comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rer&: nonquem ammodum nulla
culpa est hominis. si noll& sibi
regnare quem quam hominem.
ita nullam uel paruuam. esse cul¬
pam eum sibi nolle regnare.
incuius solius regno recte beate
semper que uiuitur . Iam illud
ultimum quod fauftus posuit.
insidians u&eribus libris. tam¬
quam inuituperantibus dm̃ quod
minetur gladium quo nemini
partat. nec iusto. nec peccatoricũ
pagano ex poner&ur. Quomodo
accipiendum sit: fortassis. nec no¬
uo nec u&eri testamento resister&.
ei. qui e placer& similitudo euan¬
gelica. quae istis qui sexp̃ianos
haberi uolunt. aut non appa¬
r& ut caecis. aut displic& ut per¬
uersis Summus quippe ille
uitis agricola. aliter parat fal¬
cem sarmentis fructuosis alit̃
infructuosis. Tamen non parcit
nec probis nec reprobis. illispur¬
gandis illis amputandis. Nul¬
lus enim hominum est. tanta
iustitia praeditus. cui non sit
necessaria temptatio tribulations.
uel ad perfici endam. uel ad con¬
firmandam. uel ad proban dam

Expanded text:
reret, non quemadmodum nulla reret, non quemadmodum nulla culpa est hominis, si nollet sibi regnare quemquam hominem, ita nullam uel paruam esse culpam eum sibi nolle regnare, in cuius solius regno recte, beate semperque uiuitur. Iam illud ultimum quod Faustus posuit insidians ueteribus libris tamquam uituperantibus deum, quod minetur gladium. quo nemini parcat, nec iusto nec peccatori, cum pagano exponeretur, quomodo accipiendum sit, fortassis nec nouo nec ueteri testamento resisteret, eique placeret similitudo euangelica, quae istis, qui se christianos haberi uolunt, aut non adparet ut caecis aut displicet ut peruersis. summus quippe ille uitis agricola aliter parat falcem sarmentis fructuosis. aliter infructuosis, tamen non parcit nec probis nec reprobis, illis purgandis, illis amputandis. nullus enim hominum est tanta iustitia praeditus, cui non sit necessaria temptatio tribulationis uel ad perficiendam uel ad confirmandam uel ad probandam
Abbreviated transcription (Latin):
linguae propri&ate : De inter¬
fectis autem hominum milibus non
mirar&ur sidĩ iudicium nonne¬
gar&. quod neque pagani negant.
qui dĩ prouidentia istam uniuer¬
sitatem regi. & ad ministrari a sũ¬
mis usque adima concedunt
Quod si & hoc negar&. uel suorũ
auctoritatem facilius. uel aliquan¬
do diutius certarum rationum
disputationem conuinceretur.
Hel tam quam nimium durus &
stolidus. ipsi quod eẽ non creder&
diuino iudicio relinquer&ur: leuia
Porrosiue nulla com missa propter
quae ds̃ interfecerit homines.
si ex presse commem orar& os¬
tenderemus. nec nulla esse necle¬
uia. uelut quod ex empli gratia
posuimus. deueste nuptiale demons¬
traremus. Quantum ess& nefas¬
sacras nuptias adire. quȩrentem
ibi gloriam non sponsi sed suam.
Nel siquid forte aliud illauestis
meliore intellectu significare
inuenir&ur .: aut quod ante ocu¬
los regis interficiuntur. quieũ
sibi regnare noluerunt. Non
in longo forte sermone nro appa¬

Expanded text:
linguae proprietate. De interlinguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negaret: quod neque pagani negant, qui dei prouidentia istam uniuersitatem regi et administrari a summis usque ad ima concedunt. quodsi et hoc negaret, uel suorum auctoritate facilius uel aliquanto diutius certarum rationum disputatione conuinceretur, uel tamquam nimium durus et stolidus ipsi, quod esse non crederet, diuino iudicio relinqueretur. leuia porro uel nulla commissa, propter quae deus interfecerit homines, si expresse commemoraret, ostenderemus nec nulla esse nec leuia. uelut quod exempli gratia posuimus de ueste nuptiali, demonstraremus, quantum esset nefassacras nuptias adire quaerentem ibi gloriam non sponsi, sed suam, uel si quid forte aliud illa uestis meliore intellectu significare inueniretur; aut quod ante oculos regis interficiuntur, qui eum sibi regnare noluerunt, non in longo forte sermone nostro adpa
Abbreviated transcription (Latin):
uno nomine appellant. labore
& dolorem nos eam singulis no¬
minib nuntiamus. Sicut a nob
uno nomine appellatur uita. siue
secundum quam dicimus uiuit.
quod ex anime non eft siue secun¬
dum quam dicimus honae uitae
homo est Greci Autem istaduo.
duobus quoq uocabulis signifi¬
cant: Inde fieri potest ut exce¬
pta uerborum abusione. quae
in omnibus linguis late patet.
aliqua &iam hebrae linguaepro¬
prietate zelus inutroque ponatꝰ
siue cum coniugis adulterio tur¬
batus animus contabescit. quod
in dm̃ cadere non potefo. siue
cum seruandae pudicitiae con¬
iugalis. custodia diligens adhi¬
b&ur. Quod dm̃ facere cum
plebem suam tamquam coniugẽ
ad loquitur. quam per multos
falsos deos fornicari non uult.
non solum sine dubitatione. uerũ
&iam cum gratiarum actione nob
utile est confiteri Hoc & deira
dĩ dixerim: neq enim pertur.¬
batur ds̃ cum infert iram: sed
ira prouindicta ponitur. siue ab¬
usione. siue aliqua praecedentis

Expanded text:
uno nomine appellant, laborem uno nomine appellant, laborem et dolorem, nos eas singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appellatur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod exanime non est, siue secundum quam dicimus "bonae uitae homo est;" Graeci autem ista duo duobus quoque uocabulis significant. unde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etiam hebraeae linguae proprietate zelus in utroque ponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira dei dixerim; neque enim perturbatur deus, cum infert iram, sed ira pro uindicta ponitur siue abusione siue aliqua praecedentis
Abbreviated transcription (Latin):
docti eorum discernant inter
uoluntatem &cupiditatem.
gaudium & la&itiam. Cautio¬
nem & metum. clementiam &
misericordiam. prudentiã &astu¬
tiam. fiduciam & audaciam. &
multa inhunc modum. ita ut in
his binis uerbis. eaquae priora
posui. uirtutibus Quae autem
posteriora. uitiis apponant.:
pleni sunt tamen libri corum
cum abusione istorum nominũ.
quae proprie uitia significant.
etiam uir tutes sic appella ntur
cum uel cupiditas pro uoluntate
uel la&itia pro gaudio. uel me¬
tus pro cautione. uel misericor¬
dia. proclementia. uel astutia.
proprudentia uel audacia prufidu¬
cia ponitur: Et quis omnia
com memorare ualeat : quae
ad similem licentiam mos lacu¬
tionis usurpat. Huc acce dit
&iam singularumq linguarum
sua quaedam propri&as. Nã
in ecclesias ticis litteris. nusqua
misericordiam inuitu peratione
positam recolo. cui rei. sermonis
&iam cottidiani consu&udo con¬
cordat Creciduas res uicinas
quidem. sed tamen distinctas

Expanded text:
docti eorum discernant inter docti eorum discernant inter uoluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam et multa in hunc modum, ita ut in his binis uerbis ea, quae priora posui, uirtutibus, quae autem posteriora, uitiis adponant: pleni sunt tamen libri eorum, cum abusione istorum nominum, quae proprie uitia significant, etiam uirtutes sic appellantur, cum uel cupiditas pro uoluntate uel laetitia pro gaudio uel metus pro cautione uel misericordia pro clementia uel astutia pro prudentia uel audacia pro fiducia ponitur. et quis omnia commemorare ualeat, quae ad similem licentiam mos locutionis usurpat? huc accedit etiam singularum quarumque linguarum sua quaedam proprietas. nam in ecclesiasticis litteris nusquam misericordiam in uituperatione positam recolo. cui rei sermonis etiam cotidiani consuetudo concordat. Graeci duas res uicinas quidem, sed tamen distinctas
Abbreviated transcription (Latin):
sibi locum uanitate cordis humani.
maxime cum exdeside rio mortu¬
orum constituerentur imagines.
unde simulacrorum usus exortus
est. & maiore adulatione diuiniho¬
nores defferrontur. tamquamin
caelum receptis. proquibus se in
terris dae monia colenda sub po¬
nerent. & sibi sacrificari ad eceptis
& perditis flagita rens: sacrificiũ
ergo non solum cum iufte imperat
uerus ds̃ sed&iam cum superb e
exigit falsus ds̃ satis ostendit cui
debeatur. haec illi pagano. si ess&
difficilior ad credendum. etiam
ipsa proph&ia persuaderem. in
qua tam longe ante conscripta
sunt. quae nunc impl&a monstra¬
rem : quod si & hanc contempne:¬
r&. hoc quoque agnoscerem
potiusq mirarer quando quidẽ
non omnes fuisse credituros in eiꝰ
proph&iae ueritate. recolerẽ.
siautem telantem xpm. ueldm̃.
exutroq testamento mihi obice¬
r&. atq ipsum uerbum exagita¬
r&: nihil aliud quam se omnium
litterarum uel expertem uel
neglegentem ostender& : cumenĩ

Expanded text:
sibi locum uanitate cordis humani, sibi locum uanitate cordis humani, maxime cum ex desiderio mortuorum constituerentur imagines, unde simulacrorum usus exortus est, et maiore adulatione diuini honores deferrentur tamquam in caelum receptis, pro quibus se in terris daemonia colenda subponerent et sibi sacrificari a deceptis et perditis flagitarent. sacrificium ergo non solum cum iuste imperat uerus deus, sed etiam cum superbe exigit falsus deus, satis ostendit, cui debeatur. haec illi pagano, si esset difficilior ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc inpleta monstrarem. quodsi et hanc contemneret, hoc quoque agnoscerem potius quam mirarer, quandoquidem non omnes fuisse credituros in eiusdem prophetiae ueritate recolerem. Si autem zelantem Christum uel deum ex utroque testamento mihi obiceret atque ipsum uerbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum uel expertem uel neglegentem ostenderet. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ab sorbens mortem inuicto¬
ria : Ineo autem populo haec rite
celebrata sunt. cuius & regnum &
sacerdo tium. propb&ia erat uen¬
turi regis & sacerdotis. ad regen¬
dos & con secrandos fideles in omni¬
bus gentibus. & intro ducendos in reg¬
num caelorum. & sacrarium ange¬
lorum. aduitam acernam:
Huius itaq ueri sacrificii. sicut
religiosa predicamenta hebrei ce¬
lebrauerunt. ita sacrilega imita¬
menta pagani. quoniam quae im¬
molant gentes. ait apostolus. dae¬
monus immolant & non dõ: antiqua
enim res est. praenuntiatiua im¬
molatio. sanguinis. futuram passi¬
onem mediatoris. abinitio gene¬
ris hu mani testificans: hanc
enim primus abel obtulisse. in
sacris litteris inuenitur: non igi¬
tur mirum est. si praeuaricato¬
res angeli. quorum duo maxima
uitia sunt. superbia atq fallacia
per hunc aerem uolitantes : quod
uni uerodõ deberi nouerant. hoc
sibi asuis cultoribus exegerunt aqui¬
bus di putari uoluerunt. dante

Expanded text:
uelut absorbens mortem in uictouelut absorbens mortem in uictoriam. in eo autem populo haec rite celebrata sunt, cuius et regnum et sacerdotium prophetia erat uenturi regis et sacerdotis ad regendos et consecrandos fideles in omnibus gentibus et introducendos in regnum caelorum et sacrarium angelorum ad uitam aeternam. huius itaque ueri sacrificii sicut religiosa praedicamenta Hebraei celebrauerunt, ita sacrilega imitamenta pagani, quoniam quae immolant gentes, ait apostolus, daemoniis immolant, et non deo. antiqua enim res est praenuntiatiua immolatio sanguinis futuram passionem mediatoris ab initio generis humani testificans; hanc enim primus Abel obtulisse in sacris litteris inuenitur. non igitur mirum est, si praeuaricatores angeli, quorum duo maxima uitia sunt superbia atque fallacia, per hunc aerem uolitantes, quod uni uero deo deberi nouerant, hoc sibi a suis cultoribus exegerunt, a quibus dii putari uoluerunt dante
Abbreviated transcription (Latin):
at quod sibi uult ab altero respon¬
deri. sed &iam illum hoc respon¬
surum Inuidentem autencui¬
quam dm̃. quod malos beatos
fieri non siner&. siuellet dicere.
plenos inuenir& suorum libros
dehacre. ad diuinam prouiden¬
tiam pertinentes: De sacrifi¬
cus uero nihil aliud mihi paga¬
nus obicer&. nisicur apud eos
illa reprehendamus. cum in nr̃is
ue teribus libris talia sibi ds̃
noster iussis se leger&ur offerri
Hic ergo deuero sacrificiolatius
fortasse disserens: demonstra¬
rem idnon deberi nisi uniuero
dõ. quod eiunus uerus sacerdos
obtulit. mediator dĩ & hominũ
Cuius sacrificii promissiuas
figuras. inuictimis animalium
celebrari oportebat. propter com¬
mendationem futurȩ carnis & san¬
guinis. perquam unam uictimã
fier& remissio peccatorum. decar¬
ne & sanguine contractorum quȩ
regnum dĩ non possidebunt: quia
eadem sub stantia corporis. incęles¬
tem commutabitur qualitatem.
quod ignis in sacrificio significabat

Expanded text:
at, quod sibi uult ab altero responat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad diuinam prouidentiam pertinentes. De sacrificiis uero nihil aliud mihi paganus obiceret., nisi cur apud eos illa reprehendamus, cum in nostris ueteribus libris talia sibi deus noster iussisse legeretur offerri. hic ego de uero sacrificio latius fortasse disserens demonstrarem id non deberi nisi uni uero deo, quod ei unus uerus sacerdos obtulit, mediator dei et hominum: cuius sacrificii promissiuas figuras in uictimis animalium celebrari oportebat propter commendationem futurae carnis et sanguinis, per quam unam uictimam fieret remissio peccatorum de carne et sanguine contractorum, quae regnum dei non possidebunt, quia eadem substantia corporis in caelestem conmutabitur qualitatem: quod ignis in sacrificio significabat
Abbreviated transcription (Latin):
quidem. quae modo faustus ue¬
lut indigna dõ denostris u&e¬
ribus litteris. insermone suo
posuit. contra paganum. & in
euangelico uel apostolico sermo¬
ne talia reprehendentem. ita
fortasse defenderem. ut paria
deauctoribus eorum. sicut pau¬
lus noster apud athemenses fecit
commemorarem : Inueni remꝰ
enim fostasse. & in litteris corũ
dm̃ mundi creatorem ac fabricatorẽ.
& lucis huius institutorem: qui
ta men ante quam cam conder&.
non iacebat intenebris. & exope¬
re suo perfecto elatum eẽgaudio:
quod certe amplius est. quam
uidit quia bonum est. Et legis
latorem. quam si homo seque¬
r&ur suo bono facer&. si autẽ
sperner& suo malo: quem non
ideo dicerent ignarum futuri.
quia & futuris contemptoribus
legem dedit Iam uero ideo inpro¬
uidendum quod aliquid inter¬
rog&. nec hominem dicerent: in quo¬
rum libris multa non obaliud inter.¬
rogantur. nisi ut suis quisque re¬
sponsionibus conuincatur cum
ille qui interrogat. nonsolum sci¬

Expanded text:
quidem, quae modo Faustus uequidem, quae modo Faustus uelut indigna deo de nostris ueteribus litteris in sermone suo posuit, contra paganum et in euangelico uel apostolico sermone talia reprehendentem ita fortasse defenderem, ut paria de auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sci
Abbreviated transcription (Latin):
rectum. sed tectum credi opor¬
tere concedunt. An forte
quae denouo testamento similia
protulimus. ipsa quoque audeNs
dicere falsa eẽ. atq: peruersa.
priuilegio illo suo diabolico: ut
quic quid est in euangelio. uelepis¬
tolis canonicis. quo ad uiuari he¬
resem suam putant. id esse axp̃o
& apostolis dictum. teneant atq
suadeant Quicquid autem ex
cisdem codicibus aduersus eos so¬
nuerit. in missum ab infalsitorib
ore in prudenti ac sacrilego non
dubitent dicere. Qui furori
eorum. auctoritatem omnium
librorum extinguere atq abo¬
lere conanti. iam supra quantũ
suscepti operis ratio sinere ui¬
delatur. non pauca respondi
Nunc illud ad moneo. ut cum
insanas & sacrilegas fabulas suas
xp̃iani nominis pallio uelare
contendant. uideant tamen
quando ista contra scripturas
xp̃ianas disputant. non a nob
contra paganos tantum. sed
&iam contra manicheos. uerita¬
tem codicum diuinorum testa.¬
menti utriusq defendi: Et ista

Expanded text:
rectum, sed tectum credi oporrectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quicquid est in euangelio uel epistulis canonicis, quo adiuuari haeresim suam putent, id esse a Christo et apostolis dictum teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantum suscepti operis ratio sinere uidebatur, non pauca respondi. Nunc illud admoneo, ut cum insanas et sacrilegas fabulas suas christiani nominis pallio uelare contendant, uideant tamen, quando ista contra scripturas Christianas disputant, non a nobis contra paganos tantum, sed etiam contra Manichaeos ueritatem codicum diuinorum testamenti utriusque defendi. et ista
Abbreviated transcription (Latin):
tius uno. cuitamen pater non pe¬
percit Et quid euidentius quod
nec iustis parcat. emendans eos
uari&ate tribulationum: Cum
dehac re aperte sit dictum & si
iustus uix saluus erit: non solũ
enim inu&ere testamento scri¬
ꝑtum est. quem enim diligit
ds̃ corripit. flagellat autemom¬
nem filium quem recipit. &si
bona percepimus demanu dñi.
mala quare non sustinemus: sed
&iam innouo. ego quem amo
arguo &castigo. & illud. sienim
nos ipsos di iudica remus. ad nõnon
iudica remur. cum iudicamur
autem ad nõ corripimur. no cũͣ
mundo damnemur. ÷ Sed tamen
si paganus in nouo testamento
talia reprehender&. qualia isti
reprehendunt inu&ere. nonne
& ipsi ea defendenda susciperen
Quod si facere possent. qua
tandem uecordia. hic talia re¬
prehendunt qualia ibi defendun:
Siautem non possent cur inuno
tantum ac non potius in utroque
testamento. quod non intellegen¬
tibus impus prauum uider&ur
idem non intellegentibus pus.

Expanded text:
tius uno, cui tamen pater non petius uno, cui tamen pater non pepercit? et quid euidentius, quod nec iustis parcat emendans eos uarietate tribulationum, cum de hac aperte sit dictum: et si iustus uix saluus erit? non solum enim in uetere testamento scriptum est: quem enim diligit deus, corripit; flagellat autem omnem filium, quem recipit et: si bona percepimus de manu domini, mala quare non sustinemus? sed etiam in nouo: ego quem amo, arguo et castigo et illud: si enim nos ipsos diiudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemur. sed tamen si paganus in nouo testamento talia reprehenderet, qualia isti reprehendunt in uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis
Abbreviated transcription (Latin):
hominem ligatis manibus & podi¬
bus. proici intenebras exterio¬
res: uel nolle super se xpm
regnare propter quod peccatũ
ait. illos autem qui noluerunt
me regnare sibi. adducite & in¬
terficite coram me: sicut iste ac¬
cusauit dm̃ in u&ere testamento
qui eiuisus est propter leuia uel
nulla commissa hominum milia
trucidaro : Iam uero illud quod
reprehendit faustus minantem
dm̃. uenturum seesse cumgladio.
quo non parcer&. nec iusto nec pe¬
catori: quomodo paganus ille re¬
prehender&: audiens apostolum
paulum dicere dedõ nostro quia
filio proprio non pepercit. sed pro
nobis omnibus tradidit eum: Au¬
diens & p&rum cum demagnis tri¬
bulationibus scõrum & interfecti¬
onibus loquer&ur. ad tolerandũ
exhostantem & dicentem. Tempꝰ
est ut iudicium incipiat ad omo
dñi . & si initium a nobis. qualis
finis erit eis qui non credunt dñ
euangelio : & si iustus quidem
uix saluus erit. peccator &impi¬
us ubi parebunt: Quid enim ius¬

Expanded text:
hominem ligatis manibus et pedihominem ligatis manibus et pedibus proici in tenebras exteriores; uel nolle super se Christum regnare. propter quod peccatum ait: illos autem, qui noluerunt me regnare sibi, adducite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla commissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nostro: quia filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem: tempus est, ut iudicium incipiat a domo domini; et si initium a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt domini euangelio? et si iustus quidem uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? quid enim ius
Abbreviated transcription (Latin):
de illo esse scriptum. zelus
domus tuae comedit me. sicut
ifte accusauit zelantem dm̃
quod aliis sacrificari u&uiss&:
Dicer& irascentem insuos &
in alienos. in suos quidem quia
dixit. seruus qui scit uolunta¬
tem dñi sui & facit digna plagis.
uapulauit multa in alienos aũ
quia dixit. siquis uos non recipe¬
rit. excunite illis puluerem decal¬
ciamentis uestris: Amen dico uobis
quia tolerabilius erit sodomȩ
indie iudicii. quam illi ciuitati.
sicut iste criminatur irascen¬
tem dm̃. nunc inalienos nunc
in suos. quos utrosque apostolus
commemorat dicens. qui cumq
enim sine lege peccauerunt:
sine lege peribunt. et quicum¬
que in lege peccauerunt. ꝑ legem
iudicabuntur ⁊ Dicer& & tru¬
cidantem & ef fundentem mul¬
torum sanguinem obleuia qui¬
dem uel nulla commissa leue
quippe aut nullum commis sũ
pagano uider&ur uel non habe¬
re in conuiuio nuptiarum ues¬
tem nuptialem. propter quod
rex noster in euangelio iussit

Expanded text:
de illo esse scriptum: zelus de illo esse scriptum: zelus domus tuae comedit me, sicut iste accusauit zelantem deum, quod aliis sacrificari uetuisset. diceret irascentem in suos et in alienos: in suos quidem, quia dixit: seruus, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa; in alienos autem, quia dixit: si quis uos non receperit, excutite illis puluerem de calciamentis uestris; amen dico uobis, quia tolerabilius erit Sodomae in die iudicii quam illi ciuitati. sicut iste criminatur irascentem deum, nunc in alienos, nunc in suos, quos utrosque apostolus commemorat dicens: quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. diceret et trucidantem et effundentem multorum sanguinem ob leuia quidem uel nulla commissa. leue quippe aut nullum commissum pagano uideretur uel non habere in conuiuio nuptiarum uestem nuptialem, propter quod rex noster in euangelio iussit
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerit quis eum tetige¬
rit. quando tetigit fimbriam
uestimenti eius quae fluxum
sanguinis patiebatur. sicut iste
culpauit dm̃ nescisse ubi later&
adam Credo quia dixerat
adam ubi es. sicut dixit xp̃s.
quis me tetigit :: Dicer& & in ui¬
dum aceimentem. nesi intrarent
quinque aliae uirgines in regnũ
eius. uiuerent in aernum . con¬
tra quas ita clausit. ut nec mise¬
rabi liter pulsantibus aperir&.
uelut obliuiscens quod ipse pro¬
miserat dicens. pulsate & aperi&
uobis: sicut ifte inuidiae timorisq
arguit dm̃. quod aduitam a&er¬
nam non admiserit peccatorem :
Dicer& & app&entem . non pecu¬
dum sed hominum sanguinem
qui adixit. qui perdiderit animã
suam propter me. inuitam &ernã
inueni& eam: sicut iste desacri¬
ficus animalium. quibus figu¬
ris promittebatur sacrificiũ
sanguinis quo redempti sumꝰ
uoluit calum niari : Repre¬
hender& & zelantem. quia
cumementes &uendentes de
templo flagelando eiecis s&.
commemorauit euangelista

Expanded text:
non potuerit, quis eum tetigenon potuerit, quis eum tetigerit, quando tetigit fimbriam uestimenti eius, quae fluxum sanguinis patiebatur, sicut iste culpauit deum nescisse, ubi lateret Adam, credo quia dixerit: Adam, ubi es? sicut dixit Christus: quis me tetigit? diceret et inuidum ac timentem, ne, si intrarent quinque aliae uirgines in regnum eius, uiuerent in aeternum: contra quas ita clausit, ut nec miserabiliter pulsantibus aperiret. uelut obliuiscens, quod ipse promiserat dicens: pulsate et aperietur uobis, sicut iste inuidiae timorisque arguit deum, quod ad uitam aeternam non admiserit peccatorem. diceret et adpetentem non pecudum, sed hominum sanguinem, quia dixit: qui perdiderit animam suam propter me, in uitam aeternam inueniet eam, sicut iste de sacrificiis animalium, quibus figuris promittebatur sacrificium sanguinis, quo redempti sumus, uoluit calumniari. reprehenderet et zelantem, quia cum ementes et uendentes de templo flagellando eiecisset, commemorauit euangelista
Abbreviated transcription (Latin):
tantam fidem in israhel: Eccenos
ut potuimus exposuimus. uidit ds̃
quia bonum est: & melius fortas¬
sis exponunt ista meliores: Ex¬
ponunt & isti quare sit miratus
ihs̃ quod ante quam fier& pre¬
sciebat. & ante quam audir&
utiq: nouerat : Quam quam
enim plurimum intersit. utrũ
uideat aliquis quia bonumest
an & iam mir&ur. in hoc tam̃
est non nulla simitudo. quia
&iam ins lucem fidei miratus
est. quam incorde illius centuri¬
onis ipse fecerat quiest uerum¬
lumen. quod inluminat omnẽ
hominem uenientem inhunc
mundum: Quem poss& certe
aliquis impius paganus itacalũ¬
niari. & reprehendere in euange
lio. sicut dm̃ fauftus inuetere
testamento : Dicer& enim &ille
in prouidum xpm. non solum
ex hoc quod miratus est centu¬
rionis fidem: uerum &iam quod
iudam inter discipulos elegit.
quia mandata eius non erat ser¬
uaturus. sicut reprehendit iste
cur praeceptum inparadiso datũ
fuerit homini non facturo
Culpar& &iam illud. quod scire

Expanded text:
tantam fidem in Israhel. ecce nos tantam fidem in Israhel. ecce nos ut potuimus, exposuimus "uidit deus quia bonum est" et melius fortassis exponunt ista meliores: exponant et isti, quare sit miratus Iesus, quod antequam fieret, praesciebat, et antequam audiret, utique nouerat. quamquam enim plurimum intersit, utrum uideat aliquis, quia bonum est, an etiam miretur, in hoc tamen est nonnulla similitudo, quia etiam Iesus lucem fidei miratus est, quam in corde illius centurionis ipse fecerat, qui est lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. Quem posset certe aliquis inpius paganus ita calumniari et reprehendere in euanglio, sicut Deum Faustus in vetere Testamento. Diceret enim et ille improvidum Christum, non solum ex hoc quod miratus est Centurionis fidem; verum etiam quod Judam inter discipuqui mandata eius non erat seruaturus, sicut reprehendit iste, cur praeceptum in paradiso datum fuerit homini non facturo. culparet etiam illud, quod scire
Abbreviated transcription (Latin):
non dis pliceat. quod ds̃ noster
opus suum. uidit quia bonum
est: quando quidem ds̃ eorum
cum membra sua mersit inte¬
nebras. uelum contra seposuit
Non enim quod fecit uidit quia
bonum est. sed noluit uidere.
quia malum est Miratum sane
faustus dm̃ nostrum dixit. qđ
scriptum non est nec omnino ẽ
consequens. ut cum aliquis uidit
quia bonum est. &iam miratus
dicatur Multa enim bona ui¬
dentes non miramur : tamquam
prȩter opinionem ita sint. sed
tantum modo ad probamus. quod
ita eẽ debuerint. Uerum tamen
ostendimus eis non inu&ere testa¬
mento. cui malitiose calumniant᷑
sed in nouo quod imperitos fallant
accipiunt dm̃ eẽ miratum: xpm
enim fatentur dm̃. & hanc inlaqueo
suo uelut escãm dulcissimam po¬
nunt. qua xp̃o deditos capiant:
Ds̃ ergo miratus est. cum xp̃smira¬
tus est Sic enim scriptum est in
euangelio. quod audit a fide cuiusdã
centurionis miratus est. & at dispłis
suis. Amen dicouobis. non inueni

Expanded text:
non displiceat, quod deus noster non displiceat, quod deus noster opus suum uidit, quia bonum est, quandoquidem deus eorum cum membra sua mersit in tenebras, uelum contra se posuit? non enim quod fecit, uidit, quia bonum est; sed noluit uidere, quia malum est. Miratum sane Faustus deum nostrum dixit. quod scriptum non est nec omnino est consequens, ut cum aliquis uidit, quia bonum est, etiam miratus dicatur. multa enim bona uidentes non miramur, tamquam praeter opinionem ita sint, sed tantummodo adprobamus, quod ita esse debuerint. uerumtamen ostendimus eis non in uetere testamento, cui malitiose calumniantur, sed in nouo, quod ut inperitos fallant accipiunt. deum esse miratum. Christum enim fatentur deum et hanc in laqueo suo uelut escam dulcissimam ponunt. qua Christo deditos capiant. deus ergo miratus est, cum Christus miratus est; sic enim scriptum est in euangelio, quod audita fide cuiusdam centurionis miratus est et ait discipulis suis: amen dico uobis, non inueni
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem impiam tenebrosȩ.
lucem sapientiae dĩ nusquam
absentem comprehendere non
possunt. quod abea longe
sint affectu non loco. quid mirũ
si sps̃ dĩ qui suꝑferebatur sup
aquas super ferebatur &iam
super aquarum tenebras. in com¬
parabili quidem loginquitate
sed sub stantiae non locorum: Scio
quidem istis quam surdis haec
cantem. nec tamen despero quod
cantici mei ueritas. inuentura sit
aurem suam quam dñs aperuit:
aquo sunt uera quae dicimus:
Istos autem quales diuinarum
scripturarum iudices patimur.
quibus &iam displic& quod dõpla¬
cuerint opera sua. quem tam quã
in solitam lucem miratum eẽ re¬
prehendunt. quia scriptum est.
& uidit ds̃ lucem quia bonaest
Ad probat enim opera suaquia
placent ei que fecit. & hoc est
uidere quia bona sunt Neq
enim aliquid inuitus facere
cogitur. ut quod ei non plac&
faciat. aut in aliquid ficiendũ
in prudens labitur. ut factum
eẽ displiceat. Cur autemistis

Expanded text:
uoluntatem inpiam tenebrosae uoluntatem inpiam tenebrosae lucem sapientiae dei nusquam absentem conprehendere non possunt, quod ab ea longe sint adfectu, non loco, quid mirum, si spiritus dei, qui superferebatur super aquas, superferebatur etiam super aquarum tenebras, inconparabili quidem longinquitate, sed substantiae, non locorum ? Scio quidem istis quam surdis haec cantem; nec tamen despero, quod cantici mei ueritas inuentura sit aurem suam, quam dominus aperuerit, a quo sunt uera, quae dicimus. istos autem quales diuinarum scripturarum iudices patimur, quibus etiam displicet, quod deo placuerint opera sua, quem tamquam insolitam lucem miratum esse reprehendunt, quia scriptum est: et uidit deus lucem, quia bona est! adprobat enim opera sua, quia placent ei, quae fecit, et hoc est uidere, quia bona sunt. neque enim aliquid inuitus facere cogitur, ut quod ei non placet faciat, aut in aliquid faciendum inprudens labitur, ut factum esse displiceat. cur autem istis
Abbreviated transcription (Latin):
utrum simul cum sua luce facta
sint. an ex illa quae iam facta erat.
quodam modo accensa sint. simlit᷑
quaeritur. Quae lib& sane lux
factasit. quando cum essent tene¬
brae super abyssum. dixit ds̃. fiat
lux. creatam tamen lucemacrea¬
trice luce facta meẽ nondubitat.
quis quis scãs litteras pie legen¬
do fit dignus qui intellegat
Nec ideo putandus est ds̃ antequã
facer& lucem intenebris habitasse
quia sp̃s dĩ super ferebatur suꝑ
aquas cum praedictum fuiss&
tenebrae erant super abyssum
Abrssus namq est aquarum
in aestimabilis profunditas
Vnde potest occurrere carnalipru¬
dentiae. uelut in his tenebrisquȩ
erant super abyssum habitaue¬
rit sps̃ dĩ. dequo dictum est fere¬
batur super aquas. non intelle¬
genti quem ad modum luxlu¬
ceat intenebris & tenebreeã
non con prehendat. nisi per
dĩ uerbum fiat lux &dicatur
eis. fuistis enim aliquando
tenebrȩ. nunc autem luxindño:
Quodsi rationales mentes per

Expanded text:
utrum simul cum sua luce facta utrum simul cum sua luce facta sint, an ex illa, quae iam facta erat, quodam modo accensa sit, similiter quaeritur. quaelibet sane lux facta sit, quando, cum essent tenebrae super abyssum, dixit deus: fiat lux, creatam tamen lucem a creatrice luce factam esse non dubitat, quisquis sanctas litteras pie legendo fit dignus, qui intellegat. Nec ideo putandus est deus, antequam faceret lucem, in tenebris habitasse, quia spiritus dei superferebatur super aquas, cum praedictum fuisset: tenebrae erant super abyssum. abyssus namque est aquarum inaestimabilis profunditas. unde potest occurrere carnali prudentiae, uelut in his tenebris. quae erant super abyssum, habitauerit spiritus dei, de quo dictum est: ferebatur super aquas, non intellegenti, quemadmodum lux luceat in tenebris et tenebrae eam non conprehendant, nisi per dei uerbum fiat lux et dicatur eis: fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in domino. quodsi rationales mentes per
Abbreviated transcription (Latin):
nibus in acces sabilis est. Beatien᷑
mundi cordes. quoniam ipsi
dm̃ uidebunt: Ds̃ autem lux
est & tenebrae in eo non sunt
ullae. impii uero non uidebunt
lumen. sicut dicit esaias. Talib
ergo est in accessibilis illa lucifica
lux quae non solum illam spiri¬
talem lucem inscõrum mentib
sed &iam iftam corporalem fecit.
non adquam prohibe at accede¬
re malos. sed quam fecit oriri suꝑ
bonos & malos: Cum ergo essent
tenebre super abyssum. ille qui
erat lux. dixit. fiat lux. Quae
lux lucem fecerit. manifestum est.⁊
Manifefte enim positum est.
dixit autem ds̃: Quam tamen
lucem fecerit. non ita manifestũ
est. utrum illam quae inmentib
angelorum est. id est ipsos tunc
sp̃s rationales ds̃ fecerit. Ancorpo¬
ralem quandam lucem. remotam
&iam ipsam ab aspectibus nostris.
in sublimibus huius mundi locis.
&inter studiosos diuinarum scrip¬
turarum concorditer disputatur
Quasto enim die fecit ista conspicua
caeli luminaria Quae rursus

Expanded text:
nibus inaccessibilis est; beati enim nibus inaccessibilis est; beati enim mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. deus autem lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae; inpii uero non uidebunt lumen, sicut dicit Esaias. talibus ergo est inaccessibilis illa lucifica lux, quae non solum illam spiritalem lucem in sanctorum mentibus, sed etiam istam corporalem fecit, non ad quam prohibeat accedere malos, sed quam facit oriri super bonos et malos. Cum ergo essent tenebrae super abyssum, ille, qui erat lux, dixit: fiat lux. quae lux lucem fecerit, manifestum est: manifeste enim positum est: dixit deus. quam tamen lucem fecerit, non ita manifestum est: utrum illam, quae in mentibus angelorum est, id est ipsos tunc spiritus rationales deus fecerit, an corporalem quandam lucem. remotam etiam ipsam ab aspectibus nostris in sublimibus huius mundi locis, inter studiosos diuinarum scripturarum concorditer disputatur. quarto enim die fecit ista conspicua caeli luminaria. quae rursus
Abbreviated transcription (Latin):
& facta est lux . quam non feciss&
nisi lucifica lux quod est ds̃ Sic̃
enim sibi sufficit ad adernam be¬
atitudinem. & ex hac abundat
ad faciendos beatos. ita sibi sufficit
ad a&ernam lucem. et exhac abun¬
dat ad faciendos inlum inatos
Nullius bonum cupiens. cum ipso
fruatur omnis uoluntas bona
nullius malum timens cum ipso de¬
seratur omnis uoluntas mala
Quia nec aug& eum qui eius dono
beatus est. nec terr& eum quieius
iudicio miser est: Talem dm̃ manichei
non colitis. longe ab illo facti estis.
dum phantas mata uestra sectamni
quae coruestrum uanum &uagũ
lucem iftam caelestium corporũ.
per carnis oculos hauriens. uobis mul¬
tiplici fictione dilatauit atq uariuit
Lux ista quam uis & ioipsam ds̃
fecerat. longe in comparabilis est¬
&iam illiluci quam fecit ds̃ inmen¬
tibus piorum. quas a tenebris luci¬
ficat sicut abimpi&ate iustificat.
Quanto magis illi in accessabili
quae ifta omnia facit: nec in om¬

Expanded text:
et facta est lux; quam non fecisset et facta est lux; quam non fecisset nisi lucifica lux, quod est deus. Sicut enim sibi sufficit ad aeternam beatitudinem et ex hac abundat ad faciendos beatos, ita sibi sufficit ad aeternam lucem et ex hac abundat ad faciendos inluminatos, nullius bonum cupiens, cum ipso fruatur omnis uoluntas bona, nullius malum timens, cum ipso deseratur omnis uoluntas mala, quia nec auget eum, qui eius dono beatus est, nec terret eum, qui eius iudicio miser est. talem deum, Manichaei, non colitis; longe ab illo facti estis, dum phantasmata uestra sectamini, quae cor uestrum uanum et uagum lucem istam caelestium corporum per carnis oculos hauriens uobis multiplici fictione dilatauit atque uariauit. lux ista, quamuis et ipsam deus 'fecerit, longe inconparabilis est etiam illi luci. quam fecit deus in mentibus piorum, quas a tenebris lucificat. sicut ab inpietate iustificat, quanto magis illi inaccessibili. quae ista omnia facit ! nec om
Abbreviated transcription (Latin):
sum: tamquam nos abys sum di¬
camus dm̃. ubi tenebrȩ erant.
quia lux ibi nonerat. Ante quam
ds̃ uerbo facer& lucem: S edquia
non dis tingunt inter lucem quod
est ipse ds̃. & lucem quam fecit
ds̃. ideo putant esse consequens.
ut intenebris ipse fuerit ante¬
quam facer& lucem. cum tenebrȩ
essent super abrssum ante quã
dicer&. fiat lux & factaest lux:
Sicut enim in nouo testamento
utrumque de illo dicitur. nam
&ds̃ lux est & tenebrȩ in eo non
sunt ullae. ibi legimus & ds̃ qui
dixit tenebris lumen clarescere
claruit in cordibus nostris. Et¬
idem ibi legimus sic. & millis
u&eribus libris. &candor est
lucis a&ernae. Dictum est desa¬
pientiaȩ dĩ. quae utiq facta
non est: quia per illam facta sunt
omnia Et deluce quadam quȩ
non nisi per illam fieri potest.
hoc modo ibidictur . Tuinlumna¬
bis lucernam meam dnẽ. ds̃ meus
in luminabis tenebras meas: Si¬
cut & abinitio cum tenebrae essent
super abrssum. dixit ds̃. fiat lux

Expanded text:
sum, tamquam nos abyssum disum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequam faceret lucem, cum tenebrae essent super abyssum, antequam diceret: fiat lux, et facta est lux. sicut enim in nouo testamento utrumque de illo dicitur - nam et: deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae ibi legimus et: deus, qui dixit de tenebris lumen clarescere, claruit in cordibus nostris itidem ibi legimus — sic et in illis ueteribus libris et: candor est lucis aeternae dictum est de sapientia dei, quae utique facta non est, quia per illam facta sunt omnia, et de luce quadam, quae non nisi per illam fieri potest, hoc modo ibi dicitur: tu inluminabis lucernam meam, domine; deus meus inluminabis tenebras meas. sicut et ab initio, cum tenebrae essent super abyssum, dixit deus: fiat lux,
Abbreviated transcription (Latin):
todir&ur Ueritas autem ut ab¬
lata obseruatione umbrarum.
quod promis sum erat. ex dĩ fide
praesentar&ur : Pro inde istiqui
ea quae non intellegunt reprehen¬
dentes. lepram uel scabiem. seuuer¬
rucas legis eẽ dicunt promissiuas
figuras sacramentorum. similes
sunt hominibus: quibus displicent
ea quorum non capiunt utilitatẽ.
uelut si surdus uidens moueri
labia loquentium. tamquam
super fluo oris motus deformesq
reprehender&: uel siquis quam
caecus laudata sibi aliqua domo.
uell& palpando probare quod
dicitur. & parietum lenitatem
manu per tractans. infenes tras in¬
ruer&. easque uelut in conuemien¬
tes illi aequalitati redarguer&: ca¬
uernasque ruinosas putaro
Iam uero facta proph&arum &iam
ipsa proph&ica & inistica fuisse
quid agam ut intellegant.
quorum mentes uanitas occupa¬
uit:. Ita ut putent credi Anobis
&iam ipsum dm̃ aliquando imte¬
nebris eẽ uersatum. quia scrip¬
tum est tenebrȩ erant super abrs¬

Expanded text:
todiretur, ueritas autem, ut abtodiretur, ueritas autem, ut ablata obseruatione umbrarum, quod promissum erat, ex dei fide praesentaretur. Proinde isti, qui ea, quae non intellegunt, reprehendentes lepram uel scabiem seu uerrucas legis esse dicunt promissiuas figuras sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abys
Abbreviated transcription (Latin):
EC SACRMENTALEGIS
intellegitis. nec facta prophe¬
tarum. quianeque sc̃itatem neq iusti¬
tiam cogitare nostis. Sed de precep¬
tis & sacramentis ueteris testam̃ti.
saepe acmultaiam diximus. ut in¬
telleger&ur aliudibi fuisse. quod per¬
qued per gratiam noui testamen¬
ti faciendo donar&ur. implendũ.
aliud quod per ueritatem patefac¬
tam. remouendo demonstrar&ur
impl&um: Cumdĩ & proximi diloc¬
tione susciper&ur legis per ficien¬
da praeceptio. circum cisionis aũ
atque aliorum illius temporis sa¬
cramentorum cessationem. often¬
der&ur. legis persoluta promissio :
Praeceptum quippe reos faciebat
addesiderandam salutem. Promis¬
sum autem figuras celebrabat.
ad expec tandum saluatorem. ut
per aduentum noui testamenti.
illos liberar& gratia donata. illas
au ferr& ueritas reddita. Ipsa enĩ
lex quae per moysen data est.
gratia & ueritas per ihm̃ xpm̃
facta est Gratia scilic&: ut data
indulgentia peccatorum. quod
praeceptum erat exdĩ dono cus¬

Expanded text:
ec sacramenta legis intellegitis nec facta prophetarum, quia neque sanctitatem neque iustitiam cogitare nostis. sed de praeceptis et sacramentis ueteris testamenti saepe ac multa iam diximus, ut intellegeretur aliud ibi fuisse, quod per gratiam noui testamenti faciendo donaretur inplendum, aliud, quod per ueritatem patefactam remouendo demonstraretur inpletum: cum dei et proximi dilectione susciperetur legis perficienda praeceptio, circumcisionis autem atque aliorum illius temporis sacramentorum cessatione ostenderetur legis persoluta promissio. praeceptum quippe reos faciebat ad desiderandam salutem, promissum autem figuras celebrabat ad expectandum saluatorem, ut per aduentum noui testamenti illos liberaret gratia donata, illas auferret ueritas reddita. ipsa enim lex, quae per Moysen data est, gratia et ueritas per Iesum Christum facta est: gratia scilicet, ut data indulgentia peccatorum, quod praeceptum erat, ex dei dono cus
Abbreviated transcription (Latin):
persequentib & uendentib fr̃ib: inae¬
gypto pꝰlabores honorat᷑ : Didicimꝰ enim
labores xp̃i in orbegentiũ quẽ sig ficabat
Aegyptus ꝑuarias passiones mastrrum
terrarũ erogatione frum̃tisui omã subiu¬
gantis: ipsem: hinnuit in uirga morsi quȩ
interra serpens effecta eius mostẽ figu¬
rauit a ferpente uenentẽ : sed qđ ad p̃hen¬
sacauda significat posterius peractis
iam omnib: infine actionis. ad id qđ fu¬
erat resurgendo reuestitur. Vbi ꝑuitȩ
reparationẽ morte consumpta nihlser¬
pentis appar& : Nos qꝙ̃ corpus eius in
eadẽ mostalitate ꝑ lubrica temporũ
uolumur sed fine nouissimo uelud
cauda scłi ꝑmanũ id est ꝑpotestatem
iudicii. neultra plabatur ad p̃hensa.

Expanded text:
persequentibus et uendentibus fratribus in Aegypto post labores honoratur. didicimus enim labores Christi in orbe gentium, quem significabat Aegyptus, per uarias passiones martyrum; terrarum erogatione frumenti sui sibi omnia subiugantis. ipse mihi innuit in uirga Moysi, quae in terra serpens effecta eius mortem figurauit a serpente uenientem; sed — quod adprehensa cauda significat - posterius peractis iam omnibus in fine actionis ad id, quod fuerat, resurgendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumpta nihil serpentis adparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo uelut cauda saeculi per manum, id est per potestatem iudicii, ne ultra prolabatur adprehensa
Abbreviated transcription (Latin):
uelataẽ : & non transeuntib ad d ñm̃:
N on eis auferetur uelamen qđ in lecti¬
one uet eristestam̃timan&. quia in
soloxp̃o euacuatur non ipsa lectio
ueteris testam̃ti quaehab& abscon¬
ditam uistutem. sed uelam̃ quo ab¬
sconditur. Ande xp̃o incruce passo
uelũ tem pli conscissumẽ. ut ꝑxp̃i
passionem reuelentur. secr&a sacra¬
m̃torum fidelib ad bibendũ eius
sanguinẽ oreapesto in confessione
transeuntibus: Propterea populus
ille sicut cain . adhuc operatur terrã
adhuc exerc& operationẽ legis car¬
naliter quaenon ei dat uirtutẽ suam
quia in ea non intellegit gratiã xp̃i.
Propterea & in ipsa terra quã xp̃s
portauit. idest in eius carne. ipsi
operatist̃ salutem nram crucifigen
doxp̃m quimortuus ẽ ꝓpterdelicta
nr̃a : Neceis deđ eadem terra uir¬
tutem suam quia noniustificatist᷑
uirtute resurrectioꝵs eius. qui re¬
surrex it ꝓpteriustificationẽ n ram̃:

Expanded text:
uelata est; et non transeuntibus ad dominum uelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo in cruce passo uelum templi conscissum est, ut per Christi passionem reuelentur secreta sacramentorum fidelibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat uirtutem suam, quia in ea non intellegit gratiam Christi. propterea et in ipsa terra, quam Christus portauit, id est in eius carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram;
Abbreviated transcription (Latin):
dictus. idest ut eum intelleger& etostex¬
der& ecclesia maledictum : dicente apło.
Quicumq enim ex operibus legissunt.
sub maledicto sunt legis : Deinde cum
dixiss&. Maledictus tua terra quae
aperuit ossuum accipere sanguinem
fris tui demanutua: Non dix quõ
operaberis eam. sed ait . quõ operabe¬
ris terram & non adici& uistutem suã
dare tibi . : Unde non est necesse . ean¬
dem terram intellegere operarica¬
in .quae a peruit os accipere sanguinẽ
fratris demanueius : Sedideomale¬
dictus intellegitur ab hac terra. quõ
operatur terrã quaenon adici& iustu¬
tem suã dare illi: id est ideo populum
iuda eorum maledictum agnoscit. Et
ostendit ecclesia : quõ occisoxp̃o adhuc
operatur terrenã circum cisionẽ. ter¬
renũ sabbatum terrenũ azimũ. terre¬
nũ paschu: quae om̃s terrena operatio
hab& occultam uistutem intellegen¬
dae gratiae xp̃i. quaenondatur iu¬
dȩis in impi&ate & in fidelitate ꝑse¬
uerantibus. quia nouo testamentore¬

Expanded text:
dictus, id est ut eum intellegeret et ostenderet ecclesia maledictum dicente apostolo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit et ostendit ecclesia, quoniam occiso Christo adhuc operatur terrenam circumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in inpietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento re