comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uł stulticiȩ differentiam: isti uocant᷑
ȩnei & ferrei. Qui autem penitꝰ in epta
ꝓponunt liͣnei apellant᷑ & lapidei. Qas
om̃s in duas parces deutero nomium
diuidit seͥbens. Ma ledictꝰ qui facit scul¬
ptile & conflatile opꝰ manuum arcificis.
& ponit illud mascondito. Ascondunt
enim om̃s heritici & oꝑunt m̃datiorũ
suorum dogmata ut sagittent inobs¬
curo rectos corde. In eadem hora appa¬
ruerunt digiti quasi ma: nus homi
parietis aulȩ regiȩ & rer aspiẽbat ar¬
ticulos manus seribentis. Pulchre dr̃
in eadem hora. sicut & supra legimus
denabuchodonosor cum ad huc sermo
ẽẽt in ore regis uor decęlo ruit. ne ob a¬
liud sibi illata supplicia s ob blasphemiã
cognoscerent. Uidentur aũt digiti in pa¬
riente scbere contra candelabrum.ne
& manus. & id quod scͥbebat᷑ longius alui¬
mine ñparerent. & scribunt inparie¬
de aulȩ regiȩ ut intelligant rer ad se ꝑ¬

Expanded text:
vel stultitiae differentiam, 653 isti vocantur vel stultitiae differentiam, 653 isti vocantur aenei et ferrei. Qui autem penitus inepta proponunt, lignei appellantur et lapidei. Quos omnes in duas partes Deuteronomium dividit, scribens: Maledictus qui facit sculptile, et conflatile, opus manuum artificis, et ponit illud in abscondito . Abscondunt enim omnes haeretici, et operiunt mendaciorum suorum dogmata, ut sagittent in obscuro rectos corde. In eadem hora apparuerunt digiti quasi manus hominisparietis aulae regiae. Et rex aspiciebat articulos manus scribentis. Pulchre dixit: In eadem hora, sicut et supra legimus de Nabuchodonosor: cum adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo ruit; ne ob aliud sibi illata supplicia, sed ob blasphemiam cognosceret. Videntur autem digiti in pariete scribere contra candelabrum: ne et manus, et id quod scribebatur, longius a lumine non parerent. Et scribunt in pariete aulae regiae, ut intelligat rex ad se p
Abbreviated transcription (Latin):
Bibebant uinum ⁊ laudabant deos suos.
aureos. et argenteos. et eneos. et ferreos.
ligneos. et lapideos. Quanta
stulticia. In aureis uasis bibentes. deos
ligneos laudabant & lapideos. Quam¬
diu uasa fuerant midolio babylonis
liuino cultui consecrasse. Post quam
autem humanis usibꝰ diuina contami¬
nant. statim pena sequit᷑ pꝰ sacrilegiũ
Laudant autem deos suos in sultanteᷤᷤ
dõ uideorum. quod illis uictoriam tri¬
buentibꝰ. bibebant inuasis eius. Iuxta
trerpologiam hoc dicendumẽ. quod õs
heretici & doctna contraria ueritatĩ.
fornicatꝰ ẽ. tollat uasa ademplis dei. & ine¬
briet᷑ meis. & ñ dm̃ cuiꝰ uasa sunt s deos
laudet aureds. & argendeos. & eneos. fer¬
reos & lapideos. & ligneos. Aurei michi
uident᷑ dei . qui scłari ratione conposi¬
tisunt. Argentei qui habent eloquii
uenustatẽ. & rechorica arce constructi
sunt. Qui autem inferunt fabulas po¬
etarũ & uetustis utunt᷑ traditionibus
habentes int̾se multam uel elegantiam

Expanded text:
Bibebant vinum, et laudabant deos suos aureos, et argenteos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos. Quanta stultitia! in aureis vasis bibentes, deos ligneos laudabant et lapideos. Quamdiu vasa fuerunt in idolio Babylonis,divino cultui consecrasse: postquam autem humanis usibus divina contaminant, statim poena sequitur post sacrilegium. Laudant autem deos suos, insultantes Deo Judaeorum; quod illis victoriam tribuentibus, bibebant in vasis ejus. Juxta tropologiam, hoc dicendum est: quod omnes haeretici, et doctrina contraria veritati, fornicata est: tollat vasa templi Dei, et inebrietur in eis: et non Deum cujus vasa sunt, sed deos laudet aureos et argenteos, et aeneos, et ferreos, ligneosque et lapideos. Aurei mihi videntur hi qui saeculari ratione compositi sunt. Argentei, qui habent eloquii venustatem, et rhetorica arte constructi sunt. Qui autem inferunt fabulas poetarum, et vetustis utuntur traditionibus, habentes inter se multam vel elegantiae
Abbreviated transcription (Latin):
pellari nomine apudeos. Inꝰ quisq aut̃
pͥncipium uocatorum iuxta suã bibe¬
bat ȩtatem: siue ut ceteri int̾̃p̃tes trans¬
tulerunt. bibebat ipse rex uinum corã
cunctis pͥncipibꝰ quos uocarat. Precepit
gͦ iam de mulentꝰ ut afferrent᷑ uasa
aurea atq argentea quȩ asportauerat
nabucho donosor pat̾ eius decemp lo
quod fuit in iherusalem. ut biberent
nȩ eius. Tradunt hebrei huius cemodi
fabulam. usq ad septuagesimũ annũ
quo iheremias captiuitatẽ popłi uide¬
orum dixerat ẽẽ soluendam. dequo
& rachitrias inpͥncipio sui uoluminis
loquit᷑. irritam putans dei polliiati¬
onem balthasar falsumq ꝓmissum.
uers in gaudiũ fec̃ gͣnde ꝯinuiũ. insultanꝰ qͣdãmͦ spei

Expanded text:
eos appellari nomine. Unusquisque autem eos appellari nomine. Unusquisque autem principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: Sive ut caeteri interpretes transtulerunt: Bibebat ipse rex vinum coram cunctis principibus quos vocaverat. Praecepit ergo jam temulentus, ut afferrentur vasa aurea atque argentea, quae asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo quod fuit in Jerusalem, ut biberent  « Tradunt Hebraei hujuscemodi fabulam: usque ad septuagesimum annum, quo Hieremias captivitatem populi Judaeorum dixerat esse solvendam, de quo et Zacharias in principio voluminis sui loquitur: Irritam putans Dei pollicitationem Balthasar, falsumque promissum, versus in gaudium fecit grande convivium, insultans quodammodo spei
Abbreviated transcription (Latin):
arbiteant᷑. s uirta berosum qui chaldeã
sebut hystoriam. & iosephum qui berosũ
sequit᷑ pꝰnabuchodono sor qui regnauit
annis qͥuadragintra trib: suecessisse
in regñ euis filium qui uocabat᷑ euilme¬
rodach. dequo scripsit iheremias quoo
in pͥmo anno regni sui leuauerit caput
ioachim regis iude & eduẽ eum dedo¬
mo carceris. Refert idem iosephus qdđ
pꝰ mortem eiulmero dach in regnum pa¬
tris successerat filus eiꝰ negluar pꝰ quã
rursum filiꝰ eiꝰ labosor dach. Quomor¬
tuo balthasar filuis eiꝰ regnum tenu¬
erit quẽ nunc scͥptura conmemorat. Q
intfecto adario rege medorum. qui ciri
regis ꝑsarum auunculus fuit. & cyro
psa. quȩ duo regna. ysaias ascensorẽ
bige cameli & asini uocat. destructum
ẽẽ impuim chaldeorum. Quod quidẽ
& xenofonin incyri maioris seͥbit in fan¬
tia. & ponpeios trogus & multi alii qui
barbaras scͥpsere historias. Hunc dariũ

Expanded text:
arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam scripsit historiam, et Josephum, qui Berosum sequitur, post Nabuchodonosor qui regnavit annis quadraginta tribus successisse in regnum ejus filium qui vocabatur Evilmarodach, de quo scribit Jeremias, quod in primo anno regni sui levaverit caput Joachin regis Judae, et eduxerit eum de domo carceris . Refert idem Josephus, quod post mortem Evilmarodach, in regnum patris successerit filius ejus Neglisar: post quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo Balthasar filius ejus regnum tenuerit, quem nunc Scriptura commemorat: quo interfecto a Dario rege Medorum, qui Cyri regis Persarum avunculus fuit, et Cyro Persa quae duo regna Isaias ascensorem bigae, cameli, et asini vocat destructum esse imperium Chaldaeorum. Quod quidem et Xenophon in Cyri majoris scribit infantia: et Pompeius Trogus, et multi alii qui barbaras scripsere historias. Hunc Darium
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. quare fec isti. E hoc loquit᷑ quasi
hõscłi. Non eni quod uult hoc facit :s
quod bonumẽ hoc uult ds̃. Nabue ho¬
donosor aũt sic locutꝰ ẽ ut dum poten¬
ciam dei p̾dicat iusticiam eius udeat
arguere. quod inmertco penas sustinu¬
erit. & opti mates mei & magistratus
mei requisierunt me & in regno
meo restitutꝰ sum. & magnificentia
amplior ad ditaẽ michi. Ergo iuxta
eos qui hẏstoriȩ contradicunt om̃s an¬
gelicȩ fortudines requisiture sunt
diabo lum. & in tantãcresc potentiã
qui quondam ad u̾sus dm̃ suꝑ bierat¬
u maior fut᷑us sit quã fuit ante peccatũ
Quia om̃ia oꝑa eius uera. & iue eius
iudicia. & gradientes insuꝑbiã pot̾
humiliare. Intellerit nabucho dono¬
sor quare septennii penas sustinuerit
& id circo se humiliatum quia contra
deum suꝑbierat. Balthasar rex fecit
grande conuuuum obtimati bꝰ suis
nulle. & unꝰ quisq scđm suam bibebat
etadem. Sciendum ẽ ñ eẽ hune filium
nabuchodonosor ut uulgo legentes

Expanded text:
ibus terrae, etc. Et hoc loquitur quasi homo saeculi. Non enim quod vult, hoc facit: sed quod bonum est, hoc vult Deus. Nabuchodonosor autem sic locutus est, ut dum potentiam Dei praedicat, justitiam ejus videatur arguere, quod immerito poenas sustinuerit. Et optimates mei, et magistratus mei requisierunt me, et in regnum meum restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi. Ergo juxta eos qui historiae contradicunt, omnes angelicae fortitudines requisiturae sunt diabolum; et in tantam crescet potentiam, ut qui quondam adversus Deum superbierat, major futurus sit, quam fuitquia omnia opera ejus vera, et viae ejus judicia, et gradientes in superbia potest humiliare. Intellexit Nabuchodonosor, quare septennii poenas sustinuerit; et idcirco 651 se humiliatum, quia contra Deum superbierit. Balthasar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem. Sciendum est non hunc esse filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes
Abbreviated transcription (Latin):
qui utiq iuxta eos scã intelligenda ẽ
fortitudo nabu cho do nosoꝵ pͥnceps
ari olorum eius consitauit᷑. & collega
appellat᷑. Uidebam & ecce arbor in me¬
dio t̃rȩ. & altitudo eiꝰ nimia. Magna¬

Expanded text:
qui utique juxta eos, sancta intelligenda est qui utique juxta eos, sancta intelligenda est fortitudo, a Nabuchodonosor princeps hariolorum ejus constituitur et collega appellatur? Videbam, et ecce arbor in medio terrae, et altitudo ejus nimia,
Abbreviated transcription (Latin):
latoribꝰ congruit. Unde ðugenes in no¬
nostromatum uolumine asserit.se quȩ
sequ̾it᷑ ab hoc loco inꝓpħa daniele non
uirta septuag̾ int̃p̃tes qui multum ab
hebraica ueritate discordant s iuixta
theodotionis edittonem disserere.
int̃p̃tatꝰ ẽ. Nec mirum sierret nabu¬
chodonosor. & quicquid suꝑ se cͣrnit
ñ dm̃ s dõs arbitret᷑. Deniq & in con¬
sequentibꝰ. balchasar in quit pͥncep̾
ariolorũ quem ego scio quod sp̃m
deorum scõrum habeas inte. Ba¬
thasar pͥncepsariolorum suie in¬
cantatorum ut alii int̃p̃tati sunt.
Non mirum sipͥnceps arioloritm
omnium constitꝰ sic. qui ad p̃ceptũ
regis sapientiã di dicerat chaldeor.
& decuplũ omnium sapientior. fu¬
erat inueniꝰ. Queramꝰ abhis quimn
hac uisione ñ recipiunt hystoriam
quis iste sit nabucͥgodono sor qui sõ¬
nium iuderit. & quis da niel qui
somniumͤ edisserat. & uentura
eius p̃dicat. & quomͦ hic ipse daniel

Expanded text:
latoribus congruit. Unde et Origenes in nolatoribus congruit. Unde et Origenes in nono Stromatum volumine asserit se quae sequuntur ab hoc loco in propheta Daniele, non juxta Septuaginta interpretes, qui multum ab Hebraica veritate discordant, sed juxta Theodotionis editionem disserere. interpretatus est. Nec mirum si erret Nabuchodonosor; et quidquid super se cernit, non Deum, sed deos arbitretur. Denique et in consequentibus: Balthasar, inquit, princeps hariolorum, quem ego scio quod spiritum deorum sanctorum habeas in te. Balthasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et quomodo hic ipse Daniel,
Abbreviated transcription (Latin):
di uditio sit patratum: Quietꝰ erã
indomo mea. & florens in palatio meo:
siue inthrono. ut int̃p̃tatꝰ ẽ theodotio.
Domũ aũt diaboli qui sensum sequn¬
t contrarium. mundum istum in¬
delligunt. Dequo & in eugło ipse loqͥ¬
t᷑ ad saluatorem. Hec omnia michi
tradita sunt. & apłs dicit. Mundus
in maligno positꝰ ẽ. Somnium uidi.
quod ꝑt̾ruit me. Respondeant quale¬
somnium uiderit contraria fortitudo
nͥ forte omne quod in hoc mũdo habe
uidet᷑. umbra & somnium ẽ. & ui siones
capitis mei cont̾bauerunt me. Nota qđ
nabuchodonosor uisiones ñocłoꝵ & cor¬
dis s capitis nouerit. quia ꝓpt̾ głam
seruorum dei futurorum illi my steria
reuelantur. Donec collega ingres sus
cio quaratione p̃terierunt cres reliqͥ
collegam int̃p̃tatisunt. Un de iuditio
magistrorum ȩccłȩ editio eorum in hoc
uolumine repudiata ẽ. & theodotionis
uulgo legit᷑. quȩ hebraico & ceteris tnͣs¬

Expanded text:
Dei judicio sit patratum? Quietus eram Dei judicio sit patratum? Quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo, sive in throno, ut interpretatus est Theodotio. Domum autem diaboli, qui sensum sequuntur contrarium, mundum istum intelligunt. De quo et in Evangelio ipse loquitur ad Salvatorem: Haec omnia mihi tradita sunt . Et Apostolus dicit: Mundus in maligno positus est . Somnium vidi quod perterruit me: esomnium viderit contraria fortitudo: nisi forte omne quod in hoc mundo habere videtur, umbra et somnium est. Et visiones capitis mei conturbaverunt me. Nota quod et Nabuchodonosor visiones non oculorum et cordis, sed capitis noverit: quia propter gloriam servorum Dei futurorum illi mysteria revelantur. Donec collega ingressus cio qua ratione praeterierunt, tres reliqui, collegam interpretati sunt. Unde judicio magistrorum Ecclesiae, editio eorum in hoc volumine repudiata est; et Theodotionis vulgo legitur, quae et Hebraeo, et caeteris trans
Abbreviated transcription (Latin):
rege tanto tempore fuerit. aut si alius
illi successit in regno cuius uecordię
estimandus sit ut cederet imꝑio. qđ
tanto tempore possidebat. p̃sertim cũ
hystoriȩ caldeorũ nichil tale contina
nec potuisse fieri. ut qui demin orib
scͥpserint maiora reticerent. Hec autẽ
omnia querunt & replicant. ut cum
hystoria non steterit ꝑnabuchodono¬
sor cdiabolus significet᷑. qđ nos nequa¬
quam recipimus. neo mã quȩ leginĩ
unbrȩ uideant᷑ & fabulȩ. Quis eñ̃ am̃-¬
tes homines non cernat in star brucoꝵ
animantium in agris iuiuere locisq
siluestribꝰ & ut cuncta p̃teream. cũ
multo incredibilia & grecȩ & roma¬
ne hystoriȩ accidisse hominibꝰ ꝓ di-¬
dissent. scillam quoq & & meram. hy¬
dram atq centauros. aues. & feras.
flor es & arbores. stellas & lapides factos
homines narrent fabulȩ. quid mirũ
ẽ.si ad ostendendam potentiã dei &
humiliandã regum suꝑbiam. Hoc

Expanded text:
rege tanto tempore fuerit: aut si alius rege tanto tempore fuerit: aut si alius illi successerit in regnum, cujus vecordiae aestimandus sit, ut cederet imperio, quod tanto tempore possidebat: praesertim cum historiae Chaldaeorum nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de minoribus scripserant, majora reticerent. Haec autem omnia quaerunt et replicant: ut cum historia non steterit, per Nabuchodonosor diabolus significetur. Quod nos nequaquam recipimus, ne omnia quae legimus, umbrae videantur et fabulae. Quis enim amentes homines non cernat instar brutorum animantium in agris vivere locisque sylvestribus? Et ut cuncta praeteream, cum multo incredibiliora, et Graecae et Romanae historiae accidisse hominibus prodiderint; Scyllam quoque et Chimeram, Hydram, atque Centauros, aves et feras, flores et arbores, stellas et lapides factos ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est si ad ostendendam potentiam Dei, et humiliandam regum superbiam, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
epła nabuchodonosor inꝓphȩte uolumi¬
ne ponit᷑. ut non fictꝰ abalio. pꝰea liber
ee credatur. Ego nabuchodonosor quie
indiget. quod ad osfensã dei nabucho¬
dosor̾ u̾sus in am̃tiã septem annis in¬
t̃ buta animantia iuxerit. & herbar̃
radicibꝰ alitꝰ sit. ac pꝰea dei miscdia resti-
uerit regem cȩli. quia omnia oꝑa
eius uera. & uiȩ eiꝰ iuditia. & gradien¬
tes insuꝑbia p̃ot̾ humiliare.S qui
uolunt ꝑnabucho donosor contrariã
intelligi fortitudinem. dequa dñs
loquit in eugło. uidebã sathanan
quasi fulgur cadentem decęlo. &e
t̃ram tc̃iam partem stellarum secum
traurerit. & ysaias quo modo secidit
lucifer qui mane oriebatur: asserunt
nequaquam potuisse fieri. ut feno ꝑ
septem annos uesceret᷑ homo. qui nuc¬
tus ẽ in delitĩis. & semptem annis absꝗ
ulla laceratione corporis sui int̾ bestias
iurerit. & quo modo añtti homini ꝑ
septem annos imꝑium reseruatum
sit regnumq potentissimum absq¬

Expanded text:
a Nabuchodonosor in prophetae volumine ponitur: ut non fictus ab alio postea liber ed ipsius Danielis esse credatur. Ego Nabuchodonosor quietindiget, quod ad offensam Dei Nabuchodonosor versus in amentiam, septem annis inter bruta animalia vixerit, et herbarum radicibus alitus sit, ac postea misericordia a opera ejus vera; et viae ejus judicia, et gradientes in superbia potest humiliare. Sed qui volunt per Nabuchodonosor contrariam intelligere fortitudinem, de qua Dominus loquitur in Evangelio: Videbam Satanam quasi fulgur cadentem de coelo . Eterram, tertiam partem stellarum secum traxerit . Et Isaias: Quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur ? asserunt nequaquam potuisse fieri, ut feno per septem annos vesceretur homo qui nutritus est in deliciis, et septem annis absque ulla laceratione corporis sui, inter bestias vixerit. Et quomodo amenti homini per sepsit, regnumque potentissimum absq
Abbreviated transcription (Latin):
aquila & theodotio saraballa direrunt.
& ñ ut corrupte legit᷑ sarabara. Lingua
autem chaldeorum sarraballa crura hominũ
quibꝰ crura tegunt᷑ & tybiȩ quasi crurales
& tybiales appellatę sunt. Tyara aũt grecũ
gilius. Sceptrumq sacerq Taras. Est autem
genus pilleoli quo ꝑsarum chaldeorumq
genus utctͣ Porro iuiros illos qui miserant
sidrach misach & abdenago int̾fecit flam¬

Expanded text:
Aquila et Theodotio saraballa dixerunt: et non ut corrupte legitur sarabara. Lingua autem Chaldaeorum saraballa crura hominum eorum quibus crura teguntur et tibiae, quasi crurales et tibiales appellatae sunt. Tiara autem verbumgilius : Sceptrumque sacerque tiara. Est autem genus pileoli quo Persarum Chaldaeorumque gens utitur. Porro viros illos qui miserant Sedrach, Misac, et Abdenago, interfecit flam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ regnis regna succedere. q̃ dĩ mutant᷑
& gub̃nant᷑. & finiunt᷑ arbitͥo. causasq
singłoꝵ nouit ille qͥ conditor õiũ ẽ. &
sepe malos reges patit᷑ suscitari. ut mali
malos puniant. Simulq sub ostendit
& gen̾ali disputadiõe p̾ꝑat auditorẽ. sõ¬
niũ qđ uidit e̾ẽ demutatiõe & successiõe

Expanded text:
et regnet regnur, et finiuntur arbitrio. Causasque singulorum novit ille qui conditor omnium est, et saepe malos reges patirur suscitari, ut mali malos puniant: simulque subostendit, et generali disputatione praeparat auditorem, somnium 630 quo vidit esse de mutatione et succes
Abbreviated transcription (Latin):
cionem regis. nep̃feͬrent᷑ sibi int̃p̃tatio¬
ne somnii & obhanc causam int̾rogat
daniel decrudelitate sententiȩ. qui cau¬
sam sui ꝑiculi nesciebat. Cum ergo rẽ
tractadione & sagacitate mentis occulta
ꝑquireret. s quo occultorũ dñm p̃caret᷑.
& idõ ananiam. & misaelem. & azariam.
iungit ad p̃ces. nesolus de suo merito u¬
deatur p̾sumere. ut quorũ erat conmune
discͥmen. conmunis eẽt oratio. Tune dani¬
mysterium. Somnium regis suo dicit
somnio. immo & somnium & int̃p̃tatio¬
onem euis dĩ reuelatione cognoscit:
quod demones ignorabant sapientia
scłi scire ñpoterat. Unde & apłi misteriũ
quod cunctis retro generationibꝰ fuerat
ignoratũ dño reuelante cognoscunt.
mel dõ cȩli benedicit. Dii enĩ qͥ ñ fecert̃
cȩlũ ⁊ t̾rã ꝑibunt. Ipse mutat tempora
& ȩtates. tnͣffert regna atq constituit.
ñ gͦ mirem᷑ siqnͣdo cernimꝰ ⁊ regibꝰ reges

Expanded text:
tionem regis, ne praeferrentur sibi in interpretatiotionem regis, ne praeferrentur sibi in interpretatione somnii. Et ob hanc causam interrogavit Daniel de crudelitate sententiae, qui causam periculi sui nesciebat. Cum ergo rem tractatione et sagacilate mentis occulta perquireret; sed quo occultorum Dominum precaretur. Et ideo Ananiam, et Misaelem, et Azariam jungit ad preces, ne solus de suo merito videatur praesumere: ut quorum erat commune discrimen, communis esset et oratio. Tunc Danist. Somnium regis suo discit somnio: immo et somnium, et interpretationem ejus, Dei revelatione cognoscit, quod daemones ignorabant, sapientia saeculi scire non poterat. Unde et apostoli mysterium, quod cunctis retro generationibus fuerat ignoratum, Domino revelante, cognoscunt. niel Deo coeli benedixit. Dii enim qui non fecerunt coelum et terram, peribunt. Et ipse mutat tempora et aetates, et transfert regna atque constituit. Non ergo miremur, si quando cernimus, et regibus reges,
Abbreviated transcription (Latin):
spũ locutos qui futura cecinerunt. Quo
audito rer infurore & inira magna p̃ce¬
pit ut ꝑirent om̃s sapientes babylonis
Et egressa sententia. sapientes int̾ficie¬
Querunt hebrei curdaniel & tres pue¬
ri ñ sint ingressi adregem cum aliis sa¬
pientibꝰ: & ꝓlata sententia iubeant᷑ ꝑiłe
cum ceteris. Quodita edisserunt. ut eo
tempore quo rer p̃mia & dona & hono¬
rem marimum ꝓmittebat ire noluerint.
ne inpudent̃ diuitias & dignitatẽ chal¬
daicam uiderent᷑ appetere: aut certe ip¬
sichaldei inuidentes głȩ eorum & sci¬
entiȩ. soli ingressisunt. quasi soli p̃mia
ꝑcepturi. & pꝰea in periculo uoluerint
habere consortes. quos in spe glȩ refutaue¬
rant.& int̾rogauit eum qui arege acce
ꝑat potestatem quã ob causam tã crude¬
lis sententia afatie regiꝰeet egressa. Scien¬
tes chaldei quod decuplũ suꝑ cunctos
ariolos & magos qui erant iminiu̾sa
chalde a daniel & tres pueri saꝑent &
intelligerent: celauerant eos int̾roga¬

Expanded text:
u locutos, qui futura cecinerunt. Quo audito, rex in furore et ira magna praecepit, ut perirent omnes sapientes Babylonis. Et egressa sententia sapientes interficieQuaerunt Hebraei, cur Daniel et tres pueri non sint ingressi ad regem cum aliis sapientibus, et prolata sententia jubeantur perire cum caeteris. Quod ita edisserunt, ut eo tempore quo rex praemia et dona, et honorem maximum promittebat, ire noluerint, ne impudenter divitias et dignitatem Chaldaicam viderentur appetere. Aut certe ipsi Chaldaei invidentes gloriae eorum et scientiae, soli ingressi sunt, quasi soli praemia percepturi, et postea in periculo voluerint habere consortes quos in spe gloriae refutaverant. Et interrogavit eum qui a rege acceperat 629 potestatem, quam ob causam tam crudelis sententia a facie regis esset egressa. Scientes Chaldaei, quod decuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universa Chaldaea, Daniel et tres pueri saperent et intelligerent, celaverunt eos interroga
Abbreviated transcription (Latin):
entia que ẽ in me plus quam incunctis in¬
untibꝰ sacm̃tũ hoc reuelatum ẽ. s ut in t̃p̃tatio
regi manifesta fieret & cogitationes m̃tis
tuȩ scires: Putauerat rex noticiam futu¬
rorum sollercia mentis humanepose cõpħn¬
di. & i dõ sapientes baby lonis int̾fici uisse¬
rat. Ergo damiel & eos ex cusat quidicere ñ
potuerant. & ipse in uidiam fugit nequis
ertimet eum quȩ dicturus ẽ ꝓpͥa dirisse
sapientia. Causa aut̃ reuelationis ꝓpheticȩ
regis ẽ desiderium qui uoluit uentura
cognoscere. Ergo honorat regem. quando
ꝓpt̾ illius scientiãs dicit adõ my steria reue¬
lata. & hoc considerandum. quod somnia
in quibꝰ aliqua uentura signant᷑. & qua¬
si ꝑ nubilum ueritas demonstrat᷑. non pa¬
deat comectoribꝰ. & humanȩ mentis arbcto¬
s dĩ solius scientiȩ. Tu rex uidebas & eccȩ quasi
statua una grandis. statua illa magna & sta¬

Expanded text:
entia, quae est in me plusquam in cunctis viventia, quae est in me plusquam in cunctis viventibus, sacramentum hoc revelatum est: sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et cogitationes mentis tuae scires. Putaverat rex notitiam futurorum solertia mentis humanae posse comprehendi; et ideo sapientes Babylonis interfici jusserat. Ergo Daniel eos excusat qui dicere non potuerant, et ipse invidiam fugit, ne quis aestimet, eum quae dicturus est propria dixisse sapientia. Causa autem revelationis propheticae, regis est desiderium, qui voluit ventura cognoscere. Ergo honorat regem, quando propter illius scientiam sibi dicit a Deo mysteria revelata. Et hoc considerandum, quod somnia in quibus aliqua ventura signantur, et quasi per nubilum veritas demonstratur, non pateant conjectoribus et humanae mentis arbitrsed Dei solius scientiae. Tu, rex, videbas, et ecce quasi statua una grandis. Pro statua, id est
Abbreviated transcription (Latin):
iussimos tnͣstulerunt. Quod si ita le¬
dum ñ putant ẽẽ piturũ. Nũ quam
cepisti. indicat causas somnii. quod id¬
circo ei ds̃ futuorum mysteria reuelaret
quia ipse rex uoluerit scire uentura. S
ut nabucho donosor diuinȩ inspiratio¬
nis miret᷑ grãm. ñ solum quid in somnio
uiderit. s: ante somnium quid tatitus
cogitauerit exponit. Et qui reuelat
mysteria ostendit tibi quȩ uentura
sunt. Illud quoq quod in eugło legi¬
mus. qui solem suum oriri facit supes
bonos & malos. etiam suꝑ nabucho doni¬
sor intelligimꝰ ẽẽ completum. Tanta
enim clementiar ẽ omĩpotentis dei. ut
etiam nabuchodonosor dispensatio¬
nis suȩ qua mundum regit mysteria
reuelauerit. Int̾rogemꝰ eos qui diu̾sas
asserunt ẽe naturas. cuiꝰ naturȩ nabucho¬
donosor in delligant. bonȩ an malȩ.Si
bone cur impius dicit᷑ ᷤ simalȩ ut certum
ẽ. cur malo atq t̾reno id ẽ ethico sua ds̃
sacͣm̃ta monstrauit: Michi quoq ñ insapi¬

Expanded text:
vissimos transtulerunt. Quod si ita ledum non putant esse periturum. Numquam u, rex, cogitare coepisti, indicat causas somnii: quod idcirco ei Deus futurorum mysteria revelarit, quia ipse rex voluerit scire ventura, et ut Nabuchodonosor divinae inspirationis miretur gratiam, non solum quid in somnio viderit, sed ante somnium quid tacitus cogitarit, exponit. Et qui revelat mysteria, ostendit tibi quae ventura sunt. Illud quod in Evangelio legimus: Qui solem suum oriri facit super malos et bonos , etiam super Nabuchodonosor intelligimus esse completum. Tanta enim est clementia omnipotentis Dei, ut etiam Nabuchodonosor dispensationis suae qua mundum regit, 633 mysteria revelaret. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, cujus naturae Nabuchodonosor intelligant, bonae an malae. Si bonae: cur impius dicitur? Si malae ut certum est cur malo atque terreno, id est, χοϊκῷ sua Deus sacramenta monstravit? Mihi quoque non in sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ad cęlum sensum pͥstinum ñ reciꝑet
Quando aũt dicit sensum sibi redditũ
ostendit ñ formã se amisisse s m̃tẽ. &
regnum eiꝰ ingeneratione & generati¬
onem. Si hoc qđ in scͥpturis dr̃ ingne¬
ratione & generatione simplicit aci¬
pimꝰ. ꝓeo qđ ẽ in omnia futura demn¬
pora. nulla questio ẽ. Si aũt ut sepe dixi¬
mꝰ generatio & generatio duas gene¬
rationes significat legis & eugłiꝰ: que¬
rendũ ẽ quomͦ nabucho donosor. dei
sacram̃ta cognouerit. nisi forte hoc

Expanded text:
ad coelum, sensum pristinum non recepisset. ad coelum, sensum pristinum non recepisset. Quando autem dicit sensum sibi redditum, ostendit non formam se amisisse, sed mentem. Et regnum ejus in generatione et generatione. Si hoc quod in Scripturis dicitur, in generatione et generatione, simpliciter accipimus pro eo quod est, in omnia futura tempora, nulla quaestio est. Sin autem ut saepe diximus generatio et generatio, duas generationes significat, Legis et Evangelii, quaerendum est quomodo Nabuchodonosor Dei sacramenta cognoverit. Nisi forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ in dulgentiã pollicent᷑. & tam sciendũ
quod sinabuchodonosor bona oꝑa facien¬
di uenia repmittit᷑: multo magis aliisꝓ
mitdit᷑ qui leiuora peccauerunt. Legimus
iniheremia p̾ceptum popło iudeorum
ut orent ꝓbabylonus. quia in pace eorũ
sit par captiuorum. Cum ad huc sermo
ẽẽt ĩore regis. uor decęlo ruit. Tibi dicit᷑
nabuchodono sor rer. Regnum tnͣsiit ate¬
Arogans głatio statim punit᷑ adño. &
idõ ñ differt᷑ sententia neuideat᷑ miscđia
in pauꝑes minime ꝓfuisse: statim ut
elemosinas fuerat reseruatum. Donec
scias. quod dominet᷑ er celsus in regno
hominũ. Magna miseriȩ consa latio
quando in torm̃tis positꝰ scit ꝓsꝑa secu¬
tura quãqua nabucho dosor tanti fu¬
rou̾sit & am̃tiȩ. ut malorum tempore bonoꝵ
quȩ ei ds̃ ꝓmisserat ñfuerit recordatꝰ.¬
oculos meos ad cȩlum leuaui. & sensus.
meus redditꝰ ẽ mͥ. Hisi oculos leuasset

Expanded text:
ribus indulgentiam pollicentur. Et tamen sciendum, ribus indulgentiam pollicentur. Et tamen sciendum, quod si Nabuchodonosor bona opera facienti venia repromittitur, multo magis aliis promittitur qui leviora peccata commiserunt. Legimus et in Jeremia praeceptum populo Judaeorum; ut orent pro Babyloniis; quia in pace eorum, sit pax captivorum. Cum adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo irruit: Tibi dicitur, Nabuchodonosor rex, regnum tuum traideo non differtur sententia, ne videatur misericordia in pauperes minime profuisse. Sed statim ut eleemosynas fuerat reservatum. Donec scias quod dominetur Excelsus in regno hominum. Magna miseriae consolatio, quando in tormentis positus, scit prospera secutura: quamquam Nabuchodonosor tanti furoris sit et amentiae, ut malorum tempore, bonorum quae ei Deus promiserat, non fuerit recordaoculos meos ad coelum levari: et sensus meus redditus est mihi. Nisi oculos levasset
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate iudicii s eorum conu̾sione
qui meruere in dulgentiam. Alioqͥn
& in iheremia loquitur ds̃ mala semi¬
nari suꝑ gentem. & sibona fecerte mi¬
nas clementia conmutare. Rur sum
bona genti se asserit polliceri. & sima¬
la fecerit dicit suam mutari sententi¬
am. ñ in homines s in oꝑa quȩ muta¬
ta sunt. Neq enĩ ds̃ hominibꝰ s uitus
irascit᷑. Quȩ cum in homine ñ fuerint
nequaquam punit quod mutatũ ẽ.
Dicamꝰ & alit̾. fecit qui dẽ nabueho¬
donosor uurta danielis consilium
miscias in pauꝑes. & idcireo usq ad
m̃sem duodecimum mneũ ẽ dilata
sententia: s. quia pꝰea ambulans in
aula babylonis głat᷑ & dicit. ñ ne hȩc
ẽ babilon magna quã ego edificaũ
in domo regni in robore fortitudinis meȩ.
ꝑdidit malo suꝑbiȩ. Forsitã ignoscat
delitis tius. Cũ aũt beatꝰ daniel p̃scius fu¬
tuorum desenuia dei dubitet. rem de¬
mererariam faciunt qui acͥdact᷑ peccato¬

Expanded text:
vanitate judicii, sed eorum conversione, vanitate judicii, sed eorum conversione, qui meruere indulgentiam. Alioquin et in Jeremia loquitur Deus se mala minari super gentem ; et si bona fecerit, minas clementia commutare. Rursum bona agenti se asserit polliceri; et si mala fecerit, dicit se suam mutare sententiam: non in homines, sed in opera quae mutata sunt. Neque enim Deus hominibus, sed vitiis irascitur: quae cum in homine non fuerint, nequaquam punit quod mutatum est. Dicamus et aliter: Fecit quidem Nabuchodonosor juxta Danielis consilium misericordias in pauperes; et idcirco usque ad mensem duodecimum in eum est dilata sententia: sed quia postea ambulans in aula Babylonis, gloriatur et dicit: Nonne haec est Babylon magna, quam ego aedificavi in domum regni; in robore fortiturdiae perdidit malo superbiae. Forsitan ignoscet Deus delictis tuis. Quum B. Daniel praescius futurorum de sententia Dei dubitet, rem temerariam faciunt qui audacter peccato
Abbreviated transcription (Latin):
repinisis reuelat animũ t̾riti. Deniq
in fert. Regnum tum tibi mane¬
bit. pꝰ quam cognoueris potestatẽ esse
celestem. Unde hi qui hystoriȩ contra¬
dicunt & uolunt diabolo reddi pͥstinã
dignitatem in hoc loco uelificant. quod
pꝰ torm̃ta. pꝰ efferationem. pꝰ herbarũ.
& feni cybos & semptem annorum
circulos confiteant᷑ dm̃. & sit qui pͥus
fuerat. Qui respondere debent quomͦ
congruat ut angłi qui nunquam cor¬
beant qui ꝑpenicentiam sit reu̾sus.
Quam obrẽ rȩr consiliũ meũ placeat
tibi. & peccata tua elemosinis redime.
& iniquitates tuas miscđiis pauꝑum.
forsitan ignoscat delictis tuis. Sip̃ dix̃ sentẽ¬
ciam dĩ q̃ ñ pot immutari: quomodo
hortat᷑ ad elemosinas & miscłiam pau¬
perũ ut dĩ sententia conmutet᷑ : Quod
facile soluit᷑ erechiȩ regis ex emplo quẽ
ysaias direrat ẽẽ moriturũ. & niniui¬
niue subu̾tet᷑: & tam̃ ad p̃ces erechͥȩ &
nineue di sententia conmutata ẽ. non

Expanded text:
et  Al. relevat animum territi. Denique infert. Regnum tuum tibi manebit, postquam cognoveris potestatem esse coelestem. Unde hi qui historiae contradicunt, et volunt diabolo reddi pristinam dignitatem, in hoc loco velificant: quod post tormenta, post efferationem, post herbarum et feni cibos, et septem annorum circulos, confiteatur Dominum, et sit qui prius fuerat. Qui respondere debent quomodo congruat, ut angeli qui numquam corbeant qui per poenitentiam sit reversus. Quamobrem, rex, consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, 649 et iniquitates tuas misericordiis pauperum, forsitan ignoscat Deus delictis tuis. Si praedixit sententiam Dei, quae non potest immutari, quomodo hortatur ad eleemosynas et misericordias pauperum, ut Dei sententia commutetur? Quod facile solvitur Ezechiae regis exemplo, quem Isaias dixerat esse moriturum ; et Ninivit tamen ad preces Ezechiae, et Ninive, Dei sententia commutata est: non
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rȩ Absq regis inuiria erplicat ueri¬
tatẽ. ut ñ eum suꝑbiȩ s potentiae ui¬
deat arguere. E iunciatur ferro &ȩre
in herbis foris. & rore cęli consꝑ gat᷑. &
cũ feris sit pabulum eius donec septẽ
tempora commutant᷑ suꝑ eum. & supͣ
similit̃ scͥptumẽ. Que runt gͦ anobis
qui hystorię contradicunt. quomͦ in
iunculo ferreo & ȩreo fuerit nabucho¬
donosor. aut quis eum unxerit. & con¬
pedibꝰ alligarit. cum sꝑsꝑicuũ sit õs
furiosos ne se p̃cipitent & alios inuadãt¬
ferro.cathenis ligari. Hȩc ẽ int̃p̃tatio
sendentiȩ altissimi. quę ꝑuenit suꝑ
dñm meum regem. hausteritatẽ¬

Expanded text:
tc. Absque regis injuria explicat veritatem: ut non eum superbiae, sed potentiae videatur arguere. Et vinciatur ferro, et aere in herbis foris, et rore coeli conspergatur: et cum feris sit pabulum ejus, donec septem tempora commutentur super eum. Et supra similiter scriptum est. Quaerunt ergo a nobis qui historiae contradicunt: quomodo in vinculo ferreo et aereo fuerit Nabuchodonosor: aut quis eum vinxerit et compedibus alligaverit: cum perspicuum sit omnes furiosos, ne se praecipitent et alios ferro invadant, catenis ligari. Haec est interpretatio sententiae Altissimi, quae pervenit super Dominum meum regem: Ejicient te
Abbreviated transcription (Latin):
minatio. ꝓ quo nos u̾timꝰ aspectꝰ eius
idem contemptores hystoriȩ calũpni¬
ant̃: quod ne quaquam dominatio
na buchodonosor orbem t̾rarum pos¬
sederit. Neq enim grecis & barbaris
cunctisq septemerionis & occidentis
nationibꝰ imꝑauit. s tantum orientis
ꝓuintias tenuit. idẽ asyã. europam
& lybiam. Ex quo intelligi uolunt. ad
diabolum cuncta referenda. cum hȩc
omã nos hẏꝑbolice dicta debeamꝰ ac-¬
ciꝑe. ob suꝑbiam regis impii qui tantũ
głat̃ in isaia ut cęlum se tenere iactet.
& orbem t̾rarum quasi nidũ & oua
uolucrum. Ecce uigil & sc̃s decȩlo

Expanded text:
minatio, pro quo nos vertimus, aspectus ejus, iidem contemptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligi volunt cuncta ad diabolum referenda esse: cum haec omnia nos hyperbolice dicta debeamus accipere, ob superbiam regis impii, qui tantum gloriatur in Isaia , ut coelum se tenere jactet, et orbem terrarum quasi nidum et ova volucrum. Et ecce vigil et sanctus de coelo
Abbreviated transcription (Latin):
rum in typo p̃figurat iste angłs siue
fornacem descendit inferni. in quo clau-¬
sȩ & peccatorum. & iustorum animȩ
tenebantur. ut absq erustione & noxa
siuȩ eos qui tenebant᷑ in clusi mortis
uincłis liberaret. Tunc accessit nabu¬
codonosor ad hostium fornacis ignis

Expanded text:
rum in typo praefigurat iste angelus sivrum in typo praefigurat iste angelus sivfornacem descendit inferni, in quo clausae, et peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis
Abbreviated transcription (Latin):
rer corripitur ut uiuens glorificet dm̃
Int̾rogat aut̃ obtimates suos quorum
accusatione & consilio tres pueros inig¬
nem fornacis miserat. ut illis ostendenꝰ¬
tibꝰ se misisse trespueros infornace iste
eis nuntiet & ostendat. Ecce ego uideo¬
uiros quatuor solucos. & ambulantes
in moedio ignis. & nichil corruptionis
in eis ẽ: & speties quarti similis filio dĩ
Rursum dicam. O quam sapiens ignis.
quam in enarrabilis dei potentia.Uin¬
culis stricta sunt corpora. urunt᷑ uin-¬
cula. corpora ñurunt᷑. Spetiem aũt quar¬
ti quam similem dicit filio dei. uł an¬
głm debemꝰ acciꝑe ut septuag̃ transtu¬
lerunt. uł certe ut pleriq arbitrantur
dnm̃ saluatorem. S nescio quo mͦ rer
impuis. dei filiũ uidere mereat᷑. Er¬
go uirta illud sỹmachum qui inter
p̃tatꝰ ẽ. species aut quarti similitudo fi¬
lorum ñ dei s deorum. angłi sentiendi s̃
qui dei &e degrum uel filii dei sepissime
nuncupant᷑. Hoc uirta hystoriam. Cece¬

Expanded text:
rex corripitur, ut vivens glorificet Deum. Interrogat autem optimates suos, quorum accusatione et consilio tres pueros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nuntiet et ostendat. 643 Quios, et ambulantes in medio ignis: et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similitudo filii Dei. Rursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel angelum debemus accipere, ut Septuaginta transtulerunt, vel certe, ut plerique arbitrantur, Dominum Salvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. Ergo juxta quarti similitudo filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, qui et dii, et deorum vel Dei filii saepissime nuncupantur. Hoc juxta historiam. Caete
Abbreviated transcription (Latin):
ñueritas appellata sit. Rursum gͦ
& dampnatis idolis laudat tres pueros
qui noluerunt seruire & adorare omnem
dm̃ excepto dõ suo. & mirat᷑ quod scõs dĩ
ignis tangere ñpotuerit. Quod autt̃ ate¬
ãme ꝓpositum ẽ hoc decretum. ut om̃is
popłs & tribꝰ & lingua quȩcumq locita
fuerit blasphemiam contra dm̃ sy drach.
my sach. & ab denago disꝑeat. & domꝰ eiꝰ
uastet᷑: neq enim ẽ ds̃ alius qui possit
ita saluare: quidam pessime ad diabo¬
lum referunt. quod in consummatiõe
& fine mundi etiam ipse recipiat noti¬
tiam dei. & omnes adpenttentiam co¬
hortet᷑. & hunc uolunt esse regem nini¬
ue qui nouissime descendit dethrono
suꝑbiȩ & humilitatis p̃mia conse¬
cutꝰ ẽ. Tunc rex ꝓmouit sy drach. mi¬
sach. & ab denago. inꝓuintiam baby¬
lonis. Qui dicunt supra tres pueros
ñ iudices ꝓuintiarum. s p̃fectos oper
singulorum fuisse inbaby lonem.
hic nolunt eos etiam ꝓuintiarum iudi¬
ces constitutos. Nabuchodonosor rex

Expanded text:
non veritas appellata sit. Rursum erg, et damnatis idolis laudat tres pueros, qui noluerunt servire et adorare omnem Deum, excepto Deo suo, et miratur quod sanctos Dei ignis tangere non potuerit. Quod autem aergo positum est hoc decretum, ut omnis populus, tribus, & lingua, quaecumque locuta fuerit blasphemiam contra Deum Sidrach, Misach, & Abdenago, dispereat, & domus ejus vastetur. Neque enim est Deus alius qui possit ita salvare. Quidam pessime ad diabolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et omnes ad poenitentiam cohortetur, et hunc volunt esse regem Ninive qui novissime descendit de throno superbiae, et humilitatis praemia consecutus sit. Tunc rex promovit Sedrach, Misac et Abdenago in provincia Babylonis. Qui dicunt supra tres pueros non judices provinciarum, sed praefectos operum singulorum fuisse in Babylone, hic volunt etiam eos provinciarum judices constitutos. Nabuchodonosor rex
Abbreviated transcription (Latin):
discite ame quia mitissum & humilis
corde. & inuenietis requiem animabꝰ uris.
cordis aũt illaẽ humilitas. quȩ in alio
loco pauꝑtas sp̃c appellat᷑: ut non eriga¬
cohortat᷑. angłos. & celos. aquas. atq uirtu¬
tes. solem. & lunam. imbrem. & rorem.
cetera quȩ longum ẽ texere. ita ut fon¬
tes quoq & maria & cetȩ & uolucres. bẽ¬
stias & peccora ad laudem dni ꝓuocet. &
filios hominum. & pꝰ omnei hominum
gerus isrłelem. & de ipso isrłe sacerdotes
e seruos domini. sp̃c animasq iustor.
scõs & humiles corde. Adertremum ana¬
niam. atariam misaelem. qui ad
laudem domini p̃senti benefio ꝓuocan¬
laudant dm̃. quia er creaturis conse¬
quent̃ creator in telligit᷑. & insingłis
opibꝰ atq effectibꝰ dĩ magnificentiã de¬
monstratur Tunc nabuchodonosor¬

Expanded text:
mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Cordis autem illa est humilitas, quae in alio loco paupertas spiritus appellatur, ut non erigacohortatur 642 angelos et coelos, aquas atque virtutes, solem et lunam, imbrem et rorem, caetera quae longum est texere: ita ut fontes quoque et maria, et cete et volucres, bestiasque et pecora ad laudem Domini provocet, et filios hominum, et post omne hominum genus Israelem, et de ipso Israel sacerdotes et sersanctos et humiles corde, et ad extremum Ananiam, Azariam et Misaelem, qui ad laudes Domini praesenti beneficio provocanlaudat Dominum, quia ex creaturis consequenter creator intelligitur et in singulis operibus atque effectibus Dei magnificentia demonstratur
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Sermo igit̾ conmitationis ambigu.¬
us ẽ & debono inmalum. & demalo inbonũ
Neq enim conmittacio uultꝰ nabuchodono¬
sor. bonȩ parti poterit coaptari. licet quidã
in scͥptionem psalmorum debono ad malũ
referant. quod hi qui naturalit̃ debuerant
cepit ut succenderet᷑ fornar sepcuplum
quam succendi consueuerat: Qua si non
consumere corpora. S furor & ira quȩ in¬
saniaȩ ꝓrima e. modum cenere non potest.
& uult eos multiplicis penȩ conmitiacione
t̾rere. quos paratos uidebat admortem ͤ
statim uiri illi uincti cũ bracis suis & tya¬
ris & calciam̃tis & uestim̃tis: missi sunt

Expanded text:
buntur. Sermo igitur commutationis ambigubuntur. Sermo igitur commutationis ambiguus est, et de bono in malum, et de malo in bonum. Neque enim commutatio vultus Nabuchodonosor bonae parti poterit coaptari. Licet quidam et inscriptionem Psalmorum de bono ad malum referant: quod hi qui naturaliter debuerantaecepit ut succenderetur fornax septuplum, quam incendi consueverat: et viris consumere corpora: sed furor et ira quae insaniae proxima est, modum tenere non potest. Et vult eos multiplicis poenae comminatione terrere, quos paratos videbat ad mortem. Et confestim viri illi vincti braccis suis, et tiaris, et calciamentis, et vestibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in longunt differunt. s p̃sens sibi pollicẽt
dus pot̾ manibꝰ libetare. Quod si noluerit
Pulchre ad id quod dixerat pot̃ eriꝑe nos.
non in tulit contrarium siñ pͥotuerit. s si
noluerit. ut ñ imposibilitatis dei. s uolun¬
tatis sit sipierint. Notum tibi sit rex. quia
deos tuos non colimꝰ. & statuam auream
quam erȩristi ñ ad oramꝰ. Siue statuam
ut sẏ̃machus. siue imaginem auream
ut ceteri transtulerunt uoluerimꝰ legere.
cultores dei eam adorare non debent. Ergo
iudice ⁊ pͥncipẽ scłi qͥ imꝑatorum statuas
ad orant & i magines. hoc se facere indelli¬
gant. quod trespueri facere nolentes
placuerunt deo & notanda ꝓpͥetas. De¬
oscoli. imaginem adorare dicunt. quod
utrũq seruis dei ñ conuenit. Tunc na¬
bucho donosor. repletꝰ ẽ furore & aspectꝰ
faciei illius conmutatꝰ ẽ. In quibꝰ dam
psalmis tituli p̃notant᷑. ꝓhis qui conmutca-¬

Expanded text:
in longum differunt, sed in praesens sibi pollicentuin longum differunt, sed in praesens sibi pollicentutuis potest manibus liberare. Quod si noluerit: Pulchre ad id quod dixerant: Potest eripere nos, non intulit contrarium, si non poterit, sed si noluerit: ut non impossibilitatis Dei, sed voluntatis sit, si perierint. Notum tibi sit, rex, quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti, non adoramus. Sive statuam, ut Symmachus, sive imaginem auream, ut caeteri transtulerunt, voluerimus legere, cultores Dei eam adorare non debent. Ergo judices et principes saeculi, qui imperatorum statuas adorant, et imagines, hoc se facere intelligant, quod tres pueri facere nolentes placuerunt Deo. Et notanda proprietas, deos coli, imaginem adorari dicunt, quod utrumque servis Dei non convenit. Tunc Nabuchodonosor repletus est furore, et aspectus faciei illius commutatus est. In quibusdam psalmis tituli praenotantur: Pro his qui commuta
Abbreviated transcription (Latin):
Sin aũt adorare contempserint p̃sens pena
sit fornacis ardentis. & quis ds̃ ẽ qui uos¬
eripiat demanu meaS ille uidelicet cuiꝰ
seruĩt dudum adorasti. quem uere dm̃ de¬
orum & dnm̃ regum ẽẽ dixisti. Na bucho¬
donosor. rex ñ oportet nos de hac re res¬
pondere tibi. In hebreo ñhabet regem
gem uocare quiad iniqua compelleret.
Quod siquis contenciosus regem quoq
legerit. dicamus eos non ꝓcacit᷑ regem
ad effusionem sui sanguinis ꝓ uocare
s: ita reddere regi honorem debitum ut
dei cultꝰ ñ ledatꝰ. Quod aut̃ ait. non opor¬
det nos dehac re respondere tibi. ille sen¬
sus ẽ. Nondebes audire u̾ba. quorum
iam rebꝰ ipsis ꝓ babis fortitudinem atq
constantiam. Ecce ds̃ enĩ nunc quem
colimus. pot̾ eriꝑenos decamino ignis
ardentis & demanibꝰ tuisorex liberare.
Unde putauerat se t̾rere prieros. inde
cernit in eis materiam fortitudinis. Nec

Expanded text:
sin autem adorare contempserint, praesens poena sin autem adorare contempserint, praesens poena sit fornacis ardentis. Et quis est deus qui eripiat vos de manu mea? etc. Ille videlicet cujus servum dudum adorasti, quem vere Deum deorum, et Dominum regum esse dixisti. 638 Nabuchodonosor rex, non oportet nos de hac re respondere tibi. In Hebraeo non habet regem,gem vocare eum qui ad iniqua compelleret. Quod si quis contentiosus regem quoque legerit: dicemus eo non procaciter regem ad effusionem sui sanguinis provocare, sed ita reddere regi honorem debitum, ut Dei cultus non laedatur. Quod autem aiunt: Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ille sensus est: non debes audire verba, quorum jam rebus ipsis probabis fortitudinem atque constantiam. Ecce enim Deus noster quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis, o rex, liberare. Unde se putaverat terrere pueros, inde cernit in eis materiam fortitudinis. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta contempnunt. Deos tuos non co¬
lunt & statuã aureã qͣm erexisti ñ adorant. Qđ
inpͥncipio huiꝰ dirimꝰ uisionis hic maniffeᷤ¬
tius apꝓbatur. alios eẽ dõs nabuchodonosor
& aliam statuam auream quam incultu
sin uissit erigi. Nam in consequentib
ipse rex loquitur. Deos meos ñ colitis. & sta¬
tuam auream quam constitui non adora¬
tis. Alii hanc dicunt scͥpture seẽ consuetu¬
dinem. lit unum idolum appellet plura¬
lit. ut ẽ illud merodo deuitulo. Isti sunt
dii tui isrł. qui edurer te deterra egyp¬
ti. & in regum uolumine iheroboam
ponens aureum uttulum in bethel. ido¬
la fecisse narratur. E contra multa demo¬
nia singulari numero appellant᷑ in isa¬
ia. Inclinat se & adorat illud. & uotum
faciens dicit ds̃ m̃s estu. ꝓst̾nite uos & ad¬
orate statuam quam feci. Quod sinon
infurore p̃ceꝑit adduci puero s tamen
dat spatium penitudinis. ut siceciderĩt
& ad orallerint. pͥor culpa ueniam consequatt.

Expanded text:
praecepta contemnunt, deos tuos non copraecepta contemnunt, deos tuos non colunt, et statuam auream quam erexisti, non adorant. Quod in principio hujus visionis diximus, hic manifestius approbatur, alios esse deos Nabuchodonosor, et aliam statuam auream quam in cultum sui jussit erigi: nam et in consequentibus ipse rex loquitur: Deos meos non colitis, et statuam auream quam constitui, non adoratis? etc. Alii hanc dicunt Scripturae sanctae consuetudinem, ut unum idolum appellet pluraliter, ut est illud in Evodo de vitulo: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti . Et in Regum volumine, Jeroboam ponens aureum vitalum in Bethel, idola fecisse narratur . E contrario multa daemonia singulari numero appellantur, ut in Isaia: Inclinat se, et adorat illud, et votum faciens dicit: Deus meus es tu . Prosternite vos, et adorate statuam quam fin furore praeceperit adduci pueros, tamen dat spatium poenitudinis, ut si ceciderint et adoraverint, prior culpa veniam consequatur: