comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum ac ternum: quod dis posuit
ad abraham: non secundum carnem pa
autem dequorum iniquitatibus iste lo¬
quitur psalmus. cum in illam tempora¬
lem terram promissionis intrassent. non
disperdiderunt gentes quas dixit dñs
illis. Et commixti sunt intergentes &
didicerunt opera eorum: & seruierunt
sculptilibus eorum: & factum est illis in
scandalum: illud quod eas non disperdi¬
derunt sedeis commixti sunt. factum ẽ
Sillis inscandalum. Etim molauerunt fi¬
lios suos & filias suas demonus. Eteffu¬
derunt sanguinem in nocentem sangui¬
nem filiorum suorum & filiarum sua¬
rum quas sacrificauerunt sculptilib
chanaan: Imeno lasse filios suos & filias
suas demonus &idolis. non eos illa narrat
historia : Sed neq iste psalmus mentiri
potest. neque prophete qui hoc dicunt.
multis increpationum suarum locis: ha¬
buisse uero istam consuetudinem gentes:
neceorum litere tacuerunt: Sed quid
ra insanguinib. Putaremus enim erro¬
rem scriptoris. eumq: diceremus pro

Expanded text:
testamentum aeternum quod disposuit ad Abraham, non secundum carnem patautem de quorum iniquitatibus iste loquitur psalmus, cum in illam temporalem terram promissionis intrassent, «Non disperdiderunt Gentes, quas dixit Dominus illis. Et commixti sunt inter Gentes, et didicerunt opera eorum, et servierunt sculptilibus eorum; et factum est illis in scandalum.» Illud quod eas non disperdiderunt, sed eis commixti sunt, factum est st eis in scandalum. Et immolaverunt filios suos, et filias suas daemonibus. Et effuderunt sanguinem innocentem: sanguinem filiorum suorum et filiarum suaruChanaan.» Immolasse filios suos et filias suas daemoniis et idolis, non eos illa narrat historia; sed neque iste psalmus mentiri potest, neque Prophetae, qui hoc dicunt multis increpationum suarum locis. Habuisse vero istam consuetudinem Gentes, nec earum litterae tacuerunt. 31. Sed quid ra in sanguinibus.» Putaremus enim scriptoris errorem, eumque diceremus pro
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ: non quando ad huc terrenam
carnem gestantes : et in corpore
mortali atq corruptibili gementes.
qđ ad grauat animã: et deprimit t̃¬
rena in habitatio sensũ multa cogi¬
tantẽ : Cũ ipse cogitationes inuicẽ

Expanded text:
sancti: non quando adhuc terrenam sancti: non quando adhuc terrenam carnem gestantes et in corpore mortali atque corruptibili gementes, quod aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ; cum ipsae cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
qua forma serui : aut quomo iudebo
patrem inualidus homo : mortalis.
puluis. et cinis: Conuersus ad eũ.
differens uisionem imperans fidẽ.
qui dixerat. qui me uidit uidit et
patrẽ. quia multũ erat ad philippum
et longe abeo erat. uideo uidere:N
de ut uidere merearis .: Cũ ergo uen¬
tũ fuerit ut uideanus : tunc appare¬
bit. Tecum principiũ indie uirtutis
tuae : uirtutis. uirtutis tuae: non uir¬
tutis infirmitatis tuae : quia ibi uir¬
tus. Uirtutes habent nunc homi¬
nes infide. in spe. in caritate. inbonis
operibus uirtutes suas: sed ibunt a
uirtutibus inuirtutẽ : Tecũ ergo prin¬
cipiũ : uideberis cũ patre. inpatre. ut
pater .: Tecũ principiũ indie uir¬
tutis tuae: Illius uirtutis tuae. quã
impius non uidebit: Nam et hoc in¬
firmum tuum : forcius ẽ hominibus :
et enim indie uirtutis tuae tecum
principem De qua uirtute dicisꝰ¬
Insplendoribus scõrum. Insplendo¬
re inquit scõrum: de ipsa uirtute
dicit : quando erunt insplendore

Expanded text:
 forma servi? aut quomodo videbo Patrem, invalidus homo mortalis, pulvis et cinis? conversus ad eum, differens visionem, imperans fidem, qui dixerat, «Qui me vidit, vidit et Patrem;» quia multum erat ad Philippum, et longe ab eo erat videre: «Non de, ut videre merearis. Cum ergo ventum fuerit ut videamus, tunc apparebit, «Tecum principium in die virtutis tuae. Virtutis tuae:» non virtutis infirmitatis tuae, quia ibi virtus. «Virtutis tuae:» habent nunc homines in fide, in spe, in charitate, in bonis operibus virtutes suas; sed ibunt a virtutibus in virtutem . «Tecum» ergo «principium:» videberis cum Patre, in Patre, ut Pater «tecum principium in die virtutis tuae,» illius virtutis tuae quam impius non videbit. Nam et hoc infirmum tuum, fortius est hominibus: etenim «in die virtutis tuae tecum principium.» 15. De qua virtute dicis«In splendore sanctorum. In splendore,» inquit, «sanctorum.» De ipsa virtute dicit, quando erunt in splendore
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum : donec ueniat dñs: et in luminet
abscondita tenebrarũ: et manifes¬
tabit cogitationes cordis: et tunc laus
erit unicuiq adõ. Hoc erit insplen¬
dore scõrum. Quia tunc iusti ful¬
gebunt in regno patris sui sicut sol :
Audite enim quid sit in hoc splendo¬
re scõrum: Ueniet in quit messis:
ueniet inquit finis saeculi: mittet
pater familias angelos suos. et colli
camino ignis ardentis. ⁊ Tunc iusti ful¬
gebunt sicut sol in regno patris sui.
rã positis. hoc dicturus ẽ: Uenite be¬
nedicti patris mei percipite regnum
quod uobis paratũ est ab initio mundi.
Deinde damnatis impis: segregatis
iustis atq laudatis : Quid sequitur.
Qui dixerat. percipite regnũ: Tunc

Expanded text:
care, donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum; et manifestabit cogitationes cordis et tunc laus erit unicuique adore sanctorum;» quia «tunc justi fulgebunt in regno Patris sui, sicut sol.» Audite enim quid sit hoc, «In splendore sanctorum. Veniet,» inquit, «messis, veniet finis saeculi: mittet pater familias Angelos suos, et colligcaminum ignis ardentis. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui» ram positis hoc dicturus est: «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi.» Deinde damnatis impiis, segregatis justis atque laudatis, quid sequitur quod dixerat, «Percipite regnum? Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Neq hoctamen legimus. in illa
sublimitate ioseph: sicut nec compe¬
des in eius humilitate : sedunde fieri
poss& ut unus uirtantus. ueridĩ cultor.
inegypto alendis tantum modo cor¬
porib: & rebus . tantum corporalibus
gubernandis ess&. & quo eos meliores

Expanded text:
tur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores
Abbreviated transcription (Latin):
tu sapientia. inse ipsa manens. in¬
nouans omnia. Haec substantia
dĩ est: Itaq tolletur impius ut ñ
uideat hunc honorẽ dñi. Beati
enim mundi cordes: quia ipsi dm̃
uidebunt: Videtur ergo mihi fr̃s.
quantũ nrãe capacitati dñs in per¬
tiri dignatur de ipso tempore: si
tamen dicendum ẽ tempore: Quo¬
dam enim tempore uenturi sumus.
ad non tempus. Inde mihi uide
tur dictum Tecum principiũ
in die uirtutis tuae. Deniq: hoc
quantũ puto uersu consequente.
satis ex planat. Quae enim et
hic dicta ẽ uirtus eius. qua subicit
gentes iugo suo. qua strauit populos
non ferro. sed ligno : Et si in carne.
et si in humilitate: et si ad huc quan¬
tũ seruilis forma patitur. capitur
tam̃ magna uirtus eius: quia quod
in firmũ est dĩ: fortius ẽ hominib:
Quae ergo dicta ẽ et hic uirtus eius.

Expanded text:
tu, sapientia in seipsa manens, intu, sapientia in seipsa manens, innovans omnia: haec substantia Dei est. Itaque tolletur impius, ut non videat hunc honorem Domini. «Beati» enim «mundicordes, quia ipsi Deum videbunt» . 13. Videtur ergo mihi, fratres, quantum nostrae capacitati Dominus impertiri dignatur, de ipso tempore: si tamen dicendum est, tempore; quodam enim tempore venturi sumus ad non tempus: inde mihi videtur dictum, «Tecum principium in die virtutis tuae.» Denique hoc, quantum puto, versu consequente satis explanat. Quia enim et hic dicta est virtus ejus, qua subjecit gentes jugo suo, qua stravit populos, non ferro, sed ligno, etsi in carne, etsi in humilitate, etsi adhuc quantum servilis forma patitur, capitur tamen magna virtus ejus; quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : quia ergo dicta est et hic
Abbreviated transcription (Latin):
serunt iudicatum.. Ipsa itaq
forma serui: iniudicio conspicua
erit. et iustis et in iustis: et piis et
impis: et fidelibus et infidelib::
Quid snim impii non uidebunt. Nã
dequibus dictum est: Uidebunt¬
inquẽ pupugerunt : De ipsis rur¬
sum dictum est: tollatur impius
ut non uideat claritatẽ dĩ. Quid
ẽ hoc fr̃s. discernamus. discamus:
excitatur impius ut aliquid uide¬
at. Tolletur impius ut aliquid
non uideat:: Iam quid sit uisurus.
ostendemus: formã illã dequa dic¬
tũ est. sic ueniet. Quid ergo ñ est
uisurus: et ostendã me ipsum illi:
Quid ẽ me ipsum. ñ formam serui:
Quid ẽ me ipsum: formã dĩ. In qua
ñ sapina arbitratus sum esse aequa¬
lis dõ: Quid ẽ me ipsum dilectis¬
simi. filii dĩ sumus. et non dũ appa¬
ruit qđ erimus: scimus cum apparu¬
erit. similes ei erimus: quõ uidebi¬
mus eũ sicuti est. Haec claritas
dĩ est in effabilis lux. fons lucis: sine
commutabitate ueritas: sine defec¬

Expanded text:
serunt judicatum. Ipsa itaque serunt judicatum. Ipsa itaque forma servi in judicio conspicua erit et justis et injustis, et piis et impiis, et fidelibus et infidelibus. Quid ergo impii non videbunt? Nam de quibus dictum est, ursum dictum est, «Tollatur impius, ut non videat claritatem Domini» . Quid est hoc, fratres? Discernamus, discutiamus. Excitatur impius, ut aliquid videat; tollitur impius, ut aliquid non videat. Jam quid sit visurus, ostendimus; formam illam de qua dictum est, «Sic veniet.» Quid ergo non est visurus? «Et ostendam meipsum illi.» Quid est, «meipsum?» Non formam servi. Quid est, «meipsum?» Formam Dei, in qua non rapinam arbitratus sum esse aequalis Deo . Quid est, «meipsum? Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . Haec claritas Dei est ineffabilis lux, fons lucis sine commutabilitate, veritas sine defec
Abbreviated transcription (Latin):
et qui diligit me. diligitur a patre
meo: et ego diligã eum et osten¬
dã meipsum illi .: Uidentibus
se. promisit demonstraturũ se :
Quid uidebant: Quid ꝓmittebat:
Uidebant formã serui: promitte¬
bat formã dĩ.: Ostendã inquit
me ipsũ illi : ipsa ẽ claritas ad
quã perducitur regnũ: quomo¬
do transitu saeculi huius colligi¬
tur : Ducitur enim adquandã
uisionem in effabilem quam non
merebuntur impii : ceterũ formu
serui cum hic esset: iuisa ẽ ab impi¬
is Vider̃ eam qui crediderunt.
uider̃ et qui occider̃: ne aliquid
magnũ putes uideri formã illã.
Uider̃ amici: uider̃ inimici. et qui
ergo formã serui quã hic in hu¬
militate uiderunt. et pu et impuꝰ
Uidebunt et in iudicio et pi et im¬
II. Cum enim dñs ante ocu¬
los discipulorum suorum fert¬
retur incaelum: sonuit uox an¬
gelica intuentibus eum. Viri
forma : quia de impus dictum
ẽ : uiderunt inquẽ pupugerunt:
Videbunt iudicaturũ. quem in ri¬

Expanded text:
et qui diligit me, diligetur a Patre et qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi» . Videntibus se promisit demonstraturum se. Quid videbant? quid promittebat? Videbant formam servi, promittebat formam Dei. «Ostendam,» inquit, «meipsum illi.» Ipsa est claritas ad quam perducitur regnum quod modo transitu saeculi hujus colligitur: ducitur enim ad quamdam visionem ineffabilem, quam non merebuntur impii. Caeterum forma servi cum hic esset, visa est ab impiis: viderunt eam qui crediderunt, viderunt et qui occiderunt. Ne aliquid magnum putes videri formam illam, viderunt amici, viderunt inimici; et quidergo formam servi, quam hic jam in humilitate viderunt et pii et impii, videbunt et in judicio et pii et impii. Cum enim Dominus ante oculos discipulorum suorum ferretur in coelum, sonuit vox angelica intuentibus eum: «Viri forma: quia de impiis dictum est, «Videbunt in quem pupugerunt» . Videbunt judicaturum, quem irri
Abbreviated transcription (Latin):
sua morte faceret in mortales: et
aliquid daret inspiciendum. aliquid
credendũ. aliquid p̾uidendum:
In spiciendũ dedit formã serui p̃¬
sentibus : ñ solum oculis uidendam.
sed etiã manib ꝑ tractandam:
C um eadem forma ascendit incelum.
credere nobis iussit: quod illis ui¬
dere concessit. Sed et nos ha¬
bemus qđ uidemus : Illi enim uider̃
uirgam emissam exsion: nos uidem
dominari in medio inimicorũ suo¬
rum : Hoc totũ fr̃s pertinet ad dis¬
pensationẽ formȩ seruilis : quae to¬
lerabiliter capitur a seruis et ama¬
tur a futuris liberis. Ueritas enĩ
in commutabilis. qđ est uerbum dĩ:
ds̃ apud dm̃. per quẽ facta sunt
omnia: in se manens. innouat om¬
nia: Hanc uideamus magna
et perfecta cordis mundicia.
necessaria ẽ. quae fit ꝑfidem:
Demonstrata enim forma serur di¬
lata ẽ ad demonstrandã formã
dĩ: Idem quippe in forma ser¬
ui: loquens seruis ait. Qui di¬
ligit me. mandata mea cus todit.

Expanded text:
sua morte faceret immortales, et sua morte faceret immortales, et aliquid daret inspiciendum, aliquid credendum, aliquid post videndum. Inspiciendam dedit formam servi praesentibus, non solum oculis videndam, sed etiam manibus pertractandam. Cum eadem forma ascendit in coelum, credere nobis jussit quod illis videre concessit. Sed et nos habemus quod videamus: illi enim viderunt virgam emissam ex Sion, nos videmus dominari in medio inimicorum suorum. Hoc totum, fratres, pertinet ad dispensationem formae servilis, quae tolerabiliter capitur a servis, et amatur a futuris liberis. Veritas enim incommutabilis quod est Verbum Dei, Deus apud Deum, per quem facta sunt omnia, in se manens innovat omnia . Hanc ut videamus, magna et perfecta cordis munditia necessaria est, quae fit per fidem. Demonstrata enim forma servi, dilata est ad demonstrandam formam Dei. Idem quippe in forma servi loquens servis ait: «Qui diligit me, mandata mea custodit:
Abbreviated transcription (Latin):
quid fit᷑ quid futurũ est xp̃s pas¬
sus ẽ: mortuus ẽ. resurrex̃ ter¬
cia die. ascendit in caelũ. ut noui¬
mus quadragesimo die: sed et ad
dexteram patris: hoc iam factum
ẽ. hoc non uidemus et credimus.
Quid nunc fit: dominatur in medio
inimicorũ suorum: Emissa uirga
uirtutis eius exsion fit hoc: ida¬
gitur: formam serui et prȩsentem.
tunc uider̃ serui: et absentẽ nunc
lac paruulorum quod tempera¬
uit. panem traiciens per carnem::
Nam panis ille angelorum in princi¬
pio erat. ierbum est: ut tamen pa¬
nem angelorum manducaret homo.
creator angelorum factus ẽ homo.
Ita nobis uerbum in carnatũ. factũ
ẽ receptibile : quod recipere non ua¬
leremus: si filius a equalis dõ. non se
ex in aniret. formã seriu accipiens.
insimilitudinẽ hominũ factus: et ha¬
bitu inuentus ut homo., Ut ergo
ut cumq capere possimus eũ. qui ñ
posset capi amortalibus. mortalis
factus ẽ : Mortalis ut peccatares

Expanded text:
quid fit? quid futurum est? Christus pasquid fit? quid futurum est? Christus passus est, mortuus est, resurrexit tertia die, ascendit in coelum, ut novimus, quadragesimo die, sedet ad dexteram Patris: hoc jam factum est, hoc non vidimus, sed credimus. Quid nunc fit? Dominatur in medio inimicorum suorum, emissa virga virtutis ejus ex Sion; fit hoc, id agitur. Formam servi et praesentem tunc viderunt servi, et absentem nunc lac parvulorum, quod temperavit, panem trajiciens per carnem. Nam panis ille Angelorum, in principio erat Verbum: ut tamen panem Angelorum manducaret homo , Creator Angelorum factus est homo. Ita nobis Verbum incarnatum factum est receptibile: quod recipere non valeremus, si Filius aequalis Deo non se exinaniret formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . Ut ergo utcumque capere possemus eum qui non posset capi a mortalibus, mortalis factus est immortalis; ut peracta
Abbreviated transcription (Latin):
exsion Ut aũ morires : et per
mortẽ tuam deletur cyrogra¬
phũ peccatorũ: et p̃dicaretur
penitentia et remissio delictorũ
per omnes gentes . Incipientib
ab hierus alem. cecitas iudeorum
fecit: Aliis inluminandis. alir¬
orũ cecitas inluminauit: Ceci¬
tas enim exparte israhel facta
ẽ. ut plenitudo gentiũ intraret :
et sic om̃ĩs israhel saluus fieret:
Cecitas exparte israhel facta: oc¬
cidit te : occisus resurrexisti :
sanguine tuo peccata gentium
diliusti : Ad dexterã patris se¬
dens undiq patientes. et adte con¬
fugientes collegisti. facta ẽ ceci
iste dies ẽ uirtutis eius: Quando
principiũ: Uel quod principi ũ:
Uel quomodo cũ illo principium :
quando quidẽ et ipse principium :
Ad iuuet dñs ut nec mihi dicere per¬
turbetur: nec uobis audire: Ui¬
deo enim quodiam factũ est: et
uobiscũ uideo oculis fidei: oculis
quoq carnis uideo qđ iam fit : Rur¬
susq oculis fidei uobiscũ spero qđ
futurũ est. Quid ergo factũ est.

Expanded text:
ex Sion.» Ut autem morereris, et per mortem tuam deleretur chirographum peccatorum , et praedicaretur poenitentia et remissio delictorum per omnes gentes, incipientibus ab Jerusalem, caecitas Judaeorum fecit. Aliis illuminandis, aliorum caecitas militavit: «Caecitas» enim «ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret» . «Caecitas ex parte Israel facta» occidit te; occisus resurrexisti, sanguine tuo peccata Gentium diluisti, ad dexteram Patris sedens undique patientes et ad te confugientes collegisti. «Facta est» eriste dies est virtutis ejus? Quando cum illo principium, vel quod principium, vel quomodo cum illo principium; quandoquidem et ipse principium? Adjuvet Dominus, ut nec mihi dicere perturbetur, nec vobis audire. Video enim quod jam factum est, et vobiscum video oculis fidei: oculis quoque carnis video quod jam fit, rursusque oculis fidei vobiscum spero quod futurum est. Quid ergo factum est?
Abbreviated transcription (Latin):
tecũ principium ., Respondit enĩ
interro gantibus tu quis esꝰ: Etait :¬
Principiũ qui et loquor uobis. Cũ
sit principiũ et pater : De quo uni¬
genitus. in quo principio erat uer¬
bũ quia uerbũ erat apud dm̃ .
Quid ergo.si et pater principium:
et filius principiũ : duo principia :
Absit: Sicut enim pater ds̃. et fili¬
us ds̃. Pater aũ et filius non duo
dii. sed unus ds̃: sic pater princi¬
pium: filius principium. Pater
aũ et filius. non duo. sed unũ princi¬
pium .: Tecum principium.
Tunc ui deberis quomodo tecum
sit principium: Non enim et hic ñ
quetis : et non sum solus quia pater
mecum est Et hic ergo tecũ prin¬
cipiũ : dixisti enim et alibi. Pater
aũ in me manens facit opera sua.

Expanded text:
«Tecum principium.» Respondit enim «Tecum principium.» Respondit enim interrogantibus, «Tu quis es,» et ait, «Principium, quia et loquor vobis» : cum sit principium et Pater, de quo unigenitus Filius, in quo principio erat Verbum, quia Verbum erat apud Deum. Quid ergo, si et Pater principium, et Filius principium, duo principia? Absit. Sicut enim Pater Deus et Filius Deus, Pater autem et Filius non duo dii, sed unus Deus: sic Pater principium et Filius principium, Pater autem et Filius non duo, sed unum principium. «Tecum principium.» Tunc videberis quomodo tecum sit principium. Non enim et hic non tquetis; sed non sum solus, quia Pater mecum est» ? Et hic ergo «tecum principium.» Dixisti enim et alibi, «Pater autem in me manens facit opera sua
Abbreviated transcription (Latin):
gã uirtutis tuae emittet dñs ex
sion : et domin iberis in medo in imi¬
corũ tuorũ: Quanta enim domi¬
nans uirtus eius: in medio in imico¬
rũ suorũ ꝑstrepentium.: Nihil c̃¬
tra eũ ualentiũ : cottidie sibi dicenti¬
um: quando morietur. et peribit no¬
men eius .  Cũ crescat gloria eius
per populos. cũ eius nomini subician¬
tur gentes: cũ peccator uideat et
irascatur. dentibus suis frendat et
tabescat. Quae ergo est et haet
uirtus eius. propheta commendare
aliter uirtutem eius sicuti est uir¬
tus dĩ. et sapientia dĩ. xp̃s. in lumi¬
ne perpetuo in commutabilis ue¬
ritatis: Ad quã uisionem serua¬
mur : ad quã uisionẽ differimur
ad quã uisionem fide mundamur.
Ad quã uisionẽ tolletur impius.
ne uideat honorẽ dñi.  Hoc er¬
go uolens ostendere : tecũ inquit
principiũ indie uirtutis tuae :
Quid ẽ tecum principiũ: qđ libet
pone principiũ : si ipsum xp̃m. po¬
tius diceretur: tues principiũ quã

Expanded text:
gam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominaberis in medio inimicorum tuorum:» quanta enim virtus ejus dominans in medio inimicorum suorum perstrepentium, nihil contra eum valentium, quotidie sibi dicentium, «Quando morietur, et peribit nomen ejus» ? cum crescat gloria ejus per populos, cum ejus nomini subjiciantur gentes, cum peccator videat et irascatur, dentibus suis frendat et tabescat : quia ergo est et haec virtus ejus, volens Propheta commendare aliter virtutem ejus, sicuti est Virtus Dei et Sapientia Dei Christus in lumine perpetuo incommutabilis veritatis; ad quam visionem servamur, ad quam visionem differimur, ad quam visionem fide mundamur, a qua visione tollitur impius, ne videat honorem Domini; hoc ergo volens ostendere, «Tecum,» inquit, «principium in die virtutis tuae.» Quid est, «Tecum principium?» Quodlibet pone principium. Si ipsum Christum; potius diceretur, Tu es principium, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. quõ ipsi saturabuntur.. Et
beati qui plorant: non quia plorant.
sed pp̃t quod seq̃. quia ridebunt.
Pro inde beati. qui scrutantur testi¬
monia eius. in toto corde exquirent
Nonquia scrutantur et ex¬
quirunt. sed quia in uenturi sunt
Si ergo spe be¬
ati. fortasses eciam spe in maculati.
Nam profecto in hac uita. licet in
lege dñi ambulemus. licet scrute¬
mur testimonia eius. et in toto cor¬
de ex qui ramus eum. Sidixerimꝰ
quia peccatum non habemus : nos ip¬
sos seducimus. et ueritas in nobis ñ
est.: Sed hoc diligentius inquiren¬
Non enim
qui operantur iniquitatem iniuis eiꝰ
ambulauerunt.
Exquo uideripo¬
test qui ambulat
id est in lege
dñi. scrutan¬
do testimonti
et in toto corde ex quirendo eum.
Iam esse posse in maculatũs hoc est
sine peccato ppt̃ uerba sequentiu.
Non enim qui operantur iniquitatem
iniuis eius ambulauerunt. Qui autẽ
peccatũ facit: et iniquitatẽ facit.
Ait beatus iohannes: et addidit. Pec¬

Expanded text:
quitur, «quoniam ipsi saturabuntur:» et «beati qui plorant;» non quia plorant, sed propter quod sequitur, «quia ridebunt» . Proinde, «Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum;» non quia scrutantur et exquirunt, sed quia inventuri sunt Si ergo spe beati, fortassis etiam spe immaculati. Nam profecto in hac vita, licet in lege Domini ambulemus, licet scrutemur testimonia ejus, et in toto corde exquiramus eum, «si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» . Sed hoc diligentius inquirenNon enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt.» Ex quo videri potest, qui ambulant id est in lege Domini, scrutando testimonia et in toto corde exquirendo eum, jam esse posse immaculatos, hoc est sine peccato, propter verba sequentia: «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Qui» autem «peccatum facit, et iniquitatem facit,» ait beatus Joannes; et addidit, «Pec
Abbreviated transcription (Latin):
qui runt:
cum hoc facere pos¬
sint et
impii possint et iniqui:
Peatos aũ esse impios et iniquos. quis
uel impius dixerit. aut iniquus .: Er¬
go spe beati. sicut beati qui per secuti¬
onem patiuntur pp̃t iustitiã: non ppt̃
qđ ad est quam diu mala patiunt᷑:

Expanded text:
quirunt eum, quirunt eum, cum hoc facere possint et impii, possint et iniqui? Beatos autem esse impios et iniquos, quis vel impius dixerit aut iniquus? Ergo spe beati, sicut «beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» non propter quod adest, quamdiu mala patiuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sed aliud ibi quęrunt. Non enĩ
uolunt eẽ sapientes in gloria dĩ:
sed uolunt uideri sapientes pp̃t
hominũ gloriam.. Quomodo enĩ¬
sapientiã non oderunt : quȩ iubet
et docet contempnendũ esse qđ
diligunt. Pro inde. beati in ma¬
culati inuia. qui ambulant in lege
dñi : beati qui scrutant᷑ testimonia
eius in toto corde ex quirunt eum.
Sic enim scrutando testimonia eius.
ut in toto corde ex quirant eum.
in maculati ambulent in lege dñi.
Num quid tamen ille non scrutabat᷑
testimonia eius. nec querebat eũ
qui dicebat. Magister bone quid
boni faciam ut uitã aeternã con¬
sequar.: Sed quomodo eũ into¬
to corde quȩ siuit. cuius consiliũ
diuitiis suis p̃tulit: quo audito.
tristis abscessit.: Nam et pro¬
et cum inueneritis cum: derelinquat
impius uias suas.
et uir iniquus
cogitationes. sas
Querunt itaq
dñm et impii et iniqui: ut eo in¬
uento. non sint impii nec iniqui..¬
Quomodo ergo tam̃ beati. dum ad huc
testimonia
eius scrutantur et ex¬

Expanded text:
bi quaerunt? Non enim volunt esse sapientes in Dei gloriam, sed volunt videri sapientes propter hominum gloriam. Quomodo enisapientiam non oderunt, quae jubet et docet contemnendum esse quod diligunt? Proinde, «Beati immaculati in via, qui ambulant in lege Domini. Beati qui scrutantur testimonia ejus, in toto corde exquirunt eum.» Sic enim scrutando testimonia ejus, ut in toto corde exquirant eum, immaculati ambulant in lege Domini. Numquid tamen ille non scrutabatur testimonia ejus, nec quaerebat eum, qui dicebat, «Magister bone, quid boni faciam, ut vitam aeternam consequar?» Sed quomodo eum in toto corde quaesivit, cujus consilio divitias suas praetulit, quo audito tristis abscessit ? Nam et proet cum inveneritis eum, derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . 3. Quaerunt itaque Deum et impii et iniqui, ut eo invento non sint impii, nec iniqui.Quomodo ergo jam beati, cum adhuc testimonia ejus scrutantur et ex
Abbreviated transcription (Latin):
catur a parte totũ.: Neq en im¬
Neq: enim
est femina nonbeata. quae non
abiit inconsilio impiorum ⁊ ubi
tam̃ dictum est beatus uir. Hic
uero nec homo ait nec uir. sed iunior
Num quid desperandus ẽ seniorꝰ aut
in alio corrigit et tamen senior

Expanded text:
catur a parte totum. Neqcatur a parte totum. Neque enim et femina non beata quae non abiit in consilio impiorum: ubi tamen dictum est, «Beatus vir» . Hic vero nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior
Abbreviated transcription (Latin):
os uersus hem̃i isto conside¬
remus in psalmo. et sicut dr̃
donat. eius sacras literas perscru¬
temur. In quo corriget uiuenior
uiam suam: incusto diendo uer¬
batua.. In terrogat se. et re¬
spondet sibi. In quo corrigit iu¬
uenior uiam suam: Hocusque :¬
interrogatio ẽ: deinde respon¬
sio : incustodiendo uerba tuu..
Sed hoc loco custodia uerborũ dĩ intel¬
legenda ẽ operatio preceptorum.
Frustra enim custodiunt᷑ memoria.
si non custodiunt᷑ et uita . Nam
quidam uerba dĩ tenendo agunt
ne obliuis cantur: nec agunt uiuen¬
do ut corrigantur.. Non aũ ait
iste: In quo exercet uiuenior me¬
moriam suam: sed in quo corriget
uiam suam.
Atq ad hoc re¬
spondit. in cus todiendo uerbatua:
Neq ullo modo dicenda est uia cor¬
recta. quam diu est uita peruer
sa Sed quid sibi uult iste uni¬
or᷑. potuit enim dicere. in quo cor
Quod
plerũq in scripturis ita ponitur:
ut a sexu honoratiore homo intelle¬
gatur : modo locutionis quo signifi¬

Expanded text:
os versus, charissimi, isto consideremus in psalmo, et sicut Dominus donat, ejus sacras Litteras perscrutemur: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Interrogat se, et respondet sibi. «In quo corrigit junior viam suam?» huc usque interrogatio est: deinde responsio, «In custodiendo verba tua.» Sed hoc loco custoditio verborum Dei, intelligenda est operatio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vita perversa. 2. Sed quid sibi vult iste junior? Potuit enim dicere: In quo corrquod plerumque in Scripturis ita ponitur, ut a sexu honoratiore homo intelligatur, modo locutionis quo signifi
Abbreviated transcription (Latin):
posuimus quantũ dñs dedit: quod du¬
rũ uid etur dictũ aiob: Sic& cetera quȩ
ibiuidentur quasi aspera & blasphe¬
ma: habent intellectus suos: quod pu¬
taremꝰ aliter esse : nisi ds̃ ꝑhiber& tes¬
timonium : & ante quã loqueretur iob:
& p̃ea quam totũ locutus ẽ: ꝑhibuit dr̃

Expanded text:
posuimus, quantum Dominus dedit, quod duposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, et posteaquam totum locutus est. Perhibuit D
Abbreviated transcription (Latin):
s& nobis arbiter : Sed quid preuidebat:
quod obtabat: multi in quid dñs iusti
& proph&se uoluerunt uidere quaeui¬
d&is & nonuiderunt: arbitrem desi¬
derabat: quid est arbiter : medius ad
cõponendam causam: Nonne inimici
eramꝰ dĩ & malã causam habebamus ad¬
uersus dm̃: Quis finir& causã istã malã.
ñ mediator : qui a equalis patri Ds̃di¬
cit alio loco: Mediator aut̃ unius non est:
Ds̃ aũt unus ẽ : Interduos mediator: er
goxp̃s mediator interhominẽ & dm̃.
non quads̃ sed qua homo : Ñ quad s̃ equa¬
lis patri. Siequalis patri : ñ mediator:
Vt aut sit mediator. descendat a superiore
ad inferiorẽ. Ab equalitate patris: faci¬
at quod ait apostolus: Sem& ipsũ exina¬
niuit. formã serui accipiens. insimilitu¬
dine hominum factus. & habitu inuen¬
tus ut homo. ⁊ Fundat sanguinẽ suum
deleat cyrograsum nrm̃: Conponat in¬
ternos & dm̃ nr̃am uoluntatẽ corrigens
adiustitiam: illiussententiam flectens
admiseri cordiam: Sicergo hocunum ex¬

Expanded text:
 nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? «Multi,» inquit Dominus, «justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt» . Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, non mediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed aequalis Patri, non mediator.  sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quid .ẽ. iunior ego non sum
oblitus. nisi illi maiores obliti sunt :
etiam illo loco ubi dictumẽ. In
quo corrigit iunior uiam suam.
Hoc autem nomen comparatiuũ¬
est: Et ideo bene intellegitur.
In comparatione maioris.: Duos
ergo populos hic agnoscamus.
qui etiam in rebetoȩ utero luc¬
tabantur : quando non exoperi¬
bus. sed exuocante dictum est
ei : maior serui et minorũ sed con¬
temptum sedicit hic minor: Ideo
factus est maior  C¬
Quia igno¬
bilia et contemptibilia mundi
elegit ds̃. et ea quaenon sunt. tã¬
quam sint. ut eaquȩ sunt eua¬
cuentur :: et ecce sunt nouissimi
qui erant primi.
Et primi qui
oblitisunt uerborum dĩ : qui suam
iustitiam constituere uoluerunt:
ignorantes iustitiam dĩ: Iste
autem iunior non est oblitus: qui
seddĩ. Dequa etiam nunc dicit.
Iustitia tua iustitia inaeternum.
et lextua ueritas. Quomodo
enim non ueritas lex quam cog¬
nitio peccati: Et quae testimoni¬
um perhibet iustitiaedĩ.: Sic

Expanded text:
Nam quid est, «Junior ego non sum Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? est etiam in illo loco ubi dictum est, «In quo corrigit junior viam suam?» Hoc autem nomen comparativuest, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt evacuentur ; et ecce sunt novissimi qui erant primi, et primi qui obliti sunt verborum Dei, qui suam justitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non est oblitus, qui sed Dei, de qua etiam nunc dicit, «Justitia tua justitia in aeternum, et lex tua veritas.» Quomodo enim non veritas lex, per quam cognitio peccati, et quae testimonium perhibet justitiae Dei? Sic
Abbreviated transcription (Latin):
dus est ꝗelus: Causam nam que
sub iungit. et dicit: Quia obli¬
ti sunt uerborum tuorum. ini¬
micimei: Retribuebant mala
probonis. quõ gelabat illos dõ.
Tameñ uehementer & ardenter:
ut eo elo tabe factum sediceret:
Illi autem ob hoc ipsum inimicitias
exercebant. utiq ut dm̃ ama¬
rent uolebat. quos amando
Gelabat: Non ingratu enim
gratiae dĩ. per quam fuerat ex
inimico reconciliatus dõ: & iam
ipse suos diligebat inimicos. et
eos & elabat dõ: Dolens et tabes¬
inuerbis di. qua flamma dilec¬
tionis arderet: Ignitum inquit
eloquium tuum ualde.: et seruus
tuus dilexit illud: Merito usela¬
bat in suis inimicis cor impeni¬
tens : qui fuerant obliti uerborũ
dĩ Ad hoc enim eos flagrabat
adducere quod ipse flagrantis
nes tuas non sum oblitus : Non si¬
cut inimici mei. quiobliti sunt
uerborum tuorum: Videtur aũ
minor aetate: non oblitus iusti¬
ficationes dĩ dolere promimicis
suis aetate maioribus qui obliti sunt :

Expanded text:
dus est zelus: causam namque dus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retribuebant ergo mala pro bonis; quoniam zelabat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabesin verbis Dei qua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagrantissnes tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate non oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
milt tamen aliquid est : Tabe fec
me. quod ibi est comedit. Telus
aũ meus. quod plures codices ha¬
bent: nullam ingerit quȩstionẽ:
Quid enim mirum est ͣ gelo suo
quisque tabescit.: Quod uero
habent aliqui relus tuus. signifi¬
cat hominem dõ  elantem. non
sibi sed non repugnat. supse di¬
catur & meus: Nam quid aliud
dicit a postolus : Emulor enim
uos dño. ȩmulatione dĩ. Nam
dicendo. emulor enim uos. quid:
nisi emulationem de monstrat
suam: Sed quia dixit dõ. Id est
non sibi. sed dõ. Ideo addidit.
emulatione dĩ : Hanc quippe.
qũã suo spũ fidelibus suis inspiratds̃.
Amoris est non liuoris : Namq qu
fuit cura. ut haec a postolus diceret.
Aptaui enim uos inquit un uiro.
uirginem castam exhibere xpo.
Timeͦ aũ. ne sicut serpens euam
seduxit in astutia sua. sic &
urae mentes corrumpantur
nem sibi telat sponsam suam.
amicus autem sponsi: non eam
sibi debet Telare. sed sponso.
Bonus ergo. et huius intellegen¬

Expanded text:
mile tamen aliquid est, «tabefecit,» mile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor vos,» quid, nisi aemulationem demonstrat suam? Sed quia dixit, «Deo,» id est, non sibi, sed Deo; ideo addidit, «aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxitr m sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
grauiter dolere peccatũ: Iustus
es inquit dñe. et rectum iudiciũ
tuum: Mandasti iustitiam testi¬
monia tua: et ueritatem tuam
ualde : Haec utique iustitia
dĩ rectumq: iudicium et ueri¬
tas. omni est metuenda peccati:
Hac enim dam ꝑnantur diuini¬
tus : quicumque damꝑnantur :
Nec est omnino. quidesua damꝑꝰ¬
natione: contra dm̃ iustum. recte
conqueri possit: Inde fletus rec¬
tus est p̾enitentis : quõ sicor eiis
impenitens dam ꝓnaretur: iustis¬
sime utiq: damnaretur: siue ius¬
titiam. dicit testimonia dĩ: Ius¬
tum quippe se probat : mandan¬
do iustitiam: Est&iam haec
ueritas. ut ds̃ testimoniis tali¬
Tabe me fecit zelus
meus: uel sicut alii codices habent.
zelus tuus Habent non nulli &iã
domus tuae et non tabe fecit me:
sed comedit me: Quod ex alio psal¬
mo. quantum mihi uidetur. puta¬
tum est emendandum: Ubi scrip¬
tum est. Uelus domus tuae come¬
dit me. Quod commemoratum.
&iam in euangelio nouimus. Si¬

Expanded text:
graviter dolere peccatum, «Justus graviter dolere peccatum, «Justus es,» inquit, «Domine, et rectum judicium tuum. Mandasti justitiam testimonia tua, et veritatem tuam valde.» Haec utique justitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis tali«Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Si
Abbreviated transcription (Latin):
militate scilicet pͦenitendi.
Ascenderunt enim: quando per
superbiam. contumaci erecti
fuerant etelati: Sursum enĩ
sibi esse uidebantur: quando
ignorantes dĩ iustitiam. consti¬
tuere uolebant suam: In qua
fatigati. etlegis prȩuaricatio¬
ne confusi. ab illa elatione de¬
scenderunt flendo ut iustitiã
dĩ potius impetrarent peten¬
do: Sunt codices qui non ha¬
bent. descenderunt : sed transi¬
erunt : tamquam exaggeranter
diceret. transisse seflendo fon¬
tes aquarum: Ut hoc intellega¬
mus exitus aquarum: id est plus
fleuisse : quã manant aquae desu¬
is exitibus: Cur autem non custo
ditalege sic fletur: nisi ut imple¬
retur gratia. quae petentis delet
iniquitatem : et credentis ad iuuat
cantat hunc psalmum: Exitus a¬
quarum descenderunt oculimei.
quõ non custo dierunt legem tuã:
Ubi semultum fleuisse testatus ẽ.
prȩuaricationem suam : proin¬
de uoluit rationem reddenscur
multum flere debuerit. & suũ

Expanded text:
militate scilicet poenitendi. militate scilicet poenitendi. Ascenderunt enim, quando per superbiam contumacem erecti fuerant et elati. Sursum enim sibi esse videbantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» sed «transierunt,» tanquam exaggeranter diceret transisse se flendo fontes aquarum; ut hoc intelligamus «exitus aquarum:» id est, plus flevisse, quam manant aquae de suis exitibudita lege sic fletur, nisi ut impleretur giniquitatem, et credentis adjuvat vcantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum
Abbreviated transcription (Latin):
et doce me iustificationes tuas.
Doce utiq: ut faciam: quod euiden¬
tius alibi legitur: Doce me ut
faciam uoluntatem tuam: Qui
enim audiunt. licet memoriu
teneant quod audiunt: nequa¬
quam didicisse putandi sunt.
sinon faciunt: Ueritatis nam¬
q uerbum est  Omnis quiau¬
dit apatre. et didicit. uenit
adme: Qui ergo non facit. ideo
lens aũ iste dolorem penitentiȩ
prȩuaricationis suae : Exitus
aquarum inquit deduxerunt
oculimei. quia non custodierunt
legem tuam: idest ipsi oculimei.
Nam in quibus dam codicibus &
hoc legitur: quia non custo diui
legem tuam: Descenderunt
ergo exitus aquarum. id estef¬
fusiones lacrimarum. etea locu¬
tione quadicere potuit: Mon¬
tes descenderunt pedes mei:
et sinondiceret permontes uel
in montes. ea lo cutione dicitur.
scalas descendit: et si non dicatur
per scalas. aut piscinam descen¬
dit. et si nondicatur in piscinam:
Et beneait. Descenderunt: hu¬

Expanded text:
«Et doce me justificationes tuas.» «Et doce me justificationes tuas.» Doce utique ut faciam: quod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria teneant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non facit, id est lens autem iste dolorem poenitentiae praevaricationis suae, «Exitus aquarum,» inquit, «descenderunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam:» id est, ipsi oculi mei. Nam in quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicatur, per scalas; aut, Piscinam descendit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» hu
Abbreviated transcription (Latin):
nisi apud iudicem hominẽ : Ubi
autem ds̃ iudex est. nullus falso
crimine leditur. quia non ei
obicitur : sed obicienti potius impr¬
tatur: An hic ecłae signictur
oratio. etuniuersi populi xp̃iani.
qui redemptus ẽ a calumnis homi¬
num. quibus exagitabantur usque¬
quaq xpĩani: sed num quid prop¬
terea dĩ mandata custodit: Non¬
ne inter ipsas calumnias. quando
feruebant : multo gloriosius po¬
pulus sc̃s intribulationibus. di
mandata seruabat. Cum ad
perpetrandas impietas. perse¬
quentibus non cedebat: Sed ni¬
mirum hoc est. redime me aca¬
lum niis hominum. et custo diã
mandata tua: Tuage in fuso
spũ tuo. ne me calum niae homi¬
num terroribus uincant: & a
tuis mandatis ad sua mala fac¬
ta traducant: Sienim hoc me¬
cum egeris. idest hoc modo me
ab eorum calum nis: ne crimi¬
nationes falsas quas obiciunt
pertimescam: Patientia do¬
nata redemeris. inter ipsas ca¬
Idest tuam manifesta subuenien¬
do. et oppitulando praesentia.

Expanded text:
nisi apud judicem hominem: ubi nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemeris; inter ipsas caid est, tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
eos. Sic enim iohannes apłs ait:
sa quȩreretur. quae nos diligere
tissime dicat: Gressus meos di¬
rige secundum eloquium tuum.
et non dominetur mei omnis in iusti¬
tia:. Ubi quid aliud dicit: quam
rectum et liberum mefac. secundum¬
promissum tuum: Quanto autẽ
magis regnat in quoque dĩ gratia.
tantominus ei dominatur iniqui¬
tas: Quid ergo aliud petit.: quam
utdonante dõ. diligat dm̃: Diligen¬
do enim dm̃. diligit seipsum. ut dili¬
gere salubriter posset et proximũ.
sicut se ipsum: In quibus prȩceptis.
totalex pendet & prophetȩ. Quid
igitur orat nisi ut prȩcepta quae
ds̃ imponit iubendo: impleri faciat
Redime me a calumniis hominum.
et custodiam mandata tua: Siue¬
ra illi homines crimina obiciunt.
non calum niantur: si falsa: Quid
est quod seredimi desiderat a ca¬
lumnis. id est acriminibus falsis.
quae illi nocere non possunt: Cri¬
men quippe falsum quod est ca¬
lum nia: reum non facit hominem.

Expanded text:
eos. Sic enim Joannes apostolus ait, eos. Sic enim Joannes apostolus ait, sa quaereretur, quae nos diligere tissime dicat: «Gressus meos dirige secundam eloquium tuum, et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» Ubi quid aliud dicit quam, Rectum et liberum me fac secundumpromissum tuum? Quanto autem magis regnat in quocumque Dei charitas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quid igitur orat, nisi ut praecepta quae Deus imponit jubendo, impleri faciat «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
ratur : nisi eius incorde. perspn
fitetur: Os meum inquit a¬
perui. et ad traxi spm̃ : quõ man¬
data tua desiderabam: Quid
desiderabat. nisi facere mandu¬
ta diuina. sed nonerat undefa¬
ceret. infirmus fortia. paruu¬
lus magna. A peruit os con¬
fidens quod perse ipse non fa¬
iustum et bonum: Si enim nos
cum simus mali. no uimusbona
data dare filiis nr̃is: quanto ma¬
gis pater nr̃ decaelo. dat sp̃mbo¬
num petentibus se : : Non enim
qui spu suo agunt. sed quotquot
spũ dĩ aguntur. hi filiidĩ sunt:
Non quia ipsi nihilagunt. sed ne
nihil boni agant. abono agunt᷑
utagant : Nam tanto magis effici¬
etur quisque filius bonus. quanto
largius eidatur a patre sp̃s bonus:
aperuit et ađ traxit sp̃m: sed ad¬
huc ad patrem pulsat. et quȩrit. bi¬
bit ÷. sed quanto suauis sensit : tanto
ardentius adhuc sitit: Audi uer¬
Idest secundum iudicium: quod in
eos fecisti. qui diligunt nom̃ tuum :
quõ ut diligerent te prius dilexisti

Expanded text:
ratur , nisi ejus in corde per Spirratur , nisi ejus in corde per Spirfitetur: «Os meum,» inquit, «aperui, et attraxi spiritum, quoniam mandata tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non fajustum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pater noster de coelo dat Spiritum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus bonus. aperuit, et attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verid est, secundum judicium quod in eos fecisti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti