comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed illamsapientiã de trim̃¬
tum & stultitiam iudicauit.
et auersus abea intimo dm̃
quae siuit affectu. Ideoque
uidit interrogauit. audiuit
loquentẽ. Quismagis sapi¬
ens quam ille quẽ d ocuit ds̃
entiam om̃esque artium
potentias operis suiuir tute
euacauit Non hic in cognita
procognitis habebat hisque
temere adsentiebat᷑. Quae
duo. in hoc maxime naturali
atq honestoloco uitanda
Dicant qui sibi nec contra na¬
turam eẽ Necturpeiudicant
saxa ad orare et asimulacris
auxilium petere qua enihil
sentiant. Quanto igitur
excelsior uirtus est sapientia
tantomagis enitendũ arbitror
ut ad sequi eam possimꝰ Itaq:
Nequid contranaturã nequio
turpe atque in decorũ sentia¬
mus duohaec idest & tẽpus
et diligentiamad considerati¬
onem rerum examinandigra¬
tiam conferre debemus.
Nihilest enimmagis quod ho
moc&eris animantib: prȩsit
quã quodrationis ẽ particeps
Causas rerum requirit ge¬
neris sui auctorem inuestigan¬

Expanded text:
sed illam sapientiam detrimesed illam sapientiam detrimentum et stultitiam judicavit, et aversus ab ea, intimo Deum quaesivit affectu; ideoque vidit, interrogavit, audivit loquentem. Quis magis sapiens quam ille quem docuit Deus, yptiorum, omnesque artium potentias operis sui virtute evacuavit ? Non hic incognita pro cognitis habebat, hisque temere assentiebatur: quae duo in hoc maxime naturali atque honesto loco vitanda discant, qui sibi nec contra naturam esse, nec turpe judicant saxa adorare, et a simulacris auxilium petere, quae nihil sentiant. 124. Quanto igitur excelsior virtus est sapientia, tanto magis enitendum arbitror, ut assequi eam possimus. Itaque ne quid contra naturam, ne quid turpe atque indecorum sentiamus, duo haec, id est, et tempus et diligentiam ad considerationem rerum examinandi gratia referre debemus. Nihil est enim quo magis homo caeteris animantibus praestet, quam quod rationis est particeps, causas rerum requirit, generis sui auctorem investigan
Abbreviated transcription (Latin):
quiad semen omniũ reserua¬
tus solus ex omnib: & practe¬
ritae generationis supertes
est factus & auctor futurae.
mundo potius & uniuersis
magis quam sibinatus Quã
fortis utdiluuium uincer&.
quam temperans ut diluuium
temperar& : quando in troir&
quamoderatione deger&.
quando coruum quando co¬
lumbam dimitter& quando
reci peret reuertentes quando
exeundi oportunitatẽ capta¬
ret agnosceret: Itaque
tractatũ inueri in uestigati¬
one tenendũ. Illud decorũ
ut sum mostudio requiram:
quiduerum sit non falsa
ꝓueris ducere. non obscuris
uera in uoluere. non super¬
flus uel in plexis atqueam¬
biguis occupare animum
Quid tam indetorum quãue¬
nerari ligna quo dipsi faciunt:
quid tamobscurum quam de
astronomia etgeo metrica
tractare quod probant. et
profundi aerisspatia. me¬
tͥri caelum quoque &mare
numeris includere. relinque¬
re causas salutis errores quȩ¬
rere. Annon ille eruditus
in omni sapientia a egrpti¬
orum morses probauit ista

Expanded text:
qui ad semen omnium reservaqui ad semen omnium reservatus, solus ex omnibus et praeteritae generationis superstes est factus, et auctor futurae, mundo potius et universis magis quam sibi natus! Quam fortis, ut diluvium vinceret! Quam temperans, ut diluvium toleraret! quando introiret, qua moderatione degeret, quando corvum, quando columbam dimitteret, quando 33 reciperet revertentes, quando exeundi opportunitatem captaret, agnosceret? tractant in veri investigatione tenendum illud decorum, ut summo studio requiramus quid verum sit, non falsa pro veris ducere, non obscuris vera involvere, non superfluis vel implexis atque ambiguis occupare animum. Quid tam indecorum, quam venerari ligna, quod ipsi faciunt? Quid tam obscurum, quam de astronomia et geometria tractare, quod probant; et profundi aeris spatia metiri, coelum quoque et mare numeris includere: relinquere causas salutis, errores quaerere. 123. At non ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum Moyses probavit ista:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit fortitudinis ad pecitũ
ratione cohibere. Ducebat
hostiam pater : interroga¬
bat filius. temptabatur
affectus patrius. sed nonuin¬
cebatur. Repellebat filius
appellationem paternam:
compungebat paterna uisce¬
ra. sed nonminuebat deuoti¬
onẽ. Accidit & quarta uir¬
tus. Temperantiam tenebat
iustus . et pietatis modũ & ex¬
secutionis ordinem. Deniq:
dumsacrificio necessariaue¬
hit dum ignem adolet dũ
filium ligat. dumgladium
educit. hoc immolandiordi¬
ne meruit ut filium reserua¬
ret Quid sapientius scõia cob
quidm̃uidit facie ad faciem
Quid iustius qui ea quae ad¬
quisierat. oblatismunerib:
cum fratre diuisit : quid
fortius quicum dõ luctatus
est  quid modestius eo qui
modestiam ita & locis et tẽpo¬
ribus deferebat ut filiae
in iuriã mallet praetexere
coniugio quam uindicare
eo quod in alieno positus amo¬
ripotius consulendum quam
odia colligenda censebat.
Noe quã sapiens qui tantam fa¬
bricauit arcã : quam iustus

Expanded text:
fuit fortitudinis, appetitum fuit fortitudinis, appetitum ratione cohibere. Ducebat hostiam pater, interrogabat filius, tentabatur affectus patrius, sed non vincebatur. Repetebat filius appellationem paternam, compungebat paterna viscera, sed non minuebat devotionem. Accedit et quarta virtus, temperantia. Tenebat justus et pietatis modum, et exsecutionis ordinem. Denique dum sacrificio necessaria vehit, dum ignem adolet, dum filium ligat, dum gladium educit, hoc immolandi ordine meruit, ut filium reservaret. 120. Quid sapientius sancto Jacob, qui Deum vidit facie ad faciem, d justius, qui ea quae acquisierat, oblatis muneribus cum fratre divisit? Quid fortius, qui cum Deo luctatus est? Quid modestius eo qui modestiam ita et locis et temporibus deferebat, ut filiae injuriam mallet praetexere conjugio, quam vindicare; eo quod inter alienos positus amori potius consulendum, quam odia colligenda censebat? 121. Noe quam sapiens, qui tantam fabricavit arcam ! Quam justus,
Abbreviated transcription (Latin):
clinant de oredñi : sed trac¬
tant in confessionibus suis
Simulquoque dicendo scriptu¬
ra. Reputatum est ei adius¬
titiam : alteriu s uirtutis ei
gratiã detulit Primiigitur
nrĩ definierunt prudentiã
in ueri consistere cognitione
Quis enimillorum ante abrahã
dauid salomonem : de inde
iustitiam expectare ad socie¬
tatem generis humani. De¬
niquedauid ait. Dispersit
dedit pauperibus : iustitia
eius manet in ae ternum.
lustus miser&ur. iustus com¬
modat. Sapienti & iusto
totus mundus diuitiarũ est
Lustus communia prosuis
habet. sua procõmunibus
Lustus seipsumprius. quam
alios accusat. Illeen ĩ iustus
qui nec sibi parcit. et occulta
sua laterenon patitur
Vide quamiustus abraham.
perrȩꝓmissionem : reposcen¬
ti dño Negandum ad sacrifi¬
cium: quamuis unicum non
putauit. Adueste hic om̃es
uistutes quatuor in uno facto
Tuit sapientiae dõcredere
nec filii gratiam ante ferre
auctoris praecepto. Tuit
iuistitiae acceptum reddere:

Expanded text:
clinant de ore Domini, sed tracclinant de ore Domini, sed tractant 32 in confessionibus suis . Simul quoque dicente Scriptura: Reputatum est ei ad justitiam; alterius virtutis ei gratiam detulit. 118. Primi igitur nostri definierunt prudentiam in veri consistere cognitione. Quis enim illorum ante Abraham, David, Salomonem? Deinde justitiam spectare ad societatem generis humani. Denique David ait: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternum. Justus miseretur, justus commodat . Sapienti et justo totus mundus divitiarum est. Justus communia pro suis habet, sua pro communibus. Justus se ipsum, priusquam alios, accusat. Ille enim justus, qui nec sibi parcit, et occulta sua latere non patitur. Vide quam justus Abraham. per repromissionem , reposcenti Domino negandum ad sacrificium, quamvis unicum, non putavit. 119. Adverte hic omnes virtutes quatuor in uno facto. Fuit sapientiae, Deo credere, nec filii gratiam anteferre auctoris praecepto: fuit justitiae, acceptum reddere:
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ definiatur. postea in¬
certa genera diuidatur.
Nosautem astem fugimus.
exempla maiorũ proponi¬
mus quae neque obscurita¬
tẽ adferunt ad intellegen¬
dum nequeadtractandum
uersutias Sit igitur nobis
uita maiorum disciplinae
speculũ Non calliditatis cõ¬
mentarium. Imitandi reue¬
rentia Ñ disputandi astutia
Fuit igitur in scõ abraham pri¬
mo lo co prudentia. de quo
dicit scriptura. Credidit abra¬
hamdõ: et reputatumest ei
adiustitiam. Nemo enĩ pru¬
dens qui dnm̃nescit. Deniq
insipiens dixit. quia ñ est ds̃
Nam sapiens non diceret
Quomodo enim sapiens qu iñ
requirit auctorẽsuum: qui
us auctor meus estu: Quo:¬
modo sapiens ut arrianus
quimauult imperfectum
auctorem habere atque de¬
generem quamuerũ atq
perfectum. Quomodo sapi¬
ens ut marcion atq eu nomi¬
us quima uult dm̃malum quã
bonum habere: quomodo
sapiens quidm̃suum nontimet :
initium sapientiae timord̃i
Etalibi habes. Sapientes non de¬

Expanded text:
cium definiatur, postea cium definiatur, postea certa in genera dividatur. Nos autem artem fugimus, exempla majorum proponimus: quae neque obscuritatem afferunt ad intelligendum, neque ad tractandum versutias. Sit igitur nobis vita majorum disciplinae speculum, non calliditatis commentarium: imitandi reverentia, non disputandi astutia. 117. Fuit igitur in sancto Abraham primo loco prudentia, de quo dicit Scriptura: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Nemo enim prudens, qui Deum nescit. Denique insipiens dixit quia non est Deus ; nam sapiens non diceret. Quomodo enim sapiens qui non requirit auctorem suum, qui us: Auctor meus es tu? Quomodo sapiens Arianus, qui mavult imperfectum auctorem habere atque degenerem, quam verum atque perfectum? Quomodo sapiens Marcion atque Eunomius, qui malunt Deum malum quam bonum habere? Quomodo sapiens, qui Deum suum non timet? Initium enim sapientiae timor Domini . Et alibi habes: Sapientes non de
Abbreviated transcription (Latin):
sed se consolabatur. Da
patiens in aduersis in ieru¬
salem pacificus. inuictoria
mansu&us in peccato dolens
in senectute prouidus rerũ
modos uicestemporum per
singularum sonos seruauit
aetatũ. Vt mihi uidetur
nonminus uiuendi genere
quã canendi suauitate p̃dul¬
cis in mortalem dõ sui fudis¬
se meriti cantilenã. Quid
mo loco constituerunt pru¬
dentiam. qua e inueri in uesti¬
gatione uersatur. etscien¬
tiae plenioris infundit
cupiditatẽ. Secundo iusti¬
tiam quae suum cuiq tribuit
alienum non uindicat. uti¬
litatẽ propriam neglegit
ut communem aequitatem
custodiat. Tertio fortitudi¬
nem quae & in rebus bellicis
excelsi animimagnitudine
et domiemin & corporis quȩ
prestat uiribus. Q uarto
temperantiam . quae modũ
ordinemq: seruat omniũ
qua euel agenda uel dicenda
arbitramur. Haec forsitan
aliquis dicat primolocopo¬
ni oportuisse: qm̃ abhis
quattuor uirtutibus nas¬
cuntur officiorum genera
Sed hocastis est ut primo offi¬

Expanded text:
sed se consolabatur . 31sed se consolabatur . 31patiens in adversis, in Hierusalem pacificus, in victoria mansuetus, in peccato dolens, in senectute providus, rerum modos, vices temporum per singularum sonos servavit aetatum; ut mihi videatur non minus vivendi genere, quam canendi suavitate praedulcis immortalem Deo sui fudisse meriti cantilenam . 115.mo loco constituerunt prudentiam, quae in veri investigatione versatur, et scientiae plenioris infundit cupiditatem: secundo justiam, quae suum cuique tribuit, alienum non vindicat, utilitatem propriam negligit, ut communem aequitatem custodiat: tertio fortitudinem, quae et in rebus bellicis excelsi animi magnitudine, et domi eminet, corporisque praestat viribus: quarto temperantiam, quae modum, ordinemque servat omnium, quae vel agenda, vel dicenda arbitramur. aliquis dicat primo loco poni oportuisse, quoniam ab his quatuor virtutibus nascuntur officiorum genera. Sed hoc artis est, ut primo offi
Abbreviated transcription (Latin):
ritate prouocatus obsequube¬
nedictionem daret. alteramo¬
repio propender& Traterno
quoq: iudicio praelatus cum
crbum suum fratricedendũ
putass& delectabatur utiq
alimento scđmnaturã. sed
secundum pi&atẽ concessit
petitio. Pastor dnõ gregis. fi¬
dussocero gener sedulus in¬
parcus in satis factione p̃uius
in remuneratione largus
Denique sic fraternam mitiga¬
uit iracundiam ut cuius
uerberatur inimicitias. ad¬
ipisceretur gratiam. Quid
deios ephloquar. quiutique
habebatcupiditatem liberta¬
tis et suscepit seruitii neces¬
sitatem. Quã subditus in
seruitute quã inuirtut e con¬
stans quã benignus in carce¬
re. sapiens in interp̃tatione.
in potestate moderatus. in
ubertate prouidus. in fame
iustus. Ordinem laudis reb:
adiungens &oportunitatẽ
temporibus aequita tẽ po¬
pulis. officii sui moderatio
iuxta secundis atque a duer¬
sis rebus in rep̃hensibilis.
patiens. gratus dõ atque ac¬
ceptus uexabatur dolorib

Expanded text:
ritate provocatus obsequii beritate provocatus obsequii benedictionem daret, alter amore pio propenderet . Fraterno quoque judicio praelatus, cum cibum suum fratri cedendum putasset: delectabatur utique alimento secundum naturam, sed secundum pietatem cessit petito. Pastor domino gregis fidus, socero gener sedulus, imparcus, in satisfactione praevius, in remuneratione largus . Denique sic fraternam mitigavit iracundiam; ut cujus verebatur inimicitias, adipisceretur gratiam . 112. Quid de Joseph loquar, qui utique habebat cupiditatem libertatis, et suscepit servitii necessitatem? Quam subditus in servitute, quam in virtute constans, quam benignus in carcere, sapiens in interpretatione, in potestate moderatus, in ubertate providus, in fame justus, ordinem laudis rebus adjungens, et opportunitatem temporibus, aequitatem populis officii sui moderationquoque juxta secundis, atque adversis rebus irreprehensibilis, patiens, gratus Deo atque acceptus, vexabatur doloribus,
Abbreviated transcription (Latin):
sibi pruestitit Capto nepote
non perterritus neq tot regũ
turbatus populis bellũ rep&it
uictoria potitus praedaepar¬
tẽ cuius ipse fuit auctor recu¬
sauit Promisso quoq sibi fi¬
lio cum consideraret emortui
corporissuiuires. deposita
sterilitate coniugis et suprȩ¬
mam senectutem etiam con¬
trausum naturȩ dõcredidit
Aduerte conuenire om̃a Ap¬
petitus non defuit. sed repres
sus animus aequales geren¬
dis qui nec magna ꝓuilib
necminora promagnis du¬
ceret moderatio ꝓnegotus
Ordorerum oportunitas tẽpo¬
rum mensura uerborũ. fide
primus iustitia praecipuus.
inproelio strenuus. inuictoria
non auarus. domihospitalis
misecurum degere. sed mater
uoluit peregrinari ut daret
fraternae iracundiae locum
Vicit appetitum consiliis alubri¬
tas exuldomo profugus a
parentibus. Vbiq tamen cor¬
uenientẽ mensurã negotus
tenuit. & temporib: oportu¬
nitatem reseruauit. Acceptus
domi parentib: ut alter matu¬

Expanded text:
sibi praestitit. 109. Capto nepote, sibi praestitit. 109. Capto nepote, non perterritus neque tot regum turbatus populis, bellum repetit: victoria potitus, praedae partem cujus ipse fuit auctor, recusavit . Promisso quoque sibi filio, cum consideraret emortui corporis sui vires depositas, sterilitatem conjugis, et supremam senectutem, etiam contra usum naturae Deo credidit . 110. Adverte convenire omnia. Appetitus non defuit, sed repressus est: animus aequalis gerendis, qui nec magna pro vilibus, nec minora pro magnis duceret, moderatio pro negotiis, ordo rerum, opportunitas temporum, mensura verborum. Fide primus, justitia praecipuus, in praelio strenuus, in victoria non avarus, domi hospitalis, mi securum degere: sed mater voluit peregrinari, ut daret fraternae iracundiae locum . Vicit appetitum consilii salubritas. Exsul domo, profugus a parentibus, ubique tamen convenientem mensuram negotiis tenuit, et temporibus opportunitatem reservavit. Acceptus domi parentibus, ut alter matu
Abbreviated transcription (Latin):
nec essitudinis ꝑ pruestrictus.
affectũ tamen appecitũ ratio¬
ni oboedientem praebuit.
Quemenim terraesuȩ cognatio¬
nis. domus quoq propriȩ gra¬
tia non delectar&: et hunc
ergo mulcebat suorũ suauitas.
sed imperi ca el estis & remune¬
rationis ae ternae considera¬
tio mouebat amplius. Nonne
considerabat uxorem in becillã
adlabores teneram ad iniuri¬
as. decoram ad incentiuã in so¬
lentium sine summo non posse
ducipericulo: et tamen subire
om̃a quã excusare consultius
diiudicauit. Deindecum descen¬
deret in aegyptum. monuit ut
diceret sesororem eẽ non uxo¬
remipsius. Aduerte quanti
appetitus timebat uxoris pu¬
dorem timebat ꝓpriaes alutis
suspectas habebat a egrptiorũ
libidines & tamen praeualuit
apud eum ratio exequendȩ de¬
uotionis Considerauit enim
quod dĩ fauore ubiq tutus ẽẽ
possit offenso autem dño eti¬
am domi non posset inlesus
manere. Vicit igitur appe¬
titum ratio. et oboedientem

Expanded text:
necessitudinis praestrictus necessitudinis praestrictus affectu, tamen appetitum rationi obedientem praebuit? Quem enim terrae suae, cognationis, domus quoque propriae gratia non delectaret? Et hunc ergo mulcebat suorum suavitas, sed imperii coelestis 30 et remunerationis aeternae consideratio movebat amplius. Nonne considerabat uxorem imbecillem ad labores, teneram ad injurias, decoram ad incentiva insolentium, sine summo non posse duci periculo? Et tamen subire omnia, quam excusare consultius dijudicavit. Deinde cum descenderet in Aegyptum, monuit ut diceret se sororem esse, non uxorem ipsius. 108. Adverte, quanti appetitus. Timebat uxoris pudori, timebat propriae saluti, suspectas habebat Aegyptiorum libidines; et tamen praevaluit apud eum ratio exsequendae devotionis. Consideravit enim quod Dei favore ubique tutus esse posset, offenso autem Domino, etiam domi non posset illaesus manere. Vicit igitur appetitum ratio, et obedientem
Abbreviated transcription (Latin):
appetitus rationi oboediat. fa¬
cile id quod deceat in omnib:
officiis conseruaripotest De¬
indenemaiore studio quam
res ipsa est quae suscipitur uł
minorẽ aut paruam magno
ambitu suscepisse. aut magnã¬
inferiorem destituis se uidea¬
mur Tertium demoderatione
studiorũ operumq nr̃orum
de ordine quoq: rerum & deo¬
portunitate temporũ non dis¬
simulandũ puto. sed primum
illud quasi fundamentum est
omnium ut app&itus rationi
pareat. Scđm & tertium idem
est. hoc est in utroq: moderatio
Uacatenim apud nos speciei li¬
beralisq pulchritudo hab&ur
dignitatis contemplatio. Se¬
quitur deor dinererum & de
oportunitate temporũ. ac ꝑ
hoc tria sunt qua euideamus
utrũ in aliquo scõrum consum¬
mata possimus docere. Primũ
ipsepater abraham qui ad ma¬
gisterium futurȩ successionis
informatus & instructus est
iussus exire de terra sua & de
cognationesua & dedomo pa¬
trissui. nonne multiplicatȩ

Expanded text:
appetitus rationi obediat, faappetitus rationi obediat, facile id quod deceat in omnibus officiis conservari potest. Deinde ne majore studio quam res ipsa est quae suscipitur, vel minore: aut parvam magno ambitu suscepisse, aut magnainferiore destituisse videamur. Tertium de moderatione studiorum, operumque nostrorum: de ordine quoque rerum et de opportunitate temporum, non dissimulandum puto. 106. Sed primum illud quasi fundamentum est omnium, ut appetitus rationi pareat: secundum et tertium idem est, hoc est, in utroque moderatio. Vacat enim apud nos speciei liberalis, quae pulchritudo habetur, et dignitatis contemplatio. Sequitur de ordine rerum, et de opportunitate temporum. Ac per hoc tria sunt, quae videamus utrum in aliquo sanctorum consummata possimus docere. 107. Primum ipse pater Abraham, qui ad magisterium futurae successionis informatus et instructus est, jussus, exire de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui ; nonne multiplicatae
Abbreviated transcription (Latin):
regula Qm̃ qua e inscripturis
non repperimus. eaquem ad mo¬
dum usurpare possumus :: Ca¬
uenda enim etiam in fabulis
ne in flectant grauitatem se¬
uerioris propositi Vaeuobis
quiridetis quia flebitis dñs
ait. Et nos ridendimateriã
requirimus ut hic ridentes
illic fleamus : Non solũ pro¬
fusos. sed omnes etiam iocos
declinandos arbitror. nisi
forte plenũ grauitatis & gra¬
tiae sermonẽ esse non in de co¬
rum est. Nam de uoce quid
loquar. quam simplicem et pu¬
ramesse satis arbitror. Cano¬
ram autem ẽẽ. naturae est ñ
industriȩ. Sit sane distincta
ꝓnuntiationis modo & plena
suciuirilis ut a grestem ac sub¬
rusticum fugiat sonum non
ut ryhtmũ ad fect& scenicum
sed mysticũ seruet Deratione
dicendi satis dictum puto nunc
deactioneuitae quid congruat
consideremus Iria autem in
hoc genere spectanda cerni¬
mus Vnũ ut rationi app&itus
non reluctetur. hocenim so¬
lum modo possunt officia nr̃a
illi de coro conuenire. Sieñi

Expanded text:
regula; quoniam quae in Scripturis regula; quoniam quae in Scripturis sanctis non reperimus, ea quemadmodum usurpare possumus? 103. Cavenda enim etiam in fabulis, ne inflectant gravitatem severioris propositi. Vae vobis, qui ridetis, quia flebitis ! ait Dominus: et nos ridendi materiam requirimus, ut hic ridentes, illic fleamus? Non solum profusos, sed omnes etiam jocos declinandos arbitror; nisi forte plenum suavitatis et gratiae sermonem esse, non indecorum est. 104. Nam de voce quid loquar, quam simplicem et puram esse satis arbitror: canoram autem esse naturae est, non industriae. Sit sane distincta pronuntiationis modo, et plena succi virilis; ut agrestem ac subrusticum fugiat sonum, non ut rythmum affectet scenicum, sed mysticum servet. CAPUT dicendi satis dictum puto, nunc de actione vitae quid congruat, consideremus. Tria autem in hoc genere spectanda cernimus: unum, ut rationi appetitus non reluctetur; hoc enim solummodo possunt officia nostra illi decoro convenire. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
quã de conuersione optima
adhortatione obseruationis.
disciplina e custodia: Habeat
caput eius rationem & finis
modum. Sermo enimtediosus
iras excitat. quam uero indeco¬
rũ ut cum omnis confabulatio
habere soleat incrementũ gra¬
tiae habeat naeuum offensi¬
onis. Tractatus quoq: dedoc¬
trina fidei demagisterio con¬
tinentiae. dedisceptationeius¬
titiȩ adhortatione diligen¬
tiae: Non unus semper sed
ut sedederit lectio nobis & ar¬
ripiendus est & ꝓut possumus
prosequendus Neq nimium
prolixus neq cito interrup¬
tus neque uel fastidium de¬
relinquat uel desidiã ꝓdat
atq: incuriam Oratio pura
simplex dilucida atq mani¬
festa plena grauitatis &
ponderis non affectata elegan¬
tia sed non in termissa gratia
Multa praeterea deratione di¬
cendidant pruecepta saecula¬
res uiri quae nobis praetereun¬
da arbitror. ut de iocandidis¬
ciplina Nam lic& interdum
honestaioca ac suauia sint ta¬
men ab eclesi astica abhorrent

Expanded text:
quam de conversatione optima, quam de conversatione optima, adhortatione observationis, disciplinae custodia. Habeat caput ejus rationem et finis modum. Sermo enim taediosus iram excitat. Quam vero indecorum, ut cum omnis confabulatio habere soleat incrementum gratiae, habeat naevum offensionis? 101. Tractatus quoque de doctrina fidei, de magisterio continentiae, de disceptatione justitiae, adhortatione diligentiae, non unus semper, sed ut se dederit lectio, nobis et arripiendus est, et prout possumus, prosequendus: neque nimium prolixus, neque cito interruptus; ne vel fastidium derelinquat, vel desidiam prodat atque incuriam. Oratio pura, simplex, dilucida, atque manifesta, plena gravitatis et ponderis: non affectata elegantia, sed non intermissa gratiaMulta praeterea de ratione dicendi dant praecepta saeculares viri, quae nobis praetereunda arbitror, ut de jocandi disciplina. 29 Nam licet interdum honesta joca ac suavia sint, tamen ab ecclesiastica abhorrent
Abbreviated transcription (Latin):
diximus ut sciamus infactis
dictisue quimodus prior
aut ordo loquendi quã faci¬
endiest. sermo in duo diui¬
ditur in colloquium fami¬
liare. & intractatum discep¬
tationemq fidei atq: ius¬
titiae: In utroq: seruandũ
nesit aliqua perturbatio. sed
tam quã mitis & placidus &
beniuolentiae plenus & gra¬
tiae sineulla sermoducatur
contumelia. Ab sit pertinax
in familiari sermone conten¬
tio. Quaestiones enim magis
excitare in anes . quã ut ilita¬
tis aliquid ad ferresol& Dis¬
ceptatio sineira. suauitas sine
amaritudinesit monitio sine
asperitate hortatio sine offen¬
sione. Et sicut in omniactuui¬
tae id cauere debemus nera¬
tionẽ nimius animimotus
excludat sed teneamus con¬
silii locum. Ita etiam inser¬
mone formulã eam teneri
conuenit ne aut ira excite¬
tur autodium. aut cupidi¬
tatis nr̃ae aut ignauiae ali¬
qua exprimamus indicia
Sit igitur sermohuius modi
descripturis maxime. Quid
enim magis noso port& loqui

Expanded text:
diximus, ut sciamus in factis diximus, ut sciamus in factis dictisve quis modus: prior autem ordo loquendi quam faciendi est; sermo in duo dividitur, in colloquium familiare, et in tractatum, disceptationemque fidei atque justitiae. In utroque servandum, ne sit aliqua perturbatio: sed tamquam mitis et placidus, et benevolentiae plenus et gratiae, sine ulla sermo ducatur contumelia. Absit pertinax in familiari sermone contentio; quaestiones enim magis excitare inanes, quam utilitatis aliquid afferre solet. Disceptatio sine ira, suavitas sine amaritudine sit, monitio sine asperitate, hortatio sine offensione. Et sicut in omni actu vitae id cavere debemus, ne rationem nimius animi motus excludat, sed teneamus consilii locum: ita etiam in sermone formulam eam teneri convenit, ne aut ira excitetur, aut odium, aut cupiditatis nostrae, aut ignaviae aliqua exprimamus indicia. 100. Sit igitur sermo hujusmodi de Scripturis maxime. Quid enim magis nos oportet loqui,
Abbreviated transcription (Latin):
mus quã animos nrõs ratio
componat. Exanimat enim
mentẽ plerumq: autira aut
dolor aut formido mortis &
in prouiso ꝑcellit ictu. Ideo p̃¬
uenire pulchrũ est cogitatione
quae uoluendo mentẽ exerceat
nerepentinis excitetur com¬
motionibus. sediugo quodã
rationis et habenis astricta
mitescat. Sunt autem gemi¬
nimotus. hoc est cogitationũ
& appecitus Altericogitati¬
onum alteri appetitus Non
confusi sed discreti & dispares
Logitationes uerũ exquirere
& quasi emolere muneris ha¬
bent. appecitus ad aliquid a¬
Itaq: ipso genere naturȩ suae
& cogitationis tranquillitatẽ
sedationes infundunt & appe¬
titus motum agendi excutit
Ita ergo informatisimus ut bo¬
narum rerum subeat animũ
cogitatio. appetitus rationiob¬
tem peret: siuere ut illud deco¬
rũ custodiamus animũ uolumꝰ
intendere nerationẽ excludat
rei alicuius affectus. sed ra¬
tio quidhonestati conueniat
examinet. Et qm̃ ad conser¬
uationem decoris spectare

Expanded text:
mus, quam animos nostros ratio mus, quam animos nostros ratio componat; exanimat enim mentem plerumque aut ira, aut dolor, aut formido mortis, et improviso percellit ictu. Ideo praevenire pulchrum est cogitatione, quae volvendo mentem exerceat; ne repentinis excitetur commotionibus, sed jugo quodam rationis et habenis astricta mitescat. ni motus, hoc est, cogitationum et appetitus: alteri cogitationum, alteri appetitus: non confusi, sed discreti et dispares. Cogitationes verum exquirere, et quasi emolere muneris habent: appetitus ad aliquid iItaque ipso genere naturae suae et cogitationes tranquillitatem sedationis infundunt, et appetitus motum agendi excutit. Ita ergo informati simus, ut bonarum rerum subeat animum cogitatio: appetitus rationi obtemperet si vere ut illud decorum custodiamus, animum volumus intendere ne rationem excludat rei alicujus affectus: sed ratio quid honestati conveniat, examinet. 99. Et quoniam ad conservationem decori 28 spectare
Abbreviated transcription (Latin):
quid dixerit. Quis dabit mi¬
hipennas sicut columbae &
uolabo & requiescam. Illiad
dixerat ira scimini & nolite
peccare. Moralis magister
quinaturalem affectum in¬
flectendũ magistratione doc¬
trinȩ quã extirpandũ noue¬
rit. moralia dicit. hoc esti
ras cimini ubi est culpacutiras¬
cidebeatis. non potest enim
fieri ut non rerũ indignitate
moueamur: alio quinnon uir¬
tus sed lentitudo & remissio
iudicatur: Ira scimin iergo ita
ut aculpa abstineatis uel sic
Sura scimini nolite peccaresed
uinciteratione iracundiam
Vel certesic sura scimini. uobis
ira scimini quia commoti estis
et non peccabitis. Quienĩ sibi
irascitur quiacito motus est
desinit irascialteri Quiautem
uult iram suã iustam ꝓbare
plus inflãmatur & cito incul¬
pamcadit. Melior est autem
scđm salomonẽ quuira cundiã
continet. quã qui urbem capit
quia iractiam fortes decipit
Cauereigitur debemus ne in
perturbationes prius incida¬

Expanded text:
quid dixerit: Quis dabit miquid dixerit: Quis dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam ? Illi ad dixerat: Irascimini, et nolite peccare . Moralis magister, qui naturalem affectum inflectendum magis ratione doctrinae, quam extirpandum 27 noverat, moralia docet; hoc est, Irascimini ubi culpa est, cui irasci debeatis. Non potest enim fieri, ut non rerum indignitate moveamur: alioquin non virtus, sed lentitudo et remissio judicatur. Irascimini ergo ita, ut a culpa abstineatis. Vel sic: Si irascimini, nolite peccare, sed vincite ratione iracundiam. Vel certe sic: Si irascimini, vobis irascamini, quia commoti estis, et non peccabitis. Qui enim sibi irascitur, quia cito commotus est, desinit irasci alteri: qui autem vult iram suam justam probare, plus inflammatur, et cito in culpam cadit. Melior est autem secundum Salomonem , qui iracundiam continet, quam qui urbem capit; quia ira etiam fortes decipit. 97. Cavere igitur debemus, ne in perturbationes prius incida
Abbreviated transcription (Latin):
Omnia a te in nocenter ꝓficis¬
cantur. Non consideres
quid ab aliis inte referatur
locumtuũ serua. simplici¬
tatẽ &puritatẽ cui pecto¬
riscustodi Noli responde¬
re irato adiracundiã eius.
siue imprudenti adimpru¬
dentiam. Cit o culpa culpã
excutit. Si lapidesteras
nonne ignis erumpit.
feruntgentiles ut in mauis
omnia uerbis extollere so¬
lent archyte terentiani
dictum philo sophi quod
aduilicum suum dixerit. Ote
infelicem quam ad flictarẽ
nisi iratus essem. Sediam da¬
uid et armatam dexteram
in indignationẽ compraesse¬
rat & quanto plus est non
remaledicere quã non uin¬
dicare. et bellatores ad uer¬
sus nabal adultionẽ paratos
abigail de precatione reuo¬
cauerat. unde aduertimus
tempestiuis quoq interces¬
sionibus non solum cedere
nos. sed etiam delectariopor¬
tere. Eousq: autem delecta¬
tus est ut benediceret inter¬
uenientem qđ ab studio uin¬
dictae reuocatur Forteiã
audiamus turbatus in ira

Expanded text:
omnia a te innocenter proficisomnia a te innocenter proficiscantur. Non consideres quid ab aliis in te revertatur. Locum tuum serva, simplicitatem et puritatem tui pectoris custodi. Noli respondere irato ad iracundiam ejus, sive imprudenti ad imprudentiam. Cito culpa culpam excutit. Si lapides teras, nonne ignis erumpit? 94. Ferunt gentiles, ut in majus omnia verbis extollere solent Architae Tarentini dictum philosophi, quod villicum suum dixerit: O te infelicem, quem afflictarem, nisi iratus essem! Sed jam David et armatam dexteram in indignatione compresserat . Et quanto plus est non remaledicere, quam non vindicare? Et bellatores adversus Nabal ad ultionem paratos, Abigail deprecatione revocaverat. Unde advertimus tempestivis quoque intercessionibus non solum cedere nos, sed etiam delectari oportere. Eo usque autem delectatus est, ut benediceret intervenientem, quod ab studio vindictae revocatus foret. 95. Jam Audiamus turbatus in ira
Abbreviated transcription (Latin):
guae impone tuae. Deinde re¬
conciliationis studiũ non pre¬
termittas Haec oratores scłi
denris usurpata insuis posu¬
ere libris. sed illesensus hu¬
ius habet gratiam quiprior
dixit Vitemus ergo auttẽ¬
peremus iracundiam nesit
eius aut in laudib: exceptio
aut inuitiis ex aggeratio N
mediocre est mitigare iracun¬
diam non in ferius quã omni¬
no ñ cõmoueri. hocnraẽ est
naturae . Illedeniq: commo¬
tiones in pueris in noxiaesunt
qua e plus habent gratiae
quam amaritudinis Etscito
cile sedantur et maiori sua¬
uite inserecurrunt. Nesci¬
unt sesubdole artificio seq
tractare. Nolitehoscontẽ¬
nerepueros. de quibus dñs
ait. Nisi conuersi fueritis
et efficiamini sicut pueris¬
te : Non in troibitis in regnũ
caelorũ. Itaque ipsedñs hoc
est dĩ uirtus sicutꝓuercũma¬
lediceretur non remaledix̃
cumpercuter&ur non reꝑ¬
cussit Itaergote compara¬
autquas ipuer in iuriã non
teneas. malitiam ñ ex̾ceas

Expanded text:
guae impone tuae: deinde reguae impone tuae: deinde reconciliationis studium non praetermittas. Haec oratores saeculi de nostris usurpata in suis posuere libris: sed ille sensus hujus habet gratiam, qui prior dixit. 93. Vitemus ergo, aut temperemus iracundiam; ne sit ejus aut in laudibus exceptio, aut in vitiis exaggeratio. Non mediocre est mitigare iracundiam: non inferius quam omnino non commoveri. Hoc nostrum est, naturae illud. Denique commotiones in pueris innoxiae sunt, quae plus habent gratiae, quam amaritudinis. Et si cito cile sedantur, et majori suavitate in se recurrunt. Nesciunt se subdole artificioseque tractare. Nolite hos contemnere pueros, de quibus Dominus ait: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Itaque et ipse Dominus, hoc est, Dei virtus, sicut puer, cum malediceretur, non remaledixit: cum percuteretur non repercussit . Ita ergo te compara, ut quasi puer injuriam non teneas, malitiam non exerceas:
Abbreviated transcription (Latin):
est datelocum ire Iacob
fratriin dignanti piecessit
penitentiae instructus con¬
silio. Ab essemaluit & pere¬
grinari quã excitare fratris
indignationem et tuncre¬
dire cum fratrẽ mitigatũ
putaret. et ideo tantã apud
dm̃ inuenit gratiã. Quib
deinde obsequus. quantis
munerib fratremipsum re¬
conciliauit sibi ut ille prae¬
repta ebenedictionis ñ memi¬
nisset. meminisset delatae
satis factionis: Ergosi prue¬
uenerit & p̃occupa uerit men¬
tem tuam iracundia. & ascen¬
derit inte . non relinquas locũ
tuum Locus tuus patientia ẽ
locustuus est ratio. sapientia
datio indignationis est. Aut
site contumacia respondentis
mouerit & peruersitas impule¬
rit ad in dignationem si non
potueris mitigare mentẽ re¬
prime linguã tuam. Sicenim
scriptum est. Cohibelinguam
tuam amalo & labiatua ne
loquantur dolum. Deinde
inquire pacem & sequere eam
Pacem illam ia cobscĩ. uide quan
ta primum sedato animum
Sinon prȩualueris. frenos lin¬

Expanded text:
est: Date locum irae . 91. Jacob est: Date locum irae . 91. Jacob fratri indignanti pie cessit patientiae instructus consilio, abesse maluit et peregrinari, quam excitare fratris indignationem; et tunc redire, cum fratrem mitigatum putaret. Et ideo tantam apud Deum invenit gratiam. Quibus deinde obsequiis, quantis muneribus fratrem ipsum reconciliavit sibi; ut ille praereptae benedictionis non meminisset, meminisset delatae satisfactionis ! 92. Ergo si praevenerit et praeoccupaverit mentem tuam iracundia, et ascenderit in te, non relinquas locum tuum. Locus tuus patientia est, 26 locus tuus sapientia datio indignationis est. Aut si te contumacia respondentis moverit, et perversitas impulerit ad indignationem: si non potueris mitigare mentem, reprime linguam tuam. Sic enim scriptum est: Cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. Deinde inquire pacem, et sequere eam . Pacem illam sancti Jacob vide, qua tu primum sedato animum: si non praevalueris, frenos lin
Abbreviated transcription (Latin):
capit. Illi potius ad osue¬
niant quinos requirunt
Quid nobis cum fabulis : mi¬
nisterium altaribus xp̃i
Non obsequiũ hominibus
deferendum recipimus
mansu&os graues. patien¬
tes. domum tenere in omni¬
bus ut nullum uitium eẽ in
moribus uel tacitus uult̾
uel sermo adnuntiet. Ca
ueatur iracundia. aut si
praecaueri non potest co¬
hibeatur. Mala enĩ in lex
peccati indignatio est.
quaeita animum pertur¬
bat ut rationi non relin¬
quat locum Primum est
igitur sifieri potest. ut
morumtranquillitas.
usuquodam affectione
ꝓposito innaturã uestat
Deinde qm̃ita plerumq: motus
infixus est naturae acmorib
ut euelli atq: euitari ñqueat
si prouideripotuerit ratione
reprimatur aut siprius oc¬
cupatus fuerit animus ab
indignatione quã consilio
prospici ac prouideri potue¬
rit ne occuparetur. Medi¬
tare quomodo motum animi
tui uincas. iracundiã tempe¬
res. Resiste iraesi potes ce¬
de si non potes. quia scriptũ

Expanded text:
capit. Illi potius ad nos vecapit. Illi potius ad nos veniant, qui nos requirunt. Quid nobis cum fabulis? Ministerium altaribus Christi, non obsequium hominibus deferendum recepimus. 89. mansuetos, graves, patientes, modum tenere in omnibus; ut nullum vitium esse in moribus vel tacitus vultus, vel sermo annuntiet. CAeatur iracundia, aut si praecaveri non potest, cohibeatur; mala enim illex peccati indignatio est: quae ita animum perturbat, ut rationi non relinquat locum. Primum est igitur, si fieri potest, ut morum tranquillitas usu quodam, affectione, proposito, in naturam vertatur. Deinde quoniam ita plerumque motus infixus est naturae ac moribus, ut evelli atque evitari non queat: si praevideri potuerit, ratione reprimatur. Aut si prius occupatus fuerit animus ab indignatione, quam consilio prospici ac provideri potuerit, ne occuparetur: meditare quomodo motum animi tui vincas, iracundiam temperes. Resiste irae, si potes: cede, si non potes; quia scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
quenter desaeculo acuolupta¬
tibus. Claudere aures non
potes prohibere putatur
superbiae subrepunt &iã
p̃ter uoluntatẽ pocula
Melius est tuaedomui semel
excusis. quam alienae fre¬
quenter. Etut ipse s obrius
surgas. tamen exaliena in¬
solentia condemnari non
debet presentiatua. Vidu¬
arum a cuirginum domos
nisi uitandigratia. iuniores
adire non est opus. et hoccũ
senioribus. hoc est uelcũ ep̃o
uel sigrauior estcausa cum
prbtis. Quid nec esse est ut
demus saecularibus obtrec¬
tandilocum: quidopus ẽ
ut illae quoque uisitationes
crebre accipiant auctori¬
tatem : quidsi aliqua illa¬
rum forte labatur quur
alieni lapsus subetis inuidiã
quam multos &iam fortes
in lecebra decipit: quanti
non dederunt errorilocum
et dederunt suspicioni.c
quurnon illa tempora quib:
audias . illum allo quimur
cumoramus illum audimus
cum diuina legimus oracula
Quidnobis cumalienis domib:
un a est domus qua eomnes

Expanded text:
quenter de saeculo ac voluptaquenter de saeculo ac voluptatibus: claudere aures non potes, prohibere, putatur superbiae. Subrepunt etiam praeter voluntatem pocula. Melius est tuae domui semel excuses, quam alienae frequenter: et ut ipse sobrius surgas, tamen ex aliena insolentia condemnari non debet praesentia tua. 87. Viduarum ac virginum domos, nisi visitandi gratia, 25 juniores adire non est opus: et hoc cum senioribus, hoc est, vel cum episcopo, vel si gravior est causa, cum presbyteris. Quid necesse est ut demus saecularibus obtrectandi locum? Quid opus est ut illae quoque visitationes crebrae accipiant auctoritatem? Quid si aliqua illarum forte labatur? cur alieni lapsus subeas invidiam? Quam multos etiam fortes illecebra decepit! Quanti non dederunt errori locum, et dederunt suspicioni! 88. Cur non illa tempora, quibus audias? Illum alloquimur cum oramus, illum audimus cum divina legimus oracula. Quid nobis cum alienis domibus? Una est domus, quae omnes
Abbreviated transcription (Latin):
hic ornatus ad omnẽ actio¬
nẽ ac commodus. Sed ut
molliculum et infractum
uocissonum autgestũ cor¬
poris non proboitaneque
a grestem a crusticã na¬
turam imitemur: eius
effigies Formula disci¬
plinae formahonestatis
est. Habet sane suos sco
pulos uerecundia : ñquos
ipsa in uehit. sed quos sȩpe
incurrit. sed ne in intempe¬
rantium incidam consor¬
tia qui subspeciȩ ia cundi¬
tatis uenenum in fundunt
bonis hisi assidui sunt et
maxime in conuiuio ludo
ac ioco eneruant grauita¬
tem illamuirilem. Caue¬
amus itaque nedum re¬
laxare animum uolumꝰ:
soluamus omnem armo¬
niam quasi concentum
quendam bonorum operũ
Vsus enimcito inflectit na
et maxime ministrorũ offi¬
ciis. arbitror declinare ex¬
traneorum conuiuia uelut
ipsi hospitales sitis peregrinan¬
tibus uelut ea cautione nullus
sit obprobrio locus. Conuiuia
quippe extraneorũ. occupati¬
ones habent: Tumetiamepu¬
landiprodunt cupiditatem.
surrepunt etiam fabulaefre¬

Expanded text:
hic ornatus ad omnem actiohic ornatus ad omnem actionem accommodus. Sed ut molliculum et infractum aut vocis sonum, aut gestum corporis non probo; ita neque agrestem ac rusticum. Naturam imitemur: ejus effigies, formula disciplinae, forma honestatis est. pulos verecundia, non quos ipsa invehit, sed quos saepe incurrit; si intemperantium incidamus consortia, qui sub specie jucunditatis venenum infundunt bonis. Hi si assidui sunt, et maxime in convivio, ludo ac joco, enervant gravitatem illam virilem. Caveamus itaque ne dum relaxare animum volumus, solvamus omnem harmoniam, quasi concentum quemdam bonorum operum; usus enim cito inflectit natet maxime ministrorum officiis arbitror, declinare extraneorum convivia: vel ut ipsi hospitales sitis peregrinantibus, vel ut ea cautione nullus sit opprobrio locus. Convivia quippe extraneorum occupationes habent, tum etiam epulandi produnt cupiditatem. Subrepunt etiam fabulae fre
Abbreviated transcription (Latin):
cariposse Et ideo satis eẽ in¬
tellegi. formositatẽ autem
curposuerit ñ intellego quã¬
laud & noscerte in pulchritu¬
dine corporis locũ uirtutis
non ponimus gratiã tamen
non excludimus quia uere cun¬
dia & uultus ipsos sol& pudo¬
re offundere gratioresque
reddere. Vt et enim arti fex
inmateria cõmodiore meli¬
us operarisolet. sicuere cun¬
dia in ipso quoq corporis de¬
core plus eminet Ita tamen
ut etiam ipse non sit affectatus
decus corporis. sed naturalis
simplex neglectus magis
quã expeditus. Nonp̃tiosis
et albentibus aduitus uesti¬
mentis sed cõmunibus ut
honestati uel nec essi tati
nihildesit nihil accidat
nitori. Voxipsa non remis¬
sa non fracta. nihil femine¬
um sonans qualem multi
grauitatis specie simulare
consuer̃. Sed formã quan¬
dam etregulã ac sucum
uirilem reseruans. hoc ẽ
enĩ pulchritudinẽ uiuendi
tenere conuenientia cuiq
sexui et personae reddere :
hic ordo gestorum optimus

Expanded text:
cari posse, et ideo satis esse incari posse, et ideo satis esse intelligi. 83. Formositatem autem cur posuerit, non satis intelligo; quamlaudet. Nos certe in pulchritudine corporis locum virtutis non ponimus, gratiam tamen non excludimus; quia verecundia et vultus ipsos solet pudore obfundere, gratioresque reddere. Ut enim artifex in materia commodiore melius operari solet, sic verecundia in ipso quoque corporis decore plus eminet; ita tamen ut etiam ipse non sit affectatus decor corporis: sed naturalis, simplex, neglectus magis quam expetitus, non pretiosis et albentibus adjutus vestimentis sed communibus; ut honestati vel necessitati nihil desit, nihil accedat nitori. 24 84. Vox ipsa non remissa, non fracta, nihil femineum sonans, qualem multi gravitatis specie simulare consuerunt, sed formam quamdam et regulam ac succum virilem reservans. Hoc est enim pulchritudinem vivendi tenere, convenientia cuique sexui et personae reddere. Hic ordo gestorum optimus,
Abbreviated transcription (Latin):
es illis bracas lineas. uite¬
gatur turpitudopudoris.
alumbis usque ad femora er̃
E thabebit ca a aron & filui
eius cum in trabunt in taber¬
naculum testimonii. & cum
accedent sacrificare ad arã
scĩ et non inducent suꝑse
peccatũ nemoriant᷑ Quod
non nulli nr̃orum seruare
adhuc feruntur. Plerique
spitali interpr&atione
ad cautionem uerecundiae
& custodiam castitatis dictũ
arbitrantur. Delectauit¬
me diutius in pastibus demo¬
rari uerecundiae: quia ad
uos loquebar qui aut bona
eius ex uobis recognoscitis.
autdamnaignoratis. Quȩ
cumsit omnibus ae tatib
personis temporibus & locis
apta tamen adulescentes iu¬
uenalesq: annos maxime dec&
In omniautẽ seruandũ actate.
ut deceat quod agas & conue¬
niat & quadret sibiordo uitȩ
tuȩ. Vnde tullius etiam or¬
dinem putat in illo decore
seruario portere idq positũ
dicit informositate ordine
ornatu ad actionẽ apto quȩ
difficileait loquendo expli¬

Expanded text:
es illis brachas lineas, ut tees illis brachas lineas, ut tegatur turpitudo pudoris. A lumbis usque ad femora erunt, et habebit eas Aaron et filii ejus, cum intrabunt in tabernaculum Testimonii: et cum accedent sacrificare ad aram Sanctuarii, et non inducent super se peccatum, ne moriantur . Quod nonnulli nostrorum servare adhuc feruntur: plerique spiritali interpretatione ad cautionem verecundiae et custodiam castitatis, dictum arbitrantur. CAme diutius in partibus demorari verecundiae; quia ad vos loquebar, qui aut bona ejus ex vobis recognoscitis, aut damna ignoratis. Quae cum sit omnibus aetatibus, personis, temporibus et locis apta, tamen adolescentes, juvenilesque annos maxime decet. 82. In omni autem servandum aetate, ut deceat quod agas et conveniat, et quadret sibi ordo vitae tuae. Unde Tullius etiam ordinem putat in illo decore servari oportere: idque positum dicit in formositate, ordine, ornatu ad actionem apto: quae difficile ait loquendo expli
Abbreviated transcription (Latin):
nesta sunt nr̃a honestatem
habundantiorẽ habent Et¬
enim imitationẽ naturae in¬
dustria a uxit gratiã. qđ alio
loco altius interp̃tatisumus
ut non solũ abscondamus ab
oculis. uerũ etiam quae abs¬
condenda accipimus eorũ
indicia ususq membrorũ. suis
appellationibus nuncupare
indecorũ putemus. Deniq
sicasu aperiantur hae partes
confunditur uerecundia. Si
studio inpudentia aestimat᷑
Vnde et filius noe cham. offen¬
samretulit. quianudatũ ui¬
dens patrẽ risit Quiautem
operuerunt patrem accepe¬
runt benedictionis gratiã Ex
quo mosuetus & in urberoma
& in plerisq ciuitatib fuit
uł generi non lauarent ne
paternae reuerentiȩ auctori¬
tas minueretur. licet pleri¬
que se & in lauacro quantũ
possunt tegant ne uel illic
ubinudũ totũ est corpus hu¬
ius modi intecta portio sit
Sacerdotes quoq: ueterimore
sicut in exodo legimus bracas
accipiebant. sicut admor
sendictum est ad̃o. Et faci¬

Expanded text:
nesta sunt nostra, honestatem nesta sunt nostra, honestatem abundantiorem habent . Etenim imitatione naturae industria auxit gratiam. Quod alio loco etiam altius interpretati sumus , ut non solum abscondamus ab oculis, verum etiam quae abscondenda accepimus, eorum indicia ususque membrorum suis appellationibus nuncupare indecorum putemus. 79. Denique si casu aperiantur hae partes, confunditur verecundia: si studio, impudentia aestimatur. Unde et filius Noe Cham offensam retulit, quia nudatum videns patrem risit: qui autem operuerunt patrem, acceperunt benedictionis gratiam . Ex quo mos vetus et in urbe Roma, et in plerisque civitatibus fuit, um soceris non lavarent, ne paternae reverentiae auctoritas minueretur: licet plerique se et in lavacro quantum possunt tegant; ne vel illic ubi nudum totum est corpus, hujusmodi intecta sit portio. 80. Sacerdotes quoque veteri more, sicut in Exodo legimus, brachas accipiebant, sicut ad 23 Mosen dictum est a Domino: Et faci
Abbreviated transcription (Latin):
sitatis nede forme sui prebe
corpore. pastim docuit &¬
sua sit tegendas Non neigit᷑
ipsa natura est magistra uere¬
cundiae : cuius exempla mo¬
destia hominũ quã amodosci¬
entiae quid deceret appella¬
tã arbitror id qđ in hac nr̃icor¬
poris fabrica abditum reppe¬
rit . operuit &texit Vt hosti¬
um illud qđ extrans uerso fa¬
ciendũ in arca illa noeiusto
dictum est in quauel eclesiae
uł nr̃i figura ẽ corporis. ꝑ
quod hostium egeruntur re¬
liquiae crborũ. Ergo naturȩ
opifex sic nrãe studuit uerecun¬
diȩ sic de eorum illud & hones¬
tũ in nrõ custo diuit corpore.
ut ductus quosdam atq: exitus
cuniculorũ nr̃orũ postergũ
religaret atq ab aspectu
nr̃o auerter&. nepurgatio
uentris uisum oculorũ offen¬
deret De quo pulcre apłs
ait Quaeuidentur inquit
membra corporis infirmi¬
ora necessariora sunt. et
quae putamus ignobiliora
eẽ membra corporis his
habundantiorẽ honorem
circũ damus Et quae in ho¬

Expanded text:
sitatis, ne deforme sui praebesitatis, ne deforme sui praebecorpore, partim docuit et suasit tegendas. 78. Nonne igitur ipsa natura est magistra verecundiae? Cujus exemplo modestia hominum quam a modo scientiae quid deceret appellatam arbitror id quod in hac nostri corporis fabrica abditum reperit, operuit et texit; ut ostium illud quod ex transverso faciendum in arca illa Noe justo dictum est ; in qua vel Ecclesiae, vel nostri figura est corporis: per quod ostium egeruntur reliquiae ciborum. Ergo naturae opifex sic nostrae studuit verecundiae, sic decorum illud et honestum in nostro custodivit corpore, ut ductus quosdam atque exitus cuniculorum nostrorum post tergum relegaret, atque ab aspectu nostro averteret, ne purgatio ventris visum oculorum offenderet. De quo pulchre Apostolus ait: Quae videntur, inquit, membra corporis infirmiora, necessariora sunt: et quae putamus ignobiliora esse membra corporis, his abundantiorem honorem circumdamus: et quae inho