comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unt liberari ad ñõ. atq simplici
intentione cum apło nonglo¬
riantur ipsi nisi incruce
sentibus erumnis optant erui
ut spm̃ suum in manus sui com¬
mendent auctoris. unaq cum
ipso regni caelestis desiderent
eẽ participes. Unde bene illȩ
qui fide dubia dnm p̃tabatur.
funditus ẽ contemptus ad nõ
nequlla responsione dignus
habitus: At uero prȩces illius
qui a&ernam ase salutẽ quȩ¬
rebat. pia mox dñs exauditio¬
ne suscipere dignatus ẽ. Quia
nimirũ qui cumq intribula¬
tionib positi temporalia tan¬
tum ad nõsolatia requirunt.
atemporalibus separantur:
& a&ernis gaudus priuanturi:
Qui aũ ueraciter bona patriȩ
cȩlestis suspirant. ad hȩc absq.
ulla dubi &ate. xp̃o miserante
ꝑueniunt. Et facta hora sexta
tenebre factȩ sunt ꝑ totãter¬
ram usq in horam nonam.
Cla rissimum mundi lumen
re traxit radios suos ne
aut pendentem uider& dnm
aut impi blas phemantes sua
luce fruerentur . Et notan¬

Expanded text:
unt liberari a Domino. At qui simplici unt liberari a Domino. At qui simplici intentione cum Apostolo non gloriantur, nisi in cruce aesentibus aerumnis optant erui, ut spiritum suum in manus sui commendent auctoris, unaque cum ipso regni coelestis desiderent esse participes. Unde bene ille, qui fide dubia Dominum precabatur, funditus est contemptus a Domino, neque ulla responsione dignus habitus. At vero preces illius, qui aeternam a se salutem quaerebat, pia mox Dominus exauditione suscipere dignatus est. Quia nimirum quicunque in tribulationibus positi temporalia tantum a Domino solatia requirunt, temporalibus se pariter et aeternis gaudiis privant. Qui autem veraciter bona patriae coelestis suspirant, ad haec absque ulla dubietate Christo miserante perveniunt. Et facta hora sexta, tenebrae factae sunt per totam terram usque in horam nonam. Clarissimum mundi lumen retraxit radaut pendentem videret Dominum, aut impii blasphemantes sua luce fruerentur. Et notan
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aũ usitatius uerbi gratia
quam ut dicat aliquis. & rus¬
tici mihi insultant. &iam¬
siunus insult&:. Tunc eñ
e& contrariũ quia lucas de
uno manifestauit. si illidix¬
issent ambos la trones con¬
uiciatos dño. tam̃ poss& sub
numero plurali unus in¬
tellegi. Cum uero dictum
ẽ la trones. uel qui cumeo
crucifixierant. nec ad di¬
tum ẽ ambo. nonsolum
si ambo fecissent hoc dici
sed &iam quia unus hoc
fecit. Po tuit usitato lo¬
cutionis modo ꝑpluralẽ
numerum significari. Quia
uero luca testante. Unus
latro dnm blasphemat di¬
c̃s. Si tues xp̃s saluum fac
tem& ipsum & nos. Alter
uero & illum digna in uec¬
tione redarguit. & dnm̃
fideli supplicatione p̃catur
dic̃s̃ Dñe memento mei cumue¬
neris in regnum tuum. usq ho¬
diȩ geri in ecła uidemus. Cum
mundanis tacti ad flictionib
uerisimul & falsi xp̃iani. illiqͥ¬
dem qui ficta m̃te dominicȩ
passionis sacramenta gestant
ad presentis uitȩ gaudia cupi¬

Expanded text:
Quid autem usitatius, verbi gratia, Quid autem usitatius, verbi gratia, quam ut dicat aliquis: Et rustici mihi insultant, etiamsi unus insultet? Tunc enim esset contrarium quod Lucas de uno manifestavit, si illi dixissent ambos latrones conviciatos Domino, cum non posset sub numero plurali unus intelligi. Cum vero dictum est latrones, vel, qui cum eo crucifixi erant, nec additum est ambo, non solum si ambo fecissent, posset hoc dici, sed etiam quia unus hoc fecit, potuit usitato locutionis modo per pluralem numerum significari. Quod vero, Luca testante, unus latro Dominum blasphemat, dicens: Si tu es Christus, salvum fac temetipsum et nos; alter vero illum digna invectione redarguit, et Dominum fideli supplicatione precatur, dicens: Domine, memento mei cum veneris in regnum tuum, usque hodie geri in Ecclesia videmus, cum mundanis tacti afflictionibus veri simul et falsi Christiani, illi quidem qui ficta mente dominicae passionis sacramenta gestant, ad praesentis vitae gaudia cupi
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices. qui alios saluos
fecerit: Itaq uos ur̃a con¬
demnat sententia. Quien
alios saluos fecit. utiq. si uel¬
l& se ipsum saluare poterat
Xp̃s rex isrł descendat nunc
de cruce. ut uideamus
& credamus. Fraudolenta
promissio : Quid ẽ plus de
cruce adhuc uiuentẽ descen¬
dere. An de sepulchro mor¬
tuum resurgere᷑ : Gurrexit
& non creditis. Ergo &iam¬
sidecruce descenderit . si mi¬
lit̃ non credetis. Et qui
cum eo crucifixi erant. con¬
uiciabantur ei. Quo modo
quicum eo crucifixierant
conuiciabantur ei. quando¬
quidem unus eorum con¬
uiciatus ẽ. seđm lucȩ testimo¬
nium. alter & conpescuit
eum. & in dm̃ credidit: nisi
intellegamus matheum &
mar cum bre uiter ꝑstrin¬
gentes . hunc locum pluralẽ
numerum. pro singularipo¬
suisse : sicut in epistola ad
hebreos legimus pluralit̃
dictum. Cluserunt oraleo¬
num. cum solus danihel sig¬
nificari intellegatur. & plu¬
ralit̃ dictum. secti sunt. cum
desolo esaia tradatur :

Expanded text:
pontifices quia alios salvos pontifices quia alios salvos fecerit. Itaque vos vestra condemnat sententia. Qui enim alios salvos fecit, utique, si vellet, seipsum salvare poterat. Christus Rex Israel descendat nunc de cruce, ut videamus et credamus. Fraudulenta promissio. Quid est plus, de cruce adhuc viventem descendere, an de sepulcro mortuum resurgere? Surrexit, et non creditis; ergo etiamsi de cruce descenderit, similiter non credetis. Et qui cum eo crucifixi erant, conviciabantur ei. Quomodo qui cum eo crucifixi erant, conviciabantur ei? Quandoquidem unus eorum conviciatus est secundum Lucae testimonium , alter et compescuit eum, et in Deum credidit? nisi intelligamus Matthaeum et Marcum, breviter perstringentes hunc locum, pluralem numerum pro singulari posuisse, sicut in Epistola ad Hebraeos legimus pluraliter dictum: Clauserunt ora leonum , cum solus Daniel significari intelligatur . Et pluraliter dictum Secti sunt, cum de sola Isaia tradatur.
Abbreviated transcription (Latin):
cifixi. significant eos qui sub
fide & confessione xp̃i uel
agonem mar trrii. uel qui¬
lib& continentiȩ artio¬
ris instrtuta sub eunt. Sed
quicumq: haec pro a&erna
solum cȩlestiq gloria ger̃
hi profecto dextri latro¬
nis merito. ac fide designan¬
tur. Atq. siue humanȩ lau¬
dis intuitu. seu qualib& mi¬
nus digna intentione mun¬
do abrenuntiant. non in¬
merito blasphematoris ac
sinistrilatronis m̃te imitan¬
tur & actus. De qualib dic̃
apłus. Si tradidero corpus
meum ut ardeam. si dedero
om̃s facultates meas incibos
pauperum. sialia plura aut
pi&atis opera facere. aut do¬
na gratiȩ spiritalis accepissẽ
uidear: Caritatẽ aũ non ha¬
beam nihil mihi ꝓdest. Beati
Seati qui ꝑ secutionẽ patiunt᷑
propt̃ iusticiam . quõ ipsoꝵ
ẽ regnũ cęlorum. Similit̃¬
tes ad alter utrum cum scri¬
bis dicebant. Alios saluos
fecit se ipsum non potest sal¬
uum facere. Et iam nolen¬
tes confitentur. scribȩ &

Expanded text:
cifixi, significant eos qui sub cifixi, significant eos qui sub fide et confessione Christi vel agonem martyrii, vel quaelibet continentiae arctioris instituta subeunt. Sed quicunque haec pro aeterna solum coelestique gloria gerunt, hi profecto dextri latronis merito ac fide designantur; at qui sive humanae laudis intuitu, seu qualibet minus digna intentione mundo abrenuntiant, non immerito blasphematoris ac sinistri latronis mentem imitantur et actus. De qualibet dicit Apostolus: Si tradidero corpus meum ut ardeam, si dedero omnes facultates meas in cibos pauperum, si alia plura aut pietatis opera facere aut dona gratiae spiritalis accepisse videar, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Beati Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam quoniam ipsorum est regnum coelorum . Similitetes, ad alterutrum cum scribis dicebant: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere. » Etiam nolentes, confitentur scribae et
Abbreviated transcription (Latin):
se. & propter ea cumpilato
tradiderant. quod eorum
uerba satis indicant seđm
iohannẽ. Quod ergo max¬
ime uiderifecisse nolebant:
hoc eos hora tertia fecisse
marcus ostendit. uerissime
iudicans magis fuisse dñĩ ne¬
catricem linguam iudeorũ :
tendit quod nec occidendo
efficere potuerunt ut eũ
regem non haberent. qui eis
manifestissime & eminen¬
tissima potestate . seđm sua
opera redditurus ẽ. Unde
in psalmocanitur. Ego aut̃
constitutus sum rex habeo
suꝑ montẽ scm̃ eius. Qui ap¬
te &iam quõ rex simul &
pontifex ẽ cum eximiam pa¬
trisuȩ carnis hostiam in al¬
tari crucis offerr& : Regis
quoq quã p̃ditus erat digni¬
tatem titulo pretendit. ut
cunctis legere hoc est audire
& credere uolentib insinu¬
ar&. quia ꝑcrucis patibulũ
non ꝑdiderit suum sed confir¬
marit potius & corrobo¬
rarit imperium: Et cum eo
crucifigunt duo latrones.
unum addextris. & alium
asinistris eius. Latrones qui
cum dño sunt hinc inde cru¬

Expanded text:
se, et propterea eum Pilato se, et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum verba satis indicant secundum Joannem. Quod ergo maxime videri fecisse nolebant, hoc eos hora tertia fecisse Marcus ostendit, verissime indicans magis fuisse Domini necatricem linguam Judaeorum qtendit, quod nec occidendo efficere potuerunt, ut eum regem non haberent qui eis manifestissima et eminentissima potestate secundum sua opera redditurus est. Unde in psalmo canitur: Ego autem constitutus sum rex ab eon montem sanctum ejus . Quia apte etiam, quoniam Rex simul et Pontifex est, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque qua praeditus erat, dignitatem titulo praetendit, ut cunctis legere, hoc est, audire et credere volentibus insinuaret quod per crucis patibulum non perdiderit suum, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Et cum eo crucifigunt duos latrones, unum a dextris, et alium a sinistris ejus. Latrones qui cum Domino sunt hinc inde cru
Abbreviated transcription (Latin):
non intellegentes quidam
putauer̃ : Iamcerte dixe¬
rat marcus. & crucifigen¬
tes eum. Di uiser̃ uestim̃ta
eius. Si ergo eius rei gestȩ
tẽpus uoluit cõmemorare
sufficeret dicere. erat aũ
hora tertia. Ut quid ad¬
iunxit. & crucifixerunt
eum. nisi quia uoluit aliꝗd
re capitulando significare
quod quesitum inuenir&ur
cum scriptura ipsa illis tem¬
porib leger&ur . quib uni¬
uersȩ ecłe notum erat .¬
qua hora dñs ligno suspen¬
sus ẽ. unde poss& huius ł
error corrigi. uel m̃datiũ
refutari. S ed quia sciebat
amilitib dnm̃ crucifixum
non a iudȩis. occulte osten¬
dere uoluit eos magis cru¬
cifixisse. qui clamauerunt
ut crucifiger&ur. quam
illos qui minis terium prin¬
cipi suo seđm suũ officium
prebuerunt. Intellegitur
ergo fuisse hora tertia. cũ
clamauerunt iudȩi ut dñs
crucifiger&ur. & ueracis¬
sime demonstratur. tunc
eos crucifixisse. quando
clamauer̃. maxime quia
nolebant uiderise hoc fecis¬

Expanded text:
non intelligentes quidam non intelligentes quidam putaverunt? Jam certe dixerat Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus. Si ergo eis rei gestae tempus voluit commemorare, sufficeret dicere: Erat autem hora tertia; ut quid adjunxit: Et crucifixerunt eum, nisi quia voluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inveniretur, cum Scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus universae Ecclesiae notum erat qua hora Dominus ligno suspensus est, unde posset hujus vel error corrigi, vel mendacium refutari? Sed quia sciebat a militibus Dominum crucifixum non a Judaeis, occulte ostendere voluit eos magis crucifixisse qui clamaverunt ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. Intelligitur ergo fuisse hora tertia cum clamaverunt Judaei ut Dominus crucifigeretur. Et veracissime demonstratur tunc eos crucifixisse quando clamaverunt, maxime quia nolebant videri se hoc fecis
Abbreviated transcription (Latin):
tum corpus extenditur.
ipsam tolerantiam significat :
unde longanimes dicun¬
tur qui tollerant.  Pro fun¬
dum aũ quod terrȩ infixũ
ẽ secr&um sacramenti p̃figu¬
rat : Recordaris nifallor
quȩ uerba a postoli instar
designificatione crucis ex¬
pediam ubi ait :: In caritate
radicati & fundati. ut pos
gitudo & profundum.:
Srat autem hora tertia
& crucifixerunt eum.
Sunt qui arbi trantur hora
quidem tertia dñm cruci¬
fixum a sexta autẽ hora
tenebras factas usq: ad no¬
nam ut consumpte intelle¬
gantur tres horȩ
crucifixus ẽ usq ad tenebras
factas. & poss& quidem hoc
rectissime intellegi. nisi io¬
han nes dicer&. hora quasi
sexta pilatum se disse pro
tribunali. in loco qui dicit᷑
lito strothos. hebraice aut̃
gabbatha. Se quitur enim
parasceuȩ paschȩ hora quasi
sexta & dicit iudeis. ec ce
ra quasi sexta pilato sedente
pro tribunali traditus ẽ
crucifigendus iudeis. quo¬
modo hora tertia cruci¬
fixus ẽ. sicut uerba marci

Expanded text:
tum corpus extenditur, tum corpus extenditur, ipsam tolerantiam significat, unde longanimes dicuntur, qui tolerant. profundum autem, quod terrae infixum est, secretum sacramenti praefigurat. recordaris enim, nisi fallor, quae uerba apostolica in ista designatione crucis expediam, ubi ait: In caritate radicati atque fundati, ut postitudo, et profundum Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. Sunt qui arbitrentur hora quidem tertia Dominum crucifixum, a sexta autem hora tenebras factas usque ad nonam, ut consumptae intelligantur tres horae, ex quo crucifixus est, usque ad tenebras factas. Et posset quidem hoc rectissime intelligi, nisi Joannes diceret hora quasi sexta Pilatum sedisse pro tribunali in loco qui dicitur Lithostrotos, Hebraice autem Gabbatha . Sequitur enim: Parasceve paschae hora quasi sexta. Et dicit Judaeis: Ecce ra quasi sexta Pilato sedente pro tribunali traditus est crucifigendus Judaeis, quomodo hora tertia crucifixus est, sicut verba Marci
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dic̃ apłus. U&us homo
nr̃ si mul crucifixus ẽ cruci
cum illo. ut euacu& corpus
peccati . ut ultra non seruia¬
mus peccato. quam diu id
agunt opera nr̃a ut euacu¬
&ur corpus peccati: quam¬
diu exterior. homo cor¬
rumpitur : ut interior re¬
nou&ur de die indiem. tẽp:
ẽ crucis. Haec sunt aeterna
bona opera quidẽ . tam̃ ad huc
laboriosa quorum merces
re quies ẽ. Sed ideo dicitur.
spe gaudentes. ut requiem
futuram cum hilaritate. in
laborib: operemur: Nanc
hilaritatem significat crucis
latitudo intrans uerso ligno
ubi figuntur manus: Per ma¬
nus enim Intellegimur ꝑ la¬
titudinẽ hilaritatẽ operan¬
tes. qui tristicia facit angus¬
tias. ꝑ altitu dinẽ aũ cui ca¬
put ad iungitur. ex pectati
or&ributionis de sublimi ius¬
ticiȩ dĩ qui redd& unicuiq
seđm opera sua. His quidem
qui secundum tolerantiam
boni operis. gloriam & ho¬
norem & incorruptionẽ.
querentib: uitam aernam:
Itaq. iam longitudo. quato¬

Expanded text:
sicut dicit Apostolus, vetus homo sicut dicit Apostolus, vetus homo noster simul affixus est cruci cum illo, ut evacuetur corpus peccati, ut ultra non serviamus peccato , quandiu id agunt opera nostra, ut evacuetur corpus peccati, et quandiu exterior homo corrumpitur, ut interior renovetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem, tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies est. Sed ideo dicitur, Spe gaudentes , ut requiem futuram cum hilaritate in laboribus operemur. Hanc hilaritatem significat crucis latiubi figuntur manus; per manus enim opera intellegimus, per latitudinem hilaritatem operantis, quia tristitia facit angustias; per altitudinem autem, cui caput adiungitur, expectationem retributionis de sublimi iustitia dei, qui reddet unicuique secundum opera sua, his quidem qui secundum tolerantiam boni operis gloriam et honorem et incorruptionem quaerentibus uitam aeternam. itaque etiam longitudo, qua to
Abbreviated transcription (Latin):
ut & felle & mirra uinum¬
Et crucifigentes eum diui¬
ser̃ uestim̃ta eius mittentes
sortẽ suꝑ eis. quis quid tol¬
ler& Hoc iohannes euan¬
gelista plenius exponit
qui scilic& milites c&era in
quatuor partes iuxta suum
numerũ diuidentes. deto¬
nica quȩ in consutilis erat
desuꝑ contexta ꝑ totum . m¬
ta aũ uestes dñi. Qua driꝑ¬
titam eius. Figurauit ecłam
toto scilic& qui quat tuor par¬
tib constat terrarum orbe
diffusam & omnib: eisdem
partib equalit̃ id÷ concor¬
diter distributam :: Tonica
uero illa sortita omnium
partiũ significat unitatem
quȩ caritatis uinculo con¬
tin&ur. Si enim caritas
uixta apostolum & super
eminentiorum hab& uiã
ꝑ om̃a prȩcepta ẽ merito ues¬
tis qua significatur. desuꝑ
contexta ꝑhib&ur. Insor¬
te aũ quid. nisi dĩ gratia cõ
mendata est .: Sic quippe in
sors mittitur non ꝑsonȩ cu¬
iusq uel meritis. sed occulto
dĩ iudicio cȩditur. Et quia

Expanded text:
ut fel et myrrha vinumut fel et myrrha vinumigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret. Haec Joannes evangelista plenius exponit: quod scilicet milites caetera in quatuor partes, juxta suum numerum, dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat desuper contexta per totum, ta autem vestis Domini quadripartitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas juxta Apostolum, et supeeminentiorem habet viam, per omnia praecepta est, merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est? Sic quippe in sors mittitur, non personae cujuscunque vel meritis, sed occulto Dei judicio creditur. Et quia,
Abbreviated transcription (Latin):
fixus. sic pro omniũ salute qua¬
si noxius. int̃noxios cruci¬
figitur . : Et dabant ei bibere
mirratum uinũ & non acce¬
pit. Ds̃ quilo quitur ad hie¬
rusalem. egote plantaui ui¬
neam meã ueram. quo modo
factaẽs inamaritudinẽ uitis
alienȩ . Amara uitis ama¬
rum uinum facit. quod pro¬
pinat dño iiũ. ut impleatur
quod scriptum ẽ. Dederunt
inescam meam fel. & insiti
mea potauer̃ me ac&o. Quod
aũ dicitur & non accepit
uel secundũ matheum. Cum
gus tass& noluit bibere. Hoc
indicat quod gustauerit qui¬
dem pro nobis mortis ama¬
ritudinẽ : sed tertia die re¬
surrexit. Q uod enimait
marcus. Non accepit intel¬
legitur non accepit ut libe¬
r&. gustauit aũ sicut ma¬
theus testis ẽ. ut quod idẽ
matheus ait noluit bibere.
Hoc marcus dixerit non ac¬
cepit tacuerit. Sed & hoc
quod ait marcus. mirratũ
uinum. intellegendum ẽ
matheum dixisse cum felle
maritudine posuit. & mir¬
simũ ẽ. quã quam fieri possit

Expanded text:
fixus, sic pro omnium salute quafixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur . Et dabant ei bibere myrrhatum vinum, et non accepit. Deus loquitur ad Hierusalem: Ego te plantavi vineam meam veram, quomodo facta es in amaritudinem vitis alienae ? Amara vitis amarum vinum fecit, quod propinat Dominus Jesus, ut impleatur quod scriptum est: Dederunt in cibum meum fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quod autem dicitur: Et non accepit, vel secundum Matthaeum: Cum gustasset, noluit bibere , hoc indicat, quod gustaverit quidem pro nobis mortis amaritudinem, sed tertia die resurrexit. Quod enim ait Marcus: non accepit, intelligitur: non accepit ut biberet. Gustavit autem, sicut Matthaeus testis est, ut, quod idem Matthaeus ait, Noluit bibere, hoc Marcus dixerit Non accepit, tacuerit autem quod quod ait Marcus, vinum myrrhatum , intelligendum est Matthaeum dixisse cum felle maritudine ponendo. Myrsima res est, quanquam fieri possit
Abbreviated transcription (Latin):
mesticidĩ. Ꝙ sicut alibi dici¬
tur. H eredes quidem dĩ co¬
heredes aũ xp̃i. Unde apte
simon oboediens. cyrene
heres int̃pr&atur. N ec p̃¬
ter eundum. quia idẽ si mon
de uilla uenisse refertur.
Uilla enim grece pagus dicitur
Vnde paganos appellamus
eos. quos aciuitate dĩ alienos
& quasi urbanȩ conuersati¬
onis eẽ uidemus expertes:
Sed de pago simon egrediens
crucem por tabat post im̃.
cum populus nationum paga¬
nis r&ibus derelictis. uesti¬
gia dominicȩ passionis oboe¬
dient̃ amplectitur . Et ꝑ¬
ducunt illũ ingolgo thalocũ
quod ẽ int̃ pr&atum calua¬
riȩ locus. extraurbem &¬
foris portã loca sunt inquib
truncantur. capita dam na¬
torum. & caluariȩ. id ÷ decol¬
latorũ sumpsere nom̃. Prop¬
ter ea aũ ibi crucifixus ẽ dñs
ut ubi prius erat area damna¬
torum: erigerentur. uex illa
mar tyrii. & quomodo pro
nobis maledictum crucis fac¬
tus ẽ. & flagellatus. & cruci¬

Expanded text:
mestici Dei, et, sicut alibi dicimestici Dei, et, sicut alibi dicitur, Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde apte Simon obediens, Cyrene, haeres interpretatur. Nec praetereundum quod idem Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece πάγος dicitur. Unde paganos appellamus eos quos a civitate Dei alienos, et quasi urbanae conversationis videmus esse expertes. Sed de pago Simon egrediens crucem portat post Jesum, cum populus nationum, paganis ritibus derelictis, vestigia dominicae passionis obedienter amplectitur. Et perducunt illum in Golgotha locum, quod est interpretatum, CalRIAE locus. Extra urbis portam loca sunt in quibus truncantur capita damnatorum, et calvariae, id est, decollatorum sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, erigerentur vexilla martyrii: et quomodo pro nobis maledictum crucis factus est, et flagellatus, et cruci
Abbreviated transcription (Latin):
rent eum. & angaria uer̃
p̃ter euntẽ quẽ piam si mo¬
nẽ cyreneum. uenientẽ
de uilla. patrẽ alexandri
& rusi ut toller& crucem eiꝰ:
magnȩ tunc opinionis fu¬
isse simon iste uid&ur. cum
filii quoq eius quasi iam noti
omnib designentur ex
nomine. Sed cauendum
ne cui uideatur contra¬
rium. quod iohannes scri¬
bit. ipsum dnm sibi crucẽ
portasse. C&eri uero euan¬
gelistȩ huncsymonẽ crre¬
neum eam ba iolasse refe¬
runt. Primo namq ad nõ
portata. ac de inde si mon
quẽ ex euntes forte obui¬
um habuerunt portanda
inposita ẽ . Et hoc congruo
satis ordine mysterii. quia
nimirum ipse passus ẽ pro
nobis. relinquens nobis ex¬
emplum ut sequamur uestigia
eius. Et quia simon iste. ñ
hiero solimita sed cyreneus
eẽ ꝑhib&ur. Cyrene enim
libiȩ ciuitas ẽ. ut in actibus
a postolorũ legimus. Recte
ꝑ eum populi gentium desig¬
nantur.. quendã peregrini
& hospites testam̃torũ nunc
oboediendo ciues sunt & do¬

Expanded text:
rent eum. Et angaria verunt rent eum. Et angaria verunt praetereuntem quempiam Simonem Cyrenaeum, venientem de villa, patrem Alexandri et Rufi, ut tolleret crucem ejus. Magnae tunc opinionis fuisse Simon iste videtur, cum filii quoque ejus quasi jam noti omnibus designentur ex nomine. Sed cavendum ne cui videatur contrarium, quod Joannes scribit, ipsum Dominum sibi crucem portasse; caeteri vero evangelistae hunc Simonem Cyrenaeum eam bajulasse referunt. Primo namque a Domino portata, ac deinde Simoni, quem exeuntes forte obvium habuerunt, portanda imposita est. Et hoc congruo satis ordine mysterii. Quia nimirum ipse passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Et quia Simon iste non Jerosolymita, sed Cyrenaeus esse perhibetur Cyrene enim Libyae civitas est, ut in Actibus apostolorum legimus, recte per eum populi gentium designantur, qui quondam peregrini et hospites testamentorum, nunc obediendo cives sunt et do
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝑcutiebant caput eius
arundine. & conspuebant
eum. & ponentes genua
adorabant eum. Haec tunc
fecere milites pilati. hȩc usq
hodie faciunt her&ici & pa¬
gani. milites utiq diaboli:
quia enim caput xp̃i ds̃. ca¬
put eius ꝑ cutiunt. qui eum
dm̃ eẽ uerum denegant .
Et quia ꝑ arundinẽ scrip¬
tura sol& confici. quasi arun¬
dine Caput xp̃i feriunt qui
diuinitati illius contra di¬
centes. errorẽ suũ confir¬
mare. auctoritate sacrȩ
scripturȩ conantur. Spu¬
unt infaciem suam. qui ei¬
us presentiam gratiȩ. uer¬
bis execrandis. ex interna
cȩcȩ m̃tis insania conceptis
Et quidẽ milites. eum qua
si dm̃ se ipsum falso dixisse
inludentes adorabant: sed
sunt hodie quodẽ grauio¬
ris uesaniȩ qui eum certa
fide ut dm̃ uerũ adorant.
sed ꝑuersis actib mox uer¬
ba eius quasi fabulosa despi¬
ciunt. ac promissa regni il¬
lius. temporalibus inlecebris
longe post ponunt. Et e¬
ducunt illum ut crucifige¬

Expanded text:
Et percutiebant caput ejus Et percutiebant caput ejus arundine, et conspuebant eum. Et ponentes genua adorabant eum. Haec tunc fecere milites Pilati, haec usque hodie faciunt haeretici et pagani, milites utique diaboli. Quia enim caput Christi Deus, caput ejus percutiunt qui eum Deum esse verum denegant. Et quia per arundinem scriptura solet confici, quasi arundine caput Christi feriunt, qui, divinitati illius contradicentes, errorem suum confirmare auctoritate sacrae Scripturae conantur. Spuunt in faciem ejus, qui ejus praesentiam gratiae verbis exsecrandis ex internae caecae mentis insania conceptis Et quidem milites eum, quasi qui Deum se ipse falso dixisset, illudentes adorabant. Sed sunt hodie, quod est gravioris vesaniae, qui eum certa fide ut Deum verum adorant, sed perversis actibus mox verba ejus quasi fabulosa despiciunt, ac promissa regni illius temporalibus illecebris longe postponunt. Et educunt illum ut crucifige
Abbreviated transcription (Latin):
Inc&eris uero euangelistis.
amilitib pilati sub coccineo.¬
siue purpureo habitu in lusus
inuno & castitas ad sumpte
humanitatis : in altero aut̃¬
ueritas passionis. ꝑ quam
ad gloriã regni in mortalis
e&̃ ꝑuenturus. exprimitur.
Sicut enim purpura colorẽ
sanguinis qui pro nobis effu¬
sus ẽ imitatur. ita & habitũ
regni quod passionẽ intrauit
nobisq: intrandum pate fecit
insinuat. Uerum quia dix̃
apłus quot quot enim in xp̃o
baptitati estis xpm indius¬
tis. & esaias dño de electis om
nib: his uelut ornam̃to uesti¬
eris. Potest in hoc utroq
dñi habitu inimicorum qui¬
dẽ sententia probroso. sed
ipsius dñi electione glorio
sissimo om̃s electorũ eius
multitudo quȩ inmar tires
uenerandos. & c&eram fide¬
lium plebem distinguitur
aptissime designari. Alba
& enim ueste induit. cum
munda iustorũ confessione
circum datur. Purpura si¬
ue cocco uestitur. Cum in
atrium pho uictoriosorũ
martyrũ gloriatur

Expanded text:
in caeteris vero evangelistis in caeteris vero evangelistis a militibsive purpureo habitu illusus et castitas assumptae humanitatis, in altero veritas passionis, per quam ad gloriam regni immortalis esset perventurus, exprimitur. Sicut enim purpura colorem sanguinis qui pro nobis effusus est imitatur, ita et habitum regni quod post passionem intravit, nobisque intrandum patefecit, insinuat. Verum quia dixit Apostolus: Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis , et Isaias Domino de electis omnibus inquit: His velut ornamento vestieris , potest in hoc utroque Domini habitu, inimicorum quidem sententia probroso, sed ipsius Domini electione glorisissimo, omnis electorum ejus multitudo, quae in martyres venerandos, et caeteram fidelium plebem distinguitur, aptissime designari. Alba etenim veste induitur, cum munda justorum confessione circumdatur. Purpura sive cocco vestitur, cum in triumpho victoriosorum martyrum gloriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rubra quȩ dampurpura. coc¬
cosimillima coccinea Po
test &ĩam fieri ut purpurã
&iã marcus commemora¬
uerit quam clamis habebat.
quam uis e& coccinea. Mis¬
tice ergo inpurpura qua
indutus ẽ dñs. ipsa eius ca¬
ro quã passionib obiecit
insinuat. dequa premissa
dixerat proph&ia. Quare
ergo rubrũ ẽ indum̃tum
tuum. & uestimenta tua
quasi calcantium intor cu¬
lari: Incorona uero quã
portabat spinea. nostrorũ
susceptio peccatorum qua
mortalis fieri dignatus ẽ
ostenditur : iuxta quod p̃¬
cursor ipsius testimonium
ei ꝑhibens. ait. Ecce agnꝰ
dĩ ecce quitollit peccata
mundi. Namq spinas in
significatione peccatoꝵ
ponisolere. testatur ipse
dñs. qui proto plasto in
peccatũ pro lapso dicebat
Terra tua spinas & tribulos
germinabit tibi. Quod ẽ
aꝑte dicere. Conscientia
tua. punctiones tibi. & acu¬
leos uitiorũ procreare non
desistit: Quod uero iuxta
euangelium lucȩ dñs apud
herodem alba ueste in duitur:

Expanded text:
rubra quaedam purpura cocrubra quaedam purpura cocco simillima. Potest etiam fieri ut purpuram etiam Marcus commemoraverit, quam chlamys habebat, quamvis esset coccinea. Mystice ergo in purpura qua indutus est Dominus, ipsa ejus caro quam passionibus objecit insinuatur. De qua praemissa dixerat prophetia: Quare ergo rubrum est indumentum tuum, et vestimenta tua quasi calcantium in torculari . In corona vero quam portabat spinea, nostrorum susceptio peccatorum, pro qua mortalis fieri dignatus est, ostenditur. Juxta quod praecursor ipsius testimonium ei perhibens, ait: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi. Namque spinas in significatione peccatorum poni solere testatur ipse Dominus, qui protoplasto in peccatum prolapso dicebat: Terra tua spinas et tribulos germinabit tibi . Quod est aperte dicere: Conscientia tua punctiones tibi, et aculeos vitiorum procreare non desistet. Quod vero juxta Evangelium Lucae Dominus apud Herodem alba veste induitur,
Abbreviated transcription (Latin):
appellatus. & hoc ei scribȩ
& facerdotes crim̃ obice¬
rant. quia sibi inpopulo
israł usarpar& imperiũ
in ludentes hoc faciunt
ut nudatum. pristinis ues¬
tibus induant pur pura:
quo reges u&eres utebant᷑:
t prodia demate ponant
et coronam spineam . pro
sceptro regalident calamũ
ut matheus scribit. & ado¬
rent quasi regem. Nos aũ
om̃a hȩc intellegamus mys¬
tice. quo modo enim cai¬
phas dixit. O port& unũ
hominẽ mori pro omnib.
nesciens quid dicer&. sic
& isti quod cumq fecerunt.
lic& alia m̃te fecerint. tam̃
nobis qui credidimus. sacra¬
m̃ta tribuebant. Notan¬
dum aũ quia proeo quod
marcus ait. & induunt eũ
purpura. matheus ita posuit
& exuentes eum. clamidẽ
coccineã circũ dederunt
ei. Ubi intellegitur quod
matheus ait . Clamidem
coccineã circum dederunt
ei: Noc marcus dixisse in¬
dutum purpura: : Prore
gia enim purpura. clami¬
dis illa coccinea ab in luden¬
tibus adhibita erat. & est

Expanded text:
appellatus, et hoc ei Scribae appellatus, et hoc ei Scribae et sacerdotes crimen objecerant, quod sibi in populo Israelitico usurparet imperium, illudentes hoc faciunt, ut nudatum pristinis vestibus induant purpura, qua reges veteres utebantur, et pro diademate imponant ei coronam spineam, pro sceptro regali dent calamum, ut Matthaeus scribit , et adorent quasi regem. Nos autem omnia haec intelligamus mystice. Quomodo enim Caiphas dixit: Oportet unum hominem mori pro omnibus , nesciens quid diceret, sic et isti quodcunque fecerunt, licet alia mente fecerint, tamen nobis qui credimus, sacramenta tribuebant. Notandum autem quod pro eo quod Marcus ait, Et induunt eum purpura , Matthaeus ita posuit: Et exuentes eum chlamydem coccineam circumdederunt ei . Ubi intelligitur quod Matthaeus ait, Chlamydem coccineam circumdederunt ei, hoc Marcus dixisse, Indutum purpura. Progia enim purpura clamys illa coccinea ab inludentibus
Abbreviated transcription (Latin):
Dilatus aũ uolens populo satis¬
facere : dimisit illis barabban
& tradidit ihm̃ flagellis cesũ.
ut crucifiger&ur: Ihs aũt
flagellatus non ab alio quam
ab ipso pilato intelle gendusẽ
Scribit namq aꝑte iohannes:
Clamauerunt rursum om̃s
dicentes. non hunc selbarra¬
ban. erat aũ barrabas latro
T unc ergo adp̃hendit pilatus
tentes coronam despinis. in¬
posuerunt capiti cius. & cetera:¬
Quod quidem ileo fecisse atq
ideo credendus est militibus
in ludendum tradidifse. ut
satiati poenis & ob ꝓbris eĩ
iudei mortem eius ultra
sitire desisterent: Hoc aũ
sactum est quia scriptum
erat: Multa flagella pecca¬
torum. illo flagellato nos
a uerberibus liberamur.
dicente scriptura: Flagellũ
non adpropinquabit taber¬
naculotuo: Milites autẽ
duxerunt eum in atrium
pr&orii & conuocant to¬
tam cohortem. & induunt
eum pur pura & inponunt
ei plectentes spineam co¬
ronam. & coeperunt sa¬
lutare eum. Naue rex iu¬
deorum. Milites quidem
quia rex iudeorũ fuerat

Expanded text:
atisfacere, dimisit illis Barrabam, et tradidit Jesum flagellis caesum, ut crucifigeretur. Jesus autem flagellatus non ab alio, quam ab ipso Pilato intelligendus est. Scribit namque aperte Joannes: Clamaverunt rursum omnes dicentes non hunc sed Barabban erat autem Barabbas latro tunc ergo adprehendit Pilatus tentes coronam de spinis inposuerunt capiti eius Quod quidem ideo fecisse, atque ideo credendus est militibus eum illudendum tradidisse, ut satiati poenis et opprobriis ejus Judaeis mortem ejus ultra sitire desisterent. Hoc autem factum est, ut quia scriptum erat: Multa flagella peccatorum , illo flagellato nos a verberibus liberaremur, dicente Scriptura: Flagellum non appropinquabit tabernaculo tuo . Milites autem duxerunt eum in atrium praetorii, et convocant totam cohortem, et induunt eum purpura, et imponunt ei plectentes spineam coronam, et coeperunt salutare eum: Ave, rex Judaeorum. Milites quidem, quod rex Judaeorum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
cum animab bona ma laue
unus describis qui audierat
illos conquirentes. & uidens
quõ bene illis responde¬
r& Interro gauit eum.
quod e&̃ primũ omniũ min¬
datum. Itc̃ aũ respondita.
quia primum omnium man¬
datum est.: Audiisrł DÑs

Expanded text:
cum animabus bona malavecum animabus bona malaveunus de scribis, qui audierat illos conquirentes, et uidens quia bene illis responderit interrogauit eum, quod esset primum omnium mandatum. Iesus autem respondit ei: quia primum omnium mandatum est: audi, Israhel,
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ. multo aliis manifes¬
tiorib exemplis uti potuit.
equib ẽ & illud: Suscitabun¬
tur mortui. & resurgent
qui insepulcrhis sunt: Et
inalio loco. multi dormi
entium de terrȩ puluere
consurgent. Alii inuitam.
& alii in obprobrium. & con¬
fusionẽ axernam: Quȩritur
itaq quid sibi uoluerit dñs
hoc proferre testimonium
nis ꝑtin& ueritatem: Supͣ
diximus saduceos nec ange¬
los. nec spm. nec resurrecti¬
onẽ corporum confitentes.
animarum quoq: interitum
prȩdicasse : Hi quinq tantũ
libros moysi recipiebant.
proph&arum uaticinia re¬
spuentes : Stultum ergo erat
inde proferre testimonia
quorum auctoritatẽ non se¬
quebantur : Porro ada&er¬
nitatẽ animarum proban¬
dam. ponit exemplum : Ego
ds̃ ia cob. statimq infert. Nonẽ
Vt cum probauerit animas
ꝑmanere post mortẽ. neq::
enim poterat fieri. ut eorum
e& ds̃. qui nequaquã subsisterea :
Consequenter intro ducer&ur.
& corporũ resurrectio . quȩ

Expanded text:
ritatem multo aliis manifesritatem multo aliis manifestioribus exemplis uti potuit, e quibus est et illud: Suscitabuntur mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt. Et in alio loco: Multi doentium de terrae pulvere consurgent, alii in vitam, et alii in opprobrium et confusionem aeternam. Quaeritur itaque quid sibi voluerit Dominus hoc proferre testimonium nis pertinet veritatem. Supra diximus Sadducaeos nec angelos, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysis recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, quorum auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam ponit exemplum. Ego Deus Jacob, statimque infert: Non est Et cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fieri, ut eorum esset Deus, qui nequaquam subsisterent, consequenter introduceretur et corporum resurrectio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciter dictum intel¬
legamus. quod nubere de
rectione non nubent. neq
neibentur . Resurgent cor¬
pora. quod possunt nubere
& nubi: Nemo quippe dicit
delapide & arbore. & his
rebus quȩ non habent mem¬
bra genitalia. quod nubant.
neque nubantur. sed dehis
qui cum possint nubere. ta¬
m̃ alia ratione non nubunt:
uod aut infertur. sed sunt
sicut angeli incȩlis. spiritalis
re promittitur. conuerfatio:
unt enim sicut angeli incelis.
qui gloria resurrectionis
in nouati. absq. ullo mortis
m&u. absq: ullo labe corrup¬
tionis. absq ullo terreno sta¬
tus actu. ꝑ p&ua dĩ uisione
fruuntur : Ad quam neces¬
se ẽ angelicȩ dignitatis
ȩqualitatẽ quis quis ascen¬
dere desiderat. nunc mini¬
mis fratribus piȩ agendo
condescendat : Pemor¬
tuis aũ quod resurgant
non legistis in libro mossi
suꝑ rubum quo modo dix¬
erit illi ds̃ inquiens. ꝑgo
sum ds̃ habraam & ds̃ isaac
& ds̃ ia cobꝰ Ad conpro¬
bandam resurrectionis ue¬

Expanded text:
simpliciter dictum intelsimpliciter dictum intelligamus, quod nubere de rectione non nubent neque nubentur, resurgent ergo corpora quae possunt nubere et nubi. Nemo quippe dicit de lapide et arbore, et his rebus quae non habent membra genitalia, quia non nubant neque nubantur, sed de iis qui cum possint nubere, tamen aliqua ratione non nubant. Quod autem infertur: Sed sunt sicut angeli in coelis, spiritalis repromittitur conversatio. Sunt enim sicut angeli in coelis, qui gloria resurrectionis innovati, absque ullo mortis metu, absque ulla labe corruptionis, absque ullo terreni status actu, perpetua Dei visione fruuntur. Ad quam necesse est angelicae dignitatis aequalitatem quisquis ascendere desiderat, nunc minimis fratribus pie agendo condescendat. De mortuis autem quod resurgant non legistis in libro Moysi super rubum, quomodo dixerit illi Deus inquiens: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob? Ad comprobandam resurrectionis ve
Abbreviated transcription (Latin):
te aliquando hoc acciderit.
N resurrectione ergo cum
Iresurrexerit cuius dehis
erit uxor : Septem habue¬
rant eam uxorem. Turpitu¬
dinẽ fabulȩ ob ponunt. ut
resurrectionis denegent
ueritatẽ: Uerum mystice
septem fr̃s si ne filus de func¬
ti. reprobis quib. que con¬
gruunt. qui ꝑ totã huius
scłi: uitam. quae septem di¬
ebus uoluit᷑. abonis operib
steriles ex istunt: Quibus
uiritim misera morte p̃¬
reptis. ad ultimum & ip¬
sa mundana conuersatio
quam illi absq fructu uita¬
lis operis exigerant. qua¬
si uxor. infecunda transi¬
bit: Et respondens ic̃.
ait illis: Non ideo erratis.
non sci entes scripturas. neq
iur tutem dĩ. propter ea
errant. quia scripturas
nesciunt : Et qui scrip¬
turas ignorant. consequea¬
ter nesciunt uir tutandĩ
neq nubent. neq nubent᷑
sed sunt sicut angeli inclis.
Latina consu&udo. greco
idio mati non respond&:
N ubere enim propriȩ di¬
cuntur. mulieres. & uiri
uxores ducere: Sed nos

Expanded text:
eorum aliquando hoc acciderit. eorum aliquando hoc acciderit. In resurrectione ergo cum resurrexerint, cujus de his erit uxor? Septem enim habuerunt eam uxorem. Turpitudinem fabulae opponunt, ut resurrectionis denegent veritatem; verum mystice septem hi fratres sine filiis defuncti, reprobis quibusque congruunt, qui per totam hujus saeculi vitam quae septem diebus volvitur, a bonis operibus steriles existunt. Quibus viritim misera morte praereptis, ad ultimum et ipsa mundana conversatio, quam illi absque fructu vitalis operis exegerant, quasi uxor infecunda transibit. Et respondens Jesus, ait illis: Nonne ideo erratis, non scientes Scripturas neque virtutem Dei? Propterea errant quia Scripturas nesciunt. Et quia Scripturas ignorant, consequenter nesciunt virtutem Dei, neque nubent, neque nubentur, sed sunt sicut angeli in coelis. Latina consuetudo Graeco idiomati non respondet. Nubere proprie dicuntur mulieres, et viri uxores ducere. Sed nos
Abbreviated transcription (Latin):
in uideis: una phariseorum
& altera saduceoꝵ. Pharisei
traditionum & obseruati¬
onum. quas illi deuterosis
uocant iusticiam prȩferebant
Vnde & diuisi uocabantur
apopulo: S aducȩi qui inter¬
pr&antur iusti. & ipsi uin¬
dicabant sibi quod non erađ.
priorib & corporis & an¬
mȩ resurrectionẽ creden¬
tib confitentib .q. angelos
& sp̃s. sequentes iuxta acta
apostoloꝵ om̃a denegaban.
Et interrogabant eum di¬
cen tes: magifter mor ses¬
nobis scripsit. ut sicuius fra¬
ter mortuus fuerit. & di¬
filits non reliquerit. ac¬
cipiat frater ei us uxorẽ
ipsius. & resus cit& sem̃ fra¬
tri suo: Septem ergo fr̃s
erant . & primus accepit
uxorem & mortuus ẽ non
relicto semine. & c&
Qui resurrectionẽ corpoꝵ
non credebant. Animas iu¬
dicantes interire cumcor¬
porib Recte istius modi fin¬
gunt fabulam. quȩ delera¬
menti arguat eos. qui resur¬
rectionem ad serunt corpoꝵ:
Po test aũ fieri ut uere ẽoꝵ ingen

Expanded text:
in Judaeis, una Pharisaeorum, in Judaeis, una Pharisaeorum, et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant, unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem qui interpretantur justi, et ipsi vendicabant sibi quod non erant. Prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque et angelos et spiritus, sequentes, juxta Acta apostolorum, omnia denegabant. Et interrogabant eum dicentes: Magister, Moyses scripsit nobis ut si cujus frater mortuus fuerit, et difilios non reliquerit, accipiat frater ejus uxorem ipsius, et resuscitet semen fratri suo. Septem ergo fratres erant, et primus accepit uxorem, et mortuus est, non relicto semine, etc. Qui resurrectionem corporum non credebant, animas judicantes interire cum corporibus, recte istiusmodi fingunt fabulam, quae deliramenti arguat eos qui resurrectionem asserant corporum. Potest autem fieri ut vere in gente
Abbreviated transcription (Latin):
pondens aũ inc̃. dixit il¬
lis. Red dite igitur quȩ
sunt caesaris caesari. &
saris caesari. nummũ tribu¬
tũ. X pecuniã. & quȩ sunt
dĩdõ. decimas. primitias.
& oblationes ac uictimas sen
faciens uoluntatẽ: Aliter
red dite quȩ sunt caesaris
uem admodum caesar auo¬
bis exigit in pressionem imi¬
ginis suae. sic & ds̃. Ut quẽ¬
admodum illi redditur
atq signata. Unde psalmis¬
ta. Signatum ẽ in quid in
nobis. lum̃ uultus tui dnẽ :
oc quoq lum̃ ẽ. totum ho¬
minis & uerũ bonũ. quia
non oculis sed m̃te conspic̃:
Signatum aũ dix̃ in nobis. tã¬
quam denarius. signatur
rũpit. Bonum ergo eius
bantur super eo. Qui cre¬
dere debuerant. adtantam
sapientiam. mirati sunt.
quod calliditas eorum insidi¬
andi non in ueniss& locum:
Et sicut matheus scribit. re¬
licto eo abierunt. infideli¬
tatẽ pariter. cum miracu¬
lo reportantes.
tuerunt ad eum saducȩi.
qui dicunt resurrectionẽ
non eẽ. Nuȩ erant hereses

Expanded text:
pondens autem Iesus dixit ilpondens autem Iesus dixit illis reddite igitur quae sunt Caesaris Caesari et saris Caesari, nummum, tributum, et pecuniam; et quae sunt Dei, Deo, decimas, primitias et oblationes ac victimas sentfaciens voluntatem. Aliter: Reddite quae Caesaris sunt Quemadmodum Caesar a nobis exigit impressionem imaginis suae, sic et Deus, ut quemadmodum illi redditur atque signata. Unde Psalmista: Signatum est, inquit, in nobis lumen vultus tui, Domine . Hoc quoque lumen est totum hominis, et verum bonum, quod non oculis sed mente conspicitur. Signatum autem dixit in nobis, tanquam denarius signatur rupit. Bonum ergo ejus bantur super eo. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt, quia calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, sicut Matthaeus scribit, relicto eo abierunt, infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. Et venerunt ad eum Sadducaei, qui dicunt resurrectionem non esse. Duae erant haereses
Abbreviated transcription (Latin):
quam. nec enim uides infaci¬
em hominis. sed inueritate
uiam dñ doces. lic& tribu¬
tum caesari añ non dabimꝰ¬
Blanda & fraudolenta inter¬
ro gatio. il luc pro uocat
respondentem. ut magis
& dicat non debere tribu¬
ta solui. ut statim audientes
hero diani. seditionis contra
ro manos auctorem teneaat.
uisciens uersutiam eorũ.
ait illis: Quid me tempta¬
tis.Adferte mihi denariũ
ut uideam. at illi at tuler̃:
Sapientia semꝑ sapient̃ agit.
ut suis potius temptatores
sermonib confut&: Adfer¬
te in quĩd mihi denarium.
hoc ẽ genus nummi. quod¬
pro de cem nummis: inpu¬
tabatur. & habebat ima¬
ginẽ caesaris. Etait
illis : Cuius ẽ imago haec
& in scriptio . Qui putia
in terro gationẽ saluatoris
igno rantiam eẽ. & non dis¬
pensationẽ. discant ex p̃¬
sentiloco. quod utiq potu¬
erit scire ih̃s cuus i mago
e& in nummo: Ged inter¬
rogat. ut ad sermonẽ eoꝵ
com p&enter respondeat:
Di cunt illi. caesaris: Res¬

Expanded text:
quam. Nec enim vides in faciquam. Nec enim vides in faciem hominis, sed in veritate viam Domini doces. Licet dari tributum Caesari, an non dabimBlanda et fraudulenta interrogatio illuc provocat respondentem, ut magis et dicat non debere tributa solvi, ut statim audientes Herodiani, seditionis contra Romanos auctorem eum teneant. Qui sciens versutiam eorum, ait illis: Quid me tentatis? Afferte mihi denarium ut videam. At illi attulerunt ei. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potius tentatores sermonibus confutentur: Afferte mihi, inquit, denarium. Hoc epro decem nummis imputabatur, simul et habebat imaginem Caesaris. Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec et suprascriptio? Qui putant interrogationem Salvatoris ignorantiam esse, et non dispensationem, discant ex praesenti loco, quod utique potuerit scire Jesus cujus imago esset in nummo, sed interrogat, ut ad sermonem eorum competenter respondeat. Di
Abbreviated transcription (Latin):
erunt turbam. atq ideo
quia aperte non poterant.
terrenȩ potestatis manib
efficere temptabant. ut uel¬
ut ipsi amorte eius uiderent᷑
in munes Nuper enim sub
cesare augusto. iudȩa sub iec¬
ta romanis. quando in toto
orbe ẽ celebrata descriptio.
stipendiaria facta fuerat. &
erat in populo. magna sedi¬
tio : Dicentib aliis prosecu¬
ritate & qui &e qua roma¬
ni pro omnibus militarent
debere tributa ꝑsolui: Pha¬
riseis uero qui sibi ad plau¬
debant iustitiam. contrario
nitentib non debere popu¬
lum dĩ qui decimas soluer&.
& primitiua dar& & c&era
quȩ in lege scripta sunt. hu¬
manis legib sub iacere : Cu¬
ius seditionis adeo fomes in¬
ualuit. ut post resurrettionẽ ers
insistentib sibi romanis patri¬
am gentem. & regnum. augus¬
tum quoq illud cum sua re¬
ligione templum. In super
ipsam lucẽ eperdere. quã
tributa pendere maluer̃.
ui ueni entes. dicunt ei :
Magister. scimus quia
uerax es. & non curas quẽ¬

Expanded text:
erunt turbam. Atque idea erunt turbam. Atque idea quia per se non poterant, terrenae potestatis manibus efficere tentabant, ut velut ipsi a morte ejus viderentur immunes. Nuper enim sub Caesare Augusto Judaea subjecta Romanis, quando in toto orbe est celebrata descriptio, stiperat in populo magna seditio, dicentibus aliis: pro securitate et quiete, qua Romani pro omnibus militarent, debere tributa persolvi. Pharisaeis vero, qui sibi adplaudebant in justitia, e contrario nitentibus, non debere populum Dei, qui decimas solveret,  primitias daret, et caetera quae in lege scripta sunt, humanis legibus subjacere. Cujus seditionis adeo fomes invaluit, ut post Domini resurrectionem, insistentibus Romanis, patriam gentem, et regnum, augustum quoque illud cum sua religione templum, insuper ipsam lucem, perdere, quam tributa pendere, maluerint. Qui venientes dicunt ei: Magister, scimus quia verax es, et non curas quem
Abbreviated transcription (Latin):
lis quisq ditabitur: S ed
& hoc quod principes sacer¬
dotũ. scribȩ ac seniores ma¬
num mit tere: quȩrentes
in inm. timore turbȩ r&i¬
nent. cottidie geritur in
ecclesia: cum qui lib& solo
denomine fr̃ eam quam ñ
diligit eclesi asticȩ fidei ac
pacis unitatẽ. propter co¬
habitantium fratrum bono¬
rum multitudinẽ. aut eru¬
bescit . aut tim& inpugna¬
re qui tam̃ sicut de stultis¬
sima aui strutione dñs ait :
Cum tẽpus fuerit in altum
alas erigit. quia ꝑsequendo
aeclesiam quasi dm̃ cruci
addicere. & ostentui gaude¬
bit habere. XXXUII¬
It mittunt ad eum quos¬
dam expharisȩis & he¬
rodianis ut eum caperent
in uerbo : Hero dianos dic̃
milites hero dis tetrar chȩ
qui & ipse tunc tẽporis erat
hiero solimis. atq in spernen¬
do. & in ridendo dnm̃ pila¬
to & iu deis consentiebat.
Ut lu cas euangelista testatur:
Quȩrentes ergo dnm̃ com¬
prehendere summi sacer¬
dotes scribȩ & seniores. timu¬

Expanded text:
lis quisque ditabitur. Sed lis quisque ditabitur. Sed et hoc quod principes sacerdotum, scribae, ac seniores manum mittere quaerentes in Jesum, timore turbae retinentur, quotidie geritur in Ecclesia, cum quilibet solo de nomine frater eam, quam non diligit ecclesiasticae fidei ac pacis unitatem, propter cohabitantium fratrum bonorum multitudinem aut erubescit, aut timet impugnare. Qui tamen sicut de stultissima avium struthione Dominus ait, cum tempus fuerit, in altum alas erigit, quia persequendo Ecclesiam quasi Dominum cruci addicere et ostentui gaudebit habere. Et mittunt ad eum quosdam ex Pharisaeis et Herodianis, ut eum caperent in verbo. Herodianos dicit milites Herodis tetrarchae, qui et ipse tunc temporis erat Jerosolymis, atque in spernendo et irridendo Dominum Pilato et Judaeis consentiebat, ut Lucas evangelista testatur. Quaerentes ergo Dominum comprehendere summi sacerdotes, scribae, et seniores timu