comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo arbor illa appellata est scientia di¬
noscendi boni et mali: Non quia inde
talia poma pendebant: s quicqͥd eẽt
a malo discernere ꝑ p̾ceptum discitu¬
rus erat. per exꝑimentũ: ut tangen¬
do ueticum inueniret suppliciũ. Qrͣe
aut̃ tetigit fr̃s meis Quid illi deerat:
Dicatur mͥ quid illi deerat in ꝑadiso
constituto. inmedia opislentia. me¬
diisq deliciis. cui magne delicie erant
ip̃a uisio dei. cuĩ faciem quasi inimice
timuit post pecatum. Quid illi deerat
ut tangeret. nisi quia sua potestate u¬
ti uoluit p̾ceptum irrumpere delecta¬
uit. ut nullo sibi dñante fieret sicut
deus. quia deo nullus utiq dñatur
male datus. male p̾sumens. futurus
mortuus. recedendo a uita iusticie. Etre
soluit p̾ceptum: excussit a ceruice iu¬
gum discipline: Habenas nõ uescendi¬
libidine. s exultandi animositate diꝰ¬
rumpit. Ubi est ñc: Certe captiuus
clamat: Domine quis similis tibi:

Expanded text:
Ideo arbor illa appellata est scientiae diIdeo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vetitum, inveniret supplicium. Quare autem tetigit, fratres mei? Quid illi deerat? Dicatur mihi quid illi deerat in paradiso constituto, in media opulentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae erant ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post peccatum? Quid illi deerat, ut tangeret, nisi quia sua potestate uti voluit, praeceptum rumpere delectavit; ut nullo sibi dominante fieret sicut Deus, quia Deo nullus utique dominatur? Male vagus, male praesumens, futurus mortuus, recedendo a via justitiae! ecce solvit praeceptum, excussit a cervice jugum disciplinae, hab nas regiminis exaltan e animositate disrupit; ubi est nunc? Certe captivus clamat: Domine, quis similis tibi?
Abbreviated transcription (Latin):
quere mͥ dicturus. est. tibi. siuead
lectum cum requiesco. siue ad men¬
sam cum reficio: siue ad balneum cum
lauo: Quia gͦ nichil abste indiget d̃s:
uicħ ergo tibi debuit iubere: Si autẽ
debuit aliquid iubere. ut te quod tibi
expedit sentires ẽẽ sub dño. necesse ab
aliqua re ꝓhibendus eras. non ꝓpter
illius arboris maliciam: s ꝓpt̾ tuã
inobedientiam: Non potuit d̾s ꝑfectiꝰ
demonstrare qͣntum sit bonũ obedĩe:
nisi cum ꝓhibuisset ab eare. que nõ
erat mala. inqua obedientie tenet
palmam: sola ibi mobedientia inuenit
penam. Sonũ est s nolo tangas: Nõ
enim nõ tangendo moriturus eras:
Nunquid qui hunic ꝓhibuit alia sõ¬
traxit: Non est paradisus fructuosuᷤ.
plenus arborib: Quid tibi deest.: Hoc
nolo tangas. hinc nolo gustes. Bonũ
est: s obedientia melior est. Proinde
cum tetigeris: nunqͥd arbor illa ma¬
la nõ erit. ut moriaris: S inobedĩa te
subicit morti: qui ꝓhibita tetigisti.

Expanded text:
quere mihi, dicturus est tibi; sive ad quere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domino, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malitiam, sed propter tuam obedientiam. Non potuit Deus perfectius demonstrare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti.
Abbreviated transcription (Latin):
indeterius mutatus deficrat: Hoc
diabolus fecit. imitari dm̃ uoluit.
s ꝑuerse. non esse. sub illus potes¬
tate. s habere contra illum potes¬
gere inquit hanc arborem. Qid
est enu illa arbor : Si bona est. qͣre
nõ tango: Si mala. est. quid facit
inparadiso: Prorsus ideo est in pa¬
radiso quia bona est: s nolo tan¬
gas: Quare nõ tango: Quia obedi¬
entem te uolo: nõ ꝯtradicentem:
Serue audi. Ad huc serue. s noli
uissum: et tunc iubentis disce con¬
silium: Bona est arbor: nolo tan¬
gas Quare: Quia dñs sum: ⁊ tu
seruus es. Hec tota causa est: Si
parua est: dedignaris. eẽ. seruus:
Quid aut̃ tibi expedit: nisi . ẽẽ. sub
dño: Quomodo eris sub dño: nnsi
fueris sub p̾cepto: Porro si expedit
tibi esse. sub dno et sub p̾cepto: qͥd
tibiuissurus erat d̾s: Aliquid e¬
nim querit abste: offer mͥ sactifi¬
cium clicturus est tibi. Nonne tp̃e
fecit om̃ia: in quib te fecit: Obse¬

Expanded text:
in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum potesgere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Quia obedientem te volo, non contradicentem. Servi ad hoc, serve; sed noli jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse servus? Quid autem tibi expedit, nisi esse sub Domino? Quomodo eris sub Domino, nisi fueris sub praecepto? Porro si expedit tibi esse sub Domino, et sub praecepto, quid tibi jussurus erat Deus? Aliquid enim quaerit abs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obse
Abbreviated transcription (Latin):
filus minor qui uoluit in sua po¬
testate habere substantiam que illi
apud patrem optime seruabatur.
factus sue potestatis ꝓfectus est in
regionem longinquam hesit pͥnci¬
pi malo.⁊ porcos pauit. fame cor¬
reptus est qui saturitate suꝑbus
abscesserat Ergo quisquis ita ułt
similis. ẽẽ. deo. ut adillum stet. for¬
titudinemq suam sicut scriptũ
est ad illum custodiat: non ab il¬
lo recedat. ei coherendo signetu
tanqͣm ex a nulo fidei affixus ha¬
beat ymaginem eius. faciens qd̾
dictum. Michi aut̃ adherere d̾õ
bonum est: ut custodiat siłitudi¬
nem et ymaginem. ad quam fc̃s
est: Porro aut̃ si ꝑuerse uult imi¬
tari dm̃: ut quomͦ deus nõ habet¬
alium a quo formetur. nõ habet
a quo regatur. sic ip̃e uelit sua
potestate uti. ut quomodo d̃s nlło
formante. nlło regente uiuat.
quid restat fr̃s nisi ut recedens
ab eius calore torpescat. recedens a
ueritate uanescat. recedens ab eo qd̃
summe atq incõmutabiliter est

Expanded text:
filius minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur tanquam ex annulo cera, illi affixus habeat imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudinem et imaginem ad quam factus est. Porro autem si perverse voluerit imitari Deum, ut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est,
Abbreviated transcription (Latin):
uersus uiuificasti me: et de abuss
terre iterum reduxisti me. Iutelli¬
Reduxisti enim de abyssis terre. Re¬
duxisti a profunditate ⁊ sũmersi¬
one peccati. S qͣndo iterum. qͣndo
lam factum erat: Sequamur. ne
forte posteriora psalmi isti̾us expo¬
nant nob̾. quod hinc nõ intelligi¬
mus: quid icerum dixerit: Figo
audiamus: Quantas ostendisti mͥ
tribuꝰ atões młtas et malas. ⁊ con¬
uersus uiuificasti me ⁊ de abyssis
terre. iterrn reduxisti me. Quid¬
deinde Multipbr asti usticiam
tuam: et conuersus consolatus es
me. ⁊ de abyssis terre iterum reduxiᷤᷤ¬
ti me Etce alterum iterum: Si hoc
iterum soluere laloramus semel po¬
situm. quis poterit soluere gemina¬
tum. Iam ip̃m iterum geminatio
est. et rursus positum est iterum.
Adsit ille a quo gr̃a. ad sit brachi¬
um qd̃ annũtiamus om̃i genera¬
tioni suꝑuenture: ad sit ip̃e ⁊ can¬
quam claue crucis clausum sacͣ¬
mentum aperiat Explicit sino scd̾i

Expanded text:
ificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. IntelliReduxisti enim de abyssis terrae; reduxisti a profunditate et submersione peccati. Sed quare, iterum? Quando jam factum erat? Sequamur, ne forte posteriora psalmi ipsius exponant nobis, quod hic nondum intelligimus, quid dixerit iterum. Ergo audiamus: Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iteriplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Ecce alterum iterum. Si hoc iterum solvere laboramus semel positum, quis poterit solvere geminatum? Jam ipsum iterum geminatio est, et rursum positum est iterum. Adsit ille a quo gratia: adsit et brachium quod annuntiamus omni generationi superventurae: adsit ipse, et tanquam clave crucis suae clausum sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
ectiones sancte ꝓposite sunt: et
quas aucliamus. ⁊ de quib ali¬
quid sermonis aduutante dño
ꝓferamus. In lactõne apłica gr̃e agun¬
tur dño. de fide gentium. Utiq ideo:
quia ip̃e fecit quod in psalmo diximꝰ.
Deus uitutũ conuerte nos: ⁊ osten¬
de faciem tuam et salui erimus.: In e¬
uangłio ad cenam uocati sumus: ĩmo
alii uocati. nos nõ uocati. s ducti: Nõ
solum ducti: s etiam ceacti. Sic enĩ
audiuimus: qi homo quidam fecit
cenam magnam: Quis est iste h̃o: nͥ
medtator dei et hominũ homo iħs

Expanded text:
ectiones sanctae propositae sunt, et quas audiamus, et de quibus aliquid sermonis, adjuvante Domino, proferamus. In lectione apostolica gratiae aguntur Domino de fide Gentium, utique ideo, quia ipse fecit. In Psalmo diximus: Deus virtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus . In Evangelio, ad coenam vocati sumus: imo alii vocati, nos non vocati, sed ducti; non solum ducti, sed etiam coacti. Sic enim audivimus, quia Homo quidam fecit coenam magnam. Quis est iste homo, nisi mediator Dei et hominum hom
Abbreviated transcription (Latin):
cene uenitent: Illi autẽ inuitantes ñ¬
acceperunt: cenam repudiauerunt:
Quid est inuitantes nõ acceperunt:
cenam repudiauerunt: Prophetas
legerunt: et xp̃m occiderũt: S qñ
occiderunt.: tunc nob̾ cenam nescien¬
tes p̾parauerunt: Parata iam cena.
immolato xp̃o. post resurrectõem xp̃i
comendatam qͣm sciant fideles cenã
domini eiusq manib et ore firmatã:

Expanded text:
antes acceperunt, coenam repudiaverunt. Quid est, Invitantes acceperunt, coenam repudiaverunt? Prophetas legerunt, et Christum occiderunt. Sed quando occiderunt, tunc nobis coenam nescientes praeparaverunt. Parata jam coena, immolato Christo, post resurrectionem Christi commendata quam sciunt fideles, coena Domini, ejusque manibus et ore fir
Abbreviated transcription (Latin):
i est patrissiani: Ecce qui pater
est ip̃e est. et filius: Quid .ẽ. enĩ
pater in me mauens ip̃e facit ope¬
ra nisi in me maneo ego qͥ facio:
Contraria dicitis: s nõ eo modo
sicut est falsum ꝯtrarium ueroꝰ
s sicut sunt inter se duo falsa
contraria Errando indiu̾sa itis:
in medio est ua qͣm reliquistis
Inter uos ip̃os longiore int̾uallo
seꝑati estis: qͣm ab ipsa uia cuius
disertores estis: uos hinic: uosaũ

Expanded text:
id est Patripassiani: Ecce qui Pater id est Patripassiani: Ecce qui Pater est ipse et Filius; quid enim est, Pater in me manens, ipse facit opera, nisi, in me maneo ego qui facio? Contraria dicitis: sed non eo modo sicut est falsum contrarium vero, sed sicut sunt inter se duo falsa contraria. Errando in diversa istis, in medio est via quam reliquistis. Inter vos ipsos longiore intervallo separati estis, quam ab ipsa via cujus desertores estis. Vos hinc, vos autem
Abbreviated transcription (Latin):
ulite auribz. accipite
mentib clilectissimi: lo¬
quentib quid̃ nob̾. s ip̃o docen¬
tẽ. qui nõ recedit a nob̾ Dñs dic̃:
quod modo cum legeretur au¬
distis: Uerba que loquor uo¬
bis: a me ip̃o non loquor: Pater
aut̃ in me manens: ip̃e facit oꝑa.
Ergo ⁊ u̾ba opera sunt: plane ita
sunt: Nam ꝓfecto qui ꝓximum
loquendo edificat: bonũ opus o¬
peratur: S quid est a me ipso
nõ loquor: nͥ a me ip̃o non sum
qui loquor: Ei quippe tribuit
facit: Pater enim ds̃ nõ est de ali¬
de deo: et lumen s nõ de lumine:
Iste u̾o deus de deo: lum̃ de lumi¬
ne: Nam in his duab sententiis
una qua dictum est. non ame up̃o
loquor. alia qua dictum. est. pa¬
ter aut̃ in me manens ip̃e facit
opera: singulas tenentes diuersi
nob̾ ad u̾santur heretici qui nõ
ex una parte. s incontraria co¬
nantes auia u̾itatis ex orbitant.
Arriani quippe dicunt: Eoce ine¬
qualis patri filius: nõ a se ip̃o le
quitur. Dicunt sabelliani ꝯtͣ

Expanded text:
udite auribus, accipite mentibus, dilectissimi, loquentibus quidem nobis, sed ipso docente qui non recedit a nobis. Dominus dicit, quod modo cum legeretur audistis, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: Pater autem in me manens ipse facit opera. Ergo et verba opera sunt? Plane ita est. Nam profecto qui proximum loquendo aedificat, bonum opus operatur. Sed quid est, a meipso non loquor, nisi, a meipso non sum qui loquor? Ei quippe tribuit facit. Pater enim Deus non est de alide Deo, et lumen, sed non de lumine; iste vero Deus de Deo, lumen de lumine. 2. Nam in his duabus sententiis, una qua dictum est, Non a meipso loquor: alia qua dictum est, Pater autem in me manens, ipse facit opera: singulas tenentes, diversi nobis adversantur haeretici, qui non ex una parte, sed in contraria conantes, a via veritatis exorbitant. Ariani quippe dicunt: Ecce inaequalis est Patri Filius, a seipso non loquitur. Dicunt Sabelliani contra,
Abbreviated transcription (Latin):
auctori placere nõ potuit Quid
exerces inimicicias: quas euad̾e
non potuit nec ille qui eas pͥmꝰ
inuenit.Initia namq inimici¬
ciarum in ꝓthoplaustum dum
serpens exerit interficitur: Dum
hõi iuidet: ip̃e ꝓsternitur Oũ
adam cupit decipere: ip̃e primitꝰ
uigulatur: Quare: aut xp̃i ca¬
ritatem amplectere xp̃iane: aut
discordie auctori de siłitudine o¬
ꝑuim parem te ip̃uis ẽe. cognosce:¬

Expanded text:
auctori pacis placere non potuit? quid auctori pacis placere non potuit? quid exerces inimicitias, quas evadere non potuit nec ille, qui eas primus invenit? Initio namque inimicitias in protoplastum dum serpens exerit, interficitur; dum homini invidet, ipse prosternitur; dum Adam cupit decipere, ipse primitus jugulatur. Quare aut Christi charitatem amplectere, Christiane, aut discordiae auctori de similitudine operum parem te esse cognosce
Abbreviated transcription (Latin):
pacem meam do uob̾. pacẽ
relinquo uobis De pace clicturi
prius que pacis sint cõmoda u¬
deamus Est pax serenitas m̃tis.
tranquillitas animi. simplicitaᷤᷤ
cordis. amoris uinculũ. caritatis
consortium. Hec est que si multa¬
tes collit. bella compescit. compͥ¬
mit iras. suꝑbos calcat. humiles
amat. discordes sedat. inimicos
concordat. cunctis est. placita. Nõ
querit alienũ: nichil deputat su¬
um. Docet amare:que odisse ñ
nouit. Nescit extolli: nescit ĩfla¬
ri Hanc gͦ qui accepit teneat qͥ
ꝑdidit repetat qui amisit exqͥrat.
Qm̃ qui ineadem nõ fuerit inue̾¬
tus abdicatur a patre: exhereda¬
nus oblatum: qui date legis cõ¬
tempserit bonũz Nec poterit ad he¬
reditatẽ dñi ꝑuenire: qui testa¬
mentũ nolu̾it obseruare: Nom p̃
concordiam habere cum xp̃o: qͥ
Contumatie gͦ crimen est. quod
iubetur contẽpnere. qd̾ p̾cipit᷑
nolle. qd̃ imperatur declinare.
Quid tibi cõmune cũ cliscordra xͥ¬
anes Quid simultates amas: qd̾

Expanded text:
Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . De pace dicturi, prius quae pacis sint commoda videamus. Est pax serenitas mentis, tranquillitas animi, simplicitas cordis, amoris vinculum, consortium charitatis. Haec est quae simultates tollit, bella compescit, comprimit iras, superbos calcat, humiles amat, discordes sedat, inimicos concordat, cunctis est placita. Non quaerit alienum, nihil deputat suum; docet amare quae odisse non novit. Nescit extolli, nescit inflari. Hanc ergo, qui accepit, teneat; qui perdidit, repetat; qui amisit, exquirat: quoniam qui in eadem non fuerit inventus, abdicatur a Patre, exhaeredanus oblatum, qui datae legis contempserit bonum; nec poterit ad haereditatem Domini pervenire, qui testamentum noluerit observare. Non potest concordiam habere cum Christo, Contumaciae ergo crimen est quod jubetur contemnere, quod praecipitur nolle, quod imperatur declinare. Quid tibi commune cum discordia, Christiane? quid simultates amas, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pater in me manens ip̃e facit oꝑa.
ꝓpterea putatur nõ alius. eẽ pat̾
alius ip̃e: audiatur qd̃ dixit. Q¬
cumq pater facit: hec et filius si¬
militer facit. et intelligatur non
unus. s duo unũ Uerum quia sic
equalis est alter alteri ut tam̃ alter
ex altero: ⁊ d̾s nõ loquitur a se ip̃o
quia nõ est a se ip̃o: Ideo pater ĩ illo
manens ip̃e facit opera: quia ꝑ quẽ
et in quo facit nõ est nͥ ab ipso
Deniq ad iungit et dicit. Noncre¬
ditis qura ego in patre ⁊ pater in
me est Alioquin ꝓpter opera ipsa
credite. Ante solus phylippus ar¬
guebatur: ñc autẽ non eum ibi
solum fuisse qui ẽẽt arguendus

Expanded text:
Pater in me manens, ipse facit opera, Pater in me manens, ipse facit opera, propterea putatur non alius esse Pater, alius ipse; audiatur quod dixit, Quaecumque Pater facit, haec et Filius similiter facit ; et intelligatur non bis unus, sed duo unum. Verum quia sic aequalis alter alteri, ut tamen alter ex altero, ideo non loquitur a semetipso, quia non est a seipso: et ideo Pater in illo manens facit opera ipse, quia per quem et cum quo facit, non est nisi ab ipso. Denique adjungit, et dicit: Non creditis quia ego in Patre, et Pater in me est? Alioquin propter opera ipsa credite. Antea solus Philippus arguebatur, nunc autem non ibi eum solum fuisse qui esset arguendus
Abbreviated transcription (Latin):
ni equate quẽ subditis. ⁊ in uia
uera nob̾cum ambłatis: Est e¬
nim qd̃ inuicem ex uob̾ alteri
ex alteris amoneri utriq debea¬
tis: fludi sabelliane: Usq ad eo
eum atrianus inequalem asserat
patei: Audi acriane. Uscp ad eo
filius equalis est patri ut sabellia¬
nus eundem. ẽẽ. dicat et patrem:
Tu adde quem tollis tu ad imple ꝙ
minius et nob̾cum ambo consisti¬
tis: Quia nec tu tollis nec tu minuiᷤ
eum. Qui et alter est a patre ut cõ¬
iuncat sabellianũ ⁊ equalis patri
ut conuincat arrianum. Utrisq
enim clamat: Ego ⁊ pater unum
sumus: Quod a te unũ: audiant
arriani: Quod ait sumus: audirãt
sabelliani. Et nec illi equalem nec
illi alterum negando sint uani: Si
gͦ qm̃ dixit uerba que ego loquor
uob̾ a me ip̃o nõ loquor. ꝓpt̾ea puta¬
tur. esse. in patris potestate. ut non
qdͥ ip̃e uult faciat audiatur quod
dixit Sicut pater suscitat mortu¬
os et iuuificat: sic et filius quos
uult uuificat. Item si qm̃ dixit

Expanded text:
ni, aequate quem subditis, et in via vera nobiscum ambulabitis. Est enim quod invicem ex vobis alteri ex alteris admoneri utrique debeatis. Audi, sabelliane: usque adeo eum arianus inaequalem asserat Patri. Audi, ariane: usque adeo Filius aequalis est Patri, ut sabellianus eumdem esse dicat et Patrem. Tu adde quem tollis, tu adimple quem minuis, et nobiscum ambo consistitis: quia nec tu tollis, nec tu minuis eum qui et alter est a Patre, ut convincas sabellianum, et aequalis Patri, ut convincas arianum. Utrisque enim clamat, Ego et Pater unum sumus . Quod ait, unum, audiant Ariani; quod ait, sumus, audiant Sabelliani: et nec illi aequalem, nec illi alterum negando sint vani. Si ergo quoniam dixit, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor, propterea putatur usque adeo imparis potestatis, ut non quod ipse vult faciat; audiatur quod dixit, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Item si quoniam dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
faciatis coram hominib ut uideainini ab
men ur̃m coram honunib ut udeant
strum qui est in celis: post ea dip̃. atten¬
dice ne iusticiam ur̃am faciatis coiam
hominib ut uideamini ab eis. Turbat᷑
em̃ mens parum intelligentis. ⁊ pre¬
cepto utriq obaudire eupientis et ꝑ di¬
uersa ec adu̾sa distendit᷑. Tam nemo
om̃ potest quanius uni dño obtempe¬
rarc repnguanua iubenti. qña nemo

Expanded text:
faciatis coram homibus, ut videamini ab men vestrum coram hominibus, ut videant strum, qui in coelis est, postea dixit, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Turbatur enim mens parum intelligentis, et praecepto utique obaudire cupientis, et per diversa et adversa distenditur. Tam enim nemo potest quamvis uni domino obtemperare repugnantia jube
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnotescit utilitatem quib hoc prodest
ut deus placeat: qui hoc presticit hõi
ato ita non desperent etiam sibi si uo¬
luerint hoc posse prestari. Itaq aliã
sentenciam ubi ait. Lttendite ne iusti¬
ciam ur̃am faciatis coram hominib
non alibi terminauit. quam ubi di¬
xit. ut uideamini ao eis. nec addidit.
et glorificent patrem ur̃m qui in celis
est: sed pocuis addidit. alioqͥn non ha
qui incelis est. Hinc em̃ ostendit eos
qui tales sunt⁊ quales fideles esse su
os non uult: in eo ipso mercedem que¬
rere quod uidentur ab homnub. Ibi
constituere tonũ suum uͥ oblectare ua¬
uitatem coidis sui: ibi exiuaniri ⁊ in¬
flari. ibi tumescere oꝵ contabescͥe. Cur
em̃ non sufficit ut diceret. attendite ne
sed addidit. ut indeamin ad eis: nͥ qr
sunt quidam qui sic facunit iusticiã
suam coram hominib non ut uidean¬
tur ab eis. sed ut ipsa oꝑa uideant᷑ et
glorificetur pater qui in celis ÷ qui ea

Expanded text:
innotescit utilitatem; quibus hoc prodest, innotescit utilitatem; quibus hoc prodest, ut Deus placeat, qui hoc praestitit homini; atque ita non desperent, etiam sibi si voluerint hoc posse praestari. Itaque aliam sententiam, ubi ait, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, non alibi terminavit, quam ubi dixit, ut videamini ab eis: nec addidit, Et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est; sed potius addidit, Alioquin mercedum qui in coelis est. Hinc enim ostendit eos qui tales sunt, quales fideles suos esse non vult, in eo ipso mercedem quaerere, quod videntur ab hominibus, ibi constituere bonum suum; ibi oblectare vanitatem cordis sui, ibi exinaniri et inflari, ibi tumescere et contabescere. Cur enim non sufficit, ut diceret, Attendite ne us; sed addidit, ut videamini ab eis: nisi quia sunt quidam, qui sic faciunt justitiam suam coram hominibus, non ut videantur ab eis, sed ut ipsa opera videantur, et glorificetur Pater qui est in coelis, qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
esurienciũ quia pascunt corda pul¬
sanciũ. Intent̾o quippe cordis hũa¬
ni quo dirigatur. ⁊ quid expectet
intuendum est. Si em̃ qui uult ab
hominib uideri tona oꝑa sua. glo¬
riam et utilitatem suam ponit añ
homines. ⁊ hanc in ꝯspectu homiñ
querit: nichil eoꝵ que de hac re dñs
p̾cepit inpleuit quia ⁊ accendit
facere iusticiam suam coram homi¬
nib ut uideret᷑ ab eis. ⁊ non sic elu¬
xit lumen eius coram hominibus
ut ad hoc uiderent dona oꝑa eius
ut głificarent patrem qui in celis
est. Se quippe uoluit glorificari nõ
deum: et suam quesunt utilitatem
illic sentencia terminata ÷ ubi ait.
Sic luceat Iumen ur̃m coram hõib¬
uideant bona oꝑa uestra: sed coͣntinuo
subuimxit. cur faciendũ sit. ut głificẽt
cum benefaciens uidetur abhominib
intent̾onẽ tom fc̃i habeat consciencia
sua. Intent̾onem nͦ innocescendi nõ
habeat nisi in laudib dei. pp̃ eoꝵ quib

Expanded text:
esurientium, quia pascunt corda pulesurientium, quia pascunt corda pulsantium. Intentio quippe cordis humani quo dirigatur, et quo spectet, intuendum est. Si enim qui vult videri ab hominibus bona opera sua, gloriam et utilitatem suam ponit ante homines, et hanc in conspectu hominum quaerit; nihil eorum, quae de hac re Dominus praecepit, implevit: quia et attendit facere justitiam suam coram hominibus, ut videretur ab eis; et non sic eluxit lumen ejus coram hominibus, ut ad hoc viderent bona opera ejus, ut glorificarent Patrem qui in coelis est. Se quippe voluit glorificari, non Deum; et suam quaesivit utilitatem, illic sententia terminata est, ubi ait, Sic luceat lumen vestrum coram hominivideant bona opera vestra: sed continuo subjunxit cur faciendum sit, ut glorificencum bene faciens videtur ab hominibus, intentionem boni facti habeat in conscientia sua, intentionem vero innotescendi non habeat nisi in laudibus Dei, propter eorum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ inconspectu dei. Et it̾m. Prouide¬
mus eñi bona non solum coram dõ
rum. Placete om̃ib ꝑ omĩa: sicut ⁊
ego om̃ibus per omĩa placeo. Uidete
rursus quemad modũ atcendat ne
faciat iusticiam suam coram homi¬
nibus ut uideant᷑ ab eis. Opus autẽ
suũ probet inquit unus quisq ⁊ cũc
u semet ip̃o habebit głam et non ĩ
altero. Qẜ iterum. Nam gła nr̃a hec
est: testimoniũ conscĩe nr̃e. Et illud
quo nichil est: manifestiꝰ. Si adhus
iiqiuit hominib placerem: xp̃i ser¬
uus non essem. Si ne quisqiũa cox
qui de p̾ceptis quasi repugnantibus
eius ingerat q̃onem et dicat. Qũo
tu dicis placete om̃ib ꝑ omĩa. sicut
et ego om̃ib per omĩa placeo. ⁊ tu id̾
dicis. si adhuc hominib placerem xͥ
seruus non essem: Adsit ipse dñs qͥ
eciam in seruo suo ⁊ apło locuebat᷑
et aꝑiat nobis uoliuitatẽ suam: et
tribuat obediendi facultatem. Ipsa
posit̾ones suas nec intercludũt ora

Expanded text:
num in conspectu Dei : et iterum, Providenum in conspectu Dei : et iterum, Providemus enim bona, non solum coram Deo, rum, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo . Videte rursus quemadmodum attendat, ne faciat justitiam suam coram hominibus, ut videatur ab eis. Opus autem suum probet, inquit, unusquisque; et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero : et iterum, Nam gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : et illud quod nihil est manifestius, Si adhuc, inquit, hominibus placerem, Christi servus non essent . Sed ne quisquam eorum qui de praeceptis quasi repugnantibus ejus ingerat quaestionem, et dicat, Quomodo tu dicis, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo: et tu idem dicis, Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem? Adsit ipse Dominus, qui etiam in servo suo et Apostolo loquebatur, et aperiat nobis voluntatem suam, et tribuat obediendi facultatem. 3. Copositiones suas; nec intercludunt ora
Abbreviated transcription (Latin):
sermone saluator ip̃e cestatus ÷. Qind .ai.¬
gͥ faciet auinius nutaus. eũ se optẽ¬
ꝑare non posse txistimat ⁊ non obcem¬
perare formidat. Si em̃ oꝑa sua in su¬
ec posuerit hominb intuenda. ut ẜ.¬
ciat quod p̾ceptum est. sic luorat lumẽ
ur̃m coram hominib ut uident oꝑa
bitur ciuia contra p̾cepts. ftet ribi
dicitur. atcendite ne iusticiam ur̃am
faciatis coram hominib ut uideami¬
ni ab eis. Rursusq si hoc timens ⁊ ca¬
uens eaq teue facit abscond̾it: non
se putabit seruire imꝑanti et dicen¬
ti. luceat lumen ur̃m coram homini¬
bus ut uideant bona oꝑa ur̃a. Qui¬
autem recte intelligit: utrũq ĩplet
et seruiet imi u̾issimo dño. Qui ser¬
uum pigrũ non dampnaret: si eaq̃
fieri uullo modo poterant imꝑaret
głium dei utrumq facientẽ ⁊ docẽ¬
tem. Uidete quẽadmod̾ luceat lu¬
men eiꝰ coram honunib ut uideant
boua oꝑa eius. Cõmeudamus inqͥt
nosmet ip̃os: ad omnẽ ꝯscĩam homi¬

Expanded text:
ipse testatus est . Quid ergo faciet animus nutans, cum se obtemperare non posse existimat, et non obtemperare formidat? Si enim bona opera sua in luce posuerit hominibus intuenda, ut faciat quod praeceptum est, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona a contra praeceptum fecit, ubi dicitur, Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis. Rursusque si hoc timens et cavens, ea quae bene facit absconderit, non se putabit servire imperanti et dicenti, Luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona opera recte autem intelligit, utrumque implet, et serviet universissimo Domino, qui servum pigrum non damnaret, si ea quae fieri nullo modo poterant, imperaret. gelium Dei, utrumque et facientem et docentem. Videte quemadmodum luceat lumen ejus coram hominibus, ut videant bona opera ejus. Commendamus, inquit, nosmetipsos ad omnem conscientiam homi
Abbreviated transcription (Latin):
aliis tradidit que ip̃e uon fecit uͭ nec
a discipulis quos docuit potuiss edis¬
cere ut ciuib coctrinc tradiderit ma¬
gistium ñ ab hisdem fuctoꝵ mucuaret᷑
epempium. Neqne em̃ perfectio in legũ
sed factores legis ustificabunt᷑. lec
em̃ in quam nec religiosus ⁊ sanctꝰ est
qui nouit segem cessantib factis:
mando nobis. Omagna donitas dei
sui cum prõdit̾one reddere cereamꝰ
obseciina: ut poce serii dño. famu¬
li deo. Subiecti potenti: mancipia
redemptori. amiciciarũ nobis p̾ma
repromiccit ut nobis obseqria debi¬
ta seruitutis extorqueat: ut quos
nolle seruire conspicit sponce. suoꝵ
uñficioꝵ possit promissionib inui¬
tare. uit quoꝵ uoluntates a se cons¬
picit alienas: eoꝵ mentes p̾mioꝵ
lib̾autatib consticuat suas. Nam
urnde frequenter aut inuicat p¬
mio. aut cerret suppucio: nisi uͭ be¬
nignitatis consino anime forma¬
to nomini: consulat. redemꝑto. pro¬

Expanded text:
aliis tradidit, quae ipse non fecit; ut nec aliis tradidit, quae ipse non fecit; ut nec a discipulis quos docuit potuisset ediscere; ut quibus doctrinae tradiderat magisterium, ab iisdem factorum mutuaretur exemplum. Neque enim perfectio in legum auditores legis enim, inquam, is religiosus et sanctus est, qui novit legem cessantibus factis; mando vobis . O magna bonitas Dei, cui cum pro conditione reddere debeamus obsequia, utpote servi Domino, famuli Deo, subjecti potenti, mancipia redemptori; amicitiarum nobis praemia repromittit, ut a nobis obsequia debita servitutis extorqueat: ut quos nolle servire conspicit sponte, suorum beneficiorum possit promissionibus invitare; et quorum voluntates a se conspicit alienas, eorum mentes praemiorum liberalitatibus constituat suas! Nam unde frequenter aut invitat praemio, aut terret supplicio, nisi ut benignitatis consilio, a se formato homini consulat, redempto pro
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulis sonus. In doctore em̃ molesta
uare. Indiscente uero audire uelle qd̾
nolit implere. Aures nͦ auditui acom¬
modare: et ab opere uoluutatẽ auer¬
tere. Cecerũ qui facit qd̃ docet ⁊ qͥccͥd
imꝑat complet: maximus in celesti¬
bus sentencia dñi declaratur. At ue¬
ro qui cruod discit neglegit. ⁊ qui
quod audit ꝯtempnit salutis reus ex¬
istit: quia obseruanda ꝯtempsit: et
ꝑicula non uitauit. Amat em̃ mor¬
cem: qui uite p̾cepta non seruat. R
horret uitam: qui peccata morti de¬
bita. desꝑata morte frequentat. Ut
em̃ ꝑ obseruanciam legis uita adquirit᷑
ita per ꝯtempcum mors ꝯtumacibus
inuenit᷑. dicente dño. Siuis inuitam
uenire: serua mandatũ. Ita em̃ ꝑfectus
doctor liber est a discente quem do cu¬
it: ut discipulus comtemptor in ex¬
cusatus erit qui facienda didicit et
contempsit. Nam ⁊ doctor econtrario
grauiꝰ affligitur et obseciuantis disci¬
puli exemplo plectitur qui facienda

Expanded text:
vocabulis sonus. In doctore enim molesta vocabulis sonus. In doctore enim molesta rvare: in discente vero audire velle quod nolit implere; aures quidem auditui accommodare, et ab opere voluntatem avertere. Caeterum qui facit quod docet, et qui quod imperat complet, maximus in coelestibus sententia Domini declaratur . At vero qui quod discit negligit, et qui quod audit contemnit, salutis reus existit; quia observanda contempsit, et pericula non vitavit. Amat enim mortem, qui vitae praecepta non servat; et horret vitam, qui peccata morti debita desperata mente frequentat. Ut enim per observantiam legis vita acquiritur; ita per contemptum mors a contumacibus invenitur, dicente Domino, Si vis in vitam venire, serva mandata . Ita enim perfectus doctor liber est a discente, quem docuit, ut discipulus contemptor inexcusatus erit, qui facienda didicit, et contempsit. Nam et doctor e contrario gravius affligitur, et obsequentis discipuli exemplo plectitur, qui facienda
Abbreviated transcription (Latin):
um nobis pro officio compe¬
tat dicere nobis aucem que¬
niat pro deuot̾one audire:
quid tan neccessarium camq perci¬
nens poterit utrisq contingere. q̃a
ut quod religiose dicitur. ⁊ deuote
auditur. obsequns compecentib tene¬
aturꝰ Nam si religiosa non cacere lu¬
crum est tacere dispendium: qũato
itat pociora lucra potuerunt proue¬
nire cum oꝑatonis effectu monstrat᷑
cicquid magisteriis celestib ⁊ difit᷑
et cenetur: ꝑar em̃ causa ⁊ dicentem
⁊ audientem constringit. Utrusq
professio: factoꝵ testificatõne signa¬
cur. Q quannis dissimile doctoris dis
tur sanctarum legum obsequinm
ut ungant᷑ factis qui separantur
officiis. Copulentur oꝑe qui diuer¬
si sunt nomine. Ꝙ quos uocabula
abinuicem seꝑant: eos obseruancia
treptoꝵ fideliter ac deuote ꝯiungat
Quare sic fitͤ ut utriusq diuersus sit ac¬
tus. s obseruancie par fit neccessarius
utriusq effectus ut factoꝵ in anibeb
conspiret assenssus quibus diuerfus ĩ

Expanded text:
um nobis pro officio competat dicere, vobis autem conveniat pro devotione audire; quid tam necessarium tamque pertinens poterit utrisque contingere, quam ut quod religiose dicitur, et devote auditur, obsequiis competentibus teneatur? Nam si religiosa non tacere, lucrum est, tacere dispendium; quanto itaque potiora lucra poterunt provenire, cum operationis effectu monstratur, quidquid magisteriis coelestibus et discitur et tenetur? Par enim causa et dicentem et audientem constringit, ut utriusque professio factorum testificatione signetur. Et quamvis dissimile sit doctoris disc esse debet sanctarum legum obsequium: ut jungantur factis, qui separantur officiis: copulentur opere, qui diversi sunt nomine; et quos vocabula ab invicem separant, eos observantia praeceptorum fideliter ac devote conjungat. Quare sic fit ut utriusque diversus sit actus, sed observantiae par sit necessarius in utrisque effectus: ut factorum in ambobus conspiret assensus, quibus diversus est in
Abbreviated transcription (Latin):
dignos fructus exireat penitencie.
Inuitus em̃ in reos uindicat: si dĩ¬
indulgenciam miserantis contempnãt.
Amat em̃ corrigi peccatores. qui inuitã
non in mortem apͥncipio constituit ho¬
mines. Ip̃e em̃ sͥ infert interitũ: qui
medentis dm̃ contempsit consilium.
Rreuercimini incuuit ad me: ⁊ reu̾tar
ad nos. Q iterum. siolo mortẽ mori¬
entis: cantum reuertatur et uiuat.
Non uult dñs in qũegũa dominari
mortem: non uult in pena deduei
hominẽ quem in uita constituit. Ce¬
terum homo ipsc se dignũ efficit mor¬
te qui non paruit legi. Odit itam:
qiui diuinam ꝯtempserit discrplinã.
trare cnie obseruanti uitam. ꝯtemp¬
nenti afferũt mortem: ita em̃ de ꝯ¬
temptu uita non poterit: prouenire
ut de obseruancia mors prouenire ñ
pocerit ut iam homo qd̾ uolu̾it m̾e¬
ciuii sibi ex ciualitate iite meritũ ci̾
hare̾ret inuenit. Quare his sollicite
ꝑ penssis .i. unde salus. ⁊ unde ꝑicu¬
ium enascatur. salutis ꝯmodũ. dili¬

Expanded text:
enitentiae. Invitus enim in reos vindicat, si Dindulgentiam miserentis contemnant. Amat enim corrigi peccatores, qui in vitam, non in mortem, a principio constituit homines. Ipse enim sibi infert interitum, qui medentis Domini contemnit consilium. Revertimini, inquit, ad me, et revertar ad vos : et iterum, Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat . Non vult Dominus in quemquam dominari mortem, non vult in poenam deduci hominem, quem in vitam constituit. Caeterum homo ipse se dignum efficit mortis, qui non paruerit legi. Odit vitam, qui divinam contempserit disciplinam. traret; quae observanti vitam, contemnenti afferunt mortem. Ita enim de contemptu vita non poterit provenire, ut de observantia mors evenire non poterit; ut jam homo quod voluerit merequi sibi ex qualitate vitae meritum quod haberet invenit. Quare his sollicite perpensis, id est, unde salus, et unde periculum enascatur, salutis commoda dili
Abbreviated transcription (Latin):
set placete om̃ib ꝑ omĩa: sicut et ego
om̃ib per omĩa placeo. qũo non ibi re¬
mansit quasi ibi constituerit finẽ in¬
tent̾ouis sue ut placeret hominibus:
statin subiunxit: quare om̃ib placeret
Non cuierens inquit qd mͥ utue est
sed quod multis ut salui fiant. Ita et ñ
placebat hominib propter suam uti¬
litatem. ne xp̃i seruus non esset ⁊ pla¬
cebat hominib pp̃ illoꝵ salutem ut
xp̃i esset oispensator idoueus. cuna et
illi coram deo consciencia fufficiebat.
et de illo coram hominib quod imit¬

Expanded text:
set, Placete omnibus per omnia, sicut et ego set, Placete omnibus per omnia, sicut et ego omnibus per omnia placeo; quomodo non ibi remansit, quasi ibi constituerit finem intentionis suae, ut placeret hominibus; statim subjunxit quare hominibus placeret. Non quaerens, inquit, quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant . Ita et non placebat hominibus propter suam utilitatem, ne Christi servus non esset; et placebat hominibus propter illorum salutem, ut Christi esset dispensator idoneus: quia et illi coram Deo conscientia sufficiebat, et de illo coram hominibus quod imi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat᷑ in illo non habens meam iusti¬
ciam que ex lege est: sed eam que est ꝑ
fidem xp̃i que ÷ ex deo iusticia ex fide. Q¬
in alio loco. Ut nos simus iusticia dei in
illo. unde ⁊ iudeos ita repͥhendit. Ignor̃ã¬
tes inquit dei uisticiam: ⁊ suam uolentes
constituere iusticie dei non sunt subiͨti.
Quisquis ergo ita uult: uideri ab hõib
oꝑa sua. ut uic głificet᷑ aquo ea que in
illo uident᷑ accepit. ⁊ sic adimitandũ to¬
itũ icem ip̃i qui uident piecate fidei pro¬
uocentur: uere lumen eius lucet coram
hominib quia iux ce illo caricatis radia¬
tur: non suꝑbie fumus euomit᷑. Et in
eo ipso cauet ne iusticiam suam faciat
coram honunib ut uideat᷑ ab eis: quia nͨ
suam ceputat illam iusticiam. Nec ideo
facit ut uideatur sed ut illc intelligat᷑
qui laudatur in homĩe iustificato ut fa¬
ciat et in laudante quod taudatur in
altero: id est ut laudantem faciat esse
laudauilem. Attendice ⁊ apłm. Cũ dixis¬

Expanded text:
ueniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed eam, quae est per fidem Christi, quae est ex deo iustitia in fide, in alio loco, Ut nos simus justitia Dei in illo . Unde et Judaeos ita reprehendit: Ignorantes, inquit, Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Quisquis ergo ita vult videri hominibus opera sua, ut ille glorificetur, a quo ea quae in illo videntur accepit, et sic ad imitandum bonum iidem ipsi qui vident pietate fidei provocentur, vere lumen ejus lucet coram hominibus: quia lux de illo charitatis radiatur, non superbiae fumus evomitur: et in eo ipso cavet, ne justitiam suam faciat coram hominibus, ut videatur ab eis; quia nec suam deputat illam justitiam, nec ideo facit ut ipse videatur; sed ut ille intelligatur, qui laudatur in homine justificato, ut faciat et in laudante quod laudatur in altero, id est, ut laudantem faciat esse laudabilem. Attendite et Apostolum, cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
uiaa. Uia uita ista dc̃a ℥. sinisti
putatis quia cempus accedit. ⁊ nos sta¬
in .ic. Non potest fieri. Qño accedit cẽ¬
pis accedimus ⁊ nõs et non anni no¬
bi: accedunt. sed magis decedunt. Ualde
errant homines: ⁊ p̃ndo dicũt. Puer iste
admic minui upit: accedunt ili an¬
ni et p̾dens erit. Accende quid dicas.
Accedunt dixisti ego ostendo quia de¬
cedunit: cum eu dici accedũt. Et au¬
di quam id facile piobo. Puteniꝰ nos
scisse auaos ipiꝰ. ex quo natus est. uer¬
bi gr̃a. Ut bene illi obcet̾nus octogĩ¬
ta annos uicturꝰ est ꝓuentimꝰ: usq
ad senectirem. Scride octoginta an¬
nos uixit unũ arrũ. Quot habes
ĩ sũa  Quot euebasͤ Scͥrogiata de¬
duic uiiũ. uixit ercem: sepnuagrita
restitrũt. uixit ingrati: semenita
restiterunt. Certe acredehar. Qiid
est hoc  Ue mũt ut abereat anau uo¬
stri: uenũt racduam ut cart. Nõ em̃
ueniunt ut stent no uleũ. sed eũ ꝑ¬

Expanded text:
ia, vita ista dicta est: finisti putatis quia tempus accedit, et nos stamus? Non potest fieri. Quomodo accedit tempus, accedimus et nos: et non anni nobis accedunt, sed magis decedunt. Valde errant homines, quando dicunt: Puer iste adhuc minus sapit, accedunt illi anni, et prudens erit. Attende quid dicas. Accedunt, dixisti: ego ostendo quia decedunt, cum tu dicis, Accedunt. Et audi quam facile id probo. Putemus nos scisse annos ipsius ex quo natus est: verbi gratia, ut bene illi optemus, octoginta annos victurus est, perventurus est ad senectutem. Scribe octoginta annos. Vixittenebas? Octoginta. Deduc unum. Vixit decem: septuaginta restiterunt. Vixit viginti: sexaginta restiterunt. Certe accedebant: quid est hoc? Veniunt, ut abeant anni nostri: veniunt, inquam, ut eant. Non enim veniunt, ut stent nobiscum: sed cu
Abbreviated transcription (Latin):
nouissime senectus cũ uenerit: nõ
est quo differatur. Promde audiauiꝰ¬
dñm: in nobis ip̃is agamus qd̾ p̾cep᷑.
uideamus quis est ille aduersarius:
de quo nos terruit dicens. Si nadis
cum aduersario tuo ad pͥacipem:
da oꝑam in uia lib̾ari ab illo .n. for¬
te tradat te principi.⁊ princeps mi¬
instro. ⁊ mittaris ĩ carcerem: unde
ñ exies donec soluas nouissanũ qua¬
dranceni. Quis ÷ iste adu̾sariꝰ: Si di¬
abolas: iam sib̾ati sumꝰ ab illo. Quale
p̾ciũ pro nobis datum ÷ uͭ ab illo redi¬

Expanded text:
novissime senectus cum venerit, non novissime senectus cum venerit, non est quo differatur. CAPUT IIDominum, in nobis ipsis agamus quod praecepit. Videamus quis est ille adversarius, de quo nos terruit, dicens: Si vadis cum adversario tuo ad principem, da operam in via liberari ab illo; ne forte tradat te principi, et princeps ministro, et mittaris in carcerem, unde non exies, donec solvas novissimum quadrantem. Quis est iste adversarius? Si diabolus; jam liberati sumus ab illo. Quale pretium pro nobis datum est, ut ab illo redi
Abbreviated transcription (Latin):
mĩe saluatons que mͦ impendit᷑.
Ad hoc em̃ parcit᷑ homini ut cõ¬
uertatur et non sit qui damp¬
necur. uiderit deiis cm̃do uenit
finis scłi: est tameri mͦ tempus
fidei. Fm̃is scłi utrum hic aliquem
ur̃m inueniat nescio: et fortasse nõ
ueniet. Tempus ciuqũa nr̃m proxi¬
mũ est: quia mortales sumꝰ. Iuter
casui ambulamus: ⁊ si uitrei essemus
nuus casus tini̾emus. Quid fragiliꝰ
uase uitreo: Et cam̃ seruat᷑ et durat
ꝑ secula. Et si em̃ casus uitro rimecur
senectus ei et febris non cunet᷑. Nos
gͦ fragiliores et infirmores sumus:
qr ⁊ casus mĩs qui non cessant ĩ re¬
bus humanis fragilitate reaq no¬
stra cotidie formidamus. Et ipsi cafꝰ
nõ accedant: tempꝰ ambulat. Uitat
honio ictum: Numquit uitat exi¬
tum ꝰ uitat que extrinsecꝰ eueniunt:
nũqͥt qd̃ intus nascit᷑ pellit᷑: Demq
nunc lumbricos gignunt intetiora:
nũc morb quelib inbito occupat
Postremo qñtũ nis homini pariat᷑.

Expanded text:
iae Salvatoris, quae modo impenditur, Ad hoc enim parcitur homini, ut convertatur, et non sit qui damnetur. Viderit Deus quando veniat finis saeculi: est tamen modo tempus fidei. Finis saeculi utrum hic aliquem nostrum inveniat, nescio: et fortasse non inveniet. Tempus cuique nostrum, proximum est, quia mortales sumus. Inter casus ambulamus. Si vitrei essemus, minus casus timeremus. Quid fragilius vase vitreo? Et tamen servatur, et durat per saecula. Etsi enim casus vitreo vasi timentur, senectus ei et febris non timetur. Nos ergo fragiliores et infirmiores sumus: quia et casus omnes qui non cessant in rebus humanis, fragilitate utique nostra quotidie formidamus; et si ipsi casus non accedant, tempus ambulat: vitat homo ictum, numquid vitat exitum? vitat quae extrinsecus eveniunt, numquid quod intus nascitur pellitur? Denique nunc lumbricos gignunt interiora, nunc morbus quilibet subito occupat: postremo quantumvis homini parcatur,
Abbreviated transcription (Latin):
bimus oꝑam lib̾ari ab illo ne nol ite¬
rum faciat captiuos peccateres: S nõ
est ppse adu̾sarius de quo nos dñs cõ¬
monet. Alio loco em̃ aliꝰ euͣngłista sic̃
illud posuit ut si utraque uerba
uingamus. ⁊ ueraq uerba sibi eũã¬
głiorum duoꝵ comparemus: ad u̾sa¬
rium istum cito intlłigemus. Ecce
em̃ inqͥt dixit. Cum uadis ad prin¬
cipem cr̃ aduersario tuo: da oꝑam
in iua liberari ab eo. ollius añ euã¬
suta uoc ip̃m sic dispxit. Esto ꝯsen¬
ciens adu̾sario tuo cito: cũ es eũ
illo in uia. Cet̾a similia sunt ne
soite aduersariꝰ tradat ti iudici.
uidex numstro. miuster in carce¬
rerã. amto euangłiste: siłr h̃ expli¬
cauerunt. unus dixit. da oꝑcan in
uia lib̾ari ab illo. alter dixit. Con¬
septi illi sion em̃ poteris lib̾ari ab
o: nai ei conseaseris: uis lib̾ari
ab illos consenti ei. Num qͥt diabo¬
lus est cri decenis consentire E¬

Expanded text:
bimus operam liberari ab illo, ne nos iterum captivos faciat peccatores? Sed non est ipse adversarius de quo nos Dominus commonet. Alio enim loco alius evangelista sic illud posuit, ut si utraque verba jungamus, et utraque verba sibi Evangeliorum duorum comparemus, adversarium istum cito intelligamus. Ecce enim hic quid dixit? Cum vadis ad principem cum adversario tuo, da operam in via liberari ab eo. Alius autem evangelista hoc ipsum sic posuit: Esto consentiens adversario tuo cito cum es cum illo in via. Caetera similia sunt: Ne forte adversarius tradat te judici, judex ministro, minister in carcerem . Ambo evangelistae similiter hoc explicaverunt. Unus dixit, Da operam in via liberari ab illo: alter dixit, Consenti illi. Non enim poteris liberari ab illo, nisi ei consenseris. Vis liberari ab illo? Consenti illi. Numquid diabolus est, cui debe
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ. ⁊ uidex muuistro. Queraus
alius et consencianus illi. Si pcas
aduerlarius e uiis sermo dei est.
uerbi causa. forsia. n delectat te inc¬
briari: dicit tibi. Nolr Delectat te spect¬
re et inugari: ale tibi dicit. sioli. De¬
lectat te aduiterari tibi etit se ue
der. Noli. In quib cũq pc̃c̃u uolu̾is fi¬
cere uoluntatẽ tuam: dicit cibi no¬
li. Aduersariꝰ est uoluntati mne. Ot̃p̃¬
bonus adu̾saruis: quam utiis adnͥ¬
sariꝰ. Non querit nr̃am uolũtatẽ
sed utilitatem. Adu̾sariꝰ est nobis:
quandiu sumus et ip̃i nobis. Qũa¬
dui tu tibi immicus es: mumicũ
hẽs sermonẽ dei. Esto tibi araicus er
concordas cum ip̃o. Non homicidiũ
fec̾is: audi et concordasti. Non furt̃
facias audi ⁊ ꝯcordasti. Non fallũ¬
concordasti. Non ꝯcupiscas uxorem
his om̃ib cum tuo ssto adu̾sario
concordasti. ⁊ tibi quid ꝑdidistiͤ ssõ
salum nichil ꝑdidistr. sed ⁊ teip̃m
ui perieras inuenisti. Et ina. uitã
consentimus illi: finita est uia.

Expanded text:
 judex ministro: quaeramus illum, et consentiamus illi. Si peccas, adversarius tuus sermo Dei est. Verbi causa, forsitan delectat te inebriari: dicit tibi, Noli. Delectat te spectare et nugari: ille dicit tibi, Noli. Delectat te adulterari: dicit tibi sermo Dei, Noli. In quibuscumque peccatis volueris facere voluntatem tuam, dicit tibi, Noli. Adversarius est voluntatis sarius, quam utilis adversarius! Non quaerit nostram voluntatem, sed utilitatem. Adversarius est nobis, quamdiu sumus et ipsi nobis. Quamdiu tu tibi inimicus es, inimicum habes sermonem Dei: esto tibi amicus, et concordas cum ipso. Non homicidium feceris: audi, et concordasti. Non furtum facias, audi, et concordasti. Non moechaconcordasti. Non concupiscas uxorem his omnibus cum tuo isto adversario concordasti: et tibi quid perdidisti? Non solum nihil perdidisti: sed et te ipsum, qui perieras, invenisti. Via, vita consenserimus illi; finita via,
Abbreviated transcription (Latin):
Euuangłium alidiuimꝰ
et in eo dñm eos ar¬
guentem qui faci¬
em celi norũt pro¬
bare et tempꝰ fidei
regni celoꝵ appinquantis nesci¬
unt ĩnenire Indeis aũ hoc dice¬
bat. sed ⁊̃ ad nos sermo ꝑuenit.

Expanded text:
Evangelium audivimus, et in eo Dominum eos arguentem, qui faciem coeli norunt probare, et tempus fidei regni coelorum appropinquantis nesciunt invenire. Judaeis autem hoc dicebat: sed etiam ad nos sermo pervenit.