comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soluere sed adimplere uenit : cũ ea quȩ his pͣ¬
nuntiabantur impleuit: Umbrã enĩ habens
lex bonorũ operu non ipsam imaginẽ rerũ
ꝑ singulos annos. isdem ipsis hostuis quas offer̃
in desinenter nũ quã potest accedentes ꝑ fectos
facertꝰ: Alio quin. cessassent offerri: Ideo quod
nullã haberent ultra conscientiam peccati: cul¬
tores semel mundati.
erat populus ante : ubi institutũ tẽplũ: ubi
celebrata sacrifitia. ubi om̃a illo tempore ne¬
cessaria xp̃m ꝓmittentia. Promissio cũ res
redditur. lam fit superflua : Nam ante quã
reddatur quod ꝓmittitur: necessaria ẽ ipsa
ꝓmissio : ne ꝓmissum sibi oblius cantur cui ꝓ¬
mittuntur & non ex pectentando moriatur
Oport& ergo ut eac pect& : itt cũ uenerit acci¬
piat: Ideo non deb& deserere ꝓmissionem
ropter hoc non deserebantur figurȩ. ut
ueniente die umbrȩ tollentur : Cur autẽ
non dicã praecepta illa. u&erũ sacramento¬

Expanded text:
soluere, sed adimplere uenit, cum ea quae his prsoluere, sed adimplere uenit, cum ea quae his praenuntiabantur impleuit. LV. QVOD lex bonorum futurorum non ipsam imaginem rerum per singulos annos hisdem ipsis hostiis quas offerunt indesinenter numquam potest accedentes perfectos facere alioquin non cessassent offerri ideo quod nullam haberent ultra conscientiam peccati cultores semel mundati erat populus ante, ubi institutum templum, ubi celebrata sacrificia, ubi omnia illo tempore necessaria, Christum promittentia. Promissio, cum res redditur, jam fit superflua. Nam antequam reddatur quod promittitur, necessaria est ipsa promissio, ne promissum sibi obliviscatur cui promittitur, et non exspectando moriatur. Oportet ergo ut exspectet, ut cum venerit accipiat: ideo non debet deserere promissionem. Propter hoc non deserebantur figurae, ut veniente die, umbrae tollerentur: Montem non dicam praecepta illa ueterum sacramento
Abbreviated transcription (Latin):
mundo possideat nos xp̃s. Mortuo illo quinos possi¬
debat : cum ei renuntiamus. morimurq: illi &ipse nobis
tiam tabernaculum & omauasa ministerii. sanguine
cȩlestium. his mundari: Ipsa aut cęlestia: melioribie
postiis. quam istis: Des acrificiis Animalium quis
nr̃m nesciat. magis ea peruerso populo congru en¬
ter imposita : quam dõ desiranti oblata: Sed ta Imen
&iam in his. figurȩ nr̃ȩ fuerunt: Qui a nr̃a mundatio
& dĩ propiatio. nobis sine sanguine nulla est: Sed
illarum figurarum ueritas xp̃s est. cuius sangui¬
ne. redempti & mundati sumus: Nam infiguris
eloqui orum diuinorum. & taurus dictus est.
propter uirtutem crucis. cuius cornibus impios
uentilauit : & aries propter. innocentiȩ principatũ
& hircus propter similitudinẽ carnis peccati
ut depeccato damnar& peccatũ : & si quod aliiꝰ sa¬
crificii genus ex pressius cõmemoraueris: In eo
circa. siue circũcisio siue sabbatũ siue diffe¬
rentia ciborũ siue inmolatio sacrificiorũ. om̃a

Expanded text:
mundo , possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possidebat, cum ei renuntiamus, morimurque illi et ipse nobis. tiam tabernaculum et omnia vasa ministerii sanguine coelestium his mundari: ipsa autem coelestia melioribus hostiis quam isnostrum nesciat magis ea peruerso populo congruenter imposita quam deo desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae fuerunt, quia nostra mundatio et dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus est, cuius sanguine redemti et mundati sumus. nam in figuris eloquiorum diuinorum et taurus dictus est propter uirtutem crucis, cuius cornibus impios uentilabit, et aries propter innocentiae principatum et hircus propter similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud sacrificii genus expressius commemoraueris, in eo circa siue circumcisio siue sabbatum siue differentia ciborum siue immolatio sacrificiorum, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uerba erant ꝓmittentis . et uerba promisiua: Cum
uenerit qđ ꝓmittunt : nonia enuntiabuntur : Tam diu
quisq: ꝓmissor erit . donec det: Cũ dederit muta uerba.
Mondicit adhuc dabo quod se daturũ dicebat. Seddicit.
dedi: Mutauit uerba: Quare illi placuit primohoc
uerbũ &quare illud mutauit. Quia tẽporis sui uerbum
fuit : & ꝓsuo tẽpore placuit: Quando ꝓmittebatur. tunc
dicebatur: cũ dũt datum ẽ qđ ꝓmissũ ẽ ablata s̃ uerba
ꝓmissiua. Data sunt cõpletiua: Sacrificia ergo illa
tã quã uerba ꝓmissiua : ablata sunt: Quidẽ qđ datũ est
cõpletiuũ : Corpus quod nostis : Q uod utinã ñ adiudicium
noueritis: Sacrificiũ Inquit et oblationẽ noluisti: Quid
ergosiã nos hoc tẽpore sine sacrificio dimissi sumus:
Absit Corpꝰ aut̃ ꝑfecistimihi: Ideo illa noliusti. Uthoc ꝑ¬
tia : quia ex hibita ẽ ueritas ꝓmissa: In hoc corpore sumꝰ

Expanded text:
quasi verba erant promittentis; et verba promissiva, cum quasi verba erant promittentis; et verba promissiva, cum venerit quod promittunt, non jam enuntiantur. Tamdiu quisque promissor est, donec det: cum dederit, mutat verba. Non dicit adhuc, Dabo, quod se daturum dicebat; sed dicit, Dedi: mutavit verbum. Quare illi primo placuit hoc verbum, et quare illud mutavit? Quia temporis sui verbum fuit, et pro tempore suo placuit. Quando promittebatur, tunc dicebatur: cum autem datum est quod promissum est, ablata sunt verba promissiva, data sunt completiva. Sacrificia ergo illa, tanquam verba promissiva, ablata sunt. Quid est quod datum est completivum? Corpus quod nostis, quod non omua. Sacrificium, inquit, et oblationem noluisti. Quid ergo? Nos jam hoc tempore sine sacrificio dimissi sumus? Absit. Corpus autem perfecisti mihi. Ideo illa noluisti ut hoc ptia, quia exhibita est veritas promissa. In hoc corpore sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
tatur. illũ sanguinẽ uictimarum. nihil ꝓfuisse
ad ex orandũ dm̃ ꝓpeccatis hominũ. sed signi¬
ficasse aliquid quod ꝑdes s&: Impossi bile
ẽ enim inquit . sanguine hyrcorũ et taurorum. auferripec
deo ingrediens mundum dicit: Hostiã & oblationem
noliusti: corpus aut̃ aptafq mihi: Olocaustomata:
eꝙpeccato. Non tibi placuit: Tunc dixi ecce uenio:
ncapite libri scriptũ ẽ deme .: ut faciẽm d̾suoluntatẽ tuam:¬
quando adhuc sacrificium uerũ qđ fideles norunt.
infiguris prȩnuntiabatur : Cdebrabant figurã futurȩ
regi : Multã scieñs sed plures lgnorantes: Nãꝓphetȩ
& scĩ patriarchȩ. nouerant ꝗd celebrabant Cetera aut̃
multitudo Iniqua carnalis sicerat: ut fieret de illa.
qđ significaret posteriora uentura: Sublato illo
sacrificio primo : Sublatis holocaustis arictum hyr¬
corũ uitulorũ. Ceterarũq uictimarũ. noluit illa ds̃:
Quare illa noluit que primo uoluit: Quia illa om̃a

Expanded text:
aeos illum sanguinem uictimarum nihil profuisse ad exorandum deum pro peccatis hominum, sed significasse aliquid quod prodesset. inpossibile est enim. inquit. sanguinem hircorum et taurorum auferre peccdeo ingrediens mundum dicit hostiam et oblationem noluisti corpus autem aptasti mihi holocaustomata et pro peccato non tibi placuit tunc dixi ecce venio in capitulo libri scriptum est de me ut faciam Deus voluntatem tuamquando adhuc sacrificium verum quod fideles norunt, in figuris praenuntiabatur, celebrabant figuras futurae rei: multi scientes, sed plures ignorantes. Nam Prophetae et sancti Patriarchae noverant quod celebrabant: caetera autem multitudo iniqua, carnalis sic erat, ut fieret de illa quod significaret posteriora ventura: et venit sublato illo sacrificio primo, sublatis holocaustis arietum, hircorum, vitulorum, caeterarumque victimarum; noluit illa Deus. Quare illa noluit? quare primo voluit? Quia illa omnia
Abbreviated transcription (Latin):
bore. cum surculus demitur. atq plantatur: Ergo
& semen exarbore & arbor exsemine & arbor ex
arbore: Semen autem exsemine nullomodo.
nisi arbor interueniat prius : Arbor uero exarbo¬
re &iam si semen non interueniat: Alternis igitur
suc cessionib alterum ex altero. Sed utrumq exterra
nec & ipsis terra : Prior igitur eorum parens terra:
mundus cogitandus est : cum ds̃simul omnia creauit:
habuisse simul omnia. quȩ in illo cumillo facta sunt.
species man& motu rotabili: Et terra et abyssus. quȩ
uelut in constantes motus patiuntur . atq inferius
adiuncta: partem alterã mundo conferunt
Sed &iã illa. quȩ aqua & terra ꝓdux̃. potenti¬
aliter atq causaliter: priusquam ꝑtemporum
moras Ita exoriuntur. quomodo iam nobis no¬
ta sunt. in eis operibus quȩ ds̃ usq nunc operatꝰ¬

Expanded text:
bore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo bore, cum surculus demitur atque plantatur. ergo et semen ex arbore et arbor ex semine et arbor ex arbore. semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interueniat prius; arbor uero ex arbore, etiamsi semen non interueniat. alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra nec ex ipsis terra; prior igitur eorum parens terra. mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia, quae in illo cum illo facta sunt, species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae uelut inconstantes motus patiuntur atque inferius adiuncta partem alteram mundo conferunt, sed etiam illa, quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per tem- . porum moras ita exorerentur, quomodo nobis iam nota sunt in eis operibus, quae deus usque nunc operat
Abbreviated transcription (Latin):
talis actanta exorta est: Sed quo &iam ordine no¬
uimus : Surrexit enim a radice : quã terrȩ primũ
germen infixit : atq: inde omnia illa formata
& distincta creuerunt: Porro illud germen exse¬
mine : insemine ergo. illa omnia primitus fuerunt:
N on mole corporeȩ: magnitudinis. sed ui potentiȩ.¬
aque causali: Nam illa magnitudo copia terrȩ
humorisq congesta est: Sed illa in exiguo grano mira¬
bilior praestantiorque uis est : qua ualuit ad iacens hu¬
mor conmixtus terrȩ: tam quã materies. uerti in lig¬
ni illius qualitatem : in ramorum diffusionem: in
foliorum uiriditatem ac figuram : infructuum for¬
mas & opulentiam : omniq: ordinatissimã distintio¬
nem: Quid enim ex arbore illa surgit aut pend&:
quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius
extractum: atq: depromptum est: ad illud semen
ex arbore lic& non illa. sed altera. Atq illa rursus.
ex altero semine: Aliquando autem & arbor ex ar¬

Expanded text:
tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine notanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occulto thesauro seminis illius extractum atque depromtum est? at illud semen ei arbore licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine; aliquando autem et arbor ex ar
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ deorsum latent: uel in ꝓfundo abyssi. uel in ocul¬
tis finib terre: hȩc igitus. ante quamfierent.
utiq nonerant: Quomodo ergo dõnotaerant : quȩ
nonerant᷑. et rursus. quomodo ea facer& quȩ sibi nota
nonerant: Nonenim quicquam fecit ignorans: No¬
ta ergo fecit: non facta cognouit: Proinde antequã
fierent: & erant & nonerant: Erant in dĩscientia.
nonerant insua natura: Ipsi aut̃ dõ. non audeo dice
re alio modo in notuisse cumea feciss&: quã illo
quo ea norat ut facer&: A putl quem non est commu¬
tatio: nec momenti obumbratio: Ex ipsis itaq operib¬
dĩ eodem ad uiuante. ut indagare conemur : ubi
hȩc simul creauerit : cuma consũ matis suis operib
requieuit : quorum species perordinem temporũ
usq nuc operatur : Consideremus ergo cuiusli¬
b& arboris pulchritudinem: in robore ramis
frondibis. pomis: hȩc species. nonutiq repente

Expanded text:
quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in ocquae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in octis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique nonon erant? Et rursus quomodo ea faceret quae sibi nota non erant? Non enim quidquam fecit ignorans. Nota ergo fecit, non facta cognovit. Proinde antequam fierent et erant et non erant. Erant in Dei scientia, non erant in sua natura. Ipsi autem Deo non audre alio modo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane prdei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente
Abbreviated transcription (Latin):
ñuident᷑: Nã & ille cui dictũ ẽ quia uidisti credidisti.
ñ hoc credidit qđ iudit S aliud uidit. Aliud credidit
Uidit enĩ hominẽ: credidit dm̃: Cernebat quippe atq
tangebat: carne uidebat. quẽ uiderat morientem:
et credebat dm̃. incarne ipsa latentem: Credebat
ergo mente qđ nonuidebat: ꝑhoc quod sensib cor¬
poris apparebat: Sed et sidicuntur credi quȩ ui¬
dent᷑ sicut dicit unꝰ que: oculissuis se credidisse:
Nontamen ipsa ẽ. quȩ in nob aedificat᷑ fides : Sed
exreb quȩ uident᷑. Agit᷑ innob ut ea credantur
Considerem ea. quȩ fecit ds omnia simul: aquibus in
sexto die consummatis. requieuit Inseptimo Postea
ante sȩđa: Asȩculo aut̃ ea dicimus. ex quo coepit
sȩculum: sicut ipsum mundum: In sęcło aut̃ : sicut
in formi : Hic mundus plerumq cȩli et terrae nomi¬
non nouimus : Siue quȩ incelis sunt altius quã ut
noster sensus ea possit attingere: Siue quȩ in
regionib: terrarum. fostassis in habitabilib:, Siue

Expanded text:
ideatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, posteaante saecula; a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum, in saeculo autem, sicut informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nominon nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue
Abbreviated transcription (Latin):
hanc interim peregrin&ur: Propter quod & apłs ad monuit
eccłam ut orar& ꝓregib: eius atq sublimib: : addens & dicens
Ut qui&am & tranquillã uitã agam̃ cũ omni pietate : Et ꝓph&a¬
hieremias. cũ populo dĩ ueri p̃nuntiar & captiuitatem.
& diuinitus imperar& ut oboedienter. irent inbabiloniã.
dõ suo etiam ista patientia seruientes: monuit & ipse
utiq: interim temporalis : quȩ bonis malisq communs ẽ :
icut aũ hierusalem significat ciuitatem socie tatemq sc̃o.
sic babilonia significat ciuitatem socie tatemq iniquoꝵ.
quõ dicitur interpr&ari confusio: Illa ergo captiuitas
hierusalẽ ciuitatis. & ille populus inbabiloniã ductus.
adseruitutẽ ire iubetur. ad nõ. ꝓhieremiã illius tempo¬
ris ꝓph&am: It extiterunt reges babiloniȩ. sub quib illi
seruiebant: qui exe occasione commoti quibusdã mira

Expanded text:
hanc interim peregrinetur. Propter quod et Apostolus admonuit Ecclesiam, ut oraret pro regibus ejus atque sublimibus, addens et dicens, ut quietam et tranquillam vitam agamus cuHieremias, cum populo Dei ueteri praenuntiaret captiuitatem et diuinitus imperaret, ut oboedienter irent in Babyloniam Deo suo etiam ista patientia seruientes monuistra , utique interim temporalis, quae bonis malisque communis est. icut autem Jerusalem significat civitatem societatemque sanctorum; sic Babylonia significat civitatem societatemque iniquorum, quoniam dicitur interpretari Confusio. Jerusalem civitatis, et ille populus in Babyloniam ductus ad servitutem ire jubetur a Domino per Jeremiam illius temporis prophetam. Et exstiterunt reges Babyloniae, sub quibus illi serviebant, qui ex eorum occasione commoti quibusdam mira
Abbreviated transcription (Latin):
infans nec prosicit infans: Et disertus aliquis pat᷑: sisit
tantus orator. ut lingua illius fora concrepent: & tribuna¬
lia concutiantur : si habeat paruulũ filiũ : cũ ad domũ redie¬
rit . seponit forensem eloquentiã qua ascenderat: & lin¬
gua puerili descendit ad paruulũ: Audi uno loco ipsũ
apłm ascendentẽ & descendentẽ. in una sententia : Iiue
enĩ inquit m̃te excessimꝰ dõ. Siue temperantes sumus.

Expanded text:
infans, sed nec proficit infans. Et disertus aliquis pater, si sit tantus orator ut lingua illius fora concrepent, et tribunalia concutiantur; si habeat parvulum filium, cum ad domum redierit, seponit forensem eloquentiam quo ascenderat, et lingua puerili descendit ad parvulum. Audi uno loco ipsum Apostolum ascendentem et descendentem, in una sententia: « Sive enim, inquit, mente excessimus, Deo: sive te
Abbreviated transcription (Latin):
Quid offerat᷑. ꝓ quib offerat᷑. Idẽ ipse unus uerusq medi¬
ator ꝑsacrificiũ pacis reconcilians nos dõ. unũ cũ illo ma¬
ner& cui offerebat. Unũ inse facer& ꝓ quib offerebat:
unus ipse e& qͥ offerebat. & qđ offerebat

Expanded text:
ur, pro quibus offeratur idem ipse unus verusque mediur, pro quibus offeratur idem ipse unus verusque mediator per sacrificium pacis reconcilians nos Deo, unum cum illo maneret cui offerebat, unum in se faceret pro quibus offerebat, unus ipse esset qui offerebat et quod offerebat
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiorũ gaudere potuisse : nisi vnivero do. ꝓquo coli¬
uoluN uerũ sacrificiũ deberet᷑ : Neq idrite posse offerri.
nisi ꝑsacerdotẽ scm & iustũ. Nec pisi ab eis accipiat᷑ qđ
offert᷑. ꝓquib offerti: Atq id sine uitio sit. ut ꝓuitiosis
mundandis possit offerri : Hoc certe om̃s cupiuns. quiꝓ
se offerri sacrificiũ dõuolun : Quis ergo tã iustus & sc̃ssa¬
cerdos qua unicus dĩ filius : Qui nonopus haber& ꝑsacri¬
ficiũ sua purgare peccata. nec originalia nec exhumana
uita quȩ addunt᷑ : Et ꝗd tam c̃gruent̃ ab hominib sumeret᷑.
qđ ꝓc̃is offeret᷑ qũa humana caro: Equid tã aptũ im.
molationi qũa caro mortalis: Et qd tã mundũ ꝓmun¬
dandis uitiis mortaliũ. qua sine ulla contagione car¬
nalis c̃cupiscentiȩ. caro nata inutero. & exutero uirgi¬
nali: Et quidt̃ã grate offerri & suscipi poss& . qũa caro
sacrificii nr̃i corpꝰ effectũ sacerdotis nr̃iꝰ Vt qũo quatuor

Expanded text:
um gaudere potuisse, nisi uni vero Deo pro quo colivolunt, verum sacrificium deberetur: neque id posse rite offerri, nisi per sacerdotem sanctum et justum: nec nisi ab eis accipiatur quod offertur, pro quibus offertur, atque id sine vitio sit, ut pro vitiosis mundandis possit offerri. Hoc certe omnes cupiunt, qui pro se offerri sacrificium Deo volunt. Quis ergo tam justus et sanctus sacerdos, quam unicus Filius Dei, qui non opus haberet per sacrificium sua purgare peccata, nec orvita quae adduntur? Et quid tam congruenter ab omnibus sumeretur quod pro eis offerretur quam humana caro? Et quid tam aptum huic immolationi quam caro mortalis? Et quid tam mundum pro mundandis vitiis mortalium quam sine ulla contagione carnalis concupiscentiae caro nata in utero et ex utero virginali? Et quid tam grate offerri, et suscipi posset quam caro sacrificii nostri corpus effecta sacerdotis nostri, ut q
Abbreviated transcription (Latin):
n hoc sacerdotũ numero tacharias. In hoc finees. In hoc ipso
aaron . a quo ipse odo exorsus ẽ fuit: Et quicũq alii in illo
sacerdotio. laudabilit̃ iusteq uixer̃ : Quitam̃ habebañ ne¬
cessitatẽ sacrificiũ primtus ꝓsus offerre peccatis Solo
xp̃o existente : cuiu uenturi figurã gestabans qui hanc
necessitatẽ. sacerdos inc̃taminabilis non haber &¬

Expanded text:
n hoc sacerdotum numero Zacharias, in hoc Finees, in hoc ipse Aaron, a quo iste ordo exorsus est, fuit et quicumque alii in illo sacerdotio laudabiliter iusteque uixerunt, qui tamen habebant necessitatem sacrificium primitus pro suis offerre peccatis solo Christo existente, cuius uenturi figuram gestabant, qui hanc necessitatem sacerdos incontaminabilis non haber
Abbreviated transcription (Latin):
menta v&us & nouũ Non sunt eadẽ sacramenta Nec
eadẽ ꝓmissa eadẽ pleraq t̃amen p̃cepta : Nã non oc¬
cides ñ mechaberis Ñ furaberis : Honora patrẽ & matrẽ
xon falsũ testimonũ dixeris . Non c̃ cupisces rem ꝓximi
tui. Non concupisces uxorẽ ꝓximi tui. & nobis p̃ceptũ ẽ
Et quisquis ea non obseruauerit deuiat : Nec omnino

Expanded text:
menta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem, Non falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino
Abbreviated transcription (Latin):
um. enim ad est quod diligitur : &iam delectationem secum
neces se est gerat : Perquam si transiens eam que ad illud ubi ꝑ¬
manendum est r&tuleris : uteris ea. & abusiue non proprie

Expanded text:
um enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat, per quam si transieris eamque ad illud ubi permanendum est rettuleris, uteris ea et abusiue, non proprie
Abbreviated transcription (Latin):
qui cursum consummauit. quando currer&: quando
ꝑuenir& : NIsi illo adiuuante. de quo ait. Igitur non
uolentis. neq currentis. sed miserentis ẽ d̃. Etqui fidem
seruauit. quando id facer& : nisi ut ipse ait : Miseri cordiã
c̃secutũs ẽ ut fidelis eẽt Nusquã ergo se extollat huma na

Expanded text:
qui cursum consummavit, quando curreret, quando qui cursum consummavit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericordiam consecutus ut fidelis esset? 3. Nusquam ergo se extollat humana
Abbreviated transcription (Latin):
haberi nisi dõ miserante nonposse. & eẽ donũ dĩ¬
Plus omnib: laboraui. ait apłs. Sed uide quid adiunxit
Non ego autem. sed gratia dĩ mecum. Et post labores om̃s
expectat ipsam coronam. &dicit. Bonum agonem cer¬
taui. cursum consummaui. fidem seruaui. Necȩtero. suꝑ¬
est mihi corona iustitiȩ. quam mihi redd& dñs in illo
die iustus iudex: Quare: Quia agonem certaui. Quare :
quia cursum consum maui: Quare: Quia fidem seruaui:
Vnde certasti : unde consummasti : Unde seruasti: Non
ego aũ sed gratia dĩ mecum: Ergo & quod coronaris.
illius misericordia coronaris.
in illa die iustus iudex: Utiq iustus. retribuendo bo¬
na ꝓbonis : quia prius misericors. retribuendo bona
promalis : Quamuis & ipsa iustitia. qua retribuuntur
bona ꝓbonis. non ẽ sine misericordia: Quia & hoc
scriptum ẽ : Qui coronat te. inmiseratione & misericor¬
dia: Qui enim dixit. bonum certamen certaui : quan¬

Expanded text:
haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dhaberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dquid adjungit, «Non ego autem, sed gratia Dei mecum» . Et post labores omnes exspectat ipsam coronam, et dicit, «Bonum agonem certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero superest mihi corona justitiae, quam mihi reddet Dominus in illa die justus judex» . Quare? Quia «agonem certavi.» Quare? Quia «cursum consummavi.» Quare? Quia «fidem servavi.» Unde certasti? unde fidem servasti? «Non ego autem, sed gratia Dei mecum.» Ergo et quod coronaris, illius misericordia coronaris. in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quan
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aũ ꝓdest honum certamen. nisi sequatur uictoria:
Et quis dat uictoriam. Nisi ille dequo dicit ipse.: Gratias
tificamur tota die. Deputati sumus ut oues occisionis. sub¬
iecit atq ait. Sed in his omnib suꝑ uincimus. ꝑ eum qui
dilexit nos: Non ergo ꝑ nos. sed ꝑ eum qui dilexit nos:
Deinde dixit. Cursum consummaui: Sed ille hoc dixit.
qui alio loco dicit. Igitur non uolentis. neq currentis.
sed miserentis ẽ dĩ: Quȩ sententia nullomodo potest etiã
sic conuerti ut dicatur. non miserentis ẽ dĩ. sed uolentis
& currentis ẽ hominis: Quisquis enim hoc ausus ẽ dice¬
re . aꝑte se ostendit apostolo contradicere: Postremo
dixit. fidem seruaui. Sed ille hoc dixit. qui alibi ait.
Misericordiam consecutus sum. ut fidelis eẽm: Non enĩ
dixit : miseri cordiam consecutus sum. quia fidelis eram:
sed ut fidelis eem̃: Hinc ostendens. etiam ipsam fidem

Expanded text:
Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Quid autem prodest bonum certamen, nisi sequatur victoria? Et quis dat victoriam, nisi ille de qua dicit ipse, Gratias tificamur tota die, deputati sumus velut oves occisionis; subjecit atque ait, Sed in his omnibus supervincimus per eum qui dilexit nos : non ergo per nos, sed per eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
cat impium: Quomodo ista debita redderetur : nisi pri¬
us illa gratuita donaretur. Proinde consideremus ipsa
Et uideamus utrum merita ipsius. tamquam ipsius . id. ẽ
exipso ei comparata. andona sint dĩ: Bonum inquit
certamen certaui. cursum consummaui. fidem seruaui:
Primo ista bona opera. si non ea p̃cessissent cogitationes
bonȩ . nulla eent : Attendite itaq: quid deipsis cogita¬
tionib dicat: Ait enim. scribens ad corinthios : Non
quia idonei sumus cogitare aliquid tamquam ex nobism&¬
ipsis. sed sufficientia nr̃a ex dõ ẽ: De inde singula in¬
spiciamus: Bonum inquit certam̃ certaui: Quero.
qua uirtute certauerit: Vtrũ qͦ illi ex sem& ipso fuerit:
an quȩ desuꝑdata sit:. Sed absit ut tantus doctor gentiũ.¬
Ignorauerit legem dĩ: cuius uox ẽ in deutero nomio
Nedicas incorde tuo: fortitudo mea & potentia manus meȩ.
fecit mihi uirtutem magnam hanc. S memoraberis dñi dĩ
tui: quia ipse tibi dat fortitudinem. facere uirtutẽ:

Expanded text:
cat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? Fidem sem justum, et videamus utrum merita ipsius tanquam ipsius, id est, ex ipso illi comparata, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est . Deinde singula inspiciamus: Bonum, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis Domini Dei tui, quia ipse tibi dat fortitudinem facere virtutem .
Abbreviated transcription (Latin):
conquieuer : Nonẽ quimoueat gressus adambulandũ manꝰ
adoperandũ sensus ad ꝑcipiendũ : Nonne ẽ dom̃ꝰ quam
nescio quis in uisibilis habitator ornabat.L
uid&ur : remansit quod cũ dolore uideatur : Ista ẽ causa
tristitiae: Si hȩc ẽ causa triftitiae. huius triftitiae sit consola¬

Expanded text:
conquieverunt; non est qui moveat gressus ad ambulandum, manus conquieverunt; non est qui moveat gressus ad ambulandum, manus ad operandum, sensus ad percipiendum. Nonne ista est nescio quiiscessit qui non videtur, remansit quod cum dolore videbatur: ista est causa tristitiae. Si haec est causa tristitiae, hujus tristitiae quae consola
Abbreviated transcription (Latin):
finens quisq uitã : nisi qđ meruit in ipsa ñ poterit habere
post ipsã ꝑmittant᷑ itaq pia corda carorũ. desuorũ mortib con¬
tristari dolore sanabili : & c̃solabiles lacrimas funda nN c̃ditione¬
mortali : Quas tam̃ reprimat fidei gaudiũ : qua creduntꝰ fide¬
sire : Sit piuirib cura sepeliendi & sepulchra c̃sutuendi qa
porib patriarcharũ aliorũq scõrũ inhumatis cada uerib c̃or¬
cia postremi muneris : & sui humani lenim̃ta mȩroris : Verũ
carne ñspũ mortuos ñ solũ carnalit̃ s & iã spĩtalit̃ amant :
sic̃ & gentes quespẽ ñ habent : Non tantũ ait ut ñ c̃tristemini
sut ñsic ẽtristem quẽ ad modũ gentes quȩ spem ñ habent:¬
ut contristemis:: Sed ubi c̃tristaris. c̃sol&ur
tespes : Quomodo enĩ contristaris: Ubi corpus quod uuit
exanima fit ex anime : Discedente anima : Qui ambula¬
bat lac& : qui loquebatur tac&: Clausi oculi. lucẽ ñcapi¬
unt: Aures nulla uoce patescunt : Om̃a m̃brorũ officia

Expanded text:
finiens quisque vitam, nisi quod meruit in ipsa, non potest habere post ipsam. Permittantur ergo pia corda charorum de suorum mortibus contristari dolore sanabili, et cmortali, quas tamen reprimat fidei gaudium, qua creduntur fidesire. Sit pro poribus patriarcharum, aliorumque sanctorum et humanis cadaveribus qcia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum ilcarne, non spiritu mortuos, non solum carnaliter, sed etiam spiritualiter amant. sicut et gentes, quae spem non habent; non tantum ait, ut non contristemini, sed ut non sic contristemini, quemadmodum gentes, quae spem non habentut contristemini: sed ubi contristaris, consoletur te spes. Quomodo enim non contristaris, ubi corpus quod vivit ex anima, fit exanime, discedente anima? Qui ambulabat jacet, qui loquebatur tacet, clausi oculi lucem non capiunt, aures nulli voci patescunt: omnia membrorum officia
Abbreviated transcription (Latin):
utnec istius experirentur corporis mortẽ: Sedsihoc feciss&.
cariz quȩdã felicitas ad der&ur : minuer&ur aũ fidei forti¬
tudo : Sic enĩhomines mortẽ istã timent: ut ñ ob aliud feli¬
ces dicerent ẽẽxpĩanos. nisi qđ mori omni no ñ possent: Ac
ꝑ hoc nemoꝓpt̃ illã uitã quȩ post istã mortẽ beata futura ẽ
ꝑ uirtutẽ &iã contẽnendȩ ipsius mortis. ad xp̃i gram festi¬
nar& : Sed ꝓpt̃ remouendã mortis molestiã. delicatius
creder&ur in xpm: Plus ergo grãȩ p̃stitit: plus fidelib suis
sine dubitatione donauit : Quideñ magnũ erat uidendo
quanto ẽ fortius : quanto laudabilius itacredere : ut sespe¬
r& moriturus sine fine uicturũ : Deniq: hoc qͥbdã infine
largi&ur ut mortẽ istã repentina cõmutatione ñ sentiant
dant : ñsperando qđ ñ uident : s amando quȩ uident: Quȩfides ẽ
enerius enerius & debilis: nec fides omnno dicenda. Quando qui

Expanded text:
ut nec istius experirentur corporis mortem; sed si hoc fecisset, carni quaedam felicitas adderetur, minueretur autem fidei fortitudo. sic enim homines mortem istam timent, ut non ob aliud felices dicerent esse Christianos, nisi quod mori omnino non possent, ac per hoc nemo propter illam uitam, quae post istam mortem beata futura est, per uirtutem etiam contemnendae ipsius mortis ad Christi gratiam festinaret, sed propter remouendam mortis molestiam delicatius crederctur in Christum. plus ergo gratiae praestitit, plus fidelibus suis sine dubitatione donauit. quid enim magnum erat uidendo non est maius, quanto fortius, quanto laudabilius ita credere, ut se speret moriturus • sine fine uieturum ! denique hoc quibusdam largietur, ut mortem istam repentina commutatione non sentiant, dunt non sperando quod non uident, sed amando quod uident. quae fides est eneruis et debilis nec fides omnino dicenda, quando qui
Abbreviated transcription (Latin):
multos apostolorum tẽporib: dictũ ẽ . pia tamen sollicitudine
cogitant quod dictum ẽ : tẽpus breue ẽ : Nonne amaxima
paste eorum nouellatur. aedificatur. emitur. possi d&ur
Geruntur adhuchonores ducuntur vxores : Dehis loquor.
qui expectantes dñm suum quando ueniat aðnuptus. non
tamen abstinent a carnalib: nuptiis Ded oboedientissi ma
caritate. audiunt apostolũ p̃cipientẽ quẽ ad modoui uere
his utuntur hoc mundo: Arant nauigant. ComparaN
generant militant amministrant : Puto qđ nonerunt sic
quando erunt quȩ in euangelio p̃dicta sunt signa insole &
luna & stellis : & interris pressura gentiũ. p̃confusione¬

Expanded text:
multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine multos annos apostolorum temporibus dictum est, pia tamen sollicitudine cogitant, quod dictum est: Tempus breue est? nonne a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere us utuntur hoc mundo? arant, nauigant, comparant, generant, militant, administrant. puto, quod non erunt sic, quando erunt, quae in euangelio praedicta sunt, signa in sole et luna et stellis et in terris pressura gentium p
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus dñi sicut fur in nocte conprehendat. Quando econ¬
trario gaudebunt & exultabunt quidiligunt manifestatio¬
nẽ dñi: Nunc̃ ista mala quȩ tã quã sũma & extrema cre¬
uidemus ẽẽ communia : Pariter quippe his & boniaffligun¬
tur & mali : Nec est quis dicat pax & securitas . ubi cumq
contingunt uel m&uitur ne contingant : Inter quȩ tamen
mala : ad huc usq quaq frequentantur luxuriosa conubia
Feru& ebriositas auaritia gassatur. perstrepunt lasciu ae
cantus . organa tibiȩ lirȩ cytharȩ tessere : multa & uaria
sonorum genera atq: ludorum hOccinẽ ẽ arescere p̃timore :
an potius madescere praelibidine : Sed hȩc filii tenebrarum
ab undantius habebunt & exercebunt cũ dixerint pax & se
curitas : Quid ipsi filui lucis & filii diei : qui non sunt intenebris
ut eos tãquã fur dies illa comprehendat᷑ Nonne adhuc
utuntur hoc mundo. tamquam non utentes : Quia & si ad

Expanded text:
adventus Domini sicut fur in nocte comprehendat; quando e conadventus Domini sicut fur in nocte comprehendat; quando e contrario gaudebunt, et exsultabunt qui diligunt manifestationem Domini. Nunc autem ista mala, quae tanquam summa et extrema cret, et diaboli, videmus esse communia: pariter quippe his et boni affliguntur et mali; nec est qui dicat, Pax et securitas, ubicumque contingunt, vel metuitur ne contingant. Inter quae tamen mala adhuc usquequaque frequentantur luxuriosa convivia, fervet ebriositas, avaritia grassatur, perstrepunt lascivi cantus, organa, tibiae, lyrae, citharae, tesserae, multa et varia genera sonorum atque ludorum: hoccine est arescere prae timore, an potius madescere prae libidine? Sed haec filii tenebrarum abundacuritas. Quid ipsi filii lucis et filii diei, qui non sunt in. tenebris, ut eos tamquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tamquam non utentes, quia, etsi ante
Abbreviated transcription (Latin):
na nr̃a cõpellit adesse lam finẽ dũ limpl&&ur quod p̃nuntiatũ
est Arescentib hominib: p̃timore & expertatione quȩ suꝑue¬
nient uniuer so orbi : nullã inqus patriã nullum locum nr̃is
tẽporib non affligi aut tribulari cestum est: Sicut dictũ ẽ
pr&imore & expectatione quȩ superuenient uniuerso orbi:
iergo ista mala quȩ nunc patitur gẽnus humanum cesta
sunt iudicia lam dñm esse uenturum : quid est quod ait
a postolus cumdixerint pax & securitas : Cum enim dixi.¬
s& euangelium : arescentib: hominib: p̃timore & expectati¬
one Continuo subiunxit : uãuis tutes celox mouebuntur: &
tunc uidebunt filiũ hominis. uenientẽ cũ potestate magna
& maiestate : Ii deamus itaq: nefofte melius intellegatur
non ea modo impleri quȩ predicta sunt in illis uerbis. s tunc ẽẽ¬
potius uentura : quando sicerit tribulatio uniuerso orbi. tri
pax & securitas & repentinus illis suꝑueniat interitus & eos

Expanded text:
na nostra compellit adesse iam finem, dum impletur, quod praenuntiatum est: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi. \'nullam\', inquis, \'patriam, nullum locum nostris temporibus non affligi aut tribulari certum est, sicut dictum est: Prae timore et expectatione, quae superueniunt uniuerso orbi>. si ergo ista mala. quae nunc patitur genus humanum, certa sunt indicia iam dominum esse uenturum, quid est, quod ait apostolus: Cum dixerint: \'Pax et securitas\'? cum enim dixisset euangelium: Arescentibus hominibus prae timore et expectatione, continuo subiunxit: Nam uirtutes caelorum mouebuntur. et tuncet majestate. 37. Videamus itaque ne forte melius intelligatur non ea modo impleri quae praedicta sunt illis verbis, sed tunc potius esse ventura, quando sic erit tribulatio universo orbi; ut aPax et securitas; ut repentinus illis superveniat interitus, et eos
Abbreviated transcription (Latin):
intenebris ut dies ille uos tamquã fur cõp̃hendat: Oms enĩ
uos filui lucis estis. ⁊ filii diei: Ideo dñs cũ dictͥr& timendam eẽ
Quid ẽ noli cẽ i nocte fili lucis efus. ⁊ filii diq Non sumꝰ noctis.
neq tenebrarũ: Qui sunt filii noctis & tenebrarũ : In quił impii infi

Expanded text:
 non estis in tenebris, ut dies ille vos tanquam fur comprehendat; omnes enim  non estis in tenebris, ut dies ille vos tanquam fur comprehendat; omnes enim vos filii lucis estis, et filii diei.» Ideo Dominus cum diceret timendam esse Quid est, Noli esse in nocte? «Filii lucis estis et filii diei; non sumus noctis neque tenebra
Abbreviated transcription (Latin):
lli qui p̃su m̃tes decupiditatib suis.⁊ indeditus huius sci diffluentes
tument & eriguntur aduersus humiles . ⁊insultant sc̃is. intelligentib an
gustã uiam quae ducit aduitã : talib enĩ ueni& illa hora subito: Quia
tales erant & indieb noe : quorũ dierũ cõmemorationẽ audistis factã
in euangedio: Sic erit aduentꝰ filu homnis inquit. quomodo indieb
noe. Mandu cabant. bibebant nubebant uxores aũ ducebant¬
nouellibunt. aedificabant. Ponec introut noe in arcã :iuenit dilux̃.
⁊ ꝑdidit om̃s: Quid ergo Om̃s peribunt quusta faciunt: Quae
nubunt quiuxores ducunt. quinoudlant. quiaedificant. Non:
. qui dehis p̃sumunt S. quista dõ p̃faerunt : Si qui ꝓpter hico of¬
fendere dm̃ cito parati sunt: At uero qͥistis omnb Aut ñutuitur
aut utuntur tamquã ñ utentes : plusp̃sum̃tes deillo quidedit. quã
i non occupationes neadonatore ruerent : quitales sunt : non illos inuent

Expanded text:
lli, qui praesumentes de cupiditatibus suis et deliciis hujus saeculi diffluentes tument et eriguntur adversus humiles. Hi sunt qui in diebus Ngustam viam, quae ducit ad vitam . Talibus enim veniet illa hora subito; quia tales erant et in diebus Noe, quorum dierum commemorationem audistis factam in Evangelio. «Sic erit adventus Filii hominis,» inquit, «quomodo in diebus Noe. Manducabant, bibebant, nubebant, uxores ducebantovellabant, aedificabant, donec introiit Noe in arcam; et venit diluvium, et perdidit omnes» . Quid ergo? omnes peribunt qui ista faciunt, qui nubunt, qui uxores ducunt, qui novellant, qui aedificant? Non: sed qui de his praesumunt, sed qui ista Deo praeferunt, sed qui propter haec offendere Deum cito parati sunt. At vero qui istis omnibus aut non utuntur, aut utuntur tanquam non utentes, plus praesumentes de illo qui dedit, quam isericordiam, et non occupati donis, ne a donatore ruant; qui tales sunt, non illos inveniet
Abbreviated transcription (Latin):
operatur mala : In nocte operatur. non diluculo: A postolo dicento.
ui mebriantur. nocte in ebriantur & qui dormiunt nocte dormi¬
unt nos qui sumus die sobrisimus : Oftatur nos ut scđm̃ diem
non sumus noctis neq tenebrarum: Qui sunt filii noctis. & filiite¬
nebrarum: Qui omnia operantur maladusq: adeo fili nocti suNT
ut timeant uidere quae operantur: & quae publice operantur.
lis s. in tenebris cordis : Nemo ergo indiluculo operat nsi qͥ in xp̃ooperat᷑¬

Expanded text:
operatur mala, in nocte operatur, non in diluculo, Apostolo dicente: operatur mala, in nocte operatur, non in diluculo, Apostolo dicente: Qui inebriantur, nocte inebriantur; et qui dormiunt, nocte dormiunt: nos qui diei sumus, sobrii simus. Hortatur nos ut secundum diem non sumus noctis neque tenebrarum . Qui sunt filii noctis, et filii tenebrarum? Qui omnia mala operantur. Usque adeo filii noctis sunt, ut timeant videri quae operantur: et quae publice operantur mala, lis, sed in tenebris cordis. Nemo ergo in diluculo operatur, nisi qui in Christo operat
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: Surge qui dormis & ex surge amostius & biluminabit
te xp̃s : & alio loco. Nosaũ quidiqsumꝰ. uigilemꝰ & sobrii simus
Nam qui dormiunt. nocte dormiunt: & qui in ebriantur. nocte
ebru sunt. noctẽ dicens ini quitatẽ. in qua illi obdormier
cupiendo ista terrena: & om̃s iste felicitates quae uidentur sđi.
somnia sunt dormientium: Et quomodo qui uid& thesauros in
somnis dormiens diues ẽ ẜuigilabit & pauꝑ erit . Sic om̃a
ista uana huius sđi. dequib: homines gaudent. In somno gau¬
dent: Ciuigilabunt quando nolunt̃ si non modo suigilant quan¬
doutile est: & inuenient somnia fuisse illa. ⁊ transire sic̃
mier̃ aũ somnũ suum. & nihil inuener omnes uiri diuitiarũ
in manib: suis : Pormier somnũ suum. finitus ẽ somnus.
& nihil inuencr inmanib suis. quia in somnis uidebant di¬
uitias transiturus: Digna debemꝰ operari Idẽ tamquam
biluce: quando xp̃o demonstrante operamur:. Quicũq¬

Expanded text:
ui dormis, et exsurge a mortuis; et illuminabit te Christus» ; et alio loco, «Nos autem qui diei sumus, vigilemus, et sobrii simus: nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt» . Noctem dicens iniquitatem, in qua illi obdormiunt cupiendo ista terrena. Et omnes istae felicitates quae videntur saeculi, somnia sunt dormientium. Et quomodo qui videt thesauros in somnis, dormiens dives est; sed evigilabit, et pauper erit: sic omnia ista vana hujus saeculi, de quibus homines gaudent, in somno gaudent: evigilabunt quando nolunt, si non modo evigilant quando utile est; et invenient somnia fuisse illa, et transisse, simierunt somnum suum, et nihil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis» . «Dormierunt somnum suum,» finitus est somnus, «et nihil invenerunt in manibus suis;» quia in somnis videbant diunt. Et digna debemus operari; id est tanquam in luce, quando Christo demonstrante operamur. Quicumq
Abbreviated transcription (Latin):
ergo terrens quã uis ea d̃s don&. non debes: Uerũ¬
tamen ñ quia inherere eis ñ debenas. aliũ eadare
uisi dm̃ credere debemus : Ipse eadat: Sed noli pro
magno expectare ab eo bonũ qđ dat & non bono.
Nam siꝓ magno ea dar& malis ea ñ dar&: Ideo
aut̃ illa uoluit dare & malis. Ut discant boni aliud
terrens : Sienĩ illi in excusabilit̃ terrens in hȩserunt : qͥb ipsũ
nouũ testamentũ ñ dũ fuerat reuelatũ. Quanto in excusa¬
bilius terrena sectantur : quib: iam ꝓnissa cȩlestia in no¬
uo testamento reuelata sunt

Expanded text:
ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud terrenis. Si enim illi inexcusabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt
Abbreviated transcription (Latin):
menti se eẽ uoluit auctorẽ. Ut terrena ꝓmitter&
Inu&eri testamento. & cȩlestia in nouo testamento :
Sed quã diu prim̃ homo terrenꝰ es: Quã diu terrena
sapis Num quid quõ puero dant᷑ quȩdã puerilia
iudicra : qͥb: puerilis anmꝰ a uoc&ur ꝓpterea grandescenti
nummi excutiunt᷑ emanb : ut aliquidiã utilius tra¬
ct& qđ gran dẽ dec& : Uerum tam̃ tuipse dedisti filio
tuo & nuces parvulo & codicẽ grandi: Non ergo quia
illa quasi ludicra ꝓuerorũ ds ꝑ nouũ testamentũ excus¬
sit demanb filiorũ. ut aliquid utilius grandescentib: da
r& ꝓpter ea priora illȩ ñ ipsa dedisse putandus est
ꝑ caritatẽ. qđ ꝑ litterã iubebat᷑: Ueritas. quia reddit᷑.¬
oblata sunt: Ubi ẽ regnũ eorũ. Ubi templũ : ubiunctioꝰ
vbi sacerdos : Ubi lã apud illos ꝓph&es. ex quouent
qui ꝑ ꝓph&as p̃ dicebat᷑ : In illa gente. lam nhlorũ ẽ:
amperdidit terrena & ñdu quȩrit cȩlestia. In herere

Expanded text:
tteret in Vetere Testamento, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quamdiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus puerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea priora illa non ipse dedisse putandus est: per charitatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam nihil horum est; jam perdidit terrena, et nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tũ nouũ: Non scđm testamentũ qđ feci patrib eorũ.
indie qua app̃hendi manũ eorui uteicerẽ eos d&erra aegypti
Ecce quia & hoc ꝓph&atũ ẽ. ñ ꝑseueraturũ illud testam̃tũ sed
futurũ nouũ: Hic siobiectũ fuerit . ñ nos ꝑtinere ad domũ
is rahel. & dom̃u iuda: exdoctrina a postolica nos defendims.
fuerit . cur illiv testam̃ti auctoritatẽ teneamꝰ. cuius ritũ Nop
obseruamꝰ & ad hoc exlitteris a postolicis respondems: Ait enĩ
apł̃s : Nemo ergo vosiudic& incibo & potu. aut in parte diei
festi. aut neomenie aut sabbatorũ. qđ ẽ umbra futurorĩi:

Expanded text:
uum, non secundum testamentum, quod feci patribus eorum in die, qua adprehendi manum eorum, ut eicerem eos de terra Aegypti. ecce quia et hoc prophetatum est, non perseueraturum illud testamentum, sed futurum nouum. hic si obiectum fuerit non nos pertinere ad domum Israhel et domum Iuda, ex doctrina apostolica nos defendimus,fuerit, cur illius testamenti auctoritatem teneamus, cuius ritum non obseruamus, et ad hoc ex litteris apostolicis respondemus. ait enim apostolus: nemo ergo uos iudicet in cibo et potu aut in parte diei festi aut neomeniae au