comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li ingenio. apta existimarẽ.
Ceterũ conatus om̃s meos.
quo ꝓficere in illa secta sta¬
tueram illo homine cognito
ꝓrsus intercidi. non ut ab eis
omnino separarer. sed quasi
melius qͥcquam nõ inueniẽs.
eo quo iam quo quom irrue¬
ram contentus interun esse
decreuerã: nisi aliquid forte
qͦd magis eligendũ ẽẽt eluce¬
ret. Ita ille faustus qui multis
quo captus eram. relaxare tã
ceꝑat: nec uolens nec stiens
Manus enim tue ds̃ m̃s in ab¬
scondito ꝓuidentie tue non
deferebant animã meam. et¬
de sanguine cordis matris
mee ꝑlacrimas eius diebus
ac noctib per me sacrificabat᷑
tibi: et egisti mecũ miris mo¬
ds ms: nam a dño gressus
hominis dirigent᷑ et uam
eus uolet. dut que ꝓcuratio
salutis preter manũ tuam
ergo mecum. ut in ꝑsuade¬
retur romam ꝑgere: et po¬
tius docerẽ quod docebam
ꝓsuasum ẽ. non p̃teribo
confiteri tibi: qm̃ et in his altis¬
simi tui recessus. et p̃sentifsi¬

Expanded text:
li ingenio apta existimarem. li ingenio apta existimarem. ceterum conatus omnis meus, qui proficere in ille secta statueram, illo homine cognito prorsus intercidit, non ut ab eis omnino separarer, sed quasi melius quicquam non inueniens eo, quo iam quoquo modo inrueram, contentus interim esse decreueram, nisi aiquid forte, quod magis eligendum esset, eluceret. ita ille Faustus, qui multis quo captus eram relaxare iam coeperat nec nolens nec sciens. manus enim tuae, deus meus, in abdito prouidentiae tuae non deaerebant animam meam, et sanguine cordis matris meae per lacrimas eius diebus et noctibus pro me sacrificabatur tibi, et egisti mecum miris moDeus meus. Nam a Domino gressus hominis diriguntur; et viam ejus volet . Aut quae procuratio salutis, praeter manum tuam,ergo mecum ut mihi persuaderetur Romam pergere, et potius ibi docere quod docebam rsuasum est, non praeteribo confiteri tibi; quoniam et in his altissimi tui recessus, et praesentissi
Abbreviated transcription (Latin):
nosse:nec eum puduit cõ¬
fiteri. Non erat de talib
quales multos loquaces
me docere et dicentes nichil.
Iste uero cor habebat. et si nõ
rectum adte: nec tamen minꝰ
incautũ adse ipsum. Non us-¬
ꝗquaꝙ imperitus erat impe¬
ritie sue: et noluit se temere
disputando inea coartari. un¬
de nec exitus ei. nec facilis es¬
set reditus. Etiam hinc mͥ
ampluis placuit. Nulchrior
est enun temperãtia cõfitentis
animi. quã illa que nosse cu¬
piebã: et eũ in omnib diffi¬
ciliorib et subtiliorib questi¬
onibus talem inueniebam.
Refracto itaq studio quo in-¬
tenderam in manichei lute¬
ras. magisq desperans de
ceteris eoꝵ doctoribus. qũado
inmultis que me mouebãt
ita ille noĩatus apparuit:ce¬
pi cũ eo ꝓstudio eius agere
tutam. quo ipse flagrabat
in eas literas. quas tunc ia
rethor carthaginensis. ado¬
lescentes docebam: et legere
cum eo. siue que ille audita
desideraret. siue que ipse ta¬

Expanded text:
nosse nec eum puduit connosse nec eum puduit confiteri. non erat de talibus, quales multos loquaces me docere et dicentes nihil. iste uero cor habebat, etsi non rectum ad te, nec tamen nimis incautum ad se ipsum. non usquequaque inperitus erat inperitiae suae et noluit se temere disputando in ea coartari, unde nec exitus ei ullus nec facilis esset reditus: etiam hinc mihi amplius placuit. pulchrior est enim temperantia confitentis animi quam illa, quae nosse cupiebam. et eum in omnibus difficilioribus et subtilioribus quaestionibus talem inueniebam. Refracto itaque studio, quod intenderam in Manichaei litteras, magisque desperans de ceteris eorum doctoribus, quando in multis, quae me monebant, ita ille nominatus apparuit, coepi cum eo pro studio illius agere uitam, quo ipse flagrabat in eas litteras, quas tunc iam rhetor Karthaginis adulescentes docebam, et legere cum eo siue quae ille audita desideraret siue quae ipse ta
Abbreviated transcription (Latin):
ne ingenii et quodã lepore
naturali. Ita ne est ut recolo
dñe deus ms. arbiter cõscien¬
tie mee:Contra te corme¬
um ⁊ recordatio mea. qui
me tunc agebas abdito
lecreto ꝓuidentie tue: ⁊
inhonestos errores
meos iam cõuertebas
ante faciem meã. ut uide¬
rem et odissem. Nai
postea quã mͥ ille imperi¬
tus earũ artium quib et̃
excellere putauerã satis ap¬
paruit. desperare cepi posse
michi eum illa que me mo¬
uebant aꝑire atq dissolue.
quoꝵ quidem ignarꝰ posset
ueritatẽ tenere pcetatis. s
si manicheus nõ esset. Libri
que michi eum qͦd utiq
cupiebam. collatis nume¬
rorum rationib qͣs alibi ego
legeram. utrũ potius ita
eẽnt. ut manichei libris cõ¬
tinebant᷑ an certe uel par
etiam inde ratio redderet᷑
subtiliter explicare posse.
iam nõ arbitrabar. Que
tamen ubi consideranda
et discutienda ꝓtuili: mo¬
deste sane ille nec ausus
est subire ipsam sarcinã.
Nouerat enim se ista non

Expanded text:
ne ingenii et quodam lepore ne ingenii et quodam lepore naturali. itane est, ut recolo, domine deus meus, arbiter conscientiae meae? coram te cor meum et recordatio mea, qui mecum tunc agebas abdito secreto prouidentiae tuae et inhonestos errores meos iam conuertebus ante faciem meam, ut uiderem et odissem. Nam posteaquam ille mihi inperitus earum artium, quibus eum excellere putaueram, satis apparuit, desperare coepi posse mihi eum illa, quae me mouebant, aperire atque dissoluere; quorum quidem ignarus posset ueritatem tenere pietatis, sed si manichaeus non esset. libri quae mihi eum, quod utique cupiebam, conlatis numerorum rationibus, quas alibi ego legeram, utrum potius ita essent, ut Manichaei libris continebatur, an certe uel par etiam inde ratio redderetur, subtiliter explicare posse iam non arbitrabar. quae tamen ubi consideranda et discutienda protuli, modeste sane ille nec ausus est subire ipsam sarcinam. nouerat enim se ista non
Abbreviated transcription (Latin):
motu. affectuq disputãtis.
et uerbis cõgruentibus.
atq aduestiendas sentẽtiaᷤᷤ
multis uel etiam p̃multiᷤᷤ
laudabã ac ferebam: sed
moleste habebam qͦd in
cetu audientiũ nõ sine¬
rer ingerere illi. et par¬
tiri cum eo curas questi¬
onum mearũ con¬
ferendo familiari ter. et
accipiendo ⁊ reddendo ser¬
monẽ. Quod ubi potui. ⁊
aures eius cũ familiarib
meis eoq tempore occupare
cepi quo non didicerat alter¬
nis discerere. et ꝓtuli quedã
que me mouebãt. exꝑtus sũ
prius hominẽ exꝑtem libe¬
raliũ disciplinarum nisi
grãmatice atq ipĩus iusita¬
to modo. et quia legerat ali¬
quas tullianas oratões. et
paucissimos senece libros. ⁊
non nulla poetarũ et sue
lecte si qua uolumina lati¬
ne atꝙ cõposite conscripta
erant: et quia aderat coti¬
diana sermocinandi exerci¬
tatio. inde suppetebat eloqͥ¬
um. qͦd fiebat acceptiꝰ. ma¬
gisq seductoriũ. moderami¬

Expanded text:
motu affectuque disputantis motu affectuque disputantis et uerbis congruentibus atque ad uestiendas sententias multis uel etiam prae multis laudabam ac ferebam; sed moleste habebam, quod in coetu audientium non sinerer ingerere illi et partiri cum eo curas quaestionum mearum conferendo familiariter et accipiendo ac reddendo sermonem. quod ubi potui et aures eius cum familiaribus meis eoque tempore occupare coepi, quo non dedeceret alternis disserere, et protuli quaedam, quae me monebant, expertus sum prius hominem expertem liberalium disciplinarum nisi grammaticae atque eius ipsius usitato modo. et quia legerat aliquas Tullianas orationes et paucissimos Senecae libros et nonnulla poetarum et suae sectae si qua uolumina latine atque conposite conscripta erant, et quia aderat cotidiana sermocinandi exercitatio, inde suppetebat eloquium, quod fiebat acceptius magisque seductorium moderami
Abbreviated transcription (Latin):
udebatur prudens ⁊ sapi¬
ens: quia delectabat eos lo¬
quens Sensi autem aliud
genus hominũ etiã ueri¬
tatem habere suspectam: ⁊
et nolle adquiesce̾ si cõpto
atq uberi sermone ꝓmeret᷑.
Me autẽ tam docuerat ds̃
meus miris et occultis mo¬
dis. et ꝓꝓterea oredo qͦd tu
me docueris. qm̃ tertim ẽ:
nec qͥsquã p̃ter te alius doc¬
tor ẽ ueri. ubicũq ⁊ unde¬
cũq claruerit. Iam ergo
abłte didiceram nec eo de¬
bere uideri aliquid bonum¬
uerũ dici. quia eloquent̾
dicitur: nec eo falsum. quia
incõposite sonant signa la¬
biorum. Rursus nec ideo
uerum. quia impolite enũ¬
tiant᷑. nec ideo falsum. quia
splendidꝰ sermo est: sed per¬
inde e̾ẽ sapientiã. et sttdtici¬
am sicut sunt ꝙ̃bi utiles ⁊
mutiles: uerbis aute orna¬
tis ⁊ inornatis. sicut ualis
urbanis et rusticanis. u¬
trosq cibos posse ministrari.
Igitur auiditas mea quia
illum tantoꝑe expectauerã
hominẽ. delectabar quidẽ

Expanded text:
uidebatur prudens et sapiuidebatur prudens et sapiens, quia delectabat eos loquens. sensi autem aliud genus hominum etiam ueritatem habere suspectam et ei nolle adquiescere, si comto atque uberi sermone promeretur. me autem iam docueras, deus meus, miris et occultis modis, et propterea credo, quod tu me docueris, quoniam uerum est nec quisquam praeter te alius doctor est ueri, ubicumque et undecumque claruerit. iam ergo abs te didiceram nec eo debere uideri aliquid uerum dici, quia eloquenter dicitur, nec eo falsum, quia inconposite sonant signa labiorum; rursus nec ideo uerum, quia inpolite enuntiatur, nec ideo falsum, quia splendidus sermo est, sed perinde esse sapientiam et stultitiam, sicut sunt cibi utiles et inutiles, uerbis autem ornatis et inornatis sicut uasis urbanis et rusticanis utrosque cibos posse ministrari. Igitur auiditas mea, qua illam tanto tempore expectaueram hominem, delectabatur quidem
Abbreviated transcription (Latin):
meam illius auctoritatẽ ꝓp¬
ter creditã scĩtatẽ p̃ponere.
et per annos ferme tpsos
nouem. quibꝰ eos animo
uagabundꝰ audiui. nimis
extento desiderio itenttũ
expectabam istum fastum
Ceteri enum eorũ inquos for¬
te incirrissem. qui taliũ re¬
rum questionib a me ob¬
iectis deficiebãt. illum mͥ
ꝓmittebãt: cuiꝰ aduentu
collatoq colloqͥo. facillime
michi hec et si qua forte
maiora quererem enoda¬
tissume expedirent᷑. Ergo¬
at ubi uenit exꝑtꝰ sum
hominẽ gratũ et ioccindũ
uerbis: et ea ipsa que illi
solent dicere multo sua¬
uius garrientẽ Sed quid
ad meam sitim. p̃ciosoꝵ po¬
culorũ decentissimꝰ ministͣ¬
tor: Iam rebus talib satiate
erant aures mee: nec ideo
michi meliora iudebant᷑. qͥa
melius dicebant᷑. nec ideo
uera quia diserta: nec ideo
sapiens anima quia uultꝰ
congruus et decorũ eloqͥũ.
Ili autem qui eum mͥ ꝓmit¬
tebant: non boni rerũ existi¬
matores erant. C ideo illis

Expanded text:
meam illius auctoritatem propmeam illius auctoritatem propter creditam sanctitatem praeponerem. Et per annos ferme ipsos nouem, quibus eos animo uagabundus audiui, nimis extento desiderio uenturum expectabam istum Faustum. ceteri enim eorum, in quos forte incurrissem, qui talium rerum quaestionibus a me obiectis deficiebant, illum mihi promittebant, cuius aduentu conlatoque conloquio facillime mihi haec et si qua forte maiora quaererem enodatissime expedirentur. ergo ubi uenit, expertus sum hominem gratum et iucundum uerbis et ea ipsa, quae illi solent dicere, multo suauius garrientem. sed quid ad meam sitim pretiosorum poculorum decentissimus ministrator? iam rebus talibus satiatae erant aures meae, nec ideo mihi meliora uidebantur, quia melius dicebantur, nec ideo uera, quia diserta, nec ideo sapiens anima, quia uultus congruus et decorum eloquium. illi autem, qui eum mihi promittebant, non boni rerum existimatores erant, et ideo illis
Abbreviated transcription (Latin):
tinere arbitretur. ⁊ ꝑtinatiꝰ
affirmare audeat quod ig¬
norat: sed etiã talis infirmi¬
tas infidei cunabulis a cari¬
tate matre sustinet᷑. donec ał¬
surgat nouus homo in ui¬
rum ꝑfectum: et circũ ferri
non possit om̃i uento doctri¬
ne. In illo autem qui doctor
qui auctor. qui dux et pͥn¬
ceps eorũ. quibus illa sua¬
deret. ita fieri ausus ẽ. ut
qui eũ sequerent᷑. non qͣm¬
libet hominẽ sed spm̃ tuũ
sandum se sequi arbitra¬
rentur: qͥs tantã demẽtiã
sicubi falsa dixisse cõuin¬
ceret᷑. non detestandã lon¬
geq abiciendã ẽẽ indica¬
ret. Sed tam̃ ñ dũ liqͥdo
compererã. utru etiam
scd̃m eius uerba iicissitudi¬
nes longioꝵ et breuioꝵ die¬
rum atꝙ noctiũ. et ipsius
noctis atq diei deliqui a
luminũ et siquid eusmo¬
di in aliis libris legerã pos¬
let exponi. ut si forte posset.
incertum michi quidem¬
fieret. utrũ ita se res habe¬
ret. an nõ ita. sẽd ad fidem

Expanded text:
ertinere arbitretur et pertinacius ertinere arbitretur et pertinacius affirmare audeat quod ignorat. sed etiam talis infirmitas in fidei cunabulis a caritate matre sustinetur, donec assurgat nouus homo in uirum perfectum et circumferri non possit omni uento doctrinae. in illo autem, qui doctor, qui auctor, qui dux et princeps eorum, quibus illa suaderet, ita fieri ausus est, ut qui eum sequerentur non quemlibet hominem, sed spirithm tuum sanctum se sequi arbitrarentur, quis tantam dementiam, sicubi falsa dixisse conuinceretur, non detestandam longeque abiciendam esse indicaret? sed tamen nondum liquido conpereram, utrum etiam secundum eius uerba uicissitudines longiorum et breuiorum dierum atque noctium et ipsius noctis et diei et deliquia luminum et si quid eius modi in aliis libris legeram, posset exponi, ut, si forte posset, incertum mihi fieret, utrum ita se res haberet an ita, sed ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
ista multum locutus ẽ: ut
conuictus ab eis. qui ista ue¬
re didicissent. quis e̾ẽt euis
sensus in ceteris que abditi¬
ora sunt manifeste cognos¬
ceretur. Non enim partu
existimare se uoluit: sẽd
sp̃m sc̃m consolatorem et
ditatorẽ fidelium tuoꝵ. au¬
ctoritate plenaria ꝑsonalit̾
in se esse ꝑsuadere conatꝰ ẽ.
Ita quecũq de celo ac stellis
et de solis ac lune motibus
falsa dixisse rep̃henderetur.
quãuis ad doctrinã religi¬
onis ista non ꝑtineãt. tam̃
ausus eius sacrilegos fuisse
satis emineret: cum ea ñ
ceret. ut ea tamqũã diui¬
ne ꝑsone tribuere sibi ni¬
teretur. Cum enim au¬
dio xp̃ianũ aliquẽ fra¬
trem illum aut illũ ista
nescientẽ. et aluid ꝓ alio senti¬
entem. patienter intueor o¬
pinantem hominẽ: nec illi
obesse uideo. cum de te dñe
creator omniũ non crẽdat in¬
digna. si forte situs ⁊ habitus
creature corporalis ignoret.
Obest autem si hoc ad ipãm
dodrine pietatis formam ꝑ¬

Expanded text:
ista multum locutus est, ut ista multum locutus est, ut conuictus ab eis, qui ista uere didicissent, quis esset eius sensus in ceteris, quae abditiora sunt, manifeste cognosceretur. non enim parui se aestimari noluit, sed spiritum sanctum, consolatorem et ditatorem fidelium tuorum, auctoritate plenaria personaliter in se esse persuadere conatus est. itaque cum de caelo ac stellis et de solis. ac lunae motibus falsa dixisse comprehenderetur, quamuis ad doctrinam religionis ista non pertineant, tamen ausus eius sacrilegos fuisse satis emineret, cum ea nonceret, ut ea tamquam diuinae personae tribuere sibi niteretur. Cum enim audio christianum aliquem fratrem illum aut illum ista nescientem et aliud pro alio sentientem, patienter intueor opinantem hominem nec illi obesse uideo, cum de te, domine creator omnium, non credat indigna, si forte situs et habitus creaturae corporalis ignoret. obest autem, si hoc ad ipsam doctrinae pietatis formam p
Abbreviated transcription (Latin):
diffusa. quã ille qui ẽã me¬
titur. et om̃s ramos euis nu¬
merat. et neq possidet eam.
neq creatore eius nouit. aut
diligit: sic fidelis homo cuius
totus mundꝰ diuiniarũ est. ⁊
qͣi nichil habens omĩa possi¬
det. inherendo tibi cui om̃ia¬
seruiunt. quãuis nec saltẽ
septentrionũ gyros nouerit.
dubitare stultũ est. quin
utiq melior sit. quam men¬
sor celi. et numeratoꝵ syde¬
rum. et pensor elementoꝵ.
et negligẽs tui: qui omĩa
in mensura et numero et
pondere disposuisti. S ta-¬
men quis querebat ma¬
nicheum nescio quẽ etiã
ista scribere: sine quorũ pe¬
ritia pietas disci poterat:
Dixisti enim homini. Ecce
pietas ẽ sapientia. Quam
ille ignorare posset. etiam¬
si ista ꝑfecte nosset: ista uͦ
quã nouerat impudentissi¬
me audens docere ꝓsus illa
nosse non posset. uanitas e
nu nundata ista etiã nota
ꝓferri: pietas autẽ tibi con¬
fiteri. Unde ille deuius. ad hͦ

Expanded text:
diffusa, quam ille, qui eam mediffusa, quam ille, qui eam metitur et omnes ramos eius numerat et neque possidet eam neque creatorem eius nouit aut diligit, sic fidelis homo, cuius totus mundus diuitiarum est et quasi nihil habens omnia possidet inhaerendo tibi, cui seruiunt omnia, quamuis nec saltem septentrionum gyros nouerit, dubitare stultum est, quin utique melior sit quam mensor caeli et numerator siderum et pensor elementorum et neglegens tui, qui omnia in mensura et numero et pondere disposuisti. Sed tamen quis quaerebat manichaeum nescio quem etiam ista scribere, sine quorum peritia pietas disci poterat? dixisti enim homini: ecce pietas est sapientia. quam ille ignorare posset, etiamsi ista perfecte nosset: ista uero quia non nouerat, impudentissime audens docere, prorsus illam nosse non posset. uanitas est enim mundana ista etiam nota profiteri, pietas autem tibi confiteri. unde ille deuius ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ numeros et ordinẽ tẽporũ.
et uisibiles attestatões syderũ
et conferebam cum dictis ma¬
nichei. qui de his rebus mul¬
ta scripsit copiosissime deli¬
rans: et non mͥ currebat rano
nec sostitioꝵ et equinoctioru.
nec defectuũ luminariũ. nͦ
quicqͥd tale in libris sclaris
sapientie didicerã. Ibi autẽ
scribere uidebar: et ad illas
rationes numeris et oculis
meis exploratas non occur¬
rebat et longe diu̾sum e¬
rat. Numqͥd dñe ds̃ u̾i̾tatis.
qͥsqͥs nouit ista iam placet
tibi: Infelix enim homo qͥ
scit illa omĩa: te autẽ nescit.
Beatus autẽ qui te scit: etiã¬
si illa nesciat. Qui uͦ et te ⁊
illa nouit. non ꝓpter illa
beatior. sed ꝓpter te solum
beatus ẽ. si cognoscẽs te st¬
cut deũ głificet et gr̃as agat
et non euanescat in cogi¬
tationibus suis. Sicut e¬
nun melior est qui nouit
possidere arborem et de usu
eius tibi gras agit. quamius
nesciat uel quot cubitis alta
sit uel quanta latitudine

Expanded text:
per numeros et ordinem temporum per numeros et ordinem temporum et uisibiles attestationes siderum et conferebam cum dictis Manichaei, quae de his rebus multa scripsit copiosissime delirans, et non mihi occurrebat ratio nec solistitiorum et aequinoctiorum nec defectuum luminarium nec quidquid tale in libris saecularis sapientiae didiceram. ibi autem credere iubebar, et ad illas rationes numeris et oculis meis exploratas non occurrebat et longe diuersum erat. Numquid, domine deus ueritatis, quisquis nouit ista, iam placet tibi? infelix enim homo, qui scit illa omnia, te autem nescit; beatus autem, qui te scit, etiamsi illa nesciat. qui uero et te et illa nouit, non propter illa beatior, sed propter te solum beatus est, si cognoscens te sicut te glorificet et gratias agat et non euanescat in cogitationibus suis. sicut enim melior, qui nouit possidere arborem et de usu eius tibi gratias agit, quamuis nesciat uel quot cubitis alta sit uel quanta latitudine
Abbreviated transcription (Latin):
descendant ad illum a se. et
ꝑeum ascendant ad eum. cũ¬
non nouerunt hanc uiam:
et ꝓutant se excelsos e̾e cũ
syderibus et lucidos. et ecce
ruerũt interrã: et obscura¬
tum ẽ insipies cor eoꝵ. Et
multa uera de creatura dicũt.
et ueritatẽ creature artificẽ
non pie querũt. et ideo nõ
inueniunt. Aut si inueniũt
cognoscentes dm̃ non sieut
deum honorant. aut gr̃as
agunt et euanescũt in co¬
gitatõib suis. et dicunt se
esse sapientes. sibi tribuẽdo
que tua sunt: ac ꝑhoc stu¬
dent ꝑuersissima cecitate
etiã tibi tͥbuere que sua st̃.
mendacia scilicet inte cõfe¬
rentes qui ueritas es: et im¬
mutantes glam incorrup¬
ti dei in similitudinẽ una¬
guns corruptibilis homĩs.
et uolucrũ. et quadrupedũ.
et serpentiũ et cõuertunt
ueritatẽ tuam in mẽdaciũ:
et colunt ⁊ seruiũt creatu¬
re potius quã creatori.
Multa tamen ab eis ex ipsa
creatura uera dicta retine¬
bam. et occurrebat mͥ ratio

Expanded text:
descendant ad illum a se et descendant ad illum a se et per eum ascendant ad eum. non nouerunt hanc uiam et putant se excelsos esse cum sideribus et lucidos, et ecce ruerunt in terram, etobscuratum est insipiens cor eorum. et multa uera de creatura dicunt et ueritatem, creaturae artificem, non pie quaerunt et ideo non I inueniunt, aut si inueniunt, cognoscentes deum non sicut ; deum honorant aut gratias agunt et euanescunt in cogitationibus suis et dicunt se esse sapientes sibi tribuendo quae tua sunt, ac per hoc student peruersissima caecitate etiam tibi tribuere quae sua sunt, mendacia scilicet in te conferentes, qui ueritas es, et inmutantes gloriam incorrupti dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium, et conuertunt ueritatem tuam in mendacium et colunt et seruiunt creaturae potius quam creatori. Multa tamen ab eis ex ipsa creatura uera dicta retinebam, et occurrebat mihi ratio
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam recedentes et defi¬
cientes alumine tuo. tanto
ante solis affectum futurũ
pre uident. et inpsentia suũ
non uident.Non enim reli¬
giose querent unde habeãt
ingeniũ. quo ista querunt:
et inuenientes quia tu fecisti
eos nõ tpsi dant tibi se. ut
serues qͦd fecisti. et quales se
ipsi fecerant occidunt se tibi
et trucidant exaltatoes suas
sicut uolatilia. et curiosita¬
tes suas. sicut pisces maris.
quibus ꝑambulãt secretas
semitas abyssi et luxurtas
suas sicut pecora campi. ut
tu cłs ignis edax. cõsumas
mortuas curas eorũ. recreãs
eos unmortalit̾: sed nõ no¬
uerunt uiam uerbũ tuũ.
ꝑ qͦd fecisti ea que numerãt.
et ipõs qui numerãt ⁊ sen¬
sum qͦ cernũt que nume¬
rant. et mẽtẽ de qua nu¬
merãt. et sapientie tue nõ
est numerꝰ. Ipse autẽ uni¬
genitus factus ẽ nobis sa¬
piencia. et iusticia. et scĩfi¬
catio: et numerꝰ ẽ int̾ nos
et soluit tributũ cesari.
Non nouer̃t hanc uiam qͣ

Expanded text:
superbiam recedentes et defisuperbiam recedentes et deficientes a lumine tuo tanto ante solis defectum futurum praeuident et in praesentia suum non uident - non enim religiose quaerunt, unde habeant ingenium, quo ista quaerunt — et inuenientes, quia tu fecisti eos, non ipsi se dant tibi, se ut serues quod fecisti, et quales se ipsi fecerant occidunt se tibi et trucidant exaltationes suas sicut uolatilia et curiositates suas sicut pisces maris, quibus perambulant secretas semitas abyssi, et luxurias suas sicut pecora campi, ut tu, deus, ignis edax consumas mortuas curas eorum recreans eos immortaliter. Sed non nouerunt uiam, uerbum tuum, per quod fecisti ea quae numerant et ipsos qui numerant et sensum, quo cernunt quae numerant, et mentem, de qua numerant; et sapientiae tuae non est numerus. ipse autem unigenitus factus est nobis sapientia et iustitia et sanctificatio et numeratus est inter nos et soluit tributum Caesari. non nouerunt hanc uiam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
et michi ꝓbabiliora ista iuu¬
estimare scłm. qmquam
etus dñm minime inue¬
et humilia respicis. excelsa
autem alonge cognoscis. nec
ꝓpinquas nisi obtritis corde.
nec inueneris a suꝑbis: nec
si illi curiosa peritia nume¬
rent stellas. et harenã. et di¬
metiant᷑ sydereas plagas. ⁊¬
inuestigent uias astitorũ.
Mente enim sua querũt. il¬
ta et ingenio qͦd tu dedisti
eis: et multa inuenert et
nunciauert̃ ante multos
annos defectus luminariũ
solis et lune. quo die qua
hora quanta ex parte futu¬
ri eent: et non eos fefellit
numerus. Sita factum est
ut p̃nuntiauer̃t et scͥpse¬
runt regulas inclagatas ⁊
legunt᷑ hodie: acq ex eis p̃¬
nuntiat᷑. quo anno. et quo
mẽse anni. et qͦ die mẽsis. ⁊
qua hora diei. et quota ꝑte
luminis sui. defectura sit
luna uel sol. Et ita fiet ut
p̃nuntiat᷑ et mirant᷑ hec
hoĩes et stupent qui nesci¬
unt ea. et extltãt atq extol¬
lunt᷑ qͥ scuint: et ꝑ impiã

Expanded text:
et mihi probabiliora ista viet mihi probabiliora ista viestimare saeculum, quamquam eius dominum minime inueet humilia respicis, excelsa autem a longe agnoscis nec propinquas nisi obtritis corde nec inueniris a superbis, nec si illi curiosa peritia numerent stellas et harenam et dimetiantur sidereas plagas et uestigent uias astrorum. Mente sua enim quaerunt ista et ingenio, quod tu dedisti eis, et multa inuenerunt et praenuntiauerunt ante multos annos, defectus luminarium solis et lunae, quo die, qua hora, quanta ex parte futuri essent, et non eos fefellit numeras. et ita factum est, ut praenuntiauerunt, et scripserunt regulas indagatas et leguntur hodie atque ex eis praenuntiatur, quo anno et quo mense anni et quo die mensis et qua hora diei et quota parte luminis sui defectura sit luna uel sol: et ita fiet, ut praenuntiatur. et mirantur haec homines et stupent qui nesciunt ea, et exultant atque extolluntur qui sciunt, et per inpiam
Abbreviated transcription (Latin):
difficiles. et tu facilis terges
lacrimas eorũ. ut magis
plorent. et gaudeant infle
homo caro et sangus. sẽd
tu dñe qui fecisti reficis. et
cõsolaris eos. Et ubi ego erã
qñ te querebam. et tu eras
ante me:ego autẽ ⁊a me
discesserã. nec me inuenie¬
bam. quantomuiꝰ te: Pro¬
loquarꝰ in cõspectu dei mei
annũ illum. unde tricesimũ
etatis mee. Iam uenerat car
laqueus diaboli. sħ multi
implicabant᷑ in eo ꝑ illecebrã
suauitatis eloquentie. quã
ego iam tam et si laudabã.
discernebã tamen a u̾itate
rerum. quarũ discernenda¬
rum auidꝰ eram: nec quali
uasculo sermonis sẽd quid
mͥ sciencie comedẽdũ appo¬
neret. nominatꝰ apd̃ eos
ille faustus intuebar. Fama
enu de illo p̃locuta mͥ erat
qͦd honestarũ om̃ĩum doctri¬
narũ ẽẽt peritissimꝰ: et ad¬
nis eruditꝰ. Et qm̃ multa
philosophoꝵ legerã. memo¬
rieq mãdata retinebã. ex
ets quedam cõꝑabam illis
manicheoꝵ longis fabulis:

Expanded text:
difficiles: et tu facilis tergens difficiles: et tu facilis tergens lacrymas eorum; et magis plorant et gandent in flehomo caro et sanguis; sed tu, Domine, qui fecisti, reficis et consolaris eos. et ubi ego eram, quando te quaerebam? et tu eras ante me, ego autem et a me discesseram nec me inueniebam: quanto minus te! Proloquor in conspectu dei mei annum illum undetricensimum aetatis meae. iam uenerat Cartlaqueus diaboli, et multi inplicabantur in eo per inlecebram suauiloquentiae. quam ego iam tametsi laudabam, discernebam tamen a ueritate rerum, quarum discernendarum auidus eram, nec quali uasculo sermonis, sed quid mihi scientiae comedendum adponeret nominatas apud eos ille Faustus intuebar. fama enim de illo praelocuta mihi erathonestarum omnium doctrinarum peritissimus, et apbus eruditus. Et quoniam multa philosophorum legeram, memoriaeque mandata retinebam, ex eis quaedam comparabam illis Manichaeorum longis fabulis:
Abbreviated transcription (Latin):
chra funt cũ eis omĩa. et
ipse turpes sunt. Et quid
nocuer̃t tibi: aut inquo
imꝑium tuũ dehonesta¬
uerũt. a celis usq innouis¬
sima iustũ et integrũ: Qͦ
enum fugerũt cũ fugerẽt
a facie tua: aut ubi tu nõ
inuenis eos: Sed fuger̃t
ut non uiderẽt te. uidentẽ
se. atꝙ excecati inte offẽd̾e̾nt.
quia non deseris aliquid eoꝵ q̃
fecisti. In te offender̃t iniusti. ut
uiste uexarent᷑: subtrahentes
se lenitati tue. et offendentes
in rectitudinẽ tuam. et cadẽteᷤᷤ
inasperitatẽ tuam. Uidelicet
nesciunt. qͦd ubiq sis. quem
nullus circũscribit locus. et
solus es presens. eciã his qͥ
longe fuint ate. Conuertant᷑
ergo ⁊ querãt te: quia nõ sicut
ipsi deseruer̃t te. creatorẽ suũ
ita tu deseruisti creaturã tu¬
am. Ipsi conu̾tant᷑ et querãt
te. et ecce ibi es in corde eorũ.
in corde cõfitentiũ tibi. et ꝓi¬
cientiũ se inte. et plorãtiũ
insinu tuo. post ias tuas

Expanded text:
chra sunt cum eis omnia et chra sunt cum eis omnia et ipsi turpes sunt. et quid nocuerunt tibi? aut in quo imperium tuum dehonestauerunt a caelis usque in nouissima iustum et integrum? quo enim fugerunt, cum fugerent a facie tua.? aut ubi tu non inuenis eos? sed fugerunt, ut non uiderent te uidentem se atque excaecati in te offenderent — quia non deseris aliquid eorum, quae fecisti — in te offenderent iniusti et iuste negarentur, subtrahentes se lenitati tuin rectitudinem tuam, et cadentes in asperitatem suam. Videlicet nesciunt quod ubique sis, quem nullus circumscribit locus, et solus es praesens, etiam iis qui longe fiunt a te. Convertantur ergo et quaerant te, quia non sicut ipsi deseruerunt creatorem suum, ita et tu deseruisti creaturam tuam. Ipsi convertantur, et quaerant te; et ecce ibi es in corde eorum, in corde confitentium tibi, et projicientium se in te, et plorantium in sinu tuo post vias suas
Abbreviated transcription (Latin):
strum qͦsd tu iple es: et non
timebunꝰ ne non sit qͦ recdamꝰ
quia nos inde riumꝰ. nobis
autẽ absentib. non ruit do
manu lingue mee¬
qm̃ formasti et excitasti ut
confiteat᷑ nomini iuo: et sa¬
na om̃ia ossa mea. et dicãt
dñe quis similis tibi. Neq
enum docet te quid inse aga¬
tur qui tibi cõficet᷑. quia o¬
culum tuũ. non excludit
cor clausum. nec manũ tu¬
am repellit duritia homi¬
nũ. sed solius eam cũ uoles.
aut miserãs aut uindicans:
et non ẽ qui se abscondat a
calore tuo. S te laudet a iã
confiteatur tibi miseratões
tuas ut laudet te. Non cessat
nec tacet laudes tuas unui̾¬
nimalia nec corporalia ꝑ os
considerantiũ ea: ut exur¬
gat inte a lassitudine aĩa
nr̃a. iinitẽs eis que fecisti.
et transies ad te qui fecsti hͤ
mirabiliter: et ibi refectio.
et uera fortitudo. Cant ⁊ fu¬
giant a te inquieti et ini¬
qui. et tu uides eos et diffĩ¬
gius umbras: et ecce pul¬

Expanded text:
strum, quod tu ipse es, et non strum, quod tu ipse es, et non timemus, ne non sit quo redeamus, quia nos inde ruimus; nobis autem absentibus non ruit dommanu linguae meam formasti et excitasti, ut confiteatur nomini tuo, et sana omnia ossa mea, et dicant: domine, quis similis tibi? neque enim docet te, quid in se agatur, qui tibi confitetur, quia oculum tuum non excludit cor clausum nec manum tuam repellit duritia hominum, sed soluis eam, cum uoles, aut miserans aut uindicans, et non est qui se abscondat a calore tuo. sed te laudet anima confiteatur tibi miserationes tuas, ut laudet te. non cessat nec tacet laudes tuas uniuernimalia nec corporalia per os considerantium ea, ut exsurgat in te a lassitudine anima nostra innitens eis, quae fecisti, et adtransiens ad te, qui fecisti haec mirabiliter: et ibi refectio et uera fortitudo. Eant et fugiant a te inquieti iniqui. et tu uides eos et distinguis umbras, et ecce pul
Abbreviated transcription (Latin):
ti quod tudñe deus ueritas
corpus e̾es lucidũ et immen¬
sum: et ego fustum de illo cor¬
pores Nimia ꝑuersitas. Sed
sit eram nec erubesco d̃s m̃s
confiteri tibi inme mĩas tu¬
as. et inuocari te: qui non
erubui tunc ꝓfiteri hominib
blasphemias meas. et latrare
aduersum te. Quid michi
tunc ꝓderat ingeniũ ꝑ illaᷤ
doctrinas agile. et nullo am¬
miniculo humani magiste¬
rii. tot nodosissimi libri eno¬
dati: cum deformiter et sacͥ¬
lega turpitudine in doctna
pietatis errarem: Aut quid
tantũ oberat parnulis turs
longe tardius ingeniũ. cũ
adte longe non recederent.
ut in nido eccł̃ie tue tuti
plumescẽt: et alas carita¬
tis alimento sane fidei
speremꝰ: et ptege nos. et porta
firmitas nr̃a quando tu es tc̃
est firmitas. Cum autẽ nr̃a ẽ:
infirmitas ẽ. uiuit apd̃ te
semꝑ honum nr̃m. Et quia
inde au̾si sumꝰ: ꝑuisi sumus.
Reuertam᷑ tam dñe ut non
reu̾tamur: quia uuit apd̃
te sine ullo defectu bonũ no¬

Expanded text:
ti, quod tu, domine deus ueritas, ti, quod tu, domine deus ueritas, corpus esses lucidum et inmensum et ego frustum de illo corpore? nimia peruersitas! sed sic eram nec erubesco, deus meus, confiteri tibi in me misericordias tuas et inuocare te, qui non erubui tunc profiteri hominibus blasphemias meas et latrare aduersum te. quid ergo tunc mihi proderat ingenium per illas doctrinas agile et nullo adminiculo humani magisterii tot nodosissimi libri enodati, cum deformiter et sacrilega turpitudine in doctrina pietatis errarem? aut quid tantum oberat paruulis tuis longe tardius ingenium, cum a te longe non recederent, ut in nido ecclesiae tuae tuti plumescerent et alas caritatis alimento sanae fidei speremus et protege nos et porta firmitas nostra quando tu es, tunc est firmitas, cum autem nostra est, infirmitas est. uiuit apud te semper bonum nostrum, et quia inde auersi sumus, peruersi sumus. reuertamur iam, domine, ut non euertamur, quia uiuit apud te sine ullo defectu bonum no
Abbreviated transcription (Latin):
ad ea que illuminant᷑ faciẽ:
unde ipsa facies mea qua il¬
luminata cernebã non illu¬
minabat᷑. Quicqͥd de arte lo¬
quendi et disserendi. qͥcqͥd
de dimensionib figurarũ.
et de musicis. et de numeri
sine magna difficultate nł¬
lo hominũ tradente intel¬
lexi scis tu dñe ds̃ m̃s: quia
et sceleritas intelligendi et
disputandi acumen donũ
tuum est: sed non inde sacri¬
ficabam tibi. Itaq mͥ nõ ad
usum. sed ad ꝑnitiem ma¬
gis ualebam. quia tam bo¬
nam partem lubstantie mee
saregi habere in potestate.
et fortituduiẽ meam. non
adte custodiebã: sed ꝓfectus
sum abłte inlonginquã
regionẽ. ut eam dissiparẽ
in meretͥces cuipiditatis mee.
Nam quid mͥ ꝓderat bonaᷤᷤ
res non utenti bene: Nõ
enim sentiebã illas artes.
etiam abstudiosis et inge¬
niosis difficillime intelligi
nisi cum eis eadem conabar
exponere: et erat ille excellen¬
tissimꝰ meis. qui me exponẽ¬
tem non tardius sequeretur

Expanded text:
ad ea, quae inluminantur, faciem: ad ea, quae inluminantur, faciem: unde ipsa facies mea, qua inluminata cernebam, non inluminabatur. quidquid de arte loquendi et disserendi, quidquid de dimensionibus figurarum et de musicis et de numeris sine magna difficultate nullo hominum tradente intellexi, scis tu, domine deus meus, quia et celeritas intellegendi et dispiciendi acumen donum tuum est. sed non inde sacrificabam tibi. itaque mihi non ad usum, sed ad perniciem magis ualebat, quia tam bonam partem substantiae meae sategi habere in potestate et fortitudinem meam non ad te custodiebam, sed profectus sum abs te in longinquam regionem, ut eam dissiparem in meretrices cupiditates. nam quid mihi proderat bona res non utenti bene? non enim sentiebam illas artes etiam ab studiosis et ingeniosis difficillime intellegi, nisi cum eis eadem conabar exponere et erat ille excellentissimus in eis, qui me exponentem non tardius sequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
camentis putas quicqͥd
esset omĩno cõprehensum.
sic intelligere conarer qͣi
et tu subiectꝰ ẽẽs magnitu¬
dini tue aut pulchritudĩ.
ut illa ee̾nt inte. quasi in
subiecto sicut in corpore.
cum tua magnitudo. et tua
pulchritudo. tu ipse sis corpꝰ
autem non eosit magnũ
et pulchrũ quo corpus erat.
quia et si nimis magnũ.
et nimis pulchrũ esset. ni¬
chilominꝰ corpus eẽt: Fal¬
sitas enu erat. qua dete co¬
gitabam non ueritas: et fi¬
gmẽta miserie mee non
firmamenta beatitudinis
tue. Iusseras enim et ita
fiebat in me. ut terra spi¬
nas ⁊ tribulos pareret mͥ:
et cũ labore ꝑuenirẽ ad
panem meum. Et quid
mͥ ꝓderat qͦd om̃s libros
artiũ. quas liberales uo¬
cant. tunc nequissimꝰ
malarũ cupiditatũ ser¬
uus ꝑmemet ip̃m legi: ⁊
intellexi qͦs cũq leg̾e potui:
Et gaudebã in eis: et ne¬
sciebam unde eẽt. qͥcquid
ibi uerũ ⁊certũ eẽt. Dorsum
enum habebam et lumen. ⁊

Expanded text:
camentis putans quidquid camentis putans quidquid esset omnino conprehensum, sic intellegere conarer, quasi et tu subiectum esses magnitudini tuae aut pulchritudini, ut illa essent in te quasi in subiecto sicut in corpore, cum tua magnitudo et tua pulchritudo tu ipse sis, corpus autem non eo sit magnum et pulchrum, quo corpus est, quia etsi minus magnum et minus pulchrum esset, nihilominus corpus esset. falsitas enim erat, quam de te cogitabam, non ueritas, et figmenta miseriae meae, non firmamenta beatitudinis tuae. iusseras enim et ita fiebat in me, ut terra spinas et tribolos pareret mihi et cum labore peruenirem ad panem meum. Et quid mihi proderat, quod omnes libros artium, quas liberales uocant, tunc nequissimus malarum cupiditatum seruus per me ipsum legi et intellexi, quoscumque legere potui? et gaudebam in eis et nesciebam, unde esset quidquid ibi uerum et certum esset. dorsum enim habebam ad lumen et
Abbreviated transcription (Latin):
nescio qͥd magnũ ⁊ diui¬
num suspensus inhyabã
legi eas solus et intellexi.
Quas cum contulissem cũ eis
qui se dicebant uix eas ma¬
gistris eruditissimis non lo¬
quentib tantũ. sẽd multa ĩ
puluere depingentib intel¬
lexisse: nichil inde mͥ aliud
dicere potuerũt. quã ego
solus apud meipsum legẽs
cognouerã. Et satis aꝑte mͥ
uidebant᷑ loquentes de sub¬
stantiis sicuti ẽ homo. et q̃
uullis ẽẽnt. sicuti ẽ figu¬
ra hominis qualis sit. et
statura qͦd pedum sit. et
cognatio cuiꝰ frater sit.
aut ubi sit cõstitutus. aut
qñ natus. aut stet. aut le¬
deat. aut calciatꝰ uł armatꝰ
sit. aut aliqͥd faciat. aut
patiatur aliquid: et quecũ¬
ꝙ inhis nouẽ generib. qͦrũ
exempli gratia quedam¬
gratis posui. uel inipso sub¬
stantie genere innimera¬
bilia reperiunt᷑. Quid hoc
michi ꝓderat qñ et oberat.
cum etiã te ds mñs mirabi¬
liter simplicẽ. atꝙ incom¬
mutabilem. illis decẽ p̃di¬

Expanded text:
nescio quid magnum et diuinescio quid magnum et diuinum suspensus inhiabam — legi eas solus et intellexi? quas cum contulissem cum eis, qui se dicebant uix eas magistris eruditissimis non loquentibus tantam, sed multa in puluere depingentibus intellexisse, nihil inde aliud mihi dicere potuerunt, quam ego solus apud me ipsum legens cognoueram; et satis aperte mihi uidebantur loquentes de substantiis, sicuti est homo, et quae in illis essent, sicuti est figura hominis, qualis sit et statura, quot pedum sit, aut cognatio, cuius frater sit, aut ubi sit constitutus aut quando natus, aut stet an sedeat aut calciatus uel armatus sit aut aliquid faciat aut patiatur aliquid, et quaecumque in his nouem generibus, quorum exempli gratia quaedam posui, uel in ipso substantiae genere innumerabilia reperiuntur. Quid hoc mihi proderat, quando et oberat, cum etiam te, deus meus, mirabiliter simplicem atque inconmutabilem, illis decem praedi
Abbreviated transcription (Latin):
cur gͦ errat ds̃. et cõtẽde¬
bam magis incõmutabi¬
lem tuam substantiã co¬
actam errare. quã meam
mutabilem sponte deui¬
asse. et pene errare cõfite¬
bar: et eram etate annoꝵ
cum ipsa uolumina scͥpsi
uoluens apd̃ me corporalia
figmenta obstrepentia coedi
meo. et aurib quas intẽde¬
bam dulcis ueritas. ininte¬
riorẽ melodiã tuam. cogitãs
de pulchro et apto. et stare
cupiens et audire. et gau¬
dio gaudere. ꝓpt̾ uocẽ spon¬
si et non poteram: quia uo¬
cibus erroris mei rapiebar
foras. et pondere suꝑbie mee
in una decidebam. Non enĩ
dabas auditui meõ gaudiũ
et letitiã: aut exultabant
ossa que humiliata nõ erãt.
Et quid mͥ ꝓderat qͦd annos
natus ferme iuginti cũ ĩ
manus meas uenissent ari¬
stotelica quedam. quas ap¬
pellant decem cathegorias.
quarũ nomine cũ eas retho
carthaguiẽsis magist̾ m̃s.
buccis typo crepantib cõ¬
memoraret. et alii qui do¬
cti habebant᷑. tamqͣ in

Expanded text:
"cur ergo errat deus?" et contende"cur ergo errat deus?" et contendebam magis inconmutabilem tuam substantiam coactam errare quam meam mutabilem sponte deuiasse et poena errare confitebar. Et eram aetate annorum cum illa uolumina scripsi, uoluens apud me corporalia figmenta obstrepentia cordis mei auribus, quas intendebam, dulcis ueritas, in interiorem melodiam tuam, cogitans de pulchro et apto et stare cupiens et audire te et gaudio gaudere propter uocem sponsi, et non poteram, quia uocibus erroris mei rapiebar foras et pondere superbiae meae in ima decidebam. non enim dabas auditui meo gaudium et laetitiam, aut exultabant ossa, quae humiliata non erant. Et quid mihi proderat, quod annos natus ferme uiginti, cum in manus meas uenissent Aristotelica quaedam, quas appellant decem categorias — quarum nomine, cum eas rhetor Carthaginiensis, magister meus, buccis tyfo crepantibus conmemoraret et alii qui docti habebantur, tamquam in
Abbreviated transcription (Latin):
uenientẽ in hunc mũdũ:
qͥa ui te nõ est transmuta¬
tio. nec monẽti obumbra¬
tio. S ego conabar ad te
et repellabar abs te: ut
saperem mortẽ qͥa suꝑ¬
bis resistis. Quid autẽ
suꝑbius: qua ut assere¬
rem mira dementia
me id ẽẽ. naturalit̾ qͦd tu
es. Cum eium ego eem̃
mutabilis. et eo michi
sapiens esse cupiebam. ut ex
deteriore melior fierẽ: malebã
tamen etiam te opinari mu¬
tabilem. quam me non hoc
esse quod tues. Itaq repelle¬
bar. et resistebas uentose cer¬
uici mee. et unaginabar for¬
mas corporeas. et caro car¬
nem accusabam. et sp̃c am¬
bulans nondum reuerte¬
bar ad te. et ambulando ã¬
bulabam inea que nõ sũt
neq inte. neꝙ in me. nesꝑ ĩ
corpore. neꝙ michi creabãt᷑
ueritate tua. sẽd a mea ua¬
nitate fingebant᷑ ex corꝑe:
et dicebam ꝑuulis fidelib
tius. cuub meis. ex quib
nesciens exulabam. dicebã
illis garrulus et ineptus.
Cur gͦ errat anima quam
fecit ds̃. et mͥ nolebam dici.

Expanded text:
nc mundum, quia in te non est transmutatio nec momenti obumbratio. Sed ego conabar ad te et repellebar abs te, ut saperem mortem, quoniam superbis resistis. quid autem superbius, quam ut assererem mira dementia me id esse naturaliter, quod tu es? cum enim ego essem mutabilis et eo mihi sapiens esse cupiebam, ut ex deteriore melior fierem, malebam tamen etiam te opinari mutabilem quam me non hoc esse, quod tu es. itaque repellebar et resistebus uentosae ceruici meae et imaginabar formas corporeas et caro carnem accusabam et spiritus ambulans non reuertebar ad te et ambulando ambulabam in ea, quae non sunt neque in te neque in me neque in corpore neque mihi creabantur a ueritate tua, sed a mea uanitate fingebantur ex corpore, et dicebam paruulis fidelibus tuis, ciuibus meis, a quibus nesciens exulabam, dicebam illis garrulus et ineptus: "cur ergo errat anima, quam fecit deus?" et mihi nolebam dici:
Abbreviated transcription (Latin):
unmoderata illa anime af¬
fectio. qua carnales hauri¬
unt᷑ uoluptates: ita errores
et false opiuones uitã con¬
taminãt. si rationalis mẽs
ipsa uitiosa ẽ. qualis in
me tunc erat nesciente. alio
lumine illam illustrandã
ẽẽ. ut sit particeps u̾tatis.
quia nõ ẽ ipsa natura ue¬
ritatis: qm̃ tu illumina¬
bis lucernã meã d̃s meus

Expanded text:
inmoderata illa animae afinmoderata illa animae affectio, qua carnales hauriuntur uoluptates, ita errores et falsae opiniones uitam contaminant, si rationalis mens ipsa uitiosa est. qualis in me tunc erat nesciente alio lumine illam inlustrandam esse, ut sit particeps ueritatis, quia non est ipsa natura ueritatis, quoniam tu inluminabis lucernam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
mo putabam me nõ posse
uidere animũ meũ et cum
in uirtute pacem amarẽ in
uitiositate autẽ odissem dis¬
cordiam In illa uanitatẽ. in
ista quandam diuisionẽ no¬
tabam. Inq illa unitate mẽs
rationabilis. et natura ue¬
ritatis. ac sũmi boni mͥ esse
iudebat᷑: in ista uero duuili¬
one inrationabilis uite ne¬
scio quam substanciã. et na¬
tura summi mali. que nõ
solum eẽt substantia. sẽd
omnino uita esset. et tamẽ
ablte non esset ds̃ meus. ex
quo sunt om̃ia miser opi¬
nabar: et tamen illa mo¬
naden appellabam. tamqͣm
sine ullo sexu mentẽ: hanc
uero diaden iram infacino¬
rib. libidinẽ inflagitiis.
nesciens quid loquerer.Nõ
enum nouerã neq didicerã.
nec ullam substantiã ma-¬
lum ẽe: nec ipsa mentẽ no-¬
stram summũ atq incom¬
mutabile bonũ. Dicut enĩ
fatinora sunt. si uitiosus
est ille animi motꝰ inquo
ẽ unpetꝰ. et se iactat insolẽt᷑
ac turbide. et flagitia. si ẽ

Expanded text:
mo, putabam me non posse mo, putabam me non posse videre animum meum. Et cum in virtute pacem amarem, in vitiositate autem odissem discordiam; in illa unitatem, in ista quamdam divisionem notabam. Inque illa unitate mens rationalis et natura veritatis ac summi boni mihi esse videbatur: in ista vero divisione irrationalis vitae, nescio quam substantiam et naturam summi mali, quae non solum esset substantia, sed omnino vita esset, et tamen abs te non esset, Deus meus, ex quo sunt omnia, miser opinabar. Et tamen illam monadem appellabam, tanquam sine ullo sexu mentem; hanc vero dyadem, iram in facinoribus, libidinem in flagitiis, nesciens quid loquerer. Non enim noveram neque didiceram, nec ullam substantiam malum esse nec ipsam mentem nostram summum atque inconmutabile bonum. Sicut enim facinora sunt, si uitiosus est ille animi motus, in quo est impetus, et se iactat insolenter ac turbide, et flagitia, si est
Abbreviated transcription (Latin):
tas: et ecce ẽante nos. Et
magnũ quiddã mͥ erat:
si sermo m̃s. et stucdia me¬
a illi uiro innotescerent.
Que si ꝓbaret magis flagra¬
rem: si autẽ imꝑbaret sau¬
ciaret᷑ cor uanũ et inane
soliditatis tue. stamẽ pul¬
chrum illud atꝙ aptũ un¬
de ad eum scripseram. liben¬
ter animo usabam modos
contẽplatõis mee. et nullo
collaudarore mirabar: sed
tante rei cardinẽ in arte
tua. nondum uidebã oĩpc
qui facis mirabilia solus.⁊
ibat animꝰ m̃s ꝑformas cor¬
poreas. et pulchrũ qͦd ꝑse
ipsum. aptũ autem quod
ad aliquid accõmodatum
deceret definiebam. et diffĩ¬
guebam: et exemplis corpo¬
reis astruebam. Et cõuerti
me ad anuni natitrã: et ñ
me sinebat falsa opinio.
quam de spũalib habebã
uerũ cernere. Et irruebat
in oculos ipsa us ueri: et
au̾tebam palpitantẽ mẽtẽ.
ab incorporea re ad liamẽ¬
ta et colores. et tumentes
magnitudines. Et qͥa nõ
poteram ea uidere in aini¬

Expanded text:
tas. et ecce est ante nos. et tas. et ecce est ante nos. et magnum quiddam mihi erat, si sermo meus et studia mea illi uiro innotescerent: quae si probaret, flagrarem magis; si autem inprobaret, sauciaretur cor nanum et inane soliditatis tuae. et tamen pulchrum illud atque aptum, unde ad eum scripseram, libenter animo uersabam ob os contemplationis meae et nullo conlaudatore mirabar. Sed tantae rei cardinem in arte tua nondum uidebam, omnipotens, qui facis mirabilia solus, et ibat animus meus per formas corporeas et pulchrum, quod per se ipsum, aptum autem, quod ad adeceret, definiebam et distinguebam, et exemplis corporeis astruebam. Et converti me ad animi naturam; et non me sinebat falsa opinio quam de spiritualibus habebam, verum cernere. Et irruebat in oculos ipsa vis veri, et avertebam palpitantem mentem ab incorporea re ad lineamenta, et colores, et tumentes magnitudines. Et quia non poteram ea videre in ani
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cũ sim homo: Grande
ꝓfundum ẽ ip̃e homo. cu-¬
ius etiã capillos tu dñe
numeratos habes. et nõ
minuunt᷑ inte: et tamẽ
capilli eus magis nume¬
rabiles quã affectꝰ eiꝰ et motꝰ
cordis eius. At ille rethor ex eo
erat genere quem sic amabã.
ut uellem me ẽe talem. et er¬
rabam tẏpo. et circũferebar
om̃i uento. et numis occulte
gubernabar abste. Et unde
scio. et unde certus cõfiteor tͥ.
qͦd illum in amore laudan¬
ciũ magis amauerã quam
in rebus ipĩs de quibus lau¬
dabat᷑. quia si non lauda¬
tum uituperarẽt eum. idẽ
ipsi. et uituperãdo atq sꝑ¬
nendo ea ipsa narrarẽt. nõ
accenderer in eo et nõ exci¬
tarer. M certe res non alie
forent. nechomo ip̃e alius:
narrantiũ. Eoce ubi iacet
aĩa infirma nondũ herẽs
soliditati ueritatis. Sicut
aure linguarũ flauerint
a pectorib opinantiũ ita
fertur et u̾tit᷑. torquet᷑ ac
retorquet᷑ et obnubilatur
ei lumen. et nõ cernit᷑ u̾¬

Expanded text:
esse, cum sim homo? grande esse, cum sim homo? grande profundum est ipse homo, cuius etiam capillos tu, domine, numeratos habes et non minuuntur in te: et tamen capilli eius magis numerabiles quam affectus eius et motus cordis eius. At ille rhetor ex eo erat genere, quem sic amabam, ut esse me uellem talem; et errabam tyfo et circumferebar omni uento et nimis occulte gubernabar abs te. et unde scio et unde certus confiteor tibi, quod illum in amore laudantium magis amaueram quam in rebus ipsis, de quibus laudabatur? quia si non laudatum uituperarent eum idem ipsi et uituperando atque spernendo ea ipsa narrarent, non accenderer in eo et non excitarer, et certe res non aliae forent nec homo ipse alius, narrantium. ecce ubi iacet anima infirma nondum haerens soliditati ueritatis. sicut aurae linguarum flauerint a pectoribus opinantium, ita fertur et uertitur, torquetur ac retorquetur, et obnubilatur ei lumen et non cernitur ueri