comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille magis miraret᷑ eos qui
aurũ innocentie p̃ponerent.
Temptata ẽ quoq eius ĩdoles
non solum illecebra cupidita¬
tis: sed etiam stimulo timoris.
Rome assidebat comiti lar¬
gitionũ italicanarũ. Crat eo
tempore quidam potẽtissimꝰ
senator: cuius ⁊ beneficiis ob¬
stri cti multi ⁊ t̾rori subditi
er.ant. Uoluit sibi licere ne¬
scio quid ex more potẽtie
sue: qd̃ ẽẽt ꝑ leges illicitũ.
Restitit alipius. ꝓmissũ ẽ
premiũ. irrisit animo. Pre¬
tente mine. calcauit mirãti¬
bus omnib inusitatã ani-¬
mã: que hominẽ tantũ ⁊ in¬
numerabilib prestandi no¬
cendiq modis ingenti fama
celebratum. uł amicũ ñ op¬
taret. uł ñ formidaret inimi¬
cũ. Ipse aũ iudex cui consi¬
liarius erat. qͣmuis ⁊ ipse fi¬
eri nollet. ñ tamen aꝑte recu¬
sabat. sed in istum causã tͣns¬
ferens. ab eo se non ꝑmitti as¬
serebat: qͥa reuera si ipse face¬
ret. iste discederet. Hoc aũ so¬

Expanded text:
ille magis miraretur eos, qui ille magis miraretur eos, qui aurum innocentiae praeponerent. temtata est quoque eius in-\', doles non solum de inlecebra cupiditatis sed etiam stimulo timoris. Romae adsidebat comiti largitionum Italicianarum. erat eo tempore quidam potentissimus senator, cuius et beneficiis obstricti multi et terrori subditi erant. noluit sibi licere nescio quid ex more potentiae suae, quod esset per leges inlicitum; restitit Alypius. promissum est praemium; inrisit animo. praetentae minae; calcauit mirantibus omnibus inusitatam animam, quae hominem tantum et innumerabilibus praestandi nocendique modis ingenti fama celebratum uel amicum non optaret uel non formidaret inimicum. ipse autem iudex, cui consiliarius erat, quamuis et ipse fieri nollet, non tamen aperte recusabat, sed in istum causam transferens ab eo se non permitti adserebat, quia et re uera, si ipse faceret, iste discederet. hoc solo au
Abbreviated transcription (Latin):
tes: iussit uenire secũ. Et uene¬
rũt ad domũ illiꝰ adolescẽtis:
qͥ rẽ cõmiserat. Puer uero erat
añ ostiũ. ⁊ tam ꝑuus erat: ut
cile posset totũ indicaret. Cũ
eo quippe in foro fuit pedisse¬
quus. Quẽ postea quã reco¬
luit alipius: architecto in¬
timauit. At ille securĩ de¬
mõstrauit puero: q̃rens ab
eo cuiꝰ eẽt. Qui cõfestim.
nr̃a inquit. Deinde int̾roga¬
tus: aꝑuit cetera. Sic in illã
uomũ translata causa cõfu¬
sisq turbis. q̃ de illo trium¬
phare iam ceperat: futurus
dispẽsator u̾bi tui ⁊ młtarꝵ
in eccłia tua causarũ exami¬
nator. experiẽtior ĩstructiorq
discessit᷑. Hũc ergo rome in¬
uenerã. ⁊ adhesit mͥ fortissi¬
mo uĩculo. mecũq mediola¬
nũ ꝓfectus est: ut nec me de¬
sereret. ⁊ de iure ꝙ didicerat
aliquid ageret. scd̃m uotum
magis parentũ quã suum.
Et int̾ hec iam asseclerat mi¬
rabili continentia ceteris: cũ

Expanded text:
tes iussit uenire secum. et uenetes iussit uenire secum. et uenerunt ad domum illius adulescentis, qui rem conmiserat. puer uero erat ante ostium et tam paruus erat, ut cile posset totum indicare; cum eo quippe in foro fuit pedisecus. quem posteaquam recoluit Alypius, architecto intimauit. at ille securim demonstrauit puero quaerens ab eo, cuius esset. qui confestim "nostra" inquit; deinde interrogatus aperuit cetera. sic in illam domum translata causa confusisque turbis, quae de illo triumphare iam coeperant, futurus dispensator uerbi tui et multarum in ecclesia tua causarum examinator experientior instructiorque discessit. Hunc ergo Romae inueneram, et adhaesit mihi fortissimo uinculo mecumque Mediolanium profectus est, ut nec me desereret et de iure, quod didicerat, aliquid ageret secundum, uotum magis parentum quam suum. et ter iam adsederat\' mirabili continentia ceteris, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ sonitu extitati uenerãt. te¬
nent. attrabunt. congregatis
inquilinis fori tãquam furẽ
manifestũ se cõprehendisse głi¬
abant᷑: ⁊ inde offerẽdus iudi¬
tiis diicebat᷑. Sed hactenꝰ uucẽdꝰ
fuit. Statĩ enĩ dñe subuenisti
ĩnocẽtie: cuiꝰ testis eras tu solꝰ.
Cũ enĩ duceret᷑ uel ad custodiã
uel ao suppliciũ: fit eis obuiã
quidã architectus. cuiꝰ maxi¬
ma erat cura publicarũ fabri¬
carũ. Gaudẽt illi eũ potissim̃
octrisse. cui solebant in suspiti¬
onem uenire ablatarũ rerũ.
q̃ perissẽt de foro: ut quasi tã¬
dem iã ille cognosceret a quibꝰ
bec fierẽt. Uerũ aut̃ uiderat ho¬
mo sepe alipiũ in domo cuiꝰdã
senatoris. ad quẽ salutandũ
uẽtitabat.: statĩq cognitum.
manu apprehensa semouit a
turbis:. ⁊ tanti mali causã q̃¬
rens quid gestum esset audi¬
uit. Omnesq tumultuantes
qui aderant ⁊ minacit᷑ fremẽ¬

Expanded text:
cuius sonitu exciti uenerant: tecuius sonitu exciti uenerant: tenent, adtrahunt, congregatis inquilinis fori tamquam furem manifestum se conprehendisse gloriantur, et inde offerendus indiciis ducebatur. Sed hactenus docendus fuit. statim enim, domine, adfuisti innocentiae, cuius testis eras tu solus. cum enim duceretur uel ad custodiam uel ad supplicium, fit eis obuiam quidam architectus, cuius - maxima erat cura publicarum fabricarum. gaudent illi eum potissimum occurrisse, cui solebant in suspicionem uenire ablatarum rerum, quae perissent de foro, ut quasi tandem iam ille cognosceret, a quibus haec fierent. uerum autem uiderat homo saepe Alypium in domo cuiusdam senatoris, ad quem salutandum uentitabat, statimque cognitum manu adprehensa semouit a turbis et tanti mali causam quaerens, quid gestum esset, audiuit omnesque tumultuantes, qui aderant, et minaciter fremen
Abbreviated transcription (Latin):
edituis fori. tãqͣm furẽ. Non
arbitror aliam ob causam te ꝑ¬
misisse d̾s nr: nisi ut ille uir
tantus futurꝰ iã inciperet disti
qͣm ñ facile in cognoscendis cau¬
sis ab homine dampnandus
eẽt temeraria credulitate. ¶ppe
añ tribunal deambulabat soł
cũ tabulis ac stilo: cũ ecce ado¬
lescens quidã ex numero scola¬
sticoꝵ fur uerus. securĩ clãcu
gentario desuꝑ preminent. et
precidere plũbum cepit. Sono
aut̃ securis audito. submur¬
murauerũt argentarii qͥ sub¬
ter erant:⁊ miserunt qui ap¬
prehenderẽt quẽ forte inueni¬
sẽt. Quoꝵ uocib auditis reli¬
cto instrumẽto ille discessit. ti¬
mẽs ne cũ eo teneret᷑. Alipius
aut̃ qui ñ uiderat intͣntẽ. exe¬
untẽ sensit: ⁊ celerit̾ uidit abe¬
untẽ. Et causã scire cupiẽs i¬
grelus ẽ locũ ⁊ ĩuentã securĩ
stans atq ãmirãs cõsiderabat:
cũ ecce illi qui missi erãt repe¬
riunt eũ solum ferentẽ ferrũ

Expanded text:
aeditimis fori tamquam furem, non aeditimis fori tamquam furem, non arbitror aliam ob causam te permisisse, deus noster, nisi ut ille uir tantus futurus iam inciperet discere, quam non facile in noscendis causis homo ab homine damnandus esset temeraria credulitate. quippe ante tribunal deambulabat solus cum tabulis ac stilo, cum ecce adulescens quidam ex numero scholasticorum, fur uerus, securim clanculgentario desuper praeminent, et praecidere plumbum coepit. sono autem securis audito submurmurauerunt argentarii, qui subter erant, et miserunt qui adprehenderent quem forte inuenissent. quorum uocibus auditis relicto instrumento ille discessit timens, ne cum eo teneretur. Alypius autem, qui non uiderat intrantem, exeuntem sensit et celeriter uidit abeuntem et causam scire cupiens ingressus est locum et inuentam securim stans atque admirans considerabat, cum ecce illi, qui missi erant, reperiunt eum solum ferentem ferrum,
Abbreviated transcription (Latin):
firmior quo de se presumpse¬
rat. qui debuit de te. Ut enĩ
uidit illũ sanguinẽ ĩmanita¬
tẽ simul ebibit. ⁊ ñ se au̾tit s
fixit aspectũ. ⁊ hauriebat furi¬
as. ⁊ nesciebat ⁊ delestabatur
scelere certaminis: ⁊ cruenta
uoluptate in ebriabatur. ⁊ ñ
erat iam ille qui uenerat. s
unꝰ de turba ad qͣm uenerat:
⁊ uerꝰ eoꝵ socius aquib addu¬
ctus erat. Quid plura: Spec¬
tauit. clamauit. ex arsit. ab¬
stulit inde secũ insaniã. qua
stimularet᷑ redire: ñ tãtũ cũ
illis a quib prius abstractꝰ
ẽ. s etiã pre illis ⁊ alios tͣhens.
Et iñ tñ manu ualidissima
⁊ misericordissima eruisti eñ
tu. ⁊ docusti non sui habere s
futurã. in eius memoriam re¬
ponebat᷑. Nã ⁊ illuo quos cũ
adhuc studeret iã me audiẽs a¬
pud carthaginẽ. ⁊ meridie co¬
gitaret in foro qd̃ recitaturus
erat sicut exerceri scolastici so¬
lent: siũisti eũ cõprehendi ab

Expanded text:
firmior quo de se praesumpsefirmior quo de se praesumpserat, qui debuit de te. Ut enim vidit illum sanguinem, immanitatem simul ebibit, et non se avertit, sed fixit aspectum; et hauriebat furias, et nesciebat, et delectabatur scelere certaminis, et cruenta voluptate inebriabatur. Et non erat jam ille qui venerat, sed unus de turba ad quam venerat, et verus eorum socius, a quibus adductus erat. Quid plura? Spectavit, clamavit, exarsit, abstulit inde secum insaniam qua stimularetur redire, non tantum cum illis a quibus prius abstractus est; sed etiam prae illis, et alios trahens. Et inde tamen manu validissima et misericordissima eruisti eum tu, et docuisti non sui habere, sed futuram in ejus memoria reponebatur. Nam et illud, quod cum adhuc studeret jam me audiens apud Carthaginem, et medio die cogitaret in foro qerat, sicut exerceri scholastici solent, siuisti eum conprehendi ab
Abbreviated transcription (Latin):
intẽdere: Adero itaq absens:
at sic. ⁊ uos ⁊ illa suꝑabo. Qͥb
auditis. illi nichilo segniꝰ eũ
adduxerunt secũ. idip̃m forte
explorare cupientes utrũ poss
efficere. Quo ubi uentũ est.⁊
sedib quib potuerũt locati
sunt: feruebant omĩa ĩ maniᷤ¬
simis uoluptatib. Ille clausiᷤ
forib ocłoꝵ int̾dixit animo ne
in tãta mala ꝓcederet: atq u¬
tinã ⁊ aures obturauisset. Nã
quodam pugne casu cũ cla¬
mor ingens ppłi tocius uebe¬
ment̾ eum pulsasset. curiosi¬
tate uictꝰ ⁊ quasi paratꝰ qͥcqͥd
illud esset etiam uisũ contẽp¬
neret. ⁊ uĩceret aperuit ocłos:
⁊ ꝑcussus ẽ grauiore uuln̾e
in anima. qͣm ille in corpore
quẽ cernere concupiuit: ceti¬
ditq miserabilius qͣm ille quo
cadente factus ẽ clamor. qͥ per
eiꝰ aures intrauit ⁊ reserauit
eius lumina ut ẽẽt qua feri¬
ret᷑. & deiceret᷑. audax adhuc
potiꝰ qͣm fortis animꝰ: ⁊ eo in¬

Expanded text:
intendere? adero itaque absens intendere? adero itaque absens ac sic et uos et illa superabo". quibus auditis illi nihilo setius eum adduxerunt secum, id ipsum forte explorare cupientes utram posset efficere. quo ubi uentum est et sedibus quibus potuerunt locati sunt, feruebant omnia inmanissimis uoluptatibus. ille clausis foribus oculorum interdixit animo, ne in tanta mala procederet. atque utinam et aures opturasset! nam quodam pugnae casu, cum clamor ingens totius populi uehementer eum pulsasset, curiositate uictus et quasi paratus, quidquid illud esset, etiam uisum contemnere et uincere, aperuit et percussus est grauiore uulnere in anima quam ille in corpore, quem cernere concupiuit, ceciditque miserabilius quam ille, quo cadente factus est clamor: qui per eius aures intrauit et reserauit eius lumina, ut eretur et dijeceretur audax adhuc potius quam fortis animus, et eo in
Abbreviated transcription (Latin):
dire me rursus incipiens illa
mecũ suꝑstitione inuolutus
ẽ:amans in manicheis ostẽta¬
tionẽ cõtinẽtie. qͣm uerã ⁊ ger¬
manã putabat. Erat aũ illa
uecors. ⁊ seductoria: pretiosas a¬
nimas captans: ñdũ uirtutis
altitudinem scientes tangere ⁊
iuperficie decipi faciles. sed ta¬
mẽ adumbrate. simulateq uir¬
tutis. Non sane relinquẽs in¬
cãtatam sibi a parentibus ter¬
renã uiã. rome p̾cesserat ut
ius disceret: ⁊ ibi gladiatorii
spestaculi hiatu in credibili. ⁊
incredibilit̾ arreptus est. Cũ
enũ adu̾saret᷑ ⁊ detestaret᷑ talia.
qͥbã eius amiti ⁊ cõdiscipsi cũ¬
forte de pͣndio redeuntibus ꝑ¬
uiũ ẽẽt. recusantẽ uebement᷑
⁊ resistentem. familiari uiolen¬
tia duxerunt in amphiteatrũ
crudeliũ ⁊ funestoꝵ ludorum.¬
hec dicentẽ. Si corpus meũ in
locum illũ trahitis ⁊ ibi cõsti¬
tuitis: nũqͥd ⁊ animũ ⁊ ocłos
meos in illa spestacula potestiᷤ

Expanded text:
dire me rursus incipiens illa dire me rursus incipiens illa mecum superstitione inuolutus est amans in manichaeis ostentationem continentiae, quam ueram et germanam putabat. erat autem illa uecors et seductoria, pretiosas animas captans nondum uirtutis altitudinem scientes tangere et superficie decipi faciles, sed tamen adumbratae simulataeque uirtutis. Non sane relinquens incantatam sibi a parentibus terrenam uiam Romam praecesserat, ut ius disceret, et ibi gladiatorii spectaculi hiatu incredibili et incredibiliter abreptus est. cum enim auersaretur et detestaretur talia, quidam eius amici et condiscipuli, cuforte de prandio redeuntibus peruium esset, recusantem uehementer et resistentem familiari uiolentia duxerunt in amphitheatrum crudelium et funestorum ludorumec dicentem: Si corpus meum in illum locum trahitis, et ibi constituitis; numquid et animum et oculos meos in illa spectacula potestis
Abbreviated transcription (Latin):
didit. Et qd̃ alius acciperet au
suctensendũ mͥ. accepit honeł̃
adolescens ad succensendũ sibit¬
⁊ ad me ardentius diligendũ.
Dixeras enĩ tu iã olim ⁊ inne¬
xueras litt̾is tuis: corripe sapi¬
entẽ ⁊ amabit te. At ego illũ
ñ corripuerã. sed uteris tu om¬
nibus ⁊ scientib ⁊ nescienti¬
bus ordine quo nostr. ⁊ ille or¬
do iuistus est. Se corde ⁊ lingua
mea carbones ardentes opera¬
tus es: quib mentẽ spei bons
adureres tabescentẽ ac sanarl.
Taceat laudes tuas qui miltil¬
tiones tuas non considerat: q̃
tibi de medullis meis confite¬
mur. Et enĩ ille pꝰ illa u̾ba ꝓ¬
ripuit se ex fouea tam alta. qͣ
libent̾ demergebat᷑ ⁊ cũ mira¬
bili uoluptate cecabat᷑. ⁊ excus¬
sit animũ forti tẽperantia. ⁊ re¬
siluerunt om̃s circensiũ sordes
ab eo: ampliq illuc ñ accessit.¬
Sed deinde patrẽ reluctãtẽ eui¬
cit: ut me magistro uteretur.
Cessit ille atq concessit ⁊ au¬

Expanded text:
redidit et quod alius acciperet ad redidit et quod alius acciperet ad suscensendum mihi, accepit honestus adulescens ad suscensendum sibi et ad me ardentius diligendum. dixeras enim tu iam olim et innexueras litteris tuis: corripe sapientem, et amabit te. at illum ego non corripueram, sed utens tu omnibus et scientibus et nescientibus ordine quo nosti — et ille ordo iustus est — de corde et lingua mea carbones ardentes operatus es, quibus mentem spei bonae adureres tabescentem ac sanares. taceat laudes tuas qui miserationes tuas non considerat, quae tibi de medullis meis confitentur. etenim uero ille post illa uerba proripuit se ex fouea tam alta, qua libenter demergebatur et cum mira uoluptate caecabatur, et excussit animum forti temperantia, et resiluerunt omnes circensium sordes ab eo ampliusque illuc non accessit. deinde patrem reluctantem euicit, ut me magistro uteretur: cessit ille atque concessit. et au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ post posita in hac re patriᷤ
uoluntate. salutare me cepe¬
rat ueniẽs in auditoriũ meũ:
⁊ audire aliquid. atq abire.
Sic enĩ de memoria mͥ lap¬
sum erat agere cũ illo: ne ua¬
noꝵ ludoꝵ ceco ⁊ precipiti stu¬
dio tã bonum interimeret
ingeniũ. Uerũ aut̃ dñe tu
qͥ presides gubernaculis om¬
niũ que creasti: ñ eũ oblitꝰ e¬
ras futurũ int̾ filios tuos ã¬
tistitẽ lacramenti tui. Et ut
aꝑte tͥ tribueret᷑ eiꝰ correstio:
per me quidẽ illã sed nesciẽ¬
te me oꝑatus es. Nã quodã
die cũ sederẽ loco solito ⁊ corã
me adessẽt discipuli. uenit. sa¬
lutauit sedit: atq in ea que
forte lectio in manib erat. Em
abam ⁊ iocundius ⁊ planiꝰ fic¬
ret: cũ irrisione mordaci eoꝵ
qͦs illa captiuasset insania.
Scis tu d̃s nr̃: qõ tũc de alipuo
ab illa peste sanãdo ñ cogitam¬
rim. At ille in se rapuit: me¬
ꝙ illud ñ nͥ ꝓpter se dixisse m¬

Expanded text:
que postposita in hac re patris que postposita in hac re patris uoluntate salutare me coeperat ueniens in auditorium meum et audire aliquid atque abire. Sed enim de memoria mihi lapsum erat agere cum illo, ne uanorum ludorum caeco et praecipiti studio tam bonum interimeretur ingenium. uerum autem, domine, tu, qui praesides gubernaculis omnium, quae creasti, non eum oblitus eras futurum inter filios tuos antistitem sacramenti tui et, ut aperte tibi tribueretur eius correctio, per me quidem illam sed nescientem operatus es. nam quodam die cum sederem loco solito et coram me adessent discipuli, uenit, salutauit; sedit atque in ea quae forte lectio in manibus erat. quuabam et iucundius et planius fieret et cum inrisione mordaci eorum, quos illa captiuasset insania, scis tu, deus noster, quod tunc de Alypio ab illa peste sanando non cogitauerim. at ille in se rapuit meque illud non nisi propter se dixisse c
Abbreviated transcription (Latin):
in his qui simul amice uiue¬
bamus. ⁊ maxime ⁊ familiariˢ¬
sime cũ alipio ⁊ nebridio ista
colloquebar: quoꝵ alipius ex¬
eodem quo ego eram ortus my¬
nicipio. parentib primatib
municipalib. me minor na¬
tu. Nam ⁊ stuouerat apud
bat multũ. qd̾ ei bonus ⁊ doctꝰ
ges tamẽ moꝵ cartaginẽsiũ
quib nugatoria feruẽt specta¬
cula: absorbuerat eũ insania
circẽsiũ Sed cũ in eo misera¬
bilit̾ uolueret᷑. ego aut̃ retho¬
ricã ibi ꝓfessus. publica scola
uterer. nondũ me audiebat
ut magistrũ ꝓpt̾ quandã si¬
multatem. que inter me et
patrẽ eius erat exorta ⁊ cõpe¬
reram qd̃ circũ exitiabiliter
amaret: ⁊ grauit̾ angebar ꝙa
tantã spem ꝑditurꝰ uł etiam
ꝑdidisse mͥ uidebat᷑. Set mo¬
nendi eũ ⁊ aliqua cõhercitio¬
nt  reuocandi nulla erat co¬
pia: uel amicitie beniuolẽtia
nel iure magisterii. Putabã
enĩ de me eũ cum patre sẽti¬
re: ille uero non sic erat. Ita¬

Expanded text:
in iis qui simul amice vivein iis qui simul amice vivebamus, et maxime ac familiarissime cum Alypio et Nebridio ista colloquebar; quorum Aleodem quo ego eram ortus municipio, parentibus primatibus municipalibus, me minor natu. nam et studuerat apud bat multum, quod ei bonus et doctus ges tamen morum Carthaginensium, quibus nugatoria feruent spectacula, absorbuerat eum in insaniam circensium. sed cum in eo miserabiliter uolueretur, ego autem rhetoricam ibi professus publica schola uterer, nondum me audiebat ut magistrum propter quandam simultatem, quae inter me et patrem eius erat exorta. et conpereram, quod circum exitiabiliter amaret, et grauiter angebar, quod tantam spem perditurus uel etiam perdidisse mihi uidebatur. sed monendi eum et aliqua cohercitione reuocandi nulla erat copia uel amicitiae beniuolentia uel iure magisterii. putabam enim eum de me cum patre sentire, ille uero non sic erat. ita
Abbreviated transcription (Latin):
int̾est unde qͥs gaudeat. Gau¬
debat mendicus ille uinolẽtia:.
tu gaudere cupiebas głia. Qua
głia dũe: Que ñ est in te. Nã
sicut uerũ gaudiũ non erat.
ita nec illa uera głia: ⁊ ãplius
uertebat mentem meã. ⁊ ille
ip̃a nocte digesturus erat ebri¬
etatẽ suam: ego cũ cormierã ⁊
surrexerã. ⁊ dormiturus ⁊ re
surrecturus eram. Uide quot
dieb. Int̾est uero: unde quis
gaudeat. Scio ⁊ gaudium spei
fidelis incõꝑabilit̾ distat ab il¬
la uanitate. sed ⁊ tunc distabat
int̾ nos. Nimirũ quippe il¬
le filicior erat ñ tãtum qõ hi¬
laritate ꝑfundebat᷑. cũ ego cu¬
ris euiscerater: uerũ etiam qd
ille bene optando adquisiuerat
uinũ. ego aut̃ mentiendo q̃re¬
bam typum. Sixi tunc. multi
in hac sententia caris meis et
sepe adu̾tebam in his quomͦ mͥ
dolebam ⁊ cum duplicabam ip¬
sũ malum ⁊ si quid arrisisset. ma¬
prosperũ. tedebat apprehendere.
quia pene priusquã teneret᷑

Expanded text:
Interest unde quis gaudeat. GauInterest unde quis gaudeat. Gaudebat mendicus ille vinolentia; tu gaudere cupiebas gloria. Qua gloria, Domine? Quae non est in te. Nam sicut illud verum gaudium non erat, ita nec illa vera gloria; et amplius vertebat mentem meam. Et ille ipsa nocte digesturus erat ebrietatem suam; ego cum mea dormieram et surrexeram, et dormiturus et surrecturus eram; vide quot diebus. Interest vero unde quis gaudeat, scio, et gaudium spei fidelis incomparabiliter distat ab illa vanitate; sed et tunc distabat inter nos. Nimirum quippe ille felicior erat, non tantum quod hilaritate perfundebatur, cum ego curis eviscerarer; verum etiam, quod ille bene optando acquisiverat vinum, ego mentiendo quaerebam typhum. Dixi tunc multa in hac sententia charis meis, et saepe advertebam in his quomodo mihi dolebam et conduplicabam ipsum male. Et si quid arrisisset prosperum, taedebat apprehendere, quia pene priusquam teneretur
Abbreviated transcription (Latin):
quã illuc fortasse uenturos.
Quod enĩ iam ille pauculis
⁊ emeudicatis nũmulis adep¬
tus erat: ad hoc ego tam erũ¬
nosis anfractib ⁊ circuitib ã¬
biebam. ad leticiam scilicet tĩ¬
poralis felicitatis. Non enim
uerum gairdium habebat: sed
⁊ ego illis ambitionib. multo
falsius querebã. Et certe ille
letabat᷑: ego anxius eram. Seru¬
rus ille:⁊ ego trepious. Et si qͥs¬
qͣm ꝑcunctaret᷑ me utrũ mal¬
lem exultare an metuere: resp̃¬
derem. exultare. Rursus si in¬
t̾rogaret utrum me talẽ mallẽ
qualis ille. an qualis ego tl̃te¬
cẽm: meip̃m curis timorib¬
ꝙ confestum eligerẽ. Eed ꝑu̾si¬
tate. Nũquid ueritate: Neq
enin eo me p̾ponere illi debebã
quo doctior eram qm̃ ñ inde
gaudebã. sed placere inde que¬
rebã hominib: ñ ut eos docerẽ
sed tantũ ut placerẽ. Propterea
⁊ tu baculo discipline tue. con¬
fringebas ossa mea. Recedant
gͦ ab anima mea qͥ dicunt ei:

Expanded text:
quam illuc fortasse uenturos. quam illuc fortasse uenturos. quod enim iam ille pauculis et emendicatis nummulis adeptus erat, ad hoc ego tam aerumnosis anfractibus et circuitibus ambiebam, ad laetitiam scilicet temporalis felicitatis. non enim uerum gaudium habebat: sed et ego illis ambitionibus multo falsius quaerebam. et certe ille laetabatur, ego anxius eram, securus ille, ego trepidus. et si quisquam percontaretur me, utrum mallem exultare an metuere, responderem: "exultare"; rursus si terrogaret, utrum me talem mallem qualis ille, an qualis ego tunc essem; meipsum curis timoribusque confectum eligerem: sed perversitate; numquid veritate? Neque enim eo me praeponere illi debebam, quo doctior eram, quoniam non inde gaudebam, sed placere inde quaerebam hominibus; non ut eos docerem, sed tantum ut placerem. Propterea et ut baculo disciplinae tuae confringebas ossa mea. 10. Recedant ergo ab anima mea qui dicunt ei:
Abbreviated transcription (Latin):
exiusti. que misera erat ⁊ sẽ¬
sum uulneris cõpungebas:
ut relictis omnib conuert̾et᷑
ad te qͥ es suꝑ omĩa ⁊ sine qͦ nul¬
la essẽt omĩa cõuertet᷑ ⁊ sanare¬
ut sẽtirẽ miseriã meã die illo.
qͦ cõpararẽ recitare ĩꝑatori lau¬
des. quibꝰ plura mẽtirer. ⁊ mẽtiẽti
fau̾et᷑ absciẽtib easq curas an¬
helaret cor meũ. ⁊ cogitationũ
tabificarũ. febrib estuaret. tͣn¬
siẽs per quẽdam uicũ medio¬
lanensem animadũti paupe¬
rem mendicũ iam tredo sa¬
turũ. iocantẽ. atq letantẽ ⁊
ingemui. ⁊ locutus sũ cũ ami¬
cis qui mecum erant multos
dolores insaniarũ nr̃arum qͥ¬
a omnia talib conatib nr̃is.
qualib tunc laborabam sub
stimulis cupiditatũ trahens
infelicitatis mee sartinã. ⁊ tͤ¬
hendo ex aggerans: nichil uel¬
lemus aliud nͥ ad securam le¬
ticiam ꝑuenire: quo nos mẽ¬
dicus ille iam precessisset. nũ¬

Expanded text:
exuisti. Quam misera erat! et senexuisti. Quam misera erat! et sensum vulneris tu pungebas, ut relictis omnibus converteretur ad te, qui es super omnia et sine quo nulla essent omnia, conuerteretur et sanareut sentirem miseriam meam die illo, quo, cum pararem recitare imperatori laudes, quibus plura mentirer, et mentienti faueretur ab scientibus easque curas anhelaret cor meum et cogitationum tabificarum febribus aestuaret, transiens per quendam uicum Mediolanensem animaduerti pauperem mendicum iam, credo, saturum iocantem atque laetantem. et ingemui et locutus sum cum amicis, qui mecum erant, multos dolores insaniarum nostrarum, quia omnibus talibus conatibus nostris, qualibus tunc laborabam, sub stimulis cupiditatum trahens infelicitatis meae sarcinam et trahendo exaggerans nihil uellemus aliud nisi ad securam laetitiam peruenire, quo nos mendicus ille iam praecessisset num
Abbreviated transcription (Latin):
bat auctoritas. quo ⁊ omnib
ad legendum ẽet in promptu.
⁊ secreti sui dignitate. in intel¬
lestu ꝓfundiore seruiret. u̾bis
aꝑtissimis ⁊ humillimo gen̾e
loquẽdi se cunctis p̾bens ⁊ exer¬
cens intentionem eoꝵ qͥ ñ sũt
leues corde: ut exciperet om̃s po¬
pulari sinu. ⁊ ꝑ angusta fora¬
mina paucos ad te traiceret.
Multo tamen plures. quam
si nec tanto apice auctoritatiᷤᷤ
emineret: nec turmas grenio
sanste humilitatis hauriret.
Cogitabam hec ⁊ aderas mͥͤ
suspirabam ⁊ audiebas me:
fluctuabam.⁊ gubernabas
me. Ibam ꝑ uiam sclł̃i latam:
nec deserebas. In hiabam hono¬
rib lucris. coniugio: ⁊ tu irri¬
debas. Patiebar in eis cupidi¬
tatib amarissimas difficul¬
tates: te ꝓpitio tantomagis.
qͣntominus sinebas mͥ dul¬
cesc̾e qd̃ ñ eras tu. Uide cor
meũ dñe. qui uoliuisti ut
hoc recordarer ⁊ confiterer tͥ.
nunc tͥ inbereat anima mea
qͣm deuisco tã tenaci mortis

Expanded text:
bat auctoritas, quo et omnibus bat auctoritas, quo et omnibus ad legendum esset in promtu et secreti sui dignitatem in intellectu profundiore seruaret, uerbis apertissimis et humillimo genere loquendi se cunctis praebens et exercens intentionem eorum, qui non sunt leues corde, ut exciperet omnes populari sinu et per angusta foramina paucos ad te traiceret, multo tamen plures, quam si nec tanto apice auctoritatis emineret nec turbas gremio sanctae humilitatis hauriret. cogitabam haec et aderas mihi, suspirabam et audiebas me, fluctuabam et gubernabus me, ibam per uiam saeculi latam nec deserebus. Inhiabam honoribus, lucris, coniugio, et tu inridebus.1 patiebar in eis cupiditatibus amarissimas difficultates te propitio tanto magis, quanto minus sinebas mihi dulcescere quod non eras tu. uide cor meum, domine, qui noluisti, ut hoc recordarer et confiterer tibi. nunc tibi inhaereat anima mea, quam de uisco tam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquãdo non crederẽ te eẽ. qͥc¬
quid eẽs. qd̃ ego nescirem: aut
ãministrationem rerũ huma¬
narum ad te ꝑtinere. Sed id cre¬
debam aliquãdo robustius. ali¬
qͣnoo exilius: semꝑ tamẽ credi¬
di posse te ⁊ curã nr̃i gerere. eti¬
am si ignorabam. uel quid sẽti¬
endũ eẽt de substãtia tua: uel
que uia duceret aut reduceret
ad te. Ideoq cum ẽẽmus infir¬
mi ad inueniendã liquida rati¬
one ueritatem. ⁊ ob hoc nobis o¬
pus ẽẽt auctoritate sanctarum
luterarũ:. iam credere ceperam
nullomͦ te fuisse tributurum.
tã excellentem illi scripture ꝑ
omnes t̾ras auctoritatem. nͥ ⁊
ꝑ ip̃am tibi credi. ⁊ ꝑ ip̃am te q̃¬
ri uoluisses. Iam enĩ absurdi¬
tatẽ q̃ me in illis lit̾tis solebat
offendere cum multa ex eis ꝓ¬
babilit̾ exposita audissem. ad
sacramentoꝵ altitudinem refe¬
rebam. eoq mͥ illa uenerabilior.
⁊ sacro sc̃a fide dignior appare¬

Expanded text:
aliquando non crederem te esse quialiquando non crederem te esse quidquid esses, quod ego nescirem, aut administrationem rerum humanarum ad te pertinere. Sed m credebam aiiquando robustius, aliquando exilius, semper tamen credidi et esse te et curam nostri gerere, etiamsi ignorabam uel quid sentiendum esset de substantia tua uel quae uia duceret aut reduceret ad te. ideoque cum essemus infirmi ad inueniendam liquida ratione ueritatem et ob hoc nobis opus esset auctoritate sanctarum litterarum, iam credere coeperam nullo modo te fuisse tributurum tam excellentem illi scripturae per omnes iam terras auctoritatem, nisi et per ipsam tibi credi et per ipsam te quaeri uoluisses. iam enim absurditatem, quae me in illis litteris solebat offendere, cum multa ex eis probabiliter exposita audissem, ad sacramentorum altitudinem referebam eoque mihi illa uenerabilior et sacrosancta fide dignior appare
Abbreviated transcription (Latin):
merabilia crederem que ñ ui¬
derẽ. neq cũ gererentur affuis¬
sem. sicut tam multa in hysto¬
ria gentiũ. tã multa de locis
atq urbib que ñ uiderã tam
multa amicis tã multa medi¬
cis tã multa hominib aliio
atq aliis que nisi crederent᷑.
omnino in hac uita nichil a¬
geremus. postremo quam in cõ¬
cusse fixum fide retinebam. de
quib parentib ortus ẽẽm. qd̃
seire non possem. nisi audien¬
do credidissem. ꝑsuasisti mͥ ñ
qui crederent libris tuis. quos
tanta in omnib fere gentib
austoritate fundasti. sed qui ñ
crederent ẽẽ culpandos: nec au¬
diendos ẽẽ si qui forte michi di¬
cerent. unde scis. illos libros u¬
nius ueri ⁊ ueracissimi dei spi¬
ritu ẽẽ humano generi minist᷑¬
tos. Idip̃m enim maxime cre¬
dendum erat: qm̃ nulla pugna¬
citas calum niosarum questio¬
num ꝑ tã multa que legeram
int̾ se confligentium philoso¬
phorũ extorquere mͥ potuit. ut

Expanded text:
merabilia crederem, quae non uimerabilia crederem, quae non uiderem neque cum gererentur affuissem, sicut tam multa in historia gentium, tam multa de locis atque urbibus, quae non uideram, tam multa amicis, tam multa medicis, tam multa hominibus aliis atque aliis, quae nisi crederentur, omnino in hac uita\'i nihil ageremus, postremo quam inconcusse fixum fide retinerem, de quibus parentibus ortus essem, quod scire non possem, nisi audiendo credidissem, persuasisti mihi non qui crederent libris tuis, quos tanta in omnibus fere gentibus auctoritate fundasti, sed qui non crederent esse culpandos nec audiendos esse, si qui forte mihi dicerent: unde scis illos libros unius ueri et ueracissimi dei spiritu esse humano generi ministratos?" id ipsum enim maxime credendum erat, quoniam nulla pugnacitas calumniosarum quaestionum per tam multa quae legeram inter se confligentium philosophorum extorquere mihi potuit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tem tuam semꝑ manentẽ. ⁊ ex
nullo deficientem. Sed sicut
euenire assolet ut malũ me¬
dicũ exꝑtus etiã bono timeat
se cõmittere: ita erat ualitudo
anime mee. Que utiq nͥ cre¬
dendo sanari non poterat. ⁊ ne
falsa crederet curari recus abat:
resistens manib tuis qui me¬
uicamenta fidei confecisti. ⁊ spar¬
sisti super morbos orbis terra¬
rum: ⁊ tantam illis auctorita¬
tem tribuisti. Ex hoc tamen qͦ
iam preponẽs doctrinam ca¬
tholicam ubi modestius mini¬
meq fallaciter sentiebã iuberi
ut crederetur qd̃ non demonst᷑¬
batur. siue ẽet quid. sed cui for¬
te non eẽt. siue nec quid eẽt: qͦ
illic temeraria pollicitatione sci¬
entie credulitatem irrideri. ⁊
postea tam multa fabulosisli¬
ma ⁊ absurdissima quia demõ¬
strari non poterant credenda ĩ¬
perari. Deinde paulatĩ tu dñe
manu mitissima ⁊ misericor¬
dissima. ꝑtrastãs ⁊ cõponens cor
meũ. consideranti quã innu¬

Expanded text:
tem tuam semper manentem et ex tem tuam semper manentem et ex nullo deficientem; sed, sicut euenire assolet, ut malum medicum expertus etiam bono timeat se conmittere, ita erat ualetudo animae meae, quae utique nisi credendo sanari non poterat et, ne falsa crederet, curari recusabat, resistens manibus tuis, qui medicamenta fidei confecisti et sparsisti super morbos orbis terrarum et tantam illis auctoritatem tribuisti. Ex hoc tamen quoque iam praeponens doctrinam catholicam modestius ibi minimeque fallaciter sentiebam iuberi, ut crederetur quod non demonstrabatur — siue esset quid, sed cui forte non esset, siue nec quid esset — quam illic temeraria pollicitatione scientiae credulitatem inrideri et postea tam multa fabulosissima et absurdissima, quia demonstrari non poterant, credenda imperari. deinde paulatim tu, domine, manu mitissima et misericordissima pertractans et conponens cor meum, consideranti, quam innu
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ non ita sentiebant. Et tã¬
quã regulam diligentissime
cõmendaret sepe in popularib
sermonib suis dicentẽ. ambro¬
sium letus audiebam. littera
occidit sp̃c autẽ uiuificat: cumꝯ
ea que ad litterã ꝑuersitatẽ doce¬
re uidcbant᷑. remoto mystico ue¬
lamento. sp̃ualiter aperiret ñ
dicens qd̃ me offenderet: qͣm¬
ius ea diceret. que utrũ uera
eẽnt aphuc ignorarẽ. Tenebã¬
enĩ cor meũ. ab omĩ assentione.
timens precipitiũ: ⁊ suspẽdro
magis necabar: Uolebam enĩ
eoꝵ que non uiderẽ. ita me cer¬
tum fieri: ut certus eẽm qd̃
septem ⁊tria decem sunt. Ne¬
q enim tã in sanus erã. ut ne
hoc quidẽ putarem posse cõp̾¬
hendi. sed sicut hoc ita cetera
cupiebam siue corporalia q̃
corã sensib meis non adessẽt
siue sp̃ualia de quib cogitare
nisi corporalit̾ nesciebam. ⁊
sanari crebenoo poteram ut
purgatior acies mentis mee di¬
rigeretur. aliquo mͦ in uerita¬

Expanded text:
autem non ita sentiebant. et tamautem non ita sentiebant. et tamquam regulam diligentissime conmendaret, saepe in popularibus sermonibus suis dicentem Ambrosium laetus audiebam: litter.a occidit, spiritus autem uiuificat, cum ea, quae ad litteram peruersitatem docere uidebantur, remoto mystico uelamento spiritaliter aperiret, non dicens quod me offenderet, quamuis ea diceret, quae utrum uera essent adhuc ignorarem. tenebam cor meum ab omni adsensione timens praecipitium et suspendio magis necabar. uolebam enim eorum quae non uiderem ita me certum fieri, ut certus essem, quod septem et tria decem sint. neque enim tam insanus eram, ut ne hoc quidem putarem posse conprehendi, sed sicut hoc, ita cetera cupiebam siue corporalia, quae coram sensibus meis non adessent, siue spiritalia, de quibus cogitare nisi corporaliter nesciebam. et sanari credendo poteram, ut purgatior acies mentis meae dirigeretur aliquo modo in uerita
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnto me magis pudebat tan
diu illusum ⁊ deceptũ ꝓmissio¬
ne ceteroꝵ puerili errore ⁊ ani¬
mositate. tam multa incerta
quasi certa garrisse. Quod enĩ
falsa eẽnt post ea mͥ claruit. Cer¬
tũ tamẽ erat qõ incerta c̃ẽnt:
⁊ a me aliqͣndo ꝓ tertis babita
fuissent. cũ catholicam tuã con-
tẽtionibus accusarẽ: ⁊ si nondũ
comꝑtã uera docentem non tñ
ea docentem. q̃ grauit̾ accus abã.
Itaq confundebar. ⁊ conuertebar.
⁊ gaudebã d̃s m̃s qd̃ ecclia uni¬
ca corporis unici tui. in qua mͥ
peret infantiles nugas: neq
hoc haberet in doctrina sua sa¬
na. qd̃ te creatorem omniũ in
spatium loci qͣmius sũmũ ⁊
amplum. tñ undiq termina¬
tum mẽbroꝵ humanoꝵ figura
contruderet. Gaudebã etiam ꝙ
uetera scripta legis ⁊ ꝓpħ̃arũ.
iã ñ illo oculo michi legenda
ꝓponerent᷑. quo antea uidebant᷑
absurda: cũ arguebã tãqͣm ita
sentientes sanctos tuos. Uerũ

Expanded text:
quanto me magis pudebat tam quanto me magis pudebat tam diu inlusum et deceptum promissione certorum puerili errore et animositate tam multa incerta quasi certa garrisse. quod enim falsa essent, postea mihi claruit. certum tamen erat, quod incerta essent et a me aliquando pro certis habita fuissent, cum catholicam tuam caecis contentionibus accusarem, etsi nondum conpertam uera docentem, non tamen ea docentem, quae grauiter accusabam. itaque confundebar et conuertebar et gaudebam, deus meus, quod ecclesia unica, corpus unici tui, in qua mihi peret infantiles nugas neque hoc haberet in doctrina sua sana, quod te creatorem omnium in spatium loci quamuis summum et amplum, tamen undique terminatum membrorum humanorum figura contruderet. Gaudebam etiam, quod uetera scripta legis et prophetarum iam non illo oculo mihi legenda proponerentur, quo antea uidebantur absurda, cum arguebam tamquam ita sentientes sanc-. tos tuos; uerum
Abbreviated transcription (Latin):
honunẽ a te factum a sp̃uali¬
bus filiis tuis quos de ma¬
tre catholua ꝑ gratiam rege¬
nerasti. non sic intelligunt
humani corporis forma deter¬
minatum crederent atq cogi¬
tarent. quamqͣm quomodo ha
beret sp̃uał substantia. nequi¬
dem tenuit̾ atq in enigmate
suspicabar: tamen gaudens e¬
rubui non me tot annos adu̾¬
sus catholicam fidem sed con¬
tra carnalium cogitationum
sigmenta latrasse. Eo quippe
temerarius ⁊ impius fuerã.
quod ea que debebam queren¬
do discere. accusando dixeram.
Tu enim altissime ⁊ ꝓxime se¬
cretissime ⁊ presentissime cui
mẽbra non sunt alia maiora
⁊ alia minora. sed ubiq totus
es ⁊ nusqͣm locorum es. non
es utiq forma ista corporea.
tamẽ fecisti hominem ad ima¬
ginẽ tuã ⁊ ecce a capite usq ao
pedes in loco est. Cum ergo ne¬
surem quomodo hec subsiste¬
quasi ita creditum esset. Tãto
igit᷑ acrior cura radebat inti¬
ma mea. quid certi retinerem:

Expanded text:
hominem a te factum ab spiritalihominem a te factum ab spiritalibus filiis tuis, quos de matre catholica per gratiam regenerasti, non sic intellegi, ut humani corporis forma determinatum crederent atque cogitarent, quamquam quomodo se haberet spiritalis substantia, ne quidem tenuiter atque aenigmate suspicabar, tamen gaudens erubui non me tot annos aduersus catholicam fidem, sed contra carnalium cogitationum figmenta latrasse. eo quippe temerarius et inpius fueram, quod ea quae debebam quaerendo discere, accusando dixeram. tu autem, altissime et proxime, secretissime et praesentissime, cui membra non sunt alia maiora et alia minora, sed ubique totus es et nusquam locorum es, non es utique forma ista corporea, tamen fecisti hominem ad imaginem tuam, et ecce ipse a capite usque ad pedes in loco est. Cum ergo nescirem, quomodo haec subsistequasi ita creditum esset. tanto igitur acrior cura rodebat intima mea, quid certi retinerem,
Abbreviated transcription (Latin):
qua obscurius posuisset ille
quem legerit. etiam expon̾e
eẽt necesse aut de aliquibz
difficiliorib disceptare ques¬
tionib: atq buic operi tẽpo¬
ribus impensis minus qͣm
uellet uoluminũ euolueret.
qͣiqͣm ⁊ causa seruande uo¬
cis. que illi facillime obtũ¬
debatur poterat iustior ẽẽ. ta¬
cite legenoi. Quolibet tamẽ
animo id ageret: bono utiq
ille uir animo agebat. Sed
certe nulla mͥ dabat᷑ copia
sciscitãor que cupiebã de tam
sancto oraculo tuo pectore il¬
lius: nͥ cum aliquid breui¬
ter ẽẽt audiendũ. Cstͣaũ illi
mei otiosum eum ualde cui
refunderetur requirebant: nͨ
ũqͣm inueniebãt. ⁊ eũ qui¬
dem in ppło uerbũ ueritatis
recte tractantem. omuĩ die dñi¬
co audiebam: ⁊ magis magiᷤ¬
q mͥ confirmabatur. om̃s u̾¬
sutarũ calumpniaꝵ nodos.
quos illi deceptores nostri adũ¬
sus diuinos libros innectebãt
posse dissolui. Ubi uero etiã
comperi ad ymaginem tuã

Expanded text:
qua obscurius posuisset ille qua obscurius posuisset ille quem legeret, etiam exponere esset necesse aut de aliquibus difficilioribus dissertare quaestionibus atque huic operi temporibus inpensis minus quam uellet uoluminum euolueret, quamquam et causa seruandae uocis, quae illi facillime obtundebatur, poterat esse iustior tacite legendi. quolibet tamen animo id ageret, bono utique ille uir agebat. Sed certe mihi nulla dabatur copia sciscitandi quae cupiebam de tam sancto oraculo tuo, pectore illius, nisi cum aliquid breuiter esset audiendum. aestus autem illi mei otiosum eum ualde, cui refunderentur, requirebant nec umquam inueniebant. et eum quidem in populo uerbum ueritatis recte tractantem omni die dominico audiebam, et magis magisque mihi confirmabatur omnes uersutarum calumniarum nodos, quos illi deceptores nostri aduersus diuinos libros innectebant, posse dissolui. ubi uero etiam conperi ad imaginem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
le sciebat estus meos. nec fo¬
ueam periculi mei. Non enĩ
q̃rere ab eo poterã qd̃ uolebã.
sicut uolebam: se cludentib
me ab eus aure atq. ore
cateruis negotiosorum homi¬
num. quorum infirmitatibꝰ
seruiebat. Cum quib quan¬
do non erat quod ꝑ exiguum
temporis erat: aut corpus re¬
ficiebat necessariis sustenta¬
culis. aut lectione animum.
Sed cum legebat oculi duce¬
bant᷑ ꝑ paginas ⁊ cor intellectũ
rimabatur: uox aut̃ ⁊ lingua
quies cebãt. Sepe cum adesse¬
mus. non enim uetabat᷑ qͥs¬
quã ingredi aut ei uenientẽ
nuntiari mos erat sic eum
legentem uidimꝰ tacite: ⁊ ali¬
ter nũquam. Sedentesq in
diuturno silentio. quis enĩ
tam intento ẽẽ oneri aude¬
ret. discedebamus: ⁊ comecta¬
bamius eũ ꝑuo ip̃so tẽpore ꝙ̃
reparande menti sue nancis¬
cebatur. feriatꝰ a strepitu cau¬
sarũ alienarũ nolle in aliuo
euocari. ⁊ cauere fortasse ne
auditore suspẽso ⁊ intento. si

Expanded text:
le sciebat aestus meos nec fole sciebat aestus meos nec foueam periculi mei. non enim quaerere ab eo poteram quod uolebam, sicut nolebam, secludentibus me ab eius aure atque ore cateruis negotiosorum hominum, quorum infirmitatibus seruiebat: cum quibus quando non erat, quod perexiguum temporis erat, aut corpus reficiebat necessariis sustentaculis aut lectione animum. sed cum legebat, oculi ducebantur per paginas et cor intellectum rimabatur, uox autem et lingua quiescebant. saepe, cum adessemus — non enim uetabatur quisquam ingredi aut ei uenientem nuntiari mos erat — sic eum legentem uidimus tacite et aliter numquam sedentesque in diuturno silentio — quis enim tam intento esse oneri auderet? — discedebamus et coniectabamus eum paruo ipso tempore, quod reparandae menti suae nanciscebatur, feriatum ab strepitu causarum alienarum nolle in aliud auocari et cauere fortasse, ne auditore suspenso et intento, si
Abbreviated transcription (Latin):
ram. si ab alio ꝓhiberetur q̃
gebat. eam uero ille propter
eius religiosissimã conuersa¬
tionẽ. qua in bonis operib
tam feruens sp̃u frequenta¬
bat etclesiam. ita ut sepe erũ¬
peret cũ me uideret in eius
predicatione: gratulans mͥ qõ
talem matrẽ haberẽ nesciens¬
illa qualẽ me filiũ qui du¬
bitabã de illis omnib. ⁊ in¬
nime putabam. Net iam in¬
gemiscebã orando ut subue¬
nires mͥ: seo ad querendũ in¬
tentꝰ.⁊ ad disserendum inqͥe¬
tus erat animꝰ m̃s. Ipsumq
ambrosium felicẽ. quendã
hominẽ scdm scłm opina¬
bar. quẽ sic tante potestates
honorarent: celibatꝰ tantũ eiꝰ
michi laboriosus uidebatur.
Quid aut̃ ille spei gereret ad¬
uersus ipsius excellentie tẽp¬
tamenta. quio lustaminis
haberet quid ue solaminis
in adu̾sis ⁊ occultum cor eiꝰ
qd̃ erat in corde eius. qͣm sa¬
pida gaudia de pane tuo ru¬
minaret. nec conicere noue¬
ram. nec exꝑtus eram: nec il¬

Expanded text:
ram, si ab alio prohiberetur, quem ram, si ab alio prohiberetur, quem gebat, eam uero ille propter eius religiosissimam conuersationem, qua in bonis operibus tam feruens spiritu frequentabat ecclesiam, ita ut saepe erumperet, cum me uideret, in eius praedicationem gratulans mihi, quod talem matrem haberem, nesciens, qualem illa filium, qui dubitabam de illis omnibus et innime putabam. Nec iam ingemescebam orando, ut subuenires mihi, sed ad quaerendum intentus et ad disserendum inquietus erat animus meus ipsumque Ambrosium felicem quendam hominem secundum saeculum opinabar, quem sic tantae potestates honorarent: caelibatus tantum eius mihi laboriosus uidebatur. quid autem ille spei gereret, aduersus ipsius excellentiae temtamenta quid luctaminis haberet quidue solaminis in aduersis, et occultum os eius, quod erat in corde eius, quam sapida gaudia de pane tuo ruminaret, nec conicere noueram nec expertus eram. nec il
Abbreviated transcription (Latin):
ctoꝵ idem ipsũ unum qd̃ u¬
biq poneret circũferebat qd̃
iam non solum aquatissi¬
mo sed etiam tepidissimo c̃
sius presentib ꝑsorbitiones
exiguas partiret᷑: quia pie¬
tatẽ ibi querebat ñ uolup¬
tatem. Itaq ubi comperit a
preclaro predicatore. atq an¬
tistite pietatis preceptum eẽ
ista non fieri. nec ab eis qui
sobrie facerent. ne ulla occa¬
sio se ingurgitandi daret᷑ e¬
briosis.⁊ quia illa quasi pa¬
rentilia superstitioni gentili¬
um ẽẽnt simillima. abstinu¬
it se libentissime: ⁊ pro cani¬
stro pleno terrenis fructib ple¬
num purgatiorib uotis pestꝰ
ad memorias martyi. affer¬
re didicerat. ⁊ ut qd̃ posset da¬
ret egentib ⁊ sic cõmunica¬
tio dominici corporis illic ce¬
lebraret᷑: cuius passionis imi¬
tatione immolati ⁊ coronati
sunt martyres. Sed tamẽ ui
in conspectu tuo de hac re cor
hac amputanda consuetiroi¬
ne matrẽ meã. fuisse cessatu¬

Expanded text:
ctorum, idem ipsum unum, quod uctorum, idem ipsum unum, quod ubique poneret, circumferebat, quo iam non solum aquatissimo, sed etiam tepidissimo cum suis praesentibus per sorbitiones exiguas partiretur, quia pietatem ibi quaerebat, non uoluptatem. itaque ubi conperit a praeclaro praedicatore atque antistite pietatis praeceptum esse ista non fieri nec ab eis qui sobrie facerent, ne ulla occasio se ingurgitandi daretur ebriosis, et quia illa quasi parentalia superstitioni gentilium essent simillima, abstinuit se libentissime et pro canistro pleno terrenis fructibus plenum purgatioribus uotis pectus ad memorias martyrum afferre didicerat, ut et quod posset daret egentibus et sic communicatio dominici corporis illic celebraretur, cuius passionis imitatione immolati et coronati sunt martyres. sed tamen uidita est in conspectu tuo de hac re cor hac amputanda consuetudine matrem meam fuisse cessu
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. intercurrente artiore pe¬
riculo. qͣi ꝑ accessionẽ. quã
creticã medici uocant certa p̃¬
sumebat. Itaq cum ad memo¬
rias scõꝵ. sicut in affrica sole.¬
bat pultes et panem ⁊ merũ
attulisset et ab ostiario ꝓhibe¬
retur. ubi hoc ep̃m uetius¬
se cognouit tam pie atq o¬
bedient̾ amplexa est: ut ip̃e
miraretur quod tam facile
accusatrix potius consuetudi¬
nis sue quam disceptatrix
illius ꝓhibitionis effecta sit.
Non enim obsidebat sp̃m
euiꝰ uinolentia. eamq stimu¬
labat in odium ueri amor
uini. sicut plerosq mares ꝙ
feminas. qui ad canticum
sobrietatis sicut ad potionem
aquatam nauseant: s illa
cũ atculisset canistrũ. cum
sollempnibz epulis pregustã¬
dis atq largiendis. plus eti¬
am quam unum pocillum.
ꝓ suo palato satis sobrio tẽpe¬
ratum. unde dignationem
sumeret ñ ponebat. Et si ml¬
ta cẽnt q̃ illo modo uidebãt᷑
honorande memorie defun¬

Expanded text:
tatem, intercurrente arctiore petatem, intercurrente arctiore periculo, quasi per accessionem quam criticam medici vocant, certa psumebat. Itaque cum ad memorias sanctorum, sicut in Africa solebat, pultes et panem et merum adtulisset atque ab ostiario prohiberetur, ubi hoc episcopum uetuisse cognouit, tam pie atque oboedienter amplexa est, ut ipse mirarer, quam facile accusatrix potius consuetudinis suae quam disceptatrix illius prohibitionis effecta sit. non enim obsidebat spiritum eius ninnlentia eamque stimulabat in odium ueri amor uini, sicut plerosque mares et feminas, qui ad canticum sobrietatis sicut ad potionem aquatam madidi nausiant: sed illa cum attulisset canistrum cum sollemnibus epulis praegustandis atque largiendis, plus etiam quam unum pocillum pro suo palato satis sobrio temperatum, unde dignationem sumeret, non ponebat, et si multae essent quae illo modo uidebantur honorandae memoriae defun
Abbreviated transcription (Latin):
inqua me tamqͣ mortuũ s
resuscitandum me tibi fle¬
bat. et feretro cogitationis
efferebat: ut diceres filio iu¬
due uiuenis tibi dico surge.
et reuuusceret ⁊ incipet loqͥ.
et redderes illum matri sue.
Nulla gͦ turbulenta exultati-¬
one trepidauit cor eus. cũ
audisset ex tanta parte ia
factum. qͦd tibi cotidie plã¬
gebat. ut fieret: uerttatẽ me nõ¬
dum adeptum. sed falsitatẽ iã
ereptum. Immo uero quia cer¬
ta erat. et qͦd restabat te daturũ
qui totum ꝓmiseras: placidis¬
sime et pectore pleno fiducie.
fidem catholicum. Et hoc qui¬
ut accelerares adutortũ tuũ
et illuminares tenebras meas.
et studiosius ad eccliam currere¬
cepi. et in ambrosiiora suspendi
ad fontẽ salientis aque in uitã
eternã. Diligebat autẽ illum
uirũ sicut angłm dei. qͦd ꝑ illũ
cognouerat me interun ad il¬
lam ancipitẽ fluctitatõem iã
ẽẽ ꝑductum: ꝑquã transitu¬
rum me ab egͥtudine ad sani¬

Expanded text:
in qua me tanquam mortuum sed in qua me tanquam mortuum sed resuscitandum tibi flebat, et feretro cogitationis efferebat, ut diceres filio viduae: Juvenis, tibi dico, surge; et revivisceret et inciperet loqui, et traderes illum matri suae . Nulla ergo turbulenta exsultatione trepidavit cor ejus, cum audisset ex tanta parte jam factum quod tibi quotidie plangebat ut fieret; veritatem me nondum adeptum, sed falsitati jam ereptum: imo vero quia certa erat, et quod restabat te daturum, qui totum promiseras; placidissime et pectore pleno fiduciae fidelem catholicum. Et hoc quiut accelerares adjutorium tuum, et illuminares tenebras meas; et studiosius ad Ecclesiam currere, et in Ambrosium ora suspendi, ad fontem salientis aquae in vitam aeternam . Diligebat autem illum virum sicut angelum Dei, quod per illum cognoverat me interim ad illam ancipitem fluctuationem jam esse perductum, per quam transiturum me ab aegritudine ad sani