comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mat. Quam obrem quo non omnia nouimus quȩde
nobis bene agit ordo diuinus. insola bona uolum ate
secun dum rem agimus. Inc&eris autem secundum
legem agimur. cum lex ipsa in commutabi lid pul
in ex celsis dõ. & interra pax hominibus bonae uo¬
luntatis

Expanded text:
mat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de mat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit ordo diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneatin excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
quies a molestiis corpora libus & bonos lucr&ur. & cor¬
rum pant malos. Omnia hȩc diuina prouidentia pro
merits moderatur animarum. Sed tamen non sibieli¬
gunt boni minifcerium tribuldtionis. Nec mali amant
pacem. Quare ipsi quoq: perquos idagitur quod
ignorant: non iuftiuae quȩrefertur addm̃. sed mali¬
uolentide sude mercedem accipiunt. Quem ad modũ
nec nobis imputatur. quod ipsis prodesse uolentibus
noc& ur alicui. sed bono animo beniuolentiae praemi¬
um tribuitur. Ita &iam c&era creatura promeri¬
tis animarum rationalium. uel sentitur. uellat&.
uel molestat. uel commoda est. Summo enim dõ
cunctabene administrante quȩ fecit: nihil inordina¬
tum uniuerso. Nihilq: iniuftum est: siue scientibus.
siuenescientibus nobis. sed in parte offenditur ani¬
ma peccatrix . I amen quia promeritis ibiese. ubi
esse talem dec& & ea patitur quȩ talem pati aequum
est uniuersum dĩregnum . nulla sua foeditate defor¬

Expanded text:
quies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corquies a molestiis saecularibus et bonos lucretur et corrumpat malos, omnia haec diuina prouidentia pro meritis moderatur animarum. sed tamen non sibi eligunt boni ministerium tribulationis nec mali amant pacem. quare ipsi quoque per quos id agitur quod ignorant, non iustitiae, quae refertur ad deum, sed maliuolentiae suae mercedem accipiunt. quemadmodum nec bonis imputatur, quod ipsis prodesse uolentibus nocetur alicui, sed bono animo beniuolentiae praesmium tribuitur: ita etiam cetera creatura pro meritis animarum rationalium uel sentitur uel latet uel molesta uel commoda est. summo enim deo cuncta bene administrante, quae fecit, nihil inordinatum in uniuerso nihilque iniustum est siue scientibus siue nescientibus nobis. sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen, quia pro meritis ibi est ubi esse talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate defor
Abbreviated transcription (Latin):
timare quȩsint peccata uenialia. Et quis quis nouit
quid sit bonitas đi. potest ex iftimare quibus peccatis certa
poena debextur & hic & infuturo saeculo. Quibus bene
tractatis. probabiliter iudicari potest. qui non sint co¬
gendi adpaenitentiam luctuosam. & la mentabilem.
quam uis peccata fateantur. & quibus nulla omninosalus
sperandasit. Nisi sacrificium obrulerit dõ. sp̃m contribu¬
latum
perpaenitentiam.
DEPROUID EN TIA
ie ri potest. ut permalum hominem diuina pro¬
uidentia & puniat & opitul&ur. N Am iudȩorum im¬
pi&as & iudam supplantauit. & gentibus saluti fuit
tem fieri potest ut diuina prouidentia perhominem bo¬
num & damn&. &iuu&. Sicut ait apostolus. Aliis
sumus odor uitae inuitam. Aliis autem odormortis
inmDortem. Ged cum omnis tribulatio aut poena
impiorum sit. Aut exercitatio iustorum. quia eadem
tribula & paleam concidit. & frumenta apaleis & urt
Vnde tribulato nomen accepit. Rursus cum pax &

Expanded text:
timare quae sint peccata venialia: et quisquis novit timare quae sint peccata venialia: et quisquis novit quid sit bonitas Dei, potest existimare quibus ppoena debeatur et hic et in futuro saeculo. Quibus bene tractatis, probabiliter judicari potest, qui non sint cogendi ad poenitentiam luctuosam et lamentabilem, quamvis peccata fateantur; et quibus nulla omnino speranda sit salus, nisi sacrificium obtulerint Deo spiritum contribulatum per poenitentiam. XXVII. De providentia. Fieri potest ut per malum hominem divina prouidentia et puniat et opituletur. nam Iudaeorum impietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribulatio aut poena impiorum sit aut exercitatio iustorum — quia eadem tribula et paleam concidit et frumenta a paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit — rursum cum pax et
Abbreviated transcription (Latin):
rit uoluntate. Eft igitur & peccatum . & rectefactum
in libero uoluntatis arbitrio.
Dapientia dĩ hominem adexemplum quorecte uiue¬
remus suscepit. Pertin& autem adui¬
tam rec¬
cam ea quȩ non sunt m&uenda. non
ere. Mors autem m& uen da non est. Opor tuit
ergo idipsum illius hominis quem di sapientia sus¬
cepit: morte monstrari. Sunt autem homines qui
quam uis mortem ipsam nontimeant. genus tamen
Aliquiꝰd mortis horrescunt. Nihilhominus autem
bono & recte uiuenti homini m&uendumẽ. ONihil¬
ominus igitur hoc quoq illius hominis cruce often¬
dendum fuit. Nihilenim erat inter omnia genera
mortis. illo genere ex ecrabilius & formidolosius
DEDIFFERINTIA PECCATORUM
lia sunt peccata infirmitatis. Alia imperitiae: Alia
Imalitiae. Infirmitas & inperitia. contraria sunt
uirtuti & sapientiae. CDalitia contraria est bonitati
Quis quis igitur nouit quid sit sapientia đi. pot est exis¬

Expanded text:
rit uoluntate. Est igitur et peccatum et recte factum rit uoluntate. Est igitur et peccatum et recte factum in libero uoluntatis arbitrio.Sapientia Dei hominem ad exemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oportuit ergo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius. XXVI. De differentia peccatorum. lia sunt peccata infirmitatis, alia imperitiae, alia malitiae. Infirmitas convirtuti et sapientiae; malitia est contraria bonitati. Quisquis igitur novit quid sit sapientia Dei, potest exis
Abbreviated transcription (Latin):
prouidentiae non pertineat. Omne autem quod eft
in quantum ẽ bonum est. Sum me enim eftillud bo¬
num: cuius participationes unt bona c&era. Etomne
quod mutabile est. non perseipsum. sed inmutabilis¬
bom participatione inquantum est bonum est. Porro
illud bonum cuius participationesunt bona c&era
quantum cumq: sunt. non peraliud sed perse ipsum
bonum est. Quam diuinam &iam prouidentiam uoca¬
mus. Nihiligitur casufit inmundo. Hoc constrcuto
consequens uid&ur. ut quicquid inmundogeritur
partim diuinitus geratur. partimnra uoluntate.
Ds enim quouis homine optimo & iuftissimo longe atque
in com parabiliter melior &iustior. Iustus autem regens
& gubernans uniuersa nullam poenam cui quam sinit
inmeritodari. infliginullum praemium inmertto.
Meritum autem poenae peccatum . & meritum prȩmii
rectefactum est. Nec peccatum aut recte factum in
putari cuiquam iustepotest. quinihil propria fece¬

Expanded text:
providentiae non pertineat. Omne autem quod est, providentiae non pertineat. Omne autem quod est, in quantum est, bonum est. Summe enim est illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera. Et omne quod mutabile est, non per se ipsum, sed boni immutabilis participatione, in quantum est, bonum est. Porro illud bonum, cujus participatione sunt bona caetera quaecumque sunt, non per aliud, sed per se ipsum bonum est, quam divinam etiam providentiam vocamus. Nihil igitur casu fit in mundo. Hoc constituto, consequens videtur ut quidquid in mundo geritur, partim divinitus geratur, partim nostra voluntate. us enim quovis homine optimo et justissimo longe atque imcomparabiliter melior et justior est. Justus autem regens et gubernans universa, nullam poenam cuiquam sinit immerito infligi, nullum praemium immerito dari. Meritum autem poenae, peccatum; et meritum praemii, recte factputari cuiquam iuste potest qui nihil propria fece
Abbreviated transcription (Latin):
tas. pulchritudo. bonitas. sapientia. Nullo modo
recipiunt aut corruptionem: Aut utita dicam tem¬
poralitatem. Aut turpitudinem. Aut malitiam
Ergo &iam illa quȩ participatione similia sunt reci¬
piunt dissimilitu dinem Ntipsa similitudo. nul¬
lomodo exaliqua parte potest esse dissimilis. Unde
fit. ut cum similrtu do patris filius dicitur. quia
uel dosimilia Ipsa est enim species prima quȩ sunt
ut ita dicam. speciata & foriata. qua formata sunt
omnia ex nulla parte patri poteft esse dissimiles
Idem igitur quod pater. itautiste filius sit. illepater.
substantia. N Amsinon una recipit dissimilitudone
similttudo. Quod fieriposse omnis uerissima negat
rATIO UTRUMET PECCATUM. ETRECTEFACTUN
INLIBERO SIT UOLUNTATIS ARBITRIO
ic quid casufit. temere fit. Quicquid temere: non
fit prouidentia. Siergo casu aliqua fiunt inmun
tur. Est aliqua natura atq substantia. quȩ adopus

Expanded text:
tas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo tas, pulchritudo, bonitas, sapientia, nullo modo recipiunt aut corruptionem, aut, ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo Patris Filius dicitur, quia r se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, substantia. Nam si non una est, recipit similitudinem similitudo; quod fieri posse omnis verissima negat ratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quidquid casu fit, temere fit: quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundtur, est ergo aliqua natura atque substantia quae ad opus
Abbreviated transcription (Latin):
mne castum: castitatecastum est. Et omne a &ernũ
Etomne bonum. bonitate. Ergo & omnesapiens. sapi¬
entia: & omne simile. similitudine. Sed duobus mo¬
dis castum caftrtate dicitur. uelquod eam gignat
ut ea sitcastum cafutate quamgignit & cui principi¬
ium atq: causa est utsit. Aliter autem cum participa¬
tione cafcitatis. quidq: castum est quod potest Aliquan¬
nefit Non autem ita a&ernus ds̃. sed quod ipsius a&er¬
nitatis est auctor: Hoc& depulchrttudine & boniea¬
te lic& intellegi. Quam obrem cum sapiens ds̃ dicitar
& ea sapientia sapiens dicitur. sinequa eum uel fuisse
aliquando. uel esse posse. nefas est credere. Non par¬
ticipatione sapientidesapiens dicitur. sicuti anima
quȩ & esse & non esse sapiens potest: sed quod eam ipse
genuerit quia sapiens dicitur sapientiam. Item illa
ut possint. nec casta esse. Nec a&erna. necpulchra
nec bona. necsapientia. Etipsa castitatis a &erni¬

Expanded text:
mne castum castitate castum est, et omne aeternum et omne bonum bonitate. Ergo et omne sapiens sapientia, et omne simile similitudine. Sed duobus modis castum castitate dicitur: vel quod eam gignat, ut ea sit castum castitate quam gignit, et cui principium atque causa est ut sit; aliter autem cum participatione castitatis quidque castum est, quod potest aliquanernitatis participatione fit. Non autem ita aeternus Deus, sed quod ipsius aeternitatis est auctor. Hoc et de pulchritudine et de bonitate licet intelligi. Quamobrem cum sapiens Deus dicitur, et ea sapientia sapiens dicitur, sine qua eum vel fuisse, aliquando, vel esse posse nefas est credere, non participatione sapientiae sapiens dicitur, sicuti anima, quae et esse et non esse sapiens potest: sed quod ipse eam genuerit, qua sapiens dicitur, sapientiam. Item illa unt, ut dictum est, ut possint nec casta esse, nec aeterna, nec pulchra, nec bona, nec sapientia: at ipsa castitas, aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo mer& ric&ur. telum dĩ appellauerunt Sic &
manum dĩ uim qua operatur. Etpedes dĩ. uim inqua
omnia conftituenda & gubernanda pertendit. ETAu¬
res dĩ uel oculos dĩ uim qua omnia percipit atq intellegit
& faciem dĩ uim quase manifestat atq: dinoscitur: & c&era
inhunc modum.
Propter ea scilic&. quia nos ad quos sermo
fit & manibus solemus operan. & pedibus incedere quo
fert animus peruenire . & auribus atq oculis. c&erisq: sensibus
corporis. corporalia percipere. & facie in notes cere. & si
quid aliud adhant tamquam regulam pertin&. H ocmo¬
do dicitur. quo mutare coeptum aliquod & inali ud trans¬
ferre. non ferre solemus nisi paenitendo. quam quam diui¬
na prouidentia. serena mente intuentibus appareat canc¬
tacertis simo ordine amminis trari: Accommodatis si me
tamen. adhumilem humanam intellegentiam. ea quȩ in¬
cipiunt esse neq perseuerant. Quantum perseuera¬

Expanded text:
quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et quodam modo meretricetur, zelum dei appellauerunt. sic et manum dei uim, qua operatur, et pedes dei uim, qua omnia custodienda et gubernanda pertendit, et aures dei uel oculos dei uim, qua omnia percipit atque intellegit, et faciem dei uim, qua se manifestat atque dinoscitur, et cetera in hunc modum, propterea scilicet, quia nos, ad quos sermo dei fit, et manibus solemus operari et pedibus incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere, et si quid aliud ad hanc tamquam regulam pertinet. hoc modo igitur, quoniam mutare coeptum aliquod et in aliud transferre non fere solemus nisi paenitendo, quamquam diuina prouidentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare, accommodatissime tamen ad humilem humanam intellegentiam ea quae incipiant esse neque perseuerant, quantum perseuera
Abbreviated transcription (Latin):
perlocalia spacia porrectum est : Aliquid tale credatur esse
substantiadi Namres quȩ in parte minor est quaminto¬
to. nec dignitati animȩ conuenit. Quan tominus maies
iuinȩscripturae . a terreno & huma nosen su addiuinum
& cȩlestem nos erigentes. usq: ad ea uerba descenderunt
quibus interse stultis simorum &iam utitur consu&udo.
itaq &iam earum affectionum nomina. quas animus
noster patitur. Quas longissime adõ esse seiunctas iam
qui melius sapit intellegit: N on dubita uerunt illiuiri
perquos locutus est sp̃s sc̃s. Oportunis sime in libris pone¬
re: ut uerbicausa. quõ difficillimum est ut homo aliquidum
dic& sineira: uindictam di qua eomnino sineista perturba¬
tione fit. iram tamen uocandam iudicauerunt. Item
quia coniugii castitatem telando uiri custodire consaeuerunt
illam dĩ prouidentiam perquam p̃cipitur atq: agitur.
neanima corrum patur. & deos alios atq alios sequens

Expanded text:
per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse per localia spatia porrectum est, aliquid tale credatur esse substantia Dei. Nam res quae in parte minor est quam in toto, nec dignitati animae convenit; quanto minus majest . Divinae Scripturae a terreno et humano sensu ad divinum et coelestem nos erigentes, usque ad ea verba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. Itaque earum etiam affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a Deo esse sejunctas jam qui melius sapit intelligit, non dubitaverunt illi viri per quos locutus est Spiritus sanctus, opportunissime in libris ponere. Ut, verbi gratia, quoniam difficillimum est ut homo aliquid ndicet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos atque alios sequens
Abbreviated transcription (Latin):
ueritate formatur. Qui &iam sp̃s dicitur. Non &iam¬
Sed sp̃s hominis : N amita hos discernit apostolus. Nemo
scit quidagatur in homine. nisi sp̃s hominis. Et nemo
scit quod agatur in dõ nisi sp̃s dĩ. Item despuhominis
dicit. Saluum faciat sp̃m uestrum & animam & corpus.
et ifce enim factus est ađo. sicut & c&era creatura. Scrip¬
tum est enim in pro uerbis. hoc modo. Scito quo dñs
corda hominum nouit & qui finxit sp̃m omnibus. ipsescit
omnia. Ergo iste sp̃s adima ginem dĩ. nullo dubitante
factus accipitur in quo est intellegentia ueritatis. Frit
enim uericati nulla interposita creatura. c& era hominis
adsimilitudinem facta uideri uolunt. Quia omnis
quidem imago similis est. N on autem omne quod si¬
mile est &iam imago proprie sed forte abusiue dicipotest
Sed cauendum intalibus. nequid nimis adseuerandum
put& ur. illare sanes a lubriter custodita. ne quo corpus quod lib&

Expanded text:
ueritate formatur; qui etiam spiritus dicitur, non iueritate formatur; qui etiam spiritus dicitur, non ised spiritus hominis. Nam ita hos discernit Apostolus: Nemo scit quid agatur in homine, nisi spiritus hominis; et nemo scit quid agatur in Deo, nisi Spiritus Dei . Item de spiritu hominis dicit: Salvum faciat spiritum vestrum, et animam et corpus . Et iste enim factus est a Deo, sicut et caetera creatura. Scriptum est enim in Proverbiis hoc modo: Scito quoniam Dominus corda hominum novit; et qui finxit spiritum omnibus, ipse scit omnia . Ergo iste spiritus ad imaginem Dei nullo dubitante factus accipitur, in quo est intelligentia veritatis: haeret enim veritati nulla interposita creatura. Caetera hominis ad similitudinem facta videri volunt; quia omnis quidem imago similis est, non autem omne quod simile est, etiam imago proprie, sed forte abusive dici potest. Sed cavendum in talibus ne quid nimis asseverandum putetur, illa re sane salubriter custodita, ne quoniam corpus quodlibet
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quod est principium uisibilium. quam quam non
sua. sed animae prȩsentia uiuere cognoscatur. tamennon
modo quia est. & inquantum eft utiq bonum est: Sed &iã
quiatale est ut ad contem plandum cȩlum sit aptius. ma¬
gis hoc adima ginem & similitudinem dĩ. quam c& era
corpora animalium facta iure uideri potest. : Iamen
quia homo sineuita non recte appellatur. non corpus
solum homo exterior. neq solauita qua einsensu eft
corporis sed utrum simul rectius fortas se intellegatur.
Neq inscite diftinguitur. quod aliud sit ima go & similitu¬
do đĩ. qui &iam filius dicitur : Aliud adimaginem & simi¬
litudinem di. sicut hominem factum accipimus.⁊ S unt &ia
qui non frustra intellegant. duo dicta esse adimaginem
& similitudinem. cum siuna res ess& unum nomen suf¬
ficere potuis se adserunt. Sed adima ginem mentem fac¬
tam uolunt. quȩ nulla interposita substantia. ab ipsa

Expanded text:
tum, quod est/ principium uisibilium, quamquam non tum, quod est/ principium uisibilium, quamquam non sua, sed animae praesentia uiuere cognoscatur, tamen non modo quia est et in quantum est, utique bonum est, sed etiam quia tale est, ut ad contemplandum caelum sit aptius, magis hoc ad imaginem et similitudinem- dei quam cetera corpora animalium facta iure uideri potest. tamen quia homo sine uita non recte appellatur, non corpus solum homo exterior neque sola uita, quae in sensu est corporis, sed utrumque simul rectius fortasse intellegatur. Neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, qui etiam filius dicitur, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut hominem factum accipimus. sunt etiam qui non frustra intellegant duo dicta esse, ad imaginem et similitudinem, cum, si una res esset, unum nomen sufficere potuisse asserunt. sed ad imaginem mentem factam uolunt, quae nulla interposita substantia ab ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. necesse est utsit necesse est ut sapiat. Quare cum
homo possit particeps esse sapientiae : Secundum interio¬
rem hominem. secundum ipsum. ita est adimaginem.
ut nulla natura interposita for m&ur. & ideo nihil
sit đõ coniunctius. & sapit
Qua creatura. nihil est melius
Quod exterior homo
uita illa accipitur. quaꝑ
corpus sentimus. quinq
notissimis sensibus. quos cum pecoribi¬
cum pecoribus habemus com¬
munes. N am & ipsa molestiis sensibilibus qua e persecu¬
tionibus ingeruntur. corrumpipotest: N on in merito
& iste homo. particeps dicitur similitudinis dĩ. N on so¬
lum quia uiuit quod &iam inbestiis appar&. Sed amplius.
quodadmentem conuertitur seregentem. quaminlus¬
trat sapientia. quod inbefuis non potest ratione caren¬
tibus : Corpus quoq hominis. quia solum interanima¬
lium terrenorum corpora. non pronum inalium pro¬
Etratum est cum sit usibile. & ad intuendum caelum erec¬

Expanded text:
uiuit, necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. quare cum uiuit, necesse est ut sit, non necesse est ut sapiat. quare cum homo possit particeps esse sapientiae secundum interiorem hominem, secundum ipsum ita est ad imaginem, ut nulla natsit Deo conjunctius. Et sapit qua creatura nihil est meliusQuod si exterior homo uita illa accipitur, qua per corpus sentimus quinque notissimis sensibus, quos cum pecoribus habemus communes — nam et ipsa molestiis sensibilibus, quae persecutionibus ingeruntur, corrumpi potest — non immerito et iste homo particeps dicitur similitudinis dei, non solum quia uiuit, quod etiam in bestiis apparet, sed amplius quod ad mentem conuertitur se regentem, quam inlustrat sapientia, quod in bestiis non potest ratione carentibus. corpus quoque hominis quia solum inter animalium terrenorum corpora non pronum in aluum prostratum est, cum sit uisibile et ad intuendum caelum erec
Abbreviated transcription (Latin):
legit qui diligenter adtendit quod dictum est. Et fecit ds̃
omnia bona ualde. N emo enim dubitat quod sit ipse pri¬
mitus bonus. Multis enim modis dicires possunt simi
les đõ Aliae secundum uirtutem & sapientiam factae
quia in ipso est uirtus & sapientia non facta. Aliae in quan¬
tum solum uiuunt. quia ille sum me & prime uiuit. Aide
inquantum sunt. quia ille summe acprimitus est. Et
ideoquae tantum modo sunt nec tamen uiuunt aut sa¬
piunt. non perfectae. sed ex iguae sunt adsimilitudinem
eius. quia & ipsa bona sunt inordine suo cum sit ille super
omnia bonus a quo bona sunt. Omnia uero qua euiuunt
& non sapiunt. paulo amplius participant simi litudinem.
Q uodenim uiuit &iam est. N on autem quic quid eft. &iam
uiuit. Lamporro quaesapiunt. itaillisimi litudini sunt
proxima. ut increaturis nihilsit propin quius. Q uod¬
Quod
enim participat sapientiae. & uiuit & efe Quod autem

Expanded text:
ligit qui diligenter attendit, quod dictum est, Et fecit Deus ligit qui diligenter attendit, quod dictum est, Et fecit Deus omnia valde bona . Nemo enim dubitat quod sit ipse primitus bonus; multis les deo: aliae secundum uirtutem et sapientiam factae, quia in ipso est uirtus et sapientia non facta, aliae in quantum solum uiuunt, quia ille summe et primitus uiuit, aliae in quantum sunt, quia ille summe ac primitus est. et ideo quae tantummodo sunt nec tamen uiuunt aut sapiunt, non perfectae, sed exiguae sunt ad similitudinem eius, quia et ipsa bona sunt in ordine suo, cum sit ille supra omnia bonus, a quo bona sunt. omnia uero, quae uiuun non sapiunt, paulo amplius participant similitudinem. quod enim uiuit, etiam est; non autem quid quid est, etiam uiuit. iam porro quae sapiunt, ita illi similitudini sunt proxima, ut in creaturis nihil sit propinquius. quod enim participat sapientiae, et uiuit et est; quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse est &iam interior. Quomodo ergo est ipse & exte¬
rior. An secundum corpus: ut inueriorsit secundum ani
mam & interior sit resurrectio quaenunc fit: Secundũ
morcem prioris uitae. idest peccati: Et secundum rege¬
nerationem nouae uitae. idest iuftitiae. Quos item du¬
os homines sic appellat. ut unum u&erem quemdebe¬
mus exuere. alterum nouum. & eum induendum com¬
memor&. Quorum rursus illum appellaet imaginẽ
terreni hominis. quia secundum peccatum primiho¬
minis geritur. qui est adam. Alterum imaginem cae¬
leftis hominis quia secundum iuftrtiam secundi hominis
geritur. qui est iħsxp̃s: Exterior autem homo qui nunc cor¬
rum pitur. futura resurrectione innouatur. cum istam
mortem persoluerit
quam naturae deb& legeilla
quae in paradiso per
praeceptum dataest: Quo¬
modo autemnon sit in¬
congruum quod dicitur
&iamcorpus factum ad si¬
militudinem dĩ facile intel¬

Expanded text:
et ipse est etiam interior. quomodo ergo est ipse exteet ipse est etiam interior. quomodo ergo est ipse exterior? an secunmam; et interior sit resurrectio et renovatio, quae nunc fit secundum mortem prioris vitae, id est peccati, et secundum regenerationem novae vitae, id est justitiae, quos idem duos homines sic appellat, ut unum veterem quem debemus exuere, alterum novum et eum induendum commemoret: quorum rursus illum appellat imaginem terreni hominis, quia secundum peccatum primi hominis geritur, qui est Adam; alterum imaginem coelestis hominis, quia secundum justitiam secundi hominis geritur, qui est Christus: exterior autem homo qui nunc corrumpitur futura resurrectione renovatur, cum istam mortem persolverit quam naturae debet, lege illa quae in paradiso per praeceptum data est. Quomodo autem non sit incongruum quod dicitur etiam corpus factum ad similitudinem Dei, facile intel
Abbreviated transcription (Latin):
s quem genuit. quõ meliorem segenerare non potuit.
luit & non potuit. infirmus efe. Si potuit & noluit in¬
uidus. Ex quo conficitur. aequalem genuis se filium
DENOMINEFACTO ADIMAGINẼ ET SIMILITUDINẼ DĨ
um exteriorem & interiorem hominem diuina scriptura
commemor&. & intantum eos discernat. ut apostolo
dictum sit. Et si exterior homo nofter corrum pitur.
sed interior renouatur dedieindiem: Queri potest. Utrum
unus horum. factus sit adimaginem & similitudinem dĩ
N amillud quȩrere stultum est: siunus quis horum. Quis
enim debuit eum potius qui renouatur. quameum quicor¬
rumpitur dicere. Utrum autem ambo magna que sto eft¬
Namsi exteri or homo estadam. & interior xp̃s. Bene ambo
intelleguntur. Sed cum adã sicut adõ factus eftbonus non
manserit. & diligendo camalia carnalis effectus sit. non ab¬
sorde uideri potest. hoc ipsum ei fuisse carere imaginem di
& similitudinem amittere. A perhoc ipse renouatur.

Expanded text:
 quem genuit, quoniam meliorem se generare non potuit luit, et non potuit, infirmus est: si potuit, et non voluit, invidus est. Ex quo conficitur aequalem genuisse Filium. De homine facto ad imaginem et similitudinem Dum exteriorem et interiorem hominem diuina scriptura commemoret et tantum eos discernat, ut ab apostolo dictum sit: etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem: quaeri potest, utrum unus horum factus sit ad imaginem et similitudinem dei. nam illud quaerere stultum est: si unus, quis horum? quis enim dubitat eum potius qui renouatur quam eum qui corrumpitur dicere? utrum autem ambo, magna quaestio enam si exterior homo est Adam et interior Christus, bene ambo intelleguntur. sed cum Adam, sicut a deo factus est, bonus non manserit et diligendo carnalia carnalis effectus sit, non absurde uideri potest hoc ipsum ei fuisse carere imagine dei et similitudinem amittere. ac per hoc ipse renouatur
Abbreviated transcription (Latin):
uia ueteris testam̃ti custodia timorẽ habebat. non potuit aꝑtius
significari noui testati donũ eẽ caritatẽ. quã hoc loco ubi aposto¬
lusdic̃. inuicẽ onera urã portate et sic adimplebitis legem xp̃i
H anc enĩ legem xp̃i dicere intellegit᷑ qua ipse dñs prȩcepit . ut nos
inuicẽ diligamus. tantũ in eam sententiã precepti pondus constitu¬
ens ut dicer& In hoc cognoscit᷑ quõ discipuli mei estis. siuos inuicẽ
diligatis. Huius aũ dilectionis officiũ ẽ : inuicẽ onera ur̃a portare
Sed hoc officiũ ñ est sempiternũ. ꝑduc& sane ad beatitudinẽ sempit̃

Expanded text:
uia ueteris testamenti custodia timorem habebat, non potuit apertius significari noui testamenti donum esse caritatem quam hoc loco, ubi apostolus dicit: inuicem onera uestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. hanc enim legem Christi dicere iinvicem diligamus, tantum in ea sententia praecepti pondus constituens, ut diceret: In hoc cognoscetur quoniam discipuli mei estis, si vos invicem diligatis . Hujus autem dilectionis officium est, invicem onera nostra portare. Sed hoc officium non est sempiternum: perducet sane ad beatitudinem sempit
Abbreviated transcription (Latin):
delectatione : uoluntatibonȩ hominis resistebat sicuti nunc Uer¬
bigratia. siquis quã existat quẽ nũ quã uenatio delectauit. omni
modo liber ẽ. utrũ uenari uelit añ nolit. nec eũ cruciat quisquis
hoc ꝓhibet. At susta libertate male usus. uenatus fuerit contra
ꝓhibentis imperiũ. paulatim subrepens delectatio mortificat
animã ut sise abstinere uelit : sine molestia et angore ñ possit.
cũ id ante tota sanitate ñ ageret. Ergo aculeus mortis peccatũ ẽ
quia peccato facta ẽ delectatio: quȩ iam possit resistere uoluntati.
&cũ dolore cohiberi Quã delectationẽ quia indefectu ẽ animȩ
deterioris effectae . iure mortẽ uocamus. Uirtus aũ peccati lex ẽ.
quia multo sceleratius & flagitiosius quȩ lex ꝓhibet cõmittunt᷑
quã sinulla lege ꝓhiberentur : Tunc itaq absorpta erit mors
in uictoria. cũ ꝑscĩficationẽ in omni hominis parte ꝑfecta: delec¬

Expanded text:
delectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerdelectationis bonae uoluntati hominis resistebat, sicuti nunc. uerbi gratia, si quisquam exsistat, quem numquam uenatio delectauit, omni modo liber est, utrum uenari uelit an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet; at si ista libertate male usus uenatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat! animam, ut, si se abstinere uelit, sine mcum id ante tota sanitate non ageret. Ergo aculeus mortis peccatum est, quia peccato facta est delectatio, quae jam possit resistere voluntati et cum dolore cohiberi. Quam delectationem quia in defectu est animae deterioris effectae, jure mortem vocat vocamus. Virtus autem peccati lex est, quia multo sceleratius et flagitiosius quae lex prohibet committuntur, quam si nulla lege prohiberentur. Tunc itaque absorpta erit mors in victoria, cum per sanctificationem in omni hominis parte, perfecta delec
Abbreviated transcription (Latin):
bsorpta ẽ mors inuictoria ubi ẽ mors contentio tua ubi ẽ mors
aculeus tuus. aculeus aũ mortis peccatũ. uirtus aũ peccati lex
Mortem significari arbitror hoc loco: carnalem consu&udinem
s& et repugnass&. Ipsius contentio etiã illo loco describitur.
ergo ꝑscĩficationẽ ꝑfectã. ut omnis carnalis appetitus. spũi nr̃o in¬
luminato et uiuificato id ẽ bonae uoluntati: subiciatur. Et sicut
nunc uidemus multis puerilib: delectationib: noscarere : quae nos
pueros sidenegarentur : a cerrime cruciabant. Ita credendũ est
de omni carnali delectione futurũ eẽ cum ꝑfecta scĩtas totũ hominẽ
reparauerit : Nunc aũ quã diu ẽ in nobis qđ resistat bonȩ uoluntati
auxilio dĩ ꝑbonos homines & bonos angelos indigemus. ut donec
sanetur uulnꝰ nr̃m. non ita molestetur. ut ꝑimat etiã bonã uolun¬
tatem. Hanc aũ mortẽ peccato meruimꝰ. qđ peccatũ erat ante¬
omnimodo in libero arbitrio. cũ in paradiso nullus dolor denegata

Expanded text:
ctoriam. Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum, virtus vero peccati lex . Morte significari arbitror hoc loco carnalem consuetudinem, set et repugnasset. Ipsius contentio etiam illo loco describitur: ergo per sanctificationem perfectam, ut omnis carnalis appetitus spiluminato et uiuificato, id est uoluntati, subiciatur. et sicut nunc uidemus multis puerilibus delectationibus nos carere, quae nos pueros, si denegarentur, acerrime cruciabant: ita credendum est de omni carnali delectatione futurum esse, cum perfecta sanctitas totum hominem reparauerit. nunc autem, quamdiu est in nobis quod resistat bonae uoluntati, auxilio\' dei per bonos homines et bonos angelos indigemus, ut, donec sanetur uulnus nostrum, non ita molestetur, ut perimat etiam bonam uoluntatem. hanc autem mortem peccato meruimus. quod peccatum erat omnino in libero arbitrio, cum in\' paradiso nullus dolor denegatae
Abbreviated transcription (Latin):
Sienim secundum carnem uixeritis moriemini. Siautem spũ
facta carnis mortifica ueritis uiu&is. Quaesint autem facta
carnis quae o peribus spiritalibus mortificanda sint. alio
loco demonstrat dicens. Manifesta autem sunt opera carnis
ficia inimicitiae contentiones aemulationes animositates. dis¬
sensiones hereses inuidiae ebri&ates comesationes. & his similia.
quae prȩdico uobis sicut praedixi. quõ qui talia agunt regnũ
dĩ non possidebunt. Etad corinthios. Nolite errare. Neque
fornicatores neq idolis seruientes neq adulteri neq molles.
Neq masculorum concubitores. neq fures neq auari neq ebri

Expanded text:
Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Quae sint autem facta carnis, quae operibus spiritualibus mortificanda sunt, alio loco demonstrat, dicens: Manifesta autem sunt opera carnis, ficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comesationes et his similia, quae praedico uobis sicuDei non possidebunt . Et ad Corinthios ait: Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fure
Abbreviated transcription (Latin):
tibus bonis operibus quia non merito ad illam sed gratia per¬
uenit. nec consequentib quia in hac uita esse nonsinitur
Unde manifestum est quod paulus apłus dicit. Arbitram̃
enim iustificari hominem perfidem sine operib: non tamen
ita intellegendum est utaccepta fide siuixerit dicamus
eum iustum. &iam simale uixerit. Ideo exemplo abrahae
& apłs paulus utitur . Quia sine operibus legis quam non acce¬
perat perfidem iustificatus est. Et ia cobus quia fide ipsius
abrahae opera bona consecuta esse demonstrat. Ostendens quẽ¬
ad modum intellegendum sit quod paulus apł̃s praedicauit.
Nam quiputant istam ia cobi apłi sententiam contrariam eẽ
illi pauli apłi sententiae. possunt arbitrari &iam ipsum paulũ
sibi esse contrarium: Quia dicit alio loco. Nonenim auditores
legis iusti sunt apud dm̃. sed factores legis iustificabuntur
Etalio loco. Sed fides quaeperdilectionem operatur . & iterum

Expanded text:
tibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pertibus bonis operibus, quia non merito ad illam, sed gratia pervenit; nec consequentibus, quia in hac vita esse non sinitur. Unde manifestum est, quod Paulus apostolus dicit, Arbitramur enim hominem justificari per fidem sine operibus , non ita intelligendum esse, ut accepta fide, si vixerit, dicamus eum justum, etiamsi male vixerit. Ideo exemplo Abrahae tolus Paulus utitur, quia sine operibus legis, quam non acceperat, per fidem justificatus est; et Jacobus, quia fidem ipsius Abrahae opera bona consecuta esse demonstrat, ostendens quemadmodum intelligendum sit quod Paulus apostolus praedicavit. 2. Nam qui putant istam Jacobi apostoli sententiam contrariam esse illi Pauli apostoli sententiae, possunt arbitrari etiam ipsum Paulum sibi esse contrarium, quia dicit alio loco: Non enim auditores legis justi sunt apud Deum, sed factores legis justificabuntur . Et alio loco: Sed fides quae per dilectionem operatur . Et iterum:
Abbreviated transcription (Latin):
docere iustificari hominem perfidem sine operibus. Utsiquis
crediderit non adeum pertineat bene operari. sedadhoc po
tius utnemo arbitr&ur meritis priorum bonorum operũ
seperuenisse addonum iuftificationis quaeest infide Hloc
enim se gentibus in xp̃m credentib uidaei praeferre cupi¬
ebant quod dicebant semeritis bonorum operum quae
inlege sunt peruenisse ad euangelicam gratiam. Ideoꝙ
scandali Zabantur multi qui exeis crediderant. quod in cir¬
cum cisis gentib xp̃i gratia trader&ur. Unde apłus pau¬
lus dicit. Posse hominem sine operibus sed p̃cedentibus ius¬
tificari perfidem. Nam iustificatus perfidem quomodo po
test nisi iuste operari: quamuis nihil ante iuste operatus ad
fidei iuftificationem peruenerit. nonmerito bonorum operũ
lectionem bene operatur. Quod sicum crediderit mox dehac
uita decesserit. iustificatio fidei man& cumillo nec prȩceden¬

Expanded text:
docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis docere justificari hominem per fidem sine operibus, ut si quis creditius, ut nemo arbitretur meritis priorum bonorum operum se pervenisse ad donum justificationis quae est in fide. In hoc se gentibus in Christum credentibus, Judaei praeferre cupiebant, quia dicebant se meritis bonorum operum, quae in lege sunt, pervenisse ad evangelicam gratiam. Ideoque scandalizabantur multi qui ex eis crediderunt, quod incircumcisis gentibus Christi gratia traderetur. Unde apostolus Paulus dicit posse hominem sine operibus, scilicet praecedentibus, justificari per fidem. Nam justificatus per fidem, quomotest nisi juste deinceps operari, quamvis antea nihil operatus juste, ad fidei justificationem pervenerit, non merito bonorum operum,m per dilectionem bene operatur? Quod si cum crediderit, mox de hac vita decesserit, justificatio fidei manet cum illo, nec praeceden
Abbreviated transcription (Latin):
secundum illud. Dabo tibi gentes hereditatẽ tuam Heredi¬
tatem autem tuam nisi forte huius modi quo prius tamquã
dominante tenebamur Post autem cum dicimus. mundus
mihi crucifixus est &ego mundo. possid& nos xp̃s mortuo
illo quinos possidebat: cum ei renuntiamus morimurq illi
is autem scire ohomo in anis quõ fides sine operibus otiosa eꝰ
ne operibus non bene intellectus est ab eis. quisic dictum acce¬
perunt utputarent cumsemel in xp̃m credidis sent. &iam sima¬
le operarentur & facinorose flagitioseq uiuerent. saluos se
esse posse perfidem. Locus iste huius epistolae eundem sensũ
pauli apostoli quomodo sit intellegendus exponit. Ideoꝙ
ne oper&ur. quo abrahae exemplo &iam paulus apłus
usus est. Ut ꝓbar& iustificari honnem ꝑfidem sine operibus
Cumenim bona opera commemorat abrahae quaeeuis fidem co¬
mitata sunt. satis ostendit apłum paulum nonita perabraham

Expanded text:
secundum illud, « Dabo tibi gentes haeredisecundum illud, « Dabo tibi gentes haereditatem tuam , » nisi forte hujus mundi, qua prius tanquam dominante tenebamur. Post autem cumihi crucifixus est et ego mundo , possidet nos Christus, mortuo illo qui nos possiutem scire, o homo inanis, quia fides sine operibus otiosa estnem per fidem sine operibus, non bene intellectus est ab eis qui sic acceperunt dictum, ut putarent, cum semel in Christum credidissent, etiamsi male operarentur, et facinorose flagitioseque viverent, salvos se esse posse per fidem: locus iste hujus Epistolae eumdem sensum Pauli apostoli, quomodo sit intelligendus, exponit . Ideoqne operetur; quoniam Abrahae exemplo etiam Paulus apostolus usus est, ut probaret justificari hominem per fidem sine operibus Legis . Cum enim bona opera commemorat Abrahae, quae ejus fidem comitata sunt, satis ostendit Paulum apostolum non ita per Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
nebamus. cum facie ad faciem cernere coeperimus. Conueni¬
enter enim dicitur moriturum esse quodaufer&ur
Cum autem uenerit quod perfectum est. aufer&ur quod ex
parte est Ita nobis quodam modo moritur pater in enig¬
mate & idem ipse fit hereditas cum facie ad faciem posside¬
tur. Non quia ipse moritur sed inperfecta in eum nr̃a ui¬
sione perimitur : &tamen nisi illa prior nos nutrir& ad
aliam plenissimam & euidentissimam non efficeremur ido
ficiebat a&ate & sapientia pius intellectus ammitat. pro¬
pria illa susceptione seruata. quae communis ei cum c&e
ditatem. Nonenim nos coheredes eius esse possumus. Nisi &ip¬
se heres sit. Siautem pi&as non ammittit utprimo exparte
uider& homo dominicus. Deinde extoto quam quam insa pi¬
entia ꝓficere dictus sit corpore suo intellegatur heres. idest
eccła cuius coheredes sumus. quamuis exnobis const&. Quem
admodum filii eius matris dicimur. quamuis ex nobis conft&¬

Expanded text:
nebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Conveninebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod auferetur: Cum autem venerit quod perfectum est, auferetur quod ex parte est . Ita nobis quodam modo moritur Pater in aenigmate, et idem ipse fit haereditas, cum facie ad faciem videtur; non quia ipse moritur, sed imperfecta in eum nostra visio perfecta visione perimitur: et tamen nisi illa prior nos nutriret, ad aliam plenissimam et evidentissimam non efficeremur idonficiebat aetate ac sapientia , pius intellectus admittit, propria illa susceptione servata, quae communis ei cum caet manifestum est. Non enim nos cohaeredes ejus esse possumus, nisi et ipse haeres sit. Si autem pietas hoc non admittit, ut primo ex parte videret homo Dominicus, deinde ex toto quanquam in sapientia proficere dictus sit; in corpore suo intelligatur haeres, id est Ecclesia, cujus cohaeradmodum filii ejus matris dicimur, quamvis ex nobis const
Abbreviated transcription (Latin):
Non ieiunant inquit filii sponsi quam diu cumillis est sponsus
Heredes eius ergo dicimur: qui reliquit nobis pacis ecclesiafticȩ
possessionem. perfidem dispensationis temporalis. quam inhac
uita possidemus. quod testatus est dicens. pacem meam do uo
bis. pacem meam relinquo uobis. Coheredes autem eius
efficimur : cum in fine saeculi absorbebitus mors inuictoriã
Tunc enim similes ei erimus. quo uidebimus eum sicuti eft
Quam hereditatem non eius patris morte ad ipiscimus qui
mori non potest. quandoquidem ipse fit hereditas nr̃a.
Secundum illud quod scriptum est. Dñs pars hereditatis me¬
ae. Sed qũo cum uocati sumus. ad huc paruuli & adspirita¬
lia contem planda minus idonei usq adhumillimas nr̃as
cogitationes se misericordia diuina porrexit. Ut quomo¬
do cumq cernere niteremur. quod noneuidenter atq: per¬
spicue cernebamus. id ipsum moritur quod in enigmate cer¬

Expanded text:
Non jejunant, inquit, filii sponsi, quamdiu cum illis eNon jejunant, inquit, filii sponsi, quamdiu cum illis e. » Haeredes ergo ejus dicimur, quia reliquit nobis pacis ecclesiasticae possessionem, per fidem dispensationis temporalis, quam in hac vita possidemus, quomodo testatus ebis, pacem relinquo vobis . Cohaeredes autem ejus efficiemur, cum in fine saeculi mors absorbebitur in victoriam . Tunc enim similes ei erimus, quando videbimus eum sicuti est . Quam haereditatem non ejus Patris morte adipiscimur, qui mori non potest; quandoquidem ipse fit haereditas nostra, secundum illud quod scriptum est, Dominus pars haereditatis meae : sed quoniam, cum vocati sumus adhuc parvuli, et ad spiritualia contemplanda minus idonei, usque ad humillimas nostras cogitationes se divina miseratio porrexit, ut quomodocumque cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moritur quod in aenigmate cer
Abbreviated transcription (Latin):
syllabam . syllabae dicimus. quam uis altera p̃cedat altera sub¬
sequatur. Indõ autẽ cui conditio temporis uacat. non enim
potest recte uideri ds̃ intempore generasse filiũ perquem
condidit tempora. Consequens est ut nonsolum imago eius¬
sit quia deillo est. & similitudo quia imago est. sed&iã
acqualitas tanta ut nec tem poris. inter uallum impe¬
dimento sit.LXX U.
DEH EREDI TATE DI.
icut apłus adhebreos dicit. testamentum testatoris mor¬
te firmatur. Propterea mortuo pronobis xp̃o . nouum
testamentum firmatum eẽ asserit. cuius simi litudo u&us
testamentum erat. in quo mors testatoris peruictimam p̃¬
figurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus secundum
hereditas morte decessoris firma teneatur. Nec ullo alio mo
do hereditas possit intellegi. Respond&ur. Ipso quidem
mortuo factos nos esse heredes. quo filii &iam eius dicti sumus

Expanded text:
syllabam syllabae dicimus; quamvis altera praecedat, altera subsyllabam syllabae dicimus; quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium, per quem condidit tempora: consequens est ut non solum sit imago ejus, quia de illo est, et similitudo, quia imago ; sed etiam aequalitas tanta, nec temporis quidem intervallum impedimento sit. LXXV. haereditate Dei. 1. Sicut Apostolus ad Hebraeos dicit, Testamentum testatoris morte firmatur ; propterea mortuo pro nobis Christo, Novum Testamentum firmatum esse asserit: cujus similitudo Vetus Testamentum erat, in quo mors testatoris per victimam praefigurabatur. Si ergo quaeratur quomodo simus, secundumredes Dei ; cum etiam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec ullo alio modo possit haereditas intelligi: respondetur, ipso quidem mortuo factos nos esse haeredes, quoniam filii ejus etiam dicti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
Sedubi dicitur non continuo utiq intellegitur. quia esse
aliquando potest. Potest ergo esse aliqua imago in qua
sit &iam aequalitas . Ut in parentib & filiis inuenir&ur
imago & aequalitas & similitudo. si inter uallum tempo¬
ris defuiss&. Nam & deparente expressa est similitudo
filii. ut recte imago dicatur . & potest esse tanta ut rec¬
tae &iam dicatur aequalitas. Nisi quod parens. tempore praȩ
cedit. Ex quo intellegitur. & aequalitatem aliquando non
solum similitudinem habere. sed &iam imaginem. quod in
superiore exemplo manifestum eft. Potest &iam aliquan¬
do esse similitudo & aequalitas. quamuis non sit imago. ut de
ouis paribus diximus. Potest & similitudo &imago quamuis
non sit aequalitas. U tinspeculo ostendimus. Potest & similitudo
ubi & aequalitas & imago sit. sicut defiliis commemoraui mus.
excepto tempore quo p̃cedunt parentes. Sic enim aequalem¬

Expanded text:
Sed ubi dicitur, non continuo, utique intelligitur quia esse Sed ubi dicitur, non continuo, utique intelligitur quia esse aliquando potest: potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago, et aequalitas, et similitudo, si intervallum temporis defuisset. Nam et de parente expressa est similitudo filii, ut recte imago dicatur, et potest esse tanta, ut recte etiam dicatur aequalitas, nisi quod parens tempocedit. Ex quo intelligitur aequalitatem aliquando non solum similitudinem habere, sed etiam imaginem, quod in superiore exemplo manifestatum est. Potest etiam aliquando esse similitudo et aequalitas, quamvis non sit imago, ut de ovis paribus diximus. Potest et similitudo, et imago, quamvis non sit aequalitas, ut in speculo ostendimus. Potest et similitudo, ubi aequalitas, et imago sit, sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo p
Abbreviated transcription (Latin):
IN EPISTOLA PAULI ADCOLOSENSES¬
missione peccatorum. Qui est imago dĩ inuisibilis. Imago
& aequalitas & similitudo distinguenda sunt. Quia ubi ima
litas continuo similitudo. non continuo imago. Ubi simi
litudo non continuo imago. non continuo aequalitas. utin
speculo est imago. quia deillo expressa est. Est &iam necessa
rio similitudo non tamen aequalitas. quia multa desunt ima¬
gini quaeinsunt illi rei dequa expressa est. Ubi aequalitas
continuo similitudo non continuo imago uelut in duob ouis
paribus quia in est aequalitas & similitudo. Quaecumq enim
assunt uni. assunt & alteri. imago tamen non est. quia ne¬
utrum dealtero expressum est. Ubi similitudo non conti¬
nuo imago . non continuo aequalitas. Omne quippe ouum
omni ouo. in quantũ ouum est simile est. Sed ouum per¬
dicis quam uis inquantum ouum est simile est ouo gallinae:
Nec imago tamen eius est. quia non deillo expressum ẽ.
nec aequale quia & breue ẽ. & alterius generis animantiũ.

Expanded text:
in epistula Pauli ad Colosensesmissionem peccatorum, qui est imago dei inuiet aequalitas, et similitudo distinguenda sunt, quia ubi imaglitas, continuo similitudo, non continuo imago. Ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas, ut esovis diversi generis, ut in speculo est imago, quia de illo expressa est. Est enim necerio similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini quae insunt illi rei de qua expressa est. Ubi aequalitas, continuo et similitudo, non continuo imago: velut in duobus ovis paribus quia inest aequalitas, inest similitudo. Quaecunque enim adsunt uni, adsunt et alteri, imago tamen non est, quia neutrum de altero expressum est: ubi similitudo, non continuo imago, non continuo aequalitas. Omne quippe ovum omni ovo, in quantum ovum est, simile est: sed ovum perdicis quamvis, in quantum est ovum, simile sit ovo gallinae, nec imago tamen ejus est, quia non de illo expressum est: nec aequale, quia brevius est, est et alterius generis animantium.