comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se famulam possid&: genti autem exterae nonẽ dñs uen¬
dere illam. quia spreuit inea: Id est non quia spreuit in
ea. Ideo dominus eius uendere illã. Id est intantum ei
dominabitur. ut etiam exterae genti eam licite uen¬
dat: hoc ẽ autem spreuit inea. quod ẽ spreuit eam
Spreuit eam autem. hocẽ humiliauit eam . Id est con¬
cumbendo nec uxorem faciendo Dixit autem grece
&e thesen. quod nos diximus spreuit : Quo uerbo scriptu¬
ra utitur apud hieremiam sicut spernit mulier. eum
cui commisc&ur. Deinde sequitur. & dicit. Quod¬
si filio adnomina uerit eam. secundum iustificatio¬
nem filiarum faci& ei Hic iam apparere incipit.
quem ad modum supra dixerit . qudm non an nomina¬
uit. Nam quid est aliud sifilio an nomina uerit eam
nisi filio confixerit eam uxorem: quando qui dem
dicit secundum iustificationem filiarum faci& ei. id
est ut sic tradat tam quã filiam dotem scilic& appo¬

Expanded text:
se famulam possidet? genti autem exterae non est dominus uense famulam possidet? genti autem exterae non est dominus uendere illam, quia spreuit in ea, id est: non quia spreuit in ea, ideo dominus est uendere illam, id est in tantum ei dominabitur, ut etiam exterae genti eam licite uendat. hoc est autem "spreuit in ea ", quod est "spreuit eam"; spreuit eam autem hoc est" humiliauit eam", id est concumbendo nec uxorem faciendo. dixit autem graece ἠθέτησεν, quod nos diximus "spreuit": quo uerbo scriptura utitur apud Hieremiam: sicut spernit mulier eum cui commiscetur. Deinde sequitur et dicit: quodsi filio adnominauerit eam, secundum iustificationem filiarum faciet ei. hic iam adparere incipit quemadmodum supra dixerit: quam non adnominauit eam. nam quid est aliud "si filio adnominauerit eam" nisi "filio coniunxerit eam uxorem?" quando quidem dicit: secundum iustificationem filiarum faciet ei, id est" ut sic tradat tamquam filiam," dotem scilicet adpo
Abbreviated transcription (Latin):
infeminam hebream legem datam intellegi. quae serua¬
tur inmaribus Cum ergo ista nonita reced&. nisi
quia in illo famulatu intellegitur. humiliata. quod ei
se dñs miscuerit: Hoc quippe inconsequentibus utcumq
clarescit: Sequitur enim &dicit Quod si non placu¬
erit domino suo. quamꝰ non ad nominauit eam: Idest
non eam fecit uxorem. remunerabiit eam. hoc ẽ quod
supra dixit. non abibit ita ut recedunt ancillae Ius¬
sa ẽ quippe aliquid accipere proeo quod humiliata ẽ
quia non ei se Ita miscuit ut facer& uxorem. Id est
Vt ad nominar& eam sibi Hoc autem quod diximus re¬
munerabit eam. quidam interpretes dixerunt . redi¬
m& eam Quod silngreco dictum ess&. ATTΟ ΑΥTPC cΕ¬
tã i scriptum ess& sicut scriptum ẽ. & ipse redim& israhel
Inhoc autem loco apolytrosae legitur. Ibi intellegitur
quod accipit magis aliquio. quam praedatur : ut redima¬
tur Cui enim dabit dominus eius ut redimat. quam ip¬

Expanded text:
in femina hebraea legem datam intellegi, quae seruain femina hebraea legem datam intellegi, quae seruatur in maribus. cur ergo ista non ita recedet, nisi quia in illo famulatu intellegitur humiliata, quod ei se dominus miscuerit? hoc quippe in consequentibus utcumque clarescit. sequitur enim et dicit: quodsi non placuerit domino suo quam non adnominauit eam — id est non eam fecit uxorem — remunerabit eam, hoc est quod supra dixit: non abibit ita ut recedunt ancillae. iustum est quippe aliquid accipere pro eo, quod humiliata est, quia non ei se ita miscuit, ut faceret uxorem, id est ut adnominaret eam sibi. hoc autem, quod diximus: remunerabit eam, quidam interpretes dixerunt: redimet eam, quod, si in graeco dictum esset ἀπολώσεται, scriptum esset, sicut scriptum est: et ipse redimet Israhel; in hoc autem loco ἀπολυτρώσει. legitur, ubi intellegitur, quod accipit magis aliquid quam pro ea datur, ut redimatur. cui enim dabit dominus eius, ut redimat quam ip
Abbreviated transcription (Latin):
precepit ds̃. qui libertatem illam recusass&
abit ita ut recedunt. ancillae. Quod si non placuerit
domino suo. quam quam non adnominauit eam. remu¬
nerabit eam Genti autem exterae . nonẽ dominus uen¬
dere illam. quoniam spreuit in ea. Quod si filio ad nomi¬
nauerit eam. secundum lustificationem filiarum faci&
ei Quod sialiam accipi& ei. quae opus sunt. & uestem
& conuersationem eius non fraudabit. Si autem tria
haec non fecerit ei. exibit gratis sine pretio Obscurissi
mum locum inusitatae locutiones fecerunt. Ita ut inter¬
pretes nr̃i que madmodum eum explicarent. pene non
Inuenissent: In ipso quoq greco eloquio. multum ob¬
scurum ẽ quod hic dicitur: tamen quid uideatur
ut potero aperiam Siquis autem inquit uendiderit.
filiam suam famulam. Idest ut sit famula. quam oibete
greci uocant. non abibit Ita ut recedunt ancillae. In¬
tellegendum ẽ. nonsic recedit. quomodo recedunt an
cillae hebreae Post sex annos: eam quippe oport& etiã

Expanded text:
praecepit Deus, qui libertatem illam recusassetabibit ita ut recedunt ancillae. Quod si non placuerit domino suo, quam non annominavit eam, remunerabit eam. Genti autem exterae non est dominus vendere illam, quoniam, sprevit in ea. Quod si filio annominaverit eam, secundum justificationem filiarum faciet ei. Quod si aliam accipiet ei, quae opus sunt, et vestem, et conversationem ejus non fraudabit. Si autem tria haec non fecerit ei, exibit gratis sine pretio. Obscurissimum istum locum inusitata verba locutionesque fecerunt, ita ut interpretes nostri quemadmodum eum explicarent, pene non invenirent. In ipso quoque graeco eloquio multum obscurum est quod hic dicitur. Tamen quid videatur, ut potero, aperiam. Si quis autem, inquit, vendiderit filiam suam famulam, id est ut sit famula, quam οἰκέτην Graeci vocant: non abibit ita ut recedunt ancillae, intelligendum est, non sic recedet, quomodo receduncillae hebraeae post sex annos". eam quippe oportet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
homines erroris sui patrocinium repperire: UII.
Quomodo ihs uidit uirũ contrase stantem . eua¬
ginato gladio. Et eorespondente. dicit. quod
ess& princeps militiae uirtutis dñi. Et prostra¬
tus interram dixit Quid precepis tuo famulo.
queri potest utrum angelo se prostrauerit . eũq
dixerit dm̃i. anpotius intellegens a quo missus
fuerit: ipsum dnm dixerit . ei quise prostra ue¬
rit: erat aũt sicut legitur Ihs in hieri chonon
utiq in ipsa ciuitate . cuius muri nondũ ceci de¬
rant. quod mox futurum erat ut incã possent in¬
trare : sed inagro ad cam pertinentem. Nam
interpr&atio quȩ est ex hebreo sic hab& in eo qđ
factũ est. ut achar d&ribu uida furaret deana¬
themate ciuitatis hiericho. contra prȩceptum
dñi & propter eius peccatũ. tria milia quȩ mis¬
sa fuerant ingai: dederunt terga ostibus. & oc¬
cisi sunt ex cis .xxx.ui. uiri & populo gra uiter
territo. ihs cum seni oribus se prostrauit ad dñm

Expanded text:
homines erroris sui patrocinium reperire. homines erroris sui patrocinium reperire. Quando Iesus uidit uirum contra se stantem euaginato gladio et eo respondente dicit, quod esset princeps militiae uirtutis domini, et prostratus in terram dixit: quid praecipis tuo famulo? quaeri potest, utrum angelo se prostrauerit eumque dixerit dominum an potius intellegens a quo missus fuerit ipsum dominum dixerit eique se prostrauerit. erat autem, sicut legitur, Iesus in Iericho, non utique in ipsa ciuitate, cuius muri nondum ceciderant, quod mox futurum erat, ut in eam possent intrare, sed in agro ad eam pertinente; nam interpretatio, quae est ex hebraeo, sic habet. In eo quod factum est, ut Achar de tribu Iuda furaretur de anathemate ciuitatis Iericho contra praeceptum domini, et propter eius peccatum tria milia quae missa fuerant in Gai dederunt terga hostibus et occisi sunt ex eis triginta sex uiri et populo grauiter territo Iesus cum senioribus se prostrauit ad dominum
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod fuissent initinere incircum cisi: Ma¬
nifestum est ergo. non omnes fuisse. sed quosdam
Quidam enim deaegypto exeuntium filiiin illo
populo incircumcisierant. quos potuit circum¬
cidere ihs. illorum scilic& filios quigenuerunt
indeserto . & comptemserunt eos circũ cidere.
quod in obȩdientes erant legidĩ Nulla itaq¬
causa est. cur hi qui putant rebapti zandos eos.
quibabent xp̃i anibaptis misa cramentum:
Hoc testimonio legis ad iuuarise putant: quia nul¬
lum bis numero unus homo est circũ cisus. sed po¬
pulus qui ĩa fuerat inquibus dam circum cisus.
inquibusdã uero adhuc incircum cisuserat
Et siali quomodo id fieri poss& ut biscireũ cidi
hominem ds̃ iuber& : num quid possunt dicere
ideo fuisse preceptũ quia illi ab aegyptus fuerant
circum cisi. aut ab liquibus hereticis. ab israhelitarũ
soti&ate segregatis. Cum uero &iam satis appa¬
reat. quare sit a dõ dictum: nullum hic possunt

Expanded text:
eo quod fuissent in itinere incircumcisi. maeo quod fuissent in itinere incircumcisi. manifestum est ergo non omnes fuisse, sed quosdam. quidam enim de Aegypto exeuntium filii in illo populo incircumcisi erant, quos potuit circumcidere Iesus: illorum scilicet filios, qui genuerunt in deserto et contempserunt eos circumcidere, quod inoboedientes erant legicausa est cur hi qui putant rebaptizandos eos qui habent Christiani baptismi sacramentum, hoc testimonio legis adjuvari se putent, quia nullus bis numero unus homo est circumcisus; sed populus qui iam fuerat in quibusdam circumcisus, in quibusdam uero adhuc incircumcisus erat. et si aliquo modo id fieri posset, ut bis circumcidi hominem deus iuberet, numquid possunt dicere ideo fuisse praeceptum, quia illi ab Aegyptiis fuerant circumcisi aut ab aliquibus haereticis ab Israhelitarum societate segregatis? cum uero etiam satis adpareat quare sit a deo dictum, nullum hic possunt
Abbreviated transcription (Latin):
erat. in quibus dam circucisus inquibus dam non
circum cisus. Ideo dic tum est iterũ. ut circumci¬
susiterum circum cideretur: non homo sed popu¬
lus : Nam & sequentia id oftendunt: Dicit enim
scriptura. Et fecit ih̃s cultros petrinos sibisibi
ipsi acutos. & circumcidit filios isrł. in locoqui
uocatur collis preputiorum. Hoc aũt modo
circũ purgauit ihs filios isrł. quialiquando
fuerant inuia. & qui aliquando incir cũ cisi
erant . eorum qui exierant ex aegrpto. om̃s
istos circum cidit ihs qua draginta enim &
duobus annis conuersatus est isrł in deserto
mab darith. & ideo incircum cisi erant illorum
plurima pugnatorum qui exierant deterra
egrpti . qui in obȩdientes fuerant mandatis dĩ.
in quibus & definierat dñs eis neuiderent illi
terram quã uirauerat dñs patribus corum. da¬
re illis terram fluentem lac & mel. Prohis aũt
substituit filios eorum. quos circum cidit ihs

Expanded text:
erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non erat in quibusdam circumcisus, in quibusdam non circumcisus, ideo dictum est "iterum", ut circumcisus iterum circumcideretur non homo, sed populus; nam et sequentia id ostendunt. dicit enim scriptura: et fecit Iesus cultros petrinos sibi ipsi acutos et circumcidit filios Israhel in loco qui uocatur Collis praeputiorum. hoc autem modo circumpurgauit Iesus filios Israhel: qui aliquando fuerant in uia et qui aliquando incircumcisi erant eorum qui exierant ex Aegypto, omnes istos circumcidit Iesus. quadraginta enim et duobus annis conuersatus est Israhel in deserto Mabdaritide et. ideo incircumcisi erant illorum plurimi pugnatorum qui exierant de terra Aegypti, qui inoboedientes fuerant mandatis dei, in quibus et definierat dominus eis, ne uiderent illi terram quam iurauerat dominus patribus eorum dare illis, terram fluentem lac et mel. pro his autem substituit filios eorum, quos circumcidit Iesus,
Abbreviated transcription (Latin):
quo ȩternũ aliquid significant hiltx pides cũ
ipsi acter ni esse non possint: quãuis possit quod
culum. quod non est consequens ut intelle ga¬
tur acternum .U. Et dixit dñs ad ihm̃ di¬
cens: manda sacerdotibus. portantib arẽã
testamenti testimonui: sol& dici arca testa¬
menti uel arca testimonii. nune dicta est
arca testamenti testimoni: ut non solum arca.
sed &iam ipsum testamentum appellar&ur testa¬
mentũ testimonii Hinc enim dicit apostolus
Nunc aũt sine lege iustitia dĩ manifestata ẽ testi¬
monium habens per legem & proph&as : incuiusdã
enim rei alterius uenture testimonium datum
fuerat illud. quod dicitur testamentũ u&us. UI.
Dixit dñs ad ihm̃ Fac tibi ipsi cultros depetra acu¬
tos uel sicut hab& grecus. dep&ra acuta. & sedens
circum cide filios isrł iterum: In hoc preceptoque¬
ritur. Cur dixerit iterum: non enim unus homo.
bis circum cidendus erat: sed quia unus populus

Expanded text:
quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum quoniam aeternum aliquid significant hi lapides, cum ipsi aeterni esse non possint? quamuis possit quod culum", quod non est consequens ut intellegatur aeternum. Et dixit dominus ad Iesum dicens: manda sacerdotibus portantibus aream testamenti testimonii. solet dici arca testamenti uel arca testimonii; nunc dicta est arca testamenti testimonii, ut non solum arca sed etiam ipsum testamentum appellaretur testamentum testimonii. hinc enim dicit apostolus: nunc autem sine lege iustitia dei manifestata est testimonium habens per legem et prophetas. in cuiusdam enim rei alterius uenturae testimonium datum fuerat illud. quod dicitur testamentum uetus. Dixit dominus ad Iesum: fac tibi ipsi cultros de petra acutos uel, sicut habet graecus, de petra acuta et sedens circumcide filios Israhel iterum. in hoc praecepto quaeritur cur dixerit "iterum"; non enim unus homo bis circumcidendus erat. sed quia unus populus
Abbreviated transcription (Latin):
non enim abistis Uiam abesterna & nudus tertiana die:
longe iussumẽ arcam precedere. Ut poss& apopulo uider.
tam grande quippe agmen Si posteã ꝓximum perger&¬
non eam vider& praeire. nec noss& qua sequeretur
Ex hoc aũt facto intellegendum est. quod colum¬
na illa nubis quȩ solebat mouendis castris signu
oare & iter ostendere : iam recesserat. nec cis ap¬
parebat. Hinc factum ẽ. ut &iam triduum il¬
lud exhumana dispositione prȩdicer& ur
Nunc ergo duce ihũ archam dñi sequntur nube
subtracta tam qũa uelamine ablato Lor da¬
nis aut plenus erat pertotam crepidinẽ suam.
sicut in diebus messis tritici. hoc incredibile ui¬
d&ur regionibus nr̃is: ibi aũt sicut ꝑhibent
qui nouerunt: in itio ueris est messis tritici
Tunc aut̃ ille fluuius repl&ur amplius. quã per
hiemem. IIII Et erunt uobis la pides isti memo¬
riale filiis isrł. usque in ȩternũ. Quomodo
inȩter num. cum cȩlum & terra transeant: an

Expanded text:
non enim abistis uiam ab hesterna et nudiustertiana die. non enim abistis uiam ab hesterna et nudiustertiana die. longe iussum est arcam praecedere, ut posset a populo uideri. tam grande quippe agmen, si post eam proximum pergernon eam uideret praeire nec nosset qua sequeretur. ex hoc autem facto intellegendum est, quod columna illa nubis, quae solebat mouendis castris signum dare et iter ostendere, iam recesserat nec eis adparebat; hinc factum est, ut etiam triduum illud ex humana dispositione praediceretur. nunc ergo duce Iesu arcam domini sequuntur nube subtracta tamquam uelamine ablato. Iordanes autem plenus erat per totam crepidinem suam sicut in diebus messis tritici. hoc incredibile uidetur regionibus nostris. ibi autem, sicut perhibent qui nouerunt, initio ueris est messis tritici; tunc autem ille fluuius repletur amplius quam per hiemem. Et erunt uobis lapides isti memoriale filiis Israhel usque in aeternum. quomodo "in aeternum", cum caelum et terra transeant? an
Abbreviated transcription (Latin):
bus filiis isrł . Ut sciant quõ sicut eram cum mose. sicero
& tecum. N ec incredibile deb& uidere. &iam illos cum
quibus ds̃ loquebatur: aliquid ex humana dispositio¬
ne agere uoluisse. in qua sibi dm̃ tamen fiderent esse rec¬
torem : eorum queex illius a quo regebantur ꝓuidentia.
consilia fuisse mutata. Nam & moses ipse utiq tam quã
homo putauerat eẽ faciendum: Ut causas populi sic au¬
dir&. quemam modum &sibi & illis. onus intolerabile
subeundo. ꝓdesse non poss&. eiusq dispositio diuinitus.
& hoc ipsum socero eius sug gerente etmonente. atq hanc
ad monitionem dõ Aðꝓbante. mutata ẽ:¬
Scribe populo dicunt: cum uideritis archam testimonii
dñi dĩ nr̃i. & sacerdotes nostros & leuites tollentes eam.
ꝓficis cimini delocis urĩs. &ite post eam. sed longum inter¬
Uallum sit inter. uos & illam . quantum duo milia cubitorũ
stabitis. neppin quetis ei. Ut sciatis uiam quam ibitis in eã.

Expanded text:
bus filiis Israhel, ut sciant quoniam sicut eram cum Moyse sic ero bus filiis Israhel, ut sciant quoniam sicut eram cum Moyse sic ero et tecum. nec incredibile debet uideri etiam illos cum quibus deus loquebatur, aliquid ex humana dispositione agere uoluisse, in qua sibi deum tamen fiderent esse rectorem, eorumque ex illius a quo regebantur prouidentia consilia fuisse mutata. nam et Moyses ipse utique tamquam homo putauerat esse faciendum, ut causas populi sic audiret, quemadmodum et sibi et illis onus intolerabile subeundo prodesse non posset; eiusque dispositio diuinitus et hoc ipsum socero eius suggerente et monente atque hanc admonitionem deo adprobante mutata eScribae populo dicunt: cum uideritis arcam testimonii domini dei nostri et sacerdotes nostros et Leuitas tollentes eam, proficiscimini de locis uestris et ite post eam. sed longum interuallum sit inter uos et illam, quantum duo milia cubitorum stabitis; ne propinquetis ei, ut sciatis uiam quam ibitis in eam.
Abbreviated transcription (Latin):
duo laterent inmontanis : quattuor dies uident᷑ ẽẽ con¬
sumpti. Indepostea quamnuntiauerunt quȩcirca illos
gesta fuerint. ꝓmouit ihs cumpopulo uniuerso. deloco
ubi erat. diluculo. Quicum ueniss& Ad ior danẽ. diuestit¬
& mansit : tunc rursus populus admonentur . Ut post tri¬
duum seprȩpar& transire iodanem : Arca dñi prȩcedente
Hinc ergo intellegitur: humanam fuisse dispositionem
quam fecit populo nuntiari. Ut cibaria prȩparent. tãquã
post tres dies memoratũ fluuium transituri. Potuit em̃
hoc sicut homo sperare fieriposse. si exploratores celerit̃
reuestissent : quibus tardantib intellegitur quãuis
scriptura tacuerit. ex diuina disposione c&era impl&a.
Utiam inciper& apud populum glorificari ihm̃ & ostendi
quod cum illo dñs e&. sicut fuerat cummose. Nam & hoc
illi dicitur. fluuium transituro. sicut scriptum ẽ &dixit
dñs Adinm̃ indie isto incipiam exaltare te coram omni¬

Expanded text:
duo laterent in montanis, quattuor dies uidentur esse conduo laterent in montanis, quattuor dies uidentur esse consumpti. inde posteaquam nuntiauerunt quae circa illos gesta fuerint promouit Iesus cum populo uniuerso de loco, ubi erat diluculo. qui cum uenisset ad Iordanem, diuertit et mansit; tunc rursus populus admonetur, ut post triduum se praeparet transire Iordanem arca domini praecedente. hinc ergo intellegitur humanam fuisse dispositionem, quam fecit populo nuntiari, ut cibaria praepararent tamquam post tres dies memoratum fluuium transituri; potuit enim hoc sicut homo sperare fieri posse, si exploratores celeriter reuertissent. quibus tardantibus intellegitur, quamuis scriptura tacuerit, ex diuina dispositione cetera inpleta, ut iam inciperet apud populum glorificari Iesus et ostendi, quod cum illo dominus esset, sicut fuerat cum Moyse. nam et hoc illi dicitur fluuium transituro, sicut scriptum est: et dixit dominus ad Iesum: in die isto incipiam exaltare te coram omni
Abbreviated transcription (Latin):
defunctus. Utdi famulus & dõplacens: quamuis in eo
illa uindicta compl&asit. n&errã ꝓmissionis intrar&
Ex quodat intellegi. dnm̃ &iambonis seruis suis in aliquo
sus censentem . & temporaliter Uindicare. &tamen in eox
habere numero. quȩ sunt indomo eius uasa inhonorem utili
adño quibus daturus ẽ ꝓmissa scõrum
Questio ẽ. quomodo postea quam locutus ẽ dñs adium̃
naue. exostans et confirmans eum. seque ꝓmittens cũ
illo futurum: mandauerit Idem iũs populo ꝑscribas.
utprȩparent cibaria. quod post tres dies ior danem
fuerant transituri : Cum inueniantur post multo
plures dies transisse iordanem. Cum enimhaec
populo mandass& misit exploratores in hierichum.
quo ior dane. iecto. ipsa ꝓxima ciuitas occurrebat. Illi
autem diuesterunt adraab mulierem forni cariam & ab
illa occultati. atque a rege quaesiti & minime inuenti.
eadem dimittente illos per fenestram . & monente Vttri¬

Expanded text:
defunctus, ut Dei famulus et Ddefunctus, ut Dei famulus et Dilla uindicta completa sit, ne terram promissionis intraret. ex quo datur intellegi dominum etiam bonis seruis suis in aliquo suscensentem et temporaliter uindicare et tamen in eorum habere numero, quae sunt in domo eius uasa in honorem utilia mino, quibus daturus est promissa sanctorum. Quaestio est, quomodo posteaquam locutus est dominus ad legum Naue exhortans et confirmans eum seque promittens cum illo futurum mandauerit idem Iesus populo per scribas, ut praepararent cibaria, quod post tres dies Iordanem fuerant transituri, cum inueuiantur post multo plures dies transisse Iordanem. cum enim haec populo mandasset, misit exploratores in lericho, quoniam Iordane transiecto ipsa proxima ciuitas occurrebat; illi autem diuerterunt ad Raab mulierem fornicariam et ab illa occultati atque a rege quaesiti et minime inuenti eadem dimittente illos per fenestram et monente, ut tri
Abbreviated transcription (Latin):
ne v&eri. conuersus addnm̃. Hanc dic̃ hereditatẽ
congregationib ia cob: quȩ intellegenda est nonterrena
sed cęlestis : N on temporalis sed &erna: &erit inquit
in dilecto princeps. Ipse utiq indilecto populo erit
princeps. dñs iñs. congregatis principib populorũ.
idest gentium. simul tribus isrł. Utimpleatur quod
supra dictum ẽ. L& aminigentes simul cumpopulo eiꝰ.
quia cȩcitas expaste isrł facta ẽ: Donec plenitudo
gentium intraret. & sic omnis isrł saluus fier&. LVII
Cumioseph benedicer& ait interc&era. primogenit᷑.
tauri pulcritudo eius. Quod nonita legendum est.
tam quã dixerit primogenitus tauri Sed cumsit
primogenitus. pulchritudo eius tauri ẽ ꝓpter crucis
cornua dedño intellegitur. figuratum.
ÑS dicit adium̃ naue . & sicut eram cummose ita ero
tecum Nonsolum aut̃ hoctestimonio. sed &iam inde¬
Uthero nomio multis documentis ꝓbatur moses Ita

Expanded text:
ne ueteri conuersus ad dominum. hanc dicit hereditatem ne ueteri conuersus ad dominum. hanc dicit hereditatem congregationibus Iacob, quae intellegenda est non terrena, sed caelestis, non temporalis, sed aeterna. et erit, inquit, in dilecto princeps; ipse utique in dilecto populo erit princeps dominus Iesus congregatis principibus populorum — id est gentium — simul tribubus Israhel, ut inpleatur quod supra dictum est: laetamini, gentes simul cum populo eius, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret et sic omnis Israhel saluus fieret. Cum Ioseph benediceret, ait inter cetera: primogenitus tauri pulchritudo eius. quod non ita legendum est, tamquam dixerit: primogenitus tauri, sed. cum sit primogenitus, pulchritudo eius tauri est; propter crucis cornua de domino intellegitur figuratum. nus dicit ad Jesum Nave: Et sicut eram cum Moyse, ita ero et tecum. Non solum autem hoc testimonio, sed etiam in Deuteronomio multis documentis probatur Moyses ita
Abbreviated transcription (Latin):
quibus venit xp̃s a disrahelitas. post ea colligendos¬
Sequitur & dicit. ad dexteram eius angeli cumeo.
hoc non indig& expositionem. & pepercit inquit
populo suo. donans remissionem peccatorum: Inde
adipsum conuestit sermonem. atꝙ ait. Et omnes
scificati submanus tuas. & hi subte sunt. Nonutiq suꝑ¬
bi entes & suam iustitiã volentes constituere. sed ag¬
noscentes gratiam . & iustitia dĩ subi ciantur Et ac¬
cepit inquit deuerbis ipsius legẽ. populus utiq de
quo ait. & pepercit populo suo. Accepit ergodeuer¬
bis ipsius legem. quammandauit inquit nobis moses. hoc
ẽ populus eius deuerbis eius accepit legem. quam dedoc¬
trina eius intellexit legem meam ipsam. quammandauit
nobis moses. Ipse quippe ait in euangelio. Sicreder&is
mosi creder&is & mihi. Deme enim ille scripsit. Neni
accepit populus ille legẽ quam non intellex̃. sed tunc
accepit quando intellexit deuerbis eius. carens uelami¬

Expanded text:
quibus venit quibus venit sequitur et dicit: ad dexteram eius angeli cum eo; hoc non indiget expositione. et pepercit, inquit, populo suo, donans remissionem peccatorum. unde ad ipsum conuertit sermonem atque ait: et omnes sanctificati sub manus tuas et hi sub te sunt, non utique superbientes et suam iustitiam uolentes constituere, sed agnoscentes gratiam, ut iustitiae dei subiciantur. et accepit, inquit, de uerbis ipsius legem; populus utique de quo ait: et pepercit populo suo. accepit ergo de uerbis ipsius legem, quam mandauit, inquit, nobis Moyses; hoc est: populus eius de uerbis eius accepit legem, quia de doctrina eius intellexit legem eam ipsam quam mandauit nobis Moyses. ipse quippe ait in euangelio: si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. non enim accepit populus ille legem quam non intellexit, sed tunc accepit, quando intellexit de uerbis eius carens uelami
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ filii sunt ꝓmissiones. & inter pr&atio eius ẽ
uidens dm̃: Dñs ergo quia exsina uenit xp̃s intelle¬
gendus ẽ. quõ sina inter pr&atur. temptatio. Uent
ergo extemptatione. passi onis. crucis. mostis: & al¬
luxit exseir: seir inter pr&atur pilosus. quod sig¬
nificat peccatorẽ. Si cenimnatus ẽ esau. odio habi
tus: sed quõ qui sedebat intenebris & inumbra mor¬
tis. luxosta ẽ eis : Ideo alluxit exscir: simul &ĩã non
absur de intellegitur esse predictũ exgentibus.
quȩ significantur per nomen scir. quia mons est per¬
tinens adesau. Uenturam gratiam xp̃i populo isrł
Vnde dicit apostolus. ita &hi nunc non credideruã
inura misericor dia. Ut &ipsi misericor diam conse¬
quantur. Ipsi ergo dicunt. Alluxit exscir nobis
& festina uit ex monte faran. Id est ex monte fruc¬
tifero. Id enim inter pr&atur faran. quod significat᷑
Sunt ergo multa milia & scificata pergratiam: cum

Expanded text:
hoc est filii sunt promissionis, et interpretatio eius est hoc est filii sunt promissionis, et interpretatio eius est «uidens deum". dominus ergo, qui ex Sina uenit, Christus intellegendus est, quoniam Sina interpretatur "tentatio". uenit ergo ex tentatione passionis, crucis, mortis. et alluxit ex Seir. Seir interpretatur ..pilosus", quod significat peccatorem; sic enim natus est Estus. Sed quoniam, qui sedebant in tenebris et in umbra mortis, lux orta est eis, ideo alluxit ex Seir. Simul etiam non absurde intelligitur esse praedictum ex gentibus, quae significantur per nomen Seir, quia mons est pertinens ad Esau, venturam gratiam Christi populo Israel. Unde dicit Apostolus: « Ita et hi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut et ipsi misericordiam consequantur. » Ipsi ergo dicunt, « Alluxit ex Seir nobis, et festinavit ex monte Pharan, » id est, ex monte fructifero: id enim interpretatur Pharan, quod significat sunt ergo multa millia et sanctificata per gratiam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
manus tuas & hi subte sunt. & accepit deuerbis ipsi¬
us legẽ. quã mandauit nobis moses. hereditatem
congregationibus ia cob & erit indilecto princeps.
congregatis principib populorum simul tribubus i srł:
nonneglegent̃ pr& ercunda est ista ꝓph&ia : appare¬
r& quippe ifta benedictio Ad nouum populum per¬
dicuntur. amose. non expersona ipsius mosi. quod
in consequentib euidenter appar&. Nam siꝓptea
dictũ ẽ. dñs exsina uenit. quia in monte̾ sina lex data
ẽ quid sibi uult quod sequitur: & alluxit exscir
nobis. cumscir mons idumeȩ sit : ubi regnauit esau.
Deinde cum moses filiosisrł benedicat his uerbis.
sicut scriptura prędixit. quomodo idem dicit.
Et accepit deuerbis ipsius legem. quã mandauit
nobis moses. Nimirumergo ꝓph&ia est ut diximus.
populum nouum xp̃i gratia scificatũ prenuntians.
Ideo sub nomine filiorum isrł quia semenẽ abrahã

Expanded text:
manus tuas, et hi sub te suntmanus tuas, et hi sub te suntus Legem, quam mandavit nobis Moyses, haereditatem congregationibus Jacob. Et erit in dilecto princeps, congregatis principibus populorum simul tribubus Israel. Non negligenter praetereunda est ista prophetia. Apparet quippe ista benedictio ad novum populum perdicuntur a Moin consequentibus euidenter adparet. nam si propterea dictum est: dominus ex Sina uenit, quia in monte Sina lex data est, quid sibi uult quod sequitur: et alluxit ex Seir nobis, cum Seir mons Idumaeae sit, ubi regnauit Esau? deinde cum Moyses filios Israhel benedicat his uerbis, sicut scriptura praedixit, quomodo idem dicit: et accepit de uerbis ipsius legem, quam mandauit nobis Moyses? nimirum ergo prophetia est, ut diximus, populum nouum Christi gratia sanctificatum praenuntians ideo sub nomine filiorum Israhel, quia semen est Abraham,
Abbreviated transcription (Latin):
inspalmo uerum &iam cũ eum ds̃ arguer& perpro¬
phetam non sine spe propitiationis dñi respondet
peccaui dño: Medico enim uulneratus uid& ur
quodam modo: qui ut san& ur se subdit manibus
medici. ut in eo medicine opus impleatur In hoc aũt
cantico prouidebat propheta futuros quosdam: qui
sic fuerunt hipeccaturi dm̃ offendendo magnis in i¬
quitatibus suis. ut nec penitentiam agere uellent
& addm̃ redire : ut sanarentur. De quibus &iam
alibi dicitur quõ caro sunt . & sp̃s ambulans & non
reuertens Potest &iam sic intellegi. peccauerunt
non ei. secundũ id quod non ei nocuerunt peccato
suo. sed sibi
Et hȩc benedictio: quabenedixit moses homodĩ filios
isrł prius quã defungeretur: & dixit Dñs exsina ue
nit & alluxit. exseir nobis. festina uit ex monte fa¬
ran cum multis milibus cades: addexteram eius an¬
geli cũ co. & pepercit populo suo. & om̃s scĩficati sub

Expanded text:
in psalmo uerum etiam cum eum deus argueret per proin psalmo uerum etiam cum eum deus argueret per prophetam non sine spe propitiationis domini respondit: peccaui domino. medico enim uulneratus uidetur quodam modo. qui ut sanetur se subdit manibus medici, ut in eo medicinae opus inpleatur. in hoc autem cantico praeuidebat propheta futuros quosdam, qui sic fuerint peccaturi deum offendendo magnis iniquitatibus suis, ut nec paenitentiam agere uellent et ad deum redire, ut sanarentur. de quibus etiam alibi dicitur: quoniam caro sunt et spiritus ambulans et non reuertens. potest etiam sic intellegi: peccauerunt non ei, secundum id quod non ei nocuerunt peccato suo, sed sibi. Et haec benedictio quam benedixit Moyses homo dei filios Israhel, priusquam defungeretur. et dixit: dominus enit, et illuxit ex Seir nobis; festinavit ex monte Pharan cum multis millibus Cades. Ad dexteram ejus angeli cum eo, et pepercit populo suo; et omnes sanctificasti sub
Abbreviated transcription (Latin):
ds. iudicate interme & uineam meam. siue dedño
ihu intellegatur. qui solus uerissime dicere potuit
Venit enim princeps mundi & in me non hab& quic¬
noscat mundus quia diligo patrem. & sicut man¬
datum dedit mihi pater sic facio. surgite . eamus
hinc: Iamqũa dicer&. &iam si leuis sima pecca¬
ta mortis supplicio persequantur : princeps mundi
in me no hab& quicquã. surgite eamus hinc. Idẽ
ut patiar : quia in eo quod patior. uoluntatem
impleo patrismei. non poenã soluo peccatimei Et
quod hicremias ait. tibi pecca uimus patientia isrł.
dño utiq suppliciter dicitur inpenitentia. cum
spe salutis ex uenia. Et quod dictũ ẽ. Sana ani¬
mã meã quo pecca uitibi: Hoc idem agitur. ut ds̃
ignoscendo glorific& ur: quia magna est eius mise¬
ricor dia super confitentes sibi & redeuntes ad se
qui dicit senolle mortem peccatoris. quantum ut
reuertatur & uiuat. Hinc & ipse dauid. non solũ

Expanded text:
deus: iudicate inter me et uineam meam; siue de domideus: iudicate inter me et uineam meam; siue de domino Iesu Christo intellegatur, qui solus uerissime dicere potuit: uenit enim princeps mundi et in me non habet quiddiligo patrem et sicut mandatum dedit mihi pater sic facio; surgite, eamus hinc, tamquam diceret: etiamsi leuissima peccata mortis supplicio persequatur princeps mundi, in me non habet quidquam, sed surgite, eamus hinc, id est ut patiar, quia in eo, quod patior, uoluntatem inpleo patris mei, non poenam soluo peccati mei; et quod Hieremias ait: tibi peccauimus, patientia Israhel, domino utique suppliciter dicitur in paenitentia cum spe salutis ex uenia; et quod dictum est: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, hoc idem agitur, ut deus ignoscendo glorificetur, quia magna est eius misericordia super confitentes sibi et redeuntes ad se, qui dicit se nolle mortem peccatoris, quantum ut reuertatur et uiuat. hinc et ipse Dauid non solum
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde & heli facerdos. sundm̃ peccauerit. quisora¬
bit proco : Dicamergo interim. quid mihi in prȩ¬
sentia uideatur. Intellegent fortasse aliquid
melius. qui melius hȩc sapiunt. aut &iam nos alio
tempore quantum adiuuerit dñs. Peccare in dm̃
est. in his peccare quȩ ad dĩ cultum pertinent
Nam hoc quod cõmemoraui. nihil aliud indicat:
Sic enim peccabant filii heli. quibus hoc patereorũ
dixit. Sic existimandũ est peccari &iam inho¬
ad abimelehe desara. propter ca pepercitibi
nepeccares in me. Peccare aũt dño. uel potius pec¬
casse dño nisi forte alicubi scriptũ occurrat. quod
huic sensui resistat : hi mihi uidentur non in merito
dici qui piam penitentiam . peccati sui non agunt.
ut glorific&ur ignoscens dñs Causam quippe
reddens dauid. cur dixerit : tibi soli pecca ui & malig¬
num coram te feci subiecit & ait Ut iustificeris inser¬
monibus tuis & uincas cum iudicaris siuecũdicit

Expanded text:
unde ait Heli sacerdos: si in deum peccauerit quis oraunde ait Heli sacerdos: si in deum peccauerit quis orabit pro eo? dicam ergo interim quid mihi in praesentia uideatur. intellegent fortasse aliquid melius, qui melius haec sapiunt, aut etiam nos alio tempore, quantum adiuuerit dominus. "peccare in deum est in his peccare quae ad dei cultum pertinent. nam hoc, quod commemoraui, nihil aliud indicat; sic enim peccabant filii Heli, quibus hoc pater eorum dixit. sic existimandum est peccari etiam in hoad Abimelech de Sarra: propterea peperci tibi, ne peccares in me. peccare autem domino" uel potius "peccasse domino" — nisi forte alicubi scriptum occurrat quod huic sensui resistat — hi mihi uidentur non inmerito dici, qui piam paenitentiam peccati sui non agunt, ut glorificetur ignoscens dominus. causam quippe reddens Dauid cur dixerit: tibi soli peccaui et malignum coram te feci, subiecit et ait: ut iustificeris in sermonibus tuis et uincas cum iudicaris: siue cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
cus ea quae ds̃ iub& manibus fiant. & incor de
nonfiant : Ne moe tam insulsus qui prȩcepta arbi¬
tr&ur impleri. Porro sicaritas quȩ plenitudo
legis est . habit& incor de : &iam sima nibuscor po¬
ris quis quã non possit operari. pax illi est̃. cum ho¬
minibus bone uoluntatis
Peccauerunt non ei filii uituperabiles: quod est ingreco¬
TEPΗ MCO MITTA. quidam interpr&ati sunt sicut
hoc est filii uituperabiles quidam filii cõmaculati
quidam filii uitiosi. unde non magna quȩstio . immo
nulla est. Sed illud merito adquęrendum mou&.
sigeneraliter dictum est. peccauerunt non ei. quo
qui peccat non peccat. Nonpeccat idest nondõ no¬
c& sed sibi: Quomodo intellegendumsit quod in
spalmo legitur. tibi soli peccaui In hieremia
tibi pecca uimus patientia isrł dñe Et iterum in
spalmo sana animam meam. quõ peccaui tibi
Et utrum hoc sit peccare dõ. quod peccare indm̃

Expanded text:
cus ea quae deus iubet manibus fiant et in corde cus ea quae deus iubet manibus fiant et in corde non fiant, nemo est tam insulsus, qui praecepta arbitretur inpleri. porro si caritas, quae plenitudo legis est, habitet in corde, etiamsi manibus corporis quisquam non possit operari, pax illi est utique cum hominibus bonae uoluntatis. Peccauerunt non ei filii uituperabiles. quod est in graeco: τέκνα μωμητά, quidam interpretati sunt, sicut hoc est: filii uituperabiles, quidam: filii commaculati, quidam: filii uitiosi. unde non magna quaestio, immo nulla est. sed illud merito ad quaerendum mouet, si generaliter dictum est: peccauerunt non ei — quoniam qui peccat non deo peccat, id est non deo nocet, sed sibi — quomodo intellegendum sit, quod in psalmo legitur: tibi soli peccauir et in Hieremia: tibi peccauimus, patientia Israhel, domine, et iterum in psalmo: sana animam meam, quoniam peccaui tibi, et utrum hoc sit peccare deo quod "peccare in deum".
Abbreviated transcription (Latin):
nobis transmare. & accipi& illud nobis. Apostolus
dixerit. aut quis descendet in abrs sum: atq id cxpo¬
nens adiuxerit: hoc est xp̃m amortuis reducere:
nisi quia mare appellauit. totam in hoc sȩculo ui¬
tam . quȩ morte transitur: ut quodam modo mare
finiatur : & transmare mors ipsa appell&ur : uel¬
lud̃ trans istam uitam. quae maris uocabulo signi¬
ficatur Deinde quod hic additumẽ. & in ma¬
nibus tuis : Non ait apostolus. nisi in ore tuo & in
cordetuo: & hoc usq finem ex secutus est dicens
Corde enim creditur ad iustitiam. ore confessio
sit adsalutem. Merito quod ex hebreo translatũ
est : quantũ a nobis inspici potuit:. Non hab& in ma¬
nibus tuis: nec frustratamenhoc aseptua ginta
inter pretibus additũ ex istimo: nisi quia intelle¬
gi uoluerunt. & iam ipsas manus quibus significan¬
tur opera. incor de accipi debere. ubi ẽ fides
quae per dilectionẽ operatur. Namsi forinse¬

Expanded text:
nobis trans mare et accipiet nobis illud. apostolus nobis trans mare et accipiet nobis illud. apostolus dixerit: aut quis descendet in abyssum, atque id exponens adiunxerit: hoc est Christum a mortuis reducere; nisi quia mare appellauit totam in hoc saeculo uitam, quae morte transitur, ut quodam modo mare finiatur et trans mare mors ipsa appelletur uelut trans istam uitam, quae maris uocabulo significatur. deinde quod hic additum est: et in manibus tuis, non ait apostolus nisi: in ore tuo et in corde tuo. et hoc usque in finem exsecutus est dicens: corde enim creditur ad iustitiam, ore autem confessio fit ad salutem. merito quod ex hebraeo translatum est, quantum a nobis inspici potuit, non habet: in manibus tuis. nec frustra tamen hoc a septuaginta interpretibus additum existimo: nisi quia intellegi uoluerunt etiam ipsas manus, quibus significantur opera, in corde accipi debere, ubi est fides quae per dilectionem operatur. nam si forinse
Abbreviated transcription (Latin):
Et circum purgabit dñs cor tuum.
& cor seminis tui diligere dñm dm̃ tuum ex toto
corde tuo. & ex tota anima tua. ut uiuas tu: Ciu¬
dens pollicitatio gratiȩ Promittit enim ds̃se
eẽ facturum. quod sol& iubere ut fiat LIIII.
non est supra modũ neq longe abste est Non in
cȩlo est dicens. id est ut dicas. quis ascendit en ob̃
in caelũ & accipi& nobis illud & audientes illud
faciemus Neque trans mare ẽ dicens. id est ut di¬
cas. quistrans fr&abit nobis transmare & accipi¬
& nobis illud & audientes illud faciemus. Prope
est uerbum hocualde in ore tuo. & incorde tuo. &
inmanibus tuis facere illud Hoc eẽ uerbum fidei
dicit apostolus. quod ad nouum ꝑtin& testa men¬
tum Sed queri potest. curea superius mandata
dixerit. quȩ scripta sunt in librobuius. nisi quia
his omnibus spiritalia significantur. ad nouum
testamentũ pertinentia. sibene intellegantur
łtem quȩri potest curhĩe quod hic positum est
neque trans mare est ut dicas. quis trans fr&ahit

Expanded text:
Et circumpurgabit Dominus cor tuum, et cor seminis tui, diligere Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, ut vivas tu. Evidens pollicitatio gratiae: promittit enim Deus se esse facturum quod solet jubere ut fiat. LIV. non est supra modum, neque longe abs te est: non in coelo est, dicens, id est, ut dicas, Quis ascendet nobis in coelum, et accipiet nobis illud, et audientes illud faciemus? Neque trans mare est, dicens, id est, ut dicas — quis transfretabit nobis trans mare et accipiet nobis illud et audientes illud faciemus? prope <te> est uerbum hoc ualde in ore tuo et in corde tuo et in manibus tuis facere illud. hoc esse uerbum fidei dicit apostolus, quod ad nouum pertinet testamentum. sed quaeri potest, cur ea superius mandata dixerit, quae scripta sunt in libro legis huius, nisi quia his omnibus spiritalia signifTestamentum pertinentia, si bene intelligantur. Item quaeri potest cur hoc quod hic posituneque trans mare est, ut dicas: quis transfretabit
Abbreviated transcription (Latin):
tat. proeo quodẽ probat. Temptatio uero illa dequa
ia cobꝰ dicit. non intellegitur. nisiqua quisq peccatoim
plicatur: unde apostolus dicit : neforte temptaue¬
rit uos is qui temptat: nam & alibi scriptũ est. temptat
uos dñs ds̃ uester. ut sciat sidiligitis eũ: &iam hoc gene¬
re locutionis. ut sciat dictumẽ : ac sidic er&ur. ut scire
uos faciat: quo uires dilectionis sue hominem latent.
nimio experimento &iã eidẽ in notescant
LUIII.

Expanded text:
tat" pro eo quod est "pro bat". tentatio uero illa, de qua tat" pro eo quod est "pro bat". tentatio uero illa, de qua Iacobus dicit, non intellegitur nisi qua quisque pplicatur. Unde Apostolus dicit: Ne forte tentaverit vos is qui tentat . Nam et alibi scriptum est: Tentat vos Dominus Deus vester, ut sciat si diligatis eum . Etiam hoc genere locutionvos faciat; quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi divino experimento etiam eidem innotescant. LVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
apertis oculis uidit agar. nihil reftat ut percͤã pi¬
tulationẽ quȩstio dissoluatur: nec mouere deb&
quomodo puteum quem foderat abraham. nesciebat agar. sian¬
te est ille fossus quã illa expulsa : ualde enimi fieripotuit.
ut pe corum suorum causa. longe ad omo inqua cum suis
habitabat puteum foder& quẽ illa nescir&¬
ueri potest quomodo apud eum iuramenti agrum planta¬
uerit abraham: sunterra illa quẽ ad modũ stephanus dic̃
non acceperat hereditatẽ nec spacium pedis: sedea est
intellegenda hereditas. qua ds munere suo fuerat datu¬
rus nonempta precio: intellegitur aut spatium circa
puteum. ad illud emptionis pactum ꝑtinere. in quo fue¬
rant agnȩ septem date. quando abimelech & abraham
sibi &iam iurauerunt¬
t temptauit ds̃ abraham. queri sol& quomodo hoc uerũ
sit cumdicat inepistola sua iacob. quod ds̃ neminem
tempt& : nisi quia locutione scripturarũ sol& dici tẽp¬

Expanded text:
apertis oculis uidit Agar, nihil restat, nisi ut per recapiapertis oculis uidit Agar, nihil restat, nisi ut per recapitulationem quaestio dissoluatur. nec mouere debet quomodo puteum, quem foderat Abraham, nesciebat Agar, si ante est ille fossus quam illa expulsa. ualde enim fieri potuit, ut pecorum suorum causa longe a domo, in qua cum suis habitabat, puteum foderet, quem illa nescirQuaeri potest quomodo ad puteum iuramenti agrum plantauerat Abraham, si in terra illa, quemadmodum Stephanus dicit, non acceperat hereditatem nec spatium pedis. sed ea est intellegenda hereditas, quam deus munere suo fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam iuraueruntEt tentauit deus Abraham. quaeri solet quomodo hoc uerum sit, cum dicat in epistula sua Iacobus quod deus neminem temtat. nisi quia locutione scripturarum solet dici "ten
Abbreviated transcription (Latin):
actumẽ intempore illo. & dixit abimelech. & c&era: quȩ¬
ri potest quando isto abi melech pactum facit abrabam:
& appellatus ẽ puteus quẽ fodit pute us iurationis. quo¬
modo congruant ueritati: Agar enim deabrahae
domo expulsa cum filio. iuxta puteum sicuti dictum ẽ
iurationis errabat: quiualde posteadicitur factus abra¬
ham: ibi enĩ abi melech & abraham iurauerunt: quod ñ¬
dum utiq factum erat. cum dedomo abrahȩ agar cum
filio fuiss& expulsa: quomodo ergo errabat iuxta pute¬
um iurationis : Anfactum iam fuisse intellegendum est.
& per eapitulationẽ postea commemoratũ. quod egit
abraham cumabi melech. Seforte quilonge post ea
librum scripsit . exom neputei iurationis. appellauit
regionem. inqua cum filio mater errabat: tam quam
dicer&. errabat in illa regione. ubi puteus iurationis
factus ẽ. quamuis puteus post ea sit factus. sed longe
ante actatem scriptoris: sic aut̃ appellabatur pute¬
us cumliber scriber&ur. nomentenens antiquum

Expanded text:
autem in tempore illo et dixit Abimelech et cetera. quaeri potest, quando cum isto Abimelech pactum fecit Abraham et appellatus est puteus quem fodit puteus iurationis , quomodo congruat ueritati. Agar enim de Abrahae domo expulsa cum filio iuxta puteum, sicut dictum est, iurationis errabat, qui ualde postea dicitur factus ab Abraham; ibi enim Abimelech et Abraham iurauerunt, quod nondum utique factum erat, cum de domo Abrahae Agar cum filio fuisset expulsa. quomodo ergo errabat iuxta puteum iurationis? an factum iam fuisse intellegendum est et per recapitulationem postea commemoratum quod egit Abraham cum Abimelech ? nisi forte qui longe postea librum scripsit ex nomine putei iurationis appellauit regionem, in qua cum filio mater errabat, tamquam diceret: errabat in illa regione, ubi puteus iurationis factus est, quamuis puteus postea sit factus, sed longe ante aetatem scriptoris, sic autem appellabatur puteus cum liber scriberetur nomen tenens antiquum,
Abbreviated transcription (Latin):
secundũ nomina generationũ eorũ: ñ enm satis cluc&
cu additũ sit : secundũ nomina generationũ eorũ. cum
hi soli nominentur quos ille genuit . ñ &iam abipsis
geniti sunt: ne forte quia nationes ex illis ꝓpagate¬
eorũ nomib appellantur . hoc significatũ sit cũ dictũ
ẽ secundũ nomna generationũ eorũ: quãuis hoc modo
ille nationes sint potius secundũ nomna istorũ ñ ista no¬
nina secundũ illas nationes : quia illȩ posterius extiter̃:
unde notanda locutio ẽ : quia & postea deillis dicitur
duodecim principes secundũ gentes eorũ:
LXXII

Expanded text:
nominagenerationum eorum? non enim satis elucet, cur additum sit: secundum nomina generationum eorum, cum hi soli nominentur quos ille genuit. non etiam qui ab ipsis geniti sunt. neorum nominibus appellantur, hoc significatum sit, cum dictum est, secundum nomina generationum eorum: quamvis hoc modo illae nationes sint potius secundum nomina istorum, non ista nomina secundum illas nationes; quia illae posterius exstiterunt. Unde notanda locutio est, quia et postea de illis dicitur, duodecim principes secundum gentes eorum. LXXII
Abbreviated transcription (Latin):
uid est quod ait. non occides super fermentum sanguinem immola¬
torum meorum. An illa hoc loco dicit Immolata sua quae per
pascha occiduntur. & prȩcepit ne tunc sit indomo fer¬
mentum. quoniam diessunt Azimorum¬
Cuid ẽ quodait & Nondormi& Inmane immolatio sollemni¬
tatis paschae. Pisi quod superius aperte prȩcepit. Ne aliquid
expecore quod Immolatur . carnium relinquatur immane
sed locutio fecit obscuritatem. dormi& enim dixit: ꝓmanebituꝰ
Ioncoques agnum inlacte matris suae: ecce dixit lterum. quõd

Expanded text:
uid est quod ait: non occides super fermentum sanguinem immolatorum meorum? an illa hoc loco dicit" immolata sua", quae per pascha occiduntur, et praecipit, ne tunc sit in domo fermentum, quoniam dies sunt azymorumQuid est quod ait: et non dormiet in mane immolatio sollemnitatis paschae, nisi quod superius aperte praecepit, ne aliquid ex pecore, quod immolatur, carnium relinquatur in mane? sed locutio fecit obscuritatem; dormiet enim dixit pro "manebit". Non coques agnum in lacte matris suae. ecce dixit iterum quod
Abbreviated transcription (Latin):
caprum & agnũ posuerat : sed tantum ille uitus & ille
aries commemorantur . quos insacrificium salutaris
offerri iusserat. utiam non sex pecora sed potius qua¬
tuor fuisse credantur. Potest fostassis intellegi quod . iiͦ.
illa quȩ prius inter hircum & agnũ posuerat. iterum
nominauit. & nonẽ alius uitulus & alius aries insacri¬
ficium salutaris: ut cum dixiss& hicum propeccato.
& ari&em & uitulum. non dicens in quid idest in quã
rem. agnum uero agniculũ in bolocaustũ post ea dice¬
re uoluerit. ꝗd deuitulo & ari&e faciendum ess&.
idest quia neq propeccato sicut hircus. neq inholo cauftũ
sicut agnus. sed insacrificium iubebantur inferri: sed si
hoc intellexerimus. manebit quȩstio qua repropeccato
sinagogȩ hircus oblatus sit . cum desacrificus quȩ pro

Expanded text:
caprum et agnum posuerat, sed tantum ille uitulus et ille caprum et agnum posuerat, sed tantum ille uitulus et ille aries commemorantur, quos in sacrificium salutaris offerri iusserat, ut iam non sex pecora, sed potius quattuor fuisse credantur: potest fortassis intellegi quod duo illa, quae prius inter hircum et agnum . posuerat, iterum nominauit et non est alius uitulus et alius aries in sacrificium salutaris, ut, cum dixisset hircum pro peccato et arietem et uitulum non dicens in quid, id est in quam rem, agnum uero anniculum in holocaustum, postea dicere uoluerit quid de uitulo et ariete faciendum esset, id est, quia neque pro peccato sicut hircus neque in holocaustum sicut agnus, sed in sacrificium salutaris iubebantur inferri; sed si hoc intellexerimus, manebit quaestio, quare pro peccato synagogae hircus oblatus sit, cum de sacrificiis quae pro