comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Discimus enim fr̃s humilita¬
tẽ ab excelso faciamus inuicẽ
humiles quod humilit̃ fecit
excelsus. nec dedignetur qđ
quod dicit exemplũ dedi uob
ut quẽ ad modũ ego feci uob
ita & uos faciatis. Ostendit no¬
bis ut siquid aduersus aliquẽ
hab& quere lã sicut dñs do¬
nauit nob̵ ita & nos inuicem
itaq nob̵ delicta donem: & ꝓpt̃
nr̃is delictis inuicẽ orem: at¬
q: ita quođa modo inuicem
pedes nr̃os lauem: nr̃m est
donante illo ministeriũ cari¬
tatis & humilitatis adhibere
illius est exaudire hac nos ab
omni peccatorũ contaminati
ut quod aliis &iã dimittimus
hoc est int̾ra soluimus soluator in
celo
Momesđ Seruus maior do¬
mino suo et reliqua.

Expanded text:
Discimus enim, fratres, humilitatem ab excelso, faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit excelsus. Nec dedignetur quod quod dicit: Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, ita et vos faciatis, ostendit nobis, ut si quis adversus aliquem habet querelam, sicut Dominus donavit nobis, ita et nos invicem. Itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus. Atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere, illius est, exaudire, ac nos ab omni peccatorum contaminatiout quod aliis etiam remittimus, hoc est, in terra solvimus, solvatur in coelo. non est servus major domino suo, et reliqua.
Abbreviated transcription (Latin):
illud quo ignorantia hominib: domi¬
nata ẽ. Diẽ uero nominat tẽpus
illud quo iustitiȩ solis aduentu ra
rescentib tenebris aguitio ueritatis
aduenit. Siue noxẽ. infidelitas. lux
fides. siue nox p̃seus mundusquȩ
adiuditiũ. dies tẽpus post finẽ icłi.
uerũ sciendũ ẽ. aduentũ lucis hui:
& die duplici modo accipiendũ. Ge¬
neralit̃ omnib & unicuiq specialit̃.
generalit̃ cũ dies futuris scłi adue¬
nerit. ad cui: cõparationẽ p̃sentis
hurmundi spatiũ tenebre appel¬
lantꝰ singularit̃ unicuiq cũ xp̃s in
corde ẽ. diẽ illi fac̃ cũ ignorantia
tenebras illi generat.

Expanded text:
illud, quo ignorantia hominibus dominata est. Diem vero nominat tempus illud, quo justitia solis adventura decrescentibus tenebris agnitio veritatis advenit. Sive nox est infidelitas, lux fides. Sive nox praesens mundus usque ad judicium, dies tempus post finem saeculi. Verum sciendum est adventum lucis hujus, et diei duplici modo accipiendum. Generaliter omnibus, et unicuique specialiter. Generaliter cum dies futuri saeculi advenerit, ad cujus comparationem praesentis hujus mundi spatium tenebrae appellantur. Singulariter unicuique, cum Christus in corde est, diem illi facit, cum ignorantia tene
Abbreviated transcription (Latin):
Instructi erant apłi scribȩ & nota¬
rii saluatoris qui uerba illius &p̃¬
cepta significabant in tabulis cor¬
dis carnalib regnoꝵ celestiũ sacra¬
m̃tis & pollebant opib patris fami¬
lie eicientes dethesauro do otrina¬
rũ suarũ noua &uetera ut quic quid
in euangelio p̃dicabant. legis & ꝓphe¬
sa dicit incantico canticoꝵ: Noua
cũ ueerib fatuelis m̃s seruaui tibi

Expanded text:
Instructi erant apostoli scribae et notarii salvatoris, qui verba illius et praecepta signabant in tabulis cordis carnalibus regnorum coelestium sacramentis, et pollebant opibus patrifamiliae, ejicientes de thesauro doctrinarum suarum nova et vetera, ut quidquid in Evangelio praedicabant legis et prophesa dicit in Cantico canticorum: Nova cum veteribus, fratruelis m
Abbreviated transcription (Latin):
primo rogauit symonẽ nauẽ
ãt̃ra reducere pusillũ. significat¬
uł temperate ut endũ uerbo
ad turbas ut nec terrena eis
praecipiant᷑ neo sic atrenis in ꝓ¬
funda sacramntorũ recedatur
ut ea penitus non intellegant
uel prius in ꝓximis regionib
gentibus predicandũ ut quod
dicit itẽ p&ro duc in altũ

Expanded text:
primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in protunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro, Duc i
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus sc̃orũ qualib& praestan¬
tia gratia unigeniti nom̃ accipit
ut quod est ipsũ dĩ uerbũ ante scđa
hoc simul cũ ad sũpto homine di¬
ceretur. Singularis ẽ illa susceptio
nec cũ hominib aliquib scĩs quan¬
ta lib& sapientia ic̃itate praestanti¬

Expanded text:
nullus sanctorum qualibet praestannullus sanctorum qualibet praestantia gratiae unigeniti nomen accepit, ut, quod est ipsum dei uerbum aute saecula. hoc simul cum adsumpto homine diceretur. singularis ergo est illa susceptio nec cum hominibus aliquibus sanctis quantalibet sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo accepit ut adorari
⁊potuiss& largitor omniũ
celestiũ numerũ quẽ ñsolum
patriarchas & ꝓphetas uerum¬
&iã angelos & potestates oheru¬
bin &seraphirn diuinis testi¬
moniis ad orasse cognoscimus.
Aut quomodo dicitur ex alta¬
tus quimagis ꝑ adsũptã humi¬
liatus dicitur carnẽ uerũ si ad¬
tendas quod uerbũ caro factũ
est. non eũ miraberis exaltatũ
referri. aut nom̃ pradicabile
suscepisse. In ipso enim humana
cognoscitur ex altata natura
tuin ipsi uso homo susceptione
carnis ꝓmeruit nominis dig¬
nitatẽ. hec enim dẽ eo dicunt᷑
ex quo uerbũ caro factũ est &
habitauit in nobis. praeter hoc
quod tamquã intẽplo in illo
corpore habitat omnis pleni¬
tudo lectionis est aliud quod
intersit int̃ illud capud &cu¬
ius lib& membri excellentiam.
Est plane quod singulari quadã
susceptione hominis illius una
facta est ꝑsona cũ uerbo Denullo
enĩ scõrũ dici potuit aut potest
aut potuit uerbũ caro factũ ẽ

Expanded text:
Quomodo accepit ut adorari potuisset largitor omnium coelestium munerum, quem non solum patriarchas et prophetas, verumetiam angelos et potestates, cherubin et seraphin, divinis testimoniis adorasse cognoscimus. Aut quomodo dicitur exaltatus, qui magis per assumptam humiliatus dicitur carnem? Verum si attendas, quod verbum caro factum est, non eum miraberis exaltatum referri, aut nomen praedicabile suscepisse. In ipso enim humana cognoscitur exaltata natura; tu in ipsius, o homo, susceptione carnis promeruisti nominis dignitatem. Haec enim de eo dicuntur, ex quo verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Praetquod tamquam in templo in illo corpore habitat omnis plenitudo diuinitatis, est aliud. quod intersit inter illud caput et cuiuslibet membri excellentiam V est plane. quod singulari quadam susceptione hominis illius una facta est persona cum uerbo. de nullo enim sanctorum dici potuit- aut potest aut poterit: Verbum caro factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
giũ prergharis suis
Quia ꝑ uocẽ cithariz antiũ
nisi uox consonantiũ designat᷑
p̃dicatorũ & una concordia
eorũq inmundis cordib canta¬
ra iste dĩ om̃s scĩ sint qui carnẽ
suã crucifigentes cũ uitus &
concupiscentiis. laudant eũ in
psalterio & crthara quanto
tatis totos sed dño faciunt ho¬
locaustũ singulariter ab negan¬
tes sem &ipsos &tollentes crucẽ
iua &secuntur agnũ quocumq¬

Expanded text:
in citharis suis. Quid per vocem citharizantium, nisi vox consona omnium designatur praedicatorum, et una concordia eorum, quae in mundis cordibus, cantiristae Dei omnes sancti sint, qui carnem suam crucifigentes cum vitiis et concupiscentiis , laudant eum in psalterio et cithara , quanto vilegio castitatis totos se Domino faciunt holocaustum, singulariter abnegantes semetipsos, et tollentes crucem suam sequuntur Agnum quocunq
Abbreviated transcription (Latin):
facta est necessariũ duxim: ut de:
plurib istius ciuitatib locis ꝓuin¬
tu suae mentionẽ in hoc loco faci.¬
emus. acheldemach idest in helia
ad australẽ plagã montis sionque
actenus iuxta iudeorũ consilium
mortuos ignobiles alios t̃ra cegit:
alios subdiuo putre facit. Asia re¬
gio queminor cognominatur undi¬
quae circũdata est mari. cuius pro¬
uintiae sunt phrigia pamphilia.
cilicia caonica galatia. & alia multa¬
numilisoo Arabia regio intersinum maris

Expanded text:
facta est, necessarium duximus, ut de facta est, necessarium duximus, ut de pluribus istius libri civitatibus, locis, provinciisve mentionem in hoc loco faciamus. Acheldemach est in Helia, ad australem plagam montis Sion, quae hactenus juxta Judaeorum consilium mortuos ignobiles terra tegit, alios sub divo putrefacit. Asia regio quae Minor cognominatur, undique circumdata est mari, cujus provinciae sunt, Phrygia, Pamphylia, Cilicia, Lycaonia, Galatia, et aliae multae. Arabia regio inter sinum maris
Abbreviated transcription (Latin):
cunctis donec uenuireq
ces arcato C esarea palestine
dicitur: ubi infra domũ habuisse
describitur phrlippus que usque
hodie demonstratur: nec ñ &xcu¬
bilũ quatuor filiarũ eius uirginũ
prophetantiũ cesarea ciuitatos
due sunt int̃ra reꝓmissionis. una
cosarea palestinae in liotore maris.
magnos itaquae qndã prrgos id
est turris stratonis dicta ost. Sed
abhero de rege iudeae nobilius &
pulchrius. & contra uim maris
multo ut ilius extructa in honorẽ
cesaris augusti cesarea cognomi¬
naca est. Cini &iã templũ in ea
marmore albo construr̃. inqua
nepus er herodes ab angelo ꝑcus¬
sus. cornelius centurio babtrzatus
&agab ꝓpheta ⁊ona pauli liga¬
cus ost. Altera uero cesarea phr¬
lippi cuius euangelium meminit
esse thecdarca ad radices montis.
libani facta & in honore cesaris.
apellata est. Sed &x tercia cesarm
capadocie metropolis est: cuius.
lucas ita meminit. Descendens ce¬
saream: & salutauit ecclesiã Sed.¬
quia in hoc loco deciuitatib: m̃tio

Expanded text:
cunctis, donec veniret Caesaream. Caesarea Palaestinae dicitur, ubi infra domum habuisse describitur Philippus, quae usque hodie demonstratur, nec non et cubiculum quatuor filiarum ejus virginum prophetantium. Caesareae civitates duae sunt in terra repromissionis. Una Caesarea Palaestinae in littore maris Magni, itaque quondam Pyrgos, id est, turris Stratonis dicta est, sed ab Herode rege Judeae nobilius et pulchrius, et contra vim maris multo utilius exstructa, in honorem Caesaris Augusti Caesarea cognominata est. Qui etiam templum in ea marmore albo construxit, in qua nepos ejus Herodes ab angelo percussus, Cornelius centurio baptizatus, et Agapus propheta zona Pauli ligatus est . Altera vero Caesarea Philippi, cujus Evangelium meminit esse tetrarchiam, ad radices montis Libani facta, et in honore Caesaris cognominata est. Sed et tertia Caesarea Cappadociae metropolis est, cujus Lucas ita meminit: Descendens Caesaream et salutavit Ecclesiaquia in hoc loco de civitatibus mentio
Abbreviated transcription (Latin):
ũ autẽ uenerit sp̃s paraclitus¬
quẽ ego mittã uob apatre meo sp̃m
ueritatis quia patre procedit.
xmultis scĩ euuangei locis in¬
uẽnimi : quia discipuli ante aduen¬
tũ scĩ sp̃s minus capacese: ant adin¬
tellegendũ archana diuine sublimi¬
tatis: min: foctes ad toleranda aduer

Expanded text:
um autem venerit Spiritus paracletusquem ego mittam vobis a Patre meo, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit. Ex multis sancti Evangelii locis invenimus, quia discipuli ante adventum sancti Spiritus minus capaces erant ad intelligendum arcana divinae sublimitatis, minus fortes a
Abbreviated transcription (Latin):
addit continuã quia sẽꝑ diligere
ualem : sẽ ꝑ aũ uigilare inoationib:
fragilitate carnis obstante nequim ::
sẽꝑ his ꝗ subiungit uirtutib insistere
minimae ualem : id est hospitalitati
docorinȩ administratione gratiarũ
uel cõmuniũ uel sp̃italiũ in ꝓximos
ceterisq huunius modi Quia hȩc nimi¬
rũ & ꝑ officiũ corporis. & ꝑtẽpora
oportuna fieri necesse ẽ ipsa aũ
caritas cuius instinctu hȩc foras agra.¬
uitur quȩ in interiore homine

Expanded text:
addit continuam, quia semper diligere valemus, semper autem vigilare in orationibus, fragilitate carnis obstante, nequimus, semper his, quas subjungit, virtutibus insistere minime valemus, id est, hospitalitati, doctrinae, administrationi gratiarum, vel communium vel spiritalium in proximos, caeterisque hujusmodi; quia haec nimirum et per officium corporis, et per tempora opportuna fieri necesse est: ipsa autem charitas, cujus instinctu haec foris aguntur, quae interiori homini
Abbreviated transcription (Latin):
filio Sed ꝓpt̃ distinetionẽ ꝑsonarũ
hic dicit apatre ꝓcedere & asilio mit¬
ti : & in eadẽ distinctione ꝑsonarũ unã
esse operationẽ ac uoluntatẽ suã cũ
patris uoluntate denunci&. Venit
&xiã & sua sponte : quia equalis ẽ patri
& filio ut cognoscatur unã esse uo

Expanded text:
 sed propter distinctionem personarum hic dicitur a Patre procedere et a Filio mitti, in eadem distinctione personarum unam esse operationem ac voluntatem suam cum Patris voluntate denuntiat. Venit etiam et sua sponte, quoniam aequalis est Patri et Filio, ut cognoscatur unam esse vo
Abbreviated transcription (Latin):
& dimitte nob debita nr̃a sic̃ &
nos dimitoim debitorib: nrĩs. Et
siquidẽ cuncta opera bonaꝗ facmi:
culpas quas fcim: diluere & co¬
operire cercũ ẽ Sed hec ideo spe¬
ci alit̃ decaritate dicit᷑. ꝑ quã ꝓximis
nr̃is eaꝗ nob debent donam : quia
iustissimũ ẽ apud dm̃. ut iuxta ñĩ¬

Expanded text:
 dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Et quidem cuncta opera bona quae facimus culpas quas fecimus diluere et cooperire certum est, sed hoc ideo specialiter de charitate dicitur per quam proximis nostris ea quae nobis debent donamus, quia justissimum est apud D
Abbreviated transcription (Latin):
onis. data ẽ &iã constantia uincen¬
do humane ꝑ secutionis tẽptam̃ta.
Vnde eos sp̃r scĩ aduentus ꝓmisit
roborandos esse uel adfidutiã p̃dica¬
tionis uel ad constantiã passionis. sic̃
iipso principe apostolorũ factũ eẽ
cognouini: qui prius ad unius ancille
uoce xp̃m timuit confiteri. quẽ
postea palã &omnib: ceteris constan¬
tius scõ spũ roborat. multis iudeorũ
milib: p̃dicaũ Ita ut adei : p̃dicationẽ¬

Expanded text:
nis data est etiam constantia vincendi humanae persecutionis tentamenta. Unde eos spiritus sancti adventu promisit roborandos esse, vel ad fiduciam praedicationis, vel ad constantiam passionis, sicut in ipso principe apostolorum factum esse cognovimus, qui prius ad unius ancillae vocem Christum timuit confiteri, quem postea palam et omnibus caeteris constantius sancto spiritu roboratus multis Judaeorum millibus praedicavit, ita ut ad ejus p
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Homo homini seruat irã &
adõ ꝗrit mede lã Mec dubitandũ
quid uala& erga correctionẽ ꝓximi.
amonendo increpando castigando
operat: caritas ipsa cooperit mul¬
cicudinẽ peccatorũ. Siquis Loqͥ¬
gur quasi sercnones dĩ.
Ltatẽ dĩ uel praet̃ qđ in scis scriptu
ris euidenter p̃cipit uel dicat
aliquid uel impor& : & inueni¬
at cãquã salsus costis dĩ aut sa¬
crilegus uel introducens aliqͥd
alienũ ad occrina dnĩ uel certe
subrelinquens & p̃teriens aliqͥd
eorũ qđõ placita s̃. cũ ipse mani¬
festissime p̃dicatorib ueritatis
delis quos uitã inbuerent p̃cipiat
dicens. Docentes eos seruare om̃a
quecũq mandaui uob Et ea enĩ
ꝗ ipia mandaũ ñ aliã Et hȩc ñ ex
parte sed om̃a suis auditorib:
ad seruandã tradere iub&.
Siquis miaus grat gãqua
rat ds̃.Ianto humilius in¬
qđ potest: quanto certissime qͣuia
semetipso ñ potest habere qđ in¬
pendat ug inõnirs: honio¬

Expanded text:
o homini servat iram et a Deo quaerit medelam. Nec dubitandum quid valet erga correctionem proximi, admonendo, increpando, castigando, operatur, charitas ipsa cooperit multitudinem peccatorum. Si quis loquitur quasi sermones Dei. tatem Dei, vel praeter quod in Scripturis sanctis evidenter praecipitur, vel dicat aliquid vel imperet, et inveniatur tanquam falsus testis Dei, aut sacrilegus, vel introducens aliquid alienum a doctrina Domini, vel certe subrelinquens et praeteriens aliquid eorum quae Deo placita sunt, cum ipse manifestissime praedicatoribus veritatis de his quos ad vitam inbuerindicens: Docentes eos servare omnia quaecunque mandavi vobis. Et ea enim quae ipse mandavit non alia, et haec non ex parte sed omnia suis auditoribus ad servandum contradere jubet. Si quis ministrat tanquam rat, etc. Tanto humilius imquod potest, quanto certissime novit quod a semetipso non potest habere quod impendat. Ut in omnibus hono
Abbreviated transcription (Latin):
qui totũ mundum uestit ornatu
panis uilibus in uoluitur ut nos
stolam primam recipere ualeam̾
Perquẽ omnia facta sunt man:
pedesq: unis adstringitur: ut
nostre manus ad opus bonum
exertem nostrisunt pedes in
uiam pacis directi Cui cęlum se¬
des est duri prȩsepis angustia
continetur : ut nos percȩlestis
regni gaudia dilat& Qui panis
est angelorũ in prȩsepio reclinat᷑
ut nos quasi scã animalia carnis
suȩ frum̃to reficiat. qui addex¬
terã patris sed & in diuersorio
loco egetur: ut nobis in domo
patris sui multas mansiones prae¬
par& quam uis hoc non inparen¬
tũ in domo sed in diuersorio & in
uia nascitur: per significationẽ
intellegi altius potest. Ipse namq
ait Ego sum uia &ueritas & uita
Qui ergo perdiuinitatis essen¬
tiam ueritas & uita ꝑman&.
ꝑ incarnationis mysteriũ uia fac¬
ta est qua nos ad patriã ubi ueri¬
tate &uita frueremur adducer&
et pastores erano in
iReqiore eadem uicilan¬
tes et cus todieates ui¬

Expanded text:
Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opus bonum exertae, nostri sint pedes in viam pacis directi. Cui coelum sedes est, duri praesepis angustia continetur, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dexteram Patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepararet. Quamvis hoc quod non in parentum domo, sed in diversorio et in via nascitur, per significationem intelligi altius potest. Ipse namque ait: Ego sum via, et veritas, et vita . Qui ergo per divinitatis essentiam veritas et vita permanet, per Incarnationis my terium via factus est, qua nos ad patriam ubi veritate et vita frueremur adduceret. Et pastores erant in regione eadem vigilantes et custodientes vi
Abbreviated transcription (Latin):
mascũ. Quid mihi ꝓdest ista
religio silegã qđ paulus p̾reuela¬
tionẽ xp̃istatim ierit in arabiã
& de arabia reuersus fuerit da¬
mascũ nesciam: quid ibi gesserit
itus acreditus. dat mili occasi¬
onẽ altioris intellegentiae ara¬
bia ꝗ int̃pretatꝰ humilis &occi¬
dua u&us significat testam̃tũ
iã in occiduo positi sacram̃ta con¬
uersus ꝗsiuit in eis xp̃m quẽ ius¬
sus fuerat ingentib p̃dicare. &
reꝑte illo ñ est ibi diutius cõmo¬
ratus s& reuersus.ẽ. damascum
hoc.ẽ. ad sanguinẽ & ad passionẽ¬

Expanded text:
c. Quid mihi prodest ista religio, si legam, quod Paulus post revelationem Christi statim ierit in Arabiam, et de Arabia Damascum fuerit reversus, nec sciam quid ibi gesserit? Exitus ac reditus dat mihi occasionem altioris intelligentiae. Arabia quae interpretatur humilis et occidua, vetus significat testamentum. s Testamenti jam in occiduo positi sacramenta conversus, quaesivit in eis Christum, quem jussus fuerat in gentibus praedicare, et reperto illo, non est ibi diutius commoratus, sed reversus est Damascum, hoc est ad sanguinem et ad passione
Abbreviated transcription (Latin):
Quia plenus erat sp̃u sco
ꝓpterea intendebat incȩlum
plenitudo enim sp̃s scĩ: non eũ
dimit tebat terrena aspicere:
nam & morses uidisse dicitur

Expanded text:
Quia plenus erat Spiritu sancto, propterea intendebat in coelum. Plenitudo enim Spiritus sancti, non eum permittebat terrena aspicere. Nam et Moyses vidisse dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
uado adeũ quicne mmisiꝗ
roc at me quo uadis.
Significat sic se iturũ adeũ
quimisit illũ: ut nullus int̃ro¬
gare qđ palã fieri uisu corporis
cerneront: Nubs enĩ suscepit
eũ quando ascendit ab eis. Et euntẽ
incelum non uerbis quesier̃ sed
oculis uider̃ deduxerunt.
sedquia hecl.ocutus sũ
uosis trisneia impl.e
ui cor uestruch.
Videbat utiq: quid illa sua uer¬
ba ineorũ cordib agerent. Sp̃itale
quippe nondũ habentes: interius
rant habituri id qđ exterius in
xp̃o uidebant amictere met ueban
Sed eqo uerigatẽ dico uo¬
Bis expedit uosis ut eqo

Expanded text:
ado ad eum qui misit rrogat me: Quo vadis. Significat sic se iturum ad eum qui misit illum, ut nullus interroget, quod palam fieri visu corporis cernerent. Nubes enim suscepit eum, quando ascendit ab eis, et euntem in coelum non verbis quaesierunt, sed oculis deduxerunt . Sed quia haec locutus sum vobis, tristivit cor vestrum. Videbat utique quid illa sua verba in eorum cordibus agerent, spiritalem quippe nondum habentes interius crant habituri, id quod exterius in Christo videbant amittere metuebant. Sed ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego
Abbreviated transcription (Latin):
rubro & inipso israħ populo in
deserto Vnde psalmo grafus ca¬
nit. iratus est furore dñs in po¬
pulo suo. Et multis in locis le¬
gini: ubi ira dñi que semꝑ iustis¬
simo fit exanimȩ rectissimam
operatur iusticiam propger
quodhabicierges oco¬
Aln in hoc loco inmunditiam
specialit̃ ido latriã intelligere
uoluer̃. Alii fornicationis inmun¬
ditiã que sit cũ mulierib: cum
masculis cũpecudib & his similia.¬
postremo ut generaliter de
omni intolligeres malidia ad¬
didit &habundantiã malicia:
Sicut enĩ radix uirens int̾ra
uir gulta germinat: sic mali¬
cia latens in corde uitia generat.
inamanisuequoine. sus¬
cipite insigũ ueroũ
quod potest salaiare
amicras ues gras. Inman¬
suecudine: hoc est sinẽ ĩra &
disceptacione. suscipite ꝑfidẽ
rectã inmente pura. insitũ ađdo

Expanded text:
Rubro, et in ipso Israel pRubro, et in ipso Israel pdeserto. Unde Psalmographus canit: « Iratus est furore Dominus in populum suum , » et multis in locis legimus, ubi ira Dei, quae semper justissimo fit examine, rectissimam operatur justitiam. « Propter quod abjicientes omAlii in hoc loco immunditiam specialiter idololatriam intelligere voluerunt; alii fornicationem immunditiam, quae fit cum mulieribus, cum masculis, cum pecudibus, et his similia.ostremo, ut generaliter de omni intelligeres malitia, addidit: « Et abundantiam malitiae. » Sicut enim radix virens in terra virgulta germinat, sic malitia latens in corde vitia generat. « In mansuetudine suscipite insitum Verbum, quod potest salvare animas vestras. » In mansuetudine, hoc est sine ira et disceptatione suscipite per fidem rectam in mente pura. Insitum, a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
aturã apellat. Sit aũ omaus
hocno uel.ox adaudienidũ
tardus augẽ adloquendũ.
Sciebat enĩ apostolus eos quos
opistolas mittebat: primatum
uerbi uoluisse cenere & docere
plus quã doceri. ideo ad mone
eos huinilitatẽ seruare. ueloci¬
tas enim audiendi. facit hominẽ
docibilẽ. Tarditas uero loquendi
Smansuetum. garedus adiracri.
Quodnaturalit̃ accidit: pe¬
nitus uecare ñ potuit.  ar¬
ditatẽ interdixit: quia ira di¬
lata decrescit: aliter. Tardus
adirã: id est secundũ legis uete¬
ris testam̃ti aduindictã L.ex enĩ
inquid apostolus irã operatur.
idest oculũ ꝓoculo. dentẽ ꝓdentẽ.
ira enum uri iusgiciacm
dĩ nomo peratur. Iram
uiri dicit: irã hominis que se¬
cundũ testam̃ti ueteris usum
semꝑ cupit exercere uindictã
Et ideo noui testam̃ti. ubi scrip¬
tũ est noli resistere malo ñ operaẽ
que humano dicitur affectu.
Iusticiã operatur: ut in sodomis
inpharaone in egrpto inmari

Expanded text:
aturam appellat. Sit autem omnis aturam appellat. Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum. Sciebat enim apostolus eos, ad quos epistolas mittebat, primatum verbi voluisse tenere et docere plus quam doceri, ideo admonet eos humilitatem servare. Velocitas enim audiendi facit hominem docibilem; tarditas vero loquendi mansuetum. Tardus ad iram. Quod naturaliter accidit, penitus vitare non potuit, tarditatem interdixit, quia ira dilata decrescit. Aliter. Tardus ad iram, id est, secundum legis Veteris Testamenti ad vindictam: Lex enim, inquit Apostolus, iram operatur , id est, oculum pro oculo, dentem pro dente. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Iram viri dicit iram hominis, quae secundum Testamenti Veteris usum semper cupit exercere vindictam, et ideo Novi Testamenti, ubi scriptum est: Noli resistere malo, non operatquae humano dicitur affectu, justitiam operatur, ut in Sodomis, in Pharaone, in Aegypto, in mari
Abbreviated transcription (Latin):
increm̃tũ & defectus: omninodi¬
uina᷑ accipit natura nec uicis¬
Sigudiais osupratio.
Non enim ds̃ sicut dies post lu¬
cẽ obumbratur a tenebris: qui
semꝑ lux lucis creator omnis &
origo est luminis. uoluntanie qe¬
nuig nos.
pergratiam utiquae: nonnaturã
solum em̃i uerbũ est: quod substan¬
tialiter & propriae dicitur filius
dĩ ceteri autẽ potestate ab illo ac¬
cepta uocantur filii quod quod
autẽ receperunt eum ait apos¬
tolus dedit eis potestatẽ filios
di feri uerto ueritatis.
Veritas dr̃ pater uerbũ filius ei:
est. Siue ueritas xp̃s. uerbũ ue¬
ritatis euuangeliũ eius est per
aliquod creature dĩ.
nitiũ creatura rationalis an¬
geli in celo interra adam in eccle¬
sia ueteris cestam̃ti patriarchae:
Inecclesia sanguine xp̃i redẽpta
apostoli sunt: nam uni eorũ dicit᷑.
Tues pexrus &suꝑ hanc petrã
edificabo ecclosiã meam qũã ex¬
clesiã apostolus paulus nouã cre¬

Expanded text:
incrementum et defectus, omnino diincrementum et defectus, omnino divina non accipit natura. Nec vicissitudinis obumbratio. Non enim dies sicut dies, post lucem obumbratur a tenebris, qui semper lux lucis, creator omnis et origo est luminis. Voluntarie genuit nos. Per gratiam utique, non naturam, solum enim verbum est, quod substantialiter et proprie dicitur filius Dei. Caeteri autem potestate ab illo accepta vocantur filii, quotquot autem receperunt eum, ait Apostolus, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Verbo veritatis. Veritas Deus pater, verbum filius ejus est: si veritas Christus, verbum veritatis Evangelium ejus est: Per aliquod creaturae ejus. » Initium creaturae rationalis, angeli in coelo, in terra Adam, in Ecclesia Veteris Testamenti patriarchae, in Ecclesia Christi sanguine redempti apostoli sunt. Nam uni eorum dicitur: « Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam , quam Ecclesiam Paulus apostolus novam cre
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: quando uoluntariae
genuit nos dĩ. iam nunc ꝑfectius
suscipite &iam operib: inplendo
quod iã inministerio tenetis.
quod ƿoaesT saluare
amicnas uesgras. Etiam.
sincorpore temptaciones pati¬
amini uel aꝑfidis morte consume¬
Smini agetiꝰ alia exposinio
deomnib &specialit̃ deuna queq
adõ data uirtutẽ in tolligi potest
potest autẽ & specialit̃ datum
optimũ de continentia matrimo¬
mi &donũ ꝑfectũ deuirginitate
intelligi.Mam & inbabtismi gra¬
tiã datũ optimũ & indatione
spũ scĩ donũ ꝑfectũ : nihil obstat
intelligi. des cenidens apaare
Luminum. Pator luminũ
dicitur dr̃quia ab ipso siue inui¬
sibiliũ luminũ ut sunt angeli.
dequib: in principio dixit ds̃.
fiat lux siue animarũ illarum
quib: ait ihs̃. uos estis lux mundi.
Seu uisibiliũ solis & lunae & stel¬
larũ: generaliter om̃a factas lumina
apud quẽ non est transmutacio.
non enĩ mutabitur: quia dixit.
Ego sũ quisũ motus ex tempus

Expanded text:
tum est, quo voluntarie tum est, quo voluntarie genuit nos Deus, jam nunc perfectius suscipite, etiam operibus implendo, quod jam in mysterio tenetis. Quod potest salvare animas vestras. Et jam si in corpore tentationes patiamini, vel a perfidis morte consummamini. ALIA EXPOSITIO.de omnibus, et specialiter de unaquaque a Deo data virtute intelligi potest. Potest autem et specialiter datum optimum de continentia matrimonii, et donum perfectum de virginitate intelligi. Nam et in baptismi gratia datum optimum, et in datione Spiritus sancti, donum perfectum nihil obstat intelligi. Descendens a patre luminum. Pater luminum dicitur Deus, quia ab ipso sive invisibilium luminum, ut sunt angeli, de quibus in principio dixit Deus: Fiat lux, sive animarum illarum quibus ait Jesus: Vos estis lux mundi. Seu visibilium solis et lunae et stellarum, generaliter omnia facta sunt lumina. Apud quem non est transmutatio. Non enim mutabitur qui dixit: Ego sum qui sum . Motus et tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
gat. & si hominib iustus appa¬
r& in diuino ex amine ñdum
ꝑfecte iustus est. uerũ aptius
potest intelligi qđ ad ño dictũ ẽ
Euautem dñe uirtutum cũ
tranquillitate iudicas. qualis¬
cumqua iudex homo amissa
mentis tranquillitate delin¬
quentẽ iudicat &iam si iuste
iudicat iusticiã : tam̃ diuini ex¬
aminis inquã ꝑturbatio cadere
nescit imitari non potest.
proƿger quodhabicien¬
Suegudine. Suscipige
INSigum uersum.
Primo &corpus &mentem
auitiis iub& expurgare: ut
digni ex sistere possint qui uer¬
bũ salutis ꝑcipiant. qui enim
ñ declinat prius amalo: non po¬
test facere bonũ omnẽ quippe
inmnunditiã & carnis &animae
nuncupatur. Malicia autẽ pro¬
priae ad interioris hominis pra¬
uitatẽ respicit. Suscipite in¬
quid insitũ uerbũ. id est uerbũ
di. quod ur̃is cordib p̃dicando
in ponim: uos discendo suscipite.
uel certe ita sentiendũ uerbũ
qđ nob̵ indie redemptionis insi¬

Expanded text:
gat, etsi hominibus justus appagat, etsi hominibus justus apparet, in divino tamen examine nondum perfecte justus est. Verum aptius potest intelligi quod a Domino dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas. Qualiscunque judex homo amissa mentis tranquillitate delinquentem judicat, etiamsi juste judicat, justitiam tamen divini examinis, in quam perturbatio cadere nescit, imitari non potest. Propter quod abjiciensuetudine suscipite insitum verbum. Primo et corpus et mentem a vitiis jubet expurgare, ut digni existere possint, qui verbum salutis percipiant. Qui enim non declinat prius a malo, non potest facere bonum. Omnem quippe immunditiam, et carnis et animae nuncupat. Malitia autem proprie ad interioris hominis pravitatem respicit: Suscipite, inquit, insitum verbum, id est, verbum Dei, quod vestris cordibus, praedicando imponimus, vos discendo suscipite, vel certe ita sentiendum. Verbum quod nobis in die redemptionis insi
Abbreviated transcription (Latin):
ut & eius ꝑturbationis ac licitũ
ne nob ira subripiat caueamus.
aut siforte subripuerio : in¬
tra horis septa eius cohibeam:
impetũ & exacta hora discri¬
minis liberius eam ad integrũ
a nr̃o corde ꝑtempus expurgem:
uel certe tardos ad irã nos esse
p̃cipit: ut nonquas lib& obcau¬
sas serenitatẽ nr̃i uultus: in
austeritatẽ uertam: sed certa
exsistente ratione: uerbi gra¬
tia. si aliter corrigi ꝓximos ma¬
ximae qui nob̾ commissis. non
posie cernam: seueritatẽ erga
eos uerbi uel &iam iudici dis¬
trictionis ex hibeamus. Manen¬
te tam̃ quantũ natura humana
patitur. statu nr̃a m̃tis sereno.
credo fineos samuhel. hȩlias &
petrus tardi fuer̃ adirã . & tam̃
peccantes uel uerbo uel gladio
ꝑemerunt : Sed & morses cũ
ess& uir mittissim: exiuit
apharaone quẽ in corrigibilem
uidit iratus nimis cominatus¬
est ei poenã quã & opere patraũ.
ira enim uiriiustciam
dĩ momoperagur.
Facilis est sensus: quia qui ira
cundiae uitiosae in cautus subiun¬

Expanded text:
 perturbationis ac litium ne nobis ira subripiat caveamus; aut si forte surripuerit, intra oris septa ejus cohibeamus impetum, et exacta hora discriminis liberius eam ad integrum a nostro corde per tempus expurgemus; vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas securitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos, maxime qui nobis commissi sunt, non posse cernamus, severitatem erga eos verbi, vel etiam judicium districtionis exhibeamus, manente tamen quantum natura humana patitur statu nostrae mentis sereno. Credo, Phinees, Samuel, Elias, et Petrus, tardi fuerunt ad iram, et tamen peccantes, vel verbo, vel gladio peremerunt. Sed et Moses, cum esset vir mitissimus, exivit a Pharaone, quem incorrigibilem vidit, iratus nimis, comminatus ei poenam quam et opere patravit. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Facilis est sensus, cundiae vitiose incautus subju
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod dicit omnib: qui sunt
inter uos similem est ac si dicer&
homo que inđo est: cuius semꝑ
esse est quid dicit non plus sa¬
pere uidet̾ ad suꝑbientes ramos
oleastri & insultantes ramis qui
de bona oliua fracti sunt. huno
aptare sermonẽ & dicere eis
Non debere plus sapere uidet᷑
hoc est plus sapere quã oport&
sapere ego aũdico qđ heretici
plus sapiunt dexp̃o quã opoet&
sapere: qui netant eũ đicreatoris
esse filiũ & alia multa plus de illo
quã opot& fingentes
sed sapere ad sopriȩtatẽ

Expanded text:
Quod dicit omnibus qui sunt inter vos simile est ac si diceret: Omni qui in Deo est, cujus semper esse est. Quod dicit, Non plus sapere, videtur ad superbientes ramos oleastri, et insultantes ramis qui de bona oliva fracti sunt, hunc aptare sermonem, et dicere eis, non debere plus sapere quam op; hoc est enim plus sapere, quam oporsapere: Ego autem dico quod haeretici plus sapiunt de Christo quam oportet sapere, qui negant eum Dei creatoris esse Filium, et alia multa plus de illo quam oportet fingentes. Sed sapere ad sobrietate
Abbreviated transcription (Latin):
fa Marcus non hoc incuntate
eius quae nazar& uocatur dicit
factum. sed in capharnaum nisi
forte poterit dici tata galilea
ciuitas xp̃i in quocumque in ea
oppido ess&x xp̃s: Ingalilea enim:
nazar& &capharnaum habentur.
Siue ita legendum. &ascendens
innauiculam trans fr&auit &ue
nit inciuitatem suam Idest nara¬
r&. & quid ibi gestum sit. mathie¬
us pratermisit mare quod dñs
trans fraȩtauit saeculum istud sig¬
nificat. Nauis uero in quam as¬
cendit aliquoties corpus eiur ali¬
quoties crucem aliquoties uero
animam scãm. Specialiter uelge¬
neraliter. totam significat eccle¬
siam.Ciuitas uero sua quȩ nara.¬
r& uocatur ad quam misericor¬
diter uenit quȩ munda siue cus¬
todita interpraetatur. idem ip¬
sam generaliter totam signifi¬
cat ecclesiam. et ecce ospe¬

Expanded text:
 Marcus non hoc in civitate ejus, quae Nazareth vocatur, dicit factum, sed in Capharnaum, nisi forte poterit dici tota Galilaea civitas Christi, in quocunque in ea oppido esset Christus. In Galilaea enim Nazareth et Capharnaum habentur. Sive ita legendum: Et ascendens in naviculam, transfretavit, et venit in civitatem suam, id est, Nazareth; et quid ibi gestum sit, Matthaeus praetermisit. Mare quod Dominus transfretavit, saeculum istud significat. Navis vero, in quam ascendit, aliquoties corpus ejus, aliquoties crucem, aliquoties vero animam sanctam specialiter vel generaliter totam significat Ecclesiam. Civitas vero sua, quae Nazareth vocatur, ad quam misericorditer venit, quae munda sive custodita interpretatur, ipsam generaliter totam significat Ecclesiam. Et ecce offe
Abbreviated transcription (Latin):
ei ecclesiȩ p̃fueritq in prima
in xp̃o excredens iudeis fue¬
rat congregata. qđ autẽ excep¬
tis duodecĩ quidẽ uocentꝰ apłi
illud incausa ẽ. om̃s qui dñm
uiderant & eũ post ea p̃dica¬
sicut ad philipenses ait: Ne¬
cessariũ exestimaui ephaphro¬
dictũ cõmilitonẽ meũ ur̃m.

Expanded text:
ei Ecclesiae praefuerit, quae prima in Christo credens ex Judaeis fuerat congregata. Quod autem exceptis duodecim quidam vocentur apostoli, illud in causa est, omnes qui Dominum viderant, et eum postea praedicasicut ad Philippenses ait: Necessarium existimavi Epaphroditum commilitonem meum,
Abbreviated transcription (Latin):
petrũ tẽpore p̃parauit. & lic&
quib dã suꝑ fluũ uideatꝰ nume¬
ros quoꝗ qui inscripturis̃. ob¬
seruare tam̃ ñtabsquere arbi¬
tror. Quindecĩ dies quib: apud
perũ paulus habitauit plenã
significare scientia consũmatã¬
ꝗ doctrinã si quidẽ quinde oi
scarmina in psalterio & quinde¬
cim građ ꝑ quos ad canendũ dõ
matriis ei: consistendũ iustus
ascendit
alaũ auge apłan¬

Expanded text:
eparavit. Et licet quibusdam superfluum videatur numeros quoque qui in scripturis sunt observare, tamen non absque re arbitror quindecim dies, quibus apud Petrum Paulus habitavit, plenam significare scientiam, consummatamque doctrinam, siquidem quindecim sunt carmina in Psalterio, et quindecim gradus per quos ad canendum Deo in atriis ejus consistendum justus ascendit. Alium autem ap
Abbreviated transcription (Latin):
ad magisteriũ celeste mundo ad¬
lubendũ uenisse confessus ẽ dnm̃
cũ illo fuisse miraculis prudentib:
intellexit. nec dũ tamen ipsũ dm̃¬
esse cognouit. Sed quia quẽ ma¬
gistrũ nouerat ueritatis studiose
docendus adiit . merito &agni¬
dionẽ diuinitatis ei ꝑfecte doc¬
tus subiit. merito ut riusq nati¬
uitatis ei : diuine scilic& & hu¬
mane. sed & passionis atq ascensi¬
onis ipsius arohana ꝑcepit. Nec¬
non &iã modũ secunde genera¬
tionis ingressũ regni celestis. alia¬
quȩ plura docorine euangelicȩ
sac ram̃ta dño reuelante didicit:
res pondit ih̃s en dix̃
ei acner am dico tibirudi
quis rematus ruerat de¬
Niuo mpogest uidene

Expanded text:
ad magisterium coeleste, mundo adhibendo, venisse confessus est, Deum cum eo fuisse miraculis prudentius intellexit, necdum tamen ipsum Deum cognovit esse; sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus, adiit merito, et agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, merito utriusque nativitatis ejus, divinae scilicet et humanae, sed et passionis atque ascensionis ipsius areana om. modum secundae generationis, et ingressum regni coelestis, aliaque perplura doctrinae evangelicae sacramenta, Domino revelante, didicit. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre
Abbreviated transcription (Latin):
Iustus enim iustitiȩ templum
nequaquam corrum per&: qđ con¬
ceptũ habuit ante quam conue¬
nirent: merito euangelista iosepli
appellat iustum : ut idoneum ei :
commend& fuisse testimoniũ Ius¬
tus dicitur io seph: ut ex prero¬
gatiua conlata iustitiȩ doceatur
eum meruisse eum cognoscere gra¬
tiam quȩ fuerat beatȩ mariȩ
conlata & ideo nec accusare eam
poterat nec de relinquere prȩsu¬
mebat : sed nouo miraculi stupore
suspensus non temeritate contẽp¬
tus sed nouerentia fecunditatis
sponsatã derelinquere cogitabat:
unde & ab angelo ut dubitans
common&ur.
et molliet eaco
graducere

Expanded text:
ustus enim justitiae templum nequaquam corrumperet, quod conceptum habuit, antequam convenirent; merito autem evangelista Joseph appellat justum, ut idoneum ejus commendet fuisse testimonium. Justus dicitur Joseph, ut ex praerogativa, collata justitiae, doceatur eum meruisse cognoscere gratiam, quae fuerat beatae Mariae collata, et ideo nec accusare eam poterat. Nec derelinquere praesumebat, sed novo miraculi stupore suspensus, non temeritate conceptus, sed novae reverentia fecunditatis sponsatam derelinquere cogitabat, unde et ab angelo, ut dubitans, commonetur. Et nollet eam traducere
Abbreviated transcription (Latin):
& mnomne qđ agim: coniiderare oc¬
cultos aduersarios nr̃os debem: qui
semꝑ ex nr̃ir operib intendunt sẽ ꝑ
ex nr̃o defectu gratulantꝰ quos ꝓphe¬
ta intuens ait. dr̃ m̃s inte confido
ñerubescã. neq in rideant ine inimi¬
ci mei. Inbonis eñi operib intenti
nisi contra malignos sp̃s sollicite ui¬
gilem: ipsos in risores patim: qđ ad
malũ ꝑ suasores habem:
aug quis
rex igura cõcinggene
Bellũi aduersus alaũ neqẽ

Expanded text:
 quod agimus, considerare occultos adversarios nostros debemus, qui semper nostris operibus intendunt, semper ex nostro defectu gratulantur, quos Propheta intuens ait: Deus meus, in te confido, non erubescam, neque irrideant me inimici mei . In bonis enim operibus intenti, nisi contra malignos spiritus sollicite vigilemus, ipsos irrisores patimur, quos ad malum persuasores habemus. Aut quis rex iturus committere bellum adversus alium rege
Abbreviated transcription (Latin):
Post quã trpicũ pascha fue¬
rat inpletũ & agni carnes cũ
a postolis comederat: ad sũpsit
qui confortat cor hominis
& aduerũ paschȩ trans greditꝰ
sac ram̃tũ ut quomodo in pre¬
figuratione ei: melchi sedech
summi dĩ sacerdos panẽ & ui¬
nũ offerens fecerat: Ipse quoq:
inueritate sui corporis & san¬
guinis rep̃sentar& & in luca
legimus duos calices quib:
discipulos ꝓpinar& unũ pri¬
mi m̃sis & alterũ secundi ut
qui inter scõs primo m̃se ag¬
nũ commedere non potuerit:
sec dõ m̃se int̃penitentes hȩdũ
comedat prangit autẽ ipse
panẽ quẽ discipulis porrigit
ut ostendat corporis sui
fractionẽ non absq sua spon¬
te ac ꝓcuratione uentura
sed sicut alibi dicit potestatẽ
se habere ponendi animam
suã & potestatẽ habeo iterũ
sum̃di eã quẽ uidelic& panẽ
certi quoq gratia sac ram̃ti.
prius quã franger& benedix̃
quia naturã humanã quã
passurus ad sũpsit ipse unam
cũ patre & spũ scõ gratia diuine

Expanded text:
Postquam typicum Pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumpsit panem, qui confortat cor hominis, et ad verum Paschae transgreditur sacramentum. Ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech summi Dei sacerdos panem et vinum offerens fecerat, ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. Et in Luca legimus duos calices, quibus discipulis propinarit. Unum primi mensis et alterum secundi, ut qui inter sanctos primo mense agnum comedere non potuerit, secundo mense inter poenitentes haedum comedat. Frangit autem ipse panem, quem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet? panem certi quoque gratia sacramenti priusquam frangeret, benedixit. Quia naturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptũ quippe ẽ. pacere mise¬
ricordiã magis plac& dõ quã
uictimae & qui ꝓnos .ẽ inquid
scriptura. admiseri cordiã be¬
nedicet᷑ꝰ. Et dñs ait. Estote mi¬
sericordes: quia & pater uester
misericors est: Hucil es
Scriptũ quippe.ẽ. ꝑdit dĩ me¬
moriã suꝑborũ &re¬
liquid memoriã humiliũ. &dñs
inquid. Discite ame quia mitis

Expanded text:
Scriptum quippe est: Facere misericordiam magis placet Deo, quam victimae ; et qui pronus est, inquit Scriptura, ad misericordiam, benedicetur . Et Dominus ait: Estote misericordes, quia et pater vester misericors est . Humiles. Scriptum quippe est: Perdet Deus memoriam superborum, et reliquit memoriam humilium . Et Dominus inquit: Discite a
Abbreviated transcription (Latin):
Inhoc oñi exemplũ dñi tenen¬
dũ est qui cũ malediceretꝰ non
maledicebat: Sedconganio
Bemedicenges. Vt illud be¬
nedicite maledicentib uobis
bonedicite & nolite maledicere:
quia inhoc uocam esgis. ut
Benedictioniẽ henedigates
pas sideatis. Renedictio est
hereditatis omnis uircutũ co¬
pia caelestis: in qua sc̃i heredes
quidẽ dĩ coheredes autẽ effici

Expanded text:
 exemplum Domini tenendum est, qui cum malediceretur, non maledicebat. Sed e contrario benedicentes. Ut illud: Benedicite maledicentibus vobis, benedicite, et nolite maledicere . Quia in hoc vocati estis, ut benedictionem haereditatis possideatis. Benedictio est haereditatis omnis virtutum copia coelestis, in qua sancti haeredes quidem Dei, cohaeredes effici
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ qđ uobis paratũ est ab
origine mundi. quae eiuim
Idest uitã &ernã. uitã beatã &
inꝑp&uo sine fine mansuram
eg uidere dies Boros
in calis qui dies non ꝓpter inter¬
ruptionẽ noctis sed ꝓpter per¬
peuitatẽ dicunt᷑ꝰ luminis:
cohenceat linquã suã amaho
Id est amalo de tractionis male¬
dictionis ac murmorationis siue
generaliter omnino lingua re¬
frenanda ẽ. malo ait eñi iacob
Siquis dicit se relegiosũ esse non
refrenans linguã suã sed sedu¬
cens corsuũ huius uana ẽ. religio.
Nã & qui custodit linguã suam
inquid scriptura custodit animã
suam. et labia ei: nel .oqua

Expanded text:
ab origine mundi . Qui enim Id est, vitam aeternam, vitam beatam, et in perpetuo sine fine mansuram. Et videre dies bonos. in coelis, qui dies non propter interruptionem noctis, sed propter perpetuitatem dicuntur luminis. Coerceat linguam suam a malo. Id est, a malo detractionis, maledictionis, ac murmurationis, sive generaliter omnino lingua refrenanda est a malo. Ait enim Jacobus: Si quis dicit se religiosum esse, non refrenans linguam suam, sed seducens cor suum, hujus vana est religio . Nam et qui custodit linguam suam, inquit Scriptura, custodit animam suam . Et labia ejus ne loqua
Abbreviated transcription (Latin):
iscipuli illo
ad huc tempore misteria dñi nes¬
cientes: uel misericordia commo¬
ti rogabant ꝓcananea muliere
quã alter euangelistã si rophenissã
appellat : uel in portunitatẽ ei :
carere cupientes quia non ut
clemente sed ut durũ medicum
crebrius inclamar&
Ipse autẽ
res poredens aut Nsũ mis¬
Sus disi ad oues que perier
domus isrt N.

Expanded text:
iscipuli illo adhuc tempore mysteria Domini nescientes vel misericordia commoti, rogabant pro Chananaea muliere, quam alter Evangelista Syrophoenissam appellat, vel importunitate ejus carere cupientes, quia non ut clementem, sed ut durum medicum crebrius inclamaret. Ipse autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ifica¬
tionis uero sp̃s dicitur secundũ
hoc qđ preb& omnib sc̃itatẽ sic ut¬
& alibi de eo scriptũ est qui factus
est nobis sapientia ađo & sc̃ificatio
exResunrectione mortu¬

Expanded text:
ctificationis vero spiritus dicitur, secundum hoc, quod praebet omnibus sanctitatem, sicut et alibi de eo scriptum est: Qui factus est nobis sapientia a Deo et sanctificatio . Ex resurrectione mortu
Abbreviated transcription (Latin):
xi dixeris Quare precipit᷑
nemini dixeris. nisi ut docer&
ñ uulganda nr̃a beneficia sed
prem̃da ut ñ solũ a mercede
abstineamus pecuniȩ sed &iam
gratiȩ
Sed uade osterde sa

Expanded text:
i dixeris. Quare praecipitur nemini dixeris, nisi ut doceret non vulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae. Sed vade, ostende
Abbreviated transcription (Latin):
pacientia Non in parua
nea in modica sed inmulta
in ⁊uisulatioru.
hominis lesio tribulatioẽ
inmecessitatipus
Id est in omne qđ necesie est
Sic feramus ut necesse est
angustia est
omnis neglegentia
IN placis incarceras:
Hoc nos ortatur pati si ne
plebs: & magistratus aduer¬
sus eũ & multis uirgarũ pla¬
gis in positis miserunt in carcerẽ
IN SEDICIONIB INLABO

Expanded text:
patientia. Non in parva nec in modica, sed in multa. In tribulationibus. Omnis laesio tribulatio dicitur. In necessitatibus. Id est, omne quod necesse est sic feramus, ut necesse est. Angustia est omnis egentia. In plagis, in carceribus. Hoc nos hortatur pati, si neplebs, et magistratus adversus eum, et multis virgarum plagis impositis miserunt in carcerem. In seditionibus, in labo
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ corpare rigentia quib habundat
inquitas & refrigescit caritas Non
timebit ergo eccła domui suȩ afri¬
gorib niuis qui ad ño pollicente cre¬
dit qui aporte inferni ñ p̃ualebant
aduersus eã ocñs exĩi domes gici
er: uesnigi duplacis: Vestiti

Expanded text:
suae corpore rigentia, quibus abundat iniquitas, et refrigescit charitas. Non timebit ergo ecclesia domui suae a frigoribus nivis, quia domino pollicente credit, quia portae inferni non praevalebunt adversus eam . Omnes enim domestici ejus vestiti duplicibus. Vestiti
Abbreviated transcription (Latin):
Stephanus grece latine: coro¬
natus dicitur qui pulc herrima
ratione qđ ꝑcepturus erat inse.
quodam prȩsagio preaccupar&
in nomine Lapidatus humiliter
sed sublimiter coronatus hebrai¬
cȩ autẽ : interpr&atur nor maurã
Quorũ uidelic& nisi martrrũ
sequentiũ quib: primo patiendo
forma factus est moriendo ꝓxp̃o

Expanded text:
 Graece, Latine coronatus dicitur, qui pulcherrima ratione quod percepturus erat in re, quodam praesagio praeoccuparet in nomine: lapidatus humiliter, sed sublimiter coronatus, Hebraice autem interpretatur norma vestra, quorum videlicet? nisi martyrum sequentium, quibus primo patiendo, forma factus est, moriendo pro
Abbreviated transcription (Latin):
atro seditiosus & homicidiorũ auccor
dimissus ẽ populo iudȩorũ idẽ diabolus
qui iã olim patrie lucis ob culpã suꝑbie
depulsus & in tenebrarũ fuerat carcerẽ
missus atq: ideo pacẽ iudȩi habere ñ pos¬
sunt oꝵ seditionũ principẽ quã dñm eli¬
gere maluer̃ oꝵ uero barrabas filius pa¬
tris ł filius magistri cocũ int̃pr&atꝰ po¬
test antixp̃i trpũ gerere quẽ illi quib:
dicitꝰ uos expatre diabolo estis uero filio

Expanded text:
atro seditiosus et homicidiorum auctor dimissus est populo Judaeorum, id est, diabolus, qui jam olim patria lucis ob culpam superbiae depulsus, et in tenebrarum fuerat carcerem missus, atque ideo Judaei pacem habere non possunt, quia seditionum principem quam Dominum eligere maluerunt. Quia vero Barabbas, filius patris, vel filius magistri, eorum interpretatur, potest Antichristi typum gerere, quem illi quibus dicitur: