comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lior sit placiditas. aut solis soleat
uernare tẽperies. Nouit gͥ piscis
pariendi tẽpꝰ. qͦd ꝓ magno mysterio
dixit salomon In sapientia. nouit
tẽpꝰ eundi atq redeundi. nouit cẽpꝰ
ꝑfunctionis & iactationis. & nouit
ut ñ queat falli. qr ñ rationis estima¬
tione & disputationis argum̃to
utit᷑ .s. inspiratione naturȩ quȩ ue¬
ra ẽ magistra pietatis. Deniq om̃s
animantes p̾scripta habent parien¬
di tẽpora. homo solus indiscreta
atq ꝯfusa. Reliqua genera clem̃tiã
temporis querunt. mulieres solȩ par¬
tus suos inclement̃ effundunt. Uaga
enĩ ⁊ intẽperans libido generandi:
uagam pariendi etatẽ exhibet. Pis¬
cis tanta maria transmittit. ut uti¬
litatẽ aliquã generi suo querat. Nos
quoq diffusa equora transfretamtꝰ.
S quanto honestiꝰ quod successionis
amore. quã quod pecuniȩ auidita¬
te suscipit᷑: Deniq illis ad pietatem.
nobis ad questũ transmissio deputat᷑.

Expanded text:
lior sit placiditas, aut solis soleat lior sit placiditas, aut solis soleat vernare temperies. Novit igitur piscis pariendi tempus, quod pro magno mysterio dixit Salomon in Sapientia: Novit tempus eundi atque redeundi: novit tempus perfunctionis et jactationis, et novit ut non queat falli ; quia non rationis aestimatione, et disputationis argumento utitur, sed inspiratione naturae, quae vera est magistra pietatis. Denique omnes animantes praescripta habent pariendi tempora, homo solus indiscreta atque confusa. Reliqua genera clementiam temporis quaerunt, mulieres solae partus suos inclementer effundunt. Vaga enim et intemperans libido generandi vagam pariendi aetatem exhibet. Pisces tanta maria transmittunt, ut utilitatem aliquam generi suo quaerant. Nos quoque diffusa aequora transfretamus: sed quanto honestius, quod successionis amore, quam quod pecuniae aviditate suscipitur? Denique illis ad pietatem, nobis ad quaestum transmissio deputatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tenerifetꝰ laborẽ alienȩ regionis fer¬
re uix possent. quos illic fouent
aeris blanda clementia. Itaq ꝑacto
munere om̃s simul eo quo uenerãt
agmine reuertunt᷑. Quȩ nam ista
sit ratio ꝯsidemus. Obiec̃tus ẽ pon¬
thi sinus boreȩ ceteroꝵq uentoꝵ
iiolentissimis flatib. unde grauis
illic ꝓcella furit. & tẽpestates mo¬
uentur. ita ut de ꝓfundo harena
uertat᷑. cuiꝰ rei fluctꝰ harenosus in¬
ditio ẽ. qui uentoꝵ. motu insurgen¬
b ipsis ĩtolerabił habet᷑ Accedit illud¬
qd̾ cũ plurima ⁊ maxima pontho flu¬
mina misceant᷑ cũ hyb̃no tẽpore sinus
ipse frigidior. & torrentũ rigescat
ad lapsum: ꝓpt̾ea pisces tamquam
arbitri fluentoꝵ estate illic adspi¬
rantes aurȩ clementiã captare
sueuerunt. cuiꝰ amenitate ꝑfunc¬
ti. rursus hyemis asꝑa declinare
contendunt. & septẽtrionalis pla¬
ge seua fugientes. in reliquos sesi¬
nus ꝯfert̃. In quibꝰ aut uentoꝵ mol¬

Expanded text:
teneri fetus laborem alienae regionis ferteneri fetus laborem alienae regionis ferre uix possint, quos illic fouet aeris blanda clementia. itaque peracto munere omnes simul eo quo uenerant agmine reuertuntur. Quaenam ista sit ratio consideremus. obiectus est Ponti sinus boreae ceterorumque uentorum uiolentissimis flatibus, unde si grauis illic procella furit, tempestates mouentur, ita ut de profundo harena uertatur, cuius rei fluctus harenosus indicio est, qui uentorum motu insurgenbus intolerabilis habetur. Accedit illud, quod plurima et maxima Ponto flumina misceantur, cum hyberno tempore sinus ipse frigidior torrentium rigescat allapsu; propterea pisces tamquam arbitri fluentorum, aestate illic aspirantis aurae clementiam captare consueverunt: cujus amoenitate perfuncti, rursus hyemis aspera declinare contendunt; et Septentrionalis plagae saeva fugientes, in reliquos se sinus conferunt, in quibus aut ventorum mol
Abbreviated transcription (Latin):
se fundat. Diuinȩ legi piscis obse¬
quitur. & homines ꝯtradicunt: pis¬
cis sollẽpnit̃ obedit mandata celestia.
⁊ hoĩes irrita faciunt dĩ p̃cepta. An con
Quid aũt rationabiliꝰ hoc piscium
transitu: cuiꝰ rationẽ quidẽ uerbis
s̃ explicant. s factis loquunt᷑. Egunt
&̃ estatis tẽpore ad fretum ponchi. eo¬
quod reliquo maris sinu hic sinus dul¬
cior sit. Non enũ tam diu sol ei freco
quam diu cet̾is immorat᷑. Eaq fit cau¬
sa. ut ñ omnẽ aquã exhauriat que
dulcis atq potabilis sit. Quis autẽ ig¬
noret quod etiã ea que maritima sunt.
aquis plerũq dulcib delectent᷑ de¬
niq dum flumina sequunt᷑ & ad su¬
periora ascendunt. frequent̃ alieni
pisces generis capiunt᷑ in fluuiis.
Cumhec gͥ causa poͣtũ illis faciat gͣ¬
tiorẽ. uel quod estꝰ tẽperet sollẽpnis
illic flatꝰ aquilonis: tũ oportuniorẽ
cet̾is iudicant. in quo generare & par¬
tus possint ꝓprios enutrire. Quod

Expanded text:
se fundat. Divinae legi piscis obsequitur, et homines contradicunt! Piscis solemniter obaudit mandata coelestia, et homines 92 irrita faciunt Dei praecepta! An contQuid autem rationabilius hoc piscium transitu, cujus rationem quidem verbis non explicant, sed factis loquuntur? Pergunt enim aestatis tempore ad fretum Ponquod reliquo maris sinu hic sinus dulcior sit. non enim tamdiu sol ei fluctu quamdiu ceteris inmoratur, eaque mari causa ut non omnem aquam exhauriat, quae dulcis ac potabilis sit. quis autem ignoret quod etiam ea quae maritima sunt aquis plerumque dulcibus delectentur? denique dum flumina secuntur et ad superiora ascendunt, frequenter alieni pisces generis capiuntur in mari. cum haec igitur causa Pontum illis faciat gratiorem uel quod aestus temperet sollemnis illic flatus aquilonis, tum oportuniorem ceteris iudicant, in quo generare et partus possint omnesque enutrire, quod
Abbreviated transcription (Latin):
penetret sinus. sparsaq foueat se¬
mina. uel rigentes gelu uenas arbo¬
rum relaxet. Audi gͦ dm̃ uelut hanc
uocem emittentẽ. Conticescat inep¬
tus sermo hominũ qui futurꝰ est.
facescat uana opinio. Ante quam
solis fiat luminare. herba nascatur.
Antiquior sit eiꝰ p̃rogatiua: quam
solis. Ne error hominũ ꝯ ualescat:
germinet prĩ terra quam fotꝰ solis
accipiat. Sciant om̃s solem auctorẽ
ñ ẽẽ nascentium. Dei dementia t̾ras
relaxat. di indulgentia ꝓrũpere fac̃
fructus. quomͦ sol uiuendi usum mi-¬
diuine oꝑationis uiuificatione st̃
edita. quam sol in hos uiuendi usus
ueniret: Iuuenior ẽ herbis. iumiorfe¬
no. Et forte miret᷑ aliquis cur prius
pecori pabulum. quam cib homini

Expanded text:
penetret sinus sparsaque foueat sepenetret sinus sparsaque foueat semina uel rigentes gelu uenas arborum relaxet. audi ergo deum uelut hanc uocem emittentem: conticiscat ineptus sermo hominum, qui futurus est, facessat uana opinio. antequam solis fiat luminare, herba nascatur, antiquior sit eius praerogatiua quam solis. ne error hominum conualescat, germinet prius terra quam fotus solis accipiat. sciant omnes solem auctorem non esse nascentium. dei clementia terras relaxat, dei indulgentia prorumpere facit fructus. quomodo sol uiuendi usum midiuinae operationis uiuificatione sunt edita quam sol in hos uiuendi usus ueniret? iunior est herbis, iunior faeno. et forte miretur aliqui, cur prius pecori pabulum quam cibus homini
Abbreviated transcription (Latin):
rum faciens fructum scđ̃m genus.
cuiꝰ semen suum in ipso : Audiamꝰ
uerba ueritatis quoꝵ series salus ẽ
audientiũ. Prima enĩ illa uox d̃i sin¬
gulis creaturis imꝑtita gignendis:
lex nature ẽ. quȩ terris inomne euũ
remansit future successionis datura
p̃scriptum. quẽ admodũ uel generan¬
di uel fructificandi in reliquũ usus
adolesceret. Prima itaq germina¬
tio ẽ quando nascentia uident᷑ erũpe¬
re. Deinde cum eruꝑit.:⁊ ꝓfecerit ger¬
menfit herba. herba quoq ubi pau-¬
lulum ꝓcesserit fit fenum. Quam
utilis. quã uehemens uox. germinet
terra herbam feni. hoc ẽ ipsa ꝑse ger¬
minet terra. nullũ alt̾iꝰ querat aux¬
ilium. ñ cuiꝰquã indigeat ministerio.
Solent enĩ pleriq dicere. nisi clem̃ti¬
or solis calor tepefecerit t̾rras ⁊ quo¬
damm radiis suis fouerit: ñ potest
germinare terra. Et ꝓpterea gen¬
tes diuinũ honorẽ deputant soli.
quod uirtute caloris sui terrarum

Expanded text:
rum faciens fructum secundum genus, rum faciens fructum secundum genus, cuius semen suum in ipso. audiamus uerba ueritatis, quorum series salus est audientum. prima enim illa uox dei singulis creaturis inpertita gignendis lex naturae est, quae terris in omne aeuum remansit, futurae successionis datura praescriptum, quemadmodum uel generandi uel fructificandi in reliquum usus adolesceret. prima itaque germinatio est, quando nascentia uidentur erumpere, deinde cum eruperit et profecerit germen, fit herba; herba quoque ubi paululum processerit, fit faenum. quam utilis, quam uehemens uox: germinet terra herbam faeni, hoc est ipsa per se germinet terra, nullum alterius quaerat auxilium, non cuiusquam indigeat ministerio. solent enim plerique dicere: nisi clementior solis calor tepefecerit terras et quodam modo radiis suis fouerit, non poterit germinare terra. et propterea gentes diuinum honorem deputant soli, quod uirtute caloris sui terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
quam ferre possumꝰ. temptam̃ta nes¬
cire. fideiignorare naufragia. habere
pacem ꝓfundam. Et si quando aliqͥd
sit qͦd graues nobis scł̃i huiꝰ excitet fluc¬
tus eugilantẽ ꝓ nob̃ habere gub̃na¬
pestates mitiget. tranquillitatẽ ma¬
ris refundat. cuiest honor gła lauͤ. ⁊ ppe¬
tuitas. a seculis ⁊ nunc ⁊ semꝑ ⁊ in
omnia secula seculoꝵ. amren.
de a q ua.
conueniebat ut
sp̃es. terre daret᷑
⁊ gr̃a: ut inuisibilis
& cõposita desineret ẽe. Nam pleriq
etiam hoc dicunt ẽẽ inuisibile quod
spetiem ñ habet. ⁊ ido accipiunt ter¬
ram inuisibilem fuisse. ñ qr uideri ñ
possit a summno d̃o uel angłis eius:
tlam adhuc homines creati ñ erant.
uel ã pecudes. s qr sine sua spetiȩ erat.
Speties aũt terrȩ ẽ germinatio. ⁊ ui¬
riditas agri. Unde ut uisibilem eam
⁊ cõpositam facet deus ait. Germi¬
net terra herbam feni seminãtis
semen scd̃m genꝰ. ⁊ lignum fructife¬

Expanded text:
quam ferre possumus, tentamenta nesquam ferre possumus, tentamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam: et si quando aliquid sit, quod graves nobis saeculi hujus excitet fluctus, evigilantem pro nobis habere gubernapestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat, cui est honor et gloria, laus, perpetuitas a saeculis et nunc et semper, in omnia saecula saeculorum. Amen.te aqua conueniebat ut species terrae daretur et gratia, ut inuisibilis et inconposita desineret esse. nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et lignum fructife
Abbreviated transcription (Latin):
mundi huiꝰ sobrietas. tum fidelib ui¬
ris atq deuotis. incentiuũ deuocionis.
ut cum undarũ lenit̃ alluentiũ sono
certent cantꝰ psallentiũ. plaudant
insulȩ tranquillo fluctuum scoꝵ choro.
ymnis scõꝵ ꝑsonent. Unde mͥ ut om¬
nẽ pelagi pulchritudinẽ cõprehen¬
dam quã uidit oꝑator: & quid plu¬
ra: quid aliud ille ꝯcentꝰ undarũ nͥ
qͥdam ꝯcentꝰ: plebis: unde bene mari
plerũq cõꝑatur eccłia. quȩ pͥmo ingre¬
dientis populi agmine totis uestibulis
undas uomit. deide in oratione tociꝰ
plebis tanquã undis refluentib stri¬
det. tum responsoriis psalmoꝵ. cantꝰ
uiroꝵ. mulierum. uirginũ paruuloꝵ
ꝯsonus undarũ fragoriresultat. Nam
llud quid dicam qͦd unda peccatũ
abluit. ⁊ sc̃i sp̃c aura salutaris aspirat:
Det uobis dñs illa successuũ flmina
prosperoꝵ. ligno currere. tuto portu
ꝯsistere. ⁊ nequitiȩ spiritalis grauiora

Expanded text:
huius mundi sobrietas, tum fidelibus uihuius mundi sobrietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranquillo fluctuum sanctorum choro, hymnis sanctorum personent. unde mihi ut omnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus est plebis? unde bene mari plerumque comparatur ecclesia, quae primo ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit, et sancti Spiritus aura salutaris aspirat? Det nobis Dominus illa successuum flumina prospero ligno currere, tuto portu consistere, nequitiae spiritalis graviora
Abbreviated transcription (Latin):
deriuatio alluuionũ inuectio cõmea¬
tuum. Q uo sibi distantes populi copu¬
lantur. quo p̃lioꝵ remouent᷑ picula
quo barbaricꝰ furor claudit᷑. subsidiũ
innecessitatibꝰ. refugiu̾̃ in ꝑiculis gr̃a
in uoluptatib salubritas ualitudimᷤ.
transfugium laborantiũ subsidium
uectigalium. sterilitatis alimentũ:
ex hoc pluuia in terras tranfundit᷑
Siquidẽ de mari aqua radiis solis
haurit᷑. ⁊ quod subtile eiꝰ ẽ rapitur.
Deinde quanto altiꝰ eleuatur. tan¬
tomagis &ẽ nubiũ obumbratione
frigescit:⁊ fit imber. qui ñ solum ter¬
renam temꝑet siccitatẽ. s etiã ieiu¬
na arua fecundat. Quid enumerẽ
infulas. quas uelut monilia plerũq
p̃texit: in quib hi qui se abdicant
continentiȩ ꝓposito eligunt mundũ
latere. ⁊ uite huiꝰ declinare dubios am¬
fractus. Mare ẽ gͦ secretũ temꝑantiȩ
exercitiũ ⁊ tinentie. grauitatis sueces¬
sus. portꝰ securitatis. tranquillitas scłi.

Expanded text:
repperiri adluuionum, inuectio conmearepperiri adluuionum, inuectio conmeatum, quo sibi distantes populi copulantur, quo proeliorum remouentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in uoluptatibus, salubritas ualetudinis,transfugium laborantum, subsidium uectigalium, sterilitatis alimentum. ex hoc pluuia in terras transfunditur, siquidem de mari aqua radiis solis hauritur et quod subtile eius est rapitur: deinde. quanto altius eleuatur tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit et fit imber, qui non solum terrenam temperat siccitatem, sed etiam ieiuna arua fecundat. ; Quid enumerem insulas, quas uelut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant continentiae proposito eligunt mundo latere et uitae huius declinare dubios anfractus? mare est ergo secretum temperantiae, exercitium continentiae, grauitatis secessus, portus securitatis, tranquillitas saeculi,
Abbreviated transcription (Latin):
ritas doceatur suppetere uel auctori¬
cõperimꝰ. Uidit gͦ deus ꝙr bonũ ma¬
re .&. pulchra sit spes huiꝰ elem̃ti. uel
cum surgentib albescit cumulis ac
uerticibꝰ undarũ ⁊ cautes niuea ro¬
rant asꝑgine. uel cum equore crispan¬
ti clementiorib auris ⁊ blando sere¬
ne tranquillitatis purpurascentem
ꝓ̃fert colorẽ. qui eminꝰ spectantib
frequent̃ offundit᷑. quando ñ uiolen¬
tis fluctib uicina tundit litora s ue¬
lut pacificis ambit ⁊ salutat amplex¬
ibus. quã dulci̾sonus. quã iocundus
fragor. quã grata ⁊ consona resultatio:
ego tam̃ non oculis estimatũ creaturȩ
decorẽ arbitror. s scđm rationẽ oꝑati¬
onis iudicio oꝑatoris ꝯuenire ⁊ congru¬
ere definitum. Bonũ gͥ mare. Orimũ
quia terras necessario suffulcit humo¬
re. quib ꝑ uenas quasdam occulte
sucum quendam haut mutilẽ sub¬
ministrat. Bonum mare. tanquam
hospitium fluuioꝵ. fons imbryum.

Expanded text:
ritas doceatur subpetere uel auctoriritas doceatur subpetere uel auctoricomperimus. uidit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit species huius elementi, uel cum surgentibus albescit cumulis ac uerticibus undarum et cautes niuea rorant aspargine uel cum aequore crispanti clementioribus auris etblando serenae tranquillitatis purpurescentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non uiolentis fluctibus uicina tundit litora, sed uelut pacificis ambit et salutat amplexibus — quam dulcis sonus, quam iocundus fragor, quam grata et consona resultatio —, ego tamen non oculis extimatum creaturae decorem arbitror, sed secundum rationem operationis iudicio operatoris conuenire et congruere definitum. bonum E igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit umore, quibus per uenas quasdam occulte sucum quendam haut inutilem sumministrat, bonum mare, tamquam hospitium ffuuÎQrum, fons imbrium,
Abbreviated transcription (Latin):
preferunt᷑ scda pͥmis. Ut aũt humi¬
dasit. aquarũ affinitatẽ sortit᷑. Ergo
illud suũ istuã alienũ Suũ quod arida:
alienũ quod humida. Auctor itaq
nature quod pͥmo donauit. hoc reti¬
nuit. quia istud ex natura. illud ex
ut scdm p̃rogatiuã qualitatis eius in¬
forma nr̃a cognitio. Et uidit deus qr
bonum ẽ. Non p̃terimꝰ qr aliqui nec
in hebreo putant ẽẽ. nec in cet̾is int̾¬
p̃tationib quia ꝯgregata ẽ aqua in
collectiones suas ⁊ apparuit arida.
Et uocauit deus aridã terram: ⁊ col¬
lectiones aqͣꝵ uocauit maria. Cum
enĩ dixerit deus quia factum ẽ sic:
satis ẽẽ putant. uocẽ oꝑatoris ad cele¬
brate oꝑationis indicium. S qr in
aliis quoq creaturis habet ⁊ definiti¬
onem p̾ceptionis. ⁊ repetitũ oꝑatiõis.
uel indiciũ uel effectum: ido nos non
putamꝰ absurdum. id qͦd ꝑhibetur add¬
ditum. etiã si cet̾is int̃pretͣib uel ue¬

Expanded text:
praeferuntur secunda primis. ut autem umipraeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alienum, quod umida. auctor itaque naturae quod primo donauit hoc tenuit, quia istud ex natura, illud ex ut secundum praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium. sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ue
Abbreviated transcription (Latin):
da: eqͣlitati conectit᷑ aq̃ ꝑ cognat̾o ẽ qͣlitatiᷤ fri.¬
ꝙpdam duob: rigoris. ⁊ humoris. alto ter¬
ram. alt̾o aerem uidet᷑ amplecti. frigi¬
do terram. aerẽ humido: aer quoq
mediꝰ int̃ duo cõpugnantia ꝑ natu-¬
ram. hoc ẽ inter aquã ⁊ igneni. utrũq
illud elem̃tum ꝯciliat sibi: qr ⁊ aquis
humore ⁊ igni calore ꝯuingitur. Ignis
quoq cum sit calidus ⁊ siccus natura
calore aeri ad nectitur. siccitate autẽ
in cõmunionẽ terre ac societatẽ re¬
funditur. Atq ita sibi ꝑ hunc circui
ia. dñr quȩ latine elementa dicimꝰ.
quod sibi ꝯueniant ⁊ concinant:
huc autẽ ꝓgressi sumus. qr scriptura
ait: quod d̃s uocauerit terram ari-¬
dam hoc ẽ. qr quod pͥncipale eiꝰ est.
nuncupauit ꝓprietatẽ nature. Nat᷑a¬
lis enĩ ꝓprietas siccitas ẽ terris: hec
ei p̃rogatiua seruata ẽ. Principalis
gͦ siccitas. sub ẽ ã ut sit frigida .s non

Expanded text:
dae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis fridae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis fridam duobus frigoris et humoris, altero terram, altero aerem videtur amplecti, frigido terram, aerem humido. Aer quoque medius inter duo compugnantia per naturam, hoc est, inter aquam et ignem, utrumque illud elementum cumore et igni calore coniungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per hunc circuitur quae latine elementa dicimus, quod sibi conueniant et concinant. huc autem progressi sumus, quia scriptura ait quod deus uocauentuocauerit terram aridam, hoc est quia quod principale eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis enim proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
enim animal gen̾is significatio ẽ cui
in ẽ ꝓpriũ aliquid ⁊ excellens. rationa¬
bile aũt ꝓprium ẽ hominis: ita ⁊ terra
potest cõmunit̾ dici. uelscatens aquis
uel deserta ⁊ inuia ⁊ sine aqua. Ergo
nilli quȩ scatet aquis in ẽut habeat
ariditatẽ. Remota enĩ aqua incipit¬
ẽẽ arida. sicut habes scriptum. Posu¬
it flumina in deserto: ⁊ exitꝰ aquaru
insiti. hoc ẽ de terra aquosa aridã
fecit. Habet gͦ terra ꝓpriam qualita¬
tt̃ suam. sicut ⁊ singula elem̃ta habent.
Nam ⁊ aer humidam qualitatẽ &
aqua frigidam ⁊ ignis calidam. ⁊ hoc
ẽ pͥncipale ꝓpriũ elem̃tis singulis.
uelut conexa ⁊ cõposita repperimus.
ut sit terra arida ⁊ frigida. aqua fri¬
gida ⁊ humida. aer calidus ⁊ humidꝰ.
ignis calidus ⁊ siccus. ⁊ sic sibi ꝑ has
iugales qualitates singula miscentur
elem̃ta. slam terra cum sit arida &frigi¬

Expanded text:
enim animal generis significatio est, cui enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens, rationabile autem proprium est hominis, ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua incipitse arida, sicut habeahabes scriptum: posuit flumina in deserto et exitus aquarum in sitim, hoc est: de terra aquosa aridam fecit. habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ignis calidam. et hoc est principale proprium elementis singulis, escentibus, uelut conexa et composita repperimus, ut sit terra arida et frigida, aqua frigida et umida, aer calidus et umidus, ignis calidus et siccus. et sic sibi per has iugales qualitates singula miscentur elementa. nam terra cum sit aridae et frigi
Abbreviated transcription (Latin):
admodum dicitur. qi fecit ds duo
luminaria. id ÷ solem ⁊ lunam. cum
sint utiq ⁊ stellarum lumina: ita ⁊ una
ꝯgregatio dr̃. cum sint plurimȩ fleq
culum exundauimꝰ: ad ꝓpositum reu̾¬
tamur. ⁊ ꝯsideremꝰ quid sit quod ait
añs. Congregetur aqua in unam con¬
gregationem. ⁊ appareat arida. ⁊ non
aixerit terra. qͦd p̃clare positum qͥs
ñ adlutat: terra enĩ potest ⁊ luto esse
ꝑiixta. aquis madida cuiꝰ spẽs suꝑfu¬
sis aquis non appareat. Arida aũt ñ
solum ad genus. s ̃ ad speciẽ terraꝵ. re.
fert᷑ usit utilis: ficca. habilis. ⁊ apta cul¬
turis simul ꝓspectum ẽ. ne uideat᷑ sole
magis quam dĩ p̃cepto ẽẽ siccata: qr
arida facta ẽ. ante quã sol crearetur.
Unde ⁊ dauid discernens mare ⁊ ter¬
ram ait de dño do. Qm̃ ipsius ẽ mare
⁊ ipse fecit illud. ⁊ aridam manꝰ eius for¬
mauerunt. Arida enĩ exp̃ssio naturȩ
gotii quȩ inse habeat ꝓprietatẽ Sic̃

Expanded text:
admodum dicitur, quia fecit Deus duo admodum dicitur, quia fecit Deus duo luminaria, id est, solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina: ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae. Nequetulum exundavimus; ad propositum revertamur, et consideremus quid sit, quod ait Dominus: Congregetur aqua in unam congregationem, et appareat arida, et non dixerit, terra. Quod praeclare positum quis non advertat? Terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, cujus species superfusis aquis non appasolum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum 40 refertur, ut sit utilis, sicca, habilis et apta culturis. Simul prospectum est, ne videatur sole magis quam Dei praecepto esse siccata, quia arida facta est antequam sol crearetur. Unde et David discernens mare et terram, ait de Domino Deo: Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam manus ejus fundaverunt . Arida enim expressio naturae gotii, quae in se habeat proprietatem. sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ego añ te ambulabo ⁊ montes pla¬
nos faciam. Potuit etiã ipsa aquarum
uis. ꝓfundiora ea facere que insederat
tanto fluctuũ motu tantoq estu con-¬
citatioris elem̃ti qui cotidie ima pe¬
lagi torquere:⁊ harenas u̾tere soleat
de ꝓfundo. Quis deinde sciat. in quan¬
tum se illud magnũ ⁊ in ausum naui¬
gantib atq intẽptatũ nautis fundat
mare. quod britannias frem̃ti includit
equore atq multeriora ⁊ ipsis fabulis
in accessa secreta se porrigit: Quis de¬
inde ñ colligit quantũ lucrino ⁊ auerno
in italia. tyberiadi quoq in palestina.
⁊ ei lacui qui int palestinã ⁊ egyptum
arabie deserta p̃tendit. portubq du̾i¬
sis augusti atq traiani. cet̾isq ꝑ uniu¬
sum orbem infusum addiderit mare :
S sunt &̃ non ꝯfusi lacꝰ ⁊ stagna quȩ
ñ misceant᷑ fluctib ut lariꝰ ⁊ benacus.
albanus quoq aliq plures: quom
ana ꝯgregatio aquarum. S quẽ ad¬

Expanded text:
ait: ego ante te ambulabo et montes plaait: ego ante te ambulabo et montes planos faciam. potuit etiam ipsa aquarum uis profundiora ea facere quae insederat tanto fluctuum motu tantoque aestu concitatioris elementi, qui cotidie ima pelagi torquere et harenas uertere soleat de profundo. quis deinde sciat in quantum se illud magnum et inausum nauigantibus atque intemptatum nautis fundat mare, quod Brittannias frequenti includit aequore atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit. quis deinde non colligat quantum Lucrino et Auerno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina et ei lacui, qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta praetendit, portibusque diuersis Augusti atque Traiani ceterisque per uniuersum orbem infusum addiderit mare? Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una congregatio aquarum? Sed quem
Abbreviated transcription (Latin):
terras. quȩ ante fuso ꝑ uniu̾sum flu¬
mine stagnabant᷑. Nam si ita oꝑta
erant omnia:. ñ enĩ diceret uisa ẽ ter¬
ra. nisi rectam uellet omnib locis om¬
nib demonstrare. Si diluiuuo noe
tempore abscondit montes. quando
aquarum iam ⁊ supra cęlos ⁊ infra fir¬
mamentũ fuerat facta discretio. qͣn¬
comagis dubitari ñ pot̃. &̃ montium
uertices illa suꝑfusione latiusse: quo
gͥ illa om̃is aquarũ redundantia de-
riuata ẽ. quȩ receptacula eam tam
continua atq conexa absorbere po¬
tuerunt: de quo multꝰ nob̃ potest
sermo suppetere.Primũ qr potuit
creator omniũ ⁊ ipsa terrarũ spatia
diffundere. quod aliqui ante nos con¬
firmantes ꝓprias posuerunt senten¬
tias. E go quid facere potuerit. non
secretum p̃tereo. ne forte c̃ hinc alias
sibi questiones requirant. Assero tam̃
scđm scripturas. qr potuit locoꝵ humi¬
lia. ⁊ ca̾poꝵ aꝑta diffundere. sic̃ ipse

Expanded text:
terras, quae ante fuso per universum fluterras, quae ante fuso per universum flumine stagnabantur. Nam si ita operta erant omnia; non enim diceret, visa est terra, 39 nisi retectam vellet locis omnibus demonstrare. Si diluvium Noe tempore abscondit et montes, quando aquarum jam et super coelos et infra firmamentum fuerat facta discretio; quanto magis dubitari non potest etiam montium vertices illa superfusione latuisse? Quo igitur illa omnis aquarum reriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. primum quia potuit creator omnium et ipsarum terrarum spatia diffundere, quod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. adsero tamen secundum scripturas quia potuit locorum humilia et camporum aperta diffundere, sicut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
distincta. ñ fluentis. Unde pulchre
habes qr ds ꝯgregationes aquarũ
uocauit maria. Ita⁊ una ẽ generalis
collectio. que dicit᷑ mare ⁊ multȩ col¬
lectiones quȩ maria ꝓ regionib nun-¬
cupant᷑. Sicut enĩ multe t̾rȩ ut af¬
frica hispania. thracia. macedonia.
syria. egyptꝰ. gallia atq italia ꝓ regi¬
onum appellantur uocabulis. ⁊ una ẽ
terra: ita multa dñr ꝓ locoꝵ appella.¬
tionib maria :⁊ unum ẽ mare. sicut
ait ꝓpħa dicens. Tui sunt cęli ⁊ tua ẽ
terra orbem t̃rarũ ⁊ plenitudinẽ eius
tu fundasti. aquilonẽ ⁊ mare tu fecisti.
W ad iob ipse dñs ait. Conclusi autẽ
mare portis. Nunc qr de una collectio¬
ne diximꝰ. illud occurrit. utrũ cum ꝑ
omnẽ fere terram.⁊ suꝑ terram fu̾int
diffusȩ aque ꝑ uallestria agroꝵ. ⁊caua
montium. planitiemq campoꝵ modũ
equoris fusa ꝯgregatio una potuerit
om̃s illas aquas reciꝑe. atq exinanire

Expanded text:
distincta, non fluctibus. unde pulchre distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones quae maria pro regionibus nuncupantur. Sicut enim multae terrae, ut Africa, Hispania, Thracia, Macedonia, Syria, Aegyptus, Gallia, atque Italia pro regionum appellantur vocabulis, et una est terra: ita multa dicuntur pro locorum appellationibus maria, et unum est mare, sicut ait propheta, dicens: Tui sunt coeli, et tua est terra, orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti, Aquilonem et mare tu creasti et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere terram et super terram fuerint aquae diffusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camporum, modo aequoris fusa congregatio una potuerit omnes illas aquas recipere atque exinanire
Abbreviated transcription (Latin):
mare dicimꝰ ⁊ tͣrenum. ⁊ hadriaticũ.
⁊ indicum. ⁊ egyptium ⁊⁊ pontũ. ⁊ pro
pontidẽ. ⁊ hellespontũ. ⁊ euxinũ ⁊e¬
geum. ionicũ. athlanticũ. Pleriq õ
creticum ⁊ septẽtrionale. caspiũ ap¬
pellant mare. Unde ꝯsidemꝰ scriptu-¬
re u̾ba. quȩ librato sunt trutinata
examine. Colligat᷑ inquit aqua in
collectionẽ unam. Una aquaꝵ iugisq
⁊ ꝯtinua ⁊ gregatio÷ s diu̾si sinꝰ maris.
ut quidam descriptorib forensib ait.
slamq pontꝰ maris nr̃i sinꝰ amplissi¬
mus. Meritoq in diu̾sis locis diuersa
st̃ nomina. que uocabula aquis ex
regionũ uocabulis adheserunt. Una
autẽ ⁊ gregatio aquarũ. eo qͦd iugis
unda. atq ꝯtinua ab indico mari
usq ad gaditani horam lictoris. ⁊ in-¬
de in mare rubrum. extrema circũ¬
fuso orbẽ terrarũ includit occeano.
Interius quoq tyrreno. hadrias. ha-¬
driȩ: cet̾a maria miscent᷑. nominib

Expanded text:
mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptiumpontidem et Ellespontum et Euxinum Aegaeum Ionicum Atlanticum; plerique etiam Creticum et septentrionale Caspium adpellant mare. unde consideremus scripturae uerba, quae librato sunt trutinata examine. colligatur inquit aqua in collectionem unam. una aquarum iugisque et continua congregatio est, sed diuersi sinus maris, ut quidam de scriptoribus forensibus ait. namque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gaditani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
hiberet. quid obstaret: Qum ꝑ plana
egypti que maxime humiliorib lacens
pelago miscereturt Deniq docent ħ
qui uoluerunt hec duo sibi maria co¬
nectere. atq in se transfundere. sesostris
egiptiꝰ. qui antiquior fuit. ⁊ darius me¬
dus qui maioris ⁊tuitu potentiȩ in ef¬
fectum uoluit adducere: quod ab indi¬
gena fuerat ante temptatum. Que
res indicio ẽ. quod suꝑiꝰ ẽ mare indicũ.
in quo mare rubrum quam equor egip¬
tium. quod inferiꝰ alluit. Et fortasse
ne lacius se mare effunderet. de suꝑi-¬
orib ad inferiora p̃cipitans id̃o moli¬
mina sua rexut̃q reuocauit. Quero
nunc cum dixerit colligatur aqua ĩ
collectionem unam. quomͦ diffusas ꝑ
lacꝰ. paludes. stagna aquas: suꝑfusas
uallib ⁊ campis. omnibq planioribꝰ
locis currentes fontib atq fluminibꝰ.
una potuerit reciꝑe collectio. aut
quomͦ una collectio. cum hodieq di¬
uersa sint maria: nam ⁊ occeanũ

Expanded text:
hiberet, quid obstaret quin per plana hiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molmina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna 25 aquas et superfusas uallibus et campis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum
Abbreviated transcription (Latin):
& destituto aruoꝵ cultu munꝰ terrene
fecunditatis impediant: cognoscant gͥ
diuini ẽẽ precepti oꝑationisq celestis
Ait enĩ dñs ꝑ nubem ad iob int̾ alia
etiam de maris claustro. Posui ei fines
apponens claustra. ⁊ portas. Dixi aũt ei.
usq huc uenies. nec trangredieris. sed
in te ipso ꝯterent᷑ fuictus tui. Nonne
ipsi uidemus mare frequent᷑ undosum.
ita ut in altum fluctus eiꝰ tanquam mon̾
aquȩ p̃ruptꝰ insurgat: ubi impetum
suum ad litꝰ illiserit in spumas resolui.
repagulis quibdam harenȩ humilis
reꝑcussum scđm quod scͥptum ẽ. aut non
timebis me dicit dñs. qui posui harenã
fines mari: Infirmissimo itaq omniũ
uili sabulonis puluere. uis maris intem¬
pesta cohibetur: ⁊ uelut habenis quibꝰ¬
dam celestis imꝑii pscripto sibi fine re¬
uocatur. uiolentiq equoris motꝰ in sese
frangitur. atq reductꝰ ĩ sutꝰ suos scin¬
ditur. ceterum nͥ uis statuti celestis in¬

Expanded text:
et destituto aruorum cultu munus terrenae et destituto aruorum cultu munus terrenae fecunditatis inpediant. cognoscant igitur diuini esse praecepti operationisque caelestis. ait enim dominus per nubem ad Iob inter alia etiam de maris claustro: posui ei fines adponens claustra et portas; dixi autem ei: usque huc uenies nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui. nonne ipsi uidemus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus eius tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur uiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis in
Abbreviated transcription (Latin):
fluere aqua quȩ pꝰea diuisaẽ ĩ ꝓfun¬
do: s discant naturam posse ꝯuerti qͣn
petra aquas fluxit. ⁊ ferrum aquȩ
suꝑnatauit. Quod utiq heliseus oran¬
do face potut. ñ imꝑando. Si gͥheli¬
seus ferrum leuauit ꝯtra naturam:
xp̃c aquas mouere ñ potuit: s mouit
qui potuit dicere latare ueniforas: &
mortuũ suscitauit. Deus enĩ quod iu¬
bet facit. Itaq pari exemplo dictum
accipe. ꝯgreget᷑ aqua ⁊ congregata est.
eam de loco. s &̃ statuit in loco. ut ñ p̃ter¬
flueret s maneret: hoc iͣtaq maioris mni¬
raculi ẽ quomͦ om̃s ꝯgregationes in
unam ꝯgregationem defluxerint. &
una ꝯgatio ñ ad impleta sit. Nam ⁊ scͥp¬
tura hoc int̾ mirabilia ꝯstituit. dicendo.
om̃s torrentes eunt in mare.⁊ mare ñ
adimpletur. Utrumq gͥ ex p̃cepto di:
ut effluat aqua ⁊ ñ suꝑfluat. Circum¬
scripta gͥmnposito fine maria claudun¬
tur. ne suꝑfusa terris mnundent omnia.

Expanded text:
fluere aqua, quae postea diuisa est a profunfluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra aquas ornasset et ferrum aquis supernatauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra naturam, Christus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. eam de loco, sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. I Hoc itaque maioris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint et una congregatio non adimpleta sit. nam et scriptura hoc inter mirabilia constituit dicendo: omnes torrentes eunt in mare, et mare non adimpletur. utrumque igitur ex praecepto dei, ut et fluat aqua et non superfluat. circumscripta igitur inposito fine manamaria clauduntur, ne superfusa terris mundent omnia
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: dicant nc̃ michi quomͦ tanꝙͣ
in utrẽ ꝯgregauerit aquas maris ut
Qui potuit de petra educere aquã que
ñ erat. non potuit aquam educere quȩ
erat: ꝑcussit petrã ⁊ fluxerunt aque
clamat dd. ⁊ torrentes inundauerunt.
Et alibi suꝑ montes stabunt aque Ha
bes in eugłio. Quod cum grauis ẽẽt ꝓcel¬
la ⁊ magniꝰ in mari motꝰ. ita ut trepida¬
rent apłi naufragii ꝑiculum excitaue¬
runt dormientẽ in puppe dñm iħm.
⁊ surgens imꝑauit uento ⁊ mari. seda¬
ta tempestas eͣ. refusa tranquillitas. Q
potuit imꝑio mare totũ sedare. ñ po¬
tuit aquas imꝑio mouere: atq in
diluuio sic accepimꝰ qͦd eruꝑint abys¬
⁊ siccauerit aquam. Si nolunt obedis
inmisso uento aquas currere. quod
cotidie uidemꝰ in mari: ut inde aquȩ
currant unde flauerit uentꝰ. Si tem¬
pore moysi excitato austro ualido
siccatum ẽ mare. eodẽ mͦ siccari ñ po¬
tuit ꝯgregatio aquarũ.:⁊ in mare ꝓ¬

Expanded text:
fuerit? Dicant nunc mihi quomodo tamquam fuerit? Dicant nunc mihi quomodo tamquam in utrem congregaverit aquas maris , ua aquam? Qui potuit de petra educere aquam quae non erat, non potuit aquam educere quae erat? Percussit petram, et fluxerunt aquae , clamat David, et torrentes inundaverunt. Et alibi: Super montes stabunt aqubes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et mari, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontet siccauerit aquam. si nolunt oboedissimmisso uento aquas currere, quod cottidie uidemus in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare pro
Abbreviated transcription (Latin):
uant᷑ in maria. ipsa se aqua p̃cedit.
urget ⁊ sequit᷑. Unꝰ ẽ ductꝰ. unũ corpꝰ.
Et cum sit alitudo diu̾sa. indiscreta
tam̃ dorsi eł equalitas. Unde ⁊ equor
appellatum arbitror.: qͦd suꝑficies eiꝰ
equalis sit. Respondi scđ̃m illoꝵ ꝓpo¬
situm: illi nunc respondeant mͥsi um¬
quam uiderunt fontes ex inferioribꝰ
scaturire. de pauimento surgere.
Quis eam cogit: Uñ prorũpit: Quẽ¬
admodum ñ deficit: quomͦ fit ut
ima solidiora undã uoniant: hec scđm
occulta secreta nature. Ceterũ quis
ignorat quod rapido plerũq impe¬
tu in ima descendens. in suꝑiora se sur¬
rigat atq in suꝑciliũ montis attollat:
plerumq etiã canalib manu artificis
deriuata. quantũ cenderit. tantũ
rursus ascendit. Itaq si uel impetu suo
fertur. uel artificis ingenio contra na¬
turam suam ducit᷑ ⁊ eleuat᷑: mirammni
si diuini oꝑationi p̃cepti aliquid ad
usum eiꝰ accessit. quod in usu ante non

Expanded text:
uantur in maria, ipsa se aqua praecedit, uantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex inferioribus scaturrire, de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra natsi divini operatione praecepti aliquid ad usum naturae ejus accessit, quod in usu ante non
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃toꝵ. s. spetiale ⁊ proprium. Non
ex quodam ordine. s magis ex uolun¬
tate. ⁊ oꝑatione di summi: quicquid
iusserit as audiunt. Uox aũt di effiti¬
ens naturaẽ. Eam uocẽ effectus oꝑa¬
tionis impleuit. Cepit labi aqua:⁊ in
unam ꝯfluere ꝯgregationẽ. quȩ ante
erat diffusa ꝑ terras. ⁊ plurimis recep¬
taculis inherebat. Cursum eiꝰ ante
ñ legi: motum etꝰ ante ũ didici. Nec
oculus meus uidit. nec auris audiuit
Stabat aqua diu̾sis locis: ad uocẽ dĩ
mota ẽ. Nonne uidet᷑ qr naturã ei huiꝰ¬
modi uox di fecit: secuta ẽ creatura
p̃ceptum. ⁊ usum fecit ex lege. Prima
enĩ ꝯstitutionis lex formam in posterũ
dereliquit. Deniq semel diem fecit¬
⁊ noctem. Ex illo manet utrłq diutur¬
na successio. ⁊ diuturna reꝑatio. Iussa
ẽ ã aqua currere in congregationem.
E x illo currit. fontes labunt᷑ in fluui¬
os. in freta currunt flumina. lacꝰ diri¬

Expanded text:
elementorum, sed speciale et proprium, non elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura praeceptum et usum fecit ex lege; primae enim constitutionis lex formam in posterum dereliquit. denique semel diem fecit et noctem: ex illo manet utriusque diurna successio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere in congregationem: ex illo currit, fontes labuntur in fluuios, in freta currunt flumina, lacus deri
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ aqua in congationẽ unam. & ap¬
pareat arida. Quid opꝰ fuit iterare. nͥ
occurrendum questionib udicasset
propħa:. Nonne uidet᷑ dicere ñ dixi
inuisibilẽ scd̃m naturam . s scđm suꝑ¬
fusionem aquarum: deniq addidit
sublato uelamine apparuisse aridam
quȩ ante ñ uidebatur. Iterum quoq
questiones alias serunt dicentes. Si
in congregationibꝰ diu̾sis aqua erat.
quomͦ si ille ꝯgregationes in suꝑioribꝰ
erant. ñ defluebat aqua ad eum locr̃
ad quẽ postea dñi imꝑio deriuata ẽ
Natura enĩ aquarum sponte in inferio¬
ta ꝓlabitur: sin uͦ in inferiorib erant
illȩ ꝯgregationes. quomͦ ꝯtra naturam
suam aqua ad suꝑiora conscendit: Itaq
aut naturalis cursus imꝑio ñ eguit aut
ficere aũt non potuit. Cui questiõi
facile respondebo. si mͥ ante responde¬
ant: añ p̃ceptum dñi hanc aquarũ
fuisse naturam ut laberet᷑. ut flueret.
Nonemĩ ex usu hoc habet ceteroꝵ¬

Expanded text:
ta est aqua in congregationem unam, et apta est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. Quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestionibus judicasset propheta? Nonne videtur dicere: Non dixi invisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? Denique addidit sublato velamine apparuisse aridam, quae ante non videbatur. Iterum quoque quaestiones alias serunt dicentes: Si in congregationibus diversis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua in eum locum, ad quem post Domini imperium derivata est? Natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur. Sin vero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? Itaque aut naturalis cursus imperio non eguit: aut ficere non facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant ante praeceptum domini hanc aquarum fiiissefuisse naturam, ut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet cetero
Abbreviated transcription (Latin):
quicredituri erant in eum. S ian qua¬
si boni iordanis fluenta reu̾timini met̾ ĩ
giginem. Congreget᷑ inquit aqua quȩ
sub celo ẽ in congregationẽ unã. ⁊ ap¬
pareat arida. & factum ẽ sic. fortasse
parum crediderit aliquis suꝑiorib
sermonib nr̃is quibꝰ tractauimꝰ inui¬
sibilem ido fuisse terram quod aquis
oꝑta tegeret᷑. ut corporeis oculis non
posset uideri. Ad se enĩ ꝓpheta retulit.
hoc ẽ ad nr̃am ꝯdicionẽ. ñ ad diuine
maiestatẽ naturȩ. quȩ utiq omnia
nis suscepimꝰ hunc tractandi laborẽ:
astipulante nobis lectionis serie tes¬
dã. Desinant gͦ tͣdice qͥ dialecticis
disputationib mouere negotia solñt di. solẽ.¬
eñtes. quomͦ terra inuisibilis. cum omni
corꝑi naturalit̾ sp̃es ⁊ color insit: õis
autẽ color sit subiectus aspectui: cla¬
mat di uex. ꝯgregẽt᷑ aqua ⁊ appareat
arida. ⁊ it̃m scriptura dicit. Congrega¬

Expanded text:
qui credituri erant in eum. sed iam quaqui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in II. Congregetur, inquit, aqua quae sub coelo est in congregationem unam, et appareat arida. Et factum est sic. Fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractavimus invisibilem ideo fuisse terram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis videri non posset. Ad se enim propheta retulit, hoc est, ad nostram conditionem, non ad divinae majestatem naturae, quae utique omnia nis suscepimus hunc tractandi laborem, adstipulantem nobis lectionis seriem tesdam. Desinant ergo nobis dialecticis disputationibus movere negotia dicentes: Quomodo terra invisibilis, cum omni corpori naturaliter et species et color insit, omnis autem color sit subjectus aspectui? Clamat Dei vox: Congregetur aqua et appareat arida. Et iterum Scriptura dicit: Congrega
Abbreviated transcription (Latin):
rium trinitatis. sc̃ĩtatis domiciliuo.
eccłiam scam in qua refulgent aulea
celestia de quib dictum ẽ. Dilata lo¬
cum tab̾naculoꝵ. tuoꝵ. ⁊ auleoꝵ tu¬
oꝵ. fige. ne parcas. longiores fac fum¬
culos tuos. ⁊ palos tuos ꝯfirma: adhuc
in dextrã ⁊ sinistrã extendẽ. ⁊ semen
tuum gentes hereditate possideb̾.
⁊ ciuitates desertas inhabitabis
Habet g̃ aulea quib attollit bonã
uitam. peccata tegit. culpam obum¬
brat. Nec ẽ eccłia quȩ suꝑ maria fun¬
data ẽ. ⁊ suꝑ flumina p̃parata. Suꝑ
uos enĩ confirmata ẽ. ⁊ p̃parata. qui
sicut flumina puro in eam mundi
fonte decurritis. De quib dictum ẽ.
Eleuauerunt flumina dñe. eleuaue¬
runt flumina uocem suam a uoce
ex illo ꝑͥenni ⁊ pleno fonte a qͦfluxtiᷤ ꝙͣ flui¬
tis. Qui ait nobis. Qui credit in me
sic̃ dicit scriptura. flumina de uentre
eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ. Hoc autẽ dice
bat de spui quẽ incipiebant accipere

Expanded text:
rium trinitatis, sanctitatis domicilium, rium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernaculorum tuorum et aulaeorum tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra et sinistra extende: et semen tuum gentes hereditate possidebunt, et ciuitates desertas inhabitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit bonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est, et super flumina praeparata. Supra vos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: Elevaverunt flumina, Domine, elevaverunt flumina vocem suam a voce ex illo perenni et pleno fonte, quo 35 fluistis qui ait vobis: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ebat de spiritu, quem incipiebant accipere