comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
isset peto a te uxor km̃a cũ mo¬
neris hñdicatẽ meam restituas fi¬
uiis meis uł uni coꝵ uł nepotibus
meis uł cui uolu̾isex cogͣcis meis
si cui uoles ex tota cogͣtõne mea
uo gradunepotũ ex cognatis qͣne
lit ꝑͥm eligere possit I dem

Expanded text:
morieris hereditatem meam restituas filiis meis uel uni eorum uel nepotibus meis uel cui uolueris uel cognatis meis si cui uoles ex tota cognatione meavero gradu nepotem ex cognatis quam velit personam eligi posse. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ uulgo inuẽtariũ applłat᷑ dolofe¬
cisse i᷑ nͥ forte aliqͣ nctͣria ⁊ iꝰtissiã
cã allegari possit cur id fcm̃ nõ sit
¶Si qͣs gͥ dolo iuẽtariũ nõ fecit in
ca ꝯditõne est ut teneat᷑ in ĩd qd̾
pupuli int̾est ꝗ ex iure mrãdo in
littẽ existimat᷑ nicħ ita ge̾re añ
nuiẽtariũ fcm̃ eũ o nõ m id ꝗ di
lectõnẽ uͨ modicã exspectarepossit
debuit .n. ꝯfestĩ offo̾ suo fu̾gi q six
fũgi nõ ꝗͣ p̃cipiti festinatõne si uͤ
moratona cũctatõno. Eompetit

Expanded text:
 uulgo inuentarium appellatur, dolo fecisse uidetur, nisi forte aliqua necessaria et iustissima causa allegari possit, cur id factum non sit. si quis igitur dolo inuentarium non fecerit, in ea condicione est, ut teneatur in id quod pupilli interest, quod ex iureiurando in litem aestimatur. nihil itaque gerere ante inuentarlationem nec modicam exspectare possit. debuit enim confestim officio suo fungi. quid si fungi non quidem praecipiti festinatione, sed nec moratoria cunctatione. Competet
Abbreviated transcription (Latin):
expedit p̃stabit᷑ sollep̃nia mun̾a
ꝑentib cogͣtis q mitt s nõdabit
lib̾alitate tñ fit q̃ t̾uanda arbitͥo
pupilli erit̃ si tutor peciũãpupil¬
larẽ cred̾e nõ potuit ꝗ nõ erat cui¬

Expanded text:
expediet, praestabit, sollemnia munera parentibus cognatisque mittet. sed non dabit liberalitate tamen fit, quae seruanda arbitrio pupilli est. Si tutor pecuniam pupillarem credere non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
tiuent id diuꝰ martꝰ cũ filio suo cõ¬
moto scͥpsitꝰ hẽdibi qͦ pupiloꝵ ele¬
ctõ ead̾ adu̾sus tutores iñ quo potis¬
tutela ãmĩstrata ẽ pͥnciꝑalib ꝯsti¬
tutõnib declarat᷑ sup̃tũ q uoã fideĩ

Expanded text:
etiam diuus Marcus cum filio suo Commodo rescripsit. Heredibus quoque pupillorum electio eadem aduersus tutores, in quo potistutela administrata sit, principalibus constitutionibus declara
Abbreviated transcription (Latin):
uendicatone intestatoꝵ filioꝵ re¬
plłitur si u̾o marittꝰ ei fid̾iꝯmis¬
sũ a filio reliq̃rit cui młier nõ
petit tutorẽ si sũ lib̾is decesserit
ł sb̃̾ hͣc ipã ꝯditõne si intestatꝰ mor¬
sius erit fid̾iꝯmissi petitõ q̃ ex aͦ
iuditõ descendat nõ ẽ ꝑempti¶q̃¬

Expanded text:
uindicatione intestatorum filiorum repellitur. si uero maritus ei fideicommissum a filio rel‹i›querit, cui mulier non petit tutorem, 'si sine liberis decesserit', uel sub hac ipsa condicione 'si intestatus mortuus erit', fideicommissi petitio, quae ex alieno iudicio descendit, non est perempt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃finiri guãlit̾ nõ pͣ cũ faciliꝰ cã co¬
guita ꝑ singłos possit examĩarin᷑
tñ aufenda facłtas ẽ. ⁊̃ mĩoras sũ¬
mas depoĩ int̾dũ postulare si suspec
nuit ⁊̃ suspecti postulatõ succedit
¶ ꝗ siqͥs tutelã mandau̾it ge̾ndã ge¬
sta qr fui̾t ab eo cui mãdatũ e̾ locꝰ

Expanded text:
neraliter non potest, cum facilius causa cognita per singulos possit examinari. nec tamen auferenda facultas est etiam minores summas interdum deponi postulare, si suspectnuit, etiam suspecti postulatio succedit. Quod si quis tutelam mandauerit gerendam gestaque fuerit ab eo c
Abbreviated transcription (Latin):
huc̃ ⁊ ꝯsuetudin̾e sꝑ obãiatã setut᷑
⁊ ip̃ẽ pro coĩ ⁊ ĩdundua heditate ãno¬
uã p̃stitit q̃ro an in rõnib dandis
opponi cͣatori possit qr nõ recte pro¬
tare excã de qͣ q̃rit᷑ posse ꝗ ipã sirẽ
suã ãnũstrar erogare ꝯplleret
¶Tutores duo pꝰ nẽditõnẽ pupillariũ¬

Expanded text:
secutus et ipse pro communi et indiuidua hereditate annonas praestitit: quaero, an in rationibus dandis opponi curatori possit, quia non recte prtare ex causa de qua quaeritur posse, quod ipsa, si rem suam administraret, erogare compelleretur. Tutores duo post uenditione
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i mͦ nõ ten̾i tenent᷑ .n. scd̾m ea
q̃ supͣ ostendimꝰ ¶ꝗnis aũei potissi¬
mũ se ⁊̃ tutelã ꝯmissur̃ p̃cordicat cui
testator deleganit attñnõnũꝗͣ ab
ħ recedetur utputa si pr̃ rmꝰ pẽso per¬
uite ł frugͥuidebat᷑ dem̃ pꝰea id cepit
nale ꝯu̾sari ignorante testatorel

Expanded text:
non teneri: tenentur enim secundum ea quae supra ostendimus. Quamuis autem ei potissimum se tutelam commissurum praetor dicat, cui testator delegauit, attamen nonnumquam ab hoc recedet, ut puta si pater minus penso couitae uel frugi uidebatur, deinde postea idem coepit male conuersari ignorante testatore, uel
Abbreviated transcription (Latin):
eũ fut᷑i sut̃ Nõ ẽ audiendꝰ tutor cũ
dicat iõ cessasse pupularẽ p̾unã¬
si arguat᷑ eo tp̃r suã petiũã bñ coll¬
ocasse Insoluendis legͣtis ⁊ fid̾iꝯ¬
missis attend̾e d tutor ne cͥ nõde¬
bitũ soluat nͨ nuptiale munꝰmr̃i
ctũ ncͣcria sũt p̃stĩcit cũ semetip̃as
sustẽtare nõ posfut̃ nãratũ id hũd̾¬

Expanded text:
eum futuri sunt. Non est audiendus tutor, cum dicat ideo cessasse pupillarem pecuniamsi arguatur eo tempore suam pecuniam bene collocasse. In soluendis legatis et fideicommissis attendere debet tutor, ne cui non debitum soluat, nec nuptiale munus matictum necessaria sunt praestiterit, cum semet ipsa sustinere non possit: nam ratum id hab
Abbreviated transcription (Latin):
serũt ulłi eoꝵ in ꝯtutorẽ actõpup¬
illi noie dat᷑ ¶ q̃ boã fide atutore ge¬
sta sut rata heant᷑ ⁊̃ ex rescͥptis tͣ¬
iani ⁊ adriani ⁊ iõpup̃illꝰ rẽ a tuto¬
re lime distractã uendicare nõ pͣ
res gesta sit suanda sit̃ si mala fide
boĩs eiꝰ c ex suis nõ honestissiẽ fuis¬
s erogacuiꝰ cũ tũtor nõ reb dũta¬

Expanded text:
gerunt, nulli eorum in contutorem actio pupilli nomine datur. Quae bona fide a tutore gesta sunt, rata habentur etiam ex rescriptis Traiani et Hadriani: et ideo pupillus rem a tutore legitime distractam uindicare non potres gesta sit, seruanda sit, si mala fide,bonis eius, quod ex suis non honestissime fuisset erogaturus. Cum tutor non rebus dumta
Abbreviated transcription (Latin):
assistentio catorib ⁊ pupuł ob ħ
egit cũ cͣatorbi ⁊ eĩ sit̃ ꝯdẽpnati in
id ꝙ suã int̾erat iĩoris tutores cul¬
ꝑa eoꝵ ꝯdep̃natos nõ ẽẽ au restitu¬
tes ꝑ exceptõnẽdoli mali ꝯseqͥ ut eis

Expanded text:
stentibus curatoribus et pupillus ob hoc egerit cum curatoribus et ei sint condemnati in id quod sua intererat minoris tutores culpa eorum condemnatos non esse: an restitures
Abbreviated transcription (Latin):
si dũ negͣt aliqͣ ꝗͣtitatẽ penes se eẽ
pupiliᷤ ad hon̾asua expediẽda ĩposu
aut qͥncũces ant trientes aut si q̃ aͣ
leuiores iñ prom̃cia freꝗͣtant᷑ usure
a tutorib statĩ nõ exigũt᷑ s int̾iecto
tp̃r ad ergũdũ ⁊ collocãd̾ duoꝵ mẽ

Expanded text:
si, dum negat aliquam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuiaut quincunces aut trientes aut si quae aliae leuiores in prouincia frequentantur. Usurae a tutoribus non statim exiguntur, sed interiecto tempore ad e
Abbreviated transcription (Latin):
auũstret᷑ sane .n. faciliꝰ unꝰ tutor ⁊
actõnes ex̾cet ⁊ excipit ne ꝑ młtos
tutela sꝑgat si nõ erit a cestacore
electus aut tutor gͥere uoll tt̃ isgͥ¬
at cui maior ꝑs tutoꝵ tutelam de
aut si uõ cohibu̾it aut coacti nõ de¬
c̾nerẽt cã cogͥta ipẽ statu qͥs tute¬
lam get ꝑlaue si nõ ꝯsenciãt tuto¬
res p̃tori si uelĩt om̃s g̾ere qr fidẽ

Expanded text:
stretur: sane enim facilius unus tutor et actiones exercet et excipit. Ne per multos tutela spargatur, si non erit a testatore electus tutor aut gerere nolet, tum is gerat, cui maior pars tutorum tutelam decaut, si non coibunt aut coacti non decernent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret. Plane si non consentiant tutores praetori, se
Abbreviated transcription (Latin):
st̾o quistutoꝵ tutelã g̾at nlũ dete
ge̾re p̃tor putauit m̃ito q ꝑentis
stat᷑ uolũtati qui uti recte filio ꝑ¬
spexit tm̃dem p̃tor facit de hũs
quos ꝑens destinauit test̾o. ip̃ẽã
uelit tutorẽ ã mĩstrare ille solus
ãmũstret cet̾igͥ tutores nõ ãmĩ¬
strabut᷑ si erũt hũ quos nulgo
honorarios appłł amꝰ ne qͥsꝙs ꝓutet ad

Expanded text:
stamento, quis tutorum tutelam gerat, illum debere gerere praetor putauit, meritoque parentis statur uoluntati, qui utique recte filio prospexit. tantundem praetor facit et de his, quos parens destinauit testamento, ipseuelit tutelam administrare, ille solus administret. Ceteri igitur tutores non administrabunt, sed erunt hi, quos uulgo honorarios appellamus. nec quisquam putet ad
Abbreviated transcription (Latin):
test̾o ł codicilł datos filis ĩpub̾i̾b ñ
postulauit decreto ꝯfirmari sinaũ
tele sufficiebat incidit qͥd̾ in u̾ba
pecto tutore pupilłi accato decretũ
erit ei adiũgi alios nũ. aͦs qͦ pet̾e

Expanded text:
tamento uel condicillis datos filiis impuberibus non postulauit decreto confirmari. Sin autem tutelae sufficiebat, incidit quidem in uerba uspecto tutore pupilli accusato decretum erit ei adiungi alios, mater eos quoque
Abbreviated transcription (Latin):
cretũ ẽ nich egisse qd gͦ si p̃torĩ de¬
creu̾it uend̾e oblig̃re ue ꝑmitto
an possit lib̾ũ arbitriũ hrẽ qͥ faci¬
at ⁊ mag̃ est ut possit dũ mͦ sciamꝰ
p̃torẽ nõ recte ꝑtib suis frũctũ
debuit .n. statuere ⁊ elig̾e ut᷑m ma¬
g̃ obligͣre ã uẽde̾ ꝑniitta si obli¬
gnu̾it rẽ tutor sñ decͤto qͣuis obli¬
gõ nõ uałat. ẽ. i ͤxceptõni doli
locꝰ ⁊tũc cũ tutor acceptã mutu¬
ã petiũa ei solu̾it qͥ so̾ pigͦreerat
creditor It̃ uidẽd̾ ẽ anͣobligͣre ei
rẽ possit ⁊ dicñd̾ ẽ si eãtẽ acceꝑit

Expanded text:
cretum est, nihil egisse.Quid ergo si praetor ita decreuerit 'uendere obligareue permitto', an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an uendere permittat.Si obligauit rem tutor sine decreto, quamuis obligatio non ualeat, est tamen exceptioni doli locus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam pecuniam ei soluerit, qui sub pignore erat creditor.Item uidendum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sort
Abbreviated transcription (Latin):
ans. E cũ fideiuissonb tutoris exsti¬
płatõnerẽ saluã fore agͥitet᷑ easõ
defuc̃to pͥus ꝗͣ ad eũ iret᷑ cͣͤ solos fideiũ
ssores alt̾ index datꝰ ẽ offõ cognoscũ¬
tũ ꝯueĩet si cutores soluẽdo sint ⁊ ã¬

Expanded text:
Si cum fideiussoribus tutoris ex stipulatione rem salvam fore agetur, easdem defuncto, priusquam ad eum iretur, ssores alter iudex datus est. officio cognoscentis conueniet, si tutores soluendo sint et ad
Abbreviated transcription (Latin):
ut añ queĩret pecierãt atq iõ stip¬
santi ꝓmiserũt se reddit᷑os ꝗ ab eo
t̾uari nõ potuisset placuit int̾ eos
qui soluendo ẽẽt actõuẽ residui di¬
uidi ꝙ honꝰ fideiussoꝵ suscept̾oꝵ fi¬
uidetur nã ⁊ si maudato płiũ pecu¬
nia credat᷑ eq̃ diuidit᷑ actõ si n. ꝗ ẽ
datũ pro alio soluit᷑ cur spẽs actõis
equitatẽ diuisõnis excludit

Expanded text:
ut ante conueniret petierant atque ideo stipulanti promiserunt se reddituros quod ab eo seruari non potuisset: placuit inter eos, qui soluendo essent, actionem residui diuidi, quod onus fideiussorum susceptum uideretur: nam et si mandato plurium pecunia credatur, aeque diuiditur actio: si enim quod datum pro alio soluitur, cur species actionis aequitatem diuisionis excl
Abbreviated transcription (Latin):
tuffri oꝑt̾e quale defũctus susceꝑit
hoc eo ꝑtiu ut nõ excusetur hĩssi
dicat se inst̾ra tutelaria nõ inueĩ¬
sse nã cũ ex om̃ib bone fid̾i iudici¬
is pp̃ dolũ defuc̃ti hĩs teneat᷑ id̾ puto
seruãd̾ ⁊ in tucele actõne s ꝯstitu¬

Expanded text:
tere, quale defunctus suscepit. hoc eo pertinet, ut non excusetur heres, si dicat se instrumenta tutelaria non inuenisse: nam cum ex omnibus bona fide iudiciis propter dolum defuncti heres teneatur, idem puto obserua
Abbreviated transcription (Latin):
iili mͦ pͭ dici nec sututẽ ĩponi
posse fundo pupilli uł adolescñ¬
tis nec suitutẽ remitti ꝗ ⁊ in fũ
dotali placuit / si lapidiciãs mł
q̃ alia metalla pupillus h̾uit s¬
tifodinas uł argñtifo dĩas uł qͥd
aliud huic siłe¬

Expanded text:
ici potest nec seruitutem imponi posse fundo pupilli uel adulescentis nec seruitutem remitti, quod et in fundo dotali placuit.Si lapidicinas uel quae alia metalla pupillus habuit stifodinas argentifodinas uel quid aliud huic si
Abbreviated transcription (Latin):
uo s ⁊ si sat nõ exegit ydoueꝰ tũ tu¬
ut doceat fidenissores soluẽdo nõ fu¬
isse cũ acciꝑentur s magrãtib ut
doceant eos soluẽdo fuisse pͥułm
cet̾is creditorib ꝑtem ħiturꝰ  Ex¬

Expanded text:
 et si satis non exegit, idoneus tamen tuut doceat fideiussores soluendo non fuisse cum acciperentur, sed magistratibus, ut doceant eos soluendo fuisse.Priuilegium ceteris creditoribus partem habiturus e
Abbreviated transcription (Latin):
niat in iudiciũ ⁊ extat s̾ui sña ex̃
istimãtis si pꝰ moitẽ tutoris hr̃s euiᷤ
negã pupilli gere ꝑseu̾auit aĩnĩ
archa tutoris pupilli peciũa ĩue¬
stipłatꝰ fu̾it exeg̾it tucele iuditõ¬

Expanded text:
niat in iudicium. et exstat Seruii sententia existimantis, si post mortem tutoris heres eius negotia pupilli gerere perseuerauerit aut in arca tutoris pupilli pecuniam inuestip
Abbreviated transcription (Latin):
dicuns ni adimi pocest porro in defec¬
tum ꝯditõnis de a demptõne ħ̾rdita¬
ficit spͥ qual ꝯditõne filiũ hrdem in¬
stituisse s ita demũ cest̾m ratũ est si¬
ꝯditõfu̾i̾t iñ filii potãte considemꝰ ñ¬
quid int̾sit que ꝯditõ fui̾t ascͥpta u¬
trũ que moriente filio impłi nõ po¬
tuit ułuci si alexandriã iert flꝰ
hrs esto isq rome decessit anu̾o q̃
potuit in extremo uite momĩto im¬

Expanded text:
is neque adimi potest: porro in defectu condicionis de ademptione hereditaficit sub qualibet condicione filium heredem institui, sed ita demum testamcondicio fuit in filii potestate, consideremus, numquid intersit, quae condicio fuerit adscripta, utrum quae moriente filio impleri non potuit, ueluti 'si Alexandriam ierit, filius heres esto' isque Romae decessit, an uero quae potuit etiam extremo uitae momento im
Abbreviated transcription (Latin):
scrꝓpsit cͥreditur ad quantu renouũ
primonium intestatus decessisse
miles .n. pio ꝑte testatus pocest de¬
cedere pro ꝑte intestatus
dem q̃ ni uire militar testatur ⁊¬
si ignoraũt p̃gnantem uxorem ux
let quisquic sibi nascẽtur ex ħrdem
deced̾e nam m inre militari refecisse
testm ut ẽ rescͥptum a diuo pio in
eo qui cũ ess paganus fecit testrã mox
militare cepit nam ħ ire qͦ mili¬
tari incipiet nałe si ħ̃ maluit nules

Expanded text:
scripserit, creditum quantum ad residuum patrimonium intestatus decessisset: miles enim pro parte testatus potest decedere, pro parte intestatus Qui iure militari testatur etsi ignorauerit praegnatem uxorem uel, ut uellet quisquis sibi nascetur exheredem decedere: nam uidetur iure militari refecisse testamentum: ut est rescriptum a diuo Pio in eo qui cum esset paganus, fecit testamentum, mox militare coepit: nam hoc quoque iure militari incipiet ualere, si hoc maluit miles
Abbreviated transcription (Latin):
lebu s si mortis tp̃r in cuntate nu¬
enatur institutõ incpit qualesc̾e
id poc̾itdici quos miles scͥbit hrdes
ut institutõ incipiat ires hr̃e sim¬
ortis tpr̃ cał muenatur ut a milite
instituis pot̾it ¶sisernũ ꝓpuũ quẽ
liberũ esse credidisset mues eu ub̾¬

Expanded text:
in civitate inveniatur, institutio incipit convalescere id poterit dici quos miles scribit heredes, ut institutio incipiat vires habere, si mortis tempore talis inveniatur, ut a milite institui potuerit. Si servum proprium, quem liberum esse credidisset, miles
Abbreviated transcription (Latin):
s.n. qui uoluit iure tõĩtestar aute¬
defecit statĩ bñficio militari renon¬
cianit nec credendus est quisquam
genue testandi elig̾ead impugnan¬
dam suã malitiam s magis uo ꝙp ge¬
nere uotusse pp̃fortintos cãus q̃ ad¬

Expanded text:
 qui uoluit iure communi testari, stati‹m› beneficio militari renuntiauit, nec credendus est quisquam genus testandi eligere ad impugnanda sua iudicia, sed magis utroque genere uoluisse propter fortuitos casus: quemad
Abbreviated transcription (Latin):
ei datũ eñ q añ quã ascendiss mortẽ
morte defecisse iõq moriente eo le¬
gati diem cessisse alt̾a uo spẽs ꝯditio¬
nis nuo filio nõ admittit nepotes ad
hĩditatem ꝗ si sb̾stituti nõ eeñt inte¬
stato amto hĩdes exist̾ent u n. filiꝰ iu
obstitisse post cuuis mortẽ pr̃ie test̾m
destitintur q̃ admod̾ si exhĩdato eod̾
filio nepotes cũ filius morietur ħrdes

Expanded text:
ei datum, eumque antequam ascenderet mortem morte defecisse ideoque moriente eo legati diem cessisse. altera vero species condicionis vivo filio non admittit nepotes ad hereditatem, qui substituti si non essent, intestato avo heredes existerent: neque enim filiuobstitisse, post cuius mortem patris testamentum destituitur, quemadmodum si exheredato eodem filio nepotes, cum filius moreretur, heredes
Abbreviated transcription (Latin):
ta eẽt prom̃ ⁊ siita scͥpserit cuiusno¬
meu codicillis scͥpsero iue mͥ ħĩs esto
pari rõne dicendũ erit insticitõnẽ
uał̾e ⁊ ulło iure impediente si quẽ
ita institutũ ponamus ale seiꝰ quẽ co¬
tutõ ⁊̃ in filio qui in potãte est cũ
nlła sit ꝯdicio que in pceritũ ꝯfera¬
tur uł que iñ presens ueluti sirex ꝑt¬
hoꝵ uiuit si nanis iñ portu stat
rit filius meꝰ si ticiũ adoptau̾it hi̾s
esto si non adoptau̾t exhrs esto ⁊ fi¬
uo ꝑato adoptare ticiũs uolit se ad¬
arrogand̾ dãe erit filius hĩs qͣi exple¬
erba ħ publus meuius si uol hr̃s es¬
to iñ nccãrio ꝯditõnem faciũt ut si
uolit hĩs non existat nã in uolũta¬
na hrdis ꝑͥa frustra addunt᷑ cũ ⁊ si
nõ fui̾t addita inuitus non efficitur

Expanded text:
ta esset. proinde et si ita scripserit: "cuius nomen codicillis scripsero, ille mihi heres esto", pari ratione dicendum erit institutionem valere nullo iure impediente. Si quem ita institutum ponamus: "ille, si eum cotutio etiam in filio qui in potestate est, cum nulla sit condicio, quae in praeteritum confertur uel quae in praesens, ueluti 'si rex Parthorum uiuit', 'si nauis in portu statrit: "filius meus si Titium adoptaverit, heres esto: si non adoptaverit, exheres esto" et filio parato adoptare Titius nolit se adrogandum dare, erit filius heres quasi expleec: 'Publius Maeuius, si uolet, heres esto', in necessario condicionem faciunt, ut, si nolit, heres non existat: nam in uoluntaria heredis persona frustra adduntur, cum, etsi non fuerint addita, inuitus non efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
brinã meam urãm duxit uxorem ex
dodrante qui nõ duxit ex quadrante
his esto aut nubit alt̾i aut nõ nat
nube̾ ꝯsobrmã ⁊ qͥuã ex hiis dux̾it n¬
xorem hebit dodrantem erit aĩt̾iuis qͣ¬
drans si ueut̾ eam duxit uxorem nõ

Expanded text:
brinam nostram duxerit uxorem, ex dodrante, qui non duxit, ex quadrante heres esto". aut nubit alteri aut non vult nubere. consobrinam qui ex his duxit uxorem, habebit dodrantem, erit alterius quadra
Abbreviated transcription (Latin):
ue hr̃s quãuis uerũ sit ꝯpllenom
eum maũmitt̾e simrets idem est ⁊
esto ita ut sticũ inaĩmuttat aut ticĩ
o .c. ita lego ut sticũ mãnmittat nã
mortuo stico nemo dic sb̾monendũ
eum non .n. indetur defectus ꝯditõ¬
ne si ꝑere ꝯdicõni non possit impl

Expanded text:
amvis verum sit compellendum eum manumittere, si viveret. idem est et esto ita, ut Stichum manumittat" aut "Titio centum ita lego, ut Stichum manumittat". nam mortuo Sticho nemo dicet summovendum eum: non videtur enim defectus condicione, si par
Abbreviated transcription (Latin):
dit̃ post hos doniciamis pꝰea dulner¬
ua plenissiã indłgenciam in pulites
ꝯtulit eamq ⁊ traianus serutꝰ est ⁊¬
exinde mandatis inserĩ cepit᷑ capitu¬
lũ tole caput᷑ ex mandatis cũmuo
cenciam meanipiolatũsit̃ sb̃moe tẽ¬
st̾a aͥ  uluitonib relicta profen i qͣue
possint in contron̾siam deduci s ad
diligñciam legũ reuotent᷑ ⁊ obser¬
uaticiam secutus aĩ meĩ integntudi¬
nem erga optiõs fidelissimos ꝯͣmiu¬
tones simplicitati eoꝵ ꝯsulendum
existimauit ut quoquo mͦ testati fũ¬
potum̾t sufficiat ꝙ ad bopoꝵ suoꝵ
diuisionem faciendam nda uolun¬
tas testacoris miles aũt̃ appliatur
sustiuẽt aut a mltitudine aut ama¬
lo qd̾ arcͥe tilites solut aut a nũo

Expanded text:
st hoc Domitianus: postea divus Nerva plenissimam indulgentiam in milites contulit: eamque Traianus secutus est et exinde mandatis inseri coepit caput tale. caput ex mandatis: "Cum in notitiam meam prolatum sit subinde testamenta a commilitonibus relicta proferri, quae possint in controversiam deduci, si ad diligentiam legum revocentur et observantiam: secutus animi mei integritudinem erga optimos fidelissimosque commilitones simplicitati eorum consulendum existimavi, ut quoquomodo testati fupoterint sufficiatque ad bonorum suorum divisionem faciendam nuda voluntas testatoris". Miles autem appellatur sustinent, aut a multitudine, aut a malo, quod arcere milites solent, aut a numero
Abbreviated transcription (Latin):
legatoꝵ funguntur ⁊ iñ mortis cã
donacõnib dicendũ est ecc̃o iocum
ẽẽ si foite quis cau̾it nisi urasset
se aliquid fcũrum resticuturũ q ac¬
cepit oꝑtebit ita remitti cautõnẽ
si quis so̾ iurisiurandi ꝯditõne ⁊
pret̾ea sb̃̾ alia ꝯditõnesit institutur
huic uidendũ est an remittatur ꝯditõ
⁊ mag̾ est ut remicti ir̃uirandi ꝯdi¬
tõ debeat lic alii ꝯdicõni ꝑendum
ne sit institutꝰ aut fi .x. ded̾it ħ est ip̾

Expanded text:
atorum funguntur. Et in mortis causa donationibus dicendum est edicto locum esse, si forte quis cauerit, nisi iurasset se aliquid facturum, restituturum quod accepit: oportebit itaque remitti cautionem. Si quis sub iurisiurandi condicione et praeterea sub alia sit institutus, huic uidendum est an remittatur condicio: et magis est, ut remitti iurisiurandi condicio debeat, licet alii condicioni parendum ne sit institutus aut si decem
Abbreviated transcription (Latin):
dem Srita scriptũ fui̾t ticiꝰh̃is est¬
to siticius hĩs nõ erit meuiꝰ hrs esto
si ticius suspectam adierit hĩditatẽ
potest me suo arbitrio adire ⁊ quar
tam retinere Iab̾ ł
cuniã pedebebat ita irũ hĩdem iñstitu
ciasset cetĩs hrdib ꝑ se nõ stare qͦmi¬
nus acceptũ fac̾ id ꝙ ex doceulla deb̾¬

Expanded text:
m Si ita scriptum fuerit "Titius heres esto: si Titius heres erit, Maevius heres esto": si Titius suspectam adierit hereditatem, potest Maevius suo arbitrio adire et quartam retinere. Labeo cuniam debebat, virum heredem ittiasset ceteris heredibus per se non stare, quo minus acceptum faceret id quod ex dote sibi debe
Abbreviated transcription (Latin):
extingm᷑ legatim ¶Sĩ acetũ qͥs
ĩegau̾it nõ ꝯtĩebr᷑ legato acetũ
ꝗ mii nu̾o testator hu̾it embie¬
ma aũ ꝯtiẽbitur qr aceti nuõ fu¬
it Item si qͥs unũ ꝗ huĩt lega¬
cetĩ loco translatũ sit a prẽfa

Expanded text:
exstinguitur legatum. Si acetum quis legaverit, non continebitur legato acetum quod vini numero testator habuit: embamma autem continebitur, quia aceti numero fuit. Item si quis vinum quod habuit legaceti locum translatum sit a patre fa
Abbreviated transcription (Latin):
tis duob ꝑceptõne bonoꝵ auiẽ
p̃ter ꝑtes hĩditarias dedissi ꝓ ꝑ
gatarios placuit s dotes p̃dioꝵ
tur cũ non instructa legautur
legatario nõ pr̃autur¬

Expanded text:
tis duobus praeceptionem bonorum aviae praeter partes hereditarias dedisset, prgatarios placuit. Dotes praediorum, tur, cum non instructa legantur, legatario non pra
Abbreviated transcription (Latin):
phoras eẽ ⁊ sic inqͥt loqͥmur nos
hĩe amphoras nulle ad uim men¬
suram referentes indolus nõ pu¬
to um ut uino legato ⁊ dolia debe¬
antur maxiẽ si dep̃esa inclła ui
is aut̃ sine in cupuł puto admit¬
mo immobiles in agro ułut in¬
strumenti agri erat uino lega¬
adiecta qualitate legatur qͦu

Expanded text:
horas: et sic, inquit, loquimur habere nos amphoras mille, ad mensuram uini referentes. in doliis non puto uerum, ut uino legato et dolia debeantur, maxime si depressa in cella uinpis autem siue cuppulis puto admitmodo immobiles in agro uelut instrumentum agri erant. uino legaadiecta qualitate legatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dem o ꝑtõne legata plac nõ po¬
sse an aditã hr̃dicatem optari ⁊
nich̾ agi si optaretur
ta sit reliqͥ meuio legati sũt ce¬
ssãte pͥmo in electõne reliqͦꝵ ap¬
placõne om̾s ad meuiũ ꝑtinẽt

Expanded text:
m Optione legata placet non posse ante aditam hereditatem optari et nihil agi, si optaretur.ta sit, reliqui Maevio legati sint, cessante primo in electione "reliquorum" appellatione omnes ad Maevium pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfestim pꝰ aditã hr̃ditatẽ meã a sẽ¬
ꝓnia uxore mea eligi uolo q̃ maci¬
pia cũ in famł nupsit daĩuolo ⁊
si añquã nupsit auqd̾ ex m̃acipi¬
is̃ decesserit tc̃ in loꝯ eiꝰ arbitͣtu sẽ¬

Expanded text:
festim post aditam hereditatem meam a Sempronia uxore mea eligi volo: quae mancipia, cum in familiam nupserit, dari volo. et si antequam nupserit, aliquod ex mancipiis decesserit, tunc in locum eius arbitratu Sem
Abbreviated transcription (Latin):
incep̃nitate souito m̾i̾io s si pͥus¬
quã legatũ filio soui̾etur mller
frustra filiꝰ de tote agit legato s si
lex falc̃ loꝯ in legato dotis adu̾sus
filiũ exhr̃datũ hu̾it ⁊ młie̾ sosonẽ
ratã feci̾t pp̃ eam quãtitatẽ quã
ei dabitur ꝗ si ratũ nõ huit defen¬
di quidẽ detebit a uir̃o ꝙuis se cefẽ¬
surũ promisit̃ s si totam lutẽ ur
solus sb̾ierit actõ iudicati si cautũ
nõerit pro ea quãtitate que iure
falc̃ petũda est adu̾sus hr̃deni d abͭͦ
s si puiꝰ quam legatũ filio solui̾etur

Expanded text:
indemnitate soluto matrimonio. Sed si, priusquam legatum filio solueretur, mulier frustra filius de legato aget. Sed si lex Falcidia locum in legato dotis aduersus filium exheredatum habuerit et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam ei dabitur. quod si ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a viro, qui se defensurum promisit: sed si totam litem vir solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, adversus heredem dabitur. Sed si, priusquam legatum filio solveretu
Abbreviated transcription (Latin):
ote plegata non eͥ hr̃s audiendꝰ
si uelit ob donatõnes in młierez
fcãs sołonem differre uł ob ĩpen¬
sas alias quamqͣ ip̃o iure dotẽ mi¬
nuant aliud ẽ .ii. minorẽ ẽẽ fcãm

Expanded text:
ote relegata non est heres audiendus, si uelit ob donationes in mulierem factas solutionem differre uel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt: aliud est enim minorem esse factam
Abbreviated transcription (Latin):
suus gnãlit̾ legatꝰ sit dem̃ dñs pã¬
phili pꝰquã dies legati cessit en
caui̾t extingui pãphili legatum
ꝗ nõ eẽt in hĩditate que possit le¬
gari optari si u̾o ticiꝰ legatũ a se
repudiau̾it pãphilũ optare posse¬

Expanded text:
nus Pamphili, postquam dies legati cesserit, eum caverit, exstinguitur Pamphili legatum, quia non esset in hereditate qui possit optari. si vero Titius legatum a se repudiasset, Pamphilum optare posse
Abbreviated transcription (Latin):
raxit quosdã retu̾nt nõ est audiẽ¬
dus iegatariꝰ si uelit optine ex re¬
tũtis ab hr̃de cũ iam disposu̾it hĩs
familiam
tec̾uendũ est ap̃tore nͥ intra cer¬
tũ tempꝰ optau̾is petitõnem nõ
tibi daturũ iri ¶ Siex uuͣ ifiliolis
due quas elegissem mͥ legate sũt
siue due sole relcẽ sint sine ab in¬
itõ due sole fum̾t uali legatum
optassem si nõ mutassẽ nolũta¬
tem deiũ tu euudem optau̾is ut

Expanded text:
raxit, quosdam retinuit, non est audiendus legatarius, si uelit optare ex retentis ab herede, cum iam disposuerit familiam est a praetore, nisi intra certum tempus optaueris. petitionem tibi non datu iri. Si ex quattuor uiriolis duae, quas elegissem, mihi legatae sint, siue duae solae relictae sint siue ab initio duae solae fuerint, ualet legatum.optassem, si non mutassem uoluntatem, deinde tu eundem optaueris, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dem U ir uxori totem q̃m mã¬
tipiis hẽbat ⁊ peciũa pio dote le¬
gau̾at uiuo uiro mãcipiis mortu¬
is uxor pꝰ mortẽ uita decessit᷑ ad
hr̃dem eins actõ legati recte tͣusm¬
utetur qm̃ maritti nolũtas seruã¬
da est cem

Expanded text:
m Vir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legaverat: vivo viro mancipiis mortuis uxor post virum vita decessit. ad heredem eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti voluntas servanda est. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
putauit decessisse R filios ⁊ filiasn¬
udĩãtim exħidatos ꝓpoĩ deerrore
aũ prĩs qui int̾tessisse ꝓpo᷑ ap̃ uidi¬
cẽ agi oꝑt̾e Nuciꝰticiꝰ cũ suꝑp̃ma sua
ordiauit in cuutate ⁊ htͣ ⁊ neptẽ¬

Expanded text:
putauit decessisse, respondit filios et filias nominatim exheredatos proponi: de errore autem patris, qui intercessisse propotauit decessisse, respondit filios et filias nominatim exheredatos proponi: de errore autem patris, qui intercessisse proponi
Abbreviated transcription (Latin):
patur In futurũ uero conate ꝯ¬
ditõnes si possibiles sit̃ ⁊ exist̾e
pot̾unt lic nõ ex tit̾int efficiũt
ut suꝑius testm̃ rũpatur ⁊̃ si nõ
extit̾it si uͦ impossibiles sit̃ uelu¬

Expanded text:
rumpatur. in futurum autem collatae condiciones si possibiles sunt existere potuerunt, licet non exstiterint, efficiunt, ut superius testamentum rumpatur, etiamsi non ex‹ti›terint: si uero impossibiles sunt, uelu
Abbreviated transcription (Latin):
aiꝰ ꝑ ustñoꝵ ioco sut thii qͥ in sui
hr̃dis loco succedẽdo qiͣ agͣscñdo
fut ꝑ entib sui hĩdes ut ecce si
filiũ ⁊ ex eonepotes neptesue ĩ
pocãte mã incipi nepos neptiẽ¬
ne in eiꝰ ioꝗ succed̾e ⁊ eo mͦ ia su

Expanded text:
rum autem loco sunt et hi, qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes: ut ecce si filium et ex eo nepotem neptemue in potestate mea, incipit nepos neptisue in eius locum succedere, et eo modo iu
Abbreviated transcription (Latin):
bitabit ex ticia que tr̃ ꝑp̃ tenorẽ
ecatis uxor duci nõ potuit qñ te¬
tatẽ in qͣliꝯq statu test̾i saciẽdi
tp̃r fuit q̃ pꝰea testatori ciuiliter
impta estꝰ quid aut si filiũ pꝰ te¬
tuit iincẽ nec aliũ unꝰ natꝰ sõ¬
lus ex testamento heres sit
nepotes induxit si filiꝰ meꝰ me ni
uo morietur tc̃ si qͥs mͥ ex eo ne¬
pos sũ q̃ neptis pꝰ moitẽ meã in
monet᷑ natus nata ne erit hĩdeꝰ
sunto ¶Qudã recte adimctũd ĩ
credũt ⁊̃ si nõ expͥmit de moite
filii s simplicit᷑ instituat ut eo ca¬
su uałat qui ex nb̾ ꝯcipi possiit¬
id̾ credend̾ ẽ gallũ estiãsse ⁊ de ꝓ¬
nepote ut dicat testator si me̾ni¬
pote cuiꝰ uxor p̃gnãs eẽt testm̃fa
at cc̃ qͥ prone̾pos nõ si ⁊ filiꝰ ⁊ ne¬
pos muat qͥcite utͥsq mortuis
int̾dictõne pat̾etur quid si ne¬
pos ex quo ꝓnepos institueret᷑¬
ut ostñdimꝰ emãcipatꝰ eet hii.n

Expanded text:
bitabit ex Titia, quae tunc propter tenorem aetatis uxor duci non potuit, quando tetatem, in qualicumque statu testamenti faciendi tempore fuit quae postea testator‹i› ciuiliter nupta est.Quid autem si filium post tetuit inuicem alium? unus natus solus ex testamento fitnepotes induxit: 'Si filius meus uiuo me morietur, tunc si quis mihi ex eo nepos siue quae neptis post mortem meam in moreretur, natus nata erit, heredes sunto'.Quidam recte admittendum credunt, etiamsi non exprimat de morte filii, sed simpliciter instituat, ut eo casu ualeat, qui ex uerbis concipi possit.Idem credendum est Gallum existimasse et de pronepote, ut dicat testator: 'Si me uiupote, cuius uxor praegnas esset, testaat, tunc qui pronepos'.Num si et filius et nepos uiuat, concipere 'utrisque mortuis interdictione‹m› pateretur? quid si nepos, ex quo pronepos institueretu
Abbreviated transcription (Latin):
publiq s ut audiri possit exaudi
facienda sũt ꝗͣ si qͥs obscuriꝰ m̃ te¬
st̾o uł nõcupat uł scribit an post
sollep̃na explanare possit q̃rit᷑
utputa sticũ legau̾at cũ płes heret
uͭ dedarauit de qͦ sũtu ticio legͣuit
cũ młtos titõs h̾er amicos enau̾at¬

Expanded text:
publicum, sed ut exaudiri possit: exaudirfacienda sunt. quod uero quis obscurius in testamento uel nuncupat uel scribit, an post sollemnia explanare possit, quaeritur: ut puta Stichum legauerat, cum plures haberet, nec declarauit de quo sentiret: Titio legauit, cum multos
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tñ intlłgñtiã s̾monis exigimuᷤ
ħ .n. diuꝰ marcꝰ didio iuliano ñ
teste qͥ latiẽ loqͥ nõ nou̾at Repsit.
nãsi uł sensu ꝑcipiat qͥs cuirei ad¬
hibitꝰ sit suffic̾e s detũti sũt ĩuiti
ibi testes putat nõ uałe testm̃¬

Expanded text:
Non tamen intellegentiam sermonis exigimus: hoc enim diuus Marcus Didio Iuliano in teste, qui Latine non nouerat, rescripsit: nam si uel sensu percipiat quis, cui rei adhibitus sit, sufficere, Sed si detenti sint inuiti ibi testes, putant non ualere test
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝗ ad ꝓpositũ ꝑtim ꝗ loco nepo¬
tis filiũ exhrdatũ pr̃airogͣu̾it¬
¶Siticiꝰ his institutꝰ loco nepotis ad¬
optet᷑ defuc̾to pca filio qͥ ꝑr̃ ude¬
bat᷑ n epotis. successõne nõ rũpr
testm̃ ab eo qui hr̃s scͥptꝰ inuẽitur

Expanded text:
 ad propositum attinet, quod loco nepotis filium exheredatum pater adrogauit.Si Titius heres institutus loco nepotis adoptetur, defuncto postea filio qui pater uidebatur, nepotis successione non rumpitur testamentum ab eo, qui heres
Abbreviated transcription (Latin):
fid̾iꝯ tebitor erat cũ ea młier alii
ub nõ mãdato młieris dotem
maritto eius dedit ⁊ sibi eã red¬
di stipłatꝰ est si sũ lib̾is filia mo¬
reretur młier faiã suscepit q̃it̃

Expanded text:
issi debitor, cum ea mulier alii nuberet, non mandatu mulieris dotem marito eius dedit et sibi reddi eam stipulatus est, si sine liberis filia moreretur: mulier filiam suscepit: quaesitum
Abbreviated transcription (Latin):
positũ est nõ hñtem ubõs ⁊ nͨ cogna¬
tos in discͥmiẽ uite ꝯstitutũ ꝑ infir¬
mitatẽ accersitis amicis gaio sei
o ꝯtub̾nali dixisse ꝗ ulłet ei rels¬
quere p̃dia que noĩass ea ꝙ̃dcã in
testatõne gaiuĩ sem̃ redegisse ⁊̃ ipõ
testatore int̾rogato an ea dixissẽt

Expanded text:
ropositum est non habentem liberos nec cognatos in discrimine vitae constitutum per infirmitatem arcessitis amicis Gaio Seio contubernali dixisse, quod vellet ei relinquere praedia quae nominasset, eaque dicta in testationem Gaium Seium redegisse etiam ipso tes
Abbreviated transcription (Latin):
sur uxori restituerẽt cũ om̃ibus
que ibi erũt ⁊ mãcipũs rusticis
uł urbanis ⁊ actorib exceptis ma¬
serui in diẽ uite testatoris m ym¬
bra inpiceno actũ ãministrabãt
sint aũ dame qnẽ testator iuus
maĩiserat filii nat᷑ales utruti
dame eidem ex ubis codicilli ab hr¬
dib prãndi sũt an u̾o ad seiam u¬

Expanded text:
suae restituerent cum omnibus, quae ibi erunt, et mancipiis rusticis uel urbanis et actoribus exceptis maserui in diem uitae testatoris in Umbria in Piceno actum administrauerint, sint autem Damae, quem testator uiuus manumiserat, filii naturales, utrum eidem Damae ex uerbis codicilli ab heredibus praestandi sint, an uero ad Seiam u
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝑuen̾it exceptis hũs siqͣ tͥ su¬
pra segani reliqũ oẽ reddas testi¬
tuas meie iñfanti ditissiẽ aqͣ
sciãsat̃ exigĩ ueto cũ seiã eã pociꝰ
rẽ acturã quã detͥm̃eto futuram
q̃itũ est an statim meuia fidlomi¬

Expanded text:
ptis his, si qua tibi supra legaui, reliquum omne reddas restituas Maeuiae infanti dulcissimae. a qua Seia satis exigi ueto, cum sciam eam potius rem aucturam quam detrimento futuram'. quaesitum est, an statim Maeuia fideicommi
Abbreviated transcription (Latin):
tuscłanoꝵ ꝑtin̾e uolo quidã exh
iis lib̾tis uendid̾nt̃ ꝑtens suas duo¬
b colib̾tis suis ex eod̾ corꝑe emp¬
tores añ defũcti gamĩ seĩ exneũ
hĩdem reliq̃rũt qĩtum est ꝑtes
que ueĩerũt utͣm ad gaiũ seiĩ ex

Expanded text:
Tusculanorum pertinere uolo'. quidam ex his libertis uendiderunt partes suas duobus conlibertis suis ex eodem corpore, emptores autem defuncti Gaium Seium extraneum heredem reliquerunt: quaesitum est, partes quae uenierunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͦ ꝯpetat. Ex si fid̾iꝯ quo quis̃ rogͣ¬
tur ut adopcet ratũ nõ ẽ ¶ agͥ pł¬
agam que est iu regõne illa meui
opublio ⁊ gaio trãscribi uolo p̃cio
fcõ uiri toĩ arbitͣtu ⁊ hr̃ditatulla¬
to duple euictõne expromissa it᷑a
eam agri plagã ꝑtẽne eius adseiam

Expanded text:
uis rogatur ut adoptet, ratum non esse. 'Agri plagam, quae est in regione illa, Maeuiis Publio et Gaio transcribi uolo, pretio facto uiri boni arbitratu et hereditati illato, duplae euictione expromissa reliqeam agri plagam partemue eius ad Sei‹u›m
Abbreviated transcription (Latin):
n̾ cũ doce dedit ⁊ stipłatꝰ e̾ eam
totẽ sͥ aut filie suereddi Manente
fiuia in inͥimno so mortuus esteod̾
test̾o relicto ei qi hr̃tes excit̾unt
fliꝰ ⁊ uxor pꝰea mariito defũcto pu¬
ella tõte recepta nupsit alii p̃sen¬

Expanded text:
 cum dote dedit et stipulatus est eam dotem sibi aut filiae suae reddi: manente filia in matrimonio secundo mortuus est eodem testamento relicto eique heredes exstiterunt filius et uxor: postea marito defuncto puella dote recepta nupsit alii praesen
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dia alienare seupignoripone
ꝓhibu̾at s ꝯseruare lib̾is ex iũ¬
st̃is cãis nupciis ⁊ cet̾is cogna¬
tis fid̾iꝯmiserat filiꝰ p̃dia que pr
obligͣta reliq̃rat diuisso hr̃dita¬
rio creditore nũmis noui credi¬
toris a puoie in seq̃tem credito¬
rem ꝑignoris ypothece ue noĩe
trãstulit q̃ĩtum est an pignꝰ rec¬
entur recte ꝯtractũ Idem qͣsiit
cũ filius p̃dia hĩditaria ut dimi¬
ccͦz hrditarios creditores distxi¬
sset an emptores qui fid̾iꝰ ign¬

Expanded text:
dia alienare seu pignori ponere prohibuerat, sed conseruari liberis ex iustis nuptiis et ceteris cognatis fideicommiserat: filius praedia, quae pater obligata reliquerat, dimisso hereditario creditore nummis noui creditoris, a priore in sequentem creditorem pignoris hypothecaeue nomine transtulit: quaesitum est, an pignus recrentur recte contractum. idem quaesiit, cum filius praedia hereditaria, ut dimitteret hereditarios creditores, distraxisset, an emptores, qui fidei
Abbreviated transcription (Latin):
dolũ malũ ⁊es a¬
uł clpã tutoris aristo ait pn¬
Dillũ possessorẽ ꝯdep̃nandñ si ñ puto
quanti auctor in littẽ iurau̾it nõ cã
dicandã ł mutuã peciũam exigñdã¬

Expanded text:
dolum malum vel culpam tutoris Aristo ait pupillum possessorem condemnandum, sed non puto, quanti actor in litem iuraret: et tamen dicandam vel mutuam pecuniam exigenda
Abbreviated transcription (Latin):
ma tͥma diẽ centenis legatis ex
st̾iorib portõnem legis faĩ. detͣ¬
hi placet ¶siticio xxͣ. legatis
da obligabitur nec qr ee sua
ꝑsona legatarius inducͬere le¬
gẽ fal. nõ possit idcirco ꝙ ꝓassus
eẽt nõ ĩputaturꝰ uͥ forte testator
fid̾i eius ꝯmisiss ut tocũ qͥcquid
ex test̾o cepiss restitueretur siñ¬

Expanded text:
ex sterioribus portionem legis Falcidiae detrahi placuit.Si Titio uiginti legatis da obligabitur: nec quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco quod passus esset non imputaturum: nisi forte testator ita fidei eius commississet, ut totum, quidquid ex testame
Abbreviated transcription (Latin):
ait et cirta computacionem usus
fructus faciendam solitum est ta
ro xxx. tot auuorum computa¬
computacio mitur sic demq et
si rei pubuce ususfructus lege¬
tur siue simplicirer sine ad indoꝰ
triginta annoꝵ computaciofit¬
siquis ex heredibus rem prop¬
namesse ꝯtendat deuide heredi¬
tariam esse conuintatur qui¬
dam putant euis quoq falcidi
am posse retineri quia nichil
intersit aib traxerit an heredi¬
tariam esse negauerit quod ul¬

Expanded text:
ait et circa computationem usus fructus faciendam. solitum est tamtriginta tot annorum computacomputatio initur. sic denique et si rei publicae usus fructus legetur, siue simpliciter siue ad ludos, triginta annorum computatio fit.Si quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse conuincatur, quidam putant eius quoque Falcidiam non posse reti neri, quia nihil intersit, subtraxerit an hereditariam esse negauerit: quod Ul
Abbreviated transcription (Latin):
ctu net ex uolũtate utilitatẽ sing¬
ulorum set cominuiter fungun¬
tur nec enur qui filium naturalẽ
possitet tanto locuplecior est quod
eum sialus possideret plurio re¬
tempturus fuisset. set nec ule qui
filium alienum posadet tantum b¬
test neq spectandum est dum uen¬
dat set inpiesenciarum non quasi
filius alicuius set quiã homo estim¬
atur eadem cã est euis serui qui no¬
xia nocuit nec enim delinquendo
quis pietiosior fit set nec heredez
post moitem testatoris institutu
seruum tanto pluris esse quanto
pluris uenire potest peduis scribit
est enim absurdum ipsum lñdem

Expanded text:
 ex affectu nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur. nec enim qui filium naturalem possidet tanto locupletior est, quod eum, si alius possideret, plurimo redempturus fuisset. sed nec ille, qui filium alienum possidet, tantum htest, nec exspectandum est, dum uendat, sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. eadem causa est eius serui, qui noxam nocuit: nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. sed nec heredem post mortem testatoris institutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire potest, Pedius scribit: est enim absurdum ipsum me heredem
Abbreviated transcription (Latin):
tũc in peculio fuĩt cũ adiretur
hr̃ditas inspiciend̾ ego dubito
intͥest peculiũ su pꝰ moitẽ cre¬
ditoris diminutũ sit audebitor
ꝑ auꝑior fcũs fit aliqͥs dic quid
ex ꝯtrario siañ aditã hi̾ditatẽ
acqͥsierit fuis ⁊ ego q̃ram si de¬
bitoris qui tc̃ nõ erat soluẽto
ãpliate facłtates fun̾t ⁊ cũ in
isto placu̾̃it ex pꝰfcõ lib̾iorem
uidĩ fuisse hĩditatẽ sicuti cũ ꝯ¬
ditõne crediti ex titit pꝰ morte
augetur scil ex hiis hr̾ditas .x.¬

Expanded text:
tunc in peculio fuerit, cum adiretur hereditas, inspiciendum. ego dubito,interest, peculium serui post mortem creditoris deminutum sit an debitor pauperior factus sit?Aliquis dicet: quid ex contrario, si ante aditam hereditatem adquisierit seruus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat soluendo, ampliatae facultates fuerunt? et cum in isto placuerit ex post facto uberiorem uideri fuisse hereditatem, sicuti cum condicio crediti exstitit post mortem, augetur scilicet et his hereditas, de
Abbreviated transcription (Latin):
iñdiem relictũ est medũ .i. tẽpo¬
nis ꝯmodũ ꝯputatur in hiis legͣ¬
tis que sb̾ ꝯditõne relicta sũt par¬
esse in legato quãti uẽire possĩt
ꝗ si est ⁊ deductõ sic sĩ pt̃ ut tm̃¬

Expanded text:
in diem relictum est: medii enim temporis commodum computatur.In his legatis, quae sub condicione relicta sunt, Proesse in legato, quanti uenire possunt: quod si est, et deductio sic potest
Abbreviated transcription (Latin):
rata porcione legẽs ipso miini¬
untur uerbi gracia si is qui in¬
ta quadringenta erogauerit q¬
uarta ł legatariis detrahitur q̃
trahi  quod si quinquagͥata le¬
icio quinq deinde pars quarta
detrahi debet ante eium detra¬
hendum est quod extra bonoꝵ
quantitatem est dem̃de quodȩx
bonis ap̃pie hendẽre manere oz¬

Expanded text:
rata portione per legem ipso iure minurata portione per legem ipso iure minuuntur: uerbi gratia si is, qui quea quandringenta erogauerit, quarta pars legatariis detrahitur: sitrahi. quodsi quingentos leitio quinta, deinde quarta detrahi debet: ante enim detrahendum est quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere o
Abbreviated transcription (Latin):
se caueant ut existñte conditõne
aut hĩs reddat quãto munius sol¬
uerit aut legatarii restituant q
nedam sub condicione relicta ef¬
ficiatut ut existente conditiõ¬
ne lex falcidia locum hẽat pu¬
re legata cum condicione red¬
duntur quo casu magis in usu
est solui quidem pure legata pe¬
rinde acsi nulla alia. sub condi¬
cione legata fuissent cauere
autem legatarios debere ex eue¬
ntu condicionis quod amplius
accepissẽt redditum iri cuiusge¬
ueris caucio necessaria iudecur
ente toms detrahantur¶in diez
relicta legata alterius uiris pa¬
lam est cum ea omni modo taz
ipsi legatario quam heredib
eius deberi certum est set tanto
minus erogari ex toius incelli¬
gendum est quantum intere¬
a donec dies obtingit heres lu¬
craturus est᷑ x fructibus uł ex ii¬
suris ergo oꝑtimum est statim¬
quidem ab micio ita testatorez
distribuere legata ne ultra do¬
diantem relinquantur quod si
excesserit quis todrantem pro

Expanded text:
se caueant, ut exsistente condicione se caueant, ut exsistente condicione aut heres reddat, quanto minus soluerit, aut legatarii restituant, qaedam sub condicione relicta efficiant, ut exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur. quo casu magis in usu est solui quidem pure legata perinde ac si nulla alia sub condicione legata fuissent, cauere autem legatarios debere ex euentu condicionis quod amplius accepissent redditu iri.Cuius generis cautio necessaria uidetur ente bonis detrahuntur.In diem relicta legata alterius esse iuris palam est, cum ea omnimodo tam ipsi legatario quam heredibus eius deberi certum est: sed tanto minus erogari ex bonis intellegendum est, quantum interea, donec dies optingit, heres lucraturus est ex fructibus uel usuris.Ergo optimum quidem est statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur. quod si excesserit quis dodrantem, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ea legauerit nichillegatariis
protest si aditam hereditatem
ꝑ seruos hereditarios aut ex pa¬
rtu aucillarum hereditariaꝵ aut
ex fetu pecoꝵ tantum accessit he
est ut nichilominus quarta pars
legati detrahatur¶ Ex diu̾so. si ex
bona incendiis forte aut naufra¬
giis aut morte seruorum ut nou
us relinquatur solida legata de¬
bentur nec ea res dampnosa est
heredi tui literum est non a dire
hereditatem que res efficit ut ne¬
cesse sit legatariis nen destituco
testamento uichil consequantur
cum herete in porcione legatoꝵ¬
cione debetur in stipulatõins to¬
nis animmeretur ⁊ promissio¬
nis bonis detrahatur s hoc uire
utimur ut quanti ea res uł spe¬
cies oblacionis uenire possit in
tantum stipulatoris quide m bo¬
uis accedere uideatur promissoris
uero decedere. aut cauciomibus
res explicari potest ut duorum
alterum fiat aut ita racio habe¬
tur aut tanquam pure debeatur
aut ita tanquam nichil debeatur
dem̃tes heredes ⁊ legatarũ inter

Expanded text:
s legaveri, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem, per servos hereditarios aut ex partu ancillarum hereditariarum aut ex fetu pecorum, tantum accesserit hest ut nihilo minus quarta pars legatis detrahatur. ex diverso si sepbona, incendiis forte aut naufragiis aut morte servorum, ut nonus relinquatur, solida legata debentur. nec ea res damnosa est heredi, cui liberum est non adire hereditatem: quae res efficit ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portione cione debetur in stipulatoris bonis adnumeretur et promissoris bonis detrahatur. sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis uenire possit, tantum stipulatoris quidem bonis accedere uideatur, promissoris uero decedere. aut cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tamquam pure debeatur, aut ita, tamquam nihil debeatur, deinde heredes et legatarii inter
Abbreviated transcription (Latin):
deu ⁊ uod si alcero eorum de¬
ficiente alter heres solus ex¬
titerit utium periite racio fal¬
cidie habenda sit ac si statim
ab inicio is solus heres institu¬
tus esset au singulorum portio¬
ño separatim cause spectande
suit et placet si enus pars lega¬
tiꝰ exhausta sit qui heres extite¬
rit᷑ adiũuari legatarios per de¬
ficientem partem quia non est
legatis honerata quia et lega¬
ta que apud heredem remane¬
nt efficumt ut ceteris legatari¬
is aut nichil aut minus detra¬
hatur si uero tefecta pars fue¬
rit exhausta perinte nn ea pon

Expanded text:
uod si alterutro eorum deficiente alter heres solus exstiterit, utrum perinde ratio legis Falcidiae habenda sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectandae sunt? et placet, si eius pars legatis exhausta sit, qui heres exstiterit, adiuuari legatarios per deficientem partem, quia ea non est legatis onerata, quia et legata quae apud heredem remanent efficiunt, ut ceteris legatariis aut nihil aut minus detrahatur: si vero defecta pars fuerit exhausta, perinde in ea pone
Abbreviated transcription (Latin):
alcidie scipulacio statim commnit¬
titur nisi condicio legati uel de
tate cauere ut ⁊ lege fal inter¬
uerente solida legata presten¬
tur quia ea lex heredis causa
lata est nec fraus ei fit si ius su¬
aius  uantitas patrimomii de¬
ducto eciam eo quicquid explica¬
ridmui uendicionum causa i¬
mpẽditur estimatur

Expanded text:
alcidiae stipulatio statim committitur, ubi condicio legati uel debtate cauere, ut et lege Falcidia interueniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est nec fraus ei fit, si ius suis.Quantitas patrimonii deducto etiam eo, quidquid explicandarum uenditionum causa impenditur, aestimatur