comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suum ciꝰq est. nũc alienũ. mͦ cõmune.
lnt̾dum publicum aut gen̾ale est. In
ahus uͦ omnib qualitas ꝑsonaꝵ. rex
⁊ tempũ diligentissime obseruatur.
ii t aut em̃ nestor. de statu publico¬
It. regisigredatur sompnio. ant eiꝰ qͥ ma¬
distratũ gerit. ł. re quiclem: ł rei ui¬
um fina pdestinatõne. Aut si publice¬
ũ fortime. signũ estensu ẽ młtis. ut ĩ
eo qd̃ plurib romanis ciuib scam¬

Expanded text:
suum cujusque est, nunc alienum, nunc commune, interdum publicum, aut generale est. In his vero omnibus qualitas personarum, rerum et temporum diligentissime observatur. Ut enim ait Nestor, de statu publico regis credatur somnio, aut ejus qui magistratum gerit, vel re quidem vel rei vicina praedestinatione, aut si publicae fortunae signum ostensum est multis, ut in eo quod pluribus Romanis civibus
Abbreviated transcription (Latin):
oriuntur: Uñ ⁊ inalesãs aimant̾iũ
mentib m̃nsopina fũiquã desunt qd̾
prudent᷑ i niu̾it maro. Amia soror
que me suspensam insõpnia t̾rent:
gentis honos ħent ĩfixi ĩ p̾tore urliũs.
U̾baq ñ platicam: mẽb̾s clat curã qͥetẽ.
Hec q colencium. aut gaudleutsum.

Expanded text:
 male sanis amantium mentibus insomnia nunquam desunt. Quod prudenter innuit Maro: Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent? Gentis honos, haerent infixi pectore vultus, Verbaque, nec placidam membris dat cura quietem. Haec quoque dolentium aut
Abbreviated transcription (Latin):
ito oftendit. Queclam tñ signa sñt. que
nlłi corpaliũ sensuum aliquic ostendũt.
s animo cuitũq rei sapĩe mecdiante. aut
citra medĩ clificultatem uerum falsũ¬
Ue frequent᷑ ingerunt. Signa ⁊ em̃ ĩtdũ
uera. intdũ fassa sunt. Quis nescit sõp¬
nioꝵ uarias ẽẽ significaciones. quas ⁊
usus approbat. ⁊ maioꝵ confirmat
corꝑis ⁊ sũt aĩe quiescunt. s nat᷑ales ĩten¬
cuntur. Contĩgit int̾im ut enĩmꝰ corꝑis
er̾cicio relenat᷑ ĩn seip̃m lib̾ius redeat.
⁊ u̾itatem nũc ꝑ figͣas et enĩgiat᷑a ñc
ĩmediata facie. licenti contempletur.
Qs ⁊ illum ñ latuit qui sõpmi cdepin¬
gens portas alt̾am eburueam alt̾am
corneam̃ finxsit. ẜñ ⁊ cornu sit ꝑiũ
uisu qui ñ frequent᷑ errat. et ebur
nature clensioris ⁊ usq ad extrenam
penetretur. Hoc qͥuidem clen̾tib ilud
otulis morib similius est: Hñct uera
sopnia ħinc falsa aci celum inictũt

Expanded text:
imo ostendit. Quaedam tamen signa sunt, quae imo ostendit. Quaedam tamen signa sunt, quae nulli corporalium sensuum aliquid ostendunt, sed animo cujuscunque rei specie mediante, aut citra medii difficultatem, verum falsumve frequenter ingerunt. Signa etenim interdum vera, interdum falsa sunt. Quis nescit somniorum varias esse significationes, quas et usus approbat, et majorum confirmat corporis et sunt animae, quiescunt; sed naturales intenduntur. Contingit interim ut animus corporis exercitio relevatus, in se ipsum liberius redeat, et veritatem nunc per figuras et aenigmata, nunc immediata facie licentius contempletur. Quod et illum non latuit, qui somni depingens portas, alteram eburneam, alteram corneam finxit. Cum et cornu sit pervium visui, qui non frequenter errat, et ebur naturae densioris, et usque ad extremam penetretur. Hoc quidem dentibus, illud oculis verioribus similius est. Hinc vera somnia, hinc falsa, ad coelum mittunt
Abbreviated transcription (Latin):
na humulitate ueneror ⁊ admiror.
sciens ꝙ qd̃ stultum ẽ derꝰ sapiencꝰi
est honinib. In multis ⁊ eĩ labiꝰ hña¬
na infirmitas est. sicut in nullo alit̾
Msentire quam res se hẽat: angelita uł
diuina ꝑfectio¬
clem apparente: credunt᷑ ĩmminere
cõmicia. An ignoras t̾ris mutantem
rengna cometem: Italie qͦ imminen¬
te excidio que signa ꝯtingerint. ñ. nes¬
cit quisquis aliquatenꝰ reꝵ publicaꝵ
hystorias attigit. Historicoꝵ uoluim¬
na que cle reb memoriabilibꝰ scͥburt᷑.
ꝑdiguis plene sunt ⁊ ostentis. Deniq
tub elya ⁊ helyseo. multa fider ⁊ uͥtu¬
tis signa p̾cessisse ñ ambigis. Ninuite
qͦ signoꝵ incliciis penitentiam egerũt
in p̾clicatione ione. Infidelitas namq
signoꝵ argum̃tis erigitur ⁊ fides tene¬
ra eisdem roboratur. Uñ illud. Qd̾̃ fig¬
qͦuis indicio diuniam hõi ĩ nu¬
unt uoluntatem. Signũ siquicdem est
quod se ip̃m sensui. et p̾t̾ se aliqͥd ani¬

Expanded text:
na humilitate veneror et admiror, sciens quia quod stultum est Dei, sapientius est hominibus. In multis etenim labi, humana infirmitas est, sicut in nullo aliter sentire, quam res se habeat, angelica vel divina perfectita siquidem apparente, creduntur imminere comitia. An ignoras terris mutantem regna cometem? Italiae quoque imminente excidio, quae signa contigerint, non nescit quisquis aliquatenus rerum publicarum historias attigit. Historicorum volumina, quae de rebus memorabilibus scribuntur, prodigiis plena sunt et ostentis. Denique sub Elia et Eliseo multa fidei et virtutis signa praecessisse non ambigis. Ninivitae quoque signorum indiciis, poenitentiam egerunt in praedicatione Jonae. Infidelitas namque signorum argumentis exigitur, et fides tenera eisdem roboratur. Unde illud: Quod sigquovis indicio divinam homini innuunt voluntatem. Signum siquidem est, quod se ipsum sensui, et praeter se aliquid an
Abbreviated transcription (Latin):
t quidem sap̾ia dei ⁊ bonitas
que reb omnib originem p̾bet.
natura rectissime appellatur ccͣ quam
utiq nthil fit. quia dispositionem dei
uithil euacuat. aut causas que inmẽte
illuis qͥ fecit celos ĩ inttłectu ab et̾no con¬
stiterunt: suo pͥuat effectu. Infũt itat
reb seminales euentuum cause ⁊ orri¬
ginarie rõnes: q̃ p̾ordĩnato tẽꝑe in suos
ꝓcedunt effectus. ex eo qͥdem mirabi¬
les. non qd̃ nullas s qd̃ occułtissimas
hẽant rõnes. Humor siquidẽ de ĩtĩmis
appetitiua quadam uͥtute attħit᷑. dem̃¬

Expanded text:
t quidem sapientia Dei et bonitas, quae rebus omnibus originem praebet, natura rectissime appellatur: contra quam utique nihil fit, quia dispositionem Dei nihil evacuat, aut causas quae in mente illius, qui fecit coelos intellectu, ab aeterno constiterunt, suo privat effectu. Insunt itaque rebus seminales eventuum causae et originariae rationes, quae praeordinato tempore in suos procedunt effectus, ex eo quidem mirabiles, non quod nullas, sed quod occultissimas habeant rationes. Humor siquidem de intimis appetitiva quadam virtute attrahitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ plantaꝵ membra ⁊ cum sua clecoc¬
cione ꝓfec̾it: turgessit ĩ surculos. ⁊ qͦ
ad suftentacõm sui ñ inliget: in folia
⁊ fructus emittit. qui cum maturuerĩt.
in musta despumant.⁊ sit ꝑ ĩt̾ ualla
temꝑum consueto usu uina parturiũt
Si uͭ oculta disposicõne cdei. quib dam
nat᷑e cunicłis cligestus ⁊ maturatus
titudo ciume cdispensacõnis nrm tͣn¬
senddit sitllt̾m. S ut ait sapiens: ceclat
iscicie nribiłis erroꝵ. cessent ꝓfecto mi

Expanded text:
lantarum membra, et cum de sua decoctione profecerit, turgescit in surculos, et quo ad sustentationem sui non indiget, in folia et fructus emittit, qui cum maturuerint, in musta despumant, et sic per intervalla temporum consueto usu vina parturiunt. Si vero occulta dispositione Dei, quibusdam naturae cuniculis, digestus et maturatus titudo divinae dispensationis nostrum transcendit intellectum. « Sed, ut ait Sapiens, cadat inscitiae nubilus erro
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ reꝵ ignote uicientar spẽc qlitate ł
quantitate aut partiũ modo ł mim̾o
a natura dliscrepantes. ut si forte nͨ pes
⁊ corꝑis tradunt phisici ꝓuenire. eaꝵq
causas magis attendunt qũã ex eis aliqͣs
significationes. In quo gen̾e ⁊ epħialtẽ
q quis uariis p̾ssuris. qͦdam quasi ĩt̾ui¬
ĩigilio s sõpno potꝰi inqͥeto opinans se ui¬
gilare cum dormiat. putatur ab aliqͦ
int̾im p̾grauari: ꝯnim̾andũ arbitͣnt᷑.
Que quiclem omma medicoꝵ potiꝰ inligẽt
cura: quam uentilacione nr̃a. p̾sertĩ

Expanded text:
rerum ignotae videntur species, qualitate vel quantitate, aut partium modo vel numero a natura discrepantes, ut si forte « nec pet corporis, tradunt physici provenire, earumque causas magis attendunt, quam ex eis aliquas significationes. In quo genere et ephialtem, quo quis variis pressuris quodam quasi intervigilio, sed somno potius inquieto, opinans se vigilare cum dormiat, putatur ab aliquo interim praegravari, connumerandum arbitrantur. Quae quidem omnia medicorum potius indigent cura, quam ven
Abbreviated transcription (Latin):
aut asinũ tulerim. Utiq uillas ⁊ p̾dia.
aut inmensa pond̾a auri ł argenti. aut
p̃ciose supelłctił on̾a ñ extorserat. qui
magni reputabat: iudicem bouem obla¬
tũ acepisse ꝑ asmũ. Si quempiam calpp̃¬
matus sum. si obp̾ssi aliqũe. Neminẽ ĩite

Expanded text:
aut asinum tulerim. Utique villas et praedia, aut asinum tulerim. Utique villas et praedia, aut immensa pondera auri vel argenti, aut pretiosae supellectilis onera non extorserat, qui magni reputabat judicem bovem oblatum accepisse vel asinum. Si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem. Nem
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. feci inqͥd indiciũ ⁊ iusticiam:
ñ tͣdas me calũpniantib me. Ac si aꝑte
dicat. Qui iudiciñ ꝑu̾tunt ⁊ institiã
deserunt. tracdantur calũpniatori. qui
filios adam añ ꝯspͣtũ d̾i accusat die at
uocte. legit᷑ in libro regnoꝵ ad uniu̾sũ
isił dixisse sannuelem. Ecce audiui uocẽ¬
ur̃ãm iuxta omnia que locuti estis acd
me: ⁊ ꝯstimi suꝑ uos regẽ. Et nũc rex gͣdit᷑
ante uos. ego autem senui ⁊ intanui. Pro
filii mei uobiscum sunt. Ita ꝯu̾satꝰ sum
coram uobis ab ad olocencia mea usq ad
cliem hãt. Ecce p̾sto sum. Loquimini de me
quam tulerĩ an asinũ. si qm̃piam calũp¬
matꝰ sum. si opp̾ssi aliquem. si de manu
tiuꝰquam munꝰ accepi. ⁊ ꝯtẽpnam illud ho¬
die: restituamq uobis. O puditũ aĩmũ.
o ꝯtinentem manũ. o iudicem incorrup¬
tum. ⁊ uocem magnificam ad infrandã
⁊ imitandam uniu̾sis. que de ꝯsciencia

Expanded text:
novit! Feci, inquit, judicium et justitiam, novit! Feci, inquit, judicium et justitiam, non tradas me calumniantibus me ; » ac si aperte dicat: Qui judicium pervertunt, et justitiam deserunt, tradantur calumniatori, qui filios Adam ante conspectum Domini accusat die ac nocte. Legitur in libro Regum ad universum Israel dixisse Samuelem: Ecce audivi vocevestram iuxta omnia quae locuti estis ad me et constitui super vos regem et nunc rex graditur ante vos ego autem senui et incanui porro filii mei vobiscum sunt itaque conversatus coram vobis ab adulescentia mea usque ad diem hanc ecce praesto sum loquimini de me quam tulerim, aut asinum, si quempiam calumniatus sum, si oppressi aliquem, si de manu cujusquam munus accepi, et contemnam illud hodie, restituamque vobis . O pudicum animum! o continentem manum! o judicem incorruptum, et vocem magnificam, admirandam, et imitandam universis, quae de conscientia
Abbreviated transcription (Latin):
gium putent suam p̾dam. Et em̃ pͥnata¬
rum licium ꝯgnitor. idemq m̾cator: sta¬
tutam legib cogetur subire iacluram.
Et illud. Iubem᷑ qͦ ⁊ hortam᷑ ut siquis
forte honoratoꝵ. decurionũ. possessoꝵ. pꝰstͤ¬
mo ⁊̾ colonoꝵ. a cu̾libet ordinis iudice fu̾it
aliqua tõe ꝯtussus: siqͥt sciat uenalem de
iure fuisse sentenciam. siqͥs penam ł p̾cio
remissam . ł nitio cupiditatie ingestam si
quis postremo quatũq detansa in ꝓbum
iudicem pomerit approbare: is. ł admi¬
nistraute e  p̃ administracõm depõitã
in publitũ ꝓdeat. deferat. cͥmen delatũ ap¬
⁊ głiam. Utinam ħ ł audiant᷑ a nostͥs
nam ut seruent᷑: optare uix auteo. Qnos
qͦciens diligenti ĩntueor ꝯtussores mͥ potiꝰ
nideor nide̾. quam indices. ac si ad ħ solũ
cdlati sĩnt: ut ꝓuinciam spolient. S ⁊ le¬
ges ip̃e ⁊ ꝯsuetudines quib nũc uinitur:
sillabaꝵ. ue simplici qui sillabi ⁊are ñ

Expanded text:
gium putent suam praedam. Etenim privatagium putent suam praedam. Etenim privatarum litium cognitor, idemque mercator, statutam legibus cogetur subire jacturam. » Et illud: « Jubemus quoque et hortamur, ut, si quis forte honoratorum, decurionum, possessorum, postremo etiam colonorum, a cujuslibet ordinis judice fuerit aliqua ratione concussus, si quis sciat venalem de jure fuisse sententiam, si quis poenam vel pretio remissam, vel vitio cupiditatis ingestam: si quis postremo quacunque de causa improbum judicem potuerit approbare, is vel administrante eo, vel post administrationem depositam in publicum prodeat, deferat crimen, delatum apet gloriam. Utinam haec vel audiantur a nostris, nquoties diligentius intueor, concussores mihi potius videor videre quam judices, ac si ad hoc solum dati sint, ut provinciam spolient. Sed et leges ipsae et consuetudines, quibus nunc vivitur, syllabarum; vae simplici qui syllabizare non
Abbreviated transcription (Latin):
denunciandũ testimõiũ ł nͥ denuncian¬
dum petuniam acceꝑit. ⁊ in summa qͦ ma¬
gis aut minꝰ qͥd ex officio suo fac̾et. Nec
usucapi potest qd̃ accipit᷑. añꝙͣ redeat in
potestatem ei aquo ꝓfectum est: aut h̾edes.
Uencditiones qͦ ⁊ locationes pluris minoris¬
ue fattas: lex ista relcindit. ⁊ ea dãpnati:
testimoniũ publicum dr̃e. aut iudices
ẽe. aut postulare ꝓhibentur. Et licet ꝯiudti
extra ordiẽm hodie puniant᷑: plerumq
legis. ⁊ qnͣta inclignacione crimen ħ ꝑseqͣt᷑.
attende. Ut umꝰ inqͥd pena metꝰ possit
ẽe multoꝵ: cducem qui male egit. ad ꝓ¬
uintiam quan nudau̾at. cum custodia
competenti ire p̾cipimꝰ. ut nͥ solũ qd̃ egit
dicam domesticus: s mampłariꝰ ⁊ minisf̾
accepit. uerum ut ia qd̃ ip̃e a ꝓuinciali¬
b meis rapnit aut sustulit in quadru¬
płu inuitꝰ exsoluat. Itemq. Omẽs ꝯgni¬
tores ⁊ iudices. a pecuniis atq pat̾mo¬
niis manꝰ abstineant. neque alienũ iur¬

Expanded text:
enuntiandum testimonium, vel non denuntiandum, pecuniam acceperit; et in summa, quo magis aut minus quid ex officio suo faceret. Nec usu capi potest quod accipitur, antequam redeat in potestatem ejus a quo profectum est, aut haeredis. Venditiones quoque et locationes, pluris minorisve factas, lex ista rescindit, et ea damnati, testimonium publicum dicere, aut judices esse, aut postulare prohibentur. Et licet convicti extra ordinem hodie puniantur, plerumqulegis, et quanta indignatione crimen hoc persequatur attende. « Ut unius, inquit, poena metus possit esse multorum, ducem qui male egit ad provinciam quam nudaverat, cum custodia competenti ire praecipimus, ut non solum quod egit, non dicam domesticus, sed manipularius et minister accepit, verum ut id quod ipse a provincialibus meis rapuit, aut sustulit, in quadruplum invitus exsolvat. » Itemque: « Omnes cognitores et judices a pecuniis atque patrimoniis manus abstineant, neque alienum jur
Abbreviated transcription (Latin):
et crebrescentib
uitiis ⁊̃ in clero sunt hodie ꝯti¬
uttitie tante exẽpla rarissima. c̃ tñ de
censura. legñ. sũma ꝯtmnentia magist᷑¬
tib om̃ib sit indicta. Adeo quid̾. ut
qui ordinariam geserit potestatem.
Quitgͥo ex net̾e delegatiõis titulo ꝓfl¬
gau̾it: cum cdispendio pudoris. atq
de ꝓpͥis fatultatib intra ꝓuintiam põitꝰ
iñferre cogat᷑ lege qͦ uilia repetñdaꝵ te¬

Expanded text:
ed crebrescentibus vitiis, etiam in clero sunt hodie continentiae tantae exempla rarissima, cum tamen de censura legum, summa continentia magistratibus omnibus sit indicta. Adeo quidem, ut qui ordinariam gesserit potestatem, quidquid ex vetere delegationis titulo profligaverit, cum dispendio pudoris atque de propriis facultatibus intra provinciam positus inferre cogat
Abbreviated transcription (Latin):
elꝰ abĩcio extitit in ip̃m ⁊ qͣi gẽ¬
tis sue stella p̾fulgeat ꝯfluxisse.
ꝙ uͦ feculentiꝰ ⁊ obsturiꝰ: resedisse
claritate illiꝰ sic ĩ ꝓa abiectione.
ne nobilitate gn̾is cũ res oxeg̾it:
ex cã ꝯgnatioĩs phibeantur cumi
funtimis matͥmoĩo copłari. Ees¬
serũt gͦ simomid̾ reges ⁊ p̾lides
pͥncipes. tͥbunos. centuriones. ⁊ p̾¬
mos ꝓuinciar sua mediocͥtate
ꝯtẽti. intunt᷑ uͥtute sua. nicħ in
officiis legitimis uile dicũt aut
iguominiosũ ⁊ culine̾ si res ex¬
egͥit ñ dedignat᷑ hr̃e memorĩa
aut ꝑiciam ext̾e. Recolũt qr
aĩalia muta ñ gn̾osa ꝑutat
laudamꝰ equũ facili cui płima
palma fuet: ⁊ exisltat ranco uit¬
rirthy pͦteritas ⁊ hyrpim sira¬
ra iuga uictoria sedit. dños p̾
nobilitas aiͦ sola ÷ atq mutã
uͥtus. Ergo generositas ⁊ dari
sangͥnis lum ⁊ siea magnũ
aliud sũt qͣm moꝵ maiitesta¬

Expanded text:
 initio exstitit, in ipsum, ut quasi gentis suae stella praefulgeat, confluxisse, quod vero faeculentius et obscurius, resedisse claritate illius, sic in propria abjectione, ne nobilitate generis, cum res exegerit, ex causa cognationis prohibeantur cum finitimis matrimonio copulari. Cesserncipes, tribuni, centuriones, et primi provinciarum sua mediocritate contenti, nituntur virtute sua, nihil in officiis legitimis vile ducunt, aut ignominiosum; et culinae, si res exegerit, non dedignantur habere memoriam, aut peritiam exercere. Recolunt quia animalia muta non generosa putat laudamus equum, facili cui plurima palma Fervet, et exsultat rauco vicrythae posteritas, et Hirpini, si rara jugo victoria sedit, . . . . .Nobilitas sola est, atque unica virtus. Ergo generositas, et clari sanguinis lumen, etsi ea magnum aliud sunt quam mo
Abbreviated transcription (Latin):
electionem cꝰda qͣi auari repbatꝰ
eo ꝙ audierat ip̃m ad cantatẽ
domi sui ex̾cendam neminem
in uitasse. Nec tñ credid̾ii: ꝙ
tantꝰ pr̃ luxuriosũ ꝯniuiũ nel¬
let instrui inuitatis. Qes gͦ am¬
bigit auariciam posse frugałr
declinari: Aut quis audẽbit abͣ¬
ham. loth. thobiam. ⁊ iob. aua¬
tione audisti nũc. si iuis audi
Ing̾dientes in qͥt ip̃m offen¬
dunt temulento sopore ꝓfli¬
gatũ totis p̃cordiis stertentẽ
Ructuosos sp̃c genunare pte¬
clarasq ꝯtub̾nales ab omnbus
spondis tͣns u̾sas incubare. ⁊
reliqͣs circũiacere passim. q̃ tñ
ex animate t̾rore ab hostiũ
aduentu p̾cepto: excitare an¬
toniũ conabantur. nom̃ incła¬
mabant frustra ceruicibus
collebant. blaudiꝰ alie. ad aurẽ.
alie uehem̃ciꝰ inuocabant. Nõ¬
mille ⁊ feriebanit. Quaꝵ cum
me cuiꝰq collũ amplexu petebat.
ueq dormire excitatꝰ neq ingi¬
lare ebriꝰ pot̾at. s seim sompno
sopore int̾ manꝰ centurionũ ꝯ¬

Expanded text:
electionem cujusdam, quasi avari reprobat, eo quod audierat eum ad charitatem domi suae exercendam, neminem invitasse. Nec tamen crediderim quod tantus pater luxuriosum convivium vellet instrui invitatis. Quis ergo ambigit avaritiam posse frugaliter declinari? Aut quis audebit Abraham, Loth, Tobiam, et Job avaptionem audisti. Nunc si vis, audi Ingredientes, inquit, ipsum offendunt temulento sopore profligatum, totis praecordiis stertentem, ructuosos spiritus geminare, praeclarasque contubernales ab omnibus spondis transversas incubare, et reliquas circumjacere passim, quae tamen exanimatae terrore ab hostium adventu percepto, excitare Antonium conabantur: nomen inclamabant, frustra cervicibus tollebant, blandius aliae ad aurem, aliae vehementius invocabant, nonlla feriebat; quarum cum mae cuiusque collum amplexu petebat, neque dormire excitatus neque vigilare ebrius poterat, sed semisomno sopore inter manus centurionum c
Abbreviated transcription (Latin):
laris capitur. trahitur. ⁊ aclchathedm
ꝯclamantibꝰ turbis. ꝯtiuetibꝰ choris mł¬
titudine p̃ssus declucit᷑. Nec ꝓdest igno¬
bilitatẽ p̃cendisse carins autangni¬
nis eo ꝙ imꝑatori u̾ q̾ritur successor.
s piscatori. Fabri filio ñ angusto. Sci¬
eu̾ciam acurata extusacio ꝓdit ⁊ reli¬
giosus eẽ ꝯuincitur: ex eo ꝙ̃ inuitatus
ascend̾e cluitiꝰ retusauit. Uisus ÷ emm
noluisse qͥ distulit. Q uͦ de canombus
sͥ opposuit. Habita rõne loci. temꝑis ⁊
ꝑsone: simili ma tendẽtium ad horit¬
res socia mł̃titudo dispensat. Si depͥsẽ¬
tĩbus inti net̾unt aut p̃teritis fut᷑m
uaticinant᷑ ꝓfectum. Sic callidus
mago cͥum qui duriꝰ ꝑuehit ecruũ
aut pullũ ꝓbitatis in cogrnte gͣa¬
riũ ꝓmittit ĩ fut᷑ni. ⁊ fractis grossibꝰ

Expanded text:
ur, trahitur, et ad cathedram conclamantibus turbis, concinentibus choris, multitudine pressus deducitur. Nec prodest ignobilitatem praetendisse carnis, aut sanguinis, eo quod imperatori non quaeritur successor, sed piscatori; fabri filio, non Augusto. Scientiam accurata excusatio prodit, et religiosus esse convincitur ex eo quod invitatus ascendere diutius recusavit; visus est enim noluisse, qui distulit. Quae vero de canonibus sibi opposuit, habita ratione loci, temporis et personae, simili via tendentium ad honores socia multitudo dispensat. Si de praesentibus niti nequeunt, aut praeteritis, futurum vaticinantur profectum. Sic callidus mango, dum qui durius provehit equum, aut pullum probitatis incognitae gradarium promittit in futurum, et fracti
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ pͥdem statutũ est. ut asatͥs orlini¬
bꝰ ⁊ om̃i ꝓ motiõis spe arceantiu: qui
cuuissib secularis curie cnunt officia
aut qͥ inles aut seruiles obsecunda¬
ciones pͥncipibꝰ p̾stant. aũt quorum
electionõ ÷ aclero meccłia. ⁊ sme p̾no¬
minatiõe cuiꝰq mudane potestatis cano¬
ince celebrata. Dxͦs si alit̾ electi fuerĩt
sub ꝑicło anathematis uuu̾sał ec̾ca

Expanded text:
quibus pridem statutum est, ut a sacris ordiniquibus pridem statutum est, ut a sacris ordinibus et omni promotionis spe arceantur, qui cujuslibet saecularis curiae emunt officia, aut qui viles, aut serviles obsecundationes principibus praestant, aut quorum electio non est a clero in ecclesia, et sine praenominatione cujusque mundanae potestatis canonica celebrata: quos, si aliter electi fuerint, sub periculo anathematis universa
Abbreviated transcription (Latin):
popłi existentes inspetula: ⁊ sicut
reet extensum adinuoluencdas
aĩas. Terret me aggeus parabola
nustica sac̾dotii ꝑ icłm expͥmens ⁊
maifeste doctiũ qr ppłs a sac̾cotũ
moribꝰ faciliꝰ uicia ꝯtriashit quam¬
eum ex eo quod ꝯtiugit. Et cum clixis¬
sent sat̾dotes quia nõ sc̃ĩficat. dicit
ad eos rursum. Si mmu̾dicia ꝯtigerit
uestĩtũ mundi. utrũ polluat eum:
me unũ ꝓpͥiis ꝯsumi uiciis. ꝙͣ inmul¬
rissime repellit ab aditu. ñ ferens syõ
qͦ partem ꝓtensa disputatione ꝓseqͣ
Postremo seꝓmoueri ñ posse sine sus¬
picione si momiace pͣuitatis cũ ab h
ius ⁊ auctoritat᷑e sigilli aut cimilii
au̾scrimi emisse uideatur. licet alia
m̃te ad obseqͥum potestatis sic̾ presẽs
testatur clies qua delatũ honorẽ res¬
puit ceste ꝯsciencia accesserit. affectas
ut ꝑ ħ sine oñe sortiret᷑ houorem. Apłi¬
cas qͦr fanctiones replicat ⁊ reuoluit

Expanded text:
populi, existentes in specula, et sicut populi, existentes in specula, et sicut rete extensum ad involvendas animas. Terret me Aggaeus, parabola mystica sacerdotii periculum exprimens, et manifeste docens, quia populus a sacerdotum moribus facilius vitia eum ex eo quod contigit? et cum dixissent sacer­ dotes quia non sanctificat, dicit ad eos rursum: si inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat eum? me unum propriis consumi vitiis, quam in mulrissime repellit ab aditu, non ferens Sion quoque partem protensa disputatione prosequitur. Postremo se promoveri non posse sine suspicione Simoniacae pravitatis, cum ob hoc jus, et auctoritatem sigilli, aut cimelii, aut scrinii, emisse videatur, licet alia mente ad obsequium potestatis, sicut praesens testatur dies, qua delatum honorem respuit, teste conscientia accesserit, affectans ut per hoc sine onere sortiretur honorem. Apostolicas quoque sanctiones replicat et revolvit,
Abbreviated transcription (Latin):
Edecte ad aliqͦ istoꝵ ꝓmo¬
uendũ. quͥ cogitur au̾cireũ¬
itenitur ecclłia: ut clicat hosti de¬
mestico. anii ce ascende suꝑiꝰ. Stu¬
picli itaq obstupescũt. nom̃ lig¬
nitatis abhorrent. refugiunt onͦ.
⁊ auidiꝰ impellant᷑: more ut clici¬
tur anetis ut fortiꝰ feriat receclen¬
tis cũ snspiriis. gemitibꝰ ⁊ singulti¬
bus int̾rumpentibꝰ simulatas lacͥ¬
mas retrocechurt. Notũ liquide in
quia seces ħ tͣhit & cõpeslit muitos.
⁊ quos notat aiubitio. repellit.
tocere quare eos episcopari nõ deceat.
Nõ sũ inquit meditꝰ ⁊ domo mea
nõ ÷ panis. nec peues me thesauri st̃.
im̃ innecessitatis articło noua ⁊ ue¬
tera indigentibꝰ ꝓferam. Possum
loqui nescio. ⁊ qr puer ego sum. ⁊ si
nõ etate. reueta sclentia ⁊ leuitate
mor̃. S ordidis uestibꝰ abinitio indu
ꝙ lac̾dotem oportet polluta mñda¬
ete ñ cessam. Mea gͦ ꝓ motio: ppłi
deietho est. Ruina siquideni popłi.
sacdotes mali. Ft̾sunt .ni. ĩ laq̾um

Expanded text:
ed ecce ad aliquem istorum promovendum, aut cogitur, aut circumvenitur ecclesia, ut dicat hosti domestico: Amice, ascende superius . Stupidi itaque obstupescunt, nomen dignitatis abhorrent, refugiunt onus, et ut avidius impellantur, more, ut dicitur, arietis, ut fortius feriat recedentis, cum suspiriis, gemitibus et singultibus interrumpentibus simulatas lacrymas, retrocedunt. Notum siquidem est quia sedes haec trahit et impellit invitos, et quos notat ambitio repellit. tatibus docere, quare eos episcopari non deceat. Non sum, inquit, medicus, et in domo mea non est panis, nec penes me thesauri sunt, unde in necessitatis articulo, nova et vetera, indigentibus proferam. Possum loqui nescio, et quia puer ego sum, etsi non aetate, revera scientia et levitate morum. Sordidis vestibus ab initio indutquod sacerdotem oportet, polluta mundaere non cessavi. Mea ergo promotio, populi dejectio est. Ruina siquidem populi, sacerdotes mali. Facti sunt enim in laqueum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit an Robtus ñ multũ refertisũ
ambitiosꝰ qͥdam monachꝰ ad abbaciaui
qu̾a pre emerat uocaretur:⁊ ille modes¬
tiam simulans uͥ auidius peteretur onꝰ
refugeret. retusaret hontiem. ⁊ sepalã
cante rei fateretur inlignũ: plaue in qͥt
pͥnceps indignꝰ es qr cam clam datamͥ
tanta petuma simiaq exp̾ssit enusti.
S qũquid̾e ꝑ me ñ stat quo minꝰ pactio
impleatur lib̃m me haberi iustum ÷ ⁊
tudoniu̾ redeas ⁊ qui dignꝰ÷ destitute
pficiat᷑ eccli̾e. S nũc longe alit̃ succedͭ¬

Expanded text:
it an Robertus, non multum refert. Cum ambitiosus quidam monachus ad abbatiam, quam peremerat, vocaretur, et ille modestiam simulans, ut avidius peteretur, onus refugeret, recusaret honorem, et se palam tantae rei fateretur indignum: « Plane, inquit princeps, indignus es, quia eam clam, data mihi tanta pecunia summamque expressit emisti. Sed quandoquidem per me non stat, quo minus pactio impleatur, liberum me haberi justum est, et tu domum redeas; et qui dignus est, destitutae praeficiatur ecclesiae. » Sed nunc longe
Abbreviated transcription (Latin):
cauta secuicitur sec fidelis mq̃qi usqͥet¬
ontũ licet omnia uana ẽẽ fidẽꝙ
augnrus asseram ñ hẽntam
erudienda creaturam concelsa sunt ficẽ
multis ꝙͥ modis suam deuc instruit ere¬
aturam. ⁊ mĩc elementoꝵ nocib. nũc
sensibiliũ aut insensibiliũ reꝵ mditũs¬
pui eletis nou̾ĩt expedire: que nentas
sunt menicestat. futas itaq tempetta¬
tes aut derentates: signa que demp esta¬
tendentia p̾locunt᷑. ut ho qui ao labo¬
tem natui est: ex his posut sua exͥatia
temꝑare. Hinc agcole. hinc naute fa¬
miliarib quibuslam exꝑiientit q̃d q̃
temꝑe geri oꝑteat colligunt. Qualita

Expanded text:
incauta seducitur, sed fidelis nequaqincauta seducitur, sed fidelis nequaqn, licet omnia vana esse, fidemque auguriis asseram non habendam, erudiendam creaturam concessa sunt, fidem multisque modis suam Deus instruit creaturam, et nunc elementorum vocibus, nunc sensibilium aut insensibilium rerum iut electis noverit expedire, quae ventura sunt manifestat. Futuras itaque tempestates, aut serenitates, signa quaedam antecedentia praeloquuntur, ut homo qui ad laborem natus est, ex his possit sua exercitia temperare. Hinc agricolae, hinc nautae familiaribus quibusdam experimentis, quid quo tempore g
Abbreviated transcription (Latin):
tantes infide: multi ꝓͥmitcit ludlifica¬
sinit quantum excipientis fides pr̃atit.
Uñ ⁊ iuliꝰ celar nullo augurrio nlła ue
suꝑsticõne: a quocumq ĩcepto poirat
abfferi. Contigit & ut qñq in affric̃a
nauigio ꝓficissens ĩ egressu nauis ꝓlabe¬
retur. Berso itaq ad melius omĩne te¬
neo te inquid affrica eamq obtinuit᷑.
Pret̾ea calphurnia uror eiꝰ ea nocte ꝙ̃
is int̾ra ultimam gescit: uidit eũ msti
uuln̾ib confectum. ĩ sim suo iace. rogãs¬
Q ut die sequenit a curia abstinet: ni
obtinuit. ne ille fuuita sua aliquio tumi¬
dum quocũꝙ auspicio egille uderetur.
In excicdio massiliensiũ lucũ qui aus car̃¬
tus hẽbatur: pͥmꝰ ausus est cedlere ꝓbãs
se ab omni suꝑsticione alienũ. Bece
quoq martꝰ e s nͣgelitandli causa alexã¬
driam ꝓficiscens: cum nauem egreus
exemplo: qui coloris amisit uenustatẽ.
dum reuocatꝰ a cornice ꝓgrecli malurt̃
quam manere. Hus ũ nugi mensi

Expanded text:
tantes in fide, multis permittit Deus ludificasunt, quantum excipientis fides permittit. Unde et Julius Caesar nullo augurio, nullave superstitione, a quocunque incoepto potuit absterreri. Contigit enim ut quandoque in Africam navigio proficiscens in egressu navis prolaberetur: verso itaque ad melius omine: « Teneo te, inquit, Africa: » eamque obtinuit. Praeterea Calphurnia uxor ejus ea nocte, quam is in terra ultimam gessit, vidit eum multis vulneribus confectum in sinu suo jacere, rogansque ut die sequenti a curia abstineret, non obtinuit, ne ille in vita sua aliquid timidum, quocunque auspicio egisse videretur. In excidio Massiliensium, lucum qui diis sacratus habebatur, primus ausus est caedere, probans se ab omni superstitione alienum. Beatus quoque Marcus evangelizandi causa Alexandriam proficiscens, cum navem egressus exemplo, qui coloris amisit venustatem, dum revocatus a cornice, progredi maluit quam manere. His vero mens nugis
Abbreviated transcription (Latin):
ommipotentis dei. cum scͥptũ nou̾im. oĩa
fer quiclam gentis nr̃e in lege dm̃ enuͣ¬
głiũ ioħis suꝑ ponebat infirmis ⁊ cu¬
rabc̃itur. Beam stephani tumica suo põita
mortuu̾ suscitauit. Simbotũ apłor. de¬
moniatũ a qͦ gestabatur curauit. Oratio
clnica ħuis dũ legebant᷑ aut dabantur
ex fide dicta sepissime contulit optatũ
salittis esfestum. Batus bñdictus signo
crucis uas mortiferum fregit. at ei ꝓ signo
lapidem intorsisset. Capitula eiugłii.
gestata. audita . ł. dicta: inue̾iuntur. ꝓfu¬
ise quam plurimis. H eꝙ̃ ⁊ similia ño

Expanded text:
omnipotentis Dei; cum scriptum noverim, omnia omnipotentis Dei; cum scriptum noverim, omnia fer quidam gentis nostrae in lege Domini Evangelium Joannis superponebat infirmis, et curabantur. Beati Stephani tunica superposita mortuum suscitavit. Symbolum apostolorum daemoniacum, a quo gestabatur, curavit. Oratio Dominica herbis, dum legebantur aut dabantur ex fide dicta, saepissime contulit optatum salutis effectum. Beatus Benedictus signo crucis vas mortiferum fregit, ac si pro signo lapidem intorsisset. Capitula Evangelii gestata, vel audita, vel dicta, inveniuntur profuisse quamplurimis. Haec equidem et similia no
Abbreviated transcription (Latin):
mel aut ampluis st̾nitau̾it. Ouid si
oscitau̾iteꝰ huid deniq si cumq deci sonũ
emiserit: Hec tamen ex causis qͣs
phisici nouerunt. aliquaten aa eũ pti¬
nent: cirea quem fu̾it. Esto dũ aliena
oꝑa impedite aut ꝓmouere ñ queant
Situt ñ mania carmina. aut suꝑsti¬
ciose quedam ligature. que tota medi¬
coꝵ secta concdẽpnat. bicet ħ ip̃a a qͥbus¬
clam eminentiori quodam nomine ꝑhi¬
sita soleant appellari. p̃hisicum ⁊ em̃
ñt cuius ocultissima rõ est. nt huma¬
no sensu nequeat ꝯp̾hendi. Nithil etẽ
est .i. fit: cuꝰ ortũ legitima causa ⁊ rõ u̾¬
p̾cedant. Et ut alius ait. nithil fit ĩ t̾ra
sñ causa. Constat itaq q artificis uatiure¬
trae manũ: nithil euadit. Ex quo ꝯsegͥn¬
ter patet ad phiacam omnia ꝑtm̾e. E go
quidem qͦcu̾ts mͦ ista se hẽant ĩndubitãt᷑
crecdo illa sola ñ eẽ respuencdel que ex
fide ꝓueniunt. ⁊ referuntur ad głiani

Expanded text:
mel aut amplius sternutaverit? Quid si mel aut amplius sternutaverit? Quid si oscitaverit? Quid denique si undecunque sonum emiserit? Haec tamen ex causis quas physici noverunt, aliquatenus ad eum pertinent circa quem fiunt. Esto, dum aliena opera impedire, aut promovere non queant. Sicut nec inania carmina, aut superstitiosae quaedam ligaturae, quae tota medicorum secta condemnat, licet haec ipsa a quibusdam eminentiori quodam nomine physica soleant appellari. Physicum etenim dicunt, cujus occultissima ratio est, ut humano sensu nequeat comprehendi. Nihil etenim est, vel fit, cujus ortum legitima causa, et cedant: et ut alius ait: « Nihil fit in terra sine causa. » Constat itaque quia artificis naturae manum nihil evadit. Ex quo consequenter patet ad physicam omnia pertinere. Ego quidem quocunque modo ista se habeant, indubitanter credo illa sola non esse respuenda, quae ex fide proveniunt, et referuntur ad gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit prologus
nniꝵeedunt in usum sapientis
quecuq dlicuntur. aut fiunt. Nam oci¬
a eiꝰ: negocia sunt. ⁊ dum rõnis libra¬
miue reꝵ omniũ uires pensat: ꝓuicda
dispensacõne quicqͥd ad b̾itudinem ꝓfi¬
cit quacdam qͣi manu uͥtutis ap̾phendit.¬
Eu gͦ diuine sap̃ie tue argumento ua¬
liclissimo cduplicit̾ fid̾e̾ facis. cdũ ⁊ intuis
actib rectus incedis: ⁊ philosopharis. ĩ
nugis aliens. Alacres itaq exeant nu¬
ge ur̃e. quas serenitas tua ꝓclire iubet
in publicum. uͭ coniectores mathemati¬
cos cumi qͥbusclam aliis mugatorib intͦ¬
cducant. quia quib dedisti egrediendi
aucdatiam: setͣitatis qͦ ficlutiam p̾sta¬
bis. Connectant᷑ gͦ inferiora supiorib.
⁊ siquid in alt̾ut̾s uiciosum aut deforme
apparuerit: benignitatis tue pruden¬
cia corrigatur.
A
est. Qui sõpmis ⁊ auguriis credͦ
nũcquam fore securum. Ego sententiam
⁊ uerissimam ⁊ fidelissimam puto. ¶d
em̃ refert ad ꝯsequentiam rerũ siqͥi se¬

Expanded text:
NDUS PROLOGUS. Omnia cedunt in usum sapientis, quaecunque dicuntur aut fiunt. Nam et otia ejus negotia sunt, et dum rationis libramine rerum omnium vires pensat, provida dispensatione quidquid ad beatitudinem proficit, quadam quasi manu Tunc ergo divinae sapientiae tuae argumento validissimo dupliciter fidem facis, dum et in tuis actibus rectus incedis, et philosopharis in nugis alienis. Alacres itaque exeant nugae nostrae, quas serenitas tua prodire jubet in publicum, ut conjectores, mathematicos, cum quibusdam aliis nugatoribus introducant; quia quibus dedisti egrediendi audaciam, securitatis quoque fiduciam praestabis. Connectantur ergo inferiora superioribus, et si quid in alterutris vitiosum, aut deforme apparuerit, benignitatis tuae prudentia corrigatur. a est: « Qui somniis et auguriis credit, nunquam fore securum. » Ego sententiam et verissimam et fidelissimam puto. Quid enim refert ad consequentiam rerum, si quis se
Abbreviated transcription (Latin):
indicium quidem clifficile est. ⁊ freqͣnt̾
inc̾tum. ⁊ sepe alcꝰ: qm ut ab hõie uale¬
at expediri. Lis tñ licenciori uanita¬
te mathematicoꝵ referti sunt libri.
Lneas mr̃e clea monstrante uiam:
clata facta. secutũ se asserit. eo qd̃ egre¬
cłienti lutifer̃ qui et uenꝰ cdonͦ ad
italeam ꝑueniret apparuerit auspi¬
canti defect᷑ solis uarios limeq labores:

Expanded text:
fficile est, et frequenter incertum, et saepe altius quam ut ab homine valeat expediri. Eis tamen licentiori vanitate mathematicorum referti sunt libri. Aeneas Matre dea monstrante viam, data fata secutum se asserit, eo quod egredienti Lucifer, qui et Venus, donec ad Italiam perveniret, apparuit auspicanti. Defectus solis varios, lunaeque labores
Abbreviated transcription (Latin):
erra qͦ ip̃a misterioꝵ conscia ẽ.
s grauia omnia frequenti ꝑtat
eo qd̃ fundata suꝑ stabilitatm suam
manult qͥesc̾e quam moueri. Eum gͣ
niugitus eiꝰ auditur: amaris euentib
concdolet. ⁊ quo affectu suis compatiat᷑
alũpnis uotis sue t̾sticia ꝓtestatur.
Maugna siquidem ⁊ pia parens omniũ
est. S̾tuduerat ħ ab amplexu hospicis
arcere phenissam. S qi contiliatͥr hospicii
uenus iam p̾ualuerat: tacta clolore cor¬
dis intrinsecus inugiit. qm̃ ei mugitus ꝓ
gemitu est. Hec eadem qͦciens tremit: fi¬
lus suis p̾uidet aliquid metuendum. nͥ
forte ꝑturiendo laboret. Tũt uͦ uł oĩno
facit oborsum aut inutilem fetum pa¬
rit. quia ut multum: sepe cũ ꝑturiũt
montes ꝓcedit ridiculꝰ mus. Hec sũt
quib totam uigilantiam suam uideas
accõmodare quam płimos. Cet̾ra cde gn̾e
hoc adeo sunt multa: loquacem ut las¬
sare que ant fabiũ. quib q̃cũto domͦ
instit̾it: eam nͨ ab ip̃a salute arbitror poᷤ.¬

Expanded text:
erra quoque ipsa mysteriorum conscia est, sed gravia omina frequentius portat, eo quod fundata super stabilitatem suam, mavult quiescere quam moveri. Cum ergo mugitus ejus auditur, amaris eventibus condolet, et quo affectu suis compatiatur alumnis, vocis suae tristitia protestatur. Magna siquidem et pia parens omnium est. Studuerat haec ab amplexu hospitis arcere Phoenissam, sed quia conciliatrix hospitii Venus jam praevaluerat, tacta dolore cordis intrinsecus mugiit, quoniam ei mugitus pro gemitu est. Haec eadem quoties tremit, filiis suis praevidet aliquid metuendum, nisi forte parturiendo laboret. Tunc vero vel omnino facit abortum, aut inutilem fetum parit, quia ut multum, saepe cum Parturiunt montes, procedit ridiculus mus. Haec sunt quibus totam vigilantiam suam videas accommodare quam plurimos. Caetera de genere hoc adeo sunt multa, loquacem Ut lassare queant Fabium. quibus quaecunque domus institerit, eam nec ab ipsa salute arbitror pos
Abbreviated transcription (Latin):
Ati possint a d̾o sciri. que ñ scimnt᷑. ⁊ qd̾. xx
rerum mutabilitas ei nequaquam est
sunt. ut num̾us ñ queat angeri uł.
minui. ⁊ qd̃ ꝓnidencia nlłam necessi¬
tatem reb inducit. xxi.¬

Expanded text:
An possint a Deo sciri quae non sciuntur; et quod rerum mutabilitas ei nequaquam est sunt, ut numerus eorum non queat augeri vel minui; et quod providentia nullam necessitatem rebus inducit.
Abbreviated transcription (Latin):
mnundacõm ãquarum sb̾iect orbis ex¬
spͣtet. Et licet araritate sui miracłis
uicdeatur acced̾e: opͦ tñ nature est. q̃
quidem soles nͥ geminat. s nubem.
similimam facit. uocaturq paresion.
Eͣst ⁊ eĩ parelion nubes similima soli.
signũ quidem cõmune młtis ⁊ si nõ
gen̾ale. Signoꝵ siqͥdem alia ꝑtitu¬
laria. alia inũsalia sunt. Particu

Expanded text:
inundationem aquarum subjectus orbis exinundationem aquarum subjectus orbis exspectet. Et licet a raritate sui, miraculis videatur accedere, opus tamen naturae est, quae quidem solem non geminat, sed nubem simillimam facit, vocaturque parhelion. Est enim parhelion nubes simillima soli, signum quidem commune multis, etsi non generale. Signorum siquidem alia particularia, alia universalia. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
pecła lime orbis m̃simiat. Oftendit
nemq rubicundus color uentos. ceru¬
mlitat furentesꝙ ꝓcellas. Letꝰ orb
serenitatem nanigns reꝓmittit qmͣ
gestat uultu pͥcipue si qͣrͣto ortu is
em̃ austor certissimꝰ estꝰ. neq obtusis
cornib ritila. neq insuso fuerit
humore fustata. tũt em̃ totꝰ ⁊ ille
clies. ⁊ qui nascent᷑ ab illo ex actũ
ad mensem uento pluuiaq careb̾t
Sol quoc caclens int̾ est utrũ equa¬
lib gancieat racliis. an obiecta nube
rutilet utrum solita splendore ful¬
gidꝰ. ã. uentis urgentib ignens niue¬
sit paslidus. an pluuia sit inpenden¬
te maculosus. Aer nͦ ⁊ mare ip̃m
ues ⁊ pisces fut᷑oꝵ certissima ꝓdunt
signa q̃ uͥgilius. ⁊ lucanꝰ. diuino ꝯpͤ¬
hũdunt ingeno. s ⁊ uarro in lib̾s
naualib cdum solicitos instruit nau
ue uͦ in sole ⁊ luna scd̃m nat᷑am
signa ꝯtigerint: certissima sũt.
Solem quis dit̾e falsum audeat: Mo.¬

Expanded text:
specula lunae orbis insinuat. Ostendit specula lunae orbis insinuat. Ostendit namque rubicundus color ventos, caeruindicat, furentesque procellas. Laetus ortus serenitatem navigiis repromittit, quam gestat vultu, praecipue si quarto ortu, is enim auctor certissimus est, neque obtusis cornibus rutila, neque infuso fuerit humore fuscata. Tunc enim Totus et ille dies, et qui nascentur ab illo, Exactum ad mensem vento pluviaque carebunt. oriens candens, interest utrum equalibus gaudeat radiis, an obiecta nube rutilet; utrum solito splendore fulgidus, an ventis urgentibus igneus, nive pallidus, vel pluvia sit impendente maculosus. Aer vero et mare ipsum, ves, et pisces, futurorum certissima produnt signa, quae Virgilius et Lucanus divino comprehendunt ingenio; sed et Varro in libris navalibus, dum sollicitos instruit nauvero in sole et luna secundum naturam signa contigerint, certissima sunt, « Solem quis dicere falsum audeat? » Q
Abbreviated transcription (Latin):
uialiũ anium corꝑa in aquit auidiut
m̾gi ꝯspicies: ymbres expta. Eum clamorẽ
comitis audies matutimĩ: plumam peret
rantes in aere motꝰ illuic citiuis inse p̃it
sentuit. ⁊ mñcde hylaritatem ꝯtipunit
aut merorem. LͤͦI mirũ ẽ ⁊ gmuora
aĩmaliũ corꝑa ad ext̾ioꝵ motus trequẽ¬
tustme disponant᷑. ⁊ archano qͣaam nate
ꝯsilio. gerant elem̃tis ncc᷑iũ morem. Nre
eĩ añalib corꝑib bona ꝑ mela emme¬
ant. si se temꝑalit̾ .ł. ex dempalit᷑ reabi¬
derint temꝑa: are phisitoꝵ regulis auis
satis ꝓbabilit̾ comphũdit. fituranuit
sanitatem aut egritudinem. ant statã
qm̃ dũt neutralitatem. fatalitatem ꝙͣ
ip̃am ex p̾cedentib signis angnostũs
⁊ mt̾dum si causas nou̾int : etcitatisi¬
me curant. Si uͦ ut u̾bo eo utar cau¬
las ignorant qͣmͦ curant: Nonutic
artis bñficio: set fortime. Iudiciũ u
Qd ex signoꝵ congnicõne ꝓferint. ⁊ ci
difficile: sepe uerisimũ eit. Mulis qpͣ sig¬

Expanded text:
avidius mergi conspicies, imbres exspecta. Cum clamorem cornicis audieris matutinum, pluviam petit. rantes in aere motus illius citius in se ipsis sentiunt, et inde hilaritatem concipiunt, aut moerorem. Nec mirum, cum et graviora animalium corpora ad exteriorum motus frequentissime disponantur, et arcano quodam naturae consilio, gerant elementis necessarium morem. Quae enim animalium corporibus bona vel mala immineant si se temporaliter vel extemporaliter reddiderint tempora, ars physicorum regulis suis satis probabiliter comprehendit. Futuram etiam sanitatem, aut aegritudinem, aut statum, quem dicunt neutralitatem, fatalitatem quoque ipsam, ex praecedentibus signis agnoscunt, et interdum, si causas noverint, efficacissime curant. Si vero ut verbo eorum utar causas ignorant, quomodo curant? Non utique artis beneficio, sed fortunae. Judicium vero, quod ex signorum cognitione proferunt, etsi difficile, saepe
Abbreviated transcription (Latin):
Tulla uirum fortem iuĩdicta mag̃ decz ista.
Principib semꝑ debet ad eẽ uiris.
In quoꝵ manib lex siuiget ignea. ꝓunit.
Dum miseret. ficlos dũ cupis eẽ facit.
ꝑ rouocat ad fatinꝰ: dum seuit aqͣ potestas.
Et gͥ subitos ñ sinit eẽ pios:
T emo sciens illum ledit quem tredit amitũ.
n egula sia nimis. quisqͥs amandꝰ amet.
Nec hoĩm distincta solet ꝯiung̾e corcła.
Tsta pͥ hoĩem ꝯciłiare deo.

Expanded text:
Nulla virum fortem vindicta magis decet ista, Nulla virum fortem vindicta magis decet ista, Principibus semper debet adesse viris. In quorum manibus lum cupit esse, facit, Provocat ad facinus, dum saevit iniqua potestas, Et sibi subjectos non sinit esse pios. Nemo sciens illum laedit, quem credit amicum; Regula fida nimis: quisquis amandus, amet. Haec hominum disjuncta solet conjungere corda, Ista potest hominem conciliare Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui timeat uitii sordidus ẽẽ nota.
Alt̾uis lingue dic quis mod̾at᷑ habenas:
Uix est qui ꝓpͥe possit hr̃e mocdum.
Lubrica sepe cacdit. qm u̾fat̃ inudo.
S epe cacdens labem contͣhit atq notam.
Tnt̾ multiloquos ⁊ gnͣdia u̾ba serentes:
Osto tardiloquus. estoq pauca loquens.
Dum lingͣs acuunt alii. tͥ talłeat auris
Et sit dulichilo remige surcla magis.
N ec tm̃ ualeat tem̾aria lingͣ loquentis:
Dectoris ut possit rumꝑe clanst᷑ tui.
E i. patiẽs fu̾is: nũqͣm tibi u̾ba nocebunt.
Turbatorq tue nemo quietis erit.
Axtuciet pacem qͣm lat paciencia nullꝰ¬
E it licet exermis: ꝯterit arma tñ.
Utant᷑ linguis. tu uirib ut̾re mentis
Si sapis. a linguis głia magna uenit.
Nam que sit doctͥna uiri: pãtiencia monstt᷑.
Imbelliq manu bella nefancda p̾mit.
Cir paciens forti melior. minor ẽẽ tͥumphus.
rbis: qͣm mentis dicit᷑. estq minor.
S ꝑne malos. uen̾are bonos. ignosce uolenti.
N etłe. nulla bonis ultio grata magis.

Expanded text:
Qui timeat vitii sordidus esse nota. Alterius linguae dic quis moderatur habenas? Vix est, qui propriae possit habere modum. Lubrica saepe cadit, quoniam versatur in udo: Saepe cadens labem contrahit, atque notam. Inter multiloquos, et grandia verba serentes, Esto tardiloquus, estoque pauca loquens. Dum linguas acuunt alii, tibi calleat auris, Et sit Dulichio remige surda magis. Nec tantum valeat temeraria lingua loquentis, Pectoris ut possit rumpere claustra tui. Si patiens fueris, nunquam tibi verba nocebunt, Turbatorque tuae nemo quietis erit. Excutiet pacem, quam dat patientia, nullus; Sit licet exermis, conterit arma tamen. Utantur linguis, tu viribus utere mentis, Si sapis: alinguis gloria magna venit. Nam quae sit doctrina viri, patientia monstrat, Imbellique manu bella nefanda premit. Vir patiens forti melior; minor esse triumphus Urbis, quam mentis dicitur, estque minor. Sperne malos, venerare bonos, ignosce volenti Laedere, nulla bonis ultio grata magis.
Abbreviated transcription (Latin):
uo luptatis. Sic aũ ꝑmorum discri¬
mina crauseuut: ut uͥtuti faciant
ribdim ũ ad patͥam suam saltem
isenatute ulixes iepedaret. Socios
uarii exili amisit casibꝰ. s eos ad
fortue molencia. aut nacure in¬
firmitas. aut animi uoluptas ab sũꝑ¬
sit. hor̾ tũ om̃iũ. iociuida relatõ:
Namuł amici p̾uisus casus. ⁊ si amarꝰ
or fuit cũ labente societas: co casus
q̃mq mag̾ abst̾ret Siqͤ. exemplis se¬
pemagis ꝓficitur ꝙͣ p̾ceptis. Malan
uitantur fatilus. quo fideluis p̾cog
uadunt. Consonant ei si lituũ ꝯti¬
cente lira dignaris au dire flactus.
aut simaiꝰ horaciꝰ. qͥ plꝰ honestatis. ⁊
utilitatis se apd̾i eouidem inueuis¬
se gͣtulat᷑. qͣm płiũ stoicor sit p̃teptis
exp̃ssũ. Ait em̃. Troiam balli scͥptore
maxime lolli: cdũtu d clamas rome:
p̾neste religi. Ocqͥd sit pulchr. qd tͦx¬

Expanded text:
voluptatis. Sic autem per morum discrivoluptatis. Sic autem per morum discrimina transeunt, ut virtuti faciant rybdim, ut ad patriam suam saltem in senectute Ulysses repedaret. Socios variis exsilii amisit casibus, sed eos aut fortunae violentia, aut naturae infirmitas, aut animi voluptas absumpsit. Horum tamen omnium jucunda relatio est. Nam vel amici praevisus casus, etsi amarus or fuit cum labente societas, eo casus quemque magis absterret. Siquidem exemplis saepe magis proficitur, quam praeceptis. Mala enim vitantur facilius, quo fidelius praecovadunt. Consonat ei, si Lyricum conticente lyra dignaris audire, Flaccus, aut si mavis Horatius, qui plus honestatis et utilitatis se apud Maeonidem invenisse gratulatur, quam plurium Stoicorum sit praeceptis esta est. Troiam belli scriptorem. Maxime Lolli, dum tu declamas Romae, Praeneste relegi; qui quid sit pulchrum,
Abbreviated transcription (Latin):
in singłis picturas indet miratur
⁊ laudat młtitudo. Namq nirtutis inci¬
tam̃ta sunt. rarꝰ sp̃tator attendit. Pre.¬
que res in se neq consilium neq mo¬
cłum hẽt ullũ: eam cõsilio reg̾ẽ nõ
potes. In amore ħomĩa ñ sunt iuitia
⁊ iurie suspiciones. minucitie. indu¬
cie bellũ par ursum. Inc̾ta ħ si postu¬
les id̾ne t̾ta fac̾e: nich̾o plꝰ agas. qu̾a
si des ꝯꝑam ũ c̾ rõne insamas. Et ꝙ
nc̃ tute cecũ iratus cogitas: egone il
Morime malim. Sentiet qͥ uirsiem.
Het u̾ba una me ħcłe falsa lacrimula
qͣ ocłos t̾enerendo musere uix in exp̃s¬
sit: restinguet. et teultro actussabit
⁊ dabit ei ultro suppliciũ. Ad depellen
ꝙͣ seriuus inducit s qͥcqͥd in hanc par¬
tem loquut᷑. ita acciꝑitur acsi in sa¬
nũ amator̃e reuocet semus. łos tñ
alibi ꝯmendat płimũ idem cicerodic̃e:
poetas ⁊ uarios scͥptores arciũ autre¬
rum gestarum. solusille ꝯtemptibi¬

Expanded text:
in singulis picturas videt, miratur, in singulis picturas videt, miratur, et laudat multitudo. Nam quae virtutis incitamenta sunt, rarus spectator attendit Quae res in se neque consilium, neque modum Habet ullum, eam consilio regere non potes. In amore haec omnia insunt vitia: injuriae, Suspiciones, inimicitiae, induciae, Bellum, pax rursum. Incerta haec les Ratione certa facere, nihilo plus agas, Quam si des operam, ut cum ratione insanias. Et quod nunc tute tecum iratus cogitas Egone illamodo Mori me malim, sentiet qui vir siem. Haec verba una mehercle falsa lacrymula Quam oculos terendo misere vix vi expresserit Restinguet: et te ultro accusabis, et dabis ei Ultro supplicium. TERENquam servus inducit: sed quidquid in hanc partem loquuntur, ita accipitur, ac si insanum amatorem revocet servus. Eos tamen alibi commendat plurimum idem Cicero dicens: Poetas et varios scriptores artium, aut rerum gestarum, solus ille contemptibi