comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominem uita. Sicut enim in adam omnes
moriuntur: ita ⁊ ui xp̃o om̃s uiuificabun¬
tur. Quidenim ⁊ Unus peccauit ⁊ omnes te¬
nentur rei ⁊ unius unocentia soli repu
operatum est mortem. ⁊ unius iusticia uni
uitam restituet: Itane dei iusticia magis
ad condempnandum qͣm ad restaurandum
ualuit: Aut plus potuit adam in malo qͣmi
xp̃s in bono ⁊ ade pectatum imputabitur
michi. ⁊ xp̃i iusticia non pertinebit ad me :
Illius me mobedientia perdidit. ⁊ huiꝰ obe¬
dientia ñ proderit michi: S ade inquis de¬
listum merito contrahimus. in quo quippe
omnes peccaiuimus. q̃m cum pectauit in ip̃o
eramus et ex eius carne. per carnis contu¬
piscentiam geniti sumus. At qui ex deo mł¬
carnem ex adam. sccłm quem etiam spiritum
in adam. si tamen ⁊ nos inter illos confidimus
in ip̃o. haud dubium quin pater infilio ante
mundi constitutionem. Quod autem etiam
ex deo nati sunt : testatur euangelista ioh̃s

Expanded text:
hominem vita. Sicut enim in Adam omnes hominem vita. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Quid enim? Unus peccavit, et omnes tenentur rei; et unius innocentia soli reputoperatum est mortem, et unius justitia uni vitam restituet? Itane Dei justitia magis ad condemnandum, quam ad restaurandum valuit? aut plus potuit Adam in malo, quam Christus in bono? Adae peccatum imputabitur mihi, et Christi justitia non pertinebit ad me? Illius me inobedientia perdidit, et hujus obedientia non proderit mihi? 24. Sed Adae, inquis, delictum merito omnes contrahimus, in quo quippe omnes peccavimus: quoniam cum peccavit, in ipso eramus, et ex ejus carne per carnis concupiscentiam geniti sumus. Atqui ex Deo mulcarnem ex Adam; secundum quem etiam spiritum in Adam: si tamen et nos inter illos numerari coin ipso haud dubium quin Pater in Filio ante mundi constitutionem . Quod autem etiam ex Deo nati sunt, testatur evangelista Joannes,
Abbreviated transcription (Latin):
riatur pro impio: Non est iustitia s miseri¬
cordia. Si iusticia esset. iam ñ gratis s ex de¬
bito moreretur. Si ex debito: ip̃e quidẽ mo¬
reretur. s is pro quo moreretur ñ uiueret.
at uero si iusticia ñ est. ñ tamen contͣ iusti¬
ciam est. Alioquin ⁊ iustus ⁊ misericors simł
esse ñ posset. S ⁊ si iustus ñ inuste propecca¬
tore satisfacere ualeat. quo tñ pacto etiã unꝰ
pro plurib  Etenim satis esse uideretur ad
iusticram si unus uni moriens uitam resti¬
tuat. Hinc iam respondeat apłs. Sicut enum
inquit per unius delictum in om̃s homines
in condempnationem: sic ⁊ per uniꝰ iusticiã
in omnes homines iniustificationem uite.
Sicut enim per mobedientiam unius hõĩs
peccatores constituti sunt multi: ita ⁊ per
unius hominis obedientiam iusti constitu¬
entur multi. S forte unus płib iusticiã
quidem restituere potuit. uitam ñ potuit.
Der unum ait hominem mors: ⁊ per unum

Expanded text:
riatur pro impio? Non est justitia, sed miseririatur pro impio? Non est justitia, sed misericordia. Si justitia esset, jam non gratis, sed ex debito moreretur. Si ex debito, ipse quidem moreretur: sed is pro quo moreretur, non viveret. At vero si justitia non est, non tamen contra justitiam est. Alioquin et justus, et misericors simul esse non posset. Sed etsi justus 554 non injuste pro peccatore satisfacere valeat, quo tamen pacto etiam unus pro pluribus? Etenim satis esse videretur ad justitiam, si unus uni moriens vitam restituat. Huic jam respondeat Apostolus. Sicut enim, inquit, per unius delictum, in omnes homines, in condemnationem; sic et per unius justitiam, in omnes homines, in justificationem vitae. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius hominis obedientiam justi constituentur multi . Sed forte unus pluribus justitiam quidem restituere potuit, vitam non potuit. Per unum, ait, hominem mors, et per unum
Abbreviated transcription (Latin):
ne quod eam ip̃e qui non meruit pertulit.
Qua enim ratione iterum exigeret᷑ a nob̃
quod pro nobis ille iam soluit ⁊ Qui petcati
meritum tulit. suam nob̃donando iusticiã:
ip̃e mortis debitum soluit ⁊ reddidit uitã.
Sic namq mortua morte reuertitur uita.
quemadmodũ ablato peccato redit iusticia.
Porro mors in xp̃i morte fugatur. ⁊ xp̃i nob̃
iusticia imputatur. uerum quomodo mori
potuit qui deus erat: Qm̃ nimirũ ⁊ honor
erat. S quo pacto mors hominis illiꝰ ꝓ alto
ualuit e Quia ⁊ iustus erat. Profecto namꝙ
cum homo esset potuit mori. cũ iustꝰ: debuit¬
ñ gratis. Non quidem peccator mortis suffic̃
soluere debitum pro altero peccatore. cum
quisq moriatur prose. Qui aũ mori pro se
ñ habet. nunquid pro alio frustra debet: Qn¬
to sane indignus moritur qͥ mortẽ ñ meruit.
tanto is iustius pro quo moritur uiuit.
S que inquis iusticia est ut innocens mo¬

Expanded text:
ne, quod eam ipse qui non meruit, pertulit. ne, quod eam ipse qui non meruit, pertulit. Qua enim ratione iterum exigeretur a nobis, quod pro nobis ille jam solvit? Qui peccati meritum tulit, suam nobis donando justitiam; ipse mortis debitum solvit et reddidit vitam. Sic namque mortua morte revertitur vita, quemadmodum ablato peccato redit justitia. Porro mors in Christi morte fugatur, et Christi nobis justitia imputatur. Verum quomodo mori potuit qui Deus erat? Quoniam nimirum et homo erat. Sed quo pacto mors hominis illius pro altero valuit? Quia et justus erat. Profecto namque cum homo esset, potuit mori; cum justus, non debuit gratis. Non quidem peccator mortis sufficit solvere debitum pro altero peccatore, cum quisque moriatur pro se. Qui autem mori pro se non habet, nunquid pro alio frustra debet? Quanto sane indignius moritur qui mortem non meruit, tanto is justius pro quo moritur, vivit. 23. Sed quae, inquis, justitia est, ut innocens mo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum a magnifica gloria. s uod si deus pro
nobis quis contra nos : Deus qui iustificat
quis est qui condempnet e Si ip̃e est et non
alius cui cotidie confitemur dicentes. tibi
soli peccaui. quis melius. ĩmo quis alius re¬
nuttere potest quod in eum peccatum est:
Aut quomodo ipse s̃ potest qui om̃ia potest e
Deniꝙ ego quod in me delinquitur ualeo si
uolo donare. ⁊ deus ñ queat in se commissa
remitere : Si ergo petrata remittere et
possit ommipotens ⁊ solus possit. cui soli
peccatur. beatus profecto tui ñ imputabit
xare. Porro iam de uoluntate qͥs dubitet :
Qui enim nostram ⁊ induit carnẽ ⁊ subiit
mortem. putas suam nobis negabit iustici¬
am : uoluntarie incarnatus. uoluntarie
passus. uoluntarie crucifixus. solam a nob̃
retinebit iusticiam: Quod ergo ex deitate
constat illum potusse: ex humanitate in¬
notuit ⁊ uoluisse. S unde rursum confi¬
dimus quod mortem abstulit: Hinc pla¬

Expanded text:
ipsum a magnifica gloria. Quod si Deus pro ipsum a magnifica gloria. Quod si Deus pro nobis, quis contra nos? Deus qui justificat, quis est qui condemnet? Si ipse est et non alius, cui quotidie confitemur dicentes: Tibi soli peccavi ; quis melius, imo quis alius remittere potest quod in eum peccatum est? Aut quomodo ipse non potest, qui omnia potest? Denique ego quod in me delinquitur valeo, si volo, donare: et Deus non queat in se commissa remittere? Si ergo peccata remittere et possit, omnipotens, et solus possit, cui soli peccatur; beatus profecto, cui non imputabit xare. 22. Porro jam de voluntate quis dubitet? Qui enim nostram et induit carnem, et subiit mortem; putas, suam nobis negabit justitiam? Voluntarie incarnatus, voluntarie passus, voluntarie crucifixus, solam a nobis retinebit justitiam? Quod ergo ex deitate constat illum potuisse, ex humanitate innotuit et voluisse. Sed unde rursum confidimus quod mortem abstulit? Hinc pla
Abbreviated transcription (Latin):
taria. altera corporali ⁊ necessaria: utriq
deus homo una sua corporali ac uoluntaria
benigne ⁊ potenter occurrit. ullaq una sua
nostram utramq donauit. Merito quidem.
slam ex duab mortib nostris cum altera
nobis in culpe meritum. altera in pene de¬
bitum reputaretur: suscipiens penan et
nesciens culpam. dum sponte ⁊ tm̃ in corꝑe
moritur. et uitam nobis ⁊ iusticiã ꝓmeret᷑.
Alioquin si corporaliter ñ pateretur : debitũ
non soluisset. si non uoluntarie moreretur:
meritum mors illa ñ habuisset. Nunc autẽ
si ut dictum est mortis meritum est pcc̃m.
⁊ peccati debitum mors: xp̃o remittente pec¬
catum ⁊ moriente pro peccatorib. profecto
iam nullum est meritum ⁊ solutum est de¬
est ⁊ quicquid uult potest. Unde autem ⁊
quod deus sit: Miracula probant. facit
quippe opera que nemo alius facere possit.
ut taceam oratula prophetarum. netnon et
paterne uocis testimonium elapse celitus ad

Expanded text:
taria, altera corporali et necessaria; utrique taria, altera corporali et necessaria; utrique Deus homo una sua corporali ac voluntaria benigne et potenter occurrit, illaque una sua nostram utramque damnavit. Merito quidem: nam ex duabus mortibus nostris, cum altera nobis in culpae meritum, altera in poenae debitum reputaretur; suscipiens poenam, et nesciens culpam, dum sponte et tantum in corpore moritur et vitam nobis, et justitiam promeretur. Alioquin si corporaliter non pateretur, debitum non solvisset: si non voluntarie moreretur, meritum mors illa non habuisset. Nunc autem si, ut dictum est, mortis meritum est peccatum, et peccati debitum mors; Christo remittente peccatum, et moriente pro peccatoribus, profecto jam nullum est meritum, et solutum est deest, et quidquid vult, potest. Unde autem et quod Deus sit? Miracula probant. Facit quippe opera, quae nemo alius facere possit: ut taceam oracula Prophetarum, necnon et paternae vocis testimonium elapsae coelitus ad
Abbreviated transcription (Latin):
noluit. ñ ualet eam dare cui uel quatinus
uoluerit. Noluit regi adeo. ñ queat regere
corpus. Si ñ paret superiori. inferiori cur
imperet ⁊ Inuenit conditor suã sͥ rebellẽ
creaturam. inueniat anima suã ÷ rebellẽ
pedissecam. Transgressor inuentꝰ est homo
diuine legis. iiiueniat ip̃e aliam legem in
membris suis repugnantem leqi mentis sue
⁊ captiuantem se in legem pectati. Porro pec¬
catum ut scriptum est separat uitex nos ⁊
deum. separat promde etiam mors it̃ corpꝰ
nostrum ⁊ nos. Non potuit diuidi a deo am¬
ma: nͥ peccando. nec corpus ab ip̃a: nisi mori¬
endo. Quid itaq austerius pertulit in ultio¬
ne id solum passa a subdito quod p̃sũpserat
in auctorem÷ sil profecto congruentius qͣm
ut mors operata sit mortem. spirititalis cor¬
poralem. culpabilis penalem. uoluntaria ne¬
cessariam. Cum ergo hac gemina morte se¬
cundum utramq naturam homo dãpuatꝰ
fuisset. altera quidem spirituali ⁊ uolun¬

Expanded text:
noluit; non valeat eam dare cui, vel quatenus noluit; non valeat eam dare cui, vel quatenus voluerit. Noluit anima regi a Deo: non queat regere corpus. Si non paret superiori, inferiori cur imperet? Invenit Conditor suam sibi rebellem creaturam: inveniat anima suam sibi rebellem pedissequam. Transgressor inventus est homo divinae legis: inveniat et ipse aliam legem in membris suis, repugnantem legi 553 mentis suae, et captivantem se in legem peccati . Porro peccatum, ut scriptum est, separat inter nos et Deum : separet proinde etiam mors inter corpus nostrum et nos. Non potuit dividi a Deo anima nisi peccando, nec corpus ab ipsa nisi moriendo. Quid itaque austerius pertulit in ultione, id solum passa a subdito, quod praesumpserat in auctorem? Nihil profecto congruentius, quam ut mors operata sit mortem, spiritualis corporalem, culpabilis poenalem, voluntaria necessariam. 20. Cum ergo hac gemina morte secundum utramque naturam homo damnatus fuisset, altera quidem spirituali et volun
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ⁊ pie iuere. ⁊ seture mori ⁊ uiuendo
uiuere docuit.⁊ mortem moriendo securã
reddidit. qm̃ quidem resurrectus occubuit.
et spem fecit morientib resurgendi. S addi¬
dit et tertium beneficium cum etiam pectata
donauit. sine quo utiq cetera non ualebant.
Q uid enim qͣntum quidem ad uerã summãq
beatitudinem spectat. qͣntalibet uite restitũ¬
do seu longitudo prodesse poterat illi qui uel
solo origiali peccato teneretur astrictus: Pec¬
catum quippe precessit ut sequeretur mors.
quod sane si caiuisset homo: mortẽ ñ gustass
in eternum. Peccando itaq uitam amisit ⁊
mortem inuenit. qm̃quidem ⁊ deus ita pre¬
dixerat. ⁊ iustum profecto erat ut si peccaret
homo: moreretur. Quid namq iustiꝰ pot̾at
ꝙͣ recipere talionem e uita siquidẽ deus am¬
me est. ip̃a corporis. Peteando uoluntarie
uolens perdidit uiuere. nolens perdat ⁊ ui¬
uficare. Sponte reppulit uitam: cũ uiuere

Expanded text:
erat, et pie vivere, et secure mori; et vivendo erat, et pie vivere, et secure mori; et vivendo vivere docuit, et mortem moriendo securam reddidit: quoniam quidem resurrecturus occubuit, et spem fecit morientibus resurgendi. Sed addidit et tertium beneficium, cum etiam peccata donavit, sine quo utique caetera non valebant. Quid enim quantum quidem ad veram summamque beatitudinem spectat quantalibet vitae rectitudo seu longitudo prodesse poterat illi, qui vel solo originali peccato teneretur adstrictus? Peccatum quippe praecessit, ut sequeretur mors: quod sane si cavisset homo, mortem non gustasset in aeternum. 19. Peccando itaque vitam amisit, et mortem invenit: quoniam quidem et Deus ita praedixerat, et justum profecto erat, ut si peccaret homo, moreretur. Quid namque justius poterat quam recipere talionem? Vita siquidem Deus animae est, ipsa corporis. Peccando voluntarie, volens perdidit vivere: nolens perdat et vivificare. Sponte repulit vitam cum vivere
Abbreviated transcription (Latin):
omis plus nescio quid sentitur ubi mortuus
requieuit: qͣm ubi uiuens conuersatus est.
at amplius mouet adpietatem: mortis ꝙͣ
uite recordatio. Porro quod illa austerior hec
dulcior uideatur. magis q infirmitatibłan¬
diatur humane quies doemitionis ꝙ̃ labor
conu̾sationis. mortis securitas ꝙͣ uite resti¬
tudo. Uita xp̃i: uiuendi mͥ regula extitit.
mors: a morte redemptio. Illa uitã instrĩt̃:
mortem ista destruxit. Uita quidem labori¬
osa: s mors pretiosa. utraq uero admodũ
necessaria. Qiuid enim xp̃i prodesse poterat
siue mors nequiter uiuenti. siue uita damp¬
nabiliter morienti: Nunqͥd demq aut mors
xp̃i etiam nunc male xp̃ianos usq ad mortẽ
uiuentes a morte eterna liberat᷑. aut mor¬
tuos ante xp̃m sanctos patres uite sanctitas
liberauit : Sicut seriptum est. Quis est ho¬
mo qui uiuet ⁊ ñ uidebit mortem. eruet
animam suam de manu inferi: sunc ergo
quia utrumq nobis pariter necessarium

Expanded text:
onis plus nescio quid sentitur, ubi mortuus onis plus nescio quid sentitur, ubi mortuus requievit, quam ubi vivens conversatus est; atque amplius movet ad pietatem mortis, quam vitae recordatio. Puto quod illa austerior, haec dulcior videatur: magisque infirmitati blandiatur humanae quies dormitionis, quam labor conversationis; mortis securitas, quam vitae rectitudo. Vita Christi, vivendi mihi regula exstitit: mors, a morte redemptio. Illa vitam instruxit, mortem ista destruxit. Vita quidem laboriosa, sed mors pretiosa; utraque vero admodum necessaria. Quid enim Christi prodesse poterat, sive mors nequiter viventi, sive vita damnabiliter morienti? Nunquid denique aut mors Christi etiam nunc male usque ad mortem viventes a morte aeterna liberat, aut mortuos ante Christum sanctos patres vitae sanctitas liberavit? sicut scriptum est, Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem, eruet animam suam de manu inferi? ? Nunc ergo quia utrumque nobis pariter necessarium
Abbreviated transcription (Latin):
um ad laudem excitat psalmista dicens. Lau¬
date pueri dominum. laudate nomen domini
quatinus in ore sanctoꝵ infantium ⁊ lactenti¬
um perficeretur laus que ex ore defecerat in¬
uidorum. eoꝵ utiq de quibus queritur ita.
filios enutriui ⁊ exaltaui: ipsi aũ spreuẽt̃t
me. Ascendit itaq crucem calius noster
mundo pro mundo expositus. ut reuelata fa¬
cie at discooperta fronte. purgationem pet¬
catorum faciens. ꝑrobrose ⁊ austere mortis
tam ñ erubuit ignominiam qͣm nec penam
exhoreuit. ut nos opprobrio sempit̾no etiꝑet.¬
glorie restitueret. Net mirum. Quid enim
erubesceret qui ita lauit nos apeccatis. non
quidem ut aqua diluens ⁊ retiens sordes.
s ueluti solis radius desiccans ⁊ retinens pu¬
ritatem : Est quippe dei sapientia ubiq actĩ¬
gens propter munditiam suam. De sepul
siter sancta ac desiderabilia loca sepul. chro. x¬
chrum tenet quodamm principatũ. ⁊ deuoti¬

Expanded text:
um ad laudem excitat Psalmista, dicens, Lauum ad laudem excitat Psalmista, dicens, Laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini , quatenus in ore sanctorum infantium et lactentium perficeretur laus, quae ex ore defecerat invidorum, eorum utique, de quibus queritur ita: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me . Ascendit itaque crucem calvus noster, mundo pro mundo expositus: et revelata facie ac discooperta fronte purgationem peccatorum faciens, probrosae et austerae mortis tam non erubuit ignominiam, quam nec poenam exhorruit, ut nos opprobrio sempiterno eriperet, restitueret gloriae. Nec mirum. Quid enim erubesceret, qui ita lavit nos a peccatis, non quidem ut aqua diluens et retinens sordes, sed veluti solis radius desiccans et retinens puritatem? Est quippe Dei sapientia ubique attingens propter munditiam suam. CAPUT XI. De Sepulcro 18. Inter sancta ac desiderabilia loca sepulcrum crum tenet quodammodo principatum, et devoti
Abbreviated transcription (Latin):
uam leto sinu iordanis extipit xͥanos.
qui se xp̃i gloriatur consecratum baptis¬
urate. Mentitus est plane syrus ille lepros
qui nescio quas damasci aquas: aqͥs p̃tulit
israelis. cum iordanis nostri deuotus deo fa¬
mulatus totiens probatus extiterit. siue
quando helye. sine quando helyseo. siue qñ¬
etiam ut antiquius aliquid recolam. qͣndo
iosue ⁊ omni populo simul impetum mira¬
biliter inhibens. siccum in se transitũ pre¬
buit. Deniq quid in fluminib isto eminẽ¬
euidenti presentia dedicauit: Pat̃ auditꝰ
uisus spiritus sanctus. filius est ⁊ bapti¬
zatus. Merito proinde ip̃am eiꝰ uirtutem
quam naaman ille consulente propheta
sensit in corpore iubente xp̃o uniuersus
quoq fidelis populus in anima experit᷑.
in caluarie lotum. ubi uerus helyse¬
us ab insensatis pueris irrisus: risum
suis insinuauit eternum de quibus ait.
Ecce ego ⁊ pueri mei quos m dedit deus Bom
pueri: quos per contrarium illoꝵ malignanti¬

Expanded text:
Quam laeto sinu Jordanis excipit Christianos, qui se Christi gloriatur consecratum baptismate! Mentitus est plane Syrus ille leprosus, qui nescio quas Damasci aquas aquis praetulit Israelis , cum Jordanis nostri devotus Deo famulatus toties probatus exstiterit, sive quando Eliae, sive quando Elisaeo , sive etiam ut antiquius aliquid recolam quando Josue et omni populo simul, impetum mirabiliter inhibens, siccum in se transitum praebuit . Denique quid in fluminibus isto eminenevidenti praesentia dedicavit? Pater auditus, visus Spiritus sanctus, Filius est et baptizatus. Merito proinde 552 ipsam ejus virtutem, quam Naaman ille consulente propheta sensit in corpore , jubente Christo universus quoque fidelis populus in anima experitur.n Calvariae locum, ubi verus Elisaeus ab insensatis pueris irrisus, risum suis insinuavit aeternum, de quibus ait: Ecce ego, et pueri mei, quos mihi dedit Dominus . Boni pueri, quos per contrarium illorum malignanti
Abbreviated transcription (Latin):
sacramento salutis inuideat. quantum
quidem in ip̃o est euacuet alti dispensatio¬
nem misterii. qui totum de salute tͥbuit
deuotioni. regeneratiomi nichil. qui nr̃e
gloriam redemptionis ⁊ summã salutis
non in uirtute erucis. ñ in p̾cio sangui¬
ius. s in nostre constituit conuersatõis¬

Expanded text:
sacramento salutis invideat; quantum, sacramento salutis invideat; quantum, quod in ipso est, evacuet alti dispensationem mysterii, qui totum de salute tribuit devotioni, regenerationi nihil: qui nostrae gloriam redemptionis, et summam salutis, non in virtute crucis, non in pretio sanguinis, sed in nostrae constituit con
Abbreviated transcription (Latin):
demptio : A xp̃o nempe ut fateri dignat᷑
illuminatio ⁊ prouocatio ad amorem. et re¬
demptio et liberatio a quos Esto quod illis¬
xp̃i aduentus prosit qui se possunt illi con¬
formare per uitam ⁊ uicem ei dilectionis
rependere. quid de paruulis: Q uam dabit
lucem sapientie uix adhuc captantib lucẽ
dum matres suas amare nouerunt : such̃¬
ue proderit eis aduentus xp̃i. nichil quod
complantati sunt similitudim mortis euis
per baptismum qm̃ nondum possunt ꝓhi¬
bente etate xp̃m sapere aut amare : Redẽp¬
tio itaq ait nostra est illa summa in nobis
per xp̃i passionem dilectio. Ergo paruuli
non habent redemptionem. quia ñ habent
illam summam dilectionem : Ansicut non
habent unde diligant. ita nec unde ꝑeant.
ut ñ sit eis in xp̃o necessaria regeneratio.
utpote quibus generatio nichil nocuerit:
Si hoc sapit: cum pelagio desipit. Quicqͥd
horum sentiat patet quantum humane

Expanded text:
demptio? A Christo nempe ut fateri dignatur, demptio? A Christo nempe ut fateri dignatur, illuminatio et provocatio ad amorem: redemptio et liberatio a quo 24. Esto quod Christi adventus illis prosit, qui se illi possunt conformare per vitam, et vicem ei dilectionis rependere: quid de parvulis? quam dabit lucem sapientiae vix adhuc captantibus lucemdum matres suas amare noverunt? Nihilne proderit eis adventus Christi? nihil quod complantati sunt similitudini mortis ejus per Baptismum, quoniam nondum possunt, prohibente aetate, Christum sapere aut amare? « Redemptio itaque, » ait, « nostra est, illa summa in nobis per Christi passionem dilectio. » Ergo parvuli non habent redemptionem, quia non habent summam illam dilectionem. An sicut non habent unde diligant, ita nec unde pereant, ut non sit eis in Christo necessaria regeneratio, utpote quibus generatio ex Adam nihil nocuerit? Si hoc sapit, cum Pelagio desipit. Quidquid horum sentiat, patet quantum humanae
Abbreviated transcription (Latin):
ut ultra ñ seruiamus peccato: Si omne
quod profuit xp̃s in sola fuit ostensione
uirtutum: restat ut dicatur quodadam
quoq ex sola peccati ostensione nocuerit.
Siquidem pro qualitate uulneris allata
est medicina. Sicut enim in adam omnes
moriuntur : ita ⁊ in xp̃o om̃s uiuificabun¬
rit similiter qͣm ĩstitutio eius. ut ille
quidem ad peccandum exemplo suo. hic
uero exemplo ⁊ uerbo ad bene uiuendum
⁊ se diligendum homines informarent.
atquiescentes. generatione ñ institutõe
traductum in nos confitemur a de pcc̃m.
⁊ perpectatum mortem. fateamur et a
regeneratione restitutam iusticiam. ⁊
per iusticiam uitam. ut sicut per unius
delictum in omnes homines in condemp¬
nationem. sic ⁊ per unius iusticiam in
omnes homines in iustificatõem uite.
Et si ita est. quomͣ is dicit consilium et
causam incarnationis fuisse. ut mundũ
luce sapientie sue illuminaret. ⁊ ad a¬
morem suum accenderet : ubi ergo re¬

Expanded text:
ut ultra non serviamus peccato? Si omne ut ultra non serviamus peccato? Si omne quod profuit Christus, in sola fuit ostensione virtutum; restat ut dicatur, quod Adam quoque ex sola peccati ostensione nocuerit: siquidem pro qualitate vulneris allata est medicina. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabunrit similiter quam institutio ejus: ut ille quidem ad peccatum exemplo suo, hic vero exemplo et verbo ad bene vivendum, et se diligendum homines informarent. acquiescentes, generatione, non institutione traductum in nos confitemur Adae peccatum, et per peccatum mortem; fateamur necesregeneratione restitutam justitiam, et es uiuificabuntur et : sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem ita et per unius iustificationem in omnes homines ad ius tificationem uitEt si ita est, quomodo is dicit, « consilium et causam incarnationis fuisse, ut mundum luce suae sapientiae illuminaret, et ad amorem suum accenderet. » Ubi ergo re
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iniquum uidetur. ut sanguinẽ in no¬
centis inpretium aliquid quis reqͥsierit.
aut ullo modo ei placuerit unocentem
interfici. nedum deus tam acceptã mor¬
tem filii habuerit. ut per ip̃ãm uniuerso
reconciliatus sit mundo÷ Non requisiuit
deus pater sanguinem filii. s tamen accep¬
tauit oblatum. ñ sanguinem sitiens sed
salutem: quia salus erat in sanguine. Sa¬
lus plane ⁊ ñ sicut iste sapit ⁊ scribit sola
caritatis ostensio. Sic enini coneludit tot
calumpnias ⁊ inuectiones suas quas in
deum tam impie qͣm imperite euomuit.
ut dicat totum esse quod deus in carne
apparuit nostram de uerbo ⁊ exemplo ĩp̃iꝰ
institutionem. siue ut postmodum dicit
instructionem. totus quod passus est ⁊¬
mortuus est sue erga nos caritatis osten¬
sionem uel cominendationẽ. Cet̾m quid¬
prodest quod nos instituit. s ñ restituit
Aut nunquid ñ frustra instruimur. siñ
destruatur in nobis prius corpus peccati

Expanded text:
et iniquum videtur, ut sanguinem innoet iniquum videtur, ut sanguinem innocentis in pretium aliquod quis requisierit, ut ullo modo ei placuerit innocentem interfici; nedum Deus tam acceptam Filii mortem habuerit, ut per ipsam universo reconciliatus sit mundo? » Non requisivit Deus Pater sanguinem Filii, sed tamen acceptavit oblatum; non sanguinem sitiens, sed salutem, quia salus erat in sanguine. Salus plane, et non, sicut iste sapit et scribit, sola charitatis ostensio. 656 Sic enim concludit tot calumnias et invectiones suas, quas in Deum tam impie, quam imperite evomuit, ut dicat: « Totum esse quod Deus in carne apparuit, nostram de verbo et exemplo ipsius institutionem, sive, et postmodum dicit, instructionem; totum quod passus et mortuus est, suae erga nos charitatis ostensionem vel commendationem. » prodest quod nos instituit, si non restituit? Aut nunquid frustra instruimur, si non prius destruatur in nobis corpus peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
suscipienda aduersus pcc̃m. ñ tñ poterat
sieri nisi per peccatum. ñ delestatus qͥdẽ
s tamen bene usus malicia sceleratorum
⁊ mortem de morte ⁊ depc̃co dãpnauit
peccatum. Et qͣnto illoꝵ maior iniqͥtas:
tanto huius uoluntas sanctior. et eo po¬
tentior ad saluandum. quatinus tanta
mediante potentia. antiquum ilsd̃ qͣm¬
uis grande peccatum. necessario tamen
huic quod in xp̃o commnissum est ced̾et
tanqͣm minus maiori. Nec peccato siue
peccantibus ascribitur hec uictoria. s¬
peccato bene utenti ⁊ peccantes fortiter
perferenti. ⁊ conuertenti in usum pie¬
tatis quicquid in ip̃m ausa est crudelitaᷤᷤ
impioꝵ. fuit uero sanguis qͥ effusꝰ est
tam multus ad ignoscendum: ut ip̃m qͦ
peccatum maximum quo factum est ut
effunderetur deleret: ac per hoc de anti¬
qui illius utpote leuioris deletione nul¬
lam omnino dubietatem relinqueret.
Deinde iste. Cui uero inquit ñ crudele

Expanded text:
suscipienda adversus peccatum, non tamen poterat suscipienda adversus peccatum, non tamen poterat fieri nisi per peccatum, non delectatus quidem, sed tamen bene usus malitia sceleratorum, et mortem de morte, et de peccato damnavit peccatum. Et quanto illorum major iniquitas, tanto ejus voluntas sanctior, et eo potentior, ad salvandum: quatenus tanta mediante potentia antiquum illud, quamvis grande peccatum, necessario tamen huic, quod in Christo, commissum est, cederet, tanquam minus majori. Nec peccato sive peccantibus ascribitur haec victoria; sed bene utenti peccato, et peccantes fortiter perferenti, et convertenti in usum pietatis, quidquid in ipsum ausa est crudelitas impiorum. 22. Fuit vero sanguis qui effusus est, tam multus ad ignoscendum, ut ipsum quoque peccatum maximum, quo factum est, ut effunderetur, deleret; ac per hoc de antiqui illius, utpote levioris, deletione nullam omnino dubietatem relinqueret. Deinde iste. « Cui vero, » inquit, « non crudele
Abbreviated transcription (Latin):
eodem facto ⁊ displicere iniqͥtas malig¬
uantium.⁊ placere pietas pacientis. Et
ait. Quod sitantum fu̾at illud ade pc̃tm
ut expiari ñ posset nisi morte xp̃i. quã
expiationem habebit ip̃m homicidium
quod in xp̃o cominissum est: Breuit᷑ res¬
pondemus. Ip̃m sanguinem quem effude¬
runt. ⁊ interpellationem ip̃ius quẽ occide¬
runt. Addit etiam. Nunquid mors in no¬
centis filii in tantum deo placuit. ut per
ip̃am reconciliaretur nobis qͥ hoc peccan¬
do commisimus. propter quod innocens
dominus est occisus. nec nisi hoc maximũ
fieret peccatum illud multo leuius potuit
ignoscere : Non mors s uoluntas platuit
sponte morientis. ⁊ illa morte expungen¬
tis mortem. operantis salutem.restitu¬
entis innocentiam. triumphantis pͥnci¬
patus ⁊ potestates. spoliantis inferos.
ditantis superos. patificantis que sunt
in celo.⁊ que in terra om̃ia instaurantis.
Et qm̃ hec tam preciosa mors uoluntarie

Expanded text:
eodemque et facto displicere iniquitas maligeodemque et facto displicere iniquitas malignantium, et placere pietas patientis. Et ait: « Quod si tantum fuerat illud Adae peccatum, ut expiari non posset nisi morte Christi, quam expiationem habebit ipsum homocidium, quod in Christo commissum est? » Breviter respondemus, ipsum sanguinem quem fuderunt et interpellationem ipsius quem occiderunt. Addit etiam: « Nunquid mors innocentis Filii in tantum Deo Patri placuit, ut per ipsam reconciliaretur nobis, qui hoc peccando commisimus, propter quod innocens Dominus est occisus: nec nisi hoc maximum fieret peccatum, illud multo levius potuit ignoscere? » Non mors, sed voluntas placuit sponte morientis, et illa morte expungentis mortem operantis salutem, restituentis innocentiam, triumphantis principatus et potestates, spoliantis inferos, ditantis superos, pacificantis quae in coelo sunt et quae in terra, omnia instaurantis. Et quoniam haec tam pretiosa mors, voluntarie
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliatio siue remissio peccatorum.
siue iustificatio sit siue etiam redemptio
uel liberatio de uinculis diaboli a quo cap¬
tiui tenebamur ad ipsius uoluntatem.
intercedente morte unigeniti obtinemꝰ.
iustificati gratis in sanguine ipsus. in qͦ
sicut item dicit habemus redemptionẽ
in sanguine eius et remissionem pcc̃oꝵ¬
scłm diuitias gratie eius. Cur inqͥs per
sanguinem quod potuit fat̾e ꝑ sermonẽ:
Ipsum interroga. Michi scire licet quod
ita. Curita: non licet. Nunquid dicit
figmentum ei qui se fuxit. qͥd me fecisti
sic : Sed hec stulticia ei uidetur. ñ potest
tenere risum. audire cachinnos. Q uomͦ
inquit iustificari nos uel reconciliari dõ
per mortem filii sui dicit apłs. qui tanto
amplius aduersus hominem irasci debu¬
it. quanto amplius lomines incrucifigen¬
do filium suum deliquerunt ꝙͣ in tͣnsgre¬
diendo primum eius preceptum unius
pomi gustu: Quasi ñ potuit deo in uno ⁊¬

Expanded text:
reconciliatio, sive remissio peccatorum, reconciliatio, sive remissio peccatorum, sive justificatio sit; sive etiam redemptio, vel liberatio de vinculis diaboli a quo captivi tenebamur ad ipsius voluntatem: intercedente morte Unigeniti obtinemus, justificati gratis in sanguine ipsius, in quo, sicut idem dicit, habemus redemptionem per sanguinem ejus et remissionem pecm divitias gratiae ejus . Cur, inquis, per sanguinem, quod potuit facere per sermonem? Ipsum interroga. Mihi scire licet quod ita: cur ita, non licet. Nunquid dicit figmentum ei qui se finxit: Quid me finxisti sic! 21. Sed haec stultitia ei videntur: non potest tenere risum. Audite cachinnos. « Quomodo, » ait, « justificari nos vel reconciliari Deo per mortem Filii ejus dicit Apostolus, qui tanto amplius adversus hominem irasci debuit, quanto amplius homines in crucifigendo Filium suum deliquerunt, quam in transgrediendo primum ejus praeceptum unius pomi gustu? » Quasi non potuerit Deo in uno
Abbreviated transcription (Latin):
contineat huius uenerandi misterii inscru¬
tabilis altitudo: quam proph̃a considerans
expauit ñ penetrauit. ⁊ precursor domini
indignum se iudicauit qui penetraret.
Ceterum si ñ licet perscrutari diuine sacra¬
mentum uoluntatis: licet tam̃ sentire
effectum operis. fructum utilitatis perci¬
pere. Et quod licet scire ñ licet tatere. qͥa
gloria regum celare uerbum: ⁊ gloua dei
inuestigare sermonem. fĩdelis sermo et
omni acceptione dignus. qm̃ cum adhuc
pectatores essemus reconciliati sumꝰ deo
per mortem filii eius. ubi reconciliatio ⁊
remissio peccatoꝵ. Nam si dicente script᷑a
pectata nostra separant inter nos ⁊ deum:
manente pectato ñ est reconciliatio. In qͦ
ergo remissio petcatoꝵ: Hic calix inquit
noui testamenti in meo sanguine. qͥ pro
uobis effundetur in remissionẽ peccatoꝵ.
Itaq ubi reconciliatio: ibi remissio pcc̃oꝵ
Et quid ip̃a nisi iustificatio: Siueigitur

Expanded text:
contineat hujus venerandi mysterii inscrucontineat hujus venerandi mysterii inscrutabilis altitudo: quam propheta considerans expavit, non penetravit ; et praecursor Domini indignum se judicavit qui penetraret . 20. Caeterum si non licet perscrutari divinae sacramentum voluntatis, licet tamen sentire effectum operis, fructum utilitatis percipere. Et quod licet scire, non licet tacere: quia gloria regum celare verbum, et gloria Dei investigare sermonem . Fidelis sermo, et omni acceptione dignus! quoniam cum adhuc peccatores essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus . 655 Ubi reconciliatio, et remissio peccatorum. Nam si, dicente Scriptura, Peccata nostra separant inter nos et Deum , manente peccato, non est reconciliatio. In quo ergo remissio peccatorum? Hic calix, inquit, novi testamenti in meo sanguine, qui pro vobis effundetur in remissionem peccatorum . Itaque ubi reconciliatio, ibi remissio peccatorum. Et quid ipsa, nisi justificatio? Sive igitur
Abbreviated transcription (Latin):
miniosam ⁊ asperrimam mortem susti¬
nere. ut cum iniquis patibulũ sustin̾et:
Respondemus. Necessitas nostra fuit
⁊ necessitas dura sedentium in tenebris
et umbra mortis. Opus eque nostrum.
⁊ dei ipsius ⁊ sanctoꝵ angeloꝵ. Nostrum:
ut auferret iugum captiuitatis nostre.
suum: ut impleretur propositũ uolun¬
tatis eius. angeloꝵ: ut numerus ĩple¬
retur eoꝵ. Porro ratio huius facti fuit
dignatio facientis. Quis negat omnipo¬
tenti ad manum fuisse alios ⁊ alios modo
nostre redemptionis. iustificationis. libe¬
rationis: Nerum hoc ñ preiudicat huiꝰ
quem e multis elegit efficatie. Et fortasse
is prestat per quem in terra obliuionis
grauedinis lapsus nostri tot et tantis
grauaminibus reparatoris fortius ⁊ u¬
uatius ammonemur. Alias autẽ nemo
hominum nouit. nec noscere ad plenum
potest. quid boni ad gr̃am. qͥd congruen¬
tie ad sapientiam. quid decori ad głam.
quid commodi ad salutem penes se ipam

Expanded text:
miniosam et asperrimam mortem sustiminiosam et asperrimam mortem sustinere, ut cum iniquis patibulum sustineret. » Respondemus: Necessitas nostra fuit, t necessitas dura sedentium in tenebris et umbra mortis. Opus, aeque nostrum, et Dei ipsius, et sanctorum Angelorum. Nostrum, ut auferret jugum captivitatis nostrae: suum, ut impleretur propositum voluntatis ejus: Angelorum, ut numerus impleretur eorum. Porro ratio hujus facti fuit dignatio facientis. Quis negat Omnipotenti ad manum fuisse alios et alios modos nostrae redemptionis, justificationis, liberationis? Verum hoc non praejudicat hujus, quem e multis elegit, efficaciae. Et fortasse is praestat, per quem in terra oblivionis, gravedinis, lapsus nostri, tot et tantis gravaminibus Reparatoris fortius et vivacius admoneremur. Alias autem nemo hominum novit, nec noscere ad plenum potest, quid boni ad gratiam, quid congruentiae ad sapientiam, quid decori ad gloriam, quid commodi ad salutem, penes se ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum est enim. Turbe autem que pre¬
cedebant ⁊ que sequebantur clamabant
dicentes. osanna filio dauid benedictꝰ qui
uenit in nomine domini. Ergo xp̃o in car¬
ne uenienti. ⁊ anteqͣm ueniret ⁊ post be¬
nedictum est aturbis benedictoꝵ. ꝙͣuis
preeuntes plenam minime t̃c̃ consecuti
sunt benedictionem. seruata nimirum
hat prerogatiua tempori gratie. Deinde¬
laborans docere ⁊ persuadere diabolum
nullum ius in hominem sibi uendicare
potuisse aut debuisse nͥ ꝑmissu dei.⁊ quod
sine inuiria draboli uire dei perfugam su¬
um si uellet misereri repetere ⁊ solou̾bo
eripere posset. quasi hoc quis diffiteatur
post multa aliqͣndo infert. Que itaq ne¬
cessitas aut que ratio aut quod opꝰ fuit
cum sola iussione sola diuina miseratio
liberare hominem a peccato posset. ꝓpter
redemptionem nostram filium dei carne
suscepta. tot ⁊ tantas inedias. opprobria.
flagella. sputa. deniq ip̃am crucis igno¬

Expanded text:
Scriptum est enim: Turbae autem quae praeScriptum est enim: Turbae autem quae praecedebant, et quae sequebantur, clamabant dicentes: Hosanna filio David, benedictus qui venit in nomine Domini . Ergo Christo in carne venienti, et antequam veniret, et post, benedictum est a turbis benedictorum: quamvis praeeuntes plenam minime tunc consecuti sint benedictionem, servata nimirum hac praerogativa tempori gratiae. laborans docere et persuadere, diabolum nullum sibi jus in hominem vindicare potuisse aut debuisse, nisi permissu Dei, et quod sine injuria diaboli jure Deus profugum suum, si vellet misereri, repetere, et solo verbo eripere posset, quasi hoc quis diffiteatur, post multa aliquando infert: « Quae itaque necessitas, aut quae ratio, aut quod opus fuit, cum sola jussione sua, divina miseratio liberare hominem a peccato posset; propter redemptionem nostram Filium Dei carne suscepta, tot et tantas inedias, opprobria, flagella, sputa, denique ipsam crucis igno
Abbreviated transcription (Latin):
bolus electos dei possidebat. a quosũ dicit
apostolus captiui tenebantur ad ipsius
uoluntatem. ut dei propositũ de ip̃is ĩple¬
retur: opus fuit liberatore. Oportuit aũ
liberari in hoc seculo: ut liberos haberet
in futuro. Deinde infert. Nunquid etiam
pauperem illum qui in sinu abrahe reqͥes¬
cebat. sicut ⁊ diuitem dampnatũ diabo¬
lus cruciabat. aut etiam in ip̃m abraham
dominium habebat ceterosq electos: Non
s habuisset si non liberati fuissent.fide
uenturi sicut de ip̃o abraham scͥptum est.
Credidit abraham deo ⁊ reputatum est ei
ad iusticiam. Item exultauit abraham
est. Propterea iam tunt sanguis xp̃i eti¬
am rorabat bararo ne flaminas sentiret
quod ⁊ ip̃e credidisset in eũ qͥ erat passurꝰ.
Sic de omnib electis illius temporis senti¬
endum. natos quidem ⁊ ip̃os eque ut nos
sub potestate tenebrarum propter ori¬
ginale petcatum. s erutos antequam
morerentur. ⁊ non nisun sanguine xp̃i.

Expanded text:
bolus electos Dei possidebat, a quo, sicut dicit bolus electos Dei possidebat, a quo, sicut dicit Apostolus, captivi tenebantur ad ipsius voluntatem : ut Dei propositum de ipsis impleretur, opus fuit liberatore. Oportuit autem liberari in hoc saeculo, ut liberos haberent in futuro. Deinde infert: « Nunquid etiam pauperem illum, qui in sinu Abrahae requiescebat, sicut et divitem damnatum, diabolus cruciabat; aut etiam in ipsum Abraham dominium habebat, caeterosque electos? » Non: sed habuisset, si non liberati fuissent fide venturi, sicut de ipso Abraham scriptum est: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam ; item: Abrahamest . Propterea jam tunc sanguis Christi rorabat etiam Lazaro ne flammas sentiret: quod et ipse credidisset in eum qui erat passurus. Sic de omnibus electis illius temporis sentiendum, natos quidem et ipsos, aeque ut nos, sub potestate tenebrarum, propter originale peccatum: sed erutos antequam morerentur, et nonnisi in sanguine Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
tia. s in uirtute dei. Unde saluator ait.
Confiteor tibi pater domine celi et terre
quia abscondisti hec a sapientib ⁊ pruden¬
tibus. ⁊ reuelasti ea paruulis. Et apostolus.
Et si inquit opertum est euangeliũ meũ.
in hiis est opertum qui pereunt. Deniꝙ
aduertite hominem irridentem que sunt
spreitus dei qm̃ stulticia illi uidentur. et
insultantem apło dicenti. dei sapientiam
ui misterio absconditam. inuehentem in
euangelium. dñm blasphemantem. Qͣm
prudentius quod ñ ualet comprehendere
credere dignaretur. nec aud̾et contemp¬
nere. aut concultare sacrũ reuerendũ ꝙ
misterium. Longum est ad om̃s eius mep¬
tias ⁊ calumpnias quas diuino struit con¬
silio respondere. Pauca tamen infero. e quib
cetera estimentur. Cum solos inqͥt electos
liberauerit xp̃s. quomͦ eos diabolus posside¬
bat siue in hoc seculo suie in futuro magis
qͣm modo : Respondemus. Immo quia dia¬

Expanded text:
tia verbi, sed in virtute Dei. Unde Salvator ait, tia verbi, sed in virtute Dei. Unde Salvator ait, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis ; et Apostolus: Etsi, inquit, opertum est Evangelium meum, in his est opertum qui pereunt . 18. Denique advertite hominem irridentem quae sunt spiritus Dei, quoniam stultitia illi videntur; et insultantem Apostolo loquenti Dei sapientiam in mysterio absconditam; invehentem in Evangelium, Dominum blasphemantem. Quam prudentius quod non valet comprehendere, credere dignaretur, nec auderet contemnere, aut conculcare sacrum reverendumque mysterium. Longum est ad omnes ejus ineptias et calumnias, quas divino struit consilio, respondere. Pauca tamen infero, e quibus caetera aestimentur. « Cum solos, » inquit, « electos liberaverit Christus, quomodo eos 654 diabolus possidebat, sive in hoc saeculo, sive in futuro magis, quam modo? » Respondemus: Imo quia dia
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ infudit. ⁊ sic rediit in sua: Itane hoc
totum est magnum illud pietatis sacra¬
mentum quod manifestatũ est in carne.
iustificatum est in spiritu. apparuit an¬
gelis. predicatum est gentib. creditum
est in mundo. assumptum est in gloria:
Incomparabilis doctor qui etiã ꝓfunda
dei sibi aperiens. ⁊ ea quib uult lucida
⁊ periua faciens. altissimũ sacramentũ
⁊ misterium absconditum a seculis. sic
nobis suo mendacio planum ⁊ apertum
reddit. ut transire leuiter ꝑ illud possit
quiius etiam incirtuntisus ⁊ ĩmundus.
quasi dei sapientia cauere nescierit aut
neglexerit. quod ip̃a prohibuit. s ded̾it
⁊ ipsa sanctum canibus.⁊ margaritas por¬
cis. S non est ita. Nam ⁊ si manifestatũ
est ini carne. s iustificatũ est in spiritu.
ut ⁊ spiritualia spiritualib conferantur
⁊ animalis homo non percipiat ea q̃ sunt
spiritus dei. nec fides nostra sit in sapien¬

Expanded text:
sed non infudit; et sic rediit in sua? Itane hoc sed non infudit; et sic rediit in sua? Itane hoc totum est magnum illud pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria? . Incomparabilis doctor, qui etiam profunda Dei sibi aperiens, et ea quibus vult lucida et pervia faciens, altissimum sacramentum, et mysterium absconditum a saeculis, sic nobis suo mendacio planum et apertum reddit, ut transire leviter per illud possit quivis, etiam incircumcisus et immundus: quasi Dei sapientia cavere nescierit aut neglexerit quod ipsa prohibuit, sed dederit et ipsa sanctum canibus, et margaritas porcis. Sed non est ita. Nam etsi manifestatum est in carne, sed tamen justificatum est in spiritu: ut et spiritualibus spiritualia conferantur; et animalis homo non percipiat quae sunt spiritus Dei; nec fides nostra sit in sapien
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia facta est. mea ñ est: Si mea tͣduc¬
ta culpa. cur non ⁊ mea indulta iusticia:
Et sane michi tutior donata qͣm innata.
Nam ista quidem gloriam habet s ñ apud
deum. illa autem tum salutis sit efficax:
materiam non habet gloriandi nͥ in dño.
Nam ⁊ si iustus fuero inquit non leuabo
caput. ne uidelicet responsum accipiat.
quid habes quod ñ accepisti: Si autẽ acce¬
pisti. quid gloriaris quasi ñ acceperis:
demptoris. quam homo perditionis ex¬
sufflans ⁊ subsannans. in tantũ euacua¬
re conatur. ut totum quod dominꝰ głe
semet ip̃m exinaniuit. quod minoratus
est ab angelis. quod natus de femina.
infirma. quod passus indigna. qd̾ demũ
per mortemcrutis in sua reuersus: ad
id solum putet ⁊ disputet redigendum.
ut traderet hominib formã uite uiuen¬
do ⁊ docendo. patiendo ⁊ moriendo cari¬
tatis metam prefigeret. Ergo docuit
iusticiam ⁊ non dedit. oftendit caritatẽ

Expanded text:
justitia facta est, mea non est? Si mea traducjustitia facta est, mea non est? Si mea traducta culpa, cur non eet mea indulta justitia? Et sane mihi tutior donata, quam innata. Nam ista quidem gloriam habet, sed non apud Deum: illa autem, cum sit salutis efficax, materiam non habet gloriandi nisi in Domino. Nam etsi justus fuero, inquit, non levabo caput ; ne videlicet responsum accipiat: Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? demptoris: quam homo perditionis exsufflans et subsannans, in tantum evacuare conatur, ut totum quod Dominus gloriae semetipsum exinanivit, quod minoratus est ab Angelis, quod natus de femina, s infima, quod passus indigna, quod demum per mortem crucis in sua reversus: ad id solum putet et disputet redigendum, ut traderet hominibus formam vitae vivendo et docendo, patiendo autem et moriendo charitatis metam praefigeret. Ergo docuit justitiam, et non dedit; ostendit charitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalis est ista. ula carualis. nec patitur
ratio equitatis ut ex equo contendant. sed
uincat necesse est spiritus carnem. et sit
efficatior causa cuius est potior natura.
quo plus uidelicet prosit generatio secun¬
da quam prima nocuerit. Sane peruenit
delictum ad me. s peruenit ⁊ gratia. Et ñ
sicut delictum ad me: ita ⁊ donum. slam
iudicium ex uno in condempnationem:
gratia autem ex multis delictis in iustifi¬
cationem. A primo homine manauit de¬
lictum: a summo celo egressio gr̃e. Utẽq
a parente. illud a primo. ista a sũmo. Ter¬
rena natiuitas perdit me. ⁊ num multo
magis generatio celestis conseruat mec
Nec uereor sic erutus de potestate tenebͣ¬
rum repelli apatre luminũ. iustificatus
gratis in sanguine filii eius. Nempe ip̃e
qui iustificat. quis est qui condempnet:
Non condemꝑnabit iustũ qͥ misertus est
peccatori. Iustum me dixerim: s illiꝰ iusti¬
cia. Quenam ipsa : finis legis xp̃s ad iusti¬

Expanded text:
spiritualis est ista, illa carnalis, nec patitur spiritualis est ista, illa carnalis, nec patitur ratio aequitatis ut ex aequo contendant: sed vincat necesse est spiritus carnem, et sit efficacior causa, cujus potior est et natura; quo plus videlicet prosit generatio secunda, quam prima nocuerit. Sane pervenit delictum ad me, sed pervenit et gratia. 653 Et non sicut delictum, ita et donum. Nam judicium ex uno in condemnationem; gratia autem ex multis delictis in justificationem . A primo homine manavit delictum, a summo coelo egressio gratiae. Utrumque a parente, illud a primo, ista a summo. Terrena nativitas perdit me: et non multo magis generatio coelestis conservat me? Nec vereor sic erutus de potestate tenebrarum repelli a Patre luminum, justificatus gratis in sanguine Filii ejus. Nempe ipse qui justificat: quis est qui condemnet? Non condemnabit justum, qui misertus est peccatori. Justum me dixerim, sed illius justitia. Quaenam ipsa? Finis legis Christus, ad justi
Abbreviated transcription (Latin):
sine causa causam exigit euasionis. Quod
si dixerit patertuus addixit te. respon¬
debo. s frater meus redemit me. Cur ñ
aliunde iusticia cum aliunde reatꝰ : Alius
qui peccatorem constituit. alius qͥ iusti¬
ficat apeccato. alter in semine. alter in
sanguine. An peccatum in semine pecca¬
toris. et ñ iusticia in xp̃i sanguine: Sed
iusticia inquiet sit cuius est. quidad te:
esto. s sit etiam culpa cuius est. qͥd adme:
An iusticia iusti super eum exit. ⁊ impie¬
tas impii non erit supereum. Nonconue¬
nit filium portare impietatem patris: et
superne fieri exsortem iusticie. Nunc ergo
per hominem mors: ⁊ per hominem uita.
Sicut enim omnes in adam moriuntur.
ñ sic ulli ut non ⁊ isti attineo. Si illi ꝑ car¬
nem: ⁊ per fidem huic. Et si infectus ex
illo originali concupiscentia. etiam ⁊ xp̃i
gratia spiritali perfusus sum. Quid pluᷤᷤ
michi imputatur de preuaricatione: Si
generatio: regenerationem oppono. Nisi qd̾

Expanded text:
sine causa causam exigit evasionis. Quod sine causa causam exigit evasionis. Quod si dixerit, Pater tuus addixit te; respondebo, Sed frater meus redemit me. Cur non aliunde justitia, cum aliunde reatus? Alius qui peccatorem constituit, alius qui justificat a peccato; alter in semine, alter in sanguine. An peccatum in semine peccatoris, et non justitia in Christi sanguine? Sed justitia, inquiet, sit cujus est: quid ad te? Esto. Sed sit etiam culpa cujus est: quid ad me? An justitia justi super eum erit, et impietas impii non erit super eum? Non convenit filium portare iniquitatem patris, et fraternae fieri exsortem justitiae. Nunc ergo per hominem mors, et per hominem vita. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, n sic illi attineo, ut non et isti. Si illi per carnem; et per fidem huic: et si infectus ex illo originali concupiscentia; etiam Christi gratia spirituali perfusus sum. Quid mihi plus imputatur de praevaricatore? Si generatio, regenerationem oppono: nisi quod