comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille tribulationes quas iusti patiunt᷑. ad ipsam ꝑtinent flameã
frameã: qm̃ inigne ꝓbatur aurũ & argentũ & homines accep¬
tabiles in camino humiliationis. Et iterũ. Uasa figuli ꝓbat

Expanded text:
illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis . Et
Abbreviated transcription (Latin):
cat qui mortius est. & inueniatur qui ꝑierat. Dimissus :
gͦ deparadiso suauitatis. ut oꝑaretur terrã de qua & sũptꝰ¬
fuerat. id ÷ in corpore isto laboraret. & ibi posset collocare
sibi ineritũ redeundi. Moratiis : cont̾ paradisũ inmise¬
ria. que inbeate uite contraria est. Nam beatã uitã para¬
disi nõe significata existimo. Posuit aut̃ ds cherubim.¬
dici potest. ad custodiendam uiam arboris uite. Sic̃
illi uolunt qui hebrea u̾ba inscripturis interp̾tatist̃.
cherubin latine scientie plenitudo eẽ dr̃. Elammeauꝰ
framea uersatilis tem porates pene intelligunt᷑. qm̃ tẽpora uolu¬
bilitate uersantur: Propterea & flãmea dr̃. quia urit qͦdãmodo
omis tribulatio. S aliud ÷ uri ad consup̾tionẽ. aliud ÷ uri adpur
S iste affectus purgabat eũ magis quia decaritate uenietat. Et

Expanded text:
cat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est cat qui mortuus est, et inveniatur qui perierat. Dimissus est ergo de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua sumptus erat; id est, ut in corpore isto laboraret, et ibi si posset collocaret sibi meritum redeundi. Moratus est autem contra paradisum in miseria: quae utique beatae vitae contraria est. Nam beatam vitam paradisi nomine significatam existimo. CAPUT XXIII.-- Cherubimdici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Scientiae plenitudo esse dicitur. Flammea vero framea versatilis, temporales poenae intelliguntur, quoniam tempora volubilitate versantur. Propterea et flammea dicitur, quia urit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri ad purnon uror ? Sed iste affectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
suam ad arborem uite. & uiueret in etnũ. dimisit illũ deris
deparadiso. P enedictii: dimisit. non exclusit. ut ipso pec¬
catoꝵ suoꝵ pondere tam quã in locũ sibi congruũ uideretur
urgeri. Qđ patitur plerũq malis homo. cũ inter bonos ui¬
uere ceꝑit. Sise in meliꝰ cõmutare noluerit. ex illa bonoꝵ con¬
gregatione pondere male sue consuetudinis pellit᷑. & illi eũ
non excludunt reluctantẽ. sed dimittunt cupientẽ. Qđ aut̃
dictũ est. ne porrigeret adam manũ suã ad arborem uite.
etiam hȩc ambigua locutio est. Loquim enĩ sic cũ dicimꝰ
deo te moneo ne iterũ facias qđ fecisti. uolentes utiq ut ñ
faciat. Et itẽ sic. Ideo te moneo. ne forte sis botiꝰ. Uolentes
labores huiꝰ uite eẽ dimissus. ut aliquando manii porrigai
ad ardorem uite. & uiuat inęt̾nuĩ. Manus aut porrectio.
bene significat crucẽ. ꝑ quã uita ȩt̾na recuꝑatur. Quã ius

Expanded text:
suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus suam ad arborem vitae, et viveret in aeternum, dimisit illum Deus de paradiso. Bene dictum est, dimisit, non, exclusit; ut ipso peccatorum suorum pondere tanquam in locum sibi congruum videretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bonus, volentes labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
solent: Ita cũ contra p̃ceptũ nonimitatione legitima s illicita
suꝑbia ds eẽ appetit homo. usq adbeluarũ mortalitatẽ deiec¬
tus est. deo sic illi in sultatur ore dei. Qua insultitione nos
ad monenur. quantũ possiimꝰ cauere suꝑbiam. Ecce adã fae¬
tus est timquã unꝰ ex nob̾. duppliciter intelligi potest. Ut ui
ex nobis. quasi & ipse ds. qđ ꝑtinet ad in sultationẽ sic̃ dr̃ unꝰ
sui beneficio. non natura si sub eiꝰ potestate manere uoluisset.
sic dictũ est ex nobis quomͦ dr̃ ex ꝑ consulib aut ex consiilib
qui iam non ⁊ sedad quã rem factus est. Tamquan unꝰ ex nob̾ ad
secientum scilicet dinoscendi boni & mali. ut iste ꝑ exꝑimentũ
disceret dũ sentit malii. qđ ds̃ ꝑ sapientia nouit. Et potestatẽ
illanii omipotentis. quã pati uioluit beatus atq consentiens pena
sua discat ẽẽ in enitabilem. Et tunc ne porrigeret adam mant

Expanded text:
solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita solent? Itaque cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia, Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. 33. Ideo sic illi lex divina insultat ore Dei; qua insultatione nos admonemur quantum possumus cavere superbiam. CAPUT tus est tanquam unus ex nobis, dupliciter intelligi potest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere voluisset, sic dictum est, ex nobis; quomodo dicitur, ex consulibus; aut, pro consulibus, qui jam non est. Sed ad quam rem factus est tanquam unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum
Abbreviated transcription (Latin):
tiones credendũ ÷ quem ad modũ in his corporib lateas.
S sic̃ non nulli motus animor apparent inuultu. & maxine in ocłis
sic milla ꝑspicuitate acsimplicitate cęlestiũ corpoꝵ om̃s omino
animi motꝰ latere non arbitror. Itaq illi merebuntur habita¬
tionem illam. & cõmutatione̾ in eugłicam formam. qui etiam
inhac uita cõ possint subtunicis pelliciis occultare mendatia.
oderunt ea tam̃ & cauent flagrantissimo amore ueritatis. Et
hoc solu tegunt. qđ hi qui audiunt ferre non possunt. S nul¬
la mentiuntur. Ueni& eniꝰ tẽpus. quo nichil etiam contegat᷑
Nichil ÷ eniꝰ occultũ. qđ non manifestabitur .R. Iam dui aut
in paradiso fuerunt isti. quam uis iam sub sententia dapuan¬
tis dĩ. donec uentũ eet ad pellicias tunicas. id ÷ ad huiꝰ uite mor¬
talitatẽ. Quo eni maiore inditio potuit significari mors quã
sentimꝰ in corpore quã pellib qui mortuis peccorib de trahi

Expanded text:
tiones credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: tiones credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum quod non manifestabitur . Tamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽꝑare rationi. cũ ꝑ ipsam rationem de uerbo uite recte
uiuendi sarcinam conceꝑit. appelletur uita. & cũ partu¬
ritione abstinentie. qua uis cũ dolorib atꝙ gemitib ma¬
le consuetudini resistens. bonã consuetudinẽ ad recte facta
peꝑerit. mater uiuoꝵ uocet᷑. id÷ recte factoꝵ quibi conse¬
traria sunt peccata. que nomine mortuoꝵ significari posse
docuimꝰ. Nam illa mors quã om̃s qui ex adam nati sumus
cepimꝰ debere nature quã minatus est ds. cũ p̃ceptũ daret.
ne fructus ille arboris ederetur. illa gͦ mors intunicis pel¬
licus figurata est. Ipsi enĩ sibi fecerunt p̾cinctoria de folus
fici. & ds̃ illis fecit tunicas pellicies. id÷ appetiuert̾ mentien¬
di libidinẽ. relicta facie ueritatis. & ds corpora eoꝵ inistã
mortalitatem carnis mutauit. ubi latent corda mendatia.
Neq enĩ in illis corporib cȩlestib sic latere posse cogita¬

Expanded text:
obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuimus? 32. Nam illa mors, quam omnes qui ex Adam nati sumus, coepimus debere naturae, quam minatus est Deus, cum praeceptum daret ne arboris fructus ille ederetur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogita
Abbreviated transcription (Latin):
qđ pꝰ peccatũ & sententia iudicis dei. uocit adã muli¬
erem sua uitã. qr uixoꝵ ista sit mater. postea quã meruit mor¬
tem. & mortales fetus parere destinata est. nisi qr illos fetꝰ
adtendit scriptura. quos cũ in dolorib peꝑerit. fiet illi con¬
uersio ad uirũ suu̾. & eiꝰ ipse dnãbitur. Deqͥb fetib suꝑ iꝰ
dictũ ÷ Sic enĩ ÷ illa uita. mater uiuoꝵ Nam uita que inpec¬
ẽe uiduam. que in delicus uiuit. Et mortui nõȩ. peccatũ
ipsũ significari legimꝰ. ubi dictũ ÷ amortuo qui baptirat᷑.¬
& iterũ tangit illuꝰ. quid ꝓficit in lauachro suo: Sic & qͥ
ieiunat suꝑ peccata sua. & iterũ ambulans hȩc eadem facit.
Pro peccato eniꝰ mortuũ posuit. abstinentiam uͦ ieuniũq
apeccato. tã quã baptismũ. hoc ÷ mundationẽ a mortuo.
Iterũ aut̃ redire ad peccatũ. ta quã iterũ tangere mortuuni.
Quare ñ gͦ animalis illa pars nr̃a. quȩ tãqua uiro debet.

Expanded text:
quod post peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scriptura, quos cum in doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse dominabitur? De quibus fetibus superius dictum est. Sic enim est illa vita materque vivorum. Nam vita quae in pecesse viduam quae in deliciis vivit : et mortui nomine peccatum ipsum significari legimus, ubi dictum est, Qui baptizat tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim mortuum posuit, abstinentiam vero jejuniumque a peccato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ quitita etas declinatiꝰ aiuueutute ad senectutẽ: Hondum
senectus. s iam non inuentꝰ: Quia senioris etas ÷ quã greci
in popło uideoꝵ:. quẽ ad modũ homo adiuueritute fit senior
Et bene cõparatur illi diei quinto. quo facta sunt nimalia
ii aquis & uolatilia celi: postea quã illi homines int̾ gentes
tinquam in mari uiuere ceperunt. & habere incertam se¬
dem ẜ instabilem sicuit aues uolantes. S plane erant ibi
etiam ceti magni: idest illi magni homines qui magis
dñari fluctibꝰ scli quam seriure in illa captiuitate
potiuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo
terrore deprauati funt. Uhi sane animaduertendũ ẽ
qͦd benedixit ds̃ illa animalia dicens. Crescite ⁊ multi¬
plicamini.&. implete aquas maris. Q uolatilia multi¬
plicent᷑ suꝑ terram. Qiua reuera gens iudeorum ex quo
dispsa est ꝑ gs ualde multiplicata est. Huiꝰ hei hoc esthu

Expanded text:
 scilicet declinatio a juventute ad senectutem, nondum senectus, sed jam non juventus: quae senioris aetas est, quem Graeci in populo Judaeorum, quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene comparatur illi diei quinto, quo facta sunt in aquis animalia, et volatilia coeli, posteaquam illi homines inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, et habere incertam sedem et instabilem, sicut volantes aves. Sed plane erant ibi etiam ceti magni, id est illi magni homines qui magis dominari fluctibus saeculi, quam servire in illa captivitate potuerunt. Non enim ad cultum idolorum aliquo terrore depravati sunt. Ubi sane animadvertendum est quod benedixit Deus illa animalia, dicens, Crescite et multiplicamini, et implete aquas maris, et volatilia multiplicentur super terram: quia revera gens Judaeorum, ex quo dispersa est per gentes, valde multiplicata est. Hujus diei, hoc est h
Abbreviated transcription (Latin):
aut̾ significat diabolum: qui sane ñ erat simplex.
Qd enim dr̃ sapientior om̃ib bestuis. figurate insi¬
miiat᷑ eius uersutia. Non aut̃ dictum est quod inpa¬
iach so erat serpens: s erat serpens int̾ bestras quas
fecit ds̃. Parad sis namq intã beatam ut suꝑiꝰ dixisig¬
nificat: in qua iam non erat serpens. qr iam diabolus
erat. & de siia beatitudine ceciderat. quia in ueritate non
stetit. Nec mirandũ ÷ quomͦ loqui mulierip otuit. cũ illa
eẽt in paradiso. & ille ñ eet. Noneni aut illa scđm locu̾
erat in paradiso. s potiꝰ scđin beatitudinis affec tũ. aut
etiam si locus ÷ talis qui paradisus uocetur. in quo corpo¬
ial iter adam & mulier habitabant. etiam diaboli accessũ.
oꝑatur in filiis diffidentie. Nũ qͥd gͦ uisibilit̾ eis apparet.
aut quasi corporeis locis accedit ad eos. in quib oꝑatur.
suggestionib resistunt. qui uere dicunt qđ idem dicit
apłs. Non eniꝰ ignoraniꝰ astucias eiꝰ. Quomodo eniꝰ acces

Expanded text:
autem significat diabolum, qui sane non erat simplex. Quod enim dicitur sapientior omnibus bestiis, figurate insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso, et ille non esset; non enim aut illa secundum locum erat in paradiso, sed potius secundum beatitudinis affectum: aut etiamsi locus est talis qui paradisus vocetur, in quo corporaliter Adam et mulier habitabant, etiam diaboli accessum coperatur in filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in quibus operatursuggestionibus resistunt, qui vere dicunt, quod item dicit Apostolus: Non enim ignora
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia abilla arbore de qua dixerã tibi ex illa sola non man¬
ducares. ex illa manducasti : Et dix̾ adã. Mulier quã dedisti mͥ
dedit ut ederem. & manducaui. Et dix̾ ds mulieri. Quid hoc
fecisti: Et dix̾ mulier. Serpens seduxit me. & manducaui.
Et dix̃ dñs ds serpenti. Quia hoc fecisti maledictustii ab om̃i pe
manducabis om̃ib dieb uite tue. Et mimiciciam ponã int̾ te
& mulierem. & inter semen tuũ & inter semen illiꝰ Ipsa tuu̾
obseruabit capud. & tu eiꝰ calcanenꝰ. Et mulieri dix. Multipli¬
cans multiplicabo dolores tuos. & suspiria tua. & in dolorib
paries filios. Et auirũ tuũ conuersio tua. & ille tui dñabit᷑
It pꝰ dix̃ ds ad adã. Quia audisti uocẽ mulieris tue. & man¬
ducasti deligno dequo p̾ceperam tibi ex illo solo neederes.
maledicta t̾ra erit tibi in omĩb oꝑib tius. & intristicia & ge¬

Expanded text:
nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non mannisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi ex illa sola non manducare, ex illa manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mihi, dedit ut ederem, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hmanducabis omnibus diebus vitae tuae. Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra erit tibi in omnibus operibus tuis, et in tristitia et ge
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ligni qđ ÷ in medio paradiso dix̃ ds̃ ne edamꝰ. sed neq tan¬
gamus. ne moriamur. Et dixit serpens mulieri. Non morte
moriemini. Sciebat enĩ ds̃. qr qua die manducaueritis ex illo
aꝑientur ocłiur̾i. & eritis sic̃ dii. scientes bonũ & malũ. Et uidit¬
mulier qr bonum est lignũ in escam. & qr bonũ: ocłis ad ui¬
dendum & cognoscendũ. & sup̾sit fructũ de ligno illo. & man¬
ducauit. & dedit uiro suo. Et accepit adam. & manducauit. Et
aꝑti sunt ocłi eoꝵ. & tunc scierunt quia nudi erant. Et acceper̃
dni deambulantis in paradiso ad uesꝑam: abscondert̾ se adam
& mulier eiꝰ ab ante faciem dnĩ dĩ. ad illã arborẽ que erat in
medio paradiso. Et uocauit dñs ds adam: & dix̃ illi. Adã ubies:
Et dix̃ ille. Uocẽ tua audiui due̾ in paradiso & timui. & abscon¬
dime. qr nudussũ. Et dix̃ dñs ds̃. Quis nuntiauit tͥ qr nudꝰ es¬

Expanded text:
autem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus ne edamus, sed neque tanautem ligni quod est in medio paradisi, dixit Deus ne edamus, sed neque tangamus, ne moriamur. Et dixit serpens mulieri: Non morte moriemini; sciebat enim Deus quia qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sicmulier quia bonum est lignum in escam, et quia bonum est oculis ad videndum et cognoscendum; et sumpsit fructum de ligno illo, et manducavit, et dedit viro suo; et accepit Adam, et manducavit: et aperti sunt oculi eorum, et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunDomini deambulantis in paradiso ad vesperam, absconderunt se Adam et mulier ejus ab ante faciem Domini Dei, ad illam arborem quae erat in medio paradiso. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi: Adam, ubi es? Et dixit ille: Vocem tuam audivi, Domine, in paradiso, et timui, et abscondi me, quia nudus sum. Et dixit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
agri. & ex onĩi genere uolatilium sub celo. ꝑ dux̃ ea ad adã. ut
uideret quid ei uocaret. Et nocauit ea om̃ia adam: animam
uiuam. Hoc est nomen eiꝰ. Et post hec uocauit adam nomina
qđ uocauit ea adam hoc est nom̃ eoꝵ usq in hodieriiũ diẽ. Ipsi
uit̾ ade nondũ fuerat ad aduitoriũ. simile illi. Et in miisit ds̃
soporem in adam. & obdorimuit. Et supsit ds unã de costis eiꝰ.
& impleuit locũ eiꝰ carne. Et formauit ds costam quã accepit
ab adam inmulierem. & adduxit illam ad adam. ut uideret
quid eam uocaret. E tdixit adam. Hoc nc̃ os ex ossib meis: &
caro de carne mea. Hec uocabitur mulier. qm̃ de uiro suo
supta est. Et hec erit mͥ ad uitoriũ. Et ꝓꝑter hoc relinquet homo
patre & matrem & adiungetur uxori sue. & erunt duo incar¬
ne una. Et erant ambo nudi. adam & mulier eiꝰ & non confun¬
re dix̃ ds ne edatis ab onũ ligno qđ ÷ inparadiso: Et dix̃ mulier
ad serpentem. Ex omi ligno qđ ÷ in paradiso edemꝰ a fructu

Expanded text:
ilium volantium sub coelo, perduxit ea ad Adam, ut videret quid ea vocaret: et quod vocavit ea omnia Adam animam vivam, hoc est nomen ejus. Et post haec vocavit Adam nomina t secundum quod vocavit ea Adam, hoc est nomen eorum usque in hodiernum diem. Ipsi autem Adae nondum fuit adjutorium simile illi. Et immisit Deus soporem in Adam, et obdormivit: et sumpsit Deus unam de costis ejus, et implevit locum ejus carne, et formavit Deus costam quam accepit ab Adam in mulierem. Et adduxit illam ad Adam, ut videret quid eam vocaret. Et dixit Adam, Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea: haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo mpta est; et haec erit mihi adjutorium. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adjungetur uxori suae; et erunt duo in carne una. Et erant ambo nudi, Adam et mulier ejus, et non confunre dixit Deus ne edatis ab omni ligno quod est in paradiso? Et dixit mulier ad serpentem: Ex omni ligno quod est in paradiso edemus; a fructu
Abbreviated transcription (Latin):
re audeatis feneratorem in nocentiorem eẽ quam rusticum.
usq ad eo melonib quã hominib estis amiciores: si qͥdem illi ne
ledantur. meliꝰ iudicatis hominẽ fenore trucidari. Hec ineẽ
ad petenda & p̃dicanda iusticia: an potiꝰ execranda. & dap̃nan¬
da fallacia : Hec ine est miscđia memorabilis: an execrabilis
potiꝰ in manitas : Quid qđ anece animalium. nec uos ipsi in pe¬
diculis & inpulicib & cimicib tẽꝑatis: magnamq huiꝰ rei de¬
fensionem putatis. qđ has eẽ sordes nr̃oꝵ corpoꝵ dicitis qđ pͥ¬
mo aꝑte falsũ depulice. & cimice dr̃. Cui enĩ non manifestũ :

Expanded text:
re audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; re audeatis feneratorem innocentiorem esse quam rusticum; usque adeo melonibus quam hominibus estis amiciores. Si quidem illi ne laedantur, melius judicatis hominem fenore trucidari. Haeccine est appetenda, et praedicanda justitia, an potius exsecranda et damnanda fallacia? Haeccine est misericordia memorabilis, an exsecranda potius immanitas? 63. Quid quod a nece animalium nec vos ipsi in pediculis et pulicibus et cimicibus temperatis? Magnamque hujus rei defensionem putatis, quod has esse sordes nostrorum corporum dicitis. Quod primo aperte falsum de pulice et cimice dicitur. Cui enim non
Abbreviated transcription (Latin):
se. ut illa in terfectione ueniam mereretur. qđ quia fieri
non potest electi enĩ non edunt carnem tẽperandum
eẽ auditorib a nece anim aliũ qͥd respondebrts despinis
herbisq inutilib quas euellendo in agris purgandis agri¬
cole necant. nec ex his uob̾ possunt cibos aliqͥs exhibere:
Quomiodo adueniam ꝑtinebit tanta uastacio: unde nulla est
esca scõꝵ: Ante forte quicquid peccatũ fuerit. ut fruges &
poma ꝓficiant. & de ipsis pomis & frugib aliquid comeden¬
do dissoluitis: qͥd sigͦ agros locuste aut mures aut sorices uas.¬
tant. qđ sepe accidere manifestũ ÷ in pune ab agricola ur̃o au¬
ditore necabuntur. Quia ideo peccat ut fructus ꝑficiant. hic
certe coartamini. aut eniꝰ conceditis au ditorib interfectionẽ.
animaliũ quã ur̃ actor concedere noluit: aut eos ab agrietiã
cultura ꝓhibebitis quã ille concessit. Quã quã sepe etiã dice¬

Expanded text:
se ut illa interfectio veniam mereretur; quod quia fieri se ut illa interfectio veniam mereretur; quod quia fieri non potest electi enim non edunt carnem, temperandum esse auditoribus a nece animalium: quid respondebitis de spinis herbisque inutilibus, quas evellendo in agris purgandis agricolae necant, nec ex his vobis possunt cibos aliquos exhibere? Quomodo ad veniam pertinebit tanta vastatio, unde nulla est esca sanctorum? An forte quidquid peccatum fuerit ut fruges et poma proficiant, et de ipsis frugibus et pomis aliquid comedendo dissolvitis? Quid si ergo agros locustae aut mures et sovices vastant, quod saepe accidere manifestum est? impune ab agricola vestro auditore necabuntur, quia ideo peccat ut fructus proficiant? Hic certe coarctamini. Aut enim conceditis auditoribus interfectionem animalium, quam vester auctor concedere noluit, aut eos ab agricultura etiam prohibebitis, quam ille concessit. Quanquam saepe etiam dice
Abbreviated transcription (Latin):
reuocatur origo nascentũ. Quero in quã si ita est. utrũ apes
& ranas & alia multa que sine concubiti gignunt᷑. non sit ne¬
fas occidere nefas eẽ dicitis. Non gͦ ꝓpter cognationẽ pͥncipũ
nescio quoꝵ ab animantiũ nece auditores ur̃os ꝓ hibetis: aut
sigeneralem cognationem om̃ium corpoꝵ ẽẽ dicitis. arbores
quoq ad eandem pͥncipum offensionem. ꝑ cul dubio ꝑtine¬
bunt. qͥb parcerę non est mandatũ auditorib reditur qͦ
ad illud inualidũ ea que instirpib auditores ledunt ex p̾i¬
ari ꝑ fructus. qͦs ad ȩccłam urãm ferunt: dictũ ÷ enĩ hoc
modo posse eos qui in macello lañĩant animalia. carnesq.
uenditant. si uri auditores sint. suaq cõparatis frugib
uobis conferant. cedem illam cotidianã sibi licere contepne¬
re. Et quicquid in ea peccati est ur̃is epulis aboleri Qđ si
dicatis quẽ ad modũ depomis & de olerib conferendũ fuis¬

Expanded text:
revocatur origo nascentium; quaero, inquam, si ita est, utrum apes, revocatur origo nascentium; quaero, inquam, si ita est, utrum apes, et ranas, et alia multa, quae sine concubitu gignuntur, non sit nefas occidere? Nefas esse dicitis. Non ergo propter cognationem principum nescio quorum, ab animantium nece auditores vestros prohibetis. Aut si generalem cognationem omnium esse corporum dicitis, arbores quoque ad eamdem principum offensionem procul dubio pertinebunt, quibus parcere non est mandatum auditoribus. Reditur ergo ad illud invalidum, ea quae in stirpibus auditores laedunt, expiari per fructus quos ad ecclesiam vestram ferunt. Dictum est enim hoc modo, eos qui in macello laniant animalia carnesque venditant, si vestri auditores sint, suaque lucra comparatis frugibus vobis conferant, caedem illam quotidianam sibi licere contemnere, et quidquid in ea peccati est, vestris epulis aboleri. 62. Quod si dicatis, quemadmodum de pomis et de oleribus, conferendum fuis
Abbreviated transcription (Latin):
negotis luchrũ in emendis electoꝵ. ur̃oꝵ cibis cõsumat. pluresq
iste adferat sc̃ĩs escas quã agricola & rusticꝰ non ne eadẽ cõpensa¬
tione sibi animantia licer̃e perimire damitabit. Est inqͥd alia qdã¬
secretissima ratio. Honenĩ de est homini callido aduersus in doc¬
tos in nature obscuritate ꝑ frugium celestes eniꝰ ait pͥncipes qͥ
degente tenebrarũ capti atq uincti a conditore mundi millis
ordinati funt locis. suatͥsq in terra possidet animalia. de suo scił
genere ac stirpe uenientia: qͥ ꝑ hemptores eoꝵ reos tenent. noͣn
de hoc mundo exire ꝑ mittunt. pena ͫ que illos quib possunt
& criiciatib ad terunt. Quis imꝑitoꝵ non hec formid&. & qui
ritate obscura mendatia refallantur. Quero enĩ si animalia
que interris sunt & maquis de illo genere pͥncipũ ꝑ successionẽ
ꝓlis oꝑationem concubitꝰ ueniunt. cũ ad illos abortiuos fetꝰ

Expanded text:
negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque negotii lucrum in emendis electorum vestrorum cibis consumat, pluresque istis afferat sanctis escas quam agricola et rusticus; nonne eadem compensatione sibi animantia licere perimere clamitabit? Est, inquit, alia quasecretissima ratio. Non enim deest homini callido adversus indoctos in naturae obscuritate perfugium. Coelestes enim, ait, principes, qui de gente tenebrarum capti atque vincti, a Conditore mundi in illis ordinati sunt locis, sua quisque possidet in terra animalia, de suo scilicet genere ac stirpe venientia: qui peremptores eorum reos tenent, nec de hoc mundo exire permittunt, poenisque illos quibus possunt, et cruciatibus atterunt. Quis imperitorum haec non formidet, et qui ritate obscura mendacia refellantur. 61. Quaero enim, si animalia quae in terris sunt et in aquis, de illo genere principum per successionem prolis et operationem concubitus veniunt, cum ad illos abortivos fetus
Abbreviated transcription (Latin):
no sensus doloris apparet. quid manifestiꝰ quã tẽ se optime habe
arborẽ con uiget: cũ frondet: cu florib leta fructib oppulenta :
Ad hoc ei plerũq ac maxime putatione prestatur. Qđ si ferrum
sic sentiretur ut uultus. contabesceret. potiꝰ tot tantisq ad fecta
tiuluerib quã ex illis pullulans locis tã certẽ exultatione reui¬
resceret. Uertintam̃ tur manus nefas putatis animalia quã stir¬
peᷤ sceclere: cũ ille uob̾ puriotem anunã quã carnes habere uide¬
antur:. fit inquid conpensatio quedam. cũ eoꝵ que deagris
auferuntur. Pars aliqua datur electis. scisq purganda. Iam
suꝑiꝰ ista frustrata sunt. satisq demonstratũ ÷ quantũ existimo
nulla ratione dici plus eẽ infrugib partis illiꝰ bone. quã incar¬
nib S si uendendis carnib uictũ quẽq sustentet. atq omẽ tał

Expanded text:
no sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere no sensus doloris apparet, quid manifestius quam tunc se optime habere arborem cum viget, cum frondet, cum floribus laeta, fructibus opulenta est? At hoc ei plerumque ac maxime putatione praestatur. Quod si ferrum sic sentiret, ut vultis, contabesceret potius tot tantisque affecta vulneribus, quam ex illis pullulans locis, tam certa exsultatione reviresceret. 60. Verumtamen cur majus nefas putatis animalia quam stirpes caedere, cum illae vobis puriorem animam quam carnes habere videantur? Fit, inquit, compensatio quaedam, cum eorum, quae de agris auferuntur, pars aliqua datur electis sanctisque purganda. Jam superius ista frustrata sunt, satisque demonstratum est, quantum existimo, nulla ratione dici plus esse in frugibus partis illius bonae quam in carnibus. Sed si vendendis carnibus victum quisque sustentet, atque omne talis
Abbreviated transcription (Latin):
& innocentia sigularen. S iam de nece animaliũ requirã qđ
mouet. & multa quidem huiꝰcemodi etiã in hoc genere dici pos¬
sunt. Nlã quid oberit anime lupi. qui lupũ interficerit. eũ &
lupus ille quã diu uiuit. lupus futurus sit. nec ulli ob tẽꝑ &
p̃dicatori. ut aliquantũ ab ouiu̾ sanguine tẽperet: & ex illo
uinculo corporis anima scđm uos rationalis interfecta belua
liberetur: & ab hac quidẽ cede auditores etiã ur̃os ꝓhibetis.
Maior eiũ uidetur. quã in arborib Hic uros sensus corporeos uideli¬
cet non multum imꝓbo. Uidemus eni & uocib sentimꝰ cũ dolore
mori animantia: qđ quidem homo contep̾nit in bestia. cũ qua
scilicet rationabilem animã non habente. nulla legis sotietate
copulatur: sed eosdem uros sensus inuituendis arborib quero &
uos cecos ꝓrsus inuenio. Ut eniꝰ omitã. qđ nullis motib in lig¬

Expanded text:
t innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium requiram quod t innocentiam singularem! 59. Sed jam de nece animalium requiram quod movet, et multa quidem hujusmodi etiam in hoc genere dici possunt. Nam quid oberit animae lupi, qui lupum interfecerit: cum et lupus ille, quamdiu vivit, lupus futurus sit, nec ulli obtemperet praedicatori, ut aliquantum ab ovium sanguine temperet; et ex illo vinculo corporis, anima secundum vos rationalis, interfecta bellua liberetur? Et ab hac quidem caede auditores etiam vestros prohibetis: major enim videtur quam in arboribus. Hic vestros sensus, corporeos videlicet, non multum improbo. Videmus enim et vocibus sentimus, cum dolore mori animantia, quod quidem homo contemnit in bestia, cum qua scilicet rationalem animam non habente, nulla legis societate copulatur. Sed eosdem vestros sensus in intuendis arboribus quaero, et vos caecos prorsus invenio. Ut enim omittam quod nullis motibus in lig
Abbreviated transcription (Latin):
mas in lic̾andã cruciandamq transmittat : Quid te crudelius si
uerum est: Quid in eptiꝰ si falsũ ẽ: Quid magis contrariũ disci¬
pline ur̃e si signaculũ solueris: quid te iminimiciciꝰ dei membro.
certa & manifesta. crudelitas inuobis eẽ conuincit᷑: ex eodem
ipso errore manans. Siquis eni ꝑ morbũ corpore dissoluto
fessus abitiiere ac peste semi animis in uia iacet. nichil ualens
amplius quã quã ut cũꝙ uerba ꝓferre eui ꝓsit astringendũ
corpus pirũ dari. teq transeuntẽ ut subuenias oretatq obse¬
cret ut de arbore ꝓxima aqua nullo humano. nullo deniq
uero iure ꝑhiberis pomii ad feras. homini pꝰ paululũ nisi
feceris morituro. tu uir xp̾ianꝰ & sc̃s transibis pociꝰ. & hominẽ si ad¬
fectũ p̃cantẽq deseres. nec arbor ploret. dũ fructꝰ demitꝰ. & tu
signaculi dissolutor ad penas manicheias destineris. K Omoreᷤᷤ.¬

Expanded text:
mas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si mas illigandam cruciandamque transmittat? Quid te crudelius, si verum est? quid ineptius, si falsum est? quid magis contrarium disciplinae vestrae, si signaculum solveris? quid te inimicius Dei membro, certa et manifesta crudelitas in vobis esse convincitur, ex eodem ipso errore manans. Si quis enim per morbum corpore dissoluto, fessus ab itinere, ac peste semianimis in via jaceat, nihil valens amplius quam utcumque verba proferre, cui prosit ad stringendum corpus pirum dari, teque transeuntem ut subvenias oret, atque obsecret ut de arbore proxima, a qua nullo humano, nullo denique vero jure prohiberis, pomum afferas homini, post paululum nisi feceris morituro; tu vir christianus et sanctus transibis potius, et hominem sic affectum precantemque deseres, ne arbor ploret dum fructus demitur, et tu signaculi dissolutor ad poenas manichaeias destineris. O mores e
Abbreviated transcription (Latin):
que non uellitis. sed tam̃ ab auctorib ur̃is decerpi. & euelli atq
offerri uobis iubetis. non uc his qui adfert tantũ. sed ut his etiã
que adferantur ꝓdesse possitis. quis bene considerans ullo modo
tolerauerit: primo quia nichil int̾ est utrũ ipse scelus ad mittas
an ꝓpter te ab alio ad mitti uelis. nolle te dicis: quomͦ gͦ subuenit̃
illi diuine parti que in lactucis & in porris iac&. si nemo hec euel¬
lat: & ad scõs purganda deferat: De inde tu ipse transiens ꝑ
eũ agrũ in qͦ tibi iure amicitie decerpendi quolibet potestas dat᷑.
si fico uideris coruũ inminente̾ quid facies.: non ex opinione tua ficꝰ
ipsa tecũ loqui & dep̃cari. miserabiliter uiderur. ut eã ipiẽ decer¬
pas. & scõ uentre purificandam resuscitandãq sepelias. potius
quã coruus ille deuoratã funesto corpori misceat: atq in alias for¬

Expanded text:
que non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque que non vellitis, sed tamen ab auditoribus vestris decerpi et evelli atque afferri vobis jubetis, non ut iis qui afferunt tantum, sed ut iis etiam quae afferuntur, prodesse possitis, quis bene considerans ullo modo toleraverit? Primo, quia nihil interest utrum ipse scelus admittas, an propter te ab alio admitti velis. Nolle te dicis. Quomodo ergo subvenitur illi divinae parti, quae in lactucis et in porris jacet, si nemo haec evellat, et ad sanctos purganda deferat? Deinde, tu ipse transiens per eum agrum, in quo tibi jure amicitiae decerpendi quod libet potestas datur, si fico videris corvum imminentem, quid facies? Nonne ex opinione tua, ficus ipsa tecum loqui et deprecari miserabiliter videtur, ut eam ipse decerpas, et sancto ventre purificandam resuscitandamque sepelias patius, quam corvus ille devoratam funesto corpori misceat, atque in alias for
Abbreviated transcription (Latin):
me angustie quantũ arbitror uos cõpellunt fateri. cũ auob̾
queritur cur & arborib non mittantur p̃ceptor apłs: aut
cur ille qui hominib mittit᷑. non & arborib p̃dicet ueritatẽ.
Hic cogimini respondere illas animas ꝑcipere intalib corpo¬
rib p̾cepta diuina non posse: sed uehementiꝰ ab alio latere ur guemini.
quando quidem illas ꝑhibetis & audire uoces ur̃as & uerba intelle¬
gere & corpora motusq corpoꝵ intueri cogitationes deniq ipsas ꝑ¬
spicere. Que siuerasunt. cur nichil possiuit aliicis apło discere. uł
cur non etiam multo faciliꝰ possunt. quam nos cũ interiora etiam
mente̾s aspiciant.Ita eni magister ille quiuos loquendo uix do¬
cet ut dicitis. cogitando eas possit erudire. que sententias eiꝰ ante
sermonem in animo cernerẽt. Siuͦ hec falsa sunt: uidete tandẽ
inquo errore iaceatis. lam qđ poma ipsi non decerpitis. herbam¬

Expanded text:
mae angustiae, quantum arbitror, vos compellunt fateri, cum a vobis mae angustiae, quantum arbitror, vos compellunt fateri, cum a vobis quaeritur cur et arboribus non mittatur praeceptor apostolus, aut cur ille qui hominibus mittitur, non et arboribus praedicet veritatem. Hic cogimini respondere, illas animas percipere in talibus corporibus praecepta divina non posse. Sed vehementius ab alio latere urgemini; quandoquidem illas perhibetis et audire voces nostras, et verba intelligere, et corpora motusque corporum intueri, cogitationes denique ipsas perspicere. Quae si vera sunt, cur nihil possunt a lucis apostolo discere? vel cur etiam multo facilius non possunt quam nos, cum interiora etiam mentis aspiciant? Ita enim magister ille, qui vos loquendo vix docet, ut dicitis, cogitando eas posset erudire, quae sententias ejus ante sermonem in animo cernerent. Si vero haec falsa sunt, videte tandem in quo errore jaceatis. 57. Jam quod poma ipsi non decerpitis, herbam
Abbreviated transcription (Latin):
hominis quippe certissima ratio est. ne aut eu̾ neces cuiꝰ sapi¬
entia & uirtus alus plurimu̾ ꝓdest. aut eũ qui forre pot̾at
ad sapientiam ꝑ uenire. siue extrinsecus ab aliquo ad monitus.
siue interiorib cogitationib diuinitꝰ illustratꝰ. Animam aut̃
hominis quanto sapientior corpore excesserit. tanto utilius
excedere ueritas docet: & ratione subtilissima. & actoritate
latissima ꝑ uagata. Quã obrẽ quiarborẽ deicit: animã nichil
insapientia ꝑficientem de illo corꝑore liberat. Itaq uos hoe̾s
scĩ. uos in quam potissimũ excidere arbores deberetis. & earũ
animas ab illo uinculo exutas. orationib & psalmis ad melio¬
ra ꝑducere an de his animis hoc fieri potest. nonquas mente
adiuueritis: sed quas uentre receperitis. Quã uis id ipsũ arboꝵ
animas. quam diusunt in arborib ad sapientiã ñ ꝑficere. sũ¬

Expanded text:
hominis quippe certissima ratio est, ne aut eum neces cujus sapihominis quippe certissima ratio est, ne aut eum neces cujus sapientia et virtus aliis plurimum prodest, aut eum qui forte poterat ad sapientiam pervenire, sive extrinsecus ab aliquo admonitus, sive interioribus cogitationibus divinitus illustratus. Animam autem hominis, quanto sapientior corpore excesserit, tanto utilius excedere veritas docet, et ratione subtilissima, et auctoritate latissime pervagata. Quamobrem qui arborem dejicit, animam nihil in sapientia proficientem de illo corpore liberat. Itaque vos homines sancti, vos, inquam, potissimum excidere arbores deberetis, et earum animas ab illo vinculo exutas orationibus et psalmis ad meliora perducere. An de his animis hoc fieri potest, non quas mente adjuveritis, sed quas ventre receperitis? 56. Quamvis idipsum animas arborum, quamdiu sunt in arboribus, ad sapientiam non proficere, sum
Abbreviated transcription (Latin):
quam acorruptiorib inmissa eẽ dixistis: tamen ne considerantes
quantũ uob̃ aduersetur. hoc idem ętiã de his aliquando dicere ue¬
litis. teneam ꝓpositũ meũ ut auobis magnis omĩno pollicitatorib
rationis atq ueritatis. queram pͥmũ qͥd obsit arbori. non dico
si pomu̾̃ inde foliũ ue decerp as. qđ quidem apud uos siquis non
in prudentia s sciens fecerit. signaculi corruptor sine ulla dubi¬
tatione dap̃nabitur. S omĩno eam radicitũ seruas: anima nãq
illa quã rationalem inee arborib arbitramini. arbore excisa
uinculo soluitur. Uos eni hoc dicitis & eo quidem uinculo in qͦ
magna miseria nulla utilitate tenebatur. Nam & reuolutionẽ
hominis marborem. notuꝰ ÷ uos id ÷ auctorem ipsũ urm̾ ꝓ in¬
genti pena. non tamen ꝑ sũma. solere minitari. Et non potest
in arbore anima fieri. & in homine sapientior non necandi

Expanded text:
quam a corruptoribus immissa esse dixistis: tamen, ne considerantes quam a corruptoribus immissa esse dixistis: tamen, ne considerantes quantum vobis adversentur, hoc idem etiam de his aliquando dicere velitis; teneam propositum meum, ut a vobis, magnis omnino pollicitatoribus rationis atque veritatis, quaeram primum quid obsit arbori, non dico si pomum inde foliumve decerpas, quod quidem apud vos, si quis non imprudentia, sed sciens fecerit, signaculi corruptor sine ulla dubitatione damnabitur, sed omnino si eam radicitus eruas. Anima namque illa quam rationalem inesse arboribus arbitramini, arbore excisa vinculo solvitur, vos enim hoc dicitis, et eo quidem vinculo in quo magna miseria, nulla utilitate tenebatur. Nam et revolutionem hominis in arborem, notum est vos, id est auctorem ipsum vestrum, pro ingenti poena, non tamen pro summa, solere minitari: et num potest in arbore anima fieri, ut in homine, sapientior? Non necandi
Abbreviated transcription (Latin):
illa peccauerat. Neq enĩ usq eo dementes sumꝰ. ut arbitrem᷑
hoc uobis dicendũ est His factis dnm̃ nr̃m alia quedam significa¬
re uoluisse. quis eniꝰ nesciat : S certe filio di ñ ꝑ homicidium
signũ dandũ fuit. si arborẽ necare ut uos dicitis homicidrũ ÷:
uł necare animalia. Nam & de hominib cũ quib utiq sumus.
uiris sotietate coniunctis. signa quedã dedit. sed sanando homi¬
nes non necando: qđ & debeluis & de arborib faceret. si eadẽ nos
cũ illis sotietate quã uos opinamini conuinctos ẽẽ iudicaret. Q đ
loco michi auctoritas inter ponenda uisa est. ꝓpterea quia depec¬
coꝵ anima & de quadam uita queͥ dicuntur arbores uuere. ñ
potest uob̾cũ subtiliter disputare̾. S qm̃ priuilegio quodamuos
tuemini. ut de scripturis opprimi nequeatis dicendo eas eẽ falsatas
quã quã ea que cõmemoraui de arbore & de grege porcoꝵ ñ¬

Expanded text:
illa peccaverat. Neque enim usque eo dementes sumus, ut arbitremurilla peccaverat. Neque enim usque eo dementes sumus, ut arbitremurhic vobis dicendum est, his factis Dominum nostrum alia quaedam significare voluisse: quis enim nesciat? Sed certe Filio Dei non per homicidium signum dandum fuit, si arborem necare, ut vos dicitis, homicidium est, aut necare animalia. Nam et de hominibus, cum quibus utique sumus juris societate conjuncti, signa quaedam dedit; sed sanando homines, non necando. Quod et de belluis et de arboribus faceret, si eadem nos cum illis societate, qua vos opinamini, conjunctos esse judicaret. 55. Quo loco mihi auctoritas interponenda visa est, propterea quia de pecorum anima, et de quadam vita qua dicuntur arbores vivere, non potest vobiscum subtiliter disputari. Sed quoniam privilegio quodam vos tuemini, ut de Scripturis opprimi nequeatis, dicendo eas esse falsatas; quanquam ea quae commemoravi de arbore, et de grege porcorum, nun
Abbreviated transcription (Latin):
occidat: sed scientes peccuniã unde occidendũ cõparet: detis.
Quid adhanc insaniam addi potest: Ita enĩfit. ut aut homo
moriatur siuenalem non inuenerit cibũ: aut cib ipse sum
uenerit: quoꝵ alterũ ÷ uerũ homicidiũ. alterũ urm̃: uob̃
tamen ita tribuendũ tamquã utrũq sit uerũ. Nam qđ au¬
ditores uiros non ꝓhibetis cartub uesci. s occidere anima
ꝓhibetis. Quid stultiꝰ & ꝑuersiꝰ fieri potest: Nã si talis non
contaminat cib uos quoq sumite. si contaminat: que tandẽ
dementia est. maius nefas putare anima porcinã de corꝑe
soluere. quã humauã porcino corpore maculare.S iam ad
mũ quidem qđ ab animaliũ uece. & abstirpiũ laceratione uos
belius & arborib sotietatẽ uiris eẽ iudicans. & in greges por¬
coꝵ demones misit. & arborẽ inqua fructũ non inuenerat.
maledicto aridam fecit. Nichil certe porci. nichil arbor

Expanded text:
occidat, sed scientes pecuniam unde occidendum comparet, detis. occidat, sed scientes pecuniam unde occidendum comparet, detis. Quid ad hanc insaniam addi potest? Ita enim fit ut aut homo moriatur, si venalem non invenerit cibum, aut cibus ipse, si invenerit: quorum alterum est verum homicidium; alterum vestrum, vobis tamen ita tribuendum, tanquam utrumque sit verum. Nam quod auditores vestros non prohibetis carnibus vesci, sed occidere animalia prohibetis, quid stultius et perversius fieri potest? Nam si talis non contaminat cibus, vos quoque sumite: si contaminat, quae tandem dementia est majus nefas putare, animam porcinam de corpore solvere, quam humanam porcino corpore maculare? CAPUT XVII.-- mum quidem quod ab animalium nece, et ab stirpium laceratione vos belluis et arboribus societatem juris esse judicans, et in gregem porcorum daemones misit , et arborem in qua fructum non invenerat, maledicto aridam fecit . Nihil certe porci, nihil arbor
Abbreviated transcription (Latin):
dare ꝑhibetis: censetis tam̃ ꝓpter miscdiã. uł potiꝰ ꝓpt̾ inui¬
diam: nũmos dari. Quid hic priꝰ arguam: crudel itatem. an
uecordiam : Quid si eni eo loco resagatur ubi uenalis cib
inueniri non potest. homo egens ille fame moriturus ẽ. dũ
tu uir sapiens & benignꝰ magis cumerem quã hominẽ mise¬
rearis: hec est ꝑfecto. Quid enĩ dicã congruentiꝰ & planiꝰ. fal¬
sa miscdia. & uera crudelitas. Nẽ uecordiã uideamꝰ. Quid
eni si nũmis illis quos dederis panẽ sibi emat: nonne hoc in
illo pars illa urã diuia quibane sumita uenditore passura :
qdđ passura erat si te dante supsisset: In uoluit gͥ sordib peccator
ille mendicus. parce dei reuolare cupiente. tuis numis ad tan¬
tũ scelus ad uitus: & tamen uos homines prudentissimi int̾¬
ẽẽ arbitramini. si homicidiũ facturo. non detis homine̾ quẽ

Expanded text:
dare prohibetis: censetis tamen propter misericordiam, vel potius propter invidare prohibetis: censetis tamen propter misericordiam, vel potius propter invidiam nummos dari. Quid hic prius arguam, crudelitatem, an vecordiam? Quid enim si eo loco res agatur, ubi venalis cibus inveniri non potest? Homo egens ille fame moriturus est, dum tu vir sapiens et benignus magis cucumerem quam hominem miseraris. Haec est profecto quid enim dicam congruentius et planius? falsa misericordia et vera crudelitas. Nunc vecordiam videamus. Quid enim si nummis illis, quos dederis, sibi panem emat? Nonne hoc in illo pars illa vestra divina, qui hanc sumit a venditore, passura est, quod passura erat, si te dante sumpsisset? Involvit igitur sordibus peccator ille mendicus partem Dei revolare cupientem, tuis nummis ad tantum soclus adjutus: et tamen vos homines prudentissimi interesse arbitramini, si homicidium facturo non detis hominem quem
Abbreviated transcription (Latin):
electos adcibandũ tetigerit. quante turpitudinis. & aliquando
sceleris plenũ ÷ Siquidem sepe tam multa dantur ut consumi
facile a paucis non possint & qmi sacrilegiũ putatur uł aliis dare
qđ redundat. uł certe abicere. in maguas contrudimini eruditates
totũ qđ datũ est quasi purgare cupientes. Iam uͦ distenti & ꝓpe
crepantes eos qui sub urã disciplina sunt pueros ad deuoranda
reliqua crudeli dnãtione cõpelletis: ita ut cuidã sit rome sub¬
iectũ. qđ miseros paruulos cogendo aduescendũ tali suꝑsticione
necauerit. qđ non crederẽ. nisi scirem quantũ nefas eẽ arbitre¬
mini. uł aliis hec dare qui electi non sunt. uł certe ꝓiciendo
curare. Vnde illa uescendi necessitas restat. que ad turpissimã
eruditatẽ pene cottidie: aliquando tam̃ potest. & usq ad homi¬
cidiaͣm ꝑuenire. Que cũ ita sint. etiam panẽ manducarti

Expanded text:
electos ad cibandum tetigerit, quantae turpitudinis et aliquando electos ad cibandum tetigerit, quantae turpitudinis et aliquando sceleris plenum est? Siquidem saepe tam multa dantur, ut consumi facile a paucis non possint. Et quoniam sacrilegium putatur, vel aliis dare quod redundat, vel certe abjicere, in magnas contrudimini cruditates, totum quod datum est quasi purgare cupientes. Jam vero distenti, et prope crepantes, eos qui sub vestra disciplina sunt, pueros ad devoranda reliqua crudeli dominatione compellitis: ita ut cuidam sit Romae objectum, quod miseros parvulos cogendo ad vescendum tali superstitione necaverit. Quod non crederem, nisi scirem quantum nefas esse arbitremini, vel aliis haec dare qui electi non sunt, vel certe projicienda curare. Unde illa vescendi necessitas restat, quae ad turpissimam cruditatem pene quotidie, aliquando tamen potest et usque ad homicidium pervenire. 53. Quae cum ita sint, etiam panem mendicanti