comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ropt̃ hoc renascim᷑. ut dõ placeamꝰ. Cui merito
miseros. miserantis dĩ miscđiã reqͥsiuimus.
iustum iudiciũ eiꝰ confitentes qͦ miseri effecti
sumꝰ : de qͦ dicit apłs: iudiciũ qͥdẽ ex uto in
condẽpnationẽ: & magnę caritatis eiꝰ grãs¬
agentes. de qͣ idem ipse dic̃ grę p̃dicator: com̃dat

Expanded text:
Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus cui merito Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus cui merito miseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem . Et magnae charitati ejus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
fecit: Veru̾tam̃ qđ suꝑ .ẽ. date elemo¬
sẏnam. & ecce om̃ia munda sunt uobis.
Ita ne hoc intellecturi sumꝰ: ut pharis¬
seis ñ habentib fidem xp̃i. etiam si non
ineũ crediderint. nec renati fuerint
ex aqͣ & sp̃ũ: munda sint om̃ia. tantũ
si elemosynas dederint: sic̃ isti eas danda
putant. cu sint in mundi om̃s qͦs non
mundat fides xp̃i: de qua scriptũ .ẽ.
mundans fide corda eoꝵ. & dicat apłs. in mun¬
dis autẽ & infidelib nichil. ẽ. mundum. sed
polluta sunt eoꝵ & mens & conscientia:. Quon
gͦ phariseis om̃ia munda. eẽtt. si elemosynas
darent: & fideles non. eẽnt: Aut qͦmͦ fideles
eent. si in xp̃o crede. atq in eum renasci gr̃ã
noluissent: Et tͣm uerum. ẽ. qđ audierant.
ate elemosynã. & ecce om̃ia munda sunt uob̾.¬
ui enim uult ordinate dare elemosynã. a
scipso deb& inciꝑe: & eam sibi pͥmũ dare. ẽ st
enim elemosyta opꝰ miscđie uerissimȩ:. de qͣ¬
dictum. ẽ. Miserere anime tue: placens dõ.

Expanded text:
fecit? Verumtamen quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiamsi non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu, munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est, Mundans fide corda eorum ; et dicat Apostolus, Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent? Et tamen verum est quod audierunt, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobem vult ordinate dare eleemosynam a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo .
Abbreviated transcription (Latin):
LoC Esim quam late pateat
non intelligunt. sed ut intelligant at.¬
tendant quib dixerit. Hempe in euan-¬
głio sic scr iptum.ẽ. Cũ loqueret᷑. rogiũ
illum qͥdam phariseuꝰ. ut p̾nd& apđ se.
Et ingress recubuit. Phariseuꝰ apd cepit

Expanded text:
oc enim quam late pateat non intelligunt, sed ut intelligant, attendant quibus dixerit, nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se, et ingressus recubuit. Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
patrem nisi uingenitꝰ filiꝰ. Qiuidpo¬
tuit a ꝓpheta apertiꝰ dici quã illud
qđ dictũ.ẽ. & tecum sapientia quȩ no¬
uit oꝑa tua. que affuit tunc cũ orbẽ
terrarũ facrres. & sciȩbat quid placitu¬
ueritas qđ idr̃ ostenditur cũ splendor
patris numcupatur: nũ est quicquam in
circuitu solis. nisi ipse splendor quem
gignit Quid ergo potuit apertiꝰ &
clariꝰ de uederi destam̃to huic sententie
consonare. quã illud qđ dictũ est ueri¬
tas tua in circitu tuo: Postremo dicit
ipsa sapientia in euuangło. nemo urnit
ad patrem nisi ꝑ mre. Dicit ꝓpħã.
Sensum tuũ trgo qui scit insi tu dede¬
ris sapirntia: Et paulo post. Et
que tibi placent. didicerunt hominiᷤ.
& ꝑ sapientiã sanati sunt. Dicit pau¬
lus. Haritas dĩ diffusa in cordibꝰ nr̃is.¬

Expanded text:
Patrem, nisi unigenitus Filius ; quid poPatrem, nisi unigenitus Filius ; quid potuit a propheta congruentius dici, quam illud quod dictum est, Et tecum Sapientia quae novit opera tua, quae adfuit tunc cum orbem terrarum faceres, et sciebat quid placituveritas, quod idem ostenditur cum splendor Patris nuncupatur ; non est enim quidquam in circuitu solis, nisi splendor ipse quem gignit: quid ergo potuit apertius et clarius ex Vetere Testamento huic sententiae consonare, quam illud quod dictum est, Veritas tua in circuitu tuo? Postremo dicit ipsa Sapientia in Evangelio, Nemo venit ad Patrem, nisi per me : dicit propheta, Sensum tuum ergo quis scit, nisi tu dederis sapientiam? et paulo post, Et quae tibi placent, didicerunt homines, et per sapientiam sanati sunt . 29. Dicit Paulus, Charitas Dei diffusa est in cordibus nos
Abbreviated transcription (Latin):
Saprentia enm in qͥd docae iusticiam
& uir tutem. Sobrietas michi ad ipsã
cogintionem ueri uidetur ꝑtinere. id
est ad disciplinam. iusticia uero & iuir¬
tꝰ ad actionem. atq oꝑationem. Quibꝰ
duobꝰ idẽ agendi efficatia. & sobrietate
contemplandi ꝗͣ dĩ uirtꝰ & dĩ sapientia:
idems dĩ filiꝰ donat. dilectoribꝰ siuis.
Quid cõparandum sit nescio. cũ ipse
ꝓpħa statun dicat. quanta sunt iit̾ ista
pendia. Namita positum est. Sobri¬
etatrm enĩ sapientiã docoe & iusticiã
& iurtutẽ. quibꝰ utiliꝰ nichil est in
uita homuns. Hec fortasse quispiam
non de filio dĩ dicta. ẽẽ. arbitretur.
liud ergo aliud ostendit qđ dictum
est generositatem magnificat contuber¬
niũ habens di: An uero generositas
solce siginficare aliud quã parentes:
Contubernium uero nonire cum ipso
patre ȩqualitatem cdamat atq asserit:
Deinde cii paulus dicat filium dĩ esse
dĩ sapientiã. & ipse dñs. nemo nouit

Expanded text:
sapientia docet, inquit, et justitiam sapientia docet, inquit, et justitiam et virtutem. Sobrietas mihi ad ipsam cognitionem veri videtur pertinere, id est ad disciplinam: justitia vero et virtus ad actionem atque ad operationem. Quibus duobus, id est agendi efficacia, et sobrietate contemplandi, quae Dei Virtus et Dei Sapientia, id est Dei Filius, dilectoribus suis donat, quid comparandum sit nescio, cum idem propheta statim dicat quanti sint ista pendenda: nam ita positum est, Sobrietatem enim sapientia docet, et justitiam, et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus. 28. Haec fortasse quispiam non de Filio Dei dicta esse arbitretur. Quid ergo aliud ostendit quod dictum est, Generositatem magnificat, contubernium habens Dei? . An vero generositas solet significare aliud quam parentes? Contubernium vero nonne cum ipso patre aequalitatem clamat atque asserit? Deinde, cum Paulus dicat Filium Dei esse Dei Sapientiam ; et ipse Dominus, Nemo novit
Abbreviated transcription (Latin):
hominum. Potuit ne quicquam
magis c̃cinere his destimoniis no¬
ui testamenti. quã illud qđ inue¬
teri dictum est de sapientia. attin¬
git ergo a fure usq ad finem for¬
titer. &e disponit omĩa suauiter.
Namq attingere fortit magis uir¬
tutem significat. Disponere
autem suauit̃ quasi artem ipsam
atq rationem. Sed si hoc uidetur
obscurum. uide quȩ sequunt᷑. &
omium inqͥd ds̃. dilexit eam. Doc¬
trix est enim discipline dĩ. & electrix
oꝑum illiꝰ. Lidetur hic inchiladhuc
de oꝑatione dictum. Non enun
hoc est eligere oꝑa qđ oꝑari. Er¬
go her ad disciplinam ꝑtinent opꝰ
uirtutis debetur ut sit pbena.
quã uolumꝰ demonstrare senten¬
tia. Lege igitur denceps qđ an¬
iexum est. Qđ si houesta est
inquid posfessio quȩ concupiscitur
in uita. qͥd sapientia est honestiꝰ qͤ¬
omiã oꝑatur. Potes ne quicquam
p̃dariꝰ aut manifestiꝰ. at urro &iam
uberiꝰ ꝓferri: Audi alium si parũ
putas. qđ idem sonce sobrietatem:

Expanded text:
: potuitne quidquam magis concinere his testimoniis Novi Testamenti, quam illud quod in Vetere dictum est de sapientia, Attingit autem a fine usque in finem fortiter, et disponit omnia suaviter? Namque attingere fortiter magis virtutem significat: disponere autem suaviter, quasi artem ipsam atque rationem. Sed si hoc videtur obscurum, vide quae sequuntur: Et omnium, inquit, Dominus dilexit illam: doctrix est enim disciplinae Dei, et electrix operum illius. Videtur hic nihil aliud de operatione dictum; non enim hoc est eligere opera, quod operari: ergo haec ad disciplinam pertinent; opus virtuti debetur, ut sit plena, quam volumus demonstrare, sententia. Lege igitur deinceps quod annexum est. Quod si honesta est, inquit, possessio quae concupiscitur in vita, qomnia operatur? Potestne quidquam praeclarius aut manifestius, aut vero etiam uberius proferri? Audi aliud, si parum putas, quod idem sonet: Sobrietatem enim
Abbreviated transcription (Latin):
tholicȩ gremio conderetis potͤrã pinia
tere ac demonstrare quȩ accepi. inquoꝵ
excellentia & alatudine plerumq uerba
deficiunt: s& quamdiu latratis. ñ est
faciendum. Non enum frustra dictũ
est nolite scm̃ dare canibꝰ. nr suscenseadiᷤᷤ
& ego latraui. & canis fiti. quando mẽcx
iure: ñ docendi cibo s&e refellendi fus¬
tibꝰ agebatur. Si autem in uobis essoe
karitas de qua nunc agitur. uel si &iam
furrit aliquando quantã cognoscendȩ
ueritatis magnitudo desiderat: aderit
ds qui ostendat uobis neq apud mani¬
cheos. ẽr̃. xpianam fidem. quȩ ad
summum apicem sapientię ueritatis¬
q ꝑducit. qua ꝑfrui nichil est aliud
nisi bratissime uiuere: neq ẽe. uspiã
nisi in catholica disciplina. Quid enĩ
aliud uidetur apostolus paulus optare
cum dicit. huiꝰ rei grã flecto genua

Expanded text:
tholicae gremio conderetis. CAPUT tholicae gremio conderetis. CAPUT uere ac demonstrare quae accepi, in quorum excellentia et altitudine plerumque verba deficiunt: sed quamdiu latratis, non est faciendum. Non enim frustra dictum est, Nolite sanctum dare canibus . Ne succenseatis. Et ego latravi et canis fui, quando mecum jure non docendi cibo, sed refellendi fustibus agebatur. Si autem in vobis esset charitas, de qua nunc agitur, vel etiam si fuerit aliquando, quantam cognoscendae veritatis magnitudo desiderat, aderit Deus qui ostendat vobis neque apud Manichaeos esse christianam fidem, quae ad summum apicem sapientiae veritatisque perducit, qua perfrui, nihil est aliud nisi beate vivere; neque esse uspiam, nisi in catholica disciplina. Quid enim aliud videtur apostolus Paulus optare, cum dicit: Hujus rei gratia flecto genua
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam non laborabit. Adsidentẽ enun
illam inuenice foribꝰ suiᷤ. Cogitare
enim de illa: sensus ẽ. consũmat᷑. & qͥ
iugilauerit ad illã cito erit securꝰ. quia
dignos se ipsa circuit. querens. & inuus
ostendit se illis hilarit̃. & omi ꝓuidintia
occurrit illis. Inciũ enim illiꝰ uerissimũ:
disciplinȩ concupiscentia est. Cura
ergo disciplinȩ dibectio: & dilectio
custoditio legum illiꝰ est Custodi¬
tio autemlegum : confirmatio incor¬
ruptionis. ẽ.Incorruptio autem: facit
ꝑximum dõ. Concupiscentia itaq¬
est sapientię deducit ad regnum Ita¬
nefande aduersus ista adhuc latrabitiᷤ.
Nonne ita posita &e ñdum intẽsbecta
cui ius significant. altum qͥddam &
ineffabile continere: Outnam pos¬
setis intelligere quȩ dicta sunt. Con¬
festun abict̾retis om̃s in eptiaᷤᷤ fabulaꝵ¬
& uanissimas imaginationes corporum.
totosq uos magna alacritate sincero a¬
more. firmissima fide scissimo ȩcdȩ ca¬

Expanded text:
ilauerit ad illam, non laborabit: adsidentem enim illam inueniet foribus suis. cogitare enim de illa sensus est consummatus, et qui uigilauerit pro illa, cito erit securus. quoniam dignos se ipsa circuit quaerens et in uiis ostendit se illis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. initium enim illius uerdisciplinae concupiscentia est. Cura ergo disciplinae dilectio est; et dilectio custoditio legum illius est: custoditio autem legum, confirmatio incorruptionis est; incorruptio autem facit proximum Deo. Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum . Itane tandem adhuc adversum ista latrabitis? Nonne ita posita et nondum intellecta, cuivis significant altum se quiddam et ineffabile continere? O utinam possetis intelligere quae dicta sunt! Confestim abjiceretis omnes ineptias fabellaret vanissimas imaginationes corporum, totosque vos magna alacritate, sincero amore, firmissima fide, sanctissimo Ecclesiae ca
Abbreviated transcription (Latin):
Nichil est occultum qđ ñ reurletur.
Amore pititur. amore queritur. amo¬
re pulsatur. amore reuelatur. amo¬
re deniq in eo qđ reuelatum fuerit
ꝑmanetur. Ab hoc amore sapientix̧
diligentiaq querendi ñ det̾rem᷑
ueteri destam̃to. qđ frmmꝑ m̃dacissi
dicitis. sed adhȩc uehemrtissue concitam᷑.
udite itaq aliquando
& aduertite queso sie ꝑtinatia.
quid ꝑ ꝓpħam dicant᷑. Clara. ẽ. inquit

Expanded text:
Nil est occultum, quod non revelabitur . Nil est occultum, quod non revelabitur . Amore petitur, amore quaeritur, amore pulsatur, amore revelatur, amore denique in eo quod revelatum fuerit permanetur. Ab hoc amore sapientiae diligentiaque quaerendi, non deterremur Veteri Testamento, quod semper mendacissime dicitis, sed ad haec vehementissime concitamur. 32. Audite itaque aliquando, et advertite, quaeso, sine pertinacia quid per prophetam dicatur: Clara est, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
uobis est: non est urm ista intelli¬
gere. Non parũ michi cogniti estiᷤᷤ
Crassas om̃ino mentes. & corporeoꝵ¬
simulacroꝵ pestifero pastu mor¬
bidaᷤᷤ. ad diuina iudicanda de¬
fertis: quȩ multo altiora sunt
quã putatiᷤᷤ. uare uobiscũ mo¬
do ñ sic agendum est: ut ea iam
untelligatis quo fieri ñ potest. s
ut intelligere aliquando cupiatis.
Facit enu hoc simplex ce pura ka¬
ritas dĩ. quȩ maxinre expectatur
in moribꝰ : de qua iam multa diximꝰ
quȩ inspirata spũ scõ ꝑducit ad
filium: id est ad sapientiã dĩ. ꝑ
quã ipse pat̾ cognoscitur. Nam si
sapientia & urritas ñ totis animi
iuribꝰ concupiscatur: inuemri nul¬
lo pacto potest. At si ita querat᷑
ut dignum est: subtrahere fese
atq abscondere. a suiᷤᷤ dibectoribꝰ
ñ potest. Hinᷤ est illud qđ in ore
habere & iam uos soletis qđ ait.
Pecite & accipietis. querite & inue¬
metis: pulsate & aperietur uobis.

Expanded text:
est vobis, non est vestrum ista intelliest vobis, non est vestrum ista intelligere. Non parum mihi cogniti estis. Crassas omnino mentes et corporeosimulacrorum pestifero pastu morbidas ad divina judicanda defertis, quae multo altiora sunt quam putatis. 31. Quare vobiscum modo sic agendum est, non ut ea jam intelligatis, quod fieri non potest; sed ut intelligere aliquando cupiatis. Facit enim hoc simplex et pura charitas Dei, quae maxime spectatur in moribus, de qua multa jam diximus: quae inspirata Spiritu sancto perducit ad Filium, id est, ad Sapientiam Dei, per quam Pater ipse cognoscitur. Nam si sapientia et veritas non totis animi viribus concupiscatur, inveniri nullo pacto potest. At si ita quaeratur, ut dignum est, subtrahere sese atque abscondere a suis dilectoribus non potest. Hinc est illud, quod in ore habere etiam vos soletis, quod ait: Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
altissimis. Solus enim ds̃ altissimꝰ:
quo nichil est altiꝰ. Ostendit paulꝰ
trinitatem istã. unũ dm̃. tẽ. cum
dicit. ipsi gła. Dicitur in ueteri
testam̃to. Audi isrł: dñs ds̃ tuus. ds̃¬
unꝰ.ẽ. Quid uultiᷤᷤ ampliꝰ. qͥd impr¬
rite atq impie seuitiᷤᷤ : Quid in¬
doctas ammas nexia suasionre
est. Nam ut ista sibi congruunt
quȩ de utroq posiumꝰ. Ita & lam
cetrra si diligent̃ & xquo iudicio
uelitis actendere. Sed quia multa
dicuutur suminissiꝰ & humi repen¬
tibꝰ anumis accũmodatiꝰ. ut ꝑ huma¬
na in diuna c̃surgant : multa &iã
figurate. ut studiosa mens & que¬
sitis exerteat᷑ utiliꝰ. & uberiꝰ letetur
muentis: uos mirifica dispositioire
sps̃ scĩ. ad decipiendos ur̃os auditoreᷤᷤ.¬
& inla queando ᷤᷤ abutimim. d ipsũ
cur diuina ꝓuidentia uos facere
sinat. quã q uerissime apostolus
dixerit: oportae multas hereses. ẽe.
ut ꝓbati manifesti fiant. int̾ uos
longum est disputare: & qđ dicendũ

Expanded text:
 de altissimis . Solus enim Deus altissimus, quo nihil est altius. Ostendit Paulus Trinitatem istam unum Deum esse, cum dicit, Ipsi gloria : dicitur in Veteri Testamento, Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dnt. 30. Quid vultis amplius? quid imperite atque impie saevitis? quid indoctas animas noxia suasione est. Nam ut ista sibi congruunt, quae de utroque posuimus; ita etiam caetera, si diligenter et aequo judicio velitis attendere. Sed quia multa dicuntur submissius, et humi repentibus animis accommodatius, ut per humana in divina consurgant; multa etiam figurate ut studiosa mens, et quaesitis exerceatur utilius, et uberius laetetur inventis; vos mirifica dispositione Spiritus sancti, ad decipiendos vestros auditores et illaqueandos abutimini. Quod ipsum cur divina providentia vos facere sinat, quamque verissime Apostolus dixerit, Oportet multas haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos ; et longum est disputare, et, quod dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
is de singulis uirtutibꝰ qui nã
iuuendi modꝰ ducatur ꝑaucis
explicabo: si priꝰ destimoniis noui
testam̃ti quibꝰ utor.iam diu &iam
deueteri pariaut pollicitꝰ sum
comparauero. Num enim paulus
tantum dicit dõ nos xr̃. debere sub¬
iuinctos. ita ut in mredio qđ srparce
nichil sit. Nouue &e ꝓpheta com¬
modissime hoc & brr̾iuit̃ significat
cum dicit. michi autem adherere
do bonum est: Nonne qđ ibi
latissime de karitate dictum est
hic uno uerbo conturetur qđ ait
inherere: Item qđ ad didit boniĩ
est nonne ad illud respicit qđ ĩbi
positum est diligentibꝰ dm̃ omia
procedunt inbonum. ita ut unã
fententiola duobꝰq urrbis ꝓpheta
dĩ &x ium & fructum karitatis
ostendit. Cuinq tbi dictum
sit dĩ filium. dĩ urtutem. ẽẽ
itq dĩ sapientiam. Eumq
uirtus ad oꝑationem. sapientia
uero ad disciplinã ꝑtinere intel¬

Expanded text:
is de singulis virtutibus quinam vivendi modus ducatur, paucis explicabo, si prius testimoniis Novi Testamenti, quibus utor jam diu, de Veteri etiam paria, ut pollicitus sum, comparavero. Num enim Paulus tantum dicit, Deo nos esse debere subjunctos, ita ut in medio quod separet nihil sit? Nonne et propheta commodissime hoc et brevissime significat, cum dicit: Mihi autem adhaerere Deo bonum est? Nonne quod ibi latissime de charitate dictum est, hic uno verbo continetur quod ait, inhaerere? item quod addidit, bonum est, nonne ad illud respicit, quod ibi positum est, Diligentibus Deum omnia procedunt in bonum ? ita ut una sententiola duobusque verbis propheta et vim et fructum charitatis ostendat. 27. Cumque ibi dictum sit, Dei Filium, Dei Virtutem esse atque Sapientiam ; cumque virtus ad operationem, sapientia vero ad disciplinam pertinere intel
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qͥd eis respondeant diligent̃ inqͥrt̃.
Hec eos deserit ds̃ ut petences accipant.
& quȩrentes inueniant. & pulsantib a¬
perit᷑. Mo aũ desperant se posse in ca¬
tholica disciplina murnire qđ quȩrt̃.
acterunt᷑ errorib: & si ꝑseuerant̃ inqͥrt.
ad ipsos fontes aqͥb aberrauerant. post
magnos labores fatigati atq sicrentes &
pene mortui reuertunt᷑. Rapitulũ.

Expanded text:
sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. sed, quid eis respondeant, diligenter inquirunt. Nec eos deserit deus, ut petentes accipiant et querentes inveniant, et pulsantibus aperiatur. Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire, quod querunt, atteruntur erroribus. Et si perseveranter inquirunt, ad ipsos fontes, a quibus aberraverant, post magnos labores fatigati atque sicientes et pene mortui revertuntur. Hec Augu
Abbreviated transcription (Latin):
MANICIT. SCRL¬
quas ñ nouert̃ uitupe¬
rare. & ea uitupera¬
tione in firmͦs & par¬
uulos nr̃os ñ inuenientes qͦ mͦ sibi respon¬
deant irridere atq decipere: qͥa nulla
Scriptura. ẽ. quȩ ñ apud eos qͥ illã ñ intel¬
ligunt facile possit rep̃hendi. Sed ideo
diuina ꝓuidentia multos diuersi erro¬
ris hereticos. ẽẽ. ꝑnuctit: ut cũ insultant
nob̃ & in t̾rogant nos ea quȩ nescimꝰ.
uł sic eoxcutiamꝰ pigritiã. & diuinas
Scripturas nosse cupiamꝰ. Proptẽa &¬
apłi dic̃. Oport& multas hereses. ẽẽ. ut
ꝓbati manifesti fiant int̾ uos. Si enĩ dõ
ꝓbati st̃: qͥ bene posst docere. sed mani¬
festi hominib e̾eᷤ. ñ posst̃. nisi cũ docen.
Sed multi ad quȩrendũ pigri sunt:
nͥ ꝑ molestias & insultationes hȩreticoꝵ.
qͣsi de sonno excitent᷑. & de impericia
sua erubescant sibi: & de illa impericia
periclitari se senciant. Qui homines
sibi bonȩ sunt fidei. ñ cedunt heretii:

Expanded text:
Manichaei Scriquas non noverunt, vituperare, et ea vituperatione infirmos et parvulos nostros, non invenientes quomodo sibi respondeant, irridere atque decipere: quia nulla Scriptura est, quae non apud eos qui illam non intelligunt, facile possit reprehendi. Sed ideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Propterea  dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possunt docere, sed manifesti esse hominibus non possunt, nisi cum docent. sed multi ad querendum pigri sunt, nisi per mollestias et insultaciones hereticorum quasi de sompnio excitentur et de impericia sua erubescant; sic et de illa impericia periclitari se senciant. Qui homines, si bone sunt fidei, non cedunt hereticis,
Abbreviated transcription (Latin):
uiuos et mortros.
am uͦ quod de xp̃o confitem᷑ futurum. qui
decelo uenturus. ẽ. & uiuos iudicaturus ac
mortuos. non ꝑtin& aduitam nr̃am quȩ hic
geritur: quia nec in reb gestis eius. e. sed i
fine secłi gerendis. Ad hoc ꝑtin&. qđ apłs secu

Expanded text:
ivos et mortuos Jam vero de Christo confitemur futurum, quoniam de coelo venturus est, et vivos judicaturus ac mortuos. Non pertinet ad vitam nostram quae hic geritur, quia nec in rebus gestis ejus est, sed in fine saeculi gerendis. Ad hoc pertinet, quod Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
ordungli. & quid inter se distent qͣtuor
illa uocabula quib uniuerlim celestem
cendo. sitic sidis. siue dũationes. siue pͥn¬
cirurus. sue patestitis. dicant qͥ possunt.
sitimen possunt ꝓbare qđ dicunt: ego
me ista igunare corfictor. Sed ne illud¬
quidem certum habeo: utrum ad eandẽ
socictatẽ ꝑtincant sol & luna. & cuncta sy¬
dera: ꝗͣuis non nullis lucida. ec̃. corpora
non cum sensu uł intelligentia uideantuR.

Expanded text:
ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem cendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possume ista ignorare profiteor. Sed nec illud certum habeo utrum ad eandem societatem pertineant sol et luna et sidera, quamuis nonnullis lucida esse corpora non cum sensu uel intelligentia uideantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ non .ẽ. qͥ templũ hab& : aut minor xp̃o.
ẽ. cuiꝰ menbra templũ hab&: Neq etum
aliud templũ eiꝰ. aliud templum dei eft.
cũ idem dicat apłs. Nescitis quia templũ
di estis: Q. uod ut ad ꝓbar&. adiecit. Et
sp̃c̃ dĩ habitat inuobis. Os gͦ habitat in
templo suo. non solum spc̃ sc̃s. sed etiam
pater & fili. Quid etiam de corpore suo
ꝑ ed factus. ẽ. caput eccłȩ quȩ in homi¬
nib .e. ut sit in om̃ib ipse pͥmatũ tenens

Expanded text:
s non est, qui templum habet? aut minor Christo est, cujus membra templum habet? Neque enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus ergo habitat in templo suo, non solum Spiritus sanctus, sed etiam Pater et Filius, qui etiam de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens
Abbreviated transcription (Latin):
nde nec tota nec ulla pars eius uult se
di. qđ edificat᷑ exdiis quos facit non factꝰ
enim. suma creatura. Et idõ in regula fidei
non poneretur ante ȩccłam: quia & ipse
ad ȩccłam ꝑtiner& in illa eiꝰ parte quae
incelis. ẽ: nec haber& templũ: sed etiam
ipse teplum. eet. Templũ aute hab&. de
quo dicit apłs. Nescitis quia corpor a ura

Expanded text:
Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factusenim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. Templum autem habet, de quo dicit Apostolus: Nescitis quia corpora vestra
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas cõpleatur quȩ ds. ẽ. Peinde scã com¬
memoratur eccła. Unde dat̾ur intelligi rati¬
onale creaturam ad hierłm libera ꝑtinentẽ.
post comemorationẽ creatoris id . ẽ. sum me
illiꝰ trinitatis fuisse subdendã: qm̃ quicqͥd
de homine xp̃o dictum. ẽ. adunitatẽ ꝑsone
unigeniti ꝑtin&. Nectus itaq confessionis
ordo poscebat: ut trinitati subiungeretur
aeccła. tamꝗͣ habitatori domꝰ sua. & do teplu
suum: & conditori ciuitas sua. que tota hic
accipienda .e. non solum exparte qͣ ꝑegrinat᷑
interris a solis ortii. usq ad occasum laudatis
nomen dñi. & post captiuitate uetustatis can¬
tanis canticũ nouu. uerũ etiam exilla quae
incelis semꝑ ex qͦ condita . ẽ. cohesit dõ. nec
ullum malũ sui casus exꝑta.ẽ. Hȩc in sanctis
angłis beata ꝑsistit. & sue parti ꝑegrinanti
sicut oport& opitulat᷑. quia utraq una erit:
consortio etnitatis. & nunc una.ẽ. unculo
caritatis. quȩ tota instituta . ẽ. ad colendũ dm̃

Expanded text:
Trinitas compleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitde homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
peccato: ut grã habund&: Pyxerat enim
Iuperiꝰ. ubi habundauit peccatum. super¬
habundauit grã. Et idõ questionem sibi
ipse ꝓposuit: utrum ꝓpt̃ habundantiam
gre consequendã in peccato sit ꝑmatiendum.
Sed respondit. Absit. Atq subiecit. Simor
ostender& mortuos nos. eẽ. peccato. an igno¬
ratis inquit. qm̃ qͥcumq bapti:ati sumus
in xp̃o iħi. in morte ipsius baptirati sumꝰ:
Sigͦ hinc ostendim᷑ mortui. ce. peccato. quia
inmorte xp̃i baptiati sumꝰ. ꝑfecto & par¬
uuli qͥ baptirantur in xp̃o. peccato morium
quia in morte ipsius lupticant᷑. Nullo eni¬
excepto dictum. ẽ. quicumq baptiraci
sumꝰ in xp̃o ihu. inmorte ipsius baptirati
sumꝰ. Et idõ dictum. ẽ. ut ꝓbaretur¬
mortuos nos. eẽ. peccato. Cui aute m
peccato paruuli renascendo moriunt᷑:
nͥ quod nascendo traxerunt: Ae ꝑhoc
etiam ad ipsos ꝑtin& qđ seqͥt᷑. dicens:
consepulti gͦ sumꝰ illi ꝑbaptismũ in mor¬
tem. ut que ad modum surrexit xp̃c

Expanded text:
 ut gratia abundet? Dixerat enim superius, ubi enim abundavit peccatum, superabundavit gratia; et ideo quaestionem sibi ipse proposuit, utrum propter abundantiam gratiae consequendam, in peccato sit permanendum. Sed respondit, absit, atque subjecit: Si mortui ignoratis, inquit, quoniam quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Si ergo hinc ostendimur mortui esse peccato, quia in morte Christi baptizati sumus; profecto et parvuli qui baptizantur in Christo, peccato moriuntur, quia in morte ipsius baptizantur. Nullo eniexcepto dictum est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut mortuos esse nos peccato: cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur, dicens: consepulti ergo sumus illi per baptismum in mortem, ut quemadmodum surrexit Chris
Abbreviated transcription (Latin):
accipi potest. qđ uiuos & mortuos iudicabit. siue
ut uuos intelligamꝰ quos hnc ñ dum mortuos
sed adhuc inista carne uiuentes inuentur. ẽ.
eius aduentus. mortuos autẽ qͥde corpore priꝰ¬
qͣm ueniat exier uł exituri sunt. siue uiuos
iustos. mortuos in iustos: qm iusti qͦq iudicabunt᷑
Cliquando enim. iudiciũ dĩ ponitur in italo.

Expanded text:
accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus, mortuos autem qui de corpore priusquam veniat exierunt vel exituri sunt. Sive vivos justos, mortuos injustos, quoniam justi judicabuntur. Aliquando enim ju
Abbreviated transcription (Latin):
tem Q angłi quis explic& cum qualib
corporib apparuerint hominib: ut non
solum cernerent᷑ uerum etiã tangerent᷑.
& rursus non solida corpulentia sed sp̃uali¬
e potentia: quasdam uisiones non oculis cor¬
ingerant uł dicant aliqͥd: non ad aurem
forinsecus. sed intus anime hominis etiam
ipsi ibidem constituti. sic scriptũ. ẽ. in ꝓphe¬
tarum libro: & dix michi angelꝰ qͥ lo qͥbut᷑
in me: non enim ait loquebat᷑ admẽ sed¬
loquebat᷑ in me. uł appareant insomnis
& colloquantur more somniorum: habemꝰ
quippe in euangelio. ecce angłs dñi appa¬
ruit illi in somnis dicens. his enim modis
uł ut indicant se angłi contrectabilia
corpora non habere. faciuntq difficil
contrectatione luctatꝰ sit: cũ ista querunt᷑¬
& ea sicut potest quisq coniectat. non
inutiliter exercent᷑ ingenia. si adhibet᷑¬
disceptatio moderata: & absit error opinan.¬
tium se scire quod nesciunt. Quid enim
opꝰ. ẽ. ut hec atq huiꝰ modi affirment᷑ uł

Expanded text:
temque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis coringerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficilcontrectatione luctatus sit . Cum ista quaeruntur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeadisceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ed de illa que incelo.e. affirmare qͥd
possumꝰ. nsi qđ nulł inea malus. e. nec
qͥsqm de inceps inde cecidit. aut casurꝰ. ẽ.
ex quo ds̃ angłis peccantib non peꝑcit.
sicut scribrs apłs petrus. sed carceribus
caliginis inferi retrudens. tradidit in
iudicium pͥuniendos seruari: Qurm¬
societas. quȩ ibi sint differentie p̃posi¬
turarum: ut cum om̃s tamꝗͣ generali
nomine angeli nuncupent᷑. sic in epła
adhebros legimꝰ. cui enm angeloꝵ dix
aliquando serde a dextris meis. hoc qͥppe
modo significauit cͥnis uniuersalit angło¬

Expanded text:
ed de illa quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in judicio puniendos reservari ? CAsocietas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Ang
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ari. Dequa ꝑ unũ hominẽ poena: & ꝑitnum
homine gr̃ã cum locutꝰ fuiss&: qͣntũ illi eple
sue loco sufficere iudicauit: deinde sacri baptis¬
matis in cruce: xp̃i grande mẏsteriũ cõmendiũ
hoc modo: ut intelligamꝰ nichil aliud. ẽẽ. intpo
baptismum: nͥ mortis xp̃i similitudinẽ. nichil
similitudinẽ.: ut quẽ ad modũ in illo uera mors
facta .ẽ. sic in nobis uera remissio peccatorum:
& qͤmadmodũ in illo uera resurrectio. ita in
nobis uera iustificatio. Car̃ xX Ex¬

Expanded text:
ibus. De qua per unum hominem poena et per unum hominem gratia cum locutus fuisset, quantum illi Epistolae suae loco sufficere judicavit, deinde sacri baptismatis in cruce Christi grande mysterium commendavit eo modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil similitudinem, ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait e
Abbreviated transcription (Latin):
in morte illius bapticati sum Sic iuuq totũ
istum Locum clausit. ut cepit. Morcẽ qͥppe
xp̃i sic insitiuauit. ut etiã ipsum mor tuum
dicer&. eẽ. peccato. Cui peecato. nͥ carni.
uqui erat non peccitum sec̾ similitudo pee¬
cati. & idõ nomine appellata peccati: Bap.¬
utiatis itac inmort̃ xp̃i. iuqua ñ seli maires
uerum etia paruuli bapticant᷑. ait. Sic & uos¬
id.e. quẽ adinodũ xp̃e. sic & uos existimate
uos mortuos. ẽẽ. peccato. uiucre autẽ dõ

Expanded text:
in morte illius baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit; mortem quippe Christus sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato, cui vero peccato, nisi carni? in qua erat non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appellata peccati. Baptizatus itaque in mortem Christi, in qua non soli majores, verum etiam parvuli baptizantur, ait: Sic et vos,rte illius baptizati sumus? Sic itaque totum Christus sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum
Abbreviated transcription (Latin):
a oorruis reseroit
UICQUIs igitur gestum.ẽ. incrucẽ
xpi. in sepultura: in resurree¬
fione tes ta die i in ascensione incelum:
& sessione addateram patris. ita gestũ
.e. ut inhis reb: inxstice tantum dictis.
sed etiã gestis. configuret᷑ uita upiana
que hic geritur. Nam ꝓpt eius truce:

Expanded text:
diceret esse peccato, cui vero peccato, nisi carni? uidquid igitur gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ipsum sine ullo peccati merito iniqͥssime
occid̾s: ꝑ ipsum iustissime amitter&. quos
peccati merito de tenebat. Utrumq igitur
ab illo id.ẽ. & baptismum & mors. certe dispen.¬
sationis causa: non miseranda necessitate sed
miserante potiꝰ uoluntate. susceptũ. ẽ: ut unꝰ
peccatum toller& mundi : sicut unꝰ peccatum
misit inmundũ: hoc. ẽ. in uniuer sum genꝰ
misit in mundũ. iste uͦ unꝰ. ñ solũ illud unũ:
sed cuncta simul abstulit: quȩ addita inuenit.
Unde dic apłs: non sicut ꝑunu peccantẽ. ita. ẽẽ.¬
& donum. Nam in iudicium qͥdem ex uno in
condempnationẽ: gr̃a autẽ ex multis delictis

Expanded text:
quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus misit in mundum; iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit, quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: « Non sicut per unum peccatum, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnatio
Abbreviated transcription (Latin):
sed quodam p̃cursorio illiꝰ mẏnisterio
qͥ dicebat. parate uiam dño: huic uni inqͦ
solo renasci poterant parabant᷑. Huiꝰ enĩ
baptismꝰ. ẽ. non in aqͣ tantum. sicut fuit
loħis: uerum etiam in spũ scõ. ut de illo
spũ regeneret᷑ qͥsqͥs in xp̃m credit: de qͦ
xp̃c generat᷑ generatione non eguit.
Unde uox illa patris que suꝑ baptiratũ
facta . ẽ. ego hodie genui te: non unum
illum temporis diem qͦ baptitatꝰ. ẽ. sed
inmutabilis ex̃nitatis ostendit. ut illũ
hominẽ ad unigeniti ꝑsonam ꝑtinere
monstrar&. Ubi enim dies nec hesterni
fine inc̾oatur. nec initio crastini t̾mi¬
natur: semꝑ hodiernus. ẽ. In aqua ergo
baptirari uoluit a ioħe: non ut eius
iniqͥtas ulla dilueretur: sed ut magna
cõmendaret᷑ humilitas. Ita quippe nichil in eo
baptisinum qđ abluer&.: sicut mors nichil qđ
punir& inuenit. ut diabol ueritate iusticie
non uiolentia potestatis oppressus & uictus:

Expanded text:
tizatus est: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo renasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto ; ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihil quod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus,
Abbreviated transcription (Latin):
hauriebant paulatĩ bibendo sine ullo
uel leui incõmodo ualitudinis effecit:
ut biber& Itaq cũ. ẽẽt aliqͣndo dãp¬
nata : legitimã illã quantitate uenenͥ
qiũ c̃surtudine uicerat accepit ut cx¬
teri. nec ut cȩteri extincta .ẽ. Qđ cũ
eẽt magno miraculo: missa. e̾. in exilu̾.
Quid putamꝰ si uenenũ maluĩ. e̾: istã fe¬
cisse. ut sibi malũ ñ ee̾t: Quid hoc ab¬
surdius: Sea qͥa inc̃uenientia malũ s̃.
fecit potiꝰ ut ꝑ moderatã c̃suetudine̾ illud
corpꝰ suo corpori c̃ uenir&. Nã qͣndo illa qͣlib&
calliditate poss& efficere. ut sibi inc̃uenien¬
cia ñ nocer&: Quid itiq Quia qđ uere &
leũ nr̃is corporib cõmodũ. ẽ: animaliũ aũ
multoꝵ quȩ sex pedes habent uehem̃t̃ ad¬
uersũ. Nelleborũ ñne alio modo cib ẽ:
alio medicam̃tũ. alio uenenũ. Salẽ immo¬
deratiꝰ acceptũ. qͥs ñ uenenũ. e̾ẽ. clamauerit:

Expanded text:
hauriebant, paulatim bibendo sine ullo hauriebant, paulatim bibendo sine ullo vel levi incommodo valetudinis effecit ut biberet. Itaque, cum esset aliquando damnata, legitimam illam quantitatem veneni, quam consuetudine vicerat, accepit ut caeteri, nec ut caeteri exstincta est. Quod cum esset magno miraculo, missa est in exsilium. Quid putamus, si venenum malum est, istam fecisse ut sibi malum non esset? Quid hoc absurdius? Sed quia inconvenientia malum est, fecit potius ut per moderatam consuetudinem illud corpus suo corpori conveniret. Nam quando illa qualibet calliditate posset efficere, ut sibi inconvenientia non noceret? Quid ita? Quia quod vere et leum nostris corporibus commodum est, animalium autem multis, quae sex pedes habent, vehementer adversum. Elleborum, nonne alio modo cibus est, alio medicamentum, alio venenum? Salem immoderatius acceptum, quis non venenum esse clamaverit?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ c̃uenientiã ñ lȩdere. sȩpe &iã cõ¬
moda ñ parua c̃ferre: Hã si illud
uenenũ ꝑse ipsũ malũ e̾e̾t: eundẽ
Scorpione̾ magis priusq ꝑimer&.
At c̃tra si ei pęnitꝰ aliqͦ pacto de¬
trahat᷑: sine dubitatione interir&.
& bonũ & malũ: Nullo modo. Sed
malũ. ẽ: qđ ẽtra naturã. ẽ. Hoc enĩ &
bestiȩ illi & nob̃ malũ . ẽ. id .ẽ. ipsa in¬
c̃uenientia. quȩ sine dubio ñ .ẽ. substan¬
tia: immo. ẽ. inimica substantiȩ. Unde
.ẽ. igit᷑  accende qͦ cogat & disces. si
tam̃ inte aliqͥd interioris lummis uiuit.
N.ẽẽ. enĩ cogit: om̃e qd perimit. Ds̃
uͦ auctor essentiȩͤ. Nec aliqͣ essenti
pocest uideri. ẽe̾ : qd in qͣ fuerit cogit
ñ. eẽ. Dicit᷑ gͦ aliqͥd: unde ñsit inc̃ur¬
nientia. Nĩ unde sit: nihil dici potest.
uedĩ facmorosa mulier athe¬
niensis. ut ꝓdit historia uenenũ qđ
certo modulo dãpnati ut morerent᷑

Expanded text:
per convenientiam non laedere, saepe etiam comper convenientiam non laedere, saepe etiam commodanon parva conferre? Nam si illud venenum per seipsum malum esset, eumdem scorpionem magis priusque perimeret. At contra, si ei penitus aliquo pacto detrahatur, sine dubitatione interiret. et bonum et malum? Nullo modo; sed malum est quod contra naturam est: hoc enim et bestiae illi et nobis malum est, id est ipsa inconvenientia, quae sine dubio non est substantia, imo est inimica substantiae. Unde est igitur? Attende quo cogat, et disces; si tamen in te aliquid interioris luminis vivit. Non esse enim cogit omne quod perimit. Deus vero auctor essentiae est: nec aliqua essentia potest videri esse, quod in qua fuerit cogit non esse. Dicitur ergo aliquid unde non sit inconvenientia; nam unde sit nihil dici potest. 12. Quaedam facinorosa mulier Atheniensis, ut prodit historia, venenum quod certo modulo damnati ut morerentur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: aut qͦd noceat. aut corruptionẽ.
aut aliqͥd huiusmodi: Et in his os¬
tendi ur̃a maufragia. nisi forte ut soletis
cũ fuericis coacti puerilit̾ agere. res¬
pondebitis malũ. ẽẽ. ignẽ. uenenũ. ferã.
& cetera huiusmodi. Nã ectã de qͦdĩ
dicente. nullã substantiã malũ. ẽẽ. unꝰ
eprimatib huiꝰ heresis quẽ familiariꝰ¬
& crebriꝰ audiebamꝰ dicebat. Ulellẽ
Scorpionẽ in manu hominis ponere.
ac uidere utrĩmã subtraher& manũ.
Qđ si facer& : ñ uerbis Sed re ipsa c̃¬
uinceret᷑ aliqͣm substantiã malũ. ẽẽ.
qͣndoqͥdẽ illud animal: ẽẽ. substan¬
tiã ñ negar&. Et dicebat haec: ñ
corã illo. sed cũ ad eũ nos cõmoti re¬
ferremꝰ quȩ ille dixiss&. Responde¬
bat gͦ ut dida: puerilit̾ prreris. Quis
enĩ meliuscule imbutꝰ & eruditꝰ ñ
uideat ꝑ in c̃uenientiã corporalis
tẽperationis hac lȩdere. ac rursus

Expanded text:
est, aut quod noceat, aut corruptionem, est, aut quod noceat, aut corruptionem, aut aliquid hujusmodi? At in his ostendi vestra naufragia, nisi forte, ut soletis cum pueris pueriliter agere, respondebitis malum esse ignem, venenum, feram, et caetera hujusmodi. Nam etiam de quodam dicente, nullam substantiam primatibus hujus haeresis, quem familiarius crebriusque audiebamus, dicebat: Vellem scorpionem in manu hominis ponere, ac videre utrum non subtraheret manum; quod si faceret, non verbis, sed re ipsa convinceretur aliquam substantiam malum esse, quandoquidem illud animal esse substantiam non negaret. Et dicebat hoc non coram illo, sed cum ad eum nos commoti referremus quod ille dixisset: respondebat ergo, ut dixi, pueriliter pueris. Quis enim meliuscule imbutus et eruditus, non videat per inconvenientiam corporalis temperationis haec laedere, ac rursus
Abbreviated transcription (Latin):
id ut ñ sit ꝑuenire ꝑmittit. Tractant᷑
haec latiꝰ & uberiꝰ : sed dũ uobiscũ agit᷑ satis
ẽ. Ostendenda enĩ uob̃ ianua fuit. quã
desperatis : ut desperandã faciatis imperi¬
tis. Nã uos incroducit nemo nisi uolũtas
bona: quã pacatã efficit diuina clem̃tia
sic̃ in ȩuanglĩo canit᷑. Głã in excelsis dõ.
& int̾ra pax hominib bone uolũtatis. Sa¬
tis. ẽ. in quã. ut uideatis nullũ. ẽẽ. de bono
& malo religiose disputationis exitũ: nisi
qͥcqͥd ẽ. in quantũ .ẽ. ex dõ sit. In qͣntũ aũ
ab essentia deficit ñ sit ex dõ.: sed tam̃ di¬
uina ꝓuidentia sẽꝑ sicut uniuersitati con¬
gruit ordinet᷑. Qđ si ñdũ uidetis: qͥd ã¬
pliꝰ nc̃ faciã nescio. nisi ut minutiꝰ &iã
tracce̾ esta quȩ dicta st̃. Non enĩ ad
maiora. nisi pretas m̃te̾ puritasq ꝑducit.
Quid enĩ aliud cũ quȩro qͥd sit malũ.
responsuri estis. nisi aut c̃tra naturã

Expanded text:
id ut non sit pervenire permittitur. 10. Tractantur id ut non sit pervenire permittitur. 10. Tractantur haec latius et uberius, sed dum vobiscum agitur, satis est. Ostendenda enim vobis janua fuit, quam desperatis, et desperandam facitis imperitis. Nam vos introducit nemo nisi voluntas bona; quam pacatam efficit divina clementia, sicut in Evangelio canitur: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Satis est, inquam, ut videatis nullum esse de bono et malo religiosae disputationis exitum, nisi quidquid est, in quantum est, ex Deo sit: in quantum autem ab essentia deficit, non sit ex Deo, sed tamen divina providentia semper, sicut universitati congruit, ordinetur. Quod si nondum videtis, quid amplius nunc faciam nescio, nisi ut minutius etiam tractem ista quae dicta sunt. Non enim ad majora mentem nisi pietas puritasque perducit.Quid enim aliud, cum quaero quid sit malum, responsuri estis, nisi aut quod contra naturam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sit. Nã ur̃m . ẽ. c̃siderare qͦ cogat corrup¬
eo rẽ ꝑduci ñ sinit: & om̃u deficientia sic
ordinat. ut ibi sint ubi c̃gruentissime
possint. ẽẽ: ãonec ordinatis motib ad id re¬
currant unde defecert̃. Itaq etũ anims
rationalis in qͥb: pocencissinũ . ẽ. liberũ
arbitriũ deficientes ase in inferiorib cre¬
ature gradib ordinat: ubi ẽẽ cales dec&.
St̃ ergͦ misere diumo iudicio: dũ c̃uenient
ꝓ neritis ordinant᷑. Ex qͦ illud optime
dictũ. ẽ : qđ insectari maxime soletis.
Egͦ facio bona. & creo mala. Ereare nãq dr̃.
condere & ordinare. Itaq in plerisq eax¬
ẽplarib. sic Scriptũ. ẽ. Egͦ facio bona.
& condo mala. Eacere enĩ . eͥ. om̃mo qđ¬
ñ erat : condere aũ ordinare qđ ut cũq
ĩ erat. ut meliꝰ magisq sit. Ca nãq con¬
dit ds̃ id .ẽ. ordinat. cũ dic̃ condo mala
quȩ deficiunt. id .ẽ. ad ñ . ẽẽ. tendunt.
ñ ea quȩ ad id qͦtendunt ꝑuenert᷑. Dic¬

Expanded text:
am corrupeo rem perduci non sinit, et omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant unde defecerunt. Itaque etiam animas rationales, in quibus est potentissimum liberum arbitrium, deficientes a se, in inferioribus creaturae gradibus ordinat, ubi tales esse decet. Fiunt ergo miserae divino judicio, dum convenienter pro meritis ordinantur. Ex quo illud optime dictum est, quod insectari maxime soletis: Ego facio bona, et creo mala . Creare namque dicitur condere et ordinare. Itaque in plerisque exemplaribus sic scriptum est, Ego facio bona et condo mala. Facere enim est, quod omnino non erat; condere autem, ordinare quod utcumque jam erat, ut melius magisque sit. Ea namque condit Deus, id est ordinat, cum dicit, Condo mala, quae deficiunt, id est non esse tendunt; non ea quae ad id quo tendunt, pervenerunt. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
ercuntor uos itẽ: qͥt sit milũ. Si di¬
xeritis id qͦd noc&: neq hic m̃tie¬
mini. Sed quȩso animaduertite queso
uigilate. queso deponite stuͥdia partiũ:
& uerũ ñ uincendi sed inueniendi gr̃a qͦ¬
rite. Quicqͥd enĩ noc&: bono aliqͦ priuat
eã reͣ cui noc&. Nã si nullũ bonũ ad imit.
nichil ꝓrsꝰ noc&. Obsecro uos qͥd hoc aꝑ

Expanded text:
ercunctor vos iterum quid sit malum? Si dixeritis, Id quod nocet; neque hic mentiemini. Sed, quaeso, animadvertite; quaeso, vigilate; quaeso, deponite studia partium, et verum, non vincendi, sed inveniendi gratia quaerite. Quidquid enim nocet, bono aliquo privat eam rem cui nocet: nam si nullum bonum adimit, nih
Abbreviated transcription (Latin):
Sũme & maxime. ẽẽ. dicit᷑. ꝑmanendo
inse dicit᷑ Na qđ mutat᷑ inmeliꝰ. ñ
qͥa manebat mutat᷑. sed qͥa puertebat᷑ in
prius. id .ẽ. ab essentia deficrebat. Cuiꝰ de¬
fectionis auctor ñ .ẽ: qͥ. ẽ. auctor essentiȩ.
Mutant᷑ gͦ qͦdã in meliora. & ꝓpt̾ea tendunt
ad ẽẽ: nec dicunt᷑ ista mutatione ꝑuer¬
ti. sed reuerti atq c̃uerti Eꝰ uersio enĩ c̃¬
traria .ẽ. ordinationi. Hac uͦ quȩ tendunt

Expanded text:
summe et maxime esse dicitur, permanendo summe et maxime esse dicitur, permanendo in se dicitur. Nam quod mutatur in melius, non quia manebat mutatur, sed quia pervertebatur in pejus, id est ab essentia deficiebat: cujus defectionis auctor non est qui est auctor essentiae. Mutantur ergo quaedam in meliora, et propterea tendunt esse: nec dicuntur ista mutatione perverti, sed reverti atque converti. Perversio enim contraria est ordinationi. Ha