comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo creabat filios cum haber& necessitatem bis diei in¬
gredi in scã scõrum ubierat altare incensi ad offerendum in¬
censum mane & uespere quo non possit sicut lexdicit in mun¬
dus intrare. & eadem dicatlex inmundum fieri hominem &iã
ex concubitu coniugali quem iub& quidem lauari aqua sed
& lotum dicit in mundum eẽ usq aduesperam undedixi con¬
sequens fuisse ut aut continens eẽt aut dieb aliquibus in¬
termitter&ur incensum. Non uidifuisse consequens. Potest
enim sic intellegi qđ scriptum ẽ. inmundus erat usq adues¬
peram ut ꝑipsam ues peram iam non eẽt inmundus sedusq
adipsam utues pestino iam tem pore incensum mundus of¬
ferr& cum ꝓptercreandos filios postmatutinum incensum
mixtus eet̃ uxori. Itemq ubiquȩsitum est quomodo ꝓhibitus
eet suꝑ funus patris sacerdos summus intrare cum eum fieri
sacerdotem quando unus erat nisi post mostem sacerdotis

Expanded text:
quomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies inquomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies ingredi in sancta sanctorum, ubi erat altare incensi, ad offerendum incensum mane et uespera, quo non posset, sicut lex dicit, inmundus intrare, et eadem lex dicat inmundum fieri hominem etiam ex concubitu coniugali, quem iubet quidem lauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque ad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sic intellegi, quod scriptum est: inmundus erit usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non esset inmundus, sed usque ad ipsam, ut uespertino iam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus eesset super funus patris sacerdos summus intrare , cum eum fieri sacerdotem quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis
Abbreviated transcription (Latin):
odem tem pore scripsi &iam libros quȩstionum delibriseis¬
dem diuinis septem quos ideo appellare sicuolui. quia ea
qua e ibi disputantur magis quaerenda proposui quam quȩ¬
sita dissolui. quam uis multa plura in eis mihiuideantur ita
pertractata ut possint &iam soluta & ex posita non in merito
iudicari. Regnorum quoq libros eodem modo considerare
coeperamus. sed nonmultũ progressiin alia quae magis urgue¬
bant animum intendimus. In primo aut̃ libro ubiagitur de
uirgis uariatis quas ponebat ia cobinaqua ut in conceptu
positȩ oues eas uiderent cum biberent &uaries foctus parerent
non benea nobis ex posita est causa cur iterum concipientibus non
ponebat. idẽ cumalios foetos conciperent sed in priore concep¬
tu. Nam questionis alterius expositio ubi quaeritur. Curdixe¬
rit socero suo iacob & decepistimercedem meam decemagnabus
satis ueraciter enodata demonstrat is tam sicut solui debuit non
solutam. Intestio quoq libro ubi de summo agitur sacerdote

Expanded text:
odem tempore scripsi etiam libros quaestionum de libris eisdem diuinis septem, quos ideo appellare sic uolui, quia, quae ibi disputantur, magis quaerenda proposui quam quaesita dissolui, quamuis multo plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non inmerito iudicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam considerare coeperamus, sed non multum progressi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus. In primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa, cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem em meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non solutam. In tertio quoque libro, ubi de summo agitur sacerdote,
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum &iam scripsi grandem satis quantum ex istimo diligen¬
ater adistos donatistas postconlationem quam cum ep̃is eorũ
habuimus neabeis seducerentur ulterius. Vbire spondi&iã
quibusdam uanitatibus eorum quaead nos peruenire potu¬
erunt quas uicti ubi potuerant & quomodo potuerant iacti¬
tabant pr&erilla quaed ixi degestis conlationis unde quid
actum sit breuiter noscer&ur : Multo aut̃ breuius idei in
quadam ad eosdem rursus epła. Sed quia in concilio numidia e
omnibus qui ibi eramus hoc fieri placuit non est in epistolis
meis. Sicquippe incipit saluanus senex ualantinus in¬
nocentius. maximinus. obtatus augustinus donatus & ce¬
DEVIDENDO DÕ LIB̃ .I.

Expanded text:
ibrum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Valentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceDE VIDENDO DEO LIB
Abbreviated transcription (Latin):
tertio decimo defilio noe secundo quiest appellatus cham. ita dis¬
putatũ est tam quam non in filio suo chanaan sicut scriptura
demonstrat. sed in se ipso fuerit apatre maledictus. In eodem¬
tertio decimo desole & luna talia dicta sunt. tam quã sentiant.¬
& ideo tolerent uanos adoratores suos. quamuis uerba ibi accipi
possint abanimali ad in animale translata modo locutionis
qui uocatur grece metaphora
Sicut demari scriptum est
quod fremat in utero matris suȩ uolens ꝓgredi. cum utiq
non habeat uoluntatem. Inunde uicesimo. absit inquã
ut sit in membris scõrum &iam genitalibus aliqua turpitudo.
Dicuntur quidem in homine ista quia non habent eam
speciem decoris quam membra quȩ in promptu locuta sunt
Sed ꝓbabilior in aliis scriptis noftris reddita ratio est. curea
dixerit &iam apostolus in honesta. Propter legem scilic&¬
repugnantem in mem bris legi mentis. quȩ de peccato ac¬

Expanded text:
tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita distertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . uarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem. in undetricensimo: absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, . quae in promptu locata sunt, sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam apostolus inhonesta, propter legem scilicrepugnantem legi mentis, quae de peccato ac
Abbreviated transcription (Latin):
citar&. Quȩ ꝓfecto deduob unius hominis patrib expeditior
ubi redditur ratio
Uterini aũt fr̃s fuerunt inquib. hoc con¬
tigit utunius defuncti quiuocabatur heli ducer& alter uxorẽ
id est iacob. a quo matheus narrat genitum esse ioseph.
Sed uterino fratri suo eumgenuit cuius filium lucas dicit
fuisse ioseph
nonutiq genitum sed exlege adoptiuum. Hoc
in eorum litteris inuentum est quirecenti memoria postascen¬
sionem dñi dehac rescripserunt. Nam &iam nomen eius¬
dem mulieris que peperit ia cob patrem ioseph depriore
marito nathan qui fuit pater iacob auusio seph. Sec undũ
matheum. & demarito postteriore melchi peperit heli
cuius erat adoptiuus ioseph. nontacuit africanus
Quod quidem cum fausto responderem nondum legeram.
sed tamen padoptionem potuis se contingere. utunus homo
duos haber& patres dubitare non poteram
Induo decimo & in

Expanded text:
et. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior et. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod qsed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et
Abbreviated transcription (Latin):
ONTRA FAUSTŨ MANI CHEŨ BLAS EFIE MANTEM LEGEM ET EROEHE TAS
& eorum dñi. & in carnationem xp̃i. scripturas aũt noui
tes tamenti quib conuincitur falsatas esse dicentem. scripsi
grande opus. uerbis eius propositis reddens responsiones meus.
triginta & tres disputationes sunt. Quos &iam libros curnon
dixerim. nam & si sunt in eis aliqui ꝑ breues tam̃ libri sunt¬
Vnus uero eorum ubi a nobis aduersus eius criminationes patri¬
archarum uita defenditur. tantȩ plixitatis est quante nullus
fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem
quęstionem quo modo potuerit duos patres habere loseph
Dixi quidem quod exalio natus. abalio fuerit adoptatus. Sed
genus quoq ad optionis dicere debui. Sic enĩ sonat quod dixi
tam quã eumuiuus ad optauerit alius pater. Lex aut̃ filios
&iam mortui adoptabat. uibens ut fratris sine filiis mortui
ducer& frater uxorem. & fratri defuncto semen exeadem sus¬
citar&.¬

Expanded text:
ontra Faustum Manicheum blasphemantem legem et prophetas et eorum dominum et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri suntunus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitar
Abbreviated transcription (Latin):
ANIS TIS LIBER UUUS
discendo quam nihil rationis atq ueritatis
habeat pars donati. libellum breuissimum feri qi
eos desolis maximi aniftis ad monendos putaui
ut possit facilitate discribendi in manus plurium peruenire :¬
& ipsa sui breuitate facilius commendari memoriae: cui
titulum im posui admonitio donastitarum demaximia¬
nistis: hic liber sic incip̃. quicumq calumniis hominũ
& criminationibus mouemini.

Expanded text:
anistis, liber unus.discendo quam nihil rationis atque veritatis habeat pars Donati, libellum brevissimum feci, quo eos de solis Maximianistis admonendos putavi, ut posset facilitate describendi in manus plurium pervenire, et ipsa sui brevitate fatitulum inposui: admonitio Donatistarum de Maximianistis. Hic liber sic incipit: Quicumque calumniis hominum et criminationibus mouemini.
Abbreviated transcription (Latin):
romania hominem sibi aptum.
ter illos ut scriberem contigit. Ex occasione quippe ortus ẽ
diei natalis mei & tridui disputatione compl&us. sicut satis ipse indi¬
cat. in quo libro constitit inter nos quisimul querebamus non eẽ
beatam uitam nisi perfectam cognitionem dĩ. Displic& aut̃ illic
quod mallio theodoro adquem librum ipsum scripsi. quam uis docto
& xp̃iano uiro plus tribui quam deberem. & quod fostunam &iam
illic sȩpe nominaui. Et quod tempore uitae huius insolo ani¬
mosapientis dixi habitare beatam uitam quomodolib& se
habeat corpus eius. cum perfectam cognitionẽ dĩ. hoc est
qua homini maior eẽ non possit. in futura uita sper& apłs.
quae sola beata uita dicenda ẽ. Ubi &corpus incorruptibi¬
le atq immostale spiritui suo sine ulla molestia uel relucta¬
tione subd&ur. Sane istum librum in nr̃o codice in terruptum¬
repperi. & non parum minus habere: Et sic a fratrib quib dã
descriptus ẽ nec adhuc apud aliquem integrum inueneram.

Expanded text:
Romaniane, hominem sibi aptum. ter illos ut scriberem contigit.. ex occasione quippe ortus est diei natalis mei et tridui disputatione conpletus, sicut satis ipse indicat. in quo libro constitit inter nos, qui simul quaerebamus, non esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei. Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui quam deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui, et quod tempore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam, quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in noreperi, et non parum minus habere, et sic a fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inveneram,
Abbreviated transcription (Latin):
soluis se quȩftionem tamquam coae tanei fuerint plato. & here¬
mias mefefellit memoria. Nam quid ille dehacre episcopus
dixit. in eius libro legitur. quem desacramentis siue dephi
losophia scripsit. Hocopus sic incipit. Sunt p̃cepta quȩdam
XXXI. CONTRA PARTEM DOUATI LIBRIDUO

Expanded text:
soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieresoluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro elosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam. CAPUT V. Contra Partem Donati, libri duo
Abbreviated transcription (Latin):
IBROS DE DOCTRINA XPIANA CUMINEER FECTOS COMPERISSE
perficere malui. quam eis sic relictis Ad alia retractanda trans¬
sire. Conpleui ergo tertium. qui scriptus fuerat usq ad eum
locum ubi com memoratum est ex euangelio testimonium de
muliere quȩ abscondit fermentum intrib mensuris farine
donec totum fermenta r&ur. Addidi &iam nouissimum
Ad didi &iam nouissimum
librum. & quattuor libris opus illud impleui.
quorum primi
de auctore libri quem plures uocant sapientiam solomonis quod
&iam ipsum sicut ecclesiasticum iesus sirahe scripserit. nonita
constare ut ame dictumest postea didici. & omnino probalius
conperi non esse hunc eius libri auctorem ubi aut̃ dixi his
quadraginta quattuor libris testamenti ueteris. terminat᷑
auctoritas. ex consu&udine quaiam loquitur ecclesia. ue¬
tus testamentum appellaui. A postolus aut̃ non uid& appel¬
lare testa mentum uetus. nisi quod datum est inmontesina.
Et in eo quod dixi detem porum historia scm̃ ambrosium

Expanded text:
ibros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, quae fermentum abscondit in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimumaddidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium
Abbreviated transcription (Latin):
gatione filiorum prius quam homines mortem peccando
mererentur quõ concubitus mortalium corporum resiudetꝰ
quȩstio magna dilataest. Sed in aluis postea litteris¬
Sed in aliis postea litteris
nr̃is. satis quantum arbitror explicatur. Dixi etiam
quodam loco. Quod enim eft
quodam loco. Quod enim est cibus ad salutem hominis¬
hoc est concubitus ad salutem generis. & utrumq non eft
sine delectione carnali. Que tamen modificata & tem¬
perantia refrenante inusum naturalem redacta libido esse
non potest. Quod ideo dictum est. quõ libido non est bonus
& rectus usus libidinis naturalis. Sicut enim malum est
male utibonis. itabonum bene utimalis
tra nouos hereticos pelagianos. diligen¬
tius dis put.
Deabraham quod dixi. ex hac
oboedientia pater ille abra ham qui sine uxore non fuit
esse si ne unico filio & a se occiso paratus fuit nonsatis ad ꝓbo
Magis enim filium si esset occisurus resuscitatione sibi mox

Expanded text:
gatione filiorum prius quam homines mortem peccando gatione filiorum prius quam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res videtur, quaestio magna dilata est: sed in aliis postea litterissed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam loco: quod enim estquodam loco: quod enim est cibus ad salutem hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidinis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malistra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox
Abbreviated transcription (Latin):
OUINIAM HERESES SACRARUM UIRGINUM MERITUM EQUAN¬
do pudicitię coniugali. tantum ualuit in urberoma.
ut non nullas &iam sc̃e moniales de quarum inpudicitia
sus spicio nulla ꝓcesserat. deiecisse innuptias dicer& ur
Hoc maxime argumento cumeis arguer& dicens. Tuergo me¬
lior quam sara melior quã susanna siueanna & c& eras cõ¬
memorando testimonio scaẽ scripturȩ commendatissimas
feminas. quib se illȩ meliores uel &iam pares cogitare non
possent. Hoc modo uirorum &iam scõrum scm̃ cȩlibatum cõ¬
memoratione patrum conuigatorum & predicatione fran¬
gebat. Huic monstro scã ecclesia quȩibi est fidelissime
ac fortissime restitit¬
ones eius in quorundam¬
suadere nullis audebat.
tibus facultate quã donabat dñs occurrendum fuit. maxime
quo iac tabatur iouiniano responderi non potuisse cumlaude
sed uitu peratione nuptiarum. Propter hoc librum edi¬
di. cuius inscriptio est debono coniugali. Ubi depropa
Ubi depro pa¬

Expanded text:
ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uirorum sanctorum sanctum caelibatum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitiones eius in qsuadere nullus audebat. tibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propaUbi de propa
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius secundum. ignorauerunt. Praedicatus est¬
autem & gentibus. quasi ds̃ homo factus. Ita
autem creditus est in mundo Probauit autem
diuinus paulus ita scribens Propter quod me
mores estote. qđ aliquando uos gentes incarne.
qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur cir¬
cũsio incarne manufacta. quia eratis illo tem¬
pore sine xp̃o. alienati a conuersatione israhel.
& hospites testamentorum. promissionis spem
non habentes : & sine dõ inmundo
Erant ergogen¬
tes inmundosine dõ. cum absq xp̃o essent. Uerum

Expanded text:
ipsius secundum carnem ignoraverunt: Praedicatus autem et gentibus, quasi Deus homo factus; ita autem creditus est in mundo. Probavit autem divinus Paulus ita scribens: Propmores estote quod aliquando vos gentes in carne qui dicimini praeputium ab ea quae dicitur circumcisio in carne manufacta quia eratis illo in tempore sine Christo alienati a conversatione Israhel et hospites testamenon habentes, et sine Deo in hoc mundo . Erant ergo gentes in mundo sine Deo, cum absque Christo essent. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
sando quam tamen desiderant recusantib. p̃¬
sertim si eis solem istum quispiam conetur osten¬
dere. Ita mihi nunc euenit. non neganti esse in¬
effabile quiddam. & singulare bonum anime
quod mente uideatur. & me ad contemplandũ
nondum esse idoneum. cum fletu & gemitu con¬
fitenti. Non me ergo deser& sinihil fingo. siof¬
ficio ducor. siueritatem amo. si amicitiã diligo
si multũ m&uo ne fallaris. Omnis igitur scrip¬
tura. quȩ testamentũ v&us uocatur . diligenter

Expanded text:
sando, quam tamen desiderant, recusantibus, praesando, quam tamen desiderant, recusantibus, praesertim si eis solem istum quispiam conetur ostendere: ita mihi nunc euenit, non neganti esse ineffabile quiddam et singulare animae bonum, quod mente uideatur, et me ad contemplandum nondum esse idoneum cum fletu et gemitu confitenti. non me ergo deseret, si nihil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis igitur scripra, quae testamentum uetus uocatur, diligenter
Abbreviated transcription (Latin):
requirunt. De hac igitur manicheorũ teme¬
ritate. qua uetus testam̃ tum & catholicã fidem
reprehendunt. accipe obsecro que me moueañ
Opto aũ ac spero te hoc animo accepturũ. quo
ame dicuntur. Scit aũ ds̃ cui nota sunt arcana
conscientie mee. nihil me in hoc sermone mali¬
tiose agere. sed ut existimo accipiendũ ẽẽ ueriꝓ
bandi causa. Cui uni rei uiuere iam diu statiumꝰ:
& incredibili sollicitudine. nemihi errare uobis¬
biscum nedurius loquar. difficillimũ. Sed pre¬
sumo quod & inhac spe qua spero uos uiam sapi¬
entie mecum obtenturos. non me deser& ille cui
sacratussum. quem dies noctesq intueri conor.
& propter peccata mea propterq consuetudi¬
nem. plagis ueternosarum opinionum sauciatũ
oculum anime gerens. inualidum me eẽ cognosco :¬
sepe cum lacrimis. Et quem ad modum post
longam cecitatem actenebras. luminib uix a¬
pertis. & adhuc lucem palpitando atq auer¬

Expanded text:
requirunt. de hac igitur Manichaeorum temerequirunt. de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nihil me in hoc sermone malitiose agere, sed ut existimo accipiendum esse ueri probandi causa: cui uni rei uiuere iam diu statuimus et incredibili sollicitudine, ne mihi errare uobis tenere sit, ne durius loquar, difficillimum. sed praesumo, quod et in hac spe, qua spero uos uiam sapientiae mecum obtenturos, non me deseret ille. cui sacratus sum: quem dies noctesque intueri conor et propter peccata mea propterque consuetudinem plagis ueternosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens inualidum me esse cognosco saepe cum lacrimis. et quemadmodum post longam caecitatem ac tenebras luminibus uix apertis et adhuc lucem palpitando atque auer
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tentes esse decreuerim. Illustratũ aũ atq ful¬
gentem fuisse cũ ista diligerem. & his in uolutus
tenerer : hominis ẽ ut mitissime dicã. minus
acute considerantis res. dequib loqui multum
amat: Sed ueniamus ad causã si plac& Nam
bene nosti. quod reprehendentes manicher
catholicam fidem. & maxime uetus testamentum
discerpentes &dilaniantes. commouent imperi¬
tos. Qui ꝑfectonesciunt quatenus sint accipienda
illa. & quem ad modum hausta utiliter. inuenas
quasi uagientium adhuc animarum. medullasq
descendant. Et quia sunt ibi quȩdã que sub¬
offendant animos ignaros & negligentes sui.
que maxima turba est. populariter accusari
possunt. defendi aũ popula riter propt̃ myste¬
ria que inhis continentur non amultis ad mo¬
dum possunt. Qui uero pauci hoc facere no¬
uerunt. non amant ꝓpatula & famigerula
quedam in disputatione certamina. & obhoc
minime moti sunt. nisi his qui eos instantissime

Expanded text:
contentus esse decreuerim, inlustratum autem atque fulcontentus esse decreuerim, inlustratum autem atque fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis est, ut mitissime dicam, minus acute considerantis res, de I quibus loqui multum amat. sed ueniamus ad causam. si placet. Nam bene nosti, quod reprehendentes Manichaei catholicam fidem et maxime uetus testamentum discerpentes et dilaniantes commouent inperitos: qui profecto nesciunt, quatenus sint accipienda illa et quemadmodum hausta utiliter in uenas quasi uagientium adhuc animarum medullasque descendant. et quia sunt ibi quaedam. quae suboffendant animos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populariter accusari possunt; defendi autem populariter propter mysteria, quae his continentur, non a multis admodum possunt. qui uero pauci hoc facere nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime
Abbreviated transcription (Latin):
tione confligat. Quare. desinant dicere illud
quod in ore habent quasi necessariũ. cum eos quisq
deserit qui dutius audiss&. Lum̃ ꝑ illũ transitũ fecit
Uides enim tu mea maximacura. nã de illis non
nimis estuo. quã hoc in ane & facillimũ ad re¬
p̃hendendũ cuiuis esse possit. Itaq hoc discuti¬
endũ dimitto prudentie tue Non enĩ uereor
ne me arbitreris inhabitatũ lumine. cũ uite hu¬
ius mundi eram implicatus. tenebrosã spemge¬
rens. depulchritudine uxoris. de pompa diuiti¬
arũ. de in anitate honorũ. ceterisq noxus & ꝑ¬
neciosis uoluptatib: Haec enĩ omnia quod te ñ
lat&. cũ studiose illos audirem. cupere &sperare
non desistebam : Neq hoc eorũ doctrine tribuo.
Fateor enim & illos sedulo monere ut ista caue¬
antur .: Sed modo me dicere desertũ lumine.
cũ abhis omnib umbris rerũ me auerterim. so¬
loq uictu adualitudinem corporis necessario

Expanded text:
tione confligat. quare desinant dicere illud, tione confligat. quare desinant dicere illud, quod in ore habent quasi necessarium, cum eos quisque deseruerit, qui diutius audisset: lumen per illum transitum fecit. uides enim tu, mea maxima cura — nam de illis non nimis aestuo — quam hoc inane et facillimum ad reprehendendum cuiuis esse possit. itaque hoc discutiendum dimitto prudentiae tuae. non enim uereor, ne me arbitreris inhabitatum lumine, cum uitae huius mundi eram inplicatus, tenebrosam spem gerens de pulchritudine uxoris, de pompa diuitiarum, de inanitate honorum ceterisque noxiis et perniciosis uoluptatibus. haec enim omnia, quod te non latet, cum studiose illos audirem, cupere et sperare non desistebam. neque hoc eorum doctrinae tribuo; fateor enim et illos sedulo monere, ut ista caueantur. sed modo me dicere desertum lumine, cum ab his omnibus umbris rerum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis necessario
Abbreviated transcription (Latin):
ocriter erudito ess& facillimũ. sero didici. Siquid etiã
suorũ nobis inserebant. necessitate retinendũ. cum
alia non occurrerent inquib acquiesceremꝰ. arbi¬
trabamur. Itaq nobis faciebant quod insidiosi
aucupes solent. qui uiscatos surculos ꝓpt̾ aquam
defigunt. ut sitientes aues decipiant. Obruunt
enim & quoquo modo cooperiunt alias quȩ circa
sunt aquas. uel inde etiam formidolosis molitio¬
nib deterrent. Ut in eorum dolos. non electione
sedinopia decidatur. Sed cur non ipse mihi re¬
spondeo: quod iste laute ac lepide similitudi¬
nes. atq huius modi reprehensiones. in om̃s qui
aliquid docent. a quo uis aduersario effundi ur¬
banissime ac dica cissime possunt. Sed obhoc
putaui aliquid tale inserendũ litteris meis. ut
eos admoneam desinant talib agere. utquem¬
admodum ille ait. Separatis nugis. locorũ com¬
munium res cumre. causa cum causa. ratio cũ ra¬

Expanded text:
ocriter erudito esse facillimum sero didici — si quid etiam ocriter erudito esse facillimum sero didici — si quid etiam suorum nobis inserebant, necessitate retinendum, cum alia non occurrerent, in quibus adquiesceremus, arbitrabamur. itaque nobis faciebant, quod insidiosi aucupes solent, qui uiscatos surculos propter aquam defigunt, ut sitientes aues decipiant. obruunt enim et quoquo modo cooperiunt alias quae circa sunt aquas, uel inde etiam formidolosis molitionibus deterrent, ut in eorum dolos non electione, sed inopia decidant. , Sed cur non ipse mihi respondeo, quod istae lautae ac lepidae similitudines atque huiusmodi reprehensiones in omnes, qui aliquid docent, a quouis aduersario effundi urbanissime ac dicacissime possunt? sed ob hoc putaui aliquid tale inserendum litteris meis, ut eos admoneam, desinant talibus agere, ut. quemadmodum ille ait, separatis nugis locorum communium res cum re, causa cum causa, ratio cum ra
Abbreviated transcription (Latin):
mundi spem atq negotia ñ dimitterem : nisi quod
ipsos quoq: anim aduertebam. plus in refellendis
aliis disertos & copiosos esse. quã in suis ꝓbandis
firmos & certos manere. Sed deme quid dicã.:
quiiam catholicus xẽianus eram. quȩ nunc ube¬
ra post longissimã sitim. pene exhaustus atq
auidus tota auiditate repetiui. eaq altius
flens & gemens concussi & expressi. ut id manar&
quod mihi sic affecto ad recreationem satis esse
poss&. & adspem reducendã uite ac salutis
Quid ergo demeipso dicam: Tu nondũ xp̃ianus.
qui hortatu meo cum eos uehementer exsecra¬
reris. uix adductus es ut audiendi tibi atq ex¬
plorandi uiderentur. Qua quȩso alia redelecta¬
tus es : recordare obsecro te. nisi magna quadã
presumptione acpollicitatione rationũ. Sed qͥa
diu multumq de imperitorũ errorib latissime
ac uehem̃tissime disputabant. quod cuiuis medi¬

Expanded text:
mundi spem atque negotia non dimitterem, nisi quod mundi spem atque negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animaduertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse quam in suis probandis firmos et certos manere? sed de me quid dicam, qui iam catholicus christianus eram? quae nunc ubera post longissimam sitim paene exhaustus atque aridus tota auiditate repetiui eaque altius flens et gemens concussi et expressi, ut id manarent, quod mihi sic adfecto ad recreationem satis esse posset et ad spem reducendam uitae ac salutis. quid ergo de me ipso dicam? tu nondum christianus, qui hortatu meo, cum eos uehementer execrareris, uix adductus es, ut audiendi tibi atque explorandi uiderentur, qua, quaeso, alia re delectatus es, recordare. obsecro te. nisi magna quadam praesumptione ac pollicitatione rationum? sed quia diu multumque de inperitorum erroribus latissime ac uehementissime disputabant — quod cuiuis medi
Abbreviated transcription (Latin):
bant terribili auctoritate separata. mira & sim¬
plici ratione eos qui se audire uellent. introducto¬
ros ad dm̃. & errore omni liberaturos. Quid enĩ
me aliud cogebat. annos fere nouem spreta re¬
ligione quȩ mihi puerulo aparentib insita erat.
homines illos sequi ac diligenter audireꝰ. nisi qͦ
nos suꝑstitione terreri. & fidem nobis ante ratio¬
nem imperari dicerent. se aũ nullũ premere ad
fidem. nisi prius discussa & enodata ueritate
quis non his pollicitationib illiceretur: Preser¬
tim adolescentis animus. cupidus ueri. &iã non¬
nullorũ inscola doctorum hominũ disputationib.
suꝑbus & garrulus. Qualem me tunc illi inuener̃.
spernentem scilic& quasi aniles fabulas. & ab eis
promissum apertũ & sincerũ uerum. tenere atq
haurire cupientem: Sed quȩ rursum ratio reuoca¬
bat . ne apud eos penitus hererem. ut me in illo
gradu quem uocant auditorũ tenerem. ut huius

Expanded text:
bant terribili auctoritate separata mera et simbant terribili auctoritate separata mera et simplici ratione eos, qui se audire uellent, introducturos ad deum et errore omni liberaturos. quid enim me aliud cogebat annos fere nouem spreta religione. quae mihi puerulo a parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire. nisi quod nos superstitione terreri et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem nisi prius discussa et enodata ueritate? quis non his pollicitationibus inliceretur, praesertim adulescentis animus cupidus ueri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus, qualem me tunc illi inuenerunt, spernentem scilicet quasi aniles fabulas et ab eis promissum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sed quae rursum ratio reuocabat, ne apud eos penitus haererem, ut me in illo gradu quem uocant Auditorum' tenerem, ut huius
Abbreviated transcription (Latin):
& ex earum mortifera & falla cissima regula. in ef¬
fabilia penetralia ueritatis. rectissime se metiri
putant: Nihil ẽ facilius mi carissime. quã non so¬
lũ sedicere. sed etiã opinari uerũ inuenisse. Sed
quã reipsa difficillimũ sit. agnosces ut c̃fido his
litteris meis: Quȩ ut tibi ꝓsint. aut certe nihil
obsint. omnibꝙ omnino quorũ in manus forte
deuenerint. & rogaui dm̃ & rogo. & spero ita
fore. sibene mihi consciussũ quod adhunc stilũ
pio & officioso animo. ñ uani nominis appetiti¬
one. ac nugatorie ostentationis accessi. Est igit᷑
mihi ꝓpositũ ut ꝓbem tibi si possũ. quod manichei
sacrilege ac temere inuehantur in eos. qui catho¬
licȩ fidei auctoritatem sequentes. ante quã illud
uerũ qͦd pura m̃te conspicitur intueri queant.
credendo premuniuntur. & illuminaturo prepa¬
rantur đo. Nosti enim honorate. ñ aliam obcav¬
sã nos intales homines incidisse. nisi quod se dice¬

Expanded text:
et ex earum mortifera et fallacissima regula inefet ex earum mortifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se metiri putant. nihil est facilius, mi carissime, quam non solum se dicere sed etiam opinari uerum inuenisse; sed quam re ipsa difficillimum sit, agnosces, ut confido, his litteris meis. quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint omnibusque omnino, quorum in manus forte deuenerint, et rogaui deum et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod ad hunc stilum pio et officioso animo, non uani nominis adpetitione ac negatoriae ostentationis accessi. Est igitur mihi propositum, ut probem tibi, si possum. quod Manichaei sacrilege ac temere inuehantur in eos. qui catholicae fidei auctoritatem sequentes, antequam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo prae- . muniuntur et inluminaturo praeparantur deo. nosti enim, Honorate, non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se dice
Abbreviated transcription (Latin):
IMIHI HONORATE UNUM ATUIDEM UIDERETUR
esse hereticus. & credens hereticis homo. tã
lingua quã stilo. in hac causa conquiescendũmi¬
hi eẽ arbitrarer. Nunc uero cũ int̃duo plurimũ
int̃sit. quando quidem hereticus ẽ ut mea fert
opinio. qui alicuius temporalis commodi. & maxi¬
me glorie principatusq suigratia. falsas. opinio¬
nes uel gignit uel sequitur. Ille aũ qui eiꝰmodi
hominib credit. homo est. imaginatione qua¬
dã ueritatis acpietatis illusus. Cum hec ergo
ita sint. non putaui apud te silendum eẽ. quid mihi
de inuenienda acretinenda ueritate uideatur.
cuius ut scis abin eunte adolescentia magno amore
flagrauimus Sed resẽ longe remota auanorũ
hominum mentib. qui nimis in hec corporalia
ꝓgressiatq lapsi. nihil aliud putant eẽ quã qđ
istis u notissimis nuntiis corporis sentiunt: Et quas
abhis plagas atq imagines acceperunt. eas secũ
uoluunt etiam cũ conantur recedere a sensibus.

Expanded text:
mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse haere. ticus et credens haereticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. nunc uero cum inter haec duo plurimum intersit, quandoquidem haereticus est, ut mea fert opinio, qui alicuius temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: cum haec ergo ita sint, non putaui apud te silendum esse, quid mihi de inuenienda ac retinenda ueritate uideatur, cuius, ut scis, ab ineunte adulescentia magno amore flagrauimus. sed res est longe remota a uanorum hominum mentibus, qui nimis in haec corporalia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis quinque notissimis nuntiis corporis sentiunt; et quas ab his plagas atque imagines acceperunt, eas secum uoluunt, etiam cum conantur recedere a sensibus,
Abbreviated transcription (Latin):
delectat interris quorũ infuturo aequalitas ꝓmittit᷑
incȩlis. Beate igitur estisfiliȩ sed et beatȩ uiduȩ quae cȩ¬
cam quȩ iam solsto uinculõbeatior apellat᷑. Quod siutraco
bene copulant᷑ ut ait apłs mulier innupta & uirgo c̃ogi¬
tat quȩ sunt đi ut sit sc̃a corpore & sp̃u: Quodammodo
enim magisteriũ uirginitatis uiduarũ glescit & c̃for¬
tatur earemplis : Quȩ cũ uiris castũ seruarunt conubiũ

Expanded text:
delectat in terris: quorum in futuro aequalitas repromittitur in coelis. Beatae igitur estis, filiae, sed et beatae viduae, quae coem, quae jam soluta vinculo beatior praedicatur. Quod si utraque bus bene copulantur, ut ait Apostolus: Mulier innupta, et virgo, cogitat quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu : quodammodo enim magisterium virginitatis, viduarum gliscit et confortatur exemplis, quae cum viris castum servaverint co
Abbreviated transcription (Latin):
Ornate lampadesur̃as occuirite sponso quia iam Edhostiũ
pulsat & matrem sicam diligitis sequami: Intus aute
parate & ornate lampades ur̃as quȩ filiȩ regis estis:
Om̃ sergo gła ur̃a ab intus sit & in tus habere qđ foris lu¬
ceat: ne forte inter hasso lemntates prius quã sponsus uenat :¬
ur̃ȩ lam pades extinguant᷑ : Nam celebritas huius diei
ñ nis accensis lã padibris. intus & foris colitur recte:
Ideo emendũ ẽ olcũ dũ uacat. ne cũ sponsus uenerit qđ ab¬
sit : uacuȩ inuenamin:. Proptereaquȩ sursum sunt sapite.
ꝑuenit & non qͣ suꝑ terrã quia ur̃a conuersatiosi estis iam
qtł uouistis. incȩlisfore debet Illuc dirigite mentẽ illuc
abscondite uitã urãm. donec pertranseat furor dñiquo
beata deigenitrix hodie ꝑ uolatut Ibi namq habe

Expanded text:
Ornate lampades vestras, occurrite sponso, quia jam ad ostium Ornate lampades vestras, occurrite sponso, quia jam ad ostium pulsat, et matrem, si eam diligitis, sequimini. Intus autem parate et ornate lampades vestras, quia filiae regis estis. Omnis enim gloria vestra ab intus sit, et intus habete, quod foris luceat: ne forte inter has solemnitates priusquam sponsus veniat, vestrae lampades exstinguantur. Nam celebritas hujus diei, non nisi accensis lampadibus intus et foris recte colitur. Ideo emendum est oleum dum vacat, ne cum sponsus venerit, quod absit, vacuae inveniamini. Propterea quae sursum sunt sapite, et non quae super terram; quia vestra conversatio, si estis jam quod vovistis, in coelis fore debet. Illuc dirigite mentem, illuc abscondite vitam vestram, donec pertranseat furor Domini, quo beata Dei genitrix hodie pervenit: ibi namque habe
Abbreviated transcription (Latin):
oris coniigio abstinere qđ aliquando delectanerat.
quã c̃iugũ delectam̃ta nescire : Inutroq siquidẽ gradu
fartitudo laudat᷑ et cȩlestis uitȩ p̃dicatur uirtus: id¬
circo cognationẽ iam cũ x p̃o : uterq ordo sortitum Vn¬
de dñs siquis inquit fecerit uoluntatẽ patris meiqui
incelis e ipse meus frater. et soror. & mater ẽ. Vbi ñ
rit inquit uoluntatem patris mei qͥ incelis est: Unde
estote sorores ac ꝓpinquȩ: quia qđ carne ñ potiustis:
gr̃a totũ c̃donatũ est uobiss t ideo diligite matre
uobiscũ sororẽ ipsa : quia uoluntatẽ patris fecit. ut
esset mater : łropinqua quidẽ uob̵ non carne sed sp̃u
ut unitas commendetur ȩclesiȩ: & societas corporis
xp̃i intellegat᷑ : Ex quodñs uolo pater in quit : quia ego
& ti unũ sumus. ut et ipsi in nobunũ sint: Quȩ ꝓfecto
unitas ꝑ unum mediatorem đi et homnum efficit᷑:¬
ł acitȩ ergo uoluntatẽ patris mei & uos ut unũ ẽe possitis.

Expanded text:
a conjugio abstinere, quod aliquando delectaverit, quam conjugii delectamenta nescire: In utroque siquidem gradu fortitudo laudatur, et coelestis vitae praedicatur virtus. Idcirco cognationem jam cum Christo uterque ordo sortitur. Unde Dominus: Si quis, inquit, fecerit voluntatem Patris mei, qui in coelis est, ipse meus frater, soror et mater est : ubi non rit, inquit, voluntatem Patris mei, qui in coelis est. XIX. Unde estote sorores ac propinquae: quia quod carne non potuistis, gratia totum condonatum est vobis. Et ideo diligite matremvobiscum soror est ipsa, quia voluntatem patris fecit, ut esset mater. Propinqua quidem vobis non carne, sed spiritu: ut unitas commendetur Ecclesiae, et societas corporis Christi intelligatur. Ex quo Dominus: Volo, Pater, inquit, quia ego et tu unum sumus, ut et ipsi in nobis unum sint . Quae profecto unitas per unum mediatorem Dei et hominum efficitur. Facite ergo voluntatem Patris et vos, ut unum esse possitis.
Abbreviated transcription (Latin):
nominantes. quae nescio quomodo ab ipsis re¬
perta est. gloriae d&rahant emmanuhel quoq eũ
vixunum scorum efficiant proph&arum . & quod
inter mensuras constituant plurimorum. In
ẽo que procul dubio capiantur. probabo . por¬
ro diuinȩ scripturȩ ponens exempla: Mur¬
murabat aliquando indesesto. aduersus moy¬
sen &aaron populus israhel dicentes. utinam
mostui eẽmus percussi a dño in egyptũ. cum
sedebamus adollas carniũ. &edebamus panes¬
usq ad sati&atem. Dicit deinde sapientissimus
moyses. erat enim consequens tam temere in¬
patientes confutare. nos aũ quisumus. neq
enim aduersũ nos ẽ murmuratio ur̃a. sed aduer¬
sus dm̃. Regnabat aũ perilla tempora &iam

Expanded text:
nominantes, quae nescio quomodo ab ipsis reperta est, gloriae detrahant Emmanuelis; quodque eum vix unum sanctorum efficiant prophetarum; et quod inter mensuras constituant plurimorum, in eoque procul dubio capiantur, probabo porro, divinae Scripturae ponens exempla. Murmurabat aliquando in deserto adversus Moysen et Aaron populus Israel, dicens: Utinam mortui essemus, percussi a Domino in Aegypto, cum sedebamus ad ollas carnium, et edebamus usque ad satietatem . Dicit deinde sapientissimus Moyses erat enim consequens tam temere impatientes confutare: Nos autem quid sumus? Neque enim adversus nos est murmuratio vestra, sed adversus Deum . Regnabat enim per illa tem
Abbreviated transcription (Latin):
erit. nisi dõ Quippe utita loquar beata & gloriosa
uirgo maria: eo modo quam uis dudum in compa¬
rabilis eet unuiersis quȩ sub ręlo erant uirgonib.
ut decenter posset inse suscipere diuinitatis ad¬
mixtionẽ: salua utraq natura: tamen cum gra
repletur: cum spu sc̃o ꝑfunditur : uirtute altissimi
obumbratur: fit preciosior meritis. celsis subli¬
mior fastigus: pulchrior scitate. gloriosior suorũ
p̃rogatiuis meritex: ita ut nullis iam usib sit ipsa
eademq mancipanda: nisi diuinis: Unde o san
conuenit. & ultra angelicã quođã modo dignitatẽ.
quantum fas . ẽ: cum gaudio. laudib dignissim e¬
efferre quȩ ut diximus. nontemert xꝑi ꝑ gr̃am¬

Expanded text:
erit nisi Deo. Quippe ut ita loquar beata et gloriosa erit nisi Deo. Quippe ut ita loquar beata et gloriosa virgo Maria eo modo, quamvis dudum incomparabilis esset universis quae sub coelo sunt virginibus, ut decenter posset in se suscipere divinitatis admixtionem, salva utraque natura: tamen cum gratia repletur, cum Spiritu sancto perfunditur, cum virtute Altissimi obumbratur, fit pretiosior meritis, celsis sublimior fastigiis, pulchrior sanctitate, gloriosior suorum praerogativis meritorum: ita ut nullis jam usibus sit ipsa eademque mancipanda nisi divinis. Unde, o sanconvenit, et ultra angelicam quodammodo dignitatem, quantum fas est, cum gaudio laudibus eam dignissimefferre: quae, ut diximus, non temere per Chr
Abbreviated transcription (Latin):
fas ẽ credere : ut ultra angeloꝵ ł archangeloꝵ merita¬
sed gr̃ȩ beate uriginis mariȩ : de qua natus ẽ ipse
ds̃ & homo: Idcirco plus ẽ meritis : & nonnatura. quã
uirgo & homo : Unde & siceterȩ uirgines imitantur
illã iisq ad conceptũ partus. & gabrrelis nouȩ saluta¬
tationis obsequiũ : deinceps totũ diuinumẽ: qđ operat
inea: teste angelo : quia spũ scõ & uirtute altissimi ob¬
peccati : quamuis ser: tam̃ adhuc uilitate humanita¬
tis induit᷑. ut ita dicãs. ac silana candi dissima. suiqui
coloris de albata: Ad quam sane cum accessit sp̃s
sc̃s : quasi ipsa. eađe ꝙ lana : cum inficitur sanguine
conchilii. uel muricis. uertitur inpurpuram: uersa
est & ipsa sine coitu inmatrem: ut nonsit iamꝰ. mo¬
do quod fuerat: ẜ purpura uerissima: ad indumen¬
tum & gloriam summi regis. diuinitus aptissime¬
dedicata : ut nulli deinceps eauti. usu femineo licu¬

Expanded text:
fas est credere, ut ultra angelorum et archangelorum difas est credere, ut ultra angelorum et archangelorum dised gratiae beatae virginis Mariae, de qua natus est ipse Deus et homo. Idcirco et ipsa plus est meritis, et non natura, quam virgo et homo. Unde etsi caeterae virgines imitantur illam usque ad conceptum partus, et Gabrielis novae salutationis obsequium, deinceps totum in ea, teste angelo, quia Spiritu sancto et virtute Altissimi obpeccati, quamvis sanctus, tamen adhuc vilitate humanitatis induitur, ut ita dicam, ac si lana candidissima, suique coloris dealbata. Ad quam sane cum accessit Spiritus sanctus, quasi ipsa eademque lana, cum inficitur sanguine conchylii, vel muricis, vertitur in purpuram, versa est et ipsa sine coitu in matrem, ut non sit jam admodum quod fuerat, sed purpura veracissima ad indumentum et gloriam summi Regis didedicata: ut nulli deinceps ea uti usu femineo licu
Abbreviated transcription (Latin):
ta multitudinẽ magnitudis eius. laudare poterimis:¬
Quod omnino nunc p̃ter mittendum nonẽ: quod im¬
pleturi sumus quandoq: scđm quod dr̃: beati qui ha
nec facundia ualemus : exsequam uotis: & medullis
cordis: Quia magnus & bonus ẽ atꝙ inm̃sus : tantus
ac talis: quantũ & qualẽ ipse se nouit. ore ac spũ con¬
fiteam : adiustinã & salutẽ: Hincrogo om̃s parit᷑. fes¬
tiuitatem gloriosȩ semꝑ uirginis mariȩ. deuotissime
celebremus : quia hec dies ẽ p̃clara: & omm seculo¬
ueneranda : in qua meruit ex altari suꝑ choros angelo¬
rũ : & ꝑuenire ultra quam nr̃e humilitatis ẽ natura
ubi non substantia tollit. sed głe magnitudo mon¬
Hȩc ẽ inquam dies: inqua usq atłtͥroni celsitudinẽ.
intemerata mat᷑ & uirgo ꝓcessit: atꝙ in regni solio
sublimata: post xpm̃ gloriosa resedit: Sic itaq ubiq
confidenter scã đĩ canit eclesia: quod denullo alioscõ

Expanded text:
ta multitudinem magnitudinis ejus, laudare poterimta multitudinem magnitudinis ejus, laudare poterimus? omnino quippe praetermittendum non est, quod impleturi sumus quandoque, secundum quod dicitur: nec facundia valemus, exsequamur votis et medullis cordis, quia magnus et bonus est atque immensus, tantus ac talis, quantum et qualem ipse novit, ore et spiritu confiteamur ad justitiam et salutem. Hinc rogo omnes pariter festivitatem gloriosae semper virginis Mariae devotissime celebremus: quia haec est dies praeclara, in qua meruit exaltari super choros angelorum, et pervenire ultra quam nostrae humanitatis est natura. Ubi non substantia tollitur, sed gloriae magnitudo monHaec est, inquam, dies, in qua usque ad throni celsitudinem intemerata mater et virgo processit, atque in regni solio sublimata, post Christum gloriosa resedit. Sic itaque ubique confidenter sancta Dei canit Ecclesia, quod de nullo alio sanctorum