comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
regno patris eoꝵ. Qui habet aures audi¬
endi. audiat. Hic iudiciũ quidẽ uel diem
udicii non nominauit: s eũ multo clariꝰ
ipsis reb expressit: & infine scłi futurũ ẽẽ
predixit. Item discipłis suis. amen inquit
dico uobis. qͦd uos qui secuti estis me in rege¬
neratione cũ sederit filius filius hominis
insede maiestatis suȩ. sedebitis & uos suꝑ se¬
des duodec̃ĩ. udicantes duodeci trib isrł.
Hic discimus: cũ suis discipłis indicaturũ
dñm. Unde & alibi iudeis dixit. Si ego in
beelrebub eicio demonia: filii ur̃i in quo ei¬
ciunt: Idõ ipsi nidices ur̃i erunt. Nec qm̃
suꝑ duodecim sedes sessuros esse ait: duo dec̃i
solos homines cũ illo iudicaturos putare de¬
benius. Duodenario quippe numero uni¬
uersa quedã significata. ẽ. gentiũ multitu¬
do: ꝓpter duas partes uumeri septenarii.
quo significat᷑ plerũq uniu̾sitas. Que duȩ
partes id. ẽ. tria & quatuor. altera ꝑ alterã

Expanded text:
o ait: Qui habet aures audiendi, audiat. Hic judicium quidem vel diem judicii non nominavit, sed eum multo clarius ipsis rebus expressit, et in fine saeculi futurum esse praedixit. Item discipulis suis: Amen, inquit, dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regeneratione, cum sederit Filius hominis in sede majestatis suae, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Hic discimus cum suis discipulis judicaturum Jesum, unde et alibi Judaeis dixit: Si ego in Beelzebub ejicio daemonia, filii vestri in quo ejiciunt? ideo ipsi judices vestri erunt. Nec quoniam super duodecim sedes sessuros esse ait, duodecim solos homines cum illo judicaturos putare debemus, duodenario quippe numero universa quaedam significata est judicantium multitudo, propter duas partes numeri septenarii, quo significatur plerumque universitas, quae duae partes, id est, tria et quatuor, altera per alteram
Abbreviated transcription (Latin):
QN io itur in hoc libro de illis primis
nec de istis mediis d̾̃i iudiciĩs. sed de ip¬
so nouissimo iudicio quantũ ipse thuerit
disputabo: quando.xp̃c de cęlo uenturus
est iuiuos iudicaturus & mortuos. Iste qͥp¬
pe dies iudicii ꝓprie iam uocatur: eoquod
nullus ibi erit imperitiȩ aut querele locus.
eur in iustus ille sit felix. & cur ille iustus
Nec ido dixit condemnabunt. quia ipsi ui¬
dicabunt: sed quia ex ipsoꝵ cõꝑatione isti
merito damnabuntur. Rursus alio loco cũ
de hominũ bonorũ & maloꝵ & nunc ꝑmix¬
tione postea separatione quȩ utiq die iudi¬
cii futura. ẽ. loqueretur. adhibuit similitu¬
dinẽ detritico seminato & suꝑseminatis ⁊i¬
zaniis: eãq suis exponens discipłis. qͥ semi¬
nat inquit bonũ semen. est filius hominis. a¬

Expanded text:
n igitur in hoc libro de illis primis nec de istis mediis Dei iudiciis, sed de ipso nouissimo, quantum ipsi tribuerit, disputabo, quando Christus de caelo uenturus est uiuos iudicaturus et mortuos. Iste quippe dies iudicii proprie iam uocatur, eo quod nullus ibi erit inperitae querellae locus, quur iniustus ille sit felix et quur ille iustusnec ideo dixit: "condemnabunt", quia ipsi iudicabunt, sed quia ex ipsorum comparatione isti merito damnabuntur. rursus alio loco, cum de hominum bonorum et malorum nunc permixtione, postea separatione- quae utique dies iudicii futura est - loqueretur, adhibuit similitudinem de tritico seminato et superseminatis zizaniis eamque suis exponens discipulis: qui seminat, inquit, bonum semen, est filius hominis; a
Abbreviated transcription (Latin):
Discedite ame maledicti in ignẽ ȩternũ: qͥ
paratus est diabolo & angłis eiꝰ. Deinde si¬
militer etĩa his enumerat: quod illa non fe¬
cerint quȩ dextros fecisse memorauit. Si¬
militerq in t̾rogantib quando eũ uiderint
inhorũ indigentia constitutũ: qͦd minimis
siunis non factũ. ẽ. sibi factũ non fuisse respõn¬
dit: sermonemq concludens. & ibunt in¬
quit hi insuppliciũ et̾nũ: iusti autẽ in ui¬
tam ȩternam. sIohannes uͦ euangłista
aꝑtissime narrat eum in resurrectione mor¬
tuoꝵ futurũ p̃dixisse iudiciũ. Cũ enĩ di¬
xisset. neq enim pater iudicat quẽquã sed
iudicium omne dedit filio ut om̃s honori¬
ficent filiũ sicut honorificant patrẽ. qͥ non

Expanded text:
edite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et an gelis eius. Deinde similiter etiam his enumerat, quod illa non fecerint, quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut ho
Abbreviated transcription (Latin):
pore xp̃i idest incatholica eccłia sumpse¬
runt baptismum xp̃i. & manducauert̃
corpus. xp̃i: non moriantur inȩternum
sed uitam quandoq consequantur ȩter¬
nam: atq illa omnis impietas quanto
maior fuerit. non eis ualeat ad eternita¬
tem sed ad diuturnitatem magnitudi¬
nemq penar u o

Expanded text:
rpore Christi, id est in catholica ecclesia, sumserpore Christi, id est in catholica ecclesia, sumserunt baptismum Christi et manducauerunt corpus Christi, non moriantur in aeternum, sed uitam quandoque consequantur aeternam; adque illa omnis inpietas, quanto maior fuerit, non eis ualeat ad aeternitatem, sed ad diuturnitatem magnitudinemque poenarum.
Abbreviated transcription (Latin):
TE M sunt alii ab ȩterno supplicio libe¬
rationem nec ipsis saltem omnib homini¬
bus ꝓmittentes. sed tantũmodo xp̃i bap¬
tismate ablutis qui participes fiunt corꝑis
eius: quomodolibet uixerint in quacũq
heresi uel impietate fuerint: propter il¬
lud quod ait it̃lc. Hic est panis qui de ce¬
lo descendit: ut si quis ex ipso manducaue¬
rit non moriatur. Ego sum panis uius.
qui de cȩlo descendi. Siquis manducauerit
ex hoc pane: uiuet meternum. fb eter na
ergo morte inquiunt necesse est istos erui.
& aduitam ȩternam quandocũq ꝑduc
TEMsunt qui hoc nec om̃ib xUI
habentib baptismatis xp̃i & eius corpons
sacramentum sed solis catholicis quamuis
male uiuentib pollicentur: quia ñ solo
sacramento sed re ipsa manducauer unt
corpus xp̃i in ipso eus corpore constituti
de quo dicit apłs. unus panis. unũ cor¬
pus multi sumus: ut etiam si postea in
aliquã heresim uel etiã ingentilium ido¬
latriam lapsi fuerint. tantum quia inca¬

Expanded text:
tem sunt alii ab aeterno supplicio liberationem nec ipsis saltem omnibus hominibus promittentes, sed tantummodo Christi baptismate ablutis, qui participes fiunt corporis eius. quomodolibet uixerint, in quacumque haeresi uel inpietate fuerint, propter illud quod ait Iesus: Hic est panis qui de caelo descendit, ut, si quis ex ipso manducauerit, non moriatur. Ego suqui de coelo descendi: si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum . Ab aeterna ergo morte, inquiunt, necesse est istos erui, et ad vitam aeternam quandocumque tem sunt, qui hoc nec omnibus habentibus baptismatis Christi et eius corporis sacramentum, sed solis catholicis quamuis male uiuentibus pollicentur, quia non solo sacramento, sed re ipsa manducauerunt corpus Christi, in ipso eius corpore constituti, de quo dicit apostolus: Unus panis, unum corpus multi sumus; ut, etiamsi postea in aliquam haeresim uel etiam in gentilium idolatriam lapsi fuerint, tantum quia in co
Abbreviated transcription (Latin):
comminantem. Uerũ propter tardiuscu¬
los addidimus particulam id. ẽ. ne. ut
diceremus nonne: qm̃ uocem pronunti¬
antis non possumus describere. Ex illis
igitur tribus hominib Noe filiis. septua¬
ginta tres. uel potius ut ratio declaratu¬
ra est septuaginta due gentes. totidemq
tem & numerus gentiũ: multo amplius
quã linguarum. Nam & in affrica. bar¬
baras gentes in una lingua plurimas no¬
uimus. Et homines quidem multipli¬
cato genere humano ad insulas in habi¬
tandas nauigio transire potiuisse quis

Expanded text:
comminantem. Verum propter tardiuscucomminantem. Verum propter tardiusculos addidimus particulam, id est W, ut diceremus \'nonne1, quoniam uocem pronuntiantis non possumus scribere. Ex illis igitur tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, uel potius, ut ratio declaratura est, septuaginta dutem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis
Abbreviated transcription (Latin):
operantem. Hac loquitur angłis scĩs: no¬
bis autẽ aliter longe positis. Quando au-¬
tem etiam nos aliquid talis locutionis in¬
terioribus aurib capimus: angłis ꝓpin-¬
quamus. Non itaq michi assidua redden¬
da ratio est in hoc opere. de locutionib di.
Aut enim ueritas in commutabilis ꝑ se ip¬
sam ineffabiliter loquitur rationalis crea¬
turȩ mentib: aut ꝑ mutabilem creatu¬
ram loquitur. siue spiritualib imaginib
nr̃o spiritui. siue corporalibus uocibus cor¬
poris sensui. Illud sane quod dictum est.
& nunc non deficient ea illis omĩa quȩ co¬
nati fuerint facere. non dictum. ẽ. confir¬
mando sed tanquam interrogando. sicut
solet a comminantib dici: que madmo¬
dũ ait quidam. Non arma expedient:
totaq ex urbe sequentur. Sic ergo acci¬
piendum. ẽ: tanquã dixerit. Sonne om¬
nia deficient ea illis quȩ conati fuerint
facere: Sed si ita dicatur: non ex primit

Expanded text:
operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nooperantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis per se ipsam ineffabiliter loquitur rationalis creaturae mentibus, aut per mutabilem creaturam loquitur, siue spiritalibus imaginibus nostro spiritui siue corporalibus uocibus corporis sensui. Illud sane quod dictum est: Et nunc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere, non dictum est confirmando, sed tamquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quem ad modum ait quidam: Non arma expedient totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tamquam dixerit: \'Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit
Abbreviated transcription (Latin):
gitur pluralitas trinitatis. quȩ tamen
trinitas quia unus est d̾s̃. etiam cũ dixis
adimaginem dĩ: non dixit fecerunt dii
adimaginem deoruo. UI.¬
terat
Qtest & hic eadem intelligi trinitas.
tanquam pater dixerit ad filium &
quod angłos ꝓhiberet intelligi. quib
potius conuenit uenire ad dm̃ motibus
scĩs hoc. ẽ. cogitationib piis: quib ab
eis consulitur inmutabilis ueritas tan¬
quam lex eterna in illa eorũ curia suꝑ¬
na. Neq enim ipsi sibi sunt ueritas: sed
creatricis participes ueritatis ad illam
mouentur tanquam ad fondem uitȩ. ut
quod non habent ear se ipsis capiant ex
ipsa: & idõ eorũ stabilis est iste motus quo
sed in effabili suo modo: nobis autẽ hoc in¬
dicatur nr̃o modo. Dĩ quippe sublimior
ante suũ factum locutio. ipsius facti sui
est immutabilis ratio: quȩ non habet stre¬
pentem sonũ atq transeuntem. sed uim
sempiterne manentem & temporaliter

Expanded text:
gitur pluralitas trinitatis. Quae tamen gitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia unus Deus est, etiam cum dixisadimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium etquod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire ad Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
adiunctum. ẽ. hec dixit dñs ds̃. ecce ge¬
nus unum & labium unum omniũ. &
cetera. ac deinde additum. uenite & de¬
scendentes confundamus ibi linguas ipso¬
rũ. recapitulatio sit demonstrans quem
admodum factum sit qͦd dictum fuerat.
descendit dñs. Si enim iam descenderat.
quid sibi uult. uenite & descendentes con¬
fundamus. quod intelligitur angłis dic¬
tum: nisi quia ꝑ angłos descendebat
qui in angłis descendentib erat: Et
bene non ait. uenite & descendentes con¬
fundite. sed confundamus ibi linguas eoꝵ:
ostendens ita se operari ꝑ ministros suos.
ut sint etiam ipsi cooperatores dĩ: sic ut
apłs dicit. Dei enim sumus cooperarii.
de angłis intelligi quod dictũ. ẽ. facia¬
mus hominem. quia non dixit faciam:
sed quia sequitur adimaginem nr̃am. &
nefas est credere ad imaginem angeloꝵ
hominem factum. aut eandem esse ima¬
ginem angelorũ & dĩ: recte illic intelli¬

Expanded text:
adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce geadiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde additum: Venite et descendentes confundamus ibi linguam eorum, recapitulatio sit, demonstrans quem ad modum factum sit, quod dictum fuerat: Descendit Dominus. Si enim iam descenderat, quid sibi uult: Venite et descendentes confundamus quod intellegitur angelis dictum, nisi quia per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat? Et bene non ait: Venite et descendentes confundite,\' sed: Confundamus ibi linguam eorum; ostendens ita se operari per ministros suos. ut sint etiam ipsi cooperatores Dei, sicut apostolus dicit: Dei enim sumus cooperarii. de angelis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intelle
Abbreviated transcription (Latin):
abscederet. nec se nisi ei cum quo loqui
poterat aggregaret: & ꝑ linguas diuisȩ
sunt gentes. disperseq ꝑ terras sicut d̾o
placuit. qui hoc modis occultis nobisq
in comprehensibilibus fecit.¬
dñs uidere ciuitatem & turrim quã
ȩdificauerunt filii hominũ. hoc. ẽ. non
filii dĩ sed illa societas scd̾m homin̾e̾ ui¬
uens quã terrenam dicimus ciuitatem:
non loco mouetur d̾s qui semꝑ. ẽ. ubiq
totus. sed descendere dicitur cum aliquid
interra facit. quod preter usitatum na¬
turȩ cursum mirabiliter factum prȩsen¬
tiam quodammodo eius ostendat. Nec
uidendo discit ad tempus qui nunquã
potest aliquid ignorare: sed ad tempus
uidere & cognoscere dicitur qͦd uideri
& cognosci facit. Nonsic ergo uidebat᷑
illa ciitas quomodo eam ds uideri fecit.
quando sibi quantum displiceret osten¬
dit: quamuis possit intelligi d̾s ad ciui¬
tatem illam descendisse. quia descender̃t̃
angłi eius in quib habitabat: ut quod

Expanded text:
abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui abscederet nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, adgregaret; et per linguas diuisae sunt gentes dispersaeque per terras, sicut Deo placuit, qui hoc modis occultis nobisque inconprehensibilibus fecit.Dominus uidere ciuitatem et turrem, quam aedificauerunt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terra, quod praeter usitatum naturae cursum mirabiliter factum praesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod uideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uiam molitur humilitas. sursum leuais
cor ad dñm. non contra dñm: sicut
co falsi sunt: ut non inter prȩcarentur
oñ quippe: & ante & contra significat.
Hoc enim uerbum est inpsalmo: & plo¬
remus ante dñm qui nos fecit. Et hoc
uerbũ est etiam in libro iob ubi scriptũ
est: infurorem erupisti contra dñm.
Sic ergo intelligendus est gigas iste ue¬
nator contra dñm. Quid autẽ hic sig¬
nificatur hoc nomine qͦd est uenator:
nisi animaliũ terrigenarũ deceptoꝵ.
oppressor. eartinctor: Srigebat ergo
cum suis populis turrim contra dm̃:
qua est impia significata suꝑbia. Meri-¬
to aut̾e malus ponitur affectus: etĩa cui
non succedit effectus. Genus uero ipsum
penȩ quale fuit: Qm̃ dominatio inpe¬
rantis inlingua est. ibi est damnata super¬
bia: ut non intelligeretur iubens homini.
qui noluit intelligere ut obȩdiret dõ u¬
benti. Sic illa conspiratio dissoluta est.
cum quisq ab eo quem non intelligebat

Expanded text:
viam molitur humilitas, sursum levans viam molitur humilitas, sursum levans cor ad Dominum, non contra Dominum: sicut co decepti sunt, ut non interpretarentur ov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nomine, quod est uenator, nisi animalium terrigenarum deceptor obpressor extinctor ? Erigebat ergo cum suis populis turrem contra Deum, qua est inpia significata superbia. Merito autem malus punitur adfectus, etiam cui non succedit effectus. Genus uero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi est damnata superbia, ut non intellegeretur iubens homini, qui noluit intellegere ut oboediret Deo iubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo, quem non intellegebat,
Abbreviated transcription (Latin):
est quȩ ciuitatum cęterarum gereret
principatum: ubi ẽẽt tanquam in me¬
tropoli habitaculum regni. quãuis per¬
fecta non fuerat usq intantũ modum
quantũ suꝑba cogitabat impietas.
Nam nimia disponebatur altitudo que
dicta est usq ad celum: siue unius tur¬
ris eius quã precipuam moliebantur
inter alias. siue omniũ turriũ quȩ ꝑ
numerum singularem ita significate
sunt. ut dicitur miles. & intelliguntur
milia milium: ut rana & locasta. sic
enim appellata est multitudo rana¬
rum & locustarũ inplagis quib egip¬
tii ꝑcussi sunt ꝑ moysen. Quid autem
factura fuerat humana & uana prȩsũp¬
tio: cuiuslibet & quantumlibet incęlũ
aduersus dñm altitudinem molis ex¬
tolleret: Quando montes trans cende¬
ret uniuersos: quando spatiũ nebulosi
huius aeris euaderet: Quid deniq no¬
ceret dõ. quantacũq uel sp̃ualis uł cor¬
poralis elatio: sutam ueramq incęlum

Expanded text:
est, quae civitatum caeterarum gereret est, quae civitatum caeterarum gereret principatum, ubi esset tanquam in metropoli habitaculum regni: quamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris ejus, quam praecipuam moliebantur inter alias; sive omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles, et intelliguntur millia militum: ut rana, ut locusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac locustarum in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen . Quid autem factura fuerat humana et vana praesumptio? Cujuslibet et quantumlibet in coelum adversus Deum altitudinem molis extolleret, quando montes transcenderet universos? quando spatium nebulosi aeris hujus evaderet? Quid denique noceret Deo quantacumque vel spiritualis, vel corporalis elatio? Tutam veramque in coelum
Abbreviated transcription (Latin):
scendit dñs. uidere ciuitatem & turrim
quam ȩdificauerunt filii hominum. Et
unũ omnium: & hoc inchoauerunt face¬
re. & nunc non deficient ex illis omnia
quȩ conati fuerint facere. Uenite. & de¬
scendentes confundamus ibi lingu̾a eorũ:
ut non audiat unusquisq uocem proxi¬
mi sui. Et dispersit eos dñs inde suꝑ faci¬
em omnis terrȩ: & cessauerunt edificantes
ciuitatem & turrim. Propter hoc appel¬
latum est nomen illius confusio: quia ibi
confudit dñs labia omnis terre: & inde
dispersit illos dñs d̾s suꝑ faciem omĩs
derre. Ista ciuitas quȩ appellata est
confusio ipsa est babilon: cuius mirabi¬
lem constructionem etĩa gentiũ cõmen¬
dat historia. Babilon quippe. int̾p̃tat᷑
confusio. Unde colligitur gigantem illũ
Nem roch fuisse illius conditorem: quod
superius breuiter fuerat intimatum. uͥ
cum de illo scriptura loqueretur. ait. ini¬
tium regni ipsius fuisse babylonem. id

Expanded text:
scendit Dominus videre civitatem et turrem, scendit Dominus videre civitatem et turrem, quam aedificaverunt filii hominum. Et unum omnium; et hoc inchoauerunt facere, et nunc non deficient ei illis omnia quae conati fuerint facere; uenite, et descendentes, confundamus ibi linguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; dispersit illos Dominus Deus super faciem omnis terrae . Ista civitas quae appellata est Confusio, ipsa est Babylon, cujus mirabilem constructionem Gentium etiam commendat historia. Babylon quippe interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breviter fuerat intimatum, ubi cum de illo Scriptura loqueretur, ait initium regni ejus fuisse Babylonem, id
Abbreviated transcription (Latin):
& cum filii sem nominentur sex. duorũ
tantũ posteritas attex itur: Numquid
cȩteri sine filiis remanserunt: Absit hoc
credere. Sed gentes propter quas comine
morari digni essent non utiq fecerunt:
quia sicut nascebantur aliis gentib ad¬
S debantur.
insins lingnis iste gentes fuisse referan¬
tur: redit tamen narrator ad illud tem¬
pus quando una lingua omniũ fuit.
& inde iam exponit quid acciderit ut
linguarũ diuersitas nasceretur. Et erat
inquit terre labium unum: & uox om
nibus una. Et factum est cum moue¬
rent ipsi aboriente: inuenerunt campũ
interra sennaar & habitauerunt ibi.
Et dixit homo procrimo suo. Uenite. fa¬
ciamus lateres: & coquamus eos igni.
Et facti sunt eis lateres in lapides: & bitu¬
men erat eis lutum. Et dixxerunt. Ueni¬
te ȩdificemus nobismet ipsis cuntatem &
turrim cuius caput erit usq ad celum:
& faciamus nr̃m nomen antequam dis¬
pergamur infaciem omnis terrȩ. Et de¬

Expanded text:
et cum filii Sem nominentur sex, duorum et cum filii Sem nominentur sex, duorum tantum posteritas adtexitur? Numquid ceteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere; sed gentes, prmorari digni essent, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. is linguis istae gentes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponit quid aclinguarum diversitas nasceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et de
Abbreviated transcription (Latin):
sepͥtuaginta tres uel potius quod postea de¬
‸ monstrabitur septuaginta duas gentes t̾e :¬
⁊ fuisse non homines. Nam & prius cum¬
⁊ fuissent cominemorati filii iaphet: ita con¬
clusum est. Ex his segregate sunt insulȩ÷
⁊gentium interra sua unusquisq scđm lin-¬
guas suas: intribubus suis & ingentibus
sius. Iam uero infiliis cham quoda loco
apertius gentes commemorate sunt: si¬
cut supernus ostendi. Mesraim genuit e¬
os qui dicuntur ludim: & eodem modo
cetere usq ad septem gentes: & enumera¬
tis omnib postea concludens. hi filii cham
inquit intribubus suis scd̾m linguas suas.
in regionibus suis & ingentibus suis.
Propterea ergo multorum filii non sunt
commemorati: quia gentib aliis nascen¬
do accesserunt. ipsi aut̃ẽ gentes facere ne¬
quiuerunt. Nam qua alia causa cũ filii
iafecħ octo numerentur. ex duob eoꝵ
tantum filii nati commemorantur: &
cum filii cham quatuor nominentur ex
tribus tantũ qui nati sunt adiciuntur:

Expanded text:
l potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius, cum fuissent commemorati filii Iapheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unus quisque secundum linguam in tribubus suis et in gentibus suis. Iam uero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos, qui dicuntur Ludiim; et eodem modo ceterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus postea concludens: Hi filii Cham, inquit, in tribubus suis secundum linguas suas in regionibus suis et in gentibus suis. Propterea ergo multorum filii non sunt commemorati. quia gentibus aliis nascendo accesserunt, ipsi autem gentes facere nequiuerunt. Nam qua alia causa, cum filii Iapheth octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur, et cum filii Cham quattuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adiciuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
data. Prophetasse etiã ipse reperitur in
sius libris quitres recepti sunt in aucto¬
ritate canonica: prouerbia. ecclesiastes.
& canticũ canticorũ. Alii uero duo quo¬
rũ unus sapientia. alter ȩcclesiasticiis dr̃.
propter eloquii nonnullam similitudinẽ.
ut salomonis dicantur obtinuit consue¬
tudo: non autẽ ẽẽ ipsius non dubitant
doctiores. Eos tamen inauctoritatẽ ma¬
xime occidentalis antiquitus recipit ec¬
clesia. Quorũ in uno qui appellatur sa¬
pientia s alomonis: passio.xp̃i aꝑtissime
ꝓphetatur. Impii quippe interfec̾tores
eius cominemorantur dicentes. Circũ¬
ueniamus ustum qm̃ insuauis est nobiᷤᷤ.¬
& contrarius est operib nr̃is: & impro¬
perat nobis peccata legis. & infamat in
nos peccata disciplinȩ nr̃e. Promittit
scientiam dĩ se habere. & filium dĩ se¬
nobis intraductionem cogitationũ nr̃arũ.

Expanded text:
data. Prophetasse etiam ipse reperitur in data. Prophetasse etiam ipse reperitur in suis libris, qui tres recepti sunt in auctoritatem canonicam: Prouerbia, ecclesiastes et canticum canticorum. Alii uero duo, quorum unus sapientia, alter ecclesiasticus dicitur, propter eloquii nonnullam similitudinem, ut Salomonis dicantur, obtinuit consuetudo; non autem esse ipsius non dubitant doctiores; eos tamen in auctoritatem maxime occidentalis antiquitus recepit ecclesia. Quorum in uno, qui appellatur sapientia Salomonis, passio Christi apertissime prophetatur. Inpii quippe interfectores eius commemorantur dicentes: Circumueniamus iustum, quoniam insuauis est nobis et contrarius est operibus nostris et inproperat nobis peccata legis et infamatis in nos peccata disciplinae nostrae. Promittit scientiam Dei se habere et filium Dei snobis in traductio
Abbreviated transcription (Latin):
uum est: His enim uerbis translatis
acorpore: uitia significantur animorũ.
STa de psalinis hoc est de .xx.¬
prophecia regis dauid satis dicta sint:
ut aliquis modus sit. Ignoscant autẽ qͥ
hec legunt & cuncta illa nouerunt. &
de his quȩ fortasse firmiora me prȩter¬
misisse uel intelligunt uel existimant
non querantur. E egnauit ergo dauid
interrena ierłm filius cęlestis ierłm.
diuino multũ testimonio predicatus.
quia & delicta eiꝰ tanta pietate supera¬
ta sunt ꝑ saluberrimã pęnitendi humi¬
litatem. ut prorsus inter eos sit de quib
ipse ait. B eati quorũ remisse sunt imqͥta¬
tes: & quorũ tecta sunt peccata. Post
hunc regnauit eidẽ popło uniuerso sa¬
suo cȩpit patre uniente regnare. Hic bo¬
nis mitiis malos ecitus habinit. Quip¬
pe scdȩ res quȩ sapientium animos fati¬
gant. magis huic obfuerunt: quã ꝓfu¬
it ipsa sapientia etiam minc & deinceps
memorabilis. & tunc longe lateq lau¬

Expanded text:
uum est? His enim uerbis translatis uum est? His enim uerbis translatis a corpore uitia significantur animorum. Ista de psalmis, hoc est de prophetia regis Dauid, satis dicta sint, ut aliquis modus sit. Ignoscant autem qui haec legunt et cuncta illa nouerunt, et de his, quae fortasse firmiora me praetermisisse uel intellegunt uel existimant, non querantur. in terrena Hierusalem, filius caelestis Hierusalem, diuino multum testimonio praedicatus, quia et delicta eius tanta pietate superata sunt per saluberrimam paenitendi humilitipse ait: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Post hunc regnavit eidem populo universo Saoepit patre vivente regnare. Hic bonis initiis malos exitus habuit, quippe secundae res quae sapientium animos fatigant, magis huic obfuerunt quam it ipsa sapientia. etiam nunc et deinceps memorabilis, et tunc longe lateque lau
Abbreviated transcription (Latin):
ter ab illa exiret nisi ꝑ mortem. XLx.¬
tiȩ testimoniis etiã reb ad effectum tã
clarum certũq ꝑductis omnino non cre¬
dant: ꝓfecto in eis illud impletur quod
in eo psalmo qui hunc sequitur scriptũ
est. Cum enim & illic ex ꝑsona xp̃i quȩ
ad eius passionem ꝑtinent ꝓphetice dice¬
rentur: commemoratũ est qͦd in eũgłio
patuit. dederunt in escã mẽa fel: & in siti me¬
a potum michi dederunt acȩtum. Et
uelut post tale conuiinium epulasq sibi
huiuscemodi eachibitas: mox intulit. Fi¬
at mensa eorũ coram ipsis in muscipulam.
& in retributionem & iuscandalum. Ob¬
scurentur oculi eoꝵ ne uideant. & dor¬
sum eoꝵ semꝑ incurua: & cȩtera quȩ ñ
optando sunt dicta. sed optandi specie ꝓ¬
phetando prȩdicta. Quid ergo mirum
si hȩc manifesta non uident: quoꝵ ocu¬
li sunt obscurati ne uideant: Quid mirũ
si celestia non suspiciunt: qui ut interre¬
na sint proni dorsum eoꝵ semꝑ meur¬

Expanded text:
ter ab illa exiret, nisi per mortem." Cter ab illa exiret, nisi per mortem." Ctiae testimoniis etiam rebus ad effectum tam clarum certumque perductis omnino non cedant, profecto in eis illud inpletur, quod in eo psalmo, qui hunc sequitur, scriptum est. Cum enim et illic ex persona Christi, quae ad eius passionem pertinent, prophetice dicerentur, commemoratum est, quod in euangelio patuit: Dederunt in escam meam fel et in siti mea potum mihi dederunt acetum. Et uelut post tale conuiuium epulasque sibi huiusce modi exhibitas mox intulit: Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam et in retributionem et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne uideant, et dorsum eorum semper incurua, et cetera, quae non optando sunt dicta, sed optandi specie prophetando praedicta. Quid ergo mirum, si haec manifesta non uident, quorum oculi sunt obscurati, ne uideant? Quid mirum, si caelestia non suspiciunt, qui ut in terrena sint proni, dorsum eorum semper incur
Abbreviated transcription (Latin):
rumperetur sicut cadauera corrumpi
solent: nisi qui die tertio resurrexit.
Quod utiq dicere non possunt: de ꝓpħa
& rege dauid. Clamat & seragesimus
septimus psalmus. D s̃ nrͣ ds̃ saluos faci¬
endi: & dr̃i dñi excitus mortis. Quid a¬
ꝑtius diceretur: Ds̃ enim saluos faci¬
endi dñs est ifle: quod interp̃tatur sal¬
uator siue salutaris. Nam ratio nomi¬
nis huius hec reddita est: quando prius¬
quã ex uirgine nasceretur dictum est.
Pariet filium. & uocabis nomen eꝰ ittm.
Ipse enim saluumfaciet popłm suũ apec¬
catis eorũ. In quorũ peccatorũ remissio¬
nem qm̃ sanguis eius effusus est: non u¬
tiq oportuit᷑ eum de hac uita exitus a¬
lios habere quã mortis. Idõ cum dictũ
esset d̾s̃ nrͣ d̾s saluos faciendi. continuo
subiunctum est. & dñi exitus mortis:
ut ostenderetur moriendo saluos ẽẽ fac̾tu¬
rum. S ed mirando dictum est. & dm̃i dñi :
Talis est ista ui¬
ta mortalium: ut nec ipse dñs ali¬

Expanded text:
rumperetur, sicut cadauera corrumpi rumperetur, sicut cadauera corrumpi solent, nisi qui die tertio resurQuod utique dicere non possunt de propheta et rege David. Clamat et sexagesimus septimus Psalmus: Deus noster, Deus salvos faciendi, et Domini exitus mortis . Quid atius diceretur? Deus enim saluos faciendi Dominus est Iesus, quod interpretatur saluator siue salutaris. Nam ratio nominis huius haec reddita est, quando priusquam ex uirgine nasceretur dictum est: Pariet filium, et uocabis nomen eius Iesum. Ipse enim saluum faciet populum suum a peccatis eorum. In quorum peccatorum remissionem quoniam sanguis eius effusus est, non utique oportuit eum de hac uita exitus alios habere quam mortis. Ideo cum dictum esset: Deus noster Deus saluos faciendi, continuo subiunctum est: Et Domini exitus mortis, ut ostenderetur moriendo saluos esse facturus. Sed mirando dictum est: Et Domini; alis est ista uita mortalium, ut nec ipse Domi
Abbreviated transcription (Latin):
caput & corpus unus est xp̃c. Unde illud
est meũgłio. Esuriui: & dedistis
care. Quod expo¬
nens ait. Quando uni exminimis meis
fecistis: michi fecistis. Se itaq dixrit spe¬
rasse: quod tunc sperauerant de iuda
discipłi eius quando est connumeratus
riturum esse nonsperant. Ideo quẽ lea
& prophetȩ annuntiauerunt nr̃m ẽẽ non
putant sed nescio quẽ suum. quẽ sibi alie¬
num amorte passionis confingunt: ideo
mirabili uanitate atq cȩcitate uerba quȩ
posuimus non mortem & resurrectionem
sed somnum & euigilationem significasse
contendunt. S ed clamat eis etiam psalmꝰ
quintus decimus. Propter hoc iocundatũ
est cor meũ & exultauit lingua mea: in¬
suꝑ & caro mea requiescet insp̾e: qm̃ non
derelinques ammam meã in inferno. nec
dabis scm̃ tuũ uidere corruptionẽ. Quis
in ea spe diceret requieuisse carnem suam.
ut non derelicta anima sua minferno sed
cito adeum redeunte reuiiusceret. nec cor¬

Expanded text:
caput et corpus unus est Christus; unde illud caput et corpus unus est Christus; unde illud euangelio: Esuriui, et dedistis care, quod exponens ait: Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis. Se itaque dixit sperasse, quod tunc sperauerant de Iuda discipuli eius, quando est connumeratus riturum esse non sperant. Ideo quem Lex et Prophetae annuntiaverunt, nostrum esse non putant; sed nescio quem suum, quem sibi alienum a mortis passione confingunt. Ideo mirabili vanitate atque caecitate verba quae posuimus, non mortem et resurrectionem, sed somnum et evigilationem significasse contendunt. Sed clamat eis etiam Psalmus quintus decimus: Propter hoc jucundatum est cor meum, et exsultavit lingua mea, insuper et caro mea requiescet in spe: quonderelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum uidere corruptionem. Quis in ea spe diceret requieuisse carnem suam, ut non derelicta anima sua in inferno, sed cito ad eam redeunte reuiuesceret, ne cor
Abbreviated transcription (Latin):
meos. ampliauit suꝑ me calcaneũ: hoc. ẽ.
conculcauit me. Tu autẽ inquit dñe mi¬
serere mei: & resuscita me. & reddam illis.
Quis hoc iam neget: qui iudȩos post pas¬
sionem resur rectionemq xp̃i de sedib su¬
is bellica strage & exrcidio funditus eradica¬
tos indet: Decisus enim ab eis resurrexit.
& reddidit eis interim temporariã discipli¬
nam: excepto quod non correctis seruat
quando inuos &e mortuos iudicabit. Qam
dñs ipse st̃c istum ipsum traditorem suũ
ꝑ panem porrectũ ostendens apłis: hunc
etiam uersum psalmi huius cominemora¬
uit & in se dicrit impletũ: qui edebat pa¬
nes meos mecũ ampliauit suꝑ me calcane¬
um. Quod autẽ ait inquemsperaui: non
congruit capiti sed corpori. Neq eñĩ ne-¬
sciebat eum ipse saluator. de quo ante iam
dixerat unus eax uobis diabolus est: sed so¬
let in se membrorum suoꝵ transferre ꝑsõ¬
nam. & sibi tribuere quod ẽẽt illoꝵ: quia

Expanded text:
meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est meos, ampliauit super me calcaneum, hoc est conculcauit me. Tu autem, inquit, Domine, miserere mei et resuscita me, et reddam illis. Quis hoc iam neget, qui Iudaeos post passionem resurrectionemque Christi de sedibus suis bellica strage et excidio funditus eradicatos uidet? Occisus enim ab eis resurrexit et reddidit eis interim temporariam disciplinam, excepto quod non correctis seruat, quando uiuos et mortuos iudicabit. Nam Dominus ipse Iesus istum ipsum traditorem suum per panem porrectum ostendens apostolis hunc etiam uersum psalmi huius commemorauit et in se dixit inpletum: Qui edebat panes meos, ampliauit super me calcaneum. Quod autem ait: In quem speraui, non congruit capiti, sed corpori. Neque enim nesciebat eum ipse Saluator, de quo ante iam dixerat: Unus ex uobis diabolus est. Sed solet in se membrorum suorum transferre personam et sibi tribuere quod esset illorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sum me cogitabant mala michi. Uerbum
iniquũ mandauerunt aduersus me: nũ¬
quid qui dormit non adiciet ut resurgat:
Iic certe ita posita sunt uerba hec: ut
nichil aliud dixisse intelligatur. quam si
diceret. numqͥd qui moritur ñ adiciet
ut resurgat. Superiora quippe demonstr̃at
mortem ipsius cogitasse & disposuisse mi¬
micos eius: & hoc actum ẽe ꝑ eum qui in¬
grediebatur ut uideret. & egrediebatur
ut ꝓderet. Cui aut̃ẽ hic non occurrat ex
discipulo eiꝰ factus traditor uidas: Quia
ergo facturi erant quod moliebantur id. ẽ
occisuri erant eum: ostendens illos uana
malitia frustra occisuros resurrecturũ:
sic adiecit hunc uersum uelut si diceret.
Quid agitis uani: Quod ur̃m sceluserit:
meus somnus erit. Numqͥd qͥ dormit ñ
adiciet ut resurgat. Et tamen eos tã mag¬
nũ nefas non impune facturos. consequen¬
tib indicat uersib dicens. Et em̃ homo
pacis meȩ inquẽ speraui: qui edebat panes

Expanded text:
sus me cogitabant mala mihi. Verbum sus me cogitabant mala mihi. Verbum iniquum disposuerunt aduersus me: Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Hic certe ita posita sunt uerba haec, ut nihil aliud dixisse intellegatur, quam si diceret: \'Numquid qui moritur, non adiciet ut reuiuescat?\' Superiora quippe demonstrant mortem ipsius cogitasse et disposuisse inimicos eius. et hoc actum esse per eum, qui ingrediebatur ut uideret, et egrediebatur ut proderet. Cui autem hic non ocurrat ex discipulo eius factus traditor ludas? Quia ergo facturi erant quod moliebantur, id est occisuri erant eum, ostendens illos uana malitia frustra occisuros resurrecturum, sic adiecit hunc uersum, uelut diceret: \'Quid agitis uani? quod uestrum scelus erit, meus somnus erit\': Numquid qui dormit non adiciet ut resurgat? Et tamen eos tam magnum nefas non inpune facturos consequentibus indicat uersibus dicens: Etenim homo pacis meae, in quem speraui, qui edebat panes
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ: nequaquã psalmoꝵ oracula ta¬
cuerunt. Nam quid est aliud qͦd in psal¬
mo tertio eo ꝑsona eiꝰ canitur: ego dor¬
miui & somnũ cępi. & resurrexi qmͣ dñs
suscepit me: An forte quisquã ita desipit.
ut credat uelut aliquid magnũ nobis
indicare uoluisse ꝓphetã quod dormie¬
rit & easurrexerit: nisi somnus iste mors
esset. & eiugilatio resurrectio. quã de xp̃o
sic oportuit ꝓphetari: Nam & in qua-¬
dragesimo multo manifestius id osten¬
ditur. ubi eax ꝑsona eiusde mediatoris
more solito taniquã prȩterita narrantur.
quȩ futura ꝓphetabantur: qm̃ quȩ uen-¬
tura erant iam in prȩdestinatione & p̾sci-¬
entia dĩ uelut facta erant: quia certa
erant. Inimici inquit mei dixerunt ma¬
la michi. quando morietur & peribit no¬
men enus: & si ingrediebatur ut uideret.
uana locutũ est cor eiꝰ. congregauit ini¬
quitatem sibi. E gredieb̾ãtur foras & lo¬
quebantur simul inunum : aduersum
me susurrabant om̃s iniici mei. aduer¬

Expanded text:
eius nequaquam psalmorum oracula tacuerunt. Nam quid est aliud quod in psalmo tertio ex persona eius canitur: Ego dormiui et somnum cepi; exsurrexi, quoniam Dominus suscepit me? An forte quisquam ita desipit, ut credat uelut aliquid magnum nobis indicare uoluisse prophetam, quod dormierit et exsurrexerit, nisi somnus iste mors esset et euigilatio resurrectio, quam de Christo sic oportuit prophetari? Nam et in quadragensimo multo manifestius id ostenditur, ubi ex persona eiusdem Mediatoris more solito tamquam praeterita narrantur, quae futura prophetabantur; quoniam, quae uentura erant, iam in praedestinatione et praescientia Dei uelut facta erant quia certa erant. Inimici, inquit, mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur ut uideret, uana locutum est cor eius, congregauit iniquitatem ipsi. Egrediebatur foras et loquebantur simul in unum. Aduersus me susurrabant omnes inimici mei, aduer
Abbreviated transcription (Latin):
duo: diuisione illa que ꝑ samuhelem
propham sauli regi est immutabilis
prenuntiata. O alachiam uͦ. aggeũ.
⁊ achariam. & es dram: etiã iudei re-¬
probi mauctoritatem canonicam recep¬
tos. nouissimos habent. Sunt enim &
scripta eorũ sicut aliorum: qui in mag¬
na multitudine prophetarum ꝑ pau¬
ci. ea scripserunt que auctoritatem
canonis obtinerent. De quorum pre¬
dictis quȩ ad xp̃m ecclesiamq eius ꝑ¬
tinent. nonnulla michi in hoc opere
uideo esse ponenda. Quod commodi¬
us fiet. adiuuante dño sequenti libro:
ne hunc tam prolirum ulterius
ONERE M US¬

Expanded text:
duo diuisione illa, quae per Samuelem duo diuisione illa, quae per Samuelem prophetam Sauli regi est inmutabilis praenuntiata. Malachiam uero, Aggaeum, Zachariam et Esdram etiam Iudaei reprobi in auctoritatem canonicam receptos nouissimos habent. Sunt enim et scripta eorum. sicut aliorum, qui in magna multitudine prophetarum perpauci ea scripserunt, quae auctoritatem canonis obtinerent. De quorum praedictis, quae ad Christum ecclesiamque eius pertinent, nonnulla mihi in hoc opere uideo esse ponenda; quod commodius fiet adiuuante Domino sequenti libro, ne hunc tam prolixum ulterius oneremus
Abbreviated transcription (Latin):
insipientiam ut uiuatis: & quęrite pruden¬
tiam ut habeatis uitam. Participem autẽ
fieri mense illius: ipsum est incipere ha¬
bere uitam. Nam & malio libro qui uo¬
catur ecclesiastes ubi ait . non est bonum
homini nisi quod manducabit & bibet:
quid credibilius dicere intelligitur quã
quod ad participationem mense huius.
ꝑtinet. quã sacerdos ipse mediator testa¬
menti noui ea hibet scdm ordinem mel¬
chisedech de corꝑe & sanguine suo:Id
enim sacrificium successit om̃ib illis sacͥ¬
ficiis ueteris testamenti: quȩ immola
tum ꝓphetica cognitione mnonstrauit.
Propter quod ipse dñs ait. Lea & ꝓphe¬
de usq ad iohannem. Sed istorũ quinq
prophetatio eax ȩuangelio nobis nota est:
ubi & ipsa uirgo mater dñi ante ioħem
ꝓphetasse inuenitur. Sed hanc istorũ
prophetiam: udȩi reprobi non accipi¬
unt. Aeceperunt autẽ: qui ex his in¬
numerabiles euangelio crediderunt.
Tunc enim est uere israhel diuisus in

Expanded text:
insipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudeninsipientiam, ut uiuatis, et quaerite prudentiam, ut habeatis uitam. Participem autem fieri mensae illius, ipsum est incipere habere uitam. Nam et in alio libro, qui uocatur ecclesiastes, ubi ait: Non est bonum homini, nisi quod manducabit et bibet, quid credibilius dicere intellegitur, quam quod ad participationem mensae huius pertinet, quam sacerdos ipse Mediator testamenti noui exhibet secundum ordinem Melchisedech de corpore et sanguine suo? Id enim sacrificium successit omnibus illis sacrificiis ueteris testamenti, quae immolatum prophetica cognitione monstrauit; propter quod ipse Dominus ait: Lex et prophetae usque ad Iohannem. Sed istorum quinque prophetatio ex euangelio nobis nota est. ubi et ipsa uirgo mater Domini ante Iohannem prophetasse inuenitur. Sed hanc istorum prophetiam Iudaei reprobi non accipiunt; acceperunt autem, qui ex eis innumerabiles euangelio crediderunt. Tunc enim est uere Israel diuisus in
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ peperit septem: non nisi de xp̃o & ec¬
clesia mox ut fuerit ꝓnuntiatũ consue¬
uit intelligi ab eis qui xp̃m sapientiam
dĩ esse nouerunt. Sapientia edificauit
sibi domũ. & suffulsit columnas septem.
inmolaiit suas uictimas: miscuit incra¬
tere uinum suum. & parauit mensam suã.
Misit seruos suos. conuocauit cũ excel¬
lenti predicatione aderatẽrem: dicens.
Quis est insipiens: diuertat ad me. Et in¬
opibus sensu: dixit. Uenite manducate
de meis panib: & bibite uinũ qͦd miscui
uobis. Nic certe agnoseimus dĩ sapien¬
tiam hoc est uerbũ patri coȩternũ inu¬
dero uirginali domum sibi ȩdificasse cor¬
pus humanũ: & huic tanquã capiti
membra eccłiam subiunxisse: marty¬
rũ uictimas immolasse: mensam in ui¬
no & pamib prȩparasse. ubi apparet etiã
sacerdotium scdm̃ ordinem melchisedech:
insipientes & inopes sensu uocasse. quia si
mis quod sequitur dicit. Derelinquite

Expanded text:
quae peperit septem, non nisi de Christo et ecquae peperit septem, non nisi de Christo et ecclesia, mox ut fuerit, pronuntiatum consueuit intellegi ab eis, qui Christum sapientiam Dei esse nouerunt: Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem; immolauit suas uictimas, miscuit in cratere uinum suum et parauit mensam suam. Misit seruos suos conuocans cum excellenti praedicatione ad craterem dicens: Quis est insipiens? Diuertat ad me. Et inopibus sensu dixit: Venite, manducate de meis panibus et bibite uinum quod miscui uobis. Hic certe agnoscimus Dei sapientiam, hoc est Verbum Patri coaeternum, in utero uirginali domum sibi aedificasse corpus humanum et huic, tamquam capiti membra, ecclesiam subiunxisse, martyrum uictimas immolasse, mensam in uino et panibus praeparasse, ubi apparet etiam sacerdotium secundum ordinem Melchisedech, insipientes et inopes sensu uocasse, quia, simis quod sequitur dicit: Derelinquite
Abbreviated transcription (Latin):
quia non est ds̃ prȩter de dñe. Hanc opt̾a¬
contradictores non tanta firmitate ꝓfe¬
runtur quȩ scripta non sunt in canone
iudeoꝵ. Intribus uͦ illis quos salomonis
ẽẽ constat & iudei canonicos habent. ut
putatio necessaria est: quȩ nos ultra quã
oportet si nunc adhibetur ertendit. Ta
men quod in ꝓuerbiis legitur uiros impios
dicere. abscondamus interra uirũ iustũ
iniuste. absorbeamus uͦ eũ tanquã infer¬
nus uiuentẽ. & auferamus eiꝰ memoriam
de terra: possessionem eiꝰ preciosam appre¬
hendamus: non ita obscurũ est. ut de xp̃o
& possessione eius ȩccłia sine laboriosa expo¬
sitione non possit intelligi. Iale quippe ali¬
quid etiã dñs ipse it̃ic ꝑ euangelicã para¬
bolam ostendit dixxisse malos colonos. Hic
est heres: uenite occidamus eũ. & nr̃a erit
hereditas. Itemq illud in eodẽ libro quod¬
iam ꝑstrinrimus cũ ageremus de sterili

Expanded text:
quia non est Deus praeter te, Domine. Hanc optanquia non est Deus praeter te, Domine. Hanc optancontradictores non tanta firmitate proferuntur, quae scripta non sunt in canone Iudaeorum. In tribus uero illis, quos Salomonis esse constat et Iudaei canonicos habent, ut putatio necessaria est, quae nos ultra quam omen quod in Proverbiis legitur, viros impios dicere, Abscondamus in terra virum justum injuste, absorbeamus vero eum tanquam infernus viventem, et auferamus ejus memoriam de terra, possessionem ejus pretiosam apprehendamus ; non ita obscurum est, ut de Christo et possessione ejus Ecclesia sine laboriosa expositione non possit intelligi. Tale quippe aliquid etiam Dominus ipse Jesus per evangelicam parabolam ostendit dixisse malos colonos: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit haereditas . Itemqiam ante perstrinximus, cum ageremus de sterili,