comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uęm &uenisse trans mare in capharnaũ. Dicit adeor in man
lahorantes. uenis sed nm̃ ambulantem superaquas quoduti¬
q prius ipsa nauigatione factum est quacueniebant caphanͣ¬
naum Lucasaũ post narratũ dequinque panibus miraculũ.
pergit in aliud & abordine isto digreditur: Neque enim ali¬
quid denauicula illa commemorat & deuii sdni superaquas :
sedcumdixiss&: Et manducauer̃ om̃r & saturatirunt. & sub¬
blatum est qđ super fuitillis fragm̃torũ cophini duodecim
Deinde subiunait. et factum est cum solus ess& orans erant
cumillo & discipuli & interro gauit illos dicens. Ouẽ medi¬
cunt esse turbȩ. Iam de inceps aliud narrans. non qđ illi¬
tres qui dnm̃ ambulantem superaquas uenisse ad nacugn¬
ter discipulos r&ulerunt  Necideo putari de¬
b& in illo monte quo eum dixt matheus ascendisse ut so¬
lus orar& dixisse discipulis. quem dicunt turbe Tucas enĩ

Expanded text:
uem et uenisse trans mare in Capharnaum dicit ad eos in mari uem et uenisse trans mare in Capharnaum dicit ad eos in mari laborantes uenisse dominum ambulantem super aquas, quod utique prius in ipsa nauigatione factum est, qua ueniebant Capharnaum. Lucas autem post narratum de quinque panibus miraculum pergit in aliud et ab ordine isto digreditur. neque enim aliquid de nauicula illa commemorat et de uia domini super aquas. sed cum dixisset: et manducauerunt omnes et saturati sunt et sublatum est quod superfuit illis fragmentorum cophini duodecim, deinde subiunxit: et factum est, cum solus esset orans, erant cum illo et discipuli et interrogauit eos dicens: quem me dicunt esse turbae? iam detres, qui Dominum ambulantem super aquas venisse ad navigantes discipulos retulerunt. Nec ideo putari din illo monte, quo eum dixit Matthaeus ascendisse, ut solus oraret, dixisse discipulis, Quem me dicunt esse turbae Lucas enim
Abbreviated transcription (Latin):
nrẽ ut conforme facer& corporigloriae suȩ id quo que do¬
ceat hancesse nobis magnã causã orandi. quando& causa
fugiendi necillud aduersum est quod matħ prius eũ dit̃
iussisse discipulor ascendere inaui culã & p̃cedere eum
trans fr&um donec dimitter&. turbas: ac deinde dimis¬
sis turbis ascendisse in montem solum orare io hannesue¬
ro prius eũ fugisse commemo rat solum in montem: acde¬
inde Vt aũ sero factum est inquit descenderunt discipu¬
lieius cadmare . &cum ascendissent nauem &c&era: Quir
enim non uideat hocre capitulando. io hannem postea
dixisse factum adiscipulis: quod iam ihs iusserat: antequã
fugiss& in montem: sicut sol& in sermone adaliquid p̃ter¬
missum rediri quodam modo sedquia ipsereditur maxi¬
me in breuitate acpuncto temporis factus ñ cominemorat᷑ :
putant plerumq quiaudiunt. hoc &iã postea factum esse
quod postea dicitur: Sicut &iã quos dixerat ascendissena¬

Expanded text:
nostrae, ut conforme faceret corpori gloriae suae, id quoque donostrae, ut conforme faceret corpori gloriae suae, id quoque doceat hanc esse nobis magnam causam orandi, quando est causa fugiendi. nec illud aduersum est, quod Mattheus prius eum dixit iussisse discipulos ascendere in nauiculam et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas, ac deinde dimissis turbis ascendisse in montem solum orare, Iohannes uero prius eum commemorat fugisse solum in montem ac deinde: ut autem sero factum est, inquit. descenderunt discipuli eius ad mare, et cam ascendissent nauem, et cetera. quis enim non uideat hoc recapitulando Iohannem postea dixisse factum a discipulis quod iam Iesus iusserat, antequam fugisset in montem, sicut solet in sermone ad aliquid praetermissum rediri quodammodo? sed quia ipse reditus maxime in breuitate ac puncto temporis factus non commemoratur, putant plerumque qui audiunt hoc etiam postea factum esse quod postea dicitur. sic etiam quos dixerat ascendisse na
Abbreviated transcription (Latin):
nauem: uenerunt trans mare capharnaũ. & tenebrȩ iam
factaerant. & non uenerat adeor ilis: Mare aũ uento mag¬
magno flante exsurgebat & c&eranihil contrarium
uideri potest : Nisi quod matħ dimissis turbis eũ dicit as¬
cendisse in montem : ut illic solus orar&: Iohannes autem
inmonte fuisse cũ easdem turbar dequinque panib pauit:
Sedcum & ipse io hanner dicat. postillud miraculum fugis¬
se eũ inmontẽ nea turbis tener&ur. quȩ eum uolebant regẽ
facere utiq manifestum est qđ demonte in planiora descen¬
derat quando illipanes turbis ministratisunt : Etideo ñ ẽ
contrariũ quoda scendit rursus in montem. Sicut & matheus
illud repugnat quod matħ dixit. ascendit in montem solur
orare. Iohannes aũ cum cogno uiss& inquit quia uenturies¬
sent & facerent eum regem. fugititerum in montẽ ipsesob
Nequeenim causgorandi contraria est causa fugiendi qndo
quidem & hinc dñ trans figurans in secorpus humilitatis

Expanded text:
trans mare in Capharnaum. Et tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Mare autem vento magno flante exsurgebat, etc. . Nihil hic contrarium videri potest, nisi quod Matthaeus dimissis turbis eum dicit ascendisse in montem, ut illic solus oraret: Joannes autem, in monte fuisse, cum eisdem turbis quas de quinque panibus pavit. Sed cum et ipse Joannes dicat post illud miraculum fugisse eum in montem, ne a turbis teneretur, quae eum volebant regem facere; utique manifestum est quod de monte in planiora descenderant, quando illi panes turbis ministrati sunt. Et ideo non est contrarium quod ascendit rursus in montem, sicut et Matthaeus illud repugnat quod Mattheus dixit: ascendit in montem solus orare, Iohannes autem: cum cognouisset. inquit, quia uenturi essent, ut facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. neque enim causae orandi contraria est causa fugiendi, quando quidem et hinc dominus transfigurans in se corpus humilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
immoratur. Nam post narrationem dequinque panibus
miraculum ipse quoque hoc delaborante nauicula &am
bulatione dnĩ superaquas nontac&: ita contexens: Ihr
ergo cum cognouiss& quia uenturi essent. utraperant eũ¬

Expanded text:
inmoratur. nam post narratum de quinque panibus inmoratur. nam post narratum de quinque panibus miraculum ipse quoque hoc de laborante nauicula et de ambulatione domini super aquas non tacet ita contexens: Iesus ergo cum cognouisset, quia uenturi essent, ut raperent eu
Abbreviated transcription (Latin):
uigilia noctis. uenit ad eos ambulans supramare : &uiden¬
tes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes quia
phantas ma est &c&erausque adillud ubiait: uenerunt &a
dorauerunt eum dicentes. uere filius dĩ est Martus autem
hocidem postnarratum depanibus quinquemiraculum.
itec sequitur. Etcum sero ess& &erat nauis in medio man:
Etipsesolus in terra: &uidens eos laborantes in remigando.
superaquas & uolebat p̃terire eos: quomodo enim hoc in¬
tellegere potuerunt: Nisiquia in diuersum ibat eos uolens
tam quã alienos p̃terire. aquibus ita non agnoscebatur
ut phantas maputar&ur: qđ ad misticã significationem
referni : quis usque adẽo tardus est & nolit aduerterẽ: Sed
tamentur batis exclamantibus subuenit dicens. fidite ego
sum nolitetimere: quomodo ergo eor uolebat p̃terire
quos pauentes itacconfirmat : Nisi quia illa uoluntas p̃ter¬
eundiadeliciendum illum damorem ucdebat. cui subue¬
niri oportebat: iohannes &iã adhuc cumistis aliquantum

Expanded text:
lia noctis uenit ad eos ambulans supra mare. et uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes: quia phantasma est, et cetera usque ad illud ubi ait: uenerunt et adorauerunt eum dicentes: uere filius dei es. Marcus quoque hoc idem post narratum de panibus quinque miraculum ita sequitur: et cum sero esset, erat nauis in medio mari et ipse solus in terra. et uidens eos laborantes in remigando, super aquas: et uolebat praeterire eos. quomodo enim hoc intellegere potuerunt, nisi quia in diuersum ibat eos uolen tamquam alienos praeterire, a quibus ita non agnoscebatur, ut phantasma putaretur? quod ad mysticam signi. ficationem referri quis usque adeo tardus est, ut nolit aduertere? sed tamen turbatis et exclamantibus subuenit dicens: fidite, ego sum, nolite timere. quomodo ergo eos uolebat praeterire quos pauentes ita confirmat, nisi quia illa uoluntas praetereundi ad eliciendum illum clamorem ualebat, cui subueniri oportebat! Iohannes etiam adhuc cum istis aliquantum
Abbreviated transcription (Latin):
Miserere nostrifili dauid
&c&era usque adillud ubiait. pharisaei autem dicebant
In principedemoniorum eiȩcitdemones: hoc deduobus cȩcis
& demuto demonio. solus mattheus ponit illi enim duoce¬
ci dequibus &aliinarrant. non suntisti: Sed tamen simile
factum est. it aut supse matdieus. non &iam illius factimemi¬
niss&. poss& putan hocquodnuncnarrat dictum fuisse
&iam ab alus duobus: quod commendare memoriae dili¬
genter debemus esse quȩdam facta similia quod probatur
cumidẽ ipse euangelista utrũq cõmomorat: ut siquando
talia singula apud singulos inueniremus. atque in eis contra¬
rium qđ solui non possit: occurratnobis non hocesse factum
sed aliud simile uelsimiliter factum:¬
MX SANEDEINCEPS

Expanded text:
miserere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: Pharisaei autem dicebant: in principe demoniorum eicit demones. hoc de duobus caecis et muto demonio solus Mattheus ponit. illi enim duo caeci, de quibus et alii narrant, non sunt isti, sed tamen simile factum est, ita ut, si ipse Mattheus non etiam illius facti meminisset, posset putari hoc quod nunc narrat dictum fuisse etiam ab aliis duobus. quod commendare memoriae diligenter debemus esse quaedam facta similia, quod probatur, cum idem ipse euangelista utrumque commemorat, ut, si quando talia singula aput singulos inuenerimus adque in eis contrarium quod solui non possit, occurrat nobis non hoc esse factum, sed aliud simile uel similiter factum. Sane deinceps
Abbreviated transcription (Latin):
QUOD MARCUS ITADICIT
Maria magdalene & maria ioseph. aspiciebant ubi poneretur .:
Vndenihil eos e hoc dissentire manifestum ẽ: Sequit matħ
Altera autem die quȩ est postparasceuen. conuenerunt prin¬
cipes sacerdotum &pharisei adpilatum dicentes Domine¬

Expanded text:
quod Marcus ita dicit: Maria autem Magdalene et Maria Ioseph aspiciebant, ubi poneretur. unde nihil eos ex hoc dissentire manifestum est. Sequitur Mattheus: altera autem die, quae est post parasceuen, conuenerunt principes sacerdotum
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum est adnõ perproph&am dicentem. Ecceuir¬
go mutero habehit & pari& filium &uocabunt nomen
eius emmanu hel quod est interp̃tatum nobiscũ dr̃
exsurgens autem ioseph asomno fecit sicut precepit ei
angelus dnĩ & accepit coniugem suam.
tNon cocnos ce bat eam donec peperit pilium

Expanded text:
m est a Domino per prophetam dicentem ecce virgo in utero habebit et pariet filium et vocabunt nomen eius Emmanuhel quod est interpretatum Nobiscum Deus exsurgens autem Ioseph a somno fecit sicut praecepit ei angelus Domini et accepit coniugem suam et non cognoscebat eam donec pep
Abbreviated transcription (Latin):
superueni& inte & uirtus altissimi obum brabittibi Ideoq:
quod nasc&ur extescm̃ uocabitur filius dĩ: Et c&era quȩ
adid quod nunc agitur. non pertinent. hoc ergo matheur
commemorauit dicens demaria:
inuenta est inutero habens despũ scõ
Iec contrarium est quialucas exposuit idquod mattheur
pretermisit. Cumdespũ scõ mariam concepisse uterque
test&ur: Sicut nonest contrarium qui a matheus deincepr
conecitit quod lucar preter mittit: Sequitur enim & di¬
cit matheus
Iosep autem uir eius cuoies set
iustus etuollet eam trraducere uoluit occyl

Expanded text:
Virtus Altissimi obumbrabit tibi; ideoque et quod nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei: et caetera, quae ad id quod nunc agitur non pertinent. Hoc ergo Matthaeus commemoravit dicens de Maria, Inventa est in utero habens de Spiritu sancto: nec contrarium est quia Lucas exposuit id quod Matthaeus praetermisit; cum de Spiritu sancto Mariam concepisse uterque testetur: sicut non est contrarium quia Matthaeus deinceps connectit quod Lucas praetermittit. Sequitur enim, et dicit Matthaeus: Joseph autem vir ejus cum esset justus, et nollet eam traducere, voluit occ
Abbreviated transcription (Latin):
erat docens cotidie in templo: Principes autem sacerdotum
& scribȩ. & principes plebis quȩ rebant illum perdere & non in¬
ueniebant quid facerent illi: Omnis enim populus suspensus
erat audiens illum: Et factumest inunadierum docente illo
populum in templo & euangeli⁊ante : conuenerunt principes
sacerdotum &scribȩ cum senioribus. & aiunt dicentes adillum:
Dic nobis inqua potestate hȩc facis. &c&era quȩ &iam duoilli
commemorant: Unde appar& nihileis &iam ipsoordine repug¬
nare. quando hic quod dicit factum in unadierum: eccdies in tel

Expanded text:
erat docens cottidie in templo. principes autem sacerdotum erat docens cottidie in templo. principes autem sacerdotum et scribae et principes plebis quaerebant illum perdere et non inueniebant, quid facerent illi. omnis enim populus suspensus erat audiens illum. et factum est in una dierum, docente illo populum in templo et euangelizante conuenerunt principes sacerdotum et scribae cum senioribus et aiunt dicentes ad illum: dio nobis, in qua potestate haec facis? et cetera quae etiam duo illi commemorant. unde apparet nihil eis etiam ipso ordine repugnare, quando id quod dicit factum in una dierum ea dies intel
Abbreviated transcription (Latin):
aatchecfacis. Eteuis tbidedit hanc potes ixten
Respondens ihs̃ dixitillis: In terrogabouos &ego unum sermonẽ:
quem sidixeritis mihi: &ego uobisdicam inquapotestate hec facio.:
Baptismum iohannis undeerat: &c&era usq adillud ubiait. Nec
ego dicouobis inqua potestate hȩcfacio: Hoc totum & aliiduo mar¬
cus &lucas totidem pȩneuerbis explicauerunt nec in ordine in¬
terse uidentur aliquid discrepare : Nisi unde superius locutus sũ-
quod pretermissis quibusdam matheus adalterum diem pertinen¬
tibus: ita contexit narrationem : utnisi aduertatur. possit putan
ipsum secundodie adhucuersari: Marcum aũ intertio : Lucas
uero non quasi exordmedies persequens. hoc subiunxit. Sed cũ
commemorass& eiectos detemplo ementes &uendentes. preter
misit quod exibat in bethaniam. & e grediebatur inciuitatẽ: &
quod deficulnea factum ẽ : & quod mirantibus discipulis defidei
uirtute responsumẽ : atq: his pretermissis. intulit dicens. Et

Expanded text:
tibi hanc potestatem? Respondens Jesus dixit illis: Interrogabo vos et ego unum sermonem; quem si dixeritis mihi, et ego vobis dicam in qua potestate haec faciam. Baptismus Joannis unde erat? etc., usque ad illud ubi ait, Nec ego vobis dico in qua potestate haec facio . Hoc totum et alii duo Marcus et Lucas totidem paene uerbis explicauerunt. nec in ordine inter se uidentur aliquid discrepare nisi, unde superius locutus sum, quod praetermissis quibusdam Mattheus ad alterum diem pertinentibus ita contexit narrationem, ut, nisi aduertatur, possit putari ipsum in secundo die adhuc uersari, Marcum autem in tertio. Lucas uero non quasi ex ordine dies persequens hoc subiunxit, sed cum commemorasset eiectos de templo ementes et uendentes, praeter- > misit quod exibat in Bethaniam et regrediebatur in ciuitatem et quod de ficulnea factum est et quod mirantibus discipulis de fidei uirtute responsum est, adque his praetermissis intulit dicens: et
Abbreviated transcription (Latin):
plurimȩ uirtutes eius. quia nonecissertpenitentiã.
et c&era usque ad illud ubi ait: terrȩ sodomorum remissius erit
indie iudicu quãtibi: etiam hoc commemorat lucas continuato
cuidã sermonidñĩ. &iam h& ipsius horȩ coniungens: Vnde magis
uid&ur. ipse hoc ordine illa com memorare: quo adñõ dicta sunt:
Mathꝰaũ suȩ recordationis ordinemteniusse. Aut suillud quodidẽ
matħ ait : tunccepit ex probrare ciuitatibus. sic accipiendum pu¬
tatur. ut punctum ipsum tempons uoluisse credatur ex primere.
in eo quod est tunc nonaũ ipsum tempus aliquanto latius. quoc. h&
multa gerebantur & dicebantur quisquis hoc credat &iam hoc
essebis dictum : Cum enim apudunum euangelistam inueniant
quȩdam quȩ bis duerit dñs. sicut apud eundem lucam denon
tolenda pera inuia : & similiter c&eris duobus locis dictum adnõ
inuenitur: quidmirum si &aliquid aliudbis dictum. singillatim
a singulis dicitur. eodem ordinẽ quo dictum est: Etideo diuersus

Expanded text:
plurimae virtutes ejus, quia non egissent poenitentiam, etc., usque ad illud ubi ait, Terrae Sodomorum remissius erit in die judicii, quam tibi . Etiam hoc commemorat Lucas , continuato cuidam sermoni Domini etiam haec ex ipsius ore conjungens: unde magis videtur ipse hoc ordine illa commemorare, quo a Domino dicta sunt; Matthaeus autem suae recordationis ordinem tenuisse: aut si illud qMattheus ait: tunc coepit exprobrare ciuitatibus, sic accipiendum putatur, ut punctum ipsum temporis uoluisse credatur exprimere in eo quod est tunc, non autem ipsum tempus aliquanto latius quo haec multa gerebantur et dicebantur, quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. cum enim et aput unum euangelistam inueniantur quaedam quae bis dixerit dominus, sicut aput eundem Lucam de non tollenda pera in uia et similiter ceteris duobus locis dictum a domino inuenitur, quid mirum si et aliquid aliud bis dictum singillatim a singulis dicitur eodem ordine, quo dictum est, et ideo diuersus
Abbreviated transcription (Latin):
sa prius ponittam quã illi prior. quã matł intermisit
eorum responsioni redditã. Nihil deperire iudicans uerta¬
ti quocũq loco eisdẽ ipsis uerbis quaebis dixerant redder&:¬

Expanded text:
sa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, sa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, eorum responsioni redditam, nihil deperire iudicans ueritati, quocumque loco eisdem ipsis uerbis quae bis dixerant redder
Abbreviated transcription (Latin):
rent dnm̃. separationem coniugum pro hibentem:
Cum ergo uoluntas loquentium. cui debent uerba seruire.
abeuangelista utroque monstratasit. Nihil inter est quã
diuersus inter ambos fuerit narrandimodus. dũ ab eadẽ
ueritate neuter absceder& potest &iam hocintellȩgi.
quod sicut dicit marcus. prius eos deuxore dimitten¬
doc interrogantes. dñr uicissim interrogar& quid
eis p̃ceperit moyses : quicum respondissent mor̃¬
sen permisisselibellum repudii scribere & dimittere :
responditeis de ipsalege permorsen data quomo¬
do dr̃ instituerit coniugium masculi & feminȩ dicenr
ea quae ponit matheur: id est non legistis qui a qui fecit
abinitio. masculum & feminam fecit eos. &c&era quib
auditis. illi id quod ei primo interroganti responderant.
Rep&iuerunt dicenter. quidergo mor̃ses mandauit dan
libellum repudui & dimittere : Tunc ihm̃ causam osten¬
disseduritiȩ cordis ipsorum : quam marcus breui atir cau¬

Expanded text:
rent dominum separationem coniugum prohibentem. rent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et cetera, quibus auditis illi id quod ei primo interroganti responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis cau
Abbreviated transcription (Latin):
legere debemus: ad rei ueritatem nihil inter esse: utrũ
dñõ separationem prohibenti. & sententiã suam de
lege firmanti: ipsi intulerint questionem delibello
repudii. pereundem moỹ sen sibi permisso:perquem
& illud scriptum est : quod dr̃ coniunxerit mascũlum
& feminam : An hoc idem. illi dep̃cepto mor̃si eos inter¬
roganti Responderint. Nam & uoluntas eiur ita se ha¬
bebat ut non eis redder& rationem : Cur illud morses
permiserit : Nisi prius ipsi hoc commemoras sent: quȩ uolun¬
tas eius. ea quem marcus posuit interrogatione significataẽ
& illorũ uoluntas ipsaerat ut deauctoritate morsi. quõm an¬
dauit darilibellũ repudiitam quã concluderent eũ. separa¬
ctionem sine dubio u&aturum: hoc enim dicturi &iãtẽp¬
tantes accesserant: quȩ uoluntas eorũ sic exp̃ssa est per
matheum : ut non eor esse commomorar& interrogatos.
sed ultro intulisse demandato morsi quouelut conuince¬

Expanded text:
legere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum legere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separationem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de libello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem sine dubio uetaturum: hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interrogatos. sed ultro intulisse de mandato Moysi, quo uelut conuince
Abbreviated transcription (Latin):
eos ii: Et accesserunt pharisaeitemptantes eũ &dicentes:
Silic& homini dimittere uxorem suã quacũq ex causa. et c&̃
usq ad illudubiatt . qui potest capere capiat: hoc & marcus
com memorat eundem ordinem tenens: saneuidendũ est nere¬
pugnare uideatur. quodidem marcus ad nõ dicitinterro¬
gatos phacris eos quid eis morses p̃ceperit atque ita illos
interroganti respondisse depermissosibi libello repudu
Cum matheus dixerit uerbis dñ: quibus ostenderat exlege
dm̃ coniunxisse masculum & feminam: & propter ea ñ eos
debere ab homine separan: & tulisse responsionem: Quid
ergo moyses manda uit. dacri libellum repudii &dimittere.
quibus iterum ait . quõ morses adduritiam cordis uest
permisit uobis dimittere uxores urãr : abinitio aũ non sic
fuit: Nam & marcus hancdnĩ responsionem non tac&.
sed postea quam ei responderunt interro ganti delibel¬
lo repudii: in quo ordine uelmodo uerborum hoc intel.¬

Expanded text:
eos ibi. Et accesserunt ad eum Pharisaei, tentantes eum, et dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam quacumque ex causa, etc., usque ad illud ubi ait: qui potest capere capiat. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem tenens. sane uidendum est, ne repugnare uideatur quod idem Marcus a domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, adque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii, cum Mattheus dixerit uerbis domini, quibus ostenderat ex lege deum coniunxisse masculum et feminam et propterea non eos debere ab homine separari, rettulisse responsionem: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? quibus iterum ait: quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras: ab initio autem non sic fuit. nam et Marcus hanc domini responsionem non tacet, sed posteaquam ei responderunt interroganti de libello repudii. In quo ordine uel modo uerborum hoc intel
Abbreviated transcription (Latin):
It putabatur filius ioseph Quitamen lucas non eius parsen¬
tem solam mariam: sed ambos parentes eius appellare
minime dubitauit UBixit: puer aũ cres cebat
plenus sapientia. & gratia dĩ
erat in illo: Etibant parentes eius per omr annos in hie¬
rusalem in diesollemni paschȩ: Sed nec quigquã hic paresi¬
tes consanguineos potius mariae cum ipsa matre eiur intel¬
legendos put&: quid ad illud respondebit quod ipse itẽ
lucas superius dixit
eterat pater eius etmater

Expanded text:
t putabatur, filius Ioseph. qui tamen Lucas non eius parentem solam Mariam, sed ambos parentes eius appellare minime dubitauit, ubi ait: puer autem crescebatplenus sapientia et gratia Dei erat in illo et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae et cum factus estes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre eius intellegendos putet, quid ad illud respondebit quod ipse item Lucas superius dixit: et erat pater eius et mater
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad illud ubiait Respondens autem iudas quitradidit eum
dixit. Num quidego rabbi. Aitilli. Tudixisti In his quȩ conside¬
randa nunc proposuimus. nihilafferunt questionis &iamcete¬
ri euangeliste quitodia commemorant.

Expanded text:
usque ad illud ubi ait, Respondens autem Judas qui tradidit eum, dixit: Numquid ego sum, Rabbi? Ait illi: Tu dixisti . In his quae consideranda nunc proposuimus, nihil afferunt quaestionis etiam caeteri Evangelistae, qui talia commemorant
Abbreviated transcription (Latin):
Et erat insynagoga eorum
homo. inspũ inmundo. & exclam auit dicens: quid nobis &
tibi ihũ nagarene : uenistiperderenos: &c&era usq: ad eũ
locum ubiait : Eterat prȩdicans insynagogis eorum. & om
nigedilea . & dȩmonia eiciens: & in hoc totoloco. quamuis sint
quȩdam quȩ cum solo lucadixit : Tamen iamtractata sunt.
cum mathei narrationem continuam teneremus : quia in ip¬
sum ordinem sic incurrerant . ut ea prȩtermittenda non ar¬

Expanded text:
Et erat in synagoga eorum homo in spiritu immundo: et exclavamit, dicens: Quid nobis, et tibi, Jesu Nazaraene: venisti perdere nos? scio qlocum ubi ait, Et erat praedicans in synagogis eorum, et in omni Galilaea, et daemonia ejiciens . Et in hoc toto loco quamvis sint quaedam, quae cum solo Luca dixit, tamen jam tractata sunt, cum Matthaei narrationem continuam teneremus; quia in ipsum ordinem sic incurrerant, ut ea praetermittenda non ar
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum apuddm̃ erat. & uerbum dserat. Et si per speculũ
&enigmate. Longetamen sublimius ab omni simi litudine
corporadi qua propter quamuis in illis tribus acti
Iniohannis autem euangelio dona contemplatiuȩ
urtutis eluceant. his qui hȩc dinoscere sunt idonei. Tam̃¬
& hociobannes quõ expasteesa : Sic manebit donec ueniat
quod perfectumẽ . & alii quidem datur perspm̃ sermo scc¬
pientio Alii serma scientiȩ. secundum eundem sp̃m. Alius
diem dñosapit. Alius depectoredm̃ liquidius aliquid bibit.
Alius leuatus usque ad tertium celum in effabilia uerboc
audiuit. Omnes tamen quam diusunt in corpare peregri¬
uantur adnõ. & omnibus bone spei fidelibus in lib ro uits
scriptis. seruatur quͦd dictum est. It ego diligameum & os¬
tendam me ipsum illi. Uerum tamen in hac peregrinatione
quantum reihuius intellegentia uelscientia quisque prose¬
cerait Tanto magis caueat diabolica uitia superbiam. &

Expanded text:
uerbum aput deum erat et uerbum deus erat, etsi per speculum et uerbum aput deum erat et uerbum deus erat, etsi per speculum et in enigmate, longe tamen sublimius ab omni similitudine corporali. quapropter, quamuis in illiin Joannis autem Evangelio dona contemplativae virtutis eluceant eis qui haec hoc dignoscere sunt idonei, tamt hoc Joannis, quoniam ex parte est, sic manebit donec veniat quod perfectum est. Et alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum; alius diem Dalius leuatus usque ad tertium caelum ineffabilia uerba audit, omnes tamen, quamdiu sunt in corpore, peregrinantur a domino et omnibus bonae spei fidelibus in libro uitae scriptis seruatur quod dictum est: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. uerum tamen in hac peregrinatione quantum rei huius intellegentia uel scientia quisque profecerit, tanto magis caueat diabolica uitia superbiam et
Abbreviated transcription (Latin):
nec sufficiente mundicitia qua figactur. Et quantoquisq
hoc magis potest. tanto maiorest. Quanto autem minus
tanto minor. Si autem nihil adhuctale mens hominis ex¬
postac est. in qua tamen in habitat xp̃s perfidem. in stare:
deb& minuendis finiendisq cupietatisus huius sȩculi
moralis uirtutis actione tam in comitatum tum illorum
euangelistecrum cum mediatore xp̃o ambulans. eum qui
filius dĩ semperest. Propternos filium ho minis facdim.
ut sempiterna uirtus eius & diuinitas nr̃ȩ infir mtocti
& mortalitati contemperata. de nostrono bis inseatque
ad sefacer& uiam. cum magnospei letitia fi deliter teneat: Et
nepecc&. a regexpo regatur: Si forte pecca uerit. ab eo¬
dem sacerdote xp̃o expi&ur. atq ita inactio ne bo nȩcon¬
uersationis & uitȩ nutritus pennis geminȩdilectionis. tcom¬
quam duabus alis ualidis crectus aterris. ab eodem ipso
xpõ uerbo inlumin&ur. uerbo quod in principio erect. &¬

Expanded text:
nec sufficiente munditia, qua figatur. et quanto quisque nec sufficiente munditia, qua figatur. et quanto quisque hoc magis potest, tanto maior est. quanto autem minus, tanto minor. si autem nihil adhuc tale mens hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem, instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus huius saeculi moralis uirtutis actione tamquam in comitatu trium illorum euangelistarum cum mediatore Christo ambulans. eum qui filius dei semper est propter nos filium hominis factum, ut sempiterna uirtus eius et diuinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se adque ad se faceret uiam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccauerit, ab eodem sacerdote Christo expietur adque ita in actione bonae conuersationis et uitae nutritis pinnis geminae dilectionis tamquam duabus alis ualidis euectus a terris ab eodem ipso Christo uerbo inluminetur, uerbo, quod in principio erat et
Abbreviated transcription (Latin):
gero ut dimiisso atq: discusso omninubilo phantarium corpo¬
ridium atq: carnalium. serenissima in commutabilis uerita¬
tis luce potiatur. & mentem penitus a consu&udine uitę
huius alienata illi constanter & in dedinabiliter herett:
Necquid querat. Nec quisquerat intellegit. Credat ergo poti¬
us sublimi auctoritati minimeq: fallacia . quam diusumus
incorpore peregrinarinos adnõ &ambulare perfidem non¬
dum per spetiem. Acsic perseueranter retinens atq: custodi¬
ens fidem spem & caritatem. Intendat inspeciem expigno
poranrã. perinhabitantem spm̃ eius in nobis. Prius autem
quam uiuific&ur hoc quod mortuum est propeccato procul
dubio corruptibilcest & ad grauat animam. Etsiquando ad¬
iutec excedit hanc nebulam quategitur omnis terra. idesi
hanc carnalem caliginem qua tegitur omnis uita ae terna.
Tamquam rapida coruscatione perstringitur. & in suam in¬
firmitatem redit. Uiuente desiderio quorursus erigatur

Expanded text:
gere, ut dimoto adque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium adque carnalium serenissima incommutabilis ueritatis luce potiatur et mente penitus a consuetudine uitae huius alienata illi constanter et indeclinabiliter haereat, nec quid quaerat nec quis quaerat intellegit. credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque fallaci, quamdiu sumus in corpore, peregrinari nos a domino et ambulare per fidem, nondum per speciem; ac sic perseueranter retinens adque custodiens fidem, spem et caritatem intendat in speciem ex pignor et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis. prius autem quam uiuificetur hoc quod mortuum est propter peccatum, procul dubio corruptibile est et adgrauat animam, et si quando adiuta excedit hanc nebulam, qua tegitur omnis terra, id est hanc carnalem caliginem, qua tegitur omnis uita terrena, tamquam rapida coruscatione perstringitur et in suam infirmitatem redit uiuente desiderio, quo rursus erigatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ropter ea cum puero ihũ parentes eius isse ingalileam quia
m&u archelai iniudȩam ire noluerunt. Cum propterea
magisisse ingalileã uideantur: quiaciuitas eorum erat
nazar&h galileȩ sicut lucas non tacuit: Sed intellegen¬
dum est ubi angelus in somnis in egypto diat adioseph
surge & accipe puerum & inatrem eiur &uade interrãisrł
sic intelletumesse primo aiosȩp. ut putar& iussum se ẽẽ
pergere iniudeam Ipsa enim primitus intellegi potuit
terra irł: Porro aũ postea quam comperit illic regnare
filium herodis archelaũ. noluit obicere seilli periculo cum
poss& terraisrł &iam sic intellegi ut galilea illic deputar&
quia &ipsã populus isrł incolebat: quam quam &aliomodo
solui possit h& questio. qui a potuit uider parentibus ꝓi
cum puero dequotalia perangelica responsa cognouerunt
nonesse habitandum nisi in hierusalem ubi erattẽplũ dnĩ
& propterecc redeuntes exegypto illuc eosituros fuisse &

Expanded text:
ropterea cum puero Iesu parentes eius isse in Galilaeam, quia metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis isse in Galilaeam uideantur, quia ciuitas eorum erat Nazareth Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et accipe puerum et matrem eius et uade in terram Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio. quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et
Abbreviated transcription (Latin):
Hicestihs proph&a. anagar&h gelileȩ: &intrauitihr intemplũdĩ.
& eiciebat omnesuendentes &ementes intemplo: Ett&era usq
ad eum locum ubiait: Uosaũ fecistis illam speluncã latronum:
Hoc de turbis uendentium eiectis detemplo omnes cõmemorant :
Sed iohannes. longodiuerso ordine: Nam post testimoniũ baptis¬
tȩ iohannis deihũ. cum eum commemorass& isse ingalilecm
quando aquam conuertit inuinum. Inde post com memorationẽ
paucorum incapharnaum dierũdicit eum ascendisse in hiero¬
solymã cumess& pascha iudeorum. Et facto flagello deresti¬
culis. expulsisse de templociendentes : Undemanifestumẽ non
semel sed iterum hocẽe adñõ factum: Sedillud primũ cõme¬
moratum aiohanne: hoc ultimum acȩteris tribus Sequit᷑
matheus:

Expanded text:
et intrauit Iesus in templum dei et eiciebat omnes uendentes et ementes in templo, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: uos autem fecistis illam speluncam latronum. hoc de turbis uendentium eiectis e templo omnes commemorant, sed Iohannes longe diuerso ordine. nam post testimonium baptistae Iohannis de Iesu, cum eum commemorasset isse in Galilaeam, quando aquam conuertit in uinum, inde post commemorationem paucorum in Capharnaum dierum dicit eum ascendisse in Hierosolymam, cum esset pascha Iudaeorum, et facto flagello de resticulis expulisse de templo uendentes. unde manifestum est non semel, sed iterum hoc esse a domino factum, sed illud primum commemoratum a Iohanne, hoc ultimum a ceteris tribus. LXVIII. Sequitur Mattheus:
Abbreviated transcription (Latin):
et cumuenissertt capharnaũ. Accesseriint quidyorao¬
mam accipiesant aopetrum. et oixeriint ei:
Magister uester non soluit dydragiã: ait &iã &c& erausque adil¬
lud ubiait. Inuenies staterem illum sumens daeis prome & te
Hoc solus iste cominemorat: quo interposito eundem ordinem seqͥt̾.
in quo cum eo &iã marcus &lucas pariter ambulant. Sequitur ergo
idem matł & dicit¬
lXI Iuilla hora accesser dis ad

Expanded text:
t cum uenissent Capharnaum. accesserunt qui didragma accipiebant ad Petrum et dixerunt ei: magister uester non soluet didragma ait: etiam, et cetera usque ad illud ubi ait: inuenies staterem, illum sumens da eis pro me et te. hoc solus iste commemorat, quo interposito eundem ordinem sequitur, in quo cum eo etiam Marcus et Lucas pariter ambulant. Sequitur ergo idem Mattheus et dicit: in illa hora accesserunt d
Abbreviated transcription (Latin):
atque alus sermonum suorũ locisdm̃ iam multa iterasse quae
alibi dixerat: Neforte ipsorum locorum ordo cum exalio e¬
uangelista non conuenerit alicui eorum hincput& esse c̃tranũ:
Cum intellegere debeat iterum alibi dici: quodiam alibi dictum
erat: nec tantum dedictis. uerum &iã defactis obseruan debere
Nihilenim pro hib& hocidem iterum factum credere: Calũman
aũ euangelio dum non credit iterum fieri non potuisse nemo

Expanded text:
atque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse, quae atque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse, quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum ex alio euangelista non conucum intellegere debeat iterum alibi dici quod iam alibi dictum erat, nec tantum de dictis, uerum etiam de factis obseruari debere. nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere. calumniari autem euangelio, dum non credit iterum factum quod iterum fieri non potuisse nemo
Abbreviated transcription (Latin):
indui pro hib& dicens. & ne induerentur duabus tonics: quid eos
mon& nisi non dupliciter. sed simplicter ambulare: Itad nm̃
omnaaduxisse nullo modo dubitandum est.pastim propriae.
partim figurate: sed euangelistas alia istum: alia illum inseruisse
scripturissuis: quȩdã uero eadem. uel duos. uel treseorũ quos lib&
uel omnes quattuor. posuisse: N& sictamen omniaesse conscipta:
quȩ abillo seudicta seu factȩ̃sunt: Quisquis aũ putat non potius¬
se dnm̃ inuno sermone que dã figurate quȩdã propriȩ ponere
eloquia c&era eius inspiciat: & uidebit quã hoctemere atque
inerudite arbitr&ur: Potest enim iste ut unũ aliquid dicam qđ
animo interim occurrit: quõ mon& ut non sciat sinistra quod
faciet dextra: & elemosinas. quicquid illic aliud p̃cepit figura¬
te accipiendũ putare: Sanerursus ad moneo quod oport& me¬
minisse lectorem: Netali ad monitione sepissime indigeatalus

Expanded text:
prohibet indui dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos prohibet indui dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita dominum omnia dixisse nullo modo dubitandum est partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse; nec sic tamen omnia esse conscripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat: uidebit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. potest enim iste, ut unum aliquid dicam, quod animo interim occurrit, quoniam monet, ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas elemosynas et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursus admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
&iam quȩ non portantur nondeerunt: Utrumq ergo dñs diat.
Sedquia nonuirumq unus euangelista commemorauit putatur
ille qui uirgã subalia significatione positam tollendã dixit ei
qui uirgam rursus aliud significantẽ nontollendã duitesse contra¬
rius: Sediam ratione reddita: non put&ur: Sic & calciamenta
cum dicit matdieur inuia nonesseportanda: curã prohib& quia
ideo portanda cogitantur nede sint: hoc & deduabus tonicis intel¬
legendum est: nequis quam eorum p̃teream quã ess& indutur
aliam portandũ putar& sollicitur neopus ess&. cũ exilla potesta¬
te poss& accipere: Peinde marcus dicendo calcian eoss. andalus.
uel soleis. aliquid hoc calciamentum mysticae significatio tus
habere admon&: utpes neque tetus sit Nenudus ad terram:
Id est neoccult&ur euangelium: necterrenis commodis inni
tatur: & quod non portari uel laberi duics tonicas. expressius.

Expanded text:
etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calcum dicit Mattheus in uia non esse portanda, curam prohibet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc et de duabus tligendum est, ut ne quisquam eorum praeter eam qua esset indutus, aliam portandam putaret, sollicitus ne opus esset cum ex illa potestate posset accipere. Proinde Marcus; dicendo calciari eos sandaliis vel soleis, aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit, neque nudus ad terram, id est ne occultetur Evangelium, nec terrenis ctatur. et quod non portari uel haberi duas tunicas, sed expressius
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem datam: noninpositã seruiendi necessitatem: Hoc ergo
ordinans dñs. quod eum ordinasse dicit apostulus. quieuangelium
ad nuntiant. de euangelio uiuere illa apostolus loquebatur ut se¬
curi non possiderent. neque portarent hui uitȩ necessana. nec
magna n& minima. Ideo posuit nec uirgã: ostendens afidelib:
suis omnia deben ministris suis. nulla suꝑ flua requirentibus
Acperhoc addendo dignus est enim operarios cibo suo: pror susape¬
ruit & in lustrauit : unde & quare hȩcomnia loquer&ur: Hanc esgo
potestatemuirge nomine significauit: cumdiait nequidtollerent
inuia nisi uirgamtantũ: potuit enim &iam sic breuiter dici:
Ni hil necessariorum uobiscum feratis necuirgam. nisi uirgamtantũ:
Utillud quoddictum est nec uirgã intellegatur N&cminimas quidẽ¬
res : quod uero adiunctum est nisiuir ganitantũ: Intellȩgatur quia
perpotestatem ad nõ acceptã quȩ uirgȩ nomine significata esa

Expanded text:
potestatem datam, non inpositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo potestatem datam, non inpositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit nec uirgam ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo dignus est enim operarius cibo suo prorsus aperuit et inlustrauit, unde et quare haec omnia loqueretur. hanc ergo potestatem uirgae nomine significauit, cum dixit: ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breuiter dici \'nihil necessariorum uobiscum feratis nec uirgam nisi uirgam tantum\', ut illud quod dictum est nec uirgam intellegatur res"; quod uero adiunctum est: nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgae nomine significata est,
Abbreviated transcription (Latin):
nonsumus usi hac potestatẽ: Vnde appar& ha& nonita p̃ce¬
pissednm̃. tamquã euangeliste uiuere Aliunde ñ debeantquã
eis p̃bentibus. quibus ad nuntiant euangelium Alio quin
contrahoc preceptum fecitidem apostolis qui uictum demanuũ
suarum laboribus transiebat necui quam grauis ess&: Sed
potestatem dedisse in qua scirent sibustideben Cũ aũ ad nõ
aliquid imperatur: nisi fiat in obedientiȩ culpa est: Cũ aũ potestas
datur. lic& cuiq nonuti &tã quã desuo iure recedere: Hȩc ergo
dñr loquens discipulis id.aiebart: quod ipse apostolus paulo p̾
apertius ita explicat: Nescitis quõ quiintemplo operantur. quȩ
detemplo sunt edunt: quialtari deseruiunt altario conparciunt᷑:
Sic & dñr ordinauit his qui euangelium adnuntiant. de euangelio
uiuere : ego autem nullius horum usus sum: cumitaque dicit
itadnm ordinasse se autem usum nonesse: utique ostendit utendi

Expanded text:
non sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecenon sumus usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altario deseruiunt altario conpartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere. ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi
Abbreviated transcription (Latin):
neque argentum. neque pecumã in zonisuns non perã inuia
neque duos đõ nicas. neque calciamenta neque uirgam: continuo
subiecit : Nignus est enim operarius cibo suo: Vndesatis ostendit̾
cur eos hȩc possidere acferre noluerit: Non quod necessaria
non sint sustentationi huius uitae: sed quia siceos mittebat.
uteis h& deben demonstrar& ab illis ipsis. quibur euan gelium
credentibus ad nuntiarent : tam quã stipendia militant̾ibus
tam quã fructum uineae plantatoribus. tam quã lac gregis
pastoribus: Vnde paulus dicit. quis militat suis stipendu sumquã
quis plantat uineam. & defructu eius nonedit: quis pascit gregẽ.
& delacte gregis non percipit Hinc enim loquebatur dehisquȩ
necessaria sunnt. p̃dicatoribus euangelii Mnde paulo post dicit.
Sinos uobis spiritalia seminauimũs. magnum est. siur̃a carnalia
m&amus: Sialii potestatis urȩ̃ participant non magis nos Sed

Expanded text:
neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in uia neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit, cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus adnuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metemus? si alii potestatis uestrae participantur, non multo magis nos? sed
Abbreviated transcription (Latin):
unus quisque : & tunc insem& ipso habebit gloriã &ñialtero:
Vnusquisque enim proprium onus portabit: Nisionens nom̃ sub
diuersis significationibus acceperis, proculdubio putabis
eundem sibi in loquendo esse contrarium: & hocesse in una sen¬
tentia tam uicine positis uerbis: quicum paulo antedicer&
alter alteriue onera portate posteadixit. unusquisque proprꝰ¬
um onus portabit: Sed alia sunt onera participandȩ in fir¬
mitatis: alia reddendȩ rationis dõ deactibus nostris. Illa
cum fratribus sustentanda communicantur: h& ꝓpna ab
uno quoque portantur: Ita & iurga intellegitur spiritaliter:
dequa dicebat apostolus: in uirga uenam aduos et corpora¬
liter qua utimur siue ad equum. siue adaliquid aliud opus fue¬
rit ut intesim omitam &alias huius nomin is figuratas
significationes : Utrumq ergo accipiendum est ad nõ apostolis
dictum. &ut nec uirgam ferrent: &ut non nisi uirgã ferrent:¬

Expanded text:
unusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirgam ferrent