comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ascendissehiero solimam ꝓpt̃pascha. posthaec uenisse iniudȩam terram
& discipulos eius &illicdemoratum cũ eis &baprantem. Vbi secutus ait
& adueniebant &baptizabantur. Nondum enĩ missus erat in carcerem
uenit ihs ingalilecm. Lucas &iam nihil quidem dicied&radoto iohanne :
sed tamen & ipsepostbaptismum & temtationem xp̃i dicit eumisse ingalileam
sicut illiduo. Namita contexit narrationẽ sucm. Ꝙ consũ mata omni temptatio¬
ne diabolus recessit ab eousque ad tempus. & regressusest iħs̃ inuirtute s p̃s
ingaliletm & fama exiuit peruniuersamregianem deillo : Vnde intellegitur
hos treseuan gelistas non io hanni euan gelistae contrarianarrasse. sed pr&er¬
misisse primũ dñi aduentum ingalilet̃ posteaquam baptiratus est quando
illic aquam conuertit inuinum. tunc enim nondumerat traditus iohannes.
Cum uero aduentum eius ingalileã contexuisse narrationibus suis qui post ioħ

Expanded text:
ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram ascendisse Hierosolymam propter pascha, post haec uenisse in Iudaeam terram et discipulos eius et illic demoratum cum eis et baptizantem, ubi secutus ait:et adueniebant et baptizabantur: nondum enim missus erat in carcerem uenit Iesus in Galilaeam. Lucas etiam nihil quidem dicit de tradito Iohanne, sed tamen et ipse post baptismum et temtationem Christi dicit eum isse in Galilaeam, sicut illi duo. nam ita contexit narrationem suam: egressus est Iesus in uirtute spiritus in Galilaeam et fama exiit peruniuersam regionem de illo. unde intellegitur hos tres euangelistas non Iohanni euangelistae contraria narrasse, sed praetermisisse primum domini aduentum in Galilaeam, posteaquam baptizatus est, quando illic aquam conuertit in uinum — tunc enim nondum erat traditus Iohannes —, eum uero aduentum eius in Galilaeam conexuisse narrationibus suis, qui post Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
quasi iampisces numquã ess& capturus. Nam & postresurrectionom dñi legimꝰ
eosessepiscatos. Dictum estergo qđ deinceps capturus ess& homines. Non dic¬
tum est quodiam non ess& capturus pisces : Vndedatur locus intellegere eos
ad capturtim piscium exmoreremetisse. ut postea fier& quod matħ & marcus
narrant. quando eosbinos uocauit. &ipseiussit ut eum sequerentur. primo
duobus p&ro & andraeae. Deinde aliis duobus filiis zebedei. Tunc enĩ non sub¬
ductis ad terramnauibus tamquã curaredeundi. sed itti eum secuti sunt
tam quã uocantem aciubentem ut sequerentur.
llud &iam requirendum est quomodo ioħ euangelista. antequã ioħbaptista
missus e& in carcerem dicitihm isse ingaliletm. post eaquã enĩ cõmȩmo¬
rauit quod inchana galileaefecit deaquauinum. & descendit capharnaum
cũ matre &discipulis. &ibi manserunt non multis diebus. Dicit eum de inde

Expanded text:
quasi iam pisces numquam esset capturus; nam et post resurrectionem domini legimus quasi iam pisces numquam esset capturus; nam et post resurrectionem domini legimus eos esse piscatos. dictum est ergo, quod deinceps capturus esset homines; non dictum est, quod iam non esset capturus pisces. unde datur locus intellegere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Mattheus et Marcus narrant, quando eos binos uocauit et ipse iussit. ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. tunc enim non subductis ad terram nauibus tamquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tamquam uocantem ac iubentem, ut sequerentur.. Illud etiam requirendum est, quomodo Iohannes euangelista, antequam Iohannes baptista missus esset in carcerem, dicit legum isse in Galilaeam - posteaquam enim commemorauit, quod in Cana Galilaeae fecit de aqua uinum et descendit Capharnaum cum matre et discipulis et ibi manserunt non multis diebus, dicit eum deinde
Abbreviated transcription (Latin):
Alus quoque scripturarum locis hoc euidenter appar& discipulos eius omnes appel¬
latos qui ab eo discerent qđ ad adernam uitam ꝑtiner&.: Quȩriaũ potest
quomod obinos uocauerit denauiculis piscatores primo p&rum & andream.
Deinde progressus paululum alios duos filios zebedei sicut narrat matħ &
marcus. Cumlucas dicat ambas eorũnauiculas impl&os magna illa captu¬
rapiscium sociosq: peri cõmemor& ia cobum & iohannem filios ⁊ebedei
uocatos ad adiuuandum cumr&ia extrahere plena non possent. Simulq:
miratos tantã mulatudinem piscium quae capta erat. & cump&rotantum
dixiss& militimere ex hociam homines eris capiens. simuleum tam en sub¬
ductis ad terram naiubus secutos fuisse. Vnde intellegendum est hoc
primo essefactum quodlucas insinuat. Nec tunceos adõuocatos. sed tan¬
tum p&ro fuisse praedictum quod homines ess& capturus. Quod nonitadictũ ẽ

Expanded text:
aliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appelaliis quoque scripturarum locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos qui ab eo discerent quod ad aeternam uitam pertineret. Quaeri autem potest, quomodo binos uocauerit de nauiculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrat Mattheus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum nauiculas impletas magna illa captura piscium sociosque Petri commemoret Iacobum et Iohannem filios Zebedaei uocatos ad adiuuandum, cura retia extrahere plena non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium, quae capta erat, et cum Petro tantum dixisset: noli timere, ex hoc iam homines eris capiens, simul eum tamen subductis ad terram nauibus secutos fuisse. unde intellegendum est hoc primo esse factum quod Lucas insinuat, nec tunc eos a domino uocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus. quod non ita dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
& discipulos eius uenisse : An potius aliidiscipuli fuerunt. sicut eũ iam phi¬
lippus sequebatur . quem sic uocauerat u dicereei sequereme. : Quo enim¬
tantum ordo uocationis. sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium.
sed tantum philippi & pari. & andraae. & filiorum ⁊ebedei & marthei
p&rus accepit. Nam filios robedei non singillatim. sed simul ambos
appellauit filios tonitrui : Sanea anim aduestendum est quod scrip¬
tura euangelica &apostolica non solos illos duodecim appellat discipu¬
los eius. sedomnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnũ caȩlorum
erudiobantur. Ex quorum multitudine elegit duodecim quos & aposto¬
los nominauit sicutlucas commemorat. Ipse quippe patulo post ait. &des¬
cendenscum illis st&it in loco campestri & turba discipulorum eius & multitu¬
docopiosa plebis. Non utique dicer& turbam discipulorum homines duodecim

Expanded text:
et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Phiet discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic uocauerat, ut diceret ei: sequere mtantum ordo uocationis, sed nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim, sed simul ambos appellauit filios tonitrui. Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius, sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duodecim, quos et apostolos nominauit, sicut Lucas commemorat. ipse quippe paulo post ait: et descendens cum illis stetit in loco campestri et turba discipulorum eius et multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam discipulorum homines duodecim.
Abbreviated transcription (Latin):
pra&eritorum narrator: Quod cũ dicit idem iohannes posthocdescendit
capharnaum ipse&mater eius & fratres eius & discipuli eius &ibimanserunt
non multis diebus. Incestum est utrum iam illi adhȩserant &i comp&rus & andretis
& filu zebedei. Mattheusenim primonarrat quodugnerit & habitauerit
incapharnaum. & posteti qđ eosdenauibus piscantes uocauerit. Istecũ quod
cumillo capharnaum uenerint discipulieius. : Anforte matħ quod pra&er¬
miserat recapitulauit. quia nonait ipse. post hoc ambulans iuxtamare galilea¬
& uiditduos fratres : sed sineulla consequentis temporis differentia. Ambu¬
lcns aũ inquit iuxta maregalileae uidit duos fratres : & c&. : Pro inde fieri potest
ut postea narrauerit non quod postea factumorat sed qđ prius pra&ermiserat
ut cum illo intelle gantur uenissecapharnaum qđ ioħ dicit & ipsum & matrẽ

Expanded text:
praeteritorum narrator. Quod autem dicit idem Iohannes: post hoc descendit praeteritorum narrator. Quod autem dicit idem Iohannes: post hoc descendit Capharnaum ipse et mater eius et fratres eius et discipuli eius et ibi manserunt non multis diebus, incertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat recapitulauit, quia non ait ipse post hoc ambulans iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis temporis differentia: ambulans autem, inquit, iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera? proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
intellegendum est. non sic eos uidissetunc dnm̃ iuxta iordanem ut ei iam in separa¬
bilitor cohererent. Sed tantum cognouisse quis ess& eum que miratos ad propria
remecsse. Nam &inchana galileae cum feciss& deiquauinum dicit idemioħ
qđ crediderint in eum discipulieius. Qđ itanarrat. & die tertia nuptiae factes unT
Quiutique situnc in eum crediderunt sicut paulo postdicit. non dumerant discipuli
cum adnuptias uocati sunt. Sed illomore locutionis hocdictum est. quoloquimur
cumdicimus a postolum paulũ intharso ciliciae natum. Neque onim tunciamerata płs
Ita discipulos xp̃i inuitatos ad nuptiascum audimus . non iam discipulos. sed qui
futurierant discipul: intellegeredebemus: Iamenimutiq: discipuli xp̃ieranT
quando ista narrata atq conscripta sunt. Rideo sic deillis locutus est temporũ

Expanded text:
intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparaintellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse? Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum, dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum discipuli eius. quod ita narrat: et die tertio nuptiae factae suntqui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit, nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo more locutionis hoc dictum est, quo loquimur, cum dicimus apostolum Paulum in Tarso Ciliciae natum, neque enim tunc iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic de illis locutus est temporum
Abbreviated transcription (Latin):
ad turbas: Hoc &iam uid&ur distare quod tantum p&ro ad ño dictũ cõmemorat
Ex hociam homines eris capiens. quod illi ambobus fratribus dictum eẽ narrarunt.
Sed potuit utique prius hoc p&ro dici cumde capta in gentimulatudinepiscium
mirar&ur : quod iucas insinuauit. & ambobus postea qđ illiduo cõmemo¬
rauerunt : Illudergo qđ deiꝰ annediximus d diligenter considerandũ est
Non enim parua ropugnantia putari potest. cum & locorum plurimum
intersit & temporis ipsius uocationis. Namsi iuxta iordanem ante¬
quam ih̃s iss& ingaleleam ad testimonium ioħ baptistae secuti sunt eũ duo
quorũ erat unus andrecs quistatremsuum symonem continuo ad duxit adilim̃
quando & nomen ut p&rus uocar&ur accepit. Quomodo ab aliis euan gelistis dicitur
quod eos ingalileti piscantes inuenerit . atq ad discipulatum uocauerit : Nisi quia

Expanded text:
ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam homines eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum esse narrarunt. sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum de capta ingenti multitudine piscium miraretur, quod Lucas insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt. illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad- . duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit, quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
locum intellerendi tunc facta esse quaemarcus post electionem eorundem disci¬
pulorum narrat. Cum circum ir& galiletm &docer& insynagogis eorum. Tunc
&iam de socru p&ri. sed eũ postea commemorasse quod pra&ermiserat. quã uis
non omnia pra&ermissa innarrationem reuocauerit.: Sane potest mouere
quomodo iohannesdicat. non ingalilea sed iuxta iordanem primo andream
secutum fuis sed ñm cum alio. cuius nomentac&ur. Deinde p&rum ab illo nomon
accepisse. Tertio philippum uocatum ut eum sequer&ur. E&eriaũ treseuan¬
gelistae depiscatione uocatos eosdicunt. satis interse conuenienter. maxime
in eanaui fuisse scđm matthei &marci narrationem qui breuiter hoc ꝑstringunt
quemadmodum gestumsit. quodlucas apertius explicuit commemorans ibi
&i ãmiraculum suꝑ capturam piscium. & qđ exipsanaui dñs prius fuerit locutus

Expanded text:
locum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discilocum intellegendi tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa in narrationem reuocauerit. Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea, sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum sequeretur. ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos dicunt satis inter se conuenienter, maxime in ea navi fuisse secundum Matthaei et Marci narrationem, qui breviter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit: quod Lucas apertius explicavit, commemorans ibi etiam miraculum super captura piscium, et quod ex ipsa navi Dominus prius fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
narrationem prolixi illius sermonis quẽ in monteh abuit. postea quã multos cu¬
rauit. & eũ multae turbae secutaesunt. Marcus interposuit alia. quia docebat
eos insrnagoga. & stupebant suꝑ doctrinã eius. Tunc ipsedixit qđ & matħ
post illũ prolixũ sermonem. quia erat docens eos quasi potestatem habens. &
non sicut scribae. Netrrauit &iã dehomine a quo expulsus est spiritus in mundus
deinde socrum p&ri. In his aũlucasei consentit. Matħ uero deisto demonio
nihiln arrauit. Desocruaũ p&ri nontacuit. sed postea: In hoc au loco quẽ nunc
comsideramus idem matħ postuocationẽ discipulorum. quibus piscantibus iussit
ut eum sequerentur. narrat eum circũ is segalileam docentem in synagogis
& praedi cantem euangelium. & sanantem omnem langorem. & collectis ad
illum turbis ascendisse in montem. & usum fuisse illo sermone prolixo : Dat ergo

Expanded text:
narrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos cunarrationem prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi potestatem habens et non sicut scribae. narrauit etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non tacuit, sed postea. In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem in synagogis et praedicantem euangelium et sanantem omnem languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nuntur aiohanne. Non est aũ contrarium eo loco ubimatħ narrat dñm dixis¬
sep&ro tues p&rus & suꝑ hanc p&ram aedificcibo ecdesi ammeam : Neq en ĩ
hoc nomen tuncaccepisse intellegendus est : sed tunc potius quando ei iohannes
dictum osse commemorat. Tuuo caberis cestis quod int̃p̃tatur p&rus. ut eum
hoc nomine apellar& postecdñs dicens . Tues p&rus. Non enim ait tuuo ca¬
beris p&rus. sed tues p&rus quod eiiam dictum erat anteti. tuuo caberis
De in de contexit narrationem matħ & dicit. &rolicta ciuitate nazar& h
uenit &habitauit in capharnaum maritimam in finibus ł cibulon & nepta lin
& c&era quousq sermotermin&ur quem habuit in montem In quo contextu
narrationis ad testaturꝰ & marcus dediscipulorum uocatione. p&cri & an¬
dreae. &paulo post ia cobi &iohannis : Sed cũ mattheus continuo coniunger&

Expanded text:
nuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisnuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat: tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus, sed tu es Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis. Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit: et relicta ciuitate Nazareth uenit et habitauit in Capharnaum maritimam in finibus Zabulon et Neptalin, et cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte. in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret
Abbreviated transcription (Latin):
diebus & ioctibus. sed iac& quid ei dictum sit. quid uores ponderit: Item lucas
quod pra &ermisit iste nontacuit. qđ angeliministrabantilli. Iohannes uero
totum istum locum pr&ermisit.
Iohannes aũ euan gelista. priusquã ir& ihs̃ ingalileam dicit p&rum & andreã
mansis secum illo unodie. & tunc p&ro nomen impositũ . cum antea symonuo¬
car&ur. Sequenti itemdie iam uolente exire in galileam. inuenis sephilippũ
& eidixisse ut sequer&ur eum. Indeuentum est ut &ti denathanaolenarrar&
Diecĩ tertio ingalilea constitutum fecisse illud deaquae inuinum conuersio¬
nemiraculum. Qua eomnia coleri euange listae pra&ermiserunt. Id contexen¬
tes narrationibus suis qđ iħs reuersus sit ingalileam. Vnde intellegitur
fuisse interpositos aliquos dies quibus illa dediscipulis gesta sunt quae interpo¬

Expanded text:
aginta diebus et noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod aginta diebus et noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit. item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisitIohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc Petro nomen inpositum, cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse. ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt, quae interpo
Abbreviated transcription (Latin):
& diuin apotestate ut nullus homo qui accepiss& adõbaptismum &ic̃si aliquem
baptirar& poss& dicere suum esse quod trader&. uel a sedari spm̃ scm̃¬
equitur mattheus & dicit. Tuncihs̃ ductus est indesertum ab spũ ut temptardur
adiabulo. & cũ ieiunass& xldiebus. & xl. noctibus postea esuriit. Et accedens
qđ dictũ est . T uncreliquit eũ dicibolus & ecce angeli ascesseruNT & ministrabant ei.
Totum hoc simili terlucas narrat. &hon eodem ordine. Vnde incestum est quid
prius factum sit. Vtrum regna terrae prius demonstrata sint ei & postea in pin¬
nam templi eleuatussit. an hoc prius & illud postea nihiliamen adrem. dum
omnia facta fuisse manifestumsit. & quod aliis uerbis easdem sententia slucas
explicat. Non semper commendandum est quam nihil depereat ueritati.
Marcusaũ ad testatur quidem eum indeserto adiabolo esse temptatum. xl

Expanded text:
et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem et diuina potestate, ut nullus homo, qui accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret, posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari spiritumui. CAPUT IV. 1. Tunc Jesus ductus est in Desertum ab Spiritu, ut temptaretur a Diabulo. 2. Et cum jejunasset XL. diebus, et XL. noctibus, postea esuriit. 3. Et accesquod dictum est: tunc relinquit eum diabolus et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei. totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit, an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias Lucas explicat, non semper commendandum est, quam nihil depereat ueritati? Marcus autem adtestatur quidem eum in deserto a diabolo esse temtatum quadr
Abbreviated transcription (Latin):
uod aũ scđm ioħ de columbadicitur non quando factũ est narratur. sed uerba
iohannis baptistae referuntur cõmemorantis quiduiderit. In quo quaeritur
quemad modũ dictum sit. & ego non noueram eũ. sed quimisit mebaptitare in
aqua illemihidixit. superquem uideris spmdescendentem & manentem supercum
hicest quibaptirat in spũsc̃õ. Si enim tunc eum cognouit cũ colũbã iudit descenden¬
tem suꝑ eum. quaerendũ est quomodo dixerit uenienti utbaptitar&ur : ego
magis absted ebeo baptirari. Hoc enim dixitei ante quã columba doscender&
ex quo appar& quamuis eũ iamnoss& nam&iã inuteromatris exultauit. cum
adheli sb&h mariaueniss&. Aliquid tam en ineo qđ nondum nouerat colum¬
baedescensione didicisse . quod ipsescilic& baptir are in spũ scõ propria quadã

Expanded text:
 Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba  Quod autem secundum Iohannem de columba dicitur non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur, quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: super quem uideris spiritum descendentem et manentem super eum, hic est qui baptizat in spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet.. ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —, aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto propria quadam
Abbreviated transcription (Latin):
quis ita intellegere ut ds̃ infiliosibi placuis seuideatur . Ammon&ur exeoquod
dictumest in te complacui. rursus ex hocuno intellegatquisque infilio patrem
placuis sehominibus. Ammon&ur ex eo qđ dictum est inte complacun mihi.
Ex quoscitis appar& qui lib& euangelistarum caelestis uocis &icm uerba tenuerit.
alios ad etndem sententiã explicandã uerbauariasse. Vt intellegatur hocdictũ
esse cib omnibus tamquã dicer&ur. Inte complacitũ meũ constitui. hoc est ꝑte
gerere quod mihi plac&. Illud uero qđ nonnulli codiceshabent scđ mlucam
hoc illa uoce sonuisse qđ in psalmoscriptumest. filius meus estu ego hodie genuite
quaquã in antiquioribus codicibus grecis non inueniri perhibetur. ⁊ amen
si aliquibus fidedignis exemplaribus confirmari possit. quid aliud quã utrumq
intellegendũ est quo lib& uerborum ordine de caelo sonuisse

Expanded text:
quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur in te placitum meum constitui\', hoc est per te gerere quod mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur, tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit, quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum ordine de caelo sonuisse?
Abbreviated transcription (Latin):
factaest uariam locutionem. saluatamensententia. Qđ enim mattheus ait dictũ
Hicest filius meus dilectus. & alii duodicunt. Tues filius neus dilectus. Ad eindẽ
sententiã explicandã ual&. sicut superius tractatum ost. Vox enim caelestis unũ
horum dixit: sed euangelista ostendere uoluit ad idualere qđ dictum est. hicest fi¬
lius meus. ut illi spotius qui dudiebant indicar&ur qđ ipscess & filius dĩ. Atq itadic¬
tũ referre uoluit. ⁊ues filius meus. Acsi illis dicer&ur hicest filiusmeus. Non enim
xp̃o indicabatur quod sciebat. sed audieban qui aderant. propterquos &iã ipsauox
Ii quaeris quidhorum in illa uoce sonuerit . quo lib& accipiendũ modo intellegas eos
quinon etindem locutionẽ r&uleruNt et indemr& ulisse sententiam : Quaediuer¬
sitas locutionũ ad hoc&i amutilis est : ne unomododictũ minus intellegtitur. & alit̃
quã sẽ res habeat interpr&etur. Qquod enĩdictũ est in quomihi complacui. si uelit

Expanded text:
facta est, uariant locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei, adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter quos etiam ipsa uox lius in te conplacuit mihi, si quaeris, quid horum in illa uoce sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam. quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet, interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui, si uelit
Abbreviated transcription (Latin):
dequinq panib: & duob: piscibus suggesnt hocc&eri pluralem numerum¬
ꝑsengulari ponenses & discipuloꝵ persona r& tuler. & lucas quidẽ respon¬
one philippi &responssonẽ andreae inunã seisentiã constrinxẽ. Qđ en ĩ¬

Expanded text:
de quinque panibus et duobus piscibus suggessit, hocde quinque panibus et duobus piscibus suggessit, hocpro singulari ponentes, ex discipulorum persona retulerunt: et Lucas quidem responsionem Philippi, et responsionem Andreae, in unam sententiam constrinxit. Quod eni
Abbreviated transcription (Latin):
seNs sibi alimeNTa emere depximis locis. Quib: illeres pondit secundum¬
mat theum. nohabent necesseire da te illis uosmanducare. Cui &iam mar
lucas quae conseniuis. tantum hocprȩ termit tentes qđ uit. Ñ habeT neces¬
seire : Intellegit᷑ ergo pꝰ haec uerba dnm̃ in specis se multitudinẽ & dixisse
philippo qđ Iohannes cõmemorat Isticiũ praetermiser̃ deinde qđ philip¬
pus apudio hannẽ respondit hocmarcusa disupulis responsũ et̃. cõmemorat¬
Volens intellegihoc & orec&eror ũ filippũ respondisse. Quã quam & pluralẽ
numerũ ꝓsingulariusitatissime ponere potuer̃ Quod ergoa it philippus
Nucenorũ denarioꝵ panes ñ suffitiuNt eis. utunusquisq: modicum quidac¬
cipiat. Hocẽ dicere qđ ait marcus Funtes ememus ducenTis dencrus
panes & dabis eis manducare. Quod aũt cõmemorat idem marcus dixisse
dnm̃ Qđ panes hab&is praeter miseriu T c&eri : Qđ aũ andreas aputd ioha

Expanded text:
sent sibi alimenta emere desent sibi alimenta emere deMatthaeum: Non habent necesse ire, date eis vos manducare, cui etiam Marcus Lucasque consentiunt, tantum hoc praetermittentes, quod ait, non habent necesse ire; intelligitur ergo post haec verba Dominum inspexisse multitudinem, et dixisse Philippo, quod Joannes commemorat, isti autem praetermiserunt. Deinde quod Philippus apud Joannem respondet, hoc Marcus a disvolens intelligi hoc ex ore caeterorum Philippum respondisse: quanquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. Quod ergo ait Philippus, Ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicum quid accipiat; hoc est dicere, quod ait Marcus, Euntes ememus ducentis denariis panes, et dabimus eis manducare. Quod autem commemorat idem Marcus dixisse Dominum, Quot panes habetis? praetermiserunt caeteri. Quod autem Andreas apud Joannem
Abbreviated transcription (Latin):
tas egiss& distribuit dis cũbeilibus. Similiter & opiscib: quaNTũ uolebapt
Clitiũ implais : dix̃ discipulis suis : Colligite quae supertiuer̃ sticm̃ ta nepe¬
retũs Colleger̃ ergo &impleuer̃ duodecim cofinos frugmenTorum: Ex quoi¬
q: ꝑanibus or decitus quae super fueruiT his quim anduca uertuT Nhic queritur
qđ iste doxc̃. Cuius modies seNpanes hordici ciosenĩ fuisse ñtacuit qđ cderi
tacuer̃. Neque hoc queritur qđ iste nondixit fuis seibi&iã p̃ter quinq: milia
uiroꝵ mulieres & paruulos qđ dict mattheus Etomnino iam certũ esse
deb& & regulariter teneri intalib: quȩstionib: neminem moueriopor¬
tere. Cũ ab alio dicit᷑ qđ ab aliop̃ termittit᷑. sed querit᷑ quo modo a quae
Sienĩ dñs secundum narrationẽ lohannis propectis turbis quesiuit a filippo
tempitns eũ undeillis escaedaripossen : Potest mouere quo modo situerũ
qđ ailiinarrauer̃ prius dixissed nõ discipulos ut dimiter& turbas. Quopos¬

Expanded text:
discumbentibus similiter et ex piscibus quantum volebant ut autem impleti sunt dixit discipulis suis colligite quae superaverunt fragmenta ne pereant collegerunt ergo et impleverunt duodecim cofinos fragmentorum ex quinque panibus hordiaciis ququod iste dixit, cujusmodi essent panes, hordeaceos enim fuisse non tacuit, quod caeteri tacuerunt. Neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque millia virorum mulieres et parvulos, quod dicit Matthaeus, et omnino jam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus, neminem moveri oportere cum ab alio dicitur, quod ab alio praetermittitur. Sed quaeritur quomodo ea quae Si enim Dominus, secundum narrationem Joannis, perspectis turbis, quaesivit a Philippo, tentans eum, unde illis escae dari possent, potest movere quomodo sit verum quod alii narraverunt, prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo pos
Abbreviated transcription (Latin):
potius ordinẽ sua erecordationis tenuisse. Qđ hinc᷑ uiden sissime intelle¬
gipotest. Quialucas ansequã aliquid narr& dnm̃ fecisse capharnaũ.
praeoccupabit hunc locũ quẽ nunc consideramꝰ. ubiciues eiꝰ & potentiam
dixisse utiq: dic&istri medicecura te ipsum qua Na audiuimꝰ facta in ca¬
pharnaum. fac& hic inpatria tua cũ secundũ ipsius lucae narrationẽ
nihiladhuclegatur fecis secapharnaũ. Qđ quia longum non est fa
cillimũ &pernecessarium totũ inserimꝰ: Vnde adhocnarrandum
& quo modo ueneritposteti quã bapti zatũ & tẽpta tũ dnm̃ indicauit.
liti sequit᷑. Etconsũ mata omnitẽ tatione diabulus recessitabeo usqu

Expanded text:
potius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellepotius ordinem suae recordationis tenuisse. quod hinc euidentissime intellegi potest, quia Lucas, antequam aliquid narraret dominum fecisse Capharnaum, praeoccupauit hunc locum, quem nunc consideramus, ubi ciues eius et potentiam dixisse: utique dicetis mihi: medice, cura te ipsum: quanta audiuimus facta in Capharnaum, fac et hic in patria tua, cum secundum ipsius Lucae narrationem nihil adhuc legatur fecisse Capharnaum. quod quia longum non est et facillimum est et pernecessarium, totum inserimus, unde ad hoc narrandum et quomodo uenerit. posteaquam baptizatum et temtatum dominum indicauit, ita sequitur: et consummata omni temtatione dia
Abbreviated transcription (Latin):
dissimilib: narrationis sue locis uel dicta eẽ dño talia uel eũ dixisse cõ¬
memorat . qualia hodoco tresc&erimeminer̃. Etmarcus quidẽ ea dem
ꝓpecõmemorat hic om̃a quaemattheus Nifiqđ dñm fubrum & mariae
filiũ dicit aciuibus sius dic tũ non sic᷑ mattheus fabrifilium. Nec mirandũ ẽ
Cũ utrũq dicipotuerit: ed enĩ &stibrũ credebaNT quostibrifilium. Lucci scũ
ea ndẽ regestũ latius indicat & plura ibi cõmemorat. nec longe pꝰ. baptis¬
mũ & temtationẽ eius hoc inserit. sine dubio preoccupans qđ multis rebus
interpositis postea gestũ est.. Vndequisq possita duer tere quodhuic
tã magnȩ quȩstioni. quã de consensu euangelistarũ enodandã dõ ad iu¬
uaNe suscepimꝰ plurimum necessariũ est Nne suentes aliquid eo sp̃ter¬
mis sis setiut nescienses quẽ admodũ seordo rerũ gestarũ haber&. alium

Expanded text:
dissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse comdissimilibus narrationis suae locis uel dicta esse domino talia uel eum dixisse commemorat, qualia hoc- loco tres ceteri meminerunt. Et Marcus quidem eadem prope commemorat hic omnia quae Mattheus, nisi quod dominum fabrum et Mariae filium dicit a ciuibus suis dictum, non, sicut Mattheus, fabri filium. nec mirandum est, cum utrumque dici potuerit; eo enim et fabrum credebant quo fabri filium. Lucas autem eandem rem gestam latius indicat et plura ibi commemorat; nec longe post baptismum et temtationem eius hoc inserit sine dubio praeoccupans quod multis rebus interpositis postea gestum est. unde quisque possit aduertere, quod huic tam magnae quaestioni, quam de consensu euangelistarum enodandam deo adiuuante suscepimus, plurimum necessarium est, non nescientes aliquid eos praetermisisse aut nescientes, quemadmodum se ordo rerum gestarum haberet, alium
Abbreviated transcription (Latin):
partimgestarum rerũ patimrecordationis suae uideo quiduel cuiquisq: aduer
sut inde &ueniens inpa triã suã. docebateos insinagogiseoꝵ & c& usq
adillud ubiait. & non fecitibiuir tutes multas ꝓpt̃ in credulita tẽ illorꝵ
Asuperior e sermoneparabolarũ sic transit ut ñ ostendat consequis is
ordiriis necessita tẽ praesertim quia marcus abistis parabolis non inqđ
iste sed in aliud tendens. In qđ & lucas. liti conexuit narrationẽ ut credi¬
bilius ostendat᷑  hoc eẽ potius consequeis̃ gestũ. qđ ipsiduo c̃tinua Ner adiur¬
guis. Dena uiscilic& inquador miebat ih s & deillo mira culo expulsoꝵ de¬
monioꝵ apud gerussenos. Quae duo mattheus iã superius recolens inter¬
posuit : Nun ergo quae inpa triasua dñs dixerit uel ei dicta su uideamꝰ. utrũ
cũ alus duob marco &luca c̃cordenT. Nc̃ io hannes longe indiuersis &

Expanded text:
partim gestarum rerum partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduepartim gestarum rerum partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduesiit inde. et ueniens in patriam suam docebat eos in synad illud ubi ait: et non fecit ibi uirtutes multas propter incredulitatem illorum. a superiore sermone parabolarum sic transit, ut non ostendat consequentis ordinis necessitatem, praesertim quia Marcus ab istis parabolis, non in quod iste, sed in aliud tendens, in quod et Lucas ita conexuit narrationem, ut credibilius ostendatur hoc esse potius consequenter gestum, quod ipsi duo continuanter adiungunt, de naui scilicet, in qua dormiebat Iesus, et de illo miraculo expulsorum demoniorum aput Gerasenos. quae duo Mattheus iam superius recolens interposuit. nunc ergo quae in patria sua dominus dixerit uel ei dicta sint uideamus utrum cum aliis duobus Marco et Luca concordent. nam Iohannes longe in diuersis et
Abbreviated transcription (Latin):
homini pa tristimilias. quiꝑfert ÷ detesauro suo noua & uaera
O. illud qđ narratum ẽ dematre &fratrib: dñi hoc continuo gestũ eẽ
& eũ or dinẽ. Mat theũ &iã in narrando tenuisse : eares insinuat qr cũ
illic trunsir& itti conexuit ut dicer& I illodie exiensiħsdedomo
sedebatsecusmare & congrega tes adeũ turbaemultae Cũ enĩ dic̃ milo
die nisifortediẽ mor estripturarum tẽpussignific& satis indiat ut
hoc conseque T gestum aut ñmulta inte ponipotuisse Maximequia &
marcus cũ ordinẽ ten& Lucasciũ p̃ illud qđ narratdema tre &fra¬
trib: dñi in aliud transit. Nec eo trunsitu conexionem aliquamfacit
qua huic or dinire pugnare uideatur. Omnium ergo hoꝵ quã mattheus
drim locutũ eẽ narrabit quẽcũ illo dixer̃marcus allucas ñ habeNTrepug¬
nantia e quȩstionẽ: Quae aũ ipsesolus dix̃ multo magis sine conro uersias
Nec ipsoor dine quã uis aliquando diuersum. alius alium teneat

Expanded text:
i patrifamilias, qui profert de thensauro suo noua et uetera. post illud quod narratum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae. cum enim dicit in illo die — nisi forte dies more scripturarum tempus significet —, satis indicat aut hoc consequenter gestum aut non multa interponi potuisse, maxime quia et Marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus domini in aliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugnare uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dict. cogit intellegi haecloquenTẽ. quȩ superius indabat: Nã a mar¬
in quiđ mat̃ eiꝰ & fr̃t . p̃ termissis quibusdã quae in eodẽ textusermorus dnũ
& mattheus ꝓlixius marco. & lucas plixius mattheo posuer̃. Luca saũ
ñ huius reigeste ordinem tenuit. sedp̃ occupabit hoo &retorda tũ ause
narrabit. Deniq: hoc sic int̃posuit utsolutũ apparetitan exu& superior ũ
& posterioꝵ Pꝰ. cõmemora tas enĩ quasdã para bolas dñi ita hodematr¬
uenerus: Rursus cũ & hinc transit italoquitur: ftc tũ estaũ in quiã
inuna dierũ &ipseti scendit innauiculã & discpulieiꝰ: Ethicutiq cũ dic̃
fcctũ ẽ in una dierum satis indicat ñ necesse tẽ ut haec diesintellegat᷑
inqua hoc gestũ est uel illaquaȩ coninuo sequit᷑. Nihil ittq hab&repu
equitur mattheus. In illodie &iens ih̃s dedomo sedebat secus mare & con¬

Expanded text:
cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marcum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marinquit, mater eius et fratres praetermissis quibusdam, quae in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matruenerint —, rursus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cuFactum est in una dierum, satis indicat, non necesse esse ut haec dies intelligatur in qua hoc gestum Sequitur Mattheus: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare. et con
Abbreviated transcription (Latin):
ordine cuiusquã sermonem degesserit quo illea quo ꝓcessit: Cũ ipsius ordinis
indicat & in eo quȩdã cõmemorat. qualia mattheus in sermone illo qui ẽ habi¬
tus in monse quȩ bis dicta intellegimꝰ & ibiscilic& & hic Termina tocũ isto ser¬
monẽ in aliud ꝑgit lucas. inquo utrũ ordinem rerũ gestarum seruarit incer¬
tũ ẽ. lt enĩ conectit : Etcũ loquer&ur rogauit eũ quidã phariseus ut prunder &
aputse Ñcũ ait. Cũ haec loquer&. sed cũ loquer&ur uã sid exiss& cũ haec
loquer&ur : necessa rio coger&. intellegere hocordine : ñituTuma sefuis senarra¬
ta uerũ &a dño gesta.
equi turergomattheus & dic̃. Adhuc eo loquenTe ad turbas eccemat̃ eiꝰ. & frat̃¬
ia tempa trisinei quuncaelis est ipsem̃s & frater &soror &mater ẽ : Hocsine
dubio consequersergestũ intellegere debemꝰ: Omisitenĩ cũ ad hoc narrandũ¬

Expanded text:
ordine cuiusquam sermonem digesserit quo ille a quo processit, cum ipsius ordinis ordine cuiusquam sermonem digesserit quo ille a quo processit, cum ipsius ordinis indicat et in eo quaedam commemorat, qualia Mattheus in sermone illo, qui est habitus in monte, quae bis dicta intellegimus, et ibi scilicet et hic. terminato autem isto sermone in aliud pergit Lucas, in quo utrum ordinem rerum gestarum seruarit incertum est. ita enim conectit: et cum loqueretur, rogauit eum quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se. non autem ait cum haec loqueretur\', sed cum loqueretur. nam si dixisset cum haec loqueretur\', necessario cogeret intellegere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, uerum et a domino gesta. Sequitur ergo Mattheus et dicit: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratrtatem patris mei qui in caelis est, ipse meus et frater et soror et mater est. hoc sine dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit eni
Abbreviated transcription (Latin):
Magister uolumꝰ a te signum uidere. &c&̃ usq ad illud ubiat. Sicerit&
generationi huic pessimei Haec &iam lucas narrat eo quidem loco sedaliquan¬
ddemuto miraculum. & ñ ibi re tulit quideis adhoc dñs respondo R. Sed postea
cũ turbae concurrisseaT. diut hoc fuissere sponsum eis quosdat intellegi superiusa secõme¬
moratts quod d ece losignũ quȩrebaiT & hoc adectit. postetiquã inter posuit de
mundatã domum Pꝰ. mulierẽ ergo illã cũ dicer& &responsũ e& turbis desig¬
no qđ decaelo quȩrebant. Inter posiiti similitudine ionae ꝓph&ae. Dedecor inua¬
to sermoneipsius dñi cõmemorat dictum deregina custri. & deniniu&is. Itt a liquad
potius cõmemorauit. qđ mattheus tauut quã aliquid p̃termisit eorũ quahoclocoipse
Quisciũ ñ uideat suꝑfluo quaeri quo illa ordine cũ& hoc dicere debemꝰ per euua¬
gelistarũ e cellentis simnã auc torita tẽ nonẽe mendatium. siquis quã nõ hoc

Expanded text:
ister, uolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud ubi ait sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquand de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid prre debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Cumutiq non in uerbistaentum sed eticm inceteris omnib:
signis cnimorum nonsit nisi ipse animus inquirendus. Quod
cũt non nulli codices hebent secđm mattheum nonenim mo¬
tuq ẽ mulier sed dormit . Cum ecom marcus educas duodecim
annorum puellam fuisse testentur. Inellegas hebreo more
locutum ẽe muttheum. Na metaluis scripturicrum locis ho
nuenitur non ecstantum quiceuirum passȩ fuerant sed omnino
feminas etiam intatas utq integras mulieres appellari.
Sicutde cuco scriptum ẽ formauit᷑ etm in mulierem. Et illud
in libro numerorum ubi iubentur cus todiri mulieres quaene¬
cierunt cubile masculi id ẽ. uirgines ne interficiantur.
Iucclocutione eticm paulus ipsum xp̃m dix̃ factum exmuliere
Hocenim melius intellegimus quamut illam duod ecim cnnorum
iam nubtam ueluirum expestam fuisse credemus

Expanded text:
tem, cum utique non in uerbis tantum, sed etiam in ceteris omnibus tem, cum utique non in uerbis tantum, sed etiam in ceteris omnibus signis animorum non sit nisi ipse animus inquirendus. Quod autem nonnulli codices habent secundum Mattheum: non enim mortua est mulier, sed dormit, cum eam Marcus et Lucas duodecim annorum puellam fuisse testentur. intellegas Hebraeo more locutum esse Mattheum. nam et aliis scripturarum locis hoc inuenitur non eas tantum quae uirum passae fuerant, sed omnino feminas etiam intactas adque integras mulieres appellari, sicut de ipsa Eua scriptum est: formauit eam in mulierem, et illud in libro Numerorum ubi iubentur custodiri mulieres, quae nescierunt cubile masculi, id est uirgines, ne interficiantur, qua locutione etiam Paulus ipsum Christum ait factum ex muliere. hoc enim melius intellegimus, quam ut illam duodecim annorum iam nuptam uel uirum expertam fuisse credamus
Abbreviated transcription (Latin):
rasset dixisse quod suidomo uenientes dixerant. ut iam non conuexu¬
retur ih̃s quod puella mortua fuisset. repugnarent eius cogitationi
uerba quae posuit mattheus. Nunc uero et illud suis nuntiaentib:
& prohibentib: Neicm magister ueniret non legitur quod ille con¬
senserit. Ac ꝑ hoc et illud quod eid ñ sut. Nolitimere credetun¬
tum et sduderit. Nondiffidentem rep̃hendit sed credentem ro¬
bustius confirmauit. Tedis quippe in illo fideserat queclis etinil¬
lo quiuit credo d ñe adiuuao incredulitatem mecm. Quaecum
itisint ꝑhuius modi euangelis ticrum locutiones uarics sed non
contrrias. remplane utĩlissimam discimus et ꝑnecessariam.
Nihil incuiusq uerbis nos debere inspicere nisi uoluntutem cuidebeNt
uerba seruire. Nec mentiri quemquam sicdiis uerbis dixerit
quidille uoluerit cuius uerba nondicit. Nemiseri cuicupes uocũ
cipicib: quod cmmodo littericrum putenT ligandam. eẽ uerita¬

Expanded text:
rasset dixisse quod sui de domo uenientes dixerant, ut iam non conuexarasset dixisse quod sui de domo uenientes dixerant, ut iam non conuexaretur Iesus, quod puella mortua fuisset, repugnarent eius cogitationi uerba. quae posuit Mattheus. nunc uero et illud suis nuntiantibus et prohibentibus. ne iam magister ueniret, non legitur, quod ille consenserit. ac per hoc et illud quod ei dominus ait: noli timere, crede tantum et salua erit, non diffidentem reprehendit. sed credentem robustius confirmauit. talis quippe in illo fides erat, qualis et in illo qui ait: credo, domine; adiuua incredulitatem meam. Quae cum ita sint, per huiusmodi euangelistarum locutiones uanas, sed non contrarias rem plane utilissimam discimus et pernecessariam, nihil in cuiusque uerbis nos debere inspicere nisi uoluntatem, cui debent uerba seruire, nec mentiri quemquam, si aliis uerbis dixerit quid ille uoluerit cuius uerba non dicit, ne miseri aucupes uocum apicibus quodammodo litterarum putent ligandam esse uerita