comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in euangelium dĩ quod ante promi¬
serat perprophetas suos inscrip¬
turis scĩs defiliosuo qui factus ẽ
ei ex semine dauid secundum car¬
nem : Quiduult amplius. nisi for¬
te hoc dealus aliquibus prophetis.
non denostris hebreis dictum uo¬
lunt intellegi: sed quã quam per
quos lib& dictum sit. delllo Tamen
filio dĩ promissum est euangeliũ.
qui factus est ei ex semine da uid
secundum carnem: In quod euan¬
gelium segregatum sedicit apłs:
Istorum aut̃ perfidiȩ hoc sit contra¬
rium qđ scđm hoc euangelium. credimꝰ
filiumdĩ factum exsemine dauid
scđm carnem ⁊tamen apestiora cog¬
borũ istorum colla frangantur. Ue¬
ritatẽ in quitdico in xp̃õ nommentior.
Contestante mihi conscientia mea
in spũ sco.: quia tristitia est mihimag¬
na & continuus dolor cordimeo:
Optabam enim ego ipse anathemaeẽ¬

Expanded text:
in euangelium dei, quod ante promiin euangelium dei, quod ante promiserat per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem. quid uult amplius? nisi forte hoc de aliis aliquibus prophetis, non de nostris Hebraeis dictum uolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euangelium segregatum se dicit apostolus, istorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc euangelium credimus filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem, tamen apertiora cogborum istorum colla frangantur. Ueritatem. inquit, dico in Christo, non mentior contestante mihi conscientia mea in spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna et continuus dolor cordi meo. optabam enim ego ipse anathema e
Abbreviated transcription (Latin):
EMPEHIS OMNIBUS UER¬
bis idagit faustus. ut prophetas
hebreos. neq quic quã dexp̃o prae¬
nuntiauisse. Neq: seprae nuntia¬
runt eorum testimonia prono¬
bis prodesse: neq: illos ipsos ex co¬
rundem testimoniorum dignita¬
te uixisse credamus: Nos itaq
demonstrabumus & eorum dexp̃o
praesagia: et quantum perea no¬
bis adfideiueritatem. firmitatemq
consultum sit: & eos suae prophetiae
congruenter apteq uixise: In hac
tripertita disputatione : Illud
quod primo posui logum est sic ꝓ¬
bare : ut de illis omnibus libris
testimonia proferam: quibus os¬
tendam xp̃m esse praedictum. sed
huius hominis leuitatem grauissi¬
mo auetoritatis pondere conteram
Ita quippe non accepit ꝓphetas he¬
breos ut accipere setamen profite¬
atur a postolas: Apostolus aũt
paulus. de quo cum se ipse tam quã
ex aduersa uoce interrogass& utrũ
acciper&. respondit & maxime :
quid de illorum prophetiadicat
audiamus: Paulus inquit seruus
xp̃i uocatus a postulus segregatus

Expanded text:
empe his omnibus uerbis id agit Faustus, ut prophetas Hebraeos neque quicquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaque demonstrabimus et eorum de Christo praesagia et, quantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit, et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris testimonia proferam, quibus ostendam Christum esse praedictum; sed huius hominis leuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipit prophetas Hebraeos, ut accipere se tamen profiteatur apostolos. apostolus autem Paulus, de quo cum se ipse tamquam ex aduersa uoce interrogasset, utrum eum acciperet, respondit: et maxime. quid de illorum prophetia dicat, audiamus. Paulus, inquit, seruus Christi uocatus apostolus segregatus
Abbreviated transcription (Latin):
sum fris mei . ⁊ Dicit ds̃ ad cam. quid fe¬
cisti uox sanguins fris tui clamatad
me deterra.: Sic arguit inscripturis
sc̃is uox diuina uidacos. Hab& enĩ mag¬
nam uocẽ xp̃i sanguis interra. cum eo
accepto ab omnib gentib respondetur
amen. Haec est clarauox sanguins
quam sanguis ipse ex primt exore
fidelium eodem sanguine redemp
dictus tua terra. quae aperuit ossuũ
accipere sanguinẽ frĩs tui demanu
tua : quõ operaberis terram & non adi¬
ci& iustutem suã daretibi. Gemens et
tremens eris interra. on dix ma¬
ledicta terra sed ma ledictus tuater¬
ra quae a peruit os suum excipere
sanguinẽ fr̃is tui demanu tũe Ma¬
ledictus est enim populus iudaicus
infidelis a terra idest ab ecclesiu
quae aperuit ossuum in confessione
peccatorum. accipere sanguinẽ xp̃i.
qui fusus ẽ in remissione peccatorum.
demanupeceatoris. nolentis eẽ subgra

Expanded text:
sum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fesum fratris, mei? dicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimfidelium eodem sanguine redemptdictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui de manu tua; quoniam operaberis terram, et non adjiciet virtutem suam dare tibi: gemens et tremens eris in terra . Non dixit, Maledicta terra; sed, Maledictus tu a terra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. Maledictus est enim populus Judaicus infidelis a terra, id est, ab Ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissionem peccatorum, de manu persecutoris nolentis esse sub gra
Abbreviated transcription (Latin):
cente: scimus quia peccatores ds̃ non
exaudit. sed qui eum coluerit &
uoluntatemeius fecerit. hunc ex au¬
dit : tamquam hoc eis dicer&: super
sacrificium cam non respicit. sed
suꝑ abel sacrificium respicit: Itaq
occidȩtur abelminor natu a fratre
maiorenatu occiditur Xp̃s caput
populi minoris natu apopulo iudae¬
orum maiorenatu: ille incampo.
iste in caluariae loco: In terrogat
ds̃ cain. non tam quã ignarus euma quo
discat. sed tam quam idex reum
quẽ punat ubi sit fr̃ eius : Respon¬
dit illenescire se. nec eius se eẽ cus¬
todem usq ad huc quid nob respon¬
dent iudaei : cum eo sdĩ uoce. hoc est
scãrum scripturarum uoce in terro¬
gamus dex põ. nisi nescire se xp̃m quem
dicimus: Fallax enimcain ignoratio.
iuda eorumẽ falsa negatio: Eent aũt
quodammodo xp̃i custo des. sixp̃ianũ
fidem accipere & custodire uoluis sent
Nam quicustodit in corde suo xp̃m
non dic̃ qđ camn : num quid ego custos

Expanded text:
cente: scimus, quia peccatores deus non cente: scimus, quia peccatores deus non exaudit, sed qui eum coluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, interrogamus de Christo, nisi nescire se Christum quem dicimus? fallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo Christum, non dicit quod Cain: numquid ego custos
Abbreviated transcription (Latin):
salutis pergratiam inpeccatorum
remissione ignoscentes. audirent
xp̃m dicentem. Non est opus sanis
medicus. sed male habentib Non
ueniuocare iustos sed peccatores
in poenitentiam : & omns qui facit
peccatum seruus ẽ peccati. & siuos
filius liberauerit. tunc uere liberi
eritis. Ad se conuertissent peccatum¬
suum in confessione. Sicut inpsalmo
scriptumẽ. medico dicentes. Ego dixi
dñ e miserere mei. sana anmã meã quõ
peccaui tibi. Eidem peccato quã diu
eet adhuc in eodem mostali corpore.
ꝑ spem gratiae liberidominarent .:
N unc aut̃ ignorantes dĩiustitiam. &
suam uolentes constituere. elatideo¬
peribus legis. non humiliatidepecca¬
tissuis. non quieuer̃. et regnante
peccato in eorum mostali corpore
adoboediendũ desideriis eius. offen¬
der̃ in lapidem offensions. & ex ar¬
ser̃ odio aduersus eum. Cuius opera
uidentes. dõ acceptaeẽ doluer̃ illo
quicaecus natus iam uidebat sibi di¬

Expanded text:
salutis per gratiam in peccatorum salutis per gratiam in peccatorum remissionem agnoscentes, audirent Christum dicentem, Non est opus sanis medicus, sed male habentibus: non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam ; et, Omnis qui facit peccatum, seruus est peccati, et: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi, eritis, ad se conuertissent peccatumsuum in confessione, sicut in psalmo scriptum est, medico dicentes: ego dixi, domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et eidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius opera uidentes deo accepta esse doluerunt illo, qui caecus natus iam uidebat, sibi di
Abbreviated transcription (Latin):
carnem pasticeps nr̃ ut illius capitis
corpus eẽ possimus : Sicut cam sacrifi¬
cium ex terrae fructib reprobatur:
Abel aut̃ sacrificium ex ouib & earum
adipe suscipitur : Ita noui testamenti
fides ex innocentiae gratia dm̃ laudans
ueteris testamenti terrenis operib
ante ponitur : quia & siante uida ei
recte illa fecerunt : In quotam̃ in fi¬
delitatis rei st̃. quia xp̃oueniente
iamtempus nouitestamenti. Atem¬
pore ue teris testamenti non distinx¬
er̃. Dixenim ds̃ ad cam. Si recte
offeras. recte aut̃ non diuidas. peccasti.
Quisi obtem perass& dõ dicenti. qui¬
esce. ad teenim conuersio eius. &
tudominaberis illius. ad seconuer¬
tiss & peccatum suũ: sibi hoc tribuens
& confitens dõ. acsic adiutus indul¬
gentiae gratia ipse peccato suo domi
nar&ur . non illo sibi dominante ser¬
uus peccati. fratrem occider& in no¬
centem : Si c& iudaei inquorum haec
figura gerebantur. siqui escerent
a suaꝑturbatione & tempus

Expanded text:
carnem particeps noster, ut illius capitis carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim deus ad Cain: si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti. qui si obtemperasset deo dicenti: quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius, ad se conuertisset peccatum suum sibi hoc tribuens et confitens deo ac sic adiutus indulgentiae gratia ipse penaretur; non illo sibi dominante servus peccati, fratrem occideret innocentem . Sic et Judaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus
Abbreviated transcription (Latin):
latere facta est : & dicit dñs in euan¬
gelio. Siquis nonmanduca uerit car¬
nemmeã. & biberit fanguinẽ meũ.
non habebit inseuitam: & om̃a quae
illic intelleguntur. enucleate minu¬
tatimq tractanda .xp̃m & ecclesiam
p̃locuntur. siue in bons. xp̃ians. siue
inmalis : Neq enim frustradix apłs
Adam qui ẽ forma futuri: ut illud. re¬
linqu& homo patrẽ & matrem. & ad¬
herebit uxorisuae . & erunt duo in car¬
ne una. Sacramentũ hoc inquit mag¬
numẽ. Ego aut̃ dico in xp̃o et in ecclesia:
Quis enim non agnoscat xp̃m. eo modo
relinquisse patrem. quicum in for¬
madi eet non rapinam arbitratus ẽ
eẽ aequalis đõ. sed sem & ipsum exina¬
niuit formã serui accipiens. Relin¬
quisse &iam matrem synagogamiu¬
daeorum ueteri testamento carnaliter
inherentem & ad hesisse uxori suae
scaẽ ecclesiȩ ut pace nouitestamenti eent
duo incarne una. quia cum sit ds̃ apud
patrẽ ꝑquẽ factisumus. factus ẽ per

Expanded text:
latere facta est; et dicit Dominus in Evanlatere facta est; et dicit Dominus in Evangelio: Si quis non manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam, et omnia quae illic intelliguntur, enucleate minutatimque tractata, Christum et Ecclesiam praeloquuntur sive in bonis Christianis sive in malis. Neque enim frustra dixit Apostolus: Adam qui est forma futuri, ut illud, Relinquet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Sacramentum hoc, inquit, magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia; quis enim non cognoscat Christum eo modo reliquisse Patrem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per
Abbreviated transcription (Latin):
summa uit ds omnia opera sua. septimo
requieuit. Sex aetatib humanũ genus
hoc scło ꝑsuccessiones temporum dĩ ope¬
ra in signunt: quarum prima ẽ: ab adã
usq: ad noe. scđa anoe usq ad abraham
testia ab abraham usq ad dđ quastu
ad auidusq ad trans migrationem in ba¬
by loniam. quinta inde usq adhun
quaenuncigitur. donec excelsus ue¬
niat adiudicium. Septima uero in¬
tellegitur in requie sc̃orum. non in
hac uita sed in aliu ubiuidit requies¬
centem pauperem diues ille: cum
Apud inferos torquer&ur: ubi non
fit uespera. quia nullus ibi rerum
defectus ẽ. : Sexto die ingenesi for¬
matur homo adimaginem dĩ. fex¬
ta aetate scłi manifestatur reforma¬
tio nr̃a innouitate mentis. scđm imagi¬
nem eius quicreauit nos sicut dicit
apłs: fituro dormienti coniux de
latere. fit xp̃omorienti ecclesi ade
sacramento sanguins. quidelatere
mortui ꝓfluxit.: Uocatur euauita¬
& mater uiuorum quae deuiris ui

Expanded text:
summauit deus omnia opera sua, septimo summauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid usque ad transmigrationem in Babyloniam, quinta inde usque ad huquae nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius, qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti conilatere, fit Christo moriente Ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. Vocatur Eva vita, mater vivorum, quae de viri sui
Abbreviated transcription (Latin):
C uitam ꝑtinaciter insarat: utuel aliũ
xpm̃ qui non sit ex semine abrahe
con&ur inducere. Uelde isto uero
xp̃o prophetias hebreas cuius gen¬
tis paterẽ abraham. n hl existimet
p̃nuntiasse : quis aut̃ potest non dico
una breui responsione. quales in hoc
opere habere coastamur. sed quo¬
lib& ingenti uolumi ne. omnia cõ¬
memorare p̃cona ꝓphetarum he
illis continentur libris. uel de ipso
dicta st̃ uel ꝓpter ipsum: sed ꝓpter ex¬
erciationẽ quaerentis. & delecta¬
tionem inuenentis. multo plura
ibi ꝑallegorias & enigmata pastim
uerbis solis in sinuantur. pastim &iã
facta narrantur : Uerum ta mennisi aliqͣ
ibimanifestaeent̃. non comp̃henderet᷑
sensus. quo &iam obscura clarescerent.
quam quã & exillis quae figuris in¬
uoluta st̃. siquaed am uelud subuno
aspectu. quasi contexta ponantur .
ita coniungunt in contestatione xp̃ĩ
uoces suas. ut cuius obtunsi surditas
erubescat. Sex dieb ingenesi con¬

Expanded text:
quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium quis tam pertinaciter insaniat, ut uel alium Christum, qui non sit ex semine Abrahae, conetur inducere, uel de isto uero Christo prophetias Hebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur, sed quolibet ingenti uolumine omnia commemorare praeconia prophetarum Hebillis continentur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi con
Abbreviated transcription (Latin):
loco apłs consequenterdicit. Non
potest aut excidere uerbum dĩ.
om̃s filii sed in isaac uocabiturti¬
bi semen. Hocest non hi qui filii car¬
nis hi filii di sed filii ꝓmissions de¬
putantur insemen.: quidadhaec
responsurist̃. cum a peste alio loco
de hoc semine ad abraham dicatur
In semine tuo benedicentur om̃s gen¬
tes terrae. Nam si eo tem pore
hinꝰ dis puraremus. quotem porehoc
exponebat apłs dic̃s. abra hae dic¬
te st̃ ꝓmissiones & seminieius. Non
dicit & seminib: tam quam inmultis.
sedtam quam inuno & seminituo qđ
est xp̃s : Fostasse aliquis nontam
impudenter noll& hoc credere.
ante quam uider& om̃s gentes cre¬
dere in xp̃o. qui p̃dicatur exsemine
abraham: nuncuero cum hocimple¬
riuidea mus. quodtanto ante p̃nun¬
tiatum legimus. cum om̃s gentesiam
benedicantur insemine abra hȩ : Cui
dictum ẽ ante annorum milia. in se¬
mine tuo benedicentur om̃s gentes.

Expanded text:
loco apostolus consequenter dicit: non loco apostolus consequenter dicit: non potest autem excidere uerbum dei. omnes filii, sed in Isaac uocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quid ad haec responsuri sunt, cum aperte alio loco de hoc semine ad Abraham dicatur: in semine tuo benedicentur omnes gentes terrae? nam si eo tempore hinc disputaremus, quo tempore hoc exponebat apostolus dicens: Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius — non dicit: et seminibus tamquam in multis, sed tamquam in uno — et semini tuo, quod est Christus: fortasse aliquis non tam inpudenter nollet hoc credere, antequam uideret omnes gentes credere in Christum, qui praedicatur ex semine Abraham. nunc uero, cum hoc inpleri uideamus, quod tanto ante praenuntiatum legimus, cum omnes gentes iam benedicantur in semine Abrahae, cui dictum est ante annorum milia: in semine tuo benedicentur omnes gentes:
Abbreviated transcription (Latin):
ones in illo : Etiam dicit mihi paulus. Isra¬
helitarum eẽ legis constitutionẽ. Dic̃
&iam. finis enim legis xp̃s adiustitiã
omni credenti. Dic̃ &iam dexp̃o loquens
Quot quot enim st̃ ꝓmission es dĩ millo: &iã
ec tumihi dicis.i srłitas dexp̃o nihlpre¬
dixisse ꝓphetas.: quid igitur restat.
nisi ut eligam utrum manicheo creclam.
fabulamuanam & longam contra paulũ
narranti : an paulo p̃monenti. Si quis
uobis euangelizauerit p̃terquam qđ
cuangeli zauimus uobis. anathema sit :
H ic foste dicant: ostende nobis ubisit
xp̃s abisra helitis ꝓphetis nuntiatus.
quasi parua sit ista auctoritas. qua di¬
cunt apłi ea quae in hebreorum ꝓ¬
phetarum literis legimus. in xp̃o eẽ
completa: uel quod dicit ipse dñs de
se illa eẽ conscripta.: Pro indequis¬
quis hoc ostendere non potuerit ipse
scĩ codices mentiuntur. Nerum¬
tamen ut multanon colligam. &
hoc unum cõmemorem. quod eodẽ

Expanded text:
ones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathema sit? Hic forte dicant: "ostende nobis, ubi sit Christus ab Israhelitis prophetis praenuntiatus." quasi parua sit ista auctoritas, qua dicunt apostoli ea, quae in Hebraeorum prophetarum litteris legimus, in Christo esse conpleta; uel quod dicit ipse dominus de se illa esse conscripta. proinde quisquis hoc ostendere non potuerit, ipse us aut sancti codices mentiuntur. uerumtamen ut multa non colligam et hoc unum commemorem, quod eodem
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt nec siquis amortuis resur¬
rexerit credent: qua ꝓpter isti non
doenim resurrexisse credunt: quem
mostuum fuisse noncredunt: Nam
quomodo mostuum fuissecredunt:
quẽ mortalemcorpus habuis se non
credunt: Nos aut̃ non illis tam quã
eius xp̃i qui fallax fuit. sed eius qui
omnino non fuit. falla cibus p̃dicato¬
rib non credimꝰ. Habemus enim xp̃m
uerum atq ueracem p̃dictuma prophe¬
tis p̃dicatũ aba płs. predicationis suȩ
testimonia ex lege & ꝓphetis ad hi¬
bentib: sicut innum erabilibus lo¬
cis ostendunt: quod paulus. breuissi¬
me uerissimeq: complexus ẽ dic̃s.
N uncaut sinelege iustitia dĩ manifes¬
tataẽ testificata ꝑ legem & ꝓphetas:
quos ꝓphetas. nisi israhelitas quorũ
eẽ apestissime dixit. et testamenta.
& legis constitutionem . et ꝓmissiones :
Dequo ꝓmissiones : nisidexp̃o: quod bre¬
uiter alio loco determinat: Cum dexp̃o
loquitur dic̃s: Quot quot enĩ st̃ ꝓmissi¬

Expanded text:
audiunt, nec si quis a mortuis resuraudiunt, nec si quis a mortuis resurrexerit, credent. quapropter isti non do enim resurrexisse credunt, quem mortuum fuisse non credunt? nam quomodo mortuum fuisse credunt, quem mortale corpus habuisse non credunt ? Nos autem non illis tamquam eius Christi, qui fallax fuit, sed eius, qui omnino non fuit, fallacibus praedicatoribus non credimus. habemus enim Christum uerum atque ueracem, praedictum a prophetis, praedictum ab apostolis praedicationis suae testimonia ex lege et prophetis exhibentibus, sicut innumerabilibus locis ostendunt. quod Paulus breuissime uerissimeque conplexus est dicens: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. quos prophetas nisi Israhelitas, quorum esse apertissime dixit et testamenta et legis constitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissi
Abbreviated transcription (Latin):
Contigit eis quod deipsis infidelibus iu¬
da eis dicit apłs cum leger &ur morses
uelamen est supercor eorum: Neq enĩ
aufestur hocuelamen ꝑ qđ non in telle¬
gunt morsen . nisi transierint ad xp̃m
non qualem ipsi fixer̃ sed qualem patres
hebrei ꝓphetauer̃ : sicenim idem apłs
ait. Cumaut̃ transieris ad dnm̃. aufere¬
tur uelamen .⁊ Neq enim mirum est.
quod resurgenti xp̃o & dicenti: Opor¬
tebat impleriomã quae scripta st̃ in le¬
gemorsi & prophetis & psalns. deme:
Nolunt isticredere: quando quidem xp̃s
ipsen arrauit. quid abraham dixerit
inmiseri cordi cuidam diuiti: Cumapud
inferos torquer&ur & p&er& inde
mitti aliquẽ ad fr̃s suos a quo docerent᷑
ne et ipsi uenirent in illum locumtor¬
mentorum : hoc enim eidictum ẽ. ha¬
bent ibimorsen & ꝓphetas. Et cumille
dixiss& non eos credituros. nisialiquis
resurrexiss& amostuis. uerissime
responsumẽ. simoysen & ꝓphetas non

Expanded text:
contigit eis, quod de ipsis infidelibus Iucontigit eis, quod de ipsis infidelibus Iudaeis dicit apostolus: cum legitur Moyses, uelamen est super cor eorum; neque enim auferetur hoc uelamen, per quod non intellegunt Moysen, nisi transierint ad Christum, non qualem ipsi finxerunt, sed qualem patres Hebraei prophetauerunt. sic enim idem apostolus ait: cum autem transieris ad dominum, auferetur uelamen. neque enim mirum est, quod resurgenti Christo et dicenti: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me, nolunt isti credere, quandoquidem Christus ipse narrauit, quid Abraham dixerit inmisericordi cuidam diuiti, cum apud inferos torqueretur et peteret inde mitti aliquem ad fratres suos, a quo docerentur, ne et ipsi uenirent in illum locum tormentorum. hoc enim ei dictum est: habent ibi Moysen et prophetas. et cum ille dixisset non eos credituros, nisi aliquis resurrexisset a mortuis, uerissime responsum est: si Moysen et prophetas non
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ constitutionem quae is rahelitis
data est . non intellegentes eius dispen¬
sationẽ quiaiam non uult nos ds eẽ
sublege sed subgratia : Reprehen¬
dereistisolent. imperitia furiosa
cedant ergo auctoritate A postolicȩ.
quae laudans atq commendans is¬
rahelitarum excellentiã. & iam hoc
enumerauit. qđ eorum sit legis con¬
stitutio . ⁊ quae simala eẽt. non utiq
eorum laude poner&ur: Si aut̃ xp̃m̃
non p̃dicar& non ipse dñs dicer&. si
creder&is morsi crederetis et mihi.
demeenim ille scripsit : Nec post
resurrectionẽ sic ei at testarentur
dic̃s. Opostebat impleriomniaquȩ
scripta st̃ in lege morsi & prophetis&
psalmis deme : sed quia manichei
alium xp̃m predicant. non eum quẽ
p̃dicauer̃ a płi. sed suum ꝓprium fallacẽ
fallaciter huius falsitatis sectatores con¬
gruenter & ipsimentiuntur. nisi qđ im¬
pudenter sibi crediuolunt. cum semen¬
tientes discipulos eẽ ꝓfiteantur :

Expanded text:
autem constitutionem, quae Israhelitis autem constitutionem, quae Israhelitis data est, non intellegentes eius dispensationem, quia iam non uult nos deus esse sub lege, sed sub gratia, reprehendere isti solent inperitia furiosa. cedant ergo auctoritati apostolicae, quae laudans atque commendans Israhelitarum excellentiam etiam hoc enumerauit, quod eorum sit legis constitutio. quae si mala esset, non utique in eorum laude poneretur; si autem Christum non praedicaret, non ipse dominus diceret: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alium Christum praedicant, non eum, quem praedicauerunt apostoli, sed suum proprium fallacem fallaciter, cuius falsitatis sectatores congruenter et ipsi mentiuntur, nisi quod inpudenter sibi credi uolunt, cum se mentientis discipulos esse profiteantur:
Abbreviated transcription (Latin):
carnem qui st̃ israhelite. quorumẽ
Adoptio & gloria & testamenta
& legis constitutio. & obsequium &
ꝓmissiones. quorum patres & ex
potest abundantius dici : quid ex¬
pressius declarari : Quid sanctius
cõmendari : : quae est enim adoptio
is rahelitarum . nisi perfilium dĩ. ÷¬
Vnde adgalatas dic̃. Cum aut̃ uenit ple¬
nitudo temporis. misit ds̃ filium suũ
factum exmuliere factum sublege:
ut eos qui sublege erant redimer&.
Vt adoptionẽ filiorum reciperemus ::¬
& quae gloria eorum : nisi precipue
illa. dequaidem paulus ad eos demro¬
manos dicit. Quid ergo amplius est
iudaeo: Aut quãe utilitas circumcisio¬
nis : multum. ꝑ omnẽ modum . iP rimum
quidem qui a credita st̃ illis eloquiadĩ:
Quaerantisti quaesint eloquia dĩ cre¬
dita iudaeis. & ostendant nobis alia
pr&er hebreorum prophetarũ : Lam
uero testamenta curdixit ad israhe¬
litas p̃cipue pestinere : nisi qui a &ue¬
tus testamentum illis est datum. et
nouum inuetere figurarum : Legis

Expanded text:
i sunt Israhelitae, quorum est adoptio et gloria et testamenta et legis constitutio et obsequium et promissiones; quorum patres et expotest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factuut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia credita sunt illis eloquia dei. quaerant isti, quae sint eloquia dei credita Iudaeis, et ostendant nobis alia praeter Hebraeorum prophetarum. iam uero testamenta cur dixit ad Israhelitas praecipue pertinere, nisi quia et uetus testamentum illis est datum et nouum in uetere figuratum? legis
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩ ficatio nrã : Propter hos eñĩ motus par¬
uulorũ qui posst̃ seduci ab hominb: ama¬
nifestatione claritatis ecclesiae : Dñs qq̃:
puidens dĩc non potest ciuitas abscondi
supra montẽ posita. qui autiq sedesglo¬
riae exaltataẽ sci ficatio nr̃a : ut non audi¬
antur illi qui adreligionũ scissuras tra¬
ducunt dicentes. Ecce hic ẽ xp̃s. ecceillic
astes enimostendunt dicentes. eccehic
ecce illic: Cum illa ciuitas ꝑmontẽsit.

Expanded text:
ctificatio nostra . Propter hos enim motus parvulorum, qui possunt seduci ab hominibus, manifestationem claritatis Ecclesiae Dominus quoque prouidens ait: non potest ciuitas abscondi supra montem constituta, quia utique sedes gloriae exaltata est, sanctificatio nostra, ut non . audiantur illi. qui ad religionum scissuras traducunt dicentes: ecce hic est Christus, ecce illic. partes enim ostendunt dicentes: ecce hic, ecce illic. cum illa ciuitas s
Abbreviated transcription (Latin):
OCEST QUOD PAULO ANTEDIXI
quia ubi sic manifesta ueritate
isti prȩfocantur. ut ob sessi delucidis
uerbis sc̃arum scripturarum exitũ
in eis fallaciȩ suae repperire non pos¬
sint. id testimonium qđ ꝓlatum est.
falsum eẽ respondent : Ouocemaue¬
ritate fugacem. inamentia pestina¬
cem: usq ad eo inuicta sunt quae ad¬
uersus uos dediuinis codicibus pro¬
feruntur. ut non sitaliud quod dica¬
tis nisi eos eẽ falsatos: quae aucto¬
ritas literarum aperiri : qui sacer
liberȩ uolui : quod documentum
cuius lib& scripturae. ad conuincen¬
dos errores exeri potest : si haec uox
admittitur: sialicuius ponderis ȩsti¬
matur : aliud est . ipsos libros non acci¬
pere & nullo eorum uinculo detine¬
ri qđ pagani deomnibus libris nr̃is.
qđ iuda ei denouo testamento faciunt:

Expanded text:
oc est. quod paulo ante dixi. quia ubi sic manifesta ueritate isti praefocantur, ut obsessi dilucidis uerbis sanctarum scripturarum exitum in eis fallaciae suae reperire non possint, id testimonium. quod prolatum est. falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum uinculo detineri, quod pagani de omnibus libris nostris. quod Iudaei de nouo testamento faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
et in psalmo secutus p̃nuntiat : filii homnũ
dentes eorũ arma & sagittȩ & lingua
eorũ gladius accutus : Quid aut̃ fecer̃
quid nocuer̃ resurrecturo & suꝑcelos ascen¬
suro totõ orbẽ terrarũ gloria sui nomns
possessuro. Uide utrum hoc psalmꝰ ante
umquã dex põdictũ dubitabit: dñs dix̃
adme filius ms̃ estu ego hodie genuite
Postula ame & dabotigentes hereditatẽ tuã
& possessionẽ tuã terminos terrae
Quis alium intellegere ꝑmissus ẽ: Utubi
hiere mias dicit : Nimirũ desapientiam
tradidit illã ia cobpuero suo. et isrłelecto
suo pꝰhaec interrisuisus ẽ et cũ homnb
conuersatus ẽ : quis non eundẽ saluatorẽ
agnoscat apud danihelẽ cũ antiquodierũ
offestur filius homns. etaccepit regnum
sine fine. ut serui ant eiom̃s gentes : lam
uero silocũ illum quẽ cõmemorauit dñs

Expanded text:
et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, et in psalmo secutus praenuntiat: filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus? quid autem fecerunt, quid nocuerunt resurrecturo et super caelos ascensuro et totum orbem terrarum gloria sui nominis possessuro? uide, utrum hoc psalmus ante umquam de Christo dictum dubitauit: dominus dixit ad me, filius meus es tu, ego hodie genui te; postula a me, et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae? quis alium intellegere permissus est. ubi Hieremias dicit nimirum de sapientia: tradidit illam Iacob puero suo et Israhel electo suo; post haec in terris uisus est, et cum hominibus conuersatus est? Quis non eundem saluatorem agnoscat apud Danihelem, cum antiquo dierum offertur filius hominis et accipit regnum sine fine. ut seruiant ei omnes gentes? iam uero si locum illum, quem commemorauit d
Abbreviated transcription (Latin):
rere in p̃sentia potuer̃: Inuenietis
enimmulta quae omnino nectali sal¬
modo usussum inuerbis iacob.: Quis
enimiam querat expositorẽ dum
legit: uelut ouis aductimã ductus est.
et om̃a quae illic multipliciter & eui¬
denter dicuntur. quia liuore eius sa¬
natisumꝰ quia peccatanrã ipse postauit :
Quis non quasi euangeliũ cantari arbitr&ur
foder̃ manꝰ meas & pedes dinumera uer̃ om̃a
ossamea psiuero considerauer̃ & conspexor̃
me : diuiser̃ sibiuestim̃ta mea. et su ꝑuestẽ meã
miser̃ sostẽ : Quis nisinimiũ caecus iamim¬
plerinon cernat: Comme morabunt᷑ & con¬
uestunt᷑ ad dnm̃ un iuersi fines terre . etad¬
orabt in conspectu euis. uniuersȩ patriȩ
gentium : Quidillud meuangelio. tristis
est anima mea usq ad mortẽ et nunc ani¬
mamea turbataẽ nonne prius in psal¬
mo sonuit: Dormiui conturbatꝰ : Etunde
factumẽ ut dormir&. quorum uocib ad¬
lamatumẽ. crucifige crucifige : non ne

Expanded text:
rere in praesentia potuerunt; inuenietis rere in praesentia potuerunt; inuenietis enim multa, quae omnino nec tali salmodo usus sum in verbis Jacob. Quis enim jam quaerat expositorem dum legit, Velut ovis ad victimam ductus est; et omnia quae illic multipliciter et evidenter dicuntur, Quia livore ejus sanati sumus, Quia peccata nostra ipse portavit ? Quis non quasi Evangelium cantari arbitretur, Foderunt manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea; ipsi vero consideraverunt et conspexerunt me; diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestimenta mea miserunt sortem? quis nisi nimium caecus iam inpleri non cernat: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae et adorabunt in conspectu eius uniuersae patriae gentium? quid illud in euangelio: tristis est anima mea usque ad mortem, et: nunc anima mea turbata est? nonne prius in psalmo sonuit: dormiui conturbatus? et unde factum ' est, ut dormiret? quorum uocibus adclamatum est: crucifige, crucifige, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
membra cognoscunt. quibus donatum ẽ
scã quada mebri&ate alienatementis.
in fra labentib temporalib aeternam lucẽ
sapientiae contueri. Vnde quiddam
paulo ante cõmemorauimus . dicente
paulo. Siue en immente excessimus dõ
Hisunt fulgentes oculi auino: sed tam̃
quia sequitur : Siue temperantes sumus.
uobis. nec paruuli relinquuntur adhuc
lactenutriendi. quia & hic sequitur
Etdentes candidiores lacte: Quidad hȩc
respondetis in sani: Nempe istamani¬
festa st̃ nempe om̃s non dico calumnas
contradictionis. sed &iam nebulas du¬
butationis expellunt . : alia quae¬
rite primo. in illis libriftalibus. Pri¬
mo credite. quaenuncame necoma
commemorari possunt : quianimium
est nec multa quia longum est: nec
pauca uellem. nesola existimenturab
eis quulla non legunt et ne fidelis
acdiligens lector me rep̃hendat. cum
plura euidentiora repperit quod ista
potissimum po suerim. quaemihioccur¬

Expanded text:
membra cognoscunt, quibus donatum est membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente excessimus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec respondetis, insani ? nempe ista manifesta sunt, nempe omnes, non dico calumnias contradictionis sed etiam nebulas dubitationis expellunt. talia quaerite primo in illis libris, talibus primo credite, quae nunc a me nec omnia commemorari possunt, quia nimium est, nec multa, quia longum est, nec pauca uellem. ne sola existimentur ab eis. qui illa non legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura euidentiora reppererit, quod ista potissimum posuerim, quae mihi occur
Abbreviated transcription (Latin):
quoq uidaeorũ quib: ostenditur priũ
alienigenam regem herodem fuissem
gente iuda eorum. quotem pore natus
est xp̃s : lta non de fuitrex desemine
iuda donec uenrent quaereposita erant
illi : Sed quia non solis iudaeis fidelibus
ꝓfuit quod ꝓmissumẽ. Unde quid seqͣtur:
Et ipse expectatiogentium. Ipse alligauit
aduineam pullumsuum idest populum
suũ incilicio p̃dicans & clamans. Agite poe¬
nitentiam ad ꝓpinquabit enĩ regnũ cȩlorum:
Populumaut̃ gentium illi subditum cog¬
noscimus pullo asinae conparatum. Ipsa ẽ
non abentem maculam aut rugam: cui
dicitur &iam peresaiam. Si fucrimpec¬
cata ur̃a sicut fenicum. tanquam ni¬
uẽ dealbaho. Vnde nisi dimissis pecca¬
tis : In quo ergo uino nisi illo dequo dicit᷑
quod ꝓmultis effundetur. in remissione
peccatorum: Ipstest enimbotrus ille
qui pependit in ligno ⁊ Propterea enim¬
et hicuide quid adiungat. et in sangui¬
ne uuae amictum suũ : lam uere fulge¬
re oculos eius auino illa incorpore eius

Expanded text:
quoque Iudaeorum, quibus ostenditur primum alienigenam Herodem regem fuisse in gente Iudaeorum, quo tempore natus Christus est. ita non defuit rex de semine Iuda, donec uenirent, quae reposita erant illi. sed quia non solis Iudaeis fidelibus profuit, quod promissum est, uide. quid sequatur: et ipse expectatio gentium; ipse alligauit ad uineam pullum suum, id est populum suum in cilicio praedicans et clamans: agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subditum cognoscimus pullo asinae conparatum, in quo non habentem maculam aut rugam; cui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem dealbabo. unde nisi de dimissis peccatis ? in quo ergo uino nisi illo, de quo dicitur, quod pro multis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius
Abbreviated transcription (Latin):
questionem nobis dñs soluit. di¬
cens. Nolite timere eos
qui corpus occidunt. Animam
autem occidere non possunt.
sed eum timete: qui hab& potes¬
tatem animam & corpus occidere
ingehaennam ignis : Tam quam
dicer& nolite timere maledic¬
tum corporalis mortis. quod
tem poraliter soluitur. sedti¬
mete ma ledictum spirita lismor¬
tis. per quodanima in ae ternum
cum suo corpore cruciatur.
ccenonest anicularis male¬
dictio. sed prophetica p̃dicatio.
Maledictus omnis qui pendit
in ligno : sic enim auferet Xp̃s de
mortem. depeccato peccatum: Sic
ergo non blas phemauit moyses di¬
cendo. male dictus omnis qui pen¬
d& in ligno: Quomodo nonblas¬
phemauerunt a postoli dicendo.
Mortuus est & u&us homo noster

Expanded text:
quaestionem nobis Dominus solvit, diquaestionem nobis Dominus solvit, dicens: nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; sed eum timete, qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehennam ignis, tamquam diceret: nolite timere maledictum corporalis mortis, quod temporaliter soluitur, sed timete maledictum spiritalis mortis, per quod anima in aeternum cum suo corpore cruciatur. ecce non est anicularis maledictio, sed prophetica praedictio: maledictus omnis, qui pendet in ligno. sic enim auferet Christusmortem, de peccato peccatum. sic ergo non blasphemauit Moyses dicendo: maledictus omnis qui pendet in ligno, quomodo non blasphemauerunt apostoli docendo: mortuus est et: uetus homo noster
Abbreviated transcription (Latin):
noluerit. suspendatur in ligno
Si declinauero inquis maledictum
quodlex promisit insolis adora¬
torem incidam in illud quod eadẽ
lex promisit in eum qui pependerit
inligno. Itauero turbaheris sed
tuimmo nectu. qui & nullo cogen¬
te adorassolem : Aduero Xp̃ianus
aedificatus supra fundamentum
a postolorum & prophetarum:
Ađtendit singulas causas. & singula
maledicta uid& unum pertinere
adcorpus mortule. quod lignosus¬
penditur : Alterum adanimam
quosoladoratur. Et sienim cor¬
pus inclinatur in adorando ani¬
mus tamen aut colit quod adorat.
Aut fingit. utrumque aut̃ perni¬
ciosum est.: qua propter quõ ma¬
ledictum in utroq mors meruit.
Si cut mors est corporis in ligno
pendere. Itamors animi est
solem adorare. : Eligendum est
igitur. maledictum incorporis
moste. quomale dicto et ipsum
corpus in resurrectione libera¬
bitur : Deuitan dum autem ma¬
ledictum in animae mortem
necum suo corpore in aeterno
igne damn&ur : Hancenim

Expanded text:
noluerit, suspendatur in ligno. noluerit, suspendatur in ligno. si declinauero, inquis, maledictum, quod lex prompsit in solis adoratorem, incidam in illud, quod eadem lex prompsit in eum, qui pependerit in ligno. ita uero turbaberis; sed tu. immo nec tu, qui et nullo cogente adoras solem. at uero christianus aedificatus supra fundamentum apostolorum et prophetarum adtendit singulas causas et singula maledicta, uidet unum pead corpus mortale, quod ligno suspenditur; alterum ad animum, quo sol adoratur. Etsi enim corpus inclinatur in adorando, animus tamen aut colit quod adorat, aut fingit; utrumque autem perniciosum est. Quapropter quoniam maledictum in utroque mors meruit, sicut mors est corporis in ligno pendere, ita mors animi est solem adorare. Eligendum est igitur maledictum in corporis morte, quo maledicto et ipsum corpus in resurrectione liberabitur: devitandum autem maledictum in animae morte, ne cum suo corpore in aeterno igne damnetur. Hanc enim
Abbreviated transcription (Latin):
iubear crucifigi. In aliud eius incur¬
ram ma ledictum. quod aduersus
eum de prompsit qui pend& in
ligno : Uos quidem nullus rex
gentilis cogit adorare solem quod
nec ipse sol cogeret. sun terra
regnar&. quia nec nunc a uobis
hoc uult fieri. sed sicut creator
ipse impios blas phematores suos
us que adiudicium sustin&. sicut &
ips acelestia tolerant uanos adorato¬
ressuos usq adiudiciũ creatorissui
Lamen mementote xp̃i anum
regem non posse cogere ut solad¬
or&ur. Degentili enim rege exem¬
plum faustus ꝓposuit. sciens profec¬
to adgentiles pertinere quod faci¬
tis cum solem ad oratis: Non est
hoc ergo xp̃i anum: sedubique iam
perdix nomen xp̃i ponit . ut con¬
greg& quae non peperit. Uidece
tamen quam facile respondeat
ueritas & sanadoctrina. quam
facile disrum pat hunc uraẽ ques¬
tionis tam quam in euitabilem &
bicipitem laqueum. Eccefa¬
ciamus aliquem armatum
regia potestate. comminari homi
nixp̃iano. ut si solem adorare

Expanded text:
iubear crucifigi, in aliud eius incuriubear crucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit. qui pendet in ligno. uos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem. quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a uobis hoc uult fieri; sed sicut creator ipse inpios blasphematores suos usque ad iudicium sustinet, sic et ipsa caelestia tolerant uanos adoratores suos usque ad iudicium creatoris sui. tamen mementote christianum regem non posse cogere, ut sol adoretur. de gentili enim rege exemplum Faustus proposuit sciens profecto ad gentiles pertinere, quod facitis, cum solem adoratis. non est hoc ergo christianum; sed ubique iam . perdix nomen Christi ponit, ut congreget, quae non peperit. uidete tamen. quam facile respondeat ueritas et sana doctrina quam facile disrumpat hunc uestrae quaestionis tamquam ineuitabilem et bicipitem laqueum. ecce faciamus aliquem armatum regia potestate comminari homini christiano, ut si solem adorare
Abbreviated transcription (Latin):
bilis. sibiq sufficiens. seipsobeatus.
ꝓpter abundantiam bonitatis . Per
uerbum suum dix & facta st̃. manda¬
uit & creata st̃. : Pro inde siterres¬
tria corpora. de quib loquebatur
Apłs cumcibum nullum inmundũ
dicer& bona sunt . quia om̃s creatura
dibonaẽ quanto magis cadestia in
quib excellunt sol& luna cum ipse
apłs dicat. Corpora cȩlestia & cor¬
pora terrestria: sed alia celestium
gloria alia terrestrium: Non ego
conuiciatur morses soli & lunae
cum eos uetatadorari. sed eos lau¬
dat tam quã creaturam celestem.
Dm̃ aut̃ laudat tam quam creatorẽ
caelestium & terrestrium. Nec uult
offendidm̃ cum illi pro illo ad oran¬
tur. qui propter illum etex illo lau¬
dantur : Ad quam sibi faustus ar¬
gute reprehendere uisus est: quod
&iam male dictum uocat moyses
qui solem adorauerit aclunam. Si
ergo inquit sub gentili positus rege
solem cogar adorare. Etcumre¬
stitero. maledictum hoc m&uens:

Expanded text:
bilis sibique sufficiens. se ipso beatus bilis sibique sufficiens. se ipso beatus propter abundantiam bonitatis per uerbum suum dixit et facta sunt; mandauit, et creata sunt. proinde si terrestria corpora, de quibus loquebatur apostolus. cum cibum nullum inmundum diceret, bona sunt, quia omnis creatura dei bona est: quanto magis caelestia, in quibus excellunt sol et luna. cum ipse apostolus dicat: corpora caelestia et corpora terrestria; sed alia est caelestium gloria, alia terrestrium. Non ergo conuiciatur Moyses soli et lunae, cum eos uetat adorari. sed eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offenditur, qui propter illum et ex illo laudantur. At quam sibi Faustus argute reprehendere visus est, quod etiam maledictum vocat Moyses, qui solem adoraverit ac lunam. Si ergo, inquit, sub gentili positus rege, solem cogar adorare, et cum restitero, maledictum hoc metuens,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ laudat . et ei tamen cultum religi¬
onis exhiberiu&at. sic & morses quiuo¬
bis uid&ur nulli diui norum pepercisse
non obaliud suspicor nisi quia solem
& lunam u&uit adorari : Ad quorũ
circuitum uos peromnes angulos uer¬
titis ut eos ador&is: solem & lunam
uera laude laudauit. cum eo factos
ado & incelesti ordine ad peragen¬
da sua opera collocatos sicut ẽ ita
narrauit. Solem in potestate diei
lvnã in potestate noctis.⁊ falsis aut̃
ur̃is laudibus sol& luna nongaudent.
Diabolus nouit falsa laude gaudere.
preuaricatrix creatura: potestas
uero caelorum quae peccato non
lapsae sunt: Astificem suum inselau¬
dariuolunt: quarum illa uera lausẽ.
quae creatori illarum fit in uiria.
fitaut̃ cum dicitur quod pastes eius
sunt aut membraeius. Aut aliquid
substantiae eius : Ille enim perfectus
& nullius indigens & nusquam de¬
fluens neq discissus. neq per loca
distentus. apud se totus in cõmuta¬

Expanded text:
dei laudat et ei tamen cultum religidei laudat et ei tamen cultum religionis exhiberi uetat, sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autem uestris laudibus sol et luna non gaudent. diabolus nouit falsa laude gaudere, praeuaricatrix creatura. potestates uero caelorum, quae peccato non lapsae sunt, artificem suum in se laudari uolunt: quarum illa uera laus est. qua creatori illarum non fit iniuria. fit autem, cum dicitur, quod partes eius sunt aut membra eius aut aliquid substantiae ipsius. ille enim perfectus et nullius indigens et nusquam defluens neque discissus neque per loca distentus apud se totus incommuta