comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Bethel urbem siriae
condiderunt iebusei. quȩ
prius uocabatur luta :
Sed postquã dormiens
ibi iacob uidit scalam
innitentẽ cęlo. & clixit
uere hic domus dĩ est Isiddr¬
& porta cęli : hac ex cau¬
sa nom̃ locus accepit
bethel id. ẽ. clomus dĩ
Quando aut̃ ibi abhiero¬
boam uituli aurei fabri¬
cati sunt uocata est
betham idẽ. domus
idoli. quȩ antea uoca¬
batur domus lĩ¬

Expanded text:
Bethel urbem Samariae condiderunt Jebusaei, quae prius vocabatur Luza; sed postquam dormiens ibi Jacob vidit scalam innitentem coelo, et dixit: Vere hic domus Dei est, et porta coeli; hac ex causa nomen locus accepit Bethel, id est, domus Dei. Quando autem ibi ab Jeroboam vituli aurei fabricati sunt, vocata est Bethaven, id est, domus idoli, quae antea vocabatur domus
Abbreviated transcription (Latin):
ptolomeus cognom̃to
filadelfus om̃is litte¬
raturȩ sagacissimus. cũ
studio bibliotecarũ pisi¬
stratũ ȩmularet᷑. non
solũ gentiũ scripturas.
sed etiã & diuinas litte¬
ras in bibliotetã suam
contulit. Nã septuagin¬
ta milia libroꝵ huiis Ie¬
temporib alexandriȩ
inuenta sunt. Romȩ
primus libroꝵ copiam
aduexit emilius paulus
perse macedonũ rege
deuicto. deinde lucu¬
lus epontica prȩda
Post hos cęsar dedit
marco uarroni nego
Primũ aut̃ romȩ biblio¬
tecas publicauit pollio.¬
hinc grecas simul atq
latinas additis auctoꝵ
imaginib: inatrio qđ Ides
demanubi is magnifi¬
centis simũ inftruxerat
Apud nos quoq: pamphi¬
lius martyr. cuiꝰ uitam
eusebius cesariensis con¬
scripsit. psistratum in
sacrȩ bibliotecȩ studio
primus adequare con¬
tendit. hic enĩ inbibli¬
oteca sua propetriginta
uoluminũ milia habuit
hicronimus quoq atq
gennadius eccłasticos
scriptores toto orbe quȩ¬

Expanded text:
Ptolomaeus cognomento Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt. primus librorum copiam advexit Emilius Paulus Persa, Macedonum rege devicto: deinde Lucullus e pontica preda, post hos Cesar dedit Marco Varroni negotPrimum autem Rome bibliothecas publicavit Pollio, grecas simul atque latinas, additis authorum imaginibus in atrio, quod de manubis magnificentissimum instruxerat. Apud nos quoque Pamphilus martyr, cuius vitam Eusebius cesariensis conscripsit, Pisistratum in sacre bibliothecprimus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum millia habuit. 2. Hieronymus quoque atque Gennadius Ecclesiasticos scriptores toto orbe quae
Abbreviated transcription (Latin):
S iblioteca agreco nom̃
accepit. eo quod ibi re¬
condant᷑ libri. Nambi¬
sitio int̃pretatur: Biblic¬
tecam ueteris testam̃ti
hesdras scriba post in¬
censam legem achaldeis
dũ iudȩi regresi fuis¬
sent inherłm. diuino
afflatus sp̃u reparauit
cunctaq: legis ac pro¬
phetarũ uolumina quȩ
fuerant agentib: corrup¬
ta correxit. totumq
uetus testamentũ in
uginti duos libros con¬
stituit ut tot libri
essent in lege. quot ha¬
bebantur & litterȩ
dopud grecos aut̃ biblio¬
tecam primus institu¬
nĩe pisistratus credit᷑
atheniensiũ tirannus
Quã deinceps ab athe¬
niensib auctã xerxes
incensis athenis euexit
inpersas. longoq post
tempore seleucus nica¬
nor rarsus ingreciã re¬
tulit. hinc studium
regib: urbib q cȩteris
natũ est cõparandi
uolumina diuersarũ
gentiũ. & ꝑ int̃pretes in
grecã linguã uertendi
Behunc magnus alexan¬
der uł successores enis
instruendis om̃ium li¬
broꝵ bibliotecis animũ
intenderunt. magxime

Expanded text:
. Bibliotheca a Graeco nomen accepit, eo quod ibi recondantur libri. Nam βsitio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam Legem a Chaldaeis, dum Iudaei regressi fuissent in Hierusalem, divino afflatus Spiritu reparavit, cunctaque Legis ac Prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus, quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime
Abbreviated transcription (Latin):
uifera crinem reclimite
corona. aurea qui nitidis
uellera tinguis aquis.
eoquod ibi lanae pulchromce
colore tinguant᷑: Betis
aut̃ dictus eoquod hu¬
mili solo decurrit. Beti
enĩ greci humilem uel
mersum uocant

Expanded text:
ifera crinem redimite corona, aurea qui nitidis vellera tingis aquis; eo quod ibi lanae pulchro colore tinguntur. Baetis autem dictus eo quod humili solo decurrat: †bitin† enim Graeci humile vel mersum vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
ibi quoq & rachel cum Idegł¬
beniamin peperisset
chrũ iesse patris dauid
ostenditur. Est autẽ
hic locus intribu iuicda
sexto ab hierłm miliario
positus contra meridiẽ
Bethlem iuda ciuitas da¬
uid quȩ mundi genuit
saluatorem aiebu seis
condita fertur & uocata
primũ eufrata. Quando
aut̃ ibi ia cob pecora sũa
pauit. eidem loco beth¬
lem nom̃ quodã uatici¬
nio futuri imposuit. qđ
domus panis int̃pretat᷑.
ꝑpt̃ eũ panem qui ibi
decelo descendit
Dec saida. piscina inhierłm
inqua egri deferebant᷑.
ideo & probatica id eft
peculiaris appellatur.
quod hostias mea quon¬
dam sacerdotes lauabant

Expanded text:
Ibi quoque, et Rachel, cum Benjamin peperisset, crum Jesse patris David ostenditur. Est autem hic locus in tribu Juda sexto ab Jerusalem milliario positus contra meridiem Bethleem Iuda, civitas David, quae mundi genuit salvatorem, a Iebusaeis condita fertur et vocata primum Euphrata. Quando autem ibi Iacob pecora sua pavit, eidem loco Bethleem nomen quodam vaticinio futuri inposuit, quod domus panis interpretatur, propter eum panem qui ibi de caelo descenditethsaida piscina in Hierusalem in quam aegri deferebantur, ideo et probatica, id est pecualis, appellatur, quod hostias in ea quondam sacerdotes lauabant
Abbreviated transcription (Latin):
ibiones sunt qui muino
nascunt᷑. quos uulgo
mustiones amusto ap
fabulare incipis ex ore
inoculis tuis bibiones
inuolant

Expanded text:
ibiones sunt qui in vino nascuntur, quos vulgo mustiones a musto appctas et fabulare incipis, ex ore in oculis tuis bibiones involant
Abbreviated transcription (Latin):
Facinus & flagitiũ : ita uidetur
distinguere augustinus. Quic¬
quid enĩ inquit agit indomi¬
ta cupiditas. ad corrũpendã
animã & corpus suũ : flagitiũ
uocat᷑. Iuicquid uͦ agit. ut
alteri noceat: facinus dicit᷑
sed flagitia priora sunt.
quȩ cũ ruperint animã in
facinora prosilitur

Expanded text:
facinus et flagitium ita uidetur distinguere Augustinus: «Quidquid enim» inquit «agit indomita cupiditas ad conrumpendum animum et corpus suum flagitium uocatur, quidquid uero agit ut alteri noceat, facinus diciturpeccatorum, sed flagitia priora sunt, quae cum conruperint animum in facinora prosilitur
Abbreviated transcription (Latin):
Facies cęli uł caput : orienta¬
lis regio. ultimma septentrio¬
nalis. Dequa lucanꝰ. Sic mun¬
di pars ima iacet. quã zona
niuales ꝑpetuȩ. quȩ pre-¬
munt hiemes.

Expanded text:
Facies caeli vel caput orientalis regio, ultima septentrionalis. De qua Lucanus4, 106: Sic mundi pars ima iacet, quam Zona nivalis perpetuaeque premunt hiemes.
Abbreviated transcription (Latin):
cõposuit. Dequo meminit za Iđgłs¬
charias : qͥlibrũ apđ latinos
ꝓpt̃ eloquii similitudinẽ. sa. lisiã¬
lomonis titulo prȩnotatur.
Dictus aũ ȩcclesiasticus: eo qđ suire
Hic & apđ hebrȩos reperitur:
sed int̃ a pocrifos habetur.

Expanded text:
composuit, de quo meminit Zacharias. Qui liber apud Latinos, propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus, eo quod totiHic et apud Hebreos reperitur, sed inter apocrifos habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Edessã. urbẽ mesopotamiȩ lagłs¬
Hanc condidit nemroth filiꝰ
chus. postquã debabilone
migrauit : inqua & regnauit.
Quȩ antea areth cognomina¬
ta .ẽ. Ipse construxit & calannȩ
quȩ postea uerso nomine.
a seleuco rege. dicta .ẽ seleucia

Expanded text:
Edessam urbem Mesopotamiae condidit Nembroth, filius Chus, 196 postquam de Babylone migravit, in qua, et regnavit, quae ante Arach cognominat. Ipse construxit, et Chalannen, quae postea verso nomine a Seleuco rege dicta est Seleucia
Abbreviated transcription (Latin):
Edor. quondã appellatum
abedendo quia eo primo
usist̃ homines: siue quia lagl
insacrificio ipsius gentis. pa.¬
nis ad aras offerebatur : un¬
de & odorea sacrificia dicuNt̃.¬

Expanded text:
Ador quondam appellatum ab edendo, quia eo primo usi sunt homines, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
dera dicta: qđ arborib rep¬
tandaͦ adhȩreat. Dequa uirgi¬
lius. Int̃ uictrices ederã tibi
serpere laurof Alii ederam
aiunt uocatã : qđ edis supra-
iactis. ab undantiã inȩsca aue¬
terib prebebatur. Et ederȩ. Iagł̃s
ronetur.

Expanded text:
dera dicta, quod arboribus reptando adhaereat: de qua Virgilius: Inter victrices hederam tibi serpere lauros. Alii Hederam aiunt vocatam, quod haedis supra lactis abundantiam in esca a veteribus praebebatur. Hederae ronetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ectasis ẽ. extensio syllabȩ
contra naturã uerbi. ut ita
correpta prima littera di¬
cere debeamus. ltẽ correptũ
S illa forũ statuit cornelius
hoc. itali urbẽ.¬

Expanded text:
ectasis est extensio syllabae contra naturam uerbi, ut: Itacorrepta prima littera dicere debeamus. item correptum: Sylla forum statuit Cornelius hoc, Itali urbe
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupantur. Prope mag¬
nitudinẽ mediocriũ ami-¬
culoꝵ. de cauernis petrarũ
ꝓcedentes: gregatom iN
heremo quȩ est contra
ortũ depascuntur.

Expanded text:
nuncupantur, prope magnitudinem mediocrium cuniculorum de cauernis petrarum procedentes gregatim in heremo quae est contra mare Mortuum depascuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Criflos fit. seu gignitur
conflationib. resoluto atq
reliquato aere. suꝑ fusa fri¬
gida Repentina enĩ den-¬
satione. tanquã desputo re Tisiđr

Expanded text:
flos fit, seu gignitur, conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione, tanquam de sputo, reparatur
Abbreviated transcription (Latin):
Cõmuni diuidendo est
int̃ eos quib: cõmunis
resie. quȩ actio iubet
postulantib: his arbitriũ
dari cuiꝰ arbitratu res
diuidantur.

Expanded text:
Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ommagena prima pro¬
uintia sẏriȩ. uocabulo
commagenȩ urbis nun¬
cupata. quȩ quoͥdam ibi Idegłs¬
metropolis habebatur
abortu mesopotamia.
ameridie fyria. ab occa su
mare magnũ.

Expanded text:
ommagena prima provincia Syriae a vocabulo Commagenae urbis nuncupata, quae quondam ibi metropolis habebatur. ab ortu Mesopotamia, a Meridie Syria, ab Occasu mare Magnum.
Abbreviated transcription (Latin):
oniuratio. ẽ. quȩ fit in
tumultu. quando inci¬
nũ urbis ꝑiculũ sin¬
gulos iurare ñ patitur.
sed repente colligitur
multitudo & tumul¬
tuosa inira conflatur
hȩc & tumultuatio dr̃¬

Expanded text:
oniuratio que fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Hec et tumultuatio di
Abbreviated transcription (Latin):
culices excluduntur
inmodũ tentorii. quo¬
magis alexan drini utun¬
turꝰ. quia ibi ex nilo
culices copiosi nascunt᷑
unde & conopium dicitur
Nã canopea ȩgyptus . ẽ¬

Expanded text:
culices excluduntur, in modum tentorii, quomagis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur, unde et conopea dicitur; nam conopea egyptus e
Abbreviated transcription (Latin):
quia antiqua eythara. septẽ
cordis erat unde & uirgilius
septẽ discrimina uocũ
Discrimina aũ ideo: qđ nulla
corda. uicinȩ cordȩ. similẽ.
sonũ reddet

Expanded text:
ud antiquos cithare septem chorde erant, unde et Virgilius. Septem discrimina vocum. Discrimina autem ideo, quod nulla corda vicine chorde similem sonum reddat
Abbreviated transcription (Latin):
Dieresis. est discissio sillabae
unius induas facta sicatilli
respondit rex albai. longai:
saulus. paulus. xp̃i cũ facta¬
÷ negaret. lux dat᷑ t̾ra ante
polũ. lux clari causa diei.

Expanded text:
aeresis est discissio syllabae unius in duas facta, ut «olli respondit rex Albai LongSaulus Paulus, Christi cum facta negaret. lux datur ante polum, lux clari causa diei
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit tenebras noctẽ. Prȩ
primũ potuit dicere : & hoc
ordinis uideat᷑. Sed legẽ sta¬
tuit : ut uiginti & quattuor
horȩ. diurne atq nocturnȩ
diei tantũ nomine definiant᷑.
Acsi diceret. Viginti quattuor lisidr¬
horarũ mensura : uniꝰ diei
tẽpus. ẽ. Sic̃ enĩ uirorũ gene¬
ratio. cõputat᷑ & intelligit᷑¬

Expanded text:
uocauit tenebras noctem. pruocauit tenebras noctem. prprimum potuit dicere: et hoc ordinis videbatur, sed legem statuit, ut viginti 22 quatuor horae diurnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: Viginti quatuor horarum mensura unius diei tempus est. Sicut enim virorum generatio computat
Abbreviated transcription (Latin):
noctis. Ergo ut prȩrogati¬
uã & primatũs natiuitatis
diei daret. prius finẽ diei
significauit. postquẽ secu¬
tura nox esset : deinde postea
finẽ noctis ad iunxit. Eousq
aũ. noctẽ diei scriptura ante¬
ferre non potuit: ut & diei
& noctis tẽpora. diei appella¬
tione concluserit: & tanquã
principalis auctoritatẽ no-¬
minis uindicauerit . Et hanc
scripturȩ . eẽ. consuetudinẽ.
ut pauciori appellationẽ
deputent: frequentib exẽ¬
plis probamꝰ. Si quidẽ &ia¬
cob dixit. dies uitȩ meȩ pu¬
silli & magni : & iterũ. om̃s
dies uitȩ meȩ. Et dauid. po¬
suit dies annoꝵ meoꝵ: non
dixit & noctes. unde aduer¬
timꝰ ea quȩ nunc inspecie hi¬
storiȩ tradunt᷑: ium statuisse
legis inposterũ. Principium
ergo diei. uox dĩ ẽ: fiat lux
& facta ẽ. lux finis diei ues¬
pera . ẽ: & iã sequens dies. ex
noctis fine succedit. Senten¬
tia aũ diei eiudens. qr primo
diem uocauit lucẽ : & scđo

Expanded text:
noctis. ergo ut praerogatinoctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindicauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo uocauit lucem et secundo
Abbreviated transcription (Latin):
Dies est p̃sentia solis. siue sol
supra t̃ras: sic̃ nox sol sub
terris. Aut enĩ dies aut nox
sit : causa .c̃. aut supͣ terrã
sol. aut sub terris.
Dies legitimꝰ est uiginti quat¬
tuor horarũ : usq dũ dies
& nox spacia sui cursus ab
oriente usq ad aliũ orien¬
talẽ solẽ. cęli uolubilitate
concludat. Abusiue aũ. dies
unus ẽ: spaciũ ab oriente
sole. usq ad occidentẽ SuN
aũ diei spacia duo. int̾ dianũ
atq nocturnũ : & est dies
quidẽ. horarũ uiginti quat¬
tuor: spaciũ aũ horarũ .xii.
Vocatus aũ dies a parte meli¬
ore unde & inusu. ẽ: ut sine
cõmemoratione noctis. nu¬
merũ dicamꝰ dierũ. sicut in
.ẽ. uespe & mane dies unus.
Querunt aliqui cũ primum
uesꝑũ postea mane scriptu.¬
ra mer orauerit. ne forte
noctẽ priusquã diẽ signifi¬
care uideatur : nec aduer¬
tunt primo qđ prȩmiserit
diẽ dicendo. & uocauit ds̃
diem lucẽ. & tenebras uoca¬
uit noctẽ : deinde qđ uesꝑ
finis diei sit. & mane finis

Expanded text:
Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dsit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dies quidem horarum viginti quatuor, spatium autem horarum duodecim. 3. Vocatus autem dies a parte meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in m est mane, dies unus. quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis
Abbreviated transcription (Latin):
inqualitate numero aduer¬
bio. Qualitate. ut serenus di¬
ut bisquinos silet ille dies: ñ
bis quinas : ad uerbio ut hodie : To¬
non hac die. Cȩterũ diecula
nichil p̃iudicat. quia nichil
diminutiua recedunt a nomi¬
nib primȩ positionis: ut scu

Expanded text:
in qualitate, numero, adverbio; in qualitate 'serenus di"bis quinos silet ille dies" , non 'bis quinas'; adverbio 'hodie', non 'hac die'. ceterum 'diecula' nihil praeiudicat, quia multa deminutiva recedunt a nominibus primae positionis, ut 'sc
Abbreviated transcription (Latin):
Dictatores. quinto anno post lagłs¬
reges expulsos. romani sibi
creauerunt : dũ gener tar-¬
quinii. ad iniuriã soceri uin. Icicer̃¬
dicandã. ingentẽ aduersus
romã collegisset exercitũ.
Hii quinquennii tẽporis im¬
perio utebant᷑ plus enĩ
erant᷑ honore quã consules
qui annuas potestates tene Idgłs.¬
bant. Et dicti dictatores.
quasi principes & prȩcep. Icicer̃¬
tores: unde & magistri po-¬
puli nominabantur. unde
& edicta dicuntꝰ¬

Expanded text:
Dictatores quinto anno post reges expulsos Romani sibi creaverunt, dum gener Tarquinii ad iniuriam soceri vindicandam ingentem adversus Romam collegisset exercitum. Hi quinquennii temporis imperio utebantur. Plus enim erant honore quam consules, qui annuas potestates tenebant. Et dicti dictatores, quasi principes et praeceptores. Unde et magistri populi nominabantur. Unde et edicta dicun
Abbreviated transcription (Latin):
nerata : saltus ꝑagrat dictȩos
Tanta enĩ potentia . ẽ. ut fer¬
rũ acorpore expellat: sagit.¬
tas excutiat. unde & eius
pabulo: ferȩ ꝑcussȩ sagitas sagđs
acorpore inhȩrentes eiciuNt.
Hanc quidã latinoꝵ. puleiũ
martis dicunt : ꝓpt̃ belli
tela excutienda.

Expanded text:
nerata saltus peragrat Dictaeos. Tantae enim potentiae est ut ferrum a corpore expellat, sagittas excutiat; unde et eius pabulo ferae percussae sagittas a corpore inhaerentes eiciunt. Hanc quidam Latinorum puleium Martis dicunt, propter belli tela excutienda.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ adnĩco dies ẽ : quẽ genailes
saturno dicauer̃ & saturnis
nominauer̃. Sabbatũ aũ ex
hebreo in latinũ. requies int̃¬
p̃tat᷑: eo qđ ds̃ in eo requieius set
ab om̃ib oꝑib suis. Melius aũ
in uocabulis dierũ : deore xp̃ia no
ritus loquendi eccłiasticus ꝓ.¬
cedit. Iam̃ si quidẽ forte con-¬
suetudo traxerit. ut illud
exeat exore. qđ imꝓbat corde
intelligat illos om̃s. dequoꝵ
nominib appellati st̃ hi dies.
homines fuisse. Et ꝓpt̃ bene¬
ficia quȩdã mortalia. quia
plurimũ potuer̃ & euanuer̃
in hoc scło: delatist̃ eis abama¬
torib suis diuini honores.
& indieb & insiderib: sed
primũ a nominib hominũ
sidera nuncupata. & a siderib

Expanded text:
mus a dominico dies est, quem gentiles mus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt. Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata,
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo locata. triginta annis fer¬
t᷑ explere cursũ suũ. Proinde auĩ
ex his septẽ stellis. nomina dierũ
gentiles deder̃: eo qđ ꝑ eosdẽ
aliquid sibi effici existimareNt
dicentes. habere a sole sp̃m
aluna corpus. amercurio in đg̃ łi¬
geniũ & linguã. auenere uo-¬
luptatẽ. amarte sanguinẽ.
aioue tẽperantiã : a saturno
humorẽ. Ialis quippe extitit
gentiliũ stultitia: qui sibi fin¬
xerunt tã ridiculosa figm̃ta:
sabbati dicit᷑. qui apađ̃ nos
dies dñicus .ẽ: quẽ gentiles
soli dicauer̃. Sccd̃a sabbati.
scđa feria: quã scłares diem
lunȩ uocant. Tercia sabbati
tercia feria: quẽ diem illi
martis uocant. Quarta sabbati
quarta feria : qui mercuris
dies dicit᷑ apaganis. Quinta
sabbati. quinta feria . ẽ. id.ẽ.
quintus adie dñĩco: qui a pđ
gentiles iouis uocat᷑. Sexta
sabbati. sexta feria dicitꝰ: qͥ
apđ eosdẽ paganos ueneris
nuncupat᷑. Sabbatũ aũ septi¬

Expanded text:
caelo locata triginta annis fercaelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta.ima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septi
Abbreviated transcription (Latin):
cccͦ.T̃.iiͦiͦ. dies habeant:
remanent ad cursũ anni solaris
dies undecĩ quos epactas ȩgrp.¬
tu uocauer̃: proeo qđ ad inue¬
niendã lunã ꝑtotũ annum
adiciant᷑. Solstitiales dies st̃.
in quib sol stat: crescente spa¬
cio dierũ. uł noctiũ. Equino¬
ctiales diesst̃ : in quib dies
& nox. ȩqualib horarũ spa-¬
Dies dicti adiis: quoꝵ nomina
quibusdã romani siderib sa¬
crauerunt. Primũ enĩ diem
asole appellauer̃. qui princeps
.ẽ. omniũ siderũ : sicut &idẽ dies
caput .ẽ. cunctoꝵ dierũ. Scđm
aluna. quȩ soli . ẽ. splendore
& magnitudine ꝓxima: &
exeo mutuat lum̃. Tercium
abstella martis: quȩ uesper
uocat᷑. Quartũ abstella mer¬
curii : quã quidã candidũ cir¬
culũ dicunt. Quintũ abstella
iouis: quã phetontẽ aiunt.
Sextũ aueneris stella quã lu¬
ciferũ asser̃ : quȩ int̃ omnia siđa
plus lucis habet. Septimũ
abstella saturni: quȩ sexto

Expanded text:
CCCLIV dies habeant, CCCLIV dies habeant, remanent ad cursum anni solarem dies XI, quos epactas Aegyptii vocaverunt, pro eo quod ad inveniendam lunam per totum annum adjiciantur. Solstitiales dies sunt, in quibus sol stat, crescenti spatio dierum, vel noctium. Aequinoctiales dies sunt, in quibus dies et nox aequalibus horarum spatDies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto
Abbreviated transcription (Latin):
unũ diem appellantes. Egyp¬
tii aũ exinitio noctis sequen¬
tis: diei originẽ tradunt.
Romani aũ amedio noctis. oriri
diem uolunt: & inmedio no¬
cis finiri. tasti dies st̃ in quib¬
fatur id .ẽ dicit᷑: ut nefasti
quib: non dicit᷑. Feriati dies.
inquib res diuina fit : & ab¬
stinere homines alitib: opor¬
tet. Profesti festis contrarii
id ẽ. sine religione festi : tan¬
tudẽ ocii & religionis st̃.
A tridies st̃ : qui & cõmunes uocant᷑
Srderales. in quib sidera no¬
uerunt: & homines a naui-¬
gationib excludunt᷑. Iusti:
continui. treginti. Prȩliares
quib fas. ẽ. hostẽ bello laces¬
gũ dicens. Eo tẽpore quo soleN
reges adbella ꝓcedere. Int̃̾ca.¬
lares dies st̃ quinq: qͥ iuxta
egyptios. suꝑ sunt duodecim
mensib : & incipiunt anono
kalendarũ septẽbriũ & quin¬
to ilendarũ memoratarũ
finiunt᷑. Dies epactarũ st̃
undecĩ: qui ꝑ singulos annos
adcursũ lunarẽ accrescuNt

Expanded text:
unum diem appellantes. Aegypunum diem appellantes. Aegyptii autem ex initio noctis 3 sequentis diei originem trahunt. Romani autem a medio noctis oriri diem volunt, et in medio noctis finiri. 3. Dies in prifatur, id est, dicitur, ut nefasti quibus non dicitur. Feriati dies, in quibus res divina fit, et abstinere homines a litibus oportet. Profesti, festis contrarii, id est, sine religione; festi tantumdem otii et religionis sunt; atri dies sunt qui et communes vocantur. Siderales, in quibus sidera moventur, et homines a navigationibus excluduntur; justi continui triginta. Praeliares, quibus fas est hostem bello lacestur, dicens: Eo tempore quo solent reges ad bella procedere. 5. Intercalares dies sunt quinque, qui juxta Aegyptios supersunt 5 duodecim mensibus, et incipiunt a nono Kalendas Septembris, et quinto Kalendarum memoratarum finiunt. Dies epactarum sunt undecim, qui per singulos annos ad cursum lunarem accrescunt.
Abbreviated transcription (Latin):
actus ẽ unus dies. inde in ci¬
pit oꝑatio quȩ sequit᷑ ab ipso
mane qđ iã factũ ẽ : & post
ipsã oꝑationẽ fit uespera.
deinde mane: & transit alt̃
dies. atq ita deinceps cȩteri
dies transeunt
ies scđm egyptios inchoat
ab occasu solis : scđm persas
abortu solis. Scđm atheni¬
enses a sexta hora diei : scđm
romanos amedia nocte. Vnde
& tunc galliciniũ. ẽ: quoꝵ uox.
diei ostendit p̃coniũ. quando
& mesoniccius afflatus fit
Dies est solis orientis p̃sentia
quousq ad occasũ ꝑueniat.
Dies appellari solet proprie
a solis exortu : donec rursus
oriat᷑. Ab usiue a solis ortu:
usq quo ueniat adoccasũ. Spa¬
cia diei. duo st̃: in t̃dianũ &
nocturnũ. Et est dies horarũ
rarũ duodecĩ. Partes abusiue
diei. tres st̃: mane. meridie
& suprema. Inicia diei. alii
a solis ortuputant. alii ab oc¬
casu: alii amedia nocte. Nã lisiđr¬
chaldȩi. a solis ex ortu. diei
initiũ faciunt : totũ id spaciũ.

Expanded text:
actus est unus dies, inciactus est unus dies, incipit operatio, quae sequitur ab ipso mane quod jam factum est, et post ipsam operationem fit vespera, deinde mane, et transit alter dies: atque ita deinceps caeteri dies transeunties secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab ortu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dquousque ad occasum perveniat. Dies gemine appellari solet: proprie a solis exortu, donec rursus oriatur, abusive a solis ortu, usquequo veniat ad occasum. Spatia diei duo sunt, interdianum et nocturnum; et est dies horarum rarum XII. 2. Partes abusivi diei tres sunt: mane, meridies, et suprema. Initia diei alii a solis ortu putant, alii ab occasu, alii a media nocte. Nam Chaldaei a solis exortu diei initium faciunt, totum id spatium
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uicẽ utrãq unã dicturus
diem. matutino eũ fine con-¬
clusit : ut aluce inchoare
diẽ doceret. & inluce desinere.
N on .c̃. enĩ integrũ. diei tẽpus¬
& noctis: nisi fuerit expletũ
Voctẽ enĩ ad quietẽ corporis
datã. eẽ. cognoscimꝰ. non ad
muneris alicuiꝰ & operis fun¬
ctionẽ : quȩ somno & obliui¬
one transcurritur.
t facta ẽ uespera & factũ ẽ
mane dies unꝰ. hinc calũni¬
ant᷑ manichei : dũ putant
ita dictũ. eẽ. quasi auesꝑa
dies cȩperit. Non intelliguNt
oꝑationẽ illã qua lux facta ẽ
& diuisũ .ẽ. int̃ lucẽ & tenebras:
& uocata . ẽ. lux dies. & tene¬
brȩ nox. hanc gͦ totã oꝑatio.¬
nẽ : non intelligunt addiem
ꝑtinere. Post hanc aũ oꝑationẽ tan¬
qua finito die : facta ẽ. uespa
Sed qr etiã nox addiem suũ
ꝑtinet. nondicit᷑ transisse
dies unus: nisi etiã nocte
transacta cũ factũ .ẽ. mane
Sic deinceps reliqui dies cõpu¬
tant᷑ : amane usq: ad mane:

Expanded text:
autem vicem utramque unum dicturus diem, matutino cum fine conclusit, ut et a luce inchoare diem doceret, et in lucem desinere. Non enim est integrum diei tempus, nisi et noctis fuerit expletoctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad excutitur alicuius et operis functionem, quae somno et obliuione transcurritur.t facta est vespera, et factum est mane dies unus. Et hic calumniantur Manichaei, dum putant ita dictum esse, quasi a vespera dies coeperit. Non intelligunt operationem illam qua lux facta est, et divi sum est inter lucem et tenebras, et vocata est lux dies, et tenebrae nox; hanc ergo totam operationem non intelligunt ad diem pertinere: post hanc autem operationem tanquam finito die facta est vespera. Sed quia etiam nox ad diem suum pertinet, non dicitur transisse dies unus, nisi etiam nocte transacta cum factum est mane: sic deinceps reliqui dies computantur a mane usque in mane.
Abbreviated transcription (Latin):
Dactilicũ trimetrũ. constat
exdactilo & duob trocheis
siue exdactilo trocheo &
spondeo: huiꝰ exẽplo Tu
genus hoc mem̃to
Dactilus adigito dictus. qđ
alongiori nodo inchoans. in
duõs desinit breues: sic & iste
pes iuncturã unã habet lon¬
gã. & duas breues: unde &
manus oppansa. palma dicit᷑
& pendentes digiti dactili

Expanded text:
dactylicum trimetrum constat ex dactylo et duobus trochaeis siue ex dactylo et trochaeo et spondio. Huius exemplum: ‛tu genus hoc mementoDactylus a digito dictus, quod a longiori modo inchoans in duos desinit breves. Sic et iste pes iuncturam unam habet longam et duas breves. Unde et manus oppansa palma dicitur, et pendentes digiti dactili
Abbreviated transcription (Latin):
prima. a delim maxima
eiusdẽ prouinciȩ ciuitatẽ:
traxisse nom̃ existimat᷑
Adhȩret aũ aboriente ma¬
cedoniȩ. aseptentrione
misiȩ. ab occasu istriatur¬
t̾minat᷑ ameridie uero
adriatico simul claudit᷑¬
Dalmatica uestis. primũ indal¬
mita prouicia greciȩ texta ẽ
tunica sacerdotalis candida
cũ clauis expurpura.

Expanded text:
Dalmatia a Delmi maxima eiusdem provinciae civitate traxisse nomen existimatur. Adhaeret autem ab oriente Macedoniae, a septentrione Moesiae, ab occasu Histria terminatur, a meridie vero Adriatico sinu clauditDalmatica vestis primum in Dalmatia provincia Grecie texta est, tunica sacerdotalis candida, cum clavis ex purpura.
Abbreviated transcription (Latin):
Dãmula. uocata. qđ demanu
effugiat timidũ animal
& imbelle. Dequo marcialis.
Dente tiet᷑ aper : defenduñ
cornua. ceruos inbellis.
Dãmȩ quid nisi p̃da sumus:¬

Expanded text:
Damula vocata, quod de manu effugiat: timidum animal et imbelle; de quo Martialis: Dente timetur aper, defendunt cornua cervum. Imbelles damae, quid nisi praeda sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis brachia cellunt᷑
id. ẽ. mouent᷑. Unde &
oscilla dicta abeo quod
exscillant᷑ id. ẽ. moueant᷑
ora. Nam cillere est
mouere. has quidam
quod inplerisq hominib: des
hircoꝵ fetorẽ reddant.
funt. eoquod ex eis in
modũ alarum motus
brachioꝵ inchoet

Expanded text:
ex eis brachia cillentur, id est moveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere: has quidam quod in plerisque hominibus hircinum fetorem reddant.appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachiorum inchoet
Abbreviated transcription (Latin):
differt. specus latine.
grece antra dicuntur.
Sunt aut̃ longa equib:
reꝑcussȩ uocẽs imaginẽ
referunt

Expanded text:
rum. Specum Latine, Graece antra dicuntur. Sunt autem loca ex quibus repercussae uoces imaginem referunt
Abbreviated transcription (Latin):
tate rustica dm̃ hab̃e
humana membra quȩ
indiunis libris scripta
enĩ grece. latine homo
int̃pretat᷑¬
appellauerunt. eoquod
sursum expectet suble¬
uatus abhumo ad contẽ¬
plationẽ artificis sui

Expanded text:
tate rustica Deum habere humana membra, quae in divinis libris scripta enim Graece, Latine homo interpretatappellaverunt, eo quod sursum exspectet, sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui
Abbreviated transcription (Latin):
quod longe sit apedib
a incacumine litterȩ
apponat᷑. Est enĩ linea
liter duc̃ ta
transuectus inegypto
cũ ibidẽ mortuus fuisset
serapis appellatus. ẽ ꝓp¬
tta quia arca inquamor idegłs¬
tuus ponitur quã sarco¬
fagũ uocant soros dicitur PRlas

Expanded text:
quod longe sit a pedibus, sed in cacumine litterae apponitur. Est enim linea liter ductatransvectus in Egyptum, cum ibidem mortuus fuisset, Serapis est appellatus, propterea quia arca in qua mortuus ponitur, quam sarcophagum vocant, soros dicitur gr
Abbreviated transcription (Latin):
ore olei obstruunt᷑ hu¬
more feratur aperirȩ
Apes dic tȩ uł se pedib
quod sine pedib nascun¬
tur. Nã postea & pedes
& pennas accipiunt
hec sollertes ingene¬
randi mellis officio ad¬
signatas in colunt sedes
Pomicilia mnenarrabili
arte cõponunt. ex ua¬
riis florib fauũ condunt.
textisq ceris innumera
prole castra replent
exercitũ & reges habent.
prȩlia mouent fumũ
fugiunt. tumultu exas¬
perant᷑. has pleriq ex¬
perti sunt de boum ca¬
dauerib nasci. Nã ꝓbis
creandis uituloꝵ occi¬
soꝵ carnes uerberantur:
ut ex putrefacto cruore
uermes creentur. qui
postea efficiuntur apes
Proprie tam̃ apes uocan¬
tur exortȩ debub sic̃
scrabrones de equis. fu¬
ci demulis. uespae de
asinis

Expanded text:
one olei obstruuntur, uone olei obstruuntur, umore feratur aperire. Apes dictae, vel quod se pedibus quod sine pedibus nascuntur. Nam postea et pedes et pinnas accipiunt. Haec sollertes in generandi mellis officio adsignatas incolunt sedes, domicilia inenarrabili arte conponunt, ex variis floribus favum condunt, textisque ceris innumera prole castra replent, exercitum et reges habent, proelia movent, fumum fugiunt, tumultu exasperantur. Has plerique experti sunt de boum cadaveribus nasci. Nam pro his creandis vitulorum occisorum carnes verberantur, ut ex putrefacto cruore vermes creentur, qui postea efficiuntur apes. Proprie tamen apes vocantur ortae de bobus, sicuti scabrones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis
Abbreviated transcription (Latin):
isidr̃ Apex. ẽ. qđ insuma galea
eminet quo figitur cri¬
sta. quã greci conum
Apex. ẽ. pilleũ sutile. quo¬
sacerdotes gentiles ute¬
bantur. appellatus
ab appiendo id. ẽ. alligan¬
do Nã uirgula quȩ in
pilleo eratꝰ conec tebat᷑
filo quod fiebat ex lana
hostiae¬
dulce faciunt. Quas nisi
cito colligas. plus &
uentis maxime apib in¬
festant᷑. Quarũ deprȩda¬
tione apianȩ cognomi¬
natȩ sunt

Expanded text:
itur. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista, quam Greci conumApex est pilleum sutile qsacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab apiendo, id est adligando. Nam virgula, quae in pilleo erat, conectebatur filo, quod fiebat ex lana hostiadulce faciunt; quas nisi cito legas, pluviis et ventis et maxime apibus infestantur; quarum depraedatione apianae cognominatae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
stitialis annus. ẽ. cũ sol
expleto ꝑ om̃ia sĩgna
circuitu. inid unde prin¬
cipiũ cursus sui sumpsit Ilñdr A nu¬
recurnt Ipse & solaris
ꝑagitur Annus lunaris
duodecim lunares m̃sẽs
Annus embolismus est
monstratur. In quo an¬
no longus dies paschȩ
ꝓtenditur. Annus bis¬
sextilis .ẽ. in quo unius
diei ꝑ quadriemniũ ex
quadrantis ratione sum¬
ma colligitur Annus
iubeleus.ẽ. remisnonis
qui sẽptenis annoꝵ eb¬
annis texitur. in quo
iuxta legẽ clangebant᷑
tubȩ. & ad om̃s reuer¬
tebat᷑ antiqua possessio

Expanded text:
stitialis annus est, cum sol, stitialis annus est, cum sol, expleto per omnia signa circuitu, in id unde principium cursus sui sumpsit recurrit; ipse est solaris s CCCLXV peragitur. Annus lunaris XII lunares menses Annus embolismus est monstratur, in quo anno longius dies Paschae protenditur. Annus bissextilis est in quo unius diei per quadriennium ex quadrantis ratione summa colligitur. Annus jubilaeus est remissionis, qui septenis annorum hebannis texitur, in quo juxta legem clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio
Abbreviated transcription (Latin):
stitialis qui duodecĩ con¬
tinet menses. aut mag¬
nus om̃ib planetis in
eundẽ locũ recurrentib
qui fit post annos solsti¬
tiales plurimos
Annũ aut̃ quasi annuum
dici quidam putant. id
tant ut popłi romani.
alii ab ȩquinoctio uerno
ut hebrȩi. alii asolstitio.
ut greci. Alii ab autum¬
nõ ut egyptii. Annum
aut̃ sapientes mundi
partim cuulem. partim
naturalem partĩ mag¬
nũ. eẽ. dixerunt ciuilis
annus .ẽ. qui unius astri
recursu ꝑmensẽs duode¬
cim terminat᷑. Annus
naturalis . ẽ. cũ se soli
luna supponit. ut inter
orbem solis & oculos nr̃os Ieuce
media facta tenebras
totius orbis efficiat. qđ
dicitur eclipsis: cuiꝰ ratio
duitius obscura fuit.
sed amelerio quodã phi¬
losopho exposita ẽ. An¬
nus magnus dicit᷑ quan sdggł¬
do om̃ia sydera certus
temporib numerisq:
completis ad suũ locũ
uł ordinẽ reuertuntur. Pla¬
quẽ annũ antiqui unde¬
uicesimo anno finari uł
adimpleri dixerunt. Sollsiđr Anus¬

Expanded text:
stitialis, qui duodecim continet menses; aut magnus, omnibus planetis in eundem locum recurrentibus, qui fit post annos solstitiales plurimosAnnum autem, quasi anum, dici quidam putant, id tant, ut populi Romani; alii ab aequinoctio verno, ut Hebraei; alii a solstitio, ut Graeci; alii ab autumno, ut Aegyptii. Annum autem sapientes hujus mundi partim civilem, partim naturalem, partim magnum esse dixerunt. Civilis annus est, qui in unius astri recursu per menses duodecim terminatur. 3. Annus naturalis est, cum se soli luna supponit, ut inter orbem solis et oculos nostros media facta, tenebras totius efficiat solis, quod dicitur eclipsis; cujus ratio diutius obscura fuit, sed a Milesio quodam philosopho exposita est. Annus magnus dicitur, quo omnia sidera certis temporibus, numerisque completis, ad suum locum vel ordinem 12 revertuntur. Quem annum antiqui sexcentesimo anno finiri, vel adimpleri dixerunt. 4. Sol
Abbreviated transcription (Latin):
per aferitate uocatus ab¬
lata .f. littera. &. subroga¬
ta .p. Unde & apud grecos
Omne enĩ quod ferum. ẽ.
& immite. abusiue agreste
uocamus

Expanded text:
per, a feritate vocatus, ablata f littera, et subrogata p. Unde, et apud Graecos Omne enim quod ferum est et immite, abusive agreste vocamus
Abbreviated transcription (Latin):
ucus unus expueris ale¬
xandri post mortem
eiusdẽ alexandri occu¬
pato regno orientis ur¬
bem insyria condidit.
eamq ex antio chi patris
sui nomine antiochiam
nuncupauit. & srae
caput conitituit. Ipse
quoq laodiciã & seleu¬
ciã ipse apamiã & edes¬
sem urbes construxit

Expanded text:
ucus unus ex pueris Alexandri, post mortem ejusdem Alexandri, occupato regno Orientis, urbem in Syria condidit, eamque ex Antiochi patris sui nomine Antiochiam nuncupavit, et Syriae caput instituit. Ipse quoque Laodiciam, et Seleuciam, ipse Apamiam, et Edessam urbes construxit
Abbreviated transcription (Latin):
qđ idr̃ Apenninus mons appellat᷑
quasi alpes phȩnicȩ. quia
hamnibal ueniens ad
dabũ easdẽ alpes aꝑuit
Inde & urgilius Alpes
immittit aꝑtas has enĩ
hamnibal post bella his¬
paniȩ aceto rupit luue¬
nalis & montẽ rupit ace¬
to. Et inde loca ipsa quȩ
rupit apennine alpes
uocantur.

Expanded text:
 13. Apenninus mons appellatus, quasi Alpes Paeninae, quia Hannibal veniens ad Italiam easdem Alpes aperuit, unde et Virgilius: Alpes immittet apertas. Has enim Hannibal post bella Hispaniae aceto rupit. Juvenalis: Et montem rupit aceto. Et inde loca ipsa quae rupit Paeninae Alpes vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
guitur. Apparet qui ui¬
detur. paret qui obsequit᷑
non regulȩ ratione sed d¬
discernendi intellectũ
gratia

Expanded text:
tur. apparet qui uidetur, adparet qui obsequitur, non regulae ratione, sed discernendi intellectus gratia
Abbreviated transcription (Latin):
lordanis. iudeȩ fluuus
aduob: fontib: nomintus :
quorõ alt̃ uocat᷑ ior. at̃ dan:
his igit᷑ ꝓcul ase distantious.
inunũ alueũ federatis : ior¬
danis deinceps appellatur.
ascit᷑ aũ sublibano monte
& diudit iud ȩã & arabiam :
qui ꝑmultos circutus uixta
hierico inmare mortuũ influit:¬

Expanded text:
ordanis Iudaeae fluvius, a duobus fontibus nominatus, quorum alter vocatur Ior, alter Dan. His igitur procul a se distantibus in unum alveum foederatis, Iordanis deinceps appellatur. Nascitur autem sub Libano monte, et dividit Iudaeam et Arabiam; qui per multos circuitus iuxta Iericho in mare Mortuum influit
Abbreviated transcription (Latin):
Ippopotamus uocatus. qđ sit
tergo similis dorso iuba &
hinnitu. rostro resupinato.
a prinis dentib:. cauda tortu¬
osa die inaquis cõmoratur.
nocte segetes depascit. hunc
nilus gignit.

Expanded text:
ippopotamus vocatus, quod sit equo similis dorso, iuba et hinnitu, rostro resupinato, aprinis dentibus, cauda tortuosa. Die in aquis commoratur, nocte segetes depascitur: et hunc Nilus gignit.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ira prȩsens est & ex cau¬
sa nascit᷑ : iracundia aũ ui¬
ciũ naturale & ꝑpetuũ est.
Ergo iratus ꝓtẽpore concita.¬
tus. iracundus aũ frequent̃
irascit᷑ : & ad leuẽ sermonis
aurã. quasi auento foliũ cõ¬
mouet᷑. Detalib dicit scriptu¬
ra uir iracundus. in honestus
et iterũ. lracunđꝰ effodit peccata : Igłs¬
Iracundus dictus quia accen¬
so sanguine infurore cõpelli.¬
tur: ur. enĩ flãma dicit᷑: &¬
ira inflãmat. Taccendit᷑¬
Irasci dicitͦ : qui feruore ani¬
mi. contra puniendũ uitiũ¬

Expanded text:
Ira praesens est, et ex causa nascitur; iracundia autem uitium naturale et perpetuum est. Item iratus pro tempore concitatur, iracundus autem frequenter irascitur et ad leuem sermonis auram, quasi a uento folium, commouetur. De talibus dicit Scriptura: «Vir iracundus inhonestus est». Et iterum: «Iracundus effodit peccata». IntIracundus dictus quia accenso sanguine in furorem conpellitur; †ur† enim flamma dicitur, et ira inflammat. IncentIrasci dicitur qui fervore animi contra puniendum vitiu
Abbreviated transcription (Latin):
Losue lib̾. nom̃ acrcepit aitĩu
filio firac : cuius historiã con¬
tinet. Scriptorẽ uͦ eius. eundẽ
iosue hebrȩũ asseuerant : in
cuius textu. post iordanis tran.¬
sitũ. regna hostiũ subuertun¬
tur. terra popło diuiditur :
& ꝑ singulas urbes uicos atq
Lotacismus est. quotiensiniota
lutera dupplicatur sonus
ut unũ iota. non duo sonare¬

Expanded text:
osue liber nomen accepit a Iesu osue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, otacismus est, quotiens in iota littera duplicatur sonus,ut unum iota, non duo sonare
Abbreviated transcription (Latin):
Iusquiamus Agrecis dicta
altanis herba calicalaris..
qđ caliculi eius infigura can¬
taroꝵ nascantur: ut est
malipunici quorũ ora ser¬
rata st̃. habentes intrinse
Hȩc herba & insina uocit᷑ qr
usus eius ꝑiculosus est.
deniq sibibat᷑ uł edit᷑ insa leg̃¬
niam facit : uł somni imagi¬
nẽ torpidã. Hanc uulgus
milimindrũ dicit: ꝓpt̃ qđ ali¬
enationẽ mentis inducit:
Loseph. abeo qđ fibi aliũ acͥdi
mat̃ optauerit : uocauit aug¬
mentũ. hunc pharao sapha
absconditoꝵ reꝑtorẽ sonat:
ꝓto qđ obscura somnia reue¬
lauit. & sterilitatẽ prȩdixit.
Tam̃ qr hoc nom̃ abegrptio
ponit᷑ : ipsius linguȩ debet
hab̾e rationẽ. Int̾pretat᷑ gͦ
saphanet ȩgyptio sermone
saluator mundi : eo qđ orbẽ
terrȩ. abimminenti famiso
excidio liberauit.
pria ehimologia nominis.
Iste .ẽ. enĩ : qͥ simulacra cõbussit :¬
Losue. int̾pretat᷑ saluator.
Ipse enĩ infigura xp̃i. popłm
adeserto saluauit : & int̃rã
repromissionis induxit.

Expanded text:
scyamos a Graecis dicta, a Latinis herba calicularis, quod caliculi eius in figuram cantarorum nascantur, ut est mali Punici, quorum ora serrata sunt, habentes intrinseec herba et insana vocatur, quia ejus usus periculosus est. Denique si bibatur, vel edatur, insaniam facit, vel somni imaginem torpidam. Hanc vulgus milimindrum dicit, propter quod alienationem mentis inducit. oseph, ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocavit augmentum. Hunc Pharao Zaphanabsconditorum repertorem sonat, pro eo quod obscura somnia revelavit, et sterilitatem praedixit. 18. Tamen, quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur ergo Zaphanath Aegyptio sermone salvator mundi, eo quod orbem terrae ab inminenti famis excidio liberarit. pria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra combussitOSUE interpretatur salvator: ipse enim, in figura Christi, populum a deserto salvavit et in terram repromissionis induxit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia .io. rex fuit greciȩ: un.¬
de iones athenienses. hoc
mare & trrrenũ dictũ. siue
qđ tusciã alluit. idẽ. tyrre¬
ni : siue atrrrenis nautis
qui se ihoc mare precipi¬
itãueñEt sciendũ ionũ si¬
usq ad sicibia : & huius par

Expanded text:
quippe rex fuit Graeciae, unde iones Athenienses. Hoc mare, et Tyrrhenum dictum; sive quod Thusciam alluit, id est Tyrrheniam, sive a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. Et sciendum Ionium siusque ad Siciliam, et hujus
Abbreviated transcription (Latin):
Lob librũ. quidã morsen
scripsisse arbitrantur
alii. unũ expropħis. non¬
nulli uͦ eundẽ iob post pla¬
gã suȩ passionis. scriptorẽ
fusse existimant: arbitran¬
tes. ut qui certamina spiri-¬
talis pugnȩ sustinuit. ipse
narraret quas uictorias expe¬
diuit. Principia aũ & finis
libri iob: apd hebreos ꝓsa
oratione contexta st̃. Mledia
aũ ipsius. abeo loco quo ait.
pereat dies inqua natussum.
me rep̃hendo. & ago peni¬
tentiã : omĩa heroico metro
discurrunt

Expanded text:
 Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait 3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt
Abbreviated transcription (Latin):
oas int̃pretat᷑ sperans: siue
l oathã int̾pretatus est ꝑ¬
fectus. Pulchrã ȩhimologiã
nominis. tecit enĩ rectũ
inconspectu dñi: & portã
tẽpli ȩdificauit excelsam:
Iob. in latinũ uertitur dolens.
mitates enĩ suas : nominis
ethimologia prȩfigurauit

Expanded text:
OAS interpretatur spirans vel 68 IOATHAN interpretatur perfectus pulchra ethymologia nominis: fecit enim rectum in conspectu Domini, et portam templi edificavit excelsam. Iob in Latinum vertitur dolens; mitates enim suas nominis etymologia praefiguravit
Abbreviated transcription (Latin):
ł lonas int̃pretat᷑ colũba sine
dolens. Colũba ꝓgemitns
quando inuentre cȩa triduo
fuit. Dolens aũ : nł ꝓpt̃ ini¬
stitiã quã habuit de salute
niniuitarũ. uł ꝓpt̃ ederã su¬
bito arescentẽ cuius umbra¬
culo tegebatur. contra solu
ardorẽ. Ipse est & amathi
sareptenȩ iuduȩ filius ut
iudȩi affirmant quẽ resus¬
citauit helias: matre postea
causã : ipsũ puerũ amathi
uocitatũ. Amathi enĩ. ex he¬
brȩo in latinã linguã : ueritas
dicit᷑. Et exeo qđ uerũ helias
locutus ẽ: ille qͥ suscitatus ẽ.
filius nuncupatus ẽ. ueritatis:¬

Expanded text:
. Ionas interpretatur columba, sive dolens. Columba pro gemitu, quando in ventre ceti triduo fuit. Dolens autem vel propter tristitiam, quam habuit de salute Ninivitarum, vel propter hederam subito arescentem, cuius umbraculo tegebatur contra solis ardorem. Ipse est et Amathi, Sareptanae viduae filius, ut Iudaei adfirmant, quem resuscitavit Helias, matre postea causam ipsum puerum Amathi vocitatum. Amathi enim ex Hebraeo in Latinam linguam veritas dicitur; et ex eo quod verum Helias locutus est, ille, qui suscitatus est, filius nuncupatus est veritatis