comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abrahe. qui credidit: se habiturũ fili¬
um: in quo fieret benedictio omniũ
Deinde: ut hoc signo: a cȩteris natio¬
nibus discerneret᷑ ppłs ille. In carne uͦ
p̃pueii: ido uissa est fieri circũcisio. qͥa
in remediũ institu¬
peocati. qđ a paren

Expanded text:
Abrahae, qui credidit se habiturum filiAbrahae, qui credidit se habiturum filium in quo fieret benedictio omnium. Deinde, ut hoc signo a caeteris nationibus discerneretur populus ille. In carne vero praeputii ideo jussa est fieri circumcisio, quia in remedium institupeccati, quod a p
Abbreviated transcription (Latin):
Sante circũ cisionẽ: & defeminis:
que fuerunt ante &. post: qđ remedi¬
um contra peccatũ habuerint. Qui¬
dam dicunt: sacrificia & oblationeᷤᷤ
eis ualuisse: ad remissionẽ peccati.
S melus est dic̾e. illos : qui de abra¬
ham ꝓdierunt: ꝑ circũ cisionẽ iusti¬
ficatos. Mulieres uͦ: ꝑfidem ꝙ. oꝑa¬
tionẽ bonã. uel suam: si adulte e¬
rant: uel parentũ. si paruulȩ. Fos
uͦ qui fuerunt ante circũcisionẽ paruu¬
ritualiter in illis sacrificiis: iustifica
paruilis: sola fides: uel ꝓ maioribus:
uirtus sacrificii. uel ꝓhis qui ex abra¬
hȩ sturpe ꝓdierant: mysteriũ circũci¬
&̾ quare. & cur mutata ꝑbaptisimũ.
Abraham pͥmus mandatũ circũcisi¬
onis habuit: ad ꝓbationẽ obedientiȩ.
Nec ei soli p̃cepta fuit circũcisio. s &
tro. incarne p̃pucii. Data autẽ fuit cir¬
cũcisio pluribus de causis .s. ut ꝑ obe
dientiã mandati: abrahã placeret do.
Uata etiã fuit: insignũ magne fidei

Expanded text:
ircumcisionem, et de feminis quae fuerunt ante et post, quod remedium contra peccatum habuerint. Quidam dicunt sacrificia et oblationes eis valuisse ad remissionem peccati. Sed melius est dicere illos qui de Abraham prodierunt, per circumcisionem justificatos; mulieres vero per fidem et operationem bonam, vel suam, si adultae erant, vel parentum, si parvulae. Eos vero qui fuerunt ante circumcisionem, parvuritualiter in illis sacrificiis, justificatparvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his, qui ex Abrahae stirpe prodierant, mysterium circumciet quare, et cur mutata per Baptismum. Abraham primus mandatum circumcisionis habuit, ad probationem obedientiae; nec ei soli praecepta fuit circumcisio, sed etro in carne praeputii. Data autem fuit circumcisio pluribus de causis: scilicedientiam mandati Abraham Deo placeret, cui data etiam fuit in signum magnae fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tur. quia signa erant rei sacre. qͣm u¬
tiq ñ p̃stabant. Illa autẽ: apłs oꝑa
legis dieit: quȩ tantũ sig̃candi gr̃a:
tẽ quidem: ut dũ homo insensibilibꝰ
rebus: quȩ natura infra ip̃m sunt: ex
p̃cepto ereatoeis se reuerendo subicit:
ex hac humilitate & obedientia: deo
magis placeat. & apud eũ mereatur
oribus se. & si ñ abillis. s ꝑ illa: adeo.

Expanded text:
tur, quia signa erant rei sacrae quam uestabant. Illa autem Apostolus opera legis dicit, quae tantum significandi gratia, ter humiliationem quidem ut dum homo insensibilibus rebus quae natura infra ipsum sunt, ex praecepto Creatoris se reverendo subjicit, ex hac humilitate et obedientia Deo magis placeat, et apud eum mereatur; oribus se, etsi non ab illis, s
Abbreviated transcription (Latin):
os: inuentrẽ uadit. & insecessũ emitti¬
tur. Id etiã rõne ostendi pot̾. ħ modo.
Puer qui statĩ morit᷑ post ortũ: in illa
statura resurget: quã habiturꝰ erat: si
lo corporis uicio. impeditꝰ. Unde gͦ illa
suba que ado parua fuit moecul in
resurrectione tã magna erit nͥ sui inise
multiplicatione: Unde apparet: qd etiã
si uiueret. ñ aliunde. s inse augmenta¬
ret᷑ illa sub̾a. sic̃ costa dequa facta ẽ mu

Expanded text:
os, in ventrem vadit, et in secessum emittios, in ventrem vadit, et in secessum emittitur. Quod etiam ratione ostendi potest hoc modo: Puer qui statim post ortum moritur, in illa statura resurget quam habiturus erat si lo vitio corporis impeditus. Unde ergo illa substantia quae adeo parva fuit mortua, in resurrectione tam magna erit, nisi sui in se multiplicatione? Unde apparet quod etiam si viveret, non aliunde, sed in se augmentaretur illa substantia. Sicut costa de qua facta est mu
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse parente. Resp̃o ubi accipit᷑ qua¬
atq causalit̾: ñ formalit̾: dr̃ fuis¬
se inpͥmo homine: om̃e qd in huma¬
nis corporibus naturałr ẽ. descenditq
a pͥmo parente. lege ꝓpagationis. & inse
auctũ & multiplicatũ ẽ. nulla ext̾iori
sub̾a: in id transeunte. & ip̃m infuturo
resurget. Fom̃tũ quid ħt a cibis. s ñ ꝯuer¬
enĩ ad̾a modicũ qͥd de sua sub̾a. in corpo
formatũ corpus filii. Suiq multiplica¬
tione. sine extrinsece rei a diectione. aue¬
tũ est. &. de illo ita augm̃tato aliqͥd it¬
dem separat᷑. Unde formant᷑ posteroꝵ
corpora. & ita ꝓgredit᷑ ꝓc̾ationis ordo:
lege ꝓpagationis: usq adfinẽ huma¬
ni generis. Itaq diligent̾ ac ꝑspicue
utelligentibꝰ. ꝑatet: onĩs scd̃m eorpora
in ad̾a fuisse ꝑseminalẽ rõnẽ. & ex eode¬
scendisse. ꝓpagationis lege. Auetoritate
& ratione ꝓbatur. nichil extrinsecũ diti
in humanã subam. quȩ ab adam est.

Expanded text:
fuisse parente. 13. Responsio, ubi aperitur quaatque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed non converenim Adam modicum quid de substantia sua in corporformatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora in Adam fuisse per seminalem rationem, et ex eo descendisse propagationis lege. 14. Auctoritate et ratione probatur, nihil extrinsecum converti in humanam substantiam quae ab Adam est.
Abbreviated transcription (Latin):
ocupiscentia. que semꝑ uiciũ ẽ: & etiã
culpa nͥ excuset᷑ ꝑbona ꝯiugii. Inꝯcu¬
piscentia gͥ & libidine. ocipit᷑ caro for¬
manda. incorpus ꝓlis. Unde caro ip̃a
centia: polluit᷑. & corrũpit᷑. excuiꝰ ꝯtac¬
tu: aia cũ infundit᷑ maculã tͣbit. qͣ
polluit᷑ & fit rea .i. uiciũ ꝯcupiscen¬
tionẽ carnis quȩ ẽ causa peccati dr
centia libidinis seminat᷑: nec culpao
habet: nͨ actũ culpe s cãm. In eo gͥqd̃
seminat᷑: corruptio ẽ. In eo aut̃ qđ nas

Expanded text:
quae semper vitium est et etiam culpa nisi excusetur per bona conjugii. In concupiscentia ergo et libidine concipitur caro formanda in corpus prolis. Unde caro ipsa centia polluitur et corrumpitur; ex cujus contactu anima, cum infunditur, maculam trahit qua polluitur et fit rea, itionem carnis quae est causa peccati, dicentia libidinis seminatur, nec culpam habet, nec actum culpae, sed causam. In eo ergo quod seminatur, corruptio est; in eo autem
Abbreviated transcription (Latin):
iuliano heretico nullũ pecẽm in par¬
uulis eẽ ꝯtendenti respondens: aꝑte as¬
serit. pecẽm originale. ex uoluntate
ade ꝓcessisse. ac ꝑ eiꝰ inobedientiã in
mundũ intrasse. Querit enĩ uilianꝰ:
ꝑ qͥd pec̾em inuenit᷑ in paruulo. ita
inquiens. Non peocat iste qui nascit᷑.
Non peccat ille qui genuit. Non pec¬
cat ille qui ꝯdidit. ꝑquas gͥ rimas:
int̾ tot p̾sidia in nocentie: pecẽm fin¬
gis ingressũ: Si respondet scã pagi¬
na. Punũ hominẽ. pecẽm intrauit
in mundũ. ꝑ uniꝰ in obedientiã. Quid¬
te ẽ: uł exnatura. Si ex uoluntate ẽ: ma¬
natura ẽ: mala ẽ natura. Cui respon
deo. Ex uoluntate pecẽm ẽ. Querit for¬
te. utrũ originale pec̃em. ex uolunta¬
te sit. Respondeo ꝓrsus.⁊ originale pec¬
catũ ex uoluntate eẽ. qr hoc ex uolun¬
tate pͥmi boĩs seminatũ est. ut in illo¬

Expanded text:
uliano haeretico nullum peccatum in parvulis esse contendenti respondens, aperte asserit peccatum originale ex voluntate Adae processisse, ac per ejus inobedientiam in mundum intrasse. Quaerit enim Julianus per quid peccatum invenitur in parvulo, ita inquiens: Non peccat iste qui nascitur, non peccat ille qui genuit, non peccat ille qui condidit. Per quas igitur rimas inter tot praesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum, per unius inobedientiam, te, an ex natura: si ex voluntate, manatura, mala est natura. Cui respondeo: Ex voluntate peccatum est. Quaerit forte utrum originale peccatum ex voluntate sit. Respondeo prorsus et originale peccatum ex voluntate esse, quia hoc ex voluntate primi hominis seminatum est
Abbreviated transcription (Latin):
sola. inresurrectione erit. Reliqͣ uͦ caro:
in quã cibi transeunt. tanꝗͣ suꝑflua in
resurrectione deponet᷑. Que tam̃ ciboꝵ ali¬
arũq rerũ fom̃tis coalescit. Quomͦ pec
adfilios. an scđ̾m animã: an s. carnẽ.¬

Expanded text:
sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum aliarumque rerum fomentis coalescit. DISTINCTIOIN FILIOS; AN SECUNDUM ANIMAM, AN SECUN
Abbreviated transcription (Latin):
trahi oeiginale pecẽm. ñ solũ scd̾m carnẽ
qr ñ solũ carnẽ. s animã: extͣduce esse.
arbitrati sunt. Sic̃ enĩ ingeneratione ꝓ¬
lis. de carne paterna sub alit̾ tͣhit᷑ caro:
ita etiã de gignentis aĩã aĩa geniti. es¬
sentialit̾ deduci ab his estimat᷑. Idoq sic̃
de corrupta carne caro eoerupta semina

Expanded text:
tum originale, non solum secundum carnem, quia non solum carnem, sed et animam ex traduce esse arbitrati sunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter trahitur caro, ita etiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro corrupta semina
Abbreviated transcription (Latin):
deu̾bis apłi sic ait. Quomͦ habitat pec¬
catũ in carne: cũ ñ sit sub̾a. s pͥuatio
boni. Ecce pͥmi hoĩs corpꝰ corruptũ est.
ꝑ pecc̃m. Ip̃aq corruptio ꝑꝯditionẽ of¬
fensionis: manet incorpore: robur te
in carne. hoc ẽ lex carnis. Ide. Non ha¬
bitat ꝑecẽm in aĩa. s incarne. qi pec¬
cati cã excarne ẽ: ñ ex aĩa. qi caro est.
ex origine carnis pecc̃i. & ꝑtraducẽ oĩs
Aug̃ qͦq excarne pecẽm animã ꝯtͣħe :
insermone quoda deu̾bis apłi ostendit

Expanded text:
d Rom., sic ait: Quomodo habitat peccatum in carne, cum non sit substantia, sed privatio boni? Ecce primi hominis corpus corruptum est per peccatum, ipsaque corruptio per conditionem offensionis manet in corpoin carne; haec est lex carnis. Idem: Non habitat peccatum in anima, sed in carne, quia peccati causa ex carne est, non ex anima, quia caro est ex origine carnis peccati, et per traducem omnis Aug. quoque ex carne peccatum animam contrahere in sermone quodam de Verbis Apostoli ostendit,
Abbreviated transcription (Latin):
anima sit. s qͥa ꝑcarnis corruptio
nẽ in aĩa fit. Causam cocruptionis
Icarnis ostendit. ex qua in aĩa pecẽorsit.
aro enĩ ꝓpt̾ pecẽm. cocrupta fuit
in ad̾a. ad̾o. ut cũ ante pece̾m uir aut
mulier sine incentiuo libidinis: ꝯcu¬
piscentie feruore ꝯuenire possent. eẽtq¬

Expanded text:
anima fit, sed quia per corruptionem carnis in anima fit. 3. Causam corruptionis carnis ostendit, ex qua in anima peccatum fit. Caro enim propter peccatum corrupta fuit in Adam, adeo ut cum ante peccatum vir et mulier sine incentivo libidinis et concupiscentiae fervore possent
Abbreviated transcription (Latin):
humana. ñ oꝑe dei. cũ uicio pͥmitꝰ ẽ
instituta. s ex uoluntatis arbitͥo pͥoꝵ
hominũ uenienti. uicio: ẽ sauciata.
ita ut ñ sit in carne bonũ. s uiciũ:
qͦ inficit᷑ aiã. De causa originalis pecẽi
quȩ est in carne. utrũ sit culpa. an pena
ic queri solet. utrũ cã peccati ori.¬
ginalis. quȩ dicta ẽ esse incarne:
culpa sitiuł pena. siue aliquid aliud.
Culpa. esse ñ pot̾. qr culpa ñ est in re¬
irrationali. Si enĩ culpa eẽt incarne.
ante infusionẽ aĩe: actualis eẽt. uł ori¬
ginalis. S actualis ibi ñ est. nec origi¬
nalis culpa ẽ: qi ip̃a cã est. originalis
pecci.Si autẽ pena ẽ: que ẽ illaͫ Pas¬
sibilitas: uł mortalitas. uł alia corrup¬
tio: Hos enĩ defectus carm inesse ostat.

Expanded text:
e Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima. 5. De causa originalis peccati, quae est in carne, utrum sit culpa, an poena. Hic quaeri solet utrum causa peccati originalis quae dicta est esse in carne, culpa sit, vel poena, sive aliquid aliud. Culpa esse non potest, quia culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, actualis esset, vel originalis. Sed actualis ibi non est; nec originalis culpa est, quia ipsa causa est originalis peccati. Si autem poena est, quae est illa? Passibilitas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos enim defectus carni inesse constat.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua pecc̃a remittant᷑. Qd aliqͣ
post banc uitã remittant᷑: dñs osten¬
dit ineugłio. ubi ait. Qui peccauerit
cata infuturo dimittent᷑. Quędam e¬
nĩ culpe: in hoc scło relaxantur. qͦd̾a
uͦ paruȩ: etiã infuturo. quȩ quidẽ post
mortẽ grauant. s dimittuntur: si dig¬
ni sunt. si bonis actibus inhac utta me¬
ruerunt: ut dimittatur eis. De his¬
edificant lignũ. fenũ. stipulã. dic̃¬

Expanded text:
aliqua peccata remittantur. Quod aliqua post hanc vitam remittantur Christus ostendit in Evang., ubi ait: Qui peccaverit cata in futuro dimittentur. Quaedam enim culpae in hoc seculo relaxantur; quaedam vero parvae etiam in futuro, quae quidem post mortem gravant; sed dimittuntur si digni sunt, si bonis actibus in hac vita meruerunt ut dimittantur eis. De ilficant lignum, fenu
Abbreviated transcription (Latin):
sic. P ost istius sane corporis mortẽ: do
munerationis: si hoc tp̃ris int̾uallo:
sp̃c defunctoꝵ qui edificant lignũ. fe¬
nũ.stipulã: huiꝰ modi ignẽ dicant᷑ ꝑ¬
pcti: quẽ alii ñ sentiunt: qui huiꝰmo¬
di edificia ñ poetauerunt: ut inueni¬
ant ignẽ cransitoeie tribulationis ue¬
nialia ꝯcremantẽ: ñ redarguo. quia
forsitan uerũ est.S quia ar. saluus e¬
rit quasi ꝑ ignẽ: ꝯtempnitur ille igniᷤ.
Grauior tam̃ erit ignis ille: quã quio¬
quid homo potest pati in hac uita.
Hic aꝑte insinuat᷑: qđ illi qui edificant
lignũ. fęnũ. stipulã. quȩdã eremabilia
edificia.i. uenialia peccata secũ por¬
tant. quȩ in igne emendatorio ereman¬
tur. Unde constat: quȩda pecrata ueni¬
alia: post hanc uitam deleri. Q
alii citius. alii tardiꝰ purgant᷑ in igni
N illo autẽ igne purgatorio: alii tardiꝰ:
toriũ: quanto magis minusue bona
ꝑcuntia dilexerunt: tanto tardiꝰ ettiꝰ¬
ꝙ saluari. Unde: ñ frustra illa tria di¬

Expanded text:
 Post istius sane corporis mortem, donmunerationis, si hoc temporis intervallo spiritus defunctorum qui aedificaverunt lignum, fenum, stipulam, hujusmodi ignem dicantur perpeti, quem alii non sentiunt qui hujusmodi aedificia non portaverunt, ut inveniant ignem transitoriae tribulationis venialia concremantem, non redarguo, quia forsitan verum est. Sed quia dicitur: Salvus erit quasi per ignem, contemnitur ille ignis. Gravior tamen erit ignis ille, quam quicquid potest homo pati in hac vita. Hic aperte insinuatur quod illi qui aedifiacnt lignum, fenum, stipulam, quaedam cremabilia aedificia, id est, venialia peccata secum portant; quae in igne emendatorio cremantur. Unde constat quaedam venialia peccata post hanc vitam deleri. 2. Quod alii citius, alii tardius purgantur in igne. In illo autem igne purgatorio alii tardius, torium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari. Unde non frustra illa tria di
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ ita fore comꝑies: si diligent̾ annota¬
ueris loca scͥpture: in quibꝰ de timore
dñi fit mentio. ex alia tam̃ ratione: &
& ex alia: initialis. Seruilis enĩ ido dr̃
iniciũ sapĩȩ: quia p̃parat locũ sapĩe
cum quis habere incipit: Raritatẽ & sa¬
pientiã habere incipit. Inde etiam ẽ: qd
ut̾q timor dr inicialis. qđ inuenire po¬
teris: ꝑ diu̾sa loca scͥpturȩ. Ut̾q etiam ti¬
mor: int̾dum dr̃ seruilis. quia & ip̃e in¬
icialis: qui ẽ in karitate in choata. aliqͥd
habet de seruili.s. angorẽ penȩ. sic̃ & aliqͥd¬

Expanded text:
 ita fore comperies, si diligenter adnotaveris loca Scripturae in quibus de timore Domini fit mentio; ex alia tamen ratione et sapientiae, et ex alia initialis. Servilis enim ideo dicitur initium sapientiae, quia praeparat locum sapientiae, cum quis habere incipit, sapientiam et charitatem habere incipit. Inde etiam est quod uterque timor dicitur initialis; quod invenire poteris per diversa Scripturae loca. Uterque etiam timor interdum dicitur servilis, quia et ipse initialis, qui est in charitate inchoata, aliquid habet de servili, scilicet angorem poenae, sicut et aliq
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fuit timor ille quo penã metuit. Pot̾
timor ille: naturalis dici. suie humanꝰ.
qui om̃ĩbꝰ hoĩbꝰ in est. quo hoeret᷑ mors.
ac formidat᷑ pena. & dr timor ille natura¬
lis. ñ qđ accesserit homini ex natura: se¬
cundũ qđ pͥus fuit institutꝰ. quia ñ fuit
iste timor ꝯcretꝰ homini. nec de bonis na-¬
turalibꝰ. s quia ex corrupta natura ꝑ pec¬
catũ: hominibꝰ aduenit. cui corruptio
in oleuit : tanꝗͣ eẽt naturalis. & ẽ iste
timor: effectus peccat. ut p̃dictũ est:¬
Q uomͦꝰ differant sap̃ia. ⁊ scĩa.

Expanded text:
fuit timor iste quo poenam timuit? Potest timor ille dici naturalis vel humanus, qui omnibus hominibus inest, quo horretur mors ac formidatur poena. Et dicitur timor iste naturalis, non quia accesserit homini ex natura secundum quod prius fuit instituta, quia non fuit iste timor concretus homini, nec de bonis naturalibus; sed quia ex corrupta natura per peccatum omnibus advenit; cui corruptio inolevit, tanquam esset naturalis; et est iste timor, effectus peccati, ut praedictum estQUOMODO DIFFERANT SAPIENTIA
Abbreviated transcription (Latin):
habet mͦ. faciet enim tẽ: nos reuereri dm̃.
ñ timere. separari. uł carere. Fuit gͦ in xp̃o:
timor ille. s uixta usũ illũ: quẽ habebit
infuturo: inscĩs. Non enim timuit aep̃e
separari. uł offendere dđm. s eum p̃oĩbꝰ¬
reueritus ẽ. An timor penȩ qui fuit
in xp̃o: fuit seruilis. uł initialis. uł aliꝰ.
um autẽ fu̾it in xp̃o
timor penȩ. qͦrit᷑ an iste timor: fu̾it
mundanꝰ. uł seruilis. uł in icialis. Ad qđ
dicimus: nullũ eoꝵ fuisse in xp̃o. qͥa timor
mundanꝰ malus ẽ. ut supra dictum ẽ. & in
pͥmo gradu: cũ mundo deserit᷑. Seruilis

Expanded text:
habet. Faciet enim tunc nos revereri Deum, non timere separari vel carere. Fuit ergo et in Christo timor ille, sed juxta usum illum quem habebit in futuro in sanctis. Non enim timuit Christus separari vel offendere Deum, sed Deum pqui fuit in Christo fuerit servilis, vel initialis, vel alius. Cum autem fuerit in Christo timor poenae, quaeritur an iste timor fuerit mundanus, vel servilis, vel initialis. Ad quod dicimus nullum eorum fuisse in Christo, quia timor mundanus malus est, ut supra dictum est, et in primo gradu cum mundo deseritur; servilis
Abbreviated transcription (Latin):
oppresserit: & post filius eiꝰ eam duxerit:
pater postea non habeat uxorẽ. nec nu¬
lier: uirũ. filiꝰ: qui patris facinus igno¬
rauit: aliã ducat. Si diunx illa fuisset:
qđ utiq foret. si insponsalibus pactio
ꝯiugalis intercessisset: ñ ꝑmitteretur
sponsus aliã duc̾e. Mechis autẽ pena

Expanded text:
oppresserit, et post filius ejus eam duxerit, pater postea non habeat uxorem, nec mulier virum; filius qui patris facinus ignoravit, aliam ducat. Si conjux illa fuisset quod utique foret, si in sponsalibus pactio conjugalis intercessisset, non permitteretur sponso aliam ducere. Moechis autem poena
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ õs mauricio imꝑatori obqͦnda comitẽ qͥ ne¬
om̃es ꝯsentientes ei. quia scdm legẽ dei:
mori decernit᷑. Nam diuine legis est mos:
sponsas appellare coniuges. ut in engłio:
accipe mariã coniugẽ tuã. & indeuterono
duxerit indomum. suã: moriat᷑. qͥa
uxorẽ ꝓocimi sui uiolauit. ñ qͣ iã uxor
erat: s quȩ a parentibꝰ uxoefieri debebat.
Exhis colligitur: qđ sponse queda oiuges
sit. s quia ñ dum traducta fuerat. nec
res uxoria intercesserat .s. ꝯeubitꝰ oiuga

Expanded text:
gorius Mauricio Imperatori, ob quendam comitem, qui neomnes consentientes ei, quia secundum legem Dei mori decernitur. § 1. Nam divinae legis est mos, sponsas appellare conjuges, ut in Evangelio: Accipe Mariam conjugem tuam, et  suam, moriatur; quia uxorem proximi sui violavit; non quae jam uxor erat, sed quae a parentibus uxor fieri debebat. Ex his colligitur quod sponsae quaedam conjuges sit; sed quia nondum traducta fuerat, nec res uxoria intercesserat, scilicet concubit
Abbreviated transcription (Latin):
minalibus nullatenꝰ esse pot̾.¬
babens caritatẽ d adhuc quodã cu¬
piditatis affectu: amans hȩc scłaria Ta¬
lis existens: subita morte oppͥmit᷑. In illo
terreno affectu mortuus est. & tam̃ sana¬
bitur: a quo ñ se hic absoluit. gͦ posthanc
uitã: ab illo purgabitur. Constat gͦ. qͣda
lussent auctores: eur magis ꝯ memoras¬
sent leuia quã grauia: cũ etiã grauiũ
pena hic inexpleta post hanc uitã re¬
stetͫ De generali ofessione quid sit.
ost hȩc considerandũ est: utrũ ꝓsit
confessio illa: ubi singła peccata qͦ
quisq fecit: ñ exprimuntur. Sane dici
potest. qđ omĩa criminalia semel saltẽ
opoetet in ꝯfessione expͥmi. nͥ a m̃te a
liqua exciderint.S quia delicta neoo¬
intelligit omĩa: generaliter saltẽ ea
fitere: quoꝵ memoriã ñ habes. & sic ni¬
neralit̾ ositeri. nͥ aliqua sint᷑ frequent᷑:
tterata. ꝑfectiꝰ est tam̃: etiã illa expri¬

Expanded text:
de criminalibus nullatenus esse potde criminalibus nullatenus esse pothabens, sed adhuc quodam cupiditatis affectu amans haec secularia; talis existens subita morte opprimitur. In illo terreno affectu mortuus est, et tamen salvabitur, a quo non se hic absolvit; ergo post hanc vitam ab illo purgabitur. Constat ergo quaeluissent auctores, cur magis commemorassent levia quam gravia, cum etiam gravium poena hic inexpleta post hanc vitam restet? 5. De generali confessione, quid prosit. Post haec considerandum est quid prosit confessio illa, ubi singula peccata quae quisque fecit, non exprimuntur. Sane dici potest quod omnia criminalia semel saltem oportet in confessione exprimi, nisi aliqua a mente exciderint. Sed quia nemo delicta intelligit omnia, generaliter saltem ea confitere, quorum memoriam non habes, et sic nineraliter confiteri, nisi aliqua sint frequenter iterata; perfectius est tamen etiam illa expri
Abbreviated transcription (Latin):
multo grauiꝰ ibi puniat: quam hic
Oprno quorund̾a cũ obiectione.
ed forte dices: illud esse accipien¬
dũ de pena peccati: ñ deip̃o pec¬
futuro dimittenda. Si enĩ uerã peni
ei. s pena forte remansit. Iđoq: si u̾e pe¬
ni ens obiit: sine peocato transiit. Si
autẽ uere penitens ñ est: in obitu ma¬
culã portat: quȩ nunqͣm delebit᷑. Qui
uͦ edificat lignũ. fenũ. stipulã: u̾e pe¬
nitet. quia bonus est. & caritatẽ ha¬
bet. &s in karitate de hac uita trans¬
it. G sine peccato transit: ñ seqͥtur.
Uerũ quidẽ est: quia bonus ẽ. & ka¬
ritatẽ habet &. uere penitet. &. tam̃:
cũ ueniali peccato transit. qđ ñ de¬
leuit penitentia. Penitentia eiũ ñ de¬
let: nͥ peccatũ illud qđ deserit homo
Tale autẽ peccatũ: sepe in hac uita
ñ relinquit᷑ ab homine. & tam̃: u̾e
penitens est. & si ñ de om̃ibꝰ uenia¬
libus peniteat. Potest enĩ quis de om¬
ni mortali. & de om̃i uenial penite

Expanded text:
multo gravius ibi puniat, quam hic. 4. Opinio quorumdam cum objectione. Sed forte dices illud esse accipiendum de poena peccati, non de ipso pecfuturo dimittenda. Si enim veram poeniei; sed poena forte remansit. Ideoque si vere poenitens obiit, sine peccato transiit. Si autem vere poenitens non est in obitu, maculam portat quae nunquam delebitur. Qui vero aedificat lignum, foenum, stipulam, vere poenitet, quia bonus est, et charitatem habet, et in charitate de hac vita transit; ergo sine peccato transit, non sequitur. Verum quidem est, quia bonus est, et charitatem habet, vere poenitet; et tamen cum veniali peccato transit, quod non delevit Poenitentia. Poenitentia enim non delet nisi peccatum illud quod deserit homo. Tale autem peccatum saepe in hac vita non relinquitur ab homine; et tamen vere poenitens est, etsi non de omnibus venialibus poeniteat. Potest enim quis de omni mortali, et de omni veniali poeniter
Abbreviated transcription (Latin):
bemus. Unde aug̃. Ueritatẽ dicit do
penitens: qñ nichil illi de omissis soc¬
leribus celat. ñ qđ: & si uoluntate ce¬
lauit: ds ignoret. s ueritatẽ sibi ab¬
eo dici uult: ut ueniã osequat᷑. Si uͦ
mente aliqua exciderint: ꝯfitet᷑ uen¬
tatẽ do: cum generaliter dixerit.ds̃
qui nosti occulta cordis. & oꝑa mea.
qđ generalis confessio: etiã mortalia
delet: quoꝵ intelligentia ñ habet᷑.
Nemo ofiteat᷑ peccatũ qd ñ fecit.
S icut autẽ penitens celare ñ debet
peccatũ. quia suꝑbia ẽ: ita nec hu¬
militatis causa fateri se reũ illiꝰ: qđ se
ñ omisisse noscit. quia in cauta ẽ ta¬
lis humilitas: &s peccatorẽ ostituit. Un
ris: si ñ eras peccator ante qͣm menti¬
reris: mentiendo efficeris:qđ uitaras.

Expanded text:
nde August.: Veritatem dicit Deo poenitens, quando nihil illi de commissis sceleribus scelat; non quod et si voluntate celaverit, Deus, ignoret, sed veritatem sibi dici vult ab eo, ut veniam consequatur. Si vero mente aliqua exciderint, confitetur veritatem Deo, cum generaliter dixerit: Deus, qui nosti occulta cordis, et opera mea quod generalis confessio etiam mortalia delet, quorum intelligentia non habetur. 6. Nemo confiteatur peccata quae non fecit. Sicut autem poenitens celare non debet peccatum suum, quia superbia est, ita nec, humilitatis causa, fateri se reum illius quod se non commisisse noscit; quia incauta est talis humilitas, et peccatorem constituit. Undris, si non eras peccator antequam mentireris, mentiendo efficeris quod vitaras
Abbreviated transcription (Latin):
et forte queres. cũ hee ꝓpͥetates ni¬
Iñ possunt esse inꝑsonis. quin eas
determinent: qͦmͦ in ẽẽntia diuina esse
possunt: ita ut ñ eam dec̾minent. Re
ñ requiro. & consolabor me tam̃. Archan¬
geli nesciunt. angłi ñ audieit̃. Scła ñ¬
uit. fili ipẽ ñ edidit. Cesset gͦ doloe que¬
relarũ. Non putet hõ.: sua intelligentia:
generationis sacram̃tũ posse oseqͥ. Abso
sp̃c sc̃s. Stat in hoc fine intelligentia u̾¬
boꝵ Est filiꝰ apatre. qui ẽ unigenitꝰ ab ii¬
genito. ꝑgenies a parente. uiuus. auino.
Non natura deitatis: alia.: alia. qr ambo.
unũ. Hoc cͥdendo. incipe. ꝑcurre. ꝑsiste.
& si ñ ꝑuenturũ sciã: tam̃ ꝯgratulabor
ꝓfecturũ. Qui enĩ pie infinita ꝓseqͥt᷑ &
si ñ contingat aliqñ: tam̃ ꝓficiet ꝓde¬
undo. S ne te inseras in illud secretũ.
& archanũ. in opinabilis natiuitatis:
ne te immergas. sũmã intelligentie
cõp̃hendere p̾sumens. S intellige: in¬

Expanded text:
ed forte quaeres, cum hae proprietates non possunt esse in personis quin eas determinent, quomodo in divina essentia esse possint, ita ut non eam determinent? Resn requiro. Consolabor me tamen: Archangeli nesciunt, Angeli non audierunt, Prvit, Filius ipse non edidit. Cesset dolor querelarum. generationis sacramentum posse consequi. Absol et Spiritus sanctus. Stat in hoc fine intelligentia verborum. Est Filius a Patre, qui est unigenitus ab ingenito, progenies a parente, unus ab uno; non natura deitatis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe, percurre, persiste; etsi non perventurum sciam, tamen gratulabor profecturum. Qui enim pie infinita prosequitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens; sed intellige in
Abbreviated transcription (Latin):
de deo sit forma sidei: certa ẽ. Non gͦ a¬
liquid addendũ est. s. modus ꝯstitu¬
endus audacie. Quicquid ultra que¬
ritur. ñ intelligitur. Quomͦ imꝑbi he¬
retici insistunt. alia addentes.
Secerũ: hereticoꝵ impbitas: instinc¬
tu diabolicȩ fraudulentie exeitata:
ñ dũ quiescit. s intanta rerũ questio¬
ne addit. Si paternitas & filiatio in
deo: siue indiuina eẽntia st̃. Ead̾e gͥ
res: sͥ pat̾ est o filiꝰ. Nã in quo pat̾nitas
est: pater ẽ. &. inquo filiatio ẽ: filiꝰẽ. Si
gͥ una eadẽq res: habet inse pat̾nitatẽ.
& filiationẽ: ip̃a: generat. & generat᷑. Qͥ d̾
dicentes: insabellyanã heresym ꝑtͣhun¬
tur. extendentes patrẽ: infiliũ. eũ ip̃o.
sibi filiũ. ip̃m ꝓponant: & patrẽ. Si uͦ
negauerint: inuna dei eeñtia. pat̾nita¬
tẽ esse: oefiliationẽ: qͦmͦ gͦ dict̃ essed̾m:
His: aliisq argumentor. aculeis: utiun

Expanded text:
de Deo sit. Forma fidei certa est. Non ergo ade Deo sit. Forma fidei certa est. Non ergo aliquid addendum est, sed modus constituendus audaciae, quidquid ultra quaeritur, non intelligitur. 6. Quomodo improbi haeretici insistant alia addentes. Caeterum haereticorum improbitas instinctu diabolicae fraudulentiae excitata, nondum quiescit, sed in tanta rerum quaestione addit: Si paternitas et filiatio in Deo sive in divina essentia sunt, eadem ergo res est sibi Pater et Filius. Nam in quo paternitas est, Pater est; et in quo filiatio est, Filius est. Si ergo una eademque res habet in se paternitatem et filiationem, ipsa generat et generatur: quod dicentes, in Sabellianam haeresim pertrahuntur, extendentes Patrem in Filium, cum ipsum sibi Filium proponant et Patrem. Si vero negaverint in una Dei essentia paternitatem esse et filiationem, quomodo ergo dicunt esse Deum? His atque aliis argumentorum aculei
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. s ꝑsonis ac nominibus: distin¬
gunt᷑. S it̃m addunt. Si ꝓpͥetates ip̃e
duuna eẽntia sunt: cũ eẽntia ñ diffe¬
rant tres ꝑsone: necꝓpͥetatibꝰ diffeit̃.
Quomꝰ enĩ differt pater afilio: eo qd̾
diuina eẽntia est: cum in cẽntia unũ
sint. Responsio ad p̃missa. auctorita¬
os huimanis cõmentis: u̾bo hylarii
respondeo. Immensũ est qd̾ exigitur
os incõp̃hensibile. Eatͣ sig̾̃cantiã ser¬
monis est: extra sensus itentionẽ.
Non enuntiat᷑. ñ attingit᷑. ñ tenetur.
uerboꝵ sigẽantiã. rei ipsius natura ꝯ¬
sumit. Sensus contẽplationẽ: in ꝑspiea¬
bile lum̃ oboecat. Intelligentie capa¬
citatẽ: qd fine nullo continet᷑: excedit.
Michi gͦ. insensu labes est. in intelligñ¬
tia: stupor ẽ. Insermone uͦ: ñ iam infir¬
mitatẽ. s silentiũ confitebor ẜ iculosũ
ninuis est: de rebus tantis. ac tam re-¬
conditis: aliquid ultra p̃scͥptũ celeste
ꝓferre. ut ultra p̃smnitionẽ dei. sermo

Expanded text:
sunt, sed personis ac nominibus distinguuntur. Sed iterum addunt: Si proprietates ipsae divina essentia sunt, cum essentia non differant tres personae, nec proprietatibus differunt. Quomodo enim differt Pater a Filio, eo quod divina essentia est, cum in essentia unum sunt? 5. Responsio ad praemissa auctorita humanis commentis verbo Hil. respondeo: Immensum est quod exigitur et incomprehensibile; extra significantiam est sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura consumit; sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra praescriptum coeleste proferre, ut ultra praefinitionem Dei sermo
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃onẽ: qđ ꝓpͥetates ñ penitꝰ ita ẽẽ in
dei eentia: siẽ in ypostasibꝰ dicuntur.
uoꝵ audatie
resistentes: atq ignorantie ꝓui¬
dentes: audebimꝰ aliquid suꝑ hoc loqͥ.
stasibus. inquibus ita sunt: qđ eas det̾¬
Ideoq licet paternitas & filiatio sint i
diuina eeñtia: cũ eã ñ det̾minent: ñ idõ
pot̾ dici: qđ diuina eẽntia:  gen̾et & ge¬
neret᷑. uł qd̃ eadẽ ressit ibi: pat̾ ⁊ filiꝰ. Ita
enĩ ꝓpͥetas det̾minat ꝑsonã: ut hac ꝓpͥeta¬

Expanded text:
ita esse in Dei essentia, sicut in hypostasibus dicuntur. Quorum audaciae resistentes atque ignorantiae providentes, audebimus aliquid super hoc loqui. stasibus; in quibus ita sunt, quod eas deterIdeoque licet paternitas et filiatio sint in divina essentia, cum eam non determinent, non ideo potest dici quod divina essentia et generet et generetur; vel quod eadem res sit sibi Pater et Filius. Ita enim proprietas determinat personam, ut hac proprieta
Abbreviated transcription (Latin):
oc autẽ aliqui negant. dicentes qͥ¬
dem: ꝓpͥetates in ꝑs onis esse. s ñ
esse ꝑsonas ip̃as. qr ita dicunt esse
inꝑsonis: uł ineẽntia diuina: ut ñ
sint interiꝰ. sicut ea sunt: que scd̃m sub¬
stantiã. dedodicunt᷑. ut bonitas. iu¬
sticia. s extrinsecꝰ affixa sunt: atq ita
esse: ronibus ꝓbare contendunt. Si

Expanded text:
oc autem aliqui negant, dicentes quidem proprietates in personis esse, sed non esse personas ipsas, quia ita dicunt esse in personis vel in essentia divina, ut non sint interius, sicut ea sunt quae secundum substantiam dicuntur de Deo, ut bonitas, justitia, sed extrinsecus affixae sunt, atque ita es
Abbreviated transcription (Latin):
eius. ut miro & ineffabili modo: ñ fiat
preter ciuis uoluntatẽ: qd etiã sit contͣ
eiis uoluntatẽ. quia ñ fieret: si ñ sineret
nec utiq nolens: sinit. s uolens. nec si¬
malo posset face̾ bene. His uerbis eui

Expanded text:
abili modo non fiat praeter voluntatem ejus, quod etiam contra ejus voluntatem fit, quod non fieret si non sineret, nec utique nolens sinit, sed volens: nec simalo posset facere bene. Est et ali
Abbreviated transcription (Latin):
rerũ insimians scriptura: um̃ esse
c̾atoeẽ: initiũq temporis: atq omni¬
ũ uisibiliũ: uł inuisibiliũ ẽaturaꝵ
in uno principio: adeo c̾atore mundũ¬
factum refert. elidens errorẽ quorunda:
plura sine principio fuisse principia
opinantiũ. Plato nãq tria initia esti¬
& ip̃a: inc̾ata. sine principio. & dđm qͣ¬
si artificẽ. ñ: c̾atorẽ. ¶reatoe enĩ est:
qui de nichilo aliqua fecit. & care: ꝓpͥe
de materia Unde: homo uł ange¬
lus dr aliqua fac̾e̾ s ñ: ereare. uocat᷑q
auctor siue artifex.s ñ: c̾ator Hoc enĩ
nom̃: soli deo ꝓpͥe congruit. qui & de
nichilo queda: &. de aliquo aliqua. fa¬
cit. Ip̃e gͦ est cator & opifex. & factor.
S c̾atoris nom̃ ͥ ꝓpͥ̾e retinuit. Alia
uͦ: etiam creaturis cõmunicauit. In
scͥpturis tam̃: sepe c̾ator accipit᷑: tan¬
quã factor. & c̾are: sicut facere. sine

Expanded text:
ra, Deum esse creatorem initiumque temporis atque omnium visibilium vel invisibilium creaturarum in uno principio a Deo cfactum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinantium. Plato namque tria initia aestiet ipsa increata sine principio, et Deum quasi artificem, non Creatorem. Creator enim est, qui de nihilo aliqua facit. Creare igiturde materia. Unde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de nihilo quaedam, et de aliquo aliqua facit. Ipse est ergo creator et opifex et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam crScriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine
Abbreviated transcription (Latin):
feccrunt contra dei uoluntatẽ . i. p̃ceptũ.
de ipsis facta ẽ uoluntas eiꝰ i. impleta est
uoluntas eiꝰ sempit̾na. qua eos dãpna¬
eam ꝯtendunt. & consilio eius resistentes.
ostendit᷑. quia dum mali ꝯsilio ac p̃¬
cepto dei resistunt: qđ uei uoluntas
appellat᷑. ea faciunt: unde uoluntaᷤᷤ
que ip̃e est implet᷑. que dispõ. uł be
neplacitũ uocat᷑. Nã ut ait aug̃ in¬

Expanded text:
tra Dei voluntatem, id est, praeceptum, de ipsis facta est voluntas ejus, id est, impleta est voluntas ejus sempiterna, qua eos damnacontendunt, et consilio ejus resitentes oostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde voluntas ejus, quae ipse est, impletur, quae dispositio vel beneplacitum vocatur. Nam, ut ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
fiat om̃e qd uelit. & nicbfiat: qđ no¬
lit. que de homine semꝑ implet᷑. qͦẽq
se uertat. Nicħ enĩ ut ait aug̃: in libero
arbitͥo ꝯstitutũ: suꝑat uoluntatẽ dei.
& si faciat contra eius uoluntatẽ: tam̃
contra eius uoluntatẽ que ip̃e est: ni¬
chil putandũ est ita fieri: tãqͣm uelit
ficri: & ñ fiat. uł nolit fieri: & fiat. Illa
enĩ uoluntas: ut ait aug̃. in enchydion:
semꝑ implet᷑. aut de nobis. aut a nobis
De nobis implit᷑. s tam̃ ñ implemꝰ cã:
qñ peccamꝰ. A nobis implet. qñ bonũ
facimꝰ. Ideo enĩ facimus: quia scimꝰ

Expanded text:
mne quod velit, et nihil fiat quod nolit; quae de homine semper impletur, quocumque se vertat. Nihil enim, ut ait Aug., in libero arbitrio constitutum superat voluntatem Dei: etsi faciat contra ejus voluntatem, tamen contra ejus voluntatem, quae ipse est, nihil putandum est ita fieri tanquam velit fieri et non fiat, vel nolit fieri et fiat. Illa enim voluntas, ut ait Augustinus, in Ench., semper impletur, aut de nobis aut a nobis. De nobis impletur; sed tamen non implemus eam quando peccamus. A nobis impletur, quando bonum facimus; ideo enim facimus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ: uł t̾restriũ usibiliũ uł inuisibiliũ.
cãm ñ esse: nͥ bonitatẽ c̾atoris. qui ẽ ds¬
unus. & uerus Cuiꝰ tanta est bonitas:
ut sũme bonus: beatitudinis sue qua
eternalit̾ beatis ẽ: alios uelit esse partici¬
pes: que uidr. & cõmunicari posse . &. nu¬
nui omino ñ posse. Illud gͥ bonũ qđ ipẽ
erat: & quo beatus erat. sola bonitate ñ
necessitate. aliis etiã cõmunicari uolu¬
it. quia sũme boni erat. ꝓdesse uelle.&
omĩpotentissimi: noceri sibi ñ posse.

Expanded text:
strium, visibilium et invisibilium causam non esse, nisi bonitatem Creatoris qui est vivus et verus; cujus tanta est bonitas, ut summe bonus, beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, et omnipotentissimi nocere non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
Obiectio qͦrund̾a ꝗͣ sophystica qͣ ꝓbare
nitunt᷑ ex dõ ẽẽ qđ mala fiunt.
Am sufficienter ostensũ ẽ: qđ d̾o aue¬
tore ñ fiunt mala Quidã tam̃ sophi¬
stice incedentes: & ideo deo odibiles
ꝓbare conant᷑. exdeo eẽ auctore qͦd
mala fiunt. hoc modo. Qđ mala fiunt.
uerũ est. Om̃e autẽ qd uerũ est. est
a ueritate que ds est. A deo gͥ est: qͦd

Expanded text:
tica, qua probare nituntur ex Deo esse quod mala fiant. Jam sufficienter ostensum est quod Deo auctore non fiunt mala. Quidam tamen sophistice incedentes, et ideo Deo odibiles, probare conantur ex Deo auctore esse quod mala fiunt, hoc modo: Quod mala fiunt, verum est: omne autem verum quod est, a veritate est, quae Deus est; a Deo ergo est quod
Abbreviated transcription (Latin):
Mest uoluntas hoĩs idem uolentis.
qđ ds̃ uult fieri. & aliqñ bona ẽ uo¬
luntas hominis. aliud uolentis qͣm
ds̃. U̾t enĩ bona sit hominis uoluntaᷤᷤ.
opcetet attendere: quid ꝯgruat ei uel¬
le & quo fine. Tantũ enĩ inter est int̾
uoluntatẽ dei: & uoluntatẽ hõĩs: ut
inquibꝰd̃a: aliud ꝯgruat deo uelle.
aliud: homini. Unde aug̃ menche
te homo uult aliquid: qđ ds̃ ñ uult.
bona multo amplius. multoq certiꝰ
uoluntate. Nam illuis mala uolun¬
tas esse nunꝗͣ pot̾. tamꝗͣ si bonus fi¬
lius patrẽ ulit uiuere: quẽ ds bona
uoluntate uult mori. Etrursũ fieri
potest: ut hoc uelit homo uoluntate
mala: qđ ds̃ uult bona. uelut. si ma¬
lus filius uelit mori patrẽ. uelit etiã
uult ds̃. Iste uͦ: id uult: qđ uult & ds.
& tam̃: hone dei uoluntati pietas illiꝰ
potius consonat: quãius aliud uoles¬
tis: quam huiꝰ id̾e uolentis: impietas.
Multũ enĩ interest: quid uelle hoĩ
quid deo: congruat. & adquẽ finẽ

Expanded text:
m volentis quod Deus vult fieri, et aliquando bona est voluntas hominis aliud volentis quam Deus. Ut enim bona sit hominis voluntas, oportet attendere quid congruat ei velle, et quo fine. Tantum enim interest inter voluntatem Dei et voluntatem hominis, ut in quibusdam aliud congruat Deo velle, aliud homini; unde Aug., in Encte homo vult aliquid quod Deus non vult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem
Abbreviated transcription (Latin):
tem si nollet mala fieri. uł uellet ñ
fieri: &. tam̃ fierent: omp̃s ñ eẽt. cum
eius uoluntas. humane uoluntatis
effectu impediret᷑. Id̾oq ñ ꝯccdunt.:¬
om̃ uelle mala fieri. ne maloꝵ audor
intelligat᷑. Nec ꝯcedunt: eũ uelle ma¬
la fieri. ut ñ auctor s ꝑmissor maloꝵ
monstret᷑. unde & eugłista: ubi osten

Expanded text:
a fieri, vel vellet non fieri, et tamen fierent, omnipotens non esset, cum ejus voluntas humanae voluntatis effectu impediretur. Ideoque non concedunt Deum velle mala fieri, ne malorum auctor intelligatur; nec concedunt eum velle maelle mala fieri, ut non auctor, sed permissor malorum monstretur. Unde et Evangelista, Joan
Abbreviated transcription (Latin):
Saluus: nͥ quẽ uelit saluari. & ido:
rogandus ẽ ut uelir. qr necesse ẽ fieri:
si uolu̾it. Non est enĩ edendus omp̃s
aliquid uoluisse fieri: qd factũ ñ sit.
Sic etiã intelligit᷑ illud: illuminat
omnẽ hominẽ uenientẽ inhẽ mun¬
dũ.ñ: quia nullus hoĩũ est. qͥ ñ illu

Expanded text:
salvus nisi quem velit salvari; et ideo salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam intelligitur illud Joan. 1: Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; non quia nullus hominum est
Abbreviated transcription (Latin):
sa apłi uerba: p̃dictis ñ contradi¬
cant. qui dedo loquens: ait. Uult oẽs
homines saluos fieri. quoꝵ occasio¬
ne uerboꝵ: multi aueritate deuiart̃.
dicentes: dm multa uelle fieri: que
ñ fiunt. S ñ ẽ intelligendũ earatione
illud esse dictũ: quasi ds uolu̾it ali¬
quos saluari: & ñ saluent᷑. Quis enĩ
tam impie desipiat: ut dicat: dm ma¬
las hominũ uoluntates: quas uolu¬
erit. & qñ uolu̾it. & ubi uoluerit:
est indignius: ido ñ fecit: qm̃ nefi¬
eret qđ uolebat omp̃s: uoluntaᷤ ho¬
minis impediuit. Idoq: cũ audimꝰ:
& insacris litteris legimus: qđ uelit
om̃s hoĩes saluos fieri: ñ tam̃ iło de¬
bemꝰ omĩpotentissime dei uoluntati
aliquid derogare. s ita intellig̾e qd̃
scͥptũ est. uult om̃s homines saluos fi¬
eri: tanqͣm diceret᷑: nullũ hominẽ fi¬
eri saluũ: nͥ quẽ saluũ fieri ip̃e uolu¬
erit. ñ: qđ nullus sit hominũ: quẽ
ñ saluũ fieri uelit. s qđ nullus fiat

Expanded text:
stoli praedictis non contradicant, qui de Deo loquens ait: Vult omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare, sed ita intelligere quod scriptum est, vult omnes homines salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominum fieri salvum nisi quem salvum fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus fiat
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionẽ. uł ꝓhibitionẽ. s ñ contra eiꝰ uo¬
luntatẽ: que ip̃e est. nͥ dicant᷑: contra eã
sieri: quia p̾ter eamfiunt Contra eã qͥppe
nicħ ita fit: ut uelit ficri: & ñ fiat. uł no¬
lit fieri: & fiat. Qđ euident̾ ibi aug̃ nota¬
uit: ubi ait. Quantũ ad ipõs attinet qd
ds̃ noluit. fecerunt. Quantũ uͦ addei omĩ¬
potentiã: nullomͦ id facẽ ualuerunt. Ac

Expanded text:
 prohibitionem, sed non contra ejus voluntatem, quae ipse est; nisi dicantur contra eam fieri quae praeter eam fiunt. Contra eam quippe nihil ita fit, ut velit fieri quod non fiat, vel nolit et fiat; quod evidenter ibi Aug. notavit, ubi ait: Quantum ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere val
Abbreviated transcription (Latin):
s cõꝵ: possumꝰ uelle & nolle. & utr̃q:
bona uoluntate. si rectos nobis ꝓpona¬
mus fines. C ui enĩ placuit pauli passio:
eo fine: quia p̃miũ eiꝰ ꝑhoc auctũ &
paratũ cernebat: bonã uidr habu¬
isse uoluntatẽ. que uoluntati eiꝰ ꝯ¬
gruebat: qua cupiebat dissolui:
& esse cũ xp̃o. Qui autẽ uoluit euoi
declinare apassione: & effuge̾ ma¬
nus iniquoꝵ: cõpassione tam̃ pie¬
parebant uoluntates pioꝵ fideliũ.
ds̃ ip̃e bonã uoluntatẽ suã imple
tinebant: qui nolebant qd̃ uolebat.
quã illi: ꝑ quos uolentes fc̃m ẽ. qd̾

Expanded text:
orum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum et paratum cernebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus congruebat, quia cupiebat dissolvi et esse cum Christo. Qui autem voluit eum declinare passionem et effugere manus iniquorum compassione pieparebant voluntates piorum fideliumue istam bonam voluntatem suam implevertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ implec᷑ de homine. etiã. si faciat
hõ contra uoluntatẽ dei. S attenden¬
dũ est diligent. quomͦ insuꝑioribus
or̃: fieri aliquid contra dei uoluntatẽ:
qd tam̃: ñ fit p̃ter eã.  qualit̾ intelli¬
gendũ sit illud: quantũ ad se. fecerunt
qđ ds̃ noluit. Quantũ uͦ ad omĩpotũtu¬
am dei: nullomͦ id fac̾e ualuerunt. ui¬
dent᷑ enĩ ista suꝑioribus obuiare: ubi

Expanded text:
mine, etiamsi faciat homo contra Dei voluntatem. Sed attendendum est diligenter quomodo in superioribus dicitur fieri aliquid contra Dei voluntatem, quod tamen non fit praeter eam, et qualiter intelligendum sit illud. Quantum ad se, fecerunt quod Deus noluit; quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id facere valuerunt. Videntur enim ista superioribus obviare
Abbreviated transcription (Latin):
rando passionẽ. si c̃ nobis solet acci¬
dere. S eiis sempiterne uoluntatis. no¬
uũ aliquẽ sig̾camus effectũ .i. et̾na eiꝰ
ut in ip̃o nicħ noui contingat: s nouũ
aliquid. si ẽ i eius eterna fuerat uo
luntate: fiat. sine aliqua sui motio
ne: uł mutatione. Nos uͦ oꝑando
mutari dicimur: quia mouem᷑. Non
enĩ sine motu aliquid facimus. ds̃ gͦ
noue esse incipiunt. que ante ñ erãt
asb̾q ipĩus agitatione. ut actus ꝓpͥe
dici ñ queat. cũ uidelicet actus om̃is:
in motu consistat. Indeo autẽ: motus
nullus est. Sic̃ cͦ excalore solis aliqua
fieri contingit: nulla tam̃ imip̃o: uł
inetus ealore facta motione uł mutati¬
one: Ita: ex dei uoluntate: noua ha¬
bent esse. sine auctoris mutatione. qͥ¬

Expanded text:
rando passionem, sicut nobis solet accidere; sed ejus sempiternae voluntatis novum aliquem significamus effectum, id est, aeterut in ipso nihil noui contingat, sed nouum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deus ernovae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
magna oꝑa dñi. exquisita in om̃s uolius¬
tates cius. & tam sapient̾ exquisita: ut
cũ angłica & humana c̾atura peccasset.¬
i. ñ qđ ille. s qđ uoluit ip̃a fecisset: etiã
ꝑeande c̾ature uoluntatẽ. qua factũ ẽ.
qđ c̃ator ñ uoluit: impleret iꝑ̃e: qđ uo¬
luit. bene utens. & malis. tãꝗͣ sũme bo¬
nis. ad eoꝵ dapnationẽ: quos iuste p̃pa¬
rauit adpenã. &. adeoe salutẽ: quos be¬
nigne p̃destinauit adgłam. Quantũ e¬
ni adipõs attinet: qđ ds̃ noluit. fecert̃.
quantũ uͦ ad om̃ĩpotentiã di: nullomͦ

Expanded text:
magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus , et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasseta fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleretur illud quod voluit, bene utens, et malis tanquam summe bonis ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus voluit fecerunt. Quantum vero ad omnipote