comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hebreoꝵ ppło. quonda uiso mari rubro aridũ it̃ p̾busti. tu hunc
imulũ tuũ. ꝑ idẽ elem̃tũ siccis uestigiis t̾nsduxisti: simile miraculi¬
undas in nullo madefact. te duce ꝑuenit ad litꝰ. Alio gͥ tẽpore
dũ radasponã nauigio ꝑ danubiũ tenderet. ex incuria nautarũ.
auis suꝑ quoddã inpingit᷑ lignũ: ex quo patentibꝰ rimis. cepit pau¬
lat̃ĩ impleri aquis. Timore ꝑt̾riti nautȩ : ad litꝰ ẽtendunt ꝓpere.
Quo ꝑuenientes: om̃ibꝰ que ĩ naui erant foris deportatis. obliti sunt
ep̃i in puppi residentis. Tc̃ unꝰ ex dericis trahens suspiria ex intimo
cordis ait. Ue nobis miseris: qͥa in tanto periculo. obliti sumus nr̃i
senioris. Et hec dicens. uelocius cucurrit: ⁊ humeris impositũ. ad litꝰ
exposuit. Quo egresso : nauis ĩ posteriori parte inmergit᷑. Et mi¬
rũ ĩ modũ. nauis quȩ plena hominibꝰ ceterisq suppellectilibꝰ suꝑ

Expanded text:
Hebraeorum populo, quondam diviso mari Rubro, aridum iter praebuisti, tu hunc Hebraeorum populo, quondam diviso mari Rubro, aridum iter praebuisti, tu hunc famulum tuum per idem elementum siccis vestibus traduxisti: nisi ququarum undas, in nullo madefactus, se duce pervenit ad littus. Alio item tempore dum Ratisbonam navigio per Danubium tenderet, ex incuria nautarum navis super quoddam impingitur lignum: ex quo patentibus rimis coepit paulatim impleri aquis. Timore perterriti nautae, ad littus contendunt propere. Quo pervenientes, omnibus quae in navi erant exportatis, obliti sunt episcopi in puppi residentis. Tunc unus ex clericis, trahens suspiria ex intimo cordis, ait: Vae nobis miseris, quia in tanto periculo obliti sumus nostri senioris. Et haec dicens, velocius cucurrit, et humeris impositum ad littus exposuit. Quo egresso navis in posteriori parte mergitur, et mirum in modum navis, quae plena erat hominibus caeterisque supellectilibus super
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ualuit. ut se reficeret cibo. ac cũ fribꝰ uesꝑtinali sinaxi in colomis int̾¬
esset. totãq subsequentẽ instantis festiuitatis diẽ. cũ spuali iocundita¬
te celebraret: sicq om̃ibꝰ incõmune gͣtulantibꝰ ipse sospes in suã sedẽ ẽ
dũ sicubi possent reperire ad tnseundũ querentibꝰ. ipse cũ uno
clerico solus remansit: ac p̃dictũ fluuiũ sine trepidatione aliqͣ¬
in nomine dñi tͣnsiũ. Et ut magis mireris: clericus altiore cabal¬
lo residens. a cingulo deorsũ sẽ totũ sensit aqua infusũ. de
ep̃i aũt soccis sago factis. quos ꝓpt̾ frigus habebat indutos. nec
humilitatis magistrũ sequens. qͥ de semetipso discpłis p̃cepit. ut
uisionẽ ꝗͣ uidissent nemini dicerent: donec filius hominis a mor¬
sc̃is tuis etiã nc̃ antiq̃ coruscare facis mirabilia. Qui enĩ illo antiquo

Expanded text:
convaluit, ut se reficeret cibo ac cum fratribus vespertinae synaxi incolumis inteconvaluit, ut se reficeret cibo ac cum fratribus vespertinae synaxi incolumis interesset, totamque instantis festivitatis diem spiritali jucunditate celebraret. Sicque, omnibus in commune gratulantibus, ipse sospes in suam sedem estvadum, sicubi posset reperire, ad transeundum quaerentibus, ipse cum uno clerico solus remansit, ac praedictum fluvium sine aliqua trepidatione in nomine Domini transivit. Et, ut magis mireris, clericus altiori caballo residens a cingulo deorsum se totum in aqua infusum: de episcopi autem soccis e sago factis, quos propter frigus induerat, nec humilitatis magistrum sequens, qui de semetipso discipulis praecepit ut visionem quam vidissent nemini dicerent, donec Filius hominis a mornia, qui in sanctis tuis etiam nunc antiqua coruscare facis mirabilia. Qui enim illi antiquo
Abbreviated transcription (Latin):
rima infirmis p̃stabant᷑ beneficia: ⁊ maxime qͥ caduco guabant᷑
morbo ꝑ eiꝰ benedictionẽ a tanto lib̾abant᷑ incõmodo. Qđ ita humi¬
litatis causa studuit occultare : ut si forte aliqͥ ex eis hanc sanitatis
grãm palã postularent. benedictionis donũ subtraheret. asserens¬
in cena dñi c̃secratũ. uarus languoribꝰ detenti. pͥstinę restituti sunt
sanitati: nec ñ ⁊ oculoꝵ caligine obtenebrati. huiꝰ scĩ olei unctione.
cientiã huiꝰ scĩ liquoris. c̃secutꝰ ẽ grãm sospitatis. Quodã itaq tẽpor
ad monasteriũ cãpidonense ueniens. tanta infirmitate teneba tͣ.¬
bi aliqͥd ꝓ recreatione recipere uiriũ. Tunc sub om̃i celeritate
augustã mittit᷑. oleũ ab eo c̃secratũ defert᷑. quo in ipsa scĩ pente costes
ugła hora diei nona delibutꝰ. intantũ ꝓ gr̃a dĩ ẽtra spẽ om̃iũ subito

Expanded text:
 maxime qui caduco gravabantur  maxime qui caduco gravabantur morbo, per ejus benedictionem a tanto liberabantur incommodo. Quod ita humilitatis causa studuit occultare, ut si forte aliqui illorum hanc sanitatis gratiam palam postularent, donum benedictionis subtraheret, in coena Domini consecratum, variis languoribus detenti, pristinae restituti sunt sanitati: nec non et oculorum caligine obtenebrati, hujus sancti olei unctione micaciam hujus sancti liquoris consecutus est gratiam sospitatis. Quodam itaque tempore ad monasterium Campidonense veniens, tanta infirmitate tenebatbi pro recreatione virium percipere. Tunc sub omni celeritate Augustam mittitur: oleum ab eo consecratum defertur. Quo in ipsa sancta Pentecostes vigilia hora diei nona delibutus, intantum per gratiam Dei contra spem omnium subito
Abbreviated transcription (Latin):
empti. uidere nos meream᷑ in p̃sentia dĩ. Cui ep̃c dixit. Pat̃ uene¬
pondit. Finis qͥdẽ uite tuȩ adhuc ñ erit: s: uerũ eeᷤ qđ dico. exitꝰ rei
õꝓbabit. Tunc discessũ ẽ. S ante quã ep̃c eande cellã iterũ uisita¬
ret : ille dĩ famulus fuerhard. de hoc scło migraũ. Processu qͦq
tẽporis. locũ agaunensiũ. ubi sc̃s mauricius cũ sacra legione qui¬
escit. orandi gr̃ã adiit. ac ñ modicas thebe& martyrũ reliqͥas adqͥ¬
siuit: quas cũ sũmo honore ad augustã attulit. ac in oratorio sc̃ȩ di
genitricis. cũ ymnis ⁊ psalmodiis religiose collocauit. Hisdẽ qͦq diebꝰ.
uenerabilis heros. ad monasteriũ insulanense qđ augia đr uenit
ubi tunc tẽporis dñici grȩgis uir uenerandus nomine alcuuinus.
ura gessit. Quẽ c̃digno ut decuit honore suscipiens. multiplicib
scãrũ reliqͥarũ. quarũ gr̃a illo aduenerat. pignoribꝰ donaũ: sicq ad

Expanded text:
empti videre nos mereamur in praesentia Dei. Cui episcopus dixit: Pater venepondit. Finis quidem vitae tuae adhuc non erit. Sed verum esse quod dico exitus rei comprobabit. Tunc discessum est. Sed antequam episcopus eamdem cellam visitavit, ille Dei famulus Everhardus de hoc saeculo migravit. Processu quoque temporis locum Agaunensium, ubi sanctus Mauritius cum sacra legione quiescit, orandi gratia adivit, ac non modicas Thebaeorum martyrum reliquias acquisivit. Quas cum summo honore Augustam attulit, ac in oratorio sanctae Dei genitricis cum hymnis et psalmodiis religiose collocavit. His quoque diebus venerabilis heros ad monasterium Insulanense, quod Augia dicitur, venit ubi tunc temporis Dominici gregis vir venerandus, nomine Aluvigus, curam gessit. Qui eum digno, ut par erat, honore suscipiens, multiplicibus sanctarum reliquiarum, quarum gratia illo advenerat, pignoribus donavit, sicque ad
Abbreviated transcription (Latin):
impunitũ in suũ recipere consortiũ. legimꝰ huic simile. sc̃o Gregorio
niacũ tetigit. ⁊ lib̾atꝰ ẽ. loco penali deputatꝰ ẽ: ob nihil aliud nͥ¬

Expanded text:
impunitum in suum recipere consortium. Legimus huic simile, sancto Gregorio impunitum in suum recipere consortium. Legimus huic simile, sancto Gregorio niacum tetigit et sanatus est: loco penali deputatus est ob nihil aliud n
Abbreviated transcription (Latin):
spexisset: ingemiscendo dicit ach. qͥđ mͥ hec omĩa: fuerunt tan¬
tũ pauca camisilia. ⁊UIiͦ. uł .uiiiͦ. mensalia . nͦ. sarcilia. ⁊ de argen
.xͣ. solidi: quos statĩ ꝑ manus p̃positi pͣcepit int̾ pauꝑes diuidi.
cetera uͦ clericis erogari: sicq uigilant̃ studuit se ad hoc p̃parare.
ut pulsanti c̃festĩ posset aperire iudici. Galia meditando. ali¬
quotiens ad suꝑna rapiebat᷑. in sp̃ũ : ac queda uidit ⁊ audiuit quȩ
etiã ex parte sibi assistentibꝰ narrauit. Nã Warinhario fiddensi¬
ũ abb̃i se uisitanti nunciauit : si duo in electione eiꝰ ceteris c̃corda¬
rent. sibi in eꝑatu successurũ e̾eᷤᷤ. Itẽ alia uice quasi de gͣui sõ
excitatꝰ: ait corã om̃ibꝰ. Neu. heu. qđ illũ ad alb̾onẽ nepotẽ meũ
umꝗ̃ uidi: qͥa ꝓ eo qđ ei c̃sentiebã scđm suũ desideriũ. nolunt me

Expanded text:
erspexisset, ingemiscendo dixit: Ah! quid mihi haec omnia? Fuerunt tanerspexisset, ingemiscendo dixit: Ah! quid mihi haec omnia? Fuerunt tantum pauca camisalia, et septem vel octo mensalia, duo sarcilia, et de argento decem solidi: quos statim per manus praepositi praecepit inter pauperes dividi, caetera vero clericis erogari, sicque vigilanter studuit se ad hoc praeparare, ut pulsanti confestim posset aperire. CAP. XXII.--Talia meditando, aliquoties ad superna rapiebatur in spiritu, ac quaedam vidit et audivit, quae etiam ex parte sibi assistentibus narravit. Nam Wernhero Fuldensium abbati se visitanti annuntiavit, ut si duo in electione ejus caeteris concordarent, sibi in episcopatu successurus esset. Item alia vice quasi de gravi somno excitatus, ait coram omnibus: Heu! heu! quod illum Adalberonem nepotem meum unquam vidi: quia pro eo, quod ei consentiebam secundum suum desiderium, nolunt me
Abbreviated transcription (Latin):
acrarũ lectionũ assiduitas: int̾ quas maxime delectabat᷑ audire.
in .iiIͦIͦ. libro dialogox sc̃i bregorii. qualit̃ multi e corporibꝰ exẽp̃ti.
in sp̃ũ rapiebant᷑. ac iterũ reuertebant᷑. Int̃ hec p̃cepit suarũ rerũ
ꝓcuratoribꝰ. ut in cunctis omino locis. ad suũ ius ꝓpͥe ꝑtinentibꝰ. que¬
cũq inuenire possent. in .iiͦi. portiones partirent᷑. ⁊ unã ex his ipso
adhuc uiuente. pb̃ris ⁊ pauperibꝰ largirent᷑. Ipse aut̃ quada die
e ad audiendã missã in eccłam deferri iussit. Qua audita. unũ
tapete corã scã cruce sternere fecit. seq suꝑ hoc in orationẽ dedit:
⁊ qͣsi pꝰ dimidiã horã surgens. qͥcꝗd suppellectilis habere potuit. in p̃
sentiã sui portari p̃cepit: p̃t̾ paraturã unius domꝰ. ac mensarũ. ⁊u
nũ cooꝑtoriũ. quȩ dimisit ad sui successoris seruitiũ. Cetera cũ ꝑ¬

Expanded text:
sacrarum lectionum assiduitas: inter quas maxime delectabatur audire, sacrarum lectionum assiduitas: inter quas maxime delectabatur audire, ex quarto libro Dialogorum sancti Gregorii, qualiter multi e corporibus exempti, in spiritu rapiebantur, ac iterum revertebantur. Inter haec praecepit suarum rerum procuratoribus, ut in omnibus omnino locis, ad suum jus proprie pertinentibus, quaecunque invenire possent, in tres portiones partirentur, et unam ex his, ipso adhuc vivente, presbyteris et pauperibus largirentur. Ipse autem quadam die se ad audiendam missam in ecclesiam deferri jussit. Qua audita, unum tapete coram sancta cruce sterni fecit, seseque super hoc in orationem dedit, et quasi post dimidiam horam surgens, quidquid supellectilis habere potuit, coram se importari praecepit, praeter paraturam unius domus ac mensarum, et unum opertorium, quae reliquit ad sui successoris servitium. Caetera cum p
Abbreviated transcription (Latin):
sospitatẽ annunciauit. At omp̃is dĩ famulus licet tẽpus reso¬
lutionis suȩ ñ ignoraret iã instare: tam̃ quãdiu potuit. uehicu¬
lo suꝑpositꝰ. diuini uerbi semina in audientiũ corda spargere
cessauit. Quẽ equitandi usũ dũ adhuc sanus eeͬt habebat: ut
quocũq sibi eundũ fuisset. solio suꝑ qͣdrigã posito solus sederet.
comite uno tantũ clerico: cũ quo absq impedim̃to alioꝵ posset
liberius uacare decantationi psalmoꝵ. Festinabat aũt qͣntotius
augustȩ ciuitatis menia ingredi : ut ibi sicut bonꝰ mercennarius
tolaret᷑ finẽ operis sui. Quo cũ ꝑuenisset: quãdiu uires suffici¬
ebant. int̾ quotidiana missarũ sollẽpnia. salutarẽ hostiã dño ex¬
terius immolabat : ac se ipsũ interius uictimã in ara cordis mactabat.
Ad mensã cũ aliis sedens: illis manducantibꝰ ⁊bibentibꝰ. ipse mane
bat pene ieunus. Erat ei cibus. aut dulcis psalmoꝵ suauitas. aut

Expanded text:
pus resolutionis suae jam instare non ignoraret, tamen quandiu potuit, vehiculo superpositus, divini verbi semina in audientium corda spargere non cessavit. Quem equitandi usum, etiam dum adhuc sanus esset, habebat, ut quocunque sibi eundum fuisset, sella super quadrigam posita solus sederet, comite uno tantum clerico, cum quo absque impedimento aliorum, posset liberius vacare decantationi psalmorum. Festinabat autem quantocius Augustae civitatis moenia ingredi, ut ibi, sicut bonus mercenarius, praestolaretur finem operis sui. Quo cum pervenisset, quandiu vires sufficiebant, inter quotidiana missarum solemnia, salutarem hostiam Domino exterius immolabat, ac seipsum interius victimam in ara cordis mactabat. Ad mensam cum aliis sedens, illis manducantibus et bibentibus, ipse bene manebat jejunus. Erat ei cibus aut dulcis psalmorum suavitas, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ac p̃cipue monasteriũ sc̃ĩ ẜalli. ubi nutritꝰ erat ⁊ eruditꝰ. Inde
in sua. ⁊ ea uice desperaret p̃dictũ dĩ famulũ ñ amplius e̾e

Expanded text:
ac praecipue monasterium sancti Galli, ubi nutritus erat et eruditus. Inde ac praecipue monasterium sancti Galli, ubi nutritus erat et eruditus. Inde in sua, et ea vice speraret Dei famulum non amplius esse
Abbreviated transcription (Latin):
operi uigilant̃ insistere: eccłȩ muros instaurare : criptã in occi¬
lentali parte c̃struere: nec antea a labore cessauit . donec in bre¬
ui omĩa ꝑfecto decore consũmaũ. Dignũ ẽ etiã nc̃ de monstrare.
qua ueneratione dignꝰ sit locus ille. in qͣ scã martyr criptã fieri¬
lanus. qͥ int̃ gramina ibi deãbulando. speluncã qͣndã repperit. in
sunt necessaria possunt recondi. Cui ille in sp̃u dicit. Si hoc fe¬
ceris. max sensu ⁊ mẽ brox sospitate carebis. S: miser hec paruipen¬
tens. suppellectilẽ suã. in p̃dictã speluncã c̃gregauit: stat̾u sensũ cũ
it uir dĩ scm̃ illũ locũ magis frequentare. sibiq sepulchrũ ibi p̃pa
dõ immolare. Interea orationis causa. romã ꝑrexit. ubĩscapud
sc̃i abundii martẏris acqͥsiuit : secũq religiosa deuotione augus¬
tã reportauit. Solebat nãq loca sc̃a causa orationif uisitare:

Expanded text:
operi vigilanter insistere, ecclesiae muros instaurare, cryptam in occioperi vigilanter insistere, ecclesiae muros instaurare, cryptam in occidentali parte construere: nec antea a labore cessavit, donec brevi omnia perfecto decore consummavit. Dignum est nunc demonstrare qua veneratione dignus sit locus ille, in quo sancta Dei martyr prlanus, qui inter gramina ibi deambulando, speluncam quamdam reperit, in sunt necessaria, possunt recondi. Cui ille in spiritu dixit: Si hoc feceris, mox sensu et membrorum sospitate mox carebis. Sed miser, haec parvipendens, supellectilem suam pit vir Dei sanctum illum locum magis frequentare, sibique sepulcrum ibi praeparlare. CAP. XVI.--Interea orationis causa Romam perrexit, ubi et caput sancti Abundii martyris acquisivit, secumque religiosa cum devotione Augustam reportavit. Solebat loca sancta visitare,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłam sc̃ẽ afre. que a paganis fuerat c̃cremata. ñ tardaret repara¬
re: nec ñ ⁊ sindꝑti ep̃i sepulchrũ. qđ sitũ erat iuxta gradus in cho¬
ro. c̃gruo ꝓcuraret tecto. E hoc cepit dĩ famulus in ieiuniis ⁊ p̃¬
cibꝰ cũ cordis contritione. aliis qͦq uiris religiosis secũ assũptis. se
esfet reconditũ: uł si in parte orientali cripta eo loci esset edi¬
ficanda. ubi ei suadebat uoluntas ꝓpͥa. Ergo ut dns uerũ cõꝓ¬
baret. qđ ꝑ os scĩ dauid dixit. oculi dñi suꝑ iustos. ⁊ aures eius¬
n p̃ces eoꝵ. ⁊ alio loco uoluntatẽ timentiũ se faciet. ⁊ dep̾catio¬
nẽ etx exaudiet: quađa nocte in uisu ei sc̃a afra apparuit ⁊ lo¬
cũ collocationis suȩ in eccła demonstraũ. Criptã uͦ illo in loco fieri
ꝓhibuerat : ꝓpt̃ reliqͥas scõꝵ. qͥ illic in pace quiescentes. aduentũ
iusti iudicis expectant. Hac reuelatione edoctꝰ cepit destinato

Expanded text:
ecclesiam sanctae Afrae, quae a paganis fuerat concremata, non tardaret reparare, nec non et Simperti episcopi sepulcrum, quod situm erat juxta gradus in choro, congruo procuraret tecto. Ex hoc coepit Dei famulus in jejuniis et precibus cum cordis contritione, aliis quoque viris religiosis secum assumptis, se esset reconditum, vel si in parte orientali crypta eo loci esset aedificanda, ubi suadebat ei voluntas sua. Ergo ut Dominus verum comprobaret, quod per os sancti David dixit: Ecce oculi Domini sun preces eorum. Et in alio loco: Voluntatem timentium se faciet, et deprecationem eorum exaudiet, quadam nocte in visu ei sancta Afra apparuit, et locum sui corporis in ecclesia demonstravit. Cryptam vero illo in loco fieri prohibuit propter reliquias sanctorum, qui illic in pace quiescentes, adventum justi Judicis exspectant. Hac revelatione perdoctus, coepit destinato
Abbreviated transcription (Latin):
abili multitudine erupit: om̃emq noric& gentẽ. a danubic
usq ad hilarã fluuiũ deuastando occupauit. Que licũ tͣnsiens.
eccłam sc̃ę afrȩ igne c̃cremauit: atq ciuitatẽ augustã obsidi¬
one circũdedit. Sc̃s dĩ pontifex. neqͣqͣm tot lupis uisis uice mer¬
cennarii. sui gregis custodiã fugiendo dereliqͥt: s ex ad uerso
opposuit ac totã causã dño cõm̃daũ. At militibꝰ circũq̃q ꝑ mu¬
rũ ⁊ ante portã acrit̃ c̃tra hostes dimicantibꝰ: ille suꝑ equũ sedens
ñ clipeo ꝓtectꝰ aut galea. s stola indutꝰ. int̾ lapiłu ac sagitarũ¬

Expanded text:
anubio usque Hylaram fluvium devastando occupavit. Que Lycum transiens ecclesiam sancte Afre igne combussit atque civitatem Augustam obsidione circumdedit. Sanctus cenarii, sui gregis custodiam fugiendo dereliquit, sed ex adverso se opposuit ac totam causam Domino commendavit. At militibus circumquaque per murum et ante portam acriter contra hostes dimicantibus, ille super equum sedens, non clypeo protectus aut galea, sed stola indutus, intra lapidum ac sagit
Abbreviated transcription (Latin):
impris aduentu. retracta obsidione. obuiã ꝑgunt: armisq decertare
diu ꝑsecutꝰ ẽ cedendo. donec pͥncipes eoꝵ cũ multis aliis uiui caperen¬
t᷑. atq radasponã ꝑducerent᷑. ⁊ ad ignominiã suȩ gentis pꝰ̾modui
suspensi sunt in eculeis. Nis ita gestis. p̃sul uenerandus. dõ in
om̃ibꝰ gr̃as agens. uelut ex arce qđa m̃tis cepit conspicere. ac sub¬
ditoꝵ necessitates ꝑtractare: ñ sibi ratũ estimans. si solũ mͦ ea. quȩ
sua e̾ent quereret. suoꝵq causas negligeret: iuxta illud apłi. Qui

Expanded text:
regis adventu, Ungari relicta obsidione obviam ei pergunt armisque decertare multis una caperentur, atque Ratisbonam perducerentur, ubi ad ignominiam suae gentis postmodum suspensi sunt in equuleis. His ita gestis, praesul venerandus Deo in omnibus gratias agens, velut ex arce quadam mentis coepit dispicere, ac subditorum necessitates pertractare, non sibi ratum aestimans, si solummodo ea, quae sua essent, quaereret, suorumque causas negligeret, juxta illud Apostoli
Abbreviated transcription (Latin):
obluuo Et s ꝑmartyrib singulis. loca singula
refundunt: quanta excolendus c̃ reucremia
marimiano qgt romane rei publice cuĩ
diocleciano collega imperium tenuti: ꝑ
diuersas fere ꝓuincias. laniati ina¬
stelismm artyrũ populi. Idc̃ namq mar

Expanded text:
oblivio. Et si pro martyribus singulis loca singula, refundunt, quanta excolendus est reverentia Maximiano, qui Romanae Reipublicae cum Diocletiano collega imperium tenuit, per diversas fere provincias laniatcti martyrum populi. Idem namque Ma
Abbreviated transcription (Latin):
multo merore atq tristitia soporata est. Et ecce unꝰ
de scĩs illis martẏribꝰ astitit ei et dixit. Pax tibi nata
obliti sumus om̃iũ laborũ tuoꝵ. quos exhibuisti in nos.
anus corã xp̃o. Et dixit ei. Etiã ante nos apparuit ei.
S exsurgens ascende nauiculã. ⁊ nauigans ueniur¬
ta nos ubi sunt corpora nr̃a. ibi enĩ uisttabit te ds
et ꝑducet ad nos. Et dũ euigil asset natalia. ⁊ inse¬
met ipfã reuersa fuisset. exurgens reliquit omĩa sua.

Expanded text:
multo maerore uel tristicia . soporata est. Et ec| ce unus ex sanctis illis martyribus . adstitit illi dicens.| Pax tibi natalobliti sumus labores tuos quos| exhibuisti in nos. anus. et dixit ad| eam etiam et ante nos apparuit ei Sed exsurgens| ascende in nauicula . et nauigans ueni iuxta nos ubi| sunt corpora nostra. Ibi enim uisitauit te deus . et perdu| cet ad nos . et dum euigilasset et in semet ipsam reuersa| fuisset. Exsurgens et relinquens omnia .
Abbreviated transcription (Latin):
ni morte. sicut ceteri homines exeant de hac uita.
fecerunt itaq questionarii sicut eis uissũ fuerat et
tes. occurrit eis. & dep̃cabat᷑ dicens. Rogo uos ut initi¬
issent questionarii incudem ferreũ sub pedib eius
beata natalia: app̃hendens pedes sc̃i adriani ex¬
tendebat suꝑ incudem. Questionarii uͦ cũ magna
uirtute ꝑcucientes. abscidert̃ pedes eiꝰ. simul & crura¬
eiꝰ confringentes. Iterũ ait sc̃a natalia ad beatũ a¬
drianũ cõparẽ suũ. Precor te dñe meus famule xp̃i¬
tuã. ut abscidant eã ate. ut ĩ om̃ib ȩqualis efficia¬
ris sc̃is martyribꝰ plus enĩ ate illi torm̃ta sustinu¬
ert̃. Extendens uͦ beatissimꝰ ad rianꝰ manũ suã. de¬

Expanded text:
ni morte sicut et ceteri homi| nes exeant de hac uita . fecerunt uero quaestiona| rii sicut ei iussum fuerat . et ccurrit| eis depraecans eos ac dicens . rogo uos ut initient quaestio| narii incudinem aeneum sub pedibus eius. Beata na| talia adpraehendens pedes sancti hadriani extendit| super incudinem. Quaescionarii uero cum magna uir| tute percutientes absciderunt pedes eius . simulquta natalia| ad sanctum hadrianum comparem suum . praecor te domi| ne meus seruus chrituam ut abscidant eam| a te . ut in omnibus aequalis efficiaris| sanctis martyribus . amplius enim a te illi| tormenta sustinuerunt. Extendens uero| beatissimus hadrian
Abbreviated transcription (Latin):
in interiorẽ cubiculũ . et salutauit om̃s fr̃s uł sorores
dicens. ut orarent ꝓ ea. Illic enĩ erat congregata mul¬
titudo fideliũ. qui et rogabant eã ut modicũ requi¬
esceret. Ualde enĩ erat fatigata a nauigatione. Et
cũ requieuisset. statim apparuit ei beatissimꝰ ad ri¬
anus ꝑsomniũ dicens ei. Bene uenisti in pace ancil¬
la xp̃i. ⁊ filia martẏrũ. Ueni ad nos in requiem tuã

Expanded text:
interius cubiculum . sa| lutauit omnes fratres uel sorores dicens . ut orarent| pro ea ibi enim erat congregata multitudo fidelium qui| et rogabant eam . ut modicum requiesceret. Valde enim| erat fatigata de naue. Et cum requieuisset. Appa| ruit ei beatus hadrianus . per somnium dicens. Bene| uenisti . in pace ancilla christi et filia martyrum. Veni| ad nos in requiem tuam .
Abbreviated transcription (Latin):
cũra scoꝵ. ueniens sedebat ad pedes adrian. et de¬
p̃cabat᷑ eũ dicens. Rogo te dñe meus. memorare con
uinctionis nr̃ȩ. memorare. qm̃ cooperata sũ tecũ
accipiat tecũ. ut qͦmͦ cõmunicauimꝰ in hac uita
qđ dep̃cor te dne meus. ut hanc pͥmã petitionẽ
offeras ei. Scio enĩ. quia prestabit tͥ d̾s qđcũq
bis huius et impietatẽ regis ne quando ab aliquo sugge
rat᷑ ipsi tyranno. ut me conuingat homini sine dõ. ne pol¬

Expanded text:
um .| ueniens sedebat ad pedes hadriani depraecans| eum et dicens. rogo te domine meus memorare con| iunctionis nostrae . memorare quoniam cooperata| sum tecum accepiat tecum . uquod praecor| te domine meus . ut hanc prima peticionem uarum auferas| ei . scio enim quod presta+t tibi . quęcumque bis . et impietatem regis. Ne quando ab aliquo sugge| ratur tyranno. et me coniungat homini sene deo . ne| pol
Abbreviated transcription (Latin):
in purpura. ⁊ infundens myrrã. posuit eã in geabato
ad capud suũ. nullo sciente. Post aliquos aut dies.
cognoscens tribunus ciuitatis. qđ esset in eade ciuita¬
te beata natalia. ueniens ad palatiũ. rogabat regẽ.
ut eã acciperet sibi in conuigiũ. Erat enĩ multũ di¬
ues. & pͥma int̾ clarissimas mulieres ⁊ ualde pulchra.
Tribunus uͦ transmisit ad eã honestas feminas. ut ei
loquerent᷑ de conuigio. Beata uͦ natalia. audiens hec
multũ. Quis enĩ mͥ poterat. prestare hoc. ut coniun¬
gerer tali uiro: Sed hoc peto. ut det᷑ mͥ triũ dierv
spaciũ. ut me pͣparẽ. Non enĩ estimabã me inquiri.
Nec aut̃ ꝓpterea dicebat. uolens fugere et abire.
it mulieres. quȩ missȩ fuerant a tribuno. Ipsa uͦ
post egressionẽ illarũ. abiit in reclinatoriũ suũ ubi
erat manus scĩ martyris adriani. et ꝓcidens in faciem su

Expanded text:
in purpura . et infundens mero| posuit eam in grabatto ad caput suum . nullo sciente .| Post dies autem agnoscens quidam tribunus ciuitatis .| quod ibi esset Beatissima natalia . ueniens ad palatium.| Rogabat regem . ut eum acceperet sibi . in coniugium| erat enim multum diues . et prima in clarissimis mulie| ribus et ualde pulchra . tribunos uero transmisit ad| eam honestas feminas . ut ei loquerentur de coniugio| Beata uero natalia audiens haec gauisa sum quis enim| poterat mihi praestare hoc ut coniungerer tali uero.| Sed hoc peto ut detis mihi trium mensium spatium .| ut me praeparem . non enim aestimabam me inquiri.| Haec autem dicebat uolens fugere et abire uit mulieres| quae missae fuerant a tribuno. Ipsa uero post egres| sionem illarum . abiit ad reclinatorium ubi erat ma| nus martyris hadriani . et
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ tibi parco: Si gͦ solũmͦ uoce tua inuocares
deos. statĩ fecissẽ uenire medicos. ut curarent uul¬
nera tua. et hodie mecũ esses in palatio. adrianus
dixit. Quãuis ꝓmittas mͥ ut curer a medicis. uł etiã
honores me. ⁊ introducas me in regale tuũ palatiũ.
ũ mͥ c̃ferant. ⁊ tẽ adorabo eos. ⁊ sacrificabo eis. uł¬
hostias offerã quẽ ad modũ tuuis. Maximianus dixit. Nii

Expanded text:
atior tibi. Si| ergo solummodo uoce tua inuocasses deos . statim fe| cissem uenire medicos . ut curarent uulnera tua| et ut hodie mecum esses in palatio meo Hadria| nus dixit . quamuis promittas mihi ut curer a me| dicis . uel etiam honores me. et introducas me in| regale tuum palatium um| mihi conferant. Et tunc adorabo eos . et sacrificabo .| uhostias offeram quema
Abbreviated transcription (Latin):
hoc te peto dñe m̃s. ut ꝑmaneas in hac uocatione q̃ uocatꝰ
es. neͣ pulchritudo tua intutũ tuũ impediat. nec affĩ¬
nes. nec parentes. nec diuitiȩ.¬
nes nec pueri. nec puellȩ. nec aliud aliqͥd̃ t̾renũ. Om̃ia
autẽ hec transeunt que corrũpunt: illa nunc solũ mͦdo

Expanded text:
hoc peto domine| meus ut permaneas in uocatione qua uocatus es.| nec pulchritudo tua intuitum tuum impediat.| nec adfines. nec parentes. nec diuicic pueri. nec puellae. nec aliud aliquid| terrenum. Omnia autem hec transeunt. Omnia con| rumpuntur. Illa solomodo
Abbreviated transcription (Latin):
soluaris timore: et reuertaris retrorsũ. ⁊ fiat merces
tua inuacuũ. ne thesaurũ tuũ dep̃det᷑ diabolus. ne t̾re¬
ant te ea quȩ uides torm̃ta . s respice ad ea quȩ expec¬
tas. et fiducialit̃ accedens confunde mentẽ tẏranni.
Non enĩ condigne sunt passiones huiꝰ tẽporis. ad futu¬
rã głam quȩ reuelabit᷑ in nobis. Natalia uͦ adiungen
se dicebat. Uide dne meus. ut solũmͦ ad dñm figũ¬
ret᷑ mens tua. et ne tuũ cor in aliquo trepidet. du
uideris torm̃ta tibi ꝓposita. Labor quidẽ nc̃ modicꝰ¬

Expanded text:
soluares timorem . et| reuertaris retrorsum et fiat mercis tua in uacuum| ne thesaurum tuum depraedetur diabolus . nec| terreant te ea quę uides tormenta. Sed respice| ad ea quae expectas . et fiducialiter accedens| confunde mentem tyranni. Non enim condigni sunt| passiones huius tempores . ad futuram gloriam| quae reuelabitur in nobis. Et d dicebat: Vide, domine meus, ut solummodo ad Deum fiat mens tua; nec tuum cor in aliquo trepidet, dum videbis tormenta tibi proposita. Labor quidem nunc modic
Abbreviated transcription (Latin):
cilla dĩ. et ad orauit uincula eoꝵ. Inuenit enĩ corpora
eoꝵ putre facta a tormentis. ita ut uermes caderent
de uulneribꝰ eoꝵ. et inclinans se extergebat omẽm
putredinẽ eo&. Mittens aũt puellas suas. iussit ut
afferrent ei omĩa linteamina eiũs. multa et ualde

Expanded text:
i . et adorauit| uincula eorum . inuenit enim corpora eorum putre| facta a tormentis . ita ut uermes stillarent de ulce| ribus eorum et inclinans se . extergebat omnem pu| tredinem. Mittens autem puellas suas . iussit| ut adportarent ad eam omnia lenteamina eius .| multa et ualde
Abbreviated transcription (Latin):
beatissimis monitis. ut futura credens adimpleat agonẽ.
Et dũ hec dixisset ꝓcidit ad pedei eorũ et adorauit
uincula qͥbꝰ circũdati erant. Et iterũ ingressa ad adria¬
num. erat enĩ in interiori cuitodia ext̾ensus ĩ lingno
et dix̃ ad eũ Nide dñe m̃s. ne aspicias ad pulchritudi-¬
nẽ corporis tui. nec ad decorẽ uiuentis tuȩ. hec enĩ
om̃ia esca ũmiũ sunt. Nec seducant te aurũ uł arge¬
ntũ aut indum̃ta p̃ciosa aut possessiones. aut reliquorũ
implicatio. Non enĩ aderunt cuiquã in hora illa uidieũ.

Expanded text:
illis beatissimis monitis . ut futura credens . adim| pleat agonem. Et dum haec dixisset procedet ad| pedes eorum . et adorauit uincula quibus circum| dati erant. Et iterum ingressa est ad adrianum .| erat enim in interiore custodia extensus in ligno| Et dixit ad eum. Vide domine meus . ne aspicias ad| pulchritudinem corporis tui. ne ad decorem iuuen| tutis tuae. Haec omnia aescae uermium sunt.| Nec seducat te aurum . aut argentum . aut indu| menta praeciosa. Aut possessiones uel reliquorum| inplicatio. Non enim aderunt cuiquam in hora iudi| cii .
Abbreviated transcription (Latin):
ruit ei. et inuicẽ se suis uestigiis ꝓstrauerunt. Tunc
la agnouisti đm. ut saluares uirũ tuũ. Uere tu sola
palã apuisti suꝑ terrã. amans uirũ tuũ. Benedicta
coronatia. Tu enĩ es fructꝰ uictoriȩ tuȩ. et marty¬
rũ consors. etiã si ñ patiaris torm̃ta. Et accipiens eã
prexit. Euntibꝰ aut̃ eis in uia. dixit adrianus ad eã
Dic quẽ ad mođu ordinast: soror mea substantiã tuã.
At illa respondens. dicit ad eũ. Noli dñe meus. noli
mnemorare iã quę sunt mundi huiꝰ negocia. ne attra¬
hant te ad se. Solũmͦ hoc memorare. in quo uocatꝰ¬

Expanded text:
ruit ei . et inuicem se suis| uestigiis prostrauerunt. et la agnouisti deum . ut| saluares uirum tuum. Vere tu sola apparuisti+| super terram amans uirum tuum. Benedicta corona| tua . tu enim et fructus uictoriae . et martiribus| consors . etiam si non paciaris. et accipiens eam per| duxit+ . euntibus autem eis . in uia . dixit ad eam .| quemadmodum ordinasti soror mea substanciam| tuam . at illa respondens dixit ad eum. noli domine mi .| noli memorare quae sunt mundi huius . ne adtrahant| te ad se . solummodo hoc memorare in quo uocat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuiã. Et dũ hȩc audisset natalia. suspicata ẽ qđ fugissit mar¬
tyriũ. et contristata ẽ ualde et fleuit amarissime. Et dũ ui¬
disset cũ. surgens ꝓiecit ea quȩ erant inmanib suis et clau¬
sit hostiũ domꝰ fuȩ. et exclamans dicebat Longe efficiatur¬
quȩ dolose egit in conspectu factoris sui. Et conũsa dicit ad
te seduxit ut recederes a conuentu pacis uł repausationis:
Dic nrquare infugã conũsus es antequã fieret pugna: Qua¬
munda consetraretur : Hec eñĩ poterat exloco immun¬
dissimo et de medio etx qͥamatores sunt effufionis sangui¬
nũ mundissima thimiama offerriđo. Nc̃ ergo qđ faciam
infelicissima. quȩ coniuncta sum hnic eximpris impio.
nec concessũ ẽ m unius hore spaciũ ut uocarer uxor mr¬
tyris. sed ut dicerer coniunx trangressoris : Ad modicũ¬
adrianus hȩc audiens. libentissime suscepit uerba eius.

Expanded text:
.| Et dum audisset haec natalia suspicata est| quod fugisset martyrium . et contristata est| ualde. et flebat amarissimae. Et cum uedisset| eum . surgens proiecit eam quae erant in manibus| suis et clausit ostium domus . et exclamans dice| bat. O siquae dolose egit in conspectu Factoris sui. Et conversa dicit in te seduxit, ut recederes a conventu pacis vel repausationis? Dic mihi, quare in fugam conversus es antequam fieret pugna? quamunda deo| consecraretur . nec enim poterat ex loco inmundis| simo . et de medio eorum qui amatores sunt effusio| nes sanguinum . mundissimum tymiamam offerri| deo. Nunc ergo quid faciam infelicissimam quę coniuncta sum huic . ex impiis impio. nec conces| sum est mihi unius horae spacium . ut uocarer| uxor martyres . sed ut dicerer coniux transgressores .| ad modicadrianus haec au| diens . libentissime suscipiebat .
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat cũ eo. Beatissimꝰ aũt adrianus cũ uidisset eã tribula¬
ri ualde et omnino afflictã. dixit ad eã. Aperi mͥ dna mea
natalia. Non enĩ sicut tu existimas. effugi martyriũ. non¬
dicens. Nide qͦmͦ dolosȩ seducit me tranꝰgressor. Ecce quo
modo mentit᷑ alt̃ iudas. Recede a me homo. Nã memet
ipsã int̾ficiã. ut sacieris. Et du moraret᷑ ad aperienđu.
dixit ad eã. Aperi citius. nã uadã ultra ñ uidens te. et
Fideiussores enĩ dedi c̃gregationẽ scõꝵ martyrũ. et

Expanded text:
entur. Beatis| simus autem adrianus dum uidisset eam con| tristatam ualde . et omnino adflictam dixit| ad eam. Aperi mihi domina mea natalia. non| enim ut tu existimas effugi martyrium dicens. Vide quemadmodum dolore| seducit me transgressor. ecce qumodo mentitur alter Iudas! Fuge a me miser, etiam me ipsam interficiam ut satieris!». Et dum nollet aperire, dixit ei Adrianus: «Aperi citius, nam uadam et me ultra non uidebis et Fideiussores enim dedi sanctos martyres, et
Abbreviated transcription (Latin):
attende qui tecũ sunt sc̃i imitare eorũ constantiam.
imitare patientiã. Nec te t̾reat furor regis. nec time.¬
as diũsas species torm̃torũ. nec te conturbet ignis
adrianus. Perge nunc in domũ tuã soror mea & re¬
fice aliquid. & dũ agnouero fieri int̾rogationẽ nr̃am.
mittã & accersiã te ut cognoscas finẽ nr̃m. Exurgens
autẽ natalia a pedibꝰ uiri sui. circuibat om̃s scõs illos

Expanded text:
tende qui tecum| sunt sancti. Imitare eorum constanciam. Imitare| pacientiam nec te terreat furor regis. nec timeas species| tormentorum. nec te conturbet ignis hadrianus . perge in domum tuam . et reficere| aliquid. Et dum agnouero fieri interrogacionem nos| tram . mittam et accersiam te . ut agnoscas finem| nostrum. Exsurgens autem natalia a pedibus uiri| sui . circuibat omnes sanctos illos
Abbreviated transcription (Latin):
uł quanta sunt torm̃ta. quȩ tibi p̃parata sunt. qui dm¬
uerba .te illi seductores docuerunt. Adrianꝰ dieit.
Quare seductores dicis eos qui ductores sunt uitȩ
et̃ne : Seductores magis uos estis. qui illaqueatis

Expanded text:
 qu\a/n| ta sunt tormenta . quae tibi praeparata sunt .| qui d qu\a/n| ta sunt tormenta . quae tibi praeparata sunt .| qui duerba te illi seductores docuerunt. Adrianus di| xit quare seductores dicis eos . qui docatores sunt| uitae aeternae. Seductores magis uos estis . qui| laquiatis
Abbreviated transcription (Latin):
troductꝰ fuisset. ad rianus. uidens eũ maximi anus¬
tyrannus dixit ad eũ. Adhuc ꝑmanes tu in insania illa.
et uis dehac uita male exire: Sc̃s adrianus respondit.
lã tibi dixi : qm̃ recessi ab amentia. et ideo paratꝰ sũ uitã
ras deos sicut ego uł om̃s: Adrianꝰ respondit. Quare du¬
tu erras. ⁊ alios errare facis. ⁊ temet ipsũ ꝑdis. ⁊ multitu¬
dinẽ hanc popłi. quã adorare facis deos tuos. qui sine ani¬
ma sunt: ut relinquant dm̃ qui fecit celũ ⁊ t̾rã. mare
uident᷑ hii dii qui magni sunt : Adrianꝰ respondit. Neq
modicos. neq magnos eos dico. s sunt ut nichil. Et du hec
audiret tẏrannꝰ iratꝰ uissit eũ lignis tundi. Audiens ai
beatissima natalia. qm̃ ceptus est cedi. festinant᷑ cucur¬
rit ad scõs martyres. annuntians eis. ⁊ dicens. Etce dñs
eos qui eũ cedebant. Dicite ei . Noli blasphemare deos.
Adrianus respondit . Si ego ita torqueor ꝓeo qđ blas
phemauerim eos qui ñ sunt diĩ. putasne qualia illa¬

Expanded text:
troduc| tus fuisset hadrianus . uidens eum tyrannus| dixit ad eum. Adhuc permanes in tua insania| et uis de hac uita male extradi. Hadrianus| dixit iam dixi tibi . quoniam recessi ab amencia . et| ideo paratus sum uitam+ ras deos sicut ego et omnes. Hadrianus di| xit. Quare dum erras alios errare facis . et| temet ipsum perdes . et multitudinem hanc populi| quam facis adorare deos qui sine anima sunt .| ut relinquas deum qui fecit caelum et teram mare| uidentur hii dii qui sunt magni.| Hadrianus dixit . neque modicus neque mag| nos eos dico . sed sunt nihil. et dum hec audisset| tyrannus . iratus iussit eum lignis tundi. Audi| ens autem beatissima natalia . quod ceptus est| caedi . festinanter cucurrit ad sanctos martyres .| adnuncians eis et dicens. Ecce dominos eos qui eum| caedebant. Dicite ei. noli blasphemare deos| Adrianus dixit. Si ego ita torqueor pro eo quod blas| phemarem qui non sunt. Putasne qualia uel
Abbreviated transcription (Latin):
martires. Si adqͥescitis mͥ dñi mei. ꝑgã in domũ meam
et adducã ancillã ur̃am sororẽ meã: ut p̃sens sit passi¬
uit eũ : & p̃currens nuntiauit nataliȩ coniugi eiꝰ
dicens. Absolitꝰ ẽ adrianꝰ . et ecce uenit ꝑuiã. iã enĩ
inpximo reliqui eũ. Audiens aut̃ hȩc natalia. non
creebat dicens. Quis potuit eũ absoluere auinculis illis.
Non m contingat ut absoluant iłiũ ñequando separetur
ascis illis Et dũ adhuc loqueret᷑: ecce puer ciꝰ domestioꝰsuꝑ¬

Expanded text:
res. Si adquiescetis mihi pergam in domum meam .| et adducam ancillam uestram sororem meam . ut prae| sens sit passipraecur| rens . nunciauit . nataliae coniugi ipsius dicens. Ab| solutus est hadrianus. Et ecce uenit per uiam . iam| in proximo reliqui eum. Audiens autem illam non| crededit . dicens. et quis potuit eum absoluer\e/ de uinculis| illis. non mihi contingat ut absoluant illum. ne| quando separetur a sanctis illis. Et dum adhuc loque| retur . ecce puer ipsius domesticu
Abbreviated transcription (Latin):
us oꝑibꝰ meis. & de his qui me p̾uenerunt erroribus.
res audiret. Unus uͦ ex seruis ad riani currens eũ
festinatio. ad domũ. nuntiauit coniugi eiꝰ nomine.
nataliȩ dicens. Dominꝰ meus ferro uinctus. ductꝰ
ẽ ad carcerẽ. At illa audiens hec. surrexit & scidit
stolã suã. & ululans emisit uocẽ cũ fletir& ait ad
ad eã. Quosdã uidit torqueri ꝓptͣ nom̃ eius qͥ dicitur
xp̃c. & illis nc̃ adquiescentibꝰ ut sacrificarent diis. nec
omnino obedientibꝰ p̃ceptis reges: tunc & ipse dixit ad
exceptores. Scribite & me cũ uiris istis. libentissime

Expanded text:
us meis et qui me preuenerunt errores. Aures audiret. Vnus uero ex| seruis hadriani currens cum festinacione ad| domum . nunciauit coniugi eius nataliae di| cens. Dominus meus ferro uinctus perductus est| ad carcerem . ad illa audiens haec . surrexit et sci| dit stolam suam et ululans emisit uocem cum fletu| Et ait ad ad eam quosdam uidit tor| quiri propter nomen eius qui dicitur Christus . et non| adquiescentibus ut sacrificarent diis. Nec omni| no oboedientibus praeceptis regis . tunc et ipse| dixit ad exceptores . scribite et me cum uiris istis .| libentissime
Abbreviated transcription (Latin):
& dicebat ad eũ. Nere dñs meus mͦ congregasti tͥ diuitiaᷤᷤ
in iuuentute tua quas ñ poteras inuenire in senec-¬
tute tua. Uere iã nunc securus ꝑges ad illud scłm
recondens tibi diuitias quas tͥ inuenies in tẽpore
necessitatis. quibꝰ tunc egebunt hii. qui multa nunc¬
ando non ẽ fenerandi tempus. nec mutuũ accipien¬
di. dũ nullus neminẽ poterit liberare. nec pater¬
gauit. nec serui ꝓpͥũ dñm. nec amicus amicũ. om̃s

Expanded text:
 parentis tui| Vere dominus meus nunc congregasti tibi diuicias| in iuuentute tua . quas non poteras inuenire in senecta /tua\| Vere nunc securus perges ad illum seculum . recon| dens tibi diuicias quas inuenies in tempore neces| sitatis . quibus tunc aegenti qui multa ando non erit fenerandi| tempus . nec mutuo accipiendi . dum nullus neminem| poterit liberare de poeabit. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Annotate uniuscuiusq responsionẽ. & constrictos
eos ferro ꝑ omne corpus. ꝑducite in custodia uincũ.¬
latorũ. ⁊ ꝑ omnia affligite eos ut sicut desiderotor.¬
mentis conterã illos. Non enim solius gladũ pena dig-¬
ni sunt isti. & necesse ẽ ut horũ exemplo omĩs patria
corrigat᷑. Adrianus nomine uͦ qͥ erat pͥor officii. uide¬
ns eorũ constantiã & magnanimitatẽ adũsus torm̃ta.
patimini. dicite mͥ in ueritate ꝗͣ ẽ remuneratio ur̃a uel

Expanded text:
ait. Adnotate unius| cuiusque responsionem . et constrictos eos ferro per omne| corpus ducite in custodiam uincolatorum et per om| nia adfligite eos . ut sicut desidero tormentis adfli| gam illos. Non enim solius gladii poena digni sunt| Necesse est enim ut horum exemplum . omnes patria| corrigatur. Hadrianus uero nomine qui erat prior| officii . uidens eorum constanciam et magnanimi| tatem aduersus tanta tormenta. patimini . dicite mihi in ueritate . quae est remu| neracio uestra . uel
Abbreviated transcription (Latin):
sed se ipsũ xpianũ confitet᷑. Rogauit autẽ nos. ut
nom̃ suũ cũ hisqͥ damnati sunt scribereremꝰ. Audie.¬
ns autẽ hec maximianꝰ. iratus ẽ ualde: et iussit eũ
celerius ad se ad duci. Qui cũ uenisset: dixit ad eũ
tirannus. In sanis adriane : Num qͥd̃ & tu uis uitam
tuã male ꝑdere. Adrianus dixit. Non insanio rex.
sed ex multa insania. ad sanã mentẽ conũtor¬
Pete tibi a me indulgentiã. & dic in conspectu om̃iũ¬

Expanded text:
 nos| ut nomen eius cum his qui damnati sunt scriberemus. Audiens haec rex . iratus est ualde| et iussit eum ad se celerius perduci. Qui cum| uenisset dixit ad eum rex Insanis adriani num| quid et tu uis uitam tuam male perdere. Hadri| anus dixit. Non insanio rex . sed ex multa insania| ad sanam mentem reuertorpete tibi indulgenciam a me et dic| in conspectu omniu
Abbreviated transcription (Latin):
hec tirannus. cum nimio furore dixit ad eos. Per
magnos deos iuiro: quoniã linguas ur̃as faciam
amputari. ut ex uobis discant omnes non contradire
dominis suis. Xp̃i uero martires dicerunt. Audi neqͥ¬
sime tiranne. Si tu eos qui scđm scłm suos dominos con-
tempnunt o dio habes ac tormentis affligis. quomodo
cogis nos contradicere dño nr̃o ut merito paciamur
ea quȩ tibi parata sunt tormenta. Maximianus dixit.
Quid enim mihi p̃paratũ est puniendũ. Scĩ marti-

Expanded text:
nus tyrannus cum magno furore| dixit ad eos . per magnos deos . quoniam linguas uestras| faciam amputare . ut ex uobis discant omnes homi| nes . non contradicere dominis suis. Christi martyres| dixerunt . uedixerunt . si tu eos qui secundum| seculum dominos suos contempnunt hodio habes uel| tormentis adfliges quemadmodum cogis nos contra| dicere deo nostro ut patiamur ea quae tibi praepa| rata sunt tormenta. Tyrannus dixit quid mi
Abbreviated transcription (Latin):
plus auxeris tortores. tantomagis multiplicabis co.¬
ronas nostras. Mlaximianus tirannus dixit ad eos.
Infelicissimi: ecce modo facio abscidi capita uestra.
et uos adhue coronas expectatis: Ab negate nunc
hanc ꝑfida doctrinã ur̃am. & nolite inuanum
ꝑdere uosmetipsos. Martires dixerunt. ꝑdet te

Expanded text:
plius auseris tortores . multum amplius| multiplecas coronas nostras. Tyrannus maximi\a/nus| dixit ad eos . infelicissimi . ecce modo facio abscidi capita| uestra et coronas expectatis. Abnegate nunc hanc| perfidam doctrinam . et nolite in uanum perdere| uosmetipsos. Martyres uero dixe
Abbreviated transcription (Latin):
celassent x p̃ianos. Tunc aduenientes hiiqui positi fuerant
ad inquirendos xp̃ianos ocultos. nuntiauerunt principi
speleo: audiuimus enim eos psallentes in uigilia nocturna
Audientes uero het qui erant primi in palatio. assumentes
secum multitudinẽ militũ. & uenientes ad locũ circum¬
dederunt speluncã: et comp̃hensos eosqui erant ibi ꝑdux¬

Expanded text:
rmenta. Tunc aduenientis hi qui prepositi fue| rant ad inquirendos occultos . nunciauerunt prinipi spelunca. Audiui| mus eos psallentes in uigilia nocturna| Audientes hec qui erant primi in palatio . adsumentes| secum multitudinem militum . et uenientes ad locum| circumdederunt speluncam. Et conpraehensos eos .| ferro ui
Abbreviated transcription (Latin):
Lauidẽ in hac patria sumus. secundũ
Qualis pena ꝓposita sit aduersus
eos qͥ huiꝰmodi religi¬
nis sunt: At illi respondentes dix¬
erunt. Nouimus
ãsam. Irrisimus etiã satanan qui operat᷑
Maxiianꝰ dix̃ ⁊ ad eos. Et audetis stultã dicere nostram
religionem: P deos magnos tormentis amarissimis con.¬
teram corpo ra ur̃a. Et dixit princeps. Extendantur
⁊ ꝑtuciant᷑ ar uirgis. & uideamus si ueniat d̾s eorum

Expanded text:
quidem in hac| patria . secundum qualis poena proposita sit ad| uersos eos qui huius relegiones sunt. At illi respondentes| dixerunt ei. Audiuimus . dispeximus etiam et satanan qui opera| iro dixit ad eos . et| audetis stultam dicere nostram iussionem . per deos| magnos tormentis amarissimiis consumam corpora| uestra. Et dixit ad principes . extendantur .| et caedantur lignis et uideamus si
Abbreviated transcription (Latin):
T qͥa priꝰ quã tẽpłu edificaret᷑. erat suꝑ sepulchrũ
scĩ cellula minutis contexta uirgultis. & dedicato tẽplo
fuit amota. dignũ est ut de ip̃siꝰ ligni tenuitate.
magnũ aliqͥd ꝓferamꝰ. Nã sepe de eo hastule facte pa¬
rũꝑ acute. dolori dentiũ remedia contulert᷑. Hlec
audiens charimeris. qͥ tc̃ referendariꝰ childeb̾ti regis
habebat᷑: du hoc dolore laboraret. basilicã sci expeti¬
it: ut supͣturꝰ ex ligno. a uirtute scĩ meilicinã merere¬
t᷑ accipere. Sed ueniens ostiuꝰ repperit obseratũ. Con¬
fisus itaq qͥa uirtꝰ beatͥ ubiq sit p̾sens: extracto cul¬
tro hastuła excutit ab ostio. statiꝰq ut dentes attigit.
noxiꝰ dolor abscessit. habet᷑ apud nos & baculꝰ eiꝰ de
quo plerũq infirmi medicamina st̃ exꝑti¬

Expanded text:
t quia priusquam templum aedificaretur, erat super sepulcrum Sancti cellula minutis contexta virgultis, et dedicato templo haec fuit amota, dignum est ut de ipsius ligni tenuitate magnum aliquid proferamus. Nam saepius de eo hastulae factae parumper acutae dolori dentium remedia contulerunt. Haec audiens Charimeris, qui nunc referendarius Childeberti regis habetur, dum de hoc dolore laboraret, basilicam Sancti expetiit, ut sumpturus ex ligno a virtute Sancti medicinam mereretur accipere; sed veniens ostium reperit obseratum. Confisus ergo quia virtus Beati ubique sit praesens, extracto cultro hastulam excutit ab ostio. Statimque ut dentes attigit, noxius dolor abscessit. Habetur apud nos et baculus ejus, de quo plerumque infirmi medicamina sunt ex
Abbreviated transcription (Latin):
assionẽ scor martyrũ ꝗ
Loso sanguine illustrant. ꝓhonore gestor
stilo explicamus: Ia utiq fide. qua ad
nos martyni ordo ꝑuenit: Nã ꝑsucceden¬
tiu. e lletione. reigeste memoriã. ñdũ iñ cepit

Expanded text:
assionem martyrum qui oso sanguine illustrant, pro honore gestorum stylo explicamus, ea utique fide, qua ad nos martyrii ordo pervenit. Nam per succedentium relationem, rei gestae memoriam nondum intercepit
Abbreviated transcription (Latin):
uderi debet qͦd uideus qͦq p̾sagiũ futurȩ clari¬
tatis eiꝰ acceperit: qͥ & patri eiꝰ dixit. Certissime
noueris: quia qͦd nascit᷑ tͥ teipsũ iocunditate reple¬
bit. suosq natales magno sui nominis splendore
illustrabit. Hoc dicere potuit ille soła respiciendo
lestis. mirabile illud p̾sagiũ mirabiliter adimpleu̾:
Nã qua nocte illo de uirgine nato exortũ ẽ in rene¬
bris lum̃ rectis. ⁊ pastores suꝑ gregũ suũ uigilantes clari¬
tas dłi circũfulsit: ipsa nocte immo subipso sequentis
pͥma uox ẽ. lua fulgebit hodie suꝑnos consecratꝰ eꝰ pon¬
tifea ueri luminis baiuilꝰ. eoꝵq sortitꝰ ministeriũ qͥbꝰ
dictũ ẽ. uosestis lux mundi. ⁊ cet᷑a. Qͥs dubitet hoc eue¬
nisse ꝑ ꝓuidentiã siue ordinationẽ dni: eade cura uł
grã qua memoratũ signũ eonascente p̾misit : Uerũ
de hacre suo loco plemꝰ dicendu erit. Nc̃ ad inceptũ¬
III.¶ͣ

Expanded text:
videri debet quod Judaeus quoque praesagium futurae clarivideri debet quod Judaeus quoque praesagium futurae claritatis ejus acceperit, qui et patri ejusdem dixit: « Certissime noveris quia quod nascitur tibi, teipsum jucunditate replebit, suosque natales magno sui nominis splendore illustrabit. » Hoc dicere potuit ille, solam respiciendo loria patriae coelestis, mirabile ejus praesagium mirabiliter adimplevit. Nam qua nocte, illo de Virgine nato, exortum est in tenebris lumen rectis , et pastores super gregem suum vigilantes claritas Dei circumfulsit : ipsa nocte, imo sub ipso lucis prima vox est, Lux fulgebit hodie super nos, consecratus est pontifedictum est: Vos estis lux mundi , etc. Quis dubitet hoc evenisse per providentiam sive ordinationem Domini, eadem cura vel gratia, qua memoratum signum eo nascente praemisit? Verum de hac re suo loco plenius dicendum erit. CAPIII.