comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tacens loquitur: ea dem ma¬
iestate & potentia. qua cogi¬
tationes uras intireor. pos¬
sũ & hominib delicta dimit¬
tere.⁊ Ex uobis intellegite quid
paraliticus consequatur.
Quid ẽ facilius dicere paralitico.
dimit tuntur tibi pecca ta
An dicere surge & tolle grabat
tũ tuum & ambula.: Inter
dicere & facere: multa distan¬
tia est. Utrum sint parali¬
tico peccata dimissa: solus no¬
uerat qui dimit tebat. ⁊ Surge
autẽ & ambula. tam ille qui
surgebat. quã hi qui surgentẽ
uidebant ad ꝓbare poterant.
Lit igitur carnale signum ut
ꝓb&ur spiritale: quã quã eius¬
dem uirtutis sit & corporis. & a¬
nimȩ uitia dimit tere. : Et da¬
tur nobis intellegentia: ꝓpt̃
peccata plerasq euenire cor¬
porũ debilitates. : Et id circo
forsitan prius dimit tuntur¬
peccata. ut causis debilitatis
ablatis. sanitas restituatur.
Quinq igitur sunt differentiȩ
causarum ꝓquib in hac uita
molestiis corporalib: ad fliga¬

Expanded text:
tacens loquitur: Eadem matacens loquitur: Eadem majestate et potentia qua cogitationes vestras intueor, possum et hominibus delicta dimittere. Ex vobis intelligite quid paralyticus consequatur. Quid est facilius dicere paralytico: Dimittuntur tibi peccata, an dicere: Surge et tolle grabatum tuum, et ambula? Inter dicere et facere multa distantia est. Utrum sint paralytico peccata dimissa, solus noverat qui dimittebat. Surge autem et ambula, tam ille qui surgebat, quam ii qui surgentem videbant, approbare poterant. Fit ergo carnale signum ut probetur spiritale, quanquam ejusdem virtutis sit, et corporis et animae vitia dimittere. Et datur nobis intelligentia propter peccata plerasque evenire corporum debilitates. Et idcirco forsan prius peccata dimittuntur, ut, causis debilitatis ablatis, sanitas restituatur. Quinque siquidem sunt differentiae causarum, pro quibus in hac vita molestiis corporalibus affligi
Abbreviated transcription (Latin):
repente. hoc ẽ interius exte¬
riusq: iam saluatus exsurger&.
aliorumq: merito aliis laxa¬
rentur errata. ⁊¬
rant autẽ illic quidã descri¬
bis. sedentes & cogitantes incor¬
blasphemat.: Quis potest di¬
mit tere peccata. nisi solus ds̃.
Uerum dicunt seribe: quia ne¬
mo dimit tere peccata. nisi
solus ds̃ potest. Quiꝑeos
quoq dimit tit. quib dimit¬
tendi tribuit potestatẽ.
si ds̃ potest.. Uerum dõ testi¬
moniũ reddunt. sed ꝑsonã xp̃i
negando falluntur. Errant
ẽẽ. & peccata dimit tere posse
non credunt: Sed multo demen¬
tius errant arriani. qui cũ iħm
mit tere. : ł uangelii uerbis
deuicti negare non audent.
nihil ominus dm̃ negare nonti¬
ment.: At ipse ꝑfidos salua¬
re desiderans. & occultorum
cogitatione : & uir tute oƿe¬
rũ dm̃ se eẽ manifestat.
Nam sequitur.
lis: Quid ista cogitatis incor¬
dib uestris. ostendit. se dm̃
qui potest. cordas .oc. culta
cognoscere: & quodam modo

Expanded text:
repente, hoc est, exterius interepente, hoc est, exterius interiusque jam salvatus exsurgeret, aliorumque merito aliis laxarentur errata. Erant autem illic quidam de scribis sedentes et cogitantes in corblasphemias? Quis potest dimittere peccata, nisi solus Deus? Verum dicunt scribae, quia nemo dimittere peccata nisi Deus esse potest, qui per eos quoque dimittit quibus dimittendi tribuit potestatem. si Deus potest. Verum Deo testimonium reddunt; sed personam Christi negando falluntur. Errant e et peccata dimittere posse non credunt. Sed multo dementius errant Ariani, qui cum Jesumittere, Evangelii verbis devicti, negare non audeant, nihilominus Deum negare non timent. At ipse perfidos salvare desiderans, et occultorum cognitione et virtute operum Deum se esse manifestat. Nam sequitur: lis: Quid ista cogitatis in cordibus vestris? Ostendit se Deum, qui potest cordis occulta cognoscere. Et quodam modo
Abbreviated transcription (Latin):
mine inista adhuc carne con¬
sti tuto xp̃m debere cognosci
Cum uidiss& autẽ iħs fidẽ illoꝵ.
ait paralitico.: Pili. dimit tun¬
tur tibi peccata.: Curaturus
hominẽ a paralisĩ dñs primo
peccatorũ uincula dissoluit.
ut ostender& eũ obnexus culpa¬
rũ artuũ dissolatione fuisse dã¬
natũ : nec nisi his relaxatis mem¬
brorũ posse recuperatione sa
nari.⁊ Sic & illi paralitico: qui
iuxta ꝓbaticã piscinã. diu mo¬
tum aquȩ. frustra prestolaba¬
tur. sanato ad ñõ dicitur.
Ecce sanus factus es. iam noli pec¬
care. ne deterius tbi aliquid
contingat.⁊ Fili inquit dimit¬
tuntur tibi peccata.: Omira
humilitas. despectũ & debilem
totisq membrorũ conpagib
dissolutũ. filiũ uocat. quẽ sa¬
cerdotes non dignabantur
adtingere. Mut recte ideo
filiũ: quia dimit tuntur ei
peccata sua. R. Intuendum
sane quanti ꝓpria. cuiusq:
fides apud dm̃ ualeat. ubi tan¬
ti ualuit aliena ut totus homo

Expanded text:
mine in ista adhuc carne conmine in ista adhuc carne constituto Christum debere cognosci. Cum vidisset autem Jesus fidem illorum, ait paralytico: Fili, dimittuntur tibi peccata. Curaturus hominem a paralysi Dominus primo peccatorum vincula dissolvit, ut ostenderet eum ob nexus culparum artuum dissolutione fuisse damnatum, nec nisi his relaxatis membrorum posse recuperatinari. Sic et illi paralytico, qui juxta Probaticam piscinam diu motum aquae frustra praestolabatur, sanato a Domino dicitur: Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius tibi aliquid contingat. . Fili, inquit, dimittuntur tibi peccata. O mira humilitas! Despectum et debilem totisque membrorum compaginibus dissolutum filium vocat, quem sacerdotes non dignarentur attingere. Aut recte ideo filium, quia dimittuntur ei peccata sua. Intuendum sane quanti propria cujusque fides apud Deum valeat, ubi tanti valuit aliena, ut totus homo
Abbreviated transcription (Latin):
non utiq in infimis ex terius
qua turbȩ tumultuantur re¬
manendum. sed tectũ domus
inqua xp̃s doc& ascendendũ.
idẽ sacrȩ scripturȩ sublimitas
ẽ appetenda. lexq dñi cũpsal¬
mista die noctuq meditanda.
In quo enĩ corrigit iuuenior
uiã suã : incustodiendo inquit
sermones tuos.
t pate facientes sum miferunt
grabat tũ in quo paraliticus ia¬
cebat.: Pate facto tecto ȩges
ante iħm submit titur. quia re¬
seratis scripturarũ mysteriis.
ad noticiã xp̃i ꝑuenitur. hoc
ẽ ad eius humilitatẽ fidei pi&a¬
te descenditur: & bene domꝰ
narrationẽ. te gulis eẽ contec¬
ta repperitur : quia sub contemp¬
tibili literarũ uelamine si ad sit
qui reser&. diuina spiritalis gra¬
tiȩ uirtus inueni&ur. Denuda¬
tio & enĩ tegularũ in domo iħu
apertio ẽ inuilitate lit terȩ sen¬
sus spiritalis & archanoꝵ cȩlestiũ
Quod autẽ cũ grabat to deponi¬
tur infirmus. significat ab ho¬

Expanded text:
Non utique in infimis exterius Non utique in infimis exterius qua turbae tumultuantur remanendum, sed tectum domus in qua Christus docet ascendendum, id est sacrae Scripturae sublimitas est appetenda, lexque Domini cum Psalmista die noctuque meditanda. In quo enim corrigit junior viam suam? In custodiendo, inquit, sermones tuos . Et patefacientes, submiserunt grabatum in quo paralyticus jacebat. Patefacto tecto aeger ante Jesum submittitur, quia, reseratis Scripturarum mysteriis, ad notitiam Christi pervenitur, hoc est ad ejus humilitatem fidei pietate descenditur. Et bene domus narrationem , tegulis esse contecta reperitur, quia sub contemptibili litterarum velamine si adsit, qui reseret divina, spiritalis gratiae virtus invenietur. Denudatio etenim tegularum in domo Jesu apertio est in vilitate litterae sensus spiritalis, et arcanorum coelestium. Quod autem cum grabato deponitur infirmus, significat ab ho
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse referuntur. siue quia
quat tuor scĩ euangelii libris
omnis p̃dicantiũ uirtus. omnis
sermo firmat᷑ : seu quia quat¬
tuor sunt uirtutes. quib ad
promerendã sospitatẽ fidutia
mentis erigitur.⁊ Dequibus
in&ernȩ sapientiȩ laude dici¬
tur.: Sobri&atẽ enĩ &sapienti¬
am doc&. &iustitiã. & uirtutẽ.
quib utilius nihil est inuita
hominibus. : Quas non nulli
uersis nominib prudentiã.
forti tudinẽ. temperantiam:
illi p̃turba. nudauerunt
tec tum ubi erat.: Desiderant
paraliticũ xp̃o offerre: sedtur¬
ba inter posita ab omni par¬
te recluduntur. Quia sepe
anima post infimi torporis
desidiã addm̃ resipiscens suꝑ¬
neq gratiȩ remedio cupiens
innouari. priscȩ consu&udi¬
nis obstaculo retardatur.
Sepe inter ipsas orationis secre¬
te dulcedines. & quasi suaue
cũ dño conloquiũ. turba cogi¬
tationũ inter ueniens aciem
mentis. ne xp̃s uideatur inpe¬
dit: & quid inter hec agendũ:

Expanded text:
fuisse referuntur, sive quia fuisse referuntur, sive quia quatuor sancti Evangelii libris omnium praedicantium virtus, omnis sermo firmatur; seu quia quatuor sunt virtutes, quibus ad promerendam sospitatem fiducia mentis erigitur. De quibus in aeternae sapientiae laude dicitur: Sobrietatem enim et sapientiam docet, et justitiam et virtutem, quibus utilius nihil est in vita hominibus . Quas nonnulli versis nominibus, prudentiam, fortitudinem, temperantiam, illi prae turba, nudaverunt tectum ubi erat. Desiderant paralyticum Christo offerre, sed turba interposita ab omni parte intercluduntur, quia saepe anima post infirmi corporis desidiam ad Deum resipiscens, supernaeque gratiae remedio cupiens innovari, priscae consuetudinis obstaculo retardatur. Saepe inter ipsas orationis secretae dulcedines, et quasi suave cum Domino colloquium, turba cogitationum interveniens aciem mentis ne Christus videatur impedit. Et quid inter haec agendum?
Abbreviated transcription (Latin):
nientib: loquitur uerbũ. Ac
sanato paralitico plurib oc¬
casionẽ int̾nȩ sanationis. quȩ
est infide tribuit.⁊ Quodue¬
ro docente dño indomo. tam
multi conuenerunt. ut ñ cape¬
ȩ. saluationẽ qui degentib
ad fidem uenimus designat.
Quia p̃dicante iniudȩa dño.
nec dum intrare ad audiendũ
ualuimus. Ad quos tamen & si
foris positos: uerba suȩ doctri¬
nȩ fecit ꝑuenire .: Quia nos
ipse ꝑscorum ora p̃dicatorum
colligit: & quã uis extra sinago¬
gã inqua ipse predicabat in¬
uentos. euangelii sui fecit eẽ
participes. :¬
tuenerunt ferentes ad eũ pa¬
ralyticũ quia quat tuor por¬
tabatur. ⁊ Curatio paralitici
huius. saluationẽ designat an¬
me : post diuturnam in lece¬
bre carnalis inertiã ad xp̃m
suspirantis.: Quȩ primo omni¬
ũ ministris quieã subleuent
& xp̃o adferant: idẽ bonis doc¬
torib qui spem sanationis. opẽ¬
que intercessionis suggerant
indig&.: Quibene quat tuor

Expanded text:
nientibus loquitur verbum, ac nientibus loquitur verbum, ac sanato paralytico pluribus occasionem internae sanationis quae est in fide tribuit. Quod vero docente Domino in domo tam multi convenerunt, ut non capee salvationem, qui de gentibus ad fidem venimus, designat: quia praedicante in Judaea Domino, necdum intrare ad audiendum valuimus. Ad quos tamen, etsi foris positos, verba suae doctrinae fecit pervenire, quia nos ipse per sanctorum ora praedicatorum collegit, et quamvis extra Synagogam in qua ipse praedicabat inventos, Evangelii sui fecit esse participes. Et venerunt ferentes ad eum paralyticum, qui a quatuor portabatur. Curatio paralytici hujus salvationem designat animae, post diuturnam illecebrae carnalis inertiam ad Christum suspirantis, qui primo omnium ministris qui eum sublevent, et Christo afferant, id est, bonis doctoribus qui spem sanationis opemque intercessionis suggerant, indiget. Qui bene quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
beant adiuuat. Abiq mune¬
ra salutis inꝑtit: ut omnes gra¬
dus ac corditiones ad suam
gratiã ꝑtinere demonstr&.
Iuxta mysticũ uero intellectũ.
post factũ inci.uita te mira¬
culũ secedit indesertũ: ibiq:
conuenientes ad se turbas be¬
nigna pi&ate suscipit: ut os¬
tendat se magis qui&ã & a
sȩculi curis remotã diligere
uitã. atq obhuius app&itũ
se sanandis curã adhibere.
corporib: & quidẽ more hu¬
mano quasi frequentiã se
quȩrentiũ declinans: Nole¬
bat imanifeste inciuitatẽ
introire. sed allegorice doce¬
bat quia tumultuosis carna¬
liũ mentib aꝑtã sui manifes¬
tationẽ ueritas non ex hib&.
sed quoscũq ab in lecebris re¬
rũ temporaliũ uiderit eẽ dis¬
cr&os. his suorũ lucẽ donorũ
largius infundit. Uerũ quia
nec carnales suꝑna pi&as de¬
serit. quin &iam his gratiam
suȩ uisitationis ꝑquã & ipsi
spiritales effici ualeant indul¬
g&. Post desertũ dñs redit in

Expanded text:
beant, adjuvat. Ubique munebeant, adjuvat. Ubique munera salutis impertit, ut omnes gradus ac conditiones ad suam gratiam pertinere demonstret. Juxta mysticum vero intellectum post factum in civitate miraculum, secedit in desertum, ibique convenientes ad se turbas benigna pietate suscipit, ut ostendat se magis quietam, et a saeculi curis remotam diligere vitam, atque ob hujus appetitum se sanandis curam adhibere corporibus. Et quidem more humano quasi frequentiam se quaerentium declinans, nolebat manifeste in civitatem introire. Sed allegorice docebat, quia tumultuosus carnalium mentibus apertam sui manifestationem veritas non exhibet, sed quoscunque ab illecebris rerum temporalium viderit esse discretos, iis suorum lucem donorum largius infundit. Verum quia nec carnales superna pietas deserit, quin etiam iis gratiam suae visitationis, per quam et ipsi spiritales effici valeant, indulget, post desertum Dominus in
Abbreviated transcription (Latin):
quod egit. hoc nobis in exem¬
plo actionis p̃buit.⁊ Mira
culum namq faciens. & tace¬
ri iussit. & tamen taceri non
potuit. Ut uidelic& electi
eius. exempla doctrine eius
sequentes. in magnis quȩ faci¬
unt. latere quidem inuolunta¬
te habeant. sed ut ꝓsint aliis
ꝓdantur inuiti. quatenus &
magnȩ humilitatis sit quod
sua opera taceri: app&unt
& magnȩ sublimitatis sit
quodeoꝵ opera taceri non
possunt.: Nonergo dñs uolu¬
it quic quã fieri . & minime po¬
tuiss&. sed quid uelle eius mẽ¬
bra debeant. quidue de eis
&iam nolentib fiat doc trinȩ
magisterio exemplũ dedit.
t iterũ intrauit capharna¬
um post dies & auditũ est
quod indomo e&. & conuener
multi. Ita ut non caper&. neq:
uerbũ. Saluator omniũ dñs
salutari omnia lustrat inces¬
su. & nunc indesertis: nunc
inciuitate: nunc admare :¬
doctrine cęlestis & uirtutũ
dona turbis ministrat. Nunc
in monte solus orat. nunc la¬
borantes inmari neperire de¬

Expanded text:
quod egit hoc nobis in exemquod egit hoc nobis in exemplo actionis praebuit. Mirculum namque faciens, et taceri jussit, et tamen taceri non potuit; ut videlicet et electi ejus exempla doctrinae illius sequentes, in magnis quae faciunt, latere quidem in voluntate habeant, sed ut prosint aliis, prodantur inviti; quatenus et magnae humilitatis sit quod sua opera taceri appetunt, et magnae utilitatis sit quod eorum opera taceri non possunt. Non ergo voluit Dominus quidquam fieri, et minime potuit; sed quid velle ejus membra debeant, quidve de eis etiam nolentibus fiat, doctrinae magisterio exemplum dedit.t Jesus iterum Capharnaum post dies octo, et auditum est quod in domo esset. Et convenerunt multi, ita ut non caperet neque Salvator omnium Dominus salutari omnia lustrat incessu. Et nunc in desertis, nunc in civitate, nunc ad mare doctrinae coelestis et virtutum dona turbis ministrat, nunc in monte solus orat, nunc laborantes in mari ne perire de
Abbreviated transcription (Latin):
reddi & sacerdoti queant of¬
ferri. ⁊ Illi utiq: cui dicitur.
Tues sacerdos in&ernũ. Nudi¬
entes ab apostolo. templũ enim
moyses: idẽ exhibeant corpora
sua hostiã uiuentẽ. scãm. dõ pla¬
monẽ: ita ut iam non possit ma¬
nifeste inciuitatẽ introire. sed
foris in desertis locis eẽ . & conue¬
niebant ad eum undiq Unius
ꝑfecta saluatio: multas ad dñm
cogit turbas: ut enĩ ipse se inte¬
rius exteriusq docer& eẽ sanatũ:
nequa quã ꝑceptũ beneficiũ: uel
ab ipso a quo acceperat iussus ta¬
c&: quin potius ȩuangelistę func¬
tus offitio. mox egressus coepit
prȩdicare & diffamare sermonẽ .
Unde merito queritur. quid nam
sit. quod dñs non nulla quȩges¬
sit abscondi iussit: & nec adhorã
potuerant abscondi: Num quid
enĩ unigenitus filius. patri & spi¬
ritui sc̃o co&ernus. hac in re uel¬
le habuit quod implere ñ potuit.
Sed notandũ quodredemptor
noster ꝑ mortale corpus omne

Expanded text:
reddi et sacerdoti queant ofreddi et sacerdoti queant offerri, illi utique cui dicitur: Tu es sacerdos in aeternum , audientes ab Apostolo: Templum enim Moyses, id est, exhibeant corpora sua hostiam viventem, sanctam, Deo plajam non posset manifeste in civitatem introire, sed foris in desertis locis esset: et conveniebant ad eum undique. Unius perfecta salvatio, multas ad Dominum cogit turbas: ut enim ipse se interius exteriusque doceret esset sanatum, nequaquam perceptum beneficium, ut ab ipso a quo acceperat jussus, tacet: quin potius evangelistae functus officio, mox egressus coepit praedicare et diffamare sermonem. Unde merito quaeritur quidnam sit quod Dominus nonnulla quae gessit abscondi jussit, et nec ad horam potuerunt abscondi? Nunquid enim unigenitus Filius Patri et Spiritui sancto coaeternus, hac in re velle habuit quod implere non potuit? Sed notandum quod Redemptor noster per mortale corpus omne
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uideatur approbare sacri¬
ficiũ . cũ id non receperit eccła.
meminerit nondũ eẽ coepisse
sacrifitium sem̃ scõrum quod
corpus eius ẽ.: Nondũ enĩ ob¬
tulerat inpassione holo caustũ
suũ Non autẽ oportebat au¬
ferri significantia sacrifitia.
priusquã illud quod significa¬
batur confirmatũ e&. contes¬
tatione apostoloꝵ p̃dicantiũ.
& fide credentiũ populoꝵ. quia
uero tẏpice uir iste peccatis
languidũ. genus de signat hu¬
manũ. recte non solum leꝓsus.
uerũ &iam iuxta euangeliũ lu¬
cȩ plenus lepra fuisse describi
tur.⁊ Omnes enĩ pecc auerunt
&egent gloria dĩ. ⁊ Illa scili¬
c& ut extenta manus aluatoris.
hoc ẽ incarnato dĩ uerbo. huma¬
nãque contingente naturam
aberroris prisci uari&ate mun¬
dentur: possintq: cũ a postolis
audire. : Iam uos mundi estis
ꝓpter sermonẽ quẽ locutus sũ
uobis: & qui dutius ab ominabi¬
les apopulo di erant castris se¬
er&i: iam aliquando templo

Expanded text:
cum videatur approbare sacricum videatur approbare sacrificium, cum id non receperit Ecclesia, meminerit nondum esse coepisse sacrificium sanctum sanctorum, quod corpus ejus est. Nondum enim obtulerat in passione holocaustum suum. Non autem oportebat auferri significantia sacrificia priusquam illud quod significabatur confirmatum esset contestatione apostolorum praedicantium et fide credentium populorum. Quia vero typice vir iste peccatis languidum genus designat humanum, recte non solum leprosus, verum etiam, juxta Evangelium Lucae, plenus lepra fuisse descrtur. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Illam scilicet, ut, extenta manu Salvatoris, hoc est, incarnato Dei Verbo, humanamque contingente naturam, ab erroris prisci varietate mundentur, possintque cum apostolis audire: Jam vos mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis ; et qui diutius abominabiles a populi Dei erant castris secreti, jam aliquando templo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ: &iam habes. pi&atis effectũ.
Nonergo ut pleriq latinoꝵ pu¬
tant iungendũ ẽ: & legendum.
uolo mundare. sed separa tim
ut primũ dicat. uolo. de inde
imper& mundare. R¬
tcomminatus est ei statim:
nemini dixeris. ⁊ Quare p̃cipi¬
tur nemini dicere. nisi ut doce¬
r&: non uulganda nr̃a benesitia
sed primenda. ut non solũ a
mercede abstineamus pecuniȩ
sed &iam gratiȩ. Seduade
ostende te principi sacerdo¬
tu. & offer ꝓemundatione
tua quȩ p̃cepit moyses intes¬
timoniũ illis. Ostendere se sa¬
cerdoti iub&ur: ut intellege¬
r& sacerdos eum nonlegis ordine.
sed gratia dĩ supra legem eẽ cu¬
ratũ: Offerre autẽ sacrificiũ
ut ostender& dñs. quia legem
non soluer& sedimpler&: qui se¬
cundũ legem gradiens. supra
legẽ sanar& eos quosremedia
legis non sanauerant.: Et bene
addidit. intestimoniũ illis.
Hoc ẽ sidõ credant. si impi& a¬
tis lepra discedat. Quod siquẽ
mou&. quomodo dñs moysai¬

Expanded text:
tem, etiam habes pietatis effectum. tem, etiam habes pietatis effectum. Non ergo ut plerique Latinorum putant jungendum est et legendum Volo mundare, sed separatum, ut primum dicat volo, deinde imperet, mundare. Et comminatus est ei statim, nemini dixeris. Quare praecipitur nemini dixeris, nisi ut doceret non vulganda nostra beneficia, sed premenda, ut non solum a mercede abstineamus pecuniae, sed etiam gratiae. Sed vade, ostende te sacerdoti, et offer pro emundatione tua, sicut praecepit Moyses, in testimonium illis, etc. Ostendere se sacerdoti jubetur, ut intelligeret sacerdos eum non legis ordine, sed gratia Dei supra legem, esse curatum; offerre autem sacrificium, ut ostenderet Dominus quia legem non solveret, sed impleret: qui secundum legem gradiens, supra legem sanaret eos quos remedia legis non sanaverant. Et bene addidit In testimonium illis, hoc est, si Deo credant, si impietatis lepra discedat. Quod si quem movet quomodo Dominus Mosai
Abbreviated transcription (Latin):
ter opus dĩ atq: p̃ceptũ qui a
inp̃cepto ẽ opus. : Deniq: dixit.
& facta sunt.: Uides igitur
quod dubitari non potest: quia
uoluntas dĩ potestas ẽ ⁊ Siergo
uoluntas eius potestas ẽ : qui uni¬
us uoluntatis adserunt. unius utiq¬
asserunt potestatis. ⁊ Itaq: quasi
potestatẽ habens sanandi. & iu¬
bendi. auctoritatẽ operandi
testimoniũ non refugit. Uolo
enĩ diẽ. ꝓpt̃ fotinũ: imperat
ꝓpt̃ arrium. tangit ꝓpt̃ ma¬
nicheum.: Et lex quidem tangi
lepsos ꝓhib& : sed quidns legis est
non obsequitur legi. sed legẽ facit.
Non ergo ideo tetigit. quia sine tac¬
tu mundari non poterat. sedut ꝓba¬
r&. quia subiectus nonerat legi.
nec contagiũ timebat ut homi¬
nes: sed quia contaminari non po¬
terat. qui alios liberabat. lepra
tactu dñi fugar&ur. quȩ solebat
contaminare tangentẽ. : Simulq
illud mirabile quodeo sanauit ge¬
nere quo fuerat obsecratus . Si
uis potes me mundare: uolo in¬
quid: mundare: habes uolunta¬

Expanded text:
ter opus Dei atque praeceptum, quia in praecepto est opus. Denique dixit, et facta sunt. Vides igitur quod dubitari non pouoluntas dei potestas est. si ergo uoluntas eius potestas est, qui unius uoluntatis asserunt potestatis. Itaque quasi potestatem habens sanandi, et jubendi auctoritatem, operandi testimonium non refugit. Volo enim dicit propter Photinum, imperat propter Arium, tangit propter Manichaeum. Et lex quidem tangi leprosos prohibet; sed quia Dominus legis est, non obsequitur legi, sed legem facit. Non ergo ideo tetigit, quia sine tactu mundari non poterat, sed ut probaret quia subjectus non erat legi. Nec contagium timebat ut homines, sed quia contaminari non poterat qui alios liberabat, lepra tactu Domini fugatur, quae solebat contaminare tangentem. Simulque illud mirabile, quod eo sanavit genere, quo fuerat obsecratus. Si vis, potes me mundare. Volo, inquit, mundare. Habes volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Siꝑ mathei electionem & uo¬
cationẽ publicanoꝵ. fides ex¬
primitur. gentium . quȩ pri¬
us mundi lu cris: inhiabant.
at nunc cum dño epulis ca¬
ritapis & bonoꝵ operum
sedula deuotione reficiunt
pro fecto suꝑcilium scriba
se loquitur. Amen dico uob
quia pub licani & mer&rices
p̃cedent uos in regnum dĩ:¬
Hoc audito iħs. ait illis.
Non necesse habent fanimedi¬
cum : sed qui male habent.
non enim ueni uocare ius¬
tos s pec catores. Suggillat
scribas & pharisgos. qui ius¬
tos seputantes. peccatoꝵ c̃sor¬
tia declinabant. se ipsum
medicum dicit. quimiro
medi candi genere uulnera¬
tus ẽ ꝓpt̃ iniqui tates nrãs.
& li uore eius sanati sumus.
Sanoseaũ & iustos appellat
eos. qui ignorantes dĩ iusticiã.
& suã uolentes c̃stituere. ius¬
ticiȩ dĩ non sunt subiecti. qui
exlege p̃sumentes euangelu
gram̃ non querunt .n Porro
male habentes peccatores uo¬
cat eos qui suȩ fragilitatis con¬
scientia de uicti. nec ꝑ legem

Expanded text:
 Matthaei electionem et vocationem publicanorum fides exprimitur gentium, quae prius mundi lucris inhiabant, at nunc cum Domino epulis charitatis et bonorum operum sedula devotione reficiuntur. Profecto supercilium scribarse loquitur : Amen dico vobis, quia publicani et meretrices praecedent vos in regno Dei.--Hoc audito Jesus ait illis: Non necesse habent sani medicum, sed qui male habent. Non enim veni vocare justos sed peccatores. Suggillat Scribas et Pharisaeos, qui justos se putantes peccatorum consortia declinabant. Se ipsum medicum dicit, qui miro medicandi genere vulneratus est propter iniquitates nostras, et livore ejus sanati sumus . Sanos autem et justos appellat eos qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; qui ex lege praesumentes Evangelii gratiam non quaerunt. Porro male habentes et peccatores vocat eos qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem
Abbreviated transcription (Latin):
lio lucȩ scriptũ est: quia ro¬
per eã imperabat febri.:
Modo enĩ saluator rogatus
modo ultro curat ȩgrotos.
ostendens se contra uitioꝵ
quoq passiones. & p̃cib sem¬
ꝑ adnuere fideliũ: &ea non¬
nũquã quȩ ipsi minime in se
intellegunt: uel intellegenda
dare: uel pie p&entib &iã
non intellecta dimit tere.
Iuxta hoc quod psalmista
postulat. Delicta quis in¬
tellegit: ab occultis meis mun¬
da me dñe. Et continuo di¬
misit eam febris. & ministra¬
bat eis.: Naturale ẽ febrici¬
tantib incipiente sanitate
lasses cere : & egrotationissen¬
tire molestiã. Uerum sanitas
quȩ dñi confertur imperio.
simul tota redit. Nec solum
ipsa redit: sed & tanto robo¬
re commitante. ut eis continuo
quise adiuuarent ministrare
sufficiat.: Et iuxta legis tro¬
phologiȩ membra quȩ serui¬
erant inmunditiȩ ad iniquita

Expanded text:
lio Lucae scriptum est quia roper illam imperavit febri. Modo enim Salvator rogatur, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra vitiorum quoque passiones, et precibus semper annuere fidelium, et ea nonnunquam quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel pie petentibus, etiam non intellecta, dimittere, et juxta hoc quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo dimisit eam febris, et ministrabat eis. Naturale est febricitantibus incipiente sanitate lassescere, et aegrotationis sentire molestiam. Verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Nec solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae a
Abbreviated transcription (Latin):
pinquabit regnũ dĩ. ⁊ Penite¬
mini & credite euuangelio.
Impl&ũ ẽ tempus inquit: illud
nimirũ de quodicit apostolus.
Post quã autẽ uenit plenitudo
temporis. misit ds̃ filiũ suũ fac¬
tũ exmuliere factũ sublege: ut
eos qui sublege erant redime¬
r& Ergo impl&a sunt tem¬
pora: penitemini. quã olim ẽ
ut hoc clamatur. & utinã ali¬
quando audiatur. quõ imple¬
ta sunt tempora: & ad ꝓpinqua¬
bit regnũ dĩ. penitemini & cre¬
dite euangelio.: Renuntiate
operibus mortuis. credite in dm̃
uiuum Quid prodest credere
sine bonis operibus : nonte bo¬
norũ operũ meritũ adduxit ad
fidem: sed fides incipit. ut bona
opera consequantur.
t preteriens secus mare gali¬
lexȩ: uidit simonẽ & andreã¬

Expanded text:
opinquavit regnum Dei. Poeniteopinquavit regnum Dei. Poenitemini, et credite Evangelio. Impletum est tempus, inquit. Illud nimirum de quo dicit Apostolus: Postquam autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret . Ergo impleta sunt tempora, poenitemini. Quam olim est quod hoc clamatur, et utinam aliquando audiatur: Quoniam impleta sunt tempora, et appropinquavit regnum Dei! Poenitemini et credite Evangelio. Renuntiate operibus mortuis, credite in Deum vivum. Quid prodest credere sine bonis operibus? Non te bonorum operum meritum adduxit ad fidem, sed fides incipit, ut bona opera consequantur. Et praeteriens secus mare Galilaeae, vidit Simonem et Andrea
Abbreviated transcription (Latin):
niũ dñi factã.: Quisq enim
iohannis euangeliũ legerit.
inueni& dñm ante traditionẽ
illius. multa & docuisse & mira¬
cula fecisse. : Deniq: habes
in euangelio ipsius. hoc fecit
initiũ signoꝵ iħs inchana ga¬
lilex̧.⁊ Et iterũ : nec dũ enim
erat missus incarcerẽ iohan¬
nes.⁊ Perunt autẽ quia cũ le¬
giss& iohannes. mathei. marci.
& lucȩ uolumina. ꝓbauerit qui¬
dem textũ historiȩ. & uera eos
dixisse firmauerit sed unius
tantũ anni. in quo & passus est
pofcarcerẽ iohannes historiã
texisse .: Preter misso itaq:
anno. cuius acta a tribus ex¬
posita fuerant. superioris tem¬
poris. ante quã clauder&ur
iohannes incarcerẽ gesta nar¬
rauit. sicut manifestũ et̃ po¬
terit his. qui euangelioꝵ dili¬
genter quat tuor uolumina
legerint. quȩres & dissonantiã
quȩ uidebatur iohannis esse
cũ c&eris toll&. Cũ ergo dixis.¬
s& marcus. quia uenit iħs inga¬
lilea p̃dicans euangeliũ regni

Expanded text:
ni factam. Quisquis enim ni factam. Quisquis enim Joannis Evangelium legerit, inveniet Dominum ante traditionem illius multa et docuisse, et miracula fecisse. Denique habes in Evangelio ipsius: Hoc fecit initium signorum Jesus in Cana Galilaeae . Et iterum: Necdum enim erat missus in carcerem Joannes . Ferunt autem quia cum legisset Joannes Matthaei, Marci t Lucae volumina, probaverit quidem textum historiae, et vera eos dixisse firmaverit, sed unius tantum anni in quo et passus est, post carcerem Joannis, historiam texisse. Praetermisso itaque anno cujus acta a tribus exposita fuerant, superioris temporis, antequam clauderetur Joannes in carcere, gesta narravit, sicut manifestum esse poterit iis qui Evangeliorum diligenter quatuor volumina legerint. Quae res et dissonantiam quae videbatur Joannis esse cum caeteris tollit. Cum ergo dixisset Marcus quod venit Jesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni
Abbreviated transcription (Latin):
ut indic& quia quãdiu hic ui¬
uentes dño seruimus. siue pro¬
spera blandientur quod ad di¬
es ꝑtin&: seu nos aduersa feri¬
ant quod noctis figure congru¬
it: semꝑ ambilantib in lege
dñi. adsit toto orbe aduersa¬
rius : qui iter nr̃m temptando
inpedire non cessat.⁊
ratq cũ bestiis & angeli mi¬
nistrabant illi : Inter bes¬
tias commoratur ut homo. sed
ministerio utitur angelico ut
ds̃ Et nos cũ inheremo scȩ
conuersationis bestiales ho¬
minũ mores inpolluta mente
toleramus. ministeriũ angeloꝵ
meremur. aquib: corpore ab¬
soluti: ad &erna incȩlis gaudia
trans feramur.
ost quã autẽ traditus est
iohannes: uenit iħs ingalile¬
am: predicans euangelium
regni di: Et cũ iohanne tra¬
dito. recte incipit ipse predi¬
care: desinente lege: conse¬
quenter oritur euangelium.
quȩ iohannes baptista ante
dixerat. ostendit se eiusdẽ dĩ
eẽ filiũ: Cuius ille ꝓph&a est.
N emo autẽ put& traditionem
iohannis incarcerẽ. statim post

Expanded text:
ut indicet quod quandiu hic viventes Domino servimus, sive prospera blandiantur quod ad dies pertinet, seu nos adversa feriant quod noctis figurae congruit, semper ambulantibus in lege Domini adsit toto orbe adversarius, qui iter nostrum tentando impedire non cessat. Eratque cum bestiis, et angeli ministrabant illi. Inter bestias commoratur ut homo, sed ministerio utitur angelico ut Deus. Et nos cum in eremo sanctae conversationis bestiales hominum mores impolluta mente toleramus, ministerium angelorum meremur, a quibus corpore absoluti ad aeterna in coelis gaudia transferamur. Postquam autem traditus est Joannes, venit Jesus in Galilaeam praedicans Evangelium regni Dei, etc. Joanne tradito, recte incipit ipse praedicare. Desinente lege, consequenter oritur Evangelium. quae Joannes Baptista ante dixerat, ostendit se ejusdem Dei esse filium, cujus ille propheta est. Nemo autem putet traditionem Joannis in carcerem, statim post
Abbreviated transcription (Latin):
cybos. Deniq: cum frequen¬
t̃ ꝑgere ad conuiuium de¬
scribatꝰ : nihil refestur. ali¬
ud. nisi quid ibi fecerit. quats
docuerit: ut & humilitas dñi
eundo ad peccatores & poten¬
ne penitentium de mon

Expanded text:
. Denique cum frequenter pergere ad convivium describatur, nihil refertur aliud, nisi quid ibi fecerit, quid docuerit, ut et humilitas Domini eundo ad peccatores, et potenn poenitentium con
Abbreviated transcription (Latin):
monia ergo filium di confite¬
bantur: & sciebant ipsum eẽ
xp̃m. quia quẽ dierũ .xl. ie¬
iunio fatigatũ diabolus hon¬
nẽ cognouerat. nec temptan¬
do ualebat. an & dĩ filius e&
experiri. lam nunc ꝑsignoꝵ¬

Expanded text:
monia ergo Filium Dei confitebantur; et sciebant ipsum esse Christum, quia quem dierum XL jejunio fatigatum diabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat an et Dei Filius esset experiri; jam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes dñm manifeste dm̃.
aut dĩ eẽ filiũ. sed tantũ uirũ
se fortiorẽ p̃dicat. Non enĩ
pudes adhuc auditores. tanto
capiebant archana sdbaram̃¬
ti quod filius dĩ xernus. hon¬
re ad sumpto exuirgine : de¬
nuo natus e&̃ inmundũ: sed
paulatim ꝑ agnitionẽ glorifica¬
tȩ humanitatis intro ducendi
erant ad fidem diuinȩ & itatis.
Quibus tamen quasi ladenter
quod ammodo. ac uelato ser¬
mone : dñthunc ẽẽ uerũ debla¬
rat dum eẽ sp̃u scõ baptiza¬
turũ eẽ confirmat. Cui en ĩ
dubiũ nullũ posse aliũ gratiã
scĩsp̃s. nisi dm̃ dareꝰ tempore
autẽ ꝓcedente: cũ capatiores
iam ad intellegendũ eosdem
suos uider& auditores. &iam
filiũ dĩ illũ aꝑte p̃dicauit di¬
cens: Sed quimisit me baptita¬
re in aqua. ille mihi dixit.: Su¬
ꝑ quẽ uideris spm descendentẽ
& manentẽ suꝑ eũ: hic est qui¬

Expanded text:
oannes Dominum manifeste Deum aut Dei esse Filium, sed tantum virum se fortiorem praedicat. Non enim rudes adhuc auditores tanti capiebant arcana sacramenti, quod Filius Dei aeternus homine assumpto ex Virgine denuo natus esset in mundo, sed paulatim, per agnitionem glorificatae humanitatis, introducendi erant ad fidem divinae aeternitatis. Quibus tamen quasi latenter quodam modo ac velato sermone Deum hunc esse verum declarat, dum eum Spiritu sancto baptizaturum esse confirmat. Cui enim dubium, nullum posse alium gratiam sancti Spiritus, nisi Deum dare? Tempore autem procedente cum capaciores jam ad intelligendum eosdem suos videret auditores, etiam Filium Dei illum aperte praedicavit, dicens: Sed qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum descendentem et manentem supe
Abbreviated transcription (Latin):
legitur hoc dixisse marcum.
conuexans eũ. siue discerpens.
quodlucas dixiss&: cũ pieciss&
eũ inmediũ: ut quod secutus
ait. nihilq ei nocuit. hoc in¬
tellegatur. quod illa iactatio
membrorũ. atq uexatio. non
eũ debilitauit: sicut solent ex¬
ire demonia. &iam quib dã
membris amputatis aut euul¬
sis. Et mirati sunt omnes.
ita ut conquirerent inter se

Expanded text:
ligitur hoc dixisse Marcum ligitur hoc dixisse Marcum convexans eum, sive discerpens, quod Lucas dixit cum projecisset eum in medium, ut quod secutus ait, nihilque ei nocuit, hoc intelligatur quod illa jactatio membrorum atque vexatio non eum debilitavit, sicut solent exire daemonia etiam quibusdam membris amputatis aut evulsis. Et mirati sunt omnes, ita ut conquirerent, e
Abbreviated transcription (Latin):
Presentia saluatoris: tormen¬
ta sunt demonũ. R. Et com¬
quõ inuidia diaboli mors
intrauit in orbẽ terrarum.
Ideo contra ipsũ mortis aucto¬
rẽ: primo debuit medicina
salutis operari: primo lingua
serpentina. neultra uirus spas¬
ger& obeludi. De inde femi¬
na quȩ prima seducta ẽ acar¬
nalis concupiscentiȩ febre cu¬
rari. ⁊ Tertio uir quimale sua¬
dentis dicta coniugis audiuit.
ab erroris sui lepra mundari.
ut ipse e& ordo restauratio¬
nis indño: quierat & casus in
proto plastis. Et discerpens
eũ sp̃s inmundus . & exclamans
uoce magna: exiuit ab eo.⁊
Lucas desp̾u inmundo ait: qđ
sic exierit ab homine: ut nihl
ei nocer&.: Potest ergo uide¬
ri contrariũ: quomodo se đm
marcũ discerpens: uel sicut
aliqui codices habent conuex¬
ans eũ. cui nihil nocuit se¬
cundũ lucã. Sed & ipse lucas.
& cũ pieciss& illũ inquid demo¬
niũ in mediũ: ex ut ab illo: ni¬
hilq ei nocuit.. Unde in tel¬

Expanded text:
Praesentia Salvatoris tormenPraesentia Salvatoris tormenta sunt daemonum. Et Quoniam invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum , ideo contra ipsum mortis auctorem primo debuit medicina salutis operari: primo lingua serpentina, ne ultra virus spargeret occludi; ac deinde femina quae prima seducta est, a carnalis concupiscentiae febre curari; tertio dentis dicta conjugis audivit, ab erroris sui lepra mundari, ut ipse esset ordo restaurationis in Domino, qui erat et casus in protoplastis: Et discerpens eum spiritus immundus, et exclamans voce magno exivit ab eo. Lucas de spiritu immundo ait quod sic exierit ab homine, ut nihil ei noceret. Potest ergo videri contrarium, quomodo secundum Marcum discerpens, vel sicut aliqui Codices habent convexans eum, cui nihil nocuit secundum Lucam. Sed et ipse Lucas: Et cum projecisset illum inquit daemonium in medium, exiit ab illo, nihilque ei nocuit . Unde intel
Abbreviated transcription (Latin):
re sabbatũ: quouel ignẽ ac¬
cendere. uel manũ pedemq:
mouere nonliceat.:Seduerũ
sabbatũ dilectamq dño eẽ
requiẽ: si saluti ftudentes
animarũ ab opere seruili.
idẽ. a cunctis contineamus
inlicitis.: Et stupebant
suꝑ doctrina eius. erat enĩ¬
lli enĩ docebant populos. quȩ
scripta sunt in moyse & ꝓphe¬
ipsius moysi: ꝓlibertate.
uoluntatis. sus: uel ea
quȩ iminus uidebantur
addebat in lege: uel c.om̃:¬
mutans: p̃dicabat in popu¬
dictũ ẽ antiquis: Ego autẽ
dico uobis.: Et erat insina¬
goga eorũ homo inspũ in
nos. scio quia essc̃s dĩ.⁊
Nonuoluntatis ista confessio
ẽ : quã premiũ sequitur con¬
fitendi. sed necessitatis exsor¬
tio quȩ cogit inuitos: & uel.¬
ut. si serui fugitiui: post mul¬
tũ temporis dominũ suũ ui¬
deant : nihil aliud nisi deuer¬
berib dep̃cantur.⁊ Sic & de¬
mones cernentes dñm inter¬
ris. repente uersari: ad iudi¬
candos se uenisse credebant.

Expanded text:
re Sabbatum, quo vel ignem acre Sabbatum, quo vel ignem accendere, vel manum pedemque movere non liceat, sed verum Sabbatum, dilectamque Domino esse requiem, si, saluti studentes animarum, ab opere servili, id est, a cunctis contineamus illicitis. Et stupebant super doctrina ejus, eta docebant populos quae scripta sunt in Moyse et Propheipsius Moysi, pro libertate voluntatis suae, vel ea quae minus videbantur, addebat in lege; vel commutans praedicabat in popuDictum est antiquis, ego autem dico vobis . Et erat in synagoga eorum homo in spiritu nos? scio te quia sis sanctus Dei. Non voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confitendi, sed necessitatis extorsio quae cogit invitos. Et velut si servi fugitivi post multum temporis dominum suum videant, nihil aliud nisi de verberibus deprecantur, sic et daemones cernentes Dominum in terris repente versari, ad judicandos se venisse credebant.
Abbreviated transcription (Latin):
non ita dictũ est: quisi iampis¬
ces numquã e& capturus⁊¬
Nam & post resurrectionẽ dñi
legimus eos eẽ piscatos.. Dic¬
tũ est ergo: quod de inceps cap¬
turus e& homines: non dictũ
est. quodiam non ess& capturus
pisces. Unde datur locus intel¬
legi: eos ad capturã pisciũ ex
more remeasse: ut postea fie¬
r&: quod matheus & marcus
narrant: quando eos binos uo¬
cauit. & ipse iussit ut eũ se¬
querentur : Primo duobus
p&ro & andreȩ. de inde ali¬
is. Tebedei: duobus filiis.
Tunc enĩ non sub ductis ad ter¬
rã nauibus tamquã cura re¬
cheundi sed ita eũ secuti sunt
tã quã uocantẽ. ac iuben:¬
tẽ ut sequerenturl iiii.
t ingrediuntur caphas¬
naum & statim sabba¬
tis ingressus sxnagogã : do¬
cebat eos.⁊ Quod sabbatis
maxime medicinȩ doctrinȩq
suȩ dona frequentat. doc&
se non sublege eẽ. sed supra
legem: qui eandem quoq legẽ
adimplere: non autẽ soluere
uenerit.: Nec iudaicũ elege¬

Expanded text:
non ita dictum est, quasi iam pisnon ita dictum est, quasi iam pisces numquam enam et post resurrectionem Domini legimus eos esse piscatos . Dictum est ergo quod deinceps capturus esset homines; non dictum est quod jam non esset capturus pisces. Unde datur locus intelligere eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit, et ipse jussit ut eum sequerentur, primo duobus Petro et Andreae, deinde aliis duobus filiis Zebedaei. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut eum sequerentur.t ingrediuntur Capharnaum, et statim sabbatis ingressus synagogam docebat eos. Quod Sabbatis maxime medicinae doctrinaeque suae dona frequentat, docet se non sub lege esse, sed supra legem, qui eamdem quoque legem adimplere, non autem solvere, venerit; nec Judaicum elige
Abbreviated transcription (Latin):
uocati sunt: ut dñm sequeren¬
tur. : Piscatores & in literati
mit tuntur ad p̃dicandũ: ne
fides credentiũ. non inuistu te
dĩ : sed in eloquentia atq doc¬
trina putar& ur.⁊ Queri autẽ
potest quomodo binos uocaue¬
rit denauiculis piscatores.
Primo p&rum & andreã. deinde
ꝓgressus paulolũ. alios duos
filios zebedei: sicut narrant
matheus . & marcus. cum lucas
dicat. Ambas eorum nauicu¬
las impl&as magna illa cap¬
tura piscium. sociosq p&ri.
commemoraet ia cobum & io¬
hannẽ filios Zebedei: uocatos
ad adiuuandũ. cum retia. ex¬
tra here non possent. ⁊ Simul¬
que miratos tantã multi tu¬
dinẽ pisciũ quȩ capta erat
& eum p&ro tantum dixisse.
noli timere: exhoe iam homi¬
nes eris capiens: simul eũ ta¬
men sub ductis ad terrã naui¬
bus secutos fuisse . Unde intel¬
legendũ ẽ. hoc primo eẽ fac¬
tũ : quod lucas insinuat. nec
tunc eos ad ñõ uocatos. sed tan¬
tũ p&ro fuisse p̃dictũ: quod
homines e& capturđs. Quod

Expanded text:
vocati sunt, ut Dominum sequerentur. Piscatores et illitterati mittuntur ad praedicandum, ne fides credentium non in virtute Dei, sed eloquentia atque doctrina putaretur. Quaeri autem potest quomodo binos vocaverit de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde progressus paululum alios duos filios Zebedaei, sicut narrant Matthaeus et Marcus, cum Lucas dicat ambas eorum naviculas impletas magna illa captura piscium, sociosque Petri commemoret Jacobum et Joannem filios Zebedaei vocatos ad adjuvandum, cum retia plena extrahere non possent, simulque miratos tantam multitudinem piscium quae capta erat, et eum Petro tantum dixisse: Noli timere, ex hoc jam homines eris capiens , simul eum tamen, subductis ad terram navibus, secutos fuisse. Unde et intelligendum est, hoc primo esse factum, quod Lucas insinuat, nec tunc eos a tum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus. quod
Abbreviated transcription (Latin):
monio liberatũ. morali t̃
animũ ab inmunda cogi¬
tatione purgatũ. significa¬
re dixerimus. Consequent̃
femina febrib tenta. sed ad
imperiũ dñi curata. carnẽ
ostendit a concupiscentiȩ
suȩ feruore ꝑcontinentiae
praecepta frenatã Omnis
eni amaritudo & ira & indig¬
natio : &clamor & blasphe¬
mia sp̃s inmundi furor est.
Fornicationẽ uero in mundiciã
libidinẽ. concupiscentiã malã.
& auaritiã. quȩ est simulacro¬
rũ seruitus . febrem in lecebro

Expanded text:
raliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est simulacrorum
Abbreviated transcription (Latin):
Uisa uistute miraculi. nouita¬
tẽ dominice admirantus
doc trinȩ. Atq ad inquisitio.¬
nẽ eoꝵ quȩ audierant. ꝑ ea
quȩ uiderant excitantur.⁊
Quia nimirũ ad hoc fiebant sig¬
na. quȩ uel ipse dñs in ad sũp¬
to homine fiebat: uel discipu¬
lis facere dedit: ut ꝑhoc euan¬
gelio regni dĩ quod p̃dicabat᷑
certius creder&ur: dũ hi qui
cȩlestia terrigenis gaudia
futura ꝓmit tebant: cȩlestia in
terris Ac diuina opera mons¬
trabant. Uerũ dispłi ut pu¬
ri homines donante dño:
cuncta gerebant. At dñs
ipse singularis uistute po¬
tentiȩ : & sanitates ac misa¬
cula operabatur: & quȩ apa¬
tre audiebat: loquebatur
inmundo.: Nam & prius tes¬
te euangelio erat docens
eos. quasi potestatẽ habens
& non sicut seribe.: Et nunc
turba ad testante: in potes¬
tate imperat spiritib in¬
mundis & obediunt ei. ⁊
Et ꝓtinus egredientes de
sinagoga. uenerunt indo¬

Expanded text:
isa virtute miraculi, novitatem dominicae admirantur doctrinae, atque ad inquisitionem eorum quae audierant per ea quae viderant excitantur. Quia nimirum ad hoc fiebant signa quae vel ipse Dominus in assumpto homine faciebat, vel discipulis facere dedit, ut per haec Evangelio regni Dei, quod praedicabatur, certius crederetur, dum hi qui coelestia terrigenis gaudia futura promittebant, coelestia in terris ac divina opera monstrabant. Verum discipuli ut puri homines donante Domino cuncta gerebant. At Dominus ipse singularis virtute potentiae et sanitates ac miracula operabatur, et quae a Patre audiebat, loquebatur in mundo. Nam et prius teste Evangelio erat docens eos quasi potestatem habens, et non sicut scribae . Et nunc, turba attestante, in potestate imperat spiritibus immundis, et obediunt ei . Et protinus egredientes de synagoga, venerunt in do
Abbreviated transcription (Latin):
suis fidelibus p̃beat: quipost
acceptã: femissionem pecca¬
torũ: nonsolũ ad exeytenda
opera uirtutũ. uerũ &iã ad to¬
lerandã ꝓpter iustitiã ꝑ secu¬
tionẽ. sint accingendi.: Sece¬
dit enĩ indesertũ ut nos doce¬
at relictis mundi in lecebris
& soci&ate prauorũ: diuinis
ꝑ omnia seruire mandatis.:
Temptatur solitarius adiabolo.
ut nobis insinu& : quia omnes
qui uolunt pie uiuere in ipso. ꝑ¬
secutionẽ patiuntur. & quia ꝑ
multas tribulationes opost&

Expanded text:
suis fidelibus praebeat, qui post suis fidelibus praebeat, qui post in baptismo remissionem peccatorum, non solum ad exercenda opera virtutum, verum etiam ad tolerandam propter justitiam persecutionem sint accingendi. Secedit enim in desertum, ut nos doceat, relictis mundi illecebris, et societate pravorum, divinis per omnia servire mandatis. Tentatur solitarius a diabolo, ut nobis insinuet quod omnes qui volunt pie vivere in Christo, persecutionem patiuntur, et quod per multas tribul
Abbreviated transcription (Latin):
us similiter exposito dñibap¬
tismate. & uoce decȩlis facta
quȩ dicer&. hic est filius me¬
us dilectus in quo mihi con¬
placui. continuo sub iunxit.
Tunc iħs ductus est in deser¬
tũ abspũ ut temptar&ur
adi abolo. Uerũ ne cui ue¬
nir& indubiũ. a quo eũ spũ
ductũ. siue expulsũ dice¬
rent indesertũ.: Consulte
lucas primo posuit. quia iħs
plenus sp̃u scõ regressus ab
iordane. ac deinde intulit
& agebatur in spũ in desertũ.
nȩ quid contra eũ ualuisse
plenus sp̃ũ sc̃o quouolebat
digrediens. quȩq uolebat.
agebat.⁊ Qua draginta
autẽ. dies & noe tes quib eũ
temptat:. totũ huius scłi
tiempus insinuant i: quibus
memba eius uidelic& scãm
eclesiã temptare num quam
desistit. ⁊ Quia nimirũ qua¬
driꝑtitus ẽ mundus. in quo
hostis inde fessi malitiã cer
dragenario dierũ ac noctiũ
numero conp̃henditur:: Bap¬
tizatus ergo dñs expellitur
A sp̃u in desertũ: & tempta¬
tus a satana. ut exemplũ uitȩ

Expanded text:
us similiter, exposito Domini baptismate, et voce de coelis facta, quae diceret: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui, continuo subjunxit: Tunc Jesus ductus est in desertum a Spiritu, ut tentaretur a diabolo . Verum ne cui veniret in dubium a quo eum spiritu ductum sive expulsum dicerent in desertum, consulte Lucas primo posuit: quia Jesus plenus Spiritu sancto regressus est a Jordane, ac deinde intulit: Et agebatur in Spiritu in desertum, ne quid contra eum valuisse plenus Spiritu sancto, quo volebat digrediens, quae volebat agebat. Quadraginta autem dies et noctes, quibus eum tentat, totum hujus saeculi tempus insinuant, quibus membra ejus, videlicet sanctam Ecclesiam, tentare nunquam desistit. Quia nimirum quadripartitus est mundus, in quo hostis indefessi malitiam certdragenario dierum ac noctium numero comprehenditur. Baptizatus ergo Dominus expellitur a Spiritu in desertum, et tentatur a Satana, ut exemplum vitae