comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accepit. proco quod nulla lae¬
titia obu eniens castris . stationẽ
militum restindit Nam la&a¬
tia libentius. Institia sollicius
administrat disciplinam.
Unde &milites num quam in me¬
mores sacramenti. magis statio¬
nibus parent.. Discernunt aut̃
quid am inter ieiunium & statio¬
nem. Nam ieiinium est indiffe¬
renter cuiuslibet diei abstinen¬
tia non secundum legem. sed se¬
cundum propriam uoluntatem.
Statͥo autem est obseruatio statu¬
torum dierum uel temporum..
Dierum. ut quastae feriae. & sex¬
tae feriae ieuinium exueterile¬
ge pracceptum. De qua statione
in euangelio dixit ille:. Iei no
ta sabbati. Temporum autem.
qual egalibus acpropheticis in¬
stitutionib terminatis tempori¬
bus statuta sunt. uti eiunium
quasti. quinti. septimi. acdecim
dies illi inquibus ablatus est spon¬
sus. Uel sicut obseruatio quadra¬
gesimae quaeinuniuer so orbe in¬
stitutione a postolica obseruatur.
circa confinium dominicae passi¬

Expanded text:
accepit, pro eo quod nulla laeaccepit, pro eo quod nulla laetitia obveniens castris stationem militum rescindit. Nam laetitia libentius, tristitia sollicitius administrat disciplinam; unde et milites numquam inmemores sacramenti magis stationibus parent. Discernunt autem quidam inter ieiunium et stationem. Nam ieiunium est indifferenter cuiuslibet diei abstinentia, non secundum legem, sed secundum propriam voluntatem; statio autem est observatio statutorum dierum vel temporum. Dierum, ut quartae feriae et sextae feriae ieiunium ex veteri lege praeceptum: de qua statione in Evangelio dixit ille Luc. 18,ta sabbati. Temporum autem, quae legalibus ac propheticis institutionibus terminatis temporibus statuta sunt, ut ieiunium quarti, quinti, septimi, ac decimio Matth. 9, 15, dies illi in quibus ablatus est sponsus; vel sicut observatio quadragesimae, quae in universo orbe institutione Apostolica observatur circa confinium Dominicae passi
Abbreviated transcription (Latin):
rat.. Idem &iam cumiohanne
hora nona templum adut. quan¬
tempora in oratione obseruasse .
Etutiq exisrahelis disciplina ut
neminus quamter indie adore¬
mus. Debitores enim sumus triũ
patris. & filii & sp̃s sci. Excep¬
tis utiq & aliis legitimis oratio¬
nib. quaesine ulla ad monitione
debentur. In ingressulucis ac
noctis. siue uigilarum. sed & aibũ
non prius sumere quaminterpo
sita oratione... Priora enim ha¬
benda sunt sp̃s refrigeria. quia
priora cel estia quam terrena.
Qui autem uult orationem suam
uolare addm̃. faciat illi duas a¬
las. ieuinium &elemosinam. &
ascendet caderiter & exaudi&us.
Ieuinium est parsimonia uictus
abstinentiaq aborum. cui nomen
est inditum exqua dam paste uis¬
cerum tenui semꝑ &uacua. quod
uulgo ieuinium uocatur. Unde
iciunii nomen creditur diriatũ
quod sui inedia uiscera uacua. &
exinanita existant. Icuinium
autem. & statio dicitur.. Statio
autem demilitari exemplo nom̃

Expanded text:
rat . Idem etiam cum Joanne rat . Idem etiam cum Joanne hora nona templum adiit , quantempora in oratione observasse. Et utique ex Israelis disciplina docemur, ut ne minus, quam ter, in die adoremus. Debitores enim sumus trium, Patris et Filii et Spiritus sancti. Exceptis utique et aliis legitimis orationibus, quae sine ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis sive vigiliarum: sed et cibum non prius sumere, quam insita oratione. Priora enim habenda sunt spiritus refrigeria, quia priora caelestia quam terrena. Qui autem vult orationem suam volare ad Deum, faciat illi duas alas, ieiunium et eleemosynam, et ascendet celeriter et exaudietur. Ieiunium est parsimonia victus abstinentiaque ciborum, cui nomen est inditum ex quadam parte viscerum tenui semper et vacua, quod vulgo ieiunum vocatur. Unde ieiunii nomen creditur derivatum, quod sui inedia viscera vacua et exinanita existant. Ieiunium autem et statio dicitur. Statio autem de militari exemplo nomen
Abbreviated transcription (Latin):
& atramento. sed in tabulis cordis
camalibus ORATIO. petitio
dicitur. Namorare est p&ere
sicut exorare imperare: Constat
autem oratio. loco & tempore.
Loco quia nonubiq. cum prohibe¬
amur axp̃o inpublico orare. sedubi
opostunitas dederit aut necessitas
impostauerit. Neq enim contra
preceptum reputatur ab a postolis
factum. qui incarcere audientib
custodibus orabant & canebant dõ
De tempore uero dictum est. si ne
intermissione orate. sed hoc singu¬
laribus: Nam est obseruatio qua¬
rundam horarum communium quȩ
diei inter spatia signant.: Testia
Sexta &nona. similiter & noctis:
Sedideo hae orandi horae diuisae
sunt. ut si foste aliquo fuerimus
opere detenti. ipsumnos ad officiũ
tempus admoneat. Qua etempora
inscripturis inuenuintur.
Primum enim sp̃s sc̃s congregatis
discipulis. hora testia infusus est.
Parus quadie uisionem commu¬
nicationis in illo uasculo exꝑtus est.
Sexta hora orandi gratia ascende¬

Expanded text:
et atramento, sed in tabulis cordis et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. Oratio petitio dicitur. Nam orare est pesicut exorare impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique: cum prohibeamur a Christo in publico orare: sed ubi opportunitas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis factum, qui in carcere, audientibus custodibus, orabant et canebant Deo. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate . Sed hoc in singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei interspatia signant: tertia, sexta et nona: similiter et noctis. Sed ideo hae orandi horae divisae sunt, ut si forte aliquo fuerimus opere detenti, ipsum nos ad officium tempus admoneat. Quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est ; et Petrus qua die visionem communicationis in hoc vasculo expertus, sexta hora orandi gratia ascende
Abbreviated transcription (Latin):
tur sp̃s sc̃s Exortismus grece
latine conuiratio. siue sermo incre¬
pationis est. aduersus diabolum
utdiscedat. sicut est illud inzacha¬
ria. Et ostendit mihi ih̃m sacer¬
dotem magnum stantem coram an¬
gelo dñi. & satanstabat ad extris
eius ut aduersaretur ei. Itdixit
dñs ad satan. Increpet dñs inte sa¬
tan. & increpet dñs inte qui degit
hierusalem. hoc est exortismum in¬
crepare & aduirare aduersus dia¬
bolum.: Unde sciendum quod non
creatura di in infantibus exorti za¬
tur. aut exsufflatur. sed ille sub
quo sunt omnes qui cum peccato
nascuntur. est enim princeps pecca¬
torum.. Simbolum ꝑ linguam
grecam signum uel cognitio inter
Discessuri a postoli enim
adeuangeli tandum ingentibus
hoc sibi p̃dicationis signum uel in¬
dicium posuerunt. Continet aũ
confessionem trinitatis. &unitatẽ
ecłae. & omne xp̃iani dogmatis
sacramentum. quod simbolum fidei
& spei nrãe. nonscribitur incasta

Expanded text:
tur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, tur Spiritus sanctus. Exorcismus Graece, Latine coniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia 3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satan stabat a dextris eius, ut adversaretur ei; et dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te, Satan, et increpet in te Dominus, qui elegit Hierusalem.' Hoc est exorcismus increpare et coniurare adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis et unitatem Ecclesiae et omne Christiani dogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta
Abbreviated transcription (Latin):
nata mundetur. Crisma grece
latine unctio nominatur. excuius
nomine &xp̃c dicitur. & homo post
lauacrum scĩficatur.. Nam sicut
in baptismo peccatorum remissio
datur. Ita ꝑunctionem scĩ ficatio
sp̃s adhibetur. & hoc depristina
disciplina. quaungui insacerdoti¬
um &in regnum solebant. Ex quo
& aaron. a morse unctus est. quoo
dum carnaliter fit. spiritaliter
proficit.: Quomodo &inipsa bap¬
tismigratia. Uisibilis actus est
quod in aqua mergimur. sed sp̃ita¬
lis effectus. quod addictis munda¬
mur.: Hoc significat illud unguen¬
tum quod peccatrix mulier super
pedes. &ea quaedicitur non fuisse
peccatrix. suꝑ caput in U fudisse de¬
scribuntur.. Manus impositio ideo
fit ut ꝑbenedictionem aduocatus
inuitetur sp̃s sc̃s. Tunc enim ille
paraditus postmundata &benedic¬
ta corpora libens a patre descendit.
& quasi suꝑbaptismi aquam tam¬
quam suꝑ pristinam sedem recog¬
noscens quiescit.. Nam legitur
quod in principio aquis suꝑfereba¬

Expanded text:
nata mundetur. Chrisma Graece, nata mundetur. Chrisma Graece, Latine unctio nominatur; ex cuius nomine et Christus dicitur, et homo post lavacrum sanctificatur. Nam sicut in baptismo peccatorum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter fit, spiritaliter proficit; quomodo et in ipsa baptismi gratia visquod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus quod delictis mundamur. 53. Hoc significat illud unguentum quod peccatrix mulier 288 super pedes, et ea quae dicitur non fuisse peccatrix super caput Jesu fudisse scribuntur. 54. Manus impositio ideo fit, ut per benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus, post mundata et benedicta coret quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. Nam legitur quod in principio aquis superfereba
Abbreviated transcription (Latin):
rat effictur. Prius enim foedie¬
ramus deformitate peccatorum.
in ipsa intinctione reddimur pul¬
chii dealbatione uistutum. Unde
&incanticis scribitur canticorum:
Qua eest ista qua cascendit dcalba¬
ta Cuius mysterium non aliter
nisi subtrinitatis designatione
dño adapostolos. Itedocete omnes
gentes baptizantes cos in nomine
patris & filii & sp̃s scĩ. Sicut enĩ
in tribus testib stat omne uerbum.
ita hoc sacramentum confirmat
ternarius numerus nominum di¬
uinorum Quod autem pera quã
baptismum datur : Hacc ratio est
uoluit enim dñs. utres illa inuisi¬
bilis ꝑ congruentem. sed prosecto
contrectabilem rem &uisibile in¬
penderetur dementum. super
quod &iam inprincipio ferebatur
sp̃s sc̃s. Nam sicut aqua purga¬
tur exterus corpus. ita latenter
ita est. Inuocato enim dõ. des¬
cendit sp̃s sc̃s decelis . & medicatis
aquis. scĩ ficat eas desemetipso.
& accipiunt uimpurgationis. ut
in cis & caro & anima delictis inqͥ¬

Expanded text:
rat efficitur. Prius enim foedi erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum 8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mystnisi sub Trinitatis designatione,Domino ad Apostolos: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Sicut enim in tribus testibus stat omne verbum , ita sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam baptismum datur, haec ratio est. Voluit enim Dominus ut res illa invisibilis per congruentem, sed profecto contrectabilem et visibilem inpenderetur elementum, super quem etiam in principio ferebatur Spiritus sanctus. Nam sicut aqua purgatur exterius corpus, ita latenter ita est. Invocato enim Deo descendit Spiritus sanctus de caelis, et medicatis aquis sanctificat eas de semetipso; et accipiunt vim purgationis, ut in eis et caro et anima delictis inqui
Abbreviated transcription (Latin):
& chrisma. corpus & sanguis. Quȩ
obidsacramenta dicuntur. quia
sub tegumento corporalium rerum.
uistus diuna secretius salutem.
corundem sacramentorum operatur.
Vnde & a secretis uistutibus ud sa
cris. sacramenta dicuntur quae
ideo fructuosae penes ecdesiam fi¬
unt. quia sc̃s in ea manens sp̃s.
cundem sacramentorum latenter
operatur effectum.. Unde seu per
bonos. seu ꝑmalos ministros intra
dĩ ecdesiam dispensentur. TameN
quia sp̃s sc̃s̃ mrstice illa uiuificat
qui quondam apostolico intempo¬
re uisibilibus apparebat operib
nec bonorum meritis dispensatorũ
amplificantur haec dona. nec ma¬
lorum ad tenuantur. quia neq¬
qui plantat est aliquid. neq qui
rigat. sed qui incrementum dat ds̃.
Unde & grece mysteruim dicitur
quod secretam &re conditam habe¬
at dispensationem: Baptisinum
grece. latine tinctio interpr&at᷑.
Quodidarco tinctio dicitur. quia
ibi homo sp̃u gratiae. inmelius in¬
mutatur. & longo aliud quam e¬

Expanded text:
t chrisma, corpus et sanguis Domini. Quae t chrisma, corpus et sanguis Domini. Quae ob id sacramenta dicuntur, quia sub tegumento corporalium rerum virtus divina secretius salutem eorundem sacramentorum operatur; unde et a secretis virtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei ecclesiam dispensentur, tamen quia sanctus Spiritus mystice illa vivificat, qui quondam Apostolico in tempore visibilibus apparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum adtenuantur, quia qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam e
Abbreviated transcription (Latin):
est doctorib: a carendo appellan
caerimonias. quasi carimonias.
eo quodea qua einsacris diinis
offeruntur. in suo usu id carerent
homines. quod nomen &iam in
usuest litterarum scãrum.
Alii catrimonias propriae in ob¬
seruationib uidaeorum credunt
Abstinentiam scilicet quarundam
escarum secundum legem uet erem
eo quod obseruantes careant his reb
quibus se abstinuerint.. Sacrifici¬
um dictum quasi sacrum factum.
quia p̃ce mystica. consetratur in
memoriam pronobis dominicae
passionis. Vnde hoc eo iuibente cor¬
pus xp̃i & sanguinem dicimus. go
dum sit exfructibus terrae. scifica¬
tur & fit sacramentum. operante
inui sibiliter spũ dĩ. Cuuis pa¬
nis & calicis sacramentum. gracti
encharistiam dicunt. quod latine
bona gratia interp̃tatur. Et
quid melius sanguine &corpore
xp̃i.  Sacramentum est. aliqua
celebratio. cum res gestaita sit
ut aliquid significare intellegat᷑.
quod sc̃e accipiendum est.. Sunt
autem sacramenta. baptismum..¬

Expanded text:
est doctoribus a 285 carendo appellari est doctoribus a 285 carendo appellari ceremonias, quasi carimonias, eo quod iis quae in sacris divinis offeruntur, in suo usu carerent homines; quod etiam nomen in usu est litterarum sanctarum. 37. Alii ceremonias proprie in observationibus Judaeorum credunt: abstinentiam scilicet quarumdam escarum secundum veterem legem, eo quod observantes careant his rebus quibus se abstinuerint. 38. Sacrificium dictum, quasi sacrum factum, quia prece mystica consacratur in memoriam pro nobis dominicae passionis; unde hoc eo jubente corpus Christi et sanguinem dicimus, quod, dum sit ex fructibus terrae, sanctificatur, et fit sacramentum, operante visibiliter Spiritu Dei, cujus panis et calicis sacramentum Graeci Eucharistiam dibona gratia interpretatur. Et quid melius sanguine et corpore Christi? Sacramentum est in aliqua celebratione, cum res gesta ita fit ut aliquid significare intellegatur, quod sancte accipiendum est. Sunt autem sacramenta baptismum e
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autem immolatio panis et
calicis conuenit. Libatio autẽ
tantum modo calicis oblatio est.
quit pateras libate ioui. Liba¬
re ergo propriae effundere est.
sumptumq est nomen exlibero
quod am qui ingreta usum reppe¬
rit uitis Hostiae apud ueteres
dicebantur sacrificia. quaesie¬
bant ante quam adhostes perge¬
rent:. Vitimae uero sacrificia
qua e post uictoriam deuictis hos¬
tibus immolabant. & erant uic¬
timae maiora sacrisicia. quam
hostiae.. Alu uictimam dictã
putauerunt. quia ictu ꝑcussa ca¬
debat. uel quia uincta ad aras
ducebatur.. Holo caustum illud
est ubi totum igne consumitur
quod offertur. Antiqui enim
cum maxima sacrifiia adminis¬
trarent. solebant totas hostias
insacrorum consumere flamma.
&ipsa erant holo caustomata
olo. enim grece. totum dicitur
Caustis incensio. & holocaustum
totum incensum. Caerimoniȩ
apud latinos dicuntur sacra om¬
nia. qua capud grecos orgia uo¬
cantur. Propriae autem ui sum

Expanded text:
Nunc autem immolatio panis et Nunc autem immolatio panis et calicis convenit, libatio autem tantummodo calicis oblatio est. quit, 'pateras libate Iovi.' Libare ergo proprie fundere est, sumptumque nomen ex Libquodam, qui in Graecia usum reperit vitis. 33. Hostiae apud veteres dicebantur sacrificia, quae fiebant antequam ad hostem pergerent. 34. Victimae vero sacrificia quae post victoriam, devictis hostibus, immolabantur; et erant victimae majora sacrificia quam hostiae. Alii victimam dictam putaverunt, quia ictu percussa cadebat, vel quia vincta ad aras ducebatur. 35. Holocaustum illud est ubi totum igne consumitur quod offertur. Antiqui enim cum maxima sacrificia administrarent, solebant totas hostias in sacrorum consumere flamma, et ipsa erant holocaustomata. Ὅλον enim Graece totum dicitur, καῦσις incensio, et holocaustum totum incensum. 36. Ceremoniae apud Latinos dicuntur sacra omnia quae apud Graecos orgia vocantur. Proprie autem visum
Abbreviated transcription (Latin):
tio. quaealtari offestur. & sacri¬
ficatur a pontificibus. a quo of¬
fertorium nominatur quasi ꝓpt̃
fertur. Oblatio uocatur. quia
offestur. Dona propriae dĩ di¬
uina dicuntur. munera hominũ.
Nammunera dicuntur obsequia
quae pauperes diuitibus loco mu¬
nerum soluunt. Itaq munus ho¬
mini datur. donum dõ. Unde
&iam intemplis donaria dicimꝰ
Munera uocantur autem quia
manibus uel accipiuntur ul dax¬
tur. Duosunt autem quae offe¬
runtur. donum. & sacrificium..:
Donum dicitur. quicquid auro
argentoq aut qualibet alia spe¬
cie efficitur.: Sacrifictum autẽ
est uictima. & quaecumq in ara¬
cremantur seu ponuntur. Om¬
ne autem quoddõ datur. aut
dedicatur. aut consetratur
Quod dedicatur. dicendo datus.
unde &appellatur. Unde er¬
rant qui consecrationem. dedica¬
tionem putant significare.
Immolatio abantiquis dicta
eo quod inmole altaris posita
uictima cederetur. unde & mac¬
tatio. post immolationem est.

Expanded text:
tio quae altari offertur et sacritio quae altari offertur et sacrificatur a pontificibus, a quo offertorium nominatur, quasi propter fertum. 25. Oblatio vocatur, quia offertur. 26. Dona proprie divina dicuntur munera hominum. 27. Nam munera dicuntur obsequia quae pauperes divitibus loco munerum solvunt; itaque munus homini datur, donum Deo; unde etiam in templis donaria dicimus. Munera autem vocantur, quia manibus vel accipiuntur, vel dantur. 28. Duo autem sunt quae offeruntur: donum et sacrificium. 29. Donum dicitur quidquid auro argentoque, aut qualibet alia specie, efficitur. 30. Sacrificium autem est victima, et quaecunque cremantur in ara, seu ponuntur. Omne autem quod Deo datur, aut dedicatur, aut consecratur. Quod dedicatur, dicendo datur, unde et appellatur. Unde errant qui consecrationem dedicationem putant significari. Immolatio ab antiquis dicta eo quod in mole altaris posita victima caederetur. Unde et mactatio post immolationem est.
Abbreviated transcription (Latin):
seruata est ab apostolis in his ꝓ¬
prae linguae antiquitas.
Tantum enim sacrata sunt nomi¬
na. ut &iam iohannes in apoca¬
lipsi referat sespũ reuel ante ui¬
disse & audisse uocem caelestis
exercitus. tam quam uocem a qua¬
rum multarum. &tonitruum
ualidorum dicentium. AMEN.
ETALLELUIA . Acperhoc sic
opostet interris utraq: dici. sic̃
incelo resonant.: O sanna in al¬
terius linguae interp̃tationẽ.
intoto transire non potest.
Os.i. enim. saliu fica interp̃tatur
ANNA. interiectio est motum
animi significans. subdeprecan¬
tis affectu. Integre autem dici¬
tur osianna. quod nos corrup¬
ta media uocali littera. & disa¬
dicimus. Osanna. sicut fit inues¬
sibus cum scandimus. Litera
enim prima uerbi. sequentis extre¬
mam prioris uerbi ueniens exdu¬
dit. & dicitur hebraice osanna
quod interp̃tatur saliu fica
subaudiendo uel populum tuum
uel totum mundum.. Offestori¬
um tali excausa sumpsit uocabu¬
lum Festum enim dicitur obla¬

Expanded text:
servata est ab Apostolis in his pservata est ab Apostolis in his propriae linguae antiquitas. Tanto enim sacra sunt nomina ut etiam Iohannes in Apocalypsin referat se Spiritu revelante vidisse et audisse vocem caelestis exercitus tamquam vocem aquarum multarum et tonitruum validorum dicentium: amen et alleluia: ac per hoc sic oportet in terris utraque dici, sicut in caelo resonant. Osanna in alterius linguae interpretationem in toto transire non potest. Osi enim salvifica interpretatur; anna interiectio est, motum animi significans sub deprecantis affectu. Integre autem dicitur osianna, quod nos corrupta media vocali littera dicimus osanna, sicut fit in versibus cum scandimus. Littera enim prima verbi sequentis extremam prioris verbi veniens excludit, et dicitur Hebraice osianna, quod interpretatur salvifica, subaudiendo vel populum tuum, vel totum mundum. 24. Offertorium tali ex causa sumpsit vocabulum. Fertum enim dicitur obla
Abbreviated transcription (Latin):
psallendo. ubi di apsalma interpo¬
sita fuerit. quia ideo inter ponit᷑.
ut conuersio sensuum uel ꝑsonarũ
ẽe noscatur. Umnus est canticũ
laudantium. quod degreco in la¬
tinum laus inter pretatur. proeo
quod sit carmen la&itiȩ & laudis.
Propriae autem ymni sunt con¬
tinentes laudem di. Siergo sit
laus & nonsit di. non est smnus
Sisit laus &dĩ laus. & non canta¬
tur. non est rmnus Siergo
&in laudemdi dicitur & cantatur
tunc est ymnus. Cui contra¬
rium est threnum. quod est
carmen lamenti & funeris.
ALLELUIA. duorum uerbo¬
rum interp̃tatio est. hoc est laus
di. etest hebreum: IA. enim
unum est dedecem nominibus
quibus apud hebreos d̃s uocatur
AM EN. significat uere. siue fi¬
deliter. quod & ipsum hebreum ẽ.
Quaeduo uerba. AMEΝ ΕΤAL
nec grecis. nec latinis. nec bar¬
baris licet in suam linguam
omnino trans ferre. uel alia lin¬
gua adnuntiare. Nam quam¬
uis interp̃tari possint. propter
sciorem tamen auctoritatem

Expanded text:
psallendo, ubi diapsalma interpopsallendo, ubi diapsalma interposita fuerit; quia ideo interponitur, ut conversio sensuum vel personarum esse noscantur. Hymnus est canticum laudantium, quod de Graeco in Latinum laus interpretatur, pro eo quod sit carmen laetitiae et laudis. Proprie autem hymni sunt continentes laudem Dei. Si ergo sit laus et non sit Dei, non est hymnus: si sit et laus et Dei laus, et non cantetur, non est hymnus. Si ergo et in laudem Dei dicitur et cantatur, tunc est hymnus. Cui contrarium est threnum, quod est carmen lamenti et funeris. Alleluia duorum verborum interpretatio est, hoc est laus Dei, et est Hebraeum. Ia enim unum est de decem nominibus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Amen significat vere, sive fideliter, quod et ipsud Hebraeum est. Quae duo verba amen et alleluia nec Graecis nec Latinis nec barbaris licet in suam linguam omnino transferre vel alia lingua adnuntiare. Nam quamvis interpretari possint, propter sanctiorem tamen auctoritatem
Abbreviated transcription (Latin):
psalmorum titulis iuxta musicã
astem. alternatim sibi ad ponun¬
tur.: Nam canticum psalmi ẽ
cumid quod organo modulatur.
uox postea cantantis loquitur.
Psalmus uero cantia. quod huma¬
na uox p̃loquitur. ars organi mo¬
dulantis imitatur.. Psalmus aũt
aspalterio dicitur. undenecmos
est exalio opere eum componi.
Tres autem gradus sunt incantax¬
do. primus succentoris. Secun¬
dus incentoris. Testius accentoris.
Dia psalma quidam hebreum uer¬
bum eẽ uolunt. quod significa¬
tur semper. id est quod illa qui
bus hoc interponitur. sempiter¬
na eẽ confirmet.. Quidam uero
grecum uerbum existimant
quod significatur interu allum
psallendi. ut psalma sit. quod
psallitur. Diapsalma uero in¬
terpositum inpsallendo silentiũ
utquem ad modum sinpsalma di¬
citur uocis copulatio incantando.
ita diapsalma disuinctio corum.
ubi quaedam requies distincta
continuationis ostenditur
Unde &illud probababile est
non conuingendas sententias in

Expanded text:
Psalmorum titulis iuxta musicam Psalmorum titulis iuxta musicam artem alternatim sibi adponuntur. Nam canticum Psalmi est, cum id quod organum modulatur, vox postea cantantis eloquitur. Psalmus vero cantici, cum quod humana vox praeloquitur, ars organi modulantis imitatur. Psalmus autem a psalterio dicitur, unde nec mos est ex alio opere eum conponi. Tres autem gradus sunt in cantando: primus succentoris, secundus incentoris, tertius accentoris. Diapsalma quidam Hebraeum verbum esse volunt, quo significatur semper; id est, qbus hoc interponitur sempiterna esse confirment. 15. Quidam vero Graecum verbum existimant, quo significatur intervallum psallendi, ut psalma sit quod psallitur; diapsalma vero interpositum in psallendo silentium, ut quemadmodum sympsalma dicitur vocum copulatio in cantando, ita diapsalma disjunctio earubi quaedam requies distincta continuationis ostenditur. Unde illud probabile est, non coniungendas sententias in
Abbreviated transcription (Latin):
test. Cum autem unus canit.
grece monodia. latine siciniuim
dicitur. Cum uero duo canunt.
bicinium appellatur. cum multi
chorus. Nam choreas. ludicrum.
cantilenȩ uel saltationes dassiũ
sunt. Antiphona exgreco inter¬
pretatur uox reciproca. duobus
scilicet choris alternatim psallen¬
tibus ordine commutato. siue de
uno adunum. quod genus psallen¬
di greti inuenisse traduntur.
Responsorios. itali tradiderunt
quos inde responsorios canuntos
uocant: quod alio desinente id
alter respondeat. Inter respon¬
sorios autem & antiphonas hoc di¬
fest. quod in responsoriis unus uer¬
sum dicit. In antiphonis autem
uersibus alternant chon.
Lectio dicitur quia non cantatur
ut psalmus ud ymnus. sed legitur
tantum.. Illic enim modulatio.
hic sola pronuntiatio queitur.
Canticum est uox cantantis in
la&itia. Psalmus autem dictt̃
qui cantatur adspalteruim. quo
usum eẽ dauid prophetam in
magno mysterio prodit hrstona.
Haec autem duo in quibus dam.

Expanded text:
test. Cum autem unus canit, test. Cum autem unus canit, Graece monodia, Latine sicinium dicitur; cum vero duo canunt, bicinium appellatur; cum multi, chorus. Nam chorea ludicrum cantilenae vel saltationes classium sunt. Antiphona ex Graeco interpretatur vox reciproca; duobus scilicet choris alternatim psallentibus ordine commutato, sive de uno ad unum. Quod genus psallendi Graeci invenisse traduntur. Responsorios Itali tradiderunt. Quos inde responsorios cantus vocant, quod alio desinente id alter respondeat. Inter responsorios autem et antiphonam hoc differt, quod in responsoriis unus versum dicit, in antiphonis autem versibus alternant chori. Lectio dicitur quia non cantatur, ut psalmus vel hymnus, sed legitur tantum. Illic enim modulatio, hic sola pronuntiatio quaeritur. Canticum est vox cantantis in laetitiam. Psalmus autem dicitur qui cantatur ad Psalterium, quod usum esse David prophetam in magno mysterio prodit historia. Haec autem duo in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
FFICIORUM. ELURIMA¬
genera eẽ. sed p̃cipuum illud
quod in sacris diuinisq rebus habe¬
tur Officium autem ab efficiendo
dictum. quasi efficium. propter de¬
corem sermonis. una mutata littera
uel ceste ut quisq illa agat quȩ nul¬
li officiant. sed prosint omnibus.
Uesptinum officium est innoctis ini¬
tio uocatum abstella uespere. qui
surgit oriente nocte. Matutinũ
uero officium est. in lucis initio ab
stella lucifero appellatum.
quacoritur inchoante mane
quorum duorum temporum signi fi¬
catione ostenditur. utdie ac noc¬
te semper ds̃ laudetur. Missa.
tempore sacrificii est. quando ca¬
ticumini foras mittuntur. Cla
missa. quia sacramentis altaris
inter eẽ non possunt. qui nondũ
generati noscuntur. Chorus est
multitudo insacris. collecta. &
dictus chorus quod initio in modũ
coronae circumaras starent. &ita
psallerent. Alu chorum dixerunt
a concordia qua ein caritate consi¬
stit. quia si caritatem non habeat.
respondere conuenienter non po¬

Expanded text:
fficiorum plurimagenera esse, sed praecipuum illud quod in sacris divinisque rebus habetur. Officium autem ab efficiendo dictum, quasi efficium, propter decorem sermonis una mutata littera; vel certe ut quisque illa agat quae nulli officiant, sed prosint omnibus. Vespertinum officium est in noctis initio, vocatum ab stella Vespere, quae surgit oriente nocte. Matutinum vero officium est in lucis initio, ab stella Lucifero appellatum, quae oritur inchoante mane. Quorum duorum temporum significatione ostenditur ut die ac nocte semper Deus laudetur. Missa tempore sacrificii est, quando catechumeni foris mittuntur, clammissa, quia sacramentis altaris interesse non possunt qui nondum regenerati noscuntur. Chorus est multitudo in sacris collecta; et dictus chorus quod initio in modum coronae circum aras starent et ita psallerent. Alii chorum dixerunt a concordia, quae in caritate consistit; quia, si caritatem non habeat, respondere convenienter non po
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cuius nunc ueftigia compre¬
hendere conantur. hoc est quem
uidere ꝑspeculum dicitur. Nam
& situs. & habitus. & locus. & tempus
indm̃ non proprie sed persimilitu¬
dinem trans latae dicuntur.
Quippe sedere suꝑcherubim dicit᷑¬
quod est adsitum.. Et ab ysso
tam quam uestimento amictus. ꝗd
est adhabitum. & anni tui nonde¬
ficient. quod ad tempus pertinet:
Etsi a scendero inclum tuillic es
quod adlocum manet.. Nam &¬
in propheta. plaustripostantis sae¬
num species addm̃dicitus. & haec
omnia ꝑfiguram ds̃. quia nihil est
horum ad propri&atem substantiae

Expanded text:
tur, cuius nunc vetur, cuius nunc vehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicuntur. Nam et situs et habitus, et locus et tempus non in Deo proprie, sed per similitudinem translata dicuntur; quippe sedere super Cherubin dicitquod est ad situm; et: Abyssum tanquam vestimentum amictus , quod est ad habitum; et: Anni tui non deficient , quod ad tempus pertinet; et: Si ascendero in coelum, tu illic es , quod ad locum manet; et in Propheta, plaustri portantis fenum species ad Deum dicitur: et haec omnia per figuram dicitur, quia nihil est horum ad proprietatem substantiae
Abbreviated transcription (Latin):
siue deinferbrib quia in propria
natura inuisibilis &incorporeus
est. proefficientiis tamen causa¬
rum. in ipsorerum species asscribuN¬
tur. ut more locutionis nr̃ae faci¬
lius scipsum insinuet. Vt quia om¬
nia uidet. dicatur oculus. & prop¬
ter quod audit omnia. dicatur
auris. Proeo autem quod auerti¬
tur. ambulat. proco quod expec¬
tat. stat. sic &inceteris. horum
similibus. abhumanis mentibus
trahitur similitudo addm̃. sicut
obliuiscens & memorans. hinc est
non quod ds̃ animam habeat. sed
hoc nr̃onarrat affectu. Nam & fa¬
cies di inscripturis scĩs non caro
sed diuina cognitio intellegitur
eadem ratione quia ꝑfaciem con¬
spectam. quisq cognoscitur.
Hoc enim in oratione dicitur do
sidicatur da nobis cognitionẽ
tuam.. Sic &uestigia di dicun¬
tur. quia nunc ds̃ ꝑspeculum ag¬
noscitur. ad perfectum uero omp̃s
repperitur. dum infuturo facie
ad faciem quibusq d ectis p̃senta¬
bitur. ut ipsam speciem contemplen¬

Expanded text:
sive de inferioribus; et quia in propria sive de inferioribus; et quia in propria natura invisibilis et incorporeus est, pro efficientiis tamen causarum in ipso rerum species adscribuntur, ut more locutionis nostrae facilius se ipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memorans. Hinc est non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Nam et facies Dei in Scripturis sanctis non caro, sed divina cognitio intellegitur, eadem ratione qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione dicitur Deosi dicatur: 'Da nobis cognitionem tuam.' Sic et vestigia Dei dicuntur, quia nunc Deus per speculum agnoscitur, ad perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplen
Abbreviated transcription (Latin):
quia cuncta condudit. ipse anul¬
lo conduditur. sed om̃a intra eius
potentiam coastantur. Perfec¬
tus dicitur. quia nihilei possit
adici. attamen de consum matione
alicuius facti. ꝑfectio dicitur.
D̃s autem qui non est factus. quo¬
modo est ꝑfectus  sed hoc uocabu¬
lum. deusu nr̃o sumpsit humana
inopia. sicut &reliqua uerba.
quatenus id quod in effabile est
utcumq dicipossit. quõ dedõ nihl
digne humanus sermodicit. sic̃
sunt & alia.: Creator dictus pro
tinus mundi rebus abipso geatis.
nihil enim est quod non originem
ado traxerit.: Ipse &unus quia
diuidi. potest. uel quia nihil aluto
eẽ potest. quod tantundem capi¬
at potestatis Haec igitur quȩ
dedõ dicta sunt. ad totam ꝑtineNt
trinitatem. propter unam & coe¬
ternam substantiam. siue in patre.
siue infilio eius unigenito infor¬
dĩ patris & filii eius unigeniti:
Sunt & quaedam uocabula exusu
nr̃o ad dm̃ sumpta demembris nr̃is

Expanded text:
quia cuncta concludit, ipse a nulquia cuncta concludit, ipse a nullo concluditur; sed omnia intra eius omnipotentiam coartantur. Perfectus dicitur quia nihil ei possit adici. Adtamen de consummatione alicuius facti perfectio dicitur. Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hoc vocabulum de usu nostro sumpsit humana inopia, sicut et reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est utcumque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit, sicut sunt et alia. Creator dictus pro totius mundi rebus ab ipso creatis. Nihil enim est quod non originem a Deo traxerit. Ipse et unus, quia dividi non potest, vel quia nihil aliud esse potest quod tantundem capiat potestatis. Haec igitur, quae de Deo dicta sunt, ad totam pertinent Trinitatem propter unam et coaeternam substantiam, sive in Patre, sive in Filio eius unigenito in forDei Patris et Filii eius unigeniti. Sunt et quaedam vocabula ex usu nostro ad Deum sumpta, de membris nostris,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑturbatur.. Sed cumdiitur dm̃
irasci. aut telare. aut dolere
nr̃o usudicitur. Apud dm̃ enim
ꝑtur batio nulla est. apud quem
tranquillitas summa est.: Sim¬
plex autem dicitur. siue non a¬
mittendo quod habet. seu quia
non aliud est ipse. & aliud quoo
in ipso est. sicut in homine. cuius
aliud est cẽ &aliud sapere Nã
&cẽ potest. & sa piensnoriesse
Ds autom habet essentiam. hab&
& sapientiam. sed qua ehabet.
hoc est & omnia unus est. acpro¬
inde simplex est. quia non in eo
aliquid accodentis est. Sed &
quod est. & quod in ipso est. essen¬
tialiter est. excepto quod relati¬
ue. adquam cumq ꝑsonam est.
Summe bonus. quia in commuta¬
bilis est. Creatura uero bonum.
sed non summum est. quia muta¬
bilis est. & dumsit quidem bonũ.
nontamen eẽ potest & summum:
Incorporeus autem uel incorpora¬
lis ideo dicitur ds̃. ut sp̃s credatur
uel intellegatur cẽ non corpus.
Nam dumdicitur sp̃s. cius signi¬
ficatur substantia.. Inmensus

Expanded text:
turbatur. Sed cum dicitur Deum turbatur. Sed cum dicitur Deum irasci aut zelare aut dolere, nostro usu dicitur. Apud Deum enim perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Simplex autem dicitur sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse et aliud quod in ipso est, sicut in homine, cuius aliud est esse, et aliud sapere. Nam et esse potest, et sapiens non esse; Deus autem habet essentiam, habet et sapientiam; sed quae habet, hoc et est, et omnia unus est; ac proinde simplex est, quia non in eo aliquid accidentis est, sed et quod est, et quod in ipso est, essentialiter est, excepto quod relative ad quamcumque personam est. Summe bonus, quia incommutabilis est. Creatura vero bonum, sed non summum est, quia mutabilis est. Et dum sit quidem bonum, non tamen esse potest et summum. Incorporeus autem vel incorporalis ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intellegatur esse, non corpus. Nam dum dicitur spiritus, eius significatur substantia. Inmensus,
Abbreviated transcription (Latin):
est. necdeficit. quia a &ernus est.
Accernus est. quia sine tempore
est. non habet inttium enim.
neq finem. hinc & sempiternus.
eo quod sit semꝑ a &ernus.
A quibusdam autem a&ernus.
cadum sedes eius habetur. Vnde
ista quatuor. unum significant.
Namuna eademq res dicitur.
siue dicatur a&ernus ds̃. siue
inmostalis. siue incorruptibi¬
lis siue inmutabilis. Inuisibi¬
lis quia numquam ꝑsubstantiã
suam apparuit oculis mostalium
trinitas. nisi ꝑspeciem subiectae
creatura e eademq corporaeȩ
Namnemo potest ipsam manifes¬
tationem essentiae di uidere &
uuere. sicut &dictum est mossi
Vnde & dñs in euanglio dicit
Dm̃ nemouidit umquam.
Nesenim inuisibilis. id eoq: non o¬
culo sed corde quaerendus est.
In passibilis quia nullis ꝑturbati¬
onibus afficitur. quibus fragili¬
tas humana succumbit. Non
enim adtingunt cum ullȩ passio¬
nes. utlibido. iracundia. cupi¬
ditas timor. meror. inuidia
& cetera quibus mens humana

Expanded text:
est; nec deficit, quia aeternus est. 22. est; nec deficit, quia aeternus est. 22. Aeternus est, quia sine tempore est. Non enim habet initium, neque finem. Hinc et sempiternus, eo quod sit semper aeternus. A quibuniam caelum sedes eius habetur. Unde ista quattuor unum significant, nam una eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive inmortalis, sive incorruptibilis, sive inmutabilis. Invisibilis, quia numquam per substantiam suam apparuit oculis mortalium Trinitas, nisi per speciem subiectae creaturae eademque corporeae. Nam nemo potest ipsam manifestationem essentiae Dei videre et vivere, sicut et dictum est Moysi; unde et Dominus in Evangelio dicitm nemo vidit umquam.' Res est enim invisibilis, ideoque non oculo, sed corde quaerendus est. Inpassibilis, quia nullis perturbationibus afficitur, quibus fragilitas humana subcumbit. Non enim adtingunt eum ullae passiones, ut libido, iracundia, cupiditas, timor, maeror, invidia, et cetera quibus mens humana
Abbreviated transcription (Latin):
omnia. qua eubiq sunt. Solus
enim totius mundi habet imperi¬
um: Dicuntus autem & alia quae¬
dam in dm̃ substantialiter nomi¬
na. utinmostalis. incorruptibi¬
lis. in commutabilis. aeternus.
Vnde &merito cunctae p̃ponitus
creaturae. In mostalis sicut de
tura nulla est commutatio
Nam omnis mutabilitas. non in¬
conuenienter mostalitas dicitus.
Secundum quam & anima dicitus¬
mon. Non quia incorpus uel in ali¬
quam alteram substantiam muta¬
tur &uestitur. Sedin ipsa sua sub¬
stantia. quicquid alio modo nunc
est aut fuit. secundum id quod
destitit ẽẽ quod erat. mostalis
utiq dep̃henditur. ac ꝑ hoc solus
ds̃ dicitur inmostalis. quia solus
in commutabilis.. Incorruptibi¬
lis appellatur. quia corrumpi
& dissolui non potest. nec diuidi
Quicquid enim capit diuisionem
&interitum capit. Illenec diuidi
potest nec interire.: Inde in cor¬
ruptibilis est inde in commutabi¬
lis est. quia semꝑmanet & mutari
nescit. Necproficit. quia ꝑfectus

Expanded text:
omnia quae ubique sunt. Solus omnia quae ubique sunt. Solus enim totius mundi habet imperium. Dicuntur autem et alia quaedam in Deum substantialiter nomina, ut inmortalis, incorruptibilis, incommutabilis, aeternus. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. Inmortalis, sicut de tura nuNam omnis mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur, secundum quam et anima mori dicitur, non quia in corpus, vel in aliquam alteram substantiam mutatur et vertitur, sed in ipsa sua substantia quidquid alio modo nunc est aut fuit, secundum id quod destitit esse quod erat, mortalis utique deprehenditur, ac per hoc solus Deus dicitur Immortalis, quia solus incommutabilis. 20. Incorruptibilis appellatur, quia corrumpi et dissolvi non posset, nec dividi. Quidquid enim capit divisionem, et interitum capit. Ille nec dividi potest, nec interire; inde incorruptibilis est. 297 21. Incommutabilis est, quia semper manet, et mutari nescit; nec proficit, quia perfectus
Abbreviated transcription (Latin):
& futurum eẽ non nouit. Solus
enim pater cumfilio & sp̃u sco ue¬
raciter est. Cuius essentia e. com
paratum eẽ nostrum. non ẽe est
Unde & inconloquio dicimus.
uiuit ds. quia essentia. uita ui¬
uit. quammors non habet.
Septimum . ADOΝΛΙ. quod ge¬
neraliter interp̃tatur dñs. ꝗo
dominetur creaturae cunctae.
quod dominetur omnibus. uel
quodtimeatur acunctis.
Octauum. ia. quod indo tantũ
ponitur. quod &t am in alleliua
in nouissima syllaba sonat
Nonum tetragrammaton. hoc ẽ
quatuor literarum. Quod pro¬
priae apud hebreos in dõ ponit.¬
qua eduplicata. in effabile illito
& gloriosum dĩ nom̃ efficiunt.
Dicitur autem in effabilis non
quia dici non potest. sed quia fini¬
ri sensu &intellectu humano.
nullatenus potest. &ideo quia
de conihil digne dici potest. in¬
effabilis est. Decimum saddai.
idest omnipotens. uocatur aut
om̃ps. eo quod omnia potest sed a
faciendo quod uult non a patien¬
do quod non uult. Quod siei acce¬

Expanded text:
et futurum esse non novit. Solus et futurum esse non novit. Solus enim Pater cum Filio et Spiritu sancto veraciter est. Cuius eparatum esse nostrum, non esse est. Unde et in colloquio dicimus, vivit Deus, quia essentia vita vivit, quam mors non habet. Septimum, ADONAI, quod generaliter interpretatur Dominus, quod dominetur creaturae cunctae, quod dominetur omnibus, vel quod timeatur a cunctis. Octavum, IA, quod in Deum tantum ponitur, quod etiam alleluia in novissima syllaba sonat. Nonum, TETRA GRAMMATON, hoc est, quatuor litterarum, quod proprie apud Hebraeos in Deo poniquae duplicata ineffabile illud et gloriosum Dei nomen efficiunt: dicitur autem inequia dici non potest sed quia finiri sensu et intellectu humano nullatenus potest; et ideo quia de Deo nil digne dici potest ineffabid est, omnipotens. Vocatur autem omnipotens eo quod omnia potest; sed et a faciendo quod vult, non a patiendo quod non vult. Quod si ei acce
Abbreviated transcription (Latin):
Quastum nomendi dicitur . SA¬
BAO Th. quoduestitur in lati¬
num exercituum siue uirtutũ.
mundi ordinatione uistutes
multac. ut angeli. archangeli
principatus. & potestates. cunctiq
caclestis militiae. ordines. quorum
tamen ille dñs est. om̃s enim subip¬
so sunt. eusq dominatui subiacent.
Quintum . ELIΟΝ. quod inter p̃¬
tatur in latinum excelsus. quia su¬
ualde celsus. Ex enim. proualdẽ
ponitur. sicut eximius. quasi ual¬
de eminens:. Sextum. eiCIO
ide qui est. ds̃ enim solus. quia
adernus est: & obhoc quia exor¬
dium non habet. essentiae nom̃
uere tenet. Hoc enim nomen ad
scm moysen ꝑ angelum est delatũ
Quaerenti enim quod eẽt nomen.
eius qui cum ꝑgere p̃cipiebat ad po¬
pulum exaegipto liberandum.
paratione quiuere est. quia in cõ¬
mutabilis est ea quae commutabi¬
lia facta sunt. quasi non sint
Quod autem dicitur fuit. non est.
& quod dicitur erit nondum est.
Os autem cẽ tantum nouit. fuisse

Expanded text:
Quartum nomen Dei dicitur SaQuartum nomen Dei dicitur Sabaoth, quod vertitur in Latinum exercituum sive virtutum, mundi ordinatione virtutes multae, ut angeli, archangeli, principatus et potestates, cunctique caclestis militiae ordines, quorum tamen ille Dominus est. Omnes enim sub ipso sunt eiusque dominatui subiacent. Quintum Elion, quod interpretatur in Latinum excelsus, quia suvalde celsus. Ex enim pro valde ponitur, sicut eximius, quasi valde eminens. Sextum Eie, id est, qui est. Deus enim solus, quia aeternus est, hoc est, quia exordium non habet, essentiae nomen vere tenet. Hoc enim nomen ad sanctum Moysen per angelum est delatum. Quaerenti enim quod esset nomen eius, qui eum pergere praecipiebat ad populum ex Aegypto liberandum, paratione, qui vere est, quia incommutabilis est, ea, quae commutabilia, facta sunt quasi non sint. Quod enim dicitur fuit, non est: et quod dicitur erit, nondum est. Deus autem esse tantum novit, fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
HIERONIMUS UIA
ERUDITISSIMUS
& multarum linguarum
peritus. hebreorum nominum in¬
terp̃tationem primus in latinam
linguam conuestit. Ex quib
probreuitate p̃ter missis multis
quaedam huic operi adiectis inter¬
p̃tationib interponenda studui.
uocabulorum enim expositio sa¬
tis indicat quiduelint intellegi
habent enim quandam expropris
causis rationem.: INprincipio
autem decem nomina ponimus
quibus apud hebreos ds̃uocatur
Primum apud hebreos dĩ nomen
he .l. dicitur. quod alii dm̃. alii
ethimologiam eius exprimentes
tate opprimatur. Sed fostis est &
sufficiens ad omnia ꝑp&randa.
Secundum nomen. heloi. Ter¬
tium. Eloe. quodutrumq in la¬
tinum ds̃dicitur. Est autem nom̃
latinum. ex greca appellatione
trans latum.: Nam ds̃ gracte.
THEOS FEBOS. dicitur id est
timor. Vnde tractum est. nomo¬
ds̃. quod eum colentib sit timor
Os autem propriae nomen est
trinitatis: ptinens ad patrem &
tem &iam reliqua queindõ infra
sunt posita uocabula referuntur.

Expanded text:
Hieronymus, vir eruditissimus et multarum linguarum peritus, Hebraeorum nominum interpretationem primus in Latinam linguam convertit. Ex quibus pro brevitate praetermissis multis quaedam huic operi adiectis interpretationibus interponenda studui. Vocabulorum enim expositio satis indicat quid velit intellegi. Habent enim quaedam ex propriis causis nominum rationem. In principio autem decem nomina ponimus, quibus apud Hebraeos Deus vocatur. Primum apud Hebraeos Dei nomen El dicituaethimologiam ejus exprimentes tate opprimitur, sed fortis est, et sufficiens ad omnia perpetranda. Secundum nomen, tium Eloe, quod utrumque in Latino Deus dicitur. Est autem nomen in Latinum ex Graeca appellatione translatum. Nam Deus Graece δέος, φόβος dicitur, id est timor, unde tractum est Deus, quod eum colentibus sit timor. Deus autem proprie nomen est Trinitatis pertinens ad Patrem ettem etiam reliqua quae in Deo infra sunt posita vocabula referuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
DERGAMENA. REGES CUMI
casta indigerent. membrana primi
excogitauerunt. Unde &ꝑgame¬
norum nomen hucusq tradente si
bi posteritate seruatum est. haec &
membrana dicuntur. quia exmem¬
bris pecudum. detrahuntur.
Fiebant autem primum coloris lu¬
tei. idest grocei. Post ea uero ro¬
me candida membrana sunt repesta
quod apparuit inhabile esse. quoo
& facile sordescunt aciemq legenti¬
um ledant.. Cum peritiores archi¬
tecti neq aurea lucanaria ponenda
in bibliothecis putent. neq pauimen¬
ta alia quam eucharisteo marmore¬
eo quod aur fulgor heb&at. & eucha¬
risti uiriditas reficiat oculos. Nam
& quinum molariam discunt. dena¬
riorum formas inmisteos pannos sub¬
icuint. Et gemmarum sculptores.
scarabeorum terga quibus nihil est
uiridius. subinde respiciunt.
Etpictores idem faciunt. utlaborẽ
uisus eorum uiriditate recreent
Membrana autem aut candidas
aut lutea. aut purporea sunt
Candida naturaliter exsistunt.
Luteum membranum. bi color est

Expanded text:
ergameni reges cum charta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque trabi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem primum coloris lutei, id est crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt; quod apparuit inhabile esse, quod et facile sordescant, aciemque legentium laedant; cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qui nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. 4. Membrana autem aut candida, aut lutea, aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est,