comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fectum quia primus suis partibus impletur: Gexta
uidelicet qđ ẽ unum  &tertia quȩ sunt duo: & dimidia
quȩ sunt tya: Unũ enim &duo. &tria sexfaciunt: qualẽ
inmonadibus numeris nusquam prȩter hic inuenies:
sedneq indecadib pret̃ uicesimum &octauũ numerũ:
Sex ergo dieb ꝑfecit ds omnem ornatũ cȩ̨li& terrȩ :
ut qui om̃a inmensura &numero & pondere constituit.
lpso &iam numero in quo operaretur. sua opera docer&¬
esse perfecta: Conpleuitq ds die septimo
suum quod fecerat Inalia translatione dicitur
quia consummauit ds̃ indie sexto operasua quȩ fec̃:
qđ nil omnino quȩstionis affert: quia manifesta cle¬
scyptione qua e ineo sunt facta declarantur: Sed
merito queritur. quomodo nr̃a editio quae de he¬
braicae ueritatis fonte descendit. conpleuis se dm̃
indie septimo dicat opus suum qđ fecerat: In quo
nil nouum creasse commemoratur: nisi forte ipsum
diem septimum tunc eum fecisse: atq in eius factura

Expanded text:
letur, sexta videlicet, quod est unum, et tertia quae sunt duo, et dimidia quae sunt tria. Unum enim, et duo, et tria, sex faciunt, quale in monadibus numeris nusquam praeterquam hic invenies: sed neque in decadibus praeter vicesimum et octavum numerum. Sex ergo diebus perfecit Deus omnem ornatum coeli et terrae, ut quia omnia in mensura, et numero, et pondere constituit, ipso etiam numero, in quo operaretur, sua opera doceresse perfecta. Complevitque Deus die septimo suum quod fecerat. In alia translatione dicitur quia consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Quod nihil omnino quaestionis affert, quia manifesta descriptione quae in eo sunt facta declarantur. Sed merito quaeritur quomodo nostra Editio, quae de Hebraicae veritatis fonte descendit, complevisse Deum in die septimo dicat opus suum quod fecerat, in quo nihil novum creasse commemoratur, nisi forte ipsum diem septimum tunc eum fecisse, atque in ejus factura
Abbreviated transcription (Latin):
biȩ tur rem: Plenam uero accepit uesperam. quan¬
docum confusione linguarum. humani generis est
discissa societas: Tertia die confluentibus in locasu¬
aaquis arida aparuit terra : & moxerbis iuirentib
atq frondentibus est uestitane moribus & etatis ini¬
tio tertiȩ seperatis in loca sua gentibus idolatris.
quarumꝰ instabilis. & uanis simulacrorum doctrinis.
tam quam uentis omnib: mobilis. maris nomine bene
significatur semen patrias charum abeorum sotieta¬
te dirẽptum est. acspiritali fruge fȩcundatum:
dicente dño adhabraham. Ixideter ra& de cog¬
natione tua & dedomo patristui & ueni intersã
quam monstrauero tibi. faciamq te ingentem

Expanded text:
erbiae turrem; plenam vero accepit vesperam quanerbiae turrem; plenam vero accepit vesperam quando cum confusione linguarum humani generis est discissa societas. Tertio die confluentibus in loca sua aquis, arida apparuit terra, et mox herbis virentibus ac frondentibus est vestita nemoribus; et aetatis initio tertiae separatis in loca sua gentibus idololatris, quarum error instabilis, et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene significatur, semen patriarcharum ab eorum societate diremptum est, ac spiritali fruge fecundatum, dicente Domino ad Abraham: Exi de terra tua et cognatione tua, et de domo patris tui in terram quam monstr
Abbreviated transcription (Latin):
&iam significatũ est. hora temporis illius. cumadã
post culpam preuaricationis audiuit dñm deam¬
bul antem inparadiso. ad auram post meridiem:
Deambulauit quippe dñs ut sel ab homine incuius
corde quietus manserat. recessisse signaret:
Ethoc ad aurem post meridiem ut lucem in seho
minoratam esse cognosceret: Plena autemues¬
pera diei huius aduenit: cũ crebrescentibus uitus
humanigeneris cos ruptaest. omnis ter rainiqui
caro preter quos clauserat arca merere tur :
Secundo die factum est fir mamentum in medio
aquarum: & secunda etate seculiar ca inquareli¬
quiȩ generis humani & semen ut ita dixerim. sequen¬
tium ser uabatur etatum: posita est in medio aquarum.
quasces tatim hinc ruptifontes omnes abyssi. inde aper¬
tecȩlicata ractȩ sundebant Sed& hic inclinatus est
aduesperam dies. cũ senationes oblitȩ proxime uel
irȩ uł misericordiȩ dĩ contulissent a dedisicandam suꝑ¬

Expanded text:
etiam significatum est hora temporis illius, cum Adam etiam significatum est hora temporis illius, cum Adam post culpam praevaricationis audivit Dominum deambulantem in paradiso, ad horam post meridiem: deambulavit quippe Dominus, ut se ab homine, in cujus corde quietus manserat, recessisse signaret; et hoc ad horam post meridiem, ut lucem in se hominoratum esse cognosceret. Plena autem vespera diei hujus advenit, cum crebrescentibus vitiis humani generis, corrupta est omnis terra coram Dcaro, praeter quos clauserat arca, mereretur. Secundo die factum firmamentum in medio aquarum; et secunda aetate saeculi, arca in qua reliquiae generis humani, et semen, ut ita dixerim, sequentium servabatur aetatum, posita est in medio aquarum, quas certatim hinc rupti fontes omnes abyssi, inde apertae coeli cataractae fundebant. Sed et hic inclinatus est ad vesperam dies, cum se nationes, oblitae proximae vel irae vel misericordiae Dei, contulissent ad aedificandam sup
Abbreviated transcription (Latin):
neribus creaturȩ. quicc ultra iam non condi¬
dit aliqua genera noua: deincepsautem usq
nunc operatur eorundem gene rum amminis¬
trationem. quȩ tunc instituta sunt: Nonut
ipsos altim die septimo potentia eius aceli
& terrȩ omniumq rerum quas condiderat
gubes natione cessaret: alio quin dilabe¬
Hucusq depriđor dio mundi nascentis iux¬
ta sensum lit terȩ sufficiat: libet autem
paucis intimare ut &iam ordosex illorum
siue septem dierum inquibus factus est
totidem eius ȩtatibus conueniat: Primus nam que di¬
es in quodixit ds̃. Fiat lux & facta est lux prime e¬
tati congruit . Incuius initio mundus idem factus.
& homo in delicus paradisi uoluptatis positus est
ubi prȩsente gratia sui conditoris. malorumomni¬
um liber ac nescius frueretus : Sed hic dies aduespe¬
ramiam cepit declinare: cum proto plasti peccan¬
do felicitatem patriȩ celestis per diderunt: at que
in hanc conuallem lacrimarum dimissisunt: Qđ

Expanded text:
neribus creaturae, quia ultra jam non condineribus creaturae, quia ultra jam non condidit aliqua genera nova; deinceps autem usque nunc operatur eorumdem generum administrationem quae nunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia ejus coeli et terrae, omniumque rerum quas condiderat, gubernatione cessaret, alioquin continuo dilabeque primordia mundi nascentis juxta sensum litterae dixisse sufficiat; libet autem paucis intimare ut etiam ordo sex illorum, sive septem, dierum in quibus factus est, totidem ejus aetatibus conveniat. Primus namque dies in quo dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, primae aetati congruit, in cujus initio mundus idem factus, et homo in deliciis paradisi voluptatis positus est, ubi praesente gratia sui Conditoris, malorum omnium liber ac nescius frueretur; sed hic dies ad vesperam jam coepit declinare, cum protoplasti peccando felicitatem patriae coelestis perdiderunt, atque in hanc convallem lacrymarum dimissi sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
in illadie postoperasua ualdebona designauit qđ nossinguli post opera
bona qͣ in nobis ipseoperat᷑ &uelle &ꝑficere: adrequiẽ tendimus uitȩ gȩlas¬
tis inqua&ena eiꝰ scĩficatione &benedictione ꝑfruamur: Unde beneisdẽ
dies septimus uesperã habuisse ñ scmbitꝰ. quianimirũ ꝑpetuã nram̃ In illo
h r equiem signat:
Et benedixit inquid dieiseptimo & scificauit illum
quia in ipso cessaue rat abomni ope re suoquodcre¬
auit ds̃ ut faceret: idest conpleto mundior natu.
cessaue rat ab instituendis ultra nouis rerum
generibus : Neque huic sententiȩ contrarium de¬
bet illud estimari quod ineuuangelio dicit ipse:
Pater meus usq: modo operatur : & ego operos:
Respondens in delic& eis : Qui propter requiem
dĩ scripturȩ huius auctoritate antiquitus commen¬
datam. sabbatum ab eo nonseruarique rebantus :¬
Cessauerat enim septimodie. a condendis ge¬

Expanded text:
in illa die post opera sua valde bona, designavit, quod nos singuli post opera in illa die post opera sua valde bona, designavit, quod nos singuli post opera bona, quae in nobis ipse operatur et velle et perficere, ad requiem tendimus vitae coelestis, in qua aeterna ejus sanctificatione et benedictione perfruamur. Unde bene idem di requiem significat. Et benedixit, inquit, diei septimo et sanctificavit illum, quia in ipso cessaverat ab omni opere suo, quod creavit Deus ut faceret. Id est, completo mundi ornatu, cessaverat ab instituendis ultra novis rerum generibus. Neque huic sententiae contrarium debet istud aestimari, quod in Evangelio dicit: Ipse Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Respondens videlicet eis qui dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantuCessaverat enim septimo die a condendis ge
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dieb fecit dñs cȩlũ &t̾rã. & mare & om̃a quȩ in eis suna &requi euit indie
septumo : Iedcirto benedix̃ dñs diẽ septimũ escificauit eũ: Quȩ ꝓfecto
benedictio E scĩficatio diciseptimi: intypũ maioris benedictionis acscifi¬
cationis factaẽ: Nã sic̃ ꝑcrebras immo cõtidianas inlege uictimas. sangius
dominicȩ passionis qui semelerat ꝓsalute mundi effundendus signabat᷑:
Ita&iã ꝑrequiẽ die septimi. quȩ postopera sexlierũ sẽꝑ cȩlebram solebat.:
prȩfigurabatꝰ magnus illedies sabbati: in quo dñs semel insepulchro erat
requieturus: completis acꝑfectis in die sexto õnib operib: suis quibus
mundũ quẽ indie sexco ꝑfecerat. lam ꝑditũ restaurabat : In quo &iam
die. quasiantiqui tecolens opens. aꝑto sermone declarauit saluationẽ se
iã mundiꝑfecisse: Cũ enĩ accepisset acetũ. dix̃. consũmatũ ẽ. &indinato sap
tradidit spm̃: Sed& hoc scĩficatio hac benȩdictio septim̃idiq &requies

Expanded text:
in eis sunt, et requievit in die septimo . Idcirco benedixit Dominus diem septimum et sanctificavit eum. Quae profecto benedictio et sanctificatio diei septimi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta est. Nam sicut per crebras, imo quotidianas in lege victimas, sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; ita etiam per requiem diei septimi, quae post opera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabbati, in quo Dominus semel in sepulcro erat requieturus, completis ac perfectis in die sexto omnibus operibus suis, quibus mundum, quem in die sexto perfecerat, jam perditum restaurabat. In quo etiam die quasi antiqui recolens operis, aperto sermone declaravit salvationem se jam mundi perfecisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est, et inclinatot spiritum . Sed et haec sanctificatio et benedictio septimi diei, et requies
Abbreviated transcription (Latin):
* quia de singulis dĩ openbus singillatim fuerat dictũ
quod uider& ea essebona secte in conclusione ꝑfecas
merito quare de homine facto non sit adisetum siagilla¬
tim. & uidit ds̃ qrł eẽt bonum. seclipsius magis factura in¬
tercetera uniuersaliter laudanda reseruetur: Anquia
praesciebat ds̃ hominem peccaturum nec insuȩ imaginis
perfectione mansurum non singillatim sedcũcȩteris
eum dicere uoluit bonum uelut intimans quidesset fu¬
turum: Homo igitur antepeccatum: & insuo utiq genere
bonuserat: Sedscriptura praetermisit hoc clicere.
ut potius illud diceret: quod futurum aliquid p̃nuntia¬
ret: Ds enim naturarum optimus condit̾or. peccantiũ
uero iustissimus ordinatorẽ: Ut &iam siqua singillatĩ
fiunt delinquendo deformia: semꝑtamen cũ eis uni¬
uersitas pulchrasit: t factum ẽ uespere &mane di¬
es sextus. Igitur ꝑfecti sunt celi& terra: &om nis

Expanded text:
Quia de singulis Dei operibus singulatim fuerat dictum Quia de singulis Dei operibus singulatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis e bona. Sed quaeritur merito, quare de homine facto non sit adjunctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera universaliter laudando reservetur? An quia praesciebat Deus hominem peccaturum, nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum caeteris eum dicere voluit bonum, velut intimans quid esset futurum? Homo igitur ante peccatum et in suo utique genere bonus erat, sed Scriptura praetermisit hoc dicere, ut potius illud diceret quod futurum aliquid praenuntiaret. Deus enim naturarum optimus conditor, peccantium vero justissimus ordinator est, ut etiam si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen unieis pulchra sit. Et factum est vespere et mane dies sextu
Abbreviated transcription (Latin):
ut hit̃dictaꝰaũ seabesu temperaren: Perhorũ eduliũ inelitȩ
sibi in mortalitatis dona conseruaren. In illius tactu. ruinam
mortis inuenirent: Sicuõ incorruptibilis & inmortalis infi¬
ne ent caronrã ad similitudinẽ angelicȩ sublimitatis : ut in eo¬
dẽ semꝑ statu ꝑmaneat. neq cibis corporalib quippe quiinuita¬
spintalia nullixs egere possit: Nam qđ angeli cũpat ar¬
chis manducasseleguntur: ñ indigentiȩ causa: sed benignitatis
agebant: Quidelicet hȩc agendo dultius hominib quib
apparebant congruerent: Dñs quoq postresurrectionẽ
uerã post mortem recepisse carnẽ: monstraret.
It factum ẽ ita. Idẽ ut dominaretur homo cunctis quȩ in t̾ra
ł aquis creatasunt : & aut facultatem potestatẽq edendi
de fructib t̾rȩ cũ uolatilib cęli. animantibꝰ t̾rȩ ꝑciperet:
Uiditq els cuncta quȩ fecit &eran ualdebona: Sed quȩntꝰ¬

Expanded text:
ut interdicti se ab esu temperarent, per horum edulium inditae ut interdicti se ab esu temperarent, per horum edulium inditae sibi immortalitatis dona servarent, ne illius tactu ruinam mortis invenirent. Sic vero incorruptibilis et immortalis in fine erit caro nostra ad similitudinem angelicae sublimitatis, ut in eodem statu permaneat, neque cibis corporalibus egeat, quint qui egere possint. Nam quod angeli cum patriarchis manducasse leguntur, non indigentiae causa, sed benignitatis agebant, ut videlicet haec agendo dulcius hominibus quibus apparebant congruerent. Dominus quoque post resurrectionem se post mortem recepisse carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut facultatem potestatemque edendi de fructibus terrae cum volatilibus coeli et animantibus terrae perciperet. Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona.
Abbreviated transcription (Latin):
ret : sinaũ peccaret moreretur: Ita uõ mn mortales eru
filu resur rectionis. cũerunt ȩquales angelis dĩ. ut nec mo¬
niultra nec peccare possint: Ideoq caro nr̃a postresur¬
rectionem. nulla eget refectione ciborũ. quia nulla ei
defectio: Caro aũ a clȩ ante peccatum itaẽ bnmor¬
talis creata: ut adminiculis ad uita tẽporalis alimo¬
niae: mortis expers ac doloris existeret donec
corporalib incrementis. adillam usq ꝑcluctus &atem quȩ con¬
ditori placeret: Tunc creata ꝓgeniae multa huius modi iam
iubente ipso sumer& &iam deligno uitȩ. ex quoꝑfectȩ iñmor¬
talis effectus. sustentacula cibi corporalis. ulterius nulla requi¬
reret : Sicergo inmortalis &incorruptibilis ẽ condita caro
pnmorũ hominum : ut eandẽ suam bnmortalitatẽ atq in cor¬
ruptibilitatẽ ꝑ obser uantiam mandatorũ dĩ custodirent :
in quib: mandatis erat. ut delignis paradisi concessis uescerentꝰ

Expanded text:
moreretur, ita vero immortales erunt filii resurrectionis, cum erunt aequales angelis Dei, ut nec mori ultra nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia nulla ei defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis exspers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem, quae Conditori placeret, tum, creata progenie multa hujusmodi, jam jubente ipso sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis nulla requireret. Sic ergo et immortalis et incorruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem suam immortalitatem atque incorruptibilitatem, per observantiam mandatorum Dei custodirent. In quibus mandatis erat ut de lignis paradisi concessis vescerentur et
Abbreviated transcription (Latin):
Parit indolore filios. cum sollicita timut: nesicut ser pens seduxit
euam astutia sua. Itacorrumpantur sensus eorũ &excidant a sim¬
plicitate quȩ est in xp̃o.Agit subuiri potestate : quia seruit dño
intimore. & exultat ei non in securitate sedcũ tremore Cuisi
nũ quã peccass& solodil&ctionis copularetur ampl&u Etipse
dominabitus eius. carnales ei cohibens motus. eam q adredẽp¬
tionẽ uitȩ celestis . c̃tinuo suꝑno institutionis &gertitio ꝓuehen
aqua sinũ quã recessiss& sotia cũillo sẽꝑlitate regnar&:

Expanded text:
. Parit in dolore filios, cum sollicita metuit, ne sicut serpens seduxit Hevam astutia sua, ita corrumpantur sensus eorum, et excidant a simplicitate quae est in Christo. Agit sub viri potestate, quia servit Domino in timore, et exsultat ei non in securitate, sed cum tremore; cui si nunquam peccasset, solo dilectionis copularetur amplexu. Et ipse dominabitur ei, carnales ejus cohibens motus, eamque ad redemptionem vitae coelestis continuo supernae institutionis exercitio provehens, a qua si nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
Nec postea dictũ est laudate dh̃m deaquis. Ibienĩ sunł
istam uniuersalem appellationẽ te̾rȩ. secundũ quã
etiã de toto mundo dicitur . ds qui fecit cęlũ & ter¬
rã siue dearida siue leaquis: Quecũq creata sun
detes raueraciter creata intelleguntur: Addux̃¬
inquidea aladam ut uideret quiduocar& ea:
Non est cogitandũ carnaliter. qđ ita adduxerit.

Expanded text:
Nec postea dictum est: Laudate Dominum de aquis. Ibi enim sunt Nec postea dictum est: Laudate Dominum de aquis. Ibi enim sunt istam universalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: Deus qui fecit coelum et terram, sive de arida sive de aquis quaecunque creata sunt de terra creata veraciter intelliguntur. Adduxitque ea ad Adam, ut videret quid vocaret ea. Non est cogitandum carnaliter quod ita adduxerit
Abbreviated transcription (Latin):
to ui uentib ut in melio rẽ. aliquemsta¬
tum. filus genitiscederent Unde scło fini¬
to cũ omniposte ritate sc̃õrũ inã ngelicamformã ñ ꝑcas¬
ueseruirent & solo spũ uiuifilcante suillis alimentorum.¬
OR matis igitur dñs ds̃ cunctis animantib terrȩ
dehumo & uniuersis uolatilib cȩli adduxit ea ad
adam Siquẽ mouet quia non dixit for mactisde
humo cunctis animantib terrȩ. & deaquis uniuersis
dũ aut tacuisse nunc undefor mauerit uolatiliacȩ¬
li: Quiaut tacitũ poss& occur rere. ut ñ deter rautrũq
accipiatur formasse dm̃ sed tantũ modo animantia
terrȩ. & uolatilia cȩli &i amta cente scriptura: in tel¬
legamus undeformauerit. aut terram uniuer saliter
sic apellatam simulcũ aquis. quẽ ad modũ appellataẽ
in illopsal mo ubi celestiũ laudes. terminatis ad ter¬
rã factaest conuersioser monis & dictum: Laueda¬
te dñm deterradracones & omñs abyssi &cetera.

Expanded text:
to viventibus, ut in meliorem aliquem stato viventibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde sto cum omni prosperitate sanctorum in evangelicam formam, deservirent, et solo spiritu vivificante sine ullis alimentorumominus Deus de humo cunctis animantibus terrae, et universis volatilibus coeli, adduxit ea ad Adam. Si quem movet, quia non dixit, formatis de humo cunctis animantibus terrae, et de aquis universis dum: aut tacuisse nunc unde formaverit volatilia coeli, quia et tacitum possit occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur Deum formasse; sed tantummodo animantia terrae et volatilia coeli, etiam tacente Scriptura intelligamus, unde formaverit aut terram universaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi coelestium laudibus terminatis ad terram facta est conversio sermonis et dictum: Laudate Dominum de terra, dracones et omnes abyssi, et caetera ;
Abbreviated transcription (Latin):
entib: ut sineullo inqui&ȩ ardore libidinis sineullo
laboreacdolore pariendifoetus & eorũ seminegignetur:
Nonut morientib parentib filii succederent: Sedut illis
quigenuissent. in aliquoformȩ statumanentib: &c lig¬
nouitȩ qđ ibi plantatũ erat cor poralem uigo rem sum̃¬
tib Etilliquigne rentur ad eundem producerentur
statũ donec certe numero impl&o. si iuste
omnes obedienterq: uiuerent: Tunc fier &
illa commutatio. Vt sculla morte animalia
corporalium sustentaculis uiuerent spiri¬
talia uocarentur Nam sie noch. & helias
inadam non mortui mortisq propaginem
in carne gestantes quod debitum ut soluant
reduntur &iam redituri adhanc uitam.
& tam diu dilatum ẽ morituri. Nunc ta¬
men in alia uita sunt ubi ante resurrec¬
tionem carnis ante quam animaꝰ lecor¬
pus inspiritale mutetur: Nec morbonec
senectute deficiunt: Quan touistius
ta pretur. sineullo suo parentũ ueo pecca¬

Expanded text:
entibus, ut sine ullo inquietae ardore libidinis, sine ullo entibus, ut sine ullo inquietae ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi, fetus ex eorum semine gigneretur, non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis qui genuissent in aliquo formae statu manentibus, et ex ligno vitae quod ibi plantatum erat corporalem vigorem sumentibus, et illi qui gignerentur ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedientesque viverent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corporalium sustentaculis viverent, spiritalia vocarentur. Nam si Enoch et Elias in Adam non mortui, mortisque propaginem in carne gestantes, quod debitum ut solvant creduntur etiam redituri ad hanc vitam, et, quod tandiu dilatum est, morituri, nunc tantum in alia vita sunt ubi, ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt, quanto justius taretur, sine ullo suo parentumve pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tuerit hoc adutoriũ audiat responsum sci augustini
cuius & superius uerba sepissime tacito eius nomine
posuimus: Nihl inquit aliud ꝓbabiliter occurrit quã
propter filios procreandos. sicut adutorium semini
inter raest. ut uirgultũ & utraq parte nascatur :
Hoc enim& in prima rerũ creatione dictũ erat. mascu¬
lum & femincm fecit eos. & benedixit eis dicens.
Crescite & multiplicamini & implete ter rã. & estote¬
dominieius: Quȩratio conditionis & coniunctionis mas¬
culi& feminȩ atq benedictio nec post peccatũ ho¬
minis penãq: defecit: Ipsa enim est secundũ quãnunc
terra  hominib: plena est. dominantib: eius.
Quã quã enĩ emissi iã depara diso conuenisse & genu¬
isse commemorentus : Tamen nonuideo qđ ꝓ¬
hiberepotuerit utiessent eis &iã in para¬
diso honoo rabiles nuptiȩ&thorus inma¬
culatus hoc dõ prestante fideliter
ius teq uiuentib eiq o bedienter. scẽq serui¬

Expanded text:
tuerit hoc adjutorium, audiat responsum sancti Augustini, tuerit hoc adjutorium, audiat responsum sancti Augustini, cujus et superius verba saepissime, tacito ejus nomine, posuimus. Nihil, inquit, aliud probabiliter occurrit, quam propter filios prin terra est, ut virgultum ex utrarum parte nascatur. Hoc enim et in prima rerum creatione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eis dicens: Crescite et multiplicamini, implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditione et conjunctionis masculi et feminae atque benedictio, nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominationibus ejus. Quanquam enim jam emissi de paradiso convenisse et genuisse commemorentur, tamen non video qhibere potuerit, uti essent eis etiadiso honorabiles nuptiae et thorus immaculatus. Hoc Deo praestante fideliter justeque viventibus, aeque obedienter sancteque servi
Abbreviated transcription (Latin):
meis repugnantem legimentis mentis meȩ. & capu
uantẽ me in lege peccati quȩ ẽ in membris meis:
Infelixego homo quis me libe rabit decorpore mor¬
tis huius: Non enĩ sufficeret eisidiceret. quisme li¬
berabit dehoc mortalicor pore:sed decor poremor¬
tis inquit huius Sicut &iam illud Corpus quidem
inquit mor tuũ ẽ propter peccatũ nec ibiat morta¬
le sed mor tuũ: Quam uis utiq & mor tale quia mo¬
riturum: Nonita credendũ est fuisse illa corpora:
Sedlic& animalia non dũ spiritalia. non tam̃ mortu¬
aidẽ quȩ necesse esset ut morłrentur: Quodeo die
factũ est. quolignũ contrauetitũ tetigerunt:
uoce foris inauras emissa sed interna ratione diui¬
nȩ uoluntatis ꝑ quã creatasunt omnia ineffabiliter
facta credenda est: Iuxta qđ & supra docuimus ubi
scriptũ ẽ fecciamus hominem adimaginẽ &similitu¬
dinẽ nr̃am: Siaũ quȩ ritaliquis ad quaẽrẽ fieri o por¬

Expanded text:
meis repugnantem legi mentis meis repugnantem legi mentis  est in membris meis. Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Non enim sufficit ei si diceret: Quis me liberabit de corpore mortali hoc, sed de corpore, inquit, mortis hujus. Sicut etiam illud: Corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum ; nec ibi ait, mortale, sed mortuum, quamvis utique et mortale quia moriturum, non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia nondum spiritalia, non tamen mortua, id est, quae necesse esset ut morerentur, quod eo die factum est quo lignum contra vetitum tetigerunt. voce foris in auras emissa, sed in terra ratione divinae voluntatis, per quam creata sunt omnia, ineffabiliter facta esse credenda est, juxta quod et supra docuimus, ubi scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Si autem quaerit aliquis ad quam rem fieri opor
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ scilic& obedientiȩ. malũ aũ in obedientiȩidẽ suꝑbiȩ
contumatiȩ ꝑͥ iuersȩ imitationis dĩ & noxiȩ libtatis.
Hocaũ in quo ligno accedere potuit. & ipsare ut supra dic¬
tũ est nom̃ accepit. In quocũq: enĩ die comederis eceo.
moste moriaeris : Nonait sico mederis mortalis eris:
In quocũq: inquit die comederis eceo morte morie¬
ris: Mortuus est enĩ in ani mec cũ peccauit quiare.¬
cessit ab eo ds̃. quiẽ uita animȩ: cuius merito mortis secu¬
taẽ &am mors corporis. discedente ab illo animaque
est uita eius: Quȩq mors eidem primo homini tunce¬
uenit. Cũpresentis uitȩ ter minũ accepit . non par uopost
tẽpore quã uetitũ comedit Potest &ita intellegi quod
illã mortem in eis fecerit illequo peccauerat quã apos¬
tolus gemit dicens: Condelector legidĩ secundũ inte¬
riorem hominem uideo aliam legem in membris

Expanded text:
bonum scilicet obbonum scilicet obcontumaciae, perversae imitationis Dei, et noxiae libertatis. Hoc autem in quo accidere potuit ex ipsa re, ut supra dictum est, nomen accepit. In quocunque die comederis ex eo, morte morieris. Non ait, si comederis mortalis eris, sed in quocunqris. Mortuus namque est homo in anima cum peccavit, quia recessit ab eo Deus, qui est vita animae. Cujus merito mortis secuta est etiam mors corporis, discest vita ejus, quaeque mors eidem primo homini tunc evenit, cum praesentis vitae terminum accepit non parvo post tempore quam vetitum comedit. Potest etiam intelligi quod illam mortem in eis fecerit dies ille in quo peccaverunt, quam Apostolus gemit dicens: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris
Abbreviated transcription (Latin):
custo dir& ut tutus ess& ipsius dominationi ac ꝓtectioni
humiliter subdendo: Precepit ei dicens &comniligno
parachsi comede. deligno autẽ para disi scientiȩ boni& ma¬
li ne comedas: Non est credendũ quod in lignoilo aliquid
mali naturaliter in esset. sicut & supra docuimus. sedabeo
ligno qđmalũ ñẽrat ꝓhibitus est homo ut ipsa ꝑsȩ p̃cepti
conseruatiobonũ illiess& & trans gressio malũ: Deniq:
apeccante nihil aliud app&itũ est nisi ñ esse subdomi¬
natione dĩ. Quando illud ad missum est in quone admit
teretur. sola deber& iussio dominantis adtendi: Quȩ
sisola adtende retur quid aliud quã dĩ uoluntas. huma
ne uoluntati p̃pone retur: Nec fieri potest ut uoluntas
ꝓpria non grandiruinȩ pondere suꝑ hominẽ cadat.
sieam uoluntati superioris extollendo prȩponct:
Hoc exꝑtus est homo contẽpnens preceptũ dĩ & hoc &¬
perim̃to didicit. quid inter ess& interbonũ &malũ.

Expanded text:
t vero, ut totus esset, ipsius se dominationi ac protectioni humiliter subdendo. Praecepitque ei dicens: Ex omni ligno paradisi comede, de ligno autem scientiae boni et mali ne comedas. Non est credendum quod in ligno illo aliquid mali naturaliter inesset, sicut et supra docuimus, sed ab eo ligno quod malum non erat prohibitus est homo, ut ipsa per se praecepti conservatio bonum illi esset et transgressio malum. Denique a peccante nihil aliud appetitum est nisi non esse sub dominatione Dei, quando illud admissum eteretur, sola deberet iussio dominantis adtendi. quae si sola adtenderetur, quid aliud quam dei uoluntas anae voluntati praeponeretur? Nec fieri potest ut voluntas propria non grandi ruinae pondere super hominem cadat, si eam voluntati superioris extollendo praeponat. Hoc expertus est homo contemnens praeceptum Dei, et hoc experimento didicit, quid interesset inter bonum et malum;
Abbreviated transcription (Latin):
cundum intellectum m̃tis. aclimaginem dĩ creatus ẽ
homo: Quam quã &iipso corpore habeat quandam
ꝓpnetatem. quȩ hoc indicet quoderecta statura fac¬
tusẽ : ut hoc ip̃so admoneretur. non sibi t̃rena eẽ sec¬
tanda uelut peccora: quorum uoluptas omnis &x t̃ra
ẽ: Unde in aluum cuncta ꝓna atq ꝓstrata sunt ux¬
ta qđ quidã poetarũ pulcherrime acuenssime dĩx:
Pronaq cum spectarit. ammalia cȩterat̾ram. õs homi¬
nis sublime dedit. cȩlumq: uidere. iussit : &crectos
ad sidera tollere uultus : Congruit ergo &corpus
eius animȩrationali. non secundum liniamenta figu¬
rasq membrorũ sed potius secundum id qđ incȩlũ
erectũ ẽ. ad intuenda quȩ in corpore ipsius mundi
suꝑna sum: sicut anima rationalis In eadebet erigi. quȩ
inspiritalibus nature maxime &xcellunt ut quȩ sursum

Expanded text:
cundum intellectum mentis, ad imaginem Dei creatus est cundum intellectum mentis, ad imaginem Dei creatus est homo; quodque et in ipso corpore habeat quamdam proprietatem, quae hoc indicet, quod erecta statura factus est, ut hoc ipso admoneretur, non sibi terrena esse sectanda, velut pecoribus quorum voluptas omnis ex terra est. Unde in alvum cuncta prona atque prostrata sunt. Juxta quod quidam poetarum pulcherrime ac verissime dixit : Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationali non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicut anima rationabilis in ea debet erigi, quae in spiritalibus naturaliter nunc excellunt, ut quae sursum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s uerus subditus humiliter : & adhȩrens gratȩ
sui conditoris : quiȩ t̃naliter acꝑfectȩ. iustus. sc̃s
& uerus existit᷑ : Qui qm̃ pulcherrimam hanc no¬
uitatem inse diuinȩ imaginis peccando corripit:
Corruptamq ex se prosipiam generis humani ꝓcre¬
auit: Ue nit secundus adam idẽ dñs ipse & con¬
ditor noster. natus ex uirgine. creatus incorrup¬
tibiliter atq: in commutabiliter. adimaginem
dĩ. idẽ. inmunis omnis delicti. & plenus omnis
gratiȩ & ueritatis. utimaginem innobis suam
acsimilitudinem. exemplis suis resta urteret¬
& donis: Ipse ẽ enim nouus homo. ueraciter se¬
cundum lm̃ creatus: Quia nimirum ita ueram
deadam carnis sub flantiam sumpsit: ut nihil
deillo uitu soredentis traher&: Cuius & empla ꝓcaptu
nr̃o sequi cuius alhęrere donis. cuius oẜtẽperare manda¬
tis. hoc ẽ imaginem dĩ quã inueteri homine ꝑdidimus
recuperare In nouo: Nonergo secundum corpus. sed se¬

Expanded text:
us, sanctus, et verus; subditus humiliter et adhaerens gratiae us, sanctus, et verus; subditus humiliter et adhaerens gratiae sui conditoris, qui aeternaliter ac perfecte justus et sanctus et verus existit; qui quoniam pulcherrimam hanc novitatem divinae in se imaginis peccando corrupit, corruptamque in se prosapiam generis humani procreavit, venit secundus Adam, id est Dominus ipse et conditor noster, natus ex Virgine, creatus incorruptibiliter atque incommutabiliter ad imaginem Dei, id est, immunis omnis delicti, et plenus omnis gratiae et veritatis, ut imaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis restauraret et donis. Ipse est enim novus homo veraciter secundum Deum creatus; quia nimirum ita veram de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, est imaginem Dei, quam in vetere homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo secundum corpus, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
tio ꝑsonarũ In eo uero quod sequitur. ad imaginẽ
& similitudinem nram : una &aequalis substantioc¬
eiusdem scãe trinitatis indicatur: Quomodo enĩ
una eẽt imago acsimilitudo. siminor patrefilius.
siminor eẽt filio sp̃s sc̃s : sinon consubstantialis eius¬
dem potestatis eet̃ gloria totius trnitatis: Nut
quomodo diceretur. faciamus. sitrium. In una
deitate ꝑsonarum cooperatix uirtus non eẽt:
Neque enim angelis adõ dicipoterat. faciamus ad
imaginem & similitudinem nram̃ : quĩa nulla ꝓr¬
sus ratio sinit. Utdĩ &angelorum unam esse
eandemq imaginem siue similitudenem credamus:
In quo aũ sit homo factus aclimaginem & sinilitudi¬
nẽ dĩ testatur a postolus cumnos solerter ammo¬
net. V hanc quam in primo parente ꝑdidimus
ꝑgratiam eiusdem conditoris recuperemus in nobis.
hominem. qui secundum dm̃ creatus ẽ. iniustitia
& sc̃ĩtate & uentate: Creatus ẽ ergo adam no¬

Expanded text:
tio personarum. In eo vero quod sequitur: Ad imaginem tio personarum. In eo vero quod sequitur: Ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis substantiejusdem sanctae Trinitatis indicatur. Quomodo enim esset una imago ac similitudo, si minor Patre Filius, si minor esset Filio Spiritus sanctus, si non consubstantialis ejusdem potestatis esset gloria totius Trinitatis; aut quomodo diceretur: Faciamus, si trium in una Deitate personarum cooperatrix virtus non esset? Neque enim angelis a Deo dici poterat: Faciamus ad imaginem et similitudinem nostram, quia nulla prorsus ratio sinit ut Dei et angelorum unam esse eamdemque imaginem sive similitudinem credamus. In quo autem sit homo factus ad imaginem et similitudinem Dei, testatur Apostolus, cum nos solerter admoneat, ut hanc quam in primo parente perdidimus, per gratiam ejusdem Conditoris recuperemus in nobis. hominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia et sanctitate et veritate . » Creatus est ergo Adam no
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis creatura condebatur. quasi cũ consilio
facta uideretur: quasiꝑstudiũ det̾ra plasmaretꝰ
& inspiratione conditoris. Inuirtute sp̃s uitalis
erigeretur: Ut scilicet non ꝑiussionis uocem sed
ꝑdignitatem operationis existeret quiad con¬
clitoris imaginem fiebat: Cum aũ dicitur faci¬
amus adimaginem &similitudinem nostram:
Vnitas scȩ trinit᷑as aꝑte commendatur: Siquidem
eadem in diuidua trinitas. in prȩcedente serum for¬
matione mystice erat insinuata quando dicebat᷑.
& dnx̃ ds̃. fiat. &fecit ds̃. & uidit ds̃. quod eẽt bonãs
Nunc aũ manifestus hoc ips a iinsinuatur cũ dicit̃
faciamus hominem adimaginem &similitudinẽ
nram̃: Etrecte quia donec is quidoceretur. non
erat u in ꝓfundo fuit abdita prȩdicatio deitatis
Vbi uõ coepit hominis expectan creatio: reuelataẽ fides
& euidenter dogma ueritatis emicuit: In eo enim
quod dicit faciamus: una ostenditur trium opera¬

Expanded text:
rationalis creatura condebatur, quasi cum consilio rationalis creatura condebatur, quasi cum consilio facta videretur, quasi per studium de terra plasmaretur, et inspiratione Conditoris in virtute spiritus vitalis erigeretur, ut scilicet non per jussionis vocem, sed per dignitatem operationis existeret, quia ad Conditoris imaginem fiebat. Cum autem dicitur: Faciamus ad imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Siquidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: Et dixit Deus, Fiat. Et fecit Deus. Et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifestius haec ipsa insinuatur, cum dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et recte; quia donec is qui doceretur non erat, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis. Ubi vero hominis coepit exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. In eo enim quod dicit Faciamus, una ostenditur trium opera
Abbreviated transcription (Latin):
camini. & replete terram: Nequis honorabili co¬
nubio inẽẽ peccatum thorumq feditati
acfornicationi putaret eẽ conͣparandum: Factaccũ
atque ornata habitatione mundana super erat ut
ipse &iam ꝓpter quemomnia paraban tur. habita¬
tor acdominus rerum homo creatur: Sequitur:
tait. faciamus hominẽ aclimaginem & similitu¬
dinem nram̃: Nunc apparet euilentius. quare
decreatis herbis &ar borib piscib & uolatili¬
bus. terrestiib: quoq: animantib: dictun sit ut
fierent singuloe iuxtagenus & species suas Prȩ
uidebat enim futura eius creatio. qui non solum suo
generi similitudine congrueret & speciȩ: sed &iam
Iadimaginem sui creatoris acsimilitudinem fier&:
Tuius nobilitati creationis &iam hoc teftimoniũ
dat. Quod non sicut inceteris creaturis. dĩx ds
fiat homo. & factus ẽ homo. uł ꝓducat terra
hominem. & ꝓduxit t̃ra hominem : Ced prius
quam fieret. faciam dicicur Uuidelicet quice

Expanded text:
camini, et replete terram, ne quis honorabili cocamini, et replete terram, ne quis honorabili connubio inesse peccatum, torumque foeditati ac fornicationi putaret esse comparandum. Facta autem atque ornata habitatione mundana, supererat ut ipse etiam propter quem omnia parabantur, habitator ac dominus rerum, homo crearetur. Sequitur et ait: aciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Nunc apparet evidentius quare de creatis herbis et arboribus, piscibus et volatilibus, terrestribus quoque animantibus, dictum sit ut fierent singula juxta genus et spvidebatur enim futura ejus creatio qui non solum suo generi similitudine congrueret et specie, sed etiam ad imaginem sui Creatoris ac similitudinem fieret: cujus nobilitati creationis etiam hoc testimonium dat, quod non sicut in caeteris crFiat homo, et factus est homo; vel producat terra hominem, et produxit terra hominem; sed prius quam fieret, faciamus dicitur, ut videlicet, quia
Abbreviated transcription (Latin):
re iusserit ds̃ terram. lumenta & reptilia & besti¬
as t̃rȩ : Nunc aũ mutato ordine. fecisse dicitur ds̃
bestias terrȩ . &iumenta & omne septile terrȩ. Et
intellegendum. quia dicto citius. omne quod uo¬
luit fuit: Ni hil que dif fert. quil loquela hu¬
mana prius increaturarum ordine nominet.
quasdiuinȩ potentia. simul condidit cunctas: Cum
aũ sequitur: Et uidit ds̃ quod eẽt bonum: Quȩ¬
ritur merito. quare non etiam hic addatur illud
quod dictum est de eis quȩ aquę ꝓduxerant ani¬
mantib: Benedixitq eisdicens. crescite & multi¬
plicamini. &replete terram: Anforte quod depni¬
ma creatura animȩ uiuentis dictum ađo commen¬
dauerat : &iam desecunda nobis sub intelle gen¬
dum reliquit. maxime quia inhiuus dĩ openib
plura erat alia subiuncturus: Porro de homi¬
ne facto. hoc necessario iterare curauit dicens.
benedixitq illis dĩ &ait: Crescite & muspli¬

Expanded text:
re jusserit Deus terram jumenta et reptilia et bestire jusserit Deus terram jumenta et reptilia et bestias terrae, nunc autem mutato ordine, fecisse dicitur Deus bestias terrae, et jumenta, et omne reptile terrae; et intelligendum quia dicto citius omne quod voluit fecit; nilque differt quid loquela humana prius in creaturarum ordine nominet, quas divina potentia simul condidit cunctas. Cum autem sequitur: Et vidit Deus quod esset bonum, quaeritur merito quare non etiam hic addatur illud quod dictum est de eis quae aquae produxerant animantibus: Benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram. An forte quod de prima creatura animae viventis dictum a Deo commendaverit, etiam de secunda nobis subintelligendum reliquit? Maxime, quia in hujus diei operibus plura erat alia subjuncturus. Porro de homine facto hoc necessario iterare curavit dicens: Benedixitque illis Deus, et ait: Crescite et multipli
Abbreviated transcription (Latin):
hensum: Nomine aũ reptiliũ terrȩ. &iam serpen¬
tes continentur. Nomine uõ lumentorum. eaquȩ
iususunt hominum animalia designantur:
biergo conditio describitur cęterorum quadru¬
pedum. uerbi gratia: ceruorum. caprearũ. bũbulo¬
rum. &aprorum. cȩterorum que huius modi ni¬
si forte obferocitatem indomitȩ mentis. inter
bestias eẽ adnumerata dexerimus: Iuxta anti¬
quam sane trans lationem. in qua scriptũ est. eici¬
at terra animam uiuam secundum genus. quad iu¬
pedia & reptilia &bestias terrȩ : Nilomnino quȩs¬
tionis ẽ: quia uidelicet nomine quadrupeclum
cuncta conprehensa sunt. quȩ exceptis bestus.
& reptilib terra ꝓduꝑcit. siue quȩ sub cura hũ¬
mana. seu quȩ sun fera &agrestia:
t fecit ds̃ bestias terrae iuxta species suas. & iumenta
&omne reptile terrȩ ingenere suo: Notanda trans¬
mutatio uerborum. quia scriptum ẽ. quod produce¬

Expanded text:
hensum. Nomine autem reptilium terrae, etiam serpenhensum. Nomine autem reptilium terrae, etiam serpentes continentur. Nomine vero jumentorum ea quae in usu sunt hominum animalia designantur. Ubi ergo conditio describitur caeterorum quadrupedum, verbi gratia, cervorum, caprearum, bubalorum et aprorum, caeterorumque ejusmodi? Nisi forte ob ferocitatem indomitae mentis inter bestias esse annumerata dixerimus, juxta antiquam sane translationem, in qua scriptum est: Ejiciat terra omnem animam vivam secundum genus, quadrupedia et reptilia et bestias terrae. Nil omnino quaestionis est, quia videlicet nomine quadrupedum cuncta comprehensa sunt quae, exceptis bestiis et reptilibus, terra produxit, sive quae sub cura humana, seu quae sunt fera et agrestia. Et fecit Deus bestias terrae juxta species suas, et jumenta et omne reptile terrae in genere suo. Notanda transmutatio verborum, quia supradictum est quod produce
Abbreviated transcription (Latin):
& bestias terrȩ. secundũ specias suas: factum¬
que ẽ ita: Post iñradiatum siderib cȩlũ
post impletum uolatilib aerem. qui obui¬
cimam ut diximus cȩli nomen meruit: Post
locupletatas suis animantib aquas. quȩ &
ipsȩ aerisun magnanatura uicinitate
coniuncte Unde &de illis sumpsit ani¬
mantia. de illis ꝓmbres. niues. grandines.
& cetera sumit huius cemodi: Con sequens
erat &iam terram suđm animantibus.
hocẽ & se genitdis impleri: Nam &ipsa pei¬
puam habet cognationem cum aquis. ut pate quȩ
sinearum suco & ifirigatione: non solum fructi ficare.
sed nec ipsa consistere possit: Petro attes tante
quiait: Quia caeli eran prius: & terra. de aquoc
& paquam consistens dĩ uerbo: lubet ergo ꝓducere
terram ds̃ iumenta &reptilia. & bestias terrȩ: Quia¬
uõ nomine bestiarum. omne quicquid ore uł un¬
guib scceuit. &ceptis serpentib. constat eẽ conꝰ p̃¬

Expanded text:
et bestias terrae secundum species suas; factumet bestias terrae secundum species suas; factumque est ita. Post irradiatum sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam ut diximus coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae et ipsae aeri sunt magna naturae vicinitate conjunctae: unde et de illis sumpsit animantia, et de illis imbres, nives, grandines, et caetera sumit hujusmodi: consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est ex se genitis impleri. Nam et ipsa prapuam habet cognationem cum aquis, utpote quae sine harum succo et irrigatione, non solum fructificare, sed ipsa nec consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jubet ergo producere terram Deus jumenta, et reptilia, et bestias terrae, quia nomine bestiarum omne quidquid ore, vel unguibus saevit exceptis serpentibus constat esse compre
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicamini. & replete aquas maris. auesq mul¬
tiplicentur suꝑ terram & factum est uespere
& mane dies quintus: Quod dix. crescite
& multiplicamini. &re¬
plete aquas maris:
Ad utrumque genus animantium de aquis
factum. hoc est ad pisces pertinet. & acl aues
Iuia sicut pisces omnes. nonnisi in aquis uiue¬
re possunt itasun plereque aues. quȩ & sun
terris aliquando requiescunt. Fetus que
ꝓpagant nontam deterra seddemari
uescuntur. marinisque sedib libentius quam u
tuntur terrestib : Quod uõ subiusgit. auesq
multiplicentur suꝑ terram: Adutrũq genus
auium. hocẽ &earum quȩ deaquis : &earum
quȩ uescuntur de terra respicit Quia uideli¬
cet &iam illȩ quȩ sine aquis uiuere nesciun
aues : Ita ut multo sepe anni tempore sub ꝓfun¬
do aquarum quomodo pisces lateant: Non¬
num quam egredi suꝑterras solent. maxi¬
me cum fetant. &nutnun pullos:¬
tem ingenere suo. lumenta & reptilia.

Expanded text:
tiplicamini, et replete aquas maris, avesque multiplicamini, et replete aquas maris, avesque multiplicentur et mane dies quintus. Quod dixit, crescite et multiplicamini, eplete aquas maris, ad utrumque genus animantium de aquis factum, hoc est ad pisces pertinet et ad aves, quia sicut pisces omnes non nisi in aquis vivere possunt, ita sunt pleraeque aves, quae et si in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tamen de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius utuntur quam terrestribus. Quod vero subjungit: Avesque multiplicentur super terram, ad utrumque genus avium, hoc est et earum quae de aquis, et earum quae vescuntur de terra, respicit. Quia etiam illae videlicet quae sine aquis vivere nesciunt aves, ita ut multo saepe anni tempore sub profundo aquarum, quomodo pisces, lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullostem in genere suo, jumenta et reptilia,
Abbreviated transcription (Latin):
sus. acluce plenũ non in merito creditur:
Nam &errantia sidera septem. quȩ in hoc a&hens
spatio uaga fery ꝑhibentur. scriptura infir¬
mam̃to cęli eẽ posita dix̃: Ideoque aues rectȩ
dicuntur secus firmamentum çȩli uolare :
quia uicinasunz ut dixeram a&hem. turbulen¬
ta haec aeris spatia quȩ uolatus. auium
sustinent nec mirandum. si &her firmam̃tum
çȩli nominetur: cumaer appellaetur cȩlũ. ut supra
docuimus : Nec prȩtereundum. quod cũ creasse
diceretur ds̃ omnem animam uiuentem: additũ
est. Atque mutabilem: Ad diftinctionem ui¬
delicet hominis. quem facturus erat ad imagi¬
nem & similitudinem suam. Ita utsi eius prȩcep¬
ta seruaret. per petua uiueret in commutabili¬
tate beatus: Nam animantia cetera itasunꝵ
prima mox conditione facta. ut ułalia alis
in alimoniam cederẽt. uł ipsa suo senio defi¬
cientia perirene: Etuidit ds̃ quodesset
bonum. benedix̃ que eis dicens: crescite & mul¬

Expanded text:
sus ac luce plenum non immerito creditur. sus ac luce plenum non immerito creditur. Nam et errantia sidera septem, quae in hoc aetheris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento coeli esse posita dixit. Ideoque aves recte dicuntur secus firmamentum coeli volare, quia vicina sunt, ut diximus, aetheri turbulenta haec aeris spatia, quae volatus avium sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum aer appellatur coelum, ut supra docuimus. Nec praetereundum quod cum creasse diceretur Deus omnem animam viventem, additum est, atque mortabilem, ad distinctionem videlicet hominis quem facturus erat ad imaginem et similitudinem suam, ita ut si ejus praecepta servaret, perpetua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia caetera, ita sunt prima mox conditione facta, ut vel alia aliis in alimoniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et mul