comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grece: latine similiũ comꝑatio
siue ꝓpositio nominat᷑. Cuiꝰ hȩc uis
ẽ. ut quod dubiũ est. ad aliquid si
mile quod ñ est dubiũ referatur:
& incerta certis ꝓbentur. Octo autẽ
modis comꝑatio analogiȩ colligitur: id:
qualitate. comꝑatione. genere. nume¬
ro. figura. casu. extremitatib similiũ
sillabarũ. & similitudine temporum.
Siquid de his unũ defuerit. iam ñ est
analogia id: similitudo: sed ẽ anoma¬
la id÷ extra regulam: ut lepus. & lupꝰ.
totũ conuenit. sed dissentiunt casu.
Facit enĩ. lupi leporis. Nam regularit̃
est dum queris. utrũ trames mascłi¬
nũ sit: an femininũ. Similis ẽ illi in
om̃i declinatione limes: & erit mas¬
culinũ Item funis si incerti generis
ẽẽ credis: similis ẽ illi panis in decli¬
natione: & erit masculinũ. Idem ex
comꝑatione positiuoꝵ ut si dicas ma¬
gnus: doctꝰ: positiui sunt & sui simi¬
les. fit & ꝑ diminutionẽ: ut puta fu¬
nem masculinũ esse funiculus osten¬

Expanded text:
grece, latine similium comparatio, sive proportio nominatur. Cuius hec vis est, ut quod dubium est, ad aliqumile, quod non est dubium, referatur, et incerta certis probentur. Octo autem modis conparatio analogiae colligitur: id est qualitate, conparatione, genere, numero, figura, casu, extremitatibus similium syllabarum, et similitudine temporum. Si quid de iis unum defuerit, iam non est analogia, id est similitudo, sed est anomalia, id est extra regulam, ut 'lepus' et 'lupus'. Totum convenit, sed dissentiunt casu; facit enim 'lupi', 'leporis'. Nam regulariter est, dum quaeris utrum 'trames' masculinum sit an femininum, similis est illi in omni declinatione 'limes', et erit masculinum. Item 'funis' si incerti generis esse credis, similis est illi 'panis' in declinatione, et erit masculinum. Item ex conparatione positivorum, ut si dicas gnus': positivi sunt et sui similes. Fit et per diminutionem, utputa 'funem' masculinum esse funiculus osten
Abbreviated transcription (Latin):
logium ẽ hereditas inmalo.
sicut cornelius dacitꝰ in libͦ
faceciarum ait. Cessi itaq moꝵ
elogio infiliis derelicto. Quid sit

Expanded text:
logium est hereditas in malo, sicut Cornelius Tacitus in libro facetiarum ait: ‘Cessit itaque morum elogio in filiis derelicto’. Quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
erumpit. Natura eiꝰ mirũ aliquid
facit. Postquã enĩ arserit aquis
incendit᷑. quib solet ignis extingͥ.
oleo extinguit᷑. quo solet ignis ac¬
cendi. Usus eiꝰ structuris fabrice
necessarius. Nam lapis lapidi ñ
pot̾ adherere fortius. nisi calce
comunctus. Calcis ẽ lapide albo
& duro melior structuris & ex mol¬
le udilis cectorus. Harena abaridi¬
tate dicta non abherendo infabri
cis ut quid̾a uolunt. huiꝰ ꝓbatio ẽ
si manu inpressa strideat aut
inuestẽ candidã sparsa nicħ fordif.
relinquat

Expanded text:
em. Natura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Calcis e lapide albo et duro melior structuris, ex molle utilis tectoriis. Arena ab ariditcis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat
Abbreviated transcription (Latin):
molestia breuitate sui calcetur.
Cui contrariꝰ ẽ scrupulus lapil.¬
lus minutꝰ & asꝑ. qui si incidit
in calciamentũ nocet & molestia
ẽ animo. Unde & animi molestiã
scrupulũ dicimꝰ. hinc & scrupea
saxa. id ẽ asꝑa. Cotis nom̃ accepit
quod ferrũ ad incidendũ acuat Co¬
tis enĩ gͦco sermone ĩ cis io noĩat᷑. Exhis
aliȩ aqͣrie st̃ alie oleo ĩdigẽt ĩ acuendo.
s oleo lenẽ aq̃ aciẽ accerrimã reddt̃.
Pumex uocat᷑ eo quod spume den¬
sitate concretus fiat & ẽ aridus
candore purus. tantãq naturã
refrigerandi habens. ut inuase
missus. musta deferuere desinatł.
sum cognatũ calci ẽ. & ẽ grecum
nom̃ plura eiꝰ gña. Omniũ autẽ
optimũ de lapide speculari. Est¬

Expanded text:
molestia brevitate sui calcetur: molestia brevitate sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lPumex vocatur, eo quod spumae densitate concretus fiat, et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens, ut in vase missus, musta fervere desinant. 8. sum cognatum calci est, et est Graecum nomen: plura ejus genera; omnium autem optimum de lapide speculari.
Abbreviated transcription (Latin):
apis ẽ a terra tanqmͣ densior.
etiam uulgo discernit᷑. Lapis autẽ
dictus. quod ledat pedem. Lapis
mollis ẽ & sparsus. Saxa herent
& amontib excidunt᷑. Petra gre¬
cũ ẽ. Silex ẽ durus lapis. eo qd̃
exiliat ignis ab eo dictus. S copu
lus a saxo eminenti. quasi ab spe¬
culando dictus siue ategumento
grece. spelunca latine. Est autẽ
rupis cauata. C repido extremitas
saxi abruta. Unde & crepido uo-¬
cata quod sit abruti saxi altitu
minari. dicte a cauendo quasi can¬
te. Murices petre inlittere simi¬
les muricib uiuis accutissime
& nauib ꝑnitiose. Icon saxum ẽ
quod humane uocis sonũ captais.
etiam uerba loquentiũ imittat᷑.
Icon autẽ grece. latine imago uo¬
catur. eo quod aduocem respon¬
dens alieni efficitur imago ser¬
monis licet hoc quide & locoꝵ
natura euenit. ac plerũq con¬
ualliũ. Calculus ẽ lapillus tr̃ȩ
ãmixtus. rotundus atq durissi¬
mus & om̃i puritate lenissimus.
Uictus autẽ calculus quod sine

Expanded text:
apis a terra tanquam densior, etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus, quod laedat pedem. Lapis mobilis est, et sparsus. Saxa haerent et a montibus exciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis, ab eo lus a saxo eminenti, quasi ab speculando dictus; sive a tegimento Graece, speluncae Latine. Est autem rupis cavata. Crepido extremitas saxi abrupta; unde et crepido vocata quod sit abrupti saxi altitudin mari, dictae a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermonis; licet hoc quidem et locorum natura evenit, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine
Abbreviated transcription (Latin):
desuꝑ ascendentiũ in aquarũ specłõ.
contemplabant᷑. Deniq & hoc ipsũ
inequarũ gregib fieri fert᷑. ut gene¬
rosos obiciant equos uisib concipi¬
entium. quo eoꝵ similes concipere
& creare possint. Nam& colũbarũ
dilectores. depictas ponunt pul¬
cherimas columbas isdem locis
quib ille uersant᷑. quo rapiente
uisu similes generent. Inde ẽ qd̾
quidã grauidas mulieres iu¬
bent nullos intueri turpissimos
animaliũ uultus. ut cenoscephalos
& simias. ne uisib occurrentes. si¬
miles fetus pariant. Hanc ẽẽ femi¬
minarũ naturã. ut quales ꝑspexeruł̃.
siue mente conceꝑint. inextremo
uoluptatis estu dum concipiunt. ta¬
lem & sobolem procreent. Et enĩ aĩal
inusu uenerio formas extrinsecus
intus transmittit. earũq satiata tipis
rapit species earum in ꝓpͥam qͣlitatẽ.
In animalib bigenera dicunt᷑ quȩ
ex diuersis nascunt᷑. ut mulus ex eqͣ¬

Expanded text:
desuper ascendentium in aquarum speculo desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Denique et hoc ipsud in equarum gregibus fieri fertur, ut generosos obiciant equos visibus concipientium, quo eorum similes concipere et creare possint. Nam et columbarum dilectores depictas ponunt pulcherrimas columbas isdem locis, quibus illae versantur, quo rapiente visu similes generent. Inde est quod quidam gravidas mulieres iubent nullos intueri turpissimos animalium vultus, ut cynocephalos et simios, ne visibus occurrentes similes foetus pariant. Hanc enim feminarum esse naturam ut quales perspexerint sive mente conceperint in extremo voluptatis aestu, dum concipiunt, talem et sobolem procreent. Etenim animal in usu Venerio formas extrinsecus intus transmittit, eorumque satiata typis rapit species eorum in propriam qualitatem. In animantibus bigenera dicuntur quae ex diversis nascuntur, ut mulus ex equ
Abbreviated transcription (Latin):
ducerent. uel quoduas publicas
currant. ꝑ quas & redas ire
solitum erat. E quoꝵ sunt tria ge
nera. unũ generosũ preliis & one¬
rib aptum. alterũ uulgare atq
gregariũ. aduehendũ ñ ad equitan-¬
dum aptum. terciũ exꝑmixtione
diuersi generis ortũ. quod etiam
dicit᷑ bigenerũ. qui ex diuersis nas¬
citur ut mulus. Nulus autẽ agre¬
subactus. tardas molendo ducatꝰ
ingirũmolas. Iudei asserunt qd̾
ana nepos esau equarũ greges ab
a sinis indeserto fecerit pͥmus ascen¬
di: ut muloꝵ inde noua contra
naturã animalia nascerent᷑. Ona¬
gros quoq adhoc missos eẽ ad asinas.
& ipsum istius modi repꝑisse concu¬
bitũ. ut uelocissimi exhis asini nas¬
cerentur. Industria quippe huma
na diuersũ animal incortu coegit.
sicq adulterina cõmixtione genꝰ
aliud repꝑit. sicut & ia cob contra na¬
turã coloꝵ similitudines ꝓcurauit.
Nam tales fetus oues illius conci¬
piebant: quales umbras arietum

Expanded text:
ducerent, vel 49 quod vias publicas ducerent, vel 49 quod vias publicas currant, per quas et rhedas ire solitum erat. 56. Equorum tria sunt genera, unum generosum, praeliis, et oneribus aptum; alterum vulgare, atque gregarium ad vehendum, non ad equitandum aptum; tertium ex permistione diversi generis ortum, quod etiam dicitur, quia ex diversis nascitur, ut mulus. 57. Mulus autem a Graesubactus, tardas molendo ducat in gyrum molas. Judaei asserunt quod Ana abnepos Esau equarum greges ab asinis in deserto ipse fecerit primus ascendi, ut mulorum inde nova contra naturam animalia nascerentur. Onagros quoque admissos esse ob hoc ad asinas; et ipsum istiusmodi reperisse concubitum, ut velocissimi ex his asini nascerna diversum animal in coitu coegit, sicque adulterina commixtione genus aliud repperit; sicut et Iacob contra naturam colorum similitudines procuravit. Nam tales foetus oves illius concipiebant, quales umbras arietum
Abbreviated transcription (Latin):
catũ uocant. Et dictus spadix. a
colore palme. quam sicculi spadicã
uocant. G laucus uͦ ẽ. ueluti pictos
oculos habens. & quodam splendore
Gutatus alb nigris interuenientib¬
punctis. Candidus autẽ & albus
inuicem sibi differunt. Nam alb
cũ quod̾a pallore ẽ. candidus uͦ niueꝰ.
& pura luce ꝑfusus. Canus dictus.
quia excandido colore & nigro est.
S eutulatꝰ uocatus. ꝓpt̾ orbes quo ᷤᷤ¬
ħt candidos inter purpuras. Uariꝰ:
quod uias habeat coloꝵ impariũ.
Ceruinus ẽ quem uulgo gauramẽ
dñt. Eranem idem uulgus uocat.
quod inmodũ aerii sit coloris. Mir¬
teus autẽ pressus ẽ inpurpura.
Dosinus autẽ dictus quod sit color
eiꝰ de asmo. ide & cinereus. St̃
autẽ de agrestib hii genere orti.
quos equiferos dicimus. & ꝓinde
ad urbanã dignitatẽ transire ñ
possint. Mauron niger ẽ. Nigrũ
uͦ equus breuior ẽ. quem uulgo
bruniciũ uocant. Ueredos antiqͥ¬
dixerunt quod ueherent redas .i.

Expanded text:
catum vocant, et est dictus spadix a catum vocant, et est dictus spadix a colore palmae, quam Syrii spadicem vocant. Glaucus vero est veluti pictos habens oculos, et quodam splendore guttatus est albus nigris intervenientibpunctis. Candidus autem et albus invicem sibi differunt. Nam albus cum quodam pallore est: candidus vero niveus et pura luce perfusus. Canus dictus, quia ex candido colore et nigro est. Scutulatus vocatus propter orbes, quos habent candidos inter purpuras. Varius, quod vias habeat colorum inpariumCervinus est quem vulgo guaranen dicunt. Aeranen idem vulgus vocat, quod in modum aerei sit coloris. Myrteus autem est pressus in purpura. Dosina autem dictus, quod sit color eius de asino: idem et cinereus. Sunt autem hi de agresti genere orti, quos equiferos dicimus, et proinde ad urbanam dignitatem transire non possunt. Mauron niger est; nigrum vero equus brevior est, quem vulgo brunicum vocant. dixerunt, quod veherent rhedas, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃e musculoꝵ densitate nodosũ.
pes siccus. & cornu concauo solida¬
tus. Pulchritudo ut sit exiguum
caput & siccum. pelle ꝓpe ossibus
adherente. aures breues & accute
oculi magni. nares patulȩ. erecta
cerux. coma densa & cauda. Un¬
gularũ soliditatis fixa rotunditas.
Meritũ ut sit animo audax. pedibus
alacer. trementib menbris. quod for¬
titudinis ẽ indiciũ. quiq ex sũma
quiete facile concitet᷑. uel excitata
festinatione non difficile teneatur.
Motus autẽ equi innarib intelligit᷑.
uirtus in menbris trementib. Color.
hic maxime expectandꝰ. badius.
aureus. roseus. mirteus. ceruinus.
Giluus. Glaueus. Scutulatꝰ. Canꝰ
Candidus. Albus. Gutatus. Niger.
Sequenti autẽ ordine. uariꝰ exnigro.
badioq distinctus. reliquus uariꝰ
color uel cinereus deterrimꝰ. Ba-¬
dium autẽ antiqui uadiũ dicebãt.
quod inter cetera animalia fortuis
uadat. Ipse ẽ & spadix. quem feni¬

Expanded text:
omne musculorum densitate nodosum, omne musculorum densitate nodosum, pes siccus et cornu concavo solidatus. Pulchritudo, ut sit exiguum caput et siccum, pelle prope ossibus adhaerente, aures breves et argutae, oculi magni, nares patulae, erecta cervix, coma densa et cauda, ungularum soliditatis fixa rotunditas. Meritum, ut sit animo audax, pedibus alacer, trementibus membris, quod est fortitudinis indicium: quique ex summa quiete facile concitetur, vel excitata festinatione non difficile teneatur. Motus autem equi in auribus intellegitur, virtus in membris trementibus. Color hic praecipue spectandus: badius, aureus, roseus, myrteus, cervinus, gilvus, glaucus, scutulatus, canus, candidus, albus, guttatus, niger. Sequenti autem ordine, varius ex nigro badioque distinctus; reliquus varius color vel cinereus deterrimus. Badium autem antiqui vadium dicebant, quod inter cetera anvadant. Ipse est et spadix, quem phoeni
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint: exultant cũ uicerint. Qd̾ã
hostes inbello sentiunt. adeo ut ad¬
uersarios morsu petant. Aliqͥ etiã
ꝓpͥos dños recognoscunt. obliti man¬
suetudinis simutent᷑. Aliqui pret̾
dñm dorso nullũ recipiunt. Interfectiᷤ¬
aut̾ uel morientib dñis. multi lacͥmas
fundunt. Solum enĩ equũ dicunt¬
pret̾ hominẽ lacrimare. & doloris af-¬
fectũ sentire. Unde & incentauris
equoꝵ & hominũ natura ꝑmixta est.
Solent etiam ex equoꝵ uel mesticia
uel alacritate euentum futurũ di¬
micaturi colligere. Etas longeua
equis ꝑsicis. Hugnicis & piroticis
ac sicculis. in annis ultra quinqͣgin¬
ta. Breuior autẽ hispanis ac numidi ᷤ¬
& gallicis. Frequens quia opinioẽ.
Ingenerosis equis ut auint ueteres
quatuor expectant᷑. forma. pulchri¬
tudo. meritũ. atq color. forma ut
sit ualidum corpus. & solidũ robori.
Conueniens altitudo. latus longũ.
tundi. pectus lade patens. corpus

Expanded text:
fuerint; exultant cum vicerint. Quidam fuerint; exultant cum vicerint. Quidam hostes in bello sentiunt, adeo ut adversarios morsu petant: aliqui etiam proprios dominos recognoscunt, obliti mansuetudinis si mutentur; aliqui praeter dominum dorso nullum recipiunt: interfectis vel morientibus dominis multi lacrimas fundunt. Solum enim equum propter hominem lacrimare et doloris affectum sentire. Unde et in Centauris equorum et hominum natura permixta est. Solent etiam ex equorum vel maestitia vel alacritate eventum futurum dimicaturi colligere. Aetas longaeva equis Persicis, Hunnicis, Epirotis ac Siculis in annis ultra quinquaginta, brevior autem Hispanis ac Numidis et Gallicis frequens opinio est. In generosis equis, ut aiunt veteres, quattuor spectantur: forma, pulchritudo, meritum atque color. Forma, ut sit validum corpus et solidum, robori conveniens altitudo, latus longum, lunis, pectus late patens, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃ tatur asinus ferus. On qͥppe
greci asinũ uocant. agriautẽ ferũ.
Hos affrica ħt magnos & indomitos.
& indeserto uagantes. Singuli aut̃
feminarũ gregib presunt. Nascentib
masculis zelant. & testiculos eoꝵ mor¬
su detruncant. Quod cauentes matres
eos insecretis locis occultant. Asinos
archadicos dictos. eo quod ab archadia
primũ uecti sunt magni & alti. Mi¬
nor autẽ asellus onagro plus neces¬
sarus ẽ quia & laborem tolerat. &.
negligentiã ꝓpe modũ non recusat.
Equi dicti eo quod quando qͣdrigis
iungebant᷑ equabant᷑: paresq forma.
& similes cursu copulabant᷑. Cabal¬
lus antea cabo dictus. ꝓpt̾ quod gra¬
diens. ungula impressa t̾ram conca¬
uet. quod reliqua animalia non ħnt.
Inde & sonipes quod pedib sonet. Ui¬
uacitas equoꝵ multa. Exultant enĩ
in campis. odorantur bellũ. excitant᷑
sono tube. adpreliũ uoce accensi. ad
cursum ꝓuocant᷑. Dolent cum uicti

Expanded text:
interpretatur asinus ferus, ὄνον quippe interpretatur asinus ferus, ὄνον quippe Graeci asinum vocant, ἄγριον ferum. Hos Africa habet magnos et indomiet in deserto vagantes. Singuli autem feminarum gregibus praesunt. Nascentibus masculis zelant et testiculos eorum morsu detruncant, quod caventes matres eos in secretis locis occultant. Asinos Arcadicos dictos, eo quod ab Arcadia primum vecti sunt magni et alti. Minor autem asellus agro plus necessarius est, quia et laborem tolerat et neglegentiam propemodum non recusat. Equi dicti, eo quod quando quadrigis iungebantur, aequabantur, paresque forma et similes cursu copulabantur. Caballus antea cabo dictus, propter quod gradiens ungula inpressa terram concavet, quod reliqua animalia non habent. Inde et sonipes, quod pedibus sonat. Vivacitas equorum multa: exultant enim in campis; odorantur bellum; excitantur sono tubae ad proelium; voce accensi ad cursum provocantur; dolent cum victi
Abbreviated transcription (Latin):
causa nomen dedit. siue quod qñ o
nerant᷑. ut breuiores & humiles fiãt.
accubant. quia greci cami humile &.
breue dñt. siue quod curuus ẽ dorso.
Camur enĩuerbo greco curuũ signi¬
ficat. Hos licet & aliȩ regiones mittãt.
s arabia plurimos. Differunt enĩ sͥ.
Nam arabici bina tub̾a indorso ħnt.
reliquarũ regionũ singula. O rome¬
da. genus ẽ cameloꝵ minoris qͥdem
stature s uelocioris. Uñ & nom̃ ħt.
Nã dromos grece. cursus & uelocitas
appellat᷑. Centũ enĩ & ampliꝰ milia
uno die ꝑgere solet. Quod animal
sicut bos & oius. & camelus rumi¬
nat. Ruminatio autẽ dicta ẽ arumi¬
ne. eminente gutturis parte: ꝑqmͣ
dendo dictus. quasi asedus. S hoc
nomen quod magis eqͥs conueniebat.
ideo hoc animal sũpsit. quia pͥqm᷑
equos caꝑent homines. huic p̃sidẽ
ceꝑunt. Animal quippe tardũ. et
nulla ratione renitens: statim ut
uoluit sͥ homo substrauit. O nager

Expanded text:
causa nomen dedit, sive quod quando causa nomen dedit, sive quod quando onerantur, ut breviores, et humiles fiant, accubant, quia Graeci χαμαὶ humile, et breve dicunt; sive quia curvus est dorso. Camur enim verbum Graecum curvum significat. Hos licet et aliae regiones mittant, sed Arabia plurimos. Differunt autem sibi. Nam Arabici bina tubera in dorso habent, reliquarum regionum singula. 36. Dromeda, genus est camelorum, minoris quidem staturae, 45 sed velocioris. Unde et nomen habet. Nam δρὸμος Graece cursus velocitas appellatur. Centum enim et amplius millia uno die pergere solet. Quod animal, sicut bos, et ovis, et camelus ruminat. 37. Ruminatio autem dicta est a ruma, eminente gutturis parte, per quam dendo dictus, quasi assedus; sed hoc nomen, quod magis equis conveniebat, ideo hoc animal sumpsit, quia priusquam equos caperent homines, huic praesidere coeperunt. Animal quippe tardum, et nulla ratione renitens, statim ut voluit sibi homo substravit. 39. Onager
Abbreviated transcription (Latin):
miti feritate. Houem greci boeti
dicunt. hunc latini trionem uocant.
eo quod t̾ram terat. quasi terionẽ. Neuiꝰ.
Trionum hic mod̾ator rusticus. Cuiꝰ
latitudo pelliũ amento ad crura. pa¬
learia dicunt᷑. apelle ipsa. quasi pel¬
learia. quod ẽ generositatis signum.
inboue. Boum insociis exunia pie¬
tas. Nam alter alterũ inquirit. cũ
quo ducere collo aratra consueuit.
& frequenti mugitu pium testatur
affectum. si forte defuerit. I acca di¬
cta. quasi boacea. Est enĩ exqualitate
mobiliũ nominũ. sicut leo leena. dra¬
co dracena. Uitulus & uitula a uiri¬
ditate uocati sunt .i. etate uiridi. si¬
nondum enixam. Nam enixa iuuen¬
ca ẽ. aut uacca. Bubali uocati ꝑdiri-¬
uationẽ quod sint similes boum.
adeo indomiti. ut preferitate iugum
ceruicib ñ recipiant. hos affrica ꝓ¬
creat. Uri agrestes boues sunt inger¬
mania. habentes cornua intantum
ꝓtensa. ut regiis mensis insigni capa¬

Expanded text:
miti feritate. 30. Bovem Graeci βοῦν miti feritate. 30. Bovem Graeci βοῦν dicunt. Hunc Latini trionem vocant, eo quod terram terat, quasi terionem Naevius: Trionum hic moderator rusticus. Cujus latitudo pellium a mento ad crura, palearia dicuntur, a pelle ipsa, quasi pellearia, quod est generositatis in bove signum. Boum in sociis eximia pietas. Nam alter alterum inquirit cum quo ducere collo aratra consuevit, et frequenti mugitu pium testatur affectum, si forte defecerit. 44 31. Vacca dicta, quasi boacca. Est enim ex qualitate mobilium nominum, sicut leo leaena, draco dracaena. 32. Vitulus, et vitula, a viriditate vocata sunt, id est, aetate viridi, sinondum enixa. Nam enixa, juvenca est, aut vacca. 33. Bubali vocati per derivationem, quod sint similes boum; adeo indomiti, ut prae feritate jugum cervicibus non recipiant. Hos Africa procreat. 34. Uri, agrestes boves sunt in Germania, habentes cornua in tantum protensa, ut regiis mensis insigni capa
Abbreviated transcription (Latin):
Sus. dicta. quod pascua subigat.
.I. terra subacta escas inquirat. Uer¬
ris quod grandes habeat uires. P or¬
cus quasi spurcus. Ingurgitat enĩ
se ceno. luto immergit. limo illinit.
Oratius. Et amica luto sus. Hinc etiã
spurcitiã uel spuriosos nuncupatos.
Porcoꝵ pilos setas uocamus. & setas
a sue dictas aquib sutores uocantur.
quod ex setis suant .i. consuant pelles.
Aper aferitate uocatus. ablata.f. lit¬
tera. & subrogata .p. unde & apud gre¬
ferum ẽ & iminite: abusiue agreste
uocamus. Iuuencus dictus. eo quod
iuuare incipiat hominũ usus. in ex¬
colenda t̾ra. uel quia apud gentiles io¬
ui semꝑ ubiq iuuencus immolabat᷑.
nunqm taurus. Nam inuictimis etiã¬
etas considerabat᷑. Taurus grecum
nomen ẽ. sicut & bos. Indicis tauris
color fuluus ẽ. uolucris ꝑnicitas. pilis
in contrariũ uersis. caput cucumfle¬
ctunt flexibilitate qua uolunt. Cer¬
gi duricia om̃e telum respuunt: ini¬

Expanded text:
Sus dicta, quod pascua subigat, id Sus dicta, quod pascua subigat, id est, terra subacta, escas inquirat. 43 Verres, quod grandes habeat vires. Porcus, quasi spurcus. Ingurgitat enim se coeno, luto immergit, limo illinit. Horatius: Et amica luto sus; hinc etiam spurcitia, vel spurcus, nuncupatur. 26. Porcorum pilos sectas vocamus, et setas a sue dictas, a quibus et sutores vocantur, quod ex setis suant, id est, consuant pelles. 27. Aper, a feritate vocatus, ablata f littera, et subrogata p. Unde, et apud Grferum est et immite, abusive agreste vocamus. 28. Juvencus dictus, eo quod juvare incipiat hominum usus in excolenda terra, vel quia apud gentiles Jovi semper ubique juvencus immolabatur, nunquam taurus. Nam in victimis etiam aetas considerabatur. 29. Taurus, Graecum nomen est, sicut et bos. Indicis tauris color fulvus est, volucris pernicitas, pilis in contrarium versis, caput circumflectunt flexibilitate, qua volunt, tergi duritia omne telum respuunt im
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitate. spũ nariũ eos extͣhunt
decauernis. & suꝑata ꝑnitie uene¬
ni. eoꝵ pabulo reparantur. Dictan¬
num herbam ipsi ꝓdiderunt. Nam
eo pasti excutiunt acceptas sagittas.
Mirantur autẽ sibilũ fistularum.
Frectis autẽ aurib accute audiunt.
sub missis nichil. Si quando imm̃sa
flumina uel maria transnatant:
capita clunib p̃cedentiũ suꝑponunt.
sibiq inuicem succedentes nullum
laborẽ ponderis sentiunt. Tragelafi
agrecis nominati quidũ eadem sp̃e
sint ut cerui. uillosos tnhabent ar¬
mos ut hirci. & menta ꝓlixis hirsuta
barbis. qui non alibi sunt qm circa
fasidem. Hinnuli sunt filiiceruoꝵ.
Dã mula uocata quod de manu
effugrat. timidũ animal & inbecille.
de qua martialis. Dente timet᷑ aper.¬
defendunt cormia ceruũ. Inbelles
dã me. quidnisi preda sumꝰ: Lepꝰ¬
animal. & satis timidum. Cunicłi
genus agrestiũ animaliũ. dicti qͣsi
caniculi. eo quod canũ indagine ca¬
piant᷑. uel excludant᷑ ab speluncis.

Expanded text:
spiritu narium eos extrahunt de cavernis, et, superacta pernicie veneni, eorum pabulo reparantur. Dictamnum herbam ipsi prodiderunt. Nam ea pasti excutiunt acceptas sagittas. 19. Mirantur autem sibilum fistularum. Erectis auribus acute audiunt, submissis nihil. Si quando immensa flumina, vel maria transnatant, capita clunibus praecedentium superponunt, sibique invicem succedentes nullum laborem ponderis sentia Graecis dicti, qui dum eadem specie sint, ut cervi, villosos tamen habent armos, ut hirci, et menta prolixis hirsuta barbis, qui non alibi sunt quam circa Fasidem. Hinnuli filii sunt cervorum. Damula vocata, quod de manu fugiat, timidum animal et imbelle. De quo Martialis: Dente timetdefendunt cornua cervum; imbelles dame, quid nisi preda sumanimal, et satis timidum. 24. Cuniculi, genus agrestium animalium, dicti, quasi caniculi, eo quod canum indagine capiantur, vel excludantur a speluncis. 25.
Abbreviated transcription (Latin):
Morantur in excelsis montib. & qmͣ
ła uis delonginquo: uident tam̃
õs cei qui ueniunt. Redem & capreȩ.¬
ee S dem ibices. quasi abices. eo
quod adĩstar auium ardua & excel¬
sa teneant. & insublimibꝰ inhabitent̃.
ita ut de sublimitate ux humanis
obtutib pateant. Unde & meridiana
pars ibices aues uocant. quȩ nili
fluentis inhabitant. Hȩc itaq ani¬
malia ut diximus inpetris altissi¬
mis cõmorant᷑. & si quando ferarum
uel hominũ adu̾sitatẽ ꝑsenserint.
de altissimis saxoꝵ cacuminibus
sese precipitantes in sius se cornib
illesa suscipiunt. Gerui dicti apo

Expanded text:
excelsis montibus, et quamvis de longinquo, vident tamen omnes qui veniunt. Idem autem et capreae: idem ibices, quasi avices, eo quod ad instar avium ardua et excelsa teneant et in sublime inhabitent, ita ut de sublimitate vix humanis obtutibus pateant. Unde et meridiana pars ibices aves vocant, qui Nili fluentis inhabitant. Haec itaque animalia, ut diximus, in petris altissimis commorantur, et si quando ferarum vel hominum adversitatem persenserint, de altissimis saxorum cacuminibus sese praecipitantes in suis se cornibus inlaesa suscipiunt. Cervi dicti ἀπὸ
Abbreviated transcription (Latin):
les insacrificio offerebant. Ueruex.
uel auirib dictus. quod cet̾is ouib
sit fortior. uel quod sit uir .i. mascłs.
uel quod uermes incapite habeant:
quoꝵ excitati pruritu inuicem se
concutiunt. & pugnantes cũmag¬
no impetu feriunt. Aries uel a
pud nos ingregib masculi mares
dñr. siue quod hoc pecus. agentilibꝰ
mactatur adaram. Agnum qͣnqmͣ
um: latini autẽ ideo hoc nomen he
putant. eo quod preceteris animan-¬
tib matrẽ agnoscat. ad eo ut etiam
si inmagno gregre errauerit. statim
balatu recognoscit uocem parentis.
Hedi abedendo uocati. Parui enĩ
pinguissimi sunt. & saporis iocundi.
Unde & ed̾e. Inde & edulium uocat᷑.
Hircus lasciaium animal ẽ & petul¬
oculi oblibidinẽ intransuersum
aspicuint: unde & nomentraxit.
dissima ẽ. ut aclamantẽ lapidem
quem nec ignis nec ferri domare ua¬
let materia. solus huiꝰ cruor dissol¬
uat. Maiores hirci cinifii dñr. a
fluuio cinife. inlibia. ubi grandes

Expanded text:
les in sacrificium offerebant. Vervex les in sacrificium offerebant. Vervex vel a viribus dictus, quod ceteris ovibus sit fortior; vel quod sit vir, id est masculus; vel quod vermem in capite habeat, quorum excitati pruritu invicem se concutiunt, et pugnantes cum magno impetu feriunt. Aries vel ἀπpud nos in gregibus masculi mares dicuntur: sive quod hoc pecus a gentilibusmactatur ad aram. Agnum quamquaum, Latini autem ideo hoc nomen habere putant, eo quod prae ceteris animantibus matrem agnoscat; adeo ut etiam si in magno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. Haedi ab edendo vocati. Parvi enim pinguissimi sunt et saporis iucundi, unde et edere, unde et edulium vocatur. Hircus lascivum animal et petuloculi ob libidine in transversum aspiciunt, unde et nomen traxit. dissima est ut adamantem lapidem, quem nec ignis, nec ferri domare valet materia, solus huius cruor dissolvat. Maiores hirci Cinyphii dicuntur a fluvio Cinyphe in Libya, ubi grandes
Abbreviated transcription (Latin):
Pecudes autẽ tantũ illa ammalia
quȩ edunt᷑. quasi pecu edes. Uene¬
raliter om̃e animal pecus apascen¬
do uocatum. Iumenta nomina iñ
traxerunt. quod nr̃m laborem. uel
onus. suo adiutorio. subuect ando
uel arando iuuent. Nam bos car¬
penta trahit. & durissimas terrȩ
glebas uomere uertit. Equus et¬
asinus portant onera: & hominũ
ingradiendo laborem temꝑant. Uñ
& iumenta appellant᷑. ab eo quod
iuuent homines. Sunt enĩ magna¬
rũ uiriũ animalia. Idemqͦ ar¬
menta uel quod sint apta ar unc
mis & bello: uel quodhis in ne¬
armis utimur. Alii armenta tm̃
boues intelligunt abarando. quasi
boum sunt. gͦges uͦ caprarũ & ouiũ.
Quis molle pecus lanis. corpore.
ierme. animo placidũ. ab oblatio¬
ne dictũ: eo quod apud ueteres ini
tio ñ tauri. s oues insacrificio ma¬
ctarent᷑. Ex his quasdam bidentes
uocant. eo quod int̾ octo dentes. duos
altiores habent. quas maxime genti¬

Expanded text:
pecudes autem tantum illa animalia pecudes autem tantum illa animalia quae eduntur, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Iumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem vel onus suo adiutorio subvectando vel arando iuvent. Nam bos carpenta trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit; equus etasinus portant onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et iumenta appellantur ab eo quod iuvent homines: sunt enim magnarum virium animalia. Item quoque armenta, vel quod sint apta armis, id est bello; vel quod his in armis utimur. Alii armenta tantum boves intellegunt, ab arando, quasi boum sunt, greges vero caprarum et ovium. Ovis molle pecus lanis, corpore inerme, animo placidum, ab oblatione dictum; eo quod apud veteres in initio non tauri, sed oves in sacrificio mactarentur. Ex his quasdam bidentes vocant, eas quae inter octo dentes duos altiores habent, quas maxime genti
Abbreviated transcription (Latin):
mnib
animan¬
tibus
adam
pͥmum
la indi¬
dit. ap¬
unicuiq
nomen
expresenti institutione iuxta con¬
ditionẽ nature cui seruiret. Gentes
autẽ unicuiq animaliũ ex ꝓͥpͥa lingira
dederunt uocabula. non autẽ scdm
latinã linguam aut grecam.¬
per aut quarulibet gentiũ bar-¬
ba. & rarum. nomina illa imposuit
adam̃: s illa lingua quȩ ante dilu¬
uium omniũ una fuit. quł hebrea
nuncupat᷑. Latine autẽ animalia
siue animantia dicta: quod animen¬
tur uita. & moueant᷑ spũ. Quadru¬
pedia uocata. quia quatuor pedib
gradiunt᷑. quȩ dum sint similia
peccorib. tamen subcura humana
non sunt. ut ceru. damnulȩ. onagͥ.¬
& cetera. S neq bestiȩ sunt ut leo¬
nes. neq iumenta ut usus homi-¬
nũ iuuare possitĩ. Pecus dicimus
om̃e quod humana lingua & effi¬
a duescendum apta. ut oues. & sues.
aut in usu hominũ commoda. ut
equi. & boues. Differt autẽ inter
peccora & pecudes. Nam ueteres
cõmuniter insignificatione anima.

Expanded text:
mnibus animantibus Adam primum la indidit, apunicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae cui serviret. 2. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum Latinam linguam, atque Graecam, aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam, sed illa lingua quae ante diluvium omnium una fuit, quae Hebraea nuncupatur. 3. Latine autem animalia, sive animantia dicta, quod animentur vita, et moveantur spiritu. 4. Quadrupedia vocata, quia quatuor pedibus gradiuntur, quae dum sint similia pecoribus, tamen sub cura humana non sunt, ut cervi, damae, onagri, etc. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque jumenta, ut usus hominum juvare possint. 5. Pecus dicimus omne, quod humana lingua et effiad vescendum apta, ut oves, et aves, aut in usu hominum commoda, ut equi et boves. 6. Differt autem inter pecora et pecudes; nam veteres communiter in significatione omnium
Abbreviated transcription (Latin):
quia sermonib intiecta id÷ int̃posi¬
ta. affectũ commoti animi expͥmit:
sicut est cũ dicitur ab exultante uah.
a dolente heu. ab irascente he. a tim̃¬
te ei Quȩ uoces quarũcumque lin¬
guarũ ꝓpriȩ sunt: nec in aliã lin¬
guam facile transferuntur. De
sensibilis auditu: quantũ
est: aut confusa. Articulata ẽ homi¬
num: confusa animaliũ. Articula¬
ta ẽ quȩ scribi potest: confusa quȩ
scribi ñ ꝓotest.

Expanded text:
quia sermonibus interiecta, id est interposita, affectum commoti animi exprimit, sicut cum dicitur ab exultante 'vah', a dolente 'heu', ab irascente 'hem', a timente 'ei'. Quae voces quarumcumque linguarum propriae sunt, nec in aliam linguam facile transferuntur. § cussus, sensibilis auditu, quantum est aut confusa. articulata enum, confusa animalium. Articulata est quae scribi potest, confusa quae scribi non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
uiarũ. hoc ẽ uiȩ indiuersa tendente ᷤ.
Iaem diuerticła sunt. hoc ẽ diu̾se
ac diuisȩ uie. siue semite tͣnsuerse
quȩ sunt alt̾nȩ uiȩ. Biuium quia
dupplex ẽ uia. Competa quia plureᷤᷤ
in ea competunt uie quasi truuȩ
quadriuiȩ. Ambitꝰ int̾ uicinoꝵ
edificia locus duoꝵ pedũ & semic¬
pedis ad circumeundi facultatem.
relictus. & ab ambulando dictus
Orbita uestigiũ carri. ab orbe rotȩ
dicta. Porro actus quo pecus agi
solet. Gliuosũ iter flexuosũ. Uesti¬
gia sunt pedum signa pͥmiᷤ plantiᷤ
expressa uocata quod his uiȩ pre-¬
currentiũ uestigentur. id ẽ agno¬
scantur.

Expanded text:
viarum, hoc est viae in diversa tendentes. viarum, hoc est viae in diversa tendentes. Idem diverticula sunt, hoc est diversae ac divisae viae, sive semitae transversae quae sunt a latere viae. Bivium, quia duplex est via. Conpeta, quia plures in ea conpetunt viae, quasi triviae, quadriviae. Ambitus inter vicinorum aedificia locus, duorum pedum et semipedis ad circumeundi facultatem relictus, et ab ambulando dictus. Orbita vestigium carri, ab orbe rotae dicta. Porro actus, quo pecus agi solet. Clivosum iter flexuosum. Vestigia sunt pedum signa primis plantis expressa, vocata quod his viae praecurrentium investigentur, id est agnoscantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uias strauisse. postea romani eas ꝑ
orbem pene omnẽ disposuerunt.
ꝓpt̾ rectitudinẽ itinerũ. & ne plebs
eẽt ociosa. Ager ẽ media strate e
minentia coaggeratis lapidibus.
Strata ab aggere .i. coaceruatione
dicta. qmͣ historici uiã militarẽ
dnt̃. ut qualis sepe uiȩ dep̾hensus¬
ẽ. in aggere serpens. Iter uł itus
ẽ uia qua in ab homine quaqͣ uer¬
sũ pot̾. Iter autẽ & itiner diuersa
significationẽ hñt. Iter enĩ ẽ loc
transitu facilis. Unde appellamus
& itũ. Itiner autẽ ẽ itus longe uie
& ipse labor ambulandi. ut quoue¬
lis ꝑuenias. Semita itineris dimi¬
diũ ẽ a semi itudicta. Semita aut̾
hominũ ẽ uia callis ferarũ & pecu¬
dũ. Callis ẽ iter pecudũ int̾ mon¬
tes angustũ & tritũ a callo pedũ
uocatũ uel a callo pecudũ ꝑdura¬
tũ. Tramites sunt transuersa ma¬
gris itinera. siue recta uia dicta qd̃
transmittat. Diuortia sunt flexus

Expanded text:
vias stravisse; postea Romani eas per vias stravisse; postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt, propter rectitudinem itinerum et ne plebs esset otiosa. Agger est mediminentia coaggeratis lapidibus strata, ab aggere, id est, coacervatione dicta, quam historici viam militarem dicunt, ut: Qualis saepe viae deprensus in aggere serpens. 8. Iter, vel itus est via qua iri ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim locus est transitu facilis, unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias. 9. Semita itineris dimidium est, a semi itu dicta. Semita autem hominum est, callis ferarum et pecudum. 10. Callis est iter pecudum inter montes angustum et tritum, a callo pedum vocatum, sive a callo pecudum praeduratum. Tramites sunt transversa in agris itinera, sive recta via, dicta quod transmittat. Divortia sunt flexus
Abbreviated transcription (Latin):
miliaria dicimus. greci sta¬
dia. galli leugas. egiptii signes
ꝑse parasangas. Sunt autẽ ꝓpͥo
queq spatio. Miliariũ mille pas¬
sib tminat᷑. & dictũ miliariũ qͣsi
mille adium. habens pedes .u.
milia. Leuga finitur passib mille
quingentis. Stadiũ octaua pars
miliarii ẽ. constans passib.c.xxu.
uno spũ fecisset. ac ꝓinde stadiũ
appellasset. qm̃ insine repirasset.
simulq stetisset. Uia ẽ qua potest
ire uehicłi. & uia dicta auehicłoꝵ
incursu. Nam duos actus capit.
ꝓpt̾ euntiũ & uenientiũ uehicłoꝵ
incursũ. Omĩs autẽ uia. aut publi¬
ca ẽ aut pͥuata. ꝓ ublica ẽ que in
solo publico ẽ quȩ iter aptũ ppłopa¬
tet. hec aut̃ ad mare uel ad oppida
ꝑtinet. Priuata ẽ quȩ uicino mumi¬
cipio data ẽ. Strata dicta. quasi uul¬
gi pedib trita. Lucretius. Strataq
iam uulgi pedib detrita uiarum.
Ipsa ẽ & de lapidata .i. lapidib stra¬
ta. Primi autẽ peni dñr lapidib

Expanded text:
miliaria dicimus, Graeci stadia, Galli leugas, Aegypti schoenos, Persae parasangas. Sunt autem proprio quaeque spatio. Miliarium mille passibus terminatur; et dictum miliarium quasi mille adium, habens pedes quinque milia. Leuga finitur passibus mille quingentis. Stadium octava pars miliarii est, constans passibus centumuno spiritu confecisset, ac proinde stadium appellasse quoniam in fine respirasset simulque et stetisset. Via est qua potest ire vehiculum; et via dicta a vehiculorum incursu. Nam duos actus capit, propter euntium et venientium vehiculorum occursum. Omnis autem via aut publica est aut privata. Publica est quae in solo publico est, qua iter, actus populo patet. Haec aut ad mare aut ad oppida pertinet. Privata est quae vicino municipio data est. Strata dicta quasi vulgi pedibus trita. Lucretius 1, 315: Strataque iam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et delapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus
Abbreviated transcription (Latin):
chabeorum libri quib auctorib scͥꝑ¬
tisunt: minime constar: habent
autẽ uocabula ex eoꝵ nominib quoꝵ
gesta scribunt. Quatuor libros
eugłiorum: quatuor. eugłiste singu¬
lartt̃ conscripserunt. Primꝰ ma¬
theus conscripsit eugłium litteris
hebraicis & sermonib in iudea:
miciaus eugłirare ab humana xͥ
caus descendisse corporalit ex semine
pat̾archarum xp̃m: sicut ꝓmissum

Expanded text:
chabaeorum libri quibus auctoribus scrichabaeorum libri quibus auctoribus scripti sunt minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt. Quattuor libros Evangeliorum quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt. Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudaea initians evangelizare ab humana Chrcans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut promissum
Abbreviated transcription (Latin):
ditur conscͥpsisse: in qͦ eadem regina
sub figura eccłie dei popłm a seruitu¬
te & morte eripuisse creditur: atq in¬
t̃fecto aman qui interp̃tatur iniqͥtaᷤ:
diei celebritas in posteros mitatur.
Lib sapientiȩ apd hebreos nusquã ẽ.:
unde &e ipse stilus grecam magis
eloquentiã redolet. Hunc iudei. filons
ẽe affirmant: qui ꝓide sapientiȩ
nominat᷑: qͥa in eo xp̃i aduentꝰ qui
est sapientia patris &e passio eiꝰ eui¬
dent̃ expͥmitur. Librũ autem ee¬
clesi asticũ cercissime iħe filius syrach
iherosolunita nepos iħu sacerdo¬
tis magni composuit: de quo me¬
mitt ce zacharias: qͥliber apud la¬
tinos ꝓpt̃ eloquii similitudinẽ salo¬
monis titulo pnotatur. Dictꝰ autẽ
eccłiasticus: eo qd de totiꝰ eccłiȩ disci¬
plina religiose conũsationis mag¬
na cura & racione sit editꝰ. Hic & apd̃
hebreos repꝑitur: s it̾ apocrifos
habetur. Iudyth uͦ & toby siue ma¬

Expanded text:
ditur conscripsisse. In quo eadem regina ditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos propter eloquii similitudinem Salomonis titulo praenotatur. Dictus autem Ecclesiasticus eo quod de totius Ecclesiae disciplina religiosae conversationis magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebraeos reperitur, sed inter apocryphos habetur. Iudith vero et Tobiae, sive Ma
Abbreviated transcription (Latin):
ce daniel. a uiris quibusda sapien¬
tib scripti ẽẽ ꝑhibentur: quorum
erechiel pͥncipia &e fines multis ha¬
bet obscuritatib inuoluta. Danel
uͦ claro sermone regna orbis ꝓnunciat:
& tempꝰ aduentꝰ xp̃i manifestissima
p̃dicatione annotat. Hisunt. iuii. pro¬
phetȩ qͥ maiores uocantur: qͥa ꝓlixa
uolumina condidunt. Liber.xii.
ꝓpħarum. auctoꝵ suoꝵ nominib p̃¬
notatur: qui ꝓpterea minores dicun¬
tur. qͥa sermones eoꝵ breues sunt. Uñ
&e conexi sibimet inuicẽ in uno uo¬
lumine continent᷑: quoꝵ nomina
sunt. osee. ⁊ ouel. amos. asdias.
ionas. mycneas. Nayor as racue
& Mabactuas. Esdre lib̾. auctoris¬
siui titulo pnotatur: in cuiꝰ textu
euisdem esdre necinie q sermones partt̃
continent᷑. Nec quẽquã moueat qͦd unꝰ
esdre dicit᷑ liber: quia scd̃s. t̾nius. & qͣrtꝰ
ñ habent᷑ apud hebreos: s uit apocͥfos
deputant᷑. Hester librũ. esdras cre¬

Expanded text:
et Daniel a viris quibusdam sapienet Daniel a viris quibusdam sapientibus scripti esse perhibentur. Quorum Ezechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis praenuntiat, et tempus adventus Christi manifestissima praedicatione adnotat. Hi sunt quatuor prophetae qui majores vocantur, quia prolixa volumina condiderunt. Liber XII Prophetarum auctorum suorum nominibus praenotatur; qui propterea minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt. Unde et connexi sibimet invicem in uno vouicem continentur. Quorum nomina sunt Osee, Ioel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, et Malachias. Esdre liber authoris titulo prenotatur, in cuius textu eiusdem Esdre Neemieque scontinentur. Nec quemquam moveat quod unus Esdrae dicitur liber, quia secundus, tertius et quartus non habentur apud Hebraeos, sed inter apocryphos deputantur. Hester librum Esdras cre
Abbreviated transcription (Latin):
Dictum autẽ canticũ canticoꝵ. eo qͦd
om̃ib canticis p̃feratur quȩ in sẽp¬
turis scĩs habentur: sicut quȩdam
in lege dicuntur sc̃a. quib maiora
sunt sc̃a sc̃orum. Hoꝵ autem trium
libroꝵ carmina ex ametris & pentha¬
metris uersib apd suos composita
ꝑhibentur: ut iosephus iheronimꝰ q
scribunt. Isaias euglista potiꝰ quã
ꝓpħa. edidit librũ suum: cuiꝰ om̃is
textus eloquentiȩ ꝓsa incedit: canti¬
cum uͦ exametro & pentametro u̾su
discurrit. Iheremias similit̃ edidit¬
librũ suũ cũ threnis qͦs nos lam̃ta
uocamꝰ: eo quod in tͥstiorib rebus fu¬
neribꝰq ad hibeantur: in quib qua¬
druplex diũso metro composuit
alfabetum. quoꝵ duo pͥma quasi saf¬
fico metro scripta sunt. qͥa tres uer
siculos qͥ sibi nexi sunt. & ab una tm̃
littera incipiunt. eroycũ cõma con¬
cludit. ẽ erciũ alfabetũ trimet᷑ scrip¬
uersus incipuint. Quartũ alfabetũ.
simile pͥmo & scd̃o habet᷑. E rechiel.

Expanded text:
utem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibus majora sunt sancta sanctorum. 21. Horum autem trium librorum carmina hexametris et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. 22. Isaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentia prosa incedit. Canticum vero hexametro, et pentametro versu discurrit. librum suum cum Threnis ejus, quos nos Lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alfabetum, quorum duo prima quasi Saffsiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, erectum coma concludit. Tertium alphabetum trimetro scriphreni incipiunt. Quarsimile primo et secundo habetur. Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
quã deinceps ab atheniensib auctã
xerxes incensis athenis euexit in ꝑ¬
sas longoq post tempore seleucus
nycanor rursus in gretiam retulit.
Hinc studiũ regib urbibusq cet̾is na¬
tum est comꝑandi uolumina diu̾¬
sarum gentiũ: & ꝑ int̃pretes in gͤ¬
cam linguã uertendi. De hinc ma¬
gnus alexander. uł successores eiꝰ
instruendis om̃ium libroꝵ bibliote¬
cis animũ intenderunt. marime
ꝓtolomeus cognomento phyladelfꝰ
om̃is litteraturȩ sagacissimꝰ cũ stu¬
dio bibliothecarum pisistratũ emu¬
laretur. ñ solum gentiũ scripturas
s etiã &e diuinas litteras in bibliote¬
eam suã contulit. Nã septuaginta
milia libroꝵ: huiꝰ temporib alexan¬
driȩ inuenta sunt.¬

Expanded text:
quam deinceps ab Atheniensibus auctam quam deinceps ab Atheniensibus auctam Xerxes, incensis Athenis, evexit in Persas, longoque post tempore Seleucus Nicanor rursus in Graeciam rettulit. Hinc studium regibus urbibusque ceteris natum est conparandi volumina diversarum gentium, et per interpretes in Graecam linguam vertendi. Dehinc magnus Alexander vel successores eius instruendis omnium librorum bibliothecis animum intenderunt; maxime Ptolomaeus cognomento Philadelphus omnis litteraturae sagacissimus, cum studio bibliothecarum Pisistratum aemularetur, non solum gentium scripturas, sed etiam et divinas litteras in bibliothecam suam contulit. Nam septuaginta milia librorum huius temporibus Alexandriae inventa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& notissima successione ꝑuenit
In his apocͥfis & si inuenitur aliqͣ
ueritas: tam̃ ꝓpt̃ multa falsa
nulla ẽ in eis canonica auctoritaᷤ.
Quȩ recte a prudentib iudicantur
ñ esse eoꝵ credenda quib asscribun¬
ꝓpħarum. & recentiora sub nõib
apłorum ab hereticis ꝓferuntur:
quȩ om̃ia sub nomine apocriforũ
auctoritate canonica diligenti era¬
minatione remota sunt. iii. De
a greco nom̃ acceptt: eo quod
ibi recondant᷑ libri. Nam biblio
libroꝵ: theca: repositio int̃ptatur.
Bibliothecã ueteris testam̃ti esdras scriba
post incensam legẽ a chaldeis dũ uidei re¬
gressi fuissent in iherłm diuino afflatꝰ
uolumina quȩ fuerant a gentib cor¬
rupta correxit: totumq uetꝰ testam̃¬
tum in uiginti duos libros constitu¬
it: ut tot libri eẽnt in lege. quod ha¬
bentur & litterȩ. Apd grecos autẽ bi¬
bliothecam pͥmus instituisse pisistra¬
tus creditur atheniensiũ tyrannus:

Expanded text:
et notissima successione pervenit. et notissima successione pervenit. In his apocrifis, etsi invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa, nulla est in eis canonica auctoritas, quae recte a prudentibus judicantur, non esse eorum credenda, quibus ascribunarum, et recentiora sub nominibus apostolorum ab haereticis proferuntur, quae omnia sub nomine apocryphorum auctoritate canonica diligenti examinatione remota sunt. De a Graeco nomen accepit, eo quod ibi recondantur libri. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositio interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi fuissent in Jerusalem, divino afflatus volumina, quae fuerant a gentibus corrupta correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in Lege quot habebantur et litterae. Apud Graecos autem bibliothecam primus instituisse Pisistratus creditur, Atheniensium tyrannus,