comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Er̃ ergo duac differentie in quantitatẽ. Quod aliut ẽ unũ sale
ꝓloquiũ aliud pasticulare. In qualitate itẽ diae quarũ¬
alia dedicatiua. alia abdicatiua. Dedicatiuũ ẽ omĩs uo¬
luptas bonũ. Abdicatiuũ omns uoluptas bonũ. quẽ ad modũ¬
c̃ũtunt᷑. Unuersale igit᷑ dedicutiuũ. ñ necessario siqͥt᷑ c̃ũsio
non enĩ si omns homo animal ẽ omne animal homoẽ. Vniuersale
aut̃ abdicatuũ necessario sequit᷑ conuersio. Sienim oms uolup¬
tas bonũ ñest. Omne bonũ nẽ uoluptas. & siomĩs homo nẽ an mal
mutũ. omnc anmal mutũ ñẽ hom. Particulare aut̃ dedica¬
tiuũ hab& necessario ⁊uersionẽ : nã siquidã homo anmalẽ
quoddũ anmal homo ẽ. Particulare uͦ. abdicatiũ ñ hab&
quoddã rationale ñ ẽ anmal. Vnuersalis ergo dedicatiua
& particularis dedicatiua necessario c̃ũtunt᷑. It ta men
ut facta ꝯũsatione in declaratiua particula negatio
maneat. Nã utiq uersio ita fit. ut quȩ pairticula: fuit

Expanded text:
Erunt ergo duae differentiae in quantitate, quod aliud est uniuersale proloquium, aliud particulare; in qualitate item duae quarum dedicatiua altera, altera abdicatiua. Dedicatiuum est ut «omnis uoluptas bonum», abdicatiuum ut «omnis uoluptas non bonum». Uniuersale igitur dedicatiuum non necessario sequitur conuersio. Non enim si omnis homo animal est, omne animal homo est. Vniuersale autem abdicatiuum necessario sequitur conuersio. Si enim omnis uoluptas bonum non est, omne bonum non est uoluptas, et si omnis homo non est animal mutum, omne animal mutum non est homo. Particulare autem dedicatiuum habet necessariam conuersionem, nam si quidam homo animal est, quoddam animal homo est. Partiquoddam rationale non est animal. universalis ergo dedicativa et particularis dedicatiua necessario conuertuntur, ita tamen ut facta conuersione in declaratiua particula negatio maneat. Nam utique conuersio ita fit ut quae particula fuit
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ꝓloquia quẽ admadũ in t̾se effecta si. hoc modo manfestius no¬
parcbit. Quat tuo lincis qua drata formula exprimat᷑ in pͥmo¬
angulo superioris loncae scribat᷑. Vmuersalis dedicatiua & mnalio eiꝰ¬
dem angulo uniuersilis abdicatiua. Deinde in pͥmo angulo inferio¬
risbineae. Particularis dedicatiua ad angulũ reliquũ pasticula¬
ris ibdicatiua Deinde ducantur angulares lincae. ab uũsali dedica
larẽ dedicatiuã. Duȩ igit᷑ superiores simul ꝯfirmari ñ posssimul ne¬
gari nposs Nã ñ potꝰ simul uerũ eẽ. Omns uoluptas bonũ ẽ. & omns uo

Expanded text:
autem proloquia quemadmodum inter se affecta sint hoc modo manifestius apautem proloquia quemadmodum inter se affecta sint hoc modo manifestius apparebit. Quattuor lineis quadrata formula exprimatur. In primangulo superioris lineae scribatur uniuersalis dedicatiua et in alio eiusdem angulo uniuersalis abdicatiua; item infra ad primum angulum particularis dedicatiua, ad angulum reliquum particularis abdicatiua; deinde ducantur angulares lineae ab uniuersali dedicam. Duae igitur superiores simul confirmari non possunt, simul negari possunt. Nam non potest simul uerum esse «omnis uoluptas bonum est», «omnis u
Abbreviated transcription (Latin):
moꝗ homo ñ homo Anmal ñ anmal. &ideo indiffintũ ẽ quia negastan¬
tũ hoc eẽ iã non dicis quid sit. Cũ ergo dico omnis homo an mal est
siuełi recte c̃uertere. ad hibeo negationes utfiant pasticulae indis¬
finite. Si enĩ c̃uerũ omns hom anmalẽ . &uerũ ẽ omne ñ anmal
ñ homo ẽ. Hac quersione ususẽ in r&horius cicero. Deuide sic facti¬
tio & ipsa & parseiꝰ que lib& intentionis depulsio ẽ. quae intenti¬
onis depulsio ñẽ. Ea nec ostituti ẽ. nec pars constitutioris. Itẽ pas¬
ticularis abdicatiua: pot̃ hoc mog c̃uerti. Sienĩ quoddã aunal
horñ ẽ . quo ddã n homo aninal ⁊ẽ. Et in hac c̃ũsione obseruand̃
est qđ ubi ñẽ negauo cũ directo ꝓponmꝰ ibi fit dũ iũtimus hanc
uicissim conuersionẽ recipiunt duo ꝓloquia. quȩ illã pͥmã nonne
cessario reupiobant solũ unuersale abdica tuũ non illã recipte
Uoc&ur ergo dicendi causa. illa prima conuersio hec secunda hec

Expanded text:
on homo»; «animal», «non animal» et ideo indefinitum est, quia negas tantum hoc esse, non dicis quid sit. Cum ergo dico «omnis homo animal», si uelim recte conuertere, adhibeo negationes ut fiant particulae indefinitae. Si enim est uerum omnis homo animal est, et uerum est «omne non animal non homo». Hac conuersione usus est in Rhetoricis Cicero: «Deinde si constitutio et ipsa et pars eius quaelibet intentionis depulsio est, quae intentionis depulsio non est, ea nec constitutio est nec pars constitutionis». Item particularis abdicatiua potest hoc modo conuerti: si enim «quoddam animal homo non est», «quoddam non homo animal est», et in hac conuersione obseruandum est, ut ubi noquia quae illam primam non recipiebant; solum uniuersale abdicatiuum non illam recipit. Vocetur ergo dicendi causa illa «prima conuersio», haec secunda». Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsimlitudines ut s̃quo ingrã maticȩ tropis nuimerant᷑. ut hoc ipsũ qd̃ dixi fuc¬
tua resegeies. ex hoc sunt &iã illa que ex toto partẽ Aut exparto totum
signficant. In hunc modũ ut decent̃ uerbꝙ habeant ꝓpinͥttõ. Hec enim
sinlitudinis genere placuit indudi. ꝑstraria ũba dicunt quando tra
uerbas. cũ sine ulla ratione ab alus a sumuit᷑. Ut si honnẽ neq coeport durũ
neque ingeno stolidũ. lapidõ dicamꝰ. Shns uti ñ sucnt. stultũ õ oñ aut u¬

Expanded text:
in Grammaticae tropis numerantur, ut hoc ipsum, quod dixi, fluctuare segetes. ex hoc genere sunt etiam illa, quae ex toto partem aut ex parte totum significant in hunc modum, ut decentem verborum habeant propinquitatem; haec enim similitudinis genere placuit includi. per contrarium verba dicuntur, quando contra uerba sunt cum sine ulla ratione ex aliis assumuntur, ut si hominem neque corpore durum neque ingenio stolidum lapidem dicamus. S
Abbreviated transcription (Latin):
Tertia pars sequit᷑ inqua dicendũ iam ẽ deipsis proloquus ad
quox intellectũ insuperiori paste ꝑuenimꝰ.
Proloquia igit᷑ differentias habent binas inqua nittate & qlit¬
¶ Quantitatis differentia t̃ qđ alia s̃. imuersalia. alia particu¬
laria alia in diffinta. Vniuersale ẽ. ut om̃is homo animalt̃
Particulare ut qͥdã homo ambulat. in diffintũ. ut homo am¬
bulat. Qđ igit᷑ in diffinite dicimꝰ. necessario pasticulanter:
Accipimus. non necessario unũsalit̃. Quõ id potissimũ enune

Expanded text:
quium. 396 Tertia pars sequitur, in qua dicendum iam est de ipsis proloquiis, ad quium. 396 Tertia pars sequitur, in qua dicendum iam est de ipsis proloquiis, ad quorum intellectum in superiore parte pervenimus. proloquia igitur differentias habent binas in quantitate et qualitate. quantitatis differentia est, quod alia sunt universalia, alia particularia, alia indefinita. universale est ut 'omnis homo animal est'; particulare ut 'quidam homo ambulat'; indefinitum ut 'homo ambulat'. quod igitur indefinite dicimus, necessario particulariter accipimus, non necessario universaliter, quoniamque
Abbreviated transcription (Latin):
que declaratiua sit. Quicquid aut̃ accesserit huic sententi¬
ae. cui pasti accedit᷑ diligent̃ intuendũ ẽ. Nã s̃ ploquii par¬
tes duae. quȩ in nomne una subiectiua dicit᷑ quo̧ in uerbo
altora declaratiua. Subucit᷑ Nquidsit. & decla rat᷑ ꝗͥdeil¬
tiue. cũ ergo dicimꝰ cicero disputat siaccedat huic senten¬
tiae intusculano declaratiue accessit . si accedat romanꝰ
subiectiut. Item siaccedat prudent̃ & copiose declara¬
cedit. uariis cuisib & modis accedit. Nã subiectiue ñ poss
alii: casus accedere: edaratiut. nnsi uarii. exceptono¬
sciendũ ẽ posse fieri. ut ũbũ sit in subiectiua nom̃
indeclaratiua ẜ tam̃ ita uerbũ ẽ in subiectiua ut aliqͦd
ꝓ nom̃ secũ uice non:nistencat. Ita &iã & nom̃ẽ indecdaratiua
Vt teneat sccũ aliqͦducrbũ. Ex quo eiꝰ uicc̃ impleat. ł ut sidiamꝰ.
In hac igit᷑ parte illud dicimꝰ quẽ ad mõdũ iunctu s. nec tañ
poss plenã facere sententiã & si faciunt quẽ ad modũ falsita¬

Expanded text:
 est omnis homo». Quicquid accesserit huic sententiae, cui parti accedat, diligenter uidendum est. Nam sunt proloquii partes duae: quae in nomine, una, subiectiua dicitur, quae in uerbo, altera, declaratiua. Subicitur enim quid sit, et declaratur quid de ilgo dicimus «Cicero disputat», si accedat huic sententiae «in Tusculano», declaratiuae accessit, si accedat «Romanus», subiectiuae; item si accedat «prudenter et copiose», declaracedit, uariis casibus et modis accedit. Nam subiectiuae non possunt alii casus accedere, declaratiuae nonnisi uarii excepto nosciendum posse fieri ut uerbum sit in subiectiua, nomen in declaratiua, sed ita uerbum in subiectiua ut aliquod pronomen secum uice nominis teneat. Ita etiam nomen est in declaratiua ut teneat secum aliquod uerbum, in hac igitur parte illud diximus, quemadmodum iuncta sint nec tamen possint plenam facere sententiam: et si faciunt, quemadmodum falsita
Abbreviated transcription (Latin):
plena sit sententia : cũ dicimꝰ utinã scribã utinã ñ scribũ
Non potꝰ hinc nasci questio utrũ scribũ anñ ẜ pleraq talias
hec ad exemplũ sufficiant. Quod ergo iunctũ suerit ex no¬
mine & uerbo siplenũ nom̃ & plenũ uerbũ sit necessario
facit sententiã. si ñ necessario facit ꝓloqũ. Sienĩ ẽ qđ iã ẽ affir¬
mari & negari potꝰ. Et supͣ diximꝰ multa dici plena sententia

Expanded text:
plena sit sententia, cum dicamus «utinam scribam!», «utinam non scribam!», plena sit sententia, cum dicamus «utinam scribam!», «utinam non scribam!», non potest hinc nasci quaestio utrum scribat. Sed pleraque talia sunt; haec ad exemplum sufficiant. Quod ergo fuerit iunctum ex nomine et uerbo, si plenum nomen et plenum uerbum sit, necessario facit sententiam, sed non necessario facit proloquium, si nihil est quod iam et affirmari et negari potest. Et supra dixim
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ dubiũ ẽ alterũ. Nihl horũ necessariũ eẽ intellegimꝰ s. qͥd
hoꝵ sit nescimꝰ. Ubi uͦ illa uerba .s. quȩ imꝑsonalia dicunt᷑ ñ ex
unonntiuo casu impl& sententia. s alios cas recipit ut disputat᷑
cũ dicit᷑ plena sententia ẽ. siablatiuũ adiungas hoc õ acice¬
uerba ñ implere sententiã nisi nom natiuo casu & t̃tia ũbi¬
ꝑsona s̃ &iã sententiae quȩ quãuis constent ex nomne
auox curre iã plena sententia ẽ. Nã ñ solũ intellegi ẜ &ã¬
fieri potꝰ qđ dicis nogaritam̃ ñ potꝰ. Neñ hoc negut qͥ dixe¬
tia & negatione questio sine dubio nascit᷑: ut ille cur¬
rit. & ille ñ currit. questio ẽ utrũ currat annon. Cur¬
re aut̃ & noli currere. ñ fac̃ questionẽ utrũ currat anñ
nulla quidẽ questio hic potꝰ intellegi. utrũ currere debe¬
at᷑ anñ. Hoc ũ exagentia & negatione natũ ẽ. ut currere
deb& & currere ñ deb&. ħ facit optatiuus nidus. Cũ enĩ

Expanded text:
terum enim horum necessarium esse intellegimus, sed quid horum sit nescimus. Vbi uero illa uerba sunt quae impersonalia dicuntur, non ex nominatiuo casu impletur sententia, sed alios casus recipit ut «disputatur» cum dicitur, plena sententia est, si ablatiuum adiungas, hoc est «a Ciceverba non implere sententiam nisi nominativo casu et tertia persona. sunt etiam sententiae quae, quamvis constent ex nomine us 'curre'. iam plena sententia est; nam nec solum intellegifieri potest quod dicis; negari tamen non potest. Non enim hoc negat qui dixetia et negatione, quaestio sine dubio nascitur ut «ille currit» et «ille non currit»: quaestio est utrum currat. «Curre» autem et «noli currere» non facit quaestionem utrum currat. Nulla quidem quaestio hic potest intellegi utrum currere debeat. Hoc enim ex aientia et negatione non natum est, ut «currere debet» et «currere non debet». Hoc facit et optatiuus modus. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
putare utile ẽ. Utilis ẽ igit᷑ dialecticu. Sane uidendũ c̃ in predi¬
catiuo syllogism: qđ de ꝓpositione sibi . assumptionẽ uindic&ꝰ. Nam
ex trinsecus: aliquid eã accipere manfestũ est. Isȩo aut̃ qđ sibi Vt dix¬
imꝰ. de ꝓpositione uendicat᷑. At tendendũ ẽ utrũ recte uendicet.
Propt̃ seruatas. memoratasq formas. Efficit᷑ enĩ ut quod in ꝓpositione
ad decla ratiuũ pastẽ ꝑtinere uidebatur in assumptione ostenda tur
Ad subiectiuã ꝑtinere. & itẽ sialit̃ assumas. hoc ipsum pertinebit ad
declaratuã hoc m̃odo. Notũ c̃ in prima formaite assum Uit aut

Expanded text:
putare utile est; utilis est igitur dialectica». Sane uidendum est in praediputare utile est; utilis est igitur dialectica». Sane uidendum est in praedicatiuo syllogismo quid de propositione sibi assumptio uindicet; nam extrinsecus aliquid eam accipere manifestum est. In eo autem quod sibi ut diximus, de propositione uindicat, attendendum est utrum rette uindicet propter seruatas memoratasque formas. Efficitur enim ut, quod in propositione ad declaratiuam partem pertinere uidebatur, in assumptione ostendatur ad subiectiuam pertinere. Et item si aliter assumas, hoc ipsum pertinet ad declaratiuam, hoc modo notum est in prima forma ita assumi ut aut
Abbreviated transcription (Latin):
igitur secundũ. Sciendũ tam̃ ẽ ex uno argum̃to ꝓposse fieri:
Tres superiores modos & exuno argum̃to alios ii: Huius aut̃ or dig
ratio est. Vt pͥmus modussit. qͥ appellat᷑. ab ante cedentib quia utiq
quod antecedit pͥus. Secundus a c̃se quentib cadẽ ratione ut ipse
nomne suo pͥmũ sedebere seqͥ. &iã in ordine iudeat᷑ ostendere Res
iunctionẽ trasiliit qͥiã ñ potꝰ ex eodẽ argum̃to fieri. Erit ergo qui¬
tus modus quasi aliud argum̃tũ pͥmꝰ. & ibi utiq ante cedere deb&sinqͦ
ꝑ consirmtionẽ assumit᷑ prior est enĩ confirmatio negatione
ꝑꝯfirmationẽ. in hoc aut̃ ꝑnegationẽ assumt᷑. hoc induob. reliqͥs
lic& intellegi. Miscent᷑ aũ sibi multis modis syllogism. ut inuna ratio¬
cionatione & p̃dicatiui generis & idicionalis formas agnos us hocn
do si questio ẽ. Vtrũ uti lissit ipsa dialectica ꝓponendũ ẽ. Sibene
disputare utile ẽ. Utilis ẽ bene disputandi scientia. At bene dis¬

Expanded text:
igitur secundum'. 421 sciendum tamen est ex uno argumento posse fieri tres superiores modos, ex uno argumento alios quattuor. huius autem ordinis ratio est, ut primus modus sit, qui appellatur ab antecedentibus, quia utique quod antecedit prius est; secundus a consequentibus eadem ratione, ut ipse nomine suo primum se debere sequi etiam in ordine videatur ostendere. resiunctionem transilire, quae iam non potest ex eodem argumento fieri. erit ergo quartus modus quasi ad aliud argumentum primus, et ibi utique antecedere debet, in quo per confirmationem assumitur; prior est enim confirmatio negatione. nfirmationem, in hoc per negationem assumitur; hoc in duobus reliquis licet intelligi. Miscentur autem sibi multis modis syllogismi ut in una ratiocinatione et praedicatiui generis et condicionalis formas agnoscas, hoc modo: si quaestio sit utrum utilis sit ipsa dialectica, proponendum est: «si bene disputare utile est, utilis est bene disputandi scientia; at bene dis
Abbreviated transcription (Latin):
lecto p̃dicat᷑. Inse parabilit̃ Ait̃ ob hoc diffiniti on adiectũ ẽ. qđ
omnis prima substantia: quã inbo co aliquo sit. tamen abeo sepe¬
rati &ngrare possit. ut cicero . I. ta incuria ẽẽ intellegitur
Utidepesst aliq dicedere . &ars pͥme substantue quauis intotosit̃ ñ tam̃ in separablit̃ Nã siue rt
psi sue cogitatione separari a corpore nr̃o brachũ potꝰ. At ur& horcabac̃ in a mnocicerons¬

Expanded text:
iecto praedicatur. 'inseparabiliter' autem ad hoc definitioni adiectum est, quod iecto praedicatur. 'inseparabiliter' autem ad hoc definitioni adiectum est, quod omnis prima substantia, quamvis in loco aliquo sit, tamen ab eo sepat migrare potest ut Cicero ita in curia esse intellegitur ut inde possit aliquo discedere. Et pars primae substantiae, quamuis in toto sit, non tamen inseparabiliter; nam siue re ipsa siue cogitatione separari a corpore nostro bracchium potest. At uero rhetorica ita es
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ intellegunt᷑ Itaq dosingulis uideamꝰ. QUIB QUAUITAS
ualitas ẽ secundũ quã dicimꝰ quale ẽ ut candor & ex hoc intel¬
legi lic& & qlitatẽ in subiecto cẽ cũ cundor necessario in
aliqͦsit sine quo esse ñ possit. utiq ipsũ aliquid in qͦẽ subiectũ est.
Quantita sõ secundum quã dicimꝰ quantũ ẽ. Vt bi pedale &iã¬
istũ in subiecto intellegi nocesse ẽ. QUIO RELATIĨ
Nelatiuũ ẽ qđ ad aliqđ uocant ut pat̃. frat̃ & hec uti que
in subiectos Nã nc̃cesse ẽ ut hec omna adaliquid sint &
me haec accidunt. QUID. EEMPORIS
therinuꝑ uesperi quorũ motu tempus intellegitur. sub stantiae
sunt ut solcuius cursu temp intellegimꝰ. &quȩ aliquã intellegen¬
tã more in nobis faciunt. QUIS SITIS
Hȩc illi accidunt: QVID FACERE Ut secate urere, QVIO PATI
ubstantia ẽ quȩ nec in subiecto ẽ in separabiliter. neq deulo sub¬

Expanded text:
esse intelleguntur. Itaque de singulis uideamus. Qualitas esse intelleguntur. Itaque de singulis uideamus. Qualitas est secundum quam dicimur quales ut candor et ex hoc intellegi licet et qualitatem in subiecto esse cum candor necessario in aliquo sit sine quo esse non possit. Vtique ipsum aliquid in quo est subiectum est. Quantitas est secundum quam dicimus quantum eistam in subiecto intellegi necesse est. Relativum est, quod ad aliquid vocant, ut pater, frater et haec utique in subiecto sunt; nam necesse est, ut haec nomina ad aliquid sint; et mae hoc accidit. quid temporis, ut heri, nuper vesperi: quorum motu tempus intellegitur, substantiae sunt, ut sol, cuius cursu tempus intellegimus, et quae aliquam intellegentiam morae in nobis faciunt. quid situec illi accidunt. quid facere, ut secare, urere. quid pati, substantia est, quae nec in subiecto est inseparabiliter neque de ullo sub
Abbreviated transcription (Latin):
nte quã dehac dicã quedã docentia s. Onne quic quid dicimꝰ aut subiactã c̃
aut desubiecto. aut in subiecto. Subiectũ ẽ prima substantia. qd ipsũ
nulli accidit alii. Inseparabilit̃ eitum̃ alia accidunt . ut cicero ẽ ñ nom̃
ẜ qđ eo norine signficat᷑. De subiecto ẽ qd deipso subiecto dicit᷑ & dat
ei diffitionẽ suã & nom̃ ut hon. Nã & homo cicero ẽ & an malratio¬
nalẽ mosttile. Ita & nom̃ & diffintio quȩ ẽ desubiecto eidẽ subiecto
ita eẽ intellegit᷑. ut sine eo ñ possit eẽ. Vt rethorica. Nec nom̃ eiꝰ potꝰ
subiectũ recipere. Nec diffurtionẽ. Neq enĩ aut rethoricu cicero. aut
benedicendi. scientia cicero sedineo esso intellegit᷑. Cũ id ipse
uocuri non possit. QUID IN SUBIECTOEP DE SURAIETD¬
subiectũ ẽ. Sccudu q̃ do ipsa pͥm dicit᷑. ut sicicero pͥ substantia
hon & ammal secunda. lã in subiecto oms osequentos p̃dicetiones

Expanded text:
a dicam, quaedam docenda sunt. omne quicquid dicimus aut subiectum est, aut de subiecto, aut in subiecto, aut de subiecto et in subiecto. subiectum est prima substantia, quod ipsum nulli accidit alii inseparabiliter, ei tamen alia accidunt, ut Cicero - non nomen sed quod eo nomine significatur. de subiecto est, quod de ipso subiecto dicitur et dat ei et definitionem suam et nomen, ut homo; nam et homo Cicero et animal rationale mortale. ita et nomen et definitio, quae est de subiecto, eidem subiecto ita esse intellegitur, ut sine eo esse non possit, ut rhetorica; nam nec nomen eius potest subiectum recipere nec definitionem. neque enim aut rhetorica Cicero aut bene dicendi scientia Cicero; in eo autem intellegitur, cum id ipse vocari non possit. de subiecto et in subiesubiectum est, secunda quae de ipsa prima dicitur ut, si «Cicero» prima substantia, «homo» et «animal» secunda. Iam in subiecto omnes consequentes praedicationes
Abbreviated transcription (Latin):
Vt siqui grã naticȩ arti. operã dederit. Iipleris q tañ fallit᷑ ñ dũ potꝰ diai habitas. sedtumen
dicit᷑ dispositio. ita ñ ornis dispostio habitus. Omnis aut̃ hubitus dispostio esse intellegitur
Secunda syecies est carum qualitatũ. quas recte passibiles dicerimꝰ. Ut dulce atq anarum:
calidũ ł frigidũ ñ qd exhnis cadẽ substantiae. Aliquid patiant᷑. s qđ sonsus nrõs aliqͥd pati
cogant. Cogit eñ aliqd pati. & tangent̃ calor. &dulcedo gustintẽ. Item quȩ nob̵ ex
aliq̃ passione naturȩ in oleuerint. Sccundũ quas pallidus quisq ł rub̵dicit᷑. Ntam̃ ita
ut quis aliq̃ repentina causa ł pall& ł rub&. Nã ipsc passiones rectius ñ qualitites ap¬
pellant᷑ si qͥdc̃ secunidũ iusñ dicimꝰ qles ñ enĩ seqͥt᷑ ut qui pall& sit pallidus aut quiamat.

Expanded text:
ut si qui grammaticae arti operam dederit, in plerisque tamen fallatur, nondum potest dici habitus, sed tantum dicitur dispositio. Ita non omnis dispositio habitus, omnis autem habitus dispositio esse intellegitur. Secunda species est earum qualitatum quas recte «passibiles» dixerimus ut dulce atque amarum, calidum uel frigidum, non quod ex his eaedem substantiae aliquid patiantur, sed quod sensus nostros aliquid pati cogant. Cogit enim aliquid pati et tangentem calor et dulcedo gustantem. Item quae nobis ex aliqua passione naturae inoleuerint, secundum quas pallidus quisque uel ruber dicitur, non tamen ita ut quis aliqua repentina causa uel pallet uel rubet. Nam ipsae «passiones» rectius, non «qualitates» appellantur, siquidem secundum has non dicimur quales. Non enim sequitur ut qui pallet sit pall
Abbreviated transcription (Latin):
generi subiciunt᷑. & eiꝰ diffitionẽ tenere poss̃ & nom̃. Partess quo intoto sunt
quẽ sun a dolescentẽ senẽ & pucrũ diuidere uoluerimꝰ. Gen est & sormȩ
ciꝰ: Quẽ siincaput. pedes. & manꝰ. partin uoluerimꝰ. totũ est & partes eius
quia a dolescens senec. & puer. quas formas cẽ docinꝰ & nom̃ horgis recipiuĩ
Q & disfintionẽ ut &seice dicat᷑. Homo arnul rationale mortale & put

Expanded text:
generi subiciuntur et eius definitionem tenere possunt et nomen. Partes sunt quae in toto sunt generi subiciuntur et eius definitionem tenere possunt et nomen. Partes sunt quae in toto sunt quem, si in adulescentem, senem et puerum diuidere uoluerimus, genus est et formae eius, quem, si in caput, pedes et manus partiri uoluerimus, totum est et partes eius quia adulescens, senex et puer, quas fornias esse diximus, et nomen hominis recipiunt et definitionem ut et senex dicatur homo, a
Abbreviated transcription (Latin):
ferina. Et ex his possunt eẽ aliae formȩ. ꝑ quassine cesse suerit. ad indicidiun
poterit pucgri. Sihoc ñ in omn assertione facere oport&. sin subtili quadã diputa¬
tione . Tunc aut̃ in oratione hoc modo possumꝰ diuidere. Cũ id ecigit obscuritas
cause . quod sicausa nonsit obstura diuisionsquidẽ ratio esse & tractan
Dartiendi differentiae ñ frequent̃ occurrunt. atqita sinc his in foga potꝰ eẽ particio:
Nsiusq ad indiuiduũ uoluerimꝰ peruenre. Na sicertũ homnẽ ꝓtoto dicamꝰ &ciꝰ
partes breuit̃ colligere uoluerimꝰ differentie ñ supp&unt partiũ &c&e¬
rarum partiũ nomb. uti cogem᷑ Ut dicamꝰ caput. pedes & reł. Quȩ si com
Eit aut in possibile ent. aut longũ. Int̾ ẽ aut̃ interdiuisionẽ & partitipionem
qd indiuisione ꝑsormas currimꝰ In pastitione ꝑpartes. Eorme aut̃s : quȩ

Expanded text:
ferina. et ex his possunt esse aliae formae, per quas, si necesse fuerit, ad individuum ferina. et ex his possunt esse aliae formae, per quas, si necesse fuerit, ad individuum poterit perveniri. sed hoc non in omni assertione facere oportet, sed in subtili quadam disputatione. tunc autem in oratione hoc modo possumus dividere, cum id exigit obscuritas causae; quod si causa non sit obscura, divisionis quidem ratio inesse et tractari Partiendi differentiae non frequenter occurrunt, atque ita sine his infinita potest esse partitio, si usque ad individuum voluerimus pervenire. nam si certum homifferentiae non suppetunt partium, et certarum partium nominibus uti cogemur, ut dicamus caput, pedes et reliqua; quae si compet aut impossibile erit aut longum. Interest autem inter diuisionem et partitionem quod in diuisione per formas currimus, in partitione, per partes. Formae autem sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
tũ &iã iisingulis. omne inmultis agnoscit᷑. Cũ eñ dicimꝰ homo cicero q
unus ẽ. In co. totus intellegit᷑. Homo aut̃ quia imperitus & artisec &uir.
& mulier et̃ potest melius omnẽ accepimꝰ. QUIO SIT PARS
Partess̃ quȩ in toto esse intellegunt᷑ & qͥb. totũ c̃sat. QUI IN DIṼ MOD¬
iuidere usq eo debemꝰ. donec ad indiuiduũ uenatur. Et hoc fit cũ ꝑ diffe¬
rentias ad paucitatẽ genera redigimꝰ et eis ita formas subicimꝰ. Vt & ipse sing̃
aliis subse positis &iã genera eẽ possint. Ut anmal si breuit̃ pͥmo diuidere uo¬
lueronꝰ. ꝑdiferentias possumꝰ. Quod alia sint gradientia : Alia scrpentia. Alia na¬
tantia Alia uolantia. Hinc itẽ hoc c̃ desiigulis formis. possumꝰ genera facere. vt
dicamꝰ armalia gradientia genꝰesse. & u stinas subiciamꝰ qđ alias humana alia

Expanded text:
tum etiam in singulis, omne in multis agnoscitur. nam cum dicimus 'homo Cicero', tum etiam in singulis, omne in multis agnoscitur. nam cum dicimus 'homo Cicero', unus est, ideo totus intellegitur; 'homo' autem, quia imperitus et artifex et vir et mulier esse potest, melius omne accipimus. 351 Partes sunt, quae in toto esse intelleguntur et quibus totum constat. 352 Dividere usque eo debemus, donec ad individuum veniatur; et hoc fit, cum per differentias ad paucitatem genera redigimus et eis ita formas subicimus, ut et ipsae singulae aliis sub se positis etiam genera esse possint, ut animal si breviter primo dividere voluerimus, per differentias possumus, quod alia sunt gradientia, alia serpentia, alia natantia, alia volantia. hinc item, hoc est de singulis formis, possumus genera facere, ut dicamus animalia gradientia genus esse et ei formas subiciamus, quod alia sunt humana, alia
Abbreviated transcription (Latin):
qd ad omna anmlia ꝑtin&. minꝰ signficat᷑ hoc modo hong ẽ anmal grãmticũ¬
ñ tam̃ omns hon grã maticus. Diffinrtio pleꝵ ẽ hoc modo homo ẽ arnal ra¬
tionale. mostalȩ. Addendo eiz̃ mostile separauimꝰ adiis addendoratio¬
nile saeparauimꝰ aferis. DETOTO¬
otũ ẽ qđ duab plurib ue in separtib positis ñ sẽꝑ nom̃ diffintionẽ tam̃
nunquã accomodat & hoc nonnsi indiuiduis inuent᷑. ut si hom nẽ desig¬
nemꝰ & eiꝰ partes singula m̃bra faciamꝰ. Intellegimꝰ idipsũ totũ eẽ qd̃
certũ homnẽ ꝯstituimꝰ : & diffigtionẽ tam̃ & nom̃ ipsius totius : ñ posse in
pastes cadere Neñ aut brachiũ solũ. Aut capđ . hom nẽ dicere poterinꝰ
aut ipsius diffintionẽ singula m̃ bra recipiunt. S arma adũ tendũ c̃
qd̃ aliquando. omne ꝓtoto dicere possumꝰ. ẜalio qͦdã intellactu. Nã to¬

Expanded text:
quod ad omnia animalia pertinet. minus significatur hoc modo: 'homo est animal grammaticuquod ad omnia animalia pertinet. minus significatur hoc modo: 'homo est animal grammaticunon tamen omnis homo grammaticus. Definitio piena est hoc modo: «homo est animai rationale mortale». Addendo enim «mortale» separauimus a diis, addendo « rationale » separauimus a feris. Totum est quod duabus pluribusue in se partibus positis non semper nomen, definitionem tamen numquam accommodat et hoc non nisi in indiuiduis inuenitur. Vt, si hominem designemus et eius partes singula certum hominem constituimus, et definitionem et nomen ipsius totius non posse in partes cadere. non enim aut bracchium solum aut caput hominem dicere poterimus, aut ipsius definitionem singula membra recipiunt. sed animadvertendum est, quod aliquando omne pro toto dicere possumus, sed alio quodam intellectu. nam to
Abbreviated transcription (Latin):
Emunone discrimin&: t in homne risus. Nã ridero quis quã isi homo ñ potest
N ec homo cũ uoluent quantũ inci natura ẽ ridere non pot: Et diferentia ꝓprio eo distag
Quod differentia anã qranqrẽ. Ab eo tantũ diffinguit. Unde questio ẽ. Propriũ ũ ab
hom aut̃ rrtis. Id solũ uidemꝰ discemere q̃d ad susceptũ nogotiũ ꝑtin&. Dicenda eñ
lo serusẽ honntis. Nec hornẽ ab aliis intib amnlib nec leonẽ aceteris bestiis se¬
iunximus. Cumueto hominem animal risibile dixerimus eo aceterorum
an mailiũ generalitatẽ discreuimus. DE DI EFINITIONI.
isfintio ẽ cũ inuoluta unzuscuiusq rei notitia aꝑte ac breuit̃ explicatur
In hac tria uitandas. noqͥd falsũ ne qͥd plus neqͥd mnꝰ signfic&. Falsũ ẽ hoc
modo homo ẽ anmal in mostale irrationale. Quãuis eñ homo anmal esse¬
homo ẽ abinal mortale. Ex hoc eñ quãuis breuit̃ dictũ sit. Plus tam̃ est

Expanded text:
mmunione discriminet, ut in homine risus. nam nec ridere quisquam nisi homo potest, nec homo, cum voluerit, quantum in eius natura est, ridere non potest. et differentia proprio eo distat, quod differentia unamquamque rem ab eo tantum distinguit, unde quaestio est, proprium vero ab ceptum negotium pertinet. dicendo enim 'leo ferus est, homo mitis', nec hominem ab aliis mitibus animalibus nec leonem a ceteris bestiis seiunximus; cum vero hominem animal risibile dixerimus, eo a ceterorum animantium generalitate discrevimus. 349 Definitio est, cum involuta uniuscuiusque rei notitia aperte ac breviter explicatur. in hac tria vitanda sunt: ne quid falsum, ne quid plus, ne quid minus significetur. falsum est hoc modo: 'homo est animal ‹immohomo est animal› mortale'; ex hoc enim, quamvis breviter dictum sit, plus tamen est,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ partium hab& alia non hab&. Nã linca situ quodã pastiũ intellegit᷑. si quidẽ dicipotꝰ
que parsei quo lo cosit. Dextrãq ac sinistrã uid&ur habere. Atũ nurierus aut orã. aut

Expanded text:
dam partium habet, alia non habet. nam linea situ quodam partium intellegitur, siquidem dici potest, dam partium habet, alia non habet. nam linea situ quodam partium intellegitur, siquidem dici potest, quae pars eius quo loco
Abbreviated transcription (Latin):
eñ quibũ nigs altero quadro qua drã ẽ. Magisaũt aliqd candido candidum
nonnant᷑. Vt iusitia sit ipsa uniquȩdũ ꝑfecta notio ut ñ dici possẽ magis haccius¬
titua quã illa ẽ. Picitam̃ potꝰ magis hc iustus quã ile c̃. lit̃ dici ñ potꝰ magis hȩc sa¬
tas quã illa c̃. Dicitam̃ possit. magis hic sanꝰ quã ille ẽ. Ex qͣfit ut sabstantia ñ re¬
cput migis &inꝰ. Qualitutts qͥdẽ ꝑ ipsas substantus possuit recipere. Itẽ trarũ
qualitas hib& nec tam̃ omns. Nã santati cũ sit in becillitas traria: Nhlẽ quadro ro
cesec̃ Balcedo aũ q̃litas. Quilita sigit᷑ amaritudo & simlia. IT E. DE QUANTITATE¬
uinitas bib̵tita ẽ qđ alia discreta ẽ. Alia stinua discr&a vt numeri &orationis
Stnua ut lineae, Ac temporis. Itẽ alia quantitatis diuisio ẽ qd aba sitũ quen¬

Expanded text:
enim quadrum magis altero quadro quadrum est; magis autem aliquid candido candidum enim quadrum magis altero quadro quadrum est; magis autem aliquid candido candidum nominantur, ut iustitia sit ipsa una quaedam perfecta notio, ut non dici possit 'magis haec iustitia quam illa est', dici tamen potest 'magis hic iustus quam ille est', item dici non potest 'magis haec sanitas quam illa est', dici tamen possit 'magis hic sanus quam ille est'. ex quo fit, ut substantia non recipiat magis et minus, qualitates quidem per ipsas substantias qualitas habet, nec tamen omnis; nam sanitati cum sit imbecillitas contraria, nihil est quadro rotcesse est; dulcedo autem qualitas, qualitas igitur amaritudo et similia. 371 Quantitas bipertita est, quod alia discreta est, alia continua: discreta, ut numeri et orationis, continua, ut lineae ac temporis. item alia quantitatis divisio est, quod alia situm quen
Abbreviated transcription (Latin):
Vt dicimꝰ fragile lignũ. ñ qd iã fractũ sit. ẜ qđ frangi possit. nã & palestrictũ corpus
duobmꝰdis dicimꝰ & id qđ palestra cõpositãẽ. & id quod natura ita forngũ & hiuc
arti ac comodatũ sit . quã uisea ñ sit imbutũ. Illud tam̃ a palestra recte dicit᷑
palestricũ qđ ipsius artis hab& effectũ ñ aut̃ inuent᷑ ipsius ertis nom̃ Vnde sit de¬
norenatũ. & diriuatũ paleftricũ. Illud qđ nondũ ẽ s eẽ potest. Quare cognoscon¬
dũ c̃dici quasdc̃ substantias ex q̃litatib quarũ romꝵ ñ inuenirit᷑. Nanq utbonũ
dicinꝰ A bontate. ñ ita optimũ ab optinitate. Ita ergꝰ & palestricũ qd intelle¬
gimꝰ ex eo qđ ꝑcipere possit paleftrã. ñ hab& certã qualitatis nom̃. ex quo
ditũ uidcat᷑. Constit tañ aqualitate dictam eẽ
recindũ. palcdm̃. deformȩ &similia. Recipito q̃litas nigis &imꝰ nec tum̃ omois. Mil

Expanded text:
, intelleguntur ut dicimus fragile lignum, non quod iam fractum sit, sed quod frangi possit. Nam et palaestricum corpus duobus modis dicimus, et id quod palaestra compositum est, et id quod natura ita formatum ut huic arti accommodatum sit, quamuis ea non sit imbutum. Illud tamen a palaestra recte dicitur palaestricum, quod ipsius artis habet effectum, non autem inuenitur ipsius qualitatis nomen, unde sit denominatum et deriuatum palaestricum illud quod nondum est, sed esse potest. Quare cognoscendum est dici quasdam substantias ex qualitatibus quarum nomina non inueniuntur. Namque ut «bonum» dicimus a «bonitate», non ita «optimum» ab «optimitate». Ita ergo palaestricum quod intellegimus ex eo quo percipere possit palaestram, non habet certum qualitatis nomen ex quo dictum uidetur. Constat tamen a qualitate esse rotundum, pulchrum, deforme et similia. recipit qualitas magis et minus, nec tamen omnis. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
relatiua poss habere c̃trariũ. ltẽ maus &mñꝰ quedã recipiunt. quedã
ñ nũ nigis hc ancus illo ẽ hoc magis duplũ illo duplo tẽ ñ potest. Prop¬
dici ñ posse relatiue nulla questio ẽ. ñ eñ cicero alicuius dici potest
aut adaliquid referri. Itẽ equus iã quisequus uthitb. Ñ alicuiuse¬
boc ipso qđ hreb. ẽ. S. quod uim̃tũ ẽ. alicuius umñtũ ẽ. Nergo p̾ͥm substan¬
ta relatiue dici potest. neq parseiꝰ quelib&. quȩ sine dubio &ipsa
prima substantia ẽ. nã quẽ ad modũ cicero p̾m substantia ẽ lta¬

Expanded text:
ativa possunt habere contrarium. item magis et minus quaedam recipiunt, quaedam non. nam magis hic amicus illo est, hoc magis duplum illo duplo esse non potest, propd de prima substantia dici posse relative nulla quaestio est; non enim Cicero alicuius dici potest aut ad aliquid referri. item equus †iam quis equus†, ut Rhoebushoc ipso quod Rhoebus est, sed quod iumentum est, alicuius iumentum est. Non ergo prima substantia relatiue dici potest neque pars eius quaelibet quae sine dubio et ipsa prima substantia. Nam quemadmodum Cicero prima substantia est,
Abbreviated transcription (Latin):
nas s qualitates quȩ in ipsis erant ut malitiã bortati. Aut uitiũ uirtuti: Aut iiustitiã iusitiȩ
cumidem sit potest nunc albeẽ nunc nger. Identa m̃ lapis esse nonde sint & citero primo
stultus. postea sapiens. Idc̃ tum̃ ciuro sse. DE QUALITATE
ualitatem eẽ diximꝰ secandũ quã dicm q̃le c̃. Qualitatẽ form ura ẽ. inq̃ dispositio queđa¬

Expanded text:
rias, sed qualitates, quae in ipsis erant, ut malitiam bonitati aut vitium virtuti aut iniustitiam iustitiaerias, sed qualitates, quae in ipsis erant, ut malitiam bonitati aut vitium virtuti aut iniustitiam iustitiaecum idem sit, potest nunc albus esse, nunc niger, idem tamen lapis esse non desinit: et Cicero, primo stultus, postea sapiens, idem tamen Cicero esse non desinit. 367 Qualitatem esse diximus, secundum quam dicimur quales. qualitatum form
Abbreviated transcription (Latin):
subiecto ẽ sab stintia nec ittendi noc renitipotꝰ. Idẽ racipere magis & minꝰ. Et si quidẽ ne no
bonne alio magis & gni hom ẽ & nec ipse un magis cras ent hor quã hodie suit &indiũsis ñma¬
gisequus equus est quã hom homo. Hoc aut̃ ebseuandũ c̃ in substantis int̃ sortessuas
dõ ut pͥmã pͥre cõparts secundẽ secundȩ Na si secundũ cõpares primacimagis substan¬
tiaẽ : prima quã secunda proꝑa enĩ rem magis declarat. Scandaũ hab& quandam
Cũ dico ħꝑ quõ cunctisumꝰ beic appellatrn subditi. Incertũ c̃ quẽ sigisicẽ. Ita erg̃st
utigissit substantia pͥma quã secunde qͥr rẽ certias ostendit. Magiseg̃aim
substantia ñ recipit int̾ c̃ortossas. Itẽ substantia ꝯtariũ yhlhab&ꝰ. nã nil hems aut equb¬
oitariũ. Ssiquis dicerit cdodiũ ciceron fuise contrariũ. Intellegat ñ ppsas subfantias fuise c̃ara¬

Expanded text:
biecto est. substantia nec intendi nec remitti potest, id est recipere magis et minus, et siquidem nemo homine alio magis homo est, et nec ipse unus homo magis cras erit homo quam hodie fuit, et in diversis non magis equus equus est quam homo homo. hoc autem observandum est in substantiis, inter consortes suas, id est ut primam primae compares, secundam secundae. Nam si secundam primae compares, magis substantia est prima quam secunda. Prima enim rem magis declarat, secunda uero habet quacum dico «homo», quoniam cuncti sumus huic appellationi subditi, incertum est quem significem. Ita ergo fit ut magis sit substantia prima quam secunda quia rem certius ostendit. Magis ergo et minus substantia non recipit inter consortes suas. Item substantia contrarium nihil habet; nam nihil homini contrarium. sed si quis dixerit Clodium Ciceroni fuisse contrarium, intelligit non ipsas substantias fuisse contra
Abbreviated transcription (Latin):
Alt̃ uerus disfit᷑ alterpictus &aliter clestis. QVIOSIT UNI NOCṼ¬
n xocũ łt quindo duarũ dut pluriũ rerũ unũ nom̃ c̃ & diffirtio ut uestis. Nam
&birrus & tonca & nom̃ uestis habnt̃ & diffigtionẽ possacupero Ergꝰ hc unuocũ
ingenotiserie intellegit᷑ qđ & nom̃ & diefintionẽ dat stemssuis. QVIO CIT ELURI UOCI
Nluri uocum est quando multis nominbus una resdicit᷑. ut gladius nam en
Asis & mucro idem significant. QVEIREB. UEREA SUA S QVAE
Rduerbasuas quenaturalia atqdłiã ꝓrria dicinꝰ Vtlapis lignũ & edera ALIE NA
Alienas quaerationõ aliq mutant᷑ ł propt̃ necessitatẽ ł propt̃ decorẽ Propt̃ nocessita¬

Expanded text:
aliter uerus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Vniuocum est quando duarum aut plurium rerum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus et tunica et nomen uestis habent et definitionem possunt accipere. Ergo hoc uniuocum in generis serie intellegitur, quod et nomen et definitionem dat formis suis. Pluriuocum est quando multis nominibus una res dicitur ut gladius; nam et ensis et mucro idem significat. Rebus sua sunt uerba quae «naturalia» atque etiam «propria» dicimus ut lapis, lignum et cetera. Aliena sunt quae ratione aliqua mutuamur uel propter necessitatem, uel propter decorem: propt
Abbreviated transcription (Latin):
cularit̃. In tertia uͦ particula rit̃ tantũ ocludit᷑ qua propt̃ non
frustra hic ẽ ordo seruatꝰ. Nã merito pͥma dicit᷑. in qͣ omn modo ⁊cludi potꝰ
Secunda itẽ recte. inqua potest ꝯcludi. unũ salit̃ & per acula rtt̃ quãuis
ꝑc̃trariũ. Tertia itẽ recte quia in quantitate nnor ẽ. in qua nsi par¬
ticularit̃ c̃dudi ñ pot̃. Nunc dicendũ ẽ singulȩ formae. quot reds
recipiant nã recipiunt intra certũ numerũ. Extra qͣsiqs quic quid
c̃clusũ fuerit. nẽ temere c̃cedendũ. Recipit aut̃ primas. Viiunds¬

Expanded text:
t; in tertia forma particulariter tantum concluditur: quapropter non frustra hic est ordo seruatus. Nam merito prima dicitur, in qua omni modo concludi potest, secunda item recte, in qua potest concludi uniuersaliter quamuis per contrarium, tertia item recte, quia in quantitate minor est, in qua nisi particulariter concludi non potest. Nunc dicendum est singulae formae quot modos recipiant. Nam recipiunt intra certum numerum, extra quos modos quicquid conclusum fuerit non est temere concedendum. Recipit autem prima
Abbreviated transcription (Latin):
poss simul c̃firmari poss̃. Nam utiq ñ potꝰ simul negari. nonquedam
voluptas bonũ & quedã uoluptas ñ bonũ ẽ. At uero potꝰsimul affirma
simul affirmari. neq simul negari poss. Nã siuerũ ẽ omnis uoluptas bonũ ẽ
Falsũ ẽ. quedã uoluptas ñẽ bonũ. Itẽ siuerũ c̃. omnis uoluptas non est bonũ¬
F alsumẽ quedã uoluptas bonũ ẽ. Hoc item contingit. siprius particularẽ

Expanded text:
firmari possunt. Nam utique non potest simul «non quaedam uoluptas bonum» et «quaedam uoluptas bonum esse». At uero potest et «quaedamsimul affirmari neque simul negari possunt. Nam si uerum est «omnis uoluptas bonum est», falsum est « quaedam uoluptas non est bonuaedam voluptas non est bonum'. hoc item contingit, si prius particularem
Abbreviated transcription (Latin):
Vt cũ dicimꝰ pluit. iã potꝰ eẽ uerũ aut falsum. cũ ñ addamꝰ nom̃ notũ
est qͥpluit. Cũ uͦ dicinꝰ disputat. cũ aliquid iã signific&. ñ tam̃ uerũ
aut falsũ dicipotꝰ. si nomen ñ addat᷑. It quãius dehonyne hoc tantũ
possit intellegi. quia non deuno dici potest. necessanio subdendũẽnom̃
Et resistit cũ dicimꝰ t̃tia ũbi ꝑsona ẽ Exigit nͦ nom̃ ñ homiftantũ sod
cuius lib& qd resiste potꝰ. Prima igit᷑ & secunda ꝑsona. & de honꝑne
& t̃tia uerbi persona coniunctũ ꝓloquiũ sepe dicit᷑. Ita ut &iã neces¬
sario Aut uerũ sit aut falsũ aut dubiũ. Nanq homo ammalẽ om̃s
iudicamꝰ uerũ eẽ & omne anmal. homo ẽ : om̃s iudicumꝰ falsũ eẽ

Expanded text:
ut, cum dicimus 'pluit', iam potest esse verum aut falsum, cum non addamus nomen. notum ut, cum dicimus 'pluit', iam potest esse verum aut falsum, cum non addamus nomen. notum est qui pluat; cum vero dicimus 'disputat', cum aliquid iam significet, non tamen verum aut falsum dici potest, si nomen non addatur. et quamvis de homine hoc tantum possit intellegi, quia non de uno dici potest, necessario subdendum est nomen; et 'resistit' cum dicimus, tertia persona est, et exigit nomen non hominis tantum, sed cuiuslibet, quod resistere potest. prima et tertia uerbi persona coniunctum, proloquium dicitur, ita ut iam necessario aut uerum sit aut falsum aut dubium. Namque «homo animai est» omnes iudicamus uerum esse, et «omne animai homo est» omnes iudicamus fal
Abbreviated transcription (Latin):
casus nominis & tertia ũbi ꝑsona prima ꝑsona significat aliꝗd qd̃¬
iã negari ñ possit. & in honnẽ tantũ cadit. In ea aut̃ intellegit᷑
nom̃ &eiã siẽlicat᷑. ut disputo plenũ c̃ &iã siñ dicã ego. ltẽ secunda
ꝑsona & ipsa iũ ueritati & salsitatiobnoxia ẽ. S&iã ipsa in hor¬
nẽ cadit & ei necrecte dicimꝰ disputas. qnec audiro nec intelle gere
qd̃ dicitur potꝰ. Ergo & boc cũ dicat᷑ sine nomine. tam̃ ibi nom̃ intellegit᷑
A liter figurate utimuri siue prima. siuc secunda ꝑsona. ut aut loqueni¬
tem eũ inducas qui loqͥ ñ potꝰ. Aut adeũ c̃uertamꝰ orationẽ qui
neq audire. neq intellegere potꝰ. Tertia uͦ persona ñ homnis
tuntũ ẽ s aliarũ &iã rerũ. & simul acdicta fuerit ñ c̃tinuo utel¬
legit᷑ nsi forte dedeo dicat᷑ aliquid. qđ de eo solo possit intellegi

Expanded text:
casus nominis et tertia verbi persona. prima persona significat aliqcasus nominis et tertia verbi persona. prima persona significat aliq negari possit, et in hominem tantum cadit. in ea intellegitur nomen, etiamsi non dicatur, ut 'disputo' plenum est, etiamsi non dicas 'ego'. item secunda persona et ipsa iam veritati aut falsitati obnoxia est, sed etiam ipsa in hominem cadit, et ei nec recte dicimus 'disputas', qui nec audire nec intellegere quod dicitur potest. ergo et hoc cum dicatur sine nomine, tamen ibi nomen intellegitur. aliter figurate utimur sive prima sive secunda persona, ut aut loquentem eum inducas, qui loqui non potest, aut ad eum convertamus orationem, qui neque audire neque intellegere potest. 389 tertia vero persona non hominis tantum est, sed aliarum etiam rerum, et simul ac dicta fuerit, non continuo intellegitur, nisi forte de deo dicatur aliquid, quod de eo solo potest intellegi;
Abbreviated transcription (Latin):
uar tũ genꝰ oppositoꝵ ẽ agentia & negantia. Ut cicero disputat.
sicero ñ disputat. Hlaec a superiorib differ̃ qd illa singillatĩ
dicipossint hec ñ nsi conexe dicunt᷑. Arelatiuis hoc differ̃. qd̃ &iã
uera aut falsas quã diu ẽ illud inqͦ inet̃ poss. Cũ aut̃ hoc eẽ destiterit
uiuit horũ alterũ uerũ ẽ cũ ipse eẽ destiterit utraq falsa s: qͥa ille
qͥ nonẽ neq stultus neq sapiens eẽ potest. At uͦ cicero disputat &
cuero ñ disputat ita sibi opponunt᷑ . ut & dũ uiuit cicero alterum
ꝓloqͥis aliqͥd dixisse de qͥb postea dicendũ ẽ. Hoc namque fac¬
om̃ẽ quod tam corpus quam rem significat & ꝑca susflecti potꝰ
Verbũ ẽ quod aliqͥd signficat & ꝑtempora. QUID UERBŨ
flecti pot̾ ut cicero nom̃. disputat uerbũ. Haec ab inuicẽ separata
ñ nhl qͥdẽ signficare. uerũ tam̃ ł falsũ diciñ poss. d ex his iunctũ
Cũ aut̃ suerit c̃iuncta iã sepe poss & ad firmare & negare. ut cicero

Expanded text:
uartum genus oppositorum est aientia et negantia ut «Cicero disputat», «Cicero non disputat». Haec a superioribus differunt quod illa singillatim dici possunt, haec nonnisi conexe dicuntur. A relatiuis hoc differunt quod uera aut falsa sunt quamdiu est illud, in quo inesse possunt; cum autem hoc esse destiterit,uiuit, horum alterum uerum est; cum ipse esse destiterit utraque falsa sunt quia ille qui non est neque stultus neque sapiens esse potest. At uero «Cicero disputat» et «Cicero non disputat» ita sibi opponuntur ut et dum uiuit Cicero alterum proloquiis aliquid dixisse, de quibus postea dicendum est; hoc nam facest quod quam rem significat et per casus flecti potest; uerbum est quod aliquid significat et per tempora flecti potest ut «Cicero» nomen, «disputat» uerbum. Haec ab inuicem separata. nonnihil quidem significare, uerum tamen uel falsum dici non possunt. Cum autem fuerint coniuncta, iam possunt et affirmari
Abbreviated transcription (Latin):
Vt duplũ quõ tuplũ ad aliquid simplũ est. Omnia relatiua h sad quȩ
dem casib respondeant aliqua casus mutent. nã defilio dixi. Item
deseruo dicere possumus. quõ seruus dom seruus ẽ. & donyꝰ serui
domnꝰ ẽ. Haec ita sibi respondent. ut eosdẽ casus in conuersione cusco¬
diant. Ita quoq duplũ ad simplũ est. Itamaior nnore Aliquoma¬
iar est & minor. maioro aliquo myor ẽ. Manifeftũ ẽ ergo
ita casinouersione seruare. At uͦscintia cũ sit relatiua: alicuius eg̃ reiscibilis scientia ẽ.
in ẽ uersione adid ad qđ restrt᷑ casũ motat. Nã qͦrdo dicimꝰ scientia stibilis reiẽ.
ñ possumꝰ dicere. scibilis ressaentie ẽ. ẜ scibilis resscientia scibilis ẽ Itẽ sensusrei
alicuius sensibilis sensus ẽ. Otra sensibilis ressensu sensibilisẽ. Hȩcergͥ ñ ut
quȩ supͣ dictus seruatis isdẽ casib simutatis c̃ũtunt᷑. Quȩdã relatiua hs

Expanded text:
ut duplum, quoniam duplum ad aliquid simplum est. Omnia relatiua his ad quae ut duplum, quoniam duplum ad aliquid simplum est. Omnia relatiua his ad quae dem casibus respondeant, aliqua casus mutent. Nam de filio dixi; item de seruo dicere possumus quoniam seruus domini seruus est, dominus serui dominus. Haec ita sibi respondent ut eosdem casus in conuersione custodiant. Ita quoque duplum ad simplum est; item maior minore aliquo maior est et minor maiore aliquo minor est. Manifestum est ergo ista casus in conuersione seruare. At uero scientia cum sit relatiua - alicuius enim rei scibilis scientia est -, in conuersione id ad quod refertur casum mutat. Nam quod dicimus «scientia scibilis rei est», non possumus dicere: «scibilis res scientiae est», sed «scibilis res scientia scibilis est». Item sensus rei alicuius sensibilis sensus est, contra sensibilis res sensu sensibilis est. Haec ergo non ut quae supra dicta sunt seruatis isdem casibus, sed mutatis conuertuntur. Quaedam rela
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ cẽ uerbo quantitatis. sciat ñ eẽ diffigtũ quanitaatẽ. Itaq sidicat aliquid
nuus cẽ uid&ur eiotrariũ qđ mnꝰẽ. si certũ quesiuero quomaius ẽ &responde¬
aliud ab surdũ cogimꝰ intellegere. Vlnã candẽq rẽ sibim& eẽ trariã Siqͥ dẽ
res una diuersis quantitatib. cõparata potest eodẽ tẽpore maior & gnor
Aut idem dualis duobimagis duo sunt. Aut magis eras. duo erunt
quã hodie st̃. Est aũ ꝓpriũ quantitatis qđ sc̃dum hanc dicimus
par &impar. ut qualitatis ꝓpriũ ẽ qđ secundũ hane dicimꝰ. Simile
& dissimde quã uis Indiuersis reb utrũq liceat abus iue usurpin¬
Rez atiuũ est qđ ipsũ qđ dicitur alicuius eẽ. uel ad aliquid quoli¬
b& modo referripotest. ut filius non sine patre ł matre. & seruusñsine
toomino potest intellegi neq sine his illi uicissim. Dicuntur lut relati¬
Vx trib modis. Aut alicuius filius. Aut alicui. ut uicinꝰ. Aut Ad aliquid

Expanded text:
 definitam quantitatem. Itaque, si dicat aliquid maius esse, uidetur ei contrarium quod minus est; si «certum» quaesiuero «quo maius est», et respondealiud absurdum cogimur intellegere, unam eandemque rem sibimet esse contrariam, siquidem res una diuersis quantitatibus comparata potest eodem tempore maior et minor aut idem duo aliis duobus magis duo sunt, aut magis cras duo erunt quam hodie sunt. Est autem proprium quantitatis quod secundum hanc dicimus par et impar ut qualitatis proprium est quod secundum hanc dicimus simile atque dissimile, quamuis in diuersis rebus utrumque liceat abusiue usurpest quod hoc ipsum quod dicitur alicuius est uel ad aliquid quolibet modo referri potest, ut filius non sine patre uel matre, et seruus non sine domino, potest intellegi, neque sine his illi uicissim. Dicuntur autem relatiua tribus modis: aut «alicuius» ut filius, aut «alicui» ut «uicinus» aut «ad aliquid»