comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incontrou̾sia ẽ hoc modo. Eho tudii quibꝰ ẽ potes¬
tas motu superũ atq inferum pacem int̾ se concili¬
ant. conferunt concordiam. ł Iam ita ꝓ suo iure hoc
exemplo usum thespontẽ enniꝰ indirxit quas iam
satis certis racionibꝰ idita eẽ demonstrasset. Item
uiciosum ẽ quod iam sero atq acto negotio diciui¬
detur hoc mͦ. In mentẽ simichi uenisset quirites
ñ cõmisissem. ut in locum hunc res uenisset ⁊ Iam hoc
aut hec secissem s me tunc earacio fugit. Itemui¬
ciosum ẽ cũ ia qd̃ in aꝑto delicto positum ẽ tm̃ ali¬
qua tegit᷑ leui defensione hoc modo. Cum te om̃s¬
expetlant florentissimo regno reliqui. hunc deser¬
tum ab omnibꝰ sũmo ꝑiculo solus ut restituam paro Item
uiciosum ẽ quod in aliã partẽ ac dictum sit pot̾ accipi
idẽ huiꝰ modi. ut si quis potens ac factiosus in contentio¬
nem dixerit saciꝰẽe uti segibꝰ malis quam uti malis legibꝰ

Expanded text:
in controversia, hoc modo: Ehotu, dii, quibus est potesin controversia, hoc modo: Ehotu, dii, quibus est potestas motus superum atque inferum, Pacem enim inter sese conciliant, conferunt concordiam. Nam ita pro suo iure hoc exemplo utentem Chrespontem Ennius induxit, quasi iam satis certis rationibus ita esse demonstrasset. CAPUT 40 Item vitiosum est, quod iam quasi sero atque acto negotio dici videtur, hoc modo: «In mentem mihi si venisset, Quiritis, non commisissem, ut in hunc locum res veniret, nam hoc aut hoc fecissem; sed me tum haec ratio fugit.» Item vitiosum est, quom id, quod in aperto delicto positum est, tamen aliqua tegitur defensione, hoc modo: Cum te expetebant omnes, florentissimo Regno reliqui: nunc desertum ab omnibus Summo periclo sola ‹ut› restituam paro. Item vitiosum est, quod in aliam partem ac dictum sit potest accipi. Id est huiusmodi, ut si quis ‹potens ac factiosus in contione› dixerit: «Satius est uti regibus, quam uti malis legibus.»
Abbreviated transcription (Latin):
mabas. cur me huic collocabas nuptiis. duxi ꝓbum
erraui. postea cognoui. ⁊ fugio cognitũ. Ergo re
suꝑior felicior hec posterior ad excogitandũ Item
uiciosa confirmatio ẽ racionis. cũ eare quȩ plures
sig̾cat res abutimur. ꝓcerto unꝰ rei signo hoc modo.
⁊Iecesse ẽ qm̃ pallet egrotasse. aut necesse peperisse.
qm̃ sustinet puerum infantẽ. hec sua sponte certa
signa ñ sunt siñ cetera quoq similia concurrant.¬
ipsum qui dicit qđ inadu̾sariũ dicit᷑ pot̃ conuenire
hoc modo. Miseri sunt qui uxores ducunt at tudixx¬
isti alterã. Item uiciosũ ẽ q̃ uulgarẽ habet defensio¬
nem hoc modo. Ira deductꝰ peccauit. aut ad olescen¬
cia aut amore. huiꝰ modi enĩ dep̃cationis si ꝓbabunt᷑
inpune maxima peccata dilabent᷑. Item uiciosum ẽ
cum id ꝓcerto sumitur quod int̾ om̃s constat. qd ã nc̃

Expanded text:
mas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, mas, Cur me huic locabas nuptiis? Duxi probum, Erravi. Post cognovi, et fugio cognitum.» CAPUT 3superior, facilior haec posterior ad excogitandum. Item vitiosa confirmatio est rationis, cum ea re, quae plures res significat, abutimur pro certo unius rei signo, hoc modo: «Necesse est, quoniam pallet, aegrotasse»; aut «Necesse est peperisse, quoniam sustinet puerum infantem.» Nam haec sua sponte certa signa non habent: sin cetera quoque similia concurrunt,‹in› eum ipsum, qui dicit - quod in adversarium dicit - potest convenire, hoc modo: Miseri sunt, si uxores ducunt. At tu duxisti alteram.» Item vitiosum est id, quod vulgarem habet defensionem, hoc modo: «Iracundia deductus peccavit aut adulescentia aut amore.» Huiuscemodi enim deprecationes si probabuntur, inpune maxima peccata dilabentur. Item vitiosum est, quom id pro certo sumitur quod inter omnes constat, quod etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
eandem quare bruta fortuna dicat᷑ In confirmaciõe¬
racionis: multa ⁊ uitanda in nr̃a ⁊ obseruanda in adu̾¬
sarioꝵ racione sunt uicia. ꝓptereaq diligentiꝰ conside¬
randa quod accurata confirmacio racionis totam uehemen¬
tissime conꝓbat argumentacionẽ. Utunt᷑ gͥ studiose in
confirmanda racione duplici conclusione. hoc modo. Inui¬
ria abste afficior indigna pat̃. Nam si imꝓbum ẽẽ chres¬
pontẽ existimabas. curme huic collocabas nuptiis: sin
ẽ ꝓbatꝰ. cur talem inuitam inuitũ relinquere cogis: quȩ
hoc mͦ concdudent᷑. aut ex contrario conu̾temur. aut
ex simplici parte rep̃hendentur. Ex contrario hoc mͦ
nulla te indigna nata officio iniuiria: si ꝓbꝰ ẽ collocaui.
smẽ inꝓbus: diuorcio libero te incõmodis. Ex simplici
parte rep̃hendet᷑ si ex duplici conclusione alt̾utra pars
diluitur hoc modo. Ham si ipbum ẽẽ chespontẽ existi-¬

Expanded text:
eandem, quare bruta fortuna dicitur. CAeandem, quare bruta fortuna dicitur. CA multa et vitanda in nostra et observanda in adversariorum oratione sunt vitia proptereaque diligentius consideranda, quod adcurata confirmatio rationis totam vehementissime conprobat argumentationem. Utuntur igitur studiosei in confirmanda ratione duplici conclusione hoc modo: Iniuria abs te adficior indigna, pater; Nam si inprobum esse Chrespontem existimas, Cur me huic locabas nuptiis? Sin est probus, Cur talem invitam invitum cogis linquere? Quae hoc modo concludentur, aut ex contrario convertentur aut ex simplici parte reprehendentur. Ex contrario hoc modo: Nulla te indigna, nata, adficio iniuria. Si probus est, te locavi; sin est inprobus, Divortio te liberabo incommodis. Ex simplici parte reprehendetur, sei ex duplici conclusione alterutra pars diluitur, hoc modo: Nam si inprobum esse Chrespontem existi
Abbreviated transcription (Latin):
te aut fortuna obtigit. Nam hic pacuuius infirma
tacione utitur cumait. ueruis ẽ temeritate q̃ fortuna
res geri. Nam utraq opinione philosophoꝵ fieri potu¬
it. ut his qui rex fuisset m̃dicus factꝰ eẽt. ltem infirma
sicione dictum ẽ. hoc modo. Magno malo ẽ hominibꝰ aua¬
ricia. idcirco quod homines magnis ⁊ multis incõmodis
afflictant᷑ ꝓpt̃ umense pecuniȩ cupiditatem. Namhic
aluis u̾bis idem ꝑ racionem dr̃. quod dictum ẽ ꝑ exposicionẽ
Item infirma racio ẽ que minus idoneam quam res postu¬
lat causam subiecit exposicionis hoc mͦ. Utilis ẽ sapienta
ꝓpterea quod qui sapientes sunt. pietatẽ colere consuene¬
runt. Item utile ẽ amicos ueros hr̃e hãs enĩ quibꝰ cũ io¬
cari possis. Nam in huꝰ modi racionibꝰ neq ñ inmissa neq
absoluta. s extenuata racione expositũ confirmatur. Itẽ
ut facit pacuuiꝰ. quȩ eandẽ racionẽ affert. quare ceca

Expanded text:
te aut Fortuna optigit. Nam hic Pacuvius infirma te aut Fortuna optigit. Nam hic Pacuvius infirma ratione utitur, cum ait verius esse temeritate quam fortuna res geri. Nam utraque opinione philosophorum fieri potuit, ut is, qui rex fuisset, mendicus factus esset. CAPUT sitione dictum est, hoc modo: «Magno malo est hominibus avaritia, idcirco quod homines magnis et multis incommodis conflictantur propter inmensam pecuniae cupiditatem.» Nam hic aliis verbis idem per rationem dicitur, quod dictum est per expositionem. Item infirma ratio est, quae minus idoneam, quam res postulat, causam subicit expositionis, hoc modo: «Utilis est sapientia, propterea quod qui sapientes sunt, pietatem colere consuerunt.» Item: «Utile est amicos veros habere: habeas enim quibuscum iocari possis.» Nam in huiusmodi rationibus non universa neque absoluta, sed extenuata ‹ratione expositio confirmatur. Item ut facit Pacuvius, qui eandem adfert rationem, quare caeca,
Abbreviated transcription (Latin):
que ratio afferat᷑. Nam ego amicũ meũ hodie ñ castiga
bo om̾ittam noxã ex eo quod ipse facturus ẽ. non exeo
quod fieri conuenit. utile qͥd sit racionat᷑. Uana racio
ẽ quȩ exfalsa causa constat hoc modo Amor fugien¬
dus ñ est nam ex eo uerissima nascit᷑ amicicia hoc
modo. Philosophia uitanda ẽ. affert enĩ socordiamatq
desidiam. Nam heȩ raciones nisi false ẽent. exposicionẽ
pacuuius fortunã insanam ẽẽ ⁊ cecam & brutã ꝑhibẽt
philosophi. saxiq instar globosi uolubilẽ p̃dicant. uo¬
lubilem ideo quo saxum impulerit fors eo cadere for¬
tunam autumant. Cecam ob eam rem ẽe autumant.
incerta instabilisq sit ñ saciabilis. B rutam quia dignũ
atq indignũ nequeat int̾noscere. Sunt aũt illi phi¬
losophi qui contra fortunam negant ullam ẽẽ mise
riam s. regi temeritate omnia autumant. id magis
edocet. Uelut horestes modo fuit rex. factꝰ ẽ men¬
dicus modo naufragio quippe res ista conticit ñ for¬

Expanded text:
quae ratio adferatur: nam ego amicum hodie meum Concastigabo pro commerita noxia. Ex eo, quod ipse facturus est, non ex eo, quod fieri convenit, utile quid sit, ratiocinatur. Vana ratio est, quae ex falsa causa constat, hoc modo: «Amor fugiendus non est: nam ex eo verissima nascitur amicitia.» Aut hoc modo: «Philosophia vitanda est: adfert enim socordiam atque desidiam.» Nam hae rationes nisi falsae essent, expositiones Pacuvius: Fortunam insanam esse et caecam et brutam perhibent philosophi Saxoque instare in globoso praedicant volubili: Id quo saxum inpulerit Fors, eo cadere Fortunam autumant. Caecam ob eam rem esse iterant, incerta instabilisque sit; Brutam, quia dignum atque indignum nequeat internoscere. Sunt autem alii philosophi, qui contra Fortunam negant Ullam misera in aetate esse: Temeritatem esse autumant. Id magis edocet: Velut Orestes modo fuit rex, factust mendicus modo. Naufragio nempe rem ergo id factum, hau For
Abbreviated transcription (Latin):
muliebrem poctꝰ uociferationẽ quam ad iurilem dignita¬
tem indicendo accõmodatũ. In extrema oratione continẽs
uox remedio: uoci. Quid ħ eadem ñ ne animũ uehemen¬
tissime calefacit auditoris in tociꝰ conclusione cause: Qm̃
ti ꝓsunt. de utraq re simul erit inp̃sentia dictum de fir¬
mitudine que uisa sunt & de suauitate que coniuncta
fuerunt. cetera suo locopost paulo dicemꝰ. ¶ Mollitudo¬

Expanded text:
muliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitamuliebrem potius vociferationem quam ad virilem dignitatem in dicendo adcommodatum. In extrema oratione continens vox remedio est voci. Quid? Haec eadem nonne animum vehementissime calefacit auditoris in totius conclusione causae? Quotionis suavitudini prosunt, de utraque re simul erit in praesentia dictum, de firmitudine, quae visa sunt, de suavitudine, quae coniuncta fuerunt: cetera suo loco paulo post d
Abbreviated transcription (Latin):
cemus. Nam ledunt᷑ arterie si añ quã uoce leni ꝑ misse
escunt. Et continuũ cdamorẽ omitt̾e & ad sermonem
transire oportet. Comutationes enim faciunt ut nul¬
lo genere uocis esfuso in omni uoce integri simus:
Et acutas uocis ex clamationes uitare oportet. Ic̃tus emĩ
fit & uulnerant᷑ arterie. acuta atq attenuata nimis ac¬
clamore multa continent᷑. dicere in extrema ꝯuenit ora¬
cione. fauces eiĩ calescunt & arterie conplent᷑ & uoxque
tractata uarie ÷ reducit᷑ inquendam sonũ equabilẽ atq
ꝯstantem. Sepe rerum natura gr̃a quedam uire debetur
firmitudinẽ sedata uox in pͥncipio. qͥdeñ insuausꝰ quam
clamor in exordio cause: Int̾ualla uoces firmant. eadem
sententias cũ ꝯcinnores diuisione reddunt & auditori spa¬
cium cogitandi relinquunt. Conseruat ꝯtinui cdamoris
remisso. & auditorem qͥdem maxime uarietas delectat.
cum sermone eius animũ retinet. & exsuscitat clamore
Acuta acclamatio fauces uulnerat. eadẽ ledit auditorẽ¬

Expanded text:
cimus. Nam leduntur arterie, si, antequam uox bene permulsa iescunt. Tertio, ut continuum sermonem remittamus et ad sermonem transeamus. Commutationes enim faciunt, ut nullo genere uocis effuso in omni uoce integri simus. Quarto, ut acutas uoces exclamationis uitemus; ictus enim fit, et uulnerantur arterie acuta atque attenuata nimis exr multa dicere in extrema convenit oratione: fauces enim calefiunt et arteriae conplentur et vox, quae tractata varie est, reducitur in quendam sonum aequabilem atque constantem. Quam saepe rerum naturae gratia quaedam iure debetur! firmitudinem sedata vox in principio. Quid insuavius quam clamor in exordio causae? Intervalla vocem confirmant; eadem sententias concinniores divisione reddunt et auditori spatium cogitandi relinquunt. Conservat vocem continui clamoris remissio: et auditorem quidem varietas maxime delectat, cum sermone animum retinet aut exsuscitat clamore. Acuta exclamatio vocem volnerat; eadem laedit auditor
Abbreviated transcription (Latin):
tificiose disposiciones. & hoĩim omniũ diligens me¬
moria sine ꝓnunciatione. ñ plus quã sine his reb̾
ꝓnunciatio sola ualere poterit. Quare ⁊ qr nemo
de uoce. uultuos gestui dilucide scribi. Cum heȩ res
ad dicendũ cõꝑanda ẽ: ñ negligent᷑ uidet᷑ tota res
consideranda ¶ Oiuidit᷑ gͥ ꝓnunciatio inuocis figurã
in corporis motum. figura uocis ea est. que suũ quendã
intres partes. magnitudinẽ firmitudinẽ. mollitud inem
Magnitudinẽ uocis maxime cõꝑat natura. ñ nichil hanc¬
adauget. s maxime cura conseruat. firmitudinem
uocis maxime cõꝑat natura. ñ nichil adauget ⁊ maxi¬
nem uocis h: uteam torque̾ indicendo ꝓ nr̃o cõmodo
possimus. maxime faciet exerecitatio declamationis. Qͣ
ꝓpt̾ de magnitudine uocis & firmitud inis parte qm̃ al¬
tera natura. altera cura ꝯpbatur: nichil nos attinet.
hus artificũ tacio curande uocis petat᷑. de ea parte fir¬

Expanded text:
tificiosae dispositiones et horum omnium diligens metificiosae dispositiones et horum omnium diligens memoria sine pronuntiatione non plus, quam sine his rebus pronuntiatio sola valere poterit. Quare, ‹et› quiade voce et vultu et gestu dilucide scribi, cum eae res ad dicendum conparanda est, non neglegenter videtur tota res consideranda. Dividitur igitur pronuntiatio in vocis figuram ‹et› in corporis motum. Figura vocis est ea, quae suum quendam  20 Ea dividitur in tres partes: magnitudinem, firmitudinem, mollitudinem. Magnitudinem vocis maxime conparat natura, nonnihil auget maxime comparat natura, non nichil adauget et maxinem uocis, hoc est ut eam retorquere in dicendo pro nostro commodo possimus, maxime facit excercitatio declapropter de magnitudine vocis et firmitudinis parte, quoniam altera natura paritur, altera cura conparatur, nihil nos adtinet eius artificii, ratio curandae vocis petatur. De ea parte fir
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e firmissi mas argumentationes. inp̾mis & inpostre¬
mis causȩ partibꝰ collocare. Mediocres & neq inutiles
ad dicendum neq necessarias ad ꝓbandũ. que si seꝑa¬
tun ac singule dicantur infirme sunt. Ceteris coniuncte
firme & ꝓbabiles fiunt int̾poni ⁊ inmedio collocario
portet. Nam & re narrata expectat animꝰ auditoris
ex qua re causa ꝯfirmari possit. Quare continuo firmã
aliquam oportet inferre argumentationẽ. E qm̃ nuꝑ
mam argumentationẽ. hec disposicio locoꝵ tanquamĩ¬
structio militum facillime indicendo. sicut illa inpug-
RNuntiationem malti maxime utilem orato¬
ri dixerunt ẽẽ & ad ꝑsuadendum plurimũ ualere
Nos qͥdẽ unam de qumnq rebꝰ plurimũ posse ñ facile
dixerimꝰ. nec egregie magnamẽẽ utilitatẽ inꝓnuntia¬
cione audacter confirmauerimꝰ. nã cõmode inuenti¬
ones & concine uͭboꝵ elocutiones parcium caise ar¬

Expanded text:
habere: firmissimas argumentationes in primis et in postrehabere: firmissimas argumentationes in primis et in postremis causae partibus conlocare; mediocris et neque inutiles ad dicendum neque necessarias ad probandum, quae, si separatim ac singulae dicantur, infirmae sint, cum ceteris coniunctae firmae et probabiles fiunt, interponi in medio conlocari oportet. Nam et statim re narrata expectat animus auditoris, sei qua re causa confirmari possit - quapropter continuo firmam aliquam oportet inferre argumentationem -: et, relimam argumentationem. Haec dispositio locorum, tamquam instructio militum, facillime in dicendo, sicut illa in pugn CAPUT 19 PRONUNTIATIONEM multi maxime utilem oratori dixerunt esse ‹et› ad persuadendum plurimum valere. Nos quidem unum de quinque rebus plurimum posse non facile dixerimus, ‹nec› egregie magnam esse utilitatem in pronuntiatione audacter confirmaverimus. Nam commodae inventiones et concinnae verborum elocutiones et partium causae ar
Abbreviated transcription (Latin):
mur. dem̃ narratione. aut si qua eiꝰ modi ꝑmutatio¬
ne ordinis faciemus quoꝵ nichil nisi causa postulet
fieri oportebit. Nam si uehement̾ aures auditoꝵ
obtuse uidebunt᷑. atq animi de fatigati ab adu̾sariis
multitud ine u̾boꝵ ꝯmode pot̾imꝰ pͥncipio suꝑsedere.¬
⁊ exordiri causam aut anarratione aut ab aliqua fir¬
ma argumentatione. Deinde si cõmodũ erit qđ non
semꝑ necesse ẽ ad pͥncipii sententiam reu̾ti licebit.
Si causa nr̃a magnam difficultatẽ uidebit᷑ hr̃e utne¬
mo equo ammo pͥncipiũ possit audire ab narracione cũ
inceꝑimus ad principĩ sententiam reu̾temur. Si nar-¬
racio ꝓ babilis ẽ: exordiemur ab aliqua firma argumen¬
tatione. his translationibꝰ & cõmutationibꝰ parciũ sepe
uti necesse ẽ. cum ipsa res artificiosam disposicionẽ ar-¬
tificiose ꝯmutare cogit. ¶ In confirmatione & confutati¬
one argumentationũ disposiciones huł modi ꝯuenit

Expanded text:
mur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutatiomur, deinde narratione aut si quam eiusmodi permutationem ordinis faciemus; quorum nihil, nisi causa postulat, fieri oportebit. Nam si vehementer aures auditorum optunsae videbuntur atque animi defatigati ab adversariis multitudine verborum, commode poterimus principio supersedere, exordiri causam aut ‹a› narratione aut aliqua firma argumentatione. Deinde, si commodum erit, quod non semper necesse est, ad principii sententiam reverti licebit. Si causa nostra magnam difficultatem videbitur habere, ut nemo aequo animo principium possit audire, ab narratione cum inceperimus, ad principii sententiam revertemur. Si narratio parum probabilis, exordiemur ab aliqua firma argumentatione. His commutationibus et translationibus saepe uti necesse est, cum ipsa res artificiosam dispositionem artificiose commutare cogit. CAPUT 18 In confirmatione et confutatione argumentationum dispositiones huiusmodi convenit
Abbreviated transcription (Latin):
uidendum ẽ. cutꝰ modo rationẽ indisponendo nos hr̃e
ꝯueniat. Gña disposicionũ sunt duo. unũ ab institutiõe
artis ꝓfectum. alterum ad casum tẽporis accõmodatum.
Ex institucione artis disponemus cũ sequimur eamp¬
ceptionẽ quam in libro pͥmo exposumus. hoc ẽ ut utamͦ
pͥncipio. narratione. diuisione. ꝯfirmatione. ꝯfutatio¬
ne. conclusione. & hunc ordinẽ quẽ ad modũ p̃ceptumẽ
añ indicendo sequam᷑. Item ex institutione artis ñ mo¬
do totas causas ꝑorationẽ s. singulas quoq argumenta¬
ciones disponemꝰ quẽ admodũ inlibro sc̃o dociumꝰ .i.
tera ꝑ argumentationes ab institutione artis ꝑfecta.
Est aũt alia disposicio quȩ cum ab orame artificiosore¬
cedendũ ÷ oratoris iudicio ad tempus accõmodatur.
ut si ab narratione dicẽ incipiamus. ut ab aliqua fir¬
missima argumentatione aut ab literarũ aliquarũ
raciocinatione aut si scdm̃ pͥncipiũ ꝯfirmatione uta¬

Expanded text:
di rationem in disponendo habere conveniat. Genera dispositionum sunt duo: unum ab institutione artis profectum, alterum ad casum temporis adcommodatum. Ex institutione artis disponemus, cum sequemur eam praeceptionem, quam in primo libro exposuimus, hoc est, ut utamur principio, narratione, divisione, confirmatione, confutatione, conclusione; et ut hunc ordinem, quemadmodum praeceptum est ante, in dicendo sequamur. Item ex institutione artis non modo totas causas per orationem, sed singulas quoque argumentationes disponemus, quemadmodum in libro secundo docuimus: in tera per argumentationes, ab institutione artis profecta. Est autem alia dispositio, quae, cum ab ordine artificioso recedendum est, oratoris iudicio ad tempus adcommodatur; ut si ab narratione dicere incipiamus aut ab aliqua firmissima argumentatione aut litterarum aliquarum recitatione; aut si secundum principium confirmatione uta
Abbreviated transcription (Latin):
cionẽ. amplificationẽ. Sermoẽ oratio remissa ⁊ finiti¬
ma condianȩ locutioni. Contentio: acris oratio ⁊ ad
confirinandum & ad confutandum accõmodata. Ampli¬
ficatio ẽ oratio. quȩ aut miracundiam inducit. aut ad
iiii. dignitatẽ demonstrationẽ narracionẽ iocationẽ Dig¬
nitas ẽ oratio cum aliqua grauitate. Demonstracio est
or̃o que docet quomͦ quid fieri potuerit aut non po-¬
tuerit. Harracio ẽ rerum gestarum. aut ꝓmñ ut gesta

Expanded text:
tionem, amplificationem. / Sermo est oratio remissa et finitima cotidiane locutioni. Contentio est oratio acris ad confirmandum et ad confutandum accomod<at>a. / Amplificatio est oratio que uel <in> iracundiam inducit aut ad partes: dignitatem, demonstrationem, narrationem, iocationem. Dignitas est oratio cum aliqua grauitate. Demonstratio est oratio que docuit quomodo quid fieri potuit aut non potuit. Narratio est reru
Abbreviated transcription (Latin):
set. Uarie hic unum nom̃ incõmutatione casuũ
uolutatum ÷ Plura noĩa casibꝰ cõmutatis hoc mͦ
facient annominationẽ: Tiberium graccum. rẽ.p.
duicius mea cõmorari. Gaio gracco similit̃ occi¬
subito dñiatum ciuitati eripuit. Sa turnum fide
captum. maloꝵ ꝑfidia ⁊ scelus uita priuauit.
Tuuis o druse sanguis domesticos parietes ⁊ uul¬
tum parentis asꝑsit. Supplicio cui omnia paulo
ante concedebant. eum breui spacio ñ mͦ uiue̾. s ⁊¬

Expanded text:
sent sarisae.» Hic unum nomen in commutatione casuum sent sarisae.» Hic unum nomen in commutatione casuum volutatum est. Plura nomina casibus conmutatis hoc modo facient adnominationem: «Tiberium Graccum rem publicam diutius in eo commorari. Gaio Gracco similis occisubito de sinu civitatis eripuit. Saturninum fide captum malorum perfidia ‹per› scelus vita privavit. Tuus, o Druse, sanguis domesticos parietes et voltum parentis aspersit. Sulpicio, qui paulo ante omnia concedebant, eum brevi spatio non modo vivere,
Abbreviated transcription (Latin):
eius litt̾e sit. hic qui se magnificat. iactat. atq osten¬
dat: uenita te ante quã romam uenit. ⁊ econtrario
sic. Quos hoĩes alea uincit. eos ferro statim iuncit.
utrũ hominis gnauo anuano crede in alitis. cõ¬
mutandis hoc pacto. Diligẽ oportet. quẽ uelis
diligẽ. hȩ sunt annominationes quȩ in litterarum
breui cõmutatione aut ꝓductione. aut transiec¬
insimulem. cui ꝓsim. quem postulem: breui cognoscens
Nam hic ẽ in quibꝰdam u̾bis quedam similitudo ñ
tam affectanda quam ille suꝑiores. s tam̃ adhibenda
ñ nunqͦ alt̾m genus huiꝰ mõi. Demꝰ oꝑam quirites
ħ annotatio magis accedit ad similitudinẽ quã su¬
ꝑior. s minꝰ quã ille suꝑiores. ꝓpt̾ea quod ñ solum
tutem apuericia confirmauit. Alexandri uirtutes
ꝑ orbem t̾rae cum laude ⁊ gła uulgate sunt. Alex¬
andrum om̃s maxime metuerant. alexando si uita¬

Expanded text:
eiusdem litterae sic: «Hic, qui se magnifice iactat atque osteneiusdem litterae sic: «Hic, qui se magnifice iactat atque ostentat, venit ante, quam Romam venit.» Et ex contrario: «Hic, quos homines alea utrum hominei navo ‹an vano› credere malitis.» Commutandis hoc modo: «Dilegere oportet, quem velis diligere.» Hae sunt adnominationes, quae in litterarum brevi commutatione aut productione aut transiecinsimulem, cui prosim, quae postulem, brevi cognoscetis.» Nam hic est in quibusdam verbis quaedam similitudo non tam perfecta, quam illae superiores, sed tamen adhibenda nonnumquam. Alterum genus huiusmodi: «Demus operam, Quirites, c adnominatio magis accedit ad similitudinem quam superior, sed minus quam illae superiores, propterea quod non solum tutem a pueritia confirmavit. Alexandri virtutes per orbem terrae cum laude et gloria vulgatae sunt. Alexandrum omnes maxime metuerant, idem plu
Abbreviated transcription (Latin):
animũ. ⁊ tam̃ cum ita uiuit neminẽ p̃ se ducit hõi¬
em ¶ Similit̾ desiens ẽ. cum tam&ł si casus ñ inst̃
inu̾bis. tam̃ similes exitꝰ funt. hoc pacto: Turpit̾ au¬
des facẽ. neqͥuͭeunt studes dice. uiuis inuidiose. de¬
linquis studiose. loqueris studiose. Itẽ audacter t̃¬
ritas. humilit̾ placas hec duo genera quoꝵ alterũ.
in exitꝰ. alteram in casus similitudine u̾satur. int̾
se uehement̃ conueniunt. ⁊ eare quibꝰ bene utunt᷑
pleruntq ea simul collo cant. inhisdem partibꝰ orõ¬
nis. Id hoc modo facẽ oportet ꝑ ditissimã rationẽ.
amorẽ pet̾ẽ. pudorem fuge̾. dilige̾ formam. neglig̾e
famam. hic ⁊ ea u̾ba quȩ casus hñt ad casus similes.
⁊ illa quȩ ñ habent ad similes exitꝰ uemiunt. ¶An¬
res dissimiles similia u̾ba accõmodant᷑. Ea multis:
uaris rationibꝰ conficit᷑. Attenuatione ac cõplexiõe

Expanded text:
animum, et tamen, cum ita vivit, nemineanimum, et tamen, cum ita vivit, neminenem.» Similiter desinens est, cum, tametsi casus non insunt in verbis, tamen similes exitus sunt, hoc pacto: «Turpiter audes facere, nequiter studes dicere; vivis invidiose, delinquis studiose, loqueris odiose.» Item: «Audaciter territas, humiliter placas.» Haec duo genera, quorum alterum in exitum, alterum in casus similitudine versatur, inter se vehementer conveniunt; et ea re, qui his bene utuntur, plerumque simul ea conlocant in isdem partibus orationis. Id hoc modo facere oportet: «Perditissima ratio est amorem petere, pudorem fugere, diligere formam, neglegere famam.» Hic et ea verba, quae casus habent ad casus similes, et illa, quae non habent, ad similes exitus veniunt. CAres dissimiles similia verba adcommodentur. Ea multis et variis rationibus conficitur. Adtenuatione aut conplexione
Abbreviated transcription (Latin):
tiximus. que constant ex pari fere nũo sillabarum. hoc
ñ de numeratione nr̃a fiet. Nam id qͥdem puerile est
quodam sensu par menbrũ suꝑiori referre possimus.
hoc modo. In p̃lio mortem parens oppetebat. domifi¬
lius nuptias conꝑabat. hec omnia graues casus ad¬
ministrabant. Item. alii dedit fortima felicitatem.
eri potest ut ñ plane par nũs sit sillabarum ⁊ tam̃
breuis. aut si cum in altero plures sunt. in altero¬
longior. autlongiores. plenior aut pleuiores uil¬
labe erunt ut longitudo aut plenitudo harum.
multitudinẽ harum alterius assequat᷑ & exequet.¬
¶ Similit᷑ cadens exornatio appellat᷑. cum in eadẽ
constructione ũboꝵ duo aut plura sunt u̾ba. quȩ
sinilit̃ hisdem casibꝰ referunt᷑. ħ mͦ. hominem laudas
egentẽ uirtutis. habundantẽ felicitatis. Item. Cuiꝰ
om̃is inpecunia spes. a sapientia est animꝰ remotul.
diligentia conꝑat diuicias. negligentia corrũpit

Expanded text:
diximus, quae constent ex pari fere numero syllabarum. Hoc diximus, quae constent ex pari fere numero syllabarum. Hoc non denumeratione nostra fiet - nam id quidem puerile est quodam sensu par membrum superiori referre possimus, hoc modo: «In proelio mortem parens obpetebat, domi filius nuptias conparabat: haec omnia gravis casus administrabant.» Item: «Alii fortuna dedit felicitatem, eri potest, ut non plane par numerus sit syllabarum et tamen brevius, aut si, cum in altero plures sunt, in alterolongior aut longiores, plenior aut pleniores syllabae erunt, ut longitudo aut plenitudo harum multitudinem alterius adsequatur et exaequet. Similiter cadens exornatio appellatur, cum in eadem constructione verborum duo aut plura sunt verba, quae similiter isdem casibus efferantur, hoc modo: «Hominem laudem egentem virtutis, abundantem felicitatis?» Item: «Huic omnis in pecunia spes est, a sapientia est animus remotus: diligentia conparat divitias, neglegentia corrumpit
Abbreviated transcription (Latin):
Ea utet̃ cõmodatis si me triꝑtito. In sententia. incontͦ¬
rio. inconclusione. Insententia hoc pacło. Ei ñ mul¬
tum potest ob ẽẽ fortuna. qui sibi infirmiꝰ in uirtu¬
te quam in casu p̃sidium collocauit. In contrario hoc
pacto. Nam siquis spei ñ multũ colłcabit in casu qͥd
÷ qd ei magnoꝑe casus ob esse possit: In conclusiõe
hoc pacto. Q uod si in eos plurimũ fortuna pot̃ qͥ
suas orationes om̃s incasum contulerunt. ñ sunt oĩa
cõmittenda fortune ne magnã nimis innos habe¬
at añiationẽ. Inhis tribꝰ generibꝰ ad continuationis
ium ad eo frequentatio necessaria ẽ: ut infirma fa¬
cultas orationis uideatur.: nisi sententiã ⁊ contrari¬
um& conclusionem frequentibꝰ offerat u̾bis. s alias
quoq ñ nunqͦ ñ alienum ẽ tam& si necesse ñ est eloqui
res aliquas ꝑ huiusmodi continuationes. ¶ Cõpar ap¬
pellatur qd̃ habet in se menbra orationis. de quibꝰ ante

Expanded text:
Ea utemur commodissime tripertito: in sententia, in contraEa utemur commodissime tripertito: in sententia, in contrario, in conclusione. In sententia hoc pacto: «Ei non multum potest obesse fortuna, qui sibi firmius in virtute, quam in casu praesidium conlocavit.» In contrario hoc modo: «Nam si qui spei non multum conlocarit in casu, quid est quod ei magnopere casus obesse possit?» In conclusione hoc pacto: «Quodsi in eos plurimum fortuna potest, qui suas rationes omnes in casum contulerunt, non sunt omnia committenda fortunae ne magnam nimis in nos habeat dominationem.» In his tribus generibus ad continuationis vim adeo frequentatio necessaria est, ut infirma facultas oratoris videatur, nisi sententiam et contrarium et conclusionem frequentibus efferat verbis; sed alias quoque nonnumquam non alienum est, tametsi necesse non est, eloqui res aliquas per huiusmodi continuationes. Conpar appellatur, quod habet in se membra orationis, de quibus ante
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ dubium ut dilui ñ possit. aut multo difficillime
possit. ¶ N enbrum orationis appellat᷑ res breit᷑
absoluta sine tociꝰ sententiȩ demonstratione. que
denuo alio menbro orationis excipit᷑ hoc mͦ. ⁊ mi
inde hoc excipiant oportet ab altero. ⁊ amicum le¬
debas. Ex duobꝰ menbris suis hec exornatio potest
constare. S cõmodissima & absolutissima ẽ quȩ ex
tribꝰ constat hoc pacto & ininico ꝓderas. & amicũ
ledebas. & tibi ñ consulebas. Item nec reipublice ꝯ¬
dr̃ cum singła u̾ba int̾uallis distinguent᷑ cesa orauõe
hoc modo. Acrimonia. uoce uultu. adu̾sarios ꝑt̾¬
listi. Int̾ huius generis ⁊ illiꝰ suꝑioris uehementiam
hoc int̾ est. quod illud tardius & rarius uenit.
hoc crebrius & celerius ꝓuenit. Itaq in illo gene̾
ex remotione brachii & contentione dextrȩ gladsꝰ
ad corpus afferri. in hoc aũt crebro & sceleri corpꝰ
frequentatio u̾boꝵ cum absolutione sententiarum.

Expanded text:
in dubio, ut dilui non possit aut multo difficillime in dubio, ut dilui non possit aut multo difficillime possit. Membrum orationis appellatur res breviter absoluta sine totius sententiae demonstratione, quae denuo alio membro orationis excipitur, hoc pacto: inde hoc excipiatur oportet altero: «Et amicum laedebas.» Ex duobus membris suis haec exornatio potest constare; sed commodissima et absolutissima est, quae ex tribus constat, hoc pacto: «Et inimico proderas et amicum laedebas et tibi non consulebas.» Item: «Nec rei publicae condicitur, cum singula verba intervallis distinguentur caesa oratione, hoc modo: «Acrimonia, voce, voltu ‹adversarios› perterlisti.» Inter huius generis et illius superioris vehementiam hoc interest: illud tardius et rarius venit, hoc crebrius et celerius pervenit. Itaque in illo genere ex remotione brachii et contortione dexterae gladius ad corpus adferri, in hoc autem crebro et celeri corpus frequentatio verborum cum absolutione sententiarum.
Abbreviated transcription (Latin):
rent ornamento. Et necesse est animo cõpbet eam
tacitꝰ auditor. cum ad causam uideat accõmodari
rem certam. ex uita & ex moribꝰ sũptam. ¶ Contra¬
rium idẽ fere ẽ: quod contentio contrariũ est: quod
ex duabꝰ rebus diuersis. alteram breuit̾ & facile con¬
firmat hoc pacto. Nam qui suis rationibꝰ mimicus
fuerit semꝑ: eum quomꝰ alienis rebus amicũ fore
speres: Item. Nam quẽ in amicicia ꝑfidiosũ cogno¬
ueris eum quare putes inimicicias cum fide habẽ
posse: Ant qui priuatꝰ intolerabili supbia fuerit
rum ñ dixerit. nunꝗ̃ eum sibi in contentionibꝰ cre
dis amendatio temperaturũ: Item. quos ecollibꝰ
deiecimus. cum his in campo metumꝰ dimicare: &
cum plures erant paucis exequari nob̃ ñ poterant.
ꝓpt̃ breuem & absolutã conclusionem tum uero
uehement̃ id qd̃ opus est oratori conpbat contra¬
ria re. ⁊ ex eo qd dubium ñ est expedit illud qđ̃

Expanded text:
rent ornamenti.  necesse est animi conprobet eam rent ornamenti.  necesse est animi conprobet eam tacitus auditor, cum ad causam videat adcommodari rem certam, ex vita et moribus sumptam. Contrarium idem fere est, quod contentio. Contrarium est, quod ex rebus diversis duabus alteram breviter et facile  confirmat, hoc pacto: «Nam, qui suis rationibus inimicus fuerit semper, eum quomodo alienis rebus amicum fore speres?» Item: «Nam, quem in amicitia perfidiosum cognoveris, eum quare putes inimicitias cum fide gerere posse? Aut qui privatus intolerabili superbia fuerit,rum dixerit numquam, eum sibi in contionibus a mendacio temperaturum?» Item: «Quos ex collibus deiecimus, cum his in campo metuimus dimicare? Qui cum plures erant, paris nobis esse non poterant, propter brevem et absolutam conclusionem tum vero vehementer, id quod opus est oratori, conprobat contraria re et ex eo, quod dubium non est, expedit illud, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s bene uiuendi rationes inuirtute sunt collocan¬
dȩ. ꝓpterea quod sola uirtꝰ in sua potestate ẽ. omnia
pret̾ eam subiecta st̃ fortune dñiationi. Item. Qui
fortunis alicuiꝰ inducti amiciciã eiꝰ secuti sunt: hi simul
hac fortuna dilapsa ẽ deuolant om̃s. Cum enĩ recessit
eares que fuit consuetudinis causa. nichil suꝑ ẽ qua¬
re possit in anuicicia retineri. Sunt itẽ sententiȩ q̃
dupplicit̃ effert᷑ hoc mͦ. Sine ratione errant. quim ꝓspe¬
ris rebus impetꝰ fortune se fugisse putant. Sapient̃
cogitant. qui tẽporibꝰ scãis casus adu̾sos reformidãt.
Cum ratione hoc pacto. Qui ad olescentũ peccatis
faciunt qui ad olescentes maxime castigant. ut qui¬
bus urtutibꝰ omnẽ uitam tueri possint eas in etate
maturissima uelint conꝑare. Sententias int̾yoni
rare conuenit. ut rei auctores ñ uiuendi p̃cepto¬
res uideamur eẽ. Cum ita int̃ponent᷑ multũ affe¬

Expanded text:
«Omnes bene vivendi rationes in virtute sunt conlocan«Omnes bene vivendi rationes in virtute sunt conlocandae, propterea quod sola virtus in sua potestate est, omnia praeterea subiecta sunt sub fortunae dominationem.» Item: «Qui fortunis alicuius inducti amicitiam eius secuti sunt, hi, simul ac fortuna dilapsa est, devolant omnes. Cum enim recessit ea res, quae fuit consuetudinis causa, nihil superest, quare possint in amicitia teneri.» Sunt item sententiae, quae dupliciter efferuntur. Hoc modo sine ratione: «Errant, qui in prosperis rebus omnis impetus fortunae se putant fugisse; sapienter cogitant, qui temporibus secundis casus adversos reformidant.» Cum ratione, hofaciunt, qui adulescentes maxime castigant, ut, quibus virtutibus omnem tueri vitam possint, eas in aetate maturissima velint conparare.» Sententias interponi raro convenit, ut rei actores, non vivendi praeceptores videamur esse: cum ita interponentur, multum adfe
Abbreviated transcription (Latin):
se. Quid ita: quia uiri fortis ẽ qui de uictoria con¬
tendant eos hostes putare. qui uicti sunt eos hõies
iudicare. ut possit bellum fortitudo innuere. pacem
humanitas auge̾. & ille si uicisset num idẽ fecisset:
tum rationũ expectatione ¶ Sententia ẽ oratio sũp¬
tade uita quȩ aut quid sit aut quid ẽẽ oporteat.
in uita breuit ostendit hoc pacto difficile ẽ primum
uirtutis reuereri. qui semꝑ scd̃a fortuna sit usus.
Item liberis ẽ existimandꝰ qui nulli turpitudini seruit.
Item. egens eque est is qui ñ satis ht̃. ⁊ is cui nichil
satis potest ẽẽ. Item optima iuuendi ratio eligenda¬
est eam iocundam consuetudo redaet. huiusmodisen¬
tentie simplices ñ sunt imꝓbantde ꝓpterea. qđ habet
breuis exposicio. s rationis nullꝰ indiget: magnam
delectationẽ. S illud quoq ꝓbandũ ẽ genus senten¬
cie. qđ confirmat᷑ subiectione rationis. hoc pacto.

Expanded text:
se. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria conse. Quid ita? Quia viri fortis est, qui de victoria contendant, eos hostes putare; qui victi sunt, eos homines iudicare, ut possit bellum fortitudo minuere, pacem humanitas augere. Et ille, si vicisset, non idem fecisset? tum rationum expectatione. Sententia est oratio sumpta de vita, quae aut quid sit aut quid esse oporteat in vita, breviter ostendit, hoc pacto: «Difficile est primum  virtutes revereri, qui semper secunda fortuna sit usus.» Item: «Liber is est existimandus, qui nulli turpitudini servit.» Item: «Egens aeque est is, qui non satis habet, et is, cui satis nihil potest esse.» Item: «Optima vivendi ratio est eligenda; eam iucundam consuetudo reddet.» Huiusmodi sententiae simplices non sunt inprobandae, propterea quod habet brevis expositio, si rationis nullius indiget, magnam delectationem. Sed illud quoque probandum est genus sententiae, quod confirmatur subiectione rationis, hoc pacto:
Abbreviated transcription (Latin):
cio petat. cur: Quia nulla pot̾it honesta ratio retuẽ
eam quam maguitudo peccati facit tumidam intẽ¬
perantẽm audacem. natura muliebri inconsidatã.
Quam ueneficii dãpnabant qd̃ putabant. quoqͥ pu¬
dicam necessario. quare: quia nulla facilłꝰ ad id mna¬
leficium causa quam turpis amor & intẽꝑans libido
cõmou̾e potuit cuiꝰ mulieris animꝰ ẽẽt corruptus.
ens corpus castum ẽẽ ñ putauerunt. Quid in uiris :¬
Idẽne obseruabant: oiime. quid ita: quia uiros ad
inũ quodq maleficium singulȩ cupiditates inpellt̃
mulieres ad omnia maleficia cupiditas una deducit
Itẽ. bene maiores nr̃i hoc cõꝑauerunt: ut neminem
regem quem armis cepissent uita priuarent. quid
ita: quia quam nobis fortuna facultatẽ dedisset mi¬
quum erat in eoꝵ supplicio consume̾. quos eadem
fortuna paulo ante in amplissimo statu collo carat
Quid quod exercitũ contraduxit. desmo meminis¬

Expanded text:
se est?› Quia nulla potest honesta ratio retinere se est?› Quia nulla potest honesta ratio retinere eam, quam magnitudo peccati facit timidam, intemperantia audacem, natura mulieris inconsideratam. Quid? Veneficii damnatam quid putabant? Inpudicam quoque necessario. Quare? Quia nulla facilius ad id maleficium causa, quam turpis amor et intemperans libido commovere potuit; tum cuius mulieris animus esset corruptus, eius corpus castum esse non putaverunt. Quid? In viris idemne hoc observabant? Minime. Quid ita? Quia viros ad unum quodque maleficium singulae cupiditates inpellunt, mulieris ad omnia maleficia cupiditas una ducit.» Item: «Bene maiores hoc conparaverunt, ut neminem regem, quem armis cepissent, vita privarent. Quid ita? Quia, quam nobis fortuna facultatem dedisset, inicum erat in eorum supplicium consumere, quos eadem fortuna paulo ante in amplissimo statu conlocarat. Quid, quod exercitum contra duxit? Desino meminis
Abbreviated transcription (Latin):
trocinio uitam innocentissimi cuiꝰq pestis: Tantã ne
ex mniquitate iudicioꝵ ur̃is calũpmatoribꝰ assumitis
facultatẽ: Hac exclamatione si loco utemur & raro
⁊ cum rei magnitudo postulare uidebit᷑. ad quam uo¬
lemꝰ maignationẽ animũ auditoris adducemꝰ. ¶Inter
ceres. diceres. ad minstrares utrum aĩos socioꝵ ab
aliquẽ exortari oportuit qui ista ⁊ ꝓhiberet ac fieri
onem poscimus. quare quidq dicamꝰ & crebro nos¬
met a nobis petinũs uniꝰ cuiusq ꝓpositionis explana¬
cionẽ. ea ÷ husmodi. Maiores nr̃i si quam untꝰ pecca¬
ti mulierem dãpnabant: simplici iudicio maloꝵ ma¬
leficioꝵ coniunctam putabant. Quo pacto qm̃ quã
inpudicam iudicabant: eaueneficii quoq dãpnata
existimabat᷑ Quid ita: Quia necesse ẽ eam quȩ suum
corpus addixerit t̃ pissime cupiditati. tim̾e multos.
quos: latos. uirum. parentes ceteros ad quos uidẽt
sui dedecoris infamiã ꝑtine. Quid postea: Quos tanto¬

Expanded text:
ntissimi cuiusque petistis; tantamne ex iniquitate iudiciorum vestris calumniis adsumpsistis facultatem?» Hac exclamatione si loco utemur, raro, et cum rei magnitudo postulare videbitur, ad quam volemus indignationem animum auditoris adducemus. Interrceres, diceres, administrares, utrum ‹animos sociorum ab aliquem exornarei oportuit, qui istaec prohiberet ac fieri onem poscimus, quare quicque dicamus, et crebro nosmet a nobis petimus unius cuiusque propositionis explanationem. Ea est huiusmodi: «Maiores nostri si quam unius peccati mulierem damnabant, simplici iudicio multorum maleficiorum convictam putabant. Quo pacto? Quam inpudicam iudicarant, ea veneficii quoque damnata exeistimabatur. Quid ita? Quia necesse est eam, quae suum corpus addixerit turpissimae cupiditati, timere multos. Quos istos? Virum, parentes, ceteros, ad quos videt sui dedecoris infamiam pertinere. Quid postea? Quos tanto
Abbreviated transcription (Latin):
stulte. aliud inmodeste aliud ignaue. aliud inuste. factũ
p̃ dicemus. ꝑ spicuũ ẽ nimirũ iã ex hac dispositione quẽ¬
admodum sit tractanda triꝑtita diuisio laudis. & uitupe¬
rationis si illud &̃ assũpserimꝰ. ñ necesse ẽẽ nos om̃s has
saria dictu Qua ꝓp̃t eas partes quȩ firmissime uidebunt᷑
eligere oportebit. Conclusionibꝰ breuibꝰ utemur. enume¬
ratione ad exitum cause in ipsa causa breues & crebrasã¬
plificationes. int̃pon̾e oportebit. ꝑ locos cõmunes. Nec
hoc genus cause eo quod raro accidet in uita negligentiꝰ
ꝯmendatũ ẽ. neq enĩ quid id pot̃ iudi accidẽ quod faci¬
endum sit aliquando: ñ oportet quã accõmodissime uelle¬
ta a nobis difficilluna parte rethorice hoc ẽ inuentiõe
ꝑpolita. atq ad omne genus cause accõmodata tẽpus ẽ

Expanded text:
iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum iniuste,› aliud inmodeste, aliud ignave, aliud stulte factum praedicemus. Perspicuum est iam nimirum ex hac dispositione, quemadmodum sit tractanda tripertita divisio laudis et vituperationis, si illud etiam adsumpserimus, non necesse esse nos omnes has saria dictu. Quapropter eas partes, quae firmissimae videbuntur, legere oportebit. Conclusionibus brevibus utemur, ‹enumeratione ad exitum causae; in ipsa› causa crebras et breves amplificationes interponemus per locos communis. Nec hoc genus causae, eo quod raro accidit in vita, neglegentius commendandum est: neque enim id quod potest accidere, ut faciendum sit aliquando, non oportet velle quam adcommodatissime ta a nobis difficillima parte rhetoricae, hoc est inventione perpolita atque omne causae genus adcommodata, tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ris cõmoda a natura si sit dignitas atq forma laudi fu¬
isse eam ñ quẽadmodũ cet̾is detͥmento atq dedecori Si
uresatq uelocitas egregia honestis exercitationibꝰ ħ¬
⁊ industria dicemꝰ ꝯꝑata. Si ualitudo ꝑpetua diligentia
& tẽperantia cupiditatũ. ¶In uiruꝑatione si erunt hec
corporis cõmoda male his usum dicemꝰ. quȩ casu& na¬
tura tanquã quilibet gladiator habuerit. Si ñ erunt
p̃ter formã oĩa ipsiꝰ culpa & intẽperantia fuissedicemꝰ.
Dem̃ reu̾temur ad extraneas res. ⁊ inhis animi uicia ⁊ ur-
tutes que fuerunt ꝯnderabimꝰ. diuicie an pauꝑtas fuerit
& que potestas. quȩ gła que amiciciȩ & que inimiciciȩ qͥd¬
fortit̾ in amicis gerundis fecĩt cuius causa suscepĩt
inimicicias. qua fid e beñiuolentia officio gesserit a¬
ad modũ habuerit in potestatibꝰ gerundis animũ si int̾i¬
de. Ut silaudemꝰ aluid prudent̃ aliud iuste aliud fortit̃

Expanded text:
ris commoda: natura si sit dignitas atque forma, laudei furis commoda: natura si sit dignitas atque forma, laudei fuisse eam, non quemadmodum ceteris detrimento atque dedecori; si vires atque velocitas egregia, honestis haec exercitationibus et industriis dicemus conparata; si valetudo perpetua, diligentia et temperantia cupiditatum; in vituperatione, si erunt haec corporis commoda, de his usum dicemus, quae casu et natura tamquam quilibet gladiator habuerit; si non erunt, praeter formam omnia ipsius culpa et intemperantia afuisse dicemus. Deinde revertemur ad extraneas res, et in his animi virtutes aut vitia quae fuerint, considerabimus; divitiae an paupertas fuerit, et quae potestafortiter inimicitiis gerundis fecerit; cuius causa susceperit inimicitias; qua fide, benivolentia, officio gesserit aadmodum habuerit in potestatibus gerundis animum. Si interidae; ut, si laudemus, aliud iuste, aliud fortiter,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod factum eiꝰ de quo loquimͦ nobis narrandũ sit. cũ
laude aut uituꝑatione: p̃cepto narrandi de pͥmo libro
repetet᷑. ¶Diuisione hac utemur. exponemus quas res
laudaturi sumꝰ aut uituꝑaturi. Dem̃ ut queq quo ue
tẽpore res erit gesta ordine dicemꝰ. ut quod egerit quã
q ture egerit intelligat᷑. S exponẽ oportebit uirtutes
animi aut uicia. dem̃ cõmoda aut incõmoda corporis
aut terum extranearũ quomodo ab aĩo tractata sunt
demonstrare. ¶ Ordinẽ hunc ad hibere indemonstratiua
uita debemus ab ext̾nis rebus genus in laude q maio¬
ribꝰ natꝰ sit. si bono genẽ parem aut excelsiorẽ fuisse si
humiligenẽ ipsum insuis non inmaiorũ uirtutibus ha¬
buisse p̃sidium In uituꝑatione sibono genẽ. dedecori
maioribꝰ fuisse. simalo tam̃ his ipsis detͥmento fuisse Edu¬
catio in laude. bene & honeste in bonis diciplinis edu¬

Expanded text:
aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum aliquod factum eius, de quo loquemur, nobis narrandum sit cum laude aut vituperatione, praeceptio narrandi de primo libro repetetur. Divisione hac utemur: exponemus, quas res laudaturi sumus aut vituperaturi; deinde, ut quaeque, quove tempore res erit gesta, ordine dicemus, ut, quid quamque tute cauteque egerit, intellegatur. Sed exponere oportebit animi virtutes aut vitia; deinde commoda aut incommoda corporis aut rerum externarum, quomodo ab animo tractata sunt, demonstrare. Ordinem hunc adhibere in demonstranda vita debemus: ab externis rebus: genus: in laude, quibus maioribus natus sit; si bono genere, parem aut excelsiorem fuisse; si humili genere, ipsum in suis, non in maiorum virtutibus habuisse praesidium; in vituperatione, si bono genere, dedecori maioribus fuisse; si malo, tamen his ipsis detrimento fuisse. Educatio: in laude,  honeste in bonis disciplinis
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentiam añ ire. Si utuꝑabimus ea quȩ uidebi
ꝯtrariȩ paucis u̾bis cõmutatis. dici posse. dicemꝰ ut
paulo supra exempli causa demonstratũ ẽ. Ab auditoꝵ
monendi causa pauca dicturos. Aut sierunt ignoti
ut talem uirum uelit cognoscere petenus. qm̃ meodẽ
uirtutis studio sinit apud quos laudemus. atq ille qui
laudatur fuerit. aut sit sꝑare nos facile his quibꝰ ue¬
limus huius facta ꝓbaturos. Contraria uituꝑatio qm̃
norunt: pauca de nequicia eius dicturos. Q uod si igno¬
rent petemꝰ ut cognoscant. uti maliciam uitare pos¬
sint. qm̃ aissimiles sint. qui audiunt atq ille quiui¬
tuꝑator sperare nos illiꝰ uitam uehem ent̃ ẽẽ imꝓba¬
tos. Arebꝰ ipsis incertos ẽẽ quid potissimũ laudemus ue¬
reri ne cũ multa dixerimus plura p̃tereamus & que
rum quas añ cõmemorouimꝰ racionum. narracio ñ erit
ulla quȩ necessario consequatur. S si qua inciderit eñ

Expanded text:
eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus eloquentiam anteire. Si vituperabimus, ea, quae videmus contrarie paucis verbis commutatis dici posse, dicemus, ut paulo supra exempli causa demonstratum est. CAPUT 12 Amonendei causa pauca dicturos; aut si erunt ignoti, ut talem virum velint cognoscere, petemus: quoniam in eodem virtutis studio sint, apud quos laudemus, atque ille, qui laudatur, fuerit aut sit, sperare nos facile iis, quibus velimus, huius facta probaturos. Contraria vituperatio: quoniam norint, pauca de nequitia eius dicturos; quod si ignorent, petemus, uti gnoscant, uti malitiam vitare possint: quoniam dissimiles sint, qui audiant, atque ille, qui vituperatur, sperare eos illius vitam vehementer inprobaturos. Ab rebus ipsis: incertos esse, quid potissimum laudemus; vereri, ne, cum multa dixerimus, plura praetereamus, et quae rum, quas ante commemoravimus, ratione, narratio non erit ulla, quae necessario consequatur; sed si qua inciderit, quom