comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iudebat᷑ cũ iusticiã dei ⁊ peccatũ hominis conside¬
rabamꝰ. tam magnã tamq contordẽ iusticie tinieminꝰ
ut nec maior nec iustior cogitari possit. Nempe qͥd miseri¬
cordius intelligi ualet. quã cũ peccatori torm̃tis et̾ns
lampnato ⁊ uude se redimat ñ habenti. as pat̃ dicit
dime te: Quasi enĩ hoc dicunt quando nos ad xp̃ianã
fidẽ uocant. ⁊ trahunt. Quidetiã iustius quã ut ille
cui dat᷑ p̃crum maitis omni debito. si debito dat᷑ affec¬

Expanded text:
peccatum hominis considepeccatum hominis considerabamus, tam magnam tamque concordem justitiae invenimus; ut nec major, nec justior cogitari possit. Nempe quid misericordius intelligi valet, quam cum peccatori tormentis aeternis damnato, et unde se redimat non habenti, Deus Pater dicit: dime te? Quasi enim hoc dicunt, quando nos ad Christianam fidem vocant, et trahunt. Quid etiam justius, quam ut ille, cui datur pretium majus omni debito, si debito datur affec
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd suꝑ fundamentũ hoc edificat᷑: suꝑ firmã petram
fundat᷑.a. Puto me iã aliquantulũ tue satiffecisse que¬
stiom. quãuis hoc melior me facere plemꝰ possit. ⁊ maio¬
res atq plures quã meũ aut mortale ingemũ compre¬
htude ualeat huiꝰ rei sint rationes. Palam ẽ etiã quiads̃
ut boc faceret. qd̾ diximꝰ millatenꝰ udigebat. s itauer¬
tasimmutabilis exgebat. licet enĩ hoc quod homo ile
fecit dicat᷑ ds̃ fecissẽ ꝓpt̃ unitatẽ ꝑsone. ds̃ tam̃ negela
ut de celo descenderet. ad iuncendũ diabolũ. neꝙ ut pet
iusticiã ageret contra illũ ad lib̾andũ hominẽ. habho¬
mine ds̃ exigebat ut diabolũ uinceret.⁊ qui ꝑperatũ
dm̃ offenderat. ꝑ iusticiã satisfaceret. Siquidẽ habolo nt
Ad̃ aliquid debebat nisipenã. nec homo insiuicẽ ut ab
illo uictos ulũ reuinceret. s quicquid ab illo exigebat᷑
hoc deo debebat ñ diabolo. Quã magna ⁊ quã iusta sit

Expanded text:
 firmam petram fundatur. ANS. Puto me aliquantulum jam tuae satisfecisse quaestioni, quamvis hoc melius me facere plenius possit; et majores atque plures, quam meum, aut mortale ingenium comprehendere valeat, hujus rei sint rationes. Palam etiam est quia Deus ut hoc faceret, quod diximus, nullatenus indigebat: sed ita veritas immutabilis exigebat: licet enim hoc, quod homo ille fecit Deus dicatur fecisse propter unitatem personae: Deus tamen non egebat ut de coelo descenderet ad vincendum diabolum, neque ut per justitiam ageret contra illum ad liberandum hominem; sed ab homine Deus exigebat, ut diabolum vinceret, et qui per peccatum Deum offenderat, per justitiam satisfaceret. Siquidem diabolo nec Deus aliquid debebat, nisi poenam; nec homo, nisi vicem, ut ab illo victus, illum revinceret: sed quidquid ab illo exigebatur, hoc Deo debebat, non diabolo. CAPUT XXI. Quam magna, et
Abbreviated transcription (Latin):
uso adinoysem. etiã iu eos qͥ ñ peccauert insimil tiant
pnaricatioiuis ade Multa quoq ala leguns᷑ que naune
adam qͥmi euã criminari uident᷑. Qd ideo fieri geistimo
quia ula duoꝵ copula tota intelligit᷑ in nomine pͥmttipo¬
dam sic̃ legitur. quia d̾s masculũ ⁊ feminã fecit coset
benedĩ illis⁊ uocauit nom̃ eoꝵ adã inchie q creati st̃. aut¬

Expanded text:
usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae . Multa quoque alia leguntur, quae magis Adam quam Evam criminari videntur. Quod ideo fieri existimo quia illa duorum copula tota intelligitur in nomine principadam, sicut legitur: quia Deus Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eis . Et vocavit nomen eorum Adam in die q
Abbreviated transcription (Latin):
catũ. ⁊ uera sinit que de diuina scͥptura opposui. Ep¬
pe ũ est in illis peccatũ quia ñ habent sine qua ñ mẽ
candi. cũ homines iã erunt necessitatẽ. Qd̾ iu seminne¬

Expanded text:
catum; et vera sint quae de divina Scriptura opposui. Quipcatum; et vera sint quae de divina Scriptura opposui. Quippe non est illis peccatum, quia non habent sine qua non incandi, cum homines jam erunt necessitatem. Si e
Abbreviated transcription (Latin):
mois. Sic i adã om̃s peccanimꝰ qͣndo ille peccauit. ĩ q
tõ peccauimꝰ ipsi qui ñdũ eramꝰ: s quia de illo fut̾i er¬
nus. ⁊ tc̃ facta ẽ. illa necessitas. ut cũ eẽmus peccaremꝰ¬
qũ ꝑ uniꝰ mobedientiã: peccatores ꝯstituti st̃ multid
mili m̃ de ĩmudo semine in iniquitatibꝰ ⁊ iupeccati
concipi potest homo intelligi. ñ qd̾ insemiue sit ĩmun¬
ditia peccati aut pecc̃m siue iniquitas: s qͥa ab ipso se¬
mine ⁊ abipsa ꝯceptione ex qua incipit homo eẽ accipit
uecessitatẽ. ut cũ habebit animã rationalẽ habeat ptrcati
ĩnunditiã. que ñ est aliud qͣm peccm̃ ⁊ in iqͥtas. Nͥã . si u¬
ciosa ꝯcupiscentia gen̾etur infans: ñ tam̃ iagis ẽ inse¬
mine culpa. qͣm. ẽ. insputo uł sangͥne. si qͥs inala uolin¬
tate expuit. aut de sangͥne suo aliqͥd emittit. Nouem̃
sputũ aut sangͥs. s mala uoluntas arguit᷑. Patet gͥ
quom ⁊ in infantibꝰ ñ statĩ ab ipsa ꝯceptione fit pec¬

Expanded text:
mors . Sicut in Adam omnes peccavimus, quando ille peccavit: non quia tunc peccavimus ipsi qui nondum eramus, sed quia de illo futuri eramus: et tunc facta est illa necessitas ut cum essemus peccaremobedientiam peccatores constituti sunt multi . Simili modo de immundo semine in iniquitatibus et in peccatis concipi potest homo intelligi; non quod in semine sit immunditia peccati, aut peccatum sive iniquitas; sed quia ab ipso semine et ipsa conceptione, ex qua incipit homo esse, accipit necessitatem ut, cum habebit animam rationalem, habeat peccati immunditiam, quae non est aliud quam peccatum et iniquitas. Nam etsi vitiosa concupiscentia generetur infans; non tamen magis est in semine culpa, quam est in sputo vel in sanguine, si quis mala voluntate exspuit, aut de sanguine suo aliquid emittit: non enim sputum aut sanguis, sed mala voluntas arguitur. Patet igitur quomodo et in infantibus non statim ab ipsa conceptione sit pec
Abbreviated transcription (Latin):
at myntrgio rerũ nafas dans quib dã cõpetentes singł̃is
uoliitatres ut nat̾e uoluntates scd̾m ordinẽ sibi traditũ
laũ opiis inrerũ cursu ꝑsoluerent.⁊ acdhuc multa fasst
⁊positũ nequaqͣm facerent. Soliꝰ quappe uolunt atis des
oipis ẽ. cã mare siccũ iter intra se popło prebet.cũ mortu
resurgt̃. cũ aqua subito in uinũ conu̾titur. cũ sc̃o sp̃u¬
corda hominũ ea que uec ꝑse nec ꝑaliã creaturã sciuñt
docent᷑. cũ noxie uoluntates a suo impetu solagrã rer¬
gente adhoc qͦd ꝓdest conuertuut᷑. cũ alia multa funt
que nec creat᷑a uec eiꝰ uoluntas ꝑusitatũ cursũ suũ opart̃
uoluntate pͥus colente ⁊ seminante. aliqͣndo nuillo uo¬
liitatis oꝑe p̾cedente herbas ⁊ arbores innimn̾as ꝓaule
huiꝰmodi. Iter facere. edificare. scrib̾e. loqui. ⁊ similia
que ñ nisi uoluntas facit. Cũ gͥ omĩa que fuint fidi¬
ligent̃ considentur fiãt aut sola uoluntate di aut uatura

Expanded text:
in principio rerum naturas, dans quibusdam competentes singulis voluntates; ut naturae et voluntates secundum ordinem sibi traditum, suum opus in rerum cursu persolverepropositum nequaquam facerent. Solius quippe voluntatis Dei est opus, cum mare siccum iter intra se populo praebet; cum mortui resurgunt; cum aqua subito in vinum convertitur; cum et Spcorda hominum ea quae nec per se, nec per aliam creaturam sciunt, docentur; cum noxiae voluntates a suo impetu, sola gratia regente, ad hoc quod prodest convertuntur; cum alia multa fiunt, quae nec creatura, nec ejus voluntas per usitatum cursum suum ovoluntate colente et seminante, aliquanto nullo voluntatis opere praecedente, herbas et arbores innumeras producere a, quae sunt hujusmodi, iter facere, aedificare, scribere, loqui, et similia quae non nisi voluntas facit. Cum igitur omnia quae fiunt, si diligenter considerentur, fiant aut sola voluntate Dei, aut natura
Abbreviated transcription (Latin):
meret in unitatẽ ꝑsone. quatinꝰ qui in nat᷑a soluere
debebat ⁊ ñ poterat. in ꝑsona cẽt qui posset. Demde qa
de iurgine ⁊ aꝑsona silii dĩ ẽẽt assumendus homoile qu
ds̃ eẽt.⁊ quomꝰ sine peccato de massa peccat᷑ce assimm poti¬
erit monstrasti. Uitã aut̃ huiꝰ hominis tã sublinẽ tams
ciosam aꝑtissime ꝓbasti. ut sufficere possit ad soluendum
qͦd ꝓpeccatis tocuis mundi debet᷑. ⁊ plus in infinitũ. Nesta
E nc̃ ostendẽ quomͦ illa soluat᷑ deo ꝓ peccatis homim̃.¬

Expanded text:
lvere debebat, et non poterat; in persona esset, quae posset. Deinque quia de Virgine, et a persona Filii Dei esset assumendus homo ille qui Deus esset: et quomodo sine peccato, de massa peccatrice assumi potuerit, monstrasti. Vitam autem hujus hominis tam sublimem, tam pretiosam, apertissime probasti; ut sufficere possit ad solvendum quod pro peccatis totius mundi debetur, et plus in infinitum. Restat ergo nunc ostendere quomodo illa solvatur Deo pro peccatis homi
Abbreviated transcription (Latin):
Quod nonfit peccatũ nisi inuoluntate racionali
Lerũ siue totũ sit originale peccatũ. stue aliq̃d mi¬
nus. puto nullatenꝰ illud posse asseri. eẽ. in infante
ante quã habeat animã rationalẽ. sicut nec iadam
fuisse iusticiã pͥusquã fieret homo rationalis. Nã si
adam⁊ ena generassent sine p̃cedenti peccato: ñ
tam̃ eẽt insemine iusticia. nec ẽẽ poss. pͥus qͣm formaret᷑
inuiuentẽ hominẽ. Si gͦ semen hominis ñ est suscepildi
le iusticie pͥus quã fiat homo: ũ potest susciꝑe origiai
pecc̃m aute quã homo sit. Nempe originale peccatũ ẽ u
nisticiã dubitari ñ debet. Nam si omne peccatũ ẽ. inus¬
cia. ⁊ origmale peccm̃ ẽ. peccm̃: utiq ẽ.⁊ iniusticia. S si
dicit aliquis. ñ est omẽ peccm̃ iniusticia: dicat simul

Expanded text:
Quod non sit peccatum nisi in voluntate rationali. Verum sive hoc totum sit originale peccatum, sive aliquid minus: puto nullatenus illud posse asseri esse in infante antequam habeat animam rationalem; sicut nec in Adam fuisse justitiam, priusquam fieret homo rationalis. Nam si Adam et Eva generassent sine praecedenti peccato, non tamen esset in semine justitia, nec esse posset priusquam formarentur in viventem hominem. Si ergo semenle justitiae, priusquam fiat homo, non potest suscipere originale peccatum antequam homo sit. Nempe originale peccatum esse injustitiam dubitari non debet. Nam si omne peccatum est injustitia, et originale peccatum est peccatum; utique est et injustitia. Sed si dicit aliquis: Non est
Abbreviated transcription (Latin):
ẽꝓuichilo quia ñ est qd̾ abillis exigat. nec ordo congriu
unu̾sitatis rerũ hoc expostulat. Sic itaq cũ punit ao
ꝓ pecc̃o qd̾ ẽ absentia debite usticie que nichil .ẽ. ñ om̃¬
no puuit ꝓnichilo.⁊ uerũ ẽ. quia nisi sit aliqͥd ꝑpt̃ qͥd
punire debeat. omnino ñ pimit ꝓnichilo. Quom sem̃¬

Expanded text:
est aliquid, quod ab illis exigat; nec ordo congruus universitatis rerum hoc postulat. Sic itaque cum punit Deus pro peccato, quod est absentia debitae justitiae, quae nihil est; non omnino punit pro nihilo: et verum est quia nisi sit aliquid, propter quod punire debeat, omnino non punit pro nihilo. Jam pe
Abbreviated transcription (Latin):
Qut sallere aut mutare uoluntatẽ quã pͥus ĩmutabie
de uoluit.E si quẽa dmodũ suptadixi. cũ aliquis sponte
eꝓponit facturũ bonũ aliqͦd ⁊ eadẽ uoluntate postra ꝑ¬
silti ꝓtos ꝓposuit qua̾nis cogipossit. si nolit ꝓmistum
oeuient. ntamenĩ. dicendus necessitate facere qͥd facit
Nea qna ꝓposint libera uolimtate. ñ enimn necesitate

Expanded text:
t mutare voluntatem, quam prius immutabilem esse voluit. Et si quemadmodum supra dixi cum aliquis sponte se proponit facturum bonum aliquod, et eadem voluntate postea perficit quod proposuit; quamvis cogi possit, si nolit promissum solvere; non tamen dicendus est necessitate facere quod facit; sed ea, qua proposuit, libera voluntat
Abbreviated transcription (Latin):
alia centia sit aut faciat aliqͥd. s qm̃ noluntas cu subdi¬
cist᷑ oñs uoliunitarii motꝰ totiꝰ homunis. absente iusticia
anicrsis aꝑpetitib impulsa se ⁊ oĩa sibi subdita. in muil¬
tmoda mala leuis ⁊ effrenata i sine rectore p̃cipnat. qͦdio
et᷑ quia iniisticia nullã habce eẽntiã qͣmiis iniuste uo¬
luntatis affectus ⁊ actus qui ꝑ se ꝯsid̾ati aliqͥd st̃. uisuso¬

Expanded text:
ubditi sunt omnes voluntarii motus totius hominis absente justitia diversis appetitibus impulsa, se et omnia sibi subdita in multimoda mala levis et effrenata et sine rectore praecipitat: quocitur quia injustitia nullam habet essentiam; quamvis injustae voluntatis affectus
Abbreviated transcription (Latin):
mire habi potest ñ intellecta Quaꝑt᷑ si ab hisnece ssitati¬
u señꝰ assũptũ de uirgine liberũ ostendi poterit. palã
erit qͥ a millã peccati necessitatẽ traxit. Qd̾ illa quidẽ. ne¬
cessitas qua humana nat᷑a ꝑ se iusticiã recuꝑare neqͥt.
illa qua corpꝰ qd̾ corrũpit᷑ aggrauat anmã at eande
iusticiã uec acceptã inetate ꝑfecta sine auxilio gre serua¬
re nec inuitantib saltẽ intellig̾ẽ queat. ab illo semine
suit aliene facile monstrari potest ꝑ unitatẽ ꝑsonalẽ
assumtis ⁊ asfũpte nat᷑e. si pͥus necessitas ula repellit᷑. qua
ad satiffactionẽ ꝓpect̾is pͥmoꝵ ⁊ ꝓximoꝵ parentũ astrin¬
gi uiddet᷑. d qd̃ llud nullũ sequat᷑ aꝑrimis parentibꝰ
nosci possit mmuestigare: quatinꝰ hoc monsirato inaliis

Expanded text:
 haberi non intellecta. Quapropter si ab his necessitatibus semen assumptum de Virgine liberum ostendi poterit, palam erit quia nullam peccati necessitatem traxit. Quod illa quidem necessitas, qua humana natura sola per se justitiam recuperare nequit, et illa qua corpus quod corrumpitur aggravat animam, ut eamdem justitiam nec acceptam in aetate perfecta sine auxilio gratiae servare, nec in infantibus saltem intelligere queat, ab illo semine sint alienae facile monstrari valet per unitatem personalem assumentis et assumptae naturae: si prius necessitas illa repellitur, quaoximorum parentum astringi videtur. Sed quod illud nullum sequatur a proximis parentibus nosci possit, investigare: quatenus hoc demonstrato, in aliis
Abbreviated transcription (Latin):
bes dm̃ fieri hominẽ exnecessitate ut etiã si remonieat
⁊ide adam tetigisti. ñ solũ uideis s ⁊ ꝑaganis sola retion
satisfacias. ⁊ ipse idem ds̃ homo nouũ condat testamu.
uetus approbet: sic̃ ipsũ ueracẽ necet̃ est confit̃i. itanichi
qͣd in alis continet᷑ uerũ ẽẽ potest aliquis difsiteri at
quid diximꝰ qd̾ corrigendũ sit: ñ renuo correctionẽ. sira¬
cionabilit fit. Si aut̃ ueritatis testimonio roborat᷑. qus
nos racionabilit̾ inuenisse existimamꝰ deo ñ nobis actu¬
buere debemꝰ. qui est benedictus in secula.amen.

Expanded text:
bes Deum fieri hominem ex necessitate; ut etiam si removeantur is Dei, et de Adam tetigisti non solum Judaeis, sed etiam paganis sola ratione satisfacias: et ipse idem Deus homo Novum condat Testamentum, et Vetus approbet, sicut ipsum veracem esse necesse est confiteri, ita nihil quod in illis continetur verum esse potest aliquis diffiteri. ANS. Si quid diximus quod corrigendum sit; non renuo correctionem, si rationabiliter fit. Si autem testimonio veritatis roboratur quod nos rationabiliter invenisse existimamus; Deo, non nobis attribuere debemus, qui est benedictus in saecula. Amen.
Abbreviated transcription (Latin):
cendũ peccm̃. s cũ additam̃to originale peccatũ. sic̃ pit̾¬
infaus qͥ nullũ habet peccm̃ insi origiale. mundus est
a pecc̃o. nec fuit solus int̾ homines faliꝰ uirginis inut̾o
matͥs. ⁊ nascens de matre sine pect̾o. ⁊ aut ñ dãpnatur
infans qͥ morit᷑ sine baptismo. nullũ habens peccatũ p̃¬
ter origmale. aut sine pecc̃o dãpuat᷑. S nichil hoꝵ accpi¬
mus. Quare omẽ peccatũ est iniusticia. ⁊ originale pecc̾m
.ẽ. ab solute peccm̃. Uñ sequit᷑ quia.ẽ. ⁊ iniusticia. Item.
Si ds̃ ñ dampnat hoĩem nͥ ꝓpt̾ iniusticiã. dãpnat aut̃

Expanded text:
cendum peccatum, sed cum additamento, originale peccatum; sicinfans, qui nullum habet peccatum nisi originale, mundus est a peccato: nec fuit solus inter homines filius Virginis in utero matris, et nascens de matre, sine peccato: et aut non damnatur infans qui moritur sine baptismo, nullum habens peccatum praeter originale; aut sine peccato damnatur. Sed nihil horum accipimus. Quare omne peccatum est injustitia, et originale peccatum est absolute peccatum: unde sequitur quia est injustitia. Item si Deus non damnat nisi propter injustitiam, damnat
Abbreviated transcription (Latin):
e qͣndo ñ est. iccirco quia certũ ẽ. futurũ eẽ.Sic qͥ ppe
ds ade ddeligno uetito dicit. In quacũꝙ die comedis
ex eo: morte morieris. ñ qd̾ ea die mortuis sit corpore. s
qm̃ chie ula necessitatẽ accepit aliqͣndo moriendi. Et
paulis similit obnecessitatẽ moriendi aliqͣndo ait di
aut̃ xp̃c in uob̾ ẽ. corpus quidẽ mortuũ ꝓpt̃ pectatũ ẽ.

Expanded text:
d modo non est, idcirco quia tamen est futurum esse. Sic quippe Deus Adae de ligno vetito dicit: In quacunque die comederis ex eo, morte morieris ; non quod ea die mortuus sit corpore, sed quoniam die illa necessitatem accepit aliquando moriendi. Et Paulus similiter ob necessitatem moriendi aliquando, ait: Si autem Christus in vobis est, corpus quidem mortuum est propter
Abbreviated transcription (Latin):
uau pͥusquã peccasẜ hoc debito astrictũ eẽ. qa erat ho¬
mortp sona. qͥd est absurdissimũ. Restat guit ꝑ hoc toli
qͥa ẽ pectator adã. Nempe sequeret᷑ quia si neigͣo⁊ pec¬
cass adã. tam̃ qui de illo ꝓpagarent᷑ cũ hoc debite na sce¬
dent᷑ qd impiũ est. Non incongruũ ẽ. hic repet̃e qd iã

Expanded text:
Adam, priusquam peccasset, hoc debito astrictum esse, quia erat homo et persona: quod est absurdissimum. Restat igitur ut per hoquia est peccator Adam. Nempe sequeretur quia si nunquam peccasset Adam; tamen qui de illo propagarentur, cum hoc debito nascerentur: quod impium
Abbreviated transcription (Latin):
at sentut ⁊ opari. ⁊ ideo millis torqueri aut delectatis
det ⁊orũ usns utadiones quas facit ininsta uoluintas uo¬
erinꝰ peccata qͥa mi uoluntate qua fiunt ẽ peccatũ. ante
etiã quib dã uomina qͥb sig̃catur eas imuste fieri. ut tor¬
nicatio. mendactũ. d aliuid intelligit᷑ cũ ipsa actio uł plan
aliuud cũ utrũ tuste anfiat inuste considatur. Demq oi

Expanded text:
 sentire et operari; et ideo in illis torqueri aut delectari: habet tamen usus ut actiones, quas facit injusta voluntas, vocemus peccata; quia in voluntate, qua fiunt, est peccatum. Dantur etiam quibusdam nomina, quibus significatur eas injuste fieri, ut fornicatio, mendacium. Sed aliud intelligitur, cum ipsa actio, vel prolatio; aliud, cum utrum, juste vel injuste fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
nsaniina rationali. Sciendũ quoq quia inuesticia ĩi po¬
tet eẽ uisi inuoluntate: si iusticia ẽ. rectitudo. uol unta¬
tihꝑpt᷑ se seruata. Q uare nec inusticia. Non enĩ uocatuł
abentia iusticie iniusticia: nisi ubideb& eẽ iusticia. Nich̃
tad pter ipsã iusticiã uł iniusticiã dr iustũ uł inustũ¬

Expanded text:
quia justitia non potest esse nisi in voluntate, si justitia est rectitudo voluntatis propter se servata: quare nec injustitia. Non enim vocatur absentia justitiae, injustitia; nisi ubi debet esse justitia. Nihil itaque praeter ipsam justitiam vel injustitiam dicitur justu
Abbreviated transcription (Latin):
prt idebitt̃ satissaciendi quia eam deseruit cum ipsa
corruptionẽ quã ꝓpt̃ peccatũ incurrit. Sic̃ itaq fiñ pet¬
casset qualis facta ẽ. adeo: talis ꝓpagaret᷑: ⁊ta post poc¬
atũ qualẽ se peccando fecit talis pagate sin g pde eec¬

Expanded text:
pit; et debitum satisfaciendi, quia eam deseruit; cum ipsa pit; et debitum satisfaciendi, quia eam deseruit; cum ipsa corruptione, quam propter peccatum incurrit. Sicut itaque, si non peccasset, qualis facta est a Deo, talis propagaretur: ita post pecatum, qualem se fecit peccando, talis propagatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Sunili ratione dici potest originalis ⁊ psonalis uisoca
uiquidẽ adam ⁊ eua origialit᷑. hoc. ẽ. inipso ui nno
mor ut homines extiterunt. sine int̾uatio sumiliusi
suerunt. ꝑ sonalis aut̃ dici potest uisticia. cũ iniusfus
accipit iusticiã quam aborigine non habiunt. Nullit
ueresar originalit̃ sicut illi iusti cẽnt. Qm̃ autẽ ꝑsonatiter
petanerut. cũ onigmalit̾ fortes ⁊ incorrapti habent pot¬
state semꝑ seruandi sine difficultate iusticiã. totimi q
raut infirmatũ ⁊ corruptũ est. s orpus quidẽ. quia tale pot
peccntal suit qualia sunt brutoꝵ animaliũ. corruptions
⁊ carnalib appetitib subiacentia. anima u. quia ereor¬
raiptione corpis ⁊ eisdem appetitib atꝙ ex indigentia
bonoꝵ que ꝑdidit. carualib affectib ẽ. infecta. Et quia
totabumana natura in illis erat ⁊ extra ipsos de ula ni¬
chil erat. tota infirmata ⁊ corrupta.ẽ. Remansit s in
ea debiũ iusticie integre sine omni iusticia quã ace¬

Expanded text:
nalis, et personalis justitia. Siquidem Adam et Eva originaliter, hoc est, in ipso sui initio, mox ut homines exstiterunt, sine intervallo justi simul fuerunt. Personalis autem dici potest justitia, cum injustus accipit justitiam, quam ab origine non habuit. CAPUT IIcerentur originaliter, sicut illi, justi essent. Quoniam autem personaliter peccaverunt, cum originaliter fortes et incorrupti haberent potestatem semper servandi sine difficultate justitiam; totum, quod erant, infirmatum et corruptum est. Corpus quidem, quia tale post peccatum 98 fuit, qualia sunt brutorum animalium corruptioni et carnalibus appetitibus subjacentia: anima vero, quia ex corruptione corporis et eisdem appetitibus, atque ex indigentia bonorum quae perdidit, carnalibus affectibus infecta est; et quia tota natura humana in illis erat, et extra illos de illa nihil erat, tota infirmata et corrupta est. Remansit igitur in ea debitum justitiae integrae sine omni injustitia, quam acce
Abbreviated transcription (Latin):
lĩ ñ est aliud qͣm absentia debitibom. Nulla aũ ẽentia
qͣmuis mala dicat᷑. ẽ nichil nec malã ẽẽ. ẽ. illi ẽt̃ aliquid.
ꝙͥ semꝑẽ. uichil indubitant᷑ qd̾ ẽ. inusticia dyci. Incõmo¬
ditas enĩ ẽ. in alũ. unde incõmoda mala dicunt᷑. que ali¬
qͥndo nichil ẽ. ut cecitas ⁊ surditas. aliq̃ndo uidet᷑ esse
aliqͥd ut dolor ⁊ tͥsticia. Qd̾ aut̃ iusticia sit rectitudo uo¬

Expanded text:
n est aliud quam absentia debiti boni. Nulla autem essentia quamvis mala dicatur est nihil, nec mala esse est illi aliquid esse. quod semper est nihil, indubitanter quod est injustitia, dixi. Incommoditas enim est malum unde incommoda, mala dicuntur quae aliquando nihil est ut surditas et caecitas; aliquando videtur esse aliquid; ut dolor, et tristi
Abbreviated transcription (Latin):
nione sn una habet rationalẽ sme qua uolumate rationa
pa dabeat. mullus hnimanꝰ suscipit sensus. Sequit eni
nt quoriens susceptũ semen humanũ etiã abipso moni¬
to icegtionis ꝑit: ante quã ꝑueniat adhumanã figuiã
tociens dãpnetur inillo anima humana. qñi ñ reconci

Expanded text:
rationalimam habeat, nullus humanus suscipit sensus. Sequitur enim ut quoties susceptum semen humanum, etiam ab ipso momento susceptionis perit antequam perveniat ad humanam figuram; toties damnetur in illo anima humana; quoniam non reconci
Abbreviated transcription (Latin):
umꝰ nature. qm̃ ñ sunt eiusdẽ generis sic̃ homines.
ħoneñ fic st̃ oñis angłi de uno angło: quẽ admodũ om̃s
homines de uno homine: hoc quoq remouet eoꝵ restau¬
rationẽ. quia sic̃ cecidert̃ nullo alio Nocente ut cadent:
itamitio alio adiuuante surgẽ debent. Qd̾ ẽ. illis impoᷤᷤ¬
sibile. alit̃ enrĩ indignitatẽ quã habituri erant ñ posst̃
restitui: qm̃ sine alieno auxilio ꝑ potestatẽ suã quã ac¬
ceꝑant stetissent in u̾itate si ñ peccassent. Quaꝓpt̾ si qͥs
opmat᷑ saluatoris nr̃i redemptionẽ usq ad illos aliqͣn¬
do deb̾e extendi. rationabilit̾ conuincitur: quia itratio¬
nabilit̾ decipit᷑. Q uod ñ dico quasi p̃cium mortiseiꝰ om¬
nib hominũ ⁊ angłoꝵ peccatis sua magnitudine non

Expanded text:
n sunt ejusdem generis, sicut homines. Non enim sic sunt omnes angeli de uno angelo; quemadmodum omnes homines de uno homine. Hoc quoque removet eorum restaurationem: quia sicut ceciderunt, nullo alio nocente ut caderent; illa nullo alio adjuvante resurgere debent: quod est illis impossibile. Aliter enim in dignitatem quam habituri erant non possunt restitui, quoniam sine alieno auxilio per potestatem suam quam acceperant stetissent in veritate, si non peccassent. Quapropter si quis opinatur Salvatoris nostri redemptionem usque ad illos aliquando debere extendi, rationabiliter convincitur quia rationabiliter decipitur. Quod non dico, quasi pretium mortis ejus omnibus hominum et angelorum peccatis sua magnitudine non
Abbreviated transcription (Latin):
uit ñ uicdetur qm̃ origo iluꝰ iusta finit. qͣndo pͥmi parentẽ
ansti facti st̃ sine omĩ pecc̃o. Uidet᷑ itaq dici originale ab ip
pectatũ uocari origmale eo qd̾ ab ilis descendat msingulos
aquib habent originẽ nature. ñ contradicã. si tam̃ ũne¬
get̃ onginale peccm. cũ ipsa uiiꝰ cuiꝰ ꝙ ꝑsone origne trahi.
licet emĩ in uno quoq homine simulsint ⁊ nat᷑a qua est
peccatũ sit i nat᷑a ⁊ ꝑsona. fuit enĩ peccatũ ade in hoĩe
qd̾ ẽ. inuat᷑a. ⁊ inillo qui uocat᷑us ẽ. adã. qd̾. ẽ. in ꝑsona. est
tam̃ peceatũ qd̃ quisq trahit cũ natura in ipsa sui origi¬
ne. ⁊ ẽ peccatũ qd̃ ñ trahit cũ ipsa nat᷑a. s ipse facit illud
postqua iam ẽ. discreta ꝑsona ab aliis ꝑsonis Ilud quidẽ
q̃o trahit᷑ in ipsa origine uocat᷑ originale qd potest etiã
ciori e atu iale ñ quod sit ex esentia natiure s qm̃ ꝓpt̃ ciꝰ donto¬

Expanded text:
m origo illius justa fuit, quando primi parentes justi facti sunt sine omni peccato. Videtur itaque dici originale ab ipspeccatum vocari originale, eo quod ab illis descendat in singulos, a quibus habent originem naturae, non contradicam: si tamen non negetur originale peccatum cum ipsa uniuscujusLicet enim in uno quoque homine simul sint et natura, qua est peccatum sit in natura et persona: fuit enim peccatum Adae in homine, quod est in natura; et in illo qui vocatus est Adam, quod est in persona. Est tamen peccatum, quod quisque trahit cum natura in ipsa sui origine: et est peccatum quod non trahit cum ipsa natura: sed ipse facit illud, post quam jam est persona discreta ab aliis personis. Illud quidem quod trahitur in ipsa origine, vocatur originale; quod potest etiam dici naturale, non quod sit ex essentia naturae, sed quoniam propt
Abbreviated transcription (Latin):
Uii iouinib religiose tue uoluntati uamis
te excitari iitelligo. Certussũ autẽ cũ in libm
cui dẽ homo quẽ ut ederẽ tumaxime int̃ alios me in¬
ptilisti. ui qͦ te metũ disputantẽ assumꝑfi. legis aliam
p̃ter illã quã ibi posse iuderirationẽ quomͣ ds̃ accepit
homine de massa peccatͥce hunam gen̾is sine pectato
qilla studiosa mens tua ad querendũ quenã illa sit ñ pa¬
iũ ꝓuocat᷑. Quappt̃ unitustus tͥ uidi timeo. si qͦd inde in
udet̃ dilectiomꝰ tue abscondo. Dicam gͥ sic breuit᷑ de ho
qid sentio: ut milliꝰ de eadẽ re fidelẽ imꝓbem sententi
rit ꝑuicaciter defendã. Illam tam̃ eusdẽ rei rationẽ
quã in eodẽ opusculo posin. omuino ratã ⁊ fufficientem
si bene consideret᷑ existimo. Nichil enĩ ꝓhibet einsdẽ rri
radones plures eẽ. quarũ unaqueꝙ sola potest sufficere. ad¬

Expanded text:
in omnibus religiosae tuae voluntati velim, si te excitari intelligo. Certus autem sum cum in libro: Cur Deus Homo quem ut ederem tu maxime inter alios me impulisti, in quo te mecum disputantem assumpsi legis aliam prae illam quam ibi posui, posse videri rationem, quomodo Deus accepit hominem de massa peccatrice humani generis sine peccato: quia studiosa mens tua ad quaerendum quaenam sit illa non parum provocatur. Quapropter injustus tibi videri timeo; si quid inde mihi videtur, dilectioni tuae abscondo. Dicam igitur sic breviter de hoc quod sentio, ut nullius de eadem re fidelem improbem sententiait ostendi pervicaciter defendam. Illam tamen ejusdem rei rationem, quam in eodem opusculo posui, omnino ratam et sufficientem si bene consideretur existimo: nihil enim prohibet ejusdem rei rationes plures esse, quarum unaquaeque sola potest sufficere.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗuisticia aut̃ omnino nichilẽ. sic̃ cecitas. chuilsir.¬
Non enĩ aluid. ẽ. cetitas qͣm absentia insus ubi debet ẽ qͥ
ñ magisẽ aliquid iocło ubi deb&e eẽ uisus qͣm mnligno ubi
ñ deboe ẽ. Non enĩ est inuisticia talis res qua inficiat᷑ ⁊ an¬
rumpat᷑ anima. uelut corpꝰ ueneno. ⁊ que faciat aliqͥd. sit̃
uidet̾ quando malitiosus homo mala facit oꝑa Nã quẽ¬
adinodũ eũ indomiita fera ruptis uinculis discurrendose¬
uitir tũ nanis sigub̃uator dimisso gub̃naculo diminit
eã uentis ⁊ motib maris uagat᷑ ⁊ imichit᷑ in quelibet pici¬
ia dicimꝰ quia hoc facit absentia cathene aut gubnadilo¬

Expanded text:
ustitia autem omnino nihil est, sicut caecitas. Non enim aliud est caecitas, quam absentia visus ubi debet esse; quae non magis est aliquid in oculo ubi debet esse visus, quam in ligno ubi non debet esse. Non enim est injustitia talis res qua inficiatur et corrumpatur anima, velut corpus veneno; et quae faciat aliquid, sicut videtur quando malitiosus homo mala facit opera. Nam quemadmodum cum indomita fera ruptis vinculis discurrendo saevit: et cum navis, si gubernator dimisso gubernaculo dimittat eam, ventis et montibus maris vagatur, et invehitur in quaelibet pericula; dicimus quia hoc facit absentia catenae, vel guber
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uon scd̾m caruẽ ambulant .i. qui ñ carm uoluntate cõ¬
sentiunt. Nam si sentientẽ sine ꝯsensu iuiustũ facerent
sequeret᷑ dãpnatio. Quare ñ eos sentire. s eis ꝯsentire pec¬
catũ est. Si enĩ ꝑ se iniusti ẽẽnt: quotiens ilis consentiret᷑
iniustũ facerent. S quando bruta animalia ilis ꝯsenti¬
unt: ñ diciuit᷑ iniusta. Itẽ. Si peccata ẽẽnt. auferent᷑ in
baptismo cũ omne peccm̃ abstergit᷑. qd̾ nequaqͣm fieri
palam ẽ. Quare ñ est ineoꝵ eẽntia ulla iniusticia. s muo
luntate rationali illos mnordinate seq̃nte. Cũ enĩ illisit¬
fistit uoluntas ꝯdelectando legi dĩ scd̃m int̾iorẽ homi¬
nẽ: tũc. ẽ. iusta uoluntas. Iusticiã enĩ quã lex iubet. i le¬

Expanded text:
 non secundum carnem ambulant , id est, qui non carnis voluntate consentiunt. Nam si sentientem sine consensu, injustum facerent, sequeretur damnatio. Quare non eos sentire, sed eis consentire, peccatum est. Si enim per se injusti essent, quoties illis consentiretur, injustum facerent. Sed quando bruta animalia illis consentiunt, non dicuntur injusta. Item: si peccata essent, auferrentur in baptismo, cum omne peccatum abstergitur: quod nequaquam fieri palam est. Quare non est in eorum essentia ulla injustitia; sed in voluntate rationali illos inordinate sequente. Cum enim illis resistit voluntas, condelectando legi Dei secundum interiorem hominem; tunc est justa voluntas. Justitiam enim, quam lex jubet, et le
Abbreviated transcription (Latin):
Nanicũ uurguntas melior sit comugio. neutr̃ tam̃ abhi¬
mine det̾minate exigit᷑. s⁊ qui coniugio uti ⁊ qͥ ur gu¬
quia qͦd mauult homo ante quã aliqͥd hoꝵ statuat ho
facere debet. ⁊ si uirginitatẽ seruat. ꝓspontaneo mu¬
audis si d̾s̾ iubet. ñ est semꝑ uerũ. Siquidẽ ut dyxi ñ debt
homo uirginitatẽ ex debito. s si mauult deb&e uti comu¬
gio. Quod site mouet tierbũ qd̾ ẽ deb̾e nec potest alubm
telligere sine aliquo debito: scito quia sicut contigit poꝰ¬
se ⁊ ñ posse.⁊ necessitatẽ aliquando dici. ñ quia st̃ inrehi
bi dicunt᷑. s qm̃ sunt in alio: ita ⁊ deb̾e. Quippe cũ dicimꝰ¬

Expanded text:
Nam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum tamen ab hoNam cum virginitas melior sit conjugio, neutrum tamen ab homine determinate exigitur: sed et qui conjugio uti, et qui virgiquia quod mavult homo, antequam aliquid horum statuat, hoc debet facere: et si virginitatem servat, pro spontaneo musubaudis, si Deus jubet; non est semper verum. Si quidem, ut dixi, non debet homo virginitatem ex debito; sed si mavult, debet uti conjugio. Quod si te movet verbum, quod est, debere; nec potes illud intelligere sine aliquo debito: scito quia sicut contingit posse et non posse, et necessitatem aliquando dici, non quia sunt in rebus ubi dicuntur, sed q
Abbreviated transcription (Latin):
amnissurus ẽ. ꝓ se ipso reddere deo cũ racio postulat non
dubitet. quia cũ nullatenꝰ aut ꝓse indigeret aut cogeret᷑
paliis quib nichil nsi penã debebat. tam p̃ciosam uitã
ĩmo se ipsũ tantã scł̃& ꝑsonã tanta uoluntate dedit . B.
Multũ ꝓpinquas desidio meo. S sustine ut querã qͥddã
qͦd quãuis fatuũ forsitan putes querere. ñtam̃ in ꝓmp
mortuus.ẽ. dedit qͦd ñ debebat. S nemo negabit meliꝰ
illũ fecisse qͣndo hoc exemplũ talit̃ dedit ⁊ magis hoc pla¬
cere deo. quã si ñ hoc fecisset. aut dicet eũ ñ debuisse fa¬
cere qͦd melius eẽ. ⁊ qd̾ magis do placere incellexit. Quo¬
mͦ gͦ asseremus eũ ñ debuisse do qd̾ fecit. id. ẽ. qd melius
cẽ ⁊ magis placere do cognouit. p̃sertim cũ creatura de¬
te s ñ facere dat ali ita sitũ ẽt̃: utr̃ꝙ ut licet alcerĩtn
lius. uentrũ tam̃ exigat᷑ determinate ssiue faciat qus

Expanded text:
amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non amissurus est, pro seipso reddere Deo, cum ratio postulat, non dubitet: qui cum nullatenus aut pro se indigeret, aut cogeretur pro aliis quibus nihil nisi poenam debebat; tam pretiosam vitam, imo seipsum, tantam scilicet personam, tanta velunt te dedit. BOS. Multum propinquas desiderio meo; sed sustine ut quiddam quaeram, quod quamvis fatuum forsitan putes quaerere non tamen in pmortuus est, dedit quod non debebat. Sed nemo negabit illum melius fecisse quando hoc exemplum taliter dedit; et magis hoc placere Deo, quam si non hoc fecisset: aut dicet eum non debuisse facere, quod melius esse, et quod magis placere Deo intellexit. Quomodo ergo asseremus eum non debuisse Deo quod fecit, id est quod melius esse et magis placere Deo intellexit: praesertim cum creatura deere et non facere; dat illi ita suum esse utrumque, ut licet allius, neutrum tamen exigatur determinate: sed sive faciat quod
Abbreviated transcription (Latin):
imurias ⁊ contumelias ⁊ mortẽ crucis cũ latronib sibi ficut
supra diximꝰ ꝓpt̃ iusticiã quã obedient᷑ seruabat illatas
benigna patientia sustinut. exemplũ dedit hominibus
quatinꝰ ꝓpt̃ nulla incõmoda que sentire pofst̃ aiisticia
quã des debent declinent. qd minime deais si scdłm pdii¬
ciam suã montẽ ꝓtali causa ulatã declinasset: s. uidletur
qdmilla hoc exemptũ tpse necessitate dederit. qm̃ multa
inte aduentũ erus ⁊ ioħes baptista post aduentũ arti enꝰ
more fortit᷑ mortẽ ꝓ ueritate sustinentes: ilud snfficient̃
absisse noscunt᷑. a. Nustus unquã homo moriendo preier
aa deo ddedit qd̾ aliquancio necessitate ꝑditurus e̾rat non.
aut soluit qd̾ ñ debebat. Inle uͦ sponte patͥ obtulit. odo
misla necessitate unquã amissuruserat.⁊ soluit ꝓpecca¬
torib qd̃ ꝑse ñ debebat. Quaapt̃ ille multomagis dedit
cremptũ ut uiis quisq quod aliquando incunctanter

Expanded text:
contumelias, et mortem crucis cum latronibus sibi sicut, supra diximus propter justitiam, quam obedienter servabat, illatas benigna patientia sustinuit; exemplum dedit hominibus, quatenus propter nulla incommoda, quae sentire possunt, a quam Deo debent declinent; quod minime dedisset si secundum potentiam suam mortem pro tali causa illatam declinasset? BOS. Videtur quod ipse nulla hoc exemplum necessitate dederit: quoniam multi ante adventum ejus, et Joannes Baptista post adventum ante mortem ejus, fortiter mortem pro veritate sustinentes, illud sufficienter dedisse noscuntur. Acessitate perditurus non erat; aut solvit, quod non debebat. Ille vero sponte Patri obtulit, quod nulla necessitate unquam amissurus erat; et solvit pro peccatoribus, quod pro se non debebat. Quapropter ille multo magis dedit exemplum, ut unusquisque, quod aliquando incunctanter
Abbreviated transcription (Latin):
morti ex debito sicut racio mea iidebat᷑ monstrare de¬
dit ad honorẽ dei. ⁊ tam̃ facere debuit qͦd fecit. a. honor
utiꝙ ille tociꝰ est tͥnitatis. Quare qm̃ idẽ ipse. ẽ. ds̃ filiꝰ dei:
ad honorẽ suũ seipsũ sibi sicut patͥ ⁊ spĩi scõ obtulit. id
ĩ humanitatẽ suã diumitatisue. que una eadẽq tͥum ꝑso¬
naꝵ est. Ut tam̃ in eadẽ ipsa ueritate manentes aꝑtus
loquam. qd̃ uolumꝰ. dicamꝰ sicut usus habet. qͥa filiꝰ spon¬
te se ipsũ patͥ obtulit. Hoc nãq mͦ aꝑtissime d̃r. quia et
muma ꝑsona totus ds̃ cui scd̃m hominẽ se obtulit intelli¬
git᷑. ⁊ ꝑ nom̃ patͥs ⁊ filii ĩmensa quedã incordib audientiũ

Expanded text:
morti ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, demorti ex debito, sicut ratio mea videbatur monstrare, dedit ad honorem Dei; et tamen facere debuit quod fecit. ANS. Honor utique ille totius est Trinitatis: quare, quoniam idem ipse est Deus Filius Dei, ad honorem suum seipsum sibi, sicut Patri et Spiritui sancto obtulit, id est humanitatem suam Divinitati suae, quae una eadem trium personarum est. Ut tamen in eadem ipsa veritatem manentes apertius loquamur quod volumus, dicamus, sicut usus habet, quia Filius sponte seipsum Patri obtulit: hoc namque modo apertissime dicitur, quia et in una persona totus Deus, cui secundum hominem se obtulit, intelligitur; et per nomen Patris et Filii immensa quaedam in cordibus audi
Abbreviated transcription (Latin):
omnibꝰ debere p̃esse ñ quia ille in hoc aliquo m̃ sit ãtb¬
tor s qũi omĩa debent illi fubẽe. ⁊ debent facere qͥd auult.
pñ quos inilt deb ẽẽ. Ita quando uult aliqua creatura fa¬
ere q fuũ ẽ facere ⁊ ñ facere: dr deb̾e facere. qͥa qͦd ipsa
nuiłt debet eẽ. Dñs itaq iħc cũ mortẽ sicut dexiulꝰ sustimne
uoluit. qĩi suũ erat ⁊ pati ⁊ ñ pati. debuit facere qͦd fecit.
quia qͥd uoluit fieri debuit. ⁊ñ debuit facere qiua ñ er
debito. Nempe qm̃ tpse idem ẽ. ds̃ ⁊ homo. scd̾m humanã
quidẽ naturã ex quo homo fuit sic accepit adiuma nat᷑a
que alia ẽ ab humana ẽẽ suũ quicqͥd habebat. ut nichil
debet dare insi quod uolebat. scd̃m ꝑsonã uͦ sic ase ipso
habebat qd̾ habebat. ⁊ sic ꝑfecte sibi sufficiens erat. ut nec
alii quneqnã retͥbuere deb̾et. nec ut sibi retͥbueret᷑ dare
indigeret.ẜ. aꝑte ñc uideo quia nulla racione seipsum

Expanded text:
omnibus debere praeesse, non quia ille in hoc aliquo modo sit debitor; sed quoniam omnia debent illi subesse: et debere facere quod vult; quoniam quod vult, debet esse. Ita quando vult aliqua creatura facere quod suum est facere et non facere, dicitur debere facere; quia quod ipsa vult, debet esse. Dominus itaque Jesus, cum mortem sicut diximus sustinere voluit, quoniam suum erat, et pati et non pati, debuit facere quod fecit, quia quod voluit fieri debuit; et non debuit facere, quia non ex debito. Nempe quoniam ipse idem est Deus et homo; secundum humanam quidem naturam, ex quo fuit homo sic accepit a divina natura, quae alia est ab humana esse suum quidquid habebat; ut nihil deberet dare, nisi quod volebat: secundum personam vero, sic a seipso habebat quidquid habebat, et sic perfecte sibi sufficiens erat, ut nec alii quidquem retribuere deberet; nec, ut sibi retribueretur, dare indigeret. BOS. Aperte nunc video quia nulla ratione seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
quid tͥ de questione quã in pͥncipio ꝓposuisti. ꝓpt̃
quã alie multe se ingesserunt ꝑsoluendũ uideat᷑ .b.
Sũma questionis fuit cur ds̃ homo factus sit. ut ꝑ mor¬
tẽ suã saluaret hominẽ. cũ hoc alio mͦ facere potuisse
uideret᷑. Ad quod tu multis ⁊ necessariis rationibꝰ respõ¬
deus osteudisti restaurationẽ humane nat᷑e ñ debiise n¬
manere uec potuisse fieri nisi solueret homo qͥd deo pre
peccato debebat. Quod debitũ tantũ erat: ut sludea

Expanded text:
quid tibi de quaestione, quam in principio proposuisti, propter quam aliae multae se ingesserunt, persolvendum videatur. BOS. Summa quaestionis fuit, cur Deus homo factus sit, ut per mortem suam salvaret hominem; cum hoc alio modo potuisse facere videatur. Ad quam tu multis et necessariis rationibus respondens, ostendisti restaurationem humanae naturae non debuisse remanere; nec potuisse fieri, nisi solveret homo quod pro peccato Deo debebat: quod debitum tantum erat, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
actio siue aliquid aluid ꝑse consid̾atum. ẽ. iustũ.
nisi iusticia. aut inustũ uel peccatũ insi iniusticia nec
ipsa uoluntas in qua ẽ. iusticia siue imusticia. Aliud e¬
ium ẽ. usilla anime qua ipsa anima uult aliquid.
que uis instrumentũ uolendi potest dici. sicut iuisus
instrumentũ uidendi. quã uoluntatẽ nominamiꝰ. ⁊ aliud̃

Expanded text:
 se consideratum, est justum, nisi justitia; aut injustum, vel peccatum, nisi injustititia; nec ipsa voluntas, in qua est justitia, sive injustitia. Aliud enim est vis illa animae qua ipsa anima vult aliquid: quae vis, instrumentum volendi potest dici sicut visus instrumentum videndi quam voluntatem nominamus: et aliud
Abbreviated transcription (Latin):
quens qua res facit. Precedens ⁊ efficiens necessitas ẽ. cum
ar celũ tiolui. quia neceẽ. ẽ. ut uoluat᷑. sequens uͦ ⁊ que
nichil efficit. s fit. ẽ. cũ dico te ex necessitate loqui. qͥa
loqueris. Cũ enĩ hoc dico: significo nichil facere posse. ut
dũ loqueris ñ loquaris. ñ quod aliqͥd te cogat. ad loquendã
Nam uiolentia naturalis conditionis cogit celũ uolin dei
nulla necessitas facit loqͥ. S ubicũq. ẽ. p̃cedens necessitas t
⁊sequens. ñ autẽ ubi sequens: ibi statim ⁊ p̃cedens. Postim
namq dicere. neceẽ est celũ uolui. quia uoluit᷑. s ñ simit
ẽ uerũ iccuco te loqui. quia neceẽ. ẽ. ut loquaris. Ita stnts
necessitas currit ꝑ omĩa tẽpora hoc mͦ. Quicqͥd fuit. i¬
cesse.ẽ. fuisse. quicquid ẽ. neceẽ ẽ eẽ. ⁊ neceẽ ẽ. futurũ fus

Expanded text:
quens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est, cum quens, quam res facit. Praecedens et efficiens necessitas est, cum dicitur coelum volvi; quia necesse est, ut volvatur. Sequens vero, et quae nihil efficit, sed fit, est cum dico te ex necessitate loqui, quia loqueris. Cum enim hoc dico, significo nihil facere posse, ut, dum loqueris non loquaris, non quod alius te cogat ad loquendum. Nam violentia naturalis conditionis cogit coelum volvi; te vero nulla necessitas facit loqui. Sed ubicunque est praecedens necessitas, est et sequens; non autem ubi sequens, ibi statim et praecedens. Possumus namque dicere, necesse est coelum volvi, quia volvitur: sed non similiter est verum, idcirco te loqui, quia necesse est ut loquaris. Ista sequens necessitas currit per omnia tempora, hoc modo: Quidquid fuit, necesse est fuisse. Quidquid est necesse est esse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhumanã solueret. qd̾ illa debebat. ⁊ ꝑ diumã poss q̾d
erpeisiebat. Deniq unrgo que ꝑfidẽ iuda facta est.
ut de ila poss assumi. nequaquã credidit illũ ioritu¬
rũ insi quia tiellet. quẽadmodũ ꝑ ꝓpħam qui de illo dĩ
oblatus ẽ. quia ipse uoluit didicerat. Quappt̃ qm̃ uera
fuit fides eiꝰ. neceẽ erat ita futur̃ eẽ. sicit credidit. Qd̾ si te
iterũ ꝑturbat quia dico neceẽ erat. mem̃to quia ueritaᷤ
fidei nirginis ñ fuit causa. ut ille sponte moreret᷑. ħ qͥa
hoc siturũ erat uera fuit fides. Quã obrẽ. si dr ueceẽ erat
ut uoluntate sola moreret᷑. quia uera fuit fides sine ꝓphe¬
tia que de hoc p̃cesserant: ñ est aliud quã si dicas necesse
fuisse ita futurũ eẽ. qm̃ sic futurũ erat. huiꝰmodi aũ ne¬
cessitas ñ cogit rẽ eẽ: s eẽ rei facit necessitatẽ ẽẽ. Est nãꝙꝑ
necessitas p̃cedens que causa ẽ. ut sit res. ⁊ ẽ. necessitas se¬

Expanded text:
humanam solveret, quod illa debebat; et per divinam posset, quod expediebat. Denique Virgo, quae per fidem munda facta est, ut de illa posset assumi, nequaquam credidit illum esse moriturum, nisi quia vellet: quemadmodum per prophetam, qui de illo dixit: Oblatus est, quia ipse voluit , didicerat. Quapropter quoniam vera fuit fides ejus, necesse erat ita futurum esse, sicut credidit. Quod si te iterum perturbat, quia dico, necesse erat: memento quia veritas fidei Virginis non fuit causa, ut ille sponte moreretur: sed quia hoc futurum erat, vera fuit fides. Quamobrem si dicitur, necesse erat ut voluntate sola moreretur; quia vera fuit fides, sive prophetia, quae de hoc praecesserant; non est aliud, quam si dicas necesse fuisse ita futurum esse, quoniam sic futurum erat: hujusmodi autem necessitas non cogit rem esse; sed esse rei facit necessitatem esse. Est namque necessitas praecedens, quae causa est ut sit res: et est necessitas se
Abbreviated transcription (Latin):
miseriaꝵ. ut eis climittat᷑ quod ꝓ peccatis debent. et
aetur quo ꝓpt᷑ peccata carent: s. Nichil rationabiliꝰ.
nichil ddultiꝰ nichil desiderabiliꝰ. mundus audire potest.
sgo quidẽ tantã fidutiã ex hoc concipio. ut iam dicere
ñ posim quanto gaucdio exultet cor meũ. Uidet᷑ enin
in qd̾ millũ homiẽ reiciat ds̃ a se sub hoc nomine ac¬
cedentẽ. a. Ita ẽ si accedit: sic̃ oportet. Quẽ admodũ aut̃
sit ad tante grẽ participationẽ accedendũ.⁊ quom̃ sub
illa uiuendũ. nos ubiq sacra scͥptura docet: que suꝑ soli

Expanded text:
miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et miseriarum; ut eis dimittatur quod pro peccatis debent, et detur quo propter peccata carent? BOS. Nihil rationabilius, nihil dulcius, nihil desiderabilius mundus audire potest. Ego quippe tantam fiduciam ex hoc concipio, ut jam dicere non possim quanto gaudio exsultet cor meum. Videtur enim mihi quod nullum hominem rejiciat Deus ad se sub hoc nomine accedentem. ANS. Ita est, si accedit sicut oportet. Quemadmodum autem sit ad tantae gratiae participationem accedendum, et quomodo sub illa viven
Abbreviated transcription (Latin):
A ditanta ⁊ tanta debita merces nec alĩ nec illi reddĩ
inuanũ filiꝰ tantã rẽ fecisse uidebit᷑.s. hoc nefas ẽ. eti¬
mnare .a. Neceẽ est gͦ ut alicui alii reddat᷑ quia sli ñ ponit
Sͥ neuitabilit᷑ sequit᷑ a. Si uoluerit fuliꝰ qd̾ fibi debet᷑ ai
are pot̾re ne pat̾ uire illũ ꝓhib̾e. aut ili cuidat nega¬
ne .s. I nimo ⁊ tustũ ⁊ necessariũ intelligo. ut cui uolunt
dare filius a patre reddat᷑. quia ⁊ fiłio qd̾ fuũ est date li¬
cet ⁊ pat᷑ quod debet ñ nisi alii redd̃e potest.a. Qiuib
conniementiꝰ fructũ ⁊ ret̾butionẽ sue mortis attbuet
nut. hominẽ fecit se. ⁊ quib ut diximꝰ moriendo erem¬
plũ morienchi ꝓpter insticiã dedit: frustra qͥppe iuntado
facet hedes debiti quo ipse ñ eget. ⁊ exundantie fue
olenitudinis. quã parentes ⁊ fres suos quosaspicte tds
itantis debitis obligatos egestate tabescere. in ꝓfundo

Expanded text:
ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; ANS. Si tanta et tam debita merces, nec illi, nec alii redditur; in vanum Filius 96 tantam rem fecisse videbitur. BOS. Hoc nefas est aestimare. ANS. Necesse est ergo ut alicui alii reddatur; quia illi non potest. BOS. Inevitabiliter sequitur. ANS. Si voluerit Filius, quod sibi debetur alii dare; poteritne Pater jure illum prohibere; aut alii cui dabit negare? BOS. Imo et justum et necessarium intelligo, ut cui voluerit dare Filius a Patre reddatur: quia et Filio quod suum est dare liet Pater quod debet non nisi alii reddere potest. ANS. Quibus convenientius fructum et retributionem suae mortis attribuecuit hominem se fecit, et quibus ut diximus moriendo exemplum moriendi propter justitiam dedit: frustra quippe imitatofaciet haeredes debiti, quo ipse non eget, et exundantiae suae plenitudinis, quam parentes suos et fratres, quos aspicit tot et tantis debitis obligatos egestate tabescere in profundo
Abbreviated transcription (Latin):
qmauita inde iatione sequat᷑ humana saluatio .s. adbe
teudit cormeũ. Ham quãitis hoc mn iudear intelligi
ipsam tam̃ tationis coutextionẽ ate nolo fieri. a. Quan
aiuisit qd̵ filiꝰ sponte dedit. ñ est opus expoñe . B. Sufiant
patet .a. E um aũ qiti tantũ douũ sponte dat deo siue
retbitione ẽẽ deb̾e ũ diuidicabis. ẜ. Immo necẽt et
deo ut pat̃ filio retͥbuat. Alioqͥn aut innistus uident᷑¬
et si nouet. aut impotens si ñ poss. que adõ aliena suit
a s ui ret̾buit alicui. aut dat qđ̾ ile ñ habet aut dut¬
tit ꝗd̾ ab illo potest exigi Prius aũ quã tantã rẽ filius
faceret.: onña que pat̾serant sua erant. nec unquã de¬
bint qd̾ ali dimita possit. Quid gͦ retͥbuet᷑ nullitis tei
egenti ⁊ cui ñ est qͦd dari aut dimiti possit:s. Ex ina
parte uideo retͥbuendi necessitatẽ: ⁊ exalt̾a imposibut¬
tatẽ. quia ⁊ neceẽ ẽ dm̃ redð̾e quod debet. ⁊ ñ est qd̾ reddat

Expanded text:
quanta inde ratione sequatur humana salvatio. BOS. Ad hoc tendit cor meum. Nam quamvis hoc mihi videar intelligere, ipsam tamen rationis contextionem a te volo fieri. ANS. Quantum autem sit quod Filius sponte dedit, non est opus exponere. BOS. Sufficienter patet. ANS. Eum autem, qui tantum donum sponte dat Deo sine retributione debere esse non judicabis. BOS. Imo necesse esse video ut Pater Filio retribuat: alioquin aut injustus esse videtur, si nollet, aut impotens, si non posset, quae aliena sunt a Deo. ANS. Qui retribuit alicui, aut dat, quod ille non habet: aut dimittit, quod ab illo potest exigi. Prius autem quam tantam rem Filius faceret, omnia quae Patris erant, sua erant, nec unquam debuit quod illi dimitti possit. Quid ergo retribuetur nullius rei egenti, et cui non est, quod dari aut dimitti possit? BOS. Ex una parte video retribuendi necessitatem, et ex altera impossibilitatem: quia et necesse est Deum reddere quod debet, et non est cui reddat.