comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
renasci pot̾ant. ꝑabant᷑ Huiꝰ enĩ baptismũ ẽ.
ñ in aqͣ tantũ sicut fuit ioħis. uerũ etiã in sp̃u
de quo. xp̃c generat᷑. regeneratione ñ eguit: Unde
uox illa patris q̃ suꝑ baptiratũ facta ẽ. ego hodie ge¬
niui te. ñ unũ illũ tẽporis diem significit qͦ uap¬
tiratꝰ ẽ. sed t̾mutabilis ęt̾nitatis ostendit: ut¬

Expanded text:
poterant, parabantur. Hujus enim baptisma est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est: ego hodie genui te, non unum illum temporis diem quo bapti
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ reb magno. inqͥbusdã paruo. in quib̾dã
millo malo. in qͥb dã ĩullo etiã bono fallim᷑
Nam magno malo fallit᷑ homo: cũ hoc ñ credit qd̃ ad uitã
ducit ȩ t̾nam: uł hoc credit qd̾ ad mort̾ẽ auc̃ et̾nã.
Paruo autẽ malo fallit᷑. qͥ falsum ꝓ uero approbando
incidit in aliqͣs molestias tẽporales: quib tam̃ achi¬
bita fidelis patientia conuertit eas in usum bomũ̃:
ueluti si qͥsquã bonũ hominẽ putando qͥ malits ẽ:
aliqͥd ab eo patiat᷑ mali Q tͦi malũ hominẽ ita bo¬
nũ credit. ut nichil ab eo mali patiat᷑⁊ nullo modo
fallit᷑: nec in eũ cadit illa ꝓpħica detestatio Ue his
enĩ reb quibꝰ homines mali. st̃. ñ de hõib dictũ¬
et intelligendũ ẽ: Unde qͥ adulteriũ dic̃ bonũ: re¬
te arguitur illa uoce ꝓpħica: Qui uͦ ipsũ homi¬
ne dicit bonũ quẽ putat castũ: nescit acdulterũ
nin doctriua rerũ bonaꝵ ⁊ malaꝵ s in occultis

Expanded text:
 rebus magno, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo malo, in quibusdam nonnullo etiam bono fallimur. Nam magno malo fallitur homo, cum hoc non credit quod ad vitam ducit aeternam, vel hoc credit quod ad mortem ducit aeternam. Parvo autem malo fallitur, qui falsum pro vero approbando incidit in aliquas molestias temporales, quibus tamen adhibita fidelis patientia convertit eas in usum bonum. Velut si quisquam bonum hominem putando qui malus est, aliquid ab eo patiatur mali. Qui vero malum hominem ita bonum credit, ut nihil ab eo patiatur mali, nullo malo fallitur: nec in eum cadit illa prophetica detestatio, Vae iis  homines mali sunt, non de hominibus dictum intelligendum est. Unde qui adulterium dicit bonum, recte arguitur illa voce prophetica. Qui vero ipsum hominem dicit bonum, quem putat castum, nescit adulterum, non in doctrina rerum bonarum et malarum, sed in occultis
Abbreviated transcription (Latin):
peccato: uiuere autẽ d̾o in xp̃o iħu: hinc eñ
ꝓbare ceꝑat. ñ ẽẽ. nob̾ ꝑmanendũ in peccato
ut gr̃a abundet: & dixerat. si mortui sum̾ pecea¬
to. quom̃ uiuemꝰ in eo: atq ut ostend̾et mortuos
nos eẽ peccato subiecerat: An ignoratis qm qcq¬
nͥ carnt᷑: in qͣ erat ñ peccatũ s similitudo peccati
W id̾s noĩe appellat peccati: Baptiratis
itaq in mortͤis xp̃i in qͣ ñ solũ maiores uerũ etĩã
paruili baptirant᷑: ait. Sic et uos idẽ ꝗ̃ admodũ

Expanded text:
ivere autem Deo in Christo Jesu . Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse peccato, subjecerat, An ignoratis, qnisi carnis in qua erat, non peccatum, sed similitudo carnis peccati, et ideo nomine appellat peccati? Baptizaris itaque in morte Christi, in qua non soli majores, verum etiam parvuli baptizantur. Ait: Sic et vo
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ ut intelligam᷑ incħ aliud ẽẽ in xp̃o baptismũ.
nͥ mortis xp̃i similitudinẽ : nicħ aut̾e aliud mortẽ xͥ
crucifixi. nͥ remissionis peccati similitudinẽ: ut
quẽ admodũ in illo rͥera mors facta ẽ. sic in nob̾
uera remissio peccatoꝵ ÷ et quẽadmodũ in illo uͭ
resurrectio: ita in nob̾ uera iustificatio Ait enĩ:¬

Expanded text:
modo, ut intelligamus nihil aliud esse in Christo baptismum, nisi mortis Christi similitudinem; nihil autem aliud mortem Christi crucifixi, nisi remissionis peccati similitudinem: ut quemadmodum in illo vera mors facta est, sic in nobis vera remissio peccatorum; et quemadmodum in illo vera resurrectio, ita in nobis vera justificatio. Ait eni
Abbreviated transcription (Latin):
moriantꝰ quȩcũq im ꝓpͥa cõmisert̃ uł cogitatiõe
pluralis numerus significari solet. sic̃ ait ille ÷ Ute¬
rũq armato milite cõplent: qmuis hoc nultis
militibꝰ fecerint: Et in nr̃is litt̾is legi᷑ Ora gͣ
ao dr̃m : nt auferat a nob serpentẽ: Non ait ser¬
pentes qͦs patiebat᷑ popłs. ut hoc diceret: ⁊ inmi¬
merabim talia: Cũ uꝰ illud originale imũ . piu

Expanded text:
commiserunt, vel cogitatione, pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plu
Abbreviated transcription (Latin):
calcauit atq trangressa ẽ. quȩ in se sui condito¬
ris imaginẽ ab eiꝰ lumine contumacit̾ au̾sa uiola¬
uit: que salubrẽ seruitutẽ ab eiꝰ legib male libero
abrupit arbitrio: uniu̾sa in ȩtͥnũ deserexet᷑ ab eo
ut ꝓ suo merito penĩ pend̾et sempit̾nã: Piane ita
faceret. si tantũ iustus ñ etiã ⁊ misericors ẽẽt:
suam q indebitã miscd̃am multo euidentiꝰ indig¬
noꝵ potiꝰ lib̾atione monstraret: Qd̃ malis angłis

Expanded text:
calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditocalcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum poti
Abbreviated transcription (Latin):
acebat᷑ in malis uł etĩã uoluebat᷑. et de malis in mala
p̃cipitabat᷑ totiꝰ humani generis massa dampnata.
et adiuncta parti eoꝵ qͥ peccauert̃ angłoꝵ: lue¬
bat impiȩ desertionis dignissimas penas: Ad ir̃a
qͥppe di ꝑtinet iustã. qͥcquid ceta ⁊ indomita c̃cu¬
piscentia. faciunt libenter mali : et qͥcqͥd mani¬
festis aꝑtis q penes patiunt᷑ inuiti: ñ sane cre¬
atoris desistente bonitate. & malis angłis submi¬
nistrare uitã uiuacẽ q potentiã: ꝗ̃ subministratio
si auferat᷑. int̾cidit & hõium qmuis de ꝓpagine
uriciata dãpnataq nascentiũ. formare semina:
lius eñĩ iudicauit. de malis bene facere: ꝗͣ mala
nulla ẽẽ. ꝑmittere: Et si qͥdem in meliꝰ hõium re¬
formationẽ nullã ꝓrsus ẽẽ. uoluisset. sic̃ impioꝵ
nulla ẽ. angłoꝵ ÷ nonne merito fieret. ut nat᷑ra q̃
dm̃ deseruit. quȩ pceptũ sui creatoris qd̵ custo¬
dire facillime posset. sua male utens potestate

Expanded text:
acebat in malis, vel etiam volvebatur, et de malis in mala praecipitabatur totius humani generis massa damnata; et adjuncta parti eorum qui peccaverant angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam, quidquid caeca et indomita concupiscentia faciunt libenter mali, et quidquid manifestis opertisque poenis patiuntur inviti: non sane Creatoris desistente bonitate et malis angelis subministrare vitam vivacemque potentiam, quae subministratio si auferatur, interibunt; et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium, formare semina lius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate
Abbreviated transcription (Latin):
ti de d̾o. cinius ueritatis et̾nȩ contẽplatione
beati st̃: qͣnti numeri supplem̃tũ de genere hu¬
mano integritas illiꝰ eiuitatis expectet ꝓpter
hoc ait apłs instaurari om̃ia in xp̃o: quę in ce¬
ui st̃ ⁊ q̃ int̾ris In ipso qͥppe instaurant᷑ que¬

Expanded text:
ti de Deo, cujus veritatis aeternae contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus: Instaurari omnia in Christo quae in coelis sunt et quae in terris . In ipso instaurantur qu
Abbreviated transcription (Latin):
nascet᷑ de te sc̃m: uocabit᷑ filnis di : Et uose phi
cũ uellet eã dimittere suspicatꝰ eã adultam:.
ꝗͣ sciebat ñ de se grauidã: tale responsũ ab angł̃o
accepit: N oli timere acciꝑe mariã ꝯiuge tuã. qd
em̃ i ea natũ ẽ. de sp̃u scõ ẽ : id ẽ qͣuod. tu eẽ. de

Expanded text:
nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea natum est, de Spiritu sancto est : id est, quod tu esse de
Abbreviated transcription (Latin):
tione delicti. cuiꝰ reatꝰ regeneratiõe diluit᷑ : s qͣlem
de uirgine nasci oportebat: quẽ fides matris. ñ libi¬
do conceꝑat: Qd̃ si ꝑ nascentẽ corrũꝑet᷑ eiꝰ integritaᷤ ⁊
ñ iam ille de uirgine nasceret᷑ : eũq falso qd̾ absit.
natũ de uirgine Maria tota confiteret᷑ ȩccłia: quȩ
imitans eꝰ matrẽ. cotidie parit m̃bra eiꝰ. ⁊ uigo ẽ:
Lege si placet de uirginitate sc̃ȩ mariȩ meas litt̾as:¬
missas ad illustr̃e uirũ que cũ honore ac dilectione no¬

Expanded text:
igatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur Ecclesia; quae imitans ejus matrem quotidie parit membra ejus, et virgo est. Lege, si placet, de virginitate sanctae Mariae meas litteras ad illustrem virum, quem cum honore ac dilectione no
Abbreviated transcription (Latin):
do adilterĩ. castũ ñ ẽẽ: Porro si ꝑ errorẽ euadat
qias pritiẽ: sicut suꝑiꝰ drxi nob mn itinere conti¬
gile. cstr beni aliqͥd homim. errore confertꝰ S
Cu aico nonbda ⁊ reb nullo malo alique. nł ñniis¬
lo etiã bono  falli: ñ ipsũ errore dico millu
malũ. uł ñnullũ bonũ: s malum qͦ ñ uenit᷑. uł bo¬
nũ qͦ uenit᷑ errando: id ẽ ex ipso errore qͥd ñ eueni¬
at. uł qͥd ꝓueniat: Nam et ipse ꝑ seipsũ error. aut
magnũ in re magna. aut paruũ in re parua: tamem
semꝑ ẽ. malũ: Quis enĩ nͥ errans. malũ neget. ap¬
ꝓbare falsa ꝓ ueris. aut imꝓbare uera ꝓ falsis ÷ aut
hab̾e incerta ꝓ certis. uł certa ꝓ incertis: S aliud
ẽ. malũ hominẽ putare qͥ bomus ẽ. qd̾ ẽ. erroris : et
aliud ẽ. ex hoc malo aliud ñ pati: si nicħ noceat hõ
malus qui ẽ. putatꝰ bonus: Itemq aliud ẽ. rpsã uiã
putare. quȩ ñ ẽ. ip̃sa ÷ ⁊ aliud ẽ. ex hoc erroris malo

Expanded text:
errorem evadit quisque perniciem, sicut superius dixi nobis in itinere contigisse, etiam boni aliquid homini errore confertur. Sed cum dico in quibusdam rebus nullo malo aliquem, vel nonnullo etiam bono falli; non ipsum errorem dico nullum malum vel nonnullum bonum; sed malum quo non venitur, vel bonum quo venitur errando, id est, ex ipso errore quid non eveniat vel quid proveniat. Nam ipse per se ipsum error aut magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut habere incerta pro certis, vel certa pro incertis? Sed aliud est bonum hominem putare qui malus est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo
Abbreviated transcription (Latin):
stirpẽ quoq suã qͣm peccando in se tͣnqtĩa in radicẽ
traheret origiale peccatũ: quo theret᷑ ꝑ exporeo
dolores q atuersos: ad illud extremũ eii desercorb
angtis uitiatorib et possensoribꝰ ⁊ consortib sine
sire fne supplicnũ: Sic ꝑ inrũ hõĩem peceat ĩi onifautt¬

Expanded text:
tirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis sine fine supplicium. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illam creat᷑rã quã uirgo ꝯcepit ⁊ peꝑit. quis
ad solam ꝑsonã filii ꝑtinentẽ tota tͥrimitas
fecerit. neq enĩ seꝑabilia st̾ oꝑa trinitatis:
cur in ea facienda solus sp̃s sc̃s nominat᷑ ẽ:
An et qͣndo unus triũ in aliqͦ oꝑe nominat᷑⁊
uniu̾sa oꝑari trinitas intelligit᷑: Ita uͦ est. et
exẽplis doceri potest: sed ñ ẽ. in hoc diutiꝰ ĩ mo¬
randũ Iuud enĩ mouet quomͦ dictus sit natꝰ
de sp̃u scõ: cũ filius nullomͦ sit sp̃s sci Neq enĩ¬
aut eũ natũ de d̾o÷ s factũ. uł creatũ. uł con¬
ritũ ul institutũ ab illo: uł si qͥd huiꝰ modi
recte possumꝰ dicere. Hic gͦ cũ confiteam natũ
de spu sco et urgine maria: quom ñ sit filius

Expanded text:
erit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spaut eum natum de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius
Abbreviated transcription (Latin):
ec id̾o ullum m̃datiũ putandũ ẽ. ñ ẽẽ. peccatũ: quia
possumꝰ aliqͣndo alicui ꝓdesse m̃tiendo: P ossumꝰ eñ et
furando alicui ꝓdẽẽ: si pauper cui palã dat᷑ sentiat
cõmodũ÷ & diues cui clam tolit᷑. ñ sentit incomodũ:
nec id̾o tale furtũ qͥsqͣm dixerit ñ ẽẽ. peccatũ: Possumꝰ
⁊ adulterando. si aliqͣ nisi ad hoc ei consentiat᷑ appareat
amando morit᷑ra⁊ et si uirerit. penitendo purganda:
nec id̾o peccatũ negabit᷑ tale adulteriũ: Si autẽ me¬
rito nob̾ placet castitas qͥd offendit ueritas: ut ꝓpter
alienã utilitatẽ illa ñ triolet᷑ adulterꝑando. & iolet᷑
ista m̃tiendo: Pucriũ qͥdem ad bonũ ꝓfecisse

Expanded text:
e peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista m
Abbreviated transcription (Latin):
Sed de ila q̃ in eelis ẽ. affirmare qͥd possum⁊ nisi
qd nullus in ea malus. nec quis ꝗͣ deince ps ind
ceddit aut casurꝰ ẽ. ex quo d̾s angłis peccanti
ñ peꝑcit. sicut scripsit apłs petrus. s carceribiꝰ
caliginis retrudens inferni. tͣdidit in iuidicio¬
differentiȩ p̃posituraꝵ ⁊ ut cũ om̃s tanqͣ generali
nõie angłi mncupent᷑. sic̃ in epła ad hebreos legi¬
mͦ. cui c̾nĩ angłoꝵ aliqñ aixit d̾s. sede a dextris
meis. hoc qͥppe mͦ significauit om̃s uniu̾salit
angłos dici sint illic tam̃ ⁊ archangłi: et utrũ
idem arcangłi appellent᷑ uirtutes atq ita
dictũ sit. laudate eũ om̃s angłi eiꝰ. laudate eũ
om̃s uirtutes eiꝰ. ac si diceret᷑. laudate eũ om̃s

Expanded text:
Sed de illa quae in coelo est, affirmare quid possumus, nisi quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo Deus angelis peccantibus non pepercit, sicut scribit apostolus Petrus; sed carceribus caliginis differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aliunetus atq ꝯcretꝰ ẽ: et id̾o nullũ peccatũ &
iose cõmitdens : tam̃ ꝓpter similitudinẽ carnis
perui. i q uẽ nerat. dictus ẽ. et ipse peccatũ:
lacrificandꝰ ad diluenda peccata In ueteri qͥuippe
lege peccata uocabant᷑ sacͥficia ꝓ peccatis : qđ uere
sste factis ẽ: cuꝰ umbrȩ erant illa: hinc apłs cũ drra¬

Expanded text:
tus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixi
Abbreviated transcription (Latin):
S a suecedit. ni inmerito disceptari potest: utrũ
olibꝰ:. qui iuscit᷑ implicet᷑: ut tanto peiꝰ. quanto
net᷑. qr irã suam qͣntũ ꝑtinet ad ꝓgeneratoꝵ
culpas. ñ extendit ultẽriꝰ mod̾atione miserati¬
onis suȩ ÷ ne illi quib regenerationis gr̃a ñ
ꝯfert᷑. nimia sarcina. in ipsa ęt̾na sua dãpnati¬
one p̃merent᷑. si cogerent᷑ ab mitio generis
humani om̃iũ p̾cedentiũ parentũ suoꝵ ori¬
ginalit̾ peccata contͣhere. et penas ꝓ eis debi¬
tas pend̾e ⁊ an aliud aliqͥd de re tanta in scpt᷑ri
scĩs ctidigentiꝰ ꝑscrutatis atq tͣctatis. ualeat
uł ñ ualeat repꝑiri: tem̾e affirmare ñ aude

Expanded text:
que succedit, non immerito disceptari potest utrum que succedit, non immerito disceptari potest utrum alibus, qui nascitur implicetur, ut tanto peius quanto netur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non aude
Abbreviated transcription (Latin):
uuã acerbã: et dentes filioꝵ obstupuert̃: Ido enĩ
qͥsq renascit᷑ : ut soluat᷑ in eo qͥcqͥd peccati ẽ. cũ quo
nascit᷑: Nam peccata q̃ male agendo postea cõmit¬
tunt᷑ : possunt et pęnitendo sanari: sic̃ ẽtiã post
baptismũ fieri uidemꝰ : Ac ꝑ hoc ñ ẽ. instituta
regeneratio. nͥ qr uiciosa ẽ. generatio: usq adeo ut
etiã de legitimo matrimonio ꝓcreatꝰ dicat. ininiqͥtatibꝰ
conceptꝰ sũ: & in peccatis mat̾ mea me aluit: Neq dix̃¬
in iniqͥtate uł in peccato. cũ et hoc recte dici posset :
s iniqͥtates ⁊ peccata dicere maluit: qr et in illo
uno qd̃ in omnes hõies ꝑtͣnsiit atq tã magnũ ẽ.
ut co mutaret᷑ et conu̾teret᷑ in necessitatẽ mortis.
humana nat᷑ia : repꝑiunt᷑ sicut supͣ difserui plura
peccata & alia parentũ: ꝙ̃ ⁊ si ñ ita posst̃ mutare
nat᷑ram: tam̃ reatu obligant filios : nͥ gratinta
Ded de peccatis alioꝵ parentũ. qͥbꝰ ab ipso adami filiss¬

Expanded text:
 Ideo enim quousque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio, usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat: « In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater me in utero in iniquitate vel in peccato, cum et hoc recte dici posset, sed iniquitates et peccata dicere maluit, quia et in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est ut eo mutaretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata et alia parentum; quae si non ita possunt mutare naturam, reatu obligant filios, nisi ed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam us
Abbreviated transcription (Latin):
illo angłs ꝑ quẽ fuerat lib̾atus abscessissȩt: aut ab hac
uia deu̾iabat iacob patriarcha : qndo uiuentẽ filiũ
a bestia credebat occisũ: In his atq in huiꝰ modi falfi¬
tatibꝰ. salua fide quȩ in dm̃ nob̃ ẽ. fallimꝰ: et uia non
relicta q̃ ad eum nos ducit. erramꝰ: Qui errores etiã¬
si peccata ñ st̃. tam̃ in malis huiꝰ uitȩ deputandi st̃.:
que ita subiectaᷤᷤ ft̃ uanitati. ut approbent᷑ hic fal¬
sa ꝓ ueris ⁊ respuant᷑ uera ꝓ falsis: teneant᷑ incerta
ꝓ certis: Quãitis enĩ hȩc ab hac fide absint. ꝑ qͣm ad

Expanded text:
uem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
tta srinul st̃: ut sibonũ ñ eẽt. in quo ẽẽt ⁊ ꝓrsus
nec malũ ẽẽ. potusiet: qi ñ mͦ ubi consisterer.
s unde oriret᷑ corruptio ñ hab̾et nr̃ eeł. qd cor¬
rumxet᷑. Ad rasi bonũ ẽt. nec coreũxet: qm ni
chilꝑ aliud cerruptio. qͣm bom exterminat io
tibilis natia magnũ eẽt bonũ i aut etĩa nalon

Expanded text:
ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo esset malum, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrum aliud corruptio, quam boni exterminatio. tibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura
Abbreviated transcription (Latin):
oc primũ ẽ. creat᷑re rationalis malũ: centiã conutat᷑¬
id est pͥma priuatio boni: deinde iam etiã nolentib
sub intͣuit ignorantia rerũ agendaꝵ. ⁊ concirinscen¬
tia noxiaꝵ̾ ⁊ quibꝰ cõmites sub inferunt᷑ error &
dolor: q̃ duo mala. qͣnͣdo imminentia sentiunt᷑ ⁊ ea
fugitantis airtim. motius : uocat᷑ metꝰ. Porro aniin

Expanded text:
Hoc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus
Abbreviated transcription (Latin):
conuincant᷑ uiuere: qm̃ ñ potest. qͥ ñ uiuit exrare:
dicut eñ nos uiuere ñ solũ uerũ. s etiã certũ est:
ita uera et certa st̃ multa ÷ quib ñ assentiri. ab¬
sit ut sapientia potrus qm dementia nomi
In quib autẽ rebꝰ nicħ int̾est
ad capiendũ regnũ di. utrũ credant᷑ an ñ utrũ
uera siue sint siue putent᷑. an falsa: in his errare.
idest aliud ꝓ alio putare: non arbitrancdũ ẽ.esse
peccatũ÷ aut si ẽ: minimũ eẽ. atq leuissimu
mo qͣlecũq illud & qͣntũcumq sit. ad illã ⁊ iã
in geminis filiis grat᷑ ille parentibꝰ erio ⁊ aut
ab hac itia deuiabat apłs petrus qnͣdo se existi¬
m̃ans dasũ uidere. aliud ꝓ alio sic

Expanded text:
non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nomi rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur, an non, et utrum vera sive sint, sive putentur, an falsa; in his errare, id est aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum, aut si est, minimum esse atque levissimumo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam in geminis filiis gratus ille parentibus error: aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre,
Abbreviated transcription (Latin):
ut ⁊ penrare ⁊ de reb ad cłi cultũ ꝑtmentibꝰ. ac
de ipsa di nat᷑ra falsũ aliqͥd dicere m̃nũqm bomi
piumq opus ẽẽ. contendant: Michi autẽ iridet᷑
peccatũ qͥdẽ esse om̃e m̃datiũ : s multũ int̾ eẽ.
qͦ animo. et de qͥbus reb qͥsq m̃tiat᷑ Non eñĩ fie̾
peccat. qͥ consulendi: quomͦ ille qͥ nocendi uos¬
luntate m̃tit᷑: Haut uͦ tantũ nocet qͥ uiatorem
m̃tiendo in diuersũ it̾ mittit: qͣntũ his qͥ uĩa
uite m̃datio fallente depͣuat: Nemo sane m̃tiens¬
iudicandꝰ ẽ. qͥ dicit falsũ qd̾ putat uerũ : qm̃ qͣn¬
tũ in ipso ẽ ñ fallit ipse. s fallit᷑: Non itaq m¬
untiis aliqͣndo temeritatis arguendꝰ ẽ. qͥ falsa
meauaꝰ creditasꝓ ueris habet : potiq ẽ con¬
traio qͣntũ in ip̃so e ille m̃tit᷑ qui dic̃ uerũ.
qd̾ putat falsũ: Quantũ enĩ ad animũ eiꝰ attinet᷑

Expanded text:
ad Dei cultum pertinentibus, ac de ipsa Dei natura falsum aliquid dicere, nonnunquam bonum piumque opus esse contendant. Mihi autem videtur peccatum quidem esse omne mendacium: sed multum interesse quo animo, et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui consulendi, quomodo ille qui nocendi voluntate mentitur: aut tantum vero nocet qui viatorem mentiendo in diversum iter mittit, quantum is qui viam vitae mendacio fallente depjudicandus est, qui dicit falsum quod putat verum: quoniam quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non itaque mendacii, sed aliquando temeritatis arguendus est, qui falsa incautius credita pro veris habet. Potiusque e contrario, quantum in ipso est, ille mentitur, qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
explicari. ꝗ̃ ad  singła ista tria ꝑtineant ⁊ qͥd
credendũ scił. qͥd sperandũ. qͥd amandũ sit:
đ cũ fecero: ibi ert̃ om̃ia illa quȩ in epła tua
querendo posiusti: cuiꝰ exẽplũ si ẽ penes te. fa¬
cile ẽ. ut ea reuoluas et relegas: Si aut̃ ñ est:
is eũ tͥ ut scribis. librũ ame fieri que en¬
cheridion lict habeas ÷ ⁊ de tuis manib ñ re-¬
cedat: continens postulata. idest. qͥd sequendũ
mãxime : qͥd ꝓpter dit̾sas pͥncipalit̾ hereses
sit fugiendum: in qͣntũ ratio ꝓ religione
contendat ⁊ uł qͥd in ratiõe cũ fides sit sola ñ
conuẽniat : qͥd pͥmũ qͥd ultimũ teneat᷑ ⁊ quȩ
totiꝰ disfinitionis summa sit: qd̾ cextũ ꝓpͥumq
fidi catholicȩ fundam̃tũ Hȩc om̃ia q̃ requiris.
ꝓculdubio scies diligenter: sciendo qͥd credi.
qͥd sꝑari debeat. qͥd amari: Nȩc enĩ maxime.
immo uͦ sola : in religiõe sequenda sunt: His qͥ con¬
tradicit: aut om̃ino a xp̃i nomine alienꝰ ẽ: aut

Expanded text:
explicari, quae ad singula tria ista pertineant; quid credendum scilicet, quid sperandum, quid amandum sit. Quod cum fecero, ibi erunt omnia illa quae in epistola tua quaerendo posuisti: cujus exemplum si est penes te, facile est ut ea revolvas et relegas; si autem non est, tibi, ut scribis, librum a me fieri, quem Enchiridion ut dicunt habeas, et de tuis manibus non recedat: continens postulata, id est, quid sequendum maxime, quid propter diversas principaliter haereses sit fugiendum; in quantum ratio pro religione contendat, vel quid in ratione, cum fides sit sola, non conveniat; quid primum, quid ultimum teneatur, quae totius definitionis summa sit; quod certum propriumque fidei catholicae fundamentum. Haec omnia quae requiris procul dubio scies, diligenter sciendo quid credi, quid sperari debeat, quid amari. Haec enim maxime, imo vero sola in religione sequenda sunt. His qui contradicit, aut omnino a Christi nomine alienus est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝗͥd dicit᷑ s sola intentione dicentis: men:¬
or ẽ. qͥ nesciens i falsũ dic̃ qm̃ io uerũ putit.
qm qͥ m̃tiendi aminũ sciens gerit : nesciens uerũ
ẽẽ. qd̵ aicit: Iue namq ñ aliud habet in animo:
aliud in uerbo: Huic uͦ qͣlecũq ꝑserpfũ sit. qd ab¬

Expanded text:
ntentione dicentis, melior est qui nesciens falsum dicit, quoniam id verum putat, quam qui mentiendi animum sciens gerit, nesciens verum esse quod dicit. Ille namque non aliud habet in animo, aliud in verbo: huic vero qualecumque per se
Abbreviated transcription (Latin):
pmtuis ni uideant᷑: quȩ n credant᷑. ad ueta
beatã. q̃ ñ n  eterna eꝰ. ñ potest puemirr
Cũ istis uͦ utrũ loqui debeamꝰ ignoro: qui ñ solũ uicta¬
ros in ȩternũ. s in p̃sentia qͥdem se uiuere nesciunt ⁊ ĩ¬
mo nescire se dict̃: qd̃ se scrre negare ñ possunt: Nec
eñ quisꝗͣ sinit᷑ nescire se uiuere: qnͣdoqͥdẽ si ñ uiuit.

Expanded text:
credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquide
Abbreviated transcription (Latin):
rantia possit errari: ñ ẽ. tam̃ consequens ut
continuo erret qͥsqͥs aliqͥd nescit: s qͥsqͥs eristi¬
mat scire qd̾ nescit: ꝓ uero qͥppe approbat fal¬
su: qd exrons ẽ ꝓprium: Qeruntam in q̃ rẽ
qͥsq erret.: int̾ẽ. plurimũ: Nã in una eadẽq
re. & nescienti sciens: et erranti ñ exras: recta
ratione p̃ponit᷑. In diu̾sis enĩ reb. id ẽ cũ iste
scit alia. ille alla. ⁊ iste utiliora. ille minꝰ ut ilia
uł etiã noxta: qͥs ñ in eis ꝙ̃ ille scit. ei p̃ferat
nescientẽ. St enĩ quȩda : que nescire ꝗͣ scire
tẽ ñ nullis errare ꝓfuit aliqͣndo: axi.¬
s in uia pedũ. ñ in uia moꝵ Hã nob̾ xpsis accidit
ut in quodã biuio fallerem᷑ : & ñ nrẽmꝰ ꝑ eñ locũ
ubi oꝑiens transitũ nr̃m donatistaꝵ manus
armata subsederat ÷ atq ita factũ ẽ. ut eo quo
tendebamꝰ ꝑ deuiũ circititũ ꝑueniremꝰ: cogni¬

Expanded text:
rantia possit errari, non tamen est consequens ut rantia possit errari, non tamen est consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed si quis se existimat scire quod nescit. Pro vero enim approbat falsum, quod erroris est proprium. Verumtamen in qua re quisque erret, interest plurimum. Nam in una eademque re et nescienti sciens, et erranti non errans recta ratione praeponitur. In diversis autem rebus, id est quum iste scit alia, ille alia, et iste utiliora, ille minus utilia vel etiam noxia: quis non in eis, quae ille scit, ei praeferat nescientem? Sunt enim quaedam, quae nescire quam scire e nonnullis errare profuit aliquando, sed in via pedum, non in via morum. Nam nobis ipsis accidit ut in quodam bivio falleremur, et non iremus per eum locum ubi opperiens transitum nostrum Donatistarum manus armata subsederat: atque ita factum est ut eo quo tendebamus, per devium circuitum veniremus; cogni
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dm̃ice sententiȩ refragari. qͣ dix̃: ñ potest
arbor bona fructꝰ malos facere: Non potest enĩ
ut ueritas ait colligi uua de spims : qͥa ñ potest
nasci uua de spinis: s ex bona terra. & uites nas¬
ci posse uidem et spinas: Et eõdẽ mͦ tanꝗͣ arbor
mala fructꝰ bonos id ẽ oꝑa bona ñ potest facere
uoluntas mala: s ex bona hominis nat᷑ .a. mriri
uoi uitas ⁊ bona potest ⁊ mala: Nec fuit ꝓrsut
unde pͥmitus oriret᷑ uoluntas mala. nͥ ex angł
& hominis nat᷑ abona: qd̾ i ipse añs in eode loco
ubi de arbore et fructib loquebat᷑ aꝑtissime osten¬
Ait. Nit eni Aut facite arbore bonaꝙ fruereis
bonos aut facite arborẽ malã. et fructꝰ esꝰ malos:
sitis ad mouens ex arbore qͥde bona. malos: antes
mala. bonos nasci fructꝰ ñ posse: ex ipsa tami t̾ra
ci Loquębat᷑. utrãq arborẽ õ riri posse. Id non¬

Expanded text:
icae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arboresatis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur utramque arborem oriri posse.
Abbreviated transcription (Latin):
Nullus enĩ aer simul tenebrosus et lucidus ẽ:
nulluis cibꝰ aut potꝰ simul culcis ẽ. aut amarus:
ntillũ corpus simul ubi albũ ibi ⁊ nigrũ: nul¬
lu sinrul ibi deforme. ubi formosũ: Et hoc in
multis et pene in om̃ib contrariis repperit᷑:
ut in itna re simul ẽe̾. ñ possint: Cũ autẽ bo¬
nu ⁊ mald nultus ambigat ẽẽ. contͣria: ñ solũ
simul ẽẽ pofst̃. s etiã mala om̃ino sine bonis. &t
nisi m bonis eẽ. ñ posst̃: qͣmius bona sine ma

Expanded text:
Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus; nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus; nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum: nullum simul ibi deforme ubi formosum. Et hoc in multis ac pene omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed etiam mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt, quamvis bona sine ma
Abbreviated transcription (Latin):
falsa: cũ omĩa sicut affirmant uł occulta sint uł in¬
certa: Unde tria ꝯfeci uolumina micio ꝯuersionis
meş ÷ ne impedim̃to nob̾ ẽẽt: q̃ tanꝗͣ in ostio mͥ¬
contͣicebat: Et utiq fuerat remouenda inueniende

Expanded text:
falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel infalsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradiceba
Abbreviated transcription (Latin):
escio sane utrũ etiã eiusmodi eror ẽ. cũ hõ de malo hõme
bene sentit. qͣlis sit nesciens : aut ꝓ eis quȩ ꝑ sensus
corꝑis capimꝰ occurrt̃ nob̃ similia. quȩ sp̃u tanꝗͣ cor¬
pore. aut corpore tanqͣm sp̃u sentiunt᷑: quale putabat
ẽẽ. apłs petruss qͣnͣdo se existimabat uisũ uidere ⁊ repen¬
te de claustris ⁊ uincłis ꝑ angłm lib̾atꝰ: aut in upfis
reb corporeis lene putat᷑ e̾ẽ. qd̾ asꝑum ẽ. aut dulce
qd̾ amarũ ÷ aut bene olere qd putidũ÷ aut tonare
cũ reda transit: aut illũ ẽẽ. hõĩe cũ fit alius. qͣndo
duo simillimi st̃ : qd in geminis I sepe contingit:
ut ait quidã: ille gratꝰ q parentib error: & cȩtera
talia. etiã peccata dicenda sint: Nec q̃stio nodosissi¬
ma quȩ homines acutissimos academicos torsit. nc̃
mͥ enodanda suscepta ẽ: utrũ aliqͥd debeat sapiens
approbare ÷ ne incidat in errorẽ si ꝓ ueris approbauerit

Expanded text:
escio sane utrum etiam hujusmodi errores: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eam possit pͥuare corruptio: qm si penitus¬
ns
totãq consĩrpserit: id̾o millũ bonũ perit obr
nat᷑ra nulla erit: Quo cirea bonũ consimere
coxrrttio ñ potest: nͥ consinũdo nat᷑ m̃ pdiras

Expanded text:
quo eam possit privare corruptio. Quam si penituquo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nullum bonum inerit, quia natura nulla erit. Quocirca bonum consumere corruptio non potest, nisi consumendo naturam. Omnis
Abbreviated transcription (Latin):
bonȩ st̃. id̾o in eis ⁊ minui ⁊ augeri bonũ potest:
S dũ bono minui. malũ ẽ: qͣnuis qͣntũcumq mi¬
nuat᷑. remaneat aliqͥd necesse ẽ : si adhuc nat᷑ a ẽ.
unde nat᷑ a sit: Neq enĩ si qualiscũq et qͣntu¬
lacũq nat̾ a ẽ: consumi bonũ quo nat᷑ a ẽ. nisi
& ipsa consumat᷑ potest: Merito qͥppe nat᷑ra in¬
corrupta laudat᷑: Porro et si incorruptibilis sit:
q̃ corrũpi om̃mo ñ potest. multo ẽ. ꝓculdubio
laudabilior: Cũ uͦ corrũpit᷑: id̾o malũ ẽ. eiꝰ corrup¬
tio: quia eã qͣlicũq pͥuat bono: Nã si nullo bo¬
no pͥuat: ñ nocet Nocet autẽ: Achmit gͥ bonũ:
Iñdiu itaq nat᷑:a corrũpit᷑ : inest ei bont̃i quo pͥuet᷑.
ac ꝑ hoc si nat᷑ e aliqͥd remanebit. qd̾ iã corrũpi
nequeat: ꝓfecto nat᷑ a incorruptibilis exit: ⁊ ad
hoc ta magnũ bonũ corruptio ñ ꝑueniet: Et si
corrirpi ñ desinet ⁊ nec bonũ utiq habe desinet.

Expanded text:
 potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinẽt : uerũ et de angłis credimꝰ: Spes autẽ ñ nͥ¬
bonarũ rerũ ẽ : nec nͥ fut᷑aꝵ. atq ad eũ ꝑtinentiũ
qͥ eaꝵ spe gerere ꝑhibet᷑. Quȩ cũ ita sint: ꝓpter
has causas distinguenda erat fides ab sp̃e: sicut
uocabulo. ita rationabili differentia: Nã quod
attinet ad ñ uidere. siue q̃ credunt᷑ siue ꝙ̃ sꝑant᷑:
fidi speiq cõmune ẽ: In epła qͥppe ad hebreos.
qͣ teste usi sunt illustres catholicȩ regłe defensores:
fides ẽẽ dicta ẽ. conuictio rerũ quȩ ñ uident᷑:
qͣmius qͣndo se qͥsq. ñ uerb̾. ñ tẽstib. ñ dẽniq
ullis argum̃tis. s p̾sentiũ rerũ euidentiȩ creddi¬
cdisse. hoc ẽ fidẽ accuiodasse dicit: ñ ita uidet᷑ absur¬
aũ. ut rec̾te reỹhendat᷑ in uerbo: eiꝰq dicat᷑: Ergo
uidisti: ñ credidisti Unde ꝓutari potest: non
ẽe. consequens ut ñ uideat᷑ res. quȩcuq credit᷑:

Expanded text:
pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem npertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem nrum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In qua teste usi sunt illustres catholicae regulae defensores, fides esse dicta est cognitio rerum quae non videntur. Quamvis quando se quisque non verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur.
Abbreviated transcription (Latin):
uid autẽ sꝑari potest: qd̃ ñ credit᷑. ⁊ ꝑorro.
aliqͥd etiam qd̾ ñ sꝑat᷑: credi potest. Qs
nãq fideliũ. pęnas ñ credit impioꝵ: Nec sꝑat
ci motu animi exorret: rectiꝰ tinere dr̃. quã
sꝑare: Quę uo. sic qͥdã distinguens: ait Lice¬
at sꝑare tim̃ti: Non enĩ ab alio poeta qͣmuis
meliore. ita ꝓpͥe dictũ ẽ hc̃ ego si potui
tantũ sꝑare dolorẽ: Deniq ñnulli in arte gram¬
matica. uerbi huiꝰ utunt᷑ exẽplo. ad ostendendã
imppͥam dictionẽ ÷ et aiunt: sꝑre aix̃ ꝓ tinere:
credunt᷑ & mala: ⁊ hoc fide bona ñ mala: Est
etiã fides et p̾t̾itaꝵꝵ rerũ: ⁊ p̃sentiũ. ⁊ fut᷑a:
sedere ad dexterã patris. qd̃ nc̃ ẽ: credimꝰ uen¬
turũ ẽ: Itẽ fides. et suaꝵ rerũ ẽ: & alienaꝵ:
Nã ꝯ se quisq credit aliqnͣdo ẽe ÷ cȩpisse : nec fu¬
isse utiq sempiternũ: et alia atq alia: Nec so¬
lũ de aliis hominib multa quȩ ad religionẽ

Expanded text:
potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat ci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit pro timere. creduntur, et mala; et hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. xtram Patris, quod nunc est; credimus venturum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum. Et alios atque alia nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem
Abbreviated transcription (Latin):
b hac sũma nanq et eqͣliter ⁊ immutabiliter
bona trinitate. creata st̃ om̃ia÷ nec sũme nec eqͣlit᷑
nec ĩmutabiliter bona: s tam̃ bona etiã singła:
simul uͦ. umuersa ualde bona: qr ex om̃ib con¬
sistit uniu̾sitatis admirabilis pulcritudo: Nualit̃
n qͣ etiã illud qd̾ malũ dicit᷑. bene ordinatũ. et lo¬
co suo positũ. eminentiꝰ cõmendat bona. ut ma¬
gis placeant. & laudabiliora sint: dũ comꝑant᷑
malis. Neq eñi d̾s om̃ps. et qd̾ etiã infideles fa¬
tent᷑ rerũ cui ẽ. sũma potestas: cũ sũme bonus

Expanded text:
b hac summe et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admin qua etiam illud quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona, ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis. Neque enim Deus omnipotens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus
Abbreviated transcription (Latin):
pestatũ. & alia sescenta: de his reb qͣs illi uł inuene¬
rt̃ uł inuenisse se estimant. xp̃ianꝰ ignoret: quia
nec ipsi om̃ia repꝑert̃. tanto excellentes ingenio:
flagrantes studio⁊ abundantes ocio: ⁊ quedã hu¬
mana coniectura inuestigantes : quȩda uͦ histõri¬
ca exꝑientia ꝑcrutantes: et in eis q̃ se inuenis¬
se glant᷑. plura opmantes pociꝰ qͣm scientes:¬
lestiũ fiue terrestriũ. siue uisibiliũ fiue inuifi¬
biliũ. ñ nͥ bonitatẽ credere creatoris. qͥ est ds tinus
et uerus: nullamq ẽẽ. nat᷑am. quȩ ñ aut ip̃se sit.
aut ab ipso: eum q ẽẽ. trinitatẽ. patrẽ scilicet &
filiũ a patre genitũ: et sp̃m scm ab eodẽ patre ꝓ¬
cedentẽ: s unũ eundem q sp̃mspatris ⁊ filii:

Expanded text:
pestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scienteslestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum ab eodem Patre procede
Abbreviated transcription (Latin):
defendat᷑: oꝑiosioris ubioris q doctrinȩ ẽ: Qquȩ
ut habetit᷑. ñ brem encherition manꝰ oeb& im¬
pleri: s grandi studio pectus accendi Qd̃ sim
breuiꝰ audit᷑ aut legit᷑: aut qͥd faciliꝰ memo¬
riȩ commdat᷑. Quia enĩ de peccato graui et

Expanded text:
 operosioris uberiorisque doctrinae est; quae ut habeatur, non brevi enchiridio manus debet impleri, sed grandi studio pectus accendi. CAPUT VIbrevius auditur aut legitur? quid facilius memoriae commendatur? Qui
Abbreviated transcription (Latin):
hoc id̾o negandũ ẽ ꝓpͥum fundam̃tũ ẽẽ. fidi
catholicȩ : qr putari potest. aliqͥb hereticis
xp̃m ꝑtinent cogitent᷑ ÷ nominetenꝰ inuenit᷑
xp̃c apud qͦslibet᷑ hereticos. qͥ se xp̃ianos uoca¬
ri uolunt: ipsa re uͦ ñ esse ap̃ eos Qđ ostend̾e

Expanded text:
hoc ideo negandum est proprium fundamentum esse fidei catholicae, quia putari potest aliquibus haereticis hristum pertinent cogitentur, nomine tenus invenitur Christus apud quoslibet haereticos, qui se christianos vocari volunt; re ipsa vero n
Abbreviated transcription (Latin):
u autẽ encheridion a nob̾ postulas: id ẽ qd̾ ma¬
nu possit astringi: ñ qd armaria possit onera¬
re: Ut gͥ ad illa tria redeamꝰ ꝑ quȩ diximͦ colen¬
dũ dm̃. fidẽ. sp̃e. ⁊ caritatẽ : facile ẽ ut dicat᷑
qͥd credendũ. qͥd sꝑandũ. qͥd amandũ sit: S quẽ¬

Expanded text:
u autem Enchiridion a nobis postulas, id est, quod manu possit astringi, non quod armaria possit onerare. Ut igitur ad illa tria redeamus, per quae diximus colendum Deum, fidem, spem, charitatem; facile est ut dicatur quid credendum, quid s
Abbreviated transcription (Latin):
imbuta mens fuerit ⁊ tendit bene uiuendo
etiã ad sp̃eciẽ ꝑuenire. ubi ẽ. scĩs ⁊ ꝑfectis cordtib
nota mesfabilis pulcritudo: cuiꝰ plena uisio ẽ.
sũma felicitas Hoc ẽ. nimirũ qd̾ requiris: qͥd
pͥmũ. qͥd ultimũ teneat᷑ : inchoari fide ÷ teneri
sũma Certũ uͦ ꝓpͥumq fidi catholicȩ fundam̃¬

Expanded text:
imbuta mens fuerit, tendit bene vivendo etiam ad speciem pervenire, ubi est sanctis et perfectis cordibus nota ineffabilis pulchritudo, cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perfici summa. Certum vero propriumque fidei catholic
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ int̾ ẽ. qua in re qͥsq fallat᷑ siue m̃tiat᷑ : ut cũ
falli qͣm m̃tiri minꝰ sit malũ. qͣntũ ꝑtinet ad homi-¬
nis uoluntatẽ: tam̃ lunge sit tolerabiliꝰ in his
q̃ a religione st̃ seiuncta. m̃tiri: ꝗͣ in his sine qͦrũ
fide uł notitia. ds coli nͣ potest. falli: ut in pluribꝰ¬
exemplis: intueam᷑ qͣle sit: SSi qͥspiã aũ m̃tit᷑. ui¬
uere nuntiet aliquẽ mortuũ. et alius dũ fallit᷑
credat it̾um xp̃m post qͣmlibet longa tẽpora mo¬
estitrũ: nonne illo mͦ m̃tiri. qͣm isto modo falli.
incõparabilit̾ p̃stat: multo q minoris maliẽ. in
illũ errorẽ alique indiicere: ꝗͣ in istũ ab aliquo

Expanded text:
ive mentiatur, ut cum falli, quam mentiri minus sit malum, quantum pertinet ad hominis voluntatem, tamen longe sit tolerabilius in his, quae a religione sunt sejuncta, mentiri, quam in his, sine quorum fide, vel notitia Deus coli non potest, falli. » Iexemplis, intueamur quale sit, si quispiam dum mentitur, vivere nuntiet aliquem mortuum; et alius dum fallitur, credat iterum Christum post quamlibet longa tempora moriturum: nonne illo modo mentiri quam isto modo falli imcomparabiliter praestat, multoque minoris mali est in illum errorem aliquem inducere, quam in istum ab aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
plices autẽ in malo: Sicut enĩ nemo a se ipso ẽe:
ita etiã nemo a se ipso sapiens ẽẽ potest: s illo il¬
lustrante. de qͦ scriptũ ẽ: Omĩs sapientia. a dño
pietas ẽ Habes hoc in libro scĩ iob Nã ibi legit᷑.
qd̵ ipsa sapientia dixerit homini: ecce pieta leesapł¬
entia Si autẽ queras qͣm dixexit eo loco pieiate:
nificat᷑. bonus cultꝰ : qͣmuis ⁊ hoc p̃cipue referatur
ad colendũ dm̃: S nichil ẽ cõmodiꝰ illo nomine
qͦ euidenter d̃i cultus exp̃ssus ẽ: cũ qͥd eet homꝰ¬
nis sapientia dicͥet᷑. Queris ne aliꝗd dici breub.
qͥ petis a me ut breuiter magna dicant᷑: an hoc
ipsũ tͥ fortasse desid̾as breuiter aꝑiri. atq in sermo¬

Expanded text:
pientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse potest, sed illo illustrante de quo scriptum est: Omnis sapientia a Doest. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, nificatur bonus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna dicantur? An hoc ipsum tibi fortasse desideras breviter aperiri, atque in sermo