comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nare consuerunt : Et eatantum probanda atque
laudanda . quae consuetudo eorum. cum quibus
unuit admittit.⁊ Eoque contingit. utsiquid
scriptur& uel prȩceperit quod ab orr& a consu e¬
tudine audientium : uel quod non ab orret culpauerit:
Sianimum eorum iam uinxit uerbi auctoritas. figuratã
locutionem putant.: Non autem praecipit scriptura
nisi caritatem : Nec culpat nisicupiditatem. & eomodo
informat mores hominum .⁊ Item sianimum prȩoccu¬
pauit alicuius erroris opinio. quicquid aliter asse¬
ruerit scriptura figuratum homines arbitrantur.
Non autem asserit nisicatholicam fidem rebus prae¬
teritis & futuris & praesentibus : Prae teritorum
narratio est: futurum prȩnuntiatio. praesentium
demonstratio: Sed omnia haec. ad eandam carita¬
tem nutriendam atq: laborandam. & cupiditatẽ
uincendam. atque extinguendam ualent: Cari¬
tatem uoco motum animi. ad fruendum dõ propter
ipsum. & seatque proximo propter dm̃ : Cupidi¬

Expanded text:
nare consueverunt; et ea tantum probanda atque nare consueverunt; et ea tantum probanda atque laudanda, quae consuetudo eorum cum quibus vivit, admittit: eoque contingit ut si quid Scriptura vel praeceperit quod abhorret a consuetudine audientium, vel quod non abhorret culpaverit, si animum eorum jam verbi vinxit auctoritas, figuratam locutionem putent. Non autem praecipit Scriptura nisi charitatem, nec culpat nisi cupiditatem; et eo modo informat mores hominum. Item si animum praeoccupavit alicujus erroris opinio, quidquid aliter asseruerit Scriptura, figuratum homines arbitrantur. Non autem asserit nisi catholicam fidem, rebus praeteritis, et futuris, et praesentibus. Praeteritorum narratio est, futurorum praenuntiatio, praesentium demonstratio: sed omnia haec ad eamdem charitatem nutriendam atque corroborandam, et cupiditatem vincendam atque exstinguendam valent. 16. Charitatem voco motum animi ad fruendum Deo propter ipsum, et se atque proximo propter Deum: cupidi
Abbreviated transcription (Latin):
tioni quacauemus figuratam locutionem. Id est
trans latam quasi propriam sequi: Ad iungenda
etiam illa est . Nepropriam quasi figuratam uelimꝰ
acoipere : Demonstrandus est igitur primus modus
inueniendae locutionis. propriane : anfigurata sit
Et iste omnino modus est. ut quic quid insermone
diuino. Neque ad moram honestatem. neque adfi¬
dei ueritatem proprie referri potest. figuratum
esse cognos cas: Morum honestas. addiligendum
dm̃ & proximum : Fidei ueritas. ad cognoscendum
dm̃ & proximum ꝑtinet: Spes autem sua cuique
est in conscientia propria. Quemadmodum se sentit:
ad dilectionem dĩ & proximi. cognitionemque
pro ficere : De quibus omnibus primo librodictã est
Sed quõ procliue est humanum genus. Non ex momen¬
tis ipsius libidinis. sed potius. consuetudinis aestimare:
peccata. Tit plerumque utquisque hominum ea
tantum culpanda arbitretur. quaesuae reli¬
gionis & temporis homines uituperare atquedam¬

Expanded text:
tioni qua cavemus figuratam locutionem, id est, tioni qua cavemus figuratam locutionem, id est, translatam quasi propriam sequi; adjungenda etiam illa est, ne propriam quasi figuratam velimus accipere. Demonstrandus est igitur prius modus inveniendae locutionis, propriane an figurata sit. Et iste omnino modus est, ut quidquid in sermone divino neque ad morum honestatem, neque ad fidei veritatem proprie referri potest, figuratum esse cognoscas. Morum honestas ad diligendum Deum et proximum, fidei veritas ad cognoscendum Deum et proximum pertinet. Spes autem sua cuique est in conscientia propria, quemadmodum se sentit ad dilectionem Dei et proximi, cognitionemque proficere. De quibus omnibus primo libro dictum est. 15. Sed quoniam proclive est humanum genus non ex momentis ipsius libidinis, sed potius suae consuetudinis aestimare peccata, fit plerumque ut quisque hominum ea tantum culpanda arbitretur, quae suae regionis et temporis homines vituperare atque dam
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eorum quidem signorum quae iam intellegimꝰ
operatione graui onerati sumus: sed quȩdam pau¬
ca promultis: Eademque factu facillima. & intel¬
lectu acutissima. & obseruatione castissima. Ip¬
sedñs & apostolica tradidit disriplina: Sicuti
est baptismi sacramentum. & cȩlebratio corpo¬
ris & sanguinis dñi. quae unus quisq cum ꝑcipit.
quore ferantur inbutus agnoscit : utea non car¬
nali seruitute. sed spiritali potius libertate
ueneretur: Ut autem litteram sequi & signa
prorebus quae his significantur accipere.
seruilis infirmitatis est: Ita inutiliter signa
inter p̃tari. malȩ uagantis est : Qui autem
non intellegit quid signi fic& signum: & tameN
signum esse intellegit. Nec ipsepremitur ser¬
uitute⁊ Melius est autem uel praemi in cogni¬
tis sedutilibus signis. quam in utiliter ea inter¬
preteͣndo. aiugo seruitutis eductam ceruicem
laqueis erroris inserere⁊ Huic autem obserua

Expanded text:
nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini. Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed spirituali potius libertate veneretur. Ut autem litteram sequi, et signa pro rebus quae iis significantur accipere, servilis infirmitatis est; ita inutiliter signa interpretari, male vagantis erroris est. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute. Melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando, a jugo servitutis eductam cervicem eis erroris inserere. CAPUT X.-- U
Abbreviated transcription (Latin):
uocat. ad unius dĩ cultum gentes conuerterent᷑:
Nec sub ipsis iam signis utilibus seruiturae. sed ex¬
ercitaturae potius animum. in eorũ intellegen¬
tia spiritali Subsigno enim seruit. qui ope¬
ratur aut ueneratur aliquam rem significantẽ.
Nesciens quid signific&: Qui uero aut operat᷑
aut ueneratur utile signum diuinitus institu¬
tum. Cuius uim significationemq intellegit :
Non hoc ueneratur quod uidetur & transit.
sed illud potius quotalia cuncta referenda sunt.⁊
Talis aũt homo spiritalis & liber est. etiam
tempore seruitutis. quo carnalibus animis. non¬
dum o port& illa signa reuelari. Quorum iugo
edomandi sunt: Tales autem spiritales erant
patri archae acproph&ȩ omnesque inpopulo
isrł. ꝑ quos nobis sp̃s sc̃s ipsa scripturarũ & auxi¬
lia & solatia ministrauit: Hoc uero tem pore
post ea quã resurrectionẽ dnĩ nr̃i manifestis¬
simũ idicium nr̃ae libertatis in luxit.

Expanded text:
vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur, vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur, nec sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed exercitaturae potius animum in eorum intelligentia spiritali. Sub signo enim servit, qui operatur aut veneratur aliquam rem significantem, nesciens quid significet: qui vero aut operatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibus animis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministravit. Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit,
Abbreviated transcription (Latin):
simulacra uenerantur. uel tam quã deos. uel
tam quã signa. Et imagines deorum ⁊ Siergo sig
num utiliter institutum proipsa. re sequi. cuisig¬
nificandȩ inftitutum est carnalis est seruitus:
quanto magis inutilium rerũ signa inftituta.
prorebus accipere: Quae siretuleris ad ea ipsa
quae his significantur. eisque colendis animũ
obligaueris: nihil ominus seruili carnaliq onere
atque uelamine non carebis: Quã obrem xpĩa¬
na libertas. eosquos inuenit subsignis utilib. tam¬
quam prope inuentos. Interpraetatis signis
quibus subditi erant. Eleuatos ad eas res. quarũ¬
illa signa sunt liberauit: Ex his factȩ sunt
ecclesiae scõrũ israhelitarũ⁊ Quos aut inue¬
nit subsignis utilibus. Non solum seruilem
operationem subtalibus signis: sed etiam ipsa
signa frustrauit. remouitque omnia. ut
a corruptione multitudinis simulatorũ deorũ.
quam sepe acproprie scriptura fornicationem

Expanded text:
simulacra venerantur, vel tanquam deos, vel simulacra venerantur, vel tanquam deos, vel tanquam signa et imagines deorum. num utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus, quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere, quae si retuleris ad ea ipsa quae his significantur eisque colendis animum obligaveris, nihilominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, elevatos ad eas res quarum signa sunt liberavit. Ex his factae sunt ecclesiae sanctorum Israelitarum: quos autem invenit sub signis inutilibus, non solum servilem operationem sub talibus signis, sed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis simulacrorum deorum, quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem
Abbreviated transcription (Latin):
ad creaturam colendam uenerandam que
referebant.⁊ Quid enim mihi prodest simula¬
crum : uerbi gratia neptuni. non ipsum ha¬
bendum dm̃: sed eo significari uniuersum
mare. uel etiam omnes aquas ceteras. quae
fontibus proruunt: sicut aquodam illorũ
poeta describitur. sibene recolo ita di¬
cente : Iuneptune pater cui tempora canacre¬
panti. Cuncta salo resonat magnus cui ꝑpe¬
te uento. profluit oceanus & flumina
crinibus errant: Haec si liqua intra dulce
tectorium sonantes lapillos quatit: Non
est autem hominum sed porcorum cibus.:
Nouit quid dicam qui euangelium nouit: Quid
ergo mihi prodest. quod neptuni simulacrũ.
ad illam significationem refertur: nisi forte
ut neutrum colam: Lam enim mihi statua
quaelib&: quam mare uniuersum. non est dĩ
Fateor tamen altius demersos esse. qui opera
hominum deosputant. quam qui operadĩ:
Sed nobis diligendus unus & colendus ds̃
praecipit᷑. quifecit haec omnia: Quorũ illi

Expanded text:
ad creaturam colendam venerandamque ad creaturam colendam venerandamque referebant. Quid enim mihi prodest simulacrum, verbi gratia, Neptuni non ipsum habendum Deum, sed eo significari universum mare, vel etiam omnes aquas caeteras, quae fontibus proruunt? sicut a quodam poeta illorum describitur, si bene recolo, ita dicente: Tu, Neptune pater, cui tempora cana crepanti Cincta salo resonant, magnus cui perpete mento Profluit oceanus, et flumina crinibus errant. Haec siliqua intra dulce tectorium sonantes lapillos quatita non est autem hominum, sed porcorum cibus. Novit quid dicam, qui Evangelium novit . Quid ergo mihi prodest quod Neptuni simulacrum ad illam significationem refertur, nisi forte ut neutrum colam? tam enim mihi statua quaelibet, quam mare universum, non est Deus. Fateor tamen altius demersos esse, qui opera hominum deos putant, quam qui opera Dei; sed nobis unus diligendus et colendus Deus praecipitur , qui fecit haec omnia, quorum illi
Abbreviated transcription (Latin):
crediderunt. Ex quibus factaest prima ecde¬
sia hieroso limitana. Satis ostenderunt quan¬
ta utilitas fuerit eomodo subpedagogo cus¬
todiri. ut signa quȩ tempora liter in posita erant
seruientibus : Ad unius dĩ cultum quifecit cae¬
lum & terram. opinionem obseruantium reli¬
garent : Nam que illi quia proximi spiritalib
fuerunt. In ipsis enim temporalibus & carnalib
uotis atq signis. Quam uis quomodo spiritalit̃
essent intellegenda nescirent : unum tamen
didicerant uenen̾ari. aeternum dm̃. Tam
capaces extiterunt sp̃s scĩ. ut omnia sua
uenderent. Eorumq prae tium indigentib
diftribuendum. ante apostolorum pedes
ponerent: seque totos dedicarent dõ. tam¬
quam templum nouum. cuius terrenȩ ima¬
gim hoc est templo ueteri serui ebant: Non
enim hoc ullas eccle. si as gentium fecisse scriptũ ẽ:
Quia nontam prope inuenti erant. qui simulacra ma¬
illa tam quam signa inter pretari conabant᷑.

Expanded text:
crediderunt, ex quibus facta est prima Ecclecrediderunt, ex quibus facta est prima Ecclesia Jerosolymitana, satis ostenderunt quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram, opinionem observantium religarent. Namque illi quia proximi spiritualibus fuerunt in ipsis enim temporalibus et carnalibus votis atque signis, quamvis quomodo spiritualiter essent intelligenda nescirent, unum tamen didicerant venerari aeternum Deum, tam capaces exstiterunt Spiritus sancti, ut omnia sua venderent, eorumque pretium indigentibus distribuendum, ante Apostolorum pedes ponerent , seque totos dedicarent Deo tanquam templum novum, cujus terrenae imagini, hoc est, templo veteri, serviebant. 11. Non enim hoc ullas ecclesias Gentium fecisse scriptum est, quia non tam prope invenit erant, qui simulacra mailla tanquam signa interpretari conabantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Eademum est miserabiles animae seruitus. sig¬
na pro rebus accipere: Et supra creaturam
corpeam. oculum mentis adhauriendum
ae ternum lumen. leuare non posse: Quae ta¬
men seruitus in iudaeo populo. longe acece¬
rarum gentium more distabat. quando
quidem rebus temporali bus ita subiugati
erant. ut unus eis in omnibus commen daret᷑
ds̃: Et quam quam signa rerum spiritalium
pro ipsis rebus obseruarent. Nescientes quore¬
ferrentur: Id tamen insitum habebant. quod
tali seruitute uni omnium quẽ non uidebant
placerent dõ: Quam custodiam. Tamquam
sub ped a gogo paruulorum fuisse scribit aposto¬
lus: Et ideo quitalibus signis pertina citer
iam tempus reuelationis eorum ueniss&. ferre
non potuerunt: atque inde calum nias quod
sabbato curass&. moliti sunt principes eorum.
populus quesignis tam quam reb astrictus. non
credebat dm̃ esse : uel adõ uenisse. Qui ea. aiu
dȩis obseruabantur noll& adtendere ⁊ sed qui

Expanded text:
ea demum est miserabilis animae seruitus, Sigea demum est miserabilis animae seruitus, Signa pro rebus accipere et supra creaturam corpoream oculum mentis ad hauriendum aeternum lumen leuare non posse. Quae tamen seruitus in ludaeo populo longe a ceterarum gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subiugati erant. ut unus in eis omnibus commendaretur deus. et quamquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter iiam tempus reuelationis eorum uenisset, ferre non potuerunt atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum, pcredebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nollet attendere. Sed qui
Abbreviated transcription (Latin):
in spectio: sed uerborum trans latorum ambi
guitates. Dequibus deinceps loquendum est.
Non medi ocrem curam industriam que deside¬
rant .: Nam in principio cauendum est. Nefi¬
guratam locutionem ad litteram accipias::
Ad hocenim pertinet quod ait apostolus:
Lit tera occidit. sp̃s aũt uiuificat⁊ Cum enĩ
figurate dictum sic accipitur tam quam proprie
dictum sit: carnaliter sapitur. N eque ulla
mors animȩ congruentius apellatur: quam
cum idetiam quod in ea bestiis ante cellit. hoc
est intellegentia. carni subicitur sequendo
litteram: Quienim sequitur litteram. trans¬
lata uerba sicut propria tenet: Neque illud
quod proprio uerbo significatur. refert
ad aliam significationem: Sed si sabbatum
audierit. uerbi gratia non intellegit. nisi
unum diem deseptem. Qui continuo uolumi¬
ne repetuntur: Etcum audierit sacrificium
Non ex calet cogitatiom illud. quod fieri deuic¬
timis pecorum. Terrenis que fructibus solec:

Expanded text:
inspectio. inspectio. guitates, de quibus deinceps loquendum est, non mediocrem curam industriamque desiderant. nam in principio eauendum est, ne figuratam locutionem ad litteram accipias. et ad hoc enim pertinet quod ait apostolus: littera occidit, spiritus autem uiuificat. cum enim figurate dictum sic accipitur. tamquam proprie dictum sit, carnaliter sapitur, neque ulla mors animae congruentius appellatur, quam cum id etiam quod in ea bestiis antecellit, hoc est intellegentia, carni subicitur sequendo litteram. qui enim sequitur litteram, translata uerba. sicut propria tenet neque illud quod proprio uerbo significatur refert ad aliam significationem, sed si sabbatum audierit uerbi gratia, non intellegit nisi unum diem de septem, qui Continuo uolumine repetuntur, et cum audierit sacrificium, non excedit cogitatione illud quod fleri de uictimis pecorum terrenisque fructibus solet.
Abbreviated transcription (Latin):
fidem sed greca lingua hos casus non hab&.
Et ideo illa inspectare nuntiatur uocatiuus.
idest. õ fratres: Quod si uo luisset inter pres di¬
cere : propt̃ ea consolationem habuimus fra¬
tres inuobis: minus seruitum ess& uerbis. sed
minus desententia dubitare tur. Aut certe
adderetur. nostri: Nemo enim fere ambige¬
ret uocatiuum casum esse cum audiret. propt¬
ea consolatisumus fratres nr̃i in uobis. sed
iam hoc periculosius permittitur: Ita fac¬
tum est in illa adchorinthios. cum ait aposto¬
lus Cotidie morior ꝑ uestram gloriam
fratres. quam habeo inxp̃o ihũ: Ait enim
quidam interpres: Cotidie morior peruram
iuro gloriam: Quia ingrȩco uox iurantis ma¬
nifestaest. sineam biguo sono: Rarissime igi¬
tur & difficillime inueri potest am bigui¬
tas in propriis uerbis: Quantum ad libros
diuinarum scripturarum spectat. Quam ñ
aut circum stantia ipsa sermonis. qua cog¬
noscitur scriptorum intentio. Aut in ter pretum
conlatio. Aut praecedentis linguae soluat

Expanded text:
fidem; sed graeca lingua hos casus pares non habet et ideo illa inspecta renuntiatur uocatiuus, id est "o fratres", quod si uoluisset interpres dicere: "propterea consolationem habuimus fratres, in uobis", minus seruitum esset uerbis, sed minus de sententia dubitaretur, aut certe adderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum audiret: propterea consolati sumus, fratres nostri, in uobis; sed iam hoc periculosius permittitur. ita factum est in illa ad Corinthios, cum ait apostolus: cotidie morior per uestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Iesu, ait enim quidam interpres: cotidie morior per uestram iuro gloriam, quia in graeco uox iurantis manifesta est sine ambiguo sono. rarissime igitur et difficillime inueniri potest ambiguitas in propriis uerbis, quantum ad libros diuinarum scripturarum spectat, quam non aut circumstantia ipsa sermonis, qua cognoscitur scriptorum intentio, aut interpretum collatio aut praecedentis linguae soluat
Abbreviated transcription (Latin):
dodeuna inqua excessit modum a seipso puniri coas¬
tus est ⁊ Sed misto uiro. in moderatae huius libidi¬
nis. non ꝑmansio. sed transitus fuit. Propterea etiã
ab arguente propheta. illemlicitus appetitus. hospesuo¬
catus est. Nonenim dixit eum regisuo. sed hospiti suo
uicini pauperis ouem adȩpulandum exhibuisse: At
uero in eius filio salomone. Non quasi hospes transitum
habuit. Sed regnum ista libido posseditꝰ. De quoscrip¬
tura non tacuit. culpans eum fuisse amatorem muli¬
erum: cuius tamen initia. desiderio sapientiae fla¬
grauerant. Quam cum amore spiritali ad eptus ess&:¬
paene omnia. quae in ueteris testamenti libris gesta
continentur. Non solum proprie. sed etiam figurate
accipienda sint : Tamen illa quae proprie lector
acceperit . silaudati sunt illi quiea fecerunt. sed ea
tamen abhorr& a consuetudine bonorum Qui pͥ
aduentum dñi diuina praecepta custodiunt: figu¬

Expanded text:
do de una in qua excessit modum, a seipso puniri coacdo de una in qua excessit modum, a seipso puniri coactus est. Sed in isto viro immoderatae hujus libidinis non permansio, sed transitus fuit: propterea etiam ab arguente Propheta ille illicitus appetitus hospes vocatus est. Non enim dixit eum regi suo, sed hospiti suo vicini pauperis ovem ad epulandum exhibuisse. At vero in ejus filio Salomone, non quasi hospes transitum habuit, sed regnum ista libido possedit: de quo Scriptura non tacuit, culpans eum fuisse amatorem mulierum . Cujus tamen initia desiderio sapientiae flagraverant ; quam cum amore spirituali adeptus esspene omnia quae in Veteris Testamenti libris gesta continentur, non solum proprie, sed etiam figurate accipienda sint: tamen etiam illa quae proprie lector acceperit, si laudati sunt illi qui ea fecerunt, sed ea tamen abhorrent a consuetudine bonorum, qui post adventum Domini divina praecepta custodiunt; figu
Abbreviated transcription (Latin):
dam ȩtatis & temporalium rerum prosperitatib
abreptus. Cuius &iam maritũ occidendum praece¬
perat. accusatus est ꝑ ꝓph&ã: Quicũ ad eum uenis¬
s& conuincendum depeccato : proposuit ei simili¬
tudinem depaupere. qui habebat ouem unam:
Cuius uicinus multas cum haberet. ad aduentũ
hospitissui. unicam potius uicimi sui pauperis oui¬
culũm exhibuit epulandam : Inquem cõmotus
dauid. occidi eum iussit & quad nplicari ouem
pauperi : ut senesciens condem nar&. qui peccauerat
denuntiata. uindicta. Diluit paenitendo peccatum. ⁊
Sed tamen in hac similitu dine. stu prum tantum modo
designatum est. deoue uicini pauperis. Demarito aũt
mulieris interempto. hocͦde ipso paupere quiunam¬
ouem habebat occiso: Non est ꝑsimilitudinem in terro¬
gatus dauid. ut in solum adulterium diceret senten¬
tiam damnationis suae: Ex quo intellegitur quan¬
ta temperantia. multas mulieres habuerat. Quan¬

Expanded text:
dam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus dam aetatis et temporalium rerum prosperitatibus abreptus, cujus etiam maritum occidendum praeceperat; accusatus est per prophetam: qui cum ad eum venisset convincendum de peccato, proposuit ei similitudinem de paupere qui habebat ovem unam, cujus vicinus cum haberet multas, ad adventum hospitis sui unicam potius vicini sui pauperis oviculam exhibuit epulandam. In quem commotus David occidi eum jussit, et quadruplicari ovem pauperi; ut se nesciens condemnaret, qui peccaverat denuntiata vindicta, diluit poenitendo peccatum . Sed tamen in hac similitudine stuprum tantummodo designatum est de ove vicini pauperis; de marito autem mulieris interempto, hoc est, de ipso paupere, qui unam habebat ovem, occiso, non est per similitudinem interrogatus David, ut in solum adulterium diceret sententiam damnationis suae. Ex quo intelligitur quanta temperantia multas mulieres habuerit, quan
Abbreviated transcription (Latin):
ideo istinullo modo se se cohiberent ab in expiabili odio
filiorum : a quibus uel uxores uel concubinas suas adtemp¬
tatas aut ađ trectatas essecognoscerent. Sieis forte
tale aliquid accidiss&: Rex autem dauid cum hoc abim¬
pio atque inmani filio passus ess& : Non solum ferocien¬
tem tolerauit. sed &iam planxit extinctũ: Non eciã
camali zelo in recitus tenebatur. quem nullomodo in iuriae
suae : sed peccata filii commouebant: Namideo sium cere¬
tur eum occidi prohibuerat. ut eo domito seruaret᷑
paenitendi locus: Et quia non potuit non orbita¬
tem doluit in eius interitu : sed nouerat inquas poe¬
nas tam impie adultera & parricidalis animara¬
peret᷑: Nam que alio prius filio quiincenserat
ꝓquoȩ grotante affligebatur. moriente laetatus
est: Et hoc maxime apparet. qua moderatione
actem perantia illiuiri feminis utebantur : Quod
cũ munã in licite in ruiss& rexidem aestu quo¬

Expanded text:
ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio ideo isti sese nullo modo cohiberent ab inexpiabili odio filiorum, a quibus vel uxores vel concubinas suas attentatas, aut attrectatas esse cognoscerent, si eis forte tale aliquid accidisspio atque immani filio passus esset, non solum ferocientem toleravit, sed etiam planxit exstinctum . Non enim carnali zelo irretitus tenebatur, quem nullo modo injuriae suae, sed peccata filii commovebant. Nam ideo, si vinceretur, eum occidi prohibuerat, ut edomito servaretur poenitendi locus: et quia non potuit, non orbitatem doluit in ejus interitu, sed noverat in quas poenas tam impie adultera et parricidalis anima raperetur. Namque alio prius filio qui innocens erat, pro quo aegrotante affligebatur, moriente laetatus est. 31. Ex hoc maxime apparet qua moderatione ac temperantia illi viri feminis utebantur, quod cum in unam illicite irruisset rex idem, aestu quo
Abbreviated transcription (Latin):
honorantur atque laudant᷑ intumescunt suꝑbiu:
Tanto audiores in anissimae gloriae : quanto eos
frequenter atque latius linguablandior uenti lauerit :
Qua ita leues fiunt : ut eos rumoris aura siue quae prospera
siue quȩ ad uersa existimatur. Inquas libet inuehat uora¬
gines flagitiorum : aut infacinorũ etiam saxa conlidat :
Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile.
Nec laudis ȩsca in lici: Nec contum eliarum aculeis pene¬
a postolos nostros. Neccum susciperentur ab hominibus
inflatos fuisse : Necum dispicerentur elisos: Neutra quippe
temptatio defuit illis uiris : Nam & credentium caelebrant
praeconio. et ꝑsequentium maledictis. infamabantur :
Sicut ergo ipsi protempore utehtur his omnibus & noncor¬
rumpebantur: sic illiueteres usum feminarum ad surtemporis
conuenentiam referentes. non patiebantur eam domina¬
tionem libidinis. cui seruiunt qui ista non credunt: Et

Expanded text:
honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; honorantur atque laudantur, intumescunt superbia; tanto avidiores inanissimae gloriae, quanto eos frequentius atque latius lingua blandior ventilaverit; qua ita leves fiunt, ut eos rumoris aura, sive quae prospera, sive quae adversa existimatur, in quaslibet invehat voragines flagitiorum, aut in facinorum etiam saxa collidat. Videant ergo quam sibi arduum sit atque difficile nec laudis esca illici, nec contumeliarum aculeis peneApostolos nostros nec cum suspicerentur ab hominibus, inflatos fuisse; nec cum despicerentur, elisos. Neutra quippe tentatio defuit illis viris: nam et credentium celebrabantur praeconio, et persequentium maledictis infamabantur. Sicut ergo isti pro tempore utebantur his omnibus, et non corrumpebantur; sic illi veteres, usum feminarum ad sui temporis convenientiam referentes, non patiebantur eam dominationem libidinis, cui serviunt qui ista non credunt. 30. Et
Abbreviated transcription (Latin):
testatur oratio. quando est copulatus uxori. aitenim:
benedic. tus es dñe patrum nostrum. & benedictum
nomentuum momnia sȩcula saeculorum. Benedicant te
caeli &omniscratura : Iufecisti adam. & dedisti illi ad uito¬
rium ȩuam: Et nunc dñe tuscis quoniam non luxuriae
causa accipio sororem meam: Sed ipsa ueritate. ut mise
ta st̃ upra diffluentes euagantur. uel in una ipsa con¬
uige Non solum excedunt adliberorum procreationẽ
ꝑtinentem modum: sed etiam humaniores intempo¬
rantiae sordes inueretunda omnino licentia. serui¬
lis cuiusdam libertatis accumulant.: Noncredunt
fieri potuisse. ut temperanter multis feminis. antiqui
uterentur uiri : Nihil seruantes in usuillo. nisi congruum
tempori propagandae prolis officium : Et quod la
queis ipsi libidinis obstricti. uel inuna non faciunt :
Nullo modo inmultis feminis fieri posse arbitrant᷑:
Sed isti possunt dicere. Nec honorari quidem atque
laudari oportere uiros bonos & scõs: quia ipsicum

Expanded text:
testatur oratio, quando est copulatus uxori. Ait enim: Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum; et benedictum nomen tuum in omnia saecula saeculorum. Benedicant te coeli et omnis creatura tua. Tu fecisti Adam, et dedisti illi adjutorium Evam: et nunc, Domine, tu scis quoniam non luxuriae causa accipio sororem meam, sed ipsa veritate, ut miserta stupra diffluentes evagantur, vel in ipsa una conjuge, non solum excedunt ad liberorum procreationem pertinentem modum, sed etiam inhumanioris intemperantiae sordes inverecunda omnino licentia servilis cujusdam libertatis accumulant; non credunt fieri potuisse ut temperanter multis feminis antiqui uterentur viri, nihil servantes in usu illo nisi congruum tempori propagandae prolis officium; et quod ipsi laqueis libidinis obstricti, vel in una non faciunt, nullo modo in multis fieri posse arbitrantur. 29. Sed isti possunt dicere nec honorari quidem atque laudari oportere viros bonos et sanctos, quia ipsi cum
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ philo sophus .Ñ. seribit Quia
omnes scripturas & legũ & libe¬
raclium fontem uiuum &nrce¬
trem histsriccix appelloot. le¬
gem moysi plurimõ conlccdat
io sephum affactim ac sele bre
ineorx codicibus inuenit demis
serybere &reecere noliut Dicit
enim obhoc uocgas & stultas
gentes non scripsisse quia in¬
gesta fuerunt. indugen cium
& ab ominacionisbus idolis simu¬
la crorx. &alia multa magicis
artibus inuenta & non sciensia
di oreꝓph&iso elimata: Pul¬
chre enim huic loco scripture
suȩ hisctoria scoe in lustrect: At
uen cio nes que apud genles
quead aquilonem sunl Rar

Expanded text:
idem philosophus non scribit, quia idem philosophus non scribit, quia omnes scripturas et legum et liberalium fontem vivum et matrem historiarum appellat. Legem Moysi plurimum conlaudat, Iosephum affatim ac celebre in eorum codicibus invenit, denuo scribere et retexere noluit. Dicit enim ob hoc vagas et stultas gentes non scripsisse, quia ingesta fuerunt in diis gentium et abominationibus, idolis simulacrorum et alia multa magicis artibus inventa et non scientia dei ore prophetico elimata, pulchre enim huic loco scripturae suae historia sancta inlustrat. Ait ventiones, quae apud gentes, q
Abbreviated transcription (Latin):
&auna colengas pegen non
hcbent. Stagnomagis
uguntur quamas gento
molliorem & laruorem
as gorum dicunt stagnũ
Nam illarim pcrtium ñ
inubnccur nsi illinc futi
idelatũ aliunde. Aurum
inuengur in ligonbus eorĩ
fruges nongignit n& hole¬
ra .l. actis copia multũ
mel presum. he omnice
iden philo sophus profto¬
na mentione senbit sic
ꝯnos. Alcpesturchus
Alanus meo tecs chugnos
fngis. Decnos uinosus
feos olches quos uulgus
orcus in illis segionibus ap¬
pellant. Genges spurcis¬
simis hacc uiga inmun¬
dissima degentes ultra
Sine dõ si nelege uelce¬
ꝯmanices. Nam & illic¬
sum segionum pecgi om̃¬
za incenia est appellce¬
td Eo quod sint in moenia
corpora in manes que
nation&s seuissimus
monbus durcage Ad eo
indomitifigose dengore
faentes ultra om̃ gagas
in solcs plunmas & me¬
ogidas pclud&s mulaaer
scnbit:
ui desenti bus ouetus tes¬
tamien tumo non habent:
Dob mis scem quȩ agio gracfia
u& eris testo menli concelebrat.

Expanded text:
auguria colentes, regem non auguria colentes, regem non habent, stagno magis utuntur quam argento, molliorem et clariorem argentum dicunt stagnum, nam illarum partium non invenitur, nisi illinc fuerit delatum aliunde. Aurum invenitur in litoribus eorum, fruges non gignit nec holera, lactis copia multum, mel parum. Haec omnia idem philosophus profana mentione scribit. Sic rinos, Alapes, Turchus, Alanus, Meotas, Chugnos, Frigis, Danus, Vinnosus, Rifeos, Olches, quos vulgus Orcus in illis regionibus appellant, gentes spurcissimas hac vita inmundissima, degentes ultra sine deo, sine lege vel caerimonias. Nam et illarum regionum pagi omnes Germania est appellata, eo quod sint inmania Corpora inmanesque nationes, sevissimis moribus duratae, adeo indomiti, frigore et rigore ferentes ultra omnes gentes. insolas plurimas et Meotidas paludes. Multa scribit III. DE GENTIBUS, QUAE VETUS TESTAMENTUM NON HABENT obmissam, quae agiografia veteris testamenti concelebrat,
Abbreviated transcription (Latin):
re den&ur. Munitiam in¬
solam sepama nonclem scn¬
bit homine ceo cefcclus
nimis famosie in dec gatio
scruatns. Capie Canino
habse similigudinanseli¬
qua mebra humcence spe¬
tiȩ Manus & peda sicut
seliqui hominum gaius ꝓ¬
cae stagura Trucu len¬
tee spleie monstra quoq
inaudigtc in aer eos quos
uicine gendas sir catos
cananeos appellant. Nã
fanine eorim non ꝓfer̃
gancum horim similigi¬
dinen. Cens scelerate
quam nulla histonanas¬
ratnisi hicphilo sophus &
qui uke ti galia &r cft &
negotcaors eorõ hoc adfis¬
mant quod in ea in sole cebn¬
us nac uale conmacio psa¬
uehunt & glntam illc̃ cana¬
neos uocitant. Idangenti¬
les nudactis crunbus ince¬
dunt. Cyn& nuanunt oleo
in litas aut adipẽ fecose ni¬
miũ sed ders tes Spurcissimã uigã
ducaaes. inmundasũ qua¬
dru pedianĩ inlicita come¬
dunt mus & talpcs &reliqua
aedificia nulla condigna
trauis cum ꝗsnconis filge¬
ratis utenałs sil uestia loca
& de uia pecludes & arundi
Ignorcentes dm̃ demanico

Expanded text:
retenetur. Munitiam insolam septentrionalem scribit. Homines Cenocefalus nimis famosa indagatione scrutans capite canino habere similitudinem, reliqua membra humana specie, manus et pedes sicut reliqui hominum genus, procere statura, truculenta specie, monstra quoque inaudita inter eos. Quos vicinae gentes circa eos Cananeos appellant, nam feminae eorum non praeferunt tantum horum similitudinem. Gens scelerata, quam nulla historia narrat nisi hic philosophus. Et qui vectigalia exercent, et negotiatores eorum hoc adfirmant, quod in ea insola crebrius navale conmercio provehunt et gentem illam Cananeos vocitant. Idem gentiles nudatis cruribus incedunt, crines nutriunt oleo inlitas aut adipe fetore nimium reddentes, spurcissimam vitam ducentes, inmundarum quatrupediarum inlicita comedent, mus et talpas et reliqua. Aedificia nulla condigna travis cum tentoriis filteratis utentes, silvestria loca et devia, paludes et harundinignorantes deum, demonia et
Abbreviated transcription (Latin):
& uolucru muroru sciensia &
alico n nulla unum uolumen
uł multoru philo sophorum
& scii ꝓtorx̃ in docgado ubtro
om̃ uires lasiscer& que abos¬
ciduo usque onenlẽ septen¬
ctrio na le plocga in insolis &
tenlunis tiibus iafeh dilatur:
un dear cium plari ma¬
Rum iu stru mnen ta.¬
Ienles & in solas septen¬
Moncolec hic philo sophus
adgreditur: Srphocs genles
proxima ocecni partemun
cis se saxomũ subolem & ad
ger manic proeliorũ ueri¬
tate ꝓboc cessise gentes stol¬
struccionu uel corcodiilli¬
umeescurpionum genessunt
inat̃ aliccs gentes ad aquilonẽ
iuxte iper bonis monabus
tane cis amnis ecoritur:
Nimio frigoret undique cirli¬
uallacta in ter ocecnũ &tona¬
im gens in qui &lce predones
alior gengum sicepquorum
lateruoc ineoru manib insur¬
renyt at num quec aut uix
reuertere quis uccl&: De eo
gene ꝯone nulus fideles aliqu¬
an do quis narre fuis se: Ec
regio nulloc fruge utile gignis
Bestiocix multitudine & pecor
Equorum mubtitu dinẽ emi¬

Expanded text:
scientia et alia nonnulla unum volumen vel multorum philosophorum et scriptorum indagatio ultra omnes vires lasisceret, quae ab occiduo usque orientem septentrionale plaga in insolis et tenturiis tribus Iafeth dilatatur. IIII. DE ARTIUM PLURIMARUM INSTRUMENTAGentes et insolas septentrionales hic philosophus adgreditur. Griphas gentes proximam oceani partem, sisse Saxonum subolem et ad Germaniam proeliorum feritate peraccessisse, gentes stulstrutionum vel curcodrillium et scurpionum genera sunt. Inter alias gentes ad aquilonem iuxta Iperboriis montibus, ubi Tanais amnes exoritur, nimio frigore undique circumvallata inter oceanum et Tanaim gens inquieta, praedones aliarum gentium; si captivorum caterva in eorum manibus incucurrerit, aut numquam aut vix revertere quis valet. De ea generatione nullus fidelis aliquando quis narret fuisse. Ea regio nulla fruge utile gignit, bestiarum multitudinem et pecorum, equorum multitudinem emi
Abbreviated transcription (Latin):
de quo & suprco diximus inter mon¬
tem oliuati & hiesusalem ubi dm̃
scduatorem ioħ euangibia narrat
male aestiment intibu beniamin
iuxtauia ubi sepulta est scochel
quinao miliano ab hierusalem in eo
legimus eufraten & in para lipo¬
menon libro sic̃ supra dicaumẽ
au usq hodie uicus ꝑ grandis iudeort¬
mengadda iuxga mare mortuum

Expanded text:
de 195 quo et supra diximus, inter montem Oliveti et Jerusalem, ubi Dominum Salvatorem Joannes evangelista narrat male aestiment in tribu Benjamin, juxta viam ubi sepulta est Rachel quinto milliario ab Jerusalem, in eo Legimus Ephrathan in Paralipomenon libro , sicut supra dictum que hodie vicus pergrandis Judaeorum Engadda juxta mare M
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓboctica & cenobis int̃p̃atos poaest
peculia res hȩc quinq quondã por¬
nicos habiua ositendcinlurq ge¬
minilacus quorum unus hibernis
pluuiis cdimplen solat: altes
misum inmodum subens qua si
crientes cquis antiquis inseope¬
ns signa cestant. Nã hostias in eo
ferunt unde& nom̃ accipent¬
serao que coniungigtur ciuitati pe¬
dit monstratur ibidẽ usque cad¬
& pincipe amaldeh ibi a codolla

Expanded text:
tica, et a nobis interpretari potest pecualis. Haec quinque quondam porticus habuit; ostendunturque gemini lacus, quorum unus hibernis pluviis adimpleri solet, alter mirum in modum rubens, quasi cruentis aquis, antiqui in se operis signa testatur. Nam hostias in eo ferunt, unde et nomen accepeserto, qui conjungitur civitati Pedit. Monstratur etiam usque hodet principes Amalec ibi ca
Abbreviated transcription (Latin):
quos mulgo post aemmpose decuit
ex cesminans aotius eã iudeȩ ꝓun¬
cia et & sopulim ftcbrꝰ caaus ẽ eo qđ
ubilo cum templi emerda & inpen¬
A sccs strucausȩ sclo monifiliorelique¬
ins ia. hccnc esse ioseb sefert quaȩ in ge¬

Expanded text:
lto post tempore David exterminatis totius eam Judaeae provinciae metropolim fabricatus est, eo quod ibi locum templi emeret, et impensas structurae Salomoni filio dereliquerit. Hanc esse Josephus refert, quae in Ge
Abbreviated transcription (Latin):
nauit proeo saul Rxro¬
bath ciuitre abn que ẽ iux¬
tac flumen. Mor quus ẽ
aũ saul & regnauit ꝓeo
ualle non filius agno bor
Morquus ẽ au ualle non
& regnauit prð eo arad filius
barad & nome ciuigatis ei.
fogor. nom̃ est uxoni eius
me thebel fili amegrad fili
um iob & hiddces eorũ ghemin
gollã iepth& elimas elas.
pynon cenes ghenna mari¬
in.hidd ces edom in t̃rapos¬
sessiones eorx. hic est esau
quidictus ẽ edom ƿrðpt aui¬
digaꝗem aescae. proquas¬
uos pnꝰ mectos. amisit cum
edent lengiculam cum defre¬
go coegamhoc nomin ac ce¬
ƿent. h& est gois quȩ Ex¬
dusit chorreos. et hȩc est
gins chorre or. Sep ałmn
anm fuer̃ filiieius horrei
& nepoies xxii. Et ista nomi
eorx pꝯmitiuus lothan&
filie eius duo eman & chor¬
onces qui inusnit iaminir
in ero moelas. Cum pcescet
iumenace febegon patiissui
Quartus anan & filui eius
duo de son & elibathe. Quin¬

Expanded text:
navit pro eo Saul ex Roboth civitate quae est juxta flumen. Mortuus est autem Saul, et regnavit pro eo Ballenon filius Agnobor. Mortuus est autem Ballenon et regnavit pro eo Arad filius Barad, et nomen civitatis ejus Fogor; nomen est uxoris ejus Metebel filia Matrab filii Mezob. Et hi duces eorum, Theman, Galla, Jephte, Telimas, Elas, Pynon, Genethz, Themna, Mazin. Hi duces Edom in terra possessionis eorum. Hic est Esau qui dictus est Edom, propter aviditatem escae, pro qua suos primatus amisit dum ederet lenticulam cum de frito coctam hoc nomen accepit. Haec est gens, quae exclusit Chorreos. Et haec est gens Chorreorum. Septem enim fuerunt filii Ser Correi et nepotes XXII. et ista nomina eorum; primitivus Lothan et filii ejus Eman et Chors, qui invenit Laminir in eremo Elas cum pasceret jumenta Sebegon patris sui. Quartus Aunam, et filii ejus duo, Deson et Elibathe. Fi
Abbreviated transcription (Latin):
Sepgimus nson & filu eius
duo oe &arran hi sunt
filuiseir chorrei un. & so¬
roses eorum ghamnce &
min quam disꝑdit esau afa¬
ciesua de gerra seir ut pos¬
sedert ea. Et factisunt ga¬
bec onite. Dum fughent
a faciȩ eius. hoc in hiesum

Expanded text:
septimus Rison, et filii ejus duo Oe et Arranh, hi sunt filii Seir Chorrei VII. et soror eorum Thamna, et min, quam disperdit Esau a facie sua de terra Seir, ut possideret eam, et facti sunt Gabaonitae dum fugerent a facie ejus hoc in Jhesum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit ut nullum omnino punis&¬
s& conumetos aduersum se con¬
iurationedemit ge &atq in
eadam frc miliantace qua anlea
inaer om̃a fuit illud cȩlebraedie¬
cum ꝑ didis sediem quonihilboni
fecfrat.

Expanded text:
fuit, ut nullum omnino puniret, convictos adversum se coniurationis dimisit et in eadem familiaritate quam antea inter omnia fuit illud celebre dictum: perdidisse diem quo nihil boni fecerat.
Abbreviated transcription (Latin):
Adnanus reggnauit añ xxi¬
Uccc xxxiii. Iste graiani
glonȩ inuidens preuincias onen¬
tis ꝑsis ped didit & eufra tdm flu¬
uium finlm sdinceni implni¬
hieru solemc̃ẽ restaurat Ram que
& nomine suo eliam uocat ꝓ idam
tempus aquila ponificus in ger¬
p̃res secundus post septuagłngec

Expanded text:
Adrianus regnauit annos XXI. Iste Traiani gloriae inuidens prouincias Orientis Persis reddidit et Eufraten fluuium finem Romani impJerosolymam restaurat, eamque ex suo nomine Aeliam vocat. Per idem tempus Aquila Ponticus, interpres secundus post Septuagin
Abbreviated transcription (Latin):
xII. Iste mirabile uir tuge
agan longelatiq reduxit ba¬
billoniam & arcebiam capuit &
usq ad in diȩ finer accessitlibe¬
ralis cunctis atq tranquil¬
liis cuius inẽ aliadiate illud
fercur egsegiũ dum in ad rd gare¬
tur quorum nimium circa om̃
communis esi& respondit ga¬
la se impa retorem esse pn¬
uccgus quales ẽẽ sibi impera¬

Expanded text:
II. Iste mirabili uirtute ge lateque reduxit. Babyloniam et Arabiam cepit et usque ad Indiae fines accessitralis cunctis, atque tranquillus. Cujus inter alia dicta, illud fertur egregium, ut dum interrogaretur quod nimium circa omnes communis esset, respondit talem se imperatorem esse privatis qualem sibi impera
Abbreviated transcription (Latin):
nacuia quondã hiesus regeillius inter
Asor: cunates regni iabin quãIfocgto
solam incendi hicsus quia m& sopolis
erccit omniũ regnor philistim est
&cclia uilla usq hodie ecsor infinib: cos¬
calonis contra onenge eius quececidit
infortem mbu iude cuius & scꝯptura
meminens ceppellans &am ccddistino¬
AE R MON. regio heueos n quã obainu¬
it hiesus hebseus udro quo psxlegente

Expanded text:
navit quondam Jesus, rege illius interfecto. Asor, civitas regni Jabin, quam solam incendit Jesus, quia metropolis erat omnium regnorum Philistiim. Est et alia villa usque hodie Asor, in finibus Ascalonis, contra orientem ejus: quae cecidit in sortem tribus Juda, cujus et Scriptura meminit , appellans eam ad distincAermon, regio Evaeorum, quam obtinuit Jesu
Abbreviated transcription (Latin):
iste primus impratoꝵ xp̃ianus
eficigur cuius pnmo anno mil¬
hicbellum ciuile in galatia motũ
bprȩssit anonius monachus
ꝑgypto ducigur &x orgus aquo
pnus monastina condigasum¬

Expanded text:
Iste primus imperatorum xristianus efficitur. Cuius etiam primo anno milHic bellum ciuile in Galatia motum oppressit. Antonius monachus Aegypto dicitur exortus, a quo prius monasteria condita su
Abbreviated transcription (Latin):
genuo cnt dopara diso
ꝯciens & ꝑgens cedindicce regiones
post quacs orumpit in pelagus.
dicie ccũ scrpture circum in ab
hoc uniuerscc̃ regonẽ euilco ubi
ccuntꝰ psecipuum nas cictur &cas¬
bunculus lccpis & prcsinus
cercon nunc oppidum ctrcens
arabi com iunctum seracons
qui in solicudine uacgi erxon
ꝑ hocĩ fecer filii isrł cumde
mon tesina ccostixe mouis

Expanded text:
gen vocant, de paradiso exiens, et pergens ad Indiae regiones, post quas erumpit in pelagus. Dicit autem Scriptura circumiri ab hoc universam regionem Evila, ubi aurum praecipuum nascitur et Carbunculus lapis et Prasinus. Faran, nunc oppidum trans Arabiam junctum Saracenis, qui in solitudine vagi errant Per hoc iterfecerunt filii Israel, cum de mo
Abbreviated transcription (Latin):
Slic legimus ucellem elcquã aquila
& gheu docion inter pr&cntur
ucllon quecercus.
Engaddi desercũ in quo abscon¬
dius ẽ đđ posuimus & suprcc dr¬
gccddi intri bu iu dec iux tec ma¬
remortuum contra occidentẽ
Emach. regio cello filor& pond iux¬
tec ieremiã ciuigas da masu¬

Expanded text:
la, legimus vallem Ela: quam Aquila et Theodotio interpretantur, vallem quercus. Engaddi, desertum, in quo absconditus est David. Posuimus et supra Engaddi in tribu Juda juxta mare Mortuum, contra Occidentem. Emath, regio Allophylorum. Porro juxta Jeremiam civitas Damas
Abbreviated transcription (Latin):
scripaura cõme morc
hccbiacs se ismahelem undẽ
& isinccelige qui nunc sccraecinilegim&
quoq cͥo dolla gomor regem ꝓcus is¬
se eos qui erant in deserto faran
Silistim quȩ nunc dicitur ascalon
& circa ecm regio pcle samnȩ
mregione geual&i ccci
enon cacs trafiliorx isrł in deser¬
tofuit ai quon dam ciuiats piin¬
cipium edom nunc uiculus inde¬
serto ubi ccens meate llc daemna¬
torum supplicus effoduntur
inter ciui tatem p&ram & ho

Expanded text:
ura commemorat habitasse Ismaelem. Unde t Ismaelitae qui nunc Saraceni. Legimus quoque Chodorlagomor regem percussisse eos, qui erant in deserto Pharan. Fitistiim, quae nunc dicitur Ascalon, et circa eam regio palaestinae. in regione Gabalitica. Fenon, castra filiorum Israel in deserto. Fuit autem quondam civitas principum 214 Edom, nunc viculus in deserto, ubi aeris metalla damnatorum suppliciis effudiuntur, inter civitatem Petram et Zo
Abbreviated transcription (Latin):
roepccste corrupta : Vnde & nos
hiadmirabilis uin sequentes sta¬
ingreco posita transtulim¬
bifelinquenes ea quȩ digna memo¬
semeleni & in tẽ porũ libro prȩ¬
factus sũme uł inter pl&em eẽ
uł noui opens conditorẽ : Maxi¬
ne cũ quidã uix piimis inbutus
utens hunc eundẽ librũ ausus
sit in latinã linguã ñ latine
ueritere : Cuius in penciam
cpacrectione eoru quȩ trienstuli
prudens statim l&tor inuen&
ut enimihi eecelsa ñ undi co
rito t̃rȩ cohȩrentia suꝑ gredi
posse me credo: &płi
ararcot corcec post diluuiũ sedis seꝑ hibe¬
tur & dicuntur ibidẽ usq hodił enis meo¬
nere uestigia meminit horũ monlium
& hieremias inuisione contrababillo¬
nẽ. ioseppus quoq in piimo centi quet eetũ
iudaicore libro seculanu liagerarũhis¬
terrã diluuio liberu atc̃ septem clios gi¬
es cobise ꝑmisia. & uniuesscc cnimalicebes¬
tiasque pagentib: clais tris emiaitens
ipse cũ scic ꝓle egressus est immalans dõ

Expanded text:
parte corrupta. Unde et nos admirabilis viri sequentes stin Graeco posita, transtulimus: relinquentes ea, quae digna memoSemel enim et in Temporum libro praefatus sum, me vel interpretem esse, vel novi operis conditorem: maxime cum quidam vix primis imbutus litteris, hunc eumdem librum ausus sit in Latinam linguam non Latine vertere: cujus imperitiam, ex comparatione eorum, quae transtulimus, prudens statim lector inveniet. Ut enim mihi excelsa non vindico, ita terrae cohaerentia supergredi posse me credo. INCIPArarat arca post diluvium sedisse perhibetur: et dicuntur ibidem usque hodie ejus permanere vestigia. Meminit horum montium et Jeremias in visione contra Babylonem. Josephus quoque in primo Antiquitatum Judaicarum libro, saecularium litterarum Histerram diluvio liberatam, septem alios dies abire permisit, et universa animalia bestiasque patentibus claustris emittens ipse cum sua prole egressus est, immolans Deo
Abbreviated transcription (French):
buius gemponb: inqdĩa post lau¬
me don glinsegnauit pniam tunc
fcebula ficta est de me noccaurd
agone molim piacũ instuguit
simum se undum annũ agons ob
morbi dolore se se flã mis iniatt¬

Expanded text:
ujus temporibus in Troja, post Laomedonta, regnavit Priamus. Tunc fabula ficta est de Minautoro beagonem olympicum 75 instituit. simum secundum annum agens, ob morbi dolorem sese flammis in