comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore. uã tẽpore hyemali habũ¬
daut plinue repleutur fosse aqͥs
q̃r difficiliuis ĩpugnãt᷑ obsessi rur¬
sus ĩꝯmoditates tẽpoꝵ magis me¬
lestãt obsidẽtes ⁊ ex istẽtes ĩ cã¬
pis ꝙͣ obsessos ianẽtes ĩ domib
uł gͥ obsessiones fiende sũt tõpo¬
re estiuo uł si ꝑ uiulta tẽpora ob¬
sesfiones durare debent saltẽ iu¬
choãd̾ sũt tẽpore estiuo pͥuꝙͣ bla¬
da unia ⁊ alios fructꝰ t̾re recol¬
lige possiuit obsessi

Expanded text:
tempore. Nam tempore hyemali abundant pluviae, replentur fossae aquis. quare difficilius impugnantur obsessi. Rursus incommoditates temporum magis melestant obsidentes et existentes in campis, quam obsessos manentes in domibus. Vel igitur obsessiones fiendae sunt tempore aestivo,vel si per multa tempora obsessiones durare debent, saltem inchoandae sunt tempore aestivo, priusquam blada, vino, et alios fructusterrae recolligere possint obsessi
Abbreviated transcription (Latin):
tiueant passusmas ⁊ oiã lota
ꝓ q̃ possent obsessis iuctualia
defri diligẽt̾ custodire debẽt
obsessionib młtociẽs plus affli¬
git faiues ꝙͣ gladius Inde est
ꝙ ułtocieus obsidentes uolen¬
tes aicius optin̾e nuuitões si
ꝯtingat eos caꝑe aliquos de¬
obsessis nõ occidũt illos s per
nuitiladõm mẽbroꝵ eos reddũt
ĩitiles ⁊ postea eõs renntũt

Expanded text:
tineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, odi enim obsessionibus multotiens plus affligit fames quam gladius. Inde est quod multotiens obsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos capere aliquos deobsessis, non occidunt illos. sed per mutilationem membrorum eos reddunt inutiles, et postea illos remittunt
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ puguãtib ĩo se ĩuimutonibus
teuẽt clausos ⁊ suffiat eis ꝙ pos¬
suit nuitões defend̾e. si ꝯtĩgat
eas ab hostib ĩpugnari tale geu
pugne quo quis defendit mu¬
iutões ⁊ castra dr̃ defensiuũ nã
⁊ si ĩ oĩ pugna est aliquo mͦ m̃a
iuad̾e ꝙͣ se defend̾e ĩ pugnagͦ obsses¬
sina mag̾is ĩuasio ꝙͣ defensio In bello
u̾o qͦ quis se tuetur ĩ imitõnb et
castris magis ÷ ibi defensio ꝙͣ ĩua lo
ĩo tale genus pugne m̾ito dicitꝰ delẽ¬
siuũ. quartus ã pugnãdi modus dr

Expanded text:
pugnantibus. Ideo se in munitionibus tenet clausos, et sufficit eis quod possint munitiones defendere, si contingat eas ab hostibus impugnari. Tale genus pugnae quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. Nam etsi in omni pugna est aliquo modo ininvadere quam se defendere. In pugna ergo obsessiva magis est invasio, quam defensio. In bello vero quo quis se tuetur in munitionibus et castris, magis est ibi defensio, quam invasio. ideo tale pugnae merito dicitur defensi
Abbreviated transcription (Latin):
cãpestri restat dic̾e de obsessina de¬
ges ⁊ pͥncipes pugnare oĩb modis
pestre bellũ alũ u̾o obsident muni¬
t̾ras maritimas uixͣ uiare sitas pp̃
regib ⁊ pͥncipib alũ ordiuare bel¬
la naualia. ¶dito itaq de bello cã¬

Expanded text:
campestri, restat dicere de obsessiva, deges, et principes pugnare omnibus his pestre bellum. Aliquando vero obsident muniterras maritimas iuxta mare sitas: propter regibus et principibus aliquando ordinare bella navalia. Dicto itaque de bello ca
Abbreviated transcription (Latin):
dd̾ ÷ de ꝓugͣna obsessiua. cũ ꝑ huiꝰ
pugnã ꝯtĩgat optin̾i ⁊ deuĩ¬
a uumitões ⁊ urban̾itates.
restat dic̾e quot modis ⁊ alia
deuĩci possũt. ¶ est ã t̾dplex.
modus optinõdi munitões
siti pertre uł nunitões red¬
d̾e. qr diligẽt̾ ex cogitare debẽ
obsidentes munitões aliquas
utrũ ꝑ aliqua ingema uł ꝑ
aliquã industriã possut ab ob¬
sessis acciꝑe a quã nã uiulto si¬
ens euenit a quã a remoto pͥuͦ
deriuari us ad uuuitões obsses¬
sas qr si ĩ tello illo fontali pͥuͦ
rebit ip̃os pati aquaꝵ penuri¬
sunt alte ⁊ aqua uõ ꝑuenitus
ad eis qr si fit a munitõnibus

Expanded text:
 de pugna obsessiva: cum per huiusmodi pugnam contingat obtineri et devinci munitiones et urbanitates: restat dicere quot modis talia devinci possunt. Est autem triplex modus obtinendi munitiones siti perire, vel munitiones reddere. Quare diligenter excogitare debent obsidentes munitiones aliquas, utrum per aliqua ingenia, vel per aliquam industriam possint ab obsessis accipere aquam. Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si in illo fontali princtebit ipsos pati aquarum penurisunt altae, et aqua non pervenit usque ad eas: quare si sit a munitionibus
Abbreviated transcription (Latin):
erubescẽtiã siue u̾eꝯdiã. sed
oẽs passiones hee reducũt᷑
ad aliquas passionũ p̾dcãꝵ.
qr zelus ⁊ grã reducũtur
ad amorẽ. u̾eꝯdia ad timorẽ¬

Expanded text:
erubescentiam sine verecundia. Sed omnes hae passiones reducuntur ad aliquas passiones praedictum: quia zelus, et gratia reducuntur ad amorem: verecundia ad timorem
Abbreviated transcription (Latin):
indignus ẽ sortiri malũ illd̃
si u̾o sit tͥsticia nõ de malo
aliquoꝵ bonoꝵ cͥca similes
nõ ut aliquid sibi s pp̃ illos
ĩuidia .n. ẽ dolere de aꝑꝑen¬
tibono alicuiꝰ nõ qr ip̃e non
ht̃ illud bonũ s qr alt̾ cui ni¬
uidet pollet bono illo ⁊ poci¬
ssime ẽ inuidia ccͣ siłes ut fi¬
guli ĩiudent figulis. ⁊ fabͥ
fabͥs ⁊ sic de alus. si u̾o sit tͥ¬
sticia d bono alt̾uis nõ quo

Expanded text:
indigne patitur malum illud. Si vero sit tristitia non de malo aliquorum bonorum circa similes, non ut aliquid sibi, sed propter illos. Invidia enim est dolor de appetenti bono alicuius. nam quia ipse non habet illud bonum, sed quia alter, cui invidet, posset bono illo. Et potissime est invidia circa similes. ut figuli invident figulis, et fabri fabris, et sic de aliis. Si vero sit tristitia de bono alterius, non quo
Abbreviated transcription (Latin):
u̾eꝯdia ꝯsurgit ex eo ꝙ qͥs
credit se adiunt̾e extiora
bona. duplex ẽ gͦ timor uuꝰ
amttendi uitã ⁊ boua ĩt̾io¬
ra ꝑ quã quis palescit ⁊ ali¬
us amittẽdi głam ⁊ honorẽ
q̃ sũt bona ext̾iora ꝑ quẽ¬
aliquis erubescit. tnuor gͦ¬

Expanded text:
undia consurgit ex eo quod quis se credit amittere exteriora bona. Duplex ergo est timor, unus amittendi vitam, et bona interiora, per quae quis pallescit, et alius amittendi gloriam, et honorem, quae sunt bona exteriora per quae quis erubescit. Timor er
Abbreviated transcription (Latin):
quas honestas ⁊ ĩnocuas de¬
lectatõnes ¶sexto st chohi¬
bendi a ploratu. nã ꝯpin a
ploratu cohibent᷑ ex ipã co¬
hibitõne sit ut retineaut
spiritũ ⁊ auelitũ: nã sicut
rare ꝓhibentur spm̃ ⁊ ane¬
cit ad robur corporis ut gͦ
cura harenda est de filus a sep¬

Expanded text:
quas et innocuas delectationes. Sexto sunt cohibendi a ploratu. Nam cum pueri a ploratu cohibentur, ex ipsa prohibitione fit, ut retineant spiritum et anhelitum: sic cum hibentur, spiritum et anhecit ad robur corporis. Ut ercura habenda est de filiis a sep
Abbreviated transcription (Latin):
da eẽ aliqua iistrumĩta ĩ qui¬
b pu̾i u̾tatur ⁊ moueautur¬
¶ quĩto rec̾andi sũt pm̾ ꝑ
aliquos ludos ⁊ ꝑ aliquas fa¬
bulas. ludus .ii. mod̾atus ꝯpe¬
tit ꝓu̾is qr ĩmed̾ato ludo est
moderatus inotꝰ ⁊ ꝑ mod̾atum
ludũ uitat᷑ ĩercia ⁊ reddũtur
corpora agiliora. sũt ⁊̃ pu̾is
recitãde aliq̃ fabule uł aliq̃
hystorie poscꝙͣ ꝑciꝑe ĩcipiũt

Expanded text:
liqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pueri per aliquos ludos, et per aliquas fabulas. Ludus enim moderatus competit pueris, quia in moderato ludo est moderatus motus, et per moderatum ludum vitatur inertia, et redduntur corpora agiliora. Sunt etiam pueris recitandae aliquae fabulae, vel aliquae historiae, postquam incipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
boꝵ. sexto a ploratu st̃ cohilẽ¬
di unienes gͦꝰ us ad septẽnũ
allendi fũt mollib ita tñ ꝙ a
pͥnapio maxĩe alendi sunt
lib ⁊ hĩidis qr talia facilit᷑
trimẽtũ obseruãdũ ẽ cũ ĩ iuue¬
nib ꝯ alñt᷑ lacte ꝙ si ꝯtĩgat eos
sugg̾e aliud lac quã mat̾nũ que¬
renda ẽ femina siłis matri quã¬
tũ ad ꝯplexionẽ eo ꝙ lat mater¬

Expanded text:
a ploratu sunt cohibendi. Iuvenes ergo usque ad septennium alendi sunt mollibus; ita tamen quod a principio maxime alendi sunt libus, et humidis: quia talia faciliter utrimentum. Observandum est tamen in iuvenibus cum aluntur lacte, quod si contingat eos fuggere aliud lac quam maternum, quaerenda est foemina similis matri quantum ad complexionem, eo quod lac mater
Abbreviated transcription (Latin):
uia smones ꝑticłares ual¬
dẽ indentur ẽẽ ꝓficii.
morali negocio. ĩ̾o ꝑti¬
cularit᷑ descendendo ad du̾sa tẽ¬
pora ostendemꝰ quał sit cura cͥ¬
ca filios gerenda. pͦ gͦ declara¬
bimꝰ qualis cura sit habenda cͣcͣ
filios us ad .uii. anuos. so qua

Expanded text:
uia sermones particulares valde videntur esse proficui morali negocio, ideo particulariter descendendo ad diversa tempora, ostendemus qualis cura circa filios sit gerenda. Primo enim declarabimus qualis cura habenda sit de filiis usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ad frigida facit bouam ħi¬
tudiuẽ in pu̾is pp̃ calidicatem
exũtẽ in illis. sõ ex̾ciciũ ad fri¬
gora ĩ ꝑuis pueris. utile est
uł ad illud intelligẽd̾ ÷ mode¬
rate ⁊ gradatĩ ⁊ ut requirit

Expanded text:
a facit bonum habitudinem in pueris propter caliditatem existentem in ipsis. Secundo exercitium ad frigora parvis pueris utile est vel ad illud, intelligendum est moderate et gradatim, et ut requirit
Abbreviated transcription (Latin):
pus bene dispõĩtũ ⁊ ꝙ bene
nutͥatur ⁊ alatur siut ꝓfi¬
cia ad anginẽtũ ¶quarto nio¬
d̾atus modus mẽbra ꝯsolidat
quil .n. ĩ se ip̃o exꝑitur ꝙ si
se mot̾ate excitet ad corpo¬
rales labores mẽbra corporis
eus solidãtur ⁊ fiũt foxtõra

Expanded text:
dispositum, et quod bene nutriatur, et alatur, sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora
Abbreviated transcription (Latin):
de facili .n. egrotãtur pn̾ et
efficiũt᷑ male difpoĩti in cor¬
pore. si tẽpore quo ut płimum
pascũtur lacte assuescant bib̾e
uinũ lumo dicũt aliqui qd̾ si eo
tẽpore ad unniũ assuescant dis¬
ponũtur ad leprã. ¶ t̾tio pm̾
sñt assuescẽdi ad frigora. Uñ¬

Expanded text:
De facili enim aegrotantur pueri et efficiuntur male dispositi in corpore, si tempore quo ut plurimum pascuntur lacte assuescant bibere vinum. immo dicunt aliqui, quod si eo tempore ad vinum assuescant, disponuntur ad lepram. Tertio pueri sunt assuescendi ad frigora. un
Abbreviated transcription (Latin):
qualit̾ iuenes debeant se
hrẽ cͥca cibũ ⁊ potũ. restat
henda. oritur .n. fuxuria ex
gula .q. filia ex matre si gͦ dixi¬
mus inuenes instruendos eẽ.
ne suit gulosi restat dic̾e quõ
iuistruendi sũt ne suit lascini
cũ gͦ oĩs act᷑ uen̾ens excepto
matrimonio sit ꝯͣ rõuis dicta¬
iuẽ quia dẽcet patrẽ sic sollici¬
tari erga filios ut suit uͥtuo¬
si iuuenes. ꝯtin̾e uolentes in¬
ducendi sũt ut ꝓpͥa ꝯuige sĩt
ꝯtẽti in qua ã etãte debeant
uti ꝯiugio. ostendit pħs .uiiͦ.
poł dicens ꝙ in niuliere requi¬
ipm̃ ꝑcreantur filu magis ꝑ¬
fecti. s qr iuis gen̾atiua us su¬
la. qr si infra tale tenxpus utã¬
tur ꝯiugio ꝓuocãtur ad lasciu¬
am. ⁊ impẽdit᷑ eoꝵ augniẽ ut

Expanded text:
ebeant se habere circa cibum et potum. Restat henda. Oritur enim luxuria ex gula, quasi filia ex matre. Si ergo diximus, iuvenes ipsos instruendos esse, ne sint gulosi: restat dicere, quomodo instruendi sunt, ne sint lascivi. Cum ergo omnis actus venereus, excepto matrimonio, sit contra rationis dictamen, quia decet patrem sic solicitari erga filios, ut sint virtuosi, iuvenes continere nolentes, inducendi sunt ut propria coniuge sint contenti. In qua autem aetate debeant uti coniugio. ostendit Philosophus 7. Poli. dicens, quod in muliere requicreantur filii magis perfecti. Sed quia vis generativa ut sula: quod si infra tale tempus utantur coniugio, provocantur ad lasciviam, et impeditur eorum augmentum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ possimͣ lib̾e rõne uti
tũ turbat cerebrũ. Iude ẽ
gͦ ꝙ aliqui plus offendñtur
a uuo quã alu qui hñt debiliꝰ
caput ⁊ ciciꝰ turbatur eoꝵ ce¬
rebrũ ꝓhibendi funt gͦ m̃ue¬
ues a mua sũptõne nini qr
pp̃ debilitatẽ cerehri ciciꝰ offẽ¬
dũt᷑ auino. ¶ t̾ciũmalũ ꝙ
ex unno ꝯsurgit ẽ lis ⁊̃ discẽ¬
cio. turbato .n. c̾ebro ex n¬
nua sũptõne uini ⁊ amisso
nsu rõnis de facili ꝓrũpit᷑
dissensiones. ⁊ lites. Inuno.
qr ira ꝯfurgit ex inflatõne
liditatẽ nnflamat. sangui¬
sũ ⁊ irascibilem quo fc̃õ fa¬
cilius ꝓuotatur ad sdissensi¬
ouẽ ⁊ lites. iuuenes gͦ qr st̃
amatores ꝯtimehaꝵ ut ułt
quis ad lites ⁊ ꝯtumielias ꝑ¬
uocatur In oĩ gͦ etate tauẽ¬
d̾ ÷ animietate cibi ⁊ ab po¬

Expanded text:
 non possumus libere ratione uti. tum turbat cerebrum. Inde est ergo quod aliqui plus offendiuntur a vino quam alii: quia habent debilius caput, et citius turbatur eorum cerebrum. Prohibendi sunt iuvenes a nimia sumptione vini, quia propter debilitatem cerebri citius offendex vino consurgit, est lis et dissensio: turbato enim cerebro ex nimia sumptione vini, et amisso usu rationis, de facili prorumpitur dissensiones et lites. immo quia consurgit ex inflammatioliditatem inflammat sanguisum et irascibilem: quo facto facilius provocatur ad dissensiones et lites. Iuvenes ergo, quia sunt amatores contumeliarum, utquis ad lites et contumelias provocatur. In omni ergo aetate cavendum est a nimietate cibi, et
Abbreviated transcription (Latin):
exspectare nõ posse pot̾it.
illud tẽpus anticipari ꝑnt eis
iudebitur expedire. qualiter
ã se debeant hrẽ iuuenes cum
uxore iã diicta ⁊ q̃ sunt ꝯsi¬
d̾anda ĩ uxore ducẽda supͣ.cũ
egimꝰ de regimine ꝯingali dif¬
fusius diximus.G. xiii. qualit̾
uuenes se hab̾e debeãt in ludis
in gestib ⁊ iuuestitu⁊

Expanded text:
on posse, poterit illud tempus anticipari prout eis videbitur expedire. Qualiter autem se debeant habere iuvenes cum uxore iam ducta, et quae sunt consideranda in uxore ducenda: supra, cum egimus de regimine coniugali, diffusius diximus. Qualiter iuvenes se habere debeant in ludis, et in gestibus, et in vestitu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ex tali ꝯiugio acquiratur
iułtitudo nũuusmatis ¶uiso
quõ reges ⁊ pͥncipes i sius
ꝯuigibꝰ debent q̃rere ext̾ior¬
a bona de leurꝑs quales ꝯuiges
singuli caues acciꝑe debeaut
nã si reges ⁊ pͥncipes decet ac¬
sit paꝵ ⁊ digna societas n
oĩ ꝯiugio nauia nuparitas¬

Expanded text:
ugio acquiratur multitudo numismatis. Viso quomodo reges, et principes in suis coniugibus debent quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet acsit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas
Abbreviated transcription (Latin):
pulati attẽd̾e debent ut ꝑsona
illa quã sibi ꝯiugẽ optãt sit
oĩb hus bonis oruata nõ tñ eq̃
pͥncipalit̾ intende debent ad
tria p̾dcã bona. s ad nobilitatẽ
int̾ ext̾iora bona debent ĩtend̾e̾¬

Expanded text:
ut persona illa, quam sibi in coniugem optant, sit omnibus his bonis ornata. Non tamen aeque principaliter intendere debent ad tria praedicta bona. Sed ad nobilitatem inter exteriora bona debent intende
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ su̾iectos. nã ꝯcuutas sit ordo a
iagistratꝰ ⁊ aliquas p̾posituras
ꝙ nõ eẽt iusi ibi aliqui eeñt do¬
minãtes. ⁊ aliqui sbiecti. qr̾ cũ
hoc diu̾sitatẽ requirat o ĩ oui¬
tate dare diu̾sitatẽ aliquã. ¶quĩ

Expanded text:
et subiectos. Nam cum civitas sit ordo cimagistratus, et aliquas praeposituras, quod non esset, nisi ibi aliqui essent dominantes, et aliqui subiecti. quare cum hoc diversitatem requirat, oportet in civitate dare diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
tores habeant spaciũ addiscẽdism¬
gula q̃ requirũtur ad bellũ. ab
ipã pub̾tate assuescendi sunt ad
oꝑa bellica. qr si legis lator ut
rex aut pͥnceps debeat ꝯmutt̾e
bellũ iuros excitatos ⁊ bellatores
strenuos d assuu̾e. ¶ Uiso m
qua etate asfuescendi sunt qui
debent effici bellatores ad accõ¬
ues bellitosa uide restat ex qui¬
b fignis coguosci heant hoĩes bel¬
licosi ¶ Otiend̾ gͦ iuros audates
⁊ cordatos utiliores eẽ ad bellũ
ꝙͣ trundos. ¶ Rursus hoĩes for¬
tes ⁊ duros corpore qr poteu¬
tõres sut̃ uirib sũt magis e¬
ligendi ad opus bellicũ. ¶Aiy¬
pluis cũ uideamiꝰ ali qua ałia bel¬
licosa. aliqua u̾o tiunda hoiẽs

Expanded text:
iscendi singula, quae requiruntur ad bellum; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellum, viros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines bellicosi. Sciendum igitur viros audaces et cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida: homines
Abbreviated transcription (Latin):
sũt aptõres ad pugnã ¶ Signa
maguitudo extͤinitatũ ⁊ latitudo pe¬
ctoris. iuidemꝰ .n. leones ałilũ fortis¬
snuos hr̃e magna brachia ⁊ latũ pe¬
ctus. Quã¬
iugilans ocuł

Expanded text:
sunt aptiores ad pugnam. Signa magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia, et latum pectus. Quanigilans ocu
Abbreviated transcription (Latin):
tra assuefaciendos eẽ ad la¬
bores fortes ut ad labores nulita¬
res ⁊ tellicosos qd̾ ꝯcordat ꝯue
gecio de re militari dicẽte qd̾
a teuipore pub̾tatis assuesçẽdi
sunt uiuenes ad nulitares lato¬
res. Iuimo q q̃ a uiẽtute ncho¬
ĩ illis si uult legis lator aiuestel¬
latores fac̾e ⁊ redd̾e ip̃os aptos
ad pugnãdũ poous debet p̾ue¬

Expanded text:
tra assuefaciendos esse ad labores fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente, quod a tempore pubertatis assuescendi sunt iuvenes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute inchoin illis: si vult legislator cives bellatores facere, et reddere ipsos aptos ad pugnandum, potius debet prae
Abbreviated transcription (Latin):
ccũ ẽ ꝙ reu̾entia fine honor ma¬
gis ÷ ĩ honorõte quã ĩ hono¬
rato s i cũ felicitas sit maxĩe
in ip̃o felicitato uł in ipõ bñ¬
ficato in honorib nõ est ponẽ¬
da felicitas iudecens ẽ gͦ cuilz
hoi pon̾e suã felicitatẽ ni hono¬
ribus ut credat se ẽẽ felicem
si ab oĩbus honorat᷑ maxĩe tũ
ħ ẽ in decens regie maiestati

Expanded text:
 et reverentia sive honor magis est in honorante, quam in honorato. Sed cum felicitas sit maxime in ipso felicitato, vel in ipso beatificato, in honoribus non est ponenda felicitas. Indecens est ergo cuilibet homini ponere suam felicitatem in honoribus, ut credat se esse felicem, si ab hominibus honoratur. Maxime tamen hoc est indecens regiae maiestati.
Abbreviated transcription (Latin):
orte młti uiuẽtes iuuta
politica credũt felici¬
tatẽ ponẽdã eẽ ui ho¬
norib eo ꝙ ut płmiũ ciues iua¬
magis ĩ honorãte ꝙͣ ĩ honora¬
to felicitas aut̃ eqͣrio nõ est
bonũ ad a̾ ordinatũ s ẽ bouũ
ad qd̾ alia ordinãtur. nõ ẽ bonũ
felicitas qr .n. honor sit bonum

Expanded text:
orte multi viventes vita politica credunt felicitatem ponendam esse in honoribus, eo quod ut plurimum Cives mamagis in honorante, quam in honorato. Felicitas autem e contrario. non est bonum ad aliud ordinatum, sed est bonum ad quod alia ordinantur. non est bonum f
Abbreviated transcription (Latin):
norari a pueris qr reu̾entia ta¬
liũ nõ ẽ debitũ testimoniũ sa¬
piencie ⁊ uͥtutis qr̃ si honor est
bonũ ordinatũ ad nͥtutẽ ĩ hono¬
re nõ erit ponẽda felicitas. s po¬
cnuis ĩ ipis uirtutib uł ĩ accib¬

Expanded text:
norari a Pueris, quia reverentia talium non est debitum testimonium Sapientiae, et virtutis quare si honor est bonum ordinatum ad virtutem, in honore non est ponenda felicitas, sed potius in ipsis virtutibu
Abbreviated transcription (Latin):
mi honoris auidi. filiũ sic pre¬
sup̃tuosũ occidit. nõ obstãte
ꝙ dictꝰ filius uctoriã obtim¬
crit ab hoste negͦ pͥnceps se
nõ expedit ei suã felicitatem
ĩ honoribꝰ pon̾e ¶tcio ħ ẽ in¬
decens ei ne sit ĩuistus ⁊ ĩequa¬
lis decet .n. pͥncipẽ sua bona
distribuere sꝰ dignitatẽ per¬
sb̾aꝵ ut pła bona det dignis
⁊ sapientib quã ĩ dignus et
hỹstͥbiib s si pͥnceps suã fe¬
licitatẽ in honoribus ponat qr
finis sĩmo ardore diligit᷑ non
beneficiadidet quo plus hono¬

Expanded text:
i honoris avidi, filium sic praesumptuosum occidit, non obstante quod dictus filius victoriam obtinuerat ab hoste. Ne ergo princeps se non expedit ei suam felicitatem in honoribus ponere. Tertio hoc est indicens ei, ne sit iniustus et inaequalis: decet enim principem sua bona distribuere secundum dignitatem personarum, ut plura bona decet dignis, et sapientibus, quam indignis, et Histrionibus. Sed si princeps suam felicitatem in honoribus ponat, quia finem summo ardore diligit, non beneficia dividet, quo plus hono
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maiufestũ. Intrinseca .n. non
sũt nobis nota ⁊ manifesta. s
extrĩseta. nõ .n. cognoscmꝰ que
qnis ĩ corde cogitat s q̃ eg̾ius
rep̾sentat. reu̾encia gͦ q̃ ẽ ho¬
nor si debet manifestare uͥtu¬
tẽ eiꝰ cui exhibetur nõ sufficit
ꝙ sit cogitata ĩ corte. s requi¬
ht̃ rõui extrinseci bom cũsit
reu̾encia exhibita ꝑ q̃dã ex̾cio¬
ra signa qr̃ si felicitas nõ est
ponẽda ĩ bonis extrĩsecis q̃ sũt
bona nũora. s intrĩsecis q̃ sũt
iuaiora ĩ houorib felicitas po¬
ni nõ debet. t̾cio hoc idẽ p ex
eo ꝙ honor magis ÷ ĩ honorãte
felicitas ꝯͣ illa detestãda ꝓu̾sitas
ꝙ felicitas muagis sit ĩ alio ꝙͣ in

Expanded text:
um: intrinseca autem non sunt nobis nota, et manifesta, sed extrinseca: non enim cognoscimus quae quis in corde cogitat, sed quae exterius repraesentat. Reverentia ergo, quae est honor, si debet manifestare virtutem eius cui exhibetur, non sufficit, quod si cogitata in corde, sed requi boni extrinseci, cum sit reverentia exhibita per quaedam exteriora signa. Quare si felicitas non est ponenda in bonis extrinsecis, quae sunt bona minora; sed in intrinsecis, quae sunt bona maiora, in honoribus felicitas poni non debet. Tertio hoc idem patet ex eo quod honor magis est in honorante, felicitas, continget illa detestanda perversitas, quod felicitas magis sit in alio, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
dcam ⁊ sic ⁊ ira uł a tali uin¬
dcã deficimns ⁊ sic ẽ mãsue¬
tudo. cũ. gͦ nõ possuit płib
modis uariari nr̃i motus et
erũt passiones sex ꝑtinẽtes
ad ꝯcupssabilẽ ⁊ ser ad nasci¬
diffusuis diximꝰ. hic a̾ suffici¬
at suꝑficialit̾ ꝑtrãsire

Expanded text:
 ira: vel a tali vindicta deficimus, et sic est mansuetudo. Cum ergo non possint pluribus modis variari nostri motus et erunt passiones. sex pertinentes ad concupiscibilem, et sex ad irascidiffusius diximus. haec autem sufficiant superficialiter pertransire.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾mi quot sũt huiꝰ passiones.
⁊ q̃ illaꝵ sũt magis pͥncipales
bales. io de hus pͦ tractabimus
dic̾e possumus ꝙ sũt .xu. passio
desid̾iũ. ab hoĩatõ. delectatõ. tͥ

Expanded text:
passiones, et quae illarum sunt magis principales, biles: ideo de his primo tractabimus.dicere possumus quod sunt duodecim desiderium, abominatio, delectatio,
Abbreviated transcription (Latin):
quõ accipiũtͦ a passiones ꝯcu¬
pistibiles restat uid̾e quõ su
iuende sũt passiones irascibi¬
les. diff̾unt ã hee passiones
ab illis qr passiones ꝯcupiscibi¬
les respioũt bonũ uł malũ
ab ͭ ͤ suptũ. s passiones irasci¬
bił tespiciũt bonũ uł maluui

Expanded text:
quomodo accipiuntur passiones concupiscibiles: restat videre, quomodo sumendae sunt passiones irascibiles. Differunt autem hae passiones ab illis, quia passiones concupiscibiles respiciunt bonum et malum absolute sumptum: sed passiones irascibiles respi
Abbreviated transcription (Latin):
siones ꝓpͥeeẽ nõ hñt insi ĩ appe¬
titu sensitino. appetitꝰ .n. ĩtelle¬
comius qr nõ ẽ uͥtus incorpore si¬
uenõ ÷ uͥtus affexa organo ab
õis passio ut hic de passione lo qͥ¬
mur ĩ appetitu sensitino. secisi¬
tinus & appetitus ut supra dif¬
fusius diximꝰ diuidit᷑ ĩ irascibi¬
lem ⁊ ꝯcupiscibilẽ. p̾cc̃ẽ gͥ passi¬
ones sic distingũtur. qr pͦ. sex¬

Expanded text:
in appetitu sensitivo. Appetitus enim intellectivus quia non est virtus in corpore, sive non est virtus affixa organo, ab omnis passio ut hic de passione loquimur in appetitu sensitivo. Sensitivus autem appetitus ut supra diffusius diximus dividitur in irascibilem, et concupiscibilem. Praedictae ergo passiones sic distinguuntur. quia
Abbreviated transcription (Latin):
gͥgari in uno corpore ut sibi
cuuta habũdant in eisdẽ utile
est eis ꝯg̾gari sb̾ uno regno
ut ielius posfuit si sibinutẽ
st̾uenire. In hus q̃ requirũt᷑
ad inuestigãd̾ hoc idẽ siͦ ex ꝑ¬
te a deptõnis nͥtutis. Intẽtõ .ii.
legis latoris ut siͣp tãgebat᷑
nõ solũ ẽẽ debet ut ciues ha¬
beant q̃ requirũtur ad supplẽ¬
dã indigẽtiam corporalẽ s ⁊̃

Expanded text:
ngregari in uno corpore, ut sibi civitates abundant in eisdem, utile est eis congregari sub uno regno, ut melius possint sibi invicem subvenire in his quae requiruad investigandum hoc idem, sumitur ex parte adoptionis virtutis. Intentio enim legislatoris ut supra tangebatur non solum esse debet, ut cives habeant quae requiruntur ad supplendam indigentiam corporalem: sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gat eã ab exͣneis inpuguari pp̃
faciliorẽ defensiouem ⁊ tuitõm
utile fuit ex pluribus ꝯmunu¬
tatibus politicis ꝯstituere unã¬
si sunt modi gnͣouis ciuitatis ⁊
regin ⁊ nuod oꝑtet hũc t̾ciũ
librum in auo det̾iatur de hĩꝰ
regumẽ diuide̾ in plures ꝑdes

Expanded text:
gat eam ab extraneis impugnari, propter faciliorem defensionem et tuitionem utile fuit ex pluribus communitatibus politicis constituere commsi sunt modi generationis civitatis, et regni, et quod oportet hunc tertium librum in quo determinatur de huiusmodi regimine divide
Abbreviated transcription (Latin):
industriã facilit̾ hr̃e possit.
sufficiẽcia uite sic̃ gͦ iutꝰ ĩ qͦ.
ex̾cetur ars fabͥlis ĩdiget ui¬
to alio in quo ecet᷑ ars tegto¬
ria eo qd̾ homines ad sufficienti¬
am uite ndigeant tã operibus
fabroꝵ quã textoꝵ. sic qr ꝯͭ cuu¬
tates aliquas habũdare ĩ unto
ciuitates alias habũdare o ci¬
uitatẽ unã indig̾e auxilio alt̾iꝰ
qr sic̃ ntile ẽ uite huãne ĩ ead̾
ciuitate ꝯg̾gari diu̾sos uicos.
ut facilius habeantur que re¬
quirũt᷑᷑ ad itã. sic utile est
cuutates plures ꝯgregari sb̃
uuo pͥncipatu aut sẽ uno reg¬
no ut facilius ⁊ melus sibi in¬
indigemꝰ inunta. nõ sic̃ diu̾sa
mẽbra coxporis nõ eñdẽ accũ

Expanded text:
striam faciliter habere possit sufficientia vitae. Sicut ergo vicus, in quo exercetur ars fabrilis, indiget vico alio, in quo exercetur ars textoria, eo quod homines ad sufficientiam vitae indigeant tam operibus fabrorum quam textorum: sic quia cundare in vino, civitates alias abundare, oportet civitatem unam indigere auxilio alterius. Quare sicut utile est vitae humanae in eadem civitate congregari diversos vicos, ut facilius habeantur quae requiruntur ad vitam: sic utile est civitates plures congregari sub uno principatu aut sub uno regno, ut facilius et melius sibi inindigemus in vita. Nam sicut diversa membra corpori
Abbreviated transcription (Latin):
uico nõ reꝑiũt᷑ oĩa q̃ ad nitã su¬
fficiunt. Io̾ fuit ciuitas ꝯstituta
hũs płes uicos in quoꝵ uno ex¬
cetur ars fablis In alio dexto¬
ria. In alio aliud ẜ ꝙ uarus in
fecta nisi habitatores eiꝰ ibi in¬
uenire posfint oĩa sufficiẽciad
ad uitã. ꝯsequim᷑ gͦ ex cauta¬
te nõ solũ uu̾e ut hõ s uiu̾e¬

Expanded text:
tam sufficiunt, ideo fuit civitas constituta habens plures vicos, in quorum uno exercetur ars fabrilis, in alio textoria, in alio aliud, secundum quoest civitas perfecta nisi habitatores eius ibi invenire possint omnia sufficientia ad vitam. Consequimur ergo ex civitate non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ptatib corporalibus nec ĩ di¬
inciis. nͨ ĩ honorib nec ĩ fa¬
ma nec ĩ ciuili poͫ. nec ĩ sani¬
tade. nec in robore corporali nͤ
in pilcritudine om̃ib tñ istis
debet uti ut sunt organa ad
felicitatẽ. d̾ .n. uti cibis ĩ qui¬
biis ẽ deleccatõ corporał ꝓp̃ꝰ¬
caput regni ex defcũ eius pt̃
ꝯsurg̾e malũ gentis debet
uti accu matrimoniali p̃p̃ ꝯser
regna passa sunt diõm ⁊ scan¬
dala decedentib .n. pͥncipibus
abs lib̾is płes insurgũt ut
donimentur ⁊ faciũt dissensio¬
nẽ in ppło. debet ⁊̃ pͥnceps pos¬
sid̾e sufficientes diuicias ut pos

Expanded text:
tatibus corporalibus, nec in divitiis, nec in honoribus, nec in fama, nec in civili potentia, nec in sanitate, nec in robore corporali, nec in pulchritudine: om nibus tamen istis debet uti, ut sunt organa ad felicitatem. Debet enim uti cibis, in quibus est delectatio corporacaput Regni, ex defectu eius posset consurgere malum gentis. Debet uti actu matrimoniali propter coregna passa sunt divisionem, et scandala: decedentibus enim principibus absque liberis, plures insurgunt, ut dominentur, et faciunt dissensionem in Populo. Debet enim princeps possidere s
Abbreviated transcription (Latin):
iua fiłi ex ꝑte auditoris qm
erudiendus est inhat arte
Nami ł matulatus sit hic li¬
ber de eruditõne pͥncipum
totus tñ ppꝰ erudiendus est
sinmio oꝑe stud̾e debet qd
nt talis sit ꝙ dignus sit re
que in hoc oꝑe sut dicen¬

Expanded text:
via sumitur ex parte auditoris, qui erudiendus in hac arte. Nam licet intitulatus sit hic liber de eruditione principum, totus tamen populus erudiendus est summopere studere debet, ut talis sit, quod dignus sit regquae in hoc opere sunt dicen
Abbreviated transcription (Latin):
fuit rõm et sit saiuis ⁊ foxtis
mente. ⁊ si huiiꝰ potẽcias hat.
ornatas nͥtutib ⁊ bonis oꝑib
ut sit pulcher inaiã tũt ut ex¬
igit sius status credat se eẽ fe¬
licẽ diciinis & ut exigit suus
status qr plena felicitas ĩ hac
inta haberi nõ pt̃. In sanita

Expanded text:
i; et sit sanus, et fortis mente: et si huiusmodi potentias habeat ornatas virtutibus, et bonis operibus et sit pulcher in anima, tunc ut exigit suus status credat se esse felicem. Dicimus autem ut exigit suus status quia plena felicitas in hac vita haberi non potest. In s
Abbreviated transcription (Latin):
stire fat̾e si ꝑ hũc librũ ĩsttu¬
untur pͥncipes quodãmͦ se de¬
beant hre.⁊ qualit̾ debeant
suis sb̾ditis imꝑare o doctri¬
nã hanc extend̾e us ad po¬
pulũut sciat quolit̾ suis pͥn¬
copib debeat obedire et qr
hoc siꝰ nõ ꝓt̃ ut tactũ esti misi
per rõnes suꝑficiales et sen¬
sibiles o modũ ꝑcedendiĩ
hoc opere ẽẽ grossum ⁊ figu¬

Expanded text:
scire facere: si per hunc librum instruuntur principes, quomodo debeant se habere, et qualiter debeant suis subditis imperare, oportet doctrinam hanc extendere usque ad populum, ut sciat qualiter debeat suis principibus obedire. Et quia hoc fieri non potest ut tactum est nisi per rationes superficiales et sensibiles: oportet modum procedendi in hoc opere, esse grossum et figu
Abbreviated transcription (Latin):
apit. mͦ.ii. nͣ rei uoralis oĩo
demonstratõnes matheinat.¬
de sunt c̾te in pͥmo gradu c̃¬
titudinis. ut ait ꝯmentator¬
.nͨ. netha. rõnes u̾o morales
sunt suꝑficiales et grosse.
catũ ÷ mathenaticũ ꝓsuaden¬
tem acceptare. ⁊ recthoricũ
demonstratõnes expeterẽ
intenditur ĩ hac arte. naui
ut scͥbit᷑ .nͦ. ecħ. opus mora¬
le suscipim̃ nõ ꝯtemplatõnis
grã. n ut scianis. s ut boni
fiamꝰ. fus gͦ intentus ĩ hac sci¬
encia nõ ẽ cognitõ s opus¬
tõnes sb̾tiles magis illmẽt
intellectñ. suꝑficiales u̾o et
grosse magis moueant et

Expanded text:
s omnino demonstrationes mathematicae sunt certae in primo gradu certitudinis, ut ait Coment. 2. Met. rationes vero morales sunt superficiales et grossae.ccatum est, mathematicum persuadentem acceptare, et rhetoricum demonstrationes expetere. intenditur in hac arte. Nam ut scribitur 2. Ethic. opus morale suscipimus non contemplationis gratia, neque ut sciamus, sed ut boni fiamus. Finis ergo intentus in hac scientia, non etiones subtiles magis illuminant intellectum, superficiales vero et grosse magis movent et
Abbreviated transcription (Latin):
tituto. sic ⁊̃ tollitur pulcͥtudo
q aurissa sanitate fuit mẽbra
macillenta. nõ remiauet ĩ eis¬
color debitꝰ auiirttũt ꝯfomnuta¬
tẽ illam in qua reseruatur de¬
cor ⁊ ꝓulcritudo. ¶Non de¬
cet gͥ regẽ nec ⁊̃ aliquẽ hoĩem
ĩ talibus suani felicitatẽ pou̾e
qr sunt corporalia sunt quo

Expanded text:
Sic etiam tollitur pulchritudo, quia amissa sanitate, membra fiunt macilenta, non remanet in eiscolor debitus: amittunt conformitatem illam, in qua reservatur decor, et pulchritudo. non decet ergo regem, nec aliquem hominem in talibus suam felicitatem ponere, quae sunt corporalia, et
Abbreviated transcription (Latin):
.iiiͦ. de eligẽdis sauitas ẽ debita
equatõ hũoꝵ pulcritudo debi¬
ta ꝯmesuoratõ mẽbroꝵ. robur
debita ꝓportõ ossiũ ⁊ n̾uoꝵ. q̾r
cũ hũores mẽbra n̾ui ⁊ ossa sit
corporalia. sanitas pulcͥtudo.
⁊ robur corporalia ẽẽ dicũt᷑
nõ gͦ ĩ eis ẽ ponẽda felicitas
sõ ĩ talib felicitas pom nõ
debet qr sũt quodãmͦ egt̾iora.

Expanded text:
. 3. De eligendis sanitas est debita adaequatio humorum. Pulchritudo est debita commensuratio membrorum. Robur debita proportio ossium et nervorum. Quare cum huomores, membra, nervi, et ossa sint corporalia, sanitas, pulchritudo, et robur corporalia esse dicuntur; non ergo in eis est ponenda felicitas. Secundo in talibus felicitas poni non debet, quia sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
libus nõ uacarẽt. bona gͦ corpo¬
ralia qr nõ ħita reputãtur ina¬
iora quã sint młti carẽtes cor¬
poralib bonis adeo affecrãt ea
⁊ credũt ipã ẽẽ tãte excellẽcie
ut si haberent illa reputarent
sit felicitas nec ĩ robore nec
ĩ sanitate nͨ ĩ płcritudine tͥpli¬
bona sunt corporalia. sõ qr st̃
li sint mnutabilia. toxporalia .n.

Expanded text:
vacarent. nona ergo corporalia, quia non habita reputantur maiora quam sint, multi carentes corporalibus bonis, adeo affectant ea, et credunt ipsa esse tantae excellentiae, ut si haberent illa, reputarentsit felicitas in robore, nec in sanitate, nec in pulchritudine, triplibona sunt corporalia. Secundo, quia de facili mutabilia. Corporalia enim
Abbreviated transcription (Latin):
bone dispõnes ancillantur
dicare de ꝯsiliatis ancillatur
pͣdencie qui gͦ bñ dispoĩtus
 ad hoc aptus ẽ ut sit pͥdens
¶Quedam u̾o bone dispões
dispõnes ad nͥtutẽ. ⁊t ꝑsen̾ã

Expanded text:
bonae dispositiones ancillantur dicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam vero bonae dispositiones dispositiones ad virtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
lo ⁊ oiõ sit melior barbaro qui
uinustrat eo qd̾ nesciat se ip̃m¬
dirig̾e ⁊ deficiat a rõnis u su
exipa dignitate imimstrãaũ
patet hn̾uodoi inmistros a pͥn¬
çipãte eẽ magis honorãdos ⁊
pͥmiandos. ¶sa ma ad ostẽdė

Expanded text:
lo, et omnino sit melior Barbaro qui lo, et omnino sit melior Barbaro qui ministrat, eoquod nesciat seipsudirigere et deficiat a rationis usu: ex ipsa dignitate ministrantium pater huiusmodi ministros a principante esse magis honorandos et praemiandos
Abbreviated transcription (Latin):
nobili gen̾e ortos toto tẽpore
uite sue nõ ag̾e aliqd̃ iustiun
bellũ ut ex eopossent ad quire¬
re aliquos auollautes ⁊ seruos
ne gͦ tales oĩo pͥuẽtur nnustͥs
ad supplendã iudigẽciã comes¬
ticã oportuit eẽ aliquos mi¬
iustros ꝯductos siuẽtes ĩtui¬
sum̾cedis ⁊ ali quos dilectiõs
⁊ uͥtuosos nuiustrãtes ex amo¬
re boni ¶Ad hos & mnstros
quos uircus ⁊ amor bomi ĩcli¬
nat ad sermend̾ decet pͥnci¬
pantes se hr̃e .q. ad filios ⁊ de¬
cͥet eos regere nõ regimime
seruili s magis .q. pat̾uali et
regali ¶Pssimꝰ & dupliciuia
ostend̾e tales nnustros si quos
eẽ ꝯtĩgat eẽ magis honoran¬
dos ⁊ p̾miandos quã cet̾os¬
¶ pͥma ua siͦͦ ex dignitate ip̃oꝵ
nmistrãciũ. sa ex unitate ⁊
tuosus suiens ex amore honesti
⁊ ex dilectõue boni dignior
sit u̾icẽnario qui pͥncipaliter
seruit ex ꝯducto ⁊ ex mercete
⁊ dignior sit si̾uente nõ auio¬
rehonesti s qr ẽ suꝑatus ĩ bel¬

Expanded text:
nobili genere ortos toto tempore vitae suae non agere aliquod iustum bellum, ut ex eo possent acquirere aliquos ancillantes et servos: ne ergo tales omnino priventur ministris, ad supplendum indigentiam domesticam oportuit esse aliquos ministros conductos servientes intuitu mercedis, et aliquos dilectivos virtuosos ministrantes ex amore boni. ad hos autem ministros quos virtus et amor boni inclinat ad serviendum, decet principantes se habere quasi ad filios, et decet eos regere non regimine servili, sed magis quasi paternali et regali. Possumus autem duplici via ostendere, tales ministros si quos esse contingat magis honorandos, et praemiandos, quam caeteros. Prima via sumitur ex dignitate ipsorum ministrantium. Secunda ex unitate etrtuosus serviens ex amore honesti, et ex dilectione boni, dignior sit mercenario, qui principaliter servit ex conducto et ex mercede, et dignior sit serviente non amore honesti sed quia est superatus in bel
Abbreviated transcription (Latin):
nũ i quãtitate. diunttebat tũ
imauis ⁊ diutͦmus tẽpore tyran
simulent iuste ag̾e tũ ĩ młtis.
suũ dũũ ĩiuste aipliant. et
alioꝵ h̾editates siue rõe usur¬
pant. ¶deamo ⁊ ultuo decer
⁊ hr̃e aiuicũ deũ. estimat .n. ta¬
lem sꝑ iuste ag̾e ⁊ nichil ĩiqũ

Expanded text:
nus in quantitate regnum dimittebat tamen maius et diuturnius tempore. Tyranni simulent iuste agere, tamen in multis suum dominium iniuste ampliant, et aliorum haereditates sine ratione usurpant. Decimo et ultimo decet et habere amicum Deum: existimat enim talem semper iuste agere, et nihil iniquum
Abbreviated transcription (Latin):
ħt̃ iud̾ent se ꝯtẽpiu ab uxore.
pͥnqpis aut regis iuduc̾ent iuros
ut seditões mou̾ent ii reguo aut
pͥncipatit sic gͦ se g̾ere debet to¬
nusrẽctor regiu aut auitatis.
tyrãuus a̾ nõ sic se ht̃ sed corde
elatus alios ꝯtẽpuit. pp̃ qd̾ uec
ipẽ. nec ꝑsone sibi ꝯũcte alus

Expanded text:
t, viderent se contemni ab uxore regis aut principis. inducerent viros ut seditiones moverent in regno aut principatu. sic ergo gerere se debet bonus rector regni aut civitatis. Tyrannus autem non sic se habet, sed corde elatus alios contemnit: propter quod nec ipse nec personae sibi coniunctae aliis
Abbreviated transcription (Latin):
ctabile ĩiuriantur auib ĩ uxo¬
ua. ¶ Qũto decet reges et
pͥncipes non solũ habere fami¬
liares ⁊ dilig̾e nobiles ⁊ barones
ut suit faunliares ⁊ benuole ueo¬
ribus p̾dcõꝵ liã iuulieres ual¬
de iu̾clmãt᷑ uiros ad uolũtates

Expanded text:
antur civibus in uxona. Quinto decet reges et principes non solum habere familiares, et diligere nobiles, et barones,ut sint familiares et benivolae uxoribus praedictorum: nam mulieres valde inclinant viros ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
sũs existit. tyrat̃ius a̾ nõ est
s se eẽ siunilat. ¶ quarto spe¬
ccat ad regem nulło sb̾ditoꝵ.
ꝯtend̾e. nulli unuriari nec ui
filiab uec ii ugorib nec ui
ꝑsona uec ĩ aliquib alus. et si

Expanded text:
sus existit: tyrannus autem non est, sed esse se simulat. Quarto spectat ad regem, nullum subditorum contemnere, nulli iniuriari, nec in filiabus, nec in uxoribus, nec in persona, nec in aliquibus a
Abbreviated transcription (Latin):
h illa. decem uarrare ꝑ sin¬
gula. est a̾ pͥuũ ad̾ spectat
ad u̾ũ regẽ fac̾e ut maxĩe
ꝓcuret bona ꝯia ⁊ regiu red¬
ditus studeat exxend̾e in bonũ¬

Expanded text:
habet illa decem narrare per singula. Est autem primum quod spectat ad verum regem facere, ut maxime procuret bona communia, et regni redditus studeat expendere in bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tẏrãmis q̃rens utilitatẽ ꝓpͥaui
houorare ut putetur nõ fit ho¬
noratos ẽẽ a cnub ꝓpͥis. si ĩt̾ ipos
exist̾ent ꝙ tyrãni nõ faciũt. nã
sapientes ⁊ bouos ut iufra patebit
cet u̾ñ regem ꝑ nsurpatõm ⁊ iu¬
iusticiã nõ dilatare suñ dñiuu
nã ut dr̃ ĩ poł. ditrabilius ẽ rog¬
usi patõm ⁊ ĩiusticiã. recitat

Expanded text:
tyrannus quaerens utilitatem propriahonorare, ut putetur non sic honoratos esse a civibus propriis, si inter ipsos existerent. quod tyranni non faciunt: nam sapientes et bonos, ut infra patebit, cet verum regem per usurpationem et iniustitiam non dilatare suum dominium. Nam ut dicitur Polit. durabilius est regusurpationem et iniustitiam. Recitat
Abbreviated transcription (Latin):
ali qua ẽ toõ uni aliqua ⁊̃ bõa
alt̾i. ¶ Sic̃ .n. uidem᷑ in gustu
sic ⁊̃ ĩ appetitu iudicare pos¬
sumꝰ. aliqui .n. hñt gustũ iu¬
fectũ ut ĩfiriui. aliqui hũt
ip̃m bñ dispõitũ ut sam. sic

Expanded text:
aliqua est bona uni, aliqua est bona alteri. Sicut enim videmus in gustu, sic et in appetitu iudicare possumus. Aliqui enim habent gustum infectum, ut infirmi. aliqui habent ipsum bene dispositum, ut sani.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ħ dari quartũ sb̾sidiũ uide¬
lic remedia corporalia ut sõp¬
nus balueũ ⁊ talia q̃ tͥsticiam¬
fug̾e uł fugare solẽt cũ gͦ ta¬
les tͥsticie ĩpediãt oꝑatõues¬

Expanded text:
ad hoc dari quartum subsidium, videlicet, remedia corporalia, ut somnus, balneum, et talia quae tristitiam fugare solent. Cum ergo tales tristitiae impediant o
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ĩ pond̾e corporali cũ ułti
iuuãt uos ad poxtãd̾ illud unꝰ
gͣuam᷑. sic cũ uidemꝰ multitudi¬
uẽ anucoꝵ Ꝯdolere nobis alle¬
coꝵ sit dolend̾ cũ nos dolemꝰ.
nõ debet dolor minui s aug̾i.¬
¶ Possumꝰ gͦ dic̾e ꝙ cũ iudemus
amicos dolere de dolore nr̃o ñ

Expanded text:
orporali cum multi iuvant nos ad portandum illud, minus gravamur: sic cum videmus multitudinem amicorum condolore nobis, allecorum sit dolendum, cum nos dolemus, non debet dolor minui, sed augeri. Possumus ergo dicere quod cum videmus eos dolere de dolore nostro, non
Abbreviated transcription (Latin):
delectatõnes. id̾e restat quõ
se hre debent ad tͥsticias. tristi¬
dabilis nsi suꝓpoĩto aliquo tur¬
pi. si qͥs .ii. iudet se ĩ aliquotur¬
pia egasse debet dolere ⁊ tͥstari

Expanded text:
estat, quomodo se habere debent ad tristitias. Tristidabilis. nisi supposito aliquo turpi. Si quis enim videt se in aliquo turpia egisse, debet dolere et tristari.
Abbreviated transcription (Latin):
Itebat᷑ .n. sup᷑ delectatõ¬
nes ⁊ tristicias teu̾e ul¬
timũ gradũ in ordine
passionũ qr ad eas tãquã ad pas¬
siones ultimas oẽs alie t̾minã¬
tur nulla ni. passio ẽ q̃ nõ t̾uĩe

Expanded text:
icebatur enim supra, delectationes, et tristias tenere ultimum gradum in ordine passionum: quia ad eas, tanquam ad passiones ultimas, omnes aliae terminantur: nulla enim passio est, quae non te
Abbreviated transcription (Latin):
p nã oẽs alie passiones uidẽ¬
tur ordinari ad istas ut passi
postea uadit ĩ desid̾iũ ⁊ t̾mĩa¬
tur ĩ spẽ. dũ bonũ illud ẽ fu¬
turũ. ultino ã t̾unnat᷑ ĩ gau¬
diũ ⁊ delectatõm qũ bonũ illd̾
ĩcipit ab odio ⁊ ꝑcedit ĩ fu¬
ĩ timorẽ si malũ illud sit fu¬

Expanded text:
 Nam omnes aliae passiones videntur ordinari ad istas; ut passipostea vadit in desiderium, et terminantur in spem, dum bonum illud est futurum: ultimo autem terminatur in gaudiincipit ab odio, et procedit in fuin timorem, si malum illud sit fu
Abbreviated transcription (Latin):
giã bõa cuiꝰ modi sũt uͥtutes
s forte post̾ possid̾e bona me¬
dia uł tona mĩma. cinͦmodi
sunt bona ext̾iora talia aut̃
nõ multũ curãdũ ẽ si possidẽ¬
tur amalis dũ tñ hoc accidat
sine culpa ꝓpͥa. nã si alicinus
eẽt ħ boua dispensare non
dẽberet ea tͥbuere ĩ dignis
s dignis. reges gͦ ⁊ pͥncipes
indignari debent de ꝑsꝑita¬
tibus maloꝵ ne ĩdignis discͥ¬
buant sua bona sic gͦ se hr̃e
penitꝰ fug̾e debent ⁊̃ ⁊̃ odiũ
dienda ⁊ sũt ꝓuit ib exstir¬
pãda ĩ alus ã passionib q̃ post̃
eẽ laudabiles ⁊ ituꝑabiles de¬
bite se habebũt si fuerint or¬
nati uͥtutib de quib supra.
fecumꝰ mientõm. nã ꝑ uͥtutem
mãsuetudinis debite se habe¬
bũt ccͣ irã ⁊ eius opoĩtũ. nã
ille ẽẽ dͦ mãsuetut̾ qui itas¬

Expanded text:
 cuiusmodi sunt virtutes: sed forte possidere possunt bona media, vel bona minima, cuiusmodi sunt bona exteriora. talia autem, non multum curandum est si possidentur a malis: dum tamen hoc accidat sine culpa propria. nam si alicuius esse haec bona dispensare, non deberet ea retribuere indignis, sed dignis. reges ergo et principes indignari debent de prosperitatibus malorum, ne indignis distribuant sua bona. Sic ergo se habere penitus fugere debent: et etiam odium, dienda, et sunt pro viribus extirpanda. In aliis autem passionibus, quae possunt esse laudabiles, et vituperabiles, debite se habebunt, si fuerint ornati virtutibus, de quibus supra fecimus mentionem. Nam per virtutem mansuetudinis, debite se habebunt circa iram, et eius oppositum. Nam ille dicitur mansuetus qui iras
Abbreviated transcription (Latin):
nõ indigius hic tenet mediũ
⁊ laudat᷑ passiones gͦ lauda¬
biles teuent uiediũ. iutuꝑabi¬
les u̾otenẽt eg̾mũ. nã ĩ iudia
te dolet. sic ⁊̃ odiũ ut est intu¬
ꝑabile ext̾mũ tenet. passioẽs
eẽ laudabiles ⁊ intuꝑabiles.
ut sunt intuꝑabiles teuẽt ex

Expanded text:
t medium, et laudatur. Passiones ergo laudabiles tenent medium: vituperabiles vero tenent extremum. Nam invidia te dolet. Sic etiam odium ut est vituperabile, extremum tenet. Passiones esse laudabiles, et vituperabiles. ut sunt vituperabiles, tenet ex
Abbreviated transcription (Latin):
tõm. uã magnaniitas repͥ¬
aboĩ ardins ꝓp̃ difficultatem
hũilita u̾o mod̾abit spem ne
nñuis se ĩg̾ant ad illa pp̃ bomi
cupiscibiles passiones ut amet
⁊ desiderẽt amãda ⁊ desid̾an¬
itẽtur ⁊ tͥstent᷑ ut ẽ delectã
d̾ ⁊̃ tristand̾ ⁊ ad ħ oiã se habe¬
aut ut requirit ordo ⁊ regu¬
la rõnis ħ̾ gͦ ad p̾seus de passio¬
nib sufficiant q si quid est
hic deuussũ infra diffusiuis
ut rei ꝯgͥencia postulabit
⁊ quõ debent ẽẽ uusericordes
⁊ qũõ zelatiui.nã multa q̃

Expanded text:
m. Nam magnanimitas repra bonis arduis propter difficultatem. Humilitas vero moderabit spem, ne nimis se ingerant ad illa, propter concupiscibiles passiones, ut ament, et desiderent amanda, et desideranctentur, et tristentu omnia se habeant, ut requirit ordo, et regula rationis. Haec ergo ad praesens de passionibus sufficiant: quia si quid est hic dimissum, infra diffusius ut rei cognoscentia postulabit.et quomodo debent esse misericordes: et quomodo zelativi. Nam multa,
Abbreviated transcription (Latin):
tur d stupidus qui ã de uullo
medio mͦ se h ut qui u̾eꝯdatur
delitatẽ ⁊ molliciem. nã qui
nilli ꝯpatitur ÷ crudeł. qui om¬
nis ꝯpatit᷑ ÷ le mollis ⁊ mulie¬
pacientib teuet mediũ et
laudatar ⁊̃ dicitur nusi̾cor gͦ
et placiditatẽ. nã ĩuidus de
ã ut oppponit᷑ ĩiudo de oĩbus
tenet mediũ qr gaudet de ꝓ¬

Expanded text:
tur stupidus. qui autem de nullo medio modo se habet, ut qui verecundatur delitatem, et molliciem. Nam qui nulli compatitur, est crudelis, qui omnibus compatitur, est mollis, et muliepatientibus, tenet medium, et laudatur, et dicitur misericos. Sic et placiditatem. Nam invidus de autem ut opponitur invido de omnibus tenet medium, quia gaudet de p
Abbreviated transcription (Latin):
gꝰ ad ꝓuintõm dauẽtur reges et
pͥncipes si in eos qui ultra mod̾
reguũ ⁊ politiciã ꝑturbãt ĩ ex¬
quistas crudelitates ex̾ceant qo
¶ło truẽtur reges ⁊ potẽtes ñ

Expanded text:
go ad punitionem, timentur reges et principes; si in eos qui ultra modum regnum et politiam perturbant, inexquisitas crudelitates exerceant. ISecundo timentur reges et potentes non
Abbreviated transcription (Latin):
nos saluando ⁊ lib̾ando ĩo diligimus
fortes ⁊ cordatos ¶ to ut reges
diligãtur a ppło deci eos eẽ iustos
⁊ equales. nã maxiẽ ꝓuocat᷑ ppłs
ad odiũ regis si iud̾it ipũ nõ obsꝰ¬

Expanded text:
nos salvando et liberando, ideo diligimus fortes et cordatos. Tertio, ut reges diligantur a populo, decet eos esse iustos, et aequales. Nam maxime provocatur populus ad odium regis, si viderit ipsum non obse
Abbreviated transcription (Latin):
ter est ał sociale us suꝑius diffu¬
suis ꝓbabatur nuĩquã expłib
hõibus fieret naturaliter una
societas uł una politicia nisi nͣ¬
le eẽt eis aliquos pͥncpari et
aliquos seriure sunt gͦ aliqui
naturalit̾ dñi ⁊ aliqui nͣlit̾ ser¬
idem smͦ ex hus q̃ iuuidemꝰ ĩ ꝑtib

Expanded text:
ter animal sociale, ut superius diffusius probabatur, numquam ex pluribus hominibus fieret naturaliter una societas vel una politia, nisi naturale esset aliquos principari et aliquos servire. Sunt ergo aliqui naturaliter domini, et aliqui naturaliter seridem
Abbreviated transcription (Latin):
prudenciã dirigantur ⁊ saluã¬
tur qr̃ ꝯĩsipientes ꝯꝑentur
ad indiistres sic̃ bestie ad hoĩes
eo ꝙ carẽtes prudencia nes¬
ciant se ip̃õs dirig̾e sic̃ nͣle
est bestias seruire hoĩb. sic
naturale÷ ignorãtes sbici pͣ¬
dentib. expedit .n. eis sic eẽ
sb̾iectos ut ꝑ eoꝵ industͥam.¬

Expanded text:
ntur et salvantur. Quare cum insipientes comparentur ad indutres sicut bestiae ad homines, eo quod carentes prudentia nesciant seipsos dirigere: sicut naturale est bestias servire hominibus, sic naturale est ignorantes subiici prudentibus expedit enim eis sic esse subiectos, ut pe