comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dam. lu primo dicere ep̃m suũ
colmanum. qui ess& ritus &unde
originem ducens ille quem ipse
sequer&ur. : Tum colmanus pas¬
cha inquit hoc quod agere soleo
amaiorib meis accspi qui me huc
ep̃m miseruNt. quod omnes patres
nr̃i uiri dõ dilecti eodem modo ce¬
lebrasse noscuntur. Qđ necui¬
contempnendum &rȩꝓbrandum
eẽ uideat᷑. Ipsum est qđ beatus
euangelista. lohannes discipulis
specialiter dño dilectus. cumom¬
nib: quibus p̃erat ecłis caelebras¬
se legitur: Quo haec &hissimi¬
lia dicente uissit rex &agilberechtũ
ꝓferre in medium moresuae obser¬
uationis undeinitium. haber&
ł qua hunc auctoritate sequer&t᷑.
Respondit agilberectus. loquat᷑
obsecro uicemea discipulus meus
uilfrid prb quia unum ambo sapi¬
mus cumceeris quihic adsideNt
ecclesiasticȩ traditionis cultorib
& ille melius acmanifestius ipsa
lingua angłr : quamego ꝑ inter¬
pretem potest explanare quae
sentimꝰ. Tum uil frid. iubente

Expanded text:
dam: jussit primo dicere episcopum suum Colmanum, qui esset ritus, et unde originem ducens ille quem ipse sequeretur. Tunc Colmanus: « Pascha, inquit, hoc quod agere soleo, a majoribus meis accepi, qui me huc episcopum miserunt, quod omnes Patres nostri, viri Deo dilecti, eodem modo celebrasse noscuntur  endum et reprobandum esse videatur, ipsum est quod beatus evangelista Johannes discipulus specialiter Domino dilectus, cum omnibus quibus praeerat Ecclesiis, celebrasse legitur. » Quo haec et his similia dicente, jussit rex et Agilberctum proferre in medium morem suae observationis, unde initium haberet, vel qua hunc auctoritate sequeretur. Respondit Agilberctus: « Loquatur, obsecro, vice mea discipulus meus Uilfrid presbyter, quia unum ambo sapimus cum caeteris qui hic adsident ecclesiasticae traditionis cultoribus; et ille melius ac manifestius ipsa lingua Anglorum, quam ego per interpretem, potest explanare quae sentimus. » Tunc Uilfrid, jubente
Abbreviated transcription (Latin):
regulã riq ueritatis sequins circulũ¬
xuiiii anñr posuit quẽ uos au igno¬
ratis. aut agnitũ &a tota xp̃i eccła
custoditũ ꝓnihilo contemntis Il¬
lesic in pascha dominica xiiuilunã
computauit ut hanc eadem ipsa.
declinata eadem die eẽ xxprimã¬

Expanded text:
regulam utique veritatis sequens, circuluregulam utique veritatis sequens, circuluim annorum posuit, quem vos aut ignoratis, aut agnitum et a tota Christi Ecclesia custoditum, pro nihilo contemnitis. Illecomputasse, ut hanc eadem ipsa declinata eadem die esse vicesima
Abbreviated transcription (Latin):
lex maxime ullam fecit mentio¬
nem: Neꝙ auctor acdator euan¬
pascha manducauit ad uespe¬
ram ł nouitestam̃ti sacram̃ta
in com memorationẽ suae passio¬
nis ecłȩ celebranda commenda
uit : ad celebrationẽ ur̃i paschae
funditus eliminatis. sicq ut dixi
incelebratione sũme festiuitatis
neq: iohannineq pero neq: legi
neq euangelio concordatis:
His. contra colmanus num quid ait
anatholius uirsc̃s & in p̃fata his¬
toria ecclesiastica maltũ laudatꝰ
legi ł euangelio contraria sapuit
dis paganis contraria sapuisse
eg. Se credendũ est : Cum pluri¬
niꝗͥ fuerint in eis. quorum scĩtati
caelestia signa & uirtutũ quae fece¬
runt miracula testimoniũ p̃bueruN
quos ipse sõs eẽ non dubitans semꝑ
eorũ uitam mores & disciplinã seqͥ
ñ desisto: At uilfridus constat inquid
anatholiũ uirũ scitissimũ doctissi¬
mum aclau de eẽ dignissimũ sed
quiduobis cumillo cũnec eiꝰ decre¬
ta serueis : Ille enĩ in pascha suo

Expanded text:
lex ullam fecit mentionem, neque auctor ac dator EvanPascha manducavit ad vesperam, vel novi testamenti sacramenta in commemorationem suae passionis, Ecclesiae celebranda travit, a celebratione vestri Paschae funditus eliminatis: sicque, ut dixi, in celebratione summae festivitatis, neque Johanni, neque Petro, neque Legi, neque Evangelio concordatis. » His contra Colmanus: « Numquid, ait, Anatolius vir sanctus, et in praefata Historia ecclesiastica multum laudatus, legi vel Evangelio contraria sapuit,divinis paginis contraria sapuisse, vel egisse credendum est? cum plurimi fuerint in eis, quorum sanctitati caelestia signa, et virtutum quae fecerunt miracula, testimonium praebuerunt: quos ipse sanctos esse non dubitans, semper eorum vitam, mores et disciplinam sequi non desisto. » At Uilfridus: « Constat, inquit, Anatolium virum sanctissimum, doctissimum, ac laude esse dignissimum; sed quid vobis cum illo, cum nec ejus decreta servetis? Ille enim in Pascha suo
Abbreviated transcription (Latin):
suauissimis. quȩ uera eẽ mira cu¬
lorum quoq multorum ostenta¬
tione firmauerunt. credens bap¬
tizatus ẽ. Coepere plures cot¬
tidie ad audiendum uerbum con¬
fluere. acrelicto gentilitatis
ritu. unitati se sc̃ę xp̃i ecclesiae
credendo sociare Quorum fidei
& conuersioni. ita congratulatus¬
cogeret adxp̃ianismum. sed tan¬
tum modo credentes certiori di¬
lectione. quasi conciues sibi re¬
gni cęlestis amplecteretur
Didicerat enim adoctorib auc¬
toribusq suȩ salutis. seruitium
xp̃i uoluntarium non coacticiũ
eẽ debere. Nec distulit. Quin
&iam ipsedoctorib suis locum
sedis eorum gradu congruum.
indoruuerni metropoli suado¬
naret. simul & necessarias indi¬
uersis specieb. possessiones con¬
ferret¬
NTEREAUIR OÑI AUGUSTINUS

Expanded text:
suavissimis, quae vera esse miracusuavissimis, quae vera esse miraculorum quoque multorum ostensione firmaverant, credens baptizatus est, coepere plures ad audiendum verbum confluere, ac relicto gentilitatis ritu, unitati se sanctae Christi Ecclesiae credendo sociare. Quorum fidei et concogeret ad Christianismum, sed tantummodo credentes arctiori dilectione, quasi concives sibi regni coelestis amplecteretur. Didicerat enim a doctoribus auctoribusque suae salutis servitium Christi voluntarium, non coactivum esse debetiam ipsis doctoribus suis locum sedis eorum gradui congruum in Dorobernensi metropoli sua donaret, simul et necessarias in diversis speciebus possessiones conferretnterea vir Domini Augustinus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicando. cuncta huius mundi
uelut aliena spernendo: eatantũ
quȩ uictui necessaria uidebantur.
abeis quos docebant accipiendo:
secundum ea quȩdoc ebant ipsi per
om̃a uiuendo & parati ad patien¬
dum aduersa quȩque uel &iam
moriendi proea quã p̃dicabant
ueritate animum babendo
Quidmora crediderunt non nulli
& bapti⁊ abantur. mirantes sim¬
plicitatem in nocentis uitȩ. acdul¬
cedinem doctrinae eorum cale¬
stis. Erat aũ prope ipsam ciuitatẽ
ad orientem ecđa in honore scĩmar¬
tini antiquitus facta. dumad huc
romani brꝗͥttaniã in colerent
inqua regina quã xp̃ianam fuis se
p̃diximus orare consueuerat
Inhac ergo &ipsi primo conuenire.
psallere. orare missas facere. p̃¬
dicare & bapti⁊are coeperunt.
donec rege ad fidem conuerso. ma¬
iorem p̃dicandi ꝑ om̃a. ecclesi as
fabricandi uel restaurandi licen¬
tiam acciperent: A tubi ipse &iã
inter alios delectatus uita mun¬
dissima sc̃orum & promis siseorũ

Expanded text:
praedicando, cuncta hujus mundi praedicando, cuncta hujus mundi velut aliena spernendo, ea tantum quae victui necessaria videbantur, ab eis quos docebant, accipiendo, secundum ea quae docebant ipsi per omnia vivendo, et paratum ad patiendum adversa quaeque, vel etiam ad moriendum pro ea quam praedicabant veritate, animum habendo. Quid mora? Crediderunt nonnulli, et baptizabantur, mirantes simplicitatem innocentis vitae, ac dulcedinem doctrinae eorum caelestis. Erat autem prope ipsam civitatem ad Orientem Ecclesia in honorem sancti Martini antiquitus facta, dum adhuc Romani Brittaniam incolerent, in qua regina, quam Christianam fuisse praediximus, orare consueverat. In hac ergo et ipsi primo convenire, psallere, orare, missas facere, praedicare et baptizare coeperunt; donec rege ad fidem converso, majorem praedicandi per omnia, et ecclesias fabricandi vel restaurandi licentiam acciperent. At ubi ipse etiam inter alios delectatus vita mundissima sanctorum, et promissis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & incerta. non his possum ad¬
sensum tribuere. relictis cis quae
tanto tempore cumomni anglo¬
rumgente seruaui: uerum quia
delonge huc peregrini uenistis.
&ut ego mihi uideor ꝑspexisse
ea quȩ uos uera &optima crede¬
batis. nobis quoq communicare
desiderastis : Nolumus molesti eẽ¬
uobis. quin potius benignouos ho
nec prohibemus. quin om̃s quospo¬
testis fidei ur̃ae religionis p̃dican¬
do sociatis Dedit ergo eis mansi¬
onem inciuitate: uernensi. quae
imperi sui totius erat metropolis
Fisq ut promiserat cum adminis¬
tratione uictus temporalis. licen¬
tiam quoq p̃dicandi non abstulit
Festur au quod ałpropinquan¬
tes ciuitati . mores uocum crucesca
&imaginei magni regis dñinri
uoce modularentur. Depreca¬
murtedne in omni miseri cordia¬
&ira tua aciuitate ista. & dedomo¬
ATUBI DATAMSIBI MANSIONT̃
intrauerant. coeperunt a posto¬
sidui. uigiliis aciciunus seruien¬
do uerbum uitȩ quib poterant

Expanded text:
sunt, et incerta, non his possum adsunt, et incerta, non his possum adsensum tribuere, relictis eis quae tanto tempore cum omni Anglorum gente servavi. Verum quia de longe huc peregrini venistis, et ut ego mihi videor perspexisse, ea quae vos vera et optima credebatis, nobis quoque communicare desiderastis; nolumus molesti evobis; quin potius benigno vos hoare; nec prohibemus quin omnes, quos potestis fidei vestrae religioni praedicando societis. » Dedit ergo iis mansionem in civitate Dorovernensi, quae imperii sui totius erat metropolis, iisque, ut promiserat, cum administratione victus temporalis licentiam quoque praedicandi non abstulit. Fertur autem quia appropinquantes civitati more suo cum cruce sua et imagine magni regis Domini nvoce modularentur: Deprecamur teuus et ira tua a ciuitate tua HieAt ubi datam sibi mansionem intraverant, coeperunt apostosiduis, vigiliis, ac jejuniis serviendo, verbum vitae quibus poterant
Abbreviated transcription (Latin):
erant insula. eeis neces saria mi¬
nistrari. donec uideret quid cis
facere iussisset Nam & antea
fama ad eum xp̃ianȩ religionis
ꝑuenerat. ut pate qui &uxorem
conditione a parentib acceperat.
utritum fidei a creligionis suȩ
cum ep̃o quemei aduitorem fider
dederant. nomine liuthardo in
beret: Post dies ergouenit adsu
sit augustinum cum socus ad suũ
ibidem aduenire colloquium
Cauerat enim neinaliquã domum
adse introirent. uetere usus au¬
gurio. nesuperuentu suo siquid
maleficiȩ astis habuissent. eum
superando deciperent: Atilli non
p̃ditiueniebant. crucem proue¬
xillo ferentes argenteam &imagi¬
nem dñi saluatoris intabula de¬
pictã. laetaniasq cantantes.
prosua simul &eorum propter
quos uel ad quos uenerant salute
aeterna dño supplicabant
Cumq adiussionem regis residen¬
tes uerbum eiuitȩ. una cum omnib
qui aderant eius comitib p̃dica¬
rent: Respondit ille dicens pul¬
chra sunt quidem uerba & promis¬
sa quae adfertis: sed quae noua

Expanded text:
erant insula, et eis necessaria ministrari donec videret quid eis faceret, jussit. Nam et antea fama ad eum Christianae religionis pervenerat, utpote qui et uxorem conditione a parentibus acceperat, ut ritum fidei ac religionis suae cum episcopo quem ei adjutorem fidei dederant, nomine Liudhardo, inberet. Post dies ergo  Al. add.sit Augustinum cum sociis ad suum ibidem advenire colloquium. Caverat enim ne in aliquam domum ad se introirent, vetere usus augurio, ne superventu suo, si quid maleficae artis habuissent, eum superando deciperent. At illi nonpraediti veniebant, crucem pro vexillo ferentes argenteam, et imaginem Domini Salvatoris in tabula depictam, laetaniasque canentes, pro sua simul et eorum propter quos et ad quos venerant salute aeterna, Domino supplicabant. Cumque ad jussionem regis residentes, verbum ei vitae, una cum omnibus qui aderant ejus comitibus praedicarent, respondit ille dicens: « Pulchra sunt quidem verba et promissa quae adfertis; sed quia nova
Abbreviated transcription (Latin):
quo ceaduala romae defuntus
beatȩ memoriae archi ep̃s senex
& plenus dierum. id est annorum
numerum annorum fuisse habiturũ.
Ipse iam dudum somni reuelatio¬
ne edoctus. suis prȩdicere solebat.
Mansit autem inepiscopatu annis
dor uuerensium sunt corpora
deposita. De quo unacum con¬
sortibus eis demsuigradusRecte
acueraciter dicipotest: quia
corpora ipsorum in pace sepulta
sunt. & nomen eorum uiuet inge¬
nerationes . & generationes.
Utenim breuiter dicam : tantum pro¬
fectus spiritalis temr̃ prȩsulatus
illius anglorum ecclesue: quantũ
num quam antea potuere ceper.
Cuius personam : uitam aetatem. &
obitum: epitaphium quoque mo¬
palam aclucide cunctis illo adus
misunt. hi.
Hic sacer intumba pausat cũ corpore
Quẽ nunc theodor linguapelasgauocat.

Expanded text:
quo Caedualla Romae defunctus beatae memoriae archiepiscopus senex et plenus dierum, id est, annorumnumerum annorum fuisse habiturum, ipse jamdudum somnii revelatione edoctus suis praedicere solebat. Mansit autem in episcopatu annis Doruvernensium sunt corpora deposita: de quo una cum consortibus ejusdem sui gradus recte ac veraciter dici potest, quia corpora ipsorum in pace sepulta sunt, et nomen eorum vivet in generationes et generationes. Ut enim breviter dicam, tantum profectus spiritalis tempore praesulatus illius Anglorum Ecclesiae, quantum nunquam antea potuere, coeperunt. Cujus personam, vitam, aetatem, et obitum, epitaphium quoque mo quatuor palam ac lucide cunctis illo advenmi sunt hi: Hic sacer in tumba pausat cum corpore praesul Quem nunc Theodorum lingua Pelasga vocat.
Abbreviated transcription (Latin):
nas recipi dolor tam̃ om̃is & debra¬
chio ubi ardentior inerat. & deto¬
to meo corpore: uelut ipso ep̃o foras
eũ exportante. funditꝰ ablatus ẽ:
Tam&si tumor adhuc brachii mane¬
re uider&ur. Ab euntib aũ nobis
inde c̃tinuo fugato dolore m̃brorꝰ.
fuga qͦq tumoris horrendi secuta ẽ:
& erepta morti ac dolorib uirgo.
laudes dñi saluatoris. una cũ c&eris
q̃ ibi erant seruis illius referebat
Araculũ dep̃fato antistite narrauit
idem abbas dicens. Uilla erat comitis
cuiusdã quiuocabat puch ñ longe
dieb erat acerbissimo languore de¬
tenta. lta ut tribus septimanis ñ poss&
detubiculo in quo iacebat foras efferri
Ctigit aũ eo tem̃r. uirũ dĩ illoͥ ad dedican¬
dã ecđam ab eodẽ comite uocari: Cũq de¬
dicata e& ecła . rogauit comes eũ ad prͣn¬
dendũ indomũ suã ingredi Rennuit¬

Expanded text:
nas recepi, dolor tamen omnis et de branas recepi, dolor tamen omnis et de brachio ubi ardentior inerat, et de toto meo corpore, velut ipso episcopo foras eum exportante, funditus ablatus est, tametsi tumor adhuc brachii manere videretur. Abeuntibus autem nobis inde, continuo fugatum dolorem membrorum fuga quoque tumoris horrendi secuta est; et erepta morti ac doloribus virgo, laudes Domino Salvatori una cum caeteris qui ibi erant, servis illius referebat.raculum de praefato antistite narravit idem abbas, dicens: « Villa erat comitis cujusdam qui vocabatur Puch, non longe nta ferme diebus erat acerbissimo languore detenta, ita ut tribus septimanis non posset de cubiculo in quo jacebat, foras efferri. Contigit autem eo tempore virum Dei illo ad dedicandam ecclesiam ab eodem comite vocari. Cumque dedicata esset ecclesia, rogavit comes eum ad prandendum in
Abbreviated transcription (Latin):
theodorum archi episcopum
dicere quia periculosa sit satis
illius temporis flebotomia
Quando & lumen lunae. & reuma
oceani Incremento est & quid
ego possum puellȩ simoritura est
facere: Atilla instantius obse¬
crans profilia. quia oppido
diligebat. Nam & abbatissã eam
ꝓse facere disposucrat : Tandẽ obti¬
nuit ut ad languentẽ intrar& : In¬
trauit ergo mesetũ assũpto ad uir¬
ginẽ. quȩ iacebat multo ut dixi dolo¬
re conftricta : & brachio intantũ gros¬
onis haber&. Et asstans. dix̃ oratio¬
nẽ suꝑ.illã. ac benedicens egres .IIII.¬
sus ẽ: Cumq p̾ hec hora cõpetente
conside¬
Adueniens quidã clamauit ad me
enĩ erat nom̃ uirginis. ut otius re¬
grediaris ad cam: Qđ dum facerẽ.
repperi illã ingrediens uultu hilariorẽ
tes : Cũq: oblato poculo biberemꝰ ambo.
sȩpit mihi dicere : quia ex quo ep̃s
ora tione ꝓme & benedictionẽ c̃¬
pl&a egressus ẽ statim melius habe¬
re. incipio. Et sinec dum uires pristi¬

Expanded text:
Theodorum archiepiscopum dicere, quia periculosa sit satis illius temporis phlebotomia, quando et lumen lunae, et rheuma Oceani in cremento est. Et quid ego possum puellae, si moritura est, facere? At illa instantius obsecrans pro filia quam oppido diligebat, nam et abbatissam eam pro se facere disposuerat, tandem obtinuit ut ad languentem intraret. Intravit ergo me secum adsumto ad virginem quae jacebat multo, ut dixi, dolore constricta, et brachio in tantum grosonis haberet: et adstans dixit orationem super illam, ac benedicens egressus est. Cumque post haec hora competente conseadveniens enim erat nomen virginis, ut ocius regrediaris ad eam. Quod dum facerem, reperi illam ingrediens vultu hilariorem, tes. Cumque oblato poculo biberemus ambo, coepit mihi dicere quia ex quo episcopus oratione pro me, et benedictione completa egressus est, statim melius habere incipio; etsi necdum vires pristi
Abbreviated transcription (Latin):
mitu dicentem. O qua magnũ
uae facis mihisic equitando: &
ego audiens: nihi lominus caeptis
infuti u&itis.. Nec moradum
feruens equus quoddam itineris
concauum ualentiore imp&u
transiler&. lapsus decidi. & mox
uelut emoriens. sensum penitus
motumq omnem perdidi. Erat
namq: illo in loco lapis terrae aequał

Expanded text:
mitu dicentem: O quam magnum mitu dicentem: O quam magnum vae facis mihi sic equitando! Et ego audiens, nihilominus coeptis institi vetitis. Nec mora, dum fervens equus quodam itineris concavum valentiore impetu transiliret, lapsus decidi, et mox velut emoriens sensum penitus motumque omnem perdidi. Erat namque illo in loco lapis terrae aequa
Abbreviated transcription (Latin):
fecte aiiuenilibus cohibens in le¬
cebris. Contigit diẽ quadã nos it̃
agentes cum illo deuenisse in ui¬
am planam & amplam aptamq:
cursui equorum: Coeperuntq: iu¬
uenes qui cũ ipso erant. maxime laici¬
postulare ep̃m ut cur sumaiore
equos suos inuicem probare licer&:
At ille primo negauit. otiosum
dicens esse quod desiderabant.
sedadultimum multorum unanima
intentione deuictus: facite in quid̃
siuultis. Itatamen . utherebald
ab illo se certamine funditus ab¬
stineat. Porro ipse diligentius
obsecrans. ut & mihi certandi cũ
illis copiadaretur : Fidebam
namq: equo que mihi ipse optimũ
donauerat: Nequaquã in p&rare
potui.. Atcum sȩpius huc atq
illuc expectante me &epo. con¬
citatis incursũ equis reuerteren :
Etipse lasciuo superatus animo:
non mepotui cohibere: sed pro¬
hibente lic& illo ludentib memis¬
cui & simulcursu equi contendere
coepi Quod dum agerem: audi¬
ui illum postergum mihi cumge¬

Expanded text:
erfecte a juvenilibus cohibens inleerfecte a juvenilibus cohibens inlecebris, contigit die quadam nos iter agentes cum illo devenisse in viam planam et amplam aptamque cursui equorum: coeperuntque juvenes qui cum ipso erant, maxime laicipostulare episcopum ut cursu majore equos suos invicem probare liceret. At ille primo negavit, otiosum dicens esse quod desiderabant; sed ad ultimum multorum unanima intentione devictus: Facite, inquit, si vultis, ita tamen ut Herebald ab illo se certamine funditus  Al. om. funditus abstineat. Porro ipse diligentius obsecrans, ut et mihi certandi cum illis copia daretur, fidebam namque equo quem mihi ipse optimum donaverat, nequaquam impetrare potui. « At cum saepius huc atque illuc spectante me et episcopo, concitatis in cursum equis reverterentur; et ipse lascivo superatus animo non me potui cohibere, sed, prohibente licet illo, ludentibus me miscui, et simul cursu equi contendere coepi. Quod dum agerem, audivi illum post tergum mihi cum ge
Abbreviated transcription (Latin):
suis Et egressus inde intrauit ac salu¬
tauit episcopũ & conuiuas dicens.
quia ipse qͦq delectar& manducare
& bibere cũ cis. Iusserunt tũ sedere
secũ ad epulas. multũ gaudentes
desospitate illius. residebat uesce¬
batur. bibebat. letabatur. quasi unꝰ
con uiuis agebat. Et multis post
hȩc annis uiuens. in e̾adem quã
acceperat salute permansit. Hoc
autem miraculum. memoratus
abbas non sẽ prȩsente factum sed
abhis qui prȩsentes fuere sibi per¬
hib& eẽ relatum.
eque hoc prȩtereundum silen
re miraculum. Qui tunc quidẽ
tium tini fluminis abbatis lure
prȩ est. Uitam inquit illius
quantum hominibus estimare
cognoui. per omnia episcopo
dignam esse conperi. Sed &
cuius meriti apud internum
aliis. & in me ipso maxime
expertus sum Quippe quem ab
ipso ut ita dicam mortis limite
reuocans. adui am uitę sua ora¬
tione ac benedictionẽ reduxit
di quidem canendique ftudiis tra¬
ditus. Sed non ad huc animum ꝑ¬

Expanded text:
suis; et egressus inde intravit, ac salusuis; et egressus inde intravit, ac salutavit episcopum et convivas, dicens, quia ipse quoque delectaretur manducare et bibere cum eis. Jusserunt eum sedere secum ad epulas, multum gaudentes de sospitate illius. Residebat, vescebatur, bibebat, laetabatur, quasi unus e convivis agebat; et multis post haec annis vivens, in eadem quam acceperat salute permansit. Hoc autem miraculum memoratus abbas non se praesente factum, sed ab his qui praesentes fuere, sibi perhibet esse relatum.eque hoc praetereundum silentre miraculum, qui tunc quidem tium Tini fluminis, abbatis jure praeest. « Vitam, inquit, illius, quantum hominibus aestimare cognovi, per omnia episcopo dignam esse comperi. Sed et cujus meriti apud internum aliis, et in meipso maxime expertus sum: quippe quem ab ipso, ut ita dicam, mortis limite revocans, ad viam vitae sua oratione ac benedictione reduxit.di quidem canendique studiis traditus, sed non adhuc animum p
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ postulatũ c̃pless& ministeriũ.
rogatus ẽ ab eodem comite intra¬
re adunũ depueris eius. quia cerri¬
ma ȩgritudine p̃mebatur. Ita de
iamq: moriturus eẽ uideretur.
Cui &iã loculus iam tunc erat p̃¬
paratus. in quo defunctus condi de¬
ber&. Addidit aũ uir &iã lacri¬
mas p̃cib diligent᷑ obsetrans ut
intrar& Orat᷑ pro illo quia multũ sibi¬
necessaria e& uita ipsius: Creder&
ep̃s & uidit eũ mestis omnib: iam
morti ꝓximũ positũq loculum
iuxta eũ. in quo sepeliendus poni
deber&: Dixitq orationem ac
benedixit eum: Et egrediens. dixit
solito consolantiũ sermone. benẽ conua¬
lescas & cito: Cumque posthec sede¬
rent ad mensam. misit puer addomi¬
nũ suũ. rogans sibi poculum uinimit¬
tere. quia sitir&. Cauisus ille
multum quia bibere poss&. mi¬
sit ei calicem uini benedictum ab
episcopo. Quem ut bibit. surre¬
xit continuo & u &erno infirmita¬
tis discusso. Induit scipse uestim̃tis

Expanded text:
cum postulatum complesset ministerium, cum postulatum complesset ministerium, rogatus est ab eodem comite intrare ad unum de pueris ejus qui acerrima aegritudine premebatur, ita ut, jamque moriturus esse videretur; cui etiam loculus jam tunc erat praeparatus in quo defunctus condi deberet. Addidit autem vir etiam lacrimas precibus, diligenter obsecrans ut intraret oraturus pro illo, quia multum necessaria sibi esset vita ipsius; crederetepiscopus, et vidit eum moestis omnibus jam morti proximum, positumque loculum juxta eum in quo sepeliendus poni deberet; dixitque orationem ac benedixit eum, et egrediens dixit solito consolantium sermone: Bene convalescas, et cito. Cumque post haec sederent ad mensam, misit puer ad dominum suum, rogans sibi poculum vini mittere, quia sitiret. Gavisus ille multum quia bibere posset, misit ei calicem vini benedictum ab episcopo; quem ut bibit, surrexit continuo, et veterno infirmitatis discusso, induit se ipse vestimentis
Abbreviated transcription (Latin):
ea die domũ suã ingrediens. ieiuniũ
soluere: Rogaui & ego una cũ illo ꝓmit¬
tens &iã me elemosinas in alimoniã
inopũ dare . Dũ ille domũ comitis pran¬
surus acbenedictionẽ daturus intrar&:
Cũq hoc tarde ac difficult̃ impetraremꝰ.
Intrauimꝰ ad reficiendũ: Miserat aũ ep̃s
mulieri quȩ infirma iacebat deaqua
benedicta. quã indedicationẽ edȩ c̃se¬
crauerat. ꝑ unũ dehis quimecũ uenerant
fratrib: p̃cipiens. ut gustandã illi dar&
Et ubicũq maximũ ei dolorẽ in ẽẽ di¬
diciss& deaqua eã ipsa lauar&. Qđ ut
factũ est surrexit ftatim mulier sana.
& ñ solũ se infirmitate longa carere.
sed & ꝑditas dudũ uires recepisse sen¬
tiens. Oȩiulit poculũ ep̃o ac nobis. ceptũq
ministeriũ nob omnib propinandi.
usq ad prandiũ completum ñ omisit.
manus dominicȩ surrex̃. & sanitate
simulac uirtute recepta ministrar&¬
lio itẽ temp̃re uocatus ad dedican¬
dã ecłam comitis. uocabulo addi

Expanded text:
eo die domum suam ingrediens jejunium solvere. Rogavi et ego una cum illo, promittens etiam me eleemosynas in alimoniam inopum dare, dum ille domum comitis pransurus ac benedictionem daturus intraret. Cumque hoc tarde ac difficulter impetraremus, intravimus ad reficiendum. Miserat autem episcopus mulieri quae infirma jacebat, de aqua benedicta quam in dedicationem ecclesiae consecraverat, per unum de his qui mecum venerant fratribus, praecipiens ut gustandam illi daret, et ubicunque maximum ei dolorem inesse didicisset, de ipsa eam aqua lavaret. Quod ut factum est, surrexit statim mulier sana, et non solum se infirmitate longa carere, sed et perditas dudum vires recepisse sentiens, obtulit poculum episcopo ac nobis: coeptumque ministerium nobis omnibus propinandi usque ad prandium completum non omisit; manus Dominicae surrexit, et sanitate simul ac virtute recepta, ministralio item tempore vocatus ad dedicandam ecclesiam comitis vocabulo Addi,
Abbreviated transcription (Latin):
bendum discendũ obseruandum ꝑ uni¬
uersospictorum ꝓuintias circuli paschȩ
debantur om̃s in coronã ministri altaris
acmonachi & quasi nouo sediscipulatu
beatissimi apłoꝵ principis p&ri subditã
eiusq tutandam patrocinio genscor¬
recta gaudebat.

Expanded text:
bendum, discendum, observandum, per universas Pictorum provincias circuli Paschae debantur omnes in coronam Ministri altaris, ac Monachi: et quasi novo se discipulatui beatissimi apostolorum principis Petri subditam, ejusque tutandam patrocinio gens correcta gaudebat.
Abbreviated transcription (Latin):
tissime inxpõfili. Haec epistola cum
praesente rege naitõ nomultisq uiris
doctioribus eẽt lecta acdiligenter
abhis qui intellegere poterant in lin¬
guam eius propriam inter pr&atamul
timatũ suorum consensugenua flec¬
ter& in terrã dõ gratias agens quod ta¬
le munus culum de terra anglorum
merer&ur accipere. It quidem & antea
noui inquit. quia haec erat uera paschȩ
dehis antea intellexisse. Unde palam
ꝓfiteor. uobisq quiad sed&is p̃sentibus
protestor. quia hoc obseruare tempus
paschae cumuni uerso meagente per
om̃s qui in meo regno sunt clericos de¬
cerno. Necmora quae dixerat regia
auctoritate ꝑfecit. Statim namq
ius sup̃blico mittebantur ad transcri

Expanded text:
tissime in Christo fili. » Haec epistola cum tissime in Christo fili. » Haec epistola cum praesente rege Naitono, multisque viris doctioribus esset lecta, ac diligenter ab his qui intelligere poterant, in linguam ejus propriam interpretata, mutimatum suorum consessu genua flecteret in terram, Deo gratias agens, quod tale munusculum de terra Anglorum mereretur accipere. « Et quidem et antea novi, inquit, quia haec erat vera Paschae de his antea intellexisse. Unde palam profiteor, vobisque qui adsidetis praesentibus protestor, quia hoc observare tempus Paschae cum universa mea gente perpimus, omnes qui in meo regno sunt clericos decerno. » Nec mora, quae dixerat, regia auctoritate perfecit. Statim namque jussu publico mittebantur ad transcri
Abbreviated transcription (Latin):
condeceat. Haec tunc adam nano
dixi qui quidem quantum conspec¬
tis ecdesiarum nr̃arũ statutis pro¬
feciss& probauit. Cum reuersus
ad scottiam multas post ea gentis eius¬
dem turbas ad catholicam tempo¬
ris paschał obseruantiam sua p̃di¬
cation correxit. Tam&si cos qui in hi
insula morabantur monachos qui¬
busq speciali rectoris iure prae erat
Necdum aduiam statuti melioris
reducere ualebat . Tonsuram quoq
si tantum sibi auctoritatis sub eet᷑ emen¬
dare meminiss&. Sed & tuam nunc
prudentiam rex admoneo: uteaquȩ
unitati catholicȩ &apostolicȩ eccłȩ
concinnant᷑ una cum gente cuite
rex regum &dominus dominantiũ
p̃fecit. in omnib: seruare contendas: sic
enĩ fit. ut post acceptam temporalis
regni potentiam ipsebeatissimus apłoꝵ
princeps. cȩlestis quoq regnitibi tius¬
quecum ceeris electis libens pandat
introitum gratia teregis aet̃ni longi¬
ori tempo regnantem . adnram om¬
nium pacem custodiat in colom̃ dilec¬

Expanded text:
condeceat. Haec tunc Adamnano condeceat. Haec tunc Adamnano dixi: qui quidem quantum conspectis Ecclesiarum nostrarum statutis profecisset probavit, cum reversus ad Scotiam multas postea gentis ejusdem turbas ad catholicam temporis paschalis observantiam sua praedicatione correxit, tametsi eos qui in Ilii insula morabantur monachos, quibusque speciali rectoris jure praeerat, necdum ad viam statuti melioris reducere valebat. Tonsuram quoque, si tantum sibi auctoritatis subesset, emendare meminisset. Sed et nunc tuam prudentiam, rex, admoneo, ut ea quae unitati catholicae et apostolicae Ecclesiae concinunt, una cum gente, cui te Rex regum et Dominus dominorum praefecit, in omnibus servare contendas. Sic enim fit ut post acceptam temporregni potentiam, ipse beatissimus apostolorum princeps caelestis quoque regni tibi tuisque cum caeteris electis libens pandat introitum. Gratia te Regis aeterni longiori tempore regnantem, ad nostram omnium pacem custodiat incolumem, dilec
Abbreviated transcription (Latin):
natam incapite coronȩ imaginem
tirauit : tonsurȩ imaginem Imitaris.
& non potius eius cum quo in aeter¬
num beatus uiuere cupis &iam nunc
habitum te quantum potes dilige¬
remonstras : Respondit ille : scias
procerto fr̃midilecte : quia & sis y¬
monis tonsuram ex cons u&udine
patria habeam symonicam tamen
ꝑfidiam totamente de testor acre¬
spuo : Beatissimi aũ a postr prin¬
cipis quantũ mea paruitas sufficit.
uestigia sequi desidero. At ego.
credo in quã uere quod ita sit. sed
tamen indiciosit: qđ ea quae apłi¬
parisunt: in abdito corđ amplecti¬
mini siquae eius ẽẽ nostis &iam
infacie ten&is. Namq prudentiam
tuam facillime deuidicare reor:
quod aptius multo sit eius quem
toto corde ab ominaris: Cuiusq
horrendam faciem uidere refugis.
habitum uultus a tuo uultu dõ im
dicato separare. Ete contra eius quẽ
apud dm̃ habere patronum quȩris.
sicut facta ũ monita cupis sequisic
&iam morẽ habitu te ⁊ mitare

Expanded text:
natam in capite coronae imaginem natam in capite coronae imaginem tizavit tonsurae imaginem imitaris, et non potius ejus cum quo in aeternum beatus vivere cupis, etiam nunc habitum te, quantum potes, diligere monstras? Respondit ille: Scias pro certo, frater mi dilecte, quia etsi Simonis tonsuram ex consuetudine patriae habeam, simoniacam tamen perfidiam tota mente detestor ac respuo, beatissimi autem apostolorum principis, quantum mea parvitas sufficit, vestigia sequi desidero. At ego: Credo, inquam, vere quod ita sit, sed tamen indicio sit quod ea quae apostoli sunt Petri in abdito cordis amplectimini, si quae ejus esse nostis etiam in facie tenetis. Namque prudentiam tuam facillime dijudicare reor quod aptius multo sit ejus quem toto corde abominaris, hujusque horrendam faciem videre refugis, habitum vultus a tuo vultu Deo jam dicato separare, et e contra ejus, quem apud Deum patrem habere patronum quaeris, sicut facta vel monita cupis sequi, sic etiam morem habitus te imitari
Abbreviated transcription (Latin):
ris decustatam eam quã teuidere puta
simoniacis & non xp̃ianis habitũ conue¬
nire cognoscas . qui inp̃senti quidem uita
adeceptis hominib putabantur digni
ꝑpetuae gloria coronȩ. Sed in ea quae
hanc sequit᷑ uitam. non solũ omnispe
coronae priuati. sed aeterna in super
sunt poena damnati. Neq uero me
haec ita ꝑscutum ȩstimes. quasieos qui
hanc tonsurã habent condemnandos
iudicem. sifide & operib: unitati catho¬
licȩ fauerint : Immo confidenter pro¬
fiteor. plurimos exeisscõs ac dõdignos
extitisse. Ex quib est adamnan abbas
& sacerdos colũbiensium egregius. qui
cum legatus suae gentis ad alfridum regẽ
missus. Nost rum quoq mona¬
sterium uidere uoluiss& miramq
inmoribus acuerbis prudentiam.
humilitatẽ religionem ostender& :
Dix̃ ille interalia conloquens obsecro
scẽ fr̃ qui ad coronam te uitȩq ter¬
minum nesciat tendere cređquid
contrario tuae fidei habitu : termi¬

Expanded text:
ris, decurtatam eam quam te videre putaris, decurtatam eam quam te videre putasimoniacis et non Christianis habitum convenire cognoscas, qui in praesenti quidem vita a deceptis hominibus putabantur digni perpetuae gloriae coronae, sed in ea quae hanc sequitur vitam, non solum omni spe coronae privati, sed aeterna insuper sunt poena damnati. Neque vero me haec ita prosecutum aestimes, quasi eos qui hanc tonsuram habent condemnandos judicem, si fide et operibus unitati catholicae faverint, imo confidenter profiteor plurimos ex eis sanctos ac Deo dignos exstitisse. Ex quibus est Adamnanus abbas et sacerdos Columbiensium egregius; qui cum, legatus suae gentis ad Alfridum regem missus, nostrum quoque monasterium videre voluisset, miramque in moribus ac verbis prudentiam, humilitatem, religionem, ostenderet, dixi illi inter alia colloquens: Obsecro, sancte frater, qui ad coronam te vitae quae terminum nesciat tendere credis, quid contrario tuae fidei habitu termi
Abbreviated transcription (Latin):
centus crucifigere debere: Itaetiam
opost&eos. quiuel monachi uotum. uel
gradum clericatus habentes artioribus
se necesse habent ꝓdnõ continentia e
frenis astringere. formã quoq: coronȩ
quã ipse in passione spineam postauit in
capite. ut spinas ac tribulos peccatorũ
nr̃orum portar&. idest exportar&
& auferr& a nobissuo quemque in capite
ꝑ tonsurã ꝑferre . Ut seetiam ifirisiones
& opprobripro illo libenter acpromp¬
te omnia sufferre. Ipso etiam frontispi¬
cio doceant. utcoronam uitȩ A&ernȩ
quã reꝓmisit ds̃diligentibse. sesemper
expectare . proq: huius ꝑceptione & ad¬
uersa se mundi & prospera contempnere
designent: Cȩterum tonsurã eam quã
magum ferunt habuisse simonem : quis
rogo fideliũ nonstatim cumipsa magia
primo de test&ur. & merito exsuffl&
aspectu quȩ in fronti sequidem suꝑficiae.
coronȩ uid&urs peciem p̃ferre: Sed
ubi adceruicem considerando ꝑuene¬

Expanded text:
centiis crucifigere debere; ita etiam centiis crucifigere debere; ita etiam oportet eos qui vel monachi votum, vel gradum clericatus habentes arctioribus se necesse habent pro Domino continentiae frenis astringere. Formam quoque coronae, quam ipse in passione sua spineam portavit in capite, ut spinas ac tribulos peccatorum nostrorum portaret, id est, exportaret et auferret a nobis, suo quemque in capite per tonsuram praeferre, ut se etiam irrisiones et opprobria pro illo libenter ac prompto animo sufferre ipso etiam frontispicio doceant, ut coronam vitae aeternae, quam repromisit Deus diligentibus se, semper exspectare, proque hujus perceptione et adversa se mundi et prospera contemnere designent. Caeterum tonsuram eam quam magnum ferunt habuisse Simonem, quis rogo fidelium non statim cum ipsa magia primo detestetur et merito exsufflet? Quae aspectu in frontis quidem superficie coronae videtur speciem praeferre, sed ubi ad cervicem considerando pervene
Abbreviated transcription (Latin):
suo gestabat ille. cuise confitenti dñsait
ues petrus & super hanc petram aedifica¬
bo ecdesiam meam & portȩ inferi non¬
p̃ualebunt aduersus eam. It tibi dabo
daues regni cȩlorum. Nullã magis ab¬
hominandam decestandamq merito
cunctis fidelibus crediderim: ea quã ha¬
Dicit idem petrus. Pecunia tua tecũ sit in ꝑ¬
ditionẽ quõ donum dĩ existimasti per
id tantum incoronam obtundim᷑ quia
petrus ita ob tonsusẽ. sed quia petrus in
memoriã dominicȩpassionis ita ađ ton¬
susẽ : Idcirco & nos qui ꝑeandem passionẽ
desideramus ipsius passionis signum cũ
illo inuertice. sũma uidilic& corporis
nr̃i parte gestamus. Sicut enĩomnis ecđa
quia ꝑmortẽ suiuiuificatoris ecclesia fac
ta est signum scãe crucis eiꝰ infronte por¬
tare consueuit: Utcrebro uexilli huius mu¬
nimine: amalignorũ sp̃ituũ defendatur
incursib: crebrahuius admonitione doceat᷑:
sequoq carnẽsuam cũ uicus & concupis¬

Expanded text:
suo gestabat ille, cui se confitenti Dominus ait: suo gestabat ille, cui se confitenti Dominus ait: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae infernpraevalebunt adversus eam; et tibi dabo claves regni coelorum . Nullam magis abominandam detestandamque merito cunctis fidelibus crediderim, ea quam hadicit idem Petrus: Pecunia tua tecum sit in perditionem, quoniam donum Dei existimasti per id tantum in coronam adtondemur, quia Petrus ita attonsus est; sed quia Petrus in memoriam Dominicae passionis ita attonsus est, idcirco et nos qui per eandem Passionem salvari desideramus, ipsius passionis signum cum illo in vertice, summa videlicet corporis nostri parte gestamus. Sicut enim omnis Ecclesia quia per mortem sui vivificatoris Ecclta est, signum sanctae crucis ejus in fronte portare consuevit, ut crebro vexilli hujus munimine a malignorum spirituum defendatur incursibus, crebra hujus admonitione doceatur, se quoque carnem suam cum vitiis et concupis
Abbreviated transcription (Latin):
respiciamus : Lob exemplar patientiȩ
dum ingruente tribulationũ articulo.
temporẽ felicitate capillos nutrire
consuerat. At ioseph & ipse castitatis
humilitatis pi&atis c&erarumq
uirtutũ ex secutor acdoctor eximius
cũ seruitio ab soluendus ađ tonsus cẽlegit᷑: T
Pat& profecto quia tempore seruititis
in tonsis incarcere crinibus manere
solebat. Ecce uterq uirdĩdiuersum
ab altero uultus. hab itũforis p̃monstra¬
bat. Quorum tamen intus conscientia
in parili uirtutum sibi gratia concor
rumẽ quia tonsurae discrimen non no¬
ceat. quib. pura indm̃ fides & caritas
in proximum sinceraẽ : Maxime cum
num quã patribus catholicis. sicut depas¬
chae uel fidei diuersitate conflictus :
Ita etiam detonsurȩ differentia legat᷑
aliqua fuisse contro uersia. Interom̃s
tamen. quas uel in ecclesia. uel inuniuer¬
so hominũ genere repperimus tonsuras
nullam magisse quendam nobis amplec¬
tendam iure dixerim ea quã incapite

Expanded text:
respiciamus, Job exemplar patientiae, respiciamus, Job exemplar patientiae, dum ingruente tribulationum articulo ctempore felicitatis capillos nutrire consueverat. At Joseph, et ipse castitatis, humilitatis, pietatis caeterarumque virtutum executor ac doctor eximius, cum servitio absolvendus, attonsus esse legitur: patet profecto quia tempore servitutis, intonsis in carcere crinibus manere solebat. Ecce uterque vir Dei diversum ab altero vultus habitum foris praemonstrabat, quorum tamen intus conscientia in parili virtutum sibi gratia concordrum est, quia tonsurae discrimen non noceat, quibus pura in Deum fides, et caritas in proximum sincera est; maxime cum nunquam Patribus catholicis sicut de Paschae vel fidei diversitate conflictus, ita etiam de tonsurae differentia legatur aliqua fuisse controversia; inter omnes tamen quas vel in Ecclesia, vel in universo hominum genere reperimus tonsuras, nullam magis sequendam nobis amplectendamque jure dixerim, ea quam in capite
Abbreviated transcription (Latin):
ueribus illis aegrptiorum argu¬
mentis. facillime possint in quotli
b& spatia temporum : paschalꝰ pro¬
tendere circulos. Etiam siadquin
annos. Quibus expl&is omnia quȩ
ad soł & lunȩ mensss & septianȩ
consequentiam spectant eodem
quo prius ordinere currunt
Ideo autẽ circulos eosdem temporum
instantiã uobis mittere suꝑsedimꝰ quia
deratione tantũ temporis paschalis
inftrui quȩrentes. ipsos uobis circulos
paschae catholicos abundare ꝓbastis.
Uerum his depascha succincte ut p&isti
strictimque cõmemoratis. tonsuram
quoq: dequa parit̃ uobis litteras fieri
uoluisti. hortor ut ecclesiasticam. &xp̃i¬
anȩfidei congruã habere cur&is. Et
quidem scimus quianeq apłi om̃s. uno
eodem que sunt modo adtonsi. neq
nunc ecđã catholica. sicut unafide.
spe & caritate indm̃ consentit. Ita
&iam una atq in dissimili totũ ꝑ orbem
tonsu rȩ sibi forma congruit. Deniq
ut superiora id est patriarcharum tẽmã

Expanded text:
veteribus illis Aegyptiorum arguveteribus illis Aegyptiorum argumentis, facilbet spatia temporum Paschales protendere circulos, etiamsi ad quingannos; quibus expletis, omnia quae ad solis et lunae, mensis et septimanae consequentiam spectant, eodem quo prius ordine recurrunt. Ideo autem circulos eosdem temporum instantium vobis mittere supersedimus, quia de ratione tantum temporis Paschalis instrui quaerentes, ipsos vobis circulos Paschae catholicos abundare probastis. « Verum his de Pascha succincte, ut petistis, strictimque commemoratis, tonsuram quoque, de qua pariter vobis litteras fieri voluistis, hortor ut ecclesiasticam et Christianae fidei congruam habere curetis. Et quidem scimus quia neque apostoli omnes uno eodemque sunt modo adtonsi, neque nunc Ecclesia catholica sicut una fide, spe et caritate in Deum consentit, ita etiam una atque indissimili totum per orbem tonsurae sibi forma congruit. Denique ut superiora, id est, patriarcharum tempora
Abbreviated transcription (Latin):
re signemus. Hic aũ quẽ uob sequen¬
dũ monstramus computus paschȩ
deceno uenali circulo contin&ur.
Qui dudũ quidem hoc ẽ ipsis apostolo¬
rũ temporibus iam seruari in ecclesia
cepit. maximȩ romȩ & egypti ut supͣ
iam diximus. Sed ꝑindustriã eusebu
qui abeato martyre pamphilio cogno¬
men habet. distinctius in ordinẽ com¬
positusẽ. Ut quod eatenus peralex¬
andriȩ pontificem singulis annis
ꝑ om̃ seccłas mundari consuerat. Lam
deinde congesta in ordinẽ syriȩlunȩ
quartȩ decimȩ facillime posset ab om¬
nib sciri. cuius computũ paschalis. theo¬
philus alex andriȩ p̃sul incentũ annoꝵ
tempus. theodosio imperatori cõposuit.
Item successor eius cirillus. sẏriȩ.xcu.
libuscirculis compraehendit. Post
quem dionisius ex iguus. totidem alios
exordine patriscemate subnexu it.
hodie calculatorum exuberat copia
utȩtiam in nr̃is ꝑbritaniã ecclesus
plures sint : quimandatis memoriȩ

Expanded text:
re signemus. Hic autem, quem vobis sequenre signemus. Hic autem, quem vobis sequendum monstramus, computus paschae decennovennali circulo continetur, qui dudum quidem, hoc est ipsis apostolorum temporibus, jam servari in Ecclesia coepit, maxime Romae et Aegypti, ut supra jam diximus. Sed per industriam Eusebii, qui a beato martyre Pamphilo cognomen habet, distinctius in ordinem compositus est, ut quod eatenus per Alexandriae pontificem singulis annis per omnes Ecclesias mandari consueverat, jam deinde congesta in ordinem serie lunae quartae decimae, facillime posset ab omnibus sciri. Cujus computum paschalis Theophilus Alexandriae praesul in centum annorum tempus Theodosio imperatori composuit. Item successor ejus Cyrillus seriem nonaginlibus circulis comprehendit. Post quem Dionysius Exiguus totidem alios ex ordine pari schemate subnexuit, qhodie calculatorum exuberat copia, ut etiam in nostris per Britanniam Ecclesiis plures sint qui, mandatis memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
scripturarũ doctrina discordat.
Con cordat aũ eis qui sine p̃ueniente
gratia xp̃i sesaluari posse confidunt.
Qui & siuera lux tenebras mundi mori¬
endo acresurgere nũquã uiciss&.
perfectã sehabere posse iustitiam
dogmatizare prȩsumunt. Itaque
pꝰ aequi noctialẽ soł exortum post
pleni luniũ primimensis hunc ex
ordine sub sequens. Id est post com¬
pl&ã diẽ eiusdẽ mensis quartam
decimã quȩ cunc exlege obseruan¬
da accipimus. Ex pectȩmus ad¬
huc monente euangelio in ipsa eb¬
lomada tertia tẽpus diei domini¬
cȩ. & sic demũ uotiua paschȩ nr̃i
festa celebramus. Ut indicemus
nos ñcũ antiquis excussũ aegyptiȩ
seruitutis iugũ uenerari. sed redẽp¬
tionẽ totius mundi quȩ inantiqui
dĩ populi liberatioñ prȩfigurata.
Inxp̃i aũ resurrectione conpl& aẽ.
Deuota fide ac dilectione colere.
ut quȩ resurrectionis &iam nrae
quã eadem die dominica futurã
credimus. spenos certissima gaude¬

Expanded text:
Scripturarum doctrina discordat; Scripturarum doctrina discordat; concordat autem eis qui sine praeveniente gratia Christi se salvari posse confidunt. Qui, etsi vera lux tenebras mundi moriendo ac resurgendo nunquam vicisset, perfectam se habere posse justitiam dogmatizare praesumunt. Itaque per aequinoctialem solis exortum post plenilunium primi mensis hunc ex ordine subsequens, id est, post completam diem ejusdem mensis quartam decimam, quae cuncta ex lege observanda accepimus, exspectamus adhuc, monente Evangelio, in ipsa hebdomada tertia tempus diei Dominicae, et sic demum votiva paschae nostri festa celebramus. Ut indicemus nos non cum antiquis excussum Aegyptiae servitutis jugum venerari, sed redemptionem totius mundi, quae in antiqui Dei populi liberatione praefigurata, in Christi autem resurrectione completa est, devota fide ac dilectione colere, ut de resurrectionis etiam nostrae, quam eadem die Dominica futuram credimus, spe nos certissima gaude
Abbreviated transcription (Latin):
paschalia eiusdem resurrectionis
uoluit festacaelebrare. Quia nos
quoq ita solũ ueracit̃ eius sollemnia
caelebramus. siꝑ fidem spem & cari¬
tatem pascha idest transitũ de hoc
mundo ad patrẽ cum illo facere cu¬
rauimus. Post aequi noctiũ ueris
pleni lunium mensis praccipim᷑
obseruare pascha ut ui delic& pri¬
mo sollongiorẽ nocte faciat diem
De inde luni plenium suȩ lucis or¬
bem mundo praesent&. Qui a pri¬
mo quidẽ soliusticiȩ in cuius pinnis
tionis suae triũphũ cunctas mortis
tenebras superauit. ac sic ascendens
in caelos misso de suꝑ spũ ecclesiam
suã quae sȩpe lunae uocabulo desig¬
natur internȩ luce gratiȩ repleuit.
Quem uidelic& ordinẽ nrae salutis
ꝓph&a contemplatus agebat. Ele¬
uatus ẽ sol. & luna stetit in ordine suo.
ꝗui ergo plenitudinẽ lunae paschalis
ante aequi noctiũ ꝓuenire posse con¬
tendergͥt. Tali inmĩnisteriorũ cae¬
lebratione maximorũ a sc̃arũ guidẽ

Expanded text:
Paschalia ejusdem resurrectionis Paschalia ejusdem resurrectionis voluit festa celebrare: quia nos quoque ita solum veraciter ejus sollemnia celebramus, si per fidem, spem et caritatem Pascha, id est, transitum de hoc mundo ad Patrem, cum illo facere curamus. Post aequinoctium veris, plenilunium mensis praecipimur observare Paschalis; ut videlicet primo sol longiorem nocte faciat diem, deinde luna plenum suae lucis orbem mundo praesentet; quia primo quidem Sol justitiae, in cujus pennis resurrectionis suae triumphum cunctas mortis tenebras superavit: ac sic ascendens in caelos, misso desuper Spiritu, Ecclesiam suam quae saepe Lunae vocabulo designatur, internae gratiae luce replevit. Quem propheta contemplatus aiebat: Elevatus est sol, et luna stetit in ordine suo . Qui ergo plenitudinem lunae paschalis ante aequinoctium provenire posse contenderit, talis in mysteriorum celebratione maximorum a sanctarum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
mus luna mensis eodem necesse est
ordine seruari. ut non antea aequi¬
noctiũ sed uelipso a equi noctu die
sicut in princio factũ ẽ uelea trans¬
censo pleniluniũ habere debeat.
At si uno saltim die pleni luniũ tẽpus
a equi nocti p̃cesserit. Non hanc primo
mense anni incipientis. sed ultimo
potius p̃teriti lunam esse adscri¬
bendam. &ideo festis paschalib
in habilem memorata ratio ꝓbat.
Quod simisticã quoq uos in his raci¬
onem audire delectat. Primo
mense anni qui &iam mensis nouo¬
rum dictus ẽ pascha facere iuibemur.
Quia renouato ad amorem cȩlestiũ
spũ mentis nrae sacramenta domi¬
nicȩ resurrectionis & ereptionis
nrãe caelebrare debemus. Tertia
eius dem mensis septimana facere
prȩcipimur. Quia ante legem &
sublege ꝓmissus. Tertio tempore
scłi cũ gratia uenit ipse qui pascha
tertia immolationem suȩ passionis
die resurgens a mortuis: hanc domi¬
nicã uocari & in eanos annuatim

Expanded text:
mus Lunae mensis eodem necesse est mus Lunae mensis eodem necesse est ordine servari, ut non ante aequinoctium, sed vel ipso aequinoctii die, sicut in principio factum est, vel eo transcenso plenilunium habere debeat. At si uno saltem die plenilunium tempus aequinoctii praecesserit, non hanc primo mensi  Al., mense anni incipientis, sed ultimo potius praeteriti lunam esse adscribendam; et ideo festis Paschalibus inhabilem, memorata ratio probat. Quod si mysticam quoque vos in his rationem audire delectat, primo mense anni, qui etiam mensis novorum dictus est, Pascha facere jubemur; quia renovato ad amorem caelestium spiritu mentis nostrae, Sacramenta Dominicae Resurrectionis, et ereptionis nostrae celebrare debemus, tertia ejusdem mensis septimana facere praecipimur; quia ante legem et sub lege promissus, tertio tempore saeculi cum gratia venit ipse qui Pascha tertia post immolationem suae passionis die resurgens a mortuis, hanc Dominicam vocari, et in ea nos annuatim