comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mus: si ꝯtimiatis p̃tib aut casta ꝑ¬
ieiuna corꝑis uitia ꝯpescamꝰ ⁊ aut
tor nr̃m ab oĩ uanitate et ãbitione
purgemꝰ: ut ait ip̃e saluator. Hot
genꝰ nõ encit᷑: insi ĩ ieumiis et or̃one.
Bene aũt ieumat: qͥtũq esuriẽ suã
refecti puuꝑis sacietate sustẽtat. Be¬
ne ieuinat: q̃ dunti retordacione ie¬
iuni semetip̃m refrenãs ab oi se ille¬
cebraꝵ uoluptate suspẽdit. Dene ieui¬
nat: qͥ tarnẽ suã uicioꝵ germĩa pul¬
lulantẽ scaꝵ meditatiõe u̾tutũ et so¬
brietatis amore castigat. Bene ieui¬
nat: qͥ frat̾nas ĩurrias pacifiti pecto¬
ris lenitate dimittit. Gratissimũ deo
defert ieumũ: q̃mentẽ suã a prauis
togitatõib otulos a ꝯtupistẽtia lm¬
guã alite custodit. Et post oĩa frat
beatꝰ eris et bene esuries panẽ ac sici¬
es potulũ: si xp̃iane mẽtis affectu ce¬
peris esurire et sitire iusticiã: sit ipse
dñs dixit: Beati qͥ esuruĩt et sicĩt ius¬

Expanded text:
s, si continuatis precibus, aut per casta jejunia corporis vitia compescamus, aut cor nostrum ab omni vanitate et ambitione purgemus, ut ait ipse Salvator: Hoc genus non ejicitur, nisi jejuniis, et oratione . Bene autem jejunat quicunque esuriem suam refecti pauperis satietate sustentat: bene jejunat, qui divini recordatione jejunii semetipsum refrenans ab omni illecebrarum voluptate suspendit: bene jejunat, qui carnem suam vitiorum germina pullulantem, sanctarum meditatione virtutum, et sobrietatis amore castigat: bene jejunat, qui fraternas injurias pacifici pectoris lenitate dimittit: gratissimum Deo defert jejunium, qui mentem suam a pravis cogitationibus, oculos a concuspiscentia, linguam beatus eris, et bene esuries panem ac sities poculum, si Christianae mentis affectu coeperis esurire et sitire justitiam, sicut ipse Dominus dixit: Beati qui esuriunt et sitiunt jus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: si nõ ueluti ꝑistã deuotionez
tũcta elemẽta uoluerit hube̾ ꝓfet¬
tũ. Ette em̃ in dicta qͣdragesiã con¬
stricta hiemale gelu tra resoluit᷑:
et aquaꝵ fluẽta meatꝰ suos glacie
pct̃a soluũt᷑: et uite nr̃e purior cur¬
sus li q̃facto rigore diboli meatũ
suũ pͥstinũ recognoscit. Terra inꝙͣ
ĩ dicta qͣdeagesima asꝑitatẽ depo¬
unt hiemis:. egoĩ dicta qͣdragesima
asꝑitatẽ rentio delictoꝵ. Illa srratris
scindit᷑ ut mũdanis sit ꝯgrua frugi¬
bus: mea fra. ieumiis exarat᷑ ut te¬
lestib sit apta semĩb. Sicut enĩ re¬
ditũ uberiorẽ capit q̃ frequẽtiꝰ uexã¬
do exertet tampũ ⁊ ita et maiorẽ grã
ꝑcipit: q̃ exerret torpis sui campũ se¬
piꝰ ieumãdo. Ette eiĩ abstinẽtie tꝑe
herba segetũ reuiuiscit ĩ messẽ: sur¬
culꝰ arboris comat᷑ in frutitẽ ⁊ pal-¬
mes uinee pubescit ĩ gemmã: et oĩa
de ĩferiorib ad alciora se subrigunt.

Expanded text:
on veluti per istam devotionem cuncta elementa voluerit habere profectum. Ecce enim indicta Quadragesima, constricta hiemali gelu terra resolvitur, et aquarum fluenta meatus suos, glaciepeccata solvuntur, et vitae nostrae purior cursus, liquefacto rigore diaboli, meatum suum pristinum recognoscit. Terra, inquam, indicta Quadragesima, asperitatem deponit hiemis, ego, indicta Quadragesima, asperitatem relinquo delictorum. Illa terra aratris scinditur, ut mundanis sit congrua frugibus: mea terra jejuniis exaratur, ut coelestibus sit apta seminibus. Sicut enim reditum uberiorem capit, qui frequentius vexando exercet campum; ita majorem gratiam percipit, qui exercet corporis sui campum saepius jejunando. Ecce enim abstinentiae tempore herba segetum revirescit in messem, surculus arboris conatur in fruticem, palmes vineae pubescit in gemmam; et omnia de inferioribus ad altiora se subrigunt:
Abbreviated transcription (Latin):
liliũ: Iuauitatẽ arida uirgulta de¬
ꝓtũt: et ita cũcta florib adornãt᷑:
ut festiuitatẽ dei magin treatura
ip̃a intore sui celebrare credat᷑. Igit
tatis iusticiã de seueritate miscdia:
de auaritia largitatẽ. Iste em̃ spi¬
de quib ait sc̃ptura. Spmas et tri¬
bulos germĩabit tibi tra. Gexim
nat enĩ m̾ t̾ru mea spinas si me tor-¬
poralis libidins titulacõe ꝯpingit:
germĩat iñ tribulos cũ me diuicia¬
rũ setulariũ tupiditate discruciat.
ꝓpma emĩ xp̃iano: auaricie sue ra¬
dix ẽ. Spua uirobono: houoris ã¬
bitio est. Wident᷑ eĩ suetie apud su

Expanded text:
arida virgulta depromunt: et ita cuncta floribus adornantur, ut festivitatem diei magni creatura ipsa nitore sui celebrare credatur. Igitur catis justitiam, de severitate misericordiam, de avaritia largitatem. Istae enim spide quibus ait Scriptura: Spinas et tribunat enim mihi terra mea spinas, si me corporalis libidinis tribulatione compungit. Generat mihi tribulos, cum me divitiarum saecularium cupiditate discruciat. Spina enim Christiano avaritiae suae radix est; spina viro bono honoris ambitio est: videntur enim spe
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ: qnpotiꝰ ꝑabstinentiã ipse
spine uertent᷑ in rosã. Pducit euĩ
ieumãdo libido castiomiã suꝑbia
hũilitatẽ: sobrietas partitatẽ. Hi
redolẽt: q̃ odorẽ bonũ deo spirant.
mus deo. Hñc igit᷑ qͣdragesimã lar¬
gitꝰ est nobis dñs ⁊ ut huiꝰ tpis spa¬
cio ĩ mortẽ totiꝰ treature nũt ꝯtu

Expanded text:
ius per abstinentiam ipsae spinae vertentur in rosam. Producit enim jejunando libido castimoniam, superbia humilitatem. sobrietas parcitatem. Hi redolent, qui odorem bonum Deo spirant. mus Deo . Hanc ergo Quadragesimam largitus est nobis Dominus, ut hujus temporis spatio in morem totius creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
mũ: q̃ ꝯsurgẽtes ĩ semetip̃o uana¬
rũ cogitacionũ sꝑmas euãgelico.
sultãte uomẽ uelut quidã pectoris
sui arator extidit. Stĩficat ieuimũ:
q̃ ĩopias egenoꝵ ꝓ quãtitate sub-¬
stãtie sue miserãtis manꝰ hũam¬
tate solat᷑. At pinũ scificat ieumũ:¬
diabolica a corde suo respuit tẽpta¬
deo placita exhibe̾ ienima. simꝰ ĩ fi¬
de fortes ĩ uiditiis iusti: ĩ amicicia
fideles ĩ murriis paciẽtes ĩ ꝯtencio¬
nib moderati : refugiẽtes turpilo¬
quia adusus imiqua ꝯstãtes. ĩ ꝯiu¬
caritate simplices int̾ subdolos cau¬
ti. cõdolẽtes tristib ꝯtumarib resis¬
tẽtes : ĩ suspiciõib parti int̾ mali¬
loquos taciti: int̾ hũiles coequales.
dia celestiũ ꝓmissionũ ĩdubitata
fiducia et ꝯsciẽtie leciore uenemꝰ:¬

Expanded text:
 consurgentes in semetipso vanarum cogitationum 110 spinas evangelico sulcante vomere, velut quidam pectoris sui arator excidit. Sanctificat jejunium, qui inopias egenorum pro quantitate substantiae suae miserantis manus humanitate solatur. Apprime sanctificat idiabolica a corde suo respuit tentaDeo placita exhibere jejunia, simus in corde fortes, in judiciis justi, in amicitia fideles, in injuriis patientes, in contentionibus moderati, refugiamus turpiloquia, adversus iniqua constantes, in convive simplices, inter subdolos cauti, condolentes tristibus, contumacibus resistentes, in suspicionibus parci, inter maliloquos taciti, inter humiles coaequales. dia coelestium promissionum, indubitata fiducia et conscientia laetiore veniem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tio nõ uilestit. Stificat ille ieui¬
mũ: q̃ flãmã seuiẽtis iratũdie mã¬
suete mẽtis placabilitate resting¬
uit. Stĩficat ieuimũ: q̃ lasciuien¬
tes otulos turpi ab aspectu hube¬
ins castitatis auertit. Bñfirat ie¬
tiẽtie reꝑtussa disꝑgit. Stĩficat ie¬
iumũ: q̃ litigantiũ tumultꝰ paci¬
fiu santate sermoĩs et ligue pru¬

Expanded text:
on vilescit. Sanctificat ille jejunium, qui flammas saevientis iracundiae mansuetae mentis placabilitate restinguit. Sanctificat jejunium, qui lascivientes oculos turpi ab aspectu habenis castitatis avertit. Sanctificat jetientiae repercussa dispergit. Sanctificat jejunium, qui litigantium tumultus pacifici sanitate sermonis, et li
Abbreviated transcription (Latin):
qd a certo uite artitulo usq ĩ finẽ sc̃e ui¬
due susceperũt qđ tota u̾ita sc̃e ugines
faciũt. Atq in his oĩb ferueat deuotio
cõpenniat᷑ elacio: nemo sit gaudeat de bo¬
no largitatis ut honũ amitat huilita¬
tis. Dĩa uo cetera dei dona nõ facit ꝓdes¬
se aliquid insi uinculũ caritatis: qd no

Expanded text:
quod a certo vitae articulo usque in finem sanctae viduae susceperunt, quod tota vita sanctae virgines faciunt. Atque in his omnibus ferveat devotio, comprimatur elatio. Nemo sic gaudeat de bono largitatis, ut bonum amittat humilitatis. Omnia vero caetera Dei dona non faciunt prodesse aliquid, nisi adsit vinculum charitatis. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
ne uasa tanꝙͣ imnũda deuitẽt. Hunic enĩ
loquẽs apłs cut: oĩa mũda mũdis. Qde
nĩ facit ĩ huioi obseruaciõib sana doctri¬
naͥ nõ fit causa imũdicie deuitãde: s
cõcupiscẽtie refrenãde. Aude et illi qui
sic a carnib tẽperant ut alias escas et
difficiliores p̃paciones et pretii maioris ĩ¬
quirãt: multũ etrãt. Nõ em̃ est hoc susti¬
pere abstinentiã: s mutare luxuriã. Quo¬
mõ istis dicturi sumꝰ ut qđ sibi detrahũt
addãt paupi: a quib solitꝰ ita uictꝰ relĩ¬
quit᷑ ut ĩ alio cõparãdo sũptꝰ augeat᷑.
Estote igit᷑ his dieb et trebeiꝰ ieumãtes
et uobis partiꝰ ĩpendẽtes. et egenis lar-¬
giꝰ tribuẽtes: a cõuigali quoq cõcubi¬
tu hi dies postulãt ꝯtinẽtiã. ad tẽpus¬

Expanded text:
enim loquens Apostolus ait: Omnia munda mundis . Quod enim fit in hujusmodi observationibus sana doctrina, non fit causa immunditiae devitandae, sed concupiscentiae refrenandae. Unde et illi qui sic se a carnibus temperant, ut alias escas et difficilioris praeparationis et pretii majoris inquirant, multum errant. Non enim est hoc suscipere abstinentiam, sed mutare luxuriam. Quomodo istis dicturi sumus, ut quod sibi detrahunt dent pauperi; a quibus solitus ita cibus relinquitur, ut in alio comparando sumptus augeatur? Estote ergo his diebus et crebrius jejunantes, et vobis parcius impendentes, et egenis largius tribuentes. A conjugali quoque concubitu, hi dies postulant continentiam: Ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ: dei se cogitet dehitorẽ. Nui erubes¬
cit pete̾ ut sibi frat ignostat: uincat
ꝑbonũ timorẽ malũ pudorẽ. Ut noxias
iincicias fimatis ut eis mortius ui
uatis: totu hoc caritas agit que non
agit pperã. Caritas fres mei caritas ĩ
qñtu adest exerteat bene uiuẽdo: in ꝙ̃¬
tũ aũt minꝰ ẽ impetret᷑ orando. At aũt

Expanded text:
rem, Dei se cogitet debitorem: qui erubesrem, Dei se cogitet debitorem: qui erubescit petere ut sibi frater ignoscat, vincat per bonum timorem malum pudorem: ut noxiis inimicitiis finitis, ut eis mortuis, vos vivatis. Totum hoc charitas agit, quae non agit perperam . Charitas, fratres mei, in quantum adest, exerceatur bene vivendo; in quantum autem
Abbreviated transcription (Latin):
do de nĩa attentiꝰ cogitãdo et
taritatẽ. Hi sũt emĩ qudragĩta dies sa
ciliat sibi p̃dicanda deuotione cõcele¬
brat. Hi que ĩmncicie que uł nasci nõ
debuerũt uł cito emori debuerũt: et tñ
usq adhoc tẽpus siue negligẽtia siue
ꝑtinacia siue nõ modesta s suꝑba ue¬
recũdia int̾ fres ꝑdutare potuerũt sal¬
tẽ mõ fimant᷑: suꝑ quas nõ debuit sol¬
octidẽ saltẽ post multos solis ortus et os¬
casus et iã ip̃e suo tandẽ aliquãdo ex¬
tinguãt᷑ occasu: nec ulteriꝰ ullo remo¬
uẽt exortu. Negligẽs ĩniicias finire ob¬
luuscit᷑ ⁊ ꝑtinax ueniã nõ uult cõcedẽ
cũ rogat᷑: suꝑbe ueretũdꝰ ueniã pete̾ de¬
dignat᷑. His ttib uitiis ĩmutitie uiuũt.
s aĩas in quib nõ morĩt᷑ occidũt. Di¬
gilet cõtra negligentiã memoria. contra
cia. Qui se cõcordie reparãde retolit
neglectorẽ: extuciat exꝑgestẽdo torperẽ.
Qui se cupit esse sui debitoris exacto¬

Expanded text:
do de anima attentius cogitanda et Charitatem. Hi sunt enim quadraginta dies sacin Christo reconciliat sibi, praedicanda devotione concelebrat. Si quae inimicitiae, quae vel nasci non debuerunt, vel cito mori debuerunt, et tamen usque ad hoc tempus sive negligentia, sive pertinacia, sive non modesta, sed superba verecundia, inter fratres perdurare potuerunt; saltem modo finiantur. Super quas sol non debuit occidere , saltem post multos solis ortus et occasus, etiam ipsae suo tandem aliquando exstinguantur occasu, nec ulterius ullo renoventur exortu. Negligens inimicitias finire obliviscitur; pertinax veniam non vult concedere, cum rogatur; superbe verecundus veniam petere dedignatur. Hised animas in quibus non moriuntur, occidunt. Vigilet contra negligentiam memoria, contra tia. Qui se concordiae recolit neglectorem, excutiat expergiscendo torporem: qui se cupit esse sui debitoris exacto
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ corpis sui. a cõsuetudĩe alimẽtorũ
nõ potest abstine: ut hoc addat pauꝑi
qd sibi detrahit. s ideo plus det pauꝑi
qr sibi nõ detrahit: ut qm̃ inmꝰ potest
oracioes suas castigatiõe corꝑis adiuua
De sc̃pturis scis est hoc saluberrimũ ã¬
plectendũq consiliũ. Include elemosĩa¬

Expanded text:
tatem corporis sui et consuetudinem alimentorum non potest abstinere, ut hoc addat pauperi, quod sibi detrahit: sed ideo pius det pauperi, quia sibi non detrahit; ut quoniam minus potest orationes suas castigatione corporis adjuvDe Scripturis sanctis hoc est saluberrimum amplectendumque consilium: Include, i
Abbreviated transcription (Latin):
dit audire et me oportet dice: ẜ nõ qͣn¬
tũ debeo ẜ quantũ possũ suggero: da¬
mo admoneo. qͥ ꝯtẽpuit p̃conẽ: tune¬
at iudicẽ. Nullus ex uobis ante tribu¬
nal xp̃i se extusare poterit nõ se fius¬
uiciis resisteret. et u̾tutib oꝑã duret: et
qr uobis quid uitare uł fuge debeatis¬
frequent ostensu est: et qͥd age uł expe¬
tere debeatis assidua p̃ditatiõe mon¬
stratũ. Sic deo auxiliãte agite. ut uo¬
bis admonicio nr̃a magis ad p̃miũ ꝙ̃
ad iudiciũ ante tribunal iudicis etm ꝓ¬

Expanded text:
dit audire, et me oportet dicere, si non quantum debeo, vel quantum possum, suggero, clamo, admoneo. Qui contemnit praeconem, timeat judicem. Nullus ex vobis ante tribunal Christi se excusare poterit, non se fuisvitiis resisteret, et virtutibus operam daret. Et quia vobis quid vitare frequenter est ostensum; et quid agere, vel expetere debeatis, assidua praedicatione monstratum; sic Deo auxiliante agite, ut vobis admonitio nostra magis ad praemium, quam ad judicium, ante tribunal aeterni judicis pro
Abbreviated transcription (Latin):
facta que ad homi souetatẽ a nobis
ꝓdeũt intertũ habẽt exitũ: et ideo te¬
nebras eas uotauit. Nõ enĩ noui cũ
petumã porrigo ĩdigenti et petenti
et fieri potest ut et. uel faciat ex en¬
uł ꝓpt̾ eã paciat᷑ aliqͥd mali: qd̵ ego
tũ darẽ nõ euenire uoluerĩ: neq hos
ão dederĩ. Itaq si bono aĩo feci qd
michi cũ facerẽ notũ erat: et ideo lu¬
mẽ uotat᷑ ÷ illumĩat᷑ etiã factũ meũ:
qualenicũq exitũ habuerit. Qui exi¬
tus qm̃ intertꝰ et ignotꝰ est: tenebre
appellate sũt. Si aũt malo mĩo feti:
etiã ip̃m lumẽ tenebre sũt. Lumen

Expanded text:
facta quae ad hominum societatem a nobis procedunt, incertum habent exitum, et ideo tenebras ea vocavit. Non enim novi, cum pecuniam porrigo indigenti et petenti, r: fieri namque potest ut vel faciat ex ea, vel patiatur aliquid mali, quod ego cum darem, non evenire voluerim, neque hoc animo dederim. Itaque si bono animo feci, quod mihi cum facerem, notum erat, et ideo lumen vocatur; illuminatur etiam factum meum, qualemcumque exitum habuerit: qui exitus quoniam incertus et ignotus est, tenebrae appellatae sunt. Si autem malo animo feci, etiam ipsum lumen tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
Aifestũ est his ¶ de ei¬
p̃ceptis om̃e nr̃a intencio¬
nẽ in ĩteriora gitudia diri¬
gi: ne foris querẽtes mercedẽ huit se¬
culo ꝯformemi: et amitamꝰ ꝓmis-¬
sionẽ tãto solidioris atq firmoris qnͣ¬
to ĩterioris bt̃itudĩs: qua nos elegit deꝰ
ꝯfoemes fieri imagĩs filii sui. In hot
aũt capitulo maxie m̃adutendũ est:
ne ĩ sola rerũ corporeaꝵ intore atq põ¬
pa. s eciã in ip̃is sordibz luctuosis esse
posse iactanciã: et eo ꝑiculosiorẽ:
quo sub noĩe seruitutis dei decipit. ¶x
ergo ĩmoderato cultu corꝑis atq ues¬
titu uł teteraꝵ rerũ intore p̃fulget:
esse sectator: nec quẽꝙͣ fallit dolosa
imagĩe scĩtatis. Qui aũt in ꝓfessio¬
ne xp̃ianitatis ĩ usitato squalore
at sordib ĩtentos ĩ se oculos hom̃i
facit: cũ id uolũtate faciat nõ ne¬
cessitate paciat᷑: ex ceteris eiꝰ opib
potest ꝯiũti utrũ hoc ꝯtẽptu super

Expanded text:
ifestum est his praeceptis omnem nostram intentionem in interiora gaudia dirigi, ne foris quaerentes mercedem huic saeculo conformemur, et amittamus promissionem tanto solidioris atque firmioris, quanto interioris beatitudinis, qua nos elegit Deus conformes fieri imaginis Filii ejus . 41. In hoc autem capitulo maxime animadvertendum est, non in solo rerum corporearum nitore atque pompa, sed etiam in ipsis sordibus luctuosis esse posse jactantiam; et eo periculosiorem, quo sub nomine servitutis Dei decipit. Qui ergo immoderato cultu corporis atque vestitus vel caeterarum rerum nitore praefulget, esse sectator, nec quemquam fallit dolosa imagine sanctitatis: qui autem in professione Christianitatis inusitato squalore ac sordibus intentos in se oculos hominum facit, cum id voluntate facit, non necessitate patitur, caeteris ejus operibus potest conjici ut
Abbreviated transcription (Latin):
ea que uidem᷑ cũ hoĩb recte face̾. nõ
eo corde faciamꝰ quo dñs nͣr p̃cipit ⁊
id est nõ qr eos diliginꝰ: s qr como¬
dũ ab eis aliqd̃ ꝓpt̾ necessitatẽ p̃sẽ¬
tis uite adipisci uolumꝰ. Debenꝰ

Expanded text:
ea quae videmur cum hominibus recte facere, non ea quae videmur cum hominibus recte facere, non eo corde faciamus quo Dominus praecipit, id est, non quia eos diligimus, sed quia commodum ab eis aliquod propter necessitatem praesentis vitae adipisci volum
Abbreviated transcription (Latin):
eñ recte accipimꝰ caput qd̾ ĩ aĩa p̃¬
minet: et quo cet̾a hoĩs regi at gu¬
bernari maĩfestũ est. Et hoc facit
q̃ nõ foris q̃rit letitiã: ut laudibus
enĩ que subiecta esse debet: nullo
mõ est totiꝰ nature hũane caput.
rẽ p̃cipit: s caput mulieris uir tiu
uiro caput est xp̃s. Interiꝰ aũt gau-¬
deat ĩ ieuimio suo: eoip̃o quo se sit ie¬
umãdo a uoluptate seculi auertit
tũ caput unctũ habe̾ desiderat. Ita
em̃ et faciẽ lauabit id ẽ cor mũda¬
dabit quo uisurꝰ est deũ: nõ intposi
di estote ⁊ auferte neqͥtias ab anmis
ur̃is: atq a ꝯspectu ouloꝵ meoꝵ.
Ab his ergo sordib facies nr̃a lauã¬
du est: quib dei aspectꝰ offendit᷑.
riã dm̃ speculãtes: in eadẽ imagĩe
tnsformabim᷑. Sepe etiã cogitacio
netessariaꝵ rerũ ad istã uitã ꝑtinẽ¬
tiũ sautiat et sordidat ĩteriorẽ otu¬
lũ nrͣm: et plerũq cor duplicat. ut

Expanded text:
enim recte accipimus caput, quod in anima praeenim recte accipimus caput, quod in anima praeminet et quo cetera hominis regi et gubernari manifestum est; et hoc facit qui non foris quaerit laetitiam, ut de enim quae subjecta esse debet, nullo modo est totius naturae humanae caput. re praecipit : sed caput mulieris vir, cui viro caput est Christus . Interius ergo gaudeat in jejunio suo, eo ipso quo sic se jeuertit a uoluptate saeculi, c praeceptum caput unctum habere desiderat. ita enim et faciem lauabit, id est cor mundabit, quo uisurus est deum non interpositdi estote, auferte nequitias ab animis uestris atque conspectu oculorum meorum. ab his igei aspectus offenditur. riam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformabimur . 43. Saepe etiam cogitatio necessariarum rerum ad istam vitam pertinentium, sauciat et sordidat interiorem oculum nostrum; et plerumque cor duplicat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dñs p̃cepit: s ex fruttib in qͥt eoꝵ tog¬
nostetis eos. Cũ enĩ ceperĩt aliquib
tẽptarõib emp̃a illis subtrahi uel
negari. que isto uelamĩe ꝯsecuti sũt
uł ꝯsequi tupiũt: tũc necesse ẽ ut
appareat utrũ lupꝰ ĩ ouĩa pelle sit:
debet aspectꝰ hom̃i mulcẽ xp̃ianꝰ:¬
qr illũ partũ habitũ ac neressariũ
etiã simulatores sepiꝰ usurpat. ut
ĩtautos decipiãt ÷ qr et ille oues nõ
debẽt pelles suas depone: si aliqñ
eis lupi se ꝯtegũt. Nueri ergosolet
qͥd sit qd̾ ait. uos aũt cũ ienmatis
quisꝙ̃ recte p̃ceꝑit. ꝙͣuis faciẽ coti¬
die ꝯsuetudĩe lauemꝰ: unctis etiã
capitib cũ ieumamꝰ nos esse debe.
Qd si turpissimũ oes fatent᷑ ⁊ in¬
telligendũ est hoc p̃ceptũ ungẽdi
caput et fatiẽ lauãdi: ad ĩteriorẽ
hoĩez ꝑtinẽ. Ungẽ aũt caput adle¬
titiã ꝑtinet. lauare aũt faciẽ ad
mũdiciã⁊ et ideo caput ungit: qui
letat᷑ interiꝰ mẽte at ratione. Hot

Expanded text:
s praecipit; sed ex fructibus, inquit, eorum cognoscetis eos. cum enim coeperint aliquibus temtationibus ea ipsa illis subtrahi uel negari quae isto uelamine uel consecuti sunt uel consequi cupiunt, tunc necesse est appareat, utrum lupus in ouina pelle sit adebet aspectus hominum mulcere chrium ac necessarium etiam simulatores saepius usurpant, ut incautos decipiant: quia et illae oves non debent pelles suas deponere, si aliquando eis lupi se contegunt. 42. Quaeri ergo solet quid sit quod ait, Vos autem cum jejunatis, perit, quamuis faciem cotidiana consuetudine lauemus, unctis etiam capitibus, cum ieiunamus, nos esse debere. quod si turpissimum omnes fatentur, intellegendum est hoc praeceptum unguendi caput et faciem lauandi ad interiorem hominem pertinere. unguere ergo caput ad laetitiam pertinet, lauare autem faciem ad munditiam,%et ideo caput unguit qui laetatur interius mente atque ratione. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tiat: etiã tũ malo ño facit. Es ip̃m
lumẽ tenebre sũt: qr nõ in suꝑna di¬
rigit᷑ simplex ĩtencio: s ad ĩferiora de¬
tlmat᷑: et duplici corde quasi umbrã
facit. Si ergo lumẽ qd ĩ te est tenebre
sũt. tenebre quãte᷑ Hot est si ip̃a cor¬
dis ĩtencio qua facis qd̃ facis que ti¬
bi nota est: sordidat᷑ appetitu rerũ
gis ip̃m factũ. tuiꝰ ĩcertꝰ est exitꝰ sor¬
didũ et tenebrosũ est: qr et si bene a¬
litui ꝓueniat qd tu nõ recta et mũda
ĩtentione facis: quomõ tu feteris ĩ
putat᷑: nõ quomõ illi ꝓuenerit. O¬

Expanded text:
m lumen tenebrae sunt, quia non in superna dirigitur simplex intentio, sed ad inferiora declinatur, et duplici corde quasi umbram facit. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sunt, tenebrae quantae? hoc est, Si ipsa cordis intentio, qua facis quod facis, quae tibi nota est, sordidatur appetitu rerum gis ipsum factum, cujus incertus est exitus, sordidum et tenebrosum est? quia etsi bene alicui proveniat, quod tu non recta et munda intentione facis; quomodo tu feceris, tibi imputatur, non quomodo illi provenerit.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ delinque: grauiꝰ iã absolutũ pet¬
care. Seruo peior ẽ qͥ patronũ post du¬
tã libertatẽ offendit: benefitii ĩgratꝰ
ẽ q̃ datoeẽ tumoris arrogãtia despi¬
cit. Quare aut salutẽ de exẽplo acq̃te
aut de ꝯsortiosimilẽ sentenciã metue:
ne seueꝵ sencias iuditẽ: qͥ benignũ

Expanded text:
tum delinquere, gravius jam absolutum peccare. Servo pejor est qui patronum post datam libertatem offendit. Beneficiis ingratus est, qui datorem tumoris arrogantia despicit. Quare aut salutem de exemplo acquire, aut de consortio similem sententiam metue, ne severum sentias judicem, qui benignum
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽs mulier talis cirta uirũ extitit. q̃¬
lẽ tirta se maliciã serpẽtis ĩuenit. Adeo
ꝑsuasa ẽ et ꝑsuasit ĩfecta ẽ et ĩfecit:
decepta est et decepit. Que quidẽ mu
rere ĩ dolore p̃cepta ẽ. tõi qua cũ ui¬
ro morti addicta est: altera qua serpẽ¬
ti assensit altera qua marito ꝑsuasit.
De ꝯsensu ecrĩ mortis sẽtentiã incidit:
de ꝑsuasu ĩ dolore filios pure meruit.
Hãc igit᷑ sẽtenciã et qͥ nõ nouit dũ
patit᷑ discit: et qͥ nescit dũ expũgit᷑
sentit: et q̃ ignorat dũ expetit᷑ agno

Expanded text:
um exstitit, qualem circa se malitiam serpentis invenit. Adeo persuasa est et persuasit, infecta est et infecit, decepta est et decepit. Quae quidem mulrere in dolore praecepta est; communi, qua cum viro morti addicta est. Altera qua serpenti assensit, altera qua marito persuasit. De consensu enim in mortis sententiam incidit, de persuasu in dolore filios parere meruit. Hanc igitur sententiam, et qui non novit, dum patitur discit; et qui nescit, dum expungitur s
Abbreviated transcription (Latin):
dolor. ꝓsꝑa ĩ ꝯtrariũ cedũt: utilia ꝑ¬
inciẽ oꝑant᷑. Demq plus adã do¬
mesticis quã ĩmniti iatulis ledit᷑: plꝰ
ꝓprio quã hostili ense ꝑuinit᷑. plus
mulieris quã extraneo gladio uul¬
nerat᷑. Acressit enĩ serpẽs subtilis ut
fallet: accessit nõ ut uiro s ut muli¬
eri serpẽtinũ uirus ĩfliget. Alctessit
inquã. ut umꝰ ꝯsensu utrisq note
potuiss. Boli ꝑsuadet qd̃ ambob ob

Expanded text:
t, utilia perniciem operantur. Denique plus Adam domesticis quam inimici jaculis laeditur, plus proprio quam hostili ense perimitur, plus mulieris quam externo gladio vulneratur. Accessit enim serpens subtilis ut falleret, et accessit, non ut viro, sed ut mulieri serpentinum virus infligeret. Accessit, inquam, ut unius consensu utrique nocere potuisset. Sed soli persuadet, quod ambo
Abbreviated transcription (Latin):
tiat ĩ pͥncipio hoĩez sit a deo
plasmatũ. ut ĩstrueret᷑ pru¬
dẽtia ꝯsilio formaret᷑: raciõis capax
diuĩa ꝓuidẽtia redderet᷑. Instrueretur
inꝙͣ prudẽtia. qua hostis talliditatẽ
uitaret: ꝯsilio quo salutaria at recta
ꝑquiret: racione qua deo genitori pa
xit monuit et armauit: quippe qͥ tũ
diabolo fuerit puguaturꝰ: uelut qui¬
busdã armis hoc est prudẽtia ꝯsilio ra¬
tione fuerat ĩstruendꝰ. Addidit p̃tea
legẽ qua dm̃ uolũtatẽ cognostet: et

Expanded text:
iat principio hominem sic a Deo plasmatum ut instrueretur prudentia, consilio formaretur, rationis capax, divina providentia redderetur. Instrueretur, inquam, prudentia qua hostis calliditatem vitaret; consilio, quo salutaria ac recta perquireret; ratione, qua Deo genitori parxit, monuit et armavit, quippe qui cum diabolo fuerat pugnaturus, velut quibusdam armis, hoc est prudentia, consilio, ratione, fuerat instruendus. Addidit praeterea legem qua Dei voluntatem agnosceret
Abbreviated transcription (Latin):
Qui quidẽ hõ incantꝰ dũ diabolo ꝑ¬
suadẽti quã dño iubẽti ꝯsensit: sit ⁊
uitã quã habuit ꝑdidit et mortẽ qͣ
ignorubat accepit. Stabat adã int̾
uxorẽ et diabolũ int̾ euã et hostẽ: in¬
ter mulierẽ et serpentẽ. Diabolꝰ ꝑsua¬
det ut noteat: eua ꝯsentit ut pereat.
Diabolꝰ mulierẽ astucia falledi cir-¬
cũuent: mulier ĩcauta sexpentinũ
uirus excepit. Diabolus qd ꝑ se nõ po¬

Expanded text:
Qui quidem homo incautus, dum plus diabolo persuadenti quam Deo jubenti consensit, et sic vitam quam habuit perdidit, et mortem quam ignorabat accepit. Stabat Adam inter uxorem et diabolum, inter Evam et hostem, inter mulierem et serpentem. Diabolus persuadet ut noceat, Eva consentit ut pereat. Diabolus mulierem astutia fallendi circumvenit, mulier incauta serpentium virus accepit. Diabolus quod
Abbreviated transcription (Latin):
plicio aut p̃mio expurgẽt᷑: cur nõ et
ĩ isto seculo parit̾ aut mesticia cuit
cusacio nulla est: q̃ post seruitutẽ li¬
beratꝰ es. post captiuitatẽ redẽptꝰ:
post uexacionẽ curatꝰ: post ĩteritũ re¬
stitutꝰ. Habes ĩ monitis qd̾ exerteas:
habes exempla. quetimeas. Adã enĩ
net fallaciã diciboli uorat nec decepti
tuusquã casũ deflerat: q̃ quidẽ fresi¬
tan poss euade. nnsi por cũ hoste dũ cõ¬
fligit occũberet. Te iam ĩstituit dñs:
tibi gestoꝵ exempla ꝓposuit. Ecte inq̃t
sanus factꝰ es iã noli pectare: ne de¬
pectare post ueniã uoli uulnerari pꝰ
curã: noli sordidari post gr̃a. Cogi¬
ta inqͥt o hõ grauiorẽ tulpã esse post
uemiã: renouatũ uuluꝰ peius dolere
post turã molestiꝰ hoĩe soedidari pꝰ
grã. Qua re ĩdulgẽtie ĩgratꝰ ẽ qui
post ueniã peccat : sanitatis ĩdig¬
rat: nec mũdari meret᷑. qͥ seip̃m pꝰ¬

Expanded text:
plicio aut praemio expurgentur, cur non et plicio aut praemio expurgentur, cur non et in isto saeculo pariter aut moestitia aut cusatio nulla est, qui post servitutem liberatus es, post captivitatem redemptus, post vexationem curatus, post interitum restitutus: habes in monitis quod exerceas, habes exempla quae timeas. Adam enim nec fallaciam diaboli notat, nec decepti cujusquam casum defleverat. Qui quidem forsitan posset evadere, nisi prior cum hoste dum confligit occumberet. Te jam instruit Dominus, tibi gestorum exempla proposuit. Ecce, inquit, sanus factus es, noli jam peccare, ne peccare post veniam, noli vulnerari post curam, noli sordidari post gratiam. Cogita, inquit, o homo, graviorem culpam esse post veniam, renovatum vulnus pejus dolere post curam, molestius hominem sordidari post gratiam. Quare indulgentiae ingratus est, qui post veniam peccat; sanitate indigrat, nec mundari meretur qui sem
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ ꝯtumatia ẽ telare qd̾ deo teste cõ¬
miseris: sic ꝑiculosũ est si splẽdore
cultꝰ auum m̃ocentiã mẽtiaris. Ne
aĩo dissimulacioĩs uirus ĩfundat.
Anumi uicia: corꝑis merore mõstrẽ¬
tur. Si uexatꝰ est aĩꝰ lugeat corpus:
qm̃ quotiẽs corpus ĩ causa ẽ ammꝰ
mesticia cõdolescit. Certe quale ẽ tor¬
poris uicia sine anum ꝯpassione
esse nõ posse: tale ẽ ammi uitia tor
poris ꝯpassione p̾uari. Parit cõtris¬
utrosq simul aut beneficio foueri.
suit ĩ uiria uexari necesse ẽ. Nec enĩ
tretio. Hec enĩ duo qͣntũ diffiniciõib
differũt: tantũ hoĩe dũ iũgunt᷑ ef
ficĩt. Qlt enĩ in uita seꝑari nõ pos¬
sũt: ita nũꝙ̃ bomi maliq merito se¬
parãt᷑. Ut enĩ nõ potest a corꝑis bo¬
nis aĩꝰ seꝑari: ita ab smm malis
corpus nõ potest dissotiari. Si em̃ ĩ
dei iudicio utreq substãcie aut sup-¬

Expanded text:
nim contumacia est celare quod Deo teste comnim contumacia est celare quod Deo teste commiseris, sic periculosum si splendore cultus animi innocentiam mentiaris. Nemanimo dissimulationis virus infundat. Animi vitia, corporis moerore monstrentur. Si vexatus est animus, lugeat corpus, quoniam quoties corpus in causa est, animus moestitia condolescit. Certe quale est corporis vitia sine animi compassione esse non posse, tale est animi vitia sine corporis compassione non privari. Pariter contrisutrosque simul aut beneficio foveri, aut injuria vexari necesse est. Nec enim cretio. Haec enim duo quantum diffinitionibus diffficiunt. Ut enim in vita separari non possunt, ita nunquam boni malique merito separantur. Ut enim non potest a corporis bonis animus separari, ita ab animi malis corpus non potest dissociari. Si enim in Dei judicio utraeque substantiae aut sup
Abbreviated transcription (Latin):
motꝰ ẽ: plus fallatiã diaboli quã
hoĩs ꝑfidiã denotauit. Adeo dñs deꝰ
et seuiciã exetratꝰ ẽ hostis et casum
miseratꝰ est hoĩs : crudelitatẽ hostis
exhorruit et deceptũ hoĩez pat̾na pie¬
tate cõdoluit: muici atrontate ꝑmo¬
tus ẽ et ꝓ hoĩe tlemẽt᷑ doluit q̃ deteptꝰ
est. Demq dñs deꝰ ubi es inqͥt adã:
Ad cõfessionẽ ꝓuotat dũ introgat:
uult enĩ fateri pct̃m dũ ab eoĩ qrit
admissũ: querit misereri dũ cũ reo
de tulpa colloquit᷑. Uemã togitat
q̃ tausã ꝯtẽpte legis ĩtusat ⁊ obuit¬
gat culpã ut possit retribuẽ uemã:
ut quos formare ĩstruẽdo nõ potuit.
eos possit ꝯfitendo purgure. Accipi¬
unt ĩdumẽta pellicia. ut q̃ cõfessi de¬
lictũ iam fuerãt: ueniã cultꝰ hũi¬
litate ꝑciperẽt. Ostẽdit dñs quibus
officiis possint delicta purgari: ostẽ¬
dit ꝯfessione et deformitate cultꝰ ue
mã posse facillime e ĩpetrari. Ot e¬

Expanded text:
motus est, plus fallaciam diaboli quam hominis perfidiam denotavit: adeo Dominus Deus et saevitiam exsecratus est hostis, et casum miseratus est hominis: crudelitatem hostis exhorruit, et deceptum hominem paterna pietate condoluit, inimici atrocitate permotus est, et hominem clementer doluit qui decepAdam? Ad confessionem provocat dum interrogat. Vult eum fateri peccatum, dum ab eo inquirit admissum. Quaerit misereri, dum cum reo de culpa colloquitur. Veniam cogitat, qui causam contemptae legis incusat. Objurgat culpam, ut possit retribuere veniam, ut quos formare instruendo non potuit, eos possit confitendo purgare: accipiunt indumenta pellicea, ut qui colictum jam fuerant, veniam cultus humilitate perciperent. Ostendit Dominus quidem beneficiis possint delicta purgari, ostendit confessione et deforniam posse facillime impetrari. Ut e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuasio serpẽtis audit᷑: despicit᷑ deꝰ
ꝓuidẽs et serpẽs audit᷑ decipẽs: sper¬
nũt᷑ salutaria monita: et recipiũt᷑
uenenata colloquia. Unde addicitur
hõ ex ꝯtẽptu morti: q̃ maluit obedi¬
re serpẽti. Spoliãt᷑ głia dignitate
puãt᷑: facti sũt qd nõ erãt dũ amit¬
tũt qd̃ fuerãt. Adeo gaudet serpẽs

Expanded text:
suasio serpentis auditur. Despicitur Deus providens, et serpens auditur decipiens. Spernuntur salutaria monita, et recipiuntur venenata colloquia. Unde addicitur homo ex contemptu morti, qui maluit obedire serpenti. Spoliantur gloria, dignitate privantur, facti sunt quod non erant, dum amittunt quod fuerant. Adeo gaudet serpens
Abbreviated transcription (Latin):
suctẽsus: nõ petulãtis forme decore
gis post hubuit thorũ: ẜ studio que¬
rende posteritatis et ꝓpagãde sobolis.
Adhuc enĩ post diluiuũ raritas erat
ne qͥs nõ reddidisse debitũ uideretur

Expanded text:
s, non petulantis forme captus lem posthabuit thorum, sed studio querende posteritatis et propagande sobolis. Adhuc post diluvium raritas erat ne quis non reddidisse videretur debitum
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ id exp̃ssũ aduertimꝰ: qd deuotionẽ
suã scus abrahã nõ solũ studio s etiã
efficatia ꝓbauerit fructuosa: qua ad
quertũ usq puenerit quo loto appitruit
illi dũs et dixit: semimi tuo dubo terrã
ruit ei. et recessit inde ĩ montẽ bethel:
surgentẽ adhuc solẽ iusticie cupiẽs ui¬

Expanded text:
expressum advertimus, quod devotionem suam sanctus Abraham non solum studio, sed etiam efficacia probaverit fructuosa, qua ad quercum usque pervenerit. 284 Quo loco apparuit illi Dominus, et dixit: Semini tuo dabo terram ruit ei; et recessit inde in montem contra Orientem Bethel , surgentem adhuc sibi solem cupiens
Abbreviated transcription (Latin):
est. B fortasse dicat aliqͥs. Quomõ
abrahã nobis imitandũ ꝓponis: cũ
de antilla susceꝑit filiũ: Aut qͥd sibi
uult hoc esseͬ ut tantꝰ uir huit erro¬
ri fu erit obnoxiꝰ cuiꝰ tãta oꝑa mira¬

Expanded text:
dicat aliquis: Quomodo Abraham nobis imitandum proponis, 290 cum de ancilla susceperit filium? Aut quid sibi vult hoc esse, ut tantus vir huic errori fuerit obnoxius, cujus tanta opera mira
Abbreviated transcription (Latin):
ciã: angelis solet exhibe̾ leticiã. Fac¬
tũ est post hec uerba: tẽptauit deus
abrahã. Alit deꝰ tẽptat: alit̾ diabo¬
lus. Dicibolꝰ tẽptat ut subruat deꝰ
tẽptat ut coronet: demq ꝓbatos sibi
tẽptat. Unde et daiuid dicit. ꝓba me
dñe et tepta me. Et sc̃m abrahã ꝓ¬
bauit ante et sic tẽptauit: ut si an-¬
ꝓbauit eũ tũ exire de charran iussit:
et obedientẽ repperit. ꝓbauit eũ cũ
fidei titulo fretꝰ nepotẽ liberauit:¬

Expanded text:
factum est post haec verba, Deus tentavit Abraham . Aliter Deus tentat, aliter diabolus. Diabolus tentat ut subruat: Deus tentat, ut coronet. Denique probatos sibi tentat. Unde et David dicit: Proba me Deus, et tenta me . Et sanctum Abraham probavit ante, et sic tentavit; ne si anobavit eum cum exire de Charra jussit, et obedientem reperit . Probavit cum fidei titulo fretus liberavit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tutͣrit obuã et rogauit p̾or dicens.
Dñe si ĩuem grãz ante te: ne p̃terieris
panẽ et mãducate et postea trãsibitis:
ideo emĩ declinastis ud seruũ uẽm. Tres
uidit et unũ deũ appellat: ip̃iꝰ solius
cutꝰ es. Festinauit abrahũ in tab̾nacu¬
lũ ad sarã: et dixit ei. Festina et cõsper¬
ge tres mẽsuras similagnus et fac sub¬
tiuericia. Bonꝰ maritꝰ exortẽ religiosi
mueris esse nõ patit᷑ uxorẽ: nec solũ¬
ip̃e festinat s eciã festinandũ dicit uxo¬
ri⁊ sociã deuouioĩs ostendẽs: net fide dis¬

Expanded text:
currit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris panem, et manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum . Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius soli37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia . Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec inat Abraham, sed etiam festinandum dicit uxori, sociam devotionis ostendens, nec fide dis
Abbreviated transcription (Latin):
turũ. Et ut scias qr hoc credidit: cat¬
uidẽt diẽ meũ: et uidit et gaiusꝰ est.
Ideo reputatũ est illi adiusticiã: quia
racionẽ nõ quesuut s ꝓmptissiã fide
credidit. Bonũ est ut racionẽ p̃uemi¬
at fides: ne tancp̃ ab hoĩe ita a dño

Expanded text:
s quia hoc credidit, Domdiem meum vidit, et gavisus est . Ideo reputatum est illi ad justitiam, quia rationem non quaesivit, sed promptissima fide credidit. Bonum est ut rationem praeveniat fides; ne tamquam ab homine, ita a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
factũ est perbũ dm̃ ad abechã in ui¬
su ditẽs. Noli time abrahã ego ꝓte¬
gã te: et mertes tua multa erit ual¬
de. Nõ est serus ad remunerandũ
dr̃s ẜ cito ꝓmittit et multa largit᷑ :¬
et uelut quadã usuraria largitate
cõpensat: ut uberiora restituat ei qͥ
iaiptꝰ nõ fuerit oblacione p̾senciũ.

Expanded text:
ad Abram in visu dicens : Noli timere Abram, ego protegam te, merces tua multa erit valde . Non est serus ad remunerandum Dominus, et cito promittit, et multa largitet velut quadam usuraria largitate compensat, ut uberiora restituat ei qui captus non fuerit oblatione praesentium.
Abbreviated transcription (Latin):
eqͥtate deflectit. Nuo cõꝑto abrahã
nuimerauit expeditos uernatulos suos:
et cũ tretẽtis decẽ et octo uiris adeptꝰ
to abrahã uicit: nõ populoso exertitu.
Demq eos quib quĩq regũ arma ces¬
serũt: cũ pantis egressꝰ uernatulis
truiphauit. E q̃ uincit: nõ debet ar
abrahã docet: q̃ triũpho hũilior factꝰ¬
est nõ suꝑbior. Demq sacrificiũ ob
pacis benedixit: erat em̃ sacerdos dei
sũmi. Qaus ẽ iste rex iustine sacerdos
der: insi ille cui dicit᷑ tu es sacerdos ĩe¬
ternũ scd̃m ordinẽ melchisedech. hoc ẽ
filiꝰ dei sacerdos patris. qͥ sui corpis
sacrificio patrẽ nr̃is reꝓpitiauit delit¬

Expanded text:
aequitate deflectit. 15. Quo comperto Abram numeravit servulos suos vernaculos ; et cum trecentis deceto Abraham vicit, non populoso exercitu. Denique eos quibus quinque regum arma cesserunt, cum paucis egressus vernaculis triumphavit. 16. Sed qui vincit non debet sibi Abraham docet, qui triumpho factus humilior est, non superbior. 288 Sacrificium denique pacis, benedixit: Erat enim sacerdos summi Dei . Quis est rex justitiae sacerdos Dei, nisi cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech , hoc est, Dei Filius, sacerdos Patris, qui sui corporis sacrificio Patrem nostris repropitiavit delic
Abbreviated transcription (Latin):
ti qd speciosa esẜ ualde duxerũt il¬
lũ ad regẽ suũ: et cũ abrahã bene e¬
gerũt tanꝙ̃ frẽ eiꝰ que placuiss re-¬
gi honorãtes. Afflixit aũt dñs phu¬
raonẽ afflictiõib magnis et seuis-¬
simis et domũ eiꝰ: ꝓpt̾ sarã uxorẽ ab¬
cumentũ castitatis. Intuẽdus ẽ lotꝰ
iste hortatoriꝰ ut unusqͥsq se castũ p̃¬
beat: alienĩ nõ uffectet thoꝵ net la¬
tendi spe aut faciẽdi ĩpunitate alie¬
nã uxorẽ incestet : nõ incuria aut ⁊¬
nichil latet nullꝰ euadit uemo irri-

Expanded text:
et valde, induxerunt illam ad regem suum, et cum Abraham bene egerunt, tamquam fratrem ejus quae placuisset regi, honorantes. 7. Afflixit autem Dominus Pharao afflictationibus magnis et saevissimis, et domum ejus propter Saram uxorem Abcumentumque castitatis tuendae. Locus ita hortatorius, ut unusquisque se castum praebeat, alienum non affectet thorum, nec latendi spe, aut faciendi impunitate alienam uxorem incessat, non incuria aut nihil lateat, nullus e
Abbreviated transcription (Latin):
Et si maritũ adult fefelleris non
falles deũ: et si maritũ euaseris si
iudicẽ fori luseris nõ euades iuditẽ to¬
nus mũdi. Ip̃e quoq pharao licet
rex egyptioꝵ quẽ et ĩsolentia regalis
potẽtie supmuret: et egypti lascuua
at luxuries a studio castitatis abdu¬
ceret: uotauit tñ abechã et arguit
eũ dicẽs. Quid hot fecisti m: Quare
nõ dixisti m qr uxor tua ẽ. ẜ dixisti m̾

Expanded text:
Et si maritum adulter fefelleris, non fallis Deum: et si maritum evaseris, et si judicem fori luseris, non evadis judicem totius mundi. Ilfefelleris, non rex Aegyptiorum quem et insolentia regalis potentiae supinaret, et Aegypti lascivia atque luxuries a studio castitatis abduceret, vocavit Abraham, et arguit eum dicens: Quid hoc fecisti mihi? Quare non dixist
Abbreviated transcription (Latin):
ri. Statĩ ergo ubi alienã resse cog¬
nouit uxorẽ: nõ solũ marito reddidͭ.
ueꝵetiã ꝓsecutores dedit q̃ deducerẽt
eũ ÷ ne q̃s de ppło barbaro irrogaret
uiolentiã uł petulio uiri: uł uxoris pu
.Pulcherrimꝰ et hic lotꝰ ad ĩcitandũ
quit᷑ tutꝰ semꝑẽ: et ideo deũ p̃ferre de¬
bemꝰ oĩb. net patrie cõtuitu net pu¬
rentũ filioꝵq grã: nec uxoris ꝯtẽp¬
latione reuotari debemꝰ ab exetutio¬
ne p̃ceptoꝵ celestiũ: qr deꝰ nobis oĩa
illa largit᷑ et potẽs est seruare que
deamꝰ et teteraꝵ u̾tutũ gr̃a. Mulce¬
bat᷑ scũs abrihã nepotis p̃sencia: cui
xa int̾ seruulos nepotis et patriu. Ad

Expanded text:
 statimque ubi alienam esse cognovit uxorem, non solum marito reddidit, verum etiam prosecutores dedit qui deducerent eum; ne quis de populo barbaro irrogaret violentiam vel peculio viri, vel uxoris pudori. 9. Pulcherrimus est hic locus ad incitandum quitur tutus semper est. Et ideo Deum praeferre debemus omnibus, nec patriae contuitus, nec parentum filiorumque gratia, nec uxoris contemplatio nos revocare debet ab exsecutione praeceptorum coelestium; quia Deus nobis omnia illa largitur, et potens est servare quae deamus et caeterarum virtutum gratiam. Mulcebatur sanctus Abraham nepotis praesentia cui xa inter servulos nepotis et patrui. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
sa domꝰ duos nõ sustinet. Nõne meliꝰ
est enngrare cũ grã: quã cohabita¬
re cũ discordia. Ip̃a quoq cuiusmõi
debeat esse diuisio:patriarcha edocet.
Firmmior diuidat ĩfirmior elignt: ne
habeat qd querat᷑. dũ nec ĩ diuisione

Expanded text:
ne melius est emigrare cum gratia, quam cohabitare cum discordia? 11. Ipsa quoque cujusmodi esse debeat divisio, Patriarcha edocet. Firmior dividat, infirmior eligat, ne habeat quod queratur. Electionis e
Abbreviated transcription (Latin):
que fudamentũ est ceteraꝵ: meritoq
hãc ab eo pͥmã exigit deꝰ ditẽs. Exi de
tra tua et de cognaciõe tua: et de do¬
mo pr̃is tui. Satis fuerat dixisse exi¬
de t̾ra tua ibi erat exire de cogntiõe ex¬

Expanded text:
rum: meritoque hanc ab eo primam exegit Deus dicens: Exi de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui . Satis fuerat dixisse de terra tua. Ibi enim erat exire de cognatione, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ne foete hot sit exire de tra sua: dehu¬
ius tre hot ẽ de corpis nr̃i quadã com¬
moratiõe egredi. De qua exiuit paulꝰ
lut tognatas aĩe nr̃e dixit ⁊ quã ꝯpil¬
ti netesse ẽ torpori: donet eiꝰ tolligata
uiculo adheret. Ergo exire de ꝯusacõe
trena et secularib delectamẽtis. et
ut nõ solũ lota ẜ eniã nosmetip̃os mu
temꝰ. Hoc est enĩ exire de tharra:
tanꝙ̃ de cauernis quibdã et cumcu¬
lis latibulisq egredi. Latere em̃: tri¬
mĩose ꝯstiẽtie est. Et nos igit᷑ sequẽ¬
tes abeahã: exeamꝰ de latibulis. Si
em̃ filii abrahe sumꝰ oꝑa abeahe faci¬
amꝰ: ut luteãt oꝑa nr̃a corũ deo et
corã hoĩb. Iustus dicit oꝑa sua regi.
pc̃tor seipm oitultat: sicut cdã occul¬
tare se cupiebat s latere nõ poterat.

Expanded text:
ne forte hoc sit exire de terra sua de hujus terrae, hoc est, de corporis nostri quadam commoratione egredi, de qua exivit Pauluslut cognatas animae nostrae dixit, quam compati necesse est corpori, donec ejus colligata vinculo adhaeret. Ergo exire de conversatione terrena, et saecularibus oblectamentis et ut non solue. Hoc est enim exire de Charra, tamquam de cavernis quibusdam, et cuniculis, latibulisque egredi. Latere enim criminosae conscientiae est. Et nos igitur sequentes Abraham exeamus de latibulis. Si enim filii Abrahae sumus, opera Abrahae faciamus; ut luceant opera nostra coram Deo, et coram hominibus. Justus dicit opera sua regi: peccator seipsum occultat, sicut Adam se occultare cupiebat, sed latere non poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝙͣius sare genitalia ꝯsideraret e¬
mortua : tñ credidit nec hesitauit fi
de: qd poss hesitare raciõe aut ste¬
rilitatis aut senectutis. ꝓbauit eũ
fortiorẽ tẽptandũ putauit maiorib.
et quibusdã imꝑais duriorib. Et

Expanded text:
is Sarae genitalia consideraret emortua; tamen credidit, nec fide haesitavit, qui posset haesitare ratione sterilitatis aut senectutis: probavit eum fortiorem tentandum putavit majoribus, et
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ locupleti benedictiõĩs sue dono
ceteros et ĩstitutio corriget ÷ moyses
quoq mutaudũ nobis eũ descpserit.
ut corda hoñn in uiciis iacẽtia huiꝰ
uiri cõtuitu. uelut de quodã t̾reno bus¬
toresuscitaret: nõ ꝑfunictoriũ debet
uideri. si nos quoq scrupulosiꝰ eius¬
dẽ uiri scrutem᷑ uestigia. Itaq tiuꝰ¬

Expanded text:
unc locupleti benedictionis suae dote caeteros, institutio corrigeret: Moyses quoque imitandum nobis descripserit; ut corda hominum in vitium labentia, hujus viri contuitu, velut e quodam terreno busto resuscitaret, non perfunctorium debet videri, si nos quoque scrupulosius ejusdem viri versemus vestigia. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
postulat maritalis: nõ momilibus
ornatã s morib. Offendit plerũq
uirũ sise uxor nobiliorẽ nouerit: qr¬
hec ꝓrima suꝑbie sũt. Sara uõ facul¬
tatib dicior nõ gene̾ splẽdidior erat:
ideo uirũ non ĩparẽ putabat ideo q̃¬
si parẽ pari grã diligebat: ideo nõ
sequebat᷑. Extna adiit sororẽ se eiꝰ
asseruit: ꝯtenta si ita necesse esẜ se¬
ꝑilitari pudore ꝙ̃ uirũ salute. De¬

Expanded text:
t maritales: si non monilibus ornatam, sed moribus. Offendit plerumque virum, si se uxor nobiliorem noverit. Haec proxima superbiae sunt. Sara non facultatibus ditior, non genere splendidior erat; ideo virum imparem non putabat, ideo quasi parem gratia diligebat, ideo non sequebatur: externa adiit, sororem se ejus adseruit, contenta si ita esset necesse, se periclitari pudore, quam virum salute.
Abbreviated transcription (Latin):
uestimẽta ioseph: et nudauit adulte̾
ĩuerecundiã que posten latẽre nou
potuit. Demq exunt foras et ip̃a a¬
dulterii sui tẽptamẽta uulgauit ex¬
altans uotẽ suã: eo qd relictis uesti¬
bus hebreus aufugerit. Ip̃a ergo qd
debuerat celare ꝓdebat: ut cõposito
crimĩe ledet m̃otentẽ. Mutit̾ ergo

Expanded text:
uestimenta Ioseph et nudauit adulterae inuerecundiam, quae postea latere non potuit. Denique exiuit foras et ipsa adulterii sui temptamenta uulgauit exaltans uocem suam, eo quod relictis uestibus Hebraeus aufugerat. ipsa igitur quod debuerat celare prodebat, ut conposito crimine laederet innocentem. iustus
Abbreviated transcription (Latin):
osa seruitꝰ et głosa libertas: p̃tiosa¬
quidẽ seruitꝰ qͣsi tanti sãgiũs p̃cio
ꝯpata ⁊ głiosa aũt libertas qua
nulla seruitꝰ culpe nulla pctorũ
uincula ꝯstrrngũt: nulla flagitioꝵ¬
munera nulla cͥminũ cõmettia
degeneris nexi seruitutis additũt.
Disce hũilitatẽ o hõ: apłici uim
cognosce magisterni. Bi seruũ te di¬
cas liber es: si liberũ te iactes seruꝰ es.

Expanded text:
osa libertas: pretiosa seruitus quasi tanti sanguinis pretio comparata, gloriosa autem libertas, quam nulla seruitus culpae, nulla peccatorum uincula constringunt, nulla flagitiorum onera, nulla criminum commercia degeneris nexui seruitutis addicunt Disce humilitatem, homo, apostolici uim cognosce magisterii. si seruum te dicas, libertus es: si liberum te iactes, seruus es.
Abbreviated transcription (Latin):
siq ĩcarcerẽ im̃edati sũt sto ioseph.
ab ip̃o carceris lauitulario. Qui¬
cũ essẽt illic dies cõplures: uiderũt
sõpiũ. Et cũ reuiseret eos ioseph tri-¬
stes turbatosq amim offendit: quia
turbabãt sopmo cuiꝰ ĩterpretẽ non

Expanded text:
sique in carcerem et conmendati sancto Ioseph ab ipso carceris clauiculario, cum essent illic dies complures, uiderunt somnium. et cum reuiseret eos Ioseph, tristes turbatosque animi offendit, quia turbabantur somnio, cuius interpretem non
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ. multosq seruilos dĩs esse
liberiores: Si ĩ seruitute positi a ser¬
uilib putẽt oꝑib abstinendũ. Her¬
uile aũt est om̃e pct̃m libera est ĩ¬
notẽtia: unde et dñs uit oĩs qͥ facit

Expanded text:
mentem multosque seruulos esse dominis liberiores, si in seruitute positi a seruilibus putent operibus abstinendum. seruile est omne peccatum, libera est innocentia. unde et dominus ait: omnis qui facit
Abbreviated transcription (Latin):
diã derogarẽt: int̾p̃tationẽ tñ eius
ꝓpriis sermõib exp̾mẽtes respõderũt
ei. Nũqͥd regnãdo regnaturꝰ es no¬
bis: aut dñando dñaturꝰ es nobis:
Didit aũt aliud sõpiũ et narrauit
detĩ stelle adorarẽt eũ: unde obuirgn¬

Expanded text:
diam derogarent, interpretationem tamen eius propriis sermonibus exprimentes responderunt ei: numquid regnando regnaturus es nobis aut dominando dominaturus es nobis? uidit autem aliud somnium et narrauit decim stellae adorarent eum. unde obiurga