comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ficultate rei frumentarie affecto exercitu tenuitate. Boiorũ
indigentia heduorum incendus aedificiorum. usq eõ per¬
uentum est: ut complures dies milites frumento caruerint
et pecore ex longinquioribus uicis adacto extremam fidem
sustentarent. Nulla tamen uox est ab his audita populi R
maiestate et superioribus uictoriis indigna. Quin etiã Ce¬
sar cum in opere singulas legiones appellaret. et si acerbius
in opiam ferrent. se dimissurum oppugnationem diceret:
uniuersi ab eo ne id faceret. perebant. sic se complures ãnos
illo impetante meruisse. ut nullam ignominiam accipẽnt.
nusꝙͣ incoepta re discederent. hoc se ignominie laturos lo¬
co. si incoeptam oppugnationem reliquissent. prestaret õs
perferre acerbitates. ꝙͣ non ciuibus Romanic qui Cienab
perfidia Giallorum interissent. parentarent. Haec eadem
Centurionibus tribunisq militum mandabant: ut ꝑ eoc

Expanded text:
ficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, ficultate rei frumentariae adfecto exercitu tenuitate Boiorum, indiligentia Aeduorum, incendiis aedificiorum, usque eo ut complures dies frumento milites caruerint et pecore ex longinquioribus vicis adacto extremam famem sustentarent, nulla tamen vox est ab eis audita populi Romani maiestate et superioribus victoriis indigna. Quin etiam Caesar cum in opere singulas legiones appellaret et, si acerbius inopiam ferrent, se dimissurum oppugnationem diceret, universi ab eo, ne id faceret, petebant: sic se complures annos illo imperante meruisse, ut nullam ignominiam acciperent, nusquam infecta re discederent: hoc se ignominiae laturos loco, si inceptam oppugnationem reliquissent: praestare omnes perferre acerbitates, quam non civibus Romanis, qui Cenabi perfidia Gallorum interissent, parentarent. Haec eadem centurionibus tribunisque militum mandabant, ut per eos
Abbreviated transcription (Latin):
lbi per certos exploratores ĩ singula dierum tempora. quȩ
ad Auaricum agerentur cognoscebat: quid fieri uellet im¬
perabat. omnes nostras frumentationes pabulationesq ob¬
seruabat. dispersosq cum longius necessario procederent
ado riebatur. magnoq in commodo afficiebat. et si qͣrum ratiõ
prouideri poterat ab nostric occũrebantur: ut incertis tempo¬
ribus diuersisq itineribus iretur. Castris ad eam partem
oppidi positie. Caesar que intermissa a flumine et paludi¬
bus aditum ut supra diximus angustum habebar aggere
apparare uineas agere. turres duas constituere coepit. Nã
ci reum uallare loei natura prohibebat. De re frumentaria
boios atq heduos adhortari non desistit. Quorum alteri q̃d
nullo studio agebant. non multum adiuuabant. alteri nõ
magnis facultatibus. quod eiuitas erat exiqua et infirma ce¬
leriter. quod habuerunt consumpserunt: Summa cum dif¬

Expanded text:
Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae Ibi per certos exploratores in singula diei tempora quae ad Avaricum agerentur cognoscebat et quid fieri vellet imperabat. Omnis nostras pabulationes frumentationesque observabat dispersosque, cum longius necessario procederent, adoriebatur magnoque incommodo adficiebat, etsi, quantum ratione provideri poterat, ab nostris occurrebatur, ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur. Castris ad eam partem oppidi positis Caesar, quae intermissa a flumine et a paludibus aditum, ut supra diximus, angustum habebat, aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit: nam circumvallare loci natura prohibebat. De re frumentaria Boios atque Aeduos adhortari non destitit; quorum alteri, quod nullo studio agebant, non multum adiuvabant, alteri non magnis facultatibus, quod civitas erat exigua et infirma, celeriter quod habuerunt consumpserunt. Summa dif
Abbreviated transcription (Latin):
bata unodie amplius uiginti urbes biturigum incendunt᷑.
hoc idem in omnibus ciuiꝰtatibus. in ommbus partibus incen¬
dia conspiciuntur. Quae et si magno cum dolore omnes fe¬
rebant: tamen hoc sibi solatii proponebant: quod explorata
Auarico in communi consilio. incendi placeret: an de fendi
procunbunt gallis omnibus ad pedes Bituriges: ne pulchẽ¬
rimam prope fotius Galliae urbem quȩ presidio et ornamẽ¬
to sit ciuitati suis manibus incendere cogerentur: facile
se loci natura defensuros dicunt. quod prope ex omnibuis
partibus flumine ac palude circumdata unum habeat et
per angustum aditum. Datur petentibus uenia dissua¬
dente p̾rimo. Uercingetorige. post concedente et precibus
eorum et misericordia uulgi. Defensores oppido idonei
deliguntur. Uercingetorix minoribus. Caesarem iti neri¬
bus subsequitur. et locum castris deligit. paludibus sil¬
uisq munitum. Ab auarico longe milłia passuum xui.

Expanded text:
bata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. bata uno die amplius XX urbes Biturigum incenduntur. Hoc idem fit in reliquis civitatibus: in omnibus partibus incendia conspiciuntur; quae etsi magno cum dolore omnes ferebant, tamen hoc sibi solati proponebant, quod se prope explorata Avarico in communi concilio, incendi placeret an defendi. Procumbunt omnibus Gallis ad pedes Bituriges, ne pulcherrimam prope totius Galliae urbem, quae praesidio et ornamento sit civitati, suis manibus succendere cogerentur: facile se loci natura defensuros dicunt, quod prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata unum habeat et perangustum aditum. Datur petentibus venia dissuadente primo Vercingetorige, post concedente et precibus ipsorum et misericordia vulgi. Defensores oppido idonei deliguntur. Vercingetorix minoribus Caesarem itineribus subsequitur et locum castris deligit paludibus silvisque munitum ab Avarico longe milia passuum XVI.
Abbreviated transcription (Latin):
bus diripi posse: prȩterea salutis causa commoda negligen¬
da. Uicos atq aedificia incendi oportere. hoc spacio a Boia
quoq uersus quo pabulandi causa abire posse uideant᷑.
Harum ipsis rerum copiam suppetere: quod quorũ in fi¬
mbus bellum geratur. corum opibus subleuent᷑. Roma¬
nos aut inopiam non laturos aut magno perieulo longi¬
us ab castris processuros: neq interesse ipsos. ne interficiãt.
impedimentis ne exuant. quibue amissie bellum geri
non possit. preter ea oppida incendi oportere quae nõ mu¬
nitione et loci natura ab omni sint periculo tuta: neu suis
sint ad detestandam militiam receptacula: neu Romamis
proposita ad copiam commeatus predamq tollendam. hȩc
si grauia aut acerba uideantur: multo illo grauius extimare
liberos coniuges in seruitutem abstrahi: ip̾sos interfici. quę
sit necesse accĩdere uictis. Omnium consensu sententia pro¬

Expanded text:
bus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenbus deligi posse. Praeterea salutis causa rei familiaris commoda neglegenda: vicos atque aedificia incendi oportere hoc spatio ab via quoque versus, quo pabulandi causa adire posse videantur. Harum ipsis rerum copiam suppetere, quod, quorum in finibus bellum geratur, eorum opibus subleventur: Romanos aut inopiam non laturos aut magno periculo longius ab castris processuros; neque interesse, ipsosne interficiant, impedimentisne exuant, quibus amissis bellum geri non possit. Praeterea oppida incendi oportere, quae non munitione et loci natura ab omni sint periculo tuta, neu suis sint ad detractandam militiam receptacula neu Romanis proposita ad copiam commeatus praedamque tollendam. haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare, liberos, coniuges in servitutem abstrahi, ipsos interfici; quae sit necesse accidere victis. Omnium consensu hac sententia pro
Abbreviated transcription (Latin):
atq in fugam comecti. multis amissis se ad agmen recepe¬
runt. Quibus profligatie rursus oppidam pertetriti com¬
prehensos eos quorum opera plebem concitatam existima¬
bant. ad sacsarem produxerunt: seseq ei dediderunt. Qui
bus confectis Caesar ad oppidum auaricum: quod erat ma¬
ximum munitissimumq in fimbus biturigum atq agri
fertilissima regione profectus est: quod eo oppido recepto. Bi
turiges se in potestare redacturum confidebat. Uercingeto¬
rix tot continuis incommodis. uel Launoduni. Cienabi.
Nouioduni acceptis. suos ad concilium conuocat. docet lon¬
ge alia ratione esse bellum gerendum quod neq antea ge¬
stum sit.omnibus modis huic rei studendum. ut pabula¬
tione aut comeatu Romani prohibeantur. Id esse facile:
ut cum equitatu ipsi abundent: et quod anni tempore sub¬
leuentur. pabulum secari non posse: necessario dispersos
hostes ex aedificiis petere. Nos omnes quottidie ab equiti¬

Expanded text:
atque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen recepeatque in fugam coniecti multis amissis se ad agmen receperunt. Quibus profligatis rursus oppidani perterriti comprehensos eos, quorum opera plebem concitatam existimabant, ad Caesarem perduxerunt seseque ei dediderunt. Quibus rebus confectis, Caesar ad oppidum Avaricum, quod erat maximum munitissimumque in finibus Biturigum atque agri fertilissima regione, profectus est, quod eo oppido recepto civitatem Biturigum se in potestatem redacturum confidebat. Vercingetorix tot continuis incommodis Vellaunoduni, Cenabi, Novioduni acceptis suos ad concilium convocat. Docet longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea gestum sit. Omnibus modis huic rei studendum, ut pabulatione et commeatu Romani prohibeantur: id esse facile, quod equitatu ipsi abundent et quod anni tempore subleventur; pabulum secari non posse; necessario dispersos hostes ex aedificiis petere: hos omnes cotidie ab equiti
Abbreviated transcription (Latin):
fines peruenit. Uercingelorix ubi de Caesaris aduentu co¬
gnouit. oppugnauone Aefistit atq obuiam Caesari profi¬
cum legati uenissent. oratum ut sibi ignosceret sucq uitae
consuseret: ut celeritates reliquas res conficeret. quatu ple¬
raq erat consecutus arma conferri. equos produci. obsides
dari iubet. parte iam obsidum tradita cum reliqua admim¬
strarentur. centurionibus et paucis militibus intromissis q
conspexerunt. atq in spem auxiliorum uenerunt. clamore
sublato arma capere. portas claudere. murum complere coepe¬
runt. Centuriones in oppido cum ex significatione galloru
noui aliquid ex his iniri consilii intellexissent. ꝯladus distrietis
portas occupauerunt. suosq omnes incolumes receperunt.
caesar ex castrie equitatum educi iubet prelium equestre
committit. Laborantibus iam suis germanos equites circi¬
instituerat.Eorum impetum galli sustinere non potuerũt

Expanded text:
fines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cofines pervenit. Vercingetorix, ubi de Caesaris adventu cognovit, oppugnatione destitit atque obviam Caesari proficum legati ad eum venissent oratum ut sibi ignosceret suaeque vitae consuleret, ut celeritate reliquas res conficeret, qua pleraque erat consecutus, arma conferri, equos produci, obsides dari iubet. Parte iam obsidum tradita, cum reliqua administrarentur, centurionibus et paucis militibus intromissis, qui conspexerunt atque in spem auxili venerunt, clamore sublato arma capere, portas claudere, murum complere coeperunt. Centuriones in oppido, cum ex significatione Gallorum novi aliquid ab eis iniri consili intellexissent, gladiis destrictis portas occupaverunt suosque omnes incolumes receperunt. Caesar ex castris equitatum educi iubet, proelium equestre committit: laborantibus iam suis Germanos equites circiinstituerat. Eorum impetum Galli sustinere non potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
primum allato nuncio de oppugnatione Uellaunodoni:
cum longius eam rem ductum iri existimarent: praesidi¬
um Cienabi tuendi causa quod in eo mitterent comparabant
huc biduo peruenit. Castris ante oppidum positis dicitem.¬
pore exclusus in posterum oppugnationem differt. quȩ ad
eam rem usui sint militibus imperat. Et quod oppidum
Gienabum pons fluminis ligeris continebat: ueritus ne no¬
ctu ex oppido profugerent. Auas legiones in armis excubẽ
iubet. Cienabenses pauloante mediam noctem scilentio ex
oppido egressi. flumen transire coeperunt. Qua re ꝑ explo¬
ratoree nunciata Caesari legiones quas expeditae esse iusse¬
rat portie incensis intromiltit. atq oppido potitur: ꝓ pau¬
cis ex hostium numero desyderatis. quin cuncti caperentsĩ
quod pontis atq itinerum angustias multitudinis fugam
intercduserant. oppidum dirruit atq incendit. praedam m¬
litibus donat. exercitum ligerem traducit. atq in buurigũ

Expanded text:
primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, primum allato nuntio de oppugnatione Vellaunoduni, cum longius eam rem ductum iri existimarent, praesidium Cenabi tuendi causa, quod eo mitterent, comparabant. Huc biduo pervenit. Castris ante oppidum positis diei tempore exclusus in posterum oppugnationem differt quaeque ad eam rem usui sint militibus imperat et, quod oppidum Cenabum pons fluminis Ligeris contingebat, veritus ne noctu ex oppido profugerent, duas legiones in armis excubare iubet. Cenabenses paulo ante mediam noctem silentio ex oppido egressi flumen transire coeperunt. Qua re per exploratores nuntiata Caesar legiones quas expeditas esse iusserat portis incensis intromittit atque oppido potitur, perpaucis ex hostium numero desideratis quin cuncti caperentur, quod pontis atque itinerum angustiae multitudinis fugam intercluserant. Oppidum diripit atque incendit, praedam militibus donat, exercitum Ligerem traducit atque in Biturigum
Abbreviated transcription (Latin):
hibernis aeduceret: ut ab re frumentaria diuersis subiectioni¬
bus laboraret. prestare uisum est tamen omnes difficulta.¬
tes perpeti. ꝙͣ tanta contumelia accepta omnium suorum uo¬
luntates alienare. Itaq cohortatus heduos de supportando
comeatu premittit ad hoios: qui de suo aduentu doceant.hõ¬
tanturq ut in fide maneant. atq hostium impetum magno
animo sustineant. Duabus agendi legionibus atq impedimẽ¬
tis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die
cum ad oppidum Senonum Uallounodonum uenisset. ne
quem post se hostem telinqueret: quo expeditiore refrumen¬
taria uteretur oppugnare instituit. Idq biduo circũualut.
sertio die missis ex oppido legatis de deditione arma cõfetri.
iumenta produei. sexcentos oppidos dari iuber. Ea qui con¬
ficeret. CTrebonium legatum reliquit. Ipse ut ꝗͣ primum
iter faceret Cienabin. Carnutum prosiciscitur. Qui tune

Expanded text:
hibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionihibernis educeret, ne ab re frumentaria duris subvectionibus laboraret. Praestare visum est tamen omnis difficultates perpeti, quam tanta contumelia accepta omnium suorum voluntates alienare. Itaque cohortatus Aeduos de supportando commeatu praemittit ad Boios qui de suo adventu doceant hortenturque ut in fide maneant atque hostium impetum magno animo sustineant. Duabus Agedinci legionibus atque impedimentis totius exercitus relictis ad Boios proficiscitur. Altero die cum ad oppidum Senonum Vellaunodunum venisset, ne quem post se hostem relinqueret, quo expeditiore re frumentaria uteretur, oppugnare instituit idque biduo circumvallavit; tertio die missis ex oppido legatis de deditione arma conferri, iumenta produci, sescentos obsides dari iubet. Ea qui conficeret, C. Trebonium legatum relinquit. Ipse, ut quam primum iter faceret, Cenabum Carnutum proficiscitur; qui tum
Abbreviated transcription (Latin):
Uiennam peruenit. Ibi nactus recentem equitatum quem
multis ante diebus eo prȩmiserat: neq diurno neq nocturno
itinere intermisso per fines heduorum in Lingones conten¬
dit. Ibi duȩ legiones hiemabant: ut si quid etiam de sua sa¬
lute ab heduis iniretur consilii. caeleritate precurreret o cui
peruenisset ad reliquas legiones mittit. priusq in unum locũ¬
omnes cogit: ꝗͣ de eius aduentu aruernie nunciari posset.
Hac re cognita Uercingentorix in Bituriges exercitum redu¬
cit. Atq inde profectus Ciorgobinam boiorum oppidum
quod ibi heluetico prelio uictor Caesar collocauerat: heduisq
attribuerat. oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari
difficultatem ad consilium capiendum afferebat: si reliquã
partem hiemis legiones uno in loco contineret: ne stipendia¬
ris heduorum expugnatis cuncta siallia deficeret: quod nullũ
amicis in eo presidium uideretur positum esse: si maturius ex

Expanded text:
Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem Viennam pervenit. Ibi nactus recentem equitatum, quem multis ante diebus eo praemiserat, neque diurno neque nocturno itinere intermisso per fines Aeduorum in Lingones contendit, ubi duae legiones hiemabant, ut, si quid etiam de sua salute ab Aeduis iniretur consili, celeritate praecurreret. Eo cum pervenisset, ad reliquas legiones mittit priusque omnes in unum locum cogit quam de eius adventu Arvernis nuntiari posset. Hac re cognita Vercingetorix rursus in Bituriges exercitum reducit atque inde profectus Gorgobinam, Boiorum oppidum, quos ibi Helvetico proelio victos Caesar collocaverat Aeduisque attribuerat, oppugnare instituit. Magnam haec res Caesari difficultatem ad consilium capiendum adferebat, si reliquam partem hiemis uno loco legiones contineret, ne stipendiariis Aeduorum expugnatis cuncta Gallia deficeret, quod nullum amicis in eo praesidium videretur positum esse; si maturius ex
Abbreviated transcription (Latin):
munitos existimabant. ac ne singulati quidem unꝙͣ homini
eo anni tempore semite patuerant equitibus imperat: ut ꝗͣ
latissime possint uagentur: et ꝗͣmaximum hostibus tẽrore
inferant. Celeriter haec fama ac munciis ad Uercingetorieẽ
perferuntur: quem perterriti aruerni omnes circumsistunt:
et obsecrant: ut suis fortunis consulat neue ab hostibus diri¬
piantur: presertim cum uideat omne ad se bellum transla¬
tum. Quorum ille precibus permotus castra ex biturigibus
mouet ꝑ aruernos uersus. At Caesar biduum in his locis
moratus quod haec de Uercigentorice usus uentura opinone
perceperat pro causa supplementi equita tusq cogendi ab exẽ¬
citu discedit. Brutum adulescentem iis copus preficit. hunc
monet: ut in omnes partes equites q̃ latissime ꝑuagentur:
daturum se operam. ne longius triduo ab castris absit. His cõ¬
stitutis rebus suis inopinantibus. ꝗͣ maximis potest itinerib

Expanded text:
munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini munitos existimabant, ac ne singulari quidem umquam homini eo tempore anni semitae patuerant, equitibus imperat, ut quam latissime possint vagentur et quam maximum hostibus terrorem inferant. Celeriter haec fama ac nuntiis ad Vercingetorigem perferuntur; quem perterriti omnes Arverni circumsistunt atque obsecrant, ut suis fortunis consulat, neve ab hostibus diripiantur, praesertim cum videat omne ad se bellum translatum. Quorum ille precibus permotus castra ex Biturigibus movet in Arvernos versus. At Caesar biduum in his locis moratus, quod haec de Vercingetorige usu ventura opinione praeceperat, per causam supplementi equitatusque cogendi ab exercitu discedit; Brutum adulescentem his copiis praeficit; hunc monet, ut in omnes partes equites quam latissime pervagentur: daturum se operam, ne longius triduo ab castris absit. His constitutis rebus suis inopinantibus quam maximis potest itineribus
Abbreviated transcription (Latin):
obsides accipit etꝰ magna coacta manu in prouinciam Nar¬
bonem uersus eruptionem facere contendit. Qua renun¬
ciata Caesar omnibus consiliis anteuertendum exĩstimauͭ:
ut Narbonem proficisceretur. Eo cum uenisset timentes cõ¬
firmat prȩsidia in Ruthenis prouincialibus. Uolcis. Are¬¬
tonicis. solosatibus circumq Harbonem. quȩ loca hostibus
erant finitima constituit. partem copiarum ex prouincia:
supplementumq quod ex italia adduxerat in Heluetios ꝗ
fines Aruernorum contingunt conuenite iubet. His rebu
comparatie represso iam Lucterio et remoto quod intrare
intra prȩsidia periculosum putabat in heluios proficiscitur
Et sic Chenna qui Aruernos ab heluiis discludit durissimo
tempore anni altissima niue iter impediebat. Iamen discus¬
sa niue sex in altitudinem pedum atq ita uiie patefactis
summo militum sudore. ad fines Aruerniorum peruenit.
Quibus oppressis inopinantibus quod se cehenna ut muro

Expanded text:
obsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narobsides accipit et magna coacta manu in provinciam Narbonem versus eruptionem facere contendit. Qua re nuntiata Caesar omnibus consiliis antevertendum existimavit, ut Narbonem proficisceretur. Eo cum venisset, timentes confirmat, praesidia in Rutenis provincialibus, Volcis Arecomicis, Tolosatibus circumque Narbonem, quae loca hostibus erant finitima, constituit; partem copiarum ex provincia supplementumque, quod ex Italia adduxerat, in Helvios, qui fines Arvernorum contingunt, convenire iubet. His rebus comparatis, represso iam Lucterio et remoto, quod intrare intra praesidia periculosum putabat, in Helvios proficiscitur. Etsi mons Cevenna, qui Arvernos ab Helviis discludit, durissimo tempore anni altissima nive iter impediebat, tamen discussa nive sex in altitudinem pedum atque ita viis patefactis summo militum sudore ad fines Arvernorum pervenit. Quibus oppressis inopinantibus, quod se Cevenna ut muro
Abbreviated transcription (Latin):
ansi domum reuertuntur. legatisq nostris renunciant se
biturigum perfidiam ueritos reuertisse quibue id fuisse cõ¬
silii cognouerint. ut si flumen transissent una ex parte ipsi
altera Auerni se circumsisterent. ld ea de causa. quam le¬
gatis pronunciarint. an prȩsidia adduci fecerint: quod nihil
nobis constat non uidetur pro certo esse proponendum. hi turi¬
ges eorum discessu statim cum Aruernis iunguntur. His re
telligeret. in transalpinam sialliam profectus est. Eo cum
uenisset magna cum difficultate afficiebatur. qua ratione
ad exercitum peruenire posset. Nam si legiones in prouin¬
ciam arcesseret. se in itinere prȩlio dilio dimicaturas intelli¬
gebat si ipse ad exercitum contenderet. ne his quidem eo tꝑ̃e
qui quieti uiderentur suam salutem recte cominitti uidebac
Interim Lucterius in ruthenos missus eam ciuitatem aruẽ¬
nis conciliat. progressus in hitiobriges et Giabassos ab ut̾sq

Expanded text:
ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se ausi domum revertuntur legatisque nostris renuntiant se Biturigum perfidiam veritos revertisse, quibus id consili fuisse cognoverint, ut, si flumen transissent, una ex parte ipsi, altera Arverni se circumsisterent. Id eane de causa, quam legatis pronuntiarunt, an perfidia adducti fecerint, quod nihil nobis constat, non videtur pro certo esse proponendum. Bituriges eorum discessu statim cum Arvernis iunguntur. His rebtellegeret, in Transalpinam Galliam profectus est. Eo cum venisset, magna difficultate adficiebatur, qua ratione ad exercitum pervenire posset. Nam si legiones in provinciam arcesseret, se absente in itinere proelio dimicaturas intellegebat; si ipse ad exercitum contenderet, ne eis quidem eo tempore qui quieti viderentur suam salutem recte committi videbat. Interim Lucterius Cadurcus in Rutenos missus eam civitatem Arvernis conciliat. Progressus in Nitiobriges et Gabalos ab utrisque
Abbreviated transcription (Latin):
ante tempue efficiat. constituit. Imprimis equitatu studet sũme
diligentia summã imperli seueritatem adit magnitudine sup¬
plicũ dubitantes cogit. Nam maiore commisso delicto igne atꝙ
omnibus tormentis necat. Le uiode causa auribus desiectis
aut singulis effosis domum remittit: ut sint reliquis documẽ¬
to. et magnitudine poene perterreant alios. His supplicnis ce¬
leriter coacto exercitu. Luterium Cadurcum. summe bomi¬
numaudacie cum parte copiarum in Ruthenos mittit. ipse ĩ
Bituriges proficiscitur. Eius aduentu bituriges ad heduoc
quorum erant in fide. legatos mittunt subsidium rogatum
quo facilius hostium copias sustinere possint. Heduiꝰ de coti¬
silio legatorum quos caesar ad exercitum reliquerat copias
peditatus equitatusq subsidio biturrigibus mittunt. Qui
cum ad flumen ligerim uenissent. quod Bituriges ab hedu¬
is diuidit: paucos dies ibi morati. neq flumen transire

Expanded text:
ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae ante tempus efficiat constituit; in primis equitatui studet. Summae diligentiae summam imperi severitatem addit; magnitudine supplici dubitantes cogit. nam maiore commisso delicto igni atque omnibus tormentis necat, leviore de causa auribus desectis aut singulis effossis oculis domum remittit, ut sint reliquis documento et magnitudine poenae perterreant alios. His suppliciis celeriter coacto exercitu Lucterium Cadurcum, summae hominem audaciae, cum parte copiarum in Rutenos mittit; ipse in Bituriges proficiscitur. Eius adventu Bituriges ad Aeduos, quorum erant in fide, legatos mittunt subsidium rogatum, quo facilius hostium copias sustinere possint. Aedui de consilio legatorum, quos Caesar ad exercitum reliquerat, copias equitatus peditatusque subsidio Biturigibus mittunt. Qui cum ad flumen Ligerim venissent, quod Bituriges ab Aeduis dividit, paucos dies ibi morati neque flumen transire
Abbreviated transcription (Latin):
ad arma concurrunt: Prohibetur ab Ciobanitione patruo
suo reliquisq principibus: qui hanc tentandam fortuna
non extimabant. Expellitur ex oppido siergobia. Non tamẽ¬
destitit atque in agris habet delectum egentium ac perdito¬
rum. hac coacta manu quoscunq adit ex ciuitate in suam
sententiam producit. hortatur ut communs libertatis ar¬
ma capiant. Magnisq coactis copus aduersarios suos a qͥbus
paulo ante erat eiectus expellit ex cinitate. Rex ab suis appel¬
latur. Dimittit quoq uersus legationes. obtestatur ut ĩ fide
maneant. Celeriter sibi senones. Parisios. pictones. Cadur¬
cos. Turonos. Aulercos. Le monices. reliquosq omnes qui
oceanum attingunt adiungit. Omnium consensu ad eum de¬
fertur imperium. Quo oblata potestate omnibus hie ciuitati¬
bus obsides imperat. certum nuimerum militũ ad se celeriter
duci iussit. armorum quantumcunq ciuitas domi quodq

Expanded text:
ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo ad arma concurritur. Prohibetur ab Gobannitione, patruo suo, reliquisque principibus, qui hanc temptandam fortunam non existimabant; expellitur ex oppido Gergovia; non destitit tamen atque in agris habet dilectum egentium ac perditorum. Hac coacta manu, quoscumque adit ex civitate ad suam sententiam perducit; hortatur ut communis libertatis causa arma capiant, magnisque coactis copiis adversarios suos a quibus paulo ante erat eiectus expellit ex civitate. Rex ab suis appellatur. Dimittit quoque versus legationes; obtestatur ut in fide maneant. Celeriter sibi Senones, Parisios, Pictones, Cadurcos, Turonos, Aulercos, Lemovices, Andos reliquosque omnes qui Oceanum attingunt adiungit: omnium consensu ad eum defertur imperium. Qua oblata potestate omnibus his civitatibus obsides imperat, certum numerum militum ad se celeriter adduci iubet, armorum quantum quaeque civitas domi quodque
Abbreviated transcription (Latin):
hominibue. Ciennebin signodato concurrunt ciuesq Ro¬
manos. qui negotiandi cafusa ibi constiterant. In his. C
Fufium Cottam honestum equitem Romanum. qui rei fru¬
mentarie iussu caesaris preerat. interficiunt. bonaq eorũ
diripiunt. Celeriter ad omnes gallię ciuitates fama ꝑfertur
Nlam ubiq maior atq illustrior indicit res. clamorec ꝑag̾e
regionesq significant. Hanc alii deincepo excipiunt et pro¬
xiinis tradunt ut tunc accidit. Nam que sienabi oriente so¬
le gesta essent ante primam confectam nigiliam in finibu.
Aruernorum audita sunt. quod spacium est millium passiu
circiter centum sexaginta. Simili ratione ubi Uergentorix
celtilli filiue aruernus summę potentię adulescens: cuiue
pater principatum Ciallię totius obtinuerat. et ob eam causa
quod regnum appetebat. ab ciuitate erat interfectus. conuoca¬
tis suis clientulis facile eos incendit. Cognito eiue consilio

Expanded text:
hominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Rohominibus, Cenabum signo dato concurrunt civesque Romanos, qui negotiandi causa ibi constiterant, in his Gaium Fufium Citam, honestum equitem Romanum, qui rei frumentariae iussu Caesaris praeerat, interficiunt bonaque eorum diripiunt. Celeriter ad omnes Galliae civitates fama perfertur. Nam ubicumque maior atque illustrior incidit res, clamore per agros regionesque significant; hunc alii deinceps excipiunt et proximis tradunt, ut tum accidit. Nam quae Cenabi oriente sole gesta essent, ante primam confectam vigiliam in finibus Arvernorum audita sunt, quod spatium est milium passuum circiter centum LX. Simili ratione ibi Vercingetorix, Celtilli filius, Arvernus, summae potentiae adulescens, cuius pater principatum Galliae totius obtinuerat et ob eam causam, quod regnum appetebat, ab civitate erat interfectus, convocatis suis clientibus facile incendit. Cognito eius consilio
Abbreviated transcription (Latin):
sar ab exercitu intercludatur: id esse facile: quod neq legio¬
nes audeant absente Imperatore ex hibernis egredi: neq
Imperator sine presidio ad legiones ꝑueniere posset. postremo
in acie prestare interfici ꝙͣ non ueterem belli gloriã liber¬
tatemq quam a maioribus acceperant recuperare. Hic re¬
bus agitatis profitentur Carnutes se nullum perieulum cõ¬
munis libertatis causa recusare. principesq se omnibue
bellum facturos pollicentur. Et quoniam in presentia de¬
obsidibus cauere interse non possent. ne res efferatur ut iu¬
reiurando ac fide sanciant. Petunt collatis militaribus
signis quod more eorum grauissima cerimonia continet᷑.
ne facto initio belli ab reliquis deserantũ. Tunc collaudatie
carnutibus dato iureiurando ab omnibus qui aderant tꝑ̃e
eius rei constituto ab concilio disceditur. Ubi ea diec uenit
Carmtes Cotuato et Conconetodumo ducibus desperatis

Expanded text:
sar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiosar ab exercitu intercludatur. Id esse facile, quod neque legiones audeant absente imperatore ex hibernis egredi, neque imperator sine praesidio ad legiones pervenire possit; postremo in acie praestare interfici quam non veterem belli gloriam libertatemque quam a maioribus acceperint recuperare. His rebus agitatis profitentur Carnutes se nullum periculum communis salutis causa recusare principesque ex omnibus bellum facturos pollicentur et, quoniam in praesentia obsidibus cavere inter se non possint ne res efferatur, ut iureiurando ac fide sanciatur, petunt, collatis militaribus signis, quo more eorum gravissima caerimonia continetur, ne facto initio belli ab reliquis deserantur. Tum collaudatis Carnutibus, dato iureiurando ab omnibus qui aderant, tempore eius rei constituto ab concilio disceditur. Vbi ea dies venit, Carnutes Cotuato et Conconnetodumno ducibus, desperatis
Abbreviated transcription (Latin):
liam ad conuentus agen¬
dos proficiscitur. Ibi cog¬
scit de Clodii cede. sena¬
tusq consulto certior fa¬
ctus. ut omnes iuniores
i talie coniurarent delectum tota prouincia habere institu¬
it. Haec res in sialliam transalpinam celeriter perfertur
Adunt ipsum et affingunt rumoribus galli quod res poste¬
re uidebantut teneri urbano motu. Caesarem neq ĩ tantis
dissensiombus ad exercitum uenire posse. hac impulsu occa¬
sione qui iam ante se populi Romani imperio subditos do¬
lerent liberius atq audacius de bello concilia inire inci¬
piunt. Indictis inter se principes gallię conciliis. siluestri¬
hus ac remotis locis queruntur de Acconis morte posse hũc
casum ad ipsos recidere demonstrant. Miserantur commu¬
nem siallie fortunam. omnibus pollicitationibus ac premi¬
is deposcunt. qui belli initia faciant. et sui capitis periculo
Galliam in libertatem uindicent. Imprimis ratibnẽ hñda
dicunt priusꝙͣ corum clandestina concilia efferant᷑: ut Cae¬

Expanded text:
liam ad conventus agendos proficiscitur. Ibi cognoscit de Clodii caede de senatusque consulto certior factus, ut omnes iuniores Italiae coniurarent, delectum tota provincia habere instituit. Eae res in Galliam Transalpinam celeriter perferuntur. Addunt ipsi et adfingunt rumoribus Galli, quod res poscere videbatur, retineri urbano motu Caesarem neque in tantis dissensionibus ad exercitum venire posse. Hac impulsi occasione, qui iam ante se populi Romani imperio subiectos dolerent liberius atque audacius de bello consilia inire incipiunt. Indictis inter se principes Galliae conciliis silvestribus ac remotis locis queruntur de Acconis morte; posse hunc casum ad ipsos recidere demonstrant: miserantur communem Galliae fortunam: omnibus pollicitationibus ac praemiis deposcunt qui belli initium faciant et sui capitis periculo Galliam in libertatem vindicent. In primis rationem esse habendam dicunt, priusquam eorum clandestina consilia efferantur, ut Cae
Abbreviated transcription (Latin):
uiis uenirent. hac pugna nunciata ex itinere domum reuerterunt
cunctie oppidie castellisq desertis sua omnia in unum oppidum
ras pollicerentut. Quas legationes cesar. quod in ltaliam Illyti¬
cumq properabat inita proxima estate ad se reuerti iussit. Ipse in
ubi bellum gesserat. legionibus in hiberna deductis in ltaliam
profectus est Ob easq res ex litteris Caesaris dies .xu. suppli¬
catio decreta est. quod ante id tempus accidit nulli:

Expanded text:
viis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; viis venirent, hac pugna nuntiata ex itinere domum reverterunt; cunctis oppidis castellisque desertis sua omnia in unum oppidum ras pollicerentur. Quas legationes Caesar, quod in Italiam Illyricumque properabat, inita proxima aestate ad se reverti iussit. Ipse in ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli.
Abbreviated transcription (Latin):
flumen ascendere altissimas ripas. et subire iniquissimum locum
que facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc prelio
facto et prope ad internitionem gente ac nomine Neruiorũ redacto
maiores natu: quos una cum pueris ac mulieribus inextuatia ac pal¬
ludee collectos dixeramus. hac pugna nunciata cum uictoribus
nihil impeditum uictis nihil tutum arbitrarentur. omnium qui
supererant consensu. legatos ad Caesarem miserunt. seq ei dedide¬
runt. Et in commemoranda ciuitatis calamitate. et sexcentis ad
tres senatores ex hominum millibus sexaginta uix ad quingentos
qui arma ferre possent sese redactos esse dixerunt. Quoş cesar et
ut in miseros ac supplices usus misericordia uideretur. diligentis¬
sime conseruauit. suisq finibus atq oppidis uti iussit et finiti¬
mis imperauit ut abiniuria et maleficio se suosq prohiberent Ad¬
uatuci de quibus supra scripsimus cum omnibus copiis auxilio Ner¬

Expanded text:
flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; flumen, ascendere altissimas ripas, subire iniquissimum locum; quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat. Hoc proelio facto et prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto, maiores natu, quos una cum pueris mulieribusque in aestuaria ac paludes coniectos dixeramus, hac pugna nuntiata, cum victoribus nihil impeditum, victis nihil tutum arbitrarentur, omnium qui supererant consensu legatos ad Caesarem miserunt seque ei dediderunt; et in commemoranda civitatis calamitate ex DC ad tres senatores, ex hominum milibus LX vix ad D, qui arma ferre possent, sese redactos esse dixerunt. Quos Caesar, ut in miseros ac supplices usus misericordia videretur, diligentissime conservavit suisque finibus atque oppidis uti iussit et finitimis imperavit ut ab iniuria et maleficio se suosque prohiberent. Atuatuci, de quibus supra diximus, cum omnibus copiis auxilio Ner
Abbreviated transcription (Latin):
periculo et castra et legiones et imperator uersarentur. cognouisset
nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum aduentu tanta
rerum comiutatio est facta. ut nostri etiam qui uulneribus con¬
fecti procubuissent. scutis innixi prelium redintegrarent. Tum¬
calones. hostes perterritos conspicati: etiam inermes armis occurre¬
runt. Equites uero ut turpitudinem fuge uirtute delerent.om¬
nibus in locis pugnabant quo se legionarus militibus prȩfetrent.
At hostes etiam in extrema spe salutis. tantam uirtutem prestite¬
runt. ut cum primi eorum cecidissent proximi iacentibus insiste¬
rent. atq ex eorum corporibus pugnarent. His deiectis ac coacerua¬
tis cadaueribus qui superessent ut ex tumulo taela in nostros co¬
niicerent. et pila intercepta remitterent: ut non ne quidꝗͣ tante
uirtutis homines uidican deberent ausos se se transire latissimũ

Expanded text:
periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, periculo et castra et legiones et imperator versaretur cognovissent, nihil ad celeritatem sibi reliqui fecerunt. Horum adventu tanta rerum commutatio est facta ut nostri, etiam qui vulneribus confecti procubuissent, scutis innixi proelium redintegrarent, calones perterritos hostes conspicati etiam inermes armatis occurrerent, equites vero, ut turpitudinem fugae virtute delerent, omnibus in locis pugnae se legionariis militibus praeferrent. At hostes, etiam in extrema spe salutis, tantam virtutem praestiterunt ut, cum primi eorum cecidissent, proximi iacentibus insisterent atque ex eorum corporibus pugnarent, his deiectis et coacervatis cadaveribus qui superessent ut ex tumulo tela in nostros coicerent et pila intercepta remitterent: ut non nequiquam tantae virtutis homines iudicari deberet ausos esse transire latissimum
Abbreviated transcription (Latin):
grato animo. cum prose quisq in conspectu imperatoris etiam ex
tremis suis rebus operam nouare cuperet. paulum hostium impe¬
tus tardatus est. Caesar cum septimam legionem quȩ iuxta con¬
stiterat: item urgeri ab hoste uidisset: tribunos militum monuit
ut paulatim sese legiones coniungerent. et conuersa signa in hostes
inferrent. Quo facto cum alius alii subsidium ferret. neq timerẽt.
ne auecsi ab hoste citeumuenitentur audacus celillere. ac tortius
pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quę in nouissiõ
aꝗmine presidio impedimentis fuerant. prelio nunciato. cursu initiato
in summo colle ab hostibus conspiciebantur. Et T Labienus castris
hostium potitus. et ex loco superiore que tes in nosttis castris gerere¬
tur conspicatus. decimam legionem subsidio nostris unmisit. Qui
cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset. quantoq in

Expanded text:
grato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in grato animo, cum pro se quisque in conspectu imperatoris etiam in extremis suis rebus operam navare cuperet, paulum hostium impetus tardatus est. Caesar, cum VII. legionem, quae iuxta constiterat, item urgeri ab hoste vidisset, tribunos militum monuit ut paulatim sese legiones coniungerent et conversa signa in hostes inferrent. Quo facto cum aliis alii subsidium ferrent neque timerent ne aversi ab hoste circumvenirentur, audacius resistere ac fortius pugnare coeperunt. Interim milites legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus X. legionem subsidio nostris misit. Qui cum ex equitum et calonum fuga quo in loco res esset quantoque in
Abbreviated transcription (Latin):
unum locum collatis duodecime legionis milites confectos sibi ip¬
sos ad pugnam impedimento esse uidit: quarte cohortis omnibus
centuriomibus occisis. signiferoq interfecto signo amisso. reliqual
cohortium omnibus fere centurionibus. aut uulneratis aut occi
uulneribus confecto: ut iam se sustinere non posset. reliquos esse
tardiores. et nonnullos a nouissimis desertos. prelio excedere ac
tela uitare: hostes ne a fronte ex inferiore loco subeuntes intermit.¬
tere. et ab utroq latere instare. et rem esse in angusto uidit: neq
ullum esse subsidium quod submitti posset: scuto ab nouissimis uni
militi detracto. quod ipse eo sine scuto uenerat in primam aciem
processit: centurionibus nominatim appellatis reliquos cohorta¬
tus milites: signa inferri et manipulos laxare iussit: quo facilius
gladiis uti possent: Cuius aduentu spe illata militibus. ac redinte.¬

Expanded text:
unum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipunum locum conlatis XII. legionis confertos milites sibi ipsos ad pugnam esse impedimento vidit, quartae cohortis omnibus centurionibus occisis signiferoque interfecto, signo amisso, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisvulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto loco proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a fronte ex inferiore loco subeuntes intermittere et ab utroque latere instare et rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium quod submitti posset, scuto ab novissimis uni militi detracto, quod ipse eo sine scuto venerat, in primam aciem processit centurionibusque nominatim appellatis reliquos cohortatus milites signa inferre et manipulos laxare iussit, quo facilius gladiis uti possent. Cuius adventu spe inlata militibus ac redinte
Abbreviated transcription (Latin):
ac summo iugo collu. nostros uictores flumen transisse conspexerãt
predandi causa egressi cum respexissent et hostes in nostrio castris
uersari uidissent precipites sese fuge mandabant. Simuleorũ qui
cum impedimentis ueniebant clamor fremitusq oriebatur: aliiq
aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus
permoti equites treueri: quorum inter gallos uirtutis opinio est
singularis: qui auxilii causa ab eiuitate ad Caesarem missi ue¬
nerant cum multitudine hostium castra nostra compleri. no¬
stras legiones peemi: et poene circũuentas teneri. Calones equites
funditores numidas diuersos dissipatosq in omnes partes fugere
uidissent. desperatis nostris rebus domum contenderunt. Roma¬
nos pulsos superatosq castris impedimentisq eorum hostes po-¬
titos. ciuitati renunciauerunt. Cesar ab decime legionis cohorta.¬
tione ad dextrum cornu profectus. ubi suos urgeri signisq in

Expanded text:
ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus rebus permoti equites Treveri, quorum inter Gallos virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes fugere vidissent, desperatis nostris rebus domum contenderunt: Romanos pulsos superatosque, castris impedimentisque eorum hostes potitos civitati renuntiaverunt. Caesar ab X. legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, ubi suos urgeri signisque in
Abbreviated transcription (Latin):
non dubita uetunt. et in locum iniquum progressi rursus resistẽ¬
tes hostes redintegrato prelio in fugam coniecerunt. Item alia ĩ
parte diuerse due legiones xiͦ. et uiii profligatis sex Romandus
quibus cum erant congressi ex loco superiore in ipsic fluminis ripis
praeliabantur: Attonitis fere a fronte et ab sinistra parte nuda¬
tis castris. cum in dextro cornu legio duodecima. et non magno
ab ea interuallo septima constitisset omnes Heruii confertissimo
agmine duce hoduagnato: qui summam imperu tenebat ad eũ
locum contenderunt. Quorum pars aperto latere. legiones cir¬
cũuenire: pars sum mum locum castrorum petere coepit. E odez
tempore equites nostri: leuisq armature pedites. qui cum bis
una fuerunt: quos primo hostium impetu pulsos dixeram: cum
se in castris reciperent. aduersis hostibus occurrebant. ac rursus¬
in aliam partem fugato petebant. Et calones qui ab undecima põta

Expanded text:
non dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistennon dubitaverunt et in locum iniquum progressi rursus resistentes hostes redintegrato proelio in fugam coniecerunt. Item alia in parte diversae duae legiones, XI. et VIII., profligatis Viromanduis, quibuscum erant congressae, ex loco superiore in ipsis fluminis ripis proeliabantur. At totis fere castris a fronte et a sinistra parte nudatis, cum in dextro cornu legio XII. et non magno ab ea intervallo VII. constitisset, omnes Nervii confertissimo agmine duce Boduognato, qui summam imperii tenebat, ad eum locum contenderunt; quorum pars ab aperto latere legiones circumvenire, pars summum castrorum locum petere coepit. Eodem tempore equites nostri levisque armaturae pedites, qui cum iis una fuerant, quos primo hostium impetu pulsos dixeram, cum se in castra reciperent, adversis hostibus occurrebant ac rursus aliam in partem fugam petebant; et calones, qui ab decumana porta
Abbreviated transcription (Latin):
quęrendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu
magis ut loci natura deiectusq collis ut necessitas temporis: quã
ut remilitaris ratio atq ordo postulabat. cum diuersis legionibus
aliis alia in parte hostibus resisterent. sepibusq densissimis ut ante
de monstrauimus interiectis. prospectus impediretur nec certa subsi¬
dia collocari: neque quid in quaq parte opus esset prouideri. neq
ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaq in tanta rerũ
iniquitate: fortunȩ quoq uarios euentus sequebantur. Legionis
none et decime milites: ut in sinistra parte aciei consisterant. pi¬
lis emissis cursu ac lascitudine exanimatos uulneribusq con¬
fectos atrebates. nam his ea pars obuenerat. celeriter ex loco su¬
periore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti.gla¬
diis magnam partem eorum interfecerunt. Ipsi transire flumen

Expanded text:
quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura delectusque collis et necessitas temporis quam ut rei militaris ratio atque ordo postulabat, cum diversae legiones aliae alia in parte hostibus resisterent saepibusque densissimis, ut ante demonstravimus, interiectis prospectus impediretur, neque certa subsidia conlocari neque quid in quaque parte opus esset provideri neque ab uno omnia imperia administrari poterant. Itaque in tanta rerum iniquitate fortunae quoque eventus varii sequebantur. Legionis VIIII. et X. milites, ut in sinistra parte aciei constiterant, pilis emissis cursu ac lassitudine exanimatos vulneribusque confectos Atrebates nam his ea pars obvenerat celeriter ex loco superiore in flumen compulerunt et transire conantes insecuti gladiis magnam partem eorum impeditam interfecerunt. Ipsi transire flumen
Abbreviated transcription (Latin):
propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Cacsaris imperi¬
um expectabant. sed perse quȩ uidebantur. administrabant
Caesar necessariis rebus impetratis. ad cohortandos milites quã
in partem sors obtulit decucurtit. et ad legionem decimam deue¬
nit. Milites non longiore oratione cohortatus ꝙ uti sue ptistine
uirtutis memoriam tetinerent neu ꝑ turbarentur animo hosti¬
umq impetum fortiter sustinerent: quod non longius hostes ab.¬
erant. ꝗͣ quo telum adici posset. prelu committendi signum de¬
dit. atq item in alteram partem cohortandi causa profectus.pu¬
gnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas. hostium que
tam paratus ad dimicandum animus: ut non modo ad insignia
accommodanda. sed etiam ad galleas induendas. scutis teꝯmenta
detrahenda tempus defuerit: Quam quisq ab opere inpartem
casu deuenit: que prima signa conspexit: ad hec constitit: ne ĩ

Expanded text:
propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperipropinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit. Milites non longiore oratione cohortatus quam uti suae pristinae virtutis memoriam retinerent neu perturbarentur animo hostiumque impetum fortiter sustinerent, quod non longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed etiam ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in