comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hierusalẽ ꝓhibebantur egredi & in gredi regionẽ & emere¬
acuendere & esurier̃ ualde . & multi ex eis fame pirierunt
Etela mauerunt ad symonẽ utdextras acciperent. & dedit illis
Eteiecit eos inde & mundauit arcẽ a contaminationib Etin¬
trauer̃ in eum tertia & uicesia. secundi mensis. anno cente
simo .lxxi. cum laude & ramis palmarũ. & cinaris. & cimbalis.
& nablis. & ymnis & canticis. quia ẽtritus ẽ in imicus magnꝰ
ex isrł. Et constituit ut in om̃ib annis. a gerentur dies hi cũ
l& icia. Et muniuit montẽ templi qui erat secus arcẽ. & habi¬
tauit ibi ipse & quicũ eo erant. Etuidit simon iohannẽ fili¬

Expanded text:
Hierusalem Hierusalem ac vendere, et esurierunt valde, et multi ex eis fame perierunt. Et clamaverunt ad Symonem, ut dextras acciperent, et dedit illis et eiecit eos inde, et mundavit arcem a contaminationibus. Et intraverunt in eam tercia et vicesima secundi mensis anno centesimo primo, cum laude et ramis palmarum et cinaris et cymbalis et nablis et ymnis et canticis, quia contritus est inimicus magnus ex Israhel. Et constituit ut omnibus annis agerentur dies hi cum leticia. Et munivit montem templi, qui erat secus arcem, et habitavit ibi ipse et qui cum eo erant». Non
Abbreviated transcription (Latin):
publicis. Anno primo subsimone summo sacerdote. magno
duce & principe iudȩorum
ndieb illis simon applicuit adgazam & circũ dedit eã castris
& fecit machinas & applicuit ad ciuitatẽ. Etꝑcussit turrẽ
unam & comp̃hendit . & qui eruperunt. erant intra mac hi¬
nam inciuitate. Et factus ẽ motus inciuitate. Etascende¬
runt quierant inciuitate cumuxorib & filiis suꝑ murum
scissis tonicis suis. & clamauer̃ uoce magna postulantes
asimone dextras sibi dari & dixerunt. Non nob̃ reddas
scđm malitias nrãs. sed scđm miseri cordias tuas. & seruiemꝰ¬
tibi. łtflexus simon non debellauit eos eiecit tam̃ eos deci¬
uitate & emundauit ȩcdẽs in quib fuerant simulacra. Et
tunc intrauit in eã cũ ymnis benedicens dñm Et eiecta ex
ea om̃i inmunditia. collocauit in ea uiros quileggem facerent
Etmuniuit eã . & fec̃ sibi habitationẽ: Qui aũ erant in arcȩ

Expanded text:
publicis anno primo sub Simone sacerdote magno publicis anno primo sub Simone sacerdote magno duce et principe Iudaeorum in illis diebus Simon adplicuit ad Gazam et circumdedit eam castris et fecit machinas et adplicuit ad civitatem et percussit turrem unam et conprehendit et qui eruperunt erant intra machinam in civitate et factus est motus magnus in civitate et ascenderunt qui erant in civitate cum uxoribus et filiis supra murum scissis tunicis suis et clamaverunt voce magna postulantes a Simone dextras sibi dari et dixerunt non nobis reddas secundum malitias nostras sed secundum misericordias tuas et flexus Simon non debellavit eos eiecit tamen eos de civitate et emundavit aedes in quibus fuerant simulacra et tunc intravit in ea cum hymnis benedicens Dominum et eiecta ex ea omni inmunditia conlocavit in ea viros qui legem facerent et munivit eam et fecit sibi habitationem qui autem erant in arce
Abbreviated transcription (Latin):
sis & muris . & portis & serris. Et posuit alimenta
inmunitionib. Et eligit simon uiros & misit adde¬
m&rium regẽ ut facer& remissionẽ regioni. quia actus
om̃s trifonis ꝑ direptionem fuerant gesti. Etdem&ri¬
us rex aduerba ista respondit ei & scripsit epistolã talẽ
ex dem&rius simoni summo sacerdoti & amico regũ. &
seniorib & genti iudȩorũ sał. Coronam aureã & baten
quã misistis suscepimꝰ: & paratisumꝰ facere uobiscũ pacẽ
magnã. & scribere p̃positis regis remittere uob quȩ
indulsimus. Quȩcumq enim constituimꝰ uob̵ constant
Munitiones quas ȩdificastis sint uobis . Remittimus
quoq ignorantias & peccata usq inhodiernũ diẽ. Etco¬
ronam quam debebatis. & si quid aliud erat tributariũ
hierusalẽ. iamñsit tributariũ. Et siqui in uob aptis
c̃seribi. inter nr̃os conscribantur & sit internos pax:
Annocentesimo septuagesimo. ab latũ ẽ uigũ gentiũ ab
isrł. Eicepit populus isrł scribere in tabulis & gestis

Expanded text:
is magnis et portis et seris et posuit alimenta in munitionibus et elegit Simon viros et misit ad Demetrium regem ut faceret remissionem regioni quia actus omnes Tryfonis per direptionem fuerant gesti et Demetrius rex ad verba ista respondit et scripsit epistulam talem rex Demetrius Simoni summo sacerdoti et amico regum et senioribus et genti Iudaeorum salutem coronam auream et baen quam misistis suscmagnam et scribere praepositis regis remittere vobis quae indulsimus quaecumque enim constituimus vobis constant munitiones quas aedificastis sint vobis remittimus quoque ignorantias et peccata usque in hodiernum diem et coronam quam debebatis et si quid aliud erat tributarium Hierusalem iam non sit tributarium et si qui in vobis apti sunt conscribi inter nostros conscribantur et sit inter nos pax anno centesimo septuagesimo ablatum est iugum gentium ab Israhel et coepit populus Israhel scribere in tabulis et gestis
Abbreviated transcription (Latin):
nu it regionẽ. Etcongregauit captiuitatẽ multã . & domina¬
tus ẽ gatarȩ. & bethsurae & arcis. Etabstulit inmunditias exea
& nonerat qui resister& ei. Etunus quisq colebat terrã suã cũ
pace. & terra uida dabat fructus suos. & ligna camporum
suũ fructũ. Seniores in plateis sedebant om̃s & debonis terrȩ
tractabant. Et iuuenes induebant segłam & stolas belli.¬
& ciuitatib tribuebant alimonias. Etc̃stituebant eas. ut
ẽẽnt uasa munitionis. quo adusq nominatũ ẽ nom̃ gloriȩ
eius usq ad extremũ terrȩ. Fecit pacem super terrã. & l&a
tus isrł l&itia magna. & sedit unus quisq subuitȩ sua. &
sub ficulnea sua. nec erat quieos terrer&. Defecit inpugnans
eos suꝑ terram: Reges contritis indieb. illis. & c̃firmauit om̃s
humiles populi. & legẽ exquisiuit. &bstulit omnẽ iniquũ &¬

Expanded text:
uit regionem et congregavit captivitatem multam et dominatus est Gazarae et Bethsurae et arci et abstulit inmunditias ex ea et non erat qui resisteret ei et unusquisque colebat terram suam cum pace et terra dabat fructus suos et ligna camporum fructum suum seniores in plateis sedebant omnes et de bonis terrae tractabant et iuvenes induebant se gloriam et stolas belli civitatibus tribuebat alimonias et constituebat eas ut essent vasa munitionis quoadusque nominatum est nomen gloriae eius usque ad extrt Israhel laetitia magna et sedit unusquisque sub vite sua et sub ficulnea nec erat qui eos terreret defecit inpugnans eos super terram reges contriti sunt in diebus illis et confirmavit omnes humiles populi sui et legem exquisivit et abstulit omnem iniquu
Abbreviated transcription (Latin):
unchelias iussudĩ uasa eius repleuit &apud ipsam alienigenã
hospitatus gentilium escis iuixit: quod fieri nonliceret ni¬
silex sp̃italiter datafuissec Dum enim quȩ dẽc in lege qua¬
si non munda in cibo damnantur: procul dubio mores ho¬
munda sunt mundis: coinquinatis aũt &inmundis: nihil est

Expanded text:
unc Elias jussu Dei vasa ejus replevit, et apud ipsam alienigenam hospitatus escis gentilibus vixit, quod fieri non liceret, nisi lex spiritualiter data fuisset. 2. Dum enim quaedam in lege, quasi non munda, in cibo damnantur, mores homunda sunt mundis. Coinquinatis autem et infidelibus nihil est
Abbreviated transcription (Latin):
posuerunt suꝑ altare . & accenderunt lucernas quae
sup candelabrũ erant. & lucebant intemplo. Posuer̃¬
q: suꝑ mensã panes . & appenderunt uela. & consum¬
mauerunt om̃a opera quȩ fecerunt. Et ante matu¬
tinũ surrexerunt. quinta &uicesima mensis noni. hic
mensis casleu. centesimi quad ragesimi octaui anni.
contaminauer̃ illud gentes. in ipsa renouatũ est. in

Expanded text:
posuerunt super altare, et accenderunt lucernas quae posuerunt super altare, et accenderunt lucernas quae super candelabrum erant, et lucebant in templo. Et posuerunt super mensam panes et adpenderunt vela et consummaverunt omnia opera quae fecerunt et ante matutinum surrexerunt quinta et vicesima mensis noni hic mensis casleu centesimi quadragesimi octavi anni contaminaverunt illud gentes in ipsa renovatum est in
Abbreviated transcription (Latin):
ta. scider̃ uestim̃ta sua & planxer̃ planctu magno.
& imposuer cinerẽ suꝑ capita sua. & cetiderunt in
faciem suꝑ terrã. & exclamauer̃ tubis signorum &
clamauerunt incelum.
unc ordinauit iudas uiros. ut pugnarent aduer¬
sus eos qui erant in arce. donec mundarent scã
Et elegit sacerdotes sine macula. uoluntatem haben¬
tes in lege đĩ . & mundauerunt scã . Et tulerunt la¬
pides contaminationis. in locũ inmundũ. Et cogi¬
tauit de altari holo caustorum quod profanatũ
erat. quid de eo facer&. Et incidit illi consilium
bonũ. ut destruer& illud. ne forre c&̃ illis in ob¬
probrium. quia contaminauerunt illud gentes. Et
demoliti sunt illud. & reposuer̃ lapides inmonte do¬
scđm legem . & aedificauerunt altare nouum. scđm
illud quod fuit prius. Et aedificauerunt scã. & quae
intra domũ intrinsecus. & edem & atria scĩ ficauerunt
Et fecerunt uasa scã noua. & intulerunt candelabrũ
& altare incensorũ. & mensam intemplũ. & incensum

Expanded text:
planctu magno et inposuerunt cinerem et ceciderunt in faciem super terram et exclamaverunt tubis signorum et clamaverunt in caelum tunc ordinavit Iudas viros ut pugnarent adversus eos qui erant in arce donec emundarent sancta et elegit sacerdotes sine macula voluntatem habentes in lege Dei et mundapides contaminationis in locum immundum. Et cogitavit de altari holocaustorum, quod profanatum erat, quid de eo faceret; et incidit illi consilium bonum, ut destrueret illud, ne forte esset illis in obprobrium, quia contaminaverant illud gentes; et demoliti sunt illud et reposuerunt lapides in monte dosecundum legem et aedificaverunt altare novum secundum illud, quod fuerat prius, et aedificaverunt sancta, et quae intra domum intrinsecus et aedem et atria sanctificaverunt. Et fecerunt vasa sancta nova et intulerunt candelabruet altare incensorum, et mensam in templo, et incensum
Abbreviated transcription (Latin):
recreatoris non simul erant producenda:
Ideoq: sidicimus hoc ad eundemre uoluitur
memorataque stio finemut apellationem
dieiꝓsignificatione temp&is. intellegamus
illius uidelic& quo hȩc ds̃ in principiosimul omnia
dicit. tempus intellegimus illud designatũ.
quando ante omnem diem huius scłifac¬
ta sunt omnia simul facilis patet sen us. Quod
& herbaomnis & arb& in ipsuis terrȩ substan¬
tia sit causaliter facta: prius quã uisibi liter
irentur aut germinar ent & terra :.
Sinautem apellationem diei qđ consequentius
arbitramur ꝓsignisicatione positam accipi¬
amus tem pois illius. in quõm uidus iste
ꝑsex dies factus & or natus est: possumus inte
legere : quia nunc apertius scriptura uoluerit & pli¬
care quo modo supradixerit. quia protulit ter sa
her bam uirentem. & alferentem se men iuxtage¬
nus suum lignũq: faciens fructum: Non enim sicin
primos dio rerum hec terra produxit: Quomo¬

Expanded text:
re Creatoris non simul erant producenda; re Creatoris non simul erant producenda; ideoque si hoc dicimus, ad eumdem revolvitur memorata questio finem, ut appellationem diei pro significatione temporis positam intelligamus, illius videlicet, quo haec Deus in principio simul cuncta dicit, tempus intelligimus illud designatum, quando ante omnem hujus sata sunt omnia simul, facilis patet sensus, quod et herba omnis et arbor in ipsius terrae substantia sit causaliter facta, priusquam visibiliter orirentur aut germinarent ex terra. Sin autem appellationem diei, ut consequentius arbitramur, pro significatione positam accipiamus temporis illius, in quo mundus iste per sex dies factus et ornatulligere quia nunc apertius Scriptura voluerit explicare quo modo supra dixerit quia protulit terra herbam virentem et afferentem semen juxta genus suum, lignumque faciens fructum. Non enim sic in primordio rerum haec terra produxit quomo
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura diem protempore posuit quomodo & aposto¬
lus cũait: Ecce nunc dies salutis. Nonunũ spe cia liter
diem sed totum signisicat tempus hoc quȩ inpre¬
sentiuita proeternu salute labor a mus : Et pro¬
pheta non de unospecialiter die sed plurimotero¬
pore diuinȩ gratiȩ dicit indie illa audient sur di
uerbalibri Cete rum difsicile intellectuest
quo modo inuno die fecerit bĩs cȩlũ & terram.
& omne uir gultum agriomnemq: herbam regio¬
nis: nisi forte dixerimus. quod inmateria infor mi.
pariter omnis creatura facta sit iuxtahoc quod scip¬
tũ est Quiuiuit ineternũ creauit omniasimul:
Sed & hocutiq ante omnem: diẽ huius scłi fecit.
cumin principio celũ c. reauit & tes ram quan¬
do & siterraerat inanis & uacua & tenebre super
abyssum in ipsis tamen terrȩ & abyssi idestaquoc¬
rũ natura quasiper substantiam seminalem simul
condita latebat. quȩ postmo dum &xhuius ope¬

Expanded text:
Scriptura diem pro tempore posuit, quomodo et ApostoScriptura diem pro tempore posuit, quomodo et Apostolus, cum ait: Ecce nunc dies salutis , non unum specialiter diem, sed totum significat tempus hoc quo in praesenti vita pro aeterna salute laboramus. Et propheta non de uno specialiter die, sed de plurimo tempore divinae gratiae dicit: In die illa audient surdi verba libri hujus . Caeterum difficile intellectu est quomodo in hoc die fecerit Deus coelum et terram et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, nisi forte dixerimus quod in materia informi pariter omnis creatura sit facta, juxta hoc quod scriptum est: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul , sed hoc utique ante omnem diem hujus saeculi fecit, cum in principio coelum creavit et terram, quando et si terra erat inanis et vacua, et tenebrae erant super abyssum, in ipsius tamen terrae et abyssi, id est, aquarum natura quasi per substantiam seminalem simul condita latebant, quae postmodum ex his ope
Abbreviated transcription (Latin):
STE CEMERATIONES CELIETTERRE. QUANDO
cre atȩ sunt: Hec conclusione scriptura scã tangit
eos. quimundum sine initio semper fuisse ad firmani
uel qui factũ quidẽ adõ ꝑutant uerũ &x mate¬
fuerit creatori: Dicit enim generationes cȩli&
terrȩ. Ipsumor dinẽ diuinȩ institutionis quo &na¬
tus eꝵ ꝑope rasex dierũ adillamusq perfectiont̃
quȩ superius est designacta peruenit: Iuxta qđ
inde calogo legis sue dixit ipse conditor: Sex enim
diebus fecit dñs cȩlum & terram mare & omnia
quȩ ineis sunt: Quoduero sequitur: indie quofe¬
quã oriretur interra omnemq herbam regionis prius¬
quam germinaret: Nequaquã memoratȩ dĩ senten¬
tiȩ uides: deb& aduersum: Sed aper te intellegiqui¬
adiem hoclo co scriptura proomnullo tempose po¬
suit quo primor dialis creatura for mataest: Neque
enim inuno quo lib& sex dierũ celum factũ. uel side¬
ribus in lustratum & ter ra est sepaerata ab aquisat¬
q: arboibus & herbis consita: Sedmore s ibi solito

Expanded text:
t generationes coeli et terrae quando creatae sunt. Hac conclusione Scriptura sancta tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel qui factum a Deo quidem putant, verum ex matefuerit Creatori. Dicit enim generationes coeli et terrae, ipsum ordinem divinae institutionis, quo ornatus eorum per opera sex dierum ad illam usque perfectionem, quae superius est designata, pervenit, juxta quod in Decalogo legis suae dixit ipse Conditor: Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt ; quod vero sequitur: In die quo fequam oriretur in terra omnemque herbam regionis priusquam germinaret, nequaquam memoratae Dei sententiae videri debet adversum, sed aperte intelligi, quia diem hoc loco Scriptura pro omni illo tempore posuit quo primordialis creatura formata est. Neque enim in uno quolibet sex dierum coelum factum est, vel sideribus illustratum, et terra est separata ab aquis, atque arboribus et herbis consita; sed more sibi solito
Abbreviated transcription (Latin):
erat constitu en da mensura: actum est uespe¬
re & mane. dies quartus Haec uespera illa memo¬
ranla. in qua populus dĩ inȩgypto incelebrationẽ
paschȩ agnum optulit: hoc mane quod primum
post ex cossum longe seruitutis lugum coepto lib̾¬
tatis ltinere uidit: Ecriptum ẽ enim. dicente dño
ad moxsen: Censis iste uobis principium
mensiũ. primus erit. lnm̃sib anni: Decima die
mensis hauus. t ollat cinus quisq agnũ ꝑsamilias
& domus suas & seruabitis eum usque adquar¬
bique eum iuniuersa maltitudo filiorum issł
ad consum manda paschȩ legalissa cramenta. dñs noster
poste sum agni typice . mysteria nobis sui corporis
& sanguinis cȩlebranda initiauit
uolucescen

Expanded text:
erat constituenda mensura. Factumque est vespeerat constituenda mensura. Factumque est vespere et mane dies quartus. Haec est vespera illa memoranda, in qua populus Dei in Aegypto in celebrationem paschae agnum obtulit, hoc mane quod primum post excussum longae servitutis jugum, coepto libertatis itinere vidit. Scriptum est enim, dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium, primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus, tollat unusquisque agnum per familias et domos suas, et servabitis eum usque ad quarbitque eum universa multitudo filiorum Israel ad consummanda paschae legalis sacramenta, Dominus noster post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sanguinis celebranda initiavit; quo lucescen
Abbreviated transcription (Latin):
martis duob: ferus annissolarib:. circuitu cęli
expleto. adeadem loca siderum quib fueran
antea redire : Luna quoque cum duo decies spatia
sui cursus peregerit. annum facit communem. idẽ
concor clare circuitus: tertio quoque uł secundo
anno: tertium decimum addit mensem. quẽ em bo¬
Il.s. mum uocant annum calculatores:
tura multoties repetit. quoduidit ds̃ bona esse
quȩ fecit. ut hinc in formaretur pietas fidelium:
non prohumano sensu quisepe etiam bonis rebus of¬
fenditur: quarum causas atque ordinem nescit. decre¬
atura uisibili atque inuisibili iudicare : Oel laudan¬
tiłõ credere & cedere: Tanto quisque facilius
aliquid
ꝓficiendo cognoscit. quanto
religi¬
osius : ante quam cognosceret
didit Uidit ergo ds̃ quod een
bona quȩ fecit qm̃ quȩ facienda placebant ut fie¬
rent. facta placuere ut manerent : quantum cuiq
rei existendi siue manendi. atanto fecbycatore fu¬

Expanded text:
Martis duobus fertur annis solaribus circuitu coeli Martis duobus fertur annis solaribus circuitu coeli expleto, ad eadem loca siderum, quibus fuerant antea redire. Luna quoque cum duodecies spatia sui cursus peregerit, annum facit communem, id esconcordare circuitus, tertio quoque vel secundo anno, tertium decimum addidit mensem, quem embolismum vocant annum calculatores, tura multoties repetit, quod vidit Deus bona esse quae fecit, ut hinc informaretur pietas fidelium, non pro humano sensu, qui saepe etiam bonis rebus offenditur, quarum causas atque ordinem nescit, de creatura visibili atque invisibili judicare, sed laudanti Deo credere et cedere. Tanto enim quisque facilius aliquid proficiendo cognoscit, quanto religiosius, antequam cognosceret, didit. Vidit ergo Deus quod essent bona quae fecit, quoniam quae facienda placebant ut fierent, facta placuere ut manerent, quantum cuique rei existendi, sive manendi, a tanto fabricatore fu
Abbreviated transcription (Latin):
Completo adliteram quoq. ꝓphȩtȩ uerbo quidix̃:
Fecit lunam intempore. solcognouit occasũ suum:
tellȩ quoquȩ excepto eo quod supra diximus : qui¬
auel sua specie. quȩ sit futura qualitas aeris.
uł suo cursu. quanta sit uigilia noctis oftendun.
Sune iisigna e tempora. quia hae incȩlum
uenientes. a estiuatempora. ille de signanz hi¬
berna: Sunt &indies: quia istȩ uernis diebus
solem: illȩ comitantur autum nalib: Qunit & in
annos : quia quȩ nunc. uerbi gratia. in ȩ qui noctio
uerno matutinȩ oriuntur: Ipsae omnibus annis
in eodem ȩquinoctio incęli faciem ueniunt: Que
nunc insolstitio uespere uelmane: hȩc semꝑ h illo
eisdem temporis oriuntur: Ged &quȩ dam sun
stellȩ. quas planetas. idẽ errantes uocant astro lo¬
gi: quȩ maiores annos suo circuitu facioo. quo ad
eundem caeli locum redeune: Nam stella quȩ sa¬
tur ni dicitur xxx annis: Quȩ iouis .xii: quȩ¬

Expanded text:
completo ad litteram quoque prophetae verbo, qui dixit: completo ad litteram quoque prophetae verbo, qui dixit: Fecit lunam in tempora, sol cognovit occasum suum . Stellae quoque, excepto quod supra diximus, quia vel sua specie quae sit futura qualitas aeris, vel suo cursu quota sit vigilia noctis, ostendunt; sunt in signa et tempora, quia hae in coelum venientes aestiva tempora, illae designant hiberna. Sunt et in dies, quia istae in vernis diebus solem, illae comitantur autumnalibus. Sunt et in annos, quia quae nunc verbi gratia in aequinoctio verno matutinae oriuntur, ipsae omnibus annis in eodem aequinoctio in coeli faciem veniunt; quae nunc in solstitio vespere vel mane, hae semper in illo eisdem horis oriuntur. Sed et quaedam sunt stellae quas planetas, id est, errantes vocant astrologi, quae majores annos suo circuitu faciunt, quae ad eumdem coeli locum redeant. Nam stella quae Saturni dicitur, triginta annis, quae Jovis du
Abbreviated transcription (Latin):
ra & dies &annos: Cȩperun namque discerni
temporum uices: ex quosol die quarto mundi nascen¬
tis. amedio ꝓcedens orientis. aequi noctium uernale
suo consecrauit exortu: & cottidianis profectibus.
ad alta çȩli culmina scandendo: rursumq asol stitia¬
li uerticẽ. ad infima paulatim descendendo: Nec
mora. ab infimis hibernisque locis. ȩ qui noctiales
gyros repetendo: discretis temporib quatuor no¬
tissimis. dieb prȩfinitis anni spatium compleuit:
ed & luna uespere plena apparens: eaquȩ incele¬
brationem pas chȩ seruanda erant tempora: pnmo
suo prȩfix̃ ascensu: Ipsa ẽ enim hora. quam non solũ
antiquus ille dĩ populus: sed & nos hodie primam in
agendo pascha ser uamus: Cumȩ qui noctu
die transcenso. plena uespereluna. hoc ẽ quarta
decima. in fec ciem cęli prodierit: Nam mox post
hȩc ut dominicus dies aduenerit: aptum hoc cele¬
brandȩresur rectionis dominicȩ tempus instabit:

Expanded text:
ra, et dies et annos. Coeperunt namque discerni ra, et dies et annos. Coeperunt namque discerni temporum vices ex quo sol die quarto mundi nascentis, a medio procedens orientis, aequinoctium vernale suo consecravit exortu, et quotidianis profectibus ad alta coeli culmina scandendo, rursumque a solstitiali vertice ad infima paulatim descendendo, ne mora ab infimis hibernisque locis aequinoctiales gyros repetendo, discretis temporibus quatuor notissimis diebusque praefinitis anni spatium complevit. Sed et luna vespere plena apparens, ea quae in celebrationem paschae servanda erant tempora primo suo praefixit ascensu. Ipsa est enim hora qua non solum antiquus ille populus Dei, sed et nos hodie primam in agendo pascha servamus, cum aequinoctii die transcenso, plena vespere luna, hoc est, quarta decima, in faciem coeli prodierit. Nam mox post haec ut Dominicus dies advenerit, aptum hoc celebrandae resurrectionis dominicae tempus instabit,
Abbreviated transcription (Latin):
& prȩ eẽn diei acnocti. & diuiderenz lucẽ actenebras:
Hec & luminarib: magnis. & destellis intellegi pos¬
sunt : eatantum distinctione. ut quod dictũ est.
& prȩ eeñt diei. ad solem specialiter. Quod sub¬
iunctum. & nocti. allunam & stellas pertineat
Quod uõ subinfertur. &diuiderent lucem actenebras.
omnib: ȩquȩ siderib conueniat: quȩ ubi cumque
incedunt. lucem secum circum ferunt: Ubi autem¬
inautem
absunt. tenebrosa cuncta relinqunt: Ginautem
quȩrit aliquis. quale potuerit eẽ lumen diurnum
ante creationem siderum: non ab re ẽ credi. quod
tale fuerit: Quale uidemus cotidiȩ mane. ad proxi¬
mante. scilicet solis ortu. Sed necdum terris appa
rente : Quando lucet quidem obtusis stellarum
raduis diẽs: scdminime adhuc dicitur solortus reful¬
get: Vnde nulla tunc eẽ discretio temporum:
prȩter diei solum & noctis poterat: Merito que
factis siderib dictum ẽ: Et sint insigna & tempo¬

Expanded text:
et praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem aet praeessent diei ac nocti, et dividerent lucem aHaec et de luminaribus magnis et stellis intelligi possunt: ea tantum distinctione, ut quod dictum est, Et praeessent diei, ad solem specialiter; quod subjunctum, et nocti, ad lunam et stellas pertineat. Quod vero subinfertur: Et dividerent lucem ac tenebras, omnibus aeque sideribus conveniat: quae ubicunque incedunt, lucem secum circumferunt; ubi autem absunt, tenebrosa cuncta relinquunt. Sin autem quaerat aliquis quale potuerit esse lumen diurnum ante creationem siderum, non ab re est credi quod tale fuerit quale videmus quotidie, mane approximante scilrente, quando lucet quidem obtusis stellarum radiis dies, sed minime adhuc donec sol oriatur, refulget. Unde nulla tunc esse discretio temporum praeter diei solum et noctis poterat, meritoque factis sideribus dictum est: Et sint in signa et tempo
Abbreviated transcription (Latin):
eas infirmamento çȩli: Luminare maius. est
sol. nonsolum formasui qualis cumque ẽ corpo¬
ris: sed etiam magnitudine luminis. qua &ip¬
sum luminare minus. & stellas in lustrare cre¬
ditur: Mlaius est etuirtute ardoris. quamun¬
dum calefecit exortum: cum prȩteritis ante
eius creationem diebus. nil omnino caloris
habuis set Quoꝰ aũ aequalis uniusq magni¬
tudinis luna cum sole cernitur : exeo fieri
dicunt. quod ille multo longinquor aterris
atque altior. quam luna incedat: Ideoque mag¬
nitudo eius quantasit. nequaquam a nobis
quiinterris degimus ualeat dinosci Om¬
a enim longius posita: solent breuiora uiden:
Et luminare inquit minus ut prȩ eẽt nocti.
et stellas. & posuit eas infirmamento çȩli:
Quia & silunam omni mensȩ sialiquoties &stellas
maiores indie uideri contingat : Ne quaquam eas
diei: sed nocti solum modo lucil solatium aliquod
adferrł certissimum ẽ: Utlucerent suꝑ terram:

Expanded text:
eas in firmamento coeli. Luminare majus est eas in firmamento coeli. Luminare majus est sol, non solum forma sui qualiscunque est, corporis, sed etiam magnitudine luminis, qua et ipsum luminare minus et stellas illustrare creditur. Major est et virtute ardoris, qua mundum calefecit exortus, cum praeteritis ante ejus creationem diebus nihil omnino caloris habuisset: quod autem aequalis uniusque magnitudinis luna cum sole cernitur, ex eo fieri dicunt, quod ille multo longinquior a terris atque altior quam luna incedat; ideoque magnitudo ejus quanta sit, nequaquam a nobis, qui in terris degimus, valeat dignosci. Omnia enim longius posita solent breviora videri. Et luminare, inquit, minus ut praeesset nocti, et stellas; et posuit eas in firmamento coeli; quia etsi lunam omni mense si aliquoties et stellas majores in die videri contingat, nequaquam eas diei, sed nocti solummodo, lucis solatium aliquod afferre certissimum est. Ut lucerent super terram,
Abbreviated transcription (Latin):
oportunis in luminant terram Nam que ali¬
quotiens nebulosus obsiftit aer. neuellunȩ cũ
paruaẽ: uel stellarum lumenterris appareat:
Sed &ortus sol. lunam stellasq maiore lumine¬
ne terram inluminent impedit Unde & nom̃
latine accepit: quod solus obtusis una ftellis
cum luna perdiem terris fulgeat: Fecit que
duo magna luminariec: Luminarice magna pos¬
sumus accipere. nontam aliorum comparatione.
quam suo munere: Et est cȩlum magnum. &ma¬
re magnum: Nam &magnus sol. qui complet
orbem terrarum suo calore. ulluna suo lumi¬
ne ꝯ quȩ biquacumq parte fuerina çȩli in lu¬
minant omnia: Raeque spectantur acunctis:
Exemplum magnitudinis eorum euidens. quoel
omnibus hominibus orbis ipsorum idem uidet᷑:
Nam si longe positis minor uideretur . & ꝓpͥus con¬
stitutis maior refulgeret. proderet exiguitatis in¬
ditium: Numinare maius ut prȩeẽt diei: & lumi¬
nare minus ut prȩeẽt nocti & stellas. & posuit

Expanded text:
opportunis illuminant terram. Namque aliopportunis illuminant terram. Namque aliquoties nubilosus obsistit aer, ne vel lunae, cum parva est, vel stellarum lumen terris appareat; sed ne terram illuminent impedit: unde et nomen Latine accepit, quod solus, obtusis stellis una cum luna, per diem terris fulgeat. Fecit Deus duo magna luminaria. Luminaria magna possumus accipere, non tam aliorum comparatione, quam suo munere, ut est coelum magnum, et mare magnum. Nam et magnus sol, qui complet orbem terrarum suo calore, vel luna suo lumine: quae in quacunque parte fuerint coeli, illuminant omnia, et aeque spectantur a cunctis. Exemplum magnitudinis eorum evidens, quod omnibus hominibus orbis ipsorum idem videtur. Nam si longe positis minor videretur, et propius constitutis major refulgeret, proderet exiguitatis indicium. Luminare majus ut praeesset diei, et luminare minus, ut praeesset nocti, et stellas; et posuit
Abbreviated transcription (Latin):
sionem habens horarum: ut pute quia lumine
primario adhũc generaliter omnicc replente.
Nullumq capud habente : quod nunc desole ac¬
cipit : Nusquam radu ardentiores in luxerant:
Hulla subcaute ułarbore. quasi remotior um¬
bra frigebat: Sed& excepta adnotatione
temporum. sintluminaria insigna. huius uitȩ
usib necessaria: quȩ uel naute inguber nando
uł indesertis aethiopiȩ harenosis . quiq uian¬
tes obseruant: ubi leuissimo uenti inpulsu.
cuncta mox quȩ inuenta fuerant iterantium uesti¬
gia complanantur: Ideoque nonminus illis in re¬
gionib euntes: qͣam qui inmari nauigant: nocte
dieque signis egent siderum: Qunt item in signa.
quia nonnum quam aerisquoque qualitas quȩsit
uentura horum contem platione uidemus :
Cluceanz infirmamento çęli. & inluminent t̾rã:
Et factum est ita: Cemper quidem luminaria in
firmamento çȩli lucent ut diximus & ꝓxima
ei loca. claro lumine ꝑfundun: Sedtem poribus

Expanded text:
sionem habens horarum, ut pote quia lumine sionem habens horarum, ut pote quia lumine primario adhuc generaliter omnia replente, nullumque caput habente, quod nunc de sole accipit, nusquam radii ardentiores illuxerant, nulla sub caute vel arbore quasi remotior umbra frigebat. Sed et excepta adnotatione temporum sunt luminaria in signa hujus vitae usibus necessaria, quae vel nautae in gubernando, vel in desertis Aethiopiae arenosis quique viantes observant, ubi quam levissimo venti impulsu cuncta, mox quae inventa fuerint, itinerantium vestigia complanantur. Ideoque non minus illis in regionibus euntes, quam qui in mari navigant, nocte dieque signis egent siderum. Sunt item signa quibus nonnunquam aeris quoque qualitas quae sit ventura horum contemplatione praevidemus. Ut luceant in firmamento coeli, et illuminent terram; et factum est ita. Semper quidem luminaria in firmamento coeli lucent, ut diximus, et proxima ei loca claro lumine perfundunt, sed temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
ris. exorta sidera cum additamento lucis mun¬
do attulerunt : ut difuntio quoque temporũ
labentium perea possit dinosci Unde sequi¬
tur : Etsint insigna & tempora. & dies Rannos:
Quia nimirum priusquam sidera fierent. non
erat quibus ordo temporum ad notaretur in¬
dicus: Non erat unde meridiana hora di nos¬
ceretur: ante quam sol medium cȩli concenderet
igneus orbem: Nonunde cȩterȩ diei noctis que
signarentur hore: donec astra polum. aequali
hiter se sorte: die noctuque diuiderent: Suit
ergo luminaria insigna & tempora Edies Rannos
non quod aconditione eorum tempora cȩperin
quȩ constat coepisse a principio. quofecit cds cȩlum
& terram. uł dies &anni: quioriginem sumpsis se
noscuntur. Ex quo dixit ds̃. fiat lux & facta ẽ lux :
Sedquia ꝑortus eorum siue transitus: ꝑtemporũ
ordo dierumq: annorumq: signatur : Namto¬
tum illud triduum superius: Indiscreto cursus
sui processu transierat. Nullam penitus dimen¬

Expanded text:
ris exorta sidera cum additamento lucis munris exorta sidera cum additamento lucis mundo obtulerunt, ut distinctio quoque temporum labentium per ea posset dignosci; unde sequitur. Et sint in signa et tempora, et dies et annos. Quia nimirum priusquam sidera fierent, non erat quibus ordo temporum adnotaretur indiciis; non erat unde meridiana hora dignosceretur, antequam sol medium coeli conscenderet igneus orbem; non unde caeterae diei noctisque signarentur horae, donec astra polum aequali inter se sorte die noctuque dividerent. Sunt ergo luminaria in signa et tempora et dies et annos, non quod a conditione eorum vel tempora inciperent, quae constat coepisse a principio quo fecit Deus coelum et terram; vel dies et anni, qui originem sumpsisse noscuntur ex quo dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; sed quia per ortus eorum sive transitus temporum ordo dierumque annorumque signatur. Nam totum illud triduum superius indiscreto cursus sui processu transierat, nullam penitus dimen
Abbreviated transcription (Latin):
die tertio. terra herbis ẽ arboribusq uestita.
non cedor natum eius: sed ad ipsam utita dxx¬
erim figurae eius super ficiem pertinet:
¶Dixit ergo ds̃:
Fiant luminaria infirmamento
çȩli : ut diuidant diem ac noctem: Ea uidelicet¬
diuisione : qua in sequentibus explicatur aꝑtius:
Vtsol quidem diem: luna uero & stellȩ. noctem
in lustrenz : Hoc enim factis sideribus. alaug¬
mentum primariae lucis accessit. Ut etiam
nox luminosa procederet: uł lunȩ̨ utique splen¬
dore ułstellarum. uelutroque in radiata: que
ea tenus nil prȩter tenebras nouerat antiquees
Nam & si nobis sepissime nox tenebrosa uideatur
& çȩca. obscurato udelicet nebulosis turbimbus
aere. quiterrȩ ꝓximus ẽ. superiora tamen illa
spatia quȩ aetheris nomine censentur : Ratur¬
bulento hoc aere. usque ad sidereum ꝑtingunt
Caclum : semper obsiderum circũ euntium reddun¬
tur lucida fulgorem: Ced & hoc diuini mune¬

Expanded text:
die tertio terra herbis est arboribusque vestita, die tertio terra herbis est arboribusque vestita, non ad ornatum ejus, sed ad ipsam, ut ita dixerim, figurae ejus superficiem pertinet. Dixit ergo Deus: Fiant luminaria in firmamento coeli, ut dividant diem ac noctem. Ea viddivisione, quae in sequentibus explicatur apertius, ut sol quidem diem, luna vero et stellae noctem illustrent. Hoc enim factis sideribus ad augmentum primariae lucis accessit, ut etiam nox luminosa procederet, vel lunae utique splendore, vel stellarum, vel utroque irradiata, quae eatenus nihil praeter tenebras noverat antiquas. Nam etsi nobis saepissime nox tenebrosa videtur, et caeca, obscurato videlicet nebulosis turbinibus aere qui terrae proximus est, superiora tamen illa spatia, quae aetheris nomine censentur, et a turbulento hoc aere usque ad sidereum pertingunt coelum, semper ob siderum circumeuntium reddunt lucida fulgorem. Sed et hoc divini mune
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt in terra. per fectȩ. hoc ẽ iuuenalis
in formi. congruam ꝓcedit ad formam: Post quã
enim ante omnem huius sȩculi diem. cȩlum tenã
& aquam ds̃ creauit: hoc est superiorem illum
& spiritalem cum suis in colis mundum. & infor¬
mem totius huius mundi materiam: luxtec
hoc quod scriptum ẽ: Quiuiuit inȩternum.
creauit omnia simul. Primo huius sȩculi diẽ
lucem fecit: quȩceteras creaturas speciei capa¬
ces redderet: Qecundo firmamentũ cȩli: su¬
periorem uidelleet huius mundi partem. In ec¬
quarum medio solidauit: Tertio in inferion¬
bus. mareꝰ terras. suis discreuit finibus: ccerem¬
que suis in locis cedente aqua diffudit: Opor¬
tuit ergo uteodem quocreata sun ordine:
profectum caperent elementa amplioris or¬
natus Idẽ quarto die cȩlum luminaribus in¬
signi retur: Quinto aer. &mare Sexto ter¬
rec suis impleretur animantibus: Nam quod

Expanded text:
facta sunt in terra, perfecte, hoc est, juvenilis facta sunt in terra, perfecte, hoc est, juvenilis informi congruam procedit ad formam. Postquam enim ante omnem hujus saeculi diem coelum et terram et aquam Deus creavit, hoc est, superiorem illum et spiritalem cum suis incolis mundum, et informem totius hujus mundi materiam, juxta hoc quod scriptum est: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul ; primo hujus saeculi die lucem fecit, quae caeteras creaturas specie capaces redderet. Secundo firmamentum coeli, superiorem videlicet hujus mundi partem, in aquarum medio solidavit. Tertio in inferioribus mare terrasque suis discrevit finibus, aeremque suis in locis, cedente aqua, diffudit. Oportuit ergo ut eodem quo creata sunt ordine profectum caperent elementa amplioris ornatus, id est, quarto die coelum luminaribus insigniretur. Quinto aer et mare, sexto terra suis impleretur animantibus. Nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
Etait. germin&e
terra herbam uirentem :¬
iuxta genus suum: cuius semen
Sin semet ipso sit super terram: Et factum ẽ iteo
SEtprotulit herbam uirentem. &afferentẽ sem̃
suxta genus suum: Liignum que faciens fructũ:
E& habens unum quodq sementẽ secundũ speci¬
sem suam: Et uidit ds̃ quodeẽt bonum: factũ
si que ẽ uespere & mane dies tertius:
Natet ex his dĩ uerbis: quiauerno tempore mun¬
Idiẽ perfectus ornatus: In hoc enim solenz her¬
bȩ uirentes apparere in terra: & ligna pomifera
stari: Simulq notandum. quod ñ prima herba¬
rum arborũq germina desemin&: sed ꝓdiere
de terra: Nam acdunam conditoris iussionem:
terra quȩ arida apperebat. repente herbis cõpta
& nemoribus ẽ uestita florentib atque hȩc con¬
tinuo. sui quȩq generis poma exsese. ac semi¬
na ꝓduxerunt: Oportebat enim. ut formaquȩq:
rerum adimperium dñ primo perfecta pro¬
ceret : quomodo & homo ipse ꝓpt̃ quem om̃a

Expanded text:
Et ait: Germinet Et ait: Germinet terra herbam virentem eiuxta genus suum cuius semen in semet ipso sit super terram et factum est ita et protulit terra herbam virentem et adferentem semen iuxta genus suum lignumque faciens fructum et habens unumquodque sementem secundum speciem suam et vidit Deus quod esset bonum factumque est vespere et mane dies tertius. Patet ex his Dei verbis quia verno tempore mundi est perfectus ornatus. In hoc enim solent herbae virentes apparere in terra, et ligna pomifera stare. Simulque notandum quod non prima herbarum arborumque germina de semine, sed prodiere de terra. Nam ad unam Conditoris jussionem, terra, quae arida apparebat, repente herbis compta, et nemoribus est vestita florentibus, atque haec continuo, sui quaeque germinis poma ex sese ac semina produxerunt. Oportererum ad imperium Domini primo perfecta procederet, quomodo et homo ipse, propter quem omnia
Abbreviated transcription (Latin):
nomen accepit: In de dictum
latine: quod a¬
nimantium pedib teratur:
Congregati
os. cunctas aquarum congregationes: siue sal¬
sȩ: seu sint dulces. appellaridicunt maria:
Itapte : qui prius propter continuationem om¬
nium quȩ in terrissim aquarum: in locum
unum eas dixit congregatas. Nunc Rearum con¬
gregationes pluraliter nominat : &hȩx appel¬
lari marice pluraliter dicit Propter uidelicet
multi fidos earundem sinus: quidiuersa ꝓ
regionum uocabulis &ipsi nomina sortiuntur:
Etuidit ds̃ quod eẽt bonum: Necdum terra
germinabat. neclum uł ipsa uelaquȩ animan¬
tia uiua produxerunt: Etantum uidere dicit᷑
ds̃ quodeẽt bonum. Cedentib aquis apparuis¬
se aridam: Quia uidelicet &quȩ estimator
uniuersitatis. prȩuidens quȩ futura sunt: quae¬
summus per feciam laudat: quȩ ad huc inpn¬
mi operis exordiasunz. Hecmirum apud quẽ
rerum perfectio: non in consum matione o¬
perisd sedinsuȩ ẽ pre distinatione uoluntatis:

Expanded text:
nomen accepit; inde dicta nomen accepit; inde dicta Latine, quod animantium pedibus teratur. Congregatioos cunctas aquarum congregationes sive salsae, seu sint dulces, appellari dicunt maria. Et apte qui prius propter continuationem omnium quae in terris sunt aquarum in locum unum eas dixit congregatas, nunc et earum congregationes aquarum pluraliter nominat, et haec appellari maria pluraliter dicit, propter videlicet multifidos earumdem sinus, qui diversa pro regionum vocabulis et ipsi nomina sortiuntur. Et vidit Deus quod esset bonum. Necdum terra germinabat, necdum vel ipsa, vel aquae animantia viva produxerant, et tamen videre dicitur Deus quod esset bonum, cedentibus aquis, apparuisse aridam, quia videlicet aquae creator atque aestimator universitatis praevidens quae futura sunt, qua perfecta jam laudat, quae adhuc in primi operis exordio sunt, nec mirum apud quem rerum perfectio non in consummatione operis, sed in suae est praedestinatione voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam non absurdȩ credirecriores sicut
& suprec commemorauimus primari as
fuisse aquas. quȩ uelut nebula terras
tegerent: congregationeaũ esse spissatas.
quȩclatis sibi locis capi possent. apparen¬
te arida in reliquis: Beneaũ cum multa
aquas: quio auidelicet
cunctahȩc
iugiunela atque con tinua. oce¬
ano acman
iunguntur magno: Sed& si
quilacus inse¬
met ipsos. Buidentur eẽ¬
circum scnpti:
&hos ferunt occulStis.
quibus dam perforatos
in mare suos euolare meatus:
Uam & fossores hoc puteorum ꝓͥbant. quia
tellus omnis perin uisibiles
que aquarum. appellauit marice: i. Prius qui¬
dem ad difcoctionem aquarum. totam hanc
solidi orem mundi partem appellauit terrã¬
S. O cum diceret: In principio creauit
ds̃ cȩlum & terram. terra autem erat in anis
& uacuaz Atnunc postquam formari iam mun¬
dus incipit: &aquis suum in locum receden¬
tib. terrȩ facies apparet: Ad diftinctionem
cetera portio quam aridam eẽ licebe eerrȩ

Expanded text:
etiam non absurde credi rariores sicut etiam non absurde credi rariores sicut et supra commemoravimus primarias fuisse aquas, quae velut nebula terras tegerent, congregatione autem esse spissatas, quae datis sibi locis capi possent, apparente arida in reliquis. Bene autem, cum muaquas, quia videlicet cuncta haec jugi unda atque continua, Oceano ac mari junguntur magno. Sed si qui lacus in semetipsos videntur ecircumscripti, et hos ferunt occultis quibusdam perforatos cavernis in mare suos evolvere meatus. Nam et fossores hoc puteorum probant, quia tellus omnis per invisibiles que aquarum appellavit maria. Prius quidem ad distinctionem aquarum, totam hanc solidiorem mundi partem appellavit terram, cum diceret: In principio creavit Deus coelum et terram; terra autem erat inanis et vacua. At nunc postquam formari jam mundus incipit, et, aquis suum in locum recedentibus, terrbatur aquis, portio quam aridam esse licebat, terrae
Abbreviated transcription (Latin):
rior uero prȩberet hominib: Hȩc nr̃o open
paucis inserere libuit: Ut quantum hoc patr̃u
sensui concordet. lector agnoscat: Dixit
suero ds: Congregentur aquȩ quȩ subcȩlosun
Sin locum unum. &appareat arila: factumq ẽ
ita Subducuntur aquȩ quȩ inter cęlum
& terram uniuersa conpleuerant: & unum
congregantur In locum: ut & lux quȩ prȩte¬
rito biduo aquoas c¬
clara lustra¬
bat: clarior puro
inaere
splendescerei: &terrcc
quȩ late bat ap pec. reret.
quȩ que
contecta aquis
limosce
manebeet
& inualidec
harum
arida: & suscipiendis
Siqui uero
quȩsierit ubi congregatȩ sin
aquȩ: quȩ omnes terrȩ parl¬
.tes adcelum usque coope¬
rueran: sciat fieri potuis se. uttȩrra ipsa
longe lateque iusso creatoris subsidens:
alias partđs prȩberet concauas: quibus
confluentes aquae reciperentur. ut appa¬
reret arida ex his partibs undeꝰ umor
ab scederet utarida fieret: Potest᷑

Expanded text:
rior vero praeberet hominibus . » Haec nostro operi rior vero praeberet hominibus . » Haec nostro operi paucis inserere libuit, ut quantum hoc Patrum sensui concordet, lector agnoscat. Dixit vero Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum, et appareat arida; factumque est ita. Subducuntur aquae quae inter coelum et terram universa compleverant, et unum congregantur in locum, ut et lux quae praeterito biduo aquas clara lustrabat, clarior puro in aere splendesceret; et terra quae latebat appareret, quaeque contecta aquis limosa manebat et invalida, harum arida, et suscipiendis quis vero quaesierit ubi congregatae sint aquae quae omnes terrae partes ad coelum usque cooperuerant, sciat fieri plonge lateque jussu Creatoris subsidens alias partes praeberet concavas, quibus confluentes aquae reciperentur, ut appareret arida ex his partibus unde humor excederet ut arida fieret. Potest
Abbreviated transcription (Latin):
one diei primi & secun di: in historia scĩ clemen¬
tis. ita refertur. dixisse apostolum petrum:
nprincipio cum fecisset ds̃ cȩlum &terroem:
tamquam domum unam ipsa quae excor¬
porib mundi reddita est um bra his quȩ
intrinsecus clausa fueran. tenebras ex se
dedit : Sed cum uoluntas dĩ intro cluxis¬
set lucem. tenebrȩ ille quȩ exum brce
corporum factae fuerane continuo
deuoratȩ sunt: Cum de inde lux indiem
tenebre deputantur  innoc tem:
Iam uõ aquaquȩ erat intramundum
inmedio primi illius cȩli terrȩque spatio quasi
gelu concreta. & crỹstallo solidata distendit᷑
&huius modi firmamento uelut inter cludun¬
tur media cȩli acterrę spatia: Idq firmam̃¬
tum : cȩlum conditor appellauit: antiquioris
illius uocabulo nuncupatum: Etita totius mun¬
di machinam. cumuna domus eẽti in duas diui¬
sit regiones: Diuisionis autem hȩc fuit causa.
ut superna regio angelis habitaculum. Infe¬

Expanded text:
one diei primi et secundi, in historia sancti Clemenone diei primi et secundi, in historia sancti Clementis ita refertur dixisse apostolum Petrum: « In principio cum fecisset Deus coelum et terram, tanquam domum unam, ipsaque ex corporibus mundi reddita est umbra his quae intrinsecus clausa erant, tenebras ex se dedit. Sed cum voluntas Dei introduxisset lucem, tenebrae illae quae ex umbra corporum factae fuerant continuo devoratae sunt; tum deinde lux in diem, tenebrae deputantur in noctem. Jam vero aqua quae erat intra mundum in medio primi illius coeli terraeque spatio, quasi gelu concreta, et cristallo solidata, distenditur, et hujusmodi firmamento velut intercluduntur media coeli ac terrae spatia, idque firmamentum coelum conditor appellavit, antiquioris illius vocabulo nuncupatum, et ita totius mundi machinam, cum una domus esset, in duas divisit regiones. Divisionis autem haec fuit causa, ut superna regio angelis habitaculum; infe
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt bonum: Inotellegamus in benigni¬
tate sp̃s eius. non quasi cogñitũ postea
quam factum ẽ placuis se sed potius in ea
bonitate placuisse ut maneret: ubi pla¬
cebat utfieret: Notandum enim. quod hui¬
us uerbi adiectio. hoc in loco. inebraica ueri¬
tate non habetur : Et mirum quare inter
omnia quȩ creasse ds̃ legitur: hic solum modo.
idẽ in secundi diei operib:: probatio diuinȩ uisi¬
onis minime addatur: Quȩ tamen ipsee
cum ceteris quȩ fecit dõ bona eẽ uisa de¬
monstrantur. cum in sequentib: dicitur :
Uiditq ds̃ cuncta quȩ fecit. &erant ualde bona:
nisi forte sicut quidam patrum exponunt.
intellegere nos in hoc scriptura uoluit. non eẽ
bonum du plicem numerum. quiabunitate
diuidat: & prefiguret foedera nuptiarum:
Unde &marca noe: omna animalia quȩ cũ¬
que bina ingrediuntur inmunda sun: & in¬
par numerus eẽ mundus ostenditur: De his
sane quȩ actenus exposita sun: idẽ decreati¬

Expanded text:
esset bonum, intelligamus in benigniesset bonum, intelligamus in benignitate spiritus ejus, non quasi cognitum postea quia factum est, placuisse, sed potius in ea bonitate placuisse, ut maneret, ubi placebat ut fieret. Notandum enim quod hujus verbi adjectio hoc in loco in Hebraica veritate non habetur. Et mirum quare inter omnia quae creasse Deus legitur hic solummodo, id est, in secundi diei operibus, probatio divinae visionis minime addatur, quae tamen ipsa cum caeteris quae fecit Deo bona visa esse demonstrantur, cum in sequentibus dicitur: Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona, nisi forte, sicut quidam Patrum exponunt, intelligere nos in hoc Scriptura voluit, non esse bonum duplicem numerum, qui ab unitate dividat, et praefiguret foedera nuptiarum; unde et in arca Noe omnia animalia quaecunque bina ingrediuntur, immunda sunt, et impar numerus esse mundus ostenditur. De his sane quae hactenus exposita sunt, id est de creati