comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nominib dĩ apud ebreor & int̃pretat᷑ dñs. hoc signifiaans
qđ do minet᷑ cunc te creaturȩ. Ubi notandũ quod ubi cũq
modm̃i loquit̃ dicens mortib: incircumcisorũ morieris
inmanibus alienorũ quia egolo cutus sum dicit ado naidus¬
&mesfabile dicit᷑. Scđm cominune quod sȩpe in hominibus
inuenit &beneado naidñs unigenitus didicit᷑ ꝗads̃ o homo¬
tnsereo &đs quod domine t̃om̃ib: uł qdti meutur acunetil
querre sros quo dute superar e potest. sed potest ꝑ humili¬
taiẽ & subuecuo nẽ placare & ad miscłiam flectere qui api¬
us &e misericors est omnib qui adeibe nignitate &dem̃¬
ua confugiunt : Tibi seruiat omnis creatura tua qadixisti
stria p̃dicat hoc ẽ. dm̃patrẽ qui dictosuo id ẽ ꝑ uerbũ suũ
& illud psal miste quo ait. uerbodicaelifir matisunt & spuoris eius
omnis uirtus eorũ. Cuius uoci hoc ẽ iussioni nullus resiste¬

Expanded text:
nominibus Dei apud Hebraeos, et interpretatur Dominus, hoc significans, nominibus Dei apud Hebraeos, et interpretatur Dominus, hoc significans, quod dominetur cunctae creaturae. 43 Ubi notandum quod ubicumque mo Domini loquitur dicens: «Mortibus incircumcisorum morieris in manibus alienorum, quia ego locutus sum, dicit Adonai Det, et ineffabile dicitur; secundum commune quod saepe in hominibus invenitur. Et bene Adonai «dominus unigenitus» Dei dicitur, t Deus, quod dominetur omnibus vel quod timeatur a cunctis, «quem nemo in virtute superare potest», sed potest per humilitatem et subiectionem placare et ad misericordiam flectere, quia pius et misericors est omnibus qui ad eius benignitatem et clementiam confugiunt. 46 «Tibi serviat omnis creatura tua, quia dixistria praedicat, hoc est Deum patrem, qui dicto suo, id est per Verbum suum, d psalmistae, quo ait: «Verbo Dei caeli firmati sunt, et Spiritu oris eius omnis virtus eorum». Cuius voci, hoc est iussioni, nullus resiste
Abbreviated transcription (Latin):
tens inparȩlio ipse dabituir tutẽ & for ti tudinemplebisuae :¬
& protector salutarium xp̃i sui. ẽ. Populi uidelic& xp̃i ani
HYmnumcantem dño hymnũ nouũ cante mus dõ nr̃o
Bene ergo incitat mystica iudith populũ nouũ sanguine salua¬
toris redep̃tũ ut cant& dño hymnũ nouum hoc .ẽ. nouite fia¬
m̃ti predic& sacram̃tũ quod ideo dicit᷑ nouũ quia incarnati¬
onem dñi corporeis oculis aetas antea nulla conspexit
alias dõ nihil nouũ ẽ. quando ante constitucionẽ mundi u¬
niuersa p̃sciuit. hrmnus aũt grecus sermo. ẽ. id .ẽ. laus
carminũ lege compositu. & quoniã hr̃mnierant quos idolis
suis &i amgentilitas ꝑsonabat. ad didit dõnr̃o ut qualẽ hym¬
nũ dicer& distincte potuis se mus A uertere.
Adonaidomine magnus estu et preclarus in uir tute tua &
quem superare ne mopotest. Adonaiergo unu ẽ dedece

Expanded text:
tens in praelio ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae, etens in praelio ipse dabit virtutem et fortitudinem plebi suae, et protector salutarium Christi sui est, populi videlicet Christiani, « Hymnum cantemus Domino, hymnum novum cantemus Deo nostro. » Bene ergo incitat mystica Judith populum novum sanguine Salvatoris redemptum, ut cantet Domino hymnum novum, hoc est, Novi Testamenti praedicet sacramentum, quod ideo dicitur novum, quia incarnationem Domini corporeis oculis aetas nostra nulla conspexit, alias Deo nihil novum est, quando ante constitutionem mundi universa praescivit. Hymnus autem Graecis sermo est, id est, laus carminum lege composita, qui hymni erant, quos idolis suis etiam gentilitas personabat. Addidit Deo nostro, ut qualem hymnum diceret, distincte potuissemus advertere. « Adonai Domine, magnus es tu, et praeclarus in virtute tua, et quem superare nemo potest. » Adonai unum est de decem
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑsecutores aeccłae quidis ponebant bella ad uersus
leles pliumilitatẽ ipsorũ qui ꝑabstinentiã mortisicubas
inse de sideria carnis &esuriuntatq scicuint iusticiam uinẽ untur.¬
ilii puellarũ conpuneerunteos. Et sicut pueros fugientes occidert eos:
Filu puellarũ sunt filii cecclesiarũ xp̃i qui hostes suos ueluti pauidos &
in habiles ad pungnandũ telis sacrarũ seripturarũpungunt & fu¬
gientesgladio uerbi occidunt. cum ab audaciapun gnandieos
de ponunt. Noneni melecti quib: p̃ceptumest ut inimicos
suos diligant & ꝓꝑsequentib seorent armis corporalibus
que mlib& inter ficere gestiunt. Sed spiritalibus hoc ẽ sa¬
cris uirtutibus hostes suos ꝑdiuinum adiutoriũ superare
contendunt unde certumens semper prȩstatur auxiliũ
Sicut insequentibus nr̃a cantrix dicendo de monstrat.
Perierunt in prelio afaciedñi mei. Dñs enimfortis dñspo¬

Expanded text:
do persecutores ecclesiae, qui disponebant bella adversus do persecutores ecclesiae, qui disponebant bella adversus fideles, per humilitatem ipsorum qui per abstinentiam mortificabant in se desideria carnis« Filii puellarum compunxerunt eos, et sicut pueros fugientes, occiderunt eos. » «Filii puellarum» sunt filii ecclesiarum Christi, qui hostes suos, veluti pavidos et inhabiles ad pugnandum, telis sacrarum Scripturarum «pungunt» et «fugientes» gladio verbi «occidunt», cum ab audacia pugnandi eos deponunt: 38 non enim electi quibus praeceptum est ut inimicos suos diligant et pro persequentibus se orent, armis corporalibus quemlibet interficere gestiunt, sed spiritalibus, hoc est sacris virtutibus hostes suos per divinum adiutorium superare contendunt; unde certum eis semper praestatur auxilium, sicut in sequentibus nostra cantrix dicendo demo« Perierunt in praelio a facie Domini mei. » Dominus enim fortis Dominus, po
Abbreviated transcription (Latin):
illi axp̃o potestatẽ datã ẽẽ. calcandi supra serpentes etscor¬
piones & suꝑomnẽ uir tutẽ inmici. Et quia fundata .ẽ. supra
petrã. Nec̃porte inferi p̃ualebunt aduersus eam. Hinc&
paulus auduores suos ammonuit dicens. Resistqͣ diabolo&
fugi& a hob̵. Nihilenim suꝑbius et ferocius illo estcũ animi¬
suiostendere ꝑmittit᷑ qualitatẽ. sed nihil eo infirmiusquan¬
do pseruos xp̃i diuina comeritꝰ potestate. Notalectorqđ di¬
cit ꝑius ac medos orrere constantiã eius & ululare issyrios
uide si forte uera opinio sit quã supraposuimꝰ de cãbise
filio eyri qđ aplerisq iste nabuchodonos or quẽ histo¬
iione morat. eẽ. crederet᷑: quia ꝑsis & medis atq asferi¬
is dominaride monstrat᷑. Tunc ululaue rt̃ castra assrrio¬
ru quan do apparuerunt humiles mei arescentes insiru
Uulan castracis srriorũ qui dirigentes int̃p̃tantur quan¬

Expanded text:
illi a Christo potestatem datam esse calcandi supra serpentes et scorilli a Christo potestatem datam esse calcandi supra serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inpetram nec portae inferi praevalebunt adversus eam. Hinc et Paulus auditores suos admonuit dicens: Resistite diabolo, et fugiet a vobis, nihil enim susui ostendere permittitur qualitatem, sed nihil eo infirmius quando per servos Christi divina conteritur potestate. 35 Nota, lector, quod dicit «Persas ac Medos horrere constantiam eius» et «ululare Assyrios», et vide si forte vera opinio sit quam supra posuimus de Chambise filio Cyri, quod a plerisque iste Nabuchodonosor, quem historia memorat, esse crederetur, quia Persis et Medis atque Assyriis dominari demonstratur. 36 «Tunc ululaverunt castra Assyriorum, quando apparuerunt humiles mei arescentes in siti». «Ululant castra Assyriorum», qui dirigentes interpretantur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
in oleo conligauit cincinnos suos mutra cum fluitantes moius cogi¬
tacionũ suarũ diuinotimore constrinxit. ac spe firma co aduna¬
uit ꝑ quos conatus antiqui host is certissime delusit. Sandaliaei
rapuerunt oculos eiꝰ ꝗa indum̃tapedũ suorũ quibus calciata fu¬
it in p̃paratione euangelii pacis punxer̃ oculoinimiei & pul¬
chritudo uir tutũ illius in potentẽ fecit animãei. unde euenit
quod superior facta propriae nequitiȩ pugione dampnando iu¬
resonant mecientes exercitus diaboli id ẽ. maligni possunt in¬
telligisps. qui tẽptare ac decipereseruosdĩ semꝑparati sunt.
Intellegit᷑ in euuangelio ad caput nr̃m inde serto accessis setẽp¬
tatorẽ que paulo post eadem scriptura appellatdiabolum
& doc torgentiũ corinthiis scribensait. Ne tẽpt& uossatha¬
langȩ diaboli constanciã & audatiã aeccłe quia agnoscus

Expanded text:
in oleo.«Conligavit cincinnos suos mitra», cum fluitantes motus cogiin oleo.«Conligavit cincinnos suos mitra», cum fluitantes motus cogitationum suarum divino timore constrinxit ac spe firma coadunavit, per quos conatus antiqui hostis certissime delusit. 30 «Sandalia eius rapuerunt oculos eius», quia indumenta pedum suorum, quibus calciata fuit in praeparatione evangelii pacis, punxerunt oculos inimici; et «pulchritudo» virtutum illius inpotentem «fecit animam eius». Unde evenit quod superior facta, propriae nequitiae pugione damnando iuemptantes, et Medis, qui resonant metientes, exercitus diaboli, id est maligni possunt intellegi spiritus, qui temptare ac decipere servos Dei semper parati sunt. 32 Inde legitur in evangelio ad caput nostrum in desertoaccessisse temptator, quem paulo post eadem Scriptura appellat diabolum. Et doctor gentium Corinthis scribens ait: «Ne temptet vos Satalangae diaboli, «constantiam et audaciam» ecclesiae, quia agnoscunt
Abbreviated transcription (Latin):
unde potuer̃ habereso laciũ inde sibi ꝑpetuũ ad¬
quirunt torm̃tũ. Ex uit e nĩ se uestimenta ui dui¬
tatis & induit se uestim̃ta laeticiȩ mnexultacione
filiorũ isrł. Vnxit faciemsuã ungento. conligauit
cin cinnos suos mitra ad decipiendũ illũ. sandalia
eius rapuerunt oculos ei. Pulchritudorius capti¬
uã fecit animãei. Amputa uit pugione ceruicem
teris hominis ac tus proquib: meru it adõdeseri
in aqua baptis matis abluit. Et noui ho minis con¬
uer satio ne induit qui re nouat᷑ dedie indiem
scđm i magine meius quicrea ut eũ particeps fac ta
gaudii cae lestis. Vnde per esaiam de hac cõ mutatione
adulescentiaetue obliuisceris & obproprii uidui¬
tatis tuȩ non recordaberis amplius qui adominabii
tui quifecitte dñs excercituum nom̃ eius. Unxit faci¬
emsuã unguento quando unctionem sa cri chris¬
matis accepit inuultu. ut iuxtapsal mista exhilarar & faciem suã

Expanded text:
unde potuerunt habere solatium inde sibi perpetuum adunde potuerunt habere solatium inde sibi perpetuum adquirunt tormentum. 26 «Exuit enim se vestimenta viduitatis et induit se vestimenta laetitiae in exultatione filiorum Israhel unxit faciem suam unguento conligavit cincinnos suos mitra ad decipiendum illum sandalia eius rapuerunt oculos eius pulchritudo eius captivam fecit animam eius amputavit pugione cervicem teris hominis actus, pro quibus meruit a Deo deseri, in aqua baptismatis abluit, et novi hominis conversationem induit, qui renovatur de die in diem secundum imaginem eius qui creavit eum,particeps facta gaudii caelestis. 28 Unde per Esaiam de hac commutatione sadulescentiae tuae oblivisceris et obproprii viduitatis tuae non recordaberis amplius, quia dominabitur tui qui fecit te, Dominus exercituum nomen eius». 29 «Unxit faciem suam unguento», quando unctionem sacri chrismatis accepit in vultu, ut iuxta psalmistam exhilararet faciemsuam
Abbreviated transcription (Latin):
Et confuditeum ligans uidelic& ancillissuis quȩ de uotũ
ser uitiũ humili animo semꝑ conditorisuo ex hibebaN:
Itq: ita ipse qui ꝑsuꝑbiã sibi similitudinẽ dĩ promiserat de¬
tractus ad inferos et in profundũ laci dimersus est. Id .ẽ.
ad infernũ ultimũ. hoc enisignificat lacipro funditas ꝓ
ti tanꝑcus ser̃ eũ. Nec excelsi gigantes in posuerunt se illi.
sed iudithfilia merari inspecie faciei suae dissoluiteũ:¬
ex robore carnis superat᷑ nec sagacitas huma mingenii
aut fortitudo imperii terreni nece millis inferre po¬
tuit. sed uir tꝰdiuina ꝑhumilitatẽ acsimplicitatẽ fide¬
li ũ suorũ inimicã choortẽ superauit contriuit ac
dis si pauit. Species enĩ acclaritas om̃i ũ uirtutum
quȩ lucebat insermone nrte iudithsimul & opere cau¬
safuit hostib maxime ruinȩ quiadũ nesciunt bonũ
in aliis reptũ caste diligere sed nequit̃ in uidere.

Expanded text:
«et confudit eum», ligans videlicet ancillis suis, quae devotum «et confudit eum», ligans videlicet ancillis suis, quae devotum servitium humili animo semper conditori suo exhibebant; 23 atque ita ipse, qui per superbiam sibi similitudinem Dei promiserat, detractus ad inferos et in profundum laci dimersus est, id est ad infernum ultimum, hoc enim significat laci profunditas; pTitan percusserunt eum, nec excelsi gigantes inposuerunt se illi, sed Iudith filia Merari in specie faciei suae dissolvit eum», hoc est ex robore carnis, superatur, nec sagacitas humani ingenii aut fortitudo imperii terreni necem illis inferre potuit, sed virtus divina per humilitatem ac simplicitatem fidelium suorum inimicam cohortem superavit, contrivit ac dissipavit; 25 species enim ac claritas omnium virtutum, quae lucebat in sermone nostrae Iudith simul et opere, causa fuit hostibus maximae ruinae. Quia dum nesciunt bonum in aliis repertum caste diligere sed nequiter invidere,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius arrogantia plausit sibifines aecłae de uasta¬
turã & iuuenes eius hoc ẽ robustos quosq infide & bo¬
nis operib gladio ꝑsecutionis occisurã. Infantes
quippe de quib scriptũ .e. Exore infantiũ & lactan¬
tiũ ꝑfecisti laudem. accipere inseductionis praedã
& uirgines hoc ẽ castas & pudicas animas ab ductu¬
rũ incarcerẽ uitiorũ. Sedlic& ipse cȩca st ulticia tan¬
tasibi plauserit. non tam̃ scđm uotũ eius rerum ordo
eicessit sed mirabilicon silio dĩ suꝑbia ei destructa .ẽ.
Et ipse qui alibi ait. Incȩlũ ascendã suꝑsideradĩ exal¬
tabo soliumme um sedebo in monte testam̃ti in la¬
teribus aquilonis ascendã suꝑ altitudinẽ nubium ero
similis altissimo. Cȩcidit decelo lucifer quimane ori¬
ebat᷑ & corruit in terrã qui uulnerabatgentes. dñs
Quȩ caput serpentis conterere in genesi olimdescripta est.

Expanded text:
Quia per arrogantiam plausit se fines ecclesiae devastaQuia per arrogantiam plausit se fines ecclesiae devastaturum, et iuvenes eius, hoc est robustos quosque in fide et bonis operibus, gladio persecutionis occisurum; infantes quippe, de quibus scriptum est «Ex ore infantium et lactancium perfecisti laudem», accipere in seductionis praedam, et virgines, hoc est castas et pudicas animas, abducturum in carcerem vitiorum. 21 Sed licet ipse caeca stultitia tanta sibi plauserit, non tamen secundum votum eius rerum ordo ei cessit, sed mirabili consilio Dei superbia eius distructa est. Et ipse qui alibi ait: «In caelum ascendam, super sidera Dei exaltabo solium meum, sedebo in monte testamenti in lateribus aquilonis, ascendam super altitudinem nubium: ero similis Altissimo», cecidit de caelo Lucifer qui mane oriebatur, et corruit in terram qui vulnerabat gentes. 22quae caput serpentis conterere in Genesi olim descripta est;
Abbreviated transcription (Latin):
ciã inimicorũ suorũ incarminesuo sub iunx it dicens.
Uenitasur ex montib ab aquilone in multi tudine for¬
titudinis suce. cuius multitudo obturauit torrentes.
& equi eorũ cooperunt ualles. dix̃ se incensurũ fines meos:
& iuue nes meos occisuros gladio. infantes meosdare in p̃dã
& uirgines incaptiuitatẽ. Dñs aũt omnipotens nocuit eum
& tradiditeũ in manus femine & confuditeũ. As sur que
esaias uirgã furoris dĩ & baculũ indignationis ẽi appellat.
Mistice significat diabolũ qui ꝑ ministros suos. hoc .ẽ. iN¬
mundos sp̃s uel homines paganos seu iudȩos. siue etiã he¬
reticos ueniens ex montib id .ẽ. de suꝑbie suae trac.¬
tatib Etab aquilone hoc ẽ. ab insi delitatis frigore dis¬
posuit bellũ contrapopłmdĩ. cuius militiȩ multitudo
obturauit torrentes. cũ uarias tẽporaliter fidelibus
excitauit ꝑsecutiones. eiusq equi co operuerunt ual¬
les cũ suꝑbialictorũeiunculis capti uerat humiles.

Expanded text:
ciam inimicorum suorum in carmine suo subiunxit dicens: «Venit Assur ex montibus ab aquilone in multitudine fortitudinis suae, cuius multitudo obduravit torrentes et equi eorum cooperuerunt valles. Dixit se incensurum fines meos et iuvenes meos occisurum gladio infantes meos dare in praedam et virgines in captivitatem Dominus autem omnipotens nocuit eum et tradidit eum in manus feminae et confudit eum non eaias virgam furoris Dei et baculum indignationis eius appellat, mystice significat diabolum, qui per ministros suos, hoc est inmundos spiritus vel homines paganos seu Iudaeos sive etiam hereticos, veniens «ex montibus», id est de superbiae suae tractatibus, 19 et «ab aquilone», hoc est ab infidelitatis frigore, disposuit bellum contra populum Dei; cuius militiae multitudo «obduravit torrentes», cum varias temporaliter fidelibus excitavit persecutiones; eiusque «equi cooperuerunt valles», cum superbia lictorum eius vinculis captivaverat humiles. 20
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ Frant aũt om̃s fatigaciaui noeratq iudithsola
in cubilo : poa roholo fernis iaceuat in lectonimia
illuderat a quo apostolus credentes conpes cute di¬
cens nolite in ebriatiuina in quo ẽ luxuria. & in
canti codeutero nomu deuius cemodiuino scritũ
ẽ uacoꝵ uua fellis & botrus amaritudinis: furoa dra¬
conũuinueoꝵ & furar aspidũ insanabilis hoc er¬
gouino debritus hostis ecclesię iace bat inlecao
ne fande securitatis quase ipune posse peccire
considebat. iusta illud impius cũ in ꝑsndũ malco
uenerit contempnit. sse m& ipsũ fallebat: quia ad
ꝑdicionẽ ꝑ petu: ã in ꝑuid tendebat. Dixit q iu¬
dithpuellȩ suȩ ut st ar& foras ance cubiculũ & ob¬
seruar& : Stetitq: cudithante lectulũ onins cũ
lacrimis & labio motu insilentio dicens. Confir

Expanded text:
Erant autem omnes fatigati a vino, eratque Iudith sola in cubiculo. Porro Holofernis iacebat in lecto nimiais et satellitum eius illud erat a quo Apostolus credentes conpescuit dicens: «Nolite inebriari vino, in quo est luxoria». Et in cantico Deuteronomii de huiuscemodi vino sceorum, uva fellis et botrus amaritudinis; furor draconum vinum eorum, et furor aspidum insanabilis». 2 Hoc ergo vino debriatus hostis ecclesiae iacebat in lecto nefandae securitatis, qua se inpune posse peccare confidebat, iuxta illud: «Impius, cum in profundum malorum venerit, contemnit»; sed semetipsum fallebat quia ad perditionem perpetuam inprovidus tendebat. 3 «Dixitque Iudith puellae suae ut staret foras ante cubiculum et observaret. Stetitque Iudith ante lectum, orans cum lacrimis et labiorum motu in silentio dicens: “Confir
Abbreviated transcription (Latin):
tibulo horti & ne moris qđ regiocultu& manu. consitũerait Et pende¬
bant ex om̃iparte tentoria aeru coloris & carbasini. & iacrnthi¬
ni. sustenta tafunib bissinis atq: purpureis. quie burneis circulis
infertierant. & columnis marmoreis fulciebant᷑. Lec tuli quoq
aurei & argentei suꝑ pauim̃tũ smaragdino & pariostratũ lapide

Expanded text:
egio cultu et manu consitum erat et pendebant ex omni parte tentoria aerii coloris et carpasini et hyacinthini sustentata funibus byssinis atque purpureis qui eburneis circulis inserti erant et columnis marmoreis fulciebantur lectuli quoque aurei et argentei super pavimentum zmaragdino et pario stratum l
Abbreviated transcription (Latin):
Deco qđ rex as suerus cum noctẽ in somnẽ duxiss & ius sit sibiafferribisto¬
rias & anna lespriorũ tẽporũ quid ũ corã eolegerent᷑ ꝑuentũ ẽ ad loc ̃
ubimardo cheus eundchos insidiatore spdidit. obqđ eũ rex uocato a man
stola regali & di adematedecorar i p̃cȩpit. & equoregio suꝑ positũ imicũ re¬
gs peripsũ d manp̃ dicari unde aman tristis domũ re uer sus est.
ecundo die conuiuii reginappopulo suo de p̃cante amanin ligno qđ mardo che¬

Expanded text:
eo quod rex Assuerus, cum noctem duxisset insomnem, jussit sibi afferri historias et annales priorum temporum, qui dum coram eo legerentur, perventum est ad locum ubi Mardochaeus eunuchos insidiatores prodidit, ob quod cum rex, vocato Aman, stola regali et diademate decorari praecepit, et equo regio superpositum amicum regis per ipsum Aman praedicari. Unde Aman tristis domum reversus est. Secundo die convivii regina pro populo suo deprecante, Aman in ligno quod Mardochae
Abbreviated transcription (Latin):
Quo modo aũt dr̃ quod inspatio uite iudith nullus ꝑtur
bar& isrł cumtotahumani generis uita tẽptatio sit su
ꝑterrm sed forsitan declade hostiũ for in secus dic̃
Quod post acceptã ꝑiudith uict oriã minus molesti
fuerint ad tempus genti iudeorũ. Mysteriũ aũt ma¬
nifestum est . ꝙ nullus electos dĩquisunt inp̃senti aeccła
nocere funditus possit. id. ẽ. usq ad anime interirũ
ꝑtingere. Vnde ipsaueritas me uuangeliouit. Om ne
quod dedit mihi pater ad me ueni & ȩteumquiue¬
nit ad me non eiciam foras & item. Qui uerbumine¬

Expanded text:
Quomodo autem dicitur quod in spatio vitQuomodo autem dicitur quod in spatio vitbaret Israhel», cum tota humani generis vita temptatio sit super terram? Sed forsitan de clade hostium forinsecus dicit, quod post acceptam per Iudith victoriam minus molesti fuerint ad tempus genti Iudaeorum. 95 Mysterium autem manifestum est quod nullus electis Dei qui sunt in praesenti ecclesia nocere funditus possit, id est usque ad animae interitum pertingere. Unde ipsa Veritas in evangelio ait: «Omne quod dedit mihi Pater ad me veniet, et eum qui venit ad me non eiciam foras». Et item: «Qui verbum me
Abbreviated transcription (Latin):
sentium atq ex affecuis futurorũ que nias sidue habent sc̃i na¬
scit. ex quorum persona proph&a in psalmis lo quit̃ dicens
Sup fluminababi lonis illic sedimus &sleuimus. dumrecor¬
quando ueniã &appareboane faciemdĩ Euerunt mihi lacri¬
mȩmee panes dieh ac nocte dum dicit᷑ mihicotidie ubiẽ
deustuus. Ergoui dixi musplanctus aeeclesiastici sollep̃¬
nes sunt non lugubres unde ineuu angeli olegit᷑ quod rache. plo
rar& filios suos & noll& consolariquinonsunt. Curauerum
uiriti moratiste phanũ et fecerunt suꝑeo planetũmag¬
nũ Beatiqui lugent nunc quoniã ipsiconsolabuntur.
&̾ contitirio aũt uae illisquinunc rident. qm̃flebunt.
Flentergo modoscĩ dĩ euntes & mit tentes se nuna sua.
Uenientes autẽ uenient in exultatione. por tan tes
manipulos suos. In omniaut̃ spatio uite eius non fuit
qui per tur par& isrł. & post mortem eius annis multis:

Expanded text:
sentium atque ex affectu futurorum, quem assidue habent sancti, nasentium atque ex affectu futurorum, quem assidue habent sancti, nascitur. Ex quorum persona propheta in psalmis loquitur dicens: «Super flumina Babilonis illic sedimus et flevimus dum recorquando veniam et apparebo ante faciem Dei? Fuerunt mihi lacrimae meae panes die ac nocte, dum dicitur mihi cotidie: “Ubi est Deus tuus?”». Ergo, ut diximus, planctus ecclesiastici sollemnraret filios suos, et nollet consolari, quia non sunt . » Curaverunt viri timorati Stephanum, et confecerunt super eum planctum magnum. Beati qui lugent nunc, quoniam ipsi consolabuntur. E contrario autem, vae illis qui nunc rident, quoniam flebunt. Flent ergo modo sancti Dei « euntes et mittentes semina sua; venientes autem venient in exsultatione portantes manipulos suos . » « In omni autem spatio vitae ejus non fuit, qui perturbaret Israel, et post mortem ejus annis multis. »
Abbreviated transcription (Latin):
ic sepultã dicit aecłam exparte membrorumeius
quȩ ab imtio peceati ptoplausti parentis nr̃i usq adfi¬
ne in mundimortis corporae a iuraef fugere non po¬
et non uidebit martẽ. Moritur enim iuxta ec¬
de nastis sementiã. sapienssimili t̃ ut insipiens & ad
unum finẽ properant om̃ia. terraenimse pultura
cõmunis .ẽ. bo norumhac malorũ. siue altio risen¬
su defunctahac sepultacũ uiro su iudith quando
xccła inbaptis mate conmoritur xp̃o utre surgat
cum ipso. Vndedicit a postolus. Conse pulti enim
sumus cum illo perbaptis mum in mortem. ut quo¬
modore surrexit xp̃s a mortuis ꝑgloriam patris uta
& nos in nouitate uite. ambulemus. Lux̃q illam omis
pus p̃sentis uitȩ quod ꝑseptanariũ dierũ numenũ
currit ꝓpt̃ peregrinatione p̃senus aec clae indolo¬
re &gemnituse affligunt: Gonec aspir& dies e inclinen¬
tur umbrȩ . sed luctus iste non ex disperatione sed magis tedio p̃¬

Expanded text:
ac sepultam» dicit ecclesiam ex parte membrorum eius, ac sepultam» dicit ecclesiam ex parte membrorum eius, quae ab initio peccati protoplausti parentis nostri usque ad finem mundi mortis corporeae iura effugere non poet non videbit mortem?». Moritur enim, iuxta Ecclesiastis sententiam, sapiens similiter ut insipiens, et ad unum finem properant omnia; terra enim sepultura communis est bonorum ac malorum. 89 Sive altiori sensu «defuncta ac sepulta cum viro suo» Iudith, quando ecclesia in baptismate conmoritur Christo ut resurgat cum ipso. Unde dicit Apossumus cum illo per baptismum in mortem; ut quomodo resurrexit Christus a morte per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . » « Luxitque illam omnis pus praesentis vitae, quod per septenarium dierum numerum currit, propter peregrinationem praesentis ecclesiae in dolore et gemitu se affligunt, donec aspiret dies et inclinentur umbrae? 91 Sed luctus iste non ex disperatione, sed magis taedio prae
Abbreviated transcription (Latin):
adcreuerumt: ubi annos centũquinq manebatua sub
legedĩ mili tansp. xt̃nabea titudine. idipiscendade¬
certabat. Quinq ergo libri legis diuinȩ sunt in quibus
unius dĩcultura cõmendarit᷑ & omniũdolorũ seruitus poe¬
nitus int̃dicit᷑ Centũ ergoquia de leuamimerũ transfert
mdexterã aeter nãbeatitudinẽ ut diximus meritode signat.
Eidimisit abrã suã liberã: cum carnalium conuersationem
que timorisem ꝑobnoxia est. in liber tatẽ grãe & securita¬
tem caritatis docendo ex ortando atq bonis exemplis
meliorando ꝑducit. ut iambonaque timore poe narum
pro parte gerebat. in spe p̃miorum & amore ipsius bo
hab& ñ ẽ in caritate sed ꝓfecta caritas foras mittit
timorem Vnde timidiseruorũ & dilectionipleni
liberorum assimilantur condiciomi. Et defunc¬
taest Ac se pulta cũ uiro suo in bethulia De functã

Expanded text:
adcreverunt. 85 Ubi «annos centum quinque manebat», quia sub adcreverunt. 85 Ubi «annos centum quinque manebat», quia sub lege Dei militans pro aeterna beatitudine adipiscenda decertabat. Quinque ergo libri legis divinae sunt, in quibus unius Dei cultura commendatur et omnium idolorum servitus poenitus interdicitur. Centum ergo, quia de laeva numerum transfert in dexteram, aeternam beatitudinem, ut diximus, merito designat. 86 «Et dimisit abram suam liberam», cum carnalium conversationem, quae timore semper obnoxia est, in libertatem gratiae et securitatem caritatis docendo, exortando atque bonis exemplis meliorando perducit; ut iam bona, quae timore poenarum pro parte gerebat, in spe praemiorum et amore ipsius boni habet non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. Unde timidi servorum et dilectione pleni liberorum assimilantur conditioni. 88 «Et defuncta est ac sepulta cum viro suo in Bethulia». «Defunctam
Abbreviated transcription (Latin):
nibus crebris quas populi turba condensat. & reddit
celeberrima de uotone festiua. Quod uero addit
usq ad cornualiaris prohibent᷑ aliquiforsi tanquod
multisinusumẽ audita e uangelii lectionedisce¬
dere. Nonenim ad cor nu altaris accedunt. quicom¬
municationił gratia nonre plent᷑: hocde isto alta¬
re uisirali ut mihi uide t competẽnt̃ ac cipimus quo
corpus & sanguus dñi sollẽ pni nob frequenta tio ne
largit Illuuero altare .ẽ. ante consprctũ dñi ubi
purificatis animis ꝑ contẽ plationẽ ad sca uibe nus
Accedere ut inhac ac tuali sollep nitate illud semꝑ
debeamus inspicere. Wansit int̃ indo mouiri sui
innos centum quinq & dimisit abrã suamliberim.
Domũ uiri p̃sentẽ mundũ possumus accipere in quo
sub estu tribulationũ desudat aeccła. quia postquã
ab dicauit er rorixcui antea subgentili conuersati¬
one deseruiebatꝰ. statim molestiȩ psecutio numei

Expanded text:
nibus crebris, quas populi turba condensat et reddit nibus crebris, quas populi turba condensat et reddit celeberrima devotione festiva. Quod vero addit «usque ad cornu altaris», prohibentur aliqui forsitan, quod multis in usu est, audita evangelii lectione, discedere; non enim ad cornu altaris accedunt qui communicationis gratia non replentur. 83 Hoc de isto altare visuali, ut mihi videtur, competenter accipimus quo corpus et sanguis Domini sollemni nobis frequentatione largitur. Illud vero altare est ante conspectum Domini, ubi purificatis animis per contemplationem ad sancta iubemur accedere, ut in hac actuali sollemnitate illud semper debeamus inspicere. 84 «Mansit autem in domo viri sui annos centum quinque, et dimisit abram suam liberam». «Domum viri» praesentem mundum possumus accipere, in quo sub aestu tribulationum desudat ecclesia, quia postquam abdicavit errori cui antea sub gentili conversatione deserviebat, statim molestiae persecutionum ei
Abbreviated transcription (Latin):
ero sacrȩ rege nerationis abluta atq renata quodre¬
li quumest ⁊eporis infide uiuit filiidĩ. cui ꝑpaulium dr̃¬
eratis aũt aliquando tenebre nunc aũt lux in dño ut
filulucis ambulate. Fratauĩ dieb festis procedenscũ
gloria magna. Pesta xp̃iane religionis sunt quibus re¬
corda t᷑ temporibus dominicȩ in carnationis passionis
resurrectionis atq: ascensionis ad cȩlos & aduentus sp̃s
trium phos in quib om̃ib aeccła procedit cũ magnagła.
Quiahonesta conuersatione & probis morib atq lau¬
dibus diuina incen sabilit̃ cõmemorat sacram̃ta: quod¬
propheta nouopopulo hoc .ẽ. xp̃i ano mandare uide¬
iur in psal terio ubi scriptũ .ẽ. Constituite die isollẽ¬
nem in confrequentationib usq ad cornualtar is:
Diemsollempnẽ dicit qui honore dm̃i & scorũ confessio¬
ne sacratus .ẽ. in confrequentationib id .ẽ. processio¬

Expanded text:
cro sacrae regenerationis abluta atque renata, quod recro sacrae regenerationis abluta atque renata, quod reliquum est temporis, in fide vivit Filii Dei, cui per Paulum dEratis aufem aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino, ut lucis filii ambulate. » « Erat autem diebus festis procedens cum gloria magna. » Festa Christianae religionis, quibus recordatur temporis Dominicae incarnationis, passionis, resurrectionis atque ascensionis ad coelos, adventus Spirittque trumphos, in quibus omnibus Ecclesia procedit cum magna gloria; quia honesta conversatione et probis moribus atque laudibus divina incessabiliter commemorat sacrampropheta novo populo, hoc est Christiano, mandare videtur in psalterio ubi scriptum est: «Constituite diem sollemnem in confrequentationibus usque ad cornu altaris;» 82 «diem sollemnem», dicit, qui honore Domini et sanctorum confessione sacratus est; «in confrequentationibus», id est processio
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ t̃re isrł quia sola aeccła catholica emin& intoio orbe
ternurũ supnas diuitias quȩ rens thalamo caelestis regis
dignissimã & cum eoperpetuum regnũ possessura. Dequa
pse sponsus incantica canticorũ ait. Sexaginta sunt regi¬
ne aloctoginte concubinȩ. una ẽ columba mea ꝑfectme¬
Anunta ẽimatris suce ȩlectage nitricisuae. Diderunt
emimfiliae & beatissimamp̃diauierunt reg inae & concu¬
binȩ luudaue runt tam. Erat &iam uiriuri castra¬
tis cid uncta. ita ut non cognoscer& uirũ omnib dieb uite
suae ex quodefunctꝰ ẽ mannases iur ei. Castita sergo
aeccłae ad mirabilis . ẽ. & ualdelaudabilis quȩ postquam
pompȩ diaboli &idolatriȩ ab dicauerat. Et iuxta a postoli
sententiã . mundus sibi crucifixus . ẽ. ipsaquȩ mundo
ne quaqua ultra pissa .ẽ. ad in lecebras carnalium uo¬
luptatum atq pristinas sordes uitiorũ relabi sedlaua¬

Expanded text:
sae terrae Israhel», quia sola ecclesia catholica eminet in toto orbe sae terrae Israhel», quia sola ecclesia catholica eminet in toto orbe terrarum supernas divitias quaerens, thalamo caelestis regis dignissima et cum eo perpetuum regnum possessura. 77 De qua ipse sponsus in Cantico canticorum ait: «Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae; una est columba mea, perfecta mea, una est matri suae electa geatissimam praedicaverunt; reginae et concubinae laudaverunt eam . » « Erat etiam virtuti castitas adjuncta, ita ut non cognosceret virum omnibus diebus vitae suae ex quo defunctus est Manasses vir ejus. » Castitas ergo Ecclesiae admirabilis est, et valde laudabilis, quae postquam pompae diaboli et idololatriae abdicaverat, et juxta Apostoli sententiam mundus sibi crucifixus est, ipsaque mundo; nequaquam ultra passa est ad illecebras carnalium voluptatum, atque pristinas sordes peccatorum relabi, sed lava
Abbreviated transcription (Latin):
tione rec ta locutione atq bonaoperatione uitã p̃sentẽ
ducendo aduentũ iudicis sui sollitus exspectat. Cũaũt
illeue nerit & tempus laboris istius transierit tuncsi&r
Quiꝰ finito iuditio accepta sententia scĩdĩ depegrinato¬
ne istius mundi migrabunt ad possidendum regnũ pa¬
tris ae t̃niquod paratũ. ẽ. illis ab origine mundi.
Etiudith magnafactaẽ in bechulia. & preclarior erat
uniuersae terre isrł: Quia tunc apparebit claritas &
ȩloria scãe aeccłae quȩ antea letabat cum in pressuris
istius mundi uersabat᷑. Tunc enĩ uixta euangelicum
tes uirginem castã sedisspondisse uniuiro xpogloriabatur
Inuerabethulia hoc.ẽ. in uirginitate perpe tuaclare bit
Quando sponsa nobilissima suꝑno sponso ueracit̃ coniuncta
sine macula & sineruga & sine corruptione ulla caelestẽ
hierslmintrauerit. Prȩ clarior ergo iudith erat uni uer¬

Expanded text:
tione, recta locutione atque bona operatione vitam praesentem tione, recta locutione atque bona operatione vitam praesentem ducendo adventum iudicis sui sollicitus exspectat. Cum autem ille venerit et tempus laboris istius transierit, tunc fieQuia finito iuditio, accepta sententia, sancti Dei de peregrinatione istius mundi migrabunt ad possidendum regnum Patris aeterni, quod paratum est illis ab origine mundi. 74 «Et Iudith magna facta est in Bethulia et praeclarior erat universae terrae Israhel». Quia tunc apparebit claritas et gloria sanctae ecclesiae, quae antea latebat cum in pressuris istius mundi versabatur. Tunc enim, iuxta evangelicum tesvirginem castam se dispondisse uni viro Christo gloriabatur, in vera Bethulia, hoc est in virginitate perpetua, clarebit quando sponsa nobilissima, superno sponso veraciter coniuncta, sine macula et sine ruga et sine corruptione ulla caelestem Hierusalem intraverit. 76 «Praeclarior ergo Iudith erat univer
Abbreviated transcription (Latin):
miscdiam adõ salutarisuo. Erat aut̃ populus iocundus
erit cum puemerit ad contemplationẽ uultus Editoris
sui nec non & in haperegrinatione iam in spe futurorun:
bonorum quodam modo iocundus & lȩtus .ẽ. Unde di¬
Spe in quit gauudentes intribulatione pacientes. hinc
&r ipsaueritas ineuangelio discipulis ait. Cum uosꝑse¬
cuti fuerint & dixerint amnemmalum aduersum uol
mentientes propt̃ nom̃ meum. Gaudete &enes taueli
ul uius uctorie caelebratumest cumiudithi
cum iudith nisi que lib& scõrũ fide spe &carataue
in icolatu istius mundi cũmatre a eccła congratulari
& ꝓuirib certare ut di uinagrã ad utus integrum
& sine que relaspm̃suũ anmam& corpus in aduentũ dñi
saluũfacit. & despe psalmistaait. Quisperat indño non con¬
fundet᷑ in aeternum. Hinc & ioħ s aposiolus de caritate
menses ergohuius cemodigaudiũ caelebrat omnisquiada¬
eternã beati tudinẽ recte ꝑue nire desiderat. & pia inten¬

Expanded text:
diam a Deo salutari suo. » « Erat autem populus jucundus erit, cum pervenerit ad contemplationem vultus conditoris sui, nec non et in hac peregrinatione jam in spe futurorum bonorum quodammodo iucundus et laetus est. Unde di iterum: «Spe» inquit, «gaudentes, in tribulatione patientes». Hinc et ipsa Veritas in evangelio discipulis ait: «Cum vos persecuti fuerint et dixerint omne malum adversum vos, mentientes propter nomen meum, gaudete et exultate um huius victoriae celebratum est cum Iudith cum Iudith» nisi quemlibet sanctorum fide, spe et caritate in incolatu istius mundi cum matre ecclesia congratulari et pro viribus certare ut, divina gratia adiutus, integrum et sine querella spiritum suum, animam et corpus in adventum Dominsalvum facit. Et de spe psalmista ait: «Qui sperat in Domino non confundetur in aeternum». Hinc et Iohannis apostolus de caritate menses» ergo huiuscemodi «gaudium celebrat» omnis qui ad aeternam beatitudinem recte pervenire desiderat, et pia inten
Abbreviated transcription (Latin):
nominis eius interp̃tatio ex primere uidetur. In t̃p̃¬
tat᷑ eñuo achim dñi resurrectio unde ipsa ueritas
ne uangelio ait. Ego sumre surrectio & uita : quicre¬
dit inme non morie t inȩ t̃nũ Hicergo pontife
uenitde hierusalem inbhuliã cum decȩlis dẽ¬
scendit in uterũ uir ginis. ex quocarnẽ assumens
hoe io sacius est pro nob unde elegit discipulos quos
opse sr̃ssuos ineuangelio nominauit. Quimeruopres¬

Expanded text:
nominis eius interpretatio exprimere videtur: interprnominis eius interpretatio exprimere videtur: interpretatur enim Ioachim Domini resurrectio.Unde ipsa Veritas in evangelio ait: «Ego sum resurrectio et vita; qui credit in me non morietur in venit de Jerusalem in Bethuliam, cum de coelis descendit in uterum virginis, ex qua carnem assumens homo factus est pro nobis. Unde elegit discipulos, quos ipse fratres suos in Evangelio nominavit; qui merito pres
Abbreviated transcription (Latin):
na tum & diuicias scãe aeccłȩ conuertant. hoc ẽ
aurũ sapientiȩ: argentũ eloquentiae. gemmas mo¬
ralitatis. ac uirtutũ. nec non& homines carnali
se nsudeditos. quicaptiuati erant idolatria & ser uitute
uiciorumob noxia . quatenus haecomĩa quȩ suꝑb assyri¬
us & princeps mundi huius iniuste possidebat. ꝑbellato¬
res xp̃ire ferant᷑ adlone statẽ diui nicultus.
Ioachim aũt sũmus pontifex de huerusalẽ uenit mbe thuliã
cumun uersis prȩs bi terissuis ut uider& iudith. Quȩ
cũ exissei ad illũ. benȩdixerunt illã om̃s una uoce di¬
centia poplinri. ꝗa fecisti uirilit̃ & confortatũ est
cortuũ eo quod castitatẽ a maueris. & post uirũ tuum
alterũ nescieris. Ideo & manus dm̃ conforta uitte &ri¬
dempͥtor nr̃ intelligit᷑ quifactus est adõ nob̵ pontifex
inaeternũ scđ mordiñe mel chi sedech ꝑquẽ habemꝰ
accessum ad patrem & spemuitȩ aeterne : qꝓbene

Expanded text:
natum et divitias sanctae ecclesiae convertant 13 hoc est natum et divitias sanctae ecclesiae convertant 13 hoc est aurum sapientiae, argentum eloquentiae, gemmas moralitatis ac virtutum, nec non et homines carnali sensu deditos, qui captivati erant idolatria et servitute vitiorum obnoxii, quatenus haec omnia, quae superbus Assyrius et princeps mundi huius iniuste possidebat, per bellatores Christi referantur ad honestatem divini cultus. 14 «Ioachim autem summus pontifex de Hierusalem venit in Bethuliam, cum universis presbiteris suis, ut videret Iudith. Quae cum exisset ad illum benedixerunt illam omnes una voce dicentia populi nostri, quia fecisti viriliter et confortatum est cor tuum, eo quod castitatem amaveris et post virum tuum alterum nescieris. Ideo et manus Domini confortavit te et idemptor noster intellegitur, qui factus est a Deo nobis pontifex in aeternum secundum ordinem Melchisedech, per quem habemus accessum ad Patrem et spem vitae aeternae? Quod bene
Abbreviated transcription (Latin):
tre mitatẽ finium suorũ. quia noncito miles cristi deb&
securus esse hoste intrapatriã manente . sedtotonisu
laborare ut e umexpellat definib conuersationis suȩ
cogitationis scilic& uerborũ & actuũ. ne forte alicu¬
bi concedit illi habitatione subito eum confundat ac
conterat: cumaũt ꝑ ac tũ fueritbellũ: ⁊ unc deho¬
sie iamsecurus reportabit triumphũ.
iiuero qui uictores reuersisunt adbethuliã omĩa¬
queqͣ erant illorũ ab stulerunt secũ. ita ut non ee¬
numerus in pecorib: inium̃tis. & uniuersis mobilib
eos qui infra ciuitatẽ re manserant assgriorũ abstulis sep̃¬
dam. eos uero qui uictor es decede hostiumre uersi sunt
pecorũ & iumentorum & uniuersorũ mobilium tulis¬
se multitudinẽ. Quialic& in par laborsit militũ xp̃i.
una tam̃ debeteẽ intentio &eadem de uotio ut quicꝗ
deostium iniqua posses sione eriperepossint. ad or¬

Expanded text:
tremitatem finium suorum»,10 quia non cito miles Christi debet tremitatem finium suorum»,10 quia non cito miles Christi debet securus esse, hoste intro patriam manente, sed toto nisu laborare ut eum expellat de finibus conversationis suae, cogitationis scilicet verborum et actuum, ne forte, si alicubi concedit illi habitationem, subito eum confundat ac conterat. Cum autem peractum fuerit bellum, tunc de hoste iam securus reportabit triumphum. 11 «Hi vero qui victores reversi sunt ad Bethuliam omniaque quae erant illorum abstulerunt secum, ita ut non enumerus in pecoribus et jumentis, et universis mobilibuseos, qui infra civitatem remanserant, Assyriorum abstulisse praedam, «eos vero qui victores» de caede hostium «reversi sunt, pecorum et iumentorum et universorum mobilium tulisse multitudinem». Quia licet inpar labor sit militum Christi, una tamen debet esse intentio et eadem devotio, ut quicquid de hostium iniqua possessione eripere possint, ad or
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ omnesciuitates & regiones isrł. om̃is itaq: regio om̃isq:
eos inoregladii. quousq ꝑuengrłint ad extremitatẽ finium
suꝗͦrũ. Reliqui aũt quierant in b&hulia. ingressist̃ castita assy¬
riorũ & p̃dam quam fugientes assyrureliquerant abstulert̃.
citat contrahostes xp̃ianȩ religionis ut rectecredendo &
bene operando inimicorumst udeant ꝓsternere multit udinem
Vnde om̃is urbs & om̃is regioelectẽ iuuentutẽ armatam misit
post eos. Quia ad p̃dicationẽ uerbidĩ ex singulis gentib
atq prouintiis probatȩ ꝑsone & uirib anime inde fectȩ:
inmiliciã dñi ad conterendas hostes eius conueni unt:
uenient. & ecce illiab aquilone & marg & istideterra au¬
strali. Audie cȩli & exult& terra iubilate montes laudẽ
ꝗa consolatus est dñs popłm suũ & pauperũ suorũ miseri¬
bit᷑. Et bene dicit᷑ qđ ꝑsecutist̃ eos inorȩgladii usq adex¬

Expanded text:
per omnes civitates et regiones Israel. Omnis itaque regio, omnisque per omnes civitates et regiones Israel. Omnis itaque regio, omnisque eos in ore gladii quousque venirent ad extremitatem finium suorum. Reliqui autem qui erant in Bethulia, ingressi sunt castra Assyriorum, et praedam, quam fugientes Assyrii reliquerant, abstulerunt, citat contra hostes Christianae religionis, ut recte credendo et bene operando inimicorum studeant prosternere multitudinem. 8 Unde «omnis urbs et omnis regio electam iuventutem armatam misit post eos»; quia ad praedicationem verbi Dei ex singulis gentibus atque provinciis probatae personae et viribus animi indefectae in militiam Domini ad conterendos hostes eius conveniunt; qvenient, et ecce illi ab aquilone et mare et isti de terra australi. Audite, caeli, et exultet terra: iubilate, montes, laudem, quia consolatus est Dominus populum suum et pauperum suorum miserebitur». Et bene dicitur quod «persecuti sunt eos in ore gladii usque ad ex
Abbreviated transcription (Latin):
iudeos sunt consuetũdinis & questionis ꝓpt̃ qđ obie¬
cropacient̃ me audias. & ad sestũse ar gentiẽ atq
eidicentẽ. Insanłs paule mul tete litere ad insaniã
eũ nihilorũ arbtror neq: eni inãgulo quic quidorũ
gestũ ẽ credis agriparex ꝓph&is stoͦ quia credis &ceteri¬
Similit̃ & uerbaqͣ adipiũ holofer nẽ deiuo aduen¬
tu& de iudeorũ futaro casuiudit loquit᷑. Non suni
addlationis ꝓfani mendatia. sed futurę ꝓph&ie uene¬
randa misteria p̃dixit enĩque omicidis & p̃uaricato¬
rib: legis dĩ agentib: & romanis principib: futuraerus

Expanded text:
Iudaeos sunt consuetudinis et quaestionis. Propter quod obseIudaeos sunt consuetudinis et quaestionis. Propter quod obsecro patienter me audias». 31 Et ad Festum se arguentem atque ei dicentem: «Insanis, Paule; multae te litterae ad insaniam eum nihil horum arbitror neque enim in angulo quicquid horum gestum est. Credis, Agrippa rex, prophetis? Scio quia credis», etSimiliter et verba, quae ad ipsum Holofernem de suo adventu et de Iudaeorum futuro casu Iudith loquitur, non sunt adolationis profana mendatia sed futurae prophetiae veneranda mysteria; praedixit enim quae homicidis et praevaricatoribus legis Dei a gentibus et Rom
Abbreviated transcription (Latin):
or dinacioni resiftit: qui aut̃ resis tunt ipsi sibi damp¬
nationẽ ad quirunt. Nã principes non sunt timorilonio peris
s& mali Visautẽ timere potestatẽ bonũ fac & abebiis liudẽ
eilla dĩerũminister ẽ tibi inbono: Siaut̃ malũ feceristime: non
enimsine causa gladiũ portat: dĩenĩ minister ẽ uindex
in irãei quimalũ agit: ideone cessimate sub ditiestote
reddite inquit om̃ib debitũ cui tributũ tributũ cui
uectigal uectigal: cui honorẽ honorẽ cuitimorẽ timo¬
rẽ. Unde heli is ꝓph&a in regũ legit᷑ adorasse impi¬
issimũ regẽ adib ñ utiq pietate diuinicultus sedono¬
ris officio. Hino & supra memoratus a postolus paulus
inactib apostolor coria grippa rege & festo p̃side
cauiã suđ agens mins ueta uerba & auditorẽ concili¬
antia stulit dicens adagrippã. Deo mib quib accusor
aiude is rex agrippa estimome beatũ apudte cũ simde¬
fens urus me ͭodie maxime tesciente om̃ia ꝗ apud

Expanded text:
qui autem resistunt, ipsi sibi damnationem acquirunt. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem ex illo; Dei enim minister est in bono. Si autem malum feceris, time, non enim sine causa gladium portat, Dei enim minister est, vindex in ira ei qui malum agit. Ideo necessitate subditi estote, Reddite, inquit, omnibus debitum: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui honorem, honorem; cui timorem, timorem». Unde Helias propheta in Regum legitur adorasse impiissimum regem Achab non utique pietate divini cultus, sed honoris officio. 30 Hinc et supra memoratus apostolus Paulus, in Actibus apostolorum coram Agrippa rege et Festo praeside causam suam agens, mansueta verba et auditorem conciliantia protulit dicens ad Agrippam: «De omnibus quibus accusor a Iudaeis, rex Agrippa, aestimo me beatum apud te, cum sim defensurus me hodie, maxime te sciente omnia quae apud
Abbreviated transcription (Latin):
speciosissimas pedisse quasce dinauit. ꝗaplures ꝑsonas fideliũ septifoe mis sp̃s scĩ
operatione sequerent᷑ ipsius discipulatui saluberrimo subrogauit. Scilic& ut ꝓ¬
fectu fidei & om̃i ũ uir tutũ ad ornata fulgore ad regis suꝑnꝗe thoꝵ ꝑ omĩa habilis
inuenire t̃. Quȩ noluit indicare popłm & patriã suã. Mardo cheustł p̃ceperat
patriȩ & popłi suiꝓ derelocũ. ꝗa ab om̃i labe peccatoꝵ & sordib: idolatris ꝑbap¬
tis mũ mundata nequaquã ultra obꝓbriũ sustin& pristinȩ impietatis. Quieiiã¬

Expanded text:
speciosissimas pedisequas ordinavit, quia plures personas fidelium septiformis Spiritus sancti speciosissimas pedisequas ordinavit, quia plures personas fidelium septiformis Spiritus sancti operatione sequerentur, ipsius disciplinatui saluberrimo subrogavit; scilicet ut profectu fidei et omnium virtutum adornata fulgore, ad regis aeterni thorum per omnia habilis inveniretur. « Quae noluit indicare populum et patriam suam, Mardochaeus enim praeceperat patriae et populi sui prodere locum, quia ab omni labe peccatorum et sordibus idololatriae per baptismum mundata, nequaquam ultra opprobrium sustinet pristinae impietatis. Cui etia
Abbreviated transcription (Latin):
do cheus spiritał ꝗuerũq parentẽ amiserat sibi ad optauit infiliã. Et ꝗd ꝑ mar¬
in a postolũ c̃uerso cõmissaẽ eccłagentiũ & ipsceã mor tuo patre & matre er¬
rore scilic& atq suꝑstitione gentili qͦdã modofecit eẽ suã. Cũꝑbaptismi
grãm & uͥbũ euangelu om̃i potenti patrifiliã ad salutẽ re generauit ȩ t̃nã Un¬
deipsedix̃ adeos. Lic& plures magistros haberetis tam en ñ multos patres
& cultuunius dĩ inc̃fusione idolatriȩ translata x. S eã pietas diuina
om̃i no ñ deseruit. Immo ꝑp̃dicatores suos ad ueritatis uiã iterũ reuocaũ.
Qeiꝰ curã diligentius habentes educauerant eã in om̃ĩpietate & iustitia
& ueritate. Huic aegeas eunuchus ħ ÷ pastoꝵ ordo caftissim parans mun¬
dũ muliebrẽ sanã uidelic& doc trinã & boni operis e xẽpla tradidit par¬
tessuas ꝓfectoscientiã scãrũ scripturarũ & honestatẽ moꝵ. Cui& iã septẽ puellas

Expanded text:
 quia utrumque parentem amiserat, sibi adoptavit in filiam. Et quid per Marin apostolum converso, commissa est Ecclesia gentium: et ipse eam mortuo patre et matre, errore scilicet atque superstitione gentili, quodammodo fecit esse suam, cum per baptismi gratiam et verbum Evangelii omnipotenti Patri filiam ad salutem regeneravit aeternam. Unde ipse dixit ad eos: « Licet plures magistros haberetis, tamen non multos patres.et cultu unius Dei in confusionem idololatriae translata est. Sed eam pietas divina omnino non deseruit, imo per praedicatores suos ad veritatis viam iterum revocavit, qui ejus curam diligentius habentes, educaverant eam in omni pietate, et justitia, et veritate. Huic Egeus eunuchus, hoc est, pastorum ordo castissimus, parans mundum muliebrem, sanam videlicet doctrinam et boni operis exempla, tradidit partes suas, profecto scientiam Scripturarum et honestatem morum; cui etiam septem puellas