comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tam otulis hom̃i quã saluti. Nã
et si pus natꝰ est a u̾gne otulis tar¬
nalib uidebat᷑ tñ nõ apparebat. uix
tutẽ eiꝰ adhuc fidei aties ignorabat.
tes uidebitis et nõ uidebitis: hoc est
saluatorẽ quẽ ternerẽt otulis corꝑalib
spitali lũme nõ uiderẽt. Postea em̃

Expanded text:
saluti. Nam et si prius natus ex Virgine oculis carnalibus videbatur; tamen non apparebat, quoniam virtutem ejus adhuc fidei acies ignorabat. tes videbitis, et non videbitis . Hoc est Salvatorem, quem cernerent oculis corporalibus, spirituali lumine non viderent. Postea enim
Abbreviated transcription (Latin):
passioĩs eiꝰ aĩaz ꝑtrãsisse: que et si
xp̃m utpote dei filiũ sponte ꝓpria mo¬
ri. mortẽq ip̃a nõ dubitaret esse de¬
uictutũ: ut sua tñ tarne ꝓtreatũ nõ
sine doloris affertu potuit uide cru¬
cifigi. Nã et ferrũ qd aĩa ioseph ꝑ¬
trãsisse camt᷑: nullũ meliꝰ quã du¬
ra tribulatio mẽtis ĩtelligit᷑. Ut
reuelẽt᷑ ex multis cordib cogitacio¬

Expanded text:
passionis, ejus animam pertransisse. Quae et si passionis, ejus animam pertransisse. Quae et si Christum ut pote Dei Filium sponte propria mori, mortemque ipsam non dubitaret esse devitaturum, ut sua tamen carne procreatum non sine doloris affectu potuit videre crucifigi. Nam et ferrum quod animam Joseph pertransisse canitur, nullum melius quam dura tribulatio mentis intelligitur. Ut revelentur ex multis cordibus cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
regione tractãtib. si idẽ corpus ha¬
biuit: quõ clausis ĩgressus est hostiis
et stetit. Clides igit᷑ ut airgumentis
uariis etiã resurrectioĩ eiꝰ q̃stio ꝯtite
tosignũ esse cui ꝯtradicit᷑. Bũt enĩ
plures heretiti: q̃ asserũt eũ a ꝓphe¬
tis scĩs penitꝰ nõ fuisse p̃dictũ. Et qͥd
me neresse est multa ꝓsequi . Sĩa
que de eo narrat historia signũ est
tui dtradicit᷑: nõ quo otraditãt hi qͥ
tredũt in eũ ⁊ nos quippe oĩa scimꝰ
uera esse que sc̃pta sũt. s qr apud in¬
credulos uinisa que de eosĩpta sũt:
signũ sint cui dtradicat᷑. Deinde sy
meon ait. Et tuã ip̃iꝰ aĩa ꝑtrãsibit
gladiꝰ. Nulla docet historia bentã
mariã ex hac uita gladii octiosiõe
imgrasse: p̃sertim cũ nõ aĩa s corpꝰ¬
ferro soleat ĩterfici. Uude restat ĩtel¬
ligi gladiũ illũ de quo dicit᷑ et gladiꝰ
est ĩ labiis eoꝵ: hoc dest dolorẽ dm̃te

Expanded text:
regione tractantibus, si idem corpus haregione tractantibus, si idem corpus habuit, quomodo clausis ingressus est ostiis, et stetit? Vides igitur ut argumentis variis etiam resurrectioni ejus quaestio concitetto signum esse cui contradicitur. Sunt enim plures haeretici, qui asserunt eum a prophetis penitus non fuisse praedicatum. Et quid me necesse est multa prosequi? Omnia quae de eo narrat historia, signum est cui contradicitur. Non quod contradicant hi qui credunt in eum: nos quippe omna scimus vera esse quae scripta sunt; sed quia apud incredulos universa, quae de eo scripta sunt, signum simeon ait: Et tuam ipsius animam pertransibit gladius. Nulla docet historia beatam Mariam ex hac vita gladii occisione migrasse, praesertim cum non anima, sed corpus soleat ferro interfici. Unde restat intelligi gladium illum de quo dicitur: Et gladius est in labiis eorum , hoc est dolorem dominicae
Abbreviated transcription (Latin):
multoꝵ positꝰ est ĩ isrł. hoc est in his
q̃ plena possũt acie et racione ꝯspitẽ:
et ĩ signũ tui ꝯtradicet᷑. Dĩb que nar¬
rat historia de saluatore: ꝯtradicitur.
Uirgo mater est: signũ est tui ꝯtra¬
dicit᷑. Marcionite ꝯtradicũt huit sig¬
no: et aiũt penitꝰ eũ de mulie non
esse genatũ. Hebionite ꝯtradicũt
siguo: dicẽtes ex uiro et muliere ita
natũ esse ut nos quoq nascimi᷑. Ha
buit corpus hũanũ: et hoc signũ est
tui cõtradicit᷑. Alii emĩ d eũ dicũt ue¬
nisse de celis alii tale quale nos corpꝰ
habuisse: ut ꝑ similitudĩez coepis e¬
tiã nr̃a corꝑa redimẽt a pc̃tis: et da¬
ret nobis spem resurrectioĩs. Re¬
surrexit a mortius: et hoc est sig
nũ tui ꝯtradicit᷑ quomõ resurrexe¬
rit ⁊ utrũ ip̃e et talis qualis mortu
est: an terte ĩ melioris substãtie cor¬
pus resurrexerit. Et est ĩfiita ꝯtẽ¬

Expanded text:
multorum positus est in Israel, hoc est, in his multorum positus est in Israel, hoc est, in his qui plena possunt acie et ratione conspicere. Et in signum cui contradicetur. Omnibus quae narrat historia de Salvatore, contradicitur. Virgo mater est, signum est cui contradicitur. Marcionistae contradicunt huic signo, et aiunt penitus eum de muliere non esse natum. Ebionitae contradicunt signo, dicentes eum ex viro et muliere ita natum buit corpus humanum, et hoc signum est cui contradicitur. Alii enim dicunt, eum venisse de coelis: alii, tale quale nos corpus habuisse, ut per similitudinem corporis etiam nostra corpora redimeret a peccatis, et daret nobis spem resurrectionis. Resurrexit a mortuis: et hoc signum est cui contradicitur, quomodo resurrexit, et utrum est, an certe in melioris substantiae corpus resurrexit? Et est infinita conten
Abbreviated transcription (Latin):
tauimꝰ. Nũt eaũt infp̃tandũ quid
sibi uelit hoc qd̃ uit: ette positꝰ est hic
ĩ rumã et ĩ resurrectiõe multoꝵ in
isrł. Me oportet p̾mũ cade et cũ te¬
cidero postea bene surge: ne salua
tomͥ ruma utilior fuerit: quã illud
tẽpus quo ante uidebar stare. Ota¬
bam enĩ pectato tꝑe quo pcto uiue¬
bũ: et qr pct̃o stabã pͥma m̃ utilitas
fuit ut taderẽ et pectato morerer. De¬
nq et sci ꝓphete qñdo angustiꝰ a¬
liq̃d ꝯtẽplabãt᷑: cadebãt in faciem
suã. ꝓptẽa aũt cadebãt: ut pcta
ꝑrumã plemꝰ purgarẽt᷑. Hocip̃m
et saluator tibi pͥmũ cõcedit ut cor¬
ruas. Ethincus eras cadat ĩ te ẽth¬
intus: diligebas scorta pmũ in te
scortator ĩtereat. Pettator eras ca¬
dat ĩte pctoe: ut possis dehint re-¬
surge̾ et dice̾. Bi cõmortui sumꝰ et
cõuiuemꝰ: et si ꝯformes facti sumꝰ
mortis ꝯformes et resurrectiois eriꝰ.
Iste igit᷑ ĩ rumã et ĩ resurrectionem

Expanded text:
ndum quid sibi velit hoc quod ait: Ecce hic positus est in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene surgere, ne Salvlto mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus quo ante videbar stare. Stabam enim in peccato, tempore quo peccato vivebam. Et quia peccato stabam prius, mihi utilitas fuit ut caderem, et peccato morerer. Denique et sancti prophetae quando augustius aliquid contemplabantur, cadebant in faciem suam. Propterea autem cadebaruinam purgarentur. Hoc ipsum et Salvator tibi primum concedit ut corruas. Ethnicus eras? cadat in te ethnicus. Diligebas scorta? primum in te scortator intereat. Peccator eras? cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: Si commortui sumus, et convivemus: et si conformes facti sumus mortis, conformes et resurrectionis erimus . Iste igitur in ruinam et in resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
Cui simplicit exponit p̃t dice̾: in rin-¬
nã eũ uenisse ĩfideliũ udeoꝵ et in
resurrectioe gentiũ: qͥ uõ turiosus
intẽpres est dicit: nequaꝙͣ eũ tadẽ
qͥ ante nõ steterit. Da in igit᷑ qͥ fu̾it
ille qͥ stet̾it et ĩ tuiꝰ ruma saluator
aduenerit: netuõ et eũ q̃ ꝯsurgat.
Nã utiq ille ꝯsurgit: qͥ mite torrue

Expanded text:
 exponit, potest dicere, in ruinam eum venisse infidelium, et in resurrectionem credentium. Qui vero curiosus interpres est, dicit, nequaquam eum cadere qui ante non steterit. Da mihi igitur, qui fuerit ille qui steterit, et in cujus ruinam Salvator advenerit, necnon et eum qui consurgat. N
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est. Ette hic positꝰ est ĩ rumã: et
ĩ resurrettionẽ multoꝵ ĩ isrł. Habeo
aliqͥd ĩ me qd malestat et peccati fu¬
ꝑbia se erigit: hoc cadat hoc subeuat᷑.
Qd̾ si cenderit: id qd̾ cnitea corruerat
sirrgẽs stabit. Interior hõ meꝰ quon¬
dã iacebat elisꝰ: et exterior stabat
erettꝰ. Anteꝙ̃ crederẽ in iħm bonũ ĩ
me iacebat: malũ stabat. Postꝙͣ il¬
le uenit tũc qd̃ ĩ me malũ fuit corru¬

Expanded text:
dum est: Ecce iste positus est in ruinam et in resurrectionem multorum in Israel. Habeo aliquid in me quod male stat et peccati superbia se erigit? hoc cadat, hoc subruatur. Quod si ceciderit id quod ante corruerat, surgens stabit. Interior homo meus quondam jacebat elisus, et exterior stabat erectus. Antequam crederem in Jesum, bonum in me jacebat, malum stabat. Postquam ille venit, tunc quod in me malum fuerat corru
Abbreviated transcription (Latin):
ma ꝯgregãtes. simpliciũ torda de¬
cipĩit. Auĩt eni. Ette em̃ deꝰ legis
et ꝓphetaꝵ. uidete qͣlis sit. Ego ĩqͣt
sanabo: et nõ est qͥ eruat de manu
mei. Audiũt occidũ: et nõ auduĩt
uiuificabo. Audiũt ꝑcutiã: et audi-¬
re ꝯtẽpnũt et ego sanabo. Istius mõi
octasiõib creatorẽ calũpinãt᷑. Igit᷑
ficiã et unuficabo ꝑtutiã et sanabo:
opponã eis testĩomiũ euãgelii. dicã¬
q adu̾sũ hẽticos: ĩmĩabiles quippe
hereses sut: q̃ euãgeliũ scd̃m lucã
dex et crudelis est cõditor. qr dicit e¬
go interficiã et uiuficabo. ꝑtutiã
et sanabo: maĩfestissimũ est et ihm
ip̃iꝰ esse filiũ. Eadẽ siquidẽ de eo
sc̃pta sũt. Ecte hic positꝰ est ĩ rumã

Expanded text:
congregantes, simplicium corda decipiunt. Aiunt enim: Ecce Deus Legis et prophetarum, videte qualis sit: Ego, inquit, ego sanabo: et non est qui eruat de manibus meis . Audiunt, occidam, et non audiunt, vivificabo: audiunt, percutiam, et audire contemnunt, et ego sanabo. Istiusmodi occasionibus Creatorem calumniantur. Igitur ficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, opponam eis testimoniam Evangelii, dicamque adversum haereticos. Innumerabiles quippe haereses sunt quae Evangelium secundum Lucam dex, et crudelis est Conditor, quia dicit: Ego interficiam et vivificabo, percutiam et sanabo, manifestissimum est et Jesum ipsius esse Filium. Eadem siquidem de eo scripta sunt: Ecce positus est
Abbreviated transcription (Latin):
bãt᷑ de eo. Quenã ergo sũt que de ꝑ¬
uulo ih̃u fama dispserat: Pastores
erãt in regione illa uigilãtes: et ob¬
seruãtes custodias noctis suꝑ gregẽ
suũ. Uenit angelꝰ sub ip̃a hora na¬
tiuitatis ihu: et aat ad eos. Annũtio
uobis guudiũ magnũ. Ite et ĩueme¬
tis ĩfantẽ inuolutũ in pãius: et posi¬
tũ in p̃sepe. Necdũ angelꝰ uerba fi¬
merat: et ecce multitudo celestis exer¬
citꝰ laudare repit et bñdice̾ deũ. Cũ
hot pastores trepidi ꝑspexisset. et an¬
gelus retessisẜ ab eis: dixerũt ad ĩui¬
tẽ. Eamꝰ bethleem: et uideamꝰ fac¬
tũ qd̾ dñs ostedit nobis. Uenerũt et ĩ¬
uenerũt paruulũ. Tam illi ꝙͣ parẽ
tes que facta fuerãt mirabãt᷑. Suꝑ
hoc et de symeone stribit᷑ ꝙ rumorez
auxerit: et miraculi uł magna pars
fuerit. Tenuit enĩ pueꝵ ĩ brachiis
sius: et ait. Nũc dumiti̾s dñe seruũ
tuũ in pate scdm uerbũ tuũ: qr ui

Expanded text:
 de eo. Quaenam ergo sunt quae de parvulo Jesu fama disperserat? Pastores erant in regione illa vigilantes, et observantes vigilias noctis super gregem suum. Venit angelus sub ipsa hora nativitatis Jesu, et ait ad eos: Annuntio vobis gaudium magnum, ite et invenietis infantem involutum pannis, et positum in praesepio. Necdum angelus verba finierat, et ecce multitudo coelestis exercitus laudare coepit et benedicere Deum. Cum hoc pastores trepidi perspexissent, et angelus recessisset ab eis, dixerunt ad invicem: Eamus Bethleem, et videamus factum quod Dominus ostendit nobis. Venerunt et invenerunttes quae facta fuerant mirabantur: super hoc et de Simeone scribitur quod rumorem auxerit et miraculi, vel magna pars fuerit. Tenuit enim puerum in brachiis suis, et ait: Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace secundum verbum tuum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
etiã uerbũ dei et deꝰ et̾nꝰ erat: nec tõ¬
fortari ĩdigebat nec habebat auge¬
ri. Bude rectissiẽ plenꝰ sapiẽtia ꝑ¬
hibet᷑ et grã: sapiẽtia quidẽ qr in
ip̃o habitat oĩs plenitudo diuĩtatis
cepiss ꝑfectꝰ esẜ et deꝰ. Cui smle ẽ
qd̾ iohes stribit eũ plenũ grã et ueri¬
tate: eamdẽ ip̃e diuĩtatis excellentiã
ueritatis. quã lucas sapiẽne noĩe cõ¬
mendãs.

Expanded text:
etiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec conetiam verbum Dei et Deus aeternus erat, nec confortari indigebat, nec habebat augeri. Unde rectissime plenus sapientia perhibetur et gratia. Sapientia quidem, quia in ipso habitat omnis plenicoepisset, perfectus esset et Deus. Cui simile est, quod Joannes scribit, eum plenum gratia et veritate, eamdem ipse divinitatis excellentiam veritatis, quam Lucas sapientiae nomine commendans.
Abbreviated transcription (Latin):
ille qͥ ꝓ nobis mortuꝰ est. Quãdu
enĩ abscõdite erãt cogitatiões nec ꝓ¬
late ĩ mediũ: ĩpossibile erat eas pe¬
nitꝰ ĩterfici. Unde et nos si peccaue¬
rimꝰ debemꝰ dice̾: pectatũ meũ no¬
tũ tibi feti: et iniqͥtatẽ nõ abscõdi:
dixi ãmĩtiabo iiusticiã meã dño. Si
em̃ hot fecerimꝰ et reuelauerimꝰ
pertata nr̃a nõ solu deo s et his qui
possũt mederi. uulnerib nr̃is atq
te delebo ut nubẽ inqͥtates tuas: et
sĩt caligiẽ peccata tua. Post symeo¬
nis ꝓpheciã qr necesse erat ut mulie¬
res etiã saluatẽt᷑: uenit ꝓphetes mu¬
lier de qua stribit᷑. Et erat ãna ꝓphe¬
tissa filia phanuel: de tribu aser.
Quã pulther ordo. Nõ ueint ante ui¬
rũ mulier ẜ p̾us uenit symeon. qͥ app̃¬
hendit ĩfantẽ et tenuit ĩ brachiis sius.

Expanded text:
ille qui pro nobis mortuus est. Quandiu enim absconditae erant cogitationes, nec prolatae in medium, impossibile erat eas penitus interfici. Unde et nos si peccaverimus, debemus dicere: Peccatum meum notum tibi feci, et injustitiam meam non abscondi. Dixi, annuntiabo enim hoc fecerimus, et revelaverimus peccata nostra non solum Deo, sed et his qui possunt mederi vulneribus nostris atque ce delebo ut nubem iniquitates tuas, et sicut caliginem peccata tua . Post Simeonis prophetiam, quia necesse erat ut mulieres etiam salvarentur, venit prophetes mulier, de qua scribitur: Et erat Anna prophetissa, filia Phanuel de tribu Aser. Quam pulcher ordo! Non venit ante virum mulier, sed primum venit Simeon, qui apprehendit infantem, et tenu
Abbreviated transcription (Latin):
pectabãt redẽpcionẽ ihełm. Et iuste
sca mulier sp̃m ꝓphetãdi meruit at¬
tipe: qr lõga castitate lõgisq ieuimiis
ad hoc culmen ascẽderat. Didete mu¬
lieres testĩomũ anne et imitanũ illd̃:
si quãdo uobis euenerit ut ꝑdatis ui¬
ut libet et fortuito spũsscus habita¬
uit ĩ eu. Bonũ est et pͥmũ si qua po¬
test ugnntatis grã posside. Si aũt

Expanded text:
ptionem Israel. Et juste sancta mulier spiritum prophetandi meruit accipere, quia longa castitate, longisque jejuniis ad hoc culmen ascenderat. Videte, mulieres, testimonium Annae, et imitamini illud, si quando vobis evenerit ut perdatis viut libet et fortuito Spiritus sanctus habitavit in ea. Bonum est et primum, si qua potest virginitati
Abbreviated transcription (Latin):
ficate mẽbra uẽa suꝑ t̾rã fornicaciõe.
ĩmũdiciã. luxuriã: idolatriã. uenefi¬
cia. ⁊ tet᷑a. Hoꝵ omi utilis ruma fat¬
ta est: et de hac ruma dicit᷑. Ubicũq
fuerit cadauer: illuc ꝯgregabũt᷑ aqͥ¬
le. C adauer quippe: a tasu nomẽ at¬
cepit. Bona est het ruma ad quã
pinũ uenit iħs: nec potest face̾ resur¬
rectionẽ insi ruma p̃cesserit. Uemt
ante destruẽ qd ĩ me malũ fuit ÷ ut
illo destructo et mortificato. ꝯsurgat
ĩ me et uiuificet᷑ id qd̾ bonũ est: ut
ꝯsequam᷑ ĩ eo regnũ celoꝵ. Lucas.
hũano ꝯceptꝰ est semĩe: iste patrem
illiꝰ et mater admirãtes: suꝑ his q̃
dicebãt᷑ de eo. Que igitꝰ tausa exti¬
tit: ut eũ qͥ pat̾ nõ fuit patrẽ esse
memoraret: Qui simplici expositio

Expanded text:
ram, fornicationem, immunditiam, luxuriam, idololatriam, veneficia, etc. . Horum omnium utilis ruina facta est. Et de hac ruina dicitur: Ubicunque fuerit cadaver, illic congregabuntur aquilae . Cadaver quippe a casu nomen accepit. Bona est haec ruina, ad quam primum venit Jesus, nec potest facere resurrectionem, nisi ruina praecesserit, Venit ante destruere quod in me malum fuit, ut, illo destructo et mortificato, consurgat in me, et vivificetur id quod bonum est, ut consequamur in eo regnum coelorum. Lucas shumano conceptus est semine, iste patrem ejus et mater admirantes super his quae dicebantur de eo. Quae igitur causa exstitit ut eum qui pater non fuit, patrem esse mem
Abbreviated transcription (Latin):
nã uenire: q̃d respondebũt. Atrũ¬
ne recedẽt a cultu eiꝰ: Anquerẽt a¬
liquã infp̃tationẽ. et ad tropologi¬
as ꝯfugiẽt: ut qd̾ ĩ rumã uenerit
benignitatẽ magis ꝙͣ austeritate
sonet: Et quõ iustũ erit qͣndo quid
ĩ euãgelio tale reꝑit᷑. ad allegorias
et nouas ĩtelligẽtias ꝯfuge̾ ⁊ qͣndo
u̾o ĩ ueteri testamẽto statĩ actusare.
et nullã explanatioe ꝙͣuis ꝓbabi¬
lis sit retipe: ¶ S et hoc qd̾ sequit
ĩ uiditiũ ego uem in mũdũ istũ ut nõ
uidẽtes uideãt. et q̃ uidẽt ceti fiãt: ꝙͣ¬
uis querãt ut edisserãt ĩplere nõ po¬
terũt. Ego uõ qͥ opto esse eccł̃iastitꝰ.
et nõ ab heresiartha aliquo ẜ a xp̃i
uotabulo nũcupari: et habe nomẽ
qd bñdicit᷑ suꝑ trã et cupio tã oꝑe ꝙͣ
sensu et esse et dici xp̃anꝰ: equalẽ
et ĩ ueteri et ĩ noua lege quero ra¬
cionẽ. Loquit deꝰ. Ego interficiã.
Libent ab eo ĩterficiar. Quãdo eñ

Expanded text:
nam venire. Quid respondebunt? Utrumne recedent a cultu ejus, an quaerent aliquam interpretationem, et ad tropologias confugient, ut quod in ruinam venerit, benignitatem magis quam austeritatem sonet? Et quomodo justum erit quando quid in Evangelio tale reperitur, ad allegorias et novas intelligentias confugere: quando vero in veteri Instrumento, statim accusare, et nullam explanationem, quamvis probabilis sit, recipere? Sed et hoc quod sequitur: In judicium ego veni in mundum istum, ut non videntes videant, et qui vident caeci fiant, quamvis quaerant ut edisserant, implere non poterunt. Ego vero quia opto esse Ecclesiasticus, et non ab haeresiarcha aliquo, sed a Christi vocabulo nuncupari, et habere nomen quod benedicitur super terram, et cupio tam opere quam sensu et esse et dici Christianus, aequalem et in veteri et in nova Lege quaero rationem. Loquitur Deus: Ego interficiam: libent
Abbreviated transcription (Latin):
s uidebãt. Demde sequit᷑. Et aꝑti
sũt otuli eoꝵ. Ergo ceti fuerãt et ui
debãt ⁊ quoꝵ oculi postea sũt aꝑti:
S q̃ bene ante uiderãt postꝙͣ mã¬
datũ dei p̃tergressi sũt ceperũt uide̾
male: et aspectũ obediẽtie subrepẽte
delicto postea ꝑdiderũt. Ego sic ĩtel¬
ligo et illud qd̵ dicit dũs. Quis fecit
mutũ et surdũ : uidentẽ et cetũ: Nõ¬
ne ego dñs deꝰ: Est otulꝰ corꝑis quo
trena ista ꝯspitimꝰ: otulꝰ scdm sen¬
Cui habemꝰ aliũ ꝯtrariũ et meliorẽ¬
et diuĩa sapientẽ: qͥ qr cetus ĩ nobis
erat ueuit iħs ut facẽt eũ uide: et qͥ

Expanded text:
sed videbant. Deinde sequitur: Et aperti sunt oculi eorum, ergo caeci fuerant, et non videbant, quorum oculi postea sunt aperti? Sed qui bene ante viderant, postquam mandatum Domini transgressi sunt, coeperunt videre male, et aspectum obedientiae subripiente delicto, postea perdiderunt. Ego sic intelligo et illud quod dicit Dominus: Quis fecit mutum et surdum, videntem et caecum? Nonne ego Dominus Deus ? Est oculus corporena ista conspicimus, oculus secundum senCui habemus alium contrarium, et meliorem divina sapientem, quia qui caecus in nobis erat, venit Jesus ut faceret e
Abbreviated transcription (Latin):
Auestigabiles hũanis sen¬
sib disposicões esse diuĩas.
ip̃a opũ dei altitudo testat᷑.
s eo magis nobis xp̃ sũt uenerãda
mysteria quo magnitudĩe sui ca¬
patitatẽ ingenii mortalis excedũt.
Et ideo frẽs tũ annũtiat᷑ uobis sẽpi¬
ternꝰ ille uingẽitꝰ dei patris tui sub¬

Expanded text:
estigabiles humanis sensibus dispositiones esse divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui capacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui sub
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatis imẽse patri coet̾uꝰ et ꝓpe¬
tiui regni dñs : ad ĩfirmitates corpo¬
reas et ĩfirmitatẽ se ĩdmauit hũa¬
te et parturiẽte femĩa illesa ugini¬
tas ꝑmanẽt᷑. Et talis reuera salua¬
torẽ mũdi decebat ĩgressus: ut q̃ hũa¬
in generis uemebat pcta mũdare p̃
ceteris mnũdꝰ uasceret᷑. Bene emĩ ꝓ¬
pheta subiuxit: tãtate dño oĩs terra.
Cui em̃ alii oĩs debet cãtare tra: insi
q̃ uniuso traꝵ orbi delictoꝵ ueniã et
spem sempitne salutis ĩuexit. Mag¬
psallamꝰ ei atis tãtemꝰ. Dignꝰ est
em̃ ut eoꝵ p̃cipue laudib honoret᷑: qͦs
ꝓprii corpis passione et sangiũs sui ef¬
fusione saluauit.

Expanded text:
majestatis immensae, Patri coaeternus, et perpetui regni dominus ad infirmitates corporeas, et humilitatem se inclinavit humate, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat peccata mundare prae caeteris mundius nasceretur. Bene etiam propheta subjunxit: Cantate Domino, omnis terra. Cui enim alii omnis debet cantare terra, nisi qui universo terrarum orbi delictorum veniam et spem sempiternae salutis invexit? Magpsallamus ei, atque cantemus: dignum est enim, ut eorum praecipue laudibus honoretur, quos proprii corporis passione, et sanguinis sui effusione salvavit.
Abbreviated transcription (Latin):
na uoluit sub lege ꝓdire ⁊ atꝙ hoci
ta ut eũ beata mat̾ que ĩtacta ꝯcepe¬
rat: ñuolata ꝓferret: Obuoluit᷑ p̃te¬
rea pãnis: et ponit᷑ in p̃sepi. Uilitas
ista ĩfantis: p̃ciosũ est dei sacramẽ¬
tũ. In pãnis emĩ: nr̃as ĩfirmitates.
nr̃a se indicat suscepisce pcta. Qd
uo in p̃sepi ubi pastꝰ est cãaliũ sua
tollotari mẽbra ꝑunttit: met̾nã re¬
fertionẽ uescendũ a mortalib suũ
corpus ostendit. Quid illud dicã: qd̾
ĩ tras angelita multitudo descendẽs
uagientẽ pariuilũ głiosa laude ꝓse¬
quit᷑ : Stupet enĩ oĩs creatura tam
grãde miraculũ: qd̾ unꝰ idẽq deꝯ reg¬
nat ĩ telo et hõ nutrit᷑ in t̾ra. Cuius
mysterii bt̃us daiud ãmĩciãs noui¬
tatẽ: om̃e hũanũ genꝰ ad cõcentũ
tãtici sp̾italis ĩuitat dicẽs. Cantate¬

Expanded text:
ire, atque hoc 40 ita, ut eum beata mater, quae intacta conceperat, inviolata proferret? Obvolvitur praeterea pannis, et ponitur in praesepi. Vilitas ista infantis pretiosum Dei est sacramentum. In pannis enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpuras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim omnis creatura tam grande miraculum, quod unus idemque et Deus regnat in coelo et homo nutritur in terra. Cujus mysterii beatus David annuntians novitatem, omne hominum genus ad concentum cantici spiritualis invitat, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ esse qd̾ nõ erat. s nõ desmens
esse qd̃ erat. Net em̃ natiuitas hoĩs:
muuere aut seꝑare ĩdiscrete ma¬
iestatis poterat unitatẽ. Qd̾ deꝰ de
deo pr̃e ꝓcessit ĩeffabilis ac ꝑmanẽ¬
tis est secretũ u̾tutis : qd̾ hõ est natꝰ
ex femĩa nr̃e salutis est grã: illic
głia nature hic mysteriũ uolũta¬
tis. Quis ergo frẽs ꝓfundũ hoc osi¬

Expanded text:
erat, sed non desinens esse quod erat. Nec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina, nostrae salutis est gratia. Illic gloria naturae, hic mysterium voluntatis. Quis ergo, fratres, profundum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝰ orbis celestis iusticie gressib ĩ ce¬
dẽs: suꝑbientẽ furẽtis ĩinci ꝯteat
tyeãmdẽ. Hodie nãq ꝑturiẽte ma¬
ria natꝰ est nobis dei filiꝰ ÷ ut ger¬
creato a se hõi et pietatẽ patuã et
fratnũ largiret᷑ affectũ. Et natus
sane ab ĩtacta est femĩa: ut hoĩez
rat nisi caro de carne nasci: ita nõ
poterat dei caro de femmeo utero nͥ
sine gen̾ante ꝓdire. ꝓPt̾ qd ait an¬

Expanded text:
lestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici contrivit tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius, ut gercreato a se homini et pietatem paternam, et fraternum largiretur affectum. Et natus sane ab intacta est femina, ut eum parrat nisi caro de carne nasci, ita non poterat Dei caro de femineo utero nisi sine generante prodire. Propter quod ait an
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ diabolicis dudũ fraudib ĩcrͣit cir¬
cũuenta mortalitas. Ad est enĩ nobis
celi treq iudex q̃ rescisso cyeographo
delictoꝵ: recitũ nr̃m miseratꝰ absol¬
uit. Adest ille dñs: q̃ uigũ captuui¬
tatis antiq̃ nr̃is a teruitb soluens:
merorẽ mũdi et̾na libertate letificet.

Expanded text:
quem diabolicis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. Adest enim nobis coeli terraeque judex qui rescisso chirographo delictorum, reatum nostrum miseratus absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae nostris cervicibus solvens, moerorem mundi aeterna libertate laetific
Abbreviated transcription (Latin):
totũ corpꝰ tuũ tenebrosũ erit. Si ergo
lumẽ qd ĩ te est tenebre sũt. tenebre qͣñ¬
te. Nui lotus sit ĩtelligẽdꝰ est: ut no¬
uerimꝰ oĩa oꝑa nr̃a tũc esse mũda
et platẽ ĩ ꝯspectu dei ÷ si fiant simpli¬
ti corde id ẽ intentiõe suꝑna fine illo¬
do taritatis: qr et plenitii legis caritas.
Otulũ ergo hic accipe debemꝰ ip̃a
ĩtencionẽ: qua facimꝰ quitq̃d facimꝰ.
Que si mũda fuerit et recta et illud
aspiciẽs qd aspiciendũ est: oĩa oꝑa
ntr̃a que sid̃m eã oꝑani᷑ necesse est¬

Expanded text:
nebrosum erit. si ergo lumen, quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? qui locus sic intellegendus est, ut nouerimus omnia opera nostra tunc esse munda et placere in conspectu dei, si fiant simplici corde, id est intentione in superna, fine illo caritatis, quia plenitudo legis caritas. oculum ergo hic. accipere debemus ipsam intentionem, qua facimus quidquid facimus. quae si munda fuerit et recta et illud aspiciens quod aspiciendum est, omnia opera nostra, quae secundum eam operamur, necesse es
Abbreviated transcription (Latin):
tiat: etiã tũ malo ño facit. Es ip̃m
lumẽ tenebre sũt: qr nõ in suꝑna di¬
rigit᷑ simplex ĩtencio: s ad ĩferiora de¬
tlmat᷑: et duplici corde quasi umbrã
facit. Si ergo lumẽ qd ĩ te est tenebre
sũt. tenebre quãte᷑ Hot est si ip̃a cor¬
dis ĩtencio qua facis qd̃ facis que ti¬
bi nota est: sordidat᷑ appetitu rerũ¬
gis ip̃m factũ. tuiꝰ ĩcertꝰ est exitꝰ sor¬
didũ et tenebrosũ est: qr et si bene a¬
litui ꝓueniat qd tu nõ recta et mũda
ĩtentione facis: quomõ tu feteris ĩ
putat᷑: nõ quomõ illi ꝓuenerit. O¬

Expanded text:
m lumen tenebrae sunt, quia non in superna dirigitur simplex intentio, sed ad inferiora declinatur et duplici corde quasi umbram facit. si ergo lumen, quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? hoc est: si ipsa cordis intentio, qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerugis ipsum factum, cuius incertus est exitus, sordidum et tenebrosum est? quia, etsi bene alicui proueniat quod tu non munda et recta intentione facis, quomodo tu feceris tibi imputatur, non quomodo illi prouenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd ut t̾renũ comodũ adipistat᷑
quomõ erit mũdũ qd ĩ tra uolutat᷑:
ẜi aũt ĩ celo mũdũ exit: qr munda
sũt queq celestia. Sordescit enĩ ali¬
qͥd cũ inferiori miscet᷑ nature: ꝙ̃ius
ĩ suo gene nõ sit sordidũ. Qaua etiã
tate sordescit: ꝙͣuis ip̃a t̾ra in suo ge¬
uere atq ordine mũda sit. Celũ aũt
hoc loto nõ corporeũ atteperĩ: qr om̃e
corpus ꝓptẽa habendũ est. Totũ eñ
mũdũ debet ꝯtẽpne: qͥ sibi thesauri¬
sat ĩ telo. In illo ergo telo de quodutũ
spũali. Nõ emĩ in eo ꝙ trãsiet ꝯstituẽ¬
saut collotare debemꝰ thesautũ nr̃m

Expanded text:
adipiscatur, quomodo erit mundum, quod in terra volutatur? Si autem in coelo, mundum erit, quia munda sunt quaecumque coelestia. Sordescit enim aliquid, cum inferiori miscetur naturae, quamvis in suo genere non sordidae; quia etiam  cupiditate sordescit, quamvis ipsa terra in suo genere atque ordine munda sit. Coelum autem hoc loco non corporeum acceperimus, quia omne corpus pro terra habendum est. Totum enim mundum debet contemnere, qui sibi thesaurizat in coelo. In illo ergo coelo de quo dictum spirituali, non enim in eo quod transiet, constituere et collocare debemus thesaurum nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
facta que ad homi souetatẽ a nobis
ꝓdeũt intertũ habẽt exitũ: et ideo te¬
nebras eas uotauit. Nõ enĩ noui cũ
petumã porrigo ĩdigenti et petenti
et fieri potest ut et. uel faciat ex en¬
uł ꝓpt̾ eã paciat᷑ aliqͥd mali: qd̵ ego
tũ darẽ nõ euenire uoluerĩ: neq hos
ão dederĩ. Itaq si bono aĩo feci qd
michi cũ facerẽ notũ erat: et ideo lu¬
mẽ uotat᷑ ÷ illumĩat᷑ etiã factũ meũ:
qualenicũq exitũ habuerit. Qui exi¬

Expanded text:
facta quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum, et ideo tenebras ea vocavit. Non enim novi, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, r: fieri namque potest ut vel faciat ex ea, vel patiatur aliquid mali, quod ego cum darem, non evenire voluerim, neque hoc animo dederim. itaque si bono animo feci quod mihi, cum facerem, notum erat, et ideo lumen uocatur: inluminatur etiam factum meum, qualemcumque exitum habuerit: qui exi
Abbreviated transcription (Latin):
eñ recte accipimꝰ caput qd̾ ĩ aĩa p̃¬
minet: et quo cet̾a hoĩs regi at gu¬
bernari maĩfestũ est. Et hoc facit
q̃ nõ foris q̃rit letitiã: ut laudibus
enĩ que subiecta esse debet: nullo
mõ est totiꝰ nature hũane caput.
rẽ p̃cipit: s caput mulieris uir tiu
uiro caput est xp̃s. Interiꝰ aũt gau-¬
deat ĩ ieuimio suo: eoip̃o quo se sit ie¬
umãdo a uoluptate seculi auertit
tũ caput unctũ habe̾ desiderat. Ita
em̃ et faciẽ lauabit id ẽ cor mũda¬
dabit quo uisurꝰ est deũ: nõ intposi
di estote ⁊ auferte neqͥtias ab anmis
ur̃is: atq a ꝯspectu ouloꝵ meoꝵ.
Ab his ergo sordib facies nr̃a lauã¬
du est: quib dei aspectꝰ offendit᷑.
riã dm̃ speculãtes: in eadẽ imagĩe
tnsformabim᷑. Sepe etiã cogitacio
netessariaꝵ rerũ ad istã uitã ꝑtinẽ¬
tiũ sautiat et sordidat ĩteriorẽ otu
ea que uidem᷑ cũ hoĩb recte face̾. nõ

Expanded text:
enim recte accipimus caput, quod in anima praeenim recte accipimus caput, quod in anima praeminet et quo cetera hominis regi et gubernari manifestum est; et hoc facit qui non foris quaerit laetitiam, ut de enim, quae subjecta esse debet, nullo modo est totius naturae humanae caput: re praecipit. Sed caput mulieris vir, cui viro caput est Christus. Interius ergo gaudeat in jejunio suo, eo ipso quo sic se jeuertit a uoluptate saeculi, c praeceptum caput unctum habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, id est cor mundabit, quo uisurus est deum non interpositdi estote, auferte nequitias ab animis uestris atque conspectu oculorum meorum. ab his igei aspectus offenditur; riam Dei speculantes, in eamdem imaginem transformabimur. Saepe etiam cogitatio necessariarum rerum ad istam vitam pertinentium et sauciat et sordidat interiorem oculea quae videmur cum hominibus recte facere, non
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ fratri ꝯsulit: qr nõ illi quẽ de¬
bet tanꝙ̃ seip̃m dilige̾ ẜ sibi ꝯsulit:
uł potiꝰ nec sibi qñdo quidẽ hint si-¬
bi facit duplex cor quo ĩpedit᷑ ad ui-¬
dendũ deũ: in qua sola uisione est
beatitudo certa atq ꝑfecta. Recte
ergo dñs p̃cipit: q̃ mũdando cordi
nr̃o instat dicẽs. Nolite uobis cõdere
thesauros ĩ t̾rci : ubi tinea et comes¬
tura ext̾mmãt: et ubi fures effodiũt
et furãt᷑. Thesaurisate aũt uobis the¬
sauros ĩ celo: ubi neq tinea neq to

Expanded text:
 non illi quem debet tamquam se ipsum diligere, sed sibi consulit, uel potius nec sibi, quando quidem hinc sibi facit duplex cor, quo impeditur ad uidendum deum, in qua sola uisione est beatitudo certa atque perpeet praecipit, qui mundando cordi nostro instat, dicens: « Nolite vobis condere thesauros in terra, ubi tinea et comestura exterminant, et ubi fures effodiunt et furantur: thesaurizate autem vobis thesauros in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
Aifestũ est his ¶ de ei¬
p̃ceptis om̃e nr̃a intencio¬
nẽ in ĩteriora gitudia diri¬
gi: ne foris querẽtes mercedẽ huit se¬
culo ꝯformemi: et amitamꝰ ꝓmis-¬
sionẽ tãto solidioris atq firmoris qnͣ¬
to ĩterioris bt̃itudĩs: qua nos elegit deꝰ
ꝯfoemes fieri imagĩs filii sui. In hot
aũt capitulo maxie m̃adutendũ est:
ne ĩ sola rerũ corporeaꝵ intore atq põ¬
pa. s eciã in ip̃is sordibz luctuosis esse
posse iactanciã: et eo ꝑiculosiorẽ:
quo sub noĩe seruitutis dei decipit. ¶x
ergo ĩmoderato cultu corꝑis atq ues¬
titu uł teteraꝵ rerũ intore p̃fulget:
fatile ꝯiũtit᷑ reb ip̃is põpaꝵ setuli¬
esse sectator: nec quẽꝙͣ fallit dolosa
imagĩe scĩtatis. Qui aũt in ꝓfessio¬
ne xp̃ianitatis ĩ usitato squalore
at sordib ĩtentos ĩ se oculos hom̃i
facit: cũ id uolũtate faciat nõ ne¬
cessitate paciat᷑: ex ceteris eiꝰ opib

Expanded text:
ifestum est his praeceptis omnem nostram intentionem in interiora gaudia dirigi, ne foris quaerentes mercedem huic saeculo conformemur et amittamus promissionem tanto solidioris atque firmioris, quanto interioris beatitudinis, qua nos elegit deus conformes fieri imaginis filii eius. In hoc autem capitulo maxime animaduertendum est non in solo rerum corporearum nitore atque pompa sed etiam in ipsis sordibus luctuosis esse posse iactantiam, et eo periculosiorem, quo sub nomine seruitutis dei decipit. qui ergo immoderato cultu corporis atque uestitus uel ceterarum rerum nitore praefulget, facile conuincitur rebus ipsis pompaesse sectator, nec quemquam fallit dolosa imagine sanctitatis: qui autem in professione Christianitatis inusitato squalore ac sordibus intentos in se oculos hominum facit, cum id voluntate facit, non necessitate patitur, caeteris ejus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
potest cape capiat. Ac si dixiss aliis
uerbis. Qui nõ potest cape et seip̃m
tastrare uoluerit: regnũ teloꝵ nõ pos¬
sidebit. Et nos itaq opoetet tircũtidi
nõ in carne s ĩspũ: et p̃putiũ nr̃m id
est uiciũ om̃e a nobis abtidi: ut si¬
mus sci et ĩmaculati ĩ medio natiõĩs
praue et ꝑu̾se: int̾ quos luceamꝰ sĩc

Expanded text:
potest capere capiat. Ac si dixisset aliis verbis: Qui non potest capere et se ipsum castrare noluerit, regnum celorum non possidebit. Et nos itaque oportet circumcidi, non in carne, sed in spiritu, et preputium nostrum, id est vitium omne, a nobis abscidi, ut simus sancti et immaculati in medio nationis prave et perverse, inter quos luceamus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
gaciõis: u̾tutẽ sacri habuere baptisma
firmitatẽ standi in ip̃o tadendi ꝑiulũ
recepisti. Bidit ĩ de dñs nõ fidẽ fictam
nõ dilectionẽ adusã: s ystanciã fuisse
turbatã. Habũdauit fletꝰ ubi nõ de¬
fecit affectꝰ: et fons caritatis lauit
uerba formdis: nec tardũ est remediũ
aboliionis: ubi nõ fuit iuditiũ uolũ¬
tatis. Citoitq ĩ soliditatẽ suã rediit
petra tantã recipiẽs fortitudĩe. ut qd
tũc in xp̃ expauerat passione. ĩ suo

Expanded text:
gationis, virtutem sacri habuere baptismatgationis, virtutem sacri habuere baptismatfirmitatem standi in ipso cadendi periculo recepisti. Vidit in te Dominus non fidem victam, non dilectionem aversam, sed constantiam fuisse turbatam. Abundavit fletus, ubi non defecit affectus, et fons charitatis lavit verba formidinis: nec tardatum est remedium abolitionis, ubi non fuit judicium voluntatis. Cito itaque in soliditatem suam rediit petra, tantam recipiens fortitudinem, ut quod tunc in Christi expaverat pas
Abbreviated transcription (Latin):
et oĩs illicitꝰ appetitꝰ istiꝰ aiuditatis ẽ
morbus. Amori pecume uilis est oĩs
affectio: et aĩa lutri cupida etiã ꝓ exi¬
guo perire nõ metuit ⁊ nullũq est ius¬
tͥauaritia fecit habitaculũ. Hoc ꝑfidꝰ
iudas ĩebriatꝰ ueneno dũ sitit lucrũ
ꝑuenit ad laqueũ: et tã stulte ĩpius
fuit ut trigĩta argẽteis et dñm uẽdẽt
et magistrũ. Cũ aũt se ad excipiendũ
Ob hoc sũ apparet hesitare ꝑmissus.
ut ĩ eccł̃ie pͥncipe remediũ penitetie cõ¬
deret᷑: et nemo auderet de sua u̾tute
cõfide̾: qr mutabilitatis ꝑuulũ necx
bentꝰ petrus poss euade. Dñs aũt iħs¬
qͥ intra põtificale cõtiliũ solo corꝑe te¬
nebat᷑. trepidacionẽ discipuli foris posi¬
ti duũo uidit ĩtuitu ⁊ et pauẽtis am̃i
mox ut respexit erexit: et ĩfletus pem¬
tudĩs incitauit. Felices sc̃e apostole la¬
trime tue ⁊ que ad diluendũ culpã ne¬

Expanded text:
et omnis illicitus appetitus, istius aviditatis est et omnis illicitus appetitus, istius aviditatis est morbus. Amori pecuniae vilis est omnis affectio, et anima lucri cupida etiam pro exiguo perire non metuit; nullumque esn quo sibi avaritia fecit habitaculum. Hoc perfidus Judas inebriatus veneno, dum sitit lucrum, pervenit 233 ad laqueum: et tam stulte impius fuit, ut triginta argenteis et Dominum venderet et Magistrum. Cum autem se ad excipiendum ob hoc, sicut apparet, haesitare permissus, ut in Ecclesiae principe remedium poenitentiae conderetur; et nemo auderet de sua virtute confidere, quando mutabilitatis periculum nec beatus Petrus potuisset evadere. Dominus aut intra pontificale concilium solo corpore tenebatur, trepidationem discipuli foris positi divino vidit intuitu; et paventis animum, mox ut respexit, erexit, et in fletus poenitudinis incitavit. Felices, sancte apostole, lacrymae tuae, quae ad diluendam culpam ne
Abbreviated transcription (Latin):
treatiira pͥncipiũ. Quãius ergo fre
cũq uoluerĩt: et suscepti hoĩs uetita¬
tẽ nullis eoꝵ ausib potestas diuĩa sub¬
traxerit. patiẽtia tñ dm̃ consilii sui
mumꝰ ĩpleuit ⁊ et ꝑtinacia sucrilege
crudelitatis ꝓferit operi saluatoris: qd̵
nõ scribe nõ pharisei nõ sitm põtifites
diabolꝰ ĩtellexit ⁊ ꝙ ĩ seuiẽdo in xp̃m
suũ destruet pͥncipatũ qͥ antique frau¬
dis uira nõ ꝑderet: si se a dm̃ ihu san¬
gume cõtieret. Es malicia notendi
auidu. dũ irruit ruit ÷ dũ capit capta
est. et dũ ꝑsequit᷑ mortalẽ: incidit in
saluatorẽ. Inuenit ĩ illo molimine ĩ¬
prudẽtis audacie idignũ cooꝑatorẽ
dignũq ꝯsortẽ: tũ impiꝰ iudas ma¬
luit mĩster esse diaboli ꝙ̃ apostolꝯ xp̃i.
quẽ nõ timoris cõturbatiõe deseruit:
s petume cupiditate distraxit. Didete
stirpe nastãt᷑ ÷ quã merito apłs radi¬
lũ pectatũ sine cupiditate cõmitit᷑.

Expanded text:
reatura principium. Quamvis igitur cumque voluerunt, et suscepti hominis veritatem nullis eorum ausibus potestas divina subtraxerit; patientia tamen Domini consilii sui munus implevit, et pertinacia sacrilegae crudelitatis profecit operi Salvatoris: quod non Scribae, non Pharisaei, nec summi diabolus intellexit, quod saeviendo in Christum, suum destrueret principatum, quia antiquae fraudis jura non perderet, si se a Domini Jesu sanguine contineret. Sed malitia nocendi avida, dum irruit, ruit; dum capit, capta est; dum persequitur mortalem, incidit in Salvatorem. Invenit sane in illo molimine imprudentis audaciae dignum cooperatorem, dignumque consortem, cum impius Judas maluit minister esse diaboli quam apostolus Christi, quem non timoris perturbatione deseruit, sed pecuniae cupiditate distraxit. CAP. IVstirpe nascantur, quam merito Aposlum peccatum sine cupiditate committitur,
Abbreviated transcription (Latin):
taro factũ ⁊ et sempituã illã essenciã
filii dei uerã hõis suscepisse naturã:
ne uł ĩeffabiliũ oꝑm secutura mira¬
cula. uł extipiendaꝵ supplicia passio¬
nuĩ.sac̃mentũ fidei ex rerũ diu̾sitate
turbarẽt: cũ iustifitari õmo nõ pos¬
sint. insi qͥ dñm ihm et uerũ deũ et

Expanded text:
tum, et sempiternam illam essentiam Filii Dei, hominis veram suscepisse naturam: ne vel ineffabilium operum secutura miracula, vel suscipiendarum supplicia passionum, sacramentum fidei ex rerum diversitate turbarent; cum justificari omnino non possent, nisi qui Dominum Jesum et verum Deum et
Abbreviated transcription (Latin):
nõ flexerĩt: umꝰ stelle radiꝰ fidẽ gẽ¬
ciũ suscitauit. Que tãta ꝑmutatio
frẽs : que ue ista ꝯuersio est. Apud
uideos ꝓpheta loquit᷑ nec uudit᷑: apd
gẽtiles stella tacet et suadet. Dere sĩt
scriptũ est. quib nõ est mĩtiatũ de eo
uidebũt: et qͥ nõ audierũt intelligẽt.

Expanded text:
non flexerint, unius stellae radius fidem gentium suscitavit. Quae tanta permutatio, fratres, quaeve ista conversio est? Apud Judaeos propheta loquitur, nec auditur; apud gentiles stella tacet, et suadet. Vere sicut scriptum est: Quibus non est nuntiatum de eo videbunt; et qui non audierunt, intel
Abbreviated transcription (Latin):
si chaldeis aduentãtib hi crede̾ no¬
luerũt i quos ad fidẽ ueritatis addu¬
tere ꝯuẽtꝰ nõ potuit angeloꝵ: Lete¬
mur itaq nos frẽs et exultemꝰ ĩ dño
festiuitatẽ ꝑhẽms mysterii oĩ cum
gaudio telebeãtes: q̃ natiuitatem
dm̃cã nõ diecturis carnalib abne¬
gãtes ẜ fide simpliti ꝯfitem᷑ ⁊ q̃ sal

Expanded text:
si Chaldaeis adventantibus, hi credere noluerunt, quos ad fidem veritatis adducere concursus non potuit angelorum? Laetemur itaque nos, fratres, et exsultemus in Domino, festivitatem perennis mysterii omni cum gaudio celebrantes; qui nativitatem dominicam non conjecturis carnalibus adnegamus, sed fide simpli
Abbreviated transcription (Latin):
bus obstutis abiectisq hõib hec sũt
uel ĩtellecta uł uisa. s a thaldeis:
id est apud quos suꝑsticionũ regna¬
bat exror. In his ĩgressꝰ mũdũ xp̃s
pͥmitias fidei salutaris ĩuenit: et fat¬
tũ est int̾ uideos atq gẽtiles quoddã
ꝑfidie fideiq tertamẽ. Nato em̃ xp̃o
exultabat chaldea: et tota cũ sius pn¬
cipib iheosolima torq̃bat᷑. Insecta¬
bat᷑ iudeꝰ magus adorabat: herodes
atuebat gladiũ. chaldeꝯ mimera
p̃parabat. ꝑ quid mirũ si turba il¬
la iudaica xp̃i nõ suscepit ĩfanciã:
que etiã mortuos sustitantẽ ꝯtuma¬
tit abusa ꝯtẽpsit: Quid mirũ sũ
cums iacentẽ xp̃m spreuere iudei:
quẽ tũ cetis uł noua daret lumĩa
uł repararet amissa. lãguoresq ua¬
rios salutifero sermone curaret⁊ ad
oĩa beneficia dm̃ redimẽtis ĩgrati.¬

Expanded text:
bus, obscuris abjectisque hominibus haec sunt vel intellecta, vel visa, sed a Chaldaeis, id est, 85 apud quos superstitionum regnabat error. In his ingressus mundum Christus primitias fidei salutaris invenit: et factum est inter Judaeos atque gentiles quoddam perfidiae fideique certamen. Nato enim Christo exsultabat Chaldaea, et tota cum suis principibus Hierosolyma torquebatur. Insectabatur Judaeus, magus adorabat; et Herodes acuebat gladium, Chaldaeus munera praeparabat. Sed quid mirum si turba illa Judaica Christi non suscepit infantiam, quae etiam mortuos suscitantem contumaciter abusa contempsit? Quid mirum si in cunis jacentem Christum sprevere Judaei, quem, cum caecis vel nova daret lumina, vel repararet amissa, languoresque varios salutifero sermone curaret, ad omnia beneficia Domini redimentis ingrati
Abbreviated transcription (Latin):
illis credita et ĩtellecta suffice: ut cor¬
porali ĩ tuitu nõ inquirerẽt: qd pleuis¬
simo uisu mẽtis ĩspexerãt. B diligẽ¬
nobis ꝓfuit qd post resurrectiõe dm̃
uestigia uulneꝵ in tarne eiꝰ thome¬

Expanded text:
t corporali intuitu non inquirerent quod plenissimo visu mentis inspexerant. Sed diligennobis profuit, quod post resurrectionem Domini vestigia vulnerum in carne ejus Thom
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ celestiũ hom̃iq rectorẽ sub raris
mysterio uenientẽ: muidꝰ tremit he¬
rodes. iudea ĩfidelis abuirat. Treuu¬
it herodes infantẽ regie dignitatis:
qr bonitatẽ uascẽtis ignorat. Abiu¬
tib siuis metuẽs. iusti iudicis refugit
eqͣtatẽ: et stelerũ suoꝵ obcetata te¬
nebris. sola uide potest: qd̾ õĩb splẽdet
etelo. Et cũ om̃ patriarchaꝵ doctrina

Expanded text:
 rectorem, sub carnis mysterio venientem, invidus tremit Herodes, Judaea infidelis abjurat. Tremit Herodes infantem regiae dignitatis, quia bonitatem nascentis ignorat: abjutibus suis metuens justi judicis refugit aequitatem; et scelerum suorum obcaenebris, sola videre non potest quod omnibus splendet e coelo: et cum omnium patriarcharum doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
Alutare nobis est frẽs atq cõ¬
ca et mysteria saluatoris.
nri ÷ de tuiꝰ natiuitate gauisi sumꝰ.
eiꝰ maĩfestatione letem᷑: qr sĩt nas¬
cẽdo gloriosus ẽ dei filiꝰ. ita apparen¬
do mirabilis. Mirũ nãq qd xp̃s pro¬
cessit ex ugne: nec muꝰ magnificũ
qd osteusꝰ e celo est. Mirũ ualde quod
nouũ hoĩez t̾ra suscepit: stupendũ in¬
chiloiꝰ qd̾ nouũ hũc hoĩez noua de ce¬
lo stella ꝓdiderit. Apud iudeã xp̃s ĩ
p̃sepi pastorib uagiebat: et ĩ chaldea
magoꝵ otulis int̾ sydera ihorustabat.
Apud uideos sordebat in pãnis: apb
gẽtiles fulgebat ĩ gloria. Et quidẽ
necesse erat ut celoꝵ dnm testiomũ
teleste p̃cedet: et auctorẽ lutis signũ
limũs reuelaret. Magnũ hos frẽs
tremebundũq inysteriũ cũ unꝰ idẽq
ãmĩtiat᷑ de patre deꝰ et hõ de matre:
unꝰ idẽq dei filiꝰ et femĩe. et filiꝰ ma¬
iestatis: unꝰ ideq hom̃i ꝑticeps ⁊ dñs¬

Expanded text:
alutare nobis est, fratres, atque conca et mysteria Salvatoris nostri, de cujus nativitate gavisi sumus, ejus manifestatione laetemur: quia sicut nascendo gloriosus est Dei Filius, ita apparendo mirabilis. Mirum namque quod Christus processit ex virgine; nec minus magnificum quod ostensus e coelo est. Mirum valde quod novum hominem terra suscepit; stupendum nihilominus quod novum hunc hominem nova de coelo stella prodiderit. Apud Judaeam Christus in praesepi pastoribus vagiebat; et in Chaldaea magorum oculis inter sidera coruscabat. Apud Judaeos sordebat in pannis; apud gentiles fulgebat in gloria. Et quidem necesse erat ut coelorum Dominum testimonium coeleste praecederet, et auctorem lucis signum lucis revelaret. Magnum hoc, fratres, tremendumque mysterium, cum unus idemque annuntiatur de Patre Deus, et homo de matre; unus idemque filius feminae, et filius majestatis; unus idemque hominum particeps,
Abbreviated transcription (Latin):
regnares. si eiꝰ ĩꝑio subdereris. Cur
sintero officio nõ facis: qd subdola fal¬
sitate ꝓmittis: Pge cũ magis: et ue¬
rũ regẽ supplicit᷑ adorãdo uen̾are. B
tu iudaite seqͣtior cetitatis nõ muita¬

Expanded text:
regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur regnares, si ejus imperio ipse subdereris. Cur sincero officio non facis quod subdola falsitate promittis? Perge cum magis, et verum regem suppliciter adorando venerare. Sed tu, Judaicae sequacior c
Abbreviated transcription (Latin):
cantis lumĩs cursũ sequũt᷑: existimã¬
tes se significatũ pueꝵ iheosolmms ĩ
tiuitate regia reꝑturos. S cũ eos hec
opinio fefelliss ꝑ iudeoꝵ stribas atq
doctores qd sacra de ortu xp̃i p̃mĩcia
peterẽt: ĩquẽ stelle daritas et ꝓphe¬
cie maĩfestabat auitoritas. Plato ãt
diuĩo oratulo ꝑ respõsa pontificũ et
declarata spus uote qua dicit: et tu
bethleẽ sude nõ es mĩma int̾ p̃ncipes
uida: ex te enĩ exiet dux q̃ regat popu¬
lũ meũ isrł: quã facile et quã ꝯse¬
ques fuit. ut hebreoꝵ ꝓ̾teres crederẽt
qd̾ docebãt. S apparet illos tarnali¬
ter cũ herode supuisse. et regnũ xp̃
cõmie cũ huiꝰ mũdi potestatibus
estimasseͬ ut et isti tꝑalẽ sperarent
dutẽ: et trenũ metue̾t ille ꝯsortem.
Buꝑfluo herodes timore turbaris:
et frustra ĩ suspectũ tibi pueꝵ seui¬
re nõ uis ubiq regnat: felictior ip̃e

Expanded text:
cantis luminis cursum sequuntur, existimancantis luminis cursum sequuntur, existimantes se significatum puerum Jerosolymis in civitate regia reperturos. Sed cum eos haec opinio fefellisset, per Judaeorum scribas atque doctores, quod sacra de ortu Christi praenupeterent quem et stellae claritas et prophetiae manifestabat auctoritas. Prolato autem divino oraculo per responsa pontificum, et declarata spiritus voce, quae dicit: Et tu, Bethleem, terra Juda, non es minima inter principes Juda: ex te enim exiet dux qui regat populum meum Israel : quam facile et quam consequens fuit ut Hebraeorum proceres crederent 124 quod docebant. Sed apparet illos carnaliter cum Herode sapuisse, et regnum Christi commune cum hujus mundi potestatibus aestimasse: ut et isti temporalem sperarent ducem, et terrenum metueret ille consortem. Superfluo, Herodes, timore turbaris, et frustra in suspectum tibi puerum saevire non vis, ubique regnat; et felicius ipse