comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiciebat᷑: & ab illa informata. sub̾te sibi sen su
Sic itaq tͥa inuenta st̃ in hoĩe: sapĩa. prudentia.
Sensualitas ultima regebat᷑ tm̃ ⁊ ñ regebat.
regebat. Ad hanc similitudinẽ tͥa aĩalia fo¬
ris fc̃a st̃. Unũ rõnale quod dñabatur: aliud
irrõnale quod subiciebatur: t̾cium rõne siłr¬
qͦd asuꝑiori quid̃ regebatur. ⁊ cũ suꝑiorrinfe¬
riori dñabatur. Fiat qͥ uir imago sapie: fe
inina forma prudentie. Bestie autẽ: similitu¬
do sensualitatis ⁊ concupiscentie. ꝓpt̾ea serpẽs
feminram peccm̃ suadendo decepit: femina uͦ
uirum decepta. ad ꝯsensũ inclinauit: qr con¬
cupiscentia prudentie carnis pͥmũ delectio¬
nem pecc̾i sugg̃ĩt: dein de prudentia carnis
ꝑ delectationem pecc̃i decepta rõnem ad ꝯsen-¬
sum iniquitatis trahit. ꝓpt̾ has ⁊ hꝰcemodi
rõues discreta ÷ humana rattoͣ. ut in altera
parte robustior ẽẽt. inalt̾a uͦ infirmior de mon¬

Expanded text:
iebatur superiori, et ab illa informata subjectae sibi sensuaiebatur superiori, et ab illa informata subjectae sibi sensuaSic itaque tria inventa sunt in homine: sapientia, prudentia Sensualitas ultima regebatur tantum et non regebat. regebat. Ad hanc similitudinem tria animalia foris facta sunt. Unum rationale quod dominabatur, secundum irrationale quod subjiciebatur, tertium ratid a superiori quidem regebatur, et cum superiore inferiori dominabatur. Erat igitur vir imago sapientiae, femina forma prudentiae, bestia autem similitudo sensualitatis et concupiscentiae. Propterea serpens feminam peccatum suadendo decepit, femina vero virum. Decepta ad consensum inclinavit, quia concupiscentia prudentiae carnis primum delectationem peccati suggerit: deinde prudentia carnis per delectationem peccati decepta, rationem ad consensum iniquitatis trahit. Propter has et hujusmodi rationes discreta est humana natura ut in altera parte robustior esset, in altera vero infirmior demon
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd in commxtione carnis expleri debue¬
rait: ut meo ꝯuinsti ⁊ exect̾ent᷑ ꝑobedien¬
tiam aduirtutem ⁊ fructificarent ꝑ ꝓlis
generationem. In quo officio. masculo ꝙ
qui suꝑior erat datum. qͦd ꝓpagandum
firiss de suo seminare: fomine aũ ꝯqꝑe
monstraret᷑ qm̃ in illa in uisibili societa¬
de aĩa tõnał nulla tenus fructificare poͤ¬
sec⁊ insi pͥus semen uirtutis ad̾o ꝯcꝑꝑet.
erat ad huc aliud in natitta humana:
qͦd ꝑ societatem ꝯuigis̃ monstrari debu¬
isset. Sic quippe ꝯditus ⁊̃ homo. ut quid¬
dam in eo sup̃mũ et̃t. ⁊n hoĩe nicħ altiꝰ
ẽẽt: pꝰ illud autem aliud sub illo eẽt.⁊
sub̾tum illi: deinde aliud nouissimũ¬
⁊ inimo ꝯstituttm: ⁊ cet̾is duob sub̾tũ.
t̃rat quippe in hoĩe tõ suip̃mo loeo con¬
sticuta: solis diuinis & inuisibilib intendens & di¬
uine uoluntati se ꝯformans: pꝰ ħ alia quedam
ñ adcorporalia & uisibilia respiciens. qͦ suꝑiori

Expanded text:
ri debuerat, ut in eo conjuncti exercerentur per obedientiam ad virtutem, et fructificarent per prolis generationem. In quo officio masculo quidem qui superior erat datum est quod propagandum fuisset de suo seminare, feminae autem comonstraretur quod in illa invisibili societate anima rationalis nullatenus fructificare posset, nisi prius semen virtutis a Deo conciperet. Erat adhuc aliud in natura humana quod per societatem conjugii monstrari debuisset. Sic quippe conditus est homo, ut quiddam in eo supremum esset, et in homine nihil altius esset. Post illud autem aliud sub illo esset et subjectum illi; deinde aliud novissimum in imo constitutum, et in caeteris duobus subjeetum. Erat quippe in homine ratio supremo loco constituta, solis divinis et invisibilibus intendens et divinae voluntati se conformans. Post haec al a quaedam ratio ad corporalia et visibilia respiciens, quae subjic
Abbreviated transcription (Latin):
Ex inde gͦ carnale cõmertiũ ab hoĩe exercẽri
ñ debuit: exquo illud sñ turpi ꝯcupiscen¬
tia ⁊ carnis libidine exerceri ñ potuit:
Ipse eñi sͥ ħ illicitũ fec̃. exqͦ se talem fecto
qͥ illud licite implere ñ possit. S ꝙ caruis
humane in firmitas turpiꝰ ad omnẽ ꝯcupiscen¬
tiam efflueret: si ñ in parte aliqͣ licite exciꝑe
solum fuerat institutum: ut dũ ꝑindulgen¬
tiani ꝓmaiori malo euitando agit᷑: ip̃m qͦd
ei in ÷ malũ infirmitatis ꝑpudicitiũ ꝯ iuga¬

Expanded text:
Exinde ergo carnale commercium ab homine exerceri non debuit; ex quo illud sine turpi concupiscentia et carnis libidine exerceri non potuit. Ipse enim sibi hoc illicitum fecit, ex quo se talem fecit qui illud licite implere non possit. Sed quia carnis humanae infirmitas turpius ad omnem concupiscentiam efflueret si non in parte aliqua licite exciper officium solum fuerat institutum. Ut dum per indulgentiam pro majori malo evitando agitur, ipsum quod inest ei malum infirmitatis, per pudicitiam conjuga
Abbreviated transcription (Latin):
suaderet᷑: sic tñ ut ^ tͥrimq uoluntaria eẽt.
dilectio. Quia si uoluntaria ñ eẽt nec t̃a
dilectio: nec u̾e dilectionis sacͣmentũ esse.
posset It̾um ut aliud sacͤmentũ in hac
societate formaretur : p̃cepit dͥs. ut mascu¬
lus ⁊ femina inuna carne ungerent᷑. Ut
sicut pͥus in sacͣmento ꝯiugii ꝑdilectionẽ
unũ erant: ita p̾modum in officio ꝯrugñ
unum fierent ꝑunam catnis cõmixtio¬
nem: ut ostenderetur. ꝙ qui pͥus in sua di¬
iuiuatione ꝑ dilectionem iunctus erat aĩe.
p̃modũ ꝑassumptam carnem iunctas ÷

Expanded text:
taria esset dilectio, quia si voluntaria non esset neque vera dilectio nec verae dilectionis sacramentum esse posset. Iterum ut aliud sacramentum in hac societate formaretur praecepit Deus ut masculus et femina in una carne jungerentur, ut sicut prius in sacramento conjugii per dilectionem unum erant, ita postmodum in officio conjugii unum fierent per unam carnis commistionem. Ut ostenderetur quod qui prius in divinitate per dilectionem junctus erat animae, postmodum per assumptum c
Abbreviated transcription (Latin):
tate aĩa sponsa erat: ⁊ sponsus ais. Officium
ꝯiugũ sacͣmtutũ fuit cꝰdam societatis: que
futura erat ꝑcarnem assumptã int̃ xp̃m ⁊ ec¬
clesiam. In qua societate .xͦ sponsus futurus
erat:⁊ sponsa eccłia. Et qui sponsus erait utͦ¬
biq suꝑior erat: ⁊ es dilectio ꝑpietatem trahe¬
baturad inferiorem. Que autem sponsa erat
utrobiq inferior erat: q s̃ sufficiens ñ erat.
⁊ ꝑse stare non pot̾at e ⁊ ꝓpt̾ea eiꝰ dilectio ne¬
cessitocte magis ꝯũcebat᷑ ad suꝑiorem. Suꝑior
diligendo. bñficiũ p̃stitit. Inferior diligendo
bñficiũ accep̃. huiꝰ gͦ societaris q utrimq di¬
lectione mutua constabat: sac̃mentum for¬
saẽmentum in ꝯuigñ officio. ꝓpt̾ea nat᷑a
humana duplici qualitate distincta ÷ ut
inuirs q̃ robustior: insemina uͦ inferior.
⁊ aliena ope egens appareret: ⁊ iuncti sunt
duo in unum: unadilectione. ⁊ societate una:
ut in una dilectione eẽnt. ⁊ ꝑdilectionem i¬

Expanded text:
ficium conjugii sacramentum fuit cujusdam societatis quae futura erat per carnem assumptam inter Christum et Ecclesiam, in qua societate Christus sponsus futurus erat et sponsa Ecclesia. Et qui sponsus erat utrobique superior erat, et ejus dilectio per pietatem trahebatur ad inferiorem. Quae autem sponsa erat, utrobique inferior erat; quia sibi sufficiens non erat, et per se stare non poterat. Et propterea ejus dilectio necessitate magis convertebatur ad superiorem. Superior diligendo beneficium praestitit, inferior diligendo beneficium accepit. Hujus ergo societatis quae utrinque dilectione mutua constabat, sacramentum forsacramentum in conjugii officio Propterea natura humana duplici qualitate distincta est, ut in viro quidem robustior, in femina vero infirmior et aliena epe egens appareret. Et juncti sunt duo in unum, una dilectione et societate una, ut in una dilectione essent, et per dilectionem u
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmus parens m̾ico in obedientie a gaudiis
paradisi expulsus. in hꝰ uite mortuł gxliũ
in cota pfitate usq in finem pͥme cortupti¬
omi obnoxius tenetur. Exquo em̃ hõ astatu
pͥme corruptionis lapsus incorpore ꝑ mortabitatẽ.
& inaĩa ꝑiniqͥtatem egrotare cep̃: ꝯtinuo d̾s repa¬
cis adcurationem illiꝰ exhibuit. Alia añ legem:
Siquis gͥ querat tempꝰ institutionis sacm̾tor:
sciat qr ꝗͣ diu morb ⁊̃: tempus meditine ÷. pre

Expanded text:
mus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homo a statu primae incorruptionis lapsus in corpore per mortalitatem et in anima per iniquitatem aegrotare coepit; continuo Deus repacis ad curationem illius exhibuit; alia ante legem, Si quis igitur quaerat tempus institutionis sacramentorum, sciat quia quandiu morbus est, tempus med
Abbreviated transcription (Latin):
remedũ. Iin ip̃o ⁊ ꝓpt̃ ipsam instituta st̃ sacͣm̃ta:
⁊ quedam a pͥncipio ipsiꝰ. q̃ suo tempore cueut¬
rerunt: ꝙ ad sanitatem quantum ipsis datũ
menta suo tempore expleto cessauert̃: ⁊ alia
ꝓitł ad eandem sanitatẽ ꝑficiendam successe¬
runt. Et rursum pꝰ illa alia qͣsi nouissi me
adiuncta st̃. quib alia succed̾e ñ debuerunt:
uelud medicamenta ꝑfecta q̃ morbũ ip̃m
consumerent: ⁊ ꝑfectam sanitatem plene
⁊ quolia ei remeclia suigłis temporib ad hibẽ¬
da ẽẽnt. agnouit. Porro unum sacramentũ:
s ad officiũ: qr morb in hoĩe ñ fuit qͥ sanaret᷑:

Expanded text:
m instituta sunt sacramenta; et quaedam a principio ipsius, quae suo tempore cucurrerunt et ad sanitatem quantum ipsis datum menta suo tempore expleto cessaverunt; et alia pro illis ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipsum consumerent et perfectam sanitatem plene et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum esed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
bp̃o. ⁊ ꝯfirmatõne supponit Distingͥt᷑ aũ
liber iste alias scd̃ diligentiã lectoꝵ. ali¬
as scd̃ ꝯsuetudinẽ scͥptoꝵ. lectores in tres
ones diuisit. Scda: a pͥma cã usq ad te¬
.uI. cãs qõnib suis decisas distinguitur
Tercia: a tractatu ꝯsetratõis: usꝙ ad fi¬
nẽ. quã ꝑ .u. distinctõnes secant. har pͥ¬
mã: minist̾us. scd̃am: negotiis. t̾ciam
eccłiasticis deputat sacramentis. S crip¬
tor ᷤ ᷤsuetudo: librũ istũ in quatuor ꝑtes

Expanded text:
onfirmatione supponit. Distinguitur liber iste alias secundum diligentiam lectorum, alias secundum consuetudinem scriptorum. Lectores in tres ones divisit, a prima causa usque ad trcausas questionibus suis decisas distinguitur. Tertia a tractatu locationis usque in finem per quinque distinctiones secant. Harum primam ministeriis, secundam negotiis, tertiam ecclesiasticis deputant sacramentis. Scriptorum consuetudo librum istum in quatuor partes
Abbreviated transcription (Latin):
correctionẽ deuita. Itẽ. ꝓ̃ nditõnes in mo¬
biles s̃: cc̃ quas nũquã sicuit licebit ue a¬
gere. Sic̃ est: ñ otudes. ñ mechabis. Mobi¬
ꝑum uł cãꝵ necitatẽ uariant᷑. Ut cłicũ pꝰ
lapsũ ñ reꝑari. filiũ sacerdotis ñ ordinari.
ꝙ hodie non licet. Q̃ aũ ad ⁊siliũ spectant:
qñ alit̾ se habuert̃. Nam cũ hodie de cõ¬
silio ꝑfectõnis sit ẽẽ uͥgmẽ. in uen̾. ⁊. uide

Expanded text:
correctionem devita . Item prohibitiones immobiles sunt contra quas nunquam licuit licebitve agere; sic enim: Non occides, non moechaberis . Mobite variantur, ut clericum prius lapsum non reparari, filium sacerdotis non ordinari. quod hodie non licet. Quae autem ad consilium spectant, quandoque aliter se habuerunt: nam cum hodie de consilio perfectionis sit e
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ infirmis. q̃ ꝓhibitõnẽ: repbis. Con¬
silium ẽ: omĩa uend̾e ⁊ pauꝑi dare.
Preceptũ: dm̃diligẽ. ꝑ missionubere. phi¬
bitio: ñ occidere. ñ methaĩ. Consiliũ ẽ ĩn
suꝑiori. ꝑmissio: in infiori p̾ceptũ ⁊ phi¬
bitio in medio. Et preceptũ quid̃. q̃i pen¬
det a cõsilio. ꝓhibitio uͦ: qiͣ refreuat ꝑiis¬
sionẽ. Consiliũ: penam ñ intendit. ss p̃¬
s inpendit remediũ. Duo ext̾ora sũt in

Expanded text:
firmis; quae prohibitionem, tepidis. Consilium est omnia vendere, et pauperibus dare; praeceptum, Dominum diligere; permissio, nubere; prohibitio, non occidere, non moechari. Consilium est in superiori, permissio in inferiori, praeceptum et prohibitio in medio. Et praeceptum quidem quasi pendet a consilio, prohibitio vero quasi refrenat permissionem Consilium poenam non intendit, sed prsed impendit remedium. Duo exteriora sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nec̾itate .iͦ. quedã tꝑaliã. qͥuedã loca¬
lia. queda ꝑsonalia. quedã causalia. ħ
om̃ia : qui diligñt ñ atcñd̾it: nodos inpli¬
catõnũ incrit. Et quid̃ que p̾dc̃a ẽ : ad
om̃s de iire diuiuo tractantes spectãt.
q̃ ip̃ius int̃cio. quis fiuns in t̃ntõnis.
que cã oꝑis. quis modus tractandi.
que distintio libri. Compositorẽ hunus
oꝑis recte dix̾im Gratianũ. ñ auctorẽ
Capitła nãq a scĩs pñb edita: in hoc
uoluiẽ ⁊ posuit .i. ordinauit. Non eor
sua distinguendo ⁊ exponẽdo sentãtias scõr

Expanded text:
 quaedam temporalia, quaedam localia, quaedam personalia, quaedam localia. Haec omnia qui diligenter non attendit, nodos implicationum incurret. Et quidem quae praedicta sunt, ad omnes de jure divino tractantes spectant.  ipsius intentio, quis finis intentionis, quae causa operis, quis modus tractandi, quae distractio libri. Compositorem hujus operis recte dixerim Gratianum, non actorem. Capitula namque a sanctis Patribus edita in hoc volumine composuit et ordinavit, non eorum sua distinguendo et exponendo sanctor
Abbreviated transcription (Latin):
i duos ad cenam conuiuas
im:s cau̾is. idem postulanti¬
buii ccͣia non appones. Pecũ¬
te anto ꝙ alter fastidiat: non
c̃ us accubitũ. uł accubantes
offendas. Casãudarima. sermentũ: g̃cus
amplectitur. Si parit̾ accelseruit ad alta¬
re: neut᷑ alt̾ius sacrifitium ꝯtempnat.
Duos ad conuiuiũ uocaui. theologum
⁊ legistam. quoꝵ uoluntates: uaria spã¬
guntur inuota. cum iste deledet᷑ acidis.
ille dulcia ꝯcupiscat. Quid dem: Quid
ꝓponam: iuns ꝑitus egre feret. nares con¬
trahet in rugam. caput concutiet. expor¬
riget labellum. ⁊ ꝙ sibi notum reputat
rare ceꝑo. sicut ininilia reputabit the¬
ologus. ⁊ opuscłm nr̃m tum ꝓlixitanᷤ
arguet. tum ingratitudinis accus abit.
sondescendat mincẽ sͥ: sano colludat
assensi. ꝯpensent utilitati dispendia.
nͨ historiaꝵ p̾tectu: leges diuinus ab iti¬
at. nͨ legum fastidio: uiris ꝑitus amit¬
tat. quod in historiis amplexat᷑. Plixita¬
tis ueniam peto. cũ nec hore mom̃ito

Expanded text:
i duos ad caenam convivas invitaveris, idem postulantibus contraria non appones, petente altero quod alter fastidiat, non undas accubitum, vel ne accumbentes offendas. Latinus azyma, fermentum Graecus amplectitur; si pariter accesserint ad altare, neuter alterius sacrificium contemnat. Duos ad convivium vocavi, theologum et legistam, quorum voluntates varia sparguntur in vota, cum iste delectetur acidis, ille dulcia concupiscat. Quid demus, quiproponam, jurisperitus aegre feret, nares contrahet in rugam, caput concutiet, exporriget labellum et quod sibi notum reputat,rare coepero, sicut inutilia reputabit theologus, et opusculum nostrum tum prolixitatis arguet, tum ingratitudinis accusabit. Condescendant invicem, sibi sano colludant assensu, compensent utilitati dispendia, nec historiarum praetextu leges divinas abjiciat, nec legum fastidio jurisperitus amittat quod in historiis amplexatur. Prolixitatis veniam peto, cum nec horae momento
Abbreviated transcription (Latin):
alicui ep̃o uł alii iuici eccłiastico. suꝑ aliq̃
cã dubitante. ⁊ eccliam romanã interro¬
gante uł ꝯsulente. rescbit. ⁊ ci tnsmittit.
Indifferent̾ tñ ⁊ canones dec̾ta. ⁊ ec̃ou̾so de¬
gentia est tenenda. ut pͥmũ quid̃ locum
optineant eugłica p̾cepta. quib cessanti

Expanded text:
alicui episcopo, vel alii judici ecclesiastico super aliqua causa dubitanti, et Ecclesiam Romanam consulenti rescribit, et ei transmittit. Indifferenter tamen et canones decreta, et degentia est tenenda, ut primum quidem locum obtineant evangelica praecepta, quibus cessanti
Abbreviated transcription (Latin):
uiñ ius ⁊ hũanum. Redde singła
singłis. ⁊ ꝯuement uniu̾sa. De iure
humano uarie as distuse in ꝯstituti¬
onib pͥncipũ⁊ in responsis prudent̃
gressu. diuini iris. ouginẽ: quidam a
principio mundi cepisse dñt. Cũ i a¬
dam de mobedientia argueret᷑ a dño.
qͣi actioni exceptõnem obitiens. relatio¬
nẽ cͥminis i ꝯiugem. mimo in ꝯiu¬
gis auctorẽ: ꝯũtit dicens. Mulier qmͣ
dedisti michi sociam ip̃a ms decepit.⁊
comedi. Sicq litigandi uł ut uulgan¬
ter dicamus placitandi forma in ꝑ a¬
diso uidr̃ exorta. Alii dñt a uet̾i lege iudi¬
tioꝵ ordinem mitiũ habuisse. Ait i mo¬
yses in lege. In ore duoꝵ ul tͥum testiũ
stet omne uerbum. In nouo qͦ test᷑:¬
pauł apłs ait. Sclaria gͥ iuditia si habu¬
eris: ꝯtemptibiles qui sunt in eccłia
illos ꝯstituite. ad iudicand̃. Alii ꝯpedi¬
a pͥmitiua sumunt eccłia. Cũ n dessã¬
te martir ꝑ secutõne eccłia respirare.

Expanded text:
singula singulis, et convenient universa. De jure humano varie et diffuse in constitutionibus principum et in responsis prudentum gressu. Divini juris originem quidam a principio mundi coepisse dicunt. Cum enim Adam de inobedientia argueretur a Domino, quasi actioni exceptionem objiciens, relationem criminis in conjugem, imo in conjugis actorem convertit, dicens: Mulier quam dedisti in sociam, ipsa me decepit, et comedi : sicque litigandi, vel, ut vulgariter dicamus, placitandi forma in paradiso videtur exorta. Alii autem a veteri lege judiciorum ordinem initium habuisse. Ait enim Moyses in lege: In ore duorum vel trium testium stet omne verbum . In Novo quoque Tudicia si habueritis, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum . Alii compendia primitiva sumunt Ecclesia: cum enim, cessante martyrum persecutione, Ecclesia respirare c
Abbreviated transcription (Latin):
ibo nom̃ .t. f .ii. his a̾ ꝑ actis põtifer se as
or̃onẽ ꝯu̾tit petẽs ut oũt qui eandẽ domũ
oratͥi intiunt exauditos se ẽẽ letũt᷑. Com¬
pleta itaq expiati dñe. ꝯutit᷑ ad altare in¬
cipiens. ant̾. Int̾ibo ad altare dĩ cũ ip̃o ps̃o
⁊ ꝗͥ reliqũ ẽ de aqua sc̃ificõis ad basim al¬
taris effund̃. Deiñ ip̃m altare lintheo ex¬
t̾git᷑. ⁊ p̃otifex incẽsum defert suꝑ illd̾. pꝰ¬
ea fac̃ crutẽ ĩ medio altaris. ⁊ ꝑ. lut an¬
głlos eod̾ oleo sc̃ificato. deiũ inct̾iumi eccłe¬
xii. cruces cͥsmãt᷑. in parietib ab ip̃o põti
ipm altare albis uelamĩnib oꝑit᷑. hoꝵ¬

Expanded text:
te . His autem peractis, pontifex se ad orationem confert, petens ut omnes qui eamdem domum oraturi intraverint, exauditos se esse gaudeant. Completa itaque expiatione, convertitur ad altare incipiens antiphonam: Introibo ad altare Dei ; cum ipso psalmo; et quod reliquum est de aqua purificationis ad basim altaris effundit. Deinde ipsum altare linteo extergitur, et pontifex incensum defert super illud. Postea facit crucem in medio altaris et per quatuor angulos ejus, de oleo sanctificato. Deinde in ciim cruces chrismantur in parietibus ab ipso pontiftione, ipsum altare albis velaminibus operitur. H
Abbreviated transcription (Latin):
sit it̾ra qui possit  g̾di ad nos uixͣ more
unũ se t̾re. Ueni mebriemus eũ uino. dor¬
miamus q cum eo ut seruare possimus
ex pr̃e nr̃o semen. Dedert̃ itaq pat̾ suo bi¬
bere uinũ nocte illa. ⁊ ing̾ssa ẽ maior ad

Expanded text:
sit in terra qui possit ingredi ad nos juxta morem universae terrae; veni, inebriemus eum vino dormiamusque cum eo, ut servare possimus ex patre nostro semen. Dederuntque patri suo bibere vinum nocte illa, et ingressa est ad
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ẽ ut labeo diffinit que ludoꝵ fatien¬
uoꝵ cã quolib loco uͥquis consistat moue¬
aturq spectacłm sui p̾bit᷑us. posita sit in
publico pͥuatoue ł in uico. quo tñ ir lo¬
co passim hoiẽs spectauuili cã ad nintantt᷑¬

Expanded text:
est, ut Labeo definit, quae ludorum faciendorum causa quolibet loco, ubi quis consistat moueaturque spectaculum sui praebiturus, posita sit in publico priuatoue uel in uico, quo tamen loco passim homines spectaculi causa admittant
Abbreviated transcription (Latin):
cepiss. sub ꝯstantino imꝑatorẽ ceꝑrc̃
prẽs secure. ꝯuenire. ꝯcilia celebrare. et
in eis ꝓ diu̾sitate negotior eccłiasticoꝵ
diu̾sos canones: ⁊ edidert ⁊ scͥpserunt.
Contilioꝵ aũ: alia s̃ gn̾alia alia ꝓuintia

Expanded text:
coepisset sub Constantino imperatore, coeperunt coepisset sub Constantino imperatore, coeperunt Patres sancti convenire, concilia celebrare, et in eis pro diversitate negotiorum ecclesiasticorum diversos canones et ediderunt et scripserunt. Conciliorum autem alia
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ ius ⁊ huanum. Redde singła
singłis. ⁊ uement unu̾sa. De iure
humano uarie ac distuse in ꝯstituti¬
onib pͥncipũ.⁊ in responsis prudent̃
gressu. diuini iuͣris originẽ quedam a
principio mundi cepisse dñt. Cũ n a
Sam de mobedientia argueret a dño
qͣi actioni exceptõnem obitiens. relanio¬
nẽ cͥminis in ꝯiugem. imo in ꝯiu¬
gis auctorẽ: ꝯũtit dicens. Mulier qm
dedisti michi sociam ip̃a me decepit. ⁊¬
comedi. Sicq litigandi uł ut uulgan¬
ter dicamus placitandi forma in ꝑa¬
diso uidr̃ exorta. alii dñt auet̾ legẽ iudi¬
tioꝵ ordinem initiũ habuisse. Ait i mo¬
yses in lege. In ore duoꝵ ul tͥum testiũ
stet omne uerbum. In nouo qͦ test̾:¬
pauł apłs ait.Sclaria gͥ iuditia si habu¬
eritis: ꝯtemptibiles qui sunt in eccłia
illos ꝯstituite ad iudicand̾. Alii ꝯpedi¬
osius ordientes: dini originẽ iuiris
a pͥmitiua sumunt eccłia. Cũ i cessã¬
te martir̃ ꝑ secutõne eccłia respirare

Expanded text:
singula singulis, et convenient universa. De jure humano varie et diffuse in constitutionibus principum et in responsis prudentum gressu. Divini juris originem quidam a principio mundi coepisse dicunt. Cum enim Adam de inobedientia argueretur a Domino, quasi actioni exceptionem objiciens, relationem criminis in conjugem, imo in conjugis actorem convertit, dicens: Mulier quam dedisti in sociam, ipsa me decepit, et comedi : sicque litigandi, vel, ut vulgariter dicamus, placitandi forma in paradiso videtur exorta. Alii autem a veteri lege judiciorum ordinem initium habuisse. Ait enim Moyses in lege: In ore duorum vel trium testium stet omne verbum . In Novo quoque Titur judicia si habueritis, contemptibiles qui sunt in Ecclesia, illos constituite ad judicandum . Alii compendiosius ordientes divini juris originem, a primitiva sumunt Ecclesia: cum enim, cessante martyrum persecutione, Ecclesia respirare
Abbreviated transcription (Latin):
tis ueniam peto. cũ nec hore mom̃to
mare transire potĩim. nec longater¬
rarũ spatia ꝑauco uestigio ccuire. his
breuit᷑ in ablutõnẽ manuũ effusis:
ꝓmissas accubentibe epulas apponamꝰ:
R& eadem ciuitate.
sub eodem rege duo ppͥs̃. ⁊ scdm duos
upatus. Scdm̃ duos pͥncipatus: duplex
uiris dictõnis ordo ꝓcedit. Ciuitas: eccle¬

Expanded text:
tis veniam peto, cum nec horae momento tis veniam peto, cum nec horae momento mare transire potuerim, nec longa terrarum spatia pauco vestigio circuire. His breviter in ablutionem manuum effusis, praemissas accumbentibus epulas apponamus. In eadem civitate sub eodem rege duo populi sunt, secundum dum duas vitas duo principatus: duplex jurisdictionis ordo procedit. Civitas Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
i duꝗs ad cenam conuiuas
inii. tau̾it. idem postulanti¬
bui ccia non appones. Petũ¬
te aho ꝙ alter fastidiat: non
uai iabis fertula. ne uel ꝯfũ¬
c̃ns accubitũ. uł accubantes
offendas. Lauaui rima. fermentũ: g̾cus
amplectitur. Si parit̾ accesserint ad alta¬
re: neut̃ alt̾ius sacrifitium ꝯtempnat.
Duos ad conuiuiũ uocaui. theologum
⁊ legistam. quoꝵ uoluntates: uaria spã¬
gintur in uota. cum iste delectet᷑ acidis.
ille dulcia ꝯcupiscat. Quid dem: Quid
ꝓponam: iuris ꝑitus egre feret. nares con¬
trahet in rugam. caput concutiet. expor¬
riget labellum.⁊ ꝙ sibi notum reputat
rare ceꝑo. sicut in itilia reputabit the¬
ologus. ⁊ opuscłm nr̃m tum ꝓlixitatiᷤ
arguet. tum ingratitudins accus abit.
sondescendat minc̃ẽ sͥ: sano colludat
assensu. ꝯpensent utilitati dispendia.
nͨ historiaꝵ p̾textu: leges diuinus abiti¬
at. nͨ legum fastidio: iuris ꝑitus amit¬
tat. quod in historiis amplexat᷑. Plixita¬

Expanded text:
i duos ad caenam convivas invitaveris, idem postulantibus contraria non appones, petente altero quod alter fastidiat, non variabis fercula; vel ne confundas accubitum, vel ne accumbentes offendas. Latinus azyma, fermentum Graecus amplectitur; si pariter accesserint ad altare, neuter alterius sacrificium contemnat. Duos ad convivium vocavi, theologum et legistam, quorum voluntates varia sparguntur in vota, cum iste delectetur acidis, ille dulcia concupiscat. Quid demus, quid proponam, jurisperitus aegre feret, nares contrahet in rugam, caput concutiet, exporriget labellum et quod sibi notum reputat,rare coepero, sicut inutilia reputabit theologus, et opusculum nostrum tum prolixitatis arguet, tum ingratitudinis accusabit. Condescendant invicem, sibi sano colludant assensu, compensent utilitati dispendia, nec historiarum praetextu leges divinas abjiciat, nec legum fastidio jurisperitus amittat quod in historiis amplexatur. Prolixita
Abbreviated transcription (Latin):
çelebrantur. ꝓ uincialia sunt : que a
hoc suffraganeis t̃m suis in ꝓuintia fi¬
unt. In gnͣalib ꝯciliis canones editi:
om̃s ad eccłias uim suam unnis alit̾
extendt̃. ⁊ qui eos ñ obseruãt: ꝓ tͣns g̃s¬
sorib hñr. Qui ã canones in ꝓu̾incialib

Expanded text:
celebrantur. Provincialia sunt, quae a hoc suffraganeis tamen suis, in provincia fiunt. In generalibus canones editi ad omnes ecclesias vim suam universaliter extendunt, et qui eos non observant pro transgressoribus habentur. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
nes. decreta. ⁊ decretales epłe. quor diffe¬
rentiam sup̃ legisti. Auctoritates ⁊ scõꝵ pa¬
trũ. qͥ qͣuis ius ⁊ potestatẽ ꝯ dñdi canones ñ
habuert̃. r̃ minimũ tñ in eccłia locũ hñt
que canones dũr: nunũ collig̾ẽ. ⁊ c̾cieta
tes que in eis occͣrert̃: in ꝯcordiam reuoca¬
re. sinis .i. utilitas ẽ: scire eccliastica ne¬
gotia de uire canonũ tractare.⁊ tractata
canonice disfinire. Cã oꝑis hec ẽ. Cũ ꝑ ig¬
norantiã ius diuinũ iãm indissuetudi¬

Expanded text:
nes, decreta et decretales epistolae, quorum differentiam superius legisti, auctoritates et sanctorum Patrum, qui, quamvis jus et potestatem condendi canones non habuerint, non minimum tamen in Ecclesia locum habent. qui ncordiam revocare: finis et utilitas, scire ecclesiastica negotia, de jure canonum tractare, et tractata canonice definire. Causa operis haec est, cum per ignorantiam jus divinum jam in dissuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ testib.⁊ ordine iuditiario. qͥs ⁊̃ modꝰ in
diu̾sis eccłiasticis negotiis sit hñdus. lan¬
ter tractans. infine de eccłiaꝵ ꝯsecratõ¬
ne. de sacram̃to corꝑis ⁊ sangͥnis dni de
liber iste. alias scd̃ diligentiã lectoꝵ. ali¬
as scd̃ ꝯsuetudinẽ scͥptor. Lectores in tres
ones diuisit. Scda: a pͥma cã usq ad tͣc¬
.ui. cãs q̃õnib suis decisas distingintur
Tertia: a tractatu ꝯsecratõis: usꝙ ad si¬
nẽ. quã ꝑ .u. distinctõnes secant Haꝵ pͥ¬
mã: miniffus. scd̃am: negotiis. t̾ciam
eccliasticis deputat sacramentis. S crip¬
toꝵ suetudo: librũ istũ in quatuor ꝑtes
distinguit. quaꝵ uñaqͣq: qͣrtam appllãt

Expanded text:
et testibus et ordine judiciario quis et modus in diversis ecclesiasticis negotiis sit habendus. Tanter tractans, in fine de ecclesiarum consecratione, et de sacramento corporis et sanguinis Domini, deliber iste alias secundum diligentiam lectorum, alias secundum consuetudinem scriptorum. Lectores in tres ones divisit, a prima causa usque ad tracXVI causas questionibus suis decisas distinguitur. Tertia a tractatu locationis usque in finem per quinque distinctiones secant. Harum primam ministeriis, secundam negotiis, tertiam ecclesiasticis deputant sacramentis. Scriptorum consuetudo librum istum in quatuor partes distinguit, quarum unamquamque quantum appellant,
Abbreviated transcription (Latin):
deo: alius sic. alius uͦ sic. Et ideo
cum aliqua scrupulositate: a nob̃ men¬
sura uictus aliorum constitintur. Tam̃
infirmorũ contuentes imbecillitatẽ: ere¬
dimus eminam uini ꝑ singulos suffi¬
cere ꝑ diem. Quib autem donat ds̃ to-¬
lerantiam abstinentiȩ: ꝓpriam se ha¬
bituros mercedẽ sciant. qđ si aut loci ne¬
cessitas. aut labor. aut ardor estatis am¬
plius poposcerit: in arbitrio prioris
consistat: considerans in omĩb ne sub¬
rẽpat sacietas. uel ebrietas. Licet legamꝰ
uinum omnino monachorum non ee:

Expanded text:
Deo; alius sic, alius vero sic . Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum constituitur. Tamen infirmorum contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiae, propriam se habituros mercedem sciant. Quia si loci necessitas aut labor, aut ardor aestatis amplius poposcerit, in arbitrio prioris consistat, considerans in omnibus ne subrepat satietas aut ebrietas, licet legamus vinum omnino monachorum non e
Abbreviated transcription (Latin):
matutinoꝵ sollemnitas ita agat᷑:
idest sexagesimus sextus psalmꝰ dicat᷑
sine andiphona. subtrahendo modice
sicut dnica: ut oms occurrant ad qͥn¬
quagesimũ. qui cũ antipħa dicatur.
Post quẽ. alii duo psalmi dicantur se¬
cundũ consuetudinẽ: id est scd̃a feria.
quintus. & tricesimus quintꝰ. Cercia
feria: quadragesimus seds. et quĩqua.¬
gesimꝰ sextꝰ. Quarta feria: sexagesimus
tercius. & sexagesimus quartꝰ. Quinta
feria: octogesimus septimꝰ. et octogesimꝰ
nonus. Sexta feria: septuagesimꝰ quintꝰ.¬
et nonagesimus pͥmus. Sabbato autẽ:

Expanded text:
Matutinorum solemnitas ita agatur: id est, ut sexagesimus sextus psalmus dicatur sine antiphona subtrahendo modice, sicut in Dominica, ut omnes occurrant ad quinquagesimum, qui cum antiphona dicatur. Post quem alii duo psalmi dicantur secundum consuetudinem. Id est, secunda feria, quintus, et trigesimus quintus. Tertia feria quadragesimus secundus, et quinquagesimus sextus. Quarta feria, sexagesimus tertius, et sexagesimus quartus. Quinta feria, octogesimus septimus, et octogesimus nonus. Sexta feria, septuagesimus quintuset nonagesimus primus. Sabbato aute
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓpter noctes: & ꝓpter lauare ipsas
res. Iam quod supra fuerit. suꝑfluũ ẽ:
amputari debet᷑. Et pedu̾les. & quod¬
cunq ẽ uẽtustum reddant: dum acci¬
piunt nouum: Femoralia hi qui in
uia diriguntur. de uestiario accipi-¬
ant. Qui reuertentes: lota ibi restitu¬
ant. Et cuculle. & tumĩcȩ. sint aliquan¬
to his quas habere soliti sunt modice
meliores: quas exeuntes in uiam.acci¬¬
piant de uestiario: & reuertentes resti-¬
tuant. Stramenta autẽ lectoꝵ suffici-¬
ant: matta. sagum. lena. & capitale.
Quȩ tam̃ lecta. frequenter ab abbate
scrutanda sunt ꝓpter opus pẽculiare:
ne inueniatur. Et sicui inuentũ fuerit.
quod ab abbatẽ ñ acceꝑit: grauissimȩ
disciplinȩ subiaceat. Et ut hoc uictum
peculiaris radicitus amputetur: dent᷑
ab abbate omnia que sunt necessaria:
idest cuculla. tumca. pedules. calige.
brachile. cultellus. graphium.acus.
actuum apłorum: quia dabatur sin-¬
gulis. ꝓutcinq opus erat. Ita ergo¬

Expanded text:
ropter noctes et propter lavare ipsas res. Id quod supra fuerit, superfluum est: amputari debet. Et pedules, et quodcunque est vetustum reddant, dum accipiunt novum. Femoralia hi qui in via diriguntur, de vestiario accipiant: quae revertentes lota ibi restituant. Et cucullae et tunicae sint aliquanto a solito quas habent modice meliores: quas exeuntes in via accipiant de vestiario, et revertentes restituant. Stramenta autem lectorum sufficiant, matta, sagum, laena et capitale. Quae tamen lecta frequenter ab abbate scrutanda sunt propter opus peculiare, ne inveniatur. Et, si cui inventum fuerit, quod ab abbate non acceperit, gravissimae disciplinae subjaceat. Et ut hoc vitium peculiaris radicitus amputetur, dentur ab abbate omnia quae sunt necessaria, id est, tunica, cuculla, pedules, caligae, bracile, cultellum, graphium, acus,Actuum apostolorum: Quia dabatur singulis, prout cuique opus erat . Ita ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rio. & contentus fuerit consuetudine lo-¬
ci quam inuenerte: & ñ forte suꝑfluitate
sua ꝑͥturbat monasteriũ. sed simpliciter

Expanded text:
rio, et contentus fuerit consuetudine loci quam invenerit, et non superfluitate sua perturbat monasterium; sed simpliciter
Abbreviated transcription (Latin):
excedere: impossibilitatis sue causas
et qui sibi preest patienter & oportu¬
ne suggerat: ñ suꝑbiendo. acct resi-¬
stendo. uel contradicendo. Quod si
post suggestionem suam in sua senten-

Expanded text:
excedere, impossibilitatis suae causas ei qui sibi praeest, patienter et opportune suggerat, non superbiendo, aut resistendo, vel contradicendo. Quod si post suggestionem suam in sua senten
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia nrĩs temporib id monachis ꝑ¬
suaderi ñ potest: saltm uel hoc consen¬
tiamus. ut ñ usq ad satietatem bibamꝰ.

Expanded text:
Sed quia nostris temporibus id monachis persuaderi non potest, saltem vel hoc consentiamus, ut non usque ad satietatem bibam
Abbreviated transcription (Latin):
dei. ꝓiciat se in terra in lo̾co quo stat: ꝙ
sic satis faciat. usq dum ei iubeat abbas.
ut quiescat iam ab hac satisfactione.

Expanded text:
Dei, projiciat se in terra, in loco quo stat, et sic satisfaciat, usque dum ei jubeat iterum abbas, ut quiescat jam ab hac satisfactione.
Abbreviated transcription (Latin):
menta. Dirum magistri: ptum pagris
ostendat affectum: id est indisciplinatos.
& inquietos debet durius arguere: obe¬
dientes autem & mites. et patientes. ut

Expanded text:
menta: dirum magistri, pium patris ostendat affectum: id est indisciplinatos et inquietos debet durius arguere; obedientes autem, et mites, et patientes, ut
Abbreviated transcription (Latin):
la excommunicatur: hora qua opus
dei in oratorio ꝑcelebratur. ante fores
oratorii ꝓstratus iaceat. nichil dicens:
nisi tantum posito in terra capite stra¬
tus. pronus omĩum de oratorio exeunti
dum abbas iudicauerit satis factũ esse.
Qui dum iussus ab abbate uenerit:
ꝓͥuoluat se ante pedes ipfius abbatis:
Et tunc si iusserit abbas: recipiatur
in choro uel ordine quo abbas decrẽue
rit: ita plane. ut psalmũ. aut lectionẽ.

Expanded text:
a excommunicatur, hora, qua opus Dei in oratorio percelebratur, ante fores oratorii prostratus jaceat, nihil dicens nisi tantum posito in terra capite stratus pronus omnium de oratorio pedibus dum abbas judicaverit satisfactum esse. Qui dum jussus ante abbatem venerit, provolvat se pedibus ipsius abbatis, Et tunc, si jusserit abbas, recipiatur in choro, vel quo abbas decreverit ordinet ita plane, ut psalmum vel lectione
Abbreviated transcription (Latin):
tur lectio una: uersus. & kyrieleison: &
misse sint. Cercia uͦ. sexta et nona. item¬
eo ordine celebretur oratio: id est uersꝰ:
hymni earundem horarũ⁊ terni psal¬
mi: lectio. uersus. kyrieleison: & misse
sint. Si maior congregatio fuerit:cum
antiphonis. Si uͦ minor: in directum
psallantur. Uesꝑtina aũ synaxis: qua-¬
tuor psalmis cum antiphonis termi-¬
netur. Post quos psalmos. lectio reci-¬
tanda est: inde responsoriũ. ambrosi¬
anũ. uersus. canticum de euangłio:

Expanded text:
tur lectio una, versus: et Kyrie eleison, et missae sint. Tertia vero, et sexta et nona eodem ordine celebrantur: oratio, id est, versus, hymni earumdem horarum, terni psalmi, lectio. et versus, Kyrie eleison, et missae sint. Si major fuerit congregatio, cum antiphonis, si vero minor, in directum psallantur. Vespertina autem synaxis quatuor psalmis cum antiphonis terminetur. Post quos psalmos Apostoli lectio recitanda est. Inde responsorium, Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio,
Abbreviated transcription (Latin):
tuiz & ammonitionẽ pii
patris libenter excipe. & ef¬
ficaciter comple: ut ad et̃i
ꝑ obedientie laborem rede¬
as.a quo ꝑ inobedientie desidiam recesse¬
ras. Ad te gͦ nunc meus sermo dirigit᷑:
quisquis abrenuntians ꝓpis uoluptati¬
b. domino.xpõ uero regi militaturus.
obedientie fortissima atq p̾clara arma
assumis. In primis. ut quicquid agen¬
dum inchoas bonum: ab eo ꝑfici instan.¬
tissima oratione deposcas: ut qui nos iam¬
in filiorũ dignatus ẽ numero computa¬
re: ñ debeat aliquando de malis actib
nostris contristari Ita enim ei omĩ tem̃¬
pore de bonis suis in nobis parendũ est:

Expanded text:
tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primis, ut quidquid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui nos in filiorum numero dignatus est computare, non debeat aliquando de malis actibus nostris contristari. Ita enim ei omni tems suis in nobis parendum est:
Abbreviated transcription (Latin):
iquis dum ꝓnundiat psalmũ. aut¬
responsorium. aut antiphonam.
uel lectionẽ fallitur: nisi ꝑ satisfactionẽ.
ibi coram omĩb humiliatus fuerit. ma¬
iori uindicte subiaceat: quippe qui no-¬
luit humilitate corrigere. quod negli-

Expanded text:
quis dum pronuntiat psalmum, responsorium, antiphonam vel lectionem, fallitur, nisi satisfactione ibi coram omnibus humiliatus fuerit, majori emendationi subjaceat: quippe qui noluit humilitate corrigere quod negli
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic in ultimo gradu recipiatur: ut
ex hoc eius humilitas comꝓbet᷑. Qͦ d
si denuo exierit:usq: tercio ita recipia¬
tur. Iam uͦ postea: sciat omnẽ sibi re¬
uersionis aditum denegari.De pueris
minori etate qualiter corripiantur.
debet habere mensuras. Ideoq
quotiens pueri uel adoles, centiores
etate: aut qui minus intelligere pos¬
sunt quanta pena sit excommunica¬¬
tionis⁊ hi tales dum delinquunt. aut
ieiuniis nimiis affligantur: aut acris
uerberib coherceantur ut sanentur.
De cellarario monasterii qualis sit.
ellararius monasterii eligatur de¬
congregatione. sapiens: maturis morib:
sobrius: ñ multum edax: ñ elatus: ñ
turbulentus: ñ iniuriosus ⁊ ñ tardus: ñ
p̾digus : s timens dm̃: qui omĩ congre¬
gationi sit sicut pater. Curam gerat de

Expanded text:
et sic in ultimo gradu recipiatur; ut ex hoc humilitas ejus comprobetur. Quod si denuo exierit, usque tertio ita recipiatur, jam postea sciens omnem sibi reversionis aditum denegari.MINORE AETATE, QUALITER CORRIPIANTUR. debet habere mensuras. Ideoque quoties pueri, vel adolescentiores aetate, aut qui minus intelligere possunt, quanta poena sit excommunicationis, hi tales, dum delinquunt, aut jejuniis nimiis affligantur, aut acris verberibus coerceantur, ut sanentur.De cellerario monasterii qualis sit . Cellerarius monasterii eligatur decongregatione sapiens, maturis moribus, sobrius, non multum edax, non elatus, non turbulentus, non injuriosus, non tardus, non prodigus, sed timens Deum, qui omni congregationi sit sicut pater. Curam gerat de
Abbreviated transcription (Latin):
monasterio. omnis p̃sumptionis
oecasio. Ordinamus atq constitiumꝰ
ut nulli liceat quenquã fratrũ suorũ¬
excommunicare aut cedere. nisi cui po

Expanded text:
monasterio omnis praesumptionis occasio. Ordinamus atque constituimus, ut nulli liceat quemquam fratrum suoruexcommunicare aut caedere, nisi cui po
Abbreviated transcription (Latin):
ris incompetentib. Onĩco die lectioni
uacent oms̃: exceptis his qui uariis of¬
ficiis deputati sunt. Si quis uͦ ita negli.¬
gens & desidiosus fuerit: ut ñ uelit aut
ñ possit meditari aut legere: inungat᷑
infirmis. uel delicatis. talis oꝑa aut ars
iniungatur: ut nec ociosi sint. nec uio¬
lentia laboris opprimantur. ut effugen¬
tur. Quorũ imbecillitas: ab abbate con¬

Expanded text:
ectioni vacent omnes, exceptis his, qui variis officiis deputati sunt. Si quis vero ita negligens aut desidiosus fuerit, ut non velit, aut non possit meditari, aut legere, injungatur infirmis, aut delicatis talis opera aut ars injungatur, ut nec otiosi sint, nec violentia laboris opprimantur, ut effungentur: quorum imbecillitas ab abbate con
Abbreviated transcription (Latin):
me tam̃ nocturnis horis. Et ideo omĩ
tempore. fiue ieiunii. siue prandii: si
tempus fuerit prandii. mox ut surre¬
xerint a cena.sedeant oms in uno loco:

Expanded text:
me tamen nocturnis horis. Et ideo omni tempore sive jejunii, sive prandii, si tempus fuerit prandii, mox ut surrexerint a coena, sedeant omnes in un
Abbreviated transcription (Latin):
culpe: & excominunicationis uel
dscipline debet extendi mensura.Qͥ
nẽ priuecur. Priuati autem a mense
consortio. istã erit ratio: ut in oratorio

Expanded text:
culpae, excommunicationis vel disciplinae debet extendi mensura; qune privetur. Privati autem a mensae consortio, ista erit ratio, ut in oratorio
Abbreviated transcription (Latin):
monasteriĩ ponatur senex sapi¬
gari. Qui portarius. cellam debet ha¬¬
bere iuxta portam: ut uenientes semꝑ
p̃sentem inueniant a quo responsum
accipiant: & mox ut aliquis pulsaue¬
rit aut pauꝑ clamauerit. deo grãs res-¬
pondeat aut benedicat: & cum omni
mansuetudine timoris dĩ. responsum¬
Qui portarius si indiget solatio: iu-¬
niorem frem̃ accipiat. Monasterium
autem si possit fieri. ita debet construi:¬
ut omĩa necessaria. id est aqua. molen¬
dinum. ortus. pistrinum. uel artes di

Expanded text:
sterii ponatur senex sapigari. Qui portarius cellam debet habere juxta portam, ut vepraesentem inveniant, a qua responsum accipiant, et mox ut a aliquis pulsaverit, aut pauper clamaverit, Deo gratias respondeat, et benedicat cum omni mansuetudine timoris, reddens responsumQui portarius, si indiget solatio, juniorem fratrem accipiat. Monasterium autem si fieri potest ita debet constitui,ut omnia necessaria, id est, aqua, molendinum, hortus, pistrinum, vel artes di
Abbreviated transcription (Latin):
ñ delinquam in lingua mea. Posin ori
meo custodiam: obmutui & humiliatꝰ
sum & silui a bonis. Hic õstendit ꝓpħa
si a bonis eloquiis interdum ꝓpter taci
turnitatem debet taceri: quantomagis
a malis uerbis ꝓpter penam peccati de-¬
bet cessari: Ergo quamuis de bonis. c
scis. et edificationum eloquiis. pͣfectis
discipłis ꝓpter taciturnitatis grauitatẽ.
rara loquendi concedatur licentia: quia
scͥptum ẽ. In multiloquio. ñ effugies pec¬
nit. Et ideo si qua requirenda sunt: a
priore cũ omĩ humilitate & subiectione
reuerentiȩ requirantur. Scurrilitates uͦ
uel uerba ociosa & risum mouentia. ȩcer¬
na clausura in omĩb locis damnamus:¬
et ad tale eloquium. discipulum aꝑire
os non permitamus.

Expanded text:
n delinquam in lingua mea. Item: Posui ori meo custodiam; obmutui et humiliatus sum; et silui a bonis . Hic ostendit Propheta, si a bonis eloqturnitatem debet taceri, quanta malis verbis propter peccati poenam debet cessari? Ergo quamvis de bonis et sanctis, et aedificationum eloquiis perfectis discipulis propter taciturnitatis gravitatem rara loquendi concedatur licentia, quia scriptum est: In multiloquio non effugies pecnit. Et ideo, si qua requirenda sunt a priore, cum omni humilitate et subjectione reverentiae reqvel verba otiosa et risum moventia, aeterna clausura in omnibet ad tale eloquium discipulum aperire os non permittimus
Abbreviated transcription (Latin):
cedatur. Ntubi meliorati fuerint: more
autem marima sit abbati. ne a cellarariis
aut seruitorib negligantur infirmi: qͥa
ad ipsum respieit quicquid a discipłis
delinquitur. De senib uel infantib
ad miscd̾iam in his ȩtat̾ib senum uide-

Expanded text:
cedatur; at ubi meliorati fuerint a carnautem maximam habeat abbas, ne a cellarariis aut servitoribus negligantur infirmi: quia ad ipsum respiXLVI. DE SENIBUS VEL INFANTIBUSad misericordiam in his aetatibus, senum vide
Abbreviated transcription (Latin):
scieutes pro hoc se recepturos merce¬
dem bouaui si illuel caste RZeLO Dei
faciant sicutediuerso peccatu si
uegligant. Orlinatus autem. Ab¬
bas cogitet. semper qualeonus suscepit¬
& cui redditurus est rationem
uillica tionis suȩ. Sciatq sibi oportere
ꝓdesse magis quam preesse. O portet
ergo eum esse doctum lege diuina: ut
sciat & fit unde ꝓferat noua et uetera.

Expanded text:
sciesciedem bonam, si illud caste et zelo Dei faciant, sicut e diverso peccatum, si negligant. Ordinatus autem abbas cogitet semper quale onus suscepit, et cui redditurus est rationem villicationis suae, sciatque sibi oportere prodesse magis quam praeesse. Oportet ergo eum esse doctum lege divina, ut sciat, et sit unde proferat nova et vetera
Abbreviated transcription (Latin):
gat. & deł ei locum sedendi. Nẽc pra¬
sumat iunior consedere nisi ei pracipiat
senior suis: rt fiat quod scriptum est.
Nonore iuuicem prauenientes. Pueri par¬
nuli tel adolescentes in oratorio uelad
mensas cum disciplina ordines suos con.¬
sequantur. foris autem uel rbi rbi custo.¬
diam liabeant & disciplinaui: ysque duini
In Abbatis Ordiuatione illa semper
consideretur ratio ł hic constitua aur
queui sibi omuis concors congregatio.
Seciuidum timorem Dei siue ei iam
pars quamuis parua congregationis
saniori consilio elegerit. Tila autem
merito & sapientia doctriua eligatur
qui ordiuandus est eliani si ultrinus
fuerit in ordine congregationis. quod
si etiani ouinis congregatio uiliis.
suis  quod quideni absit consentien-
tem personana pari consilio elegerii¬
U ritia ipsa aliquatenus in uotitiam
aut riciuis Christianis clarue-¬
riut prolibeaut prauorura pra¬
ualere conseusuui e douiui Dei
diquun constituant dispensatorem:

Expanded text:
gat, et det ei locum sedendi; nec pragat, et det ei locum sedendi; nec praesumat junior consedere, nisi ei prasenior suus; ut fiat quod scriptum est: Honore invicem praevenientes . Pueri parvi, vel adolescentes, in oratorio, vel ad mensas, cum disciplina ordines suos custodiant, foras autem, ubi et ubi custodiam habeant disciplinam. CAP. III.-- In abbatis ordinatione illa semper consideretur ratio, ut hic constituatur quem sibi omnis concors congregatio secundum timorem Dei, sive etiam pars, quamvis parva, congregationis saniore consilio elegerit. Vitae autem merito et sapientiae doctrina eligatur qui ordinandus est, etiamsi ultimus fuerit in ordine congregationis. Quod si etiam omnis congregatio vitiis suis quod quidem tem personam elegerit pari consilio, et vitia ipsa aliquatenus in notitiam aut Christianis vicinis claruerint: prohibeant pravorum praevalere consilium, et domui Dei dignum constituant dispensatorem;
Abbreviated transcription (Latin):
uł dicimus altiori consilio Abbas pra¬
tulerit uel degra dauerit cerlis excansis
reliqui omues ut conuertuntur. ĩta sint :
ył: terbi gratia qui secunda liora diei reue¬
rit in monasterium innicreui se nouerit
illius esse qui prima hora renitdici cuins¬
libet aetatis aut diguitatis sit Pueris te.¬
ro per omuia ab omuibus disciplina tene¬
atur. Inuiores igitur: Priores suos hono.¬
rent. Priores inuiores suos diligaut. In
ipsa autem appellatione nomiuum nulli licert
al ium puro nomine apƿellare. sed Priores
iuniores suos fratres nomiuert. Iumiore:¬
autem Priores suos Nõnnos rocent: quod iu.¬
telligitur paterua reuerentia. Abbas autẽ
quia rices Christi agere creditur dom̃nus
& Aubas uocelur uon sua assumptione
sed honore & amore Christi. Ipse audem
cogitet & sic se ecribeat: nt dignus sit tali
honore. Ubicumq aulem sibi obuiant̃
fratres iunior a Priore benedictionem
accipiat. Transcuncte maiore minor sui.¬

Expanded text:
ut diximus, altiori consilio abbas praut diximus, altiori consilio abbas praetulerit, vel degradaverit certis ex causis, reliqui omnes, ut convertuntur, ita sint: ut verbi gratia, qui secunda hora diei venerit in monasterio, juniorem se noverit illius esse qui prima hora venit diei, cujuslibet aetatis aut dignitatis sit. Pueris vero per omnia ab omnibus disciplina teneatur. Juniores igitur priores suos honorent, priores juniores suos diligant. In ipsa autem appellatione nominum nulli liceat alium puro nomine appellare: sed priores juniores suos fratrum nomine; juniores priores suos nonnos vocent, quod intelligitur paterna reverentia. Abbas vero, quia vices Christi agere videtur, dominus et abbas vocetur, non sua assumptione, sed honore et amore Christi. Ipse autem cogitet, et sic se exhibeat ut dignus sit tali honore. Ubicunque autem sibi obviant fratres, junior a priore benedictionem petat: transeunte majore minor sur