comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta suasione serpentis: aspexit lignũ bo¬
nũ esu. uecoꝵ aspectu. nec credens se inde
sigc̃onis: illa dixisse. Id̾o manducauit.
&s dedit uiro suo fortassis cũ aliqͣ suasi¬
one: quã scͥptura intelligend̾a reliqͥt.
Uł forte ñ fuit suaderi necesse: cũ eã mor¬
tuã ẽẽ illo cibo. ñ uideret uir Siẽ gͦ ñ
est ꝑmissus diabolus tẽp̃tare feminã. nͥ
ꝑserpentẽ: ita nec uirũ: nͥ ꝑfeminã. ut
sic̃ preceptũ dei ꝑuirũ uenit admulie¬
rẽ: ita diaboli tẽptatio: ꝑmulierẽ tͣns¬
iret aduirũ. In muliere uͦ: quȩ ratio¬
nalis erat: ñ est ip̃e locutus: ut inser¬
pente. s. ꝑsuasio eiꝰ. quaniuis instinctu
adiuuaret interiꝰ: qđ ꝑserpentẽ gere¬
bat exteriꝰ. E xp̃dictis: cep̃tationis mo¬
dus: atq ꝓgressus: insinuat᷑. Nec ñ eci¬
uod si ita fuit: ñ gͥ alteriꝰ suggestio¬
ne: pͥus peccauit. cũ auetoritas
tradat: id̾o peccatũ diaboli in eurabi¬
le esse: quia ñ suggestione. s ꝓpͥa suꝑ¬

Expanded text:
ta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde usa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. el forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In muliere vero quae rationalis erat, non est ipse locutus ut in serpersuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque progressus insinuatur; necnon etiente. Quod si ita fuit, non ergo alterius suggestione prius peccavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria sup
Abbreviated transcription (Latin):
se uiro. De ligno scĩe bom & mali: ne
comedas. Non dixit: ne comedatis. For¬
te. quia facturus erat mulierẽ.: sic p̾ce
datũ. quia mulier que subiecta fuit ui
ro: ñ nisi mediante uiro: diuinũ debiit
qui ñdũ didicerant: inter loquentes creᷤᷤ¬
cendo.: uł magisterio: dicimꝰ. quia d̃s ta
les eos fecerat: qui possent loqui. & disc̾e
elationẽ in aio hoĩs p̃cessisse: exqua dia¬
putandũ: qđ homo deiceret᷑: nͥ p̃cessissa
in eo quȩda elatio cõpͥmenda. ut ꝑhumi¬
litatẽ peccati: sciret: quã falso de se p̃sũp¬
serit. & qd ñ bene habet se natura: si a

Expanded text:
se viro: De ligno scientiae boni et mali ne se viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit ne comedatis. Forte quia facturus erat mulierem de viro, sidatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio, dicimus quia Deus eos tales fecerat qui possent loqui, et discere elationem in animo hominis praecessisse, ex qua diaputandum quod homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea: angłica natura: qm̃ ñ tota
ꝑierat: s exparte ꝑstiterat: ñ est re¬
depta. Humana uͦ: Tota ꝑierat: & ideo:
ne penitꝰ ꝑderet᷑: ex parte est redep̃ta. ut
inde: riuna suppleret᷑ angłica. Unde au¬
gustinꝰ inenchydion. Placuit uniu̾sita¬
tis creatori: & mod̾atori: ut qm̃ ñ tota
multitudo angłoꝵ dm deserendo ꝑierat. ea
qͥ ꝑierat. in ꝑpetua ꝑditione remdnss ue
autẽ cum deo illa deserente ꝑstiterat:
ret. At uͦ creatura rationalis que in ho¬
minibus erat: qm̃ peccatis atq suppli¬
ciis tota ꝑierat: exparte meruit repa¬
rari. Unde: angelice sociecati supplere¬
tur: qd̾ ruina illa minuerat. Hoc enĩ
ꝓmissũ est scĩs: qd ert̃ equales angłis
dei. Qđ ñ soli uiro p̃ceptũ fuit datũ.
llud etiã notandũ est:
qd ñ soli uiro p̃ceptũ uidet᷑ esse datũ.
cũ ip̃a mulier testet᷑:. sͥ etiã esse manda¬
tũ dicens. Precepit nobis ds̃. &ẽ. Supra
tam̃ legit᷑. ante factã mulierẽ: um̃ dixiꝰ¬

Expanded text:
ea angelica natura, quoniam non tota perierat, sed ex parte perstiterat, non est redempta; humana vero tota perierat, et ideo ne penitus perderetur, ex parte est redempta, ut inde ruina suppleretur angelica. Unde Aug. in Ench., cap. 29: Placuit universitatis creatori et moderatori ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, ret. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis tota perierat, ex parte poterat reparari, unde angelicae societati suppleretur quod ruina illa minuerat; hoc enim promissum est sanctis, quod erunt aequales angelis Dei. 7. Quod non soli viro praeceptum fuit datum. Illud etiam notandum est, quod non soli viro praeceptum videtur esse datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
esse uerũ: eritis sic̃ dii. S putauit utrq̃
posse fieri. ut & uxori morẽ gereret: &
ꝑpenitentiã ueniã haberet. Minꝰ gͥpec¬
cauit: qui de penitentia: & dei miscd̾ia
cogitauit. Post quã enĩ mulier seducta
manducauit: eiq dedit: ut simul ede¬
rent. noluit eã contristare. quã crede¬
bat sine suo solatio contabeso̾e. & ase
alienatã. om̃ino interire. Non quide¬
uictus carnali concupiscentia: quã
ñ dũ senserat. s amicabili quada be¬
niuolentia. qua pler̃q fit: ut offendat᷑
bs̃ ne offendat᷑ amicꝰ. qđ eũ facere ñ de¬
buisse: diuine sententie iustꝰ exitꝰ indi¬
cauit. Gͣ alio quod̾a modo ip̃e etiã decep¬
tus ẽ. In exꝑtus enĩ duune seuerita¬
tis: in eo falli potuit: ut ueniale cre¬
deret ẽẽ cõmissũ. S dolo illo serpenti¬
no quo mulier seducta ẽ: nullomͦ ar¬
bitror: illũ potuisse seduci. Exhis dat᷑
intelligi: qđ mulier plus peccauit. ini

Expanded text:
esse verum: Eritis sicut dii; sed putavit utrumque esse verum: Eritis sicut dii; sed putavit utrumque posse fieri, ut et uxori morem gereret, et per poenitentiam veniam haberet. Minus ergo peccavit, qui de poenitentia et Dei misericordia cogitavit. Postquam enim mulier seducta manducavit, eique dedit ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat sine suo solatio contabescere, et a se alienatam omnino interire; non quidem carnali victus concupiscentia, quam nondum senserat, sed amicabili quadam benevolentia, qua plerumque fit ut offendatur Deus ne offendatur amicus, quod eum facere non debuisse divinae sententiae justus exitus indicavit. Ergo alio quodam modo ipse etiam deceptus est. Inexpertus enim divinae severitatis, in eo falli potuit, ut veniale crederet esse commissum; sed dolo illo serpentino quo mulier seducta est, nullo modo arbitror illum potuisse seduci. Ex his datur intelligi quod mulier plus peccavit, in
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut deos futuros. tanquã eos diu¬
nitatẽ inuideret. qui eos homines fe¬
cerat.S & si uirũ ꝓpt̾ aliquã mentis
elationẽ. quȩ dm̃ latere ñ poterat:
sollicitauit aliqua exꝑiendi cupiditã.
cũ mulierẽ uideret illa esca ñ esse
mortuã: Non tam̃ eũ arbitr& si iã
spirituali m̃te p̃ditus erat. ullo mͦ cre¬
didisse: qđ diabolus suggerebat. Quis
plus peccauit adam uł eua.
x quo manifeste animadũti pot̾:
quis eoꝵ plus peccauerit. adam .s. ułeua.
Plus enĩ uidr peccasse mulier. qͦ uoluit
usurpare diuinitatis equalitatẽ. & ni¬
mia p̃sũptione elata: credidit ita esse
futurũ. Adam uͦ: nec illud credidit. &
de penitentia. & dei miscd̃ia cogitauit.
dum uxori morẽ gerens: eius ꝑsuasio¬
ni consensit. nolens eã contristare. &
a se alienatã relinquere: ne ꝑiret. arbi¬
tratꝰ: illud esse ueniale: ñ mortale delic
ut intelligat᷑ ñ esseseductus: priors. uł

Expanded text:
sicut deos futuros; tanquam eis divsicut deos futuros; tanquam eis divinitatem invideret, qui eos homines fecerat. Sed etsi virum propter aliquam mentis elationem, quae Deum latere non poterat, sollicitavit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem videret accepta illa esca non esse mortuam; nec tamen eum arbitror, si jam spirituali mente praeditus erat, ullo modo credidisse quod diabolus suggerebat. 5. Quis plus peccavit, Adam vel Eva. Ex quo manifeste animadverti potest quis eorum plus peccaverit, Adam vel Eva. Plus enim videtur peccasse mulier, quae voluit usurpare divinitatis aequalitatem, et nimia praesumptione elata crediderit ita esse futurum. Adam vero nec illud credidit, et de poenitentia et Dei misericordia cogitavit, dum uxori morem gerens, ejus persuasioni consensit, nolens eam contristare, et a se alienatam relinquere, ne periret; arbitrans illud esse veniale non mortale delictut intelligatur non esse seductus prior, scili
Abbreviated transcription (Latin):
ñ testatis: inuiro fuit. sic̃ inmuliere Ad̾
hi qd̃ dicimus. quia ada ñ fuit seductus.
eo modo: quo mulier. Non enĩ puta¬
uit esse uerũ: qd diabolus suggerebat.
In eo tam̃ fuisse seductũ credi potest:
t qd̾ cõmissũ ueniale putauerit: qd ꝑ
emptoriũ erat. Set nec prioe seductꝰ
fuit. nec ineo: in quo mulier. ut cre¬
deret: dm̃ illud lignũ ideo tang̾e ꝓhi¬
buisse: qm̃ si tangerent: fierent sicut
dii. Uerumtam̃: preuaricator fuit a¬
exꝑiri. cũ mulierẽ ñ uideret mortuã:
esc̃a illa ꝑcepta. Unde aug̃ suꝑ gene¬
sim. Cum apłs adam p̃uaricatorẽ fu¬
isse ostendat: dicens. Insimilitudinẽ
p̃uaricationis ade: Seductũ tam̃ ne¬
gat: uͥait. Adam ñ est seductus. sec
mulier. Unde: & interrogatus: ñ ait:
Mulier seduxit me: s: dedit mͥ pomũ.¬
& comedi. Mulier uͦ inquit. Serpens
seduxit me. Hanc autẽ seductionẽ
batur: cũ falsũ esset: uerũ esse puta¬
ꝓhibu̾it: quia sciebat eos si tetigisset̃.

Expanded text:
testatis in viro fuerit, sicut in muliere. Ad quod dicimus quia Adam non fuit seductus eo modo quo mulier. Non enim putavit esse verum quod diabolus suggerebat. In eo tamen fuisse seductum credi potest, quod commissum veniale putaverit, quod peremptorium erat. Sed nec prior seductus fuit, nec in eo quo mulier, ut crederet Deum illud lignum ideo tangere prohibuisse, quoniam si tangerent fierent sicut dii. Verumtamen praevaricator fuit Aexperiri, cum mulierem non videret mortuam esca illa percepta. Unde Augustinus super Genesim: Cum Apostolus Adam praevaricatorem fuisse ostendat, dicens: In similitudinem praevaricationis Adae , seductum tamen negat, ubi ait: Adam non est seductus, sed mulier . Unde et interrogatus non ait: Mulier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpens seduxit me. Hanc autem seductionem batur, cum falsum esset, verum putaprohibuerit, quia sciebat eos, si tetigissent,
Abbreviated transcription (Latin):
tur: natura corporis. simplex autẽ. nullomꝰ.¬
ut ẽ anima: incorporatione quid corporis:
c̃ simplex. sine ccoeporatione uͦ eceporis mul
tiplex est: & ñ simplex. quȩ ideo simplex
d̾r. respectu coeporis. quia mole ũ diffun¬
ditur: ꝑspatiũ loci. s inuno qͦq corpore: &s
in toto tota ẽ: &. inqualibet parte eiꝰ. tota
ẽ. ẜ id̾o: cum sit aliqͥd. in quauis exigua
particula coeporis: qđ sentiat aĩa.: qͣmuis
ñ fiat in toto corpore: illa tam̃ tota sentit.
cẽ: aliud mertẽ. aliud acutũ: aliud memo¬
rem: aluud cupiditas: aliud timoe: aliud le¬
ticia: aliud tristicia: possutq hec: & alia
huiꝰmodi innumerabilia: in aĩe iueniri na¬
tura: & alia sinealiis: & alia magis: & alia
minus: manifestũ est: ñ esse simplicẽ.s. mul¬
tiplicẽ eẽ naturã. Nicħ enĩ simplex: muta¬
bile ẽ. Omĩs autẽ c̾atura: mutabilis ẽ. Nul¬
la gͦ catura: u̾e simplex ẽ. Ds̃ uͦ. & si multipli

Expanded text:
tur natura corporis; simplex autem, nullo motur natura corporis; simplex autem, nullo most anima, in comparatione quidem corporis est simplex; sine comparatione vero corporis, tiplex et non simplex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est. Et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possitque haec et alia hujusmodi innumerabilia in animae inveniri natura, et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, manifestum est animae non simplicem, sed multiplicem esse naturam; nihil enim simplex mutabile est; omnis autem creatura mutabilis est; nulla ergo creatura vere simplex est. Deus vero etsi multiplex
Abbreviated transcription (Latin):
Sui mutatione mirabilia facientẽ. & sine
ullo suo temporali motu. temporalia c̾an¬
tẽ intueri: & nosse. licet sit difficile: oportet.
Nere gͦ ac ꝓpͥe incõmutabilis ẽ: sola diuini¬
tatis eeñtia. que sinc sui mutatione: eunc¬
Tas condidit naturas. hic d̾simpliettate
Sadeq sola: ꝓp̾e ac uere. simplex ẽ. ũ nec
partiũ: nec accidentiũ. seu quarũlibet for¬
marũ. ulla est diu̾sitas.siue uariatio. uel
multitudo. Ut aut̃ scias qͦm simplex sit illa
quare c̾atura sit multiplex. & nullom u̾e
simplex. & pͥmũ: decorporali. postea: de spũ¬
orporalis itaq catura: expartibus constat.
ita: ut sit ibi: alia pars: maior. alia: minor.
& maius sit totũ: quã quelibet pais. & in
uno qͦq corpore: aliud ẽ magnitudo. aliud.
color. aliud: figura. Potest enĩ etiã minuta
magnitudine man̾e ide color: &eadfigura.
& colore mutato: man̾e eade figura. & ead
magnitudo. Ac ꝑ hoc: multiplex eẽ ꝯuinci¬

Expanded text:
sui commutatione mutabilia facientem, et sine sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temporalia creantem, intueri et nosse, licet sit difficile, oportet. Vere ergo ac proprie incommutabilis est sola divinitatis essentia; quae sine sui mutatione cunctas condidit naturas. 4. Hic de simplicitate. Eademque sola proprie ac vere simplex est, ubi nec partium, nec accidentium, nec quarumlibet formarum ulla est diversitas sive variatio vel multitudo. Ut autem scias quomodo simplex sit illa creatura sit multiplex, et nullo modo vere simplex; et primum de corporali, postea de spporalis utique creatura ex partibus constat, ita ut sit ibi aliqua pars minor, alia major, et majus sit totum quam quaelibet pars; et in unoquoque corpore aliud est magnitudo, aliud color, aliud est figura. Potest enim imminuta magnitudine manere idem color et eadem figura; et colore mutato manere eadem figura et eadem magnitudo, ac per hoc multiplex esse convinci
Abbreviated transcription (Latin):
ca & tempara. ꝑ tempoea moueri ẽ: ꝑ affec¬
tiones cõmutar. Deus aut̃: nec loco: nͣ af¬
recte solus dr hab̾e ĩmortalitatẽ. In om̃i
enĩ mutabili natura: ut ait auõ contra
maximinũ: ñ nulla mors ẽ: ip̃a mutatio
quia fac̃ aliquid in ea ñ esse: qđ erat. Uñ:
& ip̃a anima humana: que ideo dr ĩmor¬
uiu̾e. Habet tam̃: quandã mortẽ suã. qͥa
si iuste uiuebat: & peceat: moit᷑ iusticie
Si peccatrir erat: ꝙ iustificat᷑: morit᷑ pecc̃o
ut alias eius mutationes taceã. de quibꝰ.
mͦ longũ est disputare. Et c̾aturarũ nata
celestiũ: mori potuit. quia peccare potuit.
Nam &angłi peccauert̃. & demones factigt᷑.
quoꝵ est diabolus princeps. Et qui ñ peeca¬
uerunt: peccare potuerunt.& euic̃q rõna¬
l ereature p̃stat᷑: ut peccare ñ possit. ñ est¬
conu̾sione mutari. nec potuit: nec pot̾it:
aliqua mutatione poccare. Pinde: ut ait
aus̃. iniͦ.li. de trinit̃. Sub̾am dei sine ulla

Expanded text:
ca et tempora. Et per tempora moveri, et per affectiones commutari; Deus autem nec loco, nec afrecte solus dicitur habere immortalitatem. In omni enim mutabili natura, ut ait Aug. contra Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod erat, unde et ipsa anima humana, quae ideo dvivere; habet tamen quamdam mortem suam; quia, si juste vivebat, et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat, et justificatur, moritur peccato, ut alias ejus mutationes taceam, de quibus modo longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit. Nam et angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps; et qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Cuicunque rationali creaturae praestatur, et peccare non possit, non estconversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Proinde, ut ait Aug. in primo lib. de Trin., substantiam Dei sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
ita cogitat: & si ñ dũ pot̾ omĩno inuenire
quid sit: pie tam̃ caueat quantũ pot̾. ali¬
quid de illo sentire: qđ ñ sit. ẜ oce: si subti¬
liter intendas: exhis atq p̃dictis: aꝑitut.
iłia p̃dicam̃ta artis dyaleciee: deinature
mimme conuenire. que nullis subiecta ẽ
in .uii.li. detri. Sic̃ abeo qđ est eẽ. appel¬
latꝰ eeñtia: ita ab eo qđ est subsistere: subam
dicimus. si tam̃ dignũ ẽ: ut ds dicat᷑ sub¬
sistere.Hoc enĩ dehis rebus recte intelligit᷑.
inquibus subiectis sunt ea: que in aliquo
subiecto eẽ dicunt᷑. sic̃ inccepore: ẽ foema
aut color Corpus enĩ. subsistit. & ideo sub̾a
ẽ. Res gͣ mutabiles. neq simplices. ꝓp̾e
ꝓpͥe dici possit: in est in eo aliqͥd: tãꝗͣ in
subiecto. & ñ est simplex. Nefas aut̃ ẽ di¬
cere: ut subsistat ds. & ut subsit: bonita.
s iillo sit: tanꝗͣ insubto. Unde manife¬
stũ est: d̾m abusiue sub̾am uocar. ut no¬
mine usitatiore. intelligat᷑ eẽntia. qđ n̾e¬

Expanded text:
t omnino invenire quid sit; pie tamen caveri quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Ecce si subtiliter intendas, ex his atque praedictis aperitur illa praedicamenta artis dialecticae Dei naturae minime convenire, quae nullis subjecta est in., cap. 4 et 5: Sicut ab eo quod est esse appellatur essentia, ita ab eo quod est subsistere substantiam dicimus, si tamen dignum est ut Deus dicatur subsistere. Hoc enim de his rebus recte intelligitur, in quibus, ut subjectis, sunt ea quae in aliquo subjecto esse dicuntur; sicut in corpore color aut forma. Corpus enim subsistit; et ideo substantia est. Res ergo mutabiles neque simplices propriproprie dici possit, inest in eo aliquid tanquam in subjecto; et non est simplex. Nefas est autem dicere ut subsistat Deus et subsit bonitati sed in illo sit, tanquam in subjecto. Unde manifestum est Deum abusive substantiam vocari, ut nomine usitatiore intelligatur essentia, q
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid amabitur: aderit. Nec desiderabit᷑
qd ñ aderit. Om̃e qđ ibi erit: bonũ erit. et
sũmus ds̃: sũmũ bonũ erit. Et qd̾ est omĩno
beatissimũ: ita semꝑfore certũ erit. Beatos
autẽ esse se uelle: om̃iũ hominũ es ⁊ Bea¬
tos eẽ se uelle: om̃s incorde suo uident. nec
tam̃ omniũ est fides: qua adbeatitudinẽ ꝑ¬
uenitur. Si quid de deo cognoseet aliquis
qđ ibi ñ intelligant om̃s.
olet etiã queri: utrũ aliquid dedo cog

Expanded text:
voluerit. Quidquid amabitur aderit, nec desiderabitur voluerit. Quidquid amabitur aderit, nec desiderabitur quod non aderit. Et omne quod ibi erit, bonum erit, et summus Deus summum bonum erit: et quod est omnino beatissimum, ita semper fore certum erit. Beatos autem esse se velle, omnium hominum est. Beatos se esse velle, omnes in corde suo vident, nec tamen omnium est fides, qua ad beatitudinem pervenitur. 3. Si quid de Deo cognoscit aliquis, quod ibi non intelligant omnes. Solet etiam quaeri ut
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ quȩ ꝑꝑam uoluisset: hab̾e potuisset:
Mala enĩ uoluntate: uel sola: miser quisq:
efficit᷑. s miserior: cũ desideriũ malȩ uolus
amore appetant: & ꝓpter hoc cȩcera qͦc̃q ap¬
petunt: nec quis qͣm pot̾ amare qđ omĩno
quid uł quale sit nescit: nec pot̾ nescire
quid sit. qđ se uelle scit: sequit᷑. ut om̃s ba¬
atam uitã sciant. Om̃s autẽ beati: habent
qd̃ uolunt. qͣmuis: ñ om̃s qͥ habent qđ uo¬
lunt: otinuo sint beati. Continuo autẽ mise¬
risunt: qͥ uel ñ habent qđ uolunt. uel idha¬
bent: qđ ñ recte uolunt. Beatus gͥ ñ est: ñ qͥ
& habet omĩa quȩ uult: & nichis uult male.
Ille quippe beate uiuit: qui uiuit ut iult.
nec male aliquid uult. Cum gͥexhis duobus
ostet beata uita: licet in malis sit aliquis bo¬
nus: ñ tam̃ nͥ finitis om̃ibꝰ malis. ẽ beatꝰ. Cũ
uͦ ex hac uita qui inhis miseriis fidelis ⁊ bonꝰ
Non enim ibi uolet male uiuere. Aut uolec
aliquid qđ deerit. aut decrit: qđ uolu̾it.

Expanded text:
 perperam voluisset, habere potuisset. Mala enim voluntate sed sola miser quisque efficitur; sed miserior, cum desiderium malae voluntamore appetant, et propter hoc caetera quaecumque appetant; nec quisquam potest amare quod omnino quid vel quale sit nescit, nec potest nescire quid sit, quod se velle scit, sequitur ut omnes beatam vitam sciant. Omnes autem beati habent quod volunt, quamvis non omnes qui habent quod volunt continuo sint beati. Continuo autem miseri sunt, qui vel non habent quod volunt, vel id habent quod non recte volunt. Beatus ergo non est nisi qui et habet omnia quae vult, et nihil vult male. Ille quippe beate vivit, qui vivit ut vult, nec male aliquid vult. Cum ergo ex his duobus constet beata vita, licet in malis sit aliquis bonus, non tamen nisi finitis omnibus malis est beatus. Cum ergo ex hac vita, qui in his miseriis fidelis et bonus Non enim ibi volet male vivere, aut volet aliquid quod deerit, aut deerit aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
lint. o sciant.: quȩ sit uera beatitudo. De hoc
aug̃. in libro .xiii. de trinitate: ita disserit.
existat de ip̃a beatitudine rursꝰ diu̾sitas uo¬
aliis putaret᷑ esse in uirtute animi. ab aliis:
inuosuptate corporis. ab aliis: atq aliis: ali¬
bi: atq alibi. Quomͦ gͥ om̃s amant. qđ ñ oc̃s
scuint: Quis pot̾ a mare qđ nescit: sic̃ supͣ¬
disputaui: Cur gͦ beatitudo amat᷑ ab om̃ibꝰ.
nec tam̃ scit᷑ ab om̃ibꝰ: Anforte sciunt om̃s
quȩ ip̃a sit: s ñ om̃s sciunt ubi scit: os ind̾
ꝯtentio ẽ: An foete falsũ est qđ ꝓuero posuoꝰ

Expanded text:
lint, et sciant quae sit vera beatitudo. De hoc August. in lib. 13 de Trin., cap. 4, ita disserit: a existat de ipsa beatitudine rursus diversitas voaliis putaretur esse in virtute animi, ab aliis in voluptate corporis, ab aliis atque aliis alibi atque alibi. Quomodo ergo omnes amant quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit, sicut supdisputavi? Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes quae ipsa sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? An forte falsum est quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
dibus xp̃i dabitur ꝑfectio gr̃e ad gͥnã głao¬
a.
ita oscetibꝰ diaboli cumulabit ip̃a malig¬
nitas penã. qñ exterioribꝰ deputati tene¬
bris.: nullo illustrabunt᷑ interiori lumine
ueritatis. Ex his apparos: reꝓbos in inferno
sic penitentiã gesturos: ut ꝑeã prauã uo¬
luntatẽ ñ deserant. & illa maligna uolus¬
tas erit eis adcumulũ penȩ. ꝑ quã tam̃ ñ
merebunt᷑. quia nullus meret᷑: nͥ in hac uita.
Quare dnr tenebre exteriores:
ic queri potest. quare illȩ tenebrȩ
quibꝰ inuoluent᷑ mali ingehenna: dnr

Expanded text:
dibus Christi dabitur perfectio gratiae ad adibus Christi dabitur perfectio gratiae ad aam ita consortibus diaboli cumulabit ipsa malignitas poenam, quando exterioribus deputati tenebris, nullo illustrabuntur interiori lumine veritatis . Ex his apparet reprobos in inferno poenitentiam sic gesturos, ut per eam pravam voluntatem non deserant; et illa maligna voluntas erit eis ad cumulum poenae, per quam tamen non merebuntur, quia nullus meretur nisi in hac vita. 2. Quare dicuntur tenebrae exteriores. Hic quaeri potquibus involventur mali in gehenna dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
merendi. Illud gͦ peccatũ: dicunt ñ esse me¬
ritũ supplicii.s suppliciũ mali meriti: qđ in
hac uita precessit. De hoc aug̃. ita dicit. Tem
ds̃ hoĩbꝰ dedit. uͥ uoluit esse: etiã penitentiã
fructuorã. Ido hic penitentia fructuosa ẽ: qͥd
pot̾ hic homo deposita malicia: bene uiu̾e.
in hac uita ñ fecerit: habebit quide peniten¬
tiã inscło futuro de malis sius. s indulgen¬
tiã in ꝯspectu dei ñ ^ueniet. quia & sierit ibi
iniqͥtas sua: ut nullatenꝰ possit uel diligi uł
desiderari: iusticia. Uoluntas enĩ eoꝵ talis e¬
rit. ut habeat in se semꝑ malignitatis suȩ
suppliciũ. nunqͣm tam̃ reciꝑe p̾ossit bonita¬
tis affectũ. Quia sic̃ illi qͥ cũ xp̃o regnabunt:
nullas inse malę uoluntatis reliquias babe¬
bunt: ita illi qui erunt supplicio ignis ȩcer¬
ni cũ diabolo ⁊ angłis eiꝰ deputati: siẽ nullã
nullatenus pot̾unt uoluntatẽ. ꝙ sic̃ cohete¬

Expanded text:
merendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse memerendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse meritum supplicii, sed supplicium mali meriti, quod in hac vita praecessit. De hoc autem Deus hominibus dedit, ubi voluit esse etiam poenitentiam fructuosam. Ideo autem hic poenitentia fructuosa est, quia potest hic homo deposita malitia bene vivere, in hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in conspectu Dei non inveniet: quiiniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi vel desiderari justitia. Voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum. Quia, sicut illi qui cum Christo regnabunt, nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt supplicio ignis aeterni cum diabolo et ejus angelis deputati, sicut nullam em. Et sicut cohaere
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scĩ angłi uident. siue alia latentiori caus a:
siue id̾o: quia in est ei naturalis quid̃a appe¬
titus. corpus aministrandi. quo recardatur
quod̾am᷑ : ne tota intentione ꝑgat in illud
sũmũ cȩlũ. donec ille appecitus ꝯquiescat.
Porro: si tale sit coepus: cuiꝰ sit difficilis os gͣ¬
uuis ãministratio: sicut hec caro quȩ ocrrũpit᷑.
multo magis au̾tit᷑ mens ab illa uisione
bit natiure suȩ modũ. obediens: & imꝑans.
uiuificata: & inuificans. tam inesfabili faci¬
litate: ut sit ei głe: qđ fuit sarcinȩ.
ic oritur questio: exp̃missis ducens ori
ininferno dapnatis: orbonis incȩlo glorifi¬
catis: dixit: qđ nec bonis uoluntas: nec ma¬
lis facultas peccandi: ẽẽ poterit. & de bonis
quide ꝯstat. s de malis a quibꝰ uoluntatẽ ma¬
lã ñ remouet: queritur: quomͦ uerũ sit eos
ñ posse peocare. ĩmo quomͦ uerũsit: eos ñ
peccare. cũ malã ħant uoluntatẽ.
eos ñ mereri aliquã penã. quia ñ est ibi locꝰ

Expanded text:
sicut sancti angeli vident, sive alia latentiori causa, sive ideo, quia inest ei naturalis quidam appetitus corpus administrandi, quo retardatur quodammodo, nec tota intentione pergat in illud summum coelum, donec ille appetitus conquiescat. Porro si tale sit corpus, cujus sit difficilis et gravis administratio, sicut haec caro quae corrumpitur, multo magis abit naturae suae modum oboediens et inperans, uiuificata et uiuificans tam inelitate, ut sit ei gloriae, quod fuit sarcinae. Hic oritur quaestio ex praemissis ducens origin inferno damnatis, et bonis in coelo glorificatis, dixit quod nec bonis voluntas, nec malis facultas esse peccandi poterit. Et de bonis quidem constat, sed de malis a quibus voluntatem malam non removet, quaeritur quomodo sit verum eos non posse peccare; imo, quomodo verum sit eos non peccare, cum malam habeant voluntatem. eos non mereri aliquam poenam, quia non est ibi locus
Abbreviated transcription (Latin):
chii esse beate uiu̾e: nͥ uiuere scđm delac¬
tationẽ suã: os id̾o falsũ ñ eẽ qd̾ om̃s beate
uiu̾e uelint: quia om̃s ita uolunt. ut qͦmq
delectat. S id quide falsũ est. Uelle enĩ qd̾
ñ deceat: ẽ esse miserrimũ. nec tam mise
rũ est ñ adipisci qđ uelis: qͣm adipisci. uel¬

Expanded text:
 esse beate vivere, nisi vivere secundum delectationem suam; et ideo falsum non esse quod omnes beate vivere velint, quia omnes ita volunt ut quemque delectat? Sed id quidem falsum est. Velle enim quod non deceat, est esse miserrimum. rum est non adipisci quod uelis, quam adipisci uel
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Illis. facultas ñ poterit eẽ peccandi. uł
ulla ꝯditio moriendi. Istis: inęt̾na uita fe¬
liciter uiuentibus. Iilis: infeliater ineter¬
na morte sine moriendi potestate duran¬
tibus. Qm utriq sine fine. S inbeatitudi¬
ne: isti: alius alio p̃stabilius. In miseria
uͦ: illi: alius alio tolerabiliꝰ: ꝑmanebunt.
Exbis apparet: qđ sic̃ boni differentꝰ gloei¬
ficabunt᷑: alii magis. alii minus: ita & ma¬
li: differenter in inferno punient᷑. Sic̃ enĩ
in domo patris.i. in regno cȩlesti mansioneᷤᷤ

Expanded text:
tas, illis facultas non poterit esse peccandi, vel tas, illis facultas non poterit esse peccandi, vel ulla conditio moriendi. Istis in aeterna vita feliciter viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti, alius alio praestabilius; in miseria vero illi, alius alio tolerabilius permanebunt . Ex his apparet quod sicut boni differenter glorificabuntur, alii magis, alii minus, ita et mali differenter in inferno punientur. Sicut enim in domo Patris, id est, in regno coelorum mansiones
Abbreviated transcription (Latin):
minabit te. s erit tͥ dñs in lucẽ semꝑit̾nã
S his uerbis: ñ negat solẽ & lunã: tõlucere.
s sigc̃at: his qui erunt inęcerna beatitudi¬
ne: nullũ lucis usũ p̃stare. Quia ut ait iehꝰ
nobis cessabit officiũ. & erit ip̃e dñs: lum̃
sius inꝑpetuũ. Pob̾ etiã intelligi istud ysaie
ea rõne dictũ: quia sol  luna ñ tc̃ habebt̃
cebit s eptẽplicit̾. & ñ ueniet ad occasũ: rec¬
sol nec luna. s mnordine quo ereati sunt.: sta¬
bunt. ne impii intormentis subterra posi¬
ti: fruant᷑ luce eoꝵ. Unde ab acue. Sol⁊ luna
steterunt mordine suo. Coce: aꝑte dicit so¬
lem ⁊ lunã tẽ lucere. s stabiliter ꝓman̾e̾.
Ubi cs sigc̃at: infernũ esse subtͥra. ¶Si uͦ qr
quis sit usus lucis solis ⁊ lunȩ tẽ. fateor me
ignorare. quia inscripturis ñ memini me
os fines habebunt eiuitates duȩ. Una xp̃i:
altera diaboli. Una: bonoꝵ. Altera: maloꝵ.
Utraq tam̃: angłoꝵ ⁊ hominũ. Istis: uolun¬

Expanded text:
m; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam . Sed his verbis non negat solem et lunam tunc lucere; sed significat his qui erunt in aeterna beatitudine, nullum lucis usum praestare. Quia, ut ait Hiernobis cessabit officium, et erit ipse Dominus lumen suis in perpetuum. Potest etiam intelligi illud Isaiae ea ratione dictum, quia cebit septempliciter : et sol nec luna, sed in ordine quo creati sunt stabunt, ne impii in tormentis sub terra positi fruantur luce eorum. Unde Abacuc, c. 3: Sol et luna steterunt in ordine suo. Ecce aperte dicit solem et lunam tunc lucere, sed stabiliter permanere; ubi etiam significat infernum esse sub terra. Si vero quaeritur quis usus lucis solis et lunae tunc, fateor me ignorare, quia in Scripturis non memini me os fines habebunt civitates duae: una Christi, alia diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen angelorum et hominum. Istis volun
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ głam suȩ claritatis d̾s monstrabit electis.¬
¶ Si quẽ mouet: qͥd opus sit spiritibꝰ defunctoꝵ:
coepora sua in resurrectione reciꝑe: si eis pot̾
sine corporibus sũma beatitudo p̃beri: diffi¬
cilis questio ẽ. nec pot̾ a nobis ꝑfecte diffiniri.
S tam̃ dubiũ ñ est: & raptã a carnissensibus

Expanded text:
orem gloriam suae claritatis Deus demonstrabit electis.orem gloriam suae claritatis Deus demonstrabit electis. Si quem movet quid opus sit spiritibus defunctorum corpora sua in resurrectione recipere, si eis potest sine corporibus summa beatitudo praeberi, difficilis quaestio est, nec potest a nobis perfecte definiri. Sed tamen dubium non est, et raptam a carnis sensi
Abbreviated transcription (Latin):
Exhis datur intelligi: qđ par gaudiũ om̃s
habebunt. & si disparẽ cognitionis claritatẽ.
qͥa ꝑcaritatẽ: quȩ insingłis erit ꝑfecta: ita
quisq gaudebit debono alteriꝰ: qualit̾ gaude¬
ret si inse ip̃o haberet.S si par erit eunctoꝵ gau¬
diũ: uidr qđ par sit omnũ beatitudo. Qd̾ ostat
omĩno ñ esse. Ad qđ dici potest. Qd̾ beatitudo
par esset: si ita par eẽt gaudiũ: ut etiã pareẽt
cognitio. S quia hoc ñ erit: ñ faciet paritas
gaudii: paritatẽ beatitudinis. Potest etiã sie
accipi. par gaudiũ: ut ñ referat᷑ paritas: ad
intensionẽ affectionis gaudentiũ. s ad uniu̾¬
sitatẽ reꝵ. de quibꝰ gaudebit᷑. quia de om̃i re
unde gaudebit unus: gaudebunt om̃s.
Si maior sit beatitudo scõꝵ post
iudiciũ: quã interim. Sine om̃i scrupulo cre¬
dendũ est: eos habituros maiorẽ głam post
iudiciũ: quã ante. quia ⁊ maiꝰ erit eoꝵ gau

Expanded text:
Ex his datur intelligi quod par gaudium omnes Ex his datur intelligi quod par gaudium omnes habebunt, etsi disparem cognitionis claritatem, quia per charitatem quae in singulis erit perfecta, tantum quisque gaudebit de bono alterius, quantum gauderet si in seipso haberet. Sed si par erit cunctorum gaudium, videtur quod par sit omnium beatitudo; quod constat omnino non esse. Ad quod dici potest quod beatitudo par esset si ita esset par gaudium, ut etiam par esset cognitio: sed quia hoc non erit, non faciet paritas gaudii paritatem beatitudinis. Potest etiam sic accipi par gaudium, ut non referatur paritas ad intensionem affectionis gaudentium, sed ad universitatem rerum de quibus laetabitur; quia de omni re unde gaudebit unus, gaudebunt omnes. 5. Si major sit beatitudo sanctorum pjudicium quam interim. Sine omni scrupulo credendum est eos habituros majorem gloriam post judicium quam ante; quia et majus erit gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
trus: qđ ñ cognoscat aliqͥs minꝰ meritꝰ. ut
lynus. Pluribus uidr: qd omĩa ded̾o ad be¬
atitudinẽ spectantia: om̃s omunit̾ electi:
cognos cant. s differenter. Nichil enĩ indeo
nos cibile maiꝰ digniusq uidr: quã eũ intel¬
lig̾e trinũ ⁊ unũ. Hoc autẽ om̃s: tẽ ꝑspẽm
cognoscent. Unde sequitur: ut ñ sit aliquid
beatitudini ꝑtinens: incognitũ alicui beatoꝵ
Om̃s gͥ euncta illa uidebunt: quoꝵ cognitio:
beatitudini seruit. s in modo uidendi diffe¬
rent. Alius enĩ alio magis: alius alio minꝰ ful¬
gebit: De paritate gaudii
olet etiã queri: an ingaudio
dispares sint. sic̃ incłaritate cognitio¬
nis differunt. D e hoc aug̃ ait. Multȩ mani
siones in una uita erunt . s. uariȩ p̃mioꝵ dig¬
nitates. S ubi ds erit om̃ia inom̃ĩbꝰ: erit etiã
indispart. claritate: pargaudiũ. ut qđ ha¬
bebunt singłi: ꝯmune sit om̃ibꝰ. quia etiam
gła capitis: om̃iũ erit ꝑ uinculũ caritatis.

Expanded text:
trus, quod non cognoscat aliquis minus meritus, ut Linus. Pluribus videtur quod omnia de Deo ad beatitudinem spectantia omnes communiter electi cognoscant, sed differenter. Nihil enim in Deo noscibile majus digniusque videtur, quam eum intelligere trinum et unum. Hoc autem omnes tunc per speciem cognoscent. Unde sequitur ut non sit aliquid beatitudini pertinens incognitum alicui beatorum. Omnes ergo cuncta illa videbunt, quorum cognitio servit beatitudini; sed in modo videndi different. Alius enim alio magis, alius alio minus fulgebit. 4. De paritate gaudii. Solet etiam quaeri an in gaudio dispares sint, sicut in claritate cognitionis differunt. De hoc August. ait, idignitates: sed ubi Deus erit omnia in omnibus, erit etiam in dispari claritate par gaudium; ut quod habebunt singuli, commune sit omnibus, quia etiam gloria capitis omnium erit per vinculum charitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ om̃s electi: eund̾e habebunt denariũ. ꝙͥ
pat̾familias dedit om̃ibꝰ qui oꝑati sunt in ui¬
nea. Nomine denarii aliquid om̃ibꝰ electis
ferens clarificatio corpoꝵ. ita differens erit
gła animarũ. Stella enĩ astella .i. electus ab
electo: differet inclaritate mentis ⁊ corporis.
Alii enĩ aliis uicimꝰ clariusq dei sp̃em otem¬
plabunt᷑. & ip̃a ꝯtẽplandi differentia: diuer
i. differentia claritatis. quia unũ est & sum¬
mũ bonũ. beatitudo. &. uita omniũ.s. d̾s
ip̃e. hoc bono: om̃s electi ꝑfruent᷑. s alii aliis
pleniꝰ. ꝑfruent᷑ uͦ: uidendo ꝑspẽm. ñ ꝑspecu¬

Expanded text:
sicut omnes electi eumdem habebunt denarium, quem paterfamilias dedit omnibus qui operati sunt in vinea. Nomine denarii aliquid omnibus electis ferens clarificatio corporum, ita differens gloria erit animarum. Stella enim a stella, id est, electus ab electo, differt in claritate, mentis et corporis. Alii enim aliis vicinius clariusque Dei speciem contemplabuntur; et ipsa contemplandi differentia diversid est, differentia claritatis; quia unum est et summum bonum beatitudo et vita omnium, id est, Deus ipse. Hoc bono omnes electi perfruentur, sed alii aliis plenius. Perfruentur autem videndo per spec
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ibi fient. Cum autẽ fu̾it factũ cxlũ no¬
uũ. os terra noua: tẽ erit lux lime: sic̃ lux
sol in pͥma aditione septẽ dierũ: ante pec¬
catũ primi hominis: tantũ lucebit post
iudiciũ. Minorata enĩ fuit lupsolis ⁊ lu¬
S tẽ recipiet sol: mercede sui laboris. quia
septẽpliciter lucebit. & tc̃ ñ erit uicissitudo
diei &s noctis: s tm̃ dies. Unde lacharias. Et
erit dies una: quȩ nota est dño. ñ dies neq
nox. & intempore uesꝑi: erit lux. quia ñ
erit tẽ: uarietas diei os noctis. quȩ mͦ ẽ s
otinua dies ⁊ lux. Ysaias tam̃ uidet᷑ dicere:
qđ tẽ ñ luceat sol neq luna. loquens ꝯgre¬
gationi beatoꝵ.Non erit tͥ inquit ampliꝰ¬

Expanded text:
quae ibi fient. Cum autem factum fuerit coelum novum, et terra nova, tunc erit lux lunae sicut lux sol in prima conditione septem dierum ante peccatum primi hominis, tantum lucebit post judicium. Minorata enim fuit lux solis et lused tunc recipiet sol mercedem sui laboris, quia septempliciter lucebit; et tunc non erit vicissitudo diei et noctis, sed tantum dies. Unde Zacharias, c. 14: Et erit dies una quae nota est Domino, non dies neque nox; et in tempore vesperae erit lux, quia tunc non erit varietas diei et noctis quae modo est, sed continua dies et lux. Isaias tamen videtur dicere quod tunc non luceat sol vel luna, loquens congregationi sanctorum: Non erit ibi, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
te uiu̾e: quia ñ uult scđm uirtutẽ uiuere:
qd solũ est beate uiu̾e: Non gͣ om̃s beate ui¬
uere uolunt. ĩmo pauci hoc uolunt: si ñ ẽ
beate uiuere: nͥ scd̃m uirtutẽ animi uiu̾e.
qd̾ multi nolunt. Ita ne falsũ erit: unde
nec ip̃e cycero dubitauit: dit enĩ. Beati cer¬
te om̃s esse uolumꝰ. Absit: ut hoc falsũ eẽdi¬
camꝰ. Quid gͥ. Andicendũ est: etiã si nichil
mi uiuere: tam̃: &s qui hoc ñ uult: beate
uiu̾e uult:ꝰ Nimis quid̾e hoc uid̾r ab sur¬
dũ. Tale est enim. ac si dicamus: qͥ ñ uult
beate uiuere. beate uult uiuere. Istã repug¬
nantiã quis audiat. Quis ferat. Et̾ tam̃: ad
hanc ꝯtrudit necessitas: si & om̃s beate uel¬
quomͦ solũ uiuit᷑ beate. An aliud abhis

Expanded text:
te vivere, quia non vult secundum virtutem vivere, quod solum est beate vivere? Non ergo omnes beate vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse Cicero dubitavit? Ait enim in Hortensio: Beati certe omnes esse volumus. Absit ut hoc falsum esse dicamus. Quid ergo? An dicendum est, etiamsi nihil ere, tamen et qui hoc non vult, beate vivere vult? Nimis quidem hoc videtur absurdum. Tale enim est ac si dicamus: Qui non vult beate vivere, vult beate vivere. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes beate vivquomodo solum vivitur beate
Abbreviated transcription (Latin):
obiuã xp̃o De qͣlitate luminarium
⁊tp̃ris post iudicium
eniente autẽ adiudiciũ dño inforti¬
tudine os potestate magna sol⁊luna
dicunt᷑ obscurari. ñ. sui luminis pͥuatio¬
ne.s suꝑueniente maioris luminis clari¬

Expanded text:
De qualitate luminarium, et temporis, post judicium. Veniente autem ad judicium Domino in fortitudine et potestate magna, sol et luna dicuntur obscurari, non sui luminis privatione, sed superveniente majoris luminis clari
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Congregabo om̃s gentes: &s deducã eas
inuallem iosaphat. & disceptabo ibi cũ eis
Incuiꝰ capituli exposctione: ita reꝑi. Hoc
quida puerilit̾ intelligunt. qđ inualle qͦ
est in latere montis oliueti: descensurussit
dñs adiuidiciũ. Qđ friuolũ ẽ. quia ñ interra:
s inspacio buiꝰ aeris sedebit: contra locuo
montis oliueti: ex quo ascendit. Et sic̃ iob̾s
crysostomꝰ dicit: angłi deferent ante eum
signũ crucis. Unde in eugłio u̾itas ait łt

Expanded text:
2: Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disceptabo ibi cum eis. In cujus capituli expositione ita reperi: Hoc quidam pueriliter intelligunt, quod in valle quae est in latere montis Oliveti descensurus sit Dominus ad judicium, quod frivolum est, quia non in terra, sed in spatio hujus aeris sedebit contra locum montis Oliveti, ex quo ascendit. Et sicut Joannes Chrysostomus dicit: Angeli deferent ante eum signum crucis; unde in Evangelio Veritas dicit
Abbreviated transcription (Latin):
inhumanitate suscepit: qđ est cã nr̃e resur¬
rectionis.i. passionẽ & resurrectionẽ. Iđo
minis. fit ccepoꝵ resurrectio. Itẽ. Iudicati
suscitat corpora: ñ pater. s filius. scđ̾m diͤ¬
pensationẽ humanitatis. in qua ẽ minor
turus corpora ⁊ iudicaturꝰ. Iudicaturus¬
autẽ: quia illa forma cunctis in iucdicio
apparebit. & suscitaturus: quia in eadefor¬
ma meritũ ⁊ cãm nr̃ȩ resurrectionis susce¬
pitiEt quia scđm eande formã uocẽ dabit:
qua mortui de monumentis surgent. & ꝓ¬
cedent. scđm qd ds̃ est: iuuificat anioras:
ꝑtinet ad animã. ñ ad corpus. Corpus enĩ:
ñ sentit uitã sap̃ie. s anima: quȩ illumi¬
nat᷑ alumine eterno. Licet gͥ xp̃c poten¬
tia deitatis uiuificet animas: & suscitet
corpora: es iudicet: ñ otiose tam̃. & ꝓpter
rationẽ ei scđm formã dei: tribuitur ui¬
uificatio animarũ. & scđm formã serui:
uidiciũ &s resuscitatio eoepoꝵ.¬

Expanded text:
in humanitate suscepit quod est causa nostrae resurrectionis, id est, passionem et resurrectionem. Ideo minis, fit corporum resurrectio. Item: Judicat et suscitat corpora non Pater, sed Filius secundum dispensationem humanitatis, in qua minor turus corpora et judicaturuautem, quia illa forma cunctis in judicio apparebit; et suscitaturus, quia in eadem forma meritum et causam resurrectionis nostrae suscepit; et quia secundum eamdem formam vocem dabit, qua mortui de monumentis resurgent et procedent. Secundum quod Deus est, vivificat animas, et pertinet ad animam, non ad corpus. Corpus enim non sentit vitam sapientiae, sed anima quae illuminatur a lumine aeterno. Licet ergo Christus potentia divinitatis vivificet animas, et suscitet corpora, et judicet, non otiose tamen et praeter rationem ei secundum formam Dei tribuitur vivificatio animarum, et secundum formam servi judicium et resuscitatio corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ri.sic. Cum infor¬
ma serui clarificata uidicantẽ uiderint
boni & mali: tollet᷑ impus ut ñ uideat
claritatẽ dei: qua ds est. quã soli mundo
corde uidebunt. qđ erit eis uita et̾na forma
gͥ humana in xpõ glorificata: udebit᷑ a
cunctis. Unde os xp̃c dr iudicaturꝰ: qͥa fi¬

Expanded text:
ri; sic: Cum in forma servi glorificata judicantem viderint boni et mali, tolletur impius, ut non videat claritatem Dei qua Deus est; quam soli mundo corde videbunt, quod erit eis vita aeterna. Forma ergo humana in Christo glorificata videbitur a cunctis; unde
Abbreviated transcription (Latin):
& stillã delalari digito cupisse. S meliꝰ est
dubitare de occultis: qͣm litigare de incer¬
tis. Diuitẽ insupplicio: pauꝑẽ in refrigerio
esse: ñ dubito. S quonͦ intelligat᷑ lingua
diuitis: digitus lalari: flãma inferni: sinus
abrahȩ: & huiꝰmodi: uix a mansuetis: adten¬
ciosis: nunqͣm: inuenit᷑. Si se uident
utrũ uicissim se uideant. illi: qͥ sunt

Expanded text:
et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est et stillam de Lazari digito cupisse. Sed melius est dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Divitem in supplicio, pauperem in refrigerio esse non dubito. Sed quomodo intelligatur divitis lingua, digitus Lazari, flamma inferni, sinus Abrahae, et hujusmodi, vix a mansuetis et contentiosis nunquam invenitur. 5. Si se vident utrum vicissim se
Abbreviated transcription (Latin):
defunctoꝵ. Cui respondeo. magnã ẽẽ qͦstio¬
nẽ. nec inp̃senti disserend̾a. Uerũtam̃ bre¬
uit̾ dici potest. qd̾ est eura mortuis: de suiᷤ
caris. ut de diuite legit᷑. qui dũ tormenta
apud inferos pateretur: leuauit oculos ad
abrahã. & interalia: dixit. Habeo enĩ qͥnq
frẽs. ut testet᷑ illis: ne & ip̃i ueniant inhẽ
locũ tormentoꝵ. Habent enĩ mortui. curã
de uiuis. quos sciunt uiuere: quia nec in
erat. nec in requie beatoꝵ: uͥ lac̾arũ os abra¬
hã.: quãus longe agnoscebat. Nec cñ id̾os
sequens ẽ. eos scue: quȩ circa suos caros a
gunt᷑ hic. uel leta uel tͥstia¬
Quomͦ accipienda sunt qͦ de lacaro¬
itius autẽ diuite leguntur.
exutas locis corporalibus ꝯtineri: cũ sint si¬
ne corpore: ñ deerunt qui faueant. o diuitẽ
sitientẽ in loco fuisse corporali: otendant.
ip̃amq animã: coeporeã preparasse linguã.

Expanded text:
defunctorum. Cui respondeo magnam esse quaestiodefunctorum. Cui respondeo magnam esse quaestionem, nec in praesenti disserendam. Verumtamen breviter dici potest quod est cura mortuis de suis charis, ut de divite legitur, qui dum tormenta apud inferos pateretur, levavit oculos ad Abraham, et infratres, ut testetur illis, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum . Habent enim mortui curam de vivis, quos sciunt vivere; quia nec in erat, nec in requie beatorum, ubi Abraham et Lazarum quamvis longe agnoscebat: non tamen ideo consequens est eos scire, quae circa charos illorum aguntur hic, vel laeta vel tristiaQuomodo accipienda sunt quae de Lazaro et divite leguntur. exutas locis corporalibus contineri, cum sint sine corpore, non deerunt qui faveant, et divitem sitientem in loco corporali fuisse contendant, ipsamque animam corpoream praeparasse linguam,
Abbreviated transcription (Latin):
a cogitatione dei. qui nec ꝑdit appeti¬
tũ beatitudinis: ꝙ quend̾a boni amorẽ: qͣm
naturaliter habet rõnalis ereatura. Illas au¬
tẽ exteriores & ꝓfundissimas tenebras: reꝓboᷤᷤ
ꝑpessuros post iudiciũ: dic̃ aug̃. opponens
de illo diuite: qui in inferno positus: ele¬
uans oculos. uidit abrahã. & insinu eiꝰ laia¬
rũ. cuiꝰ ꝯꝑatione coactus ẽ ofiteri: mala sua.
usq ad̾o: ut & frẽs roget abhis p̃moneri. Qd
ante iudiciũ factũ legit᷑. s post iudiciũ: u
ꝓfundioribus tenebris erunt impii. ubi
nullã dei lucẽ uidebunt: cui ofiteant᷑.
De animabꝰ dãpnotoꝵ si qͣm habent¬
solet: si reꝓboꝵ animȩ quȩ nunc in in¬
ferno cruciantur: noticiã habent eoꝵ: quȩ
cuoa suos in hac uita gerunt᷑. & si aliqͦmͦ do
parte uero insolutã relinquens. Ait enĩ que¬
ret aliquis: an ullus dolor tangat mortuos:
de bis quȩ uisuis post mortẽ ꝯtingunt. uel
qͦm ea quȩ circa nos agunt᷑: nouerint spe

Expanded text:
a cogitatione Dei, quia nec perdit appetitum beatitudinis, et quemdam boni amorem quem naturaliter habet rationalis creatura. Illas autem exteriores et profundissimas tenebras reprobos perpessuros post judicium dicit Aug., opponens de illo divite qui in inferno positus, elevans oculos, vidit Abraham, et in sinu ejus Lazarum, cujus comparatione coactus est confiteri mala sua, usque adeo ut fratres roget ab his praemoneri; quod ante judicium factum legitur. Sed post judicium in profundioribus tenebris erunt impii, ubi nullam Dei lucem videbunt cui confiteantur. 3. De animabus damnatorum, si quam habensolet si reproborum animae quae nunc in inferno cruciantur, notitiam habeant eorum quae circa suos in hac vita geruntur, et si aliquo modo parte vero insolutam relinquens, ait enim: Quaeret aliquis an ullus dolor tangat mortuos de his quae in suis post mortem contingunt, vel quomodo ea quae circa nos aguntur noverint spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ut ab illis ad cogitandũ aliquid ded̾o:
uix ⁊ raro. uł nunqͣm: mentẽ reuocent. At
qui nimio ponde p̃munt᷑: ad̾o stupeseunt.
eit̃babuntut: it uiterim maliã cogitatio¬
nẽ: ñ extendant. s illuc tendit impetus eo

Expanded text:
tur, ut ab illis ad cogitandum aliquid de Deo tur, ut ab illis ad cogitandum aliquid de Deo vix, vel raro, vel nunquam mentem revocent. Ut qui nimio premuntur pondere, adeo stupescunt et turbantur, ut interim in aliam cogitationem non se extendant; sed il