comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt. & tamen in menbris antixp̃i iuemendi
sunt: Autequam ueniat antixp̃e. multa meubra
eius precesserunt: & praue actionis merito. caput
propriũ preuenerunt: scđm apłi sententiam. qui
iam uquitatis misteriũ operari illũ affirnat.
etiam antequã reueletur. Magnitudo signoꝵ
fiet sub antixp̃o: ut eciã electi si fieri potest mer¬
rore mittantur S si electi: quomodo sunt mer¬
rorẽ mittendi. Ergo ibunt in errorẽ titubatio¬
nis ad modicũ pro multitudine prodigioꝵ: ñ
tam̃ deiciendi sunt a stabilitate sua terroꝵ im¬
puls atq signoꝵ: Unde & ideo ponitur si fieri
potest: quia electi perire non possunt: sed cito
resipncentes cordis errorem religione coercebunt: scien¬
tes predictum ado cẽ: ut dũ hoc fecerint aduersarii.
non conturbentur scĩ Tam in ira facturus est pro¬
digia & signa dũ uenerit antrep̃s: ut etiani electis
quod dã cordis gignatur scrupulũ quod tam̃ cito
exuperat millis rcio: ꝑquam soient in decęptioe

Expanded text:
ris Antichristi inveniendi sunt. Antequam veniat Antichristus, multa membra ejus praecesserunt, et pravae actionis merito caput proprium praevenerunt, secundum Apostoli sententiam, qui jam iniquitatis mysterium operari illum affirmat, etiam antequam reveletur. Magnitudo signorum faciet sub Antichristo, ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur. Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum pro multitudine prodigiorum: non tamen dejiciendi sunt ab stabilitate sua, terrorum impulsu, atque signorum. Unde et ideo ponitur, si fieri potest: quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum a Domino esse, ut dum hoc fecerint adversarii, non conturbentur sancti. Jam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus: ut etiam electis quoddam cordis gignatur scrupulum, quod tam cito exsuperet in illis ratio, pro qua scient in deceptione
Abbreviated transcription (Latin):
quã orirecur super t̾ram: Nondum enĩ pluerat
niuersa suꝑficiem t̾re: Hȩo om̃ia recapitulando in¬
⁊ serie narrationis rebus futuris neotuntur: oũ in¬
tͣra sex dies etiam hȩc patrata uideantur.¶ Septima
regula est de diabolo & eius corpore: qua sepe di¬
cuntur ipso capitȩ que suo magis conueniunt cor¬
pori: sepe uero eius uidentur dicta smenUIOꝵ. et
non nisi capiti congruunt: sient in ysaia ubi dũ
contra babyloniã: hoc est contra diaboli corpus
multa dixissec sermo ꝓpħicus: rursus ad caput io
est addiabolum. oraculi sententiam dirigͥat dicens:
Quomodo cecidisti de cęlo lucifer qui mane oriebalris:¬
& cetera: II.I. d̾ differentia. testamͣtorum.
uidam ideo non recipiunt uetus testa¬
mentũ quod aliud in tẽꝑe prisco. aliuo
agatur in nouo: non intelligentes quod
deus quid cͤuiq congruerit tempori. magna qua¬
dã distributione concesserit: sicut in lege imperat
maxillã: S illa pro tempore fragili populo: ista

Expanded text:
m. Nondum enim pluerat niversam superficiem terrae. Haec omnia recapitulando in serie narrationis rebus futuris nectuntur; cum intra sex dies etiam haec patrata videantur. 18. Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quia saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori; saepe vero ejus videntur dicta membrorum, et nonnisi capiti congruunt. Sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, hoc est, contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad caput, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris CAPUT XX. De differentia Testamentorum. 1. Quidam ideo non recipiunt Vetus Testamentum, pro eo quod aliud in tempore prisco, aliud agatur in novo. Non intelligentes quod Deus quid cuique congruerit tempori magna quadam distributione concesserit: sicut in lege imperat maxillam . 2. Sed illa pro tempore fragili populo, ista
Abbreviated transcription (Latin):
one non est credendus deus inutabilis: sed poouis
inde admirabilis predioandus est: quia manens in¬
cõmutabilis. quid cuiq ut diximus tempori cõmo¬
Aũ fuit. magna cũ distributione coucessit Sub
ueteri testamento minoris eulpe erant peocata:
quia in eo non ipsa ueritas. s umbra ueritatis ad¬
erat. Nã in testamento nono prȩceptis altioribus
manifesta facta. quedã que ab illo populo ũbra
ueritatis deseruiente  deserenda nobis precipiunt᷑
Illic enĩ forncatio & recributio iniurię ꝑmissa
sunt. nec nocebant: intestam̃to autẽ nouo graui
animaduersione damnantur. si admittantur.
idei symbolum & dominica oracio: pro
tota lege paruulis ȩccłȩ ad celoꝵ regna
suffuciunt aapessenta Omnis enĩ latitu
do scripturarũ. in eadẽ oratione dominoa & sym¬
boli breuitate concluditur. Unde & ꝓpħa ysaias
dicit: Abbremationẽ audiui a dño dõ exercituũ:
suꝑ uniuersam terram: Attendite & andite elo¬

Expanded text:
one non est credendus Deus mutabilis, sed potius inde admirabilis praedicandus est, quia manens incommutabilis, quid cuique ut diximus tempori commodum fuit, magna cum distributione concessit. 3. Sub Veteri Testamento minoris culpae erant peccata, quia in eo non ipsa veritas, sed umbra veritatis aderat. Nam in Testamento Novo praeceptis altioribus manifesta facta quaedam, quae in illo populo umbrae veritatis deservierant, deserenda nobis praecipiuntur. Illic enim fornicatio et retributio injuriae permissa sunt, nec nocebant; in Testamento autem Novo gravi animadversione damnantur, si admittantur. Fidei symbolum et dominica oratio pro tota lege parvulis Ecclesiae ad coelorum regna sufficit capessenda. Omnis enim latitudo 174 Scripturarum in eadem oratione dominica et symboli brevitate concluditur. Unde et propheta Isaias dicit: Abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum, super universam terram. Attendite, et audite elo
Abbreviated transcription (Latin):
dũ dona sacram̃toꝵ distribuit: consolationẽ animȩ
prȩbet Credo equidẽ quod magnã lȩticiã sentit:
dona aistribuuntur: Xp̃e autẽ omnẽ plenitudinẽ
grãrũ habuit: de quo ita legitur: plenus gr̃a & iur
Nam singulis electis: sigula tribuuntur dona
Iu spũ scõ omnis gr̃a douoꝵ consistit: Ipse enim
pro ut uult grãm donoꝵ largitur: alus dans sermo¬
nem sapientię: aluis scientie: alis fidem: Atq ita uni¬
cuiq uircute scĩ spiritus diuisio graciarum distri¬
buitur: & in omnibus idem unus habetur Ipse enĩ
etiam ui effabilia docet: quę proferre humanꝰ ser¬
mo non potest: Ante aduentũ dñi. tantũ ꝓpħe¬
& pauei ex omini populo iusti. donũ sp̃s soĩ mere¬
cunctis est credentibus distributus: iuxca quod ꝑ
dieus effundã de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ Cunc̃¬

Expanded text:
dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, dona tribuuntur. Christus autem omnem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et vNam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis fidem, atque ita unicuique virtute Spiritus sancti divisio gratiarum tribuitur, et in omnibus idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum pe ex omni populo justi donum sancti Spiritus mereunctis est credentibus distributus, juxta quod pediebus: Effundam de Spiritu meo super omnem carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
dabatur: Non ante aduentũ saluatoris. qu̾aqũã sine pęna
supplicĩ: tamen non incȩlo sed minferno scõꝵ anmȩ ce¬
sens est maiestate: scđm illud quod ait: Eoce ego nob̃ẽ
patris: non ut dexteram corporcã habęt pater: sed dex¬
tera patris beatitudo est. sicut sinstra. miseria:
piritus sanctus creator est. sicut pater &¬
uerbum: testante ꝓpħa Spiritus dñi fecit
me: & spir aculũ ommipotentis uiuficaũ
me. Spirituis sanctus. patris & fili est. Et inde nĩi sunt
pater & filuis: quia nichil habet pater quod non habeat
filius Non enĩ res una & duoꝵ consubstantialis poterit
ut ꝑ cũ in uno corpore unũ fierent credentes: ꝑ quẽ
pater &e filius unũ essentialit̾ sunt: ipso saluatore ad
testatur: Aicente propha. Eccedite ad me. & audite
Non a principio in abscondito locutus sũ. & ex tẽꝑe:
Nã latine paraclysis: consolatio dicitur. Et reuera

Expanded text:
dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tesens est majestate, secundum illud quod ait: Ecce ego vobiscu ad dexteram Patris, non ut dexteram corpoream habeat Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra miseria. Spiritu. 1. Spiritus sanctus creator est, sicut Pater eVerbum, testante propheta: Spiritus Domini fecit me, et spiraculum omnipotentis vivificavit me. 2. Spiritus sanctus PatrisPater et Filius, quia nihil habet Pater, quod non habeat Filius. Non enim res una, et duorum consubstantialis poterit ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad testatur, dicente propheta: Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera,
Abbreviated transcription (Latin):
queũ quo eum uelut aue inprouidã prudenti irreti¬
ret aecipula. Nã si innorius xp̃c ñ occideretur: homo
Diabolus dũ in xp̃o caru̾e humanitati s impecit que pa¬
cebat. quasi hamo diunitatis eius captꝰ est qui latebat:
genealogĩa: quȩ ex ȩuuangłio recitatur. Genens ergo
hanc lineam: deus pat̾ est: de quo dicit apłs. Capud xp̃i
deus: lucas lineã generationis xp̃i abimis ad sũma
contexens. in choat a ioseph et consũmat in dm̃. dum
penalit̾ detinebantur. uiã aperiret reuertendi ad
celos: scđm testimoniũ ysaiȩ ꝓpħȩ dicentis Posiuisti
ꝓfundũ maris niã. ut transirent liberati: Uã quippe
xp̃c inprofundũ maris posuit. quando in infernum
descendens. scĩs it̃ ad &e los reuertendi monstrauit Sc̃i
ex cẽꝑe resur rectionis xp̃i. stati ut de corpore exeunt:
mex ad celestẽ habitationẽ ascenat̃ qd antiqͥs patͥbꝰ non

Expanded text:
queum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si innox Christus non occideretur, homo Diabolus, dum in Christo carnem humanitatis impetit, quae patebat, quasi hamo divinitatis ejus captus est, qui latebat. genealogia, quae ex Evangelio recitatur. Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non
Abbreviated transcription (Latin):
eũ: electis meus. cõplacuit sibi in illo anuna mea. Dedi
spm̃ meũ suꝑ eum: uidiciũ gentibꝰ proferet Quamus
ordinẽ nr̃e liberationis nescierit diaboliis: sciuit tam̃¬
tam̃ quod pro saluatione hominũ xp̃c aduenit: sed
quod sua idem nos morte retimeret ignorauit: unde
& cum occidit. Nã si ille. xp̃m ꝑ morcẽ rectimere hu¬
manũ genus scisset: non eum utiq ꝑemisset. Quod
nouerit diabolus. pro salute humani generis xp̃m
uenisse: euuangłii cestimonio docetur Qũe ut uidit.
debite suscepit: ut ꝑ indebitam penam suam. debitam
ablueret culpã nr̃am: ut ꝑ hoc amuteret diabolus quiͦs
reos cenebat: dũ unũ interficit. qui nichil pedcati admi¬
serat. Ideoq quos iuste tenuit amisit: quia iniuste re¬
demptorem nr̃m occidit: Illusus est diabolus morte dñi
quasi auis: Nam ostensa xp̃c suȩ carnis mortalitate. ꝗͣ
niteͬmerandã ille appetebat: abscondit diuinitatẽ: ut la¬

Expanded text:
eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea; dedi eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea; dedi spiritum meum super eum, judicium gentibus proferet. 10. Quamvis ordinem nostrae liberationis nescierit diabolus, scivit tamen quod pro salutatione hominum Christus advenit, sed quod sua idem nos morte redimeret ignoravit; unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus scisset, non eum utique peremisset. 11. Quod noverit diabolus pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii testimonio docetur; quem ut vidit, stri suscepit, ut per indebitam poenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut la
Abbreviated transcription (Latin):
tetur in lacte percaruẽ: ita & nos dũ eẽmꝰ infirmm ad con¬
enpiscendã uerbi ȩteruitatẽ. factum est ipsum uerbum
caro: ut enutriti ꝑ cirnẽ forcioresq effecti. cibum solidũ.
id est uerbum dĩ çum patre sempit̾nũ contemplando ut angli
saciemur. Prima d̃ĩ dona eẽ. quibiis nos nobis reos eẽ ostendit.:
qui dũ iaceremus scib reatu culpȩ. uistos nos eẽ credebamus.
tantũ uulneris. sed sanator: Primũ ad isrt uenit xp̃e sicuc
x ipse ait Nonsum missus nisi ad oues quȩ perierunt
domus isrł Ad populum em̃ isrł primũ uenit: Sed
quod non ceñt credituri: ꝓpħa non tacuit dicens Primꝰ
ad sion dieit: ecce adsum: & iherłm euuangelistã dabo
Et uidi: & non erat neq extitit quisqũa qui iniret con¬
siliũ: & interrogatus. responderet uerbũ Sed quia ad
gentes cransiuit: sequitur: Ecce seruus meus. suscipiam

Expanded text:
tetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad contetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse credebamus. tantum vulneris, sed et sanator. 9. Primum ad Israel venit Christus, sicut et ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ad populum enim Israel prius venit, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam
Abbreviated transcription (Latin):
tamen alius ex patre. alius ex iuigine: s ipse ȩt̾nus
ex patre: ipse temporalis ex matre: Ipse qui fecit:
ipse qui factus est. Iꝑse de patre sine matre: ipse de
matre sine patre. Ipse conditoris templũ: ipse con¬
ditor templi Ipse auctor oꝑis: ipse opus auctoris:
Manens unus de utraqͦ & in utraq natura: nec
naturarũ copulatione confusus: nec naturarũ dis¬
tinctione geminatus. Ideo deus in homine uenit:
quia ꝑse ip̾sum ab hominibꝰ cognosci non potuit.
S unde nobis consuluit. inde despectionẽ tulit.
quia infirmitatẽ quã pro nobis suscepit. homo
suꝑbꝰ despexit: Ob hoc infirma & stulta mundi
elegit: ut forciora & sapientiora ꝑ que non cogi¬
noscebatur confunderet: Sient cibũ fortẽ in ualid̃
infans capere non potest. uisi a matre prius editũ ui lactis
sucũ ueitatur: ut quod iicibo non potuit uti. suggendo po¬

Expanded text:
tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus tamen alius ex Patre, alius ex Virgine; sed ipse aeternus ex Patre, ipse temporalis ex matre; ipse qui fecit, ipse qui factus est; ipse de Patre sine matre, ipse de matre sine Patre; ipse conditoris templum, ipse conditor templi; ipse auctor operis, ipse opus Auctoris; manens unus de utroque, et in utraque natura, nec naturarum copulatione confusus, nec naturarum distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo po
Abbreviated transcription (Latin):
remota: sue speciei similitudinẽ relinquit in memoria
Similitudinem autem non ꝑ unagines sicut cetera:
sed sicut gauctium sine imagine reminiseimus. Dũ obli¬
uionem memoramur: non ꝑseipsam adest Quod si
animalibus irracionabilibus intelloctum in ẽẽ: nisi
homini tantũ pr̃edito racione Cȩteris enĩ in psa
qualitate considerationis suȩ sensiis carnis: non in-
siit: ne precerita sit ȩterna: si desi t & ne
inꝑfecta si ad huc fit: s sit ęterna: sit ꝑfec¬
ta: quatinus mea natiuitate ȩternntis & perfectio
habeatur: Ex utero uirginis minor dicitur patre
xp̃e: sollicet iuxta humanam assumptionẽ: non
tate est: sed inutinq natura. idem unus est. Nec
puriis homo conceptus est. nec purus homo ẽditꝰ
est: nec postea meritum ut deus eẽt accepit: Sed
pro salute humana: in qua & in passibilis patr& im¬
mortalis mori. & et̾nus ante scła. temporalis possec

Expanded text:
remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; remota, suae speciei similitudinem relinquit in memoria; beatitudinem autem non per imagines sicut caetera, sed sicut gaudium sine imagine reminiscimur. Dum oblivionem memoramus, non per seipsam adest. Quod si animalibus irrationabilibus intellectum inesse, nisi homini tantum praedito ratione. Caeteris enim in ipsa qualitate considerationis suae sensus carnis, non intesiit, ne praeterita sit, si desiit, et ne imperfecta sit, si adhuc fit; sed sicut aeterna, sic et perfecta, quatenus in ea nativitate aeternitas et perfectio habeatur. 2. Ex utero Virginis minor dicitur Patre Christus, videlicet juxta humanam assumptionem, non tate est, sed in utraque natura 149 idem unus est. Nec purus homo conceptus est, nec purus homo editus est, nec postea meritum ut Deus esset, accepit; sed  carnem pro salute humana, in qua et impassibilis pati, immortalis mori, et aeternus ante saecula temporalis posset
Abbreviated transcription (Latin):
funditatẽ: animi tui abyssum intra: & mirari po¬
ces multa cogitans sine sensu carnis. & sine imagi¬
mbus iuuis. animo tantũ Cernentes uituennir
memoria que mente sibi fingente tenemus. Mul¬
ta quoq intelligimꝰ sensu: quȩ lingua explere
non possumus: In noxios cẽ infantes oꝑe. non eẽ
innorios cogitatiõe: quia motũ quẽ gerunt m̃te.
nondũ possunt explete ui opere: ac ꝑhoc m illisetas est
in becilla. non anmus: Ad nitũ eñ uoluntatis. nondũ
obtemperat illis fragilitas corporis: nec adõ opere no¬
cere possunt. sicut cogitatione monentur Ex causa
sortita est uocabulũ cogitatio: Cogendo enĩ animũ
reminiscere quod memoriȩ cõmendatũ est dicitur
cogitatio. Nerũ omniũ thesanrus: memoria est. Pre
est eñi cunctis rebus inuentis: ipsa cogitatio: De qͣ
difficile est aliquẽ disputare: quia grandis eiꝰ ꝑplexi¬
tas est: Et animus ipsa est. Imago a sensibꝰ corꝑis

Expanded text:
rofunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si porofunditatem, animi tui abyssum intra, et mirare, si potes. Multa cogitantes 147 sine sensu carnis, et sine imaginibus vivis, animo tantum cernentes intuemur, memoriaque mente sibi eas figente, tenemus. Multa quoque intelligimus sensu quae lingua explere non possumus. 6. Innoxios esse infantes opere, non esse innoxios cogitatione, quia motum quem gerunt mente nondum possunt explere opere, ac per hoc in illis aetas est imbecillis, non animus. Ad nutum enim voluntatis nondum obtemperat illis fragilitas corporis; nec adeo opere nocere possunt, sicut cogitatione moventur. 7. Ex causa vocabulum sortita est cogitatio. Cogendo enim animum reminisci quod memoriae commendatum est, dicitur cogitatio. Rerum omnium thesaurus memoria est. Ipsa est enim custos rebus inventis, ipsa cogitatis; de qua ad liquidum difficile est aliquem disputare, quia grandis ejus perplexitas est, et animus ipsa est. 8. Imago a sensibus corporis
Abbreviated transcription (Latin):
te sencienth precellunt: Nã prestantior est odoratus
sapori: & posicione loci. & senciendi longniquitate:
Sic aures odoratui: Longnis enĩ auditnus. quã od oramꝰ¬
rate᷑. Sic oculi auribus. Longius eñ uidemus: quã
audimus: Animus autem & loco. & merito: his uni¬
uersis sensibus suꝑfertur: In arce enĩ capitis consti¬
tutus. quod illi corporalit̃ non attingunt. iste intel¬
lectualit̾ contuetur. Amplius excellit oculoꝵ sensꝰ
ceteris sensibus: quande quidẽ quȩ ad alios ꝑtinent
sensus. uide.: dicamꝰ. ueluti cũ diciinus. uide quomodo
sonat: uide quomodo sapit: Sic & cęt̾a Quẽadmo¬
dũ oculus. ita & animus cȩtera uidet: sese non intu¬
etur. Aliarũ cñi rerũ origines. specics: & magnitu¬
dines ꝑspicit: de se autẽ canta. uert. ĩgnorantia ifi¬
citur: ut in his omnibꝰ nichil cercnas contempletur.
Ohomo qui imiraris syderum altitudiuẽ. & maris ꝓ¬

Expanded text:
te sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus te sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus, quod illi corporaliter non attingunt, iste intellectualiter contuetur. Amplius excellit oculorum sensus caeteris sensibus, quandoquidem quae ad alios pertinent sensus inde dicamus, veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo sapit, etc. 4. Quemadmodum oculus, ita et animus caetera videt, sese non intuetur. Aliarum enim rerum origines, species, et magnitudines perspicit; de se autem tanta veri ignorantia inficitur, ut in his omnibus nihil incertius contempletur. 5. Homo, qui miraris siderum altitudinem, et maris p
Abbreviated transcription (Latin):
Quod est ad corpus mutacio locoꝵ: hoc est ad animũ
mutabilitas cogitationũ: Quȩ uarietas malȩ motionis
tunc menti inhesit. quando ab ęc̃noꝵ contemplatione
primus homo racedeus. in illo stare noluit: a quo male¬
motionis iecessit: & uista dampnatione inconstaus per
rerũ raptus uarietatẽ defluxit Multũ ex sua natura
splendorem possidet anima: s fuscatur cõmixtione
cariis. qua retinetur inclusa Ex eius enĩ parte uercit᷑
ad peccandi infirmitatẽ: saloione docente: Corpus
corruptibile Ag Trauat ammã: et deprimit c̾rena in ha¬
bitatio sensũ multa cogitanteo x iii¬
on urtute. non De sensibus carnis:
on uirtute. non
sensibus corporis: sed racione mentis. exxellimi
animalibus cȩteris Pro rebus corporeis utendis. sufficit
sensus caris: non pro spiritalibus capiendis: Illect
autem homines usu corporearum rerũ: nichil putãt
corporei sensus diuersitate locoꝵ: ita sibimet uircu¬

Expanded text:
Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendorem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim 146 parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. CAPUT XIII. De sensibus carnis. 1. Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant alcorporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quȩdam in rebus temporalia sunt. quędã ꝑpe¬
tua: quedtã uero sempiterna: Gemporalia sunt
quibus grtus & obitus: Perpetua: quibus ortus. non
cerminus: Sempiterna: quibus nec ortus. nec terminus:
Quimã non eẽ partem duinę substantiȩ uel nature: nec
tentiȩ dicunt ẽẽ animam: priuisqũa nascatur incorpore:
Quos uerũ esse. nullis approbatur indiciis: Nam utrum
antea fuissemus. nec ipsi nouimꝰ: nec ex hoc quod quis ho¬
minĩ dicat habenius. Non est cigo querendtũ: qued quȩ¬
rendo magis magisq est irridendũ: Gentiles & herẽtiei:
de anima disputare conantur. S quomodo de illa aliqͥd
recte sentire possunt: qui auctorem ad cuiꝰ imaginẽ facta
est non nouerunt. Et ideo multa errore digna dixe¬
runt. Mutabilis est anima: non locilit᷑. seo temporaliter
suis affectionibus Corpuis autem. & loco. & cempore
mutabsle: quia & tempore mutatur: & uariatur loco

Expanded text:
Nam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam perpeNam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt, quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus et non terminus; sempiterna, quibus nec ortus, nec terminus. 4. Animam non esse partem divinae substantiae, vel naturae; nec tentiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. Non est ergo quaerendum quod quaerendo magis est irridendum. 5. Gentiles et haeretici de anima disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et loco variatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tata intentione ad alias atq alias actiones transit: Dũq
ꝑ diuersa requiem solidam querit. nec imieuit: in laborȩ
miser &e uarietate uiuit: & uaciis a requie manet:
Quanius cadem mutaibilitas non sit homini conerea¬
ta: s pro merito primȩ preuaricationis illi accessĩt:
iam tamen naturalis facta est. quia originaliter a
ita corporis. anuna: uita animȩ. deus est Et
sicut corpus mortuũ est sine anima: ita anima
mortua est sine dõ: Anima hominis non est
homo: scd corpiis. quod ex humo factum est. id tantũ
homo est: In habitando autem in corpore anima ex
ipso participio carnis. hominis nomen accepit: sicut¬
conditam ẽẽ ad dĩ imaginem: Male ergo a quibusdam
creditur: animã hominis cẽ corporeã: Quȩ ꝓpt̾ id ad
dĩ imaginem facta est. ut si non in cõmitabilis ut deus
eẽt: tamen in corporea ut deus existeret: Sicut angłi:
ita & anime:. Habent eñ mitiũ: finem uero nullum:

Expanded text:
tata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque tata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a Vita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicutconditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hominis esse corpoream, quae propter id ad Dei imaginem facesset, tamen incorporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae: habent enim initium, finem nullum.
Abbreviated transcription (Latin):
cibus diaboli Quia praua uoluntate ad ina colla¬
bimur. recte ad bene agendum oũ labore consurgunꝰ.
quod non ita eẽt. si delectatio flagitiũ primorum
hominũ non ꝑsuasisset: quibꝰ ad bene uiuendũ. tan¬
tũ uelle sufficer& & sine difficultate statim actio
obtemperaret: Dunsio & pugna ut sit in hominis
ammo. pena peccati est: ex primo homine in om̃s
eius filios ꝓpagata: At qui uoluit cum dõ ẽẽ unit
eẽt insemecipso anusus: & qui imperanti dño no¬
luit ẽẽ subiectus: fieret senetipsi rebellis atq con¬
trari: Inde nec sibi poterit subiugari: si prius dõ
non fuerit subuigatus: sibiq sermet nolens: qui dõ noluit
uolens: Quam uariȩ ꝑdiuersa humanum defluxit gemis:
ctum se ab una stabili. semꝑq manente diuiitatis soli di¬
tate subtraxit Nam dñ opiis quodlibet appetit. quasi¬
ut ibi iam requiem mentis infigat: dũ ei uon fufficit. mu¬

Expanded text:
cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collacibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus, et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mu
Abbreviated transcription (Latin):
nem ad imaginem & similitudinem nrãm: Quia em̃ boni
sumus naturalit̾ conditi: culpę quodã modo merito. contra
naturã mali sumus effect: Sicut presciuit deus hominẽ
peccat ata & presciuit qualit illũ ꝑsuam grãm repa
raret: qui suo arbitrio deperire potiusset: Originalit̾
Adam & eua simul ereati sunt: specialit uero postea mu¬
lier de latere uiri formata est: Parit̾ ergo contiti sunt
utriq racionis ordine: non tamen parit̾ cemporis uni¬
tate Uir adimaginem dĩ factus est: mulier ad imagi
nem uiri formata est: GIude & illi lege naturȩ sub¬
iecta est: Itẽ uir ꝓpt̾ semetipsũ factus est: miher ob
aduitoriũ uiri ereata est: Homo ꝓpt̾ peceatũ cunc
traditus est diabolo: quando audiut: terra es. & in
terram ibis Gunc enim dictum est diabolo: terram
manducabis Inde & ꝓpħa ait serpenti. Tulius. panis
eius. Serpens enim diabolus: puluis impii: & ipsi st̃

Expanded text:
nem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia enim boni nem ad imaginem et similitudinem nostram. 2. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodam modo merito contra naturam mali sumus effecti. 3. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit 142 qualiter illum per suam graret, qui suo arbitrio deperire potuisset. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter vero conditi sunt utique rationis ordine, non pariter temporis unitate. Vir ad imaginem Dei factus enem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
a dõ: & reuerenter salutatur ab angło. Nam & mariã
angłs gabriel legitur salitasse: & ioh̃i angłm salutanti.
ab codem angło dicitur: Side ne feceris: conseriuis
enĩ tuus sũ. & fratrum tuoꝵ: Per quod agnoscitur: ꝑ
incarnationem dominicã pacem hominibus fuisse &
angelis redditam.XI. De homine: ooooooooe¬
mtuia sub cęlo ꝓpter hominem facta sunt: homo
autem ꝓpt̾ seipsum: Iude & omina ꝑ figuram
ad eius similitudinẽ referuntur: Communia
homuimi omnia naturalia ẽẽ cum omuibus rebus que cons¬
tant: & in homine omnia contineri: atq in eo omnium
homo magna quȩdã porcio est: Tantoq gradu est ceteriᷤ
excellentior: quanto imiagini diuinę uicinior. Quanta
ceteris creaturis prestet homo dignitate uirtutis: ex ipsa
reuerentia discitur ereationis: aũ de omnibꝰ dixerit d̾s.
fiat. & focta sunt: crea rȩ uero hominem quo. dam
ȩterni consilii deliberatione uoluerit dicens: faciamus homi¬

Expanded text:
a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. 140 Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse, et Joanni angelum salutanti ab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibus fuisse et angelis redditam. CAPUT XI. De homine. 1. O sub coelo propter hominem facta sunt, homo autem propter se ipsum; inde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in homine omnia contineri, atque in eo omnium homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverentia discitur creationis, dum per omnia dixit Deus: Fiat et facta sunt, creare vero hominem eum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit, dicens: Faciamus homi
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s. s pro incarnationis dispensatione solus filius intelli¬
gitur: Ante dominice incarnationis dispensatione ad¬
uentũ. discordia int̾ angłos & homines fuit: ueniens
autẽ. xp̃s. pacẽ inse .e. augl̃s &e homnibꝰ feeit. Eo qppe
nato. clamquerunt augł̃i: in terra pax homimibus bone uo¬
luitatis: Per incarnationem igitur xp̃i. non solum deo
reconciliatus est homo: uerum etiam pax uit̾ homines
& angłos reformata est:. Discordia igitur ante aduen¬
tum xp̃i hominũ & angłoꝵ fuisse. ꝑ id maxime agnos¬
citur: quod salutati in ueteri testamento ab hominibꝰ
angłi. despiciunt se salutari ab eis: quod in nouo testam̃co
ã iohanne factũ. non solum reuerent̾ augłs suscipit: ue¬
rum ętiam ne faciat interdicit. Ob hoc homo in ueteri
testamento despicitur: nec resalutatur ab angło. eo qͦd
homo uondũ transsisset in dm̃. Duscipitur autẽ homo

Expanded text:
sanctus; sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intellisanctus; sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur. Ante Domini incarnationis adventum, discordia inter angelos et homines fuit: veniens autem Christus pacem in se, et angelis, et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi non solum Deo reconciliatus est homo, verum etiam pax inter homines et angelos reformata est. 27. Discordia igitur ante adventum Christi hominum et angelorum fuisse per id maxime agnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverenter angelus suscipit, verum etiam ne faciat interdicit. 28. Ob hoc homo in Veteri Testamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. 29. Suscipitur autem homo
Abbreviated transcription (Latin):
iudere desiderant: & habent. & habere desidetant. & ami
&& amare nitiuitur: Si enĩ sic uidere desiderant. ut effec̃¬
tu desiderii non perfruantur. desiderium hoc necessita¬
tem habet: & uecessittis ista penalis est: N Beatis ners an¬
głis om̃is pena longe est: quia numqu̾a simul pena et
beatitudo conuieniunt: Rursum si cos dicimus dei uisiõe
saciari: sacietas fastidiũ habere solet: S scimus illos dĩ
iusione qũã & desiderant fastidiri non posse: Quid eigo
est: ĩust Ut miro modo simul utrumq credamus: quia
& desiderant. & saciantur: Sed desiderant sine labore.
& saciantur sine fastidio: Ne emĩ sit in desiderio necessi¬
tas: desidemntes saciantur: Et iterum ne sit insacietate
fastidiũ: saciati desideraut: Uident ergo augłi faciem
patris ꝑ sacietatẽ: s quia sacietas ista fastidium nescit:
ingłi desiderant in eo ꝑspicere semꝑ: Ubicumq inscrip¬
turis scĩs pro dõ angls ꝑouitur: non pat̾. non sanchis

Expanded text:
idere desiderant; et habent, et habere festinant; et amant, et amare nituntur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet. Necessitas illa poenalis non est, et beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam simul et poena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet; et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur; sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit necessitate fastidium, satiati desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicumque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitur, non Pater, non Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ cor miserum uistoꝵͫ. cõpassione
dãnatoꝵ condolendi affectio: ubi tantũ
erit scõꝵ. de dei contẽplarione gaudiũ: ut cristiciȩ
nullum cribuat introitũ: Siciit cõparatꝰ color aa¬
didus nigro colori sit pulchrior: ita a fc̃oꝵ et
scõꝵ reqines cõparata damnatione̾ maloꝵ. gło¬
riosior erit: sic iusticia in isticie: sic uircꝰ uicio:

Expanded text:
futurum cor miserum justorum compassione damnatorum condolendi affectio, ubi tantum erit sanctorum de Dei contemplatione gaudium, ut tristitiae nullus tribuatur introitus. 2. Sicut comparatus color candidus nigro colori fit pulchrior, ita et sanctorum requies comparata damnationi malorum gloriosior erit. 3. Sic justitia injustitiae, sic virtus vitio
Abbreviated transcription (Latin):
cari: Nam uidei scđm carnem filii abrahe: se¬
cundum conuersationẽ filii diaboli nuncũpant᷑.
c ꝑ hoc. illi sunt semen abrahȩ qui eius imitan¬
tur fidem: non qui ex eius generati sunt carne:
De errore auctoris trahitur aquibusdã & nom̃
& culpa : ut & ipsius uocabulo censeãtur. cuiꝰ
re in apocalipsi dicitur: Habes tenentes doctri¬
nam balaam & ieͣbel. Doctrinã igitur balaam¬

Expanded text:
cari. Nam Judaei, secundum carnem, filii Abrahae; secari. Nam Judaei, secundum carnem, filii Abrahae; secundum conversationem, filii diaboli nuncupantur; ac per hoc illi sunt semen Abrahae, qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. 18. De erroris auctore trahitur a quibusdam et nomen, et culpa, ut ipsius vocabulo censeatur cujus  in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et Jezabel; doctrinam igitur Balaam
Abbreviated transcription (Latin):
a facie mea: & egrediantur. Per moysen quippe
& samuel. legem accipe & propħas. Quos quamuis
heretiei opere implere contendant: p̾ropt̾ erroris
tamen impietatem a uultu di proioruntur: & a
iustoꝵ octibus separantur:. Paganus & heretieus.
ille quimĩquam fuit cũ di popło: iste quia reces¬
sit adi popło: utq recedentes axp̃o. ad diaboli
ꝑtinent corpus Qui ab idolatria ad iudaismũ¬
uel heresim crauseunt: uixta propħam. de malo ad
Cuiꝰ doctrinam quisq sequittr. huius & filius nn¬
cupatur: sicut & ꝑ propħam amorreũ patre et
cetheam matrẽ ẽx isrł dñs dicit. non utiq nascendo:
sed imitando Sic &e inineliorẽ partem filii dĩ mun¬
cupantur: qui precepta łi custodiunt: Unde & nos
non natura sed adoptione. clamamus dõ dicentes:
pat̾ nr̃ qui es in cęlis Non solum tantũ nati¬
tate. sed etiam imitatione filios posse alicuuis uo¬

Expanded text:
a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe a facie mea, et egrediantur . » Per Moysen quippe et Samuel legem accipe et prophetas. Quos quamvis haeretici opere implere contendant, propter erroris tamen impietatem a vultu Dei projiciuntur, et a justorum coetibus separantur paganus et haereticus. Ille quia nunquam fuit cum Dei populo; iste autem quia recessit a Dei populo. Uterque recedentes a Christo ad diaboli pertinent corpus. 15. Qui ab idololatria ad Judaismuvel haeresim transeunt, juxta prophetam, de malo ad 16. Cujus doctrinam quisque sequitur, hujus et filius nuncupatur, sicut et per prophetam Amorrhaeum patrem, et Gethaeam matrem esse Israel Dominus dicit, non utique nascendo, sed imitando. Sic et in meliorem partem Filii Dei nuncupantur, qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos, non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: Pater noster, qui es in coelis. 17. Non solum nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vo
Abbreviated transcription (Latin):
sese ii proprias sectas inducunt: sic tamen inuicem
sese collidunt. ut contra eccłam pari erroris spͣu de¬
certent: & qui inuicẽ sunt diuisi. in aduersitate ȩoclę
simul existant uni᷑: Eis quibus pro eo quod tantũ
ualeant hereses. uidentur habere ueritatẽ: hoc res¬
pondendum est: Non ideo saluti preponendi sunt
morbi: quia plerumiq ita generaliter mundũ oceu¬
ꝑant: ut parũ saluti locum reluiquant: .xuii. d̾pa¬
on posse heretieos habere ganis ⁊ hereticis.¬
amici iob non ꝑ se placare dm̃ sibi potuert̃:
nisi pro eis iob sacrificiũ obtulisset: Opera bona que he¬
retici faciunt: & iusticia eoꝵ niehil eis prodest. testan
ego annuntiabo iusticiam tuam: & opera tua
non proderunt tibi: Heretiei quamuis legem et
prophas adimpleant: ex eo tamen quod catholici
non sunt. non est deus in eoꝵ ẽuentibus: ipso dño
testante: Si steterit moyses & samuel coram me.
non est amia mea ad populum istum: Eice eos

Expanded text:
sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui invicem divisi sunt, in adversitate Ecclesiae simul existunt uni; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos habere veniam, amici Job non per se placare Deum sibi potuerunt, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset . Opera bona, quae haeretici faciunt, et justitia, nihil eis prodest, testantego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi . » Haeretici, quamvis legem aut prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus, ipso Domino testante: « Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum. Ejice eos
Abbreviated transcription (Latin):
uersari: eccla uero catholica. sicut per totũ mundũ
extenditur: & omniũ gentium societate construi
tur: Que sunt hereses nisi quȩ relicta dĩ eocła. pri¬
uatas elegerunt societates. De quibus dñs dicit:
Duo mala fecit populus meus me dereliquerunt
fontẽ aquę uiue. & federunt sibi cisternas dissipa¬
tas. cisternas quȩ continere non ualent aquas.
Causa heresis ob quã rẽ sit: id est ad exercitationẽ
fidei: Uis uero ꝑ quã fit. obseuritas est diuinarũ scrip¬
quod existunt hereses. iani non sunt: Mala enim
sentiendo: esseitiam non adquirunt. Ea nchilum
enĩ cenctunt. Heretiei ingenti studio mendatia
sua discunt. &. labore uehiem̃ti. ne ad unitatẽ eccle
ueniant. decertant. De quibus ꝑ propham congrue
dicitur Doeuerunt linguam suam loqui menta¬
ciũ. & ut inq̃ agerent laboniuerunt: Dũ iueis¬
sim heretici mutuo se lacerent. quando alt̾utrum

Expanded text:
versari. Ecclesia vero catholica, sicut per totum mundum versari. Ecclesia vero catholica, sicut per totum mundum extenditur, ita tur. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas quae continere non valent aquas . » Causa haeresis ob quam rem fit, ad exercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripquod existunt haereses, jam non sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dicitur: Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
illuc ex tetributione glorificabitur: Eccłe
siue quas a paganis ꝑtulit in martiribus: siue quas
abheretieis ꝑfert diuersis concertationibus. Ptros ꝙ aut̃
tolerat: ita male credentes a se repellit: Sc̃a ecelesia
entia: cum temptatur uerbis: exercetur pacientia.
cũ temptatur gladtus: Causa prauitatis herecioe:
dectrims est propagata ȩccle. Nam antea simpli ei
tantũdẽ fide iugebat: Heretiooꝵ igitur eocasione. pio¬
pogati sunt dectores in fide: & per acuimen heresim.
cecłe magistri creuerunt: Nam tunc clarius manifesta¬
tur ueritatis assercio: quando patuerit qualibet dissen
uersaliter ꝑ omnẽ sit mundũ diffusa: Nam hereticoꝵ
cocsȩ. in parcibus mundi coartantur: hec uero in toto
orbe diffusa expanditur: paulo attestante apło Grãs
inquit ago deo pro omnibus uobis: quia fides ur̃a an¬
uuntiatur in uniuerso mundo: Hereses aut in alique
angulum mundi. aut in unã gentem inueniuntur

Expanded text:
illic ex retributione glorificabitur. 2. Eccillic ex retributione glorificabitur. 2. Eccsive quas a paganis pertulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus. Utrasque autetolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia entia cum tentatur uerbis, exercetur patientia cum tentatur gladiis. Causa prauitatis haeretice, doctrina est propagata aecclesiae. Nam antea simplici tantum fide uigebat. Hereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumina haeresum Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio, quando patuerit quaelibet dissensiversaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam haereticorum Ecclesiae in partibus mundi coarctantur, haec vero in toto orbe diffusa expanditur, Paulo attestante apostolo: Gratias inquit ago Deo meo, pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in universo mundo. Haereses autem in aliquo angulo mundi, aut in una gente 157 inveniuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Neq in pariũs ut in popło isrł: sed in om̃i ereden¬
tiũ multitudine spiritus scĩ gr̃a manet Aliqũã¬
do non maguis & reprobis dona sanct spiritus con¬
feruntur. sicut sauli data est propħia & balaam:
Unde & multi u fine dicturi sunt dño Nonne¬
cantũ plebis uides sc̃i prophetantes expeclauie¬
sed fuisse etiam in nationibus plerosq scõs uiros ꝓphecie
a quibiis eius expectabatur aduentus: sicut iob. sieut ba¬
laam. qui xp̃i utiq predicauerunt aduentũ: C onuiersio
gentiũ ueteri populo latebat: s tam̃ in consilio ãi erat
dicabatur aduentiis xp̃i: sicut aicit. ꝓpħa Cum appro¬
pinquaueruit auni cognosceris: dum aduenerit cẽpꝰ
ostenderis. Nunc uero reuelatũ patet: quod cẽ çarna¬
libus latebat: spiritalibus uero notum erat. Nondũ
tamen manifeste dicebatur: eoquod tempus osten¬
signis nõn eẽt XUI. De eccła & heresibus
emina est ȩccłȩ pulchritudo: uua qũa hic
bene uiuendo consequitur. altera ꝑ quã

Expanded text:
populo Israel, sed in omni credentium multitudine Spiritus sancti gratia manet. 8. Aliquando non dignis et reprobis dona Spiritus sancti conferuntur, sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunttantum plebis Iudaeae sancti prophetantes exspectauesed fuisse etiam in nationibus plerosque sanctos uiros, prophetiae a quibus ejus exspectabatur adventus, sicut Job, sicut Balaam, qui Christi utique praedicaverunt adventum. 155 10. Conversio gentium veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat r adventus Christi, sicut dicit propheta: Cum appropinquaverunt anni, cognosceris; dum advenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, eo quod tempus ostensionis non esset. CAPUT XVI. De Ecclesia et haeresibus. 1. Gemina est Ecclesiae pulchritudo: una quam hic bene vivendo consequitur; altera, per quam