comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dm̃. aut ñ eẽ uerũ dm̃ aut ñ¬
eẽ cũpatre unũ & solũ dm̃: aut ñuere
in mortalem: quia mutabilẽ mani¬
festissima diuinorũ testimoniorũ.
&c̃sona uoce conuictis: Vnde silla.
In principio erat uerbũ & uerbũ erat
apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ: Mani¬
festũ ẽ eñi qđ uerũ dĩ filiũ dĩ unicũ
accipimus : de quo post dic̃. & uerbũ
caro factũ ẽ ꝓpt̃ natiuitatẽ in car¬
nationis ei: quȩ facta ẽ intẽpore. ex
uirgine: In eo aũ declarat. ñ tantũ
dm̃ eẽ sed etiã eiusdem cũ patre sub¬
stantiȩ : qui cũ dixiss&. & ds̃ erat uer

Expanded text:
esse deum aut non esse uerum deum aut non cum patre unum et solum deum aut non uere immortalem, quia mutabilem, manifestissima diuinorum testimoniorum et consona uoce conuicti sunt. unde sunt illa: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat uerbum. manifeste enim uerbum dei filium dei unicum accipimus, de quo post dicit: et uerbum caro factum est, propter natiuitatem incarnationis eius, quae facta est in tempore ex uirgine. in eo autem declarat non tantum deum esse sed etiam eiusdem cum patre substantiae, quia, cum dixisset: et
Abbreviated transcription (Latin):
ipse intellegitur. Vbi dictũ ẽ Solus ha¬
&nos participes facti: ꝓmodulo nostro
in mortales efficim  sed aliudẽ ipsa
cuius participes efficimur uita ȩt̃na
aliud nos qui ei participatione uiuemꝰ
in ȩt̃nũ : Si eñĩ dixisset quẽ temporib
ꝓprus ostendet pat̃. beatus & solus po¬
tens rex regum. & dñs dominantiũ qui
solus habet in mortalitatẽ: Nec sic inde
separatũ filiũ oporteret intellegi neq
enĩ quia ipse filius alibi loquens uocȩ
sapientiȩ: ipse ẽ enĩ sapientia dĩ. ait
Girũ cȩli circuiui sola separauit a se
patrẽ: quanto magis ergo ñ ẽ necesse
ut tantũ modo depatre. p̃t̃ filiũ intel
legat᷑ qđ dictũ ẽ : qui solus hab& inmor¬
talitatẽ: Cũ ita dictũ sit : ut serues
inquit mandatũ sine macula in rep̃¬
hensibile: usq in aduentũ dñi nr̃i ihũ¬

Expanded text:
solus haet nos participes facti, pro modulo nostro immortales efficimur. Sed aliud est ipsa cujus participes efficimur vita aeterna, aliud nos qui ejus participatione vivemus in aeternum. Si enim dixisset, Quem temporibus propriis ostendet Pater, beatus et solus potens, rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem; nec sic inde separatum Filium oporteret intelligi. Neque enim quia ipse Filius alibi loquens voce Sapientiae, ipse est enim sapientia Dei, ait, Gyrum coeli circuivi sola, separavit a se Patrem: quanto magis ergo non est necesse, ut tantummolegatur quod dictum est: solus habet immortalitatem, cum ita dictum sit: ut serues, inquit, mandatum sine macula, inreprehensibile, usque in aduentum domini
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc eadem & filius similit̃ fac̃ similit̃ an
quicquã ẽ int̃mirabilia mirabilaus : quã
resuscitare & uiuificare mortuos: Dicit
autem¬
h̾ idem filius. sic̃ pat̃ suscitat mortuos &
uiuificat. sic & filius quos uult uiui ficat:
Quomodo ergo solus pat̃ fac̃ mirabilia
cũ hȩc uerba nec patrẽ tantũ. nec filiũ tan¬
tũ ꝑmittant intellegi: sedutiq: dm̃runũ
uerũ solũ idẽ patrẽ & filiũ & spm̃ scm̃ Itẽ¬

Expanded text:
haec eadem et Filius similiter facit? An haec eadem et Filius similiter facit? An quicquam est inter mirabilia mirabilius, quam resuscitare et vivificare mortuos? Dicit autem idem filius: sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomodo ergo solus pater facit mirabilia, cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum unum, uerum, solum, id est patrem et filium et spirit
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ : quisolus habet in mortalitatem
& lucẽ habitat in accessibilẽ quẽ nemo
hominũ uidit. nec uideri potest: cui ẽ
honor & gloria in scła scłorũ In qͥb
uerbis. nec pat̃ ꝓprie nominatus ẽ : nec
filius nec sp̃s sc̃s: Sed beatus & solus po¬
tens rex regũ & dñs dominantiũ: qđ
ẽ unus & solus &uerus ds̃ ipsa trinitas:
nisi forte quȩ secunt᷑ ꝑturbabunt
hunc intellectũ : quia dix̃ quẽnemo ho¬
minũ uidit. nec uideri potẽ Cũ hoc
nitatẽ accipiatͥ : quã ñ uider̃ iudȩi
quitam̃ carnẽ uider̃ & crucifixerunt:
Videri aũ diuinitas humano uisu nul¬
lomodo potest: Sedeo uisu uidet᷑. quo
iam qui uident ñ hom ines. sedultra
homines s̃: Recte ergo ipse ds̃ trinitas
intellegit᷑ Beatus & solus potens:
lus habet inmortalitatẽ. quomodo
dictũ ẽ. qui fac̃ mirabilia solus Quod
uellem scire. de quo dictũ ẽẽaccipiant:
si depatre tantũ. quomodo uerum
ẽ. qđ ipse filius dic̃ : quȩcũq enĩ pat̃ fac̃

Expanded text:
qui solus habet immortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest; cui est honor et gloria in saecula saeculorum. in quibus uerbis nec pater proprie nominatus est nec filius nec spiritus sanctus, sed beatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, quod est unus et solus et uerus deus, ipsa trinitas. Nisi forte quae secuntur conturbabunt hunc intellectum, quia dixit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, cum hocnitatem accipiatur, quam non viderunt Judaei, qui tamen carnem viderunt, et crucifixerunt: Videri autem divinitas humano visu nullo modo potest, sed eo visu videtur, quo jam qui vident, non homines, sed ultra homines sunt. Recte ergo ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens, lus habet immortalitatem, quomodo dictum est, Qui facit mirabilia solus. Quod velim scire, de quo dictum accipiant: si de Patre tantum, quomodo ergo verum est quod ipse Filius dicit: Quaecunque enim Pater facit,
Abbreviated transcription (Latin):
uens mortua est Animaigitur iã
pia quȩ fuit impia : propter iustitiã
fidei dicitur ex morte reuixis se at¬
que uiuere:: Cosus aũ: nontantũ
moritur& pidpter animȩ abscessum.
qui futurus est: sed prðptertantam in¬
firmitatem carnir & sanguinis. quo¬
dam loco inscriptur s. &iam mortuũ
dicitur loquente a postolo: Corpur
quidem inquit mostuũ est. piðpterp&¬
catum: spr̃aũ uita est. propter iustitiã:
H&c uita ex fide facta est: quõ iustur
exfide uiuit: Sedquid sequitur
si aũ sp̃r eiur qui sus citauitihm̃ ꝓm̃
cosporcurtc̃. per in habitantem s̃ pm̃
eius inuobis: Huicergo duplȩmor¬
tinsẽ. saluator inpendit simplã
suam : &ad faciendã utramque re¬
surrectionem nostram. insacram̃to
exemplo prȩposuit. & p̃ posuit unã

Expanded text:
uens mortua est. anima igitur iam pia, quae fuit impia, propter iustitiam fidei dicitur ex morte reuixisse atque uiuere. corpus autem non tantum moriturum propter animae abscessum qui futurus est, sed propter tantam infirmitatem carnis et sanguinis quodam loco in scripturis etiam mortuum dicitur loquente apostolo: corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum, spiritus autem uita est propter iustitiam. haec uita ex fide facta est, quoniam iustus ex fide uiuit. sed quid sequitur? si autem spiritus eius qui suscitauit Iesum corpora uestra per inhabitantem spiritum eius in uobis. huic ergo duplae morti nostrae saluator impendit simplam suam et ad faciendam utramque resurrectionem nostram in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit una
Abbreviated transcription (Latin):
se laudatũ ut proph&asse&iam
mortuur dicer&ur: Sedsi & huic
libro ex hebreorum quia in eo ñ ẽ
canone contradicitur : quid demo¬
r̃se dicturisumus quicente &inde¬
utero nomio mortuus & in euange¬
lio cum helia qui mortuus ñ ẽ le¬
gitur apparuisse uiuentibus.¬
OUIB SACRILICIUM. PROSIT. AUTLOCUS
MARTRṼ INOUO QVISPIM SEPELIT
EXLĨ DECURAPROMONTUIS GIRIUDA
ADPAULIVVM TPISCOPU UOLAUVM

Expanded text:
se laudatum, ut prophetasse etiam se laudatum, ut prophetasse etiam mortuus diceretur. Sed si et huic libro ex Hebraeorum quia in eorum non est canone contradicitur, quid de Moyse dicturi sumus, qui certe et in Deuteronomio mortuus, et in Evangelio cum Elia qui mortuus non est legitur apparuisse viventibusQuibus sacrificium prosit, aut locus martyrum in quo quispiam sepelitur; ex libro de Cura pro mortuis gerenda ad Paulinum episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
temperans. ut sifieri non posse claru¬
erit non uterq: sensus inhuius scrip¬
ture &tractatione atq expositio¬
ne amittatur: sed illo excluso ima¬
ginaria simulatio. samu helis. dia¬
bolicaritu facta intellegatur: Sed
qm̃ siue illud fieripos sit siue non pos¬
sit. tam̃ fallatia satanae atq imagi¬
num simulandarũ callida o perati
o decipiendis humanis sensib mul¬
tiformis inuigilat: pede temptim
quidem ne in quisitionib: diligentio¬
rib: prescribamus. sed tamen potius
& istimemꝰ tale aliquid factum ma¬
ligno phytonissȩ illius ministerio
gitare atq explicare nondatur :
Haecsunt quȩ tunc dephitonirsa & sa¬
muele rescripsi: sed qm̃ ñ frustra
dixerim pede temptim. ñ in hoc ge
maligno phitonis se ministerio
presentatam ex istimare debere.
nein quistionib: diligentioribus
ꝑscribamus. mea posterior & qui¬
studio declarauit. quando inueni
in libro ecclesiastico ubi patrer
laudantur exordine. ipsũ sic fuis¬

Expanded text:
temperans, ut, si fieri non posse clarutemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius scripturae tractatione atque expositione admittatur, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum o decipiendis humanis sensibus multiformis invigilat, pedetentim quidem, ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius existimemus tale aliquid factum maligno pythonissae illius ministerio, gitare atque explicare non datur. Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuele rescripsi, sed quam non frustra dixerim, pedetentim, nos in hac re maligno pythonissae ministerio praesentatam, existimare debere ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus mea posterior inquisitio declaravit, quando inveni in libro Ecclesiastico, ubi patres laudantur ex ordine, ipsum sic fuis
Abbreviated transcription (Latin):
inferos torm̃ta pater&ur: & illum
quiad eiꝰ ianuam ulcerosur acebat:
iamin requie constitutũ magnum
chͦus interiectũ ẽẽ testatur : Aut si
ꝓot̃ea samuhel saulidix̃ mecũ erir:
utñ ad equitatẽ selicitatir: sed ad
parem conditionẽ mortis referat᷑.
mortuus mortẽ uiuo prenunti¬
abat : ꝑ spicit quantũ opinor pru¬
dentiatua secundũ utrũq: intel¬
lectũ habere exitũ illam lectio¬
nem qui ñ sit contrafidem: Nisi
forte profundiore & ꝑ plexiore
inquisitione quȩ uel iuiriũ mea¬
rũ uel temporis exceddt angusti¬
as. inueniatur ad liquidũ uł posse
uel non posse animã humanam cũ ex
hacuita emigrauerit magicis carmi¬
nib: cuocatĩs uiuorũ apparere conspec¬
tib: &iam corporis liniamenta gestan¬
tem ut non solum uideri ualeat. sed
& agnosci: & si potest . utrum &iam
iustianima. Nonqui dem cogat᷑ ma¬
gicis sacrir sed dign&ur ostendi oc¬
cultiorib: imperiis. summȩ legisob¬

Expanded text:
inferos tormenta pateretur, et illum inferos tormenta pateretur, et illum qui ad ejus januam ulcerosus iam in requie constitutum magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur,mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis ob
Abbreviated transcription (Latin):
& aliquẽ uera cognoscere: tẽpora¬
lia dumtaxat atq ad istã morta¬
litatẽ ꝑtinentia facile ẽ & ñ in¬
congruum ut om̃pr &iustos adeorũ
poenã quib ista prȩdicunt᷑ ut ma¬
lum quod eis inpendert antequam
ueniat prȩnorcendo patiant̾ oc¬
culto apparatũ misteriorũ suorum.
&iam spiritib talib aliquid diui¬
nationis inpertiat : ut qđ audiunt
ab angelis prȩnuntient hominib
Tantũ aũt audu̾int quantũ omniũ
dñratq: moderator uł iub& ułsinit:
postolorũ at testat᷑ paulo aposto lo.
& euangelista eẽ conatur: Miscunt
tam̃ ista fallacias &uerũ quod nor¬
sepotuerint: non docendimagis.
quã decipiendi fine pręnuntiant:¬
& forte hocẽ qđ cum illa imago sa¬
muhelis : saulem p̃dicer& moritu¬
rum: Dix̃ &iã secũ futurũ: qđ utiq
falsũẽ Magno quippe interual¬
lo post mortẽ separaribonos ama¬
lis in euangelio legimꝰ: cũ eũ dñr in¬
tersuꝑbum illũ diuitẽ cũ iã apud

Expanded text:
itus aliquem uera cognoscere, temporalia dumtaxat adque ad istam mortalitatem pertinentia, facile est et non incongruum, ut omnipotens et iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. postolorum attestatur Paulo apostolo, et evangelista esse conatur . Miscent tamen isti fallacias, et verum quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant. Et forte hoc est quod cum illa imago Samuelis Saülem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum: quod utique falsum est. Magno quippe intervallo post mortem separari bonos a malis in Evangelio legimus, cum Dominus inter superbum illum divitem, cum jam apud
Abbreviated transcription (Latin):
iscipulis &iam insufflando
nitatȩ consubstantialis & coȩt̃nus ẽ
se amanti eũ queamor ẽ ter confi¬
tenti cõm̃dans dic̃ eundẽ iohannẽ
sic seuelle manere. donec ueniat:
Vbi &iã mihi uidet᷑ alto docusse mis¬
terio istã ipsã iohannis euangelis¬
tȩ dispensationẽ : qua in lucẽ liquis¬
simã uerbi sublimitate fertur ubi
trinitatis ęqualitas. & in cõmutabi

Expanded text:
iscipulis etiam insufflando nitati consubstantialis et coaeternus est, se amanti, eumque amorem ter confitenti commendans, dicit eumdem Joannem sic se velle manere donec veniat : ubi etiam mihi videtur alto docuisse mysterio, istam ipsam Joannis evangelicam dispensationem, qua in lucem liquidissimam Verbi sublimiter fertur, ubi Trinitatis aequalitas et incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
isti infundamentoꝵ saluus
eris tam quam perignem:
Audi aliud. non potes tenere
pos sessionem istam: nisidix¬
eris fed sum testimonium:
damento ponere est: Ueri¬
tas enim dixit. Os qui men¬
titur : occidit animam:
Ergo si possionem tuam dili¬
gis: non tamen propter illã
facis rapmam: non propter
illam dicis fed sum testi¬
ges eoquod non propter¬
illam facis hȩc xp̃m ha¬
bes infundamento: sed tam̃
quia diligis illam. & contris¬
tacris siꝑdis illco: Suꝑ
fundamentum posaisti. Non
aurum argentum lapides
preciosos. Sed ligna foenum
stipula: sceluus ergoeris.
Si ardere caeperit quod
aedificasti : Sic tamen. tam¬
blas phemias. sacrilegia.
idolatriã. periurico.¬
& putet dce saluum fieri fu¬
turum perignem: quasi ista
snt ligna foenum stipula:
Sed siedificata more terre¬
nortm. suprac fundamen¬
tum regni caelorum:
idest super xpm̃ arde¬
bit amor reum tempora¬
lium: & ipses aluus erit
ꝑ idon eum fund amentum

Expanded text:
isti in fundamento: salvus isti in fundamento: salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium. um in fundamento ponere est: Veritas enim dixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testigas, eo quod non propterllam facis haec, Christum habes in fundamento; tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam, super fundamentum posuisti, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam; salvus ergo eris, cum ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tan, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sunt ligna, fenum, stipula; sed qui aedificat amorem ternorum super fundamentum regni coelorum, id est, super Christum, ardebit amor rerum temporalium, et ipse salvus erit per idoneum fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
mis sum est regnum celorum:
nontotum cor sarsam leuat
sed aliquam eius pcertem trec¬
hit in terram: Denique siue¬
rib: illis qui habent in fundamen¬
to xpm̃. & aedificant aurum
argentum. lapides preciosos:
qui dicunt exhac oportunita¬
te: Bonum est mihi dissolui.
& esse cum xp̃o  Alacres cur¬
runt. Aut nihil. aut modice
terrena fracgilitate contris¬
taentur Illi autem amantes
turbantur. foenum. stipulam
& lignum ard&: habent er¬
go ligna & foenum stipulam
profundamenta sed re¬
rum concessarum. non in li¬
citarum: Dico enim fratres
possides fundamentum : aerẽ
celõ. calla terrã: Sitadis es
non ȩ dificas nisi aurum & ar¬
gentum. lapides preciosos:
Cum autem dixeris amopos¬
sessionem istam timeo nepere¬
at & inmin& damnum. & tu
contristaris: non quidem prȩ¬
ponis eam xpõ: Namsic amas
possessionem istam. utsi dicatur
tibi ipsam uis anxpm : Et sitris¬
tis eam perdis: plus tamen am¬
plecteris xpm̃ quem posa¬

Expanded text:
missum est regnum caelorum; missum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si uerii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opte? Bonum est mihi dissolvi, et esse cum Christo : alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur. Illi autem amantes turbantur; fenum, et stipula, et ligna ardent. Habent ergo ligna, fenum, stipulam super fundamentum; sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: possides fundamentum; haere coelo, calca terram. Si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, et lapides pretiosos. Cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat; et imminet damnum, et tu contristaris: non quidem praeponis eam Christo; nam sic amas possessionem istam, ut si dicatur tibi, Ipsam vis, an Christum? etsi tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posu
Abbreviated transcription (Latin):
uiter dicam fratres: Sunt ho¬
mines omnino contemptores
sȩculi huius: quibus non est no¬
tum. quid quid temporali ter
fluit: norberent dilectioner
aliqua terrenis operibus. casti
scĩ continentes. iusti fortassis
& omnia sua uendentes & pau¬
peribus tribuentes. autpos¬
sidentes tamquam non pos¬
sȩdentes. & utentes hoc mun¬
do tam quam nonutentes.
Sunt autem alii. qui rebus łn¬
firmitatem concessis inhęrent
aliquantum dilectione Fstnon
rapit uillam edienam sed sic
amat suam. utꝑ diderit. con¬
turbetur : Non appetit uxo
miscetur suȩ: ut modum ibi
non teneat prescriptum tac¬
bulis: liberorum pro crecndo¬
rum causa: non toll& aliena:¬
sed repetit succ & hab& iudi¬
cium cum fractresuo: Tal ibis
enim dicitur iam quidemom¬
nino dedectum est. quia iudicia
habetis uobis cum: Uerum ip¬
sa iuditia. in ȩxclesia iub& agi
non adforum trahi: tamende¬
lectoc essedicit: Contendit eñi
xp̃ianes prorebus terrenis. am¬
plius. quam decet eum. cui pro¬

Expanded text:
uiter dicam, fratres. sunt homines omnino contemtores saeculi huius, quibus non est natum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, casti, sancti, continentes, iusti, fortassis et omnia sua uendentes et pauperibus distribuentes aut possidentes tamquam non possidentes et utentes hoc mundo tamquam non utentes. sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alieamat suam, ut si perdiderit, conturbetur. Non appetit uxormiscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis, liberorum procreandorum causa. Non tollsed repetit sua et habet indicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui pro
Abbreviated transcription (Latin):
tissime loquens ait Qui amat
patrem aut matrem plusquam
me non est medignus: Qui amat
filium aut filiam superme. non
est medignus: uerum quia has
necessitudines sic amat carnalit̃
ut tamen eas xp̃o dño non propo¬
nat: malqt que ipsis carere quam
xp̃o. si adhunc fuerit articulum
temptationis adductus: perignẽ
erit saluus : quia & eccrum anmis¬
sione ex tantum necesse est urat
dolor: quantum heserat amor:
Porro qui patrem matrem. fili¬
os filices secundum xp̃m̃ dilex¬
erit : ut ad eius regnum optinen¬
dum. eique coherendum illis con¬
sulat: uel hoc in eis diligat quod
membra sunt xp̃i. Ab sit ut ista
in lignis.
infoeno & stipula consumenda:
Sed prorsus ȩdificio aureo argen¬
teo. gemmeo deputabitur: Quo¬
modo autem potest eor plus ama¬
lã quicc ȩdificant supracfunda¬
mentum : quomodo non perecent. a¬
sed scclui fiant: sic tamen tam quã
perignem : Obscara quidem
illa questio : sed ut possum bre

Expanded text:
qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus;, et qui amat filium aut filiam super me, non est me dignus. uerum qui has necessitudines sic amat carnaliter, ut tamen eas Christo domino non praeponat malitque ipsis carere quam Christo, si ad hunc fuerit articulum temtationis adductus, per ignem erit saluus, quia ex earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum haeserat amor. porro qui patrem, matrem, filios, filias secundum Christum dilexerit, ut ad eius regnum obtinendum eique cohaerendum illis consulat uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit, ut ista  lignis, faeno et stipula consumenda, sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. quomodo autem potest eos plus amalam qui aedificant supra fundamentum quomodo non pereant, sed salui fiant, sic tamen tamquam per ignem. obscura quidem illa quaestio, sed ut possum bre
Abbreviated transcription (Latin):
niat adtendamus dequib ñẽ dubi¬
um qđ de eadem re narrant gestũ
inbethania. ubi &iã discipuli qđ om̃
tres cõmemorant. murmurauerunt
adũsus mulierẽ : tãquã deꝑditione
p̃tiosissimi unguenti Qđ ergo ma¬
theus & marcus caput dñi unguento
illo ꝑfusũ dicunt: Iohannes aũ pedes.
Regulae illi ostendit᷑ ñ eẽ c̃trarium
quã demonstrauimus: cũ dequinq
panib pascer& turbas Ibi eñi quia
defuit. qui & quinquagenos & cen¬
tenos discubuisse cõmemorar& cũ¬
aluis quinquagenos dixerit ñ potuit
uidere contrariũ ꝓosuiss& sic̃ alius¬
quinquagenos & tam̃ debuit inuenie¬
ututrũq factũ eẽt quo exemplo in for¬
mari no portuit sic̃ illic ãmonui : &ĩã
ubi singuli euangelistȩ cõmemorant:
utrũq factũ in tellegere: Pinde & hic
ñsolũ caput sed & pedes dñi accipiam
ꝑfudisse mulierẽ: nisi forte quo mar¬
cus fracto alab astro: ꝑfusũ caput com¬
memorat: Tam quisq absurdus & calũ¬

Expanded text:
niat attendamus; de quibus non est dubium, quod eandem rem narrant gestam in Bethania, ubi etiam discipuli, quod omnes tres commemorant, murmurauerunt aduersus mulierem tamquam de perditione pretiosissimi ungenti. quod ergo Matthaeus et Marcus caput dillo perfusum dicunt, Iohannes autem pedes, regula illa ostenditur non esse contrarium, quam demonstrauimus, cum de quinque panibus pasceret turbas. ibi enim, quia non defuit qui et quinquagenos et centenos discubuisse commemoraralius quinquagenos dixerit, non potuit uideri contrarium, potuisset auquinquagenos. et tamen debuit inueniri utrumque factum esse. quo exemplo informari nos oportuit, sicut illic admonui, etiam ubi singuli euangelistae commemorant, utrumque factum intellegere. proinde et hic non solum caput sed et pedes domini accipiamus perfudisse mulierem. nisi forte, quoniam Marcus fracto alabastro perfusum caput commemorat, tam quisque absurdus et calum
Abbreviated transcription (Latin):
remissibile. non quod cũq peccatum
sed contempta. uel&iam obpugnata
ipsa remissio peccatorũ: atq ita dicit̾
sione ad congregationẽ num quã ue¬
nit̾: quȩ ad remittenda peccata acce
aliquis accesserit corde Non ficto. in

Expanded text:
remissibile; non quodcumque peccatum, remissibile; non quodcumque peccatum, sed contempta vel etiam oppugnata ipsa remissio peccatorum. Atque ita dicitucum ex dispersione ad congregationem nunquam venitur, quae ad remittenda peccata accepaliquis accesserit corde non ficto; in
Abbreviated transcription (Latin):
beel⁊ebup principedemoniorũ demo¬
nes pellere: nonqui a ipsa e&blasphe¬
mia quȩ non remitte t̃: cum hȩcremit¬
tatur. si recta penitentia consequat᷑:
Sed quod hinc ut chixi causa extitit. ut¬
adño illa sententia proferat᷑. Facta
m̃tione sp̃s inmundi: quemadũ sus
seipsum dñs diuisum ostendit: propt̾
sus nonẽ: Sed&iam quoscolligit effic̃
indiuisos peccata quȩ aduersus se diui¬
sa sunt dimit tendo eosq: emundatos
in habitando: Item in terc& era. Nã
& siquis quã itasit contrarius ueritati.
ut dõ loquente. non in prophȩtis sed
inunicofilio: cum propt̃nos eũ. ut nob
in eoloqueret̃. filium hommis eẽuo¬
luit. reluctetur . remit t&urei cum
penitendo conuersus fuerit addibo¬
nitatem: Qui cum mortem impinol¬
l& quantum ut reũtat̾ &uiuat. Dedit
cata dimitteret. dimit terenturei:¬
Quiuero huicdono extiterit in imicur
ut non illud ꝑpęnitentiã petat: sed ei
ꝑimpenitentiam contradicat: Fit in¬

Expanded text:
Beelzebub principe daemoniorum daemoBeelzebub principe daemoniorum daemones pellere. Non quia ipsa esset blasphemia, quae non remittetur, cum et haec remittatur, si recta poenitentia consequatur: sed quod hinc, ut a domino illa sententia proferretur facta mentione spiritus immundi, quem aduersum se ipsum dominus diuisum ostendit propter sus non est, sed etiam quos collegit efficit indiuisos, peccata, quae aduersum se diuisa sunt, dimittendo eosque mundatos inhabitando. ITEM INTER CETERA. Nam etsi quisquam ita sit contrarius ueritati, ut deo loquenti non in prophetis, sed in unico filio, cum propter nos eum, ut nobis in eo loqueretur, filium hominis esse uoluit, reluctetur: remittetur ei, cum paenitendo conuersus fuerit ad dei benignitatem; qui cum mortem impii nollet, quantum ut reuertatur et uiuat, dedit cata dimitteret, dimitQui vero huic dono exstiterit inimicus, ut non illud per poenitentiam petat, sed ei per impoenitentiam contradicat, fit ir
Abbreviated transcription (Latin):
quodã modo patris & filii. ipse spssc̃s :¬
& filius nan cõmunit hab&ur filius
a patre & spũscõ. Quia nonẽ filius am
Quisquis igitur reus fuerit inpeniten¬
tentiȩ contraspm̃: in quo unitar & soci¬
etas communionis congregat᷑ eccłȩ:
num quã illiremit t&: quia sibi hoc
clausit ubiremitt᷑& & merito dãna¬
bit̃ cumspũ: qui in seipsodiuisusẽ: Diui¬
sus &ipse contraspm̃: quiin seipso di¬
uisas nonẽ: Item int̃c&era utblasphe
cat atq eiciat: Illeaũ homo ineius ꝑ¬
dicione remaneat : qui in huius quiinse
diuisus nonẽ pacẽ ꝑ inpenitentiam
transi redetractat Hoc eñĩ marcus
itanarrat. Am̃dico uobis. quõ omnia
dimittentꝰ filus hominis peccata &
sed reus erit ȩternidelicti: Hȩc uerba
dñicum dixiss&: sua de in coniungit di¬
cenr: quõ dicebant. spm̃ in mundũ hab&,
Vtostenderet hinc fuisse eortã causam.
ut hocdicer&: quod dixerunt eum in

Expanded text:
quodammodo Patris et Filii ipse Spiriquodammodo Patris et Filii ipse Spiriet filius non communiter habetur filius a patre et spiritu sancto, quia non est filius ambQuisquis igitur reus fuerit impaenitentiae contra spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur ecclesiae, numquam illi remittetur, quia hoc sibi clausit ubi remittitur; et merito damnabitur cum spiritu, qui in se ipso diuisus est, diuisus et ipse contra spiritum, qui in se ipso diuisus non est. ITEM INTER CETERA. Vt cat atque ejiciat. Ille autem homo in ejus perditione remaneat, qui in hujus qui in se divisus non est, pacem per impoenitentiam transire detrectat. Hoc enim Marcus ita narrat: « Amen dico vobis, quoniam omnia dimittentur filiis hominum peccata et sed reus erit aeterni delicti . » Haec verba Domini cum dixisset, sua deinde conjungit, dicens: « quoniam dicebant: Spiritum immundum habet: » ut ostenderet hinc fuisse exortam causam, ut hoc diceret, quod dixerunt eum in
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus dicit Misit dr̃ spm̃filiisui incor¬
danr̃a clamantemabbapat̃. hocẽ clamo¬
rẽ facientẽ: Nosenĩ damamꝰ. sed in illo.
id est ipso diffundente caritatẽ in cordib
nr̃is sinequa in aniterclamat quicumq
ergo intrinitate propriepertin& huius.
communio societatis: nisiad eum spm̃ quiẽ
patri filioq communis Neq enĩ habi
Nec sin eillis pat̾: inseparabilisẽ quippe
habitatio . quoram ẽ inseparabilis opera¬
tio: sed sigillatim Plerumq percrea¬
turȩ significationis non ꝑsuã substantiã
demonstrant᷑: Sicut sua temporum
spatia syllabis occupantib separatim
uoce pronuntiant᷑ . Nec tam̃ a seipsis.
ullis interuallis momentisq temporũ
separant᷑: Non enĩ umquã dicipossunt
simulꝰ cumẽe non possunt nisi semper
simul: sedutiam non semel diximus.
Ideoremissio peccatorũ. qua in sediuisi
sp̃s euertitur & expellit̾ regnum
& filio cooperantib: quia soci&as ẽ

Expanded text:
Apostolus dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corApostolus dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem: abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumqueeius. ad quem ergo in trinitate proprie pertinet huius communio societatis nisi ad eum spiritum, qui est patri filioque communis? neque enim hanec sine illis Pater. Inseparabilis quippe est habitatio, quorum est inseparabilis operatio: sed singillatim plerumque per creaturae significationes, non per suam substantiam demonstrantur; sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus separatim voce pronuntiantur: nec tamen a se ipsis ullis intervallis momentisque temporum separantur. Non enim unquam dici possunt simul, cum esse non possint nisi semper simul. ideo remissio peccatorum, per quam in se divisi spiritus evertitur et expellitur regnum,atre sane et Filio cooperantibus, quia societas est
Abbreviated transcription (Latin):
noscimꝰ sicut iohannes apłsait. quõ xp̃s
in nobis man&: despũ quem dedit nobis.
ipsesp̃s testimonium reddit spũi nostro
quia sumus filuidĩ. Adipsum eñĩꝑtin& socie¬
tas. quaefficimur unum corpus unicifiliidĩ:
Vndescriptumẽ. Si quaigit᷑ exortatio in xpõ
Siquod solatium caritatis. Si qua societas
sp̃s. Propter hanc societatem illi in quos¬
primitus uenit. linguis omniũ gentium
ꝑlinguas omnũ gentiũ significardis tam
societatẽ filiorum dĩ & membrorum xp̃i
ille apparebat accepisse s pm̃scm̃. quiloque¬
bat̃ linguis omniugentiũ. Ita nunc ille
seagnoscat accepisses pm̃scm. quiten&
nib gentib: Vndedicit apłs Studentes
seruare unitatẽ sp̃s. inuinculo pacis : Quoo
aũipiesit sp̃i patris. Ipse filius dicit: depa¬
treprocedit: & alio loco: Non enimuos es¬
tis quiloquimini sed sp̃s patrisurĩ quilo¬
quit̃ in uobis: Quod uero ipsesit sp̃s filu:

Expanded text:
noscimus, sicut Iohannes apostolusnoscimus, sicut Iohannes apostolusin nobis, de Spiritu suo, quem dedit nobis . Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei . Ad ipsum enim pertinet societas, qua efficimur unum corpus unici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium charitatis, si qua societas Spprimitus venit linguis omnium gentium per linguas omnium gentium significari istam societatem filiorum Dei et membrorum Christi ille apparebat accepisse Spiritum sanctum qui loquebatur 80 linguis omnium gentium: ita nunc ille se agnoscat accepisse Spiritum nibus gentibus. Unde dicit Apostolus: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Filius dicit: De Patre procedit. Et alio loco: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis. Quod vero ipse sit Spiritus Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
lud ideo dictumeẽ depatre. ipse facitopera.
quod ab illosit origo &iam operum: a quo ẽ
exsistentia cooperantium ꝑsonarũ: quia
in adiutoriũ. tam quã huicopereñ sufficiens
adsumebat: Sed spm̃ diuisum in semetipsũ.
eo spũ congruebat expelli. quem pãt & fi¬
lius ñ diuisũ insemetipsũ. communiter
habent Sic&peccata qui ap̃ter ȩcłam
non dimit tunt᷑: in eo spũdimit᷑ oportebat.
quo in unũ ecłe congregat̾: Deniq: siquẽ¬
quam extraȩcłam. suorum pęniteat pec¬
catorum & huictanti peccati quod alie¬
nũe abecdesia dĩ corinpenitens habeat
quid prodẽ illa:: penitentia: cumistũsolũ
traneurẽ abȩcłaꝰ quȩ accepithocdonum.
ut inspũscõ fiat remissio peccatorũ Quã
remissionem cũ trinitas faciat. propriȩ
Ipseenim sp̃s adoptionir filiorũ. in quo
clamamus abbapat̃. Utei possimꝰ dicere
dimit te no debitanrã: Et in hoc cog¬

Expanded text:
lud ideo dictum esse de Patre, « ipse facit opera, lud ideo dictum esse de Patre, « ipse facit opera, » quod ab illo sit origo etiam operum, a quo est exsistentia cooperantium personarum, quia m adiutorium tamquam huic operi non sufficiens assumebat; sed spiritum diuisum in semet ipsum eo spiritu congruebat expelli, quem pater et filius non diuisum in semet ipso communiter habent. Sic et peccata, quia praeter ecclesiam non dimittuntur, in eo spiritu dimitti oportebat, quo in unum ecclesia congregatur. denique si quemquam extra ecclesiam suorum paeniteat peccatorum et huius tanti peccati, quod alieab ecclesia dei, cor impaenitens habeat, ei prodest illa paenitentia, cum isto solo traneus est ab ecclesia, quae accepit hoc donum, ut in spiritu sancto fiat remissio peccatorum? quam remissionem cum trinitas faciat, proprie tipse enim spiritus adoptionis filiorum, in quo clamamus: abba pater, ut ei possimus dicere: dimitte nobis debita nostra. et in hoc cog
Abbreviated transcription (Latin):
cum eũ semis surũ eẽ promitter& Ille
arguit mundũ depeccato deiustitia.
& iuidicio. De peccato quidẽ quod non
crediderunt in me : tam̃ si non dixerit
illa cordis inpenitentis duritia uerbũ
fortassis aliquis quȩrat. utrũ tantum¬
modo spĩsc̃s peccata dimittat. an& pat̾
& filius: Respondemꝰ quod & pater
& filius: Ipse enim filius de patredicit.
dicimꝰ in oratione dominica Paterm̃r¬
habeat filius hominis potestatẽ in t̃ra
diniittendi peccata Siergo inquiđ
blas phemiã dicit̾ ꝑtinere : tãquã ille
qui inpenitentiȩ peccato suerit obligatus.
fiat remissio peccatorum: Inĩt& erahȩcita
dicunt᷑ ut tam̃ in separabilis intellegatur
operatio trinitatis: It aut cumoperatio pa¬
trisdicit᷑ non eam sinefilio & spũscõ operan
intellegat̃: cum operatio filu : non sine patre
& spũsco Et cũ operatio sp̃ssc̃i non sine
patre & filio satis notumẽ recte credentib
Uel etiam ut possunt intellegentib Etil¬

Expanded text:
 promitteret: ille arguet mundum de peccato, de iustitia et de iudicio; de peccato quidem, quod non crediderunt in me —: tamen si non dixerit illa cordis impaenitentis duritia uerbum fortassis aliquis quaerat, utrum tantummodo Spiritus sanctus peccata dimittat, an et Pater et Filius. Respondemus, quod et Pater et Filius. Ipse enim Filius de Patre dicit:dicimus in oratione dominica, Paterhabeat Filius hominis potestatem in terra dimittendi peccata . Si ergo, inquis, blasphemiam dicitur pertinere tanquam ille, qui hoc impoenitentiae peccato fuerit obligatus, fiat remissio peccatorum? Inter caetera haec ita dicuntur, ut tamen inseparabilis intelligatur operatio Trinitatis. Ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto operari intelligatur, cum operatio Filii, non sine Patre et Spiritu sancto; et cum operatio Spiritus sancti, non sine Patre et Filio: quod satis notum est recte credentibus, vel etiam ut possunt intelligentibus, et il
Abbreviated transcription (Latin):
prȩmissum sit : omne peccatũ &blocs¬
phemia remittet̃ hominib: Quod&ĩã
apud alium euangelistã ita positumẽ:
Omnia dimittent᷑ filiis hominũ peccata
& blas phemiȩ. quib: blasphemauerint:
procul dubio & illablasphemia. quȩ con¬
trapatrẽdicit᷑. ista generalitate con¬
cluditur : & tam̃ hȩc sola in remissibilis
quasit maior sp̃i sc̃s. non utiq:: sed ideo
postuniusalem cõmemorationẽ omniũ
peccatorum : Omnisq blas phemiȩ:
eminentius uoluit exprimereblasphe¬
miã quȩ dicit̃ contrafilium hominis:
quia &iã sullo peccato fuerint homines
obligati. quod com memoraũ. ubi ait
Si nonuenissem & locutus eis non fuissẽ.
peccatũ non haberent: Quod &iã in euan

Expanded text:
praemissum sit: omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus - quod etiam apud alium euangelistam ita positum est: omnia dimittentur filiis hominum peccata et blasphemiae, quibus blasphemauerint — procul dubio et illa blasphemia, quae contra patrem dicitur, ista generalitate concluditur; et tamen haec sola inremissibilis qua sit maior spiritus sanctus ? non utique; sed ideo post uniuersalem commemorationem omnium peccatorum omnisque blasphemiae eminentius uoluit exprimere blasphemiam, quae dicitur contra filium hominis, quia etiam si illo peccato fuerint homines obligati — quod commemorauit ubi ait: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent; quod etiam in eu
Abbreviated transcription (Latin):
Sit conprehensum prece¬
dentium ratione librorũ:
Ced quõ disserendi & ratioti¬
nandi necessitas ꝑ quatuor de¬
cim libros. multa nos conpulit
dicere : quȩ cuncta simul aspi¬
cere non ualemus. ut adid qđ¬
ad prehendere uolumus ea cȩ¬
leritate cogitatione refera¬
mus faciam quantum dño ad¬
iuuante potuero: ut quic quid
in singulis uoluminibus ad cogni¬
tionem disputationum perdux

Expanded text:
PREHENSVM RATIOCINATIONE LIBRORVM. Sed quoniam disserendi et ratiocinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perdux
Abbreviated transcription (Latin):
modo uocat̾ peccatum : quia fit expec¬
cato: Suscepit aũ xp̃s sinereatu suppli¬
ciumnm̃ ut inde soluere rea tũ nr̃m¬
& finir& &um suppliciũ nr̃m : Etinge¬
niomeo ista dixerim. si non apostolus
toties hoc inculcat . ut & dormientes

Expanded text:
modo vocatur peccatum, quod fit ex pecmodo vocatur peccatum, quod fit ex peccato. Suscepit autem Christus sine reatu supplirum, ut inde solueret reatum nostt finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut dormientes
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m peccatum. ut nos liberemur: ne
regnante peccato. nosdamnati remane¬
remus: Quidergo miratur faustus ma¬
ledictum ẽẽ peccatũ : maledictã ẽẽmortẽ :
maledictam ẽẽ mortalitatẽ carnis. sine
peccato xp̃i. Expeccato tam̃ hominis &iã
inxp̃o factum : Exadam quippe corpus
adsumpsit : qua exadam uirgomccria
quȩ peperit xp̃m: Dixerat aũ dr̃ in para¬
diso : quadie tetigeritis : mor temorien: m:
Hocẽ maledictũ quod pependit in ligno
Ile neg& xp̃m maledictũ. quinegat &
mortuum : Quiaũ confitetur mortuũ.
& negare non potest mortẽ depeccato
esse : & ob hoc &iam ipsum peccatũ uocan:
Audiat apłm dicentem : Quõ ue tur ho
monr̃. simulcum illo crucifixus ẽ : & in
tellegat quem maledictũ moyses dix
timuit dicere. proomnib: mortuus est:
quͦd maledictus : quia mors ipsa & male¬
dicto ẽ : & maledictũ ẽomne peccatum.
siue ipsum quofit ut sequatur suppli¬
cium : siue ipsum suppliciũ. quod alio

Expanded text:
rum peccatum, ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis in Christo factam? Ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam virgo Maria quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso: « Qua die tetigeritis, morte moriemini . » Hoc est maledictum quod pependit in ligno. Ille negat Christum maledictum, qui negat et mortuum. Qui autem confitetur mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsum peccatum vocari, audiat Apostolum dicentem: « Quoniam vetus homo noster simul cum illo crucifixus est , » et intelligat quem maledictum esse Moyses dixetimuit dicere « pro omnibus mortuus est, » quod est maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est omne peccatum, sive ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, sive ipsum supplicium, quod alio
Abbreviated transcription (Latin):
quando illud ex ligno hoc ex carne ꝓ¬
fluxerit: quantum aũt at tin& ad il¬
lam differentiam quod xp̃i corpus ñ
disso lutum tabeatq putredine. die
tertio resurrexit : nr̃a uero post lon¬
gum tempus. ex quadam quasoluta
discesserit confersione reparabuntꝰ.

Expanded text:
quando illud ex ligno hoc ex carne proquando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabunt
Abbreviated transcription (Latin):
rentib: dxerra creatus est : Nosuero
exparentib: aliquid ad tulit ad diffe¬
onis differentiam ual& diuersa nati¬
uitas: sed nehoc ipsum quodscriptũ ẽ
deprimo homine. similiter infideles
nolint credere: quȩrant uel animad¬
uertant suel hoc possunt: quã mul¬
torum animalium genera sine paren¬
tibus ex terra procreantur quȩ tam̃
coeundo pariunt &iam ipsa sui si¬
milem prolem nec propter diuersi¬
tatem natiuitatis. inter est aliquid
ad naturam eorum quȩ pro creatasunt
riuntur : quamuis dissim iliternat᷑
sint: itañ est absurdum ut similiter re¬
surgant corpora. quȩ dissimiliteror¬
ta sunt: Huiusmodiaut̃ hom in es ñ
ualentes intueriad quã rem inter siticiat
aliquid diuersum & ad quã non in¬
tersit. ubiad uerterent aliquã dis¬
tantiam primordiorum : &iam omni¬
a consequentia distare oportere
contendunt Possunt tales putare
oleum exadipibus non deberenatisre
suꝑ aquam. sicut illud quod ex oliuaẽ:
qm̃ longe est utriusq origo dissimilis:

Expanded text:
rentibus de terra creatus est nos uero ex parentibus, aliquid adtulit ad diffeonis differentiam ualet diuersa natiuitas. Sed ne hoc ipsum, quod scriptum est de primo homine, similiter infideles nolint credere, quaerant uel animaduertant, si uel hoc possunt, quam multorum animalium genera sine parentibus ex terra procreentur, quae tamen coeundo pariant etiam ipsa sui similem prolem nec propter diuersitatem natiuitatis intersit aliquid ad naturam eorum, quae procreata sunt riuntur, quamuis dissimiliter nata sint. ita non est absurdum, ut similiter resurgant corpora, quae dissimiliter orta sunt. huius modi autem homines non ualentes intueri, ad quam rem intersit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare oportere contendunt. possunt tales putare oleum ex adipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis,
Abbreviated transcription (Latin):
hocẽ enim dicere fac ut ponã custo¬
diam orimeo: quod beneficiũ dĩ.
iam fuerat. consecutus quidixit.
posuiorimeo custodiam: quier¬
go uult faceredĩmandatũ & ñ
potest: lamquidem hab& uo lun¬
tatembonam: Sed ad huc paruã
& inualidam: Poterit autẽ cum
magnã habuerit & robustã: Quan¬
uoluntate. hoc est magna cari¬
tate fecerunt: Dequa caritate
ipsedñs dicit. Maiorem hae ca¬
ritatem nemo hab&: quã ut ani

Expanded text:
hoc est enim dicere, Fac ut ponam custohoc est enim dicere, Fac ut ponam custodiam ori meo, quod beneficium Dei jam fuerat consecutus qui dixit: Posui ori meo custodiam. Qui ergo vult facere Dei mandatum, et non potest, jam quidem habet voluntatem bonam, sed adhuc parvam et invalidam; poterit autem, cum magnam habuerit et robustam. Quanue voluntate, hoc est magna charitate, fecerunt; de qua charitate ipse Dominus ait: Majorem hanc charitatem nemo habet, quam u
Abbreviated transcription (Latin):
p&itio & concubitus nead p̃hendit
me si hȩc ei in presenti diceremꝰ : rec¬
tissime nõb responder& & dicer&
exista oratione mea: quia haec a
dño p&o: intellegite quomodo
dixerim si uo lueris conseruabman¬
data: certũ ẽ enim normandata
seruare. si uolum: sed qui a p̃parat᷑
gressus hominis dirigent᷑ & uiã eiꝰ
uol& Dequodictũ ẽ: dr̃ẽ quio pe¬
ratur in uobis & uelle certũẽ nos fa¬
cere cum facimꝰ: Sed illefacit ut fa¬
ciamus : prȩbendo iures efficacissi¬
mas uoluntati : qui dix̃ . faciã utin
iustificationib meir ambul&ir
& iudiciamea obseruatir & facia¬
tis: cumdicit faciam ut saciatis.
quidaliud dicit. nisiauserã auol¬
biscorlapideum unde ñ facie ba¬
tis & d ab ocar neum unde saciatis.
Ethoc quidẽ nisi ut auseram cor
durum unde non faciebatis. & da¬
bo cor oboediens: unde faciatis
ille facit ut faciamus ciudicit ho¬
mo: Pone dñe custodiam orimeo

Expanded text:
petitio et concubitus ne apprehendat petitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus; sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faIlle facit ut faciamus, cui dicit homo: Pone, Domine, custodiam ori meo:
Abbreviated transcription (Latin):
peeredebeam̾: Ipsaẽ enĩ fidesquȩ
In eodem libro ecclesiastico ali
quanto pꝰdicit Qui sdibit. ori
meo custodiã & suꝑbia mea signa¬
culum astutũ nefortecadã abeo.
& linguamea ꝑdeme iam cente
mandata acceperat: co hibe lingu¬
amtuã amalo & labiatua nelo¬
quantur dolum: cũ enĩ uerũ sit
qđ dix̃ : Siuo lueris conseruabis man¬
data quare querit oresuo dari
custodiam similis ei quidicit in
psalmo: Ponedñe custodiã orime¬
o: ñ ei sufficit mandatũ dĩ & uo¬
luntas sua quando quidem siuo¬
luerit conseruabit mandata:
Quã multadĩmandatar contra suꝑ¬
biã iã nouit. & si uoluerit conser¬
uabitea Quareergo paulop ostdi¬
cit. Dñe pat̃ & dr̃ uitȩ meae: elatio¬
nẽ oculorũ nedederis mihi: iã dix¬
sequitur &dicit. concupiscentiã
auerte ame: contra luxdriã. Dr̃ quã
multa mandauit: faciatea: quia
siuoluerit conseruabit mandata
Ouid ẽ qđ clamat ad dm̃uentrirap¬

Expanded text:
petere debeamus. Ipsa est enim fides, quae opetere debeamus. Ipsa est enim fides, quae oin eoquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixsequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris ap