comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& unguenta & sabbato quidem
siluerunt secđm mandatum:
Mandatum ergo legis erat. ut
sabbati silentium auespera
usq ad uesperam seruar&:
Ideoq religio sȩ mulieres sepul¬
to dño quam diu licebat ope¬
rari. idẽ usq ad solis occasum.
inunguentis p̃parandis erant
occupate ut lucas scribit. &
quȩ nunc p̃angustia tempo¬
ris opus eplere nequibant.
Festinauer̃ mox trans acto
sabbato. ldẽ occidente sole.
ubi operandi licentia reme¬
auerat. emere aromata sicut
marcus refert. ut uenientes
mane unguerent corpus eius:
Neq enim uespere sabbati p̃ocu¬
pante iam noctis articulo.
monumentum adire ualuer̃:
Et ualde mane una sabbato¬
rum. ueniunt ad monumentũ
orto iam sole: Prima sabba¬
torum. prima dies ẽ. die sab¬
batorum. ld est requietionum.
quam nunc diem dominicam
ꝓpter resurrectionem lñi sal¬
uatoris. mos ecclesiasti cus ap¬
pellabat: Iel ipsum aũ ẽ. cum
una sabbati siue una sabba¬
torum legimus. idẽ una dies

Expanded text:
et unguenta, et Sabbato quidem et unguenta, et Sabbato quidem siluerunt propter mandatum. Mandatum ergo legis erat ut Sabbati silentium a vespera usque ad vesperam servaretur; ideoque religiosae mulieres, sepulto Domino, quandiu licebat operari, id est, usque ad solis occasum, in unguentis praeparandis erant occupatae, ut Lucas scribit. Et quia tunc, prae angustia temporis, opus explere nequibant, festinaverunt mox, transacto Sabbato, id est, occidente sole, ubi operandi licentia remeaverat, emere aromata, sicut Marcus refert, ut venientes mane ungerent corpus ejus. Neque enim vespere Sabbati praeoccupante jam noctis articulo monumentum adire voluerunt. Et valde mane una Sabbatorum veniunt ad monumentum, orto jam sole. Prima Sabbatorum prima dies est a die Sabbatorum, id est, requietionum, quam nunc diem Dominicam propter resurrectionem Domini Salvatoris mos ecclesiasticus appellat. Idipsum autem est, cum una Sabbati, sive una Sabbatorum legimus, id est, una dies
Abbreviated transcription (Latin):
numenti ac̃ loculi. rubi cundo
& albo dicit᷑ eẽ permixtus:
aria aũ magdalenę & maria
Noseph. aspiciebant ubi pone¬
r&ur: In luca legimus quia
stabant omnes noti eius a longe.
& mulicres quȩ secutȩ erant eũ:
His ergo nius inũ post depositum
eius corpus ad sua remeantibus.
solȩ mulieres quȩ artius ama¬
bant funus sub secutȩ. quomodo
poneretur inspicere. curabant.
ut ei tempore congruo munus
possent deuotionis offerre:
Sed & actenus scãe mulieres
die parasceues. idẽ p̃parationis
idẽ faciunt. cum animȩ̨ hu.¬
miles. & quo maioris sibi consciȩ
fragilitatis. eo maiori saluato¬
ris amore feruentes passio¬
nis eius uestigus in hoc sȩculo
quo requies ẽ p̃paranda futura
diligent̃ obsecuntur. & si forte
ualeant imitari pia curio si¬
tate quo ordine sit eadem
passionis compl&a ꝑpendunt :
mata. ut uenientes unguerent
eum: In euangelio lucȩ scriptũ
est. quia reuertentes amonu¬
mento parauerunt a ramata

Expanded text:
numenti ac loculi rubicundo numenti ac loculi rubicundo et albo dicitur esse permistus. Maria autem Magdalene, et Maria Joseph aspiciebant ubi poneretur. In Luca legimus quia stabant omnes noti ejus a longe et mulieres, quae secutae erant eum. His ergo notis Jesu, post depositum ejus corpus ad sua remeantibus, solae mulieres, quae arctius amabant, funus subsecutae, quomodo poneretur, inspicere curabant, ut ei tempore congruo munus possent devotionis offerre. Sed et hactenus sanctae mulieres die Parasceves, id est, praeparationis idem faciunt, cum animae humiles, et quo majoris sibi consciae fragilitatis, eo majori Salvatoris amore ferventes, passionis ejus vestigiis in hoc saeculo, quo requies est praeparanda futura, diligenter obsequuntur, et si forte valeant imitari pia curiositate, quo ordine sit eadem passio completa perpendunt. mata, ut venientes ungerent Jesum. In Evangelio Lucae scriptum est quod revertentes a monumento paraverunt aromata
Abbreviated transcription (Latin):
ut sacrificium altaris non
in sirico neq in panno tincto.
sed in lino terreno celebret᷑.
sicut corpus ẽ dñi in sindone
munda sepultum: luxta
quod ingestis pontificalibus
ab eato papa siluestro legimus
eẽ statutum: Et posuit eum
inmonumento quod erat &¬
cisum dep&ra. & ad uoluit la¬
pidem ad ostium monumenti:
Demonumento dñi ferunt qui
nr̃a aetate dehiero solimis brit¬
taniam uenere. quod do mus
ferit rotunda de subrupe &¬
cisa: tante altitudinis atintro
consistens homo. uix manu ex¬
tenta culmen possit ad tingere.
quȩ hab& introitum aboriente.
cui lapis ille magnus aduolu¬
tus atq inpositus est: In cuius
monumento parte aquilo nali
sepulchrum ipsum. hoc ẽ locus
dominici corporis. de eadem
p&ra factus ẽ. septem habens
pedes longitudinis. trium uõ
palmorum mensura. c&ero
pauimento altius eminens:
Qui uidelic& locus. non de suꝑ
sed alatere meridiano ꝑtotũ
patulus ẽ unde corpus infere¬
batur: Color aũ eiusdem mo¬

Expanded text:
ut sacrificium altaris non ut sacrificium altaris non in serico, neque in panno tincto, sed in lino terreno celebretur, sicut corpus est Domini in sindone munda sepultum, juxta quod in gestis pontificalibus a beato papa Silvestro legimus esse statutum. Et posuit eum in monumento, quod erat excisum de petra, et advolvit lapidem ad ostium monumenti. De monumento Domini ferunt, qui nostra aetate de Jerosolymis in Britanniam venere, quod domus fuerit rotunda de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo vix manu extenta culmen possit attingere, quae habet introitum ab Oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque impositus est. In cujus monumenti parte Aquilonari sepulcrum ipsum, hoc est, locus Dominici corporis de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura caetero pavimento altius eminens. Qui videlicet locus non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebatur. Color autem ejusdem mo
Abbreviated transcription (Latin):
pectans regnum dĩ & audac¬
ter introut adpilatum. &
petit corpus ihũ: Magnȩ
quidem ioseph iste dignita¬
tis ad scđm. sed maioris apud
dm̃ meriti fuisse laudatur:
Talem namq &istere dice¬
bat eum qui corpus dñi se¬
pelir&. qui & ꝑ iustitiam me¬
ritorum. tali ministerio dig¬
nus eẽt. & ꝑ nobilitatem
potentiae sȩcularis. faculta¬
tatem poss& obtnere mi¬
nistrandi: non enim quili¬
bet ignotus aut medio cris
ad presidem accedere. &
cruci fixi cor pus poterat
impetrare: Io seph mer¬
catus est sindonem & depo¬
nens eum inuoluit insindo¬
ne: Et & simplici sepultura
dñi ambitio diuitum condem¬
natur. quine in tumulis qui¬
dem. possunt carere diui¬
tiis : Pos sumus aũ iuxta
intellegentiã spiritalem hoc
semire. quod corpus dñi. non
auro nongemmis & syrico.
sed linteamine puro obuol¬
uendum sit. quam quam &
hoc signific&. quod ille insin¬
done munda inuoluit ihm.
qui pura eum mente suscipe¬
rit: Hinc eccła iros obtinuit.

Expanded text:
xspectans regnum Dei. Et audacxspectans regnum Dei. Et audacter introivit ad Pilatum, et petiit corpus Jesu. Magnae quidem Joseph iste dignitatis ad saeculum, sed majoris apud Deum meriti fuisse laudatur. Talem namque existere decebat eum qui corpus Domini sepeliret, qui et per justitiam meritorum tali ministerio dignus esset, et per nobilitatem potentiae saecularis facultatem posset obtinere ministrandi. Non enim quilibet ignotus aut mediocris ad praesidem accedere et crucifixi corpus poterat impetrare. Joseph autem mercatus est sindonem, et deponens eum, involvit sindone. Et ex simplici sepultura Domini ambitio divitum condemnatur, qui ne in tumulis quidem possunt carere divitiis. Possumus autem juxta intelligentiam spiritalem hoc sentire, quod corpus Domini non auro, non gemmis, et serico, sed linteamine puro obvolvendum sit, quanquam et hoc significet, quod ille in sindone munda involvat Jesum, qui pura eum mente susceperit. Hinc Ecclesiae mos obtinuit
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatum hoc ẽ requiem uo¬
luit appellari: Recte salua¬
tor eadem sexta die cruci¬
fixus. humanȩ restaurationis
impleuit archanum: Ideoq
cum accepiss& ac&um dixit.
consum matum est. hoc ẽ sexta
diȩ quod promundi refectio¬
ne suscepi. iam totum ẽ opus
ex pletum: Sabbato aũ inse¬
pulchro requiescens resurrec¬
tionisq octaua diȩ uentura
erat. ex pectabat euentum:
Ubi ñr̃ȩ simul deuotionis. ac̃
beatȩ r&ributionis p̃ luc&
exemplum. quos in hoc qui¬
cdem sexta sȩculi &ate pro
dño pati. & uelut mundo
necesse ẽ crucifigi. Inseptima
uero &ate idẽ cum l&i quis
debitum soluit. corpora
quidem in tu mulis. animas
aũ secreta inpace cum dño
manere . & post bona opor¬
t& opera qui escere: Donec
octaua tandem ueniente
&ate : &iam corpora ipsa
re surrectione glorificata
cum animabus simul in cor¬
ruptionem ae ternȩ herelita¬
tis accipiant: Uenit inquid
io seph abarimatha nobilis
decurio. qui & ipse erat &¬

Expanded text:
Sabbatum, hoc est requiem, voSabbatum, hoc est requiem, voluit appellari, recte Salvator eadem sexta die crucifixus, humanae restaurationis implevit arcanum. Ideoque cum accepisset acetum, dixit: Consummatum est, hoc est, sextae diei, quod pro mundi refectione suscepi, jam totum est opus expletum. Sabbato autem in sepulcro requiescens, resurrectionis quae octava die ventura erat, exspectabat eventum. Ubi nostrae simul devotionis ac beatae retributionis praelucet exemplum, quos in hac quidem sexta saeculi aetate pro Domino pati, et velut mundo necesse est crucifigi. In septima vero aetate, id est, cum lethi quis debitum solvit, corpora quidem in tumulis, animas autem secreta in pace cum Domino manere, et post bona oportet opera quiescere, donec, octava tandem veniente aetate, etiam corpora ipsa resurrectione glorificata cum animabus simul incorruptionem aeternae haereditatis accipiant. Venit, inquit, Joseph ab Arimathia nobilis decurio, qui et ipse erat e
Abbreviated transcription (Latin):
typum ostender& magistro¬
rum. quod uictu atq uestitu.
& cliscipulis deberent eẽ con¬
tenti: Sed uideamus quales
comites haibuerit. mariam
demonia eiecerat. & mariam
iacobi. & ioseph matrem ma¬
terteram suam & alias quas
inceteris euangeliis legimus:
It cum iam sero eẽt factum.
quia erat parasceue. quodẽ¬
ante sabbatum uenit ioseph
abarimathia nobilis decurio:
Pecurio uocatur quod sit cle
ordine curiae: & offitum
curiȩ administrar&. qui &iã
curialis. a procuranda mune¬
ra ciuilia sol& appellari:
Arimathia aũ ipseẽ ramatha¬
im. ciuitas el canȩ & samuelis
in regione tham nitica iuxta
grece latinȩ p̃paratio dicit᷑:
Quo nomine iudȩi qui inter
grecos morabantur sectam
sabbati appellabant. eo qđ
in illo ea quȩ requi ei sabba¬
ti necessaria eent p̃parare
solerent: Iuxta hoc quod
demanna quondam precep¬
tum est: Sexta aũ diȩ colli¬
g&is duplum & c&̃. Quia ergo
tima aũ conditor ab opere
suo requi euit. unde & hanc

Expanded text:
typum ostenderet magistrotypum ostenderet magistrorum, quod victu atque vestitu ex discipulis deberent esse contenti. Sed videamus quales comites habuerit, Mariam,daemonia ejecerat, et Mariam Jacobi, et Joseph matrem materteram suam, et alias quas in caeteris Evangeliis legimus . Et cum jam sero esset factum, quia erat Parasceante Sabbatum, venit Joseph ab Arimathia nobilis decurio. Decurio vocatur, quod sit de ordine curiae, et officium curiae administret. Qui etiam curialis, a procurando munera civilia, solet appellari. Arimathia autem ipsa est Ramathaim, civitas Helchanae et Samuelis in regione Thamnitica juxta Graece, Latine praeparatio dicitur. Quo nomine Judaei, qui inter Graecos morabantur, sextam Sabbati appellabant, eo quod in illo ea quae requiei Sabbati necessaria essent, praeparare solerent. Juxta hoc quod de manna quondam praeceptum est: Sexta autem die colligetis duplum, etc. Quia ergo tima autem conditor ab opere suo requievit, unde et hanc
Abbreviated transcription (Latin):
ia cobi minoris. & ioseph mater
& salome. & cũ eẽt ingalilea
sequebantur eũ &nnstra¬
bant ei ⁊ Ia cobum minore
dicit. lacobũ alphei qui &
frat̃ dñi dicebatur. eo
quod ess& filius mariȩ ma¬
suo mennit iohannis dicens.
Stabant iuxta crucẽ iħu
mat̃ eius &soros matris
eius maria cleope. Ma¬
ria autẽ cleope uid&ur
eam dicere apatre. siue
a cognatione. uocabatur uero
minor iacob: ad distinctionẽ
maioris iacobi uidelic& filii
Tebedei : qui inter primos apo¬
stolas uocatus est & electus
ad nõ: Consuetudinis autem
iudaicȩ fuit. nec ducebatur
inculpam more gentis anti¬
quo. ut mulieres de substantia
succ. uictum atq uestitum pre¬
ceptoribus ministrarent: Hoc
quia scandalum facere pote¬
rat in nationibus paulus abie¬
cisse se memorat : Num quid
non habemus potestatem soro¬
res. mulieres circum ducendi.
sicut & ceteri apostoli faciunt:
sua ut meter& eorum carna¬
lia. cuius illi metabant spiri¬
talia : Non quo indiger&
cibis dñs creaturarum. sed ut

Expanded text:
Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome. Et cum esset in Galilaea, sequebantur eum et ministrabant ei. Jacobum minorem dicit Jacobum Alphaei, qui et frater Domini dicebatur, eo quod esset filius Mariae masuo meminit Joannes, dicens: Stabat autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae . Maria autem Cleophae videtur eam dicere a patre, sive a cognatione. Vocabatur vero minor Jacobus, ad distinctionem majoris Jacobi, videlicet fZebedaei, qui inter primos apostolos vocatus est et electus a Domino. Consuetudinis autem Judaicae fuit, nec ducebatur in culpam more gentis antiquo, ut mulieres de substantia sua victum atque vestitum praeceptoribus ministrarent; hoc, quia scandalum facere poterat, in nationibus, Paulus abjecisse se memorat: Nunquid non habemus potestatem sorores mulieres circumducendi, sicut et caeteri Apostoli faciunt ? sua, ut meteret earum carnalia, cujus illae metebant spiritalia. Non quo indigeret cibis Dominus creaturarum, sed ut
Abbreviated transcription (Latin):
tes ei mensam quasi peregri¬
no: tandem cognouerunt eum
infractione pan̾is Quia sicut
idem lucas consequent adiungit.
surgentes eadem hora regres¬
si sunt in hierusalem. & inue¬
nerunt congregatos undecim:
& eos qui cum ipsis erant dicen

Expanded text:
tes ei mensam quasi peregrites ei mensam quasi peregrino, tandem cognoverunt eum in fractione panis . Qui, sicut idem Lucas consequenter adjungit, surgentes eadem hora regressi sunt in Jerusalem. Et invenerunt congregatos undecim, et eos qui cum ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
nis euangeligar&: Et illi audi¬
entes quia uiuer&. & uisus e& ab ea
domincã discipłi tarde credider̃.
non tam illoꝵ infirmitas: quam
nostra ut ita clicam futura firmi¬
tas fuit : Ipsanamq resurrec¬
tio illis dubitantibus. ꝑmulta
argumenta monstrata est:
Quȩ dum nos legentes agnosci¬
mus. quiclaliuel quam de illoꝵ
dubitatione solidamur: Minus
enim mihi maria maglalenȩ
prestitit quȩ citius credidit.
quam to mas quidiu lubitauit:
Ille & enim dubitando uulnerȩ
ci catrices tengit. & de nr̃o pec
tore dubi&atis uulnerum
amputauit. Post haec aũ duo¬
bus ex eis ambulantibus os¬
tensus ẽ in alia effigię eun¬
tibus inuillam. & illi euntes
renuntiauerunt ceteris nec
illis credider̃. Quomodo hoc
factum sit. lucas &x ponit latius
Quoth aũ dicit marcus. osten¬
susẽ in alia effigiȩ. hoc aꝑtius
dicit lucas. qui oculi eorum
tenebantur ne eum agnosce¬
rent. donec uenientes cumillo
incastellum quoibant. & ponen¬

Expanded text:
nis evangelizaret. Et illi audinis evangelizaret. Et illi audientes quod viveret, et visus esset ab ea, dominicam discipuli tarde crediderunt, non tam illorum infirmitas quam nostra, ut ita dicam, futura firmitas fuit. Ipsa namque resurrectio illis dubitantibus per multa argumenta monstrata est: quae dum nos legentes agnoscimus, quid aliud quam de illorum dubitatione solidamur? Minus enim mihi Maria Magdalene praestitit, quae citius credidit quam Thomas qui diu dubitavit. Ille etenim dubitando vulnerum cicatrices tetigit, et de notore dubitationis vulnus amputavit. Post haec autem duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie euntibus in villam. Et illi euntes renuntiaverunt caeteris, nec illis crediderunt. Quomodo hoc factum sit, Lucas exponit latius. Quod autem dicit Marcus, ostensus est in alia effigie, hoc apertius dicit Lucas, quia oculi eorum tenebantur, ne eum agnoscerent, donec cum illo venientes in castellum quo ibant, et ponen
Abbreviated transcription (Latin):
aũ ait marcus. ad nuntiauer̃
c&eris nec illis credider̃: Cũ
lucas dicat. quodiam in de
dere: Cui aũ noneluceat
p̃ter misisse marcũ. quod lu¬
cas narrando eplicauit: hoc
est quȩ cum illis locutus fuerit
iħs. ante quam agnoscerent
eum. & quo modo eum in frac¬
tione panis agnouerint. quan¬
do quidem mox ut dixit eis ap¬
paruisse in alia effigiȩ euntib
inuillam continuo coniunxit.
& illis euntibus nuntiauerunt
c&eris nec illis crediderint:
Quasi possint nuntiare quem
non agnouerant. aut possent
agnoscere quib alia effigiȩs ẽi
apparuerit: Quo moclo ergo
eũ agnouerint. ut nuntiare
possent . marcus sine dubio p̃¬
ter misit: Qđideo memoriae
comm̃dandũ ẽ ut ad suescamꝰ.
aduertere euange listarum
morem: Ita p̃ter mittentium.
quȩ non cõmemorant: & con¬
iungentium quȩ cõmemorant.
ut eisq usũ in hac consideratione
ñ habent. ñ aliunde maxime
error oriat᷑. quo putant eos
ñ sibi congruere: No uissime¬

Expanded text:
autem ait Marcus: adnuntiauerunt ceteris nec illis crediderunt, cum Lucas dicat, quod iam inde dere? cui autem non eluceat praetermisisse Marcum quae Lucas narrando explicauit, hoc est quae cum illis locutus fuerit Iesus, antequam agnoscerent eum, et quomodo eum in fractione panis agnouerint? quando quidem mox ut dixit eis apparuisse in alia effigie euntibus in uillam continuo coniunxit: et illi euntes nuntiauerunt ceteris nec illis crediderunt, quasi possent nuntiare quem non agnouerant aut possent agnoscere quibus alia effigies eius apparuerat. quomodo ergo eum agnouerunt, ut nuntiare possent, Marcus sine dubio praetermisit. Quod ideo memoriae commendandum est, ut assuescamus advertere evangelistarum morem ita praetermittentium quae non commemorant, et conjungentium quae commemorant, ut eis qui usum in hac consideratione non habent, non aliunde maxime error oriatur, quo putant eos non sibi congruere, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sexta sabbati. quedicitur paras¬
ceuȩ. circat. horam uesꝑtinam.
Sequenti nocte ac die sabbati
cum nocte sub sequenti in mo¬
numento positus. sic die tercia
idest mane prima surrexit
sabbati Non aũ in merito
uno diȩ insepulchro. & dua¬
bus noctibus iacuit᷑ Quia ui¬
delic& lucem suȩ simplȩ mor¬
tis. tenebris duple nr̃ae mortis
ad iunxit: Ad nos quippe ue¬
nit. qui inmorte sp̃s carnisq
tenebamus: Unam ad nos suã.
idẽ carnis mortem detulit.
& duas nr̃as quas inuenit sol¬
uit: Si enim ipse utramq sus¬
ciper&. nos anulla liberar&:
Sed unam mi seri corditer ac¬
cepit: & iuste utramq dãnauit:
Sim plam suã duple nr̃ae c̃tulit.
& duplam nr̃am moriens sub egit:
Apparuit inquid primo mariae¬
A magdalenȩ. dequa eiecera
septem demoma: Illa uadens
nuntiauit his qui cum eo fue

Expanded text:
sexta Sabbati, quae dicitur Parassexta Sabbati, quae dicitur Parasceve, circa horam vespertinam, sequenti nocte ac die Sabbati cum nocte subsequenti in monumento positus, sic die tertia, id est mane surrexit prima Sabbati. Non autem merito uno die in sepulcro et duabus noctibus jacuit, quia videlicet lucem suae simplae mortis, tenebris duplae nostrae mortis adjunxit. Ad nos quippe venit, qui in morte spiritus carnisque tenebamur. Unam ad nos suam, id est, carnis mortem detulit, et duas nostras quas reperit solvit. Si enim ipse utramque susciperet, nos a neutra liberaret. Sed unam misericorditer accepit, et juste utramque damnavit. Simplam suam duplae nostrae contulit, et duplam nostram moriens subegit. Apparuit, inquit, primo Mariae Magdalenae, de qua ejecerat septem daemonia. Illa vadens nuntiavit his qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
do marcus scribit. & nemini
quic quam dixerunt. cum di¬
cat lucas : & regresse amonu¬
mento. nuntiauerunt haec
omnia illis .xi. & c&eris om¬
nibus: Similiter matheus. &
exierunt cito demonumento.
cumtimore & gaudio magno
currentes nuntiare liscipu¬
lis eius Nisi intellegimus ip¬
sorum angelorum nemini
ausas fuisse aliquid dicere:
I clest respondere abea quę
ab illis audierant. aut certe
custo dibus. quos iacentes uider̃:
Nam illud gaudium quod ma¬
theus commemorat non repug¬
nat timori : De quo marcus
dicit: Debuimus enim utrumq¬
in illarum animo factum intel¬
legere &iam supse matheus
detimore non dicer&: Surgens
ihs̃ mane prima sabbati appa¬
ruit primo mariae magdalenȩ:
Haec apparitio quomodo & ubi sit
facta: io hannes plenissime doc&:
Surrexit aũ dñs mane demo¬
numento: inquo sero iam facta
erat depositus ut ad impleret᷑
illud psal mistȩ: Aduesperam
demorabitur fletus: & ad ma¬
tutinum l&itia: Sepultus ergo

Expanded text:
do Marcus scribat: Et nemini do Marcus scribat: Et nemini quidquam dixerunt. Cum dicat Lucas: Et regressae a monumento, annuntiaverunt haec omnia illis undecim, et caeteris omnibus. Similiter exierunt cito de monumento cum timore et gaudio magno currentes nuntiare discipulit» eius, nisi intellegamus ipsorum angelorum nemini ausas fuisse aliquid dicere, id est respondere ad ea quae ab illis audierant aut certe custodibus, quos iacentes uiderunt. nam illud gaudium, quod Mattheus commemorat, non repugnat timori, de quo Marcus dicit. debuimus enim utrumqin illarum animo factum intelligere, etiamsi ipse Matthaeus de timore non diceret. Surgens autem Jesus mane prima Sabbati, apparuit primo Mariae Magdalenae. Haec apparitio Domini quomodo et ubi sit facta, Joannes plenissime docet. Surrexit autem Dominus mane de monumento, in quo sero jam facto erat depositus, ut adimpleretur illud Psalmistae: Ad vesperum demorabitur fletus, et ad matutinum laetitia . Sepultus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sereri debuiss&: Prius itaq eum
ostendit sibi. & tunc p̃posuit ce
teris. utex sua in firmitate cog¬
noscer&. quam misericorditer
aliena infirma tolerar&: Bene
aũ deredemptore nr̃o dicitur:
Prȩcedet uos ingalileam. ibi eũ
uidebitis sicut dixit uobis Gali
lea namq trans migratio facta
interp̃tatur : Iam quippe redemp¬
tor nr̃ apassione adresurrectio¬
nem. amorte ad uitam. a poena
ad gloriam a corruptione ad
in corruptionem trans migra¬
uerat: Et prius post resurrec¬
tionem ingalilea aliscipulis
uid&ur : quia resurrectionis eiꝰ
gloriam post l&i uidebimus.
simodo auitus. ad uirtuium
cel situdinem tranf migramus :
Quiergo in sepulchro nuntiat.
intrans migratione mentis os¬
tenditur. quia is quim morti¬
ficatione carnis agnoscitur:
intrans migratione m̃tis uidet᷑:
At ille exeuntes fugierunt demo
numento: inuaserat enim eas
tremor & pauor. & nemini
quicquam digerunt timebant
enim: Merito inou& quomo¬

Expanded text:
sereri debuisset. Prius itaque eum sereri debuisset. Prius itaque eum ostendit sibi, et tunc praeposuit cteris, ut ex sua infirmitate cognosceret, quam misericorditer aliena infirma toleraret. Bene autem de Redemptore nostro dicitur: Praecedet vos in Galilaeam, ibi eum videbitis, sicut dixit vobilaea namque transmigratio facta interpretatur. Jam quippe Redemptor noster a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem 1528 transmigraverat. Et prius post resurrectionem in Galilaea a discipulis videtur, quia resurrectionis ejus gloriam post laeti videbimus, si modo a vitiis ad virtutum celsitudinem transmigramus. Qui ergo in sepulcro nuntiatur, in transmigratione ostenditur, quia is qui in mortificatione carnis agnoscitin transmigratione mentis videtur. At illae exeuntes de monumento fugerunt invaserat enim eas tremor et pavor et nemini quidquam dixerunt. Timebant enim. Merito movet quomo
Abbreviated transcription (Latin):
adiungitur
t tollat crucẽ suã & se¬
quatur me. : Duob: &¬
enim modis crux tollitur.
cum aut ꝑ abstinentiam
afficitur cbrpus. aut ꝑc̃
passionẽ proximi affligi¬
tur animus.: Pensemus
qualit̃ utroq modo. pau¬
lus crucẽ suã tulerat qui
dicebat.: Castigo corpus
meũ & inseruitutẽ redigo
neforte aliis p̃dicans. ipse
reprobus efficiar. ⁊ Ecce
in afflictione corporis
audiuimus crucẽ carnis.
nunc in conpassione proxi¬
mi audiamus crucẽ men¬
tis: Ait. Quis infirmat᷑ dego
non infirmor: quiscandaliza¬
tur &ego nonurorͦ Perfec¬
tus quippe p̃dicator. ut ex¬
emplum dar& abstinentiȩ.
crucẽ portabat incorpore.
& quia inse traebat dam¬
na infirmitatis alienȩ. cru¬
cẽ portabat incorde.
Iuenĩ uoluerit animã suã
saluã facere ꝑd& eã: qui
autẽ ꝑdiderit animã suã

Expanded text:
adjungitur: adjungitur: Et tollat crucem suam, et sequatur me. Duobus etenim modis crux tollitur, cum aut per abstinentiam affligitur corpus, aut per compassionem proximi affligitur animus. Pensemus qualiter utroque modo Paulus crucem suam tulerat, qui dicebat: Castigo corpus meum, et in servitne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . Ecce in afflictione corporis audivimus crucem carnis, nunc in compassione proximi audiamus crucem mentis. Ait autem: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Perfectus quippe praedicator, ut exemplum daret abstinentiae, crucem portabat in corpore; et quia in se trahebat damna infirmitatis alienae, crucem portabat in corde. Qui enim voluerit animam suam salvam facere, perdet eam; qui au
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nitimur: quo ꝑ nouita¬
tẽ uocamur. ⁊ Pensemus
quomodo se paulus abnega¬
uerat. qui dicebat. uiuo
aũ iam non ego. Extinc¬
tus quippe fuerat sȩuus
illȩ ꝑsecutor.. & uiuere
coepit predicator pius.
Sienim ipse e&. pius ꝓfec to
non e&. ⁊ Sed quise uiuere
denegat. dicat unde ẽ qđ
scã uerba ꝑ doctrinã ueri¬
tatis clamat.⁊ Protinus
subdit.⁊ Uiuit uere in
me xp̃s. Ac si aperte di¬
cat. ⁊ Ego quidem ame¬
m& ipso extinctus sum
quia caymaliter n on
uiuo. sed tamen essenti¬
aliter mortuus non sum
quia in xp̃o spiritaliter
uiuo ⁊ Dicat ergo ueritas
dicat. siquis uult post me
sequi denegat se ipsum.
Quia nisi quis amn&ipso de¬
ficiat. ad eum qui suꝑ ipsũ
ẽ non adpropinquat.
N ec ual& ad prehendere
quod ultra ipsum est: sine¬
scierit mactare quodest
Sediam quise auitus abne¬
gat. exquirendȩ eius uir¬
tutes sunt. in quibus cres¬
cat.: Nam cũ dictũ est:
Siquis uult post me sequi
deneg& se ipsum. protinus

Expanded text:
hoc nitimur quo per novitahoc nitimur quo per novitatem vocamur. Pensemus quo modo se Paulus abnegaverat, qui dicebat: Vivo autem jam, non ego . Exstinctus quippe fuerat saevus ille persecutor, et vivere coeperat praedicator pius. Si enim ipse esset, pius profecto non esset. Sed qui se vivere denegat, dicat unde est quod sancta verba per doctrinam veritatis clamat. Protinus subdit: Vivit vero in me Christus . Ac si aperte dicat: Ego quidem a memetipso exstinctus sum, quia carnaliter non vivo; sed tamen essentialiter mortuus non sum, qui in Christo spiritaliter vivo. Dicat ergo Veritas, dicat: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum. Quia nisi quis a semetipso deficiat, ad eum qui super ipsum est non appropinquat. Nec valet apprehendere quod ultra ipsum est, si nescierit mactare quod est. Sed jam qui se a vitiis abnegat, exquirendae ei virtutes sunt in quibus crescat. Nam cum dictum est: Si quis vult post me sequi, deneget seipsum, protinus
Abbreviated transcription (Latin):
tuã tantũ considerans uo¬
luntatẽ. nonuis granũ tri¬
tici interrã cadere. ut mul¬
tos fructus adferat.
T CON UOCATAM
turbã cum discipulis
suis dixit eis. Si quis uult
post me sequi deneg& se ip
sum. &c&. Postquã discipu¬
lis mysteriũ suȩ passionis &
resurrectionis ostendit..
hortatur eos una cũtur¬
ba ad sequendum suȩ pas¬
sionis exemplũ & omnib:
quidem ꝓpterse tribulatio¬
nẽ ꝑpessis. salutẽ infutu¬
ro ꝓmittit animarũ.⁊ Non
tamen omnib uerũ ꝑfectio¬
ribus quanta ipse passurus.
qđue amortus e&̃ resur¬
recturus aperuit.: Ubi for¬
mã dicendi ministris uer¬
bi p̃fixit: ut capacitate᷑
considerantes auditoꝵ. ꝓsuo
quẽq modo instruere me¬
minerint : Neq: in firmis
auditoribus. altiora quã ca¬
piunt archana cõmit¬
tant. ⁊ Siquis uult inquid¬
xxuii. post me sequi deneg& se ip¬
sum : Tunc aut̃ nos ipsos
ab negamus cũ uitamus qđ
ꝑ u&ustatẽ fuimus : & ad

Expanded text:
tuam tantum considerans votuam tantum considerans voluntatem, non vis granum tritici in terram cadere, ut multos fructus afferat. Et convocata turba cum discipulis suis, dixit eis: Si quis vult post me sequi, deneetc. Postquam discipulis mysterium suae passionis et resurrectionis ostendit, hortatur eos aba ad sequendum suae passionis exemplum. Et omnibus quidem propter se tribulationem perpessis, salutem in futuro promittit animarum, non tamen omnibus, verum perfectioribus: quanta ipse passurus, quodve a mortuis esset resurrecturus, aperuit. Ubi formam docendi ministris verbi praefixit, ut capacitatem considerantes auditorum, pro suo quemque modo instruere meminerint, neque infirmis auditoribus altiora quam capiunt arcana committant. Si quis vult inquit post me sequi, deneget seipsum. Tunc autem nos ipsos abnegamus, cum vitamus quod per vetustatem fuimus, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
coepit increpare illũ. aman¬
tis affectũ & habita dicere.
Absit ate dñe: uel ut melius
hab&ur ingreco: ꝓpitius es
to dñe. nonerit istud. hocẽ
non potest fieri. non recipium
aures meȩ: ut dĩ filius occi¬
dendus sit. ⁊ Quiconuer¬
discipu¬
los suos. comminatus ẽ p&ro
dicens. Uade r&ro me sa¬
tanas. ⁊ Satanas interpre¬
tatur aduersarius. siue con¬
trarius. ⁊ Quia contraria
inquid loqueris uoluntati
mee debes aduersarius ap¬
pellari.⁊ Multi putant. qđ
non p&rus correptus sit. sed
aduersarius sp̃s. qui hec dice¬
re apostolo suggerebat
Sed iihi error apostolicus.
& depi&actis affectu ueni¬
ens. numquã incentiuum ui¬
debitur diaboli. Uade sa¬
tanas diabolo dicitur. Ua¬
de r&ro me p&rus audit.
Uade r&rome. hoc ẽ seque¬
re sententiã meã.⁊ Quo
non sapis quȩdĩ sunt : sedquȩ
sunt hominũ. Meȩ uolun¬
tatis ẽ & patris. cuius ueni
facere uoluntatẽ. ut ꝓho
minũ salute moriar : Tu

Expanded text:
coepit increpare illum amancoepit increpare illum amantis affectu, et optantis dicere: Absit a te, Domine, vel ut melius habetur in Graeco, Propitius esto tibi, Domine, non erit istud; hoc est, non potest fieri, nec recipiunt aures meae, ut Dei Filius occidendus sit. Qui converdiscipulos suos, comminatus est Petro, dicens: Vade post me, Satana. Satanas interpretatur adversarius, sive contrarius. Quia contraria inquit loqueris voluntati meae, debes adversarius appellari. Multi putant quod non Petrus correptus sit, sed adversarius spiritus, qui haec dicere apostolo suggerebat. Sed mihi error apostolicus, et de pietatis affectu veniens, nunquam incentivum videbitur diaboli. Vade, Satana, diabolo dicitur: Vade post me. Petrus audit: Vade post me, hoc est sequere sententiam meam. Quoniam non sapis quae Dei sunt, sed quae hominum. Meae voluntatis est, et Patris, cujus veni facere voluntatem, ut pro hominum salute moriar. Tu
Abbreviated transcription (Latin):
quod eum qui multa pati
& occidi & resurgere de¬
beat. filium hominis ap¬
pellat. quia passõ in car¬
ne xp̃o. diuinitas in pas¬
sibilis mansit.. Et ad¬
p̃hendens eum p&rus. coe¬
ƿit increƿare eum .: Quo¬
modo increƿauit eum. mathe¬
us exponit plenius dicens.
Absit ate dñe. nonerit tibi
hoc. ⁊ Sepe diximus. nimu
ardoris. atq: amoris maxi¬
mi fuisse p&rum in dnm̃ sal¬
uatorẽ.: Quia ergo post
confessionẽ suã quadixerat
ris quo audierat. secđm ma¬
theum. beatus es symonbar¬
iona : quia caro & sanguis ñ
relabit tibi: sed pater meus
qui incelis ẽ.: Repente au¬
dit ad ño oportere eum ire
in hiero solimã. ibiq multa
ƿati a senioribus & scribis
& principibus sacerdotũ occidi
intertia die resurgere. non
uult destrui confessionẽ suã:
nec putat fieri posse. ut dĩ
filius occidatur.: Ad p̃hendit¬
q eum in affectũ suũ. uel se¬
peratim ducit. nepresentib
c&eris condiscipulis. magis¬
trũ uideatur arguere: &

Expanded text:
quod eum qui multa pati quod eum qui multa pati et occidi, et resurgere debeat, Filium hominis appellat, quia, passo in carne Christo, divinitus impassibilis mansit. Et apprehendens eum Petrus, coepit increpare eum. Quomodo increpaverit eum Matthaeus exponit apertius, dicens: Absit a te, Domine, non erit tibi hoc . Saepe diximus nimii ardoris atque amoris quam maximi fuisse Petrum in Dominum Salvatorem. Quia ergo post confessionem suam qua dixerat:ris quo audierat, secundum Matthaeum: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est, repente audit a Domino oportere eum ire in Hierosolymam, ibique multa pati a senioribus et scribis et principibus sacerdotum, et occidi, et tertia die resurgere: non vult destrui confessionem suam, nec putat fieri posse ut Dei Filius occidatur; apprehenditque eum in affectum suum, vel separatim ducit, ne praesentibus caeteris condiscipulis magistrum videatur arguere. Et
Abbreviated transcription (Latin):
supra turbam credentẽ
cȩlesti benefitio refectu¬
rus gratias agebat
N unc obstultã pharise¬
orum non credentiũ &
temptantiũ p&itionem
gemit & contristatur
quia uerã hominis natu¬
rã. ueros humane natu¬
rȩ circum ferens affectꝰ
siẽ dehominũ salute l&a¬
tur. ita insuꝑ eorum dol& &
ingemescit erroribus.⁊ Unde
& alibi. cum multi ad salutẽ
apostolis p̃dicantibus eẽnt
ꝑducti. Scriptum ẽ de illo
nipsa hora exultauit spũ

Expanded text:
supra turbam credentem supra turbam credentem coelesti beneficio refecturus gratias agebat, nunc ob stultam Pharisaeorum non credentium et tentantium petitionem gemit et contristatur, quia veram hominis naturam, veros humanae naturae circumferens affectus, sicut de hominum salute laetatur, ita super eorum dolet et ingemiscit erroribus. Unde et alibi, cum multi ad salutem apostolis praedicantibus essent perducti, scriptum est de illo: In ipsa hora exsultavit in
Abbreviated transcription (Latin):
samuhelis. tempore estiuo
mugire tonitrua chorus¬
care fulgura. Imbres ruere
quasi non possent & illa ca¬
lũniari &dicere. Ex occul¬
tis & uariis aeris passionibus
accidisse. At tu quicalui¬
niaris. ea que o culis uides.¬
manu tenes. utilita te sentis.
quid facies dehis quȩ decelo
uenerint: ł utiq responde¬
bis. & magos in egypto mul¬
certe signum decȩlo querunt.
ut qui multa hominũ milia
secundo paucis depanibussa¬
tiauit. Nunc in exemplũ
moysi manna celitus misso.
& ꝑ omnia passim disꝑso popu¬
lum omnẽ multo tempore re¬
ficiat.. Quod in euangelio io¬
hannis post edulium panũ tur¬
bas ab eo quesisse legimus di¬
centes. ⁊ Quodergo tufacis
ut uideamus. & credamus tibi
quidoperaris. patres nr̃i man¬
no manducauerunt inde¬
serto. sicut scriptũ ẽ. panẽ
decelo dedit eis manducare.:
Et ingemescens spũ ait. ⁊¬
Quid generatio ista que¬
rit signum: Amen dico
uobis. sidabitur genera¬
tioni isti signum.: Quia

Expanded text:
Samuelis tempore aestivo Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et alia calumniari et dicere, ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis manu tenes, utilitate sentis, quid facies de his quae de coelo venerint? Utique respondebis, et Magos in Aegypto mulcerte signum de coelo quaerunt, ut qui multa hominum millia secundo paucis de panibus satiavit, nunc in exemplum Moysi manna coelitus misso et per omnia passim disperso, populum omnem multo tempore reficiat. Quod in Evangelio Joannis post edulium panum turbas ab eo quaesisse legimus, dicentes: Quod ergo tu facis signum, ut videamus et credamus tibi? Quid operaris? Patres nostri manna manducaverunt in deserto , sicut scriptum est: Panem de coelo dedit eis manducare . Et ingemiscens spiritu ait: Quid generatio ista quaerit signum? Amen dico vobis, si dabitur generationi isti signum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
test capere capiat. C&e¬
raque huius modi tamen
esurientes & sicientes iustitiã
saturantur . cũ audiendo man¬
data legis dĩ. aduitã ꝑueni
unt &ernam : Erant aũ
quimanducauerunt quasi
quat tuor milia & dimisit
eos.: Bene quat tuor milia
ut ipso &iam numero doce¬
rent euangelicis se pastos
eẽ cibariis. ⁊ Et statim as¬
cendens nauem cũ discipu¬
lis suis uenit inpartes dal¬
manua. ⁊ Prohoc in matheo
legimus. & dimissa turba
ascendit innauiculã. & ue¬
nit infines magedan. Non
autẽ dubitandum est eun¬
dem locũ ẽẽ. sub utroq: no¬
mine. : Nam pleriq: codi¬
ces nonhabent. &iam scđm
marcum nisi magedan.
ET EXIERUNT PUARISEI
& coeperunt conqui rere
cũ eo querentes ab illo sig¬
num decelo temptantes
eum Signũ querunt. quasi
quȩ uiderant signa non fue¬
rint. ⁊ Sed quid querant
ostenditur cumdicitur.
Querentes ab illo signũ decelo
uel in morem h eliȩ. ignẽ
desublimi uenire: cupie¬
Bant. uel insimilitudinẽ

Expanded text:
test capere capiat , caetest capere capiat , caeteraque hujusmodi, tamen esurientes et sitientes justitiam saturantur, cum audiendo mandata legis Dei, ad vitam perveniunt aeternam. Erant autem qui manducaverunt quasi quatuor millia, et dimisit eos. Bene quatuor millia, ut ipso etiam numero docerent evangelicis se pastos esse cibariis. Et statim ascendens navem cum discipulis suis venit in partes Dalmanutha. Pro hoc in Matthaeo legimus: Et dimissa turba ascendit in naviculam, et venit in fines Magedan . Non autem dubitandum est eumdem locum esse sub utroque nomine. Nam plerique Codices non habent, etiam secundum Marcum, nisi Magedan. Et exierunt Pharisaei, et coeperunt conquirere cum eo, quaerentes ab illo signum de coelo, tentantes eum. Sic signum quaerunt, quasi quae viderant, signa non fuerint. Sed quid quaerant ostenditur, cum dicitur: Quaerentes ab illo signo de coeloel in morem Heliae, ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
mentis atq operis sub¬
limitate transcendunt.
Qualibus dicitur. ⁊ Siuis
ꝑfectus eẽ. uade uende
omnia quȩ habes & c&.
Unde bene sporte quibus
dominicorum sunt condi¬
ta fragmenta ciborum.
ꝓpter septi formẽ sp̃s
gratiã septem fuisse me¬
morantur. ⁊ Nam quia
sportȩ iunco & palme
foliis solent contegi. merito
in scõrum significatione po¬
nuntur. Iuncus quippe su¬
per aquas nasci consueuit .
Palma uero uic tricem ornat
manum : Et iunceis uasis rec¬
te conparantur electi.
Cum radicem cordis. nefor¬
te ab amore & ernitatis
arescant in ipso uitȩ fon¬
te collocant. ⁊ Ad similan¬
tur & eis quȩ depalmarum
sunt foliis contexta. cũ in
defectiuã &ernȩ r&ribu¬
tionis memoriã. puro in
corde retinent. ⁊ Etbene
turba. quamuis reliqui as
dominici prandu non ca¬
per&. manducasse tam
& satura eẽ narratur : Quia
sunt non nulli. qui & siomnia
sua relinquere nequeunt
neq explere hoc quod de
uirginibus dicitur. qui po¬

Expanded text:
mentis atque operis submentis atque operis sublimitate transcendunt. Qualibus dicitur: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes , etc. Unde bene sportae, quibus dominicorum sunt condita fragmenta ciborum, propter septiformem spiritus gratiam, septem fuisse memorantur. Nam quia sportae junco et palmarum foliis solent contexi, merito in sanctorum significatione ponuntur. Juncus quippe super aquas nasci consuevit, palma vero victricem ornat manum. Et junceis vasis recte comparantur electi, cum radicem cordis, ne forte ab amore aeternitatis arescat, in ipso vitae fonte collocant. Assimilantur et eis quae de palmarum sunt foliis contexta, cum in defectivam aeternae retributionis memoriam puro in corde retinet. Et bene turba quamvis reliquias dominici prandii non caperet, manducasse tamen et saturata esse narratur. Quia sunt nonulli qui etsi omnia sua relinquere nequeunt, neque explere hoc quod de virginibus dicitur: Qui po
Abbreviated transcription (Latin):
bunt dñm qui requirunt eũ
sđi.: Quod ẽ aperte dicer
Audient humiles uerbũ dĩa
facient : & ad laudẽ. non sua
sed suꝑnam largitoris cunc¬
taquȩbene ger̃ referunt.:
Unde merito aduitã interi¬
oris hominis &ernã. ut po
te uitȩ saturati ꝑuenient.
Cui contra tardis auctorib
du castis & non estis saturati.
Manducant namq & non sa¬
turantur. quipanẽ uerbi di
audiendo degustant. sed
non faciendo que audiunt
nihil exhis inter ne dul¬
cedinis. quocor ipsoꝵ con¬
fir m&ur inuentre memo¬
riȩ recipiunt.: Et sustu¬
lerunt quod superaue rat
defragmentis septẽ sportas
Quod turbis saturatis supe¬
rat. apostoli sustollunt
& septem sportas implent
Quia sunt altiora ꝑfectio¬
nis p̃cepta uel potius ex¬
ortamenta & consilia.
quȩ generalis fidelium
multi tudo: nequi ser¬
uanda & implenda ad¬
ungere ⁊ Quorum ex¬
secutio illos ypriȩ respi¬
cit: qui maiore scĩ sp̃s
gratia plena: generalẽ
populi dĩ conuersationẽ

Expanded text:
bunt Dominum qui requirent eum. bunt Dominum qui requirent eum. . Quod est aperte dicere: Audient humiles verbum Dei et facient, et ad laudem non suam, sed superni largitoris, cuncta quae bene gerunt referent. Unde merito ad vitam interioris hominis aeternam, ut pote pane vitae saturati pervenient. Cui contra tardis auditoribuducastis, et non estis saturati. Manducant namque et non saturantur, qui panem verbi Dei audiendo degustant, sed non faciendo quae audiunt, nihil ex his internae dulcedinis quo cor ipsorum confirmetur in ventre memoriae recipiunt. Et sustulerunt quod superaverat de fragmentis septem sportas. Quod turbis saturatis supererat apostoli sustollunt, et septem sportas implent, quia sunt altiora perfectionis praecepta, vel potius exhortamenta et consilia, quae generalis fidelium multitudo nequit servando et implendo attingere. Quorum exsecutio illos proprie respicit, qui majore sancti Spiritus gratia pleni, generalem populi Dei conversionem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. uel animã cȩlesti suꝑna
gratia largiente reficimꝰ
t habebat pisci los paucos¬
& ipsos benedixit. &iussit
ad poni : Si inpanibus septẽ
scriptura noui testamenti de¬
signatur. incuius lectione ꝑ
gratiã scĩ sp̃s internas menti¬
um epulas inuenimus. Quid
in pisciculis quos benedicens
pariter dñs. turbȩ iussit ad¬
poni: nisi scõs accipimus illi¬
us temporis. quo eadem ẽ
tam & passiones contin&.
Qui deturbulentis huius scłi
fluctibus erecti. Ac diui¬
na benedictione consecra¬
ti. refectionẽ nobis inter¬
nã ne in huius mundi tran¬
seuntis excursu deficiamus.
exemplo suȩ uel uite pre¬
buere uel mostis: & man¬
ducauerunt & saturati
sunt. Manducant depa¬
nibus dñi ac piscibus &sa¬
turantur. qui audientes
uerba dĩ & exempla intu¬
entes ad ꝓfec tum uitȩ cor¬
rertionis ꝑ hȩc excita ri
atq: ad surgere festinant.
Quibus apte congruit illud
psalmiste . Edent paupe¬
res & saturabuntur & lauda¬

Expanded text:
nem, vel animam coelesti superna nem, vel animam coelesti superna gratia largiente reficimus. Et habebant pisciculos, et ipsos benedixit et jussit apponi. Si in panibus septem Scriptura Novi Testamenti designatur, in cujus lectione per gratiam sancti Spiritus internas mentium epulas invenimus, quid in pisciculis quos benedicens pariter Dominus turbae jussit apponi, nisi sanctos accipimus illius temporis, quo eadem est tam, et passiones continet? Qui de turbulentis hujus saeculi fluctibus erepti, ac divina benedictione consecrati, refectionem nobis internam, ne in hujus mundi transeuntis excursu deficiamus, exemplo suae vel vitae praebuere vel mortis. Et manducaverunt et saturati sunt. Manducant de panibus Domini ac piscibus, et saturantur, qui audientes verba Dei et exempla intuentes, ad profectum vitae correctioris per haec excitari atque assurgere festinant. Quibus apte congruit illud Psalmistae: Edent pauperes et saturabuntur, et lauda
Abbreviated transcription (Latin):
apertionẽ designat sacra¬
mentoꝵ : quibus ad ꝑ p&uã
salutem nutriendus erat
mundus.: Cum enĩ ait ip¬
se dñs. Anemo nouit filiũ
nisi pater. neq: patrẽ quis
nouit nisi filius. &cui uolu¬
erit filius reuelare.: Quid
nisi panẽ uitȩ nobis ꝑse ape¬
riendum demonstrauit. ⁊¬
Adcuius interiora cernenda
ꝑnos ipsos penetrare nequi¬
uimus : Cui contra ꝓph&a
miserabilem quorundã fa¬
mẽ deplorans agebat. ⁊¬
Paruuli p&ierunt panẽ. nec
erat qui franger& eis. ⁊
Quodẽ aliis uerbis dicere in¬
docti quesierunt pabulũ
uerbi dĩ: quo adiurtutẽ bo¬
ne operationis conualesce¬
rent refici.: Nec erat ma¬
gistris deficientibus qui eis
scripture archana pate fa¬
cer& : eosq adiuã uerita¬
tis instruer&. ⁊ Icceptis
autẽ ad frangendũ panib:
dñs gratias agit. ut &ip¬
se quantũ desalute gene¬
ris humani congaudeat
ostendat. & nos ad agendas
semꝑ dõ gratias in form&.
cumuel terreno pane car¬

Expanded text:
apertionem designat sacraapertionem designat sacramentorum, quibus ad perpetuam salutem nutriendus erat mundus. Cum enim ait ipse Dominus: Et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit filius revelare , quid nisi panem vitae nobis per se aperiendum demonstravit, ad cujus interiora cernenda per nos ipsos penetrare nequivimus? Cui contra propheta miserabilem quorumdam famem deplorans aiebat: Parvuli petierunt panem, nec erat qui frangeret eis . Quod est aliis verbis dicere: Indocti quaesierunt pabulum verbi Dei, quo ad virtutem bonae operationis convalescerent refici, nec erat, magistris deficientibus, qui eis Scripturarum arcana patefaceret, eosque ad viam veritatis institueret. Acceptis autem ad frangendum panibus Dominus gratias agit, ut et ipse quantum de salute generis humani congaudeat ostendat, et nos ad agendas semper Deo gratias informet, cum vel terreno pane car
Abbreviated transcription (Latin):
quã flos foeni. In nouo
autẽ testamento ipsã
quoq: t̾ram ac faculta¬
tes tempo rales derelin¬
quere p̃cipimur.. Uel
certe quia mons in quo
turba dominicis panibus
reficiebatur altitudinẽ
ut supra diximus. redemp¬
toris nr̃i significat. ⁊ Ibi
suꝑ fenum. hic suꝑ terrã
reficitur. Ibi enĩ celsitu¬
do xp̃i ꝓpter carnales
homines & hierus alem
terrenã carnali spe &de¬
siderio tegitur.: Hic
autẽ remota omni cupi¬
ditate carnali. conui¬
uas noui testamenti spei
ꝑmanentis firmamentũ
tã quã ipsius montis soli¬
ditas nullo feno inter¬
posito continebat. Et ac¬
piens septem panes gratias
agens fregit & dabat disci¬
pulis suis ut adponerent.
& ad posuerunt turbȩ
ñs accipiens panes dabat
discipulis ut ipsi acceptos
turbȩ adponerent: Quia
spiritalis dona scientiȩ tri¬
buens apłis. ꝑ eorum minis¬
terium uoluit eccłȩ suȩ per
orbem: uitȩ cibaria distri¬
bui. ⁊ Quod autẽ fregit pa¬
nes quod discipulis dar&.

Expanded text:
quam flos feni . In Novo quam flos feni . In Novo autem Testamento ipsam quoque terram ac facultates temporales derelinquere praecipimur. Vel certe quia mons in quo turba dominicis panibus reficiebatur, altitudinem ut supra diximus Redemptoris nostri significat, ibi super fenum, hic super terram reficitur. Ibi enim celsitudo Christi propter carnales homines et Jerusalem terrenam, carnali spe et desiderio tegitur; hic autem, remota omni cupiditate carnali, convivas Novi Testamenti, spei permanentis firmamentum tanquam ipsius montis soliditas, nullo feno interposito, continebat. Et accipiens septem panes, gratias agens fregit, et dabat discipulis suis ut apponerent, et apposuerunt turbae. Dominus accipiens panes dabat discipulis, ut ipsi acceptos turbae apponerent, quia spiritalis dona scientiae tribuens apostolis, per eorum ministerium voluit Ecclesiae suae, per orbem vitae cibaria distribui. Quod autem fregit panes quos discipulis daret,
Abbreviated transcription (Latin):
deillo.⁊ Credentes uero
exgentibus. delonge utiq
uenerunt ad xp̃m. qui a
nullis pagina¬
rum
nimen¬
tis de eius erant fide p̃mo¬
niti. ⁊ Et interrogauit eos
quot pãnes hab&is qui dixer
septem. Bene septem panes
in mysterio noui testamen¬
ti ponuntur.⁊ In quo septi¬
formis gratia sp̃sscĩ pleni¬
us fidelibus cunctis & cre¬
denda reuelatur : & credi¬
ta dat᷑. neq ordeacu fu¬
isse ꝓduntur. sicut illi quin¬
que dequibus quinq: sunt
hominũ milia saturata. ne
iterum sicut inlege: uita¬
le animȩ alimentũ corpo¬
salibus sacramentis obte¬
ger&ur ⁊ hordei & enim
medulla tenacissima pa¬
lea tegitur. ⁊ Et p̃ce¬
pit turbȩ discũ bere su¬
ꝑ terrã. ⁊ Supra in refec¬
tione quinq: panum tur¬
ba suꝑ fenum uiride discũ
nunc ubi septẽ pa
reficienda
ꝑ terram
discum bere p̃cipitur
Quia ꝑscipturã legis legis
carnis desideria calcare
& conprimere iubemur.
O mnis enim caro fęnum.:
& omnis gloria eius tam¬

Expanded text:
de illo. Credentes vero de illo. Credentes vero ex gentibus de longe utique venerunt ad Christum, quia nullis paginarum nimentis de ejus erant fide praemoniti. Et interrogavit eos: Quot panes habetis? Qui dixerunt: Septem. Bene septem panes in mysterio Novi Testamenti ponuntur, in quo septiformis gratia Spiritus sancti plenius fidelibus cunctis et credenda revelatur, et credita datur. Neque hordeacei fuisse produntur, sicut illi quinque, de quibus quinque sunt hominum millia saturata, ne iterum sicut in lege vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur. Hordei etenim medulla tenacissima palea tegitur. Et praecepit turbae discumbere super terram. Supra in refectione quinque panum turba super fenum viride discumbebat, nunc ubi septem panibus reficienda  terram discumbere praecipitur, quia per Scripturam legis carnis desideria calcare et comprimere jubemur. Omnis enim caro fenum, et omnis gloria ejus tan