comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate rectoris ẽ: sed penitentiȩ . mu¬
tatio rerum significatur : Quomodo
enim tu: cũ aliquid te penitet᷑: doles
factũ qđ fecisti: sic quando ds̃ ali¬
quid p̃ter spem hominũ: idest pre¬
ter quã sperant homines. mutat in
aliud penitere se dicit: usq adeo :¬
ut et depena nr̃a peniteat eũ. si
nos de uita nr̃a mala penituerit.
Iurauit ergo dñs: iurauit. firmauit :
Non eũ penitebit non mutabit: Quid
tues sacerdos in aeternum : Ideo in
aeternũ. quia non penitebit eum :
Sed sacerdos secundũ quid: Nũquid
erunt illȩ ostiȩ : uictime oblatȩ a
patri archis: arȩ sangiunis et taber¬
naculũ. et illa primi testam̃ti ue¬
teris sacram̃ta. Absit: lam illa
sublata sunt: euerso iam templo.
remoto sacerdocio illo: pereunte
uictima eorũ et sacrificio: Haec
nec iudaei habent: Uident pe¬
risse iam sacerdociũ secundũ ordi¬
nẽ a aron: et ñ agnoscunt sacerdo¬
ciũ secundũ ordinẽ melchi sedech:
Tues sacerdos in aeternũ secundũ

Expanded text:
tate rectoris est. Sed poenitentia mutatio rerum significatur. Quomodo enim tu, cum aliquid te poenitet, doles factum quod fecisti: sic quando aliquid Deus praeter spem hominum, id est, praeterquam sperant homines mutat in aliud, poenitere se dicit; usque adeo ut et de poena nostra poeniteat eum, si nos de vita nostra mala poenituerit. «Juravit» ergo «Dominus; juravit,» firmavit: «non eum poenitebit,» non mutabit. Quid? «Tu es sacerdos in aeternum.» Ideo «in aeternum,» quia «non poenitebit eum.» Sed sacerdos, secundum quid? Numquid erunt illae hostiae, victimae oblatae a Patriarchis, arae sanguinis et tabernaculum, et illa primi Testamenti Veteris sacramenta? Absit. Jam illa sublata sunt, everso jam templo, remoto illo sacerdotio, pereunte victima eorum et sacrificio: haec nec Judaei habent. Vident perisse jam sacerdotium secundum ordinem Aaron, et non agnoscunt sacerdotium secundum ordinem Melchisedec. «Tu es sacerdos in aeternum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
meo sede adextris meis. Ipse u¬
rauit. tues sacerdos in aeternũ
secundũ ordinẽ melchi sedech.
Et ad ipsũ dñm qui iurauit. sermo
directus est. dñs ad extristuis .
Odne qui uirasti et dixisti: tues sa¬
cerdos in aeternũ secundũ ordinẽ
melchi sedech Ipse sacerdos in

Expanded text:
 ipse «juravit. Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» et ad ipsum Dominum qui juravit, sermo directus est, «Dominus a dextris tuis.» O Domine, qui jurasti et dixisti, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec;» ipse «sacerdos in
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ñ sit. perit confessio: sed non
mortui laudabt̃ te dñe : neq om̃s
qui descendunt in infernum.. Clamat
enim alio loco scriptura.. Pec cator
cũ uenerit in profundum malorum
contempnet.
Sed nos qui uiuimus.

Expanded text:
quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Clamat enim alio loco tua Scriptura: «Peccator, dum venerit in profundum malorum, contemnit» . «Sed nos qui vivi
Abbreviated transcription (Latin):
cciam eo qđ ad iectũ ẽ. benedic¬
ti uos dño qui fecit caelũ et terrã.
Si enim magnos caeli. pusillos aut̃
terrae nomine accepimus.. Quõ
pusilli crescendo. futuri sunt catlũ.
et in ipsa spe lacte nutriuntur.
Sic sunt illi magni caelũ terrae.
cum paruulos nutriunt . Vt eciã
celũ caeli se esse intellegant. dũ
cogitant inqua spe paruuli nutri¬
antur: sed tamen quia illi iam
non ab homine neq per hominẽ sed ꝑ
ipsũ carpunt dm̃ sinceritatẽ uberta¬
temq sapientiae acceperunt pariulos¬
futuros quidem caelũ. ut celũ cȩli eẽ¬
se sciant: ad huc tam̃ terrã cui dicant:
ego plantaui apollo rigauit. sed ds̃ in¬
crem̃tum dedit. Ipsis enim filus ho¬
minũ quos fecit caelũ et terrã dedit
inqua operentur : qui nouit terrae
prouidere per celum. Maneant
igit᷑ cęlũ et terra in dõ suo qui fecit ea.
et uuant ex eo. confitentes ei et laudan¬
tes eũ. Nam si ex se uelint uiuere.
morient᷑
Sicut scriptumẽ. Amortuo

Expanded text:
ectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli crescendo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe parvuli nutriantur. Sed tamen quia jam illi non ab homine, neque per hominem, sed per ipsum Deum carpunt sinceritatem ubertatemque sapientiae; acceperunt parfuturos quidem coelum, ut coelum coeli esse sciant; adhuc tamen terram, cui dicant, Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit . Ipsis enim filiis hominum quos fecit coelum, terram dedit in qua operentur, qui novit terrae providere per coelum. Maneant igitur coelum et terra in Domino suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
inciuus comparatione. quic quid
oculis carneis cernitur . Terru
dicenda ẽ. quam dedit filiis ho¬
minũ : ut eius consideratione. si¬
ue ab ea parte qua super inlus¬
trat.: Sicut ẽ hoc qđ dicitur
celum : siue ab ea parte qua super
in luseratur. Cui propriae ter¬
ra nomen est: cum totũ sicut comme¬
morauimus in illius comparatione
qđ caelum caeli dicitur. terra sit.
T erram ergo istam totam dedit filus
hominũ ut eius consideratione quan¬
tũ possunt: coniciant creatorem.
Quem in firmis adhuc cordibus siue
isto coniecturae amͦminiculo iudere
non possunt. Est et alius intel¬
lectus a quo dissimulare non debeo

Expanded text:
i comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione sive ab ea parte quae super illustrat, sicut est hoc quod dicitur coelum, sive ab ea quae subter illustratur, cui proprie terra nomen est, cum totum sicut commemoravimus, in illius comparatione quod coelum coeli dicitur, terra sit; «terram» ergo istam totam «dedit filiis hominum,» ut ejus consideratione, quantum possunt, conjiciant Creatorem, quem infirmis adhuc cordibus sine isto conjecturae adminiculo videre non possunt. 12. Est et alius intellectus, a quo dissimula
Abbreviated transcription (Latin):
Nihilhic dixit. de iniquitatib &inrita¬
tionib &amari catione eorum inquib
non est beneplacitum do: Sed quia in i¬
quis non sola iustitia. uerum &iã mise¬
ricordia dĩ omnipotentis &clementis
apparuit. De illis sequens loquitur
psalmus cum laudibusdi: & tam̃ utriq
inuno populo fuerunt: Nec istos illisu¬
arum iniquitatum contagione pollue¬

Expanded text:
nihil hic dixit de iniquitatibus et irritanihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione pollue
Abbreviated transcription (Latin):
liud retulit: ubi summum bonum opor¬
t& inquiri: Vt custodiant iustificatio¬
nes eius. & legemeius requirant: Vbi in¬
tellegendum est dĩ seruos &electos fili¬
os promissionis. uerum & germanum
semen abra hae . Imitantes fidem abrahae
propter ea ista bona terrena sumereađdo.
ut non in eis fluxu diffluant. siue peruer¬
sa securitate tor pescat: Sedideo habe¬
ant diuina misericordia hȩc omnia prae¬
parata: inquibus querendis possent ne¬
gotiosissimis laborib occupari: utad hoc
uacent undebonum aeternum possit
adquiri: Hoc est. ut custodiant iusti fi¬
cationes eius & legem eius requirant:
Deniq: quõ semen abra hae: Tales utiq¬
hic intellegi uoluit quiuere essent se¬
defuerunt: Quod &iam paulus aposto¬
lus satis ostendit cumdicit: sed non in
omnib illis beneplacitum est dõ:
Sienim non in omnib: profecto fuerunt
quidam ibi inquibus ꝓbeneplacitũ estdo:
Quia ergo tales psalmus commendat iste

Expanded text:
liud retulit, ubi summum bonum oporliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquius, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent sedefuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo» ; si enim «non in omnibus,» profecto fuerunt ibi quidam in quibus «beneplacitum est Deo:» quia ergo tales psalmus iste commendat,
Abbreviated transcription (Latin):
quia uero & coturnix caro est. Etinisto
psalmo loquitur deamaricatione illo¬
rum. in quib non est beneplacitũ dõ
seddefide electorum. quod est uerũ
semen abra hae: Ipsi intellegendi sunt
p&isse utuenir&. unde amaricantiũ
mur mura premerentur : lam in uer¬
su qui sequitur. in pane caeli saturati s.
Manna quidem non nominauit. sed nul¬
li obscurum est. qui illas litteras legit.
in abraham meritum fidei: Sequitur
enim &dicit. Qũo memor fuit uerbi
sc̃i sui quod habuit ad abra ham pu¬
erum suum Eteduxit populum suũ
in exultatione: &electos suos in l&itia
Quodait populum suum. hoc repetit
electos suos Etquod ait inoultatione
hoc repetiuit in l&itia: Et deditillis
regiones gentium: & labores popu¬
lorum possiderunt. Quod sunt regi¬
ones gentium. hoc sunt labores popu¬
lorum: & quod dictum est dedit illis:
hoc ipsum putaretur summũ bonum
quod ista felicitas rerum tem poralium
populo dĩ data est: Continuo eam ad a¬

Expanded text:
Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit. in Abraham meritum fidei. Sequitur enim et dicit: «Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Quod sunt, «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit illis;» hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad a
Abbreviated transcription (Latin):
nam habet potestatem: Vident enĩ
homines. quasi quantum acceperit
potestatis : quid perdiderint non ui¬
dent: Ipseaũt sc̃s iob in uerbis suis
mysticis & alte secretis dicens deista
potestate quaedicitur diabolus.
Etdescribens illum multis modis
infiguris similitudinem ex po¬
nens quid illesit. uel quidualeat.
hoc quoq: ait: non est quicquã si¬
mile ei factum superterram ad inlu¬
dendum ab angelis meis: Dr̃ibi lo¬
quitur in libro iob: Non est quicquã
ecei simile superterram. simile fac¬
tum ad inludendum ab angelis meis:
Om ne altum uidet & ipse rexomniũ
quae in aquis sunt: cui testimonium
congruit hoc in psalmo: Cum enim
diceret demari magno & spacioso ubi
animalia pusilla & magna : ubi repen¬
tiaquorũ non est numerus. Vbin auer
nauigant lignotute. ait .⁊ Dra cohic
quem fixisti ad in ludendum ei: Sed ad
inludendum quomodo ⁊ Dr̃ illi in lu¬
der& : nisiscriptura iobsoluiss& ques¬

Expanded text:
nam habet potestatem. Vident enim nam habet potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diabolus habere, et describens illum multis modis in figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illuderet, nisi Scriptura Job solvisset quaes
Abbreviated transcription (Latin):
testimonium dicens: homo sinequere¬
la uerax dĩ cultor ⁊ Dixithocds̃: Dixit
ante temptationẽ illius Nequis aut̃
in illis uerbis fortemale intellegens
scandaliz aretur.: Etputar& iustum qui¬
dẽuirũ fuisse ante temptationẽ: Intẽp¬
tatione aut̃ grauide fecisse. & lapsũ es¬
se in sacrilegam plasphemiam : Emitis
omnib: sermonibus. & ipsius iob: et ami¬
corũ eius : & a quib: ei consolatio redde¬
batur : Dicitdr̃ testimonium : illos nolie¬
rum locutos. sicut seruum eius iob
tias: quibus eorum peccata soluantur:
Eia fr̃s mei qui uult obseruare caput
serpentis. & securus transire hoc ma¬
re quia netesse est habitet hic ser¬
eius atimore saeculi. &acupiditate
saeculi : Hincenim suggerit aliquid.
autundetimeas autundecupĩs: aut
amorem tuum temptat. auttimorẽ:
Tusitimueris gehennas. a maueris reg¬
num dĩ : Obseruabis capudeus: euita¬
to capite securus eris: Nec ille lapsũ
tuum tenebit: nec detua riunagau¬
debit: Nemo aũt dicat ut dixi mag¬

Expanded text:
testimonium, dicens: «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante tentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. tias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serejus, a timore saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Mag
Abbreviated transcription (Latin):
iam tibi factis. quõ uidebunt te sicu¬
ti es Et enim. hic philippus te ui¬
debat et quaerebat .: Tunc ergo
uidebitur. qđ nunc creditur: Tunc
tecũ principiũ. uidentibus scĩs: ui¬
dentibus iustis : sublatis demedio impi¬
is. neuideant honorem dñi: Modo
ergo credamus fr̃s. quod tunc uidea¬
mus Nam et philippus obiurgat᷑
ẽ qđ quaereret udere patrẽ cum
in ipso filio non agnosceret patrem:
Tanto tempore uobiscũ. et non cogno

Expanded text:
am tibi factis; quoniam videbunt te sicuti es : etenim hic Philippus te videbat, et Patrem quaerebat. Tunc ergo videbitur quod nunc creditur: tunc «tecum principium» videntibus sanctis, videntibus justis; sublatis de medio impiis, ne videant honorem Domini. 14. Modo ergo credamus, fratres, quod tunc videamus. Nam et Philippus objurgatus est quod quaereret videre Patrem, cum in ipso Filio non agnosceret Patrem: «Tanto tempore vobiscum sum, et non cogno
Abbreviated transcription (Latin):
ficata sunt opera tua dñe Quero
ubi fecerit. locum non inuenio: Sed
uideo quid sequitur: Omnia in sa¬
pientia fecisti. Ergo omnia in xpo
fecisti: Ille contemptus: ille expalma¬
tus. ille consputus. ille spinis coronatus.
ille crucifixus omnia in illo fecisti Audo
audio: quidin illo tuo milite nunties ho¬
minibus. quid exillo prȩcone scõ p̃dices
gentibus Xpm di uirtutem dĩ sapientiã
Iñrideant uidei crucifixum xp̃m: quia
scandalum ẽ eis. In ride ant pagani
crucifixum xp̃m. quia stultitia ẽ

Expanded text:
ficata sunt opera tua, Domine!» Quaero ficata sunt opera tua, Domine!» Quaero ubi fecerit, locum non invenio; sed video quid sequatur: «Omnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. Audio, audio quid de illo tuo milite nunties hominibus; quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irrideant Pagani crucifixum Christum. quia stultitia est
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. cuius caput incelo  qͣuidtu facis
ohomo unitas eius Exi& in quid ho¬
mo adopus suum oper&ur ergo
iste homo operabona in securitate
pacis ȩclesie Operatur usq in finẽ:
Aliquando enĩerit quedam contene¬
bratio. &fi& quidam imp&us:
sed inuesperam: Idest in fine mundi.
Modo aũt in pace. & tranquillitate
operatur ȩclesia: Quiꝰ exi& homo
magna. merito excelsa: Vbi facta
sunt opera istamagna. quȩ illa stati
locus ubu sta operatus ẽ . Vnde ꝓces¬
serunt primo ista tampulera: si ad
litteram accipias: omnis ordinata
creatura. ordinate currens: Ordi¬
nate pulchra. ordinate oriens. or¬
dinate occidens. ordinate ꝑ agens
omnia tempora unde ꝓcessit: Ip¬
sa aut̃ eclesia quomodo accipit incre¬
menta. successus ꝑfectionem: quo¬
modo distinatur ad finem quendã
inmortalitatis quibus p̃conis p̃dica¬
tur : quibus misterus commendatur.
quibus sacramentis occultatur : qua
prȩdicatione reuelatur Vbi fecit hȩc
ds̃ : uideo magna opera: Quã magni¬

Expanded text:
isti, cujus caput in coelo est? quid tu facis, o homo, unitas ejus? «Exiet,» inquit, «homo ad opus suum.» Operetur ergo iste homo opera bona in securitate pacis Ecclesiae, operetur usque in finem. Aliquando enim erit quaedam contenebratio, et fiet quidam impetus, sed in vespera, id est in fine mundi: modo-autem in pace et tranquillitate operatur Ecclesia; quia «exiet hommagna, merito excelsa. Ubi facta sunt opera ista tam magna? quae illa statiolocus ubi ista operatus est? unde processerunt primo ista tam pulchra? Si ad litteram accipias, omnis ordinata creatura, ordinate currens, ordinate pulchra, ordinate oriens, ordinate occidens, ordinate peragens omnia tempora, unde processit? Ipsa autem Ecclesia quomodo accepit incrementa, successus, perfectionem? Quomodo destinatur ad finem quemdam immortalitatis? Quibus praeconiis praedicatur? quibus mysteriis commendatur? quibus sacramentis occultatur? qua praedicatione revelatur? Ubi fecit haec Deus? Video magna opera: «Quam magni
Abbreviated transcription (Latin):
magisq: ubi oritur iste sol: ut uim¬
tellegatur aborbe terrarũ. &clarifi¬
cetur xp̃s intotomundo: Congregan¬
tur catuli leonenum:: Illa demonia
recedunt a ꝑsecutione ȩclesie quȩ in¬
stigabant ꝑse quidomumdi operan¬
do infilus diffidentiȩ : Nam dictum
est: secundum principem potestatis
aeris quinunc operatur infiliis infide¬
litatis: Modo iam quia nemo eorũ
ꝑ sequi aud& ȩclesiam: ortus ẽ sol&
congregati sunt: Etubi sunt.: & incubi¬
libus suis cubabunt: Cubilia eorum
corda in fidelium: Quam multiger
leones cubantes incordibus suis: Non
inde erumpunt : non faciunt impe¬
tum inistam peregrinantem hieru¬
salem: Quare non faciunt: quiaiã
ortus ẽ sol &splend& in toto orbe ter¬

Expanded text:
magisque ubi oritur sol iste, ut intelligatur ab orbe terrarum, et clarificetur Christus in toto mundo, congregantur catuli leonum; illa daemonia recedunt a persecutione Ecclesiae, quae instigabant persequi domum Dei, operando in filiis diffidentiae. Nam dictum est: «Secundum principem potestatis aeris, qui nunc operatur in filiis infidelitatis» . Modo jam quia nemo eorum persequi audet Ecclesiam, «ortus est sol, et congregati sunt.» Et ubi sunt? «Et in cubilibus suis cubabunt.» Cubilia eorum, corda infidelium. Quam multi gerunt leones cubantes in cordibus suis? Non inde erumpunt, non faciunt impetum in istam peregrinantem Jerusalem. Quare non faciunt? Quia jam «ortus est sol,» et splendet in toto orbe ter
Abbreviated transcription (Latin):
cisti : replete ẽ terra creatura tua.¬
modo uidemus: qui deni ãpatre ꝑfi
lium creatum ẽ: Quic quidenĩ ambu¬
lat & repit in terra : quicquid natat
inaquis. quic quid uolat inaere: quic¬
quid incelis. circum agitur: quanto
magis terra. totus mundus creatura
dĩ ẽ: Sed nescio quidhic significat.
Dequadam creatura noua dic̃ a posto¬
&induentes nouum Repleta ẽ ter¬
ra creatura tua.: In uno loco terrȩ
crucifixus erat. inuno loco exiguoce¬
cidit granum illud interrã &morti¬
ficatum ẽ: Sed magnum fructum
attulit: singularis eras dnẽ ihũ. donec
transires: Agnosco in alio spalmo uo¬
cem tuã qua dixisti: Singularis ego
sum donec transeam.: Singularis
ergo eras. donec transires: Singula¬
ris eras cũ agnouisti occasum tuuan.
Sedboccasu. in ortũ transisti: Ortus es.
splendidisti Clarificatus es. & reple
fr̃s. nondum finiuimus: Sed aliquid
deinde in nomine xp̃i. &iam ad diẽ

Expanded text:
ta est terra creatura Chmodo videmus: quid enim non a Patre per Filium creatum est? Quidquid ambulat et repit in terris, quidquid natat in aquis, quidquid volat in aere, quidquid in coelo circumagitur, quanto magis terra, totus mundus creatura Dei est. Sed nescio quid hic significat de quadam creatura nova, de qua dicit Apostoet induentes novum . «Repleta est terra creatura tua.» In uno loco terrae crucifixus erat, in uno exiguo loco cecidit granum illud in terram, et mortificatum est; sed magnum fructum attulit. Singularis eras, Domine Jesu, donec transires; agnosco in alio psalmo vocem tuam, qua dixisti: «Singularis ego sum, donec transeam» . Singularis ergo eras, donec transires; singularis eras, cum agnovisti occassum tuum: sed ab occasu in ortum transisti. Ortus es, splenduisti, clarificatus es, cum in cfratres, nondum finivimus; sed aliquid inde in nomine Christi etiam ad die
Abbreviated transcription (Latin):
uel colles: colles & montes.: tumores
terrarum sunt. Valles aũt uel conualles.
humilitates terrarum: Noli contem¬
nere humilitates : inde fluunt fon.¬
tes: ẜ mittit fontes in conuallib:
Audimontem. Dicit apostolus. Plus
omnib illis laboraui. Magnitudo
quaedam commendatur : Statim
tamen ut fluant aquae : Conuallem
se fecit.: Nonego aũt sed gratia dĩ
mecum: Non repugnat utqui sunt
montes sint & c̃ualles: Sicut enimmon¬
tes dicuntur propter spiritalẽ mag¬
nitudinem : ita & conualles propter
fontes in conuallib : Desp̃u dicebatur
quo modo com memoraui. siquissitit

Expanded text:
el convalles. Colles et montes, tumores terrarum sunt; valles autem vel convalles, humilitates terrarum. Noli contemnere humilitates; inde fluunt fontes: «Emittis fontes in convallibus.» Audi montem: dicit Apostolus, «Plus illis omnibus laboravi.» Magnitudo quaedam commendatur; statim tamen, ut profluant aquae, convallem se fecit: «Non ego autem, sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter fontes in convallibus.» De Spiritu dicebatur quod modo commemoravi, «Si quis sitit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuis quae dilexi : et leuaui ma¬
nus meas admandata tua quȩ
dilexi : et exercebor in iustifica¬
tionibus tuis: Ubi narrantis
uerba sunt non petentis. uelut¬
im petrantis quae petiuerat.
Confiteatur indĩ laudibus. qua¬
lem illũ fecerat misericordia
dnĩ : quam super uenire poposcerat.
Neq: enim haec ita superioribus
coniunxit ut diceret : Et neaufe
ras exore meo uerbũ ueritatis
usq ualde : quia in iudiciis tuis¬

Expanded text:
tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velutimpetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini, quam super se venire poposcerat. Neque enim haec ita superioribus conjunxit, ut dicereras de ore meo verbum veritatis usquequaque, quia in iudiciis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
enim precepti caritas decordepuro:
Quando isto fine. Idest huius rei con¬
tem platione fit mandatum di:
Tunc fit uere opus bonum: et tunc
leuantur manus. quia supernum
est quo leuantur: Propterea de
ipsa caritate locuturus apostolus
art: Super eminentem uiã uobis
de monstro: Et alio loco. Cognos¬
cere inquit etiam super eminentẽ
scientiae caritatem xp̃i: Nam
side opere mandatorũ dĩ merces
terrenae felicitatis expetitur: de¬
ponuntur manus potius quam leuan¬
tur . Quia terrena emolumenta
quae non sursum sed deorsum sunt.
illo opere requiruntur : Adutrũ¬
q autem pertinet qđ seqͥ. Et exer¬
cebar in iustificationibus tius. ⁊
Quod plures interp̃tes dicere ma¬
luerunt quam lȩtabar aut gar¬
riebam quod aliqui interpretati
sunt. ex eo quod grecus habet
in iustificationibus dĩ. lȩtus et quo¬
dam modo garrulus. qui mandata
eius quae diligit. et cogitandi. etope¬
randi delectatio custodit ExEł SERM̃ XIIII¬

Expanded text:
enim praecepti est charitas de corde puro . enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa charitate locuturus Apostolus ait, «Supereminentem viam vobis demonstro» : et alio loco, «Cognoscere,» inquit, «etiam supereminentem scientiae charitatem Christi» . Nam si de opere mandatorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata ejus quae diligit, et cogitandi et operandi delectatione custodit. SERMO X
Abbreviated transcription (Latin):
pro illa usq ad mortem certans.
nec inconspectu regum confundeba¬
tur eam loqui: Testimonia quippe
in quibus dicit. quod loquebaturgre¬
ce martyria nuncupantur. Quo uer¬
bo iam utimur pro latino. Undedue¬
tum est etiam uocabulum martrrũ
quibus prȩdixit iHls quod etante reges
bar inquit in mandatis tuis quȩ dilexi.
et leuaui manus meas admandata tua
quae dilexi: Siue quod non nulli codi¬
ces habent in utroq uersu. dilexi
ualde. aut nimis. aut uehementer.:
sicut interpretari placuit: quod
grece dicitur sphodra: Mandatu
ergo dĩ dilexit perhoc: perquod
ambulabat in latitudine. Per
spm scilicet scm̃: perquem dilectio
ipsa diffunditur. et dilatat corda
fidelium: Dilexit aũ et cogitan¬
do. et operando. Nam quod ad
cogitationem pertinet. ait Tetme¬
ditabar in mandatis tuis: Quod aũ
adoperationem : et leuaui manusme¬
as admandatatua: Utriq aũ sen¬
tentiae. ad didit quae dilexi: Finis

Expanded text:
pro illa usque ad mortem certans, pro illa usque ad mortem certans, nec in conspectu regum confundebatur eam loqui. Testimonia quippe, in quibus dicit quod loquebatur, graece martyria nuncupantur; quo verbo jam utimur pro latino. Unde dictum est etiam vocabulum Martyrum, quibus praedixit Jesus quod et ante reges bar,» inquit, «in mandatis tuis, quae dilexi, et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi:» sive, quod nonnulli codices habent in utroque versu, «dilexi valde,» aut «nimis,» aut «vehementer,» sicut interpretari placuit quod graece dicitur σφόδρα. Mandata ergo Dei dilexit per hoc per quod ambulabat in latitudine; per Spiritum scilicet sanctum, per quem dilectio ipsa diffunditur, et dilatat corda fidelium. Dilexit autem, et cogitando et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis
Abbreviated transcription (Latin):
mus inuenire: Ipse nos facit pulsare
adquem nitimur peruenire. Hoc
docet apostolus : qui cum dicat inspu
sc̃o nos clamare abbapater: Rursus
alio loco dicit. Dedit ds̃ sp̃m filui
sui incorda nr̃a clamantem abba
pater : Quomodo nos clamamus.
si ipse clamat in nobis: nisi quia
clamare nos facit. dum habitare
coepit in nobis: Etiam hocitaque
agit acceptus. ut largius accipiendis.
petendo querendo pulsandoposca¬
tur : Siue enim utuitabonapeta¬
tur. siue. ut beneuiuatur : Quot¬
quot spũdĩ aguntur. hi filii sunt
dĩ. Ergo ambulabam inquit
in latitudine quõ mandata tua ex¬
quisiui: Ex quisierat et inuenerat.
quo petierat et acceperat. Sp̃m
bonum quo factus bonus bene face¬
quit intestimoniis tuis in conspec¬
tu regum et non confundebar:
Tamquam ille qui petiuerat et acce¬
perat. ut responderet exprobran¬
tibus sibi uerbum : et neauferatur
exore eius uerbum ueritatis: Itaq

Expanded text:
mus invenire; ipse nos facit pulsare, mus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum dicat in Spiritu sancto nos clamare, «Abba, Pater;» rursus alio loco dicit, «Dedit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater» . Quomodo nos clamamus, si ipse clamat in nobis, nisi quia clamare nos fecit, dum habitare coepit in nobis? Etiam hoc itaque agit acceptus, ut largius accipiendus petendo, quaerendo, pulsando, poscatur. Sive enim ut vita bona petatur, sive ut bene vivatur; quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Ergo, «Ambulabam,» inquit, «in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi.» Exquisierat et invenerat, quoniam petierat et acceperat Spiritum bonum, quo factus bonus bene facequit, «in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundebar:» tanquam ille qui petierat et acceperat, ut responderet exprobrantibus sibi verbum, et non auferretur ex ore ejus verbum veritatis. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
pulsate et aperietur uobis: Etpau¬
lopost: Siergo uos inquit cũ sitis
mali. nostis bonadata tlare filiis
urĩs : quanto magis pater ur̃ qui
in caelis ẽ dabit bona petentibus
se. Ubi eui denter ostendit quod
dixerat. petite. querite . pulsate.
nonnisi ad poscendi hoc ẽ orandi.
instantiam pertinere: Alius
porro euangelista non ait dabit
bona petentibus se. quae multi¬
pliciter possunt intellegi. uel
corporalia. uel spĩtalia : Sed cir¬
cumcidit inde alia. satisq: diligen¬
ter expressit : Quid nosue hem̃¬
ter atq in stanter uoluerit posce¬
re dñs : et ait. Quanto magis pat᷑
ur̃ de caelo dabit spm̃ bonũ peten¬
tibus se: Hic est ille sps perquẽ
diffunditur caritas incordibus
nr̃is: ut dm̃ proximumq: diligen¬
do diuina mandata faciamus.¬
Hic est ille sp̃s in quo clamamus abba
pater. Ac perhoc ipse nos facit pe¬
tere. quem desideramus accipere:
Ipse nos facit querere. quem cupi¬

Expanded text:
pulsate, et aperietur vobis.» Et paupulsate, et aperietur vobis.» Et paulo post: «Si ergo vos,» inquit, «cum sitis mali, nostis bona data dare filiis vestris; quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se» ? Ubi evidenter ostendit quod dixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia, vel spiritualia; sed circumcidit inde alia, satisque diligenter expressit quid nos vehementer atque instanter voluerit poscere Dominus, et ait: «Quanto magis Pater vester de coelo dabit Spiritum bonum petentibus se» ? Hic est ille Spiritus per quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata faciamus.Hic est ille Spiritus in quo clamamus, «Abba, Pater» . Ac per hoc ipse nos facit petere, quem desideramus accipere; ipse nos facit quaerere, quem cupi
Abbreviated transcription (Latin):
in latitudine . Etcetera quȩ isto
modo dicta contexuit: Quid est
igitur et ambulabam in latitudi¬
neꝰ. nisi ambulabam in caritate
In hac latitudine: ambulabat ille
qui dicebat . Os nr̃m patet aduos
ocorinthi: cornr̃m dilatatum est.
Haec aũ caritas duobus mandatis¬
illis : tota atq: integra continetur:
Dilectione scilicetdĩ et dilectione
proximi. inquibus totalex pendet
etprophetȩ. Unde et hic cum dixis¬
set et ambulabam in latitudine :
Causam subiunxit atq ait: quia
mandata tua ex quisiui: Non nulli
aũ codices non habent mandatu.
Sed mandata
in pluribus inuenimus : et maxime
ingrecis . cui linguȩ tamquã prȩce¬
denti : unde ad nos ista translata
sunt. magis credendum esse
quis ambigat: Siergo scire uolu¬
mus quo modo haec mandati quesi¬
erit uelquerenda sint. Illud in¬
tueamur quod dicit magisterbo¬
nus et doctor et dator: Petite
et accipietis. querite et inuenietis.

Expanded text:
in latitudine;» et caetera quae isto in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulabam in latitudine,» nisi, ambulabam in charitate, In hac latitudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis;
Abbreviated transcription (Latin):
quia mandata tua exquisiui. et lo¬
quebar intestimonius tuis in con¬
spectu regum. et non confundebar.
Et cetera isto modo: sic enim uidetir
sequentia precedentibus debuisse
conectere: Sed ait: et ambula¬
bam in latitudine. Ubi copula¬
consequens posita ẽ: Quia non
ait et ambulabo. quomodo dice¬
bat. et custodiã legem tuam sem¬
per: Aut certe si optat. quomo¬
do dictum est. custodiã legem
tuam. Non ait ambulem in la¬
titudine . quasi utrumq opta¬
uerit et poposcerit: Sed ait. et am¬
bulabam in latitudine Ubi si
coniunctio ista non eẽt sed a su¬
periorũ conexione libera in¬
ferretur et soluta sententia.
ambulabam in latitudine: Nihil
deusitate loquendi modo hic de¬
beret mouere lectorẽ utoc¬
cultus sensus quȩrendus hic ali¬
quis putaretur : Nimirũ ergo¬
quod non dixit intellegi uoluit.
Idest ex auditum se fuisse. Ac de¬
inde sub iunxit. qualis factus fue¬
rit : tam quam diceret : Haec cum
orarem exaudistime et ambulabã

Expanded text:
mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulavelut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergquod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam
Abbreviated transcription (Latin):
uperiores uersus pro lixi psalmi
huius orationem habent. Hi
aut̃ qui secuntur dequibus nunc
disputandum est: narrationẽ:
Petebat enim homodĩ superius.
adiutorium gratiȩ cum dicebat :¬
In tua iustitia uiuificame. Et
ueniat superme misericordia
tuadnẽ: et aliasimilia. uel supra.
uel infra: Nunc aũ dicit. Etam¬
bulabam in latitud ine: quia
mandata tua ex quisiui: Et lo¬
quebar intestimoniis tuis in con¬
spectu regum : et non confunde

Expanded text:
uperiores versus prolixi psalmi hujus orationem habent; hi autem qui sequuntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericordia tua, Domine:» et alia similia vel supra vel infra. Nunc autem dicit: «Et ambulabam in latitudine, quoniam mandata tua exquisivi. Et loquebar in testimoniis tuis in conspectu r
Abbreviated transcription (Latin):
et fit in illis uox coruina cras. cras. Cor¬
uus de arta emissus. nonẽ reuersus : Non
queritds̃ dilationem inuoce coruina. sed
confessionẽ. Ingemitu. columbino: missa
columba reuersaẽ : Quam diu crascras.
audire.: Audisti & hodie quam cotudie
audis. tam cottidie non corrigeris .: Tu
enim. scđmduritiam cordis tui &corin¬
penitens. Thesaurizas tibi iram indie
irae. & reuelationis iustiiudiciidĩ. qui
red d& unicuiq: scđm opera sua. Non
tibi sic uideatur ds̃ misericors. ut non
uideatur iustus Misericors & mise¬
rator dñs. Adio. gaudeo. Ita dicis.
audi& gaude. Ad huc addidit. longa¬
nimis & multum mis ericors: & in extre¬
mo &uerax.: Gaudes aduerba sua.
adultimum treme.: Sic misericors. et
longanimus ẽ. ut sit &uerax.: Cumti¬
bi thesauriza iram indie irae. Nonne

Expanded text:
et fit in illis vox corvina, Cras, cras. Coret fit in illis vox corvina, Cras, cras. Corvus de arca missus, non est reversus . Non quaerit Deus dilationem in voce corvina, sed confessionem in gemitu columbino. Missa columba reversa est. Quamdiu, Cras, cras? audire, audisti et hodie: quam quotidie audis, tam quotidie non corrigeris. «Tu» enim «secundum duritiam cordis tui et cor impoenitens, thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua» . Non tibi sic videatur Deus misericors, ut non videatur justus. «Misericors et miserator Dominus.» Audio, et gaudeo: ita dicis. Audi, et gaude; adhuc addidit, «Longanimis et multum misericors:» et in extremo, «Et verax.» Gaudes ad verba superiora, ad ultimum treme. Sic misericors et longanimis est, ut sit et verax. Cum tibi thesaurizaveris iram in die irae, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
& fac̃ solem suum oriri suꝑbonos & ma¬
los : Uocatundiq ad correctionem.
Uocat undiq ad penitentiam: uocat
beneficiis creaturae. Uocat in ꝑtiendo
onis. uocat permis ericordiam consola¬
tionis Longanimis & multae misericor¬
diae.: Sed obserua. nel ongitudinemi¬
sericordiaedĩ : male utendo. tutibi the¬
saurites qđ ait a postolus. iram in die irȩ
N am hocait a postolus. Andiuitias bonita¬
tis. & longanimitatis eius contempnis.
ignoras quia patientia dĩ. ad penitentiã
te adduc̃:: Quod tibi parcit. putas quia
mihi placent peccata. sed longanimitate
querorectae facta. Sipunirem peccato¬
res. non inuenirem confessores. Ergote
ds̃ longanimitate sua pacendo ad peni¬
tentiam ad duc̃. Tu autem cottidiedi¬
cis : finitur hodiernus dies. & sic ero cras¬
tinodie. non enim cras eritultimus. & ter¬
tiodie. Et subito uenit ira eius fr̃s:
Non tardes conuesti ad dnm̃. Sunt enĩ
qui preparant conuersionem. & differ̃:

Expanded text:
et facit solem suum oriri super bonos et maet facit solem suum oriri super bonos et malos . Vocat undique ad correctionem, vocat undique ad poenitentiam, vocat beneficiis creaturae, vocat impertiendoonis, vocat per misericordiam consolationis: «Longanimis et multum misericordiae.» Sed observa ne longitudine misericordiae Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait Apostolus: «An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit» ? Quod tibi parcit, putas quia mihi placent peccata, sed longanimitate quaero recte facta. Si punirem peccatores, non invenirem confessores. Ergo te Deus longanimitate sua parcendo ad poenitentiam adducit: tu autem cum quotidie dicis, Finitur hodiernus dies, et sic ero et crastino die, non enim cras erit ultimus; et tertio die: et subito venit ira ejus. Frater, non tardes converti ad Dominum . Sunt enim qui praeparant conversionem, et differunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut habundar& gratia. ⁊ Ergo ut dice¬
re coeperam. quia hocẽ in lege magnũ
mysterium : ideo eumdatam : ut cres¬
cente peccato humiliarentur suꝑbi.:
H umiliati confiterentur: Confessisana¬
rentur.: Istae sunt uiae occultae quas
notas fec̃ morsi. ꝑquem legem dedit.
qua peccatum habundar&. & suꝑ habun¬
dar& gratia.: Noncrude liter hoc
fec̃ds̃. sed consiliomedi cinae.. Ali¬
quandoenim uid &ursibi homosanus. &
egrotat. Et in eo qđ egrotat & non sen¬
tit. medicum nonquerit. Aug& urmor¬
b crescit molestia. quaerit᷑ medicus.
& totum san&ur.: Notas fecit uias
suas morsi. filus isrł̃. uoluntates suas.:
Numquid in omnib filus isrł. sedueris
filusisrł : Immo omnib: filus isrł
Qui enim dolosi. qui insidiosi. qui rpo¬
critae : non filiusrł. Et qui filiusrł fu
Ecceuere isrłita in quodolus non est.
quid tam multum inmis ericordia. pec¬
catur & uiuit᷑. : Accedunt peccata. au¬
g& uita.⁊ Blasphematur cottidiae.

Expanded text:
ut superabundaret gratia. Ergo, ut diceut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere coeperam, quia hoc est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, qua peccatum abundaret, ut superabundaret gratia. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim videtur sibi homo sanus, et aegrotat; et in eo quod aegrotat et non sentit, medicum non quaerit: augetur morbus, crescit molestia, quaeritur medicus, et totum sanatur. «Notas fecit vias Moysi; filiis Israel voluntates suas.» Numquid omnibus filiis Israel? Sed veris filiis Israel; imo omnibus filiis Israel. Qui enim dolosi, qui insidiosi, qui hypocritae, non filii Israel. Et qui filii Israel? «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» quid tam multum in misericordia? Peccatur et vivitur; accedunt peccata, augetur vita: blasphematur quotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
quis meliberauit de corpore mostis huiꝰ.
Permandatum enĩ demonstrata illierat
qua edam rixa inseipso.: Vndedicit.
Video aliam legem in membris meis. re¬
pugnantem legimentis meȩ. & captiuũ
meducentem sublege peccati. quae est
in membrismeis. Cognouit se in mise¬
ria. ingemitu. inrixa: & contentione.
ipse secum sibi non concordans. a sedis¬
sonans. a seresiliens.: Et quid ait op¬
tans pacem. pacem ueram. pacem super¬
nam: Infelix homo quis me liberabit
de corpore mostis huius. gratiadĩper
uit peccatum. super habundabit gr̃ã.
Vnde aut̃ habundabit peccatum. : Lex
autem sub intrauit. ut habundar& pecca¬
tum.: Quare sub intrante lege habun¬
dauit peccatum: Quia nolebant secon¬
fiteri homines peccatores. addita lege.
facti sunt & preuaritatores. : Preua¬
ricator enim non ẽquisq nisi cum legẽ
trans gressus fueris.: Ipse a postolus
hocdic̃ ubi enĩ non ẽ lex nec preuari¬
catio : Habundauit ergo peccatum.

Expanded text:
quis me liberabit de corpore mortis hujus?» quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit, «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pacem, pacem veram, pacem supernam? «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei pervit peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
dus & medicum implorar&.: Ipsaẽ uia
occultadĩ: iamdudum audieras : quisanat
om̃s languores tuos. Languores in egro¬
tis latebant. datisunt quinq: librimos si.
cinctaẽ piscina quinq posticib ꝑdux̃ lan¬
guidos ut ibi iacerent. ut ꝓderentur.
non ut sanarentur.: Quinq posticus ꝓde¬
bant. languidos non curabant.: Piscina
curabat descendente uno & hoc piscina
turbata. Turbatio piscinae in passione
dñi Ueniens enim &ignotus fact̾xp̃s:¬
est : turbauit aquam : id est turbauit
populum .: Et in tota illa ꝑturbatione
aquae. unus sanabatur quia in passione
dñi. unitas sanatur. : Qui pret̃ unitatẽ
fuerit. & suacebit in posticib sanariñ
poterit. Et si ten& legem : ad salutem
Enonꝑuenit Ergo quia hoc ibi ministe¬
riumẽ ideo datam legem. ut conuinceren¬
tur peccato peccatores. & ad gratiam ac¬
cipiendam medicum in uocarent.: Vnde
ille conuictꝰ est. queminse transfigurat
paulus a postolus dicens.: In felix homo

Expanded text:
dus, et medicum imploraret. Ipsa est via dus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. Jamdudum audieras, «Qui sanat omnes languores tuos.» Languores in aegrotis latebant, dati sunt quinque libri Moysi: cincta est piscina quinque porticibus; produxit languidos, ut ibi jacerent, ut proderentur, non ut sanarentur. Quinque porticus prodebant languidos, non curabant; piscina curabat descendente uno, et hoc piscina turbata : turbatio piscinae in passione Domini. Veniens enim et ignotus factest: turbavit aquam, id est, turbavit populum; et in tota illa perturbatione aquae unus sanabatur, quia in passione Domini unitas sanatur. Qui praeter unitatem fuerit, etsi jacebit in porticibus, sanari non poterit: etsi Legem tenet, ad salutem non pervenit. Ergo quia hoc ibi mysterium est, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo,
Abbreviated transcription (Latin):
homines malum. mentientes. propt̃no¬
menmeum. Et ibi addidit propter
quid. nemerito tuo accipias maledicta.
non causa iustificationum dĩ. Non enĩ
serurus esto misericors. extendedilectio¬
I. nem usq adinimicos.: Qui fosteꝑtinent
ad gub̾nationem tuam. uindica. coherce.
Cum dilectione. cum caritate ad tendens
salutem acternam .÷ Necum parcis car¬
ni: anima pereat Fachoc & in multos
passurus es . in quos non potes exercere.
disciplinam quia non ꝑtinent adiuragu¬
bernationis tuae.: Festo iniurias. secu¬
rus esto  Faciet enim miseri cordiam
dñs. & iudicium omnib: in iuriam accipi¬
entib ÷ Sic inte fac̃ miseri cordiam simi¬
sestus fueris.: Sic er̃is misericors. ut qđ
pateris in iuriam mi sit in punitum.: Mi
suas notasfec̃ morsi: quare morsen
elegit.: Exmorse intellege. om̃s iustos
Om̃s scõs. Vnum posuit. om̃s occurrant
Tamen ꝑmorsen data est lex. & hab& ali¬
quod obscurum traditio ipsa legis. Ad
hocenim dataẽ lex. ut conuin ceret᷑ langui¬

Expanded text:
omne malum, mentientes, propter nomen meum» . Et ibi addidit propter quid, ne merito tuo accipias maledicta, non causa justificationum Dei. Non enim securus esto misericors, extende dilectionem usque ad inimicos: qui forte pertinent ad gubernationem tuam, vindica, coerce cum dilectione, cum charitate, attendens salutem aeternam; ne cum parcis carni, anima pereat. Fac hoc: et multos passurus es, in quos non potes exercere disciplinam, quia non pertinent ad jura gubernationis tuae; ferto injurias, securus esto. «Faciet» enim «misericordias Dominus, et judicium omnibus injuriam accipientibus.» Sic in te faciet misericordiam, si misertus fueris: sic eris misericors, ut quod pateris injuriam non sit impunitum, «Mihsuas notas fecit Moysi? Quara Moysen elegit? Ex Moyse, intellige omnes justos, omnes sanctos: unum posuit, omnes occurrant. Tamen per Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur langui