comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duis clareuallis abbas inuenire gr̃am apud deũ itte¬
ras dilectionis ur̃e debita uen̾atione suscepi: s p̃ ml¬
titudine negotioꝵ breuis est responsio. Depositũ querele
uĩẽ apud nos. siguũ ẽ ⁊ pignus dilectionis: ⁊ p̃cipue
humilitatis indiciũ. Quis enĩ ego sum. aut q̃ domus
patris mei Ut ad me referatur archiepĩ contemptus
et metropolitane sedis iniuria : Nonne ego sũ puer
paniulus: Ignorans introitũ ⁊ egressũ meũ: Berũp¬
tamen nõ iguoro uerbũ ueritatis usqueqͣ:. quod ex ore
altissimi ꝓcedit. Frecesse est ut ueniat scandabã: ue
autẽ illi ꝑ quem uenit. Homo ille de quo agit᷑ ĩ lutis
assuiit libertatẽ uł officiũ p̃dicationis: potest scire ⁊
debet ꝙ monachus nõ habet docentis s plangentis
officũ.: quippe cui oppidũ carcer esse debet. ⁊ solitudo
ꝑadysus. Hic uͦ a contrariis et solitudinẽ ꝓ cart̾e: et
oppidũ habet ꝓ ꝑadyso. S hoĩem sine pectore: o hoĩem

Expanded text:
s abbas, invenire gratiam apud Deum. 1. Litteras Dilectionis vestrae debita veneratione suscepi; sed prae multitudine negotiorum brevis est responsio. Depositum querelae vestrae apud nos signum est et pignus dilectionis et praecipuae humilitatis indicium. Quis enim ego sum, aut quae domus patris mei, ut ad me referatur archiepiscopi contemptus, et metropolitanae 330 sedis injuria? Nonne ego sum puer parvulus, ignorans introitum et egressum meum? Verumtamen non ignoro verbum veritatis usquequaque, quod ex ore Altissimi procedit: Necesse est ut veniat scandalum, vae autem illi per quem venit! . Homo ille de quo agitur in litteassumit libertatem, vel officium praedicationis; potest scire, et debet, quod monachus non habet docentis, sed plangentis officium: quippe cui oppidum carcer esse debet, et solitudo paradisus. Hic vero a contrariis, et solitudinem pro carcere, et oppidum habet pro paradiso. O hominem sine pectore! o hominem
Abbreviated transcription (Latin):
culũ sc̃itatis. Quodq minꝰ ułq adhuc a xp̃o didicisse
me fateor: nõ incassũ fide oculata ꝑciꝑem ꝙͣ sis ⁊ tu
nutis et humilis corde. Uerũ si tibi ꝑgo face̾ quod a
te i factũ queror  ⁊ si ueritatẽ ditam. ueritatis tñ le¬
gi nẽ concordabo: in qͣ legit᷑. quod tͥ nõ uis fieri. alii
ne seceris. Itaq iam respondeamꝰ peticiũtule ur̃e : qua
epłam cõclusistis. Is quẽ mitti uobis iubetis. mecũ mͦ
nõ est. si cũ dño antisiodorensi: ⁊ ita infumꝰ. ut sine ni¬
uio incõmodo uec ad nos usq posse ad huc uenire dicat᷑.¬

Expanded text:
culum sanctitatis. Quodq. minus vsque adhuc a Christo didicisse culum sanctitatis. Quodq. minus vsque adhuc a Christo didicisse me fateor: non incassum fide oculata perciperem, quam sis & tu mitis & humilis corde. Verum si pergo facere tibi quod a te mihi factum queror: etsi veritatem dicam, veritatis tamen legi non concordabo, in qua legitur, Quod tibi non vis fieri, alij ne feceris. Itaque iam respondeamus petitiunculæ, qua epistolam conclusistis. Is, quem mitti vobis iubetis, mecum modo non est: sed cum Domino Antisiodorensi, & ita infirmus, vt sine nio incommodo sui, nec ad nos vsque posse adhuc venire dicat
Abbreviated transcription (Latin):
o bone uir: Laudas pctõrẽ: miserũ beatificas. Re¬
stat ut ores: ne inducar in errorẽ. Inducor autẽ: si tan¬
tis delectatus p̃comiis ignorare me ceꝑo. ꝓpemodũ id mͥ
contigerat iuisis litt̾is beatitudĩs tuẽ. ⁊ beatificationis
mee. Qmͣ beatus nĩc essem: si uerbis beari possem.
Beatũ tñ me dixerim: s fauore tuo. nõ meis laudibus.
Bcatũ ꝙ diligor a te: ꝙ diligo te. Qmͣqͣm et hanc mͥ
dulcẽ licet bucellam liquandã arbitror : nec om̃o plenis
ut aiũt buctis admittendã. Miraris cur hoc: Nempe nõ
udeo in me unde tantũ diligi meruerim: p̃sertim a tanto
Scis autẽ qr plus iusto uelle diligi: minꝰ est a usto. Qs
mͥ det tante humilitatis insigne. tã imitari posse ꝙͣ ad¬
mirari: Quis mͥ tribuat sancta ⁊ desiderata p̃sentia
tua nõ dico semꝑ. non dico sepe: s uł semel in anno frui:
Puto qr nulla uice reu̾terer uatuus. Non inqͣm frustͣ
conspicerem uirtutis exemplar. discipline sũmã: spe¬

Expanded text:
o bone vir? Laudas peccatorem, miserum beatificas! Restat ut ores, ne inducar in errorem. Inducor autem, si tantis delectatus praeconiis, ignorare me coepero. Propemodum id mihi contigerat, visis literis beatitudinis tuæ, & beatificationis meæ. Quam beatus nunc essem, si verbis beari possem! Beatum tamen me dixerim, sed fauore tuo, non meis laudibus. Beatum quod diligor a te, quod diligo te. Quanquam & hanc mihi dulcem licet buccellam, liquandam arbitror: nec omnino plenis, vt aiunt, buccis admittendam. Miraris cur hoc? Nempe non video in me unde meruerim tantum diligi, præsertim a tanto. Scis autem quia plus iusto velle diligi, minus est a iusto. Quis mihi tantæ humilitatis insigne, tam imitari posse quam admirari? Quis mihi tribuat sancta & desiderata præsentia tua, non dico semper, non dico sæpe, sed vel semel in anno frui? Puto nulla vice reuerterer vacuus. Non frustra, inquam, conspicerem virtutis exemplar, disciplinæ summam, spe
Abbreviated transcription (Latin):
habens cor. Nõne ille caput. ⁊ ille oculi tui erant: Qd
gͦ nũc roma. nisi sine capite truncũ corpus: sine oculis
fions effossa. facies tenebrosa: Nꝑi gens misera. aꝑi
oculos tuos ⁊ uide desolationẽ tuã. iamiamq ĩminentẽ
Quomͦ in breui mutatus est color optimꝰ: facta ẽ qͣl

Expanded text:
habens cor! Nonne ille caput, et illi oculi tui erant? Quid habens cor! Nonne ille caput, et illi oculi tui erant? Quid ergo nunc Roma, nisi sine capite truncum corpus, sine oculis frons effossa, facies tenebrosa? Aperi, gens misera, aperi oculos tuos, et vide desolationem tuam jamjamque imminentem. Quomodo in brevi mutatus est color opt
Abbreviated transcription (Latin):
est o romani. offende̾ pͥncipes mũdi ͥ ur̃os autẽ sp̃ãles
patronos: Cur regẽ terre. cur deũ celi furore tã intole¬
rabili ꝙͣ irrationabili ĩ uos ꝑiter ꝓuocatis: dñ sacrã ⁊
apłicã sedem diuinis regalibusq pͥuilegiis singularit᷑
sublimatã. ausu sacrilego incessere. suoq minuere hono¬
re contenditis  quã uł soli contͣ om̃s si oportuisset. defẽ¬
d̾e debiustis: Sic fatui romani nõ uidicantes. neq quod
honestũ est discernentes. caput ur̃m atq oĩum quod ĩ
uobis est deturpatis: ꝓ quo magis nec uris ip̃is cerui¬
cibus parcendũ a uobis foret. si necessitas exegisset.
Patres ur̃i urbi orbem subiugauerũt: uos urbem ꝓpe¬
ratis orbi facere fabulam. En petri heres petri sede
t urbe a uobis pulsus est. en rebus ⁊ domibus suis
urĩs manibus spoliati st̃ cardinales atq epĩ ministri
dm̃. O ppłẽ stulte ⁊ insipiens: o columba seducta nõ

Expanded text:
est, o Romani, offendere principes mundi, vestros autem speciales est, o Romani, offendere principes mundi, vestros autem speciales patronos? Cur Regem terrae, cur Dominum coeli, furore tam intolerabili, quam irrationabili in vos pariter provocatis, dum sacram et apostolicam sedem, divinis regalibusque privilegiis singulariter sublimatam, ausu sacrilego incessere, suoque minuere honore contenditis, quam vel soli contra omnes, si oportuisset, defendere debuistis? Sic fatui Romani; non judicantes, neque quod honestum est discernentes, caput vestrum atque omnium, quod in vobis est, deturpatis, pro quo magis nec vestris ipsis cervicibus parcendum a vobis foret, si necessitas exegisset? Patres vestri Urbi orbem subjugaverunt: vos Urbem properatis orbi facere fabulam. En Petri haeres Petri sede et urbe a vobis expulsus est: en rebus et domibus suis, vestris manibus spoliati sunt cardinales atque episcopi ministri Domini. O popule stulte et insipiens, o columba seducta non
Abbreviated transcription (Latin):
mis quidẽ uł extremis quibusq corꝑis ꝑtibus. Nec
a me gͦ. Puenit ꝓfecto usq ad me qͣmuis oĩum mi¬
nimũ dolor maximus iste. qr maximꝰ est : ⁊ qr ꝯ sit
capitis nõ potest nõ esse et corꝑis. tꝰ menbrũ sum
suũq capitis fatentur incõmodũ: Dimittite ꝓuide q̃lo.
dimttite ut plangã paululũ apud uos dolorem meum.
Nec meũ tm̃: s et totius ecclie. Nõne ip̃ius uox est ho¬
die ꝑ uniu̾sũ mũdũ: caput meũ doleo. caput meũ doleo:
Quis naniq uł nouissimꝰ xp̃ianoꝵ in toto sit orbe. qui
nõ glorietur hoc capite: quod ambo illi głbsi pͥncipes
terre. alter amsso. alter submisso in cruce capite suo tͥ¬
umpho extulerũt. suo sanguine ornauerũt: Ad omnẽ
itaq spectat xp̃ianũ iuiuria apłoꝵ : ⁊ sicut in omnem
terrã exiuit sonus eoꝵ. sic lesio eorũdem ab oĩb usqqͣ
sentit᷑. usqueqͣ plangitur ⁊ doletur. Quid uobis iusũ

Expanded text:
mis quidem vel extremis quibusque corporis partibus. Nec mis quidem vel extremis quibusque corporis partibus. Nec a me ergo. Pervenit profecto usque ad me, quamvis omnium minimum, dolor maximus iste, quia maximus est; et quia cum sit capitis, non potest non esse et corporis, cujus membrum sum suumque capitis fatentur incommodum? Dimittite proinde, quaeso, dimittite, ut plangam paululum apud vos dolorem meum; nec meum tantum, sed et totius Ecclesiae. Nonne ipsius vox est hodie per universum mundum: Caput meum doleo, caput meum doleo? Quis namque vel novissimus Christianorum in toto sit orbe, qui non glorietur hoc capite, quod ambo illi gloriosi principes terrae, alter amisso, alter submisso in cruce capite, suo triumpho exstulerunt, suo sanguine ornaverunt? Ad omnem itaque 241 spectat Christianum injuria Apostolorum, et sicut in omnem terram exivit sonus eorum , sic laesio eorumdem ab omnibus usquequaque sentitur, usquequaque plangitur et doletur. 3. Quid vobis visum
Abbreviated transcription (Latin):
si forte audiañt ⁊ quiescant. Quis scit si cõuertã¬
tur ad p̾cem pauꝑis: qui nõ cedũt potentiũ minis.
nõ om̃i armaturẽ forciũ: Nõne quondã in babylo¬
ne ad uocẽ pueri iunioris uniꝰ oĩs ille ppłs qui sem¬
bus iniquis iudicib seductꝰ fuerat. reu̾sus est ad iudi¬
ciũ: et sic seruatus est sanguis innoxius in die illa:
Ita nũc qͦ et si adolescentulus sum ⁊ contemptus. ado¬
lescentulꝰ dico nõ annoꝵ paucitate. s meritoꝵͥ po¬
tens est tñ deus dare eciã uoci mee uotẽ uirtutis: per
quã fiat ut et is ppls quẽ nichilominꝰ constat esse se¬
ductũ. ad iudiciũ reuertatur. Mea gͦ defensio ad eos qͥ
mͥ huic forte succensendũ indignãdũ ue putauerint h
sit. Si neq hec satis est : etiã istud adicio. Cõmunis est
causa: ⁊ nõ est distinctio pusilli ⁊ magni. Dolor nem¬
pe in capite est: ac ꝑ hoc minime alienus ne a mitu¬

Expanded text:
si forte audiant, et quiescant. Quis scit si convertansi forte audiant, et quiescant. Quis scit si convertantur ad precem pauperis, qui non cedunt potentium minis, non omni armaturae fortium? Nonne quondam in Babylone, ad vocem pueri junioris unius, omnis ille populus, qui a sensibus iniquis judicibus seductus fuerat, reversus est ad judicium, et sic servatus est sanguis innoxius in die illa ? Ita nunc quoque, etsi adolescentulus sum ego et contemptus adolescentulus dico, non annorum paucitate, sed meritorum, potens est tamen Deus dare etiam voci meae vocem virtutis, per quam fiat ut et is populus, quem nihilominus constat esse seductum, ad judicium revertatur. Mea ergo defensio ad eos qui mihi hinc forte succensendum indignandumve putaverint, haec sit. 2. Si neque hoc satis est, etiam istud adjicio. Communis est causa, et non est distinctio pusilli et magni. Dolor nempe in capite est, ac per hoc minime alienus ne a mini
Abbreviated transcription (Latin):
Obilibus ⁊ optimatibus atq uniu̾so pplbͥ ro¬
mano fr̃ bernardus clareuallis uocatus ab¬
bas. decliuare a malo ⁊ fac̾e̾ quod bonũ est. Ser
mo est ad te ppłe sublimis ⁊ illustris. ꝯ sun iulis
eyiguaq ꝑsona: ac nullius pene momenti homũ¬
tio. Id quidem u̾e̾cundũ atq ouerosum mͥ conside¬
ranti quis. quibus scribam simulq ꝙͣ alit̾ hoc
alius iuditare possit. S leuius reor uerecundia
apud hoĩes ꝑiclitari ͥ ꝙͣ condempnari apud deũ
silentio uerĩ taciturnitate ⁊ absconsione iusticie.
Ip̃e enĩ dicit. Annũcia ppło meo scelera eoꝵ. Erit mͥ
eciã in testimoniũ añ faciẽ dñi. si dic̾e̾ potero. iusticiã
tuã nõ abscondi in cerde meo. ueritatẽ tuã ⁊ salutare
tuũ dixi. ꝑ huiusmodi sane nõ uereor qͣmius ue̾cũ¬
dia reluctante ꝓ mea ignobilitate scribere de lon¬
ginquo ad pplm głosum. atq his literis tnsmon¬
tanis sui ip̃oꝵ piculi atq pctĩ cõmonere romanos:

Expanded text:
obilibus, et optimatibus, atque universo populo Romano, frater BERNARDUS Clarae-Vallis vocatus abbas, declinare a malo, et facere quod bonum est. 1. Sermo mihi est ad te, popule sublimis et illustris, cum sim vilis exiguaque persona, ac nullius pene momenti homuncio. Id quidem verecundum atque onerosum mihi consideranti, quis, quibus scribam, simulque quam aliter hoc alius judicare possit. Sed levius reor verecundia apud homines periclitari, quam condemnari apud Deum silentio, veri taciturnitate et absconsione justitiae. Ipse enim dicit: Annuntia populo meo scelera eorum . Erit mihi etiam in testuam non abscondi in corde meo, veritatem tuam et salutare tuum dixi . Pro hujusmodi sane non vereor, quamvis verecundia reluctante, pro mea ignobilitate scribere de longinquo ad populum gloriosum, atque his litteris transmontanis sui ipsorum periculi atque peccati commonere Romanos,
Abbreviated transcription (Latin):
audiã te ꝑ illũ: ⁊ quedã q̃ secreto uota fieri uolo sapien¬
tie tue mandabo ꝑ e ip̃m. Sancte aĩe tue. sc̃ĩsq sub regi¬
mine tuo omĩpotenti dño seruientibus: me nõsq qͣntis
possũ p̃cibus. qͣnta possũ deuotione cõmendo Rescriptũ¬

Expanded text:
audiam te per illum: & quædam, quæ secreto nota fieri volo sapienaudiam te per illum: & quædam, quæ secreto nota fieri volo sapientiæ tuæ, mandabo per ipmine tuo omnipotenti Domino servientibus, me nostroque, quantis possum precibus, quanta possum devotione commendo. EPIST
Abbreviated transcription (Latin):
monastici ordinis. immo totius eccłie dei colũpne
dño b̾nardo clareuallis abb̃i: Petrus humilis clumacen¬
sis abbas salutẽ. quã repmisit deuo diligentibꝰ se. Si
int̾ mortales alicubi uł regnare. Qiud enĩ: Nonne regnis
omnũbus terrenis p̃ferri deberet a me. grata nõ solũ hoĩ¬
bus. s et angelis ipĩs cohabitatio tua: Toncinẽ te illor
si dixero. licet nondũ spes in rem transierit: ꝑ miscd̃is dei
gr̃am mendax nõ ero. Si plane mͥ datũ fuisset usq ad ul¬
timũ spm̃ tecũ hic esse : daret᷑ fortassis post hanc ubi
⁊ eẽs eciã ꝑpetuo esse. Quo enĩ ciurerẽ nͥ post te. tractus
odore unguentoꝵ tuorũ a te: Quod qr semꝑ nõ dat᷑: uti
nã sepe daretu. Et qr nec illud est: utinã saltẽ freq̃nt̾
uideã missos a te. Et hoc qr raro contingit : uolo ut uł in
mecũ mansurũ iusitet. ĩ quo tuꝰ ut mͥ uidet᷑ ex ꝑte. ⁊
meus ex toto sp̃t requiescit. Uidebo te sancte fñ in illo.

Expanded text:
monastici Ordinis, imo totius Ecclesiae Dei columnae, domino BERNARDO Clarae-Vallis abbati, PETRUS humilis Cluniacensis abbas, salutem quam repromisit Deus diligentibus se. Si inter mortales alicubi, vel regnare. Quid enim? nonne regnis omnibus terrenis praeferri a me deberet grata non solum hominibus, sed et angelis ipsis cohabitatio tua? Concivem te illorum si dixero, licet nondum spes in rem transierit, per misericordis Dei gratiam mendax non ero. Si plane mihi datum fuisset usque ad ultimum spiritum tecum hic esse, daretur fortassis posthac et ubi esses etiam perpetuo esse. Quo enim currerem nisi post te, tractus odore unguentorum tuorum a te? Quod quia semper non datur, utinam vel saepe daretur! Et quia nec illud est, utinam saltem frequenter videam missos a te! Et hoc quia raro contingit, volo, vt vel in mecum mansurum visitet: in quo vester, vt mihi videtur, ex parte, & meus ex toto spiritus requiescit. Videbo te, sancte frater, in illo,
Abbreviated transcription (Latin):
buissem mͥ int̾dici mͥ missaꝵ celebrationẽ: ꝙͣ archiepõ¬
remensi pallii usum. Est eciã quod nõ mediocriter
uro pio rigori obuiat in hac ꝑteͥ ꝙ filio ur̃o regi ludo¬
uico possit huic nõ parue offensionis ⁊ irritationis ot¬
octasio dari: ꝯ ip̃e sͥ tota mali huiꝰ udeatur esse occa¬
sio. Quod plane tempore isto nõ expedit. ne bonũ qͦd
ur̃o hortatu bono ⁊ magno animo cepit. dignũ quod
absit nõ habeat exitũ: si in scandalo ⁊ animi ꝑturba¬
tione hoc egerit. De cetero mandastis ⁊ obediui. ⁊ fecun¬
dauit obedientiã p̃cipientis auctoritas. Siquidẽ antiun¬
ciaui ⁊ locutus sum : multiplicati st̃ suꝑ numerũ. Ua¬
cuantur urbes ⁊ castella: et pene iam nõ inueniũt quẽ
app̃hendãt septẽ mulieres uirũ unũ. adeo ubiq uidue ui¬
uis remanent uius. E. ꝑetri clumacensis abbis ad bnar

Expanded text:
buissem, interdici mihi Missarum celebrationem, quam archiepbuissem, interdici mihi Missarum celebrationem, quam archiepiscopo Pallii usum. Est etiam quod non mediocriter vestro pio rigori obviat in hac parte, quod filio vestro regi Ludovico possit hinc non parvae offensionis et irritationis occasio dari, cum ipse sibi tota mali hujus videatur esse occasio. Quod plane tempore isto non expedit: ne bonum, 246 quod vestro hortatu bono et magno animo coepit, dignum quod absit non habeat exitum, si in scandalo et animi perturbatione hoc egerit. De caetero mandastis et obedivi, et fecundavit obedientiam praecipientis auctoritas. Siquidem annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Vacuantur urbes et castella, et pene jam non inveniunt quem apprehendant septem mulieres virum unum, adeo ubique viduae vivis remane
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilia extiterunt tã dure feriri.ͥ tam seuere aĩadũti:
Semel excessisse eciã uirtꝰ poterat reputari: si de ur̃o nõ
de uultu iinucoꝵ eius iudiciũ ꝓdiisset. Deinde quid in
arto illo fieri oportebat: Dies celebris. sollempnis
curia. iuuenis rex: et quod his maius est dei negoti¬
ũ de ihosolimitana scilic expeditione. ꝓpt̾ quod om̃s cõ¬
uenerant. ꝓrsus hec oĩa missaꝵ ⁊ corone regie sollemp¬
nis debitiq honoris frustrationẽ nullatenꝰ admittebãt
S nec ip̃i byturicensi archiepõ omnino expediebat. ut
honor regis ꝑ eũ ꝑiclitaretur impediret᷑. Que ꝯ ita se
habuerint. estimãmꝰ locũ miscd̾ie nõ deesse: ubi tanta
rit: ꝑcutiam ⁊ ego sanabo. Absit ut cuiꝰ tenetis uicẽ.
nõ usurpetis ⁊ uotẽ: uotẽ p̃cipue pietatis. Ergo sola
hac uice redeat sagitta ionathe retrorsũ : ⁊ si necesse
fuerit. in me magis mittatur Tolerabilius fateor ha¬

Expanded text:
laudabilia exstiterunt, tam dure feriri, tam severe animadverti? laudabilia exstiterunt, tam dure feriri, tam severe animadverti? Semel excessisse, etiam virtus poterat reputari, si de vestro, non de vultu inimicorum ejus judicium prodiisset. Deinde quid in arcto illo fieri oportebat? Dies celebris, solemnis curia, juvenis rex; et, quod his majus est, Dei negotium, de Jerosolymitana scilicet expeditione, propter quod omnes convenerant; prorsus haec omnia Missarum, et coronae regiae solemnis debitique honoris frustrationem nullatenus admittebant. Sed nec ipsi Bituricensi archiepiscopo omnino expediebat, ut honor Regis per eum impediretur. 2. Quae cum ita se habuerint, aestimamus locum misericordiae non deesse, ubi tanta rit: Percutiam, et ego sanabo . Absit ut cujus tenetis vicem, non usurpetis et vocem, vocem praecipue pietatis. Ergo sola hac vice redeat sagitta Jonathae retrorsum, et si necesse fuerit, in me magis mittatur. Tolerabilius, fateor, ha
Abbreviated transcription (Latin):
patri ⁊ dño eugenio. dei gr̃a sũmo pontifici. ber¬
nardus clareuallis uotatus abbas modicũ id qͦd est
Darcat nobis deus. Quid fecistis : Faciem hoĩs ue¬
cundissimi cõfudistis. ⁊ tꝰ laus est in ecclia: ipm ĩ fa¬
cie ecclie humiliastis. Letificastis om̃s inimicos eius:
s quãtos uos cõtristasse putatis: Non est modus cõ¬
dolendi: qr amicoꝵ non est muerus. Dilectus a des
⁊ hominibus. grandis cͥminis luit penas: nulliꝰ con¬
uictus. nullius confessus. Tenemꝰ phinees. sentimꝰ
zelũ: isrłites ꝑfoditur. s nõ cũ madianitide. Imponit
ei ꝙ regem coronauit : s in hoc nõ existimat exces¬
sisse se tenorẽ pͥuilegioꝵ suoꝵ. Obicitur ꝙ scient̾ di¬
uina p̾sumpserit celebrare in eccłia interdicta. Rregat
Suo temꝑe ꝓbabitur illud: purgabit᷑ istud. Esto tñ.
Putemꝰ oĩa constare q̃cunq in absentẽ adu̾sariis eius li¬
cuit aut libuit loqui. Debuit ne hoc solo excessu cꝰ cet̾a

Expanded text:
patri et domino EUGENIO, Dei gratia summo Pontifici, BERNARDUS Clarae-Vallensis vocatus abbas, modicum id quod est. 1. Parcat vobis Deus: quid fecistis? Faciem hominis verecundissimi confudistis; et cujus laus est in Ecclesia, ipsum in facie Ecclesiae humiliastis. Laetificastis omnes inimicos ejus: sed quantos vos contristasse putatis? Non est modus condolendi, quia amicorum non est numerus. Dilectus a Deo et hominibus, grandis criminis luit poenas, nullius convictus, nullius confessus. Tenemus Phinees, sentimus zelum; Israelites perfoditur, sed non cum Madianitide. Imponitur ei quod Regem coronavit ; sed in hoc non existimat excessisse se tenorem privilegiorum suorum. Objicitur quod scienter divina praesumpserit celebrare in ecclesia interdicta: negat. Suo tempore probabitur illud, purgabitur istud. Esto tamen: putemus omnia constare, quaecumque in absentem adversariis ejus licuit, aut libuit loqui. Debuitne hoc solo excessu, cujus caetera
Abbreviated transcription (Latin):
abstulerunt labores eoꝵ. S iam finẽ loquendi om̃s
ꝑiter audiamꝰ. Annũciam iustitiã. p̃nũciaui ꝑiculũ.
ueritatẽ nõ tacui. hortatus sum ad meliora: suꝑ est
ut aut de ur̃a citius correctione letemur: aut̃ de
iusta imminenti dampnatione certi ĩconsolabiliter
lugeamꝰ: arescentes ⁊ tabescontes p̃ timore ⁊ expe¬
ctatione q̃ suꝑuenient unuiuerse urbi. E. b ad dõnũ

Expanded text:
. Sed jam finem loquendi omnes pariter audiamus. Annuntiavi justitiam, praenuntiavi periculum, veritatem non tacui, hortatus sum ad meliora: superest ut aut de vestra citius correctione laetemur; aut de justa imminenti damnatione certi, inconsolabiliter lugeamus, arescentes et tabescentes prae timore et exspectatione, quae supervenient universae urbi. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
ãmoneant. et modicũ tempus dñationis eoꝵ. pau¬
citatem dieꝵ tuoꝵ nũciet tibi. Iugi ꝓiide medita¬
tione iit̾ huiꝰ transeuntis głe blandimenta me¬
morare nouissima tua: qr quibus successisti in sedẽ.
ip̃os sine dubio seq̃ris ad mortẽ. E.b. ad romanos¬

Expanded text:
admoneant; et modicum tempus dominationis eorum pauadmoneant; et modicum tempus dominationis eorum paucitatem dierum tuorum nuntiet tibi. Jugi proinde meditatione inter hujus transeuntis gloriae blandimenta, memorare novissima tua: quia quibus successisti in sedem, ipsos sine dubio sequeris ad mortem. EPISTOLA
Abbreviated transcription (Latin):
bus tius eradicetur. Ad hoc enĩ constitutus es su¬
ꝑ gentes et regna: ut euellas. ⁊ destruas. ⁊ edifi¬
ces et plantes. Multi audito hoc uerbo. dixerũt
apud se. Iam secus ad radicem arborũ posita est.
Multi dicunt in corde suo. flores apparuerũt ĩ t̾ra
nr̃a. tempus putatioĩs aduenit. in quo sarmenta
sterilia recidentur. ut ea q̃ p̃ualent. uberius fructũ
ferant. Confortare gͥ ⁊ esto robustus: manꝰ tue u
ceruictibus inimicoꝵ tuoꝵ. Uendica tͥ animi cõstã¬
tia ⁊ iugore sp̃t. partẽ quã dedit extͣ fr̃es tuos omp̃t
pater. quã et tulit de manu amorrei ĩ gladio ⁊ ar¬
cu suo. In om̃ibus tñ oꝑibus tuis memento te esse
hoĩem. ⁊ timor eius qui aufert sp̃m pͥncipũ semꝑ
sit añ oculos tuos. Quantoꝵ in breui romanorum
pontificũ mortes tuis oculis aspexisti. Ipĩ te p̃de¬
cessores tui. tue certissime ⁊ citissime decessioĩs

Expanded text:
manibus eradicetur. Ad hoc enim constitutus es sumanibus eradicetur. Ad hoc enim constitutus es super gentes et regna, ut evellas, et destruas; et aedifices, et plantes. Multi audito hoc verbo dixerunt apud se: Jam securis ad radicem arborum posita est. Multi dicunt in corde suo: Flores apparuerunt in terra nostra, tempus putationis advenit, in quo sarmenta sterilia recidentur, ut ea quae praevalent, uberius fructum afferant. 7. Confortare igitur, et esto robustus: manus tuae in cervicibus inimicorum tuorum. Vindica tibi animi constantia et vigore spiritus partem, quam dedit ePater, quam et tulit de manu Amorrhaei in gladio et arcu suo. In omnibus tamen operibus tuis memento te esse hominem, et timor ejus qui aufert spiritum principum, semper sit ante oculos tuos. Quantorum in brevi Romanorum Pontificum mortes tuis oculis aspexisti! Ipsi te praedecessores tui tuae certissimae et citissimae decessionis
Abbreviated transcription (Latin):
adũsantur uir religiosus est. ⁊ suaue olentis opinioĩs
pro ip̃o petimꝰ: ut respondeat ei iusticia sua. Uerũ
illoꝵ iniquitas suꝑ eos: ut sit sicut scriptũ est. Iusti¬
cia iusti suꝑ eũ erit: ⁊ impietas impii erit suꝑ eũ.
Cũ acceꝑis tempus. scd̃m oꝑa manuũ illoꝵ retri¬
bues ilłis : ut sc̾iant ꝓphetam esse in isrł. Quis mͥ
det añꝙͣ moriar uidere eccłiã dei sicut in diebus an¬
tiquis. qñ apłi laxabant retia in capturã. nõ in
cupio illius te h̾editare uotẽ: cuiꝰ adeptus es sedem
Pecunia inquit tua tecũ sit in ꝑditione. O uox to¬
nitrui. o uox magnificentie ⁊ uirtutis: ad cuiꝰ ter¬
rorem cõfundantur ⁊ cõuertantur retrorsũ om̃s
qui oderunt syon. Hoc uehementer expectat ⁊
omnino erpetit᷑ mater tua. Hoc filii matris tue
pusilli cũ maioribus desiderant. hoc suspirant ut
plantatio quã nõ plantauit pater celestis. mani

Expanded text:
adversantur, vir religiosus est, et suaveolentis opinionis. adversantur, vir religiosus est, et suaveolentis opinionis. Pro ipso petimus, ut respondeat ei justitia sua. Verum illorum iniquitas super eos, ut sit sicut scriptum est: Justitia justi super eum erit, et impietas impii erit super eum . Cum acceperis tempus, secundum opera manuum illorum retribues illis, ut sciant prophetam esse in Israel. 6. Quis mihi det, antequam moriar, videre Ecclesiam Dei, sicut in diebus antiquis; quando apostoli laxabant retia in capturam, non in cupio illius te haereditare vocem, cujus adeptus es sedem! Pecunia, inquit, tua tecum sit in perditionem . O vox tonitrui! o vox magnificentiae et virtutis! ad cujus terrorem confundantur et convertantur retrorsum omnes qui oderunt Sion! Hoc vehementer exspectat et omnino expetit a te mater tua; hoc filii matris tuae, pusilli cum majoribus desiderant, hoc suspirant: ut omnis plantatio, quam non plantavit Pater coelestis, tuis
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ sepultus est loco: ut sit ibi contͣ te in testimoni¬
ũ. Merito tali pastori tali nutritio cõmissa est eccłia
ꝯ adhuc tenera. adhuc in cunabulis esset. tꝰ edocta
magiff̾io. ⁊ exemplo educata. oĩa terrena calcaret.
utpote qui extusserat manꝰ suas ab omĩ munere. qͥ
dicebat de corde puro ⁊ conscĩa bona. Argentũ ⁊ au¬
rũ nõ est mͥ. Hec hactenꝰ. Ceterũ tausa qͣre ante
tempus scripserim uobis: hec est. Wintoniensis ep̃t¬
uetus de legatione querela. Uerũptũ quis est ille
⁊ qui st̾ illi: Nonne eboracensis ip̃e est cui te p̃sen¬
te ꝯ adhuc esses quasi unꝰ ex nobis. fr̃es tui restite
nitate sua. Certũ est tanen: ꝙ nõ intrauit ꝑ ostiũ
in ouile omũ. s ascendit aliude. Si pastor fuisset dili¬
gendus erat: si mercẽnarius tolerandus: nũc autẽ
cauendus ⁊ repellendus. ut pote fur ⁊ latro. Quid dicã
de dño wintoniensi: Oꝑa que ipẽ facit : testimoniu
ꝑhibent de eo . Porid archiep̃c cantuariensis cui

Expanded text:
eodem loco, ut sit tibi contra te in testimonium. Merito tali pastori, tali nutritio commissa est Ecclesia, cum adhuc tenera, cum adhuc in cunabulis esset; cujus edocta magisterio et exemplo educata, omnia terrena calcaret: utpote qui excusserat manus suas ab omni munere, qui dicebat de corde suo et conscientia bona: Argentum et aurum non est mihi . Haec hactenus. 5. Caeterum causa, quare ante tempus scripserim vobis, haec est. Wintoniensis epius est de legatione querela. Verumtamen quis est ille, et qui sunt illi? Nonne Eboracensis ipse est, cui te praesente, cum adhuc esses quasi unus ex nobis, fratres tui restiterluit in vanitate sua. Certum est tamen quod non intravit per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde. Si pastor fuisset, diligendus erat; si mercenarius, tolerandus: nunc autem cavendus et repellendus, utpote fur et 235 latro. Quid dicam de domino Wintoniensi? Opera quae ipse facit, testimonium perhibent de eo. Porro archiepiscopus Cantuariensis, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ in honore esset nõ iutellexit. ac si diceret᷑. honor
absorbuit intellertũ. Et quidẽ elegeras abiectus
esse in domo dei tui. ⁊ recũbere in nouissimo loco ĩ con¬
iuiuio eius : s placuit dice ei qui te inuitauit. amice
ascende suꝑius. Itaq ascendisti ĩ altũ. noli altũ saꝑe
s tume: nẽ forte contingat sero miserabilẽ illã emitte
uocẽ. A facie ire ⁊ indignatioĩs tue eleuãs allisisti me.
Altiorem quippe locũ sortitus es: s nõ tutiorẽ. Sublimio¬
rẽ: s nõ securiorẽ. Terribilis ꝓrsus terribilis est locus
iste. Locus inqͣm in quo stas. terra sc̃a est: locus petri
est. locus pͥncipis apłoꝵ. ubi steterunt pedes eius. Locꝰ
illius est quẽ constituit dñs dñm domꝰ sue. ⁊ pͥncipem

Expanded text:
cum in honore esset, non intellexit, ac si diceretur, Honor cum in honore esset, non intellexit, ac si diceretur, Honor absorbuit intellectum. 4. Et quidem elegeras abjectus esse in domo Dei tui, et recumbere in novissimo loco in convivio ejus; sed placuit dicere ei qui te invitavit: Amice, ascende superius . Itaque ascendisti in altum; noli altum sapere, sed time, ne forte contingat sero miserabilem illam emittere vocem: A facie irae et indignationis tuae, elevans allisisti me . Altiorem quippe locum sortitus es, sed non tutiorem; sublimiorem, non securiorem. Terribilis prorsus, terribilis est locus iste. Locus, inquam, in quo stas, terra sancta est; locus Petri est, locus Principis Apostolorum, ubi steterunt pedes ejus. Locus illius est, quem constituit Dominus dominum domus suae, et p
Abbreviated transcription (Latin):
decessoꝵ tuoꝵ a multis retro temporib uisa ẽ habuisse
exultat ubiq merito ⁊ głatur in dño oĩs eccłia scõꝵ¬
s sp̃aliter illa cuiꝰ uterus te portauit. ⁊ cuiꝰ ubera
tu suxisti. Quid gͦ : Nonne ⁊ mͥ licet gaud̾e̾ cũ gau¬
dentibus: Nũquidnõ ero unꝰ de numero letantum:
Exultami fateor s cũ tremore. Exultaui: s in ip̃o exul¬
tationis mee articulo timor ⁊ tremor uenerunt fuꝑ
me. Ego enĩ et si nomen patris deposui. s nõ timorẽ
s nec anxietatem: postremo nec affectũ. nec iuscera
patris. Considero gradũ: ⁊ casũ uereor. Considero fasti¬
giũ dignitatis: et intueor faciem abyssi iacentis deor¬
sũ Aitendo celsitudinẽ honoris : ⁊ e uicino ꝑiculũ re¬
formido. ꝓ eo ꝙ scriptũ est. Homo ꝯ in honore essot
nõ intellexit. Quod quidẽ ad causam magis ꝙͣ ad
tempus arbitror referendũ. ut sic intelligat᷑ dictũ

Expanded text:
decessorum tuorum a multis retro temporibus visa est habuisse, decessorum tuorum a multis retro temporibus visa est habuisse, exsultat merito specialiter illa, cujus uterus te portavit, et cujus ubera tu suxisti. Quid ergo? Nonne et mihi licet gaudere cum gaudentibus? nunquid non ero unus de numero laetantium? Exsultavi, fateor, sed cum tremore: exsultavi, sed in ipso exsultationis meae articulo timor et tremor venerunt super me. Ego enim etsi nomen patris deposui, sed non timorem, sed non anxietatem, postremo nec affectum, nec viscera patris. Considero gradum, et casum vereor: considero fastigium dignitatis, et intueor faciem abyssi jacentis deorsum. Attendo celsitudinem honoris, et e vicino periculum reformido, pro eo quod scriptum est: Homo cum in honore esset, non intellexit Quod quidem ad causam magis, quam ad tempus arbitror esse referendum: ut sic intelligatur dictum,
Abbreviated transcription (Latin):
dilectã eius pͥncipem meã. s pͥncipẽ: nil tuñ ĩ es uen¬
dicans. nͥ ꝙ ꝓ ea si oportuert. eciã aĩam dare debes
Si xpp̃c te misit. estimabis te nõ ministrari s ministͣ¬
re uenisse: ⁊ ministrare nõ solũ sb̾stantiã. s ip̃am ꝙͦ
aĩam sicut p̾fatus sum. Uerus suicessor pauli dicet cũ
paulo. Non qr dñamur fidei ur̃e. s adiutores sumꝰ gan¬
dii ur̃i. Petri heres: audiet petrũ dicentẽ. Neq ut
dñantes in clerum: s forma facti gregi. Sic eñ iam
non ancilla s libera. eciã ⁊ formosa speciosissim spon¬
si ꝑ te in desideratos asciscetur amplexus. Alioqͥn per
quem aliũ hec tam debita libertas sꝑabitur.ͥ si ⁊ tu
quod absit in xp̃i h̾editate queras q̃ t̾ua st̾. qui iam et
ante didiceras nõ dico tua nõ retinere. s nec tuꝰ esse:
Ergo fiduciã talem habens in te qualẽ in nullo pre¬

Expanded text:
dilectam ejus. Principem meam; sed, Principem: nil tuum in ea vindilectam ejus. Principem meam; sed, Principem: nil tuum in ea vindicans, nisi quod pro ea, si oportuerit, etiam 234 animam dare debes. Si Christus te misit, aestimabis te non ministrari, sed ministrare venisse: et ministrare non solum substantiam, sed ipsam quoque animam, sicut praefatus sum. Verus successor Pauli dicet cum Paulo: Non quia dominamur fidei vestrae, sed adjutores sumus gaudii vestri . Petri haeres audiet Petrum dicentem: Neque ut dominantes in clerum, sed forma facti gregis . Sic enim jam non ancilla, sed libera etiam et formosa speciosissimi sponsi per te in desideratos adsciscetur amplexus. Alioquin per quem alium haec tam debita libertas sperabitur, si et tu quod absit in Christi haereditate quaeras quae tua sunt, qui jam et ante didiceras, non dico tua non retinere, sed nec tuus esse? 3. Ergo fiduciam talem habens in te, qualem in nullo prae
Abbreviated transcription (Latin):
strũ. ⁊ corona głe:ͥ nõne uos aute deũ: Deniq filius
sapiens. gloria est patris. qmͦ tñ nõ uocaberis filius:
s uocabit᷑ tibi nomen noitũ quod os dnĩ noĩauit. Hec
est mutacio dextre excelsi : ⁊ multi in mutatione ista gau-¬
debunt. Nam quẽadmodũ olim abram ĩ abraham. iacob
in isrł. et ut de tuis magis p̃decessoribus tibi ꝓponã.
sicut sỹmon in cepham. saulꝰ in paulũ: sit filiꝰ meꝰ
bernardus ĩ patrem meũ eugeniũ leta ꝓrsus ⁊ utili
ut sꝑamꝰ translatione ꝓmotus est. Digitus dei est iste
suscitans de puluere egenũ ⁊ de stercore erigens pauꝑẽ:
ut sedeat cũ pͥncipibus. ⁊ soliũ głe teneat. Suꝑest ut
facta hac mutatione tui ip̃a quoq q̃ t̾ cõmissa ẽ dñĩ
tui sponsa mutetur in melius: et iam nequaqͣm saray
s sara de cetero nominetur Intellige quod dico: dabit
enĩ tibi dñs intellectũ. Si amicus sponsi es. ne dixeris

Expanded text:
strum et corona gloriae? Nonne vostrum et corona gloriae? Nonne voris filius, sed vocabitur tibi nomen novum, quod os Domini nominavit . Haec est mutatio dexterae Excelsi, et multi in mutatione ista gaudebunt. Nam quemadmodum olim Abram in Abraham . Jacob in Israel ; et, ut de tuis magis praedecessoribus tibi proponam, sicut Simon in Cepham , Saulus in Paulum : sic filius meus Bernardus in patrem meum Eugenium, laeta prorsus et utili, ut speramus, translatis de pulvere egenum, et de stercore erigens pauperem, ut sedeat cum principibus, et solium gloriae teneat. 2. Superest ut, facta hac mutatione tui, ipsa quoque quae tibi commissa est, Domini tui sponsa mutetur in melius, et jam nequaquam Sarai, sed Sarra de caetero nominetur . Intellige quae dico: dabit enim tibi Dominus intellectum. Si amicus sponsi es, ne dixeris
Abbreviated transcription (Latin):
nus: rem tacitus considerabam. Expectabã enĩ lute¬
ras ur̃as: ⁊ p̃ueniri a uobis in bñdictionib dulcedĩs
Expectabã uirũ fidelẽ qui ueniret a latere tuo: qui
dic̾et cũcta ꝑ ordinẽ quid. qͦm. uł qualit᷑ actũ esset.
Expectabam si quis forte de filiis meis renteretur qͥ
lemret dolorẽ patris: qui dicet ioseph filius taus
uiuit: et ip̃e dñatur in tota terra egypti. Huit s̃
ꝙ lutere iste nõ ff uoluntatis s necessitatis. ⁊ ami¬
coꝵ extorte p̃cibus. quibꝰ negare nõ possum modicũ ilsd̃
quicquid est residuũ uite mee. Quia tñ semel cepi:
loquar ad dñm meũ. Iam enĩ filiũ dicere nõ audeo: qr
filius ĩ patrẽ. pater mutatus est in filiũ. Qui post
me uenit añ me factus est. s nõ inuideo ͥ qr quod mͥ
deerat. in eo me habere confido: qui nõ solũ post me.
s eciã ꝑ me uenit. Nam si dignaris: quodãm᷑ ꝑ euã¬
geliũ ego te genui . Eue est gͦ spes nr̃a. ⁊ gaudiũ no-¬

Expanded text:
am enim litteras vestras, et praeveniri a vobis in benedictionibus dulcedinis. Exspectabam virum fidelem, qui veniret a latere tuo, qui diceret cuncta per ordinem: quid, quomodo, vel qualiter actum esset. Exspectabam si quis forte de filiis meis reverteretur, qui leniret dolorem patris, qui diceret: Joseph filius tuus vivit; et ipse dominatur in tota terra Aegypti . Hinc est quod litterae istae non sunt voluntatis, sed necessitatis, et amicorum extortae precibus, qu. Quia tamen semel coepi, loquar ad dominum meum. Jam enim filium dicere non audeo, quia filius in patrem, pater mutatus est in filium. Qui post me venit, ante me factus est: sed non invideo, quia quod mihi deerat, in eo me habere confido, qui non solum post me, sed etiam per me venit. Nam si dignaris, quodammodo per Evangelium ego te genui. Quae est ergo spes nostra, et gaudium no
Abbreviated transcription (Latin):
qui m ꝓ matre est: et ꝓ ipĩs qui cũ eo st̾. dño luca.
et dño crisogono. magr̃o iuone. qui se nobis exhibent
frẽs uterios. Qui metũ st̾ fraten bruno ⁊ fr̃ gerar¬
dus salutant. uos. supplitantes et ip̃i ꝓ se orari. E. bͥ¬

Expanded text:
qui mihi pro matre est; et pro ipsis qui cum eo sunt domino Luca, qui mihi pro matre est; et pro ipsis qui cum eo sunt domino Luca, et domino Chrysogono, magistro Yvone, qui se nobis exhibent fratres uterinos. Qui mecum sunt frater Bruno, et frater Girardus, salutant vos, supplicantes et ipsi pro se orari. E
Abbreviated transcription (Latin):
S et hac uice ꝙͣ necessaria eccłie dei sit uł fuerit p̃¬
sentia paruitatis nr̃e dicem ad consolationẽ ur̃am:
si nõ głam redoleret. Nũt autẽ melius est : ut hoc
ꝑ alios cognoscatis. Instantissima postulatione imꝑa¬
toris. apłicoq mandato. nec nõ eccłie. ac pͥncipũ pre¬
cibus flexi. dolentes ⁊ nolentes. debiles atq infira
q ut uerũ fatear pauide mortis pallidã cucũferentes
pmaginẽ trahimur in apuliã. Rogate q̃ ad pacẽ st̾
eccl̃ie. rogate que ad salutẽ st̾ nobis: ut iterũ uos in¬
deamus. uobiscũ et uiuamꝰ ⁊ monamur. et sic uiuite
ut optineatis. Infirmus in arto temporis certe cũ la¬
trimis et singultibus ista dictaui: teste km̃o frẽ nr̃o
aliud officiũ et ad aliã dignitatẽ. Orate ⁊ ꝓ ip̃o tauꝙͣ
unico solatio meo: et in quo spt meus płimũ reqͥescit
Orate ꝓ dño papa: qui me ꝑit̾ atq uuersitatẽ ue¬
strã paterno fonet affectu. Orate et ꝓ dño cancellarui

Expanded text:
ssaria Ecclesiae Dei sit vel fuerit praesentia parvitatis nostrae, dicerem ad consolationem vestram, si non gloriam redoleret. Nunc autem melius est ut hoc per alios cognoscatis. 4. Instantissima postulatione imperatoris, apostolicoque mandato, necnon Ecclesiae ac principum precibus flexi, dolentes et nolentes, debiles atque infirmi, et, ut verum fatear, pavidae mortis pallidam circumferentes imaginem, trahimur in Apuliam. Rogate quae ad pacem sunt Ecclesiae, rogate quae ad salutem sunt nobis, ut iterum vos videamus, vobiscum et vivamus, et moriamur: et sic vivite, ut obtineatis. Infirmus in arcto temporis, certe cum lacrymis et singultibus ista dictavi, teste charissimo frataliud officium et ad aliam dignitatem. Orate et pro ipso tanquam unico solatio meo, et in quo spiritus meus plurimum requiescit. Orate pro domino papa, qui me pariter atque universitatem vestram paterno fovet affectu. Orate et pro domino cancellario,
Abbreviated transcription (Latin):
q̃cumq audiui a patre meo. nota feci uobis. O scłm
neqͣm quod solos tuos sic soles am beare amicos.
ut dei facias inuticos: cõsequent̾ ⁊ iudignos cõsilio
beatoꝵ. polane enĩ qui amicus uult esse tuꝰ : inimicꝰ
dei constituetur. Qy si seruus nescit quid faciat dñs
eius. qͣntominꝰ inimicus: Porro autẽ amicus spon¬
si stat . et gaudio gaudet ꝓpter nocem sponsi. Bude et
loquitur. Nĩa mea liquefacta est: ut dilectus locutꝰ est
Inicus itaꝙ mũdi excludit᷑ a consilio amitoꝵ dei. qui¬

Expanded text:
quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . O saeculum quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . O saeculum nequam, quod solos tuos sic soles beare amicos, ut Dei facias inimicos, consequenter et indignos consilio beatorum! Plane enim qui amicus vult esse tuus, inimicus Dei constituitur. Quod si servus nescit quid faciat Dominus ejus, quanto minus inimicus? Porro autem amicus sponsi stat, et gaudio gaudet propter vocem sponsi: unde et loquitur, Anima mea liquefacta est, ut dilectus locutus est . Amicus itaque mundi excluditur a consilio amico
Abbreviated transcription (Latin):
uł potius tͥ appetimꝰ nõ huiꝰ corꝑis st̃. n ͨ huiꝰ temꝑis
tm̃ : ideoq uet cũ corꝑe deficiũt. uec cũ tempore p̃te¬
reunt. quinimino deposito corꝑe plus delectant. post
tempora durant. Nil simile hãbent cũ supͣ enumera¬
tis eoꝵ ue similib: q̃ utiq insunt tibi. nõ ex patre.
s ex mundo. Quid hoꝵ enĩ uł nõ p̃uenit mortẽ. uł
nõ inuenit: At uͦ ista optima ꝑs est: q̃ nõ auferetun
in eternũ. Quid istud: Nec oculus uidit. nec auris
audiuit: nec ĩ cor hoĩs ascendit. Qui homo est. ⁊ scd̾
hoĩem ambulat: qui iudelicet ut manifestius dicã. car¬
nn adhuc acquiescit ⁊ sanguim. quid illud sit penitꝰ
nescit: qr caro et sangnis nõ reuelabũt. q̃ solꝰ reuelat
deus ꝑ spm̃ suũ. Animalis gͦ homo ad hoc secretun
nequãqͣm admittitur: siquidẽ nõ ꝑcipit ea q̃ st̾ spc̃ dei.
Beati qui audiũt. Uos autẽ dixi amicos: qr omĩa

Expanded text:
vel potius tibi appetimus, non hujus corporis sunt, nec hujus temporis vel potius tibi appetimus, non hujus corporis sunt, nec hujus temporis tantum: ideoque nec cum corpore deficiunt, nec cum tempore praetereunt; quinimo posito corpore plus delectant, post tempora durant. Nil simile habent cum supra enumeratis eorumve similibus, quae utique insunt tibi, non ex Patre, sed ex mundo. Quid horum enim vel non praevenit mortem, vel non invenit? 3. At vero ista optima pars est, quae non auferetur in aeternum. Quid istud? Nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Qui homo est, et secundum hominem ambulat, qui videlicet, ut manifestius dicam, carni adhuc acquiescit et sanguini, quid illud sit, penitus nescit; quia caro et sanguis non revelabunt quae solus revelat Deus per Spiritum suum. Animalis ergo homo ad hoc secretum 112 nequaquam admittitur: siquidem non percipit ea quae sunt spiritus Dei . Beati qui audiunt: Vos autem dixi amicos, quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
de carne ⁊ sanguine. Aut ꝓficere ex te cupimus: aut
ꝓdesse tibi. Generositas sanguinis. ꝓteritas corꝑis. for¬
ma elegans. iuuemilis decor. p̃dia. p̾alatia. inmensa
suppellex. infuleq dignitatũ. adde ⁊ mũdi sapientiam:
de mũdo st̃ hec. ⁊ mũdus quod suũ est diligit. Sed
quousq: Non solũ enĩ nõ semꝑ. utpote qui nõ semꝑ
erit: uerũ nec dui quidem. Dĩu siquidẽ ista ĩ te mun¬
dus hab̾e nõ poterit. et te quippe ip̃m in breui non
habiturus. Nam breues dies hoĩs st̃. Mundus quidẽ
cũ suis concupiscentiis transit: s te prius enuitit. ꝙͣ
ip̃e ꝑtrausit. Quid te sine fine delectat amor mox
fiuiendus: Nos uͦ te. nõ tua diliginus. Tua suit:
a quo sunt. Tu tue ꝓmissionis memor. tui nobis co¬
piam diutius nõ negabis: amantibus te sinceriter.
amaturis ꝑ henuiter. Pure siquidẽ nos amantes ĩ uita
nr̃a: in morte quoq nõ erimꝰ seꝑati. Nam ea q̃ in te

Expanded text:
de carne et sanguine. Aut proficere ex te cupimus, aut de carne et sanguine. Aut proficere ex te cupimus, aut prodesse tibi. Generositas sanguinis, proceritas corporis, forma elegans, juvenilis decor, praedia, palatia, immensa supellex, infulaeque dignitatum adde et mundi sapientiam: de mundo sunt haec; et mundus quod suum est diligit. Sed quousque? Non solum enim non semper, utpote qui non semper erit, verum nec diu quidem. Diu siquidem ista in te mundus habere non poterit, et te quippe ipsum in brevi non habiturus, nam breves dies hominis sunt. Mundus quidem cum suis concupiscentiis transit; sed te prius emittit, quam ipse pertransit. Quid te sine fine delectat amor mox finiendus? Nos vero te, non tua diligimus: tua sint, a quo sunt. Tu tuae promissionis memor, tui nobis copiam diutius non negaris, amantibus te sinceriter, et amaturis perenniter. Pure siquidem nos amantes in vita nostra, in morte quoque non erimus separati. Nam ea quae in te,
Abbreviated transcription (Latin):
et uehemens desideriũ aꝑiri sola lingua non sufficit
Loquant᷑ nobis affectũ tuũ ⁊ reliqua menbra. p̃osens
melus ⁊ innotesces nobis ⁊ nos cognosces. Iain dudũ
abiuuicẽ tenemur alt̾ntrũ debitores: ego fidelis cure.
tu humilis obedientie. Probet utrũq si placet. opus
nõ calamus. Uolo te ⁊ tͥ usurpare. ⁊ ĩ me ꝓbare illam
uingeniti uocẽ. Oꝑa q̃ dedit mͥ pater ut faciã: ipsa
testimoniũ ꝑhibent de me. Sic reuera sic unici filii
ꝯ suscitans ex oꝑibus mortuis. largitur oꝑa uite. Non
ex foliis. nõ ex̃ floribus: s ex fructu arbor bona ma¬
la ue dinoscitur. Deniq a fructibꝰ ait cognoscetis eos
Oꝑa gͦ et nõ uerba discernũt int̾ filios dei: ⁊ filios
diffidentie. Oꝑibus ꝓuide desideriũ ⁊ aꝑi tuũ. ⁊ exꝑire
nr̃m. Desideramꝰ p̾sentiã tuã. q̃rimus aptatã: ĩmo pro¬
nussã exigimus. Cur tanto: Nil in ea sane expetimꝰ

Expanded text:
et vehemens desiderium aperiri sola lingua non sufficit. et vehemens desiderium aperiri sola lingua non sufficit. Loquantur nobis affectum tuum et reliqua membra. Praesens melius et innotesces nobis, et nos cognosces. Jamdudum ab invicem tenemur alterutrum debitores, ego fidelis curae, tu humilis obedientiae. Probet utrumque, si placet, opus, non calamus. Volo te et tibi usurpare, et in me probare illam Unigeniti vocem: Opera quae dedit mihi Pater ut faciam, ipsa testimonium perhibent de me . Sic revera, sic unici Filii i sumus et nos, cum suscitans ex operibus mortuis largitur opera vitae. Non ex foliis, non ex floribus, sed ex fructu arbor bona malave dignoscitur. Denique a fructibus, ait, cognoscetis eos . Opera ergo, et non verba discernunt inter filios Dei et filios diffidentiae. Operibus proinde desiderium et aperi tuum, et experire nostrum. 2. Desideramus praesentiam tuam, quaerimus optatam, immo promissam exigimus. Cur tanto? Nil in ea sane expetimus
Abbreviated transcription (Latin):
uenies in siluis ꝙͣ in libris. Ligna ⁊ lapides docebũt te
quod a magistris audire nõ possis. An nõ putas sugere
te posse mel de petra: oleũq de saro durissimo: An non
montes stillant dulcedinẽ : et colles fluũt lac ⁊ mel
⁊ ualles habundant frumento: Multis occuirentibus dt¬
ni dicendis tͥ. uix me teneo. S qr nõ lectionẽ. s orõne ̃
petis: adaꝑiat dñs cor tuũ in lega sua: et ĩ p̃ceptis
suis. Uale. ¶ dip̃m ip̃i. Willelmꝰ ⁊ iuo. Quid suꝑ hoc
uobis dicemus: Quod uos uidẽ. ⁊ ad quid deside̾mꝰ sci¬
tis. Quantũ uͦ nec nos dice̾ : nec uos scire potestis.
Oramus gͦ deũ ut uobis quo nos p̃isse debueratis. tri¬
buat uł sequi: quatinꝰ et in hoc tante uos humilita¬
tis magr̃m tencͥamus. ꝯ udelicet nõ despexeritis ma¬
home dilecto filio b̾nardus uerla.uiii.
quod filio Quid opus est uerbis: Fferuens sp̃s

Expanded text:
venies in silvis, quam in libris. Ligna et lapides docebunt te, venies in silvis, quam in libris. Ligna et lapides docebunt te, quod a magistris audire non possis. An non putas posse te sugere mel de petra, oleumque de saxo durissimo? An non montes stillant dulcedinem, et colles fluunt lac et mel, et valles abundant frumento? Multis occurrentibus mihi dicendis tibi, vix me teneo. Sed quia non lectionem, sed orationem petis, adaperiat Dominus cor tuum in lege sua et in praeceptis suis. Vale. 3. Idipsum ipsi Willelmus et Ivo. Quid super hoc 111 vobis dicemus? Quod vos videre, et ad quid desideremus, scitis; quantum vero, nec nos dicere, nec vos scire potestis. Oramus ergo Deum ut vobis, quo nos praeisse debueratis, tribuat vel sequi: quatenus et in hoc tantae vos humilitatis magistrum teneamus, cum videlicet non despexeritis maHOMAE dilecto filio, BERNARDUS, quod filio. 1. Quid opus est verbis? Fervens spiritus