comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc autẽ ideo: qͥa mandragoris filii
ruben intͦitum uiri qͥ racheli debe
batur ad se emerat lẏa. Unde & dũ
filiꝰ eiꝰ uocatꝰ est habitaculũ. Nep¬
talym. de conu̾satione uel comꝑa¬
tione causa nominis eiꝰ est. Uñde
& dixit rachel. cũ eum peꝑisset an¬
cilla eiꝰ bala: habitare me fecit ds
uidiciũ. Bala enĩ dum eũ peꝑiss:
dixit rachel dña eiꝰ. Iudicauit me¬
dñs: & exaudiens dedit mͥ filium.
Causa nominis exp̃sstt: ut ab es
quod uidicass dñs filio ancillȩ uidicii no¬
men imponeret. O ad: ab euentu siue
ꝓcinctu uocatꝰ est. Quando enim eum¬
peꝑit ⁊elfa: dixit dña eiꝰ lya. Infortu¬
Aser: beatꝰ dicitur. Dũ enim peꝑisset
tificant me mulieres: & ab eo quod
beata dicit᷑. ethymologia nominis
beatũ uocauit. Ioseph ab eo quod
phanech appellauit. qͦd hebraice ab¬
sconditoꝵ reꝑtorem sonat: ꝓ eo quod
obscura sompnia reuelauit. & ste¬
rilitatem p̃dixit. Tam̃ quia hoc no¬

Expanded text:
Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum viri, batur, ad se emerat Lia. Unde et dum filius ejus vocatus est habitaculum. Nephthalim e conversione, sive comparatione causa nominis ejus est. Unde et dixit Rachel, cum eum peperisset ancilla ejus Bala: Habitare me facit Deujudicium. Bala enim, dum eum peperisset, dixit Rachel, domina ejus: Judicavit Dominus, et exaudiens dedit mihi filium, causam nominis ejus expressit, ut ab eo quod judicasset Dominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. Gad ab eventu sive procinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelfa, dixit domina ejus Lia: In fortuAser beatus dicitur. Dum enim peperissetificant me mulieres': et ab eo, quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Iphaneth appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, obscura somnia revelavit, et sterilitatem praedixit. 18. Tamen, quia hoc no
Abbreviated transcription (Latin):
endũ autem quod. iii. in uet̾i testa¬
mento absque ullo uelamine nõibꝰ
sius antequã nascerent᷑ uocati sunt:
ysmahel. ysaac. salomon. & iosias.
Lege scͥpturas. Iacob. supplantator
intpretatur⁊ siue qͦd in ortu plantã
nascentis frĩs apphenderit: siue qͦd
postea frẽm arte deceꝑit. Unde & esa
dixit. Iuste uocatũ est nom̃ eiꝰ iacob:
supplantauit enĩ me ecce sedo. sr ꝑ
uir uidens d̾m. Tunc enĩ hoc nom̃
accepit: quando tota nocte luctatꝰ
uicit in certamine angłm: & ori¬
ente lucifero benedictꝰ est. Inde ꝓpt̃
uisionem d̃ĩ. isrł appellatꝰ est: sic̃
anima mea. Ruben: ut̃pretatur
uisionis filiꝰ. Sic enĩ quando peꝑit eũ
lẏa uocauit nom̃ eius ruben dicens.
nunc suꝑ hoc confitebor dũo: & ob
id uocatus est uida. A confessione itaq
nom̃ eiꝰ est dictũ: quod est gr̃arum
actio. I fachar: intpretatur ẽ mer¬
ces. Is quippe dicit᷑. est: achar. merceᷤᷤ.

Expanded text:
endum autem quod quattuor in Veteri Testaendum autem quod quattuor in Veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis, antequam nascerentur, vocati sunt: Ismahel, Isaac, Salomon et Iosias. Lege Scripturas. Iacob subplantator interpretatur, sive quod in ortu plantam nascentis fratris adprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esatum est nomen euis Iacob, subplantavit enim me ecce secundo.' Israel vir videns Deum. Tunc enim hoc nomen accepit, quando tota nocte luctatus vicit in certamine angelum, et oriente lucifero benedictus est. Inde propter visionem Dei Israel appellatus est, sicut anima mea.' Ruben interpretatur visionis filius. Sic enim, quando eum peperit Lia, vocavit nomen eius Ruben dicensGeNunc super hoc confitebor Domino. Et ob id vocatus est Juda. A confessione itaque nomen ejus est dictum, quod est gratiarum actio. Isachar interpretatus est merces. Is quippe dicitur: est merces.
Abbreviated transcription (Latin):
sessio in agnitionẽ angustiȩ. ꝓ his qͥ
in captiuitatẽ ab eo ducti sunt. To¬
robabel. apd̃ hebreos ex tribꝰ integris
nominib tradit᷑ ẽẽ compositus: ⁊o
iste. ro. magist̃. babel ꝓpͥe babyloniũ
sonat: & efficit᷑ nom̃ rorobabel iste
magist᷑ de babylone. In babylone enĩ
UORUMda m patͥarcharum ethymo¬
logiȩ notandȩ sunt: ut sciamꝰ qͥd
in suo uocabulo resonant. Nam ple¬
rique eoꝵ: ex causis ꝓpͥis nomina acce¬
ꝑunt. Pat̾ archa: interp̃tatur patrũ
postea appellatꝰ est abraham qͦd trans¬
fert᷑ pater multarũ gentiũ: quod erit
adhuc ꝑ fidem futurũ. Gentiũ autẽ
ñ habetur in nomine. s sub auditur.
saac: ex risu nom̃ accepit. Riserat enĩ
pat: quando ei ꝓmissus est. ãmirans
in gaudio. Risit & mat̾: quando ꝑ il¬
los tres uiros ꝓmissus est. dubitans
in gaudio. Ex hac gͦ causa: nomen ac¬
cepit ysaac. Intpretatur enĩ risus. Sci¬

Expanded text:
sessio in agnitione angustiae pro iis qui sessio in agnitione angustiae pro iis qui in captivitatem ab eo ducti sunt. 81. Zorobabel, apud Hebraeos ex tribus integris nominibus traditur esse compositus. Zo, iste; RO, magister; BABEL proprie Babylonium sonat; et efficitur nomen ZOROBABEL, iste magister de Babylone, in Babylone enim riarchis. 1. Quorumdam patriarcharum etymologiae notandae sunt, ut sciamus quid in suo vocabulo resonent. Nam plerique eorum ex causis propriis nomina acceperunt. Patriarcha interpretatur patrum postea appellatus Abraham, quod transfertur pater multarum gentium, quod erat adhuc per fidem futurum. Gentnon habetur in nomine, sed subauditur, ntium posui te.' Isaac ex risu nomen accepit. Riserat enim pater, quando ei promissus est, admirans in gaudio. Risit et mater, quando per illos tres viros promissus est, dubitans in gaudio. Ex hac ergo causa nomen accepit Isaac; interpretatur enim risus. Sci
Abbreviated transcription (Latin):
sum dñi. Propͥa ethymologia nominiᷤᷤ.
Iste est enĩ: qui symulachra combussit.
Loachas: robustꝰ. Ieachim: ubi est pre¬
ꝑatio. E lyachim: dĩ resurrectio. Le¬
chonia: p̃ꝑatio dñi. Sedechia: iustus
dñi. Ieroboam. iudicatio. siue causa
popłi: uel ut qͥdam auint diuisio int̾¬
p̾tatur: ꝓ eo quod in regno eiꝰ diuisus
sit popłs isrł. & p̾cisus a regno stirpis
dauid. Diuisionis enĩ popłi causa iste
extitit. ⁊aniri: psalmꝰ. uel canticum
meũ. Aniri: crispans meus. Achab:
frat̃ patris. Terabel. fluxus sanguiniᷤ.
uel fluens sanguinẽ. S melus ubi est
sterqͥliniũ Precipitata enĩ deorsum: co¬
mederunt carnes eiꝰ canes. sicut p̃dix
rias: app̃hendens dm̃. Theu: ipse. uł
est. Ieacha: robustꝰ. Sellũ: umbra
eiꝰ uel peticio. Manahem: consolans.
Faceias: aꝑiens. Nabugo donosor: pro¬
phetans istius mundi signum: pro
sompno scilicet futuroꝵ qͦd uidisse
narrat᷑: & daniel int̾pretatꝰ est: siue

Expanded text:
sum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim Dei resurrectio. Ieconias praeparatio Domini. Sedechias iustus Domini. Ieroboam iudicatio sive causa populi, vel, ut quidam aiunt, divisio interpretatur, pro eo quod in regno eius divisus sit populus Israel, et praecisus a regno stirpis David. Divisionis enim populi causa iste extitit. Zambri psalmus vel canticum meum. Omri crispans meus. Achab frater patris. Iezabel fluxus sanguinis, vel fluens sanguinem: sed melius, ubi est sterquilinium. Praecipitata enim deorsum comederunt carnes eius canes, sicut praedixeZIAS, apprehendens Deum. JEHU, ipse, vel est. JOATHA, rebustus. SELLA, umbra ejus, vel petitio MANAHEM, consolans. PHACEAS, aperiens. 80. NABUCHODONOSOR, prophetans istiusmodi signum, per somnium scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive,
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pretatur festinans. Alienigena enĩ
erat ex popło gentili: quȩ relicta pa¬
tria festinauit transire in t̾rã isrł
quia dũ prius ẽet sterilis natura.
postremo di gr̃a fecunda est. Ely.
ds meus. O fn: discalciatꝰ. filius

Expanded text:
interpretatur festinans. Alienigena enim interpretatur festinans. Alienigena enim erat ex populo gentili, quae relicta patria festinavit transire in terram Israel, quia, dum prius esset sterilis natura, postremo Dei gratia fecundata est. Heli Deus m
Abbreviated transcription (Latin):
niel. tempꝰ eius d̾s. uł responsio dei.
Noth: głosus. Harach: fulgurans.
Debbora: apis. uł loquar. apis. quia
fuit ad bellũ ꝓmptissima. dimicans
adũsum sysaram: qͦ ꝑempto cecinit
canticũ. Inde loquax. Iahel: ascen¬
sio. Gedeon: exꝑimentũ iniquitatiᷤ
eoꝵ. frequentib enĩ documentis in¬
formatꝰ est: quasi p̃sagio contͣ hostes
futurã uictoriam expediret. Ex quo
futuro exꝑim̃to: echymologiam no¬
minis sumpsit. A bymelech: pat̾
meus rex. ¶ hola: uermiculũ uel
coccinũ. Iaar: illuminans. Iepte: aꝑi¬
ens. uł aꝑtus. Esebon: cogitatio. siue
uinculũ meroris. Abdon: seruus di.
Samson: sol eoꝵ uł solis fortitudo. fuit
enĩ uirtute clarus: & liberauit isrł de
hostib eoꝵ. D alyla: pauꝑcula. uel
situla. Booz: in fortitudine. siue
in qͦ robur. Noems. quã interp̃tari
possumꝰ consolatã: eo quod marito &
liberis peregre mortuis. nurũ moabi
tidem in consolationẽ tenuit. Huth:

Expanded text:
niel tempus eius Deus, vel responsio Dei. niel tempus eius Deus, vel responsio Dei. Aoth gloriosus. Barach fulgurans. Debbora apis vel loquax. Apis, quia fuit ad bellum promptissima, dimicans adversus Sisaram, quo perempto cecinit canticum; inde loquax. Iahel ascensio. Gedeon experimentum iniquitatis eorum. Frequentibus enim documentis informatus est quali praesagio contra hostes futuram victoriam expediret, ex quo futuro experimento etymologiam nominis sumpsit. Abimelech pater meus rex. Tola vermiculum, vel coccinum. Iair inluminans. Iephte aperiens, vel apertus. Esebon cogitatio, sive vinculum maeroris. Abdo servus eius. Samson sol eorum, vel solis fortitudo. Fuit enim virtute clarus, et liberavit Israel de hostibus. DALILA, paupercula, vel situla. BOOZ, in fortitudine, sive in quo robur. 57. Noemi, quam interpretari possumus consolatam, eo quod, marito et liberis peregre mortuis, nurum Mtidem in consolatione sua tenuit. Ruth
Abbreviated transcription (Latin):
re in captte Deniq moyses intp̃tat᷑
sumptꝰ ex aqua. Inuenit enĩ eũ ad ripam
fluminis expositũ filia pharaonis. quẽ
colligens adoptauit filiũ sibi: uoca¬
uitq nom̃ eiꝰ moysen. eo qͦd de aqua
sumpsiss eũ. Naron mons fortitudi¬
nis int̾pretatur: ꝓpt̃ quod thuribu¬
lum accipiens. in medio suꝑstitum &
int̾emptoꝵ obuiã stetit: & ruinam
mortis quasi qͥdam mons fortis exclu¬
sit. Eleazar: dĩ adiutoriũ. D alac:
p̃cipitans. siue deuorans. B alaam:
uanus popłs. Einees: ori parcens.
Transfixit enĩ pugione ⁊ambri cum
scorto madianttide: & furorem dñi¬
placauit ut parceret. Tambri: iste
lacessiens. uł amaricans. Propͥe nom̃
ab amaritudine figuratũ: quod pec¬
cando amaricauerit popłm. Faab.
latitudo. uł famis. siue impetꝰ. Lo¬
sue. int̾pretatur saluator. Ipse enim
in figura xp̃i popłm a deserto salua¬
uit: & in t̾ram᷑ ꝓmissionis indux̃.
Caleph. quasi cor uł canis. O otho¬

Expanded text:
re in capite. Denique Moyses interpretatur re in capite. Denique Moyses interpretatur sumptus ex aqua. Invenit eum ad ripam fluminis expositum filia Pharaonis, quem colligens adoptavit sibi; vocavitque nomen eius Moysen, eo quod de aqua sumpsisset eum. Aaron mons fortitudinis interpretatur, propter quod turibulum accipiens in medio superstitum et interemptorum obviam stetit, et ruinam mortis quasi quidam mons fortis exclusit. Eleazar Dei adiutorium. Balac praecipitans, sive devorans. Balaam vanus populus. Phinees ori parcens. Transfixit enim pugione Zambri cum scorto Madianitide, et Domini furorem placavit, ut parceret. Zambri iste lacessiens vel amaricans. Proprie enim nomen ab amaritudine figuratum, quod peccando amaricaverit populum. Raab latitudo, vel fames, sive impetus. Iosue interpretatur salvator. Ipse enim in figura Christi populum a deserto salvavit, et in terram repromissionis induxit. Caleph quasi cor, aut canis. Otho
Abbreviated transcription (Latin):
Mut auit enĩ se in habitũ meretricis:
quando cũ socero suo concubuit. P ha¬
res. diuisio: ab eo qͦd diuiserit membra¬
nulam scdarum diuisoris. Inde & pha¬
res sortitꝰ est nom̃ Unde & pharisei qͥ
se quasi iustos a popło seꝑabant: diui¬
si appellabant᷑. Tara frat̃ eiꝰ in cuiꝰ
manu erat coccinũ. interp̃tat᷑ orienᷤ
siue qͥa primꝰ apparuit. siue qͦd plu¬
rimi ex eo iusti nati sunt. ut in libro
paralipomenon continet᷑: zara id est
oriens appellatꝰ est. Iob: i latinum
tates enĩ suas nominis ethymologia
p̃figurauit. Pharas enĩ nomen est
ñ hominis s honoris: sicut & apud
nos augusti appellant᷑ reges. cũ ꝓpͥis
nominib censeant᷑. Expͥmitur aittẽ
in latinũ pharao. denegans eũ utiq
d̃m: siue dissipator eiꝰ. Popłi enĩ dei
fuit afflictor. Iamnes. marinꝰ siue
ubi est signũ. Cessit enĩ & defecit sig¬
num eiꝰ: corã signis moysi. Unde &
Nambres. mare pellicium: suie ma¬

Expanded text:
Mutavit enim se in habitu meretricis, Mutavit enim se in habitu meretricis, quando cum socero suo concubuit. Phares divisio, ab eo quod diviserit membranula secundarum, divisoris, id est phares, sortitus est nomen. Unde et Pharisaei, qui se quasi iustos a populo separabant, divisi appellabantur. Zara frater eius, in cuius manu erat coccinum, interpretatur oriens; sive quia primus apparuit, sive quod plurimi ex eo iusti nati sunt, ut in libro Paralipomenon continetur, Zara, id est oriens, appellatus est. Iob in Latinum tates enim suas nominis etymologia praefiguravit. Pharao nomen est non hominis, sed honoris, sicut et apud nos Augusti appellantur reges, cum propriis nominibus censeantur. Exprimitur autem in Latino Pharao denegans eum, utique Deum, sive dissipator eius. Populi enim Dei fuit afflictor. Iannes marinus, sive ubi est signum. Cessit enim et defecit signum eius coram signis Moysi; unde etMambres mare pellicium sive ma
Abbreviated transcription (Latin):
est. & uocauit nom̃ eiꝰ ysmael: qͥa
exaudiuit eũ ds. Esau trinomiꝰ ẽ:
&e ex ꝓpͥis causis uarie nuncupat᷑.
Dicit᷑ enumm esau id est rufus. ob cocti¬
onem scilicet rufe lentis sic appella¬
tus: cuiꝰ edulio pͥmogenita ꝑdidit.
Edom autẽ ob ruborem corporis di¬
ctus est: qͦd latine sanguineus dicit᷑.
Seyr uͦ: quod fuerit hispidus & pi¬
losus. Quando enĩ natus est. totus
sicut pellis pilosus erat: atq idem
trib his nominib appellatur.
Esau id est rufus. edom id ẽ sangui¬
neus: seyr id est pilosus. qͥa ñ ha¬
buit leuitatẽ. Rebecca. pacientia
siue quȩ multũ acceꝑit. Lya laboriosa:
utiq generando. Plurimos eñ dolores
quã rachel fecunditate pariendi exꝑta
est. Rachel: int̃p̃tatur oius. Pro ea enĩ:
iacob pauit oues laban. Telfa: os si¬
tiens. Bala: inueterata. D yna. tnͣs¬
fertur in causam. Iurgii enĩ in sichimiᷤᷤ
causa extitit. Ihamtar. amaritudo
ꝓ uiris mortuis: eadem & cõmutans.

Expanded text:
Et vocavit nomen eius Ismahel, quia exaudivit eum Deus.' Esau trinomius est, et ex propriis causis varie nuncupatur. Dicitur enim Esau, id est rufus, ob coctionem scilicet rufae lentis ita appellatus, cuius edulio primogenita perdidit. Edom autem ob ruborem corporis dictus est, quod Latine sanguineus dicitur. Seir vero, quod fuerit hispidus et pilosus; quando enim natus est, totus sicut pellis pilosus erat. Atque idem tribus nominibus appellatur: Esau, id est rufus: Edom, id est sanguineus: Seir, id est pilosus, quia non habuit lenitatem. Rebecca patientia, sive quae multum acceperit. Lia laboriosa, utique generando. Plurimos enim dolores quam Rachel fecunditate pariendi experta est. Rachel interpretatur ovis. Pro ea enim Iacob pavit oves Laban. Zelpha os hians. Bala inveterata. Dina transfertur in causam. Iurgii enim in Sichimis causa extitit. Thamar amaritudo pro viris mortuis. Item et commutans.
Abbreviated transcription (Latin):
sionis Melchisedech: rex iustꝰ Rex:
qͥa ipse postea imꝑauit salem. Iustꝰ
ꝓ eo qͦd discernens sacram̃ta legis ce
euuangłii: ñ pecudũ uictimas. s
oblationẽ panis & calicis in sacͥfi¬
ciũ obtulit. Loth: declinans. fa¬
ctis enĩ sodomoꝵ ñ consensit: sed
illicita eoꝵ carnis incendia declinauit.
Noab ex patre: & totũ nom̃ echymologiã
habet. Concepit enĩ eum pͥmogenita fi¬
lia de patre. Ammon cuiꝰ causa no¬
men reddit᷑ filius popłi mei: sic diri¬
uatur ut ex parte sensus nominis. ex
parte ipse sit sermo. Ammi enĩ a quo
dicti sunt ammonite. uocat᷑ popłs
meus. S arat interp̃tatur princeps
mat̾familias. Postea causa nominiᷤ
immutata: ablata de fine .s. litt̾a
dicit᷑ sara id est pͥnceps. Om̃ĩum qͥp¬
pe gentiũ futura pͥnceps erat: sic̃
&e dñs pollicttꝰ fuerat ad abraham.¬
Dabo tͥ ex sara filiũ & benedicam ei
erunt ex eo. Agar: aduena. uł¬

Expanded text:
sionis. Melchisedech rex iustus. Rex, sionis. Melchisedech rex iustus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem. Iustus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificio obtulit. Loth declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed inlicita carnis incendia declinavit. Moab ex patre. Et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Ammon, cuius causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Sarai interpretatur princeps materfamilias. Postea causa nominis inmutata, ablata de fine I littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad AbrahamDabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei,erunt ex eo . Agar in
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe & xp̃c: cuiꝰ ab ortu solis usq
ad occasum magnũ est nom̃ eiꝰ in gentibus.
sedit. Unde & egyptus usq hodie egyp¬
tiorum lingua cham dicit᷑. I aphet.
latitudo. Ex eo enũ popłs gentiũ nascit᷑.¬
& quia lata est ex gentib multitudo
credentiũ: ab eadem latitudine iaphet
dictus est. Chanaan filiꝰ cham: int̾¬
ptatur motꝰ eorum. Qd̃ quid est aliud.
nans depopulationẽ. Chus hebra¬
ice ethyops interp̃tatur. a posterita¬
te sui generis nom̃ sortitus: ab ipso¬
interp̃tatur tẏrannꝰ. Iste enim pͥor
arripuit insuetã in popłos tyran¬
nidem: & ipse aggressus est adu̾sus
d̃m impietatis edificare turrim.
Heber: transitꝰ. Ethymologia eiꝰ mi¬
stica est. qͦd ab eiꝰ stirpe transiret ds.
ne ꝑseueraret in eis: translata in
gentib gr̃a. Ex ipso enĩ sunt exorti
hebrei. Phalech: diuisio. Cui pat̃
ꝓpterea t̾ale nom̃ imposuit: quia
tunc natꝰ est quando ꝑ linguas t̾ra
duusa est. ¶ hare: exploratio ascen¬

Expanded text:
stus, cujus ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. st. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicitur. 18. JAPHETH latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium ab eadem latitudine, Japheth dictus est. 19. Chanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nans depopulationem. 21. Chus Hebraice Aethiops interpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipsointerpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populo tyrannidem, et ipse adgressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. Phaleg divisio, cui pater propterea tale nomen inposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra divisa est. Thara exploratio ascen
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. crematũ reliquias. conditũ:
carentũ. Defunctus uocatus: quia
compleuit uite officium. Nam dici¬
mus functo officio: quia officia
debita compleuert̾. Unde ẽ & hono¬
rib functus. Hinc ergo defunctus.
quod ab officio uitȩ sit depositus:
siue quod sit diem functus. Sepul¬
tus autẽ dictus. eo quod sine pulsu
Sepelire autẽ ẽ condere corpus. Nã
humare obruere dicimus. io est

Expanded text:
dicimus: crematum reliquias: conditum idicimus: crematum reliquias: conditum icarentum. Defunctus vocatus, quia conplevit vitae officium. Nam dicimus functos officio, qui officia debita conpleverunt; unde est et honoribus functus. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quod sit diem functus. Sepultus autem dictus, eo quod iam sine pulsu Sepelire autem est condere corpus. Nam humare obruere dicimus, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
Bona quia nos apotentissimis do¬
minis lib̾at. uoluptatib imponit
modũ. libidinis frangit impetus.
auget sapientiã. dat maturiora con-¬
silia. Mala autẽ quia seniũ miserri¬
mũ ẽ debilitate & odio. Subeunt
duo sunt quib minuunt᷑ corporis
uires. senectus & morb. Mors dicta.
quod sit amara: uel amarte. qui est
nera mortis. accerba. immatura. na¬
turalis. Accerba infantiũ. immat᷑a
morior inparticipio preteriti tẽporis
.u. nomen ẽ. non participiũ. ut fa¬
tuus. arduus. Conuenient̾ itaq
fem̃ ut quẽ admodũ id quod signifi¬
cat non potest agendo. ita & ipsum
nomen non possit loquendo decli¬
nari. Om̃is autẽ mortuus: aut funꝰ
ẽ aut cadauer. Tunus ẽ si sepeliat᷑:
& dictũ funus a funib accensis. qͦs
ante feretrũ papiris cera circumdatis
ferebant. C adauer autẽ ẽ: sunse¬
pultum iacet. Nam cadauer nomi¬
natũ a cadendo: quia iamstare non
potest. Q uod dum portat᷑ exequias

Expanded text:
Bona, quia nos ab inpotentissimis doBona, quia nos ab inpotentissimis dominis liberat, voluptatibus inponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debilitate et odio. 'Subeunt'duo sunt quibus minuuntur corporis vires, senectus et morbus. Mors dicta, quod sit amara, vel a Marte, qui est nera mortis, acerba, immatura, naturalis; acerba infantium, immaturamorior in participio praeteriti temporis ra, nomen est, non participium, ut fatuus, arduus. Convenienter itaque factum ut quemadmodum id quod significat non pnomen non possit loquendo declinari. Omnis autem mortuus aut funus est, aut cadaver. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. Cadaver autem est, si insepultum iacet. Nam cadaver nominatum a cadendo, quia iam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias
Abbreviated transcription (Latin):
senex. U bi cõparatuiꝰ gradꝰ minus a.¬
satis senex. sicut uinior int̾ iuue¬
nem. sicut pauꝑior int̾ pauꝑem.
ꝓuetustate desipiant. Nam phisi
ci dicunt: stultos ẽẽ homines fri¬
gidioris sanguinis: prudentes ca¬
lidi. Unde & senes inquib iam
friget. & pueri in quib necdum
calet: minus sapiunt. Inde ẽ quod
conuenit sibunfantũ etas & senium.
Senes autẽ ꝑnimiã etatẽ delirant.
pueri ꝓlascuua & infantia ignoratł
quid agant. Senior autẽ tm̃ mascu¬
lini generis ẽ. sicut anus feminini.
Nam anus dicit᷑ sola mulier. Nnus
autẽ appellata a multis annis: quasi
annosa. Nam si cõmune eẽt nomen.
cur diceret terentius senem mulierẽ:
Hinc & uetula. quasi uetusta. Sicut
autẽ a sene senectus. ita ab anu ani¬
litas nominata ẽ. Canities autẽ a
candore uocata. quasi candities. Uñ
ẽ illud. florida iuuentus lactea ca¬
nities. ꝓut diceret candida. Senectꝰ
autẽ multa secũbona affert & mala.

Expanded text:
senex, ubi comparativus gradus minus ssenex, ubi comparativus gradus minus ssatis senex, sicut junior infra juvenem, sicut pauperior infra pauperem. prae vetustate desipiant. Nam physici dicunt stultos esse homines frigidioris sanguinis, prudentes calidi: unde et senes, in quibus iam friget, et pueri, in quibus necdum calet, minus sapiunt. Inde est quod convenit sibi infantum aetas et senum: senes enim per nimiam aetatem delirant; pueri per lasciviam et infantiam ignorant quid agant. Senex autem tantum masculini generis est, sicut anus feminini; nam anus dicitur sola mulier. Anus autem appellata a multis annis, quasi annosa. Nam si commune esset nomen, cur diceret Terentius Eun. 357: 'senem mulierem'? Hinc et vetula, quia vetusta. Sicut autem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominata est. Canities autem vocata a candore, quasi candities. Unde est illud: 'florida iuventus, lactea canities,' prout diceret candida. Senectus autem multa secum et bona adfert et mala.
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut uitula. Alias abincorrupti¬
one quasi uirago quod ignoret eã fe¬
mineã passionẽ. Uirago uocata. qͥa
uirũ agit. hoc ẽ oꝑa uirilia facit. et
masculini uigoris ẽ. Antiqui enim
fortes feminas ita uocabant. Uirgo
autẽ non recte uirago dicit᷑. si non
uiri officio fungiair. Nulier uͦ si
iurilia oꝑa facit. recte uirago dicit᷑.
ut amazona. Quȩ uͦ nunc femina
antiquitus uira uocabatur. sicut a
seruo seruus. sicut a famulo famula.
ita auiro uira. Hinc & uirginis no¬
men quida putant. Lemina uero
apartib femoꝵ dicta: ubi sexus
species auiro distinguit᷑. Alii greca
ethimologia feminã abignea ui di¬
ctam putant: quia uehement̾ cõcu¬
piscit. Libidinosiores enim uiris
feminas eẽ. tam inmulierib quã
apud antiquos femineus uocabat᷑.
Senior adhuc ẽ uiridior. Insexto
libro ouidius. senior inter uiue¬
nemq senẽq. Terentiꝰ. Alii quire su¬
mꝰ ad olescentiores. Ad olescentior ñ i

Expanded text:
 sicut et vitula. Alias ab incorrupti sicut et vitula. Alias ab incorruptione, quasi virago, quod ignoret femineam passionem. Virago vocata, quia virum agit, hoc est opera virilia facit et masculini vigoris est. Antiqui enim fortes feminas ita vocabant. Virgo autem non recte virago dicitur, si non viri officio fungitur. Mulier vero si virilia facit, recte virago dicitur, ut Amazona. Quae vero nunc femina, antiquitus vira vocabatur; sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii Graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam putant, quia vehementer concupiscit. Libidinosiores enim viris feminas eapud antiquos femineus vocabatur. Senior est adhuc viridior. Ovid. in lib. VI: Senior inter juvenemque senemque. Terentius: Quo jure sumus adolescentiores. Ubi adolescentior non u
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃paratus. Nam iuiuare homi¬
nis ẽ. opus aliquid conferentis. Si¬
cut autẽ tricesimus annus ꝑfecte
etatis ẽ in hominib: ita inpetudib
& iumentis tercius robustissimꝰ.
Uir nuncupatꝰ quod maior in eouis
ẽ. quam infeminis. Uñ & iurtutis
nomen accepit. siue quod ui agat
feminã. Iulier uͦ amollitie tanꝙͣ.
mollier. detracta littera ł mutata
appellata ẽ mulier. Utriq enim for¬
titudine & inbecillitate corporum
seꝑantur. S ideo uirtus maxima
uiri. mulieris minor. ut paciens
eẽt uiro. scilicet ne feminis repug¬
nantib libido cogeret uiros aliud
appetere. aut in alium sexũ proruere.
Dicitur autẽ mulier scđm feminey
sexum. non scãm corruptionẽ inte¬
gritatis: & hoc ex lingua sacre scͥp¬
turȩ. Nam eua statim facta delat̾ȩ
uiri sui nondũ contacta auiro mulier
appellata ẽ: dicente scͥptura. & forma
uit eam inmulierẽ. Uirgo ãiuri¬
diore etate dicta ẽ. sicut & uirga.¬

Expanded text:
um praeparatus. Nam iuvare homium praeparatus. Nam iuvare hominis est opus aliquod conferentis. Sicut autem trecesimus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus ac iumentis tertius robustissimus. Vir nuncupatus, quia maior in eo vis est quam in feminis: unde et virtus nomen accepit; sive quod vi agat feminam. Mulier vero a mollitie, tamquam mollier, detracta littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et inbecillitate corporum separantur. Sed ideo virtus maxima viri, mulieris minor, ut patiens viri esset; scilicet, ne feminis repugnantibus libido cogeret viros aliud appetere aut in alium sexum proruere. Dicitur igitur mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua sacrae Scripturae. Nam Eva statim facta de latere viri sui, nondum contacta a viro, mulier appellata est, dicente ScripturaGenes. 2, vit eam in mulierem.' Virgo a viridiori aetate dicta est, sicut et virga,
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ abhis nomen acciꝑent: ceteri or¬
bi uocantur. Orphani idem qui et
pupilli. Illud enĩ grecũ nomen ẽ. hoc
latinũ. Nam &. in psalmo ubilegitur
pupillo tu eris adiutor. grecus ħt
orphano. Puberes apube .i. apuden¬
da corporis nuncupati: quod hȩcloca
tunc primũ lanuginẽ ducunt. Qͥd̾a
autẽ exannis pub̾tatem existimant.
.i. eum pubem ẽẽ qui quatuor decim
annos expleuerit: quamus tardis¬
sime pubescat. Certissimũ autem
pub̾em eẽ qui & ex habitu corporis
pub̾tatẽ ostendit. & generare iam
possit. Puerꝑe sunt que annis pue¬
datur primo iam ꝓle puerꝑa nato.
Et dictȩ puerꝑe uel quod pͥmo partu
grauantur. uel quod pͥmũ pueros
pariant. Adolescens dictus. eo qd̃
sit adgignendũ adultus. siue a
crescere & augeri. Iuuenis uocatus
quod uuare posse incipiat: ut in
bob iuuenci cum auitulis discesse¬
rint. Est enim uiuenis in ipso eta¬
tis incremento positus. & adauxili¬

Expanded text:
quam ab his nomen acceperint. Ceteri orquam ab his nomen acceperint. Ceteri orbi vocantur orphani, idem qui et pupilli; illud enim Graecum nomen est, hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubi legitur10, 14: 'Pupillo tu eris adiutor,' Graecus habet ὀρφανῷ. Puberes a pube, id est a pudenda corporis, nuncupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatem existimant, id est eum puberem esse qui quattuordecim annos expleverit, quamvis tardissime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit. Puerperae sunt, quae annis puedatur primo prole puerpera nato. Et dictae puerperae vel quod primo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxili
Abbreviated transcription (Latin):
phi uitam descripserunt humanã.
inquib mutat᷑ & currit & admortis
terminũ ꝑuenit. ꝑ gamus gͦ breuit̃
ꝑ p̃dictos gradus etatũ ethimologias
eoꝵ in homine demonstrantes. In¬
fans dicit᷑ homo pͥmȩ etatis. dictus
autẽ infans. quia adhuc fari nescit.
.i. loqui non pot̾. Nondũ bene enim
ordinatis dentib: minus ẽ sermonis
expressio. Puer apuritate dictus:
quia purus ⁊ necdũ lanuginẽ florẽq
genarũ hñs. Hii sunt ephebi .i. aphe¬
bo dicti. necdũ ꝓ nouitate uiri. adoles¬
centuli lenes. Puer autẽ trib modis
ẽ nobis. Pro etate: ut octoennis. de¬
cennuis. Unde ẽ illud. Iam puerile
nigũ tenera ceruice gerebat. Proobse
iheremias longe pueritiȩ excessisset
annos. Puella ẽ paruula quasi pul¬
la. Unde & pupillos non ꝓconditio
ne. s ꝓetate puerili uocamus. Pu¬
pilli autẽ dicti. quasi in oculis. hoc ẽ
a parentib orbi. hii autẽ uere pu¬
pilli dñr quoꝵ patres ante discessert̃.

Expanded text:
phi vitam discripserunt humanam, phi vitam discripserunt humanam, in quibus mutatur et currit et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus minus est sermonis expressio. Puer a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est a Phoebo dicti, necdum pronati viri, adolescentuli lenes. Puer autem tribus modis est nobis.' Pro aetate, ut octoennis, decennis. Unde est illud: Iam puerile iugum tenera cervice gerebat. Pro obseIeremias longe pueritiae excessisset annos. Puella est parvula, quasi pulla. Unde et pupillos non pro condicione, sed pro aetate puerili vocamus. Pupilli autem dicti quasi in oculis, hoc est a parentibus orbi. Hi autem vere pupilli dicuntur quorum patres ante decesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
radus etatis sex sunt. Infan¬
tia. Pureritia. Ndolescentia.
Iuuentus. Q rauitas. atq senectus.
Prima etas infantia ẽ pueri nascen¬
tis adlucem. quȩ porrigit᷑ inseptem
annos. S cd̃a etas pueritia .i. pura
& necdũ ad generandũ apta. tendens
usq ad quartũ decimũ annũ. Tertia
adolescentia ad gignendũ adulta.
quȩ porrigit᷑ usq adiuiginti. uiuannos.
Quarta. uiuentus firmissima eta¬
tũ omniũ. finiens inquĩquagesimo
anno. Quinta etas senioris .i. gra¬
uitas quȩ ẽ deelinatio auiuentute in
senectutẽ. ñdũ senectꝰ ẜ iãñdũ uuentꝰ.¬
qr semoris etas ẽ. qmͣ greci presbiten
uocant. Nam senex apud grecos non
quagesimo anno incipiens septua
gesimo t̃minat᷑. Sexta etas ẽ sene¬
ctus: quȩ nullo annoꝵ tempore finit᷑.
s post quinq illas etates quantum¬
cumq ẽ uitȩ: senectuti deputatur.
Senium autẽ pars ẽ ultima senec¬
tutis. dicta quod sit terminus sexte
etatis. Inhis ergo sex spatus philoso¬

Expanded text:
radus aetatis sex sunt: infantia, pueritia, adolescentia, iuventus, gravitas atque senectus. Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annis. Secunda aetas pueritia, id est pura et necdum ad generandum apta, tendens usque ad quartumdecimum annum. Tertia adolescentia ad gignendum adulta, quae porrigitur usque ad viginti octo annos. Quarta iuventus firmissima aetatum omnium, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas senioris, id est gravitas, quae est declinatio a iuventute in senectutem; nondum senectus sed iam nondum iuventquia senioris etas est, quam Greci presbitem vocant: nam senex apud Grecos non quagesimo anno incigesimo terminatur. Sexta aetas senectus, quae nullo annorum tempore finitur; sed post quinque illas aetates quantumcumque vitae est, senectuti deputatur. Senium autem pars est ultima senectutis, dicta quod sit terminus sextae aetatis. In his igitur sex spatiis philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ab hac copia loquutionis. Resis enim apd̃
grecos locutio dicit᷑: rethor. orator. Con¬
iuncta ẽ autem graminaticȩ arti recho¬
rica. In grãmatica enim: scienciam re¬
cte loquendi discimꝰ. In rethorica uͦ ꝑ
cipimus. qualit ea quȩ didicimus ꝓ¬
feramꝰ. ii. De inuentorib rechoricȩ artiꝰ
ec autẽ disciplina a grecis in¬
uenta ẽ. a gorgia. aristotilȩ.
ermagora: & translata in latinum
a tullio uidelicet & qntiliano. & ta¬
ciano: s ita copiose. ita uarie. ut eã
lectori ammirari in ꝓmptu sit: com¬
p̃hendere impossibile. Nam mẽbra¬
nis retentis. quasi adherescit memo¬
riȩ series dictionis: ac mox repositiᷤ.
recordatio om̃is elabitur. Huiꝰ disci¬
pline ꝑfecta cognicio: oratorem facit.
iii. De nomine oratoris & partibꝰ rethoricȩ.

Expanded text:
s. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimus, proferamus. § 2 De inventoribus Rhetoricae artis. Haec autem disciplina a Graecis inventa est, a Gorgia, Aristotele, Hermagora, et translata in Latinum a Tullio videlicet et Quintiliano et Titiano, sed ita copiose, ita varie, ut eam lectori admirari in promptu sit, conprehendere inpossibile. Nam membranis retentis quasi adhaerescit memoriae series dictionis, ac mox repositis recordatio omnis elabitur. Huius disciplinae perfecta cognitio oratorem facit. § 3 De nomine oratoris et partibus Rhetoricae.
Abbreviated transcription (Latin):
b innitunt᷑. Unde sunqualibet cor¬
poris parte abaluo usq ad cap̃. ictu a¬
liquo collidatur. debilis reddita cur¬
sum habere nonpossit: quia ubicũq
ille ictus incidit. spinã soluit. ꝑqmͣ
costarũ pedes & motus corporis age¬
ad eo ut deposita uetere tunica sene¬
ctutẽ deponere atq iniuuentutem
redire ꝑhibeant᷑. Tunice serpentium
exuiue nuncupant᷑. eo quodhis qñ¬
senescunt sese exuunt. quib exuti
iniuuentutẽ redeunt. Dicuntur aut̃
exiuiue & induuiȩ. quia exuunt᷑ &
induunt᷑. Pitagoras dicit de medulla
hominis mortui e inspina ẽ. ser¬
pentẽ creari. Quod etiam ouidius
spina sepulchro. mutari credant hu¬
manas anguȩ medullas. Quodsicre¬
ditur mĩto euenit. ut sicut ꝑserpen¬
tem mors hominis: ita & hominis
morte serpens. fertur autẽ quod
serpens hominẽ nudũ non sit au¬
sus contingere.
U.De uermibus.
Iermis ẽ animal quod plerũq

Expanded text:
us innituntur. Unde si in qualibet corus innituntur. Unde si in qualibet corporis parte ab alvo usque ad caput ictu aliquo conlidatur, debilis reddita cursum habere non possit; quia ubicumque ille ictus inciderit, spinam solvit, per quam costarum pedes et motus corporis ageadeo ut deposita vetere tunica senectutem deponere atque in iuventam redire perhibeantur. Tunicae serpentium exuviae nuncupantsenescunt, sese exuunt, quibus exuti in juventam redeunt. Dicuntur enim exuviae et induviae, quia exuuntur et induuntur. Pythagoras dicit, de medulla hominis mortui, quae in spina est, serpentem spina sepulchro mutari credunt humanas angue medullas. Quod si creditur, merito evenit ut sicut per serpentem mors hominis, ita et hominis morte serpens. Fertur autem quod serpens hominem nudum non sit ausus contingere. § 5 De vermibus. Vermis est animal quod plerumq
Abbreviated transcription (Latin):
mus ẽẽ cõmunia. iuuacitate quadã
sensus serpens excellit. Uñ & legitur
ingenesi. Serpens autẽ erat sapientior
omĩb pecorib terrȩ. Dicit autẽ pliuiꝰ
si creditur quod serpentis cap̃. etiam si
cũ duob euaserit digitis: nichilomi¬
nus uiuit. Uñ & totũ corpus obicit
ꝓ capite ferientib. Anguib uniui̾sis
hebes uisus ẽ. raro in aduersũ condu¬
entur. Nec frustra cũ oculos infronte¬
non habeant s intimporib. ad eout
citiꝰ audiant qmͣ aspiciant. Nullũ
autẽ animal intanta celeritate lin¬
guam mouet ut serpens. ad eo ut tri¬
plicem linguã hab̾e uideat᷑ cum una
sit. Serpentũ iuila sunt corpora adeo
ut quacũq eunt uiã humore desig¬
nent. Uestigia serpentiũ talia sunt
ut cum pedib carere uideant᷑. costis
tñ & squamarũ nisib repunt. quas
a summo gutture usq adimã alitum.
parili modo dispositas ħnt. Sqͣmis
enĩ quasi unguib. costis. quasi cruri-¬

Expanded text:
mus esse communia, vivacitate quadam mus esse communia, vivacitate quadam sensus serpens excellit. 43. Unde et legitur in Genesi: Serpens autem erat sapientior omnibus pecoribus terrae. Dicit autem Plinius si creditur quod serpentis caput, etiam si cum duobus evaserit digitis, nihilominus vivit. Unde et totum corpus objicit pro capite ferientibus. 44. Anguibus universis hebes visus est. Raro in adversum contuentur, nec frustra, cum oculos non in fronte habeant, sed in temporibus; adeo ut citius audiant quam aspiciant. Nullum autem animal in tanta celeritate linguam movet ut serpens, adeo ut triplicem linguam habere videatur, cum una sit. Serpentium humida sunt corpora, adeo ut quaque eunt, viam humore designent. Vestigia serpentium talia sunt ut, cum pedibus carere videantur, costis tamen et squamarum nisibus repant, quas a summo gutture usque ad imam alvum parili modo dispositas habent. Squamis enim quasi unguibus, costis quasi crurib
Abbreviated transcription (Latin):
sua frigidi sunt nec ꝑcutiunt nisi qñ
calescunt. Nam qñ sunt frigidi. nul¬
lum tangunt. Unde & uenena eoꝵ
plus die qmͣ nocte nocent. Corpent
enim noctis algore: & merito quia fri¬
gidi sunt nocturno rore. Inse enim
adducunt uaporẽ corporis gelide
pestes. & natura frigide. Unde & hy¬
eme innodos torpent. estate soluun¬
tur. Inde ẽ quod dũ quicũq serpen¬
tium ueneno ꝑcutitur. pͥmũ obstu¬
pescit. ⁊ postea ubi in illo calefactũ
ipsũ uirus exarserit. statim hominẽ
interficit. Uenenũ autẽ dictũ. eo qd̾
ꝑ uenas uadit. Infusa autẽ pestis
eiꝰ ꝑuenas uegetatione corporis aucta
discurrit: & animã exigit. Uñ non
posse uenenũ nocere. nisi hominis
tetigerit sanguinẽ. Lucanus. Noxia
serpentum ẽ. admixto sanguine pe¬
stis. Om̃e autẽ uenenũ frigidum ẽ.
& ideo anima quȩ ignea ẽ fugit uene¬
nũ frigidum. Innaturalib bonis quȩ
nob̾ & irrationalib animantib uide¬

Expanded text:
sua frigidae sunt; nec percutiunt nisi quando sua frigidae sunt; nec percutiunt nisi quando calescunt. Nam quando sunt frigidae, nullum tangunt; unde et venena eorum plus die quam nocte nocent. Torpent enim noctis algore, et merito, quia frigidae sunt nocturno rore. In se enim adducunt vaporem corporis gelidi pestes et natura frigidae; unde et hieme in nodos torpent, aestate solvuntur. Inde est quod dum quicumque serpentium veneno percutitur, primum obstupescit, et postea, ubi in illo calefactum ipsum virus exarserit, statim hominem extinguit. Venenum autem dictum, eo quod per venas vadit; infusa enim pestis eius per venas vegetatione corporis aucta discurrit et animam exigit. Unde non posse venenum nocere, nisi hominis tetigerit sanguinem. Lucanus 9, 614: Noxia serpentium est admixto sanguine pestis. Omne autem venenum frigidum est, et ideo anima, quae ignea est, fugit venenum frigidum. In naturalibus bonis, quae nobis et inrationabilibus animantibus vide
Abbreviated transcription (Latin):
uis maxima ẽ Cetera enim singłos
feruint. ħ płimos parit̾ int̾imit.
Nam si arborem irrepserit. omĩa po¬
ma inficit ueneno. & eos qui edint
occidit. Quȩ etiam si inputeo cadat.
us ueneni eiꝰ potantes interficit.
Ista contra incendia repugnans. ig¬
nes sola animaliũ extinguit. Uiuit
enĩ in mediis flãmis sine dolore et
consumptione. & non solũ quia ñ
uritur. s extinguit incendiũ. S au¬
ra lacertus. qui qñ senescit cecantur
oculi eiꝰ. & intrat inforamen parietis
aspicientis ꝯtͣorientẽ. ⁊ orto sole inten¬
dit & illuminat᷑. Stellio de colore
inditũ nomen habet. Est enĩtergo
pictus lucentib gutis. in modum
stellarũ. De quo ouidius. aptumq
pore gutis. Hic autẽ scorpionibus
adeo contrarius dr. ut uiso eo pauo¬
rem his afferat & torporẽ. St̃ & alia
serpentiũ genera. ut admodite. ele¬
fantiȩ. camedracontes. Postremo
quantꝰ nominũ. tantus mortiũ mi¬
merus. Om̃s autẽ serpentes natura

Expanded text:
vis maxima est; cetera enim singulos vis maxima est; cetera enim singulos feriunt, haec plurimos pariter interimit. Nam si arbori inrepserit, omnia poma inficit veneno, et eos qui ederint occidit; qui etiam vel si in puteum cadat, vis veneni eius potantes interficit. Ista contra incendia repugnans, ignes sola animalium extinguit; vivit enim in mediis flammis sine dolore et consummatione, et non solum quia non uritur, sed extinguit incendium. Saura lacertus, qui quando senescit, caecantur oculi eius, et intrat in foramen parietis aspicientis contra Orientem, et orto sole intendit et inluminatur. Stellio de colore inditum nomen habet; est enim tergore pictus lucentibus guttis in modum stellarum. De quo Ovidius Metam. 5pore guttis. Hic autem scorpionibus adeo contrarius traditur ut viso eo pavorem his adferat et torporem. Sunt et alia serpentium genera; ut ammodytae, elephantiae, chamaedracontes. Postremo quantus nominum, tantus mortium numerus. Omnes autem serpentes natura
Abbreviated transcription (Latin):
obites. con color exutis atq indiscre¬
tus arenis admodicus. S eps exigua
serpens: quȩ non solũ corpus. s et
ossa ueneno consumit. Cuius poeta
sic meminit. Ossaq dissoluens cũ
corpore tabificus seps. Dipsa serpens
tante exiguitatis fertur. ut cũ calcat᷑
non uideatur. Cuius uenenũ ante
extinguit qmͣ sentiat᷑: ut facies pre¬
uenta morte. nec tristiciam inducat
morituro. Dequa poeta. Signiferũ
iuuenẽ tirreni sanguinis aulũ. Corta
caput retro ᷤ calcata momordit. iuix
dolor aut sensus dentis fuit. S̾ al¬
pinga serpens qui ñ uidetur. Cetu¬
la dicta eo quod parua sit. & ñ habeat
oculos. C entupeda. a multitudine
pedũ dicta. Lacertus reptiliũ genꝰ
ẽ: uocatus ita quod brachia habeat.
Genera lacertoꝵ plura: ut botrax. sa¬
lamandria. saura. stellio. Hotaga
dicta. quod rane habeat faciem. Nã
greci ranam botagam uocant. S ala¬
mandria uocata quod contra incen¬
dia ualeat. cuiꝰ inter om̃ia uenenata

Expanded text:
Ophites Concolor exustis, atque indiscreOphites Concolor exustis, atque indiscretus arenis Ammodytes. 31. Seps, exigua serpens, quae non solum corpus, sed, et ossa veneno consumit. Cujus poeta sic meminit: Ossaque dissolvens cum corpore tabificus seps. 32. Dipsas, serpens tantae exiguitatis fertur, ut cum calcatur non videatur. Cujus venenum ante exstinguit, quam sentiatur, ut facies praeventa morte, nec tristitiam induat morituri. De quo poeta: Signiferum juvenem Tyrrheni sanguinis Aulum Torta caput retro Dipsas calcata momordit. Vix dolor, aut sensus dentis fuit. 33. Solpunga, serpens est quae non videtur. Caecula, dicta, eo quod parva sit, et non habeat oculos. Centupeda, a multitudine pedum dicta. 34. Lacertus, reptilis genus est, vocatus ita, quod brachia habeat. 70 Genera lacertolamandra, saura, stellio. Botrax dicta, quod ranae habeat faciem; nam Graeci ranam βάτραχον vocant. Salamandra vocata, quod contra incendia valeat. Cuius inter omnia venenata
Abbreviated transcription (Latin):
Ri natrix serpens. aquam ueneno
inficiens. in quocumq enĩ fonte
fuerit eum ueneno immiscet. De
quo lucanus. Ri natrix uiolatrix
aquȩ. Ceneris serpens inflexuo¬
sa. quȩ semꝑ iter rectum efficit. De¬
qua lucanus & recto semꝑ lapsurꝰ
semꝑ incauda ambulat. & sulcum
facere uidet᷑. De quo idem lucanus.
Quo contentus iter. cauda sulcare
pareas. ꝑ oas anguis italie immen¬
sa mole ꝑseq̃r greges armentoꝵ &
bubalos & plurimo lacte riguis se¬
ub̾ib innectit & suggens int̾imit.
atq inde aboum ppłatione boas no¬
men accepit. Iaculus serpens uo¬
lans. Ne quo lucanus. Iaculiq uolan¬
tes. Exiliunt enim in arborib &
dum aliquod animal obuium fu̾it.
& iaculi dicti sunt. In arabia autẽ
serpentes sunt cum alis quȩ sirene
uocantur. quȩ plus currunt abeqͥs.
s etiam & uolare dnr. Quoꝵ tantũ
uirus ẽ: ut morsũ ante mors inseqͣr
arenȩ habeat. Dequa poeta. Quã
paruis pictus maculis teufanus

Expanded text:
 Natrix, serpens aquam veneno  Natrix, serpens aquam veneno inficiens. In quocunque enim fonte fuerit, eum veneno immiscet, de quo Lucanus: Et Natrix violator aquae. 26. Cenchris, serpens inflexuosus, qui semper iter rectum efficit. Dequo Lucanus: Et semper recto lapsurus semper in cauda ambulat, et sulcum facere videtur. De quo idem Lucanus: Et contentus iter cauda sulcare parias. 28. Boas, anguis Italiae immensa mole: persequitur greges armentorum, et bubulos; et plurimo lacte irriguis uberibus se innectit, et sugens interimit, atque inde a boum depopulatione boas nomen accepit. 29. Jaculus serpens volans, de quo Lucanus: Jaculique volucres. Exsiliunt enim in arboribus, et dum aliquod animal obvium fuerit, nt; unde et jaculi dicti sunt. In Arabia autem serpentes sunt cum alis, quae sirenae vocantur, quae plus currunt ab equis, sed etiam et volare dicuntur, quorum tantum virus est, ut morsum ante mors insequatarenae habeat. De qua poeta: Quam parvis pictus maculis Thebanus
Abbreviated transcription (Latin):
canus idem. Et grauis ingeminum
uergens caput amphibena. Cuius
oculi lucent ueluti lucerne. Ensdris¬
coluber maqua uiuens. Greci enĩ
aquam idram uocant. Idros aqua¬
tilis serpens. aquo icti obturgescunt.
eo quod fimo boius remediet᷑. I dra
draco multoꝵ capitũ qualis fuit in
lerna palude ꝓuincie archadie. ħ
latine excedrã dr. quod uno cesotͥa
capita excrescebant. S hoc fabulo¬
sum ẽ. Nam constat idram locum
fuisse euomentẽ aquas. uastantẽ
uicinã ciuitatẽ. In quo uno meatu
clauso. multi erumpebant. Quod
hercules uidens loca illa exussit.¬
& sic aquȩ clausit meatus. Nam
idra ab aqua dicta ẽ. Celidros
serpens qui & cersidros r quasi ce¬
runium. quia & inaquis & int̾ris
moratur. Nam cirson dñt greci t̾rã:
idros aquam. Hic ꝑqmͣ labitur t̾rã.
fumare facit. Qm̃ sic macer descͥ
bit. Seu terga expirant spumantia
uirus. seu terra fumat qua tecer
labitur angius. Et lucanus. Tra
serit se dum currit. statim crepat.

Expanded text:
Lucanus: Et gravis in geminum Lucanus: Et gravis in geminum vergens caput amphisibaena. Cujus oculi lucent veluti lucernae. coluber in aqua vivens: Graeci enim aquam ydor vocant. Hydros aquatilis serpens, a quo icti obturgescunt. eo, quod fimo bovis remedietur. Ydra draco multorum capitum, qualis fuit in Lerna palude provinciae Arcadiae. Haec Latine excedra dicitur, quod uno caeso tria capita excrescebant, sed hoc fabulosum est. Nam constat hydram locum fuisse evomentem aquas vastantes vicinam civitatem, in quo, uno meatu clauso, Hercules videns, loca illa combussit et sic aquydra ab aqua dicta est. Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigni, qui et in aquis et in terris moratur. Nam cirson dicunt Graeci terram, ydros aquam, per quam labitur, terram fumare facit. Qibit 8: Seu terga expirant spumantia virus, seu terra fumat, qua teter labitur anguis. Et Lucanus 9, 7serit se, dum currit, statim crepat.