comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
officia : debita cõpleuerunt:
unde & honorib functus
hinc gͦ defunctus qđ ab officio
sit uitȩ depositus: siue qđ sit
tiuis : aut funus ẽ aut cadauer
Funus. ẽ : si sepeliat᷑. Et dictũ
funus a funibus accensis:
quos ante feretrũ. papiris ce¬
ra circũdatis ferebant. Ineris.¬

Expanded text:
officia debita compleverunt, Unde est et honoribus functus; hinc ergo defunctus, quod ab officio vitae sit depositus, sive quod sit tuus aut funus est, aut cadaver. Funus est si sepeliatur, et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
spectatione deoꝵ cultib
atq elementis mundia¬
lib ꝓfanant᷑. eosdẽ deos
atq eadẽ elementa.
ꝓcul dubio colere nos¬
cuntur. Unde & anim¬
aduertere debes xp̃iane :
quod circum nirmina
immunda possideant
Quappt̃ alienus erit tͥ
locus quẽ plurimi sata¬
nȩ sp̃s occupauerunt
Totũ enĩ illũ diabolus
& angłi eiꝰ repleuerunt

Expanded text:
spectatione deorum cultibus spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes, Christiane, quod Circum numina inmunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli eius repleverunt
Abbreviated transcription (Latin):
& occidurt. Nudi cur¬
runt. & qr & hominis in
hoc scło nullȩ reliquiȩ
sunt : Recto spacio cur
ut uanitates suas & Racri¬
legia excusare conentur.
Pe colorib equoꝵ.
Circa causas quoq elem̃¬
torũ idem gentiles etiã
colores equoꝵ iunxerui
Roseos enĩ soli id.ẽ. igni.
albos aeri. prasinos terrȩ.
uenetos mari assimilan Ihs¬
tes. Itẽ roseos es tati cur¬
rere uoluerunt quod
ignei coloris sint. & cun¬
ta tunc flauescant
Albos hiemi. qđ ñt gla¬
cialis. & frigorib: ununã
canescant. Ueri prasinos
iuridi colore. qr tunc pam¬
pinus densatur . Itẽ roseos
currere marti sacrauer̃.
a quo romani exoriunt᷑
Et qr uexilla romanorũ
cocco decorant᷑. siue qđ
mars gaudet sangume
Albos tephiris & serenis
tempestatib Prasinos
florib & terrȩ. Uenetos
aquis uł aeri . qr ceruleo
sunt colore. Luteos id .ẽ.
croceos igni & soli. Pur¬
pureos yr sacrauerunt
quẽ arcũ dicimus. quod
yris plurimos colores
habeat Sicq dũ in hac

Expanded text:
et occidunt. Nudi curet occidunt. Nudi currunt, quia et homini in saeculo nullae reliquiae sunt. Recto spatio currut vanitates suas et sacrilegia excusare conentur. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac
Abbreviated transcription (Latin):
tate transcurrit. siue
ꝓpt̃ solem qr uolubili
ambitu rotatur. sicut
fecit radiis rota candi¬
da celum
De sexts̃ slacus
Septẽ spacia quadri¬
gȩ currunt. referen¬
tes hoc adcursũ septẽ
stellarũ. quib mun¬
dũ regi dicunt. siue
ad cursũ septẽ dierum
presentiũ. quib ꝑac trs
uitȩ terminus consũ¬
matur. quorũ finis. ẽ.
certa id. ẽ. iudiciũ.
De centipus
Porro equites singulares
idõ currere dicunt᷑. quia
singulanter unusquisq
cursũ uite huiꝰ peragit
atq: transit alius alio
tempore sequens alium
ꝑunã tam̃ uiam morta¬
litatis usq: adppriã me¬
tam mortis
De desultorib:
Desultores nominati. qđ
olim ꝓut quisq ad finẽ
cursus uenerat desilie¬
bat & currebat. siue
qđ de equo inequũ tran¬
siliebat Os Peditioys
Pedites aut̃ aiunt ꝑptea
pede currere. quia pedib
curritur mortalitati
obhoc asuꝑiori parte cur¬
runt ad inferiora. id .ẽ.
aboriente ad occidentẽ.
quia mortales oriuntur

Expanded text:
tate transcurrit, sive tate transcurrit, sive propter solem, quia volubili ambitu rotat; sicut fecit radiis rota candida caelum. De septem spatiis . Septem spatia quadrigae currunt referentes hoc ad cursum septem stellarum, quibus mundum regi dicunt, sive ad cursum septem dierum praesentium, quibus peractis vitae terminus consummatur; quorum finis est creta, id est iudicium. De equitibus . Porro equites singulares ideo currere dicunt quia singulariter unusquisque cursum vitae huius peragit atque transit, alius alio tempore sequens alium, per unam tamen viam mortalitatis usque ad propriam metam mortis. De desultoribus . Desultores nominati quod olim, prout quisque ad finem cursus venerat, desiliebat et currebat; sive quod de equo in equum transiliebat. De peditibus . Pedites autem aiunt propterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferiora, id est ab oriente ad occidentem, quia mortales oriuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Unde & currũ quasi
cursum: Quadrigarũ uͦ
currus duplici olim temo¬
ne erat ꝑpetuoq & qui
om̃ib equis iniceretur
iugo Primus chiristenes
sicionius tantũ medios
iugauit. eisq singulos ex
utraq parte simplici
uinculo applicuit quos
narios uocant. a genere
& iugo dicti. Ex quibus
quacdrigas soli. bigas lunȩ.
trigas inferis. seiugas ioui
desultores lucifero & es¬
pero sacrauerunt. Qua¬
drigam idõ soli iungunt.
quia ꝑquattuor tempo¬
ra annus uertitur. uere.
ȩstate. autumno. &
hiem̃e. Bigas lunȩ. qm̃
gemino cursu cũ sole
contendit. siue qt no¬
Cte & die uidetur lun¬
gunt enĩ unũ equum
nigrũ. alterũ candidũ
Trigas diis inferis. quod
his ꝑtres ȩtates homi¬
nes ad se rapit id est ꝑ
infaritiã & iuuentutẽm
atq senec tutẽ. Seiuga
maximus currus cur¬
rit ioui. ꝓpt̃ qđ maxi¬
mũ deorum suoꝵ eum
.ẽẽ. credunt. Ideo aut̃
rotis quadrigas currere
dicunt. siue qr mundus
iste circuli sui celeri¬

Expanded text:
multas; unde et carrum quasi multas; unde et carrum quasi currum. Quadrigarum vero currus duplici olim temone erant perpetuoque et qui omnibus equis iniceretur iugo. Primus Clisthenes Sicyonius tantum medios iugavit, eisque singulos ex utraque parte simplici vinculo adplicavit, quos narios vocant, a genere et iugo dicti. Ex quibus quadrigas soli, bigas lunae, trigas inferis, seiugas Iovi, desultores Lucifero et Hespero sacraverunt. Quadrigam ideo soli iungunt quia per quattuor tempora annus vertitur: vere, aestate, autumno et hieme. Bigas lunae, quoniam gemino cursu cum sole contendit, sive quia et nocte et die videtur. Iungunt enim unum equum nigrum, alterum candidum. Trigas diis inferis, quia is per tres aetates homines ad se rapit: id est per infantiam, iuventutem atque senectam. Seiuga maximus currus currit Iovi, propter quod maximum deorum suorum eum esse credunt. Ideo autem rotis quadrigas currere dicunt, sive quia mundus iste circuli sui celeri
Abbreviated transcription (Latin):
qui .ẽ. inciuitate. qđ ut
ibi homines damnati atq
inclusi. ita hic equi coher¬
centur. ne exeant ante¬
quã signũ emittant᷑
DE ARIOIS
Ars circi. auriga & cur¬
rus. equites siue pedites
Auriga ꝓprie dictus qđ
currũ agat & regat.
siue qđ feriat iunctos
equos. Nã aurit. ferit. ut
& agitator id .ẽ. uerberator
abagendo dictus. Aurigȩ
aũ duob colorib sunt.
quib: species idolatriae
uestiunt. Nã prasinus
terrȩ. uenetus cęlo &
mari a paganis dicatus . ẽ.
DE QUADRIGIS
Erit tonius aut̃ qui reg¬
nauit athenis primus᷑
quattuor equos iunxisse
fertur. sicut uirgilius
erictonius currus & quat¬
tuor ausus iungere equos.
rapidisq rotis insistere
uictor. fuit aũ mineruȩ
& uulcani filius. decaduca
in terrã libidine ut fabu¬
lȩ ferunt ꝓcreatius : por¬
tentũ dȩmonicũ immo
diabolus. qui primo iuno¬
ni currũ dedicauit. Iali
auctore quadrige pro¬
Currus aut̃ acursũ dictus.
uł quia rotas habere uide

Expanded text:
qui est in civitate; quod, ut qui est in civitate; quod, ut ibi homines damnati atque inclusi, ita hic equi cohercentur, ne exeant antequam signum emittant. § 33 De aurigis. Ars Circi: auriga et cursus, equites vel pedites. Auriga proprie dictus quod currum agat et regat, sive quod feriat iunctos equos. Nam aurit, ferit; utVet agitator, id est verberator, ab agendo dictus. Aurigae autem duobus coloribus sunt, quibus speciem idolatriae vestiunt. Nam prasinus terrae, venetus caelo et mari a paganis dicatus est. § 34 De quadrigis. Ericthonius autem, qui regnavit Athenis, primus quattuor equos iuncxissefertur; sicut Vergilius Ericthonius currus et quattuor ausus Iungere equos, rapidisque rotis insistere victor. Fuit autem Minervae et Vulcani filius de caduca in terram libidine, ut fabulae ferunt, procreatus, portentum daemonicum, immo diabolus, qui primus Iunoni currum dedicavit. Tali auctore quadrigae pro. Currus autem a cursu dictus, vel quia rotas habere videtur
Abbreviated transcription (Latin):
designari uolunt. ab eo
quod aliquis emensus
finis. ẽ. siue ad testimo¬
niũ orientis ocridentisq
Oboliscũ mesfres rex ȩgyp¬
ti primus fecisse fertur
tali excauiã. Cũ quodã
tempore nilus uiolenti
inundatione ȩgyptũ no¬
cuisset. indignatus rex
tanquã pȩnas a flumine
exigeret. sagittas in un¬
das misit Non multum
post graui ualitudine
correptus lum̃ amint
Qui post cȩcitatẽ iusu
recepto. duos oboliscos
soli sacrauit . Oboliscus
enĩ sagitta dicitur. Qui
idõ inmedio circo ponitꝰ
qr ꝑmediũ mundũ sol
currit. Medio aũ spacio
abutraq meta constitu¬
tus oboliscus. fastigium
sũmitatẽq cęli significat
cũ sol abutroq spacio me¬
dio horarũ discrimine
transcendit: Sũmo obo¬
lisco suꝑpositũ.ẽ. quoddã
auratum in modũ flãmȩ
formatũ qm̃ sol plurimũ
insẽ caloris atq: ignis ha¬
bet IDE CARCERIBUS
Incirco unde emittunt᷑
equi carceres dixerunt
abea re. qua & ille carcer

Expanded text:
designare volunt, ab eo designare volunt, ab eo quod aliqui emensus finis est, sive ad testimonium orientis occidentisque Oboliscum Mesfres rex Aegypti primus fecisse refertur tali ex causa. Quum quodam tempore Nilus violenti inundatione Aegyptum nocuisset, indignatus rex tamquam poenas a flumine exigeret, sagittam in undas misit. Non multum post gravi valitudine correptus lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos oboliscos Soli sacravit. Oboliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio Circo ponitur quia per medium mundum sol currit. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus oboliscus fastigium summitatemque caeli significat, quum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Summo obolisco superpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, quoniam sol plurimum in se caloris atque ignis habet. § 32 De carceribus. In Circo unde emittuntur equi carceres dicuntur, ab ea re qua et ille carcer
Abbreviated transcription (Latin):
secratus. ẽ. apaganis. cuiꝰ
edes inmediõ spacio &
effigies de fastigio ȩdis
emicat : qđ non putaue¬
runt subtecto conse¬
cranclũ. quẽ in aperto
habent. Est aũ circus
om̃e illud spaciũ quod
circiure equi solent
hunc romani dictum
putant acireuitu
equoꝵ. eo qđ ibi circũ
metas ȩqui currant
Greci uͦ acirce solis filia
quȩ patri suo hoc genus
certaminis instituit
asserunt nuncupatũ.
& abea circi appellatio¬
nẽ argumentantur
Fuit aut̃ maga & uene¬
fica & sacerdos dȩmo¬
nũ. incuiꝰ habitu & oꝑe
magicȩ artes & cultus
idolatriȩ recognoscit᷑
DE ornamentis cirer
Ornam̃ta circi oua
meta. oboliscus. carcer
Oua honori pollucis &
castoris asscribunt qui
illos ouo editos creden¬
do decigno ioue non
erubescunt. Fingunt
aut̃ circensia romani
ad causas mundi refer¬
re. ut subhac specie suꝑ¬
stitiones uanitatum
suarũ excusent
DE METIS
Metarũ quippe ap¬
pellatione ꝓprie ter¬
minũ ac finẽ mundi

Expanded text:
secratus est a paganis, cuius secratus est a paganis, cuius aedis medio spatio et effigies de fastigio aedis emicat, quod non putaverint sub tecto consecrandum quem in aperto habent. Est autem circus omne illud spatium quod circuire equi solent. Hunc Romani dictum putant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Graeci vero a Circe Solis filia, quae patri suo hoc genus certaminis instituit, adserunt nuncupatum, et ab ea circi appellationem argumentantur. Fuit autem maga et venefica et sacerdos daemonum, in cuius habitu et opera magicae artis et cultus idolatriae recognoscitur. § 29 De ornamentis. Ornamenta circi: ova, meta, oboliscus, carcer. Ova honori Pollucis et Castoris adscribunt, qui illos ovo editos credendo de cygno Iove non erubescunt. Fingunt autem Circensia Romani ad causas mundi referre, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. § 30 De metis. Metarum quippe appellatione proprie terminum ac finem mundi
Abbreviated transcription (Latin):
circenses sacroꝵ causa
cleoꝵ ac gentiliũ cele¬
brationib instituti funt
Unde & qui eos spectant
demonũ cultib inser¬
iure uident᷑. Nam res
equestris antea simplex
a gebatur. & utiq eõ¬
munis usus reatus non
erat. Sed cũ ad luclos
coactus . ẽ. naturalis
usus. ad demonioꝵ cul¬
tũ translatus ẽ. Itaq
castori & polluci depu¬
tantur hȩ species. quib
equos a mercurio distri¬
Sed & neptunus eque¬
stris ludi.ẽ. quẽ greci
ippon appellantꝰ. Sed
& marti & ioui inludis
equi sunt consẽcrati.
& ipsi quadrigis p̃sunt¬
Circenses aut̃ ludi idõ¬
dicti uł acircũ eundo
uł quod ubi nunc metȩ
sunt olim gladii pone¬
bantur quos quadrigȩ
circiubant. Et inde di¬
cti circenses ab ensibus
circa quos currebant
Si quidẽ & inlitore cir¬
ca ripas fluminũ cur¬
rus agitantes gladios
inordine in rip̾e litore
ponebant. & erat artis
equum circa pericula
torquere inde & circen¬
ses dicti putant᷑. quasi
Citus soli principalit̃ con¬

Expanded text:
circenses sacrorum causa, ac deorum gentilium celebrationibus instituti sunt. Unde et qui eos spectant daemonum cultibus inservire videntur. Nam res equestris antea simplex agebatur, et utique communis usus reatus non erat, sed cum ad ludos coactus est naturalis usus, ad daemoniorum cultum translatus est. 2. Itaque et Castori et Polluci deputantur hae species, quibus equos a Mercurio distrised et Neptunus equestris est, quem Graeci Hippion appellant; sed et Marti et Jovi in ludis equi sunt consecrati, et ipsi quadrigis pCircenses autem ludi dicti, vel a circumeundo, vel quod ubi nunc mete sunt, olim gladii ponebantur, quos quadrige circucti circenses, ab ensibus circa quos currebant. Siquidem in littore circa ripas fluminum currus agitantes, gladios in ordine in ripae littore ponebant, et erat artis equum circa pericula torquere. Inde et circenses dicti putantur, quasi Circus Soli principaliter con
Abbreviated transcription (Latin):
insano amore martyrii
semetipsos interdum
orantes igne uł gladio
perimunt. ut uiolent̃
occisi martyres noma¬
nentur

Expanded text:
insano amore martirii semetipsos interdum orantes igne uel gladio pereunt ut, uiolenter occisi, martires nominentur
Abbreviated transcription (Latin):
Circulus .ẽ. figura plana
quȩ sub una linea conti¬
puncto eoꝵ quȩ intra
figurã sunt posita om̃s
quȩ incidunt rectȩ lineȩ
quȩ sibi inuicẽ sunt. hoc
uero punctũ. centrum
circuli nominatur

Expanded text:
Circulus est figura plana quae sub una linea contipuncto eorum quae intra figuram sunt posita, omnes quae incidunt rectae lineae, aequae sibi invicem sunt. Hoc vero punctum centrum circuli nominatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ter adnumerũ referen¬
dũ.ẽ. circa ad locũ ad
tempus. circũ uͦ undiq
Ergo dicimus circuis ie
nos orbem. non circasse¬
Circius uentus dicłuis eo qđ
choro sit iunctus. hunc
spani gallicũ uocant.
ꝓpt̃ quod cis aparte gal¬
liciȩ efflet

Expanded text:
ter ad numerum referendum est, circa ad locum ac tempus, circum uero undique. Ergo dicimus circumisse nos orbem, non circaisseCircius dictus eo quod Coro sit iunctus. Hunc Hispani Gallicum vocant, propter quod eis a parte Galliciae flat
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ noe. quẽ dicunt melchise¬
dech. primũ post diluuium.
insrria condidisse urbẽ salẽ:
inqua regnũ fuit eiusdem
melchi sedeth. Hanc postea
tenuer̃ iebusȩi. ex quib &
sortita uocabulũ . ẽ. iebus
sicq ex duob nominib copu¬
latis iebus & salẽ. uocata est
hierłm : quȩ postea asalomone.¬
ec & corrupte a poetis solima
nuncupata: & post modũ
ab helio adriano. elia uoci-¬
& delonge uenientia contem¬
pletur: hierłm aũ : pacifica
in nr̃o sermone transfertur:¬

Expanded text:
filium Noe, quem dicunt Melchisedech, primum post diluvium in Syria condidisse urbem Salem, in qua regnum fuit eiusdem Melchisedech. Hanc postea tenuerunt Iebusaei, ex quibus et sortita vocabulum est Iebus; sicque duobus nominibus copulatis Iebus et Salem vocata est Hierusalem, quae postea a SalomoneHaec et corrupte a poetis Solyma nuncupata est, et postmodum ab Aelio Adriano Aelia vociet de longe venientia contempletur. Hierusalem autem pacifica in nostro sermone transfertur
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ aspicit. ut dm̃ quȩrat.:
non ut terrã intendat: ue-¬
luti pecora. quȩ natura ꝓna.¬
& ut uentri obȩdientia finxit:
Duplex ẽ. aũ homo: interior
& exterior Interior homo.
anima: exterior homo cor¬
st̃ ut uiscera Quȩdã & uti-¬
litatis. & decoris: ut sensus
in facie. & incorpore : Manus
ac pedes: quorũ membroꝵ
& utilitas magna est. & spe¬
cies decentissima Quȩdã tan¬
tũ decoris: ut mamillȩ in
uiris & in utroq: sexu : Vm¬
bilicus quidã discretionis:
ut inuiris genitalia barba
plixa : pectus amplũ : In
mulierib leues genȩ. & an¬
gustũ pectus: ad concipi¬
endos aũ & portandos fȩtus

Expanded text:
caelum aspicit, ut Deum quaerat, caelum aspicit, ut Deum quaerat, non ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corsunt, ut viscera; quaedam, et utilitatis, et decoris, ut sensus in facie, et in corpore manus, ac pedes, quorum membrorum et utilitas magna est, et species decentissima. 147. Quaedam tantum decoris, ut mamillae in viris, et in utroque sexu umbilicus. Quaedam discretionis, ut in viris genitalia, barba promissa, pectus amplum; in mulieribus leves genae, et angustum pectus, ad concipiendos autem et portandos fetus
Abbreviated transcription (Latin):
collectionẽ omniũ humoꝵ:
quasi congregationẽ aquarũ.¬
Corporis uestigia postremum
terre cõparantur : eo qđ sint
ultima mẽbrorũ arida siue
sicca. sicuti terra: lã uͦ in capi¬
tis arcȩ. mens collocata est.
tanquã incȩlo dr̃ ut ab alto
speculetur om̃ia atq regat.
Factus ẽ aũ homo ad contẽpla¬
tionẽ cęli rigidus & erectus :
non sicut pecora inhumum
prona atq uergentia bicuiꝰ
sũmitate caput . ẽ. collocatũ:
datũq illi hoc nom̃: qđ hinc
capiant initiũ sensus & nerui
terrȩ. Abusiue aũ ꝓnuntiat᷑
ex utraq substantia totus ho-¬
mo: id .ẽ. ex focietate animȩ
& corporis. niã proprie ho-¬
mo. abhumo: Greti aũ. ho¬
eo qđ sursũ spectet. Suble¬
uatur abhumo. ad contẽpla¬
tionẽ artificis sui: qđ ouidius
poeta designat. cũ dicit. Pro
cetera terrã : Os hominis
sublime dedit. cȩlũq uidere.
Iussit &erectos ad sidera tol¬
lere uultus Qui ideo rectus

Expanded text:
collectionem omnium humorum, collectionem omnium humorum, quasi congregationem aquarum. Vestigia postremo terrae conparantur, eo quod sint ultima membrorum arida siue sicca, sicut et terra. Iam uero in capitis arce mens collocata est, tamquam in caelo Deus, ut ab alto speculetur omnia atque regat. Factus est autem homo ad contemplationem caeli rigidus et erectus, non sicut pecora in humum prona atque uergentia; in cuius summitate caput est collocatum, datumque illi hoc nomen, quod hinc capiant initium sensus et nerui. terrae. Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est, ex societate animae et corporis. 5. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hoeo quod sursum spectet, sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Qupoeta designat, cum dicit Met.cetera terram, os homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptates: Cassi labore. di¬
uitiis caduci: sollicitudine
latĩ mortales. prole mutabi¬
les: uitaq soli. tẽpore cele¬
res: lardi ad sapientiã: uelo¬
ces ad mortẽ: De prȩteritis nu¬
di deprȩsentib exigui: de
futuris incerti: Concipiuntur
in iniquitate. inpeccato nascunt᷑:
in labore uiuunt. in dolore
moriuntur :
exdiuersis subsistit substan¬
tiis ex mortali &immortali :
Corpus eius. exossib & carnib
constat: diuiditurq: in .iiiͦͬͦ.
elementis Habet enĩ inse.
aliquid ignis. aeris: aquȩ. &
terrȩ Ratio terrȩ. incarne
est. humoris in sanguine :
aeris inspũ : ignis incalore :¬
Uitalis siquidẽ & quadriꝑtita
humani corporis ratio .iiiͦI.
elem̃toꝵ designat speciem.
Caput nãq ad cȩlũ refertur :
inquo st̃ duo oculi. quasi duo
luminaria solis & lunȩ: Pectus
aeri coniungitur : quia sic inde
emitat᷑ inspiraminis flatus
sicut exaere uentorũ sp̃s.
Uent̃ aũ mari assimilatur . ꝓpt̃

Expanded text:
uoluptates, cassi labore, diuoluptates, cassi labore, diuitiis caduci, sollicitudine latim mortales, prole mutabiles, uita queruli, tempore celeres, tardi ad sapientiam, ueloces ad mortem, de praeteritis nudi, de praesentibus exigui, de futuris incerti; concipiuntur in iniquitate, in peccato nascuntur, in labore uiuunt, in dolore moriuntur. ex diuersis subsistit substantiis, ex mortali et inmortali. Corpus autem eius ex ossibus et carnibus constat, diuiditur in quattuor elementis. Habet enim in se aliquid ignis, aeris, aquae et terrae. Ratio autem terrae in carne est; humoris in sanguine, aeris in spiritu, ignis in calore uitali. Siquidem et quadripertita humani corporis ratio quattuor elementorum designat speciem. Caput namque ad caelum refertur, in quo sunt duo oculi, quasi duo luminaria solis et lunae. Pectus aeri coniungitur, quia sic inde emittitur spiraminis flatιιs, sicut ex aere uentorum spiritus. Venter autem mari adsimilatur, propter
Abbreviated transcription (Latin):
ingenio ualet. artib pollet:
& cognitione rerũ. aut quod
agere debet eligit: aut anĩ-¬
aduersione. qđ inutile sit
contemnit.
Homo ẽ. animal excorpore ani-¬
maq uiuenti cõpositũ: atq
spiritali cõparatione forma¬
tũ: subsistens ratione liberi
arbitrii : uoluntate uiciorũ
capax atq uirtutũ : At contͣ
pecus est animal irrationale
mortale : motu sanguinis &
carnis animatũ : unde & ani¬
ma eoꝵ post mortẽ simul
cũ carne dissoluit᷑ Adde &
aliud: ꝑ quod ab eis distin¬
guitur: Illa prona st̃ & ad
terrã uergentia: nob natu-¬
ralit̃ uultus incelũ erectus ÷
Illis ociũ & opulentia: nob̃
ratio & sermo concessus est.
ꝑ qđ intelligere uł confiteri
Homines st̃ ratione capaces.
intellectu sipientes. ore lo-¬
quaces: natura magis quã
doctrina ualentes: Statu
rigidi uultu erecti. figura
similes uniuersi : &int̃ se
dissimiles singuli: Animoͦ
les: mente leues diuersi
moribus. pares erroribus :
ad studia mertes. proni ad

Expanded text:
ingenio ualet, artibus pollet, et cognitione rerum aut quae agere debeat eligit, aut animaduersione quod inutile sit contemnigenio ualet, artibus pollet, Homo est animal ex corpore animaque uiuenti conpositum atque spiritali conparatione formatum, subsistens ratione liberique arbitrii uoluntate, uitiorum capax atque uirtutum; at contra pecus est animal inrationale, mortale, motu sanguinis et carnis animatum; unde et anima eorum post mortem simul cum carne dissoluitur. Adde et aliud, per quod ab eis distinguimur. Illa prona sunt, et ad terram uergentia; nobis naturaliter uultus in caelum erectus est; illis otium et opulentia; nobis ratio et sermo concessus est, per quod intellegere uel confiteri Homines sunt ratione capaces, intellectu sapientes, ore loquaces, natura magis quam doctrina ualentes, statu rigidi, uultu erecti, figura similes uniuersi, et inter se dissimiles singuli, animo iles, mente leues, diuersi moribus, pares erroribus, ad studia inertes, proni ad
Abbreviated transcription (Latin):
Historiȩ genus: triplex est.
Efemeris nãq appellatur.
unius diei gestio: hoc apđ
nos diariũ uocat᷑: Nã qđ
latini diurnũ : greci efeme¬
rida dicunt: Kalendaria
appellantur : quȩ inmenses
singulos digeruntur : Anna-¬
les st̃: res singulorũ annoꝵ
Queq enĩ digna memoriae.
mentariis acta st̃ : ab anni-¬
uersariis gestis. annales no-¬
Historia aũ multorũ annoꝵ
uł tẽporsĩ est: cuius diligen¬
tia. annui cõmentarii in
libris delati st̃ Int̃ histo¬
riam aũ & annales. hoc
int̾est: qđ historia. ẽ. eoꝵ
tẽporũ quȩ uidimus: anna-¬
les uͦ st̃ eoꝵ annoꝵ. quos
etas nr̃a non nouit: unde
salustius. ex historialib:
eusebius & hieronimus. ex
annalib & historiae constat
I tẽ int̃ historiã & argum̃tũ
& fabulã  intessenã
historiȩ st̃ res uerȩ quae
factȩ st̃: argumenta st̃ quȩ
& si facta non st̃. ficri tamen
posst̃. Fabulȩ uͦ st̃ quȩ nec
contra naturam st̃ :¬

Expanded text:
historiae triplex est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diurnum, Graeci ephemerida dicunt. Kalendaria appellantur, quae in menses singulos digeruntur. Annales sunt res singulorum annorum. Quaequae enim digna memoriae dmentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales noHistoria autem multorum annorum vel temporum est, cuius diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temporum quae vidimus, annales vero sunt eorum annorum quos aetas nostra non novit. Unde Sallustius ex historia, Livius, Eusebius et Hieronymus ex annalibus et historia constant. Item inter historiam et argumentum et fabulam interesse. Nam historiae sunt res vefacte sunt. Argumenta sunt, que etsi facta non sunt, fieri tamen possunt. Fabule vero sunt, que nec contra naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
aculus serpens uolans
lucres exibunt: enĩ in arbo¬
ribus: &dũ aliquod animal
obuiũ fuerit: iactant se suꝑ lumn
eũ & perimunt : unde & ia¬
culi dictist̃.
Ex eo enĩ populus gentiũ nas¬
citur : quia lata est. ex quib
multitudo credentiũ: Ab ea¬
dẽ latitudine : iafeth dictus. ẽ: idgł¬

Expanded text:
aculus serpens volans.lucres. Exiliunt enim in arboribus, et dum aliquod animal obvium fuerit, iactant se super eum et perimunt; unde et iaculi dicti Ex eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium, ab eadem latitudine Japheth dictus est. D
Abbreviated transcription (Latin):
Historia . ẽ. narratio rei gestȩ:
ꝑquã ea quȩ in preterito facta
st̃ dmoscuntur. Dicta autẽ
bebat historiã : nisi isqui in-¬
t̃fuisset & ea quȩ conscriben-¬
da essent uidisset Melius enĩ
oculis quȩ fiunt dephendimꝰ
quã quȩ auditione colligimꝰ.
Quȩ enĩ uidentur: sine menda¬
cio ꝓferuntur: Hȩc discipli¬
na ad grãmaticã ꝑtinet : qr
quicquid dignũ memoria.ẽ.
litteris mandatur
istoriae aũ ideo monimenta
dicuntur : eo qđ memoriam
tribuant rerũ gestarũ: Series
aũ dicta. ꝑtrans lationẽ : a ser-
morses deinitio mundi con¬
scripsit. Apđ gentiles uero:
primus dares frigius. degre¬
cis &troranis historiã edidit :
quã in folus palmarũ. ab eo
conscriptã. ec̃. ferunt Post
daretẽ aũ. ingrecia herodotos
historicus primus habitus ẽ
Postquẽ. ferecides claruit:
his tẽporib quib esdras
legẽ scripsit.
Historiȩ gentiũ: non impediuNł
legentib in his. quȩ utilia dixe
runt. Multi enĩ sapientes :¬

Expanded text:
Historia est narratio rei gestae, per quam ea, quae in praeterito facta sunt, dinoscuntur. Dicta autem bebat historiam, nisi is qui interfuisset, et ea quae conscribenda essent vidisset. Melius enim oculis quae fiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris mandatur. Historiae autem ideo monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertiMoyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibus Esdras legem scripsiHistorie gentium non impediunt legentes, in his qurunt. Multi enim sapientes
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ optimis. in uictisq : rec¬
te rei publicȩ dedit Nullũ
unquã trrannorũ. ab initio
usq inhodiernũ diem. uel
de se editũ. uł inse extrinse¬
cus incurrentẽ : uiuũ. poten¬
tem ue dimisit.
Hispania. prius ab hibero am¬
ne. hiberia nuncupata: poste
abispalo. hspania cognomi¬
nata.ẽ Ipsa ẽ. & uere hespe.¬
ria: auespero stella occiden
tali dicta: Sita ẽ. aũ int̃ afri¬
cã & galliã: a septentrione
pirineis montib: clausa : re¬
liquis partib: undiq: mari
conclusa Salubritate cȩli
ȩqualis: omniũ frugũ gene¬
rib fȩcunda: gemmarũ me¬
tallorũq: copus ditissima
Int̃fluunt eã flumina mag-¬
na: betis mineus. hberus &
tagus aurũ trahens. ut pac¬
tulus: Habet ꝓuincias sex:
cȩ tingintaniã : Duȩ st̃ aũ
his paniȩ : citerior quȩ in
septentrionis plaga apirineo
usq ad cartaginẽ porrigit᷑ :
ulterior : quȩ in meridiem
aceltiberis usq ad gaditanũ fretũ
extenditur. Citerior. aũ &

Expanded text:
imos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisit. Hispania prius ab Ibero amne Iberia nuncupata, postea ab Hispalo Hispania cognominata est. Ipsa est et vera Hesperia, ab Hespero stella occitali dicta. Sita est autem inter Africam, et Galliam, a Septentrione Pyrinaeis montibus clausa, reliquis partibus undique mari conclusa, salubritate coeli aequalis, omnium fructuum generibus fecunda, gemmarum metallorumque copiis ditissima. Interfluunt eam flumina magna, Boetis, Minius, Iberus et Tagus, aurum trahens, ut Pactolus. Habet provincias sex. ce, Tingitaniam. Et sunt due Hyspanie: citerior, que in septeusque ad Carthaginem porrigitur: Ulterior, quae in Meridiem a Celtiberis usque ad Gaditanum fretum extenditur. Citerior autem et
Abbreviated transcription (Latin):
ridet : & hoc pret̃ hominẽ
nullius animalis ẽ: Accidens
ut color incorpore: doctri¬
na inanimo: Hȩc enĩ: tẽpo¬
rũ uarietate. & accidunt
& mutant᷑: Et est ex om̃ib liure
his quinq: partib: oratio
plenȩ sententiȩ : ita: ho-¬
mo est animal rationale.
mortale. risibile : boni ma¬
liq capax: Sic etiã in omni
oratione substantiali tã diu
int̃ponere debemus species
& differentias : quã diu sedu¬
sis om̃ib qđ hoc idem esse
possunt: ad id ꝑueniatur.
ut ꝓprietas iã certa tenea¬
tur : Hi sagogas aũ exgre-¬
co inlatinũ. transtulit uio¬
torinus orator : cogmentũq
eius quinq: libris boctius
edidit:
isauria. exsitu loci ꝑhi¬
betur cognominata: qđ
pateat. Metropolim urbẽ I.¬
seleuciam habet:¬

Expanded text:
ridet, et hoc praeter hominem ridet, et hoc praeter hominem nullius animalis est. Accidens, ut color in corpore, doctrina in animo. Haec enim temporum varietate et accidunt et mutantur: et est ex omnibus his quinque partibus oratio plenae sententiae, ita: Homo est animal rationale, mortale, risibile, boni malique capax. Sic etiam in omni oratione substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quam diu seclusis omnibus, quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Isagogas autem ex Graeco in Latinum transtulit Victorinus orator, commentumque eius quinque libris Boetius edidit. Isauria ex situ loci perhibetur cognominata, quod pateat. Metropolim urbem Seleuciam habet
Abbreviated transcription (Latin):
postrema. Est enĩ solũ ho¬
minis qđ ridet. Sic ꝑfecta ẽ.
om̃is exparte diffinitio ad
hominem declarandũ : cuius
disciplinȩ diffinitionẽ. existi¬
mauerunt aristotiles & tul-¬
lius. ex genere & differen¬
tiis consistere. Quidã postea
pleniores indocendo. eius
ꝑfectã substantialẽ diffi-¬
nitionẽ. inquinq: partib
uelut in membris suis di¬
uider : quarũ prima est
degenere. scđa de specie.
tercia de differentia quarta
de proprio: quinta deacci¬
denti: Genus: ut animal
Est enĩ uocabulũ. generale
& cõmune omniũ animã
habentiũ Species: ut ho-¬
mo: Est enĩ specialitas: qua
separatur aceteris animan¬
tibus: differentia : ut rati-¬
omale mortale: his enim
duobus: differt homo
aceteris: Cũ enĩ dicitur rati-¬
onale: discernitur abirra¬
tionabilib mutis. quꝰ non ha¬
bent rationẽ : Cũ mortale:
discernitur ab angłis qui nes¬
ciunt mortẽ: Propriũ : ut
risibile: homo ẽ enĩ quod

Expanded text:
postrema, est enim solum hopostrema, est enim solum hominis quod ridet; sic perfecta est omnis ex parte definitio ad hominem declarandum. Cujus disciplinae definitionem plenam existimarunt Aristoteles et Tullius ex genere et differentiis consistere. 5. Quidam postea pleniores in docendo ejus perfectam substantialem definitionem in quinque partibus, velut in membris suis diviserunt. Quarum prima est de genere, secunda de specie, tertia de diffede proprio, quinta de accidenti. Genus, ut animal. Est enim vocabulum generale et commune omnium animam habentium. Species, ut homo. Est enim specialitas, qua separatur a ceteris animantibus. Differentia, ut rationale, mortale. His enim duobus differt homo a ceteris. Cum enim dicitur rationale, discernitur ab inrationalibus mutis, quae non habent rationem. Cum dicitur mortale, discernitur ab angelis, qui nesciunt mortem. Proprium, ut risibile. Homo est enim quod
Abbreviated transcription (Latin):
siđr hysagoga. grece latine in¬
troductio dicitur : eorũ sci-¬
licet qui philosophiã inci¬
piunt: continens inse de-¬
monstrationẽ primarum
rationũ. dequalibet re
quid sit : suaq certa ac sub¬
stantiali definitione decla-¬
rat᷑ Nã posito primo ge-¬
nere deinde species : & alia
quȩ uicina eẽ. posit̃. subiun-¬
gimus : ac discretis cõmuni-¬
onib separamus tamdiu
int̾ potentes dfferentias:
quousq adyropriũ eiuus de
quo qugonus signata. euis
expressione ꝑueniamus : ut
puta. homo est animal rati¬
onale mortale. terrenum.
bipes. risu capax: Genus. ani¬
mal cũ dictũ.ẽ: substantia
hominis declarata ẽ Est enĩ
ad hominẽ. genus animal:
sed quia late patebat adiecta ÷
nũ iã exclusũ est : qđ aut
ȩthereũ aut humidũ. Diffe¬
rentia uͦ. ut bipes: quȩ ꝓpt̃
animalia posita. ẽ quae
multis pedib: innituntur
I tẽ rationale : ꝓpt̾ illa quȩ
ratione egeant. Mortale aũ
ꝓpt̃ id qđ angłs non est

Expanded text:
s. Isagoga quippe Graece, Latine introductio dicitur, eorum scilicet qui Philosophiam incipiunt: continens in se demonstrationem primarum rationum de qualibet re quid sit, suaque certa ac substantiali definitione declaretur. Nam posito primo genere, deinde species et alia, quae vicina esse possunt, subiungimus ac discretis communionibus separamus, tamdiu interponentes differentias, quousque ad proprium eius de quo quaerimus signata eius expressione perveniamus, ut puta: Homo est animal rationale, mortale, terrenum, bipes, risu capax. Genus animal cum dictum est, substantia hominis declarata est. Est enim ad hominem genus animal, sed quia late patebat, adiecta est num: iam exclusum est id quod aut aethereum aut humidum rentia vero, ut bipes, quae propter animalia posita est quae multis pedibus innituntur. Item rationale, propter illa quae ratione egent; mortale autem propter id quod angelus non est.
Abbreviated transcription (Latin):
h rronia. est sententia. ꝑ pro. Iagłi¬
nuntiationẽ. contrarium ha-¬
bens intellectũ. Hoc enĩ tro-¬
pocallide. aut ꝑ insultatio¬
nẽ aut ꝑ accusationẽ aliqͥd
aula: eolus & clauso uentoꝵ
carcere regnet. Et quomodo
aula: sic carter est. Soluit᷑
enĩ ꝓnuntiatione. Nã carcer
ꝓnuntiatio est: iactet in au¬
la hyronia est. Et totũ. ꝑ
contrariã ꝓnuntiationem
annuntiatur: ꝑ hyroniȩ
speciem. quȩ laudando de¬
ridet: Int̃ hyroniam aũ &¬
antifrasin hoc distat: qđ
hyronia ꝓnuntiatione sola
indicat qđ intelligi uult.
ut cũ dicimus homini agen¬
ti malũ. bonũ est qđ facis
aincifrasis uͦ. non uoce ꝓnun¬
tiartis significat contrariũ :
sed suis tantũ uerbis: quoꝵ¬
est origo contraria:¬

Expanded text:
 Ironia est sententia per pronuntiationem contrarium habens intellectum. Hoc enim tropo callide aut per accusationem, aut per insultationem aliquid aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntiatione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totun per contrariam pronuntiationem adnuntiatur per ironiae speciem, quae laudando deridet. Antiphrantiphrasim hoc distat, quod ironia pronuntiatione sola indicat quod intelligi vult, sicut cum dicimus homini agenti male: Bonum est quod facis. Antiphrasis vero non voce pronuntiantis significat contrarium, sed suis tantum verbis, quorum origo contraria
Abbreviated transcription (Latin):
oris lintea gypsata & uario
colore distincta: nonnũquã
& colla & manus creta per¬
ungentes . ut ad ꝑsonȩ colo p¬
rem ꝑuenirent: & populũ
dũ inludis agerent. falle¬
rent: modo inspecie uiri
modo infemine. ÷ modo
tonsi. modo criniti : anili
& uirginali. ceteraq specie
ȩtate sexuq diuerso
ut fallant populũ dũ
inludis agunt. Quȩ species
argum̃ti trans atu est in
his qͥ falso uultu
incedunt: & simulant qđ non
st̃. nã hẏpocrite dici non
posst̃ : ex quo foras exierint.

Expanded text:
oris lintea gypsata, et vario oris lintea gypsata, et vario colore distincta, nonnunquam, et colla, et manus creta perungentes, ut ad personae colorem pervenirent, et populum, dum in ludis agerent, fallerent, modo in specie viri, modo in feminae, modo tonsi, modo criniti, anili, et virginali, caeteraque specie, aetate, sexuque diverso, ut fallant populum, dum in ludis agunt. 121. Quae species argumenti translata est in iis qui falso vultu incedunt, et simulant quod non sunt; nam hypocritae dici non possunt ex quo foras exierint.
Abbreviated transcription (Latin):
Sypocritȩ st̃ simulatores :
tanquã ꝓnuntiatores ꝑso¬
narũ alienarũ : sicut inte-¬
atricis fabulis
N on enĩ qui agit partes agamen¬
nonis. intra goedia: uerbi grã
siue aliquis. alterius ad histo¬
riã uł fabulã quȩ agitur ꝑ.¬
tinentis. uere ipse. ẽ : sed simu¬
Si &i eclisia uł inom̃i uita
humana quisquis seuult
uideri qud: nõ est ypo¬
crita ẽ: Simulat enĩ iustũ.
non exhibet: quia totũ fru¬
ctũ. in laude hominũ ponit.
Quã possunt etiã simulantes
ꝑcipere : dũ fallunt eos. quib:
uidentur boni. ab eisq: : lau¬
dantur. Sed tales ab inspec¬
tore cordisdõ. mercedem
non accipiunt: nisi fallaciȩ
suppliciũ.
ypocrita. greco sermone:
in latinũ simulator int̃pre¬
tatur : quidũ intus malus
sit. bonũ se palã ostendit.
ũ int̃pretatur. Nom̃ aũ
cie eoꝵ. qui inspectaculis con¬
tecta facie incedunt: distin¬
guentes uultũ. ceruleo mi¬
nsoq colore. & ceteris pig-¬
mentis: habentes simula cra

Expanded text:
ypocritae simulatores, tanquam praenuntiatores personarum alienarum, sicut in theatricis fabulis. Non enim qui agit partes Agamemnonis in tragoedia verbi gratia, sive alicujus alterius ad historiam vel fabulam quae agitur pertinentis, vere ipse est, sed simuSic in Ecclesia, vel in omni vita humana, quisquis se vult videri quod non est, hypocrita est. Simulat enim justum, non exhibet; quia totum fructum in laude hominum ponit, quam possunt etiam simulantes percipere, dum fallunt eos quibus videntur boni, ab eisque laudantur. Sed tales ab inspectore cordis Deo mercedem non accipiunt, nisi fallaciae supplicium: ypocrita Graeco sermone in Latino simulator interpretatur. Qui dum intus malus sit, bonum se palam ostendit. um interpretatur. Nomen autem cie eorum qui in spectaculis contecta facie incedunt, distinguentes vultum ceruleo minioque colore, et caeteris pigmentis, habentes simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
ectetas. romȩ appellant so-¬
laria : decenaculorũ parietib
eminentia : siue meniana: ab eo
qui ea primus inuenit Quae
nonnulli grecorũ. HTΩCΘΡΑC Iagb¬
uocant.

Expanded text:
tem Romae appellant solaria de coenaculorum parietibus eminentia, sive Meniana ab eo qui ea primus invenit, quae nonnulli Graecorum ἐξώστρας vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. a grecis hoc tractũ
quã greci scientiã uocauer̃.
Oratio dicta ẽ: quasi oris ratio:
Nã orare ẽ: loqui & dicere.
Est aũ oratio. contextus uer-¬
borũ: cũ sensu. Contextus
aũ sine sensu. non . ẽ. oratio.
qr non est oris ratio : Oratio
aũ plena. ẽ. sensu: uoce &
littera. Diuisiones aũ gram¬
maticȩ artis : aquibusdam
Id .ẽ. partes orationis octo
uox articulata. littera. sil¬
laba. pedes. accentus. posi
mi. uicia. meta plasmi. sche¬
mata tropi. prosa. metra
fabulȩ. historiȩ

Expanded text:
cis hoc tractum quam scientiam vocaverunt. Oratio dicta quasi oris ratio. Nam orare est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam id est, partes orationis octo: vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positmi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, prosa, metra, fabulae, historiae.
Abbreviated transcription (Latin):
inclusũ: & ipse deillis quodã
modo sese efferens & ꝓcedens:
ut illȩ sint tectũ. ipse detectũ:
Siaũ utrũq referamus ad gen¬
tes : non unũ horũ adillas.
alterũ addiabolũ: & tectũ
ipsȩ st̃: qr in eis nc̃ includit᷑
& quodã modo tegit᷑ inimicus
antiquus. Et detectũ ipsȩ er̃
quando in aꝑtũ odiũ. deoꝑto

Expanded text:
inclusum, et ipse de illis. quodam inclusum, et ipse de illis. quodam modo sese efferens et procedens, ut illae sint tectum, ipse de tecto. si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum: et tectum ipsae sunt, quia in eis nunc includitur et quodam modo tegitur inimicus antiquus, et de tecto ipsae erunt, quando in apertum odium de operto
Abbreviated transcription (Latin):
Gog. suꝑ tecta int̾pretatur.
Et in loco isto. non ꝓgentis ali
putat᷑ : sed ut & in aliis non¬
nullis: Ipse sermo hebrȩus.
non int̃pretatus relictus. ẽ :
& obhoc quasi detegente ali-¬
qua. dictũ uidet᷑. Est uero¬
sermonis consequentia talis:
Et ex altabit᷑ suꝑ tecta regnũ
eius: & crescet regnũ eius:¬
quas appellat gog. & magog.
non sic st̃ accipiendȩ : tanquã
sint aliqui. in aliqͣ parte ter¬
rarũ barbari constituti: siue
quos quidã suspicant᷑ getas
& massagetas ÷ ꝓpt̃ litteras
horũ nominũ primas: siue
aliquos alios alienigenas: &
aromano iure: seiunctos: Ioto
nãq orbe terrarũ. significa-
finiti fuerint mille anni: sol¬
uet᷑ sitanas decustodia sua
& exibit ad seducendas natio¬
nes. quȩ st̃ inquattuor angu-¬
lis terrȩ. Cosq subiecit esse
gog. & magog: quorũ int̃-¬
p̃tationẽ nominũ. eẽ. cõperi¬
mus.⁊ gog tectũ. magog de
tectũ : tanquã domus: & ipse
qͥ prȩcedet dedomo: Gentes

Expanded text:
Gog super tecta interpretatur. Et in loco isto non pro gentis alictum est, sed ut in aliis nonnullis ipse sermo Hebreus non interpretatus relictus est, et ob hoc quasi de gente aliqua dictum videtur. Est ergo consequencia talis: Et exaltabitur super tecta regnum eius, et crescet regnum eiusquas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in aliqua parte terrarum barbari constituti, siue quos quidam suspicantur Getas et Massagetas propter litteras horum nominum primas, siue aliquos alios alienigenas et a Romano iure seiunctos. toto namque orbe terrarum significati finiti fuerint mille anni solvetur Satanas de custodia sua, et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quattuor angulis terrae, easque subiecit esse Gog et Magog. quorum interpretationem nominum esse comperimus Gog "tectum", Magog "de tecto", tamquam domus et ipse qui procedit de domo. gentes
Abbreviated transcription (Latin):
theodosianis exorti st̃ Ex quib:
gnoitȩ abignorantia dicti
qr ꝑuersitati aqua exortist̃
idadiciunt : qđ xp̃i diuinitas
ignoret futura quȩ st̃ scrip¬
ta dedie. & hora nouissima:
non recordantes xp̃i ꝑsonã.
inisaia loquentis ÷ dies iudi-¬
cu incorde meo¬
excellentiã. se ita appellari
uoluer̃ : Animã : naturam dĩ
eẽ. dicunt. Bonũ & malũ: dm̃
suis dogmatib fingunt.

Expanded text:
Theodosianis exorti sunt; ex quibus Agnoitae ab ignorantia dicti, quia perversitati, a qua exorti sunt, id adiciunt, quod Christi divinitas ignoret futura, quae sunt scripta de die et hora novissima, non recordantes Christi personam in Esaia loquentis 63, 4: 'Dies iudicii in corde meoscientiae se ita appellare voluerunt. Animam naturam Dei esse dicunt, bonum et malum Deum suis dogmatibus fingunt.
Abbreviated transcription (Latin):
usiđr Gymnosophistȩ. nudiꝑo. pa¬
cas indiȩ solitudines. ꝑhibent᷑
phylosophari : adhibentes
tantũ genitalib tegmina.
Gymnũ enĩ ex eo dictũ. ẽ qđ
iuuenes nudi exercent᷑ incãpo:
ubi pudenda sola tantũ ope¬
riunt. Hui & agenerando se
cohibent.
gis quã equestri st̃ usi: ex hac
causa ita uocati.

Expanded text:
uero. Gymnosophiste nudi per opacas Indie solitudines perhibentur philosophari, adhibentes tantum genitalibus tegmina: gymnos enim ex eo dictum est, quod iuvenes nudi exercentur in campum, ubi pudenda sola tantum operiunt. Hi et a generando se cohibent. gis quam equestri sunt usi, ex hac causa vocati.
Abbreviated transcription (Latin):
Grmnicus. ludus ẽ uelocita¬
tis. ac uiriũ głia : cuius locus
gymnasiũ dicit᷑ : ubi exercent᷑
athletȩ : & cursoꝵ uelocitas cõ-¬
ꝓbatur. Hinc accidit : ut om̃iũ
prope artiũ exercitia grmna¬
sia dicunt᷑. Ante enĩ in locis
certantes cincti erant : ne nu¬
darent᷑. Post relaxato cingulo: lis¬
repente ꝓstratus. & exanima¬
tus ẽ. quidã cursor. Quare. ex
consilii decreto. tunc arconip¬
pomenes ut nudi deinceps
om̃s exercitarent᷑ ꝑmisit . Ex
illo gymnasiũ dictũ. qđ iuiue
atti: luctatio. Unde fer̃ quendã regẽ
tot filios adolescentes habentẽ:
totidẽ generib deregno iussisse
contendere.

Expanded text:
Gymnicus ludus est velocitatis ac virium gloria. Cuius locus gymnasium dicitur, ubi exercentur athletae et cursorum velocitas conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim in certantes cincti erant ne nundarentur, post relaxato cingulo, repente prostratus et exanimatus est quidam cursor, quare ex consilii decreto, tunc archon Hippomenes, ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo gymnasium dictum, quod iuveatque luctatio. Unde ferunt quendam regem tot filios adolescentes habentem, totidem generibus de regno iussisse contendere.
Abbreviated transcription (Latin):
aquo & sextarii nom de¬
derunt. Congiũ aũ a con¬
giendo idẽ. ꝑaugmentũ
crescendo uoeatur. Unde
postea pecunia benificu
grã dari cȩpta congiariũ
appellatũ. ẽ. Unuiquisq
enĩ sui temporis impator
fauorẽ popłi captans ad¬
iciebat ut largior uide¬
retur indonis : Congiarius
aũ specialit̃ mensura. ẽ.
liquidoꝵ. cuiꝰ & rem si¬
mul & nom̃ aromanis

Expanded text:
a quo et sextarii nomen dederunt. Congium autem a congiendo, id est per augmentum crescendo, vocatur. Unde et postea pecunia beneficii gratia dari coepta congiarium appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
Concors a coniunc tione
cordis. ẽ. appellatus Nã
sicut consors dicit᷑ qui
sortẽ iungit: ita ille con¬
cors dicitur qui cor ungit

Expanded text:
Concors a coniunctione cordis est appellatus. Nam sicut consors dicitur qui sortem iungit, ita ille concitur qui corde iungit
Abbreviated transcription (Latin):
Conditiones ꝓprie testium
sunt. Et dictȩ conditiones
acondicendo quan condi¬
ctiones. qr non ibi testis
unus iurat. sed uł duo
uł plures¬

Expanded text:
Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures
Abbreviated transcription (Latin):
differt. Concidit correp¬
ta media syllaba signifi¬
cat cecidisse: concidit
ꝓducta media signifi¬
cat separasse

Expanded text:
dit. Concidit, correpta media syllaba, significat cecidisse, concidit, producta media, significat separasse
Abbreviated transcription (Latin):
ongesta dicunt᷑ quȩ ex
multis in unũ congerunt᷑
ut saxa. uestes. aꝰ frum̃¬
ta. aut paleȩ instruem
congeste¬

Expanded text:
ongesta dicuntur, quae ex multis in unum congeruntur, ut saxa, uestes et frumenta aut paleae in struem congest
Abbreviated transcription (Latin):
Confrages sunt loca in
quae undiq uenti cur¬
runt acsese frangunt
ut neuius ait. inmontib
ubi uenti frangebant
onfragmentũ. simul¬
confragosũ ut mons
Confragosa. aspera loca
Confractũ. simul fractũ

Expanded text:
Confrages loca, in quae undique venti currunt ac sese frangunt: ut Naevius ait: « In montes, ubi venti frangebloca, in quae undique venti currunt ac sese frangunt: ut Naevius ait: « In montes, ubi venti frangebant