comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: tunc enim fuit huius septuagesimꝰ
quintus. Soluta est autẽ & ista quęstio
aliter: ut septuaginta quinq anni abra¬
hȩ quando egressus est de charra ex illo
computarentur ex quo de igne chaldeoꝵ
liberatus. non ea quo natus est: tanqu̾a
tunc potius natus habendus sit. Sedbe¬
atus stephanus inactibus apłoꝵ cũ ista
narraret: ds inquit głe apparuit abra¬
he patri nr̃o cum eẽt in mesopotamia
priusquam habitaret in charra. & ait ad¬
illum. Ecri de terra tua & de cognatiõe
tua & de domo patris tui: & ueni interrã
quam tibi demonstrabo. Scd̾m hȩc uer¬
ba stephani. non post mortem patris eius
locutus est d̾s abrahȩ qui utiq in char¬
ra mortuus est. ubi cum illo & ipse filius
habitauit: sed priusquã habitaret in e¬
adem ciuitate iam tamen cum ẽẽt in
mesopotamia. Iam ergo erierat a chal¬
deis. Quod utiq adiungit stephanus.
tunc abraham egressus est de terra chal¬

Expanded text:
tatis; tunc enim fuit huius septuagensimus tatis; tunc enim fuit huius septuagensimus quintus. Soluta est autem ista quaestio et aliter, ut septuaginta quinque anni Abrahae, quando egressus est de Charra, ex illo conputarentur, ex quo de igne Chaldaeorum liberatus, non ex quo natus est, tamquam tunc potius natus habendus sit. Sed beatus Stephanus in actibus apostolorum cum ista narraret: Deus, inquit, gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra, e terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui, et ueni in terram, quam tibi demonstrabo. Secundum haec uerba Stephani non post mortem patris eius locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitauit, sed priusquam habitaret in eadem ciuitate, iam tamen cum esset in Mesopotamia. Iam ergo edaeis. Quod itaque adjungit Stephanus: Tunc Abraham egressus est de terra Chal
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse colligitur: ac ꝑ hoc intelligendum
est more suo scripturam redisse ad tem¬
pus: qm̃ iam narratio illa transierat: si¬
cut suꝑius cumfilios filioꝵ Noe cõme¬
morasset. dixit illos fuisse in linguis &
gentib suis: & tamen postea quasi hoc
etiam in ordine tempoꝵ sequeretur. & erat
una omnib erat. Quomodo ergo scdm
suas gentes & secundũ suas linguas erant.
si una erat omnib: nisi quia adillud qͦd
iam transierat recapitulando est reuersa
deinde scriptura redeundo adid qͦd idõ
prȩtermiserat ut prius de thara id qͦd
inchoatum fuerat compleretur: & dixit
inquit dñs ad abram. exi de terra tua:
& cȩtera. Post quȩ uerba dĩ subiungitur.
Et exriit abram quẽ admodũ locutus
est illi dñs: & abiit cum eo loth. Abram
autẽ erat quinq & septuaginta annorũ:
cum exiit eox charra. Iunc itaq factum
est quando pater eius centesimum qua¬
dragesimum & quintũ annũ agebat ę¬

Expanded text:
fuisse colligitur. Ac per hoc intelligendum fuisse colligitur. Ac per hoc intelligendum est more suo Scripturam redisse ad tempus, quod jam narratio illa transierat: sicut superiusmorasset , dicit illos fuisse in linguis et gentibus suis, et tamen postea quasi hoc etiam in hoc ordine temporum requiritur: Erat, una omnibus erat . Quomodo ergo secundum suas gentes, et secundum suas linguas erant, si una lingua erat omnibus, nisi quia ad illud quod jam transierat recapitulando est reversa deinde Scriptura redeundo ad id quod ideo praetermiserat, ut prius de Thara id quod inchoatum fuerat compleretur, Et dixit, inquit, Dominus ad Abram, Exi de terra tua, et caetera. Post quae Dei verba subjungitur, Et exiit Abram, quemadmodum locutus est illi Dominus, et abiit cum eo Lot: Abram autem erat quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra. Tunc itaque factum est, quando pater eius centensimum quadragensimum et quintum annum agebat ae
Abbreviated transcription (Latin):
ham autẽ erat quinq & septuaginta an¬
norũ: cum ecrisset eoc charra. Quomͦ
potest hoc ẽe uerũ: si post mortem patͥs
su ecriit decharra: Cum em̃ ẽẽt thara
septuaginta annoꝵ sicut supra intima¬
tum est: genuit abraham. Cui numero
additis septuaginta quinq annis qͦs
agebat abraham quando egressus est
echarra: fiunt anni centũ quadragin¬
ta quinq Tot igitur annoꝵ erat tha¬
ra quando exriit abraham de illa me¬
sopotamia ciuitate. agebat enĩ annũ
etatis suȩ septuagesimum quintũ: ac
ꝑhoc pater eiꝰ qui eum septuagesi mo
anno suo genuerat. agebat ut dictum
est centesimum quadragesimũ & qͥn¬
tum. Non ergo inde post mortẽ pat̾s
idest post ducentos quinq annos quib
pater eius uixit egressus est: sed annus
de illo loco ꝓfectionis eius qm̃ ipsuis septu¬
agesimus quintus erat. ꝓculdubio patͥs
eius qui eum septuagesimo suo genuerat¬
anno. cendesimus quadragesimus quintꝰ

Expanded text:
am autem erat quinque et septuaginta anam autem erat quinque et septuaginta annorum, cum exiit ex Charra . Quomodo potest hoc verum esse, si post mortem patris sui exiit de Charra? Cum enim esset Thara septuaginta annorum, sicut supra intimatum est, genuit Abraham: cui numero additis septuaginta quinque annis, quos agebat Abraham, quando egressus est de Charra, fiunt anni centum quadraginta quinque. Tot igitur annorum erat Thara, quando exiit Abraham de illa Mesopotamiae civitate: agebat enim annum aetatis suae septuagesimum quintum; ac per hoc pater ejus, qui cum septuagesimo anno suo genuerat, agebat, ut dictum est, centesimum quadragesimum et quintum. Non ergo inde post mortem patris, id est post ducentos quinque annos, quibus pater ejus vixit, egressus est: sed annus de illo loco profectionis ejus, quoniam ipsius septuagesimus quintus erat, procul dubio patris ejus, qui eum septuagesimo suo anno genuerat, centesimus quadragesimus quintus
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit. Et absurdum est ex istimare.
inista serie generationum ubi diligent
commemoratur quot annos quisq ui¬
xerit. huius solius numerum annorũ
uite non commendatũ esse memorie
Quod enim quorũdã quos eadẽ scrip¬
tura commemorat tacentur anni: non
sunt inhoc ordine in quo tempoꝵ dinu¬
meratio decessione gignentium & geni¬
torũ successione conteritur. Iste autem
ordo qui dirigitur ab adam usq ad noe
& inde usq ad abraham: sine numero
annorũ uitȩ suȩ neminem continet.
morte thare patris abraham. dein¬
de legitur. & dicxit d̾s ad abraham. exri
de terra tua & de cognatione tua & de
domo patris tui & cȩt̾a: non quia hoc
sequitur insermone libri. hoc etiam in
rerum gestarũ temꝑe sequi eristiman¬
dũ est. Erit quippe si ita est insolubilis
questio. Post hȩc enm uerba di quȩ ad
abraham facta sunt: scriptura sic loqͥtur.
Et ex iit abraham quẽ admodũ locutꝰ
est illi dñs: & abiit cum eo loth. Abra¬

Expanded text:
venerit; et absurdum est exivenerit; et absurdum est exiin ista serie generationum, ubi diligenter commemoratur quot annos quisque uixerit, huius solius numerum annorum uitae non commendatum esse memoriae. Quod enim quorundam, quos eadem scriptura commemorat, tacentur anni, non sunt in hoc ordine, in quo temporum dinumeratio decessione gignentium et genitorum successione contexitur. iste autem ordo, qui dirigitur ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham, sine numero annorum uitae suae neminem continet. morte Tharae, patris Abraham. deinde legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et cetera, non, quia hoc sequitur in sermone libri, hoc etiam in rerum gestarum tempore sequi existimandum quaestio. Post haec enim verba Dei, quae ad Abraham facta sunt, Scriptura sic loquitur: Et exiit Abram, quemadmodum locutus est illi Dominus, et abiit cum eo Lot. Abr
Abbreviated transcription (Latin):
orum qui fuerunt interra chaldeorũ
gloriosi. sed declinauerunt de uia paren¬
tum suoꝵ. & adorauerunt dm̃ cęli quẽ
cognouerunt: ꝓiecerunt eos a facie deoꝵ
suoꝵ: & fugerunt mesopotamiam. & ha¬
bitauerunt ibi dies multos Dixitq il¬
lis ds eoꝵ ut ecrirent de habitatione sua
& irent interra chanaan: & illic habi¬
tauerunt. Et cȩtera: quȩ uarrat achi¬
or ammanites. Unde manifestum est.
domum tharȩ ꝑsecutionem passam fuis¬
se achaldeis. pro uera pietate qua unus
& uerus ab eis colebatur d̃s̃.
bi uirisse ꝑhibetur ducentos & quinq
annos: iam incipiunt indicari facte ad
abraham ꝓmissiones dĩ. Quod ita scrip¬
tum est. Et fuerunt omnes dies tharȩ
mortuus est thare incharra. Non sic¬
autẽ accipiendum est. quasi om̃s dies
hos ibi egerit: sed quia om̃s dies uitȩ suȩ
qui fuerint anni ducenti quinq ibi
annos uixerit thara in charra: qm̃ ñ¬
legitur quoto anno uite suȩ incharram

Expanded text:
orum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum orum, qui fuerunt in terra Chaldaeorum gloriosi, sed declinauerunt de uia parentum suorum et adorauerunt Deum caeli, quem cognouerunt, et proiecerunt eos a facie deorum suorum et fugerunt Mesopotamiam et habitauerunt ibi dies multos. Dixitque illis Deus eorum, ut exirent de habitatione sua et irent in terram Chanaan, et illic habitauerunt, et cetera, quae narrat Achior Ammanites. Unde manifestum est domum Tharae persecutionem passam fuisse a Chaldaeis pro uera pietate, qua unus et uerus ab eis colebatur Deus. bi uixisse perhibetur ducentos et quinque annos, iam incipiunt indicari factae ad Abraham promissiones Dei, quod ita scriptum est: Et fuerunt mortuus est in Aran. Non sic accipiendum est quasi omnes hos dies ibi egerit, sed quia omnes dies vitae suae, qui fuerunt anni ducenti quinque, ibi annis vixerit Thara in Charra, quonlegitur quoto anno vitae suae in Charram
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura non cõmemorauit quando ea
gente chaldea cũ suis ꝓfectus est thara
& habitauit in mesopotamia: ubi non
solum abraham filius eius. ueru̾etiam
sara nurus eius & loth nepos enis cõ¬
memorantur quod eos duxerit secum:
Cur putamus: nisi forte quod a paterna
& fraterna pietate descuerat. & suꝑstiti¬
oni adheserat chaldeorum. & postea in¬
de siue penitendo. siue ꝑsecutionem pas¬
sus quod suspectus haberetũr & ipse emi¬
grauit : In libro eñi qui inscribitur ni¬
dith. cum quȩreret holofernes hostis is¬
rahelitarũ quȩ nam illa gens ẽẽt utrũ
aduersus eam debellandum fuisset: sic
ei respondit achioꝵ dua amanitarum.
Audiat dominus nr̃ uerbũ ex ore pueri
sui. & referam tibi ueritatem de popło
qui habitat iuxta te in montana hec: &
non exibit mendacium de ore serui tui
Hec eñĩ ꝓgenies populi est chaldeorũ:
& antea habitauerunt in mesopotamĩa.¬
Et quia noluerunt sequi deos patrũ su¬

Expanded text:
scriptura non commemorauit, quando ex scriptura non commemorauit, quando ex gente Chaldaea cum suis profectus est Thara et habitauit in Mesopotamia; ubi non solum Abraham filius eius, uerum etiam Sarra nurus et Loth nepos eius commemorantur, quod eos duxerit secum? Quur, putamus, nisi forte quod a paterna et fraterna pietate desciuerat et superstitioni adhaeserat Chaldaeorum et postea inde siue paenitendo siue persecutionem passus, quod suspectus haberetur, et ipse emigrauit? In libro enim qui inscribitur Iudith, cum quaereret Holofernes, hostis Israelitarum, quaenam illa gens esset, utrum aduersus eam bellandum fuisset, sic ei respondit Achior dux Ammanitarum: Audiat dominus noster uerbum de ore pueri sui, et referam tibi ueritatem de populo, qui habitat iuxta te montanam hanc, et non exibit mendacium de ore serui tui. Haec enim progenies populi est Chaldaeorum, et antea habitauerunt Mesopotamiam, quia noluerunt sequi deos patrum su
Abbreviated transcription (Latin):
quemadmodũ thara cun sins regio¬
nem liquerit chaldeorum & uenerit
inmesopotamiam: & habitauerit in
charra. Iacetur autẽ de uno eius filio
qui uocabatur Nachor: tamquã eũ ñ
ducerit secum. Nam ita narratur.¬
Et sumpsit thara abram filiũ suum. &
loth filium aran filium filii sui. & sarai
nurum suam uxorem abram filii sui.
& edurit eos de regione chaldeoꝵ & cȩ¬
pit ire interra chanaan: & uenit in
charran & habitauit ibi. Nusquam
hic nominatus est Nachor & uxor eius
melcha: sed inuenimus postea cũ ser¬
uũ suũ mitteret abraham ad accipien¬
dam uarorem filio suo isa ac. ita scriptũ.
Et accepit puer decem camelos de came¬
lis domini sui. & de omnib bonis domi¬
ni sui secum: & exsurgens ꝓfectus est in
mesopotaniam inciuitatem Iachor. Isto
& aliis sacre huius historie testimoniis
ostenditur etiam Nachor frat̾ abrahe ex¬
isse de regione chaldeoꝵ. sedesq consti¬
tuisse in mesopotamia: ubi cũ patre suo
habitauerat abraham. Cur ergo eum

Expanded text:
quem ad modum Thara cum suis regionem reliquerit Chaldaeorum et uenerit in Mesopotamiam et habitauerit in Charra. Tacetur autem de uno eius filio, qui uocabatur Nachor, tamquam eum non duEt sumpsit Thara Abram filium suum, et Lot filium Aran, filium filii sui, et Saram nurum suam, uxorem Abram filii sui, et eduxit illos de regione Chaldaeorum ire in terram Chanaan: et venit in Charram, et habitavit ibi . Nusquam hic nominMelcha. Sed inuenimus postea, cum seruum suum mitteret Abraham ad accipiendam uxorem filio suo Isaac, ita scriptum: Et accepit puer decem camelos de camelis domini sui et de omnibus bonis domini sui secum, et exsurgens profectus est in Mesopotamiam in ciuitatem Nachor. Isto et aliis sacrae huius historiae testimoniis ostenditur etiam Nachor frater Abrahae exisse de regione Chaldaeorum sedesque constituisse in Mesopotamia, ubi cum patre suo habitauerat Abraham. Quur ergo eum
Abbreviated transcription (Latin):
uero talis ẽ illa sine macula & ruga.
ꝙ illa speciosa columba tali mẽbroꝵ
parte turpat᷑ : An istȩ sunt spinȩ in
quarũ medio ẽ illa sicut lilium: qđ
in eocłe cantico dicitur: In quantũ
ergo lilium. intantum ꝙ ortꝰ conclu-¬
sus. ꝙ fons signatꝰ. in illis uidelicet
iustis. qui in occulto udȩi sunt circũ¬
cisione cordis. Om̃ĩs enĩ pulchritudo
filiȩ regis intrinsecus: in quibꝰ ẽ nu-¬
merus certus scõꝵ. p̃destinatꝰ ante
mundi constitutionẽ. Illa uero mul¬
titudo spinarum: siue occultis siue
aꝑtis separationibꝰ forinsecꝰ ad iacet
suꝑ numerum. Annuntiaui inquit
& locutꝰ sũ. multiplicati sunt super

Expanded text:
uero talis est illa sine macula et ruga, uero talis est illa sine macula et ruga, et illa speciosa columba tali membrorum parte turpatur? an istae sunt spinae, in quarum medio est illa sicut lilium, quod in eodem cantico dicitur? in quantum ergo lilium, in tantum et hortus conclusus et fons signatus, in illis uidelicet iustis qui in occulto Iudaei sunt circumcisione cordis — omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus —, in quibus est numerus certus sanctorum praedestinatus ante mundi constitutionem. illa uero multitudo spinarum siue occultis siue apertis separationibus forinsecus adiacet super numerum. adnuntiaui, inquit, et locutus sum: multiplicati su
Abbreviated transcription (Latin):
quid paulus ꝓ uobis crucifixus ẽ.
aut in nomine pauli baptizati estisͦ
Ad eos enim aꝑtissime scribit dicens.
Quomͦ dicunt quidam in uobis quia
resurrectio mortuoꝵ non ẽ: Et quod
in canticis canticoꝵ ȩccłia sic descri¬
bitur. hortus conclusus soror measpon-¬
sa. fons signat᷑. puteus aquȩ uiuȩ.
paradysus cũ fructu pomoꝵ. hoc in¬
telligere non audeo. nisi in scĩs &
iustis. non in auaris & fraudatoribꝰ
& raptoribꝰ & feneratoribꝰ & ebriosis
& inuidis: quos tam̃ cũ uistis baptis¬
mũ habuisse cõmunẽ. cũ quibꝰ cõmu¬
nem non habebant utiq caritatẽ.
ex ipsius cypriani litceris sicut sepe
cõmemoraui uberiꝰ discimꝰ & docemꝰ.
Nam dicet mͥ aliquis: quomͦ irre¬
pserint in hortũ conclusum ꝙ fontẽ
signatum. quos scł̃o uerbis solis ꝙ.
non factis renuntiasse ciprianꝰ. ꝙ ta¬
men intus fuisse testat᷑. Si enĩ ibi ip
si sunt. & ipsi sponsa xp̃i sunt. itanc

Expanded text:
quid Paulus pro nobis crucifixus est quid Paulus pro nobis crucifixus est aut in nomine Pauli baptizati estis? ad eos enim apertissime scribit dicens: quomodo dicunt quidam in uobis quia resurrectio mortuorum non est? Et quod in Canticis canticorum ecclesia sic describitur: hortus conclusus, soror mea sponsa, fons signatus, puteusaquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum, hoc intellegere non audeo nisi in sanctis et iustis, non in auaris et fraudatoribus et raptoribus et faeneratoribus et ebriosis et inuidis, quos tamen cum iustis baptismum habuisse commune, cum quibus communem non habebant utique caritatem, ex ipsius Cypriani litteris, sicut saepe commemoraui, uberius discimus et docemus. nam dicat mihi aliquis, quomodo inrepserint in hortum conclusum et fontem signatum, quos saeculo uerbis solis et non factis renuntiasse Cyprianus et tamen intus fuisse testatur. si enim et ipsi ibi sunt, et ipsi sponsa Christi sunt. itane
Abbreviated transcription (Latin):
eẏprianꝰ doceret. sic erat & aliquid
quod cyprianꝰ docibilis disceret. Qd
autẽ nos ammonet. ut ad fontẽ re¬
curramus. id ẽ ad apłicam traditio¬
nẽ. & inde carnałẽ in nr̃a tẽpora di-¬
rigamus: optimũ est & sine dubita¬
tione faciendum. Traditũ ẽ gͦ nobis
unum. Cum ergo ipsis apłorum dem¬
poribus inueniamꝰ fuisse quosdam
quibꝰ una spes non erat. & unus bap¬
tismus erat: ex ipso fonte ita in nos
ducitur ueritas. ut appareat nobis
sic fieri posse ut cum sit una eccłia
sicut spes una. & baptisma unum.
habeant tamen unum baptisma qͥ
non habent unã ȩccłiam: sicut illis
etiam tẽporibꝰ fieri potuit. ut baptis¬
ma unum haberent. qui unã spem
nõn haberent. Quom enĩ habebañ
unam spem cum scĩs ꝙ̾ iustis. illi qui
dicebant. manducemꝰ ꝙ bibamꝰ cras
enĩ moriem᷑: dicentes quod non eẽt.
resurrectio mortuorum: ꝙͣ tam̃ in ip¬
sis erant quibꝰ idem apls dicit: nũ¬

Expanded text:
Cyprianus doceret, sic erat et aliquid Cyprianus doceret, sic erat et aliquid quod Cyprianus docibilis disceret. quod autem nos ammonet, ut ad fontem recurramus, id est ad apostolicam traditionem, et inde canalem in nostra tempora dirigamus, optimum est et sine dubitatione faciendum. traditum est ergo nobis, unum. cum ergo ipsis apostolorum temporibus inueniamus fuisse quosdam quibus una spes non erat et unus baptismus erat, ex ipso fonte ita in nos ducitur ueritas, ut appareat nobis sic fieri posse, ut, cum sit una ecclesia sicut spes una et baptisma unum, habeant tamen unum baptisma qui non habent unam ecclesiam, sicut illis etiam temporibus fieri potuit, ut baptisma unum haberent qui unam spem non haberent. quomodo enim habebant unam spem cum sanctis et iustis illi qui dicebant: manducemus et bibamus, cras enim morimur, dicentes quod non esset resurrectio mortuorum? et tamen in ipsis erant quibus idem apostolus dicit: num
Abbreviated transcription (Latin):
qui diuersa sentirent. Ita quauis cõ¬
motius. s t̾n fr̃nę indignaret᷑: uicit
tam̃ pax xp̃i in cordibꝰ eorum. ut
in tali disceptatione nullum inter
eos malum scismatis oriret᷑. Non
autẽ hinc uberiꝰ excreuerunt here¬
ses & scismata: quia id quod in eis
xp̃i ẽ approbatur. quod autt̃ ipsoꝵ
est imꝓbatur. Magis enĩ qui hanc
legen rebaptizandi tenuerunt: in
plura frusta concisi sunt. Iam uero
cum dicit ep̃m docibiłe esse debere.
ꝙ adiungit. docibilis autẽ ille ẽ qui
ẽ ad discendum patientia lenis &
mitis. oportet enm ep̃os non tantũ
docere. sed & discere. quia & ille me-¬
liꝰ docet qui codidie crescit & ꝓficit
discendo meliora: his utiq uerbis sa-¬
tis indicat uir sc̃s ꝙ̃ pia caritate pre¬
ditus. non esse metuendum. sic eius
epłas legere: ut siquid postea pluribꝰ
ꝙ diuturnioribꝰ inquisitionibꝰ cõꝑtũ
ȩccła confirmauerit. non ambigamꝰ
quia sicut multa erant quȩ doctus

Expanded text:
qui diuersa sentirent. ita quamuis comqui diuersa sentirent. ita quamuis commotius sed tamen fraterne indignetur, uicit tamen pax Christi in cordibus eorum, ut in tali disceptatione nullum inter eos malum schismatis oreretur. non autem hinc uberius excreuerunt haereses et schismata, quia id quod in eis Christi est adprobatur, quod autem ipsorum est inprobatur. magis enim qui hanc legem rebaptizandi tenuerunt in plura frusta concisi sunt. Iam uero cum dicit episcopum docibilem esse debere et adiungit: docibilis autem ille est qui est ad discendi patientiam lenis et mitis. oportet enim episcopos non tantum docere, sed et discere, quia et ille melius docet qui cotidie crescit et proficit discendo meliora, his utique uerbis satis indicat uir sanctus et pia caritate praeditus non esse metuendum sic eius epistulas legere, ut, si quid postea pluribus et diuturnioribus inquisitionibus conpertum ecclesia confirmauit, non ambigamus, quia, sicut multa erant quae doctus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ xp̃m. quia xp̃i sponsa ñ ẽ: nec tur¬
ba illa maloꝵ intus constitutoꝵ po¬
test. quia &̃ ipsa xp̃i sponsa non ẽ. De¬
signat᷑ enim xp̃i sponsa sine macula
& ruga. Ergo aut non om̃s baptrrati
filii sunt di: aut potest & non spon¬
sa generare filios di. Sicut autẽ quȩ¬
ritur utrum sp̃ualit̾ natus  sit qͥ
baptismũ xp̃i apud hereticos acce¬
pit: ita quęri potest. utrũ sp̃ualicer
natꝰ sit. qui baptismũ xp̃i ñ ad dm̃
ueraci corde conuersus in catholica
accepit. nec tamen ideo baptismũ
non accepit. Iam illa quȩ in stephanũ
irritatus effudit retractare nolo: qua
& non opus ẽ: eadem quippe ipsa
dicunt᷑ quȩ iam satis discussa sunt:
& ea p̾terire meliꝰ ẽ. quȩ ꝑiculũ ꝑni¬
tiosȩ dissensionis habuerunt. Stepha¬
nus autẽ etiam abstinendos putauerat.
qui de suscipiendis hereticis pͥscam
consuetudinẽ conuellere conarent᷑.
iste autẽ quęstionis ipsius difficulta

Expanded text:
tum, quia Christi sponsa non est; nec turtum, quia Christi sponsa non est; nec turba illa malorum intus constitutorum potest, quia et ipsa Christi sponsa non est. Designatur enim Christi sponsa sine macula et ruga . Ergo aut non omnes baptizati filii sunt Dei, aut potest et non sponsa generare filios Dei. Sicut autem quaeritur, utrum spiritualiter natus sit, qui Baptismum Christi apud haereticos accepit: ita quaeri potest, utrum spiritualiter natus sit qui baptismum Christi non ad deum ueraci corde conuersus in catholica accepit, nec tamen ideo baptismum non accepit. Iam illa quae in Stephanum inritatus effudit retractare nolo, quia et non opus est. eadem quippe ipsa dicuntur quae iam satis discussa sunt et ea praeterire melius est, quae periculum perniciosae dissensionis habuerunt. Stephanus enim etiam abstinendos putauerat qui de suscipiendis haereticis priscam consuetudinem conuellere conarentur, iste autem quaestionis ipsius difficultat
Abbreviated transcription (Latin):
ti estis. xp̃m induistis: satis disseruisse me
mnemini. Neq enĩ auari tempłu dĩ
sunt: cum scriptum sit. quȩ societas
demplo di cum idolis: & auaritiam
idolatriam esse testimoniũ pauli cy¬
prianus assũpserit. Indiuint autẽ ho¬
mines xp̃m aliquando usq ad sacra¬
menti ꝑceptionẽ: aliquando & usq
ad uita sc̃ificationẽ. Atq illud pͥmũ
& bonis ꝙͣ malis potest esse cõmune:
hoc autẽ alterũ ꝓprium ẽ bonoꝵ ꝙ
pioꝵ. Quappter si baptisma esse sine
spũ non p̾ocest: habent ꝙ spm here¬
tici. sed ad ꝑniciem ñ ad salutẽ. sicut
ille poterat qui erat extra eccłam.
de quo discipuli dño suggesserunt:
sicut habent auari qͥ tamen non st̃
templum dĩ. qm̃ quȩ societas tẽplo
di cum idolis. Si autẽ ñ habent aua¬
ri sp̃m̃ di. & tam̃ habent baptisma.
potest esse sine sp̃u dĩ baptisma. Si ꝓptea
filios di generare non potest heresis

Expanded text:
ti estrs Christum induistis, satis disseruisse me ti estrs Christum induistis, satis disseruisse me memini. neque enim auari templum dei sunt, cum scriptum sit: quae societas templo dei cum idolis? et auaritiam idolatriam esse testimonium Pauli Cyprianus adsumpserit. induunt autem homines Christum aliquando usque ad sacramenti perceptionem, aliquando et usque ad uitae sanctificationem. adque illud primum et bonis et malis potest esse commune, hoc autem alterum proprium est bonorum et piorum. quapropter si baptisma esse sine spiritu non potest, habent et spiritum haeretici, sed ad perniciem, non ad salutem, sicut nia, quod et ille poterat qui erat extra ecclesiam, de quo discipuli domino suggesserunt —, sicut habent auari, qui tamen non sunt templum dei, quoniam quae societas templo dei cum idolis? si autem non habent auari spiritum dei et tamen habent baptisma, potest esse sine spiritu baptisma. Si propterea filios deo generare non potest haeresis
Abbreviated transcription (Latin):
manet: si autẽ inde discesserit. discedit
a baptismo. Quod non ita ẽ. Nam
ideo redeunti non reddit᷑. quia cum
discederet non amisit. Qũeadmodũ
autẽ sp̃m scm̃ sicut habent filii dilecti
non habent filii maligni. ꝙ tam̃ bap¬
tismum habent: sic & eccłiam sicut ha¬
bent catholici non habent heretici.
& tamen baptismũ habent. Nam sp̃s
sc̃s disciplinȩ effugiet fictum: nec tam̃
eum fugiet baptismꝰ. Itaq sicut potest
baptisina esse & unde se aufert sp̃s sc̃s:
ita potest esse baptisma ubi non est
ȩccłia. Danꝰ autẽ impositio si ñ ad¬
hiberet᷑ ab heresi uenienti: tanqũa ex¬
tra omnẽ culpam esse uidicaret᷑ Propt̃
caritatis autẽ copulationẽ quod ẽ ma¬
ximũ donum sp̃s scĩ. sine quo ñ ualent
ad salutẽ quȩcũq alia scã in homine
fuerint manus hereticis correctis un¬
ponit᷑. lam de tẽplo d̃i & quomͦ accipi¬
endum sit. quotquot in xp̃o baptira¬

Expanded text:
manet, si autem inde discesserit, discedit manet, si autem inde discesserit, discedit a baptismo. quod non ita est. nam ideo redeunti non redditur, quia cum discederet non amisit. quemadmodum autem spiritum sanctum, sicut habent filii dilecti, non habent filii maligni et tamen baptismum habent, sic et ecclesiam, sicut habent catholici, non habent haeretici et tamen baptismum hsanctus disciplinae fugiet fictum , nec tamen eum fugiet Baptismus. Itaque sicut potest Baptisma esse et unde se aufert Spiritus sanctus; ita potest esse Baptisma ubi non est Ecclesia. Manus autem impositio, si non adhiberetur ab haeresi venienti, tanquam extra omnem culpam esse judicaretur: propter charitatis autem copulationem, quod est maximum donum spiritus sancti, sine quo non ualent ad salutem quaecumque alia sancta in homine fuerint, manus haereticis correctis inponitur. Iam de templo dei et quomodo accipiendum sit: quotquot in Christo baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
rapiebant: p̃dicantes utiq popłis. apłi
uerba dicentis. neq rapaces regnũ di
possidebunt. Quaꝓpt̾ ipsiꝰ cipriani
etiam epła quȩ ad pompeium scripta
est. cȩteras sententias ex eisdẽ regulis bre¬
uiter ꝑcurrere non morabor: contra
mandatum di esse. quod uenientes ab
hereticis si iam illic baptismũ xp̃i ac-¬
ceperunt non baptizant᷑. qua script᷑a¬
rum auctoritate scãrum ostendit᷑ sed
plane ostendit᷑. multos pseudo xp̃ia¬
nos qũaius non habeant eandẽ cari-¬
tatẽ cum scĩs: sine qua nichil ꝓsunt
quȩcũq sca haberi potuerint. baptismũ¬
tamen communẽ habere cũ scĩs. quod
iam satis atq uberrime demonstra¬
tum ẽ. Eccłiam & sp̃m & baptismũ dix̃
ab inuicẽ non posse separari. Et ideo qͥ
amn a baptismo uult intelligi separa¬
tos. Quod si ita ẽ: cum quisq in ęccła
catholica baptismum acceperit. tãdiu
in eo manet. quadiu & ipse in ȩccłia

Expanded text:
rapiebant, praedicantes utique populo apostoli rapiebant, praedicantes utique populo apostoli uerba dicentis: neque rapaces regnum dei possidebunt. Quapropter ipsius etiam epistulae quae ad Pompeium scripta est ceteras sententias ex eisdem regulis breuiter percurrere non morabor. contra mandatum dei esse, quod uenientes ab haereticis, si iam illic baptismum Christi acceperunt, non baptizantur, qua scripturarum sanctarum ostenditur? sed plane ostenditur multos pseudochristianos, quamuis non habeant eandem caritatem cum sanctis, sine qua nihil prosunt quaecumque sancta haberi potuerint, baptismutamen commune habere cum sanctis, quod iam satis adque uberrime demonstratum est. ecclesiam et spiritum et baptismum dixit ab inuicem non posse separari et ideo, qui, etiam a baptismo uult intellegi separatos. quod si ita est, cum quisque in ecclesia catholica baptismum acceperit, tamdiu in eo manet, quamdiu et ipse in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
hereticis: quia baptisma xp̃i quod
in eoꝵ ꝑuersitate integrum mansisse
cognouit. imꝓbare non ausus ẽ. Nam
si non habent baptismũ qui de do
praua sentiunt: hoc posse &̾ intꝰ acci-¬
dere. iam satis ut arbitror disputatũ
ẽ. Apłi autẽ nichil quidem exinde pre¬
ceperunt. sed consuetudo illa quȩ op¬
ponebat᷑ cipriano ab eoꝵ traditione
exordium sũpsisse credenda ẽ: sicut st̃
multa quȩ unuiersa tenet ęccłia. ꝙ
obhoc ab apłis prȩcepta bene credun-¬
tur. quaquã scripta non repperiantur.
At enĩ scriptum ẽ de hereticis. quod
a semet ipsis damnati sunt. Quid gͦͣ:
Et illi non a semet ipsis damnati siÑ:
quibꝰ dictum est: in quo enĩ alterum
iudicas. demet ipsum condemnas: His
autẽ dicit apłs. Qui p̃dicas non fu-¬
randum furaris. ꝙ cętera ꝙ̃ tales ꝓ¬
fecto erant illi. qui cum essent ep̃i. &
cũ ipso cipriano in unitate catholica
constituti. fundos insidiosis fraudibus

Expanded text:
haereticis, quia baptisma Christi, quod haereticis, quia baptisma Christi, quod in eorum peruersitate integrum mansisse cognouit, inprobare non ausus est. nam si non habent baptismum qui de deo praua sentiunt, hoc posse et intus accidere iam satis ut arbitror disputatum est. apostoli autem nihil quidem exinde praeceperunt, sed consuetudo illa quae opponebatur Cypriano ab eorum traditione exordium sumpsisse credenda est, sicut sunt multa quae uniuersa tenet ecclesia et ob hoc ab apostolis praecepta bene creduntur, quamquam scripta non repperiantur. \'At enim scriptum est de haereticis quod a semet ipsis damnati sunt.\' quid ergo? et illi non a semet ipsis damnati sunt quibus dictum est: in quo enim alterum iudicas temet ipsum condemnas? his autem dicit apostolus: qui praedicas non furandum furaris et cetera. et tales profecto erant illi, qui, cum essent episcopi et cum ipso Cypriano in unitate catholica constituti, fundos insidiosis fraudibus
Abbreviated transcription (Latin):
ipso odio baptizantur: Quibꝰ tam̃
postea correctis non rursum bapti¬
smus dat᷑: sed ipsa uenia qũa tunc
accipere non meruerunt. in uera con¬
uersatione p̃statur. Ideoq etiam illa
quȩ ad quintum scripsit ciprianus.
ꝙ illa quȩ cum collegis. liberali. cal¬
donio. iunio. & cȩteris ad saturni¬
num maximum & alios bene con¬
siderata. nullomͦ ꝓferenda sunt adu̾
sus totius eccłiȩ catholicȩ consensio¬
nẽ cuius se membra illi esse gaude-¬
bant. & unde se neq illi p̃ciderunt.
neq diuersa sentientes p̃cidi passi
sunt: donec aliquando in dñi uolun¬
tate. ꝑ plenarium conciliũ. licet post
multos annos quid esset rectiꝰ eluce-¬
ret: non aliqua nouitate instituta.
sed antiquitate roborata. Ad pom¬
peianum etiam scripsit ciprianus
de hac eadem re: ubi aꝑte stepha
sibi ad ista non consensisse: uerũetiã
contra scripsisse atq p̃cepisse. Qui utiq
stephanus non ꝓpt̃ea communicauit

Expanded text:
ipso odio baptizantur, quibus tamen ipso odio baptizantur, quibus tamen postea correctis non rursum baptismus datur, sed ipsa uenia quam tunc accipere non meruerunt in uera conuersione praestatur! ideoque etiam illa, quae ad Quintum scripsit Cyprianus, et illa, quae cum collegis suis Liberali Caldonio Iunio et ceteris ad Saturninum Maximum et alios, bene conssus totius Ecclesiae catholicae consensionem, cujus se illi membra esse gaudebant, et unde se neque ipsi praeciderunt, neque diversa sentientes praecidi passi sunt; donec aliquando in Domini voluntate per plenarium concilium, licet post multos annos, quid esset rectius eluceret, non aliqua novitate instituta, sed antiquitate roborata. CAPpeium etiam scripsit Cyprianus de hac eadem re, ubi aperte indicsibi ad ista non consensisse, uerum etiam contra scripsisse adque praecepisse. qui utique Stephanus non propterea communicauit
Abbreviated transcription (Latin):
posse etiã homicidas. qui in tenebriᷤᷤ
sunt usq adhuc. quia de cordibus
iorum fr̃num odium non exclusũ
ẽ. siue nulla eis peccata dimissa sunt.
siue non mutato in melius corde
baptizati sunt. siue continuo dimis¬
sa redierint ꝑseipsum quia d̃i ẽ. scm
esse cognoscimꝰ: & siue tradat᷑ siue ac¬
cipiatur a talibꝰ. nulloꝵ ꝑuersitate
uiolari. siue intus siue foris. Dinde
consentimus cipriano. hereticos re-
dem illis & dantibus & accipientibꝰ
ualeat ad ꝑnitiem. tamquam tanto
dĩ munere male utentibꝰ: sicut etiã
maligni & inuidi quos &̾ intꝰ esse ip¬
se testatur. remissionem peccatoꝵ da¬
re non possunt: cum eos baptismũ
dare posse om̃s fatemur. Si enim
de his qui in nos peccauerant dictõ
.ẽ. sinon dimiseritis peccata homini¬
bꝰ. nec pater ur̃ dimittet uobis pecca¬
ta ur̃a: quantomagis fieri non pot̃
ut eis peccata dimittant᷑. qui fr̃s a
quibus diligunt᷑ oderunt .ꝙ. in

Expanded text:
posse etiam homicidas qui in tenebris posse etiam homicidas qui in tenebris sunt usque adhuc, quia de cordibus eorum fraternum odium non exclusum est, siue nulla eis peccata dimissa sint, si non mutato in melius corde baptizati sunt, siue continuo dimissa redierint, per se ipsum quia dei est sanctum esse cognoscimus et, siue tradatur siue accipiatur a talibus, nullorum peruersitate uiolari siue intus siue foris. Proinde consentimus Cypriano haereticos remidem illis et dantibus et accipientibus ualeat ad perniciem tamquam tanto dei munere male utentibus, sicut etiam maligni et inuidi, quos et intus esse ipse testatur, remissionem peccatorum dare non possunt, cum eos baptismum dare posse omnes fatemur. si enim de his qui in nos peccauerant dictum est: si non dimiseritis peccata hominibus, nec pater uester dimittet uobis peccata uestra, quanto magis fieri non potest ut eis peccata dimittantur, qui fratres a quibus diliguntur oderunt et in
Abbreviated transcription (Latin):
oderant paulum seruum ĩu xp̃i.
Ac ꝑ hoc oderant q iñm. quia & sau¬
lo ipse dixit. quid me ꝑsequeris. quan¬
do eius seruos ꝑsequebatur. ꝙ infi¬
ne ipse dicturus ẽ. cum uni exmini¬
mis meis non fecistis. michi ũ fecistis.
Qũaobrem om̃s qui ex nobis extunt
non sunt ex nobis. sed non om̃s qui
nobiscum sunt ex nobis sunt: sicut
area cum triturat᷑ quicquid inde uo¬
lat non est triticum: sed non quicqͥd
ibi ẽ triticum ẽ. Ideoq ꝙ ioħs. Ex no¬
bis inquit exierunt: sed non erant
ex nobis. Si enim fuissent ex nobis:
ꝑmansissent utiq nobiscum. Quap¬
ter sacram̃tum gr̃ẽ dat ds. etiam per
malos: ipsam uero grãm non nͥ ꝑsc
ipsum uel ꝑ scõs suos. Et ideo remisi¬
onẽ peccatoꝵ uel ꝑ seipsũ facit. uel
ꝑ illius columbȩ mẽbra quibꝰ art
si cui dimiseritis dimittentur. si cui
tenueritis tenebuntur: baptismum
uͦ quod est sacramentũ remissionis
peccatoꝵ. quia nulli dubiũ ẽ habda

Expanded text:
oderant Paulum seruum Christi Iesu oderant Paulum seruum Christi Iesu ac per hoc oderant et Iesum, qui et Saulo ipse dixit: quid me persequeris, quando eius seruos persequebatur, et in fine ipse dicturus est: cum uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis? quamobrem omnes qui ex nobis exeunt non sunt ex nobis, sed non omnes qui nobiscum sunt ex nobis sunt, sicut area cum trituratur quidquid inde uolat non est triticum, sed non quidquid ibi est triticum est. ideoque et Iohannes: ex nobis, inquit, exierunt, sed non erant ex nobis; si enim fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. quapropter sacramentum gratiae dat deus etiam per malos, ipsam uero gratiam non nisi per se ipsum uel per sanctos suos. et ideo remissionem peccatorum uel per se ipsum facit uel per illius columbae membra quibus ait: si cui dimiseritis dimittentur, si cui tenueritis tenebuntur. baptismum uero, quod est sacramentum remissionis peccatorum, quia nulli dubium est habere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m scm habet illuminatꝰ sit qui
autẽ odit frẽm suum in tenebris sit
usq adhuc: Si quia unꝰ est baptismꝰ
&̃ unus sp̃s. ideo non possunt unum
baptisma habere qui non habent
unum sp̃m. cur intꝰ innocens s. ho¬
micida baptisma unum habent ꝙ
eundẽ sp̃m non habent: Ita ergo po¬
test hereticus ꝙ̃ catholicꝰ baptisma
unum habere. & unam ȩccłiam ñ
habere: sicut possunt in catholica
innocens ꝙ homicida baptisma
unum habere. & unum sp̃m non ha¬
bere: quia sicut unum ẽ baptisma.
sic unus sp̃s ꝙ̃ una ȩccłia. Ita fit ut
hoc in quoꝗͣ agnoscendum sit quod
habet: hoc ei dandum quod non h¬
bet. Si nichil potest ratum &̾ firmũ
esse apud d̃m. quod illi faciunt
qͦs dñs hostes & aduersarios suos cẽ
dicit: cur firmus est baptismꝰ quẽ ta¬
dunt homicidȩ: An hostes ꝙ aduer¬
sarios dñi non dicimꝰ homicidas:
Qui autẽ odit frẽm suum. homici¬
da ẽ. Quomͦ ergo baptizabant. qui

Expanded text:
spiritum sanctum habet inluminatus sit, qui spiritum sanctum habet inluminatus sit, qui autem odit fratrem suum in tenebris sit usque adhuc? si, quia unus est baptismus et unus spiritus, ideo non possunt habere unum baptisma qui non habent unum spiritum, cur intus innocens et homicida baptisma unum habent et eundem spiritum non habent? ita ergo potest haereticus et catholicus baptisma unum habere et unam ecclesiam non habere, sicut possunt in catholica innocens et homicida baptisma unum habere et unum spiritum non habere, quia sicut unum est baptisma, sic unus spiritus et una ecclesia. ita fit, ut hoc in quoque agnoscendum sit quod habet, hoc ei dandum quod non habet. si nihil potest ratum et firmum esse aput dominum, quod illi faciunt quos dominus hostes et aduersarios suos esse dicit, cur firmus est baptismus quem tradunt homicidae? an hostes et aduersarios domini non dicimus homicidas? qui autem odit fratrem suum homicida est. quomodo ergo baptizabant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
imponitur: Quȩ tamen omia & fiunt¬
& ualent etiam ꝑ homicidaᷤ.: idẽ
ꝑ eos qui oderunt fr̃s etiã
quod non habet: quomͦ dat homici¬
da sp̃m scm̃: Et tamen etiam intus ipse
baptizat. Us ergo dat etiam ipso bapti¬
zante sp̃m sc̃m. Quod uero ait bapti¬
zandus ẽ & innouandus qui ad eccle-¬
siam uenit. ut intꝰ ꝑ sc̃os sc̃ificetur. qͥd
faciet. si ꝙ̾ intus in non scõs incurrerit᷑
An forte sc̃s ẽ homicida: Et si ꝓpterea
baptiratur in ęccłia. ut etiam hoc ipsũ
deponat quod homo ad dm̃ ueniens
dum sacerdotẽ quęrit: in sacrilegum
fraude erroris incurrit: ubi postea de¬
positurus ẽ si forte in ipsa intus eccłia
dum hominem dĩ quęxit. in homicidã
fraude erroris incurrit.Si non potest
in homine aliquid inane esse & ali¬
quid pręualere: quare potest in ho¬
micida sacramentum sc̃m esse. ꝙ cor
potest. nec baptizare potest: cur intꝰ
scm̃ habet homicida: cum om̃is qui

Expanded text:
inponitur? quae tamen omnia et fiunt etinponitur? quae tamen omnia et fiunt et ualent etiam per homicidas, id est per eos qui oderunt fratres, etquod non habet, quomodo dat homicida spiritum sanctum? et tamen etiam intus ipse baptizat: deus ergo dat etiam ipso baptizante spiritum sanctum. Quod uero ait: baptizandus est et innouandus qui ad ecclesiam uenit, ut intus per sanctos sanctificetur, quid faciet, si et intus in non sanctos incurrerit? an forte sanctus est homicida? et si propterea baptizatur in ecclesia, ut etiam hoc ipsum deponat, quod homo ad deum ueniens, dum sacerdotem quaerit, in sacrilegum fraude erroris incurrit, ubi postea depositurus est, si forte in ipsa intus ecclesia, dum hominem dei quaerit, in homicidam fraude erroris incurrit? si non potest in homine aliquid inane esse et aliquid praeualere, quare potest in homicida sacramentum sanctum esse et cor tum dare non potest, nec baptizare potest, cur intus itum sanctum habet homicida, cum omnis qui
Abbreviated transcription (Latin):
ille si postea quod fallaciteR respon¬
derit ueraciter impleat. non ei bap¬
tismꝰ repetit᷑. sed uita corrigit᷑. sic &ͣ
ille si postea ueniat ad eccłiam de
qua interrogatꝰ falsum responderat.
quia eam se habere dum non haberet
putabat. ipsa quã non habebat ei da-¬
tur. non quod acceperat iteratur. Cur
autẽ ad uerba quȩ ꝓcedunt ex ore
homicidȩ possit tamen ds oleum scĩ¬
ficare. ꝙ in altari quod heretici po-¬
suerunt non possit. nescio: nisi forte
quẽ cor hominis fallaciter conuer¬
sum intus non impedit. lingua fal¬
laciter positum impedit foͬris quo¬
minus sacramentis siuis ad esse digne-¬
tur. nullis hominum falsitatibꝰ in¬
pedit᷑. Si ergo ad hoc ualet quod di¬
ctum ẽ in euangłio. ds peccatorẽ non
audit. ut per peccatorem sacramenta
non celebrentur. quomͦ exaudit ho¬
micidam deprȩcantẽ. uel suꝑ aquam
baptismi. uel suꝑ oleum. uł suꝑ eucari¬
stiam. uel suꝑ capita eoꝵ quibꝰ manꝰ

Expanded text:
ille si postea quod fallaciter responille si postea quod fallaciter responderat ueraciter impleat, non ei baptismus repetitur sed uita corrigitur, sic et ille si postea ueniat ad ecclesiam de qua interrogatus falsum responderat, quia eam se habere dum non haberet putabat, ipsa quam non habebat ei datur, non quod acceperat iteratur, cur autem ad uerba quae procedunt ex ore homicidae possit tamen deus oleum sanctificare et in altari quod haeretici psuerunt non «possit nescio, nisi forte quem cor hominis fallaciter conuersum intus non inpedit, lignum fallaciter positum inpedit foris, quominus sacramentis suis adesse dignetur nullis hominum falsitatibus- inpeditus. si ergo ad hoc ualet quod dictum est in euangelio: deus peccatorem non audit, ut per peccatorem sacramenta non celebrentur, quomodo exaudit homicidam deprecantem uel super aquam baptismi uel super oleum uel super eucharistiam uel super capita eorum quibus manus
Abbreviated transcription (Latin):
hominum ꝑuersitate ꝑuersum fieri
in tenebris ẽ usq adhuc. Et iterum.
Qui odit frẽm suum: homicida est.
Cur gͦ tales intꝰ baptizant. quos in
ma liuola inuidia fuisse cipria¬
nus ipse cõmemorat: Quomodo
aquam mundat & scĩficat homicidaͤ
Quomͦ benedicunt oleum tenebrȩ. Si
autẽ d̾s adest sacram̃tis & uerbis suiᷤ.
ꝑ qualesubet administrent᷑: q sacra-¬
menta di ubiq recta sunt. & mali ho¬
mines quibus nichil ꝓsunt ubiq
ꝑuersi sunt. Illud autẽ quale ẽ: ut id̾o
ꝑutet᷑ hereticus non habere baptismũ.
quia non habet ȩccłiam. & utiq cũ
baptizatur etiam de sca ȩccłia inter¬
rogatur. quasi uero ille qui intus non
factis sed uerbis scło renuntiat. non
hoc in baptismo interrogat᷑. Sicut gͦ
huiꝰ falsa responsio non efficit ut bapti¬
sinus non sit qũe ꝑcipit. sic & illiꝰ de
ȩccłia scã falsa responsio non efficit ut
baptismꝰ non sit quẽ ꝑcipit. Et sicut

Expanded text:
hominum peruersitate peruersum fieri hominum peruersitate peruersum fieri in tenebris est usque adhuc, et iterum: qui odit fratrem suum homicida est. cur ergo tales intus baptizant, quos in maliuola inuidia fuisse Cyprianus ipse commemorat? Quomodo aquam mundat et sanctificat homicida? quomodo benedicunt oleum tenebrae? si autem deus adest sacramentis et uerbis suis, per qualeslibet administrentur, et sacramenta dei ubique recta sunt et mali homines quibus nihil prosunt ubique peruersi sunt. Illud autem quale est, ut ideo putetur haereticus non habere baptismum, quia non habet ecclesiam? et utique cum baptizatur etiam d-e sancta ecclesia interrogatur. quasi uero ille, qui intus non factis sed uerbis saeculo renhoc in baptismo interrogetur. Sicut ergo hujus falsa responsio non efficit ut baptismus non sit quem percipit, et sicut illeecclesia sancta falsa responsio non efficit, ut baptismus non sit quem percipit, et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dere errorem. & apud eos contingit
baptizari: & ouis iam facta dicatur
in ipsa intus catholica. qui scło uerb̃
solis &̃ non factis renuntiauit. ꝙ in
ea cordis falsitate baptismum acce¬
pit. Aut si ꝙ. talis non fit ouis. nisi
cum se ad dm̃ ueraci corde conuerte-¬
rit sicut iste: non quando fit ouis
baptitatur. si iam baptizatꝰ erat: sed
oius nondum erat. Sic & ille qui ue¬
nit ab hereticis. ut ouis fiat: non tc̃
baptizandus ẽ si apud illos iam eo¬
dem baptismo baptizatus erat. qu̾a¬
uis adhuc ous non erat. Quaꝑpter
cum om̃s etiam intus mali. auari. in¬
uidi. ebriosi. ꝙ contra disciplinam
xp̃ianã uiuentes. merito dici possiq̃.
ꝙ̃ mendaces. & tenebrosi ꝙ̃ mortui.
& antixp̃i:. nũquid tamen ꝓpterea
non baptitantur quia nichil pot̃
esse cõmune mendacio ꝙ̃ ueritati. te¬
nebris &̾ luci. morti & immortali
sola consuetudine. sed etiã de ueri¬
tatis ratione p̃sumit: qui nullorum

Expanded text:
dere errorem et aput eos contingit dere errorem et aput eos contingit baptizari, et ouis iam facta dicatur in ipsa intus catholica, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiauit et in ea cordis falsitate baptismum accepit. aut si et talis non fit ouis nisi cum se ad deum ueraci corde conuerterit, sicut iste non quando fit ouis baptizatur, si iam baptizatus erat, sed ouis nondum erat, sic et ille qui uenit ab haereticis ut ouis fiat non tunc baptizandus est, si aput illos iam eodem baptismo baptizatus erat, quamuis adhuc ouis non erat. quapropter cum omnes etiam intus mali auari inuidi ebriosi et contra disciplinam christianam uiuentes merito dici possint et mendaces et tenebrosi et mortui et antichristi, numquid tamen propterea non baptizant, quia nihil potest esse commune mendacio et ueritati, tenebris et luci, morti et inmortalitsola consuetudine, sed etiam de ueritatis ratione praesumit, qui nullorum
Abbreviated transcription (Latin):
acceperant suscipiebant. & dicebant
se ueterẽ consuetudinẽ sequi. sicut
etiam nunc ȩccłia suscipit. frustra
contra eos dicebatur. apud ueteres
hereses & scismata prima adhuc fiuis¬
se iitia. ut hi illic essent qui de
eccłia recedebant. ꝙ hic baptitati
prius fuerant: quos tunc ad ȩccł̃iam
reuertentes &̃ penitentiam agentes.
necesse non erat baptizari. Statim
enim ut unaquȩq heresis existebat
ꝙ a congregatione catholicȩ cõmu¬
nionis exibat. non dico alio die.
se ꝙ ipso die poterat irruentes in
se aliquos baptizare. E ideo siuetus
erat hȩc consuetudo. ut sic susciperen¬
t̃ quod nec ipsi qui contra disserebant
negare potuerunt: nulli paulo atten¬
tius aduertenti potest esse dubium. eti¬
am sic eos esse susceptos qui foris in he¬
resibus baptirati sunt. Illud autẽ qͥd
habeat rationis non uideo: ut non¬
dum dicatur ouis errans. cui queren¬
ti salutẽ xp̃ianã in hereticorum inci¬

Expanded text:
acceperant suscipiebant et dicebant acceperant suscipiebant et dicebant se ueterem consuetudinem sequi, sicut etiam nunc ecclesia suscipit, frustra contra eos dicebatur aput ueteres haereses et schismata prima adhuc fuisse initia, ut hi illic essent qui de ecclesia recedebant et hic baptizati prius fuerant, quos tunc ad ecclesiam reuertentes et paenitentiam agentes necesse non erat baptizari. statim enim, ut unaquaeque haeresis existebat et a congregatione catholicae communionis exibat, non dico alio die, sed et ipso die poterat inruentes in se aliquos baptizare. et ideo si uetus haec erat consuetudo, ut sic susciperentur, quod nec ipsi qui contra disserebant negare potuerunt, nulli paulo adtentius aduertenti potest esse dubium etiam eos sic esse susceptos, qui foris in haeresibus baptizati sunt. Illud autem quid habeat rationis non uideo, ut nondum dicatur ouis errans, cui quaerenti salutem ohristianam in haereticorum inci
Abbreviated transcription (Latin):
dñabit᷑. Cum ergo &̾. intus sint maruq
neq latentes. nam non de illis tiniti
diceret ciprianus qui uel non ꝑtire¬
ant ad illam uiuã colũbam uel non¬
dum ꝑtineant. & foris sint mortui qͥ
manifestius uel non ꝑtineant ue non¬
dum ꝑtineant. uerũq sit non posse
ab eo uiuificari alterum qui ipse non
uiuit: manifestum est eos qui incus
a talibus baptizant᷑. si uera conersi¬
one cordis accedunt. ab eo uuifia¬
ri cuius est baptismꝰ: si autẽ secło urbs
& non factis renuntiant quales cptl¬
nus & intꝰ esse testat᷑. nec ipsos uiufia¬
ri nisi conuertant᷑. ꝙ uerũ tamen ha¬
bere baptismum. etiã si non conuerta¬
t̃. Unde etiam exteriores mortuos.
qũauis neq uiuant neq uiuificens
habere tamen baptismũ uiuum. qul
eis tunc ꝓsit ad uitã si conuertant a
pacem: similiter manifestum ẽ. Quap¬
ptes qui tunc ab heresibꝰ uenientes
m eodem xp̃i baptismo quem foris

Expanded text:
dominabitur. cum ergo et intus sint mortui dominabitur. cum ergo et intus sint mortui neque latentes — nam non de illis tanta diceret Cyprianus —, qui uel non pertineant ad illam uiuam columbam uel nondum pertineant, et foris sint mortui qui manifestius ad eam uel non pertineant uel nondum pertineant, uerumque sit non posse ab eo uiuificari alterum qui ipse non uiuit, manifestum est eos, qui intus a talibus baptizantur, si uera conuersione cordis accedunt, ab eo uiuificari cuius est baptismus, si autem saeculo uerbis et non factis renuntiant, quales Cyprianus et intus esse testatur, nec ipsos uiuificari nisi conuertantur et uerum tamen habere baptismum, etiamsi non conuertantur; unde etiam exteriores mortuos, quamuis neque uiuant neque uiuificent, habere tamen baptismum uiuum qui eis tunc prosit ad uitam, si conuertantur ad pacem, similiter manifestum est. Quapropter qui tunc ab haeresibus uenientes in eodem Christi baptismo quem foris