comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est luna in xv. lł iumas: Siuis scire quota est luna uii.
idus decẽ. dicito december. inidus cccxluii. tolle .uii.
idus remanent cccxl. adde nouẽ fiunt cccxluiiii. partire
per lxiui quin quagies nouies quini .ccxcv. tolle cexcy
remanent. liuii tolle xxx remanent .xxiiii. Uicesima
quarta est luna die memorato iuuat huiusce argumenti
usum s̃ calculator ultima quinqua gesime none partis
diligentius memorie commendat: Ouinquagies nouies
seni cccliiii. quinqua gies nouies quini.ccxcv. quinquagies
nouies quater ccxxxui quinqua gies nouies terui clxxuii.
quinqua nouies bini cxuiii. quinquagies nouies asse . Luiiii.¬
eo dem ordine diem uii. mane quocũq uolueris tempore adiunc¬
to kłdarũ ianuariarum die requiris: Si enim uis scire
uerbi gratia anno quo. Nłde iãnare quinta fer celebran¬
tur octauo lłr oc tobriũ dieque fer̃ sit dicito oc tober
in heł .cclxxiiii. tolle octo lł october remanent cclxui
per septe septies triceni cc. decus. septies octoni quin qua is

Expanded text:
s Junias. Si vis scire quota est luna VII Idus Decembres, dicito: December in Idus CCCXLVII; tolle VII, Idus remanent CCCXL; adde IX, fiunt CCCXLIX; partire per LIX, quinquagies novies quini CCXCV; tolle CCXCV, remanent LIIII; tolle XXX, remanent XXIIII; vicesima quarta est luna die memorato. Juvat hujusce argumenti usum, si calculator ultima quinquagesimae nonae partis diligentius memoriae commendat: quinquagies novies seni CCCLIIII, quinquagies novies quini CCXCV, quinquagies novies quaterni CCXXXVI, quinquagies novies terni CLXXVII, quinquagies novies bini CXVIII, quinquies novies assis IX.Eodem ordine diem septimanae quocunque volueris tempore adjuncto Calendarum Januariarum die requiris. Si enim vis scire, verbi gratia, anno quo Calendae Januariae quinta feria celebrantur, octavo Calendarum Octobrium die quota feria sit, dicito: October in Calendas CCLXXIIII; tolle VIII Calendas Octobres, remanent CCLXVI; per VII, septies triceni ducenti decus, septies octoni quinquagies
Abbreviated transcription (Latin):
agustus in bł .ccxiii. in nõ ccxuii. in idusccxxu.
Septẽber in lł. ccxliiii. in nõccxluiii mnidus celui
october inlł cclxxiiii. innõ celxex inidus cclxxxuiii.
Nouember in Hł cccv. in nõ cccuiiii. inidus cccxuii.
decẽber inhłcccxxxu in nõcccxxxuiiii. iniduscccxluii.
Siergo scireuis uerbigratia. anno quoꝑ hłdas ianuãrs
nonã ẽ luna quota sit luna inhł maias Dicito magis¬

Expanded text:
Augustus in Calendas CCXIII, in Nonas CCXVII, in Idus CCXXV. Augustus in Calendas CCXIII, in Nonas CCXVII, in Idus CCXXV. September in Cal. CCXLIIII, in Nonas CCXLVIII, in idus CCLVI. October in Cal. CCLXXIIII, in Nonas CCLXXX, in Idus CCLXXXVIII. November in Cal. CCCV, in Nonas CCCIX, in Idus CCCXVII. December in Calendas CCCXXXV, in Nonas CCCXXXIX, in Idus CCCXLVII. Si ergo scire vis, verbi gratia, anno quo per Calendas Januarias nona est luna, quota sit luna in Calendas Maias, dicito: Mai
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate contraditum. atq ideo minorib nr̃a ęquȩ
solertia tradendum. Siergo uisscire hoc uel illodie quota
sit luna. conputa dies a principio mensisianuari. usq: in diẽ
Itemsiuis scire hoc uel illo die quota sit feria: Conputa
dies abł dis ianuariis usq indiẽ de quo inquiris. E cum
noueris addeferiã que fuit die hłrũ ianuariarũ. & sibis¬
sextilis annus ẽ &iã bissex uiãti diẽ p quam transierit
augmentare inemento. ex  partire omnia ꝑseptẽ
& qđ reman& diẽ tibi septemaneq sit ubicumq queris
ostend&. quod ita solum sinelabore currit argumen¬
tum sinumerum mensium singulorum ꝑkł nonas &iđ
memoriter decantare consuescas.
Febroarius in lł xxxii. in nõ xxxui. inidus xliiii
martius in .fł .lx. in nõ lxui. in idus lxxiiii.
aprilis
Aprilis. in sł .xci. in nõxcv. in idus ciii.
Iulius. inkeł .clxxxii. in nõ clxxxuiii. inidus cxcui.

Expanded text:
auctoritate contraditum, atque ideo minoribus nostra aeque auctoritate contraditum, atque ideo minoribus nostra aeque solertia tradendum. Si ergo vis scire hoc vel illo die quota sit luna, computa dies a principio mensis Januarii usque in diem Item si vis scire hoc vel illo die quota sit feria, computa dies a Calendis Januariis usque in diem de quo inquiris; et cum noveris, adde feriam quae fuit die Calendarum Januariarum; et si bissextilis annus est, etiam bissexti diem postquam transierit augmentare memento: partire omnia per septem, et quod remanet diem tibi septimanae quae sit ubicunque quaeris ostendet. Quod ita solum sine labore currit argumentum, si numerum mensium singulorum per Calendas, Nonas et Idus memoriter decantare consuescas. Februarius in Calendas XXXII, in Nonas XXXVI, in Idus XLIIII. Martius in Calendas XL, in Nonas LXVI, in Idus LXXIIII. Aprilis in Calendas XCI, in Nonas XCV, in Idus CIII. Julius in Cal. CLXXXII, in Nonas CLXXXVIII, in Idus CXCVI.
Abbreviated transcription (Latin):
temerato ordine ꝑcurrat:
diẽ lłr proͫ tissimũ. Itadũtaxat ut aliis utens regularib
U. ap̃r i. maĩ .iii. iunius ui. iuł i. aũgiii. sep̃ uii. oc tob ii.
ascripti sunt dies. c&eris uero annis addes concurrentes
quod quod inp̃senti fuerint ad notati. Ad regulares m̃suũ
hoctantũ memor esto.utcũ inminente an nobis¬
sextili. unus concurrenuntium intermitendus ẽ dies
Eo tunc numero queminter missurus es inianuario.
contin&ur solis conputare incipias. Cũ ergo diẽ hł rum¬
nus uerbi gratia ianuaria querereuis: dicis ianuarius duo
adde concurrentes septe mane dies quifuerint anno quocon¬
putas utputatres. fiunt .v. quinta feria intrant Nłde ianũre
Itẽ anno quia sex hab& concurrentes: Sume vregulares¬
S mensis marti adde concurrentes sex. fiunt xi tolle
septe. remanent iiii. quarta feria sunt Nłdemartiae:¬
inter błdas. dierũ luna uel fer dinoscenda reꝑtũ. aliquanto
quidẽ grauius ad discendum. sedmaiorum tamen nobis

Expanded text:
temerato ordine procurratdiem Calendarum promptissimum, ita duntaxat, ut aliis utens regularibus, V. Apr. I. Mai. III. Jun. VI. Jul. I. Aug. IIII. Sept. VII. Octob. II.ascripti sunt dies. Caeteris vero annis addis concurrentes, quotquot in praesenti fuerint adnotati, ad regulares mensiumHoc tantum memor esto ut cum imminente anno bissextili unus concurrentium intermittendus est dies, eo tamen numero quem intermissurus es Januario continetur solis computare incipias. Cum ergo diem Kalendarum, verbi gratia Januariarum, quaerere vis, dicis: Januarius duos; adde concurrentes septimanae dies qui fuerint anno quo computas, ut puta tres; fiunt quinque: quinta feria intrant Kalendae Januariae. Item anno qui sex habet concurrentes, sume quinque regulares mensis Martii, adde concurrentes sex, fiunt undecim; tolle septem, remanent quatuor: quarta feria sunt Kalendaeinter Calendas dierum luna vel feria dignoscenda repertum, aliquanto quidem gravius ad discendum, sed majorum tamen nobis
Abbreviated transcription (Latin):
eluna qđ &iã epactarũ que tunc xxuiii s̃ ordo manifeste
testatur: quid ergo opus erat ad conplectionẽ lunaris og¬
doadis duo solaris cursus suꝑ adicere dies idẽ decimũ & nonũ
le łr apriliũ. si hoc duo bissextiles poterant ꝑficere dies.
Nonergo duos dies qui inogdo ade solis alunari ogdo ade mi¬
nus sunt duorũ int̃hcalatione bisextorũ. Sed duorũ ma¬
gis dierum qui inendecade  alunari plus sunt. adiectione
supplentur. nec noc& qđ saltũ lune quẽ quidã in ogdo adis
initio ponunt inendecade ponendum memorauimus
ubi cumq enim interposueris eodẽ proposita quȩstio
fine solu&ur. & hab& circulus decenno uennalis menses
solicres ccxxuiii lunares. ccxxxv dies exceptis bissextis
uĩ dccccxxxu decies nouies enĩ duodeni ccxxuiii adde uii
fiunt ccxxxv. Item decies nouies trecenteni. sex ageni &
quini ui occcxxxu. decies nouies trecenten. quinquageni
& quat̃ni. Vĩ dccxxviadde embolis mos septẽ mensiũ dies .ccx.¬

Expanded text:
etiam epactarum, quae tunc XXVIII sunt, ordo manifeste testatur. Quid ergo opus erit ad completionem lunaris ogdoadis duos solaris cursus superadjicere dies, id est decimum et nonum Calendarum Aprilium, si hoc duo bissextiles poterant perficere dies? Non ergo duo dies qui in ogdoade solis a lunari ogdoade minus sunt, duorum intercalatione bissextorum, sed duorum magis dierum, qui in endecade supplentur. Nec nocet quod saltum lunae, quem quidam in ogdoadis initio ponunt, in hendecade ponendum memoravimus. Ubicunque enim interposueris, eodem proposita quaestio fine solvetur, et habet circulus decennovenalis menses solares CCXXVIII, lunares CCXXXV, dies, exceptis bissextis, VIMDCCCCXXXV; decies novies enim duodeni CCXXVIII; adde VII, fiunt CCXXXV. Item decies novies trecenteni sexageni et quini VIMDCCCCXXXV; decies novies trecenteni quinquageni et quat
Abbreviated transcription (Latin):
tum uocant ne tẽporũ ordo turb&ur. &iã ipso vdies
& quadrantem si c onsideremus senarius numerus in eis plu
rimum ual&. primo quia sicut fierisol& ut a perte totum
comput&ur. Non sunt iam dies v sed potius vi ut quadrans
ille accipiatur ꝓdie. inde qui in ipsis .v. diebus sexta pars men¬
sis ẽ. Ipse autem quadrans sexhoras hab&: totus enĩ dies
qui ẽ quadrans diei sexhore inueniuntur. Ita in annicur

Expanded text:
tum vocant, ne temporum ordo turbetur; etiam ipsos V dies tum vocant, ne temporum ordo turbetur; etiam ipsos V dies et quadrantem si consirimum valet. Primum, quia sicut fieri solet ut a parte totum computetur, non sunt jam dies quinque, sed potius sex, ut quadrans ille accipiatur pro die. Deinde, quia in ipsis quinque diebus sexta pars mensis est: ipse autem quadrans sex horas habet. Totus enim dies, quae est quadrans diei, sex horae inveniuntur: ita in anni cur
Abbreviated transcription (Latin):
generis humani filius dĩuenit & factus ẽ filius hominis ut
nos reformar& adimaginẽ dĩ. Annus &iã unus sixii men¬
ses integri considerentur quos triceni dies conplent:
ł alem quippe mensem ueteres obseruauerunt quem circui¬
tus lunaris ostendit senarionumero poll&. quod enĩ ualent
sex in primo ordine numerorum qui constat exunis ut per¬
ueniat adx hocualent lx in secundo ordine qui constat ex
denis. vt ꝑueniatur adcentum. Sexa genarids ergonume¬
rus dierum sexta pars anniẽ. & paulo post proinde inquid
ꝑsenarium primi uersus multiplicatur tacquiã senariur
secundi uersus. & fiunt sexies sexageni coclx dies quis
lunȩ ostendit hominib: sic annus circuitu solis animad¬
uersus ẽ. Restant autẽ quinq: dies & quadrans diei ut
sol impleat cursum suum annumq: concludat
Quat tuor enim quadrantes faciunt unum diẽ quẽ ne¬
cesse ẽ inter kalare xcursu quadriennitꝰ. quodbis sex¬

Expanded text:
generis humani, Filius Dei venit, et factus est filius hominis, ut generis humani, Filius Dei venit, et factus est filius hominis, ut nos reformaret ad imaginem Dei. Annus etiam unus, si XII menses integri considerentur, quos triceni dies complent, talem quippe mensem veteres observaverunt, quem circuitus lunaris ostendit, senario numero pollet. Quod enim valent sex in primo ordine numerorum, qui constat ex unis ut perveniatur ad X; hoc valent LX in secundo ordine, qui constat ex denis, ut perveniatur ad centum. Sexagenarius ergo numerus dierum sexta pars anni est. » Et paulo post: « Proinde, inquit, per senarium primi versus multiplicatur, tanquam senarius secundi versus, et fiunt sexies sexageni trecenti et sexalunae ostendit hominibus, sic annus circuitu solis animadversus est, restant autem V dies, et quadrans diei, ut sol impleat cursum suum, annumque concludat; quatuor enim quadrantes faciunt unum diem, quem necesse est intercalare ex cursu quadriennio, quod bissex
Abbreviated transcription (Latin):
negatur impleri. uerũ siqui nr̃ an in hoc sꝑnendã putat as¬
sertionẽ legit beati aurelii agusti quartũ descã trinita¬
te libellũ ubi desenariinumeri in quomundus factus est
ꝑfectione disserens. &iam huius quadrantis mentionẽ
facer& immo & eum certimis terii gratia ꝑ omni potentẽ
conditoris sapientiam proui sum factumq docere non omisit.
Unum enim inquid & duo &tria sex fiunt: quinumerus
ꝑpea ꝑfectus dicitur quia partib: suis conpletur. hab& enĩ
eas tres. sextã tertiã & dimidiã. nec ulla pars alique dici
possit. quota sit inuenitur in eo. sexta ergo eius unumẽ.
tertia duo dimidiatria. Unum autẽ &duo &tria consu¬
mant eundem senarium cuius ꝑfectionem nobis scriptura
scã cominendat incomaxime quod ds̃ sex dieb ꝑfecit opera
sua. & sexto die factus c̃homo adimaginẽ dĩ. & sexta &ate

Expanded text:
negatur impleri? Verum si quis nostram in hoc spernendam putat asnegatur impleri? Verum si quis nostram in hoc spernendam putat assertionem, legat beati Aurelii Augustini quartum de sancta Trinitate libellum, ubi de senarii numeri, in quo mundus factus est, perfectione disserens, etiam hujus quadrantis mentionem facere, imo et eum certi mysterii gratia per omnipotentem conditoris sapientiam provisum factumque docere non omisit. « Unum enim, inquit, et duo et tria, sex fiunt; qui numerus propterea perfectus dicitur, quia partibus suis completur. Habet enim eas, tres, sextam, tertiam et dimidiam, nec ulla pars alia, quae dici possit quota sit invenitur in eo. Sexta ergo ejus unum est, tertia duo, dimidia tria. Una autem, et duo et tria consummant eumdem senarium, cujus perfectionem nobis Scriptura sancta commendat in eo maxime, quod Deus VI diebus fecit opera sua, et sexto die factus est homo ad imaginem Dei, et sexta aetate
Abbreviated transcription (Latin):
ed & demensura crementibis¬
sextilis nete nr̃a lateat sententia dicimus quad rantẽ eiusdẽ
diei id est sexhoras perannum ad crescere horam autem
ꝑduos menses dimidium uero hore ꝑhunũ mensẽ solis dico
naturalẽ. porro quartã partẽ hore idẽ punctus ꝑdimi¬
dium mensis: quia solẽ nouimus todiacũ circulũ idẽ xii.
autẽ signa eiusdẽ todiaci. ꝑxxxdies &xhoras ac semissẽ na
naturali cursuꝑagere . dimidiũ uero signi cuiusq ꝑxv dies
quinq: horas & quad rantẽ unius hore ꝑcurrere: nec omnino
putamus eorum suscipiendã eẽ sententiã quiqua si nocti
nihil tribuentes. trestantũ horas ꝑannũ bissexto ad cres¬
cere confirmant. quod sita e&̃ non ante annorũ . uiii
circuitũ dies qui creuerit totus conpler&ur. diẽ namquȩ
totũ idẽ consua nocte xxiiii haberehoras &iã uulgus
ignobile nouit: quidũ totus ꝑ quadrienniũ non neg&ur
impleri. quaratione quarta pars eius ꝑsingulos .iiii. annox

Expanded text:
ed de mensura crementi bissextilis ne te nostra lateat sententia, dicimus quadrantem ejus diei, id est, sex horas per annum accrescere, horam autem per duos menses, dimidium vero horae per unum mensem, solis dico naturalem; porro quartam partem horae, id est, punctum per medium mensis, quia solem novimus zodiacum circulum, id est, dautem signa ejusdem zodiaci per XXX dies et X horas ac semissen naturali cursu peragere, dimidium vero signi cujusque per XV dies V horas et quadrantem unius horae percurrere. Nec omnino putamus eorum suscipiendam esse sententiam, qui, quasi nocti nihil tribuentes, tres tantum horas per annum bissexto adcrescere confirmant. Quod si ita esset, non ante annorum VIII circuitum dies qui creverat totus compleretur, diem namque totum, id est, cum sua nocte XXIV habere horas, etiam vulgus ignobile novit. Qui dum totus per quadriennium non negetur impleri, qua ratione quarta pars ejus per singulos IV annorum
Abbreviated transcription (Latin):
in lustrat efficerent & nequadrans dec& statuit ut
quasto quoq anno sacerdotes qui curabant mensib
acdicbi unũ intercalarent diem eo scilic& mense ac
loco quo eiã ap̃ u&eres m̃ses intercalabatur idest
cunteulnnos u dies febro arudies mensis id quebisso¬
tum censuit nominandum si annũ ciuilẽ caesarhab&is

Expanded text:
 lustrat efficerent, et ne quadrans deesset, statuit ut quarto quoque anno sacerdotes qui curabant mensibus ac diebus unum intercalarent diem, eo scilicet mense ac loco quo etiam apud veteres mensis intercalabatur, id est ante quinque ultimos Februarii mensis dies, idque bissextum censuit nominandum. Dies autem
Abbreviated transcription (Latin):
abostusolis usq adhoram post tertiã meridies habens prae
sentiam usq adhorami antenonam sub prema abhora ante
non a usq ad hoccasum solis: D mane ergo quomodo diffinitꝰ
Mesidorus diffiniuit dicens manelux matutina & plenaa & dic¬
tum mane amane manum enim antiquibonũ dicebant¬
quod enim melius ẽ lucisiue ergo manedicitur ab manibus
diis infernorum: gentiles enim aestimabant quando soł rece¬
dit a nob quia dii infernorum. illum ad setraxissent: D meri¬
antiquienim merõ purũ dicebant: Ni sub premum quare
dicitur: M hoc est sub premendo. tuno enim sol inclinatur
ad occasum h& ergo tria spatia astificał dieiacursus oł
temperantur Manedicitur abortus solis usq: dum. solascen¬
derit in altitudmem cadi meriđ aut̃ dicitur quando per
sol dealtitudine cȩli descendit adoccasum: A Itẽ aliud spatiũ

Expanded text:
ab ortu solis usque ad horam post tertiam; meridies, ab hora post ab ortu solis usque ad horam post tertiam; meridies, ab hora post tertiam usque ad horam ante nonam; suprema, ab hora ante nonam usque ad occasum solis. D. Mane ergo quomodo diffinitur? M. Isidorus diffinivit dicens: Mane lux matutina et plena, et dictum mane a manquid enim melius est luce? Sive ergo mane dicitur a manibus, id est, diis infernorum; gentiles enim aestimabant, quando sol recedit, quod dii infernorum illum ad se traxissent. DAntiqui enim merum purum dicebant. D. Supremum quare dicitur? M. Quasi supprimendo. Tunc enim sol inclinatur ad occasum. Haec ergo tria spatia artificialis diei sunt, et a cursu solis temperantur. Mane dicitur ab ortu solis usque dum sol ascenderit in altitudinem coeli. Meridies dicitur, quando per sol de altitudine coeli descendit ad occasum. D. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
id est dies & nox in de esidorus dic̃ spatia dieinaturalis duo
spatium diem significat quando aut̃ noc turnum spatiũ
nox est: A quis ergo demonstrat quod dies & nox simul
dies dr̃ V Inscriptura diuina ostenditur ubi legitur
& factumẽ uespere hoc ẽ nox & mane diesunus tunc.
ostenđ quod nox & dies simul dies nuncupantur : D quid
ergo illedies astificalis: ab ostu solis usq: ad occasum
dies astificalis dr̃ id est presentia solis suꝑ terrã unde
esidorus dic̃ diest p̃sentia solis siue sol super terrã sicut
nox dicitur absentia solis id est solsubterris: N Quomo¬
doergo dies naturalis & dies astificalis simul diffinitur:
Mesidorus diffiniuit dicensdies hiemine appellare sol &
Mtres. D quȩ Mmane meridie sub premia. Dmane quidẽ
& quomodo diffinitur uł quod horas hab&: a manedicitur

Expanded text:
id est, dies et nox. Inde Isidorus dicit: Spatia diei naturalis duo id est, dies et nox. Inde Isidorus dicit: Spatia diei naturalis duo interdianum spatium, diem significat; nocturnum spatium, nox est. D. Quis ergo demonstrat quod dies et nox simul dicitur? M. In Scriptura divina ostenditur, ubi legitur: Et factum est vespere hoc est nox et mane dies unus. Tunc ostendit quod nox et dies simul dies nuncupantur. D. Quis est ergo ille dies artificialis? M. Ab ortu solis usque ad occasum, dies artificialis dicitur, id est, praesentia solis super terram. Unde Isidorus dicit: Dies, praesentia solis est, sive sol super terram; sicut nox dicitur absentia solis, id est, sol sub terris. do ergo dies naturalis et dies artificialis simul diffinitur? M. Isidorus diffinivit, dicens: Dies gemine appellari solet; M. Tria. D. Quae? M. Mane, meridies et suprema. D. Mane quid est, et quomodo diffinitur, vel quot horas habet? M. Mane dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
hore unum qua drantem faciunt:  quadrans quid est
& quomodo diffinitur quomodo uocatur apud hebreos¬
& grecos & latinos  Sic diffinitur quadrans dicitur
aquasta paste untiȩ quia alio nomine dicitur si cilicus idest.
VI. scripulis quẽ hebrei qua drantẽ greciuero. dodrantem
latini quadrantẽ uocant dicitur &iã & quadrans maior
qui hab& tres untias horẽ quastapars. assis. assis enĩ .xii.
untias hab̵ sic &ium & qua drans intempore . vi horarum.
quasta pars dieiẽ naturalis quia quat tuor quadraꝗtes unũ
accepit :  idẽ a diuisione eo quod diuidit lucem atene¬
bris siue dies dicti sunt adiis quorũ noma romani quib: dic̃
diffiniuit dicens dies legitimus est uexnu. horarum
usq dum̃ dies & nox spatia suicursus ab oriente in occi¬
condudit quib modis dies dicitur id est duobus¬
modis: D qui sunt  dies naturalis & dies astifi¬
calis. Di dies naturalis quis ẽ  Id est dies legitimus ab ostu
inse .d quod sunt diuisiones diei illius naturalis: Mduȩ

Expanded text:
horae unum quadrantem faciunt. VII. De quadrantet quomodo vocatur, vel quomodo diffinitur apud Hebraeos, Graecos et Latinos? M. Sic diffinitur: Quadrans dicitur a quarta parte unciae, qui alio nomine dicitur sicilicus, id est, sex scrupuli, quem Hebraei quadrantem, Graeci vero dodrantem, Latini quadrantem vocant. Dicitur etiam et quadrans major, qui habet tres uncias, hoc est quarta pars assis; assis enim duodecim uncias habet. Sic etiam et quadrans in tempore sex horarum, quarta pars est diei naturalis, quia quatuor quadrantes unum accepit? M. A divisione, eo quod dividat lucem a tenebris. Sive dies dicti sunt a diis, quorum nomina Romani quibusdam diffinivit, dicens: Dies legitimus est viginti quatuor horarum usque dies et nox spatia sui cursus ab oriente in occiconcludat. D. Quibus modis dies dicitur? M. Duobus. D. Qui sunt? M. Dies naturalis et dies artificialis. D. Dies naturalis quid est? M. Dies legitimus, ab ortu in se. D. Quot sunt divisiones diei naturalis? M. Duae,
Abbreviated transcription (Latin):
quia princeps est omnium siderum. sic̃ idem dies capud est cune¬
torum dierum secundum. diem aluna nominaueruntq soli
tertium diem. astella mastis quȩ uesꝑ uocatur quastum¬
die astella mercurii. quam quidem candidum circulũ dicuns
a ueneris stella quam luciferum asserunt qui inter om̃a
sideraplus lacis hab& septimũ diem. astella saturn.¬

Expanded text:
qui princeps est omnium siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a luna, quae soli Tertium ab stella Martis, quae vesper vocatur. Quartum a stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt.a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimum vero a stella Satur
Abbreviated transcription (Latin):
dubio ab initioenim mundi usq: ad resurrectionem xp̃i¬
dies precedebat noctem. a resurrectione cũit xp̃iusq adiu¬
dicium nox p̃cedit diem Indeisidorus dicit dies cũt in prin¬
cipio operũ dñi alumine habebat ex ordium. ad significan¬
dum hominis lapsum nunc aũ atenebris cdlucem ut non
dies obscur&ur in noctem sed nox lucescat indiem sicut
scriptum ẽ d& ebris lum̃ larescere fecit diesesgoscienticm.
diuinȩ leggis significat ndx uero rignorantiam & ceciatem
morum. sed propter hoc dictum nocti ad similaui matrem
tucm factus est populus m̃s tamquam non habens scientiã
quan dixiss & non habens lucem non numquam. dies prosperi¬

Expanded text:
dubio, ab initio mundi usque ad resurrectionem Christi praecedebat noctem; a resurrectione autem Christi usque ad judicium nox praecedit diem. Inde Isidorus dicit: Dies autem in principio operum Domini a lumine habebat exordium, ad significandum hominis lapsum; nunc autem a tenebris ad lucem, ut non dies obscuretur in noctem, sed nox lucescat in diem, sicut scriptum est: De tenebris lumen clarescere fecit. Dies ergo scientiam divinae legis significat, nox vero ignorantiam et caecitatem morum, secundum prophetae dictum, Nocti assimilavi matrem tuam, factus est populus meus tanquam non habens scientiam; quasi dixisset, non habens lucem. Nonnunquam dies prosperi
Abbreviated transcription (Latin):
oram f iosaphat annis uiii helias curruigneo rapitur quasi
usq: incȩlum. & heliseus heres ꝓphetiȩ derelictus. primo mi¬
raculo aquas hiericho sanat. indiebus ioram recessit ȩdom
ne ess& subiuda & constituit sibiregem. Ambul auit aut̃
ioram inuus domus achab. filia quippe achab erat uxor eius.

Expanded text:
oram filius Josaphat annis VIII. Helias curru igneo rapitur quasi usque in coelum, et Helisaeus haeres prophetiae derelictus, primo miraculo aquas Hiericho sanat. In diebus Joram recessit Edom ne esset sub Juda, et constituit sibi regem. Ambulavit autem Joram in viis domus Achab, filia quippe Achab erat uxor ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
a pressũ nr̃ȩ fragilitictis aqua temperamus. Cranũ quoq frum̃¬
ti passionis mola contritũ aqua miscemus. Vt iuxta quod a pos¬
tolos ait: Adherentes dño unus cũ eo p̃s effici. ualeamus
Itic &iã in eiusdẽ sac crificii tempore obseruando. nec solis tan¬
tumodo cursum queri temus quasidm̃ quidem credentes sed
ultra nr̃i curã sublimatũ. Iuxta eos qui dicunt nubes latibulũ
eius na nr̃a considerat & circa cardines cȩli ꝑambulat. n&
itẽ lune solius plenum captemus exortum quasi iuxta pela¬
gianos absq gratia suꝑna beati et̃ queamus. uerũ iuxta eum
qui dix̃ dĩm̃s miseri cordia eius preuem& me. In nr̃i pasche cęle¬
brationẽ equi noctiaalẽ solis exorcũ cuncta uidelic& tenebrarũ
offendicula deuincentis plenilunio nr̃ȩ douotionis euestigio
sequente dedicemus hanc mosayci paschȩ rationẽ dieppriȩ re¬

Expanded text:
expressus est nostrae fragilitatis aqua temperamus, granum quoque frumeexpressus est nostrae fragilitatis aqua temperamus, granum quoque frumenti, passionis mola contritum, aqua miscemus, ut, juxta quod Apostolus ait, Adhaerentes Domino, unus cum eo spiritus effici valeamus. Ita etiam et in ejusdem sacrificii tempore observando, nec solis tantummodo cursum quaeritemus, quasi Deum quidem credentes, sed ultra nostri curam sublimatum, juxta eos qui dicunt: Nubes latibulum ejus; nec nostra considerat, et circa cardines coeli perambulat. Nec item lunae solius plenum captemus exortum, quasi juxta Pelagianos absque gratia superna beati esse non queamus, verum juxta eum qui dixit: Deus meus, misericordia ejus praeveniet me. In nostra Paschae celebratione aequinoctialem solis exortum, cuncta videlicet tenebrarum offendicula devincentis, plenilunio nostrae devotionis e vestigio sequente, dedicemus. Hanc Mosaicae Paschae rationem die propriae re
Abbreviated transcription (Latin):
pashade ante equinoctiũ fieri posse contenderit Ostendat ut
eccłam scãm prius quic̃ saluator incarne uenir& &titisse ꝑfertẽ
lque lib& fideliũ antepuentũ gratiȩ illius. aliquid posie suiꝑnelucis
habere neq enĩ sineratione paschalis obseruantia temporis qua
mundi salutẽ & figurari & uenire decebat. Ita diuinitus ẽ ꝓcura¬
ta ut neq prima die quidux facticẽ neq secunda qua firma m̃¬
tum. neq tertia quac arida apparuit. neq mox quarta incho¬
ante quasol equi noctulis tãquã sponsus ethalamo processit:
Sed aduesperã tiendẽ oriente luna sortir&ur exordiũ exspecta¬
ta ẽ enĩ horaq inluminationẽ ecđẽ olim in xp̃o uenturã designane
Vt sicut in mynisterio sacrificii celestis mec uinũ solum nec aquã
solam offerre uater y lic& neuidelic& ipsa oblictio ueldõ tantũ
uel tantũ homini conueniat. Sed sanguinẽ uue torculari crucis

Expanded text:
paschale ante aequinoctium fieri posse contenderit, ostendat vel paschale ante aequinoctium fieri posse contenderit, ostendat vel Ecclesiam sanctam priusquam Salvator in carne veniret, exstitisse perfectam; vel quemlibet fidelium ante proventum gratiae illius aliquid posse supernae lucis habere. Neque enim sine ratione paschalis observantia temporis, qua mundi salutem et figurari et venire decebat, ita divinitus est procurata, ut neque prima die qua lux facta est, neque secunda qua firmamentum, neque tertia, qua arida apparuit, neque mox quarta inchoante, qua sol aequinoctialis tanquam sponsus e thalamo processit, sed ad vesperam tandem oriente luna sortiretur exordium. Exspectata est enim hora, quae illuminationem Ecclesiae olim in Christo venturam designaret. Ut sicut in mysterio sacrificii coelestis nec vinum solum, nec aquam solam offerri licet, ne videlicet ipsa oblatio vel Deo tantum, vel tantum homini conveniat, sed sanguinem, qui torculari crucis
Abbreviated transcription (Latin):
Nulla alia seruandi pasche regula ẽ quã utequinotium uernale
plemi lunio succedente ꝑficutur. Acsił una die plenitudo lune
prrcesterit equinotium iã non primi Num mensis sedultimi¬
luna puteur. oport& enim ut sicut tunc primo sol potestatẽ
diei deinde luna cum stellis potestictẽ noctis accepit ita &nunc ad
insinuandum nostrȩ redemptionis guidium primo dies noctẽ lon¬
gicudine ad equet. Ac deinde luna plenissima eã luce perfundat:.
Cerci utiq mysterii gratia quia uidelic& sol ille creatus omniũ in lu¬
minator astrorũ xernã uerãq lucẽ significat que in luminat
omnẽ homenẽ uenientẽ in unc mundũ. Luna aut̃ & stelleq nõ
ꝓprio ut dicunt sed aduenticio & asole mutuato lumine fulgent
ppsum eedesie corpus & quosq uiritim scõs in sinuant qui inlumina¬
riñ inluminare ualentes cȩlestis gratiȩ munus accipere sciunt
ecłe debuit anteponi que nõnisi ꝑillũ lucer&. namsiqui pleniluniũ

Expanded text:
ue alia servandi Pascha est regula, quia ut aequinoctium vernale plenilunio succedente perficiatur; at si vel una die plenitudo lunae processerit, aequinoctium jam non prima mluna putetur. Oportet enim ut sicut tunc primo sol potestatem diei, deinde luna cum stellis potestatem noctis accepit, ita e nunc, ad insinuandum nostrae redemptionis gaudium primo dies noctem longitudine adaequet, ac deinde luna plenissima eam luce perfundat, certi utique mysterii gratia, quia videlicet sol ille creatus omnium illuminator astrorum, aeternam veramque lucem significat, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Luna autem et stellae, quae non proprio ut dicunt, sed adventitio, et a sole mutuato lumine fulgent, ipsum Ecclesiae corpus, et quosque viritim sanctos insinuant, qui illuminari, non illuminare, valentes, coelestis gratiae munus accipere sciunt stus Ecclesiae debuit anteponi, quae non nisi per illum luceret. Nam si qui plenilunium
Abbreviated transcription (Latin):
& eorum antiquiores. ⁊ aga tobolus & abeo erdaris tobolus expa¬
neada qui unus exillis .lxx seniorib fuit quimissi fuerunt¬
a pontificiibus adptolo mes̃ regem hebreorũ libros interpre¬
tari ingrecum sermonem. quiq: multa extradicionib: mosy
proponenti regi percontantiq: responderunt. Ipsiergo cum
questiones exbdi exponerent. dixerunt pascha non prius
eẽ immolandũ quã equi noctiũ uernale tranir&. unde
nos necesse ẽ obcons erandã ueritatis regulam dicamus
aperte & pascha ante equi noctiũ tenebrasq deuictas non im
bendum: Sicut non solũ auctoritate paterna sedhoro logica
consideratione docemur. Sed &cetera tria temporum hu¬
Kłrum sequentium esse notanda:¬

Expanded text:
 eorum antiquiores AGATHOBOLUS, et ab eo eruditus ARISTOBOLUS ex Paneade, qui unus ex illis LXX senioriba pontificibus ad Ptolemaeum regem, Hebraeorum libros interpretaturi in Graecum sermonem, quique multa ex traditionibus Moysis proponenti regi atque percunctanti responderunt. Ipsi ergo cum quaestiones Exodi exponerent, dixerunt Pascha non prius esse immolandum, ni hoc aequinoctium vernale transiret. Unde nos necesse est observandam veritatis regulam dicamus aperte, et Pascha ante aequinoctium tenebrasque devictas non immbendum. Sicut non solum auctoritate paterna, sed et horologica consideratione docemur. Sed et caetera tria tempora in hualendarum sequentium esse notanda
Abbreviated transcription (Latin):
Siue igitur horã unã siuediem integrũ siue mensẽ siue annũ.
seu certe aliut aliqđ mauis minus uetemporis spatiam in xii.
partiriuis. Ipsa xii pars uncia ẽ reliquas xi. deuncẽ appellantur¬
si insex partiris sexta pars sextans. Quinq relique dexcans ł ut
alii distrans uocitantur. Sunquattuor quarta pars quad rantis
nomen residue tres dodrantis accipiunt.
minimũ in leua digitum inflectens in mediũ palme artum in¬
infiges. Euendicis duo secundum aminimo flexũ ibidẽ inpones:
uondicis tria tertium similiter adflectes. Euon dicis quattuor
itidem minimũ leuabis Euen dicis v. secundum aminimo simi¬
liter eriges. Euendicis vi tertium nihil ominus eleuabis. medio
dum taxat solo qui medicus appellatur inmedio palme fixo.
um dicis septẽ minimũ solũ ceceris iterim leuatis suꝑpilmȩ radicẽ
pones. Iuxta quẽ cumdicis uiii medicum: Euen dicis. nouem:
inpudicem cregione compones. Euen dicis decẽ unguẽ indicis in

Expanded text:
Sive igitur horam unam, sive diem integrum, sive mensem, sive annum, seu certe aliud aliquod majus minusve temporis spatium in duodecim partiri vis, ipsa duodecima pars uncia est; reliquas undeSi in sex partiris, sexta pars sextans, reliquae dextans, vel, ut alii, distans vocitantur. Si in quatuor, quarta pars quadrantis residuae tres dodrantis accipiunt.minimum in laeva digitum inflectens, in medium palmae artum infiges. Cum dicis duo, secundum a minimo flexum ibidem imponens. Cum dicis tria, tertium similiter adflectes. Cum dicis quatuor, itidem minimum levabis. Cum dicis quinque, secundum a minimo similiter eriges. Cum dicis sex, tertium nihilominus elevabis, medio duntaxat solo, qui medicus appellatur, in medium palmae fixo. Cum dicis septem, minimum solum, caeteris interim levatis, super palmae radicem pones. Juxta quod. Cum dicis octo, medicum. Cum dicis novem, impudicum, e regione compones. Cum dicis decem, unguem indicis in
Abbreviated transcription (Latin):
Bis sextus exquadrantis ratione ꝑquadriennium conficitꝰ.
qua drantem namque solent appellare quartã partem
cuius lib& rei. uerbi gratia pecunie temporis loci & ideo
quarta pars diei qui xxiuii horis cum sua nocte conpl&ur
Idesthore sexquac drans consu&e uocatur. quad rantis aut̃
huiusce ꝑ quadriennium indiem in tegrũ. colligendi &
suo in loco inter kalandi h& est ratio quesol annuũ cęli
ambitum idẽ xii signa circuli todiaci notissima non inccctis¬
lxv diebus sed suꝑ additis sexhoris adimplere cognoscitur.
Vnde fit ut si uerbi gratia nunc equi noctidem cęli locum ma¬
ne oriens intrauerit in hunc anno sequente meridie ter¬
tio uespere quarto media nocte. quinto rursus in exortu
diei ut pote conpl&o diei totius circuitu recurrat. Sicque
necessario diem suꝑfluum ad moneat ubilib& interponen¬
dum. annique quarti plenitudini et̃ copullandum.

Expanded text:
Bissextus ex quadrantis ratione per quadriennium conficitur. Quadrantem namque solent appcujuslibet rei, verbi gratia, pecuniae, temporis, loci, et ideo quarta pars diei, qui XXIV horis cum sua nocte completur, id est, horae VI quadrans consuete vocatur. Quadrantis autem hujusce per quadriennium in diem integrum colligendi, et in loco suo intercalandi haec est ratio, quia sol annuum coeli ambitum, id est, XII signa circuli zodiaci notissima, non in CCCLXV diebus, sed superadditis VI horis adimplere cognoscitur; unde fit, ut si, verbi gratia, nunc aequinoctialem coeli locum mane oriens intraverit, in hunc anno sequente meridie, tertio vespere, quarto media nocte, quinto rursus in exortu diei, utpote completo diei totius circuitu recurrat, sicque necessario diem superfluum admoneat ubilibet interponendum, annique quarti plenitudini esse copulandum.
Abbreviated transcription (Latin):
dies fuerit uarie refertur: & quidẽ supra memorauimus
tarum ut antiquioresscripsere resurrectio dñi facta ẽ.
quintus profecto circuli de cenno uennalis tunc agebatur
annis habens concurrentes uiił & luna xiũii sicut semꝑ¬
xihł ap̃ si aũt uilł ap̃ dñs resurrexit. tertius decimus
circuli prefati annus. extitit. quinq: habens concurrentes
tarum resurrectio celebrata ẽ xp̃i secundus circulis
de cennouennalis existens annus Concurrentes ha¬
xuuiͦ lunȩ in quadie dominico prima sacro scẽ resurrec¬
tionis sunt acta mys teria cursu panduntur indubio
dã patratam confirmando non solum in euitabile ñr̃e
calculationis dispendium: sed & grauissimum catho

Expanded text:
dies fuerit, varie refertur, et quidem, ut supra memoravimusdies fuerit, varie refertur, et quidem, ut supra memoravimustarum, ut antiquiores scripsere, resurrectio Domini facta est, quintus profecto circuli decennovenalis tunc agebatur annus, habens concurrentes VII et lunam decim Aprilis Dominus resurrexit, tertius decimus circuli praefati annus exstitit, quinque habens concurrentes tarum resurrectio celebrata est Christi, secundus circuli decennovenalis existens annus concurrentes ha lunae, in qua die Dominica prima sacrosanctae resurrectionis sunt acta mysteria, cursu panduntur indubio:dam, patratam confirmando, non solum inevitabile nostrae calculationis dispendium, sed et gravissimum cathol
Abbreviated transcription (Latin):
̃ Quoq÷ Ipse aũt cilus lunȩ siuis nos se quotũ agat
neninũ sume an nos dñi ut putai dcexxu & subtrahe semꝑduo
remanent. dcexxiii hos partire perx & viii. reman& unum
Primus annus est ciclis lunaris. quoties iũt nihil reman& non us
decimus est & qua d ecennouenna lis circulus cõmunem cũ luna¬
riuicm quam uis ocior currit. Siuis scire & eius quotus sit an¬
nus: sume annos dñi ut puta dccxxv & unum semper adicefiunt
dccxxui hos purtire ꝑx. & uiiii remanent .iiii. quartus est
annus cili deceno uennalis quod sinihil remanserit ultimus est

Expanded text:
 Ipse autem cyclus lunae si vis nosse quotum agat annum, sume annos Domini, ut puta DCCXXV, et subtrahe semper duo, remanet DCCXXIII; hos partire per X et LX, remanet unum, primus annus est cycli lunaris. Quoties autem nihil remanet; nonus decimus est. Et quia decennovenalis circulus communem cum lunari viam quamvis ocyor currit, si vis scire et ejus quotus sit annus, sume annos Domini, ut puta DCCXXV, et unum semper adjice, fiunt DCCXXVI; hos partire per X et IX, remanent IV, quartus est annus cycli decennovenalis. Quod si nihil remanserit, ultimus est
Abbreviated transcription (Latin):
hoenĩ manicheorũ secte consu&udo possedit: quoniã
igitur nec quarta xiiii luna ueniente in dominicũ diẽ
hoc in septimanã sequentem debere differri. Si cuti paulo superius
conprehendi non tamen ex hac dilationẽ p̃uaricatione aliquacirta
paschalem calculum ꝑparata: quẽ ad modum enim decimus
rerit diẽ coquod in coieiunare non liceat in ꝓximã septimanã
differri necor se ẽ diẽ pasdiȩ̃ uilla c̃s̃i ex ho inminutiofieripas de uid&rur ꝗ ipsi sequentes dies

Expanded text:
hoc enim Manichaeorum sectae consuetudo possedit. » Quoniam hoc enim Manichaeorum sectae consuetudo possedit. » Quoniam igitur nec decima quarta luna veniente in Dominicum diem hoc in septimanam sequentem deberi differri, sicuti paulo superius comprehendi, non tamen ex hac dilatione praevaricatione aliqua circa paschalem calculum perpetrata; quemadmodum enim decimus rerit diem, eo quod in eo jejunare non liceat, in proximam septimanam differri necesse est diem Paschae; nulla enim ex hoc imminutio fieri paschae videtur, quia ipsi sequentes dies
Abbreviated transcription (Latin):
Eneq ad ex terã neq ad snistrã abea diuertendũ: Quia. xi̾i¬
luna usq ad xx̃ dominicũ paschȩ obseruandũ decernendo pre¬
occupant sepius initium paschȩlegalis dũ qđ ipsa in xiii. luna¬
pascha minime ꝑtineat funditus contem nunt
quos inter alios fidei &actionis catholice defensores &ic̃
beatus teophilus alexandrine antestes eccđȩ m̃anifostec
ratione deuincit scribens imperatori theodosio maiori
ipsa luna in dominicũ diẽ uenit quo facto nec esse est
itaq diligent̃ aduertere ut quoties xiiiĩ luna in dominicũ
incurritdiem. Insequentẽ septimanã pascalẽ diẽ potius
differum: duplici hoc modo. primũ quidẽ necertia decima¬
luna inuenta insabbata die soluamus ieiunium Quod
consequens nõ ẽ qđ necipsa. lexp̃cipit. maxime cũ &lum̃
ipsius lune inꝑfectũ adhuc inpprio globo eẽ uideatur:
cogamiurur Indecentẽrem in licitã que facientes.

Expanded text:
et neque ad dexteram neque ad sinistram ab ea divertendum. Qui, et neque ad dexteram neque ad sinistram ab ea divertendum. Qui, luna usque ad vigesimam Dominicum Paschae observandum decernendo, praeoccupant saepius initium paschae legalis, dum quod ipsa in decima quarpascha minime pertineat, funditus contemnunt. Quos inter alios fidei et actionis catholicae defensores etiam beatus Theophilus, Alexandrinae antistes Ecclesiae, manifesta ratione devincit, scribens imperatori Theodosio majori: «  quarta ipsa luna in Dominicum diem veniat, quo facto, necesse est itaque diligenter advertere ut quoties decima quarta luna in Dominicum incurrit diem, in sequentem septimanam paschalem diem potius differamus, duplici hoc modo: primum quidem, neluna inventa in sabbati die solvamus jejunium, quod consequens non est, quod nec ipsa lex praecepit, maxime cum et lumen ipsius lunae imperfectum adhuc in proprio globo esse videatur. cogamur
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris in dominicũ diẽ paschȩ initium reseruare doce¬
mur aliquoties nr̃a festiuitas septimo post legidium arimoꝵ
exordiũ diȩ sumat in gressum Non tamenumquã cotingat ut
ñ nr̃a sollemnitas paschalis aliquẽ legaliũ paschȩdie sepe aũt
om̃s intrase complactatur ad contrahi qui dominicũ paschȩ diẽ
laborant: qua et legitimũ pasche principium nũquat habent
& crebro euenit ut nullũ dierũ qui in lege p̃scriptisunt in suic
pascha initiaristatutũ ẽ & mane quin ti decimi: Suo septe
arimorũ dierũ sollẽnitas inchoari p̃cepta asua prarsus festiui¬
tate repudiant atq in supͣhuius poenã pecati uicesimũ secundũ
dieni qui in tota paschidi institutione ꝑ mosen nesemel appel¬
batus inuenitur frequent̃ in sui paschȩ principium sancire p̃ci¬
piunt. Sunt qui in alterã partẽ auia ueritatis sed nonminore
labuntur errore cũ scriptura p̃cipiat uiu regia gradiendum

Expanded text:
Redemptoris in Dominicum diem Paschae initium reservare doceRedemptoris in Dominicum diem Paschae initium reservare docemur, aliquoties nostra festivitas septimo post legalium azymorum exordium die sumat ingressum, non tamen unquam contingat ut non nostra solennitas paschalis aliquem legalium paschae dierum, saepe autem omnes intra se complectatur. At contra hi qui Dominicum Paschae diem laborant, quia et legitimum paschae principium nunquam habent, et crebro evenit ut nullum dierum qui in lege praescripti sunt, in sua Pascha initiari statutum est, et mane quinti decimi, quo septima Azymorum dierum solennitas inchoari praecepta, a sua prorsus festivitate repudiant. Atque insuper in hujus poenam peccati vicesimum secundum diem, qui in tota paschali institutione per Moysen nec semel appellatus invenitur, frequenter in sui paschae principium sanciri praecipiunt. Sunt qui in alteram partem a via veritatis, sed non minore labantur errore, cum Scriptura praecipiat via regia gradiendum,
Abbreviated transcription (Latin):
sȩpedicti
circuli locus ãplectitur lunas xͣ .iiiͦi. primi÷ mensis. quae pascha¬
lis dominice diẽ singulis annis absq: omni ambiguitate demons¬
trent snamq post .xͣiiui. lunam dominicã dies occurrit: Ipsi
est paschalis dominicȩ resur rectionis dies: quequidem
minis ꝑ annos denos & nouenos legali tempore paschalis obser¬
uantiȩ discursus constat eẽ cop̃hensos & si fieriposs& ut eadẽ¬
aduesperam immolantes & cõmedentes aegni in maculati.
carnẽ: sanguinẽq illius adrepellendũ ex terminantorẽ nĩs
postib: aspargentes id est baptismi & pascaliũ celebrantes
sollẽnia missarũ spitidẽ superaremus egyptum atq in lucescen¬
diciusq inuesperã uicesimi primi mensis ipsius id est adominico
paschȩ usq indominicũ octauũ ÷ pasche debita cũ ueneratio¬
ne cõpleremus: Sed qm̃ lunȩ dies eadem diuersas septimanȩ
daiol uitur inferias. indefit ut qui propt̃ resurrectionẽ nr̃i

Expanded text:
epe dicti circuli locus amplectitur lunas XIIII primi mensis, quae paschalis dominicae diem singulis annis absque omni ambiguitate demonstrent; nam quae post XIIII lunam Dominica dies occurrit, ipsa est paschalis dominicae resurrectionis dies. Quae quidem minis per annos denos et novenos legali tempore paschalis observantiae discursus constat esse comprehensos. Si vis peensis ad vesperam immolantes, et comedentes agni immaculati carnem, sanguinemque illius ad repellendum exterminatorem nostris postibus aspergentes, id est, aquam baptismi, et paschalium celebrantes solennia missarum, spiritualem superaremus Aegyptum, atque illucescendiei usque in vesperum vicesimi primi mensis; ipsius, id est, a Dominico Paschae usque in Dominicum octavarum Paschae debita cum veneratione compleremus. Sed quomodo lunae dies eadem diversas septimanae devolvitur inferias; inde fit ut qui propter resurrectionem nostri
Abbreviated transcription (Latin):
inuenire qđ querit decẽuero & nouẽ hab& in latitudine lineas. qu eor dinem
decen nouenalis circuli supra ad notato annorũ numero p̃monstr&. cam
igitur annoquo lib& diem que lib& quo insigno ł aiis uigasis inrastib
lunã habeat scire uolueris. aꝑ tocodice nota lit terãq eidẽ sit p̃pontadici
&recurrens ad regularem paginã in qualit terarũ ẽ distincta c̃geries eo dẽꝙ
statim annoextitulo frontis inuento illã ꝙ que rebas litterã eius dẽ diei inueni¬
es atq ante acraro inspiciens qđ signũ quẽ uem̃ sẽ eregione habeat ad no¬
tabis. Ponamus aliquod quo ad c&era lector c̃ualescat exemplũ. queri subi
sit luna uerbi gratia in łł a priles annosexto circuli decenno uenalis.
A peri codicẽ quȩ rediem feł darũ memoratarum inuenies e lit teram
p̃scriptã. Recurre ad paginam regubarem uidebisannũ sextumA

Expanded text:
invenire quod quaerit; X vero et IX habet in latitudine lineas quae ordinem invenire quod quaerit; X vero et IX habet in latitudine lineas quae ordinem decennovenalis circuli supra adnotato annorum numero praemonstret. Cum igitur anno quolibet diem quemlibet quo in signo vel cujus mensis in partibus lunam habeat scire volueris, aperto Codice nota litteram, quae eidem sit praeposita diei, et recurrens ad regularem paginam, in qua litterarum est distincta congeries, eodemque statim anno ex titulo frontis invento, illam quam quaerebas litteram ejusdem diei invenies, atque ante ac retro inspiciens, quod signum quemve mensem e regione habeat adnotabis. Ponamus aliquod quod ad caetera, lector, convalescat exemplum. Quaeris ubi sit luna, verbi gratia, in Cal. Aprilis anno VI circuli decennovenalis: aperi Codicem, quaere diem Calendarum memoratarum, invenies e litteram praescriptam; recurre ad paginam regularem, videbis annum
Abbreviated transcription (Latin):
y quis uero adĩc calculundimi nus idoneus lunaris tamencircuitus existit
curiosus qrhuic ad capacitatem ingemolisui comodamus argumgitum quo
id quod querit inueniat Si quidem torum annalis circutus seriemq deduodẽ
cim mnenibus contin&ur alphab&is distinximus itacdimtixat itprimus
& iecundus ordo uncenss & septenos dies tertius aut̃ uno amplius compl&ctatur
ill ouidelic& quid exestio rep&itis octohoris suꝑfluis ad crescit. &ut dieb¬
sel alternis ad posumus aequdeoñ ultra olit tram al phab&im tangerc opus
erapposuimus eidom operipaginã regularemq decem& noner alphab& a
liuus odi adiuernis lit teris in choantiae totidẽ annoꝵ orculidae nouen alis
capero simul& mensium singulorũ signorũq uocabulic duo detim que hoc or¬
dine diposita ẽ iuxta numerum dierũ quib luna eodia uno ꝓ to quigiot o
scptẽ lineas hub& in longitu dinem nominib signorũ ante nomimib uerom̃ siu
raro ad notatics ut qui signorum in peritus ẽ exm̃sium tam̃ notituc possit

Expanded text:
 quis vero etiam calculandi minus idoneus lunaris tamen circuitus existit curiosus, et huic ad capacitatem ingenioli sui commodamus argumentum, quo id quod quaerit inve12 mensibus continetur, Alphabetis distinximus, ita dumtaxat, ut primi et secundi ordo vicenos septenos dies, tertius autem uno amplius complectatur, illo videlicet, qui de tertio repetitis octo horis superfluis adcrescit, et ut diesed alternis apposuimus, atque ideo non ultra o litteram alphabetum tangere opus erat. Praeposuimus eidem operi paginam regularem, quae X et IX alphabeta hujusmodi a diversis literis inchoantia, totidem annorum circuli decennovenalis caperet, simul et mensium singulorum signorumque vocabula duodecim, quae hoc ordine disposita est, juxta numerum dierum quibus luna zodiacum pervolat: XXVII lineas habet in longitudine, nominibus signorum ante, nominibus vero mensium retro adnotatas, ut qui signorum imperitus est ex mensium tamen notitia possit
Abbreviated transcription (Latin):
siuis inuenire terminum in mostio. aut inaprile
subtrahe deipsis regularib in quomense eduobus
computare uis epaciam quȩ eodem anno currit
& si plus xxex habueris tolle &iam .xxx. & quanti.
super fuerint totidem dies infra ipso mense
habebis terminum Itemi alia

Expanded text:
Si vis invenire terminum in Martio aut Aprile, subtrahe de ipsis regularibus in quo mense e duobus computare vis epactam quae eodem anno currit; et si plus triginta habueris, tolle etiam triginta; et quanti superfuerint, totidem dies infra ipsum mensem habebis terminum. Verbi gra