comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moresq rep̃hendere. Unde & nudi
pinguntur: eo qͦd ꝑ eos uicia singła
denudent᷑. Satirici autẽ dicti. si¬
ue qͦd pleni sint om̃i facundia. siue
a saturitate & copia. De pluribus
enĩ simul rebꝰ locuntur: siue ab il¬
la lance quȩ diuersis frugum uł
ponoꝵ generibꝰ ad templa gentiliũ
solebat deferri: aut a satiris nom̃
tractũ qui inulta habent ea quȩ
ꝑ uinolentiã dicunt᷑. Quidã autẽ
poetȩ theologi dicti sunt: qm̃ de
diis carmina faciebant. Officium
autẽ poete in eo est: ut ea quȩ ue¬
re gesta sunt in alias species obliqͥs
figurationibꝰ cũ decore aliquo conu̾̃sa
transducat. Unde & ido lucanꝰ in nu¬
mero poetarũ ñ ponitur: qͥa uidet᷑
hystorias cõposuisse. ñ poema. Apd̾
poetas autẽ tres caracteres ẽe dicendi.
unũ in quo poeta tantũ loquit᷑: ut
est in libris uirgilii georgicoꝵ. aliud
dragmaticũ in quo nusquam poe¬
ta loquit᷑. ut est in comediis & tra¬

Expanded text:
moresque reprehendere. Unde et nudi moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur. 8. Satyrici autem dicti, sive quod pleni sint omni facundia, sive a saturitate, et copia, de pluribus enim simul rebus loquuntur; seu ab illa lance quae referta diversis frugum vel pomorum generibus ad templa gentilium solebat deferri, aut a Satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. 9. Quidam autem poetae theologi dicti sunt, quoniam de diis carmina faciebant. 10. Officium autem poetae in eo est, ut ea quae vere gesta sunt in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducat. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historiam composuisse, non poema. 11. Apud poetas autem tres characteres sunt dicendi: unus in quo tantum poeta loquitur, ut est in libris Virgilii Georgicorum. Alius dramaticus, in quo nusquam poeta loquitur, ut est in comoediis et tra
Abbreviated transcription (Latin):
erat hircus: quẽ greci tragos uocat̃.
Unde & oratiꝰ. Carmine qui tragico ui¬
lem certabit ob hircũ. Iam de hinc
sequentes tragici multũ honorem ad¬
epti sunt: & excellentes in argum̃tis
fabularũ ad ueritatis ymaginẽ fi¬
ctis. Comedi appellati sunt a loco
qͥa circũpagos agebant. quos greci
comas uocant. siue a comessatione.
Solebant enĩ post cibũ homines ad
eos audiendos conuenire. S comici
pͥuatoꝵ hominũ p̾dicant acta: ⁊tr̃a¬
gici uͦ res publicas & regũ hystorias.
dem tragicoꝵ argum̃ta ex rebꝰ luc¬
tuosis sunt: comicoꝵ ex rebus letis.
Quo sunt genera comicoꝵ: id est ue¬
teres & noui. Ueteres qͥ & ioco ridi¬
culosiores extiterunt. ut plautꝰ
actius terentiꝰ: noui qͥ & satirici.
e quibꝰ generalit̃ uicia carpunt᷑. ut
flaccus. ꝑsius. uiuenalis. uł alii.
Hi enĩ uniuersoꝵ delicta corripua.
nec uerebatur ab eis pessimũ quẽq
describere: nec cuiꝰlibet peccat a

Expanded text:
erat hircus, quem Graeci τράγον vocant. erat hircus, quem Graeci τράγον vocant. Unde et Horatius: Carmine, qui tragico vilem certavit ob hircum. Jam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. 6. Comici appellati, sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comessatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta, Tragici vero res publicas, et regum historias; item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt, comicorum ex rebus laetis. 7. Duo sunt autem genera comicorum, id est, veteres et novi. 367 Veteres, qui et joco ridiculares exstiterunt, ut Plautus, Actius, Terentius. Novi, qui et Satyrici a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Juvenalis, et alii; hi enim universorum delicta corripiunt; nec vetabatur eis pessimum quemque describere, nec cujuslibet peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dicti: sic ait tranquillus. Cũ pͥmũ
hoĩes exuta feritate racionẽ uitȩ ha¬
bere cepissent. seq ac dõs suos nosse:
cultũ modicũ ac sermonẽ necessariũ
comĩntis sibi utrisque magnificentiã
ad religionẽ dorum suoꝵ excogitauert̃.
Igit᷑ ut templa illis domibꝰ pulchͥora.
& symulachra corporibꝰ ampliora fa¬
ciebant. ita eloqͥo etiã quasi augusti¬
ore honorandos putauerunt. laudesq
eoꝵ uerbis illustrioribꝰ & iocundiorib
numeris extulerunt. Id genꝰ quia for¬
ma quadã efficit᷑. quȩ poites dicitur.
poema uocitatũ est: eiꝰq fictores poetȩ
id est flectendis. hoc est modulandis.
Et ꝓuide poetȩ. latine uates. Olim
scͥpta eoꝵ uaticinia dicebant᷑: quod
ui quadã & quasi uesania inscriben
ponentibꝰ etiã ꝑ furorẽ. Diuins eodẽ
erant nomine: qͥa & iꝑsi qͦq pleraq
uersibꝰ efferebant. Lyrici poetȩ di¬
carminũ: unde e lira dicta. Tra¬
gedi dicti. qͦd inicio canentibꝰ p̃miũ

Expanded text:
dicti, sic ait Tranquillus: « Cum primum homines, exuta feritate, rationem vitae habere coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. 2. Igitur, ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio, etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum, et verbis illustrioribus, et jucundioribus numeris extulerunt. » Id genus, quia forma quadam efficitur, quae poesis dicitur, poema vocitatum est, ejusque fictores poetae.id est, flectendis, hoc est, modulandis; et proinde poetae Latine vates olim, et scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribenponebant. Etiam per furorem divini eodem erant nomine, quia et ipsi quoque pleraque versibus efferebant. 4. Lyrici poetae carminum. Unde, et lyra dicta. 5. Tragici dicti, quod initio canentibus praemium
Abbreviated transcription (Latin):
cetera suꝑsticiosa quȩ se ad cognici¬
onem syderum coniungunt id est
ignorari debent a xp̃ianis. ut nec
scripta ẽe uideantur. S nonnulli
syderũ pulchritudine & claritate
pellecti. in lapsu stellarũ cecatis
mentibꝰ corruerunt: ita ut ꝑ sup¬
putationes norias quȩ mathesis
dicit᷑. euentꝰ rerũ prescire posse co¬
nentur. quos ñ solum xp̃ianȩ reli¬
gionis doctores. s etiã gentilium.
plato. aristotiles. atq alii rerum
ueritate cõmoti: concordi senten¬
cia dampnauerunt. dicentes con¬
fusionẽ rerum potiꝰ de tali ꝑsua¬
sione generari. Nã si genus huma¬
nũ ad uarios actꝰ nascendi neces¬
sitate p̾meretur: cur aut laudẽ
mereant᷑ boni. aut mali legum
ꝑcipiant ultionẽ: E quãuis ip¬
si ñ fuerint cȩlesti sapientiȩ dediti:
ueritatis dam̃ testimonio errores
eoꝵ mercto ꝑculerunt. Ordo autt̃ẽ¬
iste septem scłarium disciplinarũ ideo a

Expanded text:
cetera superstitiosa, quae se ad cogniticetera superstitiosa, quae se ad cognitionem siderum coniungunt, id est ignorari debent a Christianis, ut nec scripta esse videantur. Sed nonnulli siderum pulcritudine et claritate perlecti in lapsus stellarum caecatis mentibus conruerunt, ita ut per subputationes noxias, quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse conentur: quos non solum Christianae religionis doctores, sed etiam gentilium Plato, Aristoteles, atque alii rerum veritate conmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint coelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio, errores eorum merito pertulerunt. 41. Ordo auteiste septem saecularium disciplinarum ideo a
Abbreviated transcription (Latin):
nominib ñ erubescerent. Aurigam
etiã erictoniũ in cęli astra collocaue¬
runt: ꝓpt̃ qͦd uidissent eũ primum
quadrigas lunxisse. Mirati sunt
enĩ ingenium eiꝰ ad imitationẽ solz
accessisse: & ꝓpt̾ hoc nom̃ eius post
mortẽ int̃ sẏdera posuerunt. Sĩc ca¬
listo lycaonis regis filia dũ a ioue
comp̃ssa & fabulose a iunone in
ursȩ fuiss speciem uersa. quȩ gͤce
arctos appellatur. p̾t ut̃fectionem
ipsiꝰ nom̃ eiꝰ iouis cũ filio in stellis septẽ
trionalib transtulit: eamq arctton.
filiũ autem eiꝰ arctofilax appellauit.
Sic lira ꝓ mercurio in cęlũ locata: sic
centaurus chyron ꝓpt̃ quod nitterit
scolapiũ &e achyllem int̾ astra dinu¬
meratꝰ est. S quolibet mͦ suꝑsticiones
he ab hominib nuncupentur. sunt
tam̃ sydera quȩ d̾s in mundi prin¬
cipio condidit: ac certo motu distin¬
guere tempora ordinauit. Horum gͥ
signoꝵ obseruationes uł geneses uł

Expanded text:
nominibus non erubescerent. Aurigam nominibus non erubescerent. Aurigam etiam Ericthonium in caeli astra conlocaverunt, propter quod vidissent eum primum quadrigas iunxisse. Mirati sunt enim ingenium eius ad imitationem Solis accessisse, et propter hoc nomen eius post mortem inter sidera posuerunt. Sic Callisto, Lycaonis regis filia, dum a Iove compressa et fabulose a Iunone in ursae fuisset speciem versa, quae Graece ἄρκτος appellatur, post interfectionem ipsius nomen eius Iovis cum trionalibus transtulit, eamque Arcton, filium autem eius Arctofilax appellavit. Sic Lyra pro Mercurio in caelum locata; sic Centaurus Chiron, propter quod nutrierit Aesculapium et Achillem, inter astra dinumeratus est. Sed quolibet modo superstitionis haec ab hominibus nuncupentur, sunt tamen sidera quae Deus in mundi principio condidit, ac certo motu distinguere tempora ordinavit. Horum igitur signorum observationes, vel geneses, vel
Abbreviated transcription (Latin):
cui sagittã & arcũ adiungunt. ut ex
eo m̃sis ipsius fulmina demonstrent᷑:
unde & sagittariꝰ est uocatꝰ. Capri¬
corni figurã ideo it sydera finxert̃.
ꝓp̃t capream iouis nittͥcem. cuiꝰ poste¬
riorem partẽ corporis in effigiem pi¬
scis ido formauerunt: ut pluuias eiꝰ¬
dem temporis designarent: quas so¬
let idem ñisis plerumq in extremiᷤᷤ
habere. Porro aquariũ & piscem
ab imbrib dempoꝵ uocauerunt:
qͦd hieme quando ui his signis sol uer¬
titur. maiores pluuiȩ ꝓfunduntur.
Et miranda dementia gentiliũ qui
ñ solum pisces s etiã arietes & hir¬
cos & tauros ursas & canes & can¬
cros & scorpiones: in celum trans¬
tulerunt. Nam &e aqͥlam & cignũ.
ꝓpt̾ iouis fabulas. int̾ cęli astra eiꝰ
Memoriȩ causa collocauerunt. Perseũ
quoq & uxorem eiꝰ andromeda pꝰtea¬
quã sunt mortui in celũ receptos esse
credidunt: ita ut ymagines eorum
stellis designarent. eoꝵq appellare

Expanded text:
cui sagittam et arcum adjungunt, ut ex cui sagittam et arcum adjungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demonstrarentur. Unde et sagittarius est vocatus. Capricorni figuram ideo inter sidera finxerunt, propter capream Iovis nutricem; cuius posteriorem partem corporis in effigiem piscis ideo formaverunt, ut pluvias eiusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. Porro Aquarium et Piscem ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vehitur, maiores pluviae profunduntur. Et miranda dementia gentilium, qui non solum pisces, sed etiam arietes et hircos et tauros, ursas et canes et cancros et scorpiones in caelum transtulerunt. Nam et aquilam et cignum propter Iovis fabulas inter caeli astra eius memoriae causa conlocaverunt. Perseum quoque et uxorem eius Andromedam, posteaquam sunt mortui, in caelum receptos esse crediderunt; ita ut imagines eorum stellis designarent, eorumque appellare
Abbreviated transcription (Latin):
lucem post martẽ int notissima side¬
ra constituerunt: qͦd signum gemi¬
ni dicunt. Cancrũ quoq dixerunt.
eo qͦd cũ ad illud signũ mense iunio
sol uenerit retrogradit᷑ in modum
cancri: breuioresq dies facit. Hoc
enĩ animal: incertã habet pͥmam
partẽ. Deniq ad utramq partẽ gres¬
sum dirigit: ita ut pͥor pars sit po¬
sterior: & posterior prior. Leonẽ
gna constituit. Hoc signũ sol cũt at¬
tigerit. nimiũ calorem mundo red¬
astra collocauerunt: ꝓp̃t̃ quod his¬
dem dieb in quib ꝑ eũ sol decurrit.
t̾ra exusta solis ardore nichil pari¬
at. Est enĩ hoc dempꝰ canicularium
dierũ. Libram aut̃ẽ uocauerunt.
ab equalitate m̃sis ipsius: qͥa .uiii.
kalendas octobris sol ꝑ illud signũ
currens. equi noctium facte. Unde
& lucanꝰ: iuste pondera libre
Scorpium qͦ &e sagittarium ꝓpter
fulgura m̃sis ipsiꝰ appellauerunt. Sa¬
gittariꝰ. uir equinis crurib deformatꝰ.

Expanded text:
lucem post mortem inter novissima siglucem post mortem inter novissima signa constituerunt, quod signum Geminos dicunt. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod cum ad illud signum mense Junio Sol venerit, retro graditur in modum Cancri, brevioresque dies facit; hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem gressum dirigit, ita ut prior pars sit posterior, et posterior prior. Leonem gna constituunt. Hoc signum Sol cum adtigerit, nimium calorem mundo redastra collocaverunt, propterea quod iisdem diebus, in quibus per illud Sol decurrit, terra exhausta Solis ardore nihil pariat. Est enim hoc tempus Canicularium dierum. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis ipsius, quia VIII Kal. Octob. Sol per illud signum currens Aequinoctium facit, unde et Lucanus: Ad justae pondere librae. Scorpium quoque et Sagittarium propter fulgora mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus deformatus,
Abbreviated transcription (Latin):
illud mercurii: & concepta ẽ opino
uanitatis. Hanc opuionẽ erroris
diabolus confirmauit: xp̃c euertit.
Iam uͦ illa quȩ ab ipsis gentilib si¬
gna dicuntur. in quib & animan¬
tiũ ymago de stellis formatur. ut
arcton. ut aries. ut taurus. libra.
& huiꝰ modi alia. hi qͥ sydera ꝓuide¬
runt. in numerũ stellarum speciẽ
corporis suꝑsticiosa uanitate per¬
moti finxerunt: ex causis qͥbusda
deoꝵ suoꝵ & ymagines ae nomina
conformantes. Nam arietẽ pͥmũ
signũ cui ut librȩ mediã mundi
lineã tradunt ꝓpt̾ ammonẽ iouem ido
uocauerunt: in cuiꝰ capite qui symu¬
lacra faciunt. arietis cornua fingunt.
Qd signum id̾o gentiles int̾ signa pͥmũ
constituerunt : qͥa in martio mense
qͥ est anni pͥncipiũ. solem in eo signo
cursũ suũ agere dicunt. S &e tau¬
rum uit sydera collocant: & ipsũ in
honore iouis: eo qͦd in bouem sit fa¬
bulose conu̾sus. quando europam
transuexit. Castorem quoq & pol¬

Expanded text:
illud Mercurii: et concepta est opinio illud Mercurii: et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Iam vero illa, quae ab ipsis gentilibus signa dicuntur, in quibus et animantium imago de stellis formatur, ut Arcton, ut Aries, Taurus, Libra et huiusmodi alia; hi, qui sidera perviderunt, in numerum stellarum speciem corporis superstitiosa vanitate permoti finxerunt, ex causis quibusdam deorum suorum et imagines et nomina conformantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem Iovem ideo vocaverunt, in cuius capite, qui simulacra faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant et ipsum in honorem Jovis, eo quod in bovem sit fabulose conversus, quando Europam transvexit. Castorem quoque et Pol
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd in modũ iubȩ radii ipsorum
extenduntꝰ Mesperus stella occidentali.
quã nominatã ꝑhibent ab hespero hy¬
spaniȩ rege. Est autẽ & ipsa ex qͥnque
stellis planetis: noctẽ ducens & solem
sequens. fertur autẽ quod hec stella ori¬
ens luciferũ. occidens uesꝑum facit:
in ortu. Planetȩ stellȩ sunt. quȩ ñ
sunt fixe in cęlo ut reliquȩ: s in ae¬
re ferunt᷑. Dictȩ autẽ planete: a potu
planes. id est ab errore. Nam urẽdum
in austrũ. utdum in septenitͥone
plerumq contra mundũ ñnum ꝗͣ
cũ mundo ferunt᷑. quarũ nomina
greca sunt: phechon. plenonta. phy¬
riona. hesperus. sterbon. Has roma¬
ni nominib deoꝵ suoꝵ id est iouis.
saturni. martis. ueneris. atq mer¬
curii sacrauerunt. Decepti enim &
deciꝑe uolentes. ui eoꝵ adulatione
qͥ sibi aliquid scdm amorem p̃stitis¬
sent. sydera ostendebant in cęlo: di¬
centes qͦd iouis ẽẽt illud sydus. &

Expanded text:
quod in modum iubae radii ipsorum quod in modum iubae radii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent ab Hespero Hispaniae rege. Est autem et ipsa ex quinque stellis planetis, noctem ducens et solem sequens. Fertur autem quod haec stella oriens luciferum, occidens vesperum facit. in ortu. Planetae stellae sunt quae non sunt fixae in caelo, ut reliquae, sed in aere feruntur. Dictae autem planetae ἀπὸ τῆς πλάνης, id est ab errore. Nam interdum in austrum, interdum in septentrionem, plerumque contra mundum, nonnumquam cum mundo feruntur. Quarum nomina Graeca sunt Phaethon, Phaenon, Pyrion, Hesperus, Stilbon. Has Romani nominibus deorum suorum, id est Iovis, Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt. Decepti enim et decipere volentes in eorum adulationem, qui sibi aliquid secundum amorem praestitissent, sidera ostendebant in caelo, dicentes quod Iovis esset illud sidus et
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sole dupplicat᷑ calor ipsiꝰ: &e dis¬
soluunt᷑ corpora & uaporant᷑. Unde
& ex ipsa stella dies caniculares di¬
cuntur: quando & molestȩ st̃ pur¬
gationes. Canis autẽ uocatur ꝓpt̃
qͦd corpoia morbo afficiat. suie ꝓpt̾
flamine candorem qͦd eiꝰmodi sit.
ut p̃ ceteris lucere uideat᷑: itaq qͦ
magis eã cognoscerent. syrion ap¬
pellasse. Cometes stella ẽ. dicta
eo qͦd comas luminis ex se fundat:¬
qͦd genꝰ syderis quando apparuerit.
aut pestilentiã. aut famem. aut
bella significat. Cometes autẽ la¬
tine crinite appellant᷑ quia in
modũ criniũ flaminas spargunt
quas stoyci dicunt ẽe ultra tͥginta
Quarũ nomina & effectꝰ: quidã astͦ¬
logi scͥpserunt. Iucifer dictꝰ. ẽo
quod ut̃ om̃ia sydera plus lucem
ferat. Est autẽ unꝰ ex planetis. Hic
ꝓpͥe iubar dicit᷑. eo quod uibas lu¬
cis effundat: s & splendor solis
ac lunȩ & stellarũ iubar uocat᷑.

Expanded text:
cum sole duplicatur calor ipsius, et discum sole duplicatur calor ipsius, et dissolvuntur corpora et vaporantur. Unde et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur, quando et molestae sunt purgationes. Canis autem vocatur propter quod corpora morbo afficiat, vel propter flammae candorem, quod eiusmodi sit ut prae ceteris lucere videatur. Itaque quo magis eam cognoscerent, Sirion appellasse. Cometes stella est dicta eo qQuod genus sideris quando apparuerit, aut pestilentiam, aut famem, aut bella significat. Cometae autem Latine crinitae appellantur, quia in modum crinium flammas spargunt; quas Stoici dicunt esse ultra triginta, quarum nomina et effectus quidam Astrologi scripserunt. Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic proprie et iubar dicitur eo quod iubas lucis effundat, sed et splendor solis ac lunae et stellarum iubar vocatur,
Abbreviated transcription (Latin):
fulget: & dictꝰ oryon ab urina. id ẽ
ab inundatione aquarũ. Tempore
eiũ hienus obortꝰ: mare & t̾ras aqͥs
ac tempestatib turbat. Hunc latini
iugulum uocant. qͦd sit armatꝰ ut
gladius. & stellarũ luce terribilis.
atq elarissimꝰ. In qͦsi hȩc fulgent oĩa:
serenttas portendit᷑: si obscuratur
huꝰ acies: tempestas cernit᷑ unmi¬
id est a suco &e pluuiis. Nam pluiiȩ
grece. yetos dicunt᷑. Ortu quippe suo
efficiunt pluuias: unde & eas latini
suculas appellauerunt: qͥa qnͣdo
nascuitt᷑. pluuiarũ signa monstͣnt᷑.
septẽ in fronte tauri: & oriuntur
tempore uernali. Plyades a plurali¬
tate dicte: qͥa pluralitatem greci
eiũ stellȩ septẽ ante genua tauri. ex
quib sex uident᷑ nã latet una. Has
Nã occasu suo: hiemem: ortu: estatẽ:
pͥmȩq nauigationis tempꝰ ostendt.
Canycula stella quȩ &e siruis dicit᷑
estuus m̃sib in medio centro cęli ẽ:
ce dũ sol ad eã ascenderit coniuncta

Expanded text:
fulget, et dictus Orion ab urina, id est fulget, et dictus Orion ab urina, id est ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus mare et terras aquis ac tempestatibus turbat. Hunc Latini Iugulam vocant, quod sit armatus, ut gladius, et stellarum luce terribilis atque clarissimus; in quo si haec fulgent omnia, serenitas portenditur, si obscuratur his acies, tempestas cernitur inmiid est a suco et pluviis. Nam pluviae Graece ὑετός dicitur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias. Unde et eas Latini suculas appellaverunt, quia, quando nascuntur, pluviarum signa monstrantur. septem in fronte Tauri, et oriuntur tempore vernali. Pliades a pluralitate dictae, quia pluralitatem Gracci enim stellae septem ante genua Tauri; ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Nam occasu suo hiemem, ortu aestatem, primaeque navigationis tempus ostendunt. Canicula stella, quae et Sirius dicitur, aestivis mensibus in medio centro caeli est: et dum sol ad eam ascenderit, coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines ea uitendunt ad p̃ui¬
dendas aeris qualitates. ꝑ estatem.
& hiemẽ. uernalemq temꝑiem.
Ortu eiũ uł occasu suo: certis stati¬
onib tempoꝵ qualitates significans.
Signoꝵ primꝰ arcton. qui in axe fixus
septem stellis in se reuolutis rotatur:
nom̃ est grecũ. quod latine dicit᷑ ursa
Quȩ quia in modũ plausti uercit᷑: nr̃i
eã septenttͥonem dixerunt. Triones enĩ
ꝓpͥe sunt boues aratorii dicti. eo quod
t̾ram terant. quasi teriones. Septem¬
tͥonem autẽ ñ occidere axis uicinitaᷤᷤ
facit: qͥa in eo sunt. Arctofilax di¬
ctus. qd̾ arcton id est elicem ursam se
quitur. Fundẽ & bootem dixerunt.
eo qͦd plaustro heret: signũ multũ
spectabile stellis. it̾ quas arcturꝰ est
Arcturꝰ sydus ẽ. post cauđa maioris
ursȩ positꝰ. in signo bootȩ unde ar¬
qͥa bootis p̃cordiis collocatꝰ ẽ. Orit᷑¬
autẽ arcturus autũnali tempore.
Oryon astrũ ante tauri uestigia

Expanded text:
omnes homines ea intendunt ad praeviomnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem, et hyemem, vernalemque temperiem. Ortu enim vel occasu suo certis stationibus temporum qualitates significant. Signorum primus Arcton, qui in axe fixus Septentrionali in se revolutus rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine dicitur Ursa, quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septemtrionem dproprie sunt boves, aratorii, dicti eo quod terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia in eo fixae sunt. Arctophylax dictus, qquitur. Eundem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret: signum multis spectabile stellis, inter quas Arcturus est. Arcturus sidus est post caudam maioris ursae posita in signo Bootae. Unde Arquia Bootis praecordiis conlocata est. Oritur autem autumnali tempore. Orion austro ante Tauri vestigia
Abbreviated transcription (Latin):
ol appellatꝰ eo quod solus appa¬
reat obscuratis fulgore suo cunc¬
tis syderibꝰ. Luna dicta. quasi luci¬
na ablata media sillaba. de qua iuir
tem nom̃ ꝑ diriuationẽ. a solis luce.
eo qͦd ab eo lum̃ accipiat. acceptumq
reddat. Stelle dicte ab stando: quia
fixȩ stant semꝑ in cęlo. nec cadunt.
Nam qͦd uidemus e celo stellas quasi
labi. ñ sunt stellȩ. s igniculi ab ethe
re lapsi. qui fiunt dũ uentus altio¬
ra petens ethereũ ignem secũ trahit.
qͥ tractu suo imitatur stellas caden¬
des. Nã stellȩ cadere ñ possunt: im¬
mobiles enĩ ut p̃dictum est sunt. &
cũ cȩlo fixȩ ferunt᷑. Sydera dicta
qͦd ea nauigantes considerando tt̃¬
dirigunt ad cursũ consiliũꝙ ne fal¬
lacib undis aut uentis alibi dedu¬
cantur. Quȩd̾a autẽ stellȩ iccireo
signa dicuntur. qͥa ea naute obser¬
uant in gub̾nandis remigiis. contẽ¬
plantes aciem fulgoremq eoꝵ: quibꝰ
reb statꝰ cęli futurꝰ ostenditur. S &

Expanded text:
ol appellatus eo quod solus appareat, obscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, ablata media syllaba. De qua Vergitem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, re lapsi, qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum ignem secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt, immobilesque, ut praedictum, sunt, et cum coelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ne fallacibus undis, aut ventis alio deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia ea nautae observant in gubernandis remigiis, contemplantes aciem fulgoremque eorum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
fecti sunt. Ex his qͥdam postea a dñis
manumissi ꝓpt̃ supplicioꝵ notas
qͣs manifeste ꝑpessi sunt: ad dignitatẽ
latinos fiebant: numquã ꝑ desta
nec ex testam̃to aliquid caꝑe. nec su¬
os heredes facere poterant. Tiues
romani postea sub consulibꝰ ꝑ desta¬
m̃tum in urbe romana effecti st̃.
Dicti autẽ ciues romans: qͥa testam̃¬
do liberi effecti. in numerũ cuuum
romanoꝵ redigunt᷑. His pͥmum ad¬
itus erat in urbe roma commorari.
Cetĩs autem lib̃tis ꝓhibebatur ne
uł in urbe roma. uł infra septimũ
ab urbe miliariũ commanerent.

Expanded text:
fecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis fecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis manumissi propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem Latinos fiebant nunquam per testnec ex testamento aliquid capere, nec suos haeredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. 52. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari, caeteris autem libertis prohibebatur, ne vel in urbe Roma, vel intra septimum ab urbe milliarium commanerent.
Abbreviated transcription (Latin):
putant᷑. Nam & ea quȩ in bestiarũ
numero sunt: tunc uident᷑ manci¬
pium ẽẽ. quando capi siue domari
ceꝑint. Ingenu dicti. quia in gen̾e
habent lib̾tatem: ñ in facto sic̃ lib̃ti.
Unde &e eos greci eugenes uocant: qd̾
sint boni generis. Libertꝰ autem
uocatꝰ: quasi lib̾atus Erat enĩ priꝰ
iugo seruitutis addictꝰ. Libertoꝵ au¬
tem filii apd̃ antiquos libtini ap
pellabant᷑: quasi de libertis nati.
Nunc uͦ libertinꝰ aut a liberto factꝰ.
aut possessus. Manumissus dicit᷑.
quasi manu emissus. Apud ueteres
enĩ quotiens manumittebant᷑. alapa
mabant. Unde & manumissi dicti: eo
qͦd manumitterent᷑. Oediticii: pͥmũ
a deditione sunt nuncupati. Dedicio
enĩ dicitur. quando se uicti aut uin¬
cendi hostes uictoribꝰ tradunt: quibꝰ
hȩc origo nominis fuit. Dũ quondam
adu̾sum popłm romanũ serui armiᷤᷤ
sumptis dimicassent. uicti se ded̾unt:
comp̃hensiq uaria turpitudine af¬

Expanded text:
putantur. Nam et ea, quae in bestiarum putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii appellabantur quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quoties manumittebant, alapa mabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu emitterentur. 49. Dedititii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt, quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, vincti se dederunt, comprehensique varia turpitudine af
Abbreviated transcription (Latin):
uenã Inquilini enĩ sunt qui emi¬
grant: & ñ ꝑpetuo ꝑmanent:
aduenȩ autẽ uł incole aduenticii ꝑ hi¬
bentur: s ꝑmanentes. Et inde incole:
quia iam habitatores sunt ab incolen¬
do. Indigenȩ sunt: inde geniti & in
eodem loco nati ubi inhabitant. Inco¬
la autẽ: ñ indigenam s aduenã indicat.
Peregrini dicti: eo quod ignorant᷑ eorum
parentes. a quibꝰ exorti existunt. Sunt
enĩ de longinqua regione. Urbanz
uocabantur qͥ rome habitabant: qͥ
uͦ in cet̾is locis oppidani. Nã sola urbs
roma: cetera oppida. E amuli sunt:
ex ꝓpͥa seruoꝵ familia orti. Serui
autẽ uocabulum inde traxerunt:
qͦd hi qui ure belli possent occidi. a
iuctoribꝰ conseruabant᷑. & serui fie¬
lati. Ancillȩ: a sustentando uocatȩ.
Ancon enĩ grece: cubitꝰ dicit᷑. Unde &
ancone dicimꝰ. Mancipiũ est qͥc qͥd
manu capi subdiq potest: ut hõ.
equus: ouis. Hȩc enĩ animalia:
statim ut nata sunt mancipiũ ẽẽ

Expanded text:
venam. Inquilini enim sunt qui emivenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fielati. Ancille a sustentaculo vocate sunt. Ancon enim grece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quicquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Hac enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse
Abbreviated transcription (Latin):
gub̾nator est: unde & a uilla uillicꝰ
nom̃ accepit. Int̾dum autẽ uillicus
ñ gub̃nationem uillȩ. s dispensatio¬
nem uniu̾sȩ domꝰ tullio interp̃tan¬
te significat: qͦd uniu̾sarum posses¬
sionũ & uillarũ dispensator est. Nu¬
ctores idem & curatores ab agendo ce
curando uocati. Procuratores uͦ uo¬
cati. eo qͦd uice curatoris funguntur.
quasi ꝓpt̾euratores: sicut ꝓconsul ꝓ
consule. Colon sunt cultores adue¬
ue dicti: a cultura agri. Sunt enim
aliunde uenientes. atq alienũ agrũ
locatũ tenentes. ac debentes condi¬
cionem genitali solo ꝓpt̾ agri cul¬
turam sub dominio possessoris:
ꝓ eo quod his locatꝰ est fundus. Co¬
lon autẽ: quatuor modis dicunt᷑.
Nam colonz aut romani sunt. aut
coloni latini. aut coloni auxilia¬
tores: aut coloni ruris pͥuati. In¬
quilini uocati: quasi incolentes
aliena. Non enĩ habent ꝓpriam
sedem: s in t̾ra aliena inhabitani.
Differt autẽ inter inqͥlinum. & ad¬

Expanded text:
licus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et ad
Abbreviated transcription (Latin):
incerto ꝓgenitũ. Priuati sunt:
extranei ab officiis publicis. Et
enĩ nom̃ magistratui habent
contrariũ. Et dicti pͥuati: quod
sint ab officiis curiȩ ab soluti¬
Mercennarii sunt: qͥ seruiunt accepta
mercede Idem & barones: greco nomi¬
ne: qͦd sint fortes in laboribꝰ. Baria enĩ
dicit̃ grauis: quod est fortis: cui contͣ¬
rius est leuis id est infirmꝰ. Publica¬
ni uocant᷑ conductores uectigaliũ fisci.
uł rerum publicaliũ. siue quia uecti

Expanded text:
incerto progenitum. Privati sunt incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absolutiMercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publ
Abbreviated transcription (Latin):
cium gerentes. Decuriones dicti:
qͦd sint de ordine curiȩ. Officiũ enim
curiȩ amministrant. Unde ñ est de¬
curio: qͥ summã ñ intulit. uł curiã
participauit. Curiales autẽ. idem
&e decuriones. Et dicti curiales: quia
cuuilia munera ꝓcurant & execunt᷑.
Principales magistratꝰ. & dũiurales:
curialiũ officioꝵ ordines sunt. Pͥn¬
cipales dicti: quod p̃sint magistra¬
tibus. Magistratꝰ uͦ: quod maiores
sint reliquis officiis. Tabellio uo
susceptor. idem & scriba publicus.
qͥa ea tantũ quȩ gestis publicant᷑
scribit. Hurgarii aburgis dicti:
quia crebra ꝑ limites habitacula con¬
stituta burgos uulgo uocant: un¬
de &e burgundionũ genti nom̃ in¬
hesit: quos qndam subacta germa¬
nia roman ꝑ castra disposuert̃:
atq ita nom̃ ex locis sumpserunt.
Collegiati dicunt᷑. quod ex eoꝵ colle¬
gio custodiis q deputentur. qui
facinꝰ aliquod cõmiserunt. Est enĩ
sordidissimũ genꝰ hominũ: patre

Expanded text:
cium gerentes. Decuriones dicti, cium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limitem habitacula constituta burgos uulgo uocant, de et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre
Abbreviated transcription (Latin):
nent. Iribuns dicti: qđ plebi uel
uira uł opem tͥbuunt. Constituti st̃
autẽ sexto anno: pt reges ex actos.
Dũ enim plebs a senatu &e consulibꝰ
p̃meretur: tunc ipsa sͥ tribunos qͣsi
ꝓpͥos iudices &e defensores creauit. qͥ
eoꝵ lib̾tatem tuerent᷑: & eos adu̾sus
inuiriã nobilitatis defendent. Un¬
de & defensores dicti: eo qͦd plebem
sͥ commissam contͣ insolentiã imn¬
ꝓboꝵ defendant. at contra ñc qͥd̃a
eu̾sores: ñ defensores existunt. Nu¬
merarii uocati sunt: qͥa publicũ
nummũ erariis inferunt. Fun¬
cti: ab eo qd̾ fungant᷑ officio &e ho¬
nore aliquo dicti. Hinc &e defunc¬
tos mortuos dicimꝰ qui compleue¬
runt uitȩ officia: nichil enĩ iam
faciunt. Nunicipes st̃ in eodem muni¬
cipio nati. ab officio munerũ dicti: eo
quod publica munia accipiant. Munia
eiũ officia sunt: unde & immunes di¬
cunt᷑ qui nullũ gerunt officiũ. Muni¬
cipales originales ciues: & in loco offi¬

Expanded text:
nent. Tribuni dicti quod plebi vel nent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco offi
Abbreviated transcription (Latin):
origine ẽẽt. usq ad legitumos annos
romanꝰ eques erat: deinde accipie¬
bat honorem senatoriȩ dignitatis.
Censores apd̾ ueteres romanos erant.
Est enĩ nom̃ censoris: dignitas iudicialis.
Censere enĩ: iudicare est. Item censores st̃
patͥmonioꝵ uidices: a censu eris appel¬
lati. Iudices dicti. quasi ius dicentes
tem disceptare est: iuste uidicare. Non
est autẽ iuidex: si ñ est in eo iusticia.
Presides rectores st̃ ꝓuinciȩ: dicti quod
p̃sunt. Pretores autẽ: quasi p̃ceptores
ciuitatis & pͥncipes. Idem &e questores
quasi quesitores: eo qd̵ questionibꝰ p̃¬
sunt. Consiliũ enĩ & causa: apud eos
est. Proceres sunt pͥncipes cuuũ uł¬
ciuitatis: quasi p̃cedes. qd̾ ante om̃s
honore p̃cedant. Unde & capita tra¬
bium quȩ eminent extra parietes
ꝓceres dicunt᷑: eo quod pͥmo ꝓcedant.
tlinc autẽ ad pͥmores facta est trans¬
latio: qͦd a cetera multitudine ꝓmi¬

Expanded text:
origine esset, usque ad legitimos annos eques origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti tem disceptare est iuste iudicare, non enim est iudex si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine promi
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ est. Grece autẽ popłs laos dicit᷑. a
lapidibꝰ. Uulgus est passim in habi¬
tans multitudo. quasi quisq quo uult.
Tribꝰ dicunt᷑. tamquã curiȩ & congre¬
gationes distincte popłoꝵ. Et uocate
rie fuerunt a romulo disꝑtiti. in se¬
natoribꝰ. militibꝰ. &e plebibꝰ. Quȩ tam̃
tribꝰ nunc multiplicatȩ: nom̃ pristi¬
num retinent. Senatui nom̃ etas
dedit: qͦd seniores ẽẽnt. Alii a sinendo.
dictos accipiunt senatores. Ipsi enim
agendi facultatẽ dabant. Senatꝰ¬
consultꝰ. a consulendo & tractando ẽ
dictꝰ. quod sic fit ut consulat & noce¬
re ñ possit. Patres aut̃ẽ ut salustiꝰ
publicã alebant. Patres conscͥpti
qͥa dum romulus decem curias se¬
natoꝵ elegisset: nomina eoꝵ p̃senti
popło in dabulas aureas contulit:
atq uide patres conscͥpti uocati. Pri¬
mi ordines senatoꝵ dicunt᷑ illustres:
scdi expectabiles: tercii clarissimi.
Iam inferiꝰ quartũ aliquod genus
ñ est. Quãuis autẽ senatoria quisq

Expanded text:
iorum. Grece autem populus laos dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus dicuntur, quasi curie et congregationes distincte populorum, eo rie fuerint a Romulo disnatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut Sallustiupublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque
Abbreviated transcription (Latin):
e imꝑiis milicieq uocabulis ex
parte dictũ est. Deinceps cuuum
nomina sũmatim subiungimus.
Ciues uocati. qͦd in unũ coeuntes ui¬
uant: ut uita cõmunis & ordinati¬
or fiat & tutior. Domꝰ. uniꝰ fami¬
liȩ habitaculũ est: sicut urbs uniꝰ
popłi: sicut orbis domiciliũ dotius
generis humani. Est autẽ domꝰ genꝰ
familiȩ suȩ. siue coniunctio uiri ce
uxoris. Incipit autẽ a duobus: & est
grecũ nomen. Nã familia est: liberi
ex liberis legibꝰ suscepti a femore.
Denꝰ autẽ a gignendo & ꝓgenerando
dictũ. aut a definitione certoꝵ prog¬
natoꝵ : ut naciones quȩ ꝓpriis cog̃¬
nationibꝰ t̃minatȩ gentes appellan¬
tur. Popls est humanȩ multitu¬
dinis consensu iuris. & concordi cõ¬
munione sociatꝰ. Poplłs autẽ distat
a plebibꝰ. quod popłs uniuersi ciueᷤᷤ
sunt. connumeratis senioribꝰ: plebs
tatis. Popłs gͦ tota ciuitas est: uulgꝰ uͦ
plebs est. Elebs autẽ dicta a pluralitate.

Expanded text:
e imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus, familia, sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus civitatatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate;
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis. formidolosus autẽ cum sit
timidus: & tim̃dum significat. Ea¬
tuus ido existimat᷑ dictus: quia neq
qͦd fatur ipse. neq qͦd alii dicunt in¬
telligit. fatuos originẽ ducere qͥdam
putant a miratoribꝰ fatuȩ fauni ux¬
oris fatidice. eosq pͥmum fatuos ap¬
pellatos qͦd p̃ter modũ obstupefacti
sunt uaticiniis illiꝰ usq ad amentiã.
Fautor: ab eo qͦd faueat & consentiat.
Fictor appellatꝰ. a fingendo & compo¬
nendo aliqͥd. sicut capillos mulierũ
unit. & ꝑtractat. ungit. & nitidat.
Fallax: qͦd fando id est loquendo deci¬
piat. Feruidus. iracundus. ira enĩ
inflammat. Frendens. qͦd minan¬
do frangat dentes. & compmat fre¬
mens. Ferox. ab eo qͦd ferocitatem ex¬
erceat ut bestia. Fur a furuo dictꝰ
est: id est a fusco. Nã noctis utit᷑ tem¬
pore. Factiosus int̃ obꝓbria cũ sedici¬
osũ accipi uolumꝰ: cum uͦ graciosũ.
potentẽ & quasi magne factioniᷤᷤ.

Expanded text:
sanguis. Formidolosus autem cum sit sanguis. Formidolosus autem cum sit timidus, et timendum significat. Fatuus ideo existimatur dictus, quia neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt intellegit. Fatuos origine duci quidam putant a miratoribus Fatuae, Fauni uxoris fatidicae, eosque primum fatuos appellatos, quod praeter modum obstupefacti sunt vaticiniis illius usque ad amentiam. Fautor, ab eo quod faveat et consentiat. Fictor appellatus a fingendo et conponendo aliquid, sicut capillos mulierum lenit et pertractat, unguit et nitidat. Fallax, quod fando, id est loquendo, decipiat. Fervidus, iracundus. Ira enim inflammat. Frendens, quod minando frangat dentes et conprimat. Fremens. Ferox, ab eo quod feritatem exerceat, ut bestia. Fur a furvo dictus est, id est a fusco. Nam noctis utitur tempore. Factiosus, inter opprobria, cum seditiosum accipi volumus: cum vero gratiosum ac potentem et quasi magnae factionis.
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. & felix ꝑ quẽ datur felicitas:
ut felix tempꝰ. felix locus. Fidelis: ꝓ
eo qͦd fit ab eo id quod dicit. uł ꝓmittit
bonũ. Facilis. a faciendo nec tardus.
Firmꝰ.: unde & formosus. Fortis. qͦd
fert adu̾sa uel quecũq acciderint: si¬
ue a ferro qͦd sit durus. nec molliat᷑.
Formosus. a forma dictꝰ: formũ enim
ueteres calidũ & feruens dixerunt.
feruor. enim sanguinẽ mouet: & san¬
guis pulchritudinẽ. Eedus. nom̃
habet ab hurco & hedo: f. littera ad¬
dita. Hunc ueteres in graui signi¬
ficatione ponebant: ut. sanguine
Fragilis dictꝰ: eo quod facile frangi
potest. Fessus. quasi fissus: nec iã
integer salute. Est autẽ generale. Di¬
magis est ꝓpͥum: & fessus rerum a
casu uenientiũ. Fatigatus: qua¬
si fatis agitatꝰ. Eormidolosus. a
formo id est sanguine dictꝰ: cũ se a
cute uel a pcordio fugiens contra¬
hit sangus. Nã timor sanguinẽ
gelat: qui coactꝰ. gignit formidinẽ.

Expanded text:
accipit: et felix, per quem datur felicitas, accipit: et felix, per quem datur felicitas, ut felix tempus, felix locus. Fidelis, pro eo quod fit ab eo id quod dicit vel promittit bonum. Facilis, a faciendo, nec tardus. Firmus, unde et formosus. Fortis, quia fert adversa vel quaecumque acciderint: sive a ferro, quod sit durus nec molliatur. Formosus a forma dictus. Formum enim veteres calidum et fervens dixerunt. Fervor enim sanguinem movet, et sanguis pulchritudinem. Foedus nomen habet ab hirco et haedo, F littera addita. Hunc veteres in gravi significatione ponebant, ut Virg. AenFragilis dictus eo quod facile frangi potest. Fessus, quasi fissus, nec iam integer salute: est autem generale. Dimagis est proprium; et fessus rerum a casu venientium. Fatigatus, quasi fatis agitatus. Formidolosus a formo, id est sanguine, dictus, cum se a cute vel a praecordia fugiens contrahit sanguis. Nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit formidinem,
Abbreviated transcription (Latin):
licet iam osus ñ dicamꝰ. Exiciosus:
eo quod multis exicio sit. E recutor
ab exequendo: idem exactor. E ffra¬
ctor: qͦd sit expugnator claustrorũ.¬
humanũ modũ excedens. Effrena
no racionis. Eunuchus grecum
nom̃ est: qͦd est spado. Hoꝵ quidam
coeunt. s tam̃ uirtꝰ in semine nul¬
la est. liquorem habent & emittur:
s ad gignendũ in ane atq inuali¬
dũ. Effeta. ab eo qͦd sit frequenti
fetu ex hausta: partꝰ enim eã assi¬
duus debilem reddit.
potest. Eacetꝰ: qui iocos & lusus gestis &
factis comĩdat. a faciendo dictꝰ. Eru¬
galis. a fruge nominatꝰ id est ͤ fructu.
uel parsimonia: siue ut alii uolunt. a
modestiȩ temꝑantia. Fenerator. qui
pecuniã deponit apd̃ debitorem: quasi fe¬
noris auctor. Nã pecuna fenꝰ est. fenera¬
tor autẽ latine dicit᷑ & qͥ dat mutuũ:
& qͥ accipit. Flam̃: pontifex ydoloꝵ¬
elix dicit᷑: qui felicitatẽ dat. Felix. qͥ

Expanded text:
licet iam osus non dicimus. Exitiosus, licet iam osus non dicimus. Exitiosus, eo quod multis exitio sit. Executor, ab exequendo. Idem et exactor. Effractor, qhumanum modum excedens. Effrenatno rationis. 94. Eunuchus, Graecum nomen est, quod est spado. Horum quidam coeunt, sed tamen virtus in semine nulla est. Liquorem enim habent, et emittunt, sed ad gignendum inanem atque invalidum. 95. Effeta ab eo quod sit frequenti fetu exhausta; partus enim eam assiduus debilem reddiditpossit. Facetus, qui jocos et lusus gestis et factis commendat, a faciendo dictus. Frugalis, a fruge nominatus, id est, a fructu, ve parcimonia, sive, ut alii volunt, a modestia et temperantia. 97. Fenerator, qui pecuniam deponit apud debitorem, quasi fenoris actor; nam fenus pecunia est. Fenerator autem Latine dicitur et qui dat mutuum, et qui accipit. Flamines, pontifices idoloFelix dicitur qui felicitatem dat, felix, qui
Abbreviated transcription (Latin):
terrore solo patͥo eiectus: ce extorris
ex t̾ra sua pulsus. Extorris. extra
t̾ram aut extra t̾minos suos quia
extretur. Ext̾minator ñ ille qui
&e expellit a t̾minis suȩ ciuitatis:
Ext̾minatus. ab eo qͦd sit extra t̃minos
suos eiectꝰ: sic & ext̃nus: eo qͦd sit alie¬
& sine genere eminꝰ indigentes. E. xi¬
guuis multũ egenus: ex enĩ ꝓ ualde
ponit᷑. Erilis. tenuis. quod possit
quãuis ꝑ angustũ exire. Exesus:
quia ꝑcomesus: est enĩ aridus. denuis.
exilis. Ex haustꝰ. quia consumptꝰ ẽ.
& ianis effectꝰ est. Exanguis. qͦd
sit extra sanguinẽ. Ex animis. est
mortuus. Ex animis autẽ. & exani¬
mꝰ dicimꝰ. sicut unanimis. & una¬
iuimꝰ. inermis & inermꝰ: & hoc nr̃o
udicio subiacet. Exustꝰ dicitur.
de qͦ nichil suꝑ est. quasi ualde ustꝰ.
ex enĩ ꝓ ualde ponit᷑. Exosus: ab
o dio dicit᷑. Nam & antiqͥ odi dicebat.
& osus sũ. Hinc est exosus qͦ utim.

Expanded text:
terrore solo patrio eiectus; et extorris, terrore solo patrio eiectus; et extorris, ex terra sua pulsus. Extorris, extra terram, aut extra terminos suos, quia exterretur. Exterminator, non ille qui et expellit a terminis civitatis. Exterminatus, ab eo quod sit extra terminos suos eiectus. Sic et Externus, eo quod sit aliet sine genere indigentes. Egenus. Exiguus, multum egens. 'Ex' enim pro valde ponitur. Exilis, tenuis, quod possit quamvis per angustum exire. Exesus, quia percomesus; est enim aridus, tenuis, exilis. Exhaustus, quia consumptus est et inanis effectus. Exsanguis, quod sit extra sanguinem. Exanimis est mortuus. Exanimis autem et exanimus dicimus, sicut unanimus et unanimis, inermus et inermis, et hoc nostro arbitrio subiacet. Exustus dicitur de quo nihil superest; quasi valde ustus. 'Ex' enim pro valde ponitur. Exosus ab odio dictus. Nam antiqui et odi dicebant et osus sum. Hinc est exosus, quo utimur,