comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uersiculus & simplicit̃ accipi qđ ab
hac ora cene usq ad tẽpus resurre¬
tionis qđ in regno đi erat uenturus
uinũ bibiturus ñ ess& posteanamq
illũ cibũ potũq sũpsisse testatur.
apł̃s petrus quiait qui manduca¬
uimus &bibimus cũ illo post quã
resurrex̃ amortuis Sed multo con¬
sequentius ut sic̃ supra trpicũ agni
aesũ sic &iã potũ pasche trpicũ ne¬
g& se ultra gustaturũ donec ostensa
& manifestata resurrectionis suȩ
gloria regnidĩ fides mundi adueniat

Expanded text:
mpliciter accipi, quod ab hac hora coenae, usque ad tempus resurrectionis, quo in regno Dei erat venturus, vinum bibiturus non esset. Postea namque illum, cibum potumque sumpsisse, testatur apostolus Petrus, qui ait: Qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis . Sed multo consequentius, ut sicut supra typicum agni esum, sic etiam potum paschae typicum neget se ultra gustaturum, donec ostensa et manifestata resurrectionis suae gloria, regni Dei fides mundo adveniat
Abbreviated transcription (Latin):
Incertũ erat condam qui iudȩorũ
gratiã xp̃i quã uenturã utiq
nouerat recipere. qui autem
respuere malent. aut ei : nati¬
uitate audita reuelatis. mox
cordiũ cogitationib: herodes
rex turbatus est & omnis hie¬
rosolima cũ illo. Pastores cum
timore & gaudio đõ laudẽ reso¬
nant hominib: pacis nuncium
pandente ei : doctrina & uir¬
tute diffamata alii ad eum qua¬
si magistrũ ueritatis conflu¬
unt: alii ab eo quasi se doctore¬
refugiunt ei: signo crucis
erecto hi quasi iuste morti
datũ blasphemantes. inrident
illi quasi uite auctorẽ mori
acriter dolent: et erat
artra ꝓphetiesa pilia

Expanded text:
Incertum erat quondam qui Judaeorum gratiam Christi, quam venturam utique noverant, recipere, qui autem respuere mallent. At ejus nativitate audita, revelatis mox cordium cogitationibus, Herodes rex turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . Pastores cum timore et gaudio Deo laudem resonant, hominibus pacis nuntium pandunt . Ejus doctrina et virtute diffamata, alii ad eum quasi magistrum veritatis confluunt, alii ab eo quasi sedrefugiunt. Ejus signo crucis erecto, hi quasi juste morti datum blasphemantes irrident: illi quasi vitae auctorem mori acriter dolent. Et erat Anna prophetissa, filia
Abbreviated transcription (Latin):
Non inquit fiat hoo qđ humano
affectu loquor sed ꝓpt̃ qđ at
terras tua uoluntate descendit
Si ergo inquid fieri potest ut
sine interitu iudeorũ credat gen¬
tiũ multitudo passionẽ rec uso
Si autẽ illi excecandi s̃ ut omnes
gentes uideant non mea pater
uolũptas sed tua fiat

Expanded text:
Non inquit hoc fiat, quod humano affectu loquor, sed propter quod ad terras tua voluntate descendi. Si ergo inquit fieri potest, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem recuso. Sin autem illi excaecandi sunt, ut omnes gentes videant, non mea, Pater, voluntas, sed tua fiat
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sibi uult hoc nonne potius
dicendũ fuit & nunc dixi uob
prius quã fiat ut credatis qđ fac¬
tũ fuerit uideatis. Illud enĩ dicit
cũ factũ suerit quod eũ post mortẽ
uisuri erant uiuentẽ & ad patrẽ
ascendentẽ:. quo uisu illud fuerant
credituri quod ipse essex filius dĩ
qui potuit hoc facere cũ pradi¬
xissex & p̃dicare ante quã facer&.
Deinde quid dicit iam ñ multa
loquor uob̾cũ uenit enĩ princeps
mundi quis nisi diabolus & in me
ñ inuenit quicquã nullũ scilic&
omnino peccatũ Sic enĩ ostendit
ñcreaturarũ sed peccatorũ prin¬
cipẽ diabolũ Quid aũ dicit discũ¬
bentib: surgite eamus hinc: quo
nisi ad illũ locũ unde fuerat tra¬
dendus ad mortẽ: eqo sũ uigis
uera egpateꝵ cneus aqũic

Expanded text:
Quid sibi vult hoc? Nonne potius dicendum fuit: Et nunc dixi vobis, priusquam fiat ut credatis, ut cum factum fuerit, videatis. Illud enim dicit: Cum factum fuerit, quod eum post mortem visuri erant viventem, et ad patrem ascendentem, quo viso illud fuerant credituri, quod ipse esset filius Dei, qui potuit hoc facere cum praedixisset, et praedicare, antequam faceret. Deinde quid dicit: Jam non multa loquer vobiscum, venit enim princeps mundi. Quis nisi diabolus? et in me non invenit quicquam. Nullum scilicet omnino peccatum; sic enim ostendit non creaturarum, sed peccatorum principem diabolum. Quid autem dicit discumbentibus? Surgite, eamus hinc, quo, nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem? Ego sum vitis vera, et pater meus agric
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ legis periot respond& ꝑfec¬
tũ nob saluat. iter uite celestis
ostendit cui primo indilectione
dĩ & ꝓxinii legis scripta ꝓponenti
dicit. Kecte respondisti. hoc
fac &uiues. A percissime decla¬
rans solã .ẽẽ. dilectionẽ & ipsã

Expanded text:
Dum legisperito respondet, perfectum nobis Salvator iter vitae coelestis ostendit, cui primo in dilectione Dei et proximi legis scripta proponenti dicit: Recte respondisti, hoc fac et vives. Apertissime declarans, solam esse dilectionem, et ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
liuius contineat intectus dicit
enim hieremias ad peccatricem
filiã babilonis habes carbones
ignis. sedes suꝑ eos hu erunt tibi
adiutoriũ fortassis ergo & hic
isti carbones ignis qui congregant᷑
suꝑ capud inimici ad adiutoriũ
ipsius congregant᷑ potest enim
fieri ut animus ferus &barbarus
inimici si sentiat beneficiũ nr̃m
si humanitatẽ. si affectũ si pietate
uideat conpunctionẽ carđ capiat
cum missi penitudinẽ gerat &
ex hoc hic nis in eo quidam suc¬
cendatur qui eũ ꝓ commissis
conscientiã corqueat & adiurat¬
& isti erunt carbones ignis
qui suꝑ capud ei: ex nr̃a mise¬
ricordia & pietatis opera con¬
gregantur: capud uero princi¬
pare corđ appellat᷑ & merito
capud dicitur. cuius intellectu
& prudentia membra regunt᷑
uniuersa Nola uinci amna¬
lo. sed uines in sonũmalũ

Expanded text:
ujus contineat intellectus. Dicit enim Hieremias ad peccatricem filiam Babylonis: Habes carbones ignis, sede super eos, hi erunt tibi in adjutorium. Fortassis ergo, et isti carbones ignis qui congregantur super caput inimici, ad adjutorium ipsius congregantur. Potest enim fieri, ut amens, ferus, et barbarus inimicus, si sentiat beneficium nostrum, si humanitatem, si affectum, si pietatem videat, conpunctionem cordis capiat, commissi poenitudinem gerat. Et ex hoc, ignis in eo quidam succendatur, qui eum procommissi conscientia torqueat et adurat. Et isti erunt carbones ignis, qui super caput ejus ex nostro misericordiae et pietatis opere congregantur. Caput vero, principale cordis appellatur, et merito caput dicitur. Cujus intellectu et prudentia membra reguntur universa. Noli vinci a malo, sed vince in bono malu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui autem sicut diximus gra¬
dias agit dõ & patri. in mediado¬
re dĩ & haminũ referat eas xp̃o
iħũ quia nisi ꝑ illum accedere
non ualemus ad patrem.
Susiecgi inuicen iutimno

Expanded text:
Qui autem, sicut diximus, gratias agit Deo et Patri, in mediatore Dei et hominum referat eas Christo Jesu: quia nisi per illum accedere non valemus ad Patrem. Subjecti invicem in timo
Abbreviated transcription (Latin):
opera ꝑp&ua Siquis igit̾ hab& ani¬
mã uirginalẽ &amatorẽ pudicitiȩ
ñ deb& mediocrib ẽẽ. contentus
ꝗcito exolescunt & orto caumate
are fiunt sed ꝑfectas uirtutes sequat᷑
ut lumen habeat sempit̃nũ.i
der prudeates dicenges

Expanded text:
opera perpetua. Si quis igitur habet animam virginalem et amatorem pudicitiae, non debet mediocribus esse contentus, quae cito exolescunt, et exorto caumate arefiunt, sed perjectas virtutes sequatur, ut lumen habeat sempiternum. derunt prudentes, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
Iam ergo digna erat cui ma¬
nifestarxur messias autẽ
unctus est: unctus grece.
xp̃s ẽ. heb raice messias est
loquor tecũ &cetera
mulier audito ego sũ qui lo¬
quor tecũ & recepto incor
iam idriam dimitter& &
euangelitare currer& hi¬
driã greco nomine appellat᷑
Crece enim hidor aqua dicit᷑
quasi dicat᷑ aquariũ signifi

Expanded text:
am ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Christus est; hebraice Messias estloquor tecum, et rel. suam audito: Ego sum qui loquor tecum, et recepto in corjam hydriam dimitteret, et evangelizare curreret? Hydria Graeco nomine appellatur. Graece enim ὔδωρ aqua dicitur, quasi dica
Abbreviated transcription (Latin):
uonit ad eũ: quia post quã humi¬
litate suȩ deuotionis ꝓximus
hominũ factus ẽ libentius ẽ amul¬
tis ei: sermo receptis amultis in
ẽ superba impietate contẽptus
audierunt enim mansueti & lȩ¬

Expanded text:
stquam humilitate suae incarnationis proximus hominum factus est, libentius est a multis ejus sermo receptus: a multis, inest superba impietate contemptus. Audierunt enim mansueti, et lae
Abbreviated transcription (Latin):
Et notandũ qđ nato praecursore
multi gaudent. nato autẽ dño
adnuntiat angelus gaudiũ inag¬
nũ qđ erit omni populo qr uideli¬
c&x hic salutẽ multis p̃dicare ille
omnib qui uelint aduenit donare:
eg enrit mnaqnius conã diũo.
Non corporis hic. sed animae mag¬
nitudinẽ declarauit: est corani
dño magnitudo animae. magnitu¬
do uirtutis .ẽ. &iã paruitas ani¬
mae & pueritia uirtutis: uiniũ¬

Expanded text:
Et notandum quod, nato praecursore, multi gaudent. Nato autem Domino, annuntiat angelus gaudium magnum, quod erit omni populo, quia videlicet hic salutem multis praedicare, ille omnibus qui velint, advenit donare. Et erit magnus coram Domino. Non corporis hic, sed animae magnitudinem declarauit. est coram domino magnitudo animae, magnitudo uirtutis, est etiam paruitas animae et pueritia uirtutis. iu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sa docoirorũ suorũ
Notandũ sane qđ mistice
loquit᷑ crederis ex gentibus
mulier: quia catelli sub m̃sa
comedunt demicis puerorũ¬
Mensa enim est scriptura scã
que nobis panẽ uitae ministrat
hinc & enim dicit ecclesia. pa¬
rasti in conspectu meo mensam
aduersus eos qui tribulant mẽ
Micȩ puerorũ interna sunt
misteria scripturarũ quibus
humiliũ solent corda refici.
Non ergo crustas sed micas
depane puerorũ edunt catelli.
quia conuersi ad fidem genti¬
les non littere suꝑficiem ins¬
cripturis despiritaliũ medul¬
lam sensuum qua inbonis ac¬
tib ꝓficere ualeant inquir̃
& hoc sub mensa dominorũ.
dum uerbis sacri eloquii hu¬
militer subdita ad inplenda
que praecepta sunt cuncta
sui cordis & corporis officia
supponunt: quatenus ad spe¬
randa quȩ a d ño ꝓmissa sunt
premia incelis merito se de¬
bite humilitatis erigant:
guro respordens iħis

Expanded text:
sa dominorum suorum. Notandum sane quod mystice loquitur credens ex gentibus mulier. Qui catelli sub mensa comedunt de micis pueroruMensa quippe est scriptura sancta, quae nobis panem vitae ministrat, hinc etenim dicit Ecclesia: Parasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant me . Micae puerorum interna sunt mysteria scripturarum, quibus humilium solent corda refici. Non ergo crustas, sed micas de pane puerorum edunt catelli, quia conversi ad fidem gentiles, non litterae superficiem in scripturis, sed spiritalium medullam sensuum, quam bonis actibus proficere videant inquirunt. Et hoc sub mensa dominorum, dum verbis sacri eloquii humiliter subditi ad implenda quae praecepta sunt, cuncta sui cordis et corporis officia subponunt, quatenus ad speranda quae a Domino promissa sunt praemia in coelis, merito se debitae humilitatis erigant. Tunc respondens Jes
Abbreviated transcription (Latin):
Quidẽ enim infinẽ dilexit eos:
nisi inxp̃m Finis enim legis
xp̃s adiusticiã omni credenti alit̃.
infinẽ dilexit usquae ad mortem
dilexit idest usquae ad mortẽ dilex̃¬
ꝑduxit quia tantũ dilexit suos ut
moreretur propt̃ eos. Eꝗ cex
facta cũdiasolus misisseꝗ¬

Expanded text:
Quid est enim in finem dilexit eos, nisi in Christum? finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti. Aliter, in finem dilexit, usque ad mortem dilexit, id est, usque ad mortem ilperduxit, quia tantum dilexit suos, ut moreretur propter eos. Et coena facta, cum diabolus misisse
Abbreviated transcription (Latin):
Q uod autẽ patrẽ inuocans du¬
plci nomine dicit. abba pater
ostendit ⁊dem namq abba qđ &
pat̃ significat. Sed abba ebreũ pat̃
grecũ ẽ & latinũ ut ergo utrũq
populũ in eũ crediturũ ab utroq
eũ inuocandũ esse docer& utraq
lingua eũ primus ipse inuocat

Expanded text:
Quod autem Patrem invocans, duplici nomine dicit, Abba Pater,ostendit. Idem namque abba, quod et pater significat, sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum ab utroque eum invocandum esse doceret, utraque lingua eum primus ipse invocat
Abbreviated transcription (Latin):
uespere aũ que lucescit in pri¬
ma sabbati ñ potest nisi ipsa co¬
ta nox intelligi ideo ige uespere
uener̃ que ipsa nocte uener̃ Ipsa
aũ nocte uener̃ quȩ noctis ipũ¬
us quã uis extrema parte ue¬
ria quȩ refert diluculo ad monu¬
m̃tũ uenisse mariã magdalene
matheo dicenti uespere sabb
mariã magdalene cũ altera ma¬
ria uenisse ad sepulchrũ dni.
dũ uespere matheo positũ sit
prosero & tarditate tam quã sidice¬
r& tarda hora noctis. tarde enĩ
dicimus aliquid fieri quoties multe
hore p̃tereunt temporis constituti
& quo magna parsiam fuerat nõc¬
tis ex acta dño resurgente. uespere
hoc ẽ sero seu tarde dicit amatheo
qđ & ioħan significat diluculo. ad¬
huc tam̃ tenebrae erant & iuxta
matutinũ tempus illa hora possit
intelligi p̃gicnore aũ eius ex

Expanded text:
uespere autem; quae lucescit in priuespere autem; quae lucescit in primam sabbati, non potest nisi tota ipsa nox intellegi: eo igitur uespere uenerunt quae ipsa nocte uenerunt, ipsa autem nocte uenerunt quae noctis ipsius quamuis extrema parte ueria, quae refert diluculo ad monumentum venisse Mariam Magdalene, Matthaeo dicente; vespere sabbati Mariam Magdalene cum altera Maria venisse ad sepulcrum Domini, dum vespere a Matthaeo positum sit pro sero et tarditate, tanquam si diceret, tarda hora noctis. Tarde enim dicimus aliquid fieri, quoties multae horae praetereunt temporis constituti. Et quoniam magna pars jam fuerat noctis exacta Domino resurgente. Vespere, hoc est, sero seu tarde dicitur a Matthaeo, quod et Joannes significat diluculo. Adhuc tamen tenebrae erant, ut juxta matutinum tempus illa hora possit intelligi. Prae timore autem ejus ex
Abbreviated transcription (Latin):
ues pere sae Bati quelucis ceꝗ
in primã sabbatorũ inquo appare&
orñ quod semininũ nom̃ est tũn
fomininũ ꝓ nom̃ est. unde quidam
pere quidã uolunt uespera non
uespere dici femininũ facientes.
quidã subtilius ita legunt: uenit
maria prima sabbati quelucescit
uespere sabbati alii ita in telli¬
gunt ut sabbatũ requies in ter¬
p̃catur. Vespere aũ quietis quȩ
in prima. prima dies dicitur
dominica que meruit uidere
dici uesꝑ lucescens inprima sab¬
batinisi nomine uesperi nox
ipsa intelligatur quã lux ter¬
minat &usitatus loquendi
modus est diuine scripture
aꝑte totũ auespere aũ nocte
significaũ cuius extremũ est
diluculũ diluculo enĩ uener̃
ille mulieres ad monum̃tũ ac
ꝑ hoc ea nocte uener̃ que sig¬
nificata ẽ nomine uesperi cota
enim significata ẽ eo nomine
ut dixi. &ideo quacũq en noc¬
tis parte uenissent eautiquȩ
nocte uenissent: Cũ ergo uene¬
runt parce eius noctis extre¬
ma ea ꝓculdubio nocte uener̃.

Expanded text:
quae lucescit in prima sabbatorum, in quo apparet, ὀψὲ, quod femininum nomen est, τῇ femininum pronomen est, unde quidam pere, quidam volunt vespera, non vespere dici, femininum facientes. Quidam subtilius ita legunt. Venit Maria prima sabbati, quae lucescit vespere sabbati. Alii ita intelligunt, ut sabbatum requies intepretetur. Vespere autem quietis, quae In prima: Prima dies dicitur dominica, quae meruit videre dici uesper elucescens in primam sabbati. nisi nomine uesperi nox ipsa intellegatur, quam lux terminat. et usitatus loquendi modus est diuinae scripturae a parte totum. a uespere ergo noctem significauit, cuius extremum est diluculum. diluculo enim uenerunt illae mulieres ad monumentum; ac per hoc ea nocte uenerunt, quae significata est nomine uesperi. tota enim significata est eo nomine. ut dixi; et ideo, quacumque eius noctis parte uenissent, ea utique nocte uenissent; cum ergo uenerunt parte eius noctis extrema, ea procul dubio nocte uenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
scđm qđ ꝓposuit ñ exoperib legis
nec legalib sac rificus sed sola fide
& sanguinis sui effusione saluare
quos prescierat crediturus & quos
gratis uocauit ad salutẽ multo ma¬
gis glorificauit operautes.
niã quas
presciuit etp̃dis miniaũ.

Expanded text:
quod proposuit, non ex operibus legis, nec legalibus sacrificiis, sed sola fide et sanguinis sui effusione, salvare quos praescierat credituros, et quos gratis vocavit ad salutem, multo magis glorificavit operantes. Nam quos praescivit et praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
rexit dñs id est mane cũqua¬
draginta horis iuxta agustinũ
insepulchro suisse describitur
id est quatuor die qua cruci¬
fixus est. remanentos duodecĩ
hore noctis sabbati. duo decim
diei sabbati. xii noctis diei domi

Expanded text:
rexit Dominus, id est mane, cum quarexit Dominus, id est mane, cum quadragesima horis, juxta Augustinum, in sepulcro fuisse describitur, id est, quatuor horas, qua die crucifixus est, remanentes duodecim horae noctis sabbati, duodecim diei sabbati, duodecim noctis diei domi
Abbreviated transcription (Latin):
sa mulierũ tempora ineuangeliis
describunt᷑: ñ mendatiis signũ est
sed sedule uisitacionis officiũ que¬
lucescit in prima a parte prima
noctis quod est uesper ipsã noc¬
tẽ uoluit significare cuius noc¬
tis fine uener̃ mulieres. Cur aũ
noctẽ appell& uespere : quia ues¬
pere licebat ad ferre aromata
Transacto utiq sabbato hoc ergo
dic̃ uespere sabbati ac sidicer&.
nocte quȩ sequit̃. sabbatũ uener̃
quotempore uoluerant uenire
liberũ habentes. Siue uespere
sabbati Non ues perescente diȩ
sedues perascente nocte. id est in
fine noctis uenerunt. ab exodio
mundi dies p̃cedebat noetẽ usq
ad xp̃i passionẽ. axp̃i uero resur¬
rectione nox p̃cedit diẽ. Siue ita
legendũ uespere sabbati. idẽ au¬
rora quȩ noctis initio lucx ipsa
ꝑ noctẽ totã manentẽ mane lu¬
cescio. Et ideo forsitan hȩc muli¬
eres a noctis initio usqua mane
ibi manserunt sed marcus dic̃
& ualde mane & reliqua ap¬
par& autem qua hora resur¬

Expanded text:
 mulierum in Evangeliis describuntur, non mendacii signum est, sed sedulae visitationis officium, dulucescit in prima sabbati, a parte prima noctis, quod est vesper, ipsam noctem voluit significare, cujus noctis fine venerunt mulieres. Cur autem noctem appellat vesperam! quia vespere licebat afferre aromata, transacto utique sabbato. Hoc ergo dicit: vespere sabbati, ac si diceret: Nocte quae sequitur sabbatum venerunt, quo tempore voluerant, venire liberum habentes; sive vespere sabbati, non vesperascente die, sed vesperascente nocte, id est, in fine noctis venerunt. Ab exordio mundi dies praecedebat noctem usque ad Christi passionem. A Christi vero resurrectione, nox praecedit diem. Sive ita legendum, vespere sabbati, id est, aurora quae noctis initio lucet, ipsa per totam noctem manente mane elucescit, et ideo forsitan, hae mulieres a noctis initio usque mane ibi manserunt. Sed Marcus dicit: Et valde mane , et reliqua. Apparet autem qua hora resur
Abbreviated transcription (Latin):
r̃ĩ Custodes timore ꝑt̾riti instar
mortuorũ stupe facti iacent. sed
tam̃ angelus ñ illos sed mulieres
consolatur. nolite timero uos.
Illi inquid timeant in his ꝑseuer&
pauor inquib: ꝑman incredu¬
litas. Ceterũ uosquia ihm̃ queri¬
tis crucifixũ. audite qđ resurre
xerit & ꝓmissa ꝑfecerit uenite
& uidete ubi positus erat dñs ut
simeis uerb̵ ñ creditis. uacuo re¬
datis sepulchro & gradu concitu
ꝑgite nunciate disc ipulis ei: quia
surrex̃ & p̃ced& uos ingalileam.
Hoc ẽ in uolutabrũ gentiliũ ubi
ante error erat & lubricũ & firmo
ac stabili pede uestigiũ non po¬
nebant¬
bant ei exienunit cigo de
moniuñgo cũgimore. et cau¬
dio maqnio currenges aiua¬
ciare discipulas eius.

Expanded text:
 Custodes, timore perterriti, instar mortuorum stupefacti jacent, et tamen angelus non illos, sed mulieres consolatur. Nolite timere vos. Illi, inquit, timeant: in his perseveret pavor, in quibus permanet incredulitas. Caeterum vos quia Jesum quaeritis crucifixum, audite quod rexerit et promissa perfecerit: Venite et videte ubi positus erat Dominus, ut si meis verbis non creditis, vacuo credatis sepulcro. Et gradu cumcito pergite, nuntiate discipulis ejus, quia surrexit, et praecedet vos in Galilaeam, hoc est in volutabrum gentilium, ubi ante error, erat et lubricum, et firmo ac stabili pede vestigium non ponebant. Et exierunt cito de monumento, cum timore et gaudio magno, currentes nuntiare discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
curat: & max contra auaritiã
disputat. ut uidelic& ꝑhuius
egritudinẽ corporis. melius
millis exprimeretur egritu¬
do cordis. deniquȩ post multa
disputationit eius ortamenta
subiunctũ estꝰ. audiebant autẽ
omnia liȩc pliarisei qui erant
auari. & deridebant illumꝰ hr¬
dropicus quippe quo amplius
biberit. amplius sitit. & omnis
auarus. sitim multiplicat: qui
cum ea quȩ app&it adeptus
fuerit: ad appeenda alia ampli¬
us anelat. eit nes poniders
ad ildios dixit.cuius ues
gieum asinius aug sos
inpugeum cadet et
coratinuo exgrait il.¬
lum die sabbati +

Expanded text:
curat, et mox contra avaritiam curat, et mox contra avaritiam disputat, ut videlicet per hujus aegritudinem corporis, in illis exprimeretur aegritudo cordis. Denique post multa disputationis ejus hortamenta, subjunctum est: Audiebant autem omnia haec Pharisaei, qui erant avari, et deridebant illum . Hydropicus quippe quo amplius biberit, amplius sitit. Et omnis avarus sitim multiplicat, qui cum ea quae appetit adeptus fuerit, ad expetenda alia amplihelat. Et respondens ad illos dixtrum asinus uel bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
sub cutanous. dstutio uesice na¬
tus : cũ inflatione turgente. &
anelitur f&ido: ꝓpriũ quȩ est
hr dropici. quanto magis habun¬
dat humore in ordinatu tanto
amplius sitire.: &ideo recte com¬
paratur ei. quem fluxus carna¬
liũ uoluptatũ exuberans ag¬
grauat: Conparatur diuitiã¬
uexo qui quanto est copiosior
diuitiis. quibus nonbene ut it :
tanto ardentius talia concupisõ.
et recporaders iħs dix
aliegis perigas et pha¬
ris eos: licet sabba¬
go curareꝰ agilili gacu¬
exuni. Quod dicitur res¬
pondis se iłir. ad hoc respicit
quod praemissũ est & ipsi obser¬
uabant cum. dñs enim nouit
cogitationes hominũ. Sed me¬
rito interrogati tacent : qui con¬
tra dictũ. quic quid dixerint
uident. Nam silice sabbato cu.¬
rare. quare saluatorẽ ancir¬
rex obseruant᷑: Si non lic&x: qua¬
re ipsi sabbato pecora curant
ipse ueno ad prȩhenis ũ
Saniuũ ac dicisig. Prouida
dispensatione dñs. ante legis¬
peritos & phariseos hrdropicũ

Expanded text:
ubcutaneus de vitio vesicae natus, cum inflatione turgente et anhelitu fetido: propriumque est hydropici, quanto magis abundat humore inordinato, tanto amplius sitire. Et ideo recte comparatur ei quem fluxus carnalium voluptatum exuberans aggravat; comparatur diviti avaro, qui quanto est copiosior divitiis, quibus non bene utitur, tanto ardentius talia concupiscit. Et respondens Jesus dixit ad legisperitos et Pharisaeos: Licet Sabbato curare? At illi tacuerunt. Quod dicitur respondisse Jesus, ad hoc respicit quod praemissum est: Et ipsi observabant eum. Dominus enim novit cogitationes hominum . Sed merito interrogati tacent, qui contra se dictum quidquid dixerint, vident. Nam si licet Sabbato curare, quare Salvatorem an curet observant? si non licet, quare ipsi Sabbato pecora curant. Ipse vero apprehensum sanavit ac dimisit. Provida dispensatione Dominus ante legisperitos et Pharisaeos hydropicum
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis inuasi p̃cordioꝵ suorũ
ñ habebnͣ. Sc̃e uero eccłe lucernã
ñextinguit̾ in nocte qr cũ ane¬
gotio qui escit actionis uacat
liberius luci suꝑne contẽplationis
cnaniũ suã ansit ad poreia.
Fortia dic̃ ꝑfecta in xp̃i caritate
opera. Vt ipse dñs ait. Diligite in i¬
micos ur̃os bene facite liis quioder̃
uos & orate ꝓcalũ niantib: & ꝑse¬
quentib: uos. et illud siuis ꝑfectus
ẽẽ. uade uende om̃aq habes & da
pauperib: Niã &de ei. fortitudine
alibi dic̃. Negnũ celoꝵ uñ patit̾ exui¬

Expanded text:
aritatis in vasis praecordiorum suorum non habebunt. Sanctae vero ecclesiae lucerna non extinguitur in nocte, quia cum a negotio quiescit, actioni vacat liberius lucis supernae contemplationis. Manum suam misit ad fortia. Fortia dicit perfecta in Christi charitate opera, ut ipse Dominus ait: Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro calumniantibus et persequentibus vos . Et illud: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus . Nam et de ejus fortitudine alibi dicit: Regnum coelorum vim patitu
Abbreviated transcription (Latin):
Ic cinx̃ ergo eccła lũbos suos for¬
titudine cũ suꝑnoꝵ desideriis
intenta carnalib: in lecebris suc¬
cũbere dispex̃. Roboraũ brachiũ
suũ cũ se adagenda uirtutũ opera
p̃paraũ &bene primo lũbos for¬
titudine accingere ac post modũ
roborare brachiũ dicitꝰ q nimi¬
rũ actio bom operis acceptabilis
.dõ ẽẽ. minime ual& siñ fluxa
luxoriȩ quis prius a carne simul
& mente restringat. qus taũ
quia bonia ẽ. mecociacio
eius. Negotiatio ei: agriutiq:
significat illius. de quor supra ait.
consideraũ agrũ &emit eũ qus¬
taũ igit᷑ eccła siue anima sc̃a in¬
timo mentis desiderio & cognoũ
eebona ẽ. negotiatio uitae inmar¬
cescibiles quã relictis in lecebris
tẽporalib &̃nã mercaũ incalis.

Expanded text:
ccinxit ergo ecclesia lumbos suos fortitudine, cum supernorum desideriis intenta, carnalibus illecebris succumbere despexit. Roboravit brachium suum, cum se ad agenda virtutum opera praeparavit. Et bene primo lumbos fortitudine accingere, ac postmodum roborare brachium dicitur, quia nimirum actio boni operis acceptabilis Deo esse minime valet, si non fluxa luxuriae quis prius a carne simul et mente restringat. Gustavit quia bona est negotiatio ejus. Negotiatio ejus agri utique siguificat illius, de quo supra ait: Consideravit agrum et emit eum . Gustavit igitur ecclesia sive anima sancta intimo mentis desiderio, et cognovit quia bona est negotiatio vitae immarcescibilis, quam relictis illecebris temporal
Abbreviated transcription (Latin):
geg ãddrãm dcn ipsorum.
Cũ iohannes qui xp̃o testimo¬
niũ ꝑhibens mner. fide populus
baptizabat dicit̾ filios israhel
ad dñm dm̃ ipsoꝵ conuertisse:

Expanded text:
et ad Dominum Deum ipsorum. Cum Joannes, qui Christo testimonium perhibens, in ejus fide populos baptizabat, dicitur filios Israel ad Dominum Deum ipsorum convertisse,
Abbreviated transcription (Latin):
paratũ ẽ apatre ineo. parate .ĩ. ergo se¬
des in regnodi. parate mansioes indo
ino indomo patris parata salus incelis.
tantũ facut se dignũ qui accipere de¬
siderat. Sed q nemo suo tantũ conamine
dignos fieri suis uirib ad et̃nã potest
uenire salutẽ. recce p̃mittitꝰ. Qui
inuirtute dicusto dimini ꝑfidẽ. Neq
em̃i quisquã suȩ libertatis potentia.
custodire ual& in bonis. sed illius ꝑ
om̃a ꝗrendũ ẽ. auxiliũ ut ꝑficiamus
aquo initiũ bone actionis accepim:
in quo exul gabigs modicũ

Expanded text:
paratum est a patre meo. Paratae sunt ergo sedes in regno Dei, paratae mansiones in domo Patris, parata salus in coelis. Tantum faciat se dignum qui accipere desiderat. Sed quia suo tantum conamine dignus fieri suis viribus, ad aeternam non potest venire salutem, recte praemittitur, qui in virtute Dei custodimini per fidem, neque enim quisquam suae libertatis potentia custodiri valet in bonis, sed illius per omnia quaerendum est auxilium, ut perficiamur a quo initium bonae actionis accepimus. In quo exaltabitis modicum,
Abbreviated transcription (Latin):
Non pastor sed mercennarius
uocatur quia ñ ꝓamore intimo
oues dominicas. sed ad tempores
mercedes pascit . Mercennarius
quippe ẽ quilocũ quidẽ pastoris
ten& sed lucrũ animarũ ñquerit.
Terrenis cõmodis in hiat. honore
plationis gaud&: temporalib lu¬
cris paicitur. Inpensa sibi ab homi¬
nib: reuerentia letatur. Iste s. enĩ
mercedes mercennarii. ut peo
ipso quo in regimine laborat: hc
quod querit inueniat: & ab he¬
reditate gregis in posterũ alienus
at. Eglupiis rapit En
dis percia oues

Expanded text:
Non pastor, sed mercenarius vocatur, quia non pro amore intimo oves dominicas, sed ad temporales mercedes pascit. Mercenarius quippe est, qui locum quidem pastoris tenet, sed lucra animarum non quaerit. Terrenis commodis inhiat, honore praelationis gaudet, temporalibus lucris pascitur, impensa sibi ab hominibus reverentia laetatur. Istae sunt enim mercedes mercenarii, ut pro eo ipso quo in regimine laborat, hic quod quaerit inveniat, et ab haereditate gregis in posterum alienus existat. Et lupus rapit et dispergit oves
Abbreviated transcription (Latin):
raxet paruula O stendit
quomodo euacuant᷑ illa o
superius memorauit quasi
paruuliq non possumus
serenissima cordis actiȩ ꝑ¬
fecte lum̃ ꝑ spicere ueritatis
uidemus xu ꝑspeculũ
Id est infigura & ꝑ speculũ
fidei & ꝑ intellectũ legis
quasi imaginẽ rerũ uidem:
in enicmate Enigmata
est obscura parabolaq dif¬
ficile intellegit᷑ sic ut no¬
mine speculi imaginẽ uo¬
luit intellegi ita nomine
enigmatis quã uis similitu¬
dinẽ tam̃ obscurã &ad spe¬
ciendũ difficilẽ uoluit in¬
tellegi nom̃ quippe ñ sonar&
enigmatis. sic & facilitas uisio¬
nis tuac au facie ad paciẽ
Id est ante oculos cũ presentata
fuerint que sperantur
Sic̃ et coqurtus sũ
ita tunc ego quȩ sunt dĩ m̃tis
capacitate cognoscã
autẽ manent spes pides

Expanded text:
erant parvuli. Ostendit quomodo evacuantur illa quae superius memoravit, quasi parvuli qui non possimus serenissima cordis acie perfectae lumen perspicere veritatis. Videmus nunc per speculum. Id est, in figura et per speculum fidei et per intellectum legis quasi, imaginem rerum videmus. In aenigmate. Aenigma est obscura parabola, quae difficile intelligitur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi, ita nomine aenigmatis, quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem voluit intelligi. Nomen quippe non sonaret aenigmatis, si esset facilitas visionis. Tunc autem facie ad faciem. Id est, cum ante oculos praesentata fuerint quae sperantur. sicut cognitus sum. ita tunc ego, quae sunt Dei, mentis capacitate cognoscam. Nunc autem manent, spes, fides
Abbreviated transcription (Latin):
Exemplo carnali increm̃te
spiritalis. uult monstrare
ꝑ fectũ Si ergo ubi hominũ
mirabiliũ in hac uita ꝓphexia
ita conparanda est illi uitȩ
quasi paruuli ad iuuenem
uidit tam̃ heliseus accipi¬
ente munera seruũ suum
ubi ipsi non erat ita nec cũ
uenerit qđ ꝑ fectũ est nec
iam corpus corruptibile

Expanded text:
Exemplo carnalis incrementi, spiritalis vult monstrare profectum. Sic ergo hominum mirabilium in hac vita prophetia ita comparanda est illi vitae, quasi parvuli ad juvenem. Vidit tamen Eliseus accipientem munera servum suum, ubi ipse nuenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile
Abbreviated transcription (Latin):
primo rogauit symonẽ nauẽ
ãt̃ra reducere pusillũ. significat
uł temperate ut endũ uerbo
ad turbas ut nec terrena eis
praecipiant᷑ neo sic atrenis in ꝓ¬
funda sacramntorũ recedatur
ut ea penitus non intellegant
uel prius in ꝓximis regionib
gentibus predicandũ ut quod
dicit itẽ p&ro duc in altũ

Expanded text:
primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc i
Abbreviated transcription (Latin):
Uincitur amalo qui malis
ꝓ uotus reddit malũ In bono ãu
uincit malũ qui acceptis mał
restituit bona. Ille dicit᷑ uicis¬
se alterũ qui eũ ad suã duxe¬
rit partẽ sicut hereticũ uel
paganũ si ergo te fecerit sibi
uicẽ reddere ille te uicit
sibi similẽ faciendo si autẽ ꝑ
patientiã tuã feceris eũ cessare
ab iniuria tu uicisti eum¬
disset ih̃s demorete se¬
Demonte descendente dño
id est decelis inmundũ. secute ĩ
eũ turbe multe generis hu¬
mani ꝑfidem nisi enim ille
descendiss& nemo hominum
ad cȩlos ascendiss& et ecce
Leꝓsus uenuens ad ora

Expanded text:
incitur a malo, qui malis provocatus reddit malum. In bono autem vincit malum, qui acceptis malis, restituit bona. Ille dicitur vicisse alterum, qui eum ad suam adduxerit partem, sicut haereticum vel paganum. Si ergo te fecerit sibi vicem reddere, ille te vicit sibi similem faciendo. Si autem per patientiam tuam feceris eum cessare ab injuria, tu vicisti eumdisset Jesus de moDomino descendente, id est, de coelis in mundum, secutae sunt eum turbae multae generis humani per fidem, nisi enim ille descendisset, nemo hominum ad coelos ascendisset. Et ecce leprosus veniens adora
Abbreviated transcription (Latin):
actiue uitȩ frequentiã demonibrat
dequa dicitur: Multitudinis
autẽ credentiũ : erat cor & anima
una turtur uero qui singularita¬
te gaud&. ad eo ut si coniugẽ casu
ꝑdiderit solus ex inde ꝑ maneat
Speculatiuȩ uitȩ culmina denun¬
tiat quia & paucorũ est ista uir¬
tus. & his singulatim ad tributa
Itẽ cum intrans cubiculũ clauso
hostio oro patrẽ in abscondito
turturẽ offero at cum eiusdem
operis compares: quero canendo
cũ ꝓpli&a uenite ad oremus &
ꝓcidamus ante đm ploremus corã
dño qui fecit nos columbas ad
altare deporto
et ecce homo

Expanded text:
activae vitae frequentiam demonstrat, activae vitae frequentiam demonstrat, de qua dicitur: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una ; turtur vero, qui singularitate gaudet adeo, ut si conjugem casu perdiderit, solus exinde permaneat, speculativae vitae culmina denuntiat, quia et paucorum est ista virtus, et his singulariter attributa. Item cum intrans cubiculum, clauso ostio, oro Patrem in abscondito, turturem offero. At cum ejusdem operis compares quaero, canendo cum Propheta: Venite, adoremus et procidamus ante Deum, ploremus coram Domino, qui fecit nos, columbas ad altare deporto. Et ecce homo
Abbreviated transcription (Latin):
dari ut uidelic& una sua pauꝑ¬
tate nos diuites infide & illio
facer& heredes regni qđ reꝓmisit
ds̃ diligentib: se: moraliter autẽ
siue fortia quis opera seu crea¬
uerit infirma quȩ masculi ac
femine uocabulo distinguntur
ut hȩc legitime domino ualeant
conseorari ouem necesse est in¬
nocentiȩ & turturẽ pariter
siue columbam conpunctionis
offerat quia enim uolucres hȩ
ꝓcantu gemitus habent non in¬
merito lacrimas humiliũ desig¬
nantur & bene duos: unum ꝓ pec¬
cato x alterũ in holoc austũ Holo¬
caustũ namq totũ incensum dicit᷑
quia duo sunt nimirũ genera
conpunctionis đm namq sitiens:
anima prius timore conpungit᷑
post amore qui ergo prius flendo
neducer&ur ad suppliciũ turturẽ
ꝓpeccato offerebat: de altero fac̃
holocaustũ cũ post modũ flere
a marissime incipit: quia defert᷑
a regno hoc sani inter turturis:
& columbe significantiã distat
qđ columba que se gregatim con¬
uersari uolare & gemere consueu̾:

Expanded text:
elicet, una sua paupertate nos divites in fide et illic faceret haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se. Moraliter autem, sive fortia quis opera, seu creaverit infirma, quae masculi ac feminae vocabulo distinguuntur, ut haec legitime Domino valeant consecrari, ovem necesse est innocentiae, et turturem pariter, sive columbam compunctionis offerat, quia enim volucres hae pro cantu gemitus habent, non immerito lacrymas humilium desigat. Et bene duos, unum pro peccato, et alterum in holocaustum . Holocaustum namque totum incensum dicitur; quia duo sunt nimirum genera compunctionis. Deum namque sitieanima, prius timore compungitur, post amore. Qui ergo prius flendo, ne duceretur ad supplicium, turturem pro peccato offerebat, de altero facit holocaustum, cum postmodum flere amarissime incipit, quia differtur a regno. Hoc sane et columbae significantiam distat, quod columba, quae gregatim conversari, volare, et gemere consuevit, et
Abbreviated transcription (Latin):
ictũ est in lege : ut ꝓ infante
si masculus sit sut predixi qua¬
dragesimo si femina octo gesimo
die natiuitatis agnus agnicu¬
lus in maculatus in holocaustũ
& turtur. siue pullus colũbin
offer&ur ꝓpeccato Si autẽ non
inuenerit inquid manus ei: nec
potuerit offerre agnũ summ&
duos turtures uel duos pullos

Expanded text:
ictum est in lege, ut pro infante si masculus sit, ut praedixi, quadragesimo, si femina, octogesimo die nativitatis, agnus anniculus immaculatus in holocaustum, et turtur sive pullus columbinus offeretur pro peccato: Si autem non invenerit, inquit, manus ejus, nec potuerit offerre agnum, sumet d
Abbreviated transcription (Latin):
misig henodes nex man:
ug ad pligenea quos dã
de eccl esia. Huno herodẽ
tertio claudii anno. sui uero reg¬
ni septimo ab angelo ꝑcussũ nar¬
rat historia. occidis augẽ

Expanded text:
Misit Herodes rex manus, ut affligeret quosdam de Ecclesia. Hunc Herodem tertio Claudii anno, sui vero regni septimo, ab angelo percussum, narrat historia. Occidit autem
Abbreviated transcription (Latin):
cnũ suã depicianit irauia
Dimittere ieiunos indomũ
suã dñs nuult nedeficiant in
uia qs uidelic& conuersi pecca¬
tores inp̃sentis uitae uia defici¬
unt si in sua conscientia. sine.
doctrinȩ scae pabulo dimittant᷑
Me ergo lassent̾ huii peregrina¬
tionis it inere.

Expanded text:
um suam deficient in via. Dimittere jejunos in domum suam Dominus non vult ne deficiant in via. Quia videlicet conversi peccatores in praesentis vitae via deficiunt, si in sua conscientia sine doctrinae sancto pabulo dimittantur. Ne ergo lassentur hujus peregrinationis itinere,
Abbreviated transcription (Latin):
xl. discipulis p̃sentatus ẽ eũ &iã
nouissime recũbentib: illis .xi. ap¬
paruisse. id est ipio quad ragesimo
diȩ. & quõ iã erat ab eis ascensurus
incelũ hoc eis illo die maximae ex¬
ꝓbrare uoluisse qđ his quiderant
eũ resurroxisse ñcrediderant.
ante quã ipsi eũ uiderent: cũ utiq

Expanded text:
 discipulis praesentatus est, eum etiam novissime recumbentibus illis undecim apparuisse, id est, ipso quadragesimo die. Et quomodo jam erat ab eis ascensurus in coelum, hoc eis illo die maxime exprobrare voluisse, quod his qui viderant eum resurrexisse non crediderant antequam ipsi eum viderent
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ ubi posuistis eũ scis qr mor¬
tuus sit & nescis ubi sit sepultus
& ista significatio ẽ : tuia sic ꝑditũ
hominẽ quasi se nescit ds̃ talis ẽ
uox dĩ paradiso postea quã homo
peccauit Ad am ubi es dicunt ei

Expanded text:
Dixit: Ubi posuistis eum? Scis quia morDixit: Ubi posuistis eum? Scis quia mortuus sit, et nescis ubi sit sepultus? Et ista significatio est, quia sic perditum hominem, quasi nescit Deus. Talis est vox Dei in Parpeccavit Adam: « Adam, ubi es ? » « Dicunt ei:
Abbreviated transcription (Latin):
Chananeo cingulu tra¬
didit eccła q ꝑuigorẽ demons¬
trate iustitiȩ fluxa opera gen¬
tilitatis ad strinex. ut hoc qđ uer
bo p̃cipitꝰ uiuendo teneat̾ ut¬
illud. Sint lubi ur̃i p̃cincti & lu¬
cernȩ ardentes. Bene & eñ no¬
mine clianaan qui &ingentiliũ
.ẽ. populo ꝓcreatus & interp̃tatur
cõmutatus. conueria ad fidẽ gen¬
tilitas designat᷑. ꝗ felicissima cõmu¬
tatione auitiis aduirtutes adiabo
& uide & inclina aurẽ tuã &obli¬
uisceris populũ tuũ idẽ uitia &
peccata & domũ patris tui. Idest
hostis antiqua & sic concupese&
xp̃s rex decorẽ tuũ.
portigudo
eg de cor indumentũ ei:

Expanded text:
Chananeo cingulum tradidit, quia per vigorem demonstratae justitiae fluxa opera gentilitatis exstinxit. Ut hoc quod praecipitur vivendo teneatillud: Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae ardentes . Bene etenim nomine Chanaan, qui et in gentilium est populo procreatus, et interpretatur commutatus, conversa ad fidem gentilitas designatur. Quae felicissima commutatione a vitiis ad virtutes, a diabolet vide, et inclina aurem tuam et obliviscere populum tuum, id est, vitia et peccata, et domum patris tui , id est, hostis antiqui, et sic concupiscet Christus rex decorem tuum. Fortitudo et decor indumentum e
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i redemptoris in cruce. In
cuius solũ fidei regnũ mortis
& peccati superatur. Recte &¬
enĩ ꝑserpentes. peccata queani¬
mã simul & corpus ad interitũ
trahunt exprimuntur. Mon
solũ quia igniti quia uirulenti.
quia adperimendũ sunt statuti.
uerũ &ã quia ꝑserpentẽ primi
parentes nr̃i ad peccandũ ꝑsua si
acde in mortalib: sunt peccando
mortales effecti Recte ꝑ serpen¬
tẽ aeneũ dñr ostenditur qui ue¬
nit insimilitudinẽ carnis peccati
quia sicut aeneus serpens effigiẽ
quidẽ ignitis serpentib similẽ
sed nullũ prorsus in suis mẽbris
abuit ardorẽ ueneni nocentis.
quin potius ꝑcussos a serpentib
sua ex altacione sanabit nc ni¬
mirũ sic redẽptoris humani ge¬
neris ñ carne peccati sed simili¬
tudinẽ induit carnis peccati.
inqua mortẽ crucis patiendo
credentes inse abonm peccato
& ab ipsa &iã mortẽ liberar&.
ut omhnus quicredit in
ipso nompereat sedha

Expanded text:
nostri redemptoris in cruce, in nostri redemptoris in cruce, in cujus solum fide regnum mortis et peccati superatur. Recte etenim per serpentes peccata, quae animam simul et corpus ad interitum trahunt, exprimuntur, non solum quia igniti, quia virulenti, quia ad perimendum sunt statuti, verum etiam quia per serpentem primi parentes nostri ad peccandum persuasi, ac de immortalibus sunt peccando mortales effecti. Recte per serpentem aeneum Dominus ostenditur qui venit in similitudinem carnis peccati. Quia sicut aeneus serpens effigiem quidem ignitis serpentibus similem, sed nullum prorsus in suis membris habuit ardorem veneni nocentis, quin potius percussos, a serpentibus sua exaltatione sanabat: sic nimirum sic Redemptor humani generis non carnem peccati, sed similitudinem induit carnis peccati, in qua mortem crucis patiendo, credentes in se ab omni peccato et ab ipsa etiam morte liberaret. Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed ha
Abbreviated transcription (Latin):
ira magisterii celestis arte
Adñs magistrũ legis morsaice
adspiritalẽ legis eiusdẽ sensum.
inducit. Recordans historie ue¬
teris. & hanc infigurã sue passi¬
onis atq humane saluationis fac¬
ta me disserens. Harrat quippe
liber numerorũ quia ꝑcussus in
heremo populus israħ itineris lon¬
gi ac laboris murmurauit contra.
dnm & mor sen Ideoq dñs miserit
in illũ ignitos serpentes. ad corũ
plagas & mortes plurimorũ cũ
clamarent ad morsen &ille orar&
iussit eũ dñs facere serpentẽ ȩneũ
& ponere ꝓsigno qui ꝑcussus in¬
quid aspexerit eũ uiu&. & ita
factũ est. plage igitur serpentiũ
ignitorũ uenena sunt &incentiua
uirorũ que animã quã tangunt
spiritali morte perimunt. & bene
murmurans contra dnm̃ populus.
serpentiũ morsib: sternebatur.
ut ex ordine flagelli excerioris ag¬
noscer& quantã intus ꝑnitiẽ mur¬
murando pateretur. Exultacio
autẽ serpentis enei quẽ dũ ꝑcussi
aspicerent sanab antur. passio est

Expanded text:
ira magisterii coelestis arte Dominus magistrum legis Mosaicae ad spiritualem legis ejusdem sensum inducit, recordans historiae veteris, et hanc in figuram suae passionis atque salvationis humanae factam edisserens. Narrat quippe liber Numerorum quia pertaesus in eremo populus Israel itineris longi ac laboris, murmuravit contra Dominum et Moysen: ideoque Dominus miserit in illum ignitos serpentes, ad quorum plagas et morsus plurimorum cum clamarent ad Moysen et ille oraret, jussit eum Dominus facere serpentem aeneum et ponere pro signo. Qui percussus, inquit, aspexerit eum, vivet; et ita factum est. Plagae igitur serpentium ignitorum venena sunt et incentiva vitiorum, quae animum quem tangunt spiritali morte perimunt. Et bene murmurans contra Dominum populus serpentium morsibus sternebatur ut, ex ordine flagelli exterioris, agnosceret quantam intus perniciem murmurando pateretur, exaltatio autem serpentis aenei, quem dum percussi perspicerent sanabantur, passio est
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit quoq: os ei : quasi gladiũ
acutũ ut sp̃u oris sui int̃ficiat
impiũ. de quo gladio ipse in euan¬
gelio loquitꝰ. Monueni pacẽ
mittere int̃rã sed gladium
malos ab onis separans: Venit ẽm
diuidere hominẽ contra patrẽ
suũ. & filia contra matrẽ suam
& nurũ contra socrum suam
Inũbra man: dĩ ẽẽ ꝓtectũ ase¬
rit. ut carnis uilitas diuinitatis
posuit me sicus
saciag᷑a el ec ta inpategra
sua abconidig me.¶

Expanded text:
posuit quoque os ejus quasi gladium acutum, ut spiritu oris sui interficiat impium. De quo gladio ipse in Evangelio loquitur, non veni pacem mittere in terram sed gladium, malos a bonis separans. Veni enim dividere hominem contra Patrem suum, et filiam contra matrem suam, et nurum contra socrum suam. In umbra manus Dei se esse protectum asserit, ut carnis vilitas divinitatis Posuit me sicut sagittam electam, in pharetra sua abscondit me.
Abbreviated transcription (Latin):
agna beni¬
uolentia : magna misericordia
unicus natus est &noluit mane¬
re unus sed đs unicum eundem
ipsum quẽ genuerat. & ꝑquem
cuncta creauerat: misit in hunc
mundũ ut non ess& unus : sed fr̃i
haber& ad optatos Mon enim nos
nati sumus deđo quo modo ille uni¬
genitus sed ad obtati ꝑ gratiã ipsi¬
us ergo potestas ut filii đĩ fiant
qui credunt in eũ cum hoc ipsum
datur eis ut credantur in eum
dñs nr̃ matrẽ tantumodo hab&
suꝑ terrã & nos patrẽ tantumodo
habemus in celo cum enim acce¬
piss& mortalẽ hominẽ adam: de¬
dit hominib: in mortalẽ suũ patrẽ
đm̃ Ex inunere diuino prius po¬
testate ad optionis accepta postea
consecuti sunt ut esse filii mere¬
rentur
qui non exsanqui

Expanded text:
agna benevolentia, magna misericordia, unicus natus est, et noluit manere unus, sed Deus unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo ille unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ergo potestas, ut filii Dei fiant, qui credunt in eum, cum hoc ipsum datur eis, ut credat in eum. Dominus noster, matrem tantummodo habet super terram, et nos patrem tantummodo habemus in coelo. Cum enim accepisset mortalem hominem Adam, dedit hominibus immortalem suum Patrem Deum. Ex munere divino, prius potestate adoptionis accepta, postea consecuti sunt, ut esse filii Dei mererentur. Qui non ex sangui
Abbreviated transcription (Latin):
Siscir& quisq dep̃senti scło quo tẽ¬
pore exir& aliud tẽpus uoluptatib
adq: aliud penitentiȩ aptare potu¬
isi& Sed qui penitentiȩ uiã spondit
peccanti diẽ crastinũ ñ ꝓmisit. Sẽ ꝑ
ergo extremũ diẽ debem: meuere:
quẽ nũquã possum: p̃uidere. Non
modo illius ultimi temporis qui
uenturus est sponsus sed suȩ quis¬
que dormitionis diem &horam ne¬
scit quis quis autem paratus est
usquae ad somnum idest usquȩ ad
mortem que omnibus debetur pa¬
ratus inuenietur &iam cum il
uox media nocte sonuerit qia
omnes euigilaturi sunt: Quodue¬
ro sponso &sponse dixio obuiam
uenisse uirgines. sic intellegendũ
puto ut ex ipsis uirginihus confia
ea quae dicitur sponsa tamquam
si omnibus xp̃ianis in ecclesiam con¬
currentibus filii admatrem con¬
currere dicantur cum ip̃sit filus
congregatis conit& ea quae dicitur

Expanded text:
Si sciret quisque de praesenti saeculo, quo tempore exiret, aliud tempus voluptatibus atque aliud poenitentiae aptare potuisset, sed qui poenitentiae vitam spopondit peccanti, diem crastinum non promisit. Semper ergo extremum diem debemus metuere, quem nunquam possumus praevidere. Non modo illius ultimi temporis quo venturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horam nescit. Quisquis autem paratus est, usque ad somnum, id est, usque ad mortem, quae omnibus debetur, paratus invenietur, etiam cum illa vox media nocte sonuerit, qua omnes evigilaturi sunt. Quod vero sponso et sponsae dixit obviam venisse virgines, sic intelligendum puto, ut ex ipsis virginibus, confitetur, ea quae dicitur sponsa, tanquam si omnibus Christianis in Ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis, constet ea quae dicitur