comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut aũ impl&i sunt dixit discipulis suis: colligite quȩ superauerunt
fragmenta nepere ant Collegerunt aũ & impleuerunt duode¬
cim cophinos fragmentorũ ex quinque panib: ordeacus que
super fuerunt his qui manducauerunt. Non hic̃ queritur qđ iste
doxit : cuius modi essent panes. ordeacios enim fusse ñ tacuit
quod e&eritacuerunt: Neque hoc quȩritur qđ iste nondixit
Fuisse ibi &iam pr&er quinque milia uirorũ mulieres & paruuls
qđ dicit matheus & omnino iamcertum esse deb&. & regularit̃
teneri in talibus quȩstionibus neminem moueri oporteri cum
ab alio dicitur quod ab alio p̃termittitur sed quȩritur quomo¬
do eccquȩ dixerunt uera sint omnia nenarrationẽ alteriur
narrans aliud alter excludat Si enim dñr secundum nar¬
rationem io hannis prospectis turbis. quae siuit aphi lippo
tamptans eum: undeillis escȩdari possent: Potest mouere qͥo¬
modo sit uerum quod ali narrauerunt prius dixisse dnõdia¬

Expanded text:
e superauerunt fragmenta, ne pereant. collegerunt ergo et impleuerunt duodecim cophinos fragmentorum ex quinque panibus hordiaciis, quae superfuerunt his qui manducauerunt t. Non hic quaeritur quod iste dixit. cuiusmodi essent panes; hordiacios enim fuisse non tacuit, quod ceteri tacuerunt. neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque milia uirorum mulieres et paruulos, quod dicit Mattheus. et omnino iam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus neminem moueri oportere, cum ab alio dicitur quod ab alio praetermittitur. sed quaeritur, quomodo ea quae dixerunt uera sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud alter excludat. si enim dominus secundum narrationem Iohannis prospectis turbis quaesiuit a Philippo temtans eum, unde illis escae dari possent, potest mouere, quomodo sit uerum, quod alii narrauerunt, prius dixisse domi
Abbreviated transcription (Latin):
cominemorasse autillos septem quinque aut utrosque men¬
titos uel obliuione deceptos: hoc & duodecim cophinis & de
septem sportis opinar&ur quasi contranum. hoc dequin¬
que milibus & quattuor milibus eorum qui pascerentur ged
q illi quimiraculum deseptem panibus narrauerunt.
N & illud dequinque tacuerunt. neminem mou& utrumq
factum om̃s intellȩgunt: hocideo diximus. ut sicubi inuenit̾
factũ adñõ. quod inaliquo alteri euangelistae ita repugnare
uideatus. u tomnino solui non possit. Nihil ccliud intellȩgatur
quecmutrumque factum eẽ: &cdiud ab alio commemoratum sic̃
decentenis & quinquacgenis discum bentibur commendauimꝰ:
quicc sinon &iam illud utrumque apudunum inueniremus
contracria singulos dixisseputaremus: Sequitur maħi

Expanded text:
commemorasse aut illos pro septem quinque aut utrosque mencommemorasse aut illos pro septem quinque aut utrosque mentitos uel obliuione deceptos? hoc et de duodecim cophinis et de septem sportis opinaretur quasi contrarium, hoc de quinque milibus et quattuor milibus eorum qui pascerentur. sed quia illi qui miraculum de septem panibus narrauerunt nec illud de quinque tacuerunt, neminem mouet et utrumque factum omnes intellegunt. hoc ideo diximus, ut sicubi simile inuenitur factum a domino, quod in aliquo alteri euangelistae ita repugnare uideatur, ut omnino solui noquam utrumque factum esse, et aliud ab alio commemoratum: sicut de centenis, et quinquagenis discumbentibus commendavimus; quia si non etiam illud utrumque apud unum inveniremus, contraria singulos dixisse putaremus. CAPUT LI
Abbreviated transcription (Latin):
iecerunt eos ad pedes es &curauit eos ita ut turbaemirasent
uidentes mutos loquentes clacudor cembulantes. caecor uidenter
& inccgnificabantdm̃ isrł: Ilis aũ conuocatis discipulos sudsdixit
Misereor turbȩ quiatriduo iamperseuerant mihi: & non habent
quod manducent. &c&era usque adillud ubiait: erant aũ
qui manducauerunt quãsi quattuor milic hominum. extra
paruulos & mulieres: hoc aliud miraculum de septem pani¬
bus & paucis piscibur : Etiam marcus cominemorat eodem
paene &iamordine : nisiquia interponit quod nullus aliur
dicit desurdo. cui dñr aures aperuit spuens indigitor & di¬
cens. eff&a quod est aperire: hoc sane non abre fuerit ad¬
monere in hoc miraculo deseptem panibus. quod duo euan¬
istimar& unum idemq factum ẽẽ: Non aũ integre &ue¬
raciter si ue abillo siue ab aliis. siue ab omnibus fuisse narra¬
tum: Sed aut illũ pro quin que panibus septem dũ faller&

Expanded text:
iecerunt eos ad pedes eius et curavit eos ita ut turbae mirarentur iecerunt eos ad pedes eius et curavit eos ita ut turbae mirarentur videntes mutos loquentes clodos ambulantes caecos videntes et magnificabant Deum Israhel Iesus autem convocatis discipulis suis dixit misereor turbae quiquod manducent, et cetera usque ad illud ubi ait: erant autem qui manducauerunt quattuor milia hominum extra paruulos et mulieres. hoc aliud miraculum de septem panibus et paucis piscibus etiam Marcus commemorat eodem paene etiam ordine, nisi quia interponit quod nullus alius dicit de surdo, cui dominus aures aperuit spuens in digitos et dicens: effeta, quod est adaperire. Hoc sane non ab re fuerit admonere in hoc miraculo de septem panibus quod duo euanistimaret unum idemque factum esse, non autem integre et ueraciter siue ab illo siue ab aliis siue ab omnibus fuisse narratum, sed aut illum pro quinque panibus septem, dum falleretur,
Abbreviated transcription (Latin):
si quia intellegendum est quidem marcum. quod intra¬
uerit ubierat ih̃s cum eũ p̃diciss& fuissein domo: sed qͥamath
ait non respondit ei uerbum dedit agnostere quodambo
tacuerunt in eosi lentio egressum fuisse ihm̃ dedomo illa
atque ita c&era contexuntur quȩ iam innullo discordant.
quodenim marcus commemorat ei dnm̃ respondisse:
Panem filiorum non mittendo canibus. illis interpostas dic¬
tum est quae matħ dicta nontacuit idest quia discipuliro¬
gauerunt eum proilla: & quia respondit nonsees semissũ
Nisiadoues quȩ perierunt domusisrł & quia illa uenit idẽ
consecuta est & adorauit eum dicens adiuuame: Tunc dein¬
de dictum est quodeuangelistae ambo comiemorant. Sqͣ
uenit sccus mare calileae. et as cendens iumontẽ
sederatipi Et accesserunt adeumtur bȩ multae haben¬
tes secum mutos dodos caecos debiler & alios multos & pro¬

Expanded text:
si quia intellegendum est dixisse quidem Marcum quod intrasi quia intellegendum est dixisse quidem Marcum quod intrauerit, ubi erat Iesus, cum eum praedixisset fuisse in domo? sed quia Mattheus ait: non respondit ei uerbum, dedit agnoscere, quod ambo tacuerunt in eo, silentio egressum fuisse legum de domo illa. adque ita cetera contexuntur, quae iam in nullo discordant. quod enim Marcus commemorat ei dominum respondisse de pane filiorum non mittendo canibus, illis interpositis dictum est quae Mattheus dicta non tacuit, id est quia discipuli rogauerunt eum pro illa et quia respondit non se esse missum nisi ad oues quae perierunt domus lsrahel et quia illa uenit, id est consecuta est, et adorauit eum dicens: adiuua me, tunc deinde dictum est quod euangelistae ambo commemorant. Sequitur venit secus mare Galilaeae et ascendens in montem sedebat ibi et accesserunt ad eum turbae multae habentes secum mutos clodos caecos debiles et alios multos et pro
Abbreviated transcription (Latin):
quae consecutȩ sunt seruans: &egersus inquit in deihr secessit
in partes tẏri &sidonis. et eccemulier chananea afinibur illis e¬
gressa clamauit dicensei. Miserere mei dñe filidauid. filicc
mecc macleademonio uexatur: qui non respondit ei uerbũ
& c& erccusque adillud ubi ait : Omulier magna est fidestua.
fiattibi sicuttuuis: & sanataest filiaillius exilla hora: hoc demu¬
liere chananea &iam marcus commemorat: Eundem rerũ
gestecrum ordinem seruans. nec afferens aliquam repug¬
nantiae questionem . Nisi quod in domo dicit fuis se dnm̃
Cũ adillum uenit eccdem mulier ꝓfilia suarogans Matheur
autem poss& quidem facile intellȩgi dedomotaciusse. ean
dem tamen rem commemorasse sed quõ dicit discipulos dñõ
suggessisse dimitte illã qñ clamat postnos: Nibil uid&ur
aliud significare quam post ambulantem dnm̃ mulierem
illam dep̃catorias uoces misisse: quomod oergo in domo ni

Expanded text:
quae consecutae sunt seruans: et egressus, inquit, inde Iesus secessit quae consecutae sunt seruans: et egressus, inquit, inde Iesus secessit in partes Tyri et Sidonis. et ecce mulier Chananaea a finibus illis egressa clamauit dicemea male a demonio uexatur. qui non respondit ei uerbum, et cetera usque ad illud ubi ait: o mulier, magna est fides tua; fiat tibi sicut uis. et sanata est filia eius ex illa hora. hoc de muliere Chananaea etiam Marcus commemorat eundem rerum gestarum ordinem seruans nec afferens aliquam repugnantiae quaestionem. nisi quod in domo dicit fuisse dominum cum ad illum uenit eadem mulier pro filia sua rogans. Mattheus autem posset quidem tamen rem commemorasse. Sed quoniam dicit discipulos Domino suggessisse: Dimitte illam, quoniam clamat post nos, nihil videtur aliud significare, quam post ambulantem Dominum mulierem illam deprecatorias voces emisisse. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
marcus commemorat sine aliqua repugnantiae ques¬
tione: quicquid enim diuerso modo ab alio dicatur.
ab eadem sententia non
recedit Iohannes autem
Posteaquã exierunt in terram. moresuo insermonem dni in¬
tentus eum & occasionepanis multap̃cipueq: ediuinalo¬
cutum esse commemorat: Post quẽ ipsum sermonem rur¬
sus in aliud atq aliud eius narratio sublimiter fertur: N&da¬
men in eo qđ abistis digreditur. aliquis ordini istorũ illiur in a¬
licetransitus aduersatur Quidenim prohib& intellȩgere
& illos essesanatos ad nõ De quibus narrat matħ & marcus &
illis quieum sequuti sunt transmare. h&c eum locutum ẽẽ quae
p̃dicatio hannes: Quando quidem capharnaũ quodicuntur
secundum io hannem trans fr&asse iuxta stagnũ est genesar.
adquam terram secundum matħ dicuntur exisse XLuiiii
Sequitur itaoue matħ postillum sermonecorũ.
Ubi denon lotis manibus cumpharisaeis egitatque conserit nar¬
rectionis ordinem quantum ipse transitus indicat rerum &iã

Expanded text:
Marcus commemorat sine aliqua repugnantiae quaestione; quidquid enim diuerso modo ab alio dicitur ab eadem sententia non recedit. Iohannes autem posteaquam exierunt in terram, more suo in sermonem domini intentus eum ex occasione panis multa praecipueque diuina locutum esse commemorat, postque ipsum sermonem rursus in aliud adque aliud eius narratio sublimiter fertur. nec tamen in eo quod ab istis digreditur aliquid ordini istorum illius in alia transitus aduersatur. quid enim prohibet intellegere et illos esse sanatos a domino, de quibus narrat Mattheus et Marcus, et illis qui eum secuti sunt trans mare haec eum locutum esse quae praedicat Iohannes, quando quidem Capharnaum, quo dicuntur secundum Iohannem transfretasse, iuxta stagnum est Gennesar, ad quam terram secundum Mattheum dicuntur exisse? Sequitur itaque Mattheus post illum sermonem domini, UDI de non lotis manibus cum Pharisaeis egit, adque ita conserit narrationem, ordinem, quantum ipse transitus indicat, rerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt martus &lucas. non habent repugnantiae questio¬
nem. quae aũ ipse solus dixit multo magis sine contrauersia
sunt: N& in ipso ordine quã uis aliquanto diuersum alius
alium teneat. partim gestarum. partim recordationis suae:
uideo quiduel cuiquisque aduer s&ur: Sequitur ergo matħ.¬
xlii et factumest cumconsii masset ih̃s paraso

Expanded text:
dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestiodixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat partim gestarum rerum partim recordationis suae, uideo quid uel cui quisque aduersetur. XLII. Sequitur ergo Mattheus: et factum est, cum consummasset Iesus parabo
Abbreviated transcription (Latin):
seder&: etomnis turba stabatinlitore & locutus est eis multa
in barabolis dicens. & c&era usque adillud ubi ait. Ideo om¬
nis scriba doctus in regno caelorum similisest homini patii¬
familias. qui pro fert d&hesauro suo noua & u&era: postillud
quod narratum est dematre & fratribus dnĩ. hoc continuo
gestum esse: &eum ordinem mattheum &iam innarrando
tenuisse: eares insinuat quia cum illuctransir& ita contexuit
ut dicer& : In illodie exensihs̃ dedomo sed ebat secus mare.
& congregatȩ sunt ad eum turbe multȩ : Cum enim dicit in illodie.
nisi forte dies more scripturarum tempus signific&: satis indi¬
cat hocconsequenter gestum: aut non multa interponi potu¬
isse. Maxme quia & marcus eum ordinemten&: lucas
autem postillud quod narrat dematre & fratribur dni. in
aliudtransit : nec eotransitu conexonem aliquã facit qu&
huic ordini repugnare uideatur : Omnium ergo horum
quae mattheus dnm̃ locutum esse narrauit. quaecum illo

Expanded text:
ederet, et omnis turba stabat in litore. et locutus est eis multa in parabolis dicens, et cetera usque ad illud ubi ait: ideo omnis scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thensauro suo noua et uetera. post illud quod narratum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregnisi forte dies more Scripturarum tempus significet, satis indicat hoc consequenter gestum, aut non multa interponi potuisse; maxime quia et Marcus eum ordinem tenet ; Lucas autem post illud qaliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugnare uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
ratio. ne cogamur intendere. ubi &quid matheus pretermi¬
serit non possit agnosci: Cumergo dixiss& matheus. & relictis
illis abiitforas extraciuitatem inb&haniã ibiq mansit : mane
autem reuertens inciuitatẽ esuriit : &uidens fici arborem
unam secus uĩa. uenitadeam &nihilinuenit nisi folia tantum:
& aitilli : Numquam abste fructus nascatur insempiternum.
&are factoẽ continuo ficulnec: Pretermissis c&eris. ad eun¬
demdiem pertinentibus. Adiunxit statim: Etuidentes disci¬
puli mirati sunt dicentes: Quomodo continuo aruit: quod alio
die uiderunt. alio die miratisunt: Intellegituraũ nontunc aru¬
isse quando uiderunt. sed continuo quo.. maledictaẽ Neque
enim arescentem. sed penitus arefactam uiderunt. Acsic eã
continuo in uerbodñi aruisse intellexerunt. Seq̃ matħ & dicit.¬

Expanded text:
ratione cogamur intendere, ubi et quid Mattheus praetermiratione cogamur intendere, ubi et quid Mattheus praetermiserit, non possit agnosci. cum ergo dixisset Mattheus: et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in Bethaniam ibique mansit. mane autem reuertens in ciuitatem esuriuit; et uidens fici arborem unam secus uiam uenit ad eam et nihil inuenit nisi folia tantum, et ait illi: numquam abs te fructus nascatur in sempiternum; et arefacta est continuo ficulnea, praetermissis ceteris ad eundem diem pertinentibus adiunxit statim: et uidentes discipuli mirati sunt dicentes: quomodo continuo aruit? quod alio die uiderunt alio die mirati sunt. intellegitur autem non tunc aruisse, quando uiderunt, sed continuo quod maledicta est. neque enim arescentem, sed penitus arefactam uiderunt ac sic eam continuo in uerbo domini aruisse intellexerunt. LXVIIII. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
tum p&rum dixisseei : Rabbi. ecceficus cui maledixisti. aruit.
tunc eũ depotentia fidei respondisse: Matheusaũ tamquam
secundodie hoctotum factumsit: id est & dictum arbori insem
atq: mirantib: illud de uirtute fidei fuisse responsum Unde
intellegitur. marcum quidem secundo commemorassedie: qđ
primodie factum pret̾miserat. de templo scilic& eiectos uen¬
dentes &ementes: Matheus uero cum cõmemorcess& quod al¬
terodie factumẽ deccrboremaledicta. quandomane reuertebatur
abethania inciuitatẽ: pretermisit ec quȩ marcus memorauit.¬
uenisseillũ inciuitatẽ. &uespereexisse . & mane cumtransirent.
discipulos arboremaridã fuisse mirator. &ei quo secundo die
gestum erat quo arbor maledicitest: Adiunxitillud quod ter¬
tiodie gestumest. eius ariditatem miratosesse discipulos: & depo¬
atentia fidei ad nõ audisse: sicea coniungens. ut nisi ex marci nar¬

Expanded text:
tum Petrum dixisse ei: rabbi, ecce ficus, cui maledixisti, aruit, tum Petrum dixisse ei: rabbi, ecce ficus, cui maledixisti, aruit, tunc eum de potentia fidei respondisse, Mattheus autem, tamquam secundo die hoc totum factum sit, id est et dictum arbori: numquadque mirantibus illud de uirtute fidei fuisse responsum. unde intellegitur Marcum quidem secundo die commemorasse quod primo die factum praetermiserat, de templo scilicet eiectos uendentes et ementes, Mattheus uero cum commemorasset quod altero die factum est de arbore maledicta, quando mane reuertebatur a Bethania in ciuitatem. praetermisit ea quae Marcus couenisse illum in ciuitatem et uespere exisse et mane. cum transirent. discipulos arborem aridam fuisse miratos; et ei quod secundo die gestum erat, quo arbor maledicta est, adiunxit illud quod tertio die gestum est, eius ariditatem miratos esse discipulos et de potentia fidei a domino audisse, sic ea coniungens, ut nisi ex Marci nar
Abbreviated transcription (Latin):
temporis. deuendentibus &ementib eiectis de templo: Cũenĩ
dicit & relictis illis abiitforas: Quib relictis intellegi poterat᷑.
nisi cum quib superius loquebatur. indignantib: quod pueri
clamarent. osanna filio dauid: Preter misit ergo marcus qđ
primodie factumẽ. cum intrauit intemplum : & recordatum
interposuit. cum dixiss& quod non inuenerit aliquid inficulnea
pret̃folia: quod secundo die factumẽ. sicut ambotes tant᷑
Miratos autemẽe discipulos quod arbor aruerit: Eteis dñm re¬
die quodixit arbori. lam non amplius inȩternum quisquã ex
tefructum manduc&. Sed tertio dicit: ipso quippedie secundo.
commemorauit idem marcus detemplo eiectos uendentes.
quod primodie factum p̃t̾miserat: Ipsoergo secundo diedicit
facta uespera egressum deciuitate : Et cum mane trasirent
uidisse discipulos ficum aridam factã aradicibus. &re corda¬

Expanded text:
temporis de uendentibus et ementibus eiectis de templo. cum enim temporis de uendentibus et ementibus eiectis de templo. cum enim dicit: et relictis illis abiit foras, quibus relictis intellegi poterit, nisi cum quibus superius loquebatur indignantibus, quod pueri clamarent: osanna filio Dauid? praetermisit ergo Marcus quod primo die factum est, cum intrauit in templum, et recordatum interposuit, cum dixisset, quod non inuenerit aliquid in ficulnea praeter folia, quod secundo die factum est, sicut ambo testantur. miratos autem esse discipulos, quod arbor aruerit, et eis dominum redie, quo dixit arbori: iam non amplius in aeternum quisquam ex te fructum manducet, sed tertio die dicit. ipso quippe die secundo commemorauit idem Marcus de templo eiectos uendentes, quod primo die factum praetermiserat. ipso ergo secundo die dicit facta uespera egressum de ciuitate, et cum mane transiret, uidisse discipulos ficum aridam factam a radicibus et recorda
Abbreviated transcription (Latin):
Amendico uobis si habueritis fidem & non hesitaueritis. non
solum de ficulnea facietis. sed &simonti huic dixeritis. tolle.
te. &iactate inmare. fi&: E tomnia quecumq petieritis
in oratione credentes. accipi&is: Hoc & marcus consequen¬
aer dicit . sed non eundem ordinẽ ten&: Primo eñ quod eũ
intemplũ matheus dixit intrasse. & eiecisse uendentes &emen¬
tes non commemorat marcus: sed circum spectis omnib: Cũ
iam uesperaeẽt. ex issedicit inbethaniã cum duodecĩ: Etalu
die cumexirent ab&hania esurisse & arbore fici dixisse: Quod
& matheus commemorat: & subiungit idem marcus quod uene¬
rithiero solymam. & cum intronss& intemplumꝰ. eiecit uenden¬
tes &ementes : quasi alterodie non primo factum eẽ. Sed quia
matheus ita conectit: &relictis illis abiitforas extraciuitat̾em
in b&haniã. Unde mane reuertentẽ inciuitatẽ arbori maledixisse
commemorat : probabilius creditur. ipse potius tenuis seor dinem

Expanded text:
Amen dico vobis, si habueritis fidem, et non haesitaveritis, non solum de ficulnea facietis, sed si monti huic dixeritis: Tollere, et iacta te in . mare, fiet, et omnia, quaecumque petieritis in oratione credentes, accipietis. Hoc et Marcus consequenter dicit, sed non eundem ordinem tenet. primo enim quod eum in templum Mattheus dixit intrasse et eiecisse uendentes et ementes, non commemorat Marcus, sed circumspectis omnibus. cum iam uespera esset, exisse dicit in Bethaniam cum duodecim, et alia die cum exirent a Bethania esurisse et arbori fici dixisse quod et Mattheus commemorat. et subiungit idem Marcus, quod uenerit Hierosolyma, et cum introisset in templum, eiecit uendentes et ementes. quasi altero die, non primo factum esset. sed quia Mattheus ita conectit: et relictis illis abiit foras extra ciuitatem in Bethaniam, unde mane reuertentem in ciuitatem arbori maledixisse commemorat, probabilius creditur ipse potius tenuisse ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
tibus quos uolebat suomagisterio utiliter informare: & ab
scribarum alienaredoctrina: quidexp̃o illum solum sapiebat
quod secundum carnem factus erat ex seminedauid: non eum
autem intellegebant dm̃. propter quoderatdñs ipsius dauid:
Ideo tam quam deillis errantibus. dñs adistos sormones faci¬
ens quos uolebat ab illorum erroreliberari. Secundum hos
duos euangelistas commemoratur: ut quod illis dictum est:
quomodo dicitis sicut matheus narrat : sic accipiatur. non
tam quam ad illos: sed tamquam de illis ad eos potius dic¬
tum sit. quos uolebat instruero: Sequitur matheus.:
ita narrationis ordinem tenens:

Expanded text:
tibus quos uolebat suo magisterio utiliter informare et ab tibus quos uolebat suo magisterio utiliter informare et ab scribarum alienare doctrina, qui de Christo illud solum sapiebant, quod secundum carnem factus erat ex semine Dauid, non eum autem intellegebant deum, propter quod erat dominus ipsius Dauid. ideo tamquam de illis errantibus dominus ad istos sermonem faciens quos uolebat ab illorum errore liberari secundum hos duos euangelistas commemoratur, ut quod illis dictum est: quomodo dicitis, sicut Mattheus narrat, sic accipiatur, non tamquam ad illos, sed tamquam de illis ad eos potius dictum sit, quos uolebat instruere. Sequitur Mattheus ita narrationis ordinem tenens:
Abbreviated transcription (Latin):
Dixitd̃s dñomeo sedeadextris meis: Donec ponam in imicostuos
scabillum pedumtuorum: Siergo dauid uocat eum dnm quo¬
modo filius eius ẽ: Et nemopoterat respondere ei uerbum.
neque ausus fuit quisquam. ex illadie eum amplius interroga¬
re: Hoc consequenter &eodemordine marcus quoq: comme¬
morat : Lucas &iam tantum modo deillotac&. qui in terroga¬
uit dnm quodess& mandatum primum inlege: Hoc autem
pretermisso eundem &iam ipse or dinem seruat : & hoc dex põ
quomodo sit fili¬
us dauid quȩsisse aiud eis dñm pariter
narrat: Nec
interest ad sententiam: quod secundum
matheum : Cũ
interrogass& ihs. quideis uidecctur de
filius : Illi responderunt. dauid: Tum
demum intulit . quomodo eum dauid dñm dicer&. Secundũ
illos autem duos. marcum & lucã. nec in terrogati eẽ
nec respondisse inueniuntur: Intellegere enim debe¬
mus posteorum responsionem. sententiam ipsius dñi aduob
euangelistis insinuatam: quomodo ab illo dictasit his audien¬

Expanded text:
domino meo, sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum? si ergo Dauid uocat eum dominum, quomodo filius eius est? et nemo poterat respondere ei uerbum, neque ausus fuit quisquam ex illa die eum amplius interrogare. hoc consequenter et eodem ordine Marcus quoque commemorat. Lucas etiam tantum modo de illo tacet qui interrogauit dominum, quod esset mandatum primum in lege; hoc autem praetermisso eundem etiam ipse ordinem seruat, et hoc de Christo, quomodo sit filius Dauid, quaesisse a Iudaeis dominum pariter narrat. nec interest ad sententiam, quod secundum Mattheum, cum interrogasset Iesus, quid eis uideatur de filius, illi responderunt: Dauid, tum demum intulit, quomodo eum Dauid diceret dominum; secundum illos autem duos, Marcum et Lucam, nec interrogati esse nec respondisse inueniuntur. intellegere enim debemus post eorum responsionem sententiam ipsius domini a duobus euangelistis insinuatam, quomodo ab illo dicta sit, his audien
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientia discimus euangelistarum non essemenda¬
tium: cumquisque &iam dicens aliquid aliud quo &d
&iam ille nondiait dequo ali quidnarrat: uoluntatem
&iam tamenbanc explicat quam &i amille qui eiusuer¬
ba commemorat: Itaenim salubriter discimus. Ni hil
aliud esse quȩrendum. quam quid uelit ille quiloquitur:
Sequitur autem mattheus &dicit¬
ih̃s acalilea inORDANEN AdiohaNNeM UUI

Expanded text:
conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendaconuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur. XIII. Sequitur ergo Mattheus et dicitlesus a Galilaea in Iordanen ad Iohannem, u
Abbreviated transcription (Latin):
pertin& aliquid aliud intellere exeo quod dictum ẽ
calcia menta portare : &aliquid aliud ex eo quod dic¬
tum est corrigiam calciamenti soluere: quidali¬
ud accipiendum recte exsti maueris: nisi io hannem
utrum que ditisse : siue aliud aliotempore siue con¬
textim: Potuit enim sicdicere cuius nonsum dignur
corrigiam caltia menti soluere. N& calciamenta por¬
tare ut unus euangelistarum hincaliud. alii uero
aliud: omnes tamen uerum narrauerint: Si autem
nibil intendit iohannes cum decalciamentis dnĩ di¬
cer& nisi excellentiam eius & humilitatem suam.
quod lib& horum dierit. siue desoluenda corigia
caltia mentorum: siue de portandis calciamentis
eandemtamen sententiam tenuit: quisquis &iam
uerbis suis percalciamentorum commemorationẽ
eandem significationem humilitatis expres sit
Vnde ab eadem uoluntate nonerrauit Uti lir igitir
modus & memoriae manimȩ commendandus. cum de

Expanded text:
pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de
Abbreviated transcription (Latin):
rebus sententiisq nondis crepant: in eadem ueritate
constitisse ad probamus: Quidergo in his quȩ denarratio¬
nibus euangelistarum conlata proposui putandum est
esse contrarium: Anquod alius ditit. Cuius non sum dig¬
nus calciamenta portare. Alii uero corrigiam calcia m̃¬
ti soluere Non enim uerbis aut uerborũ ordine. aut
aliquo genere locutionis. sed &iam reipsa uid& ur
aliud esse calciamenta portare aliud corrigiam
calciamenti soluere:. Merito ergo quaeri potest
quid io hannes dixerit. non sedignum esse utrum calcia¬
menta portare. an corn giam calciamenti soluere: Sie
niin alterum horum diit: illeuerum uid&ur narrasse
qui hocpotuit narrare quoddixit: qui aute aliud &¬
sinon est mentitus. certe uel oblitus aliud pro alio dix¬
isse putabitur omnem autem falsitatem abesse ab
euangelistis dec& Nonsolũ eaquȩ mentiendo promi¬
tur: sed &iam eam quȩ obliuiscendo Itaque sicdrem

Expanded text:
rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus. Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem
Abbreviated transcription (Latin):
rum excellit auctoritas: tanto magis per eos fuisse
firmandam c&erorum hominum uera loquentium
securitatem ut pluribus eandem rem fortenarrantib
nullo modo quis quam eorum demendatiorecte arguat̾.
siabaltero itadiscrepauerit: ut possit &iam euangelista¬
rum exemplo p̃cedente defendi: Cum enim fas non sit
euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existima¬
re ueldicere . sic apparebit neceum fuisse mentitum.
cui recor dantitale aliquid acciderit: qualeillis acci¬
disse monstratur: Et quanto magis ad mores optimosꝑ
tin& caueremendatium: tanto magis tam eminenti
auctontateregi debebamus. neputaremus essemenda¬
tia cumsic interseuarian aliquorum narrationes in¬
ueniremus: utinter euangelistas uariatesunt:
Simul &iam quod addoctrinam fidelem maxime ꝑ¬
tin& intellegeremus. Nontam uerborum quam re¬
rum quȩrendam uel ampl&tendã esse ueritatem:
quando eos qui non eadem locutione utuntur cum

Expanded text:
rum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse rum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum
Abbreviated transcription (Latin):
erunt ueluiderunt reminis centibus. non eodem modo
atque eisdem uerbis. eadem tamen resfuerit indicata:¬
ut siue mut&ur ordo uerborũ: siuealia pro aliis quȩ tam̃
idem ueleant. uerba proferantur: Siue aliquid uel quod
recordanti non occurrit: uel quod exaliis quȩ dicuntur
possit intellegi.dicatur: Siuealiorum quȩ magis
dicere statuit narradorum gratia ut congruus tempo¬
ris modus sufficit aliquid sibi non totum explicandũ.
sed ex parte tangendum quisque suscipiat: Siue ad in lu¬
minandam declarandamque sententiã nihil quidẽ
rerum uerborum tam̃ aliquid addat. cui auctoritas
narrandi concessaest: siuerem benetenens non adsequat᷑.
Quȩuis id con&ur memoriter &iam uerba quȩ audiuit
adinte grũ enuntiare: quisquis aũdicit euangelistis
estepersp̃s scĩ potentiã id debuisse concedi ut nec in
genere uerborum. nec in ordine nec innu mero discre¬
parent Non intellegit quanto amplius euangelista¬

Expanded text:
erunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo erunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelista
Abbreviated transcription (Latin):
rit: utrumq matheus anquelucas eũ ditisse cõmemo¬
rat : anquȩ marcus in ipsis paucis quȩ illũ dixisseposuit
tacens c&era: Nullo modo hic laborandũ esse iudicat
qui prudenter intellegit ipsas sententi as esse necessan as
cognoscende ueritatis: quibus lib& uerbis fuerint expli¬
cate: Quodenim alius alium uerborum ordinemten&.
non estutique contrarium Neque illud contrariũ est
si aliuddicit quodalius psemittit. Ut enim quisq memi¬
nerat. & cuique cordierat uel breuius. uel prolitius eandẽ
tamen explicare sententiã: Ita eos explicasse manifestũ
est: Etin hoc satis appar& quod adrem max me ꝑtin&: quõ
ueritas euangelii uerbodĩ quod supra omnem creaturam
&ernum atque in commutabile perman& percreaturã
emporalibus signis & linguis hominum dispensatum
sum mum culmen auctontatis obtinuit Nonnos deben
arbitran mentin quem quam. sipluribur rem quã audi¬

Expanded text:
rit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audi
Abbreviated transcription (Latin):
dignus soluere corrigiã calciamentorx quod & marcus
cutus ait. et p̃dicabatdicens. uenit fortior me postie.
cuius nonsum dignus pro cumbens soluere corrigiam
caltiamentorum eius Ego baptizo uiuos aqua illeuero
baptis abit uos spũ scõ: decaltia mentis ergo. hocaliudiste
quod addidit procumbens. Debaptismo autem hoc ab
utroque. quia non dixit &igni sed tantum spũ scõ Sicut
enim matheus. ita& lucas dixit. & eodem ordine ipseuos
bapti zabit inspũ & igni Nisi quod lucas non addidit scõ
iohannes euangelista cumdicit. Iohannes testimoniũ
perhib& deseipso &damatdicens. hicerat quem dixi
qui postmeuenit ante me factus est quia prior me erat:
Sicenim ostendit tunceum dixisse. quando eum illi dixisse
commemorant: Rep&isse aũ & commemorasse quodiã
diiss& cum ait. Hicerat quem dixi: qui postie uenit:
Siergo quȩritur quȩ uerba potius io hannes baptista dite¬

Expanded text:
dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus cutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non addidit sanctIohannes euangelista, cum dicit: Iohannes testimonium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixe
Abbreviated transcription (Latin):
portare ipseuos bapti zabit inspũ sc̃õ &inigni: Cuiusuen¬
tlabrum in manusua & permundabit aream suam. &
congregabit triticum suum in horreum: paleas autem
conhur& igni in extinguibili Hȩc omnia dicit &lucar
eadem pene uerba iohannis ex primens etubi aliqđ
uanum est in uerbis ab eademtamen sententia non re¬
ceditur. Velut cumdicit matheus iohannem dicisse. &
neuelitis dicere in trauos. patrem habemus abraham:¬
ego quidem uos baptizo inaqua in poenitentia:
Ille interponit in terrogationem turbarum quid face¬
rent: & eis respondentem iohannem debonisopenb
tamquam defructibus penitentiȩ. qđ mattheus omi sit
Deinde incordibus suis cogitantibus deillo utrum ipse
ess& xp̃s: Eumdicit respondisse. Ego quidem aqua bap¬
tizouos. Nondiit inpoenitentia: Deinde mattheur
quiaũ inquit postine uenturus est: fortior meest: Illeuers
uenit autem inquit fortiorme: Item madieus. Cuius non
sum inquit dignus calcia menta portare: Illeaũ : Cuius ñ sũ

Expanded text:
izabit in spiritu sancto et igni, cuius uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam et congregabit triticum suum in horreum, paleas autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abrahamego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit in paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem, inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum
Abbreviated transcription (Latin):
rent paenitentiam: De uestitu ergo eius & uictu ita mat¬
theus sequiturdicens: Ipse autem iohannes habebat
uestimentum depilis camelorum. & zonã pelliciã circa
lumbos eius: Esca aũ eius eratlocusta & mel siluestre¬

Expanded text:
rent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Matrent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos. esca au
Abbreviated transcription (Latin):
sedentem inteloneo n& diit in uenitme: Et iohannes
hic est in quit discipulus qui testimonium per hib& dehis
& scipsit h& &scimus quiauerum est testimonium eius:
Nondixit egosum. autuerum est testimonium meum
Dñr aũ ipse sae pissi me dicit filius hominis. aut filius dĩ & ñ.
dicit ego: Et opostebat inquit xpm̃ pati. &resur gere tertia
die: Non ait oportebat mepati: potuit ergo &io hannes
baptista cum dixiss& agite penitentiam ad propinqua uit
enim regnum caelorum. deseipso adiungere quaesecuntꝰ:
Hic est enim quidictus est peresaiam proph&am &c&era
Ut post uerba eius matheus ita narrationem contexiit Ip¬
se autem iohannes habebat uestimentum depilis camelorx
& c&era : Quod si itaest nonmirum si & interro gatus quid
dicer& deseipso sicut narrat io hannes euangelista. Ego ait
uox clamantis indeserto: sicut iam dixi erat p̃cipiens ut age¬

Expanded text:
sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut age
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt. prȩdicans inquit in deserto iudeae & dicens
Penitentiam agite ad propin quauit enim regnũ caelorũ
h& uerba io hannis alii p̃ter miserunt: Iam uero quod se¬
quitur matheus &adiungit. Hic est enim qui dictus est
peresaiam proph&am dicentem. Uoxcla mantis in deser¬
to parateuiam dnĩ rectas facite semitas eius. Ambigue
positum est nec eluc& utrum expersona sua idem mat¬
theus hoccommemora ueri anad huc uerba eiusdem
io hannis secutus adiunxerit. ut totum hoc lohannes duas¬
se intellegatur:. Penitentiam agite ad propinqua uit
enimregnum caelorum: Hic estenim quidictus est per
esaiam proph&am &c&era: Nequeenim hoc mouere
deb&. quia nona it egosum enim quidictus sum peresa¬
iam proph&am sed ait. hicestenim quidictus est: Sol&
quippe esse talis locutio &ipsorum euangelistarum mat¬
thei iohannis. Nam & matheus dixit. Inuenit hominem

Expanded text:
dixerunt. praedicans, inquit, in deserto Iudaeae et dicens: dixerunt. praedicans, inquit, in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt. iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit: hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus adiunxerit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenitentiam agite, adpropinquauit enim regnum caelorum. hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et cetera. neque enim hoc mouere debet, quia non ait ego sum enim qui dictus sum per Esaiam prophetam\', sed ait hic est enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
catura erant animumregis: ad monitus persomnium io¬
seph. cuminfante & matreeius fugitinegyptum Deinde
uulgatis rebus quȩ intemplo factȩ dicteq fuerant: hero¬
des semagis sensitinlusum: Acdeinde ad xp̃i mortem cu¬
piens peruenire. multos infantes sicut matheus narra tocciđ:
Mattheus ergo deio hanne itacontexit.
Indiesus aũ illis uenit iohannes Baptista
predicans iNdeserto iudeȩ et dicens
enitentiam agite ad propinquauit enim regnum celor
Thic est enim qui dictus est peresaiam proph&am dicentẽ.
Voxclamantis indeserto parate uiam dnĩ rectas facitese¬
mitas eius: Marcus quoque & lucas consentiunt hoc esa¬
ietestimonium esse deiohanne: Nam plura uerba &iam
.consequentia exeodem proph&a lucas com memorauit.
cum debaptista iohanne narrar&: Iohan nes autem euan¬
gelista ipsum iobannem baptistam deseipso idem testi¬
monium esaie protulisse commemorat: sicut nunc
mattheus dixit quȩdam iohannis uerba quȩ alii non

Expanded text:
catura erant animum regis, admonitus per somnium Iocatura erant animum regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos infantes, sicut Mattheus narrat, occidit. XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam agqui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis uerba, quae alii non
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius enim cogitationi non occurrat quam multa alia terribiliora
regi nuntian potuernt seuuera. seu falsa Aut qui regem in¬
fantem post aliquot annos sibiuel filiis suis aduersaturum
timuerat. Aliquorum magis pro pinquantium periculo¬
rũ terroribus agitatus. ab illa cura mentem abreptam. in a¬
luis proxime cauendis potius occu par& Utergo h& omit¬
tam. illuddico postea quamnihil herodi magirenuntiaue¬
runt eum credere potuisse illos fallaci stelle uisione de¬
ceptos post ea quam non inuenerunt quem natum puta¬
uerant erubuisse ad seredire: atq ita eum timore depulso.
ab inquirendo acperse quendo puero quieuisse: Cum ergo
post purgationem matris eius in hierusalem cum illo uenis¬
sent & eagesta essent intemplo quȩ aluca narrantur. quia
uerba sr̃meonis & annȩ deillo proph&antium cumcepissent
abeis quiccudi erant p̃dican ad pristinam intentionem reuo¬

Expanded text:
cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam, illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in templo quae a Luca narrantur, quia uerba Symeonis et Annae de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant praedicari, ad pristinam intentionem reuo
Abbreviated transcription (Latin):
Natus fuisset. Quomodo potuerint com pl&isdieb
purgationis matris eius. tuto cumillo ascendere intemplũ
utfierent circaeum secundum legem dni quȩ lucas comine¬
morat: quisenim nonuideat &iam illãi unum diem re¬
gem multis occupatum latere potus se: Siaũ illud ueri si¬
mile nonuid&ur quod hero des qui ualde sollicitus exp&¬
tabat quid sibi magi depuero renuntiar&: posttãmul¬
tos dies sesentit in lusum. ut trans actotem pore purgatio¬
nis matris eius: & peracta circa infantem sollemnitate
primo genitoru mintemplo hierusalem. post &iam pro¬
fectionem eorum inegẏptum inmentemilli uenerit.
quererȩ animam pueri & necare tot paruulos Si hoc
ergo mou& omitto dicere quot & quantis occupationib
regiacura distendi potuerit. & perplurimos diesabilla
intentione uel auerti omnino uel inpedin: Neque enim
enumeran possunt causȩ quibus hoc potuent accidere:
Quas tamen multas & magnas esepotuisse. Nemoita rerx
humanarum in expertus est. ut aut neg& aut dubit &:

Expanded text:
natus fuisset, quomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post tam multos dies se sensit inlusum, ut transacto tempore purgationis matris eius et peracta circa infantem sollemnitate primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere, quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut dubitet.