comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
castisq suspiriis ipsũ dilige ipsũ a¬
ma illi fragra. illi inhia Quo io¬
cundius pihil inuens quo meliss
quo l&ius. quo diuturnus : Quide¬
nim tã diuturnũ. quã id qđ est
sempiternũ Nontimes Neali¬
quando ate pereat : quifacit netv
pereas : Siergo tu in uocas dm̃ t̃a¬
quã dm̃ securus esto Exaudi¬
ris ꝑtines ad istũ uersũ: & multũ
nsericors. omnib. inuocantib te:¬
cũ: Vnde ꝗd sequit᷑ Omnib qui
inuocant eũ. inueritate : Nam
multi eũ inuocant . ñ inueritate :
amas dm̃ Quia dedit nh sanita¬
nihil amplius quȩris:. Esto esu¬
riens adhuc Pulsa adianuã patris¬
famlias : Hlab& adhuc qđ d& : In
mendicitate es cũomnib hs quȩ
accepisti & nescis : Pannosã car¬
nẽ mortalitatis adhuc portas.
stolã illam gloriȩ in mortalita¬
tis nondũ accepisti: & quasi iam
saciatus non rogas: Beati quie¬
suriunt &sitiunt iustitiã. quia
ipsi saturabunt᷑ Ergo sibonus
ẽ ds̃ quia ista tibi dedit: q̃uanto

Expanded text:
castisque suspiriis ipsum dilige, ipsum ama, illi flagra, illi inhia quo jucundius nihil invenis, quo melius, quo laetius, quo diuturnius Quid enim tam diuturnum, quam id quod est sempiternum? Non times ne aliquando a te pereat, qui facit ne tu pereas. Si ergo tu invocas Deum tanquam Deum, securus esto, exaudiris; pertines ad istum versum, «Et multum misericors omnibus invocantibus teErgo vide quod sequitur: «Omnibus qui invocant eum in veritate.» Nam multi eum invocant non in veritate. amas Deum? Quia dedit mihi sanitanihil amplius quaeris? Esto esuriens, adhuc pulsa ad januam patrisfamilias; habet adhuc quod det. In mendicitate es cum omnibus his quae accepisti, et nescis. Pannosam carnem mortalitatis adhuc portas; stolam illam gloriae immortalitatis numquid accepisti, et quasi jam satiatus non rogas? Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur . Ergo si bonus est Deus, quia ista tibi dedit; quanto
Abbreviated transcription (Latin):
prie dicit᷑. qui eũ tenent : qui illũ
possident: qui illũ colun Quita¬
quã dedomo ipsis magna. suns fa¬
mlia ens. Redempti magno san¬
guine. unci filii: Quantũ dedit
nobis ds̃ vtipsiu essemus. & ipse
sit noster:¬

Expanded text:
igunt, qui eum tenent, qui illum possident, qui illum colunt; tanquam de domo ipsius, magna sunt familia ejus, redempti magno sanguine unici Filii. Quantum dedit nobis Deus, ut ipsius essemus et ipse sit noster
Abbreviated transcription (Latin):
impedimento: Necũ ista quȩ¬
ritis: illinc auertamini: Aut
ne duos fines con fatuatis: ut
& regnũ dĩ ꝓpt̃rfe appetatis.
& i sta nẽcessaria Sed hȩc po¬
tius propter illud: ita uobis
non de er̃ qui a duob dominis
seruire non potestis: Duob
aũt dominisseriure conatur.
qui & regnũ dĩ ꝓ magnobono¬

Expanded text:
impedimento: ne cum ista quaeimpedimento: ne cum ista quaeritis, illinc avertamini; aut ne duos fines constituatis, ut et regnum Dei propter se appetatis, et ista necessaria; sed haec potius propter illud: ita vobis non deerunt. Quia duobus dominis servire non potestis. Duobus autem dominis servire conatur, qui et regnum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter dispensare participip
suis: Sed nunc ubi ait: siaũ In ui¬
tus. dispensatio mihi credita ẽ
talẽ dispensatorẽ Intellegi uoluit.
qui alienũ dispensat unde ipse
nihil accipiat : Hoc ẽ ergo pri¬
mũ quaerere cibũ: & deinde
regnũ dĩ : Hoc priore locopone¬
re. illud posteriore: Si aũ ldeo
quaeramꝰ cibũ. ut habeamus reg¬
nũ dĩ. faciãmus qđ dictũ ẽ.
quaerite primũ regnũ dĩ &
tib primũ regnũ & ixstitiam dĩ.
Idest hoc praeponentib c&eris
ribus : ut ꝓp̃ter hoc caetera quae¬
ramꝰ : non deb& sub eẽ sollititu¬
do neilla desint: quae huic uitȩ
ꝓpter regnũ dĩ sunt neces saria:
Dixit enĩ superius: Scit pͥater
urt: quia horũ omnium indi¬
getis: Et ideo cũ dixiss&. quae¬
rite primũ regnũ dĩ & iustitiãeiꝰ¬
dĩ non dixit. deinde ista quae¬
rite : quam uis sint necessaria
Sait : haec omnia apponentur
uobis: Idest: consequenter
si illa quaeratis: sine ullo ur̃o

Expanded text:
fideliter dispensare participibus fideliter dispensare participibus suis. Sed nunc ubi ait, Si autem invitus, dispensatio mihi credita est, talem dispensatorem intelligi voluit, qui alienum dispensat, unde ipse nihil accipiat. Ergo mum quaerere cibum, et deinde regnum Dei, id est, hoc priore loco ponere, illud posteriore. Si autem ideo quaeramus cibum, ut habeamus regnum Dei, facimus quod dictum est, Quaerite primum regnum Dei et im primum regnum et justitiam Dei, id est, hoc praeponentibus caeteris rebus, ut propter hoc caetera quaeramus, non debet subesse sollicitudo ne illa desint quae huic vitae propter regnum Dei sunt necessaria. Dixit enim superius, Scit Pater vester quod horum omnium indigetis. Et ideo cum dixisset, Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, non dixit, Deinde ista quaerite; quamvis sint necessaria: sed ait, haec omnia apponentur vobis, id est consequentur, si illa quaeratis, sine ullo vestro
Abbreviated transcription (Latin):
regno dĩ ponat mercedẽ: Ita enĩ
potest non coactus euangelizare.
sed uolens: Si enĩ uolens inquit
hoc facio: mercedẽ haheo. Siaũ In¬
uitus dispensatio mih credita ẽ
Idest si coactus in opia earũ rerũ quae
temporali uitȩ sunt necessariae:
praedico euangelium: alii ꝑme
habebunt mercedẽ euangelii : qui
euangelium ipsũ. me praedican¬
te diligent: Ego aũ non habeo.
quia non ipsũ euangelium diligo
sed eius p̃tium in illis temporalib
consti tutũ: Quod nefas ẽ fieri
Vt non tãquã filius ministr& quisq
euangelio: sed tamquã seruus: cui
dispensatio credita ẽ: Ut tam quã
alienũ erogans : nihil inde ipse
capiat: praeter necessaria: Quae
non departitipatione regni. sed
adsus tentaculũ misere seruitu¬
tis dantur ex trinsecus: Quam¬
quã alio loco. & dispensato rem
sedicat: Potest enĩ & seruus Infi¬
liorũ numero adoptatus: eandẽ
rẽ Inqua cohȩredis sortẽ meruit

Expanded text:
regno Dei ponat mercedem. Ita enim regno Dei ponat mercedem. Ita enim potest non coactus evangelizare, sed volens. Si enim volens, inquit, hoc facio, mercedem habeo; sdispensatio mihi credita est: id est, si coactus inopia earum rerum quae temporali vitae sunt necessariae, praedico Evangelium, alii per me habebunt mercedem Evangelii, qui Evangelium ipsum me praedicante diligunt, ego autem non habeo, quia non ipsum Evangelium diligo, sed ejus pretium in illis temporalibus constitutum, quod nefas est fieri, ut non tanquam filius ministret quisquam Evangelium, sed tanquam servus, cui dispensatio credita est, ut tanquam alienum eroget, nihil inde ipse capiat praeter cibaria, quae non de participatione regni, sed ad sustentaculum miserae servitutis dantur extrinsecus. Quanquam et alio loco dispensatorem se dicat . Potest enim et servus in filiorum numerum adoptatus, eam rem in qua cohaeredis sortem meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
ticipantꝰ : Sic & oñs ordinauit
his qui euangłiũ adnuntiant.
de euangło uiuere: Ego aũ.
nullius horum usus sum
Iinc ostendit : ꝑmissũ e non
iussum. Alioquin: contra p̃
ceptũ dnĩ fecisse tenebitur:
Deinde sequitur & dicit
Non aũ scripsi haec. utita fiant
inme: Bonũ ẽ mihi magis mo¬
ri : quã głam meam quisquam
in ane faciat : Hoc dixẽ : quia
lam statuerat ꝓpt̃ quosdam oc¬
casionẽ quȩrentes : manib suis
uictum transigere: Nienim
euangeli Tauero inquit. ñ ẽ mih
gła: Id est si e uangela lauero
Ut ita fiant in me Idest si ꝓt̃ea
euangeli Iaueuero. ut adilla ꝑ¬
ueniam : & finẽ euangelii. In
cibo & potu & uestitu collocaue¬
dest. ut id eo euangeli lem. quia
unde uiuam ñhabeo: Aut ut ad¬
quiram tẽporalẽ fructũ : dep̃¬
dicatione adernorũ: Lic enim
lam necessitas erit In euangło:
ñ uoluntas : Uȩ enim mihierit
Inquit. si non euangeli ⁊auero:
Sed quo modo deb& euangelizare:
Scilic& ut in ipso euangelio. & in

Expanded text:
tiuntur: sic et Dominus ordinavit iis qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullius horum usus sum. » Hinc ostendit permissum esse, non jussum; alioqaeceptum Domini fecisse tenetur. Deinde sequitur et dicit: Non autem scripsi haec, ut ita fiant in me. Bonum est mihi magis mori, quam ut gloriam meam quisquam inanem faciat . Hoc dixit, quia jam statuerat propter quosdam occasionem quaerentes, manibus suis victum transigere. Si enim evangelizavero, inquit, non est mihi gloria, id est, si evangelizavero ut ita faciant in me, id est, si propterea evangelizavero ut ad illa perveniam, et finem Evangelii in cibo et potu et vestitu collocavecumbit, id est, ut ideo evangelizem, quia unde vivam non habeo, aut ut acquiram temporalem fructum de praedicatione aeternorum. Sic enim jam necessitas erit in Evangelio, non voluntas. Vae enim mihi erit, inquit, si non evangelizavero. Sed quomodo debet evangelizare? Scilicet ut in ipso Evangelio et in
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpt̃ illud: Sed supra iam dic¬
tum esti non potestis. duob
dominisseriure. Ergo simplici
corde: tantũ modo ꝓpt̃ regnũ
dĩ debemꝰ operari bonũ adom̃s
Non aũ in hac operatio ne uel solã
uel cũ regno dĩ. mercedẽ tẽporaliũ

Expanded text:
pter illud. Sed supra jam dictum est, non potestis duobus dominis servire. Ergo simplici corde tantummodo propter regnum Dei debemus operari bonum ad omnes, non autem in hac operatione vel solam, vel cum regno Dei mercedem temporalium
Abbreviated transcription (Latin):
Et erit bonũ lam nrm inmandu¬
cando: necessarium aũ in euan¬
gelitando: Quod &iam apłs
phib&. cũ dicit licere sibi quidẽ
sed& ꝑ missũ eẽ adnõ: ut qui euan¬
geliũ adnuntiant: deegło uiuant
loest deeuangło habeant eaquȩ
huic uitȩ s̃ necessaria: s tam̃ se ñ
eẽ abusũ hac potestate: Erant
enim multi : qui bocasionẽ habere
cupiebant adꝗͥrendi. & uenden¬
di euangłiũ : Quib eam uolens
amputare apłs: manib: suis.
uictũ suũ tolerauit: Dehis enĩ
alio loco dicit:. Ut am putẽ occa¬
sionẽ. his qͥquer occasione : Quã¬
ꝑmissũ dnĩ deeuangło uiueret.
ñ in eo uictu c̃ftituer& finẽ euan¬
geli landi: s magis ipsius uictꝰ
sui finẽ. in euangło collotar&:
Idest ut superius dixi : ñ ideo euan¬
geli Lar& ut ꝑuenir& adcibũ: &
siquas̃ alia necessaria: s ideo ifta
sumer& ut illud impler&: Ne ñ

Expanded text:
et erit jam bonum nostrum in manduet erit jam bonum nostrum in manducando, necessarium autem in evangelizando. Quod etiam Apostolus prohibet, cum dicit licere sibi quidem, et permissum esse a Domino, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant, id est, de Evangelio habeant ea quae huic vitae sunt necessaria; sed tamen se non esse abusum hac potestate. Erant enim multi qui occasionem habere cupiebant acquirendi et vendendi Evangelium, quibus cam volens amputare Apostolus, manibus suis victum suum toleravit . De his enim alio loco dicit, « Ut amputem occasionem, iis qui quaerunt occasionem » . Quanpermissu Domini de Evangelio viveret, non ideo in eo victu constitueret finem evangelizandi, sed magis ipsius victus sui finem in Evangelio collocaret: id est, ut superius dixi, non ideo evangelizaret, ut perveniret ad cibum, et si qua sunt alia necessaria; sed ideo ista sum
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ꝑhibetur : ad eum dilec¬
tionẽ tendimus. ut ꝑuenendo
qui escamus : Ideo beati. quia illo
sariũ qđ sum̃ dũ ẽ: hao senten¬
tia decla rauit cũ ait Quaerite
primũ regnũ dĩ & iusticiam eius.
& haec om̃a adicientur uobis
Regnũ ergo & iufticia dĩbonum
nostrũ ẽ: Et hoc app&endum
ẽ & ibi finis constituendus. ꝓp̃t᷑
qđ om̃a faciãmus quae cũꝙ facimꝰ:
ed quia in hacuita militamus. ut
ad illud regnũ ꝑuenire possimꝰ.
quae uita sine his necessariis agi
inquit : sed uos regnũ dĩ & iusti¬
tiam eius primũ quaerite: Cũ
enĩ dixit illud primũ: significauit.
quia hoc posterius quȩrendũ ẽ.
Non tempore sed dignitate: Il¬
lud tãquã bonũ nrũm: hoc tãquã
necessariũ nr̃m : Necessarium
aũ ꝓp̃ter illud bonũ: Neque
enim uerbi gr̃a Ideo debemus
euangeli zare ut manducemus :
sedideo manduca reut euange¬
litemus : Nam si ꝓp̃terea euan¬
geli ⁊amus ut mandu cemus : ui¬
lius habemus euangeliũ quã cibũ:

Expanded text:
dicta perhibetur, ad eum dilectione tendimus, ut perveniendo quiescamus; ideo beati, quia illo sarium quod sumendum est, hac sententia declaravit, cum ait: Quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia adjicientur vobis. Regnum ergo et justitia Dei bonum nostrum est, et hoc appetendum, et ibi finis constituendus propter quod omnia faciamus quaecunque facimus. Sed quia in hac vita militamus, ut ad illud regnum pervenire possimus, quae vita sine his necessariis agi inquit, « sed vos regnum Dei et justitiam ejus primum quaerite. » Cum enim dixit illud « primum, » significavit quia hoc posterius quaerendum est, non tempore, sed dignitate: illud tanquam bonum nostrum, hoc tanquam necessarium nostrum; necessarium autem propter illud bonum. 54. Neque enim, verbi gratia, ideo debemus evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus: nam si propterea evangelizamus, ut manducemus, vilius habemus Evangelium quam cibum;
Abbreviated transcription (Latin):
Sed multi adquȩrendũ pigri
sunt: pisi permolestias & in¬
sultationes her&icorum: qua¬
si desomno excitaentur: &im̃
peritia sua erubescant sibi: &
deilla imperitia sua periclita¬
risesentiant: Qui homines
sibonȩ sunt fidei: p̃cedunt he¬
r&icis . sed quid eis responde¬
ant. diligenter inquirunt:
N ec eos deserit ds̃. Ut p&entes
accipiant: & quȩrentes inue¬
niant : & pulsantib: aperiatur:¬
poralis commodi: & maxime
gloriae principatusq sui gr̃a.
falsas ac nouas opiniones. uel
gignit uel sequitur: Ille aut̃
quihuius modi hominib cre¬
dit. homo ẽ.imaginatione
quadã ueritatis ac pi&atis in¬

Expanded text:
Sed multi ad quaerendum pigri Sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aperiaturporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis in
Abbreviated transcription (Latin):
bati manifestifiant: Opost& enĩ¬
uasa irae locis congruis & tem¬
porib ordinantur : ut &iã deip¬
sis notas faciat ds̃ diurtias glo¬
riae: inuasa misericordiae.
quȩ demassa eius dem damna¬
tionis fiunt inhonorem. gra¬
tia illius. N ꝓmeritis suis: Ille
quippe donat prodesse nobis.
Nonsolũ quod doc& ueritas. ue¬
rum &iã quod obstrepit uani¬
tas: Utquando respond&ur
inqui &issimȩ uanitati: au¬
scult&ur sincerissimȩ ueritati
deo diuina prouidentia mul¬
tos. diuersi erroris her&icos
eẽ permittit : ut cũ insultant
nobis. & in terrogant nos ea
quȩ nescimus: uel sic discutia¬
mus pigritiã: & diuitias scriptu¬
rarũ nosse cupiamus: Propt̃¬
ea & apłs dicit. O post& mul¬
tas hereses eẽ: ut probati ma¬
nifesti fiant interuos: Hi enĩ
dõ ꝓbati sunt: qui bene possuNt
docere: Sed manifesti homi¬
nib esse non possunt: nisi cũ
docent. Docere aut̃ nolunt
Nisi eos qui doceri querunt:

Expanded text:
bati manifesti fiant. Quanbati manifesti fiant. Quanvobis . Sic vasa irae locis congruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritatideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut, quum insultant nobis, et interrogant nos ea, quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas scripturas nosce cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet multas hereses esse, ut probati manifesti fiant inter nos. Hii enim deo probati sunt, / qui bene possdocere: sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent; docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
obsint. aduersus dotas & luci¬
ferianos: aliosq siqui sunt qui
simili errore aueritate dissen¬
tiunt. Quã multi contracȩ¬
teros her&icos : quos enume¬
rare uel commemorare nimis
longũ ẽ: & prȩsenti operi non
necessariũ: Quorũ tamen
sensuũ ꝓbati assestores: aut
prorsus laterent: aut ñitaem¬
nerent. Uteos eminere fece¬
runt superborũ contradictio¬
nes: Quos uelut tauros: idẽ
iugo disciplinae pacifico leniq
ñ subditos. commemorat apłs :
ubi talem dicit eligendũ ad
episcopatũ. vtpotens sit ex¬
hostari in doctrinasana & con¬
tradicentes redarguere: Sunt
enim multi p̃subditi. U tsint¬
tauri. eleuatione ceruicis. impa¬
tientes aratri atq: doctrinae:
Uaniloqui. & mentis seductores.
has mentes significauit iste psal¬
mus: appellatione uaccarũm:
Adhanc ergo utilitatẽ : ꝓuiden¬
tia diuina permittit tauros
congregari. in t̃uaccas populoꝵ.
ut excludantur: idẽ utemineaNT
qui probati sunt argento Ad
hoc hereses sinuntur eẽ: ut pro¬

Expanded text:
obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunttauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes significavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tauros congregari inter vaccas populorum, ut excludantur, id est, ut emineant qui probati sunt argento. Ad hoc enim haereses sinuntur esse, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: ad nõ dõ promagno
munere sperandã & obtandũ
Quando quidem in unigento
filiosuo: quẽ tanta illa per¬
p&i uoluit. longe aliud ase
p&i expectariq opostere.
apestissima diftinctione
declarauit: Hoc ergo sacri
ficiũ ubi sacerdos ẽ uictima
redemit nos. fuso sanguine
creatoris: Non tamen nos¬
creauit cum sanguine. sed
redemit sanguine: Creaũ
enĩ nos in principio : quod
Ab hoc creatisumus: Sermo
contextus adiungit Omna
ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso
factum ẽ nihil: Hoc ẽ quod
creatisumꝰ : Quo uero redem

Expanded text:
tatem a domino deo pro magno tatem a domino deo pro magno munere sperandam et optandam: . quandoquidem in unigenito filio suo, quem tanta illa perpeti uoluit, longe aliud a se peti expectarique oportere apertissima distinctione declarauificium, ubi sacerdos est victima, redemit nos fuso sanguine Creatoris. Non tamen creavit nos cum sanguine, sed redemit sanguine. Creavit enim nos in principio quod erAb hoc creati sumus. Sermo contextus adjungit, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hoc est quo creati sumus. Quo vero red
Abbreviated transcription (Latin):
Etlocutus ẽ dñs inquit ad mo¬
ysen & aaron dicens: ifta diftin¬
ctio legis. quȩ cumq conftituit
dñs: Proculdubio nonẽ diftin¬
ctio. Nisi interaliqua duo uel
plura: Nam singularitas.
distinctionem Ñi requirit Nec
diftinctionem cuius lih& rei
com memorauit. sed addidit
Nam & etiam ñ nulli inter¬
pr&es . quȩcumq prȩcepit
dñs transtulerunt: Siergo
haec ẽ distinctio legis: quȩ cũq
p̃cepit dñs. ꝓculdubio magna
ẽ ista difunctio: & recte intel¬
legitur. duo testamenta distin¬
guere: Cadem quippe s̃ inue¬
tere & nouo: Ibi obumbrata
hic reuelatã: Ibi prȩfigurata.
hic manifestata: Nam non so¬
lum sacramenta diuersa sunt:
uerũ &iam ꝓmissa : Ibi uidex¬
tur temporalia ꝓponi: quib
spiritale p̃miũ occulte signi¬
fic&ur Hic aut̃ manifestissi
poralium aut̃ bonorũ atq
carnalium: & spiritaliũ atq
& ernorũ: quȩclarior cesti
orq distinctio ẽ: quã passio
satis consistit : Non istã ter¬
renã transitoriamq felici¬

Expanded text:
Moysen et Aaron dicens: ista distinctio legis, quaecumque constituit dominus. procul dubio non est distinctio nisi inter aliqua duo uel plura; nam singularitas distinctionem non requirit. nec distinctionem cuiuslibet rei commemorauit, sed addidit: Nam etiam nonnulli interpretes, quaecumque praecepit Dominus, transtulerunt. Si ergo haec est distinctio Legis, quaecumque praecepit Dominus; procul dubio magna est ista distinctio: et recte intelligitur duo Testamenta distinguere. Eadem quippe sunt in Vetere et Novo: ibi obumbrata, hic revelata; ibi praefigurata, hic manifestata. Nam non solum sacramenta diuersa sunt uerum etiam promissa. ibi uidentur temporalia proponi, quibus spiritale praemium occulte significetur ; hic autem manifestissimporalium autem honorum atque carnalium et spiritalium atque aeternorum quae clarior certiorque distinctio est quam passio satis constitit non istam terrenam transitoriamque felici
Abbreviated transcription (Latin):
miscere: Namq: saluator. quo
uehementius commendar&
mysterii illius altitudinem.
ultimũ hoc uoluit insigere
cordib & memoriae discipu¬
lorũ : aquib: ad passionem di¬
gressurus erat : Etideo p̃prȩ¬
cepit. quo deinceps ordinesu¬
mer&ur. utapostolis ꝑ quos ec¬
cłas dispositurus erat: seruar&

Expanded text:
miscere. Namque Salvator, quo miscere. Namque Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat, et ideo non praecepit, quo deinceps ordine sumeretur, ut Apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, servaret
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsam acceptionem eucha¬
ristiȩ: dominicã cȩnã uocat.
Illud itaq mouere poterit
homines: utrũ iã refectide
illo. uel offerrent uel sume¬
rent eucharistiã. quod in
euangelio dicit. Cum aut̃ illi
manducarent. accepit iñc
panem & benedixit. Cum &iã
superius dixiss& Cum sero
aut̃ factũ ess&. recumbebat
trad& me Post enim tradidit
sacramentum : Etliquido appa¬
r&: quando primo acceperurT
discipuli corpus & sanguinem
dñi: non eos accepisse ieiunos:
Numquid tamen propter¬
ea calum niandũ ẽ uniuersȩ
ecclesiae: quod a ieiunis semꝑ
accipitur: Exhoc enimpla¬
cuit spiritui scõ. Ut inhono¬
re tanti sacramenti: in os xp̃i¬
ani prius dominicũ corpus
intrar&: quã c& eri cibi. Nã
ideo peruniuersũ orbẽ mos
iste seruatur: N eq enim quia
post cibos dedit dñs. propt̃ea
pransi aut cȩnati fr̃s.: ad illud
sacramentũ accipiendũ con¬
uenire debebunt: Aut sicut
faciebant quos apłs arguit¬
& emendat: mensis suis ifta¬

Expanded text:
ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans — illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: cum autem illi manducarent, accepit Iesus panem et benedixit, cum etiam superius dixisset: cum sero autem factum esset, recumbebat uobis tradet me. post enim tradidit sacramentum; et liquido apparet, quando primo acceperunt discipuli corpus et sanguinem domini, non eos accepisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc enim placuit spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti in os christiani prius dominicum corpus intraret quam ceteri cibi; nam ideo per uniuersum orbem mos iste seruatur. neque enim quia post cibos dedit dominus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant quos apostolus arguit et emendat, mensis suis i
Abbreviated transcription (Latin):
in eo uitaerat: Etuita erat
lux hominũ. & lux intene¬
bris luc&. & tenebre eã ñ cõ¬
prehender̃ Ad huc ds̃ est :
Adhuc illud dicit᷑. quod in¬
commuta bile semꝑ man&:
Adhuc illud dicitur: cui uidex¬
do corda mundandas: Unde
aut̃ mundentur. p̃ dum dicit :
Lux inquit luc& in tenebris.
& tenebre eã non compre¬
henderunt: Sed ut non sint
tenebre : possintq: compre¬
hendere tenebresunt pec¬
catores Tenebre infideles.
Utergo non sint tenebre.
possintq comprehendere.
uerbũ caro factũ ẽ & habi¬
tauit innobis: Vid&e uer¬
bum: uid&e uerbũ carnẽ :
Verbũ ante carnem: In prin
guis.  Ecceiam auctor tuus.

Expanded text:
ta erat, et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Adhuc Deus est: adhuc illud dicitur, quod incommutabile semper manet; adhuc illud dicitur, cui videndo corda mundanda sunt: unde autem mundentur, nondum dicit. Lux, inquit, lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt. Sed ut non sint tenebrae, possintque eam comprehendere; tenebrae enim peccatores, tenebrae infideles: ut ergo non sint tenebrae, possintque comprehendere, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Videte Verbum, videte Verbum carnem, Verbum ante carnem. In princguis? Ecce jam auctor tuus
Abbreviated transcription (Latin):
nes s̃ . dequib dicitur: ut ex hi¬
ber& sibi gloriosã eccłam.
hoc tam̃ uocari &iã ipsã domũ
orationũ: idẽ apłs teftis ẽ ubi
ait. N umquid domos p̃habe¬
tis ad manducandũ & bibendũ:
an ecclesiã dĩ contempnitis.
Ethoc cottidianus loquendi
usus optinuit. ut ineccłam
prodire : aut ad eccłam con¬
fugere p̃dicatur. pisi qui ad
locũ ipsũ pari&esq prodierit
uel confugerit : quib: eccłae
congraegatio contin&ur

Expanded text:
t exhiberet sibi gloriosam ecclesiam. hoc tamen uocari etiam ipsam domum orationum idem apostolus testis est, ubi ait: numquid domus non habetis ad manducandum et bibendum? an ecclesiam dei contemnitis? et hoc cotidianus loquendi usus obtinuit, ut in ecclesiam prodire aut ad ecclesiam confugere non dicatur, nisi qui ad locum ipsum parietesque prodierit uel confugerit, quibus ecclesiae congregatio continetur
Abbreviated transcription (Latin):
nfirmus carne ĩc: sed nolitu in¬
firmari : In illius infirnitate .tu
fortis esto Quia qđ infirmũ ẽ
dĩ. fortius ẽ hominib Subhac
rerui imagine : adam quierat
forma futuri : p̃buit nob magñu
indiciũ sacramenti : immo ds̃
in illo prebuit : Nam & dormi¬
ens meruit accipere uxorẽ : &
erat eccła delatere eius: Delate¬
re scilic& dormentis. quia & dela¬
tere incruce pendentis. lancea
ꝑcusso. sacramenta eccłe ꝓfluxe¬
runt edquare hoc dicere uo¬
lui fr̃s: Quia infirmitas xẽi. Nos
facit fortes: Magna ibi imago p̃¬
cessit: Potuit ds̃ carne trahere
homini. unde facer& feminã: &ui

Expanded text:
nfirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri , praebuit nobis magnum indicium sacramenti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam,
Abbreviated transcription (Latin):
ter&ur se teneri. flagellari.
conspui. colafitari. spiniscoro¬
nari. ligno affigi : Imprudentie
simile ẽ stultũ uid&ur: Sed
stultũ hoc. superat omnes sapi¬
entes: Stultũ quidẽ ẽ: Sed &
granũ quando cadit in terrã.
si nemosciat c̃su&udinẽ agrico¬
larũ : stultũ uid&ur : Labore
magno m&itur : portatur ad
areã trituratur. uentilat᷑: Post
tanta pericula cęli & tẽpestatũ:
& labores rusticanorũ. curãq do¬
minorũ : mittit᷑ inhorreũ frumen¬
tũ purgatũ: Venit hiems & qđ pur¬
gatũ erat : ꝓfertur & ꝓicitur : im¬
prudentia uid&ur: Sed ut nonsit
imprudentia. spesfiat : Noner¬
go ille peꝑcit sibi : quia & pater
illi non pepercit: sed ꝓnobis omn¬
b tradidit eũ: Et deipso: Quidi¬
lexit me inquit apostolus. & tra¬
didit se ipsũ ꝓme : Quia granũ ni¬
si ceciderit interrã ut moriatu:
fructũ inquit ñ redd&: Hec ẽ

Expanded text:
teretur se teneri, flagellari, teretur se teneri, flagellari, conspui, colaphizari, spinis coronari, ligno affigi? Imprudentiae simile est; stultum videtur: sed stultum hoc superat omnes sapientes. Stultum quidem est: sed et granum quando cadit in terram, si nemo sciat consuetudinem agricolarum, stultum videtur. Labore magno metitur, portatur ad aream, trituratur, ventilatur: post tanta pericula coeli et tempestatum, et labores rusticanorum curamque dominorum, mittitur in horreum frumentum purgatum. Venit hiems; et quod purgatum erat, profertur et projicitur: imprudentia videtur; sed ut non sit imprudentia, spes facit. Non ergo ille pepercit sibi; quia et Pater illi non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Et de ipso, Qui dilexit me, inquit Apostolus, et tradidit seipsum pro me : quia granum, nisi ceciderit in terram ut moriatur, fruc
Abbreviated transcription (Latin):
tur: erat aũ stultitia contẽnex¬
tib dm̃. sic ista quȩ uocatur. stul¬
titia : sapientia ẽ uincentib di¬
abolũ: Nos immortalitate ma¬
le usi sumus utmoreremur.
xẽc immortalitate bene usus ẽ.
vt uiueremus : Corrupto an¬
mo femnȩ ingressus ẽ morbs:
integro corpore femne. ꝓces¬
sit salus : Ad eadẽ contraria
ꝑtin& : qđ &iã exemplo uirtu¬
tũ eius. uitia nr̃a curant᷑: Lam¬
uero simlia. quasi ligamenta
membris ex uulnerib nr̃is adhi
talis mortalis: mortuos morte
liberauit.
Quȩ imprudentia in xp̃o Non¬
ne ipse ẽ dĩ uirtus & dĩ sapientia
An ilła dicit imprudentiã suã.
dequa dicit apostolus Stultũ
dĩ sapientius ẽ homnib: Impru¬
dentiã meã. hoc ipsũ qđ in me
irriserunt. quisibi uidentur eẽ
sapientes: tuscisti quare fier& :
Tuscisti imprudentiã meã: Quid
enĩ tã sinle imprudentiȩ. qũa
cũ haber& in potestate . una uoce
suos ꝑsecutores ꝓsternere : pa¬

Expanded text:
tur, erat autem stultitia contemnentur, erat autem stultitia contemnentibus Deum; sic ista quae vocatur stultitia, Sapientia est vincentibus diabolum. Nos immortalitate male usi sumus, ut moreremur; Christus mortalitate bene usus est, ut viveremus. Corrupto animo feminae ingressus est morbus; integro corpore feminae processit salus. Ad eadem contraria pertinet, quod etiam exemplo virtutum ejus vitia nostra curantur. Jamvero similia quasi ligamenta membris et vulneribus nostris adhibtalis mortales, morte mortuos liberavit.quae imprudentia in Christo? Nonne ipse est Dei Virtus et Dei Sapientia? An illam dicit imprudentiam suam, de qua dicit Apostolus: Stultum Dei sapientius est hominibus ? Imprudentiam meam: hoc ipsum quod in me irriserunt qui sibi videntur esse sapientes. Tu scisti quare fieret: tu scisti imprudentiam meam. Quid enim tam simile imprudentiae, quam cum haberet in potestate, una voce suos persecutores prosternere, ut pa
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ & habitauit in nobis: Si¬
cut enĩ curatio uia ẽ adsanita¬
tẽ sic ista curatio. peccatores.
sanando reficiendoq suscepit:
Et que ad modũ medici cũal¬
ligant uulnera: non in cõpo¬
site sed apte id faciunt : ut
uinculi utilitatẽ. quȩdã pul¬
chritudo &iã consequat᷑ : sic
medicina sapientie : ꝑ honins
susceptionẽ: nr̃is ẽ a cõmodata
uulnerib dequibusdã contra¬
rus curans & de quibusdã simi¬
libus: Sicut &iã ille qui medet᷑
uulneri corporis. adhib& quȩ¬
da contraria: sicut frigidũ cali¬
do. uel humido siccũ : uel quida¬
liud huius modi: Adhib& &iã
quȩdã simlia: sicut linteolũ ł
rotundo uulneri rotundũ: uł
longũ oblongo: Ligaturãq: ip¬
sã: non eandẽ membris omnib
sedsimlẽ sinlib coaptat: Sic sa¬
pientia dĩ hominẽ curans: seip¬
sã exhibuit adsanandũ: Ser¬
pentis sapientia decepti sums:
dĩ stultitia liberamur: Qũead¬
modũ aũ illa sapientia uocaba¬

Expanded text:
factum est, ut habitaret in nobis. Sicut autem curatio uia est ad sanitatem, sic ista curatio peccatores sanandos reficiendosque suscepit. et quemadmodum medici, cum alligant uulnera, non incomposite, sed apte id faciunt, ut uinculi utilitatem quaedam pulchritudo etiam consequatur: sic medicina sapientiae per hominis susceptionem nostris est accommodata uulneribus, de quibusdam contrariis curans et de quibusdam similibus. sicut etiam ille qui medetur uulneri corporis adhibet quaedam contraria, sicut frigidum calido uel humido siccum uel quid aliud eius modi, adhibet etiam quaedam similia, sicut linteolum uel rotundo uulneri rotundum uel oblongum oblongo, ligaturamque ipsam non eandem membris omnibus, sed similem similibus coaptat: sic sapientia dei hominem curans se ipsam exhibuit ad sanandum, pentis sapientia decepti sumus, Dei stultitia liberamur. Quemadmodum autem illa Sapientia vocaba
Abbreviated transcription (Latin):
& qui noluer̃ uenre adnupti¬
as : Illa quippe uocatione. & iu¬
dei uocati sunt. quib xẽc cruci¬
fixus scandalũ ẽ: & gentes . quib¬
xẽc crucifixus. stultitia ẽ: Sed
ea uocatione p̃distinatos uocat:
qũa distinxit a postolus dicea.
Ipsis aũ uocatis iudeis & grecis
sapientiã : Sic enĩ ait: Ipsis aũt
uocatis ut illos ostender& ñuo¬
catos : Sciens eẽ quandã certã
uocationẽ eorũ. qui secundũ ꝓ¬
positũ uocati sunt Quos ante
p̃sciuit. & p̃distinauit. confor¬
mes imagins filii sui: Qũa uoca¬
tionẽ signficans ait Non exope¬
rib sed ex uocante dictũ ẽ : quia
maior serui& nnori : Num quid
dixit: Non ex operib sed excre¬
dente: Prorsus &iã hoc abstu¬
lit homn. ut totũ dar& dõ: Dixit
ergo sed ex uocante : Non qua¬
cũq uocatione. sed quia uoca¬
iaotione fit credens: Hanc intue¬
bat᷑ &iã cũdicer&. Sine poen¬
tentia s. dona & uocatio dĩ¬

Expanded text:
et qui noluerunt venire ad nuptiet qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio D
Abbreviated transcription (Latin):
ienĩ solus ibi filius intelligit
D& sibi & patri & sp̃ui scõ adilla
redit᷑ absurditatẽ. ut pater Non
sit sapiens descipso. sed defilio
Nec sapientia sa pientiã genue¬
rit. sedea sapientia pat̾ dicat᷑
sapiens eẽ quã genuit: Ubi non
ẽ enĩ intelligentia: nec sapien¬
tia potest cẽ: Ac ꝑhoc: Si pater
non intelligit ipse sibi : sed filius
intelligit patri : ꝓfecto filius pa¬
tr̃e sapientẽ facit Etsi hoc ẽ dõ
eẽ qđ sa pere : & ea illi essentia ẽ¬
quȩ sapientia : non filius a patre.
qđ uerũ ẽ sed a filio potius pater
hab& essentiã: Quod absordissi¬
mũ. atq falsissimũ ẽ: Est ergo
Quo circa: c̃sequentẽ & intelli¬
gens pater : ea que ipse sua ẽ in¬
telligentia: Neq enĩ eẽt sapiens.
quinon eẽt intelligens : Filius
aĩi: intelligentia patris. de in¬
telligentia genitus. qđ ẽ pat̃:
tos filios suos. uteos faciat mẽbra
p̃distinati unici filii sui Non
ea uocatione. qua uocati sunt.

Expanded text:
enim solus ibi Filius intelligit, et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de se ipso, sed de Filio; nec sapientia sapientiam genuerit, sed ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelintelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi est essentia quae Sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Est ergo Quocirca consequenter est et intelligens Pater ea qua ipse sua est intelligentia; neque enim esset sapiens qui non esset intelligens: Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quod est Pater. tos filios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sicelos uerbo & t̃ram uerbo : Er¬
go & homnẽ uerbo: Quod uerbo
hoc manu : & qđ manu. hoc uerbo
Non enĩ humans uerbis statura
dĩ distincta ẽ: quiubiq totus ẽ.
& pullo continet᷑ loco: Quod
ergo uerbo fecit : sapientia fecit
Quod manu fecit. uirtute fecit:¬

Expanded text:
si coelos verbo, et terram verbo, ergo et hominem verbo. Quod verbo, hoc manu; et quod manu, hoc verbo: non enim humanis membris statura Dei distincta est, qui ubique totus est, et nullo continetur loco; quod ergo verbo fecit, sapientia fecit, et quod manu fecit, virtute fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia dñe insapientia fecisti:
Erge om̃a insapientia fecisti:
Ille contẽptus. ille expalmatas.
ille c̃sputus ille spinscoronatis.
ille crucifixus: Om̃a in illo fecisti:
ties homnib: Quid ex illo p̃co¬
ne sc̃o. predices gentib Xẽu
dĩ uirtutẽ. & dĩ sapientiã Ir¬
rideant iudei crucifixũ xẽn.
quia scandalũ ẽ eis. Irrideant

Expanded text:
Omnia in sapientia fecisti.» Ergo omnia in Christo fecisti. Ille contemptus, ille expalmatus, ille consputus, ille spinis coronatus, ille crucifixus, omnia in illo fecisti. ties hominibus; quid de illo praecone sancto praedices gentibus, Christum Dei Virtutem, et Dei Sapientiam. Irrideant Judaei crucifixum Christum, quia scandalum est eis; irri
Abbreviated transcription (Latin):
tiã p̃dications. saluosfacere
credentes: Nonigit᷑ ꝑlocorũ
spatia uenendo. sed incarne
mortali. mortalib apparen¬
do. uenisse ad nos dicit᷑: Illuc
ergo uenit. ubi erat. Quia
in hoc mundo erat: & mundus
pereũ factus ẽ: Sed quo cupi¬
ditate fruendi pipso creatore
creatura. homnes configurati
huic mundo: & mundi nomne
congruentissime uocati. non
eã cognoueruNs. ꝓpterea dixit
euangelista: & mundus eũ non
cognouit: Itaq insapientia dĩ.¬
Ñpoterat mundus ꝑsapientiã
cognoscere dm̃: Cur ergo uent

Expanded text:
tiam praedicationis saluos facere tiam praedicationis saluos facere credentes. non igitur per locorum spatia ueniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouerunt, propterea dixit euangelista: et m undus eum non cognouit. itaque in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
onenĩ ad eũ quiubiq p̃sens
ẽ. locis mouemur : sed bonostu¬
dio. bonisq: morib: Quod non
possemus. Nisi ipsa sapientia
tante &iã nr̃e infirnitati cop¬
gruere dignar&ur : & uiuendixo¬
bis p̃ber& exemplũ : non alit̃ qũa
in homne : qũo & nos homnes su¬
mus: Sed quia nos cũ adillã uen¬
mus sapient̃ facimus . ipsa cũad
nos uenit : ab hominib suꝑbis.
quasi stulte fecisse putata ẽ: Et
qũo nos cũ adillã uenmus c̃ua¬
lescimus ipsa cũ ad nos uenit.
quasi infirma existimata c̃: Sed
qđ stultũ ẽ dĩ. sapientius ẽ quã
homnes: Et qđ infirmũ ẽ di for¬
tius ẽ qũa homnes: Cũergo ipse
sit patria: uiã se quoq nobis fe¬
cit ad patriã: Etcũsano & puro
interiori oculo ubiq sit p̾sens.
eorũ quioculũ illũ infirmũ ix¬
mundũq: habent: oculis &iã
carneis apparere dignatus ẽ:
Quia enĩ insapientia dĩ. ñ pote¬
rat mundus ꝑsapientiã cogno¬
scere dm̃: placuit dõ ꝑstulti¬

Expanded text:
on enim ad eum qui ubique praesens est locis mouemur, sed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur et uiuendi nobis praeberet exemplum non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus, conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi infirma existimata est. sed quod stultum est dei, sapientius est quam homines, quod infirmum est dei, fortius est quam homines. cum ergo ipsa sit patria, uiam quoque se nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent oculis etiam carneis apparere dignata est. quia enim in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere deum, placuit deo per stulti
Abbreviated transcription (Latin):
Turb& plane anmus xẽianus.
non miseria. sed misericordia
limeat: Nepereant homnes
pereat xẽo: Contrist&ur . pe¬
regrinari se axẽo Concupiscat.
regnare cũxp̃o: La&etur.
dũsperat se regnaturu ẽe cũ
xẽo: Istȩ s̃certe quatuor : quas
ꝑturbationes uocant limor
& tristitia: amor & la&itia¬
Habeant eas iustis decausis an¬
mi xẽiani: Nec philosophorũ
stoicorũ : uel quoruq simliũ.
consentiat᷑ errori. Qui ꝑfecto.
que ad modũ uantatẽ. existi¬
mant ueritatẽ : sic stuporẽ
deputant santatẽ: Ignorantes
sic honnis animũ : qu eadmodũ
corporis mẽbru : desperatius ȩ¬
grotare : quando & doloris ami¬
Cum incarne manfestatus ẽ
filius dĩ in hunc mundũ misss
ẽ inplentudine tẽporis. factu
exfemina: Quia enĩ insapien¬
tia dĩ. Non poterat mundus
cognoscere ꝑsapientiã dm̃: qũo
lux luc& intenebris. & tenebrȩ
eã non cõprehender̃ : placuit

Expanded text:
tur plane animus Christianus non miseria, sed misericordia. Timeat ne pereant hominespereat Christo. Contristetur peregrinari se a Christo, concupiscat regnare cum Christo. Laetetur dum sperat se peregrinaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laHabeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amicum in carne manifestatus est Filius Dei, in hunc mundum missus est, in plenitudine temporis, factus ex femina. Quia enim in sapientia Dei non poterat mundus cognoscere per sapientiam Deum; quoniam lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehenderunt: placuit
Abbreviated transcription (Latin):
Auctores mundi: quid ad nos
Habeñs in libro genesi Erat ibi
serpens sapientior. omnib besti¬
is: Iste sapientior. omnib bestiis.
acitus & astutus ad decipiendũ
agnoscitur:¬

Expanded text:
auctores mundi, quid ad nos? habes in eodem libro, Erat ibi serpens sapientior omnibus bestiis . Iste sapientior omnibus bestiis, astutus et acutus ad decipiendum agnoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
nequisquã putar&. solũ spm ho¬
minis factũ : quamuis scđm solũ
sp̃m fier& adimaginem dĩ. fecit
illum inquit: masculũ & feminã: mo¬
feminã
fecit illos. ut iã &iã corpusfa¬
ctũ intellegatur: Rursus. ne
quisquã arbitrar&ur ita factũ.
ut inhomine singulari uterq:
sexus exprimer&ur. sicut in¬
dit se singularem numerum
propt̃ coniunctionis unitatẽ
posuisse. Et quod deuiro mu¬
lier facta ẽ: sicut postea mani¬
aciamus hominem. adimagi¬
nem & simili tudinem nr̃am:
Et faciamus. & nostrã: plura¬
liter dictum ẽ: Etnisi exrelatiuis.
accipi non opost&: Non enim
ut facerent dii : aut adimaginẽ
& similitudinẽ deorũ: sed ut fa¬
cerent pater & filius & sp̃s sc̃s:¬

Expanded text:
ne quisquam putaret solum spiritum hone quisquam putaret solum spiritum hominis factum, quamuis secundum solum spiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut indit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea maniaciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Et faciamus, et nostram, pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non oportet. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum; sed ut facerent Pater et Filius et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
illa paste consulente. hac optẽ¬
perante. In hac tamen distri¬
butione: Non recte dicitur
imago dĩ. nisi illud quod inhȩr&
contem plandȩ in commutabili
ueritati: Incuius rei figura
paulus apostolus. uirũ tantũ
dicit imaginem dĩ Mulier
Ita quamuis hoc induobus ho¬
minib diuersi sexus: ex terius.
scđm corpus figuratũ sit: quod
&iã inuna hominis interius.
mente intellegitur : tamen
& femina quia corpore femi¬
na ẽ: renouatur &iam ipsa
inspũ mentis sue. in agnitionẽ
dĩ. scđm imaginẽ eius quicreaũ ẽã.¬
ubi nonẽ masculus neq femin:
Sicut aut̃ abhac gratia reno¬
uationis. & reformatione ima¬
ginis dĩ nonseparantur feminȩ :
quamuis insexu corporis earũ
aliud figuratũ sit. scđm quod
one hominis: scđm id quod & femi¬
na homo erat. habebat utiq men¬
tem suam: eandemq: rationalem.
scđm quã ipsa quoq facta ẽ ad
imaginem dĩ: Ced propt̃ unita¬
tem coniunctiõnis. fecit ds inquit
hominem adimaginem dĩ. Ac

Expanded text:
illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago Dei, nisi illud quod inhaeret contemplandae incommutabili veritati. In cujus rei figura Paulus apostolus virum tantum dicit imaginem et gloriam Itaque quamvis hoc in duobus hominibus diversi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente inteet femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum qone hominis secundum id, quod et femna homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac
Abbreviated transcription (Latin):
quic̃ temptibiles suN in ȩcła. in hos Inquit
collocate: A d reuerentiã uob̾ dico Sic
ñ ẽ in t̃uos quisquã sapiens. qui possit
int̃fr̃m suũ diiudicarẽ. Sed fr̃cũ fr̃e iu¬
dicat᷑ & hoc apud infideles: Sapiente ᷤᷤ
ergo qui in locis c̃sistebaN. fideles & scĩ:
ñ qui hac atq hac ꝓpt̃ euagłm discurre¬
bañ taliũ Negotioꝵ exannatores eẽ
uoluit : Vnde nusquã deillo scriptũ ẽ.
qđ aliquando talib uacauit Aquib
nos excusare ñ possumꝰ. &iã sic̃ tempti¬
bilessimꝰ: Quia & hoscollocari uoluit.
sisapientes defuisseNt : potius quã ut
negotia xp̃ianoꝵ deferentur inforũ :
Quẽ tam̃ laborẽ. ñ sine c̃solatione d
suscepimꝰ : ꝓspe uitȩ &erne : ut fru¬
ctus feramꝰ cũ tolerantia: Serui
enĩ sumus eius eccłȩ : & maxime IN¬
firmiorib membris. qualia lib&
In codẽ corpore membrasimus

Expanded text:
qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos, inquit, collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles ! Sapientes ergo qui in locis consistebant fideles et sanctos, non qui hac atque hac propter Evangelium discurrebant, talium negotiorum examinatores esse uoluit. unde numquam de illo scriptum est, quod aliquando talibus uacuit, a quibus nos excusare non possumus, etiamsi contemptibiles simus, quia et hos conlocari uoluit, si sapientes defuissent, potius quam ut negotia christianorum deferrentur in forum. quem tamen laborem non sine consolatione domini suscipimus pro spe uitae aeternae, ut fructum feramus cum tolerantia. serui enim sumus eius ecclesiae et maxime infirmioribus membris, qualialibet in eodem corpore membra simus.
Abbreviated transcription (Latin):
Considera ubisis. quid egeris uide :
Quare patiaris uide : & ibi uides
quid patiaris : Ius & in iuria. ẽtra¬
ria suNT : Ius enĩ ẽ qđ iustum ẽ:
Neꝙ enĩ omne ꝗd ius dicitur. iusẽ
Quid sialiquis condat ius iniquũ.
nec iu̾s dicendũ ẽ. si ln iustũ ẽ: Illud
Vide quid feceris : quid patiaris :
Siius fecisti. in iuriã pateris: Si
in iuriã fecisti . ius pateris: AN¬

Expanded text:
Considera ubi sis, quid egeris vide, Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria sunt. Jus enim est quod justum est. Neque enim omne quod jus dicitur, jus est. Quid si aliquis condat jus iniquum? Nec jus dicendum est, si injustum est. Illud Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti, jus pateris.