comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
post penitentiam factam. pecranti
it̾m pͥora denuo peccata imputan¬
tur. uẽ qđ dicitur quia nullum
bonum it remuneratum ẽẽ pot̾:
Secc bonum quoddam bic ẽ peni¬
tentia scł hominis huiusquȩ bo¬
na fuit.quam diu uera fuit. &¬
non habet bonum istud remune¬
rationem aliquam.quia impu¬
tantur homini huic peccata sua
quasi numquã penitentiam
egisset. Aut penitentia illa bo
tur peccati remissio: Iste quan¬
do penitentiam egit. dimissum
ẽ ei peccatum suum. Quamdiu
penituit. peccatum suum non
imputabatur illi. Quamdiume¬
ritum fuit p̾mium ꝑmansit. Uo¬
lebas tu hanc libertatem dari homi¬
nibus. ut cum meritum dedissent
⁊ p̃mium accepissent. rursum
quando eis plac̾e̾t meritum tol¬
lerent. ⁊ p̃mium recinerent: Non
ĩtteqͣ cõmutatio ista. Inique ageres
adu̾sus dm̃. si sic tuum dares &
suum acciꝑes. ut iterum tuum
tolleres. & i suum retineres. Si
tuum dedisti. suum accepisti. Si
tuum iecipis ipse quod suum ẽ

Expanded text:
post poenitentiam factam peccanti post poenitentiam factam peccanti iterum priora denuo peccata imputantur, ubi est quod dicitur, quia nullum bonum irremuneratum esse potest? Ecce bonum quoddam hic est; poenitentia scilicet hominis hujus quae bona fuit, quandiu vera fuit; et non habet bonum illud remunerationem aliquam, quia imputantur homini huic peccata sua, quasi nunquam poenitentiam egisset. Aut poenitentia illa bontur peccati remissio; iste quando poenitentiam egit, dimissum est ei peccatum suum. Quandiu poenituit, peccatum suum non imputabatur illi. Quandiu meritum fuit praemium permansit. Volebas tu hanc libertatem dare hominibus ut cum meritum dedissent et praemium accepissent, rursum quando placeret eis meritum tollerent, et praemium retinerent? Non esset aequa commutatio ista. Inique ageres adversus Deum si sic tuum dares et suum acciperes, ut iterum tolleres tuum et suum retineres. Si tuum dedisti et suum accepisti, si tuum recipis, ipse quod suum est
Abbreviated transcription (Latin):
obliuioni tradentur. Si autem
penitentia obliuioni traditur.
culpa unde excusatur: ͦ si peni¬
tentia deletur. culpa quȩ ꝓpt̾ peni¬
tentiam dimissa fuerat. iterum ne¬
cesse ẽ renascatur. Et merito qui
post acceptam gr̃am ingratus ex¬
stitit. cum illo gr̃a ipsa non ꝑman¬
sit. s mutata ẽ ab eo qm̃ ipse adil¬
lam idem ẽẽ noluit. Uide quid t̾
eugłm dicit de seruo nequam ⁊ in¬
gͣto. cui roganti a dño suo debitum
omne dimissum fuerat.S quia ille
erga conseruum suum miscđiam
habere noluit. rursum ab eo ꝑdistt¬
tionem iusticiȩ exigitur. quicquiad
ꝑ lenitatẽ gr̃ȩ dimissum fuit. Recte
igitur dictum ẽ quia cũ peccantib
in nos debita sua dimittere nolu¬
mus. iure iterum exigitur id eti¬
am qd nob̃ dimissum eẽ gaudeba¬
mus. Et merito. Qđ enim culpa
peccatori dimittebatur gr̃a fuit ñ
debitum. Qui si sponte gr̃am collatã
abicit. iustum profecto ẽ ut illigr̃am
accepisse non prosit. S dicismͥ. Si

Expanded text:
oblivioni tradentur; si autem poenitentia oblivioni traditur, culpa unde excusatur? Ergo si poenitentia deletur, culpa quae propter poenitentiam dimissa fuerat iterum necesse est renascatur. Et merito qui post acceptam gratiam ingratus exstitit, cum illo gratia ipsa non permansit; sed mutata est ab eo quoniam ipse ad illam idem esse noluit. Vide quid tibi Evangelium dicat de servo nequam et ingrato, cui roganti a Domino suo debitum omne dimissum fuerat; sed quia ille erga conservum suum misericordiam habere noluit, rursum ab eo per districtionem justitiae exigitur, quidquid per lenitatem gratiae dimissum fuit. Recte igitur dictum est, quia cum peccantibus in nos debita sua dimittere nolumus, jure iterum exigitur id etiam quod nobis dimissum esse gaudebamus. Et merito. Quod etiam culpa peccatori dimittebatur, gratia fuit non debitum. Qui si sponte gratiam collatam abjicit justum profecto est ut illi gratiam accepisse non prosit. Sed dicis mihi: Si
Abbreviated transcription (Latin):
criptura dicit. Beati mortui
qui indomino moriuntur.
Indomino moriuntur qui in
cͤarne quidem morientes in dño
tamen uiuentes inueniuntur.
Quid ẽ indomino: Infide ⁊ spe
caritate. ꝑ ista enim uiuitur. in
illa uita qua uiuitur in dño.
Est quędam uita qua corpus ui¬
uit exanima. ⁊ ẽ quędã uita
qua anima uiuit exdeo. nunc
quidem fide. ⁊ spe ⁊ dilectione.
postea uero ꝓfide ⁊ spe contem¬
platione remanente dilectione.
Non igitur nocere potest animȩ
si corpus uitam suam ꝑdit. quan¬
do ipsa uitam suam infide. ⁊ spe.
⁊ caritate. ꝑsistens non amitcit.
Nemo gͥ mͥ dĩcat. Qui paruam fi¬
dem. ⁊ spem paruam. ⁊ paruã
caritatem habent non saluant᷑.
Ego non mensuro. creseant quan¬
tum uolunt. Quanto maiores tan¬
to meliores. Tamen ego illos con¬
dempnare non audeo. quantum¬
uis parui sint. Ex quo nati ex
deo sunt filii sunt di. Putas qͥa
magnos filios suos saluabit ds.¬
⁊ paruos condempnabit. Scrip¬
tura mͥ dicit. Imꝑfectum meum

Expanded text:
criptura dicit: Beati mortui qui in Domino moriuntur . In Domino moriuntur qui in carne quidem morientes in Domino tamen viventes inveniuntur. Quid est in Domino? In fide et spe et charitate. Per ista enim vivitur in illa vita qua vivitur in Domino. Est quaedam vita qua corpus vivit ex anima; et est quaedam vita qua anima vivit in Deo; nunc quidem fide, spe et dilectione postea vero pro fide et spe contemplatione, remanente dilectione. Non igitur nocere potest animae si corpus vitam suam perdit, quando ipsa vitam suam in fide et spe et charitate persistens non amittit. Nemo ergo mihi dicat: qui parvam fidem et spem parvam, et parvam charitatem habent non salvantur. Ego non mensuro. Crescant quantum volunt; quanto majores, tanto meliores. Tamen ego illos condemnare non audeo, quantumvis parvi sint. Ex quo nati sunt ex Deo, filii sunt Dei. Putas quod magnos filios suos Deus salvabit, et parvos condemnabit? Scriptura mihi dicit: Imperfectum meum
Abbreviated transcription (Latin):
usitato quodam genere loquendi
significatam. s ueracit᷑ ado conces¬
sam. Quib dictum ẽ. Quoꝵs iemise¬
ritis peccata remittentur eis. & quoꝵ
retinueritis recenta erunt. S forte
quis opponet. quia sacerdotes mul¬
tos ineccłia ligant qui apud dm̃ ñ
ligantur. Itemq multos soluunt:
qui apud dm̃ ligati ꝑmanent qͥa
sepe unnocentes ligant. ⁊ inreatu
ꝑmanentes absoluunt. ⁊ sic ue¬
rum non erit: quoꝵ remiseritis¬
dum ẽ quod sepe sacra scriptu¬
ra sic de re aliqua loquitur. ut
quid inde euenturum sit p̾nun¬
ciare uideatur. & tam̃ uirtutẽ eiꝰ
magis quam euentũ expͥmat. qͥa
non quid euenire debeat: s quid
euenire possit ostendat. Uerbigr̃a
Dicit quodam loco scriptura. Qui
credidit ⁊ baptiratus fu̾it saliuis
erit. Et tam̃ scimus quod multi
credentes baptismum ꝑcipiunt.
qui postea culpis suis exigentibus
reprobati. ad salutem ȩt̾nam non
ꝑtingunt. Item in alio loco. Qui man¬

Expanded text:
usitato quodam genere loquendi usitato quodam genere loquendi significatam, sed veraciter a Deo concessam, quibus dictum est: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta erunt . quis opponet quod sacerdotes multos in Ecclesia ligant qui apud Deum non ligantur; item multos solvunt qui apud Deum ligati permanent, quia saepe et innocentes ligant, et in reatu permanentes absolvunt, et sic verum non erit quorum remiseritisdum est quod saepe sacra Scriptura sic de re aliqua loquitur, ut quid inde eventurum sit praenuntiare videatur, et tamen virtutem ejus magis quam eventum exprimat, quia non quod evenire debeat, sed quod evenire possit ostendit. Verbi gratia: Dicit quodam loco Scriptura: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit et tamen scimus quod multi credentes baptismum percipiunt, qui postea culpis suis exigentibus reprobati ad salutem aeternam non pertingunt. Item in alio loco: Qui man
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistam dicitur. Diri confitebor
adũsumme iniusticiam meã dño
et tu remisisti impietatẽ peccati mei.
e paulo post. Quam facilis sit suꝑ
hȩc uenia ostendit. qui dum se ad¬
huc ꝓmittit petere. hoc qđ se pe¬
tere promitcebat obtinuit. quati¬
nus quia usq adopus non uene¬
rat culpa. usq ad cruciatum ñ
ꝑueniret penitentia. s cogitata
afflictio mentem t̾geret. quam
nimirum tantum mͦ cogitata iniqui¬
tas in quinasset. Quod siquis hoc
dequolibet delicto uelit acciꝑe. sci¬
at tamen aliud peccatum ẽẽ aliud
impictatem peccati. Impietas nãq
peccati ipsa rectissime obduratio
cordis accipitur. quȩ pͥmum incõ¬
punctione soluitur. ut post modũ
inconfessione peccatum ipsum idẽ
debitum dampnationis absoluat᷑.
S siue hoc siue alio quocumq modo
p̾dictȩ auctoritates exponantur. no
uerissimȩ confitemur. sacerdotes di
in ȩccłia potestatem habere ligandi
atq soluendi non ꝑfunctorie & in¬

Expanded text:
Psalmistam dicitur: « Dixi: Confitebor Psalmistam dicitur: « Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. » Et paulo post, quam facilis super haec venia sit ostendit, qui dum se adhuc permittit petere, hoc quod se petere permittebat obtinuit, quatenus quia cum usque ad opus non venerat culpa usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasse. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere, sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum damnationis absolvatur. Sed sive hoc sive alio quocunque modo praedictae auctoritates exponantur, nos verissime confitemur sacerdotes Dei in Ecclesia potestatem habere ligandi atque solvendi, non perfunctorie in
Abbreviated transcription (Latin):
contemptꝰ exclusit. s impediuit
necessitas. Prouide si id quod dic¬
tum ẽ quacumq hora ingemu̾it
peccator saliuiserit. de p̃senti salu¬
te accipitur. sic intelligendum
ẽ. ac si diceretur. Tunc peccatori ᷤ
salus incipit quando ueraciter
ꝓdelictis suis ingemiscit. Quȩ ta-¬
men salus tunc plene perficit᷑
quando id unde ingemuit etiã
ore conficet᷑. Item illud quod di¬
citur quia adhuc te loquente dic̃a
ecce assum. sic conuemient̃ potest ac¬
cipi. quia prius ds̃ ad ẽ ꝑ gratiam
ut cor ad penitentiam compungat:
De inde adẽ ut peccatoꝵ indulgen¬
tiam confitenti tribuat. Postre¬
mo id quod de psalmista oponunt.
Dixi confitebor aduersum me in¬
iusticiam meam dño. et tu remisisti
impietatem peccati mei. sanctuᷤ
gregorius deculpa cogitacionis
tantũmodo dictum ẽẽ asserit in hȩc
uerba. Sepe misericors ds̃ eo cicius
peccata cordis abluit quo hec exire
ad oꝑa ñ ꝑmittit. Unde recte per

Expanded text:
contemptus exclusit, sed impedivit contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde si id quod dictum est: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit, de praesenti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictis suis ingemiscit, quae tamen salus tunc plene perficitur, quando id unde ingemuerit etiam ore confitetur. Item illud quod dicitur: Quia adhuc te loqEcce adsum . » Sic convenienter potest accipi quia Deus pius adest per gratiam, ut cor ad poenitentiam compungat, deinde adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat Postremo id quod de psalmo opponunt: « Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem peccati mei , » sanctus Gregorius de culpa cogitationis tantummodo decem esse asseruit in haec verba: Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit, quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per
Abbreviated transcription (Latin):
hora inp̃senti uita peccator uere
penituerit: infutura uita non
ꝑibit. Qđ siquis contendat illud
quod dictum ẽ. saluus erit. ñ
ẽ dictum de saluatione quȩ in
futuro tͥbuitur. s de illa pocius quȩ
inpresenti in absolutione peccatoꝵ
condonatur. non necesse ẽ tamen
nos dicere quod peccator ab omni
debito absoluatur statim ex quo
gemere ceꝑit.donec totum consecutꝰ
fu̾it remedium. qđ d̾s ad optinen¬
dam ueniam instituit. hoc ẽ aũ
remedium ut corde peniteat. & ore
confiteatur. delictum. quod cum
fecerit. iam amplius debitor dãp¬
nationis non erit. etiam si satisfa¬
ctio iestat quam ꝓ peccato ꝑsol¬
uit. Quod si forte peccator uere pe¬
niteat. s int̾eurrente articulo neces¬
sitatis ad confessionem uenire ñ
possit. confident pronuncio. qͥ a
in eo summꝰ sacerdos complet qđ
mortalis non potuit. ⁊ apud dm̃
quidem uere uoluit. s non ualuit
ad implere. quia confessionẽ non

Expanded text:
hora in praesenti vita peccator vere hora in praesenti vita peccator vere poenituerit, in futura vita non peribit. Quod si quis contendat illud quod dictum est, salvus erit, non esse dictum de salvatione quae in futuro tribuitur, sed de illa potius quae in praesenti absolutione peccatorum condonatur, non necesse est tamen nos dicere quod peccator ab omni debito absolvatur statim ex quo gemere coeperit, donec totum consecutus fuerit remedium quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem remedium ut corde poeniteat et ore confiteatur delictum. Quod cum fecerit jam amplius debitor damnationis non erit, etiam si satisfactio restat, quam pro peccato persolvat . Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessitatis ad confessionem venire non possit, confidenter pronuntio, quod in eo summus sacerdos complet quod mortalis non potuit, et apud Deum quidem vere voluit, sed non valuit adimplere, quia confessionem non
Abbreviated transcription (Latin):
gere. s iusticiam demonstrare. qͥa
& ille ad sacerdotes missus ẽ non ut
sanitatem reciperet s ut sanitatẽ
demonstraret. quod omnino fide ᷤ¬
xp̃iana abhorret. Proptea si mira
proꝑium ostenditur: quid aliud
quam noui quoq sacerdocii insp̃u¬
ali curatione contemptꝰ genera¬
tur: S ⁊ ulud quod dicunt. qua¬
cumq hora ingemu̾it peccator
saluuserit. ego de his p̃cipue di¬
ctum existimo qui totam uitam
suam in peccatis agentes infine
penitent ⁊ tunc peccata deser̃t.
quando iam in hac uitã. tempus
satifactionis habere non possũt.
uib dicitur. ne tamen ullo mͦ de
uenia desꝑent. quia ⁊ tunc quoq
siuere penituerint. miscđiam con-¬
sequi ualent. hoc ẽ enim quacũq
hora scił etiam in extiemis et
in articulo necessitatis si peccator
ingemu̾it. hoc ẽ extota cordis con¬
tricione conu̾sus fu̾it. saluus erit.
ab ȩt̾na uidelicet dampnatione.
quasi aliis u̾bis diceretur. Quacũq

Expanded text:
gere, sed justitiam demonstrare, quia gere, sed justitiam demonstrare, quia et ille ad sacerdotes missus est, non ut sanitatem reciperet, sed ut sanitatem demonstraret: quod omnino fides Christiana abhorret. Proptproperium ostenditur: quid aliud quam novi quoque sacerdotii in spirituali curatione contemptus generatur? Sed et illud quod dicunt: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit: ego de iis praecipue dictum existimo qui totam vitam suam in peccato agentes in fine poenitent, et peccata deserunt, quando jam in hac vita tempus satisfactionis habere non possunt. Quibus dicitur ne tamen ullo modo de venia desperent, quia et tunc quoque si vere poenituerint misericordiam consequi valent. Hoc est enim quacunque hora, scilicet etiam in extremis, etiam in articulo necessitatis, si peccator ingemuerit, hoc est, ex tota cordis contritione conversus fuerit, salvus erit ab aeterna scilicet damnatione. Quasi aliis verbis diceretur: Quacunque
Abbreviated transcription (Latin):
bus dicat. Accipite in quit sp̃m
sc̃m quoꝵ remiseritis peccata remit¬
tentur eis. & quoꝵ retinueritis re¬
tenta erunt. Ubi dixit si ostende¬
ritis fuit. Nusquam hoc dixit. S
dix̃ si fec̾itis erit. Audiant gͦ et incelli¬
gant quoꝵ remiseritis peccata re¬
mittentur eis. qͥuibus hoc diceba¬
tur pͥus dictum fuerat: accipite
crederetur contenptibile. uł quod
accipientes oꝑantur ex istimetur
ex humana uirtute ꝓcedere. Non
ergo mirum ẽ sihomines peccata
dimittere possunt. quia ut hoc
possint non ex sua s ex diuina
uirtute accipiunt ⁊ hoc homini¬
bus dm̃ dare nichil ẽ aliud quã
dm̃hos. per homines facere. ad
autem de mundatione leprosi
opponunt. minime eoꝵ opinio
ni suffragatur. quia si ido pecca¬
tor ante confessionem absolui
eredendus ẽ. quia leprosus mun¬
datꝰ ẽ ante de monstrationẽ. eã¬
dem ratione peccator post con¬
punctionem ad sacerdotem ire
non debet peccatũ suum plan¬

Expanded text:
bus dicat: Accipite, inquit, bus dicat: Accipite, inquit,  quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt . » Ubi dixit, si ostenderitis, fuit? Nusquam hoc dixit, sed dixit: Si feceritis, erit. Audiant ergo et intelligant: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis. » Quibus hoc dicebatur prius dictum fuerat: « Accipitcrederetur contemptibile, vel quod accipientes operantur existimetur ex humana virtute procedere. Non ergo mirum est, si homines peccata dimittere possunt, quia ut hoc possint, non ex sua, sed ex divina virtute accipiunt, et hoc hominibus Deum dare, nihil est aliud quam Deum hoc per homines facere. Quod autem de mundatione leprosi opponunt, minime oppositioni eorum suffragatur, quia si ideo peccator ante confessionem absolvi credendus est, quia leprosus mundatus est ante demonstrationem eadem ratione peccator post compunctionem ad sacerdotem ire non debet peccatum suum plan
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui dõ seruium: & quomodo
solus ds mirabilia facit. ⁊ tamen
de iusto homine dicitur. fecit enĩ
mirabilia inuita sua: ita etiam so¬
lus d̾s peocata dimittit. tunc quoq
quando sacerdos ab eo ⁊ ꝑ eum di¬
mitcit. Ipse enim hoc in homine
facit. quod homo ꝑ eum facit. Nec
idõ dicendum ẽ hominem ibi ni¬
chil facere quia ꝑ eum ds facit.
immo uͦ ido mulco melius. ⁊ multo ue¬
rius facere quia ꝑ eum d̾s facit.
Hinc ẽ quod petro pͥncipi apłors
dicit. Tibi dabo claues regni cȩloꝵ.
Quodcumq ligau̾is suꝑ t̾ram erit
ligatum ⁊ incęlis. ⁊ quodcumq
solueris suꝑ t̾ram. erit solutũ
⁊ incęlis. Non dixit quodcũq sol¬
u̾is hoc ẽ ut illi aiunt solutũ
ostenderis fuit solutum. s erit
solutum. quia sententiã petri
non p̾cedit. s subsequit᷑ sententia
cȩli. Ne autem hoc soli petro con¬
cessum ẽẽ putes. audi quid om̃ib
cessoribus. ⁊ apłoꝵ uice fungenti¬

Expanded text:
eos qui Deo serviunt, et quomodo eos qui Deo serviunt, et quomodo solus Deus mirabilia facit, et tamen de justo homine dicitur: Fecit enim mirabilia in vita sua ; ita etiam solus Deus peccata dimittit, tunc quoque quando sacerdos ab eo et per eum dimittit. Ipse enim hoc in homine facit quod homo per eum facit; nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere, quia per eum Deus facit. Imo vero ideo multo melius et multo verius facere, quia per eum Deus facit. Hinc est quod Petro principi apostolorum dicit: Tibi dabo claves regni coelorum. Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis; et quodcunque solveris super terram, erit solutum et in coelis . Non dixit, quodcunque solveris hoc est, ut illi aiunt solutum ostenderis; fuit solutum, sed erit solutum, quia sententiam Petri non praecedit, sed subsequitur sententia coeli. Ne autem hoc soli Petro concessum esse putes, audi quid omnibus cessoribus et apostolorum vice fungenti
Abbreviated transcription (Latin):
meretur. S male inquiunt de
sacerdote dm̃ facitis. qui ci potes¬
tatem dimittendi peccata quȩ¬
deo soli competit tribiustis. Non
ego sacerdotes dõs facio. Sermo di¬
uinus qui mentiri non potest. sacer¬
dotes dõs dicit. Diis inquit non de¬
trahes.⁊ pͥncipi płi tui non maledi¬
ces. Isti uͦ contra legis p̾ceptum diis
detrahunt. quia potestatem diui-¬
nitus collatam sacerdotibus aufer¬
re uolunt. Neq uͦ ego sacerdotib
potestatem dimittendi peccata
tribui. Ille hominibus pocestatẽ
diuinã tribuit. qui de hominib
deos facit. S tamen ipse sicut ex
semet ipso d̾s ẽ. ita etiam ꝑsemet¬
ipsum quando uult. sine huma¬
na cooꝑatione peccata dimittere
potest. Hi uͦ qui ex semet ipsis dii
non sunt. ipsi etiam. nͥ eo aquo
sũt hoc quod sunt in cis ⁊ ꝑ eos
oꝑante. ⁊ eis cooꝑante peccata di¬
mittere non possunt. Quomodo
gͦ solus ds bonus ẽ. nec tamen in¬
de sequitur bonos non ẽẽ etiam

Expanded text:
meretur. Sed male, inquiunt, de meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Deum facitis, qui ei potestatem dimittendi peccata quod soli Deo competit, tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio, sermo divinus qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: Diis inquit, non detrahes, et principi populi tui non maledices . Isti vero contra legis praeceptum diis detrahunt, quia potestatem divinitus collatam sacerdotibus auferre volunt. Neque vero ego sacerdotibus potestatem dimittendi peccata tribui. Ille hominibus potestatem divinam tribuit qui de hominibus deos fecit. Sed tamen ipse sicut ex semetipso Deus est, ita etiam per semetipsum quando vult sine humana cooperatione peccata dimittere potest. Hi vero qui ex semetipsis dii non sunt, etiam nisi eo a quo sunt hoc quod sunt, in eis et per eos operante et eis cooperante peccata dimittere non possunt. Quomodo ergo solus Deus bonus est, nec tamen inde sequitur bonos non esse, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cedentibus reddat. quatinus ipsa
gr̃a ad ueniens cor nr̃m a torpore
infidelitatis. ⁊ a peccati morte ex sus¬
citet. ut scilicet dum pͥmum ip¬
lisoł oꝑante ad penitentiam conpun
a iuncłis torporis ab soluimur.
ipsa deinde cooperante peniten¬
es a debito damꝑnationis ab sol¬
ui mereamur: Hoc bene inresuci¬
tatione lazari signatum ẽ. quem
ipse dñs ꝑsepͥus intrinsecus a uin¬
culo morcis absoluit. uiuificatum
autem deforis ministerio ipsoꝵ
scã ęccłia nunc mortuos peccatis.
ꝑsolam gr̃am suam interius uiui¬
ficans ad conpunctionẽ accendit:
atq uiuificatos ꝑ confessionem fo¬
ras uenirc pcipit. ac sic demum
confitences ꝑ minist̾ium sacerdo¬
tum ab ext̾iori uinculo. hoc ẽ a
debito dampnationis ab soluit.
Bene autem debitum dampnatiõis
ext̾ius uincłm dicitur. quia ꝑtinet
ad tenebras ext̾iores quas euadere
dignus non ẽ quisqͥs pͥus in hac
uita a tenebris int̾iorib solui non

Expanded text:
cedentibus reddat, quatenus ipsa cedentibus reddat, quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut scilicet dum primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti a vinculis torporis absolvimur, etiam ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari signatum est, quem ipse Dominus per se prius intrinsecus a vinculo mortis absolvit, vivificatum autem deforis ministerio ipsorusancta Ecclesia nunc mortuos peccatis per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem foras venire praecipit; ac sic deinde confitentes per ministerium sacerdotum ab exteriori vinculo, hoc est, a debito damnationis absolvit. Bene autem debitum damnationis exterius vinculum dicitur; quia pertinet ad tenebras exteriores quas evadere dignus non est, quisquis prius in hac vita a tenebris interioribus solvi non
Abbreviated transcription (Latin):
qui hec de absolutione percators
dicunt: quomͦ quisq peccato liget᷑
non satisdiligent̾ attendunt. Duo¬
bus enim modis peccator ligatus ẽ.
igatus ẽ obduratione mentis. ligatꝰ
ẽ debito futiuȩ dampnationis. Q¬
diu namq gr̃a di cum homine ẽ.
solutus ẽ homo:iad bene oꝑandum
erpeditus. S cum ꝑ peccatum gr̃a
di subtrabitur. statim ipsa sua ob¬
duratione mens intrinsecus obli¬
gatur. Ista obduratio siue excecatio
mentis interiores tenebrȩ sunt. in
quibus homo ꝓpeccato suo inpre¬
senti obligatus tenetur. ⁊ nͥ ab his
in bac uita solutus fu̾it. post mo¬
dum ligatis manib ⁊ pedibus inte¬
nebras ext̾iores proicietur. S quia
nemo sua uirtute post ruinam
peccati surgere ualeret. nͥ diuina
miscdia gͣtuito p̾̃ueniens eum sus¬
citaret. ideo necesse ẽ ut d̾s gr̃am
suam quam peocantib nob̾ iuste
subtraxerat. quando ad peniten¬
tiam uiuificandi sumus sola
miscłia nullis nr̃is meritis pre¬

Expanded text:
qui haec de absolutione peccatorum qui haec de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisque peccato ligetur, non satis diligenter attendunt. Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnationis. Quandiu namque gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis, interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur; et nisi ab eis in hac vita solutus fuerit, postmodum ligatis manibus et pedibus in tenebras exteriores projicietur. Sed quia nemo sua virtute post ruinam peccati surgere valeret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret: Ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtraxerat, quando ad poenitentiam vivificandi sumus, sola misericordia nullis nostris meritis prae
Abbreviated transcription (Latin):
confessionem oris peccata dimit¬
tantur. ꝓphico illo testimonio
probare uolunt quo dicitur.
Quacumq hora ingemu̾it pecca¬
tor saluus erit. Et alibi. Quia ad¬
huc te loquente dicam ecce adsũ.
Et psalmista. Dixi inquit confite¬
bor adu̾sum me iniusticiam meã
dño: ⁊ tu remisisti impietatem
peccati mei. Idcirco tam̃ post con¬
tricionem cordis confessionem qͦq
oris eẽ necessariam. quia siquis eti¬
am post impetratam ueniam pec¬
catoꝵs confiteri eadem peccata sua
neglex̾it: quasi institutionis diuinȩ
contemptor. quanuis nonspeccatis
quȩ iam dimissa sunt reus teneat᷑.
tamen pro contemptu reus erit. U
fortassis quia ipsa peccata iam ad
contumacem redeunt. quȩ pͥus ꝑ
conpunctionẽ humiliato dimissa
fuerunt. Hac gͦ ratione probant
homines nullo modo peccata po¬
testatem habere dimittendi. s hãs
quia dix̾it paralitico dimissa sunt
t̾ peccata tua. aierunt solum dm̃
peccata posse dimitt̾e. S fortassiᷤ

Expanded text:
confessionem oris peccata dimitconfessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum . Et Psalmista: Dixi, inquit, confitebor adversum injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei . Idcirco tamen post contritionem cordis confessionem quoque oris esse necessariam, quia si quis etiam post impetratam veniam peccatorum confiteri eadem peccata sua neglexerit, quasi institutionis divinae contemptor, quamvis non pro peccatis quae jam dimissa sunt reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis quia ipsa peccata jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt. Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, quia dixerat paralytico: Dimissa sunt tibi peccata tua : aierunt solum Deum posse peccata dimittere. Sed fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
nabili diffinitione p̃figitur. ⁊ ẽ
scriptꝰ liber penitentialis in quo
quasi sp̃ualis medicinȩ antidota
p̃ponuntur. uͥ medici animarũ
accipiant quod contra morbos pec¬
ponant. De remissione peccatoꝵ. &
utrum sacerdotes qui homines st̃
otestatem remittendi peccata
quidam soli deo ita ascribere
conantur. ut inea hominem par¬
ticipem fieri posse nullomodo con¬
cedant. Et ad confirmationẽ hu¬
Sius assertionis ad ducunt munda¬
ꝑsemet ipsum sanitati restituit. ac
sic deinde ad sacerdotes misit. non
ut eius mundatio uircute illors
ꝑficeret᷑. s ũ tantũmͦ testimonio illoꝵ
ꝯfirmaret᷑. Simili modo nc̃ inp̃senti
ȩccłia dicũt minist̾ia sacetdotũ ni¬
chil ampliꝰ uirtutis hr̃e. nͥquȩdã tan
tũmͦ signa cẽ. ut ille uidelicet qͥ pͥus
ꝑ contritionẽ cordeitꝰ adño absolurtuir
dum in confessione oris. ab eis ab¬
solutus ẽẽ ostendatur. Quod autẽ
insola cordis contricione. &̃ ante

Expanded text:
nabili definitione praefigitur; et est nabili definitione praefigitur; et est scriptus liber poenitentialis in quo quasi spiritualis medicinae antidota proponuntur, ubi medici animarum accipiant quod contra morbos pec. De remissione peccatorum; et an sacerdotes qui homines sunt, otestatem remittendi peccata quidam soli Deo ita ascribere conantur, ut in ea hominem participem fieri posse nullo modo concedant. Et ad confirmationem hujus assertionis adducunt munda prius per semetipsum sanitati restituit, ac sic deinde ad sacerdotes misit; non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo nunc in praesenti Ecclesia dicunt ministeria sacerdotum nihil amplius virtutissigna esse, ut ille videlicet qui prius per contritionem cordis intus a Domino absolvitur, dum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante
Abbreviated transcription (Latin):
uo sunt. uoluntas pensat .uii.¬
& opus uoluntatis. Is̃ uolun¬
tatem pensat. homo opus iudicat.
S sunt iterum alia oꝑa occulta qͥa
nesciuntur. alia dubia quia non
discernuntur. alia manifesta id ẽ
uel ita mala ut non ualeant ab¬
scondi. sue itabona ut de his non
possit dubitari. Occulta ⁊ dubia:
diuino iudicio reseruantur. Quȩ
autem manifesta sunt. sibona sunt
ꝑ approbationem iudicantur. s ꝑ-
recributionẽ non iudicantur. qͥa
p̃mium ⁊ merres illoꝵ inposterũ
reseruatur. Mala uoluit ds hic
iudicarii puniri ne simposterũ
illoꝵ iudicium scruaretur. non
ad correctionem s ad dampnatio¬
nem omne iuidicium exerceretur.
Propterea positi sunt homines uidi¬
ces uice di.ut culpas subiectoꝵ ex¬
aminando castigent. ut in fine cũ
uenerit uidex ds correctos salua¬
re possit. quos corrigendos huma¬
no iudicio subiecit. Data sunt gͦ
iudicia. ⁊contra culpas diuersas
ex piandas correctionum ⁊ satisfac¬
tionum modus. ac mensura ratio¬

Expanded text:
uo sunt, voluntas et opus voluntatis. Deus voluntatem pensat, homo opus judicat. Sed sunt iterum opera alia occulta quae nesciuntur, alia dubia quae non discernuntur, alia manifesta, id est vel ita mala ut non valeant abscondi sive ita bona, ut de eis non possit dubitari. Occulta et dubia divino judicio reservantur. Quae autem manifesta sunt si bona sunt per approbationem judicantur, sed per retributionem non judicantur, quia praemium et merces illorum in posterum reservatur. Mala voluit Deus hic judicari et puniri, ne si in posterum illorum judicium servaretur, non ad correctionem, sed ad damnationem omne judicium exerceretur. Propterea positi sunt homines judices vice Dei, ut culpas subjectorum examinando castigent, ut in fine eum venerit judex Deus, correctos salvare possit, quos corrigendos humano judicio subjecit. Data sunt ergo judicia, et contra culpas diversas expiandas, correctionum et satisfactionum modus ac mensura ratio
Abbreviated transcription (Latin):
quamius dilatum sit acq aliter
dispensatum ab illo a quo diceba¬
tur. Sic gͦ cum tͥ peccanti dicitur
morieris. meritum tuum ex pͥmi¬
tur. sicut cum tͥ bene agenti dicit᷑
uiues. debitum tuum nunciatur.
Et si quando dictum mutari uide¬
tur non ꝓpt̾ dicentẽ mutatur.
s ꝓpt̾ te proquo dicitur. quia
tu mutaris. ⁊ idem non ꝑ manes.
neq mereris ut idem tͥ semꝑ di¬
catur. Noli gͦ ꝓpt̾ dictum dĩ con¬
fidere si male egeris. quia cum
tu mutaris ad illum. mutatur
ad te dictum illius. Etiam in qͥt
si dixero iusto qđ uita uiuat.
& confisus in iusticia sua fecerit
iniquitatem. om̃s iusticie eius

Expanded text:
quamvis dilatum sit, atque aliter quamvis dilatum sit, atque aliter dispensatum ab illo a quo dicebatur. Sic ergo cum tibi peccanti dicitur morieris; meritum tuum exprimitur, sicut cum tibi bene agenti dicitur, vives, debitum tuum nuntiatur. Etsi quando dictum mutari videtur, non propter dicentem mutatur, sed propter te pro quo dicitur; quia tu mutaris et non idem permanes, neque mereris ut idem tibi semper dicatur. Noli ergo propter dictum Dei confideri si male egeris, quia cum tu mutaris ad illum, mutatur ad te dictum illius. Etiam, inquit, si dixero justo quod vita vivet, et confisus in justitia sua fecerit iniquitatem, omnes justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
cere dampnaberis. nͥ dignum dãp¬
natione iudicare: ⁊ quid ẽ dice̾
saluaberis nisi saluatione dignum
discernere:Dicit gͦ tͥ quod tuum
ẽ qđ tͥ debetur. qđ futurumẽ quã¬
tum ad meritum tuum. non quan¬
tum ad consilium suum. hoc enĩ
iustum ẽ ut de tuo tͥ respondeat
& hoc tͥ ꝓponat. quo ad te ꝑtinere
uidetur. Sic niniuitis scđm ipsoꝵ
meritum non scđ̃m consilium suũ
mandauit dicens. Adhuc quadra¬
ginta dies . ininiue subu̾cetur. Sic
enim meritum illoꝵ requirebat. &
ita futurum fuit scđ̾m meritum il
loꝵs. Ad hoc spectabat ⁊ illud etiã
qđ dictum ẽ ezechiȩ. dispone domui
tuȩ quia morieris tu ⁊ non uiues.
Ita enim quantum ad ipsum futu¬
rum fuit. & ut ita futrrum ẽẽt ex¬
igebat quod in ipso fuit. Talis enĩ
erat infirmitas illius ut amplius
uiuere non posset. nͥ aliunde iuua¬
retur ⁊ aliunde acciperet ut pos¬
set. G quantum ad illos ꝑtinebat
futurum fuit quod dicebatur.

Expanded text:
cere damnaberis nisi dignum damcere damnaberis nisi dignum damnatione judicare? Et quid est dicere salvaberis, nisi salvatione dignum decernere. Dicit ergo tibi quod tuum est quod tibi debetur, quod futurum est quantum ad meritum tuum, non quantum ad consilium suum. Hoc est enim justum ut de tuo tibi respondeat et hoc tibi proponat quod ad te pertinere videtur. Sic Ninivitis secundum ipsorum meritum, non secundum consilium suum mandavit, dicens: Adhuc quadraginta dies et Ninive subvertetur . Sic etiam meritum illorum requirebat, et ita futurum fuit secundumAd hoc spectabat, et illud etiam quod dictum est Ezechiae: Dispone domui tuae quia morieris tu, et non vives . Ita enim quantum ad ipsum futurum fuit, et ut ita futurum esset exigebat quod in ipso fuit. Talis enim erat infirmitas illius, ut amplius vivere non posset, nisi aliunde juvaretur, et aliunde acciperet ut posset. Ergo quantum ad illos pertinebat futurum fuit quod dicebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ⁊ iniquitate sua quã oꝑatus
ẽ in ipsa morietur. Sin autẽ dixe¬
to impio morte morieris. ⁊ egerit
penitentiam de peccato suo. fece¬
ritq iuidicium ⁊ iusticiam. pignꝰ
restituit impius ille. rapinamq
redliderit. in mandatis uitȩ am¬
bulau̾t. nec fecerit quicꝗͣ in uis¬
tum. uita uiuet ⁊ non morietur.
Omnia peccata quȩ peccauit non
imputabuntur ei. Iudicium ⁊ iusti¬
ciam fecit. uita uiuet. Et dixerunt
filii ppłi tui. Non ẽ equi põderis uia
dñi. Et ipsoꝵ uia iniusta ẽ. Uide
gͦ quia idcuro p̃sumendum tͥ ñ
ẽ si peccai̾us. quod pͥus penitenti
uenia ꝓmittebatur. neq ideo des¬
ꝑandum sibene feceris quia peccan¬
ti mors ⁊ dampnatio intentabat᷑.
Ds t de tuo respondet non de suo.
Meritum tuum tͥ indicat. consilium
suum non reuelat. Male agenti di¬
cit morieris. bene agenti dicit ui¬
ues. Quid ẽ dicere morieris. nͥ dãp¬
naberis : Et quid ẽ dic̾e uiues:
nͥ saluaberis: Quid autem ẽ di¬

Expanded text:
quitate sua quam operatus est, in ipsa morietur. Si autem dixero impio: Morte morieris, et egerit poenitentiam de peccato suo, feceritque judicium et justitiam, pignus restituerit impius ille, rapinamque reddiderit; in mandatis vitae ambulaverit, nec fecerit quidquam injustum; vita vivet et non morietur. Omnia peccata quae peinputabuntur ei. iudicium et iustitiam fecit, uita uiuet. et dixerunt filii populi tui: non est aequi ponderis uia domini. et ipsorum uia iniusta est. cum eergo quia idcirco praesumendum tibi non est si peccaveris, quod prius poenitenti venia promittebatur; neque ideo desperandum si bene egeris, quia peccanti mors et damnatio intentabatur. Deus tibi de tuo respondet, non de suo. Meritum tuum tibi indicat, consilium suum non revelat. Male agenti dicit, morieris. Bene agenti dicit, vives. Quid est dicere morieris, nisi damnaberis? Et quid est dicere vives, nisi salvaberis? Quid est autem di
Abbreviated transcription (Latin):
intelligamus qua mulier pecccatrix
desiderio sanitatis accensa diligere
cepit saluatorem. aquo se credi¬
dit habere salutem. Et quia cog¬
nouit multum ẽẽ quod sibi ab
eo dimittendum ẽẽ sꝑauit. ideo
multum dilexit. Nondum ad huc
audierat dimittuntur tͥ peccata
tua. Ad huc quod impetrare desi¬
derauit postulauit. & tam̃ quasi
iam accepisset datorem suum ama¬
uit. a quo se quod peciit acceptu¬
ram non dubitauit. Ideo inquit
fides tua te saluam fecit. Quia
enum credidisti dilexisti. & quia
dileristi meruisti. Ideo fides tua
te saluam fecit. Ex quo fides cepit
salus cȩpit. Stu nesciebas quod ego
te ꝑfidem ⁊ dilectionem ad me
traherem. ut credenti & diligenti
pecata multa condonarem. Cu
autem forte hoc non cogitabas. Ideo
ut scias. ⁊ consoleris. nunc dico dimit¬
tuntur tͥ peccata tua. Cui plus di¬
mittitur: plus diligit. Alii diligunt
postquam accipiunt. tu & priusꝗͣ
acciꝑes dilexisti. quia te accepturã

Expanded text:
intelligamus qua mulier peccatrix, intelligamus qua mulier peccatrix, desiderio sanitatis accensa, diligere coepit Salvatorem, a quo se credidit habere salutem; et quia agnovit multum esse quod sibi ab eo dimittendum esse speravit, ideo multum dilexit. Nondum adhuc audierat: Dimittuntur tibi peccata tua. Adhuc quod mulier impetrare desideravit, postulavit, et tamen quasi jam accepisset, datorem suum amavit, a quo se quod petiit acceptura non dubitavit. Ideo inquit: Fides tua te salvam fecit . Quia enim credidisti, dilexisti; et quia dilexisti, meruisti; ideo: Fides tua te salvam fecit. Ex quo fides coepit, salus coepit. Sed tu nesciebas, quod ego te per fidem et dilectionem ad me traherem, ut credenti et diligenti peccata multa condonarem. Tu autem forte hoc non cogitabas. Ideo ut scias et consoleris, nunc dico: Dimittuntur tibi peccata tua. Cui plus dimittitur, plus diligit. Alii diligunt postquam accipiunt, et tu prius quam acciperes dilexisti, quia te accepturam
Abbreviated transcription (Latin):
ei dimittitur. quia dilex̃ multum.
quia ille cui plus dimitcitur plus
diligit. Dimittuntur inquit ei pec¬
cata multa quia dilexit multũ.
Dimittuntur ait illi peccata mul¬
ta. Et unde hoc probo. aut quo¬
mͦ illud ostendo quia dimittunt᷑
ei peccata multa: In hoc in quit
quia dilexit multum. Magna di¬
lectio magnȩ temissionis indiciũ
ẽ. Cui enim plus dimittitur:
plus diligit. Debitor enim ẽ ille
cui plus dimittitur ut plus dili¬
gat. & si plus diligit facit quod
debet. ⁊ ostendit se multum
accepisse in eo quod multum
rddit. Sic igitur mulier ista. mul¬
tum officiosa. multum sedula. mul¬
mulcum se accepisse agnoscit. Di¬
mittuntur ei peccata multa: qm̃
dilexit multum. Si quis gͦ ita in¬
telligere uelit quod dictum ẽ. di¬
mittuntur ei peccata multa. quia
dilexit multum. nichil inconueni¬
entis erit. S iudebitur fortassis
alicui hoc magis ad ueritatem per¬
tinere. ut illam hic dilectionem

Expanded text:
ei dimittitur, quia dilexit multum, ei dimittitur, quia dilexit multum, quia ille cui plus dimittitur plus diligit. Dimittuntur, inquit, ei peccata multa quia dilexit multum. Dimittuntur illi peccata multa. Et unde hoc probo, aut quomodo illud ostendo quod dimittuntur ei peccata multa? In hoc, inquit, quia dilexit multum. Magna dilectio magnae remissionis indicium est. Cui enim plus dimittitur, plus diligit. Debitor enim est ille cui plus dimittitur, ut plus diligat. Et si plus diligit, facit quod debet, et ostendit se multum accepisse in eo quod multum reddit. Sic igitur mulier ista multum officiosa, multum sedula, mulmultum se accepisse agnoscit. Dimittuntur ei peccata multa quia dilexit multum. Si quis ergo ita intelligere velit quod dictum est: Dimittuntur ei peccata multa quia dilexit multum, nihil inconveniens erit. Sed videtur fortassis alicui hoc magis ad veritatem pertinere, ut illam hic dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ. duo debitores erant uni
alius parum. Unus plus. alius mi¬
nus. Cum non haberent unde red¬
derent. donauit utrisq. Quis gͦ
eum plus diligit: Et respondit.
Estimo quia his cui plusdonauit.
Uidetur hic pͥor ẽẽ remissio ⁊ posteri¬
or dilectio. Ido enim multum dili¬
gitur. quia multum dimittitur.
Postea subiunx̃ ostendens quare
ꝓpositionem istam fecerit. Uides
inquit hanc mulierem: Intraui
indomum tuam. aquam pedibus
meis non dedisti. Hec autem post¬
quam intrauit. lauit lacrimis pe¬
des meos. ⁊ capillis ext̾sit. Et postea.
Propt̾ea inquit dico tͥ dimittuntur
ei peccata multa quia dilexit mul¬
tum. Cui minus dimittitur. minus
diligit. ⁊ cui plus dimittitur. plus
diligit. Non uidentur ista coherete.
quia dix̃ eum plus diligere cui plus
dimittitur. & huic idcirco multũ
dimissum. quia multum dilexit.
In hoc igitur non uidetur conueni¬
ens ẽẽ similitudo. Nͥ forte sic dicat.
quia in hoc apparet quod multũ

Expanded text:
dictum est: Duo debitores erant uni dictum est: Duo debitores erant uni alius parum. Unus plus, alius minus. Cum non haberent unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus diligit? Et respondit: Aestimo quia is cui plus donavit . Videtur hic prior esse remissio, et posterior dilectio. Ideo enim diligitur, quia multum dimittitur. Postea subjungit ostendens quare istam propositionem fecerit. Vides, inquit, hanc mulierem? Intravi in domum tuam; aquam pedibus meis non dedisti. Haec autem, postquam intravi, lavit lacrymis pedes meos, et capillis extersit . Et postea: Propterea, inquit, dico tibi: dimittuntur ei peccata multa; quia dilexit multum. Cui minus dimittitur, minus diligit ; et cui plus dimittitur, plus diligit. Non videntur ista cohaerere, quia dixit eum plus diligere cui plus dimittitur; et huic idcirco multum dimissum quia multum dilexit. In hoc igitur non videtur conveniens esse similitudo nisi forte sic dicat, quia in hoc apparet quod multum
Abbreviated transcription (Latin):
magnam. s dilectionem magnã.
Multum contra multum. Si multa
pecunia magis quam caritate mul¬
ta. iniquitas multa redimeretur.
feliciores diuites ẽẽnt quam paupe¬
res. Et secure peccare possent quan¬
tum uellent: i quamdu uellent. In
ipsis enim ẽẽt redemptio peccatoꝵ
suors. Quando uellent darent pe¬
cuniam ⁊ haberent iusticiam. Nunc
autem benefecit d̾s quia inco posu¬
it redemptionem nr̃am uͥ nullus
nͥ ipse uelit egere potest. Amare poᷤ¬
sunt equalit diues ⁊ pauꝑ. etiam
si pecuniam equalit dare non pos¬
sunt. Dilige multum. siuis ut mul¬
tum tͥ dimittacur. Dimittuntur in¬
quit ei peccata multa quia dilexit
multum. Cui plus dimittitur pluᷤs
diligit. Aliquid contͣrietatis hic cẽ
udetur. Si enim ideo dimittunt᷑¬
ei peccata multa quia multum di¬
lexit. uidctur dilectio pͥor ẽẽ quam
remissio. ⁊rursum si ille plusdilig̃
eui plus dimittitur. uidetur pͥor
ẽẽ remissio quam dilectio. Sic enim

Expanded text:
magnam, sed dilectionem magnam. magnam, sed dilectionem magnam. Multum contra multum. Si multa pecunia magis quam charitate multa, iniquitas multa redimeretur, feliciores divites essent quam pauperes, et secure peccare possent, quantum vellent et quandiu vellent. In ipsis enim esset redemptio peccatorum suorum. Quando vellent darent pecuniam et haberent justitiam. Nunc autem bene facit Deus quia in eo posuit redemptionem nostram, ubi nullus nisi ipse velit, egere potest. Amare possunt aequaliter et dives et pauper, etiam si pecuniam aequaliter dare non possunt. Dilige multum, si vis et multum tibi dimittatur. Dimittuntur, inquit, ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Cui plus dimittitur, plus diligit. Aliquid contrarietatis hic esse videtur. Si enim ei Deo dimittuntur peccata multa quoniam dilexit multum, videtur dilectio prior esse quam remissio, et rursum si ille plus diligit cui plus dimittitur, videtur prior esse remissio quam dileetio. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
maior fieret si ipsum opus ficret
Si gͦ magnum meritum habere uis:
magnam habe uoluntatem. Magnã¬
habe fiduciam. Tantum mereris
quantum uis. Possunt ẽẽ uolunta¬
te pares. qui facultate impares sunt.
Multum dedit zacheus quia diues
erat & multumhabebat. iuidua illa
quȩ duo minuta misit parum ha¬
buit ⁊ parum dedit. Immo tantum
dedit. quantum racheus. Miores
facultates ferebat: s parem uolun¬
tatem habebat. Si attendas quid
dederint diuersa inuenies. si atten¬
das unde dederint paria inuenies.
Non autem pensat ds quantum de¬
tur: s ex quanto detur. Si ergo uͥ
plus datur. ⁊ uͥ minus diffecens me
potest. si equalis utrinq uolunta ᷤ
habeatur. Ideo dixi tͥ ut non despe¬
res si facultas de ẽ tͥ. assit bona uo¬
luntasquantum uis tantum mere¬
ris. Fac gͦ uoluntatẽ magnam si
uis habeir meritum magnum. Be¬
ne hoc sciuit peccattix illa quȩ
quia multum habuit quod dimit¬
teretur. non attulit substantiam

Expanded text:
major fieret si ipsum opus fieret. major fieret si ipsum opus fieret. Si ergo magnum meritum habere vis, magnam habe voluntatem. Magna fiducia. Tantum mereris quantum vis. Possunt esse voluntate pares, qui facultate sunt impares. Multum dedit Zachaeus qui dives erat, et multum habebat. Vidua illa quae duo minuta misit, parum habuit et parum dedit et tamen tantum dedit quantum Zachaeus. Minores facultates ferebat, sed parem voluntatem habebat. Si attendas quae dederint diversa invenies, si attendas unde dederint paria invenies. Non autem pensat Deus quantum datur, sed ex quanto detur. Si ergo ubi plus datur et ubi minus differens merpotest, si aqualis utrinque voluntas habeatnr. Ideo dixi tibi, ut non desperes si facultas deest tibi, adsit bona voluntas, quantum vis tantum mereris. Fac ergo voluntatem magnam, si vis habere meritum magnum. Bene hoc scivit peccatrix illa, quae quia multum habuit quod dimitteretur, non attulit substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
meretur. Etiam quando non oꝑat᷑
uoluntas placet in hoc quod uolu¬
it operari. & de ipso opere placet
itiam quando illud facere non po¬
test. Semꝑ ergo placet uoluntas
nͥ pro uoluntate. Tamen quando
homo prouoluntate placet. ideo
placet quia ipsa uoluntas placet.
quando autem uoluntas ꝓpt̾ opus
placet: non sic placet quasi opus ꝓpt̾
se placeat. ⁊ uoluntas ꝓpt̾ opus:
cum pocius ꝓpt̾ se uoluntas place¬
at. & opus ꝓpt̾ uoluntatem. s dici¬
tur ꝓpt̾ opus placere uoluntas. qͥa
ipsa uoluntas oꝑis ẽ ⁊ de oꝑe ẽ q̃
placet. Uelle enim semꝑ aliquid uel¬
le ẽ ⁊ placet homo quia uult ali¬
quid ꝓpt̾ uoluntatem iustam. q̃
de aliquo ẽ & idõ iusta ẽ quia ẽ
de quo ẽẽ debet. & talis ẽ qualis
c̃ẽ debet. Sic gͦ in uolũtate totum
meritum ẽ etiam si respectu operis
sit. quod opus suie sit. siue non
sit. nichil inuoluntate minus est.
nͥ forte in hoc quod uoluntas ipsa

Expanded text:
meretur. Etiam quando non operatur, meretur. Etiam quando non operatur, voluntas placet in hoc quod voluit operari, et de ipseo opere placet, etiam quando illud facere non potest. Semper ergo placet voluntas nisi pro voluntate. Tamen quando homo opus pro voluntate placet, ideo placet quia ipsa voluntas placet. Quando autem voluntas propter opus placet, non sic placet, quasi opus propter se placeat, et voluntas propter opus, cum potius propter se voluntas placeat, et opus propter voluntatem. Sed dicitur propter opus placere voluntas, quia ipsa voluntas operis est, et de opere est quod placet. Velle enim semper aliquid velle est, et placet homo, quia vult aliquid propter voluntatem justam quae de aliquo est, et ideo justa est, quia est de quo esse debet. Et talis est qualis esse debet. Sic ergo in voluntate totum meritum est etiam si respectu operis sit, quod opus sive sit sive non sit; nihil in voluntate minus est, nisi forte in hoc quod voluntas ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuoluntate & oꝑe remuneratur.
Bicitur uoluntas remunerari quia
in ipsa constat meritum. dicitur
& opus remunerari. quia in ipso
constat causa suie occasio meren¬
di. Uoluntas remuneratur pro
oꝑe. opus remunerat᷑ pro uolun¬
tate. Uoluntas remuneratur ꝓoꝑe
quia in illo ut placeret meruit:
opus remuneratur pro uoluntate.
quia ex illa ut placeret accepit. Uo¬
luntas placet quia ipsa bona ẽ &
in ipsa iusticia ẽ quȩ placet. opꝰ
placet quia ex uoluntate bona ẽ
& signum iusticiȩ ⁊ bonitatis quȩ
in ipsa uoluntate ẽ & placet. Uolun¬
tas placet proeo quod in ipsa ẽ:
opus placet pro eo ex quo ipsum
c̃. Sicut ergo sola iusticia ẽ pro
qua ⁊ uoluntas placet ⁊ opus uo¬
luntatis. sic non duȩ s una tecri¬
butio ẽ qua & uoluntas remune¬
ratur & opus uoluntatis. Una gͦ
retributio ẽ qua & homo remune¬
rari dicitur. quia illi datur & uo¬
luntas remunerari dicitur. quia pro
illa datur. ⁊ opus remunerari dici¬
tur. inquo uoluntas ipsa placcre

Expanded text:
atur. Dicitur voluntas remunerari, quia in ipsa meritum constat. Dicitur et opus remunerari, quia in ipso constat causa sive occasio me rendi. Voluntas remuneratur pro opere, opus remuneratur pro voluntate. Voluntas remuneratur pro opere, quia in illo ut placeret meruit. Opus remuneratur pro voluntate, quia ex illa ut placeret accepit. Voluntas placet quia ipsa bona est et in ipsa justitia est quae placet. Opus placet quia ex voluntate bona est, et signum justitiae et bonitatis quae in ipsa voluntate est placet. Voluntas placet pro eo quod in ipsa est; opus placet pro eo ex quo ipsum est. Sicut ergo sola justitia est pro qua et voluntas placet et opus voluntatis, sic non duae sed una retributio est, qua et voluntas remuneratur et opus voluntatis. Una ergo retributio est qua et homo remunerari dicitur quia illi datur, et voluntas remunerari dicitur quia pro illa datur. Et opus remunerari dicitur in quo voluntas ipsa placere