comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
COΝΤINΟΕRΕ ΕRGΟ Q̃Ο ΝAΕCFΑCΙUnT. CΕRTUMΕST
Quoo in per oitio gen da bun tur Quoreoo an¬
cIlIA TUA cOS NoScens fuoias illis. et misit me dñs
HAECPSA NUNCIARETIBI ETRELIQUALO
criptum ẽ enim inaecclesiastica historia quod instante tem¬
pore uastationis hiero solimorum a postoli quidem ab illis
prius fugati ꝑ omnem locum disꝑsi pergerent in uirtute
xp̃i quieir p̃ceperat dicens euntes baptizate omnesgentes
fuerat congregata responso adõ accepto emigrare iub&ur
& transire ad oppidum quod dã pellam nomine trans iordanen
quo ab latis exurbe scĩs & iustis uiris uindictȩ caelesti fier& lo¬
cus: tam deurbe sacrilega quam depopulo impio ꝑ excidium
patriae euersionẽ quesumendae. quantis ergo malis gens tunc
uniuersa multata sit ut que ipsa iudae terra bello fame ignicȩdib¬
q euastatasit. quanta populorum milia patres simul cum con¬
iugib ac par uulis liberis absque numero & absque discr&ione
trucidatisint. quae &iam diuersarum urbium obsidi ones

Expanded text:
 haec faciunt, certum est quod in perditionem dabuntur. Quod ego ancilla tua cognoscens fugi ab illis, et misit me Dominus haec ipsa nuntiare tibi”» et reliqua. 3 Scriptum est enim in ecclesiastica historia quod, instante tempore vastationis Hierosolimorum, apostoli quidem, ab illis prius fugati, per omnem locum dispersi pergerent in virtute Christi, qui eis praeceperat dicens: «Euntes baptizate omnes gentesfuerat congregata, responso a Deo accepto emigrare iubetur et transire ad oppidum quoddam Pellam nomine trans Iordanen; quo ablatis ex urbe sanctis et iustis viris, vindictae caelesti fieret locus tam de urbe sacrilega quam de populo impio, per excidium patriae eversionemque sumendae. 5 Quantis ergo malis gens tunc universa multata sit, utque ipsa Iudae terra bello, fame, igni caedibusque vastata sit; quanta populorum milia, patres simul cum coniugibus ac parvulis, liberis absque numero et absque discretione trucidati sint, quae etiam diversarum urbium obsidiones,
Abbreviated transcription (Latin):
nullo modo obliuisci poterunt sollemnitatis istius sed innumero
dierum scõrum accipiunt illam: quando hanc solam ingaudio
uniuersarum sollempnitatum suarum caelebrant. Ex eo
scilic& tem pore quo primum ꝑ baptismũ deinimici euaserunt
potestate usq in p̾sentem diem idẽ donecp̃sens seculum fini¬
atur . cum aũt futura uenerit uita. tunciam festiuitas stabi¬
lis erit atq ꝑfecta. quando uidebitur dĩ deorum insion&
scĩ eius regnabunt cumeo in secula seculoꝵ aMEN

Expanded text:
nullo modo oblivisci poterunt sollemnitatis istius, sed «in numero nullo modo oblivisci poterunt sollemnitatis istius, sed «in numero dierum sanctorum accipiunt» illam, quando hanc solam in gaudio universarum sollemnitatum suarum celebrant. 100 «Ex eo» scilicet «tempore» quo primum per baptismum de inimici evaserunt potestate, «usque in praesentem diem», id est donec praesens saeculum finiatur; cum autem futura venerit vita, tunc iam festivitas stabilis erit atque perfecta, quando videbitur Deus deorum in Sion et sancti eius regnabunt cum eo in saecula saeculorum. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
clesia in in colatu istius mundi peregrinatur. electifilucius
subumbra a larum dĩ usq ad finem uitae proteguntur in lesi
asun hoc tempore dolorib & angustus plenissimo sinedampno
salutis suaȩ conseruantur. quanto magis postfinem istius ui¬
tae sin eomni angustia gemitu & periculo custodiuntur: ubi
do lor uel gemitus amplius iam nonerit ullus: & hoc ẽ. quod
dicitur post mortemeius annis multis quia post obitum pre¬
sentis uitae in scłm scłi. annieius sunt quib: cumxp̃o feliciter
uiuit & regnat in a&ernũ: DIES AUTEM UICTORIE NQI
riȩ ab ebrus hocẽ transitorib innulnero dierum scõrum
accipitur & colitur aiudaeis hocẽ. confessoribus ex illo tem¬
pore usq in p̃sentem diem. quia omnes qui inuia istius uitae
positi transire cupiunt ad regnum caeleste : & confitentur
dño misericordiaseius & mirabilia eius suꝑ filios hominũ:

Expanded text:
clesia in incolatu istius mundi peregrinatur, electi filii eius clesia in incolatu istius mundi peregrinatur, electi filii eius sub umbra alarum Dei usque ad finem vitae proteguntur inlaesi. 97 Et si in hoc tempore doloribus et angustiis plenissimo sine damno salutis suae conservantur, quanto magis post finem istius vitae sine omni angustia, gemitu et periculo custodiuntur, ubi dolor vel gemitus amplius iam non erit ullus? Et hoc est quod dicitur «post mortem eius annis multis»; quia post obitum praesentis vitae in saeculum saeculi anni eius sunt quibus cum Christo feliciter vivit et regnat in aeternum. 98 «Dies autem victoriae huius riae ab Hebreis», hoc est transitoribus, «in numero dierum sanctorum accipitur et colitur a Iudaeis», hoc est confessoribus, «ex illo tempore usque in praesentem diem»; 99 quia omnes qui in via istius vitae positi transire cupiunt ad regnum caeleste, et confitentur Domino misericordias eius et mirabilia eius super filios hominum,
Abbreviated transcription (Latin):
Vemen tes aut̃ uenient in exultatione portan¬
tes manipulos suos.
INOMNI AUTEM SPATIO UITAEEIUS
NONFUIT QUIPER TUR BARET ISR̃L ETPOST MORTEMTIUS
ANNIS MULTIS:
Quomodo aũt dicitur quod in spatio uitae
iudith nullus ꝑ turbar& isrł cum tota humanigeneris uitatemp¬
tatio sit suꝑterram.¬
Sedforsitan declade hostium for in secus
adtempus gentiiudaeorum. mysterium aũt manifestum est
quod nullus electos dĩ qui sunt inp̃senti a ecclesia nocere fundi¬
tus possit idest usque ad anime¬
ipsaueritas in euangelio ait. omne quod dedit mihipater ad
me ueni& & eum quiuenit ad me non eiciam foras. &item. qui
uerbum meum inquit audit. & credit ei qui memisit hab& uitã
a&ernam. & in iudicium uenit. Sed transi& amorte inuitam
hinc & apostolus ait. quos aũt̃ p̃distinauit. hos & uocauit & quos
uocauit hos & iustificauit. quos aũt iustificauit illos & glorifica¬
uit Sids̃ ꝓnobis quis contranos: cunctisergo diebus quib: a ec¬

Expanded text:
venientes autem venient in exsultatione portanvenientes autem venient in exsultatione portantes manipulos suos . » « In omni autem spatio vitae ejus non fuit, qui perturbaret Israel, et post mortem ejus annis multis. » Quomodo autem dicitur quod in spatio vitae Judith nullus perturbaret Israel, cum tota humani generis vita tentatio sit suSed forsitan de clade hostium forinsecus diad tempus genti Iudaeorum. 95 Mysterium autem manifestum est quod nullus electis Dei qui sunt in praesenti ecclesia nocere funditus possit, id est usque ad animipsa Veritas in evangelio ait: «Omne quod dedit mihi Pater ad me veniet, et eum qui venit ad me non eiciam foras». Et item: «Qui verbum meum» inquit «audit, et credit ei qui me misit, habet vitam aeternam. Et in iuditium non venit, sed transiet a morte in vitquos vocavit hos et iustificavit; quos autem iustificavit illos et glorificavit. Si Deus pro nobis, quis contra nos?». Cunctis ergo diebus quibus ec
Abbreviated transcription (Latin):
LUXITQ ILLAM OMNIS POPULUS DIEB SEPTEM
Quidẽ quod omnis populus luxit ꝓmorte iudith dieb uii. nisiꝗ
lore & gemitu se affligunt donec aspir& dies & inclinentur
um brae. Sed luctus iste non ex dis peratione sed magis tedio
p̃sentiũ atq ex affectu futurorum quemassidue habent sc̃ĩ nascitꝰ
exquorum ꝑsona ꝓph&a in psalmis loquitur dicens: Suꝑflu¬
mina babilonis illic sedimus & fleuimus dumrecordaremur
meae panes die acnocte dumdicitur mihi cottidie ubiẽ dr̃tuus.
ergo ut diximus planctus aecclesiastici sollempnessunt non lu
gubres unde in euangelio legitur quod rachel plorar& filios suos
& noll& consolari qui a non sunt. curauerunt uiritimera tiste¬
phanũ & fecerunt super eo planctũmagnũ. beatiqui lugent
nunc quõ ipsi consolabuntur. Econtra rio aũt uae illis qui
nunc rident. quõ flebunt. flent ergo modo scĩdi euntes & mit¬
tentes seminasua.

Expanded text:
Luxitque illam omnis populus diebus septem». Quid est quod «omnis populus luxit» pro morte Iudith «diebus septem», clesiae in dolore et gemitu se affligunt, donec aspiret dies et inclinentur umbrae? 91 Sed luctus iste non ex disperatione, sed magis taedio praesentium atque ex affectu futurorum, quem assidue habent sancti, nascitur. Ex quorum persona propheta in psalmis loquitur dicens: «Super flumina Babilonis illic sedimus et flevimus dum recordaremur meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi cotidie: “Ubi est Deus tuus?”». Ergo, ut diximus, planctus ecclesiastici sollemngubres. Unde in Evangelio legitur, quod « Rachel ploraret filios suos, et nollet consolari, quia non sunt . » Curaverunt viri timorati Stephanum, et confecerunt super eum planctum magnum. Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur. E contrario autem, vae illis qui nunc rident, quoniam flebunt. Flent ergo modo sancti Dei « euntes et mittentes semina sua;
Abbreviated transcription (Latin):
LIBERHES TER QUEMEBREIIN TERASIOGRAPUA
annume rant multipliciter xp̃i & aecclesie sacramenta in mys¬
denor contin& quia ipsa hester in aecclesiae typopopulum
depericulo liberat. & inter fecto aman quuinterptatur iniqui¬
tas partes conuiuii & diem caelebrem mittit in posteros. hunc
quidem librum asserit sacrae historiae interpres de archi¬
uis ebreorum releuatum uerbum a uerbo exp̃ssiusse transtu¬
lisse. attamen eaquae ineditione uulgata repperit non poe¬
nitus p̃termisit sedebraica ueritate plenafide exp̃ssa : c& e¬
ra quae ex trinsecus inuenit iuxtafinem libri addendo sub¬
iunxit. Nos autem eaquae ex ebreorum fonte prolata sunt
allegorico sensu exposuimus. Ca&erauero quae ex grecorum
lingua & litteris insuꝑ addita sunt & ab ipso inter p̃te oboelo pre¬
notata exponere p̃ter misimus sedhorum sensum studio sus
lector cum anteriora benerima uerit satis agnoscere poterit
Tuaũt õ nobilissima regina cum sacramenta diuina in ex põs

Expanded text:
Liber Esther, quem Hebraei inter hagiographa annumerant, multipliciter Christi et Ecclesiae sacramenta in mysterio continet: quia ipsa Esther in Ecclesiae typo populum de periculo liberat, et interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, partem convivii et diem celebrem mittit in posteros. Hunc quidem librum asserit sacrae historiae interpres de archivis Hebraeorum relevatum verbum a verbo expressius se transtulisse. Attamen ea quae in editione vulgata reperit non penitus praetermisit, sed Hebraica veritate plena fide expressa, caetera quae extrinsecus invenit juxta finem libri addendo subjunxit. Nos autem ea quae ex Hebraeorum fonte prolata sunt, allegorico sensu exposuimus. Caetera vero, quae ex Graecorum lingua et litteris insuper addita sunt, et obelo praenotata, exponere praetermisimus, sed horum sensus studiosus lector, cum anteriora bene rimaverit, satis agnoscere poterit. Tu autem, o nobilissima regina, cum sacramenta divina in expositis
Abbreviated transcription (Latin):
Profert iudith in conspectũ populi capittholo¬
fernis & ostendit illis conopeum eius in quo recum bebat in ebri¬
& a tesua Cum scã aecclesia mentem suꝑbam antiqui hostis
fidelib sermone lucido exponit. & dolum illitis in quo malicia
plenur confidebat illis aꝑ te reuelat. ut sciant quantae ꝑ uer¬
sitatis inimicus eorum sit. & quanta pi&ate omnipotentis dĩ
subdominio fidelium animarum superatus atque redactus e
quas in lesas ab omni fraude hostis & contaminatione errorir
pro tectio diuina custodit. ut his omnib ꝑ fecte agnitis con¬
ditorisuo atq redemptori ꝓ hoc condignas gratias agant. atq
deuotas laudes in cessanter referant. Hinc ẽ quod pastor
aecle siȩ auditores suos am monuit dicens. Sobru estote &
uigilate qui a aduer sarius ũr diabolus tam quam leo rugiens
circuit quȩrens quem deuor&. cui resistite fortes fide.
Hinc & paulus ait. Timeo nesicut serpens seduxit euama

Expanded text:
ricordia eius”». 27 «Profert» Iudith in conspectum populi «caput Holoricordia eius”». 27 «Profert» Iudith in conspectum populi «caput Holofernis» et «ostendit illis conopeum eius in quo recumbebat in ebrietate sua», cum sancta ecclesia mentem superbam antiqui hostis fidelibus sermone lucido exponit et dolum illius, in quo malitia plenus confidebat, illis aperte revelat, ut sciant quantae perversitatis inimicus eorum sit et quanta pietate omnipotentis Dei sub dominio fidelium animarum superatus atque redactus est; 28 quas inlaesas ab omni fraude hostis et contaminatione erroris protectio divina custodit, ut his omnibus perfecte agnitis conditori suo atque redemptori pro hoc condignas gratias agant atque devotas laudes incessanter referant. 29 Hinc est quod pastor ae auditores suos ammonuit dicens: «Sobrii estote et vigilate, quia adversarius vester diabolus, tamquam leo rugiens, circuit quaerens quem d» Hinc et Paulus ait: « Timeo, ne sicut serpens seduxit Evam
Abbreviated transcription (Latin):
sa quamipse inoptimũ statũ murorum exstructione re¬
parauit & heliam uocari depronomine suo p̃cepit.¬
VIDENS ITAQ IV DITH OLOFERΝΕΜ SΕDΕΝTEΜ
ETSMARAGDO ETLAPIDIB PRETIOSIS IN TEX¬
TVM ETCUMINFATIEMEIUS INTEN DISSET
ET ELE UA UERUYTIL LAM SERUI OLOFERNIS
U BEN TE DOMINOSUO: Quodiudith adorat olofernũ¬
nonẽ ꝑ turbatio timoris sed conseruatio ordinis Quoti esenĩ
scĩ uiri terrenȩ potestati inpendunt honorem. Non ex ui¬
tio ad olationis sed & iure dignitatis hoc faciunt. Unde prin¬
ceps a postolorum in episto lasua do cuit dicens. subditi igitur
esto te omnihumanȩ creaturȩ propt̃ dm̃. siueregi quasi p̃cel¬
lenti. siue ducibus tamquã abeo missis aduindictam malefac¬
torum laudem uero bonorum: quia sic uoluntas dĩẽ. ut bene
facientes obmutes cere faciectis in prudentiũ hominũ ignoran

Expanded text:
sa, quam ipse in optimum statum murorum extructione resa, quam ipse in optimum statum murorum extructione reparavit et Heliam vocari de pronomine suo p« Videns itaque Judith Holofernem sedentem et smaragdo et lapidibus pretiosis intextum; et cum in faciem ejus intendisset, m elevaverunt illam servi Holofernis, jubente domino suo. » Quod Judith adorat Holofernturbatio timoris, sed conservatio ordinis. Quoties enim sancti viri terrenae potestati impendunt honorem, non ex vitio adulationis, sed ex jure dignitatis hoc faciunt. Unde princeps apostolorum in Epistola sua docuit dicens: « Subdiestote omni humanae creaturae propter Deum: sive regi, quasi praecellenti: sive ducibus, tamquam ab eo missis ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum: quia sic est voluntas Dei, ut bene faci
Abbreviated transcription (Latin):
a norum modestia insructus rescriptis lenioribus tempera¬
uit edictum similiter & elius adrianus ꝑ qua dratum disci¬
pulum apostolorum & aristidem uirum atheni ensẽ. de
xp̃iana relegione instructus atque eruditus p̃cepit ꝑepisto¬
lam adminunciũ fundaniũ proconsulem assiȩ datam ut
nemini licer& xp̃ianũ & sine obiectu eriminis aut probatio¬
nedam nare:Idem que continuo pater patriȩ insenaa¬
tu ultra morem maiorum apellatur & ux oreius augusta
adrianus rem publicam iustissimis legib ordinauit bellũ
contrasauro matas gessit &uicit. Iudȩos sane ꝑ turbatione
scelerum suorum exagitatos & palestinã prouinciã quondã
suam depopulantes ultima caede ꝑdomuit. uultus ẽ. xp̃ia¬
nos quo silico theba duce cursibi aduersum romanos non ad sen¬
taren tur ex cruci abant. p̃cepitqre necui iudȩo intro eun¬
di hieroso limã e& licentia xp̃ianis tantum ciuita te ꝑ mis¬

Expanded text:
anorum modestia instructus, rescriptis lenioribus temperaanorum modestia instructus, rescriptis lenioribus temperavit edictum. 21 Similiter et Elius Adrianus, per Quadratum discipulum apostolorum et Aristidem virum Atheniensem de Christiana religione instructus atque eruditus, praecepit per epistolam ad Minuncium Fundanium proconsulem Asiae datam, ut nemini liceret Christianum sine obiectu criminis aut probatione damnare. Idemque continuo Pater patriae in senatu ultra morem maiorum appellatur, et uxor eius Augusta. 22 Adrianus rempublicam iustissimis legibus ordinavit, bellum contra Sauromatas gessit et vicit. Iudaeos sane, perturbatione scelerum suorum exagitatos et Palestinam provinciam quondam suam depopulantes, ultima caede perdomuit. 23 Ultus est Christianos, quos ilico, Theba duce, cur sibi adversum Romanos non adsentarentur, excruciabant, praecepitque, ne cui Iudaeo introeundi Hierosolimam esset licentia, Christianis tantum civitate permis
Abbreviated transcription (Latin):
maris & alii cumeis non nulli. posthaecquoq egressus ab athe¬
nis uenit corinthum ubi apud aliquilam & priscillam mora¬
tus sceno factoria arte operabatur & testificabatur omnib
nos inlibera manens custodia p̃dicabat uerbum dĩ cum omni
fi ducia & suscipiebat omnes quiingredie bantur ad eum nemine
phibente : hinc & in historiis aec. clesiasticis legitur quod ipsi
principes gentium uisa mansu&udine acsobrietate fidelium
poenas acuimeis inferre conpescuerint: Sicut tiberius cae¬
sarredicta firmauit nequid aduersum doctrinȩ xp̃i atque
sis calami tatib: affliger& ta menxp̃i anos non lesit unde factũẽ
quodipso regnante p&rus a postolus inurbe romana p̃dican¬
do plurimos ad fidem xp̃i conuerter& : Sic & traianus li¬
c& primum xp̃i ani nominis errore deceptus confessores xp̃i
ꝑsecutur sit tamen plinii secundi relatu admonitus & dexp̃i¬

Expanded text:
maris, et alii cum eis nonnulli. 18 Post haec quoque egressus ab Athemaris, et alii cum eis nonnulli. 18 Post haec quoque egressus ab Athenis venit Corinthum, ubi apud Aquilam et Priscillam moratus scenofactoria arte operabatur, et testificabatur omnibusnos in libera manens custodia praedicabat verbum Dei cum omni fiducia, et suscipiebat omnes qui ingrediebantur ad eum nemine prohibente. 19 Hinc et in historiis ecclesiasticis legitur quod ipsi principes gentium, visa mansuetudine ac sobrietate fidelium, poenas ac vim eis inferre conpescuerint. Sic et Tiberius Caesar edicta firmavit ne quid adversum doctrinae Christi atque sis calamitatibus affligeret, tamen Christianos non laesit. Unde factum est quod ipso regnante Petrus apostolus in urbe Romana praedicando plurimos ad fidem Christi converteret. Sic et Traianus, licet primum Christiani nominis errore deceptus confessores Christi persecutus sit, tamen Plinii secundi relatu admonitus et de Christi
Abbreviated transcription (Latin):
perantes suis dogmatib uincere ac superare conabantur
quos ad tab naculum olofernis ducebant. cum pr incipibus
gen tium quasi obnoxios tradebant: Sed considerata sin¬
ceritate religionis eorum protinus auinculis absolutos in
domo principis hoc ẽ. subdominatione sȩcularium libere
manere ꝑ miserunt: Vnde in actib a postolorum legitur
paulus apuda thenas commorans disputasse atquedisseruisse
cum epi cureis & stoicis philo sophis quem cum audirent deihũ
& resurrectione ipsius adnunciasse. Ad p̃hensum eum¬
adario pagum duxerunt dicentes. ñ possumus scire quaesit hai
noua quae ate dr̃ doctrina nouaenim quaedam infers aurib
nrĩs. uolumus ergo scire quidnam uelint haec eẽ quib cum ma¬
nifestissima oratione fidemdi exposuiss&: quida mex eis in¬
ridebant eum. quidam uero uiri adhęrentes ei credideruns
inquib erat & dio nisius ario pagita & mulier nomine tha¬

Expanded text:
perantes, suis dogmatibus vincere ac superare conabantur perantes, suis dogmatibus vincere ac superare conabantur quos ad tabernaculum Holofernis ducebant, cum principibus gentium quasi obnoxios tradebant. 16 Sed considerata sinceritate religionis eorum protinus a vinculis absolutos in domo principis, hoc est sub dominatione saecularium, libere manere permiserunt. Unde in Actibus apostolorum legitur Paulus apud Athenas commorans disputasse atque disseruisse cum Epicuraeis et Stoicis philosophis,quem cum audirent de Iesu et resurrectione ipsius adnuntiasse, adprehensum eumAriopagum duxerunt dicentes: 17 «Possumus scire quae sit haec nova quae a te dicitur doctrina? Nova enim quaedam infers auribus nostris; volumus ergo scire quidnam velint haec esse». Quibus cum manifestissima oratione fidem Dei exposuisset, quidam ex eis inridebant eum, quidam vero viri adhaerentes ei crediderunt, in quibus erat et Dionisius Ariopagita et mulier nomine Tha
Abbreviated transcription (Latin):
care animarum: Sedhaec omnia abra ista ad suum libi¬
tum uertere ł ꝓprio arbitrio uti non ꝑ mittitur quin poti¬
us ea ad usum ac dispensationẽ dominȩ suȩ seruare. or¬
dinatur Quia iustum ualde. ẽ. ut qui nondum ꝑ fecte
nouit moderamina uitae suȩ non subito rector fiat uitae
alienȩ: Sed magis ei subditus fiat quiuita & doctrina.
regulam ten& iusticiae. FACTUM EST AUTEMCVMDES¬
CENDERET MOΝTEM CIRCA ORTUM DIΕΙ OCCVRRERUN TeI
EX PLORATORES AS SYRIORUM ET TENUERUNT EAM
DICEΝTES: VNDE UENIS AUT QUO UADIS. QUERE¬
SPON DIT FILIA SUMHEBREORUM IDEO EGO FUGI
AFACIE EORUM QŨO FUTURUM AGNOUI QUD DEN¬
TUR UO BIS IN DEPRE DATIO NEM PROEO QUOD CON¬
TEM NENTES UOS NO LVERUNT ULTRO TRADERE
SE IP SOSUTIN UE NI RENT MSERI CORDI AMINCONSPEC
sophi gen tilium & curiosis cutatores huma narum disciplina¬
rum hi quasi iudith nrãm aiudȩis transeuntem ad gentes
p̃ hendere nitebantur cum p̃dicatores e

Expanded text:
care animarum. 13 Sed haec omnia abra ista ad suum libicare animarum. 13 Sed haec omnia abra ista ad suum libitum vertere, vel proprio arbitrio uti non permittitur, quin potius ea ad usum ac dispensationem dominae suae servare ordinatur. Quia iustum valde est ut qui nondum perfecte novit moderamina vitae suae, non subito rector fiat vitae alienae, sed magis ei subditus fiat qui vita et doctrina regulam tenet iustitiae. 14 «Factum est autem, cum descenderet montem circa ortum diei, occurrerunt ei exploratores Assyriorum et tenuerunt eam dicentes: “Unde venis, aut quo vadis?” Quae respondit: “Filia sum Hebreorum, ideo ego fugi a facie eorum, quoniam futurum agnovi quod dentur vobis in depraedationem, pro eo quod, contemnentes vos, noluerunt ultro tradere se ipsos ut invenirent misericordiam in conspecsophi gentilium et curiosi scrutatores humanarum disciplinarum? Hi quasi Iudith nostram a Iudaeis transeuntem ad gentes conprehendere nitebantur, cum praedicatores e
Abbreviated transcription (Latin):
gistris deseruiant solatiis quecorporalibus illos obsequant᷑
Sed tamen adrenunciandum omnib quae possident & a pos¬
tolicae ꝑfectionis normã tenendam. non sunt idonei. un
de diues in euangelio se p̃cepta dĩ custodisse redem ptori
nr̃o respondit Sed tamen ad ꝑfectionem tendere uendi¬
tis omnib reb: suis & datis pauperib eumq esequi iux ta
eius monita non consentiebat: Portat quidẽ haec abra
hoc ẽ carnalium turba tradente sibiscã ecclesia ascopã
uini & uas olei & pulentam & panes cum sacramenta diu¬
na infrumento uino &oleo confecta corpus uidelic& &
sanguinem dñi & crismatis unctionem uenerabili ter ser¬
uatꝰ. portat & lapactes & caseũ cum uirorem fidei & pingui¬
dinem caritatis insuore condit pectore. lapates enim dicim
ẽẽ cibum holerib confectum. & caseum ẽ. lacco ago latum.
qua eutraque possunt infide & dilectione cibum signifi¬

Expanded text:
gistris deserviant solatiisque corporalibus illos obsequantur, gistris deserviant solatiisque corporalibus illos obsequantur, sed tamen ad renunciandum omnibus quae possident et apostolicae perfectionis normam tenendam non sunt idonei. 10 Unde dives in evangelio se praecepta Dei custodisse redemptori nostro respondit, sed tamen ad perfectionem tendere,is omnibus rebus suis et datis pauperibus, eumque sequi iuxta eius monita non consentiebat. 11 Portat quidem haec abra, hoc est carnalium turba, tradente sibi sancta ecclesia «ascopam vini et vas olei, et pulenta et panes», cum sacramenta divina in frumento, vino et oleo confecta, corpus videlicet et sanguinem Domini et chrismatis unctionem venerabiliter servat. 12 Portat «et lapates et caseum» cum virorem fidei et pinguedinem caritatis in suo recondit pectore. Lapates enim dicunt esse cibum oleribus confectum et caseum est lac coagolatum, quae utraque possunt in fide et dilectione cibum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
omnis ista conpositio non ex libidine p̃sentis uitaȩ sed ex uir¬
appa rer&. quia ualde iustũ est. ut qui dilectio nis dĩ ꝑfect
seru& amore omnium dignus habeatur honore.
EΤΡRO FECTAEST Quid ẽ quod iudith ad agonẽ pro¬
cessura abrȩ suȩ in posuit ad portandũ eaque inuia fuerunt
sibi necessaria nisi quod scã ecclesia instadio istius mundi¬
certare contra hostem propetans quorundam carnalium.
adusus suos p̃senti utitur ministerio: quisi sideliter illud ꝑ¬
egerint poterunt adueram libertatem peruenire: I taut
co heredes & participes futurȩ possessionis efficiantur
Sicut memorata abra infine istius libri libera aiudith
domina sua dimisa commemoratur: Sepeenim contingit
ut qui in scientia & morib minus ꝑ fecti sunt & p̃sentium
rerum amore quodam modo inr&i untur sacramentis
iecclesi asticis communicent: & dereb: suis spiritalib: ma¬

Expanded text:
omnis ista conpositio non ex libidine» praesentis vitae, «sed ex viromnis ista conpositio non ex libidine» praesentis vitae, «sed ex virappareret». Quia valde iustum est ut qui dilectionis Dei perfecte fervet amore, omnium dignus habeatur honore. ». 8 Quid est quod Iudith ad agonem processura «abrae suae inposuit» ad portandum ea quae in via fuerunt sibi necessaria, nisi quod sancta ecclesia, in stadio istius mundicertare contra hostem properans, quorumdam carnalium ad usus suos praesenti utitur ministerio? Qui si fideliter illud peregerint, poterunt ad veram libertatem pervenire, ita ut coheredes et participes futurae possessionis efficiantur, sicut memorata abra in fine istius libri libera a Iudith domina sua dimissa commemoratur. 9 Saepe enim contingit ut qui in scientia et moribus minus perfecti sunt, et praesentium rerum amore quodam modo inretiuntur, sacramentis ecclesiasticis communicent, et de rebus suis spiritalibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
lauit corpussum cum actus corporissui penitentiaȩ lacri¬
mis mundat ung& se mirro optimo: cum in ipsa mortifica¬
tione carnis caritatis acc&erarum uir tu tum serepl&.
odore. Discriminat crinemcapitissui cum solerti discre¬
tione singulas cogitationes distinguit cordis In ponitmi¬
tram capiti cumgaleam salutis circumdat menti: Induit
pedes suos s andalis cum gressus operum suorum euangeli¬
cis munit doctrinis assumit dex traliola & lilia & inaures
& anulos. index traliolis spes futurorum bonorum ex primi¬
tur. quae indextradĩ scĩs infuturo dantur. in liliis castitas
in in aurib oboedientiae deuotio &in anulo signaculũ
fidei designatur. Hisergo omnib ornamentis se scã ȩcclȩ¬
sia ornat quia omnium uirtutum decore se in lustrare:
certat. Cui&iam dñs contulit splendorem gratiȩsuȩ. Quõ

Expanded text:
«Lavit corpus suum», cum actus corporis sui poenitentiae lacri«Lavit corpus suum», cum actus corporis sui poenitentiae lacrimis mundat. 4 «Ungit se myrro optimo», cum in ipsa mortificatione carnis, caritatis ac ceterarum virtutum se replet odore. «Discriminat crinem capitis sui», cum solerti discretione singulas cogitationes distinguit cordis. «Inponit mitram capiti», cum galeam salutis circumdat menti. 5 «Induit pedes suos sandaliis», cum gressus operum suorum evangelicis munit doctrinis. «Assumit dextraliola et lilia, et inaures et annulos»: in dextraliolis spes futurorum bonorum exprimitur, quae in dextera Dei sanctis in futuro dantur; in liliis castitas, in inauribus obedientiae devotio et in anulo signaculum fidei designatur. 6 His ergo «omnibus ornamentis se» sancta ecclesia «ornat», quia omnium virtutum decore se inlustrare certat. «Cui etiam Dominus contulit splendorem» gratiae suae, «quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
E ΑPNΜ SURREXΙT DELOCO QUOIΑCU ERΑT PRO¬
STRATA DÑO UOCAUITQ ABRAMSUAM ET DES CEN¬
DENS IN DO MŨ SUAM ABSTULIT ASECILICIUM
IT EX IIIT seuestiB Gipuitatis sue ETLAhiT
CORPUS SUUM ET UNXIT SE MYRRO OPTIMO ETDIS CRI¬
MINA UIT CRIMEN CAPITIS SUI ET IN POSUIT ATRÃ
SUPER CAPUT SVUM ET IN DUIT SE NESTIMENTIS
INCUNDITATIS SVE IN DUIT QUE SANDALIA PEDIB
SVIS. AD SVMPSIT QUE DEXTRALIOLA TTLILIA ET IN AT¬
RES ETANULOS ETOMNIB ORNAMENTIS SUIS OR¬
NAUITSE: CUI ETIAM DÑS CONTULIT SPLENDOREM
QŨO ΟMΝIS ITΑCONΡOSITIO NON EX LIBIDINE SeD EXx
UIR TUTE PEΝ DEBAT ETIDEO DÑSTANCIN ILLA PUL¬
CRITU DINEM AMΡLAUiT. Quidẽ quod iudith post
ꝑ actam orationem exuit seues timentis lugubribus & induit
se uestimentis iucunditatis nisi quod scã ecclesia lic& aliquan¬
do propeccatis suis penitentiae gerat affectum tamen spe re¬
missionis & futurȩ p̃mu anxium satis ex hirlarat animum

Expanded text:
ad Dominum, surrexit de loco quo iacuerat proad Dominum, surrexit de loco quo iacuerat prostrata Domino, vocavitque abram suam et, descendens in domum suam, abstulit a se cilicium et exuit se vestibus viduitatis suae, et lavit corpus suum et unxit se myrrho optimo, et discriminavit crinem capitis sui et inposuit mitram super caput suum, et induit se vestimentis iucunditatis suae. 2 Induitque sandalia pedibus suis, adsumpsitque dextraliola et lilia et inaures et anulos, et omnibus ornamentis suis ornavit se. Cui etiam Dominus contulit splendorem, quoniam omnis ista conpositio non ex libidine sed ex virtute pendebat; et ideo Dominus hanc in illa pulchritudinem ampliavit». 3 Quid est quod Iudith post peractam orationem exuit se vestimentis lugubribus «et induit se vestimentis iucunditatis», nisi quod sancta ecclesia, licet aliquando pro peccatis suis poenitentiae gerat affectum, tamen spe remissionis et futuri praemii anxium satis exhilarat animum?
Abbreviated transcription (Latin):
ne uide ant & dor sum eorum semꝑ incurua. & rł & paulus in epis¬
tolasuai tascripsit dicens. Alex ander ȩrarius multamihi mala
ostenditredd& illi dñs secundũ operasua. qui & in actib aposto¬
lorum ad annaniam pontificem os eius ꝑcutere iubentemait.
percu& teds̃ paries dealbate unde & uerba ista iudith quib
dicit capiatur laqueo oculorum suorum in me & ꝑcucies eum
ex labis caritatirmȩe non sunt maledictiones intellegenia e
quitia sua promereri. Nec non &illud &iam in misco opere p̃¬
sagare quod omnis her&icus siue cis maticus seu&iã iudȩus uel
paganus qui ecclesi amxp̃i prauo dogmate seuꝑ uerso exemplo
corrum pere uoluerit proprio suꝑbiȩ suȩ gladio caputuoluntatis
inquȩ ꝑsententiã iustiiudicis amput&ur & inferni cruciatib
subigendus poenas dolorum senti & in a&ernum.
PacTUMEST AUTEMIU DITH CUMCESSAS SET CLAMA

Expanded text:
ne videant, et dorsum eorum semper incurva». Et Paulus in episne videant, et dorsum eorum semper incurva». Et Paulus in epistola sua ita scripsit dicens: «Alexander aerarius multa mihi mala ostendit, reddet illi Dominus secundum opera sua». 10 Qui et in Actibus apostolorum ad Annaniam pontificem os eius percutere iubentem ait: «Percutiet te Deus, paries dealbate». Unde et verba ista Iudith, quibus dicit: «Capiatur laqueo oculorum suorum in me, et percuties eum ex labiis caritatis meae», non sunt maledictiones intellegendae, nequitia sua promereri; nec non et illud etiam in mystico opere praesagare quod omnis hereticus sive scismaticus, seu etiam Iudaeus vel paganus, qui ecclesiam Christi pravo dogmate seu perverso exemplo corrumpere voluerit, proprio superbiae suae gladio caput voluntatis iniquae per sententiam iusti iudicis amputetur, et inferni cruciatibus subigendus poenas dolorum sentiet in aeternum. X 1 «Factum est autem Iudith, cum cessasset clamare
Abbreviated transcription (Latin):
tia dĩ manifestataẽ. in sub mersione pharaonis & aegypti¬
orum ita &hic declarari possit insubuersione olo fernis
& assyrio rum quiaidem dñs eadem potentia eadem queius
AMPUTETUR. CAPIATUR IAQUEO OCULORUM
SUORUM IN ME. ET PERCUTI ES EUM EXLABIIS
CARITATIS MTAT. DAMIHI IN ANI MO CONSTAN¬
TI AM UTCONTEMNAM ILLUM ETUIRTUTEM
TVI Cummanus feminȩ de ecerit eeua. ueou
MITIOΡIACVERVNTtBΙ SeΟΠUMiliuM ΕTMaΝSu¬
TTORUMTIBI SEMPER placGit depre catio
Vid&ur quibus damminus intellegentib: quod p̃cationer scõꝵ
contra reprobos quae in scripturis aliquando commemorant᷑
quasi maledictiones sint cum nullo modo haecuerba e uoto
malitiae quae in scõrum cordib nequaquã fieri potest Sedeto
iudicio reprobir futurum hoc ꝑscõrum ora p̃dixit faciendum u
ut ẽ illud in psalmis: Fiat mensa eorum coram ipsis inlaque un
& in r&ributionem & inscandalum: obscurentur oculi eorũ

Expanded text:
tia Dei manifestata est in submersione faraonis et Aegyptitia Dei manifestata est in submersione faraonis et Aegyptiorum, ita et hic declarari possit in subversione Holofernis et Assyriorum, quia idem Dominus, eadem potentia eademque iustamputetur: capiatur laqueo oculorum suorum in me, et percuties eum ex labiis caritatis meae. Da mihi in animo constantiam ut contemnam illum, et virtutem tui, cum manus feminae deiecerit eum. Noinitio placuerunt tibi; sed humilium et mansuetorum tibi semper placuit deprecatio». 8 Videtur quibusdam minus intellegentibus quod precationes sanctorum contra reprobos, quae in Scripturis aliquando commemorantur, quasi maledictiones sint, cum nullo modo haec verba ex voto malitiae, quae in sanctorum cordibus nequaquam fieri potest, sed ex esse iusto iudicio reprobis futurum, hoc per sanctorum ora praedixit faciendum. 9 Ut est illud in psalmis: «Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributionem et in scandalum. Obscurentur oculi eorum
Abbreviated transcription (Latin):
gladio ultionis uindicauit struprũ sororis suȩ in alienigenis
qui a futurũ erat quodholo fernis qui iniudith opus explere
uoluit libidinis gladio punir&ur. diuimexaminis.
RESPICECASTRA ASSIRIORUM NUNC SICUTTUNCCASTRA
UIDEREAEGYPTIORUMDIGNATUSES QUANDO POST
SER UOS TUOS ARMATI CURREBANT CON FIDEN¬
TES IN QUA DRI GI SET IN AE QUI TATU SUO. ET IN MUL¬
TITU DINE BELLATORUM SEDASPEXISTI SUPeR
CASTRA EORUM ETTE NE BRE FATI GAUERUNT
EOS TENUIT PEDES EORUMABUSSUS ITAQUAE
OPERUERUNTEOS SICFIANTETIS TI DNE QUI
CONFI DUN T IN MUITITU DI NE SUA ET IN CUR¬
RIB SUIS ETSCUTIS ET IN SAGITTIS SUIS
ET LANCEIS GLORIANTUR ET NES CIUNT QUA TU
IPSE ES D̃S NR¬
IpSEES DS NR Sicut superius conparauit libi dino¬
sis luxoriosos ita& ñc̃ tumidis superbos assyrios enim in
nis suis confidentes ae gyptiis dudum aduersus israhe li¬
tas p̃liantib assimilauit: ut ostender& quia sicutibi poten¬

Expanded text:
gladio ultionis vindicavit stuprum sororis suae in alienigenis, gladio ultionis vindicavit stuprum sororis suae in alienigenis, quia futurum erat quod Holofernis, qui in Iudith opus explere voluit libidinis, gladio puniretur divini examinis. 5 «Respice castra Assyriorum nunc, sicut tunc castra videre Aegyptiorum dignatus es quando post servos tuos armati currebant, confidentes in quadrigis et in equitatu suo, et in multitudine bellatorum. Sed aspexisti super castra eorum et tenebrae fatigaverunt eos, tenuit pedes eorum abyssus et aquae operuerunt eos. Sic fiant et isti, Domine, qui confidunt in multitudine sua, et in curribus suis et in scutis et in sagittis suis et lanceis gloriantur, et nesciunt quia tu ipse es Deus noster». 6 Sicut superius conparavit libidinosis luxoriosos, ita et nunc tumidis superbos. Assyrios enim in armis suis confidentes Aegyptiis dudum adversus Israhelitas praeliantibus assimilavit, ut ostenderet quia sicut ibi poten
Abbreviated transcription (Latin):
DNM DICENS NÑeD̃s patris Mei symeon: Qui bepisti illiG labi¬
VM IN DEFENSIONE ALIENIGENARŨ: Quiuio latores extiTE¬
RVNT INCO INQUINATIONE SUA ETDENMUERVNTFEMUR UIR¬
ad pres biteros locuta ẽ. iudith p&tura dñm ingressaẽ. oratoriũ
suum nisi quod sollicitudo scõrum posconpl&um foris p̃dicatio¬
nis obsequiũ introrsus adcordissui reditsecr&um: utibi exple¬
it munda conscientia purȩ orationis offitium. iuxta illam.
sententiam saluatoris qua in euangelio docuit dicens. Tuaũt
cumoraueris intra incubiculum & clauso ostio ora patrẽ bũ.
& pater tuus quiuid & in absconfloredd& tibi: Induitse cilicio cumpe
nitentiam ꝓpeccatis agit: cinerem superca put eius ponit cumfra¬
gilitatis suae memoriam inmente recondit: Prosternens sead
dñm clamat dum ꝑ humilitatis affectum se ad ño ex audirispe¬
rat. quia scriptumẽ. sacrificium dõ sp̃s contribulatus cõr
commemorat actum simeonis patriarchȩ quicũ leui fr̃e suo

Expanded text:
Domine, Deus patris mei Symeon, qui dedisti illi gladium in defensione alienigenarum qui violatores extiterunt in coinquinatione sua, et denudaverunt femur virad presbiteros locuta est, Iudith petitura Dominum «ingressa est oratorium suum», nisi quod sollicitudo sanctorum post completum foris praedicationis obsequium introrsus ad cordis sui redit secretum, ut ibi expleat munda conscientia purae orationis officium, iuxta illam sententiam Salvatoris qua in evangelio docuit dicens: «Tu autem, cum oraveris, intra in cubiculum et clauso ostio ora Patrem tuum, et Pater tuus qui videt in nitentiam pro peccatis agit. Cinerem super caput ponit, cum fragilitatis suae memoriam in mente recondit. Prosternens se ad Dominum clamat, dum per humilitatis affectum se a Domino exaudiri sperat; quia scriptum est: « Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor commemorat actum Symeonis patriarchae, qui cum Levi fratre suo
Abbreviated transcription (Latin):
non in sanio inquit optime feste sedueritatis & sobri&atis¬
erbo loquor. scit enim dehis rex adquem & constan¬
ter loquor latere enimeũ nihilhorum arbitror neque enĩ
nem desuo aduentu & deiudeorum futuro casu iudith loquitꝰ
Non sunt ad o lationis ꝓ fana mendacia sed futurae proph&iȩ
uene randa misteria. p̃dixit enim quae homicidi sed p̃uari¬
catorib: legis dĩ agentib: & romanis principib futuraerant
supplicia & quae uniuerse terrȩ ipforum ꝑꝑpeccataeorum
CVTVS Ẽ. ACHOR NEC ILLUD IONORATUR QUODENIUS¬
SERIS EUΕΝIRΕ CONSTAT ENIM DM̃NRM SICPECEA¬
tis OΡFEΝSUM: VTMAN DAVERIT ΡERPROΡIΕ TaS
SVOS ANPOPULUM QUOD TRADAT EUM PROPECCATIS
SVIS  ET QŨO SCIDNT SEOFFENDIS SE DM̃ SUV AN
TILIISRA HEL TREMORTUUS SOPER IPSOS EST IN¬
SVΡER ETIAMΞΑMES INUASIT EOS ET ABARIDITA¬
Te AQuȩ IΛΜIN ter mortuos compuian iut be
NIQUΕ ΝOC ORDINΑΝT QT INTΕRFICIANT NECORa

Expanded text:
«Non insanio, inquit, optime Feste, sed veritatis et sobrietatis«Non insanio, inquit, optime Feste, sed veritatis et sobrietatiserba loquor. Scit enim de his rex, ad quem et constanter loquor; latere enim eum nihil horum arbitror neque enim nem de suo adventu et de Iudaeorum futuro casu Iudith loquitur, non sunt adolationis profana mendatia sed futurae prophetiae veneranda mysteria; praedixit enim quae homicidis et praevaricatoribus legis Dei a gentibus et Romanis principibus futura erant supplicia, et quae universae terrae ipsorum, propter peccata eorum, cutus est Achior, nec illud ignoratur quod ei iusseris evenire. Constat enim Deum nostrum sic peccatis offensum, ut mandaverit per prophetas suos ad populum quod tradat eum pro peccatis suis. Et quoniam sciunt se offendisse Deum suum filii Israhel, tremor tuus super ipsos est. Insuper etiam fames invasit eos, et ab ariditate aquae iam inter mortuos computantur. 2 Denique hoc ordinant ut interficiant pecora
Abbreviated transcription (Latin):
minister ẽ iundex iniraei quimalumagit. Ideo necessitate
sub diti estote nonsolum pp̃t iram sed & pp̃t conscientiã. Ideo
enim & tributa p̃statis ministrienim dĩ sunt in hoc ipsum ser¬
uientes: & item reddite inquit omnib: debitum cui tributũ
tributum. cui uectigal uectigal. cui honorem. honorem. cuiti¬
morem timorem. undehelias proph&a in regum legitur.
adorasse impussimũ regem achab nonutiq pi&ate diuini
cultus sed honoris offitio: Hinc & supra memoratus a posto¬
lus paulus in actib a postolorum coramagript pa rege & festo
p̃side causam suã agens mansu&a uerba & auditorem conci¬
liantia ꝓ tulit dicens ad agripam de omnib quib: accus sor
auideis rex agrippa aestimo me beatum apudte cum sim de¬
fensurus mehodie maxime tesciente omnia quae apud iudeos
sunt. Consu&udinis & questionis ꝑꝑ quod obsecro patient̃
me audi as & ad festũ se arguentẽ atque ei dicentem. Insanis
paule multe te litterȩ ad insaniã conuertunt: Respondit

Expanded text:
ssitate subditi estote, non solum propter iram, sed et propter conscientiam, ideo enim et tributa praestatis; ministri enim Dei sunt in hoc ipsum servientes». 29 Et item: «Reddite, inquit, omnibus debitum: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui honorem, honorem; cui timorem, timorem». Unde Helias propheta in Regum legitur adorasse impiissimum regem Achab non utique pietate divini cultus, sed honoris officio. 30 Hinc et supra memoratus apostolus Paulus, in Actibus apostolorum coram Agrippa rege et Festo praeside causam suam agens, mansueta verba et auditorem conciliantia protulit dicens ad Agrippam: «De omnibus quibus accusor a Iudaeis, rex Agrippa, aestimo me beatum apud te, cum sim defensurus me hodie, maxime te sciente omnia quae apud Iudaeos sunt consuetudinis et quaestionis. Propter quod obsecro patienter me audias». 31 Et ad Festum se arguentem atque ei dicentem: «Insanis, Paule; multae te litterae ad insaniam convertunt», respondit:
Abbreviated transcription (Latin):
rum pungunt. & fugientes gladio uerbi occidunt. cum ab au¬
dacia pugnandi eos deponunt: Nonenim electi quib p̃ceptum
ẽ. utinimicos suos diligant & ꝓꝑ sequentib sẽ orent armiscor¬
poralib quem lib& interficere gestiunt. Sed spiritalib: hoc ẽ
sacris uir tutib: hostes suos ꝑ diuinũ ad iutorium superare con¬
tendunt: undecertum eis semꝑ prestatur auxilium. sicut in se¬
quentib: nr̃a cantrix dicendo demonstrat.
DÑs enimfortis dñs potens in proelio ipsedabit uirtutem & for¬
titudinem plebisuae & protector salutarium xp̃i sui ẽ.
populi uidelic& xp̃i aniqui sunt menbra unigeniti dĩ filudñi

Expanded text:
rum «pungunt» et «fugientes» gladio verbi «occidunt», cum ab aurum «pungunt» et «fugientes» gladio verbi «occidunt», cum ab audacia pugnandi eos deponunt: 38 non enim electi quibus praeceptum est ut inimicos suos diligant et pro persequentibus se orent, armis corporalibus quemlibet interficere gestiunt, sed spiritalibus, hoc est sacris virtutibus hostes suos per divinum adiutorium superare contendunt; unde certum eis semper praestatur auxilium, sicut in sequentibus nostra cantrix dicendo demonstrat: omini mei». «Dominus enim fortis, Dominus potens in praelio»: ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae, et protector salutarium Christi sui est, populi videlicet Christiani, qui sunt membra unigeniti Dei fili
Abbreviated transcription (Latin):
conteritur potestate: Notalector quod dicit psas ac medos hor¬
rere constantiam eius & ululare assyrios & uidesi forte uera opi¬
niosit quã supra posuimus decam bise filio cyriꝙ aplerisq iste na¬
buchodo nosor quem historia memorat. ẽẽ creder&ur ꝗ persis
& medis atq assyrus dominari demonstratur.
PARUERUNTNUMILES MTI ARES CENTES INSITI
Ululantes castra assyriorum qui dirigentes int̃p̃ tantur quando ꝑse¬
cutores a ecclesiȩ quidis pone bant bella aduersus fideles ꝑ humili¬
tatem ipsorum quiꝑ abstinentiam mortificabant inse desideri¬
a carnis &esuriunt atq sitiunt iustitiam uincuntur.
FILII PUELLARUM CON PUNXERUN TEOS ETSICVT PU¬
EROS FUGIEN TES OCCIDERUNTTOS:
ilii puellarum sunt filii aecclesiarum xp̃i qui hostessuos ueluti
pauidos & in habiles adpugnandum telis sacrarum scriptura¬

Expanded text:
conteritur potestate. 35 Nota, lector, quod dicit «Persas ac Medos horconteritur potestate. 35 Nota, lector, quod dicit «Persas ac Medos horrere constantiam eius» et «ululare Assyrios», et vide si forte vera opinio sit quam supra posuimus de Chambise filio Cyri, quod a plerisque iste Nabuchodonosor, quem historia memorat, esse crederetur, quia Persis et Medis atque Assyriis dominari demonstratur. pparuerunt humiles mei arescentes in siti». «Ululant castra Assyriorum», qui dirigentes interpretantur, quando persecutores ecclesiae, qui disponebant bella adversus fideles, per humilitatem ipsorum qui per abstinentiam mortificabant in se desideria carnis, et esuriunt atque sitiunt iustitiam, vincuntur. 37 «Filii puellarum conpunxerunt eos et, sicut pueros fugientes occiderunt eos». «Filii puellarum» sunt filii ecclesiarum Christi, qui hostes suos, veluti pavidos et inhabiles ad pugnandum, telis sacrarum Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi sp̃s qui temptare ac̃ decipere seruosdĩ semꝑ parati sunt
indelegitur in euan gelio ad caput nr̃m inde serto accessisse tems¬
tator quem paulo post eadem scriptura appellat diabolum:
& doctor gentiũ cor intłis scribens ait Ne temp tatuos sata¬
nas propt̃ in conitinentiã uram & alibi. ne temptat inquituos
is qui temptat. horrent ergo ꝑsȩ & mȩdi spiritales hoc ẽ pha¬
langae di aboli constantiã & audaciam aecclesiȩ quia agnoscunt.
illiaxp̃o potestatem datam eẽ. calcandi supra serpentes & scorpi¬
ones & suꝑ omnem uirtutem inimici. & quia fundataẽ suprap&rã¬
nec por te inferi p̃ ualebunt aduersus eam. hinc & paulus audi¬
tores suos ammo nuit dicens: Resistite diabolo & fugi& a uobis
Nihil enim suꝑbius & ferocius illo ẽ cum a nimisui ostendere ꝑmit¬
titur qualitatem Sed nihileo infirmius quando ꝑseruos xp̃i diuina

Expanded text:
intellegi spiritus, qui temptare ac decipere servos Dei semper parati sunt. 32 intellegi spiritus, qui temptare ac decipere servos Dei semper parati sunt. 32 Inde legitur in evangelio ad caput nostrum in desertoaccessisse temptator, quem paulo post eadem Scriptura appellat diabolum. Et doctor gentium Corinthis scribens ait: «Ne temptet vos Satanas propter incontinentiam vestram», et alibi: «Ne temptet», inquit, «vos is qui temptat». 33 «Horrent» ergo «Persae et Medi» spiritales, hoc est phalangae diaboli, «constantiam et audaciam» ecclesiae, quia agnoscunt illi a Christo potestatem datam esse calcandi supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici. Et quia fundata est supranec portae inferi praevalebunt adversus eam. Hinc et Paulus auditores suos admonuit dicens: Resistite diabolo, et fugiet a vobis, nihil enim superbius et ferocius illo est, cum animi sui ostendere permittitur quali
Abbreviated transcription (Latin):
uidui tatis tuae non recor daberis amplius quia dominabitur tui
quifecit te dñs exercituum nomen eius Unxit faciem suam
un gento quando unctionem sacri chrismatis accepit in uultu
ut iuxta psalmistam exhilarar& faciem suam inoleo: conliga¬
uit cincinnos suos mitra cum flui tantes motus cogitatio num
suarum. diuino timore constrinxit ac sp̃e firma co adunauit :¬
ꝑ quos conatus antiqui hostis certissime delusit. sandalia eius
puerunt oculos eius. quia indumenta pedum suorum quib
calciata fuit inp̃paratio ne euangelii pacis: punxerunt ocu¬
los inimici & pulchri tudo uirtutum illius in potentem fecit
animã eius. un de euenit quod superior facta propriȩ nequi¬
tiae pugione dampnando iugulauit ceruicem contumatiae eꝰ
NORRU TRUNT PERSAE CONSTAN TIAMTIUS ETMAEDIAU¬
DACIAMEIUS : In ꝑsis quimnp̃ tantur temtantes. & medis qui
resonant metientes exercitus diaboli id ẽ maligni possunt

Expanded text:
viduitatis tuae non recordaberis amplius, quia dominabitur tui viduitatis tuae non recordaberis amplius, quia dominabitur tui qui fecit te, Dominus exercituum nomen ejus . » Unxit faciem suam unguento, quando unctionem sacri chrismatis accepit in vultu, ut juxta Psalmistam exhilararet faciem suam in oleo. Concinnavit cincinnos suos mitra, cum fluctuantes motus cogitationum suarum divino timore constrinxit ac spe firma coadunavit, per quod conatus antiqrapuerunt oculos eius», quia indumenta pedum suorum, quibus calciata fuit in praeparatione evangelii pacis, punxerunt oculos inimici; et «pulchritudo» virtutum illius inpotentem «fecit animam eius». Unde evenit quod superior facta, propriae nequitiae pugione damnando iugulavit cervicem contumaciae eius. 31 «Horruerunt Persae constantiam eius, et Medi audaciam eius». In Persis, qui interpretantur temptantes, et Medis, qui resonant metientes, exercitus diaboli, id est maligni possunt