comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&orate. ne intretis intemptationem.
Sic enimnos & apostolus sine in t̃mis¬
sione orare rogat. sic om̃is scriptura¬
Neglegit neglectus. & abscisus axp̃i
membris abicitur Nihil enim tam
utile tamq: salutare. quam creato¬
rem multiplicatione precum. & as¬
siduitate orationum pulsare: His
& horum similibus responsis. confu¬
sus a grestinus: ad didit garrulitatis
noxam. calumniatur capitis comã
aliter prȩcidi. alium caracterem
exprimi & abomnium more descis
& friuola cauillanti. eustasius sa¬
gax uterat uirtute patientiae. &
scientiȩ comptus. respondit: Horũ
inquit prȩsentia sacerdotum. te
ego eius discipulus & successor. cuiꝰ
tu disciplinam & instituta damnas.
ad diuinum iudicium cum eo intra
prȩsentis anni circulum causatu¬
rum inuito. ut iusti iuidicis ex ami¬
ne sentias. cuius famulum tius de¬
tractionibus maculare procuras.:
His dictif metus quosdam qui agres¬
tianȩ partis fautores erant ꝑculit.

Expanded text:
et orate, ne intretis in temptationem. et orate, ne intretis in temptationem. Sic enim nos et apostolus sine intermissione orare rogat; sic omnis scripturaneglegit, neglectus et abscisus a Christi membris abicitur. Nihil enim tam utile tamque salutare quam creatorem multiplicatione precum et adsiduitate orationum pulsare'. His et horum similibus responsis confusus Agrestius, addit garrulitatis noxam, calumniatur capitis comam aliter tondi, alium characterem exprimi et ab omnium more disciscet frivola garrulanti Eusthasius, sagax ut erat, virtute patientiae et scientiae comptus respondit: 'Horum', inquit, praesentia sacerdotum te ego, eius discipulus et successor, cuius tu disciplinam et instituta damnas, ad divinum iudicium cum eo intra praesentis anni circulum causaturum invito, ut iusti iudicis examine sentias, cuius famulum tuis detractionibus maculare procuras'. His dictis, metus quosdam qui Agrestiane partis fautores erant perculit,
Abbreviated transcription (Latin):
tis inimici. Introeunte uero mo¬
nacho cellulam uel ex eunte. be¬
nedictionem dñi amari ratum
duco. iuxta psalmistae uocem.
Dñs custodit te ab omni malo.
custodiat animam tuam dñs: Dñs
custodiat introitum tuum & ex¬
itum tuum . ex hoc nunc &usque
in sȩculum: Licet hoc ad unum¬
quemq: xp̃ianum refertur. ut
gratia baptismi ꝑfidem in ecclesia
introeunte seruetur. &usq ad fi¬
nem ꝑ seuerantiae uigore firme¬
tur. tamen decottidianis motib
siue in ingressu ł egressu seu pro¬
gressu. unum quemq: nostrum sig¬
nocrucis armari. uel benedictio¬
ne sod alium roborari fas duco.
Multiplicationem uero oratio¬
num insacris officus. credo omni¬
bus proficere ecclesus Cum eñi
plus dñs quȩritur. plus inuenit᷑.¬
& cum uberius oratione pulsatur.
ad miseri cordiam competentẽ citius
excitatur: Nihil enim aliud plus
desudare debemus quam orationi in¬
cumbere: Sic enim a dño sub aposto¬
lorum numero hortamur. uigilate

Expanded text:
tis inimici. Introeunte vero motis inimici. Introeunte vero monacho cellulam vel exeunte, benedictionem Domini armari ratum duco iuxta psalmistae vocem: Dominus custodit te ab omni malo; custodiat animam tuam Dominus. Dominus custodiat introitum tuum et exitum tuum ex hoc nunc et usque in saeculum. Licet hoc ad unumquemque christianum refertur, ut gratia baptismi per fidem in ecclesia introeunte servetur et usque ad finem perseverantiae vigore firmetur, tamen cotidianum motum, sive in ingressu vel egressu seu progressu, unumquemque nostrum signo crucis armari vel benedictione sodalium roborari fas duco. Multiplicationem vero orationum in sacris officiis credo omnibus proficere ecclesiis. Cum enim plus Dominus queritur, plus invenitur, et cum uberius oratione pulsatur, ad misericordiam petentium citius excitatur; nihil enim aliud plus desudare debemus quam orationi incumbere. Sic enim a Domino sub apostolorum numero hortamur: Vigilate
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt si habeat quae opponat :
Atille prorupit sescire columba¬
num acȩterorum more descisce¬
re & ipsa missarum sollemnia.
multiplicatione orationum uel
collectarum celebrare. & multa
alia suꝑflua. quae cum auctore
acsiheresea tradita. execrari de¬
bere: Audito eustasius heres eon
nomine : seuel suos cum magistro
uocatos ait. Uos o decus sacer¬
dotii probare debetis. qui in ec¬
clesiis ueritatis ac iustitiȩ semina¬
rium distribuant. & qui uerita¬
ti ac ueritatis religioni aliena
tradant: quic quid enim a norma
ueri tramitis dissentit. extra ecłȩ
corpus haberi debet: Vestrum ẽ
discernere. obiecta ansint abscrip¬
turarum serie aliena. Atille ait
Tuo ore nosse uolumus quid dig¬
num ex hoc in responsis reddas.
Ille nequaquam i quit reor con¬
trarium esse religioni cocle aqua
xp̃ianus lambit. uel quod cũq
uas a ut poculum crucis signo
muniri cumꝑ aduentum signido¬
minici pellatur pestis aduersan¬

Expanded text:
inquiunt, 'si habeat, quae opponat'. inquiunt, 'si habeat, quae opponat'. At ille prorumpit, se scire Columbanum a ceterorum mores disciscere et ipsa missarum sollemnia multiplicatione orationum vel collectarum celebrare et multa alia superflua, quae cum auctori acsi heresea tradita execrari debere. Audito Eusthasius hereseo nomine se vel suos cum magistro vocatos, ait: 'Vos, o decus sacerdotii, probare debetis, qui in ecclesiis veritatis ac iustitiae seminarium distribuant, et qui veritati ac vere religioni aliena tradant. Quicquid enim a norma veri tramitis dissentit, extra ecclesiae corpus haberi debet. Vestrum est discernere obiecta, an sint ab scripturarum serię aliena'. At illi aiunt: 'Tuo ore nosse volumus, quid dignum ex hoc in responsis reddas. Ille: 'Nequaquam', inquit, 'reor contrarium esse religioni, si coclea, qua Christianus lambit, vel quodcumque vas aut poculum crucis signo muniri, cum per adventum signi dominici pellatur pestis adversan
Abbreviated transcription (Latin):
uersarius Sed praeualuit eusta¬
su deprecatio. ut qui auctor mise¬
rȩ intentionis & assentator fieri
uellet. correptus ad ño ꝑ eum om¬
nium uires frangerentur. Prȩ¬
dicto ergo & statuto die. quando
aduersum eustasium altercatio.
oriretur. ipse morte prȩuentus
interiit: Fractis ergo in eo agres¬
tianȩ partis uiribus turbant᷑ scis¬
citanturq omnes a grestinũ quae
aduersus regulam beati colũbani
uel uenerabilem eustasium obi¬
ceret Atille trem̃tibus labus. &
nihil auctoritatis & elucubratielo¬
quii habens. ait suꝑfluc quȩdam &
canonicȩ institutioni falsȩ eorum
studus teneri Cumq illi ur gue¬
rent tandem criminis causam de¬
promit se usu regulȩ habere cocle¬
am qualamberent crebro cru¬
cis signo signari. & in in gressucuius¬
lib& domus intra coenobium tam
intro euntes quam egredientes
benedictionem postulare Cũq
illi nihil dignum synodalibus dis¬
sertionibus obici cernerent. alia

Expanded text:
versarius. Sed praevaluit Eusthaversarius. Sed praevaluit Eusthasii deprecatio, ut qui auctor misere intentionis et adsentator fieri vellet, correptus a Domino, per eum omnium vires frangeret. Predicto ergo et statuto die, quando adversum Eusthasium altercatio oriretur, ipse morte praeventus interiit. Fractis ergo in eum Agrestianae partis viribus, turbantur, sciscitantur omnes Agrestium, quae adversum regulam beati Columbani vel venerabilem Eusthasium obiceret. At ille trementibus labiis, et nihil auctoritatis ac elucubrati eloquii habens, ait, superflua quaedam et canonicae institutionis aliena eorum studiis teneri. Cumque illi urguerent, tandem criminis causam depromit, se suae regulae habere, cocleam, quam lamberent, crebro crucis signo signari et in ingressum cuiuslibet domus intra coenubium tam introiens quam egrediens benedictionem postulare. Cumque illi nihil dignum synodalibus dissertionibus obici cernerent: 'Alia',
Abbreviated transcription (Latin):
excitauit: annuente sibi abbeleno
genouensis urbis ep̃o . qui consangui¬
nitatis proximus erat: Is itaq ab be¬
lenus uicinos singillatim epõs sibi
iungere in agrsstini auxilium om¬
nistudio nisus. ita ut regem chlotha¬
rium temptarent. si eorum partis
assentator futurus esset Atq ille
sciens & cognitam experim̃to habens
beati colum bani scĩtatem & discipu¬
lorum doctrinam aduersus scam
doctrinam grunnientis suis stud&
redarguere responsa: Cumq ni¬
hil profecisset . statuit ut synodali
examinationẽ probaretur. ñ ambi¬
gens debeati eustasii auctoritate &
doctrina. quod omnes aduersan¬
tes scaẽ regulae: prudentiae faci¬
litate administrante sibi spũ sco su¬
peraret: Emanante ergo rega¬
li auctoritate: multi burgundiae
ep̃i. in suburbano matasconensisur¬
bis conueniunt. inter quos maximꝰ
residebat hereticus: Quam maxi¬
me synodum : fieri urguebat uuar¬
nacharius. quia erat eustasi ad¬

Expanded text:
excitavit, annuente sibi Abeleno excitavit, annuente sibi Abeleno Genuensis urbis episcopo, qui consanguinitatis proximus erat. His itaque Abelenus vicinos collocatim episcopus sibi iungere in Agrestii auxilium omni studio nisus, ita ut regem Chlotharium temptarent, si eorum partis adsentator futurus esset; at ille sciens et cognitam experimento habens beati Columbani sanctitatem et discipulorum doctrinam, adversus sanctam doctrinam grunnientes suis studet redarguere responsis. Cumque nihil profecisset, statuit, ut sinodali examinatione probaretur, non ambigens de beati Eusthasii auctoritate et doctrina, quod omnes adversantes sanctae regulae prudentia et faciditate, administrante sibi Spiritu sancto, superaret. Emanante ergo regali auctoritate, multi Burgundiae episcopi in suburbano Matasconensis urbis conveniunt, inter quos maximus resedebat Tretecus; quem maxime synodum fieri urguebat Warnacharius, quia erat Eusthasii ad
Abbreviated transcription (Latin):
gis langobardorum notarium diri¬
git. Quam beatus atala perlectã.
ridiculo habitam. mihi tradidit ser¬
uandam. Quamq ꝑmultorum an¬
norum spatium abditam habui. &
postea mea neglsgentia ꝑ didi. nec
alius utiq qui lib& eam. sed ipse ꝓ¬
prio stilo scripserat. Directã itaq
adbeatum atalam epistolam. ipse
ad luxouium properat. eustasium
scismatis aculeis temptat. si sanam
mentem. suaue sania corrum pere
queat: Quo uenerandus uir com¬
perto diu paternis effaminibus
errantem monet. Sed postquam
salutaribus monitis mentem pes¬
te corruptam. & salubri antidoto
curare nequisset: a suo ac suorum
collegio segregauit: Nefutatus
ergo ab eustasio. sehuc illucq de¬
mergit. ut non nullos huius assen¬
tationis fautores facere queat:
Sed cum nihil eius imperitia fa¬
cere qui uisset. beati columbani
religio offendit. aduersus regulam
eius beluino dente garriens. ac uelut
caenosa sues grunniens. per quos po¬
tuit uanitati suae similes murmur

Expanded text:
gis Langobardorum notarium dirigis Langobardorum notarium dirigit. Quam beatus Atridiculo habitam mihi tradidit servandam, quamque per multorum annorum spatio abditam habui et postea mea neglegentia perdidi. Nec alius utique quilibet eam, sed ipse proprio stilo scripserat. Directam itaque ad beatum Athalam epistolam, ipse ad Luxovium properat, Eusthasium scismatis aculeis temptat, si sanam mentem sua vesania corrumpere queat. Quo venerandus vir conperto diu paternis effaminibus errantem monet. Sed postquam salutaribus monitis mentem peste corruptam et salubre antidoto curare nequisset, a suo ac suorum collegio segregavit. Refutatus ergo ab Eusthasio, se huc illucque dimergit, ut nonnullos huius adsentationis fautores facere queat; sed cum nihil eius inperitia facere quivisset, beati Columbani religio offendit, adversus regulam eius lanuino dente garriens ac velut caenosa sues grunniens, per quos potuit barriditatis suae similes murmur
Abbreviated transcription (Latin):
baoarios tendens uenisset. ibi pau¬
lolum moratus. nullum fructum
exercens. uelut alta platanus gar¬
rula uerborum folia tremulas
quatit ad auras. fructuum copiã
nescit: Deinde ad aquileiam per¬
transit: Iquileienses &enĩ descis¬
cunt a com̃munione sedis a posto¬
licae. dequa dñs in euangelio. ad
beatum a postolorum principem
p&rum loquitur. Tues petrus &
suꝑhanc p&ram ȩdificabo ecclesi¬
am meam. & portae inferi non p̃¬
ualebunt aduersus eam. Obtriũ
capitulorum dissensionem ex quo
discordiȩ in longum increm̃ta ma¬
narunt. quod p̃sentis operis non ẽ
inserendum. Itaq ueniens ad aqui¬
leiam socius statim scismatis effectus.
romanae sedis a communione seuinc¬
tus acdiuisus est. totius orbis cõmuni¬
one: Quicum romana sede disiunge¬
retur clamans. in sola aquilegia or¬
thodoxam fidem retineri: Quoscis¬
mate inbutus. epistolam uenenosam
increpationibus plenam. adbeatũ
atalam per aureum ad alo aldi re¬

Expanded text:
Baioarios tendens venisset, ibi pauBaioarios tendens venisset, ibi paululum moratus, nullum fructum exercens, velut alta platanus garrula ventorum folia tremulas quatit ad auras, fructuum copiam nescit. Dein ad Aquilegiam pertransit. Aquilegenses etenim disciscunt a communione sedis apostolicae – de qua Dominus in euangelio ad beatum apostolorum principem Petrum loquitur: Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam et porte inferi non praevalebunt adversus eam – ob trium capitulorum dissensione, ex quo discordiae in longum incrementa manarunt, quod praesentis operis non est inserendum. Itaque veniens Aquilegiam, socius statim scismatis effectus, Romanae sedis a communionem seiunctus ac divisus est totius orbis communione, quicumque Romanae sedis iungerentur, damnans: in solam Aquilegiam orthodoxam fidem retineri. Qua scisma inbutus, epistolam venenosam, increpationibus plenam ad beatum Athalam per Aureum Adalwaldi re
Abbreviated transcription (Latin):
ditorem. qui magistri dicta scin¬
deret. & conprobando solito ad
fragiles turbarum auras. fragi¬
lem mentem ac commodaret :
Exortat᷑ unum esubditis agres¬
tinum nomine. qui quondam the¬
oderici regis notarius fuerat. &¬
quadam cordis compunctione tac¬
tus. omnia quȩ possidebat relin¬
quens ad luxouium ueniens. se &
sua omnia supra dicto patri tradi¬
derat . Qui ut cuncta replicem. re¬
ligionis speciem in monasterio ges¬
tans. Post. commeatum postulans.
ut gentium esse prędicator ꝑmit¬
teretur : Quemuir sc̃s diu obiur¬
gans increpat. se non debere ad
tale opus idoneum eẽ. rudem ad¬
huc inreligione putare uel indig¬
num: Omnib: ecclesiasticis fale¬
ramentis decoratum esse debere.
qui adtale opus censeatur Hiere¬
mias et enĩ dñi electione p̃missus.
loqui. Morses electus ad nõ se tar¬
dum lingua testatur: His dictis
cum nihil proficer&. quem tene¬
re nonualet. ire sinit: Qui cũ ad

Expanded text:
ditorem, qui magistri dicta scinditorem, qui magistri dicta scinderet et conlidendo solida ad fragiles turbarum aures fragilem mentem accommodaret. Excitat unum e subditis Agrestium nomine, qui quondam Theuderici regis notarius fuerat, et quadam cordis conpunctione tactus, omnia quae possederat relinquens, ad Luxovium veniens, se et sua omnia supradicto patri tradiderat. Qui ut cuncta replicem, religionis speciem in monasterio gestans, post comeatum postulat, ut gentium esse praedicator permitteretur. Quem vir sanctus diu obiurgans increpat, se non debere ad tale opus idoneum rudem adhuc in religione putare vel dignum; omnibus ecclesiasticis faleramentis decoratum esse debere, qui ad tale opus censeatur. Hieremias etenim Domini electione praemissus, loqui; Moyses electus a Domino se tardum linguae testatur. His dictis, cum nihil proficeret, quem tenere non valet ire sinit. Qui cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
sius contigit. interuentuq oratio¬
nis sanauit. ac pristinȩ statimsos¬
pitati reddidit Deinde ꝑue̾nit
ad supradictum coenobium. ibi
tam plebem interius quam uicinos
populos. adxp̃ianum uigorem ex¬
citare studet. multosq: eorum ad
pęnitentiȩ medicam̃ta ꝑtraxit .::
Fuit studium eius. ut multos sua
facundia erudiret: Nam multi
eorum postea ecclesi arum prȩsu¬
les extiterunt. Chagno aldus lug
censis episcopus. Ragnacharius
augustidunȩ & basiliȩ: Audoma¬
rus bononiae & the roanensis op
tum columbanũ ꝑdidisse gemer&.
qui eius doctrinis inbutus fuisset.
prȩsertim cum cernerent indis¬
cipulo magistri instituta manere :
Cum ergo esset abomnib hono¬
ratus & omnium francorum pro¬
cerum honore fulciretur. & chlo¬
tharii regis amore acueneratio¬
ne clueret exarsit solito liuidus
aduersus scõrum famam cheli¬
drus. excitat qui sinibus matris
nouum fratrem zelo uellet ex¬
tinguere: uel &iam nouum pro¬

Expanded text:
sius attigit, interventuque oratiosius attigit, interventuque orationum sanavit, et pristinae statim sospitati reddidit. Deinde perveniens ad supradictum coenobium, ibi tam plebem interius quam vicinos populos ad Christianum vigorem excitare studuit: multosque eorum ad poenitentiae medicamenta pertraxit: fuitque ejus studii, ut multos sua facundia erudiret. Nam multi eorum post Ecclesiarum praesules exstiterunt, Chagnoaldus Lugdcensis epAugustanae et Basiliae, Audomarus Bononiae et Tharaonensis opptum Columbanum perdidisse gemeret, qui eius doctrinis inbutus fuisset, presertim cum cernerent in discipulum magistri instituta manare, cumque ergo esset ab omnibus gratus et omnium Francorum procerum honore fulciretur et Chlotharii regis amore ac veneratione clueret, exarsit solito lividus adversus sanctorum famam chelidrus excitatque e sinibus matris novum Cain, qui fratrem zelo velit extinguere, vel etiam novum pro
Abbreviated transcription (Latin):
pret̃ unam filiam luminibus orbatã
nomine sadalbergam. se amplius non
habere. Ueniat inquit illa: Quam
cum uidisset. sciscitatus est. utrum iu
uenilis animus adcultum diuiniti¬
moris asspiraret. affatim ut tenera
quiuerat aetas aiebat se paratam
esse sacris praeconiis optemperare :
Dedit ille operam duos ꝑdies. ieiu¬
nio corpus confecit. mentem fide ar¬
mauit suꝑ oculos benedictionis oleũ
effudit: Meruit tandem per inter¬
uentum sc̃itas ut cȩcitas lumen habe¬
ret Ped integrauit ergo diuina pie¬
tas interuentu famuli sui luminis
damna. ut haec quae lumen recipe¬
ret post diuina munera uberius ad
cultum timoris dĩ as spiraret: Quȩ
nunc super est . & diuinis obsequiis
dedita. non solum suae utilitati sed
& aliis prouidet oportuna: Cũq
progressus inde coeptum it̃ per¬
ageret quendam fratrem agilũ
nomine. qui modo resbacensis coe¬
nobii prȩsul existit. uehemens fe¬
brium ignis excoxit: Quem eusta¬

Expanded text:
praeter unam filiam luminibus orbatam praeter unam filiam luminibus orbatam nomine Adalbergam Salabergam, se amplius non habere. Veniat, inquit, illa. Quam cum vidisset, sciscitatuvenilis animus ad cultum divini timoris adspiraret. Affatim, ut tenera quiverat aetas, ait se paratam esse sacris praeconiis obtemperare. Dedit ille operam, duos per dies ieiunio corpus confecit, mentem fide armavit, super oculos benedictionis oleum effudit; meruit tandem per interventum sancti viri caecitas lumen habere. Redintegravit ergo divina pietas interventu famuli sui luminis damna, ut haec, quae lumen reciperet, post divina munera uberius ad cultum timoris Dei adspiraret. Quae nuncusque superest et divinis obsequiis dedita non solum suae utilitati, sed et aliis providet oportuna. Cumque progressus inde coeptum iter perageret, quendam fratrem Agilum nomine, qui modo Resbacensi coenobio praesul existit, vehemens febrium ignis arripuit. Quem Eusta
Abbreviated transcription (Latin):
magistri prȩceptum implere parat.
ut gentes quae uicinȩ erant fidei pa¬
bulo alerentur. Progressus ergo¬
uua rascos prȩdicat. quorum alii ido¬
latris cultibus dediti. alii fotin uel
bonosi errore maculati erant: His
ad fidem conuersis adboios quinunc
baio arii uocantur tendit: hisque
multo labore inbutis. fideiq: lina¬
mento correctis. plurimos eorum
ad fidem conuertit Ubi cum quan¬
tisper moratus fuisset. dimisit sa¬
gaces uiros qui coepti laboris instu¬
dio desudarent. ipse uero ad luxo¬
uium remeare studet: Cumq er¬
go iter carper&. uenit adquendã
uirum nomine gundo enum. quieo
tempore aduillam quam mosam
uocant ob amnem eo in loco fluen¬
tem morabatur: Is ergo cum uidis¬
set eustasium. uelut gratissimũ
munus ouans domo recepit, Ingressus
ergo eustasius domum. prȩmissa bene¬
dictione. poscit ut liberos quos habeat
rep̃sentet. Atille oboediens duos bo¬
inquit tibi adhuc proles: Ille fatetur.

Expanded text:
magistri praeceptum implere parat, magistri praeceptum implere parat, ut gentes quae vicinae erant fidei pabulo alerentur. Progressus igitur Warascis praedicat: quorum alii idololatriae cultibus dediti, alii Fotini vel Bonosi errore maculati erant. His ad fidem conversis, ad Boios, qui nunc Bavocarii vocantur, tendit, eosque multo labore imbutos fideique liniamento correptos , plurimos eorum ad fidem convertit: ubi cum aliquantisper moratus fuisset, dimisit sagaces viros qui coepti laboris in studio desudarent; ipse vero ad Luxovium remeare studet. 4. Cumque iter carperet, venit ad quemdam virum nomine Godoinum, qui eo tempore ad villam quam Mosam  Meuse  vocant ob amnem eo in loco fluentem morabatur. Is ergo cum vidisset Eustasium, velut gratissimum munus domi recepit. Ingressus ergo Eustasius domum, praemissa benedictione, poscit ut liberos quos habebat repraesentet. Ille obediens, duos boinquit, tibi adhuc proles? Ille fatetur
Abbreviated transcription (Latin):
filiam crudeliter perimant: Per¬
gentes pueri: a senibus ecclesiae
puellam receptam reperiunt :
paulisper morati ut genitoris
ira frangatur. comminant᷑ puel¬
lȩ mortis periculum: Atilla si¬
me inquit mortem formidare
putatis. in hoc ecclesiȩ pauim̃to
probate. Ob talem & enĩ causã.
mortem recipio ouans. pro eo
qui prome non dedignatus ẽ mon.:
Nec mora eustasius remeat. pu¬
ellam ab cstodia liberat. patrẽ ter¬
ribiliter increpat. religionis uestẽ
ꝑpontificem urbis illius gundo aldũ
nomine: induit sacratam salutarib
sacramentis. Mon asteriumq xp̃i
uirginum supra paternum solum.
int̃ fluuios mugram & albam aedi¬
ficat. fratresq qui ȩdificandi curã
habeant deputat: germanũ puellȩ
chagnoaldum: & uualde bertũ qui
ei postea successit. ut regulam doceant
decernit: In quo quantae uirtutes p̾ea
factae fuerint. si uita comes fuerit.
prosequi nitemur: Neuersus ergoue¬
nerabilis uir eustasius ad luxouium.

Expanded text:
filiam crudeliter perimant. Perfiliam crudeliter perimant. Pergentes pueri sinibus ecclesiae puellam receptam repperiunt; paulisper morati, ut genitoris ira frangatur, comminantur puellae mortis periculum. At illa: 'Si', inquit, mortem me formidare putatis, in hoc ecclesiae pavimento probate; ob tali etenim causa ovans mortem recipio pro eo qui pro me non dedignatus est mori'. Nec mora Eusthasius remeat, puellam ab custodia liberat, patrem terribiliter increpat; religionis vestem per pontificem urbis illius Gundoaldum nomine induit sacravitque salutaribus sacramentis. Monasteriumque Christi virginum supra paternum solum inter fluvios Mugram et Albam aedificat fratresque, qui aedificandi curam habeant, deputat; germanum puellae Chagnoaldum et Waldebertum, qui ei postea sudecernit. In quo quantae virtutes postea factae fuerint, si vita comes fuerit, prosequi nitemur. 3. Reversus ergo venerabilis vir Eustasius ad Luxovium,
Abbreviated transcription (Latin):
rit fac & sanaberis. Infer ergo au¬
ribus meis quae mihi sint custodi¬
enda & tuis orationibus pelledo¬
lorem ad ño inlatum. Prostratus
itaq: humo cum lacrimis ueneran¬
dus uir: dnm postulat ut pollicitũ
munus infundat: Surgensq: crucẽ
suꝑ oculos exprimit. & manu ocu¬
los palpando. dñi prȩsidium ades¬
se deplorat: protinus salus secuta.
lumen redditur. febrium ignis
fugatur. redditaq sospitati ma¬
tri commendat. ut chlothario re¬
diens. religiosis uestibus subdat.
Cumq pater cerneret sospitati
filiam redditam: sponso tradi de¬
cernit. pollicitatione pristina
cȩcam obliuionis foueam inferens.
Quo puella conꝑto. credit unius
sodalis consilio. cum quã fugam
inire queat: Cumq: illa assen¬
sum prȩbuisset: felicem fugam
clam elapsa arreptam. ad basili¬
cam beati petri a postolorum prin¬
cipis peruenerunt: Quo pater com¬
perto. post eas furens dirigit pue¬
ros: quibus iubet ut adp̃hensam

Expanded text:
rit, fac et sanaberis'. 'lnfer ergo aurit, fac et sanaberis'. 'lnfer ergo auribus meis, quae mihi sint custodienda, et tuis orationibus pelle dolorem a Domino inlatum'. Prostratus itaque humo cum lacrimis venerandus vir Dominum postulat, ut pollicitum munus infundat, surgensque crucem super oculos exprimit et manu oculos palpando Domini praesidium adesse deplorat. Protinus salus secuta, lumen redditur, febrium ignis fugatur, redditamque sospitate matri commendat, ut ab Chlothario rediens, religiosis vestibus subdat. Cumque pater cerneret sospitate filiam redditam, sponso tradi decernit, pollicitatione pristinae caecam oblivionis foveam inferens. Quo puella conperto credidit unius sodalis consilium, cum qua fugam inire queat. Cumque illa adsensum praebuisset, felicem fugam dam elapsae arreptam, ad basilicam beati Petri apostolorum principis pervenerunt. Quo pater conperto post eas furens dirigit puerosque iubet, ut adprehensam
Abbreviated transcription (Latin):
di uoluisset: dolore oculorũ ꝑcus¬
sa & febrium igne succensa est. ut
uix uita superis reddi creder&ur
Hac in extremis anhelis posita. eus¬
tasius patrem increpat dicens. suȩ
noxae esse quod haec tantis urere¬
tur poenis: quia uiridĩ interdic¬
tum uiolare uellet: Atille dissi¬
mulans. utinam inquit sospitati
red der&ur : & diuinis famulare¬
tur obsequiis. non se talibus uotis
obstare debere aiebat: Accedens
itaq: ad stratum puellȩ sciscitat᷑
si suae fuerit assentationis. quod
contra beati columbani in t̃dictũ
post uota cȩlestia rursus itera ret
terrena: Adhȩc puella testatir
se talibus uotis numquam paruis¬
se: ut terrenis caelestia commuta¬
ret: sed paratam fuisse. &esse. bea¬
tiuiri parẽre prȩconiis: seque ait
praeterita uidisse nocte. similẽ
figura uirum qua ipse esset qui
oculorum meorum red der& lu¬
men. uocemq simul audisse dicen¬
tem. quod cumq tibi hic uir dixe¬

Expanded text:
di voluisset, dolore oculorum percusdi voluisset, dolore oculorum percussa et febrium igne succensa est, ut vix iam superis reddi crederetur. Hanc in extremis anhelis positam, Eusthasius patrem increpat, dicens, suae noxae esse, quod haec tantis ureretur poenis, quia viri Dei interdictum violare vellet. At ille dissimulans: 'Utinam', inquit, 'sospitati redderetur et divinis famularetur obsequiis!' Non se talibus rotis obstare debere ait. Accedens itaque ad stratum puellae, sciscitatur, si suae fuerit adsentationis, quod contra beati Columbani interdictum post vota caelestia rursus iteraret terrena. Ast puella detestatur, se talibus votis numquam paruisse, ut terrenis caelestia commutaret; sed paratam fuisse et esse beati viri parere preconiis, seque ait praeterita vidisse nocte similem figura virum: 'qua ipse es, qui oculorum meorum lumen redderet', vocemque simul audisse dicentem: 'Quodcumque tibi hic vir dixe
Abbreviated transcription (Latin):
gitur uenerabilis eustasius reuer¬
sus ut superius diximus ab eato colũ¬
bano abitalia. paterno affectu &
ȩquo iure subditas monachorum
recepit cateruas Euenit ut pre
cum necessitate ad regem chlotha¬
rium pergerent. qui eo tempore
inultimis galliȩ finibus. oceanima¬
ris uicinia in habitabat: Euit ergo
aperti itineris uia ꝑsaltum pagũq
briegium. peruentumq: ad quan¬
dam uillam chagnerici: quem du¬
dum magister quantis per monu¬
erat uilla uocata pipiniscum. dici¬
tur distans aburbe mel duorum
circiter milibus duobus: Ibi tunc
chagnericus cum coniuge sua leo¬
degundae nomine. xp̃iana & sanȩ
mentis femina morabatur: Huius
filium chagnoaldum cuius supe¬
rius fecimus mentionem penes
se habebat: Visum itaq: eusta¬
sium chagnericus miro gaudio
recepit: eratq simul cum patre &¬
matre filia burgundofara. quam
ut superius diximus beatus colum¬
banus dño sacrauerat: Quam pat̃
cum iam desponsasset. & nuptus
aduersum uoluntatem puellȩ tra¬

Expanded text:
gitur venerabilis Eusthasius reversus, ut superius diximus, a beato Columbano ab Italia, paterno affectu et aequo iure subditas monachorum regebat catervas. Evenit, ut pro communi necessitate ad regem Chlotharium pergeret, qui eo tempore in ultimis Galliae finibus Oceani maris vicina inhabitabat. Fuit ergo arrepti itineris via per saltum pagumque Briegium, perventumque ad quendam villam Chagnerici, quo dudum magister quantisper moraverat. Villae vocabulum Pipimisiacum dicitur, distans ab urbe Melodorum circiter milibus duobus. Ibi tunc Chagnericus cum coniuge sua Leudegunde nomine, christiana et sane mentis femina, morabatur; huius filium Chagnoaldum, cuius superius fecimus mentionem, poenes se habebat. Viso itaque Eusthasio Chagnericus miro gaudio recepit, eratque simul cum patre matreque filia Burgundofara, quam, ut superius diximus, beatus Columbanus Domino sacraverat. Quam pater cum iam desponsasset et nuptiis adversum voluntatem puellae tra
Abbreviated transcription (Latin):
minis.: Cum reuerteretur ut me acciperet.
lupus ueniens. rapuit illum minorem in
fantem. Et ante quam adme ad propin
audio. frater tuus sum. ego: Quõ & qui¬
me educauerunt hoc dicebant. quõ de
lupote eruimus: Et amplexi. osculaban¬
tur se inuicem, Audiens uero haec ma¬
ter eorum . & considerans quae exposue¬

Expanded text:
minore. Cumque rediret ut me acciperet lupus rapuit illum fratrem meum minorem, et antequam ad me ueniret audio frater tuus sum ego, quia qui nutriuerunt me dicebant quod “de lupo eruimus te”». Et amplexi osculabantur se inuicem. Audiens hec mater eorum considerans quod eue
Abbreviated transcription (Latin):
liter lupus raput. filium eius. & abut.
Et non potuit eum inseqͥui Et cum esset
In medio fluminis. coepit euellere capil¬
luit se proicere in aquam: Sed inter¬
tia dĩ. qui futura praeuiderat: leo ue¬

Expanded text:
liter lupus alium rapuit et abiit. Vnde non ualens consequi eum cum esset in medio fluminis cepit plangere luitque se proicere in aquam. Sed domintem eius qui futura preuidebat. Pas
Abbreviated transcription (Latin):
erupit. quiadtestimonium eius usq
hodie perseuerat: Etita perue¬
nit ad locum ubiei ipse reuela¬
uerat: & ibi eum mulier prop
In quoloco. fiunt sanitates magnae.
aegri sanantur. febricitantes cu¬
rantur. & omnes quia fide obser¬
uauerint. miseri cordiam comse¬
quantur. Acta sunt autem hec
tempore diocletiani & max¬
imiani imperatorum. a gen¬
te iniquissimo aquilino prȩ¬
side: Regnante dñonro

Expanded text:
erupit, qui ad testimonium eius usque hodie perseverat. Et ita pervenit ad locum, ubi ei ipse revelaverat, et ibi eum mulier proptin quo loco fiunt sanitates magnae, egri sanantur, febricitantes curantur, et omnes, qui ex fide observaverint, misericordiam consequentur. 10. Acta sunt haec tempore Diocletiani et Maximiani imperatorum, agente iniquissimo Aquilino praeside, regnante vero
Abbreviated transcription (Latin):
deret. & deuinculis quatenebantur absolue¬
ret: It cum nullatenus petitio pontificis
obtinuiss& effectum. tota nocte cumministris
in ecclesiadnm̃ dep̃cans. maturius in p̃sentia
pontificis adiuuante d nõ in ipsa ecclesia fuer̃
absoluti. Et cum ipse inlusteruir landerichus
solita consuetudine ad orationem maturius
aduenisset. Inuenit in p̃sentia pontificis
ab solutos quos uoluerat interficere comp̃¬
hensos: Quodam itaq temporedum ad sepul¬
chrum beati martini confessoris amemorato
piissimo hlothariorege cummulti smunerib:
indispensatione pauperum erogandum to¬
ronis fuis set directus & territarium turoni¬
cum praeteriret. inuenit initinere caecum
lam xexta annorum spatia ab hac luce dã¬
natum. postulans ab eato pontifice. ut signũ
crucis superoculos eius iuberet inponere
Ille fidus demiseri cordia caelesti dexterã
leuauit qua super oculos caeci signũ crucis
in posuit. & continuo lumen quemex fide pe¬

Expanded text:
derit et de vinculis qua tenebantur absolvederit et de vinculis qua tenebantur absolverit, et cum nullatenus petitio pontificis obtenuisset effectum, tota nocte cum ministris in eclesia Domino deprecans, maturius in praesentia pontificis, adiuvante Dominum , in ipsa eclesia fuerunt absoluti. Et cum ipsi inluster vir Landericus solida consuetudine ad oratione maturius advenisset, invenit in praesentia pontificis absolutos, quos voluerat interficere conprehensos. 10. Quodam itaque tempore, dum ad sepulchrum beati Martini confessoris a memorato piissimo Chlodhario rege cum multis muneribus in dispensatione pauperum erogandum Toronis fuisset directus et terreturium Toronicum praeteriret, invenit in itinere caecum iam triginta annorum spatia ab hac luce damnatum. Postulans beato pontifice, ut signum crucis super oculos eius iuberet inponere, ille fidus de misericordia caelesti dextera levavit, quae super oculos ceci signum crucis inposuit, et continuo lumen, quem ex fide pe
Abbreviated transcription (Latin):
tos deuinculo carteris tribunus ipsedeberet
absoluere: anteostium carceris genibus pro¬
uolutus seorationi prosternẽs . piis praecibus
dnm̃ de precans. ut retrusos incarcere digna¬
retur populo praecante absolutos foris edu¬
cere condemnatos. Et completa oratione
caput ad caelum erigens uocem magnam
cumpsalmodia. qua pergebat. Aius. aiuis.
aisis. pertrinum numerum in posuit in nomine
trinitatis diuina pietas. ipsos qui uidebant᷑
incarcereretineri. ingredi dignataẽ redde¬
re ad precationem beati pontificis absolutos.
Alio quoq tempore cum ad occursum prissi¬
mi hotharii regis. aduillam nuncupatam
oala. aduenisset. & ipsum cum sum ma ue¬
neratione qua decuit recepisset. Audiens¬
duos duos pueros auiro in lustri landericho
Tunctempore maiore domus praefati
principis uinctos quosuitae terminum con¬
tinuo disponebat inponere. ibidemretineri:
Dep̃cans beatus pontifex. ut eisuitam conce¬

Expanded text:
tos de vinculo carceris tribunus ipse deberet tos de vinculo carceris tribunus ipse deberet absolvere, ante ostium carceris genibus provolutus, se in oratione prosternens, piis precibus Dominum deprecans, ut retrusus in carcere dignaretur, populo precante, absolutos foris educere condemnatus, et completa oratione, caput ad caelum erigens, voce magna cum psallentium quam pergebat 'Agius, agius, agius' per trinum numerum inposuit. In nomine Trinitatis divina pietas ipsius, qui videbantur in carcere retinere ingradi, dignata est reddere ad precationem beati pontificis absolutos. 9. Aliquo vero tempore, cum ad occursum piissimi Chlodharii regis ad villa noncupante Cala advenisset, et ipsum cum summa veneratione qua decuit recipisset, audiens duos pueros ad virum inlustrem Landericum tunc tempore maiorem domus praefati principis vinctos, quos vitae terminum continuo disponebat inponere, ibidem retinere, deprecans beatus pontifex, ut eis vitam conce
Abbreviated transcription (Latin):
qua uincti tenebantur confractȩ. ecdesiã
quabeatus ponti fex ducebatur. angelod nĩ
perducente fuerunt in gressi. beato pontifice
expectante clero & populo sugerentes nossu¬
mus scĩssime pater qui ante paululum de
uinculo carceris orationibus tuisopitulante
dño fuimus relaxati. Peatus pontifax
coramomnibus dño gratiasagens. comiti dix̃.¬
uere uinctos. quam impietas comitis quł uoluit
supplantare oppressos: Quodamitaq tem¬
pore cumtridiano conuentu rogationes quas
cunctus excolit populus ueneratione plenis¬
sima. ieiunis. elemosinis. atq. psallentiis pre¬
paratus uideretur excolere diligentissi me
dumbasilicas. cum suo dero psallentes de fe¬
rentescruces. multo populo prosequente cir¬
cuirent : Et ante ostium carceris praeterirent
ubi tresuincti iussionibus iudicis tenebantur.
precans uuala charium tribunum. ut eos deipso
cartere eiceret absolutos: & cum nullatenus
potuis set beatus pontifex obtinere. ut uinc¬

Expanded text:
qua vincti tenebantur, confracte, eclesiam, qua beatus pontifex ducebatur, angelum Domini perducenti, fuerunt ingressi, beato pontifice, expectante clero et populo, suggerentis: 'Nos sumus, sanctissime pater, qui ante paulolum de vinculum carceris orationibus tuis, opitulante Dominum, fuimus relaxati'. Beatus pontifex coram omnibus Dominum gratias agens, comite dixivere vinctos, quam impietas comitis, qui voluit subplantare obpressos'. 8. Quoddam itaque tempore, cum triduano conventu rogationis, quas cunctos excolit populus veneratione plenissima, ieiuniis, elymosinis atque psallentiis praeparatus, videretur excolere diligentissime, et dum basilicas cum suum clerum psallentis, defferentes crucibus, multo populo prosequente, circuirent et ante ostium carceris praeterirent, ubi tres vincti iussionibus iudicis tenebantur, precans Walchario tribuno, ut eos de ipso carcere eieceret absolutes, et cum nullatenus potuisset beatus pontifex obtinere, ut vinc
Abbreviated transcription (Latin):
paratam fortius augebat . & dñs sua fortitudinis
sustinentiam. Mutabantilli recentioris in saniȩ
crudelioris sae pecarnifices. &adunum de in no¬
cente homicidium faciunt. dum tot demutate
parum fuerant classes inmites. nec exalia parte
dñs desinebat perseuerantiae suae inmelius
demutare constantiam. Non sufficerat uir
ponderosis supplicii nisi uirgarum nuberetur.
& postmodum lani enadisrumpi : Vt quoduehe¬
mens illa contusio miseratintumorem posteriores
plage discissis artubus aperirent : Quae sic totũ
corpus fecerant laniatum. ut unum uulnus fecis¬
sent totalaniamentum membrorum. Nec hista¬
men cessit quiuelut alienus sui corporis deomnib:
trium phauit. Sic illicbellum gestũ ẽ int̃corpus

Expanded text:
paratam fortius augebat et Dominus sua fortitudine paratam fortius augebat et Dominus sua fortitudine sustinentiam. Mutabant illi recentiores insaniae crudeliores se carnifices, et ad unum de innocente homicidium faciendum tot demutatae parum fuerunt classes immites, nec ex alia parte Dominus desinebat perseverantiae suae in melius demutare constantiam. Non deficeret vis ponderosi supplicii, nisi virgarum jeberetur et postmodum laniatione disrumpi, ut quod vehemens illa contusio miserat in tumorem, posteriores plagae discissis artubus aperirent: quae sic totum corpus fecerant laniatum, ut unum vulnus fecissent tota laniamenta membrorum. Nec his tamen cessit, qui velut alienus sui corporis de omnibus triumphavit. Sic illic bellum gestum est inter
Abbreviated transcription (Latin):
risuidebatur sperareuictoriam. Sed quid plurib
callidae menti sceleritate non pedum Protinus
sorum certamen ultro prouocaturus ascendit.¬
& fune stosapices tamquam diaboli ibi membra
discerpert: manu srabida dissi pauitꝰ indecon¬
festimraptus ad tribunal in fundum sine ulladila¬
tione proconsulisiussu uallatusẽ & feracat᷑ua
tortorum Exhinclgitur referre quis possit xp̃i
uirtutem. autlaniantiũ feritatem. carnificũ pȩ¬
nas aut xp̃i uictorias diuturnam furoris in saniã
autxp̃ianaetolerantiae pertinatiã : Surgebant
inictus expressos plumbatorum. uimsuis conatib
geminantes tortores horrendi. &ira iudicis gestan¬
tes in manibus decertabat seuiendo quis posset for¬
tior inueniri : sed e contra aderat xp̃s quimilitis
sui membras indutus retundebat deintus. quic¬
quid foris inpendebat carnifex furiosus. Auge¬
bat illi acrioris paene tormenta indignantes
frustrase tantam in rogasse seuitiam nec non re¬

Expanded text:
ris, videbatur sperare victoriam. Sed quid pluribus ris, videbatur sperare victoriam. Sed quid pluribus callidae mentis celeritate nec pedum protinus fore certamen ultro provocaturus ascendit, et funestos apices tamquam diaboli ibi membra discerperet, manu rapida dissipavit. Inde confestim raptus ad tribunal, in fundum sine ulla dilatatione Proconsulis jussu vallatus est et fera caterva tortorum. Ex hinc igitur referre quis possit Christi virtutem, aut laniantium feritatem, carnificum poenas, aut Christi victorias; diuturnam furoris insaniam, aut Christianae tolerantiae pertinaciam? Surgebant in ictus expressos plumbatorum vim suis conatibus geminantes tortores horrendi, et iram judicis gestantes in manibus decertabant saeviendo, quis possit fortior inveniri? Sed contra aderat Christus, qui militis sui membris indutus retundebat deintus quidquid impendebat foris carnifex furiosus. Agebant illi acriori pene tormenta, indignantes frustra se tantam irrogasse saevitiam, necnon re
Abbreviated transcription (Latin):
turu sacciperet. nec non sub inde miscuisset
Ecceprotinusse corona descendens intracalicis
oras infudit . & intu s inclusa coherens: utra¬
biq lateribus mixtum . &ipsa condusit .⁊
Sicsplendido sanguineo que calore diffulgens
ut instar passionis in sanguine & splendore parit̃
future incelo proderet dignitatis. Hoc illemi¬
raculo gaudebundo cunctis p̃sentibus demonstra¬
bat : & omnes ut secum exinde computassent dilec¬
tionis animo conrogabat. & uolebatesse cõmune
quodcumq contingeret: At postquam &ipsecae¬
pit ebibere nullomodo coronae ambitus rũpebat᷑
Sedcum mixtimodo semetipsa sensim subtrahendo
debreuians immouel colligens cumpotiquanti¬
tate subducta ebibi nitebatur. utiter ius ad quẽ
uenerat animũ faceretcoronatũ: Deniq illecon¬
tinuo detali securitate lamfretus in posterum diẽ
ebrietatem pridiani calicis eructabat. & intra
medulla sinclusa magnanimitate fecundi pecto¬

Expanded text:
taturus acciperet, necnon subinde miscuisset, taturus acciperet, necnon subinde miscuisset, ecce protinus se corona descendens intra calicis oras infudit, et intus inclusa cohaerens utrobique lateribus mixta et ipsum conclusit, sic splendido sanguineoque colore diffulgens, ut instar passionis in sanguine et splendore pariter futurae in coelo proderet dignitatis. Hoc illi miraculum gaudebundus cunctis praesentibus demonstrabat, et omnes ut secum exinde computassent dilectionis animo conrogabat, et volebat esse commune quodcumque contigerat. At postquam et ipse coepit ebibere, nullo modo coronae ambitus rumpebatur, sed commixti modo semetipsa sensim subtrahendo debrevians, immo vel colligens, cum potus quantitate subducte bibi nitebatur, ut interius ad quem venerat animum faceret coronatum. Denique ille continuo de tali securitate jam fretus in posterum diem ebrietatem pridiani calicis eructabat, et intra medullas inclusa magnanimitate foecundi pecto
Abbreviated transcription (Latin):
quirebat cuius aptum sibidiligeret iudicis
pectus. Sed nec segnior & proconsule deside¬
ris eius parem seipse subiecit & feralis edicti
proposito sacrilegeunitatis. Iterum fedus ce¬
lebrari constitutis cruciatibus imperauit :
Legem scilicet ad dens in super traditorum
ut peregrini quos xp̃s prosemandat recipiab
omnibus pellerentur. nec quasi contra uni¬
tatis federa molirentur. necmoras proinde
trium phorum suorumsustinens. xp̃ssegnes
diuideri hoste profocante proprios non per¬
misit exercitus sedelegitstatim robustumde
uiris fortibus militem. maximianũ quẽ detali
certamini faceretgloriosum. non quod cete¬
ri impares essent. sed ut deuno totũ bellũ sin¬
gulari demicatione prosterneret. quemlã
benesciens de prima confessione magnanimũ
cumulata uirtute produxit armatũ ut non
dere : Nam fueratei pridie cum quibusdã
fratribus indomo laudabilis uiri . de sobrieta¬
te xp̃ĩana conuiuiũ. quicum calicem po¬

Expanded text:
quirebat cujus aptum sibi diligeret judicis quirebat cujus aptum sibi diligeret judicis pectus, sed nec segnior et Proconsule desideriis ejus parem se ipse subjecit, et feralis edictis proposito sacrilegae unitatis iterum foedus celebrari constitutis cruciatibus imperavit, legem scilicet addens insuper traditorum, ut perenni quos Christus pro se mandat recipi ab omnibus pellerentur, nec quasi contra unitatis foedera molirentur, nec moras proinde triumphorum suorum sustinens Christus, segnes dividere hoste provocante proprios non permisit exercitus. Sed elegit statim robustum de viris fortibus militem Maximianum, quem de tali certamine faceret gloriosum. Non quod caeteri impares essent; sed ut de uno totum bellum singulari dimicatione prosterneretur, quem jam bene sciens de prima confessione magnanimum, cumulata virtute produxit armatum, ut nondere. Nam fuerat ei pridie cum quibusdam fratribus in domo laudabilis viri de sobrietate Christiana convivium, qui cum calicem po
Abbreviated transcription (Latin):
dasse. Siluerathic apu& Nartaginem a¬
nitas ut longioris temporis cessationenu¬
triret peiores insidias . &ubiq hoste
grassante hoc solum tacebant formidines
atq terrores. ut nihillam moturas. & ip¬
sas saeculi diceres potestates: Nulli iã
prima terribilis aures. et pectora quati¬
ebat sola de uob acmartrribus infinitis
numidie opinionis consolatio fratrum animos
erigebat. Frequentabatur apud omnes glo¬
riarumurãrum uelut propriagratulatio sicut
&uos hodie conletamini quasi deurõ martyrio
Cum repente diabolus. iterum fremens sopi¬
tas furoris flammas inpeius accendit & in sana
suae grasationis arma commouit : Quibus id¬
circo reosdiutius illum quiecce cessasse quia
cunctos exercitos xp̃i. putaueratsibiman¬
cipasse : A tubi cognouit ecclesiam dnĩ for¬
toribus cunctis cotidiana exercitatione ual¬
lare : sensit protinus spei suae se fraudib
in rideri & acrioribus stimulis concitatus re¬

Expanded text:
dasse. Siluerat hic apud Carthaginedasse. Siluerat hic apud Carthaginenitas, ut longioris temporis cessatione nutriret pejores insidias, et ubique hoste grassante, hic solum tacebant formidines atque terrores, ut nihil jam moturas ipsas saeculi diceres potestates. Nulli jam prima terribiles aures et pectora quatiebat, sola de vobis martyribus infinitis Numidiae opinionis consolatio fratrum animos exigebat, frequentabatur apud omnes gloriarum vestrarum velut propria gratulatio, sicut et vos hodie collaetamini quasi de vestro martyrio, cum repente diabolus iterum fremens sopitas furoris flammas in poenis accendit, et insana, suae grassationis arma commovit. Quibus idcirco reor diutius illum cessasse, quia cunctos exercitus Christi putaverat sibi mancipasse. At ubi cognovit Ecclesiam Domini fortioribus cunctis quotidiana exercitatione valere, sensit protinus spei suae se fraudibus irridere, et atrocioribus stimulis concitatus re
Abbreviated transcription (Latin):
credo difficile. quam quicquid feceritxp̃s
non modo terrena prȩconia. uerum etiã
caelestia non ualent numerare: Quippe
cum sic raptim subito totius agonis percur¬
rerint gesta. ut nesciam quae sint prima
uel secunda seu tertia. & sic inmensam
simulomnesglorias p̃propera. caeleritato
confunderint ut ante compleuerint pae¬
ne quam caeperint. aut ut uerius dixerimse¬
mel utramq in illssignati sint. Vndelgitur
incipiam undelimen. tante laudis ingre¬
diar. Vnde rursus eiusdem. liminis exitũ
claudam apperire conturbor & claudere
defetigor. siuitae totius memorare mores
incipiam. referenti martyrio facere uide¬
bor iniuriam. Si ad p̃dicationẽ martrr
dirigam gressus. tantae uitae contẽptor
tenebor adscriptus. Premor cuncta per¬
currere. &sciome cuncta nequire. undiq
mihi onus deuotilabores accedit. sed con¬
tra unum leuamen desinentia euangelii
recordata succurrit. ut martyrii securus
lam monumentũ conetur exponere

Expanded text:
credo difficile, quam quicquid fecerit Christus, credo difficile, quam quicquid fecerit Christus, non modo terrena praeconia, verum etiam coelestia non valent numerare. Quippe cum sic raptum subito totius agonis percurrerint gesta, ut nesciam quae sint prima vel secunda, seu tertia, et sic immensam semel omnes glorias praepropera celeritate confuderint, ut ante compleverint pene quam coeperint, aut, ut verius dixerim, semel utrumque in illis innati sint. Unde igitur incipiam, unde limen tantae laudis ingrediar, unde rursum ejusdem liminis exitum claudam. Aperire conturbor, et claudere fatigor. Si vitae totius memorare mores incipiam, revertenti martyrio facere videbor injuriam; si ad praedicationem martyrii dirigam gressus, tantae vitae contemptor tenebor adstrictus. Premor cuncta percurrere, et scio me cuncta nequire. Undique mihi onus devoti laboris accedit, sed contra unum levamen sententia Evangelii recordata succurrit, ut martyrii securus jam monumento conetur exponere