comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc deserere inuictissime nollent.
Dicente gͦ xp̃o. rogaui ꝓ te petre. ne
tleficiat fides tua: intelligamꝰ ei dictũ
quȩ ȩdificat᷑ suꝑ petrã: atq ita homo
di. non solum quia miscdam conse¬
cutus ẽ ut fidelis esset. uerũetiã quia
fides ipsa non deficit: qui głat᷑ in dño
in regnum di. quorum ita certꝰ ẽ nume¬
rus. ut nec addat᷑ eis quisqũa nec mi¬
nuatur ex eis: non de his qui cum
annuntiasset ꝙ locutus esset. multi¬
plicati sunt super numerũ. Ipsi enim
uocati dici possunt. non autẽ electi:
quia non scđm propositum uocati sc̃.
Certum uͦ esse numerum electorum neꝙ¬
augendum neq minuindum. quãuis
ꝙ ioħs baptista significet ubi dicit.
ꝙ nolite dicere apuduos met ipsos. patrẽ
habemus abraham. potens ẽ enĩ ds de
lapicdibꝰ istis suscitare filios abrahȩ ut
ostendat sic esse istos amputandos si ñ
fecerint fructum. ut non desit nume
ne alius accipiat coronam tuã Si enĩ

Expanded text:
 hoc deserere invictissime nollent.  hoc deserere invictissime nollent. Dicente ergo Christo, Rogavi pro te ne deficiat fides tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non deficit, qui gloriatur, in in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem electi, quia non secundum propositum vocati. Certum vero esse numerum electorum, neaugendum, neque minuendum quamvis et Joannes Baptista significet, ubi dicit: et nolite dicere apud vosmetipsos: Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si fecerint fructum, ut non desit numerne alius accipiat coronam tuam . Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑaretur ut uellent: inter tot & tantas
tẽptationes infirmitati sue uoluntas ipsa suc-¬
cũberet. & ideo ꝑseuerare ñ possent. quia defici-¬
entes infirmitate uec uellent: aut ñ ita uellent
infirmitate uoluntatis ut possent. Subuentũ ẽ gͥ
infirmitati uoluntatis humanę. ut
diuina grã indeclinabilit̾ & insuꝑa¬
bilit̾ ageretur. & ideo qu̾aus infir¬
ma non tam̃ deficeret. neq aliqua
aduersitate uinceret᷑. Ita factum ẽ. ut
uoluntas hominis inualida &̃ imbe¬
cilla. in bono adhuc paruo ꝑseuera¬
ret in uirtute di: cum uoluntas pri¬
mi hominis fortis ꝙ sana. in bono
ampliori non ꝑseuerauerit habens
uirtutẽ liberi arbitrii: quauis non de¬
futuro adiutorio di. sine qͦ ñ posset
ꝑseuerare si uellet. non tamen quo
in illo ds oꝑaret᷑ si uellet. fortissimo
quippe dimisit atq ꝑmisit facere qd̃
uellet: infirmis seruauit ut ipso donan¬
te in uictissime quod bonũ ẽ uellent:¬

Expanded text:
operaretur ut vellent, inter tot et tantas operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut voluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine quo non posset perseverare si vellet, non tamen tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et
Abbreviated transcription (Latin):
ptatio ẽ uita humana suꝑ terram. uir¬
tus in infirmitate ꝑficit᷑. Quȩ uirtus.
nisi ut qui głatur in dño glorietur:
Ac ꝑ hoc nec de ipsa ꝑseuerantia boni
uoluit ds sc̃os suos in uiribꝰ suis. sed
in ipso glari: qui eis ñ solũ dat adiu¬
torium quale primo homini de¬
dit. sine quo ñ possunt ꝑseuerare
si uelint: sed in eis etiã oꝑat᷑ ꝙ. uel¬
le. ut qm̃ non ꝑseuerabunt nisi & pos¬
sint ꝙ uelint. ꝑseuerandi eis & possi¬
bilitas & uoluntas diuinȩ gr̃ę largi¬
tate donetur. Tantum quippe ꝑ sp̃m
scm accendit᷑ uoluntas eoꝵ: ut ideo
possint quia sic uolunt: ideo sic uelint
quia d̃s oꝑat᷑ ut uelint. Nam si in
tanta infirmitate uitȩ huiꝰ. in qua ta¬
men infirmitate ꝓpter elationem repͥ¬
mendam ꝑfici uirtutẽ oportebat. ipsis
relinqueretur uoluntas sua. ut in ad¬
iutorio di sine quo ꝑseuerare ñ pos¬
sent. manerent si uellent. nec d̾s in eis

Expanded text:
ntatio est vita humana super terram , virntatio est vita humana super terram , virtus in infirmitate perficitur : quae virtus, nisi ut qui gloriatur, in Domino glorietur? 38. Ac per hoc nec de ipsa perseverantia boni voluit Deus sanctos suos in viribus suis, sed in ipso gloriari: qui eis non solum dat adjutorium quale primo homini dedit, sine quo non possint perseverare si velint; sed in eis etiam, operatur et velle: ut quoniam non perseverabunt, nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis
Abbreviated transcription (Latin):
de meritis suis: Quȩ quidẽ potuit ha¬
bere. sed ꝑdidit: ꝙ ꝑ quod habere po¬
tuit ꝑ hoc ꝑdidit. Hoc ẽ ꝑ liberum ar-¬
bitrium. Propter quod non restat
liberandis. nͥ grã liberantis. Ita gͦ non
głatur omĩs caro coram ipso. NoN
enĩ głant᷑ iniusti qui non habent
unde: nec iusti. qui ex ipso habent.
Unde nec habent głam suã nisi ip¬
sum cui dicunt: gła mea & ex altans
caput meum. Ac ꝑhoc ad omnẽ ꝑti¬
net hominẽ quod scriptum ẽ. ut non
gletur om̃is caro coiam ipso. Ad u¬
stos autẽ illud. qui głat᷑ in dño głet᷑.
Hoc enim apłs aꝑtissime ostendit: qui
cũ dixisset. ut ñ głetur om̃is caro coram
ipso: ne putarent scĩ sine gła se reman¬
sisse. mox addidit. Ex ip̃so autẽ uos
estis in xp̃o uiui: qui factus ẽ nobis
sapientia a do & iustitia. ꝙ scĩficatio.
ꝙ redemptio: ut queadmodum scri
ptum ẽ. qui głatur in dño głet᷑. Hinc
ẽ quod in hoc loco miseriarũ. ubi tẽ¬

Expanded text:
de meritis suis? quae quidem potuit hade meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos aHoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redeptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Hinc est quod in hoc loco miseriarum, ubi te
Abbreviated transcription (Latin):
stant. ut ꝑseuerantissime stent. uli
stituere qui ceciderant: dñs enĩ erigl
elisos. Ut ergo non acciperet hoc da¬
num di. id ẽ in bono ꝑseuerantiã pͥss
homo. sed ꝑseuerare uel non ꝑseuerat
in eius relinqueret᷑ arbitrio: tales ui¬
res habebat eius uoluntas quȩ sine
ullo fuerat instituta peccato. ꝙ nidnl
illi ex seipso concupiscentialit̾ resiste¬
bat: ut digne tantȩ bonitati ꝙ tanss
bene uuendi facilitati ꝑseuerandi s¬
mitteretur arbitrium: đo quidẽ p̃sci¬
ente quid esset facturus in iuste. p̃sci¬
ente tamen non ad hoc cogente: sed
simul sciente quid de illo ipse face̾t
iuste. Nunt uero postea qua ẽ illa ma¬
gna peccati merito amissa libertas:
etiã maioribꝰ donis adiuuanda reman-¬
sit infirmitas. Placuit enĩ dõ quo ma¬
xime humanȩ suꝑbiã p̃sumptionis
extingueret: ut non głẽtur om̃is caro
coram ipso. id est om̃is homo. Unde
autẽ non głet᷑ caro coram ipso: nisi

Expanded text:
stant, ut perseverantissime stent; vel stant, ut perseverantissime stent; vel restituere qui ceciderunt: Dominus enim erigit elisos . 37. Ut ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tantae bene vivendi facilitati perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
illos bonos facit. ut bona faciant. Neq
enĩ eos ꝓpterea ꝓmisit abrahȩ: quia
p̃sciuit a seipsis bonos futuros. Nam
si ita est. non suum sed eoꝵ ẽ quod ꝓ¬
misit. Non autẽ sic credidit abraham.
Sed non ẽ infirmatꝰ in fide. dans głam
do. ꝙ plenissime credens: quia quȩ ꝓ¬
misit. potens ẽ ꝙ facere. Non ait qͥ
p̃sciuit potens ẽ promittere. aut quȩ
p̃dixit potensẽ ostendere. aut quȩ ꝓro¬
misit potens ẽ p̃scire: sed quȩ ꝓmisit.
potens ẽ & facere. Ipse igit᷑ eos facit ꝑse¬
uerare in bono qui facit bonos. Qui
autẽ cadunt & ꝑeunt: in p̃destina¬
toꝵ numero non fuerunt. Qũauis gͦ
de om̃ibus regeneratis & pie uiuent¬
bꝰ loqueret᷑ apłs dicens. tu quis es qui
udices alienum seruum. suo dño stai
aut cadit: continuo tamen respexit
ad p̃destinatos q ait. Stabit aut̃. Et
ne hoc sibi arrogarent. potens ẽ inqͥt
rantiã. qui statuere potens ẽ eos qui

Expanded text:
illos bonos facit, ut bona faciant. Neque illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed, non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere. Ipse igitur eos facit perseverare in bono, qui facit bonos. Qui autem cadunt et pereunt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus, dicens, Tu quis es qui judices alienum servum? suo domine stat aut cadit; continuo tamen respexit ad praedestinatos, et ait, Stabit autem: et ne hoc sibi arrogarent, Potens est enim rantiam, qui statuere potens est eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
pant.ꝓpterquȩ dicant. cotidie. dimite
nobis debita nr̃a: non tamen ultra ser¬
De quo peccato quoniã non expressũẽ.
possunt multa & diuersa sentiri. Ego
autẽ dico id esse peccatũ ad mortẽ: fidẽ
quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. deserere usq
ad mortẽ. Huic peccato ultra ñ deserui¬
unt: ñ prima conditione sicut ille lib̾i.
sed ꝑ scd̃m adam dĩ gr̃a liberati. ꝙ ista
libatione habentes liberum arbitriũ
quo seriuant do. non quo captiuent᷑
a diabolo. Liberati enim a peccato ser¬
ui facti sunt iustitię inqua stabunt
usq in finẽ donante sibi ꝑseuerantiã
illo qui eos p̃sciuit ꝙ p̃destinauit.
ꝙ scđm ꝓpositum uocauit. iustifica¬
ꝓmisit. etiã futura iam fecit. Cui ꝓmit¬
tenti credidit abraham: ꝙ reputatõ
est illi ad iustitiã. Dedit enĩ głam dõ.
plenissime credens sicut scriptũ ẽ. quia
quȩ ꝓmisit potens ẽ & facere. Ipse ergo

Expanded text:
pant propter quae dicant quotidie, Dimitte pant propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra serDe quo ppossunt multa et diuersa sentiri. ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. huic peccato ultra non seruiunt, non prima condicione sicut ille liberi, sed per secundum Adam dei gratia liberati et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo seruiant deo, non captiuentur a diabolo. liberati enim a peccato serui sunt facti iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseuerantiam illo qui eos praesciuit et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificat: cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, plenissime credens, sicut scriptum est, quia quae promisit, potens est et facere. 36. Ipse ergo
Abbreviated transcription (Latin):
martyria docuerunt. Deniq ille &
terrente nullo & insuꝑ contra di ter¬
rentis imꝑium. libero usus arbitrio.
non stetit intanta felicitate. intanta
non peccandi facilitate: isti autẽ non
dico terrente mundo sed seuiente ne
starent. steterunt in fide: cum uideret
ille bona pręsentia quȩ fuerat relictu¬
rus isti futura quȩ accepturi fuerant ñ
uiderent. Unde hoc. nisi donante illo
a quo miscđdiam consecuti sunt ut fi¬
deles essent: a quo acceperunt sp̃m ñ
timoris quo ꝑsequentibus cederent.
sed uirtutis & caritatis q continentiȩ.
quo cuncta minantia. cuncta inuitan¬
ta. cuncta cruciantia superarent: Illi gͣ
peccato: horum uero cũ fuisset uoluntaᷤᷤ
serua peccati. liberata ẽ ꝑ illum qui di¬
xit. si uos filius liberauerit. tunc uere
liberi eritis. Ꝙ acceperunt tantã ꝑ istã
grãm libertatẽ: ut qũauis quandiu hic
uiuunt pugnent contra concupiscen
tias peccatoꝵ. eisq nonnulla subre¬

Expanded text:
martyria docuerunt. denique ille et martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo re peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra concupisctias peccatorum, eisque nonnulla subre
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. non uos me elegistis sed ego
elegi uos. & posui uos ut eatis &
fructũ afferatis: & fructus ũr mane¬
at. Quibus uerbis eis non solũ ui¬
stitiam: ueru̾etiã in illa ꝑseuerantiã
se dedisse monstrauit. Xp̃o enim eos
sic ponente ut eant & fructũ afferant.
& fructus eoꝵ maneat: quis audeat
dicere ñ manebit᷑. Quis audeat di¬
cere. forsitan ñ manebit : Sine pęni¬
tentia enim sunt dona &̃ uocatio d̃i.
sed uocatio eoꝵ. qui scđm ꝓpositũ
uocati sunt. Pro his igit᷑ interpellante
xp̃o ne deficiat fides eoꝵ. sine dubio
non deficiet usq in finẽ. ac ꝑ hoc usq¬
ꝑseuerat usq in finẽ. nec eam insi manentẽ
huius inte inuenit finis. Maior qͥppe libertaᷤ
necessaria ẽ aduer sus tot & tantas tẽptationes
¶que
in paradyso non fuerunt. dono ꝑseue¬
rantię munita atq firmata: ut cum
om̃ibus amoribus. terroribꝰ. erroribꝰ
suis. uincatur hic mundus. Hoc scõꝵ

Expanded text:
dixit: non uos me elegistis, sed ego dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui secundum propositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
sine quo non fit: uerũetiam quo fit
ꝓpter quod dat᷑. Quappter hoc adiuto¬
rium ẽ. & quo fit ꝙ sine quo ñ fit:
quia & si data fuerit homini beati¬
tudo continuo fit beatꝰ. ꝙ si data nũꝗͣ.
fuerit. nũꝗͣ erit. Alimenta uͦ non con-¬
sequent̃ faciunt ut homo uiuat. sed
tamen sine illis non potest uiuere
Primo itaq homini qui in eo bono
quo factus ẽ rectus acceperat posse
non peccare. posse non mori. posse
ipsum bonum non deserere. datum ẽ
aduitorium ꝑseuerantiȩ. non qͦ fieret
ut ꝑseueraret. sed sine quo ꝑ liberũ
arbitrium ꝑseuerare non posset. Nc̃
uero scĩs in regnum dĩ ꝑ grãm dĩ pre¬
destinatis. non tale aduitorium ꝑse¬
uerantiȩ dat᷑. sed tale ut eis ꝑseueran¬
tia ipsa donetur. non solum ut sine
isto dono ꝑseuerantes esse ñ possint.
ueruetiã ut ꝑ hoc donũ non nisi ꝑse-¬
uerantes sint. Non solum enĩ dixit.
sine me nichil potestis facere. uerũetiã

Expanded text:
sine quo non fit, uerum etiam quo fit sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium perseuerare non posset. nunc uero sanctis in regnum dei per gratiam dei praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae datur, sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum non nisi perseuerantes sint. non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
potuit bonum deserere. cũ hoc peccan¬
do deseruerit. & ideo mortuus sit. Pri¬
ma ergo uoluntas lib̾tatis erat. posse
non peccare: notussima erit multo ma¬
ior. non posse peccare. Prima im morta
litas erat. posse non mori: nouissima erit
multo maior. non posse mori. Prima
erat ꝑseuerantiȩ potestas. bonum posse
non deserere: nouissima erit ꝑseue¬
rantiȩ felicitas. bonum non posse de-¬
serere. Nũquid quia erunt bona no¬
uissima potiora atq meliora: ideo fue¬
runt illa prima uł nulla uł parua:
Itemq ipsa adiutoria distinguenda st̃.
Aliud ẽ achutoriũ sine quo aliquid
non fit. & aliud est adiutorium quo
aliquid fit. Nam sine alimentis ñ
possumꝰ uiuere: nec tamen cũ ad fue¬
rint alimenta. eis fit ut uiuat qui
mori uoluerit. Ergo. adiutorium ali¬
mentorũ est sine qͦ non fit. ñ quo fit ut uiua¬
mͦ. At uͦ beantudo quam ñ habet
homo cum data fuerit: continuo fit
beatus. Adiutorium ẽ enĩ non solũ

Expanded text:
potuit bonum deserere, cum hoc peccanpotuit bonum deserere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit? Prima ergo libertas voluntatis erat, posse non peccare; novissima erit multo major, non posse peccare: prima immorlitas erat posse non mori; nouissima erit multo maior, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum,
Abbreviated transcription (Latin):
uelle quod posset. Nam si habulst
ꝑseuerasset: posset enĩ etiã ꝑseuerare
si uellet. Quod ut nollet. de libero
descendit arbitrio: quod tunc ita libe¬
rum erat. ut & bene uelle posset &¬
male. Quid erit autẽ liberius libero ar
bitrio. quando non potuerit seruire
peccato: Quȩ libertas futura erat ꝙ
homini. sicut facta est angłis scĩs mer¬
ces meriti. Nunc autẽ ꝑ peccatũ ꝑ¬
dito bono merito. in his qui liberant᷑
factũ ẽ donũ gr̃ȩ: quȩ merces meriti
futura erat. Quappter bina ista quid
interse differant. diligent̃ & uigilan¬
ter intuendum ẽ: posse non peccare. ꝙ ñ
posse peccare: posse non mori. & ñ
posse mori: bonũ posse ñ deserere. &¬
bonum non posse deserere. Potuit enĩ
non peccare primꝰ homo: potuit ñ
mori. potuit bonum non deserere.
Nũquid dicturi sumꝰ. non potuit pec¬
care. qui tale habebat liberum arbitriy:
aut non potuit mori cui dictum est
si peccaueris morte moueris. aut non

Expanded text:
velle quod posset; nam si habuisset, velle quod posset; nam si habuisset, perseverasset. Posset enim perseverare si vellet: quod ut nollet, de libero descendit arbitrio; quod tunc ita liberum erat, ut et bene velle posset et male. Quid erit autem liberius libero arbitrio, quando non potuerit seruire peccato, quae futura erat et homini, sicut facta est angelis sanctis, merces meriti? nunc autem pro peccato perdito bono merito in his qui liberantur factum est donum gratiae, quae merces meriti futura erat. Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare primus homo, potuit mori, potuit bonum non deserere. Numquid dicturi sumus, Non potuit peccare, qui tale habebat liberum arbitrium? aut, Non potuit mori, cui dictum est, Si peccaveris, morte morieris ? aut, Non
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem. qua eis certissimum sit semꝑ
se in illa esse mansuros.Si autẽ hoc
adiutorium uel angło uł homini
talis natura facta erat. ut sine aiui¬
no adutorio posset manere si uellet
ñ utiq sua culpa cecidissent. Adurto¬
rium quippe defuisset. sine quo mane¬
re non possent. Nunc autẽ quibꝰ deĩ
tale aduitorium. iam pena peccatiẽ.
Quibus autẽ dat᷑. scdo grãm datur
non scd̾m debitum. Et tanto ampliꝰ
id dare dõ placuit: ut non solũ adsit
sine quo ꝑmanere ñ possumus etam
si uelimus. uerũetiã tantũ ac tale
sit ut uelitꝰ. fit quippe in nobis ꝑlus
rant᷑ tenendo. ñ solum posse quod us¬
lumus. uerũetiã uelle quod possuꝰ
qͣd ñ fuit in homine primo. Unu aui
hoꝵ in illo fuit. alterum ñ fuellas
ut reciperet bonum. grã ñ egebat. q
nondũ ꝑdiderat. Ut autẽ in eo pa¬
maneret: egebat ad iutorio grẽ sine s
id om̃ino non posset. & in quo aces¬
perat posse si uellet: sed non habus

Expanded text:
tudinem, qua eis certissimum sit semper tudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem datur, secundum gratiam datur, non secundum debitum; et tanto ampliusid dare Deo placuit, ut non solum adsit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus, verum etiam tantum ac tale sit, ut velimus. Fit quippe in nobis per heranter tenendo, non solum posse quod volumus, verum etiam velle quod possumus. Quod non fuit in homine primo: unum enim horum in illo fuit, alterum non fuit. Namque ut reciperet bonum, gratia non egebat, quia nondum perdiderat: ut autem in eo permaneret, egebat adjutorio gratiae, sine quo id omnino non posset: et acceperat posse si vellet, sed non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
um si uellet desereret. Hȩc autẽ tanto
maior ẽ ut parũ sit homini ꝑ illam repa¬
rare ꝑditã libertatẽ: parum sit deniq
non posse sine illa uel app̾hendere bo¬
num. uel ꝑmanere in bono si uelit. nisi
etiã efficiat᷑ ut uelit. Cunc ergo dederat¬
d̾s homini liberam uoluntatẽ in illa
quippe eũ fecerat qui fecerat rectum:
dederat ꝙ adiutorium: sine quo in ea
non posset ꝑmanere si uellet. Ut autẽ
uellet. in eius libero reliquit arbitrio
Posset gͦ ꝑmanere si uellet: quia ñ de¬
erat aduitorium ꝑ quod posset. & sine
quo non posset ꝑseuerant᷑ bonum te¬
nere quod uellet. Sed qm̃ noluit ꝑma¬
nere. ꝓfecto eiꝰ ẽ culpa cuiꝰ meritum fuis¬
set si ꝑmanere uoluisset: sicut fecerunt
angłi scĩ. qui cadentibꝰ aliis ꝑ liberum
arbitrium: ꝑ idem liberum arbitriũ
steterunt ipsi. Et huiꝰ ꝑmansionis
debitã mercedẽ recipere meruerynt.
tantam scilicet beatitudinis pleni¬

Expanded text:
um si vellet desereret. Haec autem tanto um si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bono si velit, nisi etiam efficiatur ut velit. 32. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tenere quod vellet. Sed quia noluit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis pleni
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ipsũ gͦ d̾s esse uoluit sine sua
grã. qũa reliquit in eius libero arbit̾o.
qm̃ liberum arbitrium ad malũ sussi¬
cut. ad bonũ autẽ parum ẽ. nͥ adiuuet᷑
ab om̃ipotente bono. Quod ad iutori¬
um si homo ille ꝑ liberum arbitriũ ñ
deseruisset: arbitrium semꝑ esset bonũ.
Sed deseruit. & desertꝰ ẽ. Tale quippe
erat adiuitoriũ qͦd desereret cũ uellet. & in¬
quo ꝑmaneret si uellet. ñ quo fieret ut uellet.
Hec est prima gratia que data ẽ pͥmo ada s ẽ
potentior in scdo adam. Prima ẽ enĩ. qͣ
fit ut habeat homo iustitiam si uelit.
Scda ergo plus potest: qua etiã sit ut
uelit & tantum uelit. tantoq ardore di
ligat. ut carnis uoluptatẽ contraria
concupiscentẽ. uoluntate sp̃s iuncat. llec
illa quidem parua erat. qua demonstra¬
ta ẽ etiam potentia liberi arbitrii: qm̃
sic ad iuuabatur. ut sine hoc adiutorio
in bono non maneret. sed hoc adiutori¬

Expanded text:
Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, qquo permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque arligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutori
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet in tẽ. & uirtꝰ altissimi obumbra¬
bit tͥ: quod nascet᷑ exte scm̃ uocabitur
filiꝰ dĩ. Ista natiuitas ꝓfecto gratuita. con¬
iunxit in unitate ꝑsonȩ homini dm̃.
carnẽ uerbo. Istam natiuitatẽ bona oꝑa
secuta sunt: non bona oꝑa meruerunt.
Neq enĩ metuendum erat. ne isto in¬
effabili modo in unitatẽ ꝑsone a uerbo do na¬
tura humana suscepta. ꝑ liberum uo¬
luntatis peccaret arbitrium. cum ipsa
susceptio talis esset ut natura homi¬
nis a dõita suscepta nullum in se motũ
malȩ uoluntatis admitteret. Per hunc
mediatorem ds ostendit eos quos eius
sanguine redemit. facere se ex ma-¬
lis deinceps inȩternum bonos. quem
sic suscepit. ut numꝙͣ eẽt malus. nec ex
malo factꝰ semꝑ esset bonus. Istã grãm
esset malus: sed sane habuit. in qua si ꝑ¬
manere uellet nũqu̾a malus esset: S
sine qua etiã cum suo libero arbitrio
bonus esse non posset. sed eam tamen
ꝑ liberum arbitrium deserere posset.

Expanded text:
te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam  vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per liberum arbitrium deserere posset.
Abbreviated transcription (Latin):
sime sine fine seruabit᷑. adherenti sibi
miscłia saluatoris sui. siue cũ comir¬
tunt᷑. siue cum p̃liant᷑. siue cũ corinant.
Nam & tunc esse illis dĩ miscdia ne¬
cessariam scã scriptura testat᷑: ubi sẽs de
dño dõ suo dicit animȩ suȩ. Qui coro¬
nat te in miseratione ꝙ miscdia. Dicit
etiã iacobꝰ apłs. Iudiciũ sine miscd̃ia.
illi qui non fecerit miscđiam. Ubi
ostendit etiam in illo uidicio in quo
iusti coronant᷑. in iusti utiq damnan¬
tur. alios cum misccłia. alios sine mi¬
scđia iudicandos. Proptea quod et¬
ã mater machabeoꝵ filio suo dict
ut in illam miserationẽ cum fr̃ibꝰ t
recipiam. Cũ enĩ rex iustus sicut sai¬
ptum ẽ sederit in chrono: non aduil¬
sabit᷑ ante eũ omne malũ quisgłabã
castum se habere cor: Aut quis gl¬
bit᷑ mundum se eẽ a peccato. Ne pes

Expanded text:
ente sibi misericordia Salvatoris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur. 41. Nam et tunc esse illis Dei misericordiam necessariam sancta Scriptura testatur, ubi sanctus de Domino Deo suo dicit animae suae, Qui coronat te in miseratione et misericordia . Dicit etiam Jacobus apostolus, Judicium sine misericordia illi qui non fecit misericordiam : ubi ostendit etiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a
Abbreviated transcription (Latin):
non eguit: istoᷤᷤ a reatu & hereditario
ꝙ ꝓprio. illius agni sanguis absoluit.
Ille non opus habebat eo adiutorio.
quod implorant isti cum dicuntꝰ. ui¬
deo aliam legem in membris meis
repugnantẽ legi mentis meȩ. ꝙ capti¬
uantẽ me in lege peccati quȩ ẽ in mẽ

Expanded text:
non eguit: istos a reatu et haereditario non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege pec
Abbreviated transcription (Latin):
faceret. Quia uͦ ꝑ liberum arbitrũ
dm̃ deseruit: iustum iudicium dĩ ex¬
ꝑtus est. ut cum tota sua stirpe quȩ
in illo adhuc posita tota cum illo
peccauerat. damnaret᷑. Quotquot
enim ex hac stirpe gr̃a d̃i liberantur:
a damnatione utiq liberant᷑. qua iã
tenebant᷑ obstricti. Unde etiam si nul¬
lus liberaret᷑. uistum uidicium dĩ ne-¬
mo iuste reprehenderet. Quod ergo
pauci in comꝑatione ꝑeuntium. in
suo uero numero multi liberantur.
grã fit. gratis fit: gr̃e sunt agende quia fit.
ne quis uelut de suis meritis excol¬
latur: sed omne os obstruat᷑. ꝙ qui
Adam ñ habuit dĩ grãm: Immo uero
habuit magnã. sed disparem. Ille in
bonis erat quȩ de bonitate sui con¬
ditoris acceperat: neq enim ea bona
ꝙ ille suis meritis comparauerat. in
scĩ uero in hac uita ad quos ꝑtinet
liberationis hȩc grã in malis sunt:
ex quibꝰ clamant ad dñm. libera nos
amalo. Ille in illis bonis. xp̃i morte

Expanded text:
faceret. Quia vero per liberum arbitrium faceret. Quia vero per liberum arbitrium Deum deseruit, justum judicium Dei expertus est, ut cum tota sua stirpe, quae in illo adhuc posita tota cum illo peccaverat, damnaretur. Quotquot enim ex hac stirpe gratia Dei liberantur, a damnatione utique liberantur, qua jam tenentur obstricti. Unde etiamsi nullus liberaretur, justum Dei judicium nemo juste reprehenderet. Quod ergo pauci in comparatione pereuntium, in suo vero numero multi liberantur, gratia fit, gratis fit, gratiae sunt agendae quia fit, ne quis velut de suis meritis extollatur, sed omne os obstruatur , et qAdam non habuit Dei gratiam? Imo vero habuit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte
Abbreviated transcription (Latin):
bebant. sed quia nesciebant suã futy¬
ram miseriam. minore quidẽ. sed ta¬
men beatitudine sine ullo uitio
fruebant᷑ Nam si suum casum fu¬
turum nossent ȩternumq suppliciũ.
beati utiq esse non possent. quos hu¬
ius tanti mali metus. iam tunc
miseros esse compelleret. Sic &. homi¬
nem fecit cum libero arbitrio. Q
qũaus sui futuri casus ignarũ. ta¬
men ideo beatum quia ꝙ non mori
ꝙ miserum non fieri. in sua pote¬
stade esse sentiebat. In quo statu re¬
cto ac sine uitio. si ꝑipsum liberum
arbitrium manere uoluisset. ꝓfecto
sine ullo mortis ꝙ̃ infelicitatis ex¬
ꝑimento acciꝑet ilła. merito huius
ꝑmansionis. beatitudinis plenitu¬
dinem: qua ꝙ scĩ angłi sunt beati
id est ut cadere non posset ulterius.
ꝙͣ hoc certissime sciret. Nlam nec ip¬
se posset etiam in paradyso beatus
ẽc̃ inmo ibi non esset. ubi esse mise¬
rum non deceret. si eum sui casus p̃¬
scientia timore tanti mali miserum

Expanded text:
bebant: sed quia nesciebant suam futubebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore quidem, sed tamen beatitudine sine ullo vitio fruebantur. Nam si suum casum futurum nossent aeternumque supplicium, beati utique esse non possent, quos hujus tanti mali metus jam tunc miseros esse compelleret. 28. Sic et hominem fecit cum libero arbitrio, et quamvis sui futuri casus ignarum, tamen ideo beatum, quia et non mori et miserum non fieri in sua potestate esse sentiebat. In quo statu recto ac sine vitio, si per ipsum liberum arbitrium manere voluisset, profecto sine ullo mortis et infelicitatis experimento, acciperet illam, merito hujus permansionis, beatitudinis plenitudinem, qua et sancti Angeli sunt beati, id est, ut cadere non posset ulterius, et hoc certissime sciret. Nam neque ipse posset etiam in paradiso beatus esse, imo ibi non esset, ubi esse miserum non deceret, si eum sui casus praescientia timore tanti mali miserum
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate nouerunt: Nobis quippe
beata sine fine uita ꝓmissa ẽ ꝙ̃ ęq̃li¬
tas angłoꝵ: ex quã ꝓmissione cer¬
ti sumꝰ. cum ad illam uitã post iu-¬
dicium uenerimꝰ. non inde nos ẽẽ
lapsuros. Quod si de seipsis angłi
nesciunt. non equales sed beatiores erimꝰ.
Heritas autẽ. nobis eoꝵ ꝓmisit ȩqua¬
litatẽ. Certum est igitur hoc eos nos¬
se ꝑ speciem. quod nos ꝑ fidem: nul¬
lam scilicet riunam cuiꝰquam scĩ
angłi iam futuram. Diabolus uero
ꝙ angłi eius. & si beati erant ante¬
quam caderent. & se in miseriam
casuros esse nesciebant: erat tamen
adhus quod eoꝵ ad deret᷑ beatitu¬
dini. si ꝑliberum arbitrium in ue¬
ritate stetissent. donec istam summȩ
beatitudinis plenitudinem tamꝙͣ.
premium ipsius ꝑmansionis acci¬
data abundantia caritatis dđi. cade¬
re ulterius om̃mo non possent. &¬
hoc de se certissime nossent. Hanc
plenitudinẽ beatitudinis non ha¬

Expanded text:
veritate noverunt? Nobis quippe veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judicium venerimus, non inde nos esse lapsuros: quod si de se ipsis Angeli nesciunt, non aequales, sed beatiores erimus. Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem . Certum est igitur hoc eos nosse per speciem, quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec istam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis accidata abundantia charitatis Dei, cadere ulterius omnino non possent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non ha
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ dñmq rerum om̃iũ qui creauit
omĩa bona ualde. & mala ex bonis
ex ortura esse p̾sciuit. ꝙ siuit. magis
ad suam om̃ipotentissimã bonitatẽ
sciens ꝑtinere etiam de malis benefa-¬
cere. quam mala esse non sinere: sic
ordinasse angłoꝵ ꝙ hominum uitã.
ut in ea prius ostenderet quid posset
eorum liberũ arbitrium. deinde qͥd pos¬
set suȩ gr̃ẽ beneficium. iustitiȩq uidi¬
cium. Deniq angłi quidam quorũ¬
ẽ princeps qui dicit᷑ diabolus: ꝑ liberũ
arbitrium a dño do refuge facti sunt.
Refugientes tam̃ eius bonitatẽ qua
beati fuerunt: non potuerunt eius
effugere uidicium. ꝑ quod miserrimi
effecti sunt. Cȩteri autẽ ꝑ ipsum libe¬
rum arbitrium in ueritate stetert̃:
eamq de suo casu nũqũa futuro. cer¬
tissimam scire meruerunt.Si enĩ nos
de scripturis scis nosse potuimꝰ. scõs
angłos iam nullos esse casuros: qͣnte
magis hoc ipsi teuelata sibi sublimiꝰ

Expanded text:
Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit Deum Dominumque rerum omnium, qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judicium. Denique angeli quidam, quorum princeps est qui dicitur diabolus, per liberum arbitrium a Domino Deo refugae facti sunt. Refugientes tamen ejus bonitatem, qua beati fuerunt, non potuerunt ejus effugere judicium, per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius
Abbreviated transcription (Latin):
mansisse culpatur. Sed illud magis
querendũ oꝑosiusq tractandum ẽ.:
quomͦ respondeamꝰ eis qui dicunt. si
in illa rectitudine in qua sine uitio
factus ẽ habuit ꝑseuerantiã. ꝓculdu¬
bio ꝑseuerauit in ea. Et si ꝑseuerauit.
utiq ñ peccauit: nec illam suã rectitu¬
dinẽ dmq deseruit. Eum autẽ peccasse
& desertorem boni fusse: ueritas clamat.
Non gͦ habuit in illo bono ꝑseue¬
rantiã. Et si non habuit. utiq ñ acce¬
pit. Quomͦ enim & accepisset ꝑseue¬
rantiam: ꝙ non ꝑseuerasset: Porro si
ꝓpterea non habuit quia non accepit.
quid ipse non ꝑseuerando peccauit.
qui ꝑseuerantiã non accepit: Neq
enim dici potest ideo non accepisse.
quia non ẽ discretus a massa ꝑditionis.
grę largitate. Nondum quippe erat
illa in genere humano ꝑditionis
massa. antequã peccasset ex quo tracta
est origo uitiata. Quappter saluberri.¬
me confitem᷑ quod rectissime credimꝰ.

Expanded text:
mansisse culpatur. Sed illud magis mansisse culpatur. Sed illud magis quaerendum operosiusque tractandum est, quomodo respondeamus eis qui dicunt, « Si in illa rectitudine in qua sine vitio factus est, habuit perseverantiam, procul dubio perseveravit in ea: et si perseveravit, utique non peccavit, nec illam suam rectitudinem Deumque deseruit. Eum autem peccasse, et desertorem boni fuisse, veritas clamat. Non ergo habuit in illo bono perseverantiam: et si non habuit, non utique accepit. Quomodo enim et accepisset perseverantiam, et non perseverasset? Porro, si propterea non habuit, quia non accepit; quid ipse non perseverando peccavit, qui perseverantiam non accepit? Neque enim dici potest, ideo non accepisse, quia non est discretus a massa perditionis gratiae largitate. Nondum quippe erat illa in genere humano perditionis massa antequam peccasset, ex quo tracta est origo vitiata. » 27. Quapropter saluberrime confitemur, quod rectissime credimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ic exoritur aliqͣ quęstio. non sane
contemnenda. sed in aduitorio do¬
mini in cuiꝰ manu sunt ꝙ nos et ser¬
mones nri. aggredienda atq soluen¬
da. Quęrit᷑ enim a nobis: quantum
attinet ad hoc donum dĩ quod est
in bono ꝑseuerare usq in finẽ. quid
de ipso homine primo sentiamꝰ: qui
certe sine ullo uitio factus ẽ rectus:
ꝙ̃ dicitur. si ꝑ seuerantiã non habuit
quomͦ sine uicio fuit. cui tam necessa¬
riũ dĩ donum defuit: Huic namq
interrogationi facile respondet᷑. eũ ꝑse¬
uerantiã non habuisse. quia in eo bo-¬
no quod sine uitio fuit. non ꝑseuera¬
uit. Cȩpit enĩ habere uitium. ex quo
cecidit. Q si cȩpit. antequ̾a cepisset utiq
sine uitio fuit. Aluid est enim non ha¬
bere uitium: ꝙ aliud ẽ in ea bonitate
in qua nullum uitium ẽ ñ manere.
Eo quippe ipso quod non dicit᷑ nũꝗͣ.
sine uitio fuisse. sed dicit᷑ sine uitio ñ
ꝑmansisse: ꝓculdubio demonstratur
sine uidio fuisse. in quo bono non per¬

Expanded text:
ic exoritur alia quaestio, non sane contemnenda, sed in adjutorio Domini, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , aggredienda atque solvenda. Quaeritur enim a nobis, quantum attinet ad hoc donum Dei, quod est in bono perseverare usque in finem, quid de ipso primo homine sentiamus, qui certe sine ullo vitio factus est rectus. Nec dico: Si perseverantiam non habuit, quomodo sine vitio fuit, cui tam necessarium Dei donum defuit? Huic namque interrogationi facile respondetur, eum perseverantiam non habuisse, quia in eo bono, quo sine vitio fuit, non perseveravit: coepit enim habere vitium ex quo cecidit; et si coepit, antequam coepisset, utique sine vitio fuit. Aliud est enim non habere vitium; et aliud est in ea bonitate, in qua nullum vitium est, non manere. Eo quippe ipso quod non dicitur nunquam sine vitio fuisse, sed dicitur sine vitio non permansisse, procul dubio demonstratur sine vitio fuisse, in quo bono non per
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus carnem. atq in tali certa¬
mune laborantes & ꝑiclitantes. dari
sibi pugnandi uincendiq uirtutẽ
la rixa a seipso aduersum seipsum tẽ¬
ptatus atq turbatꝰ: in illo beatitudi
nis loco. sua secũ pace fruebat᷑. Prom¬
de ꝙ si ñ interim letiore nunc. uerũ¬
tamen potentiori grã indigent isti.
& quȩ potentior. quã dĩ unigenitus
filius: equalis patri. & coȩternus. ꝓ eis
homo factus. ꝙ sine ullo suo uel origi¬
nali uel ꝓprio peccato ab hominibus
peccatoribus crucifixus: Qui quauis
die tercia resurrexit nũqua moriturꝰ
ulterius: ꝑtulit tam̃ ꝓ mortalibus mor¬
dẽ qui mortuis p̃stat uitã. ut redempti
eiꝰ sanguine. tanto ac tali pignore acce¬
pto dicerent. Si ds ꝓ nobis. quis contra

Expanded text:
piritus adversus carnem, atque in tali certamine laborantes ac periclitantes dari sibi pugnandi vincendique virtutemnulla tali rixa a seipso adversus seipsum tentatus atque turbatus, in illo beatitunis loco sua secum pace fruebatur. 30. Proinde etsi non interim laetiore nunc; verumtamen potentiore gratia indigent isti: et quae potentior quam Dei unigenitus Filius, aequalis Patri et coaeternus, pro eis homo factus, et sine suo ullo vel originali vel proprio peccato ab hominibus peccatoribus crucifixus? Qui quamvis die tertio resurrexit, nunquam moriturus ulterius; pertulit tamen pro mortalibus mortem, qui mortuis praestitit vitam, ut redempti ejus sanguine, tanto ac tali pignore accepto dicerent: Si Deus pro nobis, quis contra
Abbreviated transcription (Latin):
turã nrãm id est animã rationalem. car¬
nemq hominis xp̃c suscepit. susceptio¬
ne singularit̃ mirabili uel mirabiliter
singulari: ut nulliꝰ ustitiȩ suȩ prece¬
dentibꝰ meritis. filiꝰ dĩ sic esset ab initio
quo esse homo cȩpisset: ut ipse ꝙ uerbũ
quod sine initio ẽ una ꝑsona esset. Neq
enim quisquã tanta huiꝰ rei ꝙ fidei cȩcꝰ
ẽ ignorantia. ut audeat dicere: qũauis
de spu sc̃o & uirgine marcia filium ho¬
minis natum. ꝑ liberũ tamen arbitriũ
beneiuuendo & sine peccato. bona oꝑa
faciendo meruisse ut esset filiꝰ dĩ resisten¬
te ȩuangłio atq dicente. uerbum caro
unde fuit initium hominis xp̃i: Itemq
ei ꝑ angłm nuntiabat᷑. angłs respon

Expanded text:
turam nostram, id est, animam rationalem, carnemque hominis Christus suscepit, susceptione singulariter mirabili, vel mirabiliter singulari, ut nullis justitiae suae praecedentibus meritis, Filius Dei sic esset ab initio quo esse homo coepisset, ut ipse et Verbum, quod sine initio est, una persona esset. Neque enim quisquam tanta rei hujus et fidei caecus est ignorantia, ut audeat dicere, quamvis de Spiritu sancto et virgine Maria Filium hominis natum, per liberum tamen arbitrium bene vivendo et sine peccato bona opera faciendo meruisse ut esset Dei Filius, resistente Evangelio atque dicente: « Verbum caro unde fuit initium hominis Christi? Itemque ei per angelum annuntiabatur, angelus respon
Abbreviated transcription (Latin):
nati. iam filii dĩ sunt: ꝙ om̃ino ꝑire
non possunt. Hii uere ueniunt ad xp̃m.
quia ita ueniunt quomͦ ipse dicit. Om̃e
quod dat mͥ pater ad me uenit. & eũ
qui uenit ad me non eiciam foras. E
paulopost. Hȩc inquit ẽ uoluntas enis
qui misit me patris. ut omne quod de¬
dit michi non ꝑdam ex eo. Abilo
gͦ datur etiã ꝑseuerantia in bono usq
in finem: neq datur nisi eis qui ñ pibuns
d̾s diligentibꝰ cum om̃ia cooꝑatur in
bonum usq ad eo ꝓrsus om̃ĩa. ut etiã
siqui eoꝵ deuiant & exorbitant etiã
hocipsum eis faciat ꝓficere in bonum.¬
quia humiliores redeunt atq doctiores.
Discunt enĩ in ipsa uita iusta cum tre¬
more se exultare debere: ñ sibi arrogan¬
do tanquam de sua uirtute fidudiam
ꝑmanendi. nec dicendo in abundantia
sua. non mouebimur ineternũ. Pytea
quod eis dr. Seruite dño in amore s
exultate ei cum tremore: nequando
irascat᷑ dñs. & pereatis de uia usta.
Neq enĩ ait. & non ueniatis ad uã

Expanded text:
i, jam filii Dei sunt et omnino perire non possunt. Hi vero venient ad Christum, quia ita veniunt quomodo ipse dicit: « Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras » Et paulo post: « Haec est, inquit, voluntas ejus qui misit me, Patris, ut omne quod dedit mihi Pater, non perdam ex eo . » Ab illo ergo datur etiam perseverantia in bono usque in finem. Neque enim datur, nisi eis qui non peribuDeum « diligentibus omnia cooperantur in bonum: » usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non movebimur in aeternum. Propter quod eis dicitur, Servite Domino in timore, et exultate ei cum tremore, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Neque enim ait, Et non veniatis ad viam