comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
trygetuis. Cur. queso explica. Istic sũ enĩ:
& adco audire. quo pacto possit & ꝑfẽctus
homo eẽ. & adhuc querere ueritatẽ. Ilic
ille ͦui ad finẽ inquit ñ ꝑuenit: fateor
qđ ꝑfectus e non sit. ueritatẽ autẽ illã :¬
solũ dm̃ nosse arbitror. aut forte homi¬
nis animã : cũ hoc corpus hoc ẽ. tenebro¬
sũ carcerẽ dereliquerit. Hominis autẽ
finis ẽ: ꝑfecte querere ueritatẽ. Perfectũ
enĩ querimus : sed tam̃ hominẽ. Et trygetiꝰ.
Non igit᷑ potest beatus eẽ diomo.Quo mͦ
eni: cũ id qđ magnoꝑe c̃cupiscit. assequi
nequeat: Potest autẽ homo beate uiuere.
Siqͥdẽ potest scđ̾m eã partẽ animi uiuere :
quã dominari in homine fas ẽ. Pocest igit᷑
uerũ inuenire. Aut colligat se et ñ con¬
cupiscat uerũ: ne cũ id assequi ñ potuerit.
necessario miser sit. At hoc ipsũ ẽ. beatũ
hortunis. ait ille: ꝑfecte querere ueritatẽ.

Expanded text:
Trygetius: Cur quaeso? explica. istic sum enim Trygetius: Cur quaeso? explica. istic sum enim et aueo audire, quo pacto possit et perfectus homo esse et adhuc quaerere ueritatem. — Hic ille: Qui ad finem, inquit, non peruenit, fateor, quod perfectus non sit. ueritatem autem illam solum deum nosse arbitror aut forte hominis animam, cum hoc corpus, hoc est tenebrosum carcerem, dereliquerit. hominis autem finis est perfecte quaerere ueritatem; perfectum enim quaerimus, sed tamen hominem. — Et Trygetius: Non igitur potest beatus esse homo. quomodo enim, cum id quod magno opere concupiscit adsequi nequeat? potest autem homo beate uiuere, si quidem potest secundum eam partem animi uiuere, quam dominari in homine fas est. potest igitur uerum inuenire. aut colligat se et non concupiscat uerum, ne, cum id adsequi non potuerit, necessario miser sit. — At hoc ipsum est beatum hominis, ait ille, perfecte quaerere ueritatem;
Abbreviated transcription (Latin):
Et si concedam. inquit esse sapientẽ:
non om̃ia tamen eius probo:
At qui oportet multa eus alias refel¬
las: iut non impudenter hoc de quo
agitur imꝓpbare uidearis. quia si hoc
solum non recte illum sensisse affir¬
mare paratus suͥm : ur̃a ut opinor
nichil inter ẽ. nisi cuius ponderis
ad id qđ uolo asserendum. rationes
afferam. Perge inquit ille. Quid enĩ
audeam contra eum. qui se ciceronis
aduersarium ꝓfitetur: Hic tryge¬
tius. Uolo adtendas ait. tu uidex
nr̃ quẽ ad modũ superius beatam
uitam. definieris. Dixistinãq eum
beatũ eẽ : qui sed̾m eã partẽ animi uiuit
quã cęt̾is ẽuenit imperare. Tu autf
liceriti. uolo uł nunc mͥ c̃cedas. Iã enĩ
lib̾tate. in quã maxime nos uindicatu¬
rã se philosophnia pollicet᷑. iugũ illud
auctoritatis excussi: perfectũ non eẽ qua
adhuc ueritatẽ. requirat. Tũ ille post di¬
uturnũ silentiũ: non c̾cedo inquit. Et

Expanded text:
Etsi concedam, inquit, esse sapientem, Etsi concedam, inquit, esse sapientem, non omnia tamen ejus probo. Atqui oportet multa ejus alia refellas, ut non impudenter hoc de quo agitur, improbare videaris. Quid si hoc solum non recte sensisse illum affirmare paratus sum? Vestra, ut opinor, nihil interest, nisi cujus ponderis ad id quod volo asserendum, rationes afferam. Perge, inquit ille. Quid enim, inquit, audeam contra aduersarium profitetur? Hic Trygetius: Uolo attendas, ait, tu iudex noster, quem ad modum superius beatam uitam definieris; dixisti namque eum beatum esse, qui secundum eam partem animi uiuit, quam ceteris conuenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uel nunc mihi concedas — iam enim libertate, in quam maxime nos uindicaturam se philosophia pollicetur, iugum illud auctoritatis excussi - perfectum non esse, qui adhuc ueritatem requirat. — Tum ille post diuturnum silentium: Non concedo, inquit. -
Abbreviated transcription (Latin):
habeatis uolo. adea uos discutienda
redire oportere: quȩ concesseritis incau¬
tius. Et licentius. Non paruum inphilo¬
sophia ꝓfectum puto inquit. cum
inct̃paratione recti ueriq inuenien¬
di contẽpnitur a disputante uictoria.¬
Itaq libenter obsequor preceptis & sen¬
mere: se concessisse arbitrat᷑. res en̾i
mei. uiris ẽ: redire ꝓmitto. Tum
ulipuus. Suscepti am̃e officui nondũ
partes ẽẽ. uos metipsi mecum recognos¬
citis. Sed qm̃ id iam dudum dispo¬
sita ꝓfectio interrũpere me com¬
pellit. ꝓmeo quoq munere gemina¬
tam sibi potestatem. particeps me¬
cum iudicii non renuet usq in redi¬
tum meum. Uideo enim hoc uñm
certam̃ longius progressurum.
Etcum discessisset : quibinquit licen¬
tius temere concessesas prome.
Et ille. lemere inquit dedi ciceronẽ
fuisse sapiengẽ. Ergone cicero sapiens
non fuit. aquo in latina lingua p̾hi¬
losophia & incbata est & ꝑfecta:

Expanded text:
habeatis uolo ad ea uos discutienda habeatis uolo ad ea uos discutienda redire oportere, quae concesseritis incautius. — Et Licentius: Non paruum in philosophia profectum puto, inquit, cum in conparatione recti uerique inueniendi contemnitur a disputante uictoriaitaque libenter obsequor praeceptis et sentemere concessisse arbitratur, res enim mei juris est, redire permitto. Tum Alypius: Suscepti a me officii nondum partes esse, vosmetipsi mecum recognoscitis. Sed quoniam id jamdudum disposita profectio interrumpere me compellit, pro meo quoque munere geminatam sibi potestatem particeps mecum judicii non renuet usque in reditum meum: video enim hoc vestrum certamen longius progressurum. Et cum discessisset: Quod, inquit Licentius, temere concesseras, profer. Et ille: Temere dedi, inquit, Ciceronem fuisse sapientem. Ergone Cicero sapiens non fuit, a quo in latina lingua philosophia et inchoata est, et perfecta?
Abbreviated transcription (Latin):
inuentionem non ualeat ꝑuenire.
Ubi hoc inquit cicero dixit : Et licentiꝰ.
Quis ignorat eum affirmasse uele¬
ment᷑. nichil abhomine ꝑcipi posse. ni¬
chulq remanere sapienti. nisi diligen¬
tissimam inquisitionem ueritatis:
Propterea quia si incercis rebus e̾et. assen¬
sus. etiam si fortasse uere forent liberari
errore nomposset. quȩ maxima est
culpa sapientis. Quam obrem. si & sapi¬
entem. necessario beatum ẽẽ. credendũ
est. &ueritatis sola inquisitio ꝑfectũ
sapientie munus ẽ. quid dubitamꝰ
existimare beatam uitam etiam ꝑse
ipsa inuestigatione ueritatis posse
contingere: Tum ille. Licetne tandẽ
adea quȩ temere concessa funt rur¬
sum redire: Hio ego. Illi hoc non
solent concedere inquam. quos ad
disputandum. non inueniendi ueri cu¬
piditas. sed ingenu iactantia puerilis
impellit. Itaq apud me p̾sertim cum
ad huc nutriendi educandiq sitis. non
solum conceditur. sed etiam inp̾ceptis

Expanded text:
inuentionem non ualeat peruenire. inuentionem non ualeat peruenire. — Ubi hoc, inquit, Cicero dixit? — Et Licentius: Quis ignorat eum adfirmasse uehementer nihil ab homine percipi posse nihilque remanere sapienti nisi diligentissimam inquisitionem ueritatis, propterea quia, si incertis rebus esset assensus, etiamsi fortasse uerae forent. liberari errore non posset, quae maxima est culpa sapientis? quam ob rem si et sapientem necessario beatum esse credendum est et ueritatis sola inquisitio perfectum sapientiae munus est, quid dubitamus existimare beatam uitam etiam per se ipsa inuestigatione ueritatis posse contingere? Tum ille: Licetne tandem ad ea. quae temere concessa sunt, rursum redire ? — Hie ego: Illi hoc non solent concedere, inquam. quos ad disputandum non inueniendi ueri cupiditas sed ingenii iactantia puerilis inpellit. itaque apud Ille, praesertim cum adhuc nutriendi educandique sitis, non solum conceditur sed etiam in praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
te utiliter uelle confido: quȩro cur
beatus ẽẽ. nonpossit. quiuerum quęxit:
etiam si minime inueniat. Quia be¬
atum inquit trigetuis uolumus ẽc̃.
ꝑfectum inom̃ib sapientẽ. Qui autẽ
adhuc quęrit: ꝑfectus non est. Hunc
igitur quomodo asseras beatum: om̃ino
non uideo. Et ille. Potest apud te uincere
inquit auctoritas maiorum : Non om̃iũ
inquit trigetius. Quoꝵ tandẽ: Ille.
Eorum scilicet. qui sapientes fuerunt.
Tum licentius. Carneades inquit tibi sa¬
piens nonuidet᷑: Ego ait grecus nonsũ.
Nescio carneades iste qui fuerit. Quid
inquit licentius de illo nr̃o cicerone. qͥd
tandem existimas: Flic cum du tacuis¬
set: sapiens fuit inquit. Et ille. Ergo eiꝰ
de hac re sententia. hab& apud te aliquisi
ponderis: Habet inquit. Accipe igitur
quȩ sit. Nam eam t̾ibi excidisse arbitror
lacuit cñ ciccrom nr̃o. beatum et. qͥ
ueritatem inuestigat. etiam si ad eus

Expanded text:
te utiliter uelle confido, quaero, cur te utiliter uelle confido, quaero, cur beatus esse non possit qui uerum quaerit, etiamsi minime inueniat. — Quia beatum, inquit Trygetius, uolumus esse perfectum in omnibus sapientem. qui autem adhuc quaerit, perfectus non est. hunc igitur quomodo asseras beatum, omnino non uideo. — Et ille: P test apud te uiuere, inquit, auctoritas maiorum? — Non omnium. inquit Trygetius. — Quorum tandem? — Ille: Eorum scilicet, qui sapientes fuerunt. — Tum Licentius: Carneades, inquit, tibi sapiens non uidetur? — Ego, ait, Graecus non sum; nescio Carneades iste qui fuerit. — Quid, inquit Licentius, de illo nostro Cicerone quid tandem existimas ? — Hic cum diu tacuisset: Sapiens fuit, inquit. — Et ille: Ergo eius de hac re sententia habet apud te aliquid ponderis? — Habet, inquit. — Accipe igitur quae sit; nam eam tibi excidisse arbitror. placuit enim Ciceroni nostro beatum esse, qui ueritatem inuestigat, etiamsi ad eius
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i quos sapientes beatosq accepimus.
eo solo qđ uerum quȩrebant bene
beatȩq uxerunt. Ago gr̃ãs inquam.
qđ cum alipio me iudicẽ fecc̾stis: cui
fateor inuidere iam coeperam. Qm̃
igitur alteri ur̃m uidet̃ beatã uitã
sola inuestigatione ueritatis. alteri
non nisi inuentione posse contingere.
N auigius aut̃ paulo ante ostendit in
tuam licenti partem se uelle transire:
magnoꝑe expecto quales sententiarũ
ur̃arum patroni esse possitis. Res eñi
magna ẽ. & diligenti discussiont dignissina
Sires magna est ait licentius: magnos uiros
desiderat. Noli quȩrere inquam. preser-¬
tim inhac uilla. qđ ubi uis gentium rep¬
perire difficile ẽ. & potius explicatu id
qđ abste non temere ut opinor ꝓlatum
est. & qua tibi ratione uideatur. Nam
& maximȩ res. cum a paruis quȩxunt᷑:
magnos eos solent efficere Nm̃ te in¬
quit uideo magnoꝑe nos urgere ut
aduersum inuicem disputemus. Quod

Expanded text:
nostri, quos sapientes beatosque accepimus, nostri, quos sapientes beatosque accepimus, eo solo, quod uerum quaerebant, bene beateque uixerunt. — Ago gratias, inquam, quod cum Alypio me iudicem fecistis, cui, fateor, inuidere iam coeperam. quoniam igitur alteri uestrum uidetur beatam uitam sola inuestigatione ueritatis, alteri non nisi inuentione posse contingere, Nauigius autem paulo ante ostendit in tuam, Licenti, partem se uelle transire, magno opere specto, quales sententiarum uestrarum patroni esse possitis. res enim magna est et diligenti discussione dignissima. — Si res magna est, ait Licentius, magnos uiros desiderat. — Noli quaerere, inquam, praesertim in hac uilla, quod ubiuis gentium reperire difficile est, et potius explica, cur id quod abs te non temere, ut opinor, prolatum est et qua tibi ratione uideatur. nam et maximae res cum a paruis quaeruntur, magnos eos solent efficere. Quoniam te, inquit, uideo magno opere nos urgere, ut aduersum inuicem disputemus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
re : inueritatis. in quisitione uiuere.
Defira. ergo ait trigetius. quid sit bea¬
ta tuta. ut ex eo colligam: quid res-¬
pondere conueniat. Quid cesses
inquam ẽẽ. aliud beate iiutere. nisi
scđm iđ qđ in homine optimum ẽ.
uiuere : Temere inquit: uerba non
fundam. Nam. id ipsumꝰ. optunum
quid sit. definiendum michi abste
puto. Quis inquam dubitauerit. ni¬
chil ẽẽ. aliud hominis optimum
quam eam partem animi cui do¬
minanti optemperare conuenit.
cetera quȩq in homine sunt: Hȩc
autẽ. ne aliam postules definitionẽ.
mens aut ratio dici potest. Qđ si tibi
non uidetur : quȩrȩ quomodo ipse
definias. uel beatam uitam. uel ho¬
minis ultimum. Assentiorinquit.
Quid ergo: Ut adꝓpositum inquam
redeamus. uideturne tbi. noninuento
uero beatȩ posse iiui. si tantum quȩ¬
Aratur : Repeto inquit sententiã illã
meam. minime uidetur. uos inquam
quid opinamini : Tunc licentius. mͥ
ꝓrsus inquit uidet᷑. Nam maiores

Expanded text:
re, in ueritatis inquisitione uiuere. — re, in ueritatis inquisitione uiuere. — Defini ergo, ait Trygetius, quid sit beata uita, ut ex eo colligam quid respondere conueniat.— Quid censes, inquam, esse aliud beate uiuere nisi secundum id quod in homine optimum est uiuere ? — Temere, inquit, uerba non fundam; nam id ipsum optimum quid sit, definiendum mihi abs te puto. hil esse aliud hominis optimum, quam eam partem animi, cui dominanti obtemperare convenit caetera quaeque in homine sunt? Haec autem, ne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest . non uidetur, quaere quomodo ipse definias uel beatam uitam uel hominis optimum. — Adsentior, inquit. Quid ergo? ut ad propositum, inquam, redeamus, uideturne tibi non inuento uero beate posse uiui, si tantum quaeratur? — Repeto, inquit, sententiam illam meam: minime uidetur. — Uos, inquam, quid opinamini ? — Tum Licentius: Mihi prorsus, inquit, uidetur. nam maiores
Abbreviated transcription (Latin):
nos scire oportere : Minimeait
trgetias. Ceteriq se uultu ipso
approbasse. significauerunt
Quid si inquam etiam non cõnpre¬
henso uero beati ẽẽ. pessimus.
necessariam. ueri conp̾hensionẽ
tutius puto. Cum enim iter mͥ
inurbem sit constitutum: oportet
me onere alicuius suscipiendȩ
partis releuari. Simul. quo faci¬
lius uidicis partes quam cuius ꝗͣ
defensoris ciupia delegare pos¬
sum. Quare. de lunc ꝓ alterutra
parte ne ame quicquam expecte¬
tis. Quod ei cum concessum eeͬt.
onem repetissem. beati certe
inquit trigetius ee. uolumus.
Et si adhanc rem possumus absq
ueritate ꝑuenire: quȩrenda nob̾
ueritas non est. Quid hoc ipsum
inquã : Existimatisne beatos
nos e̾ẽ posse. etiam non inuenita
ueritate : Tum licentius. Possumus
inquit. si uerum quȩramus. Hec cũ
ego. ceteroꝵ sententiam nutu fla¬
gitassem : mouet me inquit nauigiꝰ
qđ alicentio dictum ẽ. Potest enim
fortasse hoc ipsum esse beatȩ uiue¬

Expanded text:
nos scire oportere? —Minimeait nos scire oportere? —Minimeait Trygetius ceterique se uultu ipso approbasse significauerunt. — Quid,si,inquam, etiam non conprehenso uero beati esse possumus, necessariam ueri conprehensionem tutius puto. cum enim iter mihi in urbem sit constitutum, oportet me onere alicuius suscipiendae partis releuari, simul quod facilius iudicis partes quam cuiusquam defensionis cuipiam delegare possum. quare dehinc pro alterutra parte ne a me quidquam exspectetis. — Quod ei cum concessum esset onem repetissem: Beati certe, inquit Trygetius, esse uolumus, et si ad hanc rem possumus absque ueritate peruenire, quaerenda nobis ueritasnon est. — Quid hoc ipsum? inquam; existimatisne beatos nos esse posse etiam non inuenta ueritate ? — Tunc Licentius: Possumus, inquit, si uerum quaeramus. — Hic cum ego ceterorum sententiam nutu flagitassem: Mouet me, inquit Nauigius, quod a Licentio dictum est. potest enim fortasse hoc ipsum esse beate uiue
Abbreviated transcription (Latin):
Nam disputationẽ quam int̾ se trige¬
tius & licentius habuerunt: relatã
in luteris tibi misi . Illum eñi quoq
adolescentem. quem. quasi ad deter¬
gendum fastidium disciplinarũ
aliquantum sibi usurpasset milicia.
ista nobis magnarum honestarũq
arcium ardentissimum ed acissimũq
restituit. Pauculis igitur diebus
transactis. postea quam in agro ui¬
uere coepimus. cum eos adstudia
hortans atq animans ultra quã
optaueram paratos & ꝓrsus m̾ian¬
tes uiderem: uolui tẽptare ꝓ ętate
quid possent : preserc cum hor¬
tensius liber ciceronis iam eos
exmagna parte conciliasse philo¬
sophiȩ uideretur. Adhibito itaq
notario. ne aurȩ laborem nr̃m
discerperent. niclul pexire. ꝓmisi.
Sane in hoc libro. res & sententias
eorum: mea uero & Alipii. etiam
uerba lecturus es.Cum igitur
om̃s hortatu meo unum in locũ
adhoc congregati essemus . ubi
oportunum iusum ẽ. Num quid¬
nam dubitatis inquam uerum

Expanded text:
nam disputationem, quam inter se Trygenam disputationem, quam inter se Trygetius et Licentius habuerunt, relatam in litteras tibi misi. illum enim quoque adulescentem quasi ad detergendum fastidium disciplinarum aliquantum sibi usurpasset militia, ita nobis magnarum honestarumque artium ardentissimum edacissimumque restituit. pauculis igitur diebus transactis posteaquam in agro uiuere coepimus, cum eos ad studia hortans atque animans ultra quam optaueram paratos et prorsus inhiantes uiderem, uolui temtare pro aetate quid possent. praesertim cum Hortensius liber Ciceronis iam eos ex magna parte conciliasse philosophiae uideretur. adhibito itaque notario, ne aurae laborem nostrum discerperent, nihil perire permisi. sane in hoc libro res et sententias illorum, mea uero et Alypii etiam uerba lecturus es. Cum igitur omnes hortatu meo unum in locum ad hoc congregati essemus, ubi oportunum uisum est: Numquidnam dubitatis, inquam, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
coegissa. Ipsa me nunc mocio. quod
uehementer optauimꝰ nutrit acfouet.
Ipsa me penitus abilla suꝑstitione in
quam te. mecum precip̾itẽ dederã
liberauit. Ipsa enim docet. &uere
docet. nichal om̃mo colendum esse.
totumq contẽpni oportere. quicqͥd
mortalib oculis cernit᷑. quicquid
ullus sensus attingit. Ipsa se ueris¬
simum & secretisstum dm̃ ꝑspicue
demonstraturant ꝓmittit. & iãiamq
quasi ꝑlucidas nubes ostentare
dignatur. In hac mecum studiosis¬
sime uaut nͣr. licentius. Adeam
totus auiuenalib illecebris uolup¬
tatib que conuersus ẽ. ita ut eum
non temere patri audeam imitan¬
dum proponerẽ. Philosophia est
enim a cuius ub̃ibus nulla ȩtas¬
se querat᷑ excludi. ad quam auidi¬
us retinendam & hauriendam quo
te incitarem quamuis tuam siti
bene nouerum. gustum tamen
mittere uolui. quem tib sunuis¬
simum &ut ita dicam. inductoriũ
fore peto ne frustra sperauerim.

Expanded text:
coegisset. ipsa me nunc in otio, quod coegisset. ipsa me nunc in otio, quod uehipsa me penitus ab illa superstitione, in quam te mecum praecipitem dederam, liberavit. Ipsa enim docet, et vere docet nihil omnino colendum esse, totumque contemni oportere, quidquid mortalibus oculis cernitur, quidquid ullus sensus attingit . Ipsa verissimum et secretissimum Deum perspicue se demonstraturam promittit, et jam jamque quasi per lucidas nubes ostentare dignatur. 4. In hac mecum studiosissime vivit noster Licentius: ad eam totus a juvenilibus illecebris voluptatibusque conversus est, ita ut eum non temere patri audeam imitandum proponere. Philoenim, a cuius uberibus se nulla aetas queretur excludi. ad quam auidius retinendam et hauriendam quo te incitarem, quamuis tuam sitim bene nouerim, gustum tamen mittere uolui. quod tibi suauissimum et, ut ita dicam, inductorium fore peto, ne frustra sperauerim.
Abbreviated transcription (Latin):
natib. inconuiuiis. in ore clientium.
in ore ciuium. inore deniq populoꝵ.
humanissimus. liberalissimus. mun
iactareris. quisquam tibi romaniane
beatȩ. alterius uitȩ quȩ sola bea¬
t& est ⁊ quisquam quȩso mentionẽ
uan
dum
llud ergo. illud tuum quo semper
decora & honesta desiderasti. quo te
liberalẽ magis quam diuitem ẽẽ.
maliusti. quo numquã concupisti
ẽẽ. potentior quam iustior. nunꝗͣ
aduersitatib imꝓbitatib que ces¬
sisti. Sillud ipsum inquam qđ
intes diuinum. nescio quo uitȩ huiꝰ
somno ueternoq sopitũ est. uariis
illis durisq iactationib secreta
ꝓuidentia excitare decreuit. Ciugi¬
aba eiugila: oro te. Multum.
nalchurcrede gratulaberis.
qđ pęne nullis ꝓsperitatib qubus
tenentur incauti. mundi huius
tibi dona blandita sunt Quȩ me
ipsum capere moliebant᷑ cotidie
ista cantantẽ. nisi me pectoris do¬
lor uentosam ꝓfessionem abicere.
& inphilosophiȩ gremium confugere

Expanded text:
natibus, in conuiuiis, in ore clientium, natibus, in conuiuiis, in ore clientium, in ore ciuium, in ore denique populorum humanissimus liberjactareris: quisquam tibi, Romaniane, beatae alterius vitae, quae sola beata est, quisquam, quaeso, mentionem uam lum ossimus. Illud ergo, illud tuum, quo semper decora et honesta desiderasti, quo te liberalem magis quam diuitem esse maluisti, quo numquam concupisti esse potentior quam iustior, numquam aduersitatibus inprobitatibusque cessisti, illud ipsum, inquam, quod in te diuinum nescio quo uitae huius somno ueternoque sopitum est, uariis illis durisque iactationibus secreta, prouidentia excitare decreuit. euigila, euigila, oro te; multum, mihi crede, gratulaberis, quod paene nullis prosperitatibus, quibus tenentur incauti, mundi huius tibi dona blandita sunt, quae me ipsum capere moliebantur cotidie ista cantantem, nisi me pectoris dolor uentosam professionem abicere et in philosophiae gremium confugere
Abbreviated transcription (Latin):
tem te munera ursorum & nũꝗͣ
ibi antea uisa spectacula ciuib nr̃is.
theatricus plausus semꝑ ꝓsꝑrimus
accepiss&. si stultoꝵ hominum quoꝵ¬
iminensa turba est. conflatis & con¬
sentientib uocib ferreis adcȩlum.
si nerno. tibi ẽe auder& inmicus.
si municipales tabulę te nonsolum.
ciuium s& uicinorum patronum aere
signarent.collocarent᷑ statuȩ: influe¬
rent honores adderent᷑ etiã potes¬
tates. quȩ municipalem habitum
suꝑcrescerent. coniuius cotidianis..
mensȩ opimȩ struerent᷑. qđ cuiq essec
necesse: cuiusq. etiam delitiȩ sitirent.
indubit anter peteret. indubitant̃ hau¬
rir&. multa etiam nonpetentib funde¬
rentur. resq ipsa familiaris diligenter
a tius fidelit̾q administrata idoneã
se tantis sumptib piratamq pͣberet.
tu interea uiueres in ȩdificioꝵ exqͥsitis¬
simis molib. innitore balnearũ. intes¬
seris quas honestas non respuit. inue¬

Expanded text:
tem te munera ursorum et numquam tem te munera ursorum et numquam ibi antea uisa spectacula ciuibus nostris theatricus plausus semper prosperrimus accepisset, si stultorum hominum, quorum inmensa turba est, conflatis et consentientibus uocibus ferreris ad caelum, si nemo tibi esse auderet inimicus, si municipales tabulae te non solum ciuium sed etiam uicinorum patronum aere signarent, conlocarentur statuae, influerent honores, adderentur etiam potestates, quae municipalem habitum supercrescerent, conuiuiis cotidianis mensae opimae struerentur, quod cuique esset necesse, quod cuiusque etiam deliciae sitirent, indubitanter peteret, indubitanter hauriret, multa etiam non petentibus funderentur, resque ipsa familiaris diligenter a tuis fideliterque administrata idoneam se tantis sumtibus paratamque praeberet, tu interea uiueres in aedificiorum exquisitissimis molibus, in nitore balnearum, in tesseris, quas honestas non respuit, in ue
Abbreviated transcription (Latin):
contingit in parce: quod non conueniit
iam & congruat uniuerso. Quam
sententiã ub̃rimarũ doctrinarum
oraculis editam. remotãq longis
sime ab intellectu ꝓphanoꝵ. se
monstraturã ueris amatorib sius.
adquam te in uito. philosophia pol¬
licetur. Quã obrẽ. cũ tibi tuo ani¬
mo indigna multa accidunt. ne
te ipse contemnas. Nam si diuina ꝓ¬
uidentia ꝑtenditur usq adnos. qđ
minmt dubitandum est: michi crede
sic tecum agitur. ut agi oportet. Nam
cum tanta quantam seinꝑ admiror
indole tua abineunte adolescen¬
tia ad huc infirmo rationis atq
lapsante uestigio. humanã uitam
erroꝵ om̃ium plenissimã ingre¬
dereris : excepit te circũ fluentia
diuitiarũ. quȩ illam ętatẽ atq:
animum quȩ pulclira & honesta
uidebant᷑ auide sequentẽ illece¬
brosis ceperat absorbere gurgi¬
tibus. Nisi inde te fortunt illi
flatus qͥ putant᷑ adu̾si eripuissens:
pęne mergentem. An uero si eden¬

Expanded text:
contingit in parte, quod non conveniat contingit in parte, quod non conveniat et congruat universo. Quam sententiam uberrimarum docrinarum oraculis editam, remotamque lonsime ab intellectu profanorum se demonstraturam ueris amatoribus suis ad quam te inuito philosophia pollicetur. quam ob rem cum tibi tuo animo indigna multa accidunt, ne te ipse contemnas. nam si diuina prouidentia pertenditur usque ad nos, quod minime dubitandum est, mihi crede, sic tecum agi oportet, ut agitur. nam cum tanta quantam semper admiror indole tua ab ineunte adulescentia adhuc infirmo rationis atque lapsante uestigio humanam uitam errorum omnium plenissimam ingredereris, excepit. te circumfluentia diuitiarum, quae illam aetatem atque animum, quae pulchra et honesta uidebantur, auide sequentem inlecebrosis coeperat absorbere gurgitibus, nisi inde te fortunae illi flatus, qui putantur aduersi, eripuissent paene mergentem. An uero si eden
Abbreviated transcription (Latin):
patitur. Lam tibi ꝓfecto iniecisset
manũ. suiq uiris te ẽẽ. ꝓclamans
& inbonoꝵ certissimoꝵ possessionẽ
traducens. ne ꝓsperis quidt̃ casib.
seruire ꝑmitter&. Sed qm ita cõ¬
paratũ ẽ. siue ꝓmeritis nr̃is. siue
ꝓuecessitate naturȩ. ut diuinum
animũ mortalib inkereutẽ neqͣꝗͣ
sapientię portus accipiat. ubi neq
aduersante fortune flatu neq se¬
cundante moueatur. nisi eo illum¬
ipsa fortuna uel secunda uel quasi
aduersa ꝑducat: nichil ꝓte nobis
aliud quam uota restant. Quib
abillo ciu hȩc curȩ sunt dõ sipossu¬
mus impetremus: ut te tibi reddat.
ita eñi facile redded & nobis. sinatq
mentẽ tuam illam quȩ respiratio¬
nem iam diu parturit: aliquando
in auras uere libertatis emergere.
Et enĩ fortasse quȩ uulgo fortuna no¬
minatur : occulto quodã ordine regit᷑.
Niclulq aliud inreb casum uocamus.
nisi cuius ratio uel causa secreta est.
Hichilq seu commodi seu in commodi

Expanded text:
patitur, iam tibi profecto iniecisset manus suique iuris te esse proclamans et in bonorum certissimorum possessionem traducens ne prosperis quidem casibus seruire permitteret. sed quoniam ita comparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate natuanimum mortalibus inhaerentem, nequaquam sapientiae portus accipiat, ubi neque adversante fortunae flatu, neque secundante moveatur; nisi eo illum fortuna ipsa, vel secunda, vel quasi adversa perducat: nihil pro te nobis aliud quam vota restant, quibus ab illo cui haec curae sunt Deo, si possumus, impetremus ut te tibi reddat; ita enim facile reddet et nobis; sinatque mentem illam tuam, quae respirationem jamdiu parturit, aliquando in auras verae libertatis emergere. Etenim fortasse quae vulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur; nihilque aliud in rebus casum vocamus, nisi cujus ratio et causa secreta est : nihilque seu commodi seu incommodi commodi
Abbreviated transcription (Latin):
tantẽ. ad mirabilit̃ solet mouere. Non
enĩ metuo. aut asocordia morũ. aut.i
tarditate ingenio tuo. Quis te. quin¬
do aliquantũ respirare concessum. ẽ.
insermonib nr̃is uigilantior. quis acu¬
tior apparuit. Prgone tibi grãm non
repensabo An fortasse paululum de¬
beo Tume adolescentulũ pauperẽ
& sũptu. & qđ plus. est. aiuino excepisti
Tu patre orbatũ amicitia consolatus. es
hortatione animasti : ope adiuuisti.
Cu in nr̃o ipso mutucipio. sauore. fami¬
liaritate. cõmunicatione domꝰ tuȩ: pe¬
ne tecũ clarũ. primatẽq sccisti. lucar.¬
taguit̃ illustrioris ꝓfessionis gr̃arcme¬
antẽ: cũ tibi soli & meorũ nulli consili¬
ũ meũ. spẽq aperuissem. quã ius aliqͣn¬
tũ alo fibrisitõ. quiasibi iam docctũ
patrieͥ amore cunctatꝰ. es

Expanded text:
tantem mirabiliter solet mouere. non tantem mirabiliter solet mouere. non enim metuo aut a socordia morum aut a tarditate ingenio tuo. quis te, quando aliquantum respirare concessum est, in sermonibus nostris uigilantior, quis acutior apparuit? ego tibi gratiam non repensabo ? an fortasse paululum debeo ? tu me adulescentulum pauperem et sumtu et, quod plus est, animo excepisti; tu patre orbatum amicitia consolatus es, hortatione animasti, ope adiuuisti; tu in nostro ipso municipio fauore familiaritate communicatione domus tuae paene tecum clarum primatemque fecisti; tu Karthaginem inlustrioris professionis gratia remeantem, cum tibi et meorum nulli consilium meum spemque aperuissem, quamuis aliquantum illo tibi insito — quia ibi iam docebam — patriae amore cunctatus es,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃cium fammiliarissunos tuos latere non
potest: qͥ sepe nonsolum attente audi¬
uimꝰ murmura tua. sed etiã non nul¬
la fulgurã fulminib ꝓpiora conspexi.¬
inꝰ. Quis enĩ ut cetera ꝓ tẽpore taceã:
& unũ cõmemorem: quis in quã tam
subito unquã tantũ intonuit. tantũ¬
q lumine mentis emicuit: ut sub il¬
lo fremitu. rationis & quodã corusca¬
mine tẽperantiȩ uno die illa & pͥdic
seuissima penitꝰ libido moreret᷑. Er¬
gone non erumpex aliquando ista uir¬
tus. ⁊ & multorũ desperantiũ risus in
horrorẽ stuporẽq conuertat: & locu¬
ta interris quasi quędã futuroriũ sig¬
na: rursus ꝓiecto totius corporis one.
re. recurret inclũ. Ergone. augꝰ¬
tinꝰ de romdauano frustra ista dixꝰ
on sinet ille. cui me totũ dedi: quẽ
nunc recognoscere aliquantũ coepi.
Ergo. atgredere mecũ plulosophiam.
Hic est quicqͥd te aririũ sepe atq dubi¬

Expanded text:
tertium, familiarissimos tuos latere non tertium, familiarissimos tuos latere non potest, qui saepe non solum attente audivimus murmura tua, sed etiam nonnulla fulgura fulminibus propiora conspeximus. Quis enim, ut caetera pro tempore taceam et unum commemorem; quis, inquam, tam subito unquam tantum intonuit, tantumque lumine mentis emicuit, ut sub uno fremitu rationis, et quodam coruscamine temperantiae, uno die illa pridie saevissima penitus libido moreretur? Ergone non erumpet aliquando ista virtus, et multorum desperantium risus in horrorem stuporemque convertet; et locuta in terris quasi quaedam futurorum signa, rursus projecto totius cre recurret in caelum? ergone Augustinus de Romaniano frustra ista dixit? non sinet ille. cui me totum dedi, quem nunc recognoscere aliquantum coepi. Ergo adgredere mecum philosophiam; hic est quidquid te anxium saepe atque dubi
Abbreviated transcription (Latin):
diuinũ auxiliũ om̃i deuotione atq pi¬
etate implorandũ. ẽ: ut uitentio constan
tissima bonorũ studiorũ teneat cursum
suũ: aquo eã nullus casus excutiat. quo¬
minꝰ illam philosopluę tutissimꝰ iocun¬
dissimꝰ quȩ portus accipiat. Hec prima
tua causa. est. Hinit tibi metuo: huric
te cupio liberari: hinc si modo dignus
sim qͥ ipetrẽ: eotidianis uotis aurastͥ
ꝓsperas orare non cesso. Oro autẽ ipsam
sũmi dĩ uirtutẽ atq dĩ sapientiam
Qiud est. enim aliud quẽ misteria nobis
tradunt dĩ filium.. Rultũ me auteni
aduiuabis ꝓte dep̃cantẽ: si non nos
exaudiri posse desperef. nitarisq
nobiscũ & tu. non solũ uotis. sed etiã
uoluntate: atq illa tua naturali m̃¬
tis altitudine ꝓpt̾ quante quero: qͣ
singularit᷑ delertor. quã semꝑ admiror.
quȩ inte ꝓnefas illis rerũ domesticarũ
mubib quasi fulm̃ inuoluit᷑: & multoᷤ
ac pene om̃s latet: me autẽ. & aliũ uł

Expanded text:
diuinum auxilium omni deuotione atque pidiuinum auxilium omni deuotione atque pietate implorandum est, ut intentio consttissima bonorum studiorum teneat cursum suum, a quo eam nullus casus excutiat, quominus illam philosophiae tutissimus jucundissimusque portus accipiat. Haec prima tua causa est; hinc tibi metuo, hinc te cupio liberari, hinc, si modo dignus sim qui impetrem, quotidianis votis auras tibi prosperas orare non cesso; oro autem ipsam summi Dei Virtutem atque Sapientiam. Quid est enim aliud, quem mysteria nobis tradunt Dei Filium? 2. Multum autem adjuvabis pro te deprecantem, si non nos exaudiri posse desperes, nitarisque nobiscum et tu non solum votis, sed etiam voluntate, atque illa tua naturali mentis altitudine, propter quam te quaero, qua singulariter delector, quam semper admiror, quae in te, proh nefas! illis rerum domesticarum nubibus quasi fulmen involvitur, et multos, ac pene omnes latet: me autem, et alium, vel
Abbreviated transcription (Latin):
itẽ tam eã necesse cẽt
nucnure dũ quęrit᷑: omis
ꝑfecto achademicorũ uel
ilumnia. uł ꝑtinacia. uł
adis ciceronisq corporib sepulta foret.
Sed quia siue uitȩ huius multis uarusq¬
iactationib romaniane ut ineadem te¬
ꝓbas: siue ingeniorũ. quodã stupore. uł
socordia. uel tarditate torpentiũ. siue
desperatione inuenuendi. quia nonquã
facile oculis istalux tam facile mentib
sapientiȩ sidus oboritur: siue etiamqͥ
error om̃iũ płorũ est falsa opinione in¬
uente ueritatis. Nec diligent̃ homines
quęrunt siqͥ quęrunt: & aquęrendi uo¬
linitate auertunt᷑ euenit ut scientia
raro paucisq ꝓuenuat. Coq sit. ut adia¬
demicorũ arma. quando cũ his ad manꝰ
uenit᷑: nec mediocrib uiris sed acutis
& bene cruditis inuicta & quasi uulcani¬
Aiudeant᷑. Quã obrem contra illos fluc¬
tus ꝓcellasq fortune cũ obnutendũ re¬
mis qualiũcũq uirtutũ. tũ in primis

Expanded text:
ntem, tam eam necesse esset ntem, tam eam necesse esset inuenire, dum quaeritur, omnis profecto Academicorum uel calumnia uel pertinacia uel adis Ciceronisque corporibus sepulta foret. sed quia siue uitae huius multis uariisqueiactationibus,Romamaneut in eodem teprobas, siue ingeniorum quodam stupore uel socordia uel tarditate torpentium siue desperatione inueniendi — quia non quam facile oculis ista lux, tam facile mentibus sapientiae sidus oboritur — siue etiam, qui error omnino populorum est, falsa opinione inuentae a se ueritatis nec diligenter homines quaerunt, si qui quaerunt, et a quaerendi uoluntate auertuntur, euenit, ut scientia raro paucisque proueniat, eoque fit, ut Academicorum arma, quando cum eis ad manus uenitur, nec mediocribus uiris sed acutis et bene eruditis inuicta et quasi Uulcania uideantur. quam ob rem contra illos fluctus procellasque fortunae cum obnitendum remis qualiumcumque uirtutum tum in primis
Abbreviated transcription (Latin):
tem magnopere hortari: ceperã ex uo¬
bis querere quantũ inea momenti po-¬
neretis. Om̃s autẽ posiustis tantũ. ut
plus non desiderem. Nam cũbeati cẽ
cupiamus. siue id ficri non potest nisi
inuenta. siue non nisi diligenter quesita
ueritate: post positis ceteris om̃ib reb
nobis sibeati eẽ. uolumꝰ ꝑquirenda. est.
Quam obrt̃. iam istam ut dixi disputationẽ
t̃mninemꝰ: & relatam in litteris mittamꝰ li¬
centi potissimũ patri tuo: cuius erga phi¬
losopluam iã prorsus animũ teneo: sed
adhuc quȩ admittat quero fortunam.
ncendi autẽ in hȩc studia ueliementius
poterit: cũ te ipsum iã mecũ sic uiuere.
non audiendo solũ. uerũ etiam legendo
ista cognouerit. Tibi autẽ: ut sentio acha¬
demici placent: uires ad cos defenden.¬
dos  ualidiores para. Nam illos: ego¬
prandium paratũ et̃. nuntiatũ. ẽ. atq
ruam Necesse. est. discipli¬
na atq scientia sapientiȩ
acuum eẽ. non posse sapi.¬

Expanded text:
tem magno opere hortari, coeperam ex uotem magno opere hortari, coeperam ex uobis quaerere, quantum in ea momenti poneretis; omnes autem posuistis tantum, ut plus non desiderem. nam cum beati esse cupiamus, siue id fieri non potest nisi inuenta siue non nisi diligenter quaesita ueritate, postpositis ceteris omnibus rebus nobis, si beati esse uolumus, perquirenda est. quam ob rem iam istam, ut dixi, disputationem terminemus et relatam in litteras mittamus, Licenti, potissimum patri tuo. cuius erga philosophiam iam prorsus animum teneo. sed adhuc quae admittat quaero fortunam. incendi autem in haec studia uehementius poterit, cum te ipsum iam mecum sic uiuere non audiendo solum uerum etiam legendo ista cognouerit. tibi autem, si, ut sentio, Academici placent, uires ad eos defendendos ualidiores para; nam illos egoprandium paratum esse annuntiatum est, atque quam necesse est, disciplina atque scientia sapientiae vacuum esse non posse sapie
Abbreviated transcription (Latin):
ueris. Ocuide: uentũ. ẽ. ad definitionem
sapientiȩ. Quã cum tanta calliditate
labe factare conareris⁊ ut tua furta
nec ipse auxiliator tuus albicedc̃ius for¬
tasse comp̃henderet: quanta tibi uigi¬
lantia. quantis uirib restitit. quam te
pene inuoluit atq depressit: nisi te
postremo tua definitione noua tutare¬
ris: diceresq humanã cẽ. sapientiam inqͥ¬
sitionis ueritatis. exqua ꝓpt̃ animi tran¬
quillitatẽ beata uita contingeret. Nuic
istȩ sententiȩ non respondebit. I p̃sertĩ
si inꝓroganda diei uł parte quȩ restat
reddẽ sibi gram postulabit. Set ne lon¬
gũ faciamus. iam si placet sermo iste
claudatur: in quo immorari etiã suꝑ¬
fluum peito. Tractata enimresẽ. pro
suscepto negotio satis quȩ post pauca om¬
nino posset uerba finiri: nisi exercere
uos uellem: neruosq ur̃os e studia. quȩ
mͥ magna cura.ẽ. explorare. Nam cũ
instituissem uos ad querendam uerita¬

Expanded text:
ueris. deinde uentum est ad definitionem ueris. deinde uentum est ad definitionem sapientiae, quam cum tanta calliditate labefactare conareris, ut tua furta nec ipse auxiliator tuus Albicerius fortasse comprehenderet, quanta tibi uigilantia, quantis uiribus restitit, quam te paene inuoluit atque depressit, nisi te postremo tua definitione noua tutareris diceresque humanam esse sapientiam inquisitionem ueritatis, ex qua propter animi tranquillitatem beata uita contingeret! huic iste sententiae non respondebit, praesertim si in proroganda diei uel parte, quae restat, reddi sibi gratiam postulabit. Sed, ne longum faciamus, iam, si placet, sermo iste claudatur, in quo immorari etiam superfluum puto. tractata enim res est pro suscepto negotio satis; quae post pauca omnino posset uerba finiri. nisi exercere uos uellem neruosque uestros et studia, quae mihi magna cura est, explorare. nam cum instituissem uos ad quaerendam uerita
Abbreviated transcription (Latin):
tibi perfectus qui ad huc quęxeret uide¬
retur. Ut si fatereris non et̃ perfectum.
ad caput recurrerot: de monstraretq
si posset ꝑ illam definitionẽ. ꝑfectum et̃.
hominẽ qͥ scđ̾m legẽ mentis uitam gub̾
Aquo te laqueo. cum expedisses cautius qu̾a
putabam. ꝑfectumq hominẽ diceres. iniͥ¬
quisitorem diligentissimũ ueritatis: ip¬
saq illa definitione qua beatam uitam
illã demũ ẽẽ. dixeramꝰ. quȩ scđm ratio¬
nẽ ageret᷑. tũ p̃sidentius aꝑtiusq pug¬
nasses: ille tibi plane reposuit. Nam oc¬
cupauit p̃sidium tuum. Unde pulsus.
om̃ino summã rerũ amiseras: nisite in¬
dutie reparassent. Ubi enum arcem loca¬
uerunt achademici quorũ tueris senten¬
tiã: nisi in erroris definitione: Quȩ tibi
nisi noctu fortasse ꝑ somniũ redir& in
ment̾ẽ:ͥ iam quid responderes non ha¬
bebas: cũ in exponenda ciceronis sen¬
tentia idipsum tuipse ante cõmemora¬

Expanded text:
tibi perfectus qui adhuc quaereret uidetibi perfectus qui adhuc quaereret uideretur, ut, si fatereris non esse perfectum, ad caput recurreret demonstraretque, si posset, per illam definitionem perfectum esse hominem, qui secundum legem mentis uitam gubern posse. quo te laqueo cum expedisses cautius, quam putabam, et perfectum hominem esse diceres inquisitorem diligentissimum ueritatis ipsaque illa definitione, qua beatam uitam illam demum esse dixeramus, quae secundum rationem ageretur, tu praefidentius apertiusque pugnasses, ille tibi plane reposuit; nam occupauit praesidium tuum, unde pulsus omnino summam rerum amiseras, ni te indutiae reparassent. ubi enim arcem locauerunt Academici, quorum tueris sententiam, nisi in erroris definitione? quae tibi nisi noctu fortasse per somnium rediret in mentem, iam quid responderes non habebas, cum in exponenda Ciceronis sententia id ipsum tu ipse ante commemora
Abbreviated transcription (Latin):
& extremo dic uitȩ ad id qđ concupi¬
uit adipiscendũ reperiatur paratus.
fruaturq merito duuna beatitudine
qͥliumana sit ante ꝑfructꝰ. Tumrego.
cũ trygetuis quid sibi esset responden¬
dũ diu quereret: non puto inquã li¬
centi hiuic etiam ai gumenta de futura.
sirum otiose querere ꝑmittamꝰ. Quidꝰ
trum ei. quo uis loco de fant ad respon¬
deudũ : Nam primo ipse uitulit. qm̃
de beata uita questio nata. est. & beatũ
solum necesse est. cẽ. sapientem: siquidem
stultitia etiam stultorũ uiditio misera. ẽ.
ꝑfectum sapientem eẽ. debere. Nõrautẽ
ꝑfectũ eẽ: qui adhuc uerũ quid sit inqͥ¬
rit. Unde. ne beatũ quidẽ. Cu loco tu cũ
molem auctoritatis obiceres. moleste ali¬
quantũ ciceronis nomine ꝑturbatꝰ: tam̃
se statim erexit: & generosa quadã con¬
tumatia inuerticẽ libertatis exilunt.
Rursumq arripuit. qđ erat de manib uio¬
lent excussum: quȩsiuitq abste utrum

Expanded text:
et extremo die uitae ad id quod concupiet extremo die uitae ad id quod concupiuit adipiscendum reperiatur paratus fruaturque merito diuina beatitudine, qui humana sit ante perfruitus. Tum ego, cum Trygetius quid sit respondendum diu quaereret: Non puto, inquam, Licenti, etiam huic argumenta defutura, si eum otiose quaerere permittamus. quid enim ei quouis loco defuit ad respondendum ? nam primo ipse intulit, quoniam de beata uita quaestio nata est et beatum solum necesse est esse sapientem, si quidem stultitia etiam stultorum iudicio misera est, perfectum sapientem esse debere, non autem perfectum esse qui adhuc uerum quid sit inquirit, unde ne beatum quidem. cui loco tu cum molem auctoritatis obiceres, modeste aliquantum Ciceronis nomine perturbatus tamen se statim erexit et generosa quadam contumacia in uerticem libertatis exsiluit rursumque arripuit quod erat de manibus uiolenter excussum quaesiuitque abs te, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
alienũ: hec autẽ ꝓpriũ deseruit. Qua¬
re: illa auaritiȩ. ista stultitię coargui
potest. Et enĩ ut iam ipse explicẽ defi¬
nitione qđ sentio: sapientia mihi uide¬
tur ẽẽ. rerũ humanarũ. & duunarũ.
quȩ adbeatã uitã ꝑtincant: non sci¬
entia selum. sed etiam diligens inqui¬
sitio. Quã descriptionẽ si partiri uelis.
prima pars quȩ scientiã tenet. dĩ. est.
Hȩc autẽ quȩ inquisitione contẽpta ẽ:
hominis. Illa igitur ds̃. Hac autẽ homo
beatus. est. Tum ille miror inquit: sa¬
pientẽ tuum quoniodo asseris frustra
operam consumere. Quomodo inquid
conquirat: Nim hoc ipso quo quęrit
sapiens. est. & quo sapiens eobeatus: cum
ab om̃ib inuolucris corporis. mentẽ quan¬
tũ potest euolũ. & se ipsum in semnet ip¬
sum colligit. Cum se non ꝑmittit cupi¬
ditatib laniandũ: sed inse atq indim
semꝑ tranquillius intenditur. Ut &
int̾ nos conuenit ratione ꝑfruatur:

Expanded text:
alienum, haec autem proprium deseruit; quaalienum, haec autem proprium deseruit; quare illa auaritiae, ista stultitiae coargui potest. etenim ut iam ipse explicem definitione quod sentio, sapientia mihi uidetur esse rerum humanarum et diuinarum, quae ad beatam uitam pertineant, non scientia solum sed etiam diligens inquisitio. quam descriptionem si partiri uelis, prima pars, quae scientiam tenet, dei est, haec autem, quae inquisitione contenta est, hominis. illa igitur deus, hac autem homo beatus est. — Tum ille: Miror, inquit, sapientem tuum quomodo asseris frustra operam consumere. — Quomodo, inquit conquirat? nam hoc ipso, quo quaerit, sapiens est, et quo sapiens, eo beatus, cum ab omnibus inuolucris corporis mentem quantum potest euoluit et se ipsum in semet ipsum colligit, cum se non permittit cupiditatibus laniandum, sed in se atque in deum semper tranquillus intenditur, ut et inter nos conuenit, ratione perfruatur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd aliud qđ ad sapientiã non ꝑtinera&.
inclu sit. Tum trygetius. istã inquid
ꝓtulit. Nunc mͥ tuuolo respondeas: ut
tandẽ adid qđ agit᷑. ueniamꝰ. Istic sũ.
inquit ille. Dasne ait albiceriũ scisse
uerũ: Do inquit. Aelior igit᷑ tuo sa¬
piente. Nullo modo. ait ille. Nam qđ A.
genꝰ ueri sapiens requirit: non solum
ille delirus hariolus. sed ne ipse quide
sapiens dũ in hoc corport uiuit asseqͥ¬
tur. Qđ tam̃ tantii ẽ: ut mnultosit
prȩstabilius hoc semꝑ quęrere. quã
illud aliquando inuenire. Necesse ait
trygetitis. ut mͥ in angustiis definitio il¬
la subueniat: quȩ si ꝓpterca tibi uiti¬
osa insa. ẽ. quia complixa. est cũ que
non possumꝰ uocare sapientẽ: quero
utrũ eã probes si sapientiã rerũ huina¬
narũ diuinarũq scientiã dicamus:
sed earũ quȩ adbeatã uitã ꝑtineant.
Est inquit ille. & ista sapientia: sed non
sola. Unde superior. definitio inuasit

Expanded text:
quid aliud, quod ad sapientiam non pertineret, quid aliud, quod ad sapientiam non pertineret, inclusit. Tum Trygetius: Definitionem protulit. nunc mihi tu responde, ut tandem ad id quod agitur ueniamus. — Istic sum, inquit ille. — Dasne, ait, Albicerium scisse uerum? — Do, inquit. — Melior igitur tuo sapiente. — Nullo modo, ait ille; nam quod genus ueri sapiens requirit, non solum ille delirus ariolus sed ne ipse quidem sapiens, dum in hoc corpore uiuit, adsequitur. quod tamen tantum est, ut multo sit praestabilius hoc semper quaerere quam illud aliquando inuenire. — Necesse est, ait Trygetius, ut mihi in angustiis definitio illa subueniat. quae si propterea tibi uitiosa uisa est, quia complexa est eum, quem non possumus uocare sapientem, quaero, utrum eam probes, si sapientiam rerum humanarum diuinarumque scientiam dicamus, sed earum, quae ad beatam uitam pertineant. — Est, inquit ille, et ista sapientia et non sola. unde superior definitio inuasit
Abbreviated transcription (Latin):
se sola scire sapientia ꝓfitet᷑. Cetera
autẽ quib isti nescio qͥ diuinantes uel
ad uanã iactantiã. uel ad quęstũ abutun¬
tur: p̃ siderib ꝓfecto iuliora sunt. Non
igit᷑ albicerius rerũ humanarũ ac diul
narũ scientiȩ particeps fuit: frustra¬
quȩ abste isto modo definitio nr̃a tẽp¬
tata. ẽ. Postremo cũ quicqͥd p̃ter res
humanas atq diuinas. ẽ. nos uilissimũ
ducere &. oñuno contẽnere oporteat :
quero in quib reb quęrat ille tuus sa¬
piens ucritatẽ. In diuinis ait ille. Nani
uirtꝰ etiã in homine: sine dubitatione
diuna .ẽ. Has igit᷑ albicerius iã sciebat
quas tuus sapiens semꝑ inquirit.
Cum licentius. diuinas ait & ille nouerat
sed non eas quȩ a sapiente querende
sunt. Quis eni non euertat omnẽ lo¬
quendi consuctudinẽ. siei diuinatio¬
nẽ concedat: adimat res diuinas .e.
quib diuinatio nominata. c̃. Qua¬
re illa ur̃a definitio. nisi fallor. nescio

Expanded text:
se sola scire sapientia profitetur; cetera se sola scire sapientia profitetur; cetera autem, quibus isti nescio qui diuinantes uel ad uanam iactantiam uel ad quaestum abutuntur, prae sideribus profecto uiliora sunt. non igitur Anarum scientiae particeps fuit, frustraque abs te isto modo definitio nostra tentata est. Postremo cum quidquid praeter res humanas atque divinas est, nos vilissimum ducere et omnino contemnere oporteat; quaero in quibus rebus quaerat ille tuus sapiens ueritatem. — In diuinis, ait ille; nam uirtus etiam in homine sine dubitatione diuina est. — Has igitur Albicerius iam sciebat, quas tuus sapiens semper inquiret ? — Tum Licentius: Diuinas, ait, et ille nouerat, sed non eas, quae a sapiente quaerendae sunt. quis enim non euertat omnem loquendi consuetudinem, si ei diuinationem concedat, adimat res diuinas, e quibus diuinatio nominata est? quare illa uestra definitio, nisi fallor, nescio
Abbreviated transcription (Latin):
bat enĩ uir ille doctissimꝰ abhis qͥ talia
mirarent᷑. Nũ grãmaticã. uel musicã.
Qius autẽ illũ nosset:⁊ & non istorũ om¬
niũ unperitissimũ fateretur Quam¬
obrem ad extremũ hortabat᷑: ut animos
suos hi qͥ talia didicissent. illi diuinatio¬
ni sine dubitatione p̃ferrent. Parentq
operã his disciplinis instruere. atq ad¬
iiuculari suã mentẽ : quib aeriã istã
iniusibiliũ animantiũ naturã transili¬
re his & cã suꝑ euolare contingeret. lam
res diine cũ om̃ib concedentib meli¬
ores augustioresq multo quã humanę
sint: quo pacto cas ille asscqui poterat:
qͥ quid eẽt ipse nesciebat : Nisi forte
existimas sidera quȩ cotidie contẽplam᷑
magnũ quiddã eẽ: in cõparatione ue¬
rissimi & secretissum dĩ. quã raro for¬
tasse intellectꝰ: sensus auat̃ nullus attin¬
git. Nec autẽ prestosunt oculis nr̃is.
Nec ista igit᷑ sunt illa diuina: qualia

Expanded text:
bat enim vir ille doctissimus ab iis qui talia bat enim vir ille doctissimus ab iis qui talia mirarentur, num grammaticam vel musicam Quis autem illum nosset, et non istorum omnium imperitissimum fateretur? Quamobrem ad extremum hortabatur, ut animos suos ii qui talia didicissent, illi divinationi sine dubitatione praeferrent, darentque operam his disciplinis instruere atque adminiculari suam mentem, quibus aeriam istam inuisibilium animantium naturam transilire et eam supereuolare contingeret. Iam res diuinae cum omnibus concedentibus meliores augustioresque multo quam humanae sint, quo pacto eas ille adsequi poterat, qui quid esset ipse nesciebat, nisi forte existimans sidera, quae cotidie contemplamur, magnum quiddam esse in conparatione uerissimi et secretissimi dei, quem raro fortasse intellectus, sensus autem nullus attingit? haec autem praesto sunt oculis nostris. nec ista igitur sunt illa diuina, qualia