comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rectioni corporis contraria ẽ. aculeũ
fuisse peccatõ : Aleũ aũ : quomors
facta ẽ ñ quẽ mors fecit: Peccato
enĩ morimur ñ morte peccamus:
Sic ltaq dictũ ẽ. aculeus mortis. quo¬
modo lignũ uitȩ: Non qd homns
uita facer& .s. quo uita homnis fier&:
Et quomodo lignũ scientiȩ: ꝑ qđ
& aculeus mortis : quo mors facta ẽ :
ñ quẽ mors fecit: Sic enĩ dicimus
& poculũ mortis quoaliquis mortuus
sit :uelmori possit: Non qđ moriens
mortuus ue c̃fecerit: aculeus itaq
mortis. peccatũ ẽ : Peccato punctum:
mortificatũ ẽ genus humanũ: Quid
adhuc quȩrimꝰ cuius mortis Itrũ
animȩ ancorporis : Utrũ primȩ
quanunc om̃s morimur. Ansecundȩ
quatunc impii morientur: Nulla
causa ẽ exagitandi quȩstionẽ : nullus
tergi uersandi locus : Apłi uerba
quib id agebat : Interrogata respon¬
dent Cũ mortale hoc inquid induerit
in mortalitatẽ. tunc fi& sermo qui
scriptus ẽ Ab sorta ẽ mors inuictoria:¬

Expanded text:
rectioni corporis contraria est, aculeum fuisse peccatum, aculeum autem, quo mors facta est, non quem mors fecit; peccato enim morimur, non morte peccamus. sic itaque dictum est \'aculeus mortis\', quomodo lignum uitae, non quod hominis uita faceret, sed quo uita hominis fieret, et quomodo lignum scientiae, per quod et aculeus mortis, , quo mors facta est, non quem mors fecit. sic enim dicimus et poculum mortis, quo aliquis mortuus sit ucl mori possit, non quod moriens mortuusue confecerit. aculeus itaque mortis peccatum est, peccato punctum mortificatum est genus humanum. quid adhuc quaerimus cuius mortis, utrum animae an corporis? utrum primae, qua nunc omnes morimur, an secundae, qua tunc impii morientur? nulla causa est est exagitandi quaestionem, nullus tergiuersandi locus; apostoli uerba, quibus id agebat, interrogata respondent.. cum mortale hoc, inquit, induerit inmortalitatem, tunc fiet sermo qui scriptus est: absorta es.t mors in
Abbreviated transcription (Latin):
tollas bonũ tuũ. ut quod ma¬
lũ non est : tãquã malũ crim¬
neris alienũ: Sed tanto magis
gaude tuobono: quantoma¬
gis uides. non tantũ illo deui¬
tari mala: sed quȩdam &iam
bona superari :: Mala sunt
enim. Ad ulterium uel forni¬
catio Abhis aũ inlicitis ual¬
de longe ẽ: quȩ voti libertate
se obstrinxit:. Et sibi &iam
licita nelicerent : pon impe¬
rio legis: sed consilio castitatis
effecit: Et bonum ẽ pudici¬
tia coniugalis : sed melius bo¬
nũ ẽ continentia uidualis.
Hoc ergo illiuis boni sũmissione
honoratur : non illud bonum
melioris huius laude damna¬
tur: Nec quia dixt: ruth
beatã. Annam beatiorem : cũ
illa bis nupserit hȩc uni uira
cito iuduata diu iuxerit: con¬
tinuo &iã temeliorẽ putes ẽẽ
quam ruth: Alia quippe pro¬
ph&icis tẽporib scãrũ femi¬
rũ dispensatio fuit : quas nu¬
bere oboedientia xonconcu¬
piscentia compellebat: utꝓ
pagar&ur populus dĩ. In quo

Expanded text:
tollas bonum tuum, ut quod matollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum crimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melioris huius laude damnatur. beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec univira cito viduata diu vixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth; alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere obedientia, non concupiscentia compellebat, ut propagaretur populus dei, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
dormierit uir eius. liberataẽ.
cui uult nubat. tantũ in dño
Beatior Aũ erit sisic permanse¬
rit. scđm meũ consilium.
Satis oftendit: beatã eẽ indño.
&iam post mortẽ iuri Iterũ
xubentẽ fidelẽ : sed in eodem
dño uiduam beatiorem : Hloc ẽ
ut scripturarum Nontantum
uerbis uerum &iam exemplis
loquar beatam eẽ ruth: sed an¬
nam beatiorem : Qua propt̃
hoc primũ oporta ut noue¬
ris. bono quod elegisti : pondã¬
nari secundas nuptias: sed in¬
ferius honorari : Nam sicut
bonũ scãẽ uirginitatis. quod
elegit filia tua: non damnat
unas nuptias tuas. sic nec ui¬
duitas tua. cuius quam scđas
Hinc enim maxime cata friga¬
rum. & nouatianorũ here¬
ses tumuerunt : quas buccis
sonantib: non sapientib: &iã
tertullianus inflauit. Dum
scđas nuptias. tam quam inli¬
citas. maledico dente concidit.
quaf omnino licitas apłsso¬
bria mente concedit: Abhac
santate doctrinae: nullius in¬
docti. pullius docti. disputa¬
tione mouearis: Nec ita ex¬

Expanded text:
r eius, liberata est: cui uult nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium, satis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus, non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita ex
Abbreviated transcription (Latin):
nubat: Siergo elegerit nube¬
re: cogi ponpotest continere
Sic ergo ista incontinens. com¬
pellitur nubere : ut possit
quod non contin& : non eẽ
igitur bonum. semper est
quidem bonum: sed inpopu¬
lo dĩ. fuit aliquando legis ob¬
sequiũ : Nunc est infirmita¬
tis remedium : In quibus dam
uero humanitatis solacium
Filiorum quippe procreatio¬
ni operam dare: non canino
more ꝑusum promiscuum fe¬
minarum : sed honesto ordine
coniugali : Non est in homi
ne improbandus affectus:
Etiam ipsum tamen: laudabi¬
lius transcendit & uincit.
celeftia cogitans animus

Expanded text:
nubat. Si ergo elegerit nubenubat. Si ergo elegerit nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse igitur bonum semper est quidem bonum; sed in populo dei fuit aliquando legis obsequium, nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam uero humanitatis solacium. filiorum quippe procreationi operam dare non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine coniugali non est ine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animus
Abbreviated transcription (Latin):
ptum. bene facit : qui nondat hdbi
melius facit: Et hoc illo be¬
ato beatius. ubi ait. Beatior
aũ erit. si sic permanserit :
Sicut ergo bono melius: & beato
beatius : sic honesto honestius ẽ:
quod honeftum uoluit appel
lare: Absit enim ut turpe sit.
unde loquens beatus apł̃s pe¬
trus ait Viri : uxorib uestris
tam quam uasi infirmiori &
subiecto : tribui te honorem.
quasi coheredib grãe: Etillas
alloquens : subditas eẽ uiris su¬
is exemplo sarae adortatur:
Nam sic̃ quȩdam inquit scaẽ
mulieres. quȩ in dño sperabaNT :
ornabant se obsequentes ui¬
ris suis : quomodo sara oboe¬
diebat abrahȩ: dnm illum
uocans : cuius factȩ eftis filiȩ
benefacientes: & nontimen¬
tes ullam ꝑturbationem:¬
Siquis aũ turpem se uideri
existimat suꝑ uirgine sua
quod sit suꝑ adulta. Ot
ita oport& fieri. quod uult
faciat : pon peccat sinubat
hSise xon contin& nubat: Hac¬
lin nũ itaq: condicione Non conti¬
nere permittitur: ut tam̃

Expanded text:
ptum, bene facit; et qui non dat nuptum, ptum, bene facit; et qui non dat nuptum, melius facit, et hoc illo beato beatius, ubi ait: beatior autem erit, si sic permanserit. sicut ergo bono melius et beato beatius, sic honesto honestius est, quod honestum uoluit appellare. Absit enim ut turpe sit unde loquens apostolus Petrus ait: Viri, uxoribus vestris tanquam vasi infirmiori et subjecto tribuite honorem, quasi cohaeredibus gratiae. Et illas at loquens, subditas esse viris suis exemplo Sarae adnam sic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et non timentes ullam perturbationemsi quis autem turpem se uideri existimat super uirginem suam, quod sit superadulta, et ita oportet fieri, quod uult faciat: non peccat: nubatSi se non continet, nubat ; hac utique conditione non continere permittitur, ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Non quia innuptarũ bonũ honestũ
dix̃. ideo putare debemus turpe esse
uinculũ coniugalȩ: lioquin ẽtiã
primas nuptias c̃demnamus quas neccata¬
fryges nec nouatian: nec disestissimus
eox astipulator tertullianus turpes
ausus ẽ dicerȩ Sedquem ad modũ cũ ait.
dico aũ innuptis & uiduis. bonũ eẽ illis si sic
ꝑ manserint utiq bonũ posuit ꝓmeliore
Qũo omne qͦd bono cõparatũ. melius dr̃:
etiã hoc ꝓculdubio bonũ ẽ: Nam ꝗd est
aliud qd ita dr̃ melius. nsi qͦd magis
bonũ ẽ Nec ideo c̃sequent̃ eũ sensisse ar¬
bitramur: malũ eẽ sinupserint: quõ dix
bonũ eẽ illissi sic ꝑ manserint : Ita etiã cũ
ait : sed ad id qͦd honestũ ẽ. nonm trimonũ
turpe eẽ mon̾strauit. s ꝗd honesto erat
honestius generalis honesti nomne com¬
m̃dauit Quia honestius qd ẽ nsi qd ingis
honestũ ẽ Magis aũ honestũ. utiq. hone¬
stũ ẽ Aꝑte qͥppe declarauit᷑. hoc eẽ illo
bono melius ubrait. Quidat nup¬

Expanded text:
non quia innuptarum bonum honestum dixit, ideo putare debemus turpe esse vinculum conjugale; alioquin etiam primas nuptias condemnabimus, quas nec Cataphryges, nec Novatiani, nec disertissimus eorum astipulator Tertullianus turpes ausus est dicere. Sed quemadmodum cum ait, Dico autem innuptis et viduis, bonum esse illis si sic permanserint; utique bonum posuit pro meliore, quoniam omne quod bono comparatum melius dicitur, etiam hoc procul dubio bonum est - nam quid est aliud quod ita dicitur melius, nisi quod magis bonum est? — nec ideo consequenter eum sensisse arbitramur malum esse, si nupserint, quoniam dixit: bonum esse illis, si sic permanserint, ita etiam cum ait: sed ad id quod honestum est, non matrimonium turpe esse monstrauit, sed quod honesto erat honestius generalis honesti nomine commendauit, quia honestius quid est, nisi quod magis honestum est? magis autem honestum utique honestum est. aperte quippe declarauit hoc esse bono illo melius, ubi ait: qui dat nu
Abbreviated transcription (Latin):
It utiq tanto ẽbeatior: quanto
plus ei. plac&. Quanto aũ
magis cogitat ea quȩ sunt mundi.
tanto minus plac& : Plac& itaq tota
intentione : speciosa forma p̃filiis ho¬
minum : Cius enĩ gratia illi plac&is.
quȩ diffusa ẽ in labiis eius: Placete
illi ea quoq paste cogitationis quȩ
occupar&ur mundo . ut placer& ur
uiro Placete illi. qui displicuit
mundo ut placentes ei liberentur
exmundo : Hunc enimspeciosum
forma p̃filiis hominum : uiderunt
homines incruce passionis & non
habuit speciem neq decorem: sed
facies eius abiecta: & deformis po¬
sitio eius: Exhac tamen deformi¬
tate redemptoris ur̃i: manauit p̃¬
cium decoris ur̃i Sed decoris in¬
terioris : Omnis enimpulchritudo
filiȩ regis intrinsecus: Hac pul¬
chritudine illi placete: Hanc pul¬
chritudinem studiosa cura & solli¬
cita cogitatione componite: Non
amat ille fallaciarũ fucos : Ueris.
ueritas delectatur: Et ille. si: qͥd

Expanded text:
et utique tanto est beatior, quanto et utique tanto est beatior, quanto plus ei placet; quanto autem magis cogitat ea quae sunt mundi, tanto minus placet. placete itaque tota intentione specioso forma prae filiis hominum. eius enim gratia illi placetis, quae diffusa est in labiis eius. placete illi ea quoque parte cogitationis, quae occuparetur mundo, ut placeretur uiro. placete illi, qui displicuit mundo, ut placentes ei liberarentur ex mundo. hunc enim speciosum forma prae filiis hominum uiderunt homines in cruce passionis, et non habuit speciem neque decorem, sed facies eius abiecta et deformis positio eius. ex hac tamen deformitate redemptoris uestri manauit pretium decoris uestri, sed decoris interioris; omnis enim pulchritudo filiae regis intrinsecus. hac pulchritudine illi placete; hanc pulchritudinem studiosa cura et sollicita cogitatione conponite. non amat ille fallaciarum fucos, ueris ueritas delectatur; et ille, si quod
Abbreviated transcription (Latin):
est ualde & dictum est: uidit
d̃s omnia quae fecit. & eccebona
ualde: Membra enim quȩdam¬
meliora singula : quam alia sin¬
gula. Sed meliora simul omnia.
quam que lib& singula: Xp̃i
itaq te doctrina sana. In eius
corpore sanam faciat. per eius
gratiam. Ut id quod aliis
melius habes incorpore & spũ.
idem ipse sp̃s tuus qui corpori
dominatur : nec extollat Insolen¬
ter. ne discernat Inscienter :
est ea quae sunt dñi: ut sit scã &
corpore & spũ: Quae autem nup¬
ta est: sollicita est quae sunt mun¬
di : quomodo placeat uiro: Non ait.
sollicita ẽ ea quȩ sunt mundi ut
scã non sit : Sed certeminor est di¬
uina sc̃itas. ex ea parte curarum.
qua mundana cogitatur uoluptas:
Quicquid itaq intentionis animi.
etiam in his reb impender&ur quib
placendũ ess& uiro : colligere quo¬
dammodo & redigere deb& Innupta
xp̃i: ana. meã intentionẽ qua pla¬
cen dum ẽ dño. Et uide cui pla
quae dño plac&

Expanded text:
est ualde et dictum est: uidit est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque doctrina sana in eius corpore sanam te faciat per eius gratiam, ut id. quod aliis melius habes in corpore et spiritu, idem ipse spiritus, qui corpori dominatur, nec extollat insolenter nec discernat inscienter. est ea quae sunt domini, ut sit sancta et corpore et spiritu; quae autem nupta est, sollicita est quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. non ait: sollicita est ea quae sunt mundi, ut sancta non sit. sed certe minor est diuina sanctitas ex ea parte curarum, qua mundana cogitatur uoluptas. quidquid itaque intentionis animi etiam his rebus inpenderetur, quibus placendum esset uiro, colligere quodam modo et redigere debet innupta christiana in eam intentionem, qua placendum est domino. et uide, cui placeat, quae domino placet.
Abbreviated transcription (Latin):
membra xp̃i scã non eẽ Aut uero audeat
amẽbris xp̃i fideliũ coniugatarũ corpo¬
ra separare : Inde etiã apłsait Corp
utriusq sexus fideles intelleguntur:
Vbi ergo snuptȩ ibi & innupte : S. distin¬
cte meritis. & tam quã mẽbris membra
p̃lata: quoꝵ tam̃ neutra sint a corpore
& incorpore & inspũ scĩficatio¬
nem Intellegi uoluit. ñ corpus¬
nuptarum omni scificatione prtatũ¬
uauit : Disce itaq bonum tuum :
Inimo me¬
inmomento quod didicisti. Do¬
num tuum plus laudari. quia est
illud bonũ quo sit hoc melius quã
si aliter hocbonum eẽ non poss&.
nisi illud malum eẽ. Aut omnino
non ess&: Habent oculi Incorpore.
magnum honorem: Sed minorem
haberent si soli essent & alia mi¬
noris honoris membra non essent:
Incaelo ipso sua luce sol lunam
ingloria: non dissid& insuper¬
bia Ideo fecit d̃s omnia: &
nisi quia omnia: Nam & per
singula opera dicebatur. Uidit
ds quia bonum est Ubi autẽ
omnia nominata sunt. additum

Expanded text:
membra Christi sancta non esse; aut uero audeat a membris Christi fidelium coniugatarum corpora separare. unde etiam paulo putriusque sexus fideles intelliguntur. Ibi ergo sunt nuptae, ibi et innuptae; sed distinctae meritis, et tanquam membris membra praelata, quorum tamen neutra sint a corpore et in corpore et in spiritu sanctificationem intelligi voluit, non corpusnuptarum omni sanctificatione pr9. Disce itaque bonum tuum, imo memento quod didicisti, bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset, aut omnino non esset. Habent oculi in corpore magnum hhaberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit deus omnia, et nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum
Abbreviated transcription (Latin):
tit. melius facit: Sed dici opor¬
mittat. quia & silic&. non ex¬
pedit Sic ergo possumus dice¬
re: melius eẽ infidelẽ conlu¬
gem non dimittere : quam¬
uis liceat &dimittere : quem¬
ad modũ recte dicimus: meli¬
us eẽ quod & lic& & expedit.¬

Expanded text:
tit, melius facit, sed dici oportit, melius facit, sed dici opormittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit
Abbreviated transcription (Latin):
Vt non solum aduniuersum sta¬
tum ualitudinis: sed &iam
ad suam cuiusq membri pro¬
priam infirmitatẽ. medicina
ꝑueniat: in suo quippe genere
curandum ẽ: quod ad melius
genus non potest erigi
Igitur & qui matrimonio lun¬
git urginẽ suã bene facit.
& qui non lungit: melius facit
In his duab causis : una denu¬
bendo uel non nubendo: al¬
tera de infideli con iuge di¬
mittendo uel non dimittendo:
aliquid simile ẽ in uerbis apłi.
aliquid dissimile: Simile qui¬
dem illud. quod &ibi dicit
prȩceptum dñi nonhabeo con¬
silium do: & hic dicit: ego dico.
xon dñs: Quale ẽ enim prae¬
ceptum dñi non habeo: taleẽ.
Quia denubendo & uonnuben¬
do : potest dici hoc bene fieri.
illud melius : Quõ utrumq
expedit : minus aliud. maius
aliud: At uero decon iuge In¬
fideli dimittendo uel non di¬
mittendo : quõ unũ horũ non
expedit. Aliud expedit: dici
xonoport& : qui dimit tit.
bene facit: & qui nondimit¬

Expanded text:
ut non solum ad uniuersum staut non solum ad uniuersum statum ualetudinis sed etiam ad suam cuiusque membri propriam infirmitatem medicina perueniat, in suo quippe genere curandum est quod ad melius genus noIgitur et qui matrimonio jungit virginem suam bene facit, et qui non jungit melius facit. In his duabbendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale esquia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimit
Abbreviated transcription (Latin):
id&ur apłs depatre loqui cũ
dicit : seru& uirginem suam.¬
& d& nuptũ uirginẽ suam
Et c&era hoc modo: Ubi non¬
nulli intellexerunt: uirginẽ
suam : uirginitatẽ suam: Nul¬
la tam̃ hoc simili scripturarũ
locutione demonstrant: cum
sit inusitatissima.
Saepe aũ accidit : ut quis quis
inmeliore gradu spãlis uitae:
uel est uel eẽ seputat: figura¬
te dicta eẽ arbitr&ur: quae in¬
feriorib gradib: prȩcipiuntur:
Ut uerbi grã. sicaelibem am¬
plexus ẽ uitam : & se castra¬
uit propt̃ regnũ caelorũ. quic¬
quid deuxore diligenda &
regenda scĩ libri prȩcipiunt
non proprie sed translate
accipi oportere contendat.
Et quisquis statuit seruare in¬
Nuptam uirginẽ suam: tam¬
quam figuratam locutionem
con&ur interp̃tari : qua dictũ
est: trade filiam : & grande
opus perfeceris : Erit igitur
&iam hoc. In obseruationib In¬
tellegendarum scripturarum :
ut sciamus alia omnib commu¬
niter prȩcipi : alia singulis qui¬
busq generib: per sonarum

Expanded text:
us de patre loqui, cum dicit: Servet virginem suam, et det virginem suam, etc. . Hoc modo, nuptum ubi nonnulli intellexerunt virginem suam, id est virginitatem suam: nulla tamen hoc simili Scripturarum locutione demonstrant, cum sit inusitatissima.Saepe autem accidit, ut, quisque in meliore gradu spiritalis uitae uel est uel esse putat, figurate dicta esse arbitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, sed translate accipi oportere contendat; et quisquis statuit seruare innuptam uirginem suam, tamquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est: trade filiam, et grande opus perfeceris. erit igitur hoc etiam in obseruationibus intellegendarum scripturarum, ut sciamus alia omnibus «ommuaiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum,
Abbreviated transcription (Latin):
capiat quȩ se noncontin&¬
nubat: Quae non coepit : de¬
liber&: Quae aggressa ẽ per¬
seuer&. Nulla aduersario
d&ur occasio nulla xp̃o subtra¬
hatur oblatio

Expanded text:
at. Quae se non continenubat; quae non coepit, deliberet; quod aggressa est, perseveret. Nulla adversario detur occasio; nulla Christo subtrahatur oblivio
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut aũ bono male utimalũ ẽ:
sic malo bene uti bonum ẽ: Duo
igitur hȩc: bonũ & malũ. &
alia duo. usus bonus & usus ma¬
lus. sibim& ad luncta: quat tu¬
or differentias faciunt: Bene
utitur bono: continentiam de¬
dicans dõ: Male utitur bono.
continentiam dedicans idolo
Male utitur malo: concupiscen¬
tiã relaxans adulterio: Bene
utitur malo: concupiscentiã
restringens conubio: Sicut
ergo melius ẽ bene utibono
quam bene vti malo : cumsit.
utrũq bonum. Ita quidat uir¬
ginẽ suã bene facit: & qui ñ
dat puptũ melius facit

Expanded text:
sicut autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum melius facit
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Vnde ergo dissimles: Inde
uituperatiꝰ unde recte Accusati :
Audi uerba apostoli quȩ dicere
coeperã: Reuelat᷑ inquit ira dĩ
decelo. suꝑ omnẽ impi&atẽ Et
corũ scilic&. quilegẽ nonacceper̃¬

Expanded text:
 Unde ergo dissimiles? unde vituperati? unde recte accusati? Audi Apostoli verba, quae dicere coeperam: Revelatur, inquit, ira Dei de coelo super omnem impietatem, et eorum scilicet qui legem non acceper
Abbreviated transcription (Latin):
ta s. intellecta conspiciuntur
Eueruis ergo quidã. non sicut
morses famulus dĩ : ñsicut multi
ꝓph&e. ĩsta intuentes & intelli¬
gentes. adiuti sp̃u dĩ. quẽ spm̃ fi¬
de hauserunt: faucib pi&atis bi¬
ber̃: ore interioris honns ruc¬
tauer̃: Nonergo tales : Sed sue¬
runt alii dissimles . qui ꝑistã cre¬
aturã. potuer̃ ꝑuenre adintel¬
ligendũ creatorẽ Etdicere dehis
quȩ fecit ds : Ecce que fecit: guber¬
nat & contin& ille ipse quȩ fecit.
impl& sua p̃sentia ista que fecit.
PotueruN hoc dicere: Nam ipsos
& in actib apostolorũ commemo¬
rauit apostolus paulus: Ubi cũ
dixiss& dedõ. in illo enĩ uiuimus.
& mouemur & sumus: qũo apud
athenenses loquebat᷑. ubi isti doc¬
tissim extiterant . Adiunxit ẽti¬
nuo Sicut & quidã secundũ uos
dixer̃ : Non ẽ leue qđ dixer̃ . qũo¬

Expanded text:
ta sunt, intellecta conspiciuntur. Fuerunt ergo quidam, non sicut Moyses famulus Dei, non sicut multi prophetae ista intuentes et intelligentes, adjuti Spiritu Dei, quem Spiritum fide hauserunt, faucibus pietatis biberunt, ore interioris hominis ructuaverunt. Non ergo tales: sed fuerunt alii dissimiles, qui per istam creaturam potuerunt pervenire ad intelligendum Creatorem, et dicere de his quae fecit Deus: Ecce quae fecit, gubernat et continet; ille ipse qui fecit, implet sua praesentia ista quae fecit. Potuerunt hoc dicere. Nam ipsos et in Actibus Apostolorum commemoravit Paulus: ubi cum dixisset de Deo, In illo enim vivimus et movemur et sumus; quoniam apud Athenienses loquebatur, ubi isti doctissimi exstiterant, adjunxit continuo, Sicut et quidam secundum vos dixerunt . Non est leve quod dixerunt: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
eius ac̃stitutione mundi ꝑea
que facta s̃ intellecta c̃spiciunt᷑:
Sempiterna quoq uirtus ersac
go culpabiles : Quia cognoscentes
dm̃: nonsicut dm̃glorifica uer̃:¬
rificauer̃ Nec gratias egerun :¬

Expanded text:
us, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et go culpabiles? Quia cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverrifica
Abbreviated transcription (Latin):
in t̃ualla stellarũ: it inera ce¬
lestiũ corporũ Ita utcõputa¬
tionib quibuscdã adeã scientiã
ꝑuenrent. ut p̃dicerent defec¬
tũ solis: defectũ lune: & quando
p̃dicerent: euenr& Eodie &
cahora : tantũ & tanta parte exquan¬
ta parte illi p̃dixerañ Magna ix¬
dustria magna sollertia: Sedibi
creatorẽ scrutati sunt. positũ Ñ
longe ase & non inuener̃: Quẽsiin¬
uenssent. haberent apud se: Ob¬
time itaq rectissime accusatis.
qui potuer̃ inuestigare nume¬
ros siderũ. interualla tẽporũ.
defectũ lumnũ. cognoscere. p̃di¬
care : Recte accusati sunt. qũo
aquo ista facta atq: ordinata s.
non inuener̃ : quia querere Ne¬
glexerunt: Iuaũ non ualde
curas. sigiros siderũ. & cel estiũ
terrenorĩiue corporũ. nume¬
ros ignores: Uide pulchritu¬
dinẽ mundi & lauda c̃silium
creatoris: Uide qđ fecit: ama
quifecit: Tene hoc: maxime
ama quifecit. Quia &te ip¬
sũ amatorẽ suũ. adimaginẽ
a talib sapientib occupatis cir¬

Expanded text:
arum, itinera coelestium corporum, ita ut computationibus quibusdam ad eam scientiam pervenirent, ut praedicerent defectum solis, defectum lunae; et quando praedicerent eveniret, eo die, et ea hora, tantum et tanta parte, ex quanta parte illi praedixerant. Magna industria, magna solertia. Sed ibi Creatorem scrutati sunt positum non longe a se, et non invenerunt. Quem si invenissent, haberent apud se. Optime itaque et rectissime accusati sunt, qui potuerunt investigare numeros siderum, intervalla temporum, defectum luminum cognoscere et praedicere: recte accusati sunt, quoniam a quo ista facta atque ordinata sunt, non invenerunt, quia quaerere neglexerunt. Tu autem non valde cura, si gyros siderum et coelestium terrenorumve corporum numeros ignores. Vide pulchritudinem mundi, et lauda consilium Creatoris. Vide quod fecit, ama qui fecit: tene hoc maxime. Ama qui fecit: quia et te ipsum amatorem suum ad imaginem  talibus sapientibus occupatis cir
Abbreviated transcription (Latin):
uos eis eẽ longe deteriores Quod
illi ea colunt quȩ sunt: sed ꝓdus
colenda non sunt: Sunt enim &
idola: sed ad salutẽ nihil sunt:
Et qui colit arborem : ñ quidẽ
orando sedadorando : xonid co¬
lit quod nusquam ẽ. sed quod ita
colendũ nonẽ : Ipsa &iam daemo¬
nia: unde dicit apłs quȩ immo¬
lant gentes : daemoniis immolaN
& ñ dõ: utiq sunt: quib illos im¬
molare dicit : & quorũ Nos sotios
eẽ Ñ uult lam uero caelũ & t̾ra¬
& mare : &aer & sol & luna : &
c&era sidera: omia hȩc man festa
oculis apparent. Atq ipsis sensib
prȩsto sunt

Expanded text:
vos eis esse longe deteriores. quod vos eis esse longe deteriores. quod illi ea colunt quae sunt, sed pro diis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uni sunt : stultȩ uirgines sunt: Me¬
ritoq foris erunt : quia in t̃nȩ
affectũ grãe onsecũ ferunt
Quando ergo tales reppereris. ñ
tibi ꝑsuadeaNT In anitatẽ uaso¬
rũ suorũ: sedtu eis potius pleni¬
tudinẽ: Vnde ait apłs : Quisquis
se putat aliquid scire x̃dũ scit
quẽ ad modũ oporta  scire: Et
mox ostendens quid dixerit.
quisquis aũ inquit diligit dm̃
he cogiitus ẽ abillo Nec sic dice¬
re uoluit: cognouit illũ. Sed
dicendo cogiitus ẽ abillo: expres¬
sius uoluit comm̃dare : &iã hoc
ab illo nobis eẽ : ut eũ diligamus
Caritas enm dĩ. diffunditꝰ in
abillo : seda se ipso bonũ se arbitra¬
tur effectum: Unde aũ fieri po¬
test : ut talis non inse ipso. sed in
dño glori&ur¬
Deescis aũ quȩ idolis immolantur.
scimus quia nihil ẽ idolũ inmundo
Neq enim uos paganos dicimus.¬
xh aut schis mapaganorũ. sed habe
re cũ eis quandã similitudinem :
eo quod multos colatis deos. uerũ

Expanded text:
 sunt, stultae uirgines sunt me sunt, stultae uirgines sunt meritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino gloriDe escis autem quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo. Neque enim vos paganos dicimus, aut schisma paganorum, re cum eis quamdam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ commendant: Karitatẽ
Non commendant: Si cognoui¬
mus. Amemus: Nam cogntio
sine caritate : non saluos facit
Scientia inflat . caritas aedifi¬
cat: Si confiteri uultis & non
amare: Incipitis daemonib sin¬
les eẽ: Consitebantur daemo¬
nes filiũ dĩ & dicebant. quid
Nobis &tibi : & repellebant
Confitemini: & amplectimini:
Illi enim timebant de iniquita¬
tib suis: uos amate dimissorẽ ini¬
quitatẽ ur̃arũ : Scientia inflat
caritas aũ non aemulatur: Ñ
inflatur : Sic itaq: Adhibeatur
scientia : tã quã machna quȩdã
ꝑ quã structura caritatis assur¬
gat : quȩ man& in a&ernũ. &iam cũ
scientia destru&dur: Quȩ ad finẽ
caritatis adhbita : multũ ẽ utilis:
Perse aũ ipsa sine tali fine : non
modo suꝑflua. sed &iam ꝑnetio¬
sa probata est :¬
Siquis se exiftimat scire aliqͥd:
nondum cognouit: quem admo¬
dũ oporteat eũ scire : Siquis aũ
diligit dm̃ hic cognitus e abeo
Nescientes unde habeant quod

Expanded text:
tionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniime dictum: Scientia inflat. caritas autem non aemulatur, non inflatur. sic itaque adhibeatur scientia tamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adhibita multum est utilis, per se autem ipsa sine tali fine non modo superflua sed etiam perniciosa probata estSi quis se existimat scire aliquid, nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Si quis autem diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Nescie
Abbreviated transcription (Latin):
gaudens indomũ suã susceperit
dñm. Alt̃ dixerit . p̃sũ dignꝰ ut
sub tectũ m eũ intres: Ambo
saluatorẽ honorificantes: diũ¬
so & quasi c̃trario modo. Ambo
lud quo subiugatus ẽ mundus:
Na milleho no rando. Naud&
cotidie sumere: Etille hono¬
rando. Ñ aud& ullo die p̃t̃mite¬
re: Contẽptũ solũ p̃ uult cibus
eis quihoc ñ discernebaÑ ac &e¬
ris cibis. ueneratione singula¬
rit̃ debita: Continuo quippe
cũ dixiss& iudiciũ sibi mandu¬
cat &bibit. addidit ut dicer&.
Ñ iudicans corpus dñi: Quod
satis toto ipso loco epistole:¬
apparer&. Quid est xp̃m
manducare. Non hoc est so
lum insacramento corpus
eius accipere. Multi enĩ accipi¬
unt indign. dequib dic̃ apłs Qui
manducat & bibit calicẽ dñi in¬
digne. iudiciũ sibi manducat
&bibit: Sed quomodo iudican¬
tunc bibit: Qui aut̃ ñ in me
man& neego in illo. & si acci¬
piat sacramentũ: ad quirit
magnum tormentum:. Qui¬

Expanded text:
gaudens in domo sua susceperit gaudens in domo sua susceperit dominum, alter dixerit: non sum dignus, ut sub tectum meum intres: ambo saluatorem honorificantes diuerso et quasi contrario modo, ambo lud, quo subiugatus est mundus. nam et ille honorando non audet cotidie sumere et ille honorando non audet ullo die praetermittere. contemtum solum non uult cibus eis qui hoc non discernebant a ceteris cibis ueneratione singulariter debita. continuo quippe cum dixisset: iudicium sibi manducat et bibit, addidit, ut diceret: non diiudicans corpus, quod satis toto ipso loco in epistulapparet. Quid est Christum manducare? Non hoc solum est in sacramento corpus ejus accipere. Multi enim accipiunt indigni, de quibus dicit apostolus: Qui manducat panem et bibit calicem Domini indigne, judicium sibi manducabibit. Sed quomodo manducantunc bibit. Qui autem non in me manet, nec ego in illo, etsi accipit sacramentum, acquirit magnum tormentum.
Abbreviated transcription (Latin):
nentiusq uiuit : quo ad tan¬
tum sacramentum dignus
accedat: Qui enim mandu¬
cauerit indigne: iudicium
sibi manducat & bibit
Alius contra: immo inquit.
si tanta ẽ plaga peccati. atq
imp&us morbi: ut medica¬
menta talia differenda
sint: auctoritate antistitis.
deb& quisq ab altari oremo¬
ueri. adagendam poeniten¬
tiam: & eãdem auctoritate
reconciliari. Hoc est enim
b&. uel auferat se commu¬
nioni. uel reddat: C&erũ.
sitanta nonsunt: utex cõmu¬
nicandus quisq: iudic&ur.
Non se debere a cotidiana
medicina dominici corpo¬
ris separare: Rectius inter
eos fostasse quisquam diri¬
prȩcipue in xp̃i pace per¬
maneant: F aciat autem
unus quisq quod secundũ
fidem suam pie credit eẽ¬
faciendum: Neuter enĩeoꝵ
exhorr& corpus & sanguinẽ
dñi sed saluberrimũ sacram̃¬
tũ. cestatim honorare conten¬
dunt: Neq enĩ litigauer̾ int̾se¬
aut quisquã eo se altari p̃posuit.
zacheus & ille certurio. Cũ alt̃ eoꝵ.

Expanded text:
nentiusque uiuit, quo ad tannentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconciliari - hoc est enim bet, uel auferat se communioni uel reddat. ceterum si tanta non sunt, ut excommunicandus quisque homo iudicetur, non se debere a cotidiana medicina dominici corporis separare.\' rectius eos fortasse quisque diripraecipue in Christi pace permaneant; faciat autem unusquisque quod secundum fidem suam pie credit faciendum. Neuter enim eorum exhonorat corpus et sanguinem Domini, sed saluberrimum Sacramentum certatim honorare contendunt. Neque enim litigaveruntaut quisquam eorum se alteri praeposuit, Zachaeus et ille centurio; quum alter eorum
Abbreviated transcription (Latin):
uam multi de altari ac
ipiunt. & moriuntur:
& bibit : Non enim buc¬
cella dominica uenenũ
fuit iudae. Et tamen
accepit: Et cum acce
pit : in eum inimicus in¬
trauit. N on quia ma¬
lum accepit : sed quia
malus accepit : Uid&e
ergo fratres: Panem
cȩlestem: spiritaliter
manducate: Innocen¬
tiam ad alta re appor¬
tate: Pec cata & si sunt
cottidiana. uel non
sint mostifera: Ante¬
quam ad altare acce¬
datis. attendite quid
dicatis Dimitte nobis
debita postra: sicut &¬
& nos dimit timus debitorib
Nostris: Dimittis. dimittit᷑
tibi: Securus accede: Panis
est nonuenenum: Sed uide
sidimittis: Nam si nondi¬
mitis: mentiris. Et eimen¬
tiris. quem non fallis: Men¬
tiri dõ potes: dm̃ fallere
non potes: Nouit ille quid
agas: In tus te uid&: intus
te examinat: in tus inspicit
intus iudicat. intus aut
damnat aut coronat
Dixerit ali quis no cotidie
accipiendam euchariftiã
Quesieris. quare: Quoniã
inquit. eligendi sunt dies.
quibus purius homo conti¬

Expanded text:
uam multi de altari accipiunt et moriuntur,  bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum apit, in eum inimicus intravit; non quia malum accepit, sed quia bonum malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronaDixerit aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo conti
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid & iudas. magistri
uenditor & traditor impi¬
us : quãuis primũ ipsũ manib
eius confectũ sacram̃ tum car¬
nis & sanguins eius. cumc&e¬
ris discipulis. sicut apestius
lucas euangelista declarat.
nq: qui uel corde ficto carnẽ
illã manducant & sanguinẽ
bibunt: uel cũ mnducaueriNT¬
& biberint. apo state fiuNt. Nũ
Sed profecto ẽ quidã modus
i nducandi illã carnẽ. & bibep¬
di illũ sanguinẽ : Quo modo qui
nnducauerit &biberit. ipxp̃o¬

Expanded text:
? numquid et ludas, magistri ? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impius, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista declarat,  multi denique, qui uel corde ficto carnem illam manducant et sanguinem bibunt uel, cum manducauerint et biberint, apostatae fiunt, numqsed profecto est quidam modus manducandi illam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducauerit et biberit, i
Abbreviated transcription (Latin):
iudas. & tamen cũ scĩs discipulis
undecĩ intrabatꝰ exiebat : Ad ipsã
cenã dom izcã parit̃ accessit Con¬
ũ saricũ eis potuit: eos in qui¬
nare p̃potuit: Deuno pane. &
p&rus accepit & iudas. Ettam̃
quȩ pars fideli cũ insi dele: P&rus
enĩ accepitaduitã. iudas
aut̃ admostem: Quo modo enĩ
ille odor bonus. sic ille cibus
bonus: Sic̃ ergo odor bonus i ta
& cibus bonus bonus uiuificat.
malas mostificat. Qui enĩ man¬
ducauerit indigne: iudicium
sibi manducat & bibit. Iudiciũ
utuenias adp̃miũ bonorum
nemittaris in poenã malorũ:
tes buccellas. ad iudiciũ suũ: Qui
enim manducat & bibit indigne.¬
Secai. iudiciũ sibi manducat & bibit:
Non malũ est quoddatur. sed
bonũ malo in iudicium datur:
Bene esse Ñpotest. male accipi¬
quoꝰ ait . qui manducat meã car¬
nem & bibit meũ sanguinẽ. in
me man& &ego in illo: quomo¬
do intellecturi sumus Nũꝗd
& iam illos hic poterimꝰ accipe¬
re. dequib dic̃ apł̃s. quodiudi¬

Expanded text:
Judas, et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam coenam Dominicam pariter accessit, conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus accepit et Judas, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit : judicium ut venias ad praemium bonorum, ne mittaris in poenam malorum. tes buccellas ad judicium suum? qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum male in judicium datur. Bene esse non potest male accipiquod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit apostolus quod iudi
Abbreviated transcription (Latin):
tcum dixiss& aliis
sumus odor uitȩ inuitam : aliis
odor mostis in mostem : subie¬
cit statim Etad haec quis ido¬
neus : Id est. quis iooneus in¬
tellegere : quamiuste fiat : quod
uident. uideant. & quiuident
cȩci fiant : Ipsa ẽ enĩ altitudo di¬
uitiarum sapienti& dĩ: qui facit
ex eadam massa: aliutduas in ho¬
norem. aliud in contum eliam.
Etdicit᷑ carni & sanguini: Oho¬
mo tuquis es qui respondeas dõ :
Quis ergo & in hac recognoscit in¬
tellectum dni: aut quisconsilia¬
rius fuit : In quibus ds huius
tuli excecauit m̃tes infidelium:
ut nonfulgeat in eis in lu¬
minatio euangelii gloriã xp̃i:¬
legis & ꝓph&arum: sic transeant
ad xpm : ut non sint in eis in qui¬
bus obuelatũ ẽ & ipsũ euangeliũ:
In his enim quipereunt eẽ obuela¬
tũ ait apłs: In quibus ds. sȩculi
huius excecauit mentes infideliu :
ut non fulgeat in lunatio euange

Expanded text:
cum dixisset: aliis quidem sumus odor uitae in uitam, aliis odor mortis in mortem, subiecit statim: et ad haec quis idoneus? id est quis itelligere quam juste fiat quod vident videant, et qui vident caeci fiant? » Ipsa est enim altitudo divitiarum sapientiae Dei, qua facit ex eadem massa, aliud vas in honorem, aliud in contumeliam; et dicitur carni et sanguini, O homo tu quis est qui respondeas Deo ? Quis ergo et in hac re cognoscit intellectum Domini, aut quis consiliartum: in quibus Deus hujus saeculi excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illis illuminatio Evangelii gloriae ChriLegis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat
Abbreviated transcription (Latin):
speciem: Acsi ꝑseuerant᷑ r&i¬
nens atq custodiens fidem.
spem & caritatem: intendat
inspeciem. expignore quod
bit omnem ueritatem. cum

Expanded text:
speciem; ac sic perseueranter retinens adque custodiens fidem, spem et caritatem intendat in speciem ex pignore, quodbit omnem ueritatem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: Inagnitione igitur dĩ.
iustitiaq & scĩtate ueritatis.¬
si quifdedie in diẽ ꝓficiendo reno¬
uatur : transfert amorem. A
temporalib adȩterna : Auisibili¬
bus aointelligibilia: a carnalibus
Adsp̃italia: Atq. abistis cupidita¬
tẽ frenare ł minuere: illi se ca¬
ritate alligare: diligent̃ insistit :
Tantũ aũ facit. quantũ diuinitus
Adiuuatur: Dĩ quippe senten¬
tia est. sine me pihil potestis fa¬
cere: In quo ꝓfectu & accessu:
tenentẽ mediatoris fidẽ : cum
dies uitȩ huius ultimis quemq:
cõpererit : ꝑducendus ad dm̃
quẽ coluit: & ab eo ꝑficiendus.
excipi&ur ab angelis scĩs : Incor¬
ruptibile corpus infine saeculi:
ñ adpoenã sed adgloriã recepturus :¬
nhac quippe imagine tunc per¬
fecta erit dĩ similitudo: quando
dĩ ꝑfecta erit uisio: De qua dic̃
in enigmate : tunc autem facie ad
faciem: Itẽ dicit: Nos aũ reuelita
facie gloriã dnĩ speculantes. in ean¬
dem imaginẽ transformamur.

Expanded text:
avi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Item dicit, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur
Abbreviated transcription (Latin):
&iam hominis. inȩternam po¬
uitatem mutatio fier&. pon di¬
co & incorpore: quod certum
manifestum est. Ad huc inue¬
terem corruptionem. atq inmor¬
tem tendere: infine post
reno uandum : quando uere tota
nouitus erit : Sed excepto corpo¬
re si in ipso animo. qui ẽ homo
interior : perfecta inbaptis mo
nouitas fier&. pondicer& aposto¬
lus : Et si exterior homo noster
corrumpitur . sed interior renoua¬
tur de die indiem: Profecto enĩ.
qui dedie indiẽ adhuc renouatur.
ex hoc qđ ad huc in n& ustate sunt. quã¬
uis iã baptizati. &hoc &iã adhucs
filii scłi Ex hoc &iã qđ in nouitate
sunt : hoc ẽ explena & perfecta re¬
missione peccatorum : & quantum¬
cumq illud est quod spiritaliter
sapiunt: eiq congruos mores aguns.
filii dĩ sunt: Intrinsecus enim:
exuimus u&erem hominem : & in

Expanded text:
etiam hominis in aeternam nouitatem mutatio fieret—non dico et in corpore, quod certe manifestum est adhuc in ueterem corruptionem atque in mortem tendere in fine postea renouandum, quando uere tota nouitas erit, sed excepto corpore si in ipso animo, qui est homo interior, perfecta in baptismo nouitas fieret -, non diceret apostolus: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. profecto enim qui de die in diem adhuc renouatur, ex hoc, quod adhuc in uetustate sunt, quamuis iam baptizati, ex hoc etiam adhuc sunt filii saeculi; ex hoc autem, quod in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et in
Abbreviated transcription (Latin):
ma curatio ẽ. causã remouere
languoris qđ ꝑ omniũ fit indul¬
gentiã peccatorũ: Scđa Ipsum
sanare languorẽ: Quod si paula¬
tim ꝓficiendo. sit renouatio nẽ
huius imaginis: quae duo. de¬
monstrant᷑ in psalmo ubi legit᷑
qui ꝓpicius fit omnib. Inigui¬
tatib tuis. qđ sit inbaptismo:
Deinde sequit᷑ . qui sanat omnes
languores tuos. qđ sit coitidians
accessibus. cũ hȩc imago renouat᷑
De qua re apłs aꝑtissime locutus
ẽ dicens Et si exterior homo
noster corrumpitur: sed inte¬
rior renouatur de die indiem:
Renouamur aũ inagnitione dĩ.¬

Expanded text:
ma curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione D
Abbreviated transcription (Latin):
uatus : quare spoliari nonuis ÷
Non inquit: Uide quid sequitur
N olumus spoliari. sed suꝑ uestiri:
Cub terrena tunicagemo: ad cȩ¬
lestem festino: Illam uolo accipe¬
re: istam nolo ponere: In quo no¬
lumꝰ spoliari. sed suꝑ uestiri: Ergo
paule intellegã te : Quid dicis :
fi& iniuria tanto illi uestimento
cȩlesti: utueniat tibi superhos
pannos mostalitatis & corrupti¬
onis : ut hoc sit inferius. illud
superius. Hoc interius. illud ex¬
ponsic dico: Nolo spoliari. sed
super ueftiri: Non tam̃ ut sub
incorruptione. maneat corru¬
ptio. sed ut absorbeatur morta¬
le auita: Bene clamasti quiscri¬
pturã nofti: Sed nealiquis
ignarus scripturarũ uerba mea
put& subsecuta. Pauli sunt
uerba om̃a ista: a postolica uer¬
ba sunt : In gemiscimꝰ grauati.
in quo polum spoliari sed super¬
uestiri ut absorbeatur mostale

Expanded text:
vatus, quare spoliari non vis? vatus, quare spoliari non vis? Non, inquit. Vide quid sequitur: Nolumus spoliari, sed supervestiri. Sub terrena tunica gemo, ad coelestem festino: illam volo accipere, istam nolo ponere. In quo nolumus spoliari, sed supervestiri. Ergo, Paule, intelligam te, quid dicis? Fiet injuria tanto illi coelesti vestimento, ut veniat tibi super hos pannos mortalitatis et corruptonis, ut hoc sit inferius, illud superius; hoc interius, illud exon sic dico. Nolo spoliari, sed supervestiri. Non tamen ut sub incorruptione lateat corruptio, sed ut absorbeatur mortale a vita. Bene exclamasti, qui Scripturas nosti. Sed ne aliquis ignarus Scripturarum verba mea putet subsecuta, Pauli sunt verba, omnia ista apostolica verba sunt: Ingemiscimus gravati, in quo nolumus spoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale