comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suspirat dicens. unam petii a dño hanc
latium interpolatum est michi᷑ Ecte hoc
tercio nͥ fallor auulsa sunt a me uisc̾a mea.
Paruuli ablactati sunt ante tempus. ip̃os
quoq per euangelium genui. ñ licet educa¬
re. Propria deniq deserere ⁊ aliena curare
cogor. et dubito pene quid magis egre fe¬
ram. an subtrahi illis. an intricari istis.
Itane bone shutota deficiet un dolore uita
mea ⁊ annimei in gemitibus: Bonũ mͥ
domine magis mori qͣm uiuere est. ñ tam̃
nisi intex fratres. inter domesticos. int̾
tutius q esse constat. Immo u̾o pium est
patris qualiscumq. qui ñ sum dignus uo¬
cari pater. claudantur manibus filiorum:
ut extremauideant. exitum consolentur.
spicitum sius desideruis leuent ad consorti¬
um si dignum uidicas beatoꝵ. cũ pauper̃
corporibus pauperis corpus sepeliant.
Hoc prorsus si inueni gratiam in oculis
tius. preubus ⁊ meritis eorumdẽ fratrũ
meorum obtinere toto affectu desidero.

Expanded text:
suspirat, dicens: Unam petii a Domino, hanc suspirat, dicens: Unam petii a Domino, hanc latium interpolatum est mihi? Ecce hoc tertio, nisi fallor, avulsa sunt a me viscera mea. Parvuli ablactati sunt ante tempus: ipsos quos per Evangelium genui, non licet educare. Propria denique deserere, et aliena curare cogor: et dubito pene quid magis aegre feram, an subtrahi illis, aut intricari istis. Itane, bone Jesu, tota deficiet in dolore vita mea, et anni mei in gemitibus! Bonum mihi, Domine, magis mori quam vivere est, non tamen nisi inter fratres, inter domesticos, intertutiusque esse constat. Imo vero pium est Patris qualiscumque, qui non sum dignus vocari Pater, claudantur manibus filiorum, ut extrema videant, exitum consolentur, spiritum suis desideriis levent ad consortium, si dignum judicas, beatorum, cum pauperum corporibus pauperis corpus sepeliant: hoc prorsus, si inveni gratiam in oculis tuis, precibus et meritis eorumdem fratrum meorum obtinere toto affectu desidero.
Abbreviated transcription (Latin):
dulcior: tanto absentia molestior. Heu mͥ
quia incolatus meus ñ solum prolongatus
est. s etiam cumulatus. Et reuera uixta
prophetam super dolorem uulnerũ meoꝵ
addiderunt. qui me auobis aliquando uel
corpore separant. Est cõmune exilium.ip¬
sumq molestum satis. quod qͣmdu sumꝰ
in hoc corpore peregrinamur a dño. Huic
accedit ⁊ speciale. quod pene impatientẽ
me reddit: ut cogar uiuere sine uobis.
Longa molestia est tediosa expectatio. ua¬
uitati huic occupanti omnia tãdiu man̾e
subiectum. feculenti corporis horrido cir¬
cundari carcere. mortis uincłis. funibꝰq
peccatoꝵ necdum absolui. et tanto tp̃re
non esse cum xp̃o. Cetm̃ adu̾sus hec om̃ia
unum mͥ remedium qualecũq erat. et
uere datum desuper. prouultu iundelicet
gloue qui absconditus est usq adhuc: ui¬
dere interim templum dei sanctum quod
estis uos. Ex hoc templo facilis mͥ uidebat᷑
transitus ad illud gloriosum ad qd̾ ꝓpħa

Expanded text:
dulcior, tanto absentia molestior. Heu mihi, dulcior, tanto absentia molestior. Heu mihi, quia incolatus meus non solum prolongatus est, sed et cumulatus! et revera, juxta Prophetam, super dolorem vulnerum meorum addiderunt , qui me a vobis aliquando vel corpore separant. Est commune exsilium ipsumque molestum satis, quod quandiu sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino. Huic accessit et speciale, quod pene impatientem me reddit, ut cogar vivere sine vobis. Longa molestia, et taediosa exspectatio, vanitati huic occupanti omnia tamdiu manere subjectum, faeculenti corporis horrido circumdari carcere, et mortis vinculis, funibusque peccatorum necdum absolvi, et tanto tempore non esse cum Christo. Caeterum adversus haec omnia unum mihi remedium qualecumque erat, et vere datum desuper, pro vultu videlicet gloriae, qui absconditus est usque adhuc, videre interim templum Dei sanctum, quod estis vos. Ex hoc templo facilis mihi videbatur transitus ad illud gloriosum, ad quod Propheta
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est. Cui enim iustius unuam qͣm ei
qui si ñ moreretur ego ñ uiuerem: Cui cõ¬
modius qͣm promittentiuitam eternam:
Cui magis ex necessitate qͣm flaminas per¬
petuas minitanti: Sed seruio uoluntarie
quia caritas libertatem donat. huc ꝓuoco
uiscera mea. Seruite in caritate illa que
timorem pellit. labores ñ sentit. mexitum
ñ intuetur. premium ñ requirit. Et tam̃
plus omnibus urget. Nullus terror sic
sollicitat. nulla premia sic inuitant: nllã
iusticia sic exigit. Ipsa uos mͥ inseparabłr
iungat. ipsa me uobis iugiter rep̾sentet.
horis maxime quibus oratis km̃i et desi¬
deratissimifratres. Ad eosdem. cxliui¬
ristis est amina mea usq dũ redeam:
¶⁊ ñ uult consolari usq ad nos. Q̾ enĩ
michi consolatio in tempore malo ⁊ in loco
peregrinationis mee ⁊ Nonneuos in dños
Minime quidem deserit me quocũq iero
dulris memoria uestri. s qͣnto memoria

Expanded text:
tuus est . Cui enim justius vivam, quam ei, tuus est . Cui enim justius vivam, quam ei, qui si non moreretur, ego non viverem? cui commodius, quam promittenti vitam aeternam? cui magis ex necessitate, quam flammas perpetuas minitanti? Sed servio voluntarie, quia charitas libertatem donat. Huc provoco viscera mea. Servite in charitate illa quae timorem expellit, labores non sentit, meritum non intuetur, praemium non requirit; et tamen plus omnibus urget. Nullus terror sic sollicitat, nulla praemia sic invitant, nulla justitia sic exigit. Ipsa vos mihi inseparabiliter jungat, ipsa me vobis jugiter repraesentet, horis maxime quibus oratis, charissimi et desideratissimi fratres. EPISTOLA CXLIristis est anima mea usque dum redeam, et non vult consolari usque ad vos. Quae enim est mihi consolatio in tempore malo, et in loco peregrinationis meae? Nonne vos in Domino? Minime quidem deserit me, quocunque iero, dulcis memoria vestri: sed quanto memoria
Abbreviated transcription (Latin):
ne officiosum se ip̃m exhibet. humilem.
timoratum. studiosum lectionis. orõib
uigilem. fraterne caritatis sollicitum:
ñ meputet absentem sibi. Nam quomͦ ei
presens sp̃ũ non sum. cum quo est michi
cor unum ⁊ anima una: Si quis autem
susurro quod absit existit inter uos. aut
bilingius. aut murmurans. aut contu¬
max ⁊ impatiens discipline. aut inqͥetꝰ
⁊ uagus. ⁊ qui panem ociosus comedere
ñ erubescat: huic etiam si corpore p̾sens
essem. longe esset ab eo anima mea: eo
quod ipse ionge fecerit ase deum. moꝵ
non locorum distantia. Interim fratres dñ
uenio seruite domino intimore. ut timore
quandoq de manuinimicorum uestrorum
liberati seruiatis illi. Seruite in spe: qm
fidelis est in promissis. Seruite ex debito:
quia multus in meritis. Nam si et cetera
taceam. hoc solo certe ñ immerito uitamsͥ
uendicat nostram: quod pro ea p̾buit suã.
siemoigitur uiuat sibi: s ei qui pro se mor¬

Expanded text:
ne officiosum se ipsum exhibet, humilem, ne officiosum se ipsum exhibet, humilem, timoratum, studiosum lectionis, orationibus vigilem, fraternae charitatis sollicitum, non me putet absentem sibi. Nam quomodo ei praesens spiritu non sum, cum quo est mihi cor unum, et anima una? Si quis autem susurro quod absit! existit inter vos, aut bilinguis, aut murmurans, aut contumax, aut impatiens disciplinae, aut inquietus et vagus, et qui panem otiosus comedere non erubescat, 149 huic etiam si corpore praesens essem, longe esset ab eo anima mea, eo quod ipse longe fecerit a se Deum, morum, non locorum distantia. 3. Interim, fratres, dum venio, servite Domino in timore, ut sine timore quandoque de manu inimicorum vestrorum liberati serviatis illi. Servite in spe, quoniam fidelis est in promissis: servite ex merito, quia multus in meritis est. Nam etsi caetera taceam, hoc solo certe non immerito vitam sibi vindicat nostram, quod pro ea praebuit suam. Nemo igitur sibi vivat, sed ei qui pro se mor
Abbreviated transcription (Latin):
me ũ ambigo: s ego unus sum. uob̃ ergo
una michi multiplex incumbit tristandi
ratio. utpote pro omnibus uobis. Nec so¬
lum cruciat quod absꝙ uobis uel ad tempꝰ
uiuere cogor. sine quibus ⁊ regnare mise¬
ram michi reputo seruitutem: s etiam
quod uersari compellor in hiis q̃ amicam
quietem omnino perturbant.⁊ meo pro¬
posito minus fortasse conueniunt. Hec
scientes. more mee que mea ñ est uolun¬
tatis. s ecclesiastice necessitatis: ñ opor¬
tet uos indignari s compati. Spero aũ
quod ñ erit longa. uos orate ut non sit
infructuosa. Detruenta que int̾im forte
contingent emolumenta reputentur:
q̃m deus in causa est. Qui cũ sit benignus
⁊ omuia possit: facile dampnare sarciet
ñ solum integre. s etiam cumulate.Op¬
terea bono simus animodeum habentes
nobiscum. in quo ⁊ nobis p̃sentes sumꝰ.
quantislibet terrarum spaciis diuisi a
nobis uideamur. Quicumq in uobis be¬

Expanded text:
me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo me non ambigo; sed ego unus sum. Vobis ergo una, mihi multiplex incumbit tristandi ratio, utpote pro omnibus vobis. Nec solum cruciat, quod absque vobis vel ad tempus vivere cogor, sine quibus et regnare miseram mihi reputo servitutem: sed etiam quod versari compellor in his quae amicam quietem omnino perturbant, et meo proposito minus fortasse conveniunt. 2. Haec scientes, morae meae, quae meae non est voluntatis, sed ecclesiasticae necessitatis, non oportet vos indignari, sed compati. Spero autem quod non erit longa: vos orate ut non sit infructuosa. Detrimenta quae interim forte contingent, emolumenta reputentur, quoniam Deus in causa est: qui, cum sit benignus, et omnia possit, facile damna resarciet, non solum integre, sed etiam cumulate. Propterea bono animo simus, Deum habentes nobiscum, in quo et vobis praesentes sumus, quantislibet terrarum spatiis divisi a vobis videamur. Quicumque in vobis be
Abbreviated transcription (Latin):
maturetis uobis eligere patrem. Nam si
me expectaretis: timeo ne aduentus ñr
differatur in longum .⁊ illa dilatio esset
periculosa. S uocate ad uos fratrem no
et in hoc sicut in aliis impleat uicem no¬
stram. ut consilio eius uel forteillorum
quos ip̃e prosemiserit si uenire ñ poterit.
necũ ⁊ patris uestri .G. talem personã eli¬
gatis: de qua ⁊ deus honorẽ habeat. ⁊ uos
salutẽ. Memores mei estote fr̃es. Ad clare
clareualł. monachis. conuersis. no¬
Ex uobis perpendite quid patiar ego. Si uo¬
bis molesta est absentia mea: nemo dubi¬
tet michi esse molestiorem. Nonenim pars
iacture nec eiusdem grauaminis est me uno
carere uos: meq uestra uniuersitate desti¬
tui. Tot me necesse est affici curis quot uos
estis: ⁊ ad singulos quosq uestrum dolere
absentiam. tumere pericula. Duplex contri¬
tio hec ñ me deseret quousq meis uisc̾ibus
ego reddar. Quod quidem ⁊ uos sentire ꝓ

Expanded text:
maturetis vobis eligere patrem. Nam si maturetis vobis eligere patrem. Nam si me exspectaretis, vereor ne adventus noster differatur in longum, et illa dilatio esset periculosa. Sed vocate ad vos fratrem nosævallis, qui et in hoc, sicut in aliis, impleat vicem nostram, ut concilio ejus, vel forte illorum quos ipse pro se miserit, si venire non poterit, necnon et patris vestri Guarini, talem personam eligatis de qua et Deus honorem habeat, et vos salutem. Memores mei estote, fratreLIS monachis, conversis, noo semper. 1. Ex vobis perpendite quid patiar ego. Si vobis molesta est absentia mea, nemo dubitet mihi esse molestiorem. Non enim paris jacturae, nec ejusdem gravaminis est, me uno carere vos, meque vestra universitate destitui. Tot me necesse est affici curis, quot vos estis; et ad singulos quosque vestrum dolere absentiam, timere pericula. Duplex contritio ista non me deseret, quousque meis visceribus ego reddar: quod quidem et vos sentire pro
Abbreviated transcription (Latin):
sinu collegit uos multitudo cistertiensis.
qͣm alacri uultu spectauit hec angelica cel¬
situdo. Nouerunt siquidem illi spiritꝰ om̃i¬
potenti deo placere super omĩa fraternam
sotietatem ⁊ confederationem. cum dicat
per proph̃am. glutino bonum est. Et per
alium. Ecce qͣm bonum ⁊ qͣm iocundum ha¬
bitare fratres in unum. Item. frater fra¬
trem adiuuans: ambo consolabuntur.
Aduertitur etiam hoc fc̃m humilitatem
redolere. que qͣm accepta sit diuine maie¬
stati: docet ille qui dicit. superbis deus re¬
sistit. humilibus autem dat gratiam.
Ostendit ⁊ ipse humilitatis magister per
semet ip̃m dicens. Discite a me quia mitis
sum ⁊ humilis corde. Quiddicam de nr̃o
pusillo grege clareuallis. cui specialius
adhesistis. quanto uos ⁊ qͣm speciali com¬
plectatur affectus Non potest dici uerbo
quod de mutua caritate inter nos et uos:
spiritualis infusio mirabiliter operatur.
Superest fratres ut inuocato sc̃o spiritu

Expanded text:
sinu collegit vos multitudo Cisterciensis, sinu collegit vos multitudo Cisterciensis, quam alacri vultu spectavit hoc angelica celsitudo ! Noverunt siquidem illi spiritus omnipotenti Deo placere super omnia fraternam societatem et confœderationem, cum dicat per Prophetam : GLUTINO BONUM EST, et per alium : ECCE QUAM BONUM ET QUAM JUCUNDUM HABITARE FRATRES IN UNUM, item : FRATER FRATREM ADJUVANS, AMBO CONSOLABUNTUR. Advertitur etiam hoc factum humilitatem redolore, quæ quam accepta sit divinæ majestati, docet ille qui dicit : SUPERBIS DEUS RESISTIT, HUMILIBUS AUTEM DAT GRATIAM. Ostendit et ipse humilitatis Magister per semetipsum dicens : DISCITE A ME, QUIA MITIS SUM ET HUMILIS CORDE. Quid dicam de nostro pusillo grege Clarævallis, cui specialus adhæsistis, quanto vos et quam speciali complectatur affectu ? Non potest dici verbo quod de mutua caritate inter nos et vos spiritualis infusio mirabiliter operatur. Superest, fratres, ut, invocato Spiritu Sancto,
Abbreviated transcription (Latin):
giliis. oratiomibus. opere manuũ. ⁊ super
omnia excellentiorem uiam tenere q̃ est
caritas. Porro in hiis omnibus proficere
de die in diem: ⁊ inipsis perseuerare usq
ad ultimum diem. Et hec quidẽ assidue
fecistis ⁊ omnes mirantur. quod cũ sc̃i
essetis. ñ reputantes uestram scĩtatem:
alienam participare curastis. ut essetis
sanctiores. Impletum est quod legiturin
euangelio. cum feceritis omnia q̃ manda¬
ta fuerint uobis. dicite qͥa serui mutiles
sumus. Inutiles uos reputatis: ⁊ humi¬
les inuenti estis. Recta facere ⁊ initilem
se reputare: apud paucos inuenit᷑ ⁊ ideo
multi admirantur. Hoc inqͣm hot prorsus
uos de illustribus reddit illustriores: scĩo¬
res de sanctis. Et ubitumq diuulgatus
est sermo iste: repleuit omnia odore suaui¬
tatis. Hec uirtus me iudice prefertur.
etiam protractis ieiuniis ⁊ anticipatis ui¬
giluis. omniq corporali exercicio. tanqͣm
uera pietas que ad omnia ualet. Qͣm leto

Expanded text:
giliis, orationibus, opere manuum, et, super giliis, orationibus, opere manuum, et, super omnia, excellentiorem viam tenere, quæ caritas ; porro in his omnibus proficere de die in diem et in ipsi perseverare usque ad ultimum diem. Et hæc quidem assidue fecistis, et omnes mirantur, quod cum sancti essetis, non reputantes vestram sanctitatem, alienam participare curastis, ut essetis sanctiores. Impletum est quod legitur in Evangelio : CUM FECERITIS OMNIA QUÆ MANDATA FUERINT VOBIS, DICITE : SERVI INUTILES SUMUS. Inutiles vos reputatis, et humiles inventi estis. Recta facere, et inutilem se reputare, apud paucos invenitur, et ideo multi admirantur. Hoc, inquam, hoc prorsus vos de illustribus reddit illustriores, sanctories de sanctis. Et ubicumque divulgatus est sermo iste, replevit omnia odore suavitatis. Hæc virtus, me judice, præfertur etiam protractis jejuniis et anticipatis vigiliis, omni denique corporali exercitio, tamquam vere pietas quæ ad omnia valet. Quam læto
Abbreviated transcription (Latin):
uelle ñ timeas. Deinde si ita necessarium
erat. num potuit aliud tempus considari
nisi cum necessitatibus unmerfalis eccłie
detineor. ut illi misere quam exponis non
liceat subuenire: Obsecro te pereum qͥ
pro nobis crncifixus est. ut satis afflictos
amplius cruciare partatis. ⁊ tristicrã suꝑ
tristiciam addere desistatis. quia ut uexͣ
fatear. sic pro hat ecclesie generali ⁊ gͣui
scissura affectus sum: ut tedeat animam
uester atq noster auctore deo ad alti¬
orem gradum assumptus est. facramus
ergo km̃i quod dicit proph̃a. eleuatꝰ est
sol ⁊ luna stetit in ordine suo. Sol est ille
per quem alpensis congregatio illustris
ubiq redditur : tanqͣm luna per solem.
Eleuato itaq illo stemus nos in ordine
humilitas est. uoluntarra pauꝑtas est.
obedientia. pax. gaudium in spicitu sc̃õ.
Ordo noster est esse sub magistro. sub ab¬
bate. sub regula. sub disciplia. Ordo nr̃
est studere silentio. exexcere ieuimis. ui¬

Expanded text:
velle non timeas. Deinde, si ita necessarium velle non timeas. Deinde, si ita necessarium erat, non potuit aliud tempus considerari, nisi cum necessitatibus universalis Ecclesiae detineor, ut illi miserae, quam exponis, non liceat subvenire? Obsecro te, per eum qui pro te crucifixus est, ut satis afflictos amplius cruciare parcas, et tristitiam super tristitiam addere desistas: quia, ut verum fatear, sic pro hac Ecclesiae generali gravique scissura affectus sum, ut taedeat animam vester atque noster, auctore Deo, ad altiorem gradum assumptus est. Faciamus ergo, carissimi, quod dicit Propheta : ELEVATUS EST SOL ET LUNA STETIT IN ORDINE SUO. Sol est ille, per quem Alpensis congregatio illustris ubique redditur, tamquam luna per solem. Elevato atque illo, stemus nos in ordine humilitas est, voluntaria paupertas est, obœdientia, pax, gaudium in Spiritu Sancto. Ordo noster est esse sub magistro, sub abbate, sub regula, sub disciplina. Ordo noster est studere silentio, exerceri jejuniis, vi
Abbreviated transcription (Latin):
rebus infesti. aut certe modica ⁊ ñ suffici¬
ens substantia mundi. qͣtinus relinq̃re
cogeris quos uel regere uel pascere ñ suf¬
ficeres : hide ne ⁊ te tangat uox illa dei.
quia odio habuerunt me gratis. Quid enĩ
debuit tibi facere ⁊ nonfecit: uineam tͣ
plantauit electam ⁊ spetiosam. Seꝑem ei
circundedit uotiue continentie. torcular
districtissime discipline fodit in ea. et edi¬
ficauit sancte paupertatis turrim ad ce¬
los usq pertingentem. te cultorẽ ⁊ custo¬
dem constituit. Honestauit teinlaborib
tius: ⁊ complebit illos si ꝑmictis. Sed tu
prohnefas destruis macet̾iam eius ⁊ race¬
misoptimis plenam: exponis om̃ib qui
pretergreduintur uiam. Heu quis prohi¬
bebit aprum desilua ut ñ excerminet. ⁊ sin¬
gularem ferum ne depascat eam: Mirum
uero sun hoc morti te preparare putas bene
quod quidem ad mescripsistiut in tanto
scandalo ⁊ in anathemate dñi pape mori

Expanded text:
rebus infesti, aut certe modica et non sufficirebus infesti, aut certe modica et non sufficiens substantia mundi, quatenus relinquere cogereris, quos vel regere, vel pascere non sufficeres? 2. Vide ne et te tangat vox illa Dei: Quia odio habuerunt me gratis . Quid enim debuit tibi facere, et non fecit? Vineam tibi plantavit electam et speciosissimam. Sepem ei circumdedit votivae continentiae, torcular 147 districtissimae disciplinae fodit in ea, et aedificavit sanctae paupertatis turrim, ad coelos usque pertingentem. Te cultorem atque custodem constituit: honestavit te in laboribus tuis, et complebit illos, si permittis. Sed tu, proh nefas! destruis maceriam ejus, et racemis optimis plenam exponis omnibus qui praetergrediuntur viam. Heu! quis prohibebit aprum de silva, ut non exterminet; et singularem ferum, ne depascat eam? Mirum vero si in hoc morti te bene praeparare putas, quod quidem ad me scripsisti, ut in tanto scandalo, et in anathemate domini papae mori
Abbreviated transcription (Latin):
arcat tibi ommpotẽs deus qͥd facere
uoluisti: Quis te crederet ad tantũ
prorumpere malum. hominem tantis pre¬
ditum bonis ⁊ Quomͦ potuit arbor bona pes¬
simum hunc ex se producere fructũ: O ꝙͣ
terribilis deus in iudicuis super filios lꝑo¬
minum. Non miror quod drabolus istud po¬
tuit. s quod deus permisit. quippe cui iã
tot annis pure sicut credimus et deuote
seruisti. Quid faciet de me utiq pigro et
negligenti seruo. qui famulum fidelem
sit uel ad tempus tradidit in animam ini¬
micorum eius: Quid queso ratõis immo
quid ñ impietatis habet hec fuga tua deqͣ
filiĩ lugent. aduersarii rident: Mirum
quod te non terruit arualdi abbatis exẽ¬
plum. cuius similis presumptio. digno
s pauendo fine ut bene meminifti: in bre¬
ui est iundicata. Et quidem ille qualẽtũq
ut bene noui ego habuit cãm: tu nullam.
Nunquid enim aut monachi tuis erant
inobedientes imperiis. aut conũsi segneᷤ
in operibus. aut uicini forte tibi tuisue

Expanded text:
arcat tibi omnipotens Deus: quid voluisti facere? Quis te crederet ad tantum prorumpere malum, hominem tantis praeditum bonis? Quomodo potuit arbor bona pessimum hunc ex se producere fructum? O quam terribilis Deus in judiciis super filios hominum! Non miror quod diabolus istud potuit, sed quod Deus permisit, quippe cui jam tot annis pure, sicut credimus, et devote serviisti. Quid faciet de me, utique pigro et negligenti servo, qui fidelem famulum suum sic vel ad tempus tradidit in animam inimicorum ejus? Quid, quaeso, rationis, imo quid non impietatis habet haec fuga tua, de qua filii lugent, adversarii rident? Miror quod te non terruit Arnoldi abbatis exemplum: cujus similis praesumptio digno, sed pavendo fine, ut bene meministi, in brevi est vindicata. Et quidem ille qualemcunque, ut bene novi ego, habuit causam, tu nullam. Numquid enim aut monachi tuis erant inobedientes imperiis, aut conversi segnes in operibus, aut vicini forte tibi tuisve
Abbreviated transcription (Latin):
dum suspiramus. presentiam dulciter
inuicem eructamus. Quia caremus illa:
in ista consolamur. Hec sedula cordibus
hec oribus frequens sal est in om̃i sermo¬
ne. aures mulcet. dulcorat ora. corda
recreat ⁊ inflammat. Celeberrima est
inconuentu sanctorum. colloqͥa condit.
impinguat preces. ad orand̃ sollicitat.
Oramus ⁊ nunc solliciti pro uobis ⁊ ur̃is:
ut eterna memoria dignos uos ipsa eter¬
nitas habeat. cui ⁊ pro qua temporalit̃

Expanded text:
dum suspiramus praesentiam, dulciter dum suspiramus praesentiam, dulciter invicem eructamus: quia caremus illa, in ista consolamur. Haec sedula cordibus, haec oribus frequens, sal est in omni sermone, aures mulcet, dulcorat ora, corda recreat et inflammat: celeberrima est in conventibus sanctorum, colloquia condit, impinguat preces, ad orandum sollicitat. Oramus et nunc solliciti pro vobis et vestris, ut aeterna memoria dignos vos ipsa aeternitas habeat, cui et pro qua temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
eius tergiuersationib fims tandem
impositus. si tamen quod dictante iu¬
stitia ⁊ compellente malicia.⁊ pace ꝑ¬
uocante in eum actum est: apostolice
auctoritati ratum habere placuerit.
Absit autem ut confundat fideles suos
benigua maiestas: quib idem negociũ
dignum dixcit committere t̾minan¬
dum. Absit absit ut seua ambitio re¬
fugium habeat apud innocentie defen¬
sorem. Hoc ip̃m quante audacie est
quod temptat. quante dementie qd̃
sperat: Semel ⁊ secundo iam apłici
contemptor mandati iusticiã subt̃fugit
etiam nunc impudentiori temeritate. au¬
det denuo nichilominus tante equitatis
uultibus presentari: Cui obscurum est
qͣm impie cogitet in mammone uiribus
turrim fortitudinis oppugnare homo qui
de iusticia penitus ñ presumit : S securi
sumus. Si quidem qui temptat᷑ in nocen¬
tius est: ⁊ filius iniquitatis ñ apponet
nocere ei. De cetero memoriam habun¬
dantie suauitatis tue dulcissime pater

Expanded text:
ejus tergiversationibus finis tandem ejus tergiversationibus finis tandem impositus: si tamen, quod dictante justitia, et compellente malitia, et pace provocante in eum actum est, apostolicae auctoritati ratum habere placuerit. Absit autem ut confundat fideles suos benigna majestas, quibus idem negotium dignum duxit committere terminandum! Absit, absit ut saeva ambitio refugium habeat apud innocentiae defensorem! Hoc ipsum quantae audaciae est quod tentat, quantae dementiae quod sperat! Semel et secundo jam apostolici contemptor mandati, justitiam subterfugit: et nunc impudentiori temeritate audet denuo nihilominus tantae aequitatis vultibus praesentari! Cui obscurum est quam impie cogitet in mammonae viribus turrim fortitudinis oppugnare, homo qui de justitia penitus non praesumit! Sed securi sumus: siquidem qui tentatur, Innocentius est, et filius iniquitatis non apponet nocere ei. 4. De caetero memoriam abundantiae suavitatis tuae, dulcissime Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
nathe ñ abiit retrorsum: ⁊ hasta eiꝰ auer¬
sa non est. In quo tamen uerbo rex qͥdẽ
turbatus est. s non omnis iherosolima
cum illo. Magis autem mitigauit om¬
nemiram suam ⁊ ipse tandem. Erubuit
siquidem ⁊ timuit armari frustra adũ¬
sus dominum ⁊ aduersus xp̃m eiꝰ. Hinc
prorsus eleuata est magnificentia ur̃a
super celos.tantum ut laudabile pͥnci¬
pium condigno exitu perornetur. Qd̾
quidem uniuersi qui uos amant uehe.¬
menter expectant. idꝙ flagitant ma¬
turari. Sane simili zelo ⁊ in manu eq̃
potenti ecclesie turonensi iamiam q
subueniri necesse est. Alioquin prope
interitum est ⁊ ip̃a nisicito feratis au¬
in philippo. ipsius plane ⁊ nepote car¬
nis ⁊ herede ambitionis. Qͣnta nẽpe
dominandi cupiditate ⁊ iste iuuenis in¬
ardescat. indicat matris sue ecclesie
diuturnus ⁊ miserabilis cruciatꝰ. quo
eam pene euiscerat miser ut se partu¬
riat in honorem. Est tamen auctore dõ

Expanded text:
nathae non abiit retrorsum II Renathae non abiit retrorsum II Reest aversa. In quo tamen verbo rex quidem turbatus est: sed non omnis Jerosolyma cum illo. Magis autem mitigavit omnem iram suam et ipse tandem. Erubuit siquidem, et timuit armari frustra adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Hinc prorsus elevata est magnificentia tua super coelos: tantum ut laudabile principium condigno exitu perornetur. Quod quidem universi qui vos amant, vehementer exspectant: idque flagitant maturari. 3. Sane simili zelo, et in manu aeque potenti, Ecclesiae Turonensi jamjamque subvenire necesse est. Alioquin prope interitum est et ipsa, nisi cito feratis aupiritus in Philippo, ipsius plane et nepote carnis, et haerede ambitionis. Quanta nempe dominandi cupiditate et iste juvenis inardescat, indicat matris suae Ecclesiae diuturnus et miserabilis cruciatus, quo pene eam eviscerat miser, ut se parturiat in honorem. Est tamen auctore Deo
Abbreviated transcription (Latin):
mitate uirtus succumbet. qͣm nempe
in manu ualida ordinatum est nobile
insanis profecto tumultibus armate
plebis. nec effreni furentium atq ob¬
strepentium uesanie monachoꝵ. nec
quod hiis fortius fuit. copiis mãmone
cedendum putauit: uel ad modicũ apłi¬
ca celsitudo. Quid apud sc̃m benedt̃ms
Nunquid regia indignatio prohibere
ualuit spiritum libertatis accensum
atq accinctum aduersus carnem et
sanguinem : Sic sancti memmii. sic
sancti satyri miro modo eccłie immu¬
tate sunt: ⁊ de synagoga sathane resti¬
tute sunt in sanctuarium dei. uellent
nollent omnes iniqua agentes superua¬
cue. Sed nec leodii ceruitib imminens
mutro barbaritus compulit atquiesc̾e
importunis improbisq postulationib
iratundi atq irascentis regis. Quisuero
dignis efferat laudib quod nouissime
diebus istis de mani potentis eminus
licet emissum est in turbatores ecclesie
aurelianensis. Reuera nunc sagitta io¬

Expanded text:
mitate virtus succumbet? 2. Quam nempe mitate virtus succumbet? 2. Quam nempe in manu valida ordinatum est nobile insanis profecto tumultibus armatae plebis, nec effreni furentium atque obstrepentium vesaniae monachorum, nec, quod his fortius fuit, copiis mammonae cedendum putavit vel ad modicum apostolica celsitudo. Quid apud Sanctum-Benedictum? numquid regia indignatio prohibere potuit spiritum libertatis, accensum atque accinctum adversus carnem et sanguinem? Sic Sancti Memmii, sic Sancti Satyri, miro modo ecclesiae immutatae sunt, et de synagoga Satanae restitutae sunt in sanctuarium Dei, vellent, nollent omnes iniqua agentes supervacue. Sed nec Leodii cervicibus imminens mucro barbaricus compulit acquiescere importunis improbisque 154 postulationibus iracundi atque irascentis regis. Quis vero dignis efferat laudibus, quod novissime diebus istis de manu potentis, eminus licet, emissum est in turbatores Ecclesiae Aurelianensis? Revera nunc sagitta Jo
Abbreviated transcription (Latin):
enim crediderim uos delectari in honore:
cum tanto onere. Nunc uͦ cum nec absq
magno labore uendicare uobis p̾fatum
monasterium. nec in pace ut aiunt possi
prebetur quiescendi occasio: timorinqͥe¬
anitas capitis redundet in mẽbra
unguentum quod descendit in bar¬
bam de capite: extrema quoq fimbria
uestinenti participet. Si percusso pasto¬
re diffugerant oues: ualente ⁊ incolumi
secure reuertantur ad pastum. Q uod
dicimus: hoc est. De glorie uestre crebris
successibus: creber nuncius letificat ci¬
uitatem dei. Iustum proinde est ut nr̃a
exaltat electum de plebe sua: ip̃a quoq
se sentiat exaltari. ac de roboris intre¬
mento fortiorem agnoscat. Nam si com¬
passa est ⁊ conregnare debet. Sic dignũ
uobis. sic nobis necessarium. Quid enĩ:
Si in timore ⁊ angustia equitatis uigor
ñ languit. non tepuit feruor. modo ce¬
dimus cum propinqͣmus ad palmam:
Que eminuit in infirmitate. in subli¬

Expanded text:
enim crediderim vos delectari honore, enim crediderim vos delectari honore, cum tanto onere. Nunc vero cum nec absque magno labore vindicare vobis, praefatum monasterium, nec in pace, ut aiunt, queatis praebetur quiescendi occasio, timor inquieanitas capitis redundet in membra. Unguentum quod descendit in barbam de capite, extrema quoque fimbria vestimenti participet. Si percusso pastore diffugerant oves, valente et incolumi secure revertantur ad pastum. Quod dicimus hoc est. De gloriae vestrae crebris successibus creber nuntius laetificat civitatem Dei. Justum proinde est ut vestra exaltat Deus electum de plebe sua, ipsa quoque se sentiat exaltari, ac de roboris incremento fortiorem agnoscat. Nam si compassa est, et conregnare debet. Sic dignum vobis, sic nobis necessarium. Quid enim? si in timore et angustia aequitatis vigor non languit, non tepuit fervor, modo cedimus cum appropinquamus ad palmam? quae eminuit in infirmitate, in subli
Abbreviated transcription (Latin):
tatem capias salutis. Ad ea de qͥb q̃stus
es: ita respondeo. Necessitates tuas ut
meꝗs portabo cum uenero. Ad petrum¬
petro abbati lumacensi . B. humile¬
dilectionis obsequium. Letis litt̾is ur̃is
letatus sum in eis. quod tantillum uide¬
licet tantus in benedictiomibus preue
nire curastis. Ceterum uidendi nos in¬
uicem ⁊ colloquendi pariter q̃m dignũ
iudicatis. quando se offerret illa oportu¬
nitas. quando conueniens locus. qͣndo
iusta occasio : Het interim paucis ur̃is
donaturi: cum ea uobis onerosa non fore
cognouerimus. Alioquin quando hoc ip¬
sum auderet nostra pusillitas. nͥ daret
ad dignitatem accessum uestre dignati¬
uam nolim fieri quod uestre putem
erici rere uobis non dubito: qd̾ sugge¬
ume rendum uidetur. De monast̾io
sancti bertim uellem uos moderatiꝰ agere
qͣm cepistis. Nam si ⁊ hoc uobis in pace su¬
bicere ⁊ absq contradictione possetis: nͨ
tunc quid uestra referret uideo. Neq

Expanded text:
tatem capias salutis. Ad ea de quibus questus tatem capias salutis. Ad ea de quibus questus es, ita respondeo. Necessitates tuas ut meas portabo, cum venero. 152 EPISTPETRUM ABBATEM CLUNIACENSEM. dilectionis obsequium. Lectis litteris vestris, laetatus sum in eis quod tantillum videlicet tantus in benedictionibus dulcedinis praevenire curastis. Caeterum videndi nos invicem, et colloquendi pariter, quoniam dignum judicatis, quando se offeret illa opportunitas, quando conveniens locus, quando justa occasio? Haec interim 153 paucis vestris donaturi, cum ea vobis onerosa non fore cognoverimus. Alioquin quando hoc ipsum auderet nostra pusillitas, nisi daret ad dignitatem accessum vestrae dignatiuam nolim fieri quod vestrae putemerere vobis non dubito, quod suggerendum videtur. De monasterio Sancti-Bertini vellem vos moderatius agere, quam coepistis. Nam etsi hoc vobis in pace subjicere, et absque omni contradictione possetis, ne tunc quid vestra referre quidem video. Neque
Abbreviated transcription (Latin):
quia mandata tua quesiui. Qui dicat.
Adolescentulus sum ego ⁊ contemptus
iustificationes tuas non sum oblitus.
Confitebor tibi pater celi ⁊ terre. quia ab¬
condisti hec a sapientibus ⁊ prudentibus
⁊ reuelasti ea paruulis. Ita pater. qͥa sic
placitum est antete: Tuo placito sit id qd
non suo merito sit. Nec enim inuenis me¬
rita s preuenis. Omnes peccauimus: et¬
omnes egemus preueniri. Tu ergo frat
agnosce te preuentum.⁊ preuentum in
benedictionibus dulcedims. ñ a me qui
nichil sum. s ab illo qui me ut de tua te
salute monerem: aspirando p̾uenit. Nam
ut multum michi tribuas plantator sũ.
rigator sum. absq illo tamen qui incre¬
mentum dat quid sum ⁊ Ipsi te m omni
humilitate subicias. ip̃i tota deuotione
inhereas. me uero utere eius seruo. con¬
seruo tuo. comite in uia. coherede fut᷑o
in patria: si tamen studiosissime impleᷤ¬
uero ministerium ad quod tͥ missus sũ.
idq qͣntum in me est effecero. ut heredi¬

Expanded text:
quia mandata tua quaesivi; qui dicat: quia mandata tua quaesivi; qui dicat: Adolescentulus sum ego et contemptus, justificationes tuas non sum oblitus . 2. Confiteor tibi, Pater, Domine scondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita, Pater, quia sic placitum est ante te . Tuo placito sunt id quod sunt, non suo merito. Nec enim invenis merita, sed praevenis. Omnes peccavimus, et egemus praeveniri. Tu ergo, frater, agnosce te praeventum, et praeventum in benedictionibus dulcedinis, non a me qui nihil sum, sed ab illo qui me, ut de tua te salute monerem, aspirando praevenit. Nam ut multum mihi tribuas, plantator sum, rigator sum: absque illo tamen qui incrementum dat, quid sum? ipsi te in omni humilitate subjicias, ipsi tota devotione inhaereas. Me vero utere ejus servo, conservo tuo, comite in via, cohaerede futuro in patria: si tamen studiosissime implevero ministerium ad quod tibi missus sum; idque quantum in me est effecero, ut haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
gnitum eloquium tuum uehementer. ⁊
ignitum illo igne quem dominus misit in
terram. Legi illud ⁊ concaluit cormeum
intra me. benedixi illi fornaci de qͣ huius¬
modi scinitille euolassent. Nonne cortuũ
ardens erat in te cum ista dictabas: Bonꝰ
homo de bono thesauro suo profert bona.
Si laboraui in te uti tu humilit̾ memoras
ñ me piget. Araui in spem profecto perci¬
piendi fructus. ⁊ spes non confundit. En
de fructu operum meoꝵ saciant᷑ uiscera
mea interra aliena.⁊ sentio ip̃o meo ex¬
perimento semen meum ñ secus uiam.
non super lapides. ñ inter spinas. sed in
terram bonam ⁊ optimam cecidisse. ⁊ si
cum parerem tristiciam habui. iam non
menuni pressure pre gaudio. quia natꝰ
est infans in mundo. Infans dixerĩ ma¬
licia ñ sensu. quem posset saluator prepo¬
nere senibus imitandum. Denuo dicens.
nisi conuersi fueritis ⁊ efficiamini sicut
paruuli: ñ intrabitis in regnum celoꝵ.
Infans qui dicat. super senes intellexi

Expanded text:
gnitum eloquium tuum vehementer, et ignitum illo igne, quem Dominus misit in terram. Legi illud, et concaluit cor meum intra me: benedixi illi fornaci, de qua hujusmodi scintillae evolassent. Nonne cor tuum ardens erat in te, cum ista dictabas? Bonus homo de bono thesauro suo profert bona. Si laboravi in te, uti tu humiliter memoras, non me piget. Aravi in spem profecto percipiendi fructus, et spes non confundit. En de fructu operum meorum satiantur viscera mea in terra aliena: et sentio ipso meo experimento semen meum, non secus viam, non super lapides, non inter spinas, sed in terram bonam et optimam cecidisse. Et si, cum parerem, tristitiam habui, jam non memini pressurae prae gaudio, quia natus est infans in mundo. Infans dixerim malitia, non sensu: quem posset Salvator praeponere senibus imitandum, dicens, Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum coelorum . Inians qui dicat: Super senes intellexi,
Abbreviated transcription (Latin):
suo expugnauerunt aliafiam. ⁊ rebellẽ.¬
⁊ scalam. atq astraniam. ciuutates utiq
opulentissimas ⁊ inunitissimas. om̃ib q
qui antehac temptauerunt usq ad hoc
tempus ut auint inexpugnabiles: Em
dignum. qͣm equum. qͣm plenum ratione
⁊ iusticia fuerat. ut fidelium terra int̾im
saltim dum hec actitarent ab omni hoste
secura consisteret : tum pro p̾sentia sũmi
pontificis quem iamdudum exulem pi¬
sani apud se cum sum mo honore serua¬
bant ⁊ seruant. tum pro seruicio impera¬
toris pro quo ⁊ ip̃i tunc temporis exula¬
bant. factum est autem per contrariũ.
ut gratiam qui offenderunt.⁊ qͥ seruie¬
runt iram mererentur. S uos fortassis
adhuc ista nesciebatis. Oportet ergo nunc
quando res est nota uobis. immoet decet
⁊ expedit nuitare uos ⁊ uerbñ ⁊ animum.
ut uiri regis magis fauorib ⁊ mun̾ibus
honorandi: a uestra parte de cet̃o andiant
⁊ recipiant prout meriti sunt. O qͣntum

Expanded text:
suo expugnaverunt Amalfiam, et Rebellesuo expugnaverunt Amalfiam, et Rebelle Scalam, atque Atturniam, civitates utique opulentissimas et munitissimas, omnibusque qui antehac tentaverunt, usque ad hoc tempus, ut aiunt, inexpugnabiles? Quam dignum, quam aequum, quam plenum ratione et justitia fuerat, ut fidelium terra, interim saltem dum haec actitarent, ab omni hoste secura consisteret: tum pro praesentia summi pontificis, quem jamdudum exsulem Pisani apud se cum summo honore servabant et servant; tum pro servitio imperatoris, pro quo et ipsi tunc temporis exsulabant? Factum est autem per contrarium, ut gratiam, qui offenderunt; et qui servierunt, iram mererentur. Sed vos fortassis adhuc ista nesciebatis. Oportet ergo nunc quando res est nota vobis, imo et decet et expedit, mutare vos et verbum et animum: ut viri regiis magis favoribus et muneribus honorandi, a vestra parte de caetero audiant et recipiant prout meriti sunt. O quantum
Abbreviated transcription (Latin):
nus: fortassis inde est. Dominam impe¬
ratricẽ in xp̃i caritate oppido salutamus¬
uel consilio uigilantie uestre subripi
potuerit. ut homines digni certe duplici
honore ⁊ gratia: contraria auobis audirent.
Pisanos dico qui primi ⁊ soli interim adhͨͤ
erexere uexillum aduersus inuasorem im¬
perii. Quam iustius in eos regia incandu¬
isset indignatio qui populum strenuum
⁊ deuotum quacumq occasione offendere
ausi sunt. eo precipue tempore qͦ accuicti
in multis milibus suis exierant oppugt¬
nare tyrannum. ultisci iiuriam domi¬
ni sui: ⁊ imperialem defensare coronam.
Ut enim congruentissime assignẽ huic
genti quod olim de sancto dauid dicebat᷑᷑
quenam queso in omnib cuutatibus sicut
pisa fidelis. egrediens ⁊ regrediens ⁊ per¬
gens ad imperium regis: Nonne sunt hũ
qui nuper regni illum inimicũ ac poten¬
tissimum hostem ab obsidione neapolis fu¬
gauerunt: Nonne hii sunt qui etiam qd̃
pene incredibile dictu est in uno impetu

Expanded text:
nus, fortassis inde est. Dominam imperatricem in Christi charitate oppido salutamusl consilio vigilantiae vestrae subripi potuerit, ut homines, digni certe duplici honore et gratia, contraria a vobis audirent. Pisanos dico, qui primi et soli interim adhuc erexere vexillum 146 adversus invasorem imperii. Quam justius in eos regia incanduisset indignatio, qui populum strenuum et devotum quacunque occasione offendere ausi sunt, eo praecipue tempore, quo accincti in multis millibus suis exierant oppugnare tyrannum, ulcisci injuriam domini sui, et imperialem defensare coronam? Ut enim congruentissime assignem huic genti quod olim de sancto David dicebatur; quaenam, quaeso, in omnibus civitatibus, sicut Pisa, fidelis, egrediens, et regrediens, et pergens ad imperium regis? Nonne hi sunt, qui nuper regni illum unicum ac potentissimum hostem ab obsidione Neapolis fugaverunt? Nonne hi sunt qui etiam, quod pene incredibile dictu est, in uno impetu
Abbreviated transcription (Latin):
illustri anglorum regi. B. abbas dc̃s
fideliter seruire:⁊ humiliter obedire. In
terra uestra tenetur preda domini mei
atq uestri. ⁊ illa preda pro qua maluit
mori: qͣm carere illa. Eam ego seqͥdisposui
⁊ mittere de nostra milicia qui eã in manu
ualida si uobis non displicet requirant.
recuperent. reducant. Et nunc huiꝰ rei
gratia premisi hos quos p̾sentes ternitis
exploratores qui esse rei indagent sagati¬
ter. renuncientq fideliter. Assistite eis
tanqͣm nunciis domin ur̃i. ⁊ in ipsis feo¬
dum uestrum deseruite. Ip̃e uero ad ho¬
norem suum ⁊ salutem uestram ad patͥe

Expanded text:
illustri Anglorum regi, BERNARDUS abbaservire fideliter, et humiliter obedire In terra vestra tenetur praeda Domini mei atque vestri, et illa praeda, pro qua maluit mori, quam carere illa. Ego eam sequi disposui, et mittere de nostra militia, qui in manu valida, si vobis non displicet, requirant, recuperent et reducant. Et nunc hujus rei gratia praemisi hos quos praesentes cernitis exploratores, qui esse rei indagent sagaciter, renuntientque fideliter. Assistite eis tanquam nuntiis Domini vestri, et in ipsis feudum vestrum deservite. Ipse vero ad honorem suum, ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
nunt phariseos ñ uerbum s silentium
scandalizat. In hoc uno certe aduertitis
quod occasionem querunt adu̾sum uos.
S sinite illos. Ceci sunt. duces cecorũ.
Intendite saluti paruuloꝵ ñ murmuri
maliuolorum. Non ualde illorum uobis
curandum est scandalum: qͥ ñ sanantur
nisi uos infirmemini. S nec ut nostris
episcopis omĩa omnib placeant que
statutis expectandum. Alioqͥn aut nlłm
aut rarum bonum constituitis. Satius
uero ip̃orum profectib ꝙͣ uoluntatib
prouidetis. fidelius q inuitos trabitis
ad deum: qͣm desiderii cordis eoꝵ relinqͥ¬
tis. Commendo me scĩs oratõib ur̃is.¬

Expanded text:
nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium nunc Pharisaeos non verbum, sed silentium scandalizat. In hoc uno certe advertitis, quod occasionem quaerunt adversum vos. Sed sinite illos; caeci sunt, duces caecorum. Intendite saluti parvulorum, non murmuri malevolorum. Non valde illorum vobis curandum est scandalum, qui non sanantur, nisi vos infirmemini. Sed nec ut vestris ipsis omnia in omnibus placeant quae statuitis, exspectandum. Alioquin aut nullum, aut rarum bonum constituitis. Satius vero ipsorum profectibus, quam voluntatibus providetis; fideliusque invitos trahitis ad Deum, quam desideriis cordis eorum relinquitis. Commendo me sanctis orationibus
Abbreviated transcription (Latin):
bus gloriantur imitentur certe sc̃itatẽ.
quoꝵ indulgentias dispensationesq pro
lege defendunt. Quamꝙͣ sanctus helyas
non sum inquit melior qͣm patres mei.
⁊ non dixit se nolle esse patrib meliorẽ.
bidit iacob in scala angelos ascendentes
⁊ descendentes. nunquid stantẽ quẽprã
siue sedentem: Non est stare omnino in
pendulo fragilis scale. neq in incerto huiꝰ
mortalis uite quicꝙͣ in eodem statu ꝑma¬
net. Non habemus hic manentem cuu¬
tatem. neq futuram adhuc possidemus
s inquirimus. Aut ascendas necesse est
aut descendas. si attemptes stare: ruas
uecesse est. Minime pro certo est bonus:
qui melior esse non uult. Et ubi nolle fie¬
ri melior incipis: ibi desuns etiam bonus¬
esse. Recedant etiam a me ⁊ auobis qui
dicunt bonum malum ⁊ malum bonum.
Quidicunt cultum iusticie malum qd nã
bonum iam bonum reputaturi sunt
unum uerbum olim locutus est dominꝰ
⁊ pharisei scandalizati sunt. At nouos

Expanded text:
ibus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, ibus gloriantur; imitentur certe sanctitatem, quorum indulgentias dispensationesque pro lege defenduut. Quanquam sanctus Elias, Non sum, inquit, melior quam patres mei : et non dixit se nolle patribus esse meliorem. Vidit Jacob in scala Angelos ascendentes et descendentes : nunquid stantem quempiam, sive sedentem? Non est stare omnino in pendulo fragilis scalae; neque in incerto hujus mortalis vitae quidquam in codem statu permanet. Non habemus hic manentem civitatem, nec futuram adhuc possidemus, sed inquirimus. Aut ascendas necesse est, aut descendas: si attentas stare, ruas necesse est. Minime pro certo est bonus, qui melior esse non vult: et ubi incipis nolle fieri melior, ibi etiam desinis esse bonus. 4. Recedant etiam a me et a vobis qui dicunt bonum malum, et malum bonum. Qui dicunt cultum justitiae malum, quodnam bonum jam bonum reputaturi sunt? Unum verbum olim locutus est Dominus, et Pharisaei scandalizati sunt . At novos
Abbreviated transcription (Latin):
contendite obsetro bonas fac̾e uias ur̃as.
⁊ studia uestra. que profecto nimis bona
esse non possunt. Esto quod possis uimiũ
fortassis esse iustus possis ⁊ numium sa¬
piens. s plane bonus ultra modum esse
non potes. Et quidem lego. nolinimiũ
esse iustus. lego ñ plus sapere ꝙͣ oportet
sapere. nunquid autem aut nesis nimi¬
um bonus. aut ñ plus bonus ꝙͣ oportet :
Nemo esse bonus plusꝙͣ oportet potest.
Bonus erat paulus. ⁊ tamen nequaqͣm
contentus. libenter se adea q̃ ante sunt
extendebat posteriora obliuiscens. et se
ipso semper melior effici studens. Solus
deus melior esse se ipso iccirco ñ uult quia
non ualet. Recedant ame ⁊ auobis qui di¬
cunt uolumus esse meliores qͣm patres
nostri. tepidorum ⁊ dissolutorum se filios
protestantes. Quoꝵ memoria in maledic¬
tione est quia manducauerunt uuas a¬
cerbas quib filiorum dentes obstupue¬
runt. Aut si sanctis ⁊ bone memorie patͥ¬

Expanded text:
contendite, obsecro, bonas facere vias vestras contendite, obsecro, bonas facere vias vestras et studia vestra, quae profecto nimis bona esse non possunt. Esto quod possis nimium fortassis esse justus, possis et nimium sapiens: sed plane bonus ultra modum esse non potes. Et quidem lego: Noli esse nimium justus ; lego: Non plus sapere quam oportet sapere : nunquid autem, aut, Ne sis nimium bonus; aut, Non plus bonus quam oportet? Nemo esse bonus plus quam oportet potest. Bonus 98 erat jam Paulus; et tamen nequaquam contentus, libenter se ad ea quae ante sunt, extendebat, posteriora obliviscens , et se ipso semper melior effici studens. Solus Deus melior se ipso esse idcirco non vult, quia non valet. 3. Recedant a me et a vobis qui dicunt: Nolumus esse meliores quam patres nostri, tepidorum et dissolutorum se filios protestantes. Quorum memoria in maledictione est, quia manducaverunt uvas acerbas, quibus dentes filiorum obstupuerunt. Aut si sanctis et bona memoriae patr
Abbreviated transcription (Latin):
euerendis abbatibus apud suessionẽ
Din nomine domini congregatis. seruꝰ
sancͥlitatis eorum frater. B. abbas de cda
ra ualle. que recta sunt uidere. constitue¬
re ⁊ tenere. Irascor octupationibus meis
quib impedior interesse conuentui ur̃o
corpore tamen duintaxat. Nam spiritũ
nec spacia terrarum nec turba curarum
absentare queunt. quippe orantem pro
uobis. congratulantem uobis. atq in
uobis quiescentem. Non me inqͣm sc̃oꝵ
potest carere conuentus. nec loci corporis¬
ue distantia priuat a consilio iustoꝵ et
congregatione. Illo presertim consilio u
bi non hominum traditiones obstinatius
defensantur. aut supersticiosius obser¬
uantur. s diligenter humilit̾ q inqͥrit᷑
que sit uoluntas dei bona. ⁊ beneplacens
⁊ perfecta. Illuc toto desiderio feror. deuo¬
tione imnmoror. condelector amore. inhe¬
reo consensu. emulatione persto. Ne ergo
in uacuum uos quod absit conuenisse sb̃¬
saunent qui dicunt uobis euge euge:

Expanded text:
everendis abbatibus apud Suessionem in nomine Domini congregatis, servus sanctitatis eorum frater BERNARDUS ara-Valle, quae recta sunt videre, constituere, et tenere. 1. Irascor occupationibus meis, quibus impedior interesse conventui vestro, corpore tamen duntaxat. Nam spiritum nec spatia terrarum, nec turba curarum absentare queunt: quippe orantem pro vobis, congratulantem vobis, atque in vobis quiescentem. Non me, inquam, sanctorum potest carere conventus, nec loci corporisve distantia privat prorsus a consilio justorum et congregatione: illo praesertim consilio, in quo non hominum traditiones obstinatius defensantur, aut superstitiosius observantur; sed diligenter humiliterque inquiritur, quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta. Illuc toto desiderio feror, devotione immoror, condelector amore, inhaereo consensu, aemulatione persisto. 2. Ne ergo in vacuum vos quod absit convenisse subsannent qui dicunt vobis, Euge! euge!