũ m&uentes aspectum propter
quod perpuplicũ capitib: tetis incedunt. Adcc
nominaxii lapidibus in signata gestabat os¬
tendens se quodam modo proomm populo sup¬
plicare A da de futuris. m inhis nulla difficul¬
tas ame. tamen ex superfluo ut in duob: filiis. i sa¬

Expanded text:
acceptationum series ad futurum seculum pertinere ex acceptationum series ad futurum seculum pertinere ex ipsa intentione colligitur. Haec autem omnia etiam novi et veteris Testamenti testimoniis facile coprobantur, cum ubiqdicit Apostolus: Omnia enim in figura contingebant illis . Et iterum: Adam qui est forma futuri . Nec enim abs re est unum aliquid multis significari vocabulis. D. Quid est ergo typus, sive figura? M. Praesentium, aut praeteritarum, aut futurarum rerum ignotarum, per opera secundum id quod opera sunt manifestatio. D. Da praeteritorum typos. M. Ut est catechumenorum humilitas; typum enim gerunt Adae pardelictorum divinum metuentes aspectum, propter quod et per publicum capitibus tectis incedunt. Da innomina lapidibus insignita gestabat, ostendens se pro omni quodammodo populo supplicare. Da de futuris. In his nulla est difficultas, tamen ex superfluo ut in duob
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcipuum graciȩ dedccratur auxilium¬
A quare ha& ad futurum secundum dicinus perti¬
nere cumin presenti gesta sint de quia una quaq
res exeffectu perspicitur &eccest. facticausa
que facientis intentio a proba harum acceptio¬
num causas ad futura resficere. M Gentium fides
resurrectione atq ascensione futurã uitã docuit.¬
atq promisit ad probauit indulsit. Iam c&eras
acceptiones quis prodnõ sacramentisq Sus igno
rat effectas. Suipse abrahã isccac ia cob promittitꝰ
salutem gentib: conlaturos propter eũ abrahȩ
sem̃ ac&eris gentib segregatur propter ipsũ.
iudae trib & benedictione precellit. & in captiui¬
tecte ultima ducitur. & prima saluatur. Quia
ex ipsa dnr̃ casem sumsisse dignatus est. Adeo
ut &x illo omr iudcei fuerunt nuncupati. ipsida¬
uid domuiq: & actribui repromittatur dee in per¬
p&uum deeꝰ semine regnaturus. Igitur si fides gen¬
tium prouita futura xp̃i incarnatio profide genti

Expanded text:
praecipuum gratiae declarat auxiliumpraecipuum gratiae declarat auxilium. Quare haec ad futurum saeculum dicimus pertinere, cum in praesenti gesta sint? M. Quia unaquaeque res ex effectu perspicitur, et eadem est facti causa, atque facientis intentio. D. Proba harum acceptationum causas ad futura respicere. M. Gentium fides resurrectione atque ascensione, futuram vitam docuit, promisit, approbavit, indulsit. Jam caeteras acceptrat effectas? Ipse Abraham, Isaac, lacob promittitur salutem gentibus collaturus: propter eum Abrahae semen a caeteris gentibus segregatur: propter ipsum Iudae tribus et benedictione praecellit, et in captivitatem ultima ducitur, et prima salvatur: quia ex ipsa Dominus carnem sumpsisse dignatus est, adeo, ut ex illo Iudaei fuerint nuncupati. Ipse David, domuique eius ac tribui repromittitur, in perpetuum de eius semine regnaturus. Igitur si fides gentium pro vita futura, Christi incarnatio pro fide genti
Abbreviated transcription (Latin):
us &x genere dauid & pereũ &x abrahã atque &x
adam omnium nostrorũ saluti remissionique
prospexit. Decima omnium gentium perdis¬
pensationem in carnationis ipsius dĩ & salua¬
toris nostri. Aquidergo iusti & dõ placentes
ante abrahã homines non fuerunt. M fuerunt
quidem quippecum filidĩ appellati sunt qui ex
seth fuerunt progenerati. et enoch translatur
sit & noe per euntis mundireno uator effectus ẽ¬
& mel chi sedech summum sacer dotis exemplũ
Sedinistis non diuina acceptio id est specialis
illa fccmiliccritas & fauor ostendit. Sedipsor
iustitia declecratꝰ. Abraham uero dĩ frequens alle¬
cutio. & quasi coniunctus acpersingula dispensa¬
tio probationis promissa premia & inposteror
recordatiouim miram diuinae acceptionis osten¬
dunt. Similiter & circa c&eros supra dictos pe¬
culiccrius quidã diuinitatir fauor. & quac si ꝑ sin¬
gulos uitȩ actus palã disfensata gubernatio

Expanded text:
us ex genere David, et per eum ex Abraham atque ex us ex genere David, et per eum ex Abraham atque ex Adam, omnium nostrum saluti remissionique prospexit: decima, omnium gentium per dispensationem incarnationis ipsius Dei et Salvatoris nostri. D. Quid ergo? Justi et Deo placentes ante Abraham homines non fuerunt? M. Fuerunt quidem: quippe cum filii Dei appellati sint qui ex Seth fuerant progenerati ; et Enoch translatus sit; Noe pereuntis mundi renovator effectus; et Melchisedech, summi sacerdotis exemplum. Sed in istis non divina acceptatio, id est, specialis illa familiaritas et favor ostenditur; sed ipsorum justitia declaratur. Ad Abraham vero Dei frequens allocutio et quasi convictus, ac per singula dispensatio, probationis promissa praemia, in posteros recordatio, vim miram divinae acceptationis ostendunt. Similiter et circa caeteros supra dictos, peculiaris quidam divinitatis favor, et quasi per singulos vitae actus palam dispensata gubernatio,
Abbreviated transcription (Latin):
la hic conpensationis imago conceditur ut alibi &
iuditium & plenã proactibus r&ribuitionem
certissime possumus cognoscere. Adaquar tãt
bona gesserunt bona partitipantur aut malre
ut infantes. Aut forsitan neutrac ut sunt ab osti¬
ui dequorum & stictu & merito & causa subti¬
pacrtes de presenti sȩculo conpleuimus quȩ ad
futurum credimus ꝑtinere. ꝙ quattuor quȩ¬
dcc̃ autenim acceptio est siue uocatio. aut figura
Meccm scilic& qua dr̃ quas dã homines uel popu¬
lus speciali gratiȩ beneficio sibi conciliare dig¬
natur plusq: circaeos quam circa c&eros homi¬
nes diuinȩ indul gentiȩ & quacsi facmilicres
fabores ostendit. A Quot sunt acceptiones.
decem. Adccordinem acceptionum. M primaẽ
Quinta totius populi in egrpto. Sexta scĩ dauid. Sep.¬
tima domus ipsius dauid &peripsũ totius trib: iuda
Oc taua reditus populi & captiuitate. Non adnĩnĩ¬
ihũ xp̃ĩ secundum carnam quã sibi ueniens dĩ fili¬

Expanded text:
la hic compensationis imago conceditur, ut alibi et la hic compensationis imago conceditur, ut alibi et judicium et plenam pro actibus retributionem certissime possimus cognoscere. D. Da quartum boni gesserunt, bona participant aut mala, ut infantes; aut forsitan neutra, ut sunt abortivi; de quorum et statu, et merito, causa subtipartes de praesenti saeculo complevimus, quae ad futurum credimus pertinere? M. Quatuor quidem. Aut enim acceptatio est sive vocatio, aut figura, M. Eam, scilicet, qua Deus quosdam homines vel populos specialis gratiae beneficio sibi conciliare dignatur, plusque circa eos quam circa caeteros homines divinae indulgentiae et quasi familiares favores ostendit. D. Quot sunt acceptationes? M. Decem. D. Da ordinem acceptationum. M. Prima est quinta, totius populi in Aegypto; sexta, sancti David; septima, domus ipsius David, et per ipsam totius tribus Juda: octava, reditus populi ex captivitate; nona, DomiChristi secundum carnem; quam sibi uniens Dei Fili
Abbreviated transcription (Latin):
quentia uoluntatis euentu .m. Quattuor quedã
Inhacenim uita autbonabonis & mala malis eue¬
niunt ut abrahȩ posteritas &campoena. aute
contrabona malis & malabonis. ut diues in euan¬
gelio usque admortẽ felix discribitur. &econtra
la zarus ulceribus & egestate torqu&ur. Aut
certoneque his neque illis ultralib& r&ribuiti¬
o ut proioseph uenditor nullaultio fratribus
in rogatur. Neque socer mor̃si prero gandopo¬
pulo consiliũ dans. lic& laud&urado aliqu&
mercede fungitur .A. Quas huius diuersitatis
dicimus causas. Maliquibus hic congrue repen¬
duntur ne mundus non put &ur diuina proui
dentia regi. Sed casib: simul ut bonos bonor&
copia consol&ur & malos similiũ poena d&er¬
reat. Aut uero malis felicitas permittitur
ut honi probentur & discant. ec contenere quȩ
uident indignis secum esse communia. Bonis
aũ aeque accedunt mala aut utriq generinul¬

Expanded text:
quentia voluntatis eventus? M. Quatuor. Quaedam quentia voluntatis eventus? M. Quatuor. Quaedam enim in hac vita, aut bona bonis, et mala malis eveniunt, ut Abrahae prosperitas , et Cain poena . Aut contra, bona malis, et mala bonis, ut dives qui in Evangelio usque ad mortem felix describitur ; e contra Lazarus ulceribus atque egestate torquetur. Aut certe neque his, neque illis utralibet retributio; ut pro Joseph vendito nulla ultio fratribus irrogatur. Nec socer Moysi pro regendo populo consilium dans , licet laudetur, a Deo aliqua mercede donatur. D. Quas hujus diversitatis dicimus causas? M. Aliquibus hic congrua rependuntur, ne mundus non putetur providentia divina regi, sed casibus; simul ut et bonos bonorum copia consoletur, et malos similium poena deterreat. At vero malis felicitas permittitur, ut boni probentur et discant ea contemnere quae vident indignis secum esse communia: bonis autem aeque accidunt mala. Aut utrique generi nul
Abbreviated transcription (Latin):
conprehensibilis & semper eadem modo seha¬
bens non recipit accidentiũ diuersitatem.A
Quȩcerte accidunt creaturis. M Stare ut terrȩ¬
ut ignis & aquis c&erisque nascentib. deinde dem¬
pus locus numerus. omnia enim & aliquan do
ceperunt &cdicubi sunt &unum uel plurc Itẽ
accedunt generari conũpi sccnitces. egritudo
forma positio astiũ disciplinarumq capacitas
Item crescere nutrire sentire uiuere moriintse
differre esse contraria. In superordo consecuti¬
deaccedentib uoluntati. Quid est uoluntas
muis animi inuiolata siue ssontanea secundum
quam diuerse atque contrariȩ cogitationes ef¬
ficiuntur &opera A Naturalis est in nobis istauir
tus anspontanea .m. naturalis est in nobis boni
maliq: communis dis crecio. Sponta neus aũ mo¬
tus in his que iam discr&a &x sequenda sunt ip¬
sum lex quidem erudit gratia aũ prȩparat ad¬
iuuat conroborat & coronat. AQuȩ sunt conse¬

Expanded text:
comprehensibilis, et semper eodem modo se hacomprehensibilis, et semper eodem modo se habens, non recipit accidentium diversitatem. D. Quae certe accidunt creaturis? M. Stare, ut terraeo, igni, et aquis caeterisque enascentibus. Deinde tempus, locus, numerus. Omnia enim et aliquando coeperunt, et alicubi sunt, et unum vel plura. Item accidunt, generari, corrumpi, sanitas, aegritudo, forma, positio, artium disciplinarumque capacitas. Item crescere, nutriri, sentire, vivere, mori, inter se differre, et esse contraria. Insuper ordo, consecutiaccidentibus voluntatis. Quid est voluntas? Vis animi inviolata sive spontanea, secundum quam diversae atque contrariae cogitationes efficiuntur, et opera. Naturalis est in nobis boni tus sit, an spontanea? Naturalis est in nobis boni malique communis discretio: spontaneus autem motus in his, quae iam discreta et sequenda sunt. ipsum Lex quidem erudit: gratia autem praeparat, adiuvat, corroborat, coronat. De conse
Abbreviated transcription (Latin):
men mea dicantur eẽ angelorum gradus &or¬
dines atq discursus propter humanã uitam.
ut protobia & danehel & alu sine dubio significa¬
tur quod iniuncta sibi in mundo negotia guber¬
narent quibus & sibi consulunt dumoboediunt
crecctori & hominib: dum eorum dispensationi
natio quod modis fit. Mtrib: aut enim prore¬
puplica quis hominũ satacg& ut rex aut promo¬
do ut pater familias. Aut ꝓseipso ut quilib& mo¬
nachus autegenus .A Nullis aluis creaturis conue¬
nit gubernatio. Momnib: quidem conuenit¬
Cunctis enim secundũ suã naturã uelut prudentiã
quandã creator indulsit. Sicut legitur uolui colle¬
gere filios tuos sicut gallina pullos suos & similia
Sedneq intentio scripture deinratio nabilib subti
liter edocere. neque inea proficiendum desideriũ
in his querendis tempus adtendereł ad terere A
cendũ quȩ sunt naturis accidentia m. diuine qui¬
dem nature nihil aliud accidit. cum enim sit in¬

Expanded text:
men cum in ea dicantur esse angelorum gradus et ormen cum in ea dicantur esse angelorum gradus et ordines, atque discursus propter humanam vitam, ut pro Tobia et Daniele et aliis, sine dubio significantur quod injuncta sibi in mundo negotia gubernant: quibus et sibi consulunt dum obediunt Creatori, et hominibus, dum eorum dispensationi ernatio quot modis fit? M. Tribus: aut enim pro republica quis hominum satagit, ut rex; aut pro domo, ut paterfamilias; aut pro se ipso, ut quilibet monachus vel egenus. D. Nullis aliis creaturis convenit gubernatio? M. Omnibus quidem conCunctis enim secundum suam naturam, velut prudentiam quandam creator indulsit: sicut legitur, Volui colligere filios tuos, sicut gallina pullos suos, et similia. Sed neque iliter edocere, neque in ea proficientium est desiderium in his quaerendis tempus atterere. CAPUT XI. De quae sunt naturis accidentia? M. Divinae quidem naturae nihil accidit: cum enim sit in
Abbreviated transcription (Latin):
ut sic orabitis. Pater noster quies incelis. quȩdã
utriusq: communia. ut diliges dnm̃ dm̃ tuum
Ada sextã differentiam. m. quod aliqua pre¬
cepta sicut sinant intelle guntur. ut est non moe¬
charis aliqua non ut sonant sicut est sed prouer¬
bialiter cum feceris elr̃mosinam. Nesciat si¬
nistrrctiua quid facciat dextera tua A dasepti¬
mam differentiam. M Quod aliquorumtrans¬
gressio poena preceptorum punitur ut est ocu¬
lum prooculo dente prodente. aliquorum poe¬
nã non hab& ut panem sacerdotalem commedi
abeo qui sacerdor nonerat. aliquorum uero &iã
laudabilis trans gressio est ut est Si reddidire¬
tribuentib mihimala. Lexenim tunc iubebat ma¬
lis. mala restitui. Inuenitur ergo contemptus legis
lecudabilis. Ada octauã differentiã .m. quodali¬
quec precepta adfidem ꝑtinent aliqua ad mores
quorum sub diuisio admodũ prolixa cognoscitꝰ
fit. M Palã quidã inscriptura non legitur. ta¬

Expanded text:
ut: Sic orabitis: Pater noster, qui es in coelis : quaedam ut: Sic orabitis: Pater noster, qui es in coelis : quaedam utriusque communia, ut: Diliges Dominum Deum tuum . D. Da sextam differentiam. M. Quod aliqua praecepta sicut sonant intelliguntur, ut est: Non moechaberis : aliqua autem sonant sicut res est: Cum feceris eleemosynam, nesciat sinistra quid faciat dextera tua . D. Da septimam differentiam. M. Quod aliquorum transgressio praeceptorum poena punitur, ut est: Oculum pro oculo, dentem pro dente : aliquorum poena non habetur, ut: Panem sacerdotalem comedi ab eo qui sacerdos non erat : aliorum vero etiam laudabilis transgressio est, ut est: Si reddidi retribuentibus mihi mala . Lex enim tunc jubebat malis mala restitui. Invenitur ergo contemptus legis esse laudabilis. D. Da octavam differentiam. M. Quod aliqua praecepta ad fidem pertinent, aliqua ad mores: quorum subdivisio admodum prolixa cognosciturfit? M. Palam quidem in Scriptura non legitur: ta
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid precipit. aut temporale. A quod sunt
inmuta bilium genera. M duo dil&ction dĩ. &
dil&ctione proximi. A temporalia precepta
in quot partes diui duntur . M induas aut enĩ
diu seruata sunt ut circũ cisio. aut paruo tempo¬
re ut manne ꝑceptio. A quȩ alia est legũ diffe¬
sentia ñ quot aut aliquid precipiunt ut honoroe
perse utilia. m dĩ proximiq dil&tio. A Quȩ sunt.
pp̃ alia necessaria .m. ut non occides homocidio enĩ
dilactio frĩs &xpellitur & obseruatio sabbati in s
enim obseruatione commemoratio est qui &is dũ
ab operatione creaturarum in quac celebritatedĩ
ut conditoris dilectio significatur. Ada quartã
differentiã. M quod quedecm precepta uelut.
corporalia erant ut de animabus mundis &
inmundis aclebra & similibus. Quedam ssiri¬
talia ut neoderis fratremtuum incor d&uo.A.
dcc quintam differentiã. M Quot quȩ dam sunt
u&eris testamenti specialiter precepta ut deiu¬

Expanded text:
aliquid praecipitur, aut temporale. D. Quot sunt aliquid praecipitur, aut temporale. D. Quot sunt immutabilium genera? M. Duo: dilectio Dei, et dilectio proximi. D. Temporalia praecepta in quot partes dividuntur? M. In duas: aut enim diu servata sunt, ut circumcisio; aut parvo tempore, ut mannae perceptio. D. Quae alia est legum differentia? M. Quae aut aliquid praecipiunt, ut: Honora per se utilia? M. Dei proximique dilectio. D. Quae sunt propter alia necessaria? M. Ut: Non occides; homicidio enim dilectio fratris expellitur: et observatio sabbati; in ejus enim observatione commemoratio est quietis Dei ab operatione creaturarum, in qua celebritate Dei ut conditoris dilectio significabatur. D. Da quartam differentiam. M. Quod quaedam praecepta velut corporalia erant, ut de animalibus mundis et immundis, ac lepra, et similibus. Quaedam spiritalia, ut: Ne oderis fratrem tuum in corde tuo . D. Da quintam differentiam. M. Quod quaedam sunt Veteris Testamenti specialiter praecepta, ut de ju
Abbreviated transcription (Latin):
uentus. Aut perspecialem presentem r&nbuito¬
uisibilem poenam ut est famis generalis seu sicci¬
tas. Aut per speciem ut cam uel saulpoena. H& enĩ
omnia ad modis legis angelos atque homines eru¬
unt. quippe & angelos diaboliruina per terruit
atq firmauit lic& credendum alio modo ange¬
los alio homines erudiri. Aquȩ est totius legir
mus M quia ipsa sunt quȩ aduicem legis eru¬
diunt. Nam futura & &erna n& patientibus nec
uidentibus proderunt ubiiam poenitentiȩ nonent
tempus. Aha&gubernatio perquos ministror
inscripturis legitur facta. m non num quam
ds̃ perseipsum ut adae precepit n& an ger& lignũ
Nonnum quã perangelos testante apostolo quia
siper angelos locutus sermo factus est firmus.
&rursus. Primitiua egypti angelim anu dicun¬
tur & tincta Aut per homines sicut perproph&as.
rialem legem amalis prohib& pp̃ quȩ ingerun¬
inpellit. Al&x inuerbis constituta in quot pastes
diuiditur .m. induccs. aut enim inmutabile

Expanded text:
ventus; aut per specialem praesentem retributioventus; aut per specialem praesentem retributiovisibilem poenam, ut est fames generalis, seu siccitas; aut per specialem, ut Cain vel Saul poena. Haec enim omnia, ad modum legis, angelos atque homines erudiunt; quippe et angelos diaboli ruina perterruit atque firmavit: licet credendum sit alio modo angelos, alio homines erudiri. D. Quae est totius legislmus? M. Quia ipsa sunt quae ad vicem legis erudiunt. Nam futura et aeterna nec patientibus, nec videntibus proderunt, ubi jam poenitentiae non erit tempus. D. Haec gubernatio, per quos ministros in Scripturis legitur facta? M. Nonnunquam Deus per se ipsum, ut Adae praecepit ne tangeret lignum; nonnunquam per angelos, testante Apostolo: Quia si per angelos locutus sermo factus est firmus . Et rursum primogenita Aegypti angeli manu dicuntur exstincta . Aut per homines, sicut per prophetas. rialem legem, a malis prohibent propter quae ingerunt partes dividitur? M. In duas: aut enim immutabile
Abbreviated transcription (Latin):
militudine renouantur. Statuaũ ut ea quȩ passi¬
onibus lur non subiacentia mundanis motibur
obsequuntur utcęlum sol stellȩ & c&era. AQuȩ
in eis alia differentia est .M. quod eaque reno¬
uatione saluantur indigent &iã quib: dã reme¬
quã &ministeriis angelorum c&erisq similib
ea uero quȩ non per quccessionem subsistunt
sine aliqua tali meditatione diuinitus guber¬
nantur. Vtr& uero & in ipsis per angelorum mi¬
angelis pp̃ seipsos & homines. Aut ab hominib
m ꝑlegis lationem. Alegis latio inquot pastes¬
diuiditur. Minduas innaturalem discretionem
& inlegem &x tiinsecus positã. Aproba naturalẽ
discr&ionem legem dici. Oe apostolus dicit
Quia gentes quȩlegem non habent naturaliter
quelegissunt faciunt. hulegem non habentes
pastes diuiditur. M induas in opera idest actiuã
dos. M per quattuor. Aut per generalem ƿsesen¬
tem r&ribuionem. ut est fructum aerumq: pra¬

Expanded text:
militudine renovantur. Statu autem, ut ea quae his passimilitudine renovantur. Statu autem, ut ea quae his passionibus non subjacentia, mundanis motibus obsequuntur, ut coelum, sol, et stellae, et caetera. D. Quae in eis alia differentia est? M. Quod ea quae renovatione solvuntur indigent etiam quibusdam remequam et ministeriis angelorum, caeterisque similibus. Ea vero quae non per successionem subsistunt, sine aliqua tali mediatione divinitus gubernantur. Utrum vero et in ipsis per angelorum miangelis, propter se ipsos et homines; aut ab hominibusM. Per legislationem. dividitur? M. In duas: in naturalem discretionem, et in legem extrinsecus positam. D. Proba naturalem discretionem, legem dici. M. Dicit Apostolus: Quia gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, partes dividitur? M. In duas: in opera, id est actuumdos? M. Per quatuor: aut per generalem praesentem retributionem, ut est fructuum rerumque pro
Abbreviated transcription (Latin):
caute requiritur. A Nullius enim diuinȩ creatu¬
re modumlic& homini cognoscere nam siscir&
quis quomodo & nihilo alique facta sunt creaton.
ut queramus gubernatio sus quod modis signi¬
ficatur.M. duobus autem aut enim generalis ẽ
aut sp&cialis .A. Quȩ est generalis. Mper quã
eccque facta sunt secundum modum quo factar̃
perman&. Quod significatur cum dictum e&
Vidit dr̃ ꝗ bonum ess& & qui abona ualde & bene¬
dixit ea quod & beatus dauid ostendit dicenr
ipsedixit & facta sunt ipseman dauit & creata s̃¬
Stectuit ea usq: non pr&eribit . A Que est gubesnatio
spocialis. MPerquã singula & maximȩ rationa¬
bilia gubemnantur adõ sicut preceptum in pocra di¬
so deligno sicut enim omner creaturas diuina con¬
ten& uirtus ut maneant ita &iã rationabilis diuer
enim successione constat. Aut eruim successio¬
ne ut homines uel iumenta. c&eraq que mor¬
te uel corruptione repeuntia renascentium ni¬

Expanded text:
caute requiritur. Nullius enim divinae creatucaute requiritur. Nullius enim divinae creaturae modum homini licet agnoscere: nam si sciret quis quomodo ex nihilo aliqua facta sunt, Creatori ut quaeramus, gubernatio ejus quot modis significatur? M. Duobus; aut enim generalis est, aut specialis. D. Quae est generalis? M. Per quam ea quae facta sunt, secundum modum quo facta sunt permanent; quod significatur, cum dictum est: Vidit Deus quia bonum ; et: Quia bona valde, et benedixit ea . Quod et beatus David ostendit dicens: Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata suStatuit specialis? M. Per quam singula, et maxime rationabilia gubernantur a Deo, sicut praeceptum in paradiso, de ligno . Sicut enim omnes creaturas divina continet virtus, ut maneant; ita etiam rationales diversenim successione constat, aut statu. Successione, ut homines vel jumenta caeteraque quae morte vel corruptione pereuntia, renascentium si
Abbreviated transcription (Latin):
scrptura lumenq: ignem uocauit. ut &x meliore usu
neque exipsis faccta sunt aliqua. ha&uero incorpo¬
rea accipienda sunt non sicut ds̃ incosporeus dr̃
& enim inconparatione nihil incorporeum est sic̃
n& in mortale n& inuisibile. Aius enim modus ẽ
quod h& uerba soli diuinitacti conueniunt. Alius
quo de creaturis loquitur sicut animabus uel ange¬
lis. a quomodo sex diebur ds̃ dicitur operatus &
septimodie requie uisse sin& facciens aliquid la¬
borat ut necessaria ei requies credatur nec ali¬
quando cessat dnõ in euangelio dicente. Pater
m̃s usque modo operatur &ego operor. MSepti
cotidie ex eius dispensatione ac prouidenticcom¬
nis cre atura renouatur aut constat sed hoc signi fi¬
catum est quod post sexillos dies nullcẽ modo in cog¬
nitem substrentialem aut naturã sp&ciem nouuam
in expestamq creauit.A quõ dr̃ mundum fecerit
possumus querere sed hoc magis temerariȩ quã

Expanded text:
Scriptura lumen quam ignem vocavit, ut ex meliore usu Scriptura lumen quam ignem vocavit, ut ex meliore usu neque ex ipsis facta sunt aliqua. Haec vero incorporea accipienejus enim comparatione nihil incorporeum est, sicut nec immortale, nec invisibile. Alius enim modus est quo haec verba soli divinitati conveniunt, alius quo de creaturis loquitur, sicut animabus vel angelis. D. Quomodo sex diebus Deus dicitur operatus esse, et septimo die requievisse, si nec faciens aliquid laborat, ut necessaria ei requies credatur, nec aliquando cessat, Domino in Evangelio dicente: Pater meus usque modo operatur, et ego operor ? M. Sepquotidie ex ejus dispensatione ac providentia omnis creatura renovetur et constet; sed hoc significatum est, quod post illos sex dies nullam mundo incognitam substantialem speciem, aut naturam novam inexpertamque creavit. D. Quomodo Deus mundum fecerit, possumus quaerere? M. Hoc temerarie magis quam