comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gelium defiliosuo qui factus ẽ ei ex semine đđ secundũ car¬
nem Quis erat qui dixit : lapidẽ quem reprobauerunt
aedificantes hic factus est incaput anguli. Quiserat qui
dixit: thronus tuus ds̃ inscłm scłi uirga rectionis uirga
regnitui Dilexisti iustitiam & odisti iniquitatẽ propt̃ ea
unxit teds̃ ds tuus oleo exultationis. p̃particib suis. Qui¬
qui ex ipsa unctione xp̃i nomen ac cepit Chrisma quippe
setestatur eẽ p̃dictũ : dix̃ dñs dño meo sede ad extris meis.
donec ponã inimicos tuos sub pedibus tuis Et hoc lauid
inspũ dixisse confirmat. quem spm negat iste fuisse suꝑ
terrã. antedñi aduentũ Quid ẽ quod ait apostolus. dicit
aut esaias erit radixiesse. qui ex surgit regnare ingen¬
tibus in eũ gentes sperabunt Quis erat sp̃s quiꝑ eundẽ
esaiã tanto ante praedixit iste peccata nr̃a portat. &
pronobis dol& & nos putauimus eũ eẽ indolore & inpla¬

Expanded text:
gelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum cargelium de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem ? Quis erat qui dixit: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? Quis erat qui dixit: Thronus tuus, Deus, in saeculum saeculi, virgaisti iniquitatem, propterea unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis ? Quoqui ex ipsa unctione Christi nomen accepit? Chrisma quippe se testatur esse praedictum: Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos sub pedibus tuis? Et hoc David in Spiritu dixisse confirmat , quem Spiritum negat iste fuisse super terram ante Domini adventum. Quid est quod ait Apostolus: Dicit autem Isaias, Erit radix Jesse, et qui exsurget regnare in gentibus, in eum gentes sperabunt ? Quis erat Spiritus qui per eumdem Isaiam tanto ante praedixit: Iste peccata nostra portat, et pro nobis dolet; et nos putavimus eum esse in dolore, et in pla
Abbreviated transcription (Latin):
postolus uero quod ait adromanos : quomodo inuocabt̃
inquem non crediderunt : Aut quomodo credunt.
gentium qui put abant gentitantum modo iudaeorũ
non etiam incircũ cisis gentibus euangelium praedican¬
dum. Quod uolens ostendere non adiuda eos tantũ.
sed adomnes gentes pertinere: prius posuit testimo¬
nium depropheta erit omnis qui inuocauerit nomen
dm̃ saluus erit. ac deinde cum dixisset. quomodo
ad circum cisas gentes praedicatores xp̃i eẽmittendos.
Illud quo que sicut imperitissimus non intellegit
quod scriptũ est . primũ a postolos deinde proph& as
Put at enim ante a postolos non fuisse proph&as. nesci¬
ens eos prophetas illic cõmemoratos eẽ ab apostolo. qui post
xp̃iaduentũ fuer̃. Quos qui uult nosse. actus a postolo¬
rum legat & illud quod ait ad corinthios. prophetȩ aũt
duo uel tres loquantur. Siaũt non fuer̃ proph&ae ante
a postolos. qui erunt illi perquos ante ds̃ promiserat euan¬

Expanded text:
Apostolus vero quod ait ad Romanos, Quomodo invocabunt Apostolus vero quod ait ad Romanos, Quomodo invocabunt in quem non crediderunt? aut quomodo credent Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibus Evangelium praedicandum. Quod volens ostendere, non ad Judaeos tantum, sed ad omnes gentes pertinere, prius posuit testimonium de propheta, Erit, omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit: ac deinde cum dixisset, Quomodo ad incircumcisas gentes praedicatores Christi esse mittendos. 12. Illud quoque sicut imperitissimus non intelligit, quod scriptum est: Primum Apostolos, deinde Prophetas . Putat enim ante Apostolos non fuisse Prophetas, nesciens eos Prophetas illic commemoratos esse ab Apostolo, qui post Christi adventum fuerunt. Quos qui vult nosse, Actus Apostolorum legat, et illud quod ait ad Corinthios, Prophetae autem duo aut tres loquantur . Si autem non fuerunt Prophetae ante Apostolos, qui erant illi per quos Deus ante promisit Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Perquos lib& enim prophetas suos. siante promisit
euangelium defiliosuo. quqͥd ẽ quod iste dicit. scm̃ ac
diuinũ spm superterrã non fuisse ante saluatoris ad¬
uentum. Et tamen istiunde potuerunt eẽ prophe¬
tae. annuntiantes xp̃m ex semine dauid secundum
carnem: nisi cuius gentis erat ipse dauid. decuius
semine xp̃s a prophetis dĩ promissus esset uenturus.
Sedlex inquit ꝑ moysendata ẽ : ueritas autem abihũ xp̃oẽ¬
Non ita scriptum est: sed ita: lex permorsen data est: gratia
& ueritas per ihm xp̃m facta est Lex igitur data est
impleatur. Quod enim perlitteram iubetur.: non littera
sed sp̃u impletur Unde illud quod scriptũ est. non
concupisces. per moysen lex est quia iub&ur : sed per
ilm xp̃m fit gratia. quando quod iub&ur impletur
Ueritas autem facta est ꝑ ihm̃ xp̃m: propter illa quȩ in ꝓ¬
ph&ia legis sunt ꝓmissa: quia inxp̃o eminent reddita.

Expanded text:
Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Per quoslibet enim Prophetas suos si ante promisit Evangelium de Filio suo, quid est quod iste dicit sanctum ac divinum Spiritum super terram non fuisse ante Salvatoris adventum? Et tamen isti unde potuerunt esse prophetae, annuntiantes Christum ex semine David secundum carnem, nisi cujus gentis erat ipse David, de cujus semine Christus a Prophetis Dei promissus est esse venturus? 10. Sed Lex, inquit, per Moysen data est; veritas autem a ChristoNon ita scriptum est: sed ita, Lex per Moysen data est; gratia et veritas per Jesum Christum facta est . Lex igitur data est impleatur. Quod enim per litteram jubetur, non littera, sed Spiritu impletur. Unde illud quod scriptum est, Non concupisces ; per Moysen Lex est, quia jubetur: sed per Christum fit gratia, quando quod jubetur, impletur: veritas autem facta est per Christum, propter illa quae in prophetia Legis sunt promissa, quia in Christo eminent reddita. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
legendo quae loquantur nequae dequibus ad fir
ment. Sed fieri non potuit inquit utͦ iudeorum
prophetis saluatoris nr̃i ad nuntia r&ur aduentus.
Cur fieri non potuit: cum dicat apostolus quiacre¬
dita sunt illis eloquia dĩ. Sedante saluatoris ad¬
uentum inquit. sp̃s sẽs ac diuinus nonerat super
terram. Hoc uanitas non uericas loquitur. Nam
quo nisi spũ scõ proph& as suos dñs impleuit: dequib:
inepistolȩ ex ordio dictum est ad romonos. quod &
supra commemora ui. paulus seruus xp̃iihũ. uocatus
a postolus. segregatus in euangelio dĩ. quod ante pro¬
miserat perprophet assuos inscripturis scĩs defilio.
quidẽ testimonium & iã iste posuit. prohibens eũ
adquẽ scribit aliis proph&is credere dexp̃o. p̃ter illos
quos proph&as eius ad romanos dicit apostolus. quos
credo non arbitratur proph& as fuisse iudaeorum
sed cuius lib& eos fuissegentisopin&ur Curibi non
aduertit quod ante promiserat perprophetas suos.

Expanded text:
ligendo quae loquantur, neque de quibus affirmligendo quae loquantur, neque de quibus affirment? CAPUT III. 9. Sed fieri non potuit, inquit, ut a Judaeorum Prophetis Salvatoris nostri annuntiaretur adventus. Cur fieri non potuit, cum dicat Apostolus, Quia credita sunt illis eloquia Dei ? Sed ante Salvatoris adventum, inquit, Spiritus sanctus ac divinus non erat super terram. Hoc vanitas, non veritas loquitur. Nam quo nisi Spiritu sancto Prophetas suos Dominus implevit, de quibus in Epistolae exordio dictum est ad Romanos, quod et supra commemoravi: Paulus servus Christi Jesu, vocatus apostolus, segregatus in Evangelio Dei, quod ante promiserat per Prophetaquidem testimonium etiam iste posuit, prohibens eum ad quem scribit aliis Prophetis credere de Christo, praeter illos quos Prophetas ejus ad Romanos dicit Apostolus: quos credo non arbitratur Prophetas fuisse Judaeorum. Sed cujuslibet eos fuisse gentis opinetur, cur ibi non advertit, Quod ante promiserat per Prophetas suos?
Abbreviated transcription (Latin):
cipue tenere. qui iub&ur diuitare fabulas aniles.
uult eẽ destructor. siquos dã Idem a postoł dicit. uo¬
lentes eẽ legis non destructores sed doctores. non
intellegere neque quȩ locuntur neque dequibus
ad firmant. Uerum nos illud quod secutus ad iunxit
aduersus ut rosque teneamus. Continuo quippe
niquis existimar& Ideo illos non intellegere quae
loquuntur neque dequibus ad firment. quõ legis mali
uolunt eẽ doctores. Scimus aũt inquit quõ bona est
lex. siquis eam legitime utatur. Haec sententia
& illos refutat quilege utuntur male. & illos qui
eam opinantur malã. Porro sibona ẽ quadementia ne¬
gatur ds̃ bonus quidedit legem bonam: Quae potest
uideri sufficere damnatio. his hominibus. qui legem
quã sic apostolus laudat. anilium fabularũ nomine
accusant. & hoc se existimant facere eiusdem epis¬
tulae testimonio. ubi eã sic apostoł laudat uolentes
eẽ legis non doctores sed blasphematores non Intel¬

Expanded text:
cipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, cipue tenere, qui jubetur devitare fabulas aniles, vult esse destructor; si quosdam idem apostolus dicit volentes esse Legis, non destructores, sed doctores, non intelligere neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant? Verum nos illud quod secutus adjunxit, adversus utrosque teneamus. Continuo quippe ne quis existimaret ideo illos non intelligere quae loquuntur, neque de quibus affirmant, quoniam legis malae volunt esse doctores: Scimus autem, inquit, quia bona Lex est, si quis ea legitime utatur . Haec sententia et illos refutat qui Lege utuntur male, et eos qui illam opinantur malam. Porro si bona est, qua dementia negatur Deus bonus, qui dedit Legem bonam? Quae potest videri sufficere damnatio his hominibus, qui Legem quam sic Apostolus laudat, anilium fabularum nomine accusant? et hoc se existimant facere ejusdem Epistolae testimonio, ubi eam sic Apostolus laudat: volentes esse Legis, non doctores, sed blasphematores, non intel
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ adoptio &gloria. & testamenta. & legis constitutio. & obsequiũ
& promissiones : quorum patres ex quibus xp̃s secundũ
carnem : qui ẽ super om̃a ds̃ benedictus insecula am̃
Ueritatem se dicere clamat apostolus. incapite huiusce
sententiae. & hoc in xp̃o qui ẽ ipsa ueritas contestante
sibi conscientia sua inspũ scõ eam que sententiam per
amen concludit infinem Et dicit iste non sunt uera:
quae hic apostolus loquitur. fallit infirmos qui non pos¬
sunt capere ueritatẽ. paruulos uanitatibus lactat &
esurientibus filiis diabolicorũ mendaciorum uirus in fun¬
dit ut nutriat O portentum non solum axp̃ia norum
auribus. uerũ &iam afinibus xp̃iani orbis arcendũ. Hae¬
cine adoptio. haec gloria haec testamenta. haec legis cõsti¬
tutio. hoc obsequium. hae promissiones hipatres ex
quibus xp̃s secundũ carnem. qui ẽ superoma ds̃ bene¬
dictus insȩcula. fabulae sunt aniles: quod iub&ur pre¬

Expanded text:
est adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et oest adoptio, et gloria, et testamenta, et Legis constitutio, et oquorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, Amen ? Veritatem se dicere clamat Apostolus in capite hujusce sententiae, et hoc in Christo qui est ipsa veritas, contestante sibi conscientia sua in Spiritu sancto, eamque sententiam per Amen concludit in fine: et dicit iste, Non sunt vera quae hic Apostolus loquitur, fallit infirmos, quia non possunt capere veritatem; parvulos vanitatibus lactat, et esurientibus filiis diabolicorum mendaciorum virus infundit ut nutriat. O portentum non solum a Christianorum auribus, verum etiam a finibus christiani orbis arcendum! Haeccine adoptio, haec gloria, haec testamenta, haec Legis constitutio, hoc obsequium, hae promissiones, hi patres ex quibus Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in saecula, fabulae sunt aniles? Quod jubetur prae
Abbreviated transcription (Latin):
eas iub&ur iste deuitare quibus iub&ur memoriter cre¬
dere: Siaũt nonxp̃s ex semine dauid ueraciter praedi¬
catur. ubi est radix inqua oleaster inserit᷑. Nec aniles
sunt fabulȩ nisi praeter illa sscripturas. deliramenta
iuda eorũ ad eã quam uocant deut erosinpertinentia. non
illa eloquia dĩ quae credita sunt circumcisioni. Ubi &iam car¬
nales iudȩi xp̃m ex semine đđ uenturum esse didicerant.
sicut interroganti dño respondebant : quam uis eũ dr̃m
ipsius dauid. ñ secundum carnem sed secundum duunitatẽ
intellegere non ualerent. Vtrumꝙ: tamen ẽ & in illis elo¬
quuis : & quod credebant. & quod non intellegebant Et
defructu uentris tui ponam super sedem tuam. propter
fallaciter dicebat apostolus Ueritatẽ dico in xp̃o. ñ
mentior Contestante mihi conscientia mea inspũ sc̃o. quia
tristitia est mihi magna & continuus dolor cordimeo
cognatis secundum carnẽ. qui sunt israhelitȩ. quorum

Expanded text:
eas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter creeas jubetur iste devitare, quibus jubetur memoriter credere? Si autem Christus ex semine David veraciter praedicatur; ibi est radix in qua oleaster inseritur, nec aniles sunt fabulae, nisi praeter eas Scripturas deliramenta Judaeorum, ad eam quam vocant deuterosin pertinentia: non illa eloquia Dei quae credita sunt circumcisioni, ubi etiam carnales Judaei Christum ex semine David venturum esse didicerant, sicut interroganti Domino respondebant , quamvis eum Dominum ipsius David, non secundum carnem, sed secundum divinitatem intelligere non valerent; utrumque tamen est in illis eloquiis, et quod credebant, et quod non intelligebant, et, De fructu ventris tui ponam super sedem tuam , propterfallaciter dicebat Apostolus: Veritatem dico in Christo, non mentior, contestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: us meis cognatis secundum carnem, qui sunt Israelitae, quorum
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ sed nescio cuius ut iste blasphemat pessimi dae¬
monis dequib: dicit. primũ quidem quia credita sunt
illis eliquia dĩ profecto qui haec paruulis dabat. qui haec
tam quam uera praedicabat. qui haec crediuolebat.
delebat miseros non alebat. Quod afide atque doc¬
trina ueracium xp̃i apostolorũ. quõ eẽ scimus alienũ
restat ut istũ tamquã peftẽ & hostem fidei xp̃ianae
uehementissime de cestem quitanta excȩcatur &¬
& praecipitat᷑ amentia. ut non uideat ipsũ saltem
timotheum. cui pucat auctoritate apostolica fuisse
praeceptũ. ut tam quã fabulas aniles. ueterẽ legem
proph&as que deuit&. ab eodem apostolo non fuis se
fallendũ. & in illa quinta ꝑ fectorũ persona fuisse
deputandum ut ei inmendatiter loquerecur dicens.
memor esto x pmihm resurrexisse amortuis. ex semi¬
ne dauid. secundum euangelium meum. Sienim xp̃s
ex semine dauid. fabulis anilibus praedicatur. quo modo

Expanded text:
Dei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daeDei, sed nescio cujus, ut iste blasphemat, pessimi daemonis, de quibus dicit, Primum quidem quia credita sunt illis eloquia Dei : profecto qui haec parvulis dabat, qui haec tanquam vera praedicabat, qui credi volebat, delebat miseros, non alebat. Quod a fide atque doctrina veracium Christi Apostolorum quoniam esse scimus alienum, restat ut ipsum tanquam pestem atque hostem fidei christianae vehementissime detestemur, qui tanta excaecatur et praecipitatur amentia, ut non videat ipsum saltem Timotheum, cui putat auctoritate apostolica fuisse praeceptum, ut tanquam fabulas aniles veterem Legem Prophetasque devitet, ab eodem apostolo non fuisse fallendum, et in illa quinta perfectorum persona fuisse deputandum, ut ei non mendaciter loqueretur, dicens: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Si enim Christus ex semine David fabulis anilibus praedicatur, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
num. Quod deillis quis quis credit. desipit uanescit.
insanit. Ergo neait aliquis. frustra dixit apostolus.
non potui loqui uobis qua si spiritalibus sed quasi car¬
nalib quasi paruulis in xp̃o. lac uobis potum dedinones¬
cam non dum enim poteraus . & sapientiã loquimur in¬
terperfectos. & animalis homo non percipit quae sunt
sp̃s dĩ Absit ut putemus cum In aniter. nec ueratiter
ista dixisse Num quid tamen ideo credendus est
quem quam sibi credentium fallere uoluisse: Dedit
igitur paruulis parua non falsa. lact ea non noxia nutri¬
toria non peremptoria. Porro aũt siuerum non est. quod
ait filium dĩ secundum carnem factum eẽ ex semine
dauid. sinon ẽ uerũ quod naturales rami propter In¬
credulitatem fracti sunt. ut in radice scã is rahelitarũ.
exgentib ueniens fidelis inserer&ur oleaster. & fi¬
er& particeps pinguedinis oliuae. sinon sunt eliquia

Expanded text:
num. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, num. Quod de illis quisquis credit, desipit, vanescit, insanit. 6. Ergone, ait aliquis, frustra dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus; sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis ; et, Sapientiam loquimur inter perfectos; et, Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei ? Absit ut putemus eum inaniter nec veraciter ista dixisse. Numquid tamen ideo credendus est quemquam sibi credentium fallere voluisse? Dedit igitur parvulis parva, non falsa; lactea, non noxia; nutritoria, non peremptoria. Porro autem, si non est verum quod ait, Filium Dei secundum carnem factum esse ex semine David; si non est verum quod naturales rami propter incredulitatem fracti sunt, ut in radice sancta Israelitarum ex Gentibus veniens fidelis insereretur oleaster, et fieret particeps pinguedinis oleae; si non sunt eloquia
Abbreviated transcription (Latin):
ipso sum moangulari lapide existente xp̃o ihũ
Unde ipse dñs iuda eos inquibus cęcitas ex parte facta
erat: conuicit. confusos que reddidit dicens. num quam
legistis inscripturis. lapidem quem reprobauerunt aedi¬
ficantes. hic factus ẽ incaput anguli. ad nõ factum ẽ istũ
& est mirabilae inoculis nr̃is. Haec ergo om̃a menda citer
xp̃s exlege ac prophetis. mendatiter a postoli pro fere¬
bant. sicut iste blasphemat. quia ui delic& Infirmi non¬
dum poterant solidam capere ueritatem. Ita necae¬
cus ignorat. quod aliud sit nutrire paruulos. aliud de¬
cipere credulos aliudalere ut crescant aliud agerene ui¬
uant. Talia quippe iste dicit ac sentit dedõ legis & pro¬
phetarum ac de ipsis omnino litteris. ut secundum eius
sententiam quam deillis hab&. quando apostolipre¬
dicabant credentibus legis & prophetarum dm̃. &
confirmabant auctoritatem talium scripturarũ. non
lac potandũ uideantur dedisse paruulis. sed uene¬

Expanded text:
ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu. Unde ipse Dominus Judaeos, in quibus caecitas ex parte facta est, convicit, confusosque reddidit, dicens: Numquid legistis in Scripturis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli; a Domino factum est istud, et est mirabile in oculis nostris ? Haec ergo omnia mendaciter Christus ex Lege ac Prophetis, mendaciter Apostoli proferebant, sicut iste blasphemat, quia videlicet infirmi nondum poterant solidam capere veritatem? Itane caecus ignorat quod aliud sit nutrire parvulos, aliud decipere credulos; aliud alere ut crescant, aliud agere ne vivant? Talia quippe iste dicit ac sentit de Deo Legis et Prophetarum, ac de ipsis omnino Litteris, ut secundum ejus sententiam quam de illis habet, quando Apostoli praedicabant credentibus Legis et Prophetarum Deum, et confirmabant auctoritatem talium Scripturarum, non lac potandum videantur dedisse parvulis, sed vene
Abbreviated transcription (Latin):
mundo susrł non dĩ &xp̃i populuserat. Contra istam
tubam clarissimã & excellentissimã ueritatis. prae¬
strepit atq insultat insanus. dicens inpersonis quin¬
que locutũ apostolum. ut alios exalus faller&. fingen¬
dose eẽ quod non erat. cum uideat eum genubus qui
longe fuerant a dõ israhelitarum. eundem dm̃ eandẽ
legem eosdem proph&as. testamenta eadem praedi¬
care Quis deangulari lapidȩ prior locutus est : Non¬
ne propheta spũdĩ plenus. quem pestis ista blasphe¬
mat. Nit enim ecce pono insion lapidem angula¬
rem electum. praeciosum & qui crediderit In cum
nonerubesc&. quod testimonium cõmemorauit & a¬
postolus p&rus. Non neprius inpsalmo pertinen¬
te adlitteras sacras populi prioris dictumest : La¬
pidem quem reprobauerunt aedificantes. hic fac¬
tus est in caput anguli. His enĩ literis eruditus paulus
a postolus posuit quod paulo ante commemora ui.

Expanded text:
mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam mundo, si Israel non Dei populus erat? Contra istam tubam clarissimam et excellentissimam veritatis perstrepitat atque insultat insanus, dicens in personis quinque locutum Apostolum, ut alias ex aliis falleret, fingendo se esse quod non erat: cum videat eum Gentibus quae longe fuerant a Deo Israelitarum, eumdem Deum, eamdem Legem, eosdem Prophetas, Testamenta eadem praedicare. Quis de angulari lapide prior locutus est? Nonne propheta Spiritu Dei plenus, quem pestis ista blasphemat? Ait enim: Ecce pono in Sion lapidem angularem, electum, pretiosum; et qui crediderit in eum, non erubescet . Quod testimonium commemoravit et apostolus Petrus . Nonne prius in Psalmo pertinente ad Litteras sacras populi prioris dictum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli ? His enim Litteris eruditus Paulus apostolus posuit, quod paulo ante commemoravi,
Abbreviated transcription (Latin):
qui facit ut raquae unum & medium parietem macxe¬
riae. soluens inimicitiã in carne sua. legem: mandato¬
rum indecretis euacuans. ut duos conder& Inseinunũ
nouum hominem. faciens pacem & cõmutar& ut ros¬
que inuno corpore dõ percrucem. Interficiens inimici¬
tias insem & ipso. & ueniens euangeli zauit pacem uo¬
bis quieratis longe. & pacem his qui prope Quia per
ipsum habemus accessum ambo inuno spũ ad patrẽ
Igitur iam non estis peregrini & in qui lini. sed estis
ciues scõrum & domesticidĩ. Super aedificati supra
fundamentũ a postolorum prophetarum. ipso summo
angulari lapide existente xp̃o ihũ. Dicat iste blas¬
phemus. quo modo propedicit inuentos israchelitas. qui
peiori quemammodum blasphemat dae moni seruiebant¬
& longe erant gentes quae mitioribus daemonibus sub¬
ditae fuerant. Quomodo dicit alienatos fuisse a soci¬
& ate israhel . & peregrinos testamentorum & promissi¬
onis quando erant spem non habentes . & sinedõ in hoc

Expanded text:
qui fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvens, inimicitiam in carne sua, Legem mandatorum in decretis evacuans, ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem, ut commutaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso: et veniens evangelizavit pacem vobis qui eratis longe, et pacem his qui prope; quia per ipsum habemus accessum ambo in uno spiritu ad Patrem. Igitur jam non estis peregrini et inquilini: sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide existente Christo Jesu ? Dicat iste blasphemus, quomodo prope dicit inventos Israelitas, qui pejori, quemadmodum blasphemat, daemoni serviebant, et longe erant Gentes, quae mitioribus daemonibus subditae fuerant? Quomodo dicit alienatos fuisse a societate Israel et peregrinos testamentorum et promissionis, quando erant spem non habentes, et sine Deo in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lus nesciebat. Eat plane iste retro cum suis simili bus
sociis quidixerunt. durus ẽ hic sermo quis cũ pot est au¬
dire. Nos aũt audiamus & intellegamus. duotestamen¬
ta induobus filiis abra hȩ. duabus que mulieribus. cius
conmixtione fetatis. sicut duo in carne una x pm &
ecclesiã istis nolentib: sineulla obscuritate cognosci¬
nem dantẽ fideli corde at que ore suscepimus. quam¬
uis horribilius uidetur humanã carne mandure quã
perimere . & humanum sanguinẽ potare quã funde¬
re. At que in omnibus scĩs scripturis. secundum sane
fidei regulam. figurate factũ uel dictũ siquid ex po¬
nentur. exposito illa ducatur non aspernanter sed
sapienter audiamꝰ & relin quamus istum inania garri¬
entem & nesciendo quid loquatur quadã sidici potest
imperita peritia defigurarũ qualitate tracgantẽ

Expanded text:
lus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus lus nesciebat? Eat plane iste retro cum suis similibus sociis, qui dixerunt, Durus est hic sermo; quis eum potest audire ? Nos autem audiamus, et intelligamus duo Testamenta in duobus filiis Abrahae, duabusque mulieribus ejus commixtione fetatis: sicut duos in carne una, Christum et Ecclesiam, istis nolentibus, sine ulla obscoenitate cognoscinem dantem, fideli corde atque ore suscipimus; quamvis horribilius videatur humanam carnem manducare quam perimere, et humanum sanguinem potare quam fundere: atque in omnibus sanctis Scripturis, secundum sanae fidei regulam figurate dictum vel factum si quid exponentur, expositio illa ducatur, non aspernanter, sed sapienter audiamus; et relinquamus istum inania garrientem, et nesciendo quid loquatur, quadam, si dici potest, imperita peritia de figurarum qualitate tractante
Abbreviated transcription (Latin):
libera. Si displic& illi cum ismahele testamentum u&us
cumisaac placeat testa mentum nouum:ñ & con¬
traa postolũ propositurus ẽ cathedram pestilentia ẽ
& disputaris dequa litate figurarum at que dictu¬
rus non eũ debuisse figuras rerũ honestarum dereb
turpibus ducere Res enĩ turpis huic uid&ur. &iam
cumipsa sarra concubitus coniugalis quam liberam
doc torgentiũ. Quamuis nariũ rugas & frontis obdu¬
cat & crispato uultu hanc parabolã exborreat doctor
pestilentium & multo amplius & aspernabili us. quan¬
do audieundem gentium doctorem quod scriptum
est demascula & femina erunt duo in carne una
addere acdicere sac ramentũ hoc magnum ẽ ego
aut̃ dico in xp̃o & inecclesiã Itaneuero ubi essent
cognoscenda tantae reisa cramenta. idẽ scra signa. & in re
pudenda at que in eis quibus uerecundia deb&ur. cognos¬
ci non debuisse nec dici. homo iste sciebat. & beatus aposto¬

Expanded text:
libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, libera? Si displicet illi cum Ismaele Testamentum Vetus, cum Isaac placeat Testamentum Novum. 34. An et contra Apostolum propositurus est cathedram pestilentiae, et disputaturus de qualitate figurarum, atque dicturus non eum debuisse figuras rerum honestarum de rebus turpibus ducere? Res enim turpis huic videtur, etiam cum ipsa Sara concubitus conjugalis, quam liberam Doctor Gentium , quamvis narium rugas et frontis obducat, et crispato vultu hanc parabolam exhorreat doctor pestilentium: et multo amplius et aspernabilius, quando audit eumdem Gentium doctorem, quod scriptum est de masculo et femina, Erunt duo in carne una; addere et dicere, Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Itane vero ubi essent cognoscenda tantae rei sacramenta, id est, sacra signa, et in re pudenda, atque in eis verbis quibus verecundia debetur, cognosci non debuisse nec dici, homo iste sciebat, et beatus Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ribus abeorũ ritibus. longe ab eorum cognationib
alienũ. Siaũt iudaȩis tam quã iudaeus factus erat. aut
eis qui sub lege tam quam ess& & ipse sublege. ut quid
dicebat non eẽ heredes ex lege : ut quid dicebat lex
iram operatur: ut quid dicebat lex p̃uaricationis
gratia proposista ẽ quod aequo animo ferre non pos¬
sent qui gloriabantur in lege. Quod si ut infirmus
lo quebatur infirmis & sic eos ut fallatibus plac& fallen¬
do lactabat. Cureos abumbris uet eribus inquibus infir¬
mi quiescebant sic proturbat ut dicer&. Ecce ego pau¬
lus dico uobis quia si circumda mini. xp̃s uobis nihil ꝓderit
Si aũt illa persona quinta perfectis sapientiã loqueba¬
tur quales solos iste dignos putat quos non fallat ipos¬
tolus. quare a contrario uult: ipse perfectus: ut blas¬
phem& abraham. quem sic ꝑfectissine laudat a posto¬
lus maxime in illis duobus filiis ei unod eancilla aliode

Expanded text:
ribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus ribus, longe ab eorum ritibus, longe ab eorum cognationibus alienum. Si autem Judaeis tanquam Judaeus factus erat, aut eis qui sub Lege erant tanquam esset et ipse sub Lege, utquid dicebat non esse haeredes ex Lege? utquid dicebat, Lex iram operatur? utquid dicebat, Lex praevaricationis gratia posita est? quod aequo animo ferre non possent qui gloriabantur in Lege. Quod si ut infirmus loquebatur infirmis, et sic eos, ut fallacibus placet, fallendo lactabat, cur eos ab umbris veteribus, in quibus infirmi quiescebant, sic proturbabat, ut diceret: Ecce ego Paulus dico vobis, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit ? Si autem in illa persona quinta perfectis sapientiam loquebatur, quales solos iste dignos putat quos non fallat Apostolus; quare a contrario vult esse ipse perfectus, ut blasphemet Abraham, quem sic perfectis laudat Apostolus, maxime in illis duobus filiis ejus, uno de ancilla, alio de
Abbreviated transcription (Latin):
iste dicere uid&ur. Inuenire in apostolicis litteris quae
dam contra legem. permosen datam. uel contra testamẽ¬
tum u&us inueniat tale aliquid aduersus abrahã quod
ex cuangelicis & apostolicis lit teris sonare uideatur
Omnino non inuenit. Ubicum que ille nominatur Inli¬
bris testamenti noui cumhonore deuoto nominat᷑. It aut
iudaeis dicer& dñs si filii abrahae estis. facta abra haefa¬
cite: Acꝑ hoc iste quod blasphemat abra ham . xp̃mp
fecto blasphemat Sed dicat si potest. quã personã¬
illarũ quinque gerebat a postolus cum sic p̃dicar& abra¬
ham. Sienim eis quisinelege fuerant factus erat quasi
ess& & ipse sinelege . Nli abra hã non nouerant. ergoali¬
quem principem siue romanorũ siuegrecorũ. siueali¬
quem philo sophorum debuit inuenire. quẽ talibus
p̃dicar&. ut eis sicut huic plac&. talẽ se quales ipsi
erant fingendo icongruer&. non abra ham. nescio quẽ
ali egenam patrẽ gentis hebrehȩ. longe ab eorũ mo¬

Expanded text:
iste videtur invenire in apostolicis Litteris, quae dicat contra Legem per Moysen datam, vel contra Testamentum Vetus; inveniat et aliquid adversum Abraham, quod ex evangelicis Litteris sonare videatur: omnino non inveniet. Ubicumque ille nominatur in libris Testamenti Novi, cum honore debito nominatur: ita ut Judaeis diceret ipse Dominus, Si filii Abrahae estis, facta Abrahae facite . Ac per hoc iste qui blasphemat Abraham, Christum profecto blasphematillarum quinque gerebat Apostolus, cum sic praedicaret Abraham? Si enim eis qui sine Lege fuerant, factus erat quasi esset et ipse sine Lege, illi Abraham non noverant. Ergo aliquem principem, sive Romanorum, sive Graecorum, sive aliquem philosophorum debuit invenire quem talibus praedicaret; ut eis, sicut huic placet, talem se quales ipsi erant fingendo, congrueret: non Abraham nescio quem alienigenam patrem gentis Hebraeae, longe ab eorum mo
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum perbonum mihi operatum ẽ mortem: Ecceqđẽ¬
ministratio mortis. Ecce qđ ẽ littera occidit ecce iquẽ amm odũ lex
ñẽ peccitũ & mandatum erat inuita & lex scã & manda¬
tum scm̃ & iustũ & bonum. Et tamen quia deipso bonoin
interficitur in obediens anima ubi dĩnon aduiuat gra¬
tia. ministratio mortis facta ẽ lex inuetere testamento
propter occidentem litterã. & ministratio uitae facta
est gratia in nouo testamento. propter uiuificantem
sp̃m. Quodẽ aũt ministratio mortis & ministratiodã na

Expanded text:
peccatum, per bonum mihi operatum epeccatum, per bonum mihi operatum eministratio mortis; ecce quid est, Littera occidit : ecce quemadmodum Lex non est peccatum; et, mandatum erat in vitam; et, lex sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum: et tamen quia de ipso bono interficitur inobediens anima, ubi Dei non adjuvat gratia, ministratio mortis facta est Lex in Veteri Testamento propter occidentem litteram; et ministratio vitae facta est gratia in novo Testamento propter vivificantem spiritum. Quod est autem, ministratio mortis et ministratio
Abbreviated transcription (Latin):
manos. Cũ enim dixiss& It aut seruiamus in nouitate
sp̃s & non inuetustate litterae. quae sententia simillima
est illiquã iste non intellegens posuit. continuo prospex̃
istos futuros uerbosos at que blasphemos qui putaturi essent
ex hoc legem fuisse repraehensa mox que subiunxit. Quid
ergo dicemus. lex peccatum est absit sed peccatum non
cognoui nisi perlem: Nam concupiscentiam nesciebam nisi
lex dicer&. non concupisces. Occasione aut accepta pec
permandatum operatum est in me omnem concupiscen¬
tiam Sine lege enim peccatum mortuum est. Ego aũt
uiuebam aliquando sine lege: Adueniente aut̃ manda¬
to peccatum reuixit Ego aut mortuus sum & inuentũ
est mihi mandatum quod erat inuita hoc eẽ in morte
Peccatum enim oc casione accepta permandatum
fefellit me & perillud occidit. Itaq lex quidem scã &
mandatũ scm̃ & iustum & bonum Quod ergo bonũ est
mihi factum est mors absit. sed pec catumut appareat

Expanded text:
manos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate manos. Cum enim dixisset, Ita ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quae sententia simillima est illi quam iste non intelligens posuit: continuo prospexit istos futuros verbosos atque blasphemos, qui putaturi essent ex hoc Legem fuisse reprehensam; moxque subjunxit: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces. Occasione autem accepta pecper mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam: sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege, adueniente autem mandato peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uipeccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me, et per illud occidit. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Quod ergo bonum est, mihi factum est mors? Absit. Sed peccatum ut appareat
Abbreviated transcription (Latin):
qui eũ c&eris pronuntiabant: Nam in ipsa epistula adcorin¬
thios ubi haec dicuntur. quae iste non intellegens posuit
tam quam aduersa & inimica u&eri testamento curdicit
habentes aut̃ eundẽ sp̃m fidei secundũ quod scriptum est
credidi propter quod & locutussum & noscredimꝰ ꝓpt̃ qđ & loqͥm᷑::
ad illa dĩ eloquia pertinentibus. quae credita sunt iu¬
daeis. Eundem inquit spm̃ fidei habentes. Quid est
eundem : Nisi quem habebant &iã illi ꝑ quos haec minis
opia. ut fiat aequalitas. sub iungens & dicens. sicut scrip¬
tum est. Quia multũ non abundauit & qui modicũ non
defuit illi. Cur eis importat legis auotoritatem
quã dicit fuisse ministrationem mortis. sieo modo in¬
tellexit quo modo ista pestis intellegit. At que ut
om̃s auferantur ambages quod nam modo lex ministra¬
tio mortis recte dicta sit. & tamen scã & iusta & bona
sit. Illud reco lamus quod in epistula positum est adro¬

Expanded text:
qui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinqui eum posteris praenuntiabant. Nam in ipsa Epistola ad Corinthios, ubi haec dicuntur, quae iste non intelligens posuit tanquam adversa et inimica Veteri Testamento, cur dicit, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod et locutus sum: et nos credimus, propter ad illa Dei eloquia pertinentibus, quae credita sunt Judaeis. Eumdem, inquit, spiritum fidei habentes: quid est, eumdem, nisi quem habebant etiam illi per quos haec ministopiam, ut fiat aequalitas; subjungens et dicens, sicut scriptum est, Qui multum, non abundavit; et qui modicum, non defuit illi ? Cur eis importat Legis auctoritatem, quam dicit fuisse ministrationem mortis, si eo modo intellexit, quomodo ista pestis intelligit? 28. Atque ut omnes auferantur ambages, quonam modo et Lex ministratio mortis recte dicta sit, et tamen sancta et justa et bona sit, illud recolamus quod in Epistola positum est ad Ro
Abbreviated transcription (Latin):
interofficium & finẽ hoc distat. quod officium ẽ in eis
quae facere debemus. finis propter quem facimus.
Quia it aque illa om̃a propter xp̃m fiebant. quẽ filu
isrł in eis quae faciebant non intellegebant. hoc sig¬
nificabat uelamen. quod eos usque infinem non sine¬
bat intendere idẽ usque ad faciẽ mosei quae signi¬
ficabat xp̃m Sedideo ditum ẽ quod euacuetur haec
gloria quia omnes umbrae significantes eua: tuantur.
cum res quae significatur aduenerit. quem ammodũ
scientia quae nunc ẽ euacuabitur. sicut idem dicit
a postolus. cum uenerit illa quã dicit facie ad faciem
Sic & ista quae inumbris tradita erant iuda eis. inue¬
teritestamento nec eẽ fuit euacuari reuelatione testa¬
menti noui Nec sane omnes in illo populo non int ellegebant
x p̃m. per illa sum bras testamenti uet eris figuratũ. neque
enim haec ipse moses & ceteri proph&ȩ non intellegebant.

Expanded text:
inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis inter officium et finem hoc distat, quod officium est in eis quae facere debemus, finis propter quem facimus. Quia itaque illa omnia propter Christum fiebant, quem filii Israel in eis quae fiebant non intelligebant; hoc significabat velamen, quod eos usque in finem non sinebat intendere, id est, usque ad faciem Moysi, quae significabat Christum. Sed ideo dictum est quod evacuetur haec gloria, quia omnes umbrae significantes evacuantur, cum res quae significatur advenerit. Quemadmodum enim scientia quae nunc est, evacuabitur, sicut idem dicit apostolus, cum venerit illa quam dicit, facie ad faciem : sic et ista quae in umbris tradita erant Judaeis in Vetere Testamento, necesse fuit evacuari revelatione Testamenti Novi. 27. Nec sane omnes in illo populo non intelligebant Christum per illas umbras Testamenti Veteris figuratum: neque enim haec ipse Moyses et caeteri Prophetae non intelligebant,
Abbreviated transcription (Latin):
tus extinguitur. & ut bona operetur accenditur
Quid ergo ẽ mirum sulla diet cẽ ministratio mortis
ubi littera occidit malum prohibendo quod fit & bo¬
num imperan do quod non fit ista uero dicta ẽ ministra¬
tio sp̃s ut ique uiuificantis ut p̃uaricationis morte sur¬
gamus & iustitiã non rei legamus intabulis. sed liberi
incordib & in moribus habemus. Hoc ẽ testamentum
nouum distans auetere. quia ibiuetus homo formidi¬
dine caritatis. Quid aũt dictum ẽ deministro ueteri
xp̃m intellecturi nonerant. & ideouaelamen Interfaci¬
em mosei Et ipsos positũ erat ut non intenderent sic̃
script̃ est filii isrł usque infinem. finis aut legis. quis ẽ
Ad hoc non ego sedaposto lus ipse respondeat. finis
enim legis inquit xp̃s. adiustitiã omni credenti. Finis
perficiens. non. interficiens. Finis quippe dicitur ꝓpt̃
quem fiunt om̃a quae cumque alio fiunt officio. Nam

Expanded text:
tus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. tus exstinguitur, et ut bona operetur accenditur. Quid ergo est mirum, si illa dicta est ministratio mortis, ubi littera occidit, malum prohibendo quod fit, et bonum imperando quod non fit; ista vero dicta est ministratio spiritus, utique vivificantis, ut a praevaricationis morte surgamus, et justitiam non rei legamus in tabulis, sed liberi in cordibus et in moribus habeamus? Hoc est Testamentum Novum distans a Vetere; quia ibi vetus homo formididinChristum intellecturi non erant. Et ideo velamen inter faciem Moysi et ipsos positum erat, ut non intenderent, sicut scriptum est, filii Israel usque in finem . Finis autem Legis quis est? Ad hoc non ego, sed Apostolus ipse respondeat: Finis enim Legis, inquit, Christus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens. Finis quippe dicitur propter quem fiunt omnia quaecumque aliquo fiunt officio. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
orũ blasphematores malã fuisse legẽ quaedata ẽ
permorsen quia dicta est ministratio mortis in litte¬
ris figurata lapidcis non intuentes propt̃ eos eẽ dictũ
qui suo libero arbitrio legẽ sufficere arbitrabantur
Et spũ gratiae non adiutirei p̃uaricaricionis subeius¬
dem legis littera tenebantur. Vnde alibidicit. lex
dens unde dixerit lexira moperatur Neque enim
eiꝰ praeuaricatio mala ess& nisi lex ipsa bona esset
Multũ ẽ enim & nimis longũ. cuncta colligere
quae inhanc sententiã beatus dicit a postolus. legẽ
distinguens agratia. eo quod subilla elidantur elati.
subista erigantur elisi & quod illa intantũ bonasit.
ut bona conferat. illa iustitiae facit auditorẽ ista factorẽ
Et ideo subilla peccator. In suꝑ &iã p̃uaricator. amis¬
sa excusatione ignorantiae conuictus iac&. subista
uero & parcente &opitulante nec quia mala ẽ opera¬

Expanded text:
orum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est orum blasphematores, malam fuisse Legem quae data est per Moysen, quia dicta est ministratio mortis in litteris figurata lapideis: non intuentes propter eos esse dictum, qui suo libero arbitrio Legem sufficere arbitrabantur, et spiritu gratiae non adjuti, rei praevaricationis sub ejusdem Legis littera tenebantur. Unde alibi dicit, Lex dens unde dixerit, Lex iram operatur. Neque enim ejus praevaricatio mala esset, nisi Lex ipsa bona esset. 25. Multum est et nimis longum colligere, quae in hanc sententiam beatus dicit Apostolus, Legem distinguens a gratia; eo quod sub illa elidantur elati, sub ista erigantur elisi; et quod illa in tantum bona sit ut bona jubeat, haec tantum ut bona conferat. Illa justitiae facit auditorem, ista factorem. Et ideo sub illa peccator, insuper etiam praevaricator amissa excusatione ignorantiae convictus jacet: sub ista vero et parcente et opitulante, nec qui mala est opera
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sud quod destruitur ingloria ẽ. multo magis illud
quod man& ingloriaẽ. hoc modo iste posuit uerba a pos¬
tolica. necam̃ pliore interpraetatione. plurimũ distat
Quia ergo dicta ẽ ministratio mortis in litteris forma¬
ta lapideis. hinc existimat quod morti ministra uerit
moses id est mortis autitori. maligno scilic& spiritui.
quem mundi huius. iste opinatur auctorẽ ignorans
ministrationem mortis dictã legẽ. sectindũ illud quod
a libi dicit. littera occidit sp̃saũ uiuificat. lex enim
quod dĩ gratia non a diuuit adiustitiã legis implendã
Oportebat enim ut testamento uetere lex imponere¬
tur suꝑ bis. et desuȩ uoluntatis uircute fident ibus
quae non dar& iustitiã. sediuber& acsic morte prae¬
uaricationis impliciti. ad gratiã confugerent. non
iubentẽ tantum modo. sediuuantẽ. quaenouo testa¬
mento ẽ reuelata Hinc putant isti diuinorũ eloqui¬

Expanded text:
Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud Nam si id quod destruitur, in gloria est; multo magis illud quod manet, in gloria est. Hoc modo iste posuit verba apostolica, nec a meliore interpretatione plurimum distat. Quia ergo dicta est ministratio mortis in litteris formata lapideis, hinc existimat quod morti ministraverit Moyses, id est, mortis auctori, maligno scilicet spiritui, quem mundi hujus iste opinatur auctorem: ignorans ministrationem mortis dictam Legem, secundum illud quod alibi dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Lex enim  mortem, quos Dei gratia non adjuvit ad justitiam Legis implendam. Oportebat enim ut Testamento Vetere Lex imponeretur superbis, et de suae voluntatis virtute fidentibus, quae non daret justitiam, sed juberet; ac sic morte praevaricationis impliciti, ad gratiam confugerent, non jubentem tantummodo, sed juvantem, quae Novo Testamento est revelata. Hinc putant isti divinorum eloqui
Abbreviated transcription (Latin):
dixiss&. non alio locodicer& omnis quite tigerit mor¬
tuum ab omni anima hominis & mortuus fuerit. & non
fuerit purificatus tabernaculũ dñi polluit. exter¬
minabitur anima illa ex isrł. quõ aqua aspersionis
non. est circũ spersa suꝑeũ. in mundus ẽ. Adhuc in¬
rum. siiste inflix aluce ueritatis auersus. & obhoc luci
ueritatis aduersus. ea quae non intellegit in nouo tes¬
tamento. o bicit ueteritestamento. sicut &iam illud
de apostolo paulo ubiait ad corinthios. Quod simi¬
nistratio mortis inlitteris formata lapideis facta ẽ
ingloria. It aut non possent filii isrł intendere infacie mo¬
se propter gloriã uultus eius quae destruitur . quare non
magis ministratio sp̃s erit ingloria Nam siministratiodã¬
nationis gloria ẽ multo magis ministratio iustitiae ab un¬
dabit ingloria. Et enim nonglorificatum est inhac parte
id quod de claratum ẽ propt̃ excellentem claritatem

Expanded text:
dixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mordixisset, non alio loco diceret: Omnis qui tetigerit mortuum ab omni anima hominis, et mortuus fuerit, et non fuerit purificatus, tabernaculum Domini polluit: exteretur anima illa ex Israel; quoniam aqua aspersionis non est circumspersa super eum, immundus est, adhuc imrum, si iste infelix a luce veritatis aversus, et ob hoc luci veritatis adversus, ea quae non intelligit in Novo Testamento, objicit Veteri Testamento? Sicut etiam illud de apostolo Paulo, ubi ait ad Corinthios: Quod si ministratio mortis, in litteris formata lapideis, facta est in gloria, ita ut non possent filii Israel intendere in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quare non magis ministratio spiritus erit in gloria? Nam si ministratio damnationis gloria est, multo magis ministratio justitiae abundabit in gloria. Etenim non glorificatum est in hac parte id quod declaratum est propter excellentem claritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
tio incorruptionẽ possidebit. sed haec rep& itio senten¬
tiae superioris ẽ ex possitio. Ut quodubi dictũ ẽ caro
& sanguis. intellegamus. corruptionẽ non substantiã
carnis & quod ibi dictũ est regnũ dĩ. Intellegamꝰ in cor¬
ruptionẽ. At que ita nihil aliud dictũ putemus.
caro & sanguis regnũ dĩ non possidebit. quã diceret᷑
corruptio incorruptionẽ non possidebit. Idẽ corrup¬
tio carnis & sanguinis in illius regni incorruptione non
erit. Propt̃ immutationem scilio& dequa mox locu¬
tus adiunx̃ O port& corruptibile hoc induere incor¬
ruptionẽ. It acorruptio quae carnis & sanguinis nomi¬
ne significata ẽ. in regni illius incorruptione nonerit.
quia caro quaenunc corruptibilis ẽ. tunc mutata ln cor¬
curptibilis erit Moses aut̃ homo dĩ sianimam cre¬
didiss& eẽ morcalẽ. quod utique credidiss& si eam
sanguinẽ non signi ficationis sed propi&atis causa eẽ

Expanded text:
tio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententio incorruptionem possidebit: sed haec repetitio, sententiae superioris est expositio: ut quod ibi dictum est, caro et sanguis; hic intelligamus corruptionem, non substantiam carnis: et quod ibi dictum est, regnum Dei; hic intelligamus incorruptionem. Atque ita nihil aliud dictum putemus, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quam si diceretur, Corruptio incorruptionem non possidebit: id est, corruptio carnis et sanguinis in illius regni incorruptione non erit, propter immutationem scilicet, de qua mox locutus adjunxit, Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem . Ita corruptio quae carnis et sanguinis nomine significata est, in regni illius incorruptione non erit: quia caro quae nunc corruptibilis est, tunc mutata incorruptibilis erit. 23. Moyses autem homo Dei si animam credidisset esse mortalem, quod utique credidisset si eam sanguinem, non significationis, sed proprietatis causa esse
Abbreviated transcription (Latin):
Lotus aũt iste locus a posto licis sermonis ubi scriptum est
caro & sanguinis regnũ dĩ non possidebit. Sic onsider& ur
diligentius magis persua debit corruptionẽ carnis sicut
nunc est. his eũ uocabulis appella re uoluisse atque ad
exponendũ quiddiceret adiunxisse neque corruptio in¬
corruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae
Inresurrectione speratur illa mutatio. non ut ique rema¬
nebit ulla corruptio. Quã uis ergo & post resurrectionẽ
secundũ substantiã caro erit non secundũ corruptio¬
nem quȩ nunccarni hoc nom̃ imponit. Inde ait ꝓph&a
omnis carofaenũ. num quidenim dñĩ quã leuauit in cae¬
lum Quo ergo modo appellauit ꝓph&a carnẽ ubiatt
omnis caro faenũ dicturus utiq faenũ aruit. eomodo
& a post̃ ait. caro & sanguis regnũ dĩ ñ possidebit. quia
non ibierit corruptio. quanunc sicut faenũ natura car¬
nis arescit: Non enim alia sententia ẽ neque corrup¬

Expanded text:
Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Totus autem iste locus apostolici sermonis, ubi scriptum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit, si consideretur diligentius, magis persuadebit corruptionem carnis sicut nunc est, his eum vocabulis appellare voluisse, atque ad exponendum quid diceret adjunxisse, Neque corruptio incorruptionem possidebit. Quia cum facta fuerit quae in resurrectione speratur illa mutatio, non utique remanebit ulla corruptio. Quamvis ergo et post resurrectionem secundum substantiam caro erit, non secundum corruptionem, quae nunc carni hoc nomen imponit. Unde ait propheta, Omnis caro fenum. Numquid enim et Domini quam levavit in coelum? Quo ergo modo appellavit Propheta carnem, ubi ait, Omnis caro fenum; dicturus utique, Fenum aruit : eo modo et Apostolus ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebit; quia non ibi erit corruptio, qua nunc sicut fenum natura carnis arescit. Non enim alia sententia est, Neque corrup