comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aute sitĩpotꝰ. uec cib ante famen.
Iuẽ pudor hospitiũ statnit sͥ quãq libido.
Incestos suꝑat: tam suꝑauit eam.
Iuẽ natura parens cũ mundo ꝯtult
Queq uagabatur. ⁊ pene reliq̃rat orbẽ.
Inclusit sacͦ pectore iusticiã. Sorbi.¬
Uir sacer apuero. qͥ quantũ p̃minet
fama : tam fame p̾minet ipse suȩ.
fama minor m̾itis. cũ totũ ꝑuolet orbẽ.
Cũ semꝑ crescat. ñ erit equa tamen.
uir pius. atq grauis. uir sicin utq mode
Ut liuor neut᷑. rodere posset eũ. Istus :¬
Liuar eũ deflet quẽ carpserat antea. nec
Carpsit. ⁊ odit eũ ꝙ. mͦ laudat amats tam.
Quã pͥus ex uita.tã nc̃ ex morte gemiscit.
& q̃rit᷑ celeres hunis abisse dies.
Uir uere sapiens ⁊ parte beatꝰ ab omni.
Qͥ celos aĩa. corꝑe ditat humũ.
Post obitũ uiuã secũ. secũ reqͥescĩ
Nec fiat melior sors mea soete sui
qͥd laudis excesserit modũ ͥ.
ꝓcedit aureus lepos. eo mͦ pirp

Expanded text:
Ante sitim potus, nec cibus ante famem. Ante sitim potus, nec cibus ante famem. Quem Pudor hospitium statuit sibi; quamque Libido Incestos superat, tam superavit eam. Quem Natura parens cum mundo contulQuaeque vagabatur, et pene reliquerat orbem, Inclusit sacro pectore Justitiam. Vir sacer a puero, qui quantum praeminet orbi Fama, tam famae praeminet ipse suae. Fama, minor meritis, cum totum pervolet orbem, Cum semper crescat, non erit aequa tamen. Vir pius atque gravis; vir sic in utroque modestus, Ut Livor neutro rodere possit eum. Livor enim deflet quem carpserat antea; nec tam Carpsit et odit eum, quam modo laudat, amat. Quam prius ex vita, tam nunc ex morte gemiscit, Et queritur celeres hujus abisse dies. Vir vere sapiens, et parte beatus ab omni; Qui coelos anima, corpore ditat humum. Post obitum vivam secum, secum requiescam, Nec fiat melior sors mea sorte sua.quod laudis excesserit modum epiprocedit aureus lepos, eo modo Purpureos
Abbreviated transcription (Latin):
Qua statꝰ eccłe. qua spes. qua gła cleri.
Qua cultor uiris iuire ruente ruit.
¶oqͥd philosophi. qͥcqͥd cecin̾e poete.
Ingenio cessit. eloquioq suo.
Sanctioe ⁊ maier sapientia maiꝰ adorta.
Impleuit sacrũ pectꝰ ⁊ ora deo.
Pectꝰ eam uoluit. uox ꝓtulit. actio ꝓmpsit.
Singła factori sic studuere suo.
Uir sacer ⁊ sapiens cui nom̃ c̾scit in horaᷤᷤ.
Qͥ miuor ẽ. qͥsqͥs maximꝰ ẽ homiũ.
Cui sensus peꝑit. partos seruaũ honoreᷤ.¬
Cui uec desidiã. nec luxũ res dedit ãpła.
Nec tumidũ fecit. multꝰ ⁊ altꝰ honos.
Douec inops dando. pauꝑ ⁊ ipse fuit.
Cuiꝰ cura seqͥ naturã. legib uti.
S̾mentẽ uitiis. ora negare dous.
u̾tutes opib uerũ p̃ponere falso:
Nil uacuũ sensu dic̾e̾. uł facere.
Led̾e nec quẽquã. cunctiᷤ ꝓdesse fauorẽ.
& ppłare lucrũ pellere.mente. manu.
Cui uestis textura rudiᷤᷤ cui ñ fuit ũꝙͣ.

Expanded text:
Qua status ecclesiae, qua spes, qua gloria cleri, Qua status ecclesiae, qua spes, qua gloria cleri, Qua cultor juris, jure ruente, ruit. Quicquid philosophi, quicquid cecinere poetae, Ingenio cessit eloquioque suo. Sanctior et major sapientia, majus adorta, Implevit sacrum pectus et ora Deo. Pectus eum voluit, vox protulit, actio prompsit, Singula Factori sic studuere suo. Vir sacer et sapiens, cui nomen crescit in horas; Quo minor est quisquis, maximus est hominum. Cui sensus peCui nec desidiam, nec luxum res dedit ampla Nec tumidum fecit multus et altus honor. Donec inops dando factus et ipse fuit. Cujus cura sequi naturam, legibus uti, Et mentem vitiis, ora negare dolis, Virtutes opibus, verum praeponere falso, Nil vacuum sensu dicere, nil facere, Laedere nec nimium, cunctis prodesse, favores Et populare lucrum Cui vestis textura rudis; cui non fuit unquam
Abbreviated transcription (Latin):
& elemosinis approbatꝰ. Largaꝵ posses
⁊ adorando famulus. Fenuneȩ uenusta¬
tis a deo parcus. ut nullã conspectai
suo pat̾etur admitti : ne formã uid̾et᷑
delibasse ocło. quã ñ pruriebat animo.
Non asꝑnari pauꝑem: ñ adulari d̃iui¬
tem. Scd̃m naturam uiuere: habens uie¬
tum ⁊ uestitum uxxta apłm his conten¬
tus ẽẽ. Unde eum laudat cenomannen¬
sis ep̾c hildeb̾tus. in pͥmis u̾sifificator
exumꝰ. Cuius u̾ba ꝓpt̾ea inserui: ut
p̾dicabilis ep̃i affectum in magistrum
ostendam. Simul ⁊ doctͥna eiꝰ erit exẽ¬
plo post̾is. qua qͦmͦ uimi debeat institu¬
it. ⁊ si fortassis uere laudis metaᷤ amo¬
re incitatus transilierit.
uen mͦ miratur. semꝑ mirabit᷑ ebiᷤ.
Ille berengarius ñ obittirꝰ obit.
Quẽ sacre fid̾i fastigia sũma tenentẽ.
Iani qͥnta dies abstulit ausa nefas.
Illa dies. dampnosa dies. ⁊ ꝑfida mũdo.
Qua dolor ⁊ rerũ su̾ma ruia fuit.

Expanded text:
et eleemosynis, approbatus; largarum possesset eleemosynis, approbatus; largarum possessondendo et adorando famulus; foemineae venustatis adeo parcus, ut nullam conspectui suo pateretur admitti, ne formam videretur delibasse oculo quam non pruriebat animo. Non aspernari pauperem, non adulari divitem; secundum naturam vivere; habens victum et vestitum, juxta apostolum, his contentus esse. Unde eum laudat Cenomanensis pontifex Hildebertus, in primis versificator eximius; cujus verba propterea inserui, ut praedicabilis episcopi affectum in magistrum ostendam, simul et doctrina ejus erit exemplo posteris quo quomodo vivi debeat instituit, etsi fortasse metas verae laudis amore incitatus transilierit. Quem modo miratur, semper mirabitur orbis, Ille Berengarius non obiturus obit. Quem, sacrae fidei fastigia summa tenentem, Jam quinta dies abstulit, ausa nefas. Illa dies damnosa dies, et perfida mundo, Qua dolor et rerum summa ruina fuit;
Abbreviated transcription (Latin):
archa: qͥ panẽ ⁊ iunũ in altari appo¬
sita. post consecrationẽ sac̾dotis uerũ
n substantiale corpꝰ dni sicut sca eccła
̃dicat. eẽ denegabat. Ianiq scatebat
mis gallia eiꝰ doctͥna. ꝑ egenos scola¬
res quos ipse cotidiana stipe sollicita¬
bat disseminata. Unde soliditati eccłe¬
aicholicȩ tunens sc̃e memorie leo papa.
uercellis contra eum instituto ꝯcilio.
tenebras nebulosi erroris: engłicoꝵ
testimnonioꝵ fulgure depulit. S cũ
pꝰ obitum eiꝰ. uirus hereseos diu in si¬
nis. mox papa rome aduatis conciliis.
conuictũ ad doginatis sui anathema
iõpulit: q̃ scͥpta locis suis qͥ desid̾at
nueniet. Respond̾unt ei libͥs lanfran
uanniȩ. postea ep̾c aũsanis apulie :
nr̃ temꝑis eloquentissimus. Porro licet
berengariꝰ. pͥmũ calorem iuentutis
alquaꝵ heresum defensione infama¬
uerit. euo aust̾iore ita respͥuit. ut sine
setractatione a qͥb dã sc̃s habeatur an¬
numu̾s bonis. maximeq humilitate.

Expanded text:
archa, qui panem et vinum in altari apposita, post consecrationem sacerdotis, verum et substantiale corpus Domini sicut sanctadicat esse denegabat. Jamque scatebat omnis Gallia ejus doctrina, per egenos scholares quos ipse quotidiana stipe sollicitabat disseminata. Unde soliditati catholicae timens, sanctae memoriae Leo papa, Vercellis contra eum instituto concilio, tenebras nebulosi erroris evangelicorum testimoniorum fulgure depulit; sed cum post obitum ejus virus haereseos, diu in sinis, mox papa Romae, adunatis conciliis, convictum ad dogmatis sui anathema compulit; quae scripta suis locis, qui desiderat, inveniet. Responderunt ei libris Lanfrancmanniae, postea episcopus Aversanus Apuliae, nostri temporis eloquentissimus. Porro, licet Berengarius primum calorem juventutis aliquarum haeresium defensione infamaverit, aevo austeriore ita resipuit ut sine retractatione a quibusdam sanctus habeatur, innumeris bonis; maximeque humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
ren genitoris bũdictione ⁊ h̾editate
frustratus.auglia post mortẽ eiꝰ caru¬
it: comitatu uoemannie uix retento.
fa qͦq post .ix. annos fr̾i willelmo ꝓ
pecuna inuadata : asiaticã expeditio¬
nem cũ cet̾is xp̃ianis agg̾ssus ẽ. In de
ransactis . IIII. annis. clarus militie
gestis reg̾ssus. normanine sine difi¬
cultate ĩ mersit: qd̾ germano willel¬
no nuꝑ defuncto. henricꝰ rex nouita¬
d tener. angliam in fide tenere satiᷤ
habuit. S qr de hoc alias dicendũ:
nẽ ceptam de filiis willebni magni
narrationẽ t̾minabo.
ichardꝰ magnaninio parenti spẽ
laudis alebat: puer delicatꝰ ⁊ ut
id etatulȩ pusio. altum qͥd spirans.
S tantã pͥmeui floris indolem auoiᷤ
acerba cito depasta corrupit. Trad̾t
ceruos in noua foresta terebrantẽ.
tabidi aeris nebula. mortẽ incurris
se. Locus ẽ quẽ willelmꝰ pat̾ deser¬
tis uillis. subrutis eccłiis. ꝑ .xxx.

Expanded text:
re et genitoris benedictione et haereditate re et genitoris benedictione et haereditate frustratus, Anglia post mortem ejus caruit, comitatu Normanniae vix retento. Ea quoque post novem annos fratri Willelmo pro pecunia invadata, Asiaticam expeditionem cum caeteris Christianis aggressus est; inde, transactis quatuor annis, clarus militiae gestis regressus, Normanniae sine difficultate immersit, quod, germano Willelmo nuper defuncto, Henricus rex, novitate tener, Angliam in fide tenere satis habuit: sed quia de hoc alias dicendum, nunc coeptam de filiis Willelmi magni narrationem terminabo.icardus magnanimo parenti spem laudis 455 alebat, puer delicatus; ut id aetatulae pusio, altum quid spirans. Sed tantam primaevi floris indolem mors acerba cito depasta corrupit; tradunt cervos in Nova Foresta terebrantem, tabidi aeris nebula morbum ise. Locus est, quem Guillelmus pater, desertis villis, et subrutis ecclesiis, per 30
Abbreviated transcription (Latin):
rem nianũ ex fisci reditib sufficere
dicebat᷑. Uerum ꝓpt̾ hoc nichil ꝯu¬
dis gr̃e diminutũ ipse ostendit: dũ
puuior annis ante se defunctã. ⁊ mag¬
isicentissimis inferiis extulit. ⁊ lacͥ
i aritatẽ desid̾auit. Qͥn ⁊ ex eo tẽ¬
quo si cdimꝰ ab omĩ uoluptate dẽ¬
euit. Sepulta ẽ regina cadomis an
is indicium: in edide regine fun̾e
urando ñ minꝰ fuit. Que apd̃ i est¬
nonast̾ium studio eiꝰ ꝓpe coniugẽ
locata. habet tumbã argenti ⁊ au¬
n expensis oꝑosam.
ilios habuit Rob̾tum. Richardũ.
willelmũ. henricũ. Post̾ioreᷤᷤ duo.
post eũ successione continua in anglia
regnauere. Robertꝰ pat̾ adhuc uiuen¬
ti normanniã sͥ negari egre ferens.
in italiam obstinatus abiit: ut filia
lonefacii marchionis suipta. pat̾ par-¬
ib illis adutus adu̾saretur. S petici¬
nnis huiusce cassus : philippũ francoꝵ
regem contra patͥam excitauit. Qua¬

Expanded text:
rem manum ex fisci redditibus sufficere rem manum ex fisci redditibus sufficere dicebatur: verum propter hoc nihil conjugalis gratiae diminutum ipse ostendit, dum quatuor annis ante se defunctam , et magnificentissimis inferiis extulit, et, laccharitatem desideraverit, quin et ex eo tempore, si credimus, ab omni voluptate descivit. Sepulta est regina Cadomis in  pietatis indicium in Edgithae reginae funere curando non minus fuit, quae, apud Westmonasterium studio ejus prope conjugem locata, habet tumbam argenti aurique expensis operosam.ilios habuit, Robertum, Ricardum, Willelmum, Henricum. Posteriores duo post eum successione continua in Anglia regnavere. Robertus, patre adhuc vivente, Normanniam sibi negari aegre ferens, in Italiam obstinatus abiit, ut, filia Bonifacii marchionis sumpta, patri partibus illis adjutus adversaretur: sed, petitionis hujusce cassus, Philippum Francorum regem contra patrem excitavit; qua
Abbreviated transcription (Latin):
effusurus. Dixit. & cũ u̾bo pene sp̃m
emisit. Corpꝰ in eccła sce̾ mariȩ. tẽ hu¬
ni defossum : miracło ut aunt diui¬
no. altiꝰ tͥb pedib suꝑ t̾ram eleunti¬
in pͥma adolescentia castitatẽ suspe¬
xit. in tm̃ ut publice sereretur. nehil
illum in femina posse. Ueruntam̃ ex
ita se egit. ut plurib annis nulliꝰ p̾
suspicione uotaretur. Tulit ex mathi¬
de lib̾os multos: que ⁊ marito morge¬
ra ⁊ ꝓle fecunda nobilis uiri aumu̾
in sui amoris incitabat aculeum. Qui¬
quã ñ desint qͥ ganinant. eum celibatus
antiqͦ renuutiasse. cũ regia potestas
accreuisset. uolutatũ cũ cuidã prbi
filia. quã ꝑ satellitem succiso poplite
mathildis sustulerit. Quapt̃ illũ ex¬
heredatũ : illam ad mortẽ freno eq
cesam. S hec de tanto rege cred̾e
dementie ascbo: hoc constant̾ asse¬
uerans. qͦd aliquantula simultas.
int̾ eos innata extrenus annis fu¬
erit ꝓ rob̾to filio. cui mat̾ milita¬

Expanded text:
effusurus. » Dixit, et cum verbo pene spiritum effusurus. » Dixit, et cum verbo pene spiritum emisit. Corpus, in ecclesia sanctae Mariae tunc humi defossum, miraculo modo ut aiunt divino altius tribus pedibus super terram elevatin prima adolescentia castitatem suspexit, in tantum ut publice sereretur nihil illum in foemina posse; veruntamen, eita se egit ut pluribus annis nullius probri suspicione notaretur. Tulit ex Matilde liberos multos, quae, et marito morigera et prole foecunda, nobilis viri animum in sui amoris incitabat aculeum: quanquam non desint qui ganniant eum coelibatui antiquo renunciasse cum regia potestas accrevisset, volutatum cum cujusdam presbyteri filia, quam per satellitem succiso poplite Matildis sustulerit; quapropter illum exhaeredatum, illam ad mortem fraeno equi caesam. Sed haec de tanto rege credere dementiae ascribo; hoc constanter asseverans, quod aliquantula simultas inter eos innata extremis annis fuerit pro Roberto filio, cui mater milita
Abbreviated transcription (Latin):
gauisus. ibam. ut uere mͥ uidebat᷑ u̾sꝰ
orientem. ꝓmittebatur mͥ sedes para¬
disiaca. ñ multo post intranda. In mo¬
mento p̾t̾ita europa : ing̾ssi astam.
uenimus iherosolimã. Ibi sci̾s adora¬
tis: iordanem ꝑtendimꝰ. Cit̾ioris ripe
accolȩ. ductoꝵ meoꝵ contub̾nio nux¬
ti: letum cetum fecere. Ego uisendi
ult̾iora studio. transitũ maturabã.
cum comites dm p̃cepisse refer̾t.
ut ante demonũ uisione t᷑rificarer.
quatinꝰ ueniales culpe quas confessi¬
one ñ dikieram. pauore horrendaꝵ
formaꝵ purgarent᷑. Cũ dicto asficit
alt̾i pałti. tanta demonũ uis. hasti¬
lia acuta uibran¬
tium. ignes
efflantium:
ut ager ferreus. aer flãmeus uidet
Fox horrore ita sum affectꝰ. ut siqi
dehisceret. si celum patesceret: tiro
mͥ utͦbiq refugiendum estimarẽ¬
meticłosus dum qͣ euadã dubito. repar
ut hec dicens ur̾e saluti nͥ negligitis
ꝯsulerem. halitum recepi. confestir

Expanded text:
gavisus, ibam, ut vere mihi videbatur, versus gavisus, ibam, ut vere mihi videbatur, versus orientem: promittebatur mihi sedes paradisiaca, non multo post intranda. In momento praeterita Europa, ingressi Asiam, venimus Jerosolymam; ibi sanctis adoratis, Jordanem pertendimus; citerioris ripae accolae, ductorum meorum contubernio mixti, laetum coetum fecere. Ego, visendi ulteriora studio, transitum maturabam. Tunc comites Deum praecepisse referunt ut ante daemonum visione terrificarer, quatenus veniales culpae, quas confessione non dilueram, pavore horrendarum formarum purgarentur. Cum dicto astitit alteri parti tanta daemonum vis, hastilia acuta vibrantium, ignes efflantium, ut ager ferreus, aer flammeus videretur. Eorum horrore ita sum affectus, ut si terra dehisceret, si coelum patesceret, tuto mihi utrobique refugiendum non aestimaremeticulosus, dum quo evadam dubito, repente ut haec dicens vestrae saluti nisi negligitis consulerem halitum recepi, confestim
Abbreviated transcription (Latin):
uico idem fecisse: utͦq ꝓ sexu suo ꝑ¬
sonas inhabitantiu̾ eligente.
algerio successit
Imauriliꝰ. fiscanensis monachus
multis uͥtutib s maxime abstinen¬
tia landatꝰ. Is post bene ⁊ sc̃ę
actam uitam cũ ad
extremum dõ
uocante ueniss
uitali pͥuatꝰ halitu. ferme dimidia die
iacuit defunctꝰ. uerũtñ cũ iam ꝑare¬
tur. in eccłam ferri: anima resũpta
cͥcimstantes lacͥmabili gaudio ꝑfudit.
Stupentes hoc sermone corroborat.
attenti animo estote. ultima pasto¬
ris ur̃i u̾ba excipientes. Naturali
morte resolutus fui : s ut uob̾ in¬
timarẽ q̃ uidi reductꝰ sum. Nec ali¬
quanto diutiꝰ subsistaui. qr in dño
soporari delectat. Ductores sp̾c̾ mei.
uultib ⁊ uestib ad omuẽ elegantiaᷤ
erant compositi. Concordabat u̾boꝵ
leuitas. cum nitore uestium. ut ni¬
chil desiderarẽ p̾ter talium uiroꝵ ob¬
seqͥum. Itaq blandis assentationib

Expanded text:
vico idem fecisse; utroque pro sexu suo pervico idem fecisse; utroque pro sexu suo personas inhabitantium eligente. § 268. Malgerio successit Maurilius, Fiscannensis monachus, multis virtutibus sed maxime abstinentia laudatus. Is post bene et sancte actam vitam, cum ad extremum Deo vocante venisset, vitali privatus halitu ferme dimidia die jacuit defunctus; veruntamen, cum jam pararetur in ecclesiam ferri, anima resumpta circumstantes lachrymabili gaudio perfudit. Stupentes hoc sermone corroborat: « Attenti animo estote, ultima pastoris vestri verba excipientes. Naturali morte resolutus fui, sed, ut vobis intimarem quae vidi, reductus sum; nec aliquanto diutius subsistam, quia in Domino soporari delectat. Ductores spiritus mei vultibus et vestibus ad omnem elegantiam erant compositi; concordabat verborum lenitas cum nitore vestium, 449 ut nihil desiderarem praeter talium virorum obsequium. Itaque blandis assentationibus
Abbreviated transcription (Latin):
rotomagensi remõuit. Is erat litt̾is
ꝯscientia ꝓfessionis oblitꝰ. uenatioi̾b
⁊ auium c̾tamiib sepiꝰ iusto iu¬
tendebat. ⁊ gazas eccłasticas ꝯui¬
iuiis ꝓfusiorib insumebat. Quiꝰ rei
fana crebrescente. tota uita pal¬
lii usu caruit. qͦd negaret sedes
apłica honoris huiꝰce pͥuileginͣ. ho¬
mini qͥ sacratũ negligebat offici¬
um. unde crebro ꝯuentꝰ. expotulan¬
te nepote patruelis offensas: cũ ni¬
chilo reu̾entiꝰ se ag̾et. cogente
ultuna necessitate degradatꝰ est. fe
ane fid̾i ⁊ elo malgeriũ n̾ tulisse. ut
ꝯsangumeo cubili fruerent᷑i s in
nepotẽ ⁊ comparẽ excõmunicatioĩs
iacło intentasse. Ita cum ire ado¬
lescentis. uxorie q̃relȩ accend̾ent:
excogitat occasiones. qͥb ꝑ secutor sede
pecc̾i pelleret᷑. S postinodũ ꝓuec¬
tiorib annis. ꝓ expiatione scełis. il¬
lum sc̃o stephano cadomis monast̾iu᷑
edificasse. illã beate tͥnitati in eodẽ

Expanded text:
Rotomagensi removit. Is erat litteris Rotomagensi removit. Is erat litteris conscientia professionis oblitus, venatonibus et avium certaminibus saepius justo intendebat, et gazas ecclesiasticas conviviis profusioribus insumebat: cujus rei fama crebrescente, tota vita pallii usu caruit, quod negaret sedes apostolica honoris hujusce privilegium homini qui sacratum negligebat officium. Unde crebro conventus, expostulante nepote patruelis offensas, cum nihilo reverentius 448 se ageret, cogente ultima necessitate degradatus est. Ferstianae fidei zelo, Malgerium non tulisse, ut consanguineo cubili fruerentur; sed in nepotem et comparem excommunicationis jaculum intentasse. Ita cum irae adolescentis uxoriae querelae accederent, excogitatas occasiones quibus persecutor peccati sede pelleretur: sed postmodum provectioribus annis, pro expiatione sceleris, illum sancto Stephano Cadomis monasterium aedificasse, illam beatae Trinitati in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
a frequentabat. ut cotidie misse
nos audiret. Monast̾ia unu̾ in an¬
sia. alt̾ni in normannna construx̃.
uni abb̃em. post̾ etiã cantuarie ar¬
ehepm iustituit: uirũ antiqͥs scientia
n religione cõꝑandũ. de qͦ serio dici po¬
test. serciꝰ e celo cecidit cato. Ad eo ce¬
lstis sapor pectꝰ eiꝰ & palatũ infec̾at.¬
ideo latmitas om̃is in lib̾alium artĩ
scientiã ꝑ doctͥnam eiꝰ se incitabat:
adeo ipsiꝰ exemplo uł metu. ꝓfessio mo¬
nastica ni religione sudabat᷑. Non tẽ
epoꝵ ambitus: ñ tunc abbatũ uena¬
litas ꝑficiebat. Ille maioris głȩ. ampli¬
uis gr̾e apd̾ regem ⁊ archiẽpm erat.
qͥ tenacioris sci̾tudinis opinionẽ ha-¬
bebat. Alt̾m monast̾ium hastingis
lo: qͥa in eo loco p̾ͥncipalis eccła cer¬
litur. uͥ int̾ confertos cadauerũ acer¬
uos heroldꝰ inuentꝰ fuisse memorat᷑.
sene puer ⁊ maturiori etate sapiens.
patruũ suum malgeriũ ab archiep̾atu

Expanded text:
ita frequentabat, ut quotidie missae ita frequentabat, ut quotidie missae hymnos audiret. Monasteria, unum in Anglia, alterum in Normannia, construxit. cum abbatem, post etiam Cantuariae archiepiscopum instituit, virum antiquis scientia, et religione comparandum, de quo serio dici potest: Tertius e coelo cecidit Cato: adeo coelestis sapor pectus ejus, et palatum infeceratadeo Latinitas omnis in liberalium artium scientiam, per doctrinam ejus, se incitabat; adeo, ipsius exemplo vel metu, professio monastica in religione sudabat. Non tunc episcoporum ambitus, non tunc abbatum venalitas proficiebat: ille majoris gloriae, amplioris gratiae apud regem et archiepiscopum erat, qui tenacioris sanctitudinis opinionem habebat. Alterum monasterium Hastingis lo, quia in eo loco principalis ecclesia cernitur ubi inter consertos cadaverum acervos Haroldus inventus fuisse memoratur. Pene puer, et maturiora aetate sapiens, patruum suum Malgerium ab archiepiscopatu
Abbreviated transcription (Latin):
calamitatẽ sensere: pars mersi. ⁊ cesi
pars fugati. Ille ceptã enatuganꝰ ui.
multas ciuitates aligxii. sue uolunta
ti applicuit. Sustulit imꝑator male¬
ficio. queꝰ uirtute neqͥbat: uxoui
sius conubium augustale mentitꝰ.
Cuiꝰ insidiis elleboratũ uirꝰ hatries
interiit : meliorẽ exitu̾ si d̾s uoluis¬
set emeritus. inuneibił hostili ferri
⁊ domestico obnoxiꝰ ueneno. Sepus¬
tus ẽ apd̾ uenusiam appuiliȩ. habens
epithaphiũ. ¶Nic t̾ror mundi gul¬
cardus. hic expulit urbo. Quẽ ligo¬
res regem. roma lemantius habent.
Parthus. arabs. macedũq falanx.
ñ texit alexim. At fuga s uenetũ
nec fuga. nec pelagus.
Iactenus cͥcũuagari licuerit. dũ &¬
casione gestoꝵ willelmi qdã succut¬
rebant. q̃ p̾termittenda ñ putabã.
linc familiarẽ eiꝰ uitam. ⁊ mores in¬
familis humilis. subiectis facilis.
eebelles in exorabilis erat. Religi¬
nem xp̾ianã quantũ scłaris pot̾at

Expanded text:
calamitatem sensere; pars mersi et caesi, calamitatem sensere; pars mersi et caesi, pars fugati. Ille, coeptam enavigans viam, multas civitates Alexii suae voluntati 441 applicuit. Sustulit imperator maleficio quem virtute nequibat, uxori ipsius connubium augustale mentitus: cujus insidiis elaboratum virus hauriens interiit, meliorem exitum, si Deus voluisset, emeritus; invincibilis hostili ferro, et domestico obnoxius veneno. Sepultus est apud Venusam Apuliae, habens epitaphium : Hic terror mundi Guiscardus; hic expulit urbe Quem Ligures regem, Roma, Lemannus, habent. Parthus, Arabs, Macedumque phalanx non texit Alexin, At fuga; sed Venetum nec fuga nec pelagus.actenus circumvagari licuerit, dum occasione gestorum Willelmi quaedam succurrebant quae praetermittenda non putabam: nunc familiarem ejus vitam, et mores infamulis humilis, subjectis facilis, in rebelles inexorabilis erat. Religionem Christianam, quantum secularis poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
papam. qd̃ excõmunicationẽ ĩ eu̾
ꝓpt̾ inuestituras eccłaꝵ ꝓmulga¬
uerat. cũ exercitu ueniens romã
obsedit. hildibrandũ expulit. Gui¬
bertũ rauennatẽ intͦdiyeit. Qͦ
ꝑ litt̾as expulsi ginscardꝰ audito.
relicto filio boamundo cũ militi¬
b. ut inchoata pat̾na ꝑseque¬
retur. appuliã rediit. Contracta¬
q uelocit̾ apuloꝵ ⁊ normannoꝵ
manu: romã tendebat. Nec
sustinuit nuntiũ aduenientis
henricꝰ: qͥn cũ falso papa sola
fama t̾ritꝰ t̾ga donaret. uacua q
obsessorib roma. legitimũ p̾sule̾ i¬
amisit. Tunc qͦq alexiꝰ audiens role
ad sua necessario reuocatũ. su̾mãs.
manũ bello ĩponere sꝑans: fup bar¬
dũ qͥ partes relictas tuebatur irrim
S normannꝰ gentilitii roboris tengx
adolescens. arietantes g̾cos ⁊ cet̾as gen
multũ nimiero inferior. fuge tradidit
Eod ẽ qͦq temꝑe ueneti gens mari
assueta. guiscardũ ꝓpt̾ q̃ uen̾at. soli¬
tis transfretare uolentẽ agg̾ssi. supis

Expanded text:
pam quod excommunicationem in eum propter investituras ecclesiarum promulgaverat, cum exercitu veniens, Romam obsedit, Hildebrandum expulit, Guibertum Ravennantem introduxit. Quo per litteras expulsi Guiscardus audito, relicto filio Boamundo cum militibus ut inchoata paterna persequeretur, Apuliam rediit: contracta velociter Apulorum et Normannorum manu, Romam tendebat. Nec sustinuit nuncium advenientis Henricus, quin cum falso papa, sola fama territus, terga daret. Vacua ab obsessoribus, Roma legitimum praesulem aamisit. Tunc quoque Alexius, audiens Robertum ad sua necessaria revocatum, summamque manum bello imponere sperans, supra Boamundum, qui partes relictas tuebatur, irruit; sed Normannus, gentilitii roboris tenax adolescens, arietantes Graecos, et caeteramultum numero inferior, fugae tradidit. Eodem quoque tempore Veneti, gens mari assueta, Guiscardum, propter quae venerat sedatis, transfretare volentem aggressi, superiorem
Abbreviated transcription (Latin):
transiliens in t̾ranea sessoris diruꝑit.
qͦd in ant̾iori parte selle uent̾ ꝑtube¬
rabat. Hoc dolore affectus: receptui
suis cecinit. Rotomagũq reu̾sus:
crescente in dies incõmodo lecto ex¬
cipitui. Consulti medici inspectione
urinȩ. certam mortẽ p̾dixere. Qͦ
audito queriinonia domũ repleuit.
qͦd eum p̾occuparet mors : emendati
niam inuitus ⁊ coactus roberto. an¬
gliam willelmo: possessiones mat̾nas
henrico delegauit. Uinctos suos om̃s
educi ⁊ solui: thesauros efferri ⁊ eccłiiᷤᷤ
disꝑgi p̾cepit. Certum numerũ pe¬
cunie ad reꝑationẽ eccłe nuꝑ crema¬
te ipse indixit. Ordinatis gͦ bene
reb . uiii. idꝰ septẽbͥs decessit: am.¬

Expanded text:
transiliens interanea sessoris ruperit, transiliens interanea sessoris ruperit, quod in anteriori parte sellae venter protuberabat. Hoc dolore affectus receptui suis cecinit; Rotomagumque reversus, crescente indies incommodo, lecto excipitur. Consulti medici inspectione urinae certam mortem praedixere. Quo audito querimonia domum replevit, quod eum praeoccuparet mors emendationeniam invitus et coactus Roberto, Angliam Willelmo, possessiones maternas Henrico delegavit. Vinctos suos omnes educi et solvi, thesauros efferri et ecclesiis dispergi, praecepit. Certum numerum pecuniae ad reparationem ecclesiae nuper crematae ipse indixit. Ordinatis ergo bene rebus, octavo idus Septembris decessit, a
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd soleret ex inadustͥa talia sacram̃ta
facere. q̃ ipso hiatu oris t̃rificũ qͥddã
auditoꝵ mentib insonarent.
ec multo post augusto
niense declinante. qn̾ ⁊ segetes
in agͥs. ⁊ botͥ in uineis. ⁊ poma in
uiridariis copiam sui uolentib fa¬
ciunt: exercitu coacto francrã
infestus ing̾ditur. Omi̾a ꝓterit. cunc¬
ta ppłatur. Nichil erat qͦd furentiᷤ ani¬
nium muitigaret : ut iniuriã inso¬
lent̾ acceptam. multoꝵ dispendio
ulcisceretur. Postremo medantũ op¬
pidum imectis ignib cremauit. Cõ¬
busta illic eccła sc̾e mariȩ. redusa ina
ustulata. q̃ speleum suum nec in tali
necessitate deserendũ putauit. fortu¬
ne om̃s cinũ pessundate. Qͦ successu
exhilaratꝰ dum suos audaciꝰ incitat.
ut igni aditiant pabula. ꝓpiꝰ flãmas
succendens: foci calore ⁊ autumira¬
li estꝰ inequalitate morbum nactꝰ est.
Dicunt qͥdã qͦd p̃ruptã fossam somipeᷤᷤ

Expanded text:
quod soleret ex industria talia sacramenta quod soleret ex industria talia sacramenta facere quae ipso hiatu oris terrificum quiddam auditorum mentibus insonarent. § 282. Nec multo post, Augusto mense declinante, quando et segetes in agris, et botri in vineis, et poma in viridariis, copiam sui volentibus 460 faciunt, exercitu coacto, Franciam infestus ingreditur. Omnia proterit, cuncta populatur; nihil erat quod furentis animum mitigaret, ut injuriam insolenter acceptam multorum dispendio ulcisceretur. Postremo Medantum civitatem injectis ignibus cremavit, combusta illic ecclesia sanctae Mariae; reclusa una ustulata, quae spelaeum suum nec in tali necessitate deserendum putavit; fortunae omnes civium pessundatae. Quo successu exhilaratus, dum suos audacius incitat ut igni adjiciant pabula, propius flammas succedens, foci calore et autumnalis aestus inaequalitate morbum nactus est. Dicunt quidam quod praeruptam fossam sonipes
Abbreviated transcription (Latin):
excusationis qͦd afferam:nͥ qͦd qͥdã dỹẽ.
Necesse ẽ ut multos timeat: quẽ mul¬
ti tinent. Nam ille ꝓtiniore inimi¬
coꝵ ꝓuinitias suas pecunia enninge¬
bat. qua impetꝰ eo uł tardaret.
uł etiã ꝓpelleret: ꝑsepe ut fit in
reb humanis. uirib quassatis fidẽ
hostilem p̃mio pign̾atus. Regnat
adhuc ⁊ in dies augetur hinu̾sce de¬
decoris calamitas: ut ⁊ uillȩ ⁊ eccłȩ
pensionib supponant᷑. E ne hoc
qͥdem ꝑpetua exactoꝵ fide. s qͥcuͣq
plus obtulerit. statim pactis irritiᷤ
porib palmam habeat.
xtremo uitȩ temꝑe in norman.¬
nia habitans. contractis inimi¬
oitiis cũ rege francoꝵ aliquantisꝑ
se contuuit. Cuiꝰ ab utens patientia
philippus. fertur aixisse. Rex anglie
iacet rotomagi. more absolutaꝵ par¬
tu feminaꝵ. cubile fouens. Iocatus
in eiꝰ uentrẽ. quẽ potione alleuiarat.
missam post partũ iero: centũ ni¬
lia candelaꝵ ei libabo. Calia ꝑ re
surrectionẽ ⁊ splendorẽ di̾ ꝓnuntianᷤ.

Expanded text:
excusationis quod afferam, nisi quod quidam dixit, « Necesse est ut multos timeat, quem multi timent. » Nam ille, pro timore inimicorum, provincias suas pecunia emungebat, qua impetus eorum vel tardaret vel etiam propelleret, persaepe ut fit in rebus humanis viribus cassatis, fidem hostilem praemio pigneratus: regnat adhuc et in dies augetur hujusce dedecoris calamitas, ut et villae et ecclesiae pensionibus supponantur; et ne hoc quidem perpetua exactorum fide, sed quicunque plus obtulerit, statim, pactis irritis prioribus, palmam habeat. § 281. Extremo vitae tempore in Normannia habitans, contractis inimicitiis cum rege Francorum, aliquantisper se continuit; cujus abutens patientia, Philippus fertur dixisse, « Rex Angliae jacet Rotomagi, more absolutarum partu foeminarum cubile fovens, » jocatus in ejus ventrem quem potione alleviarat. missam post partum iero, centum millia candelas ei libabo; » talia « per resurrectionem et splendorem Dei » pronuncians,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i q̃ citra montes ẽ ꝓuincia: ut
eoꝵ copia regnũ grauaret. S ipse
ꝓ magnanimitate sua dispendium
expensaꝵ ñ sentiens. etiã hugonẽ
magnũ regis francoꝵ fr̾e̾m. cñ illiꝰ
cõmilitio int̾ militares nunios sͥ
seruiturũ redegarat. Animabat¬
quẽ nobilitate p̃iret. Siqͥdem rob̾tꝰ
mediocͥ parentela in nornianiua oetꝰ.
q̃ nec humi reꝑet. neo altũ qͥd tu¬
meret. paucis ante aduentũ uullelm
in angliam annis. cũ .xͦu. militib
adierat appuliam. penuriã necessa¬
rioꝵ gentis illiꝰ ignauie stipendis
correcturus. Nec multi fluxerunt
anni: qͦd stupendo d̃i mun̾e̾. totã
t̾ram in potestatem accepit. Nlã
u uirib destituebat᷑. ingenio cal¬
lebat : oppida pͥmo. mox̾ ciuitates
sue ditiom associans. Ita gͦ ꝓfecit.
mo data appulia filio rogero: cũ
alt̾o filio boamundo adriaticũ pe¬
lagus transiuit. Statimnq dira¬
chĩo capto. suꝑ alexium imꝑatorẽ

Expanded text:
omni quae citra montes est provincia, ut omni quae citra montes est provincia, ut eorum copia regnum gravaret; sed ipse, pro magnanimitate sua, dispendium expensarum non sentiens, etiam Hugonem Magnum, regis Francorum fratrem, cum illius commilitio, inter militares numeros sibi serviturum redegerat. Animabat etquem nobilitate praeiret; siquidem Robertus, mediocri parentela in Normannia ortus, quae nec humi reperet nec altum quid tumeret, paucis ante adventum Willelmi in Angliam annis, cum quindecim militibus abierat Apuliam, penuriam necessariorum gentis illius ignavae stipendiis correcturus Nec multi fluxerunt anni quod, stupendo Dei munere, totam terram in potestatem accepit: nam ubi viribus destituebatur, ingenio callebat; oppida primo, mox civitates, suae ditioni associans. Ita ergo profecit mo, data Apulia filio Rogero, cum altero filio Boamundo Adriaticum pelagus transivit; statimque Dirachio 440 capto, super Alexium imperatorem
Abbreviated transcription (Latin):
contigit ut in qͦdam assultu apd̾ gib¬
lieacum filiꝰ patͥ resultans eo uulu̾ato
equũ eiꝰ confod̾et. willelmꝰ mediꝰ filioꝵ
sauitꝰ abiret. multi ex regiis cad̾ent.
set̃m tota uita ita fortimatꝰ fuit: ut
Atere ⁊ remotȩ gentes nichil magis
quã nom̃ eiꝰ tuu̾ent. ẜuintiales
adeo nutui suo substrau̾at. ut sine
ulla contradictione pmꝰ censũ oiũ
capitum ag̾et. om̃im p̃diqꝵ re¬
ditus. in tota anglia notiorȩ suȩ ꝑ
geret. Solus eiꝰ maiestatẽ concutie¬
robti frisonis. ⁊ suapte potentia
in imiensum extollebatur: rumo¬
re in ppłos sato qd̾ angłiã inuad̾et.
debitum sͥ ꝓ affinitate antiqͥ chuto¬
nis solum. E ꝓfecto fecisset. nͥ d̾s
eiꝰ audaciã uento coutrario ĩfirmass.¬
ex gͥ danoꝵ ut dixi
solus erat obstacłm. ne willelmꝰ
continua ferraretur letieia. Cuiꝰ
respectu tantã multitudinẽ sti¬
pendiarioꝵ conducebat militũ. ex

Expanded text:
contigit, ut in quodam assultu apud Gibcontigit, ut in quodam assultu apud Gibboracum filius patri resultans, eo vulnerato, equum ipsius confoderet, Willelmus medius filiorum saucius abiret, multi ex regiis caderent. Caeterum tota vita ita fortunatus fuit, ut exterae et remotae gentes nihil magis quam nomen ejus timerent. Provinciales adeo nutui suo substraverat, ut sine ulla contradictione primus censum omnium capitum ageret, omnium praediorum redditus in tota Anglia notitiae suae pegeret. Solus ejus majestatem concutieRoberti Frisonis et suapte potentia in immensum extollebatur; rumore in populos sato quod Angliam invaderet, debitum sibi pro affinitate antiqui Cnutonis solum: et profecto fecisset nisi Deus ejus audaciam vento contrario infirmass Danorum ut dixi solus erat obstaculum ne Willelmus continua feriaretur laetitia , cujus respectu tantam multitudinem stipendiariorum 439 conducebat militum ex
Abbreviated transcription (Latin):
n ut ante dixi in ꝯuiuontes aduenas
naturali benignitate ꝓcliues.
t uͦ rex willelmꝰ in subiectos lenit̾.
Icurbide in rebelles agens. felieit̾
onĩi anglia potiebatin:: walenses om̃s
chutarios habens. Iam uͦ transmare
ñqm ociosus : cenomiannco solo pene
ext̾mminiũ indixit. ducta expeditio¬
ne illue de anglis. Qͥ sicut facile in
solo suo potuerunt oppͥmi. ita in alie¬
no semꝑ apparuere inuicti. Apd̾ do¬
lum castellum transmar iue brit¬
tanne. dũ uescio qua simultate ir¬
ritatus. mianũ illuc militarẽ duxis¬
set. innumeros ex suis desid̾auit. Fmi-¬
lippũ regem francoꝵ cuiꝰ amite filiã
uxocem dux̾at. semꝑ infidum habu¬
it: qd̾ scił ille tantam głam uiro
muider et. quẽ ⁊ patͥs sui ⁊ suũ ho¬
minẽ ẽe̾ constaret. S willelmꝰ nichi¬
lo segniꝰ eiꝰ conatib obiuiabat ĩbe.
ꝓuis pͥmogenitꝰ filiꝰ eiꝰ rob̾tꝰ fa̾tuo
consilio conatib eiꝰ obsisteret. Unde

Expanded text:
 ut ante dixi in conviventes advenas  ut ante dixi in conviventes advenas naturali benignitate proclives. rex Willelmus in subjectos leniter, turbide in rebelles agens, feliciter omni Anglia potiebatur; Walenses omnes tributarios habens. Jam vero trans mare, nunquam otiosus , Cenomannico solo pene exterminium indixit, ducta expeditione illuc de Anglis, qui sicut facile in solo suo potuerunt opprimi, ita in alieno semper apparuere invicti. Apud Dolum, castellum 434 transmarinae Brittanniae, dum nescio qua simultate irritatus manum illic militarem duxisset, innumeros ex suis desideravit . Philippum regem Francorum, cujus amitae filiam uxorem duxerat, semper infidum habuit, quod scilicet ille tantam gloriam viro invideret quem et patris sui et suum hominem esse constaret; sed Willelmus nihilo secius emvis primogenitus filius ejus Robertus fatuo consilio conatibus ejus assisteret; unde
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eum cogitatio lusit. Nam ie
augli aliquandiu digladiati int̾se
palmam otioso regi retulere. Adue¬
ne hyb̾niam fugati. regii maximo
sui clade nom̾ inane uictorie. amis¬
so duce mercati. uocabat is ednosꝰ
domi belloq angloꝵ temporib uri
insignis. pat̾ hardingi qͥ ad huc si¬
ꝑest. magis ꝯsuetus linguã in lits
acuere. quã arma in bello ꝯcutera
Ita laicoꝵ potentia subruta. stab
li obfirmauit edicto. ut nulsu̾e
gentis monachũ. uł clericũ ꝗd al¬
quã diguitatẽ couari pat̾etur: a
chutonis qͦndam regis facilitate ĩui¬
nit̾ abhorrens. qͥ uictis honores integ̃
exhibuit. Unde factũ ẽ. ut eo defune¬
do indigene aduenas leuit̾ expelle¬
rent. sͥq antiquũ ius uendi carens.
At iste certis de causis. uiuentes
qbã cauonice deposunt: & in locũ illoꝵ
inerentur. cuiꝰcũq gentis indu¬
suit. Exigebat hoc nͥ fallor indurata
in regem ꝑuicatia : cũ sint norman

Expanded text:
Nec eum cogitatio lusit; nam utrique Nec eum cogitatio lusit; nam utrique Angli, aliquandiu digladiati inter se, palmam otiosam regi refudere: advenae Hiberniam fugati; regii, maxima sui clade, nomen inane victoriae, amisso duce, mercati. Vocabatur is Ednodus, domi belloque Anglorum temporibus juxta insignis, pater Herdingi qui adhuc superest, magis consuetus linguam in lites acuere, quam arma in bello concutere. Ita laicorum potentia subruta, stabili quoque obfirmavit edicto ut nullum ejus gentis, monachum vel clericum, ad aliquam dignitatem conari pateretur: a Cnutonis quondam regis facilitate immaniter abhorrens, qui victis honores integros exhibuit; unde factum est, ut, eo defuncto, indigenae advenas leviter expellerent, sibique antiquum jus vendicarent. At iste certis de causis viventes quosdam canonice deposuit , et in locum illorum qui morirentur, cujuscunque gentis indusuit. Exigebat hoc, nisi fallor, indurata in regem pervicacia; cum sint Normanni
Abbreviated transcription (Latin):
tis sacramentũ agitasse. Augloꝵ
ẽ ista excusatio. nã cet̾a normaum
asserunt. angloꝵ qͥ płimũ uerita¬
te p̾stant. Quoꝵ astipulationi diui¬
nitas suffragari uidetur: nuracła
multa ⁊ ea ꝑ maxuna ad tu̾bam
illiꝰ ostendens. Aiunt enĩ in cathe¬
nas coniecti. cotidianis singul¬
tib ꝑperam cõmissa diluisse.
fortassis mĩto excusattr. si ali¬
quanto durior in augłos fuit:
qͦd pene nullũ eoꝵ fidelem inue¬
u̾it. Que resita ferocem animũ
exasꝑabant. ut potentiores pͥmu̾
pecumis. mox t̾ris. ñnullos etiã
uita exueret. En etiã cesaianũ
secutus ingenium. qͥ germauos
in ardenna maxinia silua abans
⁊ iuide crebͥs eruptionib exeiem
suu̾ affligentes. ũ ꝑ ronianos a¬
alienigene alt̾utros transfode
ipse sine sanguine tumphũ di¬
gata manu t̾cio anno redierant. a¬
gligenũ exercitũ ⁊ ducẽ obiecit.: i¬
manuos feriari ꝑmittens. Iugons
leuamen ꝓuidens. utlibet uuicet

Expanded text:
tis sacramentum agitasse. Anglorum tis sacramentum agitasse. Anglorum est ista excusatio; nam caetera Normanni asserunt, Anglorum qui plurimum praestent. Quorum astipulationi Divinitas suffragari videtur, miracula multa, et ea permaxima, ad tumbam illius ostendens. Aiunt enim, in catenas conjectum, quotidianis singultibus perperam commissa diluisse. fortassis merito excusatur, si aliquando durior in Anglos fuerit, quod pene nullum eorum fidelem invenerit. Quae res ita ferocem animum exasperabant, ut potentiores primum pecuniis, mox terris, nonnullos etiam vita exueret: quin etiam Caesarianum secutus ingenium, qui Germanos in Ardenna maxima sylva abditos, et inde crebris eruptionibus exercitum suum affligentes, non per Romanos alienigenae alterutros transfoderent, ipse sine sanguine triumphum duegata 429 manu tertio anno redierant, Angligenam exercitum et ducem objecit, Normannos feriari permittens; ingens sibi levamen providens, utrilibet vincerent.
Abbreviated transcription (Latin):
iam pͥdem indulsisset. si qͥeti acqͥ
multã familiaritatẽ noui regis
nactꝰ fuerat. qͦd ille p̾teritaꝵ offen¬
saꝵ ĩmemor. magis illas uirtuti
quã ꝑfidie attͥbuebat. Siqͥdem iel¬
deofus in eboracensi pugna plures
uormannoꝵ solus obtruncauerat.
unos ⁊ unos ꝑ portã eg̾dientes de¬
capitans. Neruosus lacertis. thoro¬
sus pectore. robustus ⁊ ꝓcerꝰ toto
corꝑe. filiꝰ suuardi. magnificentissi¬
ii comitis. quẽ digera danico uo¬
cabulo. id fortem cognoniiuabant.
Postinodũ uͦ uictis partib sese
ꝑmausit ui fide. pͥmũ ingeniũ co¬
hibere impotens. Compatͥotis enĩ
om̃ib qͥ existimauerant resistendũ.
cesis uł subiectis. etiã in Radulphi
de waber ꝑfidia se ĩmiscuit. S
ꝯuratione detecta cõprehensus. di¬
uq in uincłis tentꝰ. ultimo spola¬
tus capite. crolandi sepultꝰ est ꝙͣ uiᷤ
qͥdam dicant necessitate int̾ceptũ.
ñ uoluntate addictum. infidelita¬

Expanded text:
jam pridem indulsisset, si quieti adqujam pridem indulsisset, si quieti adqumultam familiaritatem novi regis nactus fuerat, quod ille, praeteritarum offensarum immemor, magis illas virtuti quam perfidiae attribuebat. Siquidem Weldeofus in Eboracensi pugna plures Normannorum solus obtruncaverat, unos et unos per portam egredientes decapitans: nervosus lacertis, thorosus pectore, robustus et procerus toto corpore, filius Siwardi magnificentissimi comitis, quem Digera Danico vocabulo, id est fortem, cognominabant. Postmodum vero, victis partibus, sese permansit in fide, pravum ingenium cohibere impotens: compatriotis enim omnibus, qui existimarant resistendum, caesis vel subjectis, etiam in Radulfi de Waher perfidia se immiscuit, sed conjuratione detecta, comprehensus diuque in vinculis tentus , ultimo spoliatus capite, Crolando sepultus est; quamvis quidam dicant, necessitate interceptum, non voluntate addictum, infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
ni egͥtudinẽ maiorẽ ualitudine̾ cor¬
sis contrahens. ñ multo post decessit.
Sttit iu incepto heroldꝰ. ut fr̾e̾m ex¬
legaret. Qͦ cͥca ille pͥus piraticis excursibꝰ
auitos tumphos polluens: mox cũ¬
las agnitũ. sepulturani eboraoi me¬
ruit. Tunc eduinꝰ ⁊ morcardꝰ harol¬
do iubente. manubiales p̃das lou¬
doniã tulere. Nam ipse ad hastin¬
gensem pugnã festinabat. unde
iam partã uictoriam falso psagiis
sonmiabat. At eo int̾empto. ger¬
mani ad t̾ras sue potestatis ꝓfugi¬
entes. aliqͦt annis pacem willelmi
tur bauerunt. claudestinis lateimii
siluas infestantes. nec u̾quã cõmi¬
nus ⁊ aꝑte martẽ agentes. Seye
etiã capti plerũq se dedidere. s
miseratione iuuemilis decoris. ⁊ gr̃a
nobilitatis impune dimissi. Postre¬
mo nec ui. nec dolo hostiũ. s suoꝵ
ꝑfidia trucidati. regẽ ad lacͥmas
flexere. qͥb ipse ⁊ coniugia cog¬
nataꝵ.⁊ amicitie diguationẽ.

Expanded text:
mi aegritudine majorem valetudinem cormi aegritudine majorem valetudinem corporis contrahens, non multo post decessit. Perstitit in incoepto Haroldus ut fratrem exlegaret: quocirca ille, prius piraticis excursibus avitos triumphos polluens, mox las 427 agnitum, sepulturam Eboraci meruit. Tunc Edwinus et Morcardus Haroldo jubente manubiales praedas Londoniam tulere: nam ipse ad Hastingensem pugnam festinabat, unde jam partam victoriam falso praesagus somniabat. At, eo interempto, germani, ad terras suae potestatis perfugientes, aliquot annis pacem Willelmi turbaverunt, clandestinis latrociniis sylvas infestantes, nec unquam eominus et aperte martem agentes; saepe etiam capti plerumque se dedidere, sed miseratione juvenilis decoris, et gratia nobilitatis, impune dimissi. Postremo nec vi nec dolo hostium, sed suorum perfidia trucidati, regem ad lachrymas flexere; quibus ipse et conjugia cognatarum et amicitiae dignationem
Abbreviated transcription (Latin):
qittis t̾ebratus martẏrium sacrauit.
sagarus amisso milite reg̾ssus. mul¬
taq bñficia ab imꝑatdrib grecoꝵ ⁊ ale¬
manneroꝵ adeptꝰ. qͥppe qͥ etiam eum
retui̾e̾ ꝓ gen̾is amplitudine temptaᷤᷤ¬
sent: om̾ia ꝓ natalis soli desid̾io sp̾uit.
Luosdã enĩm ꝓfecto fallit amor patͥe.
ut nichil eis iideatur iocundũ nͥ con¬
suetũ hauserint celum. Unde edgarꝰ
fatua cupidine illusus : angliã re-¬
diit. Abi ut suꝑiꝰ dixi diu̾so fortune
ludicꝰ rotatꝰ. ncͥ remotꝰ ⁊ tacitꝰ. canoᷤᷤ
suos in agro suo consumit.
elfgari. filii lefrici. hii comitatũ
noithanibroꝵ susceꝑant: ⁊ cõmuni
umbone pacifice tuebantui. Nam ut
p̾dixi. pancis dieb ante mortẽ regis
eduardi ꝓuintiales aqͥlonis in rebel¬
lionẽ surrex̾ant. ⁊ tostiũ comitem
suũ expulerant. Petierantq ⁊ acce¬
ꝑant unũ e fr̾ib dnm. aniutente
haroldo. fiebant ista ut a consciis ac¬

Expanded text:
gittis terebratus, martyrium sacravit. gittis terebratus, martyrium sacravit. Edgarus amisso milite regressus, multaque beneficia ab imperatoribus Graecorum et Alamannorum adeptus, quippe qui etiam eum retinere pro generis amplitudine tentassent, omnia pro natalis soli desiderio sprevit; quosdam enim profecto fallit amor patriae, ut nihil eis videatur jocundum nisi consuetum hauserint coelum. Unde Edgarus, fatua cupidine illusus, Angliam rediit, unde ut superius dixi diverso fortunae ludicro 426 rotatus, nunc remotus et tacitus canos suos in agro consumit. Elfgari, filii Leofrici. Hi comitatum Northanhimbrorum susceperant, et communi umbone pacifice tuebantur: nam  ut praedixi, paucis diebus ante mortem regis Edwardi, provinciales aquilonis in rebellionem surrexerant, et Tostinum comitem suum expulerant, petierantque et acceperant unum e fratribus dominum, annitente Haroldo. Fiebant ista, ut a consciis ac
Abbreviated transcription (Latin):
ad eum tunc ultra mare degentꝰ
ut incentore belloꝵ anglia uacrn
Nam ⁊ ult solitus erat quoscũq a¬
sente in regno turbarent. Receptꝰ
gͦ edgarꝰ. ⁊ magno donatiuo doni¬
tus est: płib annis in curia manens
pedetentim ꝓ ignauia. ⁊ ut mitꝰ
dictum sit ꝓ simplicitate contẽpta
haberi cepit. Quantula enĩ simpl¬
citas: ut libram argenti. quã coti¬
die i stipendium accipiebat. regi
ꝓ uno equo ꝑdonaret. Subseque¬
ti temꝑe. cũ rob̾to filio Goduins
audacissimo milite. iherosolman
ꝑtendit. Illud fuit tempꝰ. qͦ tara
baldumũ regem apd̾ ramas obsede¬
runt. Qͥ cum obsidionis iniurũ
ferre neqͥret. ꝑ medias hostiũ ans
effugit: soliꝰ rob̾ti oꝑa lib̾atus p̾e¬
untis ⁊ euaginato gładio dexta
leuaq turcos codentis. S cũ sicas¬
su ipso tarculentior alacͥtate nras
quẽ recolligendũ cũ se inclinase
hostiũ oceursu opp̾ssus iuiuelis
ualiuas dedit. Inide babylonem ut anus
u medio foro ad signum positꝰ ⁊ sa¬

Expanded text:
ad eum, tunc ultra mare degentemut incentore bellorum Anglia vacaret; nam et ultro solitus erat quoscunque Anam se absente in regno turbarent. Receptus ergo Edgarus, et magno donativo donatus est; pluribusque annis in curia manens, pedetentim pro ignavia, et, ut mitius dictum sit, pro simplicitate, contemptui haberi coepit. Quantula enim simplicitas, ut libram argenti, quam quotidie in stipendio accipiebat, regi pro uno equo perdonaret? Subsequenti tempore cum Roberto filio Godwini, milite audacissimo, Jerosolymam pertendit. Illud fuit tempus quo Turchi Baldwinum regem apud Ramas obsederunt; qui, cum obsidionis injuriam ferre nequiret, per medias hostium actes effugit, solius Roberti opera liberatus praeeuntis, et evaginato gladio dextra laevaque Turchos caedentis: sed cum, successu iquem recolligendum cum se inclinasset, omnium incursu oppressus, vinculis palmas dedit. Inde Babylonem ut aiunin medio foro ad signum positus, et sa
Abbreviated transcription (Latin):
ga campo se subtraherent. Hoc cõ¬
mento angloꝵ cuneus solutꝰ. qͣsi
palautes hostes a t̾go cesurꝰ. exi¬
tium sͥ maturauit. Normanni enĩ
conu̾sis cedinib reu̾si. disꝑsos ado¬
riunt᷑ ⁊ in fugam coganit. Ita
ingenio cͥcu̾̃uenti: pulchrã mor¬
tem ꝓ patͥe ultione meruere. Nec
tam̃ ultioni suȩ defuere : qͥn cre¬
bro consistentes. de insequentib
iusigues cladis aceruos fac̾ent.
Nam̃ occupato tumulo. normiati¬
uos calore successus acͥt̾ acͥt̾ ad
suꝑiora nitentes. in uallẽ dei¬
ciunt. leuiq negotio in subiec¬
tos tela torquentes. lapides ro¬
tantes : omis ad iiu̾ fundunt.
Item fossatũ qͦdd a̾ p̃ruptũ. com¬
pendiario ⁊ noto sͥ transitu
euadentes. tot ibi iniimicoꝵ con¬
culcauere. ut cumulo cadaue¬
rum plauitiẽ campi equarent.
ualuit hec uicissitudo mͦ illis.
mͦ istis uincentib. quantũ he¬
roldi uita moiã fecit. At ubi
iactu sagitte uiolato cerebro

Expanded text:
ga, campo se subtraherent. Hoc comga, campo se subtraherent. Hoc commento Anglorum cuneus solutus, quasi palantes hostes a tergo caesurus, exitium sibi maturavit; Normanni enim, conversis ordinibus reversi, dispersos adoriuntur, et in fugam cogunt. Ita ingenio circumventi, pulchram mortem pro patriae ultione meruere: nec tamen ultioni suae defuere, quin, crebro consistentes, 416 de insequentibus insignes cladis acervos facerent; nam, occupato tumulo, Normannos, calore succensos acriter ad superiora nitentes, in vallem dejiciunt, levique negotio in subjectos tela torquentes, lapides rotantes, omnes ad unum fundunt. Item fossatum quoddam praeruptum compendiario et noto sibi transitu evadentes, tot ibi inimicorum conculcavere, ut cumulo cadaverum planitiem campi aequarent. Valuit haec vicissitudo, modo illis, modo istis vincentibus, quantum Haroldi vita moram fecit; at ubi jactu sagittae violato cerebro