comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quando ergo ñerratur in reb
ut recta sit improbatio uitioꝵ
uirtutũq approbatio: ꝓfecto
sierratur in hominib:. uenialis
eẽthumana temptatio:Non¬
dũ reuelatũ ẽ uditiũ : Noxẽ. ap¬
parebit dies. apparebit iudiciũ.
Audi apłm : Itaq nolite ante
tempus quicquã iudicare Quid
ẽ ante tempus: Ante diẽ : Au¬
di quid ante diẽ dixit: Donec ue¬
niat dñs. & illumin& abscondita
tenebrarũ. & manifest& cogita¬
nicuiq ado: Nã modo quãdiu ñ
uidescormeũ. & Ñuid eo cortuũ :
nox ẽ: Non enĩ scimus mortales
bit dñs abscondita tenebrarũ.
& manifestabit cogitationescor¬
dis. & lauserit unicuiq adõ. Quia
id laudabitur & dilig&ur a pro¬
ximo inproximo. qd nelateat.
ab ipso illum inabitur dõ Noti
tia nr̃i certior in tus ẽ. ubi nemo
scit quae sunt hominis. nisi sp̃s ho¬
minis qui in ipso ẽ : Sed cũ uenerit
dñs & illum in auerit abscondita
tenebrarũ. & manifesta uerit co¬
gitationes cordis. tunc nihil la¬

Expanded text:
Quando ergo non erratur in rebus ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque approbatio, profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatiodum revelatum est judicium: nox est; apparebit dies, apparebit judicium. Audi Apostolum: «Itaque nolite ante tempus quidquam judicare.» Quid est, «ante tempus?» Ante diem. Audi quia ante diem dixit: «Donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestndiam illorum: nam modo quandiu non vides cor meum et non video cor tuum, nox est. Non enim scimus mortales bit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationnes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo, quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod, ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. 10. tia nostri certior intus est. ubi nemo scit, quae sunt hominis, nisi spiritus hominis. qui in ipso est? sed cum uenerit dominus et inluminauerit abscondita tenebrarum et manifestauerit cogitationes cordis, tunc nihil la
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a credulitas fallitus: Perti
natione fallamur: Vt quia non
possumus hominũ indagare con¬
scientiã : deipsis reb habeamus
uerã. certamq sententiã: Hoc
ẽ utsulle. uel ille homo: utrũ
sit impudicus pudicusue nescimꝰ.
oderimus tam̃ impudititiã: &
pudititiã diligamus: Et sullũ
uel illũ. iniuftũ eẽ iuftumue ne¬
scimus. a memus tam̃ iustitiam.
& iniustitiã d& estemus : Ñquas
nobis ipsi errando confingimus.
sed quas fideliter: hanc app&en¬
dã illamq: uitandã. In dĩ uerita¬
te conspicimus: Utcũde ipsis reb
qđ app&endũ ẽ app&imus. qđ
deuitandũ ẽ deuitamus: igno¬
scatur nobis. qd deactis homnũ
aliquando. immo assidue . non
uera sentimus: Hoc enĩ adhuma¬
nã temptationẽ ꝑtinere arbi¬
tror : sine qua ista duci ñ potest
uita : Ita uta płs dicer& Tem¬
ptatio uos ñ app̃hendit. nisi hu¬
mana Quid enĩ tam humanũ.
quam ñposse inspicere corhu¬
manũ Ctid eo ñeius latebras ꝑ¬
scrutari. sed plerumq aliud.

Expanded text:
tra credulitas fallitur. Sed natipossumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud
Abbreviated transcription (Latin):
siue altaris siue quarũ cũq elemo¬
synarũ ꝓbaptidatis defunctis om¬
nib offerunt᷑ : ꝓualde bonis
gratiarũ actiones sunt: Pronon
ualde malis. ꝓpiciationes sunt:
Proualde malis. &iamsinulla
sunt adiumenta mostuorum.
quales cumq uiuorũ consola¬
tionessunt: Quib aut̃ ꝓsunt.
aut ad hoc ꝓsunt ut sit plena
remissio : aut ceste ut tolera¬

Expanded text:
quarumcumque eleemosynarum pro baptizatis defunctis omnibus offeruntur, pro valde bonis gratiarum actiones sunt; pro non valde malis propitiationes sunt; pro valde malis etiamsi nulla sunt adjumenta mortuorum; qualescumque vivorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt, ut sit plena remissio, aut ce
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc sp̃m qđ illi non habeant. qui
sunt ab ecclesia segregati : iudas apłs
a pertissime declarauit. dicens Qui
se ipsos segregant : animales spũm
non habentes : Vnde in ipsa ecclesia.
&iã illos qui ꝑ nomina hominum.
quãuis in eius unitate c̃stitutor ũ.
quȩdã schismata moliebantur.
paulus apłs arguens. int̃c&era ait̃
Ostendit quiddixerit . non percipit:
idest scientia non capit uerbum:
Hos in ecclesia constitutos: paruulos
dicit. nondũ spiritales. sed adhuc
carnales & lacte alendos. non esca:
nlibro qui inscribitur contrado¬
natistas. commemorato iudȩ apłi
testimonio. ubiait. hi sunt qui segre¬
gant. sem& ipsos. animales spm ñ
habentes. adiunxit &iã dicens: De
quib & paulus apłs dicit᷑ Anima¬
lis aũ homo. non ꝑcipit ea quȩ suss
sp̃s dĩ Non sunt illi istis coequandi
quos omnino ab eccła schisma prȩ¬
cidit : Istos quippe idẽ apłs paulus.
esc̃a ualentes capere. lacte nutrit
tamen : Illiaũ ñ infiliis paruulis sed

Expanded text:
Hunc Spiritum quod illi non habeant, qui sunt ab Ecclesia segregati, Judas apostolus apertissime declaravit, dicens: Qui se ipsos segregant, animales, Spiritum non habentes . Unde in ipsa Ecclesia etiam illos qui per nomina hominum, quamvis in unitate ejus constitutorum, quaedam schismata moliebantur, Paulus Apostolus arguens, inter caetera ait: Ostendit quid dixerit, non percipit, id est, scientiae non capit verbum. Hos in Ecclesia constitutos parvulos, dicit nondum spirituales, sed adhuc carnales, et lacte In libro qui inscribitur contra Donatistas, cotestimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
Iuiergo uiuit excorpore: car¬
naslis homo uel animalis vocatur:
Carnalis quia carnalia sectatur:
Animalis autẽ : quia sertur disso¬
luta lasciuia animȩ suȩ : quã non re¬
git sp̃s. neq coerc& intram&as na¬
turalis ordinis: quia & ipse se ñ sub¬
didit regendũ dõ Quia utẽ sp̃u
animã regit : & peranimã corpus.¬

Expanded text:
i ergo vivit ex corpore, carnalis homo vel animalis vocatur: carnalis, quia carnalia sectatur; animalis autem, quia fertur dissoluta lascivia animae suae, quam non regit spiritus, neque coercet intra metas naturalis ordinis; quia et ipse se non subdit regendum Deo. Qui autem spiritu animam regit, et per animam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
tenĩ nos & omnes animȩ ratio¬
nales. secundũ ueritatẽ de inferio¬
rib recte iudicamus: sic de nobis quan¬
do eidẽ cohȩremus: sola ipsa ueritas
iudicat: De ipsa uero nec pater.
Nonenĩ minus ẽ quã ipse : Itideo que

Expanded text:
enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est quam ipse, et ideo qu
Abbreviated transcription (Latin):
Miserabi les tenebras. in ani¬
mo humano. Qui scit quẽ ad moituta¬
dũ debeat leonẽ domare & ne¬
scit qũe ad modũ uiuere : An &
hoc sciat : Sufficit ei libȩrũ arbi¬
triũ. lexq: naturalis Hec ẽ sapi¬
entia uerbi. qua euacuat᷑ crux
xp̃i : Sed quia dixit. ꝑdã sapientiã
sapientiũ: Quia istacrux. ñ po¬
test euacuari . ꝓfecto ista sapien¬
tia: ꝑstultitiã p̃dications. qua
credentes sanant᷑. euertitur:
Sienĩ possibilitas naturalis. ꝑli¬
berũ arbitriũ : & ad cognoscen¬
dũ quomodo uiuere debeat: &¬
adbene uiuendũ. sufficit sibi:
ergo xẽc gratis mortuus ẽ . ergo.
euacuatũ ẽ scandalũ crucis Cur
non &iã ego hic exclamem̃. Immo
exclamabo & istis increpitabo.
dolore xẽiano. euacuati estis a
xp̃o: Qui innatura iustificamni.
agratia excidistis: Ignorantes
enĩ dĩ iustitiã. & urãm uolentes
c̃stituere: iustitiȩ dĩ nonestis
sub iecti Sicut enĩfins legis ĩta
&iã nature humane uitiose.

Expanded text:
miserabiles tenebras in animo humano, qui scit quemadmodum debeat leonem domare et nescit quemadmodum uiuere. an et hoc ut sciat sufficit ei liberum arbitrium lexque naturalis? haec est sapientia uerbi, qua euacuatur crux Christi. sed qui dixit: perdam sapientiam sapientium, quia ista crux non potest euacuari. profecto ista sapientia per stultitiam praedicationis, qua credentes sanantur, euertitur. si enim possibilitas naturalis per liberum arbitrium et ad cognoscendum quomodo uiuere debeat et ad bene uiuendum sufficit sibi, ergo Christus gratis mortuus est; ergo euacuatum est scandalum crucis. cur non etiam ego hic exclamem, immo exclamabo et istis increpitabo dolore christiano: euacuati estis a Christo, qui in natura iustificamini. a gratia excidistis! ignorantes enim dei iustitiam et uestram nolentes constituere iustitiae dei non estis subiecti. sicut enim finis legis, ita etiam naturae humanae uitiosae
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus fieri potest. utaliqui
uerũ habeant baptismũ: & ñ
habeant uerã fidẽ: Sicut fieri
potest. ut uerũ habeant euan¬
geliũ. qđ non recte intelligendo.
falsi aliquid credant dedõ: Nũ¬
quid ꝓp̃t ipsã fidei falsitatẽ. &iã
euangeliũ qđ uerũ apud eos
inuentur. d&estandũ aut e gruer¬
mendandũ putabimus. Nec
illos chorinthios arbitror.
quos inscismata dissiluisse redar¬
guit : uerã fidẽ habuisse in eo
qđ dicebant : ego sũ pauli: hoc
enĩ falsũ erat. Uerũ tamen
baptismũ habebant. excuius
ueritate. utistã corrigerent
falsitatẽ. ab eo ipso audiunt
Numquid paulus ꝓuob cruci¬
fixus ẽ : Aut in nomne pauli
baptizati estis : Crant illic
&iã. qui mortuos resurgere
non credebant: Et in eo vtiq
nonuerã tenebant. atq habe¬
bant fidẽ : Exeo tam̃ qđ uerũ
habebant: qũo credebant xẽa
resurrexisse. in quo fuerant
baptirati: dat operã apostolus.
&iã illud curare. in quo eis fi¬
dessana ñerat dicens: Simor¬

Expanded text:
prorsus fieri potest, ut aliqui uerum habeant baptismum et non habeant ueram fidem, sicut fieri potest, ut uerum habeant euangelium, quod non recte intellegendo falsi aliquid credant de deo: numquid propter ipsam fidei falsitatem etiam euangelium, quod uerum apud eos inuenitur, detestandum aut emendandum putabimus? nec illos Corinthios arbitror, quos in schismata dissiluisse redarguit, ueram fidem habuisse in eo quod dicebant: ego sum Pauli; hoc enim falsum erat. uerum tamen baptismum habebant, ex cuius ueritate ut istam corrigerent falsitatem, ab eo ipso audiunt: numquid Paulus pro uobis crucifixus est aut in nomine Pauli baptizati estis? erant illic etiam, qui mortuos resurgere non credebant et in eo utique non ueram tenebant atque habebant fidem. ex eo tamen quod uerum habebant, quoniam credebant Christum resurrexisse, in quo fuerant baptizati, dat operam apostolus etiam illud curare, in quo eis fides sana non erat, dicens: si mor
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ roꝓbabo Sisecundũ scriptu¬
ras sapiamus. non cogimur con¬
traxẽiana gratiã disputare.
Et ea dicere : quib demonstrare
conemur : Naturã humanã. neq
inparuulis medico indigere.
quia sana ẽ : & inmaiorib: sibi
ipsã adiustitiã siuelit. posse
sufficere: Acute quippe ui¬
dentur. hȩc dici : sed insapientia
uerbi. qua euacuatur crux xũi
Non ẽ ista sapientia. desursũ descent¬
dens: Multo ardentiore telonos
oport& accendi. nee uacu&ur
cruxxẽi : Euacuatur aũ. sialiquo
modo pr&er illius sacramentũ.
adiustitiã uitaq &ernã perueni¬
ri posse dicatur:
Percdã sapientiã sapientiũ. & pru¬
Identiã prudentiũ reꝓbabo
Nonenĩ suã in eis ꝑdit & reꝓbat.
qũa ipse donauit : sed qũa sibi ar¬
rogant . qui ñ habent ipsius : Vn¬
de cõmemorato isto ꝓph&ico testi¬
mono: sequit᷑ & dicit apostolus.
Vbisa piens : ibi scriba  Ubi con¬
quisitor. huius sȩculi: Nonne

Expanded text:
tis? IV. Si secundum Scripturas sapiamus, non cogimur contra Christianam gratiam disputare, et ea dicere quibus demonstrare conemur naturam humanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ipsam ad justitiam, si velit, posse sufficere. Acute quippe videntur haec dici, sed in sapientia verbi, qua evacuatur crux Christi, nec est ista sapientia desursum descenet multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur:Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Non enim suam in eis perdit et reprobat, quam ipse donavit; sed quam sibi arrogant qui non habent ipsius. Unde commemorato isto prophetico testimonio, sequitur et dicit Apostolus: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus s
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã : Qũo stultũ dĩ. sapienti¬
us ẽ homnbus. Etinfirmũ dĩ for¬
tius ẽ homnib: Hoc quasi stultũ
& infirmũ tã qua sua uirtute
sapientes fortesq ẽtemnunt:
Sed hȩc ẽ gratia. quesanat infir¬
mos. non suꝑbe iactantes falsã
beatitudinẽ suã: sedhumlit᷑ po¬
tius uerã iseriã confitentes.

Expanded text:
sapientiam: quoniam stultum Dei sapientius est hominibus, et infirmum Dei fortius est hominibus . Hoc quasi stultum et infirmum tanquam sua virtute sapientes fortesque contemnunt. Sed haec est gratia, quae sanat infirmos, non superbae jactantes falsam beatitudinem suam, sed humiliter potius veram miseriam confitentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dar& baptismũ suũ : tãqũa ui¬
ce sua: Transferr&ase baptizan¬
di potestatẽ. & constituer& inali¬
quo seruo suo: Ettantã uim dar&
baptismo translato inseruui: quax¬
t̃auim haber& baptismus datus
ad ño Hoc noluit: ideo. Vt in illo
spes eẽt baptizatorũ . a quo se
baptiratos agnoscerent: Noluit
ergo seruũi ponere spẽ inseruo:
deoq: clamat᷑ apostolus. cũ uide¬
r& homnes uolentes ponere sp̃e
in se ipso: Numꝗd paulus ꝓuobis
crucifixus ẽ : Aut in nomne pau¬
libaptitati estis : : Baptirauit
ergo paulus taqua minster Ñ
tã qua ipsa potestas: Baptizauit
aũ dñs tãquã potestas : Intendi¬
te: & potuit hanc potestatẽ ser¬
quot ẽẽ serui. Ut quomodo dictꝰ
ẽ baptismus iohanns. sic diceret᷑
baptismus pari. baptismus pav

Expanded text:
ptismum suum tanquam vice sua, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem serquot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
meis. ut iniuriã faciã p̃ceden¬
tib sc̃ĩs: Nec p̃sumã in qũa insa¬
pientia uerbi. ne euacu&ur crux
Xp̃I Sedscripturarũ auctorita¬
te contentus. simplicitati poci¬
us studeo qua tumori Sed me¬
lius inquis ratione quis. qũa testi¬
monis edoc&ur: Quidergo Qũa
rationẽ afferre potes si partũ
predices uirgins Siredditos o¬
culos ñ neges cęcis:: Si sepultos re:¬
disse ostendas amortuis: Siho eriodo ot¬
rũ ergo & in comprehensibilis
ratio . & ueritas ꝓpta est . faci¬
lius in negotiis fidei. testimonis
credit᷑ quã ratio uestigatur:

Expanded text:
ut injuriam faciam praecedentibus sanctis, nec praesumam unquam in sapientia verbi, ne evacuetur crux Christi ; sed Scripturarum auctoritate contentus, simplicitati obedire potius studeo quam tumori. Sed melius, inquis, ratione quis quam testimoniis edocetur. Quid ergo? quam rationem afferre potes, si partum praedicas virginis, si redditos oculos non negas caecis, si sepultos redisse ostendis a mortuis? Si ergo rum et incomprehensibilis ratio et veritas prompta est, facilius in negotiis fidei testimoniis creditur, quam ratio investigatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bant : ego quidem sũ pauli ego
aũapollo ego aũ cephȩ : quã uis
ñ ꝑimpiorũ sed sc̃orũ nomna
ipsi tam̃ impia scismata faciebans. &¬
hoc ipsorũ erat ꝓpriũ. & de testa¬
bile uitiũ. Quod uero sciebant
sed diuini apud eos muneris erat.
quiueritatẽ in iniquitate suo¬
rũ scismatũ d&inebant: Hanc
app̃hendens beatissimus paubs.
non ꝑilla uitia destructa: &iã
istã destruit: sed ꝑhanc confir¬
mata. illa emendanda conuin¬
uobis crucifixus ẽ : Aut in no¬
mine paulibaptirati estis. Ut¬

Expanded text:
um Pauli, ego autem Apollo, ego uero Cephae, quamuis non per impiorum sed sanctorum nomina ipsi tamen impia schismata faciebant; hoc ipsorum erat proprium detestabile uitium. quod uero sciebant sed diuini apud eos muneris erat; hanc dei ueritatem in iniquitate suorum schismatum detinebant. hanc adprehendens beatissimus Paulus non per illa uitia destructa etiam istam destruit, sed per hanc confirmatam illa emendanda conuininquit, crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis?
Abbreviated transcription (Latin):
Poterat enĩ si uoluiss& dñs ũc.
Ibaptismi sui potestatẽ dare ali¬
cui: uel aliquib p̃cipuis seruis
suis . quos iam feciss& amcos suos:
Qualib ait Iam ñuos dicã seruos
sedam cos: Vt quẽ ad modũ ꝑuir¬
gã florentẽ de monstratus ẽ a a¬
ron sacerdos. ita in eis eccła ubi

Expanded text:
Poterat enim, si uoluisset, dominus Iesus baptismi sui potestatem dare alicui uel aliquibus praecipuis seruis suis quos iam fecisset amicos suos, qualibus ait: iam non uos dicam seruos sed amicos, ut, quemadmodum per uirgam florentem demonstratus est Aar
Abbreviated transcription (Latin):
cribo vobis filioli : quia remit¬
tunt᷑ uob peccata : ꝑ nom̃ eius:
Ideo filii . quia remissis peccatis
nascimini: Sed ꝑcuius nomen
remittuntur peccata Numꝗđ
augustini Ergo nec ꝑnomen
donati : Videris quis augustinus.
aut quis donatus: Nec ꝑ nomen
pauli . nec ꝑ Nom p&ri: Nam di¬
caxt un uidentib sibi ecclesiã : & partes¬
i facere deuntate conantib: par¬
turiens paruulos mater caritas.
in apło exponit uiscera sua: con¬
scindit quodã modo uerbis ube¬
ra sua. plorat filios quos uid&
efferri: Reuocat adunũ nom̃.
cos quimulta nomna sibi facere
volebant: Repellit abamore
& mecũ sitis: Mlecũ estote : omnes
illiussimus qui ꝓnobis mortuus
ẽ. quipnobis crucifixus ẽ Unde
& hic: Dimittuntur vobis pecca¬
ta ꝑ nomen eius. Non ꝑhomnis
alicuius:¬

Expanded text:
cribo vobis, filioli, quia remittuntur vobis peccata per nomen ejus. Ideo filioli, quia dimissis peccatis nascimini. Sed per cujus nomen remittuntur peccata? Numquid per Augustini? Ergo nec per nomen Donati. Videris quis Augustinus, aut quis Donatus: nec per nomen Pauli, nec per nomen Petri. Nam dividentibus, sibi Ecclesiam, et partes facere de unitate conantibus parturiens parvulos mater charitas in Apostolo, exponit viscera sua, conscindit quodammodo verbis ubera sua, plorat filios quos videt efferri, revocat ad unum nomen eos qui multa nomina sibi facere volebant, repellit ab amoreut mecum sitis: mecum estote; omnes illius sumus qui pro nobis mortuus est, qui pro nobis crucifixus est: unde et hic, Dimittuntur vobis peccata per nomen ejus, non per hominis alicujus
Abbreviated transcription (Latin):
gratiȩ nnstru. siue inferioris.
Siue ꝑcenteni fructus homnẽ.
siue sexageni: siue triceni. siue
ꝑfrumentũ. siue ꝓpalcã : ponnsi
illiv unus eẽ cognoscer&ur : Et
hoc ꝑsp̃m didicit: uelut colũbam
descendentẽ . & manent̾e suꝑ eũ:
taq: inuenmus dictũ ab apostolis.
&gloriã mea : quãuis utiq: inhũo.
& minsteriũ meũ. & prudentiã
meã. & euangeliũ meũ: quauis
utiq ad ño impertitũ. atq: do¬
natũ: Baptismus aũt meus ne¬
mo eorui dixit omnino: Neq e
nĩ omniũ ȩqualis ẽ gloria: Nec
minstrant omnes ȩqualit᷑. nec
operat᷑: Etideo dici potest. alns
alio doctior & ipsa doctrina sa¬
lutari: Alius alioau maius mi¬
nusue baptizatus. dici ñ potest.
siue ab inferiore. siue amaiore
baptir&ur:¬

Expanded text:
gratiae ministrum siue inferioris gratiae ministrum siue inferioris siue per centeni fructus hominem siue sexageni siue triceni siue per frumentum siue per paleam, non nisi illius unius esse cognosceretur; et hoc per spiritum didicit uelut columbam descendentem et manentem super eum. Itaque inuenimus dictum ab apostolis et gloriam meam, quamuis prudentiam meam et euangelium meum, quamuis utique a domino inpertitum adque donatum, baptismus autem meus nemo eorum dixit omnino. neque enim omnium aequalis est gloria nec ministrant omnes aequaliter nec operatur et ideo dici potest alius alio doctior et ipsa doctrina salutari: alius autem alio magis minusue baptizatus dici non potest, siue ab inferiore siue a maiore baptizetur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaliqđ signũ demonstrarentor
excellentioris sc̃itatis mnstri&
dispensatores nsterioru. quiso¬
libaptitare deberent: Sed sihoc
fier& qũauis eis a dño attribu¬
tus: tam̃ ipsorũ ĩa baptismus
dicer&ur : Sicut baptismus io¬
hanns fuit : Ideo paulus gr̃ãsa
gido qđ nemnẽ ipsorũ baptiza¬
uerat : quitãquã obliti incuius
nomne baptisati essent. ꝑhom¬
ñu se nomna diuidebant: Cũ
enĩ tantũ ual& baptismus ꝑho
minẽ conteptibilẽ. quantũ ꝑ
a postolũ datv. ita nec illius nec
illius. sexp̃i ẽẽ cognoscit᷑: Quod
in ipso dño. iohannes ꝑ illã cõlũ¬
bȩ speciẽ se didicisse testatur:
Nam secundũ quid aliud dixe¬
rit & ego nesciebam eũ: Non pla¬
ne uideo: nsi quia secundũ ali¬
exeius plentudine ipse accepe¬
rat baptizandi potestatẽ. ut
iohannis baptismus dicer&ur:
nesciebat utr̃u sic eẽt daturus
& c&eris: An uero ꝓpriũ bap¬
tismũ sic habiturus. ut ꝑquẽ li¬
b& dar&ur. siue excellentioris

Expanded text:
aliquod signum demonstrarentur excellentioris sanctitatis ministri et dispensatores mysteriorum, qui soli baptizare deberent. sed si hoc fieret, quamuis eis a domino adtributus tamen ipsorum iam baptismus diceretur, sicut baptismus Iohannis fuit. ideo Paulus gratias agit deo, quod neminem ipsorum baptizauerat, qui tamquam obliti in cuius nomine baptizati essent per hominum se nomina diuidebant. cum enim tantum ualet baptismus per hominem contemptibilem quantum per apostolum datus, ita nec illius nec illius, sed Christi esse cognoscitur; quod in ipso domino Iohannes per illam columbae speciem se didicisse testatur. nam secundum quid aliud dixerit: et ego nesciebam eum, non plane uideo. ex eius plenitudine ipse acceperat baptizandi potestatem, ut Iohannis baptismus diceretur, nesciebat, utrum sic esset daturus et ceteris an uero proprium baptismum sic habiturus, ut, per quemlibet daretur siue excellentioris
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ populo dĩ. iđ pauperib. dĩ:
Non illis sed cũ illis regnare cu¬
pientes : Illi quoq: nondicaÑ
ego sũ pauli ego aũapollo e¬
go uero cephe. Sed om̃s dicant.
ego sũ xp̃i: Hec ẽ iustitia : Non
ante ponere seruos dño. nec
equare: Ita leuare oculos in
montes: unde uerat auxiliũ
sibi uttam̃ auxiliũ suũ nonspe¬
rent amontib sed ad ño qui
tibi tues p&rus : Symon quip¬
pe. antea uocabat᷑: Hoc aũt ei
nomen ut p&rus appellar&ur.
adño impositũ ẽ Ethoc in ea fi¬
gura. ut signficar& ecclesiam:
pulus xẽianus : P&ra enĩ prin¬
cipale nomen ẽ Ideo p&rus a
quit p&rus. & suꝑ hanc p&ra
qua confessus es . suꝑ hanc parã.
qũa cognouisti dicens. tues xẽc
filius dĩ viui. aedificabo ecclesiã
me suꝑte: Nam uolentes homi¬
nes edificari suꝑ homnes. diceban
Ego quidẽ sũ pauli. ego aũ apollo.
ego uero cephȩ: ipse ẽ p&rus : Et
alii quinolebant aedificari suꝑ

Expanded text:
pacem populo Dei, id est, pauperibus Dei; non illis, sed cum illis regnare cupientes. Illi quoque non dicant, Ego sum Pauli, ego sum Apollo, ego vero Cephae; sed omnes dicant: Ego sum Christi . Haec est justitia: non anteponere servos Domino, nec aequare; ita levare oculos in montes unde veniat auxilium sibi, ut tamen auxilium suum non sperent a montibus, sed a Domino qui tibi, Tu es Petrus. Simon quippe antea vocabatur. Hoc autem ei nomen, ut Petrus appellaretur, a Domino impositum est: et hoc in ea figura, ut significaret Ecclesiam. pulus christianus. Petra enim principale nomen est. Ideo Petrus a quit, Petrus: et super hanc petram, quam confessus es: super hanc petram, quam cognovisti dicens, Tu es Christus filius Dei vivi: aedificabo Ecclesiam me superte. Nam volentes homines aedificari super homines, dicebant: Ego sum quidem Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephe, ipse est Petrus. Alii vero qui nolebant aedificari super
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliquando inquit tenebrȩ
nunc aũt lux: sed in dño: Quod
nemo potest in paulo. nemo in
p&ro. nemo in alio ullo apostolo¬
rũ hoc potest in dño: Ideo bene
paulus. utilit̃ se c̃temnens. illũ
commendans. pũquid paulus
inquit ꝓuobis crucifixus ẽ: Aut
in nomne pauli baptigati estis:
Nonergo inme. sed mecum:
Non subme. sed sub illo

Expanded text:
enim aliquando tenebrae, nunc autem lux; sed in Domino . Quod nemo potest in Paulo, nemo in Petro, nemo in alio ullo Apostolorum, hoc potest in Domino. Ideo bene Paulus utiliter se contemnens, illum commendans: Numquid Paulus, inquit, pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis? Non ergo in me, sed mecum; non sub me, sed sub illo
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo expauescit eos qui
volunt in eo sp̃e ponere : Num¬
quid paulus ꝓuobis crucifixus
ẽ : Aut in nomne pauli bapti¬
hati estis : Quod dedi: non ego
dedi: Gratis accepistis. columba
decelo descendit: Ego inquit
plantaui. apollo rigauit. sed
ds incrementũ dedit: Neq qui
plantat ẽ aliquid. neq quiri¬

Expanded text:
quomodo expavescit eos qui quomodo expavescit eos qui volunt in illo ponere spem: « Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis » ? Quod dedi, non ego dedi: gratis accepistis, columba de coelo descendit. « Ego, » inquit, « plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui plantat est aliquid, neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
tismus iohanis dictus ẽ: Sedfor¬
te aliquis exist& & dic&: Proba
Nobis. quia ille baptismus iohan¬
nis dictus ẽ: Probabo. ipsa ueri¬
tate dicente : quando interro¬
gauit iudȩos. Baptismus iohan¬
nib Ergo n&ot baptismi di¬
cerent᷑. quot essent serui qua
baptizabant. accepta potestate
adño : sibi tenuit dñs baptizan¬
do potestatẽ: seruus mnisterrũ
dedit: Dicit se seruus baptiza¬
re: recte dicit: Sicut apostolus
dicit. Baptizaui aũt. & stepha¬
nȩ domũ Sedtaqũa mnister:
deo sisit & malus. & contingat
illi habere ministeriũ: & sicum
homnes nonnorunt : & ds cũ no¬
uit: ꝑmittit ds baptitari ꝑeũ.
quia sibi tenuit potestatẽ. Ut¬
se ille quibaptizar&ur bapti¬
tarȩ : nisi ab illo quisibi tenuit
baptirandi potestatem:¬
Ergo boues illi. dñm magnifica¬
uer̃ nonse: Vid&e bouẽ magni¬
ficantẽ dñm suũ. Quia agnouit
bos possessorẽ suũ Attendite
bouẽ. timentẽ nedeserat᷑ pos¬
sessor bouis & in bouẽ p̃sumat᷑.

Expanded text:
tismus, Joannis dictus est. Sed forte aliquis dicet: Proba nobis quod ille baptismus Joannis dictus est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos: Baptismus Joaninibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: permittit Deus baptizari per eum, qui sibi tenuit potestatem. se ille, qui baptizatur, baptizari, nisi ab illo, qui sibi tenuit baptizandi potestatemnum magnificaverunt, non se. Videte bovem magnificantem Dominum suum, quia agnovit bos possessorem suum : attendite bovem timentem ne deseratur possessor bovis, et in bove praesumatur;
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ ut in illo habit& ds̃. displi¬
cent illi om̃s qui in illo ponun
sp̃e suã : Propt̃ datũ ẽ qđ dam
exempłũ : cũ ipsos apłos fibi di¬
uiser̃ & inschismata ierunt.
quidicebant Ego sũ pauli. e¬
go apollo ego cephȩ iđ p&ri
Hos plangitapłus & dicit eis.
Diuisus ẽ xẽc Et se elegit.
que apud ipsos c̃temner&
Nũꝗͥd paulus ꝓuobis crucificis
ẽ.  Aut in nomne paulibapti¬
gati estis:: Vide bonũ montẽ.
quȩrentẽ gloriã. non sibi sed
a quo montes inlumnant᷑: Nole¬
bat dese p̾sum. sed deillo quo
& ipse prȩsumserat : Quisquiser¬
go intrase cõmendare uoluerit
populos. ut siforte c̃tigerit eia¬
liquis tumultus. frangat postse
populos. & diuidat eccłam catho¬
licã ꝓp̃t se: nonẽ deillis montib
quos inlumnat altissimus : Sed
quis ẽ iste: contenebratus ase.
Non inluminatus adño

Expanded text:
Deum, ut in illo habitet Deus, displiDeum, ut in illo habitet Deus, displicent illi omnes qui non in illo ponunt spem suam. Propterea datum est quoddam exemplum, cum ipsos Apostolos sibi diviserunt, et in schismata ierunt qui dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae, id est Petri. Hos plangit Apostolus, et dicit eis: Divisus est Christus? et se elegit quem apud ipsos contemneret: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Vide bonum montem quaerentem gloriam, non sibi, sed a quo montes illuminantur: nolebat de se praesumi, sed de illo de quo et ipse praesumpserat. Quisquis ergo ita se commendare voluerit populis, ut si forte contigerit ei aliquis tumultus, frangat post se populos, et dividat Ecclesiam catholicam propter se, non est de illis montibus quos illuminat Altissimus. Sed quis est iste? Contenebratus a se, non illuminatus a Do
Abbreviated transcription (Latin):
nlumnans tu mrabilit̃ amonti¬
se dictũ ẽ: peput& aliquis. qđ
eũ montes inlumnent: Multi
enĩ putantes. qđ ab ipsis mon¬
tib inlumnarent᷑. fecerunt si¬
bi partes demontib: & ipsi mon¬
tes c̃ciderunt. & ipsi confractis:
Nescio quisibi fecer̃ donatũ Nescio
quisibi fecerunt maximanum.
vescio quisibi fecer̃ illũ & illũ
Quare: Cũ putant salutẽ suã
in homiib eẽ. non indõ. Oho¬
mo: uent adte lux ꝑmontes.
sed ds̃ te inlumnat. ñ mons: in¬
luminan tu inquit: Tu non
montes : Inlumnans amontib
quidẽ &ernis: Sedtu in lumi¬
nequisquã ur̃m . uelut sp̃e suã
poner& in homne : Tamdiuẽ ali¬
quid homo qua diu illi haber&
a quo factus ẽ homo: Nam rece¬
dens ab illo nhlẽ homo : Etcũ ad¬
her& illi tusic accipe c̃siliũ ꝑ
homnẽ . utillũ consideres. qui
inlumnat homnẽ: Etenĩ&tu
potes accedere adillũ: qui tibi
ꝑhomnẽ loquit᷑: Nonenĩ fecit
illũ accedere adse. & te repel¬
lit : Et quiuere sic accessit ad

Expanded text:
tu admirabiliter a montire dictum est, Tu; ne putet aliquis quod cum montes illuminent. Multi enim putantes quod ab ipsis montibus illuminarentur, fecerunt sibi partes de montibus; et ipsos montes conciderunt, et ipsi confracti sunt. Nescio qui sibi fecerunt Donatum, nescio qui sibi fecerunt Maximianum, nescio qui sibi fecerunt illum et illum. Quare computant salutem suam in hominibus esse, non in Deo? O homo, venit ad te lux per montes; sed Deus te illuminat, non montes. Illuminans tu, inquit: tu, non montes. Tu illuminans: a montibus quidem aeternis; sed, tu illumine quisquam vestrum velit spem suam ponere in homine. Tamdiu est aliquid homo, quamdiu illi haeret a quo factus est homo. Nam recedens ab illo, nihil est homo, et cum haeret illis. Tu sic accipe consilium per hominem, ut illum consideres qui illuminat hominem. Etenim et tu potes accedere ad illum qui tibi per hominem loquitur; non enim fecit illum accedere ad se, et te repellit. Et qui vere sic accessit ad
Abbreviated transcription (Latin):
angelorũ: nullo modo quidẽ me¬
tuimus. ne tales amici : uel morte
nos sua: uel deprauatione contri¬
stent : Sed quia nob ñea qua ho¬
mines familiaritate miscentur.
quod & iam ipsũ ad erumnas hu¬
ius ꝑtin& uitae. Etaliquando sa¬
tanas sicut legimꝰ. transfigurat
se sicut angelum lucis. ad temp¬
tandos eos. quosita uel erudiri
opus ẽ. uel decipi iustum ẽ: Mag
putat. habeat malos dȩmones.
fictos amicos: Eosq tanto nocen¬
tiores. quanto a stuciores ac fal¬
laciores patiatur in imicos: Et
Quae ignorantia tanto p̃mitur
ut facile istoꝵ simulatione falla

Expanded text:
aelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magputat, habeat malos daemones fictos amicos, eosque tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et quae ignorantia tanta premitur, ut facile istorum simulatione falla
Abbreviated transcription (Latin):
uel exꝑti corrigamur: Ipse ẽser¬
pens qui semꝑ suggerit iniquita¬
tẽ. impi&atẽ: ipse aliquando ꝓ¬
mittit impunitatẽ : quemad mo¬
dum & ibi ꝓmisit dicens Nũ quid
morte moriemini : ipse talia sug¬
gerit : ut modo male uiuant xp̃ia¬
txlũ couni : Nũ quid om̃s in quit ꝑditu¬
rus ẽ ds̃ Numquid om̃s dã¬
naturus ẽ d̃s : Ille quidẽ serpens
id ẽ ille error her&icorũ: qui
temptat ecłam: Contra quem
incantat a płs. cum dicit. M&uo.
nesicut serpens euã seduxit astu¬
tia sua. sic & sensus ur̃i corrum¬
pantur . Ille ergo error : pectore
& uentre serpit : & t̃ram mandu¬
cat: Non dec ̃pit. nisi aut suꝑbos
qui sibi arrogant quod ñ sunt:¬
aut desideriis carnalib implica¬
tos: qui libenter audiunt. quic
sos qui terrena sapiunt: & spiri¬
talia terreno oculo inquirunT:¬

Expanded text:
vel experti corrigamur. Ipse est servel experti corrigamur. Ipse est serpens, qui semper suggerit iniquitatem et impietatem. Ipse aliquando promittit impunitatem, quemadmodum et ibi promisit, dicens: Numquid morte moriemini ? Ipse talia suggerit, ut modo male vivant Christiani. Numquid omnes, inquit perditurus est Deus? numquid omnes damntur . 40. Et ille quidem serpens, id est ille error haereticorum, qui tentat Ecclesiam, contra quem incantat Apostolus, cum dicit, Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non suntaut desideriis carnalibus implicatos, qui libenter audiunt quod qsos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquirunt
Abbreviated transcription (Latin):
uni uiro uirginẽ castam. ex hibe¬
re xp̃o : Uirginitas enim ur̃a. in
mente : Uirginitas corporis. in
paucis ecłae: Uirginitasmentis.
in omnib fidelib ẽẽ deb&: Hanc
uirginitatẽ uult serpens corrũ¬
pere : de quo idẽ apłs dicit: De¬
sponsauiuos. uni uiro uirginẽ
castã exhibere xp̃o: Ettimeo.
Nesicut euã astutia sua serpens
decepit: sic quoq & uri sensus
corrumpantur : & excidant a
Ur̃i inquit sensus. id ẽ ur̃ae men¬
tes : Nam hoc magis ꝓpriũ est :
Sensus enĩ. intelleguntur & hu¬
ius corporis : uidendi. audiendi.
odorandi. gustandi. tangendi:
Mentes nr̃as timuit corrũpi
apłs ubi ẽ fid ei uirginitas:
Modo ergo anima uirginitatẽ
tuã serua: fȩcundanda postea
inamplexusponsitui : Sepite
ergo utscriptum ẽ aures
pens. & ñtac&: Quaerit pollici
re ad illũ paradysũ : unde primo¬
eiectus ẽ: Quod gestum ẽ in illo pa¬
radyso. hoc geritur in ecła: Ne¬
mo uos seducat ab isto paradyso:
sufficiat quod illinc lapsisumus.

Expanded text:
uni viro virginem castam exhibere Christo. Virginitas enim vestra in mente. Virginitas corporis in paucis Ecclesiae: virginitas mentis in omnibus fidelibus esse debet. Hanc virginitatem vult serpens corrumpere, de quo idem apostolus dicit: Desponsavi vos uni viro virginem castam exhibere Christo. Et timeo, ne sicut Evam astutia sua serpens decepit; sic quoque et vestri sensus corrumpantur, et excidant a esu . Vestri inquit, sensus, id est, vestrae mentes. Nam hoc magis proprium est. Sensus enim intelliguntur et hujus corporis, videndi, audiendi, odorandi, gustandi, tangendi. Mentes nostras timuit corrumpi Apostolus, ubi est fidei virginitas. Modo perge, anima, virginitatem tuam serva, fecundanda postea in amplexu sponsi tui. Sepite ergo, ut scriptum est, aures pens, et non tacet. Quaerit pollicitre ad illum paradisum, unde primes. Quod gestum est in illo paradiso, hoc geritur in Ecclesia. Nemo nos seducat ab isto paradiso. Sufficiat quod illinc lapsi sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
huc quidem potestis: Sunt infir¬
mi. qui non sunt idonei valido cibo
Volunt setendere . ad id qđ cape¬
re non possunt: Et si aliquid
utcumque coeperint: aut. uisi
sibi fuerint capere qđ non cõe¬
perunt: extolluntur inde & st¬
perbiunt : Indeuidentur
sibi. quasi sapientes: Hoc aũt
contigit omnib: her&icis: Qui
cũ ẽent anima les & carnales. de¬
fendendo sententias suas prauas.
quas falsas ẽẽ ñ potu er̃ uidere.
exclusisunt decatholica: Dicã ca¬
ritati ur̃e qđ possũ: Dñs nr̃¬

Expanded text:
huc quidem potestis» . Sunt infirhuc quidem potestis» . Sunt infirmi qui non sunt idonei valido cibo; volunt se extendere ad id quod capere non possunt: et si aliquid utcumque coeperint, aut visi sibi fuerint capere quod non ceperunt, extolluntur inde, et superbiunt inde; videntur sibi quasi sapientes. Hoc autem contingit omnibus haereticis; qui cum essent animales et carnales, defendendo sententias suas pravas, quas falsas esse non potuerunt videre, exclusi sunt de Catholica. Dicam Charitati vestrae quod possum. Domin
Abbreviated transcription (Latin):
& as corporis non ẽ inuoluntatẽ Etu¬
Ita nullus secundum carnem¬
crescit quando uult: sicut nul¬
lus quando uult nascitur: ubi
autem natiuitas in uoluntate ẽ.
& crementum in uoluntate ẽ:
Nemo exaqua & spiritu
nascitur nisi volensirgo
si uult erescit: siñ uult decrescit :
Quid ẽ crescere : Proficere : Quid estide¬
crescere : deficere : Quisquis nouit
matũ ẽẽ serutaudiat quia puer ẽ
& infans. auide in hi& aberib matris.
& cito crescit.Est aũ materi eccła.
& ubera eiusiduo tastam̃ta. scriptu¬
rarũ diuinarũ : Hinc sugitur. lac
tritus atq roboratus ꝑueniat ad
manducandũ cibum : qđ est in prix¬
cipio erat uerbũ. & uerbum erat
a pud dm̃ : & ds̃ erat uerbum: Lac̨
nostrũ xp̃c humilis est : Cibus ñr̃
idem ipse xp̃c. aequalis patri
Lacte te nutrit: ut pane pascat :
Iuibusdam infirmis dicit aposto¬
Clus: Lac uobis potum dedi ñesc̃a
Nondum enĩ poteratis. sed nead¬

Expanded text:
as corporis non est in voluntate. as corporis non est in voluntate. Ita nullus secundum carnemcrescit quando vult; sicut nullus quando vult nascitur: ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? Proficere. Quid est decrescere? Deficere. Quisquis novit natum se esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamenta Scripturarum divinarum. Hinc sugatur lac otritus atque roboratus perveniat ad manducandum cibum, quod est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Lac nostrum Christus humilis est; cibus noster, idem ipse Christus aequalis Patri. Lacte te nutrit, ut pane pascat:uibusdam infirmis dicit Apostolus, «Lac vobis potum dedi, non escam: nondum enim poteratis; sed nec ad
Abbreviated transcription (Latin):
go. si in hac obstinatione & ꝑuersita¬
te remanerent: certe quidẽ nati
erant: nec tamen ad ipsã eccłam de
qua natierant perpacis atq unita¬
tis uinculũ ꝑtineren. Hoc amagns
& sp̃alib uiris. eccłȩ catholicȩ alĩinis.
uideo cautissime ꝓuideri xeꝗd popu¬
lariter agant : quod non dũ ẽẽtẽ¬
esse tem¬
poris ut cũ populo agatur intelligun
Alimenta lactea large auidis
Ualidiorib aut̃ cibis: cũ sapien¬
tib & paucis vescunt᷑: Sapien¬
tiã enim loqunt᷑ inter ꝑfectos:
Carnalib uero & animalib: &
quamuis nouis hominib: adhuc
tamen paruulis : ñ nulla opteguns :
sed nulla mentiuntur : Non enĩ¬
uanis honorib suis consulunt : &
Inanib laudib sed utilitati eorũ.
cũ quib soci&iatẽ uitȩ huius in ire
meruerun: Hȩc enĩ lex ẽ diuinȩ
ꝓuidentiȩ. Vt nemo a superiorib
ad iuu&ur: ad cognoscendã & ꝑ¬
cipiendã gratiã dĩ : qui ñ ad ean¬
dẽ puro affectu. Inferiores a diuuerit:¬

Expanded text:
go, si in hac obstinatione et peruersitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam ecclesiam, de qua nati erant, per pacis atque unitatis uinculum pertinerent. CCL. Salibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intelligunt; alimenta lactea large avidis validioribus autem cibis cum sapientibus paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit
Abbreviated transcription (Latin):
credidistis : Et unicuiq: sicut dñs dedit:
Ego plantaui. apollo rigauit : Et
hoc ergo sicut unicuiq dñs dedit
Non itaq: desuo: lam uero qđ sequi¬
tur: Sed ds̃ incrementũ dedit.
Non ꝑ illos. sed perse ipsum facit:
Excedit hoc humanã humilitatẽ:
excedit angelicam sublimitatẽ.
Nec omnino pertin&. nisi ada¬
gricolam trinitatem :
nterior ergo magister est qui

Expanded text:
credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. credidistis, et unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. nterior ergo magister est qui
Abbreviated transcription (Latin):
secundum qđ ait: Pater maior
me ẽ : Secundũ id autem qđ ait
Ego & pater unũ sumus & ipse a¬
gricola est: Nec talis quales suNs
qui extrinsecus operando ex hibeN
ministerium : sed talis. utd& &iã
intrinsecus incrementũ : Nam ne¬
que quiplantat ẽ aliquid. neque
erat uerbũ: Vnde ipse & pater
unum sunt: Et si uerbum caro
factũ est. qđ non erat: man&
quoderat: Denique cũ depa¬
tre. tamqũa deagricola dixis¬
s& qđ infructuosos palmites tol¬
lat fructuosos aũ purg&. utplis
afferan fructũ. continuo &iã scipsũ
mundatorem palmitũ ostendex:
lamuos inquit mundi estis. ꝓp̃t ser¬
monẽ quẽ locutus uobis: Ecce
& ipse mundator ẽ palmitum.
qđ est agricolȩ non uitis officiũ :
Qui&iam palmites. operarios suos
fecit: Nam &si nondant in¬
crementum: impendunt tamen
aliquod adiumentum: Sed non
desuo: quia sine me inquit. nihil
potestis facere: Audi &iam ip¬
sos confitentes: Quid aũt est a pol¬
lo: quid aũt paulus Ministriꝑquos¬

Expanded text:
secundum quod ait: Pater major me est. Secundum id autem quod ait: Ego et Pater unum sumus, et ipse agricola est. Nec talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium, sed talis, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat, est aliquid, neque erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? quid autem Paulus? Ministri
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mors est : Quis uero
aestima re possit. quot milia
stabunt adsinistrã ex omnib
gentib: quȩ sempiternis dam¬
nanda sunt ignibus : Quis aut̃
utrius lib& sexus homo : non
mall& gladio trucidari &iã
illo modo quo trucidauit sa¬
cerdos finees fornicarios: in
ipso complexu nefariae uo¬
luptatis : Terribile constitu¬
ens aduersus ex sacrandas libi¬
dines ultionis exemplum
Propt̃ quod maxime dõ pla¬
cui : Quis inquã non mall&
tali genere mostis interfici.
quis non postremo igne con¬
sumi. uel ferinis morsib: per
ipsa pudenda laniari : quam
mitti in gehennã ignis a &erni :
rexerunt ludere
Consurrexit populus in aa
dum : totũ propaste positũ:
A postolus enim sicut reue¬
ra erat : quos dã eorum dix̃
hoc fecisse. non totũ populum.
ubi ait. Neq idolis seruiamꝰ.
sicut quidam illorum.
acilis adlusum pueritiũ Quid
aut̃ lusui puerili tam simileest.
quam idola colere: Quando
& apostolus ad hoc r&ulit hoc
genus super stitionis. cumait

Expanded text:
corporis mors est: quis vero aestimare possit, quot millia stabunt ad sinistram ex omnibus gentibus, quae sempiternis damnanda sunt ignibus? 33. Eat utriuslibet sexus homo non mallet gladio trucidari, etiam illo modo quo trucidavit sacerdos Phinees fornicarios, in ipso complexu nefariae voluptatis , terribile constituens adversus exsecrandas libidines ultionis exemplum, propter quod Deo maxime placuit: quis, inquam, non mallet tali genere mortis interfici, quis non postremo igne consumi, vel ferinis morsibus per ipsa pudenda laniari, quam mitti in gehennam ignis aeterni? rexerunt ludere. Consdum, totum pro parte positum. Apostolus enim, sicut revera erat, quosdam eorum dixit hoc fecisse, non totum populum, ubi ait, Neque idolis serviamus, sicut quidam illorum acilis ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est quam idola colere? quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait,
Abbreviated transcription (Latin):
leus tuus : Aculeus aut̃ motis ẽ
pecatũ continuo sub lunxit: Vir
bendo vel bona ꝓhbendo : Immo
vero mala ꝓhbendo & bona lu¬
bendo: uirtus tam̃ ẽ peccati. lex
Quia sub intrauit Inquidlex: ut
abundar& delictũ: Quidẽ ut ha¬
bundar& delictũ : Quia ubi grã
ñ erat: auxit ꝓhbitio desiderium:
& cũ quã fide ꝓpria p̃sumitur
uirtus : factũ ẽ grande uitiũ: Sed
quid fecit grã: Ubi habundauit
peccatũ : suꝑ habundauit gratia:
Venit dñs : Totũ qđ deadam traxisti.
totũ qđ tius prauis morib ad di¬
disti.totũ dimisit. totũ deleuit:

Expanded text:
leus tuus? Aculeus autem mortis est leus tuus? Aculeus autem mortis est peccatum; continuo subjunxit, Virtbendo, vel bona prohibendo: imo vero mala prohibendo, et bona jubendo. Virtus autem peccati lex: quia, Subintravit, inquit, lex ut abundaret delictum. Quid est, ut abundaret delictum? Quia ubi gratia non erat, auxit prohibitio desiderium: et cum quasi de propria praesumitur virtute, factum est grande vitium. Sed quid fecit gratia? Ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Venit Dominus: totum quod de Adam traxisti, totum quod tuis pravis moribus addidisti, totum dimisit, totum delevit