comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non tamen sequendos sed deui¬
tandos uos eẽ cognoscunt: Sicut
ergo ur̃a intentio est. semi xpĩanos
quos decipiatis inquirere: sic nr̃a
intentio est: pseudo xp̃ianos uos
ostendere. ut non solum . xp̃i ani pe¬
ritiores. uos conuincendo prodant.
sed & imperitiores. uos cauendo
proficiant .: Curaut serpentem pa¬
trem nrm̃ dixisti: An excidit tibi
quemadmodum soleatis uitupera¬
redm̃. qui homini preceptum in pa¬
radyso dedit . & laudare serpentẽ:
quod ei persuum consilium oculos
Aperuit : Puto iustum eẽ ut serpen¬
tem illum dia.bolum a uobis lau¬
datum. Tu potius agnoscas paren¬
temtuum. Namille te filium
&iam modo uituperatus agnoscit

Expanded text:
non tamen sequendos, sed deuinon tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nostrum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et laudare serpentem, quod ei per suum consilium oculos aperuit? puto iustum esse, ut serpentem illum diabolum a uobis laudatum tu potius agnoscas parentem tuum; nam ille te filium etiam modo uituperatus agnoscit
Abbreviated transcription (Latin):
Quidergo sialiquid deest fidei co¬
rum. quos circum uenire canamini
Num qui dideo id quod eis ad est
destruendum: Ac non potius id
quod de est ad struendum ẽ. Si¬
xut ad quosdam in perfectos loquens
Apłs ait. caudens & uidens urãm
conuersationem. Et id quod deẽ
fideiurãe in xp̃o. : Cernebat utiq
quandam fabricam spiritalem si¬
cut alibi dicit. dĩ aedificatio eftis.
et in eacernebat utrumq et un¬
degauder&. etunde satager&.
Gaudebat ex eo quodiam aedifica¬
tum uidebat. satagebat ex eo qđ
usq adculmen per fectionis ad¬
huc aedifi candum eẽ sentiebat.
taq uos reuera catholicos. nondum
perfectos sed quodam modo ut di¬
xisti semi xp̃ianos. quos fallatis
& seducatis ur̃a peruersitate. in sec¬
tamini. Sed siqui adhuc & iamta¬
lesst̃ siuos pseudo. xp̃ianos eẽ in¬
tellexerint. quam uis captiosis
questionum urarum propositio¬
nibus. propterid quod eorum fi¬
dei deest respondere non possint:

Expanded text:
quid ergo? si aliquid deest fidei eoquid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint,
Abbreviated transcription (Latin):
ATIS SUPERQUE IN LUCEM
iamtraductis erroribus. aciu¬
daicȩ super stitionis. simul & semi¬
xp̃ianorum abunde deiecta falla¬
cia. ad octissimo scilic& et solo
nobis post beatum patrem nr̃m
mani cheum studendo adaman¬
quoq: breuia uobis & concinna re¬
sponsa. prop̾ter callidas & astutas
conferentium nobiscum propo¬
sitiones. scribere : Quocum idem
uos exmore parentis sui serpen¬
tis captiosis circumuenire ques¬
tiunculis uoluerint : & ipsi ad re.
spondendum uigilanter eis sitis in¬
structi. Ita enim fi& ut ad ex ip¬
sa quae proposuerint religati ul¬
terius huc atque illuc uagarinon
possint .: Acne profusa confusaue
oratione legentium inundaren¬
tur ingenia tam breuiter quam
distincte ex aduerso sibi ipsorũ
at que nr̃orum conftitui.
AUGUSTINUSRESPONDIT
USEMIXP̃I ANOS CAUENDOS
putas. quod nos eẽ dicis. Nos aut̃
pseudo. xp̃ianos cauemus. quod
uos eẽ ostendimus NAm quod
semum ẽ. ex quadam paste in per¬
fectum. ex nulla tamen falsum est:

Expanded text:
atis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adquoque brevia vobis et concinna responsa, propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerinspondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostrorum uerba constitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est.
Abbreviated transcription (Latin):
enum uellent ex illis litteris
discere: profecto mansuesce¬
rent. & mites intellegerent &iã
illa praecepta uitae signicande
quibus corum oblatrat offensio.
& illi tunc tempori obseruanda
congruisse. & huic nunc tempori
intellegenda congruere Nos
aũt quomodo uetus testamen¬
tum tam quã alienum concupiscimus.
cumea legamus quae in figura contin¬
gebant in illis: Scripta st̃ aut̃ propter
nos. in quos fines scłorum obuenit Puto
quod non concupiscit alienũ qui hoc
legit quod scriptumẽ ꝓpteripsum

Expanded text:
enum, uellent ex illis litteris enum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos. in quos finis saeculorum obuenit? puto, quod non concupiscit alienum. qui hoc legit. quod scriptum est propter ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ faustus: non concupiscere
aliena Nonssolum se ex nouo
testamento. sed &iam ex uete¬
re didicisse quod certe a suodõ
non poss& discere : Ille quippe
sinon concupiuit alienam qua¬
re superterram tenebrarum.
Ubi num quam fuerunt noua
saecula con struit: andicturus
est prior ipsa gens tenebrarum.
regnum meum concupiuit. quod
abilla erat alienum: Ergo lmita¬
tus est gentem tenebrarum ut &¬
ipse concupiscer& aliena. anan¬
gustum antea fuerat regnũ lucis.
optandũ Igitur erat bellũ ut
qui rer&ur deuictoria latitudo
regnandi : Quod sibonũ est & an¬
te potuit c̃ cupisci. sed ex spec¬
ta batur ut gens hostilis inbel¬
lum prior erum per&. quod qua¬
si iustius expugnaretur: Siaũt
non est bonum. quare Inimico
uicto. super alienam terram cres¬
cere uoluit regnum suum: Cũ
prius c̃tentus suis finibus ple¬
na felicitate uixis s&: seduti¬
nam uere isti. haec ipsa prae¬
cepta uitae agendae quorũ
est unum neconcupiscimus ali¬

Expanded text:
sus est Faustus non concupiscere sus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta uitae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus ali
Abbreviated transcription (Latin):
tenetis uetustestamentum̃. cuius
p̃cepta non obseruatis : quibus nos.
eiusdem scripturae uenerata atq
seruata auctoritate respondimus.
ulos qui respondetis cum uobis dicitur
quare tenetis euangelicos libros.
quorum uos ad decipiendos imperi¬
tos confingitis sectatores. et quacibi
scripta sunt. non solũ non creditis.
sed &iam quantis potestis uiribus
oppugnatis. Certe uidetis uos
potius denouo testamento. quam
nos deuetere: obiectis respondere
non posse Omnia enĩ quae lnue¬
rere scripta sunt. nos & uera eẽ
dicimus & diuinitus mandata &
congruis temporibus distributa
Vosautem cum uobis obiecta fu¬
erint. quae in libris noui testamen¬
tiscriptasunt. nec accipiuntur
a uobis deficientibus in responden¬
do & ma nifesta ueritate faucib
praessis. anelitu saucio dici¬
tis essefal sata: quid alud pos¬
sent exspirare prae focata ora
falla cium: uel potius quidaliud
possent putare confossa cada¬
uera mortuorum: &tamen c̃fes¬

Expanded text:
tenetis uetus testamentum, cuius tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. uos quid respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos libros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandata et congruis temporibus distributa. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamen confes
Abbreviated transcription (Latin):
IADEM SEPE UANAREPETERE
istum non pud&: sed eadem sepeqũã¬
uis uera respondere mepig&: quisquis
itaq &iam aduersus istam responsio¬
nem quaerit. quae su perius a nobis
dicta st̃ legat. Iuda eo aut̃ dicentinh
curtenes uetus testamentũ cuiu spre¬
cepta non seruas . Respondeo serua¬
riaxp̃ianis &iam ex ipsis libris pre¬
cepta uitae agendae: Precepta uero
uitae sign ficandae . Tuncrecte obser¬
uata. cum p̃nuntiabantur ista que
nunc reuelata st̃.: qua ꝓpter & iam
ipsa sic non obseruo adreligionẽ ut
teneam tam̃ adtestificationẽ. sicut
& ꝓmissa carnalia qua eibi continent᷑
Vnde ꝓpriae uetus dicitur testamen¬
tum quamuis mh aeterna speranda
reuel ata sint : & illatamen ad testan¬
tia lego quae in figura continge¬
bant in illis. Scripta st̃ aut̃ ꝓpternos
inquos fines scłorum obuenit. Itaq
siaudiftis quid respondeamus iud aeis :
Audite & quod obiciam manicheis
Ceste faustus dix. Turbarinos pos¬
se si nobis iuda ei dixerint : Quare

Expanded text:
adem saepe uana repetere istum non pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare
Abbreviated transcription (Latin):
reges terrae scđm eandẽ ꝓphetim. iamsi¬
bi seruientes. seq ad orantes uerissims le¬
gib terram confringit id est terrenicor¬
dis frangit audaciam : Quomodo ergodicit
N oncredo prophetis hebreis. cum etinseip¬
so completum forte cognoscat qđ
olim p̃dictum ẽ a prophetis hebreis ma¬
gis uerendũ erat ne tanta rerũ euidenta
circum fusus. fortasse diceret. p̾eaquã

Expanded text:
reges terrae secundum eandem prophetiam iam sireges terrae secundum eandem prophetiam iam sibi seruientes seque adorantes seuerissimis legibus terram confringit, id est terreni cordis frangit audaciam. quomodo ergo dicat "non credo prophetis Hebraeis," cum et in se ipso conpletum forte cognoscat, quod olim praedictum est a prophetis Hebraeis ? Magis uerendum erat, ne tanta rerum euidentia circumfusus fortasse diceret, posteaqua
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. Propter illu perprophetam
edictum maledictum. sed sit in homin edõ.
idest infilio dĩ saluatore iniũ xp̃o. media¬
tore dĩ & hominũ. Et quo pater maiorẽ
ꝓpterformam serui. et qui patri aequa¬
lis ẽ ꝓpter formam dĩ. icit et esaias
H umiliabit᷑ & cad& contumelia hominũ & ex¬
altabitur dñssolus in illadie & manib fa¬
bricata om̃a abscondent inspeluncis & in
scissuris p&rarum & in cauernis terrae.
a facietimoris dñi. et amaiestate uistutis
eius cum surrexerit confringere terrã :
Illa enĩ diȩ pici& homo abominationes au¬
reas & argenteas quaefecer᷑̃ ut adorarent
suꝑuacanea & noxia: et foste iste gen¬
cumrisudicturum. non credo ꝓphetis he¬
breis: aliquamani fabricata idola abscon¬
dit inspelunca. Aut inscissura petrȩ aut
in cauerna terrae . aut aliquẽ amicũ suũ
scit hoc fecisse: aut inciuitate uel in fundo
suo scit factum eẽ a facie timoris dñi. qui ꝑ

Expanded text:
in homine propter illud per prophetam in homine propter illud per prophetam edictum maledictum, sed sit in homine deo, id est in filio dei saluatore Iesu Christo, mediatore dei et hominum; et quo pater maior est propter formam serui, et qui patri aequalis est propter formam dei. Dicit et Esaias: humiliabitur et cadet contumelia hominum et exaltabitur dominus solus in illa die; et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis et in scissuris petrarum et in cauernis terrae a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. illa enim die proiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt, ut adorarent superuacanea et noxia. et forte iste gencum risu dicturum: "non credo prophetis Hebraeis," aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca aut in scissura petrae aut in cauerna terrae aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse aut in ciuitate uel in fundo sue scit factum esse a facie timoris domini, qui per
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ : Ibidem eiusdem ꝓphetauoce au¬
dir& se admonentis & corrigentis.
graue cor ꝑom̃ã & homo ẽ & quis ag¬
nosc& eum : Ideo qui ppehomo ut gra¬
ues corde ꝑ formã serui exfide sana¬
rentur et eũ agnoscerent dm̃ qui ꝓpter¬
eos factus ẽ homo nem homine spes eorum
cet̃. sed in hominedõ : Et tam̃ graue cor
ꝑom̃a & homo ẽ formã serui accipiens.
& quis agnoscit eum : Quicum in formadĩ
eet̃. non rapinam arbitratus ẽ eẽ aequalis
dõ & homo ẽ qui a uerbũ caro factum ẽ
& habitauit in nob & qui sagnoscit eum:
quia in principio erat uerbum et uerbũ
erat apud dm̃ et ds̃ erat uerbũ : et uere gra¬
uecor peromã. Nam & indiscipulis eius
ipsum graue corfuit. cum eis dicebat. Tanto
tempore uobiscum sũ et non cognouistis
me : quidest enim. tanto temporeuo¬
biscumsũ nisi qđ hic dicitur et quis ag
noscit eum: quẽ nisi eum quidicit. Qui
meuidit uidit & patrẽ : ut spes nrã non sit

Expanded text:
tionem: ibidem eiusdem prophetae uocem autionem: ibidem eiusdem prophetae uocem audiret se admonentis et corrigentis: graue cor per omnia, et homo est, et quis agnoscet eum? ideo quippe homo, ut graues corde per formam serui ex fide sanarentur et eum agnoscerent deum, qui proptereos factus est homo, ne in homine spes eorum esset, sed in homine Deo. Et tamen, grave cor per omnia, et homo est: formam servi accipiens. Et quis agnoscit eum? qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo. et homo est, quia uerbum caro factum est et habitauit in nobis. et quis agnoscit eum? quia in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum. et uere graue cor per omnia; nam et in discipulis eius ipsum graue cor fuit, cum eis dicebat; tanto tempore uobiscum sum et non cognouistis me? quid est enim "tanto tempore uobiscum sum" nisi quod hic dicinoscit eum? quem, nisi eum, qui dicit: qui me uidit, uidit et patrem? ut spes nostra non sit
Abbreviated transcription (Latin):
mero mit& radices suas nontimẽb̵
cumuenerit aestus . eter̃ in eo ꝓpagines
nemorosae in annosiccitatis nontimeb
& non defici& faciendo fructũ: Hicceste
cumma ledictum dicer & eũ qui spẽ pont
in homine eamq maledictionẽ ꝓpheci¬
cissimilitudinib explicar& : Et benedic¬
tũ quiind ño confider&. eamq benedicti¬
onẽ congruis itidem similitudinib tex¬
er& turbar&ur fostasse ille quomodo
expropria natura sed ex nra morta¬
litate suscepta homnẽ diceremꝰ. Sic enĩ
quidam dm̃ credendo xp̃m & hominẽ ne¬
gando errauer̃. Et rursus quidam ho¬
minẽ putando & dm̃ negando. autcon¬
tempser̃ aut in hominẽ spẽ suã ponentes:
in illudma ledictum incider̃ : Hic ergo
istegentilis si turbar&ur. & dicer&
contra fidemnram istum ꝓphetam lo¬
cutum fuisse. quianos scđm apostolicã
doctrinam non tantũ modo dm̃ xpm̃
diceremus. ut in eo securissime ponatur.
Denatura uero humana nullã fecisse men¬

Expanded text:
more mittet radices suas; non timebit more mittet radices suas; non timebit cum uenerit aestus. et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit et non deficiet faciendo fructum. hic certe cum maledictum diceret eum, qui spem ponit in homine, eamque maledictionem propheticis similitudinibus explicaret, et benedictum, qui in domino confideret eamque benedictionem congruis itidem similitudinibus texeret: turbaretur fortasse ille, quomodo ex propria natura, sed ex nostra mortalitate suscepta hominem diceremus. sic enim quidam deum credendo Christum et hominem negando errauerunt; et rursus quidam hominem putando et deum negando aut contempserunt aut in homine spem suam ponentes in illud maledictum inciderunt. hic ergo iste gentilis si turbaretur. et diceret contra fidem nostram istum prophetam locutum fuisse, quia nos secundum apostolicam doctrinam non tantummodo deum Christum diceremus, ut in eo spes securissime ponatur, de natura uero humana nullam fecisse men
Abbreviated transcription (Latin):
in eis utilitas. sic faci& homo deos & ipsi
non st̃dii. Propterea ecce ego ostendã
illis intempore illo. manũ meã osten¬
dã illis et scient uirtutẽ meã quõ ego
dñs: Hlaec audiens descriptura ꝓphetica
& cernens in uniuersa terra : Quid dicã
quẽ ad modũ mouer& urad fidem quan¬
do & hoc reb ipsis ꝓbamus. cum ꝑ ꝓphe¬
tiam ante tempora conscriptam. Et
his temporib impleta corda fidelium
sic firmari cognoscimꝰ : Lam uero neho¬
minẽ sicut magni quidã homines fuer̃
nitione excuter&. Ibi enim sequitur &
dicit. Maledictus homo qui spẽ hab&
in homine: et firmat carnẽ brachii sui
& ad nõ discedit cor eius. Et erit sicut
tramatrix quae in desesto est. Nonui¬
debit cumuenientbona et habitabit
interin quos interra desesta. interra
salsa quae non in habitabitur : Et be¬
nedictus homo qui confidit in dño.
et erit dñs spes eius eritq tamquam
lignũ fructiferum secus aquã. et inu¬

Expanded text:
in eis utilitas! sic faciet homo deus et ipsi in eis utilitas! sic faciet homo deus et ipsi non sunt dii. propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam illis et scient uirtutem meam, quoniam ego dominus. haec audiens de scriptura prophetica et cernens in uniuersa terra quid dicam, quemadmodum moueretur ad fidem, quando et hoc rebus ipsis probamus, cum per prophetiam ante tempora conscriptam et his temporibus inpletam corda fidelium sic firmari cognoscimus ? Iam uero ne hominem, sicut magni quidam homines fuerunitatione excuteret. ibi enim sequitur et dicit: maledictus homo, qui spem habet in homine et firmat carnem brachii sui et a domino discedit cor eius: et erit sicut tamarix, quae in deserto est; non uidebit, cum uenient bona, et habitabit inter iniquos in terra deserta, in terra salsa, quae non inhabitabitur et: benedictus homo, qui confidit in domino, et erit dominus spes eius, eritque tamquam lignum fructiferum secus aquam, et in hu
Abbreviated transcription (Latin):
salo monis nom̃ int̃pr&atur. homo cog¬
noscer&. completa omã quae ibidicunt᷑
Congeremotissima ab illo homnesalomo¬
ne rege isrł .⁊Illum itidem psalmũ ubi
ds̃ unctus adõ dicitur. & utiq xp̃s ipsa
unctione declaratur. Idemq xp̃s ds̃
apestissime ostendit᷑ cum ds̃ unctus in¬
sinuatur : si considera reuell& quae
ibi dexpo. quae deipsa ecclesia dicta st̃.
quae ibi quidẽ p̃dicta leger&. In orbe
aut̃ terrarum impl& a conspicer&. Vi¬
der& quoq ipsa simula cragentium
ꝑ xp̃inom̃ sic perire deorbe terrarum
Idq ipsum aꝓphetis p̃dictum eẽ discer&.
Audir& hieremiam ꝓphetam dicentẽ. sic
dicetis illis. dii quicaelũ & terrã non fe¬
cer̃ pereant aterra & desubcelo: Item
alio loco. cum eundem ꝓphetam dicentem
audir&. Dñe fostitudomea. et ad¬
iitoriũ meũ & refugium meũ indie
malorum. Ad tegentes uenientab
extremoterrae. et dicent. Quã falsa
posseder̃ patres nr̃i simula craet nonẽ

Expanded text:
Salomonis nomen interpretatur ■— in quo cognosceret conpleta omnia, quae ibi dicuntur, longe remotissima ab illo homine Salomone rege Israhel. illum itidem psalmum, ubi deus unctus a deo dicitur et utique Christus ipsa unctione declaratur idemque Christus deus apertissime ostenditur, cum deus unctus insinuatur, si considerare uellet, quae ibi de Christo, quae de ipsa ecclesia dicta sunt, quae ibi quidem praedicta legeret, in orbe autem terrarum inpleta conspiceret, uideret quoque ipsa simulacra gentium per Christi nomen sic perire de orbe terrarum idque ipsum a prophetis praedictum esse disceret, audiret Hieremiam dicentem: sic dicetis illis: dii, qui caelum et terram non fecerunt, pereant a terra et de sub caelo. item alio loco cum eundem prophetam dicentem audiret: domine, fortitudo mea et adiutorium meum et refugium meum in die malorum, ad te gentes uenient ab extremo terrae et dicent: quam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimam dicit. Recumbentib illis undecim. Posthanc dicit
eum ad sumptum in caelum. quod factum scimus in monte oli¬
ueti. Non longe abhierusalem . Nus quamigitur commemo¬
rat marcus completum quod ab angelo prenuntiatum esse tes¬
tatur Matheus uero nihil aliud dicit. Necullum alium lo¬
cum omnino commemorat uel antea uel postea ubi discipuli
postea quam resurrexit uide rint dñm . nisiingadilea secun¬
dum angeli predicationem. Deniq: cum in sinuass& quod ab
angelo mulieribus dictum sit. & illis ab euntibus subieciss&
quod de corruptis admentien dum cus todibus gestumsit:
Continuo tam quam nihil aliud sequerotur. quia & reuerce
sicerat dictum ab angelo. sur rexit & ecce precedit uos inga¬
lileam ibieum uidebitis. Vt nihil aliud sequidebuisse uideat᷑.
Vndecim auteminquit discipuli abierunt ingedilẽa in montẽ
ubi constituerat illis ihñs. Etuidenteseum adorauerunt quidã¬

Expanded text:
nouissimam dicit, recumbentibus illis undecim; post hanc dicit nouissimam dicit, recumbentibus illis undecim; post hanc dicit eum adsumtum in caelum. quod factum scimus in monte oliueti non longe ab Hierusalem. nusquam igitur commemorat Marcus conpletum quod ab angelo praenuntiatum esse testatur. Mattheus uero nihil aliud dicit nec ullum alium locum omnino commemorat uel ante uel postea, ubi discipuli. posteaquam resurrexit, uiderint dominum nisi in Galilaea secundum angeli praedictionem. denique cum insinuasset. quid ab angelo mulieribus dictum sit. et illis abeuntibus subiecisset, quid de corruptis ad mentiendum custodibus gestum sit, continuo, tamquam nihil aliud sequeretur — quia et re uera sic erat dictum ab angelo: surrexit et ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, ut nihil aliud sequi debuisse uideatur —: undecim autem, inquit, discipuli abierunt in Galilaeam in montem. ubi constituerat illis Iesus. et uidentes eum adoraueruut; quida
Abbreviated transcription (Latin):
&ecce precedit uos in gadilecm ibieum uid&is. ecce predixi
uobis. Item scđm marcum supsesit angelus siue alius. No¬
lite inquit ex pauescere. Ihm̃ queritis. nagarenum. crucifixũ.
Surrexit. Nonesthic. Eccelocus ubi posuerunt eum. Sedite
dicite discipulis eius & petro quia precedit uos ingalileã ibieṽ.
uidebitis sicut dixit uobis. Hȩc uerba ita uidentur sonare quod
ihs nonerat se de monstraturus postresurrectionem discipulis
nisi ingedilea. quam de monstrationem necipsemartus comme¬
morauit qui eum dixit prima mane sabbati apparuisse. primo
mariae magdalenȩ & illam nuntiasse discipulis his quicum eo
fuerant. lugentibus &flentibus illos autem non credidisse
Posthȩc demnde duobus exhis apparuisse euntibus in uillã. &il¬
los c&eris nuntiasse quod factumẽ. Sicut lucas &io hannes co¬
ad testentur in hierusalem eodem ipsodie resurrectionis ini
tio iam noctis. deindeuenit adillam eius manifestationem quã

Expanded text:
ecce praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis. ecce dixi uobis, item secundum Marcum: siue ipse sit angelus siue alius: nolite, inquit, expauescere. Iesum quaeritis Nazarenum crucifixum; surrexit, non est hic: eccelocus, ubi posuerunt eum. sed ite, dicite discipulis eius et Petro, quia praecedit uos in Galilaeam; ibi eum uidebitis, sicut dixit uobis? haec uerba ita uidentur sonare, quod Iesus non erat se demonstraturus post resun-ectionem discipulis nisi in Galilaea. quam demonstrationem nec ipse Marcus commemorauit, qui eum dixit mane prima sabbati apparuisse primo Mariae Magdalenae et illam nuntiasse discipulis his qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus, illos autem non credidisse, post haec deinde duobus ex his apparuisse euntibus in uillam et illos ceteris nuntiasse, quod factum est, sicut Lucas et Iohannes coattestantur, in Hierusalem eodem ipso die resurrectionis iam noctis initio: deinde uenit ad illam eius manifestationem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
docentes seruare omnia quȩcumq: mandaui uobis. Etecce
ego uobiscum sum omnibus diebus usq: ad consum mationẽ scłi
Ita matheus clausit euangelium suum. Acper hoc sialiorũ
consideratꝑ narrationes addiligentiorem inquisitionem non
compellerent . Nihil aliud arbitremur. nisi dnm postresurrec¬
tionem nus quam prȩter ingaclileam primum eõ adiscipu¬
lisuisum. Item simarcus de illa prenuntiatione angelitacu¬
iss&. poss& cuiquam putari matheṽ ideodixisse discipulos
abisse ingoclileam in montẽ atq ibi adorasse dñm utim¬
pletum uideretur quod ipse pereuangeliũ mandatum ac
prenuntiatum eẽ narrauerat : Nunc autem & lucas acio¬
hannes. satis dilucide manifes tant. ipsodie resurrectionis
eius. uisum eẽ dñm in hierusalem. adiscipulissuis: Vndeita
longe est gedilea. ut unodie ab eis utroq: loco uideri non
poss& : Et marcus illam quidẽ prȩdicationem angeli similit̃

Expanded text:
quaecumque mandaui uobis. et ecce ego uobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi. ita Mattheus clausit euangelium suum. Ac per hoc, si aliorum consideratae narrationes ad diligentiorem inquisitionem non conpellerent, nihil aliud arbitraremur nisi dominum post resurrectionem nusquam praeter in Galilaea primum esse a discipulis uisum. item, si Marcus de illa praenuntiatione angeli tacuisset, posset cuiquam putari Mattheus ideo dixisse discipulos abisse in Galilaeam in montem adque ibi adorasse dominum, ut impletum uideretur quod ipse per angelum mandatum ac praenuntiatum esse narrauerat. nunc autem et Lucas ac Iohannes satis dilucide manifestantes ipso die resurrectionis eius uisum esse dominum in Hierusalem a discipulis suis, unde ita longe est Galilaea, ut uno die ab eis utroque loco uideri non posset, et Marcus illam quidem praedictionem angeli similit
Abbreviated transcription (Latin):
tenuis seuide antur: Non tamen unus quisque eorum ue¬
lut alterius p̃cedentis ignarus uoluisse scribere repperitꝰ:
uel ignorata prȩter misisse quae scripsis se alius inuenitur
sed sicut unicuique inspiratum est. non super fluam coope¬
rationem sui laboris adiunxit: Nam matheus suscepisse
intellegitur in carnationem dnĩ secundũ stirpem regiam
& pleraq secundum hominum p̃sentem uitam facta & dic¬
tichus: Marcus eum subsequutus tamquam pedis sequus
uero plurima. & multa paene totidem atque ipsis uerbis siue
cum solo siue cum c&eris consonante Lucas autem circa sacerdo¬
talem dnĩ stirpem atq ꝑsonã magis occupatus appar&.
Nam & ad ipsum dauid non regium stemma secutus ascendit

Expanded text:
tenuisse videantur, non tamen unusquisque eorum vetenuisse videantur, non tamen unusquisque eorum velut alterius praecedentis ignarus voluisse scribere reperitur, vel ignorata praetermisisse quae scrised sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam Mattheus suscepisse intellegitur incarnationem domini secundum stirpem regiam et pleraque secundum hominum praesentem uitam facta et dicta eius. Marcus eum subsecutus tamquam pedisequus etuero plurima et multa paene totidem adque ipsis uerbis siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem domini stirpem adque personam magis occupatus apparet. nam et ad ipsum Dauid non regium stemma secutus ascendit
Abbreviated transcription (Latin):
meri sacramento quodam modo dedccrarunt. hoc
ordine scripsisse perhibentur. prius matheus. de¬
inde marcus. testio lucas ultimo iohannes. Unde
cdius illis fuit ordo cognoscendi. atque p̃dican di
alius aũ scribendi. Ad cognoscendum quippe atq
predicandum: primi utiq fuerunt. qui secuti dnm̃ in
carhe p̃ sentem dicentem audierunt. facientemq uiderunt
litq exeius ore ad euangeli gandum missisunt. sed in conscri¬
bendo euangelio quod diuinitus ordinatum esse credendum ẽ
exnumero eorum quos ante passionem dñr elegit. primum
atq̃ultimum locum duotenuerunt: primũ matheus. ultimũ
iohannes. utreliqui duo qui exillonumero nonerant. sed
tamen xpm̃ in illis loquentem secuti erant: tam quã filui
ampl&tendi. acper hoc in loco medio constituti utroque
ab eis latere munirentur: horum sane quattuor. solus
matheus. hebreo scripsisse ꝑ hib&ur eloquio. c&erigrȩco:
& quamuis singuli suum quendam narrandi ordinem

Expanded text:
meri sacramento quodammodo declararunt, hoc meri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur. Primum Matthaeus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Joannes. Unde alius eis fuit ordo cognoscendi atque praedicandi, alius autem scribendi. Ad cognoscendum quippe atque praedicandum, primi utique fuerunt qui secuti Dominum in carne praesentem, dicentem audierunt, facientemque viderunt; atque ex ejus ore ad evangelizandum missi sunt. Sed in conscribendo Evangelio, quod divinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum quos ante passionem Dominus elegit, primum atque ultimum locum duo tenuerunt; primum Matthaeus, ultimum Joannes: ut reliqui duo qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tanquam filii amplectendi, ac per hoc in loco medio constituti, utroque ab eis latere munirentur. 4. Horum sane quatuor solus Matthaeus hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, caeteri graeco. Et quamvis singuli suum quemdam narrandi ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
qui eundem dnm̃ hic in carne apparentem discpulatu
ficmulante secuti sunt : an hii qui ex illis fi deliter cons¬
perta crediderunt: diuina prouidentia procuratũ ẽ.
a postolos sequebantur: nonsolum adnuntiandi
uerbum. uerum &iam scribendi eugłiũ tribuetur
auctoritas. hi sunt marcus & lucas. C&eri autem
homines. qui dednĩ uel de apostolorum actibus aliqͥa
scribere conati uel ausi sunt. Nontales suis tempori¬
bus extiterunt. uteis fidem haber& ecclesia atq
in auctoritatem canonicam scõrum librorũ eorũ
scriptac reciper&: Necsolum quia illi nontaleserant
quibus narrantibus credio porter& sed &iam quia
scriptis suis quȩ dc̃c fallaciter indiderunt quaeqatho¬
lica atque apostolica regula fidei & scã scriptura con
soterrarum orbe notissimi. & obhoc fortasse quat¬
tuor. quõ quattuor sunt partes orbis terrae : per
cuius uniuersitatem. xp̃i ecdesic̃ dilatari. ipso suinu¬

Expanded text:
qui eumdem Dominum hic in carne apparentem discipulatu qui eumdem Dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an ii qui ex illis fideliter comperta crediderunt; divina providentia procuratum est Apostolos sequebantur, non solum annuntiandi, verum etiam scribendi Evangelium tribueretur auctoritas: hi sunt Marcus et Lucas. Caeteri autem homines, qui de Domini vel Apostolorum actibus aliqua scribere conati vel ausi sunt, non tales suis temporibus exstiterunt, ut eis fidem haberet Ecclesia, atque in auctoritatem canonicam sanctorum Librorum eorum scripta reciperet: nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibus credi oporteret; sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica atque apostolica regula fidei et sana doctrina condso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quatuor, quoniam quatuor sunt partes orbis terrae, per cujus universitatem Christi Ecclesiam dilatari, ipso sui nu
Abbreviated transcription (Latin):
nter omnes diuinas auctoritates quȩ scĩs litteris
continentur. euangeliũ merito excellitꝰ quodenĩ
lex & proph&e futurũ p̃nuntiauerunt: hocredditũ
atq conpl&ũ in euangelio demonstratur: Cuius prꝰ¬
mi p̃dicatores a postoli fuerunt. qui d nm̃ ipsum &
in carne uiderunt.: Cuius non solũ ea quae exore eius
aullitc uel ab illo suboculis suis operata dicta & facta
meminerant : Uerum &iam quae prius quã illi per
discipulatum adheserant. in eius natiuitate. uel in fan¬
tia. uel pueritia. diuinitur gesta &digna memoria. siue
ab ipso. siue aparentib s. siue quib lib& alus certissimis
indiciis. & fidelis simis testimoniis. requirere & cognos¬
cere potuerunt: Inposito sibi euangelizandi munere :¬
generi humano adnuntiare curarunt Quorum qui
dam: hoc ẽ matheus & io hannes. &iam scripta deillo
quae scribenda uisa sunt libris singulis ediderunt:
Ac neputar&ur qđ attin& ad percipiendũ & p̃dicandum
euangelium interesse aliquidꝰ Utrum illi ad nuntient.

Expanded text:
Inter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod enim lex et prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius primi praedicatores apostoli fuerunt, qui dominum ipsum ntem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uel ab illo sub oculis suis operata dicta et facta meminerant, uerum etiam quae, priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in eius natiuitate uel infantia uel pueritia diuinitus gesta et digna memoria siue ab ipso siue a parentibus eius siue quibuslibet aliis certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, inposito sibi euangelizandi munere generi humano adnuntiare curarunt. quodam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam scripta de illo, quae scribenda visa sunt, libris singulis ediderunt. 2. Ac ne putaretur, quod attinet ad percipiendum et praedicandum Evangelium, interesse aliquid utrum illi annuntient,
Abbreviated transcription (Latin):
s pereos qui reges non suerunt exit adnathan filiũ dauid
quin& ipse rex fuit: Non sicut mattheus qui persalomonem
regem descendens. c&eros &iam reges exordine persecu¬
tus est seruans in eis unde postea loquemur mysticum
sacerdos. illud ad regendos nos. illud ad expiandos. hasduas
personas apud patres singillatim commendatas. suam figurã
egisse declarauit: Siuetitulo illo qui crucieius superfitus
erat rexiudȩorum: unde arcano instinctu pilatus respondit.
quod scmpsi scripsi : prȩdictum quippeerat in psalmis necor¬
rum pas tituli inscriptionem: Siue qđ ad personani sacer

Expanded text:
 per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur, mysticum sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacer
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi dni. Matheus aũ & marcus quide ista responsione tacu¬
erunt. Non uerbi dñi sed uerbiihũ eum recordatũ eẽdixerun
Vt &iam ex hoc intellegamus illamrespectionẽ aihũ non hu¬
manis occlis sed diuinitus factam. Seq̃ ergomatħ & dicit.¬

Expanded text:
uerbi domini, Mattheus autem et Marcus, qui de ista respectione tacuuerbi domini, Mattheus autem et Marcus, qui de ista respectione tacuerunt, non uerbi domini, sed uerbi Iesu eum recordatum esse dixerunt. ut etiam ex hoc intellegamus illam respectionem a Iesu non humanis oculis, sed diuinitus factam. Sequitur ergo Matt
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod matheus ait. Petrus uero sedebat foris inatrio. Ostendit
quod illa intus agerentur. Sic eo quod dixit marcus. & cumess&
petrus in atriodeorsum. osaendit non solum in interiorib: sed &iã
in superiorib: gesta quȩ dixerat. Quomodo ergo respexit p&rã
d̃s facie corporali. qua propter mihi uidetur illa respectio diui¬
nitus facta. ut eiuenir& inmentem quoties iam negass& & quid
ei dñs predixiss&. atq: ita mis eri corditer dño respiciente peni¬
ter& cum. & sa lubriter fler&. sicut cotidie dicimus. Dñe re¬
spiceme: Et respexiteum dñr quidealiquo periculo uellabore
arbitror conuersus dñs respexit p&rum. & recordatus esa
p&rus uerbidm̃. Deniq: cum frequentius soleant in narratio¬
nibus sius ponereihm quam dñm. Quomodo lucas dnm̃ posuit
dicens. Conuersus dñs respexit p&rum. & recordatus ẽ p&ras

Expanded text:
eo quod Mattheus ait: Petrus uero sedebat foris in atrio, ostendit, eo quod Mattheus ait: Petrus uero sedebat foris in atrio, ostendit, quod illa intus agerentur, sic eo quod dixit Marcus: et cum esset Petrus in atrio deorsum, ostendit non solum in interioribus, sed etiam in superioribus gesta quae dixerat. quomodo ergo respexit Petrum dominus facie corporali? quapropter mihi uidetur illa respectio diuinitus facta, ut ei ueniret in mentem, quotiens iam negasset et quid ei dominus praedixisset, adque ita misericorditer domino respiciente paeniteret eum et salubriter fleret. sicut cotidie dicimus \'domine, respice me\', et \'repexit eum dominus qui de aliquo periculo uel labore arbitror: conuersus dominus respexit Petrum et recordatus est Petrus uerbi domini. denique cum frequentius soleant in narrationibus suis ponere Iesum quam dominum, modo Lucas dominum posuit dicens: conuersus dominus respexit Petrum et recordatus est Petrus
Abbreviated transcription (Latin):
gallus cant& terme negabis. Etegressus foras p&rus. fleuit
amare. Iohannes derecordatione & fletu. tac&. Sane in eo qđ
aitlucas. quod conuersus dñs respexit p&rum. quomodo accipi¬
endum sit diligentius consideran dumẽ. Quamuis enĩ dicantur
&iam interiora atria. Tamen in exteriore atriofuit p&rus int̃
seruos. quisimulse adignem calefaciebant. Nonẽ autẽ credibile
quodibi audiebatur d̃s aiudȩ is ut corporalis fier& illa respec¬
tio. Nam que cum dixiss& matheus. tunc expuerunt in faciẽ
eius & colaphis eum cederunt. Alii autem palmas in faciemei¬
cussit. Secutus ẽ dicens. P&rus uero sedebat foris in atrio.
Quod nondicer& nisiilla cum dño intus a gerentur. Etquantum col¬
ligitur innarratione marci. Non solum interiorib: sed &iam insu¬
periorib: domus agebantur . Nam postea quam marcus talia nar¬
rauit secutus ait. Etcume& p&rus in atriodeorsum. Sicut ergo

Expanded text:
gallus cantet, ter me negabis. et egressus foras Petrus fleuit gallus cantet, ter me negabis. et egressus foras Petrus fleuit amare. Iohannes de recordatione et fletu Petri tacet. sane in eo quod ait Lucas, quod conuersus dominus respexerit Petrum, quomodo accipiendum sit, diligentius considerandum est. quamuis enim dicantur etiam interiora atria, tamen in exteriore atrio fuit Petrus inter seruos, qui simul se ad ignem calefaciebant. non est autem credibile, quod ibi audiebatur dominus a Iudaeis, ut corporalis fieret illa respectio. namque cum dixisset Mattheus: tunc expuerunt in faciem eius et colafis eum ceciderunt, alii autem palmas in faciemcussit? secutus est dicens: Petrus uero sedebat foris in atrio, quod non diceret, nisi illa cum domino intus agerentur. et, quantum colligitur in narratione Marci, non solum in interioribus, sed etiam in superioribus domus agebantur. nam posteaquam Marcus talia narrauit, secutus ait: et cum esset Petrus in atrio deorsum. sicut ergo
Abbreviated transcription (Latin):
inhortocumillo. Marcusaũ interso illos dep&ro locutos dic̃it.
quidem adfirmat dicens. Uere & hic cumillo erat. Nam & galileus ẽ
Aut sententiam intellegimus tenuisse eos qui conpellatum dicunt
p&rum. Tantundem enim ualuit quod deillo coramillo dicebat᷑.
quantum sullidicer&ur. aututroq: modo actum ẽ. & alios illum
alios alium modo commemorasse. Galli autem cantũ posttertiã
negationem scđm intellegimus. sicut marcus expressit. Sequit᷑
ergomatheus itadicens. It recordatus ẽ p&rus uerbi ihũ quod
dixerat. prius quamgallus cant& terme negabis: Ete gressus fo¬
ras fleuitamare. Marcusaũ itadicit: Recordatusẽ p&rus uerbi
quod dixeratei ihs̃. Prius quam gallus cant& bis. terme negab.
& coepit flere. Lucas autem sicait. Et conuersus dñs respexit
p&rum. &re cordatus ẽ p&rus uerbidñi sicut dixit . Priusquam

Expanded text:
in horto cum illo? Marcus autem inter se illos de Petro locutos dicit: uin horto cum illo? Marcus autem inter se illos de Petro locutos dicit: uquidem adfirmabat dicens: uere et hic cum illo erat; nam et Galilaeus est, aut sententiam intellegimus tenuisse eos, qui conpellatum dicunt Petrum — tantundem enim ualuit quod de illo coram illo dicebatur, quantum, si illi diceretur —, aut utroque modo actum, et alios illum, alios alium modum commemorasse. galli autem cantum post tertiam negationem secundum intellegimus, sicut Marcus expressit. Sequitur ergo Mattheus ita dicens: et recordatus est Petrus uerbi Iesu quod dixerat: priusquam gallus cantet, ter me negabis. et egressus foras plorauit amare. Marcus autem ita dicit: recordatus est Petrus uerbi quod dixerat ei Iesus: priusquam gallus cantet bis, ter me negabis. et coepit flere. Lucas autem sic ait: et conuersus dominus respexit Petrum. et recordatus est Petrus uerbi domini, sicut dixit: quia priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
Quidigitur matheus & marcus dicunt. postpusillum quantum eẽt
hoc temporis. manifestat lucas dicendo. Etinter uallo facto
qua sichoreunius. De hoc autem interuallo tac& iohannes. Item
quod matheus & marcus. non singulari sed plurali numero enun
ctiant eos quicum p&ro agebant. Cum lucas unumdicat. Iohañ
quoq unum eumq: cognatum eius cuius abscidit petrus auricu¬
lam. Facile ẽ intellegere. aut pluralem numerum prosingulan
usi tata locutione usurpasse matheum & martum. aut quod
unus maxime tamquam sciens. & qui eum uiderat ad firmabat.
Cxeri autem secuti eius fidem p&rum simul arguebant. Unde
duos euangelistas conpendio pluralem numerũ posuisse. Alios
autem duos eum solum significare uoluisse qui precipuus in hoc
erat. Iam uero illud quod matheus ipse p&ro dictum fuisse ad se¬
rit. Uere & tuex illises. & loquella tua manifestum tefacit
Sicut iohannes eidem p&rodictum adserat. Non neegote uidi

Expanded text:
Quod igitur Matthaeus et Marcus dicunt, post pusillum, quantum esset hoc temporis manifestat Lucas dicendo: Et intervallo facto quasi horae unius. De hoc autem intervallo tacet Joannes. Item quod Marcus et Matthaeus non singulari, sed plurali numero enuntiant eos qui cum Petro agebant, cum Lucas unum dicat, Iohannes quoque unum eumque cognatum eius cuius abscidit Petrus auriculam, facile est intellegere aut pluralem numerum pro singulari usitata locutione usurpasse Mattheum et Marcum, aut quod unus maxime tamquam sciens et qui eum uiderat adfirmabat, ceteri autem secuti eius fidem Petrum simul urguebant, unde duos euangelistas conpendio pluralem numerum posuisse, alios autem duos eum solum significare uoluisse qui praecipuus in hoc erat. iam uero illud quod Mattheus ipsi Petro dictum fuisse adserit: uere et tu ex illis es et loquella tua manifestum te facit, sicut Iohannes eidem Petro dictum adseuerat: nonne ego te uidi
Abbreviated transcription (Latin):
& posttriduum edificare illud. Alios &iam marcus commemorat
nonerat conueniens testimonium illorum. Sicut idem martus
ibidem dicit. Et surgens princeps sacerdotum. aitilli. Nihil
respondes ad ec quȩ isti aduersumte testificant᷑. Ihs̃ aũtacebat.
ꝑtprinceps sacerdo tum aitilli. Adiurote ꝑdm̃ uiuũ utdicas nobis
situes xp̃s filiusdi. Dicit illihs. Tudixisti hec matheus. Marcus aũ
eadem aliis uerbis dicit . Nisi quod tac& quod eum adiurauerit prin¬
cepssacerdotum sed tantum ualereo stendit quod eidicitihs. tudix¬
isti. quantum sidicer& egosum. Sequitur enim &ait idẽ marcus
Ihs autem dixitilli . Ego sum. Et uidebitis filium hominis addex¬
tris sedentem uistutis &uemientem cũ nubib: cȩli. Hoc dicit&iã
matheus. sed non dicit respondisse ihm̃. egosum: Tunc princeps
sacerdotum scidit uestim̃ta sua dicens. Blas phemauit. Quid ad¬
huc egemus testibus. Quod matheus commemorat & sequitur.¬

Expanded text:
et post triduum aedificare illud. alios etiam Marcus commemorat et post triduum aedificare illud. alios etiam Marcus commemorat non erat conueniens testimonium illorum, sicut idem Marcus ibidem dicit. et surgens princeps sacerdotum ait illi: nihil respondes ad ea quae isti aduersum te testificantur? Iesus autem tacebat. et princeps sacerdotum ait illi: adiuro. te per deum uiuum, ut dicas nobis, si tu es Christus filius dei. dicit illi Iesus: tu dixisti. haec Mattheus. Marcus autem eadem aliis uerbis dicit, nisi quod tacet, quod eum adiurauerit princeps sacerdotum. sed tantum ualere ostendit quod ei dicit Iesus: tu dixisti, quantulum si diceret: ego sum. sequitur enim, ut ait idem Marcus: Iesus autem dixit illi: ego sum. et uidebitis filium hominis a dextris sedentem uirtutis et uenientem cum nubibus caeli. hoc dicit etiam Mattheus, sed non dicit respondisse Iesum \'ego sum\'. tunc princeps sacerdotum scidit uestimenta sua dicens: blasphemauit: quid adhuc indigemus testibus? quod Mat
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut in eo lo conarrationis dicit martus. hoc & lucas commemorat: Quod
p&rus sequebatura longe. accenso autemigne inmedioatrio & circũ¬
sedentibus illis erat p&rus inmedio eorum. Et iohannes dicit. quod
sequebatur simonp&rus & alius discipulus. Discipulus autẽ ille alius
erat notus pontifici. & intront cumihũ in atrium pontificis. Sicutioħ
dicit. P&rus autem stabat adhostium foras. scđm cundem iohannẽ.
Exiit ergo discipulus alius quierat notus pontifici &dixit ostiariae
& introduxit p&rum. Sicut idem iohañ dicit. Sicenim factumest
ut intus e&̃ & p&rus in atrio. sicut & aliidicunt. Principesautem
sacerdotum & omne concilium sicut matheus dicit. que rebant
falsumtestimonium contraihm̃ ut eum mortitraderent & non¬
inuenerunt: Cum multi falsi testes accessissent. conuenientia em̃
testimonia nonerant. Sicut marcus dicit cum eundẽ locũ com me¬
morar&. Nouissime autẽ uenerunt duo falsi testes sicut dicit
matheus & dixerunt. Hic dixit. Possum destruere templũdĩ

Expanded text:
d Petrus sequebatur a longe. accenso autem igne in medio atrio et circumsedentibus illis erat Petrus in medio eorum. et Iohannes dicit, quod sequebatur Simon Petrus et alius discipulus. discipulus autem ille alius erat notus pontifici et introiuit cum Iesu in atrium pontificis, sicut Iohannes dicit. Petrus autem stabat ad ostium foris, secundum eundem Iohannem. exiit ergo discipulus alius, qui erat notus pontifici et dixit ostiariae et introduxit Petrum, sicut idem Iohannes dicit. sic enim factum est, ut intus esset et Petrus in atrio, sicut et alii dicunt. Principes autem sacerdotum et omne concilium. sicut Mattheus dicit, quaerebant falsum testimonium contrainuenerunt, cum multi falsi testes accessissent. conuenientia enim testimonia non erant, sicut Marcus dicit, cum eundem locum commemoraret. nouissime autem uenerunt duo falsi testes. sicut dicit Mattheus, et dixerunt: hic dixit: possum destruere templum dei