comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luit nos dñs & non iurantes ñ
recedere auero. quam uerum
iurantes propinquare periu¬
rio : Itaque & apostolus in
sermonibus quos habuis senar¬
ratur : Num quam iura uit.
neiurandi consu& udine ai¬
quan douelnec eius inperiuri
um laber&ur : Inscriptis autẽ
Vbi est consideratio maior atq:
perpensior. pluribus locis iuras¬
seinuenitur. Nequis quam pu¬
tar& &iam uerum iurando
peccari. sed potius intellege¬
r& human& fragilitatis corda
non iurando. tõtius a periu¬
rio conseruari Quibus per¬
spectis inuenimus necilla es¬
sedestructa sicut faustus pu¬
tat : Quȩ uelut propriae ad
mosen pertinere. N am& he

Expanded text:
luit nos dominus et non iurantes non luit nos dominus et non iurantes non recedere a uero quam uerum iurantes propinquare periurio. itaque et apostolus in sermonibus, quos habuisse narratur, numquam iurauit, ne iurandi consuetudine aliquando uel nescius in um laberetur. in scripturis autem. ubi est consideratio maior atque propensior. pluribus locis iurasse inuenitur. ne quisquam putaret etiam uerum iurando peccari. sed potius intellegeret humanae fragi. litatis corda non iurando tutius a periurio conseruari. quibus perspectis inuenimus nec illa esse destructa, sicut Faus tu putat, quae uelut proprie uult ad Moysen pertinere. Nam e
Abbreviated transcription (Latin):
toli. nam ura quȩ auctoritas ẽ⁊
Uel uobis ipsis ne dum mihi aut
cuiquã homini unde puto lam
clare quam sit aliter accipien¬
non his Videlic& additamentis.
quae uel ad expositionẽ ꝑti¬
nent. ꝓ positarũ antiquarũ sen¬
tentiarum. uel ad conuersatio¬
nem. non ad impl&ionẽ: Quiu
enimnon intellegebant homĩci¬
dium. nisiper emptionem cor¬
poris humani perquam uita pri¬
uar&ur : Apperuit dñs omnẽ
iniquum motum adnocendum
fratri. inhomiudu genere puta¬
ri: Unde & iohannes dicit Qui
odit fratrem suum homicida
est  & qũo putabant tantum¬
modo corporalem Cum femi¬
na inlicitam commixtionem
uocari mechiam demonstra¬
uit Magister &iam talem con¬
cupis centiam nihil esse aliud:
Item quia periurare grauepec¬
catumẽ. Non iurare autem
sicut uerum iurare . nullum pec¬
catum est: Sed longius remotus
est afalsum iurando. quia nec
iurare consueuit. Quam qui ad¬
uerum iura reprocdiuis ẽ: Ma¬

Expanded text:
toli. nam uestra quae auctoritas est toli. nam uestra quae auctoritas est uel uobis ipsis, nedum mihi, aut cuiquam homini? unde puto iam clarere, quam sit aliter recipiennon his uidelicet additamentis, quae uel ad expositionem pernent propositarum antiquarum sententiarum uel ad conuersationem. non ad inpletionem. Quia enim non intellegebant homicidium nisi peremptionem corporis humani, per quam uita priuaretur, aperuit dominus omnem iniquum motum ad nocendum fratri in homicidii genere putari. unde et Iohannes dicit: qui odit fratrem suum, homicida est. et quoniam putabant tantummodo corporalem cum femina inlicitam conmixtionem uocari moechiam, demonstrauit magister etiam talem concupiscentiam nihil esse aliud. item quia peierare graue peccatum est, non iurare autem sicut uerum iurare nullum peccatum est, sed longius remotus est a falsum iurando, qui nec iurare consueuit. quam qui uerum iurare procliuis est, ma
Abbreviated transcription (Latin):
nicheum. qui manis lingua pa¬
tria uocabat᷑.: Sed uos Ut apđ
grecos nomen insaniae uitare¬
tis. uelut declinato. ꝓlongatoꝙ
nomine quasi fusionẽ ad di¬
distis. Vbi amplius lauaremni
Sic enim mihi quidã urm ex¬
posuit. Cur appellatus sit m¬
nicheus. Ut scilic& ingreca lingua
tam quã manna fundere uidere¬
tur. quia grece fundit chei. dr̃
Ubi quid egeritis nescio. nisi ut ex¬
pressius uob somnia remni insanã
neꝙ enim addidistis in parte prio¬
ri nonns unã litterã. ut agnosce¬
r&ur manna: sed addidistis in
posteriore duas syllabas non
r& : Saepessime iuratis & ꝑ pa¬
raclitum. non sane illum quẽ x pc̃
discipulis ꝓmsit &msit sed per
eum ipsum ut latine nomen eiꝰ
inter pr&er. insani fusorem
Cum ergo iurare num quã desina¬
tis. vellẽ scire quomodo intelle¬
gatis hanc quoq legis partẽ : quã
uultis antiquissimã intellegi.
quod uob dñs adimpleueritꝰ. &
magis propter iurationes a pos¬

Expanded text:
nichaeum, qui Manis lingua panichaeum, qui Manis lingua patria uocabatur. sed uos, ut apud Graecos nomen insaniae uitaretis, uelut declinato et prolongato nomine quasi fusionem addidistis, ubi amplius laberemini. sic enim mihi quidam uestrum exposuit, cur appellatus sit Mnichaeus, ut scilicet in graeca lingua tamquam manna fundere uideretur, quia graece fundit XET dicitur: ubi quid egeritis nescio, nisi ut expressius uobis somniaremini insaniam. neque enim addidistis in parte priore nominis unam litteram, ut agnosceretur manna, sed addidistis in posteriore duas syllabas, non aret. saepissime iuratis et per paracletum, non sane illum, quem Christus discipulis promisit et misit, sed per eum ipsum, ut latine nomen eius interpreter. insanifusorem. cum ergo iurare numquam desinatis, uellem scire, quomodo intellegatis hanc quoque legis partem, quam uultis antiquissimam intellegi. quod uobis dominus adinpleuerit, et magis propter iurationes apos
Abbreviated transcription (Latin):
quod dictum ẽ. & uide quid de
illis antiquissims iustis seꝑseris.:
Audiftis inquit quia dictũ. non
mechaberis. Ego aũ dico uob̃.
Siquis uiderit mulierẽ ad con¬
cupiscendũ eã. iã moechatꝰ est
eam incorde suo. Itane uero
illi iusti. seth. noe. uelsiqui eis si¬
miles fuer̃ moechabant᷑ incordi¬
b suis. & aut nonerat cor eorũ
templum dĩ. Aut moechabant᷑.
intemplo dĩ. Quod si non audes
dicere. quomodo &iam dehac
re legem illorũ quae apud il¬
los iam tunc plena erat. modo
Ueniens xec̃ impleuit: Denon
iurando autem. quia & hic illo¬
dixisti. non possum affirmare
antiquos iustos non iurasse: Na
& paulum apostolũ iurasse in ue¬
nimus: De uro autem non tolli¬
tur crebra iuratio. cum iur&is
ꝑ lumen quod amatis cum mus¬
cis. Neꝙ enim lumen illud men¬
titum & abistis oculis penitus ali¬
enum. quod in luminat omnẽ
hominẽ uenentẽ in hunc mun¬
dum: Nostis aliqua expaste
cogitare: & ꝑ domnum urm̃ ma¬

Expanded text:
quod dictum est, et uide, quid de quod dictum est, et uide, quid de illis antiquissimis iustis senseris. audistis, inquit, quia dictum est: non moechaberis; ego autem dico uobis: si quis uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. itane uero illi iusti, Seth uel Enoch uel si qui eis similes fuerunt, moechabantur in cordibus suis et aut non erat cor eorum templum dei, aut moechabantur in templo dei? quod si non audes dicere, quomodo etiam de hac re legem illorum, quae apud illos iam tunc plena erat, modo ueniens Christus inpleuit? De non iurando autem, quia et hic illodixisti, non possum adfirmare antiquos iustos non iurasse; nam et Paulum apostolum iurasse inuenimus. de uestro autem ore non tollitur crebra iuratio, cum iuretis per lumen, quod amatis cum muscis — neque enim lumen illud mentium ab istis oculis penitus alienum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. nostis aliqua ex parte cogitare - et per dominum uestrum Ma
Abbreviated transcription (Latin):
inquib dam reb: : protemporum
propri&atib institutis. Inuenimꝰ
Nunc aliquid non licere. quod an¬
te licuerit. uel quod ante ñ
licuerit. nunc licere Non usq¬
adeo desipis. Vt hoc dicas: sed &iã
sidicas. respondebitur tibi. quod
secundum istũ intellectũ Xec̃ ñ
adimplere uenerit quod legi an¬
tiquae defuit. sed legẽ instituere
quae non fuit : Si dicere fratri
fatue. cum apud antiquos iustos
non fuiss& iniustum. nunc ita in¬
iustum eẽ xec̃ uoluit. ut quisquis
hoc dixerit. reus sit gehennae :
Proinde nondum inuensti. cui nã
legi haec aliquando defuer̃. quib
nunc additis. eam xec̃ impler&
An forte lex non moechandi apud
illos antiquos iustos semiplena
te ne quis ad concupiscendũ uide¬
at mulierem Sic enim commemo¬
rasti ipsam sententiã Audis¬
tis dictum eẽ. non moechaberis.
Ego aũ dico uobis. Ne concupis¬
catis quidem. Ad impl&io ẽ in¬
quis: Explica plane ipsa uerba
euangelica: noli tuis extenuare

Expanded text:
in quibusdam rebus pro temporum in quibusdam rebus pro temporum proprietatibus institutis inuenimus nunc aliquid non licere, quod ante licuerit uel quod ante non licuerit, nunc licere. non usqadeo desipis, ut hoc dicas.; sed etiam si dicas, respondebitur tibi, quod secundum istum intellectum Christus non adinplere uenerit, quod legi antiquae defuit, sed legem instituere. quae non fuit, si dicere fratri "fatue," cum apud antiquos iustos non fuisset iniustum, nunc ita iniustum esse Christus uoluit. ut quisquis hoc dixerit, reus sit gehennae. proinde nondum inuenisti, cuinam legi haec aliquando defuerunt, quibus nunc additis eam Christus inpleret. An forte lex non moechandi apud illos iustos antiquos semiplena te, ne quis ad concupiscendum uideat mulierem ? sic enim commemorasti ipsam sententiam: audistis dictum esse: non moechaberis; ego autem dico uobis, ne concupiscatis quidem. adinpletio est, inquis. explica plane ipsa uerba euangelica, noli tuis extenuare,
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩro quem admodum uel eorũ
iustitiam doctrinam q. x p̃s adim¬
pleuerit. Addendo. Ego autem
dico uobis. Siquis irascitur fratrisuo
Aut siquis dicit racha. Aut siquis
dicit fatuȩ: reus erit. uel iudicu
uel concilii. uel gehennȩ ignis.
dum monebant: Anignorabant illi
iusti frenandam esse iracundiam. nec
petulanti conuitio frem lacessendũ.
Aut nouerant quidem. sed abhis se
abstinere non poterant: Ergo rei e¬
rant gehenne: quomodo igitur
iusti Profecto enim nec imperitã
rerum ad suum officium ꝑtinenti¬
um. nec intemperantem audes dice¬
re eorum fuisse iuftitiam. intantũ
ut eos fateare reos gehennae
Cur ego illam legem secundu quã
uiuebant antiqui iusti. haec adden¬
do xp̃s impler&. cum eorum quoq
iustitia sine iftis esse non poss&:
Andicturus es quod praeceps iracun¬
dia & lingua improba. ex quo uenit
xp̃s. coepit ad inquitatem ꝑtinere :
Antea uero non erat iniquum uel cor¬
de. uelore ista committere sicut

Expanded text:
quaero quemadmodum vel eorum quaero quemadmodum vel eorum justitiam doctrinamque Chripleverit, addendo, Ego autem dico vobis, si quis irascitur fratri suo; aut si quis dicit, Racha; aut si quis dicit, Fatue; reus erit vel judicii, vel consilii, vel gehennae ignis : dum monebant? An ignorabant illi justi frenandam esse iracundiam, nec petulanti convicio fratrem lacessendum; aut noverant quidem, sed ab his se abstinere non poterant? Ergo rei erant gehennae: quomodo igitur justi? Profecto enim nec imperitam rerum ad suum officium pertinentium, nec intemperantem audes dicere eorum fuisse justitiam, in tantum ut eos faceret reos gehennae. Cur ergo illam legem, secundum quam vivebant antiqui justi, haec addendo Christus impleret, cum eorum quoque justitia sine istis esse non posset? an dicturus es, quod praeceps iracundia et lingua inproba. ex quo uenit Christus, coepit ad iniquitatem pertinere, antea uero non erat iniquum uel corde uel ore ista committere? sicut
Abbreviated transcription (Latin):
faustus opinatur. quȩ d ñs ih̃s
adimpleuit. quȩ abantiquis
iam dicta erant antelege moseos
sicuti ẽ. Non occides: quod non
contrario redarguit. sed magis
firmauit. Cumabira: & a con¬
uicio reuocauit. Quȩdam uero
soluit. quȩ propria uidebantur
legis hebrȩorum. sicuti ẽ. Ocułũ
pro oculo dentem prodente.
Quoduid& urpotius absculis se
quam confirmasse. Cum ait
Ego autem dicouobis non resis¬
tere malo. Sedsi quiste ꝑcusseriti
max illa tuam dexteram. p̃beilli
& alteram & c&era: Nos enim
dicimus &iam hȩc quȩ ifta pu¬
tant soluisse xpm. uelut con¬
traria referendo & tunc pro
tempore benefuisse insticuta.
abhis quȩro. utrum illi antiqui
iusti enoc & s&h. Hos enim potissi¬
mum faustus commemorat. &
siqui alii non solum antemoy sen
sedsi qui ante abra ham fuerunt
iratisint fratrisinecausa. Aut
dixerunt fratri fatuȩ .: Si enim non
dixerunt. Cur non & talia docue¬
runt: Quod si & talia docuerunt.

Expanded text:
Faustus opinatur. quaedam dominus Iesus Faustus opinatur. quaedam dominus Iesus adinpleuit. quae ab antiquis iam dicta erant ante legem Moyseos, sicuti est: non occides. quod non contrario redarguit, sed magis firmauit. cum et ab ira et a conuicio reuocauit. quaedam uero soluit. quae propria uidebantur legis Hebraeorum, sicuti est: oculum pro oculo. dentem pro dente. quod uidetur potius abstulisse quam confirmasse. cum ait: ego autem dico uobis non resistere malo; sed si quis te percusserit in maxillam tuam dextram. praebe illi et altedicimus etiam haec, quae isti putant solvisse Christum, velut contraria referendo, et tunc pro tempore bene fuisse instituta, ab his quaero, utrum illi antiqui justi, Enoch et Seth hos enim potissimum Faustus commemorat, et si qui alii, non solum ante Moysen, sed et si qui ante Abraham fuerunt, irati sint fratri sine causa, aut dixerint fratri, Fatue. Si enim non dixerunt, cur non et talia docuerunt? Quod si et talia docuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dstuus dñs unus ẽ. Non facias
tibi idolum. & c&era huius mo¬
di Num quid non obseruant
xp̃iani quodibi dicitur. Non
accipias nomen dñi dĩ tui inua¬
num. Num quid ipsum sabba¬
tum qđ in tellegen dam ueram
requiem ꝑtin&. non obseruant
xp̃iani. Num quid honorem
fornicationibus. aut homicidus.
Aut furtis. Aut falsis testimoni¬
Ximi. non se temperant xp̃iani:
quȩ omnia in lege illa conscripta
sunt : Hȩc p̃cepta sunt morum:
illa sacra menta sunt promis so¬
rum : Hȩc implentur pera diu¬
uantem gratiam. illam perred¬
tem. nunc &iam reuelantem.
& haoc ueritatem nunc promie¬
tentem. Nunc ex hibentem : quia
uiuente conscientia conseruan¬
tur. fide ꝑdilectionẽ operante
complentur.: Illa uero quȩ in
promit tente significatione
uersata sunt rebus redditis
transierunt : Ita & ipsa non
saluta sed impl&a sunt quia
eanonirrita nec fallacia xp̃s
ostendit: Cum id quod eorum
significatione promit tebatur
ex hibuit.: Nonteaquẽ sicut

Expanded text:
deus tuus deus unus est; non facies deus tuus deus unus est; non facies tibi idolum et cetera huiusmodi? numquid non obseruant christiani, quod ibi dicitur: non accipias nomen domini dei tui in uanum? numquid ipsum sabbatum, quod ad intellegendam ueram requiem pertinet, non obseruant christiani? numquid honorem fornicationibus aut homicidiis aut furtis aut falsis testimoniximi non se temperant christiani? quae omnia in illa lege conscripta sunt. haec praecepta sunt morum, illa sacramenta sunt promissorum; haec inplentur per adiuuantem gratiam, illa per redtem, nunc etiam reuelantem, et hanc ueritatem tunc promittentem, nunc exhibentem, quia luiuente conscientia conseruantur, fide per dilectionem operante conplentur; illa uero, quae in promittente significatione uersata sunt, rebus redditis transierunt. ita et ipsa non soluta. sed adinpleta sunt, quia ea non inrita nec fallacia Christus ostendit, cum id quod eorum significatione promittebatur exhibuit. Non itaque. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
moderam̃tũq: sp̃s sc̃i perapostolos operan¬
tis : Cum dis plicuis s& quibus dã
ex circũcisione credentibus. qui hȩc
non intellegebant : In ea peruersi¬
tate manserunt: ut & gentes coge¬
r& iudaitare: Ni sunt quos faus¬
tus sẏmmnacianorum. uel naiare¬
norum nomine commemorauit:
qui usq adnostra tempora iam
quide in exigua. sed adhuctaom
uel inipsa paucitate perdurant :
Cuid ergo habent isti. unde legi&
proph&is calumnientur quos eos
xp̃s soluere uenerit. potius qua
adimplere. Qui a xp̃i ani non
obseruant quȩ ibi p̃cepta sunt :
Cum ea sola non obseruent. per
quȩxp̃s promit tebatur. & ideo
non obseruent magis. quia eadẽ
promissa iamxp̃s impleuit
nec adhuc promit tuntur.
quia iam impl&a sunt eorumq
promis slua signa in eis termi¬
nari debuer̃ quos fides xp̃i hȩc
adinplentis iam talibus inbutos
inuenerat  Num quid enim
non obseruant xp̃iam quod illa
scriptura ẽ. Audi israhel. Dñs

Expanded text:
moderamentumque spiritus sancti per apostolos operanmoderamentumque spiritus sancti per apostolos operantis cum displicuisset quibusdam ex circumcisione credentibus, qui haec non intellegebant, in ea peruersitate manserunt, ut et gentes cogerent iudaizare. hi sunt, quos Faustus Symmachianorum uel Nazareorum nomine commemorauit, qui usque ad nostra tempora iam quidem in exigua, sed adhuc tamen uel in ipsa paucitate perdurant. Quid habent ergo isti, unde legi et prophetis calumnientur, quod eos Christus soluere uenerit potius quam adinplere, quia christiani non obseruant, quae ibi praecepta sunt, cum ea sola non obseruent, per quae Christus promittebatur, et ideo non obseruent magis, quia eadem promissa iam Christus inpleuit, nec adhuc promittuntur, quia iam inpleta sunt, eorumque promissiua signa in eis terminari debuerunt, quos fides Christi haec adinplentis iam talibus inbutos inuenerat? numquid enim non obseruant christiani, quod in illa scriptura est: audi. Israhel, dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tibus imponer&ur. Aut non xp̃i
promit tendi causa instrtuta esse
Aut ad hucxp̃mpromittere pu¬
tar&ur : Primusitaq populus
di antequam xp̃s uenir& legem pro¬
ph&asq adimplere. illa omnia
quia hunc promittebant obserua¬
re iubebatur liberineis. Quihȩc
quo pertinerent in tellegebantꝰ.
Seruus autem in eis qui hoc non in¬
tellegebant : Posterior ergo po¬
pulus accedens ad fidẽ qua iamxp̃s
uenis se passus esse. acresurrex is¬
se p̃dicabatur : In his quidem ho¬
minibus quos iam talibus sacra¬
m̃tis inftittos eadem fides inue¬
nerat. nec cogebatur ifta obser¬
uare nec pro hibebatur : In his
aute quita libus uacui nulla ge¬
neris. Nulla consu& udinis uel
congruentiae neces situdine r&en¬
ti crediderant. &iam prohibe¬
batur : ut per eos iam inciper&
apparere illa omna. propter
promit tendumxpm fuisse infa¬
tuta quoueniente. Atq. hȩc pro¬
missa adimplente . iam oportere
cessare : Nocigitur tempera mentũ

Expanded text:
tibus inponeretur, aut non Christi tibus inponeretur, aut non Christi promittendi causa instituta esse, aut adhuc Christum promittere putaretur. primus itaque populus dei, antequam Christus ueniret legem prophetasque adinplere, illa omnia, quae hunc promittebant, obseruare iubebatur: liber in eis, qui haec quo pertinerent intellegebant. seruus autem in eis, qui hoc non intellegebant. posterior ergo populus accedens ad fidem, qua iam Christus uenisse, passus esse ac resurrexisse praedicabatur, in his quidem hominibus, quos iam talibus sacramentis institutos eadem fides inuenerat, nec co ebatur ista obseruare nec prohibebatur; in his autem, qui tal bus uacui nulla generis, nulla consuetudinis uel congruentiae necessitudine retenti crediderant, etiam prohibebatur, ut per eos iam inciperet adparere illa omnia propter promittendum Christum fuisse instituta, quo ueniente atque haec promissa adinplente iam oportere cessare. hoc igitur temperamentum
Abbreviated transcription (Latin):
nalibus Seditionibus coeperant
ecclesiam perturbare: quod genai¬
les addĩ populũ accedentes: non
solemniter proseliti fierent incar¬
nis circncisione. & c&eris huiusce¬
modi obseruationib: legis : atq in his
erant. qui hoc ideo fieri magnopere
insistebant. quia timebant iudeos
interquos uers abantur : Contra
hos apostolus paulus. multa scrip¬
sit N am inhorum simulatione
&iam p&rum ad ductum fraterna
obiurgatione correxit : Sed postea¬
quam a postoli congregani. &iam
concilios uocensuer̃ gentes adhuius¬
modi opere legis non esse cogendas.
dis plicuit quibusdam excircum¬
cisionexpianis non ualentibus men¬
te discernere: Illos solos abhuius¬
modi obserua tionibus non fuisse
prohibendos. quos fides quȩ reue¬
lata est. his iam imbut os inue¬
nerat: ut in cis iam consumar&ur
ipsa actio proph&ica quos ante
adimpl& ionẽ proph&ice iamte¬
nuerat. Nesi & abipsis remouere¬
tur: impro bata potius quam ter¬
minata uider&ur: Sia utem & gen¬

Expanded text:
nalibus seditionibus coeperant nalibus seditionibus coeperant ecclesiam perturbare, quod gentiles ad dei populum accedentes non sollemniter proselyti fierent in carnis circumcisione et ceteris huiuscemodi obseruationibus legis. atque in his erant, qui hoc ideo fieri magnopere insistebant, quia timebant Iudaeos, inter quos uersabantur. contra hos apostolus Paulus multa scripsit; nam in horum simulationem etiam Petrum adductum fraterna obiurgatione correxit. sed posteaquam in unum apostoli congregati etiam concilio suo censuerunt gentes ad huiusmodi opera legis non esse cogendas, displicuit quibusdam ex circumcisione christianis non ualentibus mente discernere illos solos ab huiusmodi obseruationibus non fuisse prohibendos, quos fides, quae reuelata est, his iam inbutos inuenerat, ut in eis iam consummaretur ipsa actio prophetica, quos ante adinpletionem prophetiae iam tenuerat, ne si et ab ipsis remoueretur, inprobata potius quam terminata uideretur, si autem et gen
Abbreviated transcription (Latin):
huius modi legis operibus. putarent
suam spem salutemq: teneri tãqua
acerta pernitiȩ u&arentur: Undeẽ
illuda postoli. Ecce ego paulus dico
uobis. quia si circucidamini. Xp̃s
uobis nihil proderit : Circumcida¬
miniscilic&. sicut ipsi uolebant.
Sicut eis aquibus dam de prauatis
persua sũ erat. quod sine hislegis
operibus salui esse non possent
N amcum gentes a dxp̃i fidem ita
uenirent. maxime perpauli apłi
p̃dicatione sicut uenire debuer̃:
ut nullis eius modi obseruationib
onerarentur. quia & insolita ista.
maxime circum cisione grandes
a& ate reformidantes d&erreren¬
tur a fide & nonita nati ut tali¬
bus sacramentis inbuerentur.
Simore pristino proseliti fierent:
rus ad huc promit ter&ur
Cum ergo sicuenirent adfidem.
ut iam ex gentibus uenire oporte¬
bat: non intellegentes qui excir¬
cumcisione uenerant. Cursibi
illa promissa essent: & curgentib
inponenda non essent. quib: dãcar¬

Expanded text:
huiusmodi legis operibus putarent huiusmodi legis operibus putarent suam spem salutemque contineri, tamquam a certa pernicie uetarentur. unde est illud apostoli: ecce ego Paulus dico uobis, quia si circumcidamini, Christus uobis nihil proderit, circumcidamini scilicet, sicut ipsi uolebant, sicut eis a quibusdam deprauatis persuasum erat, quod sine his legis operibus salui esse non possent. nam cum gentes ad Christi fidem ita uenirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut uenire debuerunt, ut nullis eiusmodi obseruationibus onerarentur — quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide, et non ita nati, ut talibus sacramentis inbuerentur, si more pristino proselyti fierent, rus adhuc promitteretur — cum ergo sic uenirent ad fidem, ut iam ex gentibus uenire oportebat, non intellegentes qui ex circumcisione uenerant, cur sibi illa permissa essent. et cur gentibus inponenda non essent, quibusdam car
Abbreviated transcription (Latin):
illorum traditioni moribusq
monuerumt: Inde est quod ti¬
motheum iudȩa matre & greco
pactre natum. Propter illos
adquos tales cum eo uenerat & ĩa
circumcidit apostolus. atq. ipse
intereos morem huius modi
custodiuit: Nonsimulatione
fallaci. sed consilio prudenti::
Neq: ita enĩ natis. & ita institu¬
tis noxia erant ista. quam uis
iam non essent significandis
futuris necessaria: magis quip¬
pe noxium erat ea tam qua
noxia prohibere. In his homini¬
bus usq ad quos durare debuerunt:
Quõ xp̃s qui omnes illas proph&ias
implere uenerat. siceos initia¬
tos inuenerat. Vtiam dec &ero
quinulla tale neces situdine
tenerentur. sed ex diuerso ueluti
pari&e. Idest ex p̃pudio ad illũ
angularem lapidem qui xp̃s ẽ
conuenirent. adnulla talia co¬
gerentur.: Si autem his qui ex
circumcisione uenerant. tali¬
busq: sacramentis adhuc dedi¬
tierant ultro uellent Sicut¬
timotheus conferre congruentiam.
non prohiberentur : Uerum si in:

Expanded text:
illorum tarditati moribusque. illorum tarditati moribusque. monuerunt. inde est quod Timotheum iudaea matre et graeco patre natum propter illos, ad quos tales cum eo uenerat, etiam circumcidit apostolus atque ipse inter eos morem huiusmodi custodiuit non simulatione fallaci, sed consilio prudenti; neque enim ita natis et ita institutis noxia erant ista, quamuis iam non essent significandis futuris necessaria. magis quippe noxium erat ea tamquam noxia prohibere in his hominibus, usque ad quos durare debuerunt, quoniam Christus, qui omnes illas prophetias inplere uenerat. sic eos initiatos inuenerat, ut iam de cetero, qui nulla tali necessitudine tenerentur, sed ex diuerso ueluti pariete, id est ex praeputio, ad illum angularem lapidem, qui Christus est, conuenirent, ad nulla talia cogerentur. si autem his, qui ex circumcisione uenerant talibusque sacramentis adhuc dediti erant. ultro uellent, sicutTimotheus, conferre congruentiam, non prohiberentur, uerum si in
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc sacramenta quȩ xp̃ianis agun¬
tur. iam personanit. : Qui ergo
uenit legem & proph&as non
soluere sed adim plere : Ipsa
adimpl&io  abstulit ea perquȩ
promit tebatur adhuc implen¬
dum. quodiam confeat impl&um:
tamquam si uerba ista toller&. nas¬
citurus. passurus. resurrecturus :
Quȩcum hȩc futura essent recte
dicebantur: & instrcuer& dici.
natus ẽ passus ẽ resurrex̃ : quȩ
illis compl&is. & obhoc ablatis.
recte dicuntur .: Sicut ergo ista
uerba. Ita illa prioris populisa¬
cramenta. quia pereum qͥ
non uenit legem & proph& as sol¬
uere seda dimplere. Iamim¬
pl&a sunt : Ideo tolli mutariq
debuerunt. ⁊ quod primis xpia¬
nis qui ex iudȩis crediderant.¬
donec contra tam diurnam con¬
su&udinem paulactmq persud¬
der&ur: atq ad intel lectum ꝑ¬
fectum perducer&ur: & quiaita
nati erant atq: inftrtuti. siuer̃¬
eos apostoli patrium ritum tra¬
ditionẽq seruare : & eos quibus
hocopus erat. ut congruerent

Expanded text:
haec sacramenta, quae a christianis agunhaec sacramenta, quae a christianis aguntur, iam personant. qui ergo uenit legem et prophetas non soluere sed adinplere, ipsa adinpletione abstulit ea, per quae adhuc promittebatur inplendum, quod iam constat inpletum. tamquam si uerba ista tolleret "nasciturus, passurus, resurrecturus," quae cum haec futura essent, recte dicebantur, et institueret dici "natus est, passus est, resurrexit," quae illis conpletis et ob hoc ablatis recte dicuntur. Sicut ergo ista uerba, ita illa prioris populi sacramenta, quia per eum, qui non uenit legem et prophetas soluere sed adinplere, iam inpleta sunt, ideo tolli mutarique debuerunt, quod primis christianis, qui ex Iudaeis crediderandonec contra tam diuturnam consuetudinem paulatim persuaderetur atque ad intellectum perfectum perduceretur, et quia ita nati erant atque instituti, siuerueos apostoli patrium ritum traditionemque seruare et eos, quibus hoc opus erat, ut congruerent
Abbreviated transcription (Latin):
tabilia & temporalia: Ds enim
a&ernus ẽ nec tam aqua & omnis
illa actio corporalis quȩ agitur
cumbaptizamus. & fit & transit
a&erna ẽ : Ubi rursus &iam illȩ
syllabȩ celeriter sonantes & tran¬
seuntes. cum dicitur ds̃. Nisi di¬
cantur . non consecrantur: Hȩc
omnia fiunt & transeunt. sonant
& transeunt: Uirtus tamen quȩ
perista operator. iugit erman&
& donum spiritale quod perista
insinuatur. A&ernum est: Qui
ergodicit: Sixp̃s legem & prophe¬
tas non soluis s&. illa sacramen¬
ta legis & proph&arum. inxpia¬
norum congregationibus & cele¬
brationibus permanerent: Potes
dicere. Sixp̃s legem & proph& as
non soluis s&. Ad huc ꝓmitte¬
r&ur Nasciturus. passurus.
& resurrecturus : Cumideo magis
hȩc non soluerit sed adimpleue¬
rit. Quidiam non promittitur
Nasciturus. passurus. resurrec¬
turus. quod illa sacramenta
quodam modo persona bant:
sed a dnuntiantur. quod natus sit.
passus sit resurrexerit: Quod

Expanded text:
tabilia et temporalia? deus enim tabilia et temporalia? deus enim aeternus est, nec tamen aqua et omnis illa actio corporalis, quae agitur cum baptizamus et fit et transit, aeterna est: ubi rursus etiam illae syllabae celeriter sonantes et transeuntes, cum dicitur deus, nisi dicantur, non consecratur. haec. omnia fiunt et transeunt, sonant et transeunt; uirtus tamen, quae per ista operatur, iugiter manet et donum spiritale. quod per ista insinuatur, aeergo dicit, Si Christus Legem et Prophetas non solvisset, illa sacramenta Legis et Prophetarum in Christianorum congregationibus et celebrationibus permanerent; potest dicere, Si Christus Legem et Prophetas non solvisset, adhuc promitteretur nasciturus, passurus et resurrecturus: cum ideo magis haec non solverit, sed adimpleverit, quia jam non promittitur nasciturus, passurus, resurrecturus, quod illa sacramenta quondam personabant; sed annuntiatur quod natus sit, passus sit, resur
Abbreviated transcription (Latin):
putant signis sacra mentisq muta¬
tis. &iamres ipsas esse diuersas:
quasritus proph&icus p̃nuntia¬
uit promissas. & quas ritus euan¬
gelicus annuntiauit impl&as :
Aut qͥcen sent cum res eadem sint
non eas aliis sacramentis annunti¬
ari debuisse compl&as. quam his
quibus adhuc complendae p̃nun¬
tiabantur : Sienim soni uerbo¬
rum quib: loquimur protem po¬
re commutantur. eȩdemque
res aliter annuntiantur facien¬
da. aliterfacta: sicut ista ipsa
duo uerba quȩ dixi facienda &
facta nec parib: morarum in¬
teruallis. nec isdem uel totidẽ
litteris syllabisq sonuerunt:
Quid mirum sialiis mysterium
signaculis. passio & resurrectio
xp̃i futura promissa ẽ: Aliis
iam facta annuntiantur quando¬
quidem ipsa uerba futurum
& factum passurus & passus resur¬
recturus & resurrex̃. nec tendi ae¬
qualiter nec similitersona repotu¬
erunt. Quidenim sunt aliud quȩq
dam quasi uerba uisibilia sacro¬
sc̃a quidem. U erumta men mu¬

Expanded text:
putant signis sacramentisque mutaputant signis sacramentisque mutatis etiam res ipsas esse diuersas, quas ritus propheticus praenuntiauit promissas, et quas ritus euangelicus adnuntiauit inpletas, aut qui censent, cum res eaedem sint. non eas aliis sacramentis adnuntiari debuisse conpletas quam iis, quibus adhuc conplendae praenuntiabantur. si enim soni uerborum, quibus loquimur, pro tempore conmutantur. eademque res aliter adnuntiatur facienda, aliter facta. sicut ista ipsa duo uerba, quae dixi, facienda et facta, nec paribus morarum interuallis nec isdem uel totidem litteris syllabisue sonuerunt: quid mirum, si aliis mysteriorum signaculis passio et resurrectio Christi futura promissa est, aliis iam facta adnuntiatur, quandoquidem ipsa uerba "futurum t factum" "passurus et passus, " "resurrecturus et resurrexit," nec tendi aequaliter nec similiter sonare potuerunt? quid enim sunt aliud quaequeaedam quasi uerba uisibilia, sacrosancta quidem uerum tamen mu
Abbreviated transcription (Latin):
libus promit titur in iudicio.
iam compl& um ẽ in exemplo
pereum legem & proph&as
non uenit soluere sed ad imple¬
re : Qua propter. quȩritur
quidem interscrutatores sca¬
rum scriptura rum  trum
tantum profuerit antiquisius¬
tis. fides passuri & resurrecturi
xp̃i. quamuel reuelationibus
discebant. uel in proph&is in¬
tellegebant: Quantum nunc
prodest fides passi & resus cita¬
ti : An ipsa effusio sanguinis ag¬
ni dĩ quȩ facta est sicut ipse di¬
cit promultis in remissione
onis &utilitatis uel dederit
ł addiderit. &iam his qui hoc
futurum credentes. antequa
fierent ex hac uitemigraue¬
rant. & utrum mors eius ad
uberationẽ &ia mortuos uisi¬
tauerit: sed nunc istam quȩ stionem
uel pertractando discutere. ueldli¬
quid inea repertum &iam confir¬
mando definire. & longum efc
& huic operi non neces sarium: inter¬
im aduers us calum niosam impe¬
ritiam fausti demonstra re sufffce¬
rit : V uantoerrore delirent qui

Expanded text:
libus promittitur in iudicio, libus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et prophetas non uenit soluere, sed adinplere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc prodest fides passi et resuscitati, an ipsa effusio sanguinis agni dei. quae facta est, sicut ipse dicit, pro multis in remissionematis et purgationis uel dederit uel addiderit etiam his, qui hoc futurum credentes, antequam fieret, ex hac uita emigrauerant. et utrum mors eius ad liberationem etiam mortuos uisitauerit. sed nunc istam quaestionem uel pertractando discutere uel aliquid in ea repertum etiam confirmando definire et longum est et huic operi non necessarium. Interim aduersus calumniosam inperitiam Fausti demonstrare suffecerit, quanto errore delirent, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ferimus. quia escas quibus nunc
xp̃iami licite utuntur atungere
noluerunt. quia tunc protempo¬
re proph&ico non licebat: Quan¬
tomagis nunc probapts mox p̃i.
pro eucharistia xp̃i. prosignox pi
adomnia perferenda paratior
deb& essexpianus : Cum ille fue¬
rit promissiones rerum conplen¬
darum : Hec sunt indicia com¬
pl&arum : quod enim adhuc pro¬
mittitur ecclesiae. idest corpori
xp̃i & in manifestatione p̃dica¬
tur: & in ipso capite corporis sal¬
tore. idest in ipso mediatore dĩ
promittitur. nisiuita a & erna
ex resurrectione a mortuis: hoc
iam compl&um est in illa carne.
quod uerbum factum est & habi¬
tauit innobis Tunc ergo & oc¬
culta erat fides .: Nameadem
credebant. eadem sperabant omnes
iusti & sci. &iam temporum illorum.
& promissiua erant illa omnia
sacramenta : Omnisq ritus ille
sacrorum : Nuncautem reuela¬
ta est fides inquam conclusus
erat populus. quando sublege
cus todiebatur : Et quod fide¬

Expanded text:
ferimus. quia escas, quibus nunc ferimus. quia escas, quibus nunc christiani licite utuntur. adtingere noluerunt, quia tunc pro tempore prophetico non licebat: quanto magis nunc pro baptismo Christi. pro eucharistia Christi. pro signo Christi ad omnia perferenda paratior debet esse christianus, cum illae fuerint promissiones rerum conplendarum, haec sint indicia conpletarum ? quod enim adhuc promittitur ecclesiae, id est corpori Christi, et in manifestatione praedicatur et in ipso capite corporis saluatore. id est in ipso mediatore dei promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa carne, quod uerbum caro factum est et habitauit in nobis. tunc ergo et occulta erat fides; nam eadem credebant eademque sperabant omnes iusti et sancti etiam temporum illorum; et promissiua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fide
Abbreviated transcription (Latin):
cum suo aduentu xp̃s impleuis¬
s& ablata sunt. & ideo ablata
quia impl&a: Nonenim uenit
Etalia sunt infututa uirtate
maora. utilitate meliora.
actu faciliora nu mero paucio¬
ra : tamquam iustitia fidei
reuelata & in liber tatem uo¬
catis filus dĩ. iugoseruitatis
ablato. quod duro & carnide¬
dito populo congruebat Nerum¬
tamen si antiqui iusti qui sacra¬
mentis illis intellegebant uentu¬
uenturam p̃nuntia ri reuelationẽ
fidei ex qua lic& adhuc operta
& abscondita. munere tamen
pi&atis intellecta. &iam tunc
ipsi uiuebant : quia in hac uita
nemo potest es se iuscus. nisi qui
ex fide uiuit. Si ergo antiqui ius¬
ti pro illis p̃nuntiatiuis sacra¬
mentis. & rerum non dum im¬
pl&arum figuris. Omnia dura &
horrenda perp&i parati fuerunt.
&pleriq perpessi sunt. sitrespue¬
ros danielemq prȩdicamus. quia
demensa regis contamina rinolu¬
erunt quod erat contra illis tem¬
poris sacramentum. Si machabeo¬
os cumingenti ammiratione prȩ¬

Expanded text:
cum suo aduentu Christus inpleuiscum suo aduentu Christus inpleuisset. ablata sunt. et ideo ablata, quia inpleta; non enim uenit et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum ipletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione prae
Abbreviated transcription (Latin):
bilium consortio conligentur:
Quorum sacra mentorum uis. in¬
enarrabiliter ual& plurimum.
& ideo contempta sacrilegos facit :
Impie quippe contemnitur. sine
quia non potest perficipi& as :
Uerumtamen quia ui sibilia sacra¬
menta pi&atis inesse possunt
& iam impus. sicut habuis se scm
baptismum &iam magum simo¬
nem legimus: fiunt tales quales
aposto lus ait. habentes forma
pi&atis. uirtutem autem eus
abnegantes . Uirtus autem pi&a¬
tis est finis prȩcepti. idest cari¬
tas decorde puro & conscientia
bona & fide non ficta : Unde
a postolus p&rus. cum desacra¬
mento arcȩ inqua noe domus
adiluuio liberata ẽ. loquer&ur.
baptis ma saluos facit: & nesibi
sufficere putarent ui sibiles acra¬
mentum. per quod habebant¬
formam pi&atis . & permalos
mores perditȩ uiuendo uirtutẽ
eius abnegarent. Continuo subiecit
Non carnis depositio sordium. sed
conscientiae bonȩ interrogatio:
roinde prima sacramenta quȩ
tiatiua erant xp̃i uenturi : quȩ

Expanded text:
bilium consortio conligentur: bilium consortio conligentur: quorum sacramentorum uis inenarrabiliter ualet plurimum et ideo contempta sacrilegos facit. inpie quippe contemnitur, sine qua non potest perfici pietas. Uerumtamen quia uisibilia sacramenta pietatis inesse possunt etiam inpiis, sicut habuisse sanctum baptismum etiam magum Simoneum legimus. fiunt tales. quales apostolus ait: habentes formam pietatis. uirtutem autem eius abnegantes. uirtus autem pietatis est finis praecepti, id est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebantformam pietatis. et per malos mores perdite uiuendo uirtutem eius abnegarent, continuo subiecit: non carnis depositio sord ium. sed conscientiae bonae interrogatio. Proinde prima sacramenta. quae tiatiua erant Christi uenturi: quae
Abbreviated transcription (Latin):
bratim arciculatimq discussa
libros magnos multosq fecerunt.
nihil aliud in eis quam xpmpro¬
ph&atum ostendentes : Ita
fit. ut omnia quȩ ex illa scrip¬
tura propterea putatis non ob¬
seruari axp̃ianis. quod ea xp̃s
soluerit: propterea potius repe¬
nantur non obseruari axp̃ianis.
quod ea xp̃s impleuerit.: Ipsa
quippe talium figurarum ob¬
seruatio. p̃nuntiatio xpi fuit.
Vndequid mirum est. quid ab¬
surdum. immo quidcongruum
& consentaneum: Si post eius
cessauit aduentum. quicquid
ideo fiebat. ut eius p̃nuntia r&
aduentum : Figurȩ igiturreru
quȩ adhoc obseruabantur. ut
ipsa earum obseruationex psuen
non debent propterea putari
perx p̃iad uentum non in pl&ȩ
quia illo ueniente non obseruantur.
ut nisi iam per aduentum xp̃i in ple¬
rentur. Adhuc obseruarentur.⁊
Innullum autem nomen relionis. seu
uerum seu falsum. coagulari hom¬
nes possunt. nisi aliquo signacu¬
lorum uel sacra mentorum uisi¬

Expanded text:
bratim articulatimque discussa bratim articulatimque discussa libros magnos multosque fecerunt nihil aliud in eis quam Christum prophetatum . ostendentes. ita fit, ut omnia, quae ex illa scriptura propterea putatis non obseruari a christianis, quod ea Christus soluerit, propterea potius reperiantur non obseruari a christianis, quod ea Christus inpleuerit. ipsa quippe talium figurarum obseruatio praenuntiatio Christi fuit. unde quid mirum est, quid absurdum, immo quid non congruum et consentaneum, si post eius cessauit aduentum, quicquid ideo fiebat, ut eius praenuntiaret aduentum ? figurae igitur rerum, quae ad hoc obseruabantur, ut ipsa earum obseruatione uenturunon debent propterea putari per Christi aduentum non inpletae, quia illo ueniente non obseruabantur. ut nisi iam per aduentum Christi inplerentur. adhuc obseruarentur. in nullum autem nomen religionis. seu uerum. seu falsum. coagulari homines possunt, nisi aliquo signaculorum uel sacramentorum uisi
Abbreviated transcription (Latin):
Cebratio enim nouȩ lunae. p̃nun¬
tiabat nouam creaturam. de
qua dicit apostolus. Si qua igitur
inx p̃o noua creatura. u&era tran¬
sierunt. ecce facta sunt noua
Cum quȩris curilla singularum
quarumq: inmundiciarum bap¬
tismata. quȩ in lege p̃cipiuntur
hec non obseruare xp̃ianum.
quia figurȩ futurorum erant:
quas x p̃s impleuit. Uenit enim
consepelire nos sibi perbaptismu
immortem. ut quemadmodum
xp̃s resurrexit amortuis. sic&
nos innouitate uitȩ ambulemus :
Cum quȩris quidcausae est ut
scenophagiȩ non sit sollemnitas
pl&a est non soluta. Respondeo
tabernaculum dĩ fideles eius ee.
inquibus caritate sociatis . & quo¬
dammodo conpactis habtiare
dignatur. & ideo magis illud¬
non obseruar axpianis. quia
iamxp̃s inecclesia sua quod illa
figura proph&ice proph&icȩ
promit tebat impleuri: Etnunc
quidem ista prosus cepto nego¬
tio. nesilentio p̃terirentur.
quanta potuimus breuitate
perstrinximus : C&erum mem¬

Expanded text:
celebratio enim nouae lunae praenuncelebratio enim nouae lunae praenuntiabat nouam creaturam. de qua dicit apostolus: si qua igitur in Christo noua creatura. uetera transierunt; ecce facta sunt noua. cum quaeris, cur illa singularum . quarumque inmunditiarum baptismata. quae in lege praecipiuntur,haec non obseruare christianum, quia figurae futurorum erant, quas Christus inpleuit. uenit enim consepelire nos sibi per baptismum in mortem, ut, quemadmodum Christus resurrexit a mortuis, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. cum quaeris, quid causae est, ut scenopegia non sit sollemnitas pleta est, non soluta, respondeo tabernaculum dei fideles eius esse, in quibus caritate socialis et quodam modo conpactis habitare dignatur, et ideo magis illudnon obseruari a christianis, quia iam Christus in ecclesia sua, quod illa figura prophetice promittebat, inpleuit. Et nunc quidem ista pro suscepto negotio ne silentio praeterirentur, quanta potuimus breuitate perstrinximus. ceterum mem
Abbreviated transcription (Latin):
nis sacrificia offerat dõ. six p̃s non ue¬
nit legem solue sed adim plere.
Respondeo: immo propterea ma¬
gis hȩc xpianus iam offerre non
deb&. quiea quȩ talibus rerum
figuris illi proph&abant in mola¬
tione carnis & sanguinis suix p̃s im
pleuit : Cum quęris curinauimis¬
uenit legem soluere. sed ad implere
Respondeo: immo propterea ma¬
gis hoc non obseru&xp̃ianus. quia
quod illa figura proph& abatur
expurgato u& eris uitȩ fermento.
nouam uitam demonstrans xp̃s
impleuit: Cum quęris curde
came agni xp̃ianus pascha non
celebr&. six p̃s non uenii legem solue¬
re sedimplere Respondeo¬
immo propterea x p̃ianus iamsic
pascha noncelebr&. quia id quodilla
figurp̃muntabatur. agnus inmacu¬
latus sua passionex p̃s impleuit:
Cum quȩris quamobeausam neo¬
menias in lege mandatas non ce
xp̃ianus ista non celebr&. quia
propter quod p̃nuntiandum ce¬
lebrabatur iamxp̃s impleurt.

Expanded text:
nis sacrificia offerat Deo, si Christus non venis sacrificia offerat Deo, si Christus non venit legem soluere. sed adinplere. respondeo: immo propterea magis haec christianus iam offerre non debet, quia ea. quae talibus rerum figuris illi prophetabant, immolatione carnis et sanguinis sui Christus inpleuit. cum quaeris. cur azymuenit legem soluere, sed adinplere, respondeo: immo propterea magis hoc non obseruat christianus, quia. quod illa figura prophetabatur. expurgato ueteris uitae fermento nouam uitam demonstrans Christus inpleuit. cum quaeris, cur de carne agni christianus pascha non celebret. si Christus non uenit legem soluere. sed adinplere. respondeoimmo propterea christianus iam sic pascha non celebrat. quia id. quod illa figura praenuntiabatur. agnus inmaculatus sua passione Christus inpleuit. cum quaeris. quam ob causam neomenias in lege mandatas non celchristianus ista non celebrat, quia propter quod praenuntiandum celebrabantur, iam Christus inpleuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tari . quia iã factum est quod num¬
qua factum erat. ut futurȩ uitȩ d&er¬
nȩ inresurrectionex p̃i nobis p̃bere¬
tur exemplum : Cum quȩris sab¬
id propterea non obseruat xp̃ianus.
quia quod ea figura proph&abatur.
iamxp̃s impleuit : In illo qui ppe
habemus sabbatum quidixit. ueni¬
te adme omnes quilaboratis & one¬
ratiestis. & ego uos reficiam: Tolli¬
te iugum meum superuos. & disci¬
teame quia mits sum & humilis
corde & inueni& is requiemanima¬
bus uestris : Cum quȩris qua rex p̃ia¬
nus non obseru& differenti amci¬
borum quȩ in lege p̃cipitur. sixps
nonuenit legẽ soluere sed adimple¬
re. Respondeo immo propterea
illis figuris proph& abatur. iam
xp̃s impleutt. non admit tens
adcorpus suum quod corpus in scis
suis aduitam a &ernam p̃distinauit.
quicquid perilla animalia in mori¬
bus hominum significatum est:
Cum quȩris qua rex p̃ia nus non ani¬
malibus immolatis. carnis & sangui¬

Expanded text:
tari, quia iam factum est, quod numtari, quia iam factum est, quod numquam factum erat, ut futurae uitae aeternae in resurrectione Christi nobis praeberetur exemplum. cum quaeris, sabid propterea non obseruat christianus. quia quod ea figura prophetabatur, iam Christus inpleuit. in illo quippe habemus sabbatum, qui dixit: uenite ad me omnes. qui laboratis et onerati estis. et ego uos reficiam; tollite iugum meum super uos et discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris. Cum quaeris. quare christianus non obseruet differentiam ciborum, quae in lege praecipitur, si Christus non uenit legem soluere, sed adinplere, respondeo: immo propterea illis figuris prophetabatur, jam Christus implevit, non admittens ad corpus suum quod in sanctis suis ad vitam aeternam praedestinavit, quidquid per illa animalia in moribus hominum significatum est. Cum quaeris, quare Christianus non animalibus immolatis carnis et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
quis nesciat : De quib paulus dicit.
& quos dam conftituit in ecclesia.
primum apostolos. Deinde prophetas.
tertio doctores. & cȩtera. Non itaq
de illis dictum est. lex & prophetae
usq: ad iohannem. Sed dehis qui primũ
xp̃i aduentũ ꝓphetauer̃ qui aduen¬
tus impletus. non utiq adhuc poss&
prophetari. Pro inde cum queris
curiam non circum cidatur carne
xp̃ianus . si xp̃s non uenit legem sol¬
uere sed adimplere. Respondeo.
immo ideo iam non circum ciditur
xp̃i anus. quia id quod eadẽ circũ cisi¬
one ꝓphetabatur . iam xp̃s impleuit :
Expoliatio enĩ carnalis generatio¬
nis que in illo facto figurabatur.
lam xp̃i resurrectione adimpleta ẽ:
& quod in nr̃a resurrectione futurũ
sacramento baptis mi commendatur:
Nam neq penitus auferri debuit nouȩ
uitȩ sacramentum. quia reftat ad¬
huc innobis futura resurrectiomor¬
tuorum : & in melius tamen idem.
succedente babtismo debuit com pu¬

Expanded text:
quis nesciat ? de quibus Paulus dicit: quis nesciat ? de quibus Paulus dicit: et quosdam constituit in ecclesia, primum apostolos. deinde prophetas. tertio doctores et cetera. non itaque de illis dictum est: lex et prophetae usque ad Iohannem. sed de iis. qui primum Christi aduentum prophetauerunt; qui aduentus inpletus non utique adhuc posset prophetari. Proinde cum quaeris, cur iam non circumcidatur carne christianus, si Christus non uenit legem soluere. sed adinplere. respondeo: immo ideo iam non circumciditur christianus. quia id. quod eadem circumcisione prophetabatur. iam Christus inpleuit. expoliatio enim carnalis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et quod in nostra resurrectione futurum est. sacramento baptismi commendatur. nam neque penitus auferri debuit nouae uitae sacramentum. quia restat adhuc in nobis futura resurrectio mortuorum. et in melius tamen idem succedente baptismo debuit conmu