comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponamus. Circuit inquit ille
nos singulos. et tamquã hostis
clausos obsidens muros explo¬
rat et temptat. ansit pars aliqͣ
membrorum minus stabilis et
minus fida: euiis aditu ad in¬
teriora penetret᷑. Offert ocłis
formas ullices et faciles uolup¬
tates. ut uisu destruat castita¬
tem aures ꝑcanora musica
temptat: uti insoni dultioris
auditu. soluat et molliat xp̃ia¬
num uigorem. linguã conui¬
tio ꝓuocat: manum in uriis
lacesscentib ad petulantiam
cedis instigat. Ut fraudatorem
faciat. lucra obponit inuista.
ingerit ꝑecuniosa cõpendia.
honores terrenos ꝓmittit. ut
celestes adimat: obtendit fal¬
sa. ut uera subripiat. Et cũ la¬
tent̾ non pot̃ fallere. exerte
atq a ꝑte minat᷑. Terrorẽ turbide
ꝑsecutionis intentãs ad debellã¬
dos seruos di Inquietus semꝑ
et semꝑ infestus. inpace subdo¬
lus. inꝑsecutione muolentus.
li uel fallaces insidias uel aꝑ¬
tas minas stare debet instruct
animus et armatus tã ꝑatus

Expanded text:
ns circuit. Circuit ille nos singulos et tamquam hostis clausos obsidens muros explorat et temptat an sit pars aliqua membrorum minus stabilis et minus fida, cuius aditu ad interiora penetretur. offert oculis formas inlices et faciles uoluptates, ut uisu destruat castitatem. aures per canora musica temptat, ut soni dulcioris auditu soluat et molliat christianum uigorem. linguam conuicio prouocat, manum iniuriis lacessentibus ad petulantiam caedis instigat. ut fraudatorem faciat lucra opponit iniusta: ingerit perniciosa conpendia: honores terrenos promittit ut caelestes adimat: ostentat falsa ut uera subripiat, et cum latenter non potest fallere, exerte adque aperte minatur, terrorem turbidae persecutionis intentans, ad debellandos seruos Dei inquietus semper et semper infestus, in pace subdolus, in persecutione uiolentus. li uel fallaces insidias uel apertas minas stare deanimus et armatus, tam paratus
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc gͦ grãm humilibus tribuit.
ut quo magis humiliati fuerĩt
ꝓpt̃ ipsum tempore certaminis.
eo gloriosius exaltentur ab ip¬
so tempore retributionis. Potest
autem humiliatio hoc inloco
multipharie accipi. hoc ẽ et ea
qua incipiens quisq uiam uir¬
tutum ꝓabluendis quȩ cõmise¬
rat peccatis salubriter atterit᷑.
et illa que spontanea mentis
deuotione aꝑfectioribus deo
uel ꝓximis inpace exibetur.
rerum circumstantium. nec ñ
et ea qua in cursantib ꝑsecuti¬
onum turbinibus: inuictus
ꝑpatientie uirtutem animus
armatur. Omni autem generi
deo deuote humilitatis mer¬
ces succedit illa. ut qui se tẽpore
peregrinationis suȩ humiliãt:
tempore uisitationis eius exal¬
tentur. Sobrii estote sugilate:¬

Expanded text:
Hanc ergo gratiam humilibus tribuit, ut quo magis humiliati fuerint propter ipsum, tempore certaminis, eo gloriosius exaltentur ab ipso tempore retributionis. Potest autem humiliatio hoc in loco multifarie accipi, hoc est, et ea qua incipiens quisque viam virtutum pro abluendis quae commiserat peccatis salubriter atteritur, et illa quae spontanea mentis devotione a perfectioribus Deo vel proximis in pace exhibetur rerum circumstantium, necnon et ea qua, incursantibus persecutionum turbinibus, invictus per patientiae virtutem animus armatur. Omni autem generi Deo devotae humilitatis merces succedit illa, ut qui se tempore peregrinationis suae humiliant, tempore visitationis ejus exaltentur. Sobrii estote et vigilate
Abbreviated transcription (Latin):
ita portantur fideles quiq ap¬
cedentib in eccła iustis. Portãt
et ipsi sequentes ꝑdoctrinam
et tollerantiam: usq adultimũ
ustum. Qui cum aprioribus
portetur: quem portare debeat
ipse sequentem nõ habet. Qui
autem omne edifficiũ portat.
et ipse anemine portatur: dñs
uiuos lapides appellat electos. ut con¬
tũ insinuet bone inchoatioĩs. sine acci¬
onis eorum quo ꝑueniente se ac comit¬
tante dĩ gr̃a. semꝑ exerceri debeant.
Mortui nãq ide materiales lapi des
cum parantur aut ponuntur
possunt: s quomodo cumq et
ubicumq astructore positi fu¬
erint: ica ibidem insensibiliter
ꝑdurant. aut etiam lapsi deci¬
dunt. Non autem. nos beatus
petrꝰ taliũ lapidũ duriciã atq insensibi¬
tatem uult imitari. sed tanquam
lapides uiuos. fundamento
xp̃i suꝑedifficari: ut uidelicet
uiuanti nos grẽ. sobrie et iuste

Expanded text:
ita portantur fideles quique a pita portantur fideles quique a praecedentibus in Ecclesia justis, portant et ipsi sequentes justos per doctrinam et tolerantiam usque ad ultimum justum. Qui cum a prioribus portetur, quem portare debeat ipse sequentem non habebit. Qui autem omne aedificium portat, et ipse a nemine portatur, Domintus. Item vivos lapides appellat electos, ut conatum insinuet bonae intentionis sive actionis eorum, quo praeveniente se ac comitante Dei gratia semper exerceri debeant. Mortui namque, id est, materiales lapides, cum praeparantur aut ponuntur possunt, sed quocunqne et ubicunque a structore positi fuerint, ita ibidem insensibiliter perdurant, aut elapsi decidunt. Non autem nos beatus Petrus talium lapidum duritiam atque insensibilitatem vult imitari, sed tanquam lapides vivos fundamento Christi superaedificari, ut videlicet juvante nos gratia, sobrie et
Abbreviated transcription (Latin):
ueniens ad hedifficationem scẽ
eccłȩ quo hanc confirmaret ses e
inserere dignatus ẽ. yiuus aut̃:
quia dicere potuit. Ego sum uia.
ueritas. et uita. Qui ab hominibꝰ
reꝓbatus ẽ cum dicerent. Nõ ha¬
bemus regem nisi cesarem. ado
autem electus cum ait ipse. Ego
autem constitutus sum rex abeo.
et cetera. Et honorificatus quã¬
do post mortem crucis deus
lapide scilicet uiuo. nulla sꝑi¬
talis edifficatio stare potest. fũ¬
damentum enim aliud nemo
potest ponere p̃ter ipsum cuiꝰ
participatione fideles lapides
uiui efficiuntur. qui ꝑ infide¬
litatem lapides mortui fuerãt.
Duri scilicet et insensibiles qͥbꝰ
merito diceretur auferã auob̃
cor lapideum: et dabo uobis
cor carcarneum. S tamquam
lapides uiui ad spiritale edifi¬
cium aptant᷑. qui ꝑdiscretionẽ
eruditi doctoris amputatis
actib et cogitationib suꝑfluis
uelut ictu quadrãtur securis.
Et sicut ordines lapidum in
pariete portãtur alii ab aliis.

Expanded text:
veniens, ad aedificationem sanctae veniens, ad aedificationem sanctae Ecclesiae, quo hanc confirmaret, sese inserere dignatus est. Vivus autem qui dicere potuit: Ego sum via, veritas et vita . Qui ab hominibus reprobatus est, cum dicerent: Non habemus regem nisi Caesarem . A Deo autem electus, cum ait ipse: Ego autem constitutus sum rex ab eo , et caetera. Et honorificatus, quando post mortem crucis Deus lapide scilicet vivo, nulla spiritualis aedificatio stare potest. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter ipsum , cujus participatione fideles lapides vivi efficiuntur, qui per infidelitatem lapides mortui fuerant, duri scilicet et insensibiles, quibus merito dicitur: Auferam a vobis cor lapideum, et dabo vobis cor carneum . Sed tanquam lapides vivi ad spirituale aedificium aptantur, qui, por discretionem eruditi doctoris amputatis actibus et cogitationibus superfluis, velut ictu quadrantur securis. Et sicut ordines lapidum in pariete portantur alii ab aliis,
Abbreviated transcription (Latin):
monet quã dulcis sit dominus.
sapiat: s quod excussum exteriꝰ
sonet: qui et si secrata quedam
intelligendo ꝑcipiunt: eorum
dulcedinem experiri non possũt.
Et si nouerunt quomodo sunt.
ignorant ut dixi. quomodo sapi¬
unt. Et qm̃ in ipso psalmo de qͦ
hunc uersiculum asunisit p̃mis¬
sum ẽ. accedite ad eum et illumi¬
namini: recͦte beatus petrus sub¬
didit dicens. ad quem accedẽtes
lapidem uiium ab hominibus
quidem reꝓbatum: adeo aucem
electum et honorificatum. Et hoc
delapide destimonium sumit
ex psalmo ubi scriptum ẽ: lapidẽ
quem reꝓbauerunt edifficantes.
hic factus ẽ incapud anguli. Qd̃
nequis uidaico sensu putaret
demateriali lapide aꝓpħa can¬
tatum qui in edifficatione terre¬
ne cuuis libet domus. contra ho
minum. dispositionem diuino
uidicio imponeretur: consulte
addit. uiuum. Ad quẽ accedentes
inquens lapidem uiuũ: ut de
xpõ dictum significet qui recte
lapis appellatus ẽ: quia incarne

Expanded text:
monet quam dulcis sit Dominus, monet quam dulcis sit Dominus, sapiant, sed quod excussum interius sonet. Qui et si secreta quaedam intelligendo percipiunt, eorum dulcedinem experiri non possunt. Et si noverunt quomodo sunt, ignorant, ut dixi, quomodo sapiunt. Et quo modo in ipso psalmo de quo hunc versiculum assumpsit praemissum est: Accedite ad eum et illuminamini; recte beatus Petrus subdit dicens. Ad quem accedentes lapidem vivum ab hominibus quidem reprobatum, a Domino autem electum et honorificatum. Et hoc de lapide testimonium sumit ex psalmo, ubi scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli. Quod ne quis Judaico sensu putaret de materiali lapide a Propheta cantatum, qui in aedificatione terrenae cujuslibet domus cominum dispositionem divino judicio imponeretur, consulte addidit vivum: Ad quem accedentes, inquiens, lapidem vivum, ut de Christo dictum significet. Qui recte lapis appellatus est, qui in carne
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ꝑsacramenta dnĩce in car¬
nationis quib renati estis. et
quibus nutriti ꝑueniatis ad cõ¬
templationem diuine maiesta¬
us. Rationabilẽ inquit et sine
dolo lac concupiscite ut in eo
crescatis insalutem. ꝑ receptum
concupiscendi lac uerbi tangit
eos qui ad audiendas lectiones
sacras inuiti et fastidiosi ad ue¬
niunt. ignari illius sitis et esu¬
riei de qua dominus ait. beati
qui esuriunt et sitiunt uistitiã.
deo tardius ad ꝑfectum salutis
crementum ꝑuenientes quo pos¬
sint solido uerbi cibo refici. Idẽ.
archana cognoscere diuina: uel
maiora facere bona. S i congusta¬
tis qũi dulcis ẽ dominus. hoc
inquit pasto dimissa atq emen¬
data cordis ur̃i malitia. et spur¬
ticia uitalem xp̃i alimoniam
concupiscite: s diuine dulee¬
dinis quanta sit multitudo sa¬
pitis. Nam qui nichil de suꝑna
mirum sihunc terrestribus il¬
lecebris sor didare non euitat:
bene aut̃ psalmista gustare

Expanded text:
hoc est per sacramenta dominicae incarhoc est per sacramenta dominicae incarnationis, quibus renaquibus nutrimini, perveniatis ad contemplationem divinae majestatis. Rationabiles, inquit, et sine dolo lac concupiscite ut in eo crescatis in salutem, praecepto concupiscendi lac verbi tangit eos qui ad audiendas lectiones sacras inviti et fastidiosi adveniunt, ignari illius sitis et esuriei de qua Dominus ait: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, ideoque tardius ad perfectum salutis crementum pervenientes, quo possint solido verbi cibo refici, id est, arcana cognoscere divina, et majora facere bona. Si tamen gustastis quomodo dulcis est Dominus. Hoc, inquit, pacto dimissa atque emundata cordis vestri malitia et spurcitia spiritalem Christi alimoniam concupiscite, sic divinae dulcedinis quanta sit multitudo sapitis. Nam qui nihil de superna mirum si hunc terrestribus illecebris sordidare non evitat. Bene autem Psalmista gustare
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ doxa: utriunq solet lati¬
ne trans ferri. Deponentes gͥ om
nem malitiam. et omẽm dolum.
et simulationes. et inuidias. et
omnes detractiones: Sicut modo
geniti infantes. rationabile. et
sine dolo. lac concupiscite.
Quia renati estis inquit nuper.
et filii dei ꝑbaptisma facti. tales
modo estote ꝑstudium bone cõ¬
uersationis: quales recens edit
in fantes ꝑnaturam in noxie
etatis: Ignari uidelicet maliciȩ.
et doli. simulare. inuidere. detra¬
here: aliisq huiusmodi uitiis
mancipari: omnimodis ignoran¬
des. Qui sieut lac maternum na¬
turaliter desiderant ut ad salurẽ
crescere atq ad panem comedẽ¬
dum ꝑuenire ualeant: ita et
uos simplicia fidei rudimẽta
Primo deȩccłe matris uberibus
querite. hocẽ deutriusq testam̃¬
⁊ doctorib. qui diuina eloquia
uel scripsere uel etiam uiua uo¬
bis uoce p̃dicant. ut bene discẽ¬
do ꝑueniatis ad refectionem
panis uiui qui decelo descendit.

Expanded text:
quod est δόξα, utrumque solet Latiquod est δόξα, utrumque solet Latine transfernem malitiam, et omnem dolum, et simulationes, et invidias, et omnes detractiones, sicut modo geniti infantes, rationabile et sine dolo lac concupiscite, Quia renati estis, inquit, nuper, et filii Dei per baptismum facti, tales modo estote per studium bonae conversationis, quales recenter editi infantes per naturam innoxiae aetatis, ignari videlicet malitiae et doli, simulare, invidere, detrahere, aliisque hujusmodi vitiis mancipari omnimodis ignorantes. Qui sicut lac maternum naturaliter desiderant, ut ad salutem crescere atque ad panem comedendum pervenire valeant, ita et vos simplicia fidei rudimenta, primo de Ecclesiae matris uberibus quaerite, hoc est de utriusque Testamenti doctoribus, qui divina eloquia vel scripsere, vel etiam viva vobis voce praedicant, ut bene discendo perveniatis ad refectionem Panis vivi qui de coelo descendit,
Abbreviated transcription (Latin):
tibilis corruptibilem caro generat
carnem: ita uerbum domini qͦd
manet ineternum: eternam his
quos exaqua recreat incarne si¬
mul et anima uitam dat. huius
testimonii sc̃s cyprianus inlibro
de habitu uirginum: ita meminit.
Clamat inquit ꝑysaiam deus.
Omnis caro fenum: et omnis cla¬
ritas eius ut flos feni. Aruit fe¬
num et flos decidit: sermo autẽ
domini manet ineternũ. Nemi¬
nẽ xp̃ianum decet. et maxime
uirginẽ non decet claritatẽ illã
conputare eamis et honorem. s
solum appetere sermonem dei:
bona in ecernum mansura cõplec-¬
N. aut si carne sit głandum: tũc
plane quando innominis confes¬
sione cruciatur quãdo fortior
femina uins torquentib inuenit᷑:
quando ignes aut cruces aut fer¬
rum aut bestias patitur: ut coro¬
netur. Illa sunt carnis p̃ciosa
monilia: illa corporis ornamen¬
ta meliora. Non autem turbet
lectorem qͦd in hac ꝓpħe sententia
ille claritatem: nrã trans latio
głam ponit. Namq ex uno gͥco

Expanded text:
tibilis corruptibilem caro generat carnem, ita verbum Domini, quod manet in aeternum, aeternam his quos ex aqua recreat in carne simul et anima vitam dat. Hujus testimonii sanctus Cyprianus, in libro de Habitu Virginum, ita meminit: « Clamat inquit, Isaiae Deus: Omnis caro fenum, et omnis claritas ejus ut flos feni. Aruit fenum, et flos decidit, sermo autem Domini manet in aeternum. » Neminem Christianum decet, et maxime virginem non decet, claritatem ullam computare carnis et honorem, sed solum appetere sermonem Dei, bona in aeternum mansura complecti. Aut si in carne sit gloriandum, tunc plane quando in nominis confessione cruciatur, quando fortior femina viris torquentibus invenitur: quando ignes, aut cruces, aut ferrum, aut bestias patitur, ut coronetur. Illa sunt carnis pretiosa monilia, illa corporis ornamenta meliora. Non autem turbet lectorem quod in hac prophetae sententia, ille claritatem, nostra Translatio gloriam posuit, namque ex uno Graeco,
Abbreviated transcription (Latin):
bris incorporatus. Om̃s gͦ hu
quia nimirum omnib suꝑbie
uitium quod angłos decelo de¬
iecit. nouerat ẽẽ cauendum. Õs
adiuncta salomonis sententia
terret salubrit̾ ac refouet dicens.
Quia deus suꝑbis resistit. humili¬
eadem grã quã confert humilibꝰ
deus. consequent exponit. cũ cõ¬
monendo subiung̃. humiliam¬
ni gͥ subpotenti manu đi. ut uos¬

Expanded text:
bris incorporatus. Omnes ergo bris incorporatus. Omnes ergo quia nimirum omnibus superbiae vitium quod angelos de coelo dejecit, noverat esse cavendum, omnes adjuncta Salomonis sententia terret salubriter ac refovet, dicens: Quia Deus superbis resistit, eadem gratia quam confert humilibus Deus, consequenter exponit, cum admonendo subjungit: Humiliamini igitur sub potenti manu Dei, et
Abbreviated transcription (Latin):
p̃essent docuit: oportebat ut etiã
iuniores adobediendum pat̾ ne
eorum ꝓuisioni instrueret. Non
autem opus erat eis plura loqui.
s tantum subiectionis dare pre¬
ceptum. Quia nimirum seniori¬
bus p̃ceperat ut forme facti es¬
sent subditis. et sufficiebat
minores admaiorum bene agẽ¬
tium. exempla respicere: et hec
deuote immitari. S ne aut̃ au¬
dientes p̃lati putarent subditis
debite humilitatis iura eẽ ser¬
uanda continuo generaliter.
commonendo subicit. Omnes aut̃
inuicem humilitatem. insinuate.
Om̃s et enim dicit seniores et ad¬
olescentes: quiinuicem iubentur
humilitatis insinuare uirtutem.
Et hii uidelicet regendo: et illi ob¬
sequendo humilit̃. Quod apud ip¬
sum petrum et inidipsum factũ
legimus: cum intrante eo cesareã
corneluis occurrens. pedibꝰ se eiꝰ
humilit̾ adstrauit: et ille humilis
leuauit eum dicens. Surge: et e¬
nim᷑ homo sum. sicut et tu. Et qui¬
dem cornelus nec dum renatus
inxp̃o. nec dum ecclȩ erat meni¬

Expanded text:
praeessent docuit, oportebat ut etiam juniores ad obediendum paternae eorum provisioni instrueret. Non autem opus erat eis plura loqui, sed tantum subjectionis dare praeceptum. Quia nimirum senioribus praeceperat ut forma facti essent subditis, et sufficiebat juniores ad majorum bene agentium exempla respicere, et haec devote imitari. Sed ne haec audientes praelati putarent solummododebitae humilitatis jura esse servanda, continuo generaliter admonendo subjecit: Omnes autem invicem humilitatem insinuate. Omnes etenim dicit, et seniores et adolescentes, qui invicem jubentur humilitatis insinuare virtutem, et hi videlicet regendo, et illi obsequendo humiliter. Quod apud ipsum Petrum, et in ipso factum legimus, cum, intrante eo Caesaream, Cornelius occurrens pedibus se ejus humiliter stravit, et ille humilius levavit eum, dicens: Surge, et ego homo sum, sicut et tu . Et quidem Cornelius necdum renatus in Christo, necdum Ecclesiae erat mem
Abbreviated transcription (Latin):
gere iubet liberos. ut eos quoq qͥ
sibi temporali conditione subiec
recolant una cum ipsis patrem
inuocantes eum. qui sine accepti¬
one ꝑsonarum uidicat. Serui sub¬
diti estote inomni timore dnĩs¬
urĩs. Non tantum bonis et mode
disciplinatis dicit. nomine ducto
agreco eloquio: quia grece scola
uocatur locus inquo adolescentes
lit teralibus studiis oꝑam dare. et
ad audiendos magistros uacare
solent. Ynde scola: uacatio inter¬
pretatur. Deniq inpsalmo ubi ca¬
nimus. uacate et udete qm̃ ego
sum deus: ꝓpͣt quod nos dicimus
Scolatici: gͦrece sunt eruditi. Disco¬
li. indocti. et agrestes. s utrisq uult
obedire subditos. explicans aꝑtiꝰ
quomodo nos supra omni huma
et sc̃s antistes fulgentius inopuscu¬
lis suis sic yonit. Seruientes eũt¬
more: Non tantum bonis et mode¬
stis. s etiam difficiliorib. S si bene¬
facientes et pacientes sustinetis:

Expanded text:
gere jubet liberos, ut eos quoque qui gere jubet liberos, ut eos quoque qui sibi temporali conditione subjectrecolant, una cum ipsis patrem invocantes eum, qui sine acceptione personarum judicat. Servi, subditi estote in omni timore dominis, non tantum bondisciplinatos dicit, nomine ducto a Graeco eloquio. Quia Graece schola vocatur locus in quo adolescentes litteralibus studiis operam dare, et ad audiendos magistros vacare solent, unde σχολὴ, vacatio interpretatur. Denique in Psalmo ubi canimus: Vacate et videte, quoniam ego sum Deus , pro eo quod nos dicimus Scholastici Graece sunt eruditi, dyscoli indocti et agrestes. Sed utrisque vult obedire subditos, explicans apertius quomodo nos supra omni humanEt sanctus antistes Fulgentius in opusculis suis sic ponit: « Servientes cum timore non tantum bonis et modestis, sed etiam difficilioribus. » Sed si benefacientes, patienter sustinetis,
Abbreviated transcription (Latin):
ne hoc p̃texunt culpam. Potest
autem uixta illud apłi pauli ge¬
neraliter accipi. yos inlib̾tatem
uocati estis frẽs: tantum neliber¬
tatem inoccasionem carnis dets:
liberi enim recte uocamur. qui
ꝑbaptisma apeccatorum sumus
nexib absoluti: quia demonica
seruitute redempti. qui filii dei
effecti: non tamen dono lib̾tatis
potiorem peccandi facultatem
uel licentiã accepimus: quin im¬
mo si peccamus mox lib̾tate ꝑ¬
dita. serui efficimur peccati. Et
quisquis se ad hoc liberatũ ad ñõ
putat ut licentius peccet. talis
suam lib̾tatem inuelamen mali¬
tiȩ mutat. Uult autem nos beatꝰ
petrus liberos eẽ aseruitio cul¬
parum: ut serui creatoris nri bo¬
ni et fideles ꝑmanere possimus.
Unde subsequenter adungit
S sicut serui dei.Omnes hono¬
Monet gͦ congruum cunctis
impendere honorem et uxta im¬
ꝑium domini. cesari que sunt ce
saris: et diͦ reddere que di sunt. Et
bene inter alia fratnitatem. dili¬

Expanded text:
ne hoc suam tegentes culpam. Potest ne hoc suam tegentes culpam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi: Vos in libertatem vocati estis, fratres, tantum ne libertatem in occasionem carnis detis . Liberi enim recte vocamur, qui per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti; qui a daemoniaca servitute redempti, quia filii Dei effecti, non tanto dono libertatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accepimus; quinimo si peccamus, mox, libertate perdita, servi efficimur peccati. Et quisquis se ad hoc liberatum a Domino putat, ut licentius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult autem nos beatus Petrus liberos esse a servitio culparum, ut servi Creatoris nostri boni et fideles permanere possimus; unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei. Omnes honoMonet ergo congruum cunctis impendere honorem, et juxta imperium Domini, Caesari quae Caesaris sunt, et Deo reddere quae Dei sunt. Et bene inter alia fraternitatem dili
Abbreviated transcription (Latin):
lefacit inte iustum et in noxiũ.
tue uirtus pacientiã coronam
laudis meret᷑. Nam et hoc inten¬
disse beatum petrum in hac sen¬
tentia uerba sequentia docent:
quibus dicitur. Quia sic ẽ uolũ¬
tas dei ut bene facientes: obmi¬
bonorum adquã duces arege
dicit missos: dum ignorantia
ducũ inprudẽtium. boni ad lau¬
dem suã ꝑpetuam bene se agen¬
do utuntur. Quasi liberi: et non
quasi uelamen habentes malicie
libertatẽ. Quasi liberi bona fa¬
ciunt qui quo maiore apud ho¬
mines lib̾tate utuntur: eo ar¬
ctius immo liberius diuino fa¬
mulatui subungatuR. S et il¬
li quasi liberi bene faciunt. qui¬
iuxta exemplum ioseph patri¬
arche. tamet si seruitio depͥmũt᷑
hominũ: serui eẽ uitiorũ nulla
arte compelluntur. at uero lib̾¬
tatem suam inuelamẽma¬
lidie uertunt. qui quo minus hu¬
mani famulatus uigo cohibent᷑:
eo latius peccatorum domino
mancipãt᷑. Et cum uitiis impune
seruiunt lib̾tatem uocant: nomi¬

Expanded text:
lefacit in te justum et innoxium, lefacit in te justum et innoxium, tuae virtutis patientia coronam laudis meretur. Nam et hoc intendisse beatum Petrum in hac sententia, verba sequentia docent, quibus dicitur: Quia sic est voluntas Dei, ut benefacientes, bonorum, ad quam duces a rege dicit missos, dum ignorantia ducum imprudentium, boni ad laudem suam perpetuam bene se agendo utuntur. Quasi liberi, et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, qui quo majore apud homines libertate utuntur, eo arctius, imo liberius divino famulatui subjungantur. Sed et illi quasi liberi benefaciunt, qui exemplo Joseph patriarchae, tametsi servitio deprimuntur hominum, servi esse vitiorum nulla arte compelluntur. At vero libertatem suam in velamen malitiae vertunt, qui quo minus humani famulatus jugo cohibentur, eo latius peccatorum dominio mancipantur, et cum vitiis impune serviunt, libertatem vocant, nomi
Abbreviated transcription (Latin):
et religioni xp̃iane possit detrahs.
quod ꝑeam humane conditionis
iura turbentur. Nam et ita pot̾
recte intelligi quod dictum ẽ om¬
ni humane creature: ut significe¬
dur et fidelib et ineredulis rerũ
dominis. Ad uindictam malefac¬
torum laudem uero bonorum.
Non quod omnes qui. regibus du¬
ces uel malefactores punire uel
laudare bonos nouerint: s quid
ẽẽ debeat actio boni ducis simpli¬
citer narrat. hoc ẽ ut malefacien¬
tes coherceat. bene agentes remu¬
neret. Qui etiam suniuste agit. sibo¬
nos dampnat. nichil hominus ad
laudem eorum ꝑtinere quȩ facit.
si pacient̾ eius inꝓbitatem tolerã
et sapienter euis stultitie resistit.
yis inquit non timere potestatem
bonum fac: et habebis laudem
ex illa. Non dicit abilla s ex illa
quia et si potestas te mundana
ñ laudat. immo si etiam ꝑsequet᷑.
sioccidit gladio ut paulum. sicru¬
cifigit ut petrum. abebis ex illa
laudem: dum exeo quod illa ma¬

Expanded text:
et religioni Christianae possit detrahi, et religioni Christianae possit detrahi, quod per eam humanae conditionis jura turbentur. Nam et ita potest recte intelligi quod dictum est, Omni humanae creaturae, ut significetur et fidelibus et incredulis rerum dominis. Ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Non quod omnes quidem reges aut duces vel malefactores punire vel laudare bonos noverint, sed quae esse debeat actio boni judicis simpliciter narrat, hoc est ut malefacientes coerceat, bene agentes remuneret. Qui etsi injuste agit si bonos damnat, nihilominus ad laudem eorum pertinent, quae facit, si patienter ejus improbitatem tolerent, et patienter ejus stultitiae resistant. Vis inquit non timere potestatem? Bonum fac, et habebis laudem ex illa . Non dicit ab illa, sed ex illa, quia etsi potestas humana non laudat, imo si etiam persequitur, si occidit gladio ut Paulum, si crucifigit ut Petrum, habebis ex illa laudem, dum ex eo quod illa ma
Abbreviated transcription (Latin):
dare inciperent. qui bonitate acui¬
stitia cultorum. suorum bonus
ẽẽ ꝓbaret᷑ et ustus. Glorificent
da iam nunc agnoscant incredu¬
li. cum uos instant̾ inter obstantia
ꝑicula illum sequi ꝑspexerint.
Subiecti estote omni humane cre¬
ature. ꝓpt̾ dm̃. Omni humane cre¬
ature dicit omni dignitati homi¬
num. omni ꝑsone: omni pͥncipatui.
cui uos diuina dispositio subdi
uoluerit. hoc ẽ enim quod ait. ꝓpt̾
dm̃: quia non ẽ potestas nisi adeo.
Et qui potestati resistit. dei ordina¬
tioni resistit. Quam creaturam
Siue regi quasi p̃cellenti: siue duci¬
bus tamquã abeo missis. Ideo regi
tantum acducibus. ñ autem et̃
dominis dicit. quia hoc in loco illo
specialiter. ut p̃fati sumus instĩ¬
tuit. qui sunt domini seruorum.
Subsequent uero et seruos quomͦ
dominis famulent᷑ ammonet.
Docet gͦ et fideles famulos uideli¬
cet eterni regis etiam mundi po¬
testatibꝰ subdi. ne uel in hoc fidei

Expanded text:
dare inciperent qui bonitate ac judare inciperent qui bonitate ac justitia cultorum suorum bonus esse probaretur et justus. Glorificent,  Deum donanda jam nunc agnoscant increduli, cum vos instanter per obstantia pericula illum sequi perspexerint. Subjecti estote omni humanae creaturae propter Deum. Omni humanae creaturae dicit omni dignitati hominum, omni personae, omni principatui cui vos divina dispositio subdi voluerit. Hoc est enim quod ait, propter Deum, quia non est potestas nisi a Deo, et qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Quam creaturam Sive regi, quasi praecellenti, sive ducibus, tanquam ab eo missis. Ideo regi tantum ac ducibus, dominis dicit, quia in hoc loco illos specialiter, ut praefati sumus, instruit qui sunt domini servorum. Subsequenter vero et servos quomodo dominis famulentur admonet. Docet ergo fideles famulos videlicet aeterni Regis, etiam mundi potestatibus subdi, ne vel in hoc fidei
Abbreviated transcription (Latin):
eo minds terrenis rebus animam
sub ponant: qui se patriam incelis
habere meminerunt.Namq hoc
distare in hac uita inter electos
solet et reꝓbos: quod electi pere¬
grini nunc et exules patriam ex¬
pectant infuturo. Tantoq minus
inpresenti gaudus delectantur.
caducis: quanto futura sine fine
gaudia se sperant accipere. et in
eternum regnare cum xp̃o: At uero
reꝓbi hic habent patriam. cuius
solum uite desideriis norũt inhi¬
are. Ideoq post hanc uitam in exi¬
lium religantur. ꝑpetuum: ubi
cunctis carentes uoluptatibus so¬
la intormentis patiantur ad u̾sa.
Ut ineo quod detractant de uobis
tamquã de male factoribꝰ. uos ex
bonis operibus considerantes
glorificent dm̃. in die iusitationis.
Plerumq contingit ut pagani qui
fidem xp̃ĩanorum uituperabant.
quare deos suos dereliquissent. pꝰ¬
modum considerantes castam
eorum conu̾sationem et inuictũ
inxp̃o animum cessarent eis detra¬
here. magisq dm̃ glorificare ac lau¬

Expanded text:
eo minus terrenis rebus animam eo minus terrenis rebus animam supponant, quo se patriam in coelis habere meminerint. Namque hoc distare in hac vita inter electos et reprobos solet, quod electi peregrini nunc et exsules patriam exspectant in futuro, tantoque minus in praesenti gaudiis delectantur caducis, quanto futura sine fine gaudia se sperant accipere, et in aeternum regnare cum Christo. At vero reprobi hic habent patriam, cujus solum vitae desideriis norunt inhiare, ideoque post hanc vitam in exsilium relegabuntur perpetuum, ubi cunctis carentes voluptatibus sola in tormentis patiantur adversa. Ut in eo qutamquam de malefactoribus, uos ex bonis operibus considerantes glorificent deum nostrum in die uisitatiPlerumque contigit ut pagani qui fidem Christianorum vituperabant quare deos suos dereliquissent, postmodum considerantes castam eorum conversationem et invictum in Christo animum, cessarent eis detrahere, magisque Deum glorificare ac lau
Abbreviated transcription (Latin):
beatus petrus generaliter eccłã
institiit explicans uel beneficia
quib nos diuina pietas ad sa¬
ludem uocare uel dona quibus
aliquando uideos: nune autem
nos honorare dignatus ẽ. hinc
diu̾sas fidelium ꝑsonas soler¬
ter hortatus ne se tanta sp̃s grã
indignos. ne qui regali ac sacer¬
dotali uocabulo sunt insigniti:
uitiorum malicia subacti acon¬
donante uel ꝓmisse olim sibi
nobilitatis gła degenerent. Itaq
pͥmo liberos et seruos: deinde mu¬
lieres et uiros specialit alloquit᷑.
ac post inter locutionem genera¬
lis exortationis: seniores quoq et
adolescentes qualiter sese agere
debeant ostendit. Apte aut̃ libe¬
ros docet acarnalibus abstinere
desideriis. quia solet libertas uite
remissioris maiora illecebrarũ
titillantium tolerare ꝑicula. Quȩ
militant adũsus animam. Quia
dum concupiscentiis blandientibꝰ
caro eneruiter subiuigat᷑. iã intio¬
rum exercitus firmiter aduersus
animã armatur. Quos cõpetent᷑
aduenas uocat et peregrinos: ut

Expanded text:
beatus Petrus generaliter Ecclesiam instituit, explicans vel beneficia quibus nos divina pietas ad salutem vocare, vel dona quibus aliquando Judaeos, nunc autem nos honorare dignatus est. Hinc diversas fidelium personas solerter hortatur, ne se tanta sancti Spiindignos. Ne qui regali ac sacerdotali vocabulo sunt insigniti, vitiorum malitia subacti, a condonatae vel promissae olim sibi nobilitatis gloria degenerent. Itaque primo liberos et servos, deinde mulieres et viros specialiter alloquitur, ac post interlocutionem generalis exhortationis seniores quoque et adolescentes qualiter sese agere debeant ostendit. Apte autem liberos docet a carnalibus abstinere desideriis, quia solet libertas vitae remissioris majora illecebrarum titillantium tolerare pericula, quae militant adversus animam. Quia dum concupiscentiis blandientibus caro enerviter subjugatur, jam vitiorum exercitus firmiter adversus animam armatur. Quos competenter advenas vocat et peregrinos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ih̃m xp̃m scĩficate incordib urĩs.
intueri. Quantam in se sperantibꝰ
get: parati semꝑ ad satisfactionẽ
omniposcenti uos rationem deea¬
modis de spe et fide nr̃a ratione
poscentib reddere debemꝰ: ut et iꝰtas¬
spei et fidei nr̃e causas omnibus in¬
aimemus. siue fideliter siue infide¬
liter querentibus: Et ipsam fidei
ac spei nrȩ̃ ꝓfessionem illibatam
semꝑ teneamus: et inter p̃ssuras
ad iisadium ostendentes ꝑpatien¬
tientiam. quã racionabiliter eam
seruandam didicerimus: ꝓcuius
amore nec adu̾sa pati. nec mortẽ
subire formidemus. S modestia
et timore conscientiam habentes
bonam. in ipsam doctrine scientia
qualitatem docendi monet obser¬
uarr ut uidelicet humilitas quȩ
magistra ẽ. omniumq mater uir¬
tutum: et loquendo dicatur. et ui¬
uendo monstret᷑. yt in eo quod de¬
trahunt de uobis. tanquã dema¬

Expanded text:
m sanctificate in cordibus vestris. intueri? Quantam in se sperantibusget? Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem,modis de spe et fide nostra rationem poscentibus reddere debemus, ut et justasspei ac fidei nostrae causas omnibus intimemus sive fideliter sive infideliter quaerentibus, et ipsam fidei ac spei nostrae professionem illibatam semper teneamus, etiam inter pressuras adversantium, ostendentes per patientiam quam rationabiliter eam servandam didicerimus, pro cujus amore nec adversa pati nec mortem subire formidemus. Cum modestia et timore conscientiam habentes bonam. In ipsa doctrinae scientia qualitatem docendi monet observare, ut videlicet humilitas, quae magistra est omnium materque virtutum, et loquendo dicatur, et videndo monstretur. Ut in eo quod detrahunt de vobis tanquam de ma
Abbreviated transcription (Latin):
pulis conuersatus ẽ. con resurgentes
xpõ peregrinationis huius designãt
eccłam: ita dies quinquagesimus quo
tis qua labor eccłȩ temporalis denario
remunerabit᷑ eterno: congruenter expͥ¬
mit. illam et ipse numerus quadrage¬
narius equalib suis partib cõputatꝰ
addit amplius ipsum denarium. et
facit .l. Quadragenarii quippe numeri
dimidium ẽ .xx. Quarta pars. decẽ:
Quinta. octo: Oetaua. quinq decima

Expanded text:
pulis conversatus est, conresurgentem pulis conversatus est, conresurgentem Christo peregrinationis hujus designant Ecclesiam, ita dies quinquagesimus, quo quietis beatae, qua labor Ecclesiae temporalis denario remunerabitur aeterno, congruenter exprimit. Nam et ipse numerus quadragenarius aequalibus suis partibus computatus addit amplius ipsum denarium, et facit quinquaginta. Quadragenarii quippe numeri dimidium est viginti, quarta pars decem, quinta octo, octava quinque, decima
Abbreviated transcription (Latin):
nem introiuit semel inscã. eterna
redemptione inuenta. Cuius hosti¬
a tempore pasce immolata: s die
pentecostes spũscõ inigne apparen¬
te: uere consũmata ẽ. Ueteris enĩ
erat consuetudinis: acceptas deo
uictimas celesti igne consumi.
Donec gͦ ueritas cõpleret᷑. figurã
licuit exerceri. Inde ẽ quod mathi¬
as qui ante pentecosteri ordinatur.
sorde querit᷑. semptem uero diacons¬
qui postea nequaquam sortis agi¬
tacione. s discpłorum tantũ elecꝰti¬
one: apłorũ uero oratione et manus
unposicione sunt ordinat. Quod siqͥ
necessitate aliqua cõpulsi dm̃ putẽt
sortibus exemplo apłorum eẽ cõsulẽ¬
dum: uideant hoc ipsos apłos non nͥ
hocẽ incenaculo quod suꝑius ascen¬
disse narrat᷑. Quicũq enim spũscõ ad¬
impleri desiderãt. carnis domicilium
necesse ẽ mentis contemplatione trã¬
scendãt. Sicut aut quadraginta dies
quib dñs post resurectionem cũ disci¬

Expanded text:
nem introivit semel in sancta aeterna nem introivit semel in sancta aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata, sed die Pentecostes Spiritu sancto in igne apparente, vere consumpta est. Veteris enim erat consuetudinis acceptas Deo victimas coelestis igne consumi. Donec ergo veritas compleretur, figuram licuit exerceri. Inde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi postea nequaquam sortis agitatione, sed discipulorum tantum electione, apostolorum vero oratione et manus impositione, sunt ordinati. Quod si qui necessitate aliqua compulsi Deum putant sortibus exemplo apostolorum esse consulendum, videant hoc ipsos apostolos nonHoc est in coenaculo, quod superius ascendisse narrantur. Quicunque enim Spiritu sancto adimpleri desiderant, carnis domicilium necesse est mentis contemplatione transcendant. Sicut autem quadraginta dies, quibus Dominus post resurrectionem suam cum disci
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum ꝑom̃s eccłas septem diaco¬
nos. qui sublimiori gradu eent cete¬
ris & ꝓximi cirea aram quasi colũpe
altaris ad sisterent: & non sine alicͦ
septenarii numeri misttrio. Stepbanꝰ
autem plenus grã & fortitudine. Ste
phanus grece: latine coronatus dicit᷑.
Qui pulcherima racione quod ꝑcep¬
turus erat in re. quodã p̃sagio p̃oc¬
cuparat innomine: lapidatus hu¬
milit̾: s sublimit̾ coronatus. hebrai¬
ce autem interp̃tatur norma urã.

Expanded text:
per omnes Ecclesias septem diacoper omnes Ecclesias septem diaconos, qui sublimiori gradu essent caeteris, et proximi circa aram quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii numeri mysterio. Stephanus autem plenus gra Graece, Latine coronatus dicitur, qui pulcherrima ratione quod percepturus erat in re, quodam praesagio praeoccuparet in nomine: lapidatus humiliter, sed sublimiter coronatus, Hebraice autem interpretatur norma vestra
Abbreviated transcription (Latin):
suis capud hierosolimã reuexit. Post
hunc extrat uidas galileus. hunc etiã
scripsit iosephus gaulanitẽ deciuita¬
te gamala qui saduco quodã phari¬
sco. quo emptis asũpto cogeret plebẽ.
ne tributa romanis soluendo ꝑderet
libtatem. ꝓftrtns ex lege dnõ soli serui¬
endũ & eos qui ad templũ decimas de¬
feyent cesari tributa reddere ñ debere
Quȩ heresis intantum creuerat. ut etiã
phariseorũ & multã partẽ ppłi contur¬
baret: ita ut dñm xp̃m interrogandũ
cẽ crederent: licet tributa dan cesa
erat quod hebrei suas uiduas ut pote
erudiciores: inministerio p̃ferrent. ui¬
dus grecorum. Non ẽ equum nos re¬
linquere uerbum di: & ministrare
mensis. De hoc arator. locus inquit. in¬
dicat iste quod meliora rudi ppł ᷤ sint
fercula mentis: quã fuse ꝑmenbra
dapes. Considerate gͦ fr̃s uiros ex uob̃
boni testimonii septem. & cetera. hĩc
iam decreuerant apłi uel sucessores

Expanded text:
sius caput Jerosolymam revexit. Post sius caput Jerosolymam revexit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus. Hunc etiam scribit Josephus Gamaliten, de civitate Gamala, qui Sadducho quodam Pharisaeo coeptis assumpto, cogeret plebem, ne tributa Romanis solvendo perderet libertatem, proferens ex lege Domino soli serviendum, et eos qui ad templum decimas deferrent Caesari tributa reddere non debere. Quae haeresis in tantum creverat, ut etiam Pharisaeos et multam partem populi conturbaret, ita ut Dominum Christum interrogandum esse crederent, licet tributa dari Caeserat, quod Hebraei suas viduas, ut pote eruditiores, in ministerio praeferrent viduis Graecorum. Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. De hoc Arator: . . . . Locus indicat iste, Quod meliora rudi populo sint fercula mentis, Quam fusae per membra dapes. Considerate ergo fratres viros ex vobis boni testimonii septem, etc. Hinc jam decreverunt apostoli, vel success
Abbreviated transcription (Latin):
latos. Ambigebant de illis quid nam
fieret: nec sic quidẽ fidei cedere uo¬
lentes. Iugenita enim malicia: cor
ꝑfidũ insignis et iã manifestis ob-¬
durat: & uultis inducere suꝑ nos
sanguinẽ hominis istuis. Oblitus ẽ
pͥnceps sacerdotũ debiti: quod ipse
sibi & suis inp̃catus erat dicens. San¬
guis euis suꝑ nos. & suꝑ filios nrõs.
Surgens aut̃ quidã inconcilio phari¬
seus nomine gamaliel. hic gamali¬
el ut elemens indicat. apłorũ erat
infide socius. s eorũ consilio ꝑma¬
nens apud uideos: ut illorum inta¬
li turbine potusset sedare furorem.
ante enim hos dies extitit theodas &
cetera. Theodas hic: ꝑsuasit multis ut
iosephus refert sublatis ex urbe facul¬
tatibus suis ripas iordanis obsidere.
Et cum eẽt magus. ꝓpħam se dicebat.
posseq imꝑio. fluiii direpto gurgite
p̃bere transitum. Cui fadi ꝓcuratoris
iussu equitum turba suꝑueniens:
multis quidẽ ꝑemptis aut captis. ip¬

Expanded text:
latos? Ambigebant de illis quidnam latos? Ambigebant de illis quidnam fieret. Ne sic quidem fidei se dare volentes. Ingenita enim malitia cor perfidum in signis etiam manifestis obdurat. Et vultis inducere super nos sanguinem hominis istius. Oblitus est princeps sacerdotum debiti, quod ipse sibi et suis imprecatus erat, dicens: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Surgens autem quidam in concilio Pharisaeus nomine Gamaliel. Hic Gamaliel, ut Clemens indicat, apostolorum erat in fide socius, sed eorum consilio permanens apud Judaeos, ut eorum in tali turbine posset sedare furorem. Ante hos enim dies exstitit Theodas, etc. Theodas hic persuasit multis, ut Josephus refert, sublatis ex urbe facultatibus suis, ripas Jordanis obsidere. Et cum esset magus, prophetam se dicebat esse, posseque imperio fluvii dirempto gurgite praebere transitum. Cui Phadi procuratoris jussu equitum turba superveniens, multis quidem peremptis aut captis, ip
Abbreviated transcription (Latin):
tur uisti: uendicabant enim sibi
quod ñ erãt: sicut infra legimus: cor¬
poris omnino resurrectionẽ negan¬
tes animã ꝑire cũ carne dicebant:
credebant: et quinq tantum libros
mossi recipientes ꝓphetarũ p̃conia
respuebant. atq ideo maxime prin¬
cipibus in ꝑsequendo apł̃os astipu¬
lant᷑: delo uidelicet ducti quod illi
iurtute magna & miraculorum si¬
gnis: redderent testimonium re-
autem dni ꝑnoctẽ aꝑiens ianuas
carceris et cetera. Ne dubitaret tho¬
mas dñm̃ ẽẽ caruẽ & ossa gestantem
quẽ ianuis clausis uiderat intran¬
tem: ecce ipse cũ sociis mortali ad hu
carne uestitus. ianuis egredit᷑ clausis.
Carcerem quidẽ inuenimus clausum
cum omni diligencia. & custodeᷤ stãtes
ianuas. apperientes aut̃: neminẽ in¬
uenimus. Quid ꝓphane iudee ceca
stimularis insania. furantibus di¬
censab apłis dnm̃ fuisse demonumen¬
to sublatum. Dic rogo eosdẽ apłos
de carcereclausocuuis furto credas ab¬

Expanded text:
tur justi vendicabant enim sibi tur justi vendicabant enim sibi quod non erant, sicut infra legimus, corporis omnino resurrectionem negantes, animam perire cum carne dicebant. m esse credebant, et quinque tantum libros Mosi recipientes, prophetarum praeconia respuebant. Atque ideo maxime hi principibus in persequendo apostolos astipulantur, zelo videlicet ducti, quod illi virtute magna et miraculorum signis redderent testimonium resuautem Domini per noctem aperiens januas carceris, etc. Ne dubitaret Thomas Dominum esse carnem et ossa gestantem, quem januis clausis viderat intrantem, ecce ipse cum sociis mortali adhuc carne vestitus, januis egreditur clausis. Carcerem quidem invenimus clausum cum omni diligentia, et custodes stantes ante januas; aperientes autem, neminem invenimus. Quid, profane Judaee, caeca stimularis insania, furantibus dicens apostolis Dominum fuisse de monumento sublatum? Dic, rogo, eosdem apostolos de carcere tuo clauso cujus furto credis ab
Abbreviated transcription (Latin):
temptauerant: ceteris exc̃plũ tribuit
Ueueniente petro satẽ umbra illius ob¬
umbraret quẽquã eorũ: et liberabant᷑
Tunc petrus umbra sui corporis ui¬
sibilit̾ alleuabat infirmos: qui etiã
nunc inuisibili sue intercessionis
umbraculo fideliũ infirma robo¬
rare ñ cessat. Et qr petrus eccłȩ typus
ẽ. pulchre ipse quidẽ rectus incedit.:
s umbra cõmitante iacentes erigit:
Quia eccła mente & amore celestibus
intendens quasi umbratice transcur¬
rit interra. Et hic saeramentis tempo¬
ralibus figurisq celestium renouat:
quos illic ꝑpetius remunerat donis.
Quidã huic loco nectunt hoc quod
dñs in euangłio ait. Qui credit in me
oꝑa que ego facio & ipse faciet: et ma¬
iora horum faciet. Exurgens aut̃ pͥnce¬
ps sacerdotum et om̃s quicũ illo erãt
quȩ ẽ heresis saduceorum: et cetera.
heresis grece ab electione uocatur.
quia quisquis sibi spretis aliorum
dictis quod sequendũ putauerit
eligit. Saducei gͦ qui interp̃tã¬

Expanded text:
is exemplum tribuit. Ut, veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum, et liberarentur. Tunc Petrus umbra sui corporis visibiliter allevabat infirmos, qui etiam nunc invisibili suae intercessionis umbraculo fidelium infirma roborare non cessat. Et quia Petrus Ecclesiae typus est, pulchre ipse quidem rectus incedit, sed umbra comitante jacentes erigit, quia Ecclesia mente et amore coelestibus intendens, quasi umbratice transcurrit in terra, et hic sacramentis temporalibus figurisque coelestium renovat, quos illic perpetuis remunerat donis. Quidam huic loco nectunt hoc, quod Dominus in Evangelio ait: Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet . Exsurgens autem princeps sacerdotum, et omnes qui cum illo erant, quae est haeresis Sadducaeorum, etc. Haeresis Graece ab electione vocatur, quia quisque sibi, spretis aliorum dictis, quod sequendum putaverit, eligebat. Sadducaei autem, qui interpretan
Abbreviated transcription (Latin):
scelera quanta de eo narrant
historie dimissus ẽ: ut euãgłiũ
xp̃i inoccidentis quoq partib
p̃dicaret: : sicut ipse romanis
hoc gͥ eũ cõsũmauero ꝓficistar
ꝑuos in hispaniam. postea uͦ
idẽ ultimo neronis anno reten¬
tus ab eo martirio coronatus ẽ.
Quod utrumq in scd̾am ad ci¬
motheum epistolam quã pas¬
suriis de uinculis dictat. expo¬
nit. In pͥma inquiens mea de¬
fensione nemo michi adfuit:
s om̃s me derelinquerunt. Do¬
minus aut̃ michi ad stiait & cõ¬
forta uit me: ut ꝑ me p̃dica¬
tio impleret᷑: & audirent om̃s
gentes: & liberatus sum de ore
leonis. Manifestissime ꝓpt̾ cru¬
delitatem. neronem leonem
ẽẽ significans. Et inconsequẽ¬
tib Et saluabit me: & saluum
faciet in regnum suum celeste
quo scilicet p̃sens sibi sentiret
imminere martirium. Unde in
eadem epistola p̃miserat. Ego¬

Expanded text:
scelera, quanta de eo narrant scelera, quanta de eo narrant historiae, dimissus est ut Evangelium Christi in Occidentis quoque partibus praedicaret, sicut ipse Romanis Hoc ergo cum consummavero, proficiscar per vos in Hispaniam. Postea enim, id est, ultimo Neronis anno, retentus ab eo, martyrio coronatus est. Quod utrumque in secunda ad Timotheum Epistola, quam passuris de vinculis dictat, exponit: In prima, inquiens, mea defensione, nemo mihi adfuit, sed omnes me dereliquerunt. Dominus autem mihi ostitit, et confortavit me, ut per me praedicatio impleretur, et audirent eum omnes gentes, et liberatus sum de ore leonis . Manifestissime, propter crudelitatem, Neronem leonem esse significans. Et in sequentibus: Et salvavit me, et salvum faciet in regnum suum caeleste , quod scilicet praesens sibi sentiret imminere martyrium. Unde in eadem Epistola praemiserat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ os dauid de iuda: ostendens
& ipse eundem sp̃m inꝓphetis
& in apłis operatum. hec debeati
didimi libris excerpta. hunc in
nrĩs opusculis teneãt locum.
Incrassatum ẽ enim corppłi huiꝰ.
& aurib grauiter audierunt.Ne
putemus crassitudinem cordis
& grauitatem aurium. nature
eẽ non uoluntatis: sub ungit
culpam arbitrii & dicit. Et ocłos
suos cõp̃sserunt ne forte uide¬
ant ocłis: idẽ. ipsi meritis p̃cedẽ¬
tib causa fuerunt ut ds eis ocłos
clauserit. Uel adsuꝑiora iungen¬
dum ẽ dicente dño. ad ꝓphetam.
Uade ad ppłm istum. & pecca¬
ta quibus cecitatem meruerũt
illis imꝓpera. si forte uel sic au¬
dire & ad me conuerti dignent᷑
Mansit autem bienno doto in
suo conductu. idẽ. inospicio
quod ipse sibi conduxerat xp̃m
omnib p̃dicabat. Non solum
quidem uideis. s & gentibus
quas illis reꝓbatis dixerat esse
saluandas. Et docens quȩ sũt
s nec dum neronis imꝑio robo¬
rato. Nec intanta erumpente

Expanded text:
 os David, de Juda . Ostendens et ipse eumdem Spiritum in prophetis et in apostolis operatum. Haec de beati Didymi libris excerpta, hunc in nostris opusculis teneant locum Incrassatum est enim cor populi hujus, et auribus graviter audierunt. Ne putemus crassitudinem cordis et gravitatem aurium naturae esse, non voluntatis, subjungit culpam arbitrii, et dicit: Et oculos suos compresserunt, ne forte videant oculis. Id est, ipsi meritis praecedentibus causa fuere ut Deus eis oculos clauderet. Vel ad superiora jungendum est, dicente Domino ad prophetam: Vade ad populum istum, et peccata quibus caecitatem meruerunt, illis impropera, si forte vel sic audire, et ad me converti dignentur . Mansit autem biennio toto in suo conducto, id est, in hospitio quod ipse sibi conduxerat, Christum omnibus praedicabat, non solum quidem Judaeis, sed et gentibus, quas illis reprobatis dixerat esse salvandas. Et docens quae sunt sed necdum Neronis imperio roborato, nec in tanta erumpente