comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te sunt. Ita ut mergerentur : sig¬
nificat hominũ carnaliũ multitu¬
dinem tantam futurã in eccłia:
ut &iam diruptione pacis exeunti¬
bus indeheresibus & scismatibus
tanta remaneret. &tam ẽẽ sutura
illi amissio fidei. & uonoꝵ mor :
ut. xpõ dicere iudeatur talis eccłia.
Eai ame quia peccator homosum.
Tanquã turbis carnalium repleta.
& eoꝵ moribus pene submersa. re¬
gimen spãlium in quibus maxime
dãmͦ. Non enĩ hoc uoce lingue diẽt
homines. bonis ministris dĩ ut eos
ase repellant : seduoce moꝵ & ac¬
tuũ suoꝵ. suadent recedi. neꝑ
bonos regantur. Et eo uehem̃tius.
quod ferunt eis honoiem. & tam̃
factissius a se recedere ãmonent:
ut honorificentiam eoꝵ significa¬
uerit petrus cadens ad pedes dñi:
mores aut̃ in eo quod ait. Eri
ame dñe quia homo peccator sũ.
Quod tamen quia non fecit dñs.
ñ enĩ recessit abeis. sed eos subduc̾¬
tis nauibus adlitus ꝑduritͥ sig-¬

Expanded text:
tae sunt, ita ut mergerentur, sigtae sunt, ita ut mergerentur, significet hominum carnalium multitudinem tantam futuram in Ecclesia, ut etiam disruptione pacis, exeuntibus inde haeresibus et schismatibus, tanta remaneret, et tanta esset futura illi amissio fidei et bonorum morum, ut Christo dicere videatur talis Ecclesia, Exi a me, quia peccator homo sum: tanquam turbis carnalium repleta, et eorum moribus pene submersa, regimen spiritualium, in quibus maxime odammodo. Non enim hoc voce linguae dicunt homines bonis ministris Dei, ut eos a se repellant; sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur; et eo vehementius, quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent: ut honorificentiam eorum significaverit Petrus, cadens ad pedes Domini; mores autem in eo quod dixit, Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus; non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit; sig
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauir zachariȩ filius nasci¬
turus: quia p̃cursor apĩ p̃desti¬
nabatur. Quod aut̃ ñ credenti
angło. ab eodem angło dicitur.
& ecce eris tacens donec im pleantur
hȩc intempore suo. intelligendũ
significasse: quod ꝓpħia usq ad
ligibili : quia nonẽ intellecta. do¬
turbas: significauit hoc tempꝰ
quando dñs de auctoritate eccłie
docet gentes. Quod dñs ascendens
innauem quȩ erã petri. rogat
eum aterra reducere pusillum.
significat. ł temperate utendum
uerbo ad turbas : ut nec terrena
eis precipiantur : nec sic aterrenis
inꝑfundiora sacramentoꝵ rece¬
datur : ut ea penitus non intel¬
ligant. Cel prius inpximis re¬
gionib & gentib predicandum:
ut quod dicit item petro. duc¬
in altũ & larate retia urã incaptu¬
ramͥ adremotiores gentes quibus
postea predicatũ ẽ ꝑtineat. Sicut
isaias dicit. Tolle signũ ingentes.
adeas quȩ ꝓpe: ad eas quȩ longe.
Quod &iam retia rũpebantur
piscium copia. & nauiculȩ imple¬

Expanded text:
nuntiatur Zachariae filius nasciturus, quia praecursor Christi destinabatur. Quod autem ei non credenti angelo, ab eodem angelo dicitur, Et ecce eris tacens donec impleantur haec in tempore suo, intelligendum est significasse quod prophetia usque ad ligibili; quia non est intellecta, doturbas, significavit hoc tempus, quando Dominus de auctoritate Ecclesiae docet gentes. Quod Dominus ascendens in navim, quae erat Petri, rogat eum a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profundiora sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant: vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum; ut quod dicit item Petro, Ducin altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes, quibus postea praedicatum est, pertineat: sicuti Isaias dicit, Tolle signum in gentes, ad eas quae prope, et ad eas quae longe . Ut quod etiam retia rumpebantur piscium copia, et naviculae imple
Abbreviated transcription (Latin):
telictis. Homo senex irorem habens
anum : ꝓ accipiendis filiis orare:
Presertim: quia nemo orat acci¬
pere. quod se accepturũ ẽẽ desꝑat.
Osq adeo aut̃ ille iamse habiturũ
filios desꝑabat : ut noc angło ꝓmuten¬
t noncrederet. Ergo quod ei dr̃.

Expanded text:
votis homo senex, uxorem habens anum, pro accipiendis filiis orare: praesertim quia nemo orat accipere, quod se accepturum esse desperat; usque adeo autem ille jam se habiturum filios desperabat, ut hoc angelo promittenti non cr
Abbreviated transcription (Latin):
uod ⁊acharias orans ꝓpopło lucã.
audit abangło. ex audita ẽ
oratio tua. & ȩlisabeth uxor tua
concipiet & pariet filiũ. & uocab̾
nom̃ eius ioħem: primo hoe ad¬
tendendũ ẽ. quã ñ est uert simi¬
le : ut cũ ꝓpopłi peccatis ł salute
ł redemptione ille offerret: siqͥ
quod potuerit uotis puplicis

Expanded text:
uod Zacharias orans pro populo, audit ab angelo, Exaudita est oratio tua; ecce. Elizabeth uxor tua concipiet et pariet filium, et vocabis nomen ejus Joannem; primo hoc attendendum est, quia non est verisimile, ut cum pro populi peccatis vel salute vel redemptione ille offerret, si ququod potuerit relictis publicis
Abbreviated transcription (Latin):
x offer ꝓemundatione tua sicut
p̃cepit moses intestimoniũ illis:
hic uidetur apꝓbare sacrificiũ
quod ꝑ mõsen p̃ceptũ ẽ : cũ id
ñ receꝑit xcłia. Quod idõ ussis
incredentibus ppłis. templum
ipsum euensum ẽ : ubilla sacrisi¬
cia offerri solebant. Noc aut̃ fac
Non enĩ oportebat auferri signi¬
ficantia sacrificia: priusꝗͣ alud
quod significabatur confirmatũ
eẽt. contestatione apłoꝵ p̃dican¬
tium : & side credentiã ppłors¬

Expanded text:
s pro emundatione tua, sicut praecepit Moyses, in testimonium illis; hic videtur approbare sacrificium, quod per Moysen praeceptum est, cum id non receperit Ecclesia. Quod ideo jussissin credentibus populis, templum ipsum eversum est, ubi illa sacrificia offerri solebant. Hoc autem facNon enim oportebat auferri significantia sacrificia, priusquam illud quod significabatur confirmatum esset contestatione Apostolorum praedicantium, et fide credenti
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait apłs paulus caro &
sangius regnum dĩ non possi¬
debunt. non intellegentes quod
ipse dicit apls. oportet corrup¬
tibile hoc induere incorrupti¬
onem & mortale hoc induere
inmortalitatem. Cum enun
hoc factum fuerit iam nonerit
caro & sanguis se cȩleste corpuᷤᷤ
ñsic accipiendum ẽ quasi car.¬
nis nonsit futura substantia.
S carnis & sanguinis incelle

Expanded text:
quod ait Paulus apostolus: caro et quod ait Paulus apostolus: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, non intellegentes, quod ipse dicit apostolus: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
St hanc quoq adbene iuuen¬
diun de super accipimus po-¬
testatem eum preparatur uolu¬
ntas ad nõ. Sedã questio est.
quomodo dictum sit penitet
me quod constituerim regem
nissa potuerit agere ut samu¬
el asaule uideretur &x loque
rex dauid & sedit ante dnm̃.
lias. odñs testis huius uduę
cumqua ego in habito apud
ipsam tu male fecisti occidẽ.
filium eius. Hoc opus sic in¬
cipit. Gratissimam sane aq
chei quam uocant funda¬
menti. principia eius sola re-¬
darguit alibi se inultimis il.¬
ltus partibus confractus os
ubi uidebantur ex plosi sunt.¬
s inceteris illuis partibus
ad notaciones ubi uidebatur ad si¬
re sint quibus totas subuertitur.
& quibus amonerer siquando
contra totam serlbere uacuisso.
ieloquio latino meruditis hĩs¬
mili sermone conscriptus est.
sidei regulam continens & p̃.¬
cepta iuuendi. Inquo illud qõ
posituin est nec eos audiamꝰ
qui carnis resurrectionem
futuram negant. & cõmemorant

Expanded text:
sed hanc quoque ad bene uiuensed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod connissa, potuisset agere ut Samuhel a Saule uideretur, ut cum irex Dauid et sedit ante Dominulias O Domine, testis huius uiducum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atquchei, quam uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uidebatur, adfixae sunt in ceteris illius partibus adnotationes, ubi uidebatur, adfixae sunt, quibus tota subuertitur et quibus admonerer, si quando contra totam scribere uacuisset.in eloquio latino ineru-. ditis humili sermone conscriptus est fidei regulam continens et praecepta uiuendi. In quo illud, quod positum est: nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio uoluntatis humanȩ.
s tucit dĩ grã. Nec nisi ad illud
potuit ꝑueniri. ut liquidissi-¬
ma ueritate dixisse. intelle¬
gatur apls. Quis enun ce
discernit. a Quid autem ha
quod non accepisti. a S laut̃
accepisti quid głaris quasi
non acceꝑis. a Quod uolenꝰ
euam martyr cyprianus
ostendere hoc totiun ipso
titulo definuut dicens. in
nullo głandum quando
nr̃m nichil sit. Inscđo libro
tractantur ceterȩ questiones.
et ꝓnr̃a quantulacunq fac-¬
ultate soluuntur. quȩ sunt
om̃s descriptura quȩ regno¬
rum apellatur. Harum
prima ẽ de eo quod scriptũ
malus in saul. Quamcũ
ex ponerem. dixi. Quamius
sit incuiꝰꝗͣ potestate quodue¬
lit. non est tamen cuius ꝗͣ¬
inpotestate quid possit. Qd̃
idõ dictum est. quia nondici¬
ius. eẽ. in potestate nr̃a. nisi
quodcum uolumus fit. Ubi
prius &e maxime est. ipsum
uelle. Sine ullo quippe inter¬
uallo temporis. presto est uo¬
luntas ipsa cum uolumus.

Expanded text:
arbitrio voluntatis humanae; arbitrio voluntatis humanae; sed vicit Dei gratia: nec nisi ad illud potuit ma ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, qunon acceperis ? Quod volens etiam martyr Cyprianus ostendere, hoc totum ipso titulo definivit, dicens: In nullo gloriandum, quando nostrum nihil est . 2. In secundo libro tractantur caeterae quaestiones, et pro nostra quantulacumque facultate solvuntur, quae sunt omnes de scriptura quae Regnorum appellatur. Harum prima est de eo quod scriptum lus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus;
Abbreviated transcription (Latin):
iii. primi duost̃
ad simplicianũ
eccłiȩ mediolan¬
ensis antistitem
qui beato successit ambrosio
dediuersis quȩstionibus. quarũ
duas exepła pauli apłi ad rom¬
anos. inprimum librum con.¬
tuli. Harum prior est. deeo
quod scriptitm est. quidergo
dicemus.  Lex peccatum est.
absit. Osꝙ adulud ubi ait.
quis me liberabit decorpore
apłi uerba lex spãlis est. ego
autem carnalissum & cętera
quibus caro contra spm con¬
fligere ostenditur. eo modo
exposui tamꝗͣ homo describa¬
tur. adhuc sub lege ñ dum
subgrã constitutus. Longe
enim postea etiam spãlis ho¬
minis. & hoc ꝓbabilius eẽ
posse. illa uerba cognoui.
Posterior in hoc libro questio
est abeo loco ubi ait. Nonso¬
lum aut̃ s & rebecca exuno con-¬
cubitu habens isaac patris nr̃i.
usq adillud ubi ait. nisidñs
s ab aoth reliquisset. nobis sem̃
sicut sodoma facti eẽmus & sic̃
gomorra similes suissemus.
Incuius questioni solutione
laboratum est. quidem ꝓlb̾o

Expanded text:
ui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi ait: quis me liberabit de corporeapostoli uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuiIn cujus quaestionis solutione laboratum est quidem pro libro
Abbreviated transcription (Latin):
ti romani epĩ & martirs pelagitis po¬
suit. ita defendi. tanquam reuera
euisdem syxti eẽnt. Id enim putaue¬
ram. S postea legisexti philosophi
ẽẽ. ñ syrti ⁊ pĩam. Hic liber sic inci¬
pit. Librum quẽmisistis. xliii.¬

Expanded text:
ti Romani episcopi et martyris Pelagius poti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uerba eiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis.
Abbreviated transcription (Latin):
uidendo dõ seriosi librum
ubi de spãli corpore quod erit
in restir rectione scõꝵ in quisioẽm
diligentiorem distuli utrum uel
quomodo deus qui spĩtus est. uel¬
etiam ꝑcorpus tale uideatur.
S eam postea questionem sane
difficillimam idest. inxͦx. & scdõ libro
deciuitate dĩ. satis quantum arbitror
explicaui. Inueni oriam inquodam
nr̃o codice. in quo & iste liber est. qd̾¬
dam cõmonitoꝵ. ame factum de
hacre adepm̃ siccensem fortunatia¬
num. quod in opusculoꝵ meoꝵ in¬
diculo. nec inter libros nec inter
epłas est adnotatum. Hic liber sic
incipit. Memor debiti illud aut̃.
sicut presens rogaui. & nunc com¬
enit etiam tunc in manus
meas liber pelagii. ubi hoĩs
naturam contra dĩ grãm qua iustifi¬
catur impius. & qua xpĩani sumus.
quanta potuit argumentacione defen¬
dit. Librum ergo quo niuc respon¬
didefendens grãm ñ contra naturam
sed perquam natura liberatur &
regitur. denatura grã nuncupaui.
In quo uerba quedam quȩ uelut sux¬

Expanded text:
idendo Deo scripsi librum , ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum inquisitionem diligentiorem distuli, utrum vel quomodo Deus, qui spiritus est, etiam per corpus tale videatur; sed eam postea quaestionem sane diffde ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui. inueni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et nunc comenit etiam tunc in manus meas quidam liber Pelagi ubi hominis naturam contra dei gratiam, qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xys
Abbreviated transcription (Latin):
respondendum otium non eẽ respon
dit̾. Egouero quousq eẽt incorpore
hos libros edere nolui ne forte respon¬
deret aliquando. & cum ipsa respon¬
sione eius potius ederent. Illo aut̃
defuncto ad hoc edidi priorem ut
qui legit am moneatur. autͣquerere
omĩno quomodo detur anima nas¬
centibus aut certe de re obscurissima
eam solutionem questionis hurus
ad mitere. quȩ contraria nonsit aper-¬
tissimis rebus quas de originali pecc̃o
fides catholica nouit. in paruuł nisi
regenerentur in xp̃o sine dubitacione
dampnandis. Posteriorem uero adhi
ut questionis dequa ibi agitur etiã
quȩ nobis uisa est. solutio ipsa nosca¬
tur. Hoc opus sic incipit. Dnm̃ nr̃m
quis nos uocauit. xlui. Ad meretũ¬

Expanded text:
respondendum otium non esse resporespondendum otium non esse respodit. ego uero, quousque esset in corpore, hos libros edere nolui, ne forte responderet aliquando et cum ipsa responsione eius potius ederentur, illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut, qui legit, admoneatur aut non quaerere omnino, quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis huius admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quamuis de originali peccato fides catholica nouit in paruulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnatis, posteriorem uero ad hoc, ut quaestionis. de qua ibi agitur, etiam quae nobis uisa est solutio ipsa noscatur. Hoc opus sic incipit: Deum nostrum, qui nos uocauit. CAPVT LXXII. AD EMERIT
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hȩc orosu ciuusdam hyspa¬
ni prb̃i consultacionis depriscilli¬
anistis & dequibusdam origenis sen¬
sibus quos catbolica fides improbat.
quanta potui buitate ac perspiciuta¬
te respondi. Quius opusorili ticulus
est. Ad orosium contra priscilliani.¬
stas & origenistas. & ipsa enĩ consulta¬
cio responsioni meȩ acapite adiun¬
ca est. Hic lib̃ sic incipit. Responde¬
re tibi querenti dilec tissime filioro
libri duo unu̾s deorigine anime
⁊ alius de sententiã iacobi.
cribsi etiam duos libros ad prb̃m
uinum de origine animȩ hominis al¬
terum desententia apłi iacobi ubi
ait. Quiciunq totam legem serua¬
uerit. offendat aut̃ inuno. factus ÷
omĩum reus de utͦq consulens eũ.
Sed in illo priore. questionem quã¬
alibi proposui ipse non solii. Inpo¬
steriore aut̃ quid michi de illa solu¬
enda uideretut ipse ñ tacui. Sed ut¬
rum hoc ad probaret etiam ille con-¬
sului. Rescribsit aut̃ laudans eande
consultacionem meam. sibi tamen ad

Expanded text:
nter haec Orosii cujusdam Hispani presbyteri consultationi de Priscillianistis, et de quibusdam Origenis sensibus quos catholica fides improbat, quanta potui brevitate ac perspicuitate respondi: cujus opusculi titulus est ad Orosium, contra Priscillianistas et Origenistas. Et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adjuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi. libri duo; unus de Origine Animae, et alius de Sententia Jacobi. Scripsi etiam duos libros ad Hieronunum de Origine Animae hominis: alterum de Sententia Jacobi apostoli, ubi ait, Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus ; de utroque consulens eum. Sed in illo priore quaestionem quam proposui ipse non solvi; in posteriore autem quid mihi de illa solvenda videretur ipse non tacui: sed utrum hoc approbaret etiam ille, consului. Rescripsit autem laudans eamdem consultationem meam; sibi tamen ad
Abbreviated transcription (Latin):
diuisas uictunas cucurrisse qm̃ il¬
li inuisione monstratum est. In sep¬
timo decimo quod dictum desamu¬
ele nonerat defilus aaron. dicen¬
dum potius fuit non erat filius sa¬
cerdotis. Fuitis quippe sacerdotũ
de functis sacerdotibus succedere.
magis legitum moris fuit. Nam
infilus aaron. repperitur pater
samuhelis. s sacerdos non fuit.
Hec ita infiluis ut eum ipse genue¬
rit aaron. s⁊ sicut om̃s illius popłi
dicuntur filu isrł. Hocopus sic in¬
cipit. E łosissimam cuutatem dĩ.

Expanded text:
diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc ildiuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei.
Abbreviated transcription (Latin):
poribus. personisq uariant. sed deo¬
rum multoꝵ cultum quo eis saeri¬
ficatur propt̃ uitã. postmor tem
futuram ẽẽ utilem disputant. His
ergo decem libris duȩ iste uanȩ opi¬
mones apĩanȩ religioni aduarsa¬
riȩ reselluntur. S nequisquam
nos aliena tantum redarguisse ñ
aut̃ nostra asseruisse reprehendet.
id agit pars altera operis huiusquȩ
libris duodecum continetur. quãꝗͣ
ubi opus est. & inprioribus & que nr̃a
sunt adseramus & induodecim posteri¬
oribus redarguamus aduersa. Duo¬
decim ergo libror sequentium. pͥmi
IIII.continent exortum duarum ci¬
uitatum. quarum ẽ una dĩ. altera
siue procursum. tercu uero qui
& postremi debitos fines. Ita om̃s
iuginti. & duo libri cumsint deutͣq
ciuitate conscripti. titulum tam̃
ame meliorem acceperunt. ut deci¬
uitate dĩ potius uocarentur. In quo¬
rum duodecinio libro nondebuit
promiraculo poni. inabrahȩ sacri¬
ficio flamina cęlitus factam. int̾

Expanded text:
poribus personisque uariari, sed deoporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea rome gothoꝵ in ruptioe
agentiũ subłege alarico atq im¬
peratu magne cladis euersa est.
Cuius euersionem. dõꝵ falsor
multoꝵꝙ cultor es. quas usitato no¬
mine paganos uocamur. inxpĩa¬
nam religionem referre conantes.
solito acerbius & amarius dm̃ue¬
rum blasphemare cȩperunt. un¬
de ego exardescens ⁊elo domus dĩ
aduersus eoꝵ blasphemias uel er-¬
rores. libros deciuitate dĩ scrib̾e
institui. quod opus per aliquot an-¬
nos me tenuit. eo quod alia multa
iater currebant. quȩ differre non-
oporteret: & me prius ad soluendum
occupabant. Hoc autem deciuitate
dĩ grande opus. tandem uiginti duob
libris est terminatus. Quors quinꝙ:
primi. eos refellunt quires numat
ita prosꝑari uolunt. ut adhoc mul¬
tore deoꝵ cultum quos pagani cole¬
re consuerunt necessarium ẽẽ arbi¬
trent. Etquia prohibent mala ista
qui fatentur hȩc mala nec defuisse
umqiam nec defutura mortalibus.
Et ea nẽ magna. nc̃ parua. locistẽ¬

Expanded text:
nterea Roma Gothorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujus eversionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem refesolito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, tem
Abbreviated transcription (Latin):
ranum sinapis. ad feruo¬
rem fidei : uel quoddicat᷑
uenena explere. Al aius sit omĩb
holeribus : idẽ dogmatibus.
Dogiata aut̃ sunt: placita sec¬
tarum : idẽ quod placuit sin¬
gidis sectis. .xii. cxrrom

Expanded text:
ranum sinapis ob fervorem fidei, vel quod dicatur venena expellere, majus fit omnibus oleribus, id est dogmatibus. Dogmata autem sunt placita sectarum, id est, quod placuit singulis sectis. XII.
Abbreviated transcription (Latin):
sanando corpori ui nature ualeat qđ
lib̾e adhibendũ ẽ: an significatiua qͣ¬
dam obligatione ꝓueniat. qđ canto
prudentiꝰ oportet᷑ cauere.xp̾ianũ. qͣnto
efficatiꝰ ꝓdesse uidebit᷑. S uͥ latet qua
causa quid ualeat. qͦ animo quisq nta¬
tur interes ł dumtaxat in sanandis
ul temꝑandis corporib siue in medici

Expanded text:
o corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medici
Abbreviated transcription (Latin):
Nec& illud genꝰ iam distincꝰtum ab hoc
licito ⁊ lib̾o separauimꝰ. Aliud ẽ. enim
dicere tritam istã herbam sibib̾is uent̾
ñ dolebit: &. aliud ẽ. dicere. Istã herbã
collo si suspendis. uenter non dolebit:
Ibi enĩ ꝓbatur contẽꝑatio salubris. hio
significatio suꝑstiosa dãpnat᷑. quan¬
ꝙͣ ubi p̾cantationes &. inuocationes
⁊ caracteres ñ sunt plerũq dubium¬

Expanded text:
nam et illud genus jam distinctum ab hoc nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationes, et invocationes, et characteres non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
asserung
Ita consideratis tem porib fit multo cre
rica cũ p̾c̾ita etiam hominũ instituta
narrantur. ñ int̾ humana instituta
ipsa hystoria numeranda ẽ: quia iã qͦ
transiert̾ uͭ infecta fieri possunt. nec¬
in ordine tẽporũ habenda sunt. quoꝵ
est conditor &. amminis trator deus.
Aluio ẽ. enĩ facta narrare: aliuo docẽ
facienda. Hystoria facꝰta narrat fide¬
lit̾ atq utilit᷑. Libri aud̾ aruspicũ &.
quȩq similes lict̾ę facienda uł obser¬
uanda intendunt docere monitoris
audatia. ñ indicis fide. Est etiã narra
p̾sentia indicant᷑ ignaris. In quo ge¬
nere sunt quȩcũq de locoꝵ situ nat᷑ssq
animaliũ. lignoꝵ. herbarum. lapi¬
dum. alioꝵ ue corporũ scͥpta sunc.
De quo genere suꝑiꝰ egimꝰ. eamq cog¬
nitionem ualere ad eniginata scͥpt᷑a.¬
rum soluenda dociumꝰ. ñ ut ꝓ qͥb dã
signis adhibeant᷑. tanꝗͣ ad remedia
uł machinam̃ta suꝑstitionis alicuiꝰ.

Expanded text:
asserunt. asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credrica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atque utiliter; libri autem aruspicum, et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, praesentia indicantur ignaris in quo genere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus;
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum referri iste numerus ad etatem
dñi ñ potuerit. ad secretiorem instrucᷤᷤ¬
tionem humani corporis referat᷑. qͦ indui
ꝓpt̾ nos ñ dedignatus ẽ. unicꝰ dĩ filiꝰ. ꝑ qͤm
facta sunt om̃ia. Deutilitate aut̃ hysto¬
riȩ. ut omittã grecos. qͣntam nr̃ ambrosiꝰ
questionẽ soluit calumpniantib platoniᷤ
leotorib ⁊ dilecꝰtorib. qui dicere ausi suis
cũ didicisse. qm̃ longe ante aduentũ dͥñi
humanũ. placonẽ fuisse negari ñ potest.
Nam memoratꝰ ep̾c consid̾ata hystoria
porib ꝓfectum fuisse platonẽ in egyptũ
ubi ꝓpħa ille tc erat. ꝓbabiliꝰ eẽ. ostendit.
qd̃ plato potiꝰ nr̃is littis ꝑ hieremiã fuerit
imbutꝰ. ut illa posset docere uł scrib̾e quȩ
iure laudantur. Ante litteras enĩ gentis
hebreoꝵ. in qua uniꝰ dei cultꝰ eminuit.
ex qua scđm carnẽ uenit dñs nr̾. nec ip¬
se quidẽ pitagoras fuit. a cuiꝰ pͦsteris
platonem theologiã didicisse feret

Expanded text:
ut cum referri iste numerus ad aetatem ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem h Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausi sunt eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia poribus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti
Abbreviated transcription (Latin):
scoliporis adtingunt᷑ uł narrata credimꝰ.
uł demonstrata sentimꝰ. uł exꝑta conici
mꝰ. Ecqͥd gͥ de ordine tempoꝵ transac̾toꝵ
indicat ea quȩ appellatur hẏstoria pluri¬
inum nos aduiuat ad libros scos intelli¬
gendos. etiam si p̃t̃ ȩccłam puerili erudi¬
tione discantur. Nam ⁊ ꝑ olimpiadas &r
ꝑ consulum nomina multa sepe quęrunt᷑
a nob̾. & ignorantia consulatus quo natusẽ.
dus ⁊ quo passus ẽ. ñ nullos coegit errare.
ut putarent qͣdraginta ⁊ sex annoꝵ etate
passum e̾ẽ dñm. quia ꝑ tot annos ȩdi¬
ficatum templum &e̾. dictũ ẽ. a iudeis.
qd umaginem diu̾ci corporis habebat.
Et annoꝵ quidem fere triginta bapti
tionum eiꝰs animaduerti possit. tam̃
ne aliunde caligo dubitationis oriat᷑
de hystoria gentium collata cũ euãgło.
liquiduis certiusq colligitur. Cune enĩ
udebit᷑ ñ frustra eẽ. dictum. qđ qͣdra¬
ginta sex annis templũ ȩdificatũ sit:

Expanded text:
sensu corporis attinguntur, vel narrata credimus, sensu corporis attinguntur, vel narrata credimus, vel demomus. Quidquid ergo de ordine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad libros sanctos intelligendos, etiam si praeter Ecclesiam puerili eruditioper Consulum nomina, multa saepe quaeruntur a nobis. Et ignorantia consulatus, quo natus est us, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et annorum quidem fere triginta baptiztionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
tinenda. Aoumbrata enĩ quedam ꝙ. natu¬
ralib uteũq sumlia hominũ instituta st̃.
Quoꝵ ea que ad societatẽ ut dicꝰtumẽ. de¬
monũ ꝑtinent. penitꝰ repudianda sunt
& detestanda. Ea uͦ que homines cum ho¬
minib habent. assumenda. in qͣntũ ñ suns
luxuriosa atq suꝑflua. Et maxime lit¬
terarũ figure sine quib legere ñ possumꝰ.
linguariiq uarietas qͣntum satis est: deqͣ
suꝑius dispucauimꝰ. E eo genere suns
rii appellant᷑. Utilia sunt ista nec dicun¬
tur illicite. nec suꝑstitione implicant nec
luxi eneruant. si tantũ occupent ut mai¬
orib reb ad quas adipiscendas seriuire de¬
bent non sint impedimet Ø¬
am uͦ illa quȩ non instituendo s aut tñs¬
acta cemporib aut diuinitꝰ instituta in¬
uestigando homines ꝓdidert. uͥcũq discant᷑
ñ suit hominũ instituta estimanda qͦꝵ
alia sunt ad sensum corporis. alia uͦ ad
rationen anuni ꝑtinentia. S illaquȩ

Expanded text:
naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt rii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus rebus, ad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimeamvero illa quae non instituendo, sed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae
Abbreviated transcription (Latin):
aificum nemo errat. cũ similia uid̾it: ut
agnoseat quib sint reb similia. Et ħ cotũ
genꝰ int̾ suꝑflua hominũ insticuta nume¬
randũ ẽ. uisi cum int̾ est quideoꝵ .&. qͣde
causa ce ubi & quando & cuiꝰ auctorita¬
te fiat. Milia deniq fictarũ fabularum
& falsitatum quarũ mendatiis homines de¬
lectantur humana instituta sunt: ꝙ nul¬
la magis hominũ ꝓpͥa quȩ a se ipsis haberĩ
estimanda sunt: quã q̃ falsa atq m̃datia:
Commoda uͦ ⁊ necessaria hominũ cũ homi¬
nib instituta sunt. quȩcũq in habitu
⁊ cultu corporis. ad sexiis uł honores dis¬
cernendos differentia placuit. & innir¬
merabilia genera significationũ sine qͥb
humana societas aut ñ om̾ino aut minus

Expanded text:
tificum, nemo errat cum similia viderit, ut tificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus
Abbreviated transcription (Latin):
ticiose. id est ñ cum demonib s cũ ipsis
hominib institutȩ. Nãq omiia quȩ ideo
ualent int̾ homines quia placuit inter eol
ut ualeant. instituta hominũ sunt. Quo
partim suꝑflua luxuriosaq instituta st̃.
partim cõmoda ⁊ necessaria. Illa enĩ signa
que saltando faciunt histriones si natura
ñ instituto ⁊ consensione hominũ ualerei
ñ pͥmis temporib saltante pantomiino p̾co
p̃nuntiaret ppło Rartaginis quid saltandͥo
uellet incelligi. Qđ adhuc multi meminei t
senes. quoꝵ relatu hec solemꝰ audire. Qđ ido
credendũ ẽ. quia nunc qͦq siquis tͥeatrũ tali¬
ũ nugarum imꝑitus uitrauit. nisi ei dicat᷑
ab altero qͥd illi motus significent. frustra
totꝰ intentus est. Appetunt tam̃ om̃s qͣni¬
dam similitudinem in significando. ut ipsa
signa qͣntum possunt reb quę significan¬
tur similia sint. S quia multis modis
similt aliqͥd alicui potest ẽẽ. ñ constant
talia signa int̾ homines. nisi consensus

Expanded text:
iosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus
Abbreviated transcription (Latin):
tã huiꝰ modi. quȩ nisi hominũ instituta es¬
sent. ñ ꝑdiuersos pͦpłos uaria ee̾nt. nec in
ipsis p̾płis singłis ꝓ arbitrio suoꝵ pͥncipũ
mutarent᷑. S hec tota pars humanoꝵ in¬
stitutoꝵ que ad usũ uicȩ necessariũ ꝓfici¬
unt neqͣqͣm ẽ. fugienda xp̾iano. inimo ⁊̃¬

Expanded text:
a hujusmodi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos variae essent, nec in ipsis populis singulis pro arbitrio suorum principum mutarentur. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda Christiano; imo
Abbreviated transcription (Latin):
alibi scriptũ ẽ. si fuerit numerus
filioꝵ isrł quasi harena maris.
reliquiȩ salue fient. uerum &iam
cȩterȩ gentet que ꝓmissȩ sunt patͥb
eoꝵ qui etiam nt̃i sunt: non ambi¬
git quisquis in tuetur et lauachrum
regeneratioĩs hicẽẽ ꝓmissum quod
nẽ uidemus omĩb gentib redditũ.¬
em et illud quod ait apłs eũ testa¬
as: menti noui grãm cõmendaret
ut incompeiratione ueteris emine¬
ret. epła nr̃a uosestis scripta non
atramento sed spũ dĩ uiui. non in
tabulis lapideis. sed intabulis cord̃

Expanded text:
alibi. scriptum est: si fuerit numerus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
intelliguntur conuenire. Sed cum ce¬
pit dicere et sc̃ificabo nomen meum sc̃m
illud magnum quod pollutum est
int̃ naciones. quod polluistis in medio
carum. et scient gentes quoniam ego
sum dñs. Iam intentus debet ẽẽ. qui le¬
git quemadmodum speciẽ exceda¬
tur. & adiungatur genus. Sequitur
enim et dicit. Cum scificabor in uobis
ante oculos eoꝵ et accipiam uos de
gentibus. et congregabo uos ex omnib
muni ab om̃ib simulacris ur̃is. et mun¬
dabo  et dabo uob̾ cor nouum. et
sp̃m nouum dabo inuobis. et auferã
corlapideum de carne ur̃a. et dabo
uobis corcarneum. et spm̃ meũ da¬
bo m uobis. et faciam ut iniusticiis
dicia mea custodiatis et faciatis.
et habitabitis in terram quam de¬
di patrib urĩs. et eritis michi in
popłm. et ego ero uobis indm̃. et
mundabo uos ex omĩb inmunditũ
ur̃is. Hoc de nouo testamento eẽ ꝓ¬
pħatum. ad quod ꝑtinet ñ solum
una gens illa in reliquis suis. deqͥb

Expanded text:
intelleguntur populo conuenire; sed cum coeintelleguntur populo conuenire; sed cum coeperit dicere eis: et sanctificabo nomen meum sanctum illud magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibusmini ab omnibus inmunditiis uestris, et mundabo uos et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis dicia mea custodiatis et faciatis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cuius ille pars est relata clarescunt.
Nec species semꝑ exceditur. Sepe enĩ
talia dicuntur. que uel ei quoq
uel ei fortasse tantummꝰ aꝑtissime
congruant. Sed cum ab specie tͣnsi¬
tur ad genus quasi adhuc de specie
loquente scriptura ibi uigilare de¬
bet lectoris intencio. ne querat in spe¬
cie quod in genenere potest melius
et cercius inuenire. Facile est quip¬
pe illud quod dixit ꝓpheta ihe re¬
chiel domus israel habitauit int̾ra
et polluerunt illam inuia sua. et
in idolis suis. et peccatis suis. scdm̃
inmundiciam menstruate facta est
uia eors ante faciem meam. et effudi
iram meam suꝑ eos. et disꝑsi illos
innaciones. et uentilaui eos in re¬
giones. scdm̃ uias eoꝵ. et scdm pec¬
cata eoi iudicaui eos. facile ẽ. inꝗͦ
hoc intelligere de domo illa isra¬
el de qua dicit apłs. uidete israel
sedm̃ carnem. quia hec omnia cat¬
nalis popłs istael et fecit et passusẽ.
Alia etiam que secuntur. eidem popłõ¬

Expanded text:
cuius ille pars est, relata clarescunt. cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secuntur eidem
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ p̃artem specien ue quid int̾¬
sit acutissime disputant. Cadem
racio est siñ de una quaq ciuitate.
s de una quaq ꝓuincia uł gente
uel regno tale aliquid in diuinis
repꝑiatur eloquiis. Non enim uer.¬
bi gr̃a de iherusalem uł de aliqua
gencium ciuitate siue tiro siue ba¬
bilonia sue alia qualibet dicitur
inscripturis scĩs quod modum eiꝰ
excedat. et conueniat pocius om¬
nibus gentibus uerum etiam de
iudea de egipto de assiria. et qua-¬
cumq alia gente. in qua sunt plu¬
rime ciuitates non cam̃ totus oibis
si pars eius dicitur quod tͣnseat cius
modum. et congruat potius uni¬
uerso ciius hec pars. ẽ. ł sicut iste
appellat. generi cuius hec .ẽ. species.
Unde et in noticiam uulgi uerba
ista uenerunt. ut etiam idiote in¬
telligant quid specialiter quid ge¬
neraliter in quocumq p̃cepto im¬
ꝑiali sit constitutum. Fit hoc etiam
de hominibus sicut ea quȩ de salo¬
mone dicuntur excedunt eius mo

Expanded text:
inter partem et speciem quid interinter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius mod
Abbreviated transcription (Latin):
remus inscripturis scĩs qͦd istum
chiconium minus attentum mi-¬
nusq sine hoste sollicitum fugit.
etiam ipsam scilicos fidem donum
illius ẽẽ qui eius mensuram uni¬
cuiq partitur. Ex qua sentencia
quibdam dictum est uobis dona¬
cum. ẽ. ꝑ xp̃o non solum ut in cum
credatis uerum etiam ut paciami¬
ni ꝓ eo. Unde quis dubitet utrumq
cẽ dei donum qui fidelit̃ atq intel¬
ligent̃ audit utrumq donatum :
Plura sunt et alla testimonia quib
id ostenditur. Sed hoc nunc non
agimus. alibi aut̃ atq alibi sepissi¬
me ista egimus
uarta tychonii regula .ẽ. de speciȩ
et genere. sic enim eam uocat. uo¬
lens intelligi speciem partẽ. genus
autẽ totum cuius ea pars est quã
nuncupat speciem sicut una queq
ciuitas pars est utiq uniuersitatis
gencium: Hanc ille uocat speciem.
genus autẽ omnes gentes. Neq hic
ea discernendi subtilitas adhiben-¬
da .ẽ. que a dialeticis traditur. qui

Expanded text:
remus in scripturis sanctis quod istum remus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, uerum etiam ut patiamini pro eo. unde quis dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ꝑ in uno erunt. Ipse ẽ quippe il¬
le seriuis cõmemoratus in eͥgłio
cuiꝰ dñs cum uenerit diuidet eum.
et partem eius cum hipocritis pon&
ertia regła. ẽ. de ꝓmissis et lege.
que alio modo dici potest de spu
& litera. sicut eam nos appellaui¬
mus eũ de hac re librum scribere¬
mus. Pocest etiam sic dici. de gr̃a
et mandato. Hec aut̃ magis ui
detur mͥ magna questio. quam
regula que soluendis questionib
adhibenda est. Hȩc ẽ. quam non
intelligentes pelagiani. uł condi¬
derunt suã heresim uł auxerunt.
Laborauit in ea disserenda chico¬
nius bene. s ñ plene. Disputans enĩ
de fide et operibus. oꝑa nobis dixit
a deo dari merito fidei. ipsam uero
fidem sic ẽẽ a nobis ut nobis ñ sit a
deo nec attendit apłm dicentem.
cuit. & scdm̃ id quod ait apłs. opor¬
tet hereses eẽ. ut ꝓbati maͬfesti fiant
in uobis. multo uigil anciores di¬
ligentioresq reddidit ut aduerte¬

Expanded text:
semper in uno erunt: ipse est quippe ilsemper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appellauimus, cum de hac re librum scriberemus. potest etiam sic dici: "de gratia\' et mandato". haec autem magis mihi uidetur magna quaestio quam regula, quae soluendis quaestionibus adhibenda est. haec est, quam non intellegentes Pelagiani uel condiderunt suam haeresem uel auxerunt. laborauit in ea disserenda Tyconius bene, sed non plene. disputans enim de fide et operibus opera nobis dixit a deo dari merito fidei, ipsam uero fidem sic esse a nobis, ut nobis non sit a deo, nec attendit apostolum dicentem: cuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerte