comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alleus est quomini strantium sca¬
pulȩ conteguntur. ut dum mi¬
nistrant expediti discurrant. Plau¬
tus. Siquid facturus es appende in
humeris palliũ & ꝑgat quantũ ual&
tuorum pedum ꝑnicitas. Dictũ aũt
pallium apellib quia prius suꝑ indu¬
menta pellicia ueteres utebantur
neq consuitur. sed fibula infrenatur.
hinc & grece nomen accepit. Ioga dic¬
ta quod uelamento sui corpi teigat
atq operiat. est aũ palleum purũ
forma rotunda. & fusiore. & qua¬
si inundate sinu. sub dextro
ueniens. supra humerum sinistrũ
ponitur. cuius similitudinem in ope¬
rimentis simulachorrum ł pictu¬
rarum aspicimus. easq. statuasto¬
gatas uocamus. Toga aũ romani
in pace utebantur: Belli aũ tempo¬
re paludamentis: Mensura togȩ
iusta siexulnas habeat. Toga pal¬
mata diceba t᷑ quam merebantur
hiqui reportabant de hostib. palmas
ipsa uocabatur & toga picta. eoqđ
uictorias cum palmis initxtas ha¬
ber&. Toga candida eademq:
cretata. in qua candidati id est

Expanded text:
allium est quo ministrantium scapulae conteguntur, ut dum ministrant expediti discurrant. Plautus: Si quid facturus es, appende in humeris pallium, Et pergat, quantum valet, tuorum pedum pernicitas. Dictum autem pallium a pellibus, quia prius super indumenta pellicia veteres utebantur, neque consuitur, sed fibula infrenatur. Hinc et Graece nomen accepit. 3. Toga dicta, quod velamento sui corpus tegat, atque operiat. Est autem pallium purum forma rotunda effusiore, et quasi inundante sinu, et sub dextro veniens supra humerum sinistrum ponitur, cujus similitudinem in operimentis simulacrorum, vel picturarum aspicimus, easque statuas togatas vocamus. 4. Toga autem Romani in pace utebantur, belli autem tempore paludamentis. Mensura togae justa, si sex ulnas habeat. 5. Toga palmata dicebatur quam merebantur ii qui reportabant de hostibus palmas. Ipsa vocabatur et toga picta, eo quod victorias cum palmis intextas haberet. 6. Toga candida, eademque cretata, in qua candidati, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
pretendit de auium minorum:
morsib nespica suis fructibus.
exuatur: aut uestigiis proterat᷑.
Stipula i sunt folia uel uaginę
quib culmus ambitur atꝙ ful¬
citur ne pondere frugis curu&
quȩ ambiunt culmen. & dictu
stipula quasi ustu. & qua silisti¬
bula. Stipulaidicta abusto. qua¬
si ustũlata. Collecta enimmesseđ
uritur i pp̃tulturam agri. Item
stipula ł quia pars eius uritur:
pars interdum propalea p̃cidit᷑.
Palea aquib dam uoeari dicitur
quod pala uentil&ur. ut frum̃ta
purgentur. gentiles aũ paleam
aquadam pale frugum inuentrice

Expanded text:
praetendit, ne avium minorum praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur, aut vestigiis proteratur. 18. Stipulae sunt folia, seu vaginae, quibus culmus ambitur, atque fulcitur, ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum. Et dicta stipula, quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto;  usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula vel quia pars eius uritur, pars interdum pro palea praeciditur. Palea a quibusdam vocari dicitur quod pala ventiletur ut frumenta purgentur. Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pleriq calatieum dicunt
Tertium trimense. quia cum cogit
necessitas. uerno seminatur. & ce¬
leriter collitur
Scandula adi¬
uisione uocata
duplex ẽ enim.
scanditur: ndẽ diuiditur. Cen¬
tenum appellatum . eo quod inple¬
risq locis iactus seminis cius in in¬
crementum frugis centesimum
renascatur:. Hinc & milium amul¬
titudine fructus uocatum. Pani¬
cium dictum. quod multis in regio¬
nib ex eopanis uice homines sus¬
tententur i quasi pani uic cum.
Pistum. apasto. Si samũ grecum
nomenẽ. Farrago a farra dictec. est
enim herba ordeatia. ad huc
uiridis ÷ nec dum granis ad maturi
Nam proprie spicaẽ cumꝑ culmi.
folliculum. iđ extremum tumorẽ
aristȩ. ad hunc tenues in modũ
spiculi eminent. Arista appel¬
lata quod prius ipsa arescat.
Culmus ẽxpse calamus spice. qui
ara dice nascitur. Etlictus dul¬
mus quasi calamus cs Folliculus
est theca frumenti. inqua granũ
seruatur interius. hȩc suꝑ spi¬
cam uallo instructa. munim̃

Expanded text:
c plerique Galaticum vocant. Tertium trimestre, quia, cum cogit necessitas, verno seminatur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: est enim herba hordeacea adhuc viridis, necdum granis ad maturitNam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est, extremum tumorem aristae, adhuc tenues in modum spiculi eminent. 16. Arista appellata, quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae, qui a radicibus nascitur. Et dictus culmus, quasi calamus. 17. Folliculus est theca frumenti, in qua granum servatur interius. 314 Haec super spicam vallo instructa munimen
Abbreviated transcription (Latin):
nstructura aut pari&um adnor¬
mam fieri. & ad ꝑpendiculum
respondere oport&. Norm cc
dicta greco uocabulo. extra quã
nihil rectum rectum fieri potest
Componitur aũt extrib regulis:
ita ut luo sint binorum pedum tertia
habeat pedes duos. uncias .x.
quas ȩquali crassitudine politas
extremis acuminib sibi iuingit.
ut schemam trigoni faciant iderit
norma. Regula dicta. quod sit
recta quasi rectula. & impedimentũ
non habeat. Perpendiculum est
quod semꝑ appenditur. Deniq in
fabrica nisi omnia ad ꝑpendiculũ
& certam regulam fiant necesse
est ut cuncta mendosa ex struant᷑
& aliqua praua sint aliqua cu ban¬
tia. ꝓna non nulla. alia supina.
& ppt̃ hoc uniuersa sunt construc¬
ta linea generesuo. Lin ea appel¬
lata qui a exlinofit. Trulle nom̃
factum. eo quod trudit. idest in¬
cludit calce łluto lapides. Mar¬
tellus. machina. Scalȩ abscan¬
dendo. idest ascendendo uocatȩ̨
Herent enimpari&ib Scale aut̃
dicuntur aut unasit aut plures.

Expanded text:
nstructura autem parietum ad normam fieri et ad perpendiculum respondere oportet. Norma dicta Graeco vocabulo, extra quam nihil rectum fieri potest. Componitur autem ex tribus regulis, ita ut duae sint hinorum pedum: tertia habeat pedes duos, uncias X, quas aequali crassitextremis cacuminibus sibi iungit ut schemam trigoni faciant. Id erit norma. Regula dicta quod sit recta, quasi rectula, et inpedimentum non habeat. Perpendiculum est quod semper adpenditur. Denique in fabrica nisi omnia ad perpendiculum et certam regulam fiant, necesse est cuncta mendosa instruantur; ut aliqua prava sint, aliqua cubantia, prona nonnulla, alia supina; et propter hoc universa sunt constructa. Linea genere suo appellata, quia ex lino fit. Trullae nomen factum eo quod trudit et detrudit, id est includit calce vel luto lapides. Martellus. Machina. Scalae ab scandendo, id est ascendendo, vocatae; haerent enim parietibus. Scalae autem dicuntur, aut unae sint aut plures,
Abbreviated transcription (Latin):
indulci uino datum. pni ores
reddit inuenerem. Sisupra modũ
dederis. amenti am nutrit. canos
&iam excoriandro infici traditũ ẽ.¬
Ab rotanum. Cero folium. Ruta
dicta quod sit feruentissima
cuius altera agrestis atq uirtute
acrior. Sed utraq feruentissimȩ
comprobant᷑. Hanc uenenis repug¬
nare. mustelȩ docent. Quȩ dum
cum serpente dimicauerint
cibo eius armantur. Saluia.
Enula quam rusticialam uocant.
radice aromatica. odoris sum mi.
cum leui acrimonia. Menta. huuis¬
genera sex

Expanded text:
in dulci vino datum proniores in dulci vino datum proniores reddit in venerem: si supra modum dederis, amentiam nutrit: canos etiam ex coriandro infici traditum eAbrotanum. Caerefolium. Ruta dicta quod sit ferventissima. Cuius altera agrestis atque virtute acrior; sed utraque ferventissimae conprobantur. Hanc venenis repugnare mustelae docent, quae dum cum serpente dimicaverint, cibo eius armantur. Salvia. Inula, quam rustici alam vocant, radice aromatica, odoris summi cum levi acrimonia. Menta; huigenera sex
Abbreviated transcription (Latin):
Herculis aũ hancherbam primus
capiti circum tulit. Nam nunc
nunc oleastrum. nunc apium
cuius radices efficaciter pugnant
contra insidias uenenorũ. fius
genera sunt. Petrosilenon. Ippo¬
silenon. & oleosilenon. Petro sile¬
non. uocatum quod sit simile apio
& nascatur in petris. montibq.
prȩruptis. quod nos petrapium
dicere possumus. Silenũ enim
grece apium dicitur. Sed est summũ
ac ꝓbabile macedonicum. gestu
suaue. & odore a romati co
Ipposilenon dictũ. qđ sit turum
& austerum.. Oleo silenon qđ sit
mollior folio. & caule tenerum
eniculum latiniuocant qđ eius
tirsi seuradicis sucus acuat uisũ.
Cuius uirtus traditur ut serpen¬
tes anniam senectutem eius gustu
deponant. hoc olus grecimaratron
uocant. Ligusticum a regione
nomen accepit. Nascit᷑ enim
plurimum in liguria. odore
aromatico & gustuaceris. Ane¬
anesum. herba omnib cognitu.
acerrime feruens. Mictualis.
etum. Ciminum. Coriandrũ
ex greto nomine sumptũ. quod¬
illi corian uocant. cuus semen

Expanded text:
Hercules autem hanc herbam primus capiti circumtulit. Nam nunc nunc oleastrum, nunc apium. Cujus radices efficaciter pugnant contra insidias venenorum. Ejus generis sunt petroselinon, hipposelinon, et oleoselinon. 2. Petroselinon vocatum, quod sit simile apio, et nascatur in petris montibusque praeruptis, quod nos petrapium dicere possumus, Σέλινον enim Graece apium dicitur, sed est summum, ac probabile Macedonicum, gustu suave et odore aromatico. Hipposelinon dictum quod sit durum et austerum. Oleoselinon, quod mollius folio et caule tenerum. Feniculum Latini vocant quod eius thyrsi seu radicis sucus acuat visum: cuius virtus traditur ut serpentes annuam senectutem eius gustu deponant. Hoc olus Graeci μάραθρον vocant. Ligusticum a regione nomen accepit. Nascitur enim plurimum in Liguria, odore aromatico et gustu acri. Ἄνηanesum, herba omnibus cognita, acerrime fervens, mictualis. Anethum. Cyminum. Coriandrum ex Grilli corion vocant, cujus semen
Abbreviated transcription (Latin):
qui a manus uictricis ornatus
est. ł quoel oppansis est ramis in
modum palmę hominis. Est enim
arbor in signȩ uictoriȩ. proceroq
ac decoro uirgulto. diuturnisq
uestita frondib & folia sua sine
ulla successione conseruans
Hanc greti: fenicem dicunt. quod
diu dur&. ex nomine auis. illius
arabiȩ. quȩ multis annis uiuere
ꝑhib&un.Quȩrdum in multis
locis nascatur. non in omnibus.
fructus ꝑficit mituritatem
Frequenter aũ indegypto & siria.
Fructus Aũ eius dactili. adigitorũ
similite dine nuncupati sunt
quorum &iam & nomina uariant᷑
Nam alii appellantur palmulȩ
similes miro balani. alute baici
qui & nicolai. alii mucales quos
greci. cariotis uocant. Laurus
a uerbo laudis dicta. Hac enim
cum laudib uictorum capita coro¬
nabantur. Aput antiquos aũ lau¬
dea nominabatur. Postea .d. lit¬
tera sublata & subrogata .r. dicta
est laurus. ut auriculis. quȩ in initio
audiculȩ dictę sunt. & medi dies
que nunc meridies dicitur. Hanc

Expanded text:
quia manus victricis ornatus est, vel quod oppansis est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione conservans. Hanc Graeci phoenicem dicunt, quod diu duret, ex nomine avis illius Arabiae quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem; frequenter autem in Aegypto et Syria. Fructus autem eius dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt, quorum etiam et nomina variantur: nam alii appellantur palmulae, similes myrobalani; alii Thebaici, qui et Nicolai; alii nucales, quos Graeci καρυωτάς vocant. Laurus a verbo laudis dicta; hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur; postea D littera sublata et subrogata R dicta est laurus; ut in auriculis, quaudiculae dictae sunt: et medidies, qui nunc meridies dicitur. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
quia omnis terra quae circum¬
stat pelago. rubra est & sangui¬
neo colori proxima. Ideoq
indeminium ac cutissimum
excernitur. & alii colores quib.
picturauariatur. Orgo cum
terra hanohabeat naturam
fluctib subinde diluitur. & quic¬
quid adhesumest. in colorem
cadit. Obhoc &iam in his litorib
gemmae rubrȩ inueniuntur.
Lapillus enim eius modi humo in¬
uolitus. cum interrarenas attri¬
tus est. & terrae colorem hab&
& maris. Hoc mare induos sinus scin¬
ditur. Ex his quiaboriente est.
persicus appellatur quia ora illi¬
us perse in habitant. Alter uero
arabicus dicitur. quod sit circa
arabiam:
UII. DEESTIBUS ETFAETIS.

Expanded text:
quia omnis terra, quae circumquia omnis terra, quae circumstat pelago, rubra est et sanguineo colori proxima. Ideoque inde minium acutissimum excernitur, et alii colores quibus pictura variatur. Ergo cum terra hanc habeat naturam, fluctibus subinde diluitur, et quidquid adesum est, in colorem cadit. Ob hoc etiam in his litoribus gemmae rubrae inveniuntur. Lapillus enim eiusmodi humo involutus cum inter arenas attritus est, et terrae colorem habet et maris. Hoc mare in duos sinus scinditur. Ex his, qui ab oriente est, Persicus appellatur, quia ora illius Persae inhabitant. Alter vero Arabicus dicitur, quod sit circa Arabiam. § 18 De aestibus et fretis.
Abbreviated transcription (Latin):
Frixus quoq cum elle sorore sua
fugiens insidias nouer cales: con¬
scendit nauem. signum ari& is ha¬
bentem qualiberatus est.
Elles aut̃ soror eius. perpessa
naufragium. decidit inmare&
mostua. elles pontomari. nom̃
dedit. Ab ordine fluenti pro¬
pontidis. Namdictum propontũ
quia pontum p̃uenit. Idẽ & atran¬
situ. ł angustis meatibus. boũ. bos¬
foros. Egyptius aut̃ pelagus
asiaedatur. Callicus europe¬
africus libiae. His ut quaeq
prox ima sunt. uenerunt in par¬
tes. Pelagus aut est latitudo
maris sinelitore & postu. gre¬
alatitudine dictus. Unde
quod sint in¬
DE SINIBUS MARIS .UI.
CINUS DICUNTUA MAIORES
Drecessus maris. ut in marimag¬
no ionius. in oceano carpicus. in¬
dicus. persicus. Arabicus. qui&
mare rubrum. quioceano adscri¬
bitur. Rubrum aut̃ mare uoca¬
tum. eo quod sit roseis undis
infectum. non tamentalem na¬
turam hab& qualem uid& ur
ostendere. Seduicinis litorib
uiciatur. gurges atq inficitur

Expanded text:
Phrixus quoque cum Helle sorore sua Phrixus quoque cum Helle sorore sua fugiens insidias novercales, conscendit navem signum arietis habentem, qua liberatus est. Helles autem soror ejus perpessa naufragium decidit in mari, et mortua Hellesponto mari dedit nomen. 9. Ab ordine fluenti, Propontis: nam dicta Propontis, quia pontum praevenit. Item et a transitu, vel angustis meatibus boum, Bosphorus. Aegyptium autem pelagus Asiae datur, Africus Libyae: his ut quaeque proxima sunt, venerunt in partes. Pelagus autem est latitudo maris sine litore et portu, Graea latitudine, dictus; unde uod sint inDe sinibus maris. Sinus dicuntur maiores recessus maris, ut in mari Magno Ionius, in Oceano Caspius, Indicus, Persicus, Arabicus, qui et mare Rubrum, qui Oceano adscribitur. Rubrum autem mare vocatum eo quod sit roseis undis infectum; non tamen talem naturam habet qualem videtur ostendere, sed vicinis litoribus vitiatur gurges atque inficitur;
Abbreviated transcription (Latin):
ab opidis. argolicum corinthiũ.
tyrium. adriaticum. Nam adria
qua ed am ciuitas. illẏricomari
proxima fuit. quae adriatico
mari nomendedit. A positione
caeli. ut superum. & inferum.
quod sit oriens superior. occi¬
dens inferior. Est aut̃ tus cum
& adriaticum a memori a regis
utionium. Io. quippe rex fuit
greciae. Unde iones athenien¬
ses. hocmare & tyrrenum dic¬
tum. siue quod tusciam ad luit.
idest tyrrenium. sie atyrre¬
nis nautis. quise in hocmare p̃ci¬
pitauerunt. Et sciendum ioniũ
sinum eẽ in mensum. ab ionia
usq ad siciliam. & huius pastes
eẽ adriaticum. achaicum. ete¬
piroticum. Amoribus accolarũ
eusinus ascenus. antea appel¬
latus est. Acasibus hominum
qui cetiderunt inmare. ut elles¬
pontum. icarium mysteum
Namm ysteummare dictum. amrsti¬
li lapsu. quod illic ab enomao p̃ci¬
pitatus sit. Icarus uero cretensis
ut fabulae ferunt. Altiora petens
pennis solis calore solutis mare
in quocecidit. nomen imposuit.

Expanded text:
Ab oppidis, Argolicum, Corinthium, Ab oppidis, Argolicum, Corinthium, Tyrium, Adriaticum. Nam Adria quaedam civitas Illyrico mari proxima fuit, quae Adriatico mari nomen dedit. 7. A positione coeli, ut Superum, et Inferum, quod sit Oriens superior, Occidens inferior, est autem Thuscum, et Adriaticum. A memoria regis, ut Ionium. Ion quippe rex fuit Graeciae, unde iones Athenienses. Hoc mare, et Tyrrhenum dictum; sive quod Thusciam alluit, id est Tyrrheniam, sive a Tyrrhenis nautis, qui se in hoc mare praecipitaverunt. Et sciendum Ionium sinum esse immensum, ab Ionia usque ad Siciliam, et hujus partes esse Adriaticum, Achaicum et Epiroticum. A moribus accolarum Euxinus, AXENOS antea appellatus. 8. A casibus hominum qui ceciderunt in mare, ut Hellesponticum, Icarium, Myrtoum: nam Myrtoum mare dictum a Myrtili lapsu, quod illic ab Oenomao praecipitatus sit. Icarus vero Cretensis, ut fabulae ferunt, altiora petens, pennis solis calore solutis, mari, in quo cecidit, nomen imposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
tur . & facit propontidem. qui
mox in quingentos passus coar¬
tatur. F it que bos forus tracius
quo darius copias trans postauit.
Inde ponticussinus amplissimus
atergomeotidis paludibus quod
mare exmultitudine fluminum
dulcius quam cetera maria nebu¬
losumq: & breuius. Unde & pon¬
ticum uocatum quod sit breuius
atq eo praeter focas . & tinnos. atq
del finos alias beluas maiores non
patitur.: Sicut aũt̃ terra dumuna
sit prodiuersis locis uariis appal¬
latur uocabulis. ita & proregioni¬
bus hocmare magnum. diuersis
nominibus. nuncupatur.: Nam
ybericum & asiati cum. a pro uin¬
ciis dictum. ab insulis. bare aricũ.
siculum. creticum. ciprium. egeũ.
carpacium. Nam inter tenedum.
& chium. saxum est inmare poci¬
us quam insula. quod uisentibus
procul caprae simile creditur
de egeum mare ẽ dictum. Sic &
carpacium mare inter a egyptũ¬
& throdum ab insula carpatae
illicposita. Agentibus. gallicũ
ausonium. dalmatium ligusticũ.

Expanded text:
tur, et facit Propontidem, qui tur, et facit Propontidem, qui mox in quingentos passus coarctatur, fitque Bosphorus Thracius, quo Darius copias transportavit. 4. Inde Ponticus sinus amplissimus a tergo Maeotidis paludis, quod mare ex multitudine fluminum dulcius quam caetera, nebulosumque, et brevius est, unde, et Ponticum vocatur, quod sit brevius, atque praeter phocas, et thynnos, atque delphinos, alias belluas majores non patitur. 5. Sicut autem terra, dum una sit, pro diversis locis variis appellatur vocabulis, ita et pro regionibus hoc mare magnum diversis nominibus nuncupatur: nam Ibericum et Asiaticum a provinciis dictum: ab insulis, Balearicum, Siculum, Creticum, Cyprium, Aegeum, Carpathium: 126 nam inter Tenedum, et Chium, saxum est in mari potius quam insula, quod visentibus procul caprae simile creditur, et Aegeum mare est dictum, sic et Carpathium mare inter Aegyptum, et Rhodum ab insula Carpatho illic posita. 6. A gentibus, Gallicum, Ausonium, Dalmaticum, Ligusticum.
Abbreviated transcription (Latin):
AREMAGMUMEST OUODAS
occasu ex occanofluit. & in me¬
ridiem uergit. demnde ad septemtrio¬
nem tendit. quod inde magnum
appellatur . quiacetera maria
in comparatione eius minora sunt:
Iste est & mediterrancus quia per
mediam terram terram usq: ad orien¬
tem per funditur. europam & af¬
fricam. asiamque disterminans
Cuius primae pastissinus. qui inspa¬
niis perfunditur. Ybericus. &b al¬
le aricus appellatur. Deinde
gallicus. quin arbonensem prouin¬
ciam abluit. mox ligusticus qui
iuxtagenuam urbem. est proxi¬
mus. Posthaec tyrenus qui itali¬
am adtingit. quemgreci ionium
itali inferum uocant. deinde sicu¬
lus. quia sicilia. usq ad cretamua¬
dit. Deinde creticus. qui in pamphi¬
liam & aegyptum tendit. in de
elespontus qui inseptemtrionẽ
retor quens. anfractibus magnis
iux ta grecias. & illyricum in an¬
gustias septem stadiorum strin¬
gitur. quoxerxes. ponte nauib
facto. ingreciam cõmeauit. ibi
est albidos. Inde diffusus ab¬
ȩquore patente rursus stringi¬

Expanded text:
are Magnum est quod ab occasu ex Oceano fluit et in meridiem vergit, deinde ad septentrionem tendit; quod inde magnum appellatur quia cetera maria in conparatione eius minora sunt. Iste est et Mediterraneus, quia per mediam terram usque ad orientem perfunditur, Europam et Africam Asiamque disterminans. Cuius primae partis sinus, qui in Hispaniis perfunditur, Ibericus et Balearicus appellatur. Deinde Gallicus, qui Narbonensem provinciam adluit. Mox Ligusticus, qui iuxta Genuam urbem est proximus. Post haec Tyrrhenus, qui Italiam adtingit; quem Graeci Ionium, Itali Inferum vocant. Inde Siculus, qui a Sicilia usque ad Cretam vadit. Deinde Creticus, qui in Pamphyliam et Aegyptum pertendit. Deinde Hellespontus, qui in septentrionem retorquens, anfractibus magnis uxta Graecias, et Illyricum in angustias septem stadiorum stringitur, quo Xerxes, ponte navibus facto, in Graeciam commeavit, ibi est Abydos. Inde diffusus aequore patente, rursus stringi
Abbreviated transcription (Latin):
usta erit. Omne aũ atram̃tum
sole ꝑficit᷑. omnes colores calcis
ammixtione corrumpuntur
Melinum dictum qđ eiꝰ metalli
seraxsit. Una excicladib insula
melos nomine. Est enĩ candidum.
nec utuntur copictores propter
nimiam. pinguedinem. Anulare
quoduocant candidum ẽ quo mu¬
liebres pictura luminantur.¬
Hit & ipsum excreta. ammixtis
uitreis gemmis. Cerussa fit hoc
modo. uase enim acerrimo accto
impleto. sarmenta aminea in eo¬
dem uasculo collocabis. ac suꝑ sar¬
menta tabulas plumbeas tenuis¬
simas pones. De indeuas diligentis¬
sime claudis inlinisq ne aliquid
spiraminis exeat. Postdies aut
xxx uas aperit᷑. & extillatione
tabularum. innatacerussa inuenit᷑.
Quod ablatum & are factũ teritur
atq iterum accto ammixto in pas¬
tellis diuidit᷑. & insole siccatur.
Hac obseruantia silaminas aereas
sarmentis suꝑponas. cruginẽ creant.
calcantum.
DE IN STRUMENIS
AEIDI FICIORUM

Expanded text:
usta erit. Omne autem atramentum usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur.t ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem iginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum. De instrumentis aedificiorum
Abbreviated transcription (Latin):
Est alterum genus inpurpurariis
officinis. Spuma inaercis cortinis
innatans. quamin fectores detra¬
hentes siccant. Atramentũ dictũ.
quod sit atrum. cuius species. & pic¬
ture & cottidi ano usui necessariaẽ.
Iste interfacticius est. Fit enĩ ex fu¬
ligine plurib modis. Suꝑ ardentes
tedas resina adiecta. lacus culo
ȩdificatic quȩ fumum retineat. huic
pictores cũ aqua ammiscunt gluren¬
ut illustrius resplendeat. Ad festina¬
tionem aũ operis &iã sarmentorum
ueterum carbones cum glutinotriti
inducendis pari&ib atramenti
speciem reddunt. Sunt & quiuini
fecem siccata excoquunt affirmant¬
que. si ex bono uino fex fuerit. indici
speciem id atram̃tum prebere. Sed
& sarmentum uue nigrȩ. uinoopti¬
mo tinctũ. postea quã siccitate
aruerit. si exuras & conteras. adiccto
silicis. beneigne excoquas. &AC&O
acerrimo suꝑ fusam extinguas
made facta spungia. colorem pur¬
pureũ redd&. eã ubi contriueris

Expanded text:
Est alterum genus in purpurariis Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluut illustrius resplendeat. 18. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae, vino optimo tinctum, posteaquam siccitate aruerit, si exuras, et conteras, adjecto silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris
Abbreviated transcription (Latin):
lidius. aut sandarace simile est
deterius iudicat᷑. Est & tertium
genus squamosũ quomiscit᷑ aureus
color. Uis carũ utsandarace sed
acrior. Ocra & ipsa in insula rubri
maris. Iobaz on gignitur ubi &
sandaraca. sit quoq & ocra exusta
rubrica inollis nouis. luto circũlitis.
Quȩ quanto magis in camino arserit
tanto meliorsit. Uenetũ ceruleo
& nitri flore idem faciunt. Sed si¬
cipriam infornace adustã huic ꝑ¬
mixtioni addes. uestoriani similiti¬
doerit. Purpuris sum excreta ar¬
gentaria cum pur puris parit̃ tingut᷑
lib&q eũ colorem celerius lanis.
Precipuũ tamen ẽ aliud. qđ ad huc
uas rudib medicamentis in ebriat᷑
Proximũ est egesto eo addita creta
inius idem. & quotiens id factum ẽ
leuatur. Bonitas p̃ciosissimȩ pur¬
pure causaẽ. quod scino maxime
inficit᷑ rubeaq Indicum. in indicis
inuenitur calamis. spuma adherente
limo Est aũ coloris cianei. mixturã
purpurȩ ceruliq mirabilẽ reddens.

Expanded text:
lidius aut sandaracae simile est lidius aut sandaracae simile est deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens.
Abbreviated transcription (Latin):
idest cretauiridis. & sin aliquib
terris ꝓmiscua gener&. optima tam̃
in libia cirenensi. Erisoco lacalore
prasina ẽ dicta quoduena eius.
aurum habere tradit᷑. Haec & in
armenia nascitur: sed ex macedonia
ꝓbabilisuenit. Fodit enim ex me¬
tallis aeris. cuius inuentio argentũ
atq indicũ ꝓdit. Nam uenȩ eius
cum his habent naturȩ̨ societatẽ.
Cipria ab insula cipro. ubi plurima
repperit᷑. Sandaraca in insula
rubri maris topa honascit᷑ colore
cinabari odore solphureo Inue¬
nit᷑ aũ in aureis & in argentari is
metallis melior. quo magis ruftc.¬
quam & cerussa sitorreatur infor¬
nace. sandaricũ facit. Unde & co¬
lor est flammeus. quod sitorreat᷑
aequa parte rubrica ammixta
sandaricem redd&. Arsenicum
quod latini obcolorẽ. auri pigm̃tũ
uocant. colligit᷑ in ponto ex auraria
materia. ubi &ia sandaracum
optimum ẽ quod inaureum colorẽ
transit. Eurum. & fissile gracile.
uenarum discursu. Quod ueropal¬

Expanded text:
id est creta viridis, etsi in aliquibus id est creta viridis, etsi in aliquibus terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa qquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pal
Abbreviated transcription (Latin):
pigmentum. ex quo & librorum
capita scribuntur. ipse ẽ & feni¬
cium appellatum ita eo quod in
syria colligit᷑. in littorib rubrima¬
ris ubi fenices inhabitant Aliud
ẽ aũ sericum. aliud siricum. Nam
sericum lana ẽ quam seres mittunt
Siricum uero pigmentum ẽ qđ sirii
phenices in rubrimanis littorib
colligunt. ẽ aũ & interfactitius.
nam sepesit aut sinopido. aut san¬
darice mixtus. Minium primi
greci in effesiorum solo inuenis se
tradunt᷑. Cuius pigmento yspania
cȩteris regionib sola habundat
Unde etiam nomen ꝓprio fluminide¬
dit. Huius distillatio argentum
liquidũ gignit. Minion aũ hoc qui¬
dam eẽ dicunt cinnabarim. Cin¬
nabarim adracone eẽ & barro id
est elefanto cognominatum. Aiunt
enim draconum eẽ sanguinem dũ
implicant elephantos. Ruunt enĩ
beluȩ & dracones obruunt᷑ quorũ
fusus cruor terram inficit. fitq
pigmentum quicquid solo tinxerit.
est aũ puluis coloris rubri. Frasin

Expanded text:
pigmentum, ex quo et librorum pigmentum, ex quo et librorum capita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, appellatum ita eo quod in Syria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem pulvis coloris rubri. Prasin,
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum. Picturam egyptii exco¬
gitauerunt primum umbram
hominis lineis circum ductam.
ltaq iniciotalis. Secunda singulis
colorib Postea diuersis. sicq:
paulatim sese ars ipsa diftinxit.
& inuenit lumen atq umbras
differentiasq colorum. Unde
& nunc pictores prius umbras quas¬
dam & lineas futurȩ imaginis du¬
cent. Deinde colorib complent
tenentes ordinem inuentȩ artis.
Colores aũ dictos quod acolore
ignis uel solis efficiuntur. Siue
quod inicio colabantur. ut sum me
subtilitatis exsisterent. Colores¬
aũ aut nascuntur aut fiunt
Nascuntur ut sinopis. rubrica. Pari¬
tonium. melinum. frecia auri¬
pigmentum. Caeteri finguntur
aut arte. aut ꝑmixtione. Sinopis
inuenta primũ inponto ẽ. in de
nomen a sinope urbeaccepit. spe¬
cies eius tres. Rubra. & minu srubens
& interhas media. Rubrica uocata
quod sit rubra & sanguineo pxima
haec plurimis locis gignitur. Sed
optima ponto. unde & pontica
dicitur. Siricum rubri coloris

Expanded text:
deorsum. Picturam autem Aegyptii excodeorsum. Picturam autem Aegyptii excogitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde coloribus conplent, tenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Colores autem dictos quod calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris
Abbreviated transcription (Latin):
non constat. Fint aũtharena
& ferro serraq in prȩtenui linea
premente harenas tractuq ipso
secante. Sed crassior harena. plus
erod& marmores. Namtenuis
fabricis & polituris ac comodata est
lis tinctis inuarios colores. Tesselli
giq colorib plasticen aũ dictum
grece quod ẽ latine fingeret̾ra
ł gypso similitudines. nã & in¬
pressa argilla formam aliquam
facere. plastis ẽ. Unde &ptoplas¬
tus dictus ẽ homo. qui exlimo pri¬
mus est conditus.
mens speciem rei alicuius quȩdũ
uisa fuerit adrecordationem
mentem reducit. Pictura aũt dicta
quasi fictura. Est enim imago
ficta non ueritas. hinc& fucata
idest ficto quodam colore illitic
nihil fidei &ueritatis habentia.
Vnde & sunt quȩdam picturȩ quȩ
corpora ueritatis. studio coloris
excedunt & fidem. dum augere
contendunt. admendatium pro¬
uehunt. sicut quicimerã tricapi¬
tem pingunt. uel scillã hominẽ
sursum . caninis aũ capitib cinctã

Expanded text:
non constat. Fiunt autem arena non constat. Fiunt autem arena et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata estlis tinctis in varios gereque coloribus. Plattein autem dictum Graece, quod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et impressa argilla formam aliqufacere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. mens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quodam colore inlita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt et fidem, dum augere contendunt, ad mendacium provehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam
Abbreviated transcription (Latin):
Fistulȩ aquarum sunt. dictȩ quod aquas
fundan & mutant. Nam stolagrece
mittere ẽ. formȩ carũ pmagnitu¬
dine aquȩ & ca pacitate fiunt:
ꝑ quas a qu ꝑcertos modulos diuiduñ
Equib est uncia & quinaria. digitus
quad ratus. & digitus rotundus. & ce¬
enustas ẽ quicquid illud orna¬
menti & decoris causa ȩdificus
additur. ut tectorum auro distinc¬
ta laque aria. & pretiosi marmoris
cruste. & colorum picturȩ.
aque aria sunt quȩ cameram sub¬
tegunt & ornant quȩ & lacunaria
dicuntur. quod lacus quosdam
quadratos ł rotundos ligno ł gyp¬
so uel colorib habeat pictos. cum
signis intermicantib: Principaliter
aũ lacus dicitur ut lucilius. Resul¬
tant aedesq lacusq Cuius dimini¬
nutio lacunas facit. Utoratius.
Neq aureum me r&in& indomo
lacunar. Inde fit alia diminuti o
lacunarium & ꝑantisticon
laque a rium facit.
rustȩ tabule sunt marmoris.
unde & marmorati pari& escrus¬
tati dicuntur. qui aũ marmora
secandi incrusta ex cogitauerint

Expanded text:
Fistulae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceenustas est quicquid illud ornamenti et decoris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et colorum picture. Laquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam habeant quadratos vel rotundos, ligno vel gipso vel coloribus pictos, cum signis intermicantibus. Cautem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. rustae tabulae sunt marmoris; unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint
Abbreviated transcription (Latin):
uocata aũ pauimentic eo qđ paue¬
antur. id est cedant᷑. Unde & pa¬
uor quiacedit cor. O stragumẽ
pauimentum testaceum. eo quod
fractis testis. ammixta calceferiat᷑.

Expanded text:
ocata autem pavimenta eo quod paveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rum quasi curuum. Quadrigarũ
uero currus duplici olim temone
erat. Perpetuoq: & qui omnib
equis inicer&ur. lugo primus
cires tenes sic ionius tantum me¬
dios iugauit. eisq singulos exutraq
parte simplici uinculo applicaũ.
quos greci siraforas. latini funa¬
riosuocant. agenere uinculi
quo prius alligabantur
dictȩ. Ex quib quad rigas soli. bigas
lune. trigas inferis. seiuigas ioui.
o esultorib lucifero & hespero sacra¬
uerunt. Qua drigam ideo soli iungunt.
qui a ꝑ quattuor temporte annus
uertitur . uere. aestate. autumno.¬
& hieme. Bigas lunȩ. quõ gemino
cursu cumsole contendit. siue quia
unum equũ nigrum. alterũ candidũ
Trigas diis inferis. qui ahiꝑtres aeta¬
tes. homines adse rapiunt. idest
ꝑinfantiam iuuentutem atq:
senectam. Seiuiga maximus cursus
currit ioui. ꝓpt̃ quod maximum
deorũ suorum eum eẽ credunt.
ideo aũ rotis quadrigas currere
dicunt. siue qui a mundus iste
circuli sui celeritate transcurrit

Expanded text:
rum quasi currum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos Graeci σειραφόρους, Latini funarios vocant, a genere vinculi, quo prius alligabantur.dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumnoet hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia unum equum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia ii per tres aetates hoper infantiam, juventutem, atque senectam. Sejuga maximus currus currit Jovi, propter quod maximum deorum suorum esse eum credunt. 3. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeritate transcurrit,
Abbreviated transcription (Latin):
CRIBUNTUA AUTEM ET QUAE¬
dam monstruosae hominum trans¬
formationes & commutationes in besti¬
as : sicut deilla magna famosissima circea
quae socios quoq ulixes mutasse festur
inbestias.: Et de archadibus. quisoste
ducti trans natabant quoddam stagnum
atꝙ ibi conuestebantur in lupos: Nam
& diomedis socios inuolucres fuisse con¬
uersos. non fabulosomendacio. sedhysto¬
rica adfirmatione confirmant : Sed
& quidam asserunt strigas ex hominib
fieri: Admulta enim latrocinia figu¬
rae sceleratorum mutantur: et siue
magicis cantibus. siue herbarum ue¬
neficio. totis corporibus inferas tran¬
seunt: Siquidem & pernaturam ple¬
raq mutationem recipiunt: & corrup¬
ta in diuersas species trans forman¬
tur. Sicut deuitulorum carnibus pu¬
tridis apes: sicut de equis. scarabei.
demulis locustae. de cancris scorpi¬
ones: Ouidius. concaua litoreiside¬
mas brachia cancri. Scorpio exibit.
caudaq minabitur unca:¬

Expanded text:
cribuntur autem et quaedam monstrosae hominum transformationes et commutationes in bestias, sicut de illa maga famosissima Circe, quae socios quoque Ulyssis mutasse fertur in bestias, et de Arcadibus, qui, sorte ducti, transnatabant quoddam stagnum, atque ibi convertebantur in lupos. 2. Nam et Diomedis socios in volucres fuisse conversos, non fabuloso mendacio, sed historica affirmatione confirmant. Sed et quidam asserunt strigas ex hominibus fieri. Ad multa enim latrocinia figurae sceleratorum mutantur, et sive magicis cantibus, sive herbarum beneficio, totis corporibus in feras transeunt. 3. Siquidem et per naturam pleraque mutationem recipiunt, et corrupta in diversas species transformantur, sicut de vitulorum carnibus putridis apes, sicut de equis scarabei, de mulis locustae, de cancris scorpiones. Ovidius: Concava littorei si demas brachia cancri, Scorpius exibit, caudaque minabitur unca
Abbreviated transcription (Latin):
Umbra est aer carens sole. Dicta
aut̃ quod fiat cum solis obicimur
radiis Est aut̃ mobilis & in¬
cesta exsolis circuitu. & ex motu
uentorum.⁊ Namq: quoti ens
mou&ur insole. nobis cum moue¬
riuid &ur. quiaubiquoque loco
radis solis obsistimus. proinde
illilumen auferimus: Sic que¬
& ingredi nobis cumumbra & ges¬
tus nr̃os uid&ur imitari. lux. ipsa
substantia. Lumen. quod aluce
manat. id est candor lucis. sed
hoc confundunt auctores:¬

Expanded text:
13. Umbra est aer carens sole, dicta 13. Umbra est aer carens sole, dicta autem, quod fiat cum solis objicimur radiis. Est autem mobilis, et incerta, et ex solis circuitu, et ex motu ventorum. Namque quoties movetur in sole, nobiscum moveri videtur, quia ubi quoquo loco a radiis solis obstitimus, perinde illi lumen auferimus; sicque ingredi nobiscum umbra, et gestus nostros videtur imitari. 14. Lux, ipsa substantia; lumen, quod a luce manat, id est, candor lucis. Sed hoc confundunt auctores
Abbreviated transcription (Latin):
frigus & ad solem pestin&
N amuno sermone duo diuersa sig¬
nificantur Proeo quodunum
effectum habeant: Similisenĩ
uis est & caloris & frigoris
Vnde & utraq saxa rum punt
infelix dido: Item frigus urit
frigus adurat. Ros grecumẽ
quod illi rosor dicunt. Alii pu¬
tant ros dictum quia rarus est¬
& non spissus ut pluuia: Ne¬
bula inde dicta. unde & nubila
ab obnubendo scilic&. id est ope
riendo terram. siue quodnu¬
bes uolans faciat : Ex alant
enim ualles humidȩ nebulas. &
fiunt nubes. inde nubilum inde
niues: Nebula aut̃ ima p&unt
cũ serenitas est suma cum nubilum.
Caligo umbra est despissitudine
aeris effecta. Et dicta caligo qđ
max ima aeris calore gignatur
Tenebrae dicuntur quod teneant
umbras. Nibilaut̃ sunt sedipsa
sed ipsa lucis absentia tenebrae di¬
cuntur. Sicut silentium non aliqua
res est. sedubisonus nonẽ silentium
dicitur. Sic tenebrae non aliquids̃
sed ubi luxnon ẽ tenebrae dicunt᷑.

Expanded text:
frigus et ad solem pertinet; frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. infelix Dido. Item frigus urit,frigus adurat. Ros Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est riendo terram, sive quod nubes volans faciat. Exhalant enim valles humidae nebulas, et fiunt nubes, inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est, summa cum nubilum. 11. Caligo, umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo, quod maxime aeris calore gignatur. 12. Tenebrae dicuntur, quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est silentium dicitur; sic tenebrae non aliquid sunt, sed ubi lux non est tenebrae dicuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
colores:
LUUIAE DICTAE. EO OUODELU¬
ANT QUASI ELUUIAE. Nas¬
cuntur enim de terrae & maris an¬
helitu: Qua ecum altius el euate
fuerint aut solis calore solutae aut
ui. uentorum compressae stillantur
nubis. in tempesta & obscura.
et indenimbi anube. Sunt aũt
nimbi repentinae & p̃cipites
pluuiae. Nam pluuias uocamꝰ
greco uocabulo quod terram
in ebrient ad germinandum
Ex his enim cuncta creantur
Unde & lucretius. ex igni ter¬
ra atque anima nascuntur
& imbri. Est aũ nom grecum.
RANDO APPELLATA OUOD
forma eius granorum simili¬
tudinẽ habeat. Haec aũt uento¬
rum rigore durantur innubae
ac solidantur inniuem. ruptoq
aere soluuntur. N ix anube
unde uenit & glacies agelu
& aqua quasi gelaquies. idẽ
gelata aqua: Celu autem
quodeo stringatur tellus. ce
quippe terra dicitur. tunc
aut maiori gelu stringitur ter¬
ra cum fuerit nox serena
Priuna est matutini temporis
frigus. quod inde pruinae nom̃
accepit. quia sicut ignis urit
Pyro enim ignis: Urere & ad

Expanded text:
colores. 2. Pluviae dictae, quod fluant, quasi fluviae. Nascuntur enim de terrae et maris anhelitu, quae cum altius elevatae fuerint, aut solis calore resolutae, aut vie ventorum compressae stillantur nubis intempesta, et obscura, et inde nimbus a nube. Sunt autem nimbi repentinae et praecipites pluviae; nam pluvias vocamus Graeco vocabulo, quod terram inebrient ad germinandum. Ex his enim cuncta creantur, unde, et Lucretius: Ex igni terra, atque anima nascuntur et imbri. Est autem nomen Graecum. rando appellata, quod forma ejus granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. 6. Nix, a nube unde venit. Glacies, a gelu, et aqua, quasi gelaquies, id est, gelata aqua. 7. Gelu autem, quod eo stringatur tellus, γῆ quippe terra dicitur. Tunc autem majori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. 8. Pruina, est matutini temporis frigus; quod accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad
Abbreviated transcription (Latin):
anti ocho dedit ut obsidionem
relinquer&. atq. ut facti inuidiã
demer&. Fertur exreliqua pecunia
instituis se primus xenodochia
quib aduentum susciper& paupe¬
rum &pcregrinorum: unde &uoca¬
bulum sumpsit. Nam ex greco in la¬
rum susceptio nuncupatur
Ubi aũ egrotantes deplateis colligun¬
in quo consumpta languorib atq.
in ediis miserorũ membra fouent᷑.i
II I DE AE DIFICIIS SACRIS

Expanded text:
Antiocho dedit, ut obsidionem Antiocho dedit, ut obsidionem relinqueret; atque ut facti invidiam demeret, fertur ex reliqua pecunia instituisse primus xenodochia, quibus adventum susciperet pauperum et peregrinorum; unde et vocabulum sumpsit. Nam ex Graeco in Larum susceptio nuncupatur. Ubi autem aegrotantes de plateis colligunin quo consumpta languoribus atque inediis miserorum membra foventur. § 4 De aedificiis sacris
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod excliuersis uiis ibicon¬
ueni atur. Hospicium sermo
grecus est. ubi quis adtempus
hospitali iure in habitat. &ite¬
rum inde transiens migrat.
Inde & metatum. qui a mutatur.
Unde legitur. castra metati sunt.
promutauerunt. Non enim illic
ꝑman& exercitus sed transit.
Noeanus collega crassi. insoro pro¬
iecit materias. ut eeñt loca in
quib ex pectantes insisterent
pellatasunt. Haec sunt solaria.
quia patent soli. Posthec aliilapi¬
de. alii materia aedificare porti¬
cib moeniana & forib & domib
adiecerunt. Tabulata olim lig¬
neȩ domus fiebant. inde nomen
ꝑman& tabulatorum. Appoge¬
um est constructum subterris
edificium. quod nos antrumł
speluncam dicimus. Solarium dictũ
quod solis auris pateat. Qualis
fuit locus in quo đd beth sa be
lauantem aspexit & ad amauit
Cum hiero solimam antio chus ob¬
sider&. hyrcanus princeps iude¬
orum reserato đd sepul chro.
tria milia auritalentu inde
abstraxit. Ex quib trecenta

Expanded text:
eo quod ex diversis viis ibi coneo quod ex diversis viis ibi conveniatur. Hospitium sermo Graecus est ubi quis ad tempus hospitali jure inhabitat, et iterum inde transiens migrat: inde et metatum, quia mutatur. Unde legitur: Et castrametati sunt pro mutaverunt. Non enim illic permanet exercitus, sed pertransit.Moenius collega Crassi in foro proiecit materias, ut essent loca in quibus spectantes insisterent, pellata sunt. Haec et solaria, quia patent soli. Post haec alii lapide, alii materia aedificavere porticibus moeniana, et foribus et domibus adiecerunt. Tabulata olim ligneae domus fiebant. Inde nomen permanet tabulatorum. Hypogeum est constructum sub terris aedificium, quod nos antrum vel speluncam dicimus. Solarium, quod soli et auris pateat, qualis fuit locus in quo David Bethsabee lavantem aspexit et adamavit. Cum Hierosolymam Antiochus obsideret, Hyrcanus princeps Iudaeorum reserato David sepulcro, tria milia auri talenta inde abstraxit, ex quibus trecenta