comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stimabant. tamen tutius esse arbitrabantur. obsessis uiie co¬
meatu intercluso. sine ullo uulnere uctoria potiri. Et si ppĩ
opiam rei frumentariae Romam se se recepissent impeditos ĩ
agmine et sub sarcinis infirmioreq animo adoriri cogitabant
Hoc consilio probato ab ducibus productis romanorum copris.
se se castris tenebant Hac re prospecta Crassus cum sua cuncta¬
tione atq opinione timidiores hostes. nostros milites alacriores
ad pugnandum effecissent. atq omnium uoces audirent᷑. expe¬
ctari diutiue non oportere. quin ad castra iretur. cohorrarue su¬
os omnibue cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cũ
alii fossas complerent alii multie telis coniectis defensores
uallo munitionibusq depellerent. auxiliaresq quibus ad
pugnam non multum Crassur confidebat. lapidibuo telisq
subministrandis: et ad aꝯgerem cespitibue comportandis spe¬

Expanded text:
stimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis comstimabant, tamen tutius esse arbitrabantur obsessis viis commeatu intercluso sine vulnere victoria potiri, et si propter inopiam rei frumentariae Romani se recipere coepissent, impeditos in agmine et sub sarcinis infirmiores animo adoriri cogitabant. Hoc consilio probato ab ducibus, productis Romanorum copiis, sese castris tenebant. Hac re perspecta Crassus, cum sua cunctatione atque opinione timoris hostes nostros milites alacriores ad pugnandum effecissent atque omnium voces audirentur expectari diutius non oportere quin ad castra iretur, cohortatus suos omnibus cupientibus ad hostium castra contendit. Ibi cum alii fossas complerent, alii multis telis coniectis defensores vallo munitionibusque depellerent, auxiliaresque, quibus ad pugnam non multum Crassus confidebat, lapidibus telisque subministrandis et ad aggerem caespitibus comportandis spe
Abbreviated transcription (Latin):
minum multitudine bellum gerere conantur. Duces uero hi
deliguntur qui una cum. O. Sertorio omnes annos fuerant
summamq scientiam reimilitaris habere existimabantua Ni
consuctudine .p. R. loca capere. castra munire commeatibus no¬
stros interclaudere instituunt. Quod ubi Crassus animaduer¬
tit. suas copias propier exiguitatem non facile deduci. hostem et
uagari et uias obsidere. et castris satis pręsidii relinquere ob eam
causam minus cominode frumentum comeatumq sibi suppor¬
cari in dies hostium numerum augeri. non cunctandum existi¬
mauit: quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata ubi
omnes sentire intellexit. posterum diem pugnę constituit
Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instructa
auxiliis in mediam aciem collocatis: quid hostes consilii ca¬
perent expectabat. Illi et si propter multitudinem et ueterẽ
belli gloriam paucitatemq nostrorum. se tuto dimicaturos exi¬

Expanded text:
hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii hominum multitudine bellum gerere conantur. Duces vero ii deliguntur qui una cum Q. Sertorio omnes annos fuerant summamque scientiam rei militaris habere existimabantur. Hi consuetudine populi Romani loca capere, castra munire, commeatibus nostros intercludere instituunt. Quod ubi Crassus animadvertit, suas copias propter exiguitatem non facile diduci, hostem et vagari et vias obsidere et castris satis praesidii relinquere, ob eam causam minus commode frumentum commeatumque sibi supportari, in dies hostium numerum augeri, non cunctandum existimavit quin pugna decertaret. Hac re ad consilium delata, ubi omnes idem sentire intellexit, posterum diem pugnae constituit. Prima luce productis omnibus copiis duplici acie instituta, auxiliis in mediam aciem coniectis, quid hostes consilii caperent expectabat. Illi, etsi propter multitudinem et veterem belli gloriam paucitatemque nostrorum se tuto dimicaturos exi
Abbreviated transcription (Latin):
rant. aut sibi mortem consciscant. Neq adhuc hominum memo.¬
ria repertus est quisꝙͣ. qui eo interfecto. cuius amicicie deuouis¬
set. mori recusaret. Cum his Adiaconus eruptionem facere cona¬
tue: clamore ab ea parte munitionis sublato: cum ad arma milites
concurrissent: uehementerq ibi pugnatum esset. repulsis in oppi¬
dum. tamen uti cadem deditionis conditione uteretur. a Crasso
impetrauit. Armis obsidibusq acceptis. Crassus in fines uocatusx
ad Trausatium profectus est. Tum uero barbari commoti. quod
oppidum et natura loci: et manu munitum. paucis diebus eo uẽ
tum erat. expugnatum cognouerant. legatos quaq uersum di¬
mittere coniurare. obsides dare inter se copias parare cocperunt
Mittuntur etiam ad eas ciuitates legati. que sunt citerioris hi¬
spanie. finitimeq Aquitame: undẽ auxilia ducesq apcessun¬
tur. Quorum aduentu magna cum auctoritate et magna ho

Expanded text:
rant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memorant aut sibi mortem consciscant; neque adhuc hominum memoria repertus est quisquam qui, eo interfecto cuius se amicitiae devovisset, mortem recusaret— cum his Adiatunnus eruptionem facere conatus clamore ab ea parte munitionis sublato cum ad arma milites concurrissent vehementerque ibi pugnatum esset, repulsus in oppidum tamen uti eadem deditionis condicione uteretur a Crasso impetravit. Armis obsidibusque acceptis, Crassus in fines Vocatium et Tarusatium profectus est. Tum vero barbari commoti, quod oppidum et natura loci et manu munitum paucis diebus quibus eo ventum erat expugnatum cognoverant, legatos quoque versus dimittere, coniurare, obsides inter se dare, copias parare coeperunt. Mittuntur etiam ad eas civitates legati quae sunt citerioris Hispaniae finitimae Aquitaniae: inde auxilia ducesque arcessuntur. Quorum adventu magna cum auctoritate et magna cum
Abbreviated transcription (Latin):
cere posset: perspici cuperent: tandem confecti uulneribus. hostes
terga uertere. Quorum magno numero interfecto. Crassus ex iti¬
nere oppidum sentiatum oppugnare coepit. Quibus fortitet re¬
sistentibus. uineas turresq egit. Illi eruptione tentata alias cu¬
niculis ad aggerem uineasq actis cuiue rei sunt longe peritissimi
Aquitam propterea qđ multis locis apud eos erarie sectureq sũt.
ubi diligentia nostrorum. his rebus nihil profici posse intellexer̃t.
Legatos ad Crassum mittunt. seq in deditionem ut recipiat. pe¬¬
tunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt: atq in ea
re omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adia¬
conue: qui summam imperii tenebat: cum sexcentis deuotis. qͦs
illi soldurios appellant quorum haec est conditio: ut omnibus
in uita commodis una cum has fruantur: quorum se amicicie dedi¬
derint. Si quid his per uim accidat: aut eundem casum una fe¬

Expanded text:
cere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes cere possent perspici cuperent; tandem confecti vulneribus hostes terga verterunt. Quorum magno numero interfecto Crassus ex itinere oppidum Sotiatium oppugnare coepit. Quibus fortiter resistentibus vineas turresque egit. Illi alias eruptione temptata, alias cuniculis ad aggerem vineasque actis cuius rei sunt longe peritissimi Aquitani, propterea quod multis locis apud eos aerariae secturaeque sunt, ubi diligentia nostrorum nihil his rebus profici posse intellexerunt, legatos ad Crassum mittunt seque in deditionem ut recipiat petunt. Qua re impetrata arma tradere iussi faciunt. Atque in eam rem omnium nostrorum intentis animis alia ex parte oppidi Adiatunnus, qui summam imperii tenebat, cum DC devotis, quos illi soldurios appellant, quorum haec est condicio, ut omnibus in vita commodis una cum iis fruantur quorum se amicitiae dediderint, si quid his per vim accidat, aut eundem casum una fe
Abbreviated transcription (Latin):
ex tertia parte Gialliae est extimanda. cum intelligeret in hie lo¬
cis sibi bellum gerendum ubi paueis ante annis. L. Ualerius
proconitius legatus exercitu pulso interfectus esset: atq unde
LManlius proconsul impedimentis amissis profugisset. non
medioerem sibi diligentiam adhibendam intelliebat.Itaq re
frumentatia prouisa auxiliis equitatuq comparato. multis
ciates magnis copus coactis: equitatuq quo plurimum ualebant. in
itinere nostrum agmen adorti: primum equestre prelium cominise.¬
runt. Deinde equitatu suo pulso atq insequentibus nostris: subito
pedestres copias: quas in conualle in insidus collocauerant ostenderũt.
li nostros disiectos adorti. prelium renouarunt. pugnatumq est diu
acriter. Cum Sonciates superioribus uictotus fraeti in sua uirtu¬
te totius aquitame salutem positam putarent: nostri autem quid
sine lmperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce effi¬

Expanded text:
 tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis lo tertia pars Galliae est aestimanda, cum intellegeret in iis locis sibi bellum gerendum ubi paucis ante annis L. Valerius Praeconinus legatus exercitu pulso interfectus esset atque unde L. Manlius proconsul impedimentis amissis profugisset, non mediocrem sibi diligentiam adhibendam intellegebat. Itaque re frumentaria provisa, auxiliis equitatuque comparato, multis iates magnis copiis coactis, equitatuque, quo plurimum valebant, in itinere agmen nostrum adorti primum equestre proelium commiserunt, deinde equitatu suo pulso atque insequentibus nostris subito pedestres copias, quas in convalle in insidiis conlocaverant, ostenderunt. Hi nostros disiectos adorti proelium renovarunt. Pugnatum est diu atque acriter, cum Sotiates superioribus victoriis freti in sua virtute totius Aquitaniae salutem positam putarent, nostri autem quid sine imperatore et sine reliquis legionibus adulescentulo duce effi
Abbreviated transcription (Latin):
stibus propterea quȩ ferebant honera. subito duabue portis erup¬
tionem ficri iubet : Factum est opportunitate loci. hostium in¬
scientia. ac defatigatione. Uirtute militum. et superiorum pugna¬
rum exercitatione: ut ne unum quidem nostrorum impetum fer.¬
rent. ac statim terga uerterent. Quos impeditos. integris uitib
milites nostri consecuti: magnum numerum eorum occiderũt.
reliquos equites consectati: paucos qui ex fuga euaserant. relique¬
runt. Sic uno tempore: et de nauali pugna Sabinus. et de Sabi¬
ni uictoria Caesar. certior est factus. ciuitatesq omnes se sta¬
tim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda gallorum
alacer ac promptus est animus. sic mollis ac minime resistens
ad calamitates perferendas mens eorum est. Eodem fete tempore¬
cum .P. Crassius in aquitaniam peruenisset: que pare ut ante
dictum est. et regionum la titudine et multitudine hominum¬

Expanded text:
stibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis erupstibus propter ea quae ferebant onera subito duabus portis eruptionem fieri iubet. Factum est oportunitate loci, hostium inscientia ac defatigatione, virtute militum et superiorum pugnarum exercitatione, ut ne unum quidem nostrorum impetum ferrent ac statim terga verterent. Quos impeditos integris viribus milites nostri consecuti magnum numerum eorum occiderunt; reliquos equites consectati paucos, qui ex fuga evaserant, reliquerunt. Sic uno tempore et de navali pugna Sabinus et de Sabini victoria Caesar est certior factus, civitatesque omnes se statim Titurio dediderunt. Nam ut ad bella suscipienda Gallorum alacer ac promptus est animus, sic mollis ac minime resistens ad calamitates ferendas mens eorum est. Eodem fere tempore P. Crassus., cum in Aquitaniam pervenisset, quae pars, ut ante dictum est, et regionum latitudine et multitudine hominum
Abbreviated transcription (Latin):
amittendam non esse ad castea iti oportete. Multȩ tes ad hoe cõ¬
silium gallos hortabantur. superiorum dierum sabini cunctatio.
perfuge confirmatio. inopia cibariorum: cui rei parum diligenter
ab hicꝰ erat prouisum spes uenetici belli. et quod fere libenter ho¬
mines id quod uolunt credunt. His rebus adducti non prius Ui¬
ridoricem reliquosq duces ex consilio dimittunt. ꝙͣ ab his sit con.¬
cessum. arma uti capiant. et ad castra contendant. Qua re conces¬
sa leti ut explorata uictoria sarmentis Uirgultisq collectie qͥ¬
bus fossas Romanorum compleant ad castra pergunt. locus erat
castrorum editus. et paulatim ab imo accliuis circiter passus mille
huc magno cursu contenderunt: ut ꝙͣminimum spacui ad se col¬
ligendos armandosq Romanis daretur. ex animatiq ꝑuenerũt.
Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis ho-¬

Expanded text:
amittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc conamittendam non esse: ad castra iri oportere. Multae res ad hoc consilium Gallos hortabantur: superiorum dierum Sabini cunctatio, perfugae confirmatio, inopia cibariorum, cui rei parum diligenter ab iis erat provisum, spes Venetici belli, et quod fere libenter homines id quod volunt credunt. His rebus adducti non prius Viridovicem reliquosque duces ex concilio dimittunt quam ab iis sit concessum arma uti capiant et ad castra contendant. Qua re concessa laeti, ut explorata victoria, sarmentis virgultisque collectis, quibus fossas Romanorum compleant, ad castra pergunt. Locus erat castrorum editus et paulatim ab imo acclivis circiter passus mille. Huc magno cursu contenderunt, ut quam minimum spatii ad se colligendos armandosque Romanis daretur, exanimatique pervenerunt. Sabinus suos hortatus cupientibus signum dat. Impeditis ho
Abbreviated transcription (Latin):
strorum militum uocibus nihil carperetut. tantamq opinionem
rumoris prebuit. ut iam ad uallum castrorum hostes accedere au¬
derent. Id ea faciebat de causa: quod cum tanta multitudine ho¬
stium presertim eo absente. qui summam imperii teneret. nisi
e quo loco aut importunitate aliquadata. legato dimicandum nõ
existimabat. Hac confirmata opinione rumoris ydoneum quen¬
dam hominem et callidum delegit gallum. ex his quos auxilii cã
secum habebat. Huic magnis premiis pollicitatiomibusq persua¬
det: uti ad hostes transeat et quid fieri uelit. edocet: Qui ubi
pro perfuga ad eos uenit. timotem romanorum proponit: quibus
angustus ipse Caesar a uenetis prematur docet: ceq longius abe̾c
quin proxima nocte da Sabinus clam ex castris exetcitum edu¬
cat. et ad Cesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi
auditum est conelamant omnes occasionem negotii benegerendi

Expanded text:
strorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem strorum militum vocibus non nihil carperetur; tantamque opinionem timoris praebuit ut iam ad vallum castrorum hostes accedere auderent. Id ea de causa faciebat quod cum tanta multitudine hostium, praesertim eo absente qui summam imperii teneret, nisi aequo loco aut oportunitate aliqua data legato dimicandum non existimabat. Hac confirmata opinione timoris idoneum quendam hominem et callidum deligit, Gallum, ex iis quos auxilii causa secum habebat. Huic magnis praemiis pollicitationibusque persuadet uti ad hostes transeat, et quid fieri velit edocet. Qui ubi pro perfuga ad eos venit, timorem Romanorum proponit, quibus angustiis ipse Caesar a Venetis prematur docet, neque longius abesse quin proxima nocte Sabinus clam ex castris exercitum educat et ad Caesarem auxilii ferendi causa proficiscatur. Quod ubi auditum est, conclamant omnes occasionem negotii bene gerendi
Abbreviated transcription (Latin):
sub corona uendidit. Dum hȩc in uenetis geruntur. Qsituri¬
us Sabinus cum us copiis quas a Caesare acceperat in fines
Unellorum peruenit. his preerat ueridorix. ac sũmam imꝑu
tenebat: carum omnium ciuitatum quae defecerant: ex quibus
exercitum magnasq copias coegerat: Atq hic paucis diebus
Aulerici Eburones. lexomiq senatu suo interfecto. qđ auctores
belli esse nolebant. portas clauserunt. seq cum Utͥrodorice con¬
iunxerunt. Magnaq preterea multitudo undiq ex Giallia ꝑ¬
ditorum hominum latronumq conuenerant: quos spes predãdi
studiumq bellandi ab agricultura et quottidiano labore reuoca¬
bat. Sabinus ydoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat. cũ
Uirodorix contra eum duorum millium spacio con sedisset: quot¬
die productis copuie pugnandi potestatem faceret: ut iam non
solum hostibus in contenitionem Sabinus ueniret: sed etiam no¬

Expanded text:
sub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurisub corona vendidit. Dum haec in Venetis geruntur, Q. Titurius Sabinus cum iis copiis quas a Caesare acceperat in fines Venellorum pervenit. His praeerat Viridovix ac summam imperii tenebat earum omnium civitatum quae defecerant, ex quibus exercitum magnasque copias coegerat; atque his paucis diebus Aulerci Eburovices Lexoviique, senatu suo interfecto quod auctores belli esse nolebant, portas clauserunt seque cum Viridovice coniunxerunt; magnaque praeterea multitudo undique ex Gallia perditorum hominum latronumque convenerat, quos spes praedandi studiumque bellandi ab agri cultura et cotidiano labore revocabat. Sabinus idoneo omnibus rebus loco castris sese tenebat, cum Viridovix contra eum duorum milium spatio consedisset cotidieque productis copiis pugnandi potestatem faceret, ut iam non solum hostibus in contemptionem Sabinus veniret, sed etiam no
Abbreviated transcription (Latin):
nauibus. quo uentus ferebat tanta subito mollicies ac tranquillitas
extitit. ut se ex loco commouere non possent que quidem res ad
negotium conficiendum maxime fuit opportuna. Nam singulas
nostri consectati expugnauerunt. ut perpauce ex omni numero
noctis interuentu ad terram peruenerint. cum ab hora fere quãta
usq ad solis occasum pugnaretur quo prclio bellum Uenetorum
totiusq ore maritime confectum est Nam cum omnis iuuentus
omnisq etiam grauioris etatio in quibus aliquid consilu aut digni¬
tatis fuit eo conuenerant. tum nauium quod ubiq fuerat in unũ
locum coegerant: Quibus amissit. reliqui neq quo se reciperent:
neq quemadmodum oppida defenderent habebant. Itaque se
suaq omnia Cacsari dediderunt. In quos eo grauius Cesar uin¬
dicandum statuit: quo diligentiue in reliquum tempus a barbaris
ius legatotum conseruaretur. Itaq omni senatu necato. reliquos

Expanded text:
navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas navibus quo ventus ferebat, tanta subito malacia ac tranquillitas extitit ut se ex loco movere non possent. Quae quidem res ad negotium conficiendum maximae fuit oportunitati: nam singulas nostri consectati expugnaverunt, ut perpaucae ex omni numero noctis interventu ad terram per venirent, cum ab hora fere IIII usque ad solis occasum pugnaretur. Quo proelio bellum Venetorum totiusque orae maritimae confectum est. Nam cum omnis iuventus, omnes etiam gravioris aetatis in quibus aliquid consilii aut dignitatis fuit eo convenerant, tum navium quod ubique fuerat in unum locum coegerant; quibus amissis reliqui neque quo se reciperent neque quem ad modum oppida defenderent habebant. Itaque se suaque omnia Caesari dediderunt. In quos eo gravius Caesar vindicandum statuit quo diligentius in reliquum tempus a barbaris ius legatorum conservaretur. Itaque omni senatu necato reliquos
Abbreviated transcription (Latin):
antennas ad malos destinebant comprehensi adductiq erant na¬
uigio remis incitato. prerumpebant. Quibus abscissis antenne ne¬
cessario concidebant. ut cum omnis gallicis nauibus spes in uelis
armamentisq esset.his ereptis omnis usus nauium uno tempote
criperetur. Reliquum erat certamen positum in uirtute. qua no¬
stri milites facile superabant atq eo magis quod in conspectu se¬
saris atq omnis exercitus rec gerebatur ut nullum fortius paulo¬
factum latere posset. Omnes enim colles ac loca superiora. unde pro¬
pinquus despectus erat in mare ab exercitu tenebantur. Disiectis
ut diximus antennis. cum singulis bine ac terne nauis cireũstete¬
rant milites summa ui transcendere in hostium naues contende¬
bant. Quod posteaꝙͣ barbari fieri animaduerterunt: expugnatis
compluribus nauibus: cum ei rei nullum repetiretur auxilium
fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conuersis in eam partez

Expanded text:
antemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, naantemnas ad malos destinabant comprehensi adductique erant, navigio remis incitato praerumpebantur. Quibus abscisis antemnae necessario concidebant, ut, cum omnis Gallicis navibus spes in velis armamentisque consisteret, his ereptis omnis usus navium uno tempore eriperetur. Reliquum erat certamen positum in virtute, qua nostri milites facile superabant, atque eo magis quod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo fortius factum latere posset; omnes enim colles ac loca superiora, unde erat propinquus despectus in mare, ab exercitu tenebantur. Deiectis, ut diximus, antemnis, cum singulas binae ac ternae naves circumsteterant, milites summa vi transcendere in hostium naves contendebant. Quod postquam barbari fieri animadverterunt, expugnatis compluribus navibus, cum ei rei nullum reperiretur auxilium, fuga salutem petere contenderunt. Ac iam conversis in eam partem
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neq hostium fugã
captic oppidis reptimi: neq hic nocere posse. statuit expectare classem
Que ubi conuenit ac primum ab hostibus uisa est crrciter ducentas¬
uiginti naues eorum paratissime: atq omni genere armorum orna¬
tissime profecte ex portu nostris aduerse constiterunt. Neq satio
Bruto qui classi preerat uel tribunis militum centuriombusq qui¬
bus singule naues erant attribute constabat: quid agerent:aut qua
ratione pugne insisterent. Rostro enim nocere non posse cognoue¬
rant turribus aut excitatis. Tamen has altitudo pupium ex bar¬
baris nauibus superabat: ut neq ex inferiore loco satis commode tela
adici possent. et missa ab gallis grauius acciperent Una erat magna
usui res preparata a nostris falces preacute inserte affixeq longu¬
ris. non ab simili forma muralium falcium His cum funes qui

Expanded text:
Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam Caesar, ubi intellexit frustra tantum laborem sumi neque hostium fugam captis oppidis reprimi neque iis noceri posse, statuit expectandam classem. Quae ubi convenit ac primum ab hostibus visa est, circiter CCXX naves eorum paratissimae atque omni genere armorum ornatissimae profectae ex portu nostris adversae constiterunt; neque satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribunis militum centurionibusque, quibus singulae naves erant attributae, constabat quid agerent aut quam rationem pugnae insisterent. Rostro enim noceri non posse cognoverant; turribus autem excitatis tamen has altitudo puppium ex barbaris navibus superabat, ut neque ex inferiore loco satis commode tela adigi possent et missa a Gallis gravius acciderent. Una erat magno usui res praeparata a nostris, falces praeacutae insertae adfixaeque longuriis, non absimili forma muralium falcium. His cum funes qui
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cominum consilio acturos eundemq omnis fortune exitum
esse laturos: Reliquasq ciuitates sollicitant ut in ea libertate: quã
a maioribus acceperant. ꝑmanere ꝙͣ Romanorum seruitutem perfet¬
ducta communem legationem ad .p. Erassum mittunt. si uelit suos
recipere. obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certiõ
factus quod ipse aberat longius naues interim longae edificati in
flumine. Ligeri: quod influit in oceanum remigee exptouincia
institui. nautac gubernatoresq comparari iubet. Hic rebus cele¬
riter administratis. ipse cum primum per anni tempus potuit ad
exercitum contendit. Ueneti. reliqueq ciuitate. cognito cesaris
aduentu. certiores facti: simul qđ quantum in se facinus admisis¬
sent. intelligebant legatos quod nomen ad omnes nationes san¬
ctum inuiolatumq semper fuisset: retentos a se et in uincula con¬
iectos pro magnitudine peticuli bellum parare et mazime ea q̃¬

Expanded text:
nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum nisi communi consilio acturos eundemque omnes fortunae exitum esse laturos, reliquasque civitates sollicitant, ut in ea libertate quam a maioribus acceperint permanere quam Romanorum servitutem perferducta communem legationem ad P. Crassum mittunt, si velit suos recuperare, obsides sibi remittat. Quibus de rebus Caesar a Crasso certior factus, quod ipse aberat longius, naves interim longas aedificari in flumine Ligeri, quod influit in Oceanum, remiges ex provincia institui, nautas gubernatoresque comparari iubet. His rebus celeriter administratis ipse, cum primum per anni tempus potuit, ad exercitum contendit. Veneti reliquaeque item civitates cognito Caesaris adventu certiores facti, simul quod quantum in se facinus admisissent intellegebant, legatos, quod nomen ad omnes nationes sanctum inviolatumque semper fuisset, retentos ab se et in vincula coniectos, pro magnitudine periculi bellum parare et maxime ea q
Abbreviated transcription (Latin):
militum complures: in finitimas ciuitates frumenti causa dina¬
sit: Quo innumero est Titus transiduus missus in Eu subioe
M. Trebiue gallus in curiosolitas. Q Uelanius cum lito filio
inuentos. Huius est ciuitati longe amplissima auctoritas oĩt
ore maritimȩ regionum earũ quod et naues habent plurimac¬
ueneti. quibus in Britanniam nauigare consuetunt. et scientia
atq usu nauticarum reliquos antecedunt. et in magno impetu
matis atq aperto paucis portubus interiectic: quos tenent ipsi
omnes: fere qui eo mati uti consuerunt. habent uectigales. Ab hi
fit initium terinendi Sylu atq Uelatu: quod ꝑ eos suos sc ob¬
sidee quoc Crasso dedissent. recuperaturos existimabant. Horum
auctoritate finitimi adducti. ut sunt gallorum subita et repenti¬
na consilia. cadem de causa Trebium Terrasidiumq retinent. et
celeriter missic legatis per suos principes. inter se coniurant nihil

Expanded text:
militum complures in finitimas civitates frumenti causa dimimilitum complures in finitimas civitates frumenti causa dimisit; quo in numero est T. Terrasidius missus in Esuvios, M. Trebius Gallus in Coriosolites, Q. Velanius eum T. Silio in Venetos. Huius est civitatis longe amplissima auctoritas omnis orae maritimae regionum earum, quod et naves habent Veneti plurimas, quibus in Britanniam navigare consuerunt, et scientia atque usu rerum nauticarum ceteros antecedunt et in magno impetu maris atque aperto paucis portibus interiectis, quos tenent ipsi, omnes fere qui eo mari uti consuerunt habent vectigales. Ab his fit initium retinendi Silii atque Velanii, quod per eos suos se obsides, quos Crasso dedissent, recuperaturos existimabant. Horum auctoritate finitimi adducti, ut sunt Gallorum subita et repentina consilia, eadem de causa Trebium Terrasidiumque retinent et celeriter missis legatis per suos principes inter se coniurant nihil
Abbreviated transcription (Latin):
in castra munitionesq suas recipiunt. Quo prelio facto quod sepi¬
us fortunam tentare Cialba nolebat: atq alio sese in biberna
consilio uenisse meminerat: aliis occurrisse rebus uiderat: maxime
frumenti comeatusq inopia permotus. postero die omnibus eius
uici edificiis incensis: in prouitciam reuerti contendit: ac nullo
hoste prohibente:aut iter demorante incolumem legionem in An¬
tuates inde in allobroges perduxit: ibiq hiemauit. Hic rebus ge¬
stis cum omnibus de causis Caesar pacatam Gialliam existimaret.
superatis Gelgis expulsis gemani. uictie in alpibus sedume atq
ita inita hieme in Illyricum profectui esset. quod cas quoq natio¬
nes adire regiones et cognoscere uolebat. subitum bellum in ꝯal¬
lia orcum est. Fius belli hec fuit causa. P. Crassus adolescens cũ
legione septima proximus mari oceano in Andibus biemaue¬
rat. Is qđ̃ in his locis inopia frumenti erat prefectos tribunosq

Expanded text:
intra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepiintra munitiones suas recipiunt. Quo proelio facto, quod saepius fortunam temptare Galba nolebat atque alio se in hiberna consilio venisse meminerat, aliis occurrisse rebus videbat, maxime frumenti commeatusque inopia permotus postero die omnibus eius vici aedificiis incensis in provinciam reverti contendit, ac nullo hoste prohibente aut iter demorante incolumem legionem in Nantuates, inde in Allobroges perduxit ibique hiemavit. His rebus gestis cum omnibus de causis Caesar pacatam Galliam existimaret, superatis Belgis, expulsis Germanis, victis in Alpibus Sedunis, atque ita inita hieme in Illyricum profectus esset, quod eas quoque nationes adire et regiones cognoscere volebat, subitum bellum in Gallia coortum est. Eius belli haec fuit causa. P. Crassus adulescens cum legione VII. proximus mare Oceanum in Andibus hiemabat. Is, quod in his locis inopia frumenti erat, praefectos tribunosque
Abbreviated transcription (Latin):
lu magni et uirtutis: ad Ci albam accurrunt: atq unam esse spẽ
salutic docent: si eruptione facta extremum auxilium experuiẽt.
ltaq conuocatis centurionibus: milites certiores facit: paulisper in¬
termitterent prelium: ac tantumio tela missa exciperent. seq ex
labore reficerent. Post signo dato ex castris erumperent. atq om¬
nem spem salutis in uirtute ponerent. Quod iussi sunt faciũt
ac subito omnibus portis ctuptione facta: neq cognoscendi quid
fieret: neq sui colligendi hostibus facultatem resinquunt. Ita cõ¬
mutata fortuna: eos qui in spem potiundorum castrorum uene¬
rant. undiq circũuentos interficiunt: et ex millibus hominum
amplius triginta: quem numerum barbarotum ad castra uenisse
constabat: plus tertia parte interfecta. reliquos pertertitos in
fugam comiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere pa¬
tiuntur. Sic omnibus hostium copus fusis. armisq exutis se

Expanded text:
lii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem lii magni et virtutis, ad Galbam accurrunt atque unam esse spem salutis docent, si eruptione facta extremum auxilium experirentur. Itaque convocatis centurionibus celeriter milites certiores facit, paulisper intermitterent proelium ac tantum modo tela missa exciperent seque ex labore reficerent, post dato signo ex castris erumperent, atque omnem spem salutis in virtute ponerent. Quod iussi sunt faciunt, ac subito omnibus portis eruptione facta neque cognoscendi quid fieret neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt. Ita commutata fortuna eos qui in spem potiundorum castrorum venerant undique circumventos intercipiunt, et ex hominum milibus amplius XXX, quem numerum barbarorum ad castra venisse constabat, plus tertia parte interfecta reliquos perterritos in fugam coiciunt ac ne in locis quidem superioribus consistere patiuntur. Sic omnibus hostium copiis fusis armisque exutis se
Abbreviated transcription (Latin):
uibus casus erat extimescendus. Compluribue ex pugnati oppidia
re. neq ullum frustra taelum ex loco superiore mittere. ut cum pars
castrorum defensoribus premi uidebatur eo occurrere et auxilium
ferre. Sed hoc superari quod diuturnitate pugne hostes defessi pre¬
lio excedebant. alii integris uiribus succedebant. Quarum reruma
nostris propter paucitatem fieri nihil poterat ac non modo defesso
ex pugna excedenda sed ne santio quidem eiue loci ubi constiterat
relinquendi: ac sui recipiendi facultas dabatut. Cum iam ampli¬
us horis sex continenter puꝗnaretur: ac non solum uires: sed etiã
tela nostris deficerent: atq hostes instarent: lanquidioribusq no¬
stris uallum scindere: et fossas complere coepissent: resq esset iam
ad extremum perducta casum.P. Sextius Bibaculus primipili
centutio: quem Neruio prelio compluribus confectum uulneribus
diximus: et item. C. Uolusenus tribunus militum. uir et consi¬

Expanded text:
vibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis vibus casus erat extimescendus. Compluribus expugnatis oppidis re neque ullum flustra telum ex loco superiore mittere, et quaecumque pars castrorum nudata defensoribus premi videbatur, eo occurrere et auxilium ferre, sed hoc superari quod diuturnitate pugnae hostes defessi proelio excedebant, alii integris viribus succedebant; quarum rerum a nostris propter paucitatem fieri nihil poterat, ac non modo defesso ex pugna excedendi, sed ne saucio quidem eius loci ubi constiterat relinquendi ac sui recipiendi facultas dabatur. Cum iam amplius horis sex continenter pugnaretur, ac non solum vires sed etiam tela nostros deficerent, atque hostes acrius instarent languidioribusque nostris vallum scindere et fossas complere coepissent, resque esset iam ad extremum perducta casum, P. Sextius Baculus, primi pili centurio, quem Nervico proelio compluribus confectum vulneribus diximus, et item C. Volusenus, tribunus militum, vir et consi
Abbreviated transcription (Latin):
nibus. ferreis cathenis reiuncte pelles pro uelis. alutęq tenuiter con¬
fecte. hec siue propter ligni inopiam atq cius usue inscientiam. siue
eo quod est magis uerisimile. quod tantas tempestates oceani: tantos¬
q impetus uentorum sustinere: ac tanta onera nauium regi uelie. nõ
satis commode posse arbitrabantur. Cum his nostre classi eiusmodi con¬
gressus erat. ut una celcritate et pulsu remorum prestatet. Reliqua pto
loci natura. pro ui tempestatum illis essent aptiora et accommodatio¬
ra. Neq enim hic nostrę rostro nocere poterant. tanta in his erat
formitudo neq propter altitudinem facile telum adiiciebant. et ea¬
dem de causa minus commode scopulis continebantut. Accedebat
ut cum seuire uentus coepisset se uento dedissent: et tempestatem
ferrent facilius et inuadis consisterent tutiue. et ab estu derelicte
nihil saxa et cautes timerent. Quarum rerum omnium nostrie na¬

Expanded text:
nibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter connibus ferreis catenis revinctae; pelles pro velis alutaeque tenuiter confectae, hae sive propter inopiam lini atque eius usus inscientiam, sive eo, quod est magis veri simile, quod tantas tempestates Oceani tantosque impetus ventorum sustineri ac tanta onera navium regi velis non satis commode posse arbitrabantur. Cum his navibus nostrae classi eius modi congressus erat ut una celeritate et pulsu remorum praestaret, reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora et accommodatiora. Neque enim iis nostrae rostro nocere poterant tanta in iis erat firmitudo, neque propter altitudinem facile telum adigebatur, et eadem de causa minus commode copulis continebantur. Accedebat ut, cum saevire ventus coepisset et se vento dedissent, et tempestatem ferrent facilius et in vadis consisterent tutius et ab aestu relictae nihil saxa et cotes timerent; quarum rerum omnium nostris na
Abbreviated transcription (Latin):
nibus adequatie suis fortuns desperare coeperant magnonauium
numero appulso cuiue rei summam facultatem habebant sua depor¬
tabant omnia. seq in proxima oppida recipiebant. Ibi se rursus his¬
dem opportunitatibus loci defendebant. Hec eo facilius magnam pã¬
tem estatis faciebant. quod nostre naues tempestatibus detinebantur
summaq erat uasto atq aperto mari magno. estibus rarie. ac prope
nullis portubus difficultas nauigandi. Nanq ipsorum naues ad hũc
modum facte armatȩq erant. Carinȩ aliquanto planiores ꝙͣ no¬
stratum nauium. quo facilius uada ad excessum astus excipere possẽt
prore admodum erectȩ atq itidem pupes ad magnitudinem fluctuu
tempesta tumq accommodate naues tote facte ex robore ad qͣuis uim
et contumeliam perferrendam transtra pedalibus in latitudinem tra¬
bibus confixa clauic ferreis digiti pollicis eransitudine ancore pro fu¬

Expanded text:
nibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero nibus adaequatis, suis fortunis desperare coeperant, magno numero navium adpulso, cuius rei summam facultatem habebant, omnia sua deportabant seque in proxima oppida recipiebant: ibi se rursus isdem oportunitatibus loci defendebant. Haec eo facilius magnam partem aestatis faciebant quod nostrae naves tempestatibus detinebantur summaque erat vasto atque aperto mari, magnis aestibus, raris ac prope nullis portibus difficultas navigandi. Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium, quo facilius vada ac decessum aestus excipere possent; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque accommodatae; naves totae factae ex robore ad quamvis vim et contumeliam perferendam; transtra ex pedalibus in altitudinem trabibus, confixa clavis ferreis digiti pollicis crassitudine; ancorae pro fu
Abbreviated transcription (Latin):
bet: ncex hi natiombut auxilia in Galliam mittantut ac tante
nationes comiungantur.OTiturium Sabinum legatum: cui
legionibus tribui in Unellos. Coriosolites. Lexobiosq mitit: qui
cam matium detinendam curet. Decimum brutum adolescente
cdlassi ꝯallicisq nanibus. quas ex pictonibus: et Sanctoniis teliꝗs ꝙ
pacatis regiomibus conuenire iusserat. prefecit et cum primum posset in
Uenetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribue contendit copus Frant
huiusmodi fere situs oppidotum ut posita in extremis lingulis pro¬
muntoriisq neq pedibus aditum haberent: cum ex alio se extus exci¬
tauisset: quod his accidit horarum spacio duodecim. neq nauibus qd̃¬
rursus minuente estu naues in uadis afflictarentut. Itaq utraq te
oppugnatio oppidorum impediebatur. ac si quando magnitudine ope¬
ris forte superati etrusco mari agere ac molibus. atq hie oppidi moe¬

Expanded text:
bet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae bet, ne ex his nationibus auxilia in Galliam mittantur ac tantae nationes coniungantur. Q. Titurium Sabinum legatum cum legionibus tribus in Venellos, Coriosolites Lexoviosque mittit, qui eam manum distinendam curet. D. Brutum adulescentem classi Gallicisque navibus, quas ex Pictonibus et Santonis reliquisque pacatis regionibus convenire iusserat, praeficit et, cum primum possit, in Venetos proficisci iubet. Ipse eo pedestribus copiis contendit. Erant eius modi fere situs oppidorum ut posita in extremis lingulis promunturiisque neque pedibus aditum haberent, cum ex alto se aestus incitavisset, quod bis accidit semper horarum XII spatio, neque navibusrursus minuente aestu naves in vadis adflictarentur. Ita utraque re oppidorum oppugnatio impediebatur. Ac si quando magnitudine operis forte superati, extruso mari aggere ac molibus atque his oppidi moe
Abbreviated transcription (Latin):
men caesarem ad id bellum incitabant. Iniurie retentotum eꝗtu
Romanorum. Rebellio facta post deditionem. defectio datis obsi¬
dibus. tot ciuitatum coniuratio. Imprimis ne hac parte neglecta.
relique nationes idem sibi licere arbitrarentur. Itaq cum intel.¬
ligeret omnes fere gallos. nouis rebus studere. et ad bellum mobili¬
ter celeriretq excitari: omnes autem homines natura libertati stu¬
dere. et conditionem seruitutie odisse. priusꝙ̃ plures ciuitates con¬
spirarent: partiendum sibi. ac latius distribuendum exercitum
putauit. Itaq .T. Labienum legatum intreuiros. qui proximi
Rheno flumim sunt cum equitatu mittit. Huic mandat Remos
reliquosq Belgas adeat: atq in officio contineat: Germanosq ꝗ
auxilio a Belgis aecersiti dicebantur: si per uim nauibus flumen
transire conentur prolbeat. P. Crassum cum cohortibus legiona¬
tus .xii. et magno numero equitatus. in Aquitamam prosicisci iu¬

Expanded text:
multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum multa Caesarem ad id bellum incitabant: iniuria retentorum equitum Romanorum, rebellio facta post deditionem, defectio datis obsidibus, tot civitatum coniuratio, in primis ne hac parte neglecta reliquae nationes sibi idem licere arbitrarentur. Itaque cum intellegeret omnes fere Gallos novis rebus studere et ad bellum mobiliter celeriterque excitari, omnes autem homines natura libertati studere et condicionem servitutis odisse, prius quam plures civitates conspirarent, partiendum sibi ac latius distribuendum exercitum putavit. Itaque T. Labienum legatum in Treveros, qui proximi flumini Rheno sunt, cum equitatu mittit. Huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat atque in officio contineat Germanosque, qui auxilio a Belgis arcessiti dicebantur, si per vim navibus flumen transire conentur, prohibeat. P. Crassum cum cohortibus legionariis XII et magno numero equitatus in Aquitaniam proficisci iu
Abbreviated transcription (Latin):
ad usum nauium petrinent. prouidere insticuunt. hoc maiore spe.
quos multum natura loci confidebant. pedestria esse uinera concisa
qsiuatiam nauigationem impeditam. propter inscientiam locorua
paucitatemq portuum sciebant. Neq nostros exercitus propter
frumenti inopiam diutius apud se morari posse confidebant. Ac
ium ut omnia contra opinionem acciderant. tamen se plurimum
nauibus posse ꝙͣ Romanos. neq ullam facultatem habere nauiu:
neq eorũ locorum: ubi bellum gesturi essent. uada portus insulasq
nouisse ac longe aliam esse nauigationem in concluso mari atque
in uastĩssimo atq apertissimo occano perspiciebant. His initis con¬
silus oppida muniunt: frumenta ex agris in oppida comportant
naues in Uenetiam ubi cesarem primumꝰ bellum gesturum esse con¬
stabat. ꝙ̃ plurimas possunt cogune. Socios sibi ad id bellam. osism
auxilia e bruannia. quȩ contra regiones posita est arcessunt Frãt
he difficultates belli gerendi: quas supra ostendimus. Sed multa ta

Expanded text:
ad usum navium pertinent providere instituunt, hoc maiore spe quod multum natura loci confidebant. Pedestria esse itinera concisa aestuariis, navigationem impeditam propter inscientiam locorum paucitatemque portuum sciebant, neque nostros exercitus propter inopiam frumenti diutius apud se morari posse confidebant; ac iam ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse, quam Romanos neque ullam facultatem habere navium, neque eorum locorum ubi bellum gesturi essent vada, portus, insulas novisse; ac longe aliam esse navigationem in concluso mari atque in vastissimo atque apertissimo Oceano perspiciebant. His initis consiliis oppida muniunt, frumenta ex agris in oppida comportant, naves in Venetiam, ubi Caesarem primum bellum gesturum constabat, quam plurimas possunt cogunt. Socios sibi ad id bellum Osismosauxilia ex Britannia, quae contra eas regiones posita est, arcessunt. Erant hae difficultates belli gerendi quas supra ostendimus, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Aulericos Rhedones. quȩ sunt maritime ciuitates. oceanumq
attingunt certior factus est omnes eas ciuitates in deditionem
potestaremq populi romani esse redactas. His rebus gesti omni
Gallia pacata. tanta huiue belli ad barbaros opinio prelata est
uti ab hie nationibus. que trans Rbenum in colerent legati

Expanded text:
Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque Aulercos, Redones, quae sunt maritimae civitates Oceanumque attingunt, certior factus est omnes eas civitates in dicionem potestatemque populi Romani esse redactas. His rebus gestis omni Gallia pacata, tanta huius belli ad barbaros opinio perlata est uti ab iis nationibus quae trans Rhenum incolerent legati
Abbreviated transcription (Latin):
libus induxerant. Tertia uigilia qui minime arduus ad nostras
munitiones ascensus uidebatur. omnibus copus repente ex oppido
cruptionem fecetunt. Celeriter ut ante Caesar imperarat igni¬
bus significatione facta. ex proximis castellis eo concursum est
pugnatumq ab hostibus ita actiter est. ut a uiris fortibus in ex¬
trema spe salutis inquo loco contra coc qui ex uallo turribusq
tela iacerent pugnari debuit: cum in una uirtute omnis spes sa¬
lutis consisteret. Occisis ad hominum millia quattuot teliqui
in oppido reiecti sunt. Postridie eius diei refractie portis. cũ ia
defenderet captum oppidum nemo: atq intromissis militibus
nostris. sectionem cius oppidi uniuersam Caesar uendidit. Ab his
qui emetant capitum numcrus ad eum relatue est millium qn¬
quaginta trium. Fodem tempore a .p. crasso: quem cum legioe
una miserat ad uetietos umellos osismos curiosolitas. Sesuiuos

Expanded text:
libus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras libus induxerant, tertia vigilia, qua minime arduus ad nostras munitiones ascensus videbatur, omnibus copiis repente ex oppido eruptionem fecerunt. Celeriter, ut ante Caesar imperaverat, ignibus significatione facta, ex proximis castellis eo concursum est, pugnatumque ab hostibus ita acriter est ut a viris fortibus in extrema spe salutis iniquo loco contra eos qui ex vallo turribusque tela iacerent pugnari debuit, cum in una virtute omnis spes consisteret. Occisis ad hominum milibus IIII reliqui in oppidum reiecti sunt. Postridie eius diei refractis portis, cum iam defenderet nemo, atque intromissis militibus nostris, sectionem eius oppidi universa Caesar vendidit. Ab iis qui emerant capitum numerus ad eum relatus est milium LIII. Eodem tempore a P. Crasso, quem cum legione una miserat ad Venetos, Venellos, Osismos, Coriosolitas, Esuvios,
Abbreviated transcription (Latin):
ditis. se id quod in fleruiis fecisser facturum. finitimisq impe¬
raturum: ne quam deditieus populi romani iniuriam inferrent
Re nunciata ad suos que impetarent facere dixerunt Armorũ
magna multitudine de muro in fossam: que erat ante oppidum
iacta: sic ut prope summam muri agerisq altitudinem acerui
armorum adequarent. Et cum circiter parte tertia ut poscea per¬
spectum est celata atq in oppidum retenta. portie patefactis eo
die. pace sunt usi. Sub uesperum Caesar portas claudi militesq
ex oppido exire iussit : ne quam noctu oppidani ab militibus in¬
uiriam acciperent. Illi ante into ut intellectum est consilio. qđ
deditione facta nostros presidia deducturos. aut deniq indiligen¬
tius seruaturos crediderant. partim cum his quae retinuerat
et celauerant armie. partim scutis ex cortice factis ac uimini¬
bus intextis que subito ut exiquitas tempori postulabat. pel¬

Expanded text:
ditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque impeditis. Se id quod in Nerviis fecisset facturum finitimisque imperaturum ne quam dediticiis populi Romani iniuriam inferrent. Re renuntiata ad suos illi se quae imperarentur facere dixerunt. Armorum magna multitudine de muro in fossam, quae erat ante oppidum, iacta, sic ut prope summam muri aggerisque altitudinem acervi armorum adaequarent, et tamen circiter parte tertia, ut postea perspectum est, celata atque in oppido retenta, portis patefactis eo die pace sunt usi. Sub vesperum Caesar portas claudi militesque ex oppido exire iussit, ne quam noctu oppidani a militibus iniuriam acciperent. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis, quae subito, ut temporis exiguitas postulabat, pel
Abbreviated transcription (Latin):
specie comtnoti legatos ad Caesarem de pace miserunt: qui ad hũc
modum locuti. Non se existimare romanos sine ope diuina bellu
gerere: qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate pro¬
testati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari. si forte pro
sua clementia ac mansuetudine quam ipsi ab aliis audissent. sta¬
tuisset. Aduaticos esse conseruandos ne se armis dispoliaret. sibi
omnes fere finitimos esse inimicos ac sue uirtuti inuidere. a qui¬
bus se defendere traditis armis non possent sibi prestare si in eum
modum reducetentur. ꝙͣuis fortunam a populo romano pati.ꝙͣ ab
hic pet cruciatum intetfici inter quos dominari consuescent. Ad
haeo Caclar relpondit. Se magis consuetudine suaꝙ̃ metito eotũ
ciuitatem conseruaturum. si ptius ꝗ̃ murum atici attigisset. sc
dedissent sed deditionis nullam esse conditionem. nisi armie tra¬

Expanded text:
specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc specie commoti legatos ad Caesarem de pace miserunt, qui ad hunc modum locuti, non se existimare Romanos sine ope divina bellum gerere, qui tantae altitudinis machinationes tanta celeritate protestati permittere dixerunt. Unum petere ac deprecari: si forte pro sua clementia ac mansuetudine, quam ipsi ab aliis audirent, statuisset Atuatucos esse conservandos, ne se armis despoliaret. Sibi omnes fere finitimos esse inimicos ac suae virtuti invidere; a quibus se defendere traditis armis non possent. Sibi praestare, si in eum casum deducerentur, quamvis fortunam a populo Romano pati quam ab his per cruciatum interfici inter quos dominari consuessent. Ad haec Caesar respondit: se magis consuetudine sua quam merito eorum civitatem conservaturum, si prius quam murum aries attigisset se dedidissent; sed deditionis nullam esse condicionem nisi armis tra