comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men suum coram regib et pͥn
prefati sumus: nec pretereun¬
de uisiones quas uidit de ea.
huius siquidem sanctus car¬
nalem exhorruerat uitam: et
tanto zelo ut se deuouerit ñ
uisurum eam in carne uiuen¬
tem. At illa carne soluta solu¬
tum est uotum: et cepit uide¬
re in sp̃u. quam in corpore no¬
luit. Quadam nocte audiuit
per somnium uocem sibi dicen¬
tis. sororem eius /stare foras in
atrio: et ecce per totos triginta
dies nichil gustasse. Qui eui¬
gilans cito intellexit cuius es¬
cȩ inedia marceret: et diligen¬
ter discusso numero dierum
quem audierat. ipsum esse rep¬
perit ex quo pro ea panemde
celo iuuum non obtulisset.
Tum ille qui sororis ñ anim̃a
oderat s peccatum: beneficien¬
tiam quam int̾miserat. rur¬
sum adoritur. Neq id frustra.
Non multo post uisa est illi
peruenisse ad limen eccłe. nec¬
dum tamen posse intrare: ap¬
parere etiam in ueste pulla:
Cunq ille ꝑseueraret curans
ne qua die fraudaret᷑ solita
subcandida ad missam qͥdem

Expanded text:
mem suum coram regibus et pripraefati sumus. Nec praetereundae visiones, quas vidit de ea. Hujus siquidem sanctus carnalem exhorruerat vitam, et tanto zelo, ut se devoverit non visurum eam in carne viventem. At illa carne soluta, solutum est votum, et coepit videre in spiritu, quam in corpore noluit. Quadam nocte audivit per somnium vocem sibi dicentis, sororem ejus stare foras in atrio, et ecce per totos triginta dies nihil gustasse: qui evigilans cito intellexit, cujus escae inedia marceret. Et diligenter discusso numero dierum quem audierat, ipsum esse reperit, ex quo pro ea Panem de coelo vivum non obtulisset. Tum ille qui sororis non animam oderat, sed peccatum; beneficientiam, quam 664 intermiserat, rursum adoritur Neque frustra. Non multo post visa est illi pervenisse ad limen ecclesiae, necdum tamen posse intrare; apparere etiam in veste pulla. Cumque ille perseveraret, curans ne qua die solita subcandida; admissam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
eos pat̾ sc̃s ñ hunanis sermo¬
nib s diuinis. Ubi gͦ egressi
sumus ⁊ rex ip̃e cũ pͥncipibus
sc̃m dñi deducebat. ne compri¬
merent eum turbe. puer claudꝰ¬
ei oblatus est coram rege. At ille
signo crucis edito puerũ erigit.
⁊ iubet coram om̃ib ambula¬
re. Quanta lecicia qͣnta exul¬
tatione puer deductꝰ sit quis
loquatur Couu̾sus aũt pat̃
sc̃s ad regem. ꝓpt uos inquit
factum est hoc. ut nou̾itis qr
uere ds nobiscũ est ⁊ ei accep¬
tum est qd̾ cepistis. Ipsa hora
priusqͣm ingred̾emur hospiti¬
um. puella clauda erecta est.
⁊ceca mulier illuminata. E¬
ad ecccłiam uir sc̃s ꝑficisceret᷑.
multitudo larguentium un
pediebat nos ⁊ om̃s precedere
iussimus. Nec mora claudus
quidam ante altare erectus ẽ.
utrum signatꝰ eẽt ignoro. Am¬
bulantem tam̃ uidi. ⁊ ligni
pedem in eccłia pendentem.
Oto. Incapella regis ipso
presente puer cecus quem¬

Expanded text:
eos Pater sanctus, non humanis sermoeos Pater sanctus, non humanis sermonibus, sed divinis. Ubi vero egressi fuimus, et Rex ipse cum principibus Sanctum Domini deducebat, ne comprimerent eum turbae, puer claudus oblatus est ei coram Rege. At ille signo crucis edito puerum erigit, et jubet coram omnibus ambulare. Quanta laetitia, quanta exsultatione puer deductus sit, quis loquatur? Conversus autem Pater sanctus ad Regem: « Propter vos, inquit, factum est hoc, ut noveritis quia Deus vere vobiscum est, et acceptum est ei quod coepistis. » Ipsa hora priusquam egrederemur hospitium, puella erecta est, et caeca mulier illuminata. Ead ecclesiam Vir sanctus proficisceretur, multitudo languentium 1174 impediebat nos, et omnes praecedere jussimus. Nec mora, claudus quidam ante altare erectus est: utrum esset signatus, ignoro. Ambulantem tamen vidi, et ligni pedem in ecclesia pendentem. OTTO. In capella Regis ipso praesente puer claudu
Abbreviated transcription (Latin):
adduc inquit puerum ad me.
factum est ut imꝑauit. ⁊ con¬
festim signatꝰ puer uisum re¬
cepit. Ego ip̃e in multis pro¬
baui qd̾ clare uideret. Gaufri¬
dUS. Post misse celebratio¬
nem in capellam q̃ dormicoris
canonicoꝵ adiacet indictus uir
di uirum signauit uno cecum
ocło ⁊ uisum statim recẽpit. cuiꝰ
⁊ cetitatis pͥma ⁊ illuminatio se¬
cunda diligentissime ꝓbata ẽ.
Sic ⁊ surdum dum ab eccłia re¬
diret: imp̃sso crucis signo fecit
audire inimittens digitos ĩ au
est dum gradale cantaret᷑ quẽ e¬
go ipse obtuleram. Ebrear¬
di. Multa ibidem facta abbi¬
tror que ñ uidimꝰ. Sepe enun
cantantem audiuimꝰ ppłm. &
nemo ex nob irrumꝑe pocuit
ut uideret quid ageretur. U̾¬
num tam̃ surdum qui ibidem
recepit audicum ego uidi. ⁊ ego
feste sp̃c affuit. neꝙ hinc ciuiꝗͣ
dubitare licebat. Conuocauit
eñ rex om̃s pͥncipes ⁊ milices
qui signati erant. simulq re¬
sidentib uniu̾sis exhortatus ẽ

Expanded text:
Adduc, inquit, puerum ad me. Adduc, inquit, puerum ad me. » Factum est ut imperavit, et confestim signatus puer visum recepit. Egoi pse in multis probavi quod clare videret. GERARDUS. Post Missae celebrationem in capellam, quae dormitorio canonicorum adjacet, inductus Vir Dei, virum signavit uno caecum oculo, et visum statim recepit: cujus et caecitas prima, et illuminatio secunda diligentissime probata est. Sic et surdum, dum ab ecclesia rediret, impresso crucis signaculo fecit audire, immittens digitos in aurest, dum graduale cantaretur, quem ego ipse obtuleram. EBERHARDUS. Multa ibidem facta arbitror quae non vidimus. Saepe enim cantantem audivimus populum, et nemo ex nobis irrumpere potuit, ut videret quid ageretur. Unum tamen surdum, qui ibidem recepit auditum ego vidi, et ego feste Spiritus adfuit: neque hinc cuiquam dubitare licebit. Convocavit enim Rex omnes principes et milites qui signati erant, simulque residentibus universis, exhortatus est
Abbreviated transcription (Latin):
exclamaret. Agnosco prorsus
diume munera gr̃e. nec dein¬
ceps ip̃o p̃stante ingratꝰ inue¬
niar. Paratꝰ sum seruire ei
qͣndo qͥdem ex parte eiꝰ submo¬
neor. Dixit. ⁊ ecce ppłs rapiens
uerbum de ore loquentis excla¬
mabat in laudem d̾i. ⁊ resona¬
bat terra in uoces eoꝵ. Conti¬
nuo signatꝰ est rex. ⁊ uexil¬
lum ab altari ꝑ manum pa¬
tris nr̃i qd̾ ip̃e mn exercitu dñi
manu ꝓpria deportaret. Sig¬
natus est cum eo nepos eius
dux fredericus. iunior. signa¬
ti alii pͥncipes. quors non est
numerꝰ. Ipsa aũt die iuxca ca¬
pellam ubi pat̃ sc̃s missam ce¬
lebrauit. puer claudus me pre¬
sente gressum recepit. Ebre¬
hardũ. Sabbato mane cum
innocentum festus ageretur
dies exeunti de hospitio patͥ
sc̃o. occurrebam adducens
mecum militem qui signa¬
ri uolebat. ⁊ ecce in mediatur¬
ba puerum cecum intuens. qͥd
uult inquit puer illeͦ Cuius
u̾ba cum minus intellexissẽ.
qd̾ romana lingua loqueret᷑.

Expanded text:
exclamaret: « Agnosco prorsus exclamaret: « Agnosco prorsus divina munera gratiae; nec deinceps, ipso praestante, ingratus inveniar: paratus sum servire ei, quandoquidem ex parte ejus submoneor. » Dixit, et ecce populus rapiens verbum de ore loquentis, exclamat in laudem Dei, et resonabat terra in voces eorum. Continuo signatus est Rex, et vexillum ab altari per manum Patris suscepit, quod ipse in exercitu Domini manu propria deportaret. Signatus cum eo nepos ejus dux Fridericus junior; signati alii principes, quorum non est numerus. Ipsa autem die juxta capellam, ubi Pater sanctus Missam celebravit, puer claudus me praesente gressum recepit. 16. EBERHARDUS. Sabbato mane, cum Innocentium festus ageretur dies, exeunti de hospitio Patri sancto occurrebam, adducens mecum militem qui signari volebat, et ecce in media turba puerum caecum intuens: « Quid vult, inquit, puer iste? » Cujus verba cum minus intellexissem, quod Romana lingua loqueretur: «
Abbreviated transcription (Latin):
sus ẽ eũ: solita mansuetudine
suggerens ꝓuidedum omnino
ne sic preceriret eum. penicen¬
cia leuis. breuis. honorabilis. sa¬
lutaris. quam ad saluandos pec¬
catores diuina pietas excogita¬
uerat. Aquo hoc candem res¬
ponsum obtinuit. qr delibera¬
ret secum ⁊ consuleret suos se¬
quenti die suꝑ hoc responsurꝰ
Exinde intra missarum sollem¬
nia beati patͥs animum cepit
sp̃c stimulare diuinus. ut pre¬
cer morem nullo rogante dice¬
ret ñ oportere sine sermo ne p̃¬
terire diem. Quid multa. Lo¬
cutus est o in fine sermonis
regem ñ ut regem. s ut homi¬
nem cota libertate conienit.
Proponebat enĩ futurum ui¬
dicium. hominem ante xp̃i¬
tribunal astantem. ⁊ impro¬
perantem xp̃m ⁊ dicentem.
Ohomo. quid debui tͥ facere
⁊ ñ feciᷤ. Ex hoc aũt enum̾ars
regni culmen. diuitias. consi¬
lia. uirilem animum ⁊ corꝑis
robur. His ⁊ huiꝰ modi uerbis
commouit hominem. ut in
medio sermone ñ sine lacͥmis

Expanded text:
sus cum solita mansuetudine, sus cum solita mansuetudine, suggerens providendum omnino, ne sic praeteriret eum poenitentia levis, brevis, 1173 honorabilis, salutaris, quam ad salvandos peccatores divina pietas excogitaverat. A quo hoc tandem responsum obtinuit, quod deliberaret secum et consuleret suos, sequenti die su er hoc responsurus. Exinde intra Missarum solemnia, beati Patris animum coepit Spiritus stimulare divinus, ut praeter morem, nullo rogante, diceret, non oportere sine sermone praeterire diem. Quid multa? locutus est, et in fine sermonis Regem, non ut regem, sed ut hominem tota libertate convenit. Proponebat enim futurum judicium, hominem ante tribunal Christi astantem, imperantem Christum, et dicentem: « O homo! quid debui tibi facere, et non feci? » Ex hoc autem numerans regni culmen, divitias, consilia, virilem animum et corporis robur; his et hujusmodi verbis commovit hominem, ut in medio sermone non sine lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
ti detinebant᷑. Ueruntam̃ non
crebra solent in his conuentib
apparere miracła. nec dignat᷑
d̾s ubi tantꝰ est concursus mul¬
titudinis curiosȩ reuelare głam
suam. S ñ fuit ociosus patris
aduentꝰ. Ibi eñi factum est ut
ipsius uerbis utar. miracłm
miracłors. Si qͥdem rex signatꝰ
est pret̾ spem om̃ium qui con¬
uenerant. Cucurrit uelociter
sermo uiuus ⁊ efficax. ⁊ uere
ibi ꝓbatum ẽ. qr cor regis in
manu d̾̃i. Prius enĩ apd̾ franke¬
neuort regem secreto conuene¬
rat uir beatꝰ ammonens ut et
ipse saluti ꝓpͥe ꝓuideret in tem¬
pore miscdie uberis. Eui cum
respondisset rex nullum sibi hꝰ
militiȩ messe ꝓpositum. tacuit
uir mansuetissimꝰ dicens. non
esse paruitatis sue importuniꝰ
instare regiȩ maiestati. Sic n
spire cum in sermone publico
iam scdo regem sicut priꝰ ꝑ egͥ¬
nationis ammonuisset ex no¬
mine. die t̾cia cũ beati ioħis
festiuitas ageret᷑. secreto aggres¬

Expanded text:
ti detinebantur. Verumtamen non ti detinebantur. Verumtamen non crebra solent in illis conventibus apparere miracula, nec dignatur Deus, ubi tantus est concursus multitudinis curiosae, revelare gloriam suam. Sed non fuit otiosus Patris adventus: ibi enim factum est, ut ipsius verbis utar, miraculum miraculorum. Siquidem Rex signatus est praeter spem omnium, qui convenerant: cucurrit velociter sermo vivus et efficax; vere ibi probatum est quod cor regis in manu Dei est. Prius enim apud Frankenvoert Regem secreto convenerat Vir beatus, admonens ut ipse saluti propriae provideret in tempore misericordiae uberis. Cui, cum respondisset nullum sibi hujus militiae inesse propositum, tacuit Vir mansuetissimus dicens, non esse parvitatis suae importunius instare regiae majestati. Sic et Spirae cum in sermone publice jam secundo Regem, sicut prius, peregrinationis admonuisset ex nomine, die tertia cum beati Joannis festivitas ageretur, secreto aggres
Abbreviated transcription (Latin):
qͣrta aduentꝰ argentine ĩ eccłia
pꝰ missaꝵ celebrationem erecta
ẽ. de qua sic exultabat pat̃. sic po¬
płs acclamabat. Philippus.
psa die pͥusqͣm nauem ingrede¬
remur puer claudꝰ erectꝰ est. et
coram om̃i ppło libere ambłabat.
⁊ qui aderant uociferabant᷑ cum
gaudio sicut om̃s audistis. Phi¬
lippꝰ. Sed̾a feria innaui ꝓficis¬
cebamur ⁊ ñ poterant accedere
qui infirmabant᷑ uesꝑe tamen
hagembuch in hospitio mulier
clauda gressum recepit Girardꝰ.
Ipsa hora qua mulier suꝑueñ
querebamͦ inuicem nichil nos
ea die uidisse. ⁊ illa statim sine
baculo ambulare cepit. gratu¬
labunda ⁊ laudans. Tercia fr̾ia
⁊ naui sienimꝰ spiram. Ibi eñi
diem festum celebrauit rex
conradꝰ. ibi coronatꝰ ẽ. ibi muł¬
tus affuit ep̃oꝵ pͥncipumq con¬
uentus. Illuc pader sc̃s aduenit
inter pͥncipes quosdam pacem
cupiens reformare. quors inimi¬
citiis ab exercitu crucis xp̃i mul¬

Expanded text:
quarta Adventus Argentinae in ecclesia quarta Adventus Argentinae in ecclesia post missarum celebrationem erecta est: de qua sic exsultabat pater, sic populus acclamabat. PHILIPPUS. Ipsa die, priusquam navem ingrederemur, puer claudus erectus est, et coram populo libere ambulabat, et qui aderant vociferabantur cum gaudio, sicut omnes audistis. Secunda feria in navi proficiscebamur, et non poterant accedere qui infirmabantur. Vespere tamen Bagenbach in hospitio mulier clauda gressum recepit. GERARDUS. Ipsa hora, qua mulier supervenit, querebamur invicem nihil nos ea die vidisse: et illa statim sine baculo ambulare coepit gratulabunda et laudans. CAPUT et navi venimus Spiram: ibi enim diem festum celebravit rex Conradus, ibi coronatus est: ibi adfuit episcoporum principumque conventus. Illuc Pater sanctus advenit, inter principes quosdam pacem cupiens reformare; quorum inimicitiis ab exercitu crucis Christi mul
Abbreviated transcription (Latin):
uidens.⁊ continuo clare uidit
utroq. Om̃s uidimꝰ eum. Nã
continuoetiam alio signo con¬
clamatum est.⁊ dicebant ce¬
cum illuminatum ẽẽ. s uide¬
re eum nequiuimus pre cu¬
multu. Froy inꝰ. Puerũ quen¬
dam claudum qui pꝰt sermo¬
nem habitum ad plebem ere¬
ctus est. in ipsa eccłia. De qͦ
ctiam uociferatis. ego ambu¬
lantem uidi in medio popłi
acclamantis. Ep̃c. Sabbato
in eccłia berchehe pꝰt missaꝵ
celebratõnem clerieꝰ altero ocło
cecus iam ꝑ qͥniiuennium ui¬
sum recepit.⁊ ego eum uidi
agentem gr̃as ⁊ exultantem.
Oto. Prius ibidem conualu¬
erat puer intortum habens
collum. cuiꝰ sub manu patͥs
nerui crepuer̃t. ⁊ relaxati sunt.
⁊ pueri pat̾. ⁊ puer ipse incredi¬
bilit̾ letabantur. om̃s audistis
cantantem ppłm. ego puerum
uidi. Gaufridꝰ. Ndolescentem
cuiꝰ arida erat manus cũ brachio
toto ⁊ ibidem curatꝰ ẽ om̃s uidi¬
.mꝰ. Frow. Et puellam q̃ dm̃ca

Expanded text:
videns: et continuo clare vidit videns: et continuo clare vidit utroque. Omnes vidimus eum. Nam continuo etiam alio signo conclamatum est, et dicebant caecum illuminatum esse, sed videre eum nequivimus prae tumultu. FRANCO. Puerum quemdam claudum, qui post sermonem habitum ad plebem, erectus est in ipsa ecclesia, de quo etiam vociferati sunt, ego ambulantem vidi in medio populi acclamantis. EPISCOPUS. Sabbato incelebrationem, clericus altero oculo caecus jam per quinquennium, visum recepit. Et ego eum vidi agentem gratias et exsultantem. OTTO. Prius ibidem convaluerat puer intortum habens collum, cujus, sub manu Patris, nervi crepuerunt et relaxati sunt, et pueri pater et puer ipse incredibiliter laetabantur. Omnes audistis cantantem populum: ego puerum vidi. GERARDUS. Adolescentem, cujus arida erat manus cum brachio toto, et ibidem curatus est; omnes vidimus. Et puellam, quae Dominica
Abbreviated transcription (Latin):
cecus quidam uisum recepit.
cuiꝰ nerui ceruicis obdurati ⁊
retracti caput circunducere ñ
sinebant. in eccłia sanatus ẽ
ip̃a hora. Inuia quoq con¬
tracta mulier.⁊ om̃ino impo¬
tens quam in uentilabro de¬
portauerant in occursũ sc̃i
uiri. ut signata est exiliit cla¬
mitans. ⁊ facta ẽ leticia mag¬
na in ppło. S ⁊ ꝓpe basileam
uir qͥdam qui grauit̃ audi¬
ebat clarum recepit audi¬
basileam egressi: festinauimꝰ
rouascle. In ip̃o aũt itinere
surdus quid̾a recep̃ auditum.
⁊ puer altero ocło cecus uidit
utroq. Nec latuit patrem s
cum paululum ꝑtransisset eos
misit qui scrutatent᷑ ⁊ muen¬
tum est ita.Episcopꝰ. Cum
misisset ce inquit ad alexan¬
dłum ut uideres an puer il¬
luminatꝰ esset conu̾isus ad me
qui ꝓpius incedebam. ait. Ds
aꝑuit ocłm pueri illiꝰ. Gaufridꝰ.
Sexta feria in eccłia rosuas¬
cle ubi intͣuit. puer allatus ẽ
altero ocło parum altero nicħ

Expanded text:
caecus quidam visum recepit. caecus quidam visum recepit. cujus nervi cervicis obdurati et retracti caput circumducere non sinebant, in ecclesia sanatus est ipsa hora. In via quoque, contracta mulier et omnino impotens, quam in ventilabro deportaverant in occursum sancti Viri, ut signata est, exsiliit clamitans, et facta est laetitia magna in populo. Sed et prope Basileam, vir quidam, qui graviter audiebat, clarum recepit audilucem egressi festinavimus Ronascle. In ipso autem itinere surdus quidam recepit auditum, et puer altero oculo caecus, vidit utroque: nec latuit Patrem, sed cum paululum pertransisset eos, misit qui scrutarentur, et inventum est ita. EBERHARDUS. Cum misisset te, inquit ad Alexandrum, ut videres an puer illuminatus esset, conversus ad me qui propius incedebam, ait: « Deus aperuit oculum pueri illius. » Sexta feria in ecclesia Ronascle, ubi intravit, puer allatus est, altero oculo parum, altero nihil
Abbreviated transcription (Latin):
do collo sanatꝰ est coram nobis.
⁊ libere caput mouebat.E¬
brehardꝰ. Unum omisistis qd̾
ego uidi. ⁊ popłs multus uille
que dicitur frichen. om̃s enim
precedebatis. Ibi clericus qͥdam
de uilla que dicit᷑ sekkingen
obnixius rogauit sc̃m dñi dũ
ingrederem᷑ uillam ut aliqd̾
faceret signũ. qr ppłs durissi¬
mus erat. ⁊ ecce mulierẽ el au¬
dam. ab annis uiguiti offe¬
rebant. quã ubi signauit pa¬
ter uissit deponi. ⁊ libere am¬
quarta feria apud castrum
rinuelth ubi pernoctau̾amꝰ
pͥusqͣm intraret uir sc̃s eccle¬
siam in atrio exteriori intortũ
collum pueri sanauit. ⁊ puel¬
le manum inualida reddidic
sospitati. Gaufridꝰ. In cccłia.
post misse celebrationem puel¬
lam ei obtulimꝰ. que ex ut̾o ma¬
tris ceca iuix lucem solis uide¬
re poterat. nichil aũt aliud
discernere. Cuius ocłos sputo
liniuit pater beatꝰ. ⁊ continuo
clare uidit. ⁊ om̃ia discernebat.
Ibidem qͦ surdus auditum. ꝙ

Expanded text:
do collo, sanatus est coram nobis, do collo, sanatus est coram nobis, et libere caput movebat. EBERHARDUS. Unum omisistis quod ego vidi, et populus multus villae quae dicitur Frichen, omnes enim praecedebatis. Ibi clericus quidam de villa quae dicitur Seckingen, obnixius rogavit Sanctum Domini, dum ingrederetur villam, ut aliquod faceret signum, quia populus durissimus erat: et ecce mulierem, claudam ab annis viginti, offerebant; quam, ubi signavit Pater, jussit deponi, et libere amquara feria apud castrum Rinvelt, ubi pernoctaveramus, priusquam intravit Vir sanctus ecclesiam, in atrio exteriori intortum collum pueri sanavit: et puellae manum invalidam reddidit sospitati. GAUFRIDUS. In ecclesia, post missae celebrationem, puellam ei obtulimus, quae ex utero matris suae caeca, vix lucem solis videre poterat, nec aliud discernere. Cujus oculos sputo linivit Pater beatus, et continuo clare vidit, et omnia discernebat. Ibidem quoque surdus auditum, et
Abbreviated transcription (Latin):
miliare duo pueri manci ma¬
nus. mutꝰ unus loquelam. sur¬
dus unus auditum. senex cecus
uisum: coram om̃ib receper̃t.
Hec nos omiria uidimꝰ. ⁊ certis¬
sime ac diligentissime proba¬
uimus. acclamante ad singła
multitudine que scm̃ dñi de¬
ducebat in leticia ⁊ exultatõne.
Philippus. In ipso itinere
clauda erecta est. qͣm in hume¬
ris deportatam ubi signauit
pater deponi russit ⁊ ambulare.
Hec erateui sic congratulabant᷑
uicine mulieres. ⁊ om̃s qͥ no¬
uerant eam. S ⁊ surdꝰ qͥdam
ipsa die iuxta uicłm ꝑ quam
transiuimꝰ coram nobis recepit
auditum Gaufridus. Feria
tercia ꝓfecti mane a uiculo
cui nomen hirbounnies dorch.
duias mulieres claudas uidimꝰ
in itinere erectas. Utriusq cu¬
rationem pater dum eas signa¬
ret sine ulla hesitatione cogno¬
uit. Substitit eñi. ⁊ utramq
deponi fecit. ⁊ libere ambula¬
bant. magnificantes d̾m. Al¬
bertꝰ. Ipsodie iuxca uiculum¬
quendam puer in corto ⁊ rigi¬

Expanded text:
milliare, duo pueri manci mamilliare, duo pueri manci manus, mutus unus loquelam, surdus unus auditum, senex caecus visum, coram omnibus receperunt. Haec nos omnia vidimus, et certissime ac diligentissime probavimus acclamante ad singula multitudine, quae Sanctum Domini deducebat in laetitia et exsultatione. PHILIPPUS. In ipso itinere clauda erecta est, quam in humeris deportatam ubi signavit: Pater, deponi jussit et ambulare. Haec erat cui sic congratulabantur vicinae mulieres, et omnes qui noverant eam. Sed et surdus quidam ipsa die juxta viculum per quem transivimus, coram nobis recepit auditum. GERARDUS. Feria tertia profecti mane a viculo cui nomen Birbovermesdorff, duas mulieres claudas vidimus in itinere erectas. Utriusque directionem Pater, dum eas agitaret, sine ulla haesitatione cognovit. Substitit enim, et utramque deponi fecit, et libere ambulabant magnificantes Deum. ALEXANDER. Ipso die juxta viculum puer intorto et rigi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ manum ettr biam. simul
⁊ pedem. que om̃ia inualida
erant. uirtꝰ diuma restituit
ad patris bñdictionem. Duab
qͦ claudis alteri qͥdem pede uno.
alteri uͦ utroq: gressus redditꝰ
est.⁊ has presens uidi Alexan¬
dei. psa die nobis uidentibus¬
inuia puer claudꝰ gressum:
⁊ mulier surda auditũ recepit.
S ⁊ ꝓpe turegum coiam multis
qui occurerant claudꝰ erectus
est. Girardus. Turegi sed̾a
feria mane in eccłia ceca muli¬
er illuminata ẽ. Hanc ego uidi
cecam cum adduceret᷑. ⁊ cum
manus ei impon̾entur presens
affui. ⁊ protinꝰ illuminatam
uidimus uniuersi Frou inꝰ albs.
n eadem eccłia puella clauda
gressum recepit. ⁊ mutꝰ loque¬
lam p̃sentib ⁊ uidentib nobis.
Philippus. Similit̃ ⁊ puella
ceca uisum. Multa qͦ ibidem
facta sunt que nemo ex nobis
uidere potuit pre tumultu.
Gaufridꝰ. Ubi fluuium linde¬
mach transiuimꝰ cui suꝑpositꝰ
est uicus ille infra dimidium

Expanded text:
et manum, et tibiam simul, et manum, et tibiam simul, et pedem, quae omnia invalida erant, virtus divina restituit ad Patris benedictionem. Duabus quoque claudis, alteri quidem pede uno, alteri vero utroque, gressus redditus est, et has praesens vidi. ALEXANDER. Ipsa die in via nobis videntibus puer claudus gressum, et mulier surda auditum recepit; sed prope Turegum coram multis qui occurrerant, claudus erectus est. GAUFRIDUS. Turegi secunda feria mane in ecclesia caeca mulier illuminata est. Hanc ego vidi caecam cum adduceretur; et cum manus ei imponeretur praesens adfui, et protinus illuminatam vidimus universi. FRANCO. In eadem ecclesia, puella clauda gressum recepit, et mutus loquelam praesentibus et videntibus nobis. PHILIPPUS. Similiter et puella caeca, visum. Multa quoque ibidem facta sunt, quae nemo ex nobis videre potuit prae tumultu. 12. GERARDUS. Ubi fluvium Lindemach transivimus, cui superpositus est vicus ille, infra dimidium
Abbreviated transcription (Latin):
nu signantis bñficium senti¬
ens exclamauerat in gaudio
⁊ exultatõne qd̾ recepisset au¬
ditum. Omnes eum uidimꝰ.
aliqui etiam ex nob̾ locuti st̃
el. Sic ⁊ mulierem claudam
quȩ ibidem gressum recepit
uidimꝰ.⁊ puellam claudam si¬
milit̾ quȩ similit̃ est erecta. Al¬
tera qͦ puella quȩ surda erat
ibidem recepit auditum. Hec
mulieris manꝰ inualida sanata
est. ⁊ hanc ego uidi. Balduinꝰ
abbas. Ego adolescenti illi
qui in exitu ciuitatis auditũ
receꝑat locutꝰ sum. cum popłs
exultans uociferaret᷑. Phillippꝰ.
Uespere sabb̃i in hospitio apud
Winterchur puellam mutan
iudistis cum eam inat̃ adducet.
⁊ quomͦ postea redierit. loquers
ipsi scitis. De multis enim int̾¬
rogata libere respondit. Nam
mane dñica die pre tumultu
om̃s ex istis eccłiam. nec uidistis
que fiebant. licet clamorẽ ppłi
uociferantis audirecis. Ego aũt
uidi puerum media parte cor¬
poris ꝑaliticum. cui ⁊ brachiũ

Expanded text:
nu signantis beneficium sentinu signantis beneficium sentiens exclamaverat in gaudio et exsultatione, quod recepisset auditum. Omnes eum vidimus; aliqui etiam ex nostris locuti sunt ei. Sic ei mulierem claudam, quae ibidem gressum recepit, vidimus, et puellam claudam, quae similiter est erecta. Altera quoque puella quae surda erat, ibidem recepit auditum. Haec, mulieris manus invalida sanata est, et hanc ego vidi. BALDOWINUS ABBAS. Ego adolescenti illi qui in exitu civitatis auditum receperat, locutus sum, cum populus exsultans vociferaretur. PHILIPPUS. Vespere Sabbati in hospitio apud Winterthur puellam mutam vidistis, cum eam mater adduceret; et quomodo postea redierit loquens, ipsi scitis: de multis enim interrogata libere respondit. Nam mane Dominica die prae tumultu omnes existis ecclesiam, nec vidistis quae fiebant, licet clamorem populi vociferantis audiretis. Ego autem vidi puerum media parte corporis paralyticum, cui et brachium,
Abbreviated transcription (Latin):
augensis ad duci preceꝑat eũ.
cuiꝰ mendicus erat. Puer qͦ
de hospicio nr̃o quem ego ip̃e
adduci feceram ipsa die sig¬
natus. claudꝰ enĩ erat gressũ
recepit. S & pro trib aliis
signis in eccłia cantatum ẽ.
⁊ campane pulsate sunt.li¬
cet nemo nostrum uid̾it qͥd
ageret᷑. Gaufridus. Nulla sic
ignorauimꝰ sicut ea. quȩ con¬
stantie facta sunt. quia nemo
nr̃m se curbis immiscere au¬
debat. ⁊ nos hic quȩ uidimꝰ.
loqui ꝓposuimus. Ex his quȩ
feria sexca facta sunt nichil noᷤᷤ
uidisse arbitror ipsa die. Nam
sabbato mane inter oblatioẽs
puerum uidimꝰ cum mulca
deuotione gr̃as agentempatͥ :
cuiꝰ oratione ip̃a sexta feria a¬
missum receꝑat gressum. Cuiꝰ
deuocionem uir sc̃s intuens:
ad meipsum conu̾sus ait. Non
ẽ inuentꝰ qui rediret ⁊ daret glo¬
riam d̾o nͥ puer iste. Prius aũt
in ip̃a oblatione adolescens sur¬
dus iam duodecim annis:sicut
ip̃e nob̾ confessus est sub ma¬

Expanded text:
Augiensis adduci praeceperat eum Augiensis adduci praeceperat eum cujus mendicus erat. Puer quoque de hospitio nostro, quem ego ipse adduci feceram, ipsa die signatus, claudus enim erat, gressum recepit. Sed et pro tribus aliis signis in ecclesia cantatum est, et campanae pulsatae sunt, licet nemo nostrum viderit quid ageretur. GAUFRIDUS. Nulla sic ignoravimus, sicut ea quae Constantiae facta sunt, quia nemo nostrum se turbis immiscere audebat: et nos haec quae vidimus, loqui proposuimus. Ex eis quae feria sexta facta sunt, nihil vos vidisse arbitror ipsa die. Nam Sabbato mane inter oblationes puerum vidimus cum multa devotione gratias agentem Patri, cujus oratione ipsa feria sexta amissum recepit gressum. Cujus devotionem Vir sanctus intuens, ad meipsum conversus, ait: « Non est inventus 1171 qui rediret, et daret gloriam Deo, nisi puer iste. » Prius autem in ipsa oblatione, adolescens surdus jam duodecim annis, sicut ipse confessus est, sub ma
Abbreviated transcription (Latin):
rat ⁊ pedib reu̾tebat᷑. Philippꝰ.
uerum utroq brachio im¬
p̃otentem pat̾ signauerat. Cu¬
ius dum alt̾m brachium ex¬
cendisset. unus e milicib alte¬
rum dum offerre ei uellec corã
omnib nobis excendit. Gau¬
Fridus. Om̃s uidistis quantũ
exultauerit mulier insolitam
lucem mirata. que uixca lacũ
illuminata ẽ.Ebrehardus.
uerum paraliticum parte
media. signatum atq sanatũ
milites nr̃i se uidise cestant᷑.
filium qͦ militis cuiꝰdam cuiꝰ
erat manus arida ut uideba¬
cur fere duodennem cum ad¬
duceret᷑ ego uidi. Scatim uͦ
cantandes audiiri inqusiui
quid accidisset. Miles autem
quidam respondit. sauatam
manum filii dñi sui. Alexan¬
der Ego hunc sanatum uidi.
Gaufridus. Ego alterum ui¬
di pauꝑem adolescentulũ eui
mnanus arida resticuta est. in
uilla ꝓxima constantiȩ.Fro Wi¬
nus albs. Que constantie fa¬
cta sunt. pre tumultu pau¬
ci uiderunt. Ego tam̃ cecum
illum qui feria qͥnta ante al¬
tare illuminatꝰ est. uidi. abbas

Expanded text:
rat, et pedibus revertebatur. PHILIPPUS. Puerum utroque brachio impotentem Pater signaverat, cujus dum alterum brachium extendisset, unus ex militibus alterum, dum ei offerre vellet, coram omnibus nobis extendit. GAUFRIDUS. Omnes vidistis quantum exsultavit mulier insolitam lucem mirata, quae juxta lacum illuminata est. EPISCOPUS. Puerum paralyticum parte media signatum atque sanatum milites nostri se vidisse testantur. Filium quoque militis cujusdam, cujus erat manus arida, ut videbatur, fere duodennem, cum adduceretur ego vidi: statim vero cantantes audivi, et inquisivi quid accidisset. Miles autem quidam respondit sanatam manum filii domini sui. ALEXANDER. Ego hunc sanatum vidi. GAUFRIDUS. Ego alterum vidi pauperem adolescentulum, cui manus arida restituta est, in villa proxima Constantiae. 10. FROWINUS ABBAS. Quae Constantiae facta sunt, prae tumultu pauci viderunt: ego tamen caecum illum, qui feria quinta ante altare illuminatus est, vidi. Abbas
Abbreviated transcription (Latin):
unde plurimũ gratulabamͦ.
eo qd̃ presens esset dux qͥdam
grecus missus a rege constan¬
tinopolitano. Hic in capella
regis loquebat᷑ patͥ nr̃o cum
mulier ceca oblata ẽ. Ubi uͦ
multis. puer elaudꝰ offereba¬
tur. Protinꝰ aũt fiduci aliter
loquens uir fidelis audien¬
tib om̃ib ait. In nomine
ihu xp̃i tibi precipio surge
⁊ ambula. Sonut uox uir¬
tutis. ⁊ secuta est iuirtꝰ: surgeis¬
ꝙ puer libere ambulabat.
⁊ prius qͥdem trementibus
membris uł cibiis ibat. sed
paulatim sub ocłis om̃ium
roborabatur. Gaufridus.¬
Anselmus ep̃c hauember¬
gensis in fronte ⁊ faucibus
grauissime patiebatur. ut
uix aliqͥd gustare poss aut
loqui. Hic gͦ rogabat beatũ
curare.Cui ioꝯde respondens
si eandem inqͥt haberes fidem
qͣm habent muliercule poss
forte ꝓdesse. At ille. ꝙ si ego
ait fidem non habeo.salĩi me
faciat fides tua. Tandem sig¬
nauit eum pater ⁊ cetigit.
⁊ continuo dolor om̃isq tu¬

Expanded text:
unde plurimum congratulabamur, unde plurimum congratulabamur, eo quod praesens esset dux quidam Graecus, missus a Rege Constantinopolitano. Hic in capella Regis loquebatur Patri nostro, cum mulier caeca oblata est: ubi vero multis, puer claudus offerebatur. Protinus autem fiducialiter loquens vir fidelis, audientibus omnibus ait: « In nomine Jesu Christi tibi praecipio, surge et ambula. » Sonuit vox virtutis, et secuta est virtus: surgensque puer, libere ambulabat, et prius quidem trementibus membris vel tibiis ibat, sed paulatim sub oculis omnium roborabatur. Anselmus episcopus Havenbergensis in fronte et faucibus gravissime patiebatur, ut vix aliquid gustare posset, aut loqui. Hic ergo rogabat beatum curare. » Cui jucunde respondens: « Si eamdem, inquit, haberes fidem, quam habent mulierculae, posset tibi forte prodesse. » At ille: « Et si ego, ait, fidem non habeo, salvum me faciat fides tua. » Tandem signavit eum Pater et tetigit: et continuo dolor, omnisque tu
Abbreviated transcription (Latin):
de solum respicit om̃is terra
possessionis nr̃e. Ad quod pu¬
Non ex equo diuisio ħ fact̾a ẽ.
Quo dicto abeuntib illis tunc
quidem domi cum patre man¬
sit: s modico post euoluto tp̃r
fr̃s secutus. nec apatre nec a
ꝓpinquis. seu amicis potuit de¬
tineri. Suꝑerat de deo dicata

Expanded text:
varde, ad te solum respicit omnis terra varde, ad te solum respicit omnis terra possessionis nostrae. » Ad quod puNon ex aequo divisio haec facta est. » Quo dicto abeuntibus illis, tunc quidem domi cum patre remansit, sed modico post evoluto tempore fratres secutus, nec a patre, nec a propinquis seu amicis potuit retineri. Supererat de Deo dicata
Abbreviated transcription (Latin):
rem. conuersus retrorsũ in
scłm rediit: alt̃ cum ceteris
cepit qͥdem opus bonum. sed
ñ ꝑfecit. Uidi ego eum in scło:
postea uagum et ꝓfugum a fa¬
cie dñi sicut cain: quantum
animaduertere potui hoĩem
bumillimum et miserabił con¬
fessionis. s nimie pusillanimita¬
tis. Qui tamen in ultimis claram¬
uallem rediit. intirmitate corꝑis.
et inopia cogente: cum homobe¬
ne natus. ab om̃ib cognatis et
amicis ꝓiceret᷑. ibiq ꝓprietati re¬
nuncians. S ñ omnino ꝓprie uo¬
luntati: obiit ñ qͥdem intꝰ sicut
frat̃. et domesticus: s foris mise¬
ricordiam postulans sic̃ pauꝑ
et mendicus.
am uͦ adueniente die reddendi
uoti. et complendi desiderri
egressus est de domo pat̾na
bernardus. pat̃ fr̃m suoꝵ cũ
frĩb suis filiis kñs. sp̃ualibus:
quos uerbo uite. xp̃o genuerat.
uidens autem Guido pͥmoge¬
Intus fr̃m suoꝵ. niuardum
frẽm suum minimum pue¬
rum cum pueris aliis in pla

Expanded text:
rem, conversus retrorsum in rem, conversus retrorsum in saeculum rediit: alter cum caeteris coepit quidem opus bonum, sed non perfecit. Vidi ego eum in saeculo postea vagum et profugum a facie Domini sicut Cain, quantum animadvertere potui, hominem humillimum, et miserabilis confusionis, sed nimiae pusillanimitatis. Qui tamen in ultimis Claram-Vallem rediit infirmitate corporis et inopia cogente, cum homo bene natus ab omnibus cognatis et amicis projiceretur: ibique proprietati renuntians, sed non omnino propriae voluntati, obiit, non quidem intus, sicut frater et domesticus, sed foris misericordiam postulans, sicut pauper et mendicus. 17. Jam vero adveniente die reddendi voti et complendi desiderii, egressus est de domo paterna Bernardus, pater fratrum suorum, cum fratribus suis, filiis suis spiritualibus, quos verbo vitae Christo genuerat. Videns autem Guido primogenitus fratrum suorum Nivardum fratrem suum minimum, puerum cum pueris aliis in plat
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ut alicuiꝰ adhuc in scło
cõmorantis comu̾sio p̃sciretur.
Ipsi uͦ quasi mensib sex post
primum ꝓpositum in scłari¬
habitu stabant: ut per¬
unũ plures congregarent᷑:
dum quoꝵdam negotia per
id temporis expediebant᷑.
um autẽ iam suspecta
inciperet esse multitu¬
do ne quem de numero eoꝵ sub¬
riꝑet is qui temptat: placuit
deo suꝑ hoc reuelare qͥd fut᷑um
esset. Aspiciebat eñi qutõa eoꝵ
in uisu noctis. et uidebat qͣsi
eos om̃s consedisse in domo
una: et ꝑ ordinem singłos qͣsi
communicare de cibo qͦdam
miri candoris et saporis. Quẽ
ceteris om̃ib optime suscipi¬
entib. et cum gaudio magno:
duos ex om̃i numero illo no¬
tabat. a cibi illius salutaris
participatione uacuos reman¬
sisse. Alt̃ namq eoꝵ nec sume¬
bat. alt̾ sumere quidem uide¬
bat᷑ : s tanquam minꝰ caute
sumeret spargebat᷑. Utrumq
uͦ: postea ꝓbauit euentꝰ. Alter
enim pͥusquam uentũ eẽt ad

Expanded text:
tum, ut alicujus adhuc in saeculo tum, ut alicujus adhuc in saeculo commorantis conversio praesciretur. Ipsi vero quasi mensibus sex post primum propositum in saecularihabitu stabant, ut proinde plures congregarentur, dum quorumdam negotia per id temporis expediebantur. 16. Cum autem jam suspecta inciperet esse multitudo, ne quem de numero eorum subriperet is qui tentat, placuit Deo super hoc revelare quid futurum esset. Aspiciebat enim quidam eorum in visu noctis, et videbat quasi eos omnes consedisse in domo una, et per ordinem singulos quasi communicare de cibo quodam miri candoris et saporis: quem caeteris omnibus optime suscipientibus, et cum gaudio magno, duos ex omni numero illo notabat a cibi illius salutaris participatione vacuos remansisse. Alter namque eorum nec sumebat; alter sumere quidem videbatur, sed tanquam minus caute sumeret, spargebatur. Utrumque vero postea probavit eventus. Alter enim, priusquam ventum esset ad
Abbreviated transcription (Latin):
aliquem ceneret affectus. Eres¬
cente si qͥd̾ numero eoꝵ qui in
hanc cou̾sionis unanimicatem
consenserant. sicut de pͥmitiuiᷤᷤ
eccłie filiis legit᷑. multitudinis
eoꝵ erat cor unum &anima u¬
na in dño: et habitabant una¬
nimit simul. nec quisqͣm alioꝵ
audebat se coniung̾e eis. Erat
enĩ eis castellioni domꝰ una
ꝓpria et communis om̃ium
ubi conueniebant. et cohabita¬
bant. et colloquebant᷑ : quam
ingredi uix aliquis audebat.
qui non eẽt deçetu eoꝵ. S et
si quis intrabat uidens et au¬
diens que ibi gerebant᷑ ac di¬
cebant᷑. sicut de xp̃ianis cho¬
rintiis apłs dicit. om̃ib quo¬
dammͦ ꝓphetantib conuince¬
bat᷑ ab om̃ib. diiudicabat᷑ ab
om̃ib. et adorans dñm & con¬
fitens quod uere ds̃ esset in
eis: aut ip̃e unanimitati eoꝵ
adherebat: aut recedens flebat
semecip̃m: illos aũt beatifica¬
bat. hoc eñĩ illis temporibus.
et in illis erat partib maudi¬

Expanded text:
aliquem teneret affectus. Cresaliquem teneret affectus. Crescente siquidem numero eorum qui in hanc conversionis unanimitatem consenserant, sicut de primitivis Ecclesiae filiis legitur: Multitudinis eorum erat cor unum, et anima una in Domino , et habitabant unanimiter simul, nec quisquam aliorum audebat se conjungere eis . Erat enim eis Castellioni domus una propria et communis omnium, ubi conveniebant, et cohabitabant, et colloquebantur, quam ingredi vix aliquis audebat qui non esset de coetu eorum. Sed et si quis intrabat, videns et audiens 1069 quae ibi gerebantur et dicebantur, sicut de Christianis Corinthiis Apostolus dicit, omnibus quodammodo prophetantibus convincebatur, ab omnibus, dijudicabatur ab omnibus; et adorans Dominum, et confitens quod vere Deus esset in eis , aut ipse unanimitati eorum adhaerebat, aut recedens flebat semetipsum, illos autem beatificabat. Hoc enim illis temporibus et in illis erat partibus inaudi
Abbreviated transcription (Latin):
gonis. uiso eo p̃dam ambiuit
suam: et om̃em ei loquendi
adimunt facultatem. omnem
aditum int̾cludunt. At ille c̃u
ei ñ posset: clamabat ꝓ eo ad do¬
nunum. Quo orante cum la¬
ctimis : subita et uehemens
inundatio pliuuȩ mox eru¬
pit. Consederant aũt in campo
quod aer serenus esset. et nil
tale sꝑarent. Disꝑsi gͥ omnes
ad repentinum imbrem: ui¬
cum ꝑximum pecunt. At ber¬
nardus hugonem tenens: me¬
cum ait sustinebis huiꝰ plu¬
uiȩ guttas.Cunq soli reman¬
sissent. ñ fuerunt soli. s dñs
fuit cum illis: reddens eis con¬
tinuo et aeris et animi sere¬
nitatem. Ibi renouatũ est fe¬
ous. et ꝓpositum confirmatũ.
quod non potuit ueinceps
uuolari.
idebat ista peccator et i¬
rascebat᷑: dentib suis fre¬
mebat. et tabescebat: iustus
aũt confidens in dño. głose
de scło triumphabat. Iamq
eo publice et pͥuatim p̃dican¬
te matres filios abscondebart:
uxores decinebant maritos:

Expanded text:
gonis, viso eo, praedam ambiunt gonis, viso eo, praedam ambiunt suam, et omnem ei loquendi adimunt facultatem, omnem aditum intercludunt. At ille, cum ei loqui non posset, clamabat pro eo ad Dominum: quo orante cum lacrymis, subita et vehemens inundatio pluviae mox erupit. Consederant autem in campo, quod aer serenus esset, et nil tale sperarent. Dispersi igitur omnes ad repentinum imbrem, vicum proximum petunt. At Bernardus Hugonem tenens: « Mecum, » ait, « sustinebis hujus pluviae guttas. » Cumque soli remansissent, non fuerunt soli, sed Dominus fuit cum eis, reddens eis continuo et aeris et animi serenitatem. Ibi renovatum est foedus et propositum confirmatum, quod non potuit deinceps violari. 15. Videbat ista peccator, et irascebatur, dentibus suis fremebat et tabescebat; justus autem confidens in Domino gloriose de saeculo triumphabat. Jamque eo publice et privatim praedicante, matres filios abscondebant, uxores detinebant maritos,
Abbreviated transcription (Latin):
tus a pontigniacensi cenobio
dorensi eccłie preest merito et
honore pontificis. hic audiens
de conuersione socii et amici
scło mortuum audiebat. Ubi
autem pͥmo data est utriq fa¬
cultas mutui colloquii: post
dissimiles lacrimas. et gemitꝰ
dissimilium doloꝵ. uerba u̾b̾
ceꝑunt conferri. et res rebus
comꝑari. Cunq int̾ ipsa u̾ba
familiaris amicicie hugoni
infunderet᷑ sp̃c ueritatis: aliã
iam faciem habere ceꝑunt.u̾i¬
ba mutue collocutionis. Datis
itaq dextris in sodaligum
noue uite: longe dignius ue¬
riusq facti sunt cor unum
et anima una in xp̃o: qͣm in
scło ante fuissent. Post paucoᷤᷤ
autẽ dies: nunciat᷑ bernardo
subu̾sum ab aliis sociis hugo¬
nem a ꝓposito resilire. Qui opor¬
tunitate inuenta qͦd magnꝰ
qͥdam episcopoꝵ conuentus
illis in partib haberet᷑: festi¬
nat ut reuocet ꝑeuntẽ: iterũꝙ
parturiat. Obseruantes autẽ
p̃dicti sodales et subu̾sores hu¬

Expanded text:
tus a Pontiniaco coenobio,tus a Pontiniaco coenobio,dorensi Ecclesiae praefuit merito et honore ponde conversione socii et amici saeculo mortuum audiebat. Ubi autem primo data est utrique facultas mutui colloquii, post dissimiles lacrymas, et gemitus dissimilium dolorum, verba verbis coeperunt conferri, et res rebus comparari. Cumque inter ipsa verba familiaris amicitiae Hugoni infunderetur spiritus veritatis, aliam jam faciem habere coeperunt verba mutuae collocutionis. Datis itaque dextris in sodalitium novae vitae, longe dignius veriusque facti sunt cor unum et anima una in Christo, quam in saeculo ante fuissent. 14. Post paucos autem dies nuntiatur Bernardo, subversum ab aliis sociis Hugonem, a proposito resilire. Qui opportunitate inventa, quod magnus quidam episcoporum conventus illis in partibus haberetur, festinat ut revocet pereuntem, iterumque parturiat. Observantes autem praedicti sodales et subversores Hu
Abbreviated transcription (Latin):
Iximus pͥma die in eocde
essent cum barnardo sp̃u
congregati: mane intrantib
tulum legebatur. fidelis est
ds̃ qr qui cepit in uob̾ opus
bonum. ipse ꝑficiet usq in
iuuenis haud secus accepit:
qͣm si de celo sonuisset. Eeul¬
tans itaq sp̃ualis iam pat̾ re¬
generatorum in xp̃o fr̃m su¬
orum. et manum dñi indelli¬
gens secum oꝑantem: cepit
ex hoc p̃dicationi insistere: &
quoscunq poterat aggregare:
cepit nouum induere homĩem.
et cum quib de litteris scłi seu
de scło ipso agere solebat. de
seruiᷤᷤ et conuersione tractare:
ostendens gaudia mundi fu¬
gitiua. uitȩ miserias. celerem
mortem. uitam pꝰt mortem.
seu in bonis seu ĩ malis ꝑpetu¬
am fore. Quid multa : Quot¬
quot ad hoc p̃ordinati erant.
oꝑante in eis gr̃adei. et uer¬
bo uircutis eiꝰ. et oratione et
instantia serui eiꝰ. pͥmo cuncta¬
ti. deinde cumpuncti: alter
post alterum credebant. et
consentiebant. Int̃ quos ad¬
go masticonensis. qͥ hodie rap¬

Expanded text:
iximus, prima die in eodem essent cum Bernardo spiritu congregati, mane intrantibustulum legebatur, Fidelis est Deus, quia qui coepit in vobis opus bonum, ipse perficiet usque in juvenis haud secus accepit, quam si de coelo sonuisset. Exsultans itaque spiritualis jam pater regeneratorum in Christo fratrum suorum, et manum Domini intelligens secum operantem, coepit ex hoc praedicationi insistere, et quoscunque poterat aggregare. Coepit novum induere hominem, et cum quibus de litteris saeculi, seu de saeculo ipso agere solebat, de seriis et conversione tractare; ostendens gaudia mundi fugitiva, vitae miserias, celerem mortem, vitam post mortem, seu in bonis, seu in malis, perpetuam fore. Quid multa? Quotquot ad hoc praeordinati erant, ante in eis gratia Dei et verbo virtutis ejus, et oratione et instantia servi ejus, primo cunctati, deinde compuncti, alter post alterum credebant et consentiebant. Inter quos adgo Matisconensis, qui postea rap
Abbreviated transcription (Latin):
defuit hospitalitatis pia ĩstan¬
tia: donec usq ad familiarẽfi¬
outiam et libertatem loquẽ¬
di producto colloquio ad alt̾u¬
trum iam melius eũ cõmen¬
daret conscientia sua ꝙͣ u̾ba.
Quid multasꝰ. Ex illa dĩe et ex
illa hora. facti sunt cor unum
et anima una in dño: intan¬
tum ut sepe alt̾ alt̾um hospi¬
dem deinceps haberet. et ꝓpͥa ẽet
tiam et remensis ꝓuincia et
gallia tota ꝑ eum in deuo¬
tionem excitata ẽ et reueren¬
tiam uiri di. Fb illo siquide
tanto ep̃o ceteri didicerunt
suspicere eum et reuereri tan¬
quam angłm d̾i: ita ut huius
demporis p̃sensisse in eo gr̃ã ui¬
deatur. homo cante auctori¬
tatis sic affectus erga igno¬
tum monacħu. et monacħu
tante humłitatis. Modico uͦ pꝰ
tempore tͣnsacto ẽ eousq ĩfirmi¬
tas abbatis in grauesceret ut
iam ñ nͥ mors eiꝰ aut oĩ mor¬
de grauior uita speraretur: ab
ep̃o uisitatꝰ est. Cunq uiso

Expanded text:
defuit hospitalitatis pia instandefuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius eum commendaret conscientia sua quam verba. Quid multa? Ex illa die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, in tantum ut saepe alter alterum hospitem deinceps haberet, et propria estiam et Remensis provincia, et Gallia tota per eum in devotionem excitata est ad reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum, et revereri tanquam angelum Dei, ita ut hujus temporis praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatis. 32. Modico vero post tempore transacto, cum eousque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors ejus, aut omni morte gravior vita speraretur, ab Episcopo visitatus est. Cumque viso
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ missus nouit̃
claramuallem bernardꝰ
oroinandꝰ esset. ĩ minist̾ium
ad quod assumptꝰ erat : et
sedes lingonensis uacaret. ad
quam ordinatõ ipsa respicie¬
bat. querentib frĩb qͦ eum
ducerent ordinandum. cito
de ꝓximo se obtulit bona fa¬
ma uen̾abił cathalaunen¬
sium ep̃i. opinatissimi illiꝰ
magistri õuillelii decam¬
pellis: illucq eum trasmit¬
tendum ẽẽ diffinitũ ẽ. Sicq
factum est. Abiit aũt cacha¬
launum: assumpto secum
elbodone monacho quodam
cisterciense. Intrauit gͦ p̃dicti
ep̃i domum iuuenis ex esicor¬
poris et moribundi. habituqͦ
despicabił. subsequente mona¬
cho seniore. et magnitudine
et robore corporis eleganti: a¬
liis ridentib. aliis irridentib.
dei: et suscepit eũ sic̃ seruus
dei. Cum enim pͥmo ĩ pͥuato
colloquio. omni meliꝰ locutio¬
ne prudentiam iuuenis ma¬
gis magisq prodet uerecon¬
dia loquendi: intellexit uir sa¬
piens diuinam uisitatioẽm
in aduentu hospitis sui. Nec

Expanded text:
um autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elboldone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑcrepuit fama.⁊ repente
totam perculit urbem. ꝑ
eccłias. ꝑ pretoria. ꝑ compi¬
ta. om̃ia. conueniunt un¬
diq. de uiro di sermo uͥq
habetur. dicunt publice
nchil ei impossibile esse
quod a dño postulet: ⁊ ad
preces eius aꝑtas di aures
dicunt. ⁊ credunt: ⁊ predi¬
cant et affirmant. Nec pos¬
sunt aspectu eius uel audi¬
tu ullomodo saciari: irruuit
alii in presentiam eius: alii
donec exeat ꝓforib p̃stolan¬
tur. Cessatum est ab offici¬
is o artib. tota ciuitas in
hoc spectacłm suspensa ma¬
net: cuncuirrunt. postulani
bñdici. & detigisse eum sin¬
gulis salutare uidet᷑.
ercia die ad eccłiã sci
ambrosii diuina cele¬
braturus mysteria: seruus
oĩ ꝓcedit. Ubi expectante in¬
numera ppłi multitudine
int̾ ip̃a missaꝵ sollemnia
dum clericis canentib ip̃e
secus altare sederet. puelła
ei paruulam offerentes. qͣm
uehementi impetu uexabat
diabolus: orant ut miselle
subueniat. & diabolum ĩ

Expanded text:
et percrebuit fama, et repente et percrebuit fama, et repente totam perculit urbem; per ecclesias, per praetoria, et per compita omnia conveniunt undique: de Viro Dei sermo habetur ubique; dicunt publice, nihil ei impossibile esse quod a Domino postulet, et ad preces ejus apertas Dei aures dicunt et credunt, praedicant et affirmant. Nec possunt aspectu ejus, vel auditu ullo modo satiari. Irruunt alii in praesentiam ejus: alii, donec exeat, pro foribus praestolantur. Cessatum est ab officiis et artibus, tota civitas in hoc spectaculum suspensa manet: concurrunt, postulant benedici; et tetigisse eum singulis salutare videtur. 11. Tertia die ad ecclesiam sancti Ambrosii divina celebraturus mysteria Servus Dei procedit: ubi exspectante innumera populi multitudine, inter ipsa missarum solemnia, dum clericis canentibus ipse secus altare sederet, puellam ei parvulam offerentes, quam vehementi impetu 1197 vexabat diabolus, orant ut misellae subveniat, et diabolum in