comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum uerbi. Et quod ꝑeunte orbe
toto pauei. idẽ. octo anime salue
facte sunt ꝑaquã. significat quia
ad cõparationem ꝑeumtium
gentilium. uideorum. hereticoꝵ.
et falsorum fidelium. multo bre¬
uior ẽ numerus electorum. Unde
de angusta porta et arta uia quȩ
ducit aduitam dicit᷑. et pauei s̃
quimnueniunt eam. Et iterum
Nolite timere pusillus grex quia
complacuit patri uro dare uobis
regnum. De quo pusillo grege: et
hic apte subiungitur Non car¬
nis depositio sordium: s consciẽ¬
tia bone interrogatio in dm̃.Ubi
enim ẽ conscientia bona: nisi ubi
ẽ et fides nonficta: docet nãq
apłs paulus: qui i finis p̃cepti ẽ
caritas de corde puro et conscien¬
tia bona. et fide nonficꝰta. Quod
gͦ aqua diluiui non saluauit
extra archam positos. s occidit.
sine dubio p̃figurabat omnem:
hereticum licet habentem bap¬
tismatis sacramentum non aliis
s ipsis aquis adinferna mergẽ¬
dum: quibus archa subleuat᷑

Expanded text:
tos verbi, et quod pereunte orbe tos verbi, et quod pereunte orbe toto pauci, id est, octo animae salvae factae sunt. Per aquam significat quod ad comparationem percuntium, gentilium, Judaeorum, haereticorum et falsorum fidelium multo brevior est numerus electorum. Unde, de angusta porta et arcta via quae ducit ad vitam dicitur: Et pauci sunt qui inveniunt eam, et iterum: Noli timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum. De quo pusillo grege et hic apte subjungitur: Non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio in Deum. Ubi est enim conscientia bona, nisi ubi est fides non ficta? Docet namque apostolus Paulus, quod finis praecepti est charitas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. Quod ergo aqua diluvii non salvavit extra arcam positos, sed cecidit, sine dubio praefigurabat omnem haereticum, licet habentem baptismatis sacramentum, non aliis, sed ipsis aquis ad inferna mergendum quibus arca sublevatur
Abbreviated transcription (Latin):
Qui increduli fuerunt aliquãdio
quando expect᷑abant di patienti¬
am indiebus noe cum fabricare¬
tur archa. Nam et ipsa cdi patien¬
dia p̃dicatio eius erat. cũ noe
centum annis arche oꝑibus in¬
sistens. quid mundo futurum
eẽt: cotidiana oꝑis executione
monstrabat. Unde paulus ait
aniguoras qm̃ patientia di ad
penitentiam te adducit: et cet̾a
alia trans latio hunc locum ita
habet: x p̃s semel ꝓpeccatis nr̃s
mortuus ẽ iustus ꝓiniustis. ut
nos adducat addm̃. Mortifica¬
tos corpore. s uiuificatos inspĩt
Inquo et spũ et eis quuncarne
erant p̃dicauit: qui quondam
non crediderant. indiebus illis
cum expectaretur. di patientia
idẽ. octo anime salue facte sunt
ꝑ aquã: quod et uos nunc simi¬
les forme saluos facit ꝑbaptis¬
mum. Formam baptismi assi¬
milatam dicit arche et aquis di¬
luuii. Et recte omnino: quia et
ipsa fabricatio arche delignis
leuigatis constructionem signi
sicat eccłe: que fit de collectione
animarum fidelium. ꝑarchitec¬

Expanded text:
increduli fuerunt aliquando, quando exspectabat Dei patientia in diebus Noe, cum fabricaretur arca . Nam et ipsa Dei patientia praedicatio ejus erat, cum Noe centum annos arcae operibus insistens, quid mundo futurum esset quotidiana operis exsecutione monstrabat. Unde PAn ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit, etc. Alia translatio hunc locum ita habet: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos adducat ad Deum, mortificatos corpore, sed vivificatos in spiritu, in quo spiritu et eis qui in carne erant praedicavit, qui quondam non crediderant in diebus illis, cum exspectaret patientia.  octo animae salvae factae sunt per aquam. Quod et nos nunc similis formae salvos facit baptisma. Formam baptismi assimulatam dicit arcae, et aquis diluvii. Et recte omnino quod et ipsa fabricatio arcae de lignis levigatis constructionem signat Ecclesiae, quae fit de collectione animarum fidelium per architec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissionis aut aduentus ad ui¬
dicandũ uiuos & mortuos. Sed
cũ ita unumquẽq diem scłi nr̃i
eterna sua memoria cõplectatur
ut annorũ mille cireuitus. ita
mille annos ut unius diei spaciũ
sine labore circumspiciat. masu¬
feste intelligendum. quod ipsoꝵ
quoq dierum et annorum omn¬
um finem certissime nouent &
absq ulla dubietate. hoc quoq :¬
nouerit.q: ñ ad uentus ipsius cla¬
ritas reuelanda. quando ꝓmissa
scĩs sint p̃mia reddenda. Unde et
recte subiungit᷑. Non tardat dñs

Expanded text:
promissionis aut adventus, ad jupromissionis aut adventus, ad judicandum vivos et mortuos. Sed cum ita unumquemque diem saeculi nostri aeterna sua memoria complectatur, ut annorum mille circuitus, ita mille annos ut unius diei spatium sine labore circumspiciat, manifeste intelligendum quod ipsorum quoque dierum et annorum omnium finem certissime noverit, et absque ulla dubietate hoc quoque praenoverit, quando adventus ipsius claritas revelanda, quando promissa sint sanctis praemia reddenda. Unde et recte subjungitur: Non tardat Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
non diei futuro uiditii. s diese¬
sterno que p̃terut ante ocłos cõ¬
ditoris adequat. Immo omnes
annos nr̃os. idẽ scłi huius omne
tempus custodie noctis unius
quȩ ẽ quarta pars noctis assimi¬
lat. Ita beatus petrus unũquẽq
diem scłi p̃sentis mille annis. et
mille annos unicuiq diei apud
dnm̃ equipperat. idẽ. eusdẽ men¬
sure asseuerat. quia uidelicet oĩa
et parua et magna equalit ipse
conspicit. Et quidem petrus siboc
de die uiditii uellet tantũ intel¬
legi. quod uere tande eẽt longitu¬
dinis quanti sunt mille anni no¬
stri: poterat utiq aꝑtius suam
indicare sententiã. neq opus eẽt
ad dere apud dm̃. quia ille dies ul¬
timus si tante eẽt longitudinis
etiam hominibꝰ cunctis ubi adue¬
nisset appareret. Ideo aut̃ hȩc apl̃s
cõmemorat: ut conuincat eos
quos dicere p̃miserat. ubi ẽ ꝓmis¬
sio aut aduentus eius: ostendens
dominũ nequaquã oblitum suȩ

Expanded text:
non diei futuro judicii, sed diei henon diei futuro judicii, sed diei hesterno qui praeteriit, ante oculos Conditoris adaequat, imo omnes annos nostros, id est saeculi hujus omne tempus custodiae noctis unius, quae est quarta pars noctis, assimilat, ita beatus Petrus quasi unumquemque diem saeculi praesentis mille annis et mille annos unicuique diei apud Dominum aequiparat, id est, ejusdem mensurae asseverat. Quia videlicet omnia, et parva et magna, aequaliter ipse conspicit. Et quidem Petrus si hoc de die judicii vellet tantum intelligi, quod vere tantae esset longitudinis quantae sunt mille anni nostri, poterat utique apertius suam indicare sententiam, neque opus esset addere, apud Dominum, quia ille dies ultimus si tantae esset longitudinis, etiam hominibus cunctis ubi advenisset appareret. Ideo autem haec Apostolus commemorat, ut convincat eos quos dicere praemiserat: Ubi est promissio aut adventus ejus? ostendens Dominum nequaquam oblitum suae
Abbreviated transcription (Latin):
et illos celos qui diluuio perie¬
runt. Et post diluuium. reposi¬
ti sunt. igni ultimo ꝑdendos
asseuerat. Unum uero hoc non¬
lateat uos lmĩ: quia unus dies
apud dm̃ sicut mille anni: et
mille anni.sicut unus dies. Qui¬
dã hanc sententiã ita intelli-¬
gendã putant quasi dies udi¬
tii tam ã habeat longitudi¬
nem quãtum mille annorum
spacium. Non considerantes
quia non ait simplicit᷑ erit unꝰ
dies sicut mille anni S unus
inquit dies apud dm̃. sicut mil¬
le anni: Quia nimirũ incogniti¬
one diuine uirtutis et p̃terita
et futura et p̃sentia. equaliter¬
p̃sentia constat. Et quȩ longa
nob̃ et quȩ b̃uia uident᷑ tempoꝵ
curricula. equalis utiq sunt spa¬
cii apud conditorem temporum:
Iuxta illud psalmiste. Qm̃ mille
anni ante ocłos tuos. sicut dies
esterna quȩ p̃teruit: Et sicut cu¬
stodia innocte quȩ ꝓnichilo ha¬
bent᷑ anni eorum. Sicut enim cõ¬
stat quia psalmista mille annos

Expanded text:
et illos coelos qui diluvio perieet illos coelos qui diluvio perierunt, et post diluvium repositi sunt, igni ultimo perdendos asseverat. Unum lateat vos, charissimi, quia unus dies apud Dominum sicut mille anni, et mille anni sicut unus dies. dam hanc sententiam ita intelligendam putant, quasi dies judicii tantam habeat longitudinem, quantam mille annorum spatium, non considerantes quia non ait simpliciter erit unus dies sicut mille anni, sed: Unus, inquit, dies apud Dominum sicut mille anni. Quia nimirum in cognitione divinae virtutis, et praeterita, et futura, et praesentia aequaliter constant. Et quae longa nobis et quae brevia videntur temporum curricula, aequalis utique sunt spatii apud Conditorem temporum, juxta illud Psalmistae: Quoniam mille anni ante oculos tuos, sicut dies hesterna, quae praeteriit, et sicut custodia in nocte , quae pro nihilo habentur, anni eorum erunt. Sicut enim constat quia Psalmista mille annos
Abbreviated transcription (Latin):
lat. ꝑ ħi ꝑdita: mundus qͥ ihis c̃sti¬
terat periit. Nã suꝑiores mundi
partes: diluiuum minime tan¬
gebat. Periit gͦ terra: quia subu̾sa
et cooꝑta aquis. non solum tanto
tempore insitum sibi fruetifican¬
d statum ꝑdidit. S etiã sicut su¬
pra docuimus: dissimilẽ plerisq
inlocis abeo quã pͥmo acceperat.
faciem recepit. Perierunt et celi:
sođm quantitatẽ et spacia aeris
huius. Ex creuit enim aqua. ut
sc̃s augustinus ait. Et totã istã
capacitatem ubi aues uolitant
occupauit. ac sic ytiq celi peri¬
erunt ꝓpinqui terris: scđm qͦd
dicunt᷑ aues celi. Sunt aut̃ in¬
quit et celi celorum suꝑiores
infirmamento: s utrũ et ipsi
perituri sint igni. anhi sols qͥ
etiam adiluuio perierunt: di¬
sceptatio ͤ aliquando scrupulo¬
sior ẽ inter doctos. Cȩli autem
quinunc sunt. et terra: eodem
uerbo repositi. sunt igni reserua¬
N indie uiditii. et ꝑditionis im¬
piorum hominũ. Patet gͦ senten¬
dia beati petri: quia illã terram

Expanded text:
 perdita mundus qui in his constiterat periit. Nam superiores mundi partes diluvium minime tangebat. Periit ergo terra, quia submersa et cooperta aquis non solum tanto tempore insitum sibi fructificandi statum perdidit, sed etiam, sicut supra docuimus, dissimilem plerisque in locis ab ea quam primo acceperat faciem recepit. Perierunt et coeli secundum quantitatem et spatia aeris hujus. « Excrevit enim aqua, ut sanctus Augustinus ait, et totam istam capacitatem ubi aves volitant occupavit. » Ac sic utique coeli perierunt propinqui terris, secundum quod dicuntur aves coeli. Sunt autem inquit et coeli coelorum superiores in firmamento, sed utrum et ipsi perituri sint igni, an hi soli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos. Coeli autqui nunc sunt, et terra eodem verbo repositi sunt, igni reservati in diem iudicii et perditionis impiorum hominum. Et intia beati Petri, quia illam terram
Abbreviated transcription (Latin):
simam: ut eos qui alit p̃dicare
p̃sũpserant. coherceat. Et nos qͦ
sedulus ammonet ñ aliter uitã
inuenire posse ꝑpetuam: nisi
illo consequamur fidei et oꝑis
da et custodienda usq ad finem
uite huuis ꝑmaneamus. Cui si¬
mile ẽ illud apłi pauli. Nemo
uos sedueat inanibus uerbis:
ꝓpt̾ hoc enim uenit ira dei infi¬
lios diffidentie. Quod uero in
alia translatione dicit᷑. uerax
ẽ & non ẽ mendax: ad pͥiorem
uersiculum respicit. quo dicit᷑.
S sicut unctio eius docet nos de
omnibus. Significans quia ue¬
rax ẽ eius unctio. idẽ ipse sp̃s.
qui docet homines. mentiri nõ
pot̾. Et sicut docuit uos mane¬
te ineo. Poctrinis uariis et pere¬
grinis: nolite ab duci. Ea fide
eo ritu. quo ipse docuit in illo
masiete. Qui enim ꝑseuerauerit
usq infinem: hic saluus erit ut eũ¬

Expanded text:
sima, ut eos qui aliter praedicare sima, ut eos qui aliter praedicare praesumpserint coerceat, et nos quoque sedulus admoneat non aliter vitam inveniri posse perpetuam, nisi illam sequamur fidei et operida et custodienda usque ad finem vitae hujus permaneamus. Cui simile est illud apostoli Pauli: Nemo vos seducat inanibus verbis; propter haec enim venit ira Dei in filios diffidentiae . Quod vero in alia Translatione dicitur: Et verax est, et non est mendax, ad priorem versum respicit, quo dicitur: Sed sicut unctio ejus docet nos de omnibus, significans quia verax est eadem unctio, id est, ipse Spiritus qui docet homines, mentiri non potest. Et sicut docuit vos, manete in eo. Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. Ea fide, eo ritu quo ipse docuit, in illo manete. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . E
Abbreviated transcription (Latin):
quit domino aduuante ꝓcura
mo consecuti estis: integram urõ
in corde & corpore seruetis Iuxta
illud apłi pauli. Sp̃m nolite ex¬
tinguere. Sicq fit: ut docente
interius uos spũ. minus indige¬
atis extrinsecus hominum insti¬
tutione doceri. Potest unctio de
di mandata: eor qͦd implet inflã¬
mat. S sicut unc̾tio eius docet
uos de omnibꝰ. Meritoaddit de om̃ib
quom et ineuangłio dñs de eođd sp̃u loq̃ns.
discipłis ait ipse uos docebit omnia:
quia uisi hisdem sp̃s cordi assit
audientis: ociosus ẽ sermo docto¬
ris Nemo gͦ docenti homini
tribuat quod ex ore docentis
intellegit: quia nisi intus sit
qui doceat. doctoris lingna exte¬
rius inuacuum laborat. Nec ta¬
men doctor cessare debet. quin
quod ualet faciat Iuxta id qͦd
paulus ait Ego plantausi apollo
rigauit deus autem incrementũ
dedit. Et uerum ẽ. & ñẽ mendati¬
um. Sollertius crebra iteratione
inculcat ueraeẽmqͦ p̃dicat. et
ab omni falsitatis sorde mundis¬

Expanded text:
quit, Domino adjuvante procuratmo consecuti estis, integram vestro in corde et corpore servetis, juxta illud apostoli Pauli: Spiritum nolite exstinguere . Sicque fit ut docente interius vos Spiritu, minus indigeatis extrinsecus hominum institutione doceri. Potest unctio de Dei mandata cor quod implet inflammat. Sed sicut unctio ejus docet vos de omnibus. Merito addidit de omnibus, quomodo in Evangelio Dominus de eodem Spiritu loquens discipulis ait: Ipse vos docebit omnia . Quia nisi idem Spiritus cordi adsit audientis, otiosus est sermo doctoris. Nemo ergo docenti homini tribuat quod ex ore docentis intelligit, quia nisi intus sit qui doceat, doctoris lingua exterius in vacuum laborat. Nec tamen doctor cessare debet, quin quod valet faciat, juxta id quod Paulus ait: Ego plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . Et verum est, et non est mendacium. Solertius crebra iteratione inculcat vera esse quae praedicat, et ab omni falsitatis sorde mundis
Abbreviated transcription (Latin):
conp̃hensi. S et alio loco eũdisci¬
pulorum animos afastu elatio¬
nis conpescere curaret: angłici
ca  sus illis ꝓmit exemplum.
uidebam inquiens sathanã. qua¬
si fulgur decelo cademtem. Nouit
dominus pios detemptatione

Expanded text:
comprehensi. Sed et alio loco cum discicomprehensi. Sed et alio loco cum discipulorum animos a fastu elationis compescere curaret, angelici casus illis proponit exemplum, Videbam, inquiens, Satanam quasi fulgur de coelo cadentem . Novit Dominus pios de te
Abbreviated transcription (Latin):
cruciabant. Cruciabant quidẽ¬
uirum scm iniqua ꝓximorum
facta parit̾ et u̾ba: quȩ cotidie
cernens. nullatenus corrigere¬
ualebat. S tamen ipse ta m rec¬
te se regebat. ut nec uisis eorum
flagitiis. nec auditis abaliquo
caste suȩ mentis fuscaret intu¬
itum: s indefessa intentione
ceptis suȩ iustitie insistebat ac¬
abꝰ. uel certe aspectu et auditu
iustus erat: quia nichil millo
p̃sentes nisi iustitie et oꝑa cerne¬
bant: et audiebant eloquia. Nichil
fama de illo ꝑabsentes. nͥ quod
ad iustitiam ꝑtineret uulgabat:
ad exemplũ beati iob. quidicit.
auris audiens beatificat me.
et ocłos uidens testimonium
reddebat michi. Et notandum
quod beatus petrus inhoc loco
dominici magisterii:sequitur
exemplum. Et ipse enim dominꝰ
in euuangłio dedie uiditii lo¬
quens subitaneum uel diluui
uel. ignis sodomitici aduentũ
ad memoriam deducit: ubi
iusti liberati: reꝓbi autem sint
in opinione ꝑditionis laqueo

Expanded text:
cruciabant cruciabant sanctum virum iniqua proximorum facta pariter et verba; quae quotidie cernens nullatenus corrigerevalebat; sed tamen ipse tam circumspecte se gerebat, ut nec visis eorum flagitiis, nec auditis, in aliquo castae suae mentis fuscaret intuitum, sed indefessa intentione coeptis suae justitiae insistebat actibus. Vel certe aspectu et auditu justus erat, quia nihil in eo praesentes nisi justitiae opera cernebant et audiebant eloquia, nihil fama de illo per absentes, nisi quod ad justitiam pertineret vulgabat, ad exemplum beati Job, qui ait: Auris audiens beatificabat me, et oculus videns testimonium reddebat mihi . Et notandum quod beatus Petrus in hoc loco Dominici magisterii sequitur exemplum. Et ipse enim Dominus in Evangelio de die judicii loquens, subitaneum vel diluvii vel ignis Sodomitici adventum ad memoriam deducit, ubi justi liberati, reprobi autem sint inopinatae perditionis laqueo
Abbreviated transcription (Latin):
Unde in libro sapientie dicit᷑
hȩc iustum apereuntibꝰ impiis
liberauit fugientem descendẽ¬
te igne inpentapolim. Quibus
intestimonium nequitie. fum¬
gabunda constat deserta tersa.
et incerto tempore fructus ha¬
bentes arbores: Subauditur
et ipse fumigabunde constant
deserte.Et hoc ẽ quod hic quoq:
subiungit᷑. Exemplum eorum
qui impie acturi sunt ponẽs.
slam et ignis qui sodomitas
semel punit: ostendit patenter
quod impii sint sine fine passu¬
ri: et quod terra eorum fumiga¬
bunda constat. quod fructus
eius pulcherrimi cinerem habẽt
intus et fetorem. aꝑte omnibus
scłis innuit: quia delectatio car¬
nalis et sistultorum mentibꝰ ad
p̃sens adridet: nichil tarã inĩ¬
uisibilibꝰ nͥ incendium sibi re¬
seruat:: nisi ut fumus tormen¬
dat. Et iustum loth opp̃ssum
anefandorum inuiria conu̾sa¬
tione eruit. aspectu enim et
auditu iustus erat habitans
aput eos qui de die indiem a¬
nimam uistam iniquis operibꝰ

Expanded text:
Unde in libro Sapientiae dicitur: Unde in libro Sapientiae dicitur: Haec justum a pereuntibus impiis liberavit fugientem descendente igne in Pentapolim. Cujus in testimonium nequitiae fumigabunda constat deserta terra, et in certo tempore fructus habentes arbores . Subauditur: Et ipsae fumigabundae constant desertae. Et hoc est quod hic quoque subjungitur: Exemplum eorum qui impie acturi sunt ponens. Nam et ignis qui Sodomitas semel puniit, ostendit patenter quod impii sint sine fine passuri. Et quod terra eorum fumigabunda constat, quod fructus ejus pulcherrimi cinerem habent intus et fetorem, aperte omnibus saeculis innuit quia delectatio carnalis, etsi stultorum mentibus ad praesens arrideat, nihil tamen in invisibilibus nisi incendium sibi reservat, nisi ut fumus tormenponens et iustum Loth oppressum a nefandorum iniuria conversatione eruit aspectu enim et auditu iustus erat habitans apud eos qui diem de die animam iustam iniquis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
iuditii. Iustitie aut̃ p̃conẽ noe
cognominat: quia iustitie oꝑa
faciens cunctis intuentibus
qualit̾ coram domino uuen¬
dum eẽ  ostendit Neq enim u̾bo
quempiam docere reperitur:
quippe cuius nec unus sermo
reperitur ad dm̃ ꝓlatus uelho¬
minem. S quod maxime uir¬
tutis ẽ intota arche fabrica.
in aduentu diluiui insequẽtis
eui primordus ore quidem
silente. s cor dis deuotione ꝓm¬
tissima uissis obtemperare ce¬
lestibꝰ. Et eiuitates sodo morũ
ciuitates impiorum incinerem
redacꝰtas asserit. dupliciter in¬
telligi debet: quia et pͥmo ꝑin¬
cendium eas cum adiacentibus
terris incinerem redegit: et cum
loca incendii post modum mor¬
tui maris undis contexerit.
seruare ad huc uoluit circum¬
positam regionem. priscȩ speciẽ
pene: nascuntur enim ibi po-¬
ma pulcberrima quȩ et eden¬
di cupiditatem spectantibus
generent: Si carpas fatescunt
ac resoluunt᷑ incinerem: fumũq
excitant. quasi adhuc ardeant.

Expanded text:
judicii. Justitiae autem praeconem Noe judicii. Justitiae autem praeconem Noe cognominat, quia justitiae opera faciens cunctis intuentibus, qualiter coram Domino vivendum esset ostendit. Neque enim verbo quempiam docere reperitur, quippe cujus nec unus sermo reperitur ad Deum prolatus vel hominem, sed quod maximae virtutis est, in tota arcae fabrica, in adventu diluvii, in sequentis aevi primordiis, ore quidem silente, sed cordis devotione promptissima jussis obtemperare coelestibus. Et civitates Sodomorum civitates impiorum in cinerem redactas asserit, dupliciter intelligi debet. Quia et primo per incendium eas cum adjacentibus terris in cinerem redegit, et cum loca incendii postmodum mortui maris undis contexerit, servare adhuc voluit circumpositam regionem priscae speciem poenae. Nascuntur enim poma pulcherrima, quae et edendi cupiditatem spectantibus generant. Si carpas, fatiscunt, ac resolvuntur in cinerem, fumumque excitant, quasi adhuc ardeant.
Abbreviated transcription (Latin):
tanti quanti nunc in orbe cer¬
nuntur uniu̾so. Quod negari
forte potuiset: siñ etiam nunc
omnibus annis terrarũ faciẽ
cerneremus aquarum subu̾sio¬
ne mutatam. Quod tantomagis
tunc fuisse factum credit᷑. quã¬
tomaior ac diuturnior impetͥ
aquarum terras obsidens allu¬
ebat. S octauum noe iustitiȩ¬
p̃conem custodiuit: diluiium
mundo impiorum inducens.
constat omnibꝰ: quia noe deci¬
ma ab adam generatione natꝰ
ẽ. s octauum eum eũ nominat.
quia octo homines diluuium
euaserunt equib ille unus erat.
Idcirco aut̃ octa ui numeri facit
mentionem: ut occulte insinuet
quia tempora diluun discrimen
significent examinis ultimi. ꝗͣ¬
do dampnatis omnib reꝑbis:
om̃s iuste głamuite ꝑpetis acci
tis etates. Septima etiam nunc
agitur etas. in illa uita: ubi a¬
nime scõrum sabbato felici.
idẽ. requie ꝑfruunt᷑ eterna. Oc¬
taua ẽ uentura tempore resur¬
rectionis omnium: et uniu̾salis

Expanded text:
tanti quanti nunc in orbe certanti quanti nunc in orbe cernuntur universo. Quod negari forte potuisset, si non etiam nunc omnibus annis terrarum faciem cerneremus aquarum subversione mutatam. Quod tanto magis tunc fuisse factum creditur, quanto major ac diuturnior aquarum impetus terram obsidens alluebat. SPraeconem custodiuit, diluuium mundo impiorum inducens.Constat omnibus quia Noe decima ab Adam generatione natus est, sed octavum eum nominat, quia octo homines diluvium evaserunt, e quibus ille unus erat. Idcirco autem octavi numeri facit mentionem, ut occulte insinuet quia tempus diluvii discrimen significet examinis ultimi, quando, damnatis omnibus reprobis, omnes justi gloriam vitae perpetis accipsaeculi aetates, septima etiam nunc agitur aetas, in illa vita ubi animae sanctorum Sabbato felici, id est, requie perfruuntur aeterna, octava est ventura tempore resurrectionis omnium et universalis
Abbreviated transcription (Latin):
inabissi ꝓfunda sunt rapͥi.
Quidam eodices habent. S¬
ł. rugientib¬
rudibiis inferni detractos:
intartharum tradidit: quod
uocem uel suꝑbie elationis
uel eiulatus inpenis signifi¬
cat. Rugiunt namq fere: cũ
uel famem uel quid aliud mo¬
lestie patiuntͤ. ꝓpt̾ nimietatem
dationis ferre non ualentes
sIquid eis ad uersitatis
occurrerit. Et originali mũdo
non peꝑcit. Idem ipse mundus
ẽ. in quo nunc humanum ge¬
nus habitat. quem inhabita¬
uerunt hui. qui ante diluium
fuerunt. S tam̃ recte originalis
mundus ille quasi alus dicit᷑.
quia sicut inconsequentibus
huius epłe scriptum continet᷑.
Ille autem mundus aqua mui
datus ꝑut. et celi uidelicet qui
erant prius. idẽ. cunctis aeris
huius turbulenti spaciis. aqͣ¬
rum accrescentium altitudi¬
ne consũmatis. et terra quoq
inalteram faciem excedentibus
aquis ẽ immutata. Nã et simon¬
tes aliqui atq conualles abini¬
tio facti creduntur: ñ tamen

Expanded text:
in abyssi profunda sunt rapti. in abyssi profunda sunt rapti. Quidam Codices habent: Sed rugientibus inferni detractos in tartarum tradidit, quod vocem vel supernae elationis, vel ejulatus in poenis significat. Rugiunt namque fere, cum vel famem vel quid aliud patiuntur, propter nimietatem elationis ferre non valentes, si quid eis adversitatis occurrerit. Et originali mundo non pepercit. Idem ipse mundus est, in quo nunc humanum genus habitat, quem inhabitaverunt hi qui ante diluvium fuerunt. Sed tamen recte originalis mundus ille, quasi alius dicitur, quia sicut in consequentibus hujus Epistolae scriptum continetur, ille tunc mundus aqua it, et coelis videlicet qui erant prius, id est, cunctis aeris hujus turbulenti spatiis aquarum accrescentium altitudine consumptis, terra quoque in alteram faciem excedentibus aquis immutata. Nam etsi montes aliqui atque convalles ab initio facti creduntur, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mali.S rudentib inferni
detractos intartharum tradidit.
ri. hunc uersiculum alia trans¬
latio sic habet.S carceribus cali¬
ginis inferi retrudens: tradidit
iniuditio puniendos reseruari.
Ostendit gͦ ad huc angłis apo¬
staticis ultimi uiditii penam
deberi: dequa dominus dieit.
Ite inignem eternum: qui p̃parat¬
tus ẽ diabolo et angłis eius. Quã¬
uis iam penaliter hc̃ in¬
fernum. hoc ẽ inferiorem cali¬
ginosum aerem.tamquã carce¬
rem. acceperint.Quantum enĩ
ad sublimitatem celi: iã huius
aeris spacium dici infernus
ni appellat ipsam suꝑbie iactã¬
tiam qua angłicus sp̃s contra
ꝯditorem intumuit. Rudentes
quippe dicuntur. funes quibꝰ
naute uela suspendunt: ut
flante aura portus tranquilli¬
tatem relinquant: seseq sẽꝑ
ambiguis ponti fluctib credãt.
Quib conuenient rudentibus.
inmundorum spũum cona¬
mina comparant᷑:. qui mox
ut flatu suꝑbie inpulsi se ad¬
uersus conditorem erexerunt:
ipsis elationis sue conatibus

Expanded text:
mali. Sed rudentibus inferni detractos in tartarum tradidit, . Hunc versiculum alia Translatio sic habet: Sed carceribus caliginis inferi retrudens, tradidit in judicio puniendos reservari. Ostendit ergo adhuc angelis apostatis ultimi judicii poenam deberi, de qua Dominus dicit: Ite in ignem aeternum qui paratus est diabolo et angelis ejus , quamvis jam poenaliter hunc infernum, hoc est inferiorem caliginosum aerem, tanquam carcerem acceperint. Quantum enim ad sublimitatem coeli, jam hujus aeris spatium dici infernus ni appellat ipsam superbiae jactantiam, qua angeli ejus spiritus contra Conditorem intumuit. Rudentes quippe dicuntur funes, quibus nautae vela suspendunt, ut flante aura portus tranquillitatem relinquant, seseque ambiguis semper ponti fluctibus credant. Quibus convenienter rudentibus immundorum spirituum conamina comparantur, qui mox ut, flatu superbiae impulsi, se adversus Conditorem erexerunt, ipsis elationis suae conatibus
Abbreviated transcription (Latin):
as domino adfaciendum opus
tab̾naculi sponte ꝓpria cuncta
tribuens: Et ipsi artifices sponti
sua obtulerunt se ad faciendũ
opus. Neq ut dominamtes incle¬
ut ui delicet humilitatem quã
subditos et aduos et adiniucem
habere desideratis. ipsi prius
et actu monstretis: et in animo
seruetis. et integro. Iuxta illud do¬
minicum. Scitis quia hii qui uidẽ¬
tur pͥncipari gentib dominant᷑
eis et pͥncipes eorum potestatem
habent ipsorum. non ita erit in
uobis: s quicumq uoluerit fie¬
ri maior: erit ur̃ minister. Et qͥ¬
cumq uoluerit inuobis pͥmus

Expanded text:
as Domino ad faciendum opus as Domino ad faciendum opus tabernaculi, sponte propria cuncta tribuens, et ipsi artifices sponte sua obtulerunt se ad faciendum opus. Neque ut dominantes in clelicet humilitatem, quam subditos et ad vos et ad invicem habere desideratis, ipsi prius et actu monstretis, et in animo servetis integro, juxta illud dominicum: Scitis quia hi qui videntur principari gentibus, dominantur eis, et principes eorum potestatem habent ipsorum. Non autem ita erit in vobis, sed quicunque voluerit fieri major, erit vester minister; et quicunque voluer
Abbreviated transcription (Latin):
non coacte: s spontaneȩ scđm d̾m.
Coacto pascit gregem dĩ et ꝓuidet
poralium non habens unde ui¬
uat. Idcirco p̃dicat euangłium
ut de euuangłio uiuere possȩt.
Spontaneȩ uero et scđm đm: qui
nullius terrene rei. s tantum su¬
ꝑne mercedis intuitu u̾bum di
p̃dicat: quod utrumq distinguẽs
ad inuicem. apłs paulus. Si enim
uolens inquit. hoc ago: mercedẽ
habeo. Si autem inuitus: dispen¬
satio michi credita ẽ. Dispensadio
quippe ei credita dicit᷑. cui rei ex¬
terne curam ad tempus habere
p̃cipitur. yerbi grã. Qui triticũ
domini sui conseruis intempo¬
re disꝑtiri ubet᷑. cui assimilat᷑.
qui non spontance: s inuitus euã¬
gelitat. Neq turpis lucri gr̃a: s uoltm¬
fieri debeant. Iuxta illud exẽplũ
constructionis tabnacul quod
p̃sentem eccłe constructionem
p̃tendebat: ubi et omnis muti¬
tudo filiorum isrł obtulit men¬
te ꝓntissima atq deuota pͥmit¬

Expanded text:
non coacte, sed spontanee, etc. non coacte, sed spontanee, etc. Coacte pascit gregem Dei et providet ens unde vivat, idcirco praedicat Evangelium, ut de Evangelio vivere possit. Spontanee vero et secundum Deum, qui nullius terrenae rei, sed tantum supernae mercedis intuitu verbum Dei praedicat. Quod utrumque distinguens ab invicem apostolus Paulus: Si enim volens inquit hoc ago, mercedem habeo; si autem invitus, dispensatio mihi credita est. Dispensatio quippe ei credita dicitur, qui rei externae curam ad tempus habere praecipitur. Verbi gratia, qui triticum domini sui conservis in tempore dispertiri jubetur, huic assimilatur qui non spontanee, sed invitus evangelizat. Neque turpis tucri gratia, sed volunfieri debeant. Juxta illud exemplum constructionis tabernaculi, quod praesentem Ecclesiae constructionem praetendebat, ubi et omnis multitudo filiorum Israel obtulit mente promptissima atque devota primiti
Abbreviated transcription (Latin):
sine tribulationib ꝓp̃t innumerã
uitiate naturȩ labem transeant:
extorres certum ꝑpetue suȩ dãp¬
nationis exitum expectant:. Senio¬
res gͦ qui in uobis sunt. obsecro cõ¬
uidelicet testis: quod p̃sens illo pa¬
tientie adstitit et cuncta ut gerebã¬
tur aspexit. Uel certe quia et ipse
ꝓpt̾ nomen xp̃i carcerem. uincula.
ac u̾bera passus ẽ: ut inactibus
apłorum legimus. qui et eius que
infuturo reuelanda ẽ gła cõmu¬
nicator Tunc nimirum cũ in mõ¬
te scõ głam uultus eius celestem
cũiacobo et ioħe conspexit. siue
cũ resurrectionis et ascensionis eiꝰ
podentiam. cum ceteris qui affu¬
ere discipulis uidit. Pascite qui
in uobis ẽ gregem di. Sicut dñs
beato petro tocius gregis euis hoc
ẽ ȩccłȩ curam habere uissit: ita
ipse petrus sequentib ȩccłȩ pasto¬
ribus iuire mandat: ut eum quisq
qui secum ẽ gregem cdi sollicita
gub̃natione tute̾tur. ꝓuidentes

Expanded text:
sine tribulatione propter innumeram sine tribulatione propter innumeram vitiatae naturae labem transeant, extorres certum suae perpetuae damnationis exitum exspectant? CAPUT V. Seniores ergo qui in vobis sunt obsecrvidelicet testis, quod praesens illo patiente astitit, et cuncta ut gerebantur aspexit. Vel certe quia et ipse propter nomen Christi, carcerem, vincula ac verbera passus est, ut in apostolorum Actibus legimus. Qui et ejus quae in futuro revelanda est gloriae communicator. Tunc nimirum cum in monte sancto gloriam vultus ejus coelestem cum Jacobo et Joanne conspexit, sive cum resurrectionis et ascensionis ejus potentiam cum caeteris qui affuere discipulis vidit. Pascite qui in vobis est gregem Dei. Sicut Dominus beato Petro totius gregis ejus, hoc est Ecclesiae curam habere jussit, ita ipse Petrus sequentibus Ecclesiae pastoribus jure mandat ut eum quisque qui secum est, gregem Dei sollicita gubernatione tutetur. Providentes
Abbreviated transcription (Latin):
bat: sihic sic cruciat quos amat.
Si enim flagellantur filii. quid
debent sperare serui nequissimi:
Et siuistus uix saluabitur: impiꝰ¬
lunt credere pellagiani quod
inuno homine tota ẽ generis
et liberat grã xp̃i. Quare enim ui¬
stus uix saluus erit nunquid libe¬
rare iustum labor ẽ do: absit. Sed
ut ostendatur quod merito fue¬
rit dãpnata natura: non uult
facile de tanto malo nec ipse
omp̃s liberare: ꝓpt̾ quod et pecca¬
ta ꝓcliuia sunt. et laboriosa iusti¬
tia. nͥ amantib S caritas quos a¬
mantes facit: ex deo ẽ. Notandũ
autem quod hanc sententiam
beatus petrus deꝓu̾bus salomo¬
nis uixta ueterem dũ taxat edi¬
tionem assũpsit ꝓ quo innra
quȩ de hebraica ueritatis fonte
descendit. Scriptum ẽ. Siuistus
interra uix recipitur: quanto ma¬
gis impius ex peccator quod ẽ
apte dicere. Sitanta ẽ uitȩ morta¬
lis fragilitas. ut ne uisti quidem
qui in celo coronandi sunt. hanc

Expanded text:
bat, si hic sic cruciat quos amat. bat, si hic sic cruciat quos amat. Si enim flagellantur filii, quid debent sperare servi nequissimi? Et si justus quidem vix salvabitur, lunt credere Pelagiani quod in uno homine tota est generis et liberat gratia Christi. Quare enim justus vix salvabitur? Nunquid liberare justum labor est Deo? Absit. Sed ut ostendatur quod merito fuerit damnata natura, non vult facile de tanto malo nec ipse Omnipotens liberare. Propter quod et peccata proclivia sunt, et laboriosa justitia, nisi amantibus. Sed charitas quae hos amantes facit, ex Deo est. Notandum autem quod hanc sententiam beatus Petrus de Proverbiis Salomonis juxta veterem duntaxat Editionem assumpsit, pro qua in nostra quae de Hebraicae veritatis fonte descendit, scriptum est: Si justus in terra recipit, quanto magis impius et peccator ? Quod est aperte dicere: Si tanta est vitae mortalis fragilitas, ut ne justi quidem qui in coelo coronandi sunt, hanc
Abbreviated transcription (Latin):
Tamquã maledicus enim patitua
qui passionis suȩ tempore insui
saltem iniuria ꝑsecutoris effrena¬
turi. Qm̃ tempus ẽ: ut incipiat
iuditium dedomo dei. Duo sitt̃
uiditia di ꝑscripturas insinua¬
ta. unum occultum: alterum ma¬
nifestum. Occultũ uditium ẽ.
pena. qua nunc unusquisq ho¬
minum aut exercetur ad pur¬
gationem aut ammonet᷑ ad cõu¬
sationem: aut sicontemserit uo¬
cationem et disciplinam dei: ex¬
cecatur ad dampnationẽ. Iudi¬
tium autem manifestum ẽ: quo
uenturus ẽ dominus uidicare
uiuos et mortuos. Nunc autem¬
ẽẽ dicitur. tempus quo incipiat
uiditium de domo domini: idẽ
um afflictionum ad futura gau¬
dia p̃parat᷑. Namq reꝓbi tanto
securiores nunc et sine ullo uin¬
dicte u̾bere uitam transitoriam
ducunt: quanto eos infuturo
nichil nͥ uindicta restat. Iuxta
illud beati iob. Ducunt inbonis
diessuos. et inpunctu ad inferio¬
ra descendunt. Siautem pͥmum¬
illic feriat districtione quos reꝑ¬

Expanded text:
Tanquam maledicus enim patitur Tanquam maledicus enim patitur qui passionis suae tempore in sui injuriam persecutoris effrenatur. Quoniam tempus est ut incipiat judicium a domo Dei. Duo sunt judicia Dei per Scripturas insinuata: unum occultum, alterum manifestum. Occuitum judicium est poena, qua nunc unusquisque hominum aut exercetur ad purgationem, aut admonetur ad conversionem, aut, si contempserit vocationem et disciplinam Dei, excaecatur ad damnationem. Judicium autem manifestum est, quo venturus est Dominus judicare vivos et mortuos. Nunc autem dicitur esse tempus in quo incipiat judicium de domo Domini, id esum afflictionum ad futura gaudia praeparatur. Namque reprobi tanto securiores nunc et sine ullo vindictae verbere vitam transitoriam ducunt, quanto eis in futuro nihil nisi vindicta restat, juxta illud beati Job: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt. Si autem pferiat illic districtione quos re
Abbreviated transcription (Latin):
tribuimus. E contra autem ma¬
la quȩ gerimus nr̃e solum mali¬
tiȩ uel ignorantie deputamus.
ħmĩ nolite mirari inferuore. qui¬
dam codices habent. nolite pe¬
regrinare inferuore. Utriusq aut̃
uerbi sensus inꝓnitum ẽ. Quia
neq mirari fidelis quisq debet
quare inhac uita feruorem pati¬
atur. tribulationum. qui certa
ratione ideo nunc tribulationi¬
bus temptat᷑. ut cum ꝓbatus fu¬
erit. adfuturam uitę coronam
ꝑcipiendam dignus habeatiu.
Neque se aliquis ideo ꝑeregrinmiꝰ
et extraneum axpĩ menbris esi¬
mare debet. quia p̃sentis scłi fe¬
riatur adu̾sis: cum et dni exitꝰ
mortis. et eius eccłe. numquam
aꝓtomartyre abel. usq adult¬
mum electum qui infine scłi
nasciturus ẽ.: infidelium ꝑsecu¬
tio cessauerit. ynde bene cũ di¬
xisset nolite mirari inferuore.
addidit quasi noui aliquid cõ
tingat. Quia ualde ẽ antiquum
et frequens electis di uitȩ p̃sentis
adiisa ꝓeterna salute tollerare.

Expanded text:
tribuimus, econtra autem matribuimus, econtra autem mala quae gerimus nostrae solum malitiae vel ignorantiae deputamus. Charissimi, nolite mirari in fervore, dam Codices habent: Nolite peregrinari in fervore. Utriusque autem verbi sensus in promptu est, quia neque mirari fidelis quisque debet quare in hac vita fervorem patiatur tribulationum, qui certa ratione ideo nunc tribulationibus tentatur, ut, cum probatus fuerit, ad futurae vitae coronam percipiendam dignus habeatur; neque se aliquis ideo peregrinum et extraneum a Christi membris existimare debet, quia praesentis saeculi feriatur adversis, cum et Domini exitus mortis , et in ejus Ecclesia nunquam, a protomartyre Abel usque ad ultimum electum qui in fine saeculi nasciturus est, infidelium persecutio cessaverit. Unde bene cum dixisset, Nolite mirari in fervore, addidit: Quasi novi aliquid vobis contingat. Quia valde est antiquum et frequens, electos Dei vitae praesentis adversa pro aeterna salute tolerare.
Abbreviated transcription (Latin):
uel imperet. et inueniatur tãquã
falsus testis dei. aut sacrilegus.
uel introducens aliquid alienũ
adoctrina dñi. uel certe subrelin¬
quens et p̃teriens aliquid eorũ¬
quȩ do placita sunt. cum ipse
manifestissime p̃dicatoribus
ueritatis de his quos inbuerẽt
p̃cipiat dicens: Docentes eos ser¬
uare omnia. quecumq manda¬
ui uobis. Et ea enim quȩ ipse
man dauit non alia: et hec non
ex parte: s omnia suis auditoribꝰ
ad seruanda tradere iubet.Siqͥs
ministrat. tanquã ex uirtute ꝗͣ
administrat deus. Tanto humi¬
lius inpendat quisq ꝓximo bo¬
num. omne qͦd potest: quanto
certissime nouit. quõd asemet¬
ipso non potest habere quod
inpendat: et in omnib honorifi¬
suis ihu xpĩ p̃ceptum qui ait
uideant urã bona oꝑa. et glori¬
ficent patrem ur̃m qui incelis ẽ.
honorificatur gͦ deus in actibus
nrĩs. cum omne quicquid bene
ac scđm uoluntatem eius facimꝰ.
non hoc nrĩs meritis. s eius grẽ

Expanded text:
vel imperet, et inveniatur tanquam vel imperet, et inveniatur tanquam falsus testis Dei, aut sacrilegus, vel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et pquae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos vita imbuerent praecipiat dicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Et ea enim quae ipse mandavit non alia, et haec non ex parte sed omnia suis auditoribus ad servandum contradere jubet. Si quis ministrat tanquam ex virtute, quam administrat Deus: Tanto humilius impendat quisque proximo bonum omne quod potest, quanto certissime novit quoniam a semetipso non potest habere quod impendat, ut in omnibus honorificeptum quo ait: Videant vestra bona opera, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Honorificatur ergo Deus in actibus nostris, cum omne quidquid bene ac secundum voluntatem ejus facimus, non hoc nostris meritis, sed ejus gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
ter do dicit᷑. Et dimitte nobis
debita nr̃a sicut et nos dimitti¬
mus debitorib nrĩs. Et quidẽ
cuncta oꝑa bona que facimus
culpas qͥs fecimus diluere et oꝑire cͥtũ:
S hoc ideospecialiter de caritate
dicitur ꝑ quam ꝓximis nrĩs
ea que nobis debent donamꝰ:
Quia iustissimum ẽ ap̃ dm̃
ut uixtã mensurã pietatis
qua mensi fuerimus: remetiat᷑
nobis. Sicut econt᷑ terribiliter
duricordes uir sapiens arguit
dicens. homo homini seruat
iram: et ado querit medelã. Nec
dubitandum quod ineo quoq
qui ꝑcaritatem quicquid ualet
erga correptionem ꝓximi ammo¬
nendo. increpando. castigando.
oꝑantur: caritas ipsa cooperit
multitudinẽ peccatorum. Iaco
fecerit peccatorem aberrore ui¬
e sue.saluabit animã eius amor¬
te. et operit multitudinẽ pecca¬
torum. Siquis loquitur: quasi
sermories dei.Timens uidelicet
ne pret̾ uoluntatem dei. uel pre¬
ter quod inscĩs scripturis euidẽ¬
ter precipit᷑. Uel dicat aliquid.

Expanded text:
Et dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Et quidem cuncta opera bona quae facimus culpas quas fecimus diluere et cooperire certum est, sed hoc ideo specialiter de charitate dicitur per quam proximis nostris ea quae nobis debent donamus, quia justissimum est apud Deum ut juxta mensuram pietatis qua mensi fuerimus remetiatur nobis. Sicut e contra terribiliter duricordes vir sapiens arguit, dicens: Homo homini servat iram, et a Deo quaerit medelam ? Nec dubitandum quod in eo quoque qui per charitatem quidquid valet erga correptionem proximi, admonendo, inoperatur, charitas ipsa cooperit multitudinem peccatorum. Si fecerit peccatorem ab errore viae suae salvabit animam ejus a morte, et operit multitudinem peccatorum . Si quis loquitur quasi sermones Dei. Timens videlicet, ne praeter voluntatem Dei, vel praeter quod in Scripturis sanctis evidenter praecipitur, vel dicat aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuis ait. Cui benefaciatis: ad¬
tendentes. Qui enim ꝓpħarum
uerba attendentes bene utiq fa¬
ciunt. ut ꝑhec lucem possint
habere scientie. hoc pͥmum in¬
telligere debent: quia nullus ꝓ¬
phetarum scõrum ꝓpͥasua int̾¬
p̃tatione ppłis dognata uite
p̃dicauerit. s quȩ adomino didi¬
cerant. hec suis auditoribꝰ agenda
cõmendabant. queq insecreto
celestia archana ꝑceperunt.hec
simplicit uel loquendo. uel scribẽ¬
do di plebi tradebant. Et ñ sicut
gentium diuini qui.que ipsi
de corde suo finxerant hec turbis
deceptorum quasi diumi oracu¬
li consulta ꝓferebant. Sicut gͦ
ꝓpħe non sua ꝓpria. s dei uerba
scribebant: ita lector eorũ nõ sua
ꝓpria interp̃tatione potest ut.
ne asensu ueritatis exorbitet:
s hoc omnimodis debet atten¬
dere. quomodo sua uerba uolu¬
erit intelligi ipse quiscripserit.
Non enim uoluntate humana
allata ẽ aliquando ꝓphetia. s spũ¬

Expanded text:
superius ait: Cui bene facitis, atsuperius ait: Cui bene facitis, attendentes; qui enim prophetarum verba attendentes bene utique faciunt, ut per haec lucem habere possint scientiae, hoc primum intelligere debent, quia nullus prophetarum sanctorum propria sua interpretatione populis dogmata vitae praedicarit, sed quae a Domino didicerant, haec suis auditoribus agenda commendabant, quaeque in secreto coelestia arcana perceperat, haec simpliciter vel loquendo vel scribendo Dei plebi tradebant, et non sicut gentium divini, qui quae ipsi de corde suo finxerant, haec turbis deceptorum, quasi divini oraculi consulta, proferebant. Sicut ergo prophetae non sua propria, sed Dei verba scribebant, ita et lector eorum non sua propria interpretatione potest uti, ne a sensu veritatis exorbitet, sed hoc omnimodis debet attendere, quomodo sua verba voluerit intelligi ipse qui scripsit. Non enim voluntate humana allata est aliquando prophetia, e
Abbreviated transcription (Latin):
offendat. Quid eẽmus silucernã
ꝓphetici sermonis ñhaberemus:
S nunquid semꝑ lucerna erit
necessaria: non utiq donec dies¬
inquit illucesscat. Mane enim
adstabo et contemplabor. ad lu¬
cernam interim nocturnam
ꝑtinet quod filii dei sumus: et
nondum apparuit quid erimus.
Et incomꝑatione quidem im¬
piorum dies sumus: paulo di¬
cente. Fuistis aliquando tene¬
bre. nunc autem lux in domino.
S si compararemur illi uitȩ in
qua futuri sumus: ad hue nox
sumꝰ: ⁊ luc̃ naĩdigemꝰ. Et lucifer oriat᷑ in
cordib ur̃is. Quis: lucifer iste: Sidñm
dicas: parũ est. Lucifer iste. clarꝰ intellectꝰ
nrĩs: ipse illustrabit᷑. ipse ma¬
nifestabit᷑. dilectio erit qualem
nunc optamus: Et qm̃ non ẽ. su¬
spiramus. Et qualis erit. singuli
in singulis uidebimus: que modo
nunc facies nras alterutrum ui¬
debimus: hoc pͥmum intelligẽ¬
tes: quod omnis ꝓphetia scrip¬
Pendet hic u̾siculus. ex eo quod

Expanded text:
offendat, quid essemus si lucernam offendat, quid essemus si lucernam prophetici sermonis non haberemus? Sed nunquid lucerna semper erit necessaria? Non utique. Donec inquit dies lucescat. Mane enim astabo et contemplabor . Ad lucernam interim nocturnam pertinet quod filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus . Et in comparatione quidem impiorum, dies sumus, Paulo dicente: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed si comparemur illi vitae in qua futuri sumus, adhuc nox sumus, et lucerna indigemus. Et lucifer oriatur in cordibus vestris. Quis est lucifer iste? Si Dominum dicas, parum est. Lucifer ipse, clarus noster intnostris, ipse illustrabitur, ipse manifestabitur. Dilectio erit qualem nunc optamus, et quoniam non est suspiramus, et qualis erit, singuli in singulis videbimus, quomodo nunc facies nostras alterutrum videmus. Hoc primum intelligentes, quod omnis prophetia ScripPendet hic versiculus ex eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
constat enim uixta fidem eu¬
uangłiorum: quia p̃fatam uo¬
cem suꝑ dñm in monte clarifi¬
catum. Idem petrus cum iaco¬
bo et iohanne coapłis suis au¬
diuit. Et habemus firmiorem
ꝓpheticum sermonem. Illum
uidelicet quo exꝑsona media¬
toris di et hominum loqͥt᷑ dicens:
Dominus dixit ad me. filius
meus estu: ego hodie genui te.
Sienim quis piam inquit qͦd¬
dicens. Discredendum puca¬
uerit quod insecreto głam
redemptoris nrĩ conspexerimꝰ:
diuinamq uocem patris
ad eium factam audierimus:
certe sermoni ꝓphetico nemo cotͣ
dicere: nullus dehoc ambigere
audebit: quem diuinis scriptu¬
ris iam olim insertum omnes
uerum eẽ testant᷑. Cui bene fa¬
citis adtendentes: quasi lucer¬
ne lucenti incaliginoso loco.
Ordo sensus ẽ: eui attendentes
quasi lucerne lucenti. incaligi¬
noso loco benefacitis. In huiꝰ
et enim scłi nocꝰte tenebrosis tẽp¬
tationib plena. ubi difficile
quisquam inuenitur qui non

Expanded text:
Constat enim, juxta fidem EConstat enim, juxta fidem Evangeliorum, quia praefatam vocem sursum Domino in monte clarificato idem Petrus cum Jacobo et Joanne coapostolis suis audivit. Et habemus firmiorem propheticum sermonem. Illum, videlicet, quo ex persona Mediatoris Dei et hominum dicitur: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te . Si enim quispiam inquit nosdiscredendum putaverit, quod in secreto gloriam Redemptoris nostri conspeximus divinam, quod vocem Patris ad eum factam audierimus, certe sermoni prophetico nemo contra dicere, nullus de hoc ambigere audebit, quem divinis Scripturis jam olim insertum omnes verum esse testantur. Cui bene facitis, attendentes, quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, etc. Ordo sensus est: Cui attendentes quasi lucernae lucenti in caliginoso loco, bene facitis. In hujus etenim saeculi nocte tenebrosis tentationibus plena, ubi difficile quisquam invenitur qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nere domum ꝓpͥam ꝓhabitati¬
one tabnaculi adire. sicut po¬
sitis in expeditione fugato ho¬
ste uel ꝓstrato ad patriam redi¬
re.Solam namq sibi domum.
ꝓpriam: solum municipatum:
solam patriam norunt incelis.
dequa etapłs paulus Seimus
inquit si terretris domus nr̃a
huius habitationis dissoluat:
doctas fabulas secuti. notam fa¬
cimus uobis domini nr̃i ihũ x
latores facti sumus illius ma¬
gnitudinis: hic paga nos simul
et hereticos tangit: quorum pͥ¬
mi quicquid eos delectabat: des
appellare non timuerunt. Scdi.
acceptis dei ueri misteriis decetõ
non diuinis scripturis adtende¬
re: s ad suum potius sensumer¬
ronetim hasmale interp̃tando
transferre studuerunt. Et hãc
uocem nos audiuimus de celo
allatam. Quidam hanc epłam
negant abeato petro apło eẽ cõ¬
scrptam. Qui sihunc u̾siculũ
sollertius adtenderent. et hoc
quod sequit᷑. Cum essemus cũ
ipso inmonte scõ: nequaquam
deepłe huuis auetore dubitarẽt.

Expanded text:
nere domum propriam pro habitatinere domum propriam pro habitatione tabernaculi adire, sicut positis in expeditione fugato hoste vel prostrato ad patriam redire. Solam namque sibi domum propriam, solum municipatum, solam patriam norunt in coelis. De qua et apostolus Paulus: Scimus, inquit, si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, doctas fabulas secuti, notam fecimus vobis Domini nostri Jesu latores facti illius magnitudinis et haereticos tangit, quorum primi quidquid eos delectabat, deos appellare non timuerunt; secundi, acceptis Dei veri mysteriis, de caetero non divinis Scripturis attendere, sed ad suum potius sensum erroneum has male interpretando transferre studuerunt. Et hanc vocem nos audivimus de coelo allatam, etc. Quidam hanc Epistolam negant a beato Petro apostolo esse conscriptam; qui si hunc versiculum solertius attenderent, et hoc quod sequitur: Cum essemus cum illo in monte sancto, nequaquam de Epistolae hujus auctore dubitarent.