comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
brinam trinis hibernis hremare constituit. et quod tanti
motus galliae extiterant: totam hremem ad exercitum ipse¬
manere decreuit. Nam illo incommodo de Sabini morte p¬
lato omnes fere Giallię ciuitates de bello consultabant. nun¬
cios legationesq in omnes partes dimittebant. et quid reliqͥ
consilu caperent. atq initium belli fieret explorabant. no¬
cturnaq in locis desertis consilia habebant Neq ullum
saris. quin aliquem de consiliis ac motu si allorum munciũ accipen
In his a l Roscio questore quem legioni tertiedecime pre¬
fecerat certior factus est. magnas si allorum copias earum ci¬
uitatum quȩ armorite appellantur. oppugnandi sui causa
conuenisse. neq longius millia passuum octo ab hibernie suis
abfuisse. Sed nuncio allato de uictoria Caesaris discessisse.
adeo ut fugę similis discessus uideretur. At Caesar principi¬
bus euiusꝙ ciuitatis ad se euocatis alias certitando cum se

Expanded text:
brivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti brivam trinis hibernis hiemare constituit et, quod tanti motus Galliae exstiterant, totam hiemem ipse ad exercitum manere decrevit. Nam illo incommodo de Sabini morte perlato omnes fere Galliae civitates de bello consultabant, nuntios legationesque in omnes partes dimittebant et quid reliqui consili caperent atque unde initium belli fieret explorabant nocturnaque in locis desertis concilia habebant. Neque ullum sit, quin aliquem de consiliis ac motu Gallorum nuntium acciperet. In his ab Lucio Roscio, quem legioni tertiae decimae praefecerat, certior factus est magnas Gallorum copias earum civitatum, quae Armoricae appellantur, oppugnandi sui causa convenisse neque longius milia passuum octo ab hibernis suis afuisse, sed nuntio allato de victoria Caesaris discessisse, adeo ut fugae similis discessus videretur. At Caesar principibus cuiusque civitatis ad se evocatis alias territando, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit. postero die contione habita. rem esse gestam propo¬
nit milites consolatur et confirmat: quod detrimentum
culpa et temeritate legati sit acceptum. hoc equiore animo
ferendum docet: quod beneficio deorum immortalium: et
uirtute eorum expiato in commodo neq hostibue diutina
laeticia: neq ipsis longior dolot relinquatur. Interim ad
Labienum ꝑ Remos incredibili celeritate de uictoria Cae¬
saris fama perfertur:. ut cum ab hibernis Caiceronis millia
passuum abesset eirciter sexaginta. coq post horam diei
nonam Caesat peruenisset. ante mediam noctet ad por¬
tas castrorum cdamor oriretur: quo clamore significatio
uictoris gratulatioq ab Remis. Labieno fieret. Hac fama
ad Treuiros plata: Induciomarus qui postero die castra la¬
bieni oppugnare decreuerat. noctu profugit. copiasq omnes
in Treuiros redueit. Caesar cum sua legione fabium remit¬
tit in hiberna. ipse cum tribus legionibue circum Samoro¬

Expanded text:
cognoscit. Postero die contione habita rem gestam propocognoscit. Postero die contione habita rem gestam proponit, milites consolatur et confirmat: quod detrimentum culpa et temeritate legati sit acceptum, hoc aequiore animo ferendum docet, quod beneficio deorum immortalium et virtute eorum expiato incommodo neque hostibus diutina laetatio neque ipsis longior dolor relinquatur. Interim ad Labienum per Remos incredibili celeritate de victoria Caesaris fama perfertur, ut, cum ab hibernis Ciceronis milia passuum abesset circiter LX, eoque post horam nonam diei Caesar pervenisset, ante mediam noctem ad portas castrorum clamor oreretur, quo clamore significatio victoriae gratulatioque ab Remis Labieno fieret. Hac fama ad Treveros perlata Indutiomarus, qui postero die castra Labieni oppugnare decreverat, noctu profugit copiasque omnes in Treveros reducit. Caesar Fabium cum sua legione remittit in hiberna, ipse cum tribus legionibus circum Samaro
Abbreviated transcription (Latin):
scindere. alii fossas complere ixciperent. Tutic Caesat omnibi
portis cruptione facta equitatuq emisso. celeriter hostes in
fugã dat. Sic uestri omnino pugnandi causa resisteret nemo.
magnumq ex iis numerum occidit: atq omnes armic exui
longius prosequi ueritus quod silue paludesq intercedebant
Neq etiam paruulo detrimento illum locum teliriqui uide¬
bat. Omnibus suis incolumibus copis eodem die ad Cicero¬
nem peruenit. Institutas turres. testudines. munitionesqr
hostium admitatut. legione producta cognoscit. non decimũ
quenq esse. teliquum militem sine uulnere. Ea his ommib
iudicat rebus. quanto cum periculo: et quanta cum uittute
res sint administrate. Ciceronem pro eius merito legionẽꝙ
collaudat. Centuriones sigillatim. tribunosq militim ap¬¬
pellat: quorum egregiam fuisse uirtutem testimonio Cice¬
tonis cognouerat. De casu Sabini et Cotte certius ex captiuis

Expanded text:
scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus scindere, alii fossas complere inciperent. Tum Caesar omnibus portis eruptione facta equitatuque emisso celeriter hostes in fugam dat, sic uti omnino pugnandi causa resisteret nemo, magnumque ex eis numerum occidit atque omnes armis exuit. Longius prosequi veritus, quod silvae paludesque intercedebant neque etiam parvulo detrimento illorum locum relinqui videbat, omnibus suis incolumibus copiis eodem die ad Ciceronem pervenit. Institutas turres, testudines munitionesque hostium admiratur; legione producta cognoscit non decimum quemque esse reliquum militem sine vulnere: ex his omnibus iudicat rebus, quanto cum periculo et quanta cum virtute res sint administratae. Ciceronem pro eius merito legionemque collaudat; centuriones singillatim tribunosque militum appellat, quorum egregiam fuisse virtutem testimonio Ciceronis cognoverat. De casu Sabini et Cottae certius ex captivis
Abbreviated transcription (Latin):
minore cum periculo uallem riuumq transiret. Prima
luce hostium equitatus ad castra accedit. preliumq cum
nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedẽ
ac se in castra recipere iubet. Simul ex omnibus partibus
castra altiore uallo muniri porcasq obstrui: atq in hic
ad ministrandis tebue ꝗ̃ moxime concũsari et cum simu¬
latione agi timotis iubet. Quibus omnibus rebus hostes ĩ¬
uitati copias tradueunt. aciemq iniquo loco constituunt No¬
stris etiam uallo deductie. propine accedunt: et tela intra
munitiones ex omnibus partibus coniiciunt precombusq
circũmissis pronunciari iubent. seu qui gallus. seu Roma¬
nus uelit. ante horam tertiam ad se transire: post id temp
non fore potestatem. Ac sio nostros contempserunt: ut ob¬
structis in speciem portis singulie ordimibus cespitum: qd
eas non posse introrumpẽ uidebantur. alii uallum manu

Expanded text:
minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima minore cum periculo vallem rivumque transiret. Prima luce hostium equitatus ad castra accedit proeliumque cum nostris equitibus committit. Caesar consulto equites cedere seque in castra recipere iubet, simul ex omnibus partibus castra altiore vallo muniri portasque obstrui atque in his administrandis rebus quam maxime concursari et cum simulatione agi timoris iubet. Quibus omnibus rebus hostes invitati copias traducunt aciemque iniquo loco constituunt, nostris vero etiam de vallo deductis propius accedunt et tela intra munitionem ex omnibus partibus coniciunt praeconibusque circummissis pronuntiari iubent, seu quis Gallus seu Romanus velit ante horam tertiam ad se transire, sine periculo licere; post id tempus non fore potestatem: ac sic nostros contempserunt, ut obstructis in speciem portis singulis ordinibus caespitum, quod ea non posse introrumpere videbantur, alii vallum manu
Abbreviated transcription (Latin):
lem et riuum. hostium multitudinem conspicat᷑. Erat
magni periculi res. tantulis copiis iniquo loco dimicare
Tum quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat equo
animo remittendum de celeritate existimabat. Consedit
et ꝙ̃ equissimo loco potest castra communit. Atq bec et si
erant exigua par se uix hominum millium septem preser¬
tim nullis cum impedimentis. tamen angustiis uiarũ.
ꝙͣ maxime potest contrahit: eo consilio: ut ĩ sũmã con¬
temptionem hostibue ueniat. Interim speculatoribus in
omnes partes missis explotat: quo commodissime itinere
ualles transire possit Eo die paruulis equestribus preluis
ad aquam factie. utri se se suo loco continent. Galli quod
ampliores copias. quę nõdum conuenerãt. expectabant.
Caesar si forte timoris simulatione hostes in suum locũ
clicere posset: Ut citra uallem pro castris prelio conten¬
deret: si id efficere non posset: ut exploratis itineribus

Expanded text:
lem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat lem et rivum multitudinem hostium conspicatur. Erat magni periculi res tantulis copiis iniquo loco dimicare; tum, quoniam obsidione liberatum Ciceronem sciebat, aequo animo remittendum de celeritate existimabat: consedit et quam aequissimo loco potest castra communit atque haec, etsi erant exigua per se vix hominum milium septem praesertim nullis cum impedimentis, tamen angustiis viarum quam maxime potest contrahit, eo consilio, ut in summam contemptionem hostibus veniat. Interim speculatoribus in omnes partes dimissis explorat quo commodissime itinere vallem transire possit. Eo die parvulis equestribus proeliis ad aquam factis utrique sese suo loco continent: Galli, quod ampliores copias, quae nondum convenerant, exspectabant; Caesar, si forte timoris simulatione hostes in suum locum elicere posset, ut citra vallem pro castris proelio contenderet, si id efficere non posset, ut exploratis itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
casu ad turrim adhesit. neq ab nostri biduo animaduersa:
tertio die a quodam milite conspicitur. dempta ad Ciceronẽ
de fertur. Ille perlectam in conuentu militum recitat. ma¬
ximaq omnes lȩticia afficit. Tum fumi incendiorum pro¬
cul uidebantur: quae tes omnem dubitationem aduentus
legionũ expulit. Galli re cognita ꝑ exploratores. obsidio¬
nem relinquunt. ad Caesarem omnibus copii contendũt
eȩ erant armate cireiter millia sexaginta. Cicero data
facultate Gallum ab codem Uerticone quem supra demo¬
strauimus reperit. qui littetas ad Caesarem defferat. hũc
admonet iter caute diligenterq faciat. perscribit in
litteris hostes a se discessisse. omnemꝙ multitudinem¬
ad eum conuertisse . quibus litteris circiter media nocte
Caesar allatis suos facit certiores eosq ad dimicandum
animo confirmat. postero die luce prima mouet castra.
et circiter millia passuum quattuor progressus trans ual¬

Expanded text:
casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa casu ad turrim adhaesit neque ab nostris biduo animadversa tertio die a quodam milite conspicitur, dempta ad Ciceronem defertur. Ille perlectam in conventu militum recitat maximaque omnes laetitia adficit. Tum fumi incendiorum procul videbantur; quae res omnem dubitationem adventus legionum expulit. Galli re cognita per exploratores obsidionem relinquunt, ad Caesarem omnibus copiis contendunt. Hae erant armata circiter milia LX. Cicero data facultate Gallum ab eodem Verticone, quem supra demonstravimus, repetit, qui litteras ad Caesarem deferat; hunc admonet, iter caute diligenterque faciat: perscribit in litteris hostes ab se discessisse omnemque ad eum multitudinem convertisse. Quibus litteris circiter media nocte Caesar adlatis suos facit certiores eosque ad dimicandum animo confirmat. Postero die luce prima movet castra et circiter milia passuum quattuor progressus trans val
Abbreviated transcription (Latin):
in eburonibus perscribit. docet omnes peditatus equitatusq
copias Treuirorum cria millia passuu longe ab suis castrie
consedisse. Caesar consilio eius probato et si opinione
trium legionum deiectus ad duas redierat: tamen unum
communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Uenit
magnis itineribus in Neruiorum fines. Ibi ex captiuis cogno¬
scit. quae apud Ciceronem gerantur: quantoq in periculo
res sit. Tum cuidam ex equitibus gallis magnis premiis ꝑsua¬
det: uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc graeciᷤ con¬
scriptam litteris mittit. ne intercepta epistola. nõstra ab ho¬
stibus consilia cognoscantur. Si adire non possit. monet ut
tragulam cum epistola ad amentum deligata. intra munitio¬
nem castrorum abiiciat. In literis scribit. se cum legionibus
profectum celeriter affore: horratur: ut pristinam uirtutẽ
retineat. Ei allus periculum ueritus tragulam mittit. haec

Expanded text:
in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque in Eburonibus perscribit; docet omnes equitatus peditatusque copias Treverorum tria milia passuum longe ab suis castris consedisse. Caesar consilio eius probato, etsi opinione trium legionum deiectus ad duas redierat, tamen unum communis salutis auxilium in celeritate ponebat. Venit magnis itineribus in Nerviorum fines. Ibi ex captivis cognoscit, quae apud Ciceronem gerantur, quantoque in periculo res sit. Tum cuidam ex equitibus Gallis magnis praemiis persuadet uti ad Ciceronem epistolam deferat. Hanc Graecis conscriptam litteris mittit, ne intercepta epistola nostra ab hostibus consilia cognoscantur. Si adire non possit, monet ut tragulam cum epistola ad amentum deligata intra munitionem castrorum abiciat. In litteris scribit se cum legionibus profectum celeriter adfore; hortatur ut pristinam virtutem retineat. Gallus periculum veritus, ut erat praeceptum, tragulam mittit. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
Reliquam partem exercitus. quod paulo aberat longiue non
putat expectandum. Equites circiter quadritigentos ex proxi¬
mis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus
de Crassi aduentu certior factus eo die millia passuum uigĩti
procedit. Crassum Samorobrine prefecit legionemq attribu¬
it. quod ibi impedimenta exercitus obsides ciuitatum littera
publicas frumentumq omne: quod eo tollerandȩ hiemis
causa deuexerat relinquebat. Fabius ut imperatum erat.
non ita multum moratus in itinere. cum legione occuͣrit
Labienus interitu sabini. et cede cohortum cognita. cum
omnes ad eum Treuirorum copie uenissent: ueritus ne ex
hibernis fuꝗe similem profectionem fecisset: ut hostium
impetum sustinere non posset praesertim quos recenti ui¬
ctoria efferri sciret. litteras Caesari dimittit. quanto cum
periculo legionem ex hibernis educturus esset. rem gestam

Expanded text:
Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non Reliquam partem exercitus, quod paulo aberat longius, non putat exspectandam; equites circiter quadringentos ex proximis hibernis colligit. Hora circiter tertia ab antecursoribus de Crassi adventu certior factus eo die milia passuum XX procedit. Crassum Samarobrivae praeficit legionemque attribuit, quod ibi impedimenta exercitus, obsides civitatum, litteras publicas frumentumque omne quod eo tolerandae hiemis causa devexerat relinquebat. Fabius, ut imperatum erat, non ita multum moratus in itinere cum legione occurrit. Labienus interitu Sabini et caede cohortium cognita, cum omnes ad eum Treverorum copiae venissent, veritus, si ex hibernis fugae similem profectionem fecisset, ut hostium impetum sustinere posset, praesertim quos recenti victoria efferri sciret, litteras Caesari remittit, quanto cum periculo legionem ex hibernis educturus esset; rem gestam
Abbreviated transcription (Latin):
tebantur: Quorum pars deprȩbensa in conspectu nostrorum
militum cum cruciatu necabantut. Erat unue inter Neririos
nomine uertico loco natus honesto. quod prima obsidione ad
Ciceronem perfugerat. suamq ei fidem prestiterat. Nuius
seruo spe libertatis persuadet premiis. ut litteras ad Caesarẽ
deferat. Has ille illigatas effert et gallus inter gallos sine ulla
suspitione uersatus ad Caesarem peruenit. Ab eo de periculo Ci¬
ceronis legionisq cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora
circiter undecima dici statim nuncium in Belluacos ad .M.
Crassum quȩstorem misit. cuius hiberna erat ab eo passuum¬
millia xxx. lubet media nocte legionem proficisci celeriterq
ad se uenire Fxit cum nuncio Crassus Alterum ad C. fabi¬
um legatum mittit. ut in attrebatum finet legionem ad¬
ducat. qua sibi sit iter faciendum. Seribit labieno si rei p.
commodo facere posset cum legione ad fines Neruiorum ueni

Expanded text:
tebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum tebantur; quorum pars deprehensa in conspectu nostrorum militum cum cruciatu necabatur. Erat unus intus Nervius nomine Vertico, loco natus honesto, qui a prima obsidione ad Ciceronem perfugerat suamque ei fidem praestiterat. Hic servo spe libertatis magnisque persuadet praemiis, ut litteras ad Caesarem deferat. Has ille in iaculo illigatas effert et Gallus inter Gallos sine ulla suspicione versatus ad Caesarem pervenit. Ab eo de periculis Ciceronis legionisque cognoscitur. Caesar acceptis litteris hora circiter XI diei statim nuntium in Bellovacos ad M. Crassum quaestorem mittit, cuius hiberna aberant ab eo milia passuum XXV; iubet media nocte legionem proficisci celeriterque ad se venire. Exit cum nuntio Crassus. Alterum ad Gaium Fabium legatum mittit, ut in Atrebatium fines legionem adducat, qua sibi iter faciendum sciebat. Scribit Labieno, si rei publicae commodo facere posset, cum legione ad fines Nerviorum veniat.
Abbreviated transcription (Latin):
grediendi facultatem. Transigitur scutum pulloni: et ueru¬
tum in balteo defigitur. Auertit huic casus uaginam et gla¬
diũ educere conatus dextram moratur manum. impedimento¬
rumq hostes circumlistunt. Succurrit inimiers illi Uore¬
nus et laboranti subuenit. Ad hunc se confestim a pullone
paulum propellit. Dum cupidius instat in locum deiectue
inferiorem concidit. Huic rursus circumuento fert subsidi¬
um pullo. atq ambo incolumes compluribus interfectis. sũ¬
ma cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna
in contentione et certamine utriq seruauit: ut alter alteri
inimicus auxilio salutiq esset. neq diiudicari posset: uter
utri uirtute anteferendus uideretur. Quanto erat in dies
grauior atq asperior oppugnatio. et maxime qđ magna ꝑe
militum confecta uulneribus. res ad paucitatem defensorum
deuenerat: tanto crebriores littere nunciiq ad Caesarem mit¬

Expanded text:
grediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verugrediendi facultatem. Transfigitur scutum Pulloni et verutum in balteo defigitur. Avertit hic casus vaginam et gladium educere conanti dextram moratur manum, impeditumque hostes circumsistunt. Succurrit inimicus illi Vorenus et laboranti subvenit. Ad hunc se confestim a Pullone paulum propellit; dum cupidius instat, in locum deiectus inferiorem concidit. Huic rursus circumvento fert subsidium Pullo, atque ambo incolumes compluribus interfectis summa cum laude sese intra munitiones recipiunt. Sic fortuna in contentione et certamine utrumque versavit, ut alter alteri inimicus auxilio salutique esset, neque diiudicari posset, uter utri virtute anteferendus videretur. Quanto erat in dies gravior atque asperior oppugnatio, et maxime quod magna parte militum confecta vulneribus res ad paucitatem defensorum pervenerat, tanto crebriores litterae nuntiique ad Caesarem mit
Abbreviated transcription (Latin):
uellent. uocare coeperunt. Quorum progredi ausus est ne¬
mo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis conturbati. tur¬
risq succensa est. Frant in ea legione fortissimi uiti centurio.¬
nes qui primis ordimbus appropinquarent.T. pullo. et .LUo¬
ante ferretut omnibus animis de locis. summis simultationi¬
bus contendebant. Ex bic pullo cum acerrime ad munitiones
pugnaretur: quid dubitas inquit Uorene: aut quem locum
tuae pro laude uirturis spectas. hic dies de nostris contro.¬
uersiis indicabit. Haec cum dixisset procedit ex castris.
munitiones quatq parti hostium confertissima uisa itrum¬
pit. Ne Uotenus quidem uallo se se continet. sed omnium ue¬
ritus extimationem subsequitur. Tum mediocri spacio relicto
pullo pilum in hostes immittit. atq unum ex multitudine
procurrentem traiecit. Quo percusso et exanimato. hunc scutis
protegunt: in hostem uni uersi tela comiiciunt. neq dant re.¬

Expanded text:
vellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nevellent, vocare coeperunt; quorum progredi ausus est nemo. Tum ex omni parte lapidibus coniectis deturbati, turrisque succensa est. Erant in ea legione fortissimi viri, centuriones, qui primis ordinibus appropinquarent, Titus Pullo et Lucius Voanteferretur, omnibusque annis de locis summis simultatibus contendebant. Ex his Pullo, cum acerrime ad munitiones pugnaretur, "Quid dubitas," inquit, " Vorene? aut quem locum tuae probandae virtutis exspectas ? Hic dies de nostris controversiis iudicabit." Haec cum dixisset, procedit extra munitiones quaque pars hostium confertissma est visa irrumpit. Ne Vorenus quidem tum sese vallo continet, sed omnium veritus existimationem subsequitur. Mediocri spatio relicto Pullo pilum in hostes immittit atque unum ex multitudine procurrentem traicit; quo percusso et exanimato hunc scutis protegunt, in hostem tela universi coniciunt neque dant re
Abbreviated transcription (Latin):
in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo
clamore secuti parta iam atq explorata uictoria tũres
testudinesq agere. et scalie uallum asceodere coeperunt. Ac
tanta militum uirtus: atq ea prestantia animi fuit: ut
cum ubiq flama torrerentur maximaq taelorum multitu¬
dine premerentur suaq omnia impedimenta: atq omnes
fortunas conflagrari intelligerent non modo demigrandi de
cederet nemo sed poene ne respicerent quidem quisꝙͣ. ac cũ
omnes acetrime fortislimeq pugnarent. Hic dies nostris
longe grauissimus fuit. tamen hunc habuit euentum ut eo
die maximus numerus hostium uulne raretur atq interfice¬
retur. ut se ab ipso uallo constipauerant: recessumq primi
ultimis non dabant. Paulum quidem intermissa flata et
quodam loco tutri adacta et contingente uallum: tertiae
cohottis centuriones ex eo quo stabant loco recesserunt: su¬
osq omnes remouerunt: nutu uocibusq hostes. si introire

Expanded text:
in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo in omnem locum castrorum distulerunt. Hostes maximo clamore sicuti parta iam atque explorata victoria turres testudinesque agere et scalis vallum ascendere coeperunt. At tanta militum virtus atque ea praesentia animi fuit, ut, cum undique flamma torrerentur maximaque telorum multitudine premerentur suaque omnia impedimenta atque omnes fortunas conflagrare intellegerent, non modo demigrandi causa de vallo decederet nemo, sed paene ne respiceret quidem quisquam, ac tum omnes acerrime fortissimeque pugnarent. Hic dies nostris longe gravissimus fuit; sed tamen hunc habuit eventum, ut eo die maximus numerus hostium vulneraretur atque interficeretur, ut se sub ipso vallo constipaverant recessumque primis ultimi non dabant. Paulum quidem intermissa flamma et quodam loco turri adacta et contingente vallum tertiae cohortis centuriones ex eo, quo stabant, loco recesserunt suosque omnes removerunt, nutu vocibusque hostes, si introire
Abbreviated transcription (Latin):
sperare pro eius iusticia quę petierint impetraturos. Ab
hac spe repulsi Heriui uallo pedum .xi. et fossa pedum
quindecim hiberna cingunt. Haec et superiorum annorũ
consuetudine a nobis cognouerant. et quosdam habebant¬
de exercitu captiuos ab hic docebantur. Sed nulla fertamẽ¬
torum copia quę esset ad hunc casum idonea uterentur
ꝯladiis. cespites citcũcidere manibus. sagulisq terram
Sxbaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum mul¬
titudo cognosci potuit. Nam minus horis tribus uallum mil¬
lium pedum xu. in circuitu munitiotium pre fecerunt: reliꝗsꝙ̃
diebus turres ad altitudinem ualli. falces testudinesq: q̃s
udem captiui docuerant facere ac parare coeperunt. Septim
oppugnationis die. maximo cohorto uento feruentes fuxilli.
et argilla glandes. fundie. et feruefacta iacula incisa que
more gallico stramentis erant. recte iacere coeperunt. hacc
celeriter ignem comprehenderunt et uenti magnitudine

Expanded text:
sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab sperare pro eius iustitia, quae petierint, impetraturos. Ab hac spe repulsi Nervii vallo pedum IX et fossa pedum XV hiberna cingunt. Haec et superiorum annorum consuetudine ab nobis cognoverant et, quosdam de exercitu habebant captivos, ab eis docebantur; sed nulla ferramentorum copia quae esset ad hunc usum idonea, gladiis caespites circumcidere, manibus sagulisque terram exhaurire nitebantur. Qua quidem ex re hominum multitudo cognosci potuit: nam minus horis tribus milium pedum XV in circuitu munitionem perfecerunt reliquisque diebus turres ad altitudinem valli, falces testudinesque, quas idem captivi docuerant, parare ac facere coeperunt. Septimo oppugnationis die maximo coorto vento ferventes fusili ex argilla glandes fundis et fervefacta iacula in casas, quae more Gallico stramentis erant tectae, iacere coeperunt. Hae celeriter ignem comprehenderunt et venti magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesq Neruiok
qui aliquem sermonis aditum causamq amicicie. cum
Cicerone habebant colloqui se uelle dicunt. Facta potestate
eadem quȩ Ambiorix cum liturio aegerat. commemo¬
rant: omnem esse in armis Galliam. germanos Rhedu
transisse. Caesaris reliquorumq hiberna oppugnari.
Adunc etiam de Sabini morte Ambiorigem ostentant fi¬
dei faciunde causa. Errare eos dicunt. si quidꝙͣ ab hic
presidu sperent: qui suis rebus diffidant: sese tamen hoc
esse in Ciceronem populumq Rͫ: ut nibil nisi hiberna
recusent. atq hane inueterascere consuetudinem nolint
licere illis in columibus per se ex hibernie discedere: et quas¬
cunq partes uelint sine moetu proficisei. Cicero ad hȩc u¬
num modo tespondit. Non esse consuetudinem populi Racci¬
pere ab hoste armato conditionem. si ab armis discedere
uelint se utantur adiutore. legatosq ad Caesarem mittan

Expanded text:
sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum sibi parcere cogeretur. Tunc duces principesque Nerviorum qui aliquem sermonis aditum causamque amicitiae cum Cicerone habebant colloqui sese velle dicunt. Facta potestate eadem quae Ambiorix cum Titurio egerat commemorant: omnem esse in armis Galliam; Germanos Rhenum transisse; Caesaris reliquorumque hiberna oppugnari. Addunt etiam de Sabini morte: Ambiorigem ostentant fidei faciendae causa. Errare eos dicunt, si quidquam ab his praesidi sperent, qui suis rebus diffidant; sese tamen hoc esse in Ciceronem populumque Romanum animo, ut nihil nisi hiberna recusent atque hanc inveterascere consuetudinem nolint: licere illis incolumibus per se ex hibernis discedere et quascumque in partes velint sine metu proficisci. Cicero ad haec unum modo respondit: non esse consuetudinem populi Romani accipere ab hoste armato condicionem: si ab armis discedere velint, se adiutore utantur legatosque ad Caesarem mittant;
Abbreviated transcription (Latin):
confestim a Cicerone litterę magnie propositis premiis si
pertulissent obsessis omnibus uiis missi intercipiuntur.
Noctu ex. materia quam munitionis causa comportauerant.
turres admodum centum uiginti excitantur incredibili ce¬
leritare quȩ deesse operi uidebantur perficiuntur. Nostes
postero die maioribus copiis coactis castra oppugnant fos¬
sam complent. Fadem ratione qua pridie ab nostris resisti¬
tur. hoc idem deinceps reliquis fit diebus. Nulla pars no.¬
cturni temporis ad laborem intermittitur. non egris. nõ
uulneratis. facultas quietis datur. Quęcunq ad proxi¬
mi diei oppugnationem opuc sunt. noctu comparantur
multe preuste fudes. magnuc muralium pilorum nume¬
rus instituitur: turres contabulantur. pume loriceqi
ex eratibus attexuntur. Ipse Cicero cum tenuissima uali¬
tudine esset: ne nocturnum sibi quidem tempuo ad quie¬
tem relinquebat: ut ultro militum concursu ac uocibus

Expanded text:
confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si confestim ab Cicerone litterae magnis propositis praemiis, si pertulissent: obsessis omnibus viis missi intercipiuntur. Noctu ex materia, quam munitionis causa comportaverant, turres admodum CXX excitantur incredibili celeritate; quae deesse operi videbantur, perficiuntur. Hostes postero die multo maioribus coactis copiis castra oppugnant, fossam complent. Eadem ratione, qua pridie, ab nostris resistitur: hoc idem reliquis deinceps fit diebus. Nulla pars nocturni temporis ad laborem intermittitur; non aegris, non vulneratis facultas quietis datur. Quaecumque ad proximi diei oppugnationem opus sunt noctu comparantur; multae praeustae sudes, magnus muralium pilorum numerus instituitur; turres contabulantur, pinnae loricaeque ex cratibus attexuntur. Ipse Cicero, cum tenuissima valetudine esset, ne nocturnum quidem sibi tempus ad quietem relinquebat, ut ultro militum concursu ac vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ cum Cicerone hiemet. interfecisse ad eam rem profitetur
adiutorem. Facile hac oratione Neruris persuadet. Itaq con¬
festim dimissis nuneiis ad Centrones. Cirudios. Leuacos. pleu¬
moxamos Cieidunnos. qui omnes sub eorum imperio sunt.
qͣ maximas possunt manus cogunt: et de improuiso ad Cice¬
ronis hiberna aduolant. non dum ad eum fama de liturii
morte perlata. Huc quoq accidit quod fuit necesse: ut non¬
nulli milites qui lignationis munitionisq causa in siluas
discessissent repentino equitum aduentu interciperentur.his
circũuentis. magna manu Eburones. Aduatici. Heruii atq
horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipi¬
unt. Nostri celeriter ad arma concurrunt: uallum consce¬
dunt. egre is dies substentatur: quod omnem spem hostes in
celeritate ponebant. atq hanc adepti uictoriam in perpetu¬
um se fore uictores confidebant. Mittuntut ad Caesarem

Expanded text:
quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur quae cum Cicerone hiemet interfici; se ad eam rem profitetur adiutorem. Facile hac oratione Nerviis persuadet. Itaque confestim dimissis nuntiis ad Ceutrones, Grudios, Levacos, Pleumoxios, Geidumnos, qui omnes sub eorum imperio sunt, quam maximas manus possunt cogunt et de improviso ad Ciceronis hiberna advolant nondum ad eum fama de Tituri morte perlata. Huic quoque accidit, quod fuit necesse, ut nonnulli milites, qui lignationis munitionisque causa in silvas discessissent, repentino equitum adventu interciperentur. His circumventis magna manu Eburones, Nervii, Aduatuci atque horum omnium socii et clientes legionem oppugnare incipiunt. Nostri celeriter ad arma concurrunt, vallum conscendunt. Aegre is dies sustentatur, quod omnem spem hostes in celeritate ponebant atque hanc adepti victoriam in perpetuum se fore victores confidebant. Mittuntur ad Caesarem
Abbreviated transcription (Latin):
tum. reliqui se st castra recipiunt. unde erant egressi. Ex
quibus.L. Petrosidius Aquilifer cum magna multitudine ho¬
stium premeretur: aquilam intra uallum p̾roiecit. ipse pro ca¬
stris fortissime pugnans occiditur. Illi egre ad noctem oppu¬
gnationem sustinent. noctu ad unum desperata salute si ip̃i
interficiunt. pauci ex praelio lapsi incertis itineribus ꝑ
siluas ad T. Labienum legatum in hiberna pueniunt. atq
eum de rebus gestis certior̾em faciunt. Hac uictoria sublatus
regno finitimi proficiscitur. neq diem. neq noctem inter¬
mittit. peditatumq sese subsequi iubet. Re demonstrata.
aduaticisq concitatis. postero die io Neruios peruenit. hor¬
taturq ne sui in perpetuum liberandi atq ulciscendi Ro¬
manos: pro his quas acceperant iniuriis occasionem dimittãt
interfectos esse legatos duos: magnamq partem exercitus inte¬
risse de monstratꝰ. mhilesse negotio subito oppressam legionẽ

Expanded text:
tum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex tum. Reliqui se in castra recipiunt unde erant egressi; ex quibus Lucius Petrosidius aquilifer, cum magna multitudine hostium premeretur, aquilam intra vallum proiecit; ipse pro castris fortissime pugnans occiditur. Illi aegre ad noctem oppugnationem sustinent; noctu ad unum omnes desperata salute se ipsi interficiunt. Pauci ex proelio lapsi incertis itineribus per silvas ad Titum Labienum legatum in hiberna perveniunt atque eum de rebus gestis certiorem faciunt. Hac victoria sublatus regno finitimi, proficiscitur; neque noctem neque diem intermittit peditatumque se subsequi iubet. Re demonstrata Aduatucisque concitatis postero die in Nervios pervenit hortaturque, ne sui in perpetuum liberandi atque ulciscendi Romanos pro eis quas acceperint iniuriis occasionem dimittant: interfectos esse legatos duos magnamque partem exercitus interisse demonstrat; nihil esse negoti subito oppressam legionem
Abbreviated transcription (Latin):
sperare a multitudine impetrari posse: quod ad militum salu¬
tem pertineat. ipsi uero mhil nocitum iri. inq eam rem se
suamq fidem interponere. Ille cum Cotta Saucio communi¬
cat. si uideatur pugna ut excedant: et cum Ambiorige una
colloquantur. sperare de sua ac militum salute impettari pos¬
se. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atq in eo pse¬
uerat. Sabinus quos in prȩsentia tribunos militum circũ
se habebat. et primorum ordinum centuriones. se sequi iubet.
Et cum propiuc Ambiorigem accessisset iussus arma abiicere.
imperatum facit. suisq ut idem faciant imperat. Interim
dum de conditiomibui inter se agunt. lon qi orqi consulto ab
Ambiorige instituitur sermo. paulatim circumuentus inte¬
ficitur. Tum uero suo more uictoriam conclamant. atq ullu¬
latum tollunt. impetuq in nostros facto: ordineo perturbant
Ibi.L. Cotta pugnane interficitur. cum maxima parte mili¬

Expanded text:
sperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salusperare a multitudine impetrari posse, quod ad militum salutem pertineat; ipsi vero nihil nocitum iri, inque eam rem se suam fidem interponere. Ille cum Cotta saucio communicat, si videatur, pugna ut excedant et cum Ambiorige una colloquantur: sperare ab eo de sua ac militum salute impetrari posse. Cotta se ad armatum hostem iturum negat atque in eo perseverat. Sabinus quos in praesentia tribunos militum circum se habebat et primorum ordinum centuriones se sequi iubet et, cum propius Ambiorigem accessisset, iussus arma abicere imperatum facit suisque ut idem faciant imperat. Interim, dum de condicionibus inter se agunt longiorque consulto ab Ambiorige instituitur sermo, paulatim circumventus interficitur. Tum vero suo more victoriam conclamant atque ululatum tollunt impetuque in nostros facto ordines perturbant. Ibi Lucius Cotta pugnans interficitur cum maxima parte mili
Abbreviated transcription (Latin):
et ab hic qui cesserant. et ab his qui proximi steterant. circun¬
ueniebantur. Sin autem locum tenere uellent. ne uirtuti lo¬
cus relinquebatur. neq ab tanta multitudine coniecta tela
conferti uitare poterant. Tamen tot in commodis conflictati.
multis uulneribus acceptis. resistebant. Et magna parte diei
consumpta. cum a prima luce ad horam octauam pugnaret᷑.
nihil quod esset eis indignum. committebant: Tum T Balue¬
nio. qui superiore anno primum pilum duxerat. Uiro forti
et magnę auctoritatis. utrunq focmur tragula trahicitũ
uento filio subuenit. interficitur. L. Cotta legatue. omnes
cohortes ordinesq adhortans. in aduersum osꝰ. funda uulne¬
ratur. His rebus permotus Qliturius cum procul Ambio¬
rigem suos cohortantem conspexisset. interpretem suum Cn
pompeium ad eum mittit rogatum. ut sibi militibusq par¬
cat. Ille appellatus respondif. si uelit secum colloqui licere.

Expanded text:
et ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumet ab eis qui cesserant et ab eis qui proximi steterant circumveniebantur; sin autem locum tenere vellent, nec virtuti locus relinquebatur, neque ab tanta multitudine coniecta tela conferti vitare poterant. Tamen tot incommodis conflictati, multis vulneribus acceptis resistebant et magna parte diei consumpta, cum a prima luce ad horam octavam pugnaretur, nihil quod ipsis esset indignum committebant. Tum Tito Balventio, qui superiore anno primum pilum duxerat, viro forti et magnae auctoritatis, utrumque femur tragula traicitur; vento filio subvenit, interficitur; Lucius Cotta legatus omnes cohortes ordinesque adhortans in adversum os funda vulneratur. His rebus permotus Quintus Titurius, cum procul Ambiorigem suos cohortantem conspexisset, interpretem suum Gnaeum Pompeium ad eum mittit rogatum ut sibi militibusque parcat. Ille appellatus respondit: si velit secum colloqui, licere;
Abbreviated transcription (Latin):
illorum esse prȩdam atq illis reseruari quecunq Romaĩ
reliquissent: proinde omnia in uictoria posita existimare.
Erant et uirtute et nimero pugnandi pares nostri. tamet si
ab duce. et ab fortuna deserebantur: tamen omnem spem
salutis in uirtute ponebant. Et quotiens quem cohors pro¬
currebat. ab ea parte magnus numerus hostium cadebat
Qua re animaduersa Afbiorix pronunciari iubet. ut pro¬
cul tela comiciant neu propius accedant. et quam in partẽ
Roman impetum fecerint cedant. leuitate armorum et
quottidiana exercitatione: nihil hic noceri posse. eursue se
ad signa recipientes insequantur. Quo precepto ab his dili¬
gentissime obseruato. eum quempiam cohore ex orbe exces¬
serat atq impetum fecerat. hostes uelocissime refugiebant. Inte¬
rim eam partem nudari necesse erat. et ab latere aperto tȩla recipi
Rursus cum in eum locum unde erant egressi. reuerti coeperant.

Expanded text:
illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani illorum esse praedam atque illis reservari quaecumque Romani reliquissent: proinde omnia in victoria posita existimarent. Erant et virtute et studio pugnandi pares; nostri, tametsi ab duce et a fortuna deserebantur, tamen omnem spem salutis in virtute ponebant, et quotiens quaeque cohors procurrerat, ab ea parte magnus numerus hostium cadebat. Qua re animadversa Ambiorix pronuntiari iubet, ut procul tela coniciant neu propius accedant et, quam in partem Romani impetum fecerint, cedant levitate armorum et cotidiana exercitatione nihil eis noceri posse, rursus se ad signa recipientes insequantur. Quo praecepto ab eis diligentissime observato, cum quaepiam cohors ex orbe excesserat atque impetum fecerat, hostes velocissime refugiebant. Interim eam partem nudari necesse erat et ab latere aperto tela recipi. Rursus cum in eum locum unde erant egressi reverti coeperant,
Abbreviated transcription (Latin):
rat. et in appellandis cohortandisq militibus imperatoris
et in pugna militis officia prestabat. Cumq propter longi¬
tudioem agminis minus facere omnia ꝑse obire: et quidꝰ
quoq loco faciendum esser prouidere non possent. iusserũt
pronunciarunt impedimenta relinquerent.atq in orbem
consisterent. Quod consilium et si in eiusmodi casu repre¬
hendendum non est: tamen incommode accidit: Nam et
nostris militibus spem minuit.et hostes ad pugnandum
alacriores effecit: quod non sine summo timore et desperatio¬
ne id factum uidebatur. Prererea accidit quod fieri neces¬
sc erat: ut uulgo milites ab signis discederint: queq ꝗsq
eorum carissitfa haberer ab impedimentis petere. atq
arripere properaret clamore et fletu omnia complerent᷑
At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum
tota acie pronunciare iusseruot: ne quis ab loco discedeͬt:

Expanded text:
rat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris rat et in appellandis cohortandisque militibus imperatoris et in pugna militis officia praestabat. Cum propter longitudinem agminis minus facile omnia per se obire et, quid quoque loco faciendum esset, providere possent, iusserunt pronuntiare, ut impedimenta relinquerent atque in orbem consisterent. Quod consilium etsi in eiusmodi casu reprehendendum non est, tamen incommode accidit: nam et nostris militibus spem minuit et hostes ad pugnam alacriores effecit, quod non sine summo timore et desperatione id factum videbatur. Praeterea accidit, quod fieri necesse erat, ut vulgo milites ab signis discederent, quae quisque eorum carissima haberet, ab impedimentis petere atque arripere properaret, clamore et fletu omnia complerentur. At barbaris consilium non defuit. Nam duces eorum tota acie pronuntiare iusserunt, ne quis ab loco discederet:
Abbreviated transcription (Latin):
gissimo agmine maximisq impedimentie incedunt. At hostes
posteaꝗ̃ eͦx nocturno fremitu uigiliisq̃ de profectione eorũ
senserunt collatis insidus bipartito in siluis opportuno
atq occulto loco a millibus passuum circiter duobuo Ro¬
manorum aduentum expectabant. Et cum se maior pare
agminis in magnam conuallem dimisisset. ex utraq parte
eiuo uallis subito se ostenderunt. nouissimosq premere
et primos prohibere ascensu atq iniquissimo nostrorũ loco
prelium committere coeperunt. Tum demum liturius
qui nihil ante prouidisset trepidare et concursate. cohortes¬
qr disponere. haec tamen ipsa rimide.atq ut eutn om̃ia
deficere uiderentur. quod plerunq iis accidere solet: qui in
ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta qui cogi¬
casset hec posse in itinere accidere: atq ob eam causam pro¬
fectionis auctor non fuisset: nulla in re communi saluti dee¬

Expanded text:
gissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, gissimo agmine maximisque impedimentis. At hostes, posteaquam ex nocturno fremitu vigiliisque de profectione eorum senserunt, collocatis insidiis bipertito in silvis opportuno atque occulto loco a milibus passuum circiter duobus Romanorum adventum exspectabant, et cum se maior pars agminis in magnam convallem demisisset, ex utraque parte eius vallis subito se ostenderunt novissimosque premere et primos prohibere ascensu atque iniquissimo nostris loco proelium committere coeperunt. Tum demum Titurius, qui nihil ante providisset, trepidare et concursare cohortesque disponere, haec tamen ipsa timide atque ut eum omnia deficere viderentur; quod plerumque eis accidere consuevit, qui in ipso negotio consilium capere coguntur. At Cotta, qui cogitasset haec posse in itinere accidere atque ob eam causam profectionis auctor non fuisset, nulla in re communi saluti dee
Abbreviated transcription (Latin):
munem cum reliquis belli casum sustineant. non reiecti
et relegati longe ab caetetis aut ferro aut fame intereant
Consurgitur ex consilio comprebendunt utrunq. et orãt
ne sua dissensione et pertinacia rem in summo periculo de¬
ducant: facilem esse rem seu maneant. seu proficiscantur
si modo unum omnes sentiant. et probent contra in dissen¬
sione: nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad
mediam noctem perducitur. Iandem dat Cotta permotuo
manue. superat sententia Sabim. pronunciatur prima
luce ituros. Consumitur uigiliis reliqua pars noctic. cum
sua quisq miles circunspiceret᷑: quod secum portare posset.
quid ex instrumento hibernorum telioquere cogerctur. Om¬
na excogitantur: quare nec sine periculo maneat᷑. et langõ
militum et uigiliis peticulum augeat᷑. Prima luce sic ex
castris proficistuntur: ut quibus elset persuasum non ab
hoste sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum. To¬

Expanded text:
munem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti munem cum reliquis belli casum sustineant, non reiecti et relegati longe ab ceteris aut ferro aut fame intereant." Consurgitur ex consilio; comprehendunt utrumque et orant, ne sua dissensione et pertinacia rem in summum periculum deducant: facilem esse rem, seu maneant, seu proficiscantur, si modo unum omnes sentiant ac probent; contra in dissensione nullam se salutem perspicere. Res disputatione ad mediam noctem perducitur. Tandem dat Cotta permotus manus: superat sententia Sabini. Pronuntiatur prima luce ituros. Consumitur vigiliis reliqua pars noctis, cum sua quisque miles circumspiceret, quid secum portare posset, quid ex instrumento hibernorum relinquere cogeretur. Omnia excogitantur, quare nec sine periculo maneatur, et languore militum et vigiliis periculum augeatur. Prima luce sic ex castris proficiscuntur, ut quibus esset persuasum non ab hoste, sed ab homine amicissimo Ambiorige consilium datum, lon
Abbreviated transcription (Latin):
extincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet. sine certa re
Ambiorigem ad huius modi consilium descendisse. suam se¬
tentiam in uiratq partem esse tutam. simbil esset duriue¬
nullo cum periculo ad proximam legionem peruenturos. si gal¬
lia omnis cum germanis consentiret unam esse in celeritate
positam salurem Cottȩ quidem atq eorum qui dissenti¬
rent consilium. quem haberet exitum in quo si presens
periculum non sit. at certe longinqua obsidione fames
esset timenda. Hac in utraq parte habita disputatione.
cum a Cotta primisq ordidibus acritet resisteretur. Ui¬
cite inquit si ita uultis Sabinus. et id clariore uoce ut ma¬
gna pars militum exaudiret. Neq is sum inquit. qui gra¬
uissime ex uobis mortic periculo terrear. hi sapient si gra¬
uius quid acciderit. abste rationem reposcent: qui si perir
liceat sequenti die cum proximio hibernis coniuneti com¬

Expanded text:
exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re exstincta. Postremo quis hoc sibi persuaderet, sine certa re Ambiorigem ad eiusmodi consilium descendisse? Suam sententiam in utramque partem esse tutam: si nihil esset duriunullo cum periculo ad proximam legionem perventuros; si Gallia omnis cum Germanis consentiret, unam esse in celeritate positam salutem. Cottae quidem atque eorum, qui dissentirent, consilium quem habere exitum? In quo si non praesens periculum, at certe longinqua obsidione fames esset timenda. Hac in utramque partem disputatione habita, cum a Cotta primisque ordinibus acriter resisteretur, " Vincite," inquit, " si ita vultis," Sabinus, et id clariore voce, ut magna pars militum exaudiret; "neque is sum," inquit, "qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear: hi sapient; si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent, qui, si per te liceat, perendino die cum proximis hibernis coniuncti com
Abbreviated transcription (Latin):
dum existimabant: quantas uis magnae copiae germanoR
sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimo¬
nio: quod primum hostium impetu multis ultro uulneribus
illatis fortissime sustinuerint. re frumentaria non premi in¬
terea. et ex proximis hibernis et a Caesare conuentura subsi¬
dia. Postremo quid esset leuius aut turpius ꝗͣ auctore hoste
de sumime rebus capere consilium: Contra ea liturius sero
facturos clamitabat: cum maiores manue hostium adiun¬
ctis germanis conuenissent. et cum aliquid ealamitatis in
nures interficiendi Tasgetii consilium fuisse capturos: neq
eburones. si ille adesset tanta contentione nostri ad castra uenturos
esse in hostem auctorem. sed rem expectare. subesse Rhenum ma¬
gno esse germanic dolori Arioiusti mortem et superiorec ue¬
stras uictorias. ardere galliam tot contumeliis acceptic: sub po¬
puli romani imperiumꝰ redactam. superiori gallia re militar

Expanded text:
dum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum dum existimabant: quantasvis magnas copias etiam Germanorum sustineri posse munitis hibernis docebant: rem esse testimonio, quod primum hostium impetum multis ultro vulneribus illatis fortissime sustinuerint: re frumentaria non premi; interea et ex proximis hibernis et a Caesare conventura subsidia: postremo quid esse levius aut turpius, quam auctore hoste de summis rebus capere consilium? Contra ea Titurius sero facturos clamitabat, cum maiores manus hostium adiunctis Germanis convenissent, aut cum aliquid calamitatis in nutes interficiendi Tasgeti consilium fuisse capturos, neque Eburones, si ille adesset, tanta contemptione nostri ad castra venturos esse. Non hostem auctorem, sed rem spectare: subesse Rhenum; magno esse Germanis dolori Ariovisti mortem et superiores nostras victorias; ardere Galliam tot contumeliis acceptis sub populi Romani imperium redactam superiore gloria rei militaris