comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ut praeter mittat illas se¬
cretas atq absconditas dispensa¬
tiones dĩ. quas intrase peculiari¬
ter exerceri mens scõrum omniũ.
momentis singulis intuetur. illam
caelestem infusionẽ laetitiae spi¬
ritalis. quadeiectus animus. in¬
spirata gaudii a lacritate. sustol¬
litur in illos ignitos cordis exces¬
sus: &tam in effabilia quam in¬
audita solacia gaudiorũ. quib
nonnum quam ignauissimo stu¬
pore torpentes: ad orationem
feruentissimã uelud desomno
profundissimo suscitamur. Hoc
in quamẽ gaudium de quobeatus
apostolus. quod oculus inquit
non uidit. nec auris audiuit.
nec incorhominis ascendit: eius
scilic& qui terrenis uitiis hebe¬
tatus. adhuc homoẽ. & humanis
inhęret affectib nihilq deistis
dĩmunerib intuetur : deniq: idem
a postolus tam dese quam de simi¬
libus sibi. qui iam dehum ana
conuersatione discesserant : sub¬
iecit dicens Nobis aut̃ reuela

Expanded text:
nobis. ut praetermittam illas secretas atque absconditas dispeDsationes dei, quas intra se peculiariter exerceri mens sanctorum omnium momentis singulis intuetur, illam caelestem infusionem laetitiae spiritalis, qua deiectus animus inspirati gaudii alacritate sustollitur, illos ignitos cordis excessus et tam ineffabilia quam inaudita solacia gaudiorum, quibus nonnumquam ignauissimo stupore torpentes ad orationem feruentissimam aelnt de somno profundissimo sascitamur. hoc, inquam, est gaudium de quo beatus apostolus quod oculus, inquit, non uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit, eius scilicet qui terrenis uitiis hebetatus adhuc homo est et humanis inhaeret affectibus nihilque de istis dei muneribus intuetur. denique idem apostolus tam de se quam de similibus sibi, qui iam de humana conuersatione discesserant, subiecit dicens: nobis autem reuela
Abbreviated transcription (Latin):
⁊potenter quidem atq mag¬
nifice de ꝑfecta dĩ caritate
dissertum est. uerum tamen il¬
lud nos ꝑmouet. quod cum eam
tanta laude practuleris. timorẽ
dĩ & spe retributionis aeternae.
in ꝑfecta eẽ dixisti. cumutiq
multo aliud uideatur de eis pro¬
pheta sensisse dicens. tim &e
dñm om̃s scĩ eius. qũ onihil de¬
est timentib eum: &iterum in
obseruandis iustificationib dĩ.
retributionisse contemplatio¬
ne fatetur exercitum: in clina¬
ui in qui ens cormeum ad faci¬
endas iustificationes tuas in ae¬
ternum propter retributionẽ.
& a postolus. fide in quit moy¬
ses grandis factus negauit se
esse filium filiae pharaonis.
magis eligens adfligi cumpo¬
pulo dĩ. quam tem poralis pec¬
cati habere iucunditatem. ma¬
iores diuitias existimans hesau¬
ris aegyptiorum improperium
xp̃i: aspiciebat enim in remune¬
rationem quomodo ergo in ꝑfec¬
ta eẽ credenda sunt: cum & be¬
atus dauid retribationis obten¬
tu. iustificationes dnĩ se fe cisse

Expanded text:
Potenter quidem atque magnifice de perfecta dei caritate dissertum est. uerumtamen illud nos permouet, quod, cum eam tanta laude praetularia, timorem dei et spem retributionis aeternae inperfecta esse dixisti, cum utique multo aliud uideatur de eis propheta sensisse dicens: timete dominum omnes sancti eius: quia nihil deest timentibus eum, et iterum in obseruandis iustificationibus dei retributionis ae contemplatione fateatur exercitum inclinaui, inquiens, cor meum ad faciendas iustificationes tuas in aeternum, propter retributionem. et apostolus fide, inquit, Moyses grandis factus negauit se esse filium filiae Pharaonis, magis eligens adfligi oam populo dei quam temporalis peccati habere iucunditatem, maiores diuitias aestimans thesauris Aegyptiorum inproperium Christi: aspiciebat enim in remunerationem. quomodo ergo inperfecta esse credenda sunt, cum et beatus Dauid retributionis obtentu iustificationes domini se fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
tis. quae instantia proprii sudo¬
ris adquiritur. non specialiter
laborantis deputetur industriȩ.⁊
Ineptum est enim. utsi uerbi gra¬
tia. agricolam erga culturam
terrae. in remissum studium ui¬
derimus impendere : non illi¬
us efficaciae adscribamus &
fructum.:

Expanded text:
tis, quae instantia proprii sudotis, quae instantia proprii sudoris adquiritur, non specialiter laborantis deputetur industriae. ineptum est enim, ut si uerbi gratia agricolam erga culturam terrae inremissum studium uiderimus inpendere, non illius efficaciae adscribamus et fructum.
Abbreviated transcription (Latin):
um adsynaxim matutinam
ꝑcepto paulolũ sopore reme¬
antes senẽ opperiremur. ingenti
abbas germanus scrupulo moue¬
bat᷑: quod in p̃terita disputatio¬
ne: cuius uirtus summũ desideri¬
um in cognitae nobis castitatis
infuderat. unius adiectione sen¬
tentiae. Beatus senex meritum
humanae cassass& industriae.
adstruens hominẽ : quã uis sum mis
adbonã frugẽ uirib: enitatur.
Tamenboni com potem esse non¬
id posse. nisi diuinitantũ mune¬
ris largitate. non operis sui stu¬
dio ꝑcepiss& : Hancigitur quȩs¬
tionem at tonite uoluentibus
nobis: progressus cellabeatus
cheremon. cumquid dam nos
inuicem musitare sensiss&.
solito breuius orationum atq
psalmorum solemnitate trans¬
cursa. quidmouer& inquirit :
tum excellentissima inquit
sublimitate uirtutis. quae
nocturna disputatione pate¬
facta est. paene. utita dixerim a
fide possibilitatis excludimur.
Tantum nobis pace tui dictum
sit: uidetur absurdum. si laborũ
stipendium. id est ꝑfectio castita¬

Expanded text:
um ad synaxim matutinam percepto paululum sopore remeantes, senem reperiremus, ingenti abbas Germanus scrupulo movebatur, quod in praeterita disputatione, cujus virtus summum desiderium incognitae nobis castitatis infuderat, unius adjectione sententiae beatus senex meritum humanae cassasset industriae, astruens hominem, quamvis summis ad bonam frugem viribus enitatur, tamen boni compotem esse non posse, nisi id divini tantum muneris largitate, non operis sui studio percepisset. Hanc igitur quaestionem attonite volventibus nobis, progressus cellula beatus Chinuicem mussitare sensisset, solito breuius orationum atque psalmorum sollemnitate transcursa, quid moueret, inquirit. tum excellentissimae, inquit, sublimitate uirtutis, quae nocturna disputatione patefacta est, paene ut ita dixerim a fide possibilitatis excludimur, tantum nobis pace tui dictum sit uidetur absurdum, si laborum stipendium, id est perfectio castita
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. qui habentes inquit oculos
nonuidetis. & aures : non auditis:
Dñs &am in euangelio quia ui¬
dentes inquit nonuident. & au¬
diententes non audiunt. neque
intellegunt: Etadimpletur in
eis ꝓphetia esaiȩ dicens Audi¬
tu audietis & non intellegetis:
& uidentes uidebitis & non uide¬
bitis. Incrassatũ est enĩ cor

Expanded text:
rum qui habentes, inquit, oculos rum qui habentes, inquit, oculos non uidetis: et aures, et non auditis. dominus etiam in euangelio quia uidentes, inquit, non uident et audientes non audiunt neque intellegunt. et adinpletur in eis prophetia Esaiae dicens: auditu audiretis, et non intellegetis: et uidentes uidebitis, et non uidebitis. incrassatum
Abbreviated transcription (Latin):
non amisit: Deniq non amisis¬
se humanũ genus post prȩua¬
ricationem adae scientiã bomi
etiam a postoli sententia eui¬
dentissime declaratur quadicit:
Cum enim gentes quȩ legẽ non
habent. naturaliter ea quaele¬
gis sunt faciunt. hi legem non ha¬
bentes ipsi sibi sunt lex. qui osten¬
dunt opus legis scriptum incor¬
dib: suis : Testimonium redden¬
te eis conscientia. &interse in¬
uicem cogitationibꝰ accusantib
aut etiam defendentib indie
qua iudicabit ds̃ occulta hominũ.
Quosensu etiam dñs ꝑꝓphetã
increpat iudȩorũ. nonnatura¬
lẽ sed uoluntariã cȩcitatẽ quã
ipsi sibi contumaciter infere¬
bant: Surdi inquit audite &
cȩci intuemini aduidendum:
Suis surdus nisi seruus meus.
& quicȩcus nisi adquẽ nuntios
meos misi. Et forte hanc eorũ
cȩcitatẽ aliquis naturȩ. non
uoluntati posset adscribere.
alibi ait: Educ foras popu¬
lum cȩcũ &oculos habentem
surdum & aures ei sunt: Etite¬

Expanded text:
non amisit. denique non amisisnon amisit. denique non amisisse hnmanum genus post naricationem Adae scientiam boni etiam apostoli sententia euidentissime declaratur, qua dicit: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibisunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium reddente eis conscientia et inter se inuicem cogitationibus accusantibus ant etiam defendentibus, in die qua iudicabit deus occulta hominum. quo sensu etiam dominus per prophetam increpat Iudaeorum non naturalem, sed uoluntariam caecitatem, quam ipsi sibi contumaciter inferebant. surdi, inquit, audite, et caeci intuemini ad uidendum. qui surdus, nisi seruus meus? et caecus, nisi ad quem nuntios meos misi? et ne fprte hanc eorum oaecitatem aliquis naturae, non uoluntati possit adscribere, alibi ait: educ foras populum caecum, et oculos habentem: surdum, et aures ei sunt, et ite
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse credendus est. qui
nec uelit umquam nec possit
bonum: alioquin nec liberum
ei ꝑmisit arbitrium: Siei tan¬
tum modo malum utuelit &¬
possit. bonũ uero a semetipso
nec uelle nec posse concessit:
Etquomodo stabit illa dñi post
prȩuaricationem primi homi¬
nis inlata sententia. Ecce
adam factus est sicut unus
ex nobis sciens bonũ & malũ.
Non enim talis ante fuisse
putandus ẽ. quiboni esset ꝓr¬
sus ignarus: Alio quin uelut
quoddam inrationabile atq
insensatũ animal. eum faten¬
dum est fuisse formatũ: Quod
satis absurdum atq a catho¬
lica fide omnimodo alienum
ẽ: quin immo secundum sapi¬
entissimi salo monis sententiã.
fecit ds̃ hominem rectũ. id est.
ut tantũ modo boniscientia
iugiter frueretur: Sed ipsi
quȩ sierunt cogitationes mul¬
tas. facti enimsunt ut dictum
ẽ scientes bonum & malum:
Concepit ergo adam post
prȩuaricationẽ quã non habu¬
erat scientiam mali. boni ue¬
ro quã acceperat scientiam

Expanded text:
fecisse credendus est, qui fecisse credendus est, qui nec uelit umquam nec pobonum. Alioquin nec liberum ei permisit arbitrium, si ei tantummodo malum ut velit et possit, bonum nec uelle nec poeee concessit. et quomodo stabit illa domini post praeuaricationem primi hominis lata sententia: ecce Adam factus est sient unus ez nobis, sciens bonum et malum? non enim talis ante fuisse putandus est, qui boni esset prorsus ignarus. alioquin uelut quoddam inrationabile atque insensatum animal eum fatendum est fuisse formatum : quod satis absurdum atque a catholica fide omnimodis alienum eet. quin immo secundum sapientissimi Salomonis sententiam fecit deus hominem rectum, id est, ut tantummodo boni scientia iugiter frueretur, sed ipsi quaesiuerunt cogitationes multas: facti enim sunt, ut dictum est, scientes bonum et malum. concepit ergo Adam post praeuaricationem quam non habuerat scientiam mali, boni uero quam acceperat scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
tos: Quod &iam beatus dauid.
oeconomice tunc factũ. In
psalmo centesimo quarto. si¬
militer declarauit dicens. &
uocauit famem suꝑ terram.
&omne firmamentũ panis
contriuit: Misit ante eos
uirũ: inseruũ uenundatus est
ioseph: Hȩc ergo id est uel
gratia dĩ. uel liberũ arbitri¬
um : sibi quidem inuicẽ uiden¬
tur aduersa: sed utraque con¬
cordant . &utraq nos pariter
debere suscipere. pietatis ra¬
tione colligimus neunum
horum homini subtrahentes.
ecclesiasticȩ fidei regulam.
excessisse uideamur . Nam
cumuiderit nos ds̃ ad bonum
uelle deflectere occurrit.
dirigit. atq: confortat: ad
uocem enim clamoris tui.
statim ut audierit respon¬
debit tibi: Etinuoca me in¬
quit indie tribulationis tuȩ
&eripiamte & magnifica¬
bis me. Etrursus. si nos nolle.
uel intepuisse ꝑspexerit. ad¬
hortationes salutiferas ad¬
mouet cordibus nostris. quib
uoluntas bona uel repare¬
tur uel formetur innobis.⁊
ec enim talem ds̃ hominẽ

Expanded text:
tos . Quod etiam beatus David tos . Quod etiam beatus David oeconomice tunc factum in psalmo centesimo quarto similituocauit famem super terram: et omne firmamentum panis contriuit. misit ante eos uirum: in seri uennudatus est Ioseph. haec ergo duo, id est uel gratia dei uel liberum arbitrium sibi quidem inuicem uidentur aduersa, sed utraque concordant et utraque nos pariter debere suscipere pietatis ratione colligimus, ne unum horum homini subtrahentes ecclesiasticae fidei regulam excessisse uideamur. nam cum uiderit nos dens ad bonam uelle deflectere, ocourrit, dirigit atque confortat: ad uocem enim clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi, et inuoca me, inquit, in die tribulationis: et eripiam te, et glorificabis me. et rursus si nos nolle uel intepuisse perspexerit, adhortationes salutiferas admouet cordibus nostris, qubiu uoluntas bona uel reparetur uel formetur in nebia. Nec enim talem deus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
abi melech. nere beccam tan¬
gens peccet indñm. Ioseph
fratrum liuore distrahitur
ut descensio filiorũ israhel in
egypto fieret. & illis degerma¬
ni nece tractantibꝰ futurae
famis remedia pararentur.
quod idem ioseph a fratribus
agnitus. manifestat dicens:
Nolite pauere nec durũ uo¬
bis uideatur. quoduendidistis
me in his regionibus : prosalu¬
te enim uestra. misit me dñs
ante uos: & infra prȩmisit
enim me ds̃. utreseruemini
suꝑ terrã. &escas ad uiuen¬
dum habere possitis: Non
uestro consilio. seduolunta¬
te dĩ huc missus fum. qui fecit
me quasi patrem pharaonis.
& dominum totius domus eius.
& principẽ in omni terra egypti:
Etcũ post obitum patris.
formidantibus fratribus sus¬
pitionẽ timoris auferret.
Nolite inquit timere num¬
quid dĩ possumus re nuere
uoluntatẽ : uos cogitastis ad¬
uersus me malum. &ds̃ uertit
illud inbonũ : ut exalta ret me.
sicut in prȩsentiarũ cernitis.
ut saluos faceret populos mul

Expanded text:
Abimelech, ne Rebeccam tanAbimelech, ne Rebeccam tangens peccet in deum. Ioseph fratrum liuore distrahitur, ut descensio filiorum Israhel in Aegypto fieret et illis de germani nece tractantibus futurae famis remedia pararentur. quod idem loseph a fratribus agnitns manifestat dicens: nolite pauere, nec durum uobis uideatur quod uendidistis me in his regionibus: pro salute enim uestra misit me deus ante uos, et infra: praemisit enim me deus ut reseruemini super terram, et escas ad uiuendum habere possitis. non uestro consilio, sed uoluntate dei missus sum: qui fecit me quasi patrem Pharaonis, et dominum totius domus eius, et principem in omni terra Aegypti. et cum post obitum patris formidantibus fratribus suspicionem timoris auferret, nolite, inquit, timere: numquid dei possumus resistere uoluntati? uos cogitastis aduersus me malum: sed deus uertit illud in bonum, ut exaltaret me, sicut in praesentiarum cernitis, ut saluos f
Abbreviated transcription (Latin):
dentes: Ac iusto amplius asse¬
rentes. uariis. sibiq contrariis
sunt erroribus inuoluti: Sie¬
nim dixerimus nostrũ esse
bonȩ principium uolunta¬
tis. quid fuit inpersecutore
paulo : Quid fuit inpublica¬
no matheo: Quorum unus
cruori ac supplicus in nocen¬
tum. Alius uiolentus ac ra¬
pinis publicis incubans. ađ¬
trahitur ad salutem: Sinue¬
ro gratia dĩ. semꝑ inspirari
bonȩ uoluntatis principia di¬
xerimus: Quid de Zachei fide :
quid de illius incruce latronis
pietate dicemus: qui deside¬
rio suo. uim quandam regnis
cȩlestib: inferentes : specia¬
lia uocationis monita prae¬
uenerunt. Consum mationẽ
uero uirtutũ. et ex secutionem
mandatorum di. si nostro de¬
putauerimus arbitrio. quo¬
modo oramus. Confirma hoc
ds̃ quod operatus es in nobis.
&opera manuũ nostrarum.
dirige super nos: Scimus ad
maledicendum israheli. bala¬
am fuisse conductum: seduide¬
mus maledicere cupienti. non
fuisse permissum: Custoditur

Expanded text:
dentes ac iusto amplius adsedentes ac iusto amplius adserentes uariis sibique contrariis sunt erroribus inuoluti. si enim dixerimus nostrum esse bonae principium uoluntatis, quod fuit in persecutore Paulo, quod in publicano Matthaeo, quorum nans cruori ac suppliciis innocentum, alius uiolentiis ae rapinis publicis incubans adtrahitur ad salutem ? sin nero a gratia dei semper inspirari bonae uoluntatis principia dixerimus, quid de Zaeehaei fide, quid de illius in cruce latronis pietate dicemus, qui desiderio suo uim quandam regnis caelestibus inferentes specialia uocationis monita praeuenerunt? consummationem uero uirtutum et exsecutionem mandatorum dei si nostro deputauerimus arbitrio, quomodo oramus: confirma deus hoc, quod operatus es in nobis, et: opera manuum nostrarum dirige super nos? scimus ad maledicendum Israheli Balaam fuisse conductum, sed uidemus maledicere cupienti non fuisse permissum. custoditur
Abbreviated transcription (Latin):
A postolus liberũ nostrũ arbi¬
triũ incitat dicens: Sic currite.
ut comprehendatis: Sed infirmi¬
tatem eius. iohannes baptista tes¬
tatur cum ait: Non potest ho¬
mo accipere a se quicquã. nisi
mur animas nostras sollicite
todite animas uestras. sed eo¬
mat. Nisi dñs custodierit ciui¬
tatẽ inuanum uigilauerunt
qui custodiunt eam: A posto¬
lus philippensibus scribens. ut
liberũ eorũ designet arbitriũ.
Cum metu & tremore inquit.
uestrã salutem operamini. Sed
ut infirmitatẽ eius ostendat. ad¬
iungit: ds̃ est enĩ quioperatur
inuobis & uelle & perficere . ꝓ
bona uoluntate Et ita sunt
hȩc quodam modo indiscre¬
te ꝑmixta. atq confusa. ut
quid ex quo pendeat. Inter
multos magna quȩstione
uoluatur . Id est. utrum quia
initium bonȩ uoluntatis prȩbu¬
erimus misereatur nobis ds̃:
an quia ds̃ misereatur. conse¬
quamur bonȩ uoluntatis in iti¬
um. Multi enĩ singula hȩc cre¬

Expanded text:
Apostolus liberum arbitrium nosApostolus liberum arbitrium nostrum incitat, dicens: Sic currite ut comprehendatis . Sed infirmitatem ejus Joannes Baptista testatur cum ait: Non potest homo accipere a se quidquam, nisi fuerit mur animas nostras sollicite todite animas vestras . Sed eoheta: Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilat qui custodit eam . Apostolus Phililiberum eorum designet arbitrium, cum metu et tremore, inquit, uestram salutem operamini: sed ut infirmitatem eius ostendat, adiungit: deus est enim qui operatur in nobis et uelle et perficere, pro bona uoluntate. Et ita sunt haec quodammodo indiscrete permixta atque confusa, ut quid ex quo pendeat inter multos magna quaestione uoluatur, id est utrum quia initium bonae uoluntatis praebuerimus misereatur nostri deus, an quia deus ++ misereatur consequamur bonae uoluntatis initium multi enim singula haec cre
Abbreviated transcription (Latin):
a & non in auaritiam: Salo¬
mon quoq: Inclinet inquit dñs
corda nostra adse. ut ambule¬
mus in uniuersis uiis eius. &
custodiamus mandata eius. & cȩ¬
remonia eius &iudicia eius:
Potestatem designat arbitrii
nostri psalmigraphus. dicens.
Cohibe linguã tuam amalo &
labia tua neloquantur dolum:
Infirmitatem eius nostra. ꝓ¬
testatur oratio dicentib no¬
bis Pone dñe custodiã ori
meo & hostium circũ stantiȩ
labiis meis: Arbitrii nostri
facultas a dño declaratur. cũ
dicitur. Solue uincula colli
tui. captiua filia sion: Fragi¬
litatẽ eius propheta decantat
dicens. dñs soluit compeditos.
& disrupisti uincula mea tibi
sacrificabo hostiam laudis: Au¬
diuimus in euangelio dñm con¬
uocantẽ. ut ad eum perliberũ
properemus arbitriũ. Venite
adme omnes quilaboratis.
& onerati estis & ego reficiã
uos: Sed infirmitatẽ eius idem
dñs ꝓtestatur dicens: nemo
potest uenire adme. nisi pater
quimisit me adtraxerit eum:

Expanded text:
a: et non in auaritiam, Saloa: et non in auaritiam, Salomon quoque: inclinet dominus corda nostra ad se, ut ambulemus in uniuersis uiis eius, et custodiamas mandata eius, et caerimonias eius, et iudicia eius. potestatem desigoat arbitrii nostri psalmographus dicens: cohibe linguam taam a malo: et labia taa ne loquantur dolum: infirmitatem eius nostra protestatur oratio dicentibus nobis: pone domine custodiam oris meo: et ostium circumstantiae labiis meis. arbitrii noetri facultas a domino declaratur, cum dicitur: solue uincula colli tui captiua filia Sion: fragilitatem eius propheta decantat dicens: dominus soluit conpeditos, et: disrupisti ninonla mea: tibi sacrificabo hostiam laudis. audimus in enangelio dominum connocantem, ut ad eum per liberum properemus arbitrium: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, etegoreficiam uos, sed infirmitatem eius idem dominus protestatupotest venire ad me, nisi Pater qui misit me, attraxerit eum .
Abbreviated transcription (Latin):
egritudinis morbo ꝓarbitrii
sui desiderio liberatur. Quid
autem ꝓdest sanitatis grati¬
am concupisse. nisi ds̃ quiuitȩ
ipsius usum tribuit. etiam ui¬
gorem incolomitatis imꝑtiat :
Vt autẽ euidentius clareat.
&iam ꝑ naturȩ bonum. quod
beneficio creatoris indultũ ẽ:
Nonnumquã bonarũ uolun¬
tatum ꝓdire principia: quȩ
tamen nisi a dñõ dirigantur.
ad consummationẽ uirtutũ
peruenire non possunt: A pos¬
tolus testis ẽ dicens: Velle
enim adiacet mihi ꝑficere
autem bonũ non inuenio: Nã
libertatẽ scriptura diuina
nostri confirmat arbitrii di¬
cens. omni custodia serua tu¬
um cor: sed infirmitatẽ eius.
a postolus manifestat dicens
Dñs custodiat corda uestra.
& intellegentias uestras in
xp̃o ihũ: uirtutẽ liberi arbi¬
trii. dauid enuntiat dicens.
Inclinaui cormeũ. ad facien¬
das iustificationes tuas: sed
infirmitatem eius. Idem orans
similiter docet. Inclina in qui¬
enscor meũ intestimonia tu¬

Expanded text:
aegritudinis morbo pro arbitrii aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. quid autem prodest sanitatis gratiam concupisse, nisi deus, qui uitae ipsius asam tribuit, etiam uigorem incolumitatis inpertiat? at autem euidentius chreat etiam per naturae bonum, quod beneficio creatnonnunquam bonarum voluntatum prodire principia, quae tamen, nisi a Dad consummationem uirtutum peruenire non possunt, apostolus testis est dicens: uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. Nam libertatem scriptura diuina nostri confirmat arbitrii dicens: omni custodia serua taam cor, sed infirmitatem eius apostolus manifestat dicens: dominus custodiat corda uestra et intellegentias uestras in Christo Iesu. uirtutem liberi arbitrii Daaid enuntiat dicens: inclinaui cor meum ad faciendas iustificationes tuas, sed infirmitatem eius idem onuis similiter docet inclina, inquiens, cor meum in testimonia ta
Abbreviated transcription (Latin):
nouum & sp̃m nouũ.: Et quid
sit illud quod repromittitur.
dabo eis cor nouũ & sp̃m nouum
tribuã inuisceribus corum: & au¬
feram cor lapideum decarne
eorum &d abo eiscor carneum.
ut in prȩceptis meis ambulent.
& iudicia mea custodiant: Quid
sit quod prȩcepit dñs dicens.
salua fias. Etquid sit. quodid
ipsum propheta adño postu¬
lat dicens. Cor mundum cre¬
a in me ds̃. Etiterum. laua¬
bis me & super niuem de alba¬
bor: Quid est quod adnos dici¬
tur. in luminate uobis lumen
scientiae : Etquid sit quod dedõ
dicitur. Quidocet hominẽ sci¬
entiam. & dñs in luminat cȩcos:
uel certe . quod orantes dicimus
cumpropheta: In lumina ocu¬
los meos. neumquam obdormi¬
am inmorte : Nisi quod in his om¬
nibus & gratia dĩ & libertas
nostri declaratur arbitrii.¬
& quia &iam interdũ. suis mo¬
tibus homo aduirtutũ appe¬
titus possit extendi: Semper
uero adño indigeat adiuuari.
nec enim cum uoluerit quis.
sanitare perfruitur : Aut de

Expanded text:
nouum, et spiritum nouum, et quid nouum, et spiritum nouum, et quid sit illud quod repromittitur: dabo eis cor unum, et spiritum nouum tribuam in uisceribus eorum: et auferam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum: ut in praeceptis meis ambulent, et iudicia mea custodiant? quid sit quod praecipit dominus dicens: erusalem, ut salua fias, et quid sit quod id ipsum propheta a domino postulat dicens: cor mundum crea in me deus, et iterum: lauabis me, et super niuem dealbabor? quid sit quod ad nos dicitur: inluminate uobis lumen scientiae, et quid sit quod de deo dicitur: qui docet hominem scientiam, et: dominus inluminat caecos, uel certe quod orantes dicimus cum propheta: inlumina oculos meos ne umquam obdormiam in mortem, nisi quod in his omnibus et gratia dei et libertas nostri declaratur arbitrii, quia etiam suis interdum motibus homo ad uirtutum adpetitus possit extendi, semper uero a domino indigeat adiuuari? nec eaim cum uoluerit quis sanitate perfruitur aut de
Abbreviated transcription (Latin):
ad nequitiam ꝓperantibus be¬
nignus obsistat: Cui autẽ faci¬
le pateat. quomodo salutis sum¬
ma stribuat᷑ arbitrio. De quo
dicitur : Siuolueritis & audieri¬
tis me quȩ bona sunt terrȩ man¬
ducabitis. & quomodo non uo¬
lentis neq currentis. sed mise¬
rentis sit dĩ : Quid etiam sit illud.
quod ds̃ reddet unicuiq secundũ opera
eius : & ds̃ est quioperatur in uo¬
bis & uelle & ꝑficere ꝓbona uo¬
luntate. Et hoc non ex uobis sed
dĩ donum ẽ. Non ex operibus
ut nequis glorietur: Quid sit
etiam illud quod dicitur: ad¬
propinquate dño. & ad ꝓpinqua¬
bit uobis : Et quod alibi dicit: ne¬
mo uenit ad me. nisi pater quimi¬
sit me ađ traxerit eum: Quid
sit quod dicitur rectos cursus
fac pedib tuis. &iuias tuas diri¬
ge : Et quid sit quodorantes dici¬
mus dirige in conspectu tuo uiã
meã : & ꝑfice gressus meos inse¬
mitistuis ut non moueantur ues¬
tigia mea: Quid sit iterum quod¬
commonemur. facite uobis cor

Expanded text:
ad nequitiam properantibus bead nequitiam properantibus benignus obsistat. eai autem facile pateat, quomodo salutis summa nostro tribuatur arbitrio, de quo dicitur: si uolueritis, et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis, et quomodo non uolentis neque currentis, sed miserentis sit dei? quid etum sit illud, quod deus reddet unicuique secundum opera eius, et: deus est qui operatur in nobis et uelle etperficere, pro bona uoluntate, et: hoc non ex uobis, sed dei donum est: non ex operibus, ut ne quis glorietur? quid sit etiam illud quod dicitur: adpropinquate domino, et adpropinquabit nobis, et quod alibi dicit: nemo uenit ad me nisi pater qui misit me adtraxerit eum? quid sit quod dicitur: rectos cursus fac pedibus. tuis, et uias tuas dirige, et quid sit quod orantes dicimus: dirige in conspectu tuo uiam meam, et: perfice gressus meos in semitis tuis: ut non mOlleantur uestigia mea? quid sit quod iterum conmonemur: facite uobis cor
Abbreviated transcription (Latin):
xerit. inluminat eam con¬
festim atque confortat & in¬
citat ad salutem: Incremen¬
tum tribuensei. quam uel ipse
plantauit: uel nostro conatu ui¬
derit emersisse. Nam ante quã
clament inquit. ego audiam. ad¬
huc loquentibus eis: &iterum.
aduocẽ clamoris tui statim ut
audierit. respondebit tibi : Et non
solum scã desideria benignus in¬
spirat: sed etiam occasiones prȩ¬
struit uitȩ &oportunitatẽ
boni affectus. ac salutaris uiȩ
directionem. de monstrat er¬
rantibus : Vnde non facile hu¬
mana ratione discernitur. quẽ¬
ad modum dñs petentibus tri¬
buat: aquerentibus se inueni¬
atur : aperiatq: pulsantibus :
&rursus inueniatur a nonquȩ¬
rentibus se. palam appareat in¬
ter illos. qui eum non interroga¬
bant. & tota die expandat ma¬
nus suas adpopulũ noncreden¬
tem sibi & contra dicentem : re¬
sistentes ac longe positos. uocet
inuitos. ac trahat ad salutem
Peccare cupientibus. explendȩ
copiam subtrahat uoluntatis.

Expanded text:
xerit, inluminat eam conxerit, inluminat eam confestim atque confortat et incitat ad salutem, incrementum tribuens ei quam uel ipse plantauit uel nostro conatu uiderit emersisse. nam et antequam clament, inquit, ego audiam: adhuc loquentibus eis ego audiam, et iterum: ad uocem clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi et non solum sancta desideria benignus inspirat, sed etiam occasiones praestruit niUe et oportunitatem boni effectus ac salutaris uiae directionem demonstrat errantibus. Ynde non facile humana ratione discernitur quemadmodum dominus petentibus tribuat, a quaerentibus inueniatur aperiatque pulsantibus, et rursus inueniatur a non quaerentibus se, palam adpareat inter illos qui eam non interrogabant, et tota die expandat manus suas ad populum non credentem sibi et contradicentem, resistentes ac longe positos uocet, inuitos adtrahat ad salutem, peccare cupientibus explendae copiam subtrahat uoluntatis,
Abbreviated transcription (Latin):
rusalem adulterae cõnpara¬
uerat. a suo coniuge disceden¬
ti. amorem quoq ac ꝑseue¬
rantiam benignitatis suae.
uiro qui feminam deperit
comparauit. pietas enim ac
dilectiodi. quã circa hum anũ
genus semꝑ impendit: eoqđ
nullis ita uincatur iniuriis.
uta cura nrae salutis ab sce¬
dat. Et quod am modo supe¬
rata iniquitatib nr̃is. a principa¬
lisuo proposito reuocetur: ma¬
gispropri e exprimialia com¬
paratione non potuit. quam
exemplo uiri. ardentissimo amo¬
re feminam diligentis: qui quan¬
tomagis neglegise acdespici
ab ea senserit. tantouehemen¬
tioris circaeam heli ardore flã¬
matur. Ad est igitur insepara¬
biliter nobis semꝑ diuina pro¬
tectio. tantaq est erga crea¬
turam suam pi&as creatoris. ut
non solum comitetur eam. sed
etiam p̃cedat iugiter proui¬
dentia: quã exꝑtus prophe¬
ta. aꝑtissime c̃fitetur di cens
Dsms̃ misericordia ei p̃ueniet me
Quicum in nobis ortum quen¬
dam bonȩ uoluntatis inspe¬

Expanded text:
rusalem adulteratae conpararusalem adulteratae conparauerat a suo coniuge discedenti, amorem quoque ac perseuerantiam benignitatis suae uiro qui feminam deperit conparauit. pietas enim ac dilectio dei quam eiroa humanam genus semper inpendit, eo quod nullis ita uincatur iniuriis, ut a cura nostrae salutis abscedat et quodammodo superata iniquitatibus nostris a principali suo proposito reuocetur, magis proprie exprimi alia conparatione non potuit quam exemplo uiri ardentissimo amore feminam diligentis, qui quanto magis neglegi se ac despici ab ea senserit, tanto uehementioris circa eam zeli ardore flammatur. adest igitur inseparabiliter nobis semper diuina protectio tantaque est erga creaturam suam pietas creatoris, ut non solum comitetur eam, sed etiam praecedat iugiter prouidentia, quam expertus propheta apertissime confitetur dicens: deus meus misericordia eius praeueniet me. qui cum in nobis ortum quendam bonae nolotatis inspe
Abbreviated transcription (Latin):
tiam circanos suam. subfigura me¬
retricis hierusalem . & pernecio¬
sa ad idolorum cultum alacri¬
tate tendentis : ꝑ ose ȩ prophe¬
tam. sermo diuinus eleganterex¬
pressit. Dicente namq: ea uada
post amatores meos. quidant pa¬
nes mihi & aquas meas. lanam
meam. & linum meum. oleum me¬
um . & potum meum: respondit.
saluti eius non uoluntati consu¬
lens diuina dignatio. Ecce ego
sepiam uias eius spinis. & sepiã
eam maceria: & semitas suas non
inueni et. It sequetur amatores
suos. & non adp̃hend&. et quȩ¬
ret eos. nec inueniet illos: & dic&.
reuertar aduirum meum priorẽ.
quia bene mihi erat tuncmagis
quam nunc est. Acrursum con¬
tumacias nrãs atq: contemptus.
quibus eum ad salutares in ui¬
tantem recursus. rebelli spũde¬
dignamur. tali comparatione
describit. It dixi in quit patrẽ
uocabis & postme in gredi non
cessabis. sed quomodo si con¬
temnat mulier amatorem suũ
sic contempsit me domus isrł
ait dñs: satis congrue. quo hie¬

Expanded text:
tiam circa nos suam sub figura meretricis Hierusalem et perniciosa ad idolorum cultum alacritate tendentis per Osee prophetam sermo diuinus eleganter expressit. dioente namque ea: uadam post amatores meos, qui dant panes mihi, et aquas meas, lanam meam, et linum meum, oleum meum, et potum meum, respondet saluti eius, non uoluntati consulens diuina dignatio: ecce ego saepiam uias eius spinis, et saepiam eam maceria, et semitas suas non inueniet, et sequetur amatores suos, et non adprehendet: et quaeret eos, nec inueniet illos, et dicet: reuertar ad uirum meum priorem: quia bene mihi erat tunc magis quam nunc est. ac rursum contumacias nostras atque contemptus, quibus eum ad salutares inuitantem recursus rebelli spiritu dedignamur, tali conparatione describit: et dixi, inquit: patrem uocabis me, et post me ingredi non cessabis. sed quomodo si contemnat mulier amatorem suum, sic contempsit me domus Israhel, ait dominus. satis congrue, quoniam Hie
Abbreviated transcription (Latin):
eius. gratiã suȩ diuinitatis ex¬
ercuit. Nec prȩsentia corpo¬
rali quẽ ad modũ ille credide¬
rat. loetales febriũ morbos
uerbo sed suȩ potestatis exclu¬
sit dicens: Vade filius tuus ui¬
uit. Quã supes abundantiam
gratiȩ. etiam in illius parali¬
tici curatione dñm legimus
effudisse. cum ei languoris
sui tantũ. quocorpus fuerat
resolutũ remedia poscenti a¬
nimȩ prius ingerit sospitatẽ
dicens.: Constans esto fili. di¬
mittuntur tibi peccata tua.
Post quod non credentibꝰ scri¬
bis. posse eũ remittere huma¬
na peccata: ad confundendã
incredulitatem eorũ. etiam
membra eius paralyseos ua¬
litudine resoluta. potestatis
suȩ sermone restrinxit dicens:
Quid cogitatis mala incordib
uestris: Quid est facilius dicere.
dimittuntur tibi peccata. aut
dicere. surge & ambula: ut sci

Expanded text:
ejus, gratiam suae divinitatis exejus, gratiam suae divinitatis exercuit, nec praesentia corporali, quemadmodum ille crediderat, lethales febrium morbos, sed verbo suae potestatis exclusit, dicens: Vade, filius tuus vivit . Quam superabundantiam gratiae, etiam in illius paralytici curatione Dominum legimus effudisse, cum ei languoris sui tantum quo corpus fuerat resolutum remedia poscenti, animae prius ingerit sospitatem, dicens: Constans esto, fili, dimittuntur tibi peccata tua . Post quod, non credentibus Scribis posse eum remittere humana peccata, ad confundendam incredulitatem eorum, etiam membra ejus paralyseos valetudine resoluta, potestatis suae sermone restrinxit, dicens: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? Quid est facilius dicere: Remittuntur tibi peccata, aut dicere: Sur
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ut huic quid em dicat.
secundum fidem tuã fiat ti¬
bi. illi uero. uade sicut cre
rursus alteri. fides tua te
saluam fecit: XUI.¬
emo autem estimet. hȩc a
nobis obhoc fuisse prolata.
utnitamur adstruere sũmã
salutis. in nostre fidei dicione
consistere. secundum quorũ¬
dam profanam opifiionem.
quitotũ libero arbitrio de¬
putantes. gratiam dĩ dispen¬
sari. secundum meritũ unius¬
cuiusq definiunt. sed absolu¬
ta sane pronuntiamus sen¬
tentia. Etiam exuberare
gratiam dĩ. &trans gredi hu¬
angustias. Quodin illo euan¬
gelico regulo factũ fuisse re
miniscimur : Quidum facilius
credit egrotantem filiũ suũ
posse curari. quã mortuũ sus¬
citari: prȩsentiam dñi festi¬
nus implorat dicens: Dñe:
descende prius quã moriatur
filius meus : Cuius infidelita¬
tẽ licet his sermonibus xp̃s
arguerit : Nisi signa & prodigi¬
a uideritis noncreditis : Tamen¬
non secundũ infirmitatẽ fidei

Expanded text:
tur, ut huic quidem dicat: tur, ut huic quidem dicat: secundum fidem tuam fiat tibi, illi uero: uade, et sicut rursum alteri: fides tua te saluum fecit. Nemo autem aestimet haec a nobis eb hoc fuisse prolata, ut nitamur adstruece summam salutis in nostrae fidei dicione consistere secundum quorundam profanam opiaiqui totum libero arbitrio deputantes, gratiam Dei dispensari secundum meritum uniuscujusque definiunt. Sed absoluta plane pronuntiamus sententia, etiam exuberare gratiam Dei et transgredi inangustias. Quod in illo evangelico factum fuisse regulo reminiscimur, qui dum facilius credit aegrotantem filium suum posse curari, quam mortuum suscitari, praesentiam Domini festinus implorat, dicens: Domine, descende priusquam moriatur filius meus . Cujus infidelitatem licet his sermonibus Christus arguerit: Nisi signa et prodigia videritis, non creditis , tamen secundum infirmitatem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
no robore solidauit dicens. ua
de sicut credidisti fiat tibi:
Aliis de tactu fimbriȩ eius spe¬
rantibꝰ medicinam ubertim
sanitatis dona largitus ẽ. Ali¬
orũ morbis medelã rogatus
indulsit: Aliis spontaneam
prȩstitit medicinã. Alios hor¬
tatus ẽ ut sperarent. dicens.
uis sanus fieri. Aliis nonspe¬
rantibꝰ. ultro ingessit auxili¬
ũ. Aliorum desideria. prius¬
quã uoluntati eorũ satis face¬
ret. explorauit dicens. Quid
uultis ut faciam uobis. Alii
ignoranti uiã perquam id
quod concupierat optineret.
benignus ostendit. Sic redi¬
deris inquiens uidebis gloriã
uirtutem affluenter effu¬
dit. Vt de eis euangelista com¬
memoraret : &curauit omnes
languidos eorum. Inter ali¬
os uero. In mensa illa benefi¬
ciorum xp̃i abyssus. Ita obdu¬
rata est utdicatur: Et non po¬
terat inter illos ihs facere
uirtutes. propter increduli¬
tatẽ eorũ. &ita largitas dĩ.
secundum ca pacitatem huma¬
nȩ fidei. &iam ipsa forma¬

Expanded text:
no robore solidavit, dicens: Vade no robore solidavit, dicens: Vade et sicut credidisti, fiat tibi . Aliis de tactu fimbriae ejus sperantibus medicinam, ubertim sanitatis dona largitus est. Aliorum morbis medelam rogatus indulsit. Aliis spontaneam praestitit medicinam. Alios hortatus est ut sperarent, dicens; Vis sanus fieri ? Aliis non sperantibus ultro ingessit auxilium. Aliorum desideria priusquam voluntati eorum satisfaceret exploravit, dicens: Quid vultis ut faciam vobis ? Alii ignoranti viam qua id quod concupierat obtineret, benignus ostendit: Si credideris, inquiens, videbis gloriam curationum affluenter effudit, ut de eis euangelista conmemeret: et curanit omnes languidos eorum: inter alios naro inmensa illa beneficiorum Christi abyssus ita obturata eet, ntdkatar: et npn poterat inter illos Iesus facere uirtutee propter incrednlitatem illorum. et ita largitas dei eeeundum capacitatem humanae fidei etiam ipsa forma
Abbreviated transcription (Latin):
uerba salutis abeo. quib una
cum omnib: suis saluaretur
agnoscat: etiã multiformis
illa sapientia dĩ. salutẽ homi¬
nũ. multiplici atq inscruta¬
bili pietate dispensat. ac se¬
cundũ capacitatem unius cu¬
iusq gratiã suae largitatis
inꝑtit : utipsas quoq: cura¬
tiones. non secundũ uniformẽ
maiestatis suȩ potentiã. sed
secundũ mensurã fidei in qua
unum quẽq repperit. uel
sicut unicuiq ipse partitus
est maluerit exercere : Cre¬
dentẽ namq quod ademunda¬
tionẽ leprę suȩ uoluntas xp̃i
sola sufficeret. solo uolunta¬
tis suȩ curauit adsensu dicens
precanti. ut ueniens ꝑ in posi¬
tionẽ manus suȩ de functã fi¬
liam suscitaret. Ingressus domũ
eius. eodẽ modo quo ille spe¬
rauerat . id quod rogabatur in¬
dulsit: Alii credenti summã
salutis in uerbi eius p̃ceptione
consistere : ac respondenti dic
tantum uerbo & sanabitur
puer meus : Persermonis im¬
periũ. resolutos artus pristi¬

Expanded text:
uerba salutis ab eo quibus una uerba salutis ab eo quibus una cam omnibus suis saluaretur agnoscat. et ita multiformis illa sapientia dei salutem hominum multiplici atque inscrutabili pietate dispensat ac secundum capacitatem uniuscuiusque gratiam suae largitatis inpertit, ut ipsas quoque cnrationes non secundum uniformem maiestatis suae potentiam, sed secundum mensuram fidei, in qua unumquemque repperit uel sicut unicuique ipse partitus est, maluerit exercere. credentem namque, quod ad emundationem leprae suae uoluntas Christi sola sufficeret, solo uoluntatis suae curauit adsensu dicens precanti ut adveniens per impositionem manus suae defunctam filiam suscitaret, ingressus domum ejus, eodem modo quo ille speraverat, id quod rogabatur indulsit . Alii credenti summam salutis in verbi ejus praedicatione consistere, ac respondenti, Dic tantum verbo et sanabitur puer meus , per sermonis imperium resolutos artus pristi
Abbreviated transcription (Latin):
eripit depericulo interdum
&iam nescientem:
erquȩ euidenter ostendi¬
tur. inscrutabilia esse ludici¬
a dĩ. & inuestigabiles uias eius.
quibus ad salutẽ humanũ ał¬
trahit genus: Quodetiam e¬
uangelicarum uocationum ex¬
emplis. possumus approbare.
Andream namquẽ ac petrũ.
cȩterosq apostolos. Nihil de
salutis suȩ remedio cogitantes:
spontanea gratiȩ suȩ dignati¬
one prȩlegit: Eacheum ad
conspectũ se dñi fideliter ex¬
tendentẽ. et exiguitatẽ sta¬
turȩ̃ suae. sycomori celsitu¬
dine subleuantem. non solum
suscipit. uerũ etiam benẽdic¬
tione cohabitationis inlustrat.
Inuitum ac repugnantẽ ad tra¬
hit paulum. Alium ita p̃cepit
sibi inseparabiliter inhȩrere.
ut ei postulanti. breuissimas
prosepultura patris non con¬
cedat inducias: Cornelio p̃¬
cibus & elesynis lugiter insis¬
tenti. uelut remunerationis
uice. uia salutis ostenditur.
eiq angeli uisitatione prȩci¬
pitur. ut accersiens petrum.

Expanded text:
eripit de periculo interdum eripit de periculo interdum etiam nescientem. Per quae euidenter ostenditur inscrutabilia esse iudicia dei et inuestigabiles uias eius, quibus ad salutem humanum adtrahit genus. quod etiam euangelicarum uocationum exemplis possumus adprobare. Andream namque ac Petrum ceterosque apostolos nibil de salutis suae remedio cogitantes spontanea gratiae suae dignatione praelegit: Zacchaeum ad conspectum se domini fideliter extendentem et exiguitatem staturae suae sycomori celsitudine subleuantem non solum suscipit, uerum etiam benedictione cohabitationis inlustrat: inuitum ac repugnantem adtrahit Paulum: alium ita praecipit sibi inseparabiliter inhaerere, ut ei postulanti breuissimas pro sepultura patris non concedat indutias: Cornelio precibus et elemosynis iugiter insistenti uelut remunerationis uice uia salutis ostenditur eique angeli uisitatione praecipitur, ut accersiens Petrum
Abbreviated transcription (Latin):
Etͣ an conparabili creatoris
nostri clementiȩ. mortale a¬
liquid. non ꝑȩqualitate pieta¬
tis. sed ex aliqua indulgentiae
similitudine conparemus: Si
nutrix pia atq sollicita diusi¬
nu paruulũ gestet. ut quandoꝙ
ingredi doceat. & primũ qui¬
dẽ eũ reptare ꝑmittat. De¬
hinc erectũ. ut alternis passi¬
bꝰ innitatur. dexterȩ suȩ uir¬
tute sustentet. Atmox paulo¬
lũ derelictũ. sititubantẽ uide¬
rit protinus ad prehendit.
nutantem suscipit. lapsum e¬
rigit. & uel arcet Acasu.
uel etiam decidere leuiter
sinens. el euat postruinã. Cũ
autẽ eũ adpueritiam. uel
adulescentiȩ ac luuentutis
ꝑduxerit robur. Quȩdã &iã
pondera uel labores. quibus
non opprimatur. sed exercea¬
tur iniungit. & cum emulis de¬
certare permittit:. Quanto
magis cęlestis ille omnium
pater. nouit quemsinu gratiȩ
erceat aduirtutẽ  Tamen ad¬
iuuat laborantẽ. ex audit inuo¬
cantẽ. non relinquit quȩ rentẽ.

Expanded text:
et ut incooparabili creatoris et ut incooparabili creatoris nostri clementiae mortale aliquid non pro aequalitate pietatis, sed ex aliqua indulgentiae similitudine conparemus: si nutrII pia atque sollicita diu paruulum sinu gestat, at quandoque ingredi doceat, et primum quidem eum reptare permittit, dein erectum ut alternis passibus innitatur dexterae suae uirtute sustentat, mox paululum derelictum si titubantem uiderit protinus adprehendit, nutantem suscipit, lapsum erigit et uel arcet a casu uel etiam decidere leuiter sinens eleuat post ruinam, cum autem eum ad pueritiam uel adulescentiae ac iuuentatia perduxerit robur, quaedam etiam pondera uel labores quibus non obprimatur sed exerceatur iniungit et cum aemulis decertare permittit: quanto magis caelestis ille omnium pater nouit quem sinu gratiae er-25 ceat ad uirtutem, et tamen adiuuat laborantem, exaudit uocantem, non relinquit quaerentem,
Abbreviated transcription (Latin):
id quod sustinere poterant tẽp¬
tarentur: Illud enim indicat
humani arbitrii facultatem.
Hoc uero dñi gratiam tempta¬
tionũ luctamina moderantis
MIIIiostendit. In his igitur omnib:
adꝓbatur. Ita semꝑ diuinam
gratiam arbitriũ hominis inci¬
tare : ut illud non in omnibus
taliter ꝓtegat ac defendat. ut¬
non etiam ꝓpriis eũ conatibus.
congredi aduersus spiritales.
faciat Inimicos. inquib uel gra¬
tiã dĩ uictor. uel infirmitatẽ
suã superatus intellegat. &ita
discat non de sua fortitudine.
sed dediuino semꝑ sperare suf¬
fragio : atq ad suum iugiter
recurrere ꝓtectorẽ : Etut hoc
non nostra coniectura. sed eui¬
dentiorib: adhuc scripturȩ tes¬
timonus adꝓbemus: Illud quod
inlege diuina legitur retrac¬
temus: Has inquit gentes di¬
misit dñs ac disperdere noluit.
ut in eis experiretur israhelẽ.
utrũ custodiret mandata dñi
dĩ sui: Etuthaberent consue¬
tudinẽ cũ hostib proeliandi.

Expanded text:
id quod sustinere poterant tempid quod sustinere poterant temptarentur. illud enim indibat humani arbitrii facultatem; hoc uero domini gratiam temtationum luctamina moderantis ostendit. in his igitur omnibus adprobatur iia semper diuinam gratiam arbitrium hominis incitare, ut illud non in omnibus taliter protegat ac defendat non etiam propriis eum conatibus congredi aduersus spiritales faciat inimicos, in quibus uel gratiam dei uictor uel infirmitatem suam superatus intellegat et ita discat non de sua fortitudine, sed de diuino semper sperare suffragio atque suum iugiter recurrere protectorem. et ut hoc non nostra coniectura, sed euidentioribus adhuc scripturae diuinae testimoniis adprobetur, illud quod in Iesu Naue legitur retractemus: has, inquit, gentes dimisit dominus ac disperdere noluit, ut in eis experiretur Israhelem, utrum custodiret mandata domini dei sui, et ut haberent consuetudinem cum hostibus proeliandi.
Abbreviated transcription (Latin):
tit uos temptari supra id quod
potestis. sed faciet cũ tẽptatio¬
ne etiam exitũ. ut sustinere
possitis. Cum enĩ dicit: qui
stat uideat necadat. sollicitã
retidit arbitrii libertatẽ . quã
utique nouerat ꝑcepta gratia
uel stare perindustriã. uel
cadere ꝑneglegentiam posse:
Cum autẽ infert. tẽptatio uos
non ad prehendit nisi humana:
infirmitatẽ eorũ. & in constan¬
tiam nec dum robustȩ mentis
exꝓbrat . Qua ad huc spirita¬
liũ nequitiarũ turbinibus
non poterant inpugnari: ad¬
uersus quos. se ipsũ uel illos ꝑ¬
fectos nouerat cottidie dimi¬
care dequibus adephesios dicit.
Iam non est nobis conluctatio
aduersus carnẽ & sanguinẽ. sed
aduersus principatus. aduersus
potestates : & aduersus mundi
rectores tenebrarum harum.
contra spiritalia nequitiae in
cȩlestib : Cum uero subiungit
fidelis autẽdsq̃ui non ꝑmittit
uos tẽptari supra id quod potes¬
tis. Non utique optat neeos dñs
tẽptari ꝑmitteret: sed nesupra

Expanded text:
tat uos temptari supra id quod potestis, sed faciat cum temptatione et exitum, ut sustinere possitis. cum enim dicit: qui stat, uideat ne cadat, sollicitam reddit arbitrii libertatem, quam utique nouerat percepta gratia uel stare per industriam uel cadere per neglegentiam posse. cum autem infert: tem ptatio uos non adprehendit nisi humana, infirmitatem eofum et inconstantiam necdum robustae mentis exprobrat, qua adhuc spiritalium nequitiarum turbinibus non poterant inpugnari, aduersum quos se ipsum uel illos perfectos nouerat cotidie dimicare, de quibus ad Ephesios dicit: iam non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principatus, aduersus potestates, aduersus mundi rectores tenebrarum harum, contra spiritalia nequitiae in caelestibus. cum uero subiungit: fidelis autem deus, qui non permittat uos temptari supra id quod potestis, non utique optat ne eos dominus temptari permitteret, sed1 ne supra
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds̃ tuus. utrũ diligas eum
in toto corde tuo. &custodias
mandata illius. annon. Quid
ergo cum istum ꝓphetã. aut
somniatorẽ surgere ꝑmise¬
rit ds̃. Itane eos. quorum fi¬
dem ꝓbare disponet. ꝓtec¬
turus esse credendus ẽ ut
nullum penitus locum. quo
suis uirib cum tẽptatione
confligant. libero eorũ re¬
seruet arbitrio: &quid eos
necesse est uel tẽptari. quos
ita infirmos nouit ac fra¬
giles. ut nequaquã uirtutẽ
sua ualeant resistere tẽp¬
tatori Sedutiq nec tẽpta¬
rieos iustitia dñi ꝑmisis set.
Nisi patrem in eis resistendi scis¬
set inesse uirtutem: Qua pos¬
sent ȩquitatis iudicio. Inutro¬
q merito. uel rei uel lauda¬
biles iudicari. Tale est &illud.
quod ab apostolo dicitur: Itaꝙ
quise existimat stare uide¬
at necadat: Temptatio uos

Expanded text:
dominus deus tuus. utrum diligas eam dominus deus tuus. utrum diligas eam in toto corde tuo et custodias mandata illius an non. quid ergo? cum istum prophetam aut somniatorem surgere permiserit deus, itane eos, quorum fidem probare disponit, protecturus esse credendus eet, ut nullum penitus locum, quo suis uiribus cum temptatore confligant, libero, eorum reseruet arbitrio? et quid eos necesse est uel temptari, quos ita infirmos nouit acfragiles, ut nequaquam uirtute sua ualeant resistere temptatori P sed utique nec temptari eos iustitia domini permisisset, nisi parem in eis resistendi scisset inesse uirtutem, qua possent aequitatis indicio in utroque merito uel rei uel laudabiles iudicari. tale est et illud quod ab apostolo dicitur: itaque qui se existimat stare, uideat ne cadat. temp