comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis & imagine dĩ manens in
istam corruptionem non relq¬
garentur. Hunc sensum pror¬
sus imꝓbo quem iam et suꝑius
im ꝑbaui. inprimo libro dege¬
nesi contra manicheos. Adhoc
enim ducit. ut credantur illi
conuiges primi non generatu¬
ri posteros homines nisi pecca¬
ssent. tamquam necesse fuerit
ut morituri gignerentur. side
concubitu maris & femine gig¬
nerentur. Nondum enim ui¬
deram fieri potuisse. ut non mo¬
rituri. denon morituris nasct̾at¬
ris. si pecc̃o illo magno non mu¬
taretur. indeterus humana
natura. Ac ꝑ hoc siet in paren¬
tius & infuus. fecunditasꝙ fe¬
numerum quem predestinauit
ds̃ nascerentur homines non prren¬
ibus successuri morientibus.
sed cum uiuentibus regnaturi
essent. E rgo iste etiam cogna¬
donez atq affinitates. sinullus
delinqueret. nullusq moreretur.
ltem alioloco. Adunum dm̃ ten¬
dentes inquam et ei religantes
animas nr̃as unde religio dicta
creditur. omĩ suꝑ sticione eamꝰ.

Expanded text:
aeceptis et imagine dei manens in aeceptis et imagine dei manens in istam corruptionem non relegaretur. hunc sensum prorsus inprobo, quem iam et superius inprobaui in primo libro de Genesi contra Manicheos. ad hoc enim ducit, ut credantur illi coniuges primi non generaturi posteros homines, nisi peccassent, tamquam necesse fuerit, ut morituri gignerentur, si de concubitu maris et feminae gignerentur. nondum enim uideram fieri potuisse, ut non morituri de non morituris nascerentur, si peccato illo magno non mutaretur in deterius humana natura ac per hoc, si et in parentibus et in filiis felicitas fenumerum, quem praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio loco: ad unum deum tendentes, inquam, et ei uni religantes animas nostras, unde religio dicta creditur, omni superstitione careamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ scripsi librum. admediola¬
nensium corꝑa martyrum in
eadem ciuitate cecum inlumi¬
natum fuisse iam noueram. &
ribus fiunt. ut nec omĩa cog̃¬
noscere nec eaq cognoscimus
enumerare possimus. Et alio
loco illud quod dixi sicut ait
apłs omĩs ordo adõ est noneis¬
dem uerbis hoc dixit apłs. ꝗͣ
uis eadem uideatur eẽ senten¬
tia. Ait quippe ille. Quȩ aut̃
sunt. adõ ordinata sunt. Ec ali¬
bi. Prorsus inꝗtiam nemo nos
fallat. Quic quid recte uitupe¬
ratur. immelioris comꝑatione¬
durare. respuitur. Hoc substantus atꝙ
naturis dictum est. Inde enim
disputabatur. nonde bonis accio¬
nibus atꝙ peccatis. Itemq aliti
sod nec sic quidem in quã ab homi¬
ne homo diligendus est. ut diligun¬
tur carnales fr̃s. uel filii. uel con¬
iuges. uel quiq cognati. ad fines.
aut ciues. Nam et ista cdilec¬
tio. temꝑalis est. N lon enum
ullas talez necessitudines hab̾e¬
mus. quȩ nascendo & moriendo
contingunt. sinatura nr̃a inp̃¬

Expanded text:
ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et ribus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiis atque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de bonis actibus atque peccatis. itemque alibi: sed nec sic quidem, inquam, ab homine homo diligendus est, ut diliguntur carnales fratres uel filii uel coniuges uel quique cognati aut adfines aut ciues; nam et ista dilectio temporalis est. non enim ullas tales necessitudines haberemus, quae nascendo et moriendo contingunt, si natura nostra in pr
Abbreviated transcription (Latin):
imponitur. baptizatis sic accipi¬
unt spm̃ scm̃ ut loquantur lin¬
gus om̃iũ gentium. aut nunc
usq ꝑumbram transeuntium
predicatoꝵ. xpĩ sanentur infir¬
mi. & siqua talia tunc facta funt
quȩ postea cessasse manifestum
est. Sed non sic accipiendumẽ
Nam ego ipse quando istum

Expanded text:
imponitur baptizatis, sic accipiimponitur baptizatis, sic accipiunt Spiritum sanctum, ut loquantur linguis omnium gentium; aut nunc usque ad umbram transeuntium praedicatorum Christi sanantur infirmi; et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. Sed non sic accipiendum est ulla credantur. Nam ego ipse quando istum
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq salsumẽ quod dixi.
usq peccatum uoluntarium
malum est. ut nullo modo sit
peccatum. si nonsit uoluntariũ.
ldõ grã dĩ nonsolum reatus
omĩum p̃teritoꝵs soluitur in
omĩbus qui baptizantur inxͦ
quod fit spũ regenerationis.
uerum etiam in grandibus uo¬
luntas ipsa sanatur. et preꝑa¬
tur adnõ quod fit spũ fideiꝰa
caritatis. Alio loco qͣuod dixide
occurrerat quoduendentes et
ementes. flagellando eiecit: etẽ¬
plo. Sed quid hoc aut quantũ
est quam iuis et demones no¬
lentes ab hominibus non ser¬
mone suasionis sedui potesta¬
tis eiecerit: Item alio loco. Priꝰ
inquam isti sequendi sunt qͥ
et solum colendum ẽẽ dicunt:
si apud hos ueritas non elire¬
rit: dubitans quod re¬
surrȩrerit. Item quoddixi.
nec miracula illa innt tem
semꝑ uisibilia quereret. &
eoꝵ consuetudine frigesceret
genus humanum. quoꝵe no¬
uitate flagrauit. uerũ est quidã
Non enim nc̃ usq cũ manus.

Expanded text:
non itaque falsum est, quod dixi: non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gratia dei non solum reatus omnium praeteritorum soluitur in omnibus, qui baptizantur in Christo, quod fit spiritu regenerationis, uerum etiam in grandibus uoluntas ipsa sanatur et praeparatur a domino, quod fit spiritu fidei et caritatis. Alio loco quod dixi deoccurrerat, quod uendentes et ementes flagellando eiecit de templo. sed quid hoc aut quantum est, quamuis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item ainquam, isti sequendi sunt, quet solum colendum esse dicunt: si apud hos veritas non eluxerit, tusurrexerit. 7. Item quod dixi, Nec miracula illa in nostrasemper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit , verum est quidem: non enim nunc usque cum manus
Abbreviated transcription (Latin):
uideri falsa. hec definitio. Sed
si diligenter discutiatur. inue¬
uietur ẽẽ uerissima. Peccatũ
non quod est etiam pęna peoca¬
ti. sicut suꝑius ostendi cum
quȩdam cõmemorarem exlibro
tercio delibero arbitrio. quam¬
ius et illa quȩ non in merito
non uoluntaria peccata dñr
quia uel anescientibus uel aco¬
actis ꝑpetrantur non omĩmodo
possunt sine uoluntate cõmitti.
Qm̃ et ille qui peccat ignorans.
uoluntate utiq peccat. Quod
cum faciendum non fit. putat
ẽẽ faciendum. E ille qui concu¬
piscente aduersus spm̃ carne
non ea quȩ uul facit. concupis¬
cit quidẽ nolens et ineo non faẽ
quod uult. Sed si uincitur.
concupiscentiȩ consentit uo¬
lens. Et meo non facit
nisi quod uult. liber sellicet
iusticię seruusq peccati. Et
ulud quod in paruulis dr̃ ori
arbiti io uoluntatis. non absur¬
de uocatur etiam uoluntariũ.
quia exprima nominis mala
uoliuitate contractum. factum
est quod amodo hereditarium.

Expanded text:
uideri falsa haec definitio, sed, uideri falsa haec definitio, sed, si diligenter discutiatur, inuenietur esse uerissima. peccatum non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium.
Abbreviated transcription (Latin):
id est ut diligenter et pie querãt.
Tales aut̃ aduiuat. ut inueniãt.
Itemq alibi. Deuide inquam
iam erit consequens. ut post
mortem corporalem quam debe¬
mus primo peccato tempore suo.
atq ordine suo hoc corpus resti¬
tuatur pristine stabilitati. Qd̾
sic accipiendum est. quia etiã
pristina stabilitas corporis quã
peccando amisimus nabeat tan¬
tam felicitatem ut indefectum
non uergeret senectutis. Huic
ergo pristinę stabiitati restitue¬
tur hoc corpus inresurrectioẽ
mortuoꝵ. sed habebit ampliuiᷤᷤ
ut nec alimentis
poralibus
susten¬
tetur sed ad sufficientiam uiui¬
ficctur. solo spũ cũ refurręxe¬
nt in spm inuificantem. qua
iam etiam spitale erit. Illud
aut̃ quod primũ fuit quam¬
uis non moriturum nisi nõ
peccasset. tamen auunale fac¬
tum est hocest inanuam uiuen¬
tem. & alibi. Usq adeo inquã
peccatum uoluntarium inalũ
est. ut nullo modo sit peccatũ.
si non sit uoluntarium. Pot̃

Expanded text:
id est ut diligenter et pie quaerant; id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis poralibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentem. Et alibi: usque adeo, inquam, peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. potest
Abbreviated transcription (Latin):
dixi ea. est nr̃is. temporibus
xpiana religio quam cognosc̾e
ac sequi securissima et certissi¬
ma salus est. Scdm hoc nom̃
dictum est. non scđ̾m ipsam
rem cuius hoc nomen est.
Nam res ipsa quȩ nunc xp̃ĩa¬
na religio nuncupatur. erat &
apud antiquos. nec defuit abi¬
nicio generis humani. quo usꝙ
ipse xp̃c ueniret incarne.
Unde uera religio quȩ iam
erat. cępit appellari apiana.
Cum enĩ eum post resurre¬
ctionẽ ascensionemꝗ incelum.
cȩpissent apłi predicare et plu¬
rimi crederent. primum
apud antiochiam sicut scrip¬
tum est.. appellati sut
discipuli apiani. Propterea
dixi. hec est nr̃is. temporibus. xp̃i¬
ana religio. Nonquia prioribus
temporibus non fuit. sed quia a¬
posterioribus hoc nomen accepit.
Auo loco. Intende igitur inquã
inhȩc quȩ secuntur diligenter
& pie quantum potes. talez
enim aduiuat deus. Quod ita
intelligendum est. quasi tantum¬
modo tales adiuiet. cum aduur
etiam non tales ut sint tales.

Expanded text:
dixi: ea est nostris temporibus dixi: ea est nostris temporibus Christiana religio, quam cognoscere ac sequi securissima et certissima salus est, secundum hoc nomen dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales,
Abbreviated transcription (Latin):
unc etiam deuera religioẽ¬
sꝰ librum scripsi. in quo
multipliciter & copiosissime
ꝑtemporale m dispensationẽ
concessa sit hominibus xana
dĩ quẽ admodum sit homo
quadam sua uita co aptandus.
Marime tamen. contraduas
naturas manicheoꝵs liber hic
loquitur. In hoc libro quodam
loco. Sit inquam tibi mani¬
festum atq ꝑceptum. nullũ
errorem in religione ẽẽ. potu¬
isse. si anima ꝓdõ suo non co¬
leret animam. aut corpus.
aut fantasmata sua. Hic ani¬
mam ꝓuniuersa creatura
in corꝑali posui. non loquenᷤ
more scripturarum quȩ ani¬
mam quando nontransla¬
to uerbo utuntur. nescio u¬
trum uelint intellegi. nisi
eam qua uiuunt animalia
mortalia in quibus et homines
sunt quã du mortalessunt.
Paulo post autem eundem sen¬
sum meluissum breuiterq com
turam quippe. uno nomine
utramq idẽ sp̃italem corꝑalem¬
ꝗ: significaui. Restat quod ibi
dexi aut fantasmata sua. ꝓpt̾
quod hicdixi nec euanescamus
incogitacionibus nr̃is. Item qd̾

Expanded text:
unc etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime eius per temporalem dispensationem concessa sit hominibus Chrisdei quemadmodum sit homo quadam suauitate coaptandus. maxime tamen contra duas naturas Manicheorum liber hic loquitur. In hoc libro quodam loco: sit, inquam, tibi manifestum atque perceptum nullum errorem in religione esse potuisse, si anima pro deo suo non coleret animam aut corpus aut fantasmata sua. hic animam pro uniuersa creatura incorporali posui non loquens more scripturarum, quae animam, quando non translato uerbo utuntur, nescio utrum uelint intellegi nisi eam, qua uiuunt animalia mortalia, in quibus et homines sunt, quamdiu mortales sunt. paulo post autem eundem sensum melius sum breuiterque conturam quippe uno nomine utramque, id est spiritalem corporalemque, significaui. restat, quod ibi dixi: aut fantasmata sua, propter quod hic dixi: nec euanescamus in cogitationibus nostris. Item quod
Abbreviated transcription (Latin):
spĩtali. qua creatoris trinitas pre¬
dicatur : magnę angustiȩ sunt in
homine quẽ p̃mit erũna mortał:
cũ abhis quȩ soris delectant p̃cipi¬
tur abstinentia. & intus ñ ẽ re¬
fectio deleticia doctrinȩ saluta¬
ris & ipsa angustia ẽ media nox.
qua cogitur uehem̃ter instarepe¬
tendo. ut accipiat tres panes.
Quod aut̃ ei dicitur deintus. iam
hostium clausum ẽẽ. puerosq eiꝰ
cũ eo ẽẽ incubili: significat tempꝰ
samis uerbi. cũ intelligentia clau¬
ditur : & illi qui eugłicam sapi¬
entiã tamquã panem crogantes
perorbem terrȩ predicauerunt.
Pueri patris familias.iam sunt
insecreta quietȩ cũ dño: et tamen
orando efficitur ut accipiat desi¬
derans intellectũ ab ipso dño: &iã
sihomo desit ꝑquem sapientia
p̃dicetur. xx¬

Expanded text:
spirituali, qua Creatoris Trinitas praespirituali, qua Creatoris Trinitas praedicatur, magnae angustiae sunt in homine, quem premit haerumna mortalis, cum ab his quae foris delectant praecipitur abstinentia et intus non est refectio de laetitia doctrinae salutaris. et ipsa angustia est media nox, qua cogitur uehementer instare petendo, ut accipiat tres panes. quod autem ei dicitur de intus iam ostium clausum esse puerosque eius cum eo esse in cubili, significat tempus famis uerbi, cum intellegentia clauditur. et illi qui euangelicam sapientiam tamquam panem erogantes per orbem terrae praedicauerunt, pueri patris familias, iam sunt in secreta quiete cum domino; et tamen orando efficitur, ut accipiat desiderans intellectum ab ipso deo, etiam si homo desit, per quem sapientia praedicetur. CL
Abbreviated transcription (Latin):
micus adquẽ uenitur
media nocte. ut accõmo¬
det tres panes. utiq ad similitu¬
nem ponitur: scđm quãquis
dm̃ rogat in media tribulatiõe
constitutus. ut ei tribuat intel¬
ligentiam trinitatis. qua p̃sen¬
tis uitȩ consoletur labores: sed
comparatio ẽ aminore. Si enĩ
amicus homo surgit delecto.
& dat. non amiticia sed tedio
cõpulsus : quanto magis datds̃.
qui sine tedio largissime donat
quod petitur. a sed adhoc sepeti
uult : ut capaces donoꝵ eiussi¬
ant qui petunt. In tribus aut̃
panibus. & iam illud significat᷑:
unius eẽ substantiȩ trinitatã.
Amicus aut̃ quẽ dicit ille qui
petit uenisse de uia. & nonsela
bere quod ponat ante illũ: in¬
telligitur hominis appetitus. qͥ
debet optemperare rationi: ser¬
uiebat aut̃ consuetudim tẽꝑali.
quã uiã uocat. ꝓpter omĩa ꝑtempꝰ
transeuntia. Conuerso aut̃ hoĩe
ad dm̃: & iam ille appetitus consue¬
tudine reuocatur: sedsi non consola.¬
tur interius gaudium dedoc trina

Expanded text:
micus, ad quem uenitur media nocte, ut accommodet tres panes, utique ad similitudinem ponitur, secundum quam quis deum rogat in media tribulatione constitutus, ut ei tribuat intellegentiam trinitatis, qua praesentis uitae consoletur labores. sed comparatio est a minore. si enim amicus homo surgit de lecto et dat, non amicitia, sed taedio compulsus, quanto magis dat ille qui sine taedio largissime donat quod petitur ? sed ad hoc se peti uult, ut capaces donorum eius fiant qui petunt. in tribus autem panibus etiam illud significatur, unius esse substantiae trinitatem. amicus autem, quem dicit ille qui petit uenisse de uia et non se bere quod ponat ante illum, intelligitur hominis appetitus, qui debet obtemperare rationi. Serviebat autem consuetudini temporali, quam viam vocat, propter omnia per tempus transeuntia. Converso autem homine ad Deum, etiam ille appetitus a consuetudine revocatur - sed si non consolatur interius gaudium de doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
non solet. Proinde meo quod
circa finem libri huius dixi.
rationales & intellectuales nu¬
meri beatarum animarum
atq scãrum legem ipsam dĩ
sine qua folium de arbore non
cadit. et cui nr̃i capilli nume¬
ratisunt. nulla int̾ posita na¬
tura excipientes. atq adter¬
rena et inferna uira transmi¬
tunt. nonuideo quem ad io¬
dum uocabulum animarũ
scđm scripturas scãs forfitam
possit ostendi. quando quidem
nic non nisi angłos scõs intel¬
ligi uolui. quos nabere animas
nusquam me legisse indiui¬
nis eloquiis canonicis recolo.
Hic liber sic incipit. Satisdi

Expanded text:
non solet. proinde in eo, quod non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit: Satis di
Abbreviated transcription (Latin):
seãrum auctoritate persuaderi
posse cognoui. Unde tale aliqͥd
ame dictum qͥm̃ hie accipi pos¬
sit etiam in libro de in mortali¬
tate animȩ temere dictum no¬
taui. Nonquia hoc falsum
ẽẽ confirmo. sed quia nec ue¬
rum ẽẽ comprehendo quod sit
anmai mundus. Hoc sane
inconcusse retinendũ ẽẽ. non
dubito. dm̃ nobis. non ẽẽ istũ
mundum suie anima euis uł¬
la siuie nulla sit. Quia siuilla
est. ile qui eam fecit est ds̃
nos ter. Si autem nulla est
nulloꝵ ds potest eẽ. iste. qͣn¬
tominus nos ter u esse tamen
spĩtalem uitalemq uirtutem etiam¬
sit nonsit animał mundus. que
uirtus in angłis soĩs ad decorantũ
atq minis trandum mundum
dõ seruit & aquibus non intelle¬
gitur. rectissime creditur. Angłoꝵ
aut̃ scõꝵ nomine. omẽm scam
creaturam spĩtalem indei secre¬
to atq occito minis terio con¬
stitutam. nunc appellauerim.
Sed fpc angłicis. scã scriptura
nomine ammarum significare

Expanded text:
arum auctoritate persuaderi arum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare
Abbreviated transcription (Latin):
traicitur : qm̃ prior ẽ species
tantum modo tempore cõmu¬
tabilis quã eaꝙ &e temꝑe et
locis. Hȩc uerba si eo modo
accipi possint ut non intelle¬
gatur insima puicbritudo nisi¬
q incorporib hominum omĩum a
nimalium cum quibus sensu
corporis iiuimus. ratio mani¬
festa defendit. Hoc quippe inea
pulchritudine imitatur con¬
stantiam. quod in compage
sua manent eadem corpora inquan¬
tũ manent Dautem asũmo
dõ in ea ꝑ animam traicitur.
Anima quippe ipsam compagẽ
tenet nedissoluatur & diffluat.
Quodudemus incorporibus ani¬
malium. anima discedente con¬
tingere. Si autem ipsa pulchri¬
tudo inomĩbus corporibus intel¬
ligatur. cogit ista sententia & iam
ipsum mundum anmal credẽ.
ut etiam idipsum quod m illo
imitatur constantiam asũmo dõ
peranmam traiciatur. Sed a¬
nimal ẽẽ istũ mundum sicut
plato sensit. aliiq philosophi
plurimi. nec ratione certa in¬
dagare potui. nec diuinarum scͥetar¬

Expanded text:
traicitur, quoniam prior est species traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque animalium, cum quibus sensu corporis uiuimus, ratio manifesta defendit. hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in conpage sua manent eadem corpora, in quantum manent, id autem a summo deo in ea per animam traicitur. anima quippe ipsam conpagem tenet, ne dissoluatur et diffluat, quod uidemus in corporibus animalium anima discedente contingere. si autem ipsa pulchritudo in omnibus corporibus intellegatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scriptur
Abbreviated transcription (Latin):
platione sapientiȩ et ita senti¬
at eosut non uliciatur abeiᷤ
nec eiscarendo fiat melior .s
ita sit bona et recta. ut nec la¬
tere possint eam. nec occupa¬
re. Item quod cdixi nȩc aut̃ sa-¬
nitas tunc firmissima erit
atq certissima. cum pristinȩ
stabilitati certo suo tempore atq
ordine hoc corpus fuerit resti¬
tutum. non ita dictum pireet᷑
quasi non sint futura post
resurrectionem corpora melio¬
ra. quam primoꝵ hominũ
inparadyso suerunt. cũ illa
iam non sint alenda corporalib
alimentis quib alebantur ista.
sed pristina stabilitasꝰ ac tenus
accipienda ẽ quatentis egri¬
tudinem ita nulla coͥꝑa illa pa¬
cientur. sicut nec ista pati
possent ante peceatum. Alio
loco. Laboriosior ẽ inquam.
huiꝰ modi amor. Quod enim
illo anima quęrit constantiã
scilicet ȩternitatemq non
inuenit qm̃ rerũ transitur
completur infima pulchri¬
tudo. & quod in illo imitat᷑
constantiam a sũmo dõ ꝑ aĩa

Expanded text:
platione sapientiae et ita sentiplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dictum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco: laboriosior est, inquam, huius mundi amor. quod enim W illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam
Abbreviated transcription (Latin):
qui unus mediator est. dĩ
et hominum. cũ tota sapien¬
tia sua pereunt. Limoc libro illud
quoddixi corpora enĩ tanto me¬
liora quanto numerosiora talib
numeris. anima uero istis quȩ
percorpus accipit carendo fit
m̃elior cũ se se auertit a carna¬
libus sensibus et dtuinis sapientiȩ
numeris reformatur: non sic
accipiendum est qua ͥ sint futu¬
ri nimeri corporales incorpo¬
ribus in corrruptibilibus & spi¬
talibus cũ mulco speciosiora et
decentiora futura sint. aut a¬
nima eos sensura nonsit quan¬
do erit optima. quem admo¬
dum hic eis carendofit melior
Hic enim opus habet auerte¬
rese acarnalibus sensibus ad
intelligibilia sapienda. quia
infirma ẽ. & minus idonea
utrisq simul adhibere inten¬
tionem suã. E uihis corpora¬
libus nẽ in lecebra cauendaẽ.
quam dui anima inlici adde¬
lectacionem turpem potest.
Tunc aut̃ tam firma erit atq
ꝑfecta. ut numeris corpora¬
libus non auertatur acontẽ¬

Expanded text:
qui unus mediator est dei qui unus mediator est dei et hominum, cum tota sapientia sua pereunt. In hoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corporibus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contem
Abbreviated transcription (Latin):
possunt querere similem la¬
tebram. nisi hoc dictum ad
naturam talem referatur.
qualis sine uitio primoͥtus
condita est. Ipsa enĩ uere et
ꝓpriȩ nature hominis di¬
citur. Trans lato aut̃ uerbo
utimur. ut naturam dicamus
etiam qualis nascitur homo
scdm quam locutionẽ dixit apłs.
Fuimus enĩ et nos aliquando
naturaliter filii irȩ. sicut &cȩt̃i.
Hoc opus sic incipit. Si eligerent
manichei quos deciperent .XI.
de musica libri sex.
einde ut supra cõmemo¬
raui. sex libros demusi¬
ca scripsi. qm̃ ipse sextus
maxime in notuit. qm̃ res in
eo cognitione digna uersatur.
quomodo acorꝑalibus & spĩta¬
libus sed mutabilibus nume¬
ris ꝑueniatur ad immutabi¬
les numeros qui iamin ipsa
sunt inmutabili ueritate.
ac sic inuisibilia di ꝑ ea quȩ
facta sunt intellecta conspici-¬
antur. Quod qui non posst̃
et tamen exfide xp̃i uiuunt.
adilla cercius atq felicius
conspicienda post hanc uitã
possunt. sidesit eis fides aͥ

Expanded text:
possunt quaerere similem lapossunt quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine vitio primitus condita est: ipsa enim vere ac proprie natura hominis dicitur. Translato autem verbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit Apostolus: Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri . Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichaei quos deciperent. CAPUT XI. De MuDeinde, ut supra commemoraui, sex libros de musica scripsi. quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo cognitione digna uersatur, quomodo a corporalibus et spiritalibus, sed mutabilibus numeris perueniatur ad inmutabiles numeros, qui iam in ipsa sunt inmutabili ueritate, ac sic inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciantur. quod qui non possunt et tamen ex fide Christi uiuunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc uitam possunt, si desit eis fides Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
autem hinc putaui ẽẽ monstran¬
dum animalem factũ prius ho-¬
minem. non corpus hominis so
lum. Quod autem dixi nulli na¬
ture nocere peccata nisi sua. ido
hiri qm̃ iusto qui nocet. nonei
uere nocet . quando quidem
& iam mercedem eius auget in
clis. Sibi autem peccando uere
nocet. qm̃ propt̃ ipsam uolunta¬
tem nocendi recipiet id quod
nocuit. Possunt sane pelagiant
ad suũ dogina trahere istam sen¬
tentiam. & idõ dicere paruulis
aliena non nocuisse pecceta quia
dixi nulli naturȩ nocere pecẽa
nisi sua. non intuentes ido par¬
uulos qui utiq ꝑtinent adhu¬
manam naturã trahere origi¬
nale peccatum. quia in primis
hominibus natura humana
peccauit. ac ꝑ hoc naturȩ huma¬
ne nulla nocuerunt peccata nͥ
sua. Perunum quippe hominẽ
in quo om̃s peccauerunt. peccatũ
intrauit inmundum. Non enĩ
nulli homini sed nulli nature
dixi peccata nocere nisi sua.
ltem in eo quod paulo post di¬
ti nullum eẽ malum naturale.

Expanded text:
autem hinc putaui esse monstranautem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus holum . Quod autem dixi, nulli naturae nocere peccata nisi sua , ideo dixi, quoniam justo qui nocet, non ei vere nocet, quandoquidem etiam mercedem ejus auget in coelis: sibi autem peccando vere nocet; quia propter ipsam voluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. Possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam, et ideo dicere, parvulis aliena non nocuisse peccata, quia dixi, nulli naturae nocere peccata nisi sua; non intuentes ideo parvulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccavit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuere peccata, nisi sua. Per unum quippe hominem, in quo omnes peccaverunt, peccatum intravit in mundum : non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere, nisi sua. Item in eo quod paulo post dixi, Nullum esse malum naturale ,
Abbreviated transcription (Latin):
huc corꝑali circumcisione et sac¬
ficus. tanquam in mari gentium
populus ille legi seruiebat. quan
re non poterant. sicietiꝰ eos et nunc¬
& uunc uidemus sine sacrisicus
remansisse. Nisi forte quod ꝑpas¬
cham un molant ouem. hoc insa¬
crificio deputetur. In scd̾o etiã
libro illud quod posui nomine
pabuli significari posse uitam
cum melioris inter pretacionis
codices non habent pabuluns:
fenum. non satis apte dictum ui¬
detur. Non enim congruit fe¬
ni nomen significationi uitȩ.
quomodo pabtili. Item nonui
deo recte appellasse uerba ꝓphe¬
tica quib scriptum est quid
suꝑbit terra ec cinis. quia ñ
ineius libro legitur quam
certi sumus appellandum eẽ.
hbgt testimonium degenesi
dicens. facius est primus homo
adam inanimam uiuentem.
sicut ille uoluit poni. cum
est in sufflauit
factus est homo inanimam tuuã.
uel animam uiuentem. Apłs enĩ
ad hoc adhibuit. illud testimoniũ.
ut ꝓbaret ẽẽ corpus. animale. Ego

Expanded text:
huc corporali circumcisione et sachuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium pore non poterant, sicut eos et nunc videmus sine sacrificiis remansisse; nisi forte quod per Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio deputetur. 3. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. Item videor non recte appellasse verba prophetica quibus scriptum est, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appellandum esse hibet testimonium de Genesi, dicens, Factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, inest: insufflauit factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego
Abbreviated transcription (Latin):
presenti necessarium non erat
questioni. Quod uero ibi le¬
gitur benedictonem dei dequa
dictum est crescite & multipli¬
camini in carnalem fecundi¬
tatem post peccatum conuer¬
sam ẽẽ credendam si non pot̃
alio modo dictum uideri nisi
ut putentur illi homines non
habituri fuisse filios homines
nisi peccassent. omĩno non
ad ꝓbo. Illud etiam non est con¬
sequens. ut idõ intellegatur
in allegoria tantum modo ẽẽ
accipiendum. quod herbę
uirides. & ligna fructifera
omĩ generi bestiarum. et om̃ib
aiubus. et omĩb serpentibus
in libro geneseos dantur adcy¬
bum. quia sunt & quadrupe¬
dia & uolatilia quȩ solis carni¬
bus iuiuere uideantur. Feri
enĩ posset ut alerentur. abb̃mi¬
nibus. etiam defructibus terrȩ.
si propt̃ obȩdientiam qua ipsi
homines dõ sine ulla iniquitate
seruirent. mererentur om̃s bestias
et aues omĩinodo habere serui¬
entes. Item mouere potest quo¬
modo dixerim depopło isrł. ad¬

Expanded text:
praesenti necessarium non erat praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: ad
Abbreviated transcription (Latin):
nant. Inprimo ab eo quod
scriptum est in principio fec̃
deus cęlũ et terrã. donec sep¬
tem ꝑ agantur dies ubilegi¬
tur ds̃ requieuisse indie sep¬
timo. in scdo aut̃ ab eo quod
scriptum est. hicliber creatu¬
re cęli et terrȩ. donec adam
et mulier eius dimissi sunt
deparadyso & custodia posi-¬
ta ẽ ligno uitȩ. Deinde infi¬
ne libri errori maicheors.
sidem catholice ueritatis ob¬
posui. quid illidicant. & qͥd
dicamus. buiter aꝑteq com¬
plectens. Quoduero dixi. il¬
lud aur̃ lumen non in ratio¬
nabilium auium oculos
pascit. sed pura corda eoꝵ
qui dõ credunt. & ab amo¬
re usibilium rerum & tem¬
poralium se ad eius precepta im¬
plenda conuertunt quod om̃s
homines possunt siuelit. non
putent noui heretici pelagiani
seđm eos. ẽẽ dictum. Uerum
ẽ dictum enim omĩno. om̃s
homines hoc posse siuelint.
Sed preparatur uoluntas
adño. & tantum augetur mu¬
nere Raritatis ut possint. Qd̾
hic idõ dictum non est. qm̃

Expanded text:
nant, in primo ab eo, quod nant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum originale narratur.
& quicquid inde in litteris apłi¬
cis legitur detestabili impuden¬
ua immissum suisse conten¬
dunt accorruptoribus scrip¬
turarum tamꝗͣ ñ suerit abapls
dictum. Contra pelagianos
aut̃ hoc defendendũ ẽ quod utͣq
scriptura cõmendat quã se acci¬
ꝑe ꝓfitentur. Hoc opus sic inci¬
pit. Dic mibi quȩsote utrum
ñds̃ sit auctor mali. Uniii. De
gnesi ad u̾sus manicheos libriai.
am tiero in affrica constitutus.
es ilum ee duos libros dege¬
nesi contra manicheos. Quam¬
ius insuꝑioribus libris quio¬
quid putaui unde ostenderem
dm̃ sũme bonũ & in mutabilem
creatorem ẽẽ. omĩũ mutabiliũ
naturarum. Nec ullam ẽẽ na¬
turam malam siue substantiã
in quantum natura est. atꝙ
substantia aduersus inanicheos.
nr̃a uigilarit intentio. isti
tamen duo libri aꝑtissime ad¬
uersus eos editi sunt indefen¬
sione ueteris legis quã uehem̃¬
ti studio uesam erroris oppug¬

Expanded text:
peccatum originale narratur, peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus sic incipit: Dic mihi, quaeso te, utrum deus non sit auctor mali. CAPVT VIIII. DE GENESI ADVERSVS MANICHEOS LIBRI DVO. Iam uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppug
Abbreviated transcription (Latin):
magnis repperitur bonis quibus
male uti. nullus potest. & quia
omĩa bona sicut dictũ est et
magna et media. et minima
exdõ sunt. sequitur ut exdõ sit
etiam bonus usus libere uolun¬
tatis quȩ uirtus est. et in magnis
numeratur bonis. Deindedie¬
tum est exqua iiseria peccantib
iustissima inflicta liberet dĩ grã.
qua sponte homo idẽ libero arbi¬
trio cadere potuit. non etiam sur-¬
gere. Adquam mniseriam iuste
dampnatioiis ꝑtinet ignorantia
& dissicultas quã patitur omĩs hõ
ab erordio natiuitatis suȩ. nec ab
isto malo quisꝗͣnisi grã dĩ liberat᷑
Quã miseriam pelagiani nolunt
exuista damptacione descendere.
negantes originale peccatum ꝗͣuis
ignorantię difficultas etiam sieent
hominis primordia naturalia
nec sic culpandus. sed laudandus
dei eẽt. sicut in eodem libro cer¬
cio disputauimus. Que disputacio
contra manicheos habenda est.
quinon acctpiunt scripturas scãs
ueteris instrumenti inquibus

Expanded text:
magnis reperitur bonis, quibus magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
dominator. aut fubripere ho¬
minem potiui uelut ignorãti
dõ. aut ex torquere in uito tanqͣ
inualidiori. uel terrendo uelcon¬
turbando ut hominem iustum
pena cruciaret. Relinquitur gͦ
ut hȩc pena iuista dedampnatio¬
ne hominis ueniat. Q alio loco.
Ad ꝓbare inquam falsa proueris
ut erret inuitus. & resistente
atq: torquente dolore carnalis
uinculi nonposse aubidi nosis
operibus temꝑare. non est natu¬
ra instituti nominis sed pęna dãp¬
nati. Cũ aut̃ deilla uoluntate
recte faciendi loquimur. de illa
scilicet inqua homo factus est loqͥ¬
mur. Ecce quam longe anteꝗͣ pe¬
lagiana heresis extitisset. sic dispu¬
tauimus uelut iam contra illos
disputaremus. Cum enĩ omĩa
bona dicerentur exdõ idest et
magna. et media. et minima.
in mediis quidem bonis inuenit᷑
liberum uoluntatis arbitrium.¬
illo quo et male uti possumus. sed
tamen tale est ut sine illo recte
uiuere nequeamus. Bonis aut̃
usus eius iam uirtus ẽ. quę in

Expanded text:
dominator aut subripere hodominator aut subripere hominem potuit uelut ignoranti deo aut extorquere inuito tamquam inualidiori uel terrendo uel conturbando, ut hominem iniusta poena cruciaret. relinquitur ergo, ut haec poena iusta de damnatione hominis ueniat. et alio loco: adprobare, inquam, falsut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum autem de libera uoluntate recte fscilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe, antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ago.  illued. Uelle adiacet
michi. ꝑficere aut̃ bonum non.
O illud. Caro concupiscit ad
faciatis. Sed hȩc omĩa hominũ
sunt. exilla mortis dampnatio¬
ne uenientium. Namsi non
est ista pena hominis sed natu¬
ra. nulla ista peccata sunt.
Si enim non receditur ab eo mͦ
quod naturaliter factus est.
ita ut melius ẽẽ non possit
eaꝗ̃ debet facit. cum hȩc facit.
Si aut̃ bonus nomo eẽt. si alit̃
eet̃. nunc aut̃ quia ita est ñ ÷
bonus. nec habet urpotestate
ut bonus sit suie nonuidendo
qualis ẽẽ debeat. siue uiuendo.
& non ualendo ẽẽ. qualem debe¬
ẽẽ. seuidetꝰ enam istam ẽẽ. quiᷤ
dubitet. Omĩs aut̃ pena sitꝰta
est. peccati pena est. & supplici¬
um nominatur. Si autem
in iusta pęna est. qm̃ pęnam
ẽẽ. nemo ambigit. iniusto ali¬
quo dominante homini im¬
posita ẽ. Porro quia de omĩpo¬
tentia dĩ. & iusticia dubitare
dementis est. uista hȩc pęna ẽ
et ꝓ peccato aliquo penditur.
Non enĩ quisquam iniustus

Expanded text:
hoc ago . Et illud: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum, non . Et illud: Caro concupiscit advfaciatis . Sed haec omnia hominum sunt, ex illa mortis damnatione venientium. Nam si non est ista poena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. Si enim non recequo naturaliter factus est ita, ut melius esse non possit, ea quae debet facit, cum haec facit. si autem bonus homo esset, aliter esset; nunc autem quia ita est, non est bonus nec habet in potestate, ut bonus sit, siue non uidendo, qualis esse debeat, siue uidendo et non ualendo esse, qualem debere esse se uidet. poenam istam esse quis dubitet ? omnis autem poena; si iusta est, peccati poena est et supplicium nominatur. si autem iniusta poena est — quoniam poenam esse nemo ambigit — iniusto aliquo dominante homini inposita est. porro quia de omnipotentia dei et iustitia dubitare dementis est, iusta haec poena est et pro peccato aliquo penditur. non enim quisquam iniustus
Abbreviated transcription (Latin):
at ut eo motu imꝑbato atq
cohibito uoluntatem nrãm ad
fruendum sempiterno bono
alapsu temporalium conuerta¬
mus. a & alio loco. Optime
inquam dete ueritas clamat.
Non enĩ posses alud sentire
ẽẽ inpotestate nr̃a. nisiquodeũ
uolumus facimus. Qua¬
ꝓpt̃. nichil tam innr̃a potes¬
tate qua ipsa uolunta ẽ. Ea
enĩ ꝓrsus. nullo inter uallo
mox ut uolumus presto est.
Item inalio loco. Si enĩ tu
laudaris inquam uidendo
quid facere debeas. cũ id non
uideas nisi millo quiest incõ¬
mutabilis ueritas. quanto
magis ille qui et uelle prece¬
pit et posse prebuit. et non
impune noue ꝑmisit. Dem¬
de subiunrit dicens. Si enun
hoc debet quisꝙ quod accepit.
et sic homo factus est ut necessario
peccet. hoc debet ut peccet. u¬
Cum gͦ peccat. quod debet facit.
Quod si scelus est dicere neminẽ
natura sua cogit ut peccet. u¬
& iterum. Quȩ tandem eẽ. po¬
terit inquã ante uoluntatem
causa uoluntatis. a aut enĩ ip

Expanded text:
at, ut eo motu inprobato atque at, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono a lapsu temporali conuertamus? et in alio loco: obscure, inquam, de te ueritas clamat. non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra nisi quod, cum uolumus, facimus. quapropter nihil tam in nostra potestate quam ipsa uoluntas est. ea enim prorsus nullo interuallo mox, ut uolumus, praesto est. item alio loco: si enim tu laudaris, inquam, uidendo, quid facere debeas, cum id non uideas nisi in illo, qui est incommutabilis ueritas, quanto magis ille, qui et uelle praecepit et posse praebuit et non inpune nolle permisit. deinde subiunxi dicens: si enim hoc debet quisque, quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet, ut peccet. cum uero peccat, quod debet facit; quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit, ut peccet. et iterum: quae tandem esse poterit, inquam, ante uoluntatem causa uoluntatis? aut enim et
Abbreviated transcription (Latin):
si id seuelle pergugacibus re¬
bus uelit. ad sequatur tantã
rem tanta facilitate ut nichil
aliuid dĩ quam ipsum uelle sit
habere quod uoluit. Itemq
alibi dixi. Hoc enim ȩt̃na lex
illa adciius considerationem
redire iam tempus ẽ. incom¬
mutabioͥnem stabilitate firma¬
uit. ut inuoluntate meritũ
sit. Inbeatitate aut̃ & miseria.
premium atq supplicium.
& alio loco. Quid inquam qͥsꝙ:
sec tancdum et amplectendũ
eligat. in uoluntate ẽẽ positũ
constitit. u Et inlibro scdo.
Homo enĩ ipse inquã inquan¬
tum homo est. aliquod est.
quia recte uiuere cũ uult pot.
& alio loco dixi. recte fieri. non
posse nisi eodem libero uolunta¬
tis arbitrio. Et in libro tercio.
Quid opus est queri inquam
unde iste motus existat. quo uo¬
luntas auertitur abimcõmuta¬
bili bono. ad cõinutabilem bonũ.
cũ eũ nonnisi animi & uolun¬
tarium & obhoc culpabilem
eẽm fateamur omĩsq dehac
re disciplina utilis adid uale¬

Expanded text:
si id se uelle prae fugacibus resi id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamur omnisque de hac re disciplina utilis ad id uale