comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
canunt haec exanimo & corpore. motumfacit. & ex motu sonũ: ex quo collȩgitur
musica quae in homine uox appellatur. Vox est aer spũ uerberatus : unde &
uerba sunt nuncupata. Pro priae autem uox hominum est seu in rationalium
animantium. Nam in aliis abusiue non propriae sonitum. uocem uocari: ut ug
& concordantia plurimorũ sonorũ uel co aptatio Simphonia eft modulation
temperamentum exgraui & acuto. concordantibus sonis. siue in uoce. siue infla
siue inpulsu ꝑhanc quippe uoces acutiores grauiore sque. concordant itautqus
abea dissonuerit. sensũs auditus offendat: cuius contraria est dia fonia idefluocesos¬
crepantes uł dissonae. Fufonia est suauitas uocis. haec & melosa suauitate & mal
dicta. Diastema estuocis spatium. ex duobus uelpluribus sonis aptatum. Dͦsisdl

Expanded text:
qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, et ex motu sonum, ex quo colligitur qui voce propria canunt. Haec ex animo et corpore motum facit, et ex motu sonum, ex quo colligitur Musica, quae in homine vox appellatur. Vox est aer spiritu verberatus, unde et verba sunt nuncupata. Proprie autem vox hominum est, seu inrationabilium animantium. Nam in aliis abusive non proprie sonitum vocem vocari, ut: 'vox et concordantia plurimorum sonorum, vel coaptatio. Symphonia est modulationis temperamentum ex gravi et acuto concordantibus sonis, sive in voce, sive in flatu, sive in pulsu. Per hanc quippe voces acutiores gravioresque concordant, ita ut quisquis ab ea dissonuerit, sensum auditus offendat. Cujus contraria est diaphonia, id est voces discrepantes vel dissonae. Euphonia est suavitas vocis. Haec et melos a suavitate et melle dicta. Diastema est vocis spatium ex duobus vel pluribus sonis aptatum. Diesis est
Abbreviated transcription (Latin):
lm aste modulationis eripuit . Ipsas quoq bestias. nec non & serpentes uolucres
dq delphinos. ad auditum suae modulationis musica pro uocat. Sed & quicquid
loqumur uel in trisecus morarũ uenarũ pulsibus commouemur. Permusicos
suimos armoniae uiftutibus probatur esse sociatum xuit Musicȩpaftes
sonis acutum & grauem. Rit hmica est. quaere quirit incursionem uerborũ
urũ bene sonus anmale choereat M&rica estquae mensuram diuersorũ
n&e rorum probabili ratione cognoscit : Vt uerbi gratia eroicon.iambicon
rum est trifor mem constat essenaturam. Prima estarmonica quae ex uocũ cantibus
constat. Secunda organiea quae ex flatu consistit. Teflia rithmica quaepulso digi¬
torum numercis recipit. Nam aut uoce editur sonus. sicut ꝑ fauces. aut flatu
sicut ꝑtubam ueltibiam. aut pulsu. sicut ꝑcitharam. aut ꝑ quod lib& aliud quod

Expanded text:
lem arte modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres lem arte modulationis eripuit. Ipsas quoque bestias, necnon et serpentes, volucres et delphinos, aloquimur, vel intrinsecus venarum pulsibus commovemur, per musicos rhythmos harmoniae virtutibus probatur esse sociatum. De tribus partibussonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambiconrum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, quae ex vocum cantibus constat. Secunda organica, quae ex flatu consistit. Tertia rhythmica, quae pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu, sicut per tubam vel tibiam, aut pulsu, sicut per citharam, aut per quodlibet aliud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
lemnis. omnibusq: la&is uel triflioribus rebus Vt enim inuene ratione diuina hrmni
ita inuptus ỹmenei & in funeribus threni & lamenta & tibias canebantur in con¬
uiuis uero lira uel cithara circum ferebatur. & ad cubantibus singulis ordinabatur
conuiuiale genus canticorum s xxi Itaq sine musica nulla disciplina potest esseper¬
festa: nihil enim sine illa. Nam & ipse mundus quadam armonia sonorum festur
eset compositus & caelum ipsũꝗd sub armonie modulatione reuolui : Musica mou&
affefius. pro uocat indiuersum habitũ sensus. in proeliis quoq: tubȩ concentus pug¬
nantes accendit. & quanto uehementior fuerit clangor tanto fit adceflamen
animus foflior Si quidem & remiges cantus oftatur. Ad tolerandos quoq: labores
musica animum mulc&. & singulorum operum fatigationem modulatio uocis solatur
iautatos quoq: animosꝰ musica sedat sicut dedauid legitur qui abspurit̃ in mundo sau¬

Expanded text:
lemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divilemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione diviita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale genus canticorum. Quid possit Musica . Itaque sine Musica nulla disciplina potest esse perfecta, nihil enim sine illa. Nam et ipse mundus quadam harmonia sonorum fertur esse conpositus, et coelum ipsud sub affectus, provocat in diversum habitum sensus. In preliis quoque tube concentus pugnantes accendit et quanto vehementior fuerit clangor, tanto fit ad certamen animus fortior. Siquidem remiges cantus hortatur, ad tolerandos quoque labores musica animum mulcet et singulorum operum fatigationem modulatio vocis solatur. Excitatos quoque animos musica sedat, sicut de David legitur, qui ab ipso spiritu immundo Sau
Abbreviated transcription (Latin):
m&ricam ita quaeris Extrema quippe eius multiplicata tantum faciuant¬
quntum & media duplicata : it puta sex & duo decim multiplicata facunt septuagies di
pondius media uiii. &uiii multiplicata tantundem faciunt sacut etiaes duc
nusae autem appellate a potum & soridest aquerendo: quod ꝑeas sicuit antiqui uoluer̃
uis carminum & uocis modulatio quere r&ur : Quarũ sonus quia sensibilis res est&
pie fluit in pr&eritũ tempus in pͥmiturq memoriae inde a po&isiouis & memoris
filias musas esse conficlum eft Nisienim ab homine memoria tencatur somipercunt
fut defurpe cain ante diluuium : Greciͣphitagoran dicunt huius a fbis inuenisse pri¬
mordia ex malleorum sonitu & chordarum extensione ꝓcussa : Ali linũ thebeum
& ⁊ &um & anfion in musica aste primos claruisse ferunt : Posi quos paulatim di¬
reslaest õ cipue haec disciplina & austa multis modis Fratq tãturpe musi cam¬
nescire quam litteras : Interponebantur autem non modo sacris. s& & omnibus sol¬

Expanded text:
riam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciuntquantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicMuse autem appellate sunt apo tu muson, id est a querendo, quod per eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatio quereretur. Huius praeterfluit in praeteritum tempus, imprimiturque memoriae, inde a poetis Jovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pereufuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt hujus artis invenisse primordia ex malleorum sonitu, et chordarum extensione percussa. Alli Linum Thaebeum et Zethum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina, et aucta multis modis: eratque tam turpe nescire, quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus so
Abbreviated transcription (Latin):
uaedam stellae ideo plan&e dicuntur id est errantes quia ꝑ totum mun¬
dum uario motudis currunt. Vnde proeo quod errant r&ro gradadtur
ianomala efficiuntur. id est quando pafliculas addunt. & de trabunt:
c&erum quando tantum d&rahunt r&ro gradia dicuntur. stationem autem
faciunt quando stant

Expanded text:
uaedam stellae ideo planetae dicuntur, id est errantes, quia per totum mundum vario motu discurrunt. Unde pro eo, quod errant, retrograda dicuntur, vel anomala efficiuntucaeterum quando tantum detrahant, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt quando stant
Abbreviated transcription (Latin):
quia sicut in sacerdote consecrãtio. ita indiacono ministerii dispensatio
hab&ur Ippadiacones grece quos nos subdiacones dicimus: qui id eo sic
appellantur quia subiacent p̃ceptis & officuis leuitarum. Oblati¬
ones enim intemplodĩ afidelibus ipsi suscipiunt: & leuitis suꝑpo¬
nendas altaribus deferunt: hii apud hebreos nathinnei uocantur:
leftores alegendo: psalmistȩ apsalmis canendysuocati Illienim
p̃dicant populis quid se quantur: isticane̾nt ut excitent ad con¬
pundionem animos audientium: Lic& & quidam lectores ita mi¬
seranter pronuntiant ut quosdam ad lustum lamentationemq
compellant Idem &iam & pronuntiatores uocantur: quod porro
adnuntiant. Tanta enim & tam clara erit eorum uox: ut quã¬
uis longe positorũ aures. adimpleant: cantorautem uocatus.
quia uoce modulatur incantu: huius duo genera dicuntur. In

Expanded text:
quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiaconos dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis quid sequantur, isti canunt ut excitent ad conpunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miseranter pronuntiant, ut quosdam ad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis longe positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
ita sacerdos a scĩ ficando uocatus est consecrat enim & scĩ fic̾at sa¬
cerdotes autem gentilium flammi nes dicebantur. hii. incapite
habe bant pilleum. in quoerat breuis uirga de suꝑ habens lanae ali
quid quod cum ꝑ aestum ferrȩ non possent. filo tantum capita re¬
ligare coeperunt : Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas
erat. Vnde afilo quo utebantur. flam mines disti sunt quasi fila mines
Uerũs festis diebus filo de posito pilleum inponebant prosacerdotii
uel de crepita seneftute. sed propter honorem & dignitatem quam¬
apicem non habent. quianec chris mate frontem signant. nec para¬
clitum spm̃dant quod solis debere epĩs. leflio afluuma postolorũ
nomen dignitatis est. hoc a&atis Leuite ex nomine austoris uocati¬
deleui enim leuite exosti sunt aquibus intemplodĩ mistici sacra menti
ministeria explebantur. higrece diacones. latine ministridicunt᷑

Expanded text:
ita sacerdos a sacrificando vocatus est: consecrat enim et sacrificat. Saita sacerdos a sacrificando vocatus est: consecrat enim et sacrificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pileum, in quo erat brevis virga, desuper habens lanae aliquid, quod, quum propter aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt; nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus, filo deposito, pileum imponebant pro sacerdotii vel decrepita senectute, sed propter honorem et dignitatem apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocatiLevi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
M&ro politanus: mensura ciuitatum epis copatus autem uocabulũ
inde dictum quod ille qui suꝑ efficitur suꝑ intendat. curam sci¬
lator est p̃posituf in ecclesia ditus: eo quod specul& uratq
p̃spiciat po pulorum in fra se positorum mores & uitam. Pon¬
tifex princeps sacer dotum est: quasi uia sequentium: ipse &
sum mus sacerdos. ipse & pontifex maximus nuncupatur lps
enim efficit sacerdotes atq leuitas: Ipse om̃s ordines ecclesi¬
su&udo ut rex ess& &iam sa cerdos uł pontifex. Vnde & ro¬
mani imperatores pontifices dicebantur uates aui mentes
appellatd̃s cuius significatio multiplex est: Nam modo sacer¬
dotem modo proph&am significat. modo poetam significat¬
antistes sacer dosdictus ab eo quod antestat Primus est enim in or dine ec¬
desiae & supra se nullum hab& Sacerdos autem nomen hab& conposi¬
tum ex greco & latino quasi sacrũdans Sicut enim rex aregendo :

Expanded text:
metropolitanus a mensura civitatum. Episcopatus autem vocabulum metropolitanus a mensura civitatum. Episcopatus autem vocabulum inde dictum, quod ille qui superefficitur, superintendat, curam scilator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifenim efficit sacerdotes atque Levitas: ipse omnes ordines ecclesisuetudo, ut rex esset etiam sacerdos et pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. § 9. Vates a vi mentis appellatus est; cujus significatio multiplex est: nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetamAntistes sacerdos dictus est, quod ante stat: primus est enim in ordine Ecsiae; supra se nullum habet. § 11. Sacerdos autem nomen habet compositum ex graeco et latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regendo,
Abbreviated transcription (Latin):
est. quem primum ꝑa postolos legimus ordinatum Cleros
rici nun cupantur omꝰ qui in ecclesia xp̃i deseruiunt quorũ građ & nom̃a
lingua summus patrum interp̃tatur : quia primũ id est apoftolicũ
r& in& locum Et ideo quia sum mo honore fungitur. tali nomine
cens&ur. sicut romanus. antio cenus & alexandrinus Archi ep̃s
greco uocabulo quod sit sum mus episcoporum Ten& enim uicem
a posto licam & presid& tam mera politanis quã epĩs c&eris Me¬
tro politani autem a mensura ciuitatum uocantur singulis enim
prouinciis: p̃minent quorum aufloritati & doarinae c&erisa¬
cerdotes subiecti sunt. sine quibus nihil reliquiͦs epĩs agere lic&
Sollicitudo enim totius prouinciae ipsis commissa est Omnes autem
superius de signati ordines uno eodemq uocabulo ep̃i nominantur
Sedideo priuato nomine quidam ut untur propter diftindionem
potestatum quam singulariter acceper̃. Patriarcha. patrũ prin¬
ceps arcon enim princeps Archi ep̃s princeps epis coporum siat

Expanded text:
est, quem primum per apostolos legimus ordinatum, κλῆροςrici nuncupantur omnes qui in Ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina ha Graeca lingua summus Patrum interpretatur, quia primum, id est, apostolicum retinet locum, et ideo quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et AlexGraeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropprovinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subjecti sunt, sine quibus nihil reliquos agere licet episcopos; sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. § 5. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur; sed ideo privato nompotestatum, quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
re. disti autem hostiarii quod p̃ sint hostiꝰbus templi: ipsi enim
tenentes clauemomnia intus extraq custodiunt: atq in terbo¬
nos & malos habentes iudicium. fideles recipiunt. respuunt in
XIII. DE MO NACIIS

Expanded text:
re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudiXIII. De monachis
Abbreviated transcription (Latin):
aste musica sicut ea dosti homines latine dicere potuerunt : Precen¬
tor & suecentor Praecentor scilic & qui uocem p̃mittit in cantũ.
Succentor autem qui sub sequenter canendo respondet Concentor
Aut̃ dicitur: quis consonat: quia utem nec consonat nec concinit:
nec cantor nes concentor erit Acoliti grece. latine cero farii dicuntur ade¬
postandis cȩreis quando legendum est euangelium aut sacrifieũ
offerendum Iunc enim accenduntur luminaria ab eis & depo¬
tantur non ad effugandas tenebras dum soleo tempore rutila
sed ad signum la& itiae demonstrandum. ut subtipo luminis corpo¬
ralis illa lux ostendatur: dequa in euangelio legitur Erat lux uera
Exor ciste ex greco inlatinũ adiurantes siue increpantes uocant᷑
In uocant enim suꝑ catłcuminos ł suꝑ eos quihabent spm̃ in mun¬
dum nom̃ dñi ihũ. ad iurantes ꝑ eum ut egrediatur ab eis osti¬
aru idem & ianitores qui in u&eri testamento eleti sunt adcus¬
todiam templi : ut non ingrede r&ur ad eum in mundus in omni

Expanded text:
arte musica, sicut ea docti homines Latine dicere potuerunt, praecentor et succentor. Praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu. Succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem consonat nec concinit, nec concentor erit. Acolythi Graece, Latine ceroferarii dicuntur, a deportandis cereis, quando legendum est Evangelium, aut sacrificium offerendum. Tunc enim accenduntur luminaria ab eis et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendatur de qua in Evangelio legiturIoh. 1, 9: 'EraExorcistae ex Graeco in Latino adiurantes sive increpantes vocantur. Invocant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni
Abbreviated transcription (Latin):
plus
simũssenim sut quã lostior. Gene ta dista sunt quod generant masculinũ & fe¬
mininum: c& era non sunt genera: sed hoc nominum ratio & austoritas uoluit
Neutrum distum. quia nec hoç est nec̃illud. idest masculinum nec. nec femininũ
Commune didum quia duobus generibus nomen unum com municat ut hic
& haec canis Cuiꝰ contr̃arium est. ep̃iceNΩN t̃picenon: quodutrũq
sexum sub uno genere enuntiat ut hic piscis: est enim incestisexus quod
nec natura nec oculis discernitur. sed sensus tantum peritia. omnfgenũs
dictum: quia cunctis generibus seruit. masculino & feminino & neutro
& communi : & omni. Numeruis uocatus: quia per eum uel singularia
uel pluralia nomina ostenduntur. Figura uelquia simplicia uelcom¬
posita sunt. Casus a cadendo didti : pereos enim inflexa nomina uariantus.
& cadunt. Nominatiuus casus dictus: quia ꝑ eum aliquem nomina m̃us
ut hic magister Genitiuus. quia per eum genus cuius cumqͣ quaerisimu

Expanded text:
plus enim scit quam doctior. Genera dicta sunt quod generent, ut masculinum et femininum. Cetera nomina non sunt genera, sed hoc nominum ratio et auctoritas voluit. Neutrum dictum quia nec hoc est nec illud, id est nec masculinum nec femininum. Commune dictum quia duobus generibus nomen unum communicat, ut 'hic' et 'haec canis'. Cui contrarium est epicoenon, quia utrumque sexum sub uno genere enuntiat, ut 'hic piscis'. Est enim incerti sexus, quod nec natura nec oculis discernitur, sed sensus tantum peritia. Omne genus dictum, quia cunctis generibus servit: masculino et feminino, et neutro et communi et omni. Numerus vocatus quia per eum vel singularia vel pluralia nomina ostenduntur. Figura, quia vel simplicia vel conposita sunt. Casus a cadendo dicti; per eos enim inflexa nomina variantur et cadunt. Nominativus casus dictus quia per eum aliquid nominamus, ut 'hic magister'. Genetivus, quia per eum genus cuiuscumque quaerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
formata in solidũ pastibus cunelis aequalibus oot  cibus efifigura propria. solidant
longitudine latitudine & altitudine contin& uriu solidũ ita Cilindrus esti figura quads
habens superius semi circulum: i: Cononfigura quae ab amplo in anguflum fius
sicut oflagoniumita EN P łamis est figura quac in modũ ignis ab amplo in acumen
consurgit ignis enim apud grecos phirin appellatur ss Sicut enim in crade
omnis est numerus ita intra unũ hunc circulum omnium figurarum con¬
cduditur ambitus Fx  pr̃ima autem figura huius aftis punstus est : cuius parsnull
est: secunda linea prader latitudinem. longitudo reta linea est quae exae quo in sis
punstis iac& Supficies uero quȩd longitudines & latitudines solas hab& sus¬
ficies uero fines lineae sunt : quorũ formȩ ideo in superioribus decłm figuris
positae non sunt quia intra eas inueniuntun Numeros autem secundum gi

Expanded text:
formata, partibus cunctis aequalis.o Cubus est figura propria solida, quae longitudine, latitudine et altitudine continetur.o Cylindrus est figura quadrata, habens superius semicirculum.o Conon, figura quae ab amplo in angustum finit, sicut orthogonium.o Pyramis est figura, quae in modum ignis ab amplo in acumen consurgit; ignis enim apud Graecos πῦρ appellatur.o Sicut autem infra X omnis est numerus, ita intra hunc circulum omnium figurarum concluditur ambitus.o Prima autem figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Superficies vero, quod longitudines et latitudines solas habet. Superficiei vero fines lineae sunt, quorum formae ideo in superioribus decem figuris positae non sunt, quia inter eas inveniuntur. De numeri
Abbreviated transcription (Latin):
prie romanorum: quod nullatenent nisi quirites idẽ romani : quã dele¬
gitimis hereditatibus discreionibus de tutelis. deusũcapionibus quae iura

Expanded text:
prie Romanorum, quo nulli tenentur nisi Quirites, id est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura
Abbreviated transcription (Latin):
uocatum eo quod prius eumdamus. ut pro eius uicerem quã ad p&imus
possqdere debeamus Commercium distum ã mercibus q̃uo nomine resuenales ap¬
cellamus. unde & mercatum dicimus So& us multorum hominum qui res ułndere¬
uelemere solent : Integri restitutio est causae. uel rei reparatio causa redin¬
tegratur. quaeui potestatis expl&a non est Res redinte gratur. q̃ua eui potes¬
tans ab lata atq ex osta est¬
¶XXUI. DECRIMIT
IN LEGE CON SCRIPTIS

Expanded text:
vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res venderevel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. De criminibus in lege conscriptis
Abbreviated transcription (Latin):
ut baculus codex tabula : usus. qu& inre infirula utimur. ut in baculo in¬
nitfrȩ in codice legere in tabula ludere Sedͣpse fruftus a grorum
quia eo ut imur. usus uocatur Haec sunt illatria usus Frustus autem
iocatus quia solo usus hab&ur eius fruslus. manente apud alium iure. Vsus capio
ademstio dominii ꝑcontinuationem iustae possessionis. uelut bienni i. aut
icuius temporis: Mancipatio dista est quia manures capitur. unde opost&
tm quimancipium accipit comp̃hendere id ipsum quod ei mancipiodatur.
cissoest proprie rei concessio: sicut est illud: cedo iure propinquitatis cede¬
renim dicimus qua si concedere : idest quia propria sunt: Namsi aliena resti¬
cumus nonçedimus Namcedere pro prie dicitur: qui contra ueritatem alteri
paruit interdifium est quod ãiudice non inperp&uum sed proreformando
momento adtem pus interim dicitur. salua propositione aflionis eius. Pr&iũ

Expanded text:
ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo inut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem ocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere proprie dicitur, qui contra veritatem alteri paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium
Abbreviated transcription (Latin):
conpl&ur. Eftenim arra conplenda non auforenda : unde qui hab& arrami
non reddit sicut pignus. sed de siderat plenitudinem. Et dista arra Arem
proqua traditur Item interpignus fiduciam & ipotetam hoc enter efl
Pignus enim est quod propterrem creditam obligatur : cuius rei possessiont
solam ad tempus consequitur creditor. c&erum dominium poenes debitortn
est Fiducia est cumres aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia. uel man¬
cipatur uel iniure creditur. Ipoteta est cum res commodatur si nede posi¬
tione pigneris pasto uel cautione sola in terueniente. Momentũ diflum
atemporis breuitate : ut quam cito quã flatim saluo negotiore form&us
necͥ in ullam moram producide beat quod rep&itur Sicut necullũ spam
est momenti. cuius tam breuis esttem poris pundus. ut in aliquam moran
nullo modo producatur. Instrumentum est. unde aliquid con struimus
ut cult᷑rus calamus ascia. instrutum. quod ꝑ instrumentum efficitus

Expanded text:
conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur,
Abbreviated transcription (Latin):
accend & calores Decedens rursustemperiem reddit ubi uero ad inferiorem redit
circulum. ex glaciali compage caelirigorẽ nobis hiberni frigorifdere linquit
DE ITI NERE
SOLIS

Expanded text:
accendit calores: decedens rursus autumni temperiem reddit. Ubi vero ad inferiorem redit circulum, ex glaciali conpage caeli rigorem nobis hiberni frigoris derelinquit.' De itinere solis
Abbreviated transcription (Latin):
trochaicum m&rum nascitur ad astilo dactilicum sic & alia asuis pedibus A
numero aut exam &rũ penta m&rum trim&rum : namsenarios uersus nos exnu¬
mero pedum uocamus : hos greci quia geminos feriunt: trim& ros dicunt Exa¬
m&ros autem latinos. primus fecisse ennius traditur. eosq longos uocat. Ab
inuentoribus m&ra appellata dicuntur: ut anaereonticum. safficum. arci-¬
locium:nam anacreontica m&ra a nacreon composuit: safficã saffo mulier
edidit Arcilorcus larciloͥcaquidam scripsit Colofinio s colosinius quidã exer¬
cuit. Sota deorum quoq repestos est. sotades geuere cr&ensis : si monidia
quoq: m& ra simonidespo& alricus composuit: a frequentatoribus ut asclepi¬
adia: non enim ea asclipius inuenit : sed pro inde ita uocata quod ca idem eli

Expanded text:
trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A trochaicum metrum nascitur, a dactylo dactylicum; sic et alia a suis pedibus. A numero, ut hexametrum, pentametrum, trimetrum. Nam senarios versus nos ex numero pedum vocamus. Hos Graeci, quia geminos feriunt, trimetros dicunt. Hexametros autem Latinos primum fecisse Ennius traditur; eosque 'longos' vocant. Ab inventoribus metra appellata dicuntur, ut Anacreonticum, Sapphicum, Archilochium. Nam Anacreontica metra Anacreon conposuit; Sapphica Sappho mulier edidit; Archilochios Archilochus quidam scripsit; Colophonios Colophonius quidam exercuit. Sotadeorum quoque repertor est Sotades genere Cretensis. Simonidia quoque metra Simonides poeta lyricus conposuit. A frequentatoribus, ut Asclepiadia. Non enim ea Asclepius invenit, sed proinde ita vocata quod ea idem el
Abbreviated transcription (Latin):
era uocata quia cestis pedũ mensuris atq spatis terminantus
pulita dꝑmensionẽ temporum constituta procedunt Me¬
sura enim grece : m&rum dicitur Versus dicti ab eo quod pedibus in ordi
suo difpositis cesto fine moderantur per asticulos qͥuaȩ caesa & me¬
bra nomi nan u Qui ne longius prauoluerentur quam iudicium
posset sustinere: modum statuit ratio unde reuester&ur: & abeo is
uersum uo atum quo dreuesbit᷑: huiç adber& rithmnus qui non isto¬
uine mode atus sid camen rationabiliter ordinatis pedib currit.
quilatine eihil aleid qñi mauene rus dicitur: dequo est illud nu
contin&ui : cuidatum nomen ex aestimant seu quod carptim pronuntia r&ur : unde
hodie latinam quã purgantes discerpunt carminare dicimus : seu quodqui illa cane¬
renticarere mente existima bantur. M& ra uel a pedibus nuncupata uel arebus
quae scribuntur. uel ab inuentoribus. uel a frequentatoribus uel anumero sylla¬
barum: A pedibus m&ra uocata : ut dastilica iambica trochaica : atro cheo enim

Expanded text:
ra vocata, quia certis pedum mensuris atque spatiis terminantur, neque ultra dimensionem temporum constitutam procedunt. Mensura enim Graece μέτρον dicitur. Versus dicti ab eo, quod pedibus in ordine suo dispositi certo fine moderantur per articulos, quae caesa et membra nominantur. Qui ne longius provolverentur quam iudicium posset sustinere, modum statuit ratio unde reverteretur; et ab eo ipsum versum vocatum, quod revertitur. Huic adhaeret rythmus, qui non estfine moderatus, sed tamen rationabiliter ordinatis pedibus currit; qui Latine nihil aliud quam numerus dicitur. De quo est illud: . .continetur; cui datum nomen existimant, seu quod carptim pronuntiaretur unde hodie lanam quam purgantes discerpunt, carmiuare dicimus, seu quod qui illa canerent carere mente existquae scribuntur, vel ab inventoribus, vel a frequentatoribus, vel a numero syllabarum. A pedibus metra vocata, ut dactylica, iambica, trochaica. A trochaeo enim
Abbreviated transcription (Latin):
dist&s librum enim grecibiblum uocant librarii autem idẽ
& anti quarii uocantur. sed librarii sunt qui & noua scribunt.
& u& era : antiquarii. qui tantum modo u&era. unde & nomen
sumpserunt. Ascribendo autem. scriba nomen accepit offi
cium ex primens uo cabuli qualitate. Instrumenta scribȩ cala¬
mus & płnna. ex his enim uerba paginis infiguntur. sed ca lamus
arboris est plana auis. cuius a cumen induo diuiditur ut in toto corporo
unitare seruata: Credo propter mrsterium ut induobus apicibus uaus
& nouum testa mentum signar& ur. quibus exprimitur uerbi aa cis uus
sanguine pasuionis ef fusum. distus aut calamus quod liquo rempenat
unde & apud nautas calare ponere dicitur senna autem apenden
uocata id uolando estenim ut diximus auium Folia autem lb rorun
appellata siue ex similitudiue foliorum arborum. seuquia ex follibis
fiunt id est expellibus qułde occisis pecddibus d& rabire solent. cuus

Expanded text:
dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem idem dictos. Librum enim Graeci βίβλον vocant. Librarii autem idem et antiquarii vocantur; sed 261 librarii sunt qui et nova et vetera scribunt, antiquarii qui tantummodo vetera, unde et nomen sucium exprimens vocabuli qualitate. Instrumenta scribae calamus et penna: ex his enim verba paginis infiguntur: sed calamus arboris est: penna avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credo, propter mysterium, ut in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum signaretur: quibus exprimitur verbi Sacramentum sanguine passionis effusum. Dictus autem calamus, quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare, ponere dicitur. Penna autem a pendendo vocata, id est volando. Est enim ut diximus avium. Folia autem librorum appellata, sive ex similitudine fohorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent: cujus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius generis cinna sic meminit. Haec tibia siuȩ arutis multum
inuigilata lucernis. carminaq̃ signis nouimus aerioͥs. leuis in
aridulo malue descripta libello Prusi acauex i munera nauicula:
circum cidi libros. siciliae primum increbruit Nam initio pumi¬
cabantur. unde & catullus ait. cuido nolepidum nouum libellũ
arido modo pumice expolitum xiii. Codex multorum librorũ
ist : Liber unius uoluminis & distus codex ꝑtrans lationẽ acođici¬
bus arborum seu uitium. quasi caudex quod in se multitudinemli¬
brorum quasira morũ contineat Volumen liber est auoluendo¬
distus sic ut apud hebreos uolumina legqs. uolumina proph& arum
liber est interior tunica cofticis quae ligno coher&. dequo uirg:
sic alta liberher& inulmo unde & liberdicitur inquo scribimus quia
ante usum caste uelinem branarum delibris arborum uolum ina
fiebant idest conpaginabantur unde & scriptores alibris arbo¬

Expanded text:
Cuius generis Cinna sic meminit 11: Haec tibi Arateis multum Cuius generis Cinna sic meminit 11: Haec tibi Arateis multum invigilata lucernis carmina, quis ignis novimus aerios, levis in aridulo malvae descripta libello Prusiaca vexi munera navicula. Circumcidi lbros Siciliae primum increbuit. Nam initio pumicabantur. Unde et Catullus ait 1, 1: Cui dono lepidum novum libellum arido modo pumice expolitum? De librorum vocabulis . Codex multorum librorum st; liber unius voluminis. Et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod ex se multitudinem librorum quasi ramorum contineat. Volumen liber est a volvenddictus, sicut apud Hebraeos volumina Legis, volumina Prophetarum. Liber est interior tunica corticis, quae ligno cohaeret. De quo Verus sic Ecl. 10, 67: Alta liber haeret in ulmo. Unde et liber dicitur in quo scribimus, quia ante usum cartae vel membranarum de libris arborum volumina fiebant, id est conpaginabantur. Unde et scriptores a libris arbo
Abbreviated transcription (Latin):
quod auri fulgor heb & &t & eucharisti uiriditas reficiat oculos
Nam & qui numam ularium discunt. denariorũ formis in in yfleos
pannos subiciunt. & gem marum sculptores scara beorum terga quib:
nihil efi uiridius sub inde respiciunt. & pitores idem faciunt. ut la¬
borem uisus eorum uiriditate recreent Membrana autem aut can¬
dida aut lutea. aut purpđ rea sunt Candida naturaliter exsistunt
uteum mem branum bi color est quod a confestore una tinguitur past
dest crocatur dequo ꝑsius Iam liber& positis bicolor membrana
capillis Pur porea uero inficiuntur colore purporeo. Inquibus au¬
pum & argentum liquiscens patescat in litteris XII. Quaedã
noa ra librorum apud gentiles cestis modulis conficiebantur.
breuiorł forma carmina atq epiftalae. At uero historiae maiori
modulo scribe bantur & non solum incasta uel membranis sed &iã in cõmentis¬
& in omentis elefantinis textilibusq maluarum foliis atq palmarũ.

Expanded text:
quod auri fulgor hebetat et Carystei viriditas reficiat oculos. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subiciunt, et gemmarum sculptores scarabaeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. Membrana autem aut candida aut lutea aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tinguitur parte, id est crocatur. De quo Persius3, 10: Iam liber et positis bicolor membrana capillis. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteris. § 12 De libris conficiendis. Quaedam nomina librorum apud gentiles certis modulis conficiebantur. Breviori forma carmina atque epistolae. At vero historiae maiori modulo scribebantur, et non solum in carta  in omentis elephantinis textilibusque malvarum foliis atque palmarum.
Abbreviated transcription (Latin):
non ex sola professione natiuitatis. sed ex aspestu & ualitudine cor¬
poris existimantur . unde & tyrones dicti: quiq ante quam sacra¬
mento probatisint. milites non sunt : Romanae autem militiae
mos fuit : suberes primos exerceriarmis: Nam sexto decimo anno
tyronesmilitabant : quo&iam solo subcustodibus agebant. de quibus
uirgilius & primo flore iuuentus Seruos sane num quam mili¬
tasse constat nisi seruitute de posita: excepto hannibalis militiae¬
tem pore. cum post cam nense proelid̃. intanta necessitatẽ fuissem
romani ut neliberandorum quidem seruorum dar&urfacultas
De seftores uocati : eo quod desestis militaribus officiis euocabant :

Expanded text:
non ex sola professione nativitatis, sed aspectu et valitudine corporis existimantur. Unde et tirones dicti, quique antequam sacramento probati sint, milites non sunt. Romanae autem militiae mos fuit puberes primos exercere armis. Nam sexto decimo anno tirones militabant, quo etiam solo sub custodibus agebant, de quibus Vergilius Aen. 7, 162: Et primo flore iuventus. Servos sane numquam militasse constat, nisi servitute deposita, excepto Hannibalis tempore, cum post Cannense proelium in tanta necessitate fuissent Romani, ut ne liberandorum quidem servorum daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagant
Abbreviated transcription (Latin):
sumnonẽ inqͥetũ cũ rubore & dolore & tensione Aduritia &l uastitate Nã cyceperit fier fleuin
qiusae creuerint : egritudines faciunt. Sicut autem quattuor sunt elementa sic
iauiotuor humores & unus quisq humor suum elementum imitatur Sanguifaȩrem
uera ignem: Me lancolia terram flegma aquam. Et sunt quattuor humor es sicut¬
qertuor elementa quae conseruantçorpora nostra. Sanguis ex greca a& himolo¬
quio cabulum sumpsit: quod uege tecur & suftent&sur euiuat colerã greci uoca

Expanded text:
st inquietudo cum rubore et dolore et tensione et duritia et vastitate. Quae cum coeperit fieri, et feurae creverint, aegritudines faciunt. Sicut autem quattuor sunt elementa, sic quattuor humores, et unusquisque humor suum elementum imitatur: sanguis aerem, cholera ignem, melancholia terramquatuor elementa, que conservant corpora nostra. Sanguis ex greca etymologia vocabulum sumpsit, quod vegetetur, et sustentetur, et iuvetur. Choleram greci voca
Abbreviated transcription (Latin):
Matrix dicitur quod f&us in ea gene r&ur: semen ͤ r eceptum con
fou&. confotum corporat. corporatum in membra distinguit:
uiuluauocata. quasi ualua: Idest ianua uentris: uel quod semen
recipiat. uel quod exea f&us procedat. Uł sica difta. quasi uas
aqua : quia sicut uas aqua. Ita de renibus urina collecta conpl&ur:

Expanded text:
Matrix dicitur, quod fetus in ea generetur, semen enim receptum conMatrix dicitur, quod fetus in ea generetur, semen enim receptum confovet, confotum corporat, corporatum in membra distinguit. Vulva vocata quasi valva, id est janua ventris, vel quod semen recipiat, vel quod ex ea fetus procedat Vesica dicta, quod si vas aquae. Ipsa enim de renibus urina collecta completur,
Abbreviated transcription (Latin):
differunt : uenter est. qui acceptos cibos digerit . & appar& extrin¬
secus ꝑtinłtq apestore adinguinem : & distus uenter. quod ꝑtotũ
corpus uitae alimenta trans mittat. Aluus est qui cibũ recrpit &¬
purgari sol& salustius simulans sibi album purgari : & uocatuf
aluus quod abluatur iđ purg&ur: exipso enim sordes stercorũ de¬
fluunt. Vte rum solae mulieres habent in quo concipiunt adsimi¬
litudinem caliculi : tamen austores uterum pro utriusq lib& sexu
uentrem plerumq ponunt: nec po&ae tantum modo sed & c&eri.
Uocatus autem uterus quod duplex sit. & ab utraq Induas sediuidat
pastes : quae indiuersum diffusae acreflexe circum plicantur in
modum cornu ari&is uel quod interius In pleatur f&u. Hio &
uter. quod aliquid intrinsecus habuerit: membra & uiscerazaqua¬
liculus autem pro prie porciest : Hinc aduentrem trans latio

Expanded text:
differunt. Venter est, qui acceptos cibos digerit, et apparet extrindifferunt. Venter est, qui acceptos cibos digerit, et apparet extrinsecus, pertinetque a pectore ad inguina. Et dictus venter, quod per totum corpus vitae alimenta transmittat. 133. Alvus est, quae cibum recipit, et purgari solet. Sallustius: Simulans sibi alvum purgari. Et vocatur alvus, quod abluatur, id est, purgetur. Ex ipsa enim sordes stercorum defluunt. 134. Uterum solae mulieres habent, in quo concipiunt, ad similitudinem caliculi. Tamen auctores uterum pro utriuslibet sexus ventre plerumque ponunt, nec poetae tantummodo, sed et caeteri. 135. Vocatus autem uterus, quod duplex sit, et ab utraque in duas se dividat partes, quae in diversum diffusae ac replexae circumplicantur in modum cornuum arietis, vel quod interius impleatur fetu. Hinc et uter, quod aliquid intrinsecus habuerit, ut membra et viscera. 136. Aqualiculus autem proprie porci est, hinc ad ventrem translatio.
Abbreviated transcription (Latin):
Splendistum. a supplemento ex contraria paste iecoris. neuacua exister&:
quem quidam &iam risus causa factum existimant. Namsplene ride¬
mus. felle irascimuł corde sapimus iecore amamus. Quibus quattuor
elementis constantibus integrum est animal: fel appellatum quod
sit follicolus gestans humorem quiuocaturbilis St homachus grece
os uocatur eo quodostium uentris sit & ipse cibum excipiat adq. in
intestina trans mittat. Intestina dicuntur eo quod corporis interiore
paste cohibentur : quae id circo longis nexibus incirculorum ordinata
sunt modo ut susceptas escas paulatim digerant. & suꝑ ad ditis cibis
non in pendiantur. Qmentum membranũ quod continst intesti¬
norum maiorem pastem quodẽ ñ. NΑΟΩT IÑ greci uocant: dis¬
septum intestinum : quod discernit uentrem & c&era intestina. a
pulmonibus a corde Caecum intestinum quod sit sine foramine. &¬
exitu: quem greci tilonente ron.dicunt. leiunde tenue intestinũ :
unde & ieaunium dicitur. Venter autem & aluus &uterus int̾se

Expanded text:
Splen dictum a supplemento ex contraria parte jecoris, in vacua existeret. Quem quidam etiam risus causa factum existimant. Nam splene ridemus, felle irascimur, corde sapimus, iecore amamus. Quibus quattuor elementis constantibus integrum est animal. Fel appellatum, quod sit folliculum gestans humorem, qui vocatur bilis. Stomachus Graece os vocatur, eo quod ostium ventris sit, et ipse cibum excipiat atque in intestina transmittat. Intestina dicuntur, eo quod corporis interiore parte cohibentur; quae idcirco longis nexibus in circulorum ordinata sunt modo, ut susceptas escas paulatim digerant, et superadditis cibis non inpediantur. Omentum membranum, quod continet intestinorum maiorem partem, quod ἐπίπλουν Graeci vocant. Disseptum intestinum, quod discernit ventrem et cetera intestina a pulmonibus, a cordeexitu, quod Graeci, τυφλὸν ἔντερον dicunt. Jejunum, tenue intestinum, unde et jejunum dicitur. 22 132. Venter autem, et alvus, et uterus inter se
Abbreviated transcription (Latin):
Vt sidicas ad gloriam scipionis ascendẽt : & uirgilius. demis sum lapsi ꝑ funem
Cum enim dicit lapsi : altitudinem imaginis suggerit: huic contraria uistus est:
uerbis minuere quaenatura sua magna sunt
FIGURIS UERBORUM EISEN TEN IIARUM

Expanded text:
t si dicas: 'Ad gloriam Scipionis ascendit', et VergiliusAen. 2, 262: Demissum lapsi per funem. Cum enim dicit lapsi, altitudinis imaginem suggerit. Huic contraria virtus est, verbis minuere quae natura sua magna sunt. § 21 De figuris verborum et sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
agnitudo solis foflior terra est. unde & eodem momento quo oritur & orient
simul & occidentiae qualiter appar&: quoduero tamquam cubitalis nobis
uid &ur considerare opost& quantum distat aterris quae longitudo facit ut parius
uideatur a nobis¬
agnitudo quoq: lunae minor feflur esse quam solis Namdũsa superior sit
aluna & tamen a nobis maior quã luna uid&ur : Iamsi propenos accessiss&
multo maior quam luna conspicer&ur Sicut autem sol fostior est terra itateri
foflior est luna ꝑ aliquam quantitatem¬
XL UIIIIDENATURA SOL

Expanded text:
agnitudo solis fortior terrae est, unde et eodem momento, quum oritur, et orienti simul et occidenti aequaliter apparet. Quod vero tamquam cubitalis nobis videtur, considerare oportet quantum sol distat a terris, quae longitudo facit ut parvus videatur a nobisMagnitudo quoque lunae minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra fortior est lunae per aliquam quantitatem. § 49 De natura sol
Abbreviated transcription (Latin):
 aduertutissimisus sit: arebus quae scribuntur : ut eraicum elegiacũ. buco licum:
eroicum enim carmen distum. quodeo uirorũ fostium res & fasta narrantur
Nam heroes appellantur uiri quasi aerii & caelo digner propter sapientiam
& fostitudinem: quod m&rũ austoritate c&era m&ra precedit: unũ sex
omnibus tam maximiso peribus aptũ quam paruis : suauitatis & dulcedinis
aeque capax: quibus uistutibus nomen solu optenuit : ut ero icum uocar&ur
adme morandas sclic& eorumꝰ resynam & prec&eris simplicissimũ hab&ur.

Expanded text:
uentissime usus sit. A rebus quae scribuntur, ut heroicum, elegiacum, bucolicum. Heroicum enim carmen dictum, quod eo virorum fortium res et facta narrantur. Nam heroes appellantur viri quasi aerii et caelo digni propter sapientiam et fortitudinem. Quod metrum auctoritate cetera metra praecedit; unus ex omnibus tam maximis operibus aptus quam parvis, suavitatis et dulcedinis aeque capax. Quibus virtutibus nomen solus obtinuit, ut heroicum vocaretur ad memorandas scilicet eorum res. Nam et prae ceteros simplicissimus habetur
Abbreviated transcription (Latin):
inter p̃tatur dñs : quod domina&ur creaturae cunstae uelquod
ereatura omnia dominatui eius deseruiat. dñs ergo &ds̃ it qui
domin& uromnibus uł quod timeatur acuntis Ostauum ia. qui
indõ tantum ponitur : quod &iam in atł inno uissima syllaba sont
dionum t& ragrã maton. hoc est quattuor litterarum quo ap¬

Expanded text:
interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, vel quod creatura omnis dominatui eius deserviat. Dominus ergo et Deus, vel quod dominetur omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum Ia, quod in Deo tantum ponitur, quod etiam in alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum Tetragrammaton, hoc est quattuor litterarum, quod p
Abbreviated transcription (Latin):
quia supra caclos est sicut scriptum est deeo: excelsus dñs supia
cados gloria eius : ex celsus autem dictus: proualde cel susex ti
proualde ponitur. si cut eximius : qua silialde semiinens sextũ nom̃
cises e. iđ qui esi : ds̃ enim solus quia a&ernus est & obhoc quia ex
ordium non hab& essentiae nomen uere ten& Hocenim nomen
aasem moy sen ꝑ angelũ est delatum: quaerenti enim quodess &
nomen enus qui cum ꝑgere p̃cipiebat ad populum ex ae gupt oube
aduos tamquam in eius conparatione qui uere est. quia in com mutabig
ea quae com mutabilia facta sunt: quasi non sint : quodenim diccab
fuit. non est & quod dicitur erit nondũ est d̃ autem esse tantun
nouit  fuis se & futurum esse non nouit Solus enim pates cufiui
& spũs cõ ueraciter est: cuius essentiae conparatũ esse nostrũ non
esse eft. Vnde & in conloquio dicimus uiuitds̃ : quia es sentia una
uiuit quam mors non hab& Septim d adonai quod gene raliteo

Expanded text:
quia supra coelos est, sicut scriptum est de eo: Excelsus Dominus, supra coelos gloria ejus. Excelsus autem dictus, pro valde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. 10. Sextum nomen Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentium nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per Angelum est delatum, quaerenti enim, quod est nomen ejus, qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto libead vos'; tamquam in eius conparatione, qui vere est, quia incommutabilis est, ea, quae commutabilia, facta sunt quasi non sint. Quod enim dicitur fuit, non est: et quod dicitur erit, nondum est. Deus autem esse tantum novit, fuisse et futurum esse non novit. Solus enim Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est. Cuius essentiae conparatum esse nostrum non esse est. Unde et in conloquio dicimus: 'Vivit Deus,' quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum Adonai, quod generaliter