comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cent᷑ in eo om̃s gentes terrae. Et hic duo
illa breuissime plenissimeq promissas. :
Gens israliel secundũ carnẽ: et omnes gen¬
tes secundũ fidem.: Post hanc promissio
nẽ liberato desodomis loth: et ueniente
igneo imbre decȩlo : tota illa regio impie
ciuitatis incinerẽ uersa ẽ: ubi stupra in
masculos. intantã consuetudinẽ conua¬
luerat : quantam leges solent aliorũ factorũ
prebere licentiam: Uerum et hoc eorum
suppliciũ. specimen futuri iudicu diuini fuit.:
Nam quo ꝑtinet quod phibiti sunt qui liberaban¬
tur ab angelis retrorespicere: nisi quia non ẽ
animo redeundũ adueterem uitã : quaꝑ gra
tiã regenerati exiumur : siultimũ euã dere
iudiciũ cogitamus.. Deniq uxor loth ubire¬
spex̃ remansit : et in salem conuersa homi¬
nib fidelib quoddã prestitit condimentum :
quo sapiant aliquidunde iltud caueatur
exemplum: Inde rursum abrahã fecit in

Expanded text:
centur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo centur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo illa breuissime plenissimeque promissa sunt, gens Israel secundum carnem et omnes gentes secundum fidem. nem liberato de Sodomis Lot, et veniente igneo imbre de coelo, tota illa regio impiae civitatis in cinerem versa est, ubi stupra in masculos in tantam consuetudinem convaluerant, quantam leges solent aliorum factorum praebere licentiam. Verum et hoc eorum supplicium specimen futuri judicii divini fuit. Nam quo pertinet quod prohibiti sunt qui liberabantur ab Angelis retro respicere, nisi quia non est animo redeundum tiam regeneratus exuitur, si ultimum euadere indicium cogitamus? Denique uxor Loth, ubi respexit, remansit et in salem conuersa hominibus fidelibus quoddam praestitit condimentum, quo sapiant aliquid, unde illud caueatur exemplum. Inde rursus Abraham fecit in
Abbreviated transcription (Latin):
rũ loquebant᷑ etiã cũ eos homines eẽ ar¬
bitrarentur.: Neq: aenim aliã obcausã
sic eos susceper̃ ut tam quã mortalib
et humana refectione indigentib minis¬
trarent.: Sed erat ꝓfecto aliquid quo
ita excellebant licet tamquã homines.
ut in eis eẽ dnm̃ sicut eẽ ad solet in prophe¬
tis : hi qui hospitalitatis illis ex hibebant¬
curã dubitare ñ possent : atq ideo et ipsos
aliquando pluralit᷑ : et in eis dnm aliquan¬
do singularit̃ apellabant Angelos aũ
fuisse scriptura testat᷑ : non solũ in hoc ge¬
nesis libro uͥbi hȩc gesta narrant᷑ : uerum
etiã inepistola adhebreos: ubi cũ hospi¬
talitas laudaret᷑ : ꝑhanc etiã inquit qui
dã nescientes hospicio receper̃ angelos:
Per illos igit᷑ tres uiros. cũ rursum filius isa ac
desara ꝓmitteret᷑ abrahȩ : diuinũ datum ẽ
etiã tale responsum ut diceret᷑: abrahã
erit inmagnã gentẽ et multã: et benedi¬

Expanded text:
rum loquebantur, etiam cum eos homines esse arrum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur; neque enim aliam ob casic eos susceperunt, ut tanquam mortalibus et humana refectione indigentibus ministrarent: sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tanquam homines, ut in eis esse Dominum, sicut esse assolet in Prophetis, hi qui hospitalitatem illis exhibebant, dubitare non possent; atque ideo et ipsos aliquando pluraliter, et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant. Angelos autem fuisse Scriptura testatur, non solum in hoc Genesis libro, ubi haec gesta narrantur; verum etiam in Epistola ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur, Per hanc, inquit, etiam quidam nescientes hospitio receperunt Angelos . Per illos igitur tres viros, cum rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et bened
Abbreviated transcription (Latin):
insodomis ꝑderet :: Illos aũ duossic susce¬
pit loth: ut etiã ipse incloquio cũ illis suo:
singulariter dnm apellet. Nam cũ eis plu¬
ralit̃ dixisset : ec̃ dni declinate indomũ pu¬
eriurĩ : et cetera quȩ ibi dicunt᷑ : post ea ta¬
men ita legit᷑. : Et tenuer angelimanum
eiꝰ et mamĩ xxoris eiꝰ. et manus duarum
filiarũ eius i n eo qđ parceret dñs ipsi
Et factum ẽ mox ut eduxer̃ illum foras. et di¬
xer̃ saluã fac animã tuã nere spexeris
retro : nesteteris in tota regione : in mon¬
te saluũ te fac ne quando comp̃hendaris .
dix̃ autẽ lothadillos.: Oro dnẽ quia inue¬
nit puer tuus miseri cordiã antete : et que
secunt᷑ Deinde posthȩo uerba singu¬
larit̃ illi respondit et dñs: cũ in duob
angelis esset dicens. Eccemiratus sũ
faciẽ tuã et cet̃: unde multo ẽ credibilius.
qđ et abrahã intrib et loth in duob uiris.
dnm agnoscebant: cui ꝑsingularẽ nume¬

Expanded text:
in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscein Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legitur: Et tenuerunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duarum filiarum eius, ip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri} retro, nec steteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine, quia inuenit puer tuus misericordiam ante te, et \'quae sequuntur. Deinde post haec uerba singulariter illi respondet et Dominus, cum in duobus angelis esset, dicens: Ecce miratus sum faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnoscebant, cui per singularem nume
Abbreviated transcription (Latin):
uiris : quos dubitandum non est angelos fu¬
isse : quãuis quidã existiment unũ in eis
fuisse dnm̃a dnm̃ xpmas serentes eũ etiam
ante indum̃tum carnis fuisse uisibilem. ⁊¬
Est quidem diuine potestatis. et in uisibilis.
incorporalis. in cõmutabilisq naturae si¬
ne ulla sui mutatione etiã mortalib as¬
pectib apparere : non ꝑid qđ est sed ꝑali¬
quid qđ sibi subditumẽ : quidaũ illi sub¬
ditũ non ẽ: uerũ tamen siꝓpt̃ ea confir¬
mant horũ trium aliquẽ fuisse xpm̃ quia
cũ tresuidisset ad dnm singularit̃ est lo¬
cutꝰ : sic enĩ scriptumẽ. Et ecce tresuiri
stabant suꝑ eũ. et uidens ꝓcucurrit in ob¬
uiã illis abhostio tabernaculi sui. et adora¬
uit suꝑ terrã et dix̃ : Dnẽ si inuenigratiã an¬
tẽ te: et cet̃. Cur ñ et illud aduertunt:
duos ex eis uenisse ut sod omitȩ delerentur:
cũ ad huc abrahã adunũ loq retur dñm a pel¬
lans : et in t̾cedens nesimul iustũ cumimpio

Expanded text:
uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisque naturae, sine ulla sui mutatione etiam mortalibus adspectibus apparere, non per id quod est, sed per aliquid quod sibi subditum est; quid autem illi subditum non est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio
Abbreviated transcription (Latin):
Primo: quia in auferendis rebus
alienis. longe plura diripiunt : ex quibus ꝑexigua
pauperibus largiendo: xp̃m sead hoc pascere
existimant: ut licentiam male factorum ab illo
se emisse: uel cottidiae potius emere credentes. se¬
curi damnabilia tanta committant.⁊ Quisi ꝓuno
scelere : omnia sua distribuerent indigentibus mem¬
bris xp̃i : nisi desisterent atalibus factis: haberi¬
do caritatem que non agit ꝑperam: Aliquid eis pro¬
desse non posset : Quiergo dignas prosuis pecca¬
tis elemosinas facit: prius eas facere incipiat
ascipso ⁊ Indignum est enim. utinse non faciat qui
facit in proximum: cũ audiat dicentem dm̃: Dili¬
ges ꝓximum tuũ tamquam teipsum. Itemꝙ audiat.

Expanded text:
primum, quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo se emisse uel cottidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non potest. Qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas facit, prius eas facere incipit a se ipso. Indignum est enim, ut in se non faciat, qui facit in proximum, cum audiat dicentem Deum: Diliges proximum tuum tamquam te ipsum: itemque audiat:
Abbreviated transcription (Latin):
di atque iudicandi torquet insontes. punit
insontes. & parũ est illi quod non est reus
sinon sit insuper &beatus: quanto conside¬
ratius & homne dignius agnoscit inista ne¬
cessitate miseriam. eamque odit inse. & sipi¬
e sapit clamat addm̃. denecessitatib meis eri¬

Expanded text:
di adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis er
Abbreviated transcription (Latin):
cedente atq sequente. postabat. ⁊ Fistula cuius
molestiaiam diu laborauerat. & familiaris¬
simi sui medici. qui eum secaret opperiebatur
manus. illius piae sarcinȩ uectatio repente sa¬
nata est.: Nam de inceps. eam in suo corpore
non inuenit. ⁊ Eucharius est prȩsbiter. ex his¬
pania: calame habitat: uetere morbo calculi
laborabat. : Permemoriam supra dicti mar¬
trris: quam possidius illo aduexit ep̃s. saluus
factus est. ⁊ Idem ipse postea morbo alio prę¬
ualescente: mostuus sic iacebat. ut eiiam pol

Expanded text:
cedente adque sequente portabat. Fistula, cuius cedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pol
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad uiuantibus aeł prehendit: etcuidam
cococat toso nomine. bene xp̃iano: ad coquinã
conditoriam: indicans quid gestum sit: tre¬
centis follibus uendidit. ⁊ Lanam compa¬
rare inde disponens: ut uxor eius Quomodo
posset: ei quo induerctur efficeret Sed co¬
cus concidens piscem: anulum aureum inuen¬
triculo eius inuenit.: Moxque miseratio¬
neflexus. etreligione ꝑterritus. homini eũ
reddidit dicens. Ecce: quomodo te uiginti
mastyres uestierunt . Ad aqias tibibita¬
nas ep̃o ađferente p̃iecto: martyris gloriosis¬
simi stephani memoriam: ueniebant magnȩ
multitudines: concursu Etoccursu: ubi cȩca
mulier: ut ad ep̃m portantem duceretur.
orauit.: Flores quos ferebat dedit: rece¬
pit : oculis ad mouit. protinus uidit Stupen¬
tibus qui ad erant : prȩibat exultans: uiam
carpens: etuiae ducem ulterius non requirens:
Memorati memoriã mastyris. quȩ posita est in
castello sinitensi: quod ipponiensi coloniae
uicinum est: idem loci lucillus ep̃s: populo prȩ¬

Expanded text:
adque adiuuantibus adprehendit et cuidam coquo, Catoso nomine, bene Christiano, ad coquinam conditariam, . indicans quid gestum sit, trecentis follibus uendidit, lanam conparare inde disponens, ut uxor eius quo modo posset ei quo indueretur efficeret. Sed coquus concidens piscem anulum aureum in uentriculo eius inuenit moxque miseratione flexus et religione perterritus homini eum reddidit dicens: \'Ecce quo modo te uiginti martyres uestierunt/ Ad aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo prae
Abbreviated transcription (Latin):
inceps : sed ab illo &iã saule qui populo eidẽ
us illi figurã prophetica unctione gestabart:
Qui secundũ opinionẽ hominum qui eũ pu¬
tabant in dđ ł insalomone intellegendũ dif¬
ferebatur in longũ : Secundũ dispositionẽ aũ
dĩ uenturus. suo tempore prȩparabatur: In¬
terea dũ ille differtur quid factũ sit deregno
terrenȩ hierusalem ubi sperabatur utiq reg¬
naturus. secutus istepsał ad iunxit atq ait.
E uertisti testamentũ serui tui profanasti in
terra scĩ tatẽ eius: Destrux isti om̃smacerias
eius. posuisti munitiones eius in formidinem:
Diripuerunt eũ om̃strans euntes uiam. factus ẽ
opꝓpriũ uicinis suis: & ex altasti dex terã inimi¬
corũ eius: Iocundasti om̃ inimicos eius: a uer¬
tisti adiutoriũ gladii eius & non estu opilatus
ei in bello: Dissol uisti eũ abemundatione. se¬
dẽ eius in terra conlisisti: M inuisti dies sedis es:

Expanded text:
inceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem inceps, sed ab illo etiam Saule, qui populo eidem us illi figuram prophetica unctione gestabant; qui secundum opinionem hominum, qui eum putabant in Dauid uel in Salomone intellegendum, differebatur in longum; secundum dispositionem autem Dei uenturus suo tempore parabatur. Interea dum ille differtur, quid factum sit de regno terrenae Hierusalem, ubi sperabatur utique regnaturus, secutus iste psalmus adiunxit adque ait: Euertisti testamentum serui tui, profanasti in terra sanctitatem eius; destruxisti omnes macerias eius, posuisti munitiones eius formidinem; diripuerunt eum omnes transeuntes uiam, factus est obprobrium uicinis suis; exaltasti dexteram inimicorum eius, iucundasti omnes inimicos eius; auertisti adiutorium gladii eius et non es opitulatus ei in bello; dissoluisti eum ab emundatione, sedem eius in terram conlisisti; minuisti dies sedis eius,
Abbreviated transcription (Latin):
mentiar : idẽnequaquã đd mentiar: Sol& enĩ
sic lo qui scriptura: Quid aut̃ nonmentiatur.
adiungit & ait: Sem̃ eius in a&ernũ manet :¬
& sedes eius sicut sol inconspectu meo & sicut
luna ꝑfecta in aeternũ et testis in cȩlo fidelis
Post haec tantȩ promissiones ualidissima fir¬
mamenta : neputarentur insalomone conple¬
ta : tam quã id speraretur nec in ueniretur:
tuuero inquit reppulisti & adnihilũ dedux¬
isti dnẽ : Hoc quippefactũ ẽ deregno salo mo¬
nis in posteris eius usq ad euersionẽ ipsius ter¬
renȩ hierusalẽ quȩ regni eiusdẽ sedes fuit:
& maxime ipsius templi labẽ quod fuerat asa¬
lomone constructũ: Sed nehoc putaretur ds̃
contra sua promissa fecisse: continuo sub iecit
Distulisti xpm̃ tuũ: Nonergo ẽ illes alomon.
sed nec ipseđđ sidilatus est xp̃s dñi: Cum enĩ
xpi eiusdẽ dicerentur om̃s reges. mistico illo
chrismate consecrati. non solũ a regedđ & de¬

Expanded text:
mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim mentiar; id est, nequaquam Dauid mentiar. Solet enim sic loqui scriptura. Quid autem non mentiatur, adiungit et dicit: Semen eius in aeternum manet; et sedes eius sicut sol in con-. spectu meo, et sicut luna Post haec tantae promissionis ualidissima firmamenta, ne putarentur in Salomone conpleta, tamquam id speraretur nec inueniretur: Tu uero, inquit, reppulisti et ad nihilum deduxisti, Domine. Hoc quippe factum est de regno Salomonis in posteris eius usque ad euersionem ipsius terrenae Hierusalem, quae regni eiusdem sedes fuit, et maxime ipsius templi labem, quod fuerat a Salomone constructum. Sed ne ob hoc putaretur Deus contra sua promissa fecisse, continuo subiecit: Distulisti christum tuum. Non ergo est ille Salomon, sed nec ipse Dauid, si dilatus est christus Domini. Cum enim christi eius dicerentur omnes reges mystico illo chrismate consecrati, non solum a rege Dauid et de
Abbreviated transcription (Latin):
uisi tabo inuirga iniquitates eorũ & in flagellis
delicta eorũ : Miseri cordiã aut̃ meam non dis¬
ꝑgam ab eo: Non dixit ab eis. cũ loqueretur de
filiis eius: non de ipso : sed dixit ab eo: quod bene
intellectũ tantundẽ ual& Non enĩ xpĩ ip¬
sius quod est caput ecclesiȩ possent inueniri
ulla peccata quȩ obus ess& humanis correptio¬
nib: seruata misericordia diuinitus coerceri:
seda in eius corpore ac membris quod popu¬
lus eius est : Ideo in libro regnorũ iniquitas
eius dicitur: In psalmo aut̃ filiorũ eius: ut
intellegamus deipso dici quodam modo qđ
deeius corpore dicitur: Propterquod etiã
ipsedecȩlo cũ corpus eius. quod sunt fideles
eius. saulus ꝑsequer&ur : saule inquit saule
quid me ꝑ sequeris: Deinde in consequentib
psalmi : neq nocebo inquit inueritate mea neq
profanabo testamentũ meũ : & quȩ ꝓcedunt dela¬
bus meis non reꝓbabo: semel iuraui in scõ meo sidđ

Expanded text:
uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis uisitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis delicta eorum; misericordiam autem meam non dispergam ab eo. Non dixit ab eis\\ cum loqueretur de filiis eius, non de ipso; sed dixit ab eo, quod bene intellectum tantundem ualet. Non enim Christi ipsius, quod est caput ecclesiae, possent inueniri ulla peccata, quae opus esset humanis correptionibus seruata misericordia diuinitus coherceri; sed in eius corpore ac membris, quod populus eius est. Ideo in libro regnorum: Iniquitas eius dicitur; in psalmo autem: Filiorum eius; ut intellegamus de ipso dici quodam modo, quod de eius corpore dicitur. Propter quod etiam ipse de caelo, cum corpus eius, quod sunt fideles eius, Saulus persequeretur: Saule, inquit, Saule, quid me persequeris? Deinde in consequentibus psalmi: Neque nocebo, inquit, in ueritate mea, neque profanabo testamentum meum, et quae procedunt de labiis meis non reprobabo. Semel iuraui in sancto meo, si Dauid
Abbreviated transcription (Latin):
meã & testam̃ tum meũ fideleipsi : & ponã in
sȩculũ scłi sem̃ eius & thronũ eius sicut di escęli :
Quȩ om̃a dedñõ ihũ intelleguntur. quando recte
intelleguntur : sub nomine dđ ypter formã serui
quã desemine đđ idẽ mediator assum sit ex uirgi¬
ne: Continuo &iã dicitur depeccatis filiorũ
eius. talealiquid quale in regnorũ libro posi¬
tũ est : & quasi desalomone procliuius accipitur:
Ibinamq: hoc est in regnorũ libro : & si uenerit
inquit iniquitas eius re darguam illũ in uirga
uirorũ & intactib filiorũ hominũ miseri cordi¬
am aut̃ meã non amoueã abeo: Iactib significans
plaças correptionis: unde illud ẽ : Net etigeri¬
tis xpos meos: quod quid est aliud quã nelȩseri¬
tis: In psalmo uero cũ ager& tamquã dedđ: ut
quiddã eiusmodi &iã ibi dicer&: Si derelique¬
rint inquit filii eius legẽ meam & in iudicus
meis non ambulauerint : si iustificationes meas
profanauerint: & mandata mea non custo dierint:

Expanded text:
nam in saeculum saeculi semen eius, et thronum eius sicut dies caeli. Quae omnia de Domino Iesu intelleguntur, quando recte intelleguntur, sub nomine Dauid propter formam serui, quam de semine Dauid idem Mediator adsumsit ex uirgine. Continuo etiam dicitur de peccatis filiorum eius tale aliquid, quale in regnorum libro positum est et quasi de Salomone procliuius accipitur. Ibi namque, hoc est in regnorum libro: Et si uenerit, inquit, iniquitas eius, redarguam illum in uirga uirorum et in tactibus filiorum hominum; misericordiam autem meam non amoueam ab eo; tactibus significans plagas correptionis. Unde illud est: Ne tetigeritis christos meos. Quod quid est aliud, quam De laeseritis\'? In psalmo uero cum ageret tamquam de Dauid, ut quiddam eius modi etiam ibi diceret: Si dereliquerint, inquit, filii eius legem meam et in iudiciis meis non ambulauerint; si iustificationes meas profanauerint et mandata mea non custodierint:
Abbreviated transcription (Latin):
bit mihi domũ : istes alo monputabitur prophe&us.
& non potius propter id quod prȩcedit: cum repleti
fuerint diestui & dormieris cũ patrib tuis. suscita¬
bo semen tuũ postte : Alius pacificus intellegitur
eẽ promissus : quinon ante sicut iste: sed post mor¬
tẽ đđ p̃nunciatus ẽ suscitandus: Quã lib& enim
longo interposito tẽpore ihs̃ xp̃s ueniret : pro¬
cul dubio post mortẽ đđ regis cui sic ẽ promis¬
sus eũ uenire o portebat : qui ȩdificar& domũ
dõ : non delignis & lapidib: sed de hominib: qua¬
lẽ illũ ȩdificare gaudemus: Huic enĩ domui dic̃¬

Expanded text:
bit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus: bit mihi domum, iste Salomon putabitur prophetatus: et non potius propter id quod praecedit, Cum repleti fuerint dies tui, et dormies cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, alius pacificus intelligitur esse promissus, qui non ante, sicut iste, sed post mortem David praenuntiatus est suscitandus? Quamlibet enim longo interposito tempore Jesus Christus veniret, procul dubio post mortem regis David, cui sic est promissus, eum venire oportebat, qui aedificaret domum Deo, non de lignis et lapidibus, sed de hominibus, qualem illum aedificare gaudemus. Huic enim domui dic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicuitate conueniunt: ut euidenter appareat qđ
in illo figura qualis cũq adumbrata sit: in isto autẽ
ipsa ueritas prȩsentata: Notũ estenĩ q̃uib termi¬
nis regnum conclusum fuerat salomonis : & tamen
in eo psalmo legitur. ut alia taceã : dominabitur a ma¬
riusq: ad mare & a flumine usq: ad fines orbisterrȩ :
quod in xp̃o uidemus in pleri : A flumine quippe
dominandi sumpsit exordiũ : ubi baptizatus a iohap¬
ne eo demonstrante coepit agnosci adiscipulis. qui
eũ non solũ magistrũ : uerũ &iam dnm̃ appella uer̃ :
Nec obaliud iuuente adhuc patresuo dđ regnare salo¬
mon coepit quod nulli regum illorũ contigit : Ni¬
si ut hinc quoq satis eluceat: nonesse ipsũ quẽ pro¬
ph&ia ista p̃signat: quȩ a deius patrẽ lo quitur di¬
cens: Eterit cũ repleti fuerint diestui & dormi¬
eris cũ patrib tuis: & suscitabo sem̃ tuũ post te qui
erit deuentre tuo & p̃parabo regnũ illius:
Quomodo ergo propter id quod sequitur hic ȩdifica

Expanded text:
perspicuitate conveniunt, ut evidenter appareat, quod in illo figura qualiscunque adumbrata sit, in isto autem ipsa veritas praesentata. Notum est enim, quibus terminis regnum conclusum fuerat Salomonis; et tamen in eo psalmo legitur, ut alia taceam: Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae: quod in Christo videmus impleri. A flumine quippe dominandi sumpsit exordium, ubi baptizatus a Joanne, eodem monstrante coepit agnosci a discipulis, qui eum non solum Magistrum, verum etiam Dominum appellaverunt: nec ob aliud, vivente adhuc patre suo David, regnare Salomon coepit, quod nulli regum illorum contigit, nisi ut hinc quoque satis eluceat, non esse ipsum quem prophetia ista praesignat, quae ad ejus patrem loquitur, dicens: Et erit cum completi fuerint dies tui, et dormieris cum patribus tuis, suscitabo semen tuum post te, qui exiet de ventre tuo, et praeparabo regnum illius. Quom
Abbreviated transcription (Latin):
estis uos: Propter qđ & in psalmo octogesimo &¬
octauo. cuius ẽ titulus intellectus ipsi aethan
is rahelitȩ : commemorantur promissiones dĩfac¬
tȩ regiđđ ÷ & istis quȩ in libro regnorũ sunt posi¬
ta quȩdam ibisimilia dicuntur: Sicut est iuraui
đđ seruo meo usq in a& ernũ p̃parabo sem̃ tuum
Et iterum : tunc locutus es in aspectu filiis tuis
& dixisti posui adiutoriũ suꝑ potentem & ex al¬
taui electũ depopulo meo: Inueni dđ seruum
meũ . inoleo sco meo unxi eũ: manus enĩ mea
auxiliabitur ei & brachiũ meũ confortabit eũ :

Expanded text:
tur. Propter quod et in psalmo octogensimo octauo, cuius est titulus: Intellectus ipsi Aethan Israelitae. commemorantur promissiones Dei factae regi Dauid, et istis, quae in libro regnorum sunt posita, quaedam ibi similia dicuntur, sicut est: Iuraui Dauid seruo meo: Usque in aeternum praeparabo semen tuum; et iterum: Tunc locutus es in adspectu filiis tuis et dixisti: Posui adiutorium super potentem, exaltaui electum de populo meo. Inueni Dauid seruum meum, in oleo sancto meo unxi eum. Manus enim mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortab
Abbreviated transcription (Latin):
dicendum est. & semper eos fuisse. quõ
omni tempore fuerunt. qui cum tempo¬
re facti sunt : autcum quibus facta sunt
tempora. & tamen creatos.: Neq enim¬
& ipsa tempora creata csse negabimus.
quam uis omni tempore tempus fuisse
nemo. ambigat. Nam sinon omni tempore
fuit tempus. erat ergo tempus. quando
nullum erat tempus.: Quis hoc stultissi¬
mus dixerit: Possumus enim rectedicere.
Erat tempus quando nonerat roma: Frat
tem pus: quando non erat hieru salem:
Frat tempus. quando nonerat abraham.
Frat tempus quando nonerat homo. & siquid
huius modi.: Postremo. sinon cum initio
tem poris: sed postali quod tempus factus
est mundus : dicere : Frat tempus. quan

Expanded text:
dicendum est et semper eos fuisse, quoniam dicendum est et semper eos fuisse, quoniam omni tempore fuerunt, qui cum tempore facti sunt, aut cum quibus facta sunt tempora, et tamen creatos? Neque enimt ipsa tempora creata esse negabimus, quamuis omni tempore tempus fuisse nemo ambigat. Nam si non omni tempore fuit tempus, erat ergo tempus, quando nullum erat tempus. Quis hoc stultissixerit? Possumus enim recte dicere: Erat tempus, quando non erat Roma; erat tempus, quando non erat Hierusalem; erat tempus, quando non erat Abraham; erat tempus, quando non erat homo, et si quid huius modi; postremo si non cum initio temporis, sed post aliquod tempus factus est mundus, possumus dicere: Erat tempus, quan
Abbreviated transcription (Latin):
men a calo coepta sunt tempora. & illi iam
erant ante caelum. Atsitem pus non a cae¬
lo. uerum &ante caelum fuit. Non quidẽ
inhoris. & in diebus. & mensib: & annis : Nã¬
& istedimensiones temporalium spatiorũ.
quaeusitate ac proprie dicuntur tempora
mani festum est quod a motu syderum coe¬
perunt. Vnde & ds̃ cum haec institueret:
dixit . Etsint in signa. & in tempora. &im
Ced inaliquo muta bilimo¬
tu. cuius aliud prius. aliud posterius prae¬
terit. eo quod simul esse non possunt:
Siergo ante caelum in angelicis motibus ta¬
lealiquid fuit. & ideo iam tempus fuit.
atq angeli ex quo facti sunt tem poraliter
mouebantur. &iam sic omni tem pore fue¬
runt. quando quidem cum illis facta sunt
tem pora. Quis autem dicat. non semper
fuit. quod omni tempore fuit. Sed si
hoc respondero: dicetur mihi: Quomodo
ergo non co a&erni creatori. sisemper ille.
sem perilli fuerunt:: quo modo &iam creati
dicendi sunt. sisemper fuisse intellegan¬
tur: Ad hoc quid respondetur : An

Expanded text:
men a caelo coepta sunt tempora, et illi iam erant ante caelum. At si tempus non a caelo, uerum et ante caelum fuit; non quidem in horis et diebus et mensibus et annis nam istae dimensiones tempquae usitate ac proprie dicuntur tempora, manifestum est quod a motu siderum coeperint; unde et Deus, cum haec institueret, dixit, Et sint in signa, et in tempora, et in sed in aliquo mutabili motu, cujus aliud prius, aliud posterius praeterierit , eo quod simul esse non possunt: si ergo ante coelum in angelicis motibus tale aliquid fuit, et ideo tempus jam fuit, atque Angeli ex quo facti sunt, temporaliter movebantur; etiam sic omni tempore fuerunt, quandoquidem cum illis facta sunt tempora. Quis autem dicat: Non semper fuit, quod omni tempore fuit? Sed si hoc respondero, dicetur mihi: Quo modo ergo non coaeterni Creatori, si semper ille, semper illi fuerunt? Quo modo etiam creati dicendi sunt, si semper fuisse intelleguntur? Ad hoc quid respondebitur? An
Abbreviated transcription (Latin):
sed loquitur ipsa ueritate. siquis sit idoneus
ad audiendum mente non corpore.⁊ Ad illud
enim hominis: ita loquitur. quod in homine
ceteris quibus homo constat est melius. & quo ip¬
se ds̃ solus est melior.: Cum enim homo rectis
Cum enim homo rectis¬
sime intellegatur. uel si hoc non potest saltim
credatur factus ad imaginem dĩ. profecto ea
sui parte est propinquior superioridõ. qua su¬
perat inferiores suas. quas etiam cum pecorib
ratio & intellegentia naturaliter in est: uitus
quibusdam tenebrosis etueteribus inualida ẽ:

Expanded text:
sed loquitur ipsa ueritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente, non corpore. Ad illudenim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris, quibus homo constat, est melius, et quo ipse Deus solus est melior. Cum enim homo rectisCum enim homo rectissime intellegatur uel, si hoc non potest, saltem credatur factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est propinquior superiori Deo, qua superat inferiores suas, quas etiam cum pecoribusratio et intellegentia naturaliter inest, uitiis quibusdam tenebrosis et ueteribus inualida e
Abbreviated transcription (Latin):
riis interse rixentur erroribus : quos me¬
rito multȩ uariȩque impietatis pariter¬
XUI. possid& : At uero gens illa : illepopulus
illa ciuitas: illares publica: illi is rahelitȩ : quib
credita sunt eloquia dĩ : nullomodo pseudo¬
prophetas cum ueris proph&is. parilitate
licentiae confuderunt: sed concordes int̾
se. atque innullo dissentientes. sacrarum
litterarum ueraces ab eis agnoscebantur.
& tenebantur auctores: ipsi eis erant philoso¬
phi. hoc est amatores scriptȩ sapientiaȩ: ip¬
si sapientes: ipsi tͥeo logi: ipsi proph&e: ĩp¬
si doctores probitatis atque pi&atis.
Qui cumque secundum illos sapuit & uixit:
non secundum homines: sed secundum
dm̃ quiper eos locutus est. sapuit &¬
uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegi¬
um ds̃ prohibuit Si dictum est hono¬
ra patrem & matrem tuam ds̃ iussit: si
dictum est non moe chaberis. non homici¬
dium facies. non furaberis. & c&era hui¬
us modi non hec ora humana. sed oracula

Expanded text:
riis inter se rixentur erroribus, quos merito multae uariaeque inpietatis pariter possidet. At uero gens illa, ille populus, illa ciuitas, illa res publica, illi Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei, nullo modo pseudoprophetas cum ueris prophetis parilitate licentiae confuderunt, sed concordes inter se adque in nullo dissentientes sacrarum litterarum ueraces ab eis agnoscebantur et tenebantur auctores. Ipsi eis erant philosophi, hoc est amatores sapientiae, ipsi sapientes, ipsi theologi, ipsi prophetae, ipsi doctores probitatis adque pietatis. Quicumque secundum illos sapuit et uixit, non secundum homines, sed secundum Deum, qui per eos locutus est, sapuit et uixit. Ibi si prohibitum est sacrilegiDeus prohibuit. Si dictum est: Honora patrem tuum et matrem tuam, Deus iussit. Si dictum est: Non moechaberis, non homicidium facies, non furaberis, et cetera huius modi, non haec ora humana. sed oracula
Abbreviated transcription (Latin):
hamidi
suum id est conuert& helias cor hominis
ad ꝓximum suum: quid melius intellegi¬
tur quam cor hominis. ad hominem xp̃m
Cum enim sit informa dĩds̃ nr̃: formam
serui accipiens. esse dignatus est &iam
ꝓximus noster : Hoc ergo faci& helias.
ne forte inquit ueniam & ꝑcutiam ter¬
ram penitus. Terra sunt enim qui terre¬
na capiunt: sicut iudȩi carnales usquenunc.
& quo uitio contra dm̃ murmura illa ue¬
nerunt : qui a mali ei placent &uanus est
ulta alia sunt scripturas quiseruit dõn ̃¬
rum testimonia diuinarum denouis¬
simo iudicio dĩ: quȩ omnia sicolligam ni¬
mis longũ erit. Satis ergo sit : quod & nouis
& u& eribus litteris sacris hoc prenuntia¬
tũ esse ꝓbauimus: sed u& eribus ꝑxp̃m fu
turum esse iudicium idest iudicem xpm
decelo esse uenturum non tam quã nouis
eui denter & pressum est: ꝓpterea quiacũ
ibi dicit dñs ds̃ se esse uenturum uł dñm
dm̃ dicitur esse uenturum: non consequen
testatum relinquere nos oport& : Primo

Expanded text:
hominis suum, id est, conuertet Helias et cor hominis ad proximum suum: quid melius intellegitur quam cor hominis ad hominem Christum? Cum enim sit in forma Dei Deus noster, formam serui accipiens esse dignatus est etiam proximus noster. Hoc ergo faciet Helias. Ne forte, inquit, ueniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim, qui terrena sapiunt, sicut Iudaei carnales usque nunc; ex quo uitio contra Deum murmura illa uenerunt: Quia mali ei placent, et: Vanus estulta alia sunt scripturarum testimonia diuinarum de nouissimo iudicio Dei, quae si omnia colligam, nimis longum erit. Satis ergo sit, quod et nouis et ueteribus litteris sacris hoc praenuntiatum esse probauimus. Sed ueteribus per Christum futurum esse iudicium, id est iudicem Christum de caelo esse uenturum, non tam, quam nouis, euidenter expressum est, propterea quia, cum ibi dicit Dominus Deus se esse uenturum uel Dominum Deum dicitur esse uenturum, non consequenttestatum relinquere nos oportet. Primo
Abbreviated transcription (Latin):
q electior in ueniri: ut intellegatur heli¬
as cortłi patris conuersurus ad filiũ: non
utiq agendo ut pat̃ diligat filiũ : sed do¬
cendo quod pat̾ diligat filium: ut & iudę
iquẽ prius oderant diligant: eundem qui
noster est xp̃s : Iudȩis enim nunc auer
tant. Eis ergo tunc cor eius conuerte¬
tur ad filium: cũ ipsi conuerso corde di¬
dicerint dilectionem patris infilium.
Quod uero sequit᷑ & cor hominis ad pximũ¬

Expanded text:
que electior inueniri. ut intellegatur Helique electior inueniri. ut intellegatur Helias cor Dei Patris conuersurus ad Filium: non utique agendo ut Pater diligat Filium, sed docendo quod Pater diligat Filium; ut et Iudaei, quem prius oderant, diligant eundem, qui noster est, Christum. Iudaeis enim nunc auerstant. Eis ergo tunc cor eius conuertetur ad Filium, cum ipsi conuerso corde didicerint dilectionem Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor hominis ad proximu
Abbreviated transcription (Latin):
iudicis saluatoris. non in merito speratur
esse uenturus: qui &iam nunc uiuere non
in merito creditur: Curru nãq igneo
raptus est dereb humanis. quod eui den¬
tissime scã scriptura testaturꝰ. Cumue¬
nerit ergo &ponend o legem spiritaliter.
quã nunc iudei carnaliter sapiunt: conuer¬
t& corpatris adfilium ĩdest corpatrũ adfi¬
lios. singularem quippe ꝓnumero plura¬
li interp̃tes septuaginta posuerunt: & est
sensus. ut &iam filii sic intellegant legẽ
id est iudȩi quẽ ad modum eam patres in¬
tellexerunt id est ꝓph&e: inqui b erat
& ipse moyses: Sic enim corpatrũ con¬
uertitur ad filios. cũ intellegentia patrũ
ꝑducitur ad intellegentiam filiorum:
& corfiliorum ad patres eorũ dum in id
quod senserunt illiconsentiunt &istĩ. Vbi
septuaginta dixerunt &cor hominis ad ꝓ¬
ximum suum. Sunt enim interse ualde
ꝓximi patres & filii : quã quam inuerbis
septuaginta interpretum qui ꝓph&ice
interpr&ati sunt. potest alius sensus ĩdem¬

Expanded text:
iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali interpretes septuaginta posuerunt; et est sensus, ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iudaei, quem ad modum eam patres intellexerunt. id est prophetae, in quibus erat et ipse Moyses; sic enim cor patrum conuertetur ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id, quod senserunt illi, consentiunt et isti ; ubi Septuaginta dixerunt: Et cor hominis ad proximum s u u m. Sunt enim inter se ualde proximi patres et filii. Quamquam in uerbis septuaginta interpretum, qui prophetice interpretati sunt. potest alius sensus idem
Abbreviated transcription (Latin):
prophetiã ecclesiae pertinere.: Quis enim
nisi mente peruersus : in anit̃ scriptos esse
contendat libros̃ ꝑ annorũ milia tanta reli¬
gione. et tã ordinate. suc cessionis obseruan¬
tia custoditos: aut solas res gestas illic in¬
tuendas : ubi certe ut alia omittam: sinume¬
rositas animaliũ cogebat argȩ tantã fieri
magnitudinẽ immunda bina : et munda
septena intromitti animalia quid cogebat.
cũ ȩquali numero possent utraq seruari.
Aut uero dr̃ qui propt̃ genus reparandũ ser¬
uanda p̃cepit : eomodo illa quo instituerat.
restituere non ualebat. Qui uero non eẽ
gesta: sed solas rerũ significandarũ figu¬
ras eẽ contendunt : primũ opinant᷑ tam
magnũ fieri non potusse diluuũ: ut altis¬
simos montes: quin decim cubitis aquacres¬
cendo transcenderet : ppt̃ olympi uerticem
montis : supra quẽ perhibent᷑ nubes non pos
secrescere : quod tam sublimis quã celum

Expanded text:
prophetiam ecclesiae pertinere. Quis enim prophetiam ecclesiae pertinere. Quis enim nisi mente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena intromitti animalia quid cogebat, cum aequalis numeri possent utraque seruari? Aut uero Deus, qui propter genus reparandum seruanda praecepit, eo modo illa, quo instituerat, restituere non ualebat? Qui uero non esse gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opinantur tam magnum fieri non potuisse diluuium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet, propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse concrescere, quod tam sublime iam caelum
Abbreviated transcription (Latin):
insuperiorib:: et haec dix̃ bita merata : et in
superiorib superiorũ et hȩc appellauit tri¬
camerata: et abimo sursũ uersus. tertia con¬
surgeret habitatio: possunt hic intellegi et
tria illa quȩ commendat apostolus fides spes
caritas.: Possunt etiã multo conuenientius.
tres ille ubertates euangelicȩ. tricena sex a¬
gena centena : ut in infimo habitet pudicitia
coniugalis. supra uidualis : atq hac superior
uirginalis : et siquid aliud secundũ fidem ci¬
uitatis huius. intellegi et dici potest. Hoc etiã
decȩteris quȩ hic exponenda sunt dixerim
quia et si non uno disserunt᷑ modo adunam
tamen catholicȩ fidei concordiã reuocandis:
esse c̃scripta : aut tantum modorerũ gesta¬
rum ueritatẽ sine ullis allegoricis significa¬
tionib hic eẽ quȩrendã : aut contrario hȩc
omnino gesta non eẽ: sed solas eẽ uerborum
figuras aut quicquid illud ẽ nequaquã ad

Expanded text:
in superioribus et haec dixit bicamerata et in in superioribus et haec dixit bicamerata et in superioribus superiorum et haec appellauit tricamerata, ut ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes, caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam reuocanda esse conscripta, aut tantummodo rerum gestarum ueritatem sine ullis allegoricis significationibus hic esse quaerendam, aut e contrario haec omnino gesta non esse, sed solas esse uerborum figuras, aut quidquid illud est nequaquam ad
Abbreviated transcription (Latin):
esse prophetatũ. Et fieri quidẽ potest.
ut et nobis quispiã . et alius alio exponat
haec aptius : dũ tamen ea quȩ dicuntur: ad
hanc dequaloquimur dĩ ciuitatẽ. in hoc sae¬
culo maligno tamquã indiluuio peregrinan¬
tẽ.omã referantur: si ab eiꝰ sensu qui ista con¬
scripsit. non uult longe aberrare qui exponit:
Exempli gratia: uelut si quis piã quod hic
scriptum ẽ. inferiora bi camerata. et tricame¬
rata facies ea : non qđ ego in illo opere dixiue¬
lit intellegi: quia ex omnib gentib ecclesia
c̃gregatur : bi cameratã dictã propt̃ duoge¬
nera hominum circũ cisionẽ scilicet et prȩpu¬
tiũ : quos a postolus et alio modo dicit iudȩos
et grecos: Tricameratã uero eo qđ omnes
gentes detrib filiis noe p̃diluuiũ reparatȩ s̃.
sed aliud dicat aliquis qđ afidei regula ñ sit
alienũ Nam quõ non solũ in inferiorib
mansiones habere arcã uoluit: uerũ etiã

Expanded text:
esse prophetatum. Et fieri quidem potest, esse prophetatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam et alius alio exponat haec aptius, dum tamen ea, quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei ciuitatem in hoc saeculo maligno tamquam in diluuio peregrinantem omnia referantur. si ab eius sensu. qui ista conscripsit, non uult longe aberrare, qui exponit. Exempli gratia, uelut si quispiam, quod hic scriptum est: Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam, non quod ego in illo opere dixi uelit intellegi, quia ex omnibus gentibus ecclesia congregatur, bicameratam dictam propter duo genera hominum, circumcisionem scilicet et praeputium, quos apostolus et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricameratam uero eo, quod omnes gentes de tribus filiis Noe post diluuium reparatae sunt; sed aliud dicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
dinis mensura ẽ inlatere: ad orso aduentrẽ
Uelut si iacentẽ hominẽ metiaris supinũ seu
pronũ : sexies tantũ longus ẽ a capite ad
pedes quã ad extra insinistrã uel asinis¬
tra indexterã. et decies quã altus a terra.
Unde factaẽ arca trecentorũ cubitorũ in lon¬
gitudine. et quinquaginta in latitudine.:
et triginta in altitudine.: Et quod ostium
in latere accepit: profecto illud ẽ uulnus.
quando latus crucistxi lancea perforatumẽ
Hac quippe ad illũ uenientes ingrediuntur
quia inde sacramenta manarunt: quib cre¬
dentes initiantur: Et quod delignis quadra¬
tis fieri iubetur. undiq stabilẽ uitã scõrum
significat.: Quacũq enim uerteris qua¬
dratũ stabit: et cȩtera quȩ in eiusdẽ arcȩ
constructione dicuntur. ecclesi asticarũ
signa srerum: Sed eanunc ꝑsequi lon¬
gum est: Et hoc iam fecimus in opere.
qͦđ aduersus faustũ manicheũ scripsimus¬
negantem. in hebreorũ libris aliquid dexpõ

Expanded text:
dinis mensura est in latere a dorso ad uentrem; uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexiens tantum longus est a capite ad pedes, quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram, et deciens. quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. Et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. Et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat: quacumque enim uerteris quadratum, stabit; et cetera, quae in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum. Sed ea nunc persequi longum est; et hoc iam fecimus in opere, quod aduersus Faustum Manichaeum scripsimusnegantem in Hebraeorum libris aliquid de Christo
Abbreviated transcription (Latin):
tum bonum: Non est bonum. siue quisq
setundum carnem: siue secundum animã
siue secundum totum hominem qui ex ani¬
ma constat & carne : Vnde & nomine so¬
lius animae & nomine solius carnis signi¬
ficari potest: eligat uiuere. Nam qui
uelut summum bonum laudat animae na¬
turam. & tamquam malum naturam car¬
nis accusat: profecto &animam carna¬
liter appetit : & carnem carnaliter fugit.
Quõ id uanitate sentit humanã non ueri¬
tate diuina.: Non quidem platonici sicut
manichei despi iunt uttamquã mali natu¬
ram terrena corpora detestentur: Cumom¬
nia elementa quibus iste mundus uisibi¬
lis contrectabilisq compac̨tus est qualita¬
tesq eorum dõ artifici tribuant: Uerũ

Expanded text:
tum bonum non est bonum, siue quisque secundum carnem siue secundum animam siue secundum totum hominem, qui ex anima constat et carne unde et nomine solius animae et nomine solius carnis significarvelut summum bonum laudat animae naturam, et tanquam malum naturam carnis accusat, profecto et animam carnaliter appetiquoniam id uanitate sentit humana, non ueritate diuina. Non quidem Platonici sicut Manichaei desipiunt, ut tamquam mali naturam terrena corpora detestentur, cum omnia elementa, quibus iste mundus uisibilis contrectabilisque conpactus est, qualitatesque eorum Deo artifici tribuant; ueru
Abbreviated transcription (Latin):
infelicitates: falsasq promittant beatitudines.
aut post multas itidem perdiuersa corpora re¬
uolutationes aliquando tamen eam. sicut por¬
phirius. finire miserias : & ad eas num quam redire
fateantur : non tamen corpus habendo inmosta¬
le sed corpus omne fugiendo.
DEIAEC EROO QUEABEORUM PARTE CONTRARIA
me digerente : mihi uidentur opposita: miscri¬
cordia dĩ meis nisibus opem ferente responde¬
am. Auostiuos foctus. quicum iam uixissent
inutero ibi sunt mostui. resurrecturos. ut ad fir¬
mare ita negare non audeo: quam uis non ui¬
deam quomodo ad eos non pertineat resurrec¬
tio mostuorum. sinon eximuntur denumero mor¬
tuorum. Aut enim non om̃s mostui resurgent.
& erunt aliquȩ humanȩ animȩ sine corporibus
in aeternum quȩ corpora humana: quamius
intra uiscera materna gestarunt. aut si om̃s
animae humanae recipient resurgentia sua
corpora: quȩ habuerunt ubi cumq uiuentia
& morientia reliquerunt : non inuenio quẽ
ad modum ad resurrectionem non pertinere

Expanded text:
infelicitates falsasque promittant beatitudines aut post multas itidem per diuersa corpora reuolutiones aliquando tamen eam, sicut Porphyrius, finire miserias et ad eas numquam redire fateantur; non tamen corpus habendo inmortale, sed corpus omne fugiendo.d haec ergo, quae ab eorum parte contraria me digerente mihi uidentur obposita, misericordia Dei meis nisibus opem ferente respondeam. Abortiuos fetus, qui, cum iam uixissent in utero, ibi sunt mortui, resurrecturos ut adfirmare, ita negare non audeo; quamuis non uideam quo modo ad eos non pertineat resurrectio mortuorum, si non eximuntur de numero mortuorum. Aut enim non omnes mortui resurgent et erunt aliquae humanae animae sine corporibus in aeternum, quae corpora humana, quamuis intra uiscera materna, gestarunt; aut si omnes animae humanae recipient resurgentia sua corpora, quae habuerunt, ubicumque uiuentia et morientia reliquerunt, non inuenio quem ad modum dicam ad resurrectionem non pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
UIDERGO DEINFANTIDUS DICITURI
sumus: nisi quia non in ea resurrecturi
sunt corporis exiguitate qua mostui. sed
quod eis tardius accessurũ erat tempore.
hoc sunt illo dĩ opere miro atq celerrimo
recepturi. ⁊ Insententia quippe dñi ubi ait.
capillus capitis ur̃i. non peribit: dictum est.
non defuturum eẽ quod fuit: non autem ne¬
gatum est ad futurum esse quod defuit.⁊
Defuit autem infantimostuo ꝑfecta quanti¬
tas sui corporis .: Perfecto quippe infanti
de est: utiq ꝑfectio magnitudinis corporalis:
Quȩcum accesserit: iam statura longior esse non
possit. ⁊ Hunc perfectionis modum: sic habent
om̃s : utcum illo concipiantur. atq nascantur.:
Sedhabent inratione. non mole : sicut ipsa mem¬
bra omnia: iam sunt latenter in semine : cũ
&iam natis non nulla adhunc desint: sicut
dentes ac siquid eiusmodi. ⁊ In qua ratione:
unius cuiusq materiae. indita corporali ĩam
quodam modo utita dicamiliniatum iudetur
ẽẽ: quod nondum est: immo quod latet: sed

Expanded text:
uid ergo de infantibus dicturi sumus, nisi quia non in ea resurrecturi sunt corporis exiguitate, qua mortui, sed quod eis tardius accessurum erat tempore, hoc sunt illo Dei opere miro adque celerrimo recepturi? In sententia quippe Domini, ubi ait: Capillus capitis uestri non peribit, dictum est non defuturum esse quod fuit, non autem negatum est adfuturum esse quod defuit. Defuit autem infanti mortuo perfecta quantitas sui corporis; perfecto quippe infanti deest utique perfectio magnitudinis corporalis, quae cum accesserit, iam statura longior esse non possit. Hunc perfectionis modum sic habent omnes, ut cum illo concipiantur adque nascantur; sed habent in ratione, non mole; sicut ipsa membra omnia iam sunt latenter in semine, cum etiam natis nonnulla adhuc desint, sicut dentes ac si quid eius modi. In qua ratione uniuscuiusque materiae indita corporali iam quodam modo, ut ita dicam, liciatum uidetur esse, quod nondum est, immo quod latet, sed