comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
perta lem hominem qui non dum se huius modi
cupiditatibus exuit. Aut pertalem angelum qui pro
suae uoluntatis peruersitate uel aduin dictam peccatorũ.
Veladex ercitationem purgationemq eorum qui secundũ
dm̃ renascuntur. in infimis naturae gradibus ordinatus
est. Legimus enim deceptum regem falso uaticinio pseudo¬
proph&arum. Et ita legimus ut neq sine diuino iudi¬
cio pactum inueniamus. quo dignus erat ille sic decipi
neq pereum angelum quem deceptionis officium susc¬
pere non decer&. sed per angelum erroris qui sibi ultro
tales partes imponi cumla&itia postulauit. Quibus da
enim scripturarum locis a pertius aliquid exponitur
quod diligens & pius lector &iaminaliis locis in quibus
minus Aperitur intellegat. Dñs enimnr sic adsalutem
animarum diuinos libros scõ spu moderatus est: ut non
solum manifestis pascer&. sed & iam obscuris ex ercere
nos uell&. Ex hac igitur ineffabili atq sublimi rerũ

Expanded text:
per talem hominem, qui nondum se hujusmodi per talem hominem, qui nondum se hujusmodi cupiditatibus exuit; aut per talem angelum, qui pro suae voluntatis perversitate vel ad vindictam peccatorum, vel ad exercitationem purgationemque eorum qui secundum Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic decipi; neque per eum angelum, quem deceptionis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro tales partes imponi cum laetitia postulavit . Quibusdam enim Scripturarum locis apertius aliquid exponitur, quod diligens et pius lector etiam in aliis locis, in quibus minus aperitur, intelligat. Deus enim noster sic ad salutem animarum divinos libros Spiritu sancto moderatus est, ut non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum
Abbreviated transcription (Latin):
hosts potest plerumq iniuste decipi : Ueluti cum pactũ
Ali quod fit d&em pora li pace. quas inducias uocant
& non seruaturfides & c&era talia. Multo est purgatior
summeq: illi uirtuti propinquior. qui quam quam uelit
hostem decipere. non eum tamen decipit nisia uetori¬
tate diuina. Ds̃ enĩ nouit uel solus uel certe longe quam¬
homines excellentius atque sincerius. qua quisq:. poena
premioue sit dignus. Qua propter ds̃ quidem perse ne¬
minem decipit. Est enim pater ueritatis. & ueritas
& sp̃s ueritatis. Dignis tamen digna tribuens. Qũo
hoc quoq. pertin& adiufcitiam & ueritatem. Utitur
animis promeritis & dignitatibus quaesunt ingradi¬
bus earum. Vt si quis quam dignus est decipi non solũ
perseipsum non eum decipiat. Sedneq pertalem ho¬
minem quuam congruenter diligit & cuftodire per¬
sistit. sit inore uro est est nomnon. Neq. peran¬
gelum cui non conuenit persona falla ciae sed aut

Expanded text:
hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem decipere, non eum tamen decipit nisi auctoritate divina. Deus enim novit vel solus, vel certe longe excellentiupraemiove sit dignus. 2. Quapropter Deus quidem per seipsum neminem decipit; est enim Pater Veritatis: et Veritas, et Spiritus Veritatis: dignis tamen digna distribuens quoniam hoc quoque pertinet ad justitiam et veritatem, utitur animis pro meritis et dignitatibus, quae sunt in gradibus earum, ut si quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsum eum non decipiat, sed neque per talem hominem, qui jam congruenter diligit, et custodire persistit, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non; neque per angelum, cui non convenit persona fallaciae: sed aut
Abbreviated transcription (Latin):
est: Magna autem uis est hȩc implere maiora. quibus de¬
b&ur hoc pręmium. Regnum cȩlorum enĩuim patitur.
& quiuim faciunt diripiunt illud
Quȩrendum est quib
gra dibus adistam summitatem perfectionem ue uenia¬
tur In quibus utiq gradibus inueniuntur illi: quibus
adhuc terrenum regnum promit tebatur : quo promisso
tam quam paruuli proluderent. & abuno dõ quieft omni¬
um dñs interim terrenis gaudiis. quibus adhuc inhia¬
bant imp&ratis. indeproficientes & inspu suc crescentes.
auderent &iam sperare cȩlestia.
Sicut ergo summa &
prope diuina uirtus est neminen
decipere: Sic ultimũ
uitium est quem lib& decipere. Ab hoc ultimo uitio¬
adillam summam uirtutem tendentibus gradus est:
neminem quidem uel amicum uel ignotum. sed tamen
inimicum aliquando decipere. Unde &iam illud apo&a
dictum propeiam pro uerbii consu&u dinem optinuit
Dolus anuirtus quis inhoste requirat. Sed quo & ipse

Expanded text:
est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus deest; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utique gradibus inveniuntur illi, quibus adhuc terrenum regnum promittebatur, quo promisso tanquam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere. Ab hoc ultimoad illam summam virtutem tendentibus gradus est, neminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinuit: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
derante . Ita uniuersa generationum series abadam usq: ad
finem scłi minis tratur : tam quamunius hominis apueni¬
tiausq insenec tutem. temporis sui tractum. A&atis
gradibus terminatas: Etideo uirtutum &iam gradus
inmoribus. donec ueniatur ad summam hominis ꝑfec¬
tamq: uirtutem. oport& eum dis tinguere. qui diuinis lecti¬
onibus pium animum intendit: Neforte cum uenerit
aliquando paruis parua . aliquando maiora maioribus impe¬
rari. reputans in comparatione maiora peccata esse illa
qua e minora sunt. non arbitr&ur decuisse. ut alia ds̃ ho¬
minibus imperar&: Sednunc deuirtirtum gra dibus i¬
m̃is nimis longum est disputare. Uerum tamen quod¬
quod ad prȩsentem questionem discutien dum. satis est
Quantum ad decipiendum attin&. summa & perfecta
uirtus est neminem decipere. Atq illud ex hibere quod dic¬
tum est. Sit inore ur̃o est est non . non. Sed quia hoc eis
imperatum est quibus iam regnum cȩlorum promis sum

Expanded text:
derante, ita universa generationum series ab Adam usque ad finem saeculi administratur, tanquam unius hominis a pueritia usque ad senectutem temporis sui tractum aetatis gradibus terminantis. Et ideo virtutum etiam gradus in moribus, donec veniatur ad summam hominis perfectamque virtutem, oportet eum distinguere, qui divinis lectionibus pium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad praesentem quaestionem discutiendam satis est, quantum ad decipiendum attinet, summa et perfecta virtus est neminem decipere, atque illud exhibere quod dictum est, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non . Sed quia hoc eis imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum
Abbreviated transcription (Latin):
uideo silentio requirentes.: Sed quia deuia loquimur
tam quã inuia ambulemus : ueloces. tardos expectate.
& pariter ambulate.⁊ Quid ergo dixi: qui inuia salu¬
tat. ꝑ occasionem salutat. ⁊ Non ad eum ibat quẽ salu¬
tat: aliud agebat. aliud occurrit. ⁊ Aliud p&ebat
aliud detrans uerso quod ager& inuenit.: Quid est
ergo ꝑ occasionẽ salutare: Per occasionẽ salutem
adnuntiare. ⁊ Quid ẽ autẽ aliud salutem adnuntia¬
re. quã euangeliũ prȩdicare. ⁊ Si ergo prȩdicas: hoc
a postolus gemens dicit. Qmnes enĩ sua querunt. non
quae iħũ xp̃i.⁊ Et hi salutabant. hoc est salutem ad¬
nuntiabant : euangeliũ praedicabant. sed aliud re¬
quirebant : &ideo ꝑ occasionẽ salutabant. ⁊ Et quid
est hoc: sitalis fueris quisquis es facis. Immo non talis
quis quisfacis. sed forte talis aliquis qui facis. sitalis
apostolus. non tam̃ ut tales essent prȩcepit. & ipsi

Expanded text:
video silentio requirentes. Sed quia de via loquimur, video silentio requirentes. Sed quia de via loquimur, tanquam in via ambulemus: veloces tardos exspectate, et pariter ambulate. Quid ergo dixi, Qui in via salutat, per occasionem salutat? Non ad eum ibat quem salutat. Aliud agebat, aliud occurrit: aliud petebat, aliud de transverso quod ageret invenit. Quid est ergo per occasionem salutare? Per occasionem salutem annuntiare. Quid est autem aliud, salutem annuntiare, quam Evangelium praedicare? Si ergo praedicas, hoc m: de quibus Apostolus gemens dicit, Omnes enim sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Et hi salutabant, hoc est, salutem annuntiabant, Evangelium praedicabant: sed aliud quaerebant; et ideo per occasionem salutabant. Et quid est hoc? Si talis fueris, quisquis es facis: imo non talis quisquis facis, sed forte aliquis talis qui facis. Si talis Apostolus: non tamen ut tales essent, praecepit. Et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
es Num quid ciuitatis illius moenia nubes tetigerunt:
ad sidera ꝑuenerunt: Sed quid ẽ in caelũ exaltata es.
nimium tibi felix uideris. nimium potens. nimiũ suꝑba
es : Sicut ergo hoc exaggerandi gratia dictũ est in
caelũ exaltaris. ei ciuitati quae non utiq ascendebat¬
ut neminima quidẽ uos retardent agentes. sed om̃a
contemnen tes. ad finem ꝓpositũ festinate.⁊ Sed ẽ¬
aliud quod hic magis cogitem.⁊ Non dissimulo intel¬
legere. qđ plus pertin& ad me : adomnes nos dispen¬
satores. sed & aduos auditores.⁊ Qui salutat salutẽ
dicit . ⁊ Nam & antiqui inepistolis suis sic scribebant.:
Ille illi salutem. Salutatio a salute nomen accepit.
Quid ergo ẽ neminẽ inuia salutaueritis:: Qui salu¬
tant inuia. peroccasionem salutant.⁊ Video uoscito in¬
tellexisse. nec tamen debeo iam finire.: Non enĩ om̃s
cito intellexistis. ⁊ Uidi in uoce intellegentes. plures

Expanded text:
es? Numquid civitatis illius moenia nubes tetigerunt, aut es? Numquid civitatis illius moenia nubes tetigerunt, aut ad sidera pervenerunt? Sed quid est, in coelum exaltata es? Nimium tibi felix videris, nimium potens, nimium superba es. Sicut ergo hoc exaggerandi gratia dictum est, in coelum exaltaris, ei civitati, quae non usque in coeut ne minimum quidem vos retardent agentes; sed omnia contemnentes, ad finem propositum festinate. 9. issimile intelligere, quod plus pertinet ad me et ad omnes dispensatores, sed et ad vos auditores. Qui salutat, salutem dicit. Nam et antiqui in epistolis suis sic scribebant: Ille illi salutem. Salutatio a salute nomen accepit. Quid ergo est, Neminem in via salutaveritis? Qui salutant in via, per occasionem salutant. Video vos cito intellexisse, nec tamen debeo jam finire. Non enim omnes cito intellexistis. Vidi in voce intelligentes, plures
Abbreviated transcription (Latin):
ipsidño calum niari. deloculis & decalciamentis: Quid
tibiuid&ur : Ita nepla c& ut iter agentes occurra mus
caris nostris & cos non salutemus maiores: non
resalutemus minores: Ideo ne cuangelium im¬
ples quia salutaris & taces : Hicuero non uiatori
iter agenti sed miliario similis eris iter often¬
denti: Ergosoliditatem deponamus: & uerba
dñi intellegamus. & inuia neminem salutemus
Non enim sine causa hoc iubemur: Aut noll&
re quod
iuberet
& simplicit̃ sic accipi. quia iussit nos festinant̃ agere
iniuncta : Et hoc ita dix̃. neminẽ ꝑuiã salutaueri¬
tis tam quã dicens. omnia prȩtermittatis. dũ qđ in¬
unctũ ẽ peragatis: ea locucione. qua solent dicta
ex aggerari consu&udine sermorinandi.⁊ Nec lon¬
ge ꝑgamus: in eodem sermone paulo post dicit.⁊ Et
tu cafarnaum quȩ usq ad caelũ ex altata es. usq in
infernũ deprimeris. ⁊ Quid ẽ usq in caelũ ex altata

Expanded text:
ino calumniari de loculis et calceamentis? quid ino calumniari de loculis et calceamentis? quid tibi videtur? Itane placet ut iter agentes occurramus charis nostris, et eos non salutemus majores, non resalutemus minores? Jamne Evangelium imples, quia salutaris et taces? Si vero non viatori iter agenti, sed milliario similis eris iter ostendenti. Ergo stoliditatem deponamus, et verba Domini intelligamus, et in via neminem salutemus. Non enim sine causa hoc jubemur, aut nolletre quod juberet.et simpliciter sic accipi, qui jussit nos festinanter agere injuncta: et hoc ita dixit, Neminem per viam salutaveritis, tanquam diceret, Omnia praetermittatis, dum quod injunctum est peragatis; ea locutione qua solent dicta exaggerari consuetudine sermocinandi. Nec longe pergamus: in eodem sermone paulo post dicit, Et tu Capharnaum, quae usque ad coelum exaltata es, usque in infernum deprimeris . Quid est, usque ad coelum exaltata
Abbreviated transcription (Latin):
quid sunt : Calcam̃ta quib: utimur: coria morcuorum sunt
nobis tegmina pedum: Quid ergo iubemur : renuntia remortuis
operibus : Hocin fugura moses ammonebatur : quando ei dñs
loquens ait : Solue calcamenta depedibus tuis. locus enĩ
in quostas terra sc̃a ẽ : Quidtam terra sc̃a quã dĩ ecclesia:
hulla ergo stantes calua menta soluamus idẽ mortuis
operibus renuntiemus Nam dehis calcia mentis quibus calci¬
ati ambulamus consola turme idem ipse dñs incus : Sieñ
ipse calciatus non ess&: non deillo iohannes dicer&. Non
sum dignus soluere corrigiam calciamentorum eius:
Sit ergo oboedientia: non subrepat superbia duricia.
Ego inquit euangelium impleo: quia nudo pede ambulo
Ta potes ego non possum: Quod simul accipimus
custodimus. : Quo quo modo caritate flagremus
inuicem diligamus. Acsic sit ut ego amem fortitudinẽ
tibi uid&ur : qui non uis intellegere quem ammodum

Expanded text:
quid sunt? Calceamenta quibus utimur, coria mortuorum sunt, quid sunt? Calceamenta quibus utimur, coria mortuorum sunt, nobis tegmina pedum. Per hoc ergo jubemur renuntiare mortuis operibus. Hoc in figura Moyses admonebatur, quando Dominus loquens ait, Solve calceamenta de pedibus tuis: locus enim in quo stas terra sancta est . Quid tam terra sancta, quam Dei Ecclesia? In illa ergo stemus, calceamenta solvamus, id est, mortuis operibus renuntiemus. Nam de his calceamentis, quibus calceati ambulamus, consolatur me idem ipse Dominus meus. Si enim ipse calceatus non esset, non de illo Joannes diceret: Non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum ejus . Sit ergo obedientia, non subrepat superba duritia. Ego, inquit, Evangelium impleo, quia nudo pede ambulo. Tu potes, ego non possum. Quod simul accipimus, custodiamus. Quomodo? Charitate flagremus, invicem diligamus: ac sic fit ut ego amem fortitudinem tibi videtur, qui non vis intelligere quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
si quominus aduos reuert&ur : Sirequieuit: perdidi: Absithoc amente
scorum: Ergonec illud accipiendũ ẽ carna lit̃ : Ae ꝑhoc forte nec saccus¬
forte nec calciamenta. nec perã: Maximeq illud ubi nobis si simplicit᷑
sine discussione accipiamus. suꝑbia uid&ur imposita. nequem qua
quia exemplum xp̃s pronobis passus ẽ P &rus dicit. Relinquens¬
nob ex emplũ ut sequamur uestigia eius : Ist edñs nr̃ loculos habuit¬
in uia & ipsos loculos uidȩ cõmendauerat: Patiebatur quidẽfurẽ .:
sed ego ad ño meo discerecupiens. dico. Pnẽpatiebaris furem:
Vnde habebas unde toller&: mehominẽ miserum & infirmum
monuistines aculũ portarem : Tuportasti loculos & erat ubi fure
patereris : Si non portares. nec ille inuenir& quod auferr&:
Quid restatꝰ nisi ut hicdicat mihi. intellege quod audis : Noli portare
sacculũ. Quid est sacculus: pecunia clausa idest sapientia occulta

Expanded text:
si quo minus, ad vos revertetur. Si requievit, perdidit? Absit hoc a mente si quo minus, ad vos revertetur. Si requievit, perdidit? Absit hoc a mente sanctorum. Ergo nec illud accipiendum est carnaliter: ac per hoc forte nec saccus, nec calceamenta, nec pera; maximeque illud ubi nobis, si simpliciter sine discussione accipiamus, superbia videtur imposita, ne quemquam quia exemplum: Christus pro nobis passus est, Petrus dicit, nobis relinquens exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Iin via, et ipsos loculos Judae commendaverat. Patiebur quidem furem : sed ego a Domino meo discere cupiens dico, Domine, patiebaris furem, unde habebas unde tolleret? Me hominem miserum et infirmum monuisti nec sacculum portare: tu portasti loculos, et erat ubi furem patereris. Si non portares, nec ille inveniret quod auferret. Quid restat, nisi quod hic dicat mihi, Intellige quod audis, Nolite portare sacculum. Quid est sacculus? Pecunia clausa, id est, occulta sapient
Abbreviated transcription (Latin):
quidem uos familia estis : nos ex eadem quidem familia. dispensa¬
tores omnes adunum dñm pertinemus : Nec quod do demeo do
sedillius aquo accipio: Et ego nam sidemeo dedero mendaciũ
dabo : Quienim loquitur mendaciũ. de suo loquitur: D eb&is
ergo audire quid ꝑtineat ad dispensat orẽ : siueut nobis ipsis sita¬
les inueneritis congratulemini : siue ut &iam in hocipso instru¬
amini : Quam multi eñi in hoc populo futuri sunt dispensato¬
res & nos ibi fuimus ubiestis : & nos quiuidemur modo desuperiori
loco conseruis m&iricibariã: Ante paucos annos in inferiore
loco cum conseruis accipieba mus cibariam: łp̃s laicis loquor:
Cedundescio qua multis futuris epĩs loquar : Ergo uideamus.
euangeliũ p̃dicare: & m&ere. parata mes seuideamus. Nolit e
inquit ferres acculũ Aut peram. aut calciam̃ta : & neminẽ puiam
salut aueritis : & inquã cumq domũ intraueritis. dicitȩpax huic

Expanded text:
quidem vos familia estis, nos ex eadem quidem familia dispensaquidem vos familia estis, nos ex eadem quidem familia dispensatores sumus omnes, ad unum Dominum pertinemus omnes. Nec quod do, de meo do; sed de illius a quo accipio et ego. Nam si de meo dedero, mendacium dabo. Qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur . Debetis ergo audire quid pertineat ad dispensatorem, sive ut in vobis ipsis, si tales inveneritis, congratulemini, sive etiam in hoc ipso instruamini. Quam multi enim in hoc populo futuri sunt dispensatores? Et nos ibi fuimus ubi estis: et nos qui videmur modo de superiore loco conservis metiri cibaria, ante paucos annos in inferiore loco cum conservis accipiebamus cibaria. Episcopus laicis loquor: sed inde scio quam multis futuris episcopis loquor. Evangelium praedicare, et mente paratam messem videamus. Nolite, inquit, ferre sacculum aut peram, aut calceamenta; et neminem per viam salutaveritis. Et in quamcumque domum intraveritis, d
Abbreviated transcription (Latin):
aduitam : Quid miserius : quam curando uitã amittere uitã :
Quid infelicius: quam timendo mortẽ. cadere inmortem
Exstirpenturspinȩ. par&urager : Suscipiant᷑ semina. perue¬
niat᷑ admessem. horreum desider&ur. non ignis timeatur.
operarios dicere ista uobis seminare. plantare rigare ÷
Aliquib &iam arboribus circum fodere: & cophinamstercoris
adhibere. Pertin& adnos hȩc fidelit̃ agere. Aduos fidelit̃ capere ::
Addñm nos adiuua re operantes voscredentes : omnes laborantes
sed mundum in illo uincentes : Quid ergo a duos pertin&. dixi
Quid ad nos ꝑtineat: uolo dicere : sed forte alicui uid&ur exuobis.
quia hoc dixi suꝑfluũ: Aliquid ine uelledicere: & apud scipsũ
loquens in cogitatione dicit: Osi iam dimictat nos iam dixit quid
pertineat ad nos: quod adipsũ ꝑtin&: quid adnos . Puto melius esse
ut alterna & mutua carita tepertineamus adnos : Dei demodo

Expanded text:
ad vitam? Quid miserius, quam curando vitam, amittere vitam? ad vitam? Quid miserius, quam curando vitam, amittere vitam? Quid infelicius, quam timendo mortem, cadere in mortem? Exstirpentur spinae, paretur ager, suscipiantur semina, perveniatur ad messem, horreum desideretur, non ignis timeatur. operarios, dicere ista vobis, seminare, plantare, rigare, aliquibus etiam arboribus circumfodere, et cophinum stercoris adhibere; pertinet ad nos haec fideliter agere: ad vos, fideliter capere: ad Dominum, nos adjuvare operantes, vos credentes, omnes laborantes, sed mundum in illo vincentes. Quid ergo ad vos pertinet, dixi: quid ad nos pertineat, volo dicere. Sed forte alicui ex vobis videtur quia dixi superfluum aliquid me velle dicere, et apud se ipsum loquens in cogitatione dicit: O si jam dimittat nos! Jam dixit quid pertineat ad nos; quod ad ipsum pertinet, quid ad nos? Puto melius esse in alterna et mutua charitate pertineamus ad vos. De una modo
Abbreviated transcription (Latin):
facere : Seminans ergo xp̃s iamingentib:. quiddicit: Ex tit semi¬
nans seminare : Ibi mit tituntus messores m&ere :. Hic exit
seminans seminare impiger : Quidenĩ ad illum pertinuit
quod aliud cecidit inuia. Aliud in p&rosa loca : Aliud inter
spinas: Siistas terras diffici lestimer&: Ad terrã bona non ꝑ¬
uenir&: Quid adnos : quid nobis ẽ iam deiudȩis disputare.
& loqui depalea hocunũ adnos. neuia simus: nes axum: nespinȩ
sed terra bona : Paratũ cormeũ : Unde tricenum. Undes exa
genũ Vnde centenum : Illud minus est : & illud plus ẽ: Sed totũ
triucũ est: Nia non sit : ubi conculcatum semen a transeuntib:
uelut auis auferat inimicus : Saxũ non sit ubi modica terra
statim faciat germinare quod non possit solem portare.
Opinae nonsint : cupiditates sȩculi . sollicitu dines uitaeuitiosȩ:
Quid enĩ peius sollicitudine uitȩ : quȩ peruenire non permitut

Expanded text:
facere . Seminans ergo Christus jam in Gentibus quid dicit? Exiit semifacere . Seminans ergo Christus jam in Gentibus quid dicit? Exiit seminans seminare. Ibi mittuntur messores metere, hic exiit seminans seminare impiger. Quid enim pertimuit, quod aliud cecidit in viam, aliud in petrosa loca, aliud inter spinas? Si istas difficiles terras timeret, ad terram bonam non perveniret. Quid ad nos, quid nobis est jam de Judaeis disputare, et loqui de palea? Hoc solum ad nos, ne via simus, ne saxum, ne spinae, sed terra bona. Paratum cor nostrum, unde tricenum, unde sexagenum, unde millenum et centenum: illud minus estriticum est. Via non sit, ubi conculcatum semen a transeuntibus velut avis auferat inimicus. Saxum non sit, ubi modica terra statim facit germinare, quod non possit solem portare. Spinae non sint, cupiditates saeculi, sollicitudines vitae vitiosae . Quid enim pejus sollicitudine vitae, quae pervenire non permittit
Abbreviated transcription (Latin):
suos ait : Dicitis quia adhuc longe ẽ aestas : Leuate oculos
ur̃os & uid&e albas regiones admessem : Etadiungit. Alu
laborauerunt. & uos in labores eorum intrastis: Laborauit
abraha isaac ia cob: moyses proph&ȩ labora uerunt semi¬
nando : In aduentu dñi matura messis inuenta est :
Missimessores cum falce: euangelii. portarunt manipulos
ad aream domicam ubi stephanus tritura r&ur H inc
tac& hoc in cõmendanda gratia. quam p̃cipue ꝓprieq
suscepit : Ait enim inscripturis suis missũ se esse p̃dicare
euangelium : ubixp̃s non erat nominatus : Sediam quia
facta ẽ illa messis & omnes uidȩi qui remanser̃. messem
attendamus qđ nos sumus : Seminatum ẽ enĩ aba postolis
& proph&is : Ipse dñs seminauit : Ipse enim in apostolis fuit :
quia &ipse messuit xp̃s : Non enim illialiquid sineillo: Illeper¬
fectus ẽ sine illis : Ipse enim illis ait : Quia sine me nihil potestis

Expanded text:
suos ait: Dicitis quia adhuc longe est aestas, levate oculos suos ait: Dicitis quia adhuc longe est aestas, levate oculos vestros, et videte albas regiones ad messem. Et adjungit: Alii laboraverunt, et vos in labores eorum intrastis . Laboravit Abraham, Isaac, Jacob, Moyses, Prophetae; laboraverunt seminando; in adventu Domini matura messis inventa est. Missi messores cum falce Evangelii, portaverunt manipulos ad aream dominicam, ubi Stephanus trituraretur. CAPUTtacet hoc in commendando gratiam, quam praecipue proprieque suscepit. Ait enim in Scripturis suis, missum se esse praedicare Evangelium, ubi Christus non erat nominatus. Sed jam quia facta est illa messis, et omnes Judaei qui remanserunt, messem attendamus quod nos sumus. Seminatum est enim ab Apostolis t Prophetis. Ipse Dominus seminavit. Ipse enim in Apostolis fuit, quia et ipse messuit Christus. Non enim illi aliquid sine illo: ille perfectus est sine illis. Ipse enim illis ait: Quia sine me nihil potestis
Abbreviated transcription (Latin):
& omnia nos docebit: Et dñs adillã: Egosũ quiloquor tecũ:
crede quod audis: Quid quęris quoduides: Egosum quilo¬
quor tecũ: Quid autem illa dixerat: Scimus quia ueni&
messias. quem annuntia uerunt moses & proph&ae: qui dicitur
xp̃s: La mergo spica messis erat gignenda : Acceperat mosen & pro¬
ph&as seminatores : A postolos expectabat meatura messores :
Mox ut hoc audiuit: credidit: ydriam dimisit. & festinanter
cucurrit : Annuntiare dñm coepit: Discipulitunc ierant ad
emendendos cibos : Qui redeuntes inuenerunt dnm loquen¬
tẽ cũmuliere : & ammi ratisunt Non sunt tamen ausi dicere ei.
quiduel quare cũ illa loqueris : Ammirationẽ apud sehabuer̃
audaciam cordep̃sserunt : Huic ergo samaritanȩ non erat
nouum nomenxp̃i: lam exspectabat uenientẽ. iam credi¬
derat esseuenturum : Vnde crediderat si non moyses semi¬
nauerat: Sed hoc exp̃ssius audite : Dñs tunc ad discipulos

Expanded text:
et omnia nos docebit. Et Dominus ad illam: Ego sum qui loquor tecum. et omnia nos docebit. Et Dominus ad illam: Ego sum qui loquor tecum. Crede quod audis: quid quaeris quod vides? Ego sum qui loquor tecum. Quod autem illa dixerat, Scimus quia Messias veniet, quem annuntiaverunt Moyses et Prophetae, qui dicitur Christus. Jam enim spica messis erat. Gignenda acceperat Prophetas seminatores, Apostolos exspectabat matura messores. Mox ut hoc audivit credidit, et hydriam dimisit, et festinanter cucurrit, annuntiare Dominum coepit. Discipuli tunc ierant ad emendos panes: qui redeuntes invenerunt Dominum loquentem cum muliere, et mirati sunt. Non sunt tamen ausi dicere ei: Quid vel quare cum illa loqueris? Admirationem apud se habuerunt, audaciam corde presserunt. Huic ergo Samaritanae non erat novum nomen Christi, jam exspectabat venientem, jam crediderat esse venturum. Unde crediderat si non Moyses seminaverat? Sed hoc expressius audite. Dominus tunc ad discipulos
Abbreviated transcription (Latin):
inspicere agriculturam đi in messes duas : Una trans actam
Aliã futurã : Trans actã in populo iudȩorũ : Futurã in populis
gentium: Probemus hoc : & unde ait nisi descriptura dĩ
dñm messis : Eccehabemus ibi in p̃senti capitulo dictumesse
messis multa. operarii pauci. Rogate dñm messis. utt mit¬
tat operarios in messem suã: Ced quia in illa messe
futuri erant contradictores & persecut ores iudȩi. Ecce
inquit mitto uos sic̃ agnos imedio luporum: Euidentius
lohannem ubi fatigatus dñs sedit : Magna quidẽ acta sunt
sacramenta : Sed angustum tempus est ut omnia pertrac¬
tentur: Quod aut̃ e ad p̃sentem rem pertin&. Attenti audi¬
te : Suscepimus enim messem ostendere inpopulis. inquib
ꝓph&ȩ p̃dica uerunt. Ideo enim illi seminatores ut a postoli
possint essemessores : Saritana mulier loquiturcum dño:
ds̃. Ait illa: Scimus quia ueni& messias quidiciturxp̃s.

Expanded text:
inspicere agriculturam Dei, et in ea messes duas, unam transactam, inspicere agriculturam Dei, et in ea messes duas, unam transactam, aliam futuram: transactam in populo Judaeorum, futuram in populis Gentium. Probemus hoc: et unde nisi de Scriptura Dei Domini messis? Ecce habemus ibi praesenti capitulo dictum esse, Messis multa, operarii autem pauci. Rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam. Sed quia in illa messe futuri erant contradictores et persecutores Judaei: Ecce, inquit, mitto vos sicut agnos in medio luporum. Evidentius annem: ad puteum ubi fatigatus Dominus sedit, magna quidem acta sunt sacramenta, sed angustum tempus est, ut omnia pertractentur. Quod autem ad praesentem rem pertinet, audite. Suscepimus enim messem ostendere in populis, in quibus Prophetae praedicaverunt: ideo enim illi seminatores, ut Apostoli possent esse messores. Samaritana mulier loquitur cum DominDeus; ait illa, Scimus quia veniet Messias, qui dicitur Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
tauia ppllorigauit : Hic autem apost̃ desaulopa ulus. hoc est
desu perbo minimus : Paulus enim asaule denominatur
Vndenomen suum quodã modo interp̃tatus. ait: Ego sũmi¬
nimus a postolorũ : Ipseergo paulus id est modicus & minimus
missus ẽ ad gentes p̃cipuas: Ad gentes semissum ipse dicit:
Ipse scribit : nos legimus credimus p̃dicamus : Ipse ergo
dicit inepistola sua quȩ est adgalatas: uocatũ se iam adño
ihũ uenisse sehiero solimã: & euangelium cum a postolis con¬
tulisse : dextras sibidatas fuisse idest signum concordiae
Signum consonantiae: quod abeis quȩ ipsididicerant innihilo
discrepabat : Dein deplacuisse dicit int̃se& ipsos. Ut ipsẽ
adgentes illiautem in circumcisionem irent: Ille seminator¬
illi messores : Merito &iam athenienses quamuis nescientes nomen suũ
eidixerunt: Audientes enim abeo uerbum: Quis ẽ inquiunt hic

Expanded text:
tavi, Apollo rigavit . Hic autem Apostolus de Saulo Paulus, hoc est tavi, Apollo rigavit . Hic autem Apostolus de Saulo Paulus, hoc est de superbo minimus: Saulus enim a Saüle denominatur: unde nomen suum quodam modo interpretatus, ait, Ego sum minimus Apostolorum : ipse ergo Paulus, id est, modicus et minimus missus ad Gentes, praecipue ad Gentes se missum dicit. Ipse scribit, nos legimus, credimus, praedicamus. Ipse ergo dicit in Epistola sua quae est ad Galatas, vocatum se jam a Domino Jesu venisse Jerosolymam, et Evangelium cum Apostolis contulisse, dexteras sibi datas fuisse, et signum concordiae, signum consonantiae, quod ab se ipsi didicerant, eis in nihilo discrepabat. Deinde placuisse dicit inter se et ipsos, ut ipse ad Gentes, illi autem in circumcisionem irent ; ille seminatorilli messores. Merito etiam Athenienses, quamvis nescientes, nomen suum ei dixerunt. Audientes enim ab eo verbum: Quis est, inquiunt, hic
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis suis quos & apostolos nominauit alios septuaginta
duos. & misit omnes sic̃ ex uerbis eius appar& ad paratã messem:
Quȩ ergo illa erat messis : N on enim illa messis in his gentib
erat ubi nihil fuerat seminatũ: Resta tergo ut intellegamꝰ¬
istam messem fuis se inpopulo iudȩorum : Ad illam messem
uenit dñs messis: Adillam messem misit messores : Adgentes
autẽ non messores sed seminatores : Intellega mus ergomessem
factam in populo iudȩorum : sementem in popuł gentium:
E xilla enĩ messe a postoliipsi electi sunt : Ubi iam cum m&er&ur
maturum erat quia ibi proph&ae seminauerunt. Deleccat
inspicere agriculturam di : & oblectari donis eius. & operari
inagroeius : In hacenim agricultura operabatur qui dicebat:
Dlus omnibus labora ui illis : Seduires ei dabantur adoperandũ
adño messis : Ideo subiecit Nonego a ut̃e sed gratia dĩ mecum:
Namsein agricultura uersari satis ostendit ubiait Ego plan¬

Expanded text:
s septuaginta duos, et misit illos omnes, sicut ex verbis ejus apparet, ad paratam messem. Quae ergo erat illa messis? Non enim illa messis in his Gentibus erat, ubi nihil fuerat seminatum. Restat ergo, ut intelligamistam messem fuisse in populo Judaeorum. Ad illam messem venit Dominus messis, ad illam messem misit messores: ad Gentes autem non messores, sed seminatores. Intelligamus ergo messem factam in populo Judaeorum, sementem in populis Gentium. Ex illa enim messe Apostoli electi sunt, ubi jum cum meteretur, maturum erat; quia ibi Prophetae seminaverunt. Delectat inspicere agriculturam Dei, et oblectari donis ejus, et operariis in agro ejus. In hac enim agricultura operabatur qui dicebat: Plus omnibus illis laboravi. Sed vires ei dabantur ad operandum a Domino messis: ideo subjecit, Non ego sum, sed gratia Dei mecum . Nam se in agricultura versari satis ostendit, ubi ait: Ego plan
Abbreviated transcription (Latin):
baptista quiuenturus ẽ : quia in eodem spũ & in eadẽ uirtute.
&tam qua p̃cedentis prȩconis officio. & hic iam uenit. & ille
uenturus ẽ : Propterea & istum iohannem perspm quopat̃
eius uates impl&us ẽ: dicitur p̃cursorem dñi. futurũ in spu&¬
uirtute helia ẽ. Peractis autem maria cum elisab& hmensib
baptisma in nomine patris & filii & sp̃ssc̃i quo perhumilẽ
dñi aduentum genus humanũ imbuitur & futuroaduentu
daritatis eius ex colitur

Expanded text:
Baptista, qui venturus est . Quia in eodem spiritu et in eadem virtute, Baptista, qui venturus est . Quia in eodem spiritu et in eadem virtute, tanquam praecedentis praeconis officio et hic jam venit, et ille venturus est. Propterea et istum Joannem per spiritum quo pater ejus vates impletus est, dicitur praecursorem Domini futurum esirtute Eliae. Peractis autem Maria cum Elisabeth mensibus rinitatis, et Baptisma in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, quo per humilem Domini adventum genus humanum imbuitur, et futuro adventu claritatis ejus extollitur
Abbreviated transcription (Latin):
ineuangelio scriptũ est: & apostolus attestatur dicens
Diẽ dñitam qũa fure nocte esse uenturum: Sed camen
socta &ateuisitatum esse genus huma num hum lidñi ad¬
uentu : Superius distinctis generationib edoc&urꝰ: Qua
uisitatione incipit manifestari proph&ia: quȩ superiorib
quinq aatibus lat& : Cuius proph&iȩpersonam: quõ iohannes
gestabatut supra diccũ ẽ : Ideo & senibus parentibus nascitur
tamq: senes centescło ꝓph&ia illa in notescere incipi& &
quinq mensibus scoccultat mater eius sic scriptumẽ. Occal¬
Sedtamqua in ut ero idest nondũ
tam euidenter adomnes. sicut inlucem manifeftatum esse fate¬
antur : quod futurum credimus secundo aduentu dñi quo incla¬
ritate uenturus ẽ : Cuius aduentus p̃cursor speratur helias.
sic̃ huius lohannes fuit : Etideo dicitur adño: Heliasiam uenit¬
& multa ei homines fecerunt: Et siscire uultis. ipse ẽ iohannes

Expanded text:
in Evangelio scriptum est , et Apostolus attestatur, dicens in Evangelio scriptum est , et Apostolus attestatur, dicens diem Domini tanquam furem in nocte esse venturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus latuit: cujus prophetiae personam quoniam Joannes gestabat, ut supra dictum est, ideo ex senibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occulsed tanquam in utero, id est, nondum tam evidenter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a Domino: Elias jam venit, et multa ei homines fecerunt; et si vultis scire, ipse est Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
& indeusq ad abrahã aliȩdecẽ : quas duas &ates infantiã & pue¬
ritiam generis humani eẽ diximus : Adulescentia uero
&iuuentus & grauitas idẽ ab abraha musq ad dauid & indeusq ad
trans nigrationẽ in babiloniã & indeusq ad aduentum dm̃ quat¬
tuor & denis generationibus figurantur Septenerio gemindto
ad candẽ generationẽ utriusq sexus cum qui nario qui est iisen
sensib: corporis actio & cognitio addita fucrit: Senectus aute sol&
&ia tantũ tenere temporis. quantũ reliquȩ omnes gatesNam
cuma sexagesimo anno senectus dicatur incipere & possit
humana uita usq adcentũ iuginti annos peruenire mani¬
festũ c̃soła senec tutem possetam longa esse: quã omnes
&ates c&crȩ priores : A&a sigitur ultima generis huma nu
queicipit adñi aduentu usq in finẽ scłi. quibus generationib
coput&ur incertum ẽ : & hoc utiliter latere ds̃ uoluit . sic̃

Expanded text:
et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueet inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possit humana vita usque ad centum viginti annos pervenire, manifestum est solam senectutem posse tam longam esse, quam omnes aetates caeterae priores sunt. Aetas igitur ultima generis humani, quae incipit a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hoc utiliter Deus voluit latere, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
usq: ad aduentum dñi: Sexta abaduentu dñi usq ad finem scłi
sperandaẽ : Qua exterior homo tam quam senec tute corrum pi¬
tur qui &iam u&us dicitur. & interior renouatur dedieindiẽ:
inderequies sempiterna ẽ : quȩ significatursabbato : ꝑ uicrei
congruit : quod homosexto die factus est adimaginem & si¬
militudinẽ dĩ : Nemoaut̃ ignorat hominum uitã iam aliquid
ammns trantẽ cognitione & actione fulciri Na& actioteme¬
raridẽ . sine cognitione: &sine actione ignaua cognitio.
Sed prima uita hominis: cuinulla amn: nstratiorectecreditur
Quinq: sensib: corporis dedita est quis visus. Auditꝰ olfactus
qustus Tactus . Etideo duȩ primȩ &ates generis humanidenis
generationibus definiuntur : tam quã infantiã & pueritiam
quinarioscilic& & geminato. quo generatio utroq sexupro¬
pagatur : Sunt ergo genera tiones decem : Abadam usq ad noe

Expanded text:
usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo autem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creditur, quinque sensibus corporis dedita est; qui sunt visus, auditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanquam infantia et pueritia; quinario scilicet geminato, quoniam generatio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe,
Abbreviated transcription (Latin):
ecdesia gubernatur : Quodisa ac immolandus ducitur.
& aries ꝑillo insentibus. tam qua crucifixus agnoscitur :
Quodin duob filus abrahȩ Vnodeancilla : Altero delibera-
Daotestam̃ta intelleguntur.: Quod duo populi: ingemi
tib: Apud gentes clarificatus ẽ : Longũ ẽ singula cõmemo¬
figura c̃tingebant illis: Scripta s̃ aut̃ ꝓpt̃ nos inquosfines
scdoru deuent: F ins autẽ scłorũ ta qũa senec tutẽ u&eris
hominis. cum totum genus humanum tamquam unum homi¬
nem confutuerit: Sexta eate signatur . qua dñs uenit: Suntenĩ
&ates sex &iam inuno homne. Infantia. pueritia. Adulescentia
iuuentus. grauitas. senectus: Prima itaq generis human&̧ as ẽ
Abadã usq ad noe Secunda a noe usq ad abraham : qui articuli euiden¬
tissimi sunt & notissim : Tertia ababraha usq addauid: Sic enĩ
migrationem babylonis : Quinta a trans ngrationebabylonis

Expanded text:
Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in gemintibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemoipta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum devenit . Finis autem saeculorum tanquam senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim migrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam
Abbreviated transcription (Latin):
nit: Itaq dñs dicit Lex & proph&ae usq adiohannem
baptista abhinc predicatur regnũ dĩ : & iohannes ipse¬
Illũ inquit oport& crescere meautẽ minui. Quđ & dieb
quib natisunt & mortibus quib passisunt figuratũ ẽ¬
Nasciturnamq iohannes. ex quo dies incipiunt minui
Nascitur dñs ex quo dies incipiunt crescere: Capite ille a
proph&ia ipsa in iohanne constituta. digito oftendit
p̃sentem quem uenturum ab ex ordio generis humaniceci¬
nerat incipit minui: atq indecrescere p̃dicatio regnidĩ
Etideo baptiaauit iohannes in penitentiam: Finitur
enim u&us uita usq: ad pęnitentiã atq inde incipit noua
Non autem tantũ in his qui proprieꝓphaȩ appellatis
gitur abeis qui pie quer̃ & adhȩc in uestiganda diuurtus
adiuuantur : Maxime tam̃ illis euidenti orib rerum
figuris appar& : quod abel iustus a fratre interficitur
& dñs aiuideis : Quod archano e tamqua indiluuio sȩculi

Expanded text:
nit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem nit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum esNascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascitur Dominus ex quo dies incipiunt crescere. Capite ille miprophetia ipsa in Joanne constituta digito ostendit praesentem, quem venturum ab exordio generis humani cecinerat, incipit minui, atque inde crescere praedicatio regni Dei. Et ideo baptizavit Joannes in poenitentiam : finitur enim vetus vita usque ad poenitentiam, atque inde incipit nova. 2. Non autem tantum in iis qui proprie Prophetae appellagitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: quod Abel justus a fratre interficitur , et Dominus a Judaeis: quod arca Noe, tanquam in diluvio saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
bonimaliq uersantur. Fit autẽ separatio infinem scłi
ta qua in finemaris idẽmn littore. Cum regnant iustipͥmo
tempora liter: Sicut in apocalypsi scriptum est. Deinde
in a&ernum in illa ciuitate quȩ ibiscribitur. ubi ĩa c̃quies¬
cente dispensatione tẽporali. Quȩ quadra genario numero
significatur denarius reman&. Qũa merc edẽ sc̃i qui operan¬
tur inuinea percepturi sunt.
DEIOHANNE BAPTISTA
ohannes baptista c̃siderata scriptura quȩ deillo in euan¬
gelio legitur multis ꝓbabilibus documentis. non absurde
creditur ꝓph&iae gestare persona : Et comaxime : quod
deillo d̃s dicit. Plus qua ꝓph&a hic: Si quide iotius ꝓph&iae
quȩ ab ex ordio generis huma ni usq: aduentum dñi. Dedño
facta ẽ imaginem gestat. Est autem euangelii ꝑsona
p̃dicatio puniũ sum orbẽ terrarũ abipso dñi aduentu
Proph&ia autẽ minuitur post quã id qđ p̃nuntia bat adue¬

Expanded text:
boni malique versantur. Fit autem separatio in fine saeculi, boni malique versantur. Fit autem separatio in fine saeculi, tanquam in fine maris, id est, in littore; cum regnant justi primo temporaliter, sicut in Apocalypsi scriptum est, deinde in aeternum in illa civitate quae ibi describitur , ubi jam conquiescente dispensatione temporali, quae quadragenario numero significatur, denarius remanet, quam mercedem sancti qui operantur in vinea percepturi sunt.De Joanne Baptista. 1. Joannes Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, et eo maxime quod de illo Dominus dicit, Plus quam propheta . Hic siquidem totius prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem Evangelii persona praedicatio per universum orbem terrarum ab ipso Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat adve
Abbreviated transcription (Latin):
perfectam: quȩtem poralem dispensationis fidem Atq
A&ernitatis futurde spem caritatem amplexatur
Idese qua dragenariũ numerũ denario capulans łec
autem ecclesia ad quampertin& quinqua genarius nume¬
rus siue quia ex tribus gencribus hominum eliquatur
uidȩis & gentibus & carnalib xpianis. Siuequia sacram̃to
trinitatis imbuitur. numero quo significatur. terducto
adcentenarium & qui qua genarium peruenit. Quinqua¬
ginta enim terducta fiunt centum quinqua gin
Quocum addideris ipsa tria quia in signe & eminens
deb& esse quod in nomine patris & filii & sp̃s sc̃ lauacro
Etid comagnos idẽ ꝑfeccos & regnoçȩlorũ aptos hab& N dilla
similitudo r&iculi non dexteram missi. Similitudo coepitbonos
& malos qui separantur in littore. Nuncenĩ infra r&ia prȩ¬
ceptorum & sacram̃torum đi inecclesia quȩ nunc est simul

Expanded text:
perfectam, quae temporalis dispensationis fidem atque perfectam, quae temporalis dispensationis fidem atque aeternitatis futurae spem charitate amplexatur, id est, quasi quadragenarium numerum denario numero copulans. Haec autem Ecclesia, ad quam pertinet quinquagenarius numerus, sive quia ex tribus generibus hominum eligitur, Judaeis, et Gentibus, et carnalibus Christianis, sive quia sacramento Trinitatis imbuitur, numero quo significatur ter ducto, ad centenarium et quinquagenarium pervenit. Quinquaginta enim ter ducta fiunt centum quinquaginta. Quo cum addideris ipsa tria, quia insigne et eminens debet esse quod in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti lavacro et ideo magnos , id est, perfectos et regno coelorum aptos habet. Nam illa similitudo reticuli non in dexteram missi, simul cepit bonos et malos, qui separantur in littore . Nunc enim intra retia praeceptorum et Sacramentorum Dei, in Ecclesia quae nunc est, simul
Abbreviated transcription (Latin):
tes a equales quadragenarium numerum potest. p̃terhos
quos enumera uimus. & computatos ad quinqua genariũ
numerum duximus : Peractis ergo dñs xl diebus cum
temporaliter gestum est : Ascendit incęlum & postalios
decem dies misit sp̃mscm. quo perficerenturs piritali ter
adinu sibilia capienda. Qui ui sibilibus tempora libusq
denario numero indicans : Quem qua dragenarius compu¬
tatis aequalibus partibus edit & sit quin qua genarius
sicut temporalibus dispensatione cum aequa litateam¬
miniftratur peruenitur ad perfectionem qua denarius
numerus significat. Quidenanus simul cumqua dra¬
genario quinqua nariũ facit. Ergo quo perfectio quȩfit
perspm sc̃m quam diu adhuc incarne ambuldorius qua¬
uis nonuiuamus carnaliter cumipsa tem porali dis
pensatione copulatur recte uid&ur qui qua gena rius
numerus adecclesiam pertinere. sediam purgatam ato

Expanded text:
tes aequales quadragenarium numerum potest, praeter hos tes aequales quadragenarium numerum potest, praeter hos quos enumeravimus, et computatos ad quinquagenarium numerum perduximus. Peractis ergo Dominus quadragintatemporaliter gestum est, ascendit in coelum: et post alios decem dies misit Spiritum sanctum , quo perficerentur spiritualiter ad invisibilia capienda, qui visibilibus temporalibusque m confertur denario numero indicans, quem quadragenarius computatis aequalibus partibus suis edit, et fit quinquagenarius: sicut temporali dispensatione cum aequitate administrata pervenitur ad perfectionem, quam denarius numerus significat, qui denarius simul cum quadragenario quinquagenarium facit. Ergo quoniam perfectio quae fit per Spiritum sanctum, quamdiu adhuc in carne ambulamus, quamvis non vivamus carnaliter, cum ipsa dispensatione temporali copulatur, recte videtur quinquagenarius numerus ad Ecclesiam pertinere, sed jam purgatam atque