comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliteraccipitur dequo dictumest: quibene fecerunt in re¬
surr&tionem uitae qui malefecerunt in resurrectionem iudi¬
cii: & aliter de quo dictum est iudicamedr̃ & discerne causã
meã degente non scã: Illud enim iudicium dam nationis ẽ:
hoc discretionis: & multa alia sunt uerba quȩ non habent
unam significationem: sed diuersis congruenter posita: diuer¬
so modo intelleguntur: &aliquando cumexpositione dicuntꝰ.
ut est illud: Nolitepuen efficisensibus sed malitia paruuliestote.
ut̾ sensib perf&cti sitis. hoc enimbreuiter dausa sententia
dicipotuit: Noliteessepuer: sedestote puen Etillud: Si quispu¬
ens Alĩ quando aũ clause itadicuntur. utexerceant in quis en¬
tem Ut est quod ait ad galatas. Inuicem onera uestrapor¬
tate & sic adimplebitir legem xpĩ. qui enim putat se esse
aliquid cum nihil sit seipsum seducit: opus aũ suum prob&

Expanded text:
aliter accipitur, de quo dictum est: qui bene fecerunt, in realiter accipitur, de quo dictum est: qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae; qui male fecerunt, in resurrectionem iudicii, et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur, ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit nolite esse pueri, sed estote pueri\'. et illud: si quis puens\'? aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem, ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate et sic adimplebitis legem Christi. qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit. opus autem suum probet
Abbreviated transcription (Latin):
iacobi quem matheus taddeum appellat Nonnulli autem
codices habent lebbeum: Quis autem uel quampro lubuent
duobus ueltribus nominibus hominem unum uocari solere
Item quȩn  qͣuomodo matheus & lucas cominemouerint diasse
dnm̃ discipulis. ut nec uirgam ferrent . cumdicat marcus. & p̃¬
cepit eis nequidtollerent inuianisiuirgam tantum: Et seqͥtur
&iam ipse: nonperam. non panem. neque izonaes : utosten¬
dat in eodem locouersan narrationem suam. inquo & illorum qui
dixerunt⁊ necuirgam ferendam: Quodita soluitur intellega¬
mur subalia significatione dictam uirgã quȩ secundum mar¬
cum ferenda est &subalia illã. quȩ secundum matheũ &lucam
non est ferenda: Sicut subalia significatione intellegitur
temptatio dequadictum est: dr̃ neminem temptat: & sub alia
dequa dictum est: temptatuor dñs ds̃ uester. ut suat sidiligitis
eum, illa seductionis est hȩc probati onis est: Sicut iudicium

Expanded text:
Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem codices habent Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mattheum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia, de qua dictum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum. illa seductionis est, haec probationis, sicut iudicium
Abbreviated transcription (Latin):
pit eos mittere binos & dabatillis potestatem spirituum in¬
mundorum. &c&era usque adillud ubiait. Excutite pul¬
uerem depedibus ur̃is intestimonium illis: Sed antequam
hoc narrar& marcus. prius postresuscitatam filiã arhisina¬
gogi illud narrauit. ubi dnm̃ patria sua mirabantur. undeil¬
liess& tanta sapientia &uirtutes. cum eius cognationem nos¬
agitur in euis patria matħ omissũ reuocauerit: anmarcus re¬
uocatũ antecepent. quisnã eorũ ordinẽ reigeste . &quis recor¬
dationis suȩ tenuent: lucas aũ continuo. postresurrectionem
filiae iain subiungit hunc locum depotestate & ad monitione dis¬
cipulorũ tam breuiter sane quam marcus: Nequeipse itã hoc seqͥ
&iam mrerum gestarum ordineappareat: In nominibus ergo
discipulorum. lucas qui eos alio nomine nominat. cumpriuseli¬
guntur in monte: amatheo non discrepat : nisi in nomineiude

Expanded text:
pit eos mittere binos; et dabat illis potestatem spirituum impit eos mittere binos; et dabat illis potestatem spirituum immundorum, et caetera, usque ad illud ubi ait, Excutite pulverem de pedibus vestris, in testimonium illis . Sed antequam hoc narraret Marcus, prius post resuscitatam filiam archisynagogi, illud narravit, ubi Dominum in patria sua mirabantur, unde illi esset tanta sapientia et virtutes, cum ejus cogitationem nosagitur in ejus patria, Matthaeus omissum revocaverit; an Marcus recordatum anticipaverit; quisnam eorum ordinem rei gestae, et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem continuo post resurrectionem filiae Iahiri subiungit hunc locum de potestate et admonitione discipulorum. tam breuiter sane quam Marcus, neque ipse ita, ut hoc sequi etiam in rerum gestarum ordine appareat. in nominibus ergo discipulorum Lucas, qui eos alio nomine nominat, cum prius eliguntur in monte, a Mattheo non discrepat nisi in nomine Iudae
Abbreviated transcription (Latin):
uonapparet oroorerum cestarum: Nam p̾bȩcduo
facta dececis & muto demonio. ita sequitur: etcircuibat
iłis ciuitater omnes & castella. docens insynagogis eorum: & p̃di¬
cans euangeliũ regni. &curans omnẽ languorem &omnẽ infirmi
tatem. Uidens aũ turbas misertus esteis: quierant uexati &ia¬
centes sicutoues non habentes pastorem: Tuncdicit discipulis
sus: Messis quidem multa operarii aũ pauci: Rogate ergo
dim̃ messis ut eiciat operarios in messem suam: Et conuocatis
duodecim dis suis deditillis potestatem spirituũ inmundorum:
& c&era usque adillud ubiait: Amendico uobis nonperd& mer¬
cedem suam: In hoc totoloco quem nunc cõmemoramus. mul¬
ta monuit discipulos suos: Sedutrum eum exordine matħ
sub iunterit an ei ordo narrandi recordatio sua fuerit. sicut
dictum est non appar&: Hunclocum breuiter: uid&ur per¬
strintisse martus : &eum sic ingressus dicens: etcircumibat
castella incircuitudocens. & conuocauit duodecim. Etcoe¬

Expanded text:
on apparet ordo rerum gestarum. nam post haec duo facta de caecis et muto demonio ita sequitur: et circuibat Iesus ciuitates omnes et castella docens in synagogis eorum et praedicans euangelium regni et curantatem. uidens autem turbas misertus est eis, quia erant uexati et iacentes sicut ones non habentes pastorem. tunc dicit discipulis suis: messis quidem multa, operarii autem pauci; rogate ergo dominum messis, ut eiciat operarios in messem suam. et conuocatis duodecim discipulis suis dedit illis potestatem spirituum inmundorum, et cetera usque ad illud ubi ait: amen dico uobis, non perdet mercedem suam. in hoc toto loco, quem nunc cota monuit discipulos suos: sed utrum eum ex ordine Matthaeus subjunxerit, an ei ordo narrandi recordatio sua fuerit, sicut dictum est, non apparet. Hunc locum brevitur videtur perstrinxisse Marcus, et eum sic ingressus est, dicens: Et circumibat castella in circuitu docens. Et convocavit duodecim, et coe
Abbreviated transcription (Latin):
minatiotam clarã famam huic miraculo conparauit: quã erat
illius nota calamitar: Lucas uero quam uis omnino eodẽmo¬
do factum. tameninalio c&o intellegen dus est parcõ¬
memorccremiraculũ : Eteusdem miraculi pacrimodo ille
quippe hoc factum dicit : Cum ad propinquacr& iericho
atilli cum egreder&ur ablueriho sed nomen ciuitatis &
factisimilitudoputan succd&. semel esse factum sedeuan¬
gelistas in hoc sibi aduersan quod alius dicat: cum ad pro¬
pinquar& iericho aliicume greder&ur iericho Nonsane
hoc per sucd& nisi eis qui prodiuius crediuolunt m̃tiri euanglũ
quã duosimilia similtt̃q miracula fecisseihm Quidaũ sitqredibi¬
lius & quid potius uerũ &om̃ fidelis silius euangelu facillimeuid& &
om̃ contentiosus saltim cũ cdmonitus fuent ueltacendo ł &iã sitace¬
ET CUMADPROPINQUASSOT HIEROSOLYMIS. ETUSNIS

Expanded text:
minatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat minatio tam claram famam huic miraculo conparauit, quam erat illius nota calamitas. Lucas uero quamuis omnino eodem modo factum tamen in alio caeco intellegendus est par commemorare miraculum et eiusdem miraculi parem modum. ille quippe hoc factum dicit. cum adpropinquaret Hiericho, at isti, cum egrederetur ab Hiericho. sed nomen ciuitatis et facti similitudo putari suadet semel esse factum, sed euangelistas in hoc sibi aduersari, quod alius dicat, cum adpropinquaret Hiericho, alii, cum egrederetur ab Hiericho, non sane hoc persuadet nisi eis qui procliuius credi uolunt mentiri euangelium quam duo similia similiterque miracula fecisse Iesum. quid autem sit credibilius aut quid potius uerum, et omnis fidelis filius euangelii facillime uidet et omnis contentiosus, saltem cum admonitus fuerit, uel tacendo uel, etiamsi tacettheus et dicit: xet cum adpropinquasset Hierosolymis et uenis
Abbreviated transcription (Latin):
sedentes secusuiã audier̃ quiaihs̃ transir& & clama uer̃dicen¬
tes. Dnẽ misererenostii filidauid: & c&erausq adilludubiait.
Et confestim uider̃ & secuti s unt eũ hoc& marcus cõmemorat.
Sed de uno ceco factũ: quȩ ita soluitur quȩstio ut illa soluta est
deduob quilegionem dȩmonum patiebantur in regione ge¬
rcssenorũ : Nãduorũ &iãcecorum quos modo interposuit unũ
fuis se notissimum & inilla ciuitate facmosissimum: ex hoc &i ã satis
to supenus sanatis ad nõ non facile occurit : Nisi cumiairum archisrna
gogum &iam nomine expressit cuius filiam resuscitauitihr̃ In quo
&iam magis iste sensus appar& quia &illae archi synagogus utique in
locoillo nobilis fuit proculdubio. ⁊taque bartimeus istetimei filius.
exaliqua magna felicitate deiectus. notissime & famosissime misen ȩ
fuit: quod non solum c&̧cus. uerum &iã mendicus sedebat: Hinc ẽ
ergo quod ipsum solum uoluit commemorare marcus. cuius in lu¬

Expanded text:
unt, quia Iesus transiret, et clamauerunt dicentes: domine, miserere nostri, fili Dauid, et cetera usque ad illud ubi ait: et confestim uiderunt et secuti sunt eum. hoc et Marcus commemorat, sed de uno caeco factum. quae ita soluitur quaestio, ut illa soluta est de duobrasenorum . Nam duorum etiam caecorum, quos modo interposuit, unum fuisse notissimum, et in illa civitate famosissimum, ex hoc etiam satis tot superius sanatis a gogum etiam nomine expressit. cuius filiam resuscitauit Iesus. in quo etiam magis iste sensus appareat, quia et ille archisynagogus utique in loco illo nobilis fuit. procul dubio itaque Bartimeus iste Timei filius ex aliqua magna felicitate deiectus notissimae et famosissimae miseriae fuit, quod non. solum caecus, uerum etiam mendicus sedebat. hinc est ergo quod ipsum solum uoluit commemorare Marcus, cuius inlu
Abbreviated transcription (Latin):
sic amplectamur. ut ad eius dexteram segregari mere amus:
Tunc enim ibunt sinistri. in combustionem &ernam. Iuscti
autem inuitamȩternam: Hinc illuc trans migrabunt &¬
ibi eum uidebunt: Quomodo non uident impii : Tolleturenĩ
impius. ut non uideat claritatem dñi. &impii lumen non ui¬
debunt: Hȩcest autem inquit uita &erna. ut cognoscant
te unum uerum dm̃. & quem misisti iħm xp̃m: Sicut in illa
&ernitate cognoscitur. quo seruos perduc& performam

Expanded text:
sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur. sic amplectamur, ut ad eius dexteram segregari mereamur. tunc enim ibunt sinistri in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. hinc illuc transmigrabunt et ibi eum uidebunt, quomodo non uident inpii. tolletur enim inpius, ut non uideat claritatem domini, et inpii lumen non uidebunt. haec est autem, inquit, uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum Christum, sicut in illa aeternitate cognoscitur, quo seruos perducet per formam
Abbreviated transcription (Latin):
braeius inuenietis. ibiuiuum corpus eius. in his quiuos susce¬
perint. agnosc&is: Secundum aute millud. quod gedileo
interpr&atur reuelatio : Non iam informa serui intellegen¬
dusest. sed in illa inquaȩ qualis est patri. quam promisit apud
io hannem dilectorib: suis. cum dicer&: & ego diligam eũ. &os¬
tendam meipsum illi : Nonutiq: scdm̃ id quodiam uidebant. &
quod &iam resurgens. cumcicatricibus non solumuidendũ sed&iam
t angondum. Postmodum ostendit: Sed scđm illam in effabilẽ
lucem: qua inlum inat omnem hominem. uenientem in hunc
mundum : secundum quã luc& intenebris. & tenebrȩ eum non
conprehenderunt. Illuc nos prȩcessit. unde ad nos ueniens. ñ
recessit : & quo nos prȩcedens. non deseruit: Illaerit reue¬
latio tam quam reuera galilea: Cum similes eierimus. ibi
eum uidebimus. sicutiest: ipsaerit &iam beatior trans mi¬
gratio. existo scło in illam xernitatem. sieius p̾cepta

Expanded text:
bra eius inuenietis, ibi uiuum corpus eius in his qui uos suscebra eius inuenietis, ibi uiuum corpus eius in his qui uos susceperint agnoscetis\'. secundum illud autem quod Galilaea interpretatur :\'reuelatio\' non iam in forma serui intellegendum est, sed in illa in qua aequalis est patri, quam promisit aput Iohannem dilectoribus suis, cum diceret: et ego diligam eum et ostendam me ipsum illi. non utique secundum id quod iam uidebant et quod etiam resurgens cum cicatricibus non solum uidendum sed etiam tangendum postmodum ostendit, sed secundum illam ineffabilem lucem, qua inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, secundum quam lucet in tenebris et tenebrae eum non conprehendunt illuc nos praecessit, unde ad nos ueniens non recessit et quo nos praecedens non deseruit. illa erit reuelatio tamquam uera Galilaea, cum similes ei erimus; ibi eum uidebimus sicuti est. ipsa erit etiam beatior transmigratio ex isto saeculo in illam aeternitatem, si eius praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
cio necessitatis. ut aut hocsolum. aut hoc primum expectar&ur
fieri debuisse: Procul dubio ergo. quõ uoxẽ ista non euangelis¬
tȩ narrantis. quodita factum sit: sed angeli exmandato dñi.
& ipsius postea dñi: Euangelistȩ autem narrantis. sed quo ita
ab angelo & ad nõ dictum sit: prophetie dictum. accipiendumẽ:
Calilecnamq: interpr&atur. uel trans migratio. uelre uela¬
tio: Prius itaque secundum trans migrationis significationẽ.
quid aliud occurrit intellegendum: Prȩcedet uos ingelileã.
ibi eum uidebitis : Nisiquia xp̃i gratia depopulo isrł trans mi¬
gratura erat ad gentes: quibus apostoli prȩdicantes euangeliũ
Nullo modocrederentur : Nisi eis ipsedñs. uiam in cordibus ho¬
minũ prȩparar& : & hoc intellegitur. prȩcedetuos ingaclileã:
Quod autem gaudentes mirarentur. disruptis &uictis diffi¬
cultatibus. aperiri sibiostium in dño: perinluminationem
fidelium. hoc intellegitur: Ibi eum uidebitis: id est ibimem¬

Expanded text:
cio necessitatis, ut aut hoc solum, aut hoc primum exspectaretur fieri debuisse. Proculdubio ergo quoniam vox est ista non Evangelistae narrantis, quod ita factum sit, sed angeli ex mandato Domini, et ipsius postea Domini, Evangelistae autem narrantis, sed quod ita ab angelo, et a Domino dictum sit prophetice dictum accipiendum est; Galilaea namque interpretatur, vel transmigratio, vel revelatio. Prius itaque secundum transmigrationis significationem, quid aliud occurrit intelligendum, Praecedit vos in Galilaeam, ibi eum videbitis; nisi quia Christi gratia de populo Israël transmigratura erat ad Gentes? quibus apostoli praedicantes Evangelium nullo modo crederentur, nisi eis ipse Dominus viam in cordibus hominum praepararet, et hoc intelligitur, Praecedet vos in Galilaeam. Quod autem gaudentes mirarentur, disruptis et evictis difficultatibus aperiri sibi ostium in Dfidelium, hoc intellegitur: ibi eum uidebitis, id est ibi mem
Abbreviated transcription (Latin):
tam quã i&ropolis haber&ur: Quod si prorsus non licer&
accipereciuitatem xp̃i. uel ipsã galileã inquaerat nazar& h.
uel ipsam capharnaum. quȩ sic apud gali leȩ ciuitates
eminebat diceremus matheũ p̃ter misisse quȩ gesta sunt p̾ea¬
quam uenitihr̃ inciuitatem suam: donecuenir& capharnaũ:
& hoc adiuntisse desanato paralitico. sicut inmultis ita faci¬
unt p̃termitentes media: tamquã hoc continuo sequatur qđ
sine ulla p̃termissionis quȩ significatione subiungunt:

Expanded text:
tamquam metropolis haberetur? quod si prorsus non liceret tamquam metropolis haberetur? quod si prorsus non liceret accipere ciuitatem Christi uel ipsam Galilaeam, in qua erat Nazareth, uel ipsam Capharnaum, quae sicut caput Galilaeae ciuitatibus eminebat, diceremus Mattheum praetermisisse quae gesta sunt, posteaquam uenit Iesus in ciuitatem suam, donec ueniret et Capharnaum, et hoc adiunxisse de sanato paralytico, sicut in multis ita faciunt praetermittentes media, tamquam hoc continuo sequatur quod sine ulla praetermissionis suae significatione subiungunt.
Abbreviated transcription (Latin):
dium. anteilim̃: quorum fidem utuiditdiit. homoremit¬
tunturtibi pecatatua & c&era: Reman& igitur questio int̾
marcũ & matheum quod matheus ita scribit tam quam in
ciuitateh̃ factum sit Martus aũ in capharnaũ: Quaediffi¬
cilius soluer&ur. simatheur &iam nagar&h nominar&
Nuncuero cumpotuerit ipsagalilea dici ciuitas xp̃i quia ingali¬
leaerat nafar&h sicut uni uersum regnum. in tot ciuitatibus
constitutum. dicitur romana ciuitas: cum que in tot gentibus
constitituta sit ciuitas. dequa scriptum est. glorio sissima dicta
sunt d&eciuitas dĩ: &cum ipse prior populus dĩ intot ciuitati¬
bus habitans &iam unadomus dictus sit. domus isrł: quisdu¬
bitauerit inciuitate sua hoc fecisse ilim̃: cum hoc fecerit in ca
pharnuum ciuitategalileae: quotrans fr&ando redierat
deregione gerassenorum: utueniens ingalileam dicer&ur¬
uenisse inciuitatem suã in quocumq oppido ess& galileae:
Presertim quia &ipsa capharnaum. ita excellebat ingalilea

Expanded text:
um fidem ut uidit, dixit: homo, dimittuntur tibi peccata tua, et cetera. remanet igitur quaestio inter Marcum et Mattheum, quod Mattheus ita scribit, tamquam in ciuitate domini factum sit, Marcus autem in Capharnaum. quae difficilius solueretur, si Mattheus etiam Nazareth nominaret. nunc uero cum potuerit ipsa Galilaea dici ciuitas Christi, quia in Galilaea erat Nazareth, sicut uniuersum regnum in tot ciuitatibus constitutum dicitur Romana ciuitas, cumque in tot gentibus constituta sit ciuitas, de qua scriptum est: gloriosissima dicta sunt de te, ciuitas dei, et cum prior ipse populus dei in tot ciuitatibus habitans etiam una domus dictus sit. domus Israhel, quis dubitauerit in ciuitate sua hoc fecisse Iesum, cum hoc fpharnaum civitate Galilaeae, in qua transfretaverat de regione Gerauenisse in ciuitatem suam, in quocumque oppido esset Galilaeae, praesertim quia et ipsa Capharnaum ita excellebat in Galilaea, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. quȩ utique nas ar&h uocatur sed capharnaum: quodita
narrat. &iterum intrauit capharnaũ postdies: & auditum est
quod indomoess&. & conuenerunt multi. ita non capere t. neque
adianuam &loquebatur eisuerbum: Etuenerunt ferentes ad
eum paralsticum. qui a quattuor portabatur: et cum nompos
sent offereeum illi pr&urba nudauerunt tectum ubi erat & pa¬
te facientes. sum miserunt grabattum. in quo para lsticus
iacebat. Cum uidiss& aũ ihr fidẽ illorũ. &c&era: lucas autẽ¬

Expanded text:
dicit, quae utique Nazareth uocatur, sed Capharnaum, quod ita dicit, quae utique Nazareth uocatur, sed Capharnaum, quod ita narrat: et iterum intrauit in Capharnaum post dies, et auditum est quod in domo esset et conuenerunt multi, ita ut non caperet neque ad ianuam, et loquebatur eis uerbum. et uenerunt ferentes ad eum paralyticum, qui a quasent offerre eum illi prae turba nudaverunt tectum ubi erat et patefacientes submiserunt grabattum in quo paralyticus iacebat cum vidisset autem Iesus fidem illorum ait para
Abbreviated transcription (Latin):
centem in lecto: &c&era usque ad illud quodait. Videntes
aũ turbȩ timuerunt. & glorisi cauerunt dm̃ quidedit potes¬
tatemtalem hominib. Dehioc parabtico dixerunt &iam
marcus &lucas: Quod ergo matt̾eus dic̃ dnm̃ dixisse. con¬
side fili remittuntur tibi peccatatua. lucas aũ non dixitfili.
sed homo: ad sententiam dnĩ ex pressius insinuandã ual&.
Quia homini dimittebantur peccata: qui hoc ipso quod homo
erat non poss& dicere non peccaui Simul &iã utillequi
homini e dimittebat. intelleer&urdr̃. Martus autem hoc
dixit quod & matheus. sed nondiit confide. potuit quidẽ
&iam dici. confide homo dimittuntur tibi peccata fili: aut
confidefili dimittuntur tibi peccatahomo. autquolib & uer
borum congruentia Illud sanȩ potest mouere quod deisto
paralytico matheus ita narrat: Et ascendens innauiculã trans¬
fr&auit. & uenit inciuitatem suã. Et ecceofferebantei paralyti¬
cum iacentem in lecto: Marcusaũ non hocͥ eius ciuitate factũ

Expanded text:
dentes autem turbae, timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit postestatem talem hominibus . De hoc paralytico dixerunt etiam Marcus et Lucas. Quod ergo Matthaeus dicit Dominum dixisse, Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua; Lucas autem non dixit, Fili, sed, homo, ad sententiam Domini expressius insinuandam valet: quia homini dimittebantur peccata, qui hoc ipso quod homo erat, non posset dicere, Non peccavi; simul etiam ut ille qui homini dimittebat, intelligeretur Deus. Marcus autem hoc dixit quod et Matthaeus; sed non dixit, Confide. Potuit quidem et ita dici: Confide, homo; dimittuntur tibi peccata, fili: aut, Confide, fili; dimittuntur tibi peccata, homo; aut quolibet verborum ordine congruenti. 58. Illud sane potest movere, quod de isto eus ita narrat: Et ascendens in naviculam transfretauit et uenit in ciuitatem suam. et ecce offerebant ei paralyticum iacentem in lecto, Marcus autem non hoc in eius ciuitate factum
Abbreviated transcription (Latin):
ne turbȩ propinquius circum stantis. centurione & militibus: pos¬
sumus &iam intellegere. quodillȩ quȩsimul aderant cum matre
dñi. postquam eam discipulo commendauit. abireiam cͦeperant :
ut ademsitate turbȩ seexuerent : Etc&era quȩ facta sunt longi¬
us intuerentur: utc&eri euangeliste qui post mortem dñi eas
com memorauerunt. lam lon gestantes commemorarent : Seq̃ matħ.¬

Expanded text:
ne turbae, propinquius circumstantis centurioni et militibus? Posne turbae, propinquius circumstantis centurioni et militibus? Possumus etiam intelligere quod illae, quae simul aderant cum Matre Domini, postquam eam discipulo commendavit, abire jam coeperant, ut a densitate turbae se exuerent, et caetera quae facta sunt longius intuerentur, ut caeteri evangelistae, qui post mortem Domini eas commemoraverunt, jam longe stantes commemorarent. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
prȩsentia feminarum. antequam dñs emisiss& spm̃. itanarrans:
Stabat autem iuxta crucem ihũ. matercius. & soror matriseius
maria leope. & maria magdalene : Cum uidiss& ergo ih̃s matrẽ.¬
& discipulum stantem quem diligebat: dicit matrisuȩ. Mulier
eccefilius tuus. Deinde dicit discipulo. Eccemat̃ tua: Et ex illac
hora. accepit eam discipulus in sua: Qua inrẽ . nisia pertissimema¬
theus quoq: & lucas mariam magdalene᷑ nominassent : possemus
dicere alias alonge. alias uixta crucem fuisse : Nullus enim eorum prȩ¬
teriohannem. matremdñi commemorauit: N uncergo quomodo
intellegitur eadem maria magdalene. &alongestetisse cum aliis
mulieribus. Sicut matheus &lucas dicunt : & uxta crucem fuisse. sicut
io hannes dicit : Nisi quia intanto interuallo erant. ut & iuxta dicipos¬
sent. quia in conspectueius prȩsto aderant : & a longe. inconparatio¬

Expanded text:
praesentia feminarum, antequam dominus emisisset spiritum, ita narrans: praesentia feminarum, antequam dominus emisisset spiritum, ita narrans: stabat autem iuxta crucem Iesu mater eius et soror matris eius Maria Cleopae et Maria Magdalene. cum uidisset ergo I mulier, ecce filius tuus. deinde dicit discipulo: ecce mater tua. et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. qua in re nisi apertissime Mattheus quoque et Lucas Mariam Magdalenen nominassent, possemus dicere, alias a longe, alias iuxta crucem fuisse. nullus enim eorum praeter lohannem matrem domini commemorauit. nunc ergo quomodo intellegitur eadem Maria Magdalene et a longe stetisse cum aliis mulJoannes dicit, nisi quia in tanto intervallo erant, ut et juxta dici possent, quia in conspectu ejus praesto aderant, et a longe in comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
ia cobiminoris &iosephmater. & scdome : Etcume& ingalilea.
sequebantureum & minis trabantei : Etaliȩmulte. quȩ simulcum
eo ascenderant hierosolimã: Inter hosnihiluideo. quod contra¬
rium sit putari: Quidenim interest adueritatem. quod quasdã
singuli nominauerunt : Lucas quoq: ita narrationem contexit.
Et omnis turbaeorum quisimuladerant adspectacalum istud.
& uidebant quȩ fiebant. percutientes pectorasua reuertebant᷑:
Stabant autem om̃s notieius a longe. & mulieres quȩ secuteerant
eum agadilea. hȩcuidentes: Unde superioribus duobus demulie¬
rum presentia satis consentit. quamuis nullam earum nomin at̃i
exprimat : De turba &iam quȩ simuladerant. & uidentes quȩ fi¬
ebant. tundebant pectora sua & reuertebantur: Consentit
matheo. quam uis seorsum an nexuerit : Centurio aũ &quicum
illo erant: Qua propter tantum modo denotis eius quistabant alon¬
ge solus inuenitur dixisse: Nam &iohannes commemorauit de

Expanded text:
 Salome; et cum esset in Galilaea, sequebantur eum et ministrabant ei. et aliae multae, quae simul cum eo ascenderant Hierosolymam. inter hos nihil uideo, quod contrarium possit putari. quid enim interest ad ueritatem, quod quasdam mulieres pariter. quasdam singuli nominauerunt? Lucas quoque ita narrationem contexit: et omnis turba eorum qui simul aderant ad spectaculum istud et uidebant quae fiebant percutientes pectora sua reuertebantur. stabant autem omnes noti eius a longe et mulieres, quae secutae erant eum a Galilaea. haec uidentes. unde superioribus duobus de mulierum praesentia satis consentit, quamuis nullam earum nominatim exprimat. de turba etiam, quae simul aderat et uidentes quae fiebant tundebant pectora sua et reuertebantur, consentit Mattheo, quamuis seorsum adnexuerit: centurio autem et qui cum eo erant. quapropter tantum modo de notis eius, qui stabant a longe, solus inuenitur dixisse. nam et Iohannes commemorauit de
Abbreviated transcription (Latin):
SYMONẼ. HUNC ANGA RIAUER UTTOLLERIT CRUCEMEI.
Martus quoq Educunt illum inquit ut crucifigerent eum. &
angariauerunt pretereuntem symonem cyrineũ uenientem
deuilla patrem alexandri & rufi. ut toller& cracemeius: Hoc
lucas itadicit. Etcum ducerenteum. aprehenderunt sy mo¬
nem quendam cyrmensem uemientem deuilla. & in posuer
illi crucem portare postihm̃: Io hannes autem sic narrat. Sus¬
ceperunt autemihm̃ &eduxerunt. & baiulans sibicrucẽ. exiit
in eum quidicitur caluariȩlocum. hebraice golgotha. ubieũ
crucifixerunt.: Vnde intellegitur quod ipsesibi portabat
crucem. cumexir& in locum memoratum: Simon autẽ ille
initinere angariatus ẽ. de quotres commemorant. cui postea
dataẽ portandacrux usq: in locum: it autrumq factum inue
nimus . Primoid quod iohannes dixit. demde quod cẽtares.
colcotha quodẽ caluarie locus: oEHoC LOCO APER¬
tissims consentiunt. Dtinot adiungit totm natħ

Expanded text:
Simonem; hunc angariauerunt, ut tolleret crucem eius. Marcus quoque: et educunt illum, inquit, ut crucifigerent eum. et angariauerunt praetereuntem Simonem Cyreneum uenientem de uilla, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem eius. hoc Lucas ita dicit: et cum ducerent eum, adprehenderunt Simonem quendam Cyrenen sem uenientem de uilla et inposuerunt illi crucem portare post Iesum. Iohannes autem sic narrat: susceperunt autem Iesum et eduxerunt. et baiulans sibi crucem in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi eum crucifixerunt » . Unde intelligitur quod ipse sibi portabat crucem, cum exiret in locum memoratum. Simon autem ille in itinere angariatus est, de quo tres commemorant, cui postea data nimus, primo id quod lohannes dixit, deinde quod ceteri trGolgotha, quod est Caluariae locus. in hoc loco apertissime consentiunt. deinde adiungit idem Mat
Abbreviated transcription (Latin):
buerunt in quocum ipsis erat. Dixiteis d̃s. Nolite prohibere
Illudenim prohibere debuerunt. quod extraneorum soci& a¬
tem ut illiunitatem ecclesiȩ suaderent. Nom illud in quo cum
illis erat . Nomen scilic& magistri & dñi eorum. indemonio¬
rum expulsione commendans. Sicut ȩclesia catholica facit
Non in probans inhereticis sacram̃ta communia mn his enim
nobiscum sunt & aduersus nos non sunt. sed in probat & prohi¬
b& diuisionem acseparationem. uelaliquam aduersam paci
ueritatiq sententiam inhocenim aduersus nos sunt quia in
hoc nobiscum non sunt. & nobiscum non colligunt &ideo spar¬
gunt. Seq̃ marcus & dicit
Quis quis enim potũ acpiRi
calice aquo in nomine meo

Expanded text:
buerunt, in quo cum ipsis erat, dixit eis dominus: nolite prohibere. buerunt, in quo cum ipsis erat, dixit eis dominus: nolite prohibere. illud enim prohibere debuerunt quod extra eorum erat societatem, ut illi unitatem ecclesiae suaderent, non illud, in quo cum illis erat, nomen scilicet magistri et domini eorum in demoniorum expulsione commendans. sicut catholica ecclesia facit non inprobans in hereticis sacramenta communia; in his enim nobiscum sunt et aduersus nos non sunt; sed inprobat et prohibet diuisionem ac separationem uel aliquam aduersam paci ueritatique sententiam; in hoc enim aduersus nos sunt, quia in hoc nobiscum non sunt et nobiscum non colligunt et ideo spargunt. VI. SequiturMarcus et dicit: °quisquis enim potum dederit uobis calicem aquae in nomine meo
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquin quomodo uerumerit. Quiuos recipit me recipit. & quan¬
do uni exminimis meis fecistis mihifecistis. Aut potest &iam
non ẽẽ aduersum eum quifuerit aduersus discipulos eius. Na
ubi erit illud. quiuos spernit mespernit. & quando uni de
minimis non fecistis neq: mihi fecistis. Et saule saule quid
me persequeris. Cum discipulos eius persequeretur. Sed nimi¬
rum hocuult intellegi intantum cumillo nonesse aliquem in
quantum ẽ aduersus illum. & intantum aduersus illũ non ee
inquantum cumilloẽ. Exempli gratia sicutiste ipse qui in no¬
mine xp̃i uirtutes faciebat. & in soci&ate discipulorum xp̃i
non erat. inquantum operabatur uistutes in illo nomine.
Intantum cum ipsis erat & aduersus eos nonerat Inquantũ
uero eorum societati non adherebat. intantum cum ipsis non
erat & aduersus eos erat. Sedquia illi hoceum facere prohi¬

Expanded text:
alioquin quomodo uerum erit: qui uos recipit, me recipit, et: quanalioquin quomodo uerum erit: qui uos recipit, me recipit, et: quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis? aut potest etiam non esse aduersus eum, qui fuerit aduersus discipulos eius? nam ubi erit illud: qui uos spernit, me spernit, et: quando uni ex minimis meis non fecistis. neque mihi fecistis, et: Saule, Saule, quid me persequeris? cum discipulos eius persequeretur? sed nimirum hoc uult intellegi in tantum cum illo non esse aliquem, in quantum est aduersus illum, et in tantum aduersus illum non esse, in quantum cum illo est. exempli gratia, sicut iste ipse qui in nomine Christi uirtutes faciebat et in societate discipulorum Christi non erat, in quantum operabatur uirtutes in illo nomine, in tantum cum ipsis erat et aduersus eos non erat; in quantum uero eorum societati non adhaerebat, in tantum cum ipsis non erat et aduersus eos erat. sed quia illi hoc eum facere prohi
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite prohibere eum. Ne moẽ enim qui facit uir tutem in no¬
minemeo & possit cito maleloqui deme. Quienim nonẽ aduer¬
sus uos prouobisẽ. Hoc lucas similiter narrat. Nisi quod ipse
nondicit. Nemo ẽ enim qui facit uistutem in nomine meo &
possit cito maleloqui deme Nullaergo est in eos questio cuius¬
quam repugnantiae . sed uidendumẽ ne hocilli sententiȩdnĩ
put&ur contrarium ubiait. Quimecum non est aduersum
meẽ. & qui mecum non colligit spargit. Quomodo enimiste
nonerat aduersus eum quicum illononerat. Dequo iohannes
suggessit quod cum illis eum non sequebatur si aduersus illũ ẽ
quinonẽ cumillo. autsi aduersus illumerat. Quo modo dicit
discipulis. Nolite prohibere. qui enim nonẽ aduersusuos pro
uobis est. An hoc interesse aliquid dic&. quia hic discipulis ait
qui non est aduersum uos prouobis est. Ibiautem descipso lo¬
cutusẽ quimecum non est aduersus meẽ. Quasi uero poss& cũ
illo nonẽe quidiscipulis eius tam quam membris eius sociatur.

Expanded text:
aciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me; qui enim non est aduersum uos pro uobis est. hoc Lucas similiter narrat, nisi quod ipse non dicit: \'nemo est qui faciat uirtutem in nomine meo et possit cito male loqui de me.\' nulla est ergo inter eos quaestio cuiusquam repugnantiae. sed uidendum est, ne hoc illi sententiae domini putetur contrarium ubi ait: qui mecum non est, aduersus me est; et qui mecum non colligit, spargit. quomodo enim iste non erat aduersus eum. qui cum illo non erat, de quo Iohannes suggessit, quod cum illis eum non sequebatur, si aduersus illum est qui non est cum illo? aut si aduersus illum erat, quomodo dicit discipulis: nolite prohibere; qui enim non est aduersus uos, pro uobis est? an hoc interesse aliquis dicet, quia hic discipulis ait: qui non est aduersus uos, pro uobis est, ibi autem de se ipso locutus est: qui mecum non est, aduersus me est? quasi uero possit cum illo non esse qui discipulis eius tamquam membris eius sociatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc beatam medicent omnes generationes. Quia fecit
mihi magna qui potens ẽ & scm̃ nomeneius Et misericordi¬
aeius in progenies & progenies tibentibus eum: Fecitpotenti¬
am in brachio suo. dispersit superbos mente cordissui.
Deposuit potentes desede & exaltauit humiles. E surien
tes impleuitbonis. & diuites dimisit inanes. Suscepit isrł
puerum suum memoran misen cordiȩ suȩ. Sicut locutus est
ad patres nrõr abraham & semini eius in saecula.
Mansit autem mariacum illa quasimensibus tribus. &re¬
uersa est in domum suam:
Et in uenta est inutero

Expanded text:
eatam me dicent omnes generationes quia fecit mihi magna qui potens est et sanctum nomen eius et misericordia eius in progenies et progenies timentibus eum fecit potentiam in brachio suo dispersit superbos mente cordis sui deposuit potentes de sede et exaltavites impleuit bonis et diuites dimisit inanes. suscepit Israhel puerum suum, memorari misericordiae suae, sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini eius in saecula. mansit autem Maria cum illa quasi mensibus tribus et reuersa est in domum suam et inuenta est in utero
Abbreviated transcription (Latin):
riam. Et mirabantur quod tardar& ipse intemplo
Egressus autem non poterat loqui ad illos & cognouer̃
quo duisionem uidiss& intemplo. Et ipse innuens
illis & per mansit mutus: Et factum est ut impl&i sunt di¬
es officii eius abiit indomum suã: Post hos aũ dies concepit

Expanded text:
 et mirabantur quod tardaret ipse in templo. egressus autem non poterat loqui ad illos et cognouerunt quod uisionem uidisset in templo. et ipse erat innuens illis et permansit mutus. et factum est, ut impleti sunt dies officii eius, abiit in domum suam. post hos autem dies concepit
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa concepit filium in se nectute sua: Et hic men sis est
sextus illi. quȩ uocatur sterilis quia non erit inpossibile
aput dm̃ omne uerbum: Dicit autem maria ecce
cencilla dnĩ fiatmnihi secundum uerbumtuum: Et discessit
abilla angelus. Ex surgens autem maria in diebus illis
abiit inmontana cum festinatione inciuitatẽ iudae. & introc¬
uitindonum zachariae & salutauit elisab&h Et factum est¬

Expanded text:
filium in senectute, sua, et hic mensis est sextus illi quae uocabatur sterilis, quia non erit inpossibile aput deum omne uerbum. dixit autem Maria: ecce ancilla domini, fiat mihi secundum uerbum tuum. et discessit ab illa angelus. exsurgens autem Maria in diebus illis abiit in montana cum festinatione in ciuitatem Iuda et intrauit in domum Zachariae et salutauit Elisab
Abbreviated transcription (Latin):
eius esunentes. coeperunt uellere spicas & manducare. & c&erausq
adillud ubi ait: Dñr estenim filius hominis. &iam sabbati: hoc quo¬
que sineulla repugnaniae questione comiemoratur &amarco
& aluca sed illi non dicunt inilbotempore: unde fortassis magis
mattheus rei gestae. hicordinẽ tenuit: Illiaũ recordationis sua e :
Nisi silatius accipiatur quod dictum est illotempore: idest quo ha&
multae diuersa. gerebantur: Sequitur ergomatheus ita narsans.
eccum inde transisset uenit insiua socã eorum etecce
hocno manuoo. hapeus iartoam. et ceteraus que adil¬

Expanded text:
eius esurientes coeperunt uellere spicas et manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: dominus est enim filius hominis etiam sabbati. hoc quoque sine ulla repugnantiae quaestione commemoratur et a Marco et a Luca, sed illi non dicunt in illo tempore. unde fortassis magis Mattheus rei gestae hic ordinem tenuit, illi autem recordationis suae, nisi latius accipitur quod dictum est illo tempore, id est quo haec multa et diuersa gerebantur. XXXV. Sequitur ergo Mattbeus ita narrans: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum. et ecce ho
Abbreviated transcription (Latin):
uita mortali. illa est inoperebone conuersationis. istauero
magis in fide &aput ꝑpaucos perspeculum in enigmate & ex par¬
te in aliquauisione in commutabilis ueritatis: Hȩduȩ uirtuter
induabus uxoribus ia cob figuratȩ intelleguntur Dequibus ad¬
uersus faustũ maniheũ promodulo meo quantum illi operi suffi
batur disserui. La quippe. interp̃tatur laboras. Ra¬

Expanded text:
uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersus Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur labora
Abbreviated transcription (Latin):
inantiquioribus codicibus grecis non inueniri perhibea¬
tur : tamen sialibus fide dignis exemplaribus confir¬
maripossit: quidaliud quamutrum que intellegendũ ẽ
quod lib& uerborum ordine de caelo sonuisse:¬

Expanded text:
in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeain antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse
Abbreviated transcription (Latin):
locutionem r&ulerunt: eandem r&ulisse sententiã:
Quȩ diuersitas locutionum ad hoc &iam utilis est ne
uno modo dictum minus intellegatur: &aliter quã
seres hab& interp̃t&ur: quod enim dictum est in quo
mihi conplacui: siuelitquis ita intellegere. ut dr̃in filio
sibi placuisse uideatur: ad mon&ur exeo qđ dictum ẽ
inte conplacui Si rursus exuno intellegat quisque in
filio patrem placuisse hominibus ad mon&ur. exeo
quod dictum est inte conplacuit mihi Exquo satis
appar& quilib& euangelistarum caelestis uocis &iã
uerba tenuerit. alios ad eandem sententiã familian¬
us explicandum uerba uariasse : ut intellegatur hoc
dictum esse ab omnibus tam quã dicer&ur: intepla
placitum meum constitui. hoc est perte gerere quod mihi
plac&, Illuduero quod non nulli codices habent secun¬
dumlucam. hoc illauoce sonuisse quod in psalmo scrip¬
tum est. filius meus estu ego hodie genuite: quam quã

Expanded text:
locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
Hic est filius ms dil&ctus in quo mihi conplacuit: hoc &
alii duo marcus & lucas similiter narratit: Sed deuer¬
bis uocis quȩ decaelo facta est uariam locutionem sal¬
uatamen sententia Quodenim mattheus ait dictũ
hicest filius m̃sdil&tus & alii duo dicunt. tues filius ieus
dilectus. cedeandem sententiam explicandam ual& si c̃
superius tractatum est: Uoxenim caelestis unũ horum
dixit. Sed euangelista ostendere uoluit adid ualere
quoddictum est hic est filius meus. ut illis potius quiaudi¬
ebant indicar&ur quodipse est filius dauid Atque ita
dictum referre uoluit. tues filius meus. acsi illis dicer&
hicest filius meus: Nonenim xpo indicabatur quod sci¬
ebat. sed audiebant qui aderant. propter quos &iã
ipsauox facta est Iam uero quodalius dicit in quo mi hi
conplacui. alius inte conplacui. aliucis inte conplacuit
mihi : siquȩris quidhorum in illauoce sonuerit. qđ lib&
accipiendum: dum modo intellegas eos quinon eandẽ

Expanded text:
hic est filius meus dilectus, in quo mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem
Abbreviated transcription (Latin):
tibi pater. dñeceli & terrae : qui abscondisti haec asapientibus &
prudentibus. &c&era usq adillud ubiait: Iugum enim meũ suaueẽ
& onus meum leue: huius loci & lucas meminit. sed ex parte: Non dic̃
enimipse uenite ad me om̃s qui laboratis. & aliaquȩ sequumtir
Semelaũ hocdictum ad nõ.: sed lucã non totum quod dictum ese cõ¬
memorasse credibile est Mattheus enimdicit. In illo tempore
respondens ihrdixit: posteaquã exprobrauit ciuitatibus. lucas
autem postillã exprobrationem ciuitatiũ interponit quȩ dam
nontamen multa atque hocita subiungit: In ipsa hora exultauit spũ
scõ &dixit: Vnde&iã simathieus non illotempore dicer& sed inipsaho¬
ratam pauca interponitlucas inmedio. ut &iam eadem hora dictum
non absurde uideatur: Sequitur matdieus &dicit.
Iuillotempore abut iħs sabbato pergita: Discipuli autem

Expanded text:
tibi, pater, domine caeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et cetera usque ad illud ubi ait: iugum enim meum suaue est et onus meum leue. huius loci et Lucas meminit, sed ex parte. non dicit enim ipse: uenite ad me omnes qui laboratis, et alia quae sequuntur, semel autem hoc dictum a domino, sed Lucam non totum quod dictum est commemorasse credibile est. Mattheus enim dicit: in illo tempore respondens Iesus dixit, posteaquam eiprobraui ciuitatibus; Lucas autem post illam exprobrationem . ciuitatium interponit quaedam, non tamen multa, adque hoc ita subiungit: in ipsa hora exultauit spiritu sancto et dixit. unde etiam si Mattheus non in illo tempore diceret, sed in ipsa hora, tam pauca interponit Lucas in medio, ut etiam eadem hora dictum non absurde uideatur. Sequitur Mattheus et dicit: illo tempore abut Iesus sabbato per sata, discipuli autem
Abbreviated transcription (Latin):
depronuntiatione qua dubitans atq hesitans intellegatꝰ:
Nunc quia illa uerba de sunt utroque modo ꝓnuntiaripotest
Vt aut confir matum eũ exaliorum uerbis credentem ditis¬
se accipiamus: aut ad huc sicutlucas commemorat hȩsitan¬
tem: prȩ sertim quia & marcus qui superius dixerat abaluis fu¬
isse dictum. qđ iohannes a mortuis resurrent. In extremotam̃
ipsum herodem duisse non tac& quem ego decollaii iohannẽ.
hic amortuis surrexit: qua ȩitem uerba duobus modis ꝓnunti¬
aripossunt. ut aut confirmantis. Aut dubitantis intellegant᷑:
Cumaũ lucas postea quã hoc comiemorauit in aliudtranseat
duo isti matheur & marcus & hac occasione narrat quem¬
ad modum sit ab herode io hannes occisus: Sequitur ergo¬

Expanded text:
de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia et Marcus, qui superius dixerat ab aliis fuisse dictum quod Iohannes a mortuis resurrexerit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet: quem ego decollaui Iohannem, hic a mortuis ari possunt, ut aut confirmantis, aut dubitantis intelligantur. Cum autem Lucas posteaquam hoc commemoravit, in aliud transeat; duo isti, Matthaeus et Marcus ex hac occasione narrant quemadmodum sit ab Herode Joannes occisus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit a mortuis: aquibus dã uero quia helias ap¬
paruit. ab aliis aũ quia proph&a unus deanti quis
surrexit Et ait hero des. iohannem ego decolla ui
quis est aũ siste. dequo Hsaudio egotalia. Et
quȩrebat uidere eũhu In his uerbis lucas quoq
marco ad testatur ad hac dumtaxat quod alii dixe¬
rint non hero des. iohannem amortuis surrexisse : Sed
quia hesitantem commemorauit herodem. Uerbaq
eius ita posteaposuit dicentis. Iohannem ego decollaui.
quisaũ ẽ iste dequo audio egotalia: Intellegendũ
est. utp̾hanc hȩsitationem confirmasse in animo suo qđ cb
aliis dicebat̾ cũ ait puerissuis sicut mattheus narrat: et
aitpuerissuis. lucest iohannes baptista: Ipse surrexit a
mortius & ideo uirtutes operantur in eo: Autita pro¬
nuntianda sunt hȩc uerba ut hesitantem ad huc indicent:
sienim dicer&. Numquid nã hicest: aut num quid forte
hic est io hannes baptista: non opusess& ad monere aliqͥđ

Expanded text:
surrexit a mortuis, a quibusdam uero: quia Helias apsurrexit a mortuis, a quibusdam uero: quia Helias apparuit, ab aliis autem: quia propheta unus de antiquis surrexit. et ait Herodes: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? et quaerebat uidere eum. in his uerbis Lucas quoque Marco adtestatur, ad hoc dumtaxat quod alii dixerint, non Herodes, Iohannem a mortuis resurrexisse. sed quia haesitantem commemorauit Herodem uerbaque eius ita postea posuit dicentis: Iohannem ego decollaui, quis est autem iste de quo audio ego talia? intellegendum est aut post hanc haesitationem confirmasse in animo suo quod ab aliis dicebatur, cum ait pueris suis, sicut Mattheus narrat: et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo, aut ita pronuntianda sunt haec uerba, ut haesitantem adhuc indicent. si enim diceret numquidnam hic est?\' aut \'numquid forte hic est Iohannes baptista?\' non opus esset admonere aliquid