comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iecti sunt. Sine quibus nihil re.¬
liquos ep̃s agere licet. sollicitudo
enim totius prouinciȩ ipsis comiis¬
Esa est. Omnes autem superius de¬
signati ordines. uno eodemq uo¬
cabulo ep̃ĩ nominantur.: Sedideo
priuato nomine quidam utunt᷑.
propter distinctionem potestatũ
quam singulariter. acceperunt.
Patri archa pater principum.
Arcon enim princeps. Archi ep̃s
princeps episcoporum. sicut me
qui super efficitur. super intendat.
curam scilicet subditorum gerens.
Scopin enim latine. intendere
dicitur. Ep̃i autem grece. lati¬
ne speculatores interp̃tantur.
Nam speculator est p̃positus inec
desia. dictus. eo quod speculetus
atq p̃spiciat populorum infra se
positorum. mores &uitam.
Pontisex princeps sacerdotum est
quasi uia sequentium. Ipse & sum¬
mus sacerdos. ipse pontisex maxi
ctur. Ipse cñim. effi¬
cit sacerdotes atq leuitas. ipse om̃s
ordines aecdesi asticos disponit.
ipse quod unus quisq facere debeat

Expanded text:
jecti sunt, sine quibus nihil rejecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet, sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. 8. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed ideo privato nomine quidam utuntur prquam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Archon enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum, sicut metqui superefficitur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam specclesia; dictus eo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim effiacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat
Abbreviated transcription (Latin):
LEROS ETCLERICOS HINC
ꝑapostolos legimus ordinatum:
Cleros enim grece. sors. uel here¬
ditas dicitur. propter ea ergo
dicti derici quia desoste sunt dñi
uel quia dñi pastem habent.
Ceneraliter autem derici nuncu¬
pantur . omnes qui in eccła xp̃i
deseruiunt. quorum gradus &
nomina haec sunt. . Hostiarius.
psalmista. lector. exortista. acco¬
litus. subdia conus. diaconus
presbiter. episcopus.: Ordo epis¬
coporum quadrpestitus est. id est
in patriarchis. archiep̃s. metropo¬
litis . atq epĩs.. Patriarcha gre¬
ca lingua. summus patrum inter¬
p̃tatur. quia primum. id est a¬
postolicum r&inet locum. &ideo
quia summo honore fungitur.
tali nomine censetur : sicut roma¬
nus. antiocenus & alex andrinus.
Archi ep̃s greco uocabulo. quod
sit summus piscoporum. Tenet
enim uicem apostolicam & presidet
tam metropolitanis quam epĩsce¬
teris. singulis enim prouincis
p̃minent. quorum auctoritati &
doctrinae ceteri sacerdotes. sub¬

Expanded text:
leros et clericos hinc per apostolos legimus ordinatum, κλῆρος enim Graece, sors, vel haereditas dicitur. 2. Propterea ergo dicti clerici, quod de sorte sunt Domini, vel quia Dominum partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in Ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: 3. Ostiarius, psalmista, lector, exorcista, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter et episcopus. 340 4. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est, in patriarchis, archiepiscopis, metropolitis atque episcopis. 5. Patriarcha Graeca lingua summus Patrum interpretatur, quia primum, id est, apostolicum retinet locum, et ideo quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. 6. Archiepiscopus Graeco vocabulo, quod sit summus episcoporum, tenet enim vicem apostolicam, et praesidet, tam metropolitanis quam episcopis caeteris. 7. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae caeteri sacerdotes sub
Abbreviated transcription (Latin):
tem stellis axias uocatus. qua cinip¬
sorcuolutȩ rotantur. Hic propriȩ¬
ibi solfacit medium diem quasi me¬
di dies. uel quia tunc puruis micat
acther. merum enimpurum dicitur.
Sunt &alia septem. dimata cadi
quasi septem lincae. aboriente in
occidentem. sub quibus &mores ho¬
minum. dispares atq: animalia spe¬
cialiter diuersa nascuntur. quae
uocata sunt alocis quibusdam fa¬
mosis. quorum primum est merois
secundum soinis. testium cathego¬
ras idest africa. quastum rodus.
quintum ellespontus. sextum mesopon¬
tum. septimum brustenus.
DEEMISPHERIIS
MISPERIA DIMIDIAPARSSPERA
est. emispherion. suꝑ terrasest. ea
parscadi quaea nobis tota uidetur
Emispherion. sub terra est. qua cuide¬
rinon potest. quamdiu subterra
fuerit
DEU. CIRCULISCAELI.

Expanded text:
tem stellis axis vocatur, quae in iptem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprieibi sol faciat medium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum dicitur.Sunt et alia septem climata caeli, quasi septem lineae ab oriente in occidentem, sub quibus et mores hominum dispares atque animalia specialiter diversa nascuntur, quae vocata sunt a locis quibusdam famosis; quorum primum est Merois, secundum Syene, tertium Catachoras, id est Africa, quartum Rhodus, quintum Hellespontus, sextum Mesopontum, septimum Borusthenes. hemisphaeriis . Haemisphaeria dimidia pars sphaerae est. Hemisphaerion supra terra est ea pars caeli quae a nobis tota videtur; Hemisphaerion sub terra est quae videri non potest, quam diu sub terra fuerit. nque circulis caeli
Abbreviated transcription (Latin):
ON UEXA AUTEM CAELI EXTRE¬
ama eius sunt. acuruitate dicta
ut est illud. conuexum quotiens
claudit nox humida cadum.
Conuexum enim curuum est. quasi
couersum. scu indinãtum. & admo¬
dum circum flexum.
DEIANUIS CAELI
FUNUAE CAELI DUASUNT. ORIENS
&occasus. Namuna posta sol pro¬
cedit alia serecipit.
DE GEMINA FACIAE CAELI
ACIES CAELI UEL CAPUDORI¬
entalis regio. ultima septentri¬
pars ima iacet quam sola eniua¬
les ꝑp&ueq premunt gemes. X¬
DE QUATUOR PARTIB CALI.
LIMATACAELI IDEST PLAGAE
auel pastes quatuor sunt. ex quii¬
bus prima parsorientalis est unde¬
& aliquae stellac oriuntur Se¬
cunda occidentalis. ubi nobis aliquȩ
stellae occidunt. Testia septen¬
trionalis ubi sol ꝑuenit indiebus
maioribus.. Quasta australis. ubi
solꝑuenit noctib maioribus On
ens autem abostu solis est nuncupa¬
tus Occidens. quod diem facit
occidere atq interire. abscondit
enim lumen mundo. & tenebras suꝑ¬
inducit. Septentrio autem a sep¬

Expanded text:
onvexa autem caeli extrema eius sunt, a curvitate dicta, ut est illud: Convexum quotiens cludit nox humida caelum. Convexum enim curvum est, quasi conversum seu inclinatum, et in modum circuli flexum. ianuis caeli . Ianuae caeli duae sunt, oriens et occasus. Nam una porta sol procedit, alia se recipit. De gemina facie caeli . Facies caeli vel caput orientalis regio, ultima septentripars ima iacet, quam Zona nivalis perpetuaeque premunt hiemes. De quattuor partibus caeli . Climata caeli, id est plagae vel partes, quattuor sunt, ex quibus prima pars orientalis est, unde aliquae stellae oriuntur. Secunda occidentalis, ubi nobis aliquae stellae occidunt. Tertia septentmajoribus. Quarta australis, ubi sol pervenit noctibus majoribus. 2. Oriens autem abtus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a sep
Abbreviated transcription (Latin):
tonia quidem. dm̃ curatorem
& arbitrem &iudicem adscrunt.
Epicurei. otiosum &inexercita¬
tum. demundo autem platonici
ad firmant incorporalem. stoici
quod inmundo ignis omnia guber¬
net. sicũt animus in nobis.. Quam
cianissime : Quicum est inquit
innobis. ipsi sumus. cumexit mori¬
mur. Ergo &ignis cum demundo
perfulgura proficiscitur. mundus
emoritur. Hiphilosophorum er¬
rores &iam & apud ecdesi am in¬
duxerunt hereses. inde conas &
formae nescio. quaeinde apud
arrium trinitas nominis. & apio
ualentinum platonicus furor.
Inde mastionis ds̃ mdior detran¬
quillitate. abstoicis enim uenerat.
Etutanima interire dicatur
epicurus obseruat. Etut carnis
restitutionegetur. deuana omniũ
philosophorum scola sumitur.
Etubi materia cumdõ aequatus
tenonis disciplina est. E tubi
quid deigneo dõ legitur. eraditus.
interuenit.: Eadem materia
apud hereticos &philosophos
uolutatur. idest retractatus
implicatur.
DE POETIS

Expanded text:
tonici quidem Deum curatorem tonici quidem Deum curatorem et arbitrum et iudicem asserunt. Epicurei otiosum et inexercitatum. De mundo autem Platonici adfirmant incorporalem; Stoici quod in mundo ignis omnia gubernet, sicut animus in nobis. Quam vanissime: 'Qui cum est,' inquit, 'in nobis, ipsi sumus: cum exit, emorimur.' Ergo et ignis cum de mundo per fulgura proficiscitur, mundus emoritur. Hi philosophorum errores etiam et apud Ecclesiam induxerunt haereses. Inde αἰῶνες et formae nescio quae, inde apud Arium Trinitas nominis, et apud Valentinum Platonicus furor. Inde Marcionis Deus melior de tranquillitate: ab Stoicis enim venerat; et ut anima interire dicatur, Epicurus observatur; et ut carnis restitutio negetur, de vana omnium philosophorum schola sumitur; et ubi materia cum Deo aequatur, Zenonis disciquid de igneo Deo legitur, Heraclitus intervenit. Eadem materia apud haereticos et philosophos volutatur, iidem retractatus implicantur. De poetis
Abbreviated transcription (Latin):
esse quam corpus. Vnde &dixit
Non ero postea quam mostuus fu¬
ero Gimnosophistae nudi per
opacas indie solitudines perhi¬
bentur philosophari. adhiben¬
tes tantum genitalibus tegmi¬
na. Cimno enim excodictumẽ
quod iuuenes nudi exercentur
incampo ubi pudenda sola tan¬
tum operiunt. hi &a generando
secohibent. Theo logi autem
idem sunt qui &fisici. Dictiaũ
theo logi quõ inscriptis suis de
dõ dixerunt. quorum uaria
constat opinio. quidds̃ esset dũ
quȩrerent.. Quid am enim cor¬
poreo sensu. hunc mundum uisi¬
bilem ex quatuor edementis dm̃
eẽ dixerunt. ut dionisius. stoi¬
cus. Alii uero spiritaliter intel¬
lexerunt mentem esse dm̃. utta¬
les milesius. Quidam animum
in omnibus conmanentem &luci¬
dum ut phitagoras. Quid am
dm̃ sine tempore in commuta¬
bilem. ut plato. Quidam men¬
tem solutam. ut cicero.. Quidã
quia euanuerunt incogitationb
sius. dicentes enim seesse sapien¬
tes. stulti facti sunt.. Item pla¬

Expanded text:
esse quam corpus. Unde et dixit: esse quam corpus. Unde et dixit: 'Non ero, posteaquam mortuus fuero.' Gymnosophistae nudi per opacas Indiae solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina. Gymnasium enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercerentur in campo, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. Theologi autem idem sunt qui et Physici. Dicti autem Theologi, quoniam in scriptis suis de Deo dixerunt. Quorum varia constat opinio, quid Deus esset dum quaererent. Quidam enim corporeo sensu hunc mundum visibilem ex quattuor elementis Deum esse dixerunt, ut Dionysius Stoicus. Alii vero spiritaliter intellexerunt mentem esse Deum, ut Thales Milesius. Quidam animum in omnibus commanentem et lucidum, ut Pythagoras. Quidam Deum sine tempore incommutabilem, ut Plato. Quidam mentem solutam, ut Cicero. Quidam equia evanuerunt in cogitationibus suis. Dicentes enim se esse sapientes stulti facti sunt. Item Pla
Abbreviated transcription (Latin):
esse a &ernam. Dereliquo mag¬
na expaste mostalem Cinici
ab inmunditia inpudentia enun¬
cupati. Contra humanam enim
uerecundiam . improbatulo loco.¬
ire cum conuigibus in cis moserat.
censentes licitum honestumq ẽẽ.
palam cumuxore concumbere.
quia coniugium iustum est. publi¬
ce id p̃dicantes agendum ẽẽ ut
canes inuicis uel plateis. Vnde
& a canibus quorum uita imitaban¬
tur. &iam uocabulum nomenq
traxerunt. Epicurei dicti abe¬
picuro quodamphilosopho. ama¬
tore uanitatis non sapientia e quẽ
&iam ipsi philosophi. portum
nominauerunt. quasi uoluntas
inceno carnali. uoluptatem cor¬
poris. summum bonum ad serens.
qui &iam dixit. nulla diuina
prouidentia instructum esse
aut regimundum. Sedorigi¬
nem rerum. athomis idest inseca¬
bilibus acsolidis corporibus ad¬
signauit. quorum fostuitis con¬
cursionib uniuersa nascantur.
& nata sint. Ad seruit autem
dm̃ nihil agere. omnia constare
corporibus. Animamnihil aliuo

Expanded text:
esse aeternam: de reliquo magesse aeternam: de reliquo magna ex parte mortalem. Cynici ab inmunditia inpudentiae nuncupati. Contra humanam enim verecundiam in propatulo coire cum coniugibus eis mos erat, censentes licitum honestumque esse palam cum uxore concumbere, quia coniugium iustum est, publice id praedicantes agendum, ut canes in vicis vel plateis. Unde et a canibus, quorum vitam imitabantur, etiam vocabulum nomenque traxerunt. Epicurei dicti ab Epicuro quodam philosopho amatore vanitatis, non sapientiae, quem etiam ipsi philosophi porcum nominaverunt, quasi volutans in caeno carnali, voluptatem corporis summum bonum adserens; qui etiam dixit nulla divina providentia instructum esse aut regi mundum. Sed originem rerum atomis, id est insecabilibus ac solidis corporibus adsignavit, quorum fortuitis concursionibus universa nascantur et nata sint. Adserunt autem Deum nihil agere; omnia constare corporibus: animam nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum uni formae eẽ adserunt
dicentes. Sic ille nocens erit
qui paleas furauerit. quam qui
aurum. Quimergum occiderit.
quam qui equum.. Nonenim a¬
nimal crimen. sed animus facit.
Hi &iam animam cum corpore
perire dicunt. animam quoq
gant. Affectant gloriam a &er¬
nam. cumse fateantur non esse
aeternos. Academici appellati.
a uilla platonis: Academia athe¬
narum. ubi idem plato docebat.
hi omnia incesta opinantur
sed sicut fatendum est. multa
incesta & occulta esse. qua euo¬
luit ds̃ intellegentiam hominis
excedere. Sictamon plurima cẽ
qua e possent. & sensus penetratio¬
ne comprehendi. Hanc sectam
arcesilaus grrinaicus philosophus
repperit. cuius sectator fuit de¬
mocritus. quidixit tam quam
inputeo alto ita ut fundus nul¬
lus sit. ita in occulto iacere ue¬
ritatem. Peripathetici. ad eam¬
bulatione dicti. eo quod aristo¬
teles auctor eorum deambulans
disputare solitus esset. hi dicunt
quandam pasticulam animae

Expanded text:
peccatum uniforme esse asserunt, peccatum uniforme esse asserunt, dicentes: sic ille nocens erit, qui paleas furaverit, quam qui aurum: qui mergum occiderit, quam qui equum. Non enim animal crimen, sed animus facit. Hi etiam animam cum corpore perire dicunt, animam quoquegant: affectant gloriam anam, cum se fateantur non esse aeternos. Academici appellati a villa Platonis Academia Athenarum, ubi idem Plato docebat. Hi omnia incerta opinantur; sed, sicut fatendum est multa incerta et occulta esse, quae voluit Deus intelligentiam hominis excedere, sic tamen plurima esse quae possint et sensibus capi et ratione conprehendi. Hanc sectam Arcesilaus Cyrenaicus philosophus repperit; cuius sectator fuit Democritus, qui dixit tamquam in puteo alto, ita ut fundus nullus sit, ita in occulto iacere veritatem. Peripatetici a deambulatione dicti, eo quod Aristoteles auctor eorum deambulans disputare solitus esset. Hi dicunt quandam particulam animae
Abbreviated transcription (Latin):
naturis tractant. Natura quippe
grece. fisis uocatur. E thici.
quia demoribus disputant. mo¬
res enim apud grecos. & his. ap¬
pellantur. Logia autem quia
innaturis &anmoribus rationẽ
adiungunt. Ratio enim grece.
logos dicitur.. Diusi sunt
autem & hii. inheresibus sus
habentes qua ed am nomina
ex auctoribus. utplatonici.
epicurei. phitagoria. Alu
alocis conuenticulorum &sta¬
tionum suarum. ut peripathetici
stoii. a cademici.. Platonici
aplatone philosophodicti. hi
animarum creatorem esse dm̃
corporum angelos adserunt.
ꝑmultos annorum circulos.
indiuersa corpora redire ani¬
mas dicunt. Stoici alocodic¬
ti posticus enim fuit. athenis.
appellant. in qua picta erant
gesta sapientium. atq uirorũ
fortium hystoriae. in hac por¬
ticu sapientes philosophabant᷑.
ex quo & stoi dicti sunt. Cirece
enim. posticus stoa dicitur.
Hanc sectam primus teno. insti¬
tuit. hinegant sine uistute.
effici quem quam baeatum. omne¬

Expanded text:
naturis tractant. Natura quippe naturis tractant. Natura quippe Graece φύσις vocatur. Ethici, quia de moribus disputant. Mores enim apud Graecos ἤθη appellantur. Logici autem, quia in natura et in moribus rationem adiungunt. Ratio enim Graece λόγος dicitur. Divisi sunt autem et hi in haeresibus suis, habentes quidam nomina ex auctoribus, ut Platonici, Epicurei, Pythagorici: alii a locis conventiculorum et stationum suarum, ut Peripatetici, Stoici, Academici. Platonici a Platone philosopho dicti. Hi animarum creatorem esse Deum, corporum angelos asserunt; per multos annorum circulos in diversa corpora redire animas dicunt. Stoici a loco dicti. Porticus enim fuit Athenis, appellabant, in qua picta erant gesta sapientium atque virorum fortium historiae. In hac porticu sapientes philosophabantur, ex quo et Stoici dicti sunt. Graece enim porticus στοὰ dicitur. Hanc sectam primus Zenon instituit. Hi negant sine virtute effici quemquam b
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i flagitat a quo conscripta est.
licet deecđa nonrcesserit. tamen
hereticus appellar potest.
DE PHI LOSOPHIS GENTIŨ
ILOSOPHI GRECA ABPELLA¬
tione ubeantur. qui latine
amatores sapientiae interpre¬
tantur. Est enimphilosophus
qui diuinarum & humanarum
rerum scientiam habet. & omnẽ
bene uiuendi tramitem tenet.
Nomen philosophorum primum
aphitagora festur exostum
Nam dumantea greci ueteres.
sophistas. id est sapientes. aut
doctores sapientiae semetipsos
iactantius nominarent. Iste in¬
terrogatus quid profiter &us
uerecundo nomine philosophũ
idest amatorem sapientiae sec̃ẽ
respondit. quõ sapientem profi¬
teri. arrogantissimum uidebat᷑
Ita deinceps posteris placuit. ut
quanta lib& derebus adsapien¬
tiam ꝑtinentibus. doctrina quisq
uel sibi uel aliis uideretur excel¬
lere nonnisi philosophus uoca¬
retur. IdEM autemphiloso¬
phi. triplici genere diuiduntur.
Nam aut fisici sunt. aut & hici
aut logii. Fisici dicti quia de

Expanded text:
sancti flagitat, a quo conscripta est, sancti flagitat, a quo conscripta est, licet de Ecclesia non recesserit, tamen haereticus appellari potest. De philosophis gentium . Philosophi Graeca appellatione vocantur, qui Latine amatores sapientiae interpretantur. Est enim Philosophus qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet, et omnem bene vivendi tramitem tenet. Nomen Philosophorum primum a Pythagora fertur exortum. Nam dum antea Graeci veteres sophistas, id est sapientes, aut doctores sapientiae semetipsos iactantius nominarent, iste interrogatus quid profiteretur, verecundo nomine philosophum, id est amatorem sapientiae se esse respondit, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Ita deinceps posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. Idem autem philosophi triplici genere dividuntur: nam aut Physici sunt, aut Ethici, aut Logici. Physici dicti, quia de
Abbreviated transcription (Latin):
Tritoitae uero uocati quod si¬
cut tres ꝑsonas intrinitate
Ita quoq tres adstruunt deos
hereses. sine auctore & sine nomi¬
nibus. ex quibus aliae. triformẽ
tatem passibilem dicunt. Aliae
xp̃i depatre natiuitati. in itium
temporisdant.. Aliae liberatio¬
nem hominum apud inferos. factã
xp̃i descensionem non credunt.
Aliae animam imaginem dĩ ne¬
gant. Aliac animas conuesti
indaemones. & inquacumq ani¬
malia existimant. Aliae de
mundi statu dissentiunt. Aliȩ
innumerabiles mundos opinant᷑.
Aliae aquam dõ co&trnam faci¬
unt. Aliae nudis pedibus ambu¬
lant . Aliae cum hominibus non
manducant. Hae sunt hereses
aduersus catholicam fidem exor¬
tac & ab a postolis & a sc̃is patrib
uel conciliis. praedamnatae.
quaedum in se multis erroribus
diuisae inuicem sibi dissentiunt.
Communi tamen nomine. aduer¬
sus ecclesiam dĩ conspirant.
Sed & quicumq aliter scripturã
scam̃ intellegit. quam sensus sp̃s

Expanded text:
Tritoitae vero vocati, quod siTritoitae vero vocati, quod sicut tres personas in Trinitita quoque tres adstruunt Deos haereses sine auctore et sine nominibus: ex quibus aliae triformem tatem passibilem dicunt: aliae Christi de Patre nativitati initium temporis dant: aliae liberationem hominum apud inferos factam Christi descensione non credunt: aliae animam imaginem Dei negant: aliae animas converti in daemones et in quacumque animalia existimant: aliae de mundi statu dissentiunt: aliae innumerabiles mundos opinantur: aliae aquam Deo coaeternam faciunt: aliae nudis pedibus ambulant: aliae cum hominibus non manducant. Haec sunt haereses adversus catholicam fidem exortae, et ab Apostolis et a sanctis Patribus vel Conciliis praedamnatae: quae dum in se multis erroribus divisae invicem sibi dissentiant, communi tamen nomine adversus Ecclesiam Dei conspirant. Sed et quicumque aliter Scripturam sanctam intellegit quam sensus Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sed solam in eo diuinam adseruit
esse naturam.. Acefali. dicti.
idest sine capite quem sccunt᷑
heretici. nullus enim eorum re¬
peritur auctor. aquo exostis.
hitrium calcidonensium capi¬
tulorum inpugnatores. duarũ
inxp̃o substantiarum propri&a¬
tem negant. &unam in eius per¬
sona naturam praedicant.
Theodosiani & gaianitae ap¬
pellati. atheodosio. &gaiano.
qui temporibus iustiniani prin¬
cipis. in alexandria populi per
uersi electione unodie sunt
ordinati ep̃i. hi errores eutice¬
tis &dioscori sequentes. calado¬
nense concilium respuunt. ex
duabus unam inxp̃onaturam ad¬
serunt. quamtheodosiani corrup¬
tam. gaianitae. Incorruptam
contendunt. Enoitae &tritoi¬
tae. atheo dosianis exosti sunt.
Ex quibus gnoitae. abignoran¬
tia dicti. qui aꝑuersitate aqua
exosti sunt id adiciunt. quoo
xp̃i diuinitas ignoret. futura
quae sunt scripta dedie & hora
nouissima. Non recordantes
xpi ꝑsonam in esaia loquentis.
dies uidicii in corde meo.

Expanded text:
sed solam in eo divinam adseruit sed solam in eo divinam adseruit esse naturam. Acephali dicti, id est sine capite quem sequuntur haeretici. Nullus enim eorum reperitur auctor, a quo exorti sunt. Hi trium Chalcedonensium capitulorum inpugnatores duarum in Christo substantiarum proprietatem negant, et unam in eius persona naturam praedicant. Theodosiani et Gaianitae appellati a Theodosio et Gaiano, qui temporibus Iustiniani principis in Alexversi electione uno die sunt ordinati episcopi. Hi errores Eutychetis et Dioscori sequentes, Chalcedonense concilium respuunt; ex duabus unam in Christo naturam asserunt, quam Theodosiani corruptam, Gaianitae incorruptam contendunt. Gnoitae et Tritoitae a Theodosianis exorti sunt, ex quibus Gnoitae ab ignorantia dicti, quia perversitati a qua exorti sunt, id adjiciunt, quod Christi divinitas ignoret futura quae sunt scripta de die et hora novissima; non recordantes Christi personam in Isaia loquentis: Dies judicii in corde meo .
Abbreviated transcription (Latin):
atestulliano prbo africanae pro¬
uinciȩ. ciuitatis castaginensis.
animam in mostalem eẽ. sed cor¬
poream prȩdicantes. & animas
hominum peccatorum post mostẽ
inda emones uesti putantes.
quasta decima luna. pascha cum
uidacis obseruandum contendunt.
significat.. Nictages. a somno
nuncupati. quod uigilias noctis
respuant. suꝑstitionem cẽ dicen¬
tes. iura temerare diuina. qui
noctem ad requiem tribuit.
Plagiani apelagio monacho
exosti hiliberum arbitrium
diuinae gratiae ante ponunt.
dicentes sufficere uoluntatem
adimplenda iussa diuina.
Nestoriani. anestorio constanti¬
nopolitano ep̃o nuncupati. quibea¬
tam uirginem mariam nondĩ sed
hominis tantum modo asseruit
genetricem. utaliam personam
carnis. aliamfaceret dĩtatis
credidit. sed separatim atq seiunc¬
tim alterum filium dĩ. alterum
hominis predicauit. Euticia¬
ni dicti. ab eutice constantino¬
politano abbate. qui xp̃mpost
humanam ad sumptionem . nega¬
uit existere deduabus naturis.

Expanded text:
Tertulliano, presbytero Africanae provinciae et civitatis Carthaginensis, animam immortalem esse, sed corpoream praedicantes, et animas hominum peccatorum, post mortem in daemones converti putantes. quarta decima luna, Pascha cum Judaeis observandum contendunt; significat. 62. Nyctages a somno nuncupati, quod vigilias noctis respuant, superstitionem esse dicentes jura temerari divina, qui noctem ad requiem tribuit. 63. Pelagiani a Pelagio monacho exorti: hi liberum arbitrium divinae gratiae anteponunt, dicentes sufficere voluntatem ad implenda jussa divina. 64. Nestoriani a Nestorio Constantinopolitano episcopo nuncupati, qui beatam virginem Mariam, non Dei, sed hominis tantummodo asseruit Genitricem, ut aliam personam carnis, aliam faceret Deitatis; credidit, sed separatim, atqtim alterum filium Dei, alterum hominis praedicavit. Eutychiani dicti ab Eutyche Constantinopolitano abbate, qui Christum post humanam adsumptionem negavit adsistere de duabus naturis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum reliquis her&icis una patrum
sententia p̃damnauit.. Praedi¬
cans eadem synodus xp̃m dm̃ sic
natum deuirgine. utin co substan¬
tiam diuinȩ & humanȩ confittamur
naturae : Hae sunt quatuor sy¬
nodi. principales. fidei doctrinã
plenissime p̃dicantes.: Sed & si qua
sunt concilia quae sc̃i patres spũ di
pleni sanxerunt. post istorum qua¬
tuor auctoritatem. omni manent
stabilita iugore. quorum gesta in
hoc opere condita continentur.
Synodum autem exgreco interp̃ta¬
ri comitatum uel co&um. Con¬
cilii uero nomen. tractum. exmore
romano. Tempr enim. quo causȩ
agebantur. conueniebant om̃s in
unum. communiq: intentione trac¬
tabant. Unde & concilium a com¬
muni intentione dictum. quasi
consilium. Nam cilia oculorum sunt.
unde &tonsiduim. Consilium .d
in .l. literam transeunte. Coetus
uero conuentus est. ł congregatio.
a coeundo. idest conueniendo in unũ.
unde & conuentus est nuncupatus.
sicut a conuentu co&us. ita & conci¬

Expanded text:
cum reliquis haereticis una Patrum cum reliquis haereticis una Patrum sententia condemnavit; praedicans eadem synodus Christum Dominum sic natum de Virgine, ut in eo substantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. Haec sunt quattuor synodi principales, fidei doctrinam plenissime praedicantes; sed et si qua sunt concilia quae sancti Patres spiritu Dei pleni sanxerunt, post istorum quattuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere condita continentur. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim, quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi comcilium. Nam cilia oculorum sunt. Unde et considium consilium, D in L litteram transeunte. Coetus vero conventus est vel congregatio, a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventum est nuncupatum, sicut conventus coetus vel conci
Abbreviated transcription (Latin):
na : Harum prior nicena sẏno¬
dus trecentorum decim & octo epis¬
coporum constantino augusto im¬
perante ꝑacta est In qua arria¬
phemia. quam de in aequalitate
scãe trinitatis. idem arrius asse¬
rebat. consubstantialem dõ patri
dm̃ filium. idem scã synodus ꝑsim¬
holum definiuit. Secunda syno
negantem condempnans. consubstan¬
tialem patri & filio sp̃m sc̃m de¬
monstrauit.. Dans simboli formã.
quam tota grecorum & latinorum
confessio in ecdesus p̃dicat. Testia
sinodus effesina. prima ducentorũ
piscoporum subiuniore. theodosio
augusto edita. qua enestorium du¬
as ꝑsonas inxpo asserentem. iusto
anathemate condempnauit. osten¬
dens manere induabus naturis.
Quasta synodus caladonensis. sex¬
centorum xxx sacerdotum submar¬
tiano principe habita est. Inqua euticen
constantinopolitanum abbatem.
uerbi dĩ. & carnis unam naturam
pronuntiantem. & eius defensorem
dioscorum quondam alexandrinũ
ep̃m. &ipsum rur sum nestorium

Expanded text:
na. Harum prior Nicaena synona. Harum prior Nicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Ariaemnata, quam de inaequalitate sanctae Trinitatis idem Arius adserebat; consubstantialem Deo patri Deum filium †idem† sancta synodus per symbolum definivit. Secunda synodnegantem, condemnans, consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam quam tota Graecorum et Latinorum confessio in ecclesiis praedicat. Tertia synodus Ephesina prima ducentorum episcoporum sub iuniore Theodosio Augusto edita, quae Nestorium duas personas in Christo adserentem iusto anathemate condemnavit, ostendens manere in duabus naturis uQuarta synodus Chalcedonensis sexcentorum triginta sacerdotum sub Marciano principe habita est, in qua Eutychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et eius defensorem Dioscorum, quondam Alexandrinum Episcopum, et ipsum rursum Nestorium
Abbreviated transcription (Latin):
ANOU AUTEM GRECE
Alatine regula nuncupatur.
Regula autem dicta quodrata
ducit nec aliquando aliorsum tra¬
hit.. Alu dixerunt regulam dic¬
tam. uel quod regat. uel quod nor¬
mam recte uiuendi p̃beat. ul q̃o
distortum prauumq quid corri¬
gat. Ca nones autem generali¬
um conciliorum. atemporibus
constantini coeperunt. In pre¬
cedentib namq annis ꝑsecutione
feruente. docendarum plebium
minime dabatur facultas. inde
xp̃ianitas indiuersas hereses scissa
est. quia non erat licentia epĩs in
unum conuenire. nisi tempore
supra dicti imperatoris. Ipse enim
dedit facultatem xp̃i anis libere
congregani. Sub hoc &iam sci pa¬
tres in conalio niceno deomni tirbe
terrarum conuenientes iuixta fidẽ
en angelicam & a postolicam. sccun¬
dum post apostolos simbolum tradi¬
derunt. Intercetera autem conc¬
lia quatuor ẽẽ uenerabiles synodos
qua et otam principaliter fidem cõ¬
plectuntur. quasi quatuor euan¬
gelia. uel totidem para dysi flumi¬

Expanded text:
anon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In prcedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumi
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORA AUTED MOMENTIS
horis diebus. mensibus. annis. lu¬
stris saeculi aetatib diiduntur.
Momentum est minimum. atq
angustissimum tempus. a motu si¬
derium dictum. Est enim extre¬
mitas horae. in breuibus interual¬
lis. cum aliquid sibi cedit atq suc
cedit. Hora grecum nomen est.
&tamen latinum sonat. hora enĩ
finis est temporis. sicut &ora sunt
fines maris. fluuiorum. uesti
DE DI EBUS

Expanded text:
empora autem momentis, horis, diebus, mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momeangustissimum tempus a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum alicedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluviorum et vestDe diebus
Abbreviated transcription (Latin):
OYSES DICIT REPERTOREM
musicae astis fuisse tubal.
qui fuit destirpe cain antedilu ui¬
um. Greci uero phitagoram dicunt.
huius astis inuenisse primordia.¬
exmalleorum sonitu & cordarum
extensione ꝑcussa. Alii linum the¬
beum & retum & anfian. inmusica
aste primos claruisse ferunt
Post quos paulatim directa est pre¬
cipue haec disciplina. & aucta mul¬
tis modis. eratq tam turpe musicã
nescire. quam litteras. Interpone¬
bantur autem nonmodo sacris. sed
& omnib solemniis. omnibusq: lae¬
tis uel tristiorib rebus. ut enim in
ueneratione diuina hymni. ita in
nuptus . ymenei. &infunerib thre¬
ni. & lamenta adtibias canebant᷑
in coniuuis uero lira uel cythara
circum ferebatur. & accubantibus
singulis. ordinabatur conuiuia le

Expanded text:
oyses dicit repertorem musicae artis fuisse Tubal, qui fuit de stirpe Cain ante diluvium. Graeci vero Pythagoram dicunt huius artis invenisse primordiaex malleorum sonitu et cordarum extensione percussa. Alii Linum Thebaeum et Zetum et Amphion in musica arte primos claruisse ferunt. Post quos paulatim directa est praecipue haec disciplina et aucta multis modis, eratque tam turpe Musicam nescire quam litteras. Interponebatur autem non modo sacris, sed et omnibus sollemnibus, omnibusque laetis vel tristioribus rebus. Ut enim in veneratione divina hymni, ita in nuptiis Hymenaei, et in funeribus threni, et lamenta ad tibias canebantur. In conviviis vero lyra vel cithara circumferebatur, et accubantibus singulis ordinabatur conviviale
Abbreviated transcription (Latin):
USICAEPARTES SUNTTRES.
idest armonica. rithmica.
metrica.. Armonica est quaedis¬
cernit in sonis. acutum & grauem
Rithmica est quaerequirit incur¬
sionem uerborum. utrum bene sonus
anmale cohereat. Metrica est. quȩ
mensuram diuersorum metrorum
probabili ratione cognoscit. utuer
DETRIFORMI MUSICAEDIS¬
UISIOXE

Expanded text:
usicae partes sunt tres, id est, harmonica, rhythmica, metrica. Harmonica est quae discernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. 2. Metrica est quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut, veIX. De triformi musicae divisione
Abbreviated transcription (Latin):
ut atque ea diuersa paenitus dumpaste
geruntur. Eclipsis conlisio consonan
contra positio litterae proalia litte
trans positio litterae. ut euandre
tionem constat metaplasmum eẽ.
qui inuno sermone fit ratione uiti¬
osus: Item inter soloecismum & sce¬
ma id est ꝑfectam conexionem ser¬
monum figura est. quȩsit contextu
sermonum ratione uitiosa.:
Ergo metaplasmi & schemata media
sunt. & discernuntur peritia &in pe¬
ritia.: Fuint autem adornatum.⁊

Expanded text:
 Atque ea diversa penitus dum parte geruntur.  Ecthlipsis conlisio consonantcontrapositio litterae pro alia littetranspositio litterae, ut  'Thymbtionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione vitiosus. Item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est quae fit contextu sermonum ratione vitiosa. Ergo metaplasmus et figura media sunt, et discernuntur peritia et inperitia. Fiunt autem ad ornatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ETAPLASMUS GRECALINGUA
latine transformatio dicitur
quisit inuno uerbo propter m&ri
necessitatem &licentiam po&arum.
Cuius species sunt istae. : Prothesis.
ad positio in principio uerbi. ut gnato.
medio. ut reliquias. proreliqui as.
Afcresis abscisio
de principio. ut temno procontemno.
Sincope abscisio demedio. ut forsan.
proforsitan.. Apocope abscisio de
fine. ut sat prosatis.. Ectasis. pro¬
ductio contranaturam. utitaliam

Expanded text:
etaplasmus Graeca lingua, Latine Transformatio dicitur, qui fit in uno verbo propter metri necessitatem, et licentiam poetarum. Cujus species istae sunt. 2. Prothesis, appositio in principio verbi, ut gnato pmedio, ut relliquias pro reliquias, ieresis, abscissio de principio, ut temno pro contemno. Syncope, abscissio de medio, ut forsan pro forsitan. Apocope, abscissio de fine, ut sat pro satis. 4. Ectasis, productio contra naturam, ut, Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
ENUS HYSTORIAETRIELEXEST
Efemeris namq: appellatur unus
diei gestio. hoc apud nos diarium uo¬
catur: Nam quod latini diurnũ.¬
hoc greci efemerida dicunt.. Ka¬
lendaria appellantur qua ein men¬
ses singulos digeruntur. Annales
sunt res singulorum annorum. quȩq
enim digna memoriae. domimilitiȩq
mari acterrae. ꝑ annos in commen¬
tarus acta sunt ab anniuersarus ge¬
stis annales nominauerunt. Hrs¬
toria autem multorum annorum
uel temporum est: cuius diligentiã
annui commentaru. in libris dilati
sunt Interhystoriam autem & an¬
nales hoc inter est. quod hystoria
est corum temporum qua euidemus.¬
annales uero sunt eorum annorum
quos a&as nostra non nouit.
Unde salustius exhystorialib. eusebi¬
us & hieronimus exannalib & hrsto¬
ria constant Item in terhrstoriam
& argumentum & sabulas inter est.
Nam hystoriae sunt. resuere quae
sactae sunt. Argumenta sunt. quȩ &¬
si facta non sunt. ficritamen possunt
Fabulae uero sunt quȩ nec factae

Expanded text:
enus Historiae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diarium, Graeci ephemerida dicunt. 2. Kalendaria appellantur quae in menses singulos digeruntur. 3. Annales sunt res singulorum annorum. Quaecunque enim digna memoriae domi militiaeque, mari ac terra, per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. 4. Historia autem multorum annorum vel temporum est; 75 cujus diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temporum quae vidannales vero sunt eorum annorum quos aetas nostra non novit. Unde Sallustius ex historia, Livius, Eusebius et Hieronymus ex annalibus et historia constant. Item inter historiam et argumentum et fabulam interesse. Nam historiae sunt res verae quae factae sunt; argumenta sunt quae etsi facta non sunt, fieri tamen possunt; fabulae vero sunt quae nec factae
Abbreviated transcription (Latin):
AELUM PHILOSOPHI ROTUN¬
dum uolubilem atq ardentẽ¬
c̃ẽ dixerunt. uocatumq hoc nomi¬
ne. eo quod tam quamuas caelatum
in prȩssa signa habeat stellarum. dis¬
tinxit enim cum ds̃ cdaris luminib¬
&impleuit. solescilicet & lunae orbe
fulgenti. & astrorum micantium
splendentib signis ad ornauit
Hoc autem grece uranus dicitur
AIOTY YPACTA. idest aui¬
dendo. eo quodaer ꝑspicuus sit. &ad
speculandum purior

Expanded text:
aelum philosophi rotundum, volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat stellarum. Distinxit enim eum Deus claris luminibet inpleuit, sole scilicet et lunae orbe fulgenti et astrorum micantium splendentibus signis adornauithoc autem Graece Uranus dicitur atotyapacea, id est a videndo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior
Abbreviated transcription (Latin):
Quorum primus sapientiae liber est.
Secundus ecdesi asticus. Testius tobi.
Quastus uidith. Quintus & sextus
machabeorum. Quos licet uidaei in¬
tera pocrifa separant. Ecdesia tam̃
xp̃i interdiuinos libros & honorat.
& predicat. In nouo autem testa¬
mento duo sunt ordines. Primus
cuangelicus. in quosunt.
Matheus.
Marcus. Lucas &iohannes. Secundus
apostolicus. in quosunt. paulus in qua¬
tuordetim epistolis. P&rus induab.
Iohannes intribus. Iacob &uidas in
singulis. Actus a postolorum. & a po¬
calipsin iohannis.: Summa autem
utriusq: testamenti infariae distin¬
guitur. id est inhistoria. inmorib
in allegoria.: Rursus istatria
multi fariae duuduntur. Id est
quid adõ. quidabangelis. uel abho¬
minib gestum. dictumq: sit. quid
a prophetis nuntiatum. dexp̃o &cor¬
pore eius. quid dediabolo & mem¬
bris ipsius. quiddeueteri & nouopo¬
pulo. quid de presenti scło & futuro
regnoatq uidicio.
DESCRIPTORIBUS ETUO¬
CABULISSCORUM LI

Expanded text:
quorquorsecundus Ecclesiasticus; tertius Thobias; quartus Iudith; quintus et sextus Macchabaeorum; quos licet Iudaei inter apocrypha separant, ecclesia tamen Christi inter divinos libros et honorat et praedicat. In Novo autem Testamento duo sunt ordines. Primus evangelicus, in quo sunt Matthaeus, Marcus, Lucas et Iohannes. Secundus apostolicus, in quo sunt Paulus in quattuordecim Epistolis, Petrus in duabus, Iohannes in tribus, Iacobus et Iudas in singulis, Actus Apostolorum, et Apocalypsin Iohannis. Summa autem utriusque Testamenti trifarie distinguitur: id est in historia, in moribus, in allegoria. Rursus ista tria multifarie dividuntur: id est quid a Deo, quid ab angelis, vel ab hominibus gestum dictumque sit; quid a prophetis nuntiatum de Christo et corpore eius; quid de diabolo et membris ipsius; quid de veteri et novo populo; quid de praesenti saeculo et futuro regno atque iudicio. De scriptoribus et vocabulis sanctorum li
Abbreviated transcription (Latin):
Quintus esaias. Sextus hieremias.
septimus ezechiel. Octauus taresra.
quidicitur xii prophetarum : Qui
libri quia sibi probreuitate ad iunc¬
ti sunt. prouno acaipiuntur.
Testius est ordo agio graforum.
idest scã scribentium. in quo sunt
libri nouem. Quorum primus iob
Secundus psalterium. Testius mas¬
loth. quod est prouerbia salomonis.
Quastus coeleth quod est ecdesi astes.
Quintus sira sirim quod est cantica
canticorum. Sextus danihel. septi¬
mus dabreiamin quod est uerba die¬
rum. hoc est parali pomenon. Octa¬
uus esdras. Nonus hester. quisimul
oms quinq octo &nouem. fuint uigin¬
ti & duo sicut superius comp̃hensis.
Quidam aut̃ ruth &cinoth. quod la¬
tine dicitur lamentatio hieremiae
agiografis adiciunt. &iuiginti qua¬
tuor uolumina testamenti ueteris
faciunt. Iuxta uiginti quatuor
seniores. quiante conspectu dĩ assis¬
tunt.: Quastus est apud nos ordo
uet eris testamenti eorum librorum
qui incanone hebraico non sunt.

Expanded text:
Quintus Esaias. Sextus Hieremias. Quintus Esaias. Sextus Hieremias. Septimus Ezechiel. Octavus Tharesra, qui dicitur XII prophlibri, quia sibi pro brevitate adiuncti sunt, pro uno accipiuntur. Tertius est ordo Hagiographorum, id est sancta scribentium, in quo sunt libri novem, quorum primus Iob; secundus Psalterium; tertius Masloth, quod est Proverbia Salomonis; quartus Coheleth, quod est Ecclesiastes; quintus Sir hassirim, quod est Canticum canticorum; sextus Daniel; septimus Dibre haiamim, quod est verba dierum, hoc est Paralipomenon; octavus Esdras; nonus Hester; qui simul omnes quinque, octo et novem fiunt viginti duo, sicut superius conprehensi sunt. Quidam autem Ruth et Cinoth, quod Latine dicitur Lamentatio Jeremiae, Hagiographis addiciunt, et viginti quatuor volumina Testamenti Veteris faciunt, juxta viginti quatuor seniores, qui ante conspectum Dei assistunt. Quartus est apud nos ordo Veteris Testamenti eorum librorum, qui in canone Hebraico non sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
quia ueniente nouo cessa¬
uit. De quo apostolus meminit di¬
cens. Uetera transierunt. &ec¬
ce omnia facta sunt noua.
Testamentum autem nouum ideo
nuncupatur. quia innouat.
Non enim illud discunt nisi homi¬
nes renouati exuetustate ꝑgratiã.
& ꝑtinentes iam ad testamentum
nouum quod est regnum cadorũ.
Haebraci autem uetus testamen¬
tum. esdra auctore uixta num erũ
litterarum suarum. Inuiginti du¬
os libros accipiunt. dudentes ets
intres ordines. Legis scilicet. pro¬
phetarum. &agiograforum..
accipitur. quorum primus est bre
elles moth. quod est exodus.: Terti¬
us uauetra. quod est leuiticus.. Quar¬
tus uaedaber. quod est numerus.
Quintus addabarim quod est deu¬
teronomium Hu sunt quinq: li¬
bn morsi quos hebrer torath. la¬
tini legem appellant.. Proprie
autem lex appellatur. qua e permo
prophetarum. in quo continentur
citur. Secundus sopthim. quod
est iudicum. Tertius samuhel.
qui est regum primus. Quastus
malachim. qui est regum secundus.

Expanded text:
quia veniente Novo cessavit, de quo Apostolus meminit dicens: Vetera transierunt, ecce nova facta sunt omnia . Testamentum autem Novum ideo nuncupatur, quia innovat. Non enim illum discunt nisi homines renovati ex vetustate per gratiam, et pertinentes jam ad Testamentum Novum, quod est regnum coelorum. Hebraei autem Vetus Testamentum Esra auctore juxta numerum litterarum suarum in viginti duos lin tres ordines: legis scilicet, prophetarum et hagiographorum. accipiunt; quorum primus est Bereellesemoth, quod est Exodus; tertius Vaiecra, quod est Leviticus; quartus Vagedaber, quod est Numerus; quintus Elleaddebarim, quod est Deuteronomium. Hi sunt quinque libri Moysi, quos Hebraei Thorah, Latini Legem appellant. Proprie e lex appellatur, quae per MoyProphetarum, in quo contineanturcitur. Secundus Sopthim, quod est Judicum. Tertius Samuhel, qui est Regum primus. Quartus Malachim, qui est Regum secundus.
Abbreviated transcription (Latin):
quod semꝑ tres longas habeant syl¬
autem sunt penta sillabi. & ex a silla¬
bi: quia ultra quinq & sex syllabas
non procedunt. Vnde non opor¬
tet in carminae hassyllabas quod li¬
bet excedere nomen. ut castagini¬
ensium. hiero solimitanorum. & con¬
stantinopolitanorum.
Accidunt unicuiq pedi. arsis. &
thesis. idest el euatio & positio uocis.
Neq enim inter pedes dirigere po¬
terunt. nisi alterna uice leuentir
&ponantur. ut arma.: AR. eleua¬
tio est: MA. positio. ⁊ In his duob
ꝑdiuisionem pedes legitimi colli¬
guntur. A equa diuisio est quoti¬
ens arsis. & thesis. a equali tempo¬
rum diuisione ceduntur.. Bupla
quotiens ex his unum. alterum du¬
plouincit Sexcupla uero est.
quotiens unum: alterum sexcuplo
superat Insimpla enim cius paste.
unum plus inuenitur Indupla unꝰ
minus habetur.: Sexcuplum. cum
enim dimidium dicitur. Trplum
est quando naior parster continet
totum minus. idest tria adunum

Expanded text:
quod semper tres longas habeant sylquod semper tres longas habeant sylautem sunt pentasyllabi, et hexasbi, quia ultra quinque et sex syllabas non procedunt: unde non oportet in carmine has syllabas quodlibet excedere nomen, ut Carthaginensium, Hierosolymitanorum, et Constantinopolitanorum. Accidunt unicuique pedi arsis et thesis, id est, elevatio et positio vocis; neque enim inter vocis pedes dirigere poteet ponantur, ut 'arma': 'ar' elevatio est, 'ma' positio. In his duobus per divisionem pedes legitimi colliguntur. Aequa divisio est quotiens arsis et thesis aequali temporum divisione caeduntur. Dupla, quotiens ex his unum alterum duplo vincit. Sescupla vero est, quotiens unum alterum sescuplo superat. In simpla enim eius parte unus plus invenitur: in dupla unus minus habetur. Sescum enim dimidium dicitur. Triplum est, quando maior pars ter continet totum minus, id est tria et unum.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt.. Dactilus adigito dictus
quod a longiore nodo inchoans. in
duos desinit breues: Sic &iste pes
uincturam unam habet longam
& duas breues. Vnde &manus obpan¬
sa palma dicitur. & pendentes digi¬
ti dactili.: Amfibra chis quod in
utraq: paste breuem habeat longa
in medio interiacente. brachis eñ
breuis dicitur. Amfimacrus¬
breus dicitur
quod duae hinc inde longae habent
appellatus est. eo quod eo pede bache
idest liberi sacra celebrabantur.
Antiba chius uel palimba chius dict
quia iteratus abachio est. Proce¬
leumaticus. quod sit ad celeuma
canentium aptus.. Dispondeus
autem. & ditrocheus. & diiambus
dicti. quod gemins constant iam¬
bis. spondeis uel trocheis Antis¬
pastus quod sit ex contrariis syllabis.
ex breui. & longa. exlonga & breui :
Coriambus uero. quia ex hoc pe¬
de compositum carmen. choris
aptismum sit. Ionici sane propt̃
numerorum in aequalem sonum dic¬
ti. habent enimbinas longas sylla¬
bas. binasq correptas.. Peones dic¬

Expanded text:
. Dactylus a digito dictus, quod a longiore nodo inchoans, in duos desinat breves. Sic, et iste pes juncturam unam habet longam, et duas breves. Unde et manus oppansa palma dicitur, et pendentes digiti dactyli. 26 9. Amphibrachus, quod in utraque parte brevem habeat, longa in medio interjacente: βραχὺς enim brevis dicitur. 10. Amphimacrus dicitur, quod duae hinc inde longae habent appellatus eid est Liberi sacra celebrabantur. Antibacchius vel Palimbacchius dictus quia iteratus a Bacchio est. Proceleumaticus, quod sit ad celeuma canentium aptus. Dispondeus autem et ditrochaeus et diiambus dicti quod geminis constant iambis, spondeis vel trochaeis. Antispastus, quod sit ex contrariis syllabis, ex brevi et longa, ex longa et brevi. Choriambus vero, quia ex hoc pede conpositum carmen choris aptissimum sit. Ionici sane propter numerorum inaequalem sonum dicti. Habent enim binas longas syllabas binasque correptas. Paeones dic
Abbreviated transcription (Latin):
nem nullius animalis est. Accedens.
Haec enim temporum uari&ate. & ac¬
nale mostale risibile. bonimaliq
capax Sic &iam in omni oratione
substantiali . tamdiu interponere
debemus specis & differentias. quam
diu sedusis omnib: quachocidem cẽ
possunt adidꝑueniatur. ut proprie¬
tasiam cesta tencatur. Isagoga saũ.
exgreco inlatinum transtulit uictori¬
nus orator. commentumq eius quinq
libris boctius edidit.
DECATUEGOAUS ARISTOTI

Expanded text:
nem nullius annem nullius anHaec enim temporum varietate et acnale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tandiu interponere debemus species et differediu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit. categoriis aristot