comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ita per innumerabilia retro sactula. multum
quidem pro lixis interuallis. sed tamencertis.
& idem plato. &eadem ciuitas. & eadem scola
idemq: discipuli repetiti . & perinnu merabilia
deinde saecula repetendi sunt. Absit inquã¬
utnos ista credamus.: Semel enim xp̃s mor¬
tuus est propeccatis nr̃is. Resurgens autem
a mortuis iam nonmoritur . & morseiultra
non dominabitur. Etnos postresurrettionẽ
semper cum dnõ erimus: Cui modo dicimus.
quod sacer am monet psalmus . ⁊ Tudnẽ serua¬
bis nos. & custo dies nos a generatione hac in a&er¬
num. Satis autem istis ex istimo conuenire
quod sequitur.: Incircuitu impii ambulant:
Non quia percirculos quos opinantur corum
uita est recur sura. sed quia modo talis est er¬
roris eorum uia id est falsa doctrina quid
autem mirum est. sun his circuitibus errantes
nec ad itum nec exitum inueniunt. quia genus
humanum atq ista nr̃a mortalitas. net quoim¬

Expanded text:
ita per innumerabilia retro saecula multum ita per innumerabilia retro saecula multum quidem prolixis interuallis, sed tamen certis et idem Plato et eadem ciuitas et eadem schola idemque discipuli repetiti et per innumerabilia deinde saecula repetendi sint. absit, inquaut nos ista credamus. Semel enim Christus mortuus est pro peccatis nostris; resurgens autem a mortuis jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur : et nos post resurrectionem semper cum Domino erimus , cui modo diciquod sacer admonet psalmus: tu, domine, seruabis nos et custodies nos a generatione hac et in aeternum. satis autem istis existimo conuenire quod sequitur: in circuitu impii ambulant, non quia per circulos, quos opinantur, eorum uita est recursura, sed quia modo talis est erroris eorum uia, id est falsa doctrina. Quid autem mirum est, si in his circuitibus errantes nec aditum nec exitum inueniunt, quia genus humanum atque ista nostra mortalitas nec quo ini
Abbreviated transcription (Latin):
tionib alus euntibus. aliis uenientib: desolis an¬
fractib. detorrentium lapsibus. autterte deom¬
nium rerum generib quaeoriuntur atq: occidunt :
Fuerunt enim homines antenos. sunt & nobiscum.
erunt &postnos.⁊ Ita quaeq: animantia uelar¬
busta. monstra quoq: ipsa quae inusitata nascuntur
quam uis interse diuersa sint . & quaedamcorum
semel facta narrentur. tamen secundum id
quod genera liter miracula & monstra sunt.
utiq fuerunt. &erunt. nec recens & nouum est.
ut monstrum subsole nascatur: Quam uis hacc
uerba quidam sic intellexerint. tamquam in
pracdistinationedĩ iam facta fuisscomnia sa¬
piens illeuoluiss& intellegi. & ideo nihil re¬
cens : sub sole : Ab sit autem arecta fide. uthis
salo monis uerbis illos circuitus significatoses¬
secredamus. quibus illi putant sic eadem tem¬
porum temporaliumq rerum uolumina re¬
peti. ut uerbi gratia sicutisti saeculo platophi¬
losophus in urbe atheniensi. & in ea scola
quaethati emia dicta est discipulos docuit.

Expanded text:
tionibus aliis euntibus, aliis uenientibus, de solis anfractibus, de torrentium lapsibus, aut certe de omnium rerum generibus, quae oriuntur atque occidunt. fuerunt enim homines ante nos, sunt et nobiscum, erant et post nos; ita quaeque animantia uel arbusta. monstra quoque ipsa, quae inusitata nascuntur, quamuis inter se diuersa sint et quaedam eorum semel facta narrentur, tamen secundum id quod generaliter miracula et monstra sunt utique et fuerunt et erunt nec recens et nouum est, ut monstrum sub sole nascatur. quamuis haec uerba quidam sic intellexerunt, tamquam in praedestinatione dei iam facta fuisse omnia sapiens ille uoluisset intellegi et ideo nihil recens sub sole esse. absit autem a recta fide ut his Salomonis uerbis illos circuitus significatos esse credamus, quibus illi putant sic eadem temporum temporaliumque rerum uolumina repeti, ut uerbi gratia sicut isto saeculo Plato philosophus in urbe Atheniensi et in ea schola quae Academia dicta est discipulos docuit,
Abbreviated transcription (Latin):
probandas ac recipiendas alias improban¬
das repudiandas que curauitꝰ: ac non passim
sine ullo iudicio confusequehabuit ingremi¬
o suo : tot contro uersias hominum dissidentiũ
non deagris uel domibus: uel qua cumque pe¬
cuniaria ratione: sed dehis rebus quibus aut
misere uiuitur. aut beate: Ubi & si aliqua
uera dicebantur: eadem licentia diceban¬
tur & falsa: prorsus ut non frustra talis
ciuitas misticum uocabulum babylonis ac¬
ceperit babylon interpr&atur quippe con¬
fusio: quod nos iam dixisse meminimus.

Expanded text:
probandas ac recipiendas, alias inprobanprobandas ac recipiendas, alias inprobandas repudiandasque curauit, ac non passim sine ullo iudicio confuseque habuit in gremio suo tot controuersias hominum dissidentium, non de agris et domibus uel quacumque pecuniaria ratione, sed de his rebus, quibus aut misere uiuitur aut beate? Ubi etsi aliqua uera dicebantur, eadem licentia dicebantur et falsa, prorsus ut non frustra talis ciuitas mysticum uocabulum Babylonis acceperit. Babylon interpretatur quippe confusio, quod nos iam dixisse meminimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tissima porticu in gymnasiis inhorticulis:
in locis publicis ac priuatis cateruatim pro
sua quisque opinione certabant: Alii as¬
serentes unum : alii innumerabiles mundos. IXVI¬
ipsum autem unum alii ortum esse : alii ue¬
ro initium non habere : alii interiturum:
alii semper futurum : alii mente diuina: alii
fortuitu & casibus agi: alii in mortales esse
animas : alii mortales.: Etqui in mortales.
ilii re uolui inbestias : alii nequaquam: Quiue¬
ro mortales: alu mox interire post corpus:
alii uiuere &iam postea uel pauld lum uel
diutius nontamen semper : Alii incorpore
constituentes finemboni: alii in animo: alii
in utroque: alii extrinsecus posita &iam bo¬
na ad animum & corpus. ad corpus addentes:
alii sensibus corporis semꝑ : alii non semper
alii numquam putantes esse credendum.:
Has & alias poene innumerabiles dissensio¬
nes philosophorum quisum quam popu¬
lus quis senatus quae potestas uel dignitas
publica impie ciuitatis diuidicandas & alias

Expanded text:
tissima porticu, in gymnasiis, in hortulis, in locis publicis ac priuatis cateruatim pro sua quisque opinione certabant, alii adserentes unum, alii innumerabiles mundos; ipsum autem unum alii ortum esse, alii uero initium non habere; alii interiturum, alii semper futurum; alii mente diuina, alii fortuito et casibus agi; alii inmortales esse animas, alii mortales; et qui inmortales, alii reuolui in bestias, alii nequaquam; qui uero mortales, alii mox interire post corpus, alii uiuere etiam postea uel paululum uel diutius, non tamen semper; alii in corpore constituentes finem boni, alii in animo, alii in utroque, alii extrinsecus posita etiam bona ad animum et corpus addentes; alii sensibus corporis semper, alii non semper, alii numquam putantes esse credendum. Has et alias paene innumerabiles dissensiones philosophorum quis umquam populus, quis senatus, quae potestas uel dignitas publica inpiae ciuitatis diiudicandas et alias
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse babilonem : idest quaeciuitatum ceterarũ
gerer& principatum .: Ulbi eet̃ tam quam in me¬
tropoli habitaculum regni: quãuis ꝑ fecta non
fuerit usq intantũ modd quantum superba
cogitabat impi&as: N amnimia disponebatur
altitudo quaedicta ẽ usq ad caelum : siue unius
turris eius : quam p̃cipuam moliebantur: inter
alias siue omniũ turrium: quaepernumerum
singularem . ita significate sunt : ut dicitur andes¬
ut dicitur miles et intelleguntur milia mi¬
litum: ut rana et locusta. Sic enim apel¬
lata est multitudo ranarũ ac locustarum.
in plagis. quibus egyptii percussi sunt per
moysen.: Quid aũ factura fuerat huma¬
na et uana p̾sumptio cuius libet et quantũ¬
libet incelũ aduersus dm̃ altitudinẽ molis
extolleret : quando montes transcenderet
uni uersos : quando spaciũ nebulosi aeris
huius euaderet. Quid deniq noceret
dõ quanta cũque uel spiritalis uel corpo¬

Expanded text:
fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principatum, ubi esset tamquam in metropoli habitaculum regni; quamuis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat inpietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in caelum, sine unius turris eius, quam praecipuam moliebantur inter alias, siue omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles et intelleguntur milia militum; ut rana, ut lucusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac lucustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen. Quid autem factura fuerat humana et uana pra«sumtio, si cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aeris huius euaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque uel spiritalis uel corpo
Abbreviated transcription (Latin):
& turrim.: Cuius caput erit usq ad cęlum: & fa¬
ciamus nrm̃ nomen: antequam disperga mur
infaciemomnis terrae : Etdescendit dñs ds̃
facere & nunc non deficient ex illis omnia
qua econatifuerint facere : Uenite & descen¬
dentes. Confundamus ibi linguam eorũ ut non
audiat unus quisq uocem proximi suiꝰ & dis¬
persieos dñs inde superfaciem omnis terrae.
& cessauerunt aedificantes ciuitatem & turrim
propterhoc appellatum ẽ nomen illius confusio:
quĩ ibi confudit dñ slabia omnis terrae: Etitde
dispersit eos dns̃ ds̃ suꝑ faciem omnisterrae.
istaciuitas quae appellataẽ confusio ipsa ẽ baby¬
lon: cuius mirabilem constructionem & iamgen¬
tium commendat hystoria. Babilon quippe in¬
terpr&atur confusio: Vnde colligitur gigantem
illum ne brothfuisse illius conditorem : quod su¬
perius breuiter fuerat intimatum: Vbicumde
illo scriptura loq retur: Ait initium regnieius

Expanded text:
et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faet turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; et inde dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae. Ista ciuitas, quae appellata est confusio, ipsa est Babylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur confusio. Unde colligitur, gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breuiter fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius
Abbreviated transcription (Latin):
tes facere nequiuerunt: Nam qua alia causa
cum filiiia ph& octo enumerentur. ex duobus eorũ.
tantum filii nati commemorantur : & cũ filiicham
quattuor nominentur : extribus tantum quinatis
adiciuntur: &cum filii sem nominentur sexduox ꝙ
tantum posteritas ad texitur. Num qui beteris ine
filuis remanserunt : Ab sit hoc credere: sed gentes
propterquas cõmemorari digni essent : nonutiq
fecer : qui sic̃ nascebantur alii gentibus ad debant᷑ :
tur: Redit tamen narrator ad illud tempus.
quando una lingua omnium fuit &inde iam ex¬
ponit quid acciderit ut linguarum diuersi
tas nasceretur.: Et erat inquit omnisterra
labium unum & uox una omnibus. Et fac¬
tumest cummouerent ipsa aboriente. Inue¬
nerunt campum interra sennaar : & habitauer̃
ibi : Etdixit homo proximo: uenite faciamus
lateres¬
lateres & coquanus illo signi & facti sunt illis
in lapidem : & bitum̃ erat illi s. lutum : & dixerux
Uenite aedificemus nobis metipsis ciuitatem:

Expanded text:
tes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, tes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur, et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt, quia, sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Ctur, redit tamen narrator ad illud tempus, quando una lingua omnium fuit, et inde iam exponit, quid actas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
deomnib hȩ inquit trib filiorum noe.
secundum generationes eorum. secundũ
gentes eorum: Ab his disperses̃ insulȩ
gentium superterram: post diluuium.¬
Vnde colligitur septuaginta tres. uel potius
quod postea demonstrabitur: septuaginta
duas gentes tunc fuisse non homines : Nam
& prius cum fuissent commemorati filii aph&
ita conclusum ẽ : & ex his segregates insule gen¬
tium interra sua : unusquisq secundum lingũa
suam intribubus suis & ingentibus suis: lamue¬
ro Infilus cham quodam loco apertius gentes
comme morate sunt sicut superius ostendi:
Mesrahim genuit eos quidicuntur lud .im. &¬
eodem modo cȩtere usq ad septem gentes. & enu¬
meratis omnibus postea concludens. Hi filii cham
inquit intribubussuis secundum linguassuas.
in regionibus suis & ingentibussuis : Propterea
ergo multorum filii non sunt commemoratiquia
gentib aliis nascendo accesserunt :. Ipsi aut̃ gen¬

Expanded text:
de omnibus: Hae, inquit, tribus filiorum Noe de omnibus: Hae, inquit, tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, et secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluviumUnde colligitur septuaginta tres, vel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius cum fuissent commemorati filii Japheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unusquisque secundum linguam suam in tribubus suis et in gentibus suis. 3. Jam vero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gen
Abbreviated transcription (Latin):
in quo dĩ cuitas & inscis peregrinataẽ & in
omnibus sacramento adumbrata: Igitur
filii sem priussex nominantur : deinde exuno
eorum natisunt. quattuor nepotes eius. Itemq
alter filiorum sem genuit eius nepotem.
Atq ex illo itidem pronepos natis ẽ. atq in¬
de abnepos quiẽ heber : Genuit autem
eberduos filios. quorum unũ appellauit
phalech: quod interp̃tatur diuidens. De in¬
de scriptura subiunges : rationemq: huius
nominis reddens quia indiebus inquit eius
diuis u est terra. Hoc autem quid sit post
apparebit: Alius uero quinatus ẽ exeber
genuit duodecim filios: ac per hoc fiunt
omnes progeniti desem. uiginti septem.
In summaigitur. omnes progeniti detrib
filiis noe : Idẽ quindecim deiaphet. tri¬
ginta unus decham. uiginti septem
de sem : fiunt septuaginta tres: Dein de
sequitur dicens scriptura. Hii filii sem
Intribubus suis : secundum linguas suas.
in regionibus suis &ingentibus suis. Itẽq

Expanded text:
in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in in quo Dei ciuitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quattuor nepotes eius, itemque alter filiorum Sem genuit eius nepotem, adque ex illo itidem pronepos natus est adque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellauit Phalech, quod interpretatur diuidens. Deinde scriptura subiungens rationemque huius nominis reddens: Quia diebus, inquit, eius diuisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius uero, qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios; ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem uiginti septem. In summa igitur omnes progeniti de tribus filiis Noe, id est quindecim de Iapheth, triginta unus de Cham, uiginti septem de Sem fiunt septuagsequitur Scriptura dicens: Hi filii Sem in tribubus suis secundum linguas suas, in regionibus suis et in gentibus suis. Itemque
Abbreviated transcription (Latin):
si patriomniũ filiorum eber fratriiaꝓbet
maiori.: Ordo uerborũ est : & sem natus ẽ eber
&iam ipsi. idest ipsi semnatus ẽ heber: qui
sem pater ẽ omnium filiorum suorum: Sem
ergo patri archam intellegi uoluit omniũ
quide stirpe eius exhortisunt: quos comme¬
moraturus ẽ. siue sint filii : siue ne potes
& prone potes : & proinceps indidem exorti:
Non sane istum ebergenuit sem: sed ab
illo quintus: in primogenitorum serie repe¬
ritur: Sem qui ppe inter alios filios genuit
salam. Sala genuit eber: Non itaq frustra
ipse primus ẽ nominatus in progenie uenien¬
te desem & p̃latus &iam filuis cum sit quin¬
tus nepos: Nisi quia uerumẽ quod tradit᷑.
ex illo hebreos eẽ cognominatos tumquã
ebereos cum alia possit ee opinio utex abra¬
ham tamquam abra hei dictiesse uideantur.
Sed nimirum hocuerum ẽ quod ex eber
hebrei appellatisunt: Acdeinde un ade
tracta littera hebraica lingua: quam lin¬
guam solus isrł populus potuit optinere¬

Expanded text:
si patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genuit  genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham tamquam Abrahaei dicti esse uidSed nimirum hoc verum est, quod ex Heber Hebrei appelltracta littera, Hebraei: quam linguam hebraicam solus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
bus legit᷑ totis suis suorũ que uiribus. saeuitu¬
rus: & taleserunt. cũ quibus ei belligerandum
est. ittuinci tanto eius imp&u insidiisque non
possint : Si aũt nũ quã soluer&ur : minus ap¬
parer& eius maligna potentia: minus scãe
ciuitatis fidelissima patientia ꝓbar&aur. mi¬
nus denique ꝑspicer&ur: quã magno eius tam

Expanded text:
bus legitur totis suis suorumque uiribus saeuiturus et tales erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut uinci tanto eius inpetu insidiisque non possint. Si autem numquam solueretur, minus appareret eius maligna potentia. minus sanctae ciuitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur, quam magno eius m
Abbreviated transcription (Latin):
sic ei non ẽ inpossibile: in quicquid uolue¬
rit : quas instituit mutare naturas: Vnde
illorũ quoq miraculorũ multitudo si¬
Lescit : quȩ monstra: ostenta. portenta
ꝓdigia : nuncupant᷑ .: Quȩ recolere & cõ¬
memorare siuelim: huius operis quis erit
finis: monstra sanae dicta ꝑ hibent. a mons¬
trando: quod aliquid significando demons¬
trent: & ostenta abostendo : & portenta

Expanded text:
sic ei non est inpossibile, in quidquid uoluesic ei non est inpossibile, in quidquid uoluerit, quas instituit, mutare naturas. Unde illorum quoque miraculorum multitudo siluescit, quae monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta
Abbreviated transcription (Latin):
antur.: cũ aliquid aduerterint in aliqua in¬
stitutione naturȩ : eamq sibi notissimã fece¬
rint : ñ se inde dõ debere p̃scribere : quasi eã
ñ possit in longe aliud quã eis cognita est
uestere atq: mutare : Terra sodomorum:
ñ fuit utiq ut nunc ẽ : sedicebat simili c&e¬
ris facie: eademq: uł &iã uberiore fecundi¬
tate pollebat: nãdĩ para dĩso. indiuinis elo¬
qui is cõparata est. i Hec postea quã tacta
decęlo ẽ.: sicut illorũ quoq attestat᷑ histo¬
ria : & nunc abeis quiueniunt adloca illa
conspicit᷑: ꝓdigiosa fuligine horrori est :¬
& poma eius. interiorem fauillã: m̃daci
suꝑ ficiem maturitatis includunt: Ecce
nonerat talis & talis ẽ. Ecceaconditore
naturarũ: natura eius. in hanc fedissimã
diuersitatẽ: mirabili mutatione c̃uersa ẽ:
Et post tam longũ accidit tempꝰ: tam lom¬
gotempore ꝑ seuerat: Sicut ergo non fu¬
it in possibile dõ: quas uoluit instituere:

Expanded text:
antur, cum aliquid aduerterint in aliqua inantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur, prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam diuersitatem mirabili mutatione conuersa est; et quod post tam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere,
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ualde mirabilit̃ sic habere singulos sin¬
gulas facies: utnisi int̾ se similes essent.
ñ discernerent᷑ species corũ. abanimabib
c&eris. Etrursũ: nisi int̃se dissimiles es¬
sent : ñ discernerent᷑ singuli. ab hominib:
c&eris : Quos ergo similes confitemur. cos¬
dem dissimiles inuenimus. ⁊ Sed mirabili¬
or ẽ consideratio dissimilitudinis: qm̃ sim i¬
litudinẽ : iustius uid& &x poscere natura cõ¬
munis. Eit tam̃ qm̃ quȩ sunt rara. ipsa s̃
mira: multo am plius ammiramur: quando
duos ita similes repperimus: ut in eis discer¬
nendis. aut semꝑ aut frequenter erremus.
Sed qđ dixi scriptum a uarrone: lic& eorũ sit
historicus idemq: doctissimus fortasse uere
factũ esse ñcredunt: Aut quia non diu man¬
sit alius eiusdem sideris cursus. sed reditum
est ad solitũ. minus isto mouent᷑ ecemplo:
Habent ergo aliud. qđ &iam nunc possit osten¬
di : eisq puto debere sufficere: quo cõmone¬

Expanded text:
ne ualde mirabiliter sic habere singulos sinne ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus ceteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dissimilitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commone
Abbreviated transcription (Latin):
uergilium: sistere aquã fluuiis: & uer¬
tere sidera r&ro: Nã & fluuiũ stetisse
superius: inferiusq fluxisse: cumpopulus
dĩ. ductore supramemorato iesu naue ui¬
am carpar&: & helia ꝓph&a transeunte :¬
ac postea discipulo eius. heliseo: idesse fac¬
tum insacris litteris legimus: &r&ro
uersũ fuissemaximum sidus. regnante ese¬
chiȩ modo cõmemorauimus: Qdod uero de
lucifero uarro scripsit: non ẽ illrdictũ: alicui
petenti homini id fuisse concessũ.⁊ Nonergo
denotitia naturarum: caliginem sibi faci¬
ant infideles. quasi non possit in aliqua re
diuinitus fieri: aliud quã in eius natura ꝑ
humanã suã & perientiã cognouerunt.
Quã uis & ipsa quȩ inrerũ natura omnib: no¬
ta sunt: ñminus mira sint: essentq stupenda
c̃siderantib cunctis. si solerent homines. mi¬
rari mira : nisirara.i Quis enĩ consulta ra¬
tione. ñuideat: in hominũ innumerabi li
numerositate : & tanta naturȩ similitudi¬

Expanded text:
Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uerVergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
moregit imperio ac potestate qđ condidit:
stella prȩc&eris magnitudine ac splendo¬
re notissima: colorem. magnitudinem. figu¬
rã : & quod est mirabilius: sui cursus ordinẽ
legemq mutauit: tur bauit ꝓfecto tunc:
siulli iam fuerunt canones astro logorum:
quosuelut inerrabili cõputatione. depr&¬
ritis ac futuris astrorũ motib: conscriptos
habent Quoscanones sequendo: ausi sunt
dicere: hoc qđ delucifero contigit: nec an¬
tea nec postea contigisse.: Nos aut̃ indi¬
uinis libris legimus: &iam solem ipsũ
stetisse: cũ hoc ad nõ dõ p&iuis s& uir
sc̃s iħs naue : donec coeptum prelium
uictoria terminar&: & retrorsum re¬
disse: ut regi e zechiȩ quindecim anni ad
ui uendum additi: hoc &iam ꝓdigio ꝓmis¬
sioni dĩ significarent᷑ aduincto . Sed
ista quoq miracula : quȩ meritis sunt
concessa scõrũ: quando credunt isti. fac¬
ta: magicis artib tribuunt: unde illud
est: quod superius cõmemoraui. dixisse

Expanded text:
mo regit imperio ac potestate quod condidit. mo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino Deo petiuisset uir sanctus Iesus Naue, donec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse
Abbreviated transcription (Latin):
hesperon appellat: pulcherrimã dicens.
castor scribit tantũ portentũ &titisse:
utmutar& colorem: magnitudinẽ. figurã:
cursũ : qđ factũ ita: neq antea nec postea
sit. Hoc factũ ogrgo rege dicebant: ad¬
ras tds crosicends. & dione apolites. math¬
matici nobiles: hoc certe uarro tantus
auctor: portentũ non appellar&. nisiesse
contranaturam uider&ur: Omni a quippe
portenta: contranaturam dicimus esse: sed
non sunt. Quomodo est enim contra natu¬
ram: quod dĩ fit uoluntate: cum uoluntas tan¬
ti utiq conditoris. conditȩ rei cuiusq natura
sit . Portentũ ergo fit. non contra naturam.
sed contra quã est nota natura: Quis aut̃ por¬
tentorũ numerat multitudinem: quȩ histo¬
riagentiũ contin& ur  Sed nunc in hoc uno
atten damus. qđ ad rem dequa agimus ꝑtin&,
quidita dispositũ est. ab auctore naturȩ cȩli
& terre : quem admodum cursus ordinatis¬
simus siderum: quid tamratis legib fixisq
firmatũ: &tam̃ quando ille uoluit: quisũ¬

Expanded text:
Hesperon appellat, pulcherrimam dicens, Castor scribit tantum portentum exstitisse, ut mutaret colorem, magnitudinem, figuram, cursum; quod factum ita neque antea nec postea sit. Hoc factum Ogygo rege dicebant Adrastos Cyzicenos et Dion Neapolites, mathematici nobiles.\' Hoc certe Varro tantus auctor portentum non appellaret, nisi esse contra naturam uideretur. Omnia quippe portenta contra naturam dicimus esse; sed non sunt. Quo modo est enim contra naturam, quod Dei fit uoluntate, cum uoluntas tanti utique conditoris conditae rei cuiusque natura sit? Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno adtendamus, quod ad rem, de qua agimus, pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae caeli et terrae, quem ad modum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui sum
Abbreviated transcription (Latin):
nino naturas. quaesic uelsic in suo genere
afficiantur. non facit nisi summus ds̃: cuius
occulta potentia cuncta penetrans. inconta¬
minabili praesentia facit esse : Quicquid ali¬
quo modo est. inquantum cumq est. quia
nisi faciente illo nontale ueltale esset. sed
Qua propter. siin illa
spetie quam forinsctus corporalib opifices
reb inponunt. urbem romam &urbem alex¬
andriam. non fabros & architetos. sed reges
quorum uoluntate. consilio. imperio. fabrica¬
tae sunt. istam romulum. illam alexandrum
habuisse dicimus conditores: Quanto potius
non nisi dm̃ debemus dicere conditorem na¬
turarum: quineq ex ea materia facit aliquid
quam ipse non fecerit. nec operarios habet
nisi quos ipse creauent. Et si potentiam suam
utita dicam fabricatoriam rebus subtrahat.
ita nonerunt. sicutante quam fierent. non
fuerunt: sed ante dico. &ernitate. non tempore :
Quis enim alius creator est temporum. nisi qui

Expanded text:
nino naturas, quae sic uel sic in suo genere nino naturas, quae sic uel sic in suo genere afficiantur, non facit nisi summus Deus, cuius occulta potentia cuncta penetrans incontaminabili praesentia facit esse quidquid aliquo modo est, in quantumcumque est; quia nisi faciente illo non tale uel tale esset, sed propter si in illa specie, quam forinsecus corporalibus opifices rebus inponunt, urbem Romam et urbem Alexandriam non fabros et architectos, sed reges, quorum uoluntate consilio imperio fabricatae sunt, illam Romulum, illam Alexandrum habuisse dicimus conditores: quanto potius non nisi Deum debemus conditorem dicere naturarum, qui neque ex ea materia facit aliquid, quam ipse non fecerit, nec operarios habet, nisi quos ipse creauerit; et si potentiam suam, ut ita dicam, fabricatoriam rebus subtrahat, ita non erunt, sicut ante quam fierent non fuerunt. Sed ante dico aeternitate, non tempore. Quis enim alius creator est temporum, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
terram quam uis mater omnium fecunda ui¬
deatur. quaeger minibus erum pentia pro¬
mou&. & foca radicibus continet cum itidẽ
legamus: Dsillidat corpus quomodo uolu¬
erit . &unicuiq: seminum proprium corpus.
ita nec feminã sui puerperu creatricem ap¬
pellare debemus: sed potius illum quicui¬
dam famulo suodixit.: Prius quamte for¬
marem in utero nouite: Etquamuis anima sic
uel sic affecta pregnantis. ualeat aliquib
uelut induere qualitatib fetum. sicut de
uirgis uariatis fecit iacob. ut pecora colore
uaria gignerentur. naturam tamen illam
quaegignitur. tam ipsa non fecit. quam nec
ipsa se fecit .: Quaelib& igitur corporales
uel seminales causae gignendis reb adhibe¬
antur. siue o perationib: angelorum aut
hominum. autquorum cumq animaliũ. siue
marium feminarumq: mixtionib: quae lib&
&iam desideria motus ue animae matris uale¬
ant aliquid liniamentorum autcolorum asꝑ¬
gere teneris mollibq conceptib . ipsas om¬

Expanded text:
terram, quamuis mater omnium fecunda uideatur, quae germinibus erumpentia promouet et fixa radicibus continet, cum itidem legamus: Deus illi dat corpus quo modo uoluerit et unicuique seminum proprium corpus. Ita nec feminam sui puerperii creatricem appellare debemus, sed potius illum qui cuidam famulo suo dixit: Priusquam te formarem in utero, noui te. Et quamuis anima sic uel sic affecta praegnantis ualeat aliquibus uelut induere qualitatibus fetum, sicut de uirgis uariatis fecit Iacob, ut pecora colore uaria gignerentur: naturam tamen illam, quae gignitur, tam ipsa non fecit, quam nec ipsa se fecit. Quaelibet igitur corporales uel seminales causae gignendis rebus adhibeantur, siue operationibus angelorum aut hominum aut quorumque animalium siue marium feminarumque mixtionibus; quaelibet etiam desideria motusue animae matris ualeant aliquid liniamentorum aut colorum aspergere teneris mollibusque conceptibus: ipsas om
Abbreviated transcription (Latin):
AM QUOD ADPRIMAM ORIGINEM PERTINET.
omnem mostalium progeniem fuisse damnatam: haec
ipsa uita dicenda est tot & tantis malis plena. testat᷑.
Quid enim indicat horrenda quaedum profun

Expanded text:
am quod ad primam originem pertinet, omnem mortalium progeniem fuisse damnatam, haec ipsa uita, si uita dicenda est, tot et tantis malis plena testatur. Quid enim aliud indicat horrenda quaedam profun
Abbreviated transcription (Latin):
distributionem repperisse & commendas se
dicatur. Cuineq naturam omnium auctor
nisids̃ uisus est . neq: intellegentiae dator.
neq: amoris quo bene beateq: uiuitur inspi¬
rator.:
Sedcerte cum & denatura rerum.
& deratione ueniendae ueritatis. & debonifi¬
ne adquem cuncta qua eagimus referredebem̃
diuersi diuersa sentiant : In his tamentribus
magnis & generalibus quȩstionibus. omnis
eorum uersatur intentio ⁊ Itacum inunaqua¬
q earum quid quisq sectetur. multi plex dis¬
crepantia sit opinionum: esse tamen aliquã
naturae causam. scientiae formam. uitae
summam. nemo cunctatur.: Tria sunt quo
que. quae in uno quoq: homine artifice &¬
spectantur: utaliquid efficiat. natura. doctri¬
na usus: natura ingenio : doctrina scientia.
usus. fructu duudicandus est .: Nec ignoro
quod proprie fructus fruentis. usus uten¬
tissit: atq hoc inter esseuideatur. quod ea
re frui dicimur. quaenos adaliud referen¬

Expanded text:
distribdistribdicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus visus est, neque intelligentiae dator, neque amoris, quo bene beateque vivitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum, et de ratione indagandae veritatis, et de boni fine ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diversi diversa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum versatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisqcrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur, ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea re frui dicimur, quae nos non ad aliud referen
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersatrinitas in suis operibus intimatur.
Inde est ciuitatis scãe quae in scĩs angelis sursũ
est. & origo & informatio. & beatitudo. : Nam
siquȩratur undesit. ds̃ eam condidit. Si un¬
desit sapiens. adõ inluminatur. siundesit
felix. dõ fruitur. subsistens modificatur.
contem plans in lustratur. inhę̧rens iocunda¬
tur.: Est. uid&. amat: In a&ernitate dĩ ui¬
get. inueritatedĩ luc&. in bonitatedĩgaud&,¬
Quantum intellegi datur. hinc philosophi
sapientiae disciplinam tripertitam esse uo¬
luerunt. immo tripertitam aduertere po¬
tuerunt.: Neq: enim ipsi instituerunt. uti¬
ta es set. sedita esse potius inuenerunt.
Cuius una pars apellatur phisica. altera logica.
tertia &hica. quarum nomina latina lam
multorum litteris frequentata sunt. ut na¬
turalis. rationalis. moralisq: uocarentur :
Quas &iam & in octauo libro breuiter strinxi¬
mus. non quo sit consequens. ut isti in his
tribus aliquid secundum dm̃ detrinitate co¬
gitauerint. quam uis plato primus istam

Expanded text:
is trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, in ueritate Dei lucet, in bonitate Dei gaudQuantum intellegi datur, hinc philosophi sapientiae disciplinam tripertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint, quamuis Plato primus istam
Abbreviated transcription (Latin):
misit in osmeũ canticũ nouũ hymnũ dõ nr̃o
Ipseergo uincit in cantico dnõ qui plac& in eius
laude non sua : ut qui gloriatur indnõ glori&ur:
Melius aut̃ mihi uidentur quidã codices habere:
gaudebo in dõ ihũmeo : quã hi qui uolentes idla¬
tine ponere nom ipsũ non posuer̃ quod ẽ nobis
amicius & dulcius nominare : Hieremias pro¬
ph&a demaiorib: ẽ sicut esaias : non deminorib:
sicut & c&eri : dequorũ scriptis ñ nulla iam posui
Proph& auit aut̃ regnante iosia inhierus alẽ & a¬
pud romanos. ancomartio iam ꝓpinquante
captiuitate iudȩorũ : Tetendit aut̃ ꝓph&iã usq
ad quintũ mensẽ captiuitatis. sicut in eius litte¬
ris inuenimus: Sophonias aut unus deminori¬
b: adiungitur ei : Nam & ipse in dieb iosiȩ
ꝓphetasse sedicit : sed quousq nondicit : Prophe¬
tauit ergo hieremias non solũ ancimartii. Verũ
& iam tar quinii prisci tẽporib: quẽ romani
habuer̃ quintũ rege : ipseenĩ quando illa cap

Expanded text:
misit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eius laude non sua, ut qui gloriatur, in Domino glorietur. Melius autem mihi uidentur quidam codices habere: Gaudebo in Deo Iesu meo, quam hi, qui uolentes id Latine ponere, nomen ipsum non posuerunt, quod est nobis amicius et dulcius nominare. CAPpheta de maioribus est, sicut Esaias, non de minoribus, sicut ceteri, de quorum scriptis nonnulla iam posui. Prophetauit autem regnante Iosia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Nam et ipse in diebus Iosiae prophetasse se dicit; sed quousque, non dicit. Prophetauit ergo Hieremias non solum Anci Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa cap
Abbreviated transcription (Latin):
de illo semine exortus est : Idem ipsi qui
remanserunt huius nominis inimici: ve¬
lint nolintue. cognoscunt: Ipse est cuius
diuinus sp̃s pereos locutus est: quorũ
prȩdicta atque completa: perecdesi am
quam uidemus toro orbe diffusam. in li¬
bris superioribus posui: Ipse est ds̃ quẽ
uarro doctissimus romanorum louẽ
putat : quamuis nesciens quid loquatur
Quod tamen ideo commemorandum pu¬
taui : quõ uir tantae scientiȩ. Nec nul¬
lum istum dm̃ potuit existimare: nec
uilem: Hunc enim eum esse credidit :
quem sumium putauit dm̃: Postre¬
mo ipse est ds̃ : quem doctissimus philo¬
sophorum quamuis xp̃ianorum acer¬
rimus in imicus : etiam pereorum oracu¬
la quos deos putat: dm̃ magnum por¬
phyrius confitetur: Ixxiii:
appellat : in quibus exsequitur. atque
conscribit : rerum adphilo sophiam per¬
tmentium uel ut diuina responsa ut
ipsa uerba eius quemadmodum ex greca
lingua inlatinam interpretata sunt po¬

Expanded text:
de illo semine exortus est, idem ipsi qui de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus Spiritus per eos locutus est, quorum praedicta adque conpleta per ecclesiam, quam uidemus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit, quem summum putauit deum. Postremo ipse est Deus, quem doctissimus philosophorum, quamuis Christianorum acerrimus inimicus, etiam per eorum oracula, quos deos putat, deum magnum Porphyrius confitetur. CAPUT XXappellat, in quibus exsequitur adque conscribit rerum ad philosophiam pertinentium uelut diuina responsa, ut ipsa uerba eius, quem ad modum ex Graeca lingua in Latinam interpretata sunt, po
Abbreviated transcription (Latin):
repetenda sunt : quae iam satis: immo ultra
quam satis est diximus: Quis enim ad hunc
locum persuperiores huius operis libros
peruenit qui dubitare adhuc possit : malis
&impuris daemonibus seruisse romanos:
Nisi uel nimium stolidus uel impudentissi¬
me contentiosus: Sed ut taceam quales sint
quos sacrificus colebant : inlege ueridĩ scrip¬
tum est : Sacrificans dus eradicabitur : ni¬
si dño tantum: Hec honis igitur nec ma¬
lis diis sacrificari uoluit: qui hoc cumtan¬
ta comminatione prȩcepit: IxxII:¬
Ced responderi potest quiiste ds̃ est aut
unde dignus probatur : cui deberent op¬
temperare romani : ut nullum deorum
prȩter ipsum colerent sacrificiis: Mag¬
nae cecitatis est adhuc quaerere quis
iste sit ds̃: Ipse est cuius prophetae prȩ¬
dixerunt ista quae cernimus: Ipse est ds̃.
aquo responsum accepit abraham Inse¬
mine tuo benedicentur omnes gentes:
quod in xp̃o fieri qui secundum carnem

Expanded text:
repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra repetenda sunt, quae iam satis, immo ultra quam satis est diximus? Quis enim ad hunc locum per superiores huius operis libros peruenit, qui dubitare adhuc possit malis et inpuris daemonibus seruisse Romanos, nisi uel nimium stolidus uel inpudentissime contentiosus? Sed ut taceam quales sint, quos sacrificiis colebant: in lege ueri Dei scriptum eat: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Nec bonis igitur nec malis dis sacrificari uoluit, qui hoc cum tanta comminatione praecepit. ed responderi potest: Quis iste Deus est, aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis? Magnae caecitatis est, adhuc quaerere quis iste sit Deus. Ipse est Deus, cujus Prophetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quod in Christo fieri, qui secundu
Abbreviated transcription (Latin):
potest iuste animus corpori: aut humana ra¬
tio uitus ceteris imperare: Et si in homine
tali non est ulla iustitia: procul dubio nec in
hominum coetu qui ex hominibus talibus constat:
Non est hic ergo uiris ille consensus: qui homi¬
num multitudinem populum facit: Cuius res
dicitur esse respublica: Nam deutilitate
quid dicam: cuius &iam communione sociatus
coetus hominum : sicut sese hab& ista diffini¬
tio populus nuncupatur: Quamuis enim di
ligenter aitendas nec utilitas sit ulla uiuen¬
tium quiuiuunt impiȩ: sicut uiuit omnis qui
non seruit dõ : seruit que daemonibus : tanto
magis impiis quanto magis sibi cum sint inmun¬
dissimi sp̃s tamquam diis sacrificari uolunt :
tamen quod de iuris consensu diximus. satis
esse arbitror : unde appareat per hanc
diffinitionem non esse populum cuius respu¬
blica esse dicatur. In quo iustitia non est:
Sienim nondicunt non spiritibus inmun¬
dis: sed diis bonis atque scĩs insua repubica
seruisse romanos. Num quid eadem toties

Expanded text:
potest iuste animus corpori aut humana ratio uitiis imperare. Et si in homine tali non est ulla iustitia. procul dubio nec in hominum coetu, qui ex hominibus talibus constat. Non est hic ergo iuris ille consensus, qui hominum multitudinem populum facit, cuius res dicitur esse res publica. Nam de utilitate quid dicam, cuius etiam communione sociatus coetus hominum, sicut sese habet ista definitio, populus nuncupatur? Quamuis enim, si diligenter adtendas, nec utilitas sit ulla uiuentium, qui uiuunt inpie, sicut uiuit omnis, qui non seruit Deo seruitque daemonibus, tanto magis inpiis, quanto magis sibi, cum sint inmundissimi spiritus, tamquam dis sacrificari uolunt: tamen quod de iuris consensu diximus satis esse arbitror, unde appareat per hanc definitionem non esse populum, cuius res publica esse dicatur, in quo iustitia non est. Si enim dicunt non spiritibus inmundis, sed dis bonis adque sanctis in sua re publica seruisse Romanos: numquid eadem totiens
Abbreviated transcription (Latin):
corpori : In quo ipso animo ratio dõ dño sub¬
dita: recte imperat libidini uitiisque ce¬
teris: Qua propter ubi homo dõ non seruit:
quid in eo putandum est esse iustitiae :
Quando quidem dõ non seruiens: nullo modo
isse a

Expanded text:
corpori, inque ipso animo ratio Deo Domino subdita recte imperat libidini uitiisque ceteris. Quapropter ubi homo Deo non seruit, quid in eo putandum est esse iustitiae? quando quidem Deo non seruiens nullo modo uste a
Abbreviated transcription (Latin):
quippe : cisca solos homines mouetur misericor¬
dia: & causam maxime agunt suam. ꝑ generalẽ
ingenus humanum quasi dĩ miserationem : inpu¬
nitatem falsam: suis ꝑditis moribus pollicen¬
tes. Ac ꝑ hoc superabunt eos in prȩdicanda dĩ
misericoricordia qui hanc inpunitatem &iam
principi dȩ monũ &eius satellitib pollicentur.
nec ipsis saltim omnibus hominibus ꝓmittentes.:
sed tantum modo xp̃i baptis mate ablutis. qui parti¬
cipes fiunt corporis eius: quo modo lib& uixerint:
in quacumque heresi uel impi&ate fuerint : ꝓpt̃
illud quod ait iħs. Hic est panis quidecȩlo des¬
cendit : ut siquis & ipso manducauerit. non mo¬
riatur .: Ego panis uiuus qui decȩlo descendit¬

Expanded text:
quippe circa solos homines mouentur misericordia et causam maxime agunt suam, per generalem in genus humanum quasi Dei miserationem inpunitatem falsam suis perditis moribus pollicentes; ac per hoc superabunt eos in praedicanda Dei misericordia, qui hanc inpunitatem etiam principi daemonum et eius satellitibus pollicentur. nec ipsis saltem omnibus hominibus promittentes, sed tantummodo Christi baptismate ablutis, qui participes fiunt corporis eius. quomodolibet uixerint, in quacumque haeresi uel inpietate fuerint, propter illud quod ait Iesus: Hic est panis qui de caelo descendit, ut, si quis ex ipso manducauerit, non moriatur. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
tem sunt qui hoc non omnibus habentibus bap¬
tis matis xp̃i & eius corporis sacramentum: sed
solis cat holicis quamuis male uiuentibus pollicent᷑.
qui a non solo sacramento sedre ipsa manducaue¬
runt corpusxp̃i : in ipso eius corpore constituti.
de quodicit apostolus: Vnus panis unum corpus.
multi sumus: ut &iam si postea in aliquam heresim:
uel Riam ingentilium ido latriam lapsi fuerint.
tamen quia incorpore xp̃i id est incatholica
ecclesia sumpserunt baptismum xp̃i & mandu¬
cauerunt corpus xp̃i non moriantur in a&ernum.
seduitam quandoque consequantur aeternam.
Atque illa omnis impi&as quanto maior fuerit᷑ non
ei sualeat ad a&ernitatem : sed ad diuturnitatem.¬

Expanded text:
tem sunt, qui hoc nec omnibus habentibus baptismatis Christi et eius corporis sacramentum, sed solis catholicis quamuis male uiuentibus pollicentur, quia non solo sacramento, sed re ipsa manducauerunt corpus Christi, in ipso eius corpore constituti, de quo dicit apostolus: Unus panis, unum corpus multi sumus; ut, etiamsi postea in aliquam haeresim uel etiam in gentilium idolatriam lapsi fuerint, tantum quia in corpore Christi, id est in catholica ecclesia, sumserunt baptismum Christi et manducauerunt corpus Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem