comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
acdam nomen uxoris sue eua: eo quod mater esset eunctoꝵ
uiuentium. Et hoc nomen adam diuino instinctu constat
uxori sue posiusse: qđ aptissime congruit ẽccłe scẽ. incuuis so¬
lum unitate que catholiea uocatur. uite eunetis ianua patet
ecit quoq dñs ds̃ ade et uxori eius tunicas pellicias: ẽt
induit eos. Et hoc significationis grã fac itum ẽ. s tamen
factimi Nam huiusmodi indum̃to: dñs eos mortales iam
factos fuisse insinuat. Pelles quiipe que non nisi mortuis
pecudibus subtrahuntur: mortis figuram continent. Ita
cum cõtra preceptum non imitatione legitima. s illicita
supbia ds esse appetit homo: usq adbeliiarum mortalitatẽ
deiectus ẽ. Et quidem ipsi sibi fecerant ꝑõmata defoluis
fici. quibus pudenda tegerent. s. ds facit illis tunieas pelli¬
cias. quibus omne corpus illoꝵ induat: quia ipsi ꝑdita ꝑ
preuaricationem gła miocentiȩ pretenderunt sibi uelam̃

Expanded text:
Adam nomen uxoris suae Eva, eo quod mater esset cunctorum Adam nomen uxoris suae Eva, eo quod mater esset cunctorum viventium. Et hoc nomen Adam divino instinctu constat uxori suae posuisse, quod aptissime congruit Ecclesiae sanctae, in cujus solum unitate, quae catholica vocatur, vitae cunctis janua patet. Fecitque Dominus Deus Adae et uxori ejus tunicas pellicias, et induit eos. Et hoc significationis gratia factum est, sed tamen factum. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisse insinuat; pelles quippe, quae non nisi mortuis pecudibus subtrahuntur, mortis figuram continent. Ita cum contra praeceptum non imitatione legitima, sed illicita superbia Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. Et quidem ipsi sibi fecerant perizomata de foliis fici, quibus pudenda tegerent: sed Deus facit illis tunicas pellicias, quibus omne corpus illorum induat: quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, praetenderunt sibi velamen
Abbreviated transcription (Latin):
arbores deserunt: nec aliquam culturam eis adhibent:
Ante peccatum ergo hominis non ẽ scriptum. qđ terra pro¬
tulerit nisi berbam pabuli: et ligna fruetuosa. Post pec¬
catum aut̃ udemus multa horrida et infructuosa nasci:
ꝓpter eam udelicet quam diximus causam Mysticȩ uerꝰ
terra quȩ moꝑe preuaricationis ade maledicta eẽ phi¬
betur:. non alia melius.quam caro accipitur: Namq spinas
iam et tribulos germinat nobis: quia ꝑ carnis concupiseen¬
tiam ꝓpagati. punctiones et incentiua uitiorum. de ipsa car¬
ne patimur: Insudore uultus tui uesceris pane. donec reuer¬
taris interramiꝰ dequa sumptus es: quia puluis es. et in pulue¬
rem reuerteris. Illum hic panem intellige: qui ait. Ego sum
panis uite: qui decelo descendi. Quo insudore uultus nostri
uescimur: quia ad conspec tum diume celsitudmis. non nisi
ꝑ laborem necessarie afflictionis ascendimus. Et uocauit

Expanded text:
arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. arbores deserunt, nec aliquam culturam eis adhibent. Ante peccatum ergo hominis non est scriptum quod terra protulerit nisi herbam pabuli et ligna fructuosa; post peccatum autem videmus multa horrida et infructuosa nasci, propter eam videlicet quam diximus causam. Mystice vero terra quae in opere praevaricationis Adae maledicta esse perhibetur, non alia melius quam caro accipitur. Namque spinas jam et tribulos germinat nobis, quia per carnis concupiscentiam propagati, punctiones et incentiva vitiorum de ipsa carne patimur. In sudore vultus tui vesceris pane donec revertaris in terram de qua sumptus es, quia pulvis es et in pulverem reverteris. Illum hic panem intellige qui ait: Ego sum panis vitae, qui de coelo descendi ; quo in sudore vultus nostri vescimur, quia ad conspectum divinae celsitudinis, non nisi per laborem necessariae afflictionis ascendimus. Et vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
ne comederes: maledicta terra ioꝑe tuo. In laboribus
comedes eam: cunctis Odiebus uite tue. sp̃inas et tribu¬
los germinabit tibi: et comedes herbas terre. et cetera:
Hos esse interra labores humanigeneris quis ignorat. Et quia
non essent. si felictas que in paradyso fuerat ten̾eturͤ. Per pec¬
catum enim hominis terra maledicta ẽ. ut spinas pareret.
non ut ipsa penas sentiret. que sine sensu ẽ: s ut peccati
humani crimen sẽꝑ hominibus ante ocłos poneret: quo
admonerentur aliquando auerti a peccatis. et ad dei pre¬
cepta conuerti. Nam et herbȩ uenenose: ad penam uel ad
exercitationem mortalium ereate sunt. Et hoc notandum
propter peccatum: quia mortales post peccatum facti
sumus. Per infructuosas quoq arbores insultatur homi¬
nibus. ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu
bonorum oꝑm esse in agro dei. hoc ẽ ineccła: et ut timeant
ne deserat illos ds. quia et ipsi in agris suis infruetuosas

Expanded text:
ne comederes, maledicta terra in opere tuo. In laboribus ne comederes, maledicta terra in opere tuo. In laboribus comedes eam cunctis diebus vitae tuae, spinas et tribulos germinabit tibi, et comedes herbas terrae, etc. « Hos esse in terra labores humani generis quis ignorat, et quia non essent si felicitas quae in paradiso fuerat teneretur? Per peccatum enim hominis terra maledicta est, ut spinas pareret, non ut ipsa poenas sentiret quae sine sensu est, sed ut peccati humani crimen semper hominibus ante oculos poneret, quo admonerentur aliquando averti a peccatis, et ad Dei praecepta converti. Nam et herbae venenosae ad poenam vel ad exercitationem mortalium creatae sunt. Et hoc notandum propter peccatum, quia mortales post peccatum facti sumus. Per infructuosas quoque arbores insultatur hominibus, ut intelligant quam sit erubescendum sine fructu bonorum operum esse in agro Dei, hoc est in Ecclesia, et ut timeant ne deserat illos Deus, quia et ipsi in agris suis infructuosas
Abbreviated transcription (Latin):
plicantur et conceptus: cum sp̃italem deo sobolem p̃dic ancdo
aerecte uiuendo gignere satagit. Unde eidem sue soboli ꝑ
gregium predicatorem dicit. Filioli mei quos iterum parturio:
donec formetur xp̃e in uobis. Parit in dolore filios. cum sollicita
metuit ne. sicut serpens secduxit euam astutia sua. ita corrũ¬
pantur sensus eoꝵ. et excidant a simplicitate. que ẽ in xp̃o.
ei subiuri potestate. quia seruit dño intimore. et exultãt
ei non insecuritate s. cum tremore. cuisi nunquã peccasset:
solo secure dilectionis copularetur amplexu. Et ipse dñabitur
eĩ. carnales eius. O cohibens motus. eamq ad pexceptionem
uite celestis. continuo suꝑnȩ institutionis exercitio proue¬
hens: aqua si nunquã recessisset. socia cum illo semꝑ liber¬
tate regnaret. A de uero dixit. Quia audisti uocem
uxoris tuȩ. et comẽdisti de ligno ex quo preceꝑam tibi

Expanded text:
plicantur et conceptus. cum spiritualem Deo sobolem praedicando plicantur et conceptus. cum spiritualem Deo sobolem praedicando ac recte vivendo, gignere satagit. Unde eidem suae soboli per egregium praedicatorem dicit. Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Parit in dolore filios, cum solmetuit, ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, ita corrumpantur sensus eorum, et excidant a simplicitate quae est in Christo. Agit sub viri potestate, quia servit Domino in timore et exsultat ei non in securitate, sed cum tremore: cui, si nunquam peccasset, solo securae dilectionis copularetur amplexu. Et ipse dominabitur ejus, carnales ejus cohibens motus, eamque ad perceptionem vitae coelestis continuo supernae institutionis exercitio provehens, a qua si nunquam recessisset, socia cum illo semper libertate regnaret. Adae vero dixit: Quia audisti vocem uxoris tuae, et comedisti de ligno ex quo praeceperam tibi
Abbreviated transcription (Latin):
catum aliter factam fuisse non deceat eredere mulierem. nisi
ut uir ei dñaretur. et sub eius ipsa potestate degeret: recte ac¬
cipi potest hanc seruitutem sig nificatam. que cuiusclam
conditionis ẽ potius quam dilectionis: ut etiam ipsa talis
seruitus qua homines hominibus postea serui esse ceꝑunt: de
pena peccati. repperiatur exorta. Dixit quidem apłs. Per
caritatem seruite inuicem. s nequaquam diceret iniucem
dnamini: Possunt itaq coniuges ꝑ caritatẽseruire inuieẽ:
si mulierem non ꝑmittit apłs dñari inuirum. Hoc enim ui¬
ro potius sententia detulit: et maritum habere dñm meru¬
it mulier:. non natura is culpa. Quod tam̃ nisi seruetur: depra¬
uabitur amplius: et augebitur culpa. figurate aut̃ uerba
hec ad eccłiam. coniugem uidelicet xp̃i cõnueniunt: cuius e¬
rumpne post reatum primȩ preuaricationis multiplieant᷑
inhac uita: ut ad uitam ꝑpetuam castigata ꝑueniat Multi¬

Expanded text:
catum aliter factam fuisse non deceat credere mulierem, nisi catum aliter factam fuisse non deceat credere mulierem, nisi ut vir ei dominaretur, et sub ejus ipsa potestate degeret, recte accipi potest hanc seruitutem significatam, quae cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim uiro potius sententia dei detulit et maritum habere dit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi servetur, depravabitur amplius natura, et augebitur culpa. Figurate autem verba haec ad Ecclesiam, conjugem videlicet Christi, conveniunt: cujus aerumnae post reatum praevaricationis multiplicantur in hac vita, ut ad vitam perpetuam castigata perveniat. Multi
Abbreviated transcription (Latin):
leo rugiens querit quem deuoret. quomͦ gressus bone nr̃e ac¬
tionis euertat. Insidiatur calcaneo: cum infine uitȩ presentis
nos rapere satagit. Calcaneo namq quifinis ẽ corporis: non
inmerito finis uite nr̃e designatur: Qđ utrumq ipsa quo¬
q serpentis conditio figurate denuntiat: qui conteri solet
ab omnibus quipossunt. et ipseferiendis hominum uestigi¬
is insidiari non desinit. Mulieri quoq dixit: multiplicabo
erumpnas tuas et conceptus tuos: indolore paries filios
tuos: Hec quoq inmulierem dei uerba. figurate ae ꝓphies
multo commodius intelliguntur. Ueruntamen quia nondum pe¬
pererat femina. nec dolor et gemitus pari Dentis. nisi ex corpo¬
re mortis ẽ. quȩ precepti transgressione concepta ẽ: refertur
hec pena. et ad proprietatem littere. Nam et ineo qđ sequit᷑.
et sub uiri potestate cris. et ipse dñabit᷑ tui. cum et ante pec¬

Expanded text:
leo rugiens quaerit quem devoret, quomodo gressus bonae nostrae acleo rugiens quaerit quem devoret, quomodo gressus bonae nostrae actionis evertat. Insidiatur calcaneo, cum in fine vitae praesentis nos rapere satagit. Calcaneo namque qui finis est corporis, non immerito finis vitae nostrae designatur, quod utrumque ipsa quoque serpentis conditio figurate denuntiat, qui conteri solet ab omnibus qui possunt, et ipse feriendis hominum vestigiis insidiari non desinit Mulieri quoque dixit: Multiplicabo aerumnas tuas et conceptus tuos. In dolore paries filios tuos. « Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelliguntur. Verumtamen quia nondum pepererat femina, nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis est, quae praecepti transgressione concepta est, refertur haec poena et ad proprietatem litterae: nam et in eo quod sequitur: Et sub viri potestate eris, et ipse dominabitur tui, cum et ante pec
Abbreviated transcription (Latin):
pentis ac seminis eius memorati inimicitiam quantum
genus humanum toleret. quantam aduersus eum inimicitiã
omnes electi recte uiuendo exerceant. cunctis sole clarius fideli¬
bus constat: cuius signum inimicitiȩ innatura etiam apparet
irrationalis serpentis: qua cunctis animantibus et bestiis t̃¬
re proinsita sibi peste ueneni generalis semꝑexistit inimicus:
quo d uidelicet ei atẽ rpore maledictionis huius et non ante
insitum esse credendum ẽ. Ipsa conteret caput uum: et tu¬
insidiaberis calcaneo euis: Mulier conterit caput serpentis:
cum eccła scã insidias diaboli et suasiones uenenosas in ipso
mox initio deprehensas abigit et quasi conculeans. ad nichi¬
lum deducit. Conterit caput serpentis: cum suꝑbie ꝑ quam
eua decepta ẽ. ses e sub potenti manu dei humiliando resistit
Initium enim omnis peccati. suꝑbia. Et serpens insidiatur
calcaneo mulieris: quia circiuens eccłam diabolus uelud

Expanded text:
pentis ac seminis ejus memorati inimicitiam quantum pentis ac seminis ejus memorati inimicitiam quantum genus humanum toleret, quantam adversus eum inimicitiam omnes electi recte vivendo exerceant, cunctis sole clarius fidelibus constat. Cujus signum inimicitiae in natura etiam apparet irrationabilis serpentis, qua cunctis animantibus et bestiis terrae pro insita sibi peste veneni generalis semper existit inimicus: quod videlicet ei a tempore maledictionis hujus, et non ante insitum esse credendum est. Ipsa conteret caput tuum, et insidiaberis calcaneo ejus. Mulier conterit caput serpentis, cum Ecclesia sancta insidias diaboli et suasiones venenosas in ipso mox initio deprehensas abigit, et quasi conculcans ad nihilum deducit. Conterit caput serpentis, cum superbiae, per quam Eva decepta est, saepe sub potenti manu Dei humiliando resistit: initium enim omnis peccati superbia. Et serpens insidiatur calcaneo mulieris, quia circuiens Ecclesiam diabolus velut
Abbreviated transcription (Latin):
ac delectatur: eosq seducens. adinteritum rapit. Sicut enĩ
scĩ sepe cȩlorum. ita nomine terre hii qui terrena sapiunt
indicantur: quomodo in sequentibus ade dicitur. terra
es et interram ibis: qđ nr̃a translatio habet. quia pilius
es et inpuluerem reuerteris in cuius signum deuorationis
spĩtalis ipse etiam serpens irrationalis quo ad decipien¬
dum hominem uelud organo suo usus ẽ diabolus. nunc
terram materialem comedere iubetur: cuiprius una
eum ecteris anim̾antibus terre. herbis et lignorum fru¬
etu uesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te
et mulierem. et semen tuum et semen ilius. Semen nui¬
lieris totum ẽ genus humanum. semen diaboli preuaricatores
sunt angłi: qui exemplo sunt suꝑbiȩ illius ac rebellionis depra¬
uati. Semen illius ẽ ꝑuersa suggestio. semen muli eris fructus
boni oꝑis. quo ꝑuerse suggestioni resistitur. Huius aũt ser¬

Expanded text:
ac delectatur, eosque seducens ad interitum rapit. Sicut enim ac delectatur, eosque seducens ad interitum rapit. Sicut enim sancti saepe coelorum, ita nomine terrae hi qui terrena sapiunt, indicantur, quomodo in sequentibus Adae dicitur: Terra es, et in terram ibis, quod nostra translatio habet: Quia pulvis es et in pulverem reverteris. In cujus signum devorationis spiritalis ipse etiam serpens irrationalis, quo ad decipiendum hominem velut organo suo usus est diabolus, nunc terram materialem comedere jubetur, cui prius una cum caeteris animantibus terrae herbis et lignorum fructu vesci concessum erat. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen mulieris totum est genus humanum, semen diaboli praevaricatores sunt angeli, qui exemplo sunt superbiae illius ac rebellionis depravati. Semen illius est perversa suggestio: semen mulieris fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Hujus autem ser
Abbreviated transcription (Latin):
figuratum ẽ. Nam in his uerbis temptator ille describitur:
qualis ge neri humano futurus esset. Suꝑ pectus tuum
gradieris: et terram comedes cunctis diebus uite tue.
Suꝑ pectus quippe graditur serpens: qui a omnes gressus
diaboli nequitie sunt. et fraudes. Nam in pectore callidita¬
tem et uersutias cogitationum eius indicat: quibus ade
eos quos iuilt deciꝑe. serpit: Pro quo antiqua translatio ha¬
bet. inpectore et uentre repes. Repit aut̃ pectore. cum terrenas
hominibus quos sua membra facere ⁊ desiderat: cogi tati¬
ones suggerit. Repit et uentre: cum eos ingluiue suꝑatos
mestum libidinis excitat. Omĩa namq quȩ repunt: corpꝰ
ꝑ tirram trahunt. Corpus aut̃ diaboli sunt omnes reꝑbi. et
ipse pectore et uentre repit suo. cum eos ꝑ iniquas cogitati¬
ones uel illecebras commessationi s acluxurie ad infima de¬
primit Deuorat aut̃ terram: cam errore peccantium ꝑ aseit᷑

Expanded text:
figuratum est. Nam in his verbis tentator ille describitur figuratum est. Nam in his verbis tentator ille describitur qualis generi humano futurus esset. » Super pectus tuum gradieris, et terram comedes cunctis diebus vitae tuae. Super pectus quippe graditur serpens, quia omnes gressus diaboli nequitiae sunt et fraudes: nam in pectore calliditatem et versutias cogitationum ejus indicat, quibus ad eos quos vult decipere serpit, pro quo antiqua translatio habet: Pectore et ventre repes. Repit autem pectore, cum terrenas hominibus, quos sua membra facere desiderat, cogitationes suggerit. Repit et ventre, cum eos ingluvie superatos in aestum libidinis excitat. Omnia namque quae repunt, corpus per terram trahunt. Corpus autem diaboli sunt omnes reprobi; et ipse pectore et ventre suo repit, cum eos per iniquas cogitationes vel illecebras comessationis ac luxuriae ad infima deprimit. Devorat autem terram, cum errore peccantium pascitur
Abbreviated transcription (Latin):
sapotius obediret uiro. et ambo deo. Et dixit dñs ds
admulierem Quare hoc fecisti: Que respondit. serpens de¬
cepit me. et comedi. Nec ista confitetur peccatum: s in al¬
terum refert Inpari sexii: parifacto. Serpens inquit dece¬
pit me.: et comedi Quasi cuiusquã suasio p̃cepto dei debue¬
rit ante poni. et ipsa aut̃ culpe causam mereatorem refer: qͥ
serpentem inparadyso ꝑquem deciꝑetur. creaueritEt
art dñs łs ad serpentem. Qui a fecisti hoc. maledictus es int̃
omĩa animantia. et bestias terre: Quia serpens cur hoc fect¬
rit non ẽ interrogatus: potest uideri. qđ non ipse utiq sua
natura et uoluntate fecerat: s diabolus deillo et ꝑ illum fu¬
erat oꝑatus: qui iam ex peccato impietatis ac supbie sue
igni destinatus fuerit. Nunc ergo quod serpenti dicitur. et
adeum qui ꝑ serpentem oꝑatus ẽ utiq refertur ꝓculdubio

Expanded text:
sa potius obediret viro, et ambo Deo. « Et dixit Dominus Deus sa potius obediret viro, et ambo Deo. « Et dixit Dominus Deus ad mulierem: Quare hoc fecisti? Quae respondit: Serpens decepit me, et comedi. Nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert, impari sexu, pari fastu, Serpens, inquit, decepit me et comedi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi. » Et ipsa autem culpae causam in Creatorem refert, qui serpentem in paradiso per quem deciperetur, creaverit. Et ait Dominus Deus ad serpentem: Quia fecisti hoc, maledictus es inter omnia animantia et bestias terrae. « Quia serpens cur hoc fecerit non est interrogatus, potest videri quod non ipse utique id sua natura et voluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum fuerat operatus, qui jam ex peccato impietatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat. Nunc ergo quod serpenti dicitur, et ad eum qui per serpentem operatus est utique refertur, procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
uolens iam peccatores more iusticie interrogatos punire. am¬
plius quam erat illapena dequa iam cogebantur erubescere:
Qus enim inquit indicauit tibi qđ nudus esses. nisi qđ ex
ligno dequo tibi preceꝑam ne comederes. comedisti: Hinc enĩ
mors concepta ꝓpter deisententiam qui sic fuerat commi¬
natus. fecit aduerti concupiscentialiter menbra. ubi dictist̃
apti ocłi. et secutum ẽ qđ puderet. Dixitq adam mulier quã
dedisti michi sociam. dedit michi deligno: et comedi. Suꝑbia
nunquã dirit peccaui. Habet deformitatem confusionis:
sunt: quia et ipse interrogationes nimirum ad hoc facte
sunt. ut utiliter scriberent᷑. ut aduertamus quomꝰ suꝑbia
laborent homines hodie. non nisi mereatorem conantes re¬
ferri siquid egerint mali: cum sibi uelint tribui. siquid ege¬
rint boni. Mulier inquit quam dedisti michi sotiam. dedit
michi deligno: et comedi. Quasi adhoc data sit: ut non ip¬

Expanded text:
volens jam peccatores more justitiae interrogatos punire amvolens jam peccatores more justitiae interrogatos punire amplius quam erat illa poena, de qua jam cogebantur erubescere, Quis enim, inquit, indicavit tibi quod nudus esses, nisi quod ex ligno de quo tibi praeceptum ne comederes, comedisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sententiam, qui sic fuerat comminatus, fecit adverti concupiscentialiter membra: ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est quod puderet. » Dixitque Adam: Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno et comedi. « Superbia nunquid dixit, peccavi? Habet deformitatem confusionis, sunt, quia et ipsae interrogationes nimirum ad hoc factae sunt, ut utiliter scriberentur, ut advertamus quomodo superbia laborent homines hodie, non nisi in Creatorem conantes referre si quid egerint mali, cum sibi velint tribui si quid egerint boni. Mulier, inquit, quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno et comedi, quasi ad hoc data sit, ut non ip
Abbreviated transcription (Latin):
e potentissima sapientia dei. Non aut̃ nunc significata re¬
simmnus: s gesta defendimus Qui ait. Uocem tuam ali¬
diu in paradyso et timui. eo quod nũdus essem: et abscondi
me. Satis ꝓbabile ẽ solere dm̃ ꝑcreaturam tali actioni con¬
quiam informa humana primis illis hominibuis apparere.
quos tamen nunquã ꝑmisit aduertere nuditatem suam
coiũ intentionem insuꝑna sustollens: nisi post peecatum
piiddendum in menbris motum penali menbrorũ lege sen¬
issent : Snc ergo affecti sunt: ut solent affici homines. sub oeu¬
ls hominum. Et talis affectio de peceati pena erat euinla¬
dã uelle. quemlate nichil potest:. Quod enim iam ipsos pude¬
bet enga se ipsos. unde sibi et su rcinetoria fecerant multo ue¬
haementiuis abillo etiam sic sucemeti uideri uerebantur. qui
anquã familiari temperamento adeos uidendos ꝑ crea¬
uran uisiblem uelud humanos oclos afferebant: bñs gͦ

Expanded text:
te potentissima sapientia Dei non autem nunc significata rete potentissima sapientia Dei non autem nunc significata referamus, sed gesta defendimus. » Qui ait: Vocem tuam audivi in paradiso, et timui eo quod nudus essem, et abscondi me. Satis probabile est solere Deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus apparere, quos tamen nunquam permisit advertere nuditatem suam, eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. Sic ergo affecti sunt, ut solent affici homines sub oculis hominum: et talis affectio de peccati poena erat, eum latere velle quem latere nihil potest. Quod enim jam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo vehementius ab illo etiam sic succincti videri verebantur, qui tanquam familiari temperamento ad eos videndos per creaturam visibilem velut humanos oculos afferebat. « Dominus ergo
Abbreviated transcription (Latin):
scituris posteris. ꝓpter quos ista conscripta funt. Abscuindunt
se afacie dei qui peccant: qui a indignos se diuine pietatis
redadunt aspectui.: Abscondunt se afacie dei qui peccant. non ut
ipsorum eonscientiam internus arbiter non uideat. s ut ipsi
głam uultus eius numquã nisi resipiscendo conspiciant.
ocauit q dñs ds adam: et dyxit ei .Ubi es: Nonutiq ignoran¬
do quesiuit.s inerepando admonuit: ut at tenderet ubi eẽt.
inquo ds nonesset. Iam enim quia de arbore uetita comede¬
rai mortuus erat morte anime: cum eam deseruisse uita sua
uertu:. Et hoc sane ad aliquam ꝑtinet significationeni. qã
sicut preceptum uiro datum ẽ ꝑ quem ꝑueniret adfemi¬
nrmnud iuir prior interrogatur: Preceptum enĩ a dño per
iurumusq adfeminam: peccatum aut̃ adiabolo ꝑfemi¬
nam usq aduirun. Hee mysticis signifieationibus plena
sint no ⁊dagentibus in quibus facta sunt . s dehis idagen¬

Expanded text:
scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Abscondunt se namque a facie Dei, qui peccant, quia indignos se divinae pietatis reddunt aspectibus; abscondunt se a facie Dei, non ipsorum conscientiam internus arbiter non videat, sed ut ipsi gloriam vultus ejus nunquam nisi resipiscendo conspiciant. » Vocavitque Dominus Deus Adam, et dixit ei: Ubi es? Non utique ignorando quaesivit, sed increpando admonuit, ut attenderet ubi esset in quo Deus non esset. Jam enim quia de arbore vetita comederat, mortuus erat morte animae, cum eam deseruisse vita sua dicitur. « Et hoc sane ad aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum viro datum est per quem perveniret ad feminam; ita vir prior interrogatur. Praeceptum enim a Domino per virum usque ad feminam: peccatum autem a diabolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt, sed de his id agen
Abbreviated transcription (Latin):
adam fõliis inutilibus: ubi future generationis non fructũ
futurum. s qued am peccata signaret Et cum audisset uo¬
cem dni dei de ambulantis inpara dyso ad auram. post me¬
ridiem: abscondit se adam. et uxor eius. Dost meridiem tales
iam conuenerat uisitari: qui defecerant aluce ueritatis Un¬
de apte dñs meridie crucem ascendit. et promissa latroni
habitatione paradysi. post meridiem. id ẽ hora nona sp̃m
tradidit: ut iudelicet eadem hora qua primus homo lignũ
preuaricationis tetigerat: scds homo lignum redemptionis
ascenderet: Et qua hora diei preuaricatores paradyso expu¬
lerat: ea confessorem inparadysum induceret. A bscondit
se inquit ad amet uxor eius a facie dni deiinmedio ligni
mur hec fieriq̃ similia st dementie ꝑnimium pudorem ac
timorem. illo quoq occulto instinctu non quiescente. ut eane¬
scientes facerent. que aliquid aliquid significent: quandoq

Expanded text:
Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum Adam foliis inutilibus, ubi futurae generationis non fructum futurum, sed quaedam peccata signaret. » Et cum audisset vocem Domini Dei deambulantis in paradiso ad auram post meridiem, abscondit se Adam et uxor ejus. Post meridiem tales jam convenerat visitari qui defecerant a luce veritatis. Unde apte Dominus meridie crucem ascendit, et promissa latroni habitatione paradisi, post meridiem, id est, hora nona spiritum tradidit; ut videlicet eadem hora qua primus homo lignum praevaricationis tetigerat, secundus homo lignum redemptionis ascenderet, et qua hora diei praevaricatores paradiso expulerat, ea confessorem in paradisum induceret. Abscse, inquit, Adam et uxor ejus a facie Domini Dei, in medio ligmur haec fieri quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem. Illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent, quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
grueret contegi iam menbra prurientia. s occulto instine¬
tis adHoc illa conturbatione compulsi sunt. ut etiã talis pe¬
ne sue significationes gentibus fieret. quȩ peccatorum facta
onunceret: et doceret scipta lectorem. Mysterium aut̃ huĩ¬
arboris subqua et nathanahel adhue positum dñs uidit̾beatus
ambrosius breuiter quidem. s pat enter ex posuit:dicens. Bea¬
ti qui sub uite et olea ȩquos suos alligant: laborum cursum suo¬
rum paciet leticiȩ conseerantes. meficus adhuc. id ẽ illecebrosa
delitiarum obumbrat prurigo mundi. humilis ad altitudinẽ
fragilis ad laborem: mollis adusum: sterilis ad fructum. Et in
alio loco. Qđ igitur grauius ẽ inquit. hacse adam interpreta¬
tione succinxit eo loco ubi fructu magis castitatis se succinge¬
re debuisset. Inlumbis enim quibus precingimur. queclam
semina generationis esse dicuntur. Et ideo male ibi succint̾

Expanded text:
grueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instincgrueret contegi jam membra prurientia, sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione compulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatione nescientibus fieret, quae peccatorem facta convinceret et doceret scripta lectorem. » Mysterium autem huarboris sub qua et Nathanael adhuc positum Dominus vidit, S. Ambrosius breviter quidem, sed patenter exposuit dicens: « Beati qui sub vite et olea equos suos alligant, laborum cursum suorum faciei laetitiae consecrantes. Me ficus adhuc, id est, illecebrosa deliciarum obumbrat prurigo mundi humilis ad altitudinem, fragilis ad laborem, mollis ad usum, sterilis ad fructum. » Et in alio loco: « Quod igitur gravius est, inquit, hac se Adam interpetatione succinxit eo loci ubi fructu magis castitatis se succingere debuisset, in lumbis enim quibus praecingimur quaedam semina generationis esse dicuntur, et ideo male ibi succinctus
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑtisint ocłi eorum: et eognouerunt eum. quem ꝑuiam cog
nouerunt: Non utiq clausis oclis ambulantes. s eum cogno¬
scere non ualentes. Adhoc ergo aꝑti sunt ocłi primorum ho¬
minum. ad qđ antea non ꝓatebant: quanius ad alia paterent.
ymq cognouissent esse se nudos: consuerunt folia ficus.
et fecerunt sibiꝑizomata. Anima rationalis bestialem mo¬
tum in menbris sue carnis erubuit. eiq incussit pudorem:
non solum quia hoc ibi sentiebat ubi nunquã antea tale ali¬
quid senserat: uerum etiã qđ ille pudendus motus deprecep¬
ti transgressione ueniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia
uestiretur: quando insua nuditate nichil indecens paciebatur:
Deniq illa conturbatione ad folia ficulnea eucurrerunt: quȩ
forte ꝑturbati prima inuenerunt ꝓitomata idẽ succentoria
consuerunt: Et quia głanda deseruerant. pudenda texeriit
Netarbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis. qđ talibus con¬

Expanded text:
aperti sunt oculi eorum, et cognoverunt eum quem per viam non aperti sunt oculi eorum, et cognoverunt eum quem per viam non cognoverant: non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non valentes. Ad hoc ergo aperti sunt oculi primorum hominum, ad quod antea non patebant, quamvis ad alia paterent. Cumque cognovissent esse se nudos, consuerunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata. « Anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam ante tale aliquid senserat; verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Denique illa conturbatione ad folia ficulnea concurrerunt, quae forte perturbati prima invenerunt: perizomata, id est, succinctoria consuerunt; et quia glorianda deseruerunt, pudenda texerunt. Nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis quod talibus con
Abbreviated transcription (Latin):
rit dm̃ alicinus significationis causa dixisse. si manducaue¬
ritis. morte moriemini: atq ideo tulit de fructu illiuis et eo¬
medit. deditq uiro suo. Fortassis etiam cum uerbo suasorio.
qđ scriptura tacens. intelligendum reliquit: anforte nec
suaderi iam opus erat uiro. quando illam eocibo mortil¬
im nonesse cernebat. Qui comedit. et aꝑtisunt ocłi amborum
Quo. nisi adiuuicem concupisceudum: ad peccati penam carnis
ipsius morte conceptam. ut iam esset corpus non anmale tan¬
tum. qđ poterat si obedientiam conseruarent in meliorem
sp̃italemq habitum sine morte mutari. s iam corpus mortis
in quolex inmẽbris repugnaret legi mentis:neq enim clausis
oclłis facti erant. et in paradyso deliciarum. ceci palpantesq
oberrabant: Tale ẽ illud ȩugłii cum diceret de illis duobus
quorum erat unus cleopas. qđ cum fregisset eis dñs panem

Expanded text:
rit Deum alicujus significationis causa dixisse; si manducaverit Deum alicujus significationis causa dixisse; si manducaveritis, morte moriemini; atque ideo TULIT DE FRUCTU ILLIUS, ET COMEDIT, DEDITQUE VIRO SUO, fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum reliquit. An forte nec suaderi am opus erat viro quando illam eo cibo mortuam non esse cernebat? » QUI COMEDIT. ET APERTI SUNT OCULI AMBORUM. « Quo? nisi ad invicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam, ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritalemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis. » Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant. Tale est illud Evangelii cum diceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod cum fregisset eis Dominus panem,
Abbreviated transcription (Latin):
quanta arte nequitie diabolus hominem abinitio temptaue¬
rit. qui non solum eum in obedientiam contemptũq sui ere¬
atoris uelud sibi inuidentis docuit. s et numerositatẽ deoꝵ
illi eredendam ꝓponit. dicens. Et eritis ut dii: Quatenus et¬
si forte ad mobedientiam eum ꝓtrahere nequiret:. fidei tam̃
qui unum dm̃ colebant castitatem corrumꝑet. siuero ꝑtrahe¬
ret. inutroq uictor existeret. Quando aut̃ his uerbis credet
mulier abona atq utili re diuinitus se fuisse ꝓhibitos: nisi
iam in esset menti amor ille ꝓprie potestatis. et quedam de
se suꝑba presumptio. que ꝑ illam temptationem fuerat con¬
uincenda. et humili anda deniq uerbis non conten pta ser¬
pentis. considerauit lignum. uiditq ut seriptura dicit qđ
bonum esset aduescendum et pulchrum ocłis. aspectuq dele¬
ctabile: et non credens posse inde semori. arbitror qđ̃ putaue¬

Expanded text:
quanta arte nequitiae diabolus hominem ab initio tentavequanta arte nequitiae diabolus hominem ab initio tentaverit, qui non solum eum inobedientiam contemptumque sui Creatoris velut sibi invidentis docuit, sed et numerositatem deorum illi credendam proponit dicens: Et eritis ut dii, quatenus etsi forte ad inobedientiam eum protrahere nequiret, fidei tamen, qua unum Deum colebant, castitatem corrumperet; si vero pertraheret, in utroque victor existeret. « Quando autem his verbis crederet mulier a bona atque utili re divinitus se fuisse prohibitos, nisi jam inesset menti amor ille propriae potestatis, et quaedam de se superba praesumptio, quae per illam tentationem fuerat convincenda et humilianda? Denique verbis non contenta serpentis, consideravit lignum, viditque, ut Scriptura dicit, quod bonum esset ad vescendum, et pulchrum oculis, aspectuque delectabile; et non credens posse inde se mori, arbitror quod putave
Abbreviated transcription (Latin):
Defructu lignorum que sunt inparadyso uescemur: defructũ
uero ligni qđ ẽ in medio paradysi precepit nobis ds ne come¬
eremus. et ne tangeremus illud. ne forte moriamur: Ideo pͥ¬
ls in terrogauit serpens et respondit hoc muuer: ut preua¬
satio esset mnexeusabilis. neq ullomodo dici posset id qđ
preceꝑat ds̃ oblitami fuisse mulierem. Dixit aut̃ serpens ad
mulierem. Nequaquam morte moriemini. scit enim ds qd
in quocumq die comederitis ex eo aꝑientur ocłi urĩ: et eritis
sieut dii. scientes bonum et malum. Quid hic intelligitur. nisi
ꝑsuasum eis esse ut sub deo esse nollent. s insua potestate potiꝰ
sine deo. ut legem eius non obseruarent. quasi inuidentis sibi
ne se ipsi regerent. non indigentes illius ȩterno lumine. s ua¬
cantes ꝓpria ꝓuidentia. quasi ocłis sus ad dinoscendum boni
& malũ quod ille. ꝓhibuisset᷑. in quibus uerbis notandum

Expanded text:
De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescemur, de fructu De fructu lignorum quae sunt in paradiso vescemur, de fructu vero ligni quod est in medio paradisi praecepit nobis Deus ne comederemus, et ne tangeremus illud, ne forte moriamur. « Ideo prius interrogavit serpens et respondit hoc mulier, ut praevaricatio esset inexcusabilis, neque ullo modo dici posset id quod praeceperat Deus oblitam fuisse mulierem. » Dixit autem serpens ad mulierem: Nequaquam morte moriemini. Scit enim Deus quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii scientes bonum et malum. Quid hic intelligitur, nisi persuasum ei esse, ut sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent quasi invidentis sibi, ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumine, sed vacantes propria providentia quasi oculis suis ad dignoscendum bonum et malum quod ille prohibuisset. In quibus verbis notandum
Abbreviated transcription (Latin):
cum accedere ad temptandum non posse nisi ꝑmissus. Non ꝑ ali¬
ud posset. nisi ꝑ quod ꝑmittebatur accedere. quicquio igitur
serpens ille significauit. ei ꝓuidentie tribuendum ẽ. sub qua et
ipse di abolus suam quidem habet cupiditatem nocendi. facul¬
tatem aut̃ non nisi que datur uel ad subuertenla ac ꝑdenda ua¬
berum sonos intelligebat. qui ex illo fiebant ad mulierem. Neq
enim conuersa credenda ẽ animiaeius innaturã rationalem.
quando nec ipsi homines quorum racionalis natura ẽ. eum de¬
mon meis loquitur ea passione cui exorcista requiritur. nesci¬
unt quid loquantur: quanto minus ille intelligeret uerborum
sonos quos ꝑcum ex eo diabolus illo modo faciebat: qui hominẽ
loquentem non intelligeret. si eum adiabolicapassione immunis
audiret᷑ Dixit ergo admulierem. eur precepit uobis ds. ut ñ
comederetis de omni ligno paradi si. eui respondit mulier:

Expanded text:
cum accedere ad tentandum non posset nisi permissus, num alicum accedere ad tentandum non posset nisi permissus, num aliud posset, nisi quod permittebatur accedere? Quidquid igitur serpens ille significavit, ei providentiae tribuendum est, sub qua et ipse ditatem autem non nisi quae datur vel ad subvertenda ac perdenda va itaque serpens verborum sonos intelligebat, qui ex illo fiebant ad mulierem: neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem, quando nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione cui ab exorcista requiritur, nesciunt quid loquantur: quanto minus ille intelligeret verborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat qui hominem loquentem non intelligeret, si eum a diabolica passione immunis audiret. » Dixit ergo ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus ut non comederetis de omni ligno Paradisi? Cui respondit mulier:
Abbreviated transcription (Latin):
te habereͬ uelle non consentire suadenti: adiuuante tam̃ illo
qui suꝑbis resistit. humilibus aut̃ dat gr̃am Nec arbitrandũ
ẽ qđ esset hominẽ deiecturus tempͣtor iste: nisi precessisset
manima hominis elatio comprimenda: ut ꝑ humiliationem
peccati quam de falso presumpserit. disceret uerissime quippe
dictum ẽ. Ante ruinam ex altatur cor: et ante gloriam. humil¬
atur. Si aut̃ quidam mouentur de hac primi hominis temptatio¬
ne. qđ eam fieri ꝑmiserit ds quasi nunc non uicdeant uniu̾sum
genus humanum diaboli insidiis sine cessatione tẽptari. Cur
et hoc ꝑmisit ds: an qui a ꝓbatur et exercetur uirtus: et ẽ palma
głosior. non consensisse temptatum. quam non potuisse tempta¬
ri: Si aut̃ queritur cur potissimum ꝑ ser pentem diabolus temp¬
tare ꝑmissus sit. iam hoc significandi grã factum ẽ: non qͦd di¬
abolus aliquid ad instructionem nr̃a significare uoluerit. seo

Expanded text:
te haberet velle non consentire suadenti, adjuvante tamen illo te haberet velle non consentire suadenti, adjuvante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Nec arbitrandum est, quod esset hominem dejecturus tentator iste, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio comprimenda, ut per humiliationem peccati quam de se falso praesumpserat, disceret verissime: quippe dictum est: Ante ruinam exaltatur cor, et ante gloriam humiliatur ? Sic autem quidam moventur de hac primi hominis tentatione, quod eam fieri permiserit Deus quasi nunc non videant universum genus humanum diaboli insidiis sine ceet hoc permittit Deus? an quia probatur, ut exerceatur virtus et est palma gloriosior non consensisse tentatum, quam non potuisse tentari? Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus tentari permissus sit, jam hoc significandi gratia factum est, non quod diabolus aliquid ad instructionem nostram significare voluerit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
te serpens non irrationabili anima sua: s alieno iam spũad
ẽ diabolico callidior dici cunctis animantibus. Quantum libet
eium preuaricatores angeli de suꝑnis sedibus suȩ ꝑuersitatis et
suꝑbie merito deiectisint: natura tamen excellentiores om̃ĩbꝰ
animantibus t̃re ꝓpter rationis eminentiam: Quid ergo mirũ
si suo instinctu diabolus iam implens serpentem. eiq suum
sp̃m miscens. eoniore quouates demoniorum impleri solent.
callidissimum eum reddiderat omĩum animantium terre: siue
ut alia editio habet sapientissimum bestiarum: scđni animam
uiuam irrationabilemq uiuentium. Siergo queritur. cur
đs temptari ꝑmiferit hominem. quem temptatori consensu¬
rum esse presciebat: occurrit ratio uera non magne laudis fu¬
turum fuisse hominem. siꝑꝓterea posset bene uiuere. quia ne¬
mo male uiuere su aderet. cum et innatura posse et in potesta¬

Expanded text:
te serpens non irrationabili anima sua, sed alieno jam spiritu, id te serpens non irrationabili anima sua, sed alieno jam spiritu, id est, diabolico, callidior dici cunctis animantibus: quantumlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus animantibus terrae propter rationis eminentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidissimum eum reddiderat omnium animantium terrae; sive, ut alia editio habet, sapientissimum bestiarum secundum animam vivam irrationabilemque viventium? « Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat; occurrit ratio vera, non magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere, quia nemo male vivere suaderet, cum et in natura posse, et in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnem natus ẽ. et inherendo eccłie quam ex omnibus
gentibus congregauit: ut pace noui testamenti essent duo
inearne una. Quia cum sit d̾s apud patrem. ꝑ quem facti
sumus. factus ẽ ꝑ carnem particeps nr̃: ut illius capitis cor¬
pus esse possemus. Erant aut̃ uterq nudus. ad am scilieet
et uror eius: et non erubescebant. Et merito. quid enim pu¬
deret. quando nullam legem senserant inmenbris suis repuguan¬
tem legimentis suç. que illos pena peceati post ꝑ petrationem p̃¬
uaricationis secuta ẽ. usurpante iobedientia prohibitum. et
isticia puniente commissum:. quod ante quã fierxt. nudi erãt
ut dictum ẽ: et non confundebantur: Nullus erat motus in
corpore cui uerecundia deberetur: nil putabant uelandum. qͥa
nichil senserant refrenandum. S ed et serpens erat callidi¬
or cunctis animantibus terre: que fecerat dñs ds. Potest is¬

Expanded text:
secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una: quia cum sit Deus apud Patrem per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus. Erat autem uterque nudus. Adam scilicet et uxor ejus, et non erubescebant. « Et merito, quid enim puderet quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. » Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terrae quae fecerat Dominus Deus. Potest is
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. Quam obrem relinquet homo patrem suum et
matrem. et adherebit uxori sue: et erunt duo in carne una:
Quȩ primi cum uerba hominis fuisse scriptura ipsa testatur:
Ins̃ tamen meugłio dm̃ dixisse declarauit. Ait enim. Non legi¬
stis. quia qui fecit abinitio masculum et feminam. fecit eos
et dixit. Propt̃ hoc dimittet homo patrem et matrem. et
adherebit uxori sue. et erunt duo incarne una ͤ ut hinc intel¬
ligeremus ꝓpter extasin qui precesserat in adam᷑ hoceum
diunitus tanquam ꝓpħam dicere potuisse. Si ergo xp̃e ad¬
hesit eccłe ut essent duo in carne una. quomͦ reliquit patrem.
quomͦ matrem: Reliquit patrem: quia cum informa deieẽt
non rapinam arbitratus ẽ esse equalem deo . s semet ipsum
ex in aniuit: formam serui accipiens. Hoc est enim reliquit
patrem: non quia deseruit et recessit apatre: S quia non in
ea forma. apparuit hominibus. inqua equalis ẽ patri. quomͦ
reliquit matrem᷑. relinquendo sinagogam nideorum dequa

Expanded text:
uet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. Quae primi cum verba hominis fuisse Scriptura ipsa testatur, Dominus tamen in Evangelio Deum dixisse declaravit. Ait enim: Non legistis quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una , ut hinc intelligeremus propter exstasim quae praecesserat in Adam, hoc eum divinitus tanquam prophetam dicere potuisse. Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in carne una, quomodo reliquit Patrem, quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Hoc est enim reliquit Patrem, quia non deseruit et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus, in qua aequalis est Patri, quomodo reliquit matrem relinquendo Synagogam Judaeorum, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur hebraiee iuir. testatur etiam nomen isrł. qui uir
uidens dñm interpretatur. S et sacramentis xpĩ et eccłe
conuenit aptissime: qđ adam mulierem de sua carne erea¬
tam nominis sui participem fieri uoluit: quia et dñs nr̃
redemit. sibiq ad optauit insponsam. partictpem sui no¬
iłiu id ẽ saluatore. salutem consequeretur eternam. Non auĩ
pretereiendum. qđ sopor ille. siue extasis idẽ mentis exces¬
sus ut antiqua translatio habet quam d̾s misit in adam.
uti prius mens ꝑextasin particeps fieret tamquã anglicȩ eu¬
rie. et intrans inscũ. irium dei. intelligeret in nouissima Deniq
euigilans tamquam ꝓpħatia plenus. cum adductam mulierẽ
suam uideret: eruetauit continuo. qđ magnum sacramentum
commendauit apłs. hoc nune os ex ossibus meis. et caro de car

Expanded text:
appelletur Hebraice vir, testatur etiam nomen Israel qui vir appelletur Hebraice vir, testatur etiam nomen Israel qui vir videns Deum interpretatur. Sed et sacramentis Christi et Ecclesiae convenit aptissime, quod Adam mulierem de sua carne creatam, nominis sui participem fieri voluit, quia et Dominus nredemit sibique adoptavit in sponsam, participium sui noJesu, id est, Salvatore, salutem requireret aeternam. Non autem praetereundum quod sopor ille, sive exstasis, id est mentis excessus, ut antiqua Translatio habet, quam Deus  ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima. denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de c
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit eam ad adam Dixitq adam. Hoenune o as
meis: et caro de carue mea. Qm̃ aclam adductis auie ani¬
mantibus terre. et uolatilibus cictis. nullum in his sibi si¬
nule inuenerat: merito nunc ubi adiutorium simile suifa¬
ctum atq ad se adductum uidit. agnouit: et exclamauit.
prius uisis animantibus aliis. similem sibi non uiderat.
Os aut̃ de ossibus meis. et caro de carne mea: quia cetera qui
os et carnem habentia uiderat. nominatimq distinuerat:
non ex sua substantia. s ex terra uel aquis esse facta noue¬
rat. Sicut uero illis uocabula adse adductis posuerat: sic
restabat ut ei quam sibi similem ac de suo corpore creatũ
cognouit. nomen. inderet. Hec inquit uocabitur uir ago:
qm̃ deuiro. sumpta ẽ. Quomͦ aũt̃ latina ethimologia congru¬
it in his omnibus. cum auiro nuncupatur uirago. Ita conue¬
nit et hebrea. inqua uidelicet lingua uir appellatur his. et di¬
riuato ab hoc nomine. femina dicitur hissa. Deniq qđ his

Expanded text:
adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex meis, et caro de carne mea. Quoniam Adam adductis ad se animantibus terrae et volatilibus cunctis, nullum in his sibi simile invenerat, merito nunc ubi adjutorium simile sui factum atque ad se adductum vidit, agnovit et exclamavit prius visis animantibus aliis, simile sibi non viderat. Os autem de ossibus meis, et caro de carne mea: quia caetera quae os et carnem habentia viderat nominatimque distinxerat, non ex sua substantia, sed ex terra vel aquis esse facta noverat. Sicut vero aliis vocabulum ad se adductis posuerat, sic restabat, ut ei quem sibi similem ac de suo corpore creatum cognovit nomen inderet. Haec, inquit, vocabatur virago, quoniam de viro sumpta est. Quomodo autem Latine etymologia congruit in his nominibus, cum a viro nuncupatur virago, ita convenit et Hebraea, in qua videlicet lingua vir appellatur is et derivato ab hoc nomine, femina dicitur issa Denique quod is