comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
limiter ordinata st̃. sicuti sunt angłi scĩ. & beatissime potesta¬
tes. s & de infunis & ꝓ suo generis modulo inimo rerũ or¬
dinatis bonis. Que dũ cõparantur suꝑiorib incuperande̾
ab imꝑitis existimantur. Et dũ considantur quantũ his de¬
sit boni qđ illis ad ÷ eiusdem boni absentia. mali nom̃ tenet¬
C. Et ego quidem ꝓpterea sic de istis naturis disputo. qm̃ ea
nominantur. que in hoc mundo nota nob sunt. Nouimus
eni tenebras. aquas. uentos. igne. fuinũ. Nouimꝰ eniꝰ animalia.
serpentia. natantia. uolantia. quadripedia bipedia. in quib
om̃ib exceptis tenebris que ut dixi nichil sunt aliud quam
lucis ab sentia. Que ocłis non uidendo discernuntur. sic̾
x om̃ib note. Quarũ speciem. quia in quantũ cũq lau¬
dabilis & bona est. nemo prudens ab alienat ab auctore
omium bonoꝵ deo. Nam ille manicheuis sic̾ uoluit nat᷑as

Expanded text:
limiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestalimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestates, sed de infimis et pro sui generis modulo in imo rerum ordinatis bonis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicuet omnibus notae, quarum speciem, quia, in quantumcumque est, laudabilis et bona est, nemo prudens abalienat ab auctore omnium bonorum deo. Nam ille Manichaeus, sicut uoluit naturas,
Abbreviated transcription (Latin):
rares. nonne debuisti adtendere ceta que & te in eiꝰ amore lau¬
dem cogerent: Habebat eniꝰ anima & corpꝰ. Iuã uiuificante
hoc uita inspiratũ. cũ illa regeret. hoc optẽꝑaret. Illa p̃ ira
hoc sub sequeretur. Illa contiueret. hoc non difflueret. Iua
moueret in numeros. hoc numerosa membroꝵ cõ pagine
constabiliretur. Ulonne te ad laudẽ mouet in hoc uno pͥn¬
cipe. uł pax ordinata. uł ordo paccatꝰ Qđ aut̃ de uno dic¬
tũ est. hoc de ceteris intellegi lic&. S eni exat malios seuerꝰ¬
& in manis. Plonhoc laudo. s taita illa qͥ ñ uis adcendere. Que
si uł ad monitus intuetur atq considerat. quisquis qͥs mn anicheo
temere credidit. siue dubitatione cognoscit. cũ de istis naturis
loquitur. debonis quib dam se loqui. s non sumis & in fabri¬
catis. sicuti est ds. una trinitas. neq de his fabricatis. qͤ sub¬

Expanded text:
rares, nonne debuisti attendere caetera quae te in ejus naturae laurares, nonne debuisti attendere caetera quae te in ejus naturae laudem cogerent? Habebat enim animam et corpus; illam vivificantem, hoc vita inspiratum: cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequemoueret in numeros, hoc numerosa membrorum conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit, cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sub
Abbreviated transcription (Latin):
& alarũ in uolatu concordem nisum. & non in parem motũ
Uituꝑo ibi tecũ corruptionem ignis. lauda ibi mecii genitabilẽ
ignem. & uigentẽ oportunaqꝰ eiꝰ tẽperationem nascentib. ut
&alescerent. & ut sius numeris liniam̃tisq ꝑficerentur. & ut
uiuere acq habitare ibi possent. Que omĩa non solum iuig¬
nis habitatione. s in ipsis quoq habitantib miranda & lau¬
da eẽ cognoscis. Uituꝑo ibi tecũ obscuritatẽ fumi. & in ma¬
nitatẽ pͥncipes qui ineo sic̃ dicis morabat᷑ lauda ibi mecũ.
qđ uł in ipso fumo nullam partem in uenis dissimile ceteris.
Ex quo in genere suo parcui interse suarii congruentiã modũq
custodit. ut quadam unitate sit qd̾÷ Quenemo sobrie con¬
siderat. & non mirabiliter laudat. Quid qđ etiam fumo addis
uim potentiaq generandi. quando ei dẽ quoꝙ in habitores
ipso fumi pͥncipem in manitate solam auertisti quã uitupe¬

Expanded text:
et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem motum. et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? vim potentiamque generandi, quando eidem quoque inhabitatores ipso fumi principe immanitatem solam advertisti quam vitupe
Abbreviated transcription (Latin):
uis illoꝵ in habitatoꝵ seuiciã. & interse impetꝰ dilacerationis
& uastacionis ex aggeres. non eis tamen adimis numerosos for¬
marũ terminos. quib sibi singula eoꝵ corpora. membroꝵ parili¬
tate paccata sunt. & tẽperamentũ salutis. & moderamen forme.
pates sui corporis in unitatem amicicie concordieq redigentis.
Que si humano sensi intueris. uides płus eẽ laudanda. quam¬
illa uitupanda que displicent. Uituꝑo ibi tecũ horrorem uentoꝵ.
lauda ibi mecũ eoꝵ dem uericoꝵ spirabilem nutricẽq naturam.
& speciem corporis conuenientia partiũ continuati atq diffusi.
Quib reb om̃ib illos in habitatores suos. poterant & gignere.
& alere. & salubriter continere. Eoꝵꝙ in habitatoꝵ cũ cȩt̾a
que in om̃ib animantib suꝑiore ratione laudata sunt. tur
pprie in pigros. & faciles unde uelint. & quo uł intransitris

Expanded text:
uis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis uis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, uides plus esse laudanda quamilla uituperanda, quae displicent. uitupero ibi tecum horrorem uentorum, lauda ibi mecum eorundem uentorum spirabilem nutricemque naturam et speciem corporis conuenientia partium continuati atque diffusi : quibus rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere et \' alere et salubriter continere eorumque inhabitatorum, cum cetera, quae in omnibus animantibus superiore ratione laudata sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint et quo uelint transitus
Abbreviated transcription (Latin):
gignere potuert̾. quã uis terra potuerit. tenebrosa. id ÷ carens luce.
aliquid gignere. S interiꝰ hoc omictamꝰ. Fetiuis aptu̾ saluti. & qͦdã¬
nascentiũ. sibi met inuicẽ moderationis pace congruentia. Que
om̃ia quis non intelligat maiore laude. quã tenebras uitupera¬
tione donanda. Uitupero ibi tecũ cenũ turbidũ aquarũ. lau¬
da ibi mecũ & ipsã speciem. qualitatẽq aquarũ. & in habitatoꝵ
natantiũ membra congruentia. uitã corpꝰ continentẽ & regentẽ.
& omẽ teꝑamentũ sui generis ualitudini accõmodatu. Quantũ¬
uis eni. aquascenosas turbidasq rephendas. eo tam̾ qđ tales aqͥs
dicis. ut animantia possent & gignere & continere speciem illis
qualiscũq corporis. & parciũ similitudinẽ qua inunã formant᷑.
paccantur. qualitatẽ auferre non potes. qr si abstuleris. nullũ
erit corpus. Que om̃ia si es homo. sentis eẽ laudanda. Et qͦntũ¬

Expanded text:
gignere potuerunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce gignere potuerunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce aliquid gignere. sed interim hoc omittamus. fetus tamen ubi enascentium sibimet inuicem moderationis pace congruentia. quae omnia quis non intellegat maiore laude quam tenebras uituperatione dignanda? uitupero ibi tecum caenum turbidum aquarum, lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque aquarum et inhabitatorum natantium membra congruentia, uitam corpus continentem et regentem et omne temperamentum sui generis ualetudini adcommodatum. quantumuis enim aquas caenosas turbidasque reprehendas, eo tamen, quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere et continere, speciem illis qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem, auferre non potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus: quae omnia, si es homo, sentis esse laudanda. et quantum
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est nec in reb agnoscere tantũ ordinis bonũ. nec in se tantũ erroris
malũ. S ista in qͥd. genera quinq illas naturas. in habitantia. seua
erant atq pestifera. Quasi ego in eis seuitiam pestẽq laudauerim. Ecce
ego tecũ uituꝑo. que in illis mala eẽ criminaris. Laudatu mecũ. que
in illis bona ẽẽ cõmemoras. Ita uidebis bona malis ꝑ mixta. te uelle
constituere. ꝓ sũmo & extromo malo. Uitupero ibi tecũ pestem. lau¬
da ibi mecũ salutem. Non enĩ genera ͤ illa uł gigni uł nutriri. uł
in habitare illam t̾ram. sine aliqua salute potuissent. Uitupero ibi
tecũ tenebras. lauda ibi mecũ fecunditatẽ. Tenebras enĩ dicis in¬
estimabiles. & addistamꝰ cũ ꝓpͥis fecib Quã quã tenebre non sunt
corꝑa. totũq hoc nomen lucis absentia est sic̾ nuditas carere uestitu.
& in anitas uacare corporis plenitudine. ac ꝓpterea tenebre nichil

Expanded text:
hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris hoc est nec in rebus agnoscere tantum ordinis bonum nec in se tantum erroris malum. Sed ista, inquit, genera quinque illas naturas inhabitantia saeua erant atque pestifera. quasi ego in eis saeuitiam pestemque laudauerim. ecce, ego tecum uitupero, quae in illis mala esse criminaris, lauda tu mecum, quae in illis bona ipse commemoras: ita uidebis bona malis permixta te uelle constituere pro summo et extremo malo. uitupero ibi tecum pestem, lauda ibi mecum salutem; non enim genera illa uel gigni uel nutriri uel inhabitare illam terram sine aliqua salute potuissent. uitupero ibi tecum tenebras, lauda ibi mecum fecunditatem; tenebras enim dicis „inaestimabiles. et addis tamen "cum propriis fetibus," quamquam tenebrae non sunt corporeae totumque hoc nomen lucis absentia est, sicut nuditas carere uestitu et inanitas uacare corporis plenitudine; ac propterea tenebrae nihil
Abbreviated transcription (Latin):
homines. Quis gͥ ista ordinauit : Quis distribuit atq distinxit:
Iuis numerũ. qualitates. formas. uitã dedit: Hęc enĩ om̃ia. ꝑ se
ipsa bona st̃. Nec inuenitur unde cuiq nature. nisi ab omium
bonoꝵ deo datore tribuantur. k. Non eniꝰ sic̾ chaos de scribe.
uł quomodo in sinuare etiam poete solent. in formem quandam
inateriam sine specie. sine qualitate. sine mensuris. numero is pon¬
dere. sine ordine ac distinctione. con fusũ nescio qͥd. atq omĩno ex¬
pers om̃i qualitate. Unde illud quidam doctores gr̃a. poe & on uo¬
cantur. Non gͦ sic isti hanc quã uocant terram tenebraru̾ insinu¬
are conantur. sed om̃ino alit̾ longeq diuerse atq contrarie: latꝰ
lateri ad iungunt. atq colliniant. Naturas quinq numerant.
distingunt. ordinant. qualitatib ꝓprus enuntiant. Nec eas de¬
enumeiare. & ab auctore bonoꝵ omĩum deo aliena eẽ dicere.

Expanded text:
homines. Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? homines. Quis igitur ista ordinauit? quis distribuit atque distinxit? quis numerum, qualitatem, formas, uitam dedit ? haec enim omnia per se ipsa bona sunt nec inuenitur, unde cuique naturae nisi ab omnium bonorum deo auctore tribuantur. non enim sicut chaos describere, uel quo modo insinuare etiam poetae solent informem quandam materiem sine specie, sine qualitate, sine mensuris, sine numero et pondere, sine ordine ac distinctione confusum nescio quid atque omnino expers omni qualitate, — unde illud quidam doctores graeci iiroiov uocant — non ergo sic isti hanc quam uocant terram tenebrarum insinuare conantur, sed omnino aliter longeque diuerse atque contrarie latus lateri adiungunt atque conliniant: naturas quinque numerant, distingunt, ordinant, qualitatibus propriis enuntiant nec eas deenumerare et ab auctore omnium bonorum deo aliena esse dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
pes. quoꝵ omĩum ipse erat mens atq origo. Heq fuert̾ nature
quuiq t̾re pestifere. Ani aduertimꝰ quinq naturas. quasi partes
uniꝰ nature. quã uocat t̾ram pestifera. He sunt aut̾ tenebre. aqͦ.
uenti. ignis fumꝰ. Quas quinq naturas. sic ordinat. ut ext̾iores
cet̾is sint tenebre. aqͥb niunerare incipit. Iutra tenebras. aqͥs cons¬
tituit. Intra aquas. uentos. Intrauentos. ignẽ. Intra ignẽ funũ.
thabebant iste quinq naturae. sua queq genera in habitator um
suoꝵ. que nichilominus quinq sunt. Quero nãq utrũ unũ genꝰ
habitantui fuerit in omib quinq naturis. an diuersa genera sic̾
uature ipse diuerse sunt. Duersa fuisse respondent. Et de aliuis
libris ita dicent. qđ tenebre serpentes habuerint. Aque natan¬
tes. sicuti st̃ pisces. Uenti uolantes. sicuti st̃ aues. ignes quad rupe¬
des. sicuti st̃ eqͥleones. & cȩtera huiꝰ modi. fumus bipedes. sicuti sunt

Expanded text:
omnium ipse erat mens atque origo: haeque fuerunt naturae quinque terrae pestiferae. animaduertimus quinque naturas quasi partes unius naturae, quam uocat terram pestiferam. hae sunt autem: tenebrae, aquae,. uenti, ignis. fumus; quas quinque naturas sic ordinat, ut exteriores ceteris sint tenebrae, a quibus numerare incipit. intra tenebras aquas constituit; intra aquas uentos; intra uentos ignem; intra ignem fumum. et habebant istae quinque naturae sua quaeque genera inhabitatorum suorum, quae nihilominus quinque sunt. quaero namque, utrum unum genus habitantium fuerit in omnibus quinque naturis, an diuersa genera, sicut naturae ipsae diuersae sunt. diuersa fuisse respondent et de aliis libris ita docent, quod tenebrae serpentes habuerunt; aquae natantes, sicut sunt pisces; uenti uolantes, sicut sunt aues; ignis quadrupedes, sicuti sunt equi, leones et cetera huiusmodi; fumus bipedes, sicuti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
eleg̃ sem̃ eoꝵ pꝰ eos uos. p̃ om̃ib gentib: ⁊ ad iec̃ Circundimi¬
ni gͦ aduritia cordis ur̃i. ⁊ceruicẽ ur̃am ne induretis ampliꝰ. S
hanc in eis mansisse duritiã cordis sic̃ iã supdiximꝰ: beatus ste¬
phanꝰ cũ iudeos increpat ostendit. In actib enĩ apłoꝵ ipse sic
restitistis: Uñ dura ceruix in eo popło. qͥ ex omi mundo electus est.
qͥ de seruitute decẽ miraculis lib̾ati. cui lex data. cuiꝰ saluti
ora ꝓpħarũ om̃iũ militar̃. ex quib factus scđm carnẽ ⁊ ad quos in¬
optatus explenitudine gentiũ int̾ret in regnũ: Et conclusit in
incredilitate om̃s dñs. ut om̃s indigerent miã saluatoris. Cuiꝰ
diuini consilii sacram̃ta ꝑstringens. ⁊ maiestatis mysteriũ.
diuitiarũ sapientiȩ ⁊ scientiȩ dei. quã inscrutabiles uiȩ eiꝰ. ⁊ in¬
scrutabilia confitens dei ad esse iudicia. Cũ illo gͦ qͦnͦ de talibꝰ
ne de suꝑiorib diuinȩ uoluntatis archanis. alit̃ qͣm modꝰ con¬

Expanded text:
gentibus. Et adjecit, Circumcidimini ergo a duritia cordis vestri, et cervicem vestram ne induretis amplius . Sed hanc in eis mansisse duritiam cordis, sicut supra jam diximus, beatus Stephanus, cum Judaeos increparet, ostendit. In Actibus enim apostolorum, sicer Spiritui sancto restitistis . Unde dura cervix in illo populo, qui ex omni mundo electus est, qui de servitute decem miraculis meruit liberari, cui lex data est, cujus saluti ora Prophetarum omnium militarunt, ex quo factus secundum carnem et ad quos misoptatus ex plenitudine gentium intraret in regnum ; et conclusit in incredulitate omnes Dominus, ut omnes indigerent misericordia Salvatoris? Cujus divini consilii sacramenta perstringens, et majestatis mysterium, divitiarum sapientiae et scientiae Dei ! et inscrutabiles vias ejus, et inscrutabilia confitens Dei esse judicia. Cum illo ergo, quando de talibus Ne de superioribus divinae voluntatis arcanis aliter quam modus con
Abbreviated transcription (Latin):
illud deteriꝰ. In ẽ gͦ illi boni aliquid rectitudo. Et ñ quã mͥ dicis.
unde est. nisi ad eũ te contuleris. a quo siue magna suie parua oĩa
tamen bona ẽẽ fateamur. K. S etiamꝰ lateris huiꝰ consideratione
transeamꝰ ad alia habitabant in quid in illa t̾ra ignea corpora. ge¬
nera scilicet pestifira. Cũ dicit habitabant. animata utiq atq ui¬
uentia uult in tellegi. S ne deuerbo calup̾niari uelle uideam᷑.
ad tenda mꝰ istos oͦm̾s habitatores t̾re illiꝰ. quẽ ad modũ in quinq
genera uiua distribuat. Hinc infinite inquid tenebre ex eadẽ
manantes natura. in estimabiles. cũ ꝓprus fetib Ultra quas erant

Expanded text:
illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, illud deterius: inest ergo illi boni aliquid, rectitudo. et numquam mihi dices, unde inest, nisi ad eum te contuleris. a quo siue magna siue parua, omnia tamen bona esse fateamur. sed iam a lateris huius consideratione transeamus ad alia. Habitabant, inquit, in illa terra ignea corpora, genera scilicet pestifera. cum dicit "habitabant," animata utique atque uiuentia uult intellegi. sed ne de uerbo calumniari uelle uideamur, adtendamus istos omnes habitatores terrae illius, quemadmodum in quinque genera uiua distribuat. hic infinitae, inquit, tenebrae ex eadem manantes natura inaestimabiles cum propriis fetibus; ultra quas e
Abbreviated transcription (Latin):
cedo eẽ in eiꝰ colore aliquid mali. sic necesse est & uos concedatis
eẽ in eiꝰ rectitudine aliquid boni. Nefas est itaq hoc quantũ¬
cuq boni ÷ alienare ab artifice dõ. a quo eẽ om̃e bonũ qđ in
quacũq natura ẽ nisi credimꝰ. ꝑ niciosissime erramꝰ. Quomͦ
gͦ ille & sũmũ malũ eẽ dicit hanc t̾rã. in cuiꝰ lateris rectitudi¬
ne inuenio quantũ ad corpus adtinet. ñ parue pulchritudi¬
nis bon̾. & ab omi potente atq obtimo deo eam ilt eẽ penit
aliena. cũ id ipsũ bonũ qđ in illa inuenimꝰ cui alu tribuen¬
dũsit. nisi auctori bonoꝵ omium non inueniamꝰ: S maluꝰ
erat inquid. etiam illud latus. Puta malũ eẽ. Deteriꝰ eẽt certe.
aliquid cogitari deteriꝰ. Deinde necesse est aliquid bonisit. quoca¬
rendo fit res quecũq deterior. Carendo aut̃ rectitudine fieret latus

Expanded text:
cedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis cedo esse in eius colore aliquid mali, sic necesse est et uos concedatis esse in eius rectitudine aliquid boni. nefas est itaque hoc quantumcumque boni est alienare ab artifice deo, a quo esse omne bonum, quod in quacumque natura est, nisi credimus, perniciosissime erramus. quomodo ergo ille et summum malum esse dicit hanc terram, in cuius lateris rectitudine inuenio, quantum ad corpus adtinet, non paruae pulchritudinis bonum, et ab omnipotente atque optimo deo eam uult esse penitus alienam, cum id ipsum bonum, quod in illa inuenimus, cui alii tribuendum sit nisi auctori bonorum omnium. non inueniamus? sed malum erat, inquit, etiam illud latus. puta malum esse: deterius esset certe,  quo potest aliquid cogitari deterius ? deinde necesse est aliquid boni sit. quo carendo fit res quaecumque deterior; carendo autem rectitudine fieret latus
Abbreviated transcription (Latin):
quã cũ recto latere t̾re luminis potuit habere cõmunẽ.
Sanc gͦ auferens & de recto prauu̾i faciens. ut discordaret
qđ concordabat & abhorreret qđ congruebat. Nũ qͥd
alquai inde auferret. substantiã: Sic gͦ discite ñ subs.¬
tantiã malũ ẽẽ. sed sic̃ in corꝑe cõmutatione forme indeteriꝰ amita
speciem uł potiꝰ minui. & fedũ dici qđ pulchruᷤ antea dicebatur.
& displicere corpus qđ ante placuerat. sic in animo recte uolun¬
tatis decus. quo pic iusteq uiuitur. cõmutata in deteriꝰ uolun¬
tate depͣuari. qͦ peccato effici animã miserã. que honestate rec¬
te uoluntatis beatitatẽ obtinebat. nulla addita detractaue subs¬
tantia. Deinde etiã illud cogitate. qr & si concedamꝰ alus causis
latus terre tenebrarũ malũ eẽ qđ obscurũ. qđ tenebrosũ. uł siqͥd
aliud dici potest. non tam̃ in eo qđ rectũ ÷ malũ ẽ. Sic̃ gͦ ego con¬

Expanded text:
quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. quam cum recto latere terrae luminis potuit habere communem. hanc ergo auferens et de recto prauum faciens, ut discordaret, quod concordabat, et abhorreret, quod congruebat, numquid aliquam inde auferret substantiam? sic ergo discite non substantiam malum esse, sed sicut in corpore conmutatione formae in deterius amitti speciem uel potius minui et foedum dici, quod pulchrum antea dicebatur, et displicere corpus, quod ante placuerat: sic in animo rectae uoluntatis decus, quo pie iusteque uiuitur, conmutata in deterius uoluntate deprauari; quo peccato effici animam miseram, quae honestate rectae uoluntatis beatitatem obtinebat, nulla addita detractaue substantia. Deinde etiam illud cogitate, quia etsi concedamus aliis causis latus terrae tenebrarum malum esse, quod obscurum, quod tenebrosum uel si quid aliud dici potest, non tamen in eo, quod rectum est, malum est. sicut ergo con
Abbreviated transcription (Latin):
quid loquantur. cũ hec loquunt᷑. Non enĩ adtendunt. Rogo
nemo uos urget. nemo incertamꝰ p̾mit. nemo p̃teritis in sul¬
tat errorib nisi qui diuina miscđiam exꝑtus non ÷. ut care¬
ret errorib Tantũ id agamꝰ ut aliquando finiantur. In¬
tuemini paululũ. sine animositate & amaritudine. Om̃s
homines sumꝰ. Non nos. sed errores & falsitates oderimꝰ.
Queso intuemini paululũ. Ds miscđiarũ ad uiua in tuen¬
tes. & uerũ querentib interiꝰ lumen accende. Quid enim
intelligimꝰ. si non intelligimꝰ rectũ meliꝰ eẽ quã paruum:
Quero g a uob. si placide ac modeste accipitis. rectũ latꝰ tre
tenebrarũ qđ recto latere tre lucis ad iungitur. si qͥs piam
de prauaret. nullam ne illi pulchritudinẽ. ad imeret : Ne¬
cesse est fateammi si latrare nolitis. non solũ & si depͣuet᷑
pulchritudinem auferri. sed eam ȩtia pulchritudinem

Expanded text:
quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, quid loquantur, cum haec loquuntur; non enim adtendunt. rogo, nemo uos urget, nemo in certamen premit, nemo praeteritis insultat erroribus, nisi qui diuinam misericordiam expertus non est. ut careret erroribus, tantum id agamus, ut aliquando finiantur. intuemini paululum sine animositate et amaritudine — omnes homines sumus, non nos, sed errores et falsitates oderimus — quaeso, intuemini paululum. deus misericordiarum, adiuua intuentes et uerum quaerentibus interius lumen accende. quid enim intellegimus, si non intellegimus rectum melius esse quam prauum? quaero ergo a uobis, si placide modesteque accipitis, rectum latus terrae tenebrarum, quod recto lateri terrae lucis adiungitur, si quispiam deprauaret, nullamne illi pulchritudinem adimeret. necesse est fateamini, si latrare nolitis, non solum ei, si deprauetur, pulchritudinem auferri, sed eam etiam pulchritudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
s plane uideo tantam pacem. tantãq secũ terre utriꝰq concor¬
diam. ut maior con uinctio ẽẽ non possit. Quid eniꝰ speciosiꝰ
quid conuenientiꝰ. quã rectu recto ita copulari. ut nulla ex
parte sinꝰ uł flexus disrũpat. aut dirigͣat. naturalẽ ac stabi¬
lem ꝑ in finitũ spaciũ loci & ab infinita et̾nitate iuncturam
Que recta latera utriusq t̾re etiam si int̾posito in ani separa¬
rentur. non solu ꝑse ipsa pulchra eent. quia tã recta essent.
s interiecto quoq inter uallo ita sibi congruerent. ut hinc
atq inde pariles rectitudines. etiam si nulla coniunctione ipsa
tio qͥd concordiꝰ ac paccatiꝰ hac utraq terra. quid uͦ etiã ipsa co¬
pulatione duoꝵ rectoꝵ lateruꝰ pulchriꝰ dici aut cogitari possit.
non inuenio. Quid faciã cũ errore ꝑuersis. & consuetudine
in plicatis miserrimis animis: Non eniꝰ sciunt isti homines

Expanded text:
sed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concorsed plane uideo tantam pacem tantamque secum terrae utriusque concordiam, ut maior coniunctio esse non possit. quid enim speciosius, quid conuenientius quam rectum recto ita copulari, ut nulla ex parte sinus aliquis uel flexus disrumpat aut dirimat naturalem ac stabilem per infinitum spatium loci et ab infinita aeternitate iuncturam ? quae recta latera utriusque terrae, etiamsi interposito inani separarentur, non solum per se ipsa pulchra essent, quia tam recta essent, sed interiecto quoque interuallo ita sibi congruerent, ut hinc atque illinc pariles rectitudines etiamsi nulla coniunctione, ipsa ctio, quid concordius et pacatius hac utraque terra, quid uero etiam ipsa copulatione duorum rectorum laterum pulchrius dici aut cogitari possit, non inuenio. Quid faciam cum errore peruersis et consuetudine inplicatis miserrimis animis? non enim sciunt isti homines.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illud in ane p̾cipitati. & quia infinitũ deorsii uersus eet. ad
nullii aliquando fundũ ꝑuenientes. etiã sĩseꝑ possent uiuere.
nũ quã tam̃ dũ deorsũ semꝑ ferunt᷑ possent nocere. Si aut̃ curuo
latere ad iungebatur. terra quoq lucis curuo. eam sin defor¬
miter recipiebat. Aut si introrsus ista quasi specie theatri
curua erat. curuam terre luminis parte tali sinu receptam.
non inuiꝰ de formi copulatione amplectebatur. Aut sistacur¬
uũ habebat latus. & illa rectu. non ex toto eam latere attinge¬
bat. Et utiq meliꝰ erat sic̾ supͣ dixi. ut nulla ex parte. contin¬
geret. tantũq in ane inter eẽt. ut & iusto inter uallo utrãq
terram se iungeret. & temerarios imꝑbos ꝑ infinitũ p̃cipites
nichil nocere ꝑ mitteret. Qđ si recto latere laterectũ at tin¬
gebat. non uideo quideni aliqua uł receptacula uł hiatus¬

Expanded text:
per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad per illud inane praecipitati et, quia infinitum deorsum uersus esset, ad nullum aliquando fundum peruenientes, etiamsi semper possent uiuere, numquam tamen, dum deorsum semper feruntur, possent nocere. si autem curuo latere adiungebatur, terra quoque lucis curuo eam sinu deformiter recipiebat. aut si introrsus ista quasi specie theatri curua erat, curuam terrae luminis partem tali sinu receptam non minus deformi copulatione amplectebatur. aut si ista curuum habebat latus et illa rectum, non ex toto eam latere adtingebat. et utique melius erat, sicut supra dixi, ut nulla ex parte contingeret tantumque inane interesset, ut et iusto interuallo utramque terram seiungeret et temerarios inprobos per infinitum praecipites nihil nocere permitteret. quodsi recto latere latus rectum adtingebat, non uideo quidem aliqua uel receptacula uel hiatus
Abbreviated transcription (Latin):
figuras. & qualia libet liniam̃ta de seribite. Moles certe illa ininse
terre tenebrarũ ac recto latere ad ingebatur terre lucis. aut cu¬
rio aut tortuoso. S si tortuoso. & illa scã t̾ra. tortuosũ habet latꝰ.
Nam si ipsa rectũ habet latꝰ. & tortuoso huiꝰ latere tangitur. int̾¬
patent caternę quedã ꝓ funde. ꝑ infinitũ inanes. nec supͣ t̾ram
tantũ tenebrarũ in anitas erit. sic̃ audire solebamꝰ. Qđ si ita ÷:
quanto meliꝰ erat. ut se aliquanto longiꝰ terra luminis remoue¬
ret. atq ita in anitas tanta int eẽt. nec omĩno posset atenebrarũ
terra ulla ex parte contingi. Inino etia tanto spacia pateret in¬
anis ꝓfunditatis. ut si quagentis illiꝰ oriretur imꝓbitas. etiam¬
si temere transilire in illam uellent principes tenebrarũ. qni
nec uolare posfunt corpora. usi aere corporeo sub portantur.

Expanded text:
figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa figuras et qualialibet liniamenta describite, moles certe illa inmensa terrae tenebrarum aut recto latere adiungebatur terrae lucis aut curuo aut tortuoso. sed si tortuoso, et illa sancta terra tortuosum habet latus; nam si ipsa rectum habet latus et tortuoso huius latere tangitur, interpatent cauernae quaedam profundae per infinitum inanes nec iam supra terram tantum tenebrarum inanitas erat, sicut audire solebamus. quod si ita est, quanto melius erat, ut se aliquanto longius terra luminis remoueret atque illa inanitas tanta interesset, ne omnino posset a tenebrarum terra ulla ex parte contingi! immo etiam tantum spatium pateret inanis profunditatis, ut si qua gentis illius oreretur inprobitas, etiamsi temere transilire in illam uellent principes tenebrarum — quoniam nec uolare posunt corpora, \' nisi aere corporeo subportentur —,
Abbreviated transcription (Latin):
siue diuerse in qua tamꝰ dei regna fundata sint. ita in genti
mole ꝑ in mensũ iacere. ut ꝑ infinitũ porrectis & aꝑtis mbris
iaceat. quib fedissime atq turpissime ab inferiore parte re¬
cipiat. etiam ipsũ in mense magnitudinis in artatũ illũ cu¬
neu̾ terre tenebrarũ. S quic qͥd aliud inueneritis figure. qͦdue
iste terre sibi con uingant᷑. delere ꝓfecto manichei litteras
non potestis. Hon dico alias. quib ex pressiꝰ ista describit. fortas¬
sis enĩ quia pauciorib note st̃. minꝰ periculi habere uideantur.¬
sed istis ipsas de quib ne agitur epłe fundamenti. que fere omib
qui apud uos illuminati uocantur solet eẽ notissima. hic quippe
ita scribit᷑. Iustam uͦ parte ac latus illiꝰ itlustris ac scẽ t̾re. erat tene¬
brarũ t̾ra ꝓ funda. & in mensa maguitudine. Quid expectamꝰ
ampliꝰ. Tenemꝰ eni qđ uxta latus erat. Quomͦ libet iam fingite

Expanded text:
siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti siue diuersae, in qua tamen dei regna fundata sint, ita ingenti mole per inmensum iacere, ut per infinitum porrectis et apertis membris iaceat. quibus foedissime atque turpissime ab inferiore parte recipiat etiam ipsum inmensae magnitudinis inartatum illum cuneum terrae tenebrarum. sed quicquid aliud inueneritis figurae. quo duae istae terrae sibi coniungantur, delere profecto Manichaei litteras non potestis: non dico alias, quibus expressius ista descripsit — fortassis enim quia paucioribus notae sunt. minus periculi habere uideantur istas ipsas, de quibus nunc agitur, epistulae fundamenti, quae fere omnibus, qui apud uos inluminati uocantur, solet esse notissima. hic quippe ita scribitur: iuxta unam uero partem ac latus illius inlustris ac sanctae terrae erat tenebrarum terra profunda et inmensa magnitudine. Quid expectamus amplius? tenemus enim, quod iuxta latus erat. quomodo libet iam fingite
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ter dm̃. aut malii p̾ter gentẽ tenebrarũ. Remanet igit᷑ uob
ut de nichilo terrã luminis dm̃ fecisse fateamini. Et non uultis
inuidet facere alterũ bonũ qđ illo priore eẽt inferiꝰ. potuie
& terciu cui scđni p̾ poneretur. & deinde usq ad infimũ bonũ.
naturarũ factarũ ordinẽ ducere. donec uniuersitas earum
non numero in definito incerta difflueret. s certo t̾minata
consisteret. Aut si nec denichilo istã luminis t̾ram dm̃ fecisse
uultis fatere. non erit exitꝰ quo tantas turpitudines. & ta sacri¬
legas opiniones euadatis. Aut uidete certe. qm̃ liberui ÷ carnali
cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari. ne forte
possitis aliam quãcũq formam. huic coniunctioni duarum
trarũ in ue nire. ne ta de testabilis & auersanda rerũ facies
animo occurrat. terra scilicet dei. siue sit eiꝰdem nature qͥ ds̃ :

Expanded text:
. praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, . praeter deum, aut malum praeter gentem tenebrarum. remanet igitur uobis, ut de nihilo terram luminis deum fecisse fateamini, et non uultis inuidet, facere alterum bonum, quod illo priore esset inferius; potuit et tertium, cui secundum praeponeretur, et deinde usque ad infimum bonum naturarum factarum ordinem ducere, donec uniuersitas earum non numero indefinito incerta difflueret. sed certo terminata consisteret. aut si nec de nihilo istam luminis terram deum fecisse uultis fateri, non erit exitus. quo tantas turpitudines et tam sacrilegas opiniones euadatis. Aut uidete certe, quoniam liberum est carnali cogitationi phantasmata qualia libuerit opinari, ne forte possitis aliam quamcumque formam huic coniunctioni duarum terrarum inuenire. ne tam detestabilis et auersanda rerum facies animo occurrat, terram scilicet dei, siue Sit eiusdem naturae, qua deus est,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ĩpotentẽ dm̃ de nichilo facere. uenite incatholicã. & discite
oms naturas quas fecit & condidit ds̃. excellentie gradib or-¬
dinatas. a sũ mis usq ad infimas om̃s bonas. s: alias aliis ẽẽ potiores.
easq factas eẽ de nichilo. cũ ds̃ artifex ꝑsapientiam suã potentialit̾
ut ita dicã oꝑaretur. ut posset eẽ qđ non erat. & in quantũ eẽt bo¬
nũ eẽt. inquantũ aut̃ deficeret se non dedo̾: genitũ. sed ab ipso
de nicliilo factũ ostenderet. Quid eni uos teneat. si consideretis ñ
inuenias. cũ t̾ram luminis quã de scribitis. neq hoc eẽ qđ ds̃ est
possitis dicere. ne ipsam di naturã feditas. quadre illiꝰ in artet᷑.
& adeandem deformitatẽ redeat. nec alienã ab illo. ne in alieno reg¬
na eu posuisse. & non duas sed tres naturas dicere urgeamini.
neq ab eodem de aliena facta substantia. ne aut bonu̾ aliud fuerit

Expanded text:
omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnipotentem deum de nihilo facere, uenite in catholicam et discite omnes naturas, quas fecit et condidit deus, excellentiae gradibus ordinatas a summis usque ad infimas, omnes bonas, sed alias aliis esse potiores, easque factas esse de nihilo, cum deus artifex per sapientiam suam potentialiter, ut ita dicam, operaretur, ut posset esse, quod non erat, et in quantum esset, bonum esset; in quantum autem deficeret, se non de deo genitum, sed ab ipso de nihilo factum ostenderet. quid enim uos teneat, si consideretis, non inuenitis, cum terram luminis, quam describitis, neque hoc esse, quod deus est, possitis dicere, ne in ipsam dei naturam foeditas quadrae illius inartetur; llegi et ad eandem deformitatem redeat; nec alienam ab illo, ne in alieno regna eum posuisse et non duas, sed tres naturas dicere urgeamini; neque ab eodem de aliena factam substantia, ne aut bonum aliud fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
credi eẽ qđ ds̃ est. sic̃ de unigenito filio incatholica credit᷑. Itaq
ad illam fugiendã & detestandam turpitudinẽ. uos necessitas re¬
uocat. ut non terra quasi alia & diuersam. sed ipsam dei naturã
niger cuneus ille diffi ndat. Qđ si non genuit. sed fecit eam.
quero unde fecerit. Si dese ipso. quid aliud ÷ genuisse: Side alie¬
na natura ali qua. quero utrũ bona an mała. Si bona. erat gͦ
aliqua natura bona. que non ꝑtinebat ad dm̃. qđ nullo modo
dicere audebitis. Si aut̃ mala. non gͦ gens illa tenebraru̾ sola.
natura mala erat. An forte iam indie assup̾serat partẽ aliꝗͣ
ds̃. quam in terram lucis conuerteret. & suꝑ illã regna sua sta¬
biliret: Deuota gͦ id fecisset. ut iam oli mala natura nulla ẽẽt
Qđ si non de aliena substantia fecit t̾ram lucis. restat ut eã deni¬
chilo fecerit. Quare si uob̾ iã ꝑsuadetur posse aliquid boni.

Expanded text:
credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque credi esse, quod deus est, sicut de unigenito filio in catholica creditur. itaque ad illam fugiendam et detestandam turpitudinem uos necessitas reuocat, ut non terram quasi aliam et diuersam, sed ipsam dei naturam niger cuneus ille diffindat. quodsi non genuit, sed fecit eam deus, quaero, unde fecerit. si de se ipso, quid aliud est genuisse? si de aliena aliqua natura, quaero, utrum bona an mala. si bona, erat ergo aliqua natura bona, quae non pertinebat ad deum: quod nullo modo dicere audebitis. si autem mala, non ergo gens illa tenebrarum sola natura mala erat. an forte iam inde adsumpserat partem aliquam deus, quam in terram lucis conuerteret et super illam sua regna stabiliret? de tota ergo id fecisset, ut iam olim mala natura nulla esset. quodsi non de aliena substantia fecit terram lucis. restat, ut eam de nihilo fecerit. Quare si uobis iam persuadetur posse aliquid boni
Abbreviated transcription (Latin):
s alteriꝰ patre. alteriꝰ regna. alteriꝰ t̾ram. ut suas naturas atq
substantias habeant.⁊ singula. diuersas excellentie gradib or¬
dinatis: Qđ siuerũ ÷: non duas sed quattuor naturas manicheus
p̃dicare debuerat. Si aut̃ unã naturã habet pat̾ & regna. t̾ra uͦ
sola diuersam: tres nature fuerant p̃dicande. Aut si ꝓpterea duas
dicere maluit. qr t̾ra tenebrarũ non ꝑtinet addm̃. quero quomͦ
addm̃ lucis t̾ra ꝑtineat. Si enĩ & naturã habet diuersam & ñ
cam genuit neq fec̃. non adeũ ꝑtin&. & in alieno regna eiꝰ lo¬
cata sunt. Aut si ꝓpterea ꝑtinet. qr uicina est. ꝑtineat & t̾ram
tenebrarũ. que t̾rã liicis non modo uicinitate contingit. sed etiaᷤ
penitratione dissulcat. Si aut̃ genuit eam. non eam credͥopor¬
tet diuersam habere natura. Qđ eniꝰ genuit ds̃. hoc oportet

Expanded text:
sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque sed alterius patrem, alterius regna. alterius terram, ut suas naturas atque substantias habeant singula diuersas et excellentiae gradibus ordinatas ? quod si uerum est, non duas, sed quattuor naturas Manichaeus praedicare debuerat. si autem unam naturam habet pater et regna, terra uero sola diuersam, tres naturae fuerant praedicandae. aut si propterea duas dicere maluit, quia terra tenebrarum non pertinet ad deum, quaero, quomodo ad deum lucis terra pertineat. si enim et naturam habet diuersam et non eam genuit neque fecit, non ad eum pertinet et in alieno regna eius locata sunt. aut si propterea pertinet, quia uicina est, pertineat et terra tenebrarum, quae terram lucis non modo uicinitate contingit, sed etiam penetratione dissulcat. si autem genuit eam, non eam credi oportet diuersam habere naturam. quod enim genuit deus, hoc oportet
Abbreviated transcription (Latin):
nigrũ cuueu̾ scissure inferiori eiꝰ affigerem. suꝑiorem uastis¬
simam laxitatẽ. cũ ĩnuenirẽ unde oppilarẽ. sic inm̃sa inani¬
tate patentem & hyantẽ relinquerẽ. Quid ista opinione fe¬
diꝰ quid tenebrosiꝰ. hoc errore dici aut fingi potest: K Deind
fundata regna eiꝰ. utrũ uniꝰ eiꝰ demq sub stantie atq naturae
sint. & pater & regna eiꝰ & t̾ra. Qđ si ita est. non iam quasi alia
natura. q̃ quasi corpus sit dei. cuneus ille gentis tenebrarũ.
diffundit & penetrat. qđ quidẽ ipsũ eet. in effabili defor-¬
mitate turp. issimũ. s ipsam omĩno naturã dĩ cuneus ille t̾re te¬
nebrarũ diffindit & penetrat. Rogo. cogitate ista. Homines
estis. Rogo cogitate ista & fugite. taliu̾q fantas matu sac rilegia
dilanitis si fieripo test pectorib de fide ur̃a eradicate atq ꝓ¬
pellite. An dicturi estis non uniꝰ eiꝰdeq nature illa tria esse

Expanded text:
nigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastisnigrum cuneum scissurae inferiori eius adfigerem superioremque uastissimam laxitatem non inueniens. unde oppilarem, sic inmensa inanitate patentem et hiantem relinquerem ? quid ista opinione foedius ? quid tenebrosius hoc errore dici aut fingi potest ? Deinde fundata regna eius, utrum unius et eiusdem substantiae atque naturae sint et pater et regna eius et terra. quod si ita est, iam non quasi aliam naturam, quod quasi corpus sit dei, cuneus ille gentis tenebrarum diffindit et penetrat — quod quidem ipsum esset ineffabili deformitate turpissimum — sed ipsam omnino naturam dei cuneus ille terrae tenebrarum diffindit et penetrat. rogo, cogitate ista, homines estis, rogo, cogitate ista et fugite taliumque phantasmatum sacrilegia dilaniatis, si fieri potest, pectoribus de fide uestra eradicate atque propellite. an dicturi estis non unius eiusdemque naturae illa tria esse,
Abbreviated transcription (Latin):
guras & allegorias dixerit. ciiꝰ & antiquoꝵ que talia fuerant
apꝑiret. & sua enodate m anifesteq monstraret. Non habent
gͦ isti adquas int̾pretationes reuertantur. cũ illis de auctore
suo legit᷑. iusta unã uͦ partẽ ac latus illustris illiꝰ ac scẽ t̾re erat
tenebrarũ terra. Quocũq se uerterint. necesse est ut phan¬
tasmatũ suoꝵ miseria coarctati. in scissuras ac abruptas p̃cisi¬
ones & iuncturas ac fulturas turpissimas incidant. Quas ñ
dicam de in cõmutabili natura dei. sed de omĩ natura in cor¬
porea quam uis mutabili. sicuti est anima miserrimũ est cre¬
dere. Et tam̾ si non possem me intendere ad suꝑiora. neq cogi¬
tationes meas a falsis imaginib quas ꝑ sensus corporeos memo¬
ria fixagero inlib̾tatẽ acsinceritatẽ nature spiritał euoluere.
quanto meliꝰ humani corporis forma dm̃ cogitarẽ. quã illũ

Expanded text:
figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, figuras et allegorias dixerit, cum et antiquorum, quae talia fuerant, aperiret et sua enodate manifesteque monstraret. non habent ergo isti, ad quas interpretationes reuertantur, cum illis de auctore suo legitur: iuxta unam uero partem ac latus inlustris illius ac sanctae terrae erat tenebrarum terra. quocumque se uerterint, necesse est, ut phantasmatum suorum miseria coartati in scissuras aut abruptas praecisiones et iuncturas. aut fulturas turpissimas incidant: quas non dicam de incommutabili natura dei, sed de omni natura incorporea quamuis mutabili, sicut est anima. miserrimum est credere. et tamen, si non possem me intendere ad superiora neque cogitationes meas a falsis imaginationibus. quas per sensus corporeos memoria fixas gero, in libertatem ac sinceritatem naturae spiritalis euoluere. quanto melius humani corporis forma deum cogitarem, quam illum
Abbreviated transcription (Latin):
si ibi studiũ pium querendi nutriant. ibi petant ut accipiant. ibi
pulsent ut eis aꝑiatur. incipiunt spiritales allegorias parabolasq
scripturarũ intelligere. & paulatĩ sapere diuinas potentias congru¬
enter alibi auruiꝰ. alibi ocłoꝵ. alibi manũ uł pedũ. uł etiã alarũ
atq pennarũ. scuti quoq & gladii. & galee ceterarũq taliũ in nu¬
merabiliũ rerũ noẽ enuntiari. Qua intelligentia quanto
niagis ꝓfictunt. tanto magis catholici eẽ firmant᷑. Manichei i
quando figure illiꝰ imaginationẽ reliquerint. manichei eẽ
nͥ poter. Hoc enĩ quasi ꝓpͥũ atq p̾celsũ auctoris sui laudib
tribuunt. qđ dicunt. illa que ab antiquis figurate in libris
diuina misteria posita sunt: huic qui ultimꝰ uenturꝰ erat
soluenda & demonstrancda eẽ seruata. & ꝓꝑterea post istũ iam
neminem doctorem diuinitꝰ eẽ uenturũ. qr nichil iste ꝑfi

Expanded text:
sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant ut accipiant, ibi sed ibi studium pium quaerendi nutriant, ibi petant ut accipiant, ibi pulsent ut eis aperiatur; incipiunt spiritualiter allegorias parabolasque Scripturarum intelligere, et paulatim sapere divinas potentias, congruenter alibi aurium, alibi oculorum, alibi manuum vel pedum, vel etiam alarum atque pennarum, scuti quoque et gladii et galeae ceterarumque talium innumerabilium rerum nomine enuntiari. qua intellegentia quanto magis proficiunt, tanto magis catholici esse firmantur; Manichaei uero quando figurae illius imaginationem reliquerint, Manichaei esse non poterunt. hoc enim quasi proprium atque praecelsum auctoris sui laudibus tribuunt, quod dicunt illa. quae ab antiquis figurate in libris diuina mysteria posita sunt. huic, qui ultimus uenturus erat, soluenda et demonstranda esse seruata, et propterea post istum iam neminem doctorem diuinitus esse uenturum, quia nihil iste per
Abbreviated transcription (Latin):
forma humana. sua dignitate. in suo genere p̃dita cogita cogitant.
an hu qui eũ in finita mole diffusu̾: nontam̃ undiq s trib qͥdris
infiuitũ atq condensũ. ex una uͦ fissũ. patentem hiantem. laxũ
suꝑiꝰ in anitate. cuneatũ in feriꝰ terra tenebrarũ. uł si ita meluis
est dicere. aꝑtũ suꝑiꝰ natura ꝓpria. intratũ aliena inferiꝰ. Ecce ego
tecũ derideo. carnales homines qui nondũ possunt spitalia cogitare
humana forma dm̃ existimantes. Deride & tu mecũ si potes eos
quita deformꝰ turpemq fixuram uł scissuram dei. tã in aniter
supͣ hiulcam. tam in honeste in fra obturatam. multũ miserabili
cogitatione imaginant᷑. cũ hoc ętiã intersit quid isti carnales qͥ
humana forma dm̃ cagitant si eccłe catholice gremio contenti.
cũ lacte nutriendi st̃. non se intenerarias opiniones p̃cipitent.

Expanded text:
forma humana, summa dignitate in suo genere praedita, cogitant, forma humana, summa dignitate in suo genere praedita, cogitant, an ii qui eum infinita mole diffusum, non tamen undique, sed tribus quadris infinitum atque condensum, ex una vero fissum, patentem, hiantem, laxum superius inanitate, cuneatum inferius terra tenebrarum; vel, si ita melius est dicere, apertum superius natura propria, intratum inferius aliena. Ecce ego tecum derideo carnales homines, qui nondum possunt spiritualia cogitare, humana forma Deum existimantes: deride et tu mecum, si potes eos qui tam deformem turpemque fissuram vel scissuram Dei, tam inaniter supra hiulcam, tam inhoneste infra obturatam, multum miserabili cogitatione imaginantur. Cum hoc etiam intersit, quod isti carnales qui humana Deum forma cogitant, si Ecclesiae catholicae gremio contenti, cum lacte nutriendi sunt, non se in temerarias opiniones praecipitent,
Abbreviated transcription (Latin):
iorem honorem tribuunt multitudini partui quã unitati. ut
sex partes darent terre lucis. tres deorsũ uersus. tressursũ uersꝰ¬
maluert̾ penitrari lucis. quã penstrare. Tali eniꝰ figura. & si cõ¬
mixtã negant. penitrata tam̾ negare non possunt. K. Confer nc
non spiritales catholice fidei uiros. in quib quantũ uihac uita
animus potest. cernit substantiam naturãq diuinam. millis locoꝵ
spacus tendi. null is liniam̃toꝵ demansionib figurari. s confer
carnales & paruulos nr̃os qui solent auditis in allegoria m̃bris
quib dam corporis nr̃i. uelut cũ dicunt᷑ ocłi dei & aures dei.
felent dm̃ sibi lib̾tate phantasmatis corporis humani specie fi¬
gurare. Hos confer iam illis manicheis. qui solent istas nugas
intentis & curiosis hominib quasi magna secreta de scribere.
& consida qui tolerabiliꝰ & honestiꝰ de deo sentiant. Utrũ hii qͥeũ

Expanded text:
jorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati, ut jorem honorem tribuunt multitudini partium quam unitati, ut sex partes darent terrae lucis, tres deorsum maluerunt penetrari terram lucis quam penetrare. tali enim figura etsi conmixtam negant. penetratam tamen negare non possunt. Confer nunc non spiritales catholicae fidei uiros. in quibus quantum in hac uita animus potest, cernit substantiam naturamque diuinam nullis locorum spatiis tendi, nullis liniamentorum dimensionibus figurari, sed confer carnales et paruulos nostros, qui solent auditis in allegoria membris quibusdam corporis nostri — uelut cum dicuntur oculi dei et aures dei, solent deum sibi libgurare: hos confer jam illis Manichaeis, qui solent istas nugas intentis et curiosis hominibus quasi magna secreta describere: et considera qui tolerabilius et honestius de Deo sentiant; utrum ii qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
nͦ nigta quadra. Fac deorsũ uersus. & retro infinitã. suꝑ se aut̃ in¬
mensã itiatuitatẽ habere. Sic opinantur t̾ram tenebrarũ. S hec
nimis adtentis. & studiose inquirentib quasi secreta demoustratit.
tang. Et utiq si duob tangicur duob etiam tangit. Certe iusta
unum latus erat terra tenebrarũ. Adtende quã feda figura lucis
apparet. T̃ a quã fissi ungula. nigro quodã cunco suꝑͣ arctato illac
tantũ finita qua finditur. Hians etiã & patetis de suꝑ int̾ posito
in ani. quie quid asu ꝑficie terre tenebrarum. sursu usus in m̃sũ:
Quã deinde melior ipsiꝰ t̾re tenebrarũ figura ostenditur. Siquidem
illa findit. hec finditur. Illa inseritur. hec inter patet. Illa inse nul¬
li in anitati dat locũ. hec ab inferiore tantũ parte lapsa. non est.
qua hostili cuneo sub impletur. In docti gͦ homines & auari. eũ ma¬

Expanded text:
vero nigram quadram fac deorsum versus et retro infinitam, supra se autem imvero nigram quadram fac deorsum versus et retro infinitam, supra se autem immensam inanitatem habere: sic opinantur terram tenebrarum. Sed haec nimis attentis et studiose inquirentibus quasi secreta demonstrant. Ctangi. Et utique si duobus tangitur, duobus etiam tangit. Certe juxta unum latus erat terra tenebrarum. 24. Deinde quam foeda figura terrae lucis apparet, tanquam fissa ungula nigro quodam cuneo subter arctato, illac tantum finita qua finditur, hians etiam et patens desuper interposito inani quidquid a superficie terrae tenebrarum sursum versus immensum est. Quam deinde melior ipsius terrae tenebrarum figura ostenditur: siquidem illa findit, haec finditur; illa inseritur, haec interpatet; illa in se nulli inanitati dat locum, haec ab inferiore tantum parte laxa non est, qua hostili cuneo subimpletur. Indocti ergo homines et avari cum ma