comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oiam que tanto concitatiꝰ uentris
& gutturis ꝓuocant appetitum. quã¬
to quasi mundiora ñ nullis uidentur.
quo nomure solit turpe desiderium
exquisitoꝵ ciboꝵ qđ a carnibꝰ alrenũ
est. ridicule turpit̃ q defendi. Saire
quicquid necessario uictui redundat.
nam reduidat plurimum exoꝑibꝰ ina¬
nuum. & epularum restrictione.
tanta cura egentibus distribuitur.
quanta ñ ab ipsis qui distribuunt con¬
paratum.x̃. Hullo modo namq satagt̃
ut hec sibi habundent. fed omi modo
agunt ut ñ apud se remanrat qđ ha¬
bundauerit. usq ad eõ ut oneratas ceiã
naues in ea loca mittant. quȩ inopes
taculis segregate ac remote auiris quã
longissime dicit. pia tantum illis ka¬
ritate iunguntur: & initat ione uir¬
tut is. Ad quas iuuenum nullus acces¬
sus x̃: neq ipsoꝵ quãuis grauissimoꝵ
& ꝓbatissimoꝵ senum. infi usq ad
uestibulum necessaria p̃bendi. qͥbus
indigent gra. Lam ficio nãq corpꝰ xx¬

Expanded text:
etiam quae tanto concitatius ventris etiam quae tanto concitatius ventris et gutturis provocant appetitum, quanto quasi mundiora nonnullis videntur: quo nomine solet turpe desiderium exquisitorum ciborum, quod a carnibus alienum est, ridicule turpiterque defendi. Sane quidquid necessario victui redundat nam redundat plurimum ex operibus manuum, et epularum restrictione, tanta cura egentibus distribuitur, quanta non ab ipsis qui distribuunt comparatum est. Nullo modo namque satagunt, ut haec sibi abundent, sed omni modo agunt ut non apud se remaneat quod abundaverit, usque adeo ut oneratas etiam naves in ea loca mittant, quae inopes taculis segregatae ac remotae a viris quam longissime decet, pia tantum illis charitate junguntur et imitatione virtutis: ad quas juvenum nullus accessus est, neque ipsorum quamvis gravissimorum et probatissimorum senum, nisi usque ad vestibulum necessaria praebendi quibus indigent gratia. Lanificio namque corpus ex
Abbreviated transcription (Latin):
solum scĩssum moribꝰ: sed &iã
diuina doctrina excellentisfĩ¬
mi. om̃ib rebꝰ excelsi: nulla
suꝑbia consulunt his quos fili¬
os appellant. magna sua an ui¬
bendo auctoritate. magna illoꝵ
in obt emꝑando uoluntatr. Cõue¬
niunt autr̃ diei dempore: extremo.
de suis quiq habitaculos dũ adhuc
ieiun sunt ad audiendum illum pa¬
trem. & conuentunt ad singulos
patres terna. ut minimũ hominum
milia. nam &ia multo numerosioreᷤᷤ
sub uno agunt. Audiunt autem in¬
credibili studio. sũmo filentio: affecti¬
ones animoꝵ fuoꝵ ꝓut eos pepulerit
differentis oratio: uel gemitu. uel
fletu. uel modesto &e om̃i clamore
uacuo.gaudium significantes.
Colpꝰ deide reficitur: quantũ saluti
& salubritati satis.ẽ Cohrrernte uno¬
quoq concupiscentiam. ne fr ꝓfundat.
uel in ea ipsa quȩ presto sunt parca
& ulissima lta ñ solum a carnibꝰ & a
uino abstinent: ꝓ fufficrentia do¬
mandarum libidinum. sed ab his

Expanded text:
solum sanctissimi moribus, sed etiam solum sanctissimi moribus, sed etiam divina doctrina excellentissimi, omnibus rebus excelsi, nulla superbia consulunt iis quos filios vocant, magna sua in jubendo auctoritate, magna illorum in obtemperando voluntate. Conveniunt autem diei tempore extremo de suis quisque habitaculis, dum adhuc jejuni sunt, ad audiendum illum patrem, et conveniunt ad singulos patres terna, ut minimum, hominum millia: nam etiam multo numerosiores sub uno agunt. Audiunt autem incredibili studio, summo silentio; affectiones animorum suorum, prout eos pepulerit disserentis oratio, vel gemitu, vel fletu, vel modesto et omni clamore vacuo gaudio significantes. Corpus deinde reficitur, quantum saluti et salubritati satis est, coercente unoquoque concupiscentiam, ne se profundat vel in ea ipsa quae praesto sunt parca et vilissima. Ita non solum a carnibus et vino abstinent pro sufficientia domandarum libidinum, sed ab iis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentes siuł in orationibꝰ oe
bectiomibꝰ. & disputationibus.
Nulła suꝑbia tumidi. nulla ꝑui¬
cacia turbulenti. nulla ininden¬
tia lutidi: sed modesti. urrec̃di.
placati: concordissimã uita
& intrntissimam in đm. gratis¬
simum munꝰ ipsi offeruntꝰ. a qͦ
ista posse meruerunt. Demo
quicquam possid& ꝓprium.
nemo cuiquam onerosus est.
Oꝑant᷑ manibꝰ ea quibꝰ corpus &¬
pasci possit: & a dõ mens impe¬
diri non possit. Opus autẽ suũ
tradunt tis quos decanos uocãt.
eo. qd sint denis p̃positi. ut ne¬
minẽ illoꝵ cura sui corporis
tangat. Non incibo neq inues¬
timento. neq si quid aliud
opus.ẽ. uel cotidiane necessi¬
tati. uel mutatȩ ut assolet
ualit udini. Illi aude decani
cum magna sollicit udure om¬
ma disponentes & presto faci¬
entes quicquid illa uita ꝓpt̃
imbxcillitatem corporis postu¬
lat. Rationem tam̃ ceiam ipsi
reddunt uni. quem patrem
uocant. Ipsi uero patres. non

Expanded text:
viventes in orationibus, in viventes in orationibus, in lectionibus, in disputationibus; nulla superbia tumidi, nulla pervicacia turbulenti, nulla invidentia lividi: sed modesti, verecundi, pacati, concordissimam vitam et intentissimam in Deum, gratissimum munus ipsi offerunt, a quo ista posse meruerunt? Nemo quidquam possidet proprium, nemo cuiquam onerosus est. Operantur manibus ea quibus et corpus pasci possit, et a Deo mens impediri non possit. Opus autem suum tradunt eis quos decanos vocant, eo quod sint denis praepositi, ut neminem illorum cura sui corporis tangat, neque in cibo, neque in vestimento, neque si quid aliud opus est, vel quotidianae necessitati, vel mutatae, ut assolet, valetudini. Illi autem decani cum magna sollicitudine omnia disponentes, et praesto facientes quidquid illa vita propter imbecillitatem corporis postulat, rationem tamen etiam ipsi reddunt uni, quem patrem appellant. Hi vero patres non
Abbreviated transcription (Latin):
tissum. quȩ inisi scõꝵ intelbectu ꝑ¬
cipi ñ potest. Nichil inquã dr his
loquar. Uident᷑ enĩ ĩnullis reshu¬
manas priꝰ ꝗͥ oporderae deferuisse.
ñ intelli gentibꝰ quantũ nobis eorum
animꝰ in orationibꝰ ꝓsit. & iuta
ad exiplũ. quoꝵ corpora uide¬
re non simmur: Si dhinc dispu
scĩtatis. cui n sua sponteꝰ miran¬
dũ. & honorandũ uidet᷑: orati¬
one nr̃a uideri qui potest.
Tantũ isti ãmonendi sunt qͥ se
inanit᷑ iactant. in tanto ꝓcessis¬
se temꝑantiã & continentiam
scĩssimoꝵ catholice fidei xp̃ianoꝵ.
ut restringenda ñ nullis oe qua¬
si ad humanas fines reuocandai.
uidrat᷑. usq ad eo fupra homures
illoꝵ animos ruasisse. ab his &iã
qͥbꝰ id displicoe iudicat᷑. Sed si
hoc excedit nram tolerantiam.
quis ñ illos iniret᷑ & p̃dicet :
Qui contemptis atq defertis
mundi huiꝰ inbecebris. in cõmu¬
congregati funul etatr̃ agunt.

Expanded text:
tissimi, quae nisi sanctorum intellectu ptissimi, quae nisi sanctorum intellectu percipi non potest. Nihil, inquam, de his loquar: videntur enim nonnullis res humanas plus quam oporteret deseruisse, non intelligentibus quantum nobis eorum animus in orationibus prosit, et vita ad exemplum, quorum corpora videre non sinimur. Sed hinc disputsanctitatis, cui non sua sponte mirandum et honorandum videtur, oratione nostra videri qui potest? Tantum isti admonendi sunt, qui sese inaniter jactant, in tantum processisse temperantiam et continentiam sanctissimorum catholicae fidei christianorum, ut restringenda nonnullis, et quasi ad humanos fines revocanda videatur: usque adeo supra homines illorum animos evasisse, ab iis etiam quibus id displicet, judicatur. 67. Sed si hoc excedit nostram tolerantiam, quis non illos miretur et praedicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in commucongregati, simul aetatem agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
diligere. & tam̃ possunt hominem
non uidere: ꝓfecto quicquid illud
ẽ: prestantiꝰ est rebꝰ humanis cuius
contemplatione potest homo sire
homine iuuere.
laudanda tantũ. fed &iã capes¬
fenda iusa ȩ mores. & continentiã
singulare: ne uos impudent̃ iacta¬
re apud animos imꝑitoꝵ. quasi
difficillima rerũ abstinentia. si qͥd
in uobis pudoris.ẽ. audeatis. Nec
ca dicam quȩ uos ignoratis. s&e quȩ
nobis occultatis. Quis enĩ nescit con¬
tinentiũ hominum fũme xpianoꝵ
multituduẽ ꝑ todum orbẽ indres mna¬
gis magis magisq diffundi: Et in¬
oriente maxune atq in egypto. qdđ
uos nullo modo podest latere. Nichil
de his dicã quo ᷤ paulo ante cõm xmo¬
raui : qui fecretissimi pxnitꝰ. ab om̃i
hominum conspectu. pane solo. qđ
ris ꝑ certa int̾ualla dempoꝵ affertur.
& a qͦ. contenti: desertissimas t̃ras
in colut̃. ꝑ frurntes colloquio dei.
cui puris m̃tibꝰ inheserunt. &: eius
pulcritudinis contemplatione bea¬

Expanded text:
possunt hominem non videre? Profecto illud, quidquid est, praestantius est rebus humanis, cujus contemplatione potest homo sine homine vivere. laudanda tantum, sed etiam capessenda visa est, mores et continentiam singularem; ne vos impudenter jactare apud animos imperitorum, quasi difficillima rerum abstinentia, si quid in vobis pudoris est, audeatis. Nec ea dicam quae vos ignoratis, sed quae nobis occultatis. Quis enim nescit summae continentiae hominum christianorum multitudinem per totum orbem in dies magis magisypto, quod vos nullo modo potest latere? 66. Nihil de iis dicam quos paulo ante commemoravi, qui secretissimi penitus ab omni hominum conspectu, pane solo, qui eis per certa intervalla temporum affertur, et aqua contenti, desertissimas terras incolunt; perfruentes colloquio Dei, cui puris mentibus inhaeserunt, et ejus pulchritudinis contemplatione bea
Abbreviated transcription (Latin):
nirmorabibes aliquando uem¬
N hoc libro cuiꝰ est ticulus de moribꝰ maniche¬
orũ illud qđ dixi: dd̃ bonitas. omĩa deficientia
sic ordinat. ut ibi sint ubi congruentissime pos.¬
sit̃ eẽ donec ordinancis motibꝰ ad id recurrant: unde
defecert̃: ñ sic accipiendũ ẽ. tanqͣm omĩa recurrant ad
id unde defecert̃. si c̃ origeni uisũ ẽ.s ea omĩa querccurit᷑.
Mon enĩ recurit̃ ad dm̃ unde defecert᷑. qͥ sepicno igue
punient᷑: qͣnuis omĩa deficientia sic or dment᷑ litibi¬
sint ubi congruentisim᷑ possint et̾ qͥa & illi qui non
recurrunt congruentissime. in pęna sunt. Alio loco.
nemo fere inquã de scarabeis dubitat quĩ de fio
in pilã rotundito abhis atq obruco exstant. cũ hoc
uerũ sint multi dubitent. multi nec audiert᷑ qͥdẽ

Expanded text:
memorabiles aliquando vememorabiles aliquando vealio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, qsint, ubi congruentissime possint esse; quia et illi qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. Alio loco, Nemo fere, inquam, de scarabaeis dubitat, quin de fimo in pilam rotundato ab his atque obruto existant ; cum hoc utrum verum sit, multi dubitent, multi ne audiverint quidem.
Abbreviated transcription (Latin):
Et si exterior homo nr̃ corrũ¬
pit᷑. sed interior renouatur
de die in dre. Apl̃s de die in
diẽ interiorẽ homine renoua¬
ridicit. ut ꝑficiat᷑ : & uos a
ꝑfectione uultis incipiat.
qđ utinã uelitis. Sed que¬
ritis podiꝰ ñ unde erigatis in¬
ualidos: sedunde fallatis
in cautos. Hoc enĩ ñ debuis¬
tis tanta dicere audacia: nec
si uos in eis ipsis nugatoriis
mandatis urĩs ꝑfectos ẽe.
constar&. Cũ uero nouerit
ura conscientia eos quos in
sectã ur̃am introducitis. cũ
uobis familiariꝰ uingi cȩperuit.
multa inuenturos qͦuȩ in uob̃
ẽe: cum alios accusaretis. nemo
suspicabat᷑. Quȩ tanta impu¬
denta. ẽ. ꝑfectionẽ in catholi¬
cis uiris imbecillioribꝰ quȩrere.
ut ĩde imꝑitos auertas. & a
nullo modo apud te his quos
auerteris exibere. Sed nr qͥd
in uos temere ^ iuideamur es¬
fundere : iste sit huiꝰ uolim¬
nis modꝰ. ut ad demonstran¬
da p̃cepta uitȩ ur̃ȩ moresq

Expanded text:
etsi exterior homo noster corrumetsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Apostolus de die in diem interiorem hominem renovari dicit ut perficiatur, et vos a perfectione vultis incipiat. Quod utinam velitis: sed quaeritis potius, non unde erigatis invalidos, sed unde fallatis incautos. Hoc enim non debuistis tanta dicere audacia, nec si vos in eis ipsis nugatoriis mandatis vestris perfectos esse constaret. Cum vero noverit vestra conscientia eos quos in sectam vestram introducitis, cum vobis familiarius jungi coeperint, multa inventuros quae in vobis esse, cum alios accusaretis, nemo suspicabatur; quae tanta impudentia est, perfectionem in catholicis imbecillioribus quaerere, ut inde imperitos avertas, et eam nullo modo apud te iis quos averteris exhibere? Sed ne quid in vos temere jam videamur effundere, iste sit hujus voluminis modus, ut ad demonstranda praecepta vitae vestrae, moresque
Abbreviated transcription (Latin):
dit xẽ. cum ait. uellẽ om̃s homines
ẽẽ: sicut me ipsũ. Huic autẽ sũmo
ire homo fornicatione uastet᷑. Nũ¬
quid ꝓpt̃ ea istos dixit adhuc fide¬
doquidẽ hac castitate coniun¬
git. & ex fe inuice ipsis qui
contrauncti sũt si alt̃ eors fu¬
erit infidelis. & eã que inde nas¬
ficatꝰ est enim inquid in muliere¬
delis. ꝑ uirũ fidelem. Alioquin:
filii urĩ inmundi esfent. nunc
autem scĩ sunt. Quid obstrepidᷤ
ꝑtinacia tante ueritati: Quid lu¬
cem scripturarum uanis umbris
obnubilare conamini: Nolite ia
dicere cate cuminis licere cõuigibꝰ¬
uti. fidelibꝰ audem non licere. Ca¬
teminis licere habere pecunia.
fidelibus ñ licere. Nã &e multi
sunt qui utunt᷑ tamꝗͣ ñ utentes.
Et illo sacrosc̃õ lauacro in choat᷑
renouatio noui hominis. ut ꝓficien¬
do ꝑficiat᷑ in aliis citiꝰ. in ali ĩs
tardiꝰ. Amultis tam̃ ꝓcedit᷑.
in nouam uitam. si quisquã
ñ inimico fed diligent̃ inden¬
dat Ipse quippeꝰ sic ait apl̃s

Expanded text:
cum ait, Vellem omnes homines esse sicut meipsum. Huic autem summo ne homo fornicatione vastetur. Numquid propterea istos dixit adhuc fidendoquidem hac castitate conjugii, et ex se invicem ipsos qui conjuncti sunt, si alter eorum fuerit infidelis, et eam quae inde nasficatus est enim, inquit, vir indelis per virum fidelem: alioquin filii vestri immundi essent; nunc autem sancti sunt . Quid obstrepitis pertinacia tantae veritati? quid lucem Scripturarum vanis umbris obnubilare conamini? 80. Nolite jam dicere, catechumenis licere uti conjugibus, fidelibus autem non licere; catechumenis licere habere pecuniam, fidelibus autem non licere. Nam et multi sunt qui utuntur tanquam non utentes. Et illo sacrosancto lavacro inchoatur innovatio novi hominis, ut proficiendo perficiatur, in aliis citius, in aliis tardius: a multis tamen proceditur in novam vitam, si quisquam non inimice, sed diligenter intendat. Ipse quippe, sicut ait Apostolus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi .ẽ. mors contentio tua.. Qđ unũ
isti heretici intelligere siualerent̾.
nus quã ꝓfecto dmꝰ. nisi apud te. ieq
in tuo gremio ininune suꝑbi. & bene
pacati urnerarentur. Merito apud te
diuina p̃cepta late diffuseq feruan¬
tur. Merito apud te bene intelligitur
quain sit grauiꝰ cognita quã incognita
lege peccare. Aculeus enim mortis prc¬
catum : uirtꝰ autem peccati lex. Quam
grauit̃ feriat & interimat contempti
p̾cepti conscientia. merito apud te coͣg¬
uoscit᷑. quam sit sublege oꝑatio ua¬
na. cum libido animum uastat. &¬
cohibetur pȩire mretu. ñ amore uirdu¬
tis subruitur. Merito tibi tam multi
hospitales. multimisericordes. mult¬
ti scĩ. multi usq adeo di amore flagrã¬
tes. ut ros in sũma continentia. atq
mundi huiꝰ incredibili contemptu.

Expanded text:
ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum ubi est, mors, contentio tua ? Quod unum isti haeretici intelligere si valerent, nusquam profecto Deum nisi apud te atque in tuo gremio, minime superbi et bene pacati venerarentur. Merito apud te divina praecepta late diffuseque servantur. Merito apud te bene intelligitur, quam sit gravius cognita, quam incognita lege peccare. Aculeus enim mortis peccatum, virtus autem peccati lex , qua gravius feriat et interimat contempti cepti conscientia. Merito apud te visum est, quam sit sub lege operatio vana, cum libido animum vastat, et cohibetur poenae metu, non amore virtutis obruitur. Merito tibi tam multi hospitales, multi officiosi, multi misericordes, multti sancti, multi usque adeo Dei amore flagrantes, ut eos in summa continentia atque mundi hujus incredibili contemptu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥbꝰ ãmonitio. cui cohortatio. qͥbꝰ
disciplina. qͥbꝰ obuirgatio. quibꝰ
suppliciũ. fedulo doces: ostendẽs
quemadmodũ & ñ om̃ibꝰ omiã.
& omibꝰ karitas. & nulli debeat᷑
iiuria. Ia uero cũ iã humana
delectatio inherentem ubrribꝰ
tius nutriuerit & roborauerit.
aminum sequendo. dõ factus
idoneus. ubi eiꝰ marestas extanta
parte quanta homim du t̃re huiꝰ
inhabitator: t̃. sufficit aprrire se
ceperit. tantꝰ karitatis ardor in¬
nascitur: & tantũ duuni amoris
consurgit incendiũ. ut exutis
oimbꝰ iuiciis & homine purgato
atq scĩficato. satis appartat. quã
diuie dictum sit : ego sũ ignis
consumens. & igie ueni mittere
dĩ induobꝰ testam̃tis signatȩ.
signaficationẽ animȩ. concordi
at destatione declarant. ut fiat
Aliquando illud qd itẽ in noua¬
seripturam feripꝑturã de ueteri
assumptum .x̃. Ab sorta.ẽ. mors in uic¬
toriã. Ubi .x̃: mors aculeus tuus:

Expanded text:
quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus quibus admonitio, quibus cohortatio, quibus disciplina, quibus objurgatio, quibus supplicium, sedulo doces; ostendens quemadmodum et non omnibus omnia, et omnibus charitas, et nulli debeatur injuria. 64. Jam vero cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus tuis nutriverit, et roboraverit animum, sequendo Deo factum idoneum; ubi ejus majestas ex tanta parte quanta homini, dum terrae hujus inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit; tantus charitatis ardor innascitur, et tantum divini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus vitiis, et homine purgato atque sanctificato, satis appareat quam divine dictum sit: Ego sum ignis consumens ; et, Ignem veni mittere Dei in duobus Testamentis signatae, sanctificationem animae concordi attestatione declarant, ut fiat aliquando illud quod item in Novam Scripturam de Veteri assumptum est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, aculeus tuus?
Abbreviated transcription (Latin):
sinceri amoris legibꝰ p̃ficis. tu
parentibꝰ filios libera quadam
seruitutr subuigas. Parentes fi¬
liis pia dominatione ꝓponis.
Iu fr̃ib fratres religionis uincu¬
lo. firmiore atq artiore quam
sangiuins ẽ uectis. lu onrem ge¬
neris ꝓpinquitatẽ. & affinita¬
tis. necessitudine seruatis natu¬
re. uoluntatisq nexibꝰ mutua
karitate constringis. Iu dnis
seruos. ñ tam conditionis necessi¬
tate. quã officii debectatione
doces ad herere: Iu dños fenius.
sũmi dĩ cõmunis diñ cõsidera¬
tione. placabibes. & ad cõsulendũ¬
magis quã cohercendũ ꝓpensi¬
ores facis. lu ciues ciuibꝰ. gen¬
tes gentibꝰ. & prorsus hominibꝰ¬
homures primors parentum re¬
cordadione. non societate tantũ.
s&& quadam &eiam frat̃nitate con¬
iungis. Docrs reges ꝓspicere
populis. mones popłosse sub¬
dere łegibꝰ. Quibꝰ honor debe¬
atur: quibꝰ affectꝰ. quibꝰ reurren¬
tia. quibꝰ timor. quibꝰ cõsolatio.

Expanded text:
sinceri amoris legibus praeficis. Tu sinceri amoris legibus praeficis. Tu parentibus filios libera quadam servitute subjungis, parentes filiis pia dominatione praeponis. Tu fratribus fratres religionis vinculo firmiore atque arctiore quam sanguinis nectis. Tu omnem generis propinquitatem et affinitatis necessitudinem, servatis naturae voluntatisque nexibus, mutua charitate constringis. Tu dominis servos, non tam conditionis necessitate, quam officii delectatione doces adhaerere. Tu dominos servis, summi Dei communis Domini consideratione placabiles, et ad consulendum quam coercendum propensiores facis. Tu cives civibus, gentes gentibus, et prorsus homines primorum parentum recordatione, non societate tantum, sed quadam etiam fraternitate conjungis. Doces reges prospicere populis; mones populos se subdere regibus. Quibus honor debeatur, quibus affectus, quibus reverentia, quibus timor, quibus consolatio,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianoꝵ urrissima. ñ solum ipsũ din
cuiꝰ adoptio uita beatissima est. puris¬
sune atq castissime colendũ p̃dicas:
nullam nobis adorandam creaturam.
uducens. cui seriure iubeamur. & ab
illa incorrupta & iniolabili et̃nitate.
cui soli homo subiciendꝰ. e. cui soli rationa¬
lis anima coherendo ũ misera est
c̃mutatiom. qđ subditum tempori. neq
deniq pax ipsa distinguit. nec rur sun
separans qđ inaiestas una coniungit.
sed & iam ꝑximi dilectionem atq ka¬
ritatrm ita complecteris: ut uanorum
morboꝵ quibꝰ ꝓ peccatis fuis anune egro¬
tant. oñis apud te medicina p̃polloe.
Tu puerilit̃ purros: forat̃ iuurenes.
quirte senes: ꝓut cuiꝰq ñ corporis tã¬
tum. sed amim etas. c̃. exerces & doces
Tufeminas uirissuis ñ ad ãplexplen¬
dam libidinẽ. sed ad ꝓpagandã
ꝓlem. & ad rei fammiliaris socie¬
tatem casta & fideli obȩdirntia.
subicis. Iu uiros conugibꝰ non
ad illudendum imbrcilliore sexũ

Expanded text:
rissima, non solum ipsum Deum, cujus adeptio vita est beatissima, purissime atque castissime co endum praedicas; nullam nobis aderandam creaturam inducens, cui servire jubeamur; et ab illa incorrupta et inviolabili aeternitate, cui soli homo subjiciendus est, cui soli rationalis anima cohaerendo non misera est, commutationi, quod subditum tempori; neque denique pax ipsa distinguit, nec rursum separans quod majestas una conjungit: sed etiam proximi dilectionem atque charitatem ita complecteris, ut variorum morborum, quibus pro peccatis suis animae aegrotant, omnis apud te medicina praepolleat. 63. Tu pueriliter pueros, fortiter juvenes, quiete senes, prout cujusque non corporis tantum, sed et animi aetas est, exerces ac doces. Tu feminas viris suis, non ad explendam libidinem, sed ad propagandam prolem, et ad rei familiaris societatem, casta et fideli obedientia subjicis. Tu viros conjugibus, non ad illudendum imbecilliorem sexum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
insi fideles. & ros qͥhiuc mundo
reñtiauerint intelligere aude¬
bit Sed qm̃ ut ostenderet qͥbꝰ
scripferit. uideamꝰ utrũ his illa
ꝑmittat. Ita enĩ sequitur.
Omiã mͥ licita st̃: sed ñ omĩa ex¬
pediũt. Omia mn licita sunt:
sed ego sub nulliꝰ redigar po¬
testate. Esca uentri & uent̃
escis: ds̃ autẽ & hunc &e has des¬
truet. Corpꝰ autẽ ñ fornicati

Expanded text:
nisi fideles, et eos qui huic mundo renuntiaverint, intelligere audebit. Sed quoniam ostendit quibus scripserit, videamus utrum his illa permittat. Ita enim sequitur: Omnia mihi licita sunt, sed non omnia expediunt: omnia mihi licita sunt, sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri, et venter escis; Deus autem et has et hunc destruet. Corp
Abbreviated transcription (Latin):
similit & uxor uiro. Mulier fui cor¬
poris potestatẽ ñ habeat. seduir.
Similit autẽ & uir sui corporis potes¬
tate ñ habeat: sed multer. Nolite
fraudare inuicem: nisi forde excon

Expanded text:
militer autem et uxor uiro. mulier sui corporis potestatem non habet, sed uir. similiter autem et uir sui corporis potestatem non habet, sed mulier. nolite fraudare inuicem, nisi fo
Abbreviated transcription (Latin):
rentibꝰ Quid nimis in purgam̃¬
ta oculum intenditis: Quid
ab opiii orti ubertate imperitoᷤᷤ
homines. sepiũ asꝑitate t̾retis.
Est critꝰ aditꝰ quãuis pacͥioribꝰ notꝰ.
quo possit intrari: quẽ uoᷤᷤ aut. r̃e.
ñ creditis. aut inurnire n uultis.
Sicut in xccła catholica ĩ numerabi¬
liꝰ fidebes s qui hoc mundo ñ utunt᷑
st̃ qui utunt᷑ tãquã ñ utentes. ut
ab apło dicit᷑ Et qđ illis tr̃poribꝰ
xpĩam cogebant᷑ Quot em̃ tunc
pecumosi homines. quot patres fa¬
milias rusticani. qͦt nrgociatores.
qͦt militatores. qͦt pͥmates urbiũ
suarũ. qͦt demq senatores utriꝰq
serus. hec om̃ia uana & tẽꝑalia re¬
linquentes. qͥbꝰ utiq quãus uterẽt᷑
ñ detinebant᷑. morde ꝓsalubri fide
ac religione subierunt: Demõs¬
trart̃q in fidelibꝰ. ase potiꝰ illa om̃a
quã se ab eis. ẽẽ. possesos. Quid

Expanded text:
quaerentibus. Quid nimis in purgamequaerentibus. Quid nimis in purgamenta oculos intenditis? quid ab opimi horti ubertate imperitos homines sepium asperitate terretis? Est certus aditus, quamvis paucioribus notus, qua possit intrari, quem vos aut esse non creditis, aut invenire non vultis. Sunt in Ecclesia catholica innumerabiles fideles qui hoc mundo non utantur, sunt qui utantur tanquam non utentes , ut ab Apostolo dicitur; quod illis temporibus hristiani cogebantur. Quot enim tunc pecuniosi homines, quot patresfamilias rusticani, quot negotiatores, quot militares, quot primates urbium suarum, quot denique senatores, utriusque sexus, haec omnia vana et temporalia relinquentes, quibus utique quamvis uterentur, non detinebantur, mortem pro salubri fide ac religione subierunt, demonstraveruntque infidelibus a se potius illa omnia, quam se ab eis esse possessos. 78. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ob seritent᷑: alio uolumure ostendere
institui. Nc̃ uos illud ãmonro: ut ali¬
quando eccłȩ catholice mabedicere desi¬
natis. utuꝑando mores hominũ. quos
& ipsa condempnant. & quos ipsa¬
cotidie taquã malos filios corrige¬
re studet. Si quicũq illoꝵ bona
uoluntate dĩq auxilio corriguntur.
qd amiferant peccando. pęnitendo re¬
cuꝑant. Qui autem uoluntate mala
in pristinis uiciis ꝑfeuerat. aut & iã
addunt grauiora prioribꝰ. in agro qui¬
dẽ dñi sinunt᷑ . ẽe. & cũ bonis semini¬
bꝰ crescere: Sedurnioe tẽpꝰ. quo⁊ ita¬
nie separent᷑. Aut si iam ꝓpt̃ ipsum
xp̃ianũ nom̃ magis in palta ꝗͣ. ii spi¬
nis xẽ. arbitrandiꝰ sunit: utem& &iam
qui areã purget. & afruĩtis pabeã
feparet. Etͦ singulis partibꝰ ꝓ suocuiꝰ¬
q merito. qđ oportet fũma ȩquitate
quid excecamini studio partiũ. quid
tanto errore longa defenfione im¬
plicamim: Fruges in agro fruĩnta
in arra querite. Apparebunt

Expanded text:
stendere institui. 76. Nunc vos illud admoneo, ut aliquando Ecclesiae catholicae maledicere desinatis, vituperando mores hominum quos et ipsa condemnat, et quos quotidie tanquam malos filios corrigere studet. Sed quicumque illorum bona voluntate Deique auxilio corriguntur, quod amiserant peccando, poenitendo recuperant. Qui autem voluntate mala in pristinis vitiis perseverant, aut etiam addunt graviora prioribus, in agro quidem Domini sinuntur esse, et cum bonis seminibus crescere, sed veniet tempus quo zizania separentur. Aut si jam propter ipsum christianum nomen magis in palea quam in spinis esse arbitrandi sunt, veniet etiam qui aream purget, et a frumentis paleam separet, et singulis partibus pro suo cujusque merito, quod oportet, summa aequitate quid excaecammi studio partium? Quid tanti erroris longa defensione implicamini? Fruges in agro, frumenta in area quaerite: apparebunt
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris. Bomĩ.ẽ. fratres ñ manducare
carnem: neq bibere uinum. neq iu
quo fr̃ tuus offendit᷑. Hic enim osten¬
dit quã suit ad furem karitatis hec
om̃ia dirigenda. Aliꝰ enm credit
manducare omĩa Qui autẽ infirmꝰ
est: holus inquid̃ manducoe. Qui
manducat. non manducantem non

Expanded text:
caeteris, Bonum est, fratres, non manducare carnes, neque bibere vinum, neque in quo frater tuus offenditur. Hic enim ostendit quam sint ad finem charitatis haec omnia dirigenda. Alius enim credit manducare omnia; qui autem infirmus est, olus, inquit, manducet. Qui manducat, non man
Abbreviated transcription (Latin):
redigar sub potestate illius. Ita
ꝑsticiose putant. Itaq idẽ ipsi
qui salui temꝑat. si ratio ualitu¬
dinis cogat: ẽgroti sine ulla
formidine accipute. Multi ui¬
nũ nbibũt. nec tam̃ eoᷤs qͥbibt̃
comquinari arbitrant᷑. Nã ꝙ
quibꝰdã languidioribꝰ. & ꝓrsus
om̃ibꝰ qͥ sine illo nr queũt salutẽ
corporis obtinere. humanissime
ac modestissime ꝑberi faciũt. &
stulte ñnullos recusantes frat̃nre
ãmonẽt. ne uana suꝑsticione
dibiliores citiꝰ quã sanctiores
suas: ita pirtatẽ sedulo exercẽt.
Corporis uero exercitadionẽ: ut
ait idẽ apłs. & ad exiguum tẽpus
iꝗitur hi qui possunt. qui tam̃
sũt innumerabiles: & a carnib
& aumnoduas ob causas. uel ꝓp¬
t̃ fratrũ imbecillitate. uel ppt̃
libertatẽ suã. karitaᷤ p̃cipue¬

Expanded text:
redigar sub potestate ullius . redigar sub potestate ullius . perstitiose putant. Itaque iidem ipsi qui sani temperant, si ratio valetudinis cogat, aegroti sine ulla formidine accipiunt. Multi vinum non bibunt, nec tamen eo se coinquinari arbitrantur: nam et quibusdam languidioribus, et prorsus omnibus qui sine illo nequeunt salutem corporis obtinere, humanissime ac modestissime praeberi faciunt. Et stulte nonnullos recusantes, fraterne admonent, ne vana superstitione debiliores citius quam sanctiores suas . Ita pietatem sedulo exercent: corporis vero exercitationem, ut ait idem Apostolus, ad exiguum tempus igitur hi qui possunt, qui tamen sunt innumerabiles, & a carnibus, & a vino: duas ob causas, vel propter fratrum imbecillitatem, vel propter libertatem suam. Charitas p
Abbreviated transcription (Latin):
idonei: certoq scuit non fe pollui:
si quid ciboꝵ sine turpi cupiditate
altitudinem m̃tis assũpferĩt: kari¬
tatem tam̃. eẽ. intuendã.
ide quid fequatur. Nam si ꝓpt̃
escam fr̃tuus contristat᷑. iamñ
scđm karitatẽ ambulas. Lege &e ił¬
t̃ra. Nam longum est: om̃ia int̾pone¬
re. Inuenes p̃ceptũ his qui possunt
ista contempnere: id est firmioribꝰ
fecurioribꝰ. Idro tam̃. ẽe. temꝑandũ.
ne offendant᷑ illi quibꝰ ad huc ꝓ sua
imbecillitate huiꝰ cemodi opus est
tẽ ꝑantia. Hec illi de quibꝰ agẽbant.
norunt & tenent: xp̃iam funt tiiĩ.
non heretici. Intelligunt scr ip¬
turas. scdm apłicamꝰ disciplinã.
ñ scdm̃ suꝑbum& cõmenticium
nom̃ apłoꝵ. Non manducantẽ
nemo sꝑuit. manducantẽ nemo
iudicit. Qui infirmꝰ ẽ. ołꝰ mãducit
Multi tam̃ firmi ꝓpt̃ ĩfirmosidẽ
facuit. Nultis nͨ .ẽ. causa ista fa¬
crendi: fed quam uiliore iucta¬
uictu uiuere placet. mininre¬
lo xtate tranquillissimã ducere.

Expanded text:
idonei, certoque sciunt non se pollui, si quid ciborum sine turpi cupiditate altitudine mentis assumpserint, charitatem tamen esse intuendam? Vide quid sequatur: Nam si propter escam frater tuus contristatur, jam non secundum charitatem ambulas . 72. Lege caetera; nam longum est omnia interponere; et invenies praeceptum iis qui possunt ista contemnere, id est firmioribus et securioribus, ideo tamen esse temperandum, ne offendantur illi quibus adhuc pro sua imbecillitate hujuscemodi opus est temperantia. Haec illi de quibus agebam norunt et tenent: christiani sunt enim, non haeretici; intelligunt Scripturas secundum apostolicam disciplinam, non secundum superbum et commentitium nomen Apostoli. Non manducantem nemo judicat: qui infirmus est, olus manducat. Multi tamen firmi propter infirmos idem faciunt: multis non est causa ista faciendi, sed quod viliore victu vivere placet, minime aetatem tranquillissimam ducere.
Abbreviated transcription (Latin):
de miferiã. int untat̃e & cõscissionẽ.
postremo qͥd int suꝑsticionis si reuas &
portũ religionis int sit. Nolite mͥ col¬
ligere ꝓfessores nominis xp̃iam: neq
psessionis sux uĩ aut scientes aut xxi¬
bentes. Nolide cõsectari turbas ĩperitoꝵ.
qui uel in ipsa uera religione suꝑstici¬
osi sunt uel ita libidinibꝰ dediti: ut obliti
suit quid ꝓinferit deo. Noui multos
ẽr: sipuleroꝵ &e picturarũ adoratores.
noui multos. ẽr̃. qͥ luxuriose suꝑ mor¬
tuos uiuant. & epulaᷤᷤ cadaueribꝰ exi¬
bentes. suꝑ sepulto ᷤᷤ se ipsos sepeliunt.
& uoracitates ebrietatesq suas depu¬
tent religiont. Noui multos. ẽẽ. qui
reñtiauerit̃ uerbis huic scło. & sr om̃ibꝰ
letent᷑. Neo mirũ. ẽi in tanta copia
popłoꝵ qđ non nobi ᷤᷤ desũt. quoꝵ uita
iutupata. decipiatis in cautos. & acatho¬
lica salute auertatis: cũ in ura paucitate
magħaspatiamim angustiaᷤ: dum uobiᷤᷤ
erigͥit᷑ uel unꝰ exhis qͦuos electoᷤ uocatis

Expanded text:
ssionem, postremo quid inter superstitionis sirenas et portum religionis intersit. 75. Nolite mihi colligere professores nominis christiani, nec professionis suae vim aut scientes aut exhibentes. Nolite consectari turbas imperitorum, qui vel in ipsa vera religione superstitiosi sunt, vel ita libidinibus dediti, ut obliti sint quid promiserint Deo. Novi multos esse sepulcrorum et picturarum adoratores: novi multos esse qui luxuriosissime super mortuos bibant, et epulas cadaveribus exhibentes, super sepultos seipsos sepeliant, et voracitates ebrietatesque suas deputent religioni. Novi multos esse qui renuntiaverunt verbis huic saeculo, et se omnibus laetentur. Nec mirum est in tanta copia populorum, quod non vobis desint, quorum vita vituperata decipiatis incautos, et a catholica salute avertatis, cum in vestra paucitate magnas patiamini angustias, dum a vobis exigitur, vel unus ex iis quos electos vocatis,
Abbreviated transcription (Latin):
paucoꝵ hominũ: quibꝰ unue
presbit unus p̃ erat. uir obtimꝰ
& doctissimꝰ. Rome &e iam plu¬
ra cognoui. in quibꝰ singuli graui¬
tatr atq prudentia & diuina sci¬
entia p̃pollentes cederis fecum
habitantibꝰ p̃funt. haritate xpĩ
ana. scĩtate libertate uiuentibꝰ.
ne ipsi quidem cuiq ourrosi sunt.
sed orrentis more: & pauli apłi auc¬
toritate manibꝰ suis se transigunt
Ieuinia enim ꝓrsus incredibilia
multos exercere didici. Pon
cotidie senel sub nocte reficien¬
do corpꝰ qđ est usq quaq usitatis¬
intum. sed continuum triduum
uel ampliꝰ fepissime siue cĩbo
ac potu ducere. Neq hoc inui¬
ristantum: sed & iam in femi¬
nis. Qiribꝰ item multis uiduis
& lurgimibꝰ simul habitantibus.
& lana ac tela uictum queritan
mo urget᷑ in asꝑa. quȩ ferre
non potest. Nulli qđ recusat im¬
ponitur: nec idio condempnatur.
a crteris. qđ in eis iitandis se fatet᷑
in ualidum. Oeminerunt eium
quanto ꝑ scripturas om̃s. cõm̃data sit

Expanded text:
paucorum hominum, quibus unus presbyter praeerat vir optimus et doctissimus. Romae etiam plura cognovi, in quibus singuli gravitate atque prudentia et divina scientia praepollentes, caeteris secum habianctitate et libertate viventibus: ne ipsi quidem cuiquam onerosi sunt, sed Orientis more, et Pauli apostoli auctoritate manibus suis se transigunt. Jejunia etiam prorsus incredibilia multos exercere didici, non quotidie semel sub noctem reficiendo corpus, quod est usquequaque usitatissimum, sed continuum triduum vel amplius saepissime sine cibo ac potu ducere. Neque hoc in viris tantum, sed etiam in feminis; quibus item multis viduis et virginibus simul habitantibus, et lana ac tela victum quaeritanmo urgetur in aspera quae ferre non potest, nulli quod recusat imponitur, nec ideo condemnatur a caeteris, quod in eis se imitandis fatetur invalidum: meminerunt enim quantopere Scr
Abbreviated transcription (Latin):
de fermo. karitate habitꝰ. Kari¬
tate uultꝰ aptatͦ. Cottꝰ in unã
cõspirat᷑ q karitatẽ. Hanc uio¬
lare tã quã dm̃ nefas ducitur.
Huic si qͥs resistit: expuguat᷑ atq
ricit᷑. Hanc si quis offendit:
adsit plena st̃ omiã. Istis mani
chei si potestis obsistice. istosin¬
tuemini: istos fine m̃dacio si
audetis & contumelia nominate.
tati castitate. uestitũ uestitui:
rpulas ȩpulis. modestiã modes¬
res marune postulat p̃ceptis p̃cepta
conferte. Ia uidebitiᷤ. & quid intrr¬

Expanded text:
tati habitus, charitati vultus aptatur; coitur in unam conspiraturque charitatem: hanc violare tanquam Deum nefas ducitur; huic si quid resistit, expugnatur atque ejicitur; hanc si quid offendit, adsit, plena sint omnia. chaei, si potestis, obsistite; istos intuemini, istos sine mendacio, si audetis, et cum contumelia nominate: tati castitatem, vestitum vestitui, epulas epulis, modestiam modesres maxime postulat, praeceptis praecepta conferte. Ja
Abbreviated transcription (Latin):
pinediatorem qͥsol sine petcato natus.e.
uixit occisus .ẽ. reconciliari nos oportebat
deo. usq ad carnis resur rectionẽ inuitim
etnam: ut & humana suꝑbia phumilitatẽ
di argueretur ac sanaretur. & demon¬
straretur homini qua longe ado reces¬
serat. cum ꝑincarnatum dm̃ reuocaret᷑.
& exemplum obedientie ꝑ homine deum.
contumaci homini p̃beretur. & unigenito
suscipiente formam serui que nichil ante meru¬
erat. fons gre pandetur. & carnis etia resurrectio
redemptis pͥmissa. in ipso redemptore pmonstraret:
& ꝑeandem naturam quam se decepisse letabat᷑
diabol iunceret᷑. nec tamen homo głaretur. ne
iterum suꝑbia nasceretur. & siquid aliud de tanto
mediatoras sacramento a ꝓficientib uideri & dici
potest. aut cantum uideri etiam si dici ñ potest.
resurrectione int̾positum. ẽ. animas abditis recep¬
taculis contin&: sicut una queq digna .e. uł reqͥe

Expanded text:
per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Mediatoris sacramento a proficientibus videri et dici potest, aut tantum videri, etiamsi dici non potest. resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie
Abbreviated transcription (Latin):
ad inun ętnum. Unde & ipsam uitam
et̾nam que certe mercis. ẽ. opumbonoꝵ.
grãm di appellat apostolꝰ. Stipendium
inquit peccati: mors. Gra autem dei
ꝓoꝑe militię debitum redditur: non
donatur. Ideo dix stipendium peccati
mors. ut mortem peccato non in merito
illatam: sed debitum demonstraret.
rau nisi gratis.e. gra none. Intelligendue.
igitur etim ipsa hominis bona merita. ce.
rectitudine poss& non sine diuino adiucorio.
& suofieri puei sus arbitrio. Utrumlib&
horum elegiss&: dei uoluntas fier&: aut
etiam ab illo: aut certe de illo. Pro inde qr
suam maluit facere quam di. de illo facta. ẽ
uiluntas dĩ: qui exeadem massa ꝑditionis
que de illi stirpe ꝑfluxit. facit aliud uas
in honore. aliud incontumelia. In honorem
ꝑmiscdiam. incontumelia piudicui. ut netiu
gletur in homine.: ac phoc nec inse. Nam¬
recłꝰ mediatore non operat. Cumu̾ gen
humanu peccata longe separarunt ado.

Expanded text:
 non habeat. Unde et ipsam vitam aeternam, quae certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus. Stipendium, inquit, peccati mors. Gratia autem Dei pro opere militiae debitum redditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam, per judicium: ut nemo glorietur in homine; ac per hoc, nec in se. CArectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
participatione in mutabilis bom. diuinum
adiutorium p̃beretur. Sicuc eni morie.
in hominis potestate cumuelic: nemo.e. eni
qͥ non seipsum ut nichil aliud dicam uel
non uescendo possit occidẽ: ad tenendam
uͦ uitam uoluntas non sat. ẽ. si adiutora
siue alim̃torum. siue quor cũq tutamina
desint: sic homo in paradyso ad se occidendũ
relinquendo iusticiam idoneuꝰ erat ꝑsuã
iusticie: parum erat uelle. nͥ ille qͥ eum
fecerat ad iuuar&. Sed post illa ruinim
maior.ẽ. miscdia dĩ. quando & ipsum ar
bicrium liberandũ. ẽ. a seruitute cui
dominat᷑ cum morte peccatum: nec
om̃ino pseipsum. sed ꝑsolam dĩ gram quȩ
infide xpi posita . ẽ. libatur: ut uoluntus
ipsa sic scr iptum .e. a dno p̃paret᷑. qua

Expanded text:
participatione immutabilis boni divinum participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cqui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere: ad tenendam vero vitam voluntas non sat est, si adjutoria sive alimentorum, sive quorumcunque tutaminum desint. Sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat pro vojustitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum liberum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut voluntas ipsa, sicut scr
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium: quod omino non poterit seruire pec¬
cato. Neq enim culpanda . ẽ. ucluntis. Nam aut
uoluntas non .c̃. aut liba dicenda .ẽ: qua beati
eẽ. sic uolumꝰ. ut. eẽ. miseri non solum nolimꝰ. sed
nequaꝗͣ ꝓrsus uelle possimꝰ. Sicut gͦ anima nr̃a
etiam nunc nolle infelicitatẽ. ita nolle iniqͥtatem
semphabitura. ẽ. Sed ordo p̃ter mittendꝰ non
fuit: in quo ds̃ uoluit ostende quã bonum sit
animal rationale: qđ etum non peccare possit.
quamuis sit melius quod peccare non possit. sic̃
minor fuit inmortalitas. sed tamen fuit inqua
poss& etiam non mori: ꝗͣuis maior futura sit
ꝑdidit ꝑliberum arbitrium: hanc. ẽ. acceptura
ꝑgram. quam fuerat si non peccass& acceptura
ꝑmeritum. ꝗͣuis sine gra nec tunc ullũ meritũ
ẽẽ. potuiss&: quia & si peccatum in solo erat lib̾o
arhitrio constitutum: tamen uisticiȩ retinende¬
non sufficiebat liberum arbierium. nisi

Expanded text:
arbitrium, quod omnino non poterit servire pecarbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen justitiae retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
si incelo & interra sicũt eum ueritas cantat. om̃a
quȩcumq uoluit fecit: ꝓfecto facere noluit qdcuq
Minea salute inqua condicus erie.
Sustodire uoluiss&: eumq oportuno tempore
post genicos filios sine intpositione mortis ad me¬¬
liora ꝑducer&: ubi iam non solum peccatum cõ
mittere. sed nec uoluntatẽ poss& habe peccandi.
si ad ꝑmanendũ sine peccito sicut factus erat.
ppetuam uoluntati habiturum. ee. pscissor.
Quia uͦ eum male usurum libo arbitrio hoc .e.
peccaturum. eẽ. p̃sciebat. ad hoc potiꝰ p̃parauit
uoluncatem suam. ut bene ipse facer& etiam de
malefaciente. ac sic hominis uoluntate mala
non euacuaretur: sed nichilominꝰ impleretur
omipotentis bona. Sic enim oportebat prius
hominem fieri: ut & hene uelle poss& & male.
nec gratis sibene. nec impune simale. Postea uͦ
sic erit. ut male uelle non possit: nec ido lib̾o
carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit

Expanded text:
si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noluit quodcumque in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum male usurum libero arbitrio, hoc est peccaturum esse praesciebat, ad hoc potius praeparavit voluntatem suam, ut bene ipse faceret etiam de male faciente, ac sic hominis voluntas mala al., voluntate mala non evacuaretur, sed nihilominus impleretur omnipotentis bona. Sic enim oportebat prius homnec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit
Abbreviated transcription (Latin):
IR ECCPΕRat enim apostolꝰ ut
Poraretur ꝓ omib hominib & spe¬
cialiter ad diderat ꝓregib. & his qui
In sublimitate sunt. qͥ putari pocerant
fastu & suꝑbia sȩculari. a fidei xpĩnȩ inimilictas
abhorrere. Proinde dicens. hoc enim bonũ. ẽ. coram
saluatore nr̃o deo . id.ẽ. ut ctim ꝓtalib oretur:
statim ut desꝑatione toller&. ad didit. Qui omnes
homines uult saluos fieri: & ad agnitione ueritatis
uenire. Hoc quippe ds̃ bonum uidicauit. ut ora-¬
tionib humilium. dignaret᷑ salutẽ p̃stire subluniũ.
uod utiq iam uidemꝰ impletum. Isto locutionis
modo. & dñs. ẽ. usus in euangłio. ubi ait phariseis.
ecimatis mentam & rutam: & ome holꝰ. Neq enim
pharisey & quȩcumq aliena & om̃ium ꝑoñĩs
terras alienigenarum: omia holera decimabant.
ic̃ ergo hic om̃c holꝰ. om̃e holerum genꝰ. ita &illic
om̃s homines ome hominũ genꝰ intelligere possum
& quocumq alio mͦ intelligi potest. dum timen

Expanded text:
Praeceperat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
elemosynarum. ꝓbaptizatis defunctis omibys
offerunt᷑. ꝓualde bonis grarum actiones sunt:
ꝓnon ualde malis ꝓpitiationes sunt. ꝓualde milo
etiam si nulla sunt adiumenta mortuorũ. qͣles
cumq uiuorum consolationes sunt. Quib autẽ
ꝓsunt: aut adhoc ꝓsunt ut sit plena remissio.
aut certe ut tolerabilior fiat ipsa dampnatio

Expanded text:
s offeruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt: pro valde malis, etiam si nulla sunt adiumenta mortuorum, qualescumque tamen viuorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt vt sit plena remissio, aut certe vt tolerabilior
Abbreviated transcription (Latin):
mrediocrit᷑ cordatihomines. si hoc fece¬
ris. Uide ergo tu ipse quid de aucto¬
ritate tua uidicaueris : & in tellige
utrum tius uerbis contra illas scrip¬
turas credere drbeant. si codici ob
hoc solum qđ abs te ꝓfertur: mag¬
ne temeritatis ẽ credere. Sed quid
hinc plura: Quis eĩ ñ uideat cos
qui contra scripturas xpianas hrc
audent dicere. ut illud ñ sit qđ¬
homnies susplsant᷑. Certe tamen

Expanded text:
mediocriter cordati homines, si hoc fecemediocriter cordati homines, si hoc feceris. Vide ergo tu ipse quid de auctoritate tua judicaveris; et intellige utrum tuis verbis contra illas Scripturas credere debeant, si codici, ob hoc solum quod abs te profertur, magnae temeritatis est credere. hinc plura? Quis enim non videat eos qui contra Scripturas christianas haec audent dicere, ut illud non sint quhomines suspicantur, certe tamen