comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris. scđm quos prima ecas uitȩ humane
sine rationis discretione gubernatur.⁊
cđm quoꝵ uidelicet sensuũ affectus in¬
cedere. si illi etati non natura s uitium
c̃ẽt. nequaquã ipsi sensus uiri. sed adul-¬
teri potius apellati fuissent. Preterea
cum postea subiunctum ẽ. quia ille
quem habebat uir eius non esset. ma-¬
nifeste demonstratum est. quia hii
quos prius habuerat quinq. eius hoc
est legittimi & non aliens fuissent. Pa¬
turale siquidẽ humane nature est in
prima ȩcate scd̾m solos sensuum affectꝰ
moueri atq incedere. Cum uero ad an¬
nos discretionis ꝑuenerit. si relicta ueri¬
tate errorem sequitur. ipse ei error cunc
non maritus sed adulter appellatur.
Quod autẽ pꝰ scd̃m solũ motum sensuum
icedens oꝑatur. nec malum ei ad cul¬
pam. nec bonum ad meritũ reputat᷑.
on igitur infantib etiam in peccaco
natis uitiũ est sine cognitione nasci.
sed hoc eis uitium ẽ. cum tali scilicet ui¬

Expanded text:
ris, secundum quos prima aetas vitae humanae ris, secundum quos prima aetas vitae humanae sine rationis discretione gubernatur; secundum quorum videlicet sensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum ad meritum reputatur. Non igitur infantibus etiam in peccato natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vi
Abbreviated transcription (Latin):
statim ignorantiam habere siue ĩgno¬
rantia ẽẽ dicendus est. quia ignoran¬
tia non dicitur. nisi tunc solum cum
id quod ignorari non debuissec nescit᷑
Talis itaq ignorantia non nisi ex pena
peccati mẽẽ cognoscitur. cum mensa
lumine ueritatis excecata. ne ea que
scire deberet cognoscere ualeat. ꝓprio
uitio obscuratur. Illam uero quȩ in
nascentib cunctis & nunc a princpuo
mẽẽ uidetur. & tunc quoq mẽe de¬
buisse credicur. sensus siue cognitioĩs
inꝑfectionem. naturȩ ẽc̃ non culpe. Et
hoc manifeste liquet: quia dñs in euan¬
gelio cum sub typo animę samarita¬
nam de occultis suis conueniret. primũ
eam quinq uiros habuisse. ac deinde
quẽ nunc habet uirum eius non ẽẽ cq̃¬
tatus est dicens. quinq enim uiros ha¬
buisti. & nunc quem habes non est cuus
uir. Qui sunt enim quinq uiri. quibꝰ
anima rationalis primũ legitime co¬
pulata dicit᷑. nisi quinq sensus corpo¬

Expanded text:
statim ignorantiam habere sive in ignostatim ignorantiam habere sive in ignorantia esse dicendus est; quia ignorantia non dicitur nisi tunc solum cum id quod ignorari non debuisset, nescitur. Talis itaque ignorantia non nisi ex poena peccati inesse cognoscitur, cum mens a lumine veritatis excaecata ne ea quae scire deberet, cognoscere valeat, proprio vitio obscuratur. Illam vero quae in nascentibus cunctis et nunc a principio inesse videtur, et tunc quoque inesse debuisse creditur, sensus sive cognitionis imperfectionem, naturae esse non culpae: ex hoc manifeste liquet quod Dominus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse testatus est, dicens: Quinque enim viros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir . Qui sunt quinque viri quibus anima rationalis primum legitime copulata dicitur, nisi quinque sensus corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuenire non possunt. Hoc in arboribꝰ
& plantis & germinib cunctis. hoc in
bestiis & cunctis uiuentib cernimus.
quia a modico uniuersa incipiunt.
ac deinde paulatim ꝑ incrementa or¬
dine ad ꝑfectionem euadunt. Quo cir¬
ca nequaquã ꝓ uitio humanȩ nat᷑e
deputandũ est. si in principio suo a
ꝑfecto inchoata ꝑ subsequentẽ ꝓpaga¬
tionem a modico ad maiora & melio¬
ra ꝓficiat. & de corpore quidẽ humano
fortassis difficile non erit neq inconue¬
niens udebitur hoc in estimationem
reciꝑe. uerum de sensu & cognitione
ueritatis fortasse minus ꝓbabile estima¬
bitur. quod scilicet. hn qui sine peccato
nascerentur. sensu & incelligentia men¬
tis inꝑfecti nascerent᷑. propterea quos
om̃is ignorantia in rationali creatura
non nisi ex pena peccati ẽẽ uideatur.
S si qui hoc dicunt non satis diligent
considerant. quiꝰ non om̃is qui aliquis
nescit. aut aliquid minus ꝑfecte scit.

Expanded text:
venire non possunt. Hoc in arboribus venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione veritatis fortasse minus probabile existimabitur. Quod scilicet ii qui sine peccato nascerentur sensu et intelligentia mentis imperfecti nascerentur, propterea quod omnis ignorantia in rationali creatura non nisi ex poena peccati esse videatur. Sed qui hoc dicunt, non satis diligenter considerant quod non omnis qui aliquid nescit aut aliquid minus perfecte scit,
Abbreviated transcription (Latin):
uero queritur
quales homo filios generare
debiusset si non peccasset. utrum ui-¬
delicet quẽadmodũ ipse pͥmus homo
ꝙ scdm staturam corporis & scđm sensũ
mentis ꝑfectus mox conditus est: ita qͦ
qui ex eo nascituri fuissent. tam corpo¬
re quam sensu in ipso mox natuita¬
tis suȩ exordio ꝑfecti ẽẽ deberent. nos
scdm estimationẽ nram id magis app¬
bamus. ut primus quidem homo sic̃
diximus & corpore & sensu ꝑfectus mox
factus fuisse credatur: illos uero qui ex
ipso nascerentur eadem lege qua & nc̃
natuitatem humanã oedmatam cer¬
nimus paruos nascituros. ac deinde ꝑ
interualla tempoꝵ. tam in sensu ani-¬
mi. quam in statura corporali incre¬
menta accepturos. Sic enim in om̃
genere rerum aliam legem primam
conditionẽ habuisse cernimus. atq a¬
liam subsequentem ꝓpagationem.
Prima enim om̃ia ꝑfecta facta funt. &e¬
tera autem omia que ex ipsis oriunt᷑
& post ipsa subsequuntur nisi ꝑ int̃¬
ualla tempoꝵ crescendo ad ꝑfectionẽ

Expanded text:
ero quaeritur quales homo generare filios debuisset si non peccasset, utrum videlicet quemadmodum ipse primus homo secundum staturam corporis et secundum sensum mentis perfectus mox conditus est, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum existimationem nostram id magis approbamus, ut primus quidem homo, sicut diximus, et corpore et sensu perfectus mox factus fuisse credatur; illos vero qui ex ipso nascerentur eadem lege qua et nunc nativitatem humanam ordinatam cernimus parvos nascituros; ac deinde per intervalla temporum tam in sensu animi quam in statura corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. Prima enim omnia perfecta facta sunt; caetera autem omnia quae ex ipsis oriuntur et post ipsa subsequantur, nisi per intervalla temporum crescendo ad perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
scđm oꝑationem. scđm retͥbutionemi.
Scđ̾m prescientiam iudicati fiumus.
priusquam eẽmus. Scdm causam
udicamur. ex quo ẽẽ incipimus. qͥl¬
do boni uel mali sumus. Scdm oꝑi¬
tionem iudicamur quando opib. so¬
ris ostendimus quales intus apud
nos simus. Scd̾m recributionẽ iudi¬
cabimur. quando in ꝑcipienda
mercede oꝑum cognoscemus. qualeᷤ
ab eterno apud dm̃ p̃uisi fuimus.
x his quatuor iudiciis. duo sunt oc
Quo manifesta idest iudiciũ scdm
opationẽ & iudicium scd̾m recribu¬
tionem. in. quoꝵ altero idest iudicio
scd̾m oꝑationem hominibus a deo
in presenti iudicandi pocestas dat᷑.
Alterum uero hoc est iudiciũ scđm re¬
tbutionẽ. non ab hominibus s a deo

Expanded text:
m operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus. Secundum causam judicamur ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occDuo manifesta, id est judicium secundum operationem; et judicium secundum retributionem. In quorum altero, id est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur. Alterum vero, hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibu
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ manifestum & mutabile.
iudicium scd̃m retͥbutionẽ manife¬
stum & inmutabile. Iudicium scđm
oꝑationem imago quod ammodo
est & sacramentum iudicii scđm re-¬
tͥbutionẽ. quia illud manifestat cau
sam & prescientiam innuit. hoc uero
manifestabit causam & confirmabit
prescientiam. Item considerandũ ẽ
quod iudicium aliter fit. ubi sqen¬
dia dictatur. aliter ubi ꝓfertur. In
dictanda quidem scientia om̃is iu¬
dicii. iudicat simul pader & filius
solus filius. quia in diuinitate sua cũ
sententiam dictare habuerit. i hu-¬
manitate sua om̃is iudicii sententiã¬
solus proferre accepit. Propterea hu¬
manitas quȩ sententiam dictare ñ
habet. quantum ad dictandã sen¬
tentiam dixit. Ego non iudico quẽ¬
quam. & tamen quia proferre ha-¬
bet scđm hoc quod dictata est subdit.
sicut audio iudico. Quod enim intꝰ
audit ubi sententia diccatur. foris
iudicat ubi profertur. His itaq bre¬
iuter de discretione iudicioꝵ propo¬

Expanded text:
ionem manifestum et mutabile. Judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud mansam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filiussolus Filius, quia in divinitate sua cum sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit: Ego non judico quemquam ; sed tamen quia proferre habet secundum quod dictata est subdit: Sicut audio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque breviter de discretione judiciorum propo
Abbreviated transcription (Latin):
erat: Et ex tunc mereri cȩperunt
ex quo uoluntate moueri cȩper̃t.¬
& hoc post primum principium
erat. & a primo principio erat. &¬
non in ipso. qm ab ipso tantum erat.
Ex quo autem uoluntas erat. liber¬
tas erat. quia uoluntatis est liber¬
tas. q̃m potens erat per se moueri
ut ultra iret huc uel illuc sine
coactione. uł aduita uł derelic¬
ła. qͣm libertas est uoluntatis ex

Expanded text:
erat. Et extunc mereri coeperunt, ex quo voluntate moveri coeperunt. Et hoc post primum principium erat; et a primo principio erat; et non in ipso, quoniam ab ipso tantum erat. Ex quo autem voluntas erat, libertas erat, quia voluntatis est libertas; quoniam potens erat per se moveri ut ultra iret huc vel illuc sine coactione vel adjuta vel derelicta; quoniam libertas est voluntatis ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ grãm di iuste saluantur. scđm
merita sua iuste dampnari potuissẽt.
si ds eos saluare noluisset. Sic ergo qd̃
uoluit utrumq iustum fuit. ut etiam
si aliter uoluisset iniustum non fuisset.
quia pocestas est in uoluntate eius. qua
sine iniusticia facere illi licet qd̃cũq uo¬

Expanded text:
m merito sua juste damnari potuissent si Deus eos salvare noluisset. Sic igitur quod voluit utrumque justum fuit, ut etiam si aliter voluisset injustum non fuisset, quia potestas est in voluntate ejus, quia sine injustitia facere illi licet quodcunque vo
Abbreviated transcription (Latin):
patiente et cogente.
tem sciendũ quia iusticia alia pa¬
tiens est alia cogens. Iusticia patiens
est. qua si fiat aliquid iustũ est: si ñ
fiat iustum non est. Iusticia cogens
est. qua sic aliquid iuste fit. ut tion
fieret iniustum ẽẽt. Propt̃ quod ni¬
sticia patiens dispensationem habet.
iusticia cogens necessitatem. Sic igit
ds̃ de massa generis humani quosta
ad saluationẽ assumens. iusticia u¬
ticur debitȩ pocestatis. quosdã uero
ad ꝑditionẽ deserens. iusticia uticur
licite equitatis. Ilic de debito suo.
hic de merito nr̃o. Si uero eos quos
nunc ad saluationẽ assumit desererde
nunc deserit assumeret similiter in¬
iusticia non eẽt. quia in eoꝵ saluata¬
one uteretur iusticia potestatis. Siue
igitur in his qui saluantur. siue in his
qui dampnant᷑. iusticia patiens est. ꝑ
quam illud quod fit sic iustum est

Expanded text:
patiente et cogente. Item sciendum est quod justitia alia patiens, alia cogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assumit desereret nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive igitur in his qui salvantur sive in his qui damnantur justitia patiens est per quam illud quod fit sic justum est
Abbreviated transcription (Latin):
RIMA culpa hominis fuit su¬
ꝓbia. quam triplex pena subse-¬
cuta estꝰ. Una que pena est tm̃
soest mortalitas corporis. duȩ reliquȩ.
qiȩ & penȩ sunt & culpe. Quarũ una
st concupiscentia carnis AAltera est ig¬
norantia mentis. Quod igitur homo
tali pena ꝑcussus est. ꝑ quam culpa
non purgaretur s augeret᷑. nisi per
gram̃ postmodum liberatus fuisset ꝑ
penam temporalem ad penam ȩternã
descenderet. ne audem dampnandus
iueniretur. si statim iudicaretur. di
dilationis locum ei penitentie & cor-¬
reptionis assignauit. quatinus eum
interim ꝑ grãm suam talem efficeret.
quem tandem non solũ miscditer s
etiam iuste ad salutem iudicare uale-¬
ret. Tria ergo hȩc in reparatione homi¬
nis primo loco consideranda occurrt̃.
Tempꝰ. Locus. Remedium. Lempus est
presens uita ab mitio mundi usq ad
finem scłi. Locus est mundus iste. Re-¬
medium in tribus constat. in fide. in
sacramentis. in oꝑibus bonis. Tempus
ongum ne inparatus preoccupetur.

Expanded text:
rima culpa hominis fuit superbia, quam triplex poena subsecuta est. Una quae poena est tantum, id est mortalitas corporis. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est concupiscentia carnis; altera est ignorantia mentis. Quod igitur homo tali poena percussus est per quam culpa non purgaretur sed augeretur, nisi per gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim judicaretur dilas et dilationis locum poenitentiae ei et correctionis assignavit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare valeret. Tria ergo hic in reparatione hominis primo loco consideranda occurrunt: tempus, locus, remedium. Tempus est praesens vita ab initio mundi usque ad finem saeculi. Locus est mundus iste. Remedium in tribus constat: in fide, in sacramentis, in operibus bonis. Tempus longum, ne imparatus praeoccupetur.
Abbreviated transcription (Latin):
& omĩ quod nunc aliquando ẽ
est. Semꝑ sine tempore. ubiq sine
loco. in omĩb sine dermino & diffi¬
nitione. E nos quidẽ horũ conside¬
rationẽ sublimem nequaquã fal¬
sitatis arguimus. uerba tam̃ supra
capacitatẽ & possibilitatẽ minorũ.
& simplicum intelligendie fortia

Expanded text:
et omni quod nunc aliquando est; et omni quod nunc aliquando est; est. Semper sine tempore, ubique sine loco, in omnibus sine termino et definitione. Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba tamen supra capacitatem et possibilitatem minorum, et simplicium intelligentiae fortia
Abbreviated transcription (Latin):
solum in loco eẽ. & loco mutari. &
tẽpore. Spm̃ aucẽ creatum in loco
non ẽẽ. qm̃ corpus non est. nec loco
mutari sed dempore. Sp̃m autẽ cre¬
atorẽ nec in loco ẽẽ. nec loco muta-¬
ri. qm̃ corpus non est. nec tempore
mutari qm̃ uariabilis om̃ino est.
Propterea soli corpori recte assignari.
& hoc aliquid eẽ. qm̃ diffinitũ est.¬
& hic alicubi eẽ qm̃ circũsͥptũ ẽ:
& nunc aliquando esse. qm̃ uaria¬
bile est. Spũi uero creato conuenire.
& hoc aliquid ẽe. qm̃ diffinidus ẽ. &
nunc aliquando eẽ. qm̃ uariabilis ẽ.
sed non hic alicubi ẽec̃. qm̃ circũ scͥptꝰ
non est. qui dimensionis capax ñ ẽ.
Creatorem autẽ spm̃ nec hoc aliquid
ẽẽ quod diffinitus non ẽ. nec hic ali¬
cubi ẽẽ quod circũscͥptus non est.
nec nunc aliquando esse. qm̃ uia
riabilis est. presentem cam̃ ueracĩt
& essentiabilit̾ om̃i quod hoc ali¬
quid ẽ. & om̃ĩ quod hic alicubi ẽ.

Expanded text:
soli in loco esse et loco mutari et soli in loco esse et loco mutari et tempore. Spiritui autem creato in loco non esse; quoniam corpus non est, nec loco mutari sed tempore. Spiritum autem creatorem nec in loco esse nec loco mutari, quoniam corpus non est, nec tempore mutari, quoniam invariabilis omnino est. Propterea soli corpori recte assignari; et hoc aliquid esse quoniam definitum est, et hic alicubi esse quoniam circumscriptum est; et nunc aliquando esse quoniam variabile est. Spiritui vero creato convenire; et hoc aliquid esse quoniam definitus est, et nunc aliquando esse quoniam variabilis est; sed non hic alicubi esse quoniam circumscriptus non est, qui dimensionis capax non est. Creato rem vero spiritum: nec hoc aliquid esse quod definitus non est, nec hic alicubi esse quod circumscriptus non est, nec nunc aliquando esse quoniam invariabilis est; praesentem tamen veraciter et essentialiter omni quod hoc aliquid est, et omni quod hic alicubi est,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione uero loci. magna inter con¬
quirentes ambiguitas generat᷑. qm̃
sunt qui dicunt nullũ spm̃ muta¬
ri loco posse. qm̃ locus ꝓprie corpo¬
ris sedes sit. & capacitas corporis que
decerminatur scđ̃m corpus aliquan¬
do quod in illa est. aliquando in
quo est ipsa. & non est corpus locꝰ.
qm̃ locus non est aliquid. nec po¬
nit aliqͥd.. locus. sed quasi mane
& ulacuum ubi corpus est. uel esse
pocest. & non est corpus ipse. nec
tam̃ uocatur locus. nisi det̾minatꝰ
ꝑ corpus. uel quod in ipso est. scđm
finẽ dimensionis ubi desinit corpꝰ
& ultra non est. suie scđ̃m corpus
quod locum continet. scđm ipsuis
ipsam corpus non est. Ita nichil ẽẽ
posse in loco. nisi quod dimensio¬
nem habet corꝑalem. & circũscrip¬
dionem. qm̃ locus scđm dimensio¬
nem corporis constat & circũscͥpti¬
onẽ. & non posse ullo modo hoc
sp̃ui conuenire. qui corꝑalis quan¬
ticatis expers est. Propterea corpus

Expanded text:
tatione vero loci magna inter contatione vero loci magna inter conquirentes ambiguitas generatur; quoniam sunt qui dicunt nullum spiritum mutari loco posse; quoniam locus proprie corporis sedes sit et capacitas corporis quae determinatur secundum corpus; aliquando quod in illa est, aliquando in quo est ipsa. Et non est corpus locus; quoniam locus non est aliquid, nec ponit aliquid locus; sed quasi inane et vacuum ubi corpus est vel esse potest, et non est corpus ipse. Nec tamen vocatur locus nisi determinatus per corpus; vel quod in ipso est secundum finem dimensionis ubi desinit corpus et ultra non est; sive secundum corpus quod locum continet, sive secunduquoniam intra ipsam corpus non est. Ita nihil posse esse in loco nisi quod dimensionem habet corporalem et circumscriptionem; quoniam locus secundum dimensionem corporis constat et circumscriptionem; et non posse ullo modo hoc spiritui convenire qui corporalis quantitatis expers est. Propterea corpori
Abbreviated transcription (Latin):
ost has mutationes corporum
quib subiacent quȩ corpora¬
liter mutantur omĩa. transimꝰ ad
sp̃ualẽ creaturã. mutabilitatẽ illiꝰ
considerantes. si qua harũ mutati¬
onum illi conueniat. & si qua alia
mutatio quȩ extra corporũ naturã
sit. in illam cadat. E uidemus quia
sp̃c om̃ino nec augmento parciũ
crescere potest. qm̃ corpus non est.
nec decrescere diminutione qm̃ sĩ¬
plex natura ẽ. & tamen affectu &
cognitione mutatur sp̃c. & transit
de. hoc in illud. & uariatur. & incis¬
situdinẽ suscipit. gaudii. doloris.
& penitudinis. & uoluntatis. & cres¬
cit scientia. & obliuio in eum ca¬
dit. & uariat cogitationes. & succe¬
dent̾ intelligit. E est quasi forme
mutatio. ista in eo mutatio scien¬
tiȩ & affectus. & sequit᷑ istã tẽpora¬
lis mutatio. & subiacet tempori ꝓpt̾
ista quȩ uariantur in co. Nec ambi¬
guum hoc ulli est. de spũ creato
qm̃ tẽpore uariat᷑. scdm hec quȩ ea¬
dem non ꝑmanent in ipso. De mu¬

Expanded text:
ost has mutationes corporum quibus subjacent quae corporaliter mutantur omnia transimus ad spiritualem creaturam, mutabilitatem ipsius considerantes; si quarum mutationum illi conveniat, et si qua alia mutatio quae extra corporum naturam sit, in illam cadat. Et videmus quod spiritus omnino nec augmento partium crescere potest quoniam corpus non est, nec decrescere diminutione, quoniam simplex natura est; et tamen affectu et cognitione mutatur spiritus. Et transit de hoc in illud; et variatur et vicissitudinem suscipit gaudii, doloris et poenitudinis et voluntatis; et crescit scientia et oblivio in eum cadit; et variat cogitationes et succedenter intelligit; et est quasi formae mutatio ista in eo mutatio scientiae et affectus. Et sequitur istam temporalis mutatio; et subjacet tempori propter ista quae variantur in eo. Nec ambiguum hoc ulli est de spiritu creato, quoniam tempore variatur secundum haec quae eadem non permanet in ipso. De mu
Abbreviated transcription (Latin):
mane sordib nulla inquinatio. uł
cant de carne lepsi. cuius etiã con¬
tactum homo sine horrore sustine¬
re non potest. quomͦ animã scãm
& iustam non inquinet. que in
tantũ in ea sine pollutione uiuit.
ut ex ea etiam a pollutione emun¬
decur. Postremo respondeant quid
potius concedendum de dõ estimãt.¬
uibiq sit. Quod si absurdũ om̃ino¬

Expanded text:
manae sordibus nulla inquinatio vel manae sordibus nulla inquinatio vel cant de carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest quomodo animam sanctam et justam non inquinet, quae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur? Postremo respondeant utrum potius concedendum de Deo existimant,ubique sit. Quod si absurdum est omnino
Abbreviated transcription (Latin):
siue natura sine diffinitione. & in
omni loco sine circumscriptione.
& in omni tempore sine uicissitudi-¬
ne uel mutatione.
ensemus autẽ. & om̃ino ita o¬
portere approbamus. multo
samus & cõmodius ueracit̾ affir¬
mandũ. qm̃ d̾s substantialit̃ siue
essentialit. & ꝓprie. & uere. & in
om̃i re siue natura siue essentia est.
sine sui diffinitione. & in om̃i loco
sine circũscͥptione. & in om̃i tẽpore
sine mutabilitate. Nam id quod qͥdã
insipientes immo solam carnẽ sapi-¬
entes. & quȩ carnis sunt solũ consi¬
derantes. estimant quasi corporaliũ
sordium & pollutionũ inquiati¬
ones dm̃ contingere possint. si rebꝰ
om̃ib essentialit̾. uł substantialit̾
inesse dicat᷑. tam friuolũ est ut nec
responsione sit dignum. cum & ip-¬
se sp̃c creatus corporeis sordib inqui¬
nari non possit. Si enim spc̃ sordes
corporee contingunt. dicant ipsi qͦmͦ
anima humana in carne posita im¬
maculata ẽẽ possit. cum carnis hu¬

Expanded text:
itione; et in omni loco, sine circumscriptione; et in omni tempore, sine vicissitudine vel mutatione. Censemus autem et omnino ita oportere approbamus multo sanius et commodius veraciter affirmandum quod Deus substantialiter sive essentialiter et proprie et vere: et in omni re sive natura, sive essentia est sine sui definitione; et in omni loco sine circumscriptione; et in omni tempore sine mutabilitate. Nam id quod quidam insipientes, imo solam carnem sapientes et quae carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum inquinationes Deum contingere possint si rebus omnibus essentialiter vel substantialiter inesse dicatur; tam frivolum est ut nec responsione sit dignum cum et ipse Spiritus creatus corporeis sordibus inquinari non possit. Si enim spiritus sordes corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis hu
Abbreviated transcription (Latin):
simplicia sunt. s tamen materia frũt
quia in semetipsis multiplicantur. &
in augnientum excrescunt. Quando
gͦ simplex materia siue attomus sim¬
plex factus est. de nichilo aliquid fac-¬
tum est. quando uero id ipsum sim-¬
plex corpus in semet ipso multiplicat᷑.
& in plura excrescit. fit aliquid dea-¬
liquo in maius. Quod licet mirabile
uideatur.maius tamen est de nichilo
aliquid facere. quam de aliquo plus
facere. Hoc modo oꝑandi de substan-¬
cia costȩ in se diuina uirtute absq ex¬
trinseco additamenco multiplicata
corpus mulieris factum est. Neq enim
conuenit ut costam illam extrinsecꝰ
additamentũ accepisse dicamus. qua¬
tenus in eam quantitatẽ excresseret.
quȩ corpori mulieris formando fuffi¬
cere potuisset. qm̃ si hoc uerum c̾et.
non de costa quidẽ sed de illo quod
p̃ter costam additum ẽ. quod utiq
multo marus fuit corpus mulieris
factũ ẽc̃ conuenientius dici debuissec.

Expanded text:
simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, simplicia sunt; sed tamen materia fiunt, quia in semetipsis multiplicantur et in augmentum excrescunt. Quando ergo simplex materia sive atomus simplex factus est, de nihilo aliquid factum est. Quando vero idipsum simplex corpus in semetipso multiplicatur et multiplex excrescit, fit aliquid de aliquid in majus. Quod licet mirabile videatur, majus tamen est de nihilo aliquid facere quam de aliquo plus facere. Hoc modo operandi de substantia costae in se divina virtute absque extrinseco additamento multiplicata, corpus mulieris factum est. Neque enim convenit ut costam illam extrinsecus additamentum accepisse dicamus quatenus in eam quantitatem excresceret, quae corporis mulieris formando sufficere potuisset; quoniam si hoc verum esset, non de costa quidem, sed de illo quod praeter costam additum est quod utique multo majus fuit corpus mulieris factum esse convenientius dici debuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
idem est ipsum ex quo sunt & ipsum
quod sunt. qualia sunt simplicia oĩa.
& ex partib non consistencia. Compo¬
sitis gͦ unum eẽ. aliud non est quam
unita ẽẽ. & ideo uerc unum ẽẽ nõ est.
quia ex multis & in multis est. Quib
autem simplex esse ẽ. uere unum ẽẽ ẽ.
quia unum est totum. & quod ẽ & ex
quo est. S ex his rursum quȩ simpli¬
citate unum sunt. alia unitatẽ suã
ex multis non colligunt. quia non st̃
composita nec unitatẽ suam in mul¬
ta effundunt. quia multiplicari ñ
possunt. neq ẽẽ materia. quales sunt
incorporei sp̃c. qui neq ex materia st̃
quia simplices sunt. neq materia eẽ
possunt. quia corpora non sunt. Alia
quidẽ unitatẽ suam simul ex multis
non colligunt quia sunt simplicia.
sed tamen unitatẽ suam in multa
effundunt. quia multiplicantur. &
funt materia. qualia sunt corpora
simplicia quos attomos dicunt. Quȩ
quidem ex materia non sunt. quia

Expanded text:
idem est ipsum ex quo sunt et ipsum idem est ipsum ex quo sunt et ipsum quod sunt, qualia sunt simplicia omnia et ex partibus non consistentia. Compositis ergo unum esse, aliud non est quam unita esse; et ideo vere unum esse non est, quia ex multis et in multis est. Quibus autem simplex est esse vere unum esse est, quia unum est totum et quod est, et ex quo est. Sed ex his rursum quae ex simplicitate unum sunt, alia unitatem suam ex multis non colligunt quia non sunt composita; nec unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicari non possunt, neque esse materia. Quales sunt incorporei spiritus qui neque ex materia sunt, quia simplices sunt, neque materia esse possunt, quia corpora non sunt. Alia quidem unitatem suam simul ex multis non colligunt, quia sunt simplicia; sed tamen unitatem suam in multa effundunt, quia multiplicantur et fiunt materia. Qualia sunt corpora simplicia, quae atomos dicunt; quae quidem ex materia non sunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
unum fit aliud. & transit in illuͤ ut
sit illud. & desinit quidem ẽe quod ẽ.
&e tamen non desinit eẽ. quia incipit ẽe
quod non est. Et cum fit illud quod ẽẽ
incipit. aliquid fit. quia illud aliquid
est quod esse incipit. & quod fit. & tam̃
non de nichilo illud fit quod fit. quia
priusquã hoc fieret aliquid fuit. nec
rursum de aliquo illud fic quod fit.
quia desinit ẽẽ quod prius fuit. quan-¬
do ẽc̃ incipit hoc quod prius ñ fuit.
Quod dicimꝰ ꝓ exemplo in aliquo expͥ¬
mamus. Om̃e quod est unum est. & om̃e
quod unũ ẽẽ desinit. in hoc ipso etiam
ẽẽ desinit quod unum esse desinit. Ita
sine unitate nichil subsistere potestꝰ. Ue¬
rum ex his que sunt & unũ sunt. alia
untatẽ suam ex multis colligunt. qua¬
lia sunt composita. & ex partib consis¬
tencia. quȩ unum quidem esse habẽt.
s. ex uno non habent. quia constant ex
plurib. alia unitatẽ suam ex uno ha¬
bent. & in uno habent. quia unũ &

Expanded text:
unum fit aliud et transit in illud ut unum fit aliud et transit in illud ut sit illud, et desinit quidem esse quod est; et tamen non desinit esse, quia incipit esse quod non est. Et cum fit illud quod esse incipit aliquid fit, quia illud aliquid est quod esse incipit, et quod fit; et tamen non de nihilo illud fit quod fit, quia priusquam hoc fieret aliquid fuit, nec rursum de aliquo illud fit quod fit quia desinit esse quod prius fuit, quando esse incipit hoc quod prius non fuit. Quod dicimus pro exemplo in aliquo exprimamus. Omne quod est unum et omne quod unum esse desinit in hoc ipso esse etiam desinit quod unum esse desinit. Ita sine unitate nihil sustinere potest. Verum ex his quae sunt et unum sunt, alia unitatem suam ex multis colligunt, qualia sunt composita et ex partibus consistentia quae unum quidem esse habent; sed ex uno non habent quia constant ex pluribus. Alia unitatem suam ex uno habent, et in uno habent; quia unum et
Abbreviated transcription (Latin):
plus fit aliquid fit. quia nisi in eo qd̃
iam aliquid est aliquid fieret. ipsum
quod postea plus ibi est non eẽt. Rursũ
cum de aliquib aliquid fit. aliquid fit.¬
quia nisi illud quod prius ibi plus fu¬
it. aliquid factum eẽc. in eo quod
minꝰ modo est illud om̃mo non c̾ẽc.
De nichilo aliquid factum ẽ. quando
id quod prius nichil erat ut aliquid
ẽẽt factum ẽ. Cum autem postea id
quod p̃aruũ p̃rius factum erat. ma¬
ius factum ẽ de aliquo aliquid in
maius factum est. Cum uero quod
magnum factum ẽ minus aliquan¬
do fit. de aliquo aliquid inminus fit.
Primum est opus creationis. scđm ẽ opꝰ
multiplicationis. tercium ẽ opus uni¬
onis siue collectionis. In primo oꝑe fit
aliquid & de nichilo. in scdo oꝑe fit
aliquid & de aliquo. In tercio oꝑe fic
aliquid quidem sed non de nichilo.
quia quod fit habet materiam. neq
de aliquo. quia cum fic ipsum habet
in materia formam. sed cum duo sit.

Expanded text:
plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret: ipsum quod postea plus ibi est, non esset. Rursum cum de aliquibus aliquid fit, quia nisi illud quod prius ibi plus fuit aliquid factum esset in eo quod minus modo est, illud omnino non esset. De nihilo aliquid factum est, quando id quod prius nihil erat ut aliquid esset factum est. Cum autem postea id quod prius parvum factum erat majus factum est, de aliquo aliquid in majus factum est. Cum vero quod magnum factum est, minus aliquando fit, de aliquo aliquid in minus fit. Primum est opus creationis; secundum est opus multiplicationis; tertium est opus unionis sive collectionis. In primo opere fit aliquid et de nihilo. In secundo opere fit aliquid et de aliquo; in tertio opere fit aliquid quidem sed non de nihilo, quia quod fit habet materiam neque de aliquo; quia cum fit ipsum habet in materia formam, sed cum duo sint
Abbreviated transcription (Latin):
scdm substanciã & quantitatẽ in maiꝰ.
Quintũ opus ẽ de aliquib aliquid facẽ
non tam̃ scđm substanciam & quan¬
ticatẽ in minus. Sextum opus ẽ de a¬
uquo nichil facere. Ex his sex oꝑibus
quatuor soli deo possibilia sunt. duo
reliqua cantum creature possibilitati
conueniunt. De nichilo enim aliquid
facere. & de aliquo aliqua in manus. &
de aliquib aliquid in minus. siue de
aliquo nichil. solus deus pocest. Duo
reliqua idest de aliquo aliqua. non
in maiꝰ sic̃ cũ totum in partes diuidit᷑.
uel de aliquib aliquid non in minus.
quẽ ad modum cum partes in coco um¬
untur. creatura facere potest. Cuiꝰ opꝰ
recte ꝓpterea nichil ẽẽ dicitur. quia ꝑ
eius opus essentiis rerum siue in con¬
iungendo diuisa. siue in diuidendo
coniuncta nichil tollitur uel confert᷑.
Ubi autẽ de nichilo aliquid fit. aliqͥd fit.
quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit.
quod nisi fieret idipsum quod est ali¬
quid non ẽẽt. Rursum cum de aliquo

Expanded text:
titatem in majus. Quintum opus est de aliquibus aliquid facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquid facere, et de aliquo aliqua facere in majus, et de aliquibus aliquid in minus sive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere potest. Cujus opus recte propterea nihil esse dicitur, quia per ejus opus essentiis rerum sive in conjungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
quartum & quintum opus. quȩ etiã
creacurȩ conueniunt. in quib nichil
aliud est facere quam uel coniuncta
dissungere uel separata coniungere.
Sextum opus hoc est aliquid in nichi¬
lum redigere soli deo possibile est. Qd̃
ds. hoc tamen om̃mo certum est. quia
qui potuit de nichilo om̃ia creare. pos¬
set etiam si uellet creata in nichilũ
redigere. Post senarium oꝑibus depu¬
tatum. septenarius sequitur cui non
opuss quies debetur. Hȩc oꝑa idcuro
distinximus ꝓpter eos qui mirari so¬
lent uel potius dubitare. quomodo
de costa uiri mulier facta sit. & qͦmͦ
de modico paterno semine tam nu¬
merosa proles excrescere possit.
e lapsu primi hominis.

Expanded text:
quartum et quintum opus etiam quae quartum et quintum opus etiam quae creaturae conveniunt; in quibus nihil aliud est facere quam vel conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. Quod s, hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit. DE LAPSU PRIMI HOMINIS.
Abbreviated transcription (Latin):
plicata ẽ. ꝗͥa dmodũ pꝰ canat᷑a humanã a
pͥmiꝰ parcutibꝰ in subseq̃ntẽ gen̾ationẽ se¬
minatã a modico iã in tmmultiplicatã cer¬
nimus. ut multa hominũ milia ex ea
iam excreuisse uideamus. & hoc tancũ
ad scđm opus ꝑtinet. quando de aliqͦ
fiunt aliqua in mans. Cum autẽ per
collectionẽ & unionẽ multa in simpli¬
cẽ ẽẽntiam redeunt. sicut prius crescen¬
do ꝑ multiplicationem a simplici ẽẽn¬
tia plurima exiuerunt. tercium opus ẽ
quod utrum in occulto nature sinu cir¬
ca aliquas ẽẽntias diuma potentia ope¬
retur. ut scilicet aliqua a multiplici¬
tate ad simplicitatẽ reducat. quȩ priꝰ
a simplicitate ad multiplicitatẽ ꝓdux¬
erat. sicut scire non possumus ita eciã
ꝑtinaciter negare non debemus. Hoc
tantum considerandũ est. quia abud
opus est cum simplex ẽentia multipli¬
catur. aliud cum multiplex in simpli¬
citatẽ reducitur. Post ista cria oꝑa
quȩ soli deo possibilia sunt. sequitur

Expanded text:
 humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus. Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex in simplicitatem reducitur. Post ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
ane sex sunt Foperandi.¬
oꝑa quib om̃ia quȩ fiunt
ad effectum ꝓducuntuꝵ. Primũ opꝰ
est de richilo aliquid facere. Scđ̃m
opus est de aliquo aliqua facere. scd̃m
substantiam & quantitatẽ in maius.
Tercium opus est de aliquib aliqud fa¬

Expanded text:
ane sex sunt opera quibus omnia quae fiunt ad effectum perducuntur. Primum opus est de nihilo aliquid facere. Secundum opus est de aliquo aliqua facere secundum substantiam et quantitatem in majus. Tertium opus est de aliquibus aliquid fa
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. sed non om̃s ꝑ cognitionẽ
quod portauerunt intelligere me¬
ruerunt. Sequentes autẽ & portant
& uident. quia fideles qui post ad¬
uentum eiꝰ in carne subsequunt᷑. sa-¬
cramentũ passionis eius. & ꝑ fidem
suscipiunt & ꝑ reuelatam cogniti¬
onem agnoscunt. Unde beda in
eandem questionẽ unum inquit
idemq dñicȩ crucis tropheũ prius
rant & predicabant. sed ꝓpħe hoc
aliquotiens figuratis uelatisq ser¬
monibꝰ. apłi autẽ apostoloꝵq suc-¬
cessores patefacta luce euangłii sẽꝑ
aꝑte predicabant. ita ut nunc õĩs
popłs. xp̃ianus scire & confiteri de¬
beat fidem quam eo tempore pau¬
ci admodum & ꝑfectiores quiq
nouerunt. quamus om̃is dei płs
etiam tunc eiusdem misteria in
legalib cerimoniis typice portar&.

Expanded text:
verunt, sed non omnes per cognitionem, verunt, sed non omnes per cognitionem, quod portaverunt intelligere meruerunt. Sequentes autem et portant et vident: quia fideles qui post adventum ejus in carne subsequuntur; sacramentum passionis ejus, et per fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestionem: Unum, inquit, idemque Dominicae crucis trophaeum, prius rant et praedicabant, sed prophetae hoc aliquoties figuratis velatisque sermonibus; apostoli autem apostolorumque successores patefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant; ita ut nunc omnis populus Christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt, quamvis omnis Dei populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caer
Abbreviated transcription (Latin):
continebat redemptionem uenturã
crediderunt. ħ crediderunt. quãuis
eandem de ipsis om̃s incredendo cog¬
nitionẽ non habuerunt. Noc modo
gͥ sano intellectu dici potest. om̃s ab
initio iustos fidem saluatoris habu¬
isse. & om̃s in fide redemptionis uen-¬
turȩ iustificatos fuisse. quia eandem
redemptionẽ uel uenturam cogno¬
tib crediderunt. & cum hac fide
sacramenta ipsius redemptionis q̃
ab initio instituta sunt. ad scĩficati¬
onẽ susceꝑunt. & in ipsis iam eandẽ
redemptionẽ suam quasi in umbra
&s figura portauerunt. Quod bene
illi duo uiri signauerunt. qui bo¬
trũ in uecte suspensum de terra pro¬
missionis ad filios isrł in deserto por¬
tauerunt. Hotrus siquidem inuecte
xp̃c in cruce est. cuius misteriũ in
sacramento duo populi portant.
Qui precesserunt portauerunt quidẽ
sed non uiderunt. quia precedentes
aduentum eius. sacramenta passi¬
onis eiꝰ om̃s quidem ꝑfidem porta¬

Expanded text:
continebat redemptionem venturam continebat redemptionem venturam crediderunt, haec crediderunt, quamvis eamdem de ipsis omnes in credendo cognitionem non habuerunt. Hoc modo igitur sano intellectu dici potest omnes ab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem vel venturam creditibus crediderunt; et cum fide sacramenta ipsius redemptionis, quae ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cujus mysterium in sacramento duo populi portant. Qui praecesserunt, portaverunt quidem: sed non viderunt, quia praecedentes adventum ejus; sacramenta passionis ejus, omnes quidem per fidem porta
Abbreviated transcription (Latin):
Dic gͦ intelligendũ putamus. quod di¬
cit beatus augustinus quia eadem
antiquos. pusillos cum magnis. quia
eandem fidẽ mediatoris antiqui iu-¬
sti habuerunt pusilli cum magnis.
Alii quidem quȩ uentura erant sicut
uentura erant credentes & cognoscen¬
tes. Alii uero non quidem cognos¬
centes. sed credendo & desiderando
cognoscentib & credentib adheren-¬
ces. Quod uero subrungit. quia sic̃
nos credimꝰ in carne uenisse. sic illi
uenturũ. sicut nos mortuũ sic illi
moriturũ. & .c̃. uel non ad om̃s refe¬
rendũ est sed ad eos tantum quib¬
hec uentura prescire singulariter
datum ẽ. ut om̃s quidem eandẽ fidẽ.
sed non eandem fidei cognitionẽ ha-¬
buisse dicantur. aut si de om̃ib hoc
dictum intelligitur. om̃s qui futurã
redemptionẽ crediderunt. hȩc etiam
in quib redemptio constabat credi¬
disse. non inconuenient̃ affirmant᷑.
In quantũ enim ipsam quȩ omĩa hec

Expanded text:
Sic ergo intelligendum putamus quod diSic ergo intelligendum putamus quod dicit beatus Augustinus, quod eantiquos, pusillos eamdem fidem mediatoris justi antiqui habuerunt pusilli cum magnis. Alii quidem quae ventura erant, sicut ventura credentes et cognoscentes; alii vero non quidem cognoscentes, sed credendo et desiderando, cognoscentibus et credentibus adhaerentes. Quod vero subjungit, quia sicut nos credimus in carne venisse, sic illi venturum, sicut nos mortuum, sic illi moriturum, etc., vel non ad omnes referendum est, sed ad eos tantum quibus ventura haec praescire singulariter datum est, ut omnes quidem eamdem fidem sed non eamdem fidei cognitionem habuisse dicantur; aut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec
Abbreviated transcription (Latin):
ec s̃ qͥb ab initio nichil minus
umquã recta fides habere po¬
tuit. Credere uidelicet unũ ẽẽ dm̃
creatorem om̃ium. dñm & rectorem
uniuersoꝵ. Ipsum quidem non ma¬
li ẽẽ auctorẽ. eoꝵ tamen qui in malis
sius eiꝰ miscdiam quererent & expec¬
tarent futurum redemptorẽ. Hec
simplicium fidei in initio suffecisse
credimus. quib & si nichil ampliꝰ ad¬
ditũ est ad cognitionem. multum tñ
collatũ est ad deuotionem. Isti quidẽ
uenturum in carne redemptorem.
& in eadem carne moriturũ & resur¬
recturum. & ascensurum. siue alia
quedam. quȩ illis temporib abscon-¬
dita fuerunt. manifeste non cogno¬
uerunt. & tamen fidem natiuitatis
& passionis. siue resurrectionis. & ascen-¬
sionis. eiꝰ m ħ eos uerissime habuisse di¬
cimus. quia credentib & scientib: hȩc.
fide & euocione sub spe & expectati¬
one eiusdem redemptionis adheserc̃.
quamuis modum eiusdẽ redemptio¬
nis sue. similiter non cognouerunt.

Expanded text:
ec sunt quibus ab initio nihil minus unquam recta fides habere potuit. Credere videlicet unum esse Deum creatorem omnium, Dominum et rectorem universorum; ipsum quidem non esse mali auctorem, eorum tamen qui in malis suis ejus misericordiam quaererent vel exspectarent futurum redemptorem. Haec simplicium fidei in initio suffecisse credimus, quibus, etsi nihil amplius additum est ad cognitionem, multum tamen collatum est ad devotionem. Isti quidem venturum in carne redemptorem, et in eadem carne moriturum, resurrecturum, et ascensurum; sive alia quaedam quae illis temporibus abscondita fuerunt, manifeste non cognoverunt. Et tamen fidem nativitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae similiter non cognoverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
decimas uidelicet. siue sacrificia. si¬
ue oblationes. ita homini ex necessi¬
tate indicta. ut qui ea non executꝰ
fuisset reatum preuaricationis incur¬
reret. quẽadmodũ ille qui fideliter
ea coleret meritũ deuotionis sue in¬
ueniret. Nusquam enim legimus
quod ante legem scriptam ds̃ ho¬
mini dixerit qui decimas non dede¬
rit. qui sacrificia non obtulerit. sic̃
postea ꝑ legem dixit. masculus cuiꝰ
caro preputii circumcisa non fue¬
rit.ꝑibit anima illa de popło suo.
& sicut sub gra terribiliter into¬
nuit. nisi quis renatus fuerit ex aqua
& sp̃u scõ non potest introire in reg¬
num dei. Unde conicimus quod sa¬
cramenta illa prima magis ad exer¬
cendã deuotionem ꝓposita fuerãt.
quam ad optinendã salutẽ indic¬
ta. Nam qui nichil possidebat. un¬
de decimas offerre debebat: E qui
nichil habebat. que sacrificia & qͣs
oblationes offerre poterat: Uotũ
uouit iacob deo dicens. Si dñs ds

Expanded text:
decimas videlicet, sive sacrificia, sidecimas videlicet, sive sacrificia, sive oblationes; ita homini ex necessitate indicta, ut qui ea non exsecutus fuisset, reatum praevaricationis incurreret, quemadmodum ille qui fideliter ea coleret meritum devotionis suae inveniret. Nusquam enim legimus quod ante legem scriptam, Deus homini dixerit, qui decimas non dederit, qui sacrificia non obtulerit: sicut postea per legem dixit: Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo . Et sicut sub gratia terribiliter intonuit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest introire in regnum Dei . Unde conjicimus quod sacramenta illa prima magis ad exercendam devotionem proposita fuerant, quam ad obtinendam salutem indicta. Nam qui nihil possidebat, unde decimas offerre debebat? qui nihil habebat, quae sacrificia et quas oblationes offerre poterat? Votum vovit Jacob Deo dicens: Si Dominus Deus