comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum in medid eoꝵ & dix̃. Am̃ dico uob̵ nisi conuersisuerits & effitia mini
sicͣ paruul ñ iutrabitis in regnũ caeloꝵ usqueti dillud ubiait
Su& patermsms cae lestis fati& uob Si non remiserius unus quis que
fra trisuo detordib uris. Existo aliquanto ꝓlixior e dñi sermone
non om̃a sed quȩdã marc̃s̃ cundẽ sequens or dinẽ posuit. Quȩdã &iã pse
quȩ mattheus nondicit inseruit. Totuscũ sermo quo usq: eum consideran¬
dum suscepimꝰ. a p&ro solo interpellatur quaereise quotiens fra tridebeat:
ignosci Talia enĩ dñs loquebatur ut satis eluceat &iã hoc qđ parus inter¬
rogauit ei queres ponsum est ad
eundẽ per tinere sermonem:
Lucas ciũ nsillud depar uulo quẽ
constituit ase discipulos imitan¬
dum cum desua magnitudine
cogittre. Nihil hocor dine
seruato cõmemorat. Siqua enĩ alia similit̃ dix̃ qua &inisto sermone suis
posita alibi & xx alus occasionib: dic tarecoluit. Sic ihoannes deremis¬

Expanded text:
is et efficiamini sicut paruuli, non intrabitis in regnum caelorum, usque ad illud ubi ait: sic et pater meus caelestis faciet uobis, si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus uestris. ex isto aliquanto prolixiore domini sermone non omnia, sed quaedam Marcus eundem sequens ordinem posuit, quaedam etiam ipse quae Mattheus non dicit inseruit. totus autem sermo, quousque eum considerandum suscepimus, a Petro solo interpellatur quaerente, quotiens fratri debeat ignosci. talia enim dominus loquebatur, ut satis eluceat etiam hoc quod Petrus interrogauit eique responsum est ad eundem pertinere sermonem. Lucas autem nisi illud de paruulo, quem constituit ante discipulos imitandum, cum de sua magnitudine cogitarent, nihil hoc ordine seruato commemorat. si qua enim alia similiter dixit quae et in isto sermone sunt posita, alibi et ex aliis occasionibus dicta recoluit, sicut Iohannes de remis
Abbreviated transcription (Latin):
cesciriannon &c& usq ad illud ubiait & cudientes turbae mirtibant᷑
indoc trinaeiꝰ. Haec duo dñĩ responsa unum denum mo ꝓpt̃ tributum.
reddendum caesari : alterum deresurrectione ꝓpt̃illã mulierẽ quae
septem sibim& succedentib fra tribus nubserutꝰ Marcus & lucas sinilit̃
narraN nec bordine aliquid discrepant. P. parabolã quippeillã
deconduc toribus uinaeae & deuidaeis. in quos dicta ẽ. insidias preparap¬
tibus quae cm̃stres cõmemorauer̃. Pra&er mit tunt huduo mares
& lucas partbolam demuita tis adnuptias quã solus mat theus inter

Expanded text:
cetera usque ad illud ubi ait: et audientes turbae mirabantur in doctrina eius. haec duo domini responsa, unum de nummo propter tributum reddendum Caesari, alterum de resurrectione propter illam mulierem, qseptem sibimet succedentibus fratribus nupserat, Marcus et Lucas similiter narrant, nec in ordine aliquid discrepant . Post parabolam quippe illam de conductoribus vineae, et de Judaeis in quos dicta est, insidias praeparantibus, quae omnes tres commemoraverunt, praetermittunt hi duo Marcus et Lucas par
Abbreviated transcription (Latin):
postresurrestionẽ praesenta tũ esse cõmemorat. Prae sertim quia
ista responsio quieum desua potestate dolose interroga uercint. Sed aiuN
illi dictum ẽ. Id est . lb ipsidño singulari pronomine : ñ plurali: Qđ in codici¬
bus grecis sineullo scrupulo ambiguitatis appar&, Est quidã sermod ñi
aput euuangelistã Iohannẽ ubi hoc qđ dico faciliuspos sitintellegi. Dicebat
ergo inquid ihs adeos quicredidertisTei iuda eos. Siuos mihi seritis inserione
meo uere discipulimeieritis & cognosc&is ueritatẽ & ueritts liberauituos¬

Expanded text:
post resurrectionem praesentatum esse commemorat : praesertim quia post resurrectionem praesentatum esse commemorat : praesertim quia ista responsio, qui eum de sua potestate dolose interrogaverant; sed, Aiunt illi, dictum est, id est, illi ipsi Domino, singulari pronomine, non plurali, quod in codicibus graecis sine ullo scrupulo ambiguitatis apparet. 138. Est quidam sermo Domini apud evangelistam Joannem, ubi hoc quod dico, facilius possit intelligi. Dicebat ergo, inquit, Jesus ad eos qui crediderunt ei, Judaeos: Si vos manseritis in sermone meo, vere discipuli mei eritis
Abbreviated transcription (Latin):
non deb& utideo putemꝰ non fuis secre deNes. In illa multi tudine quae
tuncdnĩ partibolas audiebat ⁊ Tauiitnã que idem mattheus bre¬
uitatis causa quod lucas nonta c&. Parabolãstã sclic& ponadeos
solos dic tã i quidepo testa te int̃roga uertinT sedadplebem: sicatt
se quisiceum audireNT. quomodo cuidixeraNT benedictus quiuenit
ꝑd& &iunetĩ locauitilus agricolis. Quoꝵ responsionem nõsolũ
tasẽ. Qua e&iã ꝑmalosadq nescien essepeloquit᷑. occulto quo dc̃ inst
meNTem hominis mouens ũ sũ tactis illius merito sediur eꝓpriȩpotes¬
testa tis. Uerũ &iã quia tales essepo tuer̃ ut non frustru ipso
corpore dñi iã sicut membra deputarenTur ut meritoeoꝵ uox
illi tribuer& cuiussẽ braertiNT Qũiambapti ⁊ auerat plures
quam iohannes & habebat turbas discipuloꝵ sicut ipsieuuangelistae sepe¬
testantur Etunde eran &iam illi quingentifrt̃s. quibus eũ a postolus pauli

Expanded text:
non debet, ut ideo putemus non fuisse credentes in illa multitudine, quae non debet, ut ideo putemus non fuisse credentes in illa multitudine, quae tunc domini parabolas audiebat. tacuit namque idem Mattheus breuitatis causa quod Lucas non tacet, parabolam istam scilicet non ad eos solos dictam qui de potestate interrogauerant, sed ad plebem. sic ense qui sic eum audirent, quomodo cui dixerant: benedictus qui ueniperdet et uineam locabit aliis agricolis. quorum responsionem non solum tas est, quae etiam per malos adque nescientes saepe loquitur occulto quodam instinctu mentem hominis mouens non sanctitatis illius merito, sed iure propriae potestatis, uerum etiam quia tales esse potuerunt, ut non frustra in ipso corpore domini. iam sicut membra deputarentur, ut merito eorum uox illi tribueretur cuius membra erant, quia iam baptizauerat plures quam Iohannes et habebat turbas discipulotestantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
eidederit hanc potestatem. Quando eos debapusno iohannis iucissm. Interrogtuuit
undees s&. detaelo anex hominib:. Quibus respondentib: quodnescrenłcut
netego uobis dico inqua potestate haeo fatio. : Inde erũ secutus est contex tonlo¬
quendo &cut. Quid aũ uob̵ uid&ur : homo habebat duos filios &c&era
sineulla cuius quamrei uel ꝑsonae inter posiuone scđm mattheu ser¬
mo conexit᷑ usq adhoc qđ de locata agricolis uinea cõmemor atur
otesterũ pbtarioma eum princb: sacerdotum & seniorib: populi locui¬
tũfuisse: aquibus fuerat desuapotesta te interro gatus. Quiunque
sitemtuNes & inimici quȩsieraN non ineis possunt intellegi. quicre¬
didertiNT adq illud darũ exꝓph&a testimonium dño peribuertuT
Qui&iam modo respondere potus seNT Cine scentes sed credeNes
Malos maleꝑ d& & uineã locauitalus agricolis.. Ho c omnino mouere

Expanded text:
ei dederit hanc potestatem, quando eos de baptismo Iohannis uicissim interrogauit, ei dederit hanc potestatem, quando eos de baptismo Iohannis uicissim interrogauit, unde esset, de caelo an ex hominibus; quibus respondentibus, quod nescirent, ait: nec ego uobis dico, in qua potestate haec facio. inde enim secutus est contextim loquendo et ait: quid autem uobis uidetur? homo habebat duos filios, et cetera sine ulla cuiusquam rei uel personae interpositione secundum Mattheum sermo contexitur usque ad hoc quod de locata agricolis uinea commemoratur. potest enim putari omnia eum principibus sacerdotum et senioribus populi locutum fuisse, a quibus fuerat de sua potestate interrogatus. qui utique si temtantes et inimici quaesierant, non in eis possunt intellegi qui crediderant adque illud clarum ex propheta testimonium domino perhibuerant, qui etiam modo respondere potuissent non nescientes, sed credentes: malos male perdet et uineam locabit aliis agricolis. hoc omnino mouere
Abbreviated transcription (Latin):
enĩs enTentiae uoluita tem intimat siuenũ quam legistis siue nechoc legistis
qua etiudieb at quosdã respondis se. qđ mat theus cõmemorat di cer
Aiuntilli. Malos male ꝑ d& & uineã suam locauit aluis agricolis
quosdam uero illud qđ lucas nonłacuit idẽ absit. Hisergo quullu so¬
dño respondertiNt illialii responder̃ absit. Sed illoꝵ responsio
quibus istir&uler̃ absit ꝓpterea dño tributia ẽ &amarco & aluca
quia sicut dixi peres ueriitis ipsa locuta ẽ siue ꝑnesuentes sima liera N sic ꝓcai¬
stan quinesciens quid dexerit . Cũ esi& ponifꝙ ꝓph&auit : siue ꝑ scenes aebitelle¬
genes adq: credentes Ibienĩ eruit &iã illamultitudo perquã iamercit impl&a
ꝓph&ia cunuenieni magnacede britate occurrene s addamareNt benedictus
nior es populi dix̃ Accessetbim & quae siuisse in qua potestate haecftuer& & quis

Expanded text:
enim sententiae uoluntatem intimat siue numquam legistis siue nec hoc legistisenim sententiae uoluntatem intimat siue numquam legistis siue nec hoc legistisegamus in plebe, quae audiebat, quosdam respondisse quod Mattheus commemorat dicens: aiunt illi: malos male perdet et uineam suam locabit aliis agricolis, quosdam uero illud quod Lucas non tacuit, id est absit. his ergo qui illud domino responderant illi alii responderunt absit, sed illorum responsio quibus isti rettulerunt absit, propterea domino tributa est et a Marco et a Luca, quia, sicut dixi, per eos ueritas ipsa locuta est, siue per nescientes, si mali erant, sicut per Caifan. qui nesciens. quid dixerit, cum esset pontifex., prophetauit, siue per scientes ac igentes adque credentes. ibi enim erat etiam illa multitudo, per quam iam erat impleta prophetia, cum uenienti magna celebritate occurrentes acclamarent: benedictusniores populi dixit accessisse ad dominum et quaesiuisse, in qua potestate haec faceret et quis
Abbreviated transcription (Latin):
conra dixeriNt dicen testibsit. Et reuera qđ secutus dñsuit. Delapidere¬
bato ab hedificapib & fac to incapite anguli.: Itainla tum ẽ. uthoc testi¬
monio conuincerent᷑ illparabolae contra dicentes. Nã & ipsemat theus
hoc siccõmemorat dictum. taquã conra dicentib Cũ cit. Nũ quam
legistis inscripturis. Lapidemquem reprobituer̃ hedificaNeshuftctus est¬
in capuđd anguli : Quid ẽ enim nũ quã legistis nisiquia hocresponderaNT
qđ ess& conrarium. Hoc & marĩs significat quia haeupsa uerba refert
Nec scripturũ hanc legistis. lapidem quemreꝓbauer̃ hedificaNTes hic
factus est incapudanguli: Ques eTentia scđm lucam magis appar&
loco suo dicia pꝰ. illoꝵ contradictionẽ quadixer̃ absit: Tantudem
enĩ ual&. Sicuthoc &iã ipseponit. quidẽ ergo hoc qđ siriptũ est
Lapidem quẽ reꝓbauer̃ hedificaNtes hufactusẽ. incapud anguli. Hanc

Expanded text:
contradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide recontradixerint dicentes: absit? et reuera quod secutus dominus ait de lapide reprobato ab aedificantibus et facto in capite anguli, ita inlatum est, ut hoc testimonio conuincerentur illi parabolae contradicentes. nam et ipse Mattheus hoc sic commemorat dictum tamquam contradicentibus, cum ait: numquam legistis in scripturis: lapidem. quem reprobauerunt aedificanin caput anguli? Quid est enim, Nunquam legistis, nisi quia hoc responderant, quod esset contrarium? Hoc et Marcus significat, qui haec ipsa verba ita refert, Nec Scripturam hanc legistis, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? quae sententia secundum Lucam magis apparet loco suo dicta post illorum contradictionem, qua dixerunt: absit. tantundem enim ualet, sicut hoc etiam ipse ponit: quid est ergo hoc quod scriptum est: lapidem, quem reprobauerunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? hanc
Abbreviated transcription (Latin):
Iit enĩ dic̃ quid ergofati& dñs uineae ueni& & perd& colonos & dabitiunea
alus. Sed ftcile potest intellegi illoꝵ uocẽ ita subiunctã utnoninter¬
poner&ur. Illidexer̃ autillires ponder̃ sed tamen intelleger&ur a ut
ideo responsionẽ istam dño potius ad tributã. Quia cũuerũ dixer̃ &iam
deillis hocipseres pondit quiueritas ẽ . Sed illud magis mou&. qđ lucas
non solum eos hocrespondisse Ndicit. haec &iam uerba ipse quoq: sicut marcs
dño attribuens Verum &iã contrariã r&ulis seresponsionem diceNes
absit. Ita enĩ narrat. Quidergo fati& illis dñs uineae ueni& & ꝑ d& colas
istos & dabit uineã aliis. quo audo doxer̃ illi absit. Illetiũ aspitiens eo sait.
Quidẽ ergo hoc qđ scriptũ est. Lapidem quẽ reꝓbauer aedifica Nes
hicfactusẽ in capudanguli Quo modo ergo secđm mattheum illi
quib: haeclo quebatur dixer̃. Malos maleperd& & uineã locauitalus agr¬
colis qui reddaNT eifructũ temporib: siuis. Cũ seđm lucã talibus uerbis

Expanded text:
ominus uineae? ueniet et perdet colonos et dabit uineam aliis. sed facile potest intellegi uel illorum uocem ita subiunctam, ut non interponeretur \'illi dixerunt\' aut \'illi responderunt\', sed tamen intellegeretur aut ideo responsionem istam domino potius adtributam, quia, cum uerum dixerunt, etiam de illis hoc ipse respondit qui ueritas est. Sed illud magis mouet, quod Lucas non solum eos hoc respondisse non dicit haec etiam uerba ipse quoque sicut Marcus domino adtribuens, uerum etiam contrariam rettulisse responsionem dicentes: absit. ita enim narrat: quid ergo faciet illis dominus uineae? ueniet et perdet colonos istos et dabit uineam aliis. quo audito dixerunt illi: absQuid est ergo hoc quod scriptum est, Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? Quomodo ergo secundum Matthaeum illi, quibus haec loquebatur, dixerunt, Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum temporibus suis, cum secundum Lucam talibus uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
quia eeo tum aliquetuult intellegi cũ dic̃ ad quendã a non e primit quo¬
nodisosea tur Qđ six ꝑsonadic tum euuia ngelistae illud inter positum acce¬
peruneꝰ eniaquidem neces sita it breuiitius sub obscura locutio sed tamerntegra
uod ieroinar us lagrnã dic̃ quã lucas amphoram. illeua sisgen: illemnodun
significauit. uterq ueritatem sententiae custodiuit
equitur mat theus. Nosper enũ facto discumbebatcunduo detim dis

Expanded text:
quia certum aliquem uult intellegi, cum dicit ad quendam\' et non exprimit, quoquia certum aliquem uult intellegi, cum dicit ad quendam\' et non exprimit, quomodo dinoscatur. quod si ex persona dictum euangelistae illud interpositum acceperimus, erit quidem necessitate breuitatis subobscura locutio, sed tamen integra. quod uero Marcus laguenam dicit, quam Lucas amphoram, ille uasis genus, ille modum significauit, uterque ueritatem sententiae custodiuit. Sequitur Mattheus: uespere autem facto discumbebat cum duodecim dis
Abbreviated transcription (Latin):
ei Magisterdic̃ : lã enĩ siquȩras curtiret terespond&urs illi ÷ cuidam homini
adquẽ missise insinuauit euuan gelista Cum e ꝑsona sua interposussa adquep¬
dc̃ iminus quidemasiti talocutio sed tam̃ sicb tellecta in tegerrimna ẽ & utii
hab& aliquid ꝓ pri&atis. hebreti lingua qua ꝑhib&urseripnssemattheis ut&iã
to tũ ꝯxper son̾a dñ dic tũ lotionis integritate Noncareao.: uideriut qui inouerunt
Sane u possa &iam latinedii si dicer&ur. Ite incicuita tẽ adquendam quemuob
demonserauerit. Homo quiuob̵ occurrerit laginã aquȩ portaus hododo
iuben tisi netmbiguitate poss& obtemperari. Velut&iam sidicer& Iteinciui¬
ta tẽ adquendam quiman& illo autillo loco intali uel talidomo cũepresso¬
signo loci & designationedomꝰ pos sa intellegi pors&e fieri Hustidq huiusmodi¬
c&eris tautis inditus quidic̃. Ite quendam & dicitt .ci. Ideo ñpotest audiri

Expanded text:
ei: magister dicit. iam enim si quaeras: cui? recte respondetur: illi cuidam homini, ei: magister dicit. iam enim si quaeras: cui? recte respondetur: illi cuidam homini, ad quem misisse insinuauit euangelista, cum ex persona sua interposuisset: ad quendam. minus quidem usitata locutio, sed tamen sic intellecta integerrima est; aut si habet aliquid proprietatis Hebraea lingua, qua perhibetur scripsisse Mattheus, ut etiam totum Sane ita posset etiam latine dici, si diceretur, Ite in civitatem ad quemdam, quem vobis demonstraverit homo qui vobis occurrerit lagenam aquae portans: hoc modo jubenti sine ambiguitate posset obtemperari. Velut etiam si diceret, Ite in civitatem ad quemdam qui manet illo aut illo loco, in tali vel tali domo; cum expressione loci et designatione domus; posset intelligi, posset fieri. His autemiri,
Abbreviated transcription (Latin):
in uenu epossent praemonuit: qđ inditium sequerent᷑. de hominegestani¬
ueaquae laguiam uelamforam. uteun secuti ad domum qua nuolebat
locatt uͦtusa dmittit. Sed hoc lo cores huius quae inseiuaba t᷑ ueridsnion
alouer ti t Sdelatuto inus hic dicipotuit Ite adqueridda ÷ quo modo omn¬
iniqustñe allocutione dicipo test. Sed plane discipulos adño pqna a que oilibar¬
sedad quendam hominem : Idẽ ad certũ aliquem mussos et̃ inanifestuomnesta
iobis e psena sua ret tepotuit euuian gelista narrarei utdieret᷑ oniteos
suuisreit diceuitis. lte uiciuntti tt̃ interposuitipsetid quendam : Nonquia hocd̃s
drerit sedut ipse nobis inseiuar& ttcitoniomine fuisse quendam induittite aa quẽ
dñ disipuli ũtebant᷑ ut prepara reũpasca. Ccisicpor hanio e persouasia
bites poritonẽ duoꝵ uerborum. Sequitur or dinem uerbor ũ dñi dicenits : &dicite

Expanded text:
inuenire possent, praemonuit, quod indicium sequerentur, de homine gestantinuenire possent, praemonuit, quod indicium sequerentur, de homine gestante aquae laguenam uel amphoram, ut eum secuti ad domum, quam uolebat, locutionis admittit, sed hoc loco rei hujus quae insinuabatur veritas non admittit; quanto minus hic dici potuit, Ite ad quemdam, quod omnino nunquam recta locutione dici potest? Sed plane discipulos a Domino, non ad quemlibsed ad quendam hominem, id est ad certum aliquem missos esse manifestum est. quod nobis ex persona sua recte potuit euangelista narrare, ut diceret \'misit eos suisset dicentis: ite in ciuitatem, interposuit ipse: ad quendam, non quia hoc dominus dixerit. sed ut ipse nobis insinuaret tacito nomine fuisse quendam in ciuitate, ad quem domini discipuli mittebantur, ut praepararent pascha. ac sic post hanc ex persona sua interpositionem duorum uerborum sequitur ordinem uerborum domini dicentis: et dicite
Abbreviated transcription (Latin):
aparauer pasta  Nchil inoecapitulo contrarium putari podest
marco & lucae qui hoc idem similiter narrant. Quod enimdic̃
mat theus. Iteinciuita tem adquendam & diciteei. Magister
dic̃ tempusineum ꝓ peest. apud te facio pascha cũdiscipulis meis
Tumn signifuct quem marcus &lucas dicuNt pastrem fumilias:
uł dnm domꝰ inqua eis caenaculum demonstra tum ẽ. ubi pararent
pascha: Qđ ergo in terposuit maths. adquendam tãquã ex
ꝑsonasua studio breuitatis illum conpendio uoluitinsinuarẽ
Sienĩ dicer& dixissedñm. Ite inciuittite & dicite ȩi. Magister
dic̃ tem pusmeum ꝓpeẽ. apud tefa uopascha tã quã ciuitta ti
dicendũ e& acciper&ur. Aꝑ hoc p̃ ex dñi cuiusmandatum
marrabat sed ex sua ꝑ sona interposuit. adquendam iussed nim
ut irent ucabera neces se totũ dicere cũ hocilli ad insinuaudam
Sciebat quippedñs ad quemmitter&. & uttum &iam illi quosnit tebat

Expanded text:
r. Sed nihil in hoc capitulo contrarium putari potest Marco et Lucae, qui hoc idem similiter narrant. Quod enim dicit Matthaeus: Ite in civitatem ad quemdam, et dicite ei: Magister dicit: tempus meum prope est, aput te facio pascha cum discipulis meis, eum significat quem Marcus et Lucas dicunt patrem familias uel dominum domus, in qua eis cenaculum demonstratum est, ubi pararent pascha.. quod ergo interposuit Mattheus ad quendam tamquam ex persona sua studio breuitatis illum conpendio uoluit insinuare. si enim diceret dixisse dominum ite in ciuitatem et dicite ei: magister dicit: tempus meum prope est, aput te facio pascha\', tamquam ciuitati dicendum esset, acciperetur. ac per hoc non ex domini, cuius mandatum narrabat, sed ex sua persona interposuit ad quendam iussisse dominum ut irent, ne haberet necesse totum dicere, cum hoc illi ad insinuandam sciebat quippe dominus. ad quem mitteret. et ut eum etiam illi quos mittebat
Abbreviated transcription (Latin):
&illud qđ adiuriximus &udas scariothes unus deduo de cimpositum est
lllu deb&hania qđ recapi tulapdo dexer̃. Lucas sane ipsã rem gestam in
b&haniã p̃ termisit Haet deximꝰ ꝓpterseȩ diesaptepas cha qđ dixitio hannis
Cum inbahania rem gestam narrar&. & biduum apte pascha qđ matħs
marc̃sq dixerunt Cũpꝰ hoc a sedictum illum ipsum in b&hania quod
lohannes cõmorarent:¬
equi turmattheus. ab eodem loco ubifinem fecerumus considerandȩ nar¬
rationis & dicit: Tunccongre gatiscnt principes sacer dotum & seni¬
or espopuli hatrium principis sacerdotio quidicebatur caistis. & consi

Expanded text:
illud quod adiunximus: et ludas Scariothes unus ex duodecim, positum est illud de Bethania quod recapitulando dixerunt. Lucas sane ipsam rem gestam in Bethania praetermisit. haec diximus propter sex dies ante pascha, quod dixit Iohannes, cum in Bethania rem gestam narraret, et biduum ante pascha, quod Mattheus Marcusque dixerunt, cum post hoc a se dictum illud ipsum in Bethania, quod Iohannes, commemorarentequitur Mattheus ab eo loco, ubi finem feceramus considerandae narrationis, et dicit: tunc congregati sunt principes sacerdotum et seniores populi in atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Cai
Abbreviated transcription (Latin):
uenĩ & non cognouer̃ eum : sed fecerunt in eũ quae cũq uoluer. Sic & filius hominis
pcissurus ẽ ab eis Tunc intellexer̃ discipuli quia de iohanne baptista
dixis set eis Hoc &iã marcus hunc or dinem seruans cõmemor auit.
&in non nulla diuersita te uerborũ nusquã tam̃ ab eius dem seusentia e
uerita tediscessit Sed ipsenonaddit᷑ intellexisse discipulos quodiohannẽ
dñs significas s&dicendo quod helr asiã uenerit :
lequit᷑ mat theus &dic̃: Etcũ ueniss& ad turbam accessittideum homo ge¬
patit᷑ & c&̃ usquetidillud ubiait. Hoc aũgenꝰ noncicitur nis ꝑorationẽ
agͥeiunium. Hoc & marcs & lucas. Eodem &iamor dinememor at
sineulla repugnantia e quȩstione

Expanded text:
unt. sic et filius hominis passurus est ab eis. tunc intellexerunt discipuli, quia de Iohanne baptista dixisset eis. hoc idem Marcus etiam hunc ordinem seruans commemorauit et in nonnulla diuersitate uerborum. nusquam tamen ab eiusdem sententiae ueritate discessit; sed ipse non addidit intellexisse discipulos, quod Iohannem dominus significasset dicendo, quod Helias iam uenerit. LVIII. Sequitur Mattheus et dicit: uet cum uenisset ad turbam. accessit ad eum homo gepatitur, et cetera usque ad illud ubi ait: hoc autem genus non eicitur nisi per orationem et ieiunium. hoc et Marcus et Lucas eodem etiam ordine memorant sine ulla repugnantiae quaestione
Abbreviated transcription (Latin):
inter ẽ quã diuersus in terrãbos fuerit narrandimodus: Dũ ab eadem
ueritate neuter absieder& : po test &iã hocintellegi qđ sic᷑ dic̃ marcus
rius tos deuxor ẽ dimit tenda in t̃roganTes dñsuicis son interrogurit quid
eis p̃cerit morses. Quicũ respondis seN morsen ꝑmisisse libellũ repudu
seribere & dimit tere : Responditeis. Deipsalegepermorsendata quo mo
ds̃ instituerit coniugium masculi & feminae dicenset qua e ponit mattheu
idẽ Ñ legistis quia quifeuit ab initiomasculũ & feminã feciteos &cã¬
uib ciudifts illi Id qđ ei primo in trogaq responderu Nrepeder
diceNtes. Quidergo moyses inandauit dari libellũ repudu & dimit¬
tere. Tuncdnm̃ causam ostendisse duritiaȩ cordisipsoꝵ quã marcus
breuita tiscausa priusponit tã quã illi priori quã mat theus intermisit
eoꝵ responsioni redditt̃. Nihil deperire uidica usuerititi quocũq

Expanded text:
interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem interest, quam diuersus inter ambos fuerit narrandi modus, dum ab eadem ueritate neuter abscederet. Potest etiam hoc intellegi, quod, sicut dicit Marcus, prius eos de uxore dimittenda interrogantes dominus uicissim interrogarit, quid eis praeceperit Moyses, qui cum respondissent Moysen permisisse libellum repudii scribere et dimittere. respondit eis de ipsa lege per Moysen data, quomodo deus instituerit coniugium masculi et feminae, dicens ea quae ponit Mattheus, id est: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos responderant repetiuerunt dicentes: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? tunc Iesum causam ostendisse duritiae cordis ipsorum, quam Marcus breuitatis causa prius ponit. tamquam illi priori, quam Mattheus intermisit, eorum responsioni redditam, nihil deperire iudicans ueritati, quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
bellor epudii ꝑ eundem morsen sibi ꝑmisso perquẽ & illud seriptũ est
đ ds̃ conuonxerit masculũ & femina an hocidem illi dep̃ceptomꝰ ysi tos in¬
terroguiNTi responderiNt. Nã &uolunta seiꝰ ut sehabebat utnoneis
redde r& rationẽ quar illud morses ꝑmiserit nis prius i pshoc cõmemo¬
rasseNT
Qũe uolusas eius eti quã marcus posuit interrogatione significa: ta est. Etilloꝵ
uolusasipsaertit ut detiuc torita te morsi qm̃ mandouit darilibellum
repudu tãquã concluderen eum separationẽ si dubio u&a turum.
Hoc enĩ dic turi &iã temstaues eum
accessertiNT quȩ uolui saseoꝵ
sic ex pressaẽ. permat theũ. ut
non eos eẽ. cõmemor ar& inter¬
nda tomorsi quo uel ut conuincerent
dnm̃ separationẽ coniugum ꝓ hibentẽ. Cumergo uoluntas loqueNium
cuidebenT uerba ser uire ab euuangelista utroq monstrata sit. Nihil

Expanded text:
bello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est bello repudii per eundem Moysen sibi permisso, per quem et illud scriptum est quod deus coniunxerit masculum et feminam, an hoc idem illi de praecepto Moysi eos interroganti responderint. nam et uoluntas eius ita se habebat, ut non eis redderet rationem, cur illud Moyses permiserit, nisi prius ipsi hoc commemorassent, quae uoluntas eius ea quam Marcus posuit interrogatione significata est, et illorum uoluntas ipsa erat, ut de auctoritate Moysi, quoniam mandauit dari libellum repudii, tamquam concluderent eum separationem hoc enim dicturi etiam temtantes accesserant. quae uoluntas eorum sic expressa est per Mattheum, ut non eos esse commemoraret interMoysi, quo uelut conuincerent dominum separationem coniugum prohibentem. cum ergo uoluntas loquentium, cui debent uerba seruire. ab euangelista utroque monstrata sit, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
&c&usq a dilludubiait. Quipo test caperecapiat. Hoc & martus cõmemorat.
eundemor dinẽ tenens: Sane uidendũ est. nere pugnare uideat᷑. Quodidem
marcus ad ño dic̃. Inerroga tos phariseos quideis mͦrses p̃ceperit ad queillos¬
ii in terroguNi respondis se depermisid sibi libello repudu. Cum mat theus dixerat
Verb dñi quib: ostendertt ex legedm̃ coniunxis semasculũ & feminã & ꝓp¬
terea non eos debere ab homine separari. r&ulis seres ponsionem. Qui dergo
morses mandauit dare libellum repudui &dimit terẽ Quib iterũait
Am̃ mor̃ ses ad duritiã cordisuri᷑ ꝑmist uobis dimit tere uxoresurtis ab initio
cũ ñ sicfuit. Nã & marãs hancdñi responsionẽ nontac&. Sed postea quã
ciresponder in terrogantide libello repudi : quo ordine uel modo uerboꝵ
hoc intellegere debemꝰ. adreiuerita tẽ nihil interẽe utrũ dño separa¬
tionem prohibeni & senłiã suã delegefirmanti. Ipsuntuler̃ quȩstionẽ deli¬

Expanded text:
usque ad illud ubi ait: qui potest capere capiat. hoc et Marcus commemorat eundem ordinem tenens. sane uidendum est, ne repugnare uideatur qMarcus a Domino dicit interrogatos Pharisaeos, quid eis Moyses praeceperit, atque ita illos interroganti respondisse de permisso sibi libello repudii: cum Matthaeus dixerit verbis Domini, quibus ostenderat ex Lege Deum conjunxisse masculum et feminam, et propterea non eos debere ab homine separari, illos retulisse responsionem, Quid ergo Moyses mandavit dari libellum repudii, et dimittere? quoniam Moyses ad duritiam cordis uestri permisit uobis dimittere uxores uestras: ab initio autem non sic fuit. nam et Marcus hanc domini responsionem non tacet, sed posteaquam ei responderunt interroganti de libello repudii. In quo ordine uel modo uerborum hoc intellegere debemus ad rei ueritatem nihil interesse, utrum domino separationem prohibenti et sententiam suam de lege firmanti ipsi intulerint quaestionem de li
Abbreviated transcription (Latin):
randũ eẽ iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse notessurias
cognoscendȩ ueritat: quibus lib& uerbis fuerint explicatȩ. Quodenim alius
alium uerborum ordinem ten&. Non estutiq contrarium ÷ Neq illũd contra¬
riumost si aliusdicit qđ alius pra&ermittit. Vtenim quisq meminerat

Expanded text:
randum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias randum esse iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae. quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod alius praetermittit. ut enim quisque meminerat
Abbreviated transcription (Latin):
calciamentorum eius. egobaptir aui uos aqua. ille uero baptir abit uosspũ scõ
Decalqa mentis ergo hoc aluca distat qđ ad dit procumbens Debaptismo
aũ hocabutroq quia non dixit & igni sed iantũ in spũsco. Sicut enĩmattheus
ita & lucas dixit & eo demordine ipse uos baptiz abit in spuscõ &igni. Nisi qđ
euan gelista cũdicit Ioħ testimoniũ perhibeat deipso &clamatdicens. hic
erat quem dixi qui post meuenit ante mefactus est quia prior meerat.
Sic enimostendit tunceũ hoc dixisse quando eũ illi dixis se commemoran repe¬
tis seaũ & cõmomorcisso qđ iam dixissas cũauit. Hic erat quem dixi qui cipost me
uenit : Siergo quaeritur quae uerba potius ioħ baptista dixerit utrum
quae mattheus : An quaelucas eum dixisse cõmemorat. Anquȩ marcus
in ipsis paucis quaeillum dixissepo suit . tacens c&era. Nullo modo hinclabo¬

Expanded text:
calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. calciamentorum eius. ego baptizaui uos aqua, ille uero baptizabit uos spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque, quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos baptizabit in spiritu et igni, nisi quod monium perhibet de ipso et clamat dicens: hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem dixi: qui post me uenit. Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc labo
Abbreviated transcription (Latin):
Hae comnia dicit &lucas et dempene uerba iohannis exprimens & ubi
aliquid uarium est in uerbis. ab eadem tam en sententia non receditur :
uel ut cũ dicit matħ iohannẽ dixisse . & ne uelitis dicere intrauos patrem
habemus a braham. Illecũ & ne coeperitis dicere patrem habemus abrahã
ego quidem uos baptizo in aqua in penitentiã. Ille in t̃ponit interroga¬
t̃ionem turbarũ quid facereNT & eis respondentem iohannẽ debonis operi¬
bus tamquã defructibus poenitentiae. qđ matħ omisit de inde cordibus
sius cogitantibus deillo utrum ipse e& xp̃s. eumdicit respondisse ego quidem
Cuius non suminquit dignus calciamenta portare. Illecũ Cuius non sum
dignus soluere corrigiam calciamentorũ eius qđ & marcus dicit cũ c&era taceat
N ampost cõmemoratum habitũ &uictum eius. secutus ait. & p̃dicabatdiceis
uenit fortior me postme cuius non sumdignus procumbens soluere corrigiã

Expanded text:
haec omnia dicit et Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur, uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem et ne coeperitis dicere: patrem habemus Abraham, iste ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit respondisse ego quidem cuius non sum, inquit, dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum habitum et uictum eius secutus ait: et praedicabat dicens: uenit fortior me post me, cuius non sum dignus procumbens soluere corrigiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ad ꝓpinquauit eñi regnũ cȩlorũ deipso adiungere quae sequuntus. hicestenĩ
non mirum si & in terrogatus quid dicer& deseipso. sicut narrat ioħ euangelista.
ego ait uox clamantis indeserto. sicut iam dixerat prȩcipiens ut agerent poeni¬
tentiam. De uestitu uero eius &uictu itd matħ sequiturdicens. Ipse cũ iohannes
habebat uestitum depilis camelorum & Zonã pelliciam circalumbossuos esca

Expanded text:
tiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enimtiam, adpropinquauit enim regnum caelorum, de se ipso adiungere quae sequuntur hic est enimnon mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso, sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam. de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens: ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis camelorum et zonam pe
Abbreviated transcription (Latin):
sua ideminattheus hoc cõmemora uerit. anad huc uerba eiusdem iohannis
secutus adiunxerit. ut totũ hoc ioħ dixisse intellegatur. poenitentiã agite
ad ꝓpinquauit enĩ regnũ cȩlorum. hic est enĩ quidictus ẽ ꝑ esciã ꝓph&ã & c&
Neque enĩ hoc mouere deb& qui a nonait. ego sum enĩ quidictus sum ꝑ esciã ꝓph&ã
matthei & ioħ. Nam & mattheus dixit. Inuenit hominem sed entẽ inteloneo
Nec dixit inuenit me. Et ioħ. hicest inquit discipulus qui testimonium ꝑhib&
dehis &scripsithaec & scimus quia uerum est testimonium eius Nondixit egosum
Aut uerum est testimonium eum. Dñs cũ ipse sepissimedicit. filius hominis aut
filius dĩ & non dicit ego. &oportebat inquit xp̃mpati & refurgere tertiadie
Nonait o portebatmepati. Potuit ergo &ioħ baptista cũ dixiss& agite poeniten¬

Expanded text:
sua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohsua idem Mattheus hoc commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohsecutus adjunxerit, ut totum hoc Joannes dixisse intelligatur, Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum: hic est enim qui dictus est per Isaiam prophetam, neque enim hoc mouere debet, quia non ait ego sum enim qui dictus sum per Esaiam propMatthei et Iohannis. nam et Mattheus dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit \'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit \'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere tertio die, non ait \'oportebat me pati\'. potuit ergo et Iohannes baptista, cum dixisset: agite paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
facta e dicta eque fuerant. herodes se amagissensit inlusum. acde inde
adxẽpimostem cupiens ꝑuenire. Infantes sicut mattheus narrat occidit.
Battheus ergo de iohanne ita contexit. Indiebus cũ illis uenit iohannes
baptista predicans indeserto iudeae &dicens. penitentiã agite ad propinqu
uit enim regnũ cȩlorum. hicest enĩ quidictus est ꝑ esciam ꝓph&am dicentem
Voxclamantis in deserto parate uiã dnĩ rectas facite semitas eius. Marcus
quoq &lucas consentiuN hoc escue testqmoniũ essed eiohanne. Nãplura uerba
&iã consequentia ex eodem proph& a lucas cõmemorauit. cũ debaptista iohanne
narrar&. Iohannes aũeuangelista ipsũ ioh annẽbaptistã deseipso idem testi¬
moniũ escue ꝓtulis se cõmemorat sicut nuncmatħ dixit quȩdã iohannis uerba
hic est enĩ quidictusest ꝑ escuam proph&ã dicentẽ. Vox damantis in deserto parate
uiã dñĩ recitis facite semitas eius. Ambiguepositum est. Nec eluc& utrũ exꝑsona

Expanded text:
factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos infantes, sicut Mattheus narrat, occidit. XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae et dicens: paenitentiam agite, adpropinim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis uerba, hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum est, nec elucet, utrum ex persona
Abbreviated transcription (Latin):
deuiso.: Ipsi enĩ dm̃ uidebunt dictũ est:
non uiderunt & non uidimus sed uidebimꝰ
eum sicutiẽ. proinde hissententiis non ẽ
contrariũ tlm̃ nemo uiditunquam: Vide¬
bunt enim quem non uiderunt quimun
quoddictũ ẽ: Dm̃ nemo uidit umquã.
& illud. quod demor se scriptũ ẽ quia
lo quebatur cũ dõ facie ad faciem
sicutqus loquitur ad amicũsuum. ⁊ Et illuo
qđ proph&ac esiuias deipso loquens ait. Vidi
dm̃ saba hot sed on teminthrono. Ꝙ si quac
alicc solent similicc testimonic ex eccdem
auctoritate proferri. quomod o non sunt
contracria sententiae quacdictum est. Om̃
nemouiditumquaẽ. Quc̃quã & ipsum euan¬
gelũ potest puttri sibi eẽ contrurium

Expanded text:
de uiso? ipsi enim deum uidebunt, dictum est, de uiso? ipsi enim deum uidebunt, dictum est, non \'uiderunt\', et non uidimus sed \'uidebimus eum sicuti est. proinde his sententiis non est contrarium: Deum nemo uidit umquam. uidebunt enim, quem non uiderunt, qui muquod dictum est: Deum nemo uidit umquam? et illud, quod de \' Moyse scriptum est, quia loquebatur cum deo facie ad faciem, sicut quis loquitur ad amicum suum; et illud, quod propheta Esaias de se ipso loquens ait: Vidi dominum ; sabaoth sedentem in throno, et si qua alia solent similia testimonia ex eadem auctoritate proferri, quo modo non sunt contraria sententiae, qua dictum est: Deum nemo uidit umquam? quamquam et ipsum euangelium potest pu
Abbreviated transcription (Latin):
fideles ẽe nouimus & multo noti sumus ⁊
Siergo iamiste distincta sunt. ueniamur
ad causam : Scimus possedm̃uideri
quõ scriptũ est. becctimundo corde quõ ĩpsi
dm̃ uidebunt. Anforte nondebui
dicere scimus sed credimus : quõ dm̃ nec
corpore aliquando uidimuss sicut handucẽ
Necmente sicut ipsc̃mnobis quic id credi¬
mus fidem. Sed tantũ quicscriptum est
inecscriptura cuius fideles sumus quod
uerum fit mini m̃e dubi tamus a płstam̃¬
ioħ cũ tele ccliquiddicer&. Icimus inquit
quia cũ copparuerit similes ei erimus
quõ uidebimus eũ sicutiest. Eccescire se
dixit. qđ non dũ facctũ fuerct. Nec uidendo
sed credendo cognouerit: Rectertiq
diximus scimus possedm̃ uideri: quam¬
uis eũ nonui derimus. sed cuctoritcti
diuinae quae scĩs libris contin&ur cre¬
diderimus.: Quid est ergo quod e adẽ
dicit auctoritas Dm̃ ne mouidit
umquã. An fortisserespond& ur
qđ illa testimonia deuidendõ sunt : non

Expanded text:
fideles esse nouimus et multis noti sumus. fideles esse nouimus et multis noti sumus. Si ergo iam ista distincta sunt, ueniamus ad causam. scimus posse deum uideri, quoniam scriptum est: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt. an forte non debui dicere scimus sed \'credimus\', quoniam deum nec corpore aliquando uidimus sicut hanc lucem nec mente sicut ipsam in nobis, qua id credimus, fidem, sed tantum quia scriptum est in ea scriptura, cuius fideles sumus, quod uerum sit minime dubitamus? apost cum tale aliquid diceret: Scimus, inquit, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est. ecce scire se dixit. quod nondum factum fuerat nec uidendo sed credendo cognouerat. recte itaque diximus: \'Scimus posse deum uideri\\ quamuis eum non uiderimus, sed diuinae auctoritati, quae sanctis libris continetur, crediderimus. Quid est ergo, quod eadem dicit auctoritas: Deum nemo uidit umquam? an fortasse respondetur, quod illa testimonia de uidendo deo sunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
istamec p̃loquutione cognouisti. quid sit
uidere ułmente uelcorpore. & quid
ab ois dist& credere. quod quidem fit
mente. & uid& urmente Quõ menti
nostra sides nñc conspicuaest: sed tamon
quod ecdem fideereditur. ab est & b
aspectu corporis nr̃i. sicut abest corpus
in quoxp̃s resurrexit : & ab aspectumentis
alterius sicut ab est ab aspectumentis
mea e fidestuco quã cuis. eẽ inte credam
cũ et̃c̃ nonui deam corpore qđ nectu potes
uecmento qđ tupotis sicut ego mea quã tuñ potes
Nemo enĩ scit quidagator in homine nisi
sp̃s hominis qui in ipso est. donec ueniat
dñs qui &inluminabit abscondita tene¬
brarũ. & manifestabit cogitationes cordis
ut oces nonsolũ quisq: suce s uideat sed &aliorũ
agcctur in homine. nisi sp̃s hominis qui in
ipso est. scđm quod uidemus in nobis : Nã
scđm id qđ credimus nec uidemus & multos

Expanded text:
ista mea praelocutione recognouisti, quid sit ista mea praelocutione recognouisti, quid sit uidere uel mente uel corpore et quid ab eis distet; credere. quod quidem fit mente et uidetur mente, quoniam menti nostrae fides nostra conspicua est. sed tamen, quod eadem fide creditur, abest et ab aspectu corporis nostri, sicut abest corpus, in quo Christus resurrexit, et ab aspectu mentis u alterius, sicut abest ab aspectu mentis meae fides tua, quamuis eam esse in te credam, cum eam non uideam corpore, quod\' nec tu potes, nec mente, quod tu potes, sicut ego meam, quam tu non potes. nemo enim scit, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, donee 10 ueniat do.minus, qui et inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitationes cordis, ut eas non solum quisque suas uideat sed et alioruagatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et multos
Abbreviated transcription (Latin):
citur quo lã obtutu. magis secundũ testi¬
momoꝵ fidẽ. quã rerum presentia creditarũ
IVlecenĩ quaeuid& ad sunt sensibus uel am̃mi
uel corporis quaeaũ credit absunt a sen¬
sibus nr̃is & corporis. quamuis uolunta seius
aquo audit ut credut non sit p̃terita. sed
manecet in loquente. quã in seipso idemipse
qui loquitur uid&. Ille uero qui a uđit non ea
tunc fuerunt. : Nam qui uiderunt uiuentẽ
xp̃m : quẽ uiderant morientẽ . ipsam tam̃
resurrectionõ cumfier& non uiderunt
sed eũ cestissimo crediderunt. uidendo &
tangendo uiuũ quem nouerunt mostuum
Nos totũ credimus & quod resurrexerit¬
& quod ab hominibus tuncuisus & contrecta¬
tussit : & quod nunc uilat in caelis nec
iãmoriatur. & morsei ultra non domin&ur
Res aũ ipsac nec corporis nr̃is sonsibus adest
sicut ad est hoccelum & terra : nec nr̃ae
mentis obtutibus siuit ad est fides iesa qua
hoc credimus: Sediam satis ut puto

Expanded text:
citur quodam mentis obtutu magis secundum testicitur quodam mentis obtutu magis secundum testimoniorum fidem quam rerum praesentia creditarum. illa enim, quae uidet, adsunt sensibus uel animi uel corporis; quae autem credit, absunt a sensibus et animi et corporis, quamuis uoluntas eius, a quo audit, ut credat, non sit praeterita, sed maneat in loquente. quam in se ipso idem ipse, qui loquitur, uidet; ille uero, qui audit, non eam tunc fuerunt; nam qui uiderunt uiuentem Christum, quem uiderant morientem, ipsam tamen resurrectionem, cum fieret, non uiderunt, sed eam certissime crediderunt uidendo et tangendo uiuum, quem nouerant mortuum. nos totum credimus, et quod resurrexerit et quod ab hominibus tunc uisus et contrectatus sit et quod nunc uiuat in caelis nec iam moriatur et mors ei ultra non dominetur. res autem ipsa nec corporis nostri sensibus adest, sicut adest hoc caelum et terra, nec nostrae mentis obtutibus, sicut adest fides ipsa, qua hoc credimus. Sed iam satis, ut puto,
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ quib: ẽ motus ad sidẽ scripture. adusa
pertinent corporis oculoꝵ. si ea legit: uel au¬
riũ. si audiuit: uid& aũ animus quicquid sigu¬
ris lit terarum sonisue significari intellexit.
ui d& ipsam fidem suam qua se credere sine
cunctatione respond&. Vid& cogitationẽ
quacogitat quid ei possit prodes se qđ credit
Nid& uo luntatem qua accessit ad suscipien¬
cdam religionem. Vid& &iam ipsius resur¬
rectionis quandam imaginem in animo suo
factam sine qua intellegiꝰ potest : quic quid
factum corpora liter dicitur siue credatur.
siue non credatur. Sed ut puto distinguis
quomodon fidem suam quacredit iui
deat. & quo moclo uideat illam resurrecti¬
onis imaginem in animo suo factam. quã
si hoc audit uid& &iã qui non credit. hacc
ergo omnia uid& partum corpore. partim
mente . uoluntatem uero eius a quo audit
ut credat. & ipsam xp̃ire surrectionem non
uid&. sed credit. &tamen eam uidere di¬

Expanded text:
aliorum, quibus est motus ad fidem. scripturae ad uisa aliorum, quibus est motus ad fidem. scripturae ad uisa pertinent corporis: oculorum, si eas legit, uel aurium, si audiuit. uidet autem animo. quicquid figuris litterarum sonisue significari intellexit; uidet ipsam fidem suam, qua se credere sine cunctatione respondet; uidet cogitationem, qua cogitat, quid ei possit prodesse, quod credit; uidet uoluntatem, qua accessit ad suscipiendam religionem; uidet etiam ipsius resurrectionis quandam imaginem in animo suo factam, sine qua intellegi non potest, quicquid factum corporaliter dicitur, sine credatur siue non credatur. Sed, ut puto, distinguis, quo modo uideat fidem suam, qua credit, et quo modo uideat illam resurrectionis imaginem in animo suo factam, quam, si hoc audit, uidet, etiam qui non credit. Haec ergo omnia uidet partim corpore partim mente. uoluntatem uero eius, a quo audit, ut credat, et ipsam Christi resurrectionem non uidet, sed credit ; et tamen eam uidere di
Abbreviated transcription (Latin):
in congruenter dicimus &ic̃ illuo quod
cestissimũ credimus h incftcctũ ẽ ut &ic̃
recte credita. & sinon ad sine sensibus nr̃is
uideromentedicamus : Scientiacquippo
menti tribuitur : siue ꝑ corporis sensus
siueꝑ ipsũ animũ aliquid ꝑceptum
cognitũque r&ineact.: Et fidesips men¬
te utique uid &ur : quamuis hoc fidecreda
dt̃. inquem modo non uidentes creditis.
Et ipsedñs. beati qui non uiderunt & credide¬
runt : Cum itaq: dr̃ homini credex p̃m
resurrexissea mostuis: Si credit adtendo
quidiudeat. ad tende quid credat. utrũq
discerne. Vid& hominẽ cuius audit uocem.
& ipsa uox inuifis corporalib: deputatur. se¬
cundũ ea qua superius diximus. haec duo s̃.
testis. & testimonium. quoꝵ ad oculos unum.
adaures alterum pertin&. sed hunc testem
fortasse alioꝵ testimonioꝵ auctoritate confir¬
mat diuinarum scripturarum. uelquoꝵ lib&

Expanded text:
incongruenter dicimur etiam illud, quod incongruenter dicimur etiam illud, quod certissimum credimus, hinc factum est, ut etiam recte credita, etsi non adsint sensibus nostris, uidere mente dicamur. scientia quippe menti tribuitur, siue per corporis sensus siue per ipsum animum aliquid perceptum cognitumque retineat, et fides ipsa mente utique uidetur, quamuis hoc fide credaus Petrus dicit: In quem modo non uidentes creditis, et ipse dominus: Beati, qui non uiderunt et crediderunt. Cum itaque dicitur homini: \'Crede Christum resurrexisse a mortuis\', si credit, adtende, quid uideat, adtende, quid credat, et utrumque discerne. uidet hominem, cuius audit uocem, et ipsa uox in uisis corporalibus deputatur secundum ea, quae supra diximus. haec duo sunt, testis et testimonium, quorum ad oculos unum, ad aures alterum pertinet sed hunc testem fortasse aliorum testimoniorum auctoritate confirmat, diuinarum scilicet scripturarum uel quorumlibet