comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam despecie corporis corporeo sensu a Ttracta figmenta
ITEM IN EODEM
Nonsit nobis religio humanorum operum cultus. melio¬
res enim sunt ipsi artifices qui talia fabricant quos
tamen colere non debemus : Non sit nobis religio in fan¬
tas matibus nr̃is melius enim qualecum que uerum.
quamomne quicquid pro arbitrio fingi potest . & tamen
animam ipsam quam uis anima uera sit. cum falsa
imaginatur colere non debemus. Melior est uera
stipula. quam lux in ani cogitatione prosuspicantis uo lun¬
tate formata & tamenstipulam quam sentimus et tan¬
gimus dementis est credere colendam
ITẼ IDEM INLBRO X DECIUITATE DĨ

Expanded text:
quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta. quam de specie corporis corporeo sensu attracta figmenta. » --Item in eodem: « Non sit nobis religio humanorum operum cultus: meliores enim sunt ipsi artifices, qui talia fabricant, quos tamen colere non debemus. Non sit nobis religio in phantasmatibus nostris, melius enim qualemcunque virum, quam omne quidquid pro arbitrio fingi potest, et tamen animam ipsam, quamvis anima vera sit, cum falsa imaginatur, colere non debemus. Melior est vera stipula, quam lux inani cogitatione pro suspicantis voluntate formata, et tamen stipulam quam sentimus, et tangimus, dementis est credere colendam. » Item idem libro decimo de Ci
Abbreviated transcription (Latin):
EPISTOLAE ADROMANOS
ADRO MANOS¬
Num quid tam demens est aliquis aut salutis suae in memor
ut honorificentiam regis uindicet comiti. cum de hacre
siqui etiam tractare fuerit inuenti. iure ut reidam nantur
maiestatis et istise non cogitant reos qui honorem nomi¬
nis dĩ deferunt creaturae. & relicto dño. conseruos adorant
quasi sit aliquid quod plusreseruetdo. N amideo ad re¬
gem pertribunos aut comites itur. quia homo utique est
rex & nescit quibus debeat rempublicam credere. addm̃
autem pro merendum quem nihilutiq: latet omnium enim
merita nouit suffragatione non opus est. sed mente deuota
Ad percipiendam ueritatem nihilmagis impedire quã uitã
libi dinibus deditam & falsas imagines rerem sensibilium
quae nobis ab hoc sensibile mundo percorpusimpressȩ ua¬
rias opiniones erroresq generant. Nec errorem ullum
in religione esse potuisse. si anima prodõ suo non coleret
animam aut corpus. aut fantas mata sua quaenihil sunt aliud

Expanded text:
Epistolae ad Epistolae ad RomanosNunquid tam demens est aliquis, aut salutis suae immemor, ut honorificentiam regis vindicet comiti, cum de hac re, si qui etiam tractare fuerint inventi, jure ut rei damnantur majestatis, et isti se non cogitant reos, qui honorem nominis Dei deferunt creaturae, et relicto Domino conservos adorant, quasi sit aliquid quod plus reservet Domino. Nam ideo ad regem per tribunos aut comites itur, quia homo utique est rex, et nescit quibus debeat rempublicam credere. Ad Deum autem promerendum, quem nihil utique latet, omnium enim merita novit, suffragatione non est opus, sed mente devota.« Ad percipiendam veritatem nihil magis impedire quam vitam libidinibus deditam et falsas imagines rerum sensibilium, quae nobis ab hoc sensibili mundo per corpus impressae, varias opiniones erroresque generant. Nec errorem ullum in religione esse potuisse, si anima pro Deo suo non coleret animam aut corpus, aut phantasmata sua, quae nihil sunt aliud,
Abbreviated transcription (Latin):
sic anima non miran dum est si potentiam tantam non habit quan¬
tamille ad cuius similitudinem facta est & cetera
SIENIATIMACO TUMANI CORPORIS MECTANT Ṽ
UALERE ASSERITUR QUANTŨ VERACITER IESUM
COREUS UALERE PERHIBETUR
QUA CAUSA SIBI SUETRA GARIPOSSEPUTANT
NON NULLIREPREHENSI ONE DIGNI QVIINILLA
SUNODO GRECORŨ MEDIATIONẼ IMAGINVM
SIBINECESSARIAMESSE DICERE PRAE SŨPSERUN
AUG̃ LIBRO .UIII. DECIUITATE DĨ
Qua propter merito homo deficit ab illo qui eum fecit. cum
sibi praeficit ipse quod fecit. Demonstrat enim idem ermes.
quod homines mortui diuino colebantur honore. uelut
aes colapius atque mercurius quem suum dicit esse auum. &
reliqui. Hac enim occasione accepta. demones ut intercesso¬
res existerent apud bonos deos quos nos angelos scõs scu ar¬
changelos uel potestates dicimus. Talienim ratione nubi¬
loso uelamine sapientes gentilium . sua nomina obtexerenite¬
bantur¬
AMBRO SIUS IN EXPOSITIONE

Expanded text:
sic anima non mirandum est si potentiam tantam non habet, quansic anima non mirandum est si potentiam tantam non habet, quantam ille ad cujus similitudinem facta est. CASi enim imago humani corporis nec tantum valere asseritur, quantum veraciter ipsum corpus valere perhibetur, qua causa sibi suffragari posse putant nonnulli reprehensione digni, qui in illa synodo Graecorum mediationem imaginum, sibi necessariam esse dicere praesumpserunt? Augustinus, libro VIII de Civitate Dei. « Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Demonstrat enim idem Ermes, quod homines mortui divino colebantur honore, velut Aesculapius atque Mercurius, quem suum esse dicit avum, et reliqui. Hac enim occasione accepta, daemones ut intercessores exsisterent apud bonos deos, quos nos angelos sanctos, seu archangelos, vel potestates dicimus. Tali enim ratione, nubiloso velamine sapientes gentilium sua numina obtegere nitebanturAmbrosius in expositione
Abbreviated transcription (Latin):
Scies axp̃ianis catholicis quorum in uro oppido &iamecđa
constituta est nulli coli mortuorum nihildenique ad¬
orari quod sit factum et conditum ado. sed unum ipsum
dm̃ qui fecit et condidit omnia.
ITEM AUG IN UBRO DEANIDE QUANTITATE
Osautem in mortalem animam fecit ut opinor nisi forte
tibialiter uidetur Ergo tuuel les talia fieriab hominibus
qualia dsfecit Noni et quidem hoc dixerim sed quem¬
admodumipse in mortalis in mortale quiddamfecit adsimi¬
litudinem suam. sic et nos in mortales adõ facti adsimilitudi¬
nem nr̃am quid facimus inmortale esse deberet recte diceres
sia deius imaginem pingeres tabulam quod inte in mortale
essecredis N unc uero in ea ex primis similitudinem corporis
quod profecto mortale est : Quomodo ergo sumsimilis dõ
cum in mortalia nulla possum facere ut ille quomodo nec
imago corporistui potest hoc ualere quod tuum corpus ualet

Expanded text:
« Scies a Christianis catholicis, quorum in vestro oppido etiam Ecclesia « Scies a Christianis catholicis, quorum in vestro oppido etiam Ecclesia constituta est, nullum coli mortuorum, nihil denique adorari quod sit factum et conditum a Deo, sed unum ipsum um qui fecit et condidit omnia. » Item Augustinus in libro de Quantitate autem immortalem animam fecit, ut opinor, nisi forte tibi aliter videtur. A. Ergo tu velles talia fieri ab hominibus, qualia Deus fecit? E. Non equidem hoc dixerim. Sed quemadmodum ipse immortalis immortale quiddam fecit ad similitudinem suam; sic et nos immortales a Deo facti, ad similitudinem nostram quod facimus, immortale esse deberet. A. Recte diceres, si ad ejus imaginem pingeres tabulam, quod in te immortale esse credis: nunc vero in ea exprimis similitudinem corporis, quod profecto mortale est. E. Quomodo ergo sum similis Deo, cum immortalia nulla possum facere ut ille? A. Quomodo nec imago corporis tui potest hoc valere quod tuum corpus valet;
Abbreviated transcription (Latin):
quod fecituerus ds̃ uelis facere falsumdm̃. immo falsum
hominem : quem prouero uenereris dõ. quemquis quis pro
uero homine inamicitiam reciperet. insaniret. Ducit enim
& affectu quodam in firmo rapit infirma corda mortalium
formae similitudo & membrorum imitata conpago
FUIGENTIUS IN LBRO DEFIDE ADDONATŨ
Quia ipseds̃ sibi soli prȩcipiens tantum modo seruiendum
seq iubens a fidelibus adorandum. prorsus interdixit. ne
quis audeat creaturam adorare. creaturȩq seruire . prop¬
terea infine illius primi praecepti deomnibus qua e creauit
italoquitur. non adorabisea. nec seruies eis. ETPOST PAUCA
Ueraenim religio inunius constat dĩ seruitio.
ITEM IPSE POST PAUCA
Sic ueraciter unum dm̃ cum patrefilium uera fides adorat
quae sic dõnouit acreaturis omnibus seruiendum. ut nouerit
creaturae non debere diuinae seruitutis obsequium

Expanded text:
quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum, imo falsum quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum, imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo, quem quisquis pro vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim et affectu quodam infirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo et membrorum imitata compago. » Fulgentius in libro de Fide ad Donatum: « Quia ipse Deus sibi soli praecipiens tantummodo serviendum, seque jubens a fidelibus adorandum, prorsus interdixit, ne quis audeat creaturam adorare, creaturaeque servire; propterea in fine primi illius praecepti de omnibus, quae creavit ita loquitur: non adorabis ea, nec servies eis. » --Et post pauca: « Vera enim religio in unius constat Dei servitio. » --Item ipse post pauca: « Sic veraciter unum Deum cum Patre Filium vera fides adorat, quae sic Deo novit a creaturis omnibus serviendum, ut noverit creaturae non deberi divinae servitutis obsequium.
Abbreviated transcription (Latin):
Nonergo nobis uidetur ut quod homo facit adorari debeat
factor enima factura non factura a factore adorari iudi¬
catur. ITE FIRMIANI LACTANTII
DEFALSARELIGIONE LIBRO .II.
Dupliciergoratione peccator ab insipientibus primum
quod elementa idesedĩopera dõ praeferunt. De in de
quod elementorum ipsorũ figuras humanis pecie conpre¬
hensos colunt
ITẼ IPSEINEODE LIBRO
Nihil aliud adoremus nihil colamus: nisisolius artificis
parentisq: nr̃i unicum nomen. ITT̃ EPSE INEO DẼ LIBRO
Supra ergo non in fraestds̃ . nec inima potius sed in summa
religione quaerendus est. FT IN FR A Nihil potestesse
caeleste in eare quae fit exterra. quicquid enĩ simulatur
fal sumes senecesseest. nec potest umquam ueri nomen
accipere quod ueritatem fuco et imitatione mentitur.
ITEMIPSE IN EODE
LI BRO
tintellegat nihil colendumesse quod oculis mortalibus
cernitur
oliergo adderemanus hominum. ut ex eo metallo

Expanded text:
Non ergo nobis videtur, ut quod homo fecit, adorari debeat: factor enim a factura, non factura a factore adorari judicatur. » Item Firmiani Lactantii de falsa Religione, lib. II: « Duplici ergo ratione peccatur ab insipientibus, primum quod elementa, id est, Dei opera Deo praeferunt. Deinde quod elementorum ipsorum figuras humana specie comprehensas colunt. » --Item ipse in eodem libro: « Nihil aliud adoremus, nihil colamus, nisi solius artificis parentisque nostri unicum nomen. » --Item ipse in eodem libro: « Supra ergo non infra est Deus, nec in ima potius, sed in summa religione, qua credendus est. » --Et infra: « Nihil potest esse coeleste in ea re, quae fit ex terra: quidquid enim simulatur, falsum esse necesse est, nec potest unquam veri nomen accipere, quod veritatem fuco et imitatione mentitur. » Idem ipse in eodem libro: « Ut intelligas nihil colendum esse, quod oculis mortalibus cernitur.oli ergo addere manus nominum, ut ex eo metallo
Abbreviated transcription (Latin):
bereposset & si es sec suae ut non es sec autũ sed ea utu . ac perhoc
merito quaeritur quid sit quod dictum est. nam facile intelli¬
geretur senem qui uirgam ferebat eomore quo illa aetas bacu¬
lum solet ut se indinauit ad dñm adorandum. id utique fece¬
rit super cacumen uirgaesuae quam sic ferebat ut super eam
caput indinando adoraret dm̃. quid est ergo ad orauit suꝑ
catumen uirgaeeius. Id est filii sui ioseph ari forceculerat
ab eo uirgam quando ei iurabat idem filius & dum eam tenet
post uerba iurantis nondum illam redditam moxadorauit
dm̃: non enim pudebat eum ferre tantis per in signe potestatis
filii sui. ubi figura magnȩrei futurae prae signaba, tur
quam uis inhebrȩo facillima huius quaestionis ab solutio
essedicatur. ubi scriptum perhibent & adorauit is rahel
ad caput lecti. in quo utique senex iacebat. & sic positum
habebat ut in eo sinelabore quando uellet adoraret
PUTANT QUODFEITERINREGUM QUIA

Expanded text:
bere posset, et si esset suae, ut non esset αὐτοῦ, sed ἑαυτοῦ, ac per hoc merito quaeritur, quid sit hoc quod dictum est. Nam facile intelligeretur senem, qui virgam ferebat, eo more quo illa aetas baculum solet, ut se inclinavit ad Dominum adorandum, id utique fecerit super cacumen virgae suae, quam sic ferebat, ut super eam caput inclinando adoraret Deum. Quid est ergo, adoravit super cacumen virgae ejus, id est, filii sui Joseph, et is forte tulerat ab eo virgam, quando ei jurabat idem filius, et dum eam tenet post verba jurantis nondum illam redditam, mox adoravit Deum. Non enim pudebat eum ferre tantisper insigne potestatis filii sui, ubi figura magnae rei futurae designabatur, quamvis in Hebraeo facillima hujus quaestionis absolutio esse dicatur, ubi scriptum perhibent, et adoravit Israel ad caput lecti, in quo utique senex jacebat, et sic positum habebat, ut in eo sine labore quando vellet adoraret.putant quod dicitur in Regum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
solet. Quamcum summo uertice crescens herba contigerit.
uires inde ad depellendos omnes morbos languoresq: conquirit
ltauit quȩ cumque illa fuerit infirmitas corporis. haustu
exiguo made facti salutaris graminis depellatur. nihilom¬
nino uiriumgerens. siantequamaereȩ fimbriae summitatẽ
crescendo contigerit decerpatur . Hanc statuã ad similitudine
uultus insu formatam tradebant quae permansit ad nr̃a usque
tempora. sicuti ipsi oculis nr̃is inspeximus. & nihil mirum sihi:
qui ex gentibuscrediderunt. probeneficiis quae a saluatore
fuerant consecuti huiu smodi uelut mĩnus ui debantur offerre.
Cumuideamus etiamnunc & a postolorum petri uel pauli
et ipsius saluatoris imagines de signari. tabulisq: depingi. sed
et antiquas ipsorum imagines a quibusdam conseruatas nosuidimꝰ.
Q uod mihiuidetur exgentili consuetudine in differenter
obseruatum. quod ita soleant honorare quos honore dignos

Expanded text:
solet, quam cum summo vertice crescere herba contigerit, solet, quam cum summo vertice crescere herba contigerit, vires inde ad depellendos omnes morbos languoresque conquirit, ita ut quaecunque illa fuerit infirmitas corporis, haustu exiguo madefacti salutaris graminis depellatur, nihil omnino virium gerens, si antequam aereae fimbriae summitatem crescendo contigerit decerpatur. Hanc statuam ad similitudinem vultus Jesus formatam tradebant, quae permansit ad nostra usque tempora, sicuti ipsi oculis nostris inspeximus, et nihil mirum si hi, qui ex gentibus crediderunt, pro beneficiis quae a Salvatore fuerant consecuti, hujusmodi velut munus videbantur offerre. Cum videamus etiam nunc et apostolorum Petri et Pauli vel ipsius Salvatoris imagines designari, tabulisque depingi, sed et antiquas ipsorum imagines a quibusdam conservatas nos vidimus. Quod mihi videtur ex gentili consuetudine indifferenter observatum, quod ita soleant honorare quos honore dignos
Abbreviated transcription (Latin):
MOS PRIMUM SENTENTIAS SC̃ORUM
PATRUM COLUIGERE. CONTRAEOS QUIIMAGI¬
NES NON SOIUM ABAEDIBUS SEDITIAM
ASACRIS UASIS INDIS CRETEAB OLERE PRAE¬
SUMUNT
EXLIBROEUSEBII ECCLESIASTICAE HISTORIAE¬
UII. CAPXU.
ERUM QUIAURRIS HUIUS FECIMUS MENTI¬
onem iustum uidetur commemorare etiam illudinea gestũ.
qđ historia dignum duximus mulierem quam sanguinis pro fluuio
laborantem a saluatorecuratam euangelia tradiderunt
huius urbisciuem constat fuisse domusq: eiusinea &iam nuncos¬
tenditur. Proforibus uero domus ipsius basis quaedam
in locoeditiore conlocatamonstratur . Inquamulieris ipsiuss
uelu Tgenibus prouolutȩ palmasq: simpliciter tendentis
imago aere uidetur expressa. A stat uero alia aere
nihil ominus fusa statua habitu uirilistola comptaecir¬
cum data. et dexteram mulieri porrigens: huius adpedem
statuȩ ebasi herba quaedam noua specie nascitur quae cum
exorta fuerit ex crescere usque ad stolȩ illius aereiindumenti fimbriã

Expanded text:
mus primum sententias sanctorum patrum colligere contra eos qui imagines non solum ab aedibus, sed etiam a sacris vasis indiscrete abolere praesumunt. Ex libro Eusebii ecclesiasticae HistoriaeVII, cap. Verum quia urbis hujus fecimus mentionem, justum videtur commemorare etiam illud in ea gestum quod historia dignum duximus, mulierem quam sanguinis profluvio laborantem a Salvatore curatam Evangelia tradiderunt, hujus urbis civem constat fuisse, domusque ejus in ea etiam nunc ostenditur. Pro foribus vero domus ipsius basis quaedam in loco editiore collocata monstratur, in qua mulieris ipsius velut genibus provolutae palmasque simpliciter tendentis imago aere videtur expressa. Astat vero alia aere nihilominus fusa statua habitu virili, stola compta circumdata, et dexteram mulieri porrigens; hujus ad pedem statuae, e basi herba quaedam nova specie nascitur, quae cum exorta fuerit, excrescere usque ad stolae illius aerei indumenti fimbriam
Abbreviated transcription (Latin):
quod non ex pediat. & tam en silicitum est non esse peccatũ¬
quamuis qm̃ non expedit non sit utique factendum
igitur si possum enitamur in ter
id quodlicet & non expedit. & id quod non licet atq ideo
nec expedit aliquo certo fine distinguere ea mihi uidentur
licere & non ex pedire quaeperiustitiam quidem
quaec oram dõ est permittuntur. sed propter offensi
sunt eauero non licere. & ideo non expedire. quae sic ipsã iusti¬
tia uetantur : ut facienda non sint &iam siab eis quibus
in noti tiam fuerint perlata non laudentur

Expanded text:
quod non expediat, et tamen si licitum est, non esse peccatuquod non expediat, et tamen si licitum est, non esse peccatuquamvis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. igitur si possumus enitamur inter id quod licet et non expedit, et id quod non licet atque ideo nec expedit, aliquo certo fine distinguere, ea mihi videntur licere, et non expedire, quae per justitiam quidem quae coram Deo est permittuntur, sed propter offensiosunt, ea vero non licere et ideo non expedire, quae sic ipsa justitia vitantur, ut facienda non sint, etiamsi ab eis, quibus in notitiam fuerint perlata non laudentur
Abbreviated transcription (Latin):
Propterquod si esca s candalirat fratremmeum. non mandu¬
cabocarnem in aecernum. ut non fratrem meum seandalizem.
intantum caritati studendum docet. ut licita proinlicitis ha¬
beantur . neobsint fratri. quantum enim maliest perinlicita
non del inquere . & perea qua e concessa sunt offendere utlex
seruetur in in licitis. & inlicitis noncus todiatur dum in con¬
siderate edunt
VNDE beatus a postolus dicit omnia mihilicent sed non
omnia expediunt. Quod beatus augustinus ita ex ponit
Potestergo aliquid licere & non expedire . Expedire autem
quod non licet non potest acperhoc non omnia licita expediunt
omnia autem inlicita non ex pediunt. Sunt quippelicita
quae non expediunt. sicut a postolo teste didicimus: sed id quod
inter inlicitum est . &ideo non expedit atq: quod licitum est nec
tamen expedit quid intersit aliqua uniuersali regula dif
dixis seapostolum dubitare non possumus & aliqua peccata
es selicita dicere non audemus. restat ut dicamus fieri Aiquid

Expanded text:
Propter quod si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in aeternum, ut non fratrem meum scandalizem, in tantum charitati studendum docet, ut licita pro illicitis habeantur, ne obsint fratri; quantum enim mali est per illicita non delinquere, et per ea quae concessa sunt offendere, ut lex servetur in illicitis, et in licitis non custodiatur, dum inconsiderate edunt. » Ubi beatus Apostolus dicit: Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt. Quod beatus Augustinus ita exponit: « Potest ergo aliquid licere et non expedire. Expedire autem quod non licet non potest, ac per hoc non omnia licita expediunt, omnia autem illicita non expediunt. Sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut Apostolo teste didicimus , sed id quod inter illicitum est, et ideo non expedit, atque quod licitum est, nec tamen expedit, quid intersit, aliqua universali regula diffverum dixisse apostolum dubitare non possumus, et aliqua peccata esse licita dicere non audemus, restat ut dicamus fieri aliquid,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tam pernecessarium ecclesiasticum opus adõ placitã
consummationem debeamus perducere. Scribitenim
ita. indico inquit adnos dudum peruenisse. quod
frater nitas uestra quosdam imaginum ad oratores
aspiciens. easdem ecclesiis imagines confregit atque
proiecit: et quidem zelumuos nequid manu factũ
adoraripos sit habuisse laudauimus. sed frangere easdem
imagines non debuisse iudicamus. Id circo enim pictura
in eclesiis adhibetur. uthi quilit teras nesciunt saltim in
parietibus uidendo legant quaelegere incodicibus nonua¬
lent. Tua ergo fraternitas et illa seruare. et ab eorum
ad oratu populum prohibere debuit. quatinus edittera¬
rum nesci haberent undescientiam historiae colligerent.
et populus inpicturae ad oratione
minime peccaret

Expanded text:
ut tam per necessarium ecclesiasticum opus a Deo placitam ut tam per necessarium ecclesiasticum opus a Deo placitam consummationem debeamus perducere. Scribit enim ita: « Indico, inquit, ad nos dudum pervefraternitas vestra, quosdam imaginum adoratores aspiciens, easdem in Ecclesiis imagines confregit atque projecit. Et quidem zelum vos, ne quid manufactum adorari posset, habuisse laudavimus, sed frangere easdem imagines non debuisse indicamus. Idcirco enim pictura in Ecclesiis adhibetur, ut hi qui litteras nesciunt, saltem in parietibus videndo legant quae legere in Codicibus non valent. Tua ergo fraternitas et illas servare, et ab earum adoratu populum prohibere debuit, quatenus et litterarum nescii haberent unde scientiam historiae colligerent, et populus in picturae adoratione minime peccaret
Abbreviated transcription (Latin):
primiponantur. quidehacre specialiter et obhancsolum¬
modo soluendam qua estionem scripsisse repperiuntur. Equib
nobis beatus papa gregorius huius scãedĩ eclesiae ponti¬
fex primus occurrit qui ad serenum masiliensem episcopum
hoc specialiter scripsit. sicut et in epistola adeum facta in ar¬
mario scãe dĩ nostrae ecclesiae continetur. eo quod audiret
illum propter ut sibi uidebatur superfluum imaginartum
cultum tali telo succensum. omnes imagines quas in ecde¬
sia sua reppererat. deposuisse confregisse. et extra eandem
ecclesiam funditus proiecisse. ut hoc facto acultura uel ado¬
ratione inlicita populum compesceret Quade re nil¬
Qua de re nil
congruentius in hac causa possefieri arbitratisumus. quam:
ut primo eadem epistola huic nostrooperi quod maxime
obamorem uere pacis scãe
ecdesiae texere
ordinare. demeritis beatorum a postolorum confisi. fideli
mente ad gressisumus credentes pereos posse obtinere:

Expanded text:
primi ponantur, qui de hac re specialiter et ob hanc solumprimi ponantur, qui de hac re specialiter et ob hanc solummodo solvendam quaestionem scripsisse reperiuntur. E quibus nobis beatus papa Gregorius hujus sanctae Dei Ecclesiae pontifex primus occurrit, qui ad Serenum Massiliensem episcopum hoc specialiter scripsit, sicut et in epistola illius ad eum facta in armario sanctae Dei nostrae Ecclesiae continetur, eo quod audiret illum propter, ut sibi videbatur, superfluum imaginarium cultum tali zelo succensum, omnes imagines, quas in ecclesia sua receperat deposuisse, confregisse, et extra eamdem ecclesiam funditus projecisse, ut hoc facto a cultura vel adoratione illicita populum compesceret. Qua de re, nihil congruentius in hac causa posse fieri arbitrati sumus, quam ut prima eadem epistola huic nostro operi, quod maxime ob amorem verae pacis sanctae Ecclesiae texere, ordinare, de meritis beatorum apostolorum confisi, fideli mente aggressi sumus, credentes per eos posse obtinere,
Abbreviated transcription (Latin):
is etiam prosatis factione praedictorum fratrũ nostrorum
uel ecdesiae superius commemorati regni insua quia alit̃
esse non potuit separatim relatione uelserie competen¬
ter praemissis. ut quicumque ratiocinando animosuosa¬
tis facere uoluerit. cur eademeclesiae tali semoderamine
hac in re exantiquis temporibus in habendis uel non habendis
imaginibus tractare uoluerit . tanto compendiosius face¬
re possit. quanto non sparsim sed simulsensum illorum
oportune collectum legendo ad discere poterit: Modo aũt
eadem ratio docet sicut supra significatum est. ut nunc ad
auctoritatem scorum patrum qui inde aliquid scripserunt.
nobisq scriptum reliquerunt redeamus et uideamus siea¬
dem auctoritas praemissam rationem congruendo affir¬
mare debeat annon. Videtur igitur nobis quamuis
scaedĩ ecdesiae inspirante sp̃uscõstudiose texuerunt non¬
nulla inter serant iuxta quod sensus ille postulat unde
agebatur. merito tamen illi adhuius modi ex aminationẽ

Expanded text:
is etiam pro satisfactione praedictorum fratrum nostrorum vel Ecclesiae superius commemorati regni, in sua, quia aliter esse non potuit separatim relatione vel serie competenter praemissis, ut quicunque ratiocinando animo suo satisfacere voluerit, cur eadem Ecclesia tali se moderamine hac in re ex antiquis temporibus in habendis vel non habendis imaginibus tractare voluerit; tanto compendiosius facere possit, quanto non sparsim, sed simul sensum illorum opportune collectum legendo addiscere poterit. Modo autem eadem ratio docet, sicut supra significatum est, ut nunc ad auctoritatem sanctorum Patrum, qui inde aliquid scripserunt, nobisque scriptum reliquerunt, redeamus, et videamus, si eadem auctoritas praemissam rationem congruendo affirmare debeat, an non. Videtur igitur nobis, quamvis sanctae Dei Ecclesiae inspirante Spiritu sancto studiose texuerunt, nonnulla interserant, juxta quod sensus ille postulat unde agebatur; merito tamen illi ad hujusmodi examinationem
Abbreviated transcription (Latin):
uit esau
Est iterum ad oratio secundum gratiam. sicut abraham¬
propter agrum quem accepit afiliis ethi
in sepulturã

Expanded text:
it Esau . « Est iterum adoratio secundum gratiam, sicut Apropter agrum quem accepit a filiis Seth, in sepultura
Abbreviated transcription (Latin):
Perto tam uigiles extendunt gaudi anoctem
Laetitia somnos tenebras funalibus arcent
ETPAULOPOST
Dum fallit pictura famem scãsq: legendi
Historias castorum operum subrep̾it honestas
łxemplis inducta piis potatur hianti
Sobrietasnimi subeunt obliuiauini.
Dumq: diem ducunt spatio maiore tuentes
Pocula rarescunt quia permiracula tracto
Temporẽ iam paucȩ suberunt epulantibus horae
ET IN FRA
Degenesi precor huncorandi collige sensum.
Nemaneam terrenus adam sed uirgine terra.
Nascar &exposito ueteri noua former imago.
sermonem instituit. Vidi inquit imaginem passionis. & non
sine lacrimis uisionem praeterii. opere artis ad faciem deducens
historiam. & c&era
ITEM IDEM IN IN¬
TERPRETATIONE CANTICI CANTICORUM
Quiinquitimaginem conspicit ex eadem arte per colores¬
completã tabulã non tincturis praefert contemplationem
percolores magister demonstrauit.

Expanded text:
Per totam vigiles extendunt gaudia noctem, Per totam vigiles extendunt gaudia noctem, Laetitia somnos, tenebras funalibus arcent. Et paulo post: Dum fallit pictura famem sanctasque legendi Historias, castorum operum subrepit honestas, Exemplis inducta piis potatur hianti Sobrietas, nimii subeunt oblivia vini, Dumque diem ducunt spatio majore ruentes Pocula rarescunt, quia per miracula tracto Tempore jam paucae subeunt epulantibus horae. Et infra: De Genesi precor hunc orandi collige sensum. Ne maneam terrenus Adam, sed virgine terra Nascar et exposito veteri nova former imago. sermonem instituit: « Vidi, inquit, imaginem passionis, et non sine lacrymis visionem praeterii, opere artis ad faciem deducens historiam, etc. » Item idem in interpretatione Cantici canticorum: « Qui, inquicompletam tabulam, non tincturis praefert contemplationem,per colores magister demonstravit.
Abbreviated transcription (Latin):
Nuncuolo picturas fucatis agmine longo.
Porticibus uideas pauloq supina fatiges.
Colla redinato dumperlegas omnia uultu.¬
Qui uidet haec uacuis agnoscens uera figuris
Non uacua fidam sibi pascit imagine mentem.
Omnianam que tenet serie pictura fideli¬
Q uae senior scripsit per quinque uolumina moses
Quaeges sit dñĩ signatus nomine iłss¬
ETPOST PAU CA
Forte requiratur quanamratione gerendi.
Sed sit haec nobissententia pingere scãs
Raro domus animantibus assimulatis.
Accipe et paucis temptabo exponere causas.
Quosagit huicscĩ felicis gloria coetus.
Obscurum nulli sed turba frequentior his est
Rusticitas non cassa fide neque docta legendi
Haecassueta diusacris seruire profanis
Ven tredõtandem conuertitur aduena xp̃o
Dum s cõrum opera inxpõmirantur aperta
Cernite quam multi comeant ex omnibus agris.
Quam que pierudibus deceptimentibus errent
Longinquas liquere domos sp̃euereruinas
Nongelidi fer uente fide & nuncecce frequentes

Expanded text:
nunc uolo picturas fucatis agmine longo porticibus uideas paulumque supina fatiges colla, reclinato dum perlegis omnia uultu.qui uidet haec uacuis agnoscens uera figuris non uacua fidam sibi pascit imagine mentem. omnia namque tenet serie pictura fidelquae senior scripsit per quinque uolumina Moyses, quae gessit domini signatus nomine IesEt post pauca: Forte requiratur quanam ratione gerendi, Sed sit haec nobis sententia pingere sanctas Raro domus animantibus assimulatis? Accipe et paucis tentabo exponere causas. Quos agit huc sancti Felicis gloria coetus Obscurum nulli; sed turba frequentior his est Rusticitas non cassa fide neque docta legendi. Haec assueta diu sacris servire profanis, Ventre dum tandem convertitur advena Christo, Dum sanctorum opera in Christo miratur aperta, Cernite quam multi comeant ex omnibus agris, Quamque pie rudibus decepti mentibus errent. Longinquas liquere domos, sprevere ruinas, Non gelidi fervente fide, et nunc esse frequentes
Abbreviated transcription (Latin):
eminentibus sicut ia cob pha¬
raonem
Est uera etcertissima ad oratio quae soli debetur
omnipotenti.
et diuinae maiestati. sicut dicit
scriptura
Dñm dm̃tuum ad orabis. et illisoli
seruies
Hanc autem ad orationem ad nullã
creaturam
licet trans ferre. Nec in manu factis
in mutare.
AUGUSTINUS IN LIBRO PRIMO SCAE
TRINITATIS CUMDE SPU SC̃O IO QUERETUR
INTERCETERA IN QUIT.

Expanded text:
eminentibus, sicut Jacob Pharaonem Est vera et certissima adoratio, quae soli debetur omnipotenti et divinae majestati, sicut dicit Scriptura: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Hanc autem adorationem ad nullam creaturam licet transferre, nec in manufactis immutare, Augustinus libro sanctae Trinitatis, cum de Spiritu sancto loqueretur, inte
Abbreviated transcription (Latin):
Promotenensq manu ad uersis procul ingero flammis
it dipeum retinens propectore quotegerem ine
arceremq: hostem collato umbone relisum
credite necdonate mihi & reddite xpo.
Grates et iustas datelaudes omni potenti.
nostra salus et enim in cruce xp̃i et nomine constat
inde fides nobis & in hac cruce nixa perido
Pro fuit & nr̃am cognouit flamma salutem
nec mea uox aut dextraillum sed uiscrucis ignem
Terruit inquel oco de quosur rexerat ipso¬
Vt circum septam praescripto limite flammam.
Sidere & extingui fremitu moriente coegit
Etcinere exortam cineri remeare procellam
Quantacrucis uirtus ut senatura relinquat.
omnialigna uorans lignocrucis uritur ignis
Multa manus crebris tunc illa incendiauasis
Aspergens largis cupiebant uincere limphis
Sed licet ex haustis pensarent fontibus imbres.
Vimaiore tamen lassis spargentibus omnem
Vicerat ignis aquamnos ligno extinguimus ignem

Expanded text:
Promo tenensque manu adversis procul ingero flammis Promo tenensque manu adversis procul ingero flammis Et clypeum retinens pro pectore quo tegerem me, Arceremque hostem collato umbone relisum, Credite, nec donate mihi, et reddite Christo Grates, et justas date laudes omnipotenti: Nostra salus etenim in cruce Christi et nomine constat, Inde fides nobis et in hac cruce nixa periclo, Profuit, et nostram cognovit flamma salutem. Nec mea vox aut dextra illum, sed vis crucis ignem Terruit, inque loco, de quo surrexerat ipsoUt circumseptam praescripto limite flammam Sidere, et exstingui fremitu moriente coegit, Et cinere exortam cineri remeare procellam. Quanta crucis virtus, ut se natura relinquat, Omnia ligna vorans ligno crucis uritur ignis, Multa manus crebris, tunc illa incendia vasis Aspergens largis cupiebat vincere lymphis. Sed licet exhaustis pensarent fontibus imbres Vi majore tamen lassis spargentibus omnem Vicerat ignis aquam, nos ligno exstinguimus ignem,
Abbreviated transcription (Latin):
SEDULIUS IN QUARTO LBRO
PAS CHALIS CARMINIS
axcrucis ipse fuit uiolentaq robora membris.
in lustrans propriis poenam uesti ute honore
suppliciumq dedit signum magis esse salutis
ipsaq: scĩficans insetor menta beauit
Neuequis ignoret speciem crucis esse colendam
Quaed nm̃ portauit ouansratione potenti
Quattuor inde plagas quadrati colligit orbis
Splendidus auctoris deuertiae fulget eo us
occiduo sacre labuntur sidere plantȩ
Arcton dextratenet medium leua subrigit axem
Cunctaque de membris uiuit natura creantis
Et cruce complexum xp̃sregit undiq mundum¬
ITE PAULIN IN LIBRO UIII¬
FE LICIS
Noscrucis inuictȩ signum et confessiomunit
Armatiq: dõmentem non quaerimus arma
Corporis et quam quam membris uideamur inermes
armatamen gerimus quibus & subpace serena
contra in corporeos animis decernimus hostes
ITEM IDEM IN LIBRO .X.
Epsed omum remeans modicum sed grande saluti
Decrucis aeternȩ sumptum mihi fragmine lignum.

Expanded text:
» Sedulius in libro IV » Sedulius in libro IV Paschalis carminis: Pax crucis ipse fuit, violentaque robora membris Illustrans propriis poenam vestivit honore, Suppliciumque dedit signum magis esse salutis, Ipsaque sanctificans in se tormenta beavit. Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans ratione potenti, Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis: Splendidus auctoris de vertice fulget Eous, Occiduo sacrae labuntur sidere plantae, Arcton dextra tenet, medium leva subrigit axem, Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundumItem Paulinus in libro Felicis: Nos crucis invictae signum et confessio munit Armatique Deo mentem, non quaerimus arma Corporis, et quanquam membris videamur inermes, Arma tamen gerimus, quibus et sub pace serena Contra incorporeos animis decernimus hostes. Item idem in libro X: Ipse domum remeans modicum, sed grande saluti De crucis aeternae sumptum mihi fragmine lignum,
Abbreviated transcription (Latin):
atio. Crux monachorum absanentra. Crux uirginũ castitas.
Crux gaudium sacerdotum. Cruxeclesiae fundamentũ.
Erux orbisterrȩ cautela. Crux templorũ destructio.
Cruxidolorum repulsio. Cruxscandalũ iudaeorum
Cruxperditio impiorum. Crux inualidorũ uirtus. Crux
egrotantium medicus. Cruxemundatio leprosorum
Crux paraliticorum requies. Cruxesurientium panis
Crux sitientium fons. Cruxnudorum protectio. Nudita¬
tem autem cum dixero. noncor poream aestime s. sed in¬
Inc artagine in nocentia religiosissima femina depri¬
mariis ipsiusciuitatis. in mamilla cancrũ habebathuiꝰ
morbi ut ferunt omnis omit tenda est curatio. baec illa ape¬
rito medico acceperat. et ad solũ dm̃ se orando conuerterat
Admonetur in somnis propinquante pascha et in parte
feminarũ obseruantia ad baptis terium quae cũque illi
baptizata primitus occurris set signaretei locũ signũ
crucis xp̃i fecit. confestim sanitas consecutaest

Expanded text:
atio, crux monachorum abstinentia, crux virginum castitas, atio, crux monachorum abstinentia, crux virginum castitas, crux gaudium sacerdotum, crux Ecclesiae fundamentum, crux orbis terrae cautela crux templorum destructio, crux idolorum repulsio, crux scandalum Judaeorum, crux perditio impiorum, crux invalidorum virtus, crux aegrotantium medicus, crux emundatio leprosorum, crux paralyticorum requies, crux esurientium panis, crux sitientium fons, crux nudorum protectio. Nuditatem autem cum dixero, non corpoream aestimes sed in« In Carthagine Innocentia religiosissima femina de primariis ipsius civitatis, in mamilla cancrum habebat. Hujus morbi, ut ferunt, omnis omittenda est curatio. Haec illa a perito medico acceperat, et ad solum Deum se orando converterat. Admonetur in somnis propinquante Pascha, ut in parte feminarum observantia ad baptisterium quaecunque illi baptizata primitus occurrisset, signaret ei locum; signum crucis Christi fecit, confestim sanitas consecuta est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut possum ad eius laudem dicere. Audi.
QRUA spes xp̃ianorum cruxresur rec tiomor tuorum
Crux caecorumdux crux desperatorum uia. Crux dodorum
baculus. Crux consolatio pauperum. Crux refrenatio
diuitum. Crux destructio superborum. Crux maleui uen¬
tium poena. Crux aduersus dȩ monas triumphus. Crux deuictio
diaboli. Crux ad olescentum pedagogus. Crux sustentatio
in opum. Cruxspes desperatorum. Cruxnaui gantium
gubernator Crux periditantium portus. Crux obsessorũ
murus cruxpateror fanorum. Cruxdefensor uiduarũ
Cruxiustorũ consiliarius. Crux tribulatorũ requies
Crux paruulorum custos. Cruxuirorum capuđ. Crux senũ
finis. Cruxlumen in tenebris sedentium. Cruxregũ mag¬
nificentia. Crux scutum perpetuum. Crux insensator ũ
sapientia. Crux libertas seruorum. Crux imperatorum
phylo sophia. Cruxlex impiorum. Crux prophetarũ prȩ¬
conatio. Crux adnuntiatio apostolorũ. Crux martrrũ glori¬

Expanded text:
ut possum ad ejus laudem dicere, audi: « ut possum ad ejus laudem dicere, audi: « Crux spes Christianorum, crux resurrectio mortuorum, crux caecorum dux, crux desperatorum via, crux claudorum baculus, crux consolatio pauperum, crux refrenatio divitum, crux destructio superborum, crux male viventium poena, crux adversus daemonas triumphus, crux devictio diaboli, crux adolescentum paedagogus, crux sustentatio inopum, crux spes desperatorum, crux navigantium gubernator, crux periclitantium portus, crux obsessorum murus, crux pater orphanorum, crux defensor viduarum, crux justorum consiliarius, crux tribulatorum quies, crux parvulorum custos, crux virorum caput, crux senum finis, crux lumen in tenebris sedentium, crux regum magnificentia, crux scutum perpetuum, crux insensatorum sapientia, crux libertas servorum, crux imperatorum philosophia, crux lex impiorum, crux prophetarum praecentio, crux annuntiatio apostolorum, crux martyrum glori
Abbreviated transcription (Latin):
quiđ interra. sed secum eam leuauit ad caelum. sed ais
hocunde de monstratur. &ideo audiui. quod cumipsa ueni¬
et cum ipsa secundam gloriosamsuam praesentiam faciet:
ideo gloriosam crucem noncu pauit.
ITEMPOSTPAUCAINEADE OMELIA
Et tunc signum uidebitur filuh ominis in caelo. uidisti
glori am signi id estcrucis. solis lumen red detur obs¬
curum. Lunae non dabiturgratia. sed illudradiabit
& lucet & sicut imperatorem regalis pompa praecedit.
et militaris ordo praeeunte uex illa humeris portare consu
angelorũ coctus & arcbangelorũ multitudo. illud signũ humeris¬
portant excelsis. & regalem nobis aduentum nuntiant
Sola enim xp̃i cruxest quaedis soluit tenebras & regnum
daemonum dissipauit. et omnem terrorẽ malignantium
abstulit. Crux sc̃ĩtatem prouidit. Crux nobis soliustitiae
facta est ut in luminatimiseri cordia eius glorificemus patrẽ
DE CRUCE DOMINICA
Et sinos sedesideras carissime uir tutemcrucis. & quanta

Expanded text:
quit in terra, sed secum eam levavit ad caelum. Sed, ais, quit in terra, sed secum eam levavit ad caelum. Sed, ais, hoc unde demonstratur? Et ideo audivi, quod cum ipsa veniet, cum ipsa secundum gloriam suam praesentiam faciet, ideo gloriosam crucem nuncupavit. » --Item post pauca in eadem homilia: « Et tunc signum videbitur Filii hominis in coelo . Vidisti gloriam signi, id est, crucis, solis lumen reddetur obscurum, lunae non dabitur gratia, sed illud radiabit et lucet, et sicut imperet militaris ordo praeeundo vexilla humeris portare consueangelorum coetus et archangelorum multitudo illud signum humerisportabunt excelsis, et regalem nobis adventum annuntiabunt. Sola enim Christi crux est quae dissolvit tenebras, et regnum daemonum dissipavit, et omnem terrorem malignantium abstulit. Crux sanctitatem providit, crux nobis sol justitiae facta est, ut illuminati misericordia ejus, glorificemus Patrem,de Cruce Dominica. « Et si nosse desideras, charissime, virtutem crucis, et quanta
Abbreviated transcription (Latin):
em eius digito designans. inaere in os eius expuit. bestia
uero sputum mox oresua suscipiens expira uit
IOHIAN NIS CHRPSOSTOMTIN OMELIANI
DE CRUCE ET LATRONE.
Ho dierna dienoster dñs pependit incruce. & nos festiui¬
tate eximia lȩtitiam celebramus. ut dis camus crucẽ
totius spiritalis gratulationis essesubs tantiam. & enim
ante ipsum uocabulum crucis poena fuit. sed nunc ad
gloriam nuncupatur. Antea condem nationis ferebat
horrorem nunc salutis indicium est. Crux enim nobis
totius beatitudinis causa est. haccnos acaecitate liberauit
erroris. haec & extenebris reddidit luci. hec ebellatos. qui¬
eti sociauit. haec alienatos dõ coniun xit. longe constitutos
proximos praesentauit. haec per egrinantes ciues ostendit.
haec discordiae amputatio est. haec pacis fir mamentũ
haec bonorum omnium abunda largitio
ETPOSTPAUCA IN EADẼ OMELIA.
olo & alia ratione cognoscas. crucem solam non reli¬

Expanded text:
em ejus digito designans in aere, in os ejus exspuit, bestia em ejus digito designans in aere, in os ejus exspuit, bestia vero sputum mox ore suo suscipiens exspiravit. » Joannes Chrysostomus in homilia 11 de Cruce et Latrone: « Hodierna die noster Dominus pependit in cruce, et nos festivitate eximia laetitiam celebramus, ut discamus crucem totius spiritalis gratulationis esse substantiam. Etenim ante ipsum, vocabulum crucis poena fuit, sed nunc ad gloriam nuncupatur, antea condemnationis ferebat horrorem, nunc salutis indicium est. Crux enim nobis totius beatitudinis causa est: haec nos a caecitate liberavit erroris, haec et ex tenebris reddidit luci, haec ebellatos quieti sociavit, haec alienatos Deo conjunxit, longe constitutos proximos praesentavit, haec peregrinantes cives ostendit, haec discordiae amputatio est, haec pacis firmamentum, haec bonorum omnium abunda largitio. » --Et post pauca in eadem homilia: « Volo et alia ratione cognoscas, crucem suam non reli
Abbreviated transcription (Latin):
tenus dogma sequebatur. totius uero salutis causam id est sacra¬
tissimam crucem nolebat ad orare. hanc habenti sententi¬
am diuinauirtus apparens signum monstrauit crucis. quod
erat positum in altario eius eclesiae. & aperte palã fecit: quia
ex quo crucifixus est xp̃s. omnia quae adutilitatem humani
generis facta sunt. quo libet modo praeter uirtutem
ad orandae crucis gesta non essent. Neque ab angelis
sc̃is neq apiis hominibus
IGITURINEODẼ LIBRO VIIII. CAE XLUI.
Ea siquidem tempestate plurimi inter epos effulgebant.
sicut donatus euriae epyri. dequo dum prouinciales mira¬
cula multa testentur. maximum tamenest quod de
dracone gessit. Isenim circapontem inuia publica iacens.
cibum habebat. oues: capras. equos. boues. & homines
arripiens deuorabat. Ad quam bestiam donatus sine
gladio sine quolib& iaculo ueniens. dum illa leuas s& caput.
quasi uoratura uirum. tunc ille uexillum crucis ante faci¬

Expanded text:
tenus dogma sequebatur, totius vero salutis causam, id est, sacratenus dogma sequebatur, totius vero salutis causam, id est, sacratissimam crucem nolebat adorare. Hanc habenti sententiam divina virtus apparens signum monstravit crucis, quod erat positum in altario ejus ecclesiae, et aperte palam fecit, quia ex quo crucifixus est Christus, omnia quae ad utilitatem humani generis facta sunt, quolibet modo praeter virtutem adorandae crucis gesta non essent, neque ab angelis sanctis, neque a piis hominibus. » --Legitur in eodem libro II, cap. 46: « Ea siquidem tempestate plurimi inter episcopos effulgebant, sicut Donatus curiae Epyri, de quo dum provinciales miracula multa testentur, maximum tamen est quod de dracone gessit. Is enim circa pontem in via publica jacens cibum habebat, oves, capras, equos, boves et homines arripiens devorabat. Ad quam bestiam Donatus sine gladio, sine quolibet jaculo veniens, dum illa levasset caput, quasi voratura virum, tunc ille vexillum crucis ante faci
Abbreviated transcription (Latin):
illud alteri uehendum. cum que sede proelio subtra¬
xisset. et iacula declinasset. subito percus sus interut:
ille uero qui facrum suscepit tropheum multis seiacu¬
lantibus permansit in lesus mirabiliter enim diuina
regente uirtute. sagittȩ hostium figebantur in signo a signi¬
fero autem inter pericula protinus euolabant. Dicitu¬
Dicitur
autem neque alium uri quam huius signi ministrũ. ut solet
inbello uulnere mortuum. aut ladem captiuitatis. perpessũ
ITE INEODEM LIBROSECUNDO CAP XUIII
Dicitur autem quia etiam mortuus crucis tactu surrexit
dehoc ligno srbilladixit apud paganos. o terbeatum lignũ
in quo ds̃ extensus est
ITE INEODEM LIBRO. CAB UIIII.
uidiui enim et probianum uirum in palatio habentem militiam
medicorum crudeli podragra passione detentum ibi doloribus
liberatum eiq apparuisse scam̃ mirabiliter uisionem. Cum
enim dudum paganus esset factus postta xpĩ anus. aliqua¬

Expanded text:
illud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraillud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit trophaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus: mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo, a signifero autem protinus inter pericula evolabant. Dicitur autem neque alium quam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. » --Item in eodem libro II, cap. 18: « Dicitur autem quia etiam mortuus crucis tactu surrexit. De hoc ligno sibylla dixit apud paganos, O ter beatum lignum in quo Deus extensus est. » Item in eodem libro, cap. 9: « Audivi enim et Probianum virum in palatio habentem militiam medicorum, crudeli podagra passione detentum ibi doloribus liberatum, eique apparuisse sanctam mirabiliter visionem. Cum enim dudum paganus esset factus, postea Christianus, aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
et dormienti xp̃sapparuit cum signo quoduidit
incaelo iussitq ut fiereteius signi figuratio quae foret
auxilium in congressionibus proeliorum
IGITURINEODEM LIBRO. CAP .U
Hoc enim signum bellicum interalia preciosius erat. eo qđ
imperatorem praecedere & adorari eum amilitibus moris
essec. unde prȩcipue constantinum reor nobilissimum
decus imperuromani in signum mutas secrucis. ut frequenti
uisione atque cura desuescerent a priore more subiecti.
et eum solum arbitrarentur dm̃. quẽ coleret imperator. uel
quoduce atque auxiliatore uterentur aduersus hostes.
semperenim hoc signum proponebatur ante ordines
uniuersos. quod maxime laborantibus aciebus in proeliis
adesse praecipiebat. constituit itaque certos signiferos.
qui in eo laborarent. quorum opus erat ut uicibus
humeris eum ueherent. & omnes acies italustrarent.
fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signũ
repente hostibus inuadentibus ex pauisset dediss&q:

Expanded text:
et dormienti Christus apparuit cum signo quod vidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxilium in congressibus praeliorum. » Legitur in eodem libro, cap. 5: « Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imperatorem praecedere et adorari eum a militibus moris esset. Unde praecipue Constantinum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, et quo duce et auxiliatore uterentur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus humeris eum veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus invadentibus expavisset, dedissetque
Abbreviated transcription (Latin):
CETERA ITA AIT
Quomodo facio ipsi dõ in iuriam : corrumpis teipsum. & unde
in iuriam dõfacio quia corrum pomeipsum : unde tibi
facit iniuriam qui uoluerit forte lapidare tabulam tuã
pictã inquatabula imago tua est. indo motua in aniter posita
aduanum honorem tuum nec sentiens nec loquens nec uidens
siquis illam lapidet nonne tibi facit contumeliam .
NEQUEENIM SC̃SPAULUS DUMUENIS SOTATHE¬
nas ecciuitatẽ repletam idolis conspexisset . ara sabillis honora¬
tas destruxit. sed ratione ignorantiam redarguit ueritãsiura
monstrauit

Expanded text:
etera, sic ait: « Quomodo facio ipsi Domino injuriam? corrumpis teipsum. Et unde facio injuriam Domino, quia corrumpo meipsum? Unde tibi facit injuriam, qui voluerit forte lapidare tabulam tuam pictam, in qua tabula imago tua est, in domo tua inaniter posita ad vanum honorem tuum, nec sentiens, nec loquens, nec videns, si quis illam lapidet, nonne tibi facit contumeliam? »nim sanctus Paulus dum venisset Athenas, et civitatem repletam idolis conspexisset, aras ab illis honoratas destruxit; sed ratione ignorantiam redarguit, et veritatis jura monstravit