comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mepistala sua Dil&tissimi nuno filuidi sum & non dũ ma¬
nifestatum ẽ quoderimus seimusenim quia cũ manuis estatũ
fuerit similes eieriius quõ uidebimus cũ seutiest: Ista
uisio non uitȩ huiusẽ : sed futuraȩ : Non temporalis sed a& na
ha&e ẽ autem uita & nadicente ipsa uita. Vt cognoscant
nunc per sp&ulum inenigmate. Tunc autem facie
ad faciem: nunc scio exparte. tunc aut̃ cognoscã
sicut & cognitus sum: hunc totius laboris sui fructũ.
& lesia nunc parturit desi derando. tunc ẽ pari¬
tura cernendo: parturit gemendo. paritura la&an
culum. quõ ad istum fructum contemplationis c̃uncta
officia referuntur accionis: Solus enimẽ liber. quia
propterse app&itur. non refertur adaliud: huic ser¬
uat accio. Ad hunc refertur quic quid bene agitur.
quia propter hunc agitur: Ipse autem non propter ali¬
ud sed propter seipsum ten&ur & hab& ur: Ibiergo

Expanded text:
Epistola suaEpistola suatatum est quid erimus: scimus quia cum manifestatum fuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ista visio non vitae hujus est, sed futurae; non temporalis, sed aeterna. Haec est autem vita aeterna, dicente ipsa vita, ut cognoscant nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem: nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est paritura cernendo; nunc parturit gemendo, tunc paritura lculum; quoniam ad istum fructum contemplationis cuncta officia referuntur actionis. Solus est enim liber; quia propter se appetitur, et non refertur ad aliud. Huic servit actio: ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur; ipse autem non propter aliud, sed propter semetipsum tenetur et habetur. Ibi ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Nam interrogatus ẽ adiscipulis ascensurus incaelum quan¬
dop̃senta r& & quando regnũ eet is rahel : Cum uero lam
ess& incaelo rogatusẽ ascõ stephano ut spm̃ei acciper&:
et quis audebit uel cogitare uel dicere. Incaelo se dentẽ
xpm rogandum nonesse : Et uiterra manentem rogand̃
fuisse : rogandum non eẽ in mortalem : rogari debuisse
mortalem᷑ Immo Rarissimi rogemus eum. ut nodum quaesti¬
onis huius ipsedissoluat. lucendo incordib nr̃is ad uden¬
da quae dicit: Puto enim quod ait. Iterum autem uidebo
uos & gaudebit corurm̃ & gaudium urm̃ ne motollit
auobis Non ad illud tempus esse referendum quo re sur¬
rexit cisq suam carnem cernendã tangendamq mous¬
trauit : sed potius ad illud unde iamdexerat : Quidiligit
me dilig& apatre meo. & ego diligameũ. & manis estabo
meipsum illi Tam quipperesurrexerat quam se illis in carne
monstrauerat: Iani sedebat addexteram patris. quandadi¬
cebat idom ipse a postolus iohannes cuius & hoc euangeliũ ẽ

Expanded text:
Nam interrogatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel . Cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut Spiritum ejus acciperet . Et quis audeat, vel cogitare, vel dicere, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogandum fuisse? Rogandum non esse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaestionis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit. Pvos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstravit : sed potius ad illud unde jam dixerat, Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo meipsum illi . Jam quippe resurrexerat, jam se illis in carne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebat idem ipse apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium, in
Abbreviated transcription (Latin):
rerunt Aerior n&esseẽ in his quae s&unt intentio quidest
enim quod ait in illo die me non rogabitis quicquam hoc
uerbum quod est rogare non solum p&ere : Verum & iamli¬
terrogare significat: & grecum euangeliũ undo hoc trans¬
latumẽ tale hab & uerbum: quo utrumq possit intellegis
ut haec ambiguitas n& inde soluatur quamquam & si sol¬
uer&ur nonideo nulla questio remancr&: Dnm enum a pm̃¬

Expanded text:
rerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est rerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intelligi, ut haec ambiguitas, nec inde solvatur; quanquam et si solveretur, non ideo nulla quaestio remaneret. Dominum enim
Abbreviated transcription (Latin):
cqs dĩ factum ẽ ut n&ei unigenito parcor&ur. Deide
subiungit & dicit. Mulier cum parturit. tristiciam hab&
quia uenit hora eĩ. Cum autem peperit puerũ lam non ma¬
minit pressure propter gaudium quia natus ẽ homo in mu
Ido Et uos nunc quidem tristiciam hab&is. Iterum autem
uidebouos & gaudebit corurm. & gaudium urm nemotol¬
l& auobis n& ista similitudo ad intellegendũ uid& essedis¬
ficilis quõ comparatio eius in promptuẽ : Eodemipso expo¬
nente curdictasit. parturitio quippetristiciae: partus aut̃
gaudio comparatur. quod tunc maiusesse consueuit quando
non puella sed puer nascitur: quoduero alt: Gaudiũ urm no¬
mo aufert auobis quia gaudium ipsorũ ipseibs significatũ sẽ¬
quod a postolus Xp̃s surgens a mortuis lam non morit. & mors
ei ultra non dominabit: Huc usq inisto euangelii capitulo
unde hodie disputa mus uelut facili incell&tuoma cucut¬

Expanded text:
cis Dei factum est, ut nec ejus Unigenito parceretur. Deinde cis Dei factum est, ut nec ejus Unigenito parceretur. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parturit, tristitiam habet, quia venit hora ejus. Cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae, propter gaudiumitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis, quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur, quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait: Gaudium vestrum nemo auferet a vobis, quia gaudium ipsorum est ipse Jesus, significatum Apostolus: Christus surgens a mortuis, jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucur
Abbreviated transcription (Latin):
passus ẽ & non uider eum . Rursus post paulolum resur¬
rexio & uider̃ eum: Illud autem quoclait. &iam non ui¬
debitis me. quia isto uerbo Id est lam hoc intellegi uoluit.
quod eum ulterius non uiderent: Ibi ex posuimus quo¬
modo accipiendum sit ubi dixit. De iusticia arguit mun¬
dum sp̃s sc̃s quia ad patrem uado &iam non ui debitis me
quia scilic& mortalem xpm̃ ulterius non uiderent
Cogno uit autem il s̃. sicut sequens cuangelista dicto qͥa
uolebant eum interrogare : Et dixit eis : De hoc queritis
interuos quia dixmodicũ & non uidebitis me. & uterũ
modicum & uidebitis me : Amen amendico uobis quia plo¬
ratis & flebitis uos mundus autem gaudebit : Vos autẽ
contrs tabimini sediristicia urã ingaudium erit: & hoc
sic accipi potest qui a contristati sunt discipuli de morte
dnĩ & consestim dere surrectione la&ati: mundus aũt
tati Mundi quippe nomine malitia potest mundi huus
intellegi id est hominum mundihuius amicorũ. Vnde

Expanded text:
passus est, et non viderunt eum. Rursus post paululum resurrexit, et viderunt eum. Illud autem quod ait: Jam non videbitis me, quia isto verbo, id est, jam, hoc intelligi voluit, quod eum ulterius non viderent, ibi exposuimus, quomodo accipiendum sit, ubi dixit: De justitia arguet mundum Spiritus sanctus, quia ad Patrem vado, et jam non videbitis me, quia scilicet mortalem Christum ulterius non viderent. Cognovit autem Jesus, sicut sequens evangelista dicit, quia volebant eum interrogare, et dixit eis: Deme, et iterum modicum et videbitis me. Amen, amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, tati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
AEC DÑI UERBA UBI AIT. Mobi¬
cũ & non uide bitisme.: Et herum modicum
& uid ebitis me qui a uado ad patrem. Ita obscu
ra erant discipulis. antequã id quod dicit ess& impletũ
ut querentes interse quodess& quod dixerit : omni no
non se scire faterentur sequit enim euangelium, Dix

Expanded text:
aec Domini verba ubi ait, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me, quia vado ad Patrem, itra erant discipulis antequam id, quod dicit, esset impletum, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se nescire faterentur. Sequitur eni
Abbreviated transcription (Latin):
& uidebitis me & quia uado ad patremꝰ dicebant ergo
quid ẽ hoc quod dicit modicũ : nescimus quid loquitur:
hoc enimẽ quod eos mouebat. quia dixit modicũ & nonũ¬
debitis me. & iterum moclicũ & ui debitisme Nam in p̃¬
cedentib quia non dixerat modicum: seddixerat adpa¬
tremuado &iam nonuidebitis me : Tam quam aparte ills
uisus c̃ locutus n& interse aliquid de hoc quae sierunt
Huncergo quod illis tunc obscurum fuit & mox manises¬
tatumẽ lamnobis utiq ma nifestumẽ: post paulula memi

Expanded text:
rem? Dicebant ergo, Quid est hoc quod dicit, Modicum? Nescimus quid loquitur. Hoc enim est quod eos movebat, quia dixit, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Nam in praecedentibus quia non dixerat, Modicum, sed dixerat, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me ; tanquam aperte illis visus est locutus, nec inter se de hoc aliquid quaesierunt. Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est: post paululum eni
Abbreviated transcription (Latin):
uales eRant pis cipuli xp̃i. Quando
cumeis ante passionem loquebatur magna cum
paruis. sed sicut oportebat ut magna dicerent᷑
& paruis. quia nondum accepto spũscõ. quẽ ammo¬
dum eum poste ire surr&tionem. uel ipso insufflante uel
desup acceper humana magis qua indiuina sapiebant: Mul¬
tis indiciis ꝑtotum euangelium d&laratur : Vinde & hoc est
quodinistal&tione dicer̃ : Aitenim euangelista. Dicunt dis¬
cipuliei Ecce nunc palam loqueris. & ꝓuerbium nullũ dicis¬

Expanded text:
uales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem vel ipso insufflante, vel desuper acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, multis judiciis per totum Evangelium declaratur: unde et hoc est quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: « Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullu
Abbreviated transcription (Latin):
saluos nos facientis & uocatis uocatione suascã : Non secundũ
operanrã. sed secundũ suũ positũ & gratiã Nam sinaturam
cogitemus inquacreati sumꝰ : Cu om̃ ueritas creauerit. quis
nonẽ &x ueritate: sed non om̃s sunt quib ut audiant ueritatem.
ritate prestatur. nullis ꝓcul dubio p̃cedentib meritis negra¬
tia non sit gratia. Si enim dixiss& omnis qui audit meã uotẽ
ec ueritate est Ideo dictus & ueritate putar&ur . quia obtempe¬
rat ueritati. Non aut̃ hocait sed ait. omnis quiẽ & ueritate audit
meã uocem: ac ꝑhocñideo ẽ &ueritate quia eius audit uocẽ sedideo
audit quia &ueritate ẽ. Id est quia illi hocdonũ & ueritate conla

Expanded text:
cientis, et vocantis vocatione sua secunda, non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam . Nam si naturam cogitemus, in qua creati sumus, cum omnes Veritas creaverit, quis non est ex Veritate? Sed non omnes sunt quibus datum ritate praestatur, nullis procul dubio praecedentibus meritis, ne gratia non sit gratia. Si enim dixisset: Omnis qui audit vocem meam, ex veritate est, ideo dictum ex veritate putaretur, quia obtemperat veritati; non autem hoc ait, sed ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Ac per hoc non ideo est ex Veritate, quia ejus audit vocem, sed ideo audit
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ condidit mundũ. In hoc ergo sedixit natũ. Idẽ ꝓpt̃ hoc
natũ. & ad hoc uenis se inmundũ: Vtiq nascendo de uirgine
ut testimoniũ ꝑ hibeant ueritati: Sed quia ñ omniũ ẽ fides. ad¬
iunxit atq ait. Omnis qui ẽ &ueritate audit meã uocẽ Audit
utiq interiorib aurib idẽ obaudit meȩ uoci. qđ tantundẽ ua
ueritati. ꝓfecto testimoniũ ꝑ hib& sibi: Eius quippe uoxẽ
ego sum ueritas. & dix̃ alio quoq loco: ego testimoniũ ꝑhi¬
beo deme : quod uero ait. Omnis qui ẽ & ueritateauditm eã¬
uocẽ. Gratiam comm̃dauit: qua secundũ ꝓpositũ uocat.
Dequo ꝓposito dicit apostolus: Scimꝰ quõ diligentib dm̃ omnia
cooperantur inbonũ his qui secundũ ꝓpositũ dĩ uocatis̃.¬

Expanded text:
Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc Pater condidit mundum. In hoc ergo se dixit natum, id est propter hoc natum, et ad hoc venisse in mundum, utique nascendo de Virgine, ut testimonium perhibeat veritati. Sed quia non omnium est fides , adjunxit, atque ait: Omnis qui est ex veritate, audit meam vocem. Audit utique inveritati, profecto testimonium perhibet sibi: ejus quippe vox est, Ego sum veritas : et dixit alio quoque loco, Ego testimonium perhibeo de me . Quod vero ait, Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam, gratiam commendavit qua secundum propositum vocat. De quo proposito dicit Apostolus, Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum Dei vocati
Abbreviated transcription (Latin):
regnum meum non est hinc Dixit itaq pilatus: ergo
rex estu: respondit ihs̃: tudicis. quia rex sum ego
Non quia regem setimuit confiteri sedtu dicis. Ita libra¬
num putetur esse dehoc mundo. Talem quipe senti¬
ebat quidixerat. ergo rex estu : cui responsum est. tu
dicis quia rex sum ego: dictum est enim tu dicis. acsi
dicer&. carnalis carnaliter dicis: deinde sub iungit
Ego in hoc natussum &ad hoc ueni inmundum. ut testi¬
monium ꝑibeam ueritati. Non est pro ducenda huius
pronominis syllaba quod ait. In hoc natus sum. tamquã
dixerit. in hacrenatus sum. sed corripienda tam quã
dixerit. ad hanc rem natus sum. ł adhoc natus sum
Sicut ait: ad hoc ueni inmundum. ingreconamq euangelio
nihil ẽ huius locutionis ambiguũ: unde manifestatũ ẽ tem¬
poralem natiuitatẽ suã hic commemoras se : Qua in carna¬
tus uenit inmundum. Non illa sine initio quads̃ erat ꝑquem

Expanded text:
Regnum meum non est hinc. 3. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo Regnum meum non est hinc. 3. Dixit itaque ei Pilatus: Ergo rex es tu? Respondit Jesus: Tu dicis quia rex sum ego. Non quia regem se timuit confiteri; sed Tu dicis ita libranum putetur esse de hoc mundo. Talem quippe ille sentiebat qui dixerat, Ergo rex es tu? cui responsum est, Tu dicis quia rex sum ego. Dictum est enim, Tu dicis, ac si dictum esset, carnalis carnaliter dicis. 4. Deinde subjungit: Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Non est producenda hujus pronominis syllaba, quod ait, In hoc natus sum, tanquam dixerit, In hac re natus sum: sed corripienda, tanquam dixerit, Ad hanc rem natus sum, vel ad hoc natus sum; sicut ait, Ad hoc veni in mundum. In graeco namque Evangelio nihil est hujus locutionis ambiguum. Unde manifestum est eum temporalem nativitatem suam hic commemorasse, qua incarnatus venit in mundum; non illam sine initio qua Deus erat, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
traderer iudeis. Non ait nunc aut regnum meum
nonẽ hic. sed nonẽ hinc. Hic ẽ enim regnum eius
usq infinem sȩculi. habens int̃se commixta zira¬
nia usq ad mes sem. Messis est enim finis seculi.
quando messores uenient. idẽ angeli. & colligent deregno
eius omnia scandala. Quod utiq non fier&. si regnum eius non
eẽthic sed tamen non ẽ hinc: quia peregrinatur inmundo:
regno suo quippe dicit demundo nonestis. sed ego uos demun
do elegi. Erant ergo demundo . quando regnũ eius nonerat.
sed ad mundi principem pertinebant. Demundo ergo quie¬
qđ homninũ a uero quidem dõ creatum. sed ex adam ui¬
ciata atq damnata strrpe generatum est: factum ẽ
aut̃ regnum non lam demundo: quicquid inde inxpõ re¬
generatum est: sic enim nos ds̃ eruit depotestate tenebra¬
rum & transtulit inregnum filii caritatis suae. De quo
regno dicit. regnum meum non est demundo hoc uel

Expanded text:
traderer Judaeis, non ait: Nunc autem meum regnum traderer Judaeis, non ait: Nunc autem meum regnum non est hic, sed non est HINC. Hic est enim regnum ejus usque in finem saeculi, habens intnia usque ad messem; messis enim finis est saeculi, quando messores venient, id est Angeli, et colligent de regno ejus omnia scandala ; quod utique non fieret, si regnum ejus non esset hic. Sed tamen non est hinc; quia peregrinatur in mundo: regno suo quippe dicit, De mundo non estis, sed ego vos elegi de mundo . Erant ergo de mundo, quando regnum ejus non erant, sed ad mundi principem pertinebant. De mundo est ergo quidquid hominum a vero quidem Deo creatum, sed ex Adam vitiata atque damnata stirpe generatum est: factum est autem regnum non jam de mundo, quidquid inde in Christo regeneratum est. Sic enim nos Deus eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : de quo regno dicit, Regnum meum non est de hoc mundo; vel,
Abbreviated transcription (Latin):
regnum meum nonẽ dehocmundo. Nolite m&uere
meti uanissimo. quohero des ille maior: Cum xp̃s na¬
tus nunciaretur &pauit. & tot infantes ut ad eum
mors ꝑ uenir& occidit. timendo quam irascendo
crudelior. Regnum inquit meum non ẽ dehoc mun¬
do quid uultis amplius.: uenite ad regnum qđ non
ẽ dehoc mundo uenite credendo & nolite seruire
me tuendo: Dicit quidem inproph&ia dedõ patre:
Ego aut̃ constitutus sum rex abeo suꝑsion montem
scm̃ eius. Sed sion illa. & mons ille. non ẽ in hoc mun¬
do. Quod est enim eius regnum nisicredentes in eum.
quib dicit. dehoc mundo non estis. sicut &ego non sũ
demundo . quam uis eos eẽ uell& inmundo. propt̃
quod deillis dixit ad patrem. Non rogo ut tollas eos
demundo sed ut serues eos amalo: utde & hic nonait:
regnum meum non est inhoc mundo. sed non ẽ dehoc
mundo Cum hoc probar& dicens. si& hoc mundo eẽt
regnum meum. ministrimei decertarent. ut non

Expanded text:
Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere Regnum meum non est de hoc mundo. Nolite metuere metu vanissimo, quo Herodes ille major cum Christus natus nuntiaretur expavit, et tot infantes, ut ad eum mors perveniret, occidit, timendo quam irascendo crudelior . Regnum, inquit, meum non est de hoc mundo. Quid vultis amplius? Venite ad regnum quod non est de hoc mundo; venite credendo, et nolite saevire metuendo. Dicit quidem in prophetia de Deo Patre, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus ; sed Sion illa et mons ille non est de hoc mundo. Quod est enim ejus regnum nisi credentes in eum, quibus dicit, De mundo non estis, sicut et ego non sum de mundo? Quamvis eos esse vellet in mundo: propter quod de illis dixit ad Patrem, Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos ex malo . Unde et hic non ait, Regnum meum non est in hoc mundo; sed, non est de hoc mundo. Et cum hoc probaret dicens, Si ex hoc mundo esset regnum meum, mi
Abbreviated transcription (Latin):
tiusq respondens. regnum meum non ẽ demundo hoc.
quod su n t̃rogante pilato continuo respondiss&. Non
&iam iuda eis sed solis gentib hoc dese opinantibus
respondisse uider&ur. Nunc uero quõ respondit pi¬
latus: Num quid ego iudȩus sum. genstua & pontifices
tradiderunt temihi. quid fecisti᷑: abstulit ase suspitio¬
nem quia poss& portari. a sem &ipso dixiss&. quo dihm̃
regem dixerat eẽ udȩorum. ld se auideis audisse
demonstras. Deinde dicendo quid fecistisatis osten¬
dit illud ei pro crimine obiectum: tam quã dicer&
si regem tenegas quid fecisti. ut tradederis mihi.
quasi mirum nones s& sipuniendus iudici tradere¬
tur. qui sedicer& regem.: Si aut hoc non dicer&. que¬
rendo ab illo ess& quid aliut forte feciss& undetradi
iudici dignus ess&. audite ergo iudȩi & gentes. audi cir¬
cum cisio. audi preputium. audite omnia regnater¬
rena. Non inpedio dominationẽ uram in hoc mundo:

Expanded text:
tiusque respondens, Regnum meum non est dtiusque respondens, Regnum meum non est dQuod si interrogante Pilato continuo respondisset, non etiam Judaeis, sed solis gentibus hoc de se opinantibus respondisse videretur. Nunc vero quoniam respondit Pilatus: Nunquid ego Judaeus sum? gens tua et pontifices tradiderunt te mihi; quid fecisti? abstulit a se suspicionem qua posset putari a semetipso dixisse quod Jesum regem dixerat esse Judaeorum, id se a Judaeis audisse demonstrans. Deinde dicendo: Quid fecisti? satis ostendit illud ei pro crimine objectum, tanquam diceret: Si regem te negas, quid fecisti ut tradereris mihi? quasi mirum non esset si puniendus judici traderetur, qui se diceret regem. Si autem hoc non diceret, quaerendum ab illo esset quid aliud fore fecisset, unde tradi judici dignus esset. Audite ergo, Judaei et gentes, Audi, circumcisio, audi, praeputium. Audite, omnia regna terrae. Non impedio dominationem vestram in hoc mundo.
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc mundo ess& regnum meum : ministrimei utiq
decer tarent ut nontraderer iudȩis: Nunc aut̃ reg¬
num meum nonẽ hinc. Hoc ẽ quod bonus magister
scire nos uoluit. sed prius nob demonstranda fuerat
uana hominum deregno eius opinio siue gentium.
siue iudeorum. aquib idpilatus audierat: quasi
propterea fuis s& morte plectendus. quod in lici¬
tum affectauerit regnum. uel quõ solent regnaturis
inuidere regnantes. & uidelic& cauendum erat. Ne hui¬
us regnum siue romanis siue iudeis eẽt aduersum. Pote¬
rat aũt dñs quodait regnum meum nonẽ dehoc mun¬
do & cetera: ad primam interrogationem ꝑfidisres¬
pondere ubi & dixit. Tues rex iudaeorum. Sed eum
uicissim interrogans. utrum hoc. asemetipso dicer&
an audiss& ab aliis. illo respondente ostendere uo
luit. hoc si apud illum fuisse aiudeis. uelud crimen
obiectum. Pate faciens nobis cogitationes hominũ.
quas ipse nouerat. quõ uanȩ sunt: eisq post respon¬
sionem pilati. lam iudeis & gentibus oportunius aper¬

Expanded text:
ministri mei utique decertarent, ut non traderer Judaeis. Nunc autem meum regnum non est hinc. Hoc est quod bonus magister scire nos voluit; sed prius nobis demonstranda fuerat vana hominum de regno ejus opinio, sive Gentium, sive Judaeorum, a quibus id Pilatus audierat: quasi propterea fuisset morte plectendus, quod illicitum affectaverit regnum, vel quoniam solent regnaturis invidere regnantes. Et videlicet cavendum erat, ne hujus regnum sive Romanis, sive Judaeis, esset adversum. Poterat autem Dominus quod ait: Regnum meum non est de mundo hoc, etc., ad primam interrogationem praesidis respondere, ubi ei dixit: Tu es Rex Judaeorum? Sed cum vicissim interrogans utrum hoc a semetipso diceret, an audisset ab aliis, illo resluit hoc sibi apud illum fuisse a Judaeis velut crimen objectum: patefaciens nobis cogitationes hominum, quas ipse noverat, quoniam vanae sunt ; eisque post responsionem Pilati, jam Judaeis et Gentibus opportunius ap
Abbreviated transcription (Latin):
ea euidentius dicitur. Milites ergo cum crucifixis¬
sent eum. Quam uis euange lista. &iam si totum iu¬
deis tribuit. Merito facitꝰ ipsi enim susceperunt. quod aui dis¬
sime flagitauerunt : Et ipsi fecerunt. quic quid ut fier&

Expanded text:
ea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixisea evidentius dicitur: Milites ergo cum crucifixissent eum: quamvis evangelista, etiamsi totum Jeis tribuit, merito facit; ipsi enim susceperunt quod avidissime flagitaverunt, et ipsi fecerunt quidquid ut fieret
Abbreviated transcription (Latin):
pite eum uos & crucifigite. Uel &iam superius: ac cipite
eum uos. & secundũ legem ur̃am iudicate eum. sCur aũ illi
tanto pere noluerunt dicentes. nobis non lic& interficere
quem quã. Et omnimodo instantes. ut non ab eis sed aprę¬
side oc cider&ur. Et ideo eum occidendum accipere re¬
cu santes: Sinunc eum accipiunt occidendum: Aut si
hoc non fit. cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum
ut crucifiger&ur: An aliquid inter est. Plane inter est.
Non ẽ enim dictũ. Tunc tradidit eis illũ ut crucifigerent
eum. sed ut crucifiger&ur. Idest ut uidicio ac potestu¬
te praesidis crucifiger&ur. Sed ideo illis traditum dixit
euan gelista. ut eos crimine implicatos. a quo alieni esse
conabantur. ostender& : Non enim facer& hoc pilatus.
nisi ut id quod eos cupere cernebat. impler& : Quodergo
sequitur: Sus ceperunt aũ ihm & eduxerunt: Botest
ad milites iam referri. apparitores prȩsidis: Nam post¬

Expanded text:
pite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius: Accipite pite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius: Accipite eum vos, et secundum legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes: Nobis non licet interficere quemquam, et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest, non est enim dictum: Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigerent eum; sed ut crucifigeretur, id est, ut judicio et potestate praesidis crucifigeretur. Sed ideo illis traditum dixit Evangelista, ut eos crimine implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim Pilatus hoc faceret, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod ergo sequitur: Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam post
Abbreviated transcription (Latin):
alterius euangelistae testimonium. qui dixit. Erat autem
horu tertia. & crucifixerunt eum. Qũo magnu discepta¬
tio sol& ob oriri : Cum adipsum locum ubi crucifixus narrat᷑
uentum fuerit. ut potuerimus. si dñs uoluerit disseremus.
Cum ergo pro tribunali sediss& pilatus. dicit iudȩis. Ec ce
rex ur̃  Illi aũ clamabant tolle tolle crucifige eum. Dixit
eis pilatus. regem ur̃m crucifigam. Ad huc ter rorem
quem de cȩsare in gesserant superare conatur : Deig¬
nominia eorum uolens eos frangere dicendo. Regem
uestrum crucifigam: Quos de ignominia xp̃imitigare
didit eis illum ut crucifiger&ur. A pertis sime quippe contru
caesarem uenire uiderctur: si regem se non habere nisi caesu¬
rem ꝑrofiten tibus: alium regem uellet intellegere. dimit¬
tendo impunitum: Quem propt̃ hos ausus ei tradiderant oc¬
cidendum. Ara didit ergo eis illum ut crucifiger&ur: Sed
num quid aliud & ante cupiebat quando dicebat: Acci¬

Expanded text:
evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum; quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, dicit Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dicit eis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare ingesserant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere dicendo: Regem vestrum crucifigam? Quos de ignominia Christi mitigare didit eis illum, ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus, alium regem vellet intelligere  Aug., ingerere, dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo illum eis, ut crucifigeretur. Sed nunquid aliud et ante cupiebat, cum dicebat: Acci
Abbreviated transcription (Latin):
do in nocentem sibitraditum : quamuisminus peccans quã
iuidei qui eumilli traderant occidendum Ex inde ergo
idest ideo nehocpeccatum facer& : Non nunc primum sed
S abinitio querebat eum dimittere. ⁊ iudaei aut̃ clamabant
Sdicentes: si hunc dimittis. non es amicus caesaris. ⁊ Omnis enim¬
S qui seregem facit: contradicit cȩsari. Maiorem timorem
seingerere putauerunt pilato. terrendo decaesare ut occi¬
S der& xp̃m quam superius : ubi dixerunt. Nos legem ha be¬
mus & secundum legem deb& mori. qui afilium dĩ sefecit.
corumlegem quippeille nontimuit occidere: sed magis
filium dĩ timuit neoccider&. ⁊ Nuncuero nonsic potuit
conlemnere caesarem autt orem potestatis suȩ: que mad¬
modum legemgentis alienȩ. Adhuctamen eu angelista
sequitur. & dicit. Pilatus autẽ cum audiss& hos sermones.
adduxit foras iħm. & sedit protribunali. in loco qui dicitur
litostrotos. Hebraicȩ aũ gabatha: frat aũ paras ceue pas

Expanded text:
do innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam do innocentem sibi traditum, quamvis minus peccans quam Judaei, qui eum illi tradiderant occidendum. Exinde ergo, id est, ideo ne hoc peccatum faceret, non nunc primum, sed b initio quaerebat eum dimittere. 7. Judaei autem clamabant dicentes: Si hunc dimittis, non es amicus Caesaris. Omnis enim qui se regem facit, contradicit Caesari. Majorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lit
Abbreviated transcription (Latin):
subcȩsaris potestate: quaꝓpt̃. non haberes inquit in me
potestatem ullam. idest quantulam cumq habes. nisi hoc
rumsit .⁊ Propt̃ ea quitradidit metibi maius peccatum
hab& ., Iilequippe metuȩ potestati tradidit inuiden¬
do: tuuero eandem potestatem exerturus es m&uendo.⁊
Nectimendo quidem. praesertim innocentem homo homi¬
nem deb& occidere: Sed tamen id zelando facere multo
magis malum est. quamtimendo ⁊ & ideo nonait uerax ma¬
gister. qui me tibi tradidit ipse hab& peccatum : tam quam
ille non haber& : Sedait maius hab& peccatum. ut &iam
sehabere intelleger&.: Neq enim ꝓpterea illud nullum
est quia hoc maius est. Exinde querebat pilatus dimitte¬
re eum.: Quid esthoc quod dictum est ex inde : quasi anteanon
querebat: Lege superiora & inuenies iamdudum eumque¬
rere dimittere ihm̃.⁊ Ex indeitaq: intellegendum est
propterhoc id est ex haccausa. nehaber& peccatum occiden¬

Expanded text:
sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me sub Caesaris potestate. Quapropter non haberes, inquit, adversum me potestatem ullam, id est, quantulamcumque habes, nisi hoc rum sit: propterea qui tradidit me tibi, majus peccatum habet. Ille quippe me tuae potestati tradidit invidendo, tu vero eamdem potestatem in me exserturus es metuendo. Nec timendo quidem, praesertim innocentem, homo hominem debet occidere: sed tamen id zelando facere multo magis malum est, quam timendo. Et ideo non ait verax magister, Qui me tradidit tibi, ipse habet peccatum; tanquam ille non haberet: sed ait, majus habet peccatum; ut etiam se habere intelligeret. Neque enim propterea illud nullum est, quia hoc majus est. 6. Exinde quaerebat Pilatus dimittere eum. Quid est hoc quod dictum est, exinde, quasi antea non quaerebat? Lege superiora, et invenies jamdudum eum quaerere dimittere Jesum. Exinde itaque intelligendum est, Propter hoc, id est, ex hac causa, ne haberet peccatum occiden
Abbreviated transcription (Latin):
quidepeccatis conuincebatur suis: Sedsicut mansu&us qui
ꝓpeccatis immolabatur alienis. ⁊ Dicit ergo eipilatus. mihi
non loqueris nescis quoͣ potestatem habeo crucifiger&e. &
potestatẽ babeo dimitterete :: Responditihs. non baberes¬
in mepotestatemullam. nisitibiess& datum desuꝑ:
propt̃ ea quitradidit metibimaius peccatum hab&. Ecceres¬
ponditꝰ & tamen ubicumq: non respondit. Non sicutreus
siue dolosus : sed sicut agnus hoc ẽ sicut simplex atq in¬
nocens non aperuit ossuum. Pro inde ubi non responde¬
bat sicut ouis silebat. Vibi respondebat sicut pastordoce¬
bat .÷. Discamus ergo quoddixit. quod & ꝑ aposto lũ docuit
qui a non est potestas nisi adõ. & quia plus peccat qui potesta¬
ti in nocentem occidendum liuoretradit. quam potestas
ipsa. sieum timore alterius maioris potestatis occidit. ta¬
lem quippe ds̃ pilicto dederat potestatem ut ess& &iam

Expanded text:
qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui qui de peccatis convincebatur suis, sed sicut mansuetus, qui pro peccatis immolabatur alienis. Dicit ergo ei Pilatus: Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittere? Responditullam, nisi tibi datum esset desuper: propterea qui me tradidit tibi, majus peccatum habet. Ecce respondit, et tamen ubicumque non respondit, non sicut reus sive dolosus, sed sicut agnus, hoc est, sicut simplex atque innocens non aperuit os suum. Proinde ubi non respondebat, sicut ovis silebat; ubi respondebat, sicut pastor docebat. Discamus ergo quod dixit, quod et per Apostolum docuit, quia non est potestas nisi a Deo ; et quia plus peccat qui potestati innocentem occidendum livore tradit, quam potestas ipsa si eum timore alterius majoris potestatis occidit. Talem quippe Pilato Deus dederat potestatem, ut etiam esset
Abbreviated transcription (Latin):
monstrar& nisi quanto erat potentior : tanto mall& esse
patientior : Cumergo audis s& pilatus hoc uerbum
magis timuit: & ingressus est pr&orium iterum. & dicit
adibm̃. Vnde estu: iħs aũt responsum nondeditei: Hoc
silentium dñiihũ xp̃i. non semel factum conlatis omnium
eu angelistarum narrationibus reperitus. & apud princi¬
pessacerdotum & apudherodem. quo eum sicut lucasin¬
dicat  Miserat pilatus audiendum. & apud ipsum pila¬
tum. ut non frustra de illoꝓphetia precesserit: Sicut agnus
coramtondente fuit sine uoce. sic non aperuit ossuum.
Tuncutiq qu ando in terro gantib non respondit: quamuise¬
nim quibus dam interrogationibus sȩperesponderit : tamen
propt᷑ illa in quibus noluit respondere. adhocdata est deag¬
nosimilitudo ut in suosilentio non reus. sed innocens habe¬
r&ur : Cũrergo i dicar&ur. ubicumq non aperuit: os suũ.
sicut agnus non aperuit. Id est non sicut malecoñ scius sibi

Expanded text:
monstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse monstraretur, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. 4. Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit; et ingressus est praetorium iterum, et dicit ad Jesum: Unde es tu? Jesus autem responsum non dedit ei. Hoc silentium Domini nostri Jesu Christi non semel factum, collatis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non fcoram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum . Tunc utique, quando interrogantibus non respondit. Quamvis enim quibusdam interrogationibus saepe responderit, tamen propter illa in quibus noluit respondere ad hoc data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur, Cum ergo judicaretur ubicunque non aperuit os suum, sicut agnus non aperuit, id est, non sicut male sibi conscius,
Abbreviated transcription (Latin):
imperio sed plenus opprobrio : Et dicitureis. Eccehomo: si regi
in uidẽtis. iamparcite qui ad eiectum uid&is: flagellatus est . spi¬
nis coronatus est. ludibrios a ueste admictus est amaris conui¬
tiis in lusus est. V lapis cesus est : feru& ignominia : frigescat in¬
uidia: sed non frigescit. in ardescit potius & increscit: Cumenim
uidis sent eum pontifices & ministri. clamabant dicentes. cruci¬
fige crucifige . :Dicit eis pilatus. accipite eum uos & crucifigite
Ego enim non inuenio in eo causam.: Responderunt ei iudei:
nos legemhabemus. & scđm legem deb& mori. qui a filium dĩ
sefecit.: Ecce alteramaior inuidia: parua quippe illa uide¬
batur. uelut affectata in licito ausuregie potestatis.: & ta¬
men neutrum sibi ihs̃ mendaciter usurpauit: Sed ut rum¬
que uerum est. & unigenitus ẽ dĩ filius & rex abeo consti¬
tutus. suꝑsion montem scm̃ eius : & utrumq nunc de¬

Expanded text:
imperio, sed plenus opprobrio, et dicitur eis: Ecce homo. Si regi imperio, sed plenus opprobrio, et dicitur eis: Ecce homo. Si regi invidetis, jam parcite, quia dejectum videtis. Flagellatus est, spinis coronatus est, ludibriosa veste amictus est, amarissimis conviciis illusus est, alapis caesus. Fervet ignominia, frigescat invidia. Sed non frigescit, inardescit potius et increscit. Cum enim vidissent eum pontifices et ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos et crucifigite eum. Ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Ecce altera major invidia: parva illa quippe videbatur, velut affectatae illicito ausu regiae potestatis; et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit; sed utrumque verum est, et unigenitus est Dei Filius, et rex ab eo constitutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc de
Abbreviated transcription (Latin):
alapas r Sicim plebu̾ntur quaed ese prȩdixerat xp̃s. Sicmar¬
trres in formabantur ad omnia que ꝑsecutores libuis s&
facere perferenda. : Sic paulisper occultat᷑ tremenda poten¬
tia commendabatur prius imitanda patientia. ⁊ Sic regnũ
quod dehocmundo nonerat: Suꝑbum inundum non atroci¬
tate pugnandi sed patiendi humilitate uincebat  Sucullud
granum multi plicandum : seminabatur horribili contu
melia : ut mirabili pullular& inglori a Exiit iterum pi¬
latus foras. & dicit eis⁊ Eccead duco uibiscum foras: ut cog¬
noscatis quian eo n ullam causam inuenio. ⁊ Exut ergo ihspor¬
tans spineam coronam. & purpureum uestimentum. Et dicit
eis eccehomo.: hinc a par& nonignorante pilato. haec amiltu¬
bus facta. siue iusseritea siue permiserit: illas cilic& causa qua
supradiximus. uthȩc eius ludibria inimici libentis sime biberent
& ulterius sanguinem nonsitirent. ⁊ Egreditur ad eos ihs portans
spineam coronam et purpureum uestimentum: Nonclarus

Expanded text:
alapas . Sic implebantur, quae de se praedixerat Christus; sic martyres informabantur ad omnia, quae persecutoribus libuisset facere, perferenda; sic paulisper occultata tremenda potentia, commendabatur prius imitanda patientia; sic regnum, quod de hoc mundo non erat, superbum mundum non atrocitate pugnandi, sed patiendi humilitate vincebat; sed  Aug., sic illud granum multipmelia, ut mirabili pullularet in gloria. Exiit iterum Pilatus foras, et dicit eis: Ecce adduco eum foras, ut cognoscatis quia in eo nullam causam invenio. Exiit ergo Jesus portans spineam coronam, et purpureum vestimentum. Et dicit eis: Ecce homo. Hinc apparet non ignorante Pilato haec a militibus facta, sive jusserit ea, sive permiserit, illa scilicet causa quam supra diximus, ut haec ejus ludibria inimici libentissime biberent, et ulterius sanguinem non sitirent. Egreditur ad eos Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum; non clarus
Abbreviated transcription (Latin):
Sispect& im pi&as . rid& regem pro uirga regni lignũ sui
portare supplicii : Si pi& as. uid& regẽ baiulantẽ lignum
ad semet ipsũ figendum: Quod fixurus fuerat &iam in
frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum. in
quo erant gloriatura corda sc̃orum. Dicturo enĩ paulo.
crucem suam suo gestans humero commendabat: & lu cernae
arsurȩ quae sub modio ponenda nonerat. cande labrum fere¬
bat. Baiulans ergo sibi crucem exiit in eum qui dicitur
caluariae locum. hebraice golgotha ubi eũ crucifixerunt.
It cũ eo alios duos. hine & hinc. medium aũ ihm. Isti duo
Latrones erant. sicuit aliorum euangelistarum narratio¬
ne di dicimus : Cum quibus crucifixus. & inter quos fixus
est xp̃s. de quo premissa dexerat proph&ia. Et nni quos depu¬
tatus est. Scribsit aũ & titulum pilactus & posiit suꝑcrucem

Expanded text:
si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui si spectet impietas, ridet regem pro virga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. Dicturo enim Paulo, crucem suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo alilatrones erant, sicut aliorum evangelistarum narratione didicimus , cum quibus crucifixus, et inter quos fixus est Christus, de quo praemissa dixerat prophetia: Et inter iniquos deputatus est . Scripsit autem et titulum Pilat
Abbreviated transcription (Latin):
horis a noctis nona usque diei tertiam computatis: harũ duu¬
rum solutionũ istius difficilis quaestionis. eligat quisq: quã
uol& : Melius aũ quid eligat iudicabit. quide con sensu euan¬
gelistarum quae opero sissimȩ disputata sunt legerit. Quod
si & aliae solutiones eius potuerint in ueniri . cumulatius
euangelicȩ ueritatis constantia defendetur aduersus
calum nias in fidelis Atq impiae uanitatis. Nunc adnar¬
rationem io hannis euangelistȩ post ista breuiter tractatu
redeamus. Susceperunt aũ inquit ihm & editxerunt: & ba¬
iulans sibi crucem. exitt in eum quidicitur caluariae locum
he braice golgotha ubi eum crucifixerunt. Ibat ergo ad lo¬
cum ubi fuerat crucifigendus. portans crucem suam ih̃s. ⁊¬
Grande spectaculum: sed sspect& impi& as : grande lu dibriũ
si pi&as grande mysterium. si spect& impi& as. grande igno¬
miniae documentum: si pi& as. grande fidei munimentum:

Expanded text:
horis a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duahoris a noctis nona usque ad diei tertiam computatis. Harum duarum solutionum volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanitatis. Nunc ad narrationem Joannis evangelistae post ista breviter tractata redeamus. 3. Susceperunt autem, inquit, Jeans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum:
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes : Reus ẽ mortis : Cum adhuc indomo pontificis audire¬
tur ꝰ Vnde congru enter accipitur inde coepisse preparatio¬
nem ueri paschȩ: Cuius umbra erat pascha iudeorum. Idest
immolationis xpi . ex quo as acerdotibus pronuntiatus ẽ immo¬
landus. Pro fecto ab ea noctis hora quae tunc non a fuis se
conicitur. Vsque adhoram diei tertiam. qua crucifixum
es sexp̃m marcus euange listu testatur. Sex hore sunt. tres
noc turnae. tres diurnȩ . Unde in hac paras ceue paschae
idest prȩparatione immolationis xp̃i. quae abhora noctis
nona coepta erat. quasi sexta agebatur hora. Idest per¬
acta quinta iam sexta currere coeperat. Quando pilatus tribunal
ascendit: ad huc enim erat ipsa preparatio quae ab hora noctis
non coeperat donec fier& que prȩparatur xp̃i immolatio.
Quae facta est hora secundũ marcum tertia. non prȩparationis
sed diei : Eademq: sexta non diei sed prȩparationis. Sex utiq

Expanded text:
dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiredicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, id est, immolationis Christi, ex quo a sacerdotibus praenuntiatus est immolandus, profecto ab ea noctis hora, quae nona fuisse convincitur, usque ad horam diei tertiam, qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae, tres diurnae. Unde in hac Parasceve paschae, id est, praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coepta erat, quasi sexta agebatur hora; id est, peracta quinta, jam sexta currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc enim erat ipsa praeparatio, quae ab hora noctis nona coeperat, donec fieret quae praeparabatur Christi immolatio, quae facta est, hora secundum Marcum tertia, non praeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique
Abbreviated transcription (Latin):
pilatum & eius milites trans ferre conatisunt. Propt̃
quȩ agi sextaiam coeperat. Tertiam potius horam recorda¬
tus exprȩssit. qua hora intelleguntur apud pilatum clamu¬
re potuisse. Crucifige crucifige . Ut non illi tantum repe¬
riantur cruci fixisse ihm. Idest mili tes qui eũ ligno sexta
hora suspenderunt. Uerum &iam iudȩi. qui ut crucifiger&in
hora tertia clamauerunt: est & alia huius solutio quȩstionis.
ut non hic accipiatur hora sexta diei. quenec lohannes ait
Erat aũ hora diei quasi sexta. Aut hora quasi sexta. Sed ait.
erat aũ parasceue paschae. hora quasi sexta. Parasceue. latine
preparatio est: Sedisto uerbo graeco. libentius utuntur iudȩi.
in huius modi obseruationibus. &iam quimagis latine quam
grece locuntur. Erat ergo preparatio paschae: Pascha uero
tionẽ  Si ab hora noctis nonam computemus : Tunc enĩ uiden¬
tur principes sacerdo tũ pronuntiasse dñi immolationem.

Expanded text:
in Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; propterin Pilatum et ejus milites transferre conati sunt; propterquae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse Jesum, id est, milites qui eum ligno sexta hora suspenderunt; verum etiam Judaei, qui ut crucifigeretur, hora tertia clamaverunt. 2. Est et alia hujus solutio quaestionis, ut non hic accipiatur hora sexta diei, quia nec Joannes ait, Erat autem hora diei quasi sexta, aut hora quasi sexta; sed ait, Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta . Parasceve autem latine Praeparain hujusmodi observationibus, etiam qui magis Latine quam Graece loquuntur. Erat autem praeparatio paschae. Pascha vero aschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem,
Abbreviated transcription (Latin):
DEEO QUOO DICIT. ETBAIULANS SIBI CRUCEM EXIIT
IN EUM QUI DICITUR CALUARIAE LOCUM. US Q RES PONO
xp̃m hora quasi sexta susceperunt. & eduxerunt: & baiu¬
lans sibi crucem exiit in eum qui dicitur caluariae locum.
he braice golgotha. ubi eum cru cifixerunt. Quid estergo
quod marcus euan gelista dicit. Erat aũ hora tertia. & cru¬
cifixerunt eum  Nisi quia hora tertia crucifixus est dñs
linguis iudeorum: hora sexta manibus militum. Ot intel¬
legamus horam quintam iam fuisse trans actam: Et aliquid
desexta coeptum. quando sedit pro tribunali pilatus: quae
dicta est aiohanne hora quasi sexta. ⁊ It cum ducer&ur.
& ligno cum duobus latronibus configer&ur. & iuxta eius
crucem gererentur quae gesta narrantur. hora sexta
in tegra complerentur : ex qua hora usque adnonam: Sole
obscurato tenebras factas. Trium euan gelistarum.
mathei marci. & lucȩ contestatur auetoritas. Sed
quo iudaei facinus in terfecti xp̃i ase in romanos idefe

Expanded text:
De eo quod sequitur, Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum; usque ad id, Re Jesum Christum hora quasi sexta susceperunt, et eduxerunt. Et bajulans sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam quintam jam fuisse transactam, et aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est,