comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mittatur ¶Sic & illi angeli. quȩ dã
possunt facere . si permittantur
ab angelis potentiorib eximpeno
dĩ: quȩ damuerd non possunt.
n&si ab eis permittantur: qui a
ille non permittit.aquo illis est ta¬
lis naturȩ modus. qui &iam per
angelos suor & illa plerque ñꝑ
mittit. quȩ concessit ut pos sint
DesiMƿlo saluatoris Nrigõ

Expanded text:
ermittatur. sic et illi angeli quaedam ermittatur. sic et illi angeli quaedam possunt facere, si permittantur ab angelis potentioribus ex imperio dei; quaedam uero non possunt nec si ab eis permittantur, quia ille non permittit a quo illis est talis naturae modus, qui etiam per angelos suos et illa plerumque non permittit quae concessit ut possint. DE SIMPLO SALVATORIS NO
Abbreviated transcription (Latin):
rabilior est. in huius modi operib:
eorum existunt celeritates: Sed ñ
est creator. nisi qui princi paliter
ista fosint: n& quisquam hocpo¬
test. nisulle penes quem primin¬
tus sunt omnium quȩ sunt men¬
sus & numen. & pondera: Etipse
est unus creator dr̃ excuius ĩn inef¬
fabile potentatu sit &iam ut qđ
possent hi angeli sipermittesentꝰ:
ideo non pos sint. quia non ꝑmittiuitꝰ .
Neque enim occuriit alia ratio cur non
potuerint facere minutissimar
muscas: qui ranas serpentes que
fecerunt: nisiquia maior aderat
sunt dicentes: digitus dĩ est hoc :
Quidaũ possint ꝑ naturã nec possint
ꝑ pið hibitionem. & quid peripsius
naturȩ suȩ conditionem facereñ
sinantur: homini explorare diffi¬
cile est: Immouero in possibile:
nisiꝑ illud donumdĩ. quod a posto¬
lus com memorat dicens. alii diiu¬
dicatio spirituum: Noui mus enĩ
hominem posse ambulare: & ne¬
que loc posse si non permittatur.
uolare autem non posse &iam sĩꝑ¬

Expanded text:
rabiliores in huius modi operibus eorum existunt celeritates. sed non est creator nisi qui principaliter ista format; nec quisquam hoc potest nisi ille, penes quem primitus sunt omnium quae sunt mensurae, numeri et pondera; et ipse est unus creator deus, ex cuius ineffabili potentatu fit etiam ut quod possent hi angeli, si permitterentur, ideo non possint, quia non permittuntur. neque enim occurrit alia ratio cur non potuerint facere minutissimas muscas qui ranas serpentesque fecerunt, nisi quia maior aderat sunt dicentes: digitus dei est hoc. quid autem possint per naturam nec possint per prohibitionem et quid per ipsius naturae suae condicionem facere non sinantur homini explorare difficile est, immo uero impossibile nisi per illud donum dei, quod apostolus commemorat dicens: alii diiudicatio spirituum. nouimus enim hominem posse ambulare et neque hoc posse, si non permittatur; uolare autem non posse, etiam si p
Abbreviated transcription (Latin):
fierent ꝑuenerunt: Sicutiã in libid.
quẽ sequitur iste tractabimus: con¬
fitendum est igitur cum debita lau¬
de creatoris : Non ad solos scõs homi¬
nes pertinere . Uerũ &iam descir an¬
gelis possedici: qđ caritasdĩ diffusa sit
quibus communeest. habent & cũ illo
cui adherent. Etinter sescam̃ sociba¬
tem & sunaciuitas dĩ : Eademq uiuũ
sacrificium eius. uiuumq templũ s
cuius parr quae coniungenda in mor
talibus angelis. ex mortalibus homi¬
nibus congregatur: etnunc mutabi
liter pere grinatur interris. uł in eis
qui morte obierunt secretis anima¬
rum receptaculis. sedibus requiescit:¬

Expanded text:
fierent, peruenerunt; sicut iam etiam in libro, quem sequitur iste, tractauimus. Confitendum est igitur cum debita laude Creatoris non ad solos sanctos homines pertinere, uerum etiam de sanctis angelis posse dici, quod caritas Dei diffusa sit quibus commune est, habent et cum illo cui adhaerent et inter se sanctam societatem et sunt una ciuitas Dei eademque uiuum sacrificium eius uiuumque templum eius. Cuius pars. quae coniungenda inmortalibus angelis ex mortalibus hominibus congregatur, et nunc mutabiliter peregrinatur in terris, vel in eis qui morte obierunt, secretis animarum receptaculis sedibusque requiescit
Abbreviated transcription (Latin):
habet᷑ inmanib : quidã intuentes
p̃cepta seueritatis. quib: ãmonemur.
corripere in quietos nͣdare scm̃
canib: ut & hnicũ habere eđłȩ
c̃temptorẽ ac̃page corporis. qđ¬
scandalitat euellere : Ita ꝑturbant
eđẽ pacẽ: ut conent᷑ ante tempus
separare titania : atq hoc errore
cęcati: ipsi potius axp̃i unitate sepa¬
rent᷑ : qualis nob̵ causa ẽ adũsusfis¬
ma donati ut hoc ñcũ illis. quinoue

Expanded text:
habetur in manibus, quidam intuentes habetur in manibus, quidam intuentes praecepta seueritatis, quibus admonemur corripere inquietos, non dare sanctum canibus, ut ethnicum habere ecclesiae contemptorem, a conpage corporis scandalizat, euellere, ita perturbant ecclesiae pacem, ut conentur ante tempus separare zizania atque hoc errore caecitatis ipsi potius a Christi unitate separentur. qualis nobis causa est aduersus schisma Donati, et hoc non cum illis qui noue
Abbreviated transcription (Latin):
nec in hac re tantũ dequa nc̃ ques¬
tio ẽ : sed etiã in aluis multis: Nã qui¬
dem intuentes diuinarũ testimonia
litterũ: quib: unus ds̃ colendus insi
morbo c̃trario laborantes: cũ ađ¬
tenderent ea quib: trinitas decla¬
rat᷑ nec ualerent in tellegere quo¬
modo dr̃ unus ds̃ cũ & pat᷑ ñ sit fili¬
us nec filius ẽ pat̃ nec sp̃s sc̃s: aut
filius. autpat̃: diũsitates etiã sub¬
stantiarũ asserendas putar̃: qui¬
dam intuentes inscripturis. sc̃ȩ uir¬
ginitatis laudẽ conubia dã nauer̃:
Quidã rursus ea testimonia consec¬
tantes. quib casta c̃iugia p̃dicant᷑
uinginitatẽ nuptis ȩquauerunt :
uoluer̃ escas in mundas eẽ senser̃:
Quidã uõ legentes : omis creatura
dĩ bona ẽ & nihil abiciendũ qđ
cũ gratiarũ actione accipit᷑: inuo¬
racitatẽ uiolentiãq: c̃lapsi sunt :¬
ñ sibi ualentes auferre uicia nisi
eis ec̃trario ł tanta ł maiora suc¬
cederent: Sic etiã in hac causa. quȩ

Expanded text:
nec in hac re tantum, de qua nunc quaestio est, sed etiam in aliis multis. nam quidam intuentes diuinarum testimonia litterarum, quibus unus deus colendus insinmorbo contrario laborantes, cum adtenderent ea, quibus trinitas declaratur, nec ualerent intellegere, quomodo sit unus deus, cum et pater non sit filius nec filius sit pater nec spiritus sanctus aut filius aut pater, diuersitates etiam substantiarum asserendas putauerunt. quidam intuentes in scripturis sanctae uirginitatis laudem conubia damnauerunt; quidam rursus ea testimonia consectantes, quibus casta coniugia praedicantur, uirginitatem nuptiis aequauerunt. uoluerunt escas inmundas esse senserunt; quidam uero legentes: omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, in uoracitatem uinolentiamque conlapsi sunt, non sibi ualentes auferre uitia, nisi eis e contrario uel tanta uel maiora succederent. Sic etiam in hac causa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
t fecit luctum patrisuo septẽdies:
nescio utrum inueniat᷑ alicuis cõrã
inscripturis celebratum ẽe luctũ .vIIIII.

Expanded text:
t fecit luctum patri suo septem diebus. nescio utrum inueniatur alicui sanctorum in scripturis celebratum esse luctum
Abbreviated transcription (Latin):
scs̃. Eademq trinitas una quedã sum¬
mares cõmunisq: omnib: fruentib: ea:
sitam̃ res &ñ rerũ omnium caura sitam̃
& causa: ñ enim facile. nom̃. qđ tantȩ
excellentiae conueniat inuenirepo¬
test: nisi quod meliur itadicit᷑ trini¬
tas hȩc unus dr̃ e quo omnia. ꝑquẽ
omnia. in quo oma: itapater & filius

Expanded text:
s, eademque Trinitas, una quaedam summa res communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res, et non rerum omnium causa, si tamen et causa. Non enim facile nomen quod tantae excellentiae conveniat, inveniri potest, nisi quod melius ita dicitur, Trinitas haec, unus Deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: ita Pater, et Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates quocũq uoluerit:
ad malam pro meritis eorum:
iudicio utiq suo aliquando a ꝑ¬
to. aliquando occulto. semper
aut̃ iusto: Fixum enim deb& ẽe
& in mobile: in corde ur̃o : quia ñ
est iniquitas aputdm̃ Ac ꝑhoc
quando legitis in litteris ueritatis.
adõ seduci hominer: Aut obtundi:
autob durat᷑i coreorũ: Nolite du¬
bitare precessisse mala merita eo¬
rum ut iuste istapaterentur Ne
incurratis in illud pro uerbium
salamonis. Insipientiauiri: uio¬
lat uiaseius: Dm̃ aũt causatur in
corde suo Gratiauero ñ secundũ
merita hominũdatur: Alio quin
gratia. iamñ ẽ gratia Quia ide¬
o gratia uocatur quia gratisdatꝰ:
Siaũt potenrest siue ꝑangelos. uł¬
bonos uel malos: siue quocũq ali¬
omodo operare &iam incordib
malorũ promeritis eorũ: quorũ
malitiam non ipse fecit. sed auc

Expanded text:
uoluntates quocumque uoluerit, uoluntates quocumque uoluerit, ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uiam eius, deum autem causatur in corde suo. gratia. uero non secundum merita hominum datur; alioquin gratia iam non est gratia, quia ideo gratia uocatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cordibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed au
Abbreviated transcription (Latin):
criptum est inpro uerbis salomo¬
nis: sicut imp&us aquae sic corre¬
gis in manudĩ : quocũq uoluerit.
declinabit illud & inpsalmo cen¬
tesimo quar to legitur. dictumẽ
de egrptiis quid eis fecerit dr̃ &
conuertit coreorum: ut odissent
populum eius & dolum facerent
in seruos eius inlit teriretiam
a posto licis: Uid&e quȩ scripta
sunt inepistula pauli apostoli
ad romanos. proptereatra didit
item paulo post: sicut ñ probauerꝰ
dm̃ habere innotitia: tradidit
illos ds̃ inreprobam mentẽ ut fa¬
ciant quȩ ñ conueniunt: Etad
the salonicenses. inepistola secun
da ait dequib dam : proeo quod
perunt ut salui fierent. Ideomit¬
tit illis ds̃ operationem erroris:
ut credant mendatio: ut iudicen¬
tur omnes qui ñ crediderunt
ueritati: sed consenserunt iniqͥ¬
tati: his &talib testi moniis di¬
uinorum eloquiorum quȩ om̃a
cõmemorare nimis ꝑ longumẽ
Satir quantumexistimo mani¬
festatur operare dm̃ incordib
hominum: ad inclinandas eorũ

Expanded text:
criptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, declinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit Item paulo post: Sicut non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt . Et ad Thessalonicenses in Epistoda ait de quibusdam: Pro eo quod erunt, ut salvi fierent, ideo mittit illis Deus operationem erroris, ut credant mendacio, ut judicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Et scripsit in tabulis. ũba testam̃ti:
Decem uerba demorsedictum ẽ. quoo
ipsescripserit : cui &iam dr̃ paulo
ante dixerat : Scribe tibi uerba hȩc:
Cum uero primũ legemaccepit : cuius
tabulas abiecit & fregit: Necipse ex¬
cidis sedictus ẽ tabulas lapideas: &
mododictum. excide tibi duas tabu¬
las lapideas Nec ei dictũẽ ut scribe¬
r& sicutei mododicit̾. Neceas ipsescrip¬
sissenarratur. sicut modoscripturec
dicit. Scripsit in tabulis uerba testa¬
m̃ti decem uerba: Sed tuncdictũ est
& dedit moysi statim ut cessauit loqui
ad eũ in monte sinaduas tabulas testi¬
monii : tabulas lapideces. scriptocs
digitodĩ: Deindepaulo post: & con¬
uersus inquit morses descendit demonte:
& duȩ tabule testimonii inmanibus eius:
Tabulȩ lapideȩ scripte utraq parte earũ

Expanded text:
Et scripsit in tabulas uerba testamenti, decem uerba. de Mose dictum est, quod ipse scripserit, cui etiam deus paulo ante dixerat: scribe tibi uerba haec. cum uero primum legem accepit, cuius tabulas abiecit et fregit, nec ipse excidisse dictus est tabulas lapideas et modo dictum est: excide tibi duas tabulas lapideas; nec ei dictum est, ut scriberet, sicut ei modo dicitur; nec eas ipse scripsisse narratur, sicut modo narrat scriptura et dicit: scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. sed tunc dictum est: et dedit Mosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. deinde paulo post: et conuersus, inquit, Moses descendit de monte, et duae tabulae testimonii in manibus eius, tabulae lapideae, scriptae ex utraque parte earu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceps esse : ut hoc illum uirum d&e
meruisse non credã: Sensit ille om¬
nino in hisuerbis. atque cogitauit.
cum easscriber&. quicquid hicueri
potiumus inuenire. Et quicquid
nos non potuimus. aut non dum pos¬
tuimus. Et tamen in eis inuenire
potest postremo dnẽ. quids̃ es: &
non caro & sanguis : Si quid homo
minus uid&. Numquid & spm̃tuũ
bonum qui deducstme interram
rectam. latere potuit: quicquideras.
in eis uerbis. tupse reuelaturus le¬
gentibus. posteris &iã sulle perquẽ
dicta sunt. unam fortassis ex mul¬
tis uiris sententiam cogitauit: qđsi
itaest: sitigitur illa quã cogitauit
c&eris excelsior Nobis aũ dñe aut
ipsã demonstras: autquã plac&
alteram ueram : ut siue nobis. hoc.
qđ &iam illi hominituo: siue aliud
ex eorum dẽ uerborum occasionẽ pa¬
te facias: tutam̃ pascapñ error inludat:¬

Expanded text:
praeceps esse, ut hoc illum uirum de te praeceps esse, ut hoc illum uirum de te meruisse non credam. sensit ille omnino in his uerbis atque cogitauit, cum ea scriberet, quidquid hic ueri potuimus inuenire et quidquid nos non potuimus aut nondum potuimus et tamen in eis inueniri potest. Postremo, domine, qui deus es et non caro et sanguis, si quid homo minus uidit, numquid et spiritum tuum bonum, qui deducet me in terra recta, latere potuit, quidquid eras in eis uerbis tu ipse reuelaturus legentibus posteris, etiamsi ille, per quem dicta sunt, unam fortassis ex multis ueris sententiam cogitauit? quod si ita est, sit igitur illa quam cogitauit ceteris excelsior, nobis autem, domine, aut ipsam demonstras aut quam placet alteram ueram, ut, siue nobis hoc quod etiam illi homini tuo siue aliud ex eorundem uerborum occasione patefacias, tu tamen pascas, non error inludat
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. Si non uanam sed ipsã
sitimus eundemque famulũtuũ
scripturae huius. dispensato rem
spiritutuo plenumita honoremus.
ut hoc eumte reuelante cum h& scri¬
ber& attendisse credamus. quod
in eis maxime & luce ueritatis &
fruge utilitatis excellit Itacũ alius
dixerit. hoc sensit quod ego: Et ali¬
us: immo illud quod ego religiosius
me arbitror dicere. Cur non utr¬
que potius. Siutrumq uerũ est:
&si quid tertium. et si quid quar¬
quispiã in his uerbis uid& : Curñ illa
omnia uidisse credatur: perquȩ
dr̃ unus. sacras litteras. uera& diuer¬
sa uisuris. multorum sensibus tẽpe¬
rauit: Ego certe. quod intrepidus
de meo corde pronuntio. si adcul¬
men auctoritatis aliquid scriberẽ:
Sic mallem scribere : ut quodueri
quisque dehis rebus capereposs&.
mea uerba resonarent: quã ut unã
uerã sententiam ad hoc apertius
ponerem ut excluderem c&eras.
quarum falsitas. me non poss& of¬
fendere Nolo itaque ds̃mr̃. tam

Expanded text:
ueritueritsitimus, eundemque famulum tuum, scripturae huius dispensatorem, spiritu tuo plenum, ita honoremus, ut hoc eum te reuelante, cum haec scriberet, adtendisse credamus, quod in eis maxime et luce ueritatis et fruge utilitatis excellit. Ita cum alius dixerit: "hoc sensit, quod ego", et alius: "immo illud, quod ego", religiosius me arbitror dicere: cur non utrumque potius, si utrumque uerum est, et si quid tertium - et si quid quarquispiam in his uerbis uidet, cur non illa omnia uidisse credatur, per quem deus unus sacras litteras uera et diuersa uisuris multorum sensibus temperauit? ego certe, quod intrepidus de meo corde pronuntio, si ad culmen auctoritatis aliquid scriberem, sic mallem scribere, ut quod ueri quisque de his rebus capere posset, mea uerba resonarent, quam ut unam ueram sententiam ad hoc apertius ponerem, ut excluderem ceteras, quarum falsitas me non posset offendere. nolo itaque, deus meus, tam
Abbreviated transcription (Latin):
Illã autẽ erat informis iam que
intemporibus: Simul animad¬
uertitur : nec tamen de illa nar¬
rari aliquid potest. nisi uelut
tempore priorsit. cumpenda¬
tur extremior: quia profecto
melior sunt formata quam in¬
forma & prȩceditur ae terni¬
tate creatoris ut esset denihilo.
unde aliquid fieret: in hac diuer¬
sitate sententiarũ uerarum.
concordiã pariat ipsa ueritas:
& dr̃ noster misereatur nostri.
ut legiti me lege niutamur. p̃ceptifi¬
ne. pura caritate: ac per hoc. Siquis
quȩrit ex me quidhorum morser
tuus ille famulus senserit. Non sunt
hu sermones confessionũ mearũ.
sitibi non con fiteor. nescio: et scio
tamen illas ueras esse sententias.
exceptis carnalibus. dequibus quan¬
tum existimaui locutus sum: quos
tamen bonae sper paruulos:
h&c uerba libritui non territant:
alta humiliter & pauca copiose:
Sed omnes. quos in eis uerbis uera
cernere acdicere fateor: Diliga¬
gamus nos inuicem: pariter que
diligamus te dm̃ nostrum. fontem

Expanded text:
illa autem erat informis iamque in temporibus simul animaduertitur, nec tamen de illa narrari aliquid potest, nisi uelut tempore prior sit, cum pendatur extremior, quia profecto meliora sunt formata quam informia, et praecedatnr aeternitate creatoris, ut esset de nihilo, unde aliquid fieret. In hac diuersitate sententiarum uerarum concordiam pariat ipsa ueritas, et deus noster misereatut legitime lege utamur, praecepti fine, pura caritate. ac per hoc si quis quaerit ex me quid horum Moses tuus ille famulus senserit, non sunt hi sermones confessionum mearum; si tibi non confiteor, nescio; et scio tamen illas ueras esse sententias exceptis carnalibus, de quibus quantum existimaui locutus sum: quos tamen bonae spei paruulos haec bona uerba libri tui non territant, alta humiliter et pauca copiose. sed omnes, quos in eis uerbis uera cernere ac dicere fateor, diligamus nos inuicem pariterque diligamus te dominum deum nostrum, fontem
Abbreviated transcription (Latin):
riter erratur: Decreatore quippe ñde
creatura : tã falsa. &tã nefaria sentiuntꝰ:
Siue ergo in hanc fidẽ quide uiauerant
restituti sunt. Siue qui eã non dũ noue¬
rant. illarum disputationũ l&tione
didicerunt hoc se gaudeant didicisse.
qđ sanum est: qđ aũ & in eis erroris est
quã quã te cognouisse iam uideam:
Tamen quemad modũ contratalia
disseratur ibi melius discere poteris.
ubi error ipse &olim exortus est & ño¬
lim proditus: quantũ possum Tamen
&iã ego cõmoneo : ut dediaboli angelo¬
rumq: eius corr&tione & in pristinũ
statũ reparatione. sapere nihilaudeas :
Non quia diabolo & dccemonib: inuide¬
mus & eomodo quasi uicẽ maliuo¬
lentiȩ rependimus: cũ illinon ob
aliud. nisi in uidentiae stimulis agitati

Expanded text:
iter erratur: de creatore quippe, non de iter erratur: de creatore quippe, non de creatura tam falsa et tam nefaria sentiuntur. siue ergo in hanc fidem qui deuiauerant restituti sunt siue qui eam nondum nouerant illarum disputationum lectione didicerunt, hoc se gaudeant didicisse quod sanum est. quod autem et in eis erroris est quamquam te cognouisse iam uideam, tamen quemadmodum contra talia disseratur ibi melius discere poteris, ubi error ipse et olim exortus est et non olim proditus. Quantum possum tamen etiam ego commoneo ut de diaboli angelorumque eius correptione et in pristinum statum reparatione sapere nihil audeas; non quia diabolo et daemoniis inuidemus et eo modo quasi uicem maliuolentiae rependimus, cum illi non ob aliud nisi inuidentiae stimulis agitati
Abbreviated transcription (Latin):
disti ex prisciliani heresi . ad errorẽ
origenis. apuduor homines fuisse
delapsos N& ab illa peste potius sesa¬
nari. Nisi & ipsa medicina morbitũ
aliquid intuliss& Non est quidem
doloris iste cul pandus ueritasenĩ
debuit : non falsitas. pellere falsitatẽ¬
Nam hoc mutare est malũ noneuita¬
re: uerũ tamen. quia deipso dõ creatu¬
rarum omnium conditore. hoc est
deipsa co&̃na. & in commutabilitri¬
nitate. ab eis quiaduos libros origenis
attulerant. id traditum esse cõmemo¬
ras. qđ ueritas hab&: contra quã ueri¬
tatem priscillianus. sabellianum an¬
tiquũ dogia restituit: ubi ipsepater
iste peior. quo &iã deanima ita senfit.
ut non eã propriã uell& habere na¬
turam : Sed deipsodõ tãquã particulã
defluere: &tã de formiter inquinan
atque indeterius commutari cũma¬
nicheis audeat affirmare. Non parũ
boni ex libris illis. prouinciaurã per¬
cepit: in eare maxime. in qua capitula¬

Expanded text:
disti, ex Priscilliani haeresi ad errorem disti, ex Priscilliani haeresi ad errorem Origenis\' apud uos homines fuisse delapsos nec ab illa peste potuisse sanari, nisi et ipsa medicina morbidum aliquid intulisset, non est quidem dolor iste culpandus; ueritas enim debuit, non falsitas pellere falsitatemnam hoc mutare est malum, non euitare. uerum tamen quia de ipso deo, creaturarum omnium conditore, hoc est de ipsa coaeterna et incommutabili trinitate ab eis qui ad uos libros Origenis attulerant id traditum esse commemoras quod ueritas habet; contra quam ueritatem Priscillianus Sabellianum antiquum dogma restituit — ibi ipse pater, iste peior, quod etiam de anima sentit, ut non eam propriam uelit habere naturam, sed de ipso deo tamquam particulam defluere et tam deformiter inquinari atque in deterius commutari cum Manichaeis audeat affirmare: non parum boni ex libris illis prouincia uestra percepit in ea re maxime, in qua capital
Abbreviated transcription (Latin):
sque adeo igitur. ineo quod exni¬
hilo fecit: uoluntas non nibil
dicitur ut ipsa p̃cipue conmend&:
Nã cui dicitur: subest enitibi cum
uoles posse siue adsit. unde fiat.
siue non adsit: sed est uoluntas ubi
summit est potestas: quomodo er¬
go in eo quod denihilo creatur: uolun¬
tas creantis. nihil esse per hibetur:
cum propterea demihilo creari
aliquid possit:: qui a uoluntas cre¬
antis. &iam sine materia sibi sufficit:
quod si forte nonsolum animam sed
nullam omnino creaturã uolunt
fateri ex nihilo factã. Ideo quõ quic¬
quid dr̃ fecit uoluntate fecit: quae
uoluntas utique non est nihil: respi¬
ciat unde secundum corpus factus
sit homo: certe enim. sicut scriptura
testatur: eum delimo. uel depuluere
tare fecit. Nectamen uoluntas dĩ
puluir. aut limus est: sicut ergo in eo
qđ &x limo factũ ẽ quã uis uoluntate
sit factum non est uoluntas limus. Ita
in eo qđ ex nihilo factum est quã uis
uoluntate sit factum non est uoluntas.
Nihil iam uero quod dolendũ ad di¬

Expanded text:
sque adeo igitur in eo quod ex nihilo fecit, voluntas non nihil dicitur, ut ipsa praecipue commendetur. Nam cui dicitur, Subest enim tibi cum voles posse : sive adsit unde fiat, sive non adsit; sat est voluntas, ubi summa est potestas. Quomodo ergo in eo quod de nihilo creatur, voluntas creantis nihil esse perhcum propterea de nihilo creari aliquid possit, quia uoluntas creantis etiam sine materia sibi sufficit? quod si forte non solum animam, sed nullam omnino creaturam uolunt fateri ex nihilo factam, ideo quoniam quidquid deus fecit uoluntate fecit, quae uoluntas utique non est nihil, respiciant unde secundum corpus factus sit homo. certe enim, sicut scriptura testatur, cum de limo uel de pulueretate fecit; nec tamen uoluntas dei puluis ant limus est. sicut ergo in eo quod ei limo factum est, quamuis uoluntate sit factum, non est uoluntas limus, ita in e6\'\'quiod ex nihilo factum est, quamuis uoluntate sit factum, non est uoluntas nihil.iam uero quod dolendum addi
Abbreviated transcription (Latin):
generi humano: quam cum ipsa¬
ldĩ sapientia idestunicus filius.
consubstantialis patri & co&erus.
totum hominem suscipere dignatur
est: &uerbum caro factum est & habi¬
tauit in nobis: Ita enim de monstra¬
uit carnalibus. & non ualentibur in¬
tueri mente ueritatẽ corporeisque
sensibus deditis: quã excel sum locũ
inter creaturas habeat humana
natura : quod non solum uisibiliter
nam id poterat & in aliquo & herio
corpore: ad nostrorum aspectuum
tollerantiam temperato sed homini¬
bus. inuero homine apparuit: Ipsa
enim natura suscipienda erat quȩ
liberanda: & nequis forte sexusa suo
creatore seconteptam put ar&ui
suscepit natur ꝰ feminaestinhilegituiꝰ
sedomnia suadendo. & monendo lic&
ementes &uendenter. flagellando
eiecit detemplo: Sed quid hoc aut
quantum estꝰ quam uis & doemones
nolentes ab hominibus : Nonser¬
mone suasioner sed ui potestater¬
eiecerit: u&ere quippe seruitute
trans acta tempus libertatis in¬
luxerat: &oportune iam homini

Expanded text:
generi humano, quam cum ipsa Sapientia Dei, id est unicus Filius consubstantialis Patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est, et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ita enim demonstravit carnalibus, et non valentibus intueri mente veritatem, corporeisque sensibus deditis, quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum visibiliter nam id poterat et in aliquo aethereo corpore ad nostrorum aspectuum tolerantiam temperato, sed hominibus in vero homine apenim natura suscipienda erat, quae liberanda; et ne quis forte sexus a suo creatore se contemptum putaret, virum suscepit, natus ex femina est, nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo, licet ementes et vendentes flagellando ejecit de templo. Sed quid hoc, aut quantum est? quamvis et daemones nolentes ab hominibus, non sermone suasioneiecerit? uetere quippe seruitute transacta tempus libertatis inluxerat et opportune iam homini
Abbreviated transcription (Latin):
ab otibi & seminituo postte trã
in quahabitas. omnẽ t̃rã cultã in posses¬
sionem &̃nam: Questioẽ. quomododix¬
erit &nam: Cumis rahelitis temporalit̃
ẽ scłm significat. Dictum ẽ a con iustũ

Expanded text:
abo tibi et semini tuo post te terram, in qua habitas, omnem terram cultam in possessionem aeternam. quaestio est quomodo dixerit aeternam, cum Israhelitis temporaliter et saeculum significat, dictum sit
Abbreviated transcription (Latin):
non uerborũ sed uerbi dicit᷑ predicator:
& quantoscumq temporequisq urm̃ nram̃
prȩdicationẽ diligent̃ atq instaent̃ audi¬
erit Non uerborum sed uerbi audiendi
studiosissimus nuncupat̃ : Ita eomore quo
scriptura loquitur. &quem nouit ecdesi¬
astica consuetudo quisquis uniũsã suã uitã
quã in istac gerit carne. quanta hab& lon¬
gitudine protenditur quȩcũq uerba
uelore. uelsola cogitatione locutus fue¬
rit. corde inpenitenti contraremissio
nem peccatorũ. quȩ fit in eđea uerbũ
catum &blasphemia remitte t̃ homi¬
nib Quiubi hoepeccatum non fuerit.
mittunt᷑: Quomodo aũ hoc remittetur
quod &iam remissionẽ impedit aliorũ
Omni aergo dimit tuntur eis. in quibus
nec alia dimit tłtur quia omniũ remis¬
sio uincalo istius in pedit̃: Nonergo
propt̃ ea quicumq dixerit ũbũ contrac
filiũ hominis remitt&ei: Quiaũdoce
nullus um quã uel hereticur dõc: sed quõ¬

Expanded text:
non uerborum, sed uerbi dicitur praedicator; non uerborum, sed uerbi dicitur praedicator; et quantocumque tempore quisque uestrum nostram praedicationem diligenter atque instanter audierit, non uerborum, sed uerbi audiendi studiosissimus nuncupatur: ita eo more, quo scriptura loquitur et quem nouit ecclesiastica consuetudo, quisquis uniuersa sua uita, quam in ista gerat carne, quantalibet longitudine protendatur, quaecumque uerba uel ore uel sola cogitatione locutus fuerit corde impaenitenti contra remissionem peccatorum, quae fit in ecclesia, uecatum et blasphemia remittetur hominibus; quia ubi hoc peccatum non fuerit cmittuntur. quomodo autem hoc remittetur, quod etiam remissionem impedit aliorum? omnia ergo dimittuntur eis, in quibus quam dimittitur, nec alia dimittuntur, quia omnium remissio uinculo istius impeditur. non ergo propterea quicumque dixerit uerbum contra filium hominis, remittetur ei, qui autenullus umquam uel haereticus dixit; sed quon
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tam longam contradictionẽ coreius
inpenitentir. quasi breue aliquod uerbũ
appella uit dicens : Quicumq dixerit
uerbũ contrafilium hominis remittet᷑
quiaũ dixerit contraspm̃scm ñ remitt&
ei neq in hoc sđo neq infuturo. Hȩcenim
quamuis prolixasit & plurimis ubis c̃texta
& ꝓductablasphemia : Sol& tam̃ scriptura
&iã multaũba uerbum appellare: neq enĩ
unum ũbum locutusẽ quicumq: prophetc:
& tam̃ sicdegit᷑: uerbũ quod factum ẽ adillũ
uel illum prophȩtam: & apłs. presbiteriin¬
quid duplici honore honorent᷑. maxime qui
laborant in uerbo &doctrina: Non ait in ũb̃
sed in uerbo Et sc̃s iacobus. estotem quid fac¬
tores uerbi & non auditores tantũ: Non ait
ipse uerborum sed uerbi : Quamuis tem
multa uerba descripturis scĩs in ȩcła cele¬
brit̃ & solemnit̃ legant᷑. dicant᷑ audiant᷑:
Sicutergo quantocumq tempore quisq
nrm̃ inp̃dicando euangelio laborauerit.

Expanded text:
tamen tam longam contradictionem cordis tamen tam longam contradictionem cordis impaenitentis quasi breue aliquod uerbum appellauit dicens: quicumque dixerit uerbum contra filium hominis, remittetur ei; qui autem dixerit coei neque in hoc saeculo neque in futuro. haec enim quamuis prolixa sit et plurimis uerbis contexta et producta blasphemia, solet tamen scriptura etiam multa uerba uerbum appellare. neque enim unum uerbum locutus est quicumque propheta; et tamen sic legitur: ,,uerbum, quod factum est ad illum uel illum prophetam". et apostolus: presbyteri, inquit, duplici honore honorentur, maxime qui laborant in uerbo et doctrina; non ait "in uerbis", sed: in uerbo. et sanctus Iacobus: estote, inquit, factores uerbi, et non auditores tantum; non ait et ipse: "uerborum" sed: uerbi, quamuis tam multa uerba de scripturis sanctis in ecclesia celebriter et sollemniter legantur, dicantur, audiantur. sicut ergo quantocumque tempore quisque nostrum in praedicando euangelio laborauerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tum reuertat᷑ &uiuat: Paganus ẽ hodie: un¬
descis utrum sit futurus crastino xp̃ianur:
iudeus infidelis ẽhodie: quid sicras credit
inxpõ Hereticus ẽ hodie: quid sicras se¬
quitur catholicam ueritatem: Scismati¬
cus ẽ hodie quid sicras amplectit̾ catholi¬
campacem: Quid susti. quos in quocumq¬
genere erroris notcr. &tam quã dispera¬
tis simͦ mododamnas: antequã fimant istã
uitam a gantpenitentiã & inueniumt uerã
quicquã iudicare: Hȩcem̃ blas phemia sp̃s.
cuinum quãẽ ulla remissio: quamno nom¬
nẽ sed quandam intellegimꝰ : eamq ꝑseae¬
rantem duritiam cordis inpęnitentis. uel
diximꝰ uel inuenimꝰ: uel&iã quantũ existi¬
mamꝰ ostendimꝰ: Non potẽ in quoquã sicut
diximꝰ dum adhuc in hacuitaẽ de prehendi:
quod non ideo uideat̃ absurdum : quia cum
homo usq infinem huius uitȩ indurapeni¬
tentia ꝑ seuerans diu: multũq: loquat᷑ ad¬
uersus hanc gratiam sp̃ssci: Euangeliũ

Expanded text:
tum reuertatur et uiuat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? Iudaeus infidelis est hodie; quid, si cras credit in Christum? haereticus est hodie; quid, si cras sequitur catholicam ueritatem ? schismaticus est hodie; quid, si cras amplectitur catholicam pacem? quid, sgenere erroris notas, et tanquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam vitam, agant poenitentiam, et inveniant veram quicquam indicare. haec enim blasphemia spiritus, cui numquam est ulla remissio — quam non omnem, sed quandam intellegimus eamque perseuerantem duritiam cordis impaenitentis uel diximus uel inuenimus uel etiam, quantum existimamus, ostendimus — non potest in quoquam, sicut diximus, dum adhuc in hac uita est, deprehendi. quod non ideo uideatur absurdum, quia cum homo usque in finem huius uitae in dura impaenitentia perseuerans diu multumque loquatur aduersus hanc gratiam spiritus sancti, euangelium
Abbreviated transcription (Latin):
mortuor quid hincagatur seddũ agi¬
tur. pꝰ eauero audire ab eis qui hanc
ad eos moriendo ꝑgunt: Non quidẽ
Dom̃a sed qulsinunt̾ indicare quisinun¬
tur &iam ista meminisse: &quȩ illos
quib: hȩc indicant oport& audire 
possunt & abangelis qui reb quȩ a¬
guntur hic prestosunt audire ali¬
quid mortui quod unum quẽq illo¬
rũ audire debere iudicat cuicuncta
subiecta sunt: Nisi enim essent ange¬
li qui possunt interc̃e & uiuorũ &
ri ab angelis insinũ abrahȩ: Uuncer¬
gohinc nc̃ ubiẽe potuerꝰ qui hine il¬
lum quẽ dñs uoluit abstulerunt:

Expanded text:
mortuos, quid hic agatur, sed dum hic agitur: postea vero audire ab eis, qui hinc ad eos moriendo pergunt, non quidem omnia, sed quae sinuntur indicare, qui sinuntur etiam ista meminisse: et quae illos quibus haec indicant, oportet audire. Possunt et ab angelis, qui rebus, quae aguntur hic, praesto sunt, audire aliquid mortui, quod unumquemque illorum audire debere, judicat, cui cuncta subjecta sunt. Nisi enim essent angeli, qui possent interesse, et vivorum, et ri ab angelis in sinum Abrahae. Nunc ergo hic, nunc illic esse potuerunt, qui hinc illum, quem Deus voluit, abstuler
Abbreviated transcription (Latin):
rũ &iã futura spũ dĩ reuelante cog¬
noscere: sicut ñ om̃s hominer. sed
proph&e: dũ hicui uer& cognorce¬
bant: nec ipsiom̃a sedquȩ illis eẽre¬
uelanda ẽẽ dĩ prouidentia iudica¬
bat. mit tiquoq aduiuos aliquos
exmortiur sicut econtrario. paulus
exuiuis inpara dr̃sum raptus ẽ diui¬
na scriptura testatur: Hinc &illa
soluitur questio: quo modo martr¬
res ipsibeneficiis quȩ clint᷑ orantib
indicant se intercẽ reb: humanis.
sed nesciunt mortui quid agant ui¬
ui: Non enim solis beneficiorũ ef¬
fectib: uerum ipsir &iam hominum
aspectib confessorẽ apparuis se fe¬
licem cuius inquilinã tupiediligis.
cum abarbaris Nola obpugnar&ur
audiuimꝰ ñ incertis rumorib: sed tes¬
tib: certis: uerũ ista diuinitus ex hi¬
bentur. longe aliter quã se hab& usi¬
tatus ordo singulis creaturarũ gene

Expanded text:
iam futura spiritu dei reuelante cognoscere, sicut non omnes homines, sed prophetae, dum hic uiuerent, cognoscebant, nec ipsi omnia, sed quae illis esse reuelanda dei prouidentia iudicabat. mitti quoque ad uiuos aliquos ex mortuis, sicut e contrario Paulus ex uiuis in paradisum raptus est, diuina scriptura testatur. Hinc et illa soluitur quaestio, quonam modo martyres ipsi beneficiis, quae dantur orationibus, indicant se interesse rebus humanis, si nesciunt mortui quid agant uiui. non enim solis beneficiorum effectibus uerum ipsis etiam hominum aspectibus confessorem apparuisse Felicem, cuius inquilinatum pie diligis, cum a barbaris Nola oppugnaretur, audiuimus, non incertis rumoribus, sed testibus certis. uerum ista diuinitus exhibentur longe aliter, quam sese habet usitatus ordo singulis creaturarum gene
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cidere aberrore hominesatq: in eiꝰ
corpus emollit aduritia : quasi de¬
morsas mansosq trans ferre: Oues
&iam idcun dissime agnosco d&onsas
onerib: secularibus tam quã uellerib¬
de positis. & ascendenter delauacro. id
est debaptismate creare. Om̃s ge¬
minos duo p̃cepta dilectionis & nul¬
la eẽ abisto scõ fructu sterilem uideo:
sed quare suauius uideam : quam si nul¬
ladediuinis libris talis similitudo

Expanded text:
ecidere ab erroribus homines atque in eius ecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ quȩ so qđ siquisquã dicat. scõs ẽẽ
homines atq ꝑ fectos quorũ uita &
morib: xp̃i ecclesia dequib: lib& super¬
stitionib prȩcedit eos. quiadse ueni¬
unt &imitatione bonorũ sibi m&
quodã modo incorporat: qui boni fi¬
deles &uere dĩ serui deponentes one¬
ra seculi ad scm̃ baptismi laua crum
uenerunt : Atq: inde ascendentes con¬
ceptione scĩspr̃ fructũ dant geminȩ
caritatiridẽ dĩ & proximi: Quid est
ergo: qđ si hȩc quisq dicat : minus delec¬
tat audientem: quã si ade ndem sen¬
sum locũ illum exponat. decanticis
canticorum: ubi dictũ ẽ ecclesiȩ.
cumtam quã pulchra quȩdã femina
laudar&ur: dentestui sicut grex de con¬
sarũ ascendens delauacro: quȩ om̃s gemi¬
noscreant & sterelis ñ ẽ inillis: num ali¬
ud homo discit: quãcum illis planir¬
simis uerbis. sine similitudinis huur
amminiculo audir&: & tamen nesci¬
o quomodo suauius intueor scõntũ eos
quasidentes aecclesie uideo: qua si¬

Expanded text:
uid est, quaeso, quod, si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo pra
Abbreviated transcription (Latin):
prestabo cuimiam prestitero: Quib:
ũbis prohibuit hominem uelut depropriarx
uirtutum meritis gloriari ut quiglo¬
riatur in dño glorietur: Nonenim ait

Expanded text:
sericordiam praestitero. quibus uerbis prohibuit hominem uelut de propriarum uirtutum meritis gloriari, ut qui gloriatur, in domino glorietur. non enim ait
Abbreviated transcription (Latin):
tes introducturũ pollicebatꝰ dicens.
Uocabo nomen dm̃i in conspectutuo.
cõmendause miseri corditer facere:
sicut a postolus dixit Dicoenim xp̃m
ministrum fuisse circãcisionis ꝓpt̃
ueritatem dĩ: ad confirmandas pro

Expanded text:
tes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirm
Abbreviated transcription (Latin):
qui ppe istȩquas appellat gog & magog. ñ
sic sunt accipiende tamquam sint aliqui
inali qua parte terrarum barbari consti¬
ctuti: siuequos quidam suspicant᷑ g&as &
ma sag&as propt̃ litteras horum nannũ
primas. Siue aliquos aliosalienigenas: & a
romano iure seiunctor: totonamq: orbet̃¬
rarum significati sunt istieẽ cum dictum est
innationes quȩ suntꝰ quattuor angulqs t̃re:
easq subiecit ẽẽ gog & magog: quorum
interpretationem nominũ ẽe conperim
Cogtectum : & magog de tectum : tam quã
domus: & ipse qui proced& dedomo. Cen¬
te sergo sunt: inquib diabulũ uelut in abys¬
so superius intellegebam inclusũ: & ipse
deillis quodã modo seefferens & proce¬
dens ut illi sint tectum: ipsedetectũ: Siaũ
utrumq referamꝰ ad gentes : non unũhorũ
ad illas: alterũ ad diabalũ & tectũipsi sunt.
quia in eis nunc includit̃ & quodã modo
tegit᷑ inimicus antiquus : & de tecto ipsier̾.
quando maꝑtõ odiũ de cooꝑto eruptures:¬

Expanded text:
quippe istae, quas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in aliqua parte terrarum barbari constituti, siue quos quidam suspicantur Getas et Massagetas propter litteras horum nominum primas, siue aliquos alios alienigenas et a Romano iure seiunctos. Toto namque orbe terrarum significati sunt isti esse, cum dictum est nationes quae sunt in quattuor aneasque subiecit esse Gog et Magog. quorum interpretationem nominum esse comperimus Gog "tectum", Magog "de tecto", tamquam domus et ipse qui procedit de domo. gentes ergo sunt, in quibus diabolum uelut in abysso superius intellegebamus inclusum, et ipse de illis. quodam modo sese efferens et procedens, ut illae sint tectum, ipse de tecto. si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum: et tectum ipsae sunt, quia in eis nunc includitur et quodam modo tegitur inimicus antiquus, et de tecto ipsae erunt, quando in apertum odium de operto eruptur
Abbreviated transcription (Latin):
do aũ baptieatȩ sint aliȩ plebes gentiũ
Quib: apłi epistolas miser̃ : ñ ẽ utiq
scriptũ: & tam̃ &iã ipsas baptizatas mi¬
mme dubitamꝰ: ꝓpt̃ illã dñi sententiã:
Nisi quisrenatus fuerit ex aqua & spuscõ¬
ñ intrabit in regnũ cȩlorũ : Vtrũq aũ
decdño scriptũ ẽ. & quia baptizabat
plusquã iohannes : & quia ipse ñbaptiza¬
bat sed discipuli ei: ut & intellegeremꝰ
& ipsũ quidem baptizasse p̃sentia ma¬
iestatis: ñ tam̃ ipsũ baptizasse manib
suis: Ipsius enĩ erat baptismi sacram̃tũ
ad discipulos aũ baptizandi ministenũ

Expanded text:
do autem baptizatae sint aliae plebes gentium, quibus apostoli epistolas miserunt, non est utique scriptum: et tamen etiam ipsas baptizatas minime dubitamus, propter illam Domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spn intrabit in regnum caelorum. Utrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes et quia ipse non baptizabat sed discipuli eius, ut intellegeremus et ipsum quidem baptizasse praesentia maiestatis, non tamen ipsum baptizasse manibus suis. ipsius enim erat baptismi sacramentum, ad discipulos autem baptizandi ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
rentes ł quicũq maiores. filios seu quos¬
libet paruulos baptizatos. dȩmonio¬
rũ sacrilegio obligare conantes: spĩta¬
lit̃ homicidȩ : Nam in illis quidem int̃¬
fectionẽ ñ faciunt : Sed quantũ in ipsis
ẽ int̃fectores fiunt: recte illis dr̃ quan¬
do abhoc scelere ꝓhibent᷑ nolite occi
potest sed quantũ in ipsis ẽ extinctores
ei merito dicunt᷑: quisic agunt ut ex
sacram̃ta s̃ ñ haberent: omnino sacra¬
m̃ta ñẽent: Exhac aũ similitudine
plerũq iã ipsarũ rerũ nomina accipi¬
unt: Sic̃ ergo scđm quendã modũ sacra¬
m̃tũ corporis xp̃i : corp: xp̃i ẽ sacram̃

Expanded text:
rentes vel quicunque majores filios seu quoslibet parvulos baptizatos daemoniorum sacrilegiis obligare conantes, spiritualiter homicidae. nam in illis quidem interfectionem non faciunt, sed, quantum in ipsis est, interfectores fiunt. recte illis dicitur, quando ab hoc scelere prohibentur: nolite occidpotest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic agunt, ut exsacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. ex hac autem similitudine plerumque iam ipsarum rerum nomina accipiunt. sicut ergo secundum quandam sacram
Abbreviated transcription (Latin):
lebit: utsi ante maioris usu ex hac uita
emigrauerit ꝑ ipsũ sacram̃tũ cõm̃dan¬
te edȩ caritate ab illa c̃demnatione.
quȩ ꝑunũ hominẽ intrau̾ inmundũ xp̃iano¬
anuĩ adiutorio liberet᷑ hoc qui ñ credit
& fierĩ ñ posse arbitrat᷑ ꝓfecto infidelis
ẽ. Etsi habeat fidei sacram̃tũ: longeq
melior ẽ ille paruulus: qui&iã si fidẽ
ñdũ habet in cogitatione ñei tam̃ obi¬
cem c̃trarie cogitationis opponit: unde
pistola ad geleucianum
escio quale cor habeat qui cũ apos¬
tentiã cauendũ ẽ neita putetͥ egisse
quomodo agunt in eđa. qui ꝓpriȩ peni¬
tentes uocant᷑: & quis hoc ferat: ut pri¬
mũs apłorũ int̃tales penitentes nume
scriptũ ẽ quia fleuit amare Ndũ enĩ
fuerant resurrectione dñi c̃firmati
& illo aduentu sp̃s scĩ qui apparuit die
pente costen ł illa inspiratione quã
demonstrauit dñs postea quã resur¬
rexit amortuis : cũ insufflau in eorũ

Expanded text:
lebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita lebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationipistola ad Seleucianamescio quale cor habeat qui, cum apostentiam, cauendus est, ne ita putetur egisse, quomodo agunt in ecclesia qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerscriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrectione domini confortati ex illo aduentu spiritus sancti, qui apparuit die pentecostes, uel illa inspiratione, quam demonstrauit dominus, post quam resurrexit a mortuis, cum exsuffla
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃tũ fidei fides ẽ Nihilẽ aũ aliud
credere quã fidẽ habere: ac ꝑ hoc cũre¬
sponderus paruulus credere: qui fidei
ñ habet affectũ : Respondet᷑ fidem ha¬
bere: ꝓpt̃ fidei sacram̃tũ : & cũtere se
addm̃ ꝓpt̃ c̃uersionis sac ram̃tũ: quia &
ipsa responsio adcelebrationẽ ꝑtinet
sed ꝓrsus ait. consepulti sumus : Sacram̃
tũ ergo tante rei: ñ nisi eiusdẽ rei uoca¬
bulo nuncupauit : Itaq paruulũ : & si
ñdũ fidesilla quȩ in credentiũ
uoluntate c̃sistit : Iam tam̃ ipsius fidei
sacram̃tũ fidelẽ fac̃ : Nã sic̃ credere re¬
spondent᷑ ita etiã fideles uocant᷑: ñ rem
ipsã m̃te annuendo sed ipsius rei sacra¬
m̃tũ ꝑcipiendo: Cũ aũ sapere homo cȩ¬
perit ñ illud sacram̃tũ repetit sed intel¬
legit : eiusq ueritati. c̃sona &iã uolun¬
tate coaptabitͥ, hoc quandiu ñ potẽ
ualebit sacram̃tũ ad ei tutelã: ad uer¬
sus contrarias potestates & tantũ ua¬

Expanded text:
tum fidei fides est. Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum, propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sed prorsus ait, « Consepntum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur non rem ipsam mmentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ua
Abbreviated transcription (Latin):
eret. graue peccatũ fuit: Sic etiã an
noui testam̃ti. ꝓcircũ cisione carnis
scm̃ baptismũ dedit: & aꝑtissime dix̃
Siquis ñ renatus fuerit exaqua & spũ
scõ ñ intrabit in regnũ cȩlorũ . Iam
ñdebemus querere. quando quisq
fuerit baptizatus: sed quos cũq legi
re ad regnũ rȩlorũ ñ nisibaptitatos
intellegere debemus: nisi forte
quos angustia passionis inuenit & no¬
lentes negare xpm̃: ante quã baptiza¬
rent᷑ occisi s̃ : quib: ipsa passio ꝓbaptis¬
mo deputata ẽ: sed nũꝗd hoc possum
deapłis dicere: quiusq ad eo largũ tẽp:
habuerunt quo baptizarent᷑ ut alios &dã
baptizauerint: Sed ñ om̃a quȩ facta s̃
etiã scripta inueniunt᷑: Uerũ etiã facta
eẽ. excȩteris docum̃tis ꝓbatͥ scriptũ ẽ
quando baptizatus ẽ apłs paulus : &
scriptũ ñ ẽ quando baptizati sint alii
apł̃i : Verũ tam̃ &iã ipsos baptizatos

Expanded text:
eret, graue pecca- tum fuit, sic etiam, aneret, graue pecca- tum fuit, sic etiam, annoui testamenti pro circumcisione carnis sanctum baptismum dedit et apertissime dixit: Si quis non renaon intrabit in regnum caelorum. iam non debemus quaerere, quando quisque fuerit baptizatus. sed, quoscumque legire ad regnum caelorum, nonnisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur, ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur; uerum tamen facta esse ei ceteris documentis probantur. scriptum est, quando baptizatus sit apostolus Paulus, et scriptum non est, quando baptapostoli, verumtamen etiam ipsos baptizatos