comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ homini dimittere uxorẽ : si nul¬
la causa fornicationis extiterit:
Et dictum ẽ quare Nescilic&
faci& eã moechari: Utiq ideo.
quia etiã si non ipsa dimiserit sed
dimissa fuerit : erit moechata si
magnũ malum ñ lic& homini di¬
mittere uxorẽ . nisi ex causa forni¬
cationis : Iunc enĩ non ipse dimit¬
tendo faciãt adulteram : sed dimit
tit adulteram: Quid si ergo di¬
cat. Dimitto quidem uxorem
meã. sine ulla causa fornicationis.
sed continens ꝑmanebo: Ideo ne
dicemus eũ impune fecisse quod
fecit. Quis hoc dicere audebit:
qui uoluntatem dmi hȩc dicentis
intellegit. Quõ nec continen¬
tiȩ causa dimĩtti coniugẽ uolu¬
it : qui solã causã fornicationis
excepit: Redeamus igitur ad
ipsa apłi uerba. Et eũ uelut¬
Interrogemus: & tam quã p̃sen¬
tem quodam modo consulamus:
Cur dixisti apostole: quod si dis¬
cesserit manere innuptamLi¬
c&ne discedere. An non licet.
Si omnino ñ lic& cur p̃cipis dis¬
cedenti ut maneat innupta. Si aũ

Expanded text:
esse homini dimittere uxorem, si nulla causa fornicationis exstiterit? Et dictum est quare, ne scilicet faciat eam moechari: utique ideo, quia etiamsi non ipsa dimiserit, sed dimissa fuerit, erit moecha, simagnum malum, non licet homini dimittere uxorem, nisi ex causa fornicationis. Tunc enim non ipse dimittendo facit adutit adulteram. quid? si ergo dicat: dimitto quidem uxorem meam sine ulla causa fornicationis, sed continens permanebo, ideone dicemus eum inpune fecisse quod fecit? quis hoc dicere audebit, qui uoluntatem domini haec dicentis intellegit? quoniam nec continentiae causa dimitti coniugem uoluit, qui solam causam fornicationis excepit. Redeamus igitur ad ipsa apostoli uerba diceinterrogemus et tamquam praesentem quodam modo consulamus: cur dixisti. apostole, quodsi discesserit, manere innuptam? licetne discedere an non licet? si non licet, cur praecipis discedenti. ut maneat innupta? si autem
Abbreviated transcription (Latin):
eipsa quoq pudicitia coniu¬
ugali : nempe apłus ait : Quod uult¬
aauitaio faciat : non peccat nubat: Et
tam̃ etiam hoc dĩ donum ẽ. dicen¬
te scriptura. Adño iungitur
mulier uiro: ideo doctor gentiũ.
& pudicitiam coniugalẽ ꝑ quam
ñfiunt adulteria. & ꝑfectiorem
continentiam ꝑ quã nullus con¬
cubitus quȩritur: suo sermone
commendans : & hoc & illud. donũ
dĩ eẽ monstrauit. Ad monens c̃
iuges. ne se inuicem fraudent :
Quod cũ admonuiss&. Adiecit
Uellem aũ om̃s homines ẽẽ. sicut
me ipsum. Quia utiq: ipse. ab
omni concubitu continebat: Et
continuo subiunxit. Sed unus¬
quisq propriũ donũ hab& adõ
Alius sic alius añ sic:¬

Expanded text:
ipsa quoque pudicitia conugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravinjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic
Abbreviated transcription (Latin):
pater iudicat: ꝑ ipsam iudicat: Om̃a
enĩ quȩ app&unt unitatẽ: hanc ha¬
bent regulã uel forma. uel exemplũ.
vel siquo alio. dici se sinit Quo sola

Expanded text:
Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum, vel si quo alio verbo dici se sinit; quonia
Abbreviated transcription (Latin):
ginis . exponens quodã loco apłs.
Ait. habere nos domũ non manu¬
factã &ernã incȩlis Idest inmor¬
talitatẽ p̃paratã nobis: qua indu¬
endi sumus infinẽ : cũ resurrexe¬
rimus amortuis : Et ait. In quo
nolumus expoliri sed suꝑ uestiri:
Ut absorbeaturꝰ mortase aduitam
US i fieri potest sic uolumus fieri in

Expanded text:
ginis exponens quodam loco Apostolus, ait habere nos domum non manufactam, aeternam in coelis; id est immortalitatem praeparatam nobis, qua induendi sumus in fine, cum resurrexerimus a mortuis; et ait: In quo nolumus spoliari, sed supervestiri, ut absorbeatur mortale a vita , Si fieri posset, sic
Abbreviated transcription (Latin):
runt dixit. In illo stadio. In
illo spec taculo: Unus tamen
accipit brauium: caeteri uic¬
ti discedunt: Et ꝑse ueraue¬
runt In currendo: Sed cũ ac¬
ceperit unus: remanebunt
caeri: quisimiliter labora¬
uerunt : : Hic nonẽ sic: Quot¬
quot currunt . si ꝑ seueranter
currunt: omnes accipiunt
Et qui prior uenerit: ex pec¬
tat. ut cũ posteriore coro¬
netur: Agonẽ quippe istũ
non cupiditas. sed caritas fa¬
cit : Omnes currentes amant
se: & ipse amor: cursus est :
Egolgitur sic curro. non quasi¬
aerem uerberans : Non unde¬
cũꝙ datur similitudo abscriptu¬
ris. laudatur ipsa res. sed
tantũ inde similitudo trahi¬
tur: Non cni laudabit iniquũ
iudicẽ. qui nolebat audire illã
uiduam : & nec dm̃ timebat.
nec homines reuerebatur. Et
tamen inde similitudinẽ dñs
traxit: Nec illũ laudauit pi¬
grũ qui tres panes. non prop¬
ter amiciam debit p&enti. sed
tedio uictus: Et tamen Inde si¬
militudinẽ dedit: Et derebus
ergo non laudandis : trahun¬

Expanded text:
us dixit, in illo stadio, in illo spectaculo, unus tamen accipit bravium: caeteri victi discedunt . Et perseveraverunt in currendo: sed cum acceperit unus, remanent caeteri qui similiter laboraverunt. Hac non est sic. Quotquot currunt, perseveranter currant, omnes accipiunt: et qui prior venerit, exspectat ut cum posteriore coronetur. Agonem non cupiditas, sed charitas facit. Omnes currentes amant se, et ipse amor Ego igitur sic curro, aerem verberans. Non undecumque datur similitudo, ab Scripturis laudatur ipsa res, sed tantum inde similitudo trahitur. Non enim laudavit iniquum judicem qui nolebat audire illam viduam, et nec Deum timebat, nec homines reverebatur; et tamen inde similitudinem Dominus traxit : nec illum laudavit pigrum qui tres panes, non propter amicitiam dedit petenti, sed taedio victus; et tamen inde similitudinem dedit . Et de rebus ergo non laudandis trahun
Abbreviated transcription (Latin):
possunt alicuius magni exem¬
eẽ Inlege. aliuo sublege: Qui ẽ
in lege sccundũ legem agit.
Quiẽ sub lege. secundũ legẽ agi¬
tur: Ille ergo liber ẽ iste ser¬
uus: Deinde aliud ẽ lex quae
scribitur & in ponitur ser¬
uienti: alixd lex quae mente
conspicitur abeo qui non indi¬

Expanded text:
possunt, alicujus magni exempossunt, alicujus magni exemesse in lege, aliud sub lege: qui est in lege, secundum legem agit; qui est sub lege, secundum legem agitur. Ille ergo liber est, iste servus. Deinde aliud est lex quae scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indi
Abbreviated transcription (Latin):
si non dixcit: fieri tam qua ille:
ut illũ lucrifatias: Non utique
ut ipsũ delictũ fallaciter age¬
.r&. aut seid haber& simular&.
Sut in alterius delicto: quid &iam
accidere possit atten der&.
Atq alteri: tamqu̾ã sibi ab altero
uell& miseri corditer subueni¬
r&. Hoc ẽ non mentientis astũ
sed com patientis affectu: Sic lu¬
deo sic gentili: sic cuilib& humi¬
ni. paulus inerrore uel peccato
aliquo constituto. non simulando
quod non erat : sed cõpatiendo qui¬
a eẽ potuiss&. tam quã quise ho¬
minẽ cogitar&: omoib om̃a factus
ergo exibeamus ei cuius infirmi¬
tatẽ portare uolumus : qđ ab illo
nobis uellemus exiberi: sifor¬
te nos ln ea essemus. & ipse non
ess&: Ad hoc ꝑtin& qđ ipse
ut omnes lucrifacerẽ: Cogitando
scilic&. In eo uicio &iam se eẽ po¬
tuisse: unde cupiebat alterũ li¬
berari: Compatiendo enĩ potius¬
Sł uouid agebat. non mentiendo si¬
cut quidã suspicantur: Et hi
maxime qui mendatus suis de¬
fendendis. quae negare non

Expanded text:
si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus, quod ab illo nobis uellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus et ipse non esset. ad hoc pertinet quod ipse ut omnes lucri facerem. cscilicet, in eo vitio etiam se esse potuisse, unde cupiebat alium liberari. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime, qui mendaciis defendendis quae negare non
Abbreviated transcription (Latin):
dari lussum fuisse diuinitus.
quantȩ dnĩ crudelitatis ar
NoN dico lapidari: sed
per singulos artus: Im¬
mo persingula
corporis frusta: paulatim atq
minutatim: uiuens & senti¬
ens dilaniari . consumiq ma-¬
luiss&. quam gehenne igni¬
bus mancipari. Absit tam̃
utcrudeli orem quisquam dicat
euangelii dm̃ quam legis: dm̃
in tellegens utriusq esse unũ.
& eundem dm̃: in lege ter¬
rentem carnalib: aneuange¬
lio spiritalib poenis: & ibi &
hic fidelem. nusquã crudelẽ:¬
ta est in omnium hominum
quipuniuntur uel corripiunt᷑
inu&eri testamento. longe
mitioribus quam leguntur
in euangelio: corporalibus poe¬
nis: Quod enim diluuium.
comparari adernis ignibus
potest Quuecedes : Quae
uulnera. Quȩ corporum mor¬
tes cruciatib sempiternis.
Viginti quatuor milia caden¬
tium : tanto buccarum stre¬
pitu inflat insanus : Quasi non
innumerabilia milia cottidie
moriantur. toto orbe terra¬
rum : Sed transitoria ista

Expanded text:
dari jussum fuisse divinitus, dari jussum fuisse divinitus, quantae Deum crudelitatis argnon dico lapidari, sed per singulos artus, imo per singula corporis frusta, paulatim atque minutatim, vivens et sentiens dilaniari consumique maluisset, quam gehennae ignibus mancipari? Absit tamen ut crudeliorem quisquam dicat Evangelii Deum quam Legis Deum, intelligens utriusque esse unum et eumdem Deum, in Lege terrentem carnalibus, in Evangelio spiritualibus poenis; et ibi et hic fidelem, nusquam crudelet iste in omnium hominum, qui puniuntur vel corripiuntur in Vetere Testamento, longe mitioribus quam leguntur in Evangelio, corporalibus poenis. Quod enim diluvium comparari aeternis ignibus potest? quae caedes, quae vulnera, quae corporum mortes cruciatibus sempiternis? Viginti quatuor millia cadentium, tanto buccarum strepitu inflat insanus, quasi non innumerabilia millia quotidie moriantur toto orbe terrarum? Sed transitoria ista
Abbreviated transcription (Latin):
rebus multo amplius boniẽ in
eo quod ꝑfigurã significatur:
quã in ipsa figura. ita in malis.
longe utiq peioras quȩ signifi¬
cantur figuris. cũ tanta mala
sint. &iam significantes figurȩ :
Nam sic̃ t̃ra ꝓmissionis : quo
ille populus ducebatur: Incom¬
paratione regni caelorũ nihil
ẽ : quo xpianus populus ducitur
ita & poenȩ illȩ quȩ figurȩ fuer¬
quantũ lib& sint atroces. In com¬
paratione poenarũ quas signifi¬
cant: nihil sunt:¬
uangeliũ legi uderi com¬
parans dñs : & non illud malum
quod homines ante didicerant:
seo quod ipse docebat: ꝑfectus eẽ
contestans. Audiftis Inquit
Ego aũ dico uob qui cumq iratꝰ
fuerit fratri suo reus erit ludi¬
cio: Qui aũ dixerit racha: reus
erit concilio: Qui aũ dixerit
fatu e : reus erit gehennȩ ignis:
Quidtam paruũ Inpeccatis. quã
frĩ dicere fatuae Quid tam magnũ
insupplicus: quam gehenna
ignis ⁊ in lege uel pro¬
ph&is. Iste inuenissa aliquẽ¬
dixisse fratri suo fatue: elapi¬

Expanded text:
rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil suntangelium Legi veteri comparans Dominus, et non illud malum quod homines ante didicerant, sed quod ipse docebat, perfectius esse contestans: Audistis, inquit, Ego autem dico vobis: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio; qui autem dixerit, Racha, reus erit concilio; qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennae ignis . Quid tam parvum in peccatis, quam fratri dicere, Fatue? Quid tam magnum in suppliciis, quam gehenna ignis? Si in Lege vel Prophetis iste invenisset aliquedixisset fratri suo, Fatue, lapi
Abbreviated transcription (Latin):
tuo : quia caritas in delicus tuis.
Ipsa non cõperdit cũ impusani¬
mã tuã: Ipsa discernit causã tũa
Et sicut mors ualidaẽ. & indi¬
licus tuis ẽ: Quã mirandi gene¬
ris ẽ mors : cui parũ fuit ñ ẽe
in poenis. nisi ẽ& insuꝑ in delicus:¬
Ecce accipit sacramentũ nati¬
uitatis homo. Baptizatus: sacra¬
mentũ hab&: & magnũ sacra¬
mentũ : diuinũ. sc̃m in effabi¬
le: Considera quale: Ut no¬
uum hominẽ faciat. dimissio¬
ne omniũ peccatorũ: Atten¬
dat tamen incor: siperfectũ
ẽibi : qđ factũ ẽ in corpore:
Uideat si habeat caritatẽ : &
tunc dicat: natus sum ex deo:
Si autẽ non hab&: caracterẽ
quidẽ impositũ hab&. sed de¬
sertor uagatur : Habeat ca¬
ritatẽ. Aliter non se dicat na¬
tũ exdo: Sed habeo sacram̃¬

Expanded text:
tuo: Quia charitas in deliciis tuis ! tuo: Quia charitas in deliciis tuis ! Ipsa non comperdit cum impiis animam tuam. Ipsa non discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui parum fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in delicEcce accepit Sacramentum nativitatis homo baptizatus; Sacramentum habet, et magnum Sacramentum, divinum, sanctum, ineffabile. Considera quale: ut novum hominem faciat dimissione omnium peccatorum. Attendat tamen in cor, si perfectum est ibi, quod factum est in corpore: videat si habet charitatem, et tunc dicat, Natus sum ex Deo. Si autem non habet, characterem quidem impositum habet, sed desertor vagatur. Habeat charitatem; aliter non se dicat natum ex Deo. Sed habeo
Abbreviated transcription (Latin):
n hoc inquit cognoscent om̃s
qͥa meidis cipuli estis : Si di lectio¬
nẽ habueritis in iniucẽ : lã quã
dicer&: Alia munera mea. ha¬
bent uobiscũ &iã non mei Non
solũ naturã. uitã sensũ. rationẽ:
& eam salutẽ. quȩ hominibus
pecorib ꝙ communis ẽ: UerũN
&iã linguas. sacramenta pro¬
ph&iã. scientiã. fidẽ diftri¬
butionẽ rerũ suarũ pauperib.
& traditionẽ corporis sui ut
ardeant : Sed qũo caritatem
non habent : ut cymbala cum¬
concrepant: nihil sunt. nihil
eis ꝓsunt : Nonergo in illis.
quã uis bonis munerib meis.
quȩ habere possunt &iã non
discipuli mei. sed in hoc cogno¬
scent om̃s. quia discipuli mei
estis. si dilectionẽ habueritis
in inuicẽ : O sponsa xp̃i pulchra
inter mulieres: O dealbata
ascendens. & in cumbens super
fratruelẽ tuũ Quõ cuius lumi¬
ne illustraris ut candeas. eius
ad iutorio folciris necadas : Oquã
bene tibi cantatur in illo canti¬
co canticorũ. uelut epithalamo

Expanded text:
ognoscent omnes quia mei discipuli estis, si dilectionem habueritis in invicem. Tanquam diceret: Alia munera mea habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus peccatoribusque communis est, verum etiam linguas, sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant, sed quoniam charitatem non habentes, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil eis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei, sed in hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi, pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum, quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas! o quam bene tibi cantatur in illo Cantico canticorum, velut epithalamio
Abbreviated transcription (Latin):
resistente : VUt in illa uita : nemine
amante ꝓpriam potestatẽ: sit
ds̃ omã in omnibus:¬
Quodait apłs : cũ aũ eiom̃a sub¬
lecta fuerit. tunc & ipse filius
sub iectus erit ei qui illi sublecit omã
aut ideo dictũ ẽ nequis quã pu¬
tar& habitũ xp̃i. qui exhumana
creatura susceptus ẽ: conuersũ
ripostea in ipsã diuinitatẽ: uelut.
certius expresserim dĩtatẽ : quȩ
ñ ẽ creatura. sedẽ unitas trini¬
tas: Incorporea & in cõmutabi¬
lis & sibim& consubstantialis.
& coerna natura: Aut siquis¬
quã contendit. ut aliqui sen¬
serunt Ita dictũ: & ipse filius
sub lectus erit ei qui illi sublecit
om̃a: ut ipsã sub lectionem. cõ¬
mutationẽ. & conuersionẽ cre¬
dant futurã creaturae. In ip¬
sam substantiã uel essentiam
creatoris. Idẽ ut quȩ fuerat .¬
substantia creature. fiat sub¬
stantia creatoris: certe uel
hoc concedit. qđ non hab&
ullam dubitationẽ: non dũ hoc

Expanded text:
resistente, vi in illa vita nemine resistente, vi in illa vita nemine amante propriam potestatem, sed Deus omnia in omnibustolus, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; aut ideo dictum est, ne quisquam putaret habitum Christi, qui ex humana creatura susceptus est, conversum iri postea in ipsam divinitatem, vel, ut certius expresserim, deitatem, quae non est creatura, sed est unitas Trinitatis incorporea et incommutabilis et sibimet consubstantialis et co3aeterna natura. Aut si quisquam contendit, ut aliqui senserunt, ita dictum, Et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ut ipsam subiectionem commutationem et conuersionem credat futuram creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
numerato corpore & membris
eius: Cũ enĩ ait adgalatas. non
maria uirgine natus ẽ. postea
dicit: Om̃s enĩ uos. unũ estis in
rinthios. cũ decaritate dicer&.
demembris corporis similitu¬
dinem ducens. sicut enĩ corpꝰ
unũ ẽ inquit & membra ha¬
b& multa: omã aũ menbra
corporis cũ sint multa : unum
ẽ corpus : Ita & xp̃c: Non dix̃.¬
dens xp̃m recte appellari. &iã
uniuersum: Hoc ẽ caput cum
corpore suo qđ ẽ ȩccła : Et mul¬
tis scripturarũ locis inuenimꝰ
xp̃m &iã hoc modo appellari
& cũ omnib membris intellega¬
tur quib dictũ ẽ uos estis corpꝰ
xp̃i. & membra: Nonergo ab¬
surde sic intellegimus. tunc
& ipse filius sub lectus erit ei.
qui illi sublecit omã: ut filium
ñ solũ caput ȩccłae : sed om̃s
cũ eo scõs intellegamus. qui s̃
unũ inxp̃o: unũ semen habra¬
hȩ : Sublectũ aũ secđm contẽ¬
plationẽ sempiternȩ ueritatis
Adoptinendã beatitudinẽ: nullo
motu animi. nulla parte corporis

Expanded text:
numerato corpore et membris ejus. Cum enim ait ad Galatas, Non Maria virgine est natus, postea dicit, Omnes enim vos unum estis in rinthios cum de charitate diceret, de membris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus; ita et Christus. Non dixdens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra . Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum caput Ecclesiae, sed et omnes cum eo sanctos intelligamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae: subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, admotu animi, nulla parte corporis
Abbreviated transcription (Latin):
sonȩ suȩ : quã uis se ꝑ sub iectam
creaturã uisibiliter & ipsẽ siue
ꝑ columbȩ speciem. siue ꝑlinguas
igneas sit demonstrare dignatꝰ.
tre : Adorã quippe apparuerunt
monstrar& uisibilit̃ inuisibilem
Colũba ꝓpt̃ amorẽ scm̃ Ignisaũ.
corporales illȩ species transie¬
runt: atq eẽ ulterius destiter:
Sicut colũna nubis. nebulosa
ꝑdiẽ. luminosa ꝑ noctẽ: Deniq
neputer&ur: colũbã uel flãm̃a
aut inunitatẽ ꝑsonȩ suȩ. Ita
susceperit: nũ quã postea sic ap¬
effigiẽ. in qua hominib appare¬
r& : ac de inde illa species prȩte¬
rir&. sed inunitate ꝑsonȩ suȩ
manente. In uisibili dĩ forma: ac¬
cepit. uisibilẽ homini formã.¬
& non solũ natus ẽ In eadẽ homine
matre: uerũ etiã creuit Inea :¬
& manducauit. & bibit. & dor¬
miuit in ea. Et occisus ẽ in ea &
resurrexit Inea: & ascendit incȩ¬
lũ. & sed& addexterã patris in ea¬
& Adiudicandos uiuos & mortuos in ea¬

Expanded text:
 suae, quamvis se per subjectam creaturam visibiliter et ipse, sive per columbae speciem, sive per linguas igneas sit demonstrare dignatus, tre. Ad horam quippe apparuerunt monstrarent visibiliter invisibilem, columba propter amorem sanctum, ignis autem corporales illae species transierunt, atque esse ulterius destiterunt; sicut columna nubis, nebulosa per diem, luminosa per noctem . Denique ne putaretur columba vel flamma aaut in unitatem personae suae ista susceperit, nunquam postea sic apeffigiem, in qua hominibus appareret, ac deinde illa species praeteriret; sed in unitatem personae suae, manente invisibili Dei forma, accepit visibilem hominis formam; non solum natus est in ea de homine matre, verum etiam crevit in ea, et manducavit, et bibit, et dormivit in ea, et occisus est in ea, et resurrexit in ea, et ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris in ea, ad judicandos vivos et mortuos es
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ quis quã: ex ista mutati¬
one hominis: uel. duplicari dĩ
uerbũ dicturus ẽ. uel augeri:
Vt aut duo sint qđ unũ fuitꝰ.
aut amplius sit. qđ minus fuit
Porro sinatura humana inuerbũ
mutata atꝙ conuersa uerbũ
dĩ quantũ erat. & qđ erat
hoc erit: ubi homosi non pe¬
riit: : Sed & ad hanc opinionẽ
quã ueritati ꝓrsus ñ uideo
conuenire : nihil nos urg&.
sifilio dicente: & nunc clarifi¬
ca me tupater apud tem&ip¬
sũ claritate quã habui prius¬
quã mundus ess& apud te.
intellegamus praedistinatio¬
nẽ claritatis. humanȩ quȩ in
illo ẽ naturȩ: exmortali in¬
mortalis apud patrẽ futurȩ.
Et hoc lam prȩdistinando factũ
fuisse. ante quã mundus ess&.
sicut elegit nos in ipso ante
mundi constitutionẽ: cur. ab¬
horrere putatur. auero. situnc
pater caput nr̃m glorifica¬
uit: quando nos in ipso ut mẽ¬
bra eiꝰ essemus elegit᷑ Sic
enĩ nos electi: quomodo ipse

Expanded text:
Non enim quisquam ex ista mutatiNon enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa Verbum Dei quantum erat, et quod erat? Hoc erit: ubi est homo, si non periit? Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum claritate quam habui priusquam mundus esset apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse
Abbreviated transcription (Latin):
putant: cũ post ludicii diẽ tradiderit
regnũ dõ & patri: Ac ꝑhoc etiã
secđm iftã oppinionẽ: adhuc pa
Quodsi aliqui & hoc afirmant:
qđ lam fuerii. in dĩ substantiã
certe negare ñ possunt: qđ
adhuc natura hominis mane¬
bat : quando ante passionem
dicebat. quõ pater maior
me ẽ: Vnde nulla cunctatio
ẽ secđm hoc eẽ dictũ: qđ forma¬
serui maior ẽ pater cui infor¬
ma dĩ ȩqualis ẽ filius:¬
habui prius quã mundus e&
apud te: Ordo uerborũ ẽ
quã habui apud te priusquã
mundus ess&: Ad hoe ual&
qđ ait. & nunc clarifica me:
Hocẽ. sicut tunc. ita &nunc:
Sicut tunc prȩdistinatione.
ita & nunc ꝑfectione : Eac inmun¬
do: qđ apud te lam fuerat. Ante
mundũ : lac in suo tempore.
qđ ante oma tempora statiusti:
Hoc quidã sic intellegendũ puta¬
ra quȩ suscepta ẽ a uerbo: con¬
uer ter&ur inuerbũ : & homo
mutar&ur. in dm̃ Immo sidili¬
gentius qđ quidã opinati sunt.
cogitemus. homo perir& indõ:

Expanded text:
putant, cum post diem judicii tradiderit regnum Deo et Patri. Ac per hoc etiam secundum istam opinionem, adhuc PatQuod si et aliqui hoc affirmant, quod jam fuerit in Dei substantiam certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, secundum hoc esse dictum, quod formservi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filiushabui priusquam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clarifica me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum. Fac in suo tempore quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putaa, quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum, imo si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecimus dictũ eẽ : patrẽ filio eẽ¬
maiorẽ : quia informa serui
erat filius: Et adhuc informa ẽ
humana filius: quã leuauit incae
Itsempiterna erit inregno hȩc
eadẽ forma inmortalis: ꝓpt̃
qđ dictũ ẽ Tunc & ipse filius.
sub lectus erit ei. qui illi sub lecit

Expanded text:
enim dictum esse Patrem Filio majorem esse, quia in forma servi erat Filius; et adhuc in forma est humana Filius, quam levavit in coeEt sempiterna erit in regno haec eadem forma immortalis: propter quod dictum est, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi sub
Abbreviated transcription (Latin):
attulit inmulta patientia uasa
irȩ quae perfecta sunt inperdi¬
tionem. & ut notas facer&
diuitias gloriae suae Inuasa
misericordiae : quae preparauit
ingloriam: & c& era
Certe hic nullo modo dici potest
alium deum eẽ qui ostendit
iram & demonstrat potentiã
suam. Inuasis quae perfecta sunt
ad perditionem : & alium qui
ostendit diuitias Inuasis mise¬
ricordie: Nam unum eundem
ꝙ dm̃ facere utrumq : a pos¬
tolica doctrina testatur:
Hinc est & illud: Propter hoc
tradidit illosd̾s in concupis centi¬
as cordis eorũ In in mundiciã : ut
contumeliis afficiant corpora su

Expanded text:
adtulit in multa patientia uasa adtulit in multa patientia uasa irae. quae perfecta sunt in perditdivitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam et cetera. certe hic nullo modo dici potest alium deum esse, qui ostendit iram et demonstrat potentiam suam in uasis, quae perfecta sunt ad perditionem, et alium, qui ostendit diuitias in uasis misericordiae. nam unum eundemque deum facere utrumque apostolica doctrina testatur. hinc est et illud: propter hoc tradidit illos deus in concupiscentias cordis eorum, in inmunditiam, ut contumeliis adficiant
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ita distingͥunt. ut dm̃ uerũ di¬
cant excȩcasse infideliũ m̃tes Cũ enĩ
legerint. in quibus ds̃ suspendunt
ꝓnuntiationem : Actunc infterunt
seculi huiꝰ excecauit m̃tes insid eliũ:
Quia &siita ñ distinguas sed exponendi
gratia . Ita uerborum ordinẽ mutes.
inqͥbus ds̃ excecauit mentes infidediũ
sȩculihuius: idem qui in illa distinc¬
tione sensus eluc&: Potest enim
&iam talis operatio quaexcecantur
mentes insto elium : secundum quen¬
dam modum ꝑtinere aduerum
om̃: quod non facit malitia sedius¬
titia : sicut idem paulus alibi dic̃
Numquid iniquus ds qui infest
iram: : Item alibi.: Quid ergo
dicimus inquit: Numquid
iniquitas est apud dm̃: absit
Morses enim dicit. Miserebor
cui misertus ero. & miseri cordi¬
am prestabo cui misericors
fuero: Cũ utlq: prȩmisiss&:
quod in concusse retinen dum
est: Noneẽ iniquitatẽ apiro dm̃:¬
& paulo post adtende quiddicat
Si autem uolens ds̃ ostendere irã:
& demonstrare potentiam suã.

Expanded text:
nostrum ita distingunt, ut uerum deum dicant excaecasse infidelium mentes. cum enim legerint: in quibus deus, suspendunt pronuntiationem; ac tunc inferunt: saeculi huius excaecauit mentes infidelium. quia etsi ita non distinguas, sed exponendi gratia ita uerborum ordinem mutes: in quibus deus excaecauit mentes infidelium saeculi huius. idem qui in illa distinctione sensus elucet. potest enim etiam talis operatio, qua excaecantur mentes infidelium, secundum quendam modum pertinere ad uerum deum. quod non facit malitia, sed iustitia, sicut idem Paulus alibi dicit: numquid iniquus deus, qui infert iram? item alibi: quid ergo dicemus? inquit; numquid iniquitas est apud deum? absit, Moysi enim dicit: miserebor, cui misertus ero. et misericordiam praestabo, cui misericors fuero. cum ergo praemisisset, quod inconcusse retinendum est. non esse iniquitatem apud deum, paulo post adtende, quid dicat: si autem uolens deus ostendere iram et demonstrare potentiam suam
Abbreviated transcription (Latin):
ut inspeculo: Potest simlitudo¬
eẽ ubi ȩqualitas & imagosit: sic̃
defiliis com memoram. excepto
tempore quoprȩcedunt paren¬
tes: Sic enm ȩqualem syllabam
syllabȩ dicimus: quãuis altera
p̃cedat. altera subsequatur: Indõ
aut̃ quia conditio temporis uacat.
nonenim potest recte uiderids in
tempore generas se filiũ. perquẽ
condidit tempora. Consequens
ẽ : ut non solũ imago eius sit quia
deillo ẽ. & similitudo quia imago
ẽ : sed &iã ȩqualitas tanta: ut ne
temporis interuallũ impedim̃to

Expanded text:
tendimus. Potest et similitudo, ubi aequalitas, et imago sit, sicut de filiis commemoravimus, excepto tempore, quo praecedunt parentes; sic enim aequalem syllabam syllabae dicimus, quamvis altera praecedat, altera subsequatur. In Deo autem, quia conditio temporis vacat; non enim potest recte videri Deus in tempore generasse Filium; per quem condidit tempora; consequens est, ut non solum imago ejus sit, quia de illo est, et similitudo, quia imago est, sed etiam aequalitas tanta, ut nec temporis intervallum impedimento
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtius. alioloco: idem apłs pau¬
lus exprȩssit dicens: Ds̃ quidix̃
d&enebris lucẽ clarescere: cla¬
tionem in quið scientiȩ głae eius.
in faciem xp̃i itiũ: Haec ẽ scien¬
tia gloriae eius : qua scimus ipsum
eẽ lum̃ : quo tenebrȩ nr̃ȩ illumi¬
nantur: Et ipsũ attende quẽ¬
admodũ indulg&: Habemꝰ aũ¬

Expanded text:
apertius alio loco idem apostoapertius alio loco idem apostolus expressit, dicens: Deus qui dixit de tenebris lumen clarescere, clationem scientiae gloriae eius in faciem Christi Iesu. haec est scientia gloriae eius, qua scimus ipsum esse lumen, quo tenebrae nostrae inluminantur. et id ipsum adtendo quemadmodum inculcet: habemus au
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. tenebrassine initio sem¬
perfuisse. Lucem uero. in itiũ
sumpsisse d& enebris: Quasi le¬
gerit in eo libro cui calũnatur.
tenebras sempiternas: Cum
scriptũ sit : In principio creaũ
ds̃ cȩlum & terrã: Terra aut̃ erat
inuisibilis. & in composita: & tene¬
brȩ erant super abyssũ: Exillo
ergo tenebrȩ eẽ ceperunt: ex quo
confusa moles cȩli eẽ coepit aͤ terra&
Antequã lux facta ess& : qua in¬
luminarur : quod sine luce fue¬
rat tenebrosum: Quid aut̃ incon¬
ueniens simundanȩ materiȩ fu¬
erant tenebrosa primordia: ut
accedente luce: melius quod fac¬
tũ ẽ redder&ur. Ettamquã ꝓfi¬
cientis hominis quod postea futu¬
rũ erat: hoc modo signficar&ur
affectio : Porro si huic displic&.
lucem initiũ sumpsisse d& enebris.
bens ad fideles ait: Fuistis aliquan¬
do tenebrȩ : nunc aut̃ lux in dño
Quis enim hoc fec̃ . ni si ille qui
cũ tenebrȩ essent suꝑ abyssũ.
dix̃: Fiat lux & facta ẽ lux Qđ

Expanded text:
dixerit sine initio semper fuisse, lucem vero initium sumpsisse de tenebris: quasi legerit in eo libro, cui calumniatur, tenebras sempiternas; cum scriptum sit, In principio fecit Deus coelum et terram: terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum. Ex illo ergo tenebrae esse coeperunt, ex quo confusa moles coeli esse coepit ac terrae, antequam facta esset lux, qua illuminaretur quod sine luce fuerat tenebrosum. Quid autem inconveniens, si mundanae materiae fuerant tenebrosa primordia, ut accedente luce melius quod factum est redderetur; et tanquam proficientis hominis, quod postea futurum erat, hoc modo significaretur affectio? lucem initium sumpsisse de tenebris,bens ad fideles ait: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quis enim hoc fecit, nisi ille, qui, cum tenebrae essent super abyssum, dixit: Fiat lux; et facta est lux ? Quod
Abbreviated transcription (Latin):
eundẽ spm fidei: Non enĩ ait
scientiã fidei. sed spm̃ fidei: Quõd
ꝓpt̃ ea dixit. ut intellegeremus.
quia fides & non p&ita concedit᷑.
ut ei pdenti alia concedantur
Quomodo enĩ inuocabunt inquit.
inquẽ ñ crediderunt. Ergo
sp̃s gratiȩ facit : ut habeamꝰ fidem.
Ut perfidem impetremus orando.
ut possimꝰ facere quae iubemur:
Ea fides iustos sanauit antiquos.
quȩ sanat &nos : Id est mediatoris
Fides sanguinis eiꝰ. fides crucis eiꝰ.
fides mortis & resurrectionis eius:
Nabentes ergo eunde̾ spm̃ fidei. &
humilis uenit incarne. p̃cesser
iusti. sic in eũ credentes uenturũ:¬
ua quomodo nos credimꝰ in eũ dienit:
Tempora uariata s̃. ñfides: Quia &

Expanded text:
eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. e fides iustos sanauit antiquos, quae sanat et nos, id est mediatoris fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et humilis venit in carne, praecesserunt justi, sic in eum credentes venturm, quomodo nos credimus in eum qui venit. Tempora variata sunt, non fides. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ habere mnotitia : tradidit illos ds̃.
in reꝓbum sensũ : Ecce quomodo
uerus ds & iustus. exçecat
mentes infidelium: N eque
enimumquam inhis apłi
uerbis que commemoraui.
alius ds̃ intellectus ẽ. quamille.
quifilium suum misit dicentẽ
Iniudiciũ ueni in hunc mundũ.
utquinonuident uideant. &
quiuident cȩcifiant Nam &
hic satis appar& mentib fide¬
lium: quomodo ds̃ excec& men¬
tes infidelium: Precepit enim
aliquid occultũ in occultis.
ubi ds̃ agat iustissimum ex am̃
iudicii sui: ut quorundã mentes
excȩcent᷑ : quorundã in lumi¬
nentur: Cui uerissime dictũ
est Iudicia tua. ab yssus multa:
Cuius profunditatis inpen&ra¬
bilem altitudinem: apłs adm¬
ratus. exclamat Daltitudo
diuitiarũ sapientiȩ & scientiȩ
dĩ : quã inscrutabilia sunt iudi¬

Expanded text:
m notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum. Ecce quomodo verus Deus et justus excaecat mentes infidelium? Neque enim unquam in his Apostoli verbis quae commemoravi, alius Deus intellectus est quam ille qui Filium suum misit dicentem: In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident videant, et qui vident caeci fiant. Nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo Deus excaecet mentes infidelium. Praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi Deus agit agat justissimum examen judicii sui, ut quorumdam mentes excaecentur, quorumdam illuminentur, cui verissime dictum est: Judicia tua abyssus multa, cujus profunditatis impenetrabilem altitudinem Apostolus admiratus exclamat: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ubi imago continuosi¬
litudo. non continuo imago. ȩqua¬
litas: U tinspeculo ẽ imago: quia
deillo expressaẽ est &iam neces¬
sario similitudo ñ tamen ȩqualitas.
quia multa desunt imagini: quȩ
non sunt illius rei dequa ex pressa
est: Sedubi dicitur ñ continuo.
utiq intellegitur. quia esse ali¬
quando potest: Potest ergo eẽ
aliquando imago. inqua sit &iã
ȩqualitas: Utinparentib & filiis.
inuenir&ur imago & ȩqualitas.
& simili tudo: si in teruallũ tem¬
poris defuiss&: Nam & deparen¬
te expressa ẽ si militudo filii.
test esse tanta. utrecte &iam
dicatur ȩqualitas. pisi quod pa¬
rens. tempore p̃cessit : Ex quo
quando nonsolũ similitudinem
habere : sed&iã imaginẽ : Potest¬

Expanded text:
quia ubi imago, continuo silitudo, continuo imago. is, ut in speculo est imago, quia de illo expressa est. Est enim necessaria similitudo, non tamen aequalitas, quia multa desunt imagini, quae insunt illi rei, de qua expressa  Sed ubi dicitur, Non continuo, utique intelligitur quia esse aliquando potest. Potest ergo esse aliqua imago in qua sit etiam aequalitas: ut in parentibus et filiis inveniretur imago et aequalitas et similitudo, si intervallum temporis defuisset; nam et de parente expressa est similitudo filii, test esse tanta, ut recte etiam dicatur aequalitas, nisi quod parens tempore praecessit. Ex quo tatem non solum similitudinem habere, sed etiam imaginem;
Abbreviated transcription (Latin):
ficiamur: secundum spem. Nitȩ
a&erne : His & talibus testimo¬
niis diuinis probaturi gratiã
dĩ. non secundum merita nr̃ae
dari: Quando quidem non
solum nullis bonis. uerum &iã
multis meritis malis prȩceden¬
tibus. uidemus datam: & cotti
die uidemus dari: Sed plane
cum data fuerit. Incipiunt eẽ
&iam merita nr̃a bona per il¬
lam̃ tamen : Namsise illa sub¬
traxerit: cadit homo: non ere¬
.ctus. sed prȩcipitatus libero ar¬
bitrio:: Qua propter : nec quan¬
do coeperit homohabere meri¬
ta bon& sibi deb& tribuere illa
Sed dõ cui dicitur inpsalmo. ad¬
lutor meus esto: ne derelinquas me

Expanded text:
ficiamur secundum spem vitae ficiamur secundum spem vitae aeternae . niis divinis probatur gratia Dei non secundum merita nostra dari, quandoquidem non solum nullis bonis, verum etiam multis meritis malis praecedentibus videmus datam, et quotidie dari videmus; sed plane cum data fueetiam merita nostra bona, per illam tamen: nam si se illa subtraxerit, cadit homo, non erectus, sed praecipitatus libero arbitrio. Quapropter nec quando coeperit homo habere merita bona, debet sibi tribuere illa, sed Deo, cui dicitur in Psalmo, Adjutor meus esto, ne derelinquas me
Abbreviated transcription (Latin):
cuangelio secundum uir¬
tutem di. saluos Nos facien¬
tis. & uocantis uocatione
sira ssancta Non secundũ
opera nostra: sed secundum
suum propositum: & gratiã
quȩ data ẽ nobis in xẽo iñu
tem merita sua sed mala com¬
memorans. dicit . Tuimus enim
stulti & nos aliquando: & incre¬
duli Errantes. seruientes desi¬
derus & uoluptatibus uaruis.
in malitia & inuidia agentes:
ab hominabi les : inuicẽ odioha¬
bentes : Quid istis tam malis me¬
ritis. Nisi poena utiq debebatur
Sed dõ reddente bona proma¬
lis per gratiam quȩ non secundũ
merita nostra datur: factum̃ ẽ
quod de inde subiungit. & dicit.
Cum autem benignitas & hu
manitas illuxit saluatoris nr̃i
dĩ: non ex operibus iustitiȩ quȩ
nos fecimus. sed secundum mise¬
ricordiam saluos nos fecit: Per
lauacrum regenerationis & re¬
nouationis sp̃s sci. quem ditissi¬
me effudit super nos. per ium̃
xp̃m saluatorem nr̃m. Ut̃ iusti¬
ficati ipsius gratia: hȩredes ef¬

Expanded text:
Evangelio secundum virEvangelio secundum virtutem Dei salvos nos facientis, et vocantis vocatione sua sancta; non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu . Item merita sua, sed mala commemorans dicit: Fuimus enim stulti et nos aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes. Quid istis tam malis meritis nisi poena utique debebatur? Sed Deo reddente bona pro malis, per gratiam quae non secundum merita nostra datur, factum est quod deinde subjungit et dicit: « Cumanitas illuxit Salvatoris Dei nostri, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit, per lavacrum regenerationis et renovationis Spiritus sancti, quem ditissime effudit super nos, per Jesum Christum Salvatorem nostrum, ut justificati ipsius gratia, haeredes ef
Abbreviated transcription (Latin):
tum est ei bonum promalo:
In eo quod secutus ad iunxit
Sed gratia dĩ sum: quodsũ:
Atq ut ostender& & libe¬
rum arbitrium: mox addidit
Et gratia eius in me uacua
non fuit. sed plus omnibus illis
laboraui : Hoc enim liberũ
arbitrium hominis. exhorta¬
tus & in aliis. quibus dicit.
Rogamus Ne in uacuum gra¬
tiam di suscipiatis Ut qͥd
enim eos rogat: si gratiam
sic susceperunt : Ut propriã
perderent uoluntatem : Ia¬
men Ne ipsa uoluntas sine
gratia dĩ put&ur bonialiquid
posse. continuo cum dixiss&
gratia eius in me uacua non
fuit: sed plus omnibus illis la¬
boraui : sub iunxit. atq ait
Non ego autem. sed gratia
di mecum: Id est Non solus.
sed gratia dĩ metum: Ac per
hoc. Nec gratia dĩ sola:
Nec ipse solus: sed gratia
cum illo: Ut Autem de
cȩlo vocar&ur & tam ma¬
gna & efficacissima uoca¬
tione conuerter&ur. gra¬
tia dĩ erat sola Quia me¬
rita eius erant magna sed
mala, Deniq & alibi dicit
ad timotheum Con labora

Expanded text:
tum est ei bonum pro malo: tum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixisset, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxit atque ait, Non ego autem, sed gratia Dei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: Collabora
Abbreviated transcription (Latin):
do dederas: Agnosce & seque¬
re: Non ego autem: sed gra¬
tia di mecum: Bene. Infirme:
Pirmissime eris exaltatus. q̃uia
non es ingratus: Iues idem
ipse paulus: inte paruus paruss
In dño magnus. Iues qui
ter dnm rogafti. Ut ftimu¬
lus carnis. angelus satane a qͦ
colafizabaris. Auferr&urate
Quid tibi dictum est: quid
audifti: quando hoc p&iftiꝰ
Sufficit tibi gratia mea Nã
uirtus. In infirmitate per fi¬
citur : Et enim infirmatus ẽ
tu uero perfecisti eum
Laborant pelagiani quantum
possunt: ostendere gratiam
dĩ secundum merita npstra
dari : Hoc est. gratiam non
esse gratiam: Quibus enim se¬
cundum meritum redditur. Ñ
imputatur merces secundum
gratiam. sed secundum debitũ.
sicut apertissime dicit aposto¬
lus : Meritum enim fuit quidẽ
in apostolo paulb: sed malum.
quando per sequebatur eccle¬
siam: Unde dicit. Non
sum idoneus uocari apofto¬
lus. quia per secutus sũ ecclesi¬
am dĩ: Cum ergo haber&
hoc meritum malum: red di¬

Expanded text:
Deo dederas. Agnosce, et sequeDeo dederas. Agnosce, et sequere: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Bene, infirme: firmissime eris exaltatus, quia non es ingratus. Tu es idem ipse Paulus in te parvus, in Domino magnus. Tu es qui ter Dominum rogasti, ut stimulus carnis, angelus satanae, a quo colaphizabaris, auferretur a te. Quid tibi dictum est? quid audisti quando hoc petisti? Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur. . Etenim infirmatus est, tu vero perfecisti eumlaborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritum redditur, non imputatur merces secundum gratiam, sed secundum debitum, sicut apertissime dicit Apostolus . 12. Meritum enim fuit quidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, reddi
Abbreviated transcription (Latin):
gans ds hereditati sue : & enĩ duiuđ¬
In firmata est. tu uero per¬
fecisti eam: Quia pluuia muo¬
luntariam segregasti : Nonat¬
tendens hominum merita
sed tuam gratiam & misericor¬
diam: Infirmata est ergo
ipsa hereditas & agnouit
se infirmam inse: Ut firma
ess& inte: Non firmar&ur
si non in firmar&ur. Ut abste.
lam. paulum. uide infir¬
matum. qui dixit: N on sum
idoneus uocari apostolus quia
per secutus sum ecclesiam dĩ
Quare ergo apostolus es:
Gratia dĩ sum id quod sum:
Non sum idoneus. sed gratia
dĩ sum quod sum: In firma¬
tus est paulus. tu uero per¬
fecisti eum: Iam uero quia
gratia dĩ est quod est: uide
quid sequatur: Et gratia ers
In me uacua non fuit: sed plus om¬
nibus illis laboraui Uide neprȩ¬
sumptione perdas: quod in fir¬
mitate meruifti: Bene hoc. bene.
Non sum idoneus uocari a płus:
Gratia di sum. quod sum. Et
gratia eius in me uacua non fu
it Omnia optime: sed plus
omnibus illis laboraui: qua si tibi
coepifti tribuere: quod paulo ante

Expanded text:
gans Deus haereditati suae: etenim infirmata est; tu vero perfecisti eam . Quia pluviam voluntariam segregasti, non attendens hominum merita, sed tuam gratiam et misericordiam. Infirmata est ergo ipsa haereditas, et agnovit se infirmam in se, ut firma esset in te. Non firmaretur, si non infirmaretur, ut abs te lam Paulum, vide infirmatum, qui dixit: Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Quare ergo Apostolus es? Gratia Dei sum quod sum. Non sum idoneus, sed gratia Dei sum quod sum. Infirmatus est Paulus, tu vero perfecisti eum. Jamvero quia gratia Dei est quod est, vide quid sequatur: Et gratia ejus in me non fuit vacua, sed pius omnibus illis laboravi. Vide ne praesumptione perdas, quod infirmitate meruisti. Bene hoc, bene: Non sum idoneus vocari Apostolus; gratia ejus sum quod sum; et gratia ejus in me non fuit vacua: omnia optime. Sed, Plus illis omnibus laboravi: quasi tibi coepisti tribuere, quod paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorum Noli festinare:
Sequitur & dicit: Sicut enĩ ina¬
dam om̃s moriuntur. sic & in
pertinent. ad adam: om̃s qui
nati sunt deadam: Qui adxp̃m.
Quare om̃s inpeccato: quia ne¬
monatus ẽ preer adam: Vt aũ
nascerentur ex adam. necessi¬
tas fuit ex damnatione : Nasci aũt
Non coguntur homines. nasci
per xp̃m : Non quia uoluerunt.
natisunt exadam: om̃s tamen
qui ex adam: cũ peccato. peccato
t. & lusti: non inse sedin illo
Nam inse si in terroges: adam
sunt: In illo si interroges.
xp̃c sunt: Quare: quia ille
tamen uenit. cũ carne mor¬
rumerat: in dño munus
mis eđiȩ erat : non poena peccati
Homo & homo. Sed ille non¬
nisi homo: ifte ds̃ & homo.
Ille homo peccati. iste lusti¬
tiȩ : Mortuus es in adam . re¬
ꝙ debetur tibi: Iam credi¬
disti inxp̃m . red des tamen qđ
debes deadam: Sed nonte in
&ernum tenebit. uinculum
peccati Quia mortẽ tuam
in& ernã. occidit mors tem¬
poralis dñi tui.

Expanded text:
inare: sequitur, et dicit: Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in pertinent ad Adam? Omnes qui nati sunt de Adam. Qui ad Christum? Quare omnes in peccato? Quia nemo natus est praeter Adam. Ut autem nascerentur ex Adam, necessitatis fuit ex damnatione: nasci per Non coguntur homines nasci per Christum: non quia voluerunt, nati sunt ex Adam. Omnes tamen qui ex Adam, cum peccato peccatorecati et justi, non in se, sed in illo. Nam in se si interroges, Adam sunt: in illo si interroges, Christi sunt. Quare? Quia ille tamen venit cum carne morrum poena erat: in Domino munus misericordiae erat, non poena peccatiHomo, et homo: sed ille, nonnisi homo; iste, Deus homo. Ille homo peccati, iste justitiae. Mortuus es in Adam, reque debetur tibi. Jam credidisti in Christum, reddes tamen quod debes de Adam. Sed non te in aeternum tenebit vinculum peccati; quia mortem tuam aeternam occidit mors temporalis Domini tui.
Abbreviated transcription (Latin):
ti sacramenti: Hinc enĩ dicit.
Siue ergo ego. siue illi: sic prȩdi¬
camus & sic credidistis : Non
enĩ omnes illi euangeliũ conscrip
runt: Narratores quippe ori¬
ti s euangelistȩ: Nam & ipsũ
nomen si quȩramus quidlatinȩ¬

Expanded text:
ti sacramenti. hoc enim alibi dicit: ti sacramenti. hoc enim alibi dicit: siue ergo ego siue illi; sic praedicamus et sic credidistis. non enim omnes illi euangelium conscripsrunt. narratores quippe oriti sunt euangelistae. nam et ipsum nomen si quaeramus quid latine