comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ insumma sacramenti. neꝙ in uirtute eiꝰ aut f¬
de discordant. neꝙ om̃s inunã consuetudinẽ collig
possunt: esttmo eas potius in ꝑace concordit toleran¬
das. quã ddiscordit̃ cũ scandalo dap̃uandas. habemꝰ
enĩ ascis patͥb quia si unitas seruatur caritatis. in
fide catholica nichil officit consuetudo atuersa¬
saut̃ querte᷑ unde iste nate suit confuetuduni uari¬
uats nichil aliud intelligo quã humanoꝵ senfirum
duersitates. Qui quãuis inrei uirtute ⁊ ueritate non
uicatiant: inaptitudine tam̃ ⁊ detentia ad ministra¬
aoms ũ concordant. Qd̾ enĩ unus aptius ẽt̃ iudicat. ali
hx miꝰ aptũ existimat. Neꝙ in huiꝰmodi uarietatib
nconsonare. puto ab ipsius re u̾itate ex orbitare. Nẽ
las auces singłis faciunt abinicio incanone. alĩ solũ¬
ñ singłas singłis ubi singulatĩ nominat᷑ panis uel
oryus ⁊ singulatĩ calix uł sanguis. ubi uero oblatio
uł hostia nominat᷑. unã crucẽ ambob faciunt. qm̃

Expanded text:
non in substantia sacramenti, neque in virtute ejus, aut fide discordant; neque omnes in unam consuetudinem colligi possunt: aestimo eas potius in pace concorditer tolerandas, quam discorditer cum scandalo damnandas. Habemus enim a sanctis Patribus, quia si unitas servatur charitatis in fide catholica, nihil officit consuetudo diversautem quaeritur unde istae natae sunt consuetudinum varietates: nihil aliud intelligo, quam humanorum sensuum diversitates. Qui quamvis in rei veritate et virtute non dissentiant, in aptitudine tamen et decentia administrationis non concordant. Quod enim unus aptius esse judicat, alius saepe minus aptum aestimat; neque in hujusmodi varietatibus non consonare, puto ab ipsius rei veritate exorbitare. CAPUTlas cruces singulis faciunt ab initio in canone; alii solummodo singulas singulis, ubi singulatim nominatur panis vel corpus, et singulatim calix vel sanguis: ubi vero oblatio vel hostia nominatur, unam crucem ambobus faciunt; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
lit pectare ñ possent. quasi ligati ee̾nt. ⁊ inde meritũ ñ ha¬
bent qͦͥd quasi coacti fac̾ent. decdit gͦ eis lib̾um atbitum ut
fua sponte ⁊ uellent ⁊ possent eligẽ bonũ. ⁊ sihoc inuolui¬
tate elig̾ent. uiste in remun̾atione acciꝑent ne unquã
ne maloꝵ iusti clariores fiunt .s. Cur ñ creauit as̃ alios
tiri eꝰ derat impossibile. Nã ut illi peccauert̃: mox inpenaᷤᷤ
pluriuna scientia. ñ tam̃ omina scunt. Et qͣnto illoꝵ na
cura ẽ. subtilior hominũ. tanto in omnib artib ꝑttiores
st quã ulluis hominũ. futara nesciunt uͥ quantũ et urans¬
ats colliginit. ⁊ quantũ eos as̃ sunit sciue. Porio cogetationes

Expanded text:
ut peccare non possent, quasi ligati essent, et inde meritum non haut peccare non possent, quasi ligati essent, et inde meritum non haberent, quod quasi coacti hoc facerent. Dedit enim Deus his liberum arbitrium, ut sua sponte et vellent et possent eligere bonum, et si hoc voluntarie eligerent, juste in remunerationem acciperent, ne unquamne malorum justi clariores fiunt. D. Cur non creavit alios tium: quod erat impossibile, nam ut illi peccaverunt, mox in poenas plurima scientia, non tamen sciunt omnia. Et quanto illorum tura est subtilior hominum natura, tanto in omnibus artibus peritiores sunt, quam ullus hominum. Futura nesciunt, nisi quantum ex transactis colligunt, vel qu
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ lacũ . id. ẽ. infernũ. Aliinhũc tenebrosũ aerẽ inqͦ tam̃
ut minferno ardent. ⁊ sumunt suppliciũ.d. Quare nͥ
om̃s in infernuĩ : an. ut electiꝑ eos ꝓbent᷑ ⁊ magis coronent᷑
iepbi aut̃ ꝑ eos secucant᷑ ⁊ in extremo examine cũ eis et̃no
runt.d. Quare :m. Quia sicut nullo instigante cecidert̃.
ita millo adͥuruante resurge̾ debuert̃ qͦd erat alsim¬
possibile. ⁊ alnid eis oberat. Quia sponte sua malũ ele¬
gerunt iuste ablata ẽ. eis noluntas tociꝰ boni ⁊ ideo ñ uolint
houies: ꝙ aAngłi sunt om̃s parit̾ creati. ñ abuno angło sit̃
mauerent iIlec solũ illũ redimeret: cũ mori ñ poss. Ds em̃
satisfactione nͥ mortẽ uoluit. angłi aut̃ immortales sunt
i deo iurecupabiles ꝑmansert̃ .s. Atiare ñ creauit eosas ta¬
les ne peccare possent :m P ropt̾ iusticiã ut aliqͥd meritu a¬
loꝵ eẽt. qͦ remunerari debuissent. Si enĩ ita cirati fiuissent

Expanded text:
lem locum, id est in infernum; alii hunc tenebrosum aerem, in quo tamen, ut in inferno, ardentes luunt supplicium. D. Quare non omnes in infernum?--M. Ut electi per eos probentur, et magis coronentur; reprobi autem per eos seducantur, et in extremo examine cum eis aeterno runt. D. Quare?--M. Quia sicut nullo instigante ceciderunt, ita nullo adjuvante resurgere debuerunt: quod erat eis impossibile. Et aliud eis oberat, quia sua sponte malum elegerunt, juste ablata est eis voluntas totius boni: et ideo non volunt; homines? --M. Angeli sunt omnes pariter creati, non ab uno angelo, sicut emanerent; nec illum solum redimeret, cum mori non posset. Deus enim pro satisfactione non nisi mortem voluit; angeli autem immortales sunt, ideo irreparabiles permanserunt. D. Quare non creavit eos Deus tales, ne peccare possent?--M. Propter justitiam, ut aliquod merituod juste remunerari debuisset. Si enim ita creati fuissent,
Abbreviated transcription (Latin):
pognationes inuenire nece ẽ. de quib ling lis ser¬
gili eliganẽ uiri ⁊ muilieres. quib isti de aua cogna¬
cone singuli singulis copulens. Autitaq detestne¬
bou st inclubitant᷑ eoꝵ comibia si utra iepie gene¬
aiones sunt nec debent reprehende ur̃a quandie
ognati coniungunt᷑ cognatis dealia cognatiouis
quoa milla ꝓhibet auctoritas uł racio aut umpossa¬
be e uit dixi seruare quod p̃ciptunt. ut sel& tot cos¬
nationes ex quirant᷑ add umus cognationis comibla
quot sunt nulla uiriet imilieres petentes comibia
Auod ant̃ sine omni auctoritate ⁊ racione fit contra
uationẽ: absq atibio racionabiliter repudiandum

Expanded text:
e est, de quibus singulis singuli eligantur viri et mulieres, quibus illi de una cognatione singuli singulis copulentur. Aut itaque detestabilia sunt indubitanter eorum connubia, si intra septem generationes sunt; nec debent reprehendere nostra, quando cognati conjunguntur cognatis de alia cognatione, quod nulla prohibet auctoritas vel ratio; aut impossibile est, ut dixi, servare quod praecipiunt; ut scilicet, tot cognationes exquirantur ad unius cognationis connubia, quot sunt in illa viri et mulieres petentes conjugia. Quod autem sine omni auctoritate et ratione fit contra rationem, absque dubio rationabiliter repudiandum
Abbreviated transcription (Latin):
noluit asceude: ut demonstraret eos qui ddecalogũ legis ꝑ
uͦi.. euangł̃ia impleuert᷑. posse celũ scandere. tertio: quod
eccłia que corpus xp̃i ẽ. post passionẽ quã sub antup̃opas
sura ẽ. deinde post .xl. dies: celũ creditur ascensuia .b.¬

Expanded text:
oluit ascendere, ut demonstraret eos qui decalogum legis per oluit ascendere, ut demonstraret eos qui decalogum legis per quatuor Evangelia impleverint, posse coelum ascendere. Tertio, quod Ecclesia, quae corpus Christi est, post passionem quam sub Antichristo sura, deinde post
Abbreviated transcription (Latin):
etarie assiũpserat. que eo ascendente euanuert̃. De dnodeẽ¬
Duodeties. Prima die octies. pͥmo ioseph ab arimathia iear¬
cere. in quẽ positus erat. eo quod eñ sepelierat. ut scpiae
uichodemi acclarant. sccł̃o: matͥ sue ut sedulꝰ manifestat.
deerio ana ne magdalene. ut marcus asserit. quarto: qnal̃
ut paulus testat᷑. qui se insexta feria deuouerat ñ nani¬
tent qui ꝓpt uegationẽ ab aliis seg̃gatus infletibꝰ ꝑmanceg
sextmo auob intua euntib emaus. ut iterũ lu cis iabit
re tybenadis undecimo in monte galilet. Duo detino ieu¬
bentib undec̃ discipulis .p. suir gͥ dicit eũgłista. a pparut
runt .D Qua forma ascendit:m. Usq ad nubes ea forma qui
ante passionẽ. susceptus autẽ anubib: ea que in monte
aparuit.d. Quare ñ statĩ ascendit cũ surrexit: m. Propitr
tres causas Primo ut exꝑimento discerent eũ ueracit̃ sur¬
rerisse quẽ uid̾ent manducare ⁊ bib̃e. Scd̾o: post.xl. dies¬

Expanded text:
ex aere assumpserat, quae, eo ascendente, in aerem evanuerodecies. Primo die octies: Primo, Joseph ab Arimathia in carcere in quo positus erat eo quod eum sepelierat, ut scripta Nicodemi declarant. Secundo, Matri suae, ut Sedullus manifestat. Tertio, Mariae Magdalenae, ut Marcus asserit. Quarto, duabusut Paulus testatur, qui se in sexta feria devoverat non mandetur, qui propter negationem ab aliis segregatus, in fletibus permanebat; septimo, duobus in via Emmaus, ut iterum Lucas loquitur; are Tibembentibus undecim discipulis apparuit. D. Cur dicit Evangelista: Apparuit runt. D. Qua forma ascendit?--M. Usque ad nubes ea forma quam ante passionem habuit: susceptus autem a nubibus, ea qua in monte apparuit. D. Quare non statim ascendit postquam resurrexit? --M. Propter tres causas. Primo, ut sui experimento discerent eum veraciter surrexisse, quem viderent manducare et bibere. Secundo, post
Abbreviated transcription (Latin):
suba deioide corporalis: M de quatuor elementas i uie
⁊micocrosiꝰ id ẽ minor mundus dr. habet enĩ exteria
came. exaqua sanguiẽ. exaere flamen. exigne calore.
Caput eiꝰ rotundũ incelestis sꝑe modũ inquo duo ołi
ut dtio luminaria incelo micant. qd̾ etiã septẽ foram¬
na ut septẽ armone celi ornant. Pectus inquo flatus.
tussis uersat᷑ siulat aerẽ inqͦ uenti ⁊ tomtrua conci¬
tant᷑. uenter om̃s liquores ut mare oĩa flumnia recipit.
Pedes totũ corpis pondus ut t̾ra cuncta sustinent. Ex e¬
lestiigne uisũ. ex suꝑiori aura auditũ. ex inferiori offac¬
ta ex aqua gustũ extra tactũ haboe. Partipiũ duritie la¬
pidũ haboe inossib iurorẽ arboꝵ in unguib. decor̃ gra

Expanded text:
. Unde corporalis?--M. De quatuor elementis: unde et microcosmus, id est minor mundus dicitur: habet namque ex terra carnem, ex aqua sanguinem, ex aere flatum, ex igne calorem. Caput ejus est rotundum, in coelestis sphaerae modum: in quo duo oculi ut duo luminaria in coelo micant; quod etiam septem foramina, ut septem coelum harmoniae ornant. Pectus, in quo flatus et tussis versantur, simulat aerem, in quo venti et tonitrua concitantur. Venter omnes liquores, ut mare omnia flumina recipit. Pedes totum corporis pondus, ut terra cuncta, sustinent. Ex coelesti igne visum, ex superiore aere auditum, ex inferiore olfactum, ex aqua gustum, ex terra habet tactum. Participium duritiae lapidum habet in ossibus, virorem arborum in unguibus, decorem g
Abbreviated transcription (Latin):
hibendã eandẽ ueritatẽ: Si gͦ respondemꝰ grecis uos
hoc de arimo ñ ꝓpt̃ figurã. s ꝓpt̃ p̃dictas causas tre
nichilhic intelligi ualet. cur nos greci anathematieã¬
dos aut saltẽ rep̃hendendos recte nidicent. dt sidi¬
cunt nos ũ hoc agere posse de arimo sine intelletu
figure. ꝑ qͦd iudaizare ꝓbamur. gͦ nec illi similt̃ qtie¬
uiit. ad hoc ipsũ uti ferm̃tato sine fig̾a. quia ⁊ uetus
scptura ꝑ fermentũ designat peccatũ. cũ execrat᷑ ni
pascha suo comede ferm̃tatũ. ⁊ noua dũ monet uosin
pascha nĩo epulari. ñ inferm̃to uet̾i neꝙ inferm̃toma¬
litie ⁊ neqͥtie. Dicimus etiã quia nos ñ nidaizamꝰ si fi¬
mento pectati. uenturũ tanquã iudei. s monstramus
ipsos exhib̾e. quale pascha nrm̃ ẽ. qd mandticamꝰ Illi
aut̃ nec iudeos nec. xp̃ianos in hoc se ꝓtitent᷑. quia dm̃
ansierunt. in quib erant necessarie. negent. ut alia
adã baptismũ. eẽ figtrã cuiꝰdã mortas i sepulce contra

Expanded text:
eritatem? Si ergo respondemus Graecis nos hoc de azymo, non propter figuram, sed propter praedictas causas facere, nihil hic intelligi valet, cur nos Graeci anathematizandos, aut saltem reprehendendos recte judicent. cunt nos non hoc agere posse de azymo sine intellectu figurae; per quod judaizare probamur: ergo nec illi similiter queunt ad hoc ipsum uti fermentato sine figura; quia et vetus Scriptura per fermentum designat peccatum, cum exsecratur in Pascha suo comedere fermentatum ; et nova, dum monet nos in Pascha nostro epulari non in fermento veteri, neque in fermento malitiae et nequitiae . Dicimus etiam quia nos non judaizamus, si fimento peccati venturum, tanquam Judaei; sed monstramus s nosmetipsos exhibere, quale Pascha nostrum est quod manducamus. Illi autem nec Judaeos, nec Christianos in hoc se profitentur, quia Deum transierunt , in quibus erant necessariae: negent ut alia taceam baptismum esse figuram cujusdam mortis et sepulturae, contra
Abbreviated transcription (Latin):
siaulitiidinẽ sim. ut sic̃ ab ipso omĩa ita om̃s hoĩes nascerẽ¬
Iuare ñ creauit eos ds̃ tales ue possent peccare.: a. Proprer
maius meritũ Siemĩ tẽptati ñ ceffissent. morita consir mati
ait ut nec ipsi nec posteri eoꝵ unquã peccare possent io¬
luit g̃ ds̃ ut bonũ elig̾ent ubere ⁊ iludaccipent iieent¬
nerationẽ . d. Aualiter giguerent siꝑaradiso pemansissenere

Expanded text:
nascerennon creavit eos Deus tales, ut non possent peccare?--M. Propter majus meritum. Si enim tentati non consensissent, mox ita firmati essent, ut nec ipsi nec posteri eorum unquam peccare possent. Voluit ergo Deus ut bonum eligerent libere, et istud acciperent in remuneratione.
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ in apłis p̃cepit hoc de azimo faceremꝰ. pmonuis¬
sit in eis nos ⁊ dixisset ne faciatis hoc dearimo. Quare
cũ dicens hoc facite arimũ ñ exceꝑit. qͥs ẽ. cuiꝰ intellet¬
tus audet exciꝑe. qd̾ ipse fecit. ⁊ hoc ꝓhibe qͦd ipse ñ so¬
lũ nullo sermone ꝓhibuit s etiã oꝑe p̃cepit: Quis in¬
quã insi plus sapiens quã oportet saꝑe. tantũ confi¬
ant desapientia sua. ut p̃sumat. uł ꝓferre qͥacũ qͥi¬
xit dñs hoc facite. sic comyetent̃ sub intelligimiꝰ
qͥd ego sic indubitant̃ sit subaudiendũ. s ñ de hoc unde
sebe iitͤ. Su diuna ꝑea que digniora cognosciniꝰ etuide
deberes tã facrficiũ dequo agit de panis siue. inc.
fermentats subitautia constet eẽ celebrandũ. que por

Expanded text:
ecepit, hoc de azymo faceremus, praemonuisset nos in eis; et dixisset: Ne faciatis hoc de azymo. Quare cum dicens, Hoc facite, azymum non excepit, quis est cujus intellectus audet excipere quod ipse fecit, et hoc prohibere quod ipse non solum nullo sermone prohibuit, sed etiam opere praecepit? Quis, inquam, nisi plus sapiens quam oportet sapere, tantum confidat de sapientia sua, ut praesumat vel proferre, quia, cum dixit Dominus: Hoc facite, sicut competenter subintelligimus, quod ego: sic indubitanter sit subaudiendum, sed non de hoc, unde ego. Item si divina per ea, quae digniora cognoscimus, exsequi debemus; cum sacrificium, de quo agitur, de panis sive azymi, sive fermentati, substantia constet e
Abbreviated transcription (Latin):
cest. cũ ipsa oĩa insibilia comp̃hendat. Non enĩ posest ei¬
celũ obsistere. qͥn celestia tractet. ñ abyssus qͥn inferna¬
li cogitet. hec ẽ. substantia spũalis.d. de formadione¬
uerba mnuitur nob̾ eitis fragilis nat᷑a.d. Auare aletam
uili matia creauit eũ:m. ad adedecus diaboli ut plis con
ipse głosus cecidisset .s. Uñ nom̃ accepit: m. Cñ ẽẽt imor
nundus accepit nom̃ ex quatuor mundi climatibꝰ que

Expanded text:
hendi, cum ipsa omnia visibilia comprehendat: non enim potest coelum ei obsistere quin coelestia tractet, non abyssus quin infernalia cogitet: haec est substantia spiritualis. D. Formavit everba innuitur nobis ejus fragilis natura. D. Quare de tam vili materia creavit eum?--M. Ad dedecus diaboli, ut plus conipse gloriosus cecidisset. D. Unde nomen accepit?--M. Cum esset minor mundus, accepit nomen ex quatuor cli
Abbreviated transcription (Latin):
ab quib infigͣa lex uetus utebat᷑. ⁊ ideo ñ eẽ panẽ ari¬
ni assumendũ adullã figurã. quia ad hoc uicadẽ lege
aapit᷑ ñ baptirent inaqua qm̃ patres ur̃i om̃s in moyse
laptirati ft̃ innube ⁊ inmari. qd̾ negari neqͥt in figura
tusse ⁊ ne uideant᷑ baptismo baptizare ioħis qͥ baptris¬
unt inaqua. Si gͦ irrep̃hensibilit̃ figurate baptiramꝰ
magua. licet islud baptisma uetus qd̾ fuit huiꝰ nori
igura inaqua fuerit: quenã ẽ. ista grecoꝵ sapientia
que apt̃ hoc quia uetus pascha ꝑ quodnrm ⁊guratus.
qui ẽ pascha nr̃m de atimo infigͣa. siue ad cõmemorã¬
au quia talis fuit ule cuꝰ corpꝰ sacͥficamus scłoe sine pec¬
cati infectione. siue ad cõmonendũ nos qͥ corpus euis

Expanded text:
t ideo non esse panem azymum assumendum ad ullam figuram, quia ad hoc in eadem lege accipitur: non baptizent in aqua, quoniam Patres nostri omnes in Moyse baptizati sunt in nube, et in mari ; quod negari nequit in figura fuisse: ne videantur baptizare baptismo Joannis, qui baptizavit in aqua. Si ergo irreprehensibiliter figurate baptizamus in aqua: licet illud baptisma vetus, quod fuit hujus novi figura, in aqua fuerit: quaenam est in ista Graecorum sapientia, quae propter hoc, quia vetus Pascha, per quod nostrum qui est Pascha nostrum, de azymo in figura, sive ad commemorandum quia talis fuit ille, cujus corpus sacrificamus, scilicet sine peccati infectione; sive ad commonendum nos, quia corpus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Mus ae mĩi panẽ siuie sine omĩ figura. nullateas ude
coguoscit Obicunt enĩ nobis sic̃ iura legiepta lpse¬
ppbrar st eficate: nquit de ferm̃tato lauisẽ. Uidan¬
tuitux ostendẽ quia litta que uetus pascha celecbrat
stibei ad. ar ionis nos occidit. cũ eam seruamiꝰ. accimua
csicando ñ bene apłi uerba inteligentes. Ant caemeiso

Expanded text:
icemus azymum panem, sive sine omni figura, nullatenus noscognoscitur. Objiciunt enim nobis, sicut in vestra lepheta: Sacrificate, inquit, de fermentato laudem . Unde nituntur ostendere quia littera, quae vetus Pascha celebrari jubet in azymis, nos occidit; cum eam servamus, azymum sacrificando, non bene Apostoli verba intelligentes. Littera enim
Abbreviated transcription (Latin):
ali assumunt de ꝓpħa uenite ingalgał ⁊ impie agitei
sat̾ficate de fermtato laudẽ intelligenctũ. ẽ eẽ dictũ
aut apptobando tale sacficiũ aut reꝑbando. d sihoc p̃¬
copit ꝓpoħa ut scd̃m eos loquar illos occidit litta. esi
tera seruando deferm̃tato sacͥficant: at sihoc expi¬
suriunt: Qd̾ aũ hoc ꝓpħa ñ iubendo s rep̃hendendo
dirit dubiũ ũ ẽ. cũ hoc impie actioni associauent.
dirxat eñ. Uenite ad bethel ⁊ impie agite ⁊ pau lo post
contimiata increpatione ait. & sac̾ficate deferm̃ta¬
s laudẽ. Aut gͦ tanta racione partẽ suã ferm̃tari

Expanded text:
 assumunt de propheta: Venite in Galgala, et impie agite: et sacrificate de fermentato laudem ; intelligendum est esse dictum aut approbando tale sacrificium, aut reprobando. Sed si hoc praecipit propheta, ut secundum eos loquar, illos occidit littera, qui litteram servando, de fermentato sacrificant. At si hoc exprosumunt? Quod autem hoc propheta non jubendo, sed reprehendendo dixerit, dubium non est; cum hoc impiae actioni associaverit. Dixerat enim: Venite ad Bethel, et impie agite. Et paulo post, continuata increpatione ait: Et sacrificate de fermentato laudem. Aut ergo tanta ratione partem suam fermentar
Abbreviated transcription (Latin):
EPIUS rogatus acondiscipulis testaniento¬
tunitati aloꝵ ñ fuit facultas negando ob¬
uiare presertim mettiens illo eulogio mul¬
tari. si creditũ talentũ mallẽ int̾ra silendo
ei quas abscondit a uerbi di famẽ patiente. Et ue labor me¬
us n solũ prescenti ꝓfitiat etati. disputata curaus stilo
transimnittere posteritati. rogans ut quicũꝙ his studue
nt legendo incumbere. ꝓ me satagat p̃ces effande. Litu¬
lis itaq si placet oꝑi elucidariũ prefigat᷑. quia meo obs¬
curitas diuersaꝵ rerũ elucidat᷑. NIomen itaq meũ uolui
slentio contegi. ne unudia tabescens suis niberet utile opus
contẽpͥmendo negligi. qͦd tam̃ lector postulet ut incelo cõ¬
serbatur. ne aliquando delibro uiuentiũ deleat᷑. funda¬
na qͣtuor firmis columpnis fulciat᷑. Prunã colũpnam eri¬
gat ꝓpħica auctoritas. sccłam stabiliat apłica dignitas
terciã roboret expositoꝵ sagacitas. quartã figat magistro¬

Expanded text:
epius rogato a condiscipulis quasdam quaeum non fuit facultas negando obviare praesertim metuenti illo elogio multari, si creditum talentum mallem in terra silendo ejus , quas abscondit a verbi Dei famem patiente. Et ut labor meus non solum praesenti proficiat aetati, disputata curavi stylo transmittere posteritati, rogans ut quicunque studuerit his legendo incumbere, pro me satagat Deo preces effundere. Titulus itaque operi, si placet, Elucidarium praefigatur, quia in eo obscuritas diversarum rerum elucidatur. Nomen autem meum ideo volui silentio contegi, ne invidia tabescens suis juberet utile opus contemnendo negligi: quod tamen lector postulet ut in coelo conscribatur nec aliquando de libro viventium deleatur. Fundana quatuor firmis columnis fulciatur. Primam columnam erigat prophetica auctoritas; secundam stabiliat apostolica dignitas; tertiam roboret expositorum sagacitas; quartum figat magistro
Abbreviated transcription (Latin):
talit᷑ ut quidã putant: sic̃ homo nouusante pectatũ
umieteratus ferm̃to petcati. nequaquã substantiali¬
ter differunt. ꝑ ropt̃ hoc gͦ solũ uidet᷑ se ⁊ carne suam
paie nocasse. i de pane crpus suũ fecisse. quia sic̃ iste pamsaꝵ
re omła infigura siebant p̃ceptũ sit arimũ inpaldtia

Expanded text:
tialiter ut quidam putant sicut homo novus ante peccatum, tialiter ut quidam putant sicut homo novus ante peccatum, et inveteratus fermento peccati nequaquam substantialiter differunt. Propter hoc ergo solum videtur se et carnem suam panem vocasse, et de pane corpus suum fecisse: quia sicut iste panis fere omnia in figura fiebant, praeceptum sit azymum in Pascha
Abbreviated transcription (Latin):
NSelmus seruus eccłie cantuariensis
Ualeranno nuenburgensi episcopo Sici¬
entibreuiter loquor. Si certus eẽm pruder¬
tiamuram ñ fanere successori ulii cesarie
⁊ ueronis ⁊ iuliam apostate contra sucei¬
iorem ⁊ incatiũ petͥ apłi: libentissime uos ut areiefi¬
nm ⁊rrauerendũ epm salutarẽ. Um̃ant ad dibensi
meuitatis quã contra grecos qͥ ad nosuene. t qici dtos¬
lamposse milli dcesse debemꝰ: oyuscutũ uob̾ inisi qͥ dode¬
haitpesessione contra ilos edici. De sacficiorũ inqͥ ibem¬
qeas uobiscĩ nonsentiunt multis rationalib catholicis¬
na fermentatũ sacͥficans ꝑane sacͥficat. Et cũ legnur
aano quando corpus siiuĩ de pane fecit. quia aceptr
puant i benedixit: ñ aiditur atimũ uelfermentataltre
sentũ tam̃ ẽ. quia azimũ benedixit forsitan ñ quia tres
que fiebat hoc exigebat: s qm̃ cena inqua hoc factũ e
panisẽ. Non enĩ differunt atimꝰ ⁊ fermentatꝰ substan¬

Expanded text:
NSELMUS, servus Ecclesiae Cantuariensis, WALERANNO Newenburgensi episcopo. Scienti breviter loquor. Si certus essem prudentiam vestram non favere successori Julii Caesaris, et Neronis, et Juliani apostatae, contra successorem et vicarium Petri Apostoli, libentissime vos ut amicissimum et reverendum episcopum salutNSELMUS, servus Ecclesiae Cantuariensis, WALERANNO Newenburgensi episcopo. Scienti breviter loquor. Si certus essem prudenet Neronis, et Juliani apostatae, contra successorem et vicarium Petri Apostoli, libentissime vos ut amicissi fermentatum sacrificans panem, sacrificat. Et cum legitur de Domino, quando corpus suum de pane fecit, quia accepit panem, et benedixit; non additur, azymum, vel fermentatum. Certum tamen est quia azymum benedixit; forsitan non quia res, quae fiebat, hoc exigebat; sed quoniam coena, in qua hoc factum, hpanis est. Non enim differunt azymus et fermentatus substan
Abbreviated transcription (Latin):
firmationis istoꝵ: m Nequaquã s mentũ ipsoꝵ. Cũ iude¬
rent ulos malũ suꝑbiendo elig̾ẽ. indignati st̃. i sũmo bono
forait᷑ inheserunt. oñ contimuo in remunatione confi¬
mationẽ accepunt. & qui pͥus de sua beatitudine erant¬
Qgale i form̃ habent angli m Q uodã mͦ cdi. Ut enio

Expanded text:
firmationis istorum?--M. Nequaquam, sed meritum ipsorum. Cum enim videfirmationis istorum?--M. Nequaquam, sed meritum ipsorum. Cum enim viderent illos malum superbiendo eligere, indignati sunt, et summo bono fortiter inhaeserunt: unde continuo in remuneratione confirmationem acceperunt; et qui prius de sua beatitudine incerQualem formam habent angeli?--M. Quodammodo Dei. Ut enim
Abbreviated transcription (Latin):
epemala cogitatio ꝓ ꝑfecto oꝑe reputat᷑. n hec abuirs
gnoratur: d. Imagines fantasmatũ ase ĩmissas ab amima¬
ħ concipi. ⁊ icogitationib formari consprtauet. ⁊ amima
queliix st̃ mor quedã tenebre obtegunt. Species ałi tarto
ca aao ĩmissas ⁊ mmente conceptas ñ audent aicetare
rut nr. aspectus iubar solis ita ipsi fulgorẽ uslicie ferre ñ
pͣnalent. ustos enĩ nequaquã teptarent. si se abeis suꝑari
scirent .d. Possunt omĩa que uolunt: m. honũ quidẽ nes
uolunt nec omnino poterunt. Ad malũ uͦ ualde eficaces
Et nec taiñ tantũ quantũ uolunt. s guantũ abonisange¬
lis ꝑmittunt᷑. D. debonis angelis. Quid dicis de boiis
angłis: M Post lapũ illoꝵ mox ita confirmatist. ut niiquã
nec cacłe nec peccare possunt .s. Qiuidẽ. ñ possint.m. guꝵ¬
qm uełint. d Eur ñ etã illi similit̾ sunt confirmati. a ħ̾
tam dui expestanert᷑ .D. Non casus illoꝵ fuit causa con¬

Expanded text:
. Num haec ab illis ignoratur?--M. Imagines phantasmatum a se immissas ab animabus concipi, et in cogitationibus formari conspiciunt, quia animas, quae lux sunt, mox quaedam tenebrae obtegunt. Species autem virtutum a Deo immissas et in mente conceptas non vident, quia ut noster aspectus jubar solis, ita ipsi fulgorem justitiae ferre non praevalent. Justos autem nequaquam tentarent, si se ab eis superari scirent. D. Possunt omnia quae volunt?--M. Bonum quidem nec volunt, nec omnino poterunt. Ad malum vero valde efficaces sunt; non tamen quantum volunt, sed quantum a bonis angelis permittuntur. 10. De bonorum angeloruangelis?--M. Post lapsum illorum mox ita confirmati sunt, ut nunquam cadere nec peccare possint. D. Quid est, non possint?--M. Nunquam velint. D. Cur non etiam illi similiter sunt confirmati?--M. Non tam diu exspectaverunt. D. Num casus illorum fuit causa con
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ dictũ ẽ. fiat lux .s. Dixit hec uerba ds̃:m. Non. S ꝑ hec
nomina angłi :m. Tanta. ẽ. scientia in angłis: ut ñ indige¬
ant nominib . D. Michael. gabriel. raphael. ñ st̃ nomina:
m. Magis st̃ agnomina. qͥa ab accidenti st̃ eis ab hominibꝰ
imposita. cũ ea ñ habeant incelis ꝓpͥa. Unde ⁊ pͥmus an¬
gelus ab accidenti sathael. id. ẽ. dõ contrariꝰ.m. Cũ om̃s se
uoluit deo equalis ĩmo maior existere. d. Quomꝰ equalis¬
uł maior: m. Meliorẽ statũ quã ei dedisset uoluit do in¬
iito arriꝑe. ⁊ alnis ꝑ tyranindẽ imꝑare.d. Quid tũc:o. De
patio ẽ ꝓpulsus ⁊ incarcerẽ retrusus ⁊ ficut pͥus pulcher¬
laudabilis: post factus ẽ. ommi horrore exetrabilis .u. P resci¬
uit fuñ casũ:m. Mimine .d. Quãdiu mansit in celo.:a. Nõ
plenã horã. Inueritate enĩ ñstetit. qͥa moxut creatusest
occidit .d. Quare ñ diutius ibi fuit: m. Healiqͥd deinterna
aultedine gustaret. qͥ tam mature sibi tantã marestatẽ

Expanded text:
Cum dictum est: Fiat lux . D. Dixit haec verba Deus?--M. Non; sed per haec nomina angeli?--M. Tanta scientia est in angelis, ut non indigeant nominibus. D. Michael, Gabriel, Raphael, non sunt nomina? --M. Magis sunt agnomina, quia ab accidenti sunt eis ab hominibus imposita, cum ea non habeant in coelis propria; unde et primus angelus ab accidenti Sathael, id est Deo contrarius, nomevoluit Deo aequalis, imo major, existere. D. Quomodo mais?--M. Meliorem statum, quam ei Deus dedisset, voluit Deo invito arripere, et aliis per tyrannidem imperare. D. Quid tunc?--M. De palatio est propulsus, et in carcerem retrusus; et sicut prius pulcherlaudabilis, post omni horrore execrabilis. D. Praescivit casum suum?--M. Minime. D. Quandiu mansit in coelo?--M. Non plenam horam in veritate stetit, quia mox ut creatus est cecidit. D. Quare diutius ibi non fuit?--M. Ne aliquid de interna dulcedine gustaret, qui tam mature sibi tantam majestatem
Abbreviated transcription (Latin):
ta sat. quauis in p̃fata epla de uicarnatioue uerbide
hoc aliquantulũ dixerim. breuit᷑ tam̃ hic repetam.
Sepe sit ut plura conueniant initũ fub eodẽ nomi¬
ne ĩ eadẽ quantitate quã habebant singła ante quã
unũ fierent. Quippe si puncto punctũ sine int̾uatio
fitiẽ equalẽ in equali suꝑficie collo camꝰ. ñ fit nisiumi¬
ꝯindtũ. una linea. una steficies. Iuraultes Staus uolue

Expanded text:
ita sit, quamvis in praefata epistola de incarnatione Verbi, de hoc aliquantulum dixerim, breviter tamen hic repetam. Saepe fit ut plura conveniant in unum sub eodem nomine et eadem quantitate, quam habebant singula antequam unum fierint. Quippe si puncto punctum addimus sine inerficiem aequalem in aequali superficie collocamus, non fit nisipunctus, una linea, una superficies. In multis si quis volue
Abbreviated transcription (Latin):
subs autialtt .s. Quid ẽ hoc: m. Tres celi dicunt᷑. Unũ corꝑale¬
tate credunt᷑. terciũ intellectuale in quo tͥnitas sc̃a abeatis fa¬
cie adifaciẽ contẽplatur: d.Quomͦ dr ds iomĩ loco totus eẽ ⁊li
qͥa innutio loco impotentior ẽ: qͣm in alio. Ut emĩ incelo sic pre¬
sens ẽ. m inferno. Simul eẽ in oĩ loco dr quia eodẽ momento
qͣͥmoriente. eodẽ cuncta disponit in occidente. Semꝑ auit̃ in
oĩ loco ẽẽ p̃ddicatur: qͥa in oĩ temꝑe cuncta moderat᷑. In nullo
loco ẽ dr. quia locus corporeus. ẽ. ds̃ autẽ in corꝑeus. ⁊ ideo illo¬
calis. Idcireo inmillo loco continet᷑. cũ ipse contineat oĩa. in qͦ
corã posita ꝓspiciat. Et ante quã mundũ crearet. oiniũ ꝓr¬
sus ⁊ angłoꝵ ⁊ hominũ nomina. mores. uoluntates. dicta.

Expanded text:
alehabitare creduntur; tertium intellectuale, in quo Trinitas sancta a beatis facie ad faciem contemplatur. D. Quomodo dicitur Deus i dicitur, quia in nullo loco impotentior est quam in alio; ut enim in coelo, sic potens est in inferno. Simul esse dicitur, quia eodem momento, quo in Oriente, eodem cuncta disponit in Occidente. Semper autem in omni loco esse praedicatur, quia in omni tempore cuncta moderatur. In nullo loco esse dicitur, quia locus est corporeus: Deus autem incorporeus, et ideo illocalis. Idcirco nullo loco continetur, cum ipse contineat omnia: in quo coram posita, prospiciat. Et antequam mundum crearet, omnium prorsus et angelorum et hominum nomina, mores, voluntates, dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
dul sile qͥr magis illo delectat᷑ quã ferm̃tato aut siqͥ
pt̃ infirmitatẽ p̃putiũ artũcidere cogił. aut sibouꝰ
uo quis tͥturanti ne esuriat os ñ obturat nullus eusi
nisipiens hec agentẽ iudarzare uidicabit a ũ s nospa¬
nẽ arimũ sacͥficamus. ñ ut ꝑ arii figurã talẽ anin

Expanded text:
 illo magis delectatur quam fermentato; aut si quis propter infirmitatem, praeputium circumcidere cogitur; aut si bovi suo quis trituranti, ne esuriat, os non obturat, nullus nisi insipiens haec agentem judaizare judicabit. Cum ergo nos panem azymum sacrificamus
Abbreviated transcription (Latin):
qua defermentato: cũ quia ualde aꝑtius ⁊ purĩ idibi¬
gentiꝰ fit. tũc quia dñs hoc fecit. Uñ illud ñ esttacen¬
lii. quia cũ greci anathematizant azimitas. siceni
me erant. cũ illũ tam sincerã nouitatẽ infecisse ferm¬
to uetustatis existimant. Patet gͥ quia cũ usus ẽ at¬
mo ad illud opꝰ. ñ hoc fecit ut p̃ceptũ dearimo seruaret.
fiaui ut fermentarios quos p̃uidebat repbans arimi¬
bas epprobaret. aut certe ut si etiã fermentarii appro¬
barent᷑. ar imitas quoq approbaret. Qd̾ aut̃ aunt nos¬

Expanded text:
quam de fermentato, tum quia valde aptius et prius et diligentius fit, tum quia Dominus hoc fecit. Unde illud non est tacendum quia, cum Graeci anathematizant azymitas sic enim me errant: cum illum tam sinceram novitatem infecisse fermento vetustatis existimant. Patet igitur quia, cum usus est azymo ad illud opus, non hoc fecit ut praeceptum de azymo servaret, sed ut fermentarios, quos praevidebat, reprobans azymitas approbaret; aut certe ut, si etiam fermentarii approbarentur, azymitas quoque approbaret. CAPUT II
Abbreviated transcription (Latin):
llncrqi tidot: n ee uilla generet i̾itate  assertatantã
ubit uitatẽ. sicut ostendimꝰ. nec allquã aiarraior
Reai trahat saisitatẽ cogitet corrationale quaration
alla exeludat afidde xp̃iana. Demꝙ sierrorest hãs cre¬
ier rorẽ nos mcducit. cũ ⁊ illa ex quibꝰ hec sequitur
ꝓcessio. ⁊ que ullã sequunt᷑ nos docet. nec alicubt ai
illã negat. aut qͦd isli repugnet aliguomͦ ꝓmuntut.
ritas ideo ñ eẽ dicendã. dicat᷑ similit̾ quia muisquã ũ¬
lam negat. nec aliqͥd dicit quod repugnet nẽe ng i¬
dam. Dicinuis etiã quia satis illã affirmat cũ ala asserit.
unde ꝓbat᷑ ⁊ millo mͦ aliqͥd sig̾cat unde neget᷑. Patet

Expanded text:
ristianam, nec ullam generet veritatem, et asserta tantam probet veritatem, sicut ostendimus, nec aliquam ullatenus secum trahat falsitatem, cogitet cor rationale qua ratione illam excludat a fide Christiana. Denique si error est hanc crenos in errorem inducit, cum et illa ex quibus haec sequitur processio et quae illam sequuntur, nos docet; nec alicubi aut illam negat, aut quod ille repugnet aliquo modo pronunritas, ideo non esse dicendam. Dicatur similiter, quia nusquam illam negat, nec aliquid dicit quod repugnet, non esse negandam. Dicimus etiam quia satis illam affirmat, cum illa asserit, unde probatur; et nullo modo aliquid significat, unde negetur. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ spu sco confidens ꝓ latins contragrecos scribe ea
occasione de unitatẽ deitatis. ⁊ de tͥnitate ꝑsonarũ
aliquid addere p̃sumpsi. quãuis innum̃abiles sint
uit illos qͥlatims utunt᷑ lict̾is qͥ hoc meliꝰ quã ego fa¬
cere possint Quicqͥd gͦ dixi qͦd suscipiendũ sit ñ michi
atibuatur s syũ ueritatis. si autẽ aliqͥd ꝓcatiquos
aliquatenus corrigendũ sit: m̃ imputetur non sen¬

Expanded text:
 sancto confidens, pro Latinis contra Graecos scribere; et ea occasione de unitate Deitatis et de Trinitate personarum aliquid addere praesumpsi quamvis inumerabiles sint inter illos qui Latinis utuntur litteris, qui hoc melius quam ego facere possint. Quidquid ergo dixi quod suscipiendum sit, non mihi attribuatur, sed Spiritui veritatis. Si autem aliquid protuli quod aliquatenus corrigendum sit, mihi imputetur, non sen
Abbreviated transcription (Latin):
aleranno grã dei nuenburgeusi uenerabi¬
li epõ: anselimis seruus eccłiȩ cantuariensis¬
sali tẽ seriuciũ. mationes. dilectionis affectũ. Gaudto
ret grã ⁊dũi pape. paschalis amicitiã habetis i talu¬
ritatẽ. ut iam mͥ liceat uram anncabilit᷑ saluuaur
itaer. Quod ur̃a fublimis humilitas ine comparet
miuerue ⁊ uocat montẽ non in me accipio. qnia
chil in iue cur hoc dici de ine debeat incellgo. qonti¬
nien debeo esse ingrattis ur̃e benignitati. qũi hor
facit habundantia ur̃a erga mebone uoluntatis Uole¬
mus enĩ sepe sentire meliora dehis quos diligimus
quã psi mereant᷑. Delaude gͥ que adie ñ ꝑtinet o
meũ non głatur. s de dilectione que semꝑ amanda¬

Expanded text:
 Dei Newemburgensi venerabili episcopo, ANSELMUS, servus Ecclesiae Cantuariensissalutem, servitium, orationes, dilectionis affectum. Gaudeo, ret gratia, et Domini papae Paschalis amicitiam habetis et familiaritatem, ut jam mihi liceat vestram amicabiliter salutare sanctitatem. Quod vestra sublimis humilitas me comparat Minervae et vocat montem, non in me accipio; quoniam nihil in me, cur hoc dici de me debeat, intelligo. Non tamen debeo esse ingratus vestrae benignitati; quoniam hoc facit abundantia vestrae erga me bonae voluntatis. Solemus enim saepe sentire meliora de his quos diligimus, quam ipsi mereamur. De laude igitur, quae ad me non pertinet, cor meum non gloriatur; sed de dilectione, qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd eẽ dde aliquo. ⁊ ñ sit aliquo mͦ id de qͦ ẽ. pͥncipalis⁊
digniꝰ ⁊ hoc qd̾ exeo ẽ. quodã mͦ miiꝰ ⁊ quasi secundariũ
dsertoni. qllid quod ẽ. de aliquo uideat᷑ indigere. ut siteo
aut inaligua puis aut posterins. magis aut mpus
unt ulla racione aliquo indigens s totũ qs. iiii
siba npsi omnino sufficiens. nec nascaͣ uesxcexst ui¬
ali quid quasi de n̾esse ꝓfitiens ad eẽ. Siciar s intellet
des anc uñ potest tranfire ultra et iitatẽ. ut quasi

Expanded text:
 aliquo; et non sit aliquo modo id, de quo est, principalius et dignius; et hoc, quod ex eo est, quodammodo minus et quasi secundarium: praesertim cum id quod est de aliquo, videatur indigere; ut sit, aut in aliquo prius aut posterius, magis aut minus, aut ulla ratione aliquo indigens: sed totum quod sibi t ibi aliquid, quasi de non esse proficiens ad esse. Sicut igitur intellectus noster non potest transire ultra aeternitatem, ut quasi
Abbreviated transcription (Latin):
et as de do ds̃ indeo. ñ est ñ inus ds: seruant ndeata¬
te ad samilitudinẽ uniꝰ hominis singłaritatẽ. ꝑ hoc uꝰ
quia cũ ds̃ ẽ. de cło aut nascendo aut ꝓcedendo. ũ po¬
test unꝰ idemq eẽ. qͥẽ. de aliquo ⁊ dequo.ẽ. sedm no¬
mna has relationes sig̃cantia tenent. sicut diuerse
onuĩ. ꝓsone pluralitatẽ. Notandũ tam̃ quia nec ds̃ ẽ she
psona nec psona sine do. ⁊ quia singłis ꝑsonis attoe de

Expanded text:
et Deus in Deo, non est nisi unus Deus; servant in Deitate ad similitudinem unius hominis, singularitatem: per hoc vero, quia cum Deus est de Deo aut nascendo aut procedendo, non potest unus idemque esse qui est de aliquo, et de quo est; secundum nomina has relationes significantia, tenent, sicut diversae hominum personae, pluralitatem. Notandum tamen quia nec Deus est sine persona, nec persona sine
Abbreviated transcription (Latin):
hocipsũ ut sp̃e sc̃s csit deislo apatre. qm̃ id qͥd ͤ. haben
ae patre. ñ quẽ admodũ inreb creatis cũ aliqͥd assermiꝰ
cuiꝰ dm̃i ciꝰ p̃cepto pascit familiã domꝰ. dñs pͥncipaliter
⁊ magis eam pascere recte dr quã dispensator. Nlam ñ
omia que st̃ am̃. st̃ dispensatoris equalit̃. sic̃ ea que sc̃

Expanded text:
habet a Patre. Non quemadmodum in rebus creatis, dum aliquid asserimus cujus domini ejus praecepto pascit familiam domus, dominus principaliter et magis eam pascere recte dicitur, quam dispensator. Nam non omnia quae sunt domini, sunt dispensatoris aequaliter; sicut ea quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
biscũ spm̃ scm̃ similit̃ ẽẽ patͥs ⁊ filii spm̃. t intelligant eũ
afilio sic̃ apatre ꝓcecẽ. Et si nos rep̃hendere desinunt. fate¬
ant᷑ nobiscũ hoc unde cognoscunt nos rep̃hendere ñ de¬
qd̾ par̾it᷑ nos ⁊ an suscipimꝰ ttenemꝰ. ad didisse spm̃ sc̃m̃
de filio ꝑced̾e. ⁊ querunt cur hoc factũ sit. ⁊ quare p̾us
ñderaret᷑.: ⁊ cõmuni consensu ad deret᷑ qd̾addendum

Expanded text:
biscum Spiritum sanctum similiter esse Patris et Filii spiritum, et intelligant eum a Filio, sicut a Patre procedere. Et si nos reprehendere desinunt, fateantur nobiscum hoc, unde cognoscunt nos reprehendi non dequod pariter nos et illi suscipimus et tenemus addidisse Spiritum sanctum a Filio procedere; et quaerunt cur hoc factum sit, et quare hoc sideraretur, et communi consensu adderetur quod addendum
Abbreviated transcription (Latin):
se quia eẽntia ꝑ quã se noscunt. eadẽ ẽ. sp̃ui scõ. cõ¬
sequi spm̃ scm̃ eiusdẽ eẽ consortẽ noticie. cũ legunt
illũ apatre ꝓced̾e de quo ait filiꝰ. Egoi pat̾ unum
sumꝰ. confit einit nobiscũ ꝓpt᷑ eẽntialẽ identitatẽ patrisio

Expanded text:
se, quia essentia, per quam se noscunt, eadem est Spiritui sancto, conse, quia essentia, per quam se noscunt, eadem est Spiritui sancto, consequi Spiritum sanctum ejusdem esse consortem notitiae: cum legunt illum a Patre procedere, de quo ait Filius: Ego et Pater unum sumus, confiteantur nobiscum, propter essentialem identitatem Patris
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dicunt: nos statĩ constant̃ inferumꝰ. E rgo siubiaꝑde
nosse si filio reuelante patrẽ ⁊ filiũ. dicunt ñ tantũ nõ
to ⁊ nseparabilis ẽ. multomagis debemꝰ huiꝰ uniatiᷤ
seruare ꝯsequentiã dequa supra locutꝰ sũ. cũ eã milla
ant scͥpto aut sensu negat auctoritas nec ꝓfert aliqͥd
qͥd contrariũ sit aut aliq̾ mͦ repugnet. Eligant itaq
ũ fpũ sco. quando ipsi dicuut᷑ se nosse consequi ex ne¬
cessitate. ut in ead̾ noticia intelligat᷑ sp̃c sc̃s. Nempe¬
nncħ. ẽ. medrũ si nolt̃ hanc noticiã aspũ sc̃o. aut ueri¬
tatẽ auerbis u̾itatis penitus abdicare. Que utraꝙꝙ
erecrat᷑ uera confessio.Sic enĩ ait u̾itas. Nemo nouit
filiũ ñ pat᷑. neq patrẽ qͥs nouit nͥfiliꝰ. ⁊ cu uoluerit
filliꝰ reuelare Siquidẽ eligunt spm̃ scm̃ nosse patrẽ ⁊
filiũ ꝑ reuelationẽ filii. habet afilio nosse qͦd nonẽ.
dit a quo ẽ Si aut̃ dicunt cũ pat̃ ⁊ filiꝰ dicunt᷑ se nos

Expanded text:
hoc dicunt, nos statim constanter inferimus. Ergo si ubi apernosse nisi revelante Filio Patrem et Filium: dicunt etiam non tantum nos tribus et inseparabalis est; multo magis debemus hujus unitatis servare consequentiam, de qua supra locutus sum, cum eam nulla aut scripto, aut sensu negat auctoritas; nec profert aliquid, quod contrarium sit, aut aliquo modo repugnet. Eligant itaquent cum Spiritu sancto, quando ipsi dicuntur se nosse consequi ex necessitate ut in eadem notitia intelligatur Spiritus nihil est medium si nolunt hanc notitiam a Spiritu saneto, aut veritatem a verbis veritatis penitus abdicare. Quae utraque exsecratur vera confessio. Sic enim ait Veritas: Nemo novit Filium nisi Pater; neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare? Siquidem eligunt Spiritum sanctum nosse Patrem et Filium per revelationem Filii; habet a Filio nosse, quod non est dit a quo est. Si autem dicunt, cum Pater et Filius dicuntur nosse
Abbreviated transcription (Latin):
es audis. nescis unde ueniat aut qͥ uadat ice mihe
oteusse diciuidet. lescis unde ꝓcedat aut qͦrecedat
Sulena datur quasi de occulto uenit ⁊ recedit. Cunũ
sub trab is. irelut ad occultũ uadit ⁊ recedit. De hate
deslione potest dici. quia idem ẽ illi ꝓcciłẽ qͥdint

Expanded text:
cis unde veniat, aut quo vadat . Sic enim hoc potuisse dici videtur: Nescis unde procedit, aut quo recedat. Cum enim datur, quasi de occulto venit et procedit; cum vero subtrahitur, velut ad occultum vadit, et recedit. De hac processione potest dici quia idem illi est
Abbreviated transcription (Latin):
tesligi qͣd̾ iimo loquit᷑. Nam cũ dicit beatus es symon
bariona quia caro ⁊ sangnis ñ reuelauit t̃ s pat̃ m̃s qͥet
pat̃. neq patrẽ quis nouit nͥ filiꝰ. ⁊ cui uoluerit fili te¬
uelare. quasi solus filiꝰ cognoscat. ⁊ reuelet patrẽ ise
solus pat̾ cognoscat filiũ. intelligendis ẽ. ibireue¬

Expanded text:
telligi quod in uno loquitur. Nam cum dicit: Beatus es, Simon Barjona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare , quasi solus Filius cognoscat et revelet Patrem, et se; et solus Pater cognoscat Filium: intelligendum est ibi reve
Abbreviated transcription (Latin):
ter ea ⁊ coroe credimꝰ ⁊ ore confitem᷑. Quare ñ tantũ fus¬
cꝑe cũ certitudine debemꝰ que inlacra scͥptura legunt᷑.
s etiã ea que ex his nulla alia contradicente iatione
ration abiti necessitate sequunt᷑. ¶Iuã uisque supra
iã dictast̃ possint sufficere. adhuic tam̃ aliqͥd addam
unde sp̃c sc̃s cognoscat᷑ ẽẽ de filio. Confitent᷑ greci no¬

Expanded text:
r ea et corde credimus, et ore confitemur. Quare non tantum suscipere cum certitudine debemus quae in sacra Scriptura leguntur, sed etiam ea quae ex his, nulla alia contradicente ratione, rationabili necessitate sequuntur. CAPUT XXI  ajam dicta sunt sufficere possint, adhuc tamen aliquid addam, unde Spiritus sanctus cognoscatur esse de Filio. Confitentur Graeci no
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ũꝑtedat apatre nͥ de hoc ⁊ ꝑ hoc qd̾ idemẽ. illicũ filioi
q̃mius ñ ut creatura s ut ipfũ de eodẽ ipso: Uideamus
quid sequat᷑ si hoc dicimꝰ. ⁊ pax sit it̃ nos. Nemye que
tata st̃ a patre ꝑ uerbũ factast᷑. ab ipso uerbo. Ipsum
naq uerbũ dicit. Quecũꝙ enĩ pat̃ fecerit. hec ⁊ siliꝰ se¬
ꝑuerbũ. facta st̃ similit̃ ab ipso uerbo. nisi forte intẽ¬

Expanded text:
cedat a Patre, nisi de hoc et per hoc quod idem est illi cum Filio quamvis non ut creatura, sed ut idipsum de eodem ipso? Videamus quid sequatur, si hoc dicimus; et pax sit inter nos. Nempe quae facta sunt a Patre per Verbum, facta sunt ab ipso Verbo: ipsum namque Verbum dicit: Quaecunque enim Pater fecerit, haec et Filius siper Verbum, facta sunt similiter ab ipso Verbo, nisi forte inte
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ibi dr dũs ad infernũ descendisse. qͦd tam̃ part̃ t
los igieu cdedimꝰ. Si aut̃ dicunt nullo mͦ debiuisse
coniũpi simibolũ tanta auctoritate taxatũ: nosñ in
dlicamꝰ eẽ corruptionẽ ubi nichil addiuꝰ qdhisqueibi
dita sunt aduerset᷑. ⁊ quãuis defendere possimꝰ hac
addiedione noneẽ cormiptionẽ. si qͥs tam̃ hoc contenti¬
g reci dictamins. translatũ cũ alis integrũ seriamꝰ
atieneram. istud aut̃ qd̾ frequentiꝰ in ppłi andienta
utimur latino more dictatũ cũ additamento smꝰ¬
dito edidimꝰ ad̾ aut̃ querct᷑ quare hoc sreroꝵ cedie somse¬

Expanded text:
nus ad infernum descendisse; quod tamen pariter et nos et Graeci credimus. Si autem dicunt nullo modo debuisse corrumpi Symbolum tanta auctoritate taxatum, nos non judicamus esse corruptionem, ubi nihil addimus quod his, quae ibi dicta sunt, adversetur. Et quamvis defendere possemus hanc adjectionem non esse corruptionem, si quis tamen hoc contentiproprietatem Graeci dictaminis translatum, cum illis integrum servamus et veneramur; istud autem, quo frequentius in populi audientia utimur, Latino more dictatum cum addimento sto edidimus. Quod autem quaeritur, quare hoc Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
pai n dipsũ eẽ de eodẽ ipso Insole ũ nidicumus solem
e desole cũ splendor aut cũ calor ẽ desole. nee idipsĩce
sole ⁊ qd. ẽ de sole. nec illa tͥa unũ cẽ solẽ. Nã sisol rsplen¬
doi inuseẽt sol: aut si sol ⁊ calor similit̾ soluimseẽt. ne
Ddipsũ eẽt. qͦd calor aut calorẽ desplendore ẽ. Cã de sole
habet eẽ quiñ a splendoris differret ẽẽntia. Ponamus
isplendor st̃ deumno sole. S si ita.ẽ. unde habent qͥ hoc
cẽ sp̃ẽ sc̃i Nͥam sic̃ nulla racio admitcit ut calor. sit
plendoris. aut splendor caloris. i ta ñ patit᷑ ueritas ut
Quare si hoc nob obiciunt. qͦd dixi de splendore ⁊ calore
solis. nec cũ illis nec contra nos ẽ. ¶ Sicut nob̾ đr ne¬

Expanded text:
idipsum esse de eodem ipso. In sole vero non dicimus solem esse de sole, cum splendor aut calor est de sole; nec idipsum esse solem et quod est de sole; nec illa tria unum esse solem. Nam si sol et splendor unus essent sol, aut si sol et calor similiter unus sol essentidipsum esset quod calor; aut calorem de splendore esse, cum de sole haberet esse, qui non a splendoris differret essentia. Ponamus et splendor sunt de uno sole. Sed, si ita est, unde habent, qui hoc  sancti? Nam, sicut nulla ratio admittit ut calor sit splendoris, aut splendor caloris; ita non patitur veritas utQuare, si hoc nobis objiciunt quod dixi de splendore et calore solis, nec cum illis nec contra nos est. CAPUT XV.
Abbreviated transcription (Latin):
aanus qpodsengla heecũ tͥa sint muna nitellisante
uamais nfonte e udẽ de abysso ascendens aqudebalt
urrmo detonte descendens fluit. inlaci icolasi in
rmii quia de fonte fluit. ꝑ lacũ quia sunmillbems
gia. fons unde lacus ẽ. quã riius. nequit intesigias
magis ẽ defonte quã derino.Sic itaq cũ as̃ di pat

Expanded text:
amus quid singula haec, cum tria sint, in una intelligantur aqua. In fonte quidem aqua de abysso ascendens ebullit; in rivo de fonte descendens fluit; in lacu colligiturper rivum, quia de fonte fluit; per lacum, quia simul t hoc unde lacus est quam rivus, nequit intelligi lacus magis esse de fonte quam de rivo. Sic itaque cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
patre sic̃ aiunt ꝓcedẽ sũ enĩ pat̃ ⁊ filꝰ ñ differant imi
itare deitatis nec sp̃c̃ sc̃s ꝓcedat depatre ñ de deiat
Neade deitas ẽ. filii nequit intelligi quom ꝓcedat ae
deitate patͥs ꝑ deitatẽ filii. ⁊ ñ de eiusdẽ filis deitate n
forte guis dicat spm̃ scm̃ ñ ꝓcecłe de dertate pts ses

Expanded text:
Patre sicut aiunt procedere. Cum enim Pater et Filius non differant in unitate deitatis nec Spiritus sanctus procedat de Patre nisi de deitate; si eadem deitas est Filii, nequit intelligi quomodo procedat de deitate Patris per deitatem Filii, et non de ejusdem Filii deitate; nisi forte quis d
Abbreviated transcription (Latin):
flatus ille qui deore eiꝰ tũc ꝓcessit: ñ erat spe sc̃s. hons
credimꝰ illã insufflationẽ sine aliqͦ mmisterio factã ẽt Quio
e rectius hic intelligi potest aut aptiꝰ. quã hoc idconlũ
lib sensibilia sig̾cari queunt significo de utimo aopꝰ
duas naturas diuinã scilicet ⁊ huinanã credimꝰ confi¬
tem̃.S dicent forsitan. flatus utiꝙille ñ erat desub¬
stantia humana.⁊ tam̃ quasi siũ illũ emittebat llua¬

Expanded text:
flatus ille, qui de ore ejus tunc processit, non erat Spiritus scredimus illam insufflationem sine aliquo mysterio factam esse. Quid igitur rectius hic intelligi potest, aut aptius, quam hoc ideo illum libus insensibilia significari queunt, significo de intimo corporis duas naturas, divinam scilicet et humanam, credimus et confitemur. Sed dicent forsitan: Flatus utique ille non erat de substantia humana, et tamen quasi suum illum emittebat. Qua