comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo qđ supra dictũ ẽ: qui amat.
sub intellegit᷑ in hoc mundo ipse
itaq ꝑd&x. Qui autẽ odit: ut ique
in hoc mundo. inuitã &ernã custo¬
dit eã. Magnia & mira sententia:¬
suã amar ut pereat: odiũ nepereat:
Si male amaueris. tunc odisti.
Sibene oderis. tunc amasti: peli¬
ces qui odier̃ custodiendo: neꝑ
dant hic amando hic animȩ no¬
mine: uita p̃sens desiguat᷑ uel
&iã uicis uite delectatio qr ꝑden

Expanded text:
Ergo quod supra dictum est, qui amat subintelligitur in hoc mundo, ipse itaque perdet. Qui autem odit utique in hoc mundo, in vita aeterna custodit eam. Magnimam suam ut pereat; odium, nSi male amaveris, tunc odisti, si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant hic amando. Hic animae nomine vita praesens designatur, vel etiam hujus vitae delectatio, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ciones t̃rae . Iacob autẽ. Et bene¬
dicentur inte: & insemine tuo
cuncte trib: t̃rae. quod apłs ex¬
ponens ait. Non dix̃ in sominib
sed in semini tuo quod ẽ xp̃s. Sem̃
quidẽ abrahe xp̃s est incui no
minis side omnib: trae familiis.
Iudeis indeligx & gentib est
benedictio repromissa. Idẽ sig¬
ificat. dabo uob̾ scã dauid fidelia.
Id est quecumq dauid ꝓmisi
eadẽ uobis fidelis sponsor implebo.
xp̃m scilicex de eius stirpe nasci¬
turũ.

Expanded text:
iones terrae. Jacob autem: Et benedicentur in te et in semine tuo cunctae tribus terrae. Quod Apostolus exponens ait: Non dixit in seminibus, sed in semine tuo, quod est Christus. Semen quidem Abrahae Christus est, in cujus nominis fide omnibus terrae familiis Judaeis videlicet et gentibus est benedictio repromissa, id est, significat, dabo vobis sancta David fidelia, id est, quaecunque David promisi, eadem vobis fidelis sponsor implebo, Christum scilicet de ejus stirpe nasciturum.
Abbreviated transcription (Latin):
fecit hoc : quia ipsi eũ ad emu¬
lationẽ eum ꝓ uocauerunt
in his qui non erant du & ille
eos ꝓuocauit ad emulandũ in
gente quȩ non erat gens

Expanded text:
fecit hoc, quia ipsi eum ad aemulationem provocaverunt in his qui non erant dii, et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃i sp̃r in quo sanitas omnibus
credentib: constat quia in sc̃o
sp̃u qui est donũ dĩ remissio est
omniũ peccatorũ credentibus.
Septenarius quoque numerus
sic diuiditur intria & quattu¬
or. scãm trinitatẽ significat in
trinario numero &omniũ crea¬
turarũ ꝑfectio inquaternario
propter quat tuor elimenta
di & quattuor anni tempora
quȩ omnia exipso & ꝑipsum &
in ipso creata sunt constant &

Expanded text:
ritus sancti, in quo sanitas omnibus credentibus constat, quia in sancto Spiritu, qui est donum Dei, remissio est omnium peccatorum credentibus. Septenarius quoque numerus, si dividitur in tria et quatuor, sanctam Trinitatem significat in trinario numero; et omnium creaturarum perfectionem in quaternario, propter quatuor elementa di, et quatuor anni tempora. Quae omnia ex ipso, et per ipsum, et in ipso creata sunt, constant et
Abbreviated transcription (Latin):
cutus.ẽ. dicens & insemine tuo
benedicent̾ om̃s gentes usꝗ ad
legis latorẽ. morsen uerũ qua¬
dringenti triginta sint: uł quo¬
modo ingenesi ipse habrahe dñs
pollicetꝰ qđ post quad ringentos
annos de t̾ra seruitutis filii ei: exi¬
turi sint. Non eñi parua res est
&amultis q sita nescio anabali.

Expanded text:
 dicens: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes , usque ad legislatorem Moysen: utrum quadringenti triginta sint, vel quomodo in Genesi ipsi Abrahae Dominus polliceatur, quod post quadringentos annos de terra servitutis filii ejus exituri sint. Non enim parva res est, et a multis quaesita, nescio an ab aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
genti &etriginita anni acratione
conplentꝰ extẽpore reꝓmiilio¬
nis usꝗ ad centesimũ annũ abra¬
he quando isaac nasciturus
filius uiginti quinꝗ anni nume¬
rant᷑. postea quinto &atis anno
isaac paruulus ab hismãħ coepit
affligi. Sic ut idẽ apłs in hac ipsa
epistola memorat: Euident̃ ergo
monstrat᷑ scđm sermonẽ dĩ ha
brahã factũ post triginta annos
reꝓmissionis sem̃er: ꝑ secutio¬
nib laborare coepisse Nã si

Expanded text:
enti et triginta anni hac ratione complentur, ex tempore repromissionis usque ad centesimum annum Abrahae, quando Isaac nasciturus filius, viginti quinque anni numerantur, postea quinto aetatis anno Isaac parvulus ab Ismahele coepit affligi, sicut idem apostolus in hac ipsa epistola memorat. Evidenter ergo monstratur, secundum sermonem Dei ad Abraham factum, post triginta annos repromissionis semen ejus persecutoribus laborare coepisse. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
primũ ab adã: usq ad noae. Secđm
adnox: usꝗ ad morsen tertiũ a mo¬
tẽ nr̃i corđ humũ: himbrae fidei &
babtismatis in rigaũ ꝑcelũ qui plu¬
uiã dedit: doctores intellegunt᷑ ꝑ plu
uiã ipsorũ spiritalis doctrina ꝑt̾ra
signat ecclesiã. & ꝑ fructũ scãe uirtu¬
tes intellegunt᷑: Celũ inquid dedit
pluuiã: & t̃ra dedit fructũ suũ potest
aũ & ꝑtres sterelitatis annos & m̃ses
sex: sterilia sub antixp̃o significari
tẽpora quȩ postea largiente dñi gra¬
tia credim: esse fecunda
qui coni

Expanded text:
Primum ab Adam usque ad Noe; secundum a Noe usque ad Moysen; tertium a Motem nostri cordis humum, imbre fidei et baptismatis irrigavit. Per coelum qui pluviam dedit doctores intelliguntur; per pluviam ipsorum spiritualis doctrina; per terram signatur Ecclesia, et per fructum sa Coelum, inquit, dedit pluviam, et terra dedit fructum suum. Potest autem et per tres sterilitatis annos et menses sex, sterilia sub Antichristo significari tempora, quae postea largiente Domini gratia credimus esse foecunda. Qui con
Abbreviated transcription (Latin):
uaruis liniquis. Vnitatẽ lin¬
guarũ quã suꝑbia babrlonis disꝑserat :
humilitas ȩcolesiȩ recolligio Spiri¬
talit̃ autẽ uariȩtas linguarũ. donaua¬
riarũ significat gratiarũ. uerũ ñ in¬
congrue sp̃s sc̃s intelligitur. ideo pri¬
mũ linguarũ donũ dedisso hominib:
quib: humana sapientia forinsecus
& dicie &x docetur : ut ostonder&
quã facile possit sapientes facere ꝑ
sapientiã dĩ que eis interna est.
exanit aũ inbierus al.ẽ ha¬
Bitanges iudei uini Rel.¬

Expanded text:
em linguarum, quam superbia Babylonis disperserat, humilitas Ecclesiae recolligit. Spiritualiter autem varietas linguarum, dona variarum significat gratiarum. Verum non incongrue spiritus sanctus intelligitur, ideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quibus humana sapientia forinsecus et discitur, et docetur, ut ostenderet, quam facile possit sapientes facere per sapientiam Dei, quae eis interna est. Erant autem in Hierusalem habitantes Judaei viri reli
Abbreviated transcription (Latin):
errantẽ uiderit & non correxerit
simulata dilectio dicendã ẽ Anhil
enim habere ad oratoriũ nihil fu¬
catũ dilectio deb& audientes
malũ Mirũ fortasse sit qđ int̃
c&era bona uirtutũ ad summit᷑
&iam odiũ & tam quã anecessariũ
ab apło paulo ponitur unde cer¬
tũ est inesse anime : &iam odii af¬
fectũ Est enim laudabile odisse
uitia odisse peccata nisi enim quis
odio habeat uitia non potest amare
nec conseruare uirtutes ao hȩ¬
rextes Bonũ Adhereamus
bono obseruandũ &iam hoc qđ sic̃
in aliis dicit: e adher& dño unus
sp̃s est ita & hic dicit adheramus
bono sine dubio ut continguat
nob̾ unũ esse cũbono carita tẽ
practaitatis uuicẽ dila

Expanded text:
errantem viderit, et non correxerit, errantem viderit, et non correxerit, simulata dilectio dicenda est. Nihil enim habere adulatorium, nihil fucatum dilectio debet. Odientes malum. Mirum fortasse sit quod inter caetera bona virtutum, assumitur etiam odium, et tanquam necessarium ab Apostolo ponitur. Unde certum est inesse animae etiam odii affectum. Est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata, nisi enim quis odio habeat vitia, non potest amare, nec conservare virtutes. Adhaerentes bono. Adhaereamus bono, observandum etiam hoc, quod sicut in aliis dicit, qui adhaeret Domino unus spiritus est. Ita et hic dicit: Adhaereamus bono, sine dubio, ut contingat nobis unum esse cum bono. Charitatem fraternitatis invicem dil
Abbreviated transcription (Latin):
Maxime circa egrotos mise¬
ricordia ex hibenda est Siue
miseri cordia titulus generalis ẽ
qui circa om̃s placido ex iben¬
dus ẽ animo. hilarẽ enim datorẽ
diligit ds̃ & tristẽ sine dubio
odit qui enim prerogat pecu¬
niã suã si infidelis sit . & recepturũ.
sed disper& necessario tamquã
qui eam ꝑdiderit contristatur
qui uero oũ spe fide hoc agit
in hilaritate & l&itia agit certe
expendit ingentes sibi opes cȩ¬
lestiũ diuitiarũ insuꝑ autẽ &er¬
na conferant uitã
dilectio
Sixe sicoulanore
Tota puritas deb& esse in xp̃i¬
ano sicut ds̃ pura lex est finge¬
re enim seruorũ est : diligam:
non lingua tantũ sed opere &
ueritate. Ita ut &iam si nec esse
fuerit ꝓ inuicẽ moriamur.
Ego puto qđ omnis dilectioq
uera non sit & enim creator
anime ds̃ Id cirto ei cũ cxeris
uirtutib &iam affeccũ dilectio¬
lexerit quã đm &q đõ placent¬
dilectio in ea fincta & simulata di¬
cenda est: sed & siquis ꝓximũ suũ

Expanded text:
Maxime circa aegrotos misericordia exhibenda est, misericordiae titulus generalis est, qui circa omnes placido exhibendus est animo, hilarem datorem diligit Deus, et tristem sine dubio odit . Qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tanquam qui eam perdiderit, contristatur, qui vero cum fide et spe hoc agit, in hilaritate et laetitia agit, certus expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, insuper autem et aeternam conferant vitam. Dilectio sine simulatione. Tota puritas debet esse in Christiano, sic Deus pura lux est, fingere enim servorum est. Diligamus non lingua tantum, sed opere et veritate. Ita etiam si necesse fuerit pro invicem moriamur. Ego puto quod omnis dilectio quae vera non sit: etenim creator animae Deus, idcirco ei cum caeteris virtutibus etiam affectum charitalexerit quam dilectio in eo ficta et simulata dicenda est, sed et si quis proximum suum
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt & qui hoc habuerit qua¬
si relegiosus inpopulis iudicatur
& hȩc ipsa. p&atiola filacteria
uocabant. ꝗ uod quicumquȩ ha¬
buiss&. quasi ob custodiã & mu¬
nimentũ sui haber& mon intel¬
legentibus phariseir. quod hȩc in
corde portanda sint ñ incorpore:

Expanded text:
faciunt, et qui hoc habuerit, quafaciunt, et qui hoc habuerit, quasi religiosus in populis judicatur. Et haec ipsa pistariola, phylacteria vocabant, quod quicunque habuisset ea, quasi ob custodiam et munimentum sui haberet, non intelligentibus Pharisaeis, quod haec in corde portanda sint non in corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
aldicanit auttẽ honena
qrauia et inportabilia
ea irporunt inhucne¬
reis hocminũ dicito augẽ
Suo molaura ea mouere:
Hoc generaliter aduersus omner
magistros qui grandia iubent
&minora non faciunt. Notandũ
autẽ quod & humeri & digitur
&onera & uincula quibus alligan¬
tur onera spiritaliter intellegenda s̃
ocniia uero opera sua pa¬
ciurat ueuideanat abhomninib:
Quicumquȩ igitur ita facit qđ¬
libex ut uideatur ab hominibur
scriba est & phariseos. dilaganie
exui pilacteria sua.
Dñs cum dediss& mandata legis
mor sen adextremũ intulit . l. iga¬
bis ea inmatiu tua &erunt in mo¬
ta ante oculos tuos & est sensus.
praecepta mea sint in manu tua
ut opere conpleantur. Sint ante
oculos tuos. ut die ac nocte me¬
diteris in eis. hoc pharisgi male
interpraȩtantes scribebant in mẽ¬
branulis decalogũ morsi id est
decem legis uerba conplicantes
ea &ligantes infronte & quasi
cortinã capiti facientes ut semꝑ
ante oculos inouerentur. quod

Expanded text:
Alligant autem onera Alligant autem onera gravia et importabilia, et imponunt in humeris hominum, digito autem suo nolunt ea movere. Hoc generaliter adversus omnes magistros, qui grandia jubent, et minora non faciunt. Notandum autem quod et humeri et digitus et onera et vincula, quibus alligantur, onera spiritualiter intelligenda sint. Omnia vero opera sua faciunt, ut videantur ab hominibus. Quicunque igitur ita facit quodlibet ut videatur ab hominibus, scriba est et Pharisaeus. Dilatant enim phylacteria sua. Dominus cum dedisset mandata legis per Mosen, ad extremum intulit: Ligabis ea in manu tua, et erunt immota ante oculos tuos ; et est sensus: Praecepta mea sint in manu tua, ut opere compleantur; sint ante oculos tuos, ut die ac nocte mediteris in eis, hoc Pharisaei male interpretantes, scribebant in membranulis decalogum Mosi, id est, decem legis verba, complicantes ea, et ligantes in fronte, et quasi coronam capitis facientes, ut semper ante oculos moveretur, quod
Abbreviated transcription (Latin):
cumque dixering uo¬
Bis seruate e paci¬
ge secunidum uero
opera eoru molatre pa¬
cene dicunt eni et rfaci¬
umi Quid mansuetius quid benig¬
nius dño. temptatur apharise¬
is confringuntur insidie eorũ
& secundũ psalmistam. Sagitte
paruulorũ factȩ sunt plage
eorũ. & nihi lominus propter
sacerdotiũ & nominis dignita¬
tem hortatur populus ut subi¬
ciantur eis non opera sed doctri¬
nã considerantes. quod autẽ
ait. Suꝑ cathedra morsi sede¬
runt scribȩ & pharisei. ꝑcathe¬
dram docorinã legis ostendit.
ergo & illud quod dicitur inpsal¬
mo. & incathedra pestilendiae
non sedit. & cathiedras uenden¬
tium columbas euercit. doctri¬
nam debemus accipere. Illa er
go cathedra non eorũ sed morsi
cogebat eos bona dicere &iã
non bona facientes. a gebant
ergo sua inuita sua. Docere au¬
tem sua cathedra illos non por¬
miotebat aliena. Multis itaq
prosunt dicendo quȩ non faci¬
unt sed longe pluribus ꝓdes¬
sent faciendo quȩ dicunt:

Expanded text:
dixerint vobis, servate et facite: secundum opera vero eorum nolite facere. Dicunt enim, et non faciunt. Quid mansuetius, quid benignius Domino? Tentatur a Pharisaeis, confringuntur insidiae eorum, et secundum Psalmistam: Sagittae parvulorum factae sunt plagae eorum , et nihilominus propter sacerdotii et nominis dignitatem, hortatur populos ut subjiciantur eis, non opera, sed doctrinam considerantes. Quod autem ait: Super cathedram Moysi sederunt Scribae et Pharisaei: per cathedram doctrinam Legis ostendit. Ergo et illud quod dicitur in Psalmo: In cathedra pestilentiae non sedit . Et: Cathedras vendentium columbas evertit doctrinam debemus accgo cathedra non eorum, sed Mosi cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua. Docere autem sua cathedra illos non permittebat aliena. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt, sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid ꝓpt̃ iniquitatẽ sed ꝓpt̃
xp̃iane unitatis diuisiune. Niã &
agar passa . ẽ. asarra ꝑsecutionẽ
& illa erat scã ꝗ faciebat. Illa ini¬
quaq: patiebatꝰ Signa aut ẽ ad di¬
dit ꝓpter iustitiã multi em̃ ꝑse¬
cutionẽ ꝓpt̃ sua peccata patiunt
&ñ sunt iusti Simulq: considera
qđ octaua uere circũcisionis bea¬
titudo martyrior terminatꝰ.
peam eagis cũ mil.edixe¬
niut uos hocimes en
ex dixerint õne malũ

Expanded text:
n qui propter iniquitatem, sed propter Christianae unitatis divisionem, nam et Agar passa est, a Sara persecutionem, et illa erat sancta quae faciebat, illa iniqua quae patiebatur. Signanter addidit propter justitiam, multi enim persecutionem propter sua peccata patiuntur, et non sunt justi. Simulque considera, quod octava verae circumcisionis beatitudo martyrio terminatur. Beati estis cum maledixerint vobis homines, et et dixerint omne malu
Abbreviated transcription (Latin):
n hoc qđ indie cir¬
cum cisionis sue nom̃ ut iłis
uocar&ur accepit adimita¬
tionẽ priscorũ fecit. sicut
ab raliam patri archa qui pri¬
mus circũcisionis sac ram̃tũ
& ꝓmissionis intestimoniũ
accepit & eodem die ampli¬
ficationẽ nominis simul cum
sua coniuge ꝓmeruit: Ut
quatenus abram id est pater
excelsus: de inde ab raham
id est pater multarũ gentiũ
uocar&ur. sed & sarra uxor
tua inquid dñs abraliam: nec
uocabitur sarrai sed sarra
sarra primũ Rscriptũ fuisse
& postea ei alterũ Radditũ¬
Sarai igitur primũ uocata
est per site Res. iõd sublato
ergo iod id est ielemento ad¬
dita est e littera que pera
legitur & uocata est sarra
Causa autẽ ita nominis in¬
mutati hec est qđ antea dice¬
batur princeps mea unius.
princeps id est aprorca¬

Expanded text:
n hoc, quod in die circumcisionis suae nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscorum fecit, sicut Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum et promissionis testimonium accepit, et eodem die amplificationem nominis simul cum sua conjuge promeruit, ut qui eatenus Abram, id est, pater excelsus, deinde Abraham, id est, pater multarum gentium vocaretur. Sed et Sarai uxor tua, inquit Dominus ad Abraham, non vocabitur SaraSarra per unum r scriptum fuisse, et postea ei alterum r addituSarai igitur primum vocata est per sin, res, iod: sublato ergo iod, id est, i elemento, addita est he littera, quae per a legitur, et vocata est Saraa. Causa autem ita nominis immutati haec est quod antea dicebatur princeps mea, unius princeps, id est, ἄρχουσ
Abbreviated transcription (Latin):
electi & reꝓbi a somno sue mortis
excitant᷑ . l.ãpades ornant qr sua se¬
cũ opera numerant ꝓquib et̃nã
recipere baeatitudinẽ expectant:
Aptauer̃ lãpades suas idẽ. rationes
reddendas operũ suoꝵ: oiport & eñi
nos exhibere ante tribunal xp̃iut
illic recipiat unus quisq qđ gessit
incorpore siue bonũ siue malum

Expanded text:
is excitantur, lampades ornant, quia sua secum opera numerant, pro quibus aeternam recipere beatitudinem exspectant. Aptaverunt lampades suas, id est, rationes reddendas operum suorum. Oportet enim nos exhiberi ante tribunal Christi, ut illic recipiat unusquisque, quod gessit in corp
Abbreviated transcription (Latin):
& dimitte nob debita nr̃a sic̃ &
nos dimitoim debitorib: nrĩs. Et
siquidẽ cuncta opera bonaꝗ facmi:
culpas quas fcim: diluere & co¬
operire cercũ ẽ Sed hec ideo spe¬
ci alit̃ decaritate dicit᷑. ꝑ quã ꝓximis

Expanded text:
 dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Et siquidem cuncta opera bona quae facimus, culpas quas fecimus diluere et cooperire certum est. Sed hoc ideo specialiter de charitate dicitur, per quam proximis
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Homo homini seruat irã &
adõ ꝗrit mede lã Mec dubitandũ
quid uala& erga correctionẽ ꝓximi.
amonendo increpando castigando
operat: caritas ipsa cooperit mul¬
cicudinẽ peccatorũ. Siquis Loqͥ¬
gur quasi sercnones dĩ.
Ltatẽ dĩ uel praet̃ qđ in scis scriptu¬
ris euidenter p̃cipit uel dicat
aliquid uel impor& : & inueni¬
at cãquã salsus costis dĩ aut sa¬
crilegus uel introducens aliqͥd
alienũ ad occrina dnĩ uel certe
subrelinquens & p̃teriens aliqͥd
festissime p̃dicatorib ueritatis
delis quos uitã inbuerent p̃cipiat
dicens. Docentes eos seruare om̃a
quecũq mandaui uob Et ea enĩ
ꝗ ipia mandaũ ñ aliã Et hȩc ñ ex
parte sed om̃a suis auditorib:
ad seruandã tradere iub&.
Siquis miaus grat gãqua
rat ds̃.Ianto humilius in¬
qđ potest: quanto certissime qͣuia
semetipso ñ potest habere qđ in¬
pendat ug inõnirs: honio¬

Expanded text:
o homini servat iram et a Deo quaerit medelam. Nec dubitandum quid valet erga correctionem proximi, admonendo, increpando, castigando, operatur, charitas ipsa cooperit multitudinem peccatorum. Si quis loquitur quasi sermones Dei. tatem Dei, vel praeter quod in sacris Scripturis evidenter praecipitur, vel dicat aliquid, vel imperet, et inveniatur tanquam falsus testis Dei, aut sacrilegus, vel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et praeteriens aliquid festissime praedicatoribus veritatis de his quos vita imbuerent praecipiat dicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Et ea enim quae ipse mandavit non alia, et haec non ex parte sed omnia suis auditoribus ad servandum contradere jubet. Si quis ministrat tanquam rat, etc. Tanto humilius imquod potest, quanto certissime novit quod a semetipso non potest habere quod impendat. Ut in omnibus hono
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃mn uidere. Quodhere¬
tici manichei dexp̃o suspicant᷑
&credunt quia nerat uera caro
sed ip̃r erat . hec prima cogitacio
sũrrexit in cordib: apostolorum
& illi quidẽ manichei nũquam
credunt ihm fuisse hominẽ.
Discipuli autẽ nouerant homi¬
nẽ cũ quo tanto tempore fuerant
conuersati sed postea quã mor¬
tuus est quod nouerant qđ non
crederent hoc poduisse resus¬
citari qđ potuit mori apparuit
ergo oculis ipsorũ talis qualem
illũ nouerant & ñcredentos
t̃cia die potuisse uerã carnem
desepulchro resurgere: putaue¬
r̃ se xp̃m uidere: Eror iste apos¬
tolorũ secta ẽ manicheorũ So¬
lent aũ quando illis hȩo obici¬
unẽ ita respondere: quid mali
lius est credimus: qđ de terius ẽ
credere nolumus. Sinihil maliẽ
inisto sermone dimiotat ihr̃ disci¬
pulos suos inisto errore:. Quid mali
credider̃ & discipuli: xp̃m sp̃m cre¬
sed spm paruo morbo teputas pe¬
riolitari audi sententiã medici et
dixł eis.
quid turrati esgis

Expanded text:
stum videre. Quod haeretici Manichaei de Christo suspicantur et credunt, quod non erat vera caro, sed spiritus erat, haec prima cogitatio surrexit in cordibus apostolorum. Et illi quidem Manichaei nunquam credunt Jesum fuisse hominem. Discipuli autem noverant hominem, cum quo tanto tempore fuerant conversati. Sed posteaquam mortuus est, quod noverant, quando crederent hoc potuisse resuscitari quod potuit mori? Apparuit ergo oculis ipsorum talis qualem illum noverant. Et non credentes tertio die potuisse veram carnem de sepulcro resurgere, putaverunt se spiritum videre. Error iste apostolorum secta est Manichaeorum. Solent autem quando illia haec objiciuntur, ita respondere: Quid mali lius est credimus, quod deterius est credere nolumus. Si nihil mali est in isto sermone, dimittat Jesus discipulos suos in isto errore. Quid mali crediderunt et discipuli? Christum iritum. Parvo morbo te putas periclitari? Audi sententiam medici. Et dixit eis: Quid turbati estis,
Abbreviated transcription (Latin):
on quo & ad gen¬
tes non missus sit. sed primũ ad
usrł missus sit ut illis non recipi¬
entib: euuangeliũ iuste fier&
ad gentes trans migratio
at il la uenie ad orauit
eũ dicens dr̃e ad iuua me

Expanded text:
on quod et ad gentes non missus sit, sed primum ad Israel missus sit, ut illis non recipientibus Evangelium, juste fieret ad gentes transmigratio. At illa venit et adoravit eum dicens: Domine, adjuva me
Abbreviated transcription (Latin):
iste qui magnificans dm̃ regres¬
humilitatẽ significat. Quibene
cadens ante pedes dñi gratiar
egit ille eñi uere dõ gratias
agit. qui repressis p̃sũptionis
suȩ cogitationib quã asem&ip¬
so infirinus sit humilit̃ uid&x
qui nibil sibi uirtutis tribuit
qui bona ꝗegit. ẽe. de mi sericor¬
dia conditoris agnoscit. cadit
autẽ in faciẽ qs ex mnalisq: se
ꝑ p&rasse memiinit erubescit.
en hic enat sacnariga

Expanded text:
iste, qui magnificans Deum regreshumilitatem significat. Qui bene cadens ante pedes Domini, gratias egit. Ille enim vere Deo gratias agit, qui, repressis praesumptionis suae cogitationibus, quam in semetipso infirmus sit humiliter videt, qui nihil sibi virtutisqui bona quae agit esse de misericordia conditoris agnoscit. Cadit autem in faciem, quia ex malis quae se perpetrasse meminit, erubescit. Et hic erat Samarita
Abbreviated transcription (Latin):
Nullũ dñs eo quib
hȩc corporalia beneficia presticit
inuenitꝰ misisse ad sacerdotes nisi
leꝓsus. quia uidelic& sacerdociũ
iudeor figura erat futuri sacer¬
dotii legalis qđ ẽ. in ecclesia qđ con¬
secrant᷑ oñis ꝑtinentes ad corpus
& quis quis uł her&ica prauita¬
te uł suꝑ stitione gentili uel
iudaica ꝑfidia uł &iã scismate
ad ecclesiã ueniat colorẽ quȩ
fidei quẽ acciperit ostendat.¬
dinis & quasi mẽbroꝵ animae
atq sensuũ ꝑseipsũ in terius
in conscientia & intellectu dñs
sanat & corrigit. Deniꝗ & pauł
queris ad ananiã tam̃ nussus.ẽ.
ut illo sacerdotio qđ in ecclesia
constitutũ ẽ. sac ram̃tũ doctrina

Expanded text:
Nullum Dominus eorum, quibus haec corporalia beneficia praestitit, invenitur misisse ad sacerdotes nisi leprosos, quia videlicet sacerdotium Judaeorum figura erat futuri sacerdotii regalis, quod est in ecclesia, quo consecrantur omnes pertinentes ad corpus  Quisquis ergo haeretica pravitate vel superstitione gentili, vel Judaica perfidia, sive etiam schismate ad Ecclesiam veniat, coloremque fidei verum quem acceperit, sacerdotdinis et quasi membrorum animae atque sensuum, per seipsum interius in conscientia et intellectu Dominus sanat et corrigit. Denique et Paqueris , ad Ananiam tamen missus est, ut illo sacerdotio quid in Ecclesia constitutum est, sacramentum doctrinae
Abbreviated transcription (Latin):
Nondũ accepto baptismatis
sacram̃ta ñdũ spiritalit ad sa¬
cerdotes ꝑuenerant. e tamen
declarata est. uNius augẽ
exildas ut uidit quia

Expanded text:
Nondum accepta baptismatis sacramenta, nondum spiritualiter ad sacerdotes pervenerant, et tamen declarata est. Unus autem ex illis, ut vidit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ui furorẽ maris ut đs uerbo
cohere& porro iuxta allegoriã
mare siue stagnũ qđ suis tran¬
sire de siderat tenebrosus
amarusq scłi prȩsenti s̃ accipit᷑
estus Nauicula autẽ quã as¬
cendunt nulla melius quã do¬
minice passionis intellegitur
Arbor cuius beneficio quiq
fideles aduitie mensis mun¬
di fluctib: habitatione pa¬
trie cȩlestis quasi stabilitatẽ
securi lit teris obtinent:
qđ autẽ ipsi innauicula cũ
discipulis saluator ascendit
alibi qui signific& aperit
cũ pręnunciatos suȩ passio¬
nis resurrectionisq miste¬
rio mox dicebat ad om̃s Si
quis uult post me uenire
ab neg& sem &ipsũ & tollat
crucẽ suã & sequatur me
et ecce mogus maguus
facgus ẽ iamare rta
ut rauiculia a periretꝰ

Expanded text:
 furorem maris, ut Deus, verbo coercet. Porro juxta allegoriam, mare sive stagnum, quod cum suis transire desiderat, tenebrosus amarusque saeculi praesentis accipitur aestus. Navicula autem quam ascendunt, nulla melius quam Dominicae passionis intelligitur arbor, cujus beneficio quique fideles adjuti, emensis mundi fluctibus, habitationem patriae coelestis, quasi stabilitatem securi littoris obtinent. Quod autem ipse in unam naviculam cum discipulis salvator ascendit, alibi quid significet aperit, cum praenunciato suae passionis resurrectionisque mysterio, mox dicebat ad omnes: Si quis vult post me venire, abneget semetipsum et tollat crucem suam et sequatur me. Et ecce motus magnus factus est in mari, ita ut navicula operiret
Abbreviated transcription (Latin):
legis : sed ipiritaliũ praeceptorũ
Liggera erũ̃ occĩdit
Vbi ẽ. mors cantentio tua. ubi ẽ.¬
aculeus tuus exponit aculeũ
aculeũ s inquid mortis. peccatũ ẽ¬
& adiungit rẽ mirabile uirtui
peccati lex. peccatũ eni arden¬
cius extitat᷑. quando ꝓhibetur:
Sed si lit tera ad sit gratia desit
l.ex littera ẽ. Ecce legẽ ñ concu¬
pisces. ego dico ꝗr nisi te adiuu&
gratia . ardencius concupisces
hoc ẽ. qđ dictũ ẽ. lit tera occidit:
Si ad p̃teritũ legis tẽpus aspi¬
cias. tũ littera occidebat prȩ¬
uaricatores: si aut sabbata ñ
obseruassent. aut carnales inc¬
timas nobtullissent Munc
uero ita occidit. si carnales ce¬
rpmnoniȩ in offerendis tauris
&uitulis custodiant᷑. quas ob¬
seruandis. gratid iã remouit
Qͣlitiq nunc si obseruent᷑. oc¬
cidunt. Sp̃s augẽ inuipicat.
Id est spiritalis intellectus le¬
gis. Mernã confert salutẽ Sed
ñ extoto scripturarũ textu
generalit accipiendũ ẽ. Nã t̃.

Expanded text:
gis, sed spiritualium praeceptorum. Littera enim occidit. Ubi est, mors, contentio tua, ubi eaculeus tuus? Exponit aculeum: Aculeus, inquit, mortis peccatum, et adjungit rem mirabilem, virtus peccati lex, peccatum enim ardentius excitatur, quando prohibetur, sed si littera adsit, gratia desit. Lex littera est, ecce legem: Non concupisces, ego dico, quia nisi te adjuvet gratia ardentius concupisces, hoc est, quod dictum est, littera occidit. Si ad praeteritum legis tempus aspicias, tum littera occidebat praevaricatores, si aut Sabbata non observassent, aut carnales victimas non obtulissent. Nunc vero ita occidit, si carnales caeremoniae in offerendis tauris et vitulis custodiantur, quas observatio gratiae jam removit, quae utique nunc si observentur occidunt. Spiritus autem vivificat. Id est, spiritualis intellectus legis aeternam confert salutem. Sed non ex toto scripturarum textu generaliter accipiendum est, nam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. omnis sermo maliis exore
ur̃o ñ ꝓcedat. Sed siquis bonus
ad edificationẽ fidei ut d&x gra¬
tiã audientib: uł certe os cordis
aperuit ad discendã ab ipsa sapien¬
cia interius ueritatẽ quã illos ali¬
os fores docer&. utriq: aũ sensui
quia ut rũq facit. eccła conuenit
apte qđ sequitꝰ eor liex clecñ¬
lio& illa qr ñstatĩ more legis mo¬
saice peccantes punir& sed mise¬
ricordit̃ ad penitentiȩ remedi¬
are uocar&.cui: exẽplũ olemen¬
tiȩ ab ipia dĩ fapientia dño & salua¬
tore nr̃o manifeste p̃cipit cũ ob¬
lata ei peccatrice muliere Siquis
inquid sine peccato ẽ. primos in
illa lapidẽ mittat. & sic eã acrimi¬
ne qđ patrarat sub conditione ã¬
plius ñ peccandi miseratus ab soluit
corsideieaũ semigas docar
sue eg paniẽ ociosa racoͣ

Expanded text:
malus ex ore vestro non procedat, sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut det gratiam audientibus . Vel certe os cordis aperuit, ad discendam ab ipsa sapientia interius veritatem, quam alios foras doceret. Utrique autem sensui, quia utrumque facit Ecclesia, concinit apte quod sequitur; Et lex clelisaicae peccantes puniret, sed misericorditer ad poenitentiae remedia revocaret, cujus exemplum clementiae ab ipso Dei sapientia Domino et salvatore nostro manifeste praecipitlata ei peccatrice muliere: Si quis, inquit, sine peccato est, primus in illam lapidem mittat , et sic eam crimine quod patrarat, sub conditione amplius non peccandi, miseratus absolvit. Consideravit semitas domus suae, et panem otiosa no
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ gaudebit intribulatione:
regni celestis. q: dolebat incertami¬
ne uite p̃sentis. Mos &eni scrip¬
turȩ.ẽ. ꝓgaudio risũ ponere. Sic̃
& dñs ait. Beati qui nunc fl&is
qs ridebitis & beatus iob os autẽ
ueraciũ replebituri su. os suui

Expanded text:
 gaudebit in retributione regni coelestis, quae dolebat in certamine vitae praesentis. Mos etenim scripturae est, pro gaudio risum ponere. Sicut et Dominus ait: Beati qui nunc fletis, quia ridebitis . Et beatus Job: Os autem veracium replebi
Abbreviated transcription (Latin):
saluatorẽ mundi dic. quẽ morses
scđm scripturas p̃dictũ esse eũ¬
cõmemorat. ut illud. Sic̃ ouis ad
occisionẽ ducit᷑: & quasi agnus
corã tandente se obniutesce::
& illud. traditus. ẽ. ꝓpt̃ iniquita¬
tes nr̃as. & liuore ei sanati sum :
& multa talia. indiuinis de passio¬
ne erꝰ inuenies scripturis. eg
quia sepulgus ẽ. Vt illud
esaie: &dabit impias ꝓsepultura.¬
pultura en sublata est demedio
Et quia surarex gencia die
securadũ scripguras. Habes
bit inorex: uiuificaũ nos post duos dies.
indie t̃cia suscitaũ nos. & uiuemtꝰ¬

Expanded text:
atorem mundi dicit, quem Moyses secundum Scripturas praedictum esse commemorat, ut illud, Sicut ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se obmutescet; et illud, Traditus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus, et multa alia in divinis de passione ejus invenies Scripturis. Et quia sepultus est. Ut illud Isaiae, et dabit impios pro sepulturapultura ejus sublata est de medio. Et quia surrexit tertia die secundum Scripturas. Habes in Osee, vivificabit nos post duos dies, in die t
Abbreviated transcription (Latin):
nexcelsis ergo
dicens non eũ in loco concludit
sed ostendit omnib: altiorẽ quia¬
paterne claritatis sicut ergo
pater in exceliis est: sic & filius
confessus enimnihil de monstrat
aliud .nisi honorifico qualitatẽ
tarto melior arcelas
effectus quando diffe

Expanded text:
excelsis ergo dicens, non eum in loco concludit, sed ostendit omnibus altiorem, qupaternae claritatis. Sicut ergo Pater in excelsis est, sic et Filius. Consessus enim nihil demonstrat aliud, nisi honoris aequalitatem. Tanto enim melior angelis effectus, quanto diffe
Abbreviated transcription (Latin):
miltoes cexera: Inquatuor partes
iuxta suũ numerũ diuidentes. de
tonica quae in consutilis erat de¬
suꝑ contexta ꝑ totũ sortẽ miser̃.
Quadri ꝑtita aũ uestis dñi quadri¬
ꝑdita ei figurauit ecclesiã toto soi
lic& quatuor partib constat ter¬
rarũ orbe difusam: & omnib: eisdẽ
partib: equalit̃ idẽ concorditer
distributa. Tonica uero illa sor¬
tita omniũ partiũ. significat uni¬
tatem que caritatis uinculo conti¬
netur. Si enim caritas iuxta apłm¬
& iuxta eminentiorẽ hab& uiam
& suꝑ emin& scientiae & suꝑ om̃a
p̃cepta ẽ merito uestis qua signifi¬
catur desuꝑ contexta ꝑ hibetur. In
sorte autẽ quid nisi dĩ gratia cõm̃¬
data est. sic quippe in uno ad om̃s
ꝑuenit cũ sors omnib: placuit qr
& dĩ gratia inunitate ad om̃s ꝑuenit.
Et oũ sors mittitur: ñ ꝑsonae cuiusq
uel meriois sed occulto dĩ iudicio ce¬
ditur. Egposuerunt Super

Expanded text:
milites, caetera in quatuor partes, milites, caetera in quatuor partes, juxta suum numerum dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat, desuper contexta per totum, sortem miserunt. Quadripartita autem vestis Domini quadripartitam ejus figuravit Ecclesialicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Tunica vero illa sortita omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. Si enim charitas juxta Ap supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis qua significatur desuper contexta, perhibetur. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit, et cum sors mittitur, non personae cujusque, vel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur. Et posuerunt super
Abbreviated transcription (Latin):
s loquitur ad hierł ego te plan¬
taui uineã meã uerã. quomodo fac¬
ta es in amaritudine uitis aliene:
amara uidis amarũ uinũ facit.
qquo ꝓpinat dño ihũ xp̃o ut imple¬
atur quod scriptum est. &deder̃
inesca meresel: & insiti mea pota¬
uerunt me aceto quod autẽ di¬
citur & non accepit: uł sec undum
matheũ cũgustasi& noluit bibere:
hoc indicat quod gustauerit qui¬
dẽ ꝓ nob̵ morois amaritudinẽ : sed
tcia die resurrexerit : Quodenim
ait marcus. ñ accepit intellegitur
ñ accepit ut biber&. Gustauit aũ
sicut matheus testis ẽ ut quod idẽ
matheus ait: noluit bibere hoc
marcus dixit: non accepio: tacuerit
aũ qđ gustauerit. Sed hoc qđ ait
marcus myrratũ uinũ intelligen¬
dũ ẽ matheus dixisis: cũ felle muix¬
tũ ẜ el quippe ꝓamaritudine po¬
suit & mirratũ uinũ redderent.¬
post qũa aũ crucipix Er̃ eũ
Diuiser̃ sibi uestim̃ta ei: sortẽ
miotentes. Hec euangelista iohan¬
nes plenius exposuit. quia scilic&

Expanded text:
s loquitur ad Hierusalem: Ego te plantavi vineam meam veram, quomodo facta es in amaritudinem vitis alienae ? Amara vitis amarum vinum fecit, quo propinat Domino Jesu, ut impleatur quin cibum meum fel, et in siti mea potaverunt me aceto . » Quod autem dicitur: « Et non accepit, » vel secundum Matthaeum : « cum gustasset, noluit bibere, » hoc indicat, quod gustaverit quidem pro nobis mortis amaritudinem, sed tertia die resurrexit. Quod enim ait Marcus: « Non accepit, » intelligitur, non accepit ut biberet; gustavit autem, sicut Matthaeus testis est. Et quod idem Matthaeus ait: « Noluit Marcus dixit: Non accepit, tacuerit autem quod gustaverit. Sed hoc quod ait Marcus, myrrhatum vinum intelligendum est, Matthaeum dixisse: Cum felle mistum. Fel quippe pro amaritudine posuitPostquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes. Haec evangelista Joannes plenius exposuit, quia scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ quippe bona opera caritatis
significat. In longitudine ꝑseueran¬
nẽ. In aloitudine spe celestiae praȩ¬
miorũ. In ꝓfundo inscrutabilia iudi¬
cia dĩ Vnde ista gratia in homines
mento crucis ut in latitudine ac¬
cipiatur trans uersum lignũ quo
extenduntur. manus ꝓpt̃ operũ
significationẽ. In longitudinẽ ab
ipso usq int̾rã ubi totũ corpus
crucifixũ stare uidetur. Quid sig¬
nificat ꝑsistere. hoc ẽ longanimit̃
ꝑmanere : In altitudine ab ipso trans¬
uerso ligno sursũ uersus quod ad
capud emin& ꝓpt̃ expectacionem
suꝑnorũ neilla opera bona atquae
mei: ꝑ seuerantia ꝓpt̃ beneficia
di t̃rena ac temporalia facienda
credantur. Sed potius ꝓpt̃ illud
quod desuꝑ sempiternũ sperat: fi¬
desq ꝑdilectionẽ operatur. In pro¬
fundo autẽ parsilla ligniq int̾ra
addita defixa lateꝵ. Sed inde con¬
surgit illud omne quod emin&.
sicut ex occulta dĩ uoluntate uoca¬
tur homo ad paticipationẽ tantae

Expanded text:
dine quippe bona opera charitatis significat; in longitudine, perseverannem, in altitudine spem caelestium praemiorum, in profundo inscrutabilia iudicia dei, unde ista gratia in homines iam sacramento crucis, ut in latitudine accipiatur transuersum lignum, quo extenduntur manus, propter operum significationem; in longitudine ab ipso usque in terram, ubi totum corpus crucifixum stare uidetur, quod significat persistere, hoc est longanimiter permanere; in altitudine ab ipso transuerso ligno sursum uersus, quod ad caput eminet, propter expectationem supernorum, ne illa opera bona atque in eis perseuerantia propter beneficia dei terrena ac temporalia facienda credantur sed potius propter illud, quod desuper sempiternum sperat fides, quae per dilectionem operatur; in profundo autem pars illa ligni, quae in terrae abdito defixa latet, sed inde consurgit omne illud, quod eminet, sicut ex occulta dei uoluntate uocatur homo ad participationem tantae
Abbreviated transcription (Latin):
loca erant : inquib: truncabatur ca¬
pita damnatorũ: & caluariae id est
decollatorẽ sũpsere nom̃ propter ea
autẽ ibi crucifixus est dñs: ut ubi
prius erat area dãnatorũ ubi erige¬
rent uexilla marti rii. & quomodo
pronobis maledictum cruci factus
& flagollatus & crucifixus sic pro
omniũ salute quasi noxius inter
noxios crucifigitur ut ubi habun¬
dauit peccatũ suꝑ habund& gratia
Qualit̃ sane dñs incruce positus
quiduae eadẽ sacratissimi corporis
positio regalis inse trpo contineap¬
sedulius in pascali carmine pulchrae
uersib: dixit. Nequis ignorat spe¬
ciẽ crucis esse colendã qued nm
portauit ouas ratione potenti. qua¬
tuor inde plagas quadrati colligit
orbis. Splendidus auctoris deuer¬
tice fulgeto  aus: occiduo sacre lã¬
buntur sidere plante: arcton dex¬
tra ten& mediũ leua erigit axem.
ꝗ uncitaqua de membris uiuit na¬
tura creantis. Et crucẽ conplex ũ
xp̃s regit undiq: mundũ. inoralẽ

Expanded text:
loca erant in quibus truncabantur caloca erant in quibus truncabantur capita damnatorum, et calvariae, id est decollatorum sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, ibi erigerentur vexilla martyrii. Et quomodo pro nobis maledictum crucis factus et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur, ut ubi abundavit peccatum, superabundet gratia . Qualiter sane Dominus in cruce positus, quidve eadem sacratissimi corporis positio regalis in se typo contineaSedulius in paschali carmine pulchre versibus dixit: Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans ratione potenti, Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis. Splendidus auctoris de vertice fulget Eous, Occiduo sacrae lambuntur sidere plantae. Arcton dextra tenet, medium laeva erigit axem, Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundum. Moralem
Abbreviated transcription (Latin):
unde paganos appellamus eos quos
aciuitate dĩ alienos: & quas urbane
conuersationis eẽ uidemus ex ꝑtes.
Sed depagos symon egrediens crucẽ
portat post ihm cũ populus natio.¬
nũ paganis ritib derelictis uestigia.
dominicae passionis oboedienter con¬
plectitur quod autẽ secundũ lucam.
in hoc loco sequentib se dñs mulie¬
rib: dixit. filiȩ hierusalẽ nolite flere
suꝑ me sed suꝑ uos & suꝑ filios ur̃os.
& addidit: quia si inuiridi ligno haec.
faciunt in arido quid fi&. Uiride
enim lignũ seipsũ suosquae electos.
aridũ uero impios &peccatores sig¬
nificat. Siego ipse inquid qui pecca.¬
tũ non feci quilignũ uite merito ap¬
pellatus fructus gratiae duodenos
ꝑ singulos menses ad fero: sine igne
passionis amundo nonexeo: quid pu¬
tas eos manere torm̃ti quifructus
uacui insuꝑ uitae lignũ flãmis dare.¬
S nontiment. Et uener̃ in locũ quidi.¬
extra urbẽ hicrus alẽ foris portam

Expanded text:
Unde paganos appellamus eos, quos Unde paganos appellamus eos, quos a civitate Dei alienos, et quasi urbanae conversationis esse videmus expertes. Sed de pago Simon egrediens, crucem portat post Jesum, cum populus nationum paganis ritibus derelictis, vestigia Dominicae passionis obedienter complectitur. Quod autem secundum Lucam in hoc loco sequentibus se Dominus mulieribus dixit: Filiae Hierusalem, nolite flere super me, sed super vos et super filios vestros, et addit: Quia si in viridi ligno haec faciunt, in arido quid fient ? Viride enim lignum seipsum suosque electos, aridum vero impios et peccatores significat. Si ego ipse, inquit, qui peccatum non feci, qui lignum vitae merito appellor, fructus gratiae duodenos per singulos menses affero, sine igne passionis a mundo non exeo, quid putas eos manere tormenti, qui fructibus vacui, insuper vitae lignum flammis dare non timent? Et venerunt in locum qui diExtra urbem Hierusalem et foris portam
Abbreviated transcription (Latin):
mine simonẽ hunic an¬
caniauenunit ut golle¬
rent ecrucem eius:.
Cauendum nec uideatur con¬
trarium quodiohannes scribit ip¬
sum dnm̃ sibi crucẽ portasie: cũcȩ
teri euangeliste eã symonẽ erre¬
intellegendũ quode grediens de
p̃torio ihs̃ ipse sibi secundũ iohan¬
nẽ portauerit crucẽ postea simoni
portandũ in posuerunt: & hoc con¬
gruo satis ordine quia ipse passuse
ꝓnobis relinquens nob̵ exempla
ut sequaniur ei: uestigia. Et quia
si mon istte non hierosolimita. sed
crreneus esie ꝑ hibetur. Cirenȩ
enim libiae ciuitatis est ut in ac¬
tib a postolorũ legimus. recte per
eũ populi gentiũ designantur.
qui quondã peregrini & hospites
sacram̃torũ nunc oboediendo ci¬
uessunt & domestici dĩ.& sicut
alibi dicitur. heredes quidẽ dĩ. co¬
heredes quidẽ xp̃i Vnde apte sr¬
mon oboediens cyrene heres inter¬
pretatur. Mec praetereundẽ quod
idẽ ir mon deuilla uenise refertur
Villa enim grece pagos dicitur.

Expanded text:
mine Simonem. Hunc angariaverunt ut tolleret crucem ejus. Cavendum ne cui videatur contrarium quod Joannes scribit ipsum Dominum sibi crucem portasse. Caeteri vero evangelistae hunc Simonem Cyreintelligendum, quod egrediens de praetorio Jesus, ipse sibi secundum Joannem portavit crucem, postea Simoni portandam imposuerunt, et hoc congruo satis ordine, quia ipse passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Et quia Simon iste, non Hierosolymita, sed Cyrenaeus esse perhibetur. Cyrene enim Libyae civitas est, ut in Actibus apostolorum legimus , recte per eum populi gentium designantur, qui quondam peregrini et hospites testamentorum, nunc obediendo cives sunt et domestici Dei. Et sicut alibi dicitur: Haeredes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Unde apte Simon obediens, Cyrene haeres interpretatur. Nec praetereundum quod idem Simon de villa venisse refertur. Villa enim Graece pagos dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
corp Rescio ds̃ sert Raptũ
Siue dese dicat. & causa humili¬
tatis quasi dealio loquat᷑ siue
dealio utrumq stare potest.
sc̃s ambrosius in libro exymeron
sic dicit utrũ unum sit cȩlũ am
plures contentio ẽ dum alii mul¬
tos esse asserant alii autẽ p̃ter
unũ alios esse negent. sed in ec¬
clesiasticis libris cȩli cȩlorum
nihil sibi prȩsummat humana te¬
meritas. fecit autẽ eos ds̃ non in fir¬
mes. uel confusos. sed ratione qua¬
dam ordine suo distinctos ante
annos quat uor decim Intuere
quanta necessitas ei: in cumbat
loquendi ut quat tuordecim an¬
nos celauerat post modum ꝓdere
conger&ur qđ iterũ repecio
& scio huius modi homines. siue
extra corpus nescio ds̃ scit

Expanded text:
corpore, nescio, Deus scit, raptum Sive de se dicat, et causa humilitatis, quasi de alio loquatur, sive de alio, utrumque stare potest. Sauctus Ambrosius in libro Exameron sic dicit: Utrum unum sit coelum an plures, contentio est. Dum alii maltos esse asserant, alii autem praeter unum, alios esse negent, sed in Ecclesiasticis libris, coeli coelnihil sibi praesumat humana temeritas, fecit autem eos Deus non informes vel confusos, sed ratione quadam ordine suo distinctos. Ante annos quatuordecim. Intuere quanta necessitas ei incumbat loquendi, ut quod quatuordecim annos celaverat, postmodum prodere cogeretur. Quod iterum repetit: Et scio ejusmodi hominem, sive extra corpus, n
Abbreviated transcription (Latin):
eo scripta s̃. cũ hac plenitudine
uirtutũ nob om̃a donabunt ut
om̃a ꝗcũq creauit dĩ uisibiliã &
habeam: & alio modo cũ ipso am̃a
nob̵ donauit. hoc ẽ. ipsi ut hedi

Expanded text:
eo scripta sunt, cum hac plenitudine virtutum nobis omnia donabuntur, ut omnia quaecunque creavit Deus visibilia et habeamus, et alio modo, cum ipso omnia nobis donavit, hoc est, ipsi ut haeredi,
Abbreviated transcription (Latin):
S Ille dño seruit qui potest
ei aut libido. aut auaricia aut
inanis gloria dominabitur.
sp̃e caudertes Sƿe gau

Expanded text:
 Ille Domino servit qui potest ei, aut libido, aut avaritia, aut inanis gloria dominabitur. Spe gaudentes. Spe gau
Abbreviated transcription (Latin):
quid credit inihm̃ ñ solũ ꝑditio¬
nẽ euadit poenarũ sed exuitã per¬
cipit &ernã & hoc inter figurã
distat & ueritatẽ quia ꝑ illã uitã
procelatur temporalis. ꝑ hanc uita
donatur sine fine mansura Sedcu¬
randũ solerter est ut qđ intellec¬
tus bene sontit : operatio condigna
ꝓficiatur. quatenus confessio recce
nr̃ae fidei piȩ & sobrie conuersando
ad ꝑfectionẽ promisse nobis uitȩ
mereatur ad tingere : uerũ quia
hec defilio hominis dicuntur qui
exaltari incruce & mortẽ potuit
pati.neputar& nichodem: filium
tantũ eũ hominis esse a quo uita
ossex expectanda ꝑpetua curauit
ei dñs &iã diuinitatis sue pace sacere
sacramentũ unũq S. eundẽ & fi¬
liũ hominis mundi otendere sal¬
uato rem

Expanded text:
qui credit in Jesum non solum perditionem evadit poenarum, sed et vitam percipit aeternam. Et hoc inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae fidei, pic et sobrie conversando ad perfectionem promissae nobis vitae mereatur attingere, verum quia haec de filio hominis dicuntur, qui exaltari meruit et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem filium hominis mundi ostendere Salvatorem
Abbreviated transcription (Latin):
Iogatones mei esgote: Se
Idest me sequimini mefideliter
imitamini non falsos apostolus.
e ofseruate eos qui ita

Expanded text:
itatores mei estote. Id est, me sequimini, me fideliter imitamini, non falsos apostolos. Et observate eos qui ita
Abbreviated transcription (Latin):
Sinceres materia ẽ. ꝗ naturã
suã seruat & nulla extrinsecus
corruptione. fucata & semꝑ in
melius ꝓficit non in peius: Siue
sinceres idest non reddentes ma¬
lũ ꝓmalo siue offensionẽ ꝑmalũ
exemplũ rcepleti prucnus
solũ sinceres ab omni corruptio¬
ne sitis. sed &xiã fructu iustitiȩ
habundetis exemplo xp̃i qui non
solũ malitiã ñ hab& sod &iã boni¬
tate redundat. qđ autẽ dicit in
gloria & laudẽ dĩ. ac sidicat ut glo¬
rietur & laudetꝰ ds̃ in actib ur̃is
siue sit gloria in operib & laus

Expanded text:
Sinceritas materia est, quae naturam suam servat, et nulla extrinsecus corruptione fucata, et semper in melius proficit, non in pejus. Sive sinceros, id est, non reddentes malum pro malo, sive offensionem per malum exemplum. Repleti fructu solum sinceri ab omni corruptione sitis, sed etiam fructu justitiae abundetis, exemplo Christi, qui non solum malitiam non habet, sed etiam bonitate redundat. Quod autem dicit: In gloriam et laudem Dei, ac si dicat: Ut glorietur et laudetur Deus in actibus vestris, sive sit gloria in operibus, et laus