comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad id quod euꝑem isto mͦ querens. Quid sidor.¬
miens ille iam sciret. quid alius demanueiꝰ
ficturus cẽt. ⁊ de industria se plus potius
etiam ne ex ꝑgisceretur somno dederet ut
aliquem uirando faller&. N E ei quic quam. Nx¬
sonmius ad innocentiam suffragartur: Quid
aliua illi quam nocentem hominẽ ꝓnuntiarẽ :
Qud si uille uolens iũctuse. ut aliquem similit̃
p̃tenta defensione deciperet: Quid ei tandem
ut peccato careat illa uincula ꝓfuerunt.
qũa quam his obstrictus reuera resistere non
ualeret. sic̃ ille dormiens quid tunc fieret
om̃ino nescir&: Hum quidnam igitur du¬
bitandũ ÷ quin peccasse ambo iudicarentur.
Quibus concessis. colligerem nusquã scilieet
nisi inuoluntate ẽẽ peceatum. eum michi
auxiliaretur etiam illud. quod iusticia pec.¬
cantes tenet. sola mala uoluntate quamuis
quod uolueruit inplere nequiuerint Quif¬
quamne me ista tractantem. poss& dicere in.

Expanded text:
ad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dorad id, quod cuperem, isto modo quaerens: quid? si dormiens ille iam sciret, quid alius de manu eius facturus esset, et de industria se plus potus etiam, ne expergisceretur, somno dederet, ut aliquem iurando falleret, num ei quicquam somnus ad innocentiam suffragaretur ? quid aliud illi quam nocentem hominem pronuntiarent ? quid? si et ille uolens uinctus est, ut aliquem similiter praetenta defensione deciperet, quid ei tandem, ut peccato careat. illa uincula profuerunt? quamquam his obstrictus reuera resistere non ualeret, sicut ille dormiens, quid tunc fieret. omnino nesciret. numquidnam igitur dubitandum est, quin peccasse ambo iudicarentur ? quibus concessis colligerem nusquam scilicet nisi in uoluntate esse peccatum, cum mihi auxiliaretur etiam illud, quod iustitia peccantes tenet sola mala uoluntate. quamuis quod uoluerint inplere nequiuerint. Quisquamne me ista tractantem possit dicere in
Abbreviated transcription (Latin):
mientis manu scripsisset alius aliquid flagi¬
ciosum Om̃s quis dubitet ita fuisse. negat᷑os
illud ẽẽ peccatum: ita hoc dampnaturos ut¬
& iam suc censerent fortasse. quod tali costaga¬
tione dignos putarem: Quibus ego quo qͦ
peterem ut inc aliud tam manifestũ u in.
om̃ium cognitione positum. int̾ro gantem
non moleste ferrent Tunc quererem si non
dormientis s scientis manu. qui m̃bris canien
ceteris iunctus. atq constrictus eͥet quis quã
ualentror aliquid similit̾ feciss& mali utru
quia id noss& quamuus om̃ino noluiss&. ullo
peceati nomine teneretur. Et luc micli om̃s
mirantes quod talia sciscitarer. sine cunctatio.¬
ne responderent. nichil &iam istum om̃ino
peccasse Quid ita: Luia dequo nesciente uelre¬
sistere non ualente. quis quippiam mali fece¬
rit. iuste. dãpnari nullo modo potest: Atq id
ipsum cur ita e̾e̾t. simillis hominib naturã
ipsam ꝑcunctarer humanã. facile ꝑuenirẽ

Expanded text:
mientis manu scripsisset alius aliquid flagimientis manu scripsisset alius aliquid flagitiosum. omnes quis dubitet ita fuisse negaturos illud esse peccatum, ita reclamaturos, ut etiam succenserent fortasse, quod tali eos rogatione dignos putarim ? a quibus ego, quoquepeterem, ut me aliud tam manifestum, tam in omnium cognitione positum interrogantem non moleste ferrent. tunc quaererem: si non dormientis, sed scientis manu, qui membris tamen ceteris uinctus atque constrictus esset, quisquam ualentior aliquid similiter fecisset mali, utrum quia id nosset. quamuis omnino noluisset, ullo peccati nomine teneretur. et hic mihi omnes mirantes, quod talia sciscitarer, sine cunctatione responderent nihil etiam istum omnino peccasse. quid ita ? quia de quo nesciente uel resistere non ualente quisquam quippiam mali fecerit, iuste damnari nullo modo potest. atque id ipsum cur ita esset, si in illis hominibus naturam ipsam percontarer humanam, facile peruenirem
Abbreviated transcription (Latin):
cidebat ut quic quid dicerent miris quibꝰ dam
modis. non quia sciebam s quia optabam ue¬
rum ẽẽ ꝓuero apꝓbarem. Ita factume̾ ut qũa.¬
uis pede tẽꝑti atq caute. tam̃ diu sequerer
homines. nteͥdam stipulam iuuenti anime p̃.¬
ferentes. Gerum ista non poteram illotẽ.¬
pore id eͥ. sensibila ab intelligibilib carnalia
scilic& aspualibus diudicare atq discernere:
N onerat etatis non discipline. non cuiꝰ dã & iã
consuetudinis non ullorum deniq meritoꝵ
Hon em̃ parui gaudii felicitatisrese Ita tandẽ
ne illud quidem arriꝑe poteram: quod in
om̃ium hominum iuditio. sũmi dĩ legbus
natura ipsa constituit. Quamuis eñ homi¬
num. quos modo aͥ communi sensu generis hu¬
mani. nulla difrupiset am̃cia que uellent
ad iudicanda studia detulissent. quamlibet
inpericiã quantamcũq etiam tarditatem
uellem srire quid michi responderent. rogãti
utrum eis peccasse uideretur. de eiius dor¬

Expanded text:
cidebat, ut quicquid dicerent, miris quibusdam cidebat, ut quicquid dicerent, miris quibusdam modis, non quia sciebam, sed quia optabam uerum esse, pro uero adprobarem. ita factum est, ut quamuis pedetemtim atque caute, tamen diu sequerer homines nitidam stipulam uiuenti animae praeferentes. Uerum esto: non poteram illo tempore sensibilia haec ab intellegibilibus, carnalia scilicet ab spiritalibus diiudicare atque discernere. non erat aetatis. non disciplinae, non cuiusdam etiam consuetudinis. non ullorum denique meritorum non enim parui gaudii felicitatisque res est —: itane tandem ne illud quidem arripere poteram, quod in omnium hominum iudicio summi dei legibus natura ipsa constituit? Quiuis enim homines, quos modo a communi sensu generis humani nulla disrupisset amentia, quae uellent ad iudicandum studia detulissent, quamlibet inperitiam, quantamcumque etiam tarditatem, uelim experiri, quid mihi responderent roganti, utrum eis peccasse uideretur, de cuius dor
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uł quod saluti sat erat cogitare S
duo quedam maxime. que. incautam illam
etatem facile capiunt ꝑ ammirabiles at.¬
triuere circuitus. Quorum ÷ unum famili.¬
aritas. nescio quo modo repens quadã inagi.¬
ne bonitatis taquam sinuosum aliquod uin-¬
culum multiplicit̃ collo inuolutum. ałtũ
quod quedam noxia uictoria. pene michi
semꝑ indisputationibus ꝓueniebat. disse.¬
renti cum inperitis. s tam̃ fidem suam cer¬
tatim ut quisq posset defend̾e molientib
xp̃ianis. Quo suctessu creberrͥmo gliscebat
ad olescentis animositas iinpetus suos inꝑur¬
cacie magnum malum in prudent̃ urgebat
Quod alt̾candi genus. quia post eoꝵ auditionẽ
aggresus eram. quic quid in eo uł qualicum¬
q ingenio. uł alis lectionibus poteram solis
illis libentissime tribuebam. Ita ex illoꝵ sermo¬
nibus ardor incertamina uexconitaminũ ꝓuen¬
ai. amor in illos cotidie mouebatur. Erquo ac¬

Expanded text:
dicere uel, quod saluti sat erat, cogitare. Sed me dicere uel, quod saluti sat erat, cogitare. Sed me duo quaedam maxime, quae incautam illam aetatem facile capiunt, per admirabiles adtriuere circuitus: quorum est unum familiaritas nescio quomodo repens quadam imagine bonitatis tamquam sinuosum aliquod uinculum multipliciter collo inuolutum, alterum, quod quaedam noxia uictoria paene mihi semper in disputationibus proueniebat disserenti cum inperitis, sed tamen fidem suam certatim, ut quisque posset, defendere molientibus christianis. quo successu creberrimo gliscebat adulescentis animositas et inpetus suos in peruicaciae magnum malum inprudenter urgebat. quod altercandi genus quia post eorum auditionem adgressus eram, quicquid in eo uel qualicumque ingenio uel aliis lectionibus poteram, solis illis libentissime tribuebam. ita ex illorum sermonibus ardor in certamina, ex certaminum prouentu amor in illos cotidie nouabatur. ex quo ac
Abbreviated transcription (Latin):
rimus non latebit. Mediocris ne tandem ne.¬
gotii uł meriti. cognitionem dĩ arbitͣmini:
Q uodenĩ nobis aliud p̾mium quam uita ꝓ.
quia mors eius rite dicitur. adĩ cognitione
au̾sio cum se conu̾tit ad dm̃ meritum est
cet̃ne uite consequende ut eterna uita sic̃
dictum ẽ. ipsa cognitio. Conu̾ti aut̃ ad am̃
nemo nisi ab hoc mundo se au̾terit potest.
hoc ego michi arduum ⁊ diffillimum sentio
Uobis si facilee̾. ille. ipse as̃ uiderit. Ego uellem
credere: insi me. mouer& quod cum iste mũ¬
dus a quo nos au̾tere iubemur. uisibilissit:
istoꝵ ocłõꝵ quam m̃tis iudicio tribuitis. apd
quos nullam ẽe fulgentem pennam que non
ex dõ fulgrat. ⁊ eẽ iiuentem animãque nõ
ex dõ uiuat. p̾dicatur ⁊ creditur. hec ⁊ his sr¬
milia ł illis &iam dicerem. uł mecum ipse
reputarem Possem namq dm̃ om̃ib ut dr̃
uisceribus dep̃cans. ⁊ iscripturis quantum
licebat intentus. itunc fortasse talia uł

Expanded text:
rimus, non latebit. mediocrisne tandem nerimus, non latebit. mediocrisne tandem negotii uel meriti cognitionem dei esse arbitramini? quod enim nobis aliud praemium quam uita aetquia mors eius rite dicitur a dei cognitione auersio, cum se conuertit ad deum. meritum est aeternae uitae consequendae, ut sit aeterna uita, sicut dictum est, ipsa cognitio. conuerti autem ad deum nemo, nisi ab hoc mundo se auerterit, potest. hoc ego mihi arduum et difficillimum sentio; uobis si facile est, ille ipse deus uiderit. ego uellem credere, nisi me moueret, quod cum iste mundus, a quo nos auertere iubemur, uisibilis sit istorum oculorum quam mentis iudicio tribuitis, apud quos nullam esse fulgentem pennam, quae non ex deo fulgeat, et esse uiuentem animam, quae non ex deo uiuat, praedicatur et creditur. haec et similia uel illis etiam dicerem uel mecum ipse reputarem. possem namque deum omnibus, ut dicitur, uisceribus deprecans et scripturis, quantum licebat, intentus etiam tunc fortasse talia uel
Abbreviated transcription (Latin):
ostentat plerumq ipso quem t̾ret. in eo de
quo terret. indoctior. Itaq isti multituaii
se p̃ferendos arbrtrantur. quia priores in¬
t̃rogant. quod cum multitudine ignorant.
S eo tempore quo cumeis me non siẽ iã diu¬
ago egisse nunc penitet michi has rationes
deꝓm̃ti hoc obiecissent. dicerem. Quesointĩ
mecum cognoscite quod facillimum est
S inchil potest fulgere sine dõ multo minꝰ
posse aliquid uiuere sine dõ. Nongͦ intan¬
tis monstris opimonum remaneamuc.
ut nescio quas animas uitam non ex dõ
habere p̃dicemus. Sic em̃ fortasse contĩ.¬
get. ut id quod mecum ignoratis id÷ unde
sit malum uł simul uł aliquo ordine ali.¬
qu̾ado discamus. Quid siem̃ cognitio sũmi
mali. sine sumini bomi cognitioe. contin.¬
gere homini non potest. Nonem̃ nossemꝰ
tenebras. ĩiintenebris semꝑ eẽmus. ged luqᷤ
noticia contħrium suum non siuit incogni
ego dm̃ atq ita nos illud quod p̃ꝓpere que.¬

Expanded text:
ostentat plerumque ipse ipso. quem tenet, in eo, de ostentat plerumque ipse ipso. quem tenet, in eo, de quo terret, indoctior. itaque isti multitudini se praeferendos arbitrantur, quia priores interrogant. quod cum multitudine ignorant. sed si eo tempore, quo cum eis me, non sicuago, egisse nunc paenitet, mihi has rationes depromenti hoc obiecissent, dicerem: quaeso. interim mecum cognoscite, quod facillimum est, si nihil potest fulgere sine deo, multo minus posse aliquid uiuere sine deo, ne in tantis monstris opinionum remaneamus, ut nescio quas animas uitam non ex deo habere praedicemus. sic enim fortasse continget, ut id quod mecum ignoratis, id est unde sit malum, uel simul uel quolibet ordine aliquando discamus. quid ? si enim cognitio summi mali sine summi boni cognitione contingere homini non potest? non enim nossemus tenebras, si in tenebris semper essemus; sed lucis notitia contrarium suum non siuit incognitergo deum atque ita nos illud, quod praepropere quae
Abbreviated transcription (Latin):
quia exdõ non estis. Quomodo etiam uera
eẽt uox illa apłi. in ipso euãgelii memorabi¬
u pͥncipio qua dictum ẽ. insua ꝓpriauenit
sui eum non receperiuit. Unde sui. si
non receperunt. Aut unde idõ non sui qr
non receperunt. insi quia homines pecea.¬
nature tenuit quiait. sui eum non recepe.¬
runt ille uoluntatis qui ait non estisexdõ.
Tuanglista enĩ dq oꝑa conm̃dabat. xp̃s
hominũ peccata colercebat. hic fortasse quis
dicat. und ĩpsa pecca. i om̃mo unde malum:
Si ab homine. unde homo: giabangło. unde
angłsꝰ : Quos ex dõ eẽ. cum dicitur quamuis
recte uereq dicatur. uidentur tam̃ in ꝑttis
iminus ualentibus acrit̃ res abditas intue¬
ri quasi ꝑ quamdam cathenam ad am̃mala
i peccata conecti. Hiᷤ inquestione illi regna¬
re. se putant. Quasi uͦ interrogare sit scire et
utinam ideẽt nemome scientior repperitur.
ed nescio quomodo sepe in alt̾cando. magne
questionis ꝓpositor ꝑsonam magni doctoris

Expanded text:
quia non estis ex deo, quomodo uera esset uox illa apostoli in ipso euangelii memorabili principio, qua dictum est: in sua propria uenit et sui eum non receperunt? unde sui. si non receperunt? aut unde ideo non sui. quia non receperunt? nisi quia homines peccanaturae tenuit qui ait: sui eum non receperunt. ille uoluntatis qui ait: non estis ex deo. euangelista enim dei opera commendabat. Christus hominum peccata cohercebat. Hic fortasse quis dicat: unde ipsa peccata et omnino unde malum? si ab homine, unde homo? si ab angelo. unde angelus ? quos ex deo esse cum dicitur. quamuis recte uereque dicantur, uidentur tamen inperitis et minus ualentibus acriter res abditas intueri quasi per quandam catenam ad deum mala et peccata conecti. hac in quaestione illi regnare se putant, quasi uero interrogare sit scire. utinam id esset: nemo me scientior reperiretur. sed nescio quomodo saepe in altercando magnae quaestionis propositor personam magni doctoris
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ ad nichilu tendunt: reducat &
Quia mutabilia sunt. Quare muta¬
bilia sunt: Quia ñ sũme sunt. Qre
nsume sunt: Quia inferiora sunt:
eo aquofacta sunt. Quis eas fecit:
Qui sume ÷. Quis hic ÷: Osincõmu¬
conseruat. Cur ea fecit: Vt essent.
Ipsũ enim qͣntũcũq eẽ. bonũ ÷: quia
sũmũ bonũ. ẽ. sume. eẽ. Vnde fecit᷑
specie sit. necesse :. Ita & si minimũ
bonu. tam̃ bonũ erit: & ex dõ erit.
Nam qm sũma species sũmũ bonũ ÷:
minima species. minimũ bonũ : Ome
aut̃ bonũi: aut ds̃. aut exdõ. Ergo ex
deo : : etiã minima species. Sane quod
de specie: hoc etiã de forma dici po¬
test. Neq enim frustratã speciosissimu
ꝗͣ etiã formosissimũ in laude ponit᷑:
Id igit᷑ : unde fecit ds om̃a: qđ nullã
speciẽ hab&. nullãq formã: qđ nichil
e. altud ꝗͣ nichil. Nam illud qđ in
cõpatione ꝑfectoꝵ in forme dr̃.: si hab&
aliqͥd forme qͣuis exiguũ: quamuis

Expanded text:
id est ad nihilum tendunt, reducat etid est ad nihilum tendunt, reducat etQuia mutabilia sunt. Quare mutabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferiora sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus incommutate conservat. Cur ea fecit? Ut essent. Ipsum enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? lacumque specie sit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de forma dici potest. Neque enim frustra tam speciosissimum, quam etiam formosissimum in laude ponitur. Id ergo est, unde fecit Deus omnia, quod nullam speciem habet, nullamque formam; quod nihil est aliud quam nihil. Nam illud quod in comparatione perfectorum informe dicitur, si habet aliquid formae, quamvis exiguum, quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tũ ab uno dõ. eẽ. posse . qr non
eisdẽ sacram̃tis tenet᷑ populꝰ nr̃. quib
udei tenebant᷑ uł adhuc tenentur:
potest dicere ñ posse fieri. ut unus
pat̾ familias iustissimꝰ aliud imꝑ& eis
quibꝰ seruitutẽ duriorẽ utile iudicat.
aliud eis qͦs infilior gradũ ad optare
dignat᷑. Si aut̃ pcepta uitȩ mouent.
qđ inueti lege minora sunt: in euangło
maiora. Et ideo putat᷑ ñ ad unũ din
utraq ꝑtinere : potest qͥ hoc putat
ꝑturbari: si unꝰ medicꝰ alia ꝑministros
suos in becilliorib. alia ꝑseipsũ ualen-¬
tiorib p̾cipiat : ad reꝑandã uł ad opti¬
nenda salutẽ. Ut enim ars medicinȩ
cũ eadẽ maneat. neq ullo pacto ipsa
mutabilis ÷ nr̃a ualitudo: ita diuina
ꝓuidentia cũ sit ipsa om̃ino in cõmu¬
tabilis. mutabili tam̃ creat᷑e uarię
subuenit: & ꝓdiũsitate morbor. alias
alia iub& aut uetat. ut auitio unde
mos incipit. & ab ipsa morte ad natu¬
ram suam & essentiã. ea qͦ deficiunt

Expanded text:
tum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam et essentiam, ea quae deficiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in hac uita societati generis hu¬
mani sine dolo tẽporalit̃ congruens:
et̃na meditaret᷑ unũ dm̃ colens. qui
nͥ ꝑmaner& in cõmutabilis: nulla mu¬
tabilis natura remaner&. Mutari aut̃
animã posse ñ qͥdẽ localit̃ sed tam̃
tẽporalit̃ suis affectionib qͥsq cognoscit.
Corpius uͦ & tẽporib & locis. eẽ. muta¬
bile cui uis adũtere facile ÷ Fantas.¬
mata porro nichil st̃ aliud ꝗͣ de spe¬
cie coporis corporeo sensu attracta
figm̃ta: q memoriȩ mandare ut ac¬
cepta sunt uł partiri. uł multiplicare.
ut contrahere. uł distende. uł ordinare.

Expanded text:
sed in hac vita societati generis hused in hac vita societati generis humani sine dolo temporaliter congruens, aeterna meditaretur, unum Deum colens; qui nisi permaneret incommutabilis, nulla mutabilis natura remaneret. Mutari autem animam posse, non quidem localiter, sed tamen temporaliter, suis affectionibus quisque cognoscit. Corpus vero et temporibus et locis esse mutabile, cuivis advertere facile est. Phantasmata porro nihil sunt aliud quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta: quae memoriae mandare ut accepta sunt, vel partiri, vel multiplicare, vel contrahere, vel distendere, vel ordinare,
Abbreviated transcription (Latin):
tie sue: cuiꝰ cõmixtione atq miseria
hostẽ tẽpatũ. ẽt. sõniant.: & mundum
fabricatũ. Heq nunc eoꝵ opiniones re
fellimꝰ: qͦd partim iã fecimꝰ: parti qͣntũ
ds̃ siuerit faciemꝰ. Sed in hoc oꝑe qͦmͦ
aduers eos fides catholica tuta sit &
homines in eor cedunt sententiã. r ati¬
onib qͣs dñs donare dignat᷑: quantũ
possumꝰ demonstramꝰ. Illud sane in pͥ¬
mis tenere te uolo qͥ bene nosti ani¬
mũ meũ. ñ hoc me fugiende artogan¬
tie grã. quasi sollẽnit̃ dicere: qͥcqͥd in
his litc̃is erroris inueniri poterit᷑: hoc
solũ mͥ. c̃ẽ. tribuendũ Quicqͥd autem
uerũ & conuenient̃ expositũ: uni õium
bonoꝵ munerũ largteori deo. Quã obrẽ
sit tͥ manifestũ atq ꝑceptũ: nullum
errorẽ in religione. et̃. potuisse: si aĩma
ꝓdeo suo ñ colera animã: aut corpus.
aut fantasmata sua. aut hoꝵ aliqua
duo conuncta: aut certe simul oĩa.

Expanded text:
ntiae, cujus commixtione atque miscela ntiae, cujus commixtione atque miscela hostem temperatum esse somniant, et mundum fabricatum. 17. Neque nunc opiniones eorum refellimus, quod partim jam fecimus, partim quantum Deus siverit faciemus: sed in hoc opere quomodo adversus eos fides catholica tuta sit, ehomines in eorum cedunt sententiam, rationibus quas Dominus dare dignatur, quantum possumus demonstramus. Illud sane in primis tenere te volo, qui bene nosti animum meum, non hoc me fugiendae arrogantiae gratia quasi solemniter dicere, quidquid in his litteris erroris inveniri poterit, hoc solum mihi esse tribuendum; quidquid autem verum et convenienter expositum, uni omnium bonorum munerusit tibi manifestum atque perceptum, nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam, aut corpus, aut phantasmata sua, aut horum aliqua duo conjuncta, aut certe simul omnia:
Abbreviated transcription (Latin):
possit ualere. Cont᷑ eos tam̃ potissimm̃:
insta tuta qui duas naturas uł substantias
singulis pͥncipiis ad uersꝰ inuic̃e rebelles
ẽẽ. arbitrant᷑. Offensi eni qͥbdam
reb & rursa quib:dim deleceti.
non earũ quib offendunt᷑. sed earũ qͥb
delectant᷑. uolunt. eẽ. auctorẽ dm̃. Et
cũ consuetudinẽ suã uincere neqͦunt:
iam carnalib laqueis in retiti. duasani-¬
mas. eẽ in uno corpore existimant: Tinam
de deo quȩ naturalit hoc sit qͦd ipse.
alterã degente tenebraꝵ. ꝗͣ ds nec ge¬
nuerit. nec fecerit. nec ꝓtulerit. nec
abiecerit : sed quȩ suã uitã. suã t̾ram.
suos foctus. & animalia. suũ postremo
regnũ habuerit. ingenitũq pͥcipiũ:
sed qͦdam tẽpore aduersꝰ dm̃ rebellastẽ:
dm̃ aut̃ qͥ aliud qͦd facera&e ñ habe ¶ t
quomͦ alit̾ possa hosti resistere ñ in¬
uenirae. necessitate opp̃ssũ misisse huc
animã bonã. & qͣndã particulã substa¬

Expanded text:
possit valere. Contra eos tamen potissimum est possit valere. Contra eos tamen potissimum est instituta, qui duas naturas ve. substantias singulis principiis adversus invicem rebelles esse arbitrantur. Offensi enim quibusdam rebus, et rursus quibusdam delectati, non earum quibus offenduntur, sed earum quibus delectantur, volunt esse auctorem Deum. Et cum consuetudinem suam vincere nequeunt, jam carnalibus laqueis irretiti, duas animas esse in uno corpore existimant: unam de Deo, quae naturaliter hoc sit quod ipse; alteram de gente tenebrarum, quam Deus nec genuerit, nec fecerit, nec protulerit, nec abjecerit; sed quae suam vitam, suam terram, suos fetus et animalia, suum postremo regnum habuerit, ingenitumque principium; sed quodam tempore adversus Deum rebellasse, Deum autem cum aliud quod faceret non haberet, et quomodo aliter posset hosti resistere non inveniret, necessitate oppressum misisse huc animam bonam, et quamdam particulam suae substa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentie beneficio. Exhis eñ hominib
heretici fuint: qͥ etiã si eẽnt. in eccła ni¬
chilominꝰ errarent. Cũ autẽ foris sunt:
plurimũ ꝓsunt. Non uerũ docendo qͦd
nesciunt: sed aduerũ querendũ carna¬
les. & ad uerũ aꝑiendũ spuales catholicos
excitando. Sunt enĩ innumerabiles inscã
eccła deo ꝓbati uiri: sed manifesti ñ fiunt
int̃ nos ꝗͣ diu imꝑitiȩ nr̃e tenebris delec¬
tati dormire miluiinꝰ. quã lucẽ ueritatis
intueri. Qua ꝓpt̾ multi ut dĩe dĩiude¬
ant & gaudeant: ꝑhereticos de somno
excitantur. Utam̃ aͦ etiã hereticis non
ut eoꝵ apꝓbemꝰ errores: sed ut catholicã
disciplinã aduersꝰ eor insidias asserentes:
iiigslantiores & cuutiores simꝰ. etiã si eos
adsalutẽ reuocare ñ possumꝰ Credo aut̃¬
ad futurũ dm̃. ut ista script᷑a p̃cedente
pietate legentib: bonis ñ adũsus aliquã
sed aduersꝰ om̃s prauas & falsis opiniones.

Expanded text:
providentiae beneficio. Ex his enim hominibus providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiam, si essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt, sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in sancta Ecclesia Deo probati viri; sed manifesti viri non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis, non ut eorum approbemus errores, sed ut catholicam disciplinam adversus eorum insidias asserentes, vigilantiores et cautiores simus, etiamsi eos ad salutem revocare non possimus. IV. Quonaffuturum Deum, ut ista scriptura, praecedente pietate, legentibus bonis, non adversus unam aliquam, sed adversus omnes pravas et falsas opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
Quo cognito: satis apparebit qͥntu homo
assequi potest. ꝗ̃ necessariis & inuictis
& iustis legib deo & dño suo cuncta
subiecta sunt: ex qͦ illa omia que pͥmo
credidimꝰ. nichil nͥ auctoritate secuti
partim sic intelligunt᷑ ut uideamꝰ eẽ.
certissima.: partim sic ut uideamꝰ fieri
posse. atq itafieri oportuisse: dolcatꝰo
illos hec n credentesiqͥnbs ancea õre.¬
credentes irrderesꝗͣ nobiscũ credere
maluert. Don enĩ iã illa hominisssaero¬
sc̃a susceptio. & uirginis partus. & mors
filii dei ꝓnobis. & resurrectio am:ortuis.
& incȩłti ascensio & consessus ad dext̃am
patris. & peccator ab olitio. &iudicu
dies aorpor irefuscitatio. cog¬
nita et̃nitate trinitatis. & mutabilitate
creatute. cnedunt᷑ tantũ. & ñ etiã iudi¬
cano᷑ ad sũim dimiscđiã qͣl generi humano
exł iłx̾. Sedqm lierissime dictũ: oport&
multas hert̾feseẽ. ut ꝓbaci manifes ti
fiant inter uos: utam̃ etiã isto diuinae

Expanded text:
Quo cognito, satis apparebit quantum homo assequi potest, quam necessariis et invictis et justis legibus, Deo et Domino suo cuncta subjecta sint: ex quo illa omnia, quae primo credidimus, nihil nisi auctoritatem secuti, partim sic intelliguntur, ut videamus esse certissima; partim sic, ut videamus fieri posse, atque ita fieri oportuisse, doleamusque illos haec non credentes, qui nos antea credentes irridere, quam nobiscum credere maluerunt. Non enim jam illa hominis sacrosancta susceptio, et Virginis partus, et mors Filii Dei pro nobis, et resurrectio a mortuis, et in coelum ascensio, et consessus ad dexteram Patris, et peccatorum abolitio, et judicii dies, et corporum resuscitatio, cognita aeternitate Trinitatis et mutabilitate creaturae, creduntur tantum, et non etiam judicantur ad suportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos, utamur etiam isto divinae
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ peccato: auferet᷑ pena peccati. Et
ubi: malũ ubi: mors contentio tuã.
ubi: mors aculeus tuus: Uincit enin
essentia nichilii: & sic absorbet᷑ mors
enim & angłos natura . eẽ. mutabiles:
si solꝰ ds̃ .e. incõmutabilis. Sed ea uo¬
luntate qua magis dm̃ ꝗͣse diligunt.
firmi & stabiles manent in illo: et
fruunt᷑ maiestate ipsius enĩ libentis¬
sime subditi. Ille aut̃ angelꝰ magis
obhoc minus: ꝗͣ fuit: qr eo qđ minus
erit frui uoluit: cũ magis uoluit sua
sed in quantũ minus : malu. ẽ. Co enĩ
quo minus: ꝗͣ erat: tendit ad mortem.
Quid autẽ mirũ si ex defectu in opia. et
ex inopia inuidentia : qͣ diabolꝰ utiq

Expanded text:
 et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur morsenim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis voluit sua sed in quantum minus est, malum est. Eo enim, quo minus est quam erat, tendit ad mortem. Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus utique
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ creature potiꝰ ꝗͣ creatori seruiamꝰ. nec
euanescamꝰ in cogitationib nr̃is. & ꝑfecta
religio ÷. Ct̃no enĩ ereatori adherentes:
& nos ȩt̃nitate afficiam᷑ necesse :. S qr
hoc anima peccatis scus obruta. & impli¬
cita. ꝑseipsã uide. ac tenere non poss&.
nullo in reb humanis ad diuina capes¬
sencla int̃ posito gradu ꝑ ꝙͤ ad dĩ simili¬
tudinẽ a trena uita hom̃o nicef ettr:
in effabili misedia di. tẽporali clispen

Expanded text:
potius quam Creatori serviamus, nec evanescamus in cogitationibus nostris, et perfecta religio est. Aeterno enim Creatori adhaerentes, et nos aeternitate afficiamur necesse est. Sed quia hoc anima peccatis suis obruta et implicata, per seipsam videre ac tenere non posset, nullo in rebus humanis ad divina capessenda interposito gradu, per quem ad Dei similitudinem a terrena vita homo niteretur, ineffabili miseri
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis p̃ceptis conciliatꝰ & idoneã facio
spualib ꝑcipiendis. ꝗ neo p̃terita sunt
nee futura: sed eodẽ mͦ semꝑ minentia:
trinitat᷑e qͣntũ in had uita datũ : cog̃¬
nita: omis intellectualis & animalis. &
corporalis creatura abeadẽi trinitate
amministrari sine:ulla dubttacionerp¬
spicit᷑. Hon tit aliã partẽ totiꝰ ereat᷑e
fecisse intelligat᷑ pater. &aliã filius.

Expanded text:
divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualibus percipiendis, quae nec praeterita sunt, nec futura, sed eodem modo semper manentia, Trinitate quantum in hac vita datum est cognita, omnis intellectualis et animalis et corporalis creatura, ab eadem Trinitate administrari, sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur Pater, et aliam Fili
Abbreviated transcription (Latin):
Rme mͥ Rominiane. qͥd de uera religione
sentirẽ: tẽpꝰ nunc. ẽẽ. arbitratꝰ sũ postꝗͣ
tuas acerrimas int̾rogationes sine ullo
certo fine fluctuare: ea caritate qua t̃
obstrictꝰ sũ. diutiꝰ sustinere non possem.
Repudiatis gͥ om̃ib qͥ neq in sicͥs philo¬
sophint᷑. nec in philosophia consetrant᷑
& his qui uł praua opinione uł aliqͣ
pstrinxi: tenenda : nobis xp̃iana reli¬
gio & eiꝰ eccłe cõmunicatio qͦ cacholica÷
& catholica nominat᷑ : ñ solu uscas. tierũ
etii ab orb: inimicis &lelint enĩ nolint:
ipsi quoq heretici & scisiatũ aliumni.
qͣndo ñ cũ suis sed cũ extͣneis locuntuł.
catholica nichil altud ꝗͣ catholicã uo¬
cant. Non eñi possunt intelligere: nͥ hoc
eam nomine discernant: qͦ ab uniuerso
caput : historia & ꝓphetia. dispensati¬
onis tẽporalis diuine ꝓuidentie ꝓsa
lute generis humani in ȩt̃nã uitã re¬
formandi atq repindi. Quȩ cũ credita
fuerint: intẽ purgabit uite modus de¬

Expanded text:
me mihi Romaniane, quid de vera religione sentirem , tempus nunc esse arbitratus sum, postquam tuas acerrimas interrogationes, sine ullo certo fine fluctuare, ea charitate qua tibi obstrictus sum, diutius sustinere non possem. Repudiatis igitur omnibus qui neque in sacris philosophantur, nec in philosophia consecrantur; et iis qui vel prava opinione, vel aliqua perstrinxi: tenenda est nobis christiana religio, et ejus Ecclesiae communicatio quae catholica est, et catholica nominatur, non solum a suis, verum etiam ab omnibus inimicis. Velint nolint enim ipsi quoque haeretici, et schismatum alumni, quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, Catholicam nihil aliud quam Catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universocaput est historia et prophetia dispensationis temporalis divinae providentiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus
Abbreviated transcription (Latin):
decentissimȩ modationis amiserat. quia. et hu¬
ic corpori. imbecillitatẽ peꝑit animae male
utentis ainditas in paradiso lsurpans ueti¬
tum cibum. contra medici disciplinam. qͣ
sempiterna continetur salus.¬
iergo in ista ipsa uisibił carnis im¬
becillitate. ubi uita beata eẽ non
potest. inuenitur ammonitio beatȩ urtę
propters sdi sumo usq ad ima uenientem.

Expanded text:
at: quia et huic corpori imbecillitatem peperit animae male utentis aviditas in paradiso, usurpans vetitum cibum contra medici disciplinam, qua sempiterna continetur salus. 84. Si ergo in ista ipsa visibilis carnis imbecillitate, ubi beata vita esse non potest, invenitur admonitio beatae vitae pr
Abbreviated transcription (Latin):
exustis uitũs omĩb & homine scĩficato
atq purgato appareat quã uere dictũ sic
go sũ ignis consumens. Possunt pucare
pelagiani. istã ꝑfectionẽ in hac mortali uita
me dixisse posse contingere. s ñ hoc pucent.
Ardor qͥppe. karitatis sequendo dño factus
idoncus. & tã magnus: ut uitia ouncta con¬
sumat. in hac uita nasci & crescere potest:
ꝑficere uͦ ꝓpt̾ qđ̃ nascit᷑ ut nullũ in. sit
homini uitiũ:. ñ consequent̃ hic pocest qͣn¬
ius canta ista res. eodẽ ardore Raritatis ꝑ.¬
ficiat᷑ ubi ꝑficiet qͣndo perfici potest ut
quẽ admodũ lauacruĩ regenerationis.
purgat a reatu omĩũ peccatorũͥ quȩ
humana trant natiuitas. ⁊ contͣnt ini¬
quitas: ita illa ꝑfectio purge ab omĩ
labe uitiorũ: sine quib ee ñ. pocest hu¬
mana in hoc scło infirmitas: sic̃ accipien¬

Expanded text:
exustis omnibus uitiis in homine sanctificato exustis omnibus uitiis in homine sanctificato atque purgato satis appareat, quam diuine dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit iniquitas, ita illa perfectio purget ab omnium labe uitiorum, sine quibus esse non potest humana in hoc saeculo infirmitas. sicut accipien
Abbreviated transcription (Latin):
sincera quã plena. nisi forte diceret
karitacẽ dei non fucurã esse maiorẽ quando
uidebimꝰ facie ad faciẽ. Sic itaq hoc accipi¬
at᷑ tamquã plena dicta sit quia maior e̾ẽ ñ
possit. quã diu ambulamꝰ ꝑfidẽ. Grit enĩ
plenior immo plenissima s: per spem.
tẽ qđ̃ dixi de his qui subueni unt indigen¬
tib quia misericordes uocant᷑. etiã sapien.¬
tesusq ad eo sint: ut etiã nullo animi dole¬
re turbent᷑. ñ sic accipiendũ ẽ. tanquã de
finierĩ in hac uita tales c̃ẽ sapiences. Hon
enĩ dixi cũ sint: s dixi etiã si sint. Alio
loc M ubi diniiã uͦ. cũ hec hum̃ana
dilectio inherentẽ uberib sius nutriuerit
e roborauerit animũ sequeret dm̃ factus
idoneus ubi ciꝰ maiestas ex tanta parte
quanta ammi humani dũ terrȩ huiꝰ
inhabitator ẽ sufficit. apperire se ceꝑit
tantus caritatis ardor ñmascit᷑. & tantũ
diumi amoris surgit incendiũ ut

Expanded text:
sincera quam plena, nisi forte putatur sincera quam plena, nisi forte putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore finierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo factus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
His enĩ noĩb latinds inc̾̃pretes .iiii. illas uirtute᷑ quȩ ma
xumne more. philophorũ ee assolent nominaũ. Sobrieta.¬
tẽ appellans tẽperanciã prudentiȩ imponens nom̃
sapientiȩ. fortitudinẽ uͦ. untucis uocabulo enuntian:
Solã iusticiã suo nõe int̾p̃tatus ẽ. Has aut̃ . iiiͦiͦ. uirtu¬
tes in codẽ libro sapientie suis noĩb appellatas: sic̃
agrecis uocant᷑. Longe postea repperimꝰ in codicibus g̃cis.
Itẽ qđ posui de libro silomonisuanitas uanitatũ dix̃ ȩccłas.¬
teo. minultis qͥdẽ codiciꝰ lege .s. hoc greꝰ n babet. Luibe aut̃
uanicas uanitatu qd pꝰea uidi.ainueni hos lati¬
nos ẽẽ ueriores. qui habent uanitantiũ ñ uanitatũ
Exocasione tam̃ huiꝰ m̃dositatis quecũq disserui
uera eẽ ipsis reb apparet. Qd aut̃ dixi cũ ip.¬
sum quẽ cognoscere uolumus hoc .e. diĩ. pri¬
us plena karicate diligamus. meliꝰ diceret᷑

Expanded text:
his enim omnibus lathis enim omnibus latxime in ore philosophorum esse assolent, nominavit; sobrietatem appellans temperantiam, prudentiae imponens nomen sapientiam, fortitudinem vero virtutis vocabulo enuntians, solam justitiam suo nomine interpretatus est. Has autem quatuor virtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis. item quod posui de libro Salomonis: uanitas nanitantium, dixit Ecclesiastes, in multis quidem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanitatum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet. Quod autem dixi: eum ipsum, quem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur:
Abbreviated transcription (Latin):
multa disputans dixi quȩ inipsis rebꝰ. ñ canqͣm falsa
imꝓbo ueruntam̃ conuenientiã scͥturarũ uec̃ũ & no¬
uarũ. ꝗͣ demonstrare cupiebã. ex his dũ taxat ubis ñ
utiq demonstraui. Vnde aut̃ mͥ error obrepserit
din. Ex aliis uͦ testimoniis eandẽ conscquentiã suffici¬
ent̾ ostendi. Similit a paulopꝰ testimoniũ posui de
libro sapientiȩ scđm codicẽ nr̃m in qͦ scͥptũ erat.¬
Sobrictatẽ enĩ sapientia doc&: & iusticiã ⁊ uirtutẽ
& scđm hȩc ũba disserui res qͥdẽ ueras. s ex ocasio¬
ne m̃dositãs inuentas. Quid enĩ ueriꝰ quã qđ sapi¬
entia doc& ueritatẽ cõtẽplationis ꝗͣ nomine sobrie¬
tatio significatã putaui. aactionis ꝓbitatẽ. quã per
duo alia intelligi uolui ꝑiusticiã atq unrtutẽ. cũ codi¬
cesciꝰdẽ int̾pretationis ueriores habcant. gobrietatẽ
enĩ & sapientiã docet. iusticiã. ⁊iueritate. & uł̃rtutẽ.

Expanded text:
e in ipsis rebus non tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum ueterum et nouarum, quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat uerbis non utique demonstraui. unde autem mihi error obrepserit, dixi; ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendi. Et paulo post testimonium posui de libro Sapientiae ssobrietatem enim sapientia docet et iustitiam et uirtutem, et secundum haec uerba disserui res quidem ueras, sed ex occasione mendositatis inuentas. quid enim uerius, quod sapientia doceat ueritatem contemplationis, quam nomine sobrietatis significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et uirtutem?
Abbreviated transcription (Latin):
Postea suauiꝰ ad legendũ: ꝙͣ potentiꝰ ad
psuadendũ scripsit plato. Hon enum
sic isti nati erant: ut popłoꝵ ipsoꝵ opi¬
nione. ad uerũ cultu ueri di asimu¬
lachroꝵ suꝑstitione. atq ab huiꝰ mundi
uanitate conuterent. Itaq & ipse socra¬
tes cũ popło simulachra uenerabat᷑. et
post eiꝰ dãpnationẽ mortẽq nemo ausꝰ

Expanded text:
Postea suavius ad legendum, quam potentius ad Postea suavius ad legendum, quam potentius ad persuadendum scripsit Plato. Non enim sic isti nati erant, ut populorum suorum opinionem ad verum cultum veri Dei, a simulacrorum superstitione atque ab hujus mundi vanitate converterent. Itaque et ipse Socrates cum populo simulacra venerabatur, et post ejus damnationem mortemque, nemo ausus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd iuraturo. ẽẽt. in ꝓmptu: & quasi¬
ad manũ occurriss&. Credo intellige¬
bat qͣliacũq oꝑa nature. ꝗ ad mini¬
strante diuina ꝓuidentia gignerent᷑
ẽe. meliora: & idõ diuinis honoribꝰ dig¬
niora ꝗͣ ea qͦ in tẽplis colebant᷑. Non qͦ
uere lapis & canis. eent. colenda sapi¬
entib: sed ut hoc mͦ intelligerent qui
possent tanta suꝑstitione de mersos. eẽ.¬
homines. ut emergenti hic. ẽẽt. tam
tipͣpis demonstiandꝰ gradꝰ Ad qͣ uenire
si puder&. uiderent qͣntomagis puden¬
dũ ẽẽt. in turpiore consistere. Simul
& illos qͥ mundũ istũ uisibilẽ suniudĩn
ẽẽ. opinabant᷑: ad monebat turpitudi¬
nis suȩ docens. ẽẽ. conseqͣns: ut quilib&
lapis tanꝗͣ sũmi di particula iure cole¬
sec᷑. Qđ si execrarent᷑. mutarent sen¬
tentiã & unũ đm colerent: quẽ solũ¬
istũ mundũ fabricatũ. ẽẽ. constaret:

Expanded text:
quidquid juraturo equidquid juraturo ead manum occurrisset. Credo intelligebat qualiacumque opera naturae, quae administrante diuina prouidentia generentur,  meliora et ideo diuinis honoribus digniora quam ea quae in telnplis colebantur. Non quod uere lapis et canis essent colenda sapientibus sed ut hoc modo intelligerent quod possent tanta suhomines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto magis pudendum esset in turpiore consistere. Simul et illos qui mundum istum visibilem, summum Deum esse opinabantur, admonebat turpitudinis suae, docens esse consequens ut quilibet lapis tanquam summi Dei particula jure coleretur. Quod si exsecrarentur, mutarent sententiam, et unum Deum quaererent, quem soluistum mundum fabricatum esse constaret.
Abbreviated transcription (Latin):
noscitur: principiũ naturarũ om̃iũ a qͦ
uniuersitas omĩs. et inchoatur. et ꝑfici¬
tur. & continetur. hinc euidentius er¬
ror dephendit᷑ eoꝵ popłoꝵ qͥ multos de¬
os colere. quã unum uerum deum. &
dnm̃ om̃iũ maluerunt: Qđ eoꝵ sapi¬
entes qͦs philosophos uocant scolas ha¬
bebant dissentientes: & tẽpla cõmunia
Non eñ uł popłos uł sacerdotes latebut
de ipsoꝵ deoꝵ natura ꝗͣ diuersa sen-¬
tirent: cũ suã qͥsq opinionẽ puplicȩ
ꝓfiteri ñ formidare t: atq om̃ib si
poss& ꝑsuadere moliret᷑. Om̃s tam̃
cũ sectatorib suis diu̾sa & aduersa
sentientib: ad sacra cõmunia nullo
ꝓhibente ueniebant. Non nunc agt᷑
qͥs eoꝵ senserit ueriꝰ. s certe illud sa¬
tis qͣntũ mͥ uidet᷑ appar&: aliud eos
in religione suscepisse cũ popło: et
aliud eodẽ ipso popło audiente de-
datior cet̾is fuisse ꝑhibet᷑: iurando ꝑ
cane qͦmlib& et lapidẽ qͣmlib& Et

Expanded text:
noscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error deprehenditur eorum populorum, qui multos deos colere. quam unum verum Deum et Dominum omnium maluerunt, quod eorum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente veniebant. Non nunc agitur, quis eorum verius senserit; sed certe illud satis, quantum mihi videtur, apparet, aliud eos in religione suscepisse cum populo, et aliud eodem ipso populo audiente defedacior caeteris fuisse perhibetur jurando per canem quemlibet, et lapidem quemlibet, et
Abbreviated transcription (Latin):
xerim: pace hoꝵ om̃iũ qͥ eoꝵ libros ꝑui¬
cacit̾ diligunt: xp̃ianis tẽporibꝰ qͦnam
religio potissimu tenenda sit: & qͤ ad
ueritatẽ ac beatitatẽ uia ñ sit dubi¬
tandũ: Si enĩ plato ipse uuer&. & me
int̾rogantẽ ñ asꝑnaret᷑ uł potiꝰ siqͥs eiꝰ
discipłs eo ipso tẽpore qͥ uiuelut. cum
sibi ab illo ꝑsuadet᷑ ñ corporeis oculis.
sed pura m̃te ueritatẽ uidi. cui qͦcũq
anima in hesiss&: ea beatã fieri atq
ꝑfectã. Ad ꝗͣ ꝑcipiendã. nichil magis
impedire ꝗͣ uitã libidinibꝰ deditã &
falsis imagines rerũ sensibiliũ qͦ nobis
ab hoc sensibili mundo ꝑ corpꝰ impresse
uarias opiniones erroresq generarent.
Quã obrẽ sanandũ. ẽẽ. animũ ad intuendã
in cõmutabilẽ rerũ formã: & eddẽ modo
semꝑ se habentẽ atq undiq sui similẽ
pul chritudinẽ. nec distentã locis nec
tẽpore uariatã: sed unũ atq idẽ om̃i

Expanded text:
xerim pace horum omnium, qui eorum libros peruicaciter diligunt, christianis temporibus quaenam religio potissimum tenenda sit et quae ad ueritatem ac beatitudinem uia non esse dubitandum. si enim Plato ipse uiueret et me interrogantem non aspernaretur, uel potius si quis eius discipulus eo ipso tempore quo uiuebat, cum sibi ab illo persuaderetur non corporeis oculis, sed pura mente ueritatem uideri; cui quaecumque anima inhaesisset, eam beatam fieri atque perfectam; ad quam percipiendam nihil magis impedire quam uitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae uarias opiniones erroresque generarent; quam ob rem sanandum esse animum ad intuendam incommutabilem rerum formam et eodem modo semper se habentem atque undique sui similem pulchritudinem, nec distentam locis nec tempore uariatam, sed unum atque idem omni
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ dixerĩ. S: ct manicheos de nat᷑a ques¬
tio ũsabat᷑. Q utiq id agit grã ut sanata
et̃iã tunc recolens oraui ꝓfamiliarissimisme¬
is qui mortifero illo adhuc tenebant᷑ errore
& dixi. ꝓs magne ds̃ omĩpocens. ds sũmȩ bonita¬
ñ solũ conũsos addm̃: grã eiꝰ saluari ut pro¬
ficiant atq ꝑficiant᷑: ubi adhuc dici potest:
ꝓ merito conuersiõnis illorum istã darigiãm
uerũetiã ut conũ tant᷑ ad dñ ad ipsã dĩ gra¬
nimis aduersi atq ut ad illũ conũterent᷑
oraui:
Hic Liber Sic Incipit Opitulante dei
mi sericordia

Expanded text:
possumus, dixerim. Sed contra Manichaeos de natura quaestio versabatur. Et utique id agit gratia, ut sanata etiam tunc recolens oravi pro familiarissimis meis qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: Deus magne, Deus omnipotens, Deus summae bonitanon solum conversos ad Deum gratia ejus adjuvari, ut proficiant ac perficiantur, ubi adhuc dici potest, pro merito conversionis illorum istam dari gratiam; verum etiam ut convertantur ad Deum, ad ipsam Dei granimis aversi, atque ut ad illam converterentur oravi. Hic liber sic incipit: Opitulante Dei misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
Cum aũt malos arguere ꝓpositum ÷ recte aicimꝰ
non estis exdõ. Dicimus em̃ se a ueritate auerten¬
tibus infidelibus. facinorosis. flagitiosis. ⁊ quod
nomine uno totum continetur peccatoribus.
Que rursus omia exdõ non ee̾. quis dubitet. Itaq
xp̃s peccatoribus id ipsum quod peccatores erant
isibi non credebant coarguens. quid mirum
siait non eitis erdõ. exalia parte illa salua sen¬
tencia manente quod omĩa pipilum factasũt
& omia ex dõ: Namsi xp̃o non crederem:¬

Expanded text:
cum autem malos arguere propositum est. recte dicimus: cum autem malos arguere propositum est. recte dicimus: non estis ex deo. dicimus enim se a ueritate auertentibus, infidelibus, facinorosis. flagitiosis, et quod nomine uno totum continet, peccatoribus: quae rursus omnia ex deo non esse quis dubitet? itaque Christus peccatoribus id ipsum, quod peccatores erant et sibi non credebant, coarguens, quid mirum si ait: non estis ex deo. ex alia parte illa salua manente sententia quod omnia per ipsum facta sunt, et: omnia ex deo. nam si Christo non credere
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ad docenduni aptius apperiret. nichil
abeo aliud de hac questione audiremus nisi
quem ad modum ficri posset. ut ⁊ nullũ ani¬
marum genus. non eẽt exdõ. recle tam̃
peccatoribus.: iinfidelibus diceretur non estis
exdõ. Nam mos fortasse inplorato mauxiliũ
dõ. ficile uidere possemus. aliud ẽẽ uiuere.
aliud peccare. Et qua quam uita mnpeccatis in
peccatis in comparatione iuste uite. mors appel¬
latasit. utrumq tam̃ in homine uno posse
inueniri. ut simulsit uiuus ⁊ peccator. s qđ
uiuus erdõ: quod peccator nonex dõ. In qua
diuisione utimur ea parte de duabus que nr̃e
sentencie competit. ut cum dĩ conditoris om̃i.¬
potenciam insinuare. uolumus &iam pecea.¬
toribus dicamus quod exaõ sint. Dicimus eñi
his qui aliqua sꝑ̃e continentur. dicimus
animantibus. dicimus rationabilib dicimus
postremo quod ad rem attinet. maxime uiuen¬
tibus que om̃ia ꝑsc ipsa diuina sunt munera.

Expanded text:
et ad docendum aptius aperiret. nihil et ad docendum aptius aperiret. nihil ab eo aliud de hac quaestione audiremus, nisi quemadmodum fieri posset, ut et nullum animarum genus non esset ex deo, et recte tamen peccatoribus et infidelibus diceretur: non estis ex deo. nam et nos fortasse inplorato in auxilium deo facile uidere possemus aliud esse uiuere, aliud peccare. et quamquam uita in peccatis in conparatione iustae uitae mors appellata sit. utrumque tamen in homine uno posse inueniri, ut simul sit uiuus atque peccator. sed quod uiuus, ex deo, quod peccator. non ex deo. in qua diuisione utimur ea parte de duabus, quae nostrae sententiae conpetit, ut, cum dei conditoris omnipotentiam insinuare uolumus, etiam peccatoribus dicamus. quod ex deo sint — dicimus enim his, qui aliqua specie continentur, dicimus animantibus, dicimus rationalibus, dicimus postremo, quod ad rem maxime adtingit, uiuentibus, quae omnia per se ipsa diuina sunt munera-,