comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ñ inuenit. si se solã diligeret
felix amor ñ eẽt. Oporcet gͦ si feli¬
acer amare desidat. aliud aliqͥd p̃ter
se qͣd amet inquirat. Si autẽ imꝑfec¬
tum aliqͥd extra se amare cȩꝑit. amo¬
se quidẽ suũ irritat. s miseriam
ñexcludit. Felicit᷑ gͦ ñ diligit. donec
aduerũ & sũmũ bonũ ꝑamoris de¬
sai̾um seconu̾tit. Quia uͦ sũmũ
amat qͥdm̃ amat. & tando felicius
qͣnto ampliuis. Hȩc ẽ gͥ uera cor¬
dis nr̃i requies. cũ in amore di ꝑ
desidium figitur. nec ultra qͥcqũa
appetit. s meo qͦd tenet quadã feli¬
ci secicritate delectat᷑. Quia enim
illud nec appetitꝰ ultra ꝓcralit.
nec timor repellit. quodãmͦ in id¬
ipsum iocunditatis sine uexatio
dã int̾im studio ad illã ad quam
necdũ ꝑtingere sufficit stabilita¬
tẽ assuefacienda ẽ id est sidm̃ sem
ꝑcogitare ñ possum. saltẽ cor nr̃m
abillicitis & uanis cogitationib
restringendo inconsideratione

Expanded text:
bonum non invenit, si se solam diligeret, bonum non invenit, si se solam diligeret, felix amor non esset. Oportet ergo, si feliciter amare desiderat, aliud aliquid praeter se quod amet inquirat. Si autem imperfectum aliquid extra se amare coeperit, amorem quidem suum irritat, sed miseriam non excludit. Feliciter ergo non diligit, donec ad verum et summum bonum per amoris desiderium se convertit. Quia vero summum amat qui Deum amat; et tanto felicius quanto amplius. Haec est igitur vera cordis nostri requies, cum in amore Dei per desiderium figitur; nec ultra quidquam appetit, sed in eo quod tenet, quadam felici securitate delectatur. Quia enim illud nec appetitus ultra protrahit, nec timor repellit, quodammodo in idipsum jucunditatis sine vexationdam interim studio ad illam ad quam necdum pertingere sufficit stabilitatem assuefacienda est: id est, si Deum semper cogitare non possumus, saltem cor nostrum ab illicitis et vanis cogitationibus restringendo in consideratione
Abbreviated transcription (Latin):
cassis nec indignũ iudicabimꝰ. si no¬
bis inferat᷑ iniuria. nec dignũ si re¬
uerentia exhibeat᷑. Sepe autẽ dia¬
bolus eos qͦs ꝑ iniuriã quasi impm¬
gendo ñ ualet ꝓsternere. ꝑ reueren¬
cam quasi occulte subfodiendo ni-¬
titur fubplantare. Mens eteñi ho-¬
minis citius in laude sua decipitur.
qͥa qͦd libentiꝰ accipit difficilius re-¬
pellit. Nam dũ bona sua ñnũquã
foris laudari audit. et quodam mͦ
ad semet ipsam reuersa uerũ ẽẽ con¬
siderat id qͦd dr̃. libere iam & quasi
sine culpa in adulatione sua delec¬
tari seposse arbitrat᷑. Cumq se tan¬
tũmodo testimonio ueritatis con¬
sensũ prebere existimat. ñ ipsa eam
ueritas. s adulatio potius delectat.
Ut autẽ ꝓrsus ab elationis uicio
mnocens ẽẽ uideat᷑. maiori adhuc
calliditate se palliat. & pꝰqũa id qͦd¬

Expanded text:
tassis nec indignum judicabimus, si notassis nec indignum judicabimus, si nobis inferatur injuria; nec dignum, si reverentia exhibeatur. Saepe autem diabolus, quos per injuriam quasi impingendo non valet prosternere, per reverentiam quasi occulte suffodiendo nititur supplantare. Mens etenim hominis citius in laude sui decipitur, quia quod libentius accipit, difficilius repellit; nam dum bona sua nonnunquam foris laudari audit, et quodam modo ad semetipsam reversa, iterum esse considerat id quod dicitur, libere jam et quasi sine culpa in adulatione sui delectari se posse arbitratur. Cumque se tantummodo testimonio veritatis consensum praebere existimat, non ipsa eam veritas, sed adulatio potius delectat. Ut autem prorsus ab elationis vitio innocens esse videatur, majori adhuc calliditate se palliat; et postquam id quo
Abbreviated transcription (Latin):
ioħs uͦ qͣntũ ad ausum familiarita.¬
tis. amicabilius in conu̾satione su¬
scipiebat᷑. Petrus carior. ioħs famili¬
arior. qͥa & in petro remunerabat᷑
caritas. & in ioħe castitas laudabat᷑.
Ioħs tenerius. & petrus constantius
diabolus humilitatẽ in nob̃
oppugnat. ꝑ inuirriã iudelicet. & ꝑ
reuerentiã. Aliqͣndo eñi instigat
homines ut inuiriã nobis inferañ.
ac ꝑ hoc ad indignationẽ & adiram
& ad impatientiam nos ꝑtrahere
nititur. Aliqͣndo facit illos nobis
reuerentiã exhibere: & sic ad uanã
głam & inanẽ leticiam nos inclina¬
re conatur. Hos uͦ si contra hȩc bel¬
la inimici humilitatẽ nrãm illesã
custodire uolumꝰ. mala nr̃a iugit̃
ante oculos habere studeam. Mala
autẽ dico. ñ solũ int̾iora. que adim¬
quitatẽ & culpam ꝑtinent. s etiam
extiora quȩ ꝑtinent ad uilitatẽ. sic̃
ẽignobilitas generis. inopia pauꝑ
siculpas nr̃as & miserias nr̃as bene
ꝙ attente inspicere uolumꝰ. tunc for¬

Expanded text:
o quantum ad usum familiaritatis amicabilius in conversatione suscipiebatur. Petrus charior, Joannes familiarior, quia et in Petro remunerabatur charitas, et in Joanne castitas laudabatur. Joannes tenerius, et Petrus constantius diabolus humilitatem in nobis oppugnat, per injuriam videlicet, et per reverentiam. Aliquando enim instigat homines, ut injuriam nobis inferant; ac per hoc ad indignationem, et ad iram, et ad impatientiam nos pertrahere nititur. Aliquando facit illos nobis reverentiam exhibere, et sic ad vanam gloriam, et inanem laetitiam nos inclinare conatur. Nos vero si contra haec bella inimici humilitatem nostram illaesam custodire volumus, mala nostra jugiter ante oculos habere studeamus. Mala autem dico non solum interiora, quae ad iniquitatem et culpam pertinent, sed etiam exteriora, quae pertinent ad utilitatem: sicut est ignobilitas generis, inopia, quaesi culpas nostras et miserias nostras bene et attente inspicere volumus, tunc for
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ me diligis. Numqͥd non recte-
dñs ista dicenti respondere posset¬
& dicere. amice. ñ facio tͥ inuiriam.
tantũ diligeris. qͣntũ diligis. tantũ
diligeris. qͣntũ mereris: Tolle quod
tuum ẽ & uade. Uolo & huic facere
plus quã tibi. Humqͥd ñlicet mͥ fac̾e
quod uolo: Anoculus tuus neqũã
ẽ qͥa ego bonꝰ sũ: Neq eñi iniuriam
pateris si illo minꝰ accipis. ẜ iniuriã
pateris si minꝰ accipis quã mereris.
Quod si totũ habes. qͥd conquereris:
Ita frat̃ ratiocinantẽ suscipe. ut scias
mentẽ tuã innullã affirmationẽ
p̃cipitẽ inelinare. Sunt tam̃ qͥ cle¬
mentius hanc questionẽ soluere ni¬
tuntur. Dicunt nanq qͦd petrus ꝙ
ampluis dilexerit. &amplius dilec¬

Expanded text:
minus me diligis. Nunquid non recte minus me diligis. Nunquid non recte Dominus ista dicenti respondere posset et dicere? Amice, non facio tibi injuriam , tantum diligeris, quantum diligis; tantum diligeris, quantum mereris. Tolle quod tuum est, et vade. Volo huic facere plus quam tibi. Nunquid non licet mihi facere, quod volo? An oculus test quia ego bonus sum? Neque enim injuriam pateris, si minus illo accipis; sed injuriam pateris, si minus accipis quam mereris. Quod si totum habes, quid conquereris? Ita, frater, ratiocinantem suscipe, ut scias mentem tuam in nullam affirmationem praecipitem inclinare. Sunt tamen, qui clementius hanc quaestionem solvere nituntur. Dicunt namque, quod Petrus et amplius dilexerit, et amplius dilec
Abbreviated transcription (Latin):
s cũ cęt̾is amasse. & alt̾ non p̃cȩt̾is
s cũ cęt̾is amatum ẽẽ asseruit. Sed
esto ut petrus plus dilexerit. & ta¬
m̃ minus dilectus sit. numqͥd iecir¬
co ullam iniuriã passus ẽ. sitam̃ can¬
tũ dilectus ẽ qͣntũ meruit: Honne
ista ẽ querela illorũ qͥ in eugłio contͣ
patrẽ familias murmurabant di-¬
centes. Hui nouissimi una hora fecert̃.¬
et pares eos nob̃ fecisti. qui portaui¬
mꝰ pondus diei & estus: S quid pat̃¬
familias. uni illorũ & muno om̃ib
respondent audiuimꝰ. Amice nonfa-¬
cio tibi iniuriam. Nonne ex denario
conuenisti mecũ: Tolle quod tuũ
est & uade. Uolo & huic facere sicut
& tibi. Hon licet mͥ facere quod uolo:
An oculus tuus nequã ẽ qͥa egobo¬
nus fũ: Ponamꝰ gͥ nunc ut petrus
querelã in medium deferat. & de in¬
iuria dilectionis suȩ xp̃m causetur
& dicat. Dñe iħu iniuriam mͥ facere
uideris.cũ ego te plus diligam. tu uͦ

Expanded text:
sed cum caeteris amasse, et alter non prae caeteris, sed cum caeteris amasse, et alter non prae caeteris, sed cum caeteris amatum esse asseruit. Sed esto, ut Petrus plus dilexerit, et tamen minus dilectus sit, nunquid idcirco ullam injuriam passus est, si tamen tantum dilectus est, quantum meruit? Nonne ista est querel a illorum qui in Evangelio contra patremfamilias murmurabant, dicentes: Hi novissimi una hora feceret pares eos nobis fecisti, qui portavimus pondus diei et aestus? Sed quid paterfamilias uni illorum, et in uno omnibus responderit, audivimus: Amice, non facio tibi injuriam. Nonne ex denario convenissicut et tibi. Non licet mihi facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum? Ponamus igitur nunc ut Petrus querelam in medium deferat, et de injuria dilectionis suae in Christum causetur, et dicat: Domine Jesus, injuriam mihi facere videris, cum ego te plus diligam, tu vero
Abbreviated transcription (Latin):
debet. s manifestũ. qͥa qͦd ꝑse oc-¬
cultũ ẽ. occulta pandere non po¬
test. Ociosum me ut cernis inue¬
mine mecũ licigo. & quasi qͥ hostem
ñhabeã uires in uentũ effundo.
ut non nulli ȩstimant oꝑo¬
lam eẽ eo qͦd iniusta recompensatio
uideatur. ut petrus qͥ amplius xp̃m
dilexit minus a xp̃o dilectus sit: &
ioħs plus dilectus sit qͥ minꝰ dilexit.
Ego autẽ cũ eugłm unde fons huiꝰ
quȩstionis manare uidetur inspi¬
cerẽ. ñ inueni quidẽ uł qͦd petrus
amplius dilexerit. uł qͦd ioħs am¬
plius dilectus sit. Nam qͦd dñs post
resurrectionẽ suã petrũ anse ama¬
ret int̾rogans ait. symon ioħis dili¬
gis me plus his. ñ affirmando ẜint̃¬
rogando hoc dixit. S neq ipse petrꝰ
dicere ausus fuit cũ int̾rogaretur.
dñe. tu scis quia amo te plus his.S
ait. dñe. tu scis quia amote. Iohes
tũ ẽẽ p̃sumpsit. s alt̾ se non p̃ cęt̾is

Expanded text:
debet, sed manifestum, quia quod per se ocdebet, sed manifestum, quia quod per se occultum est, occulta pandere non potest. Otiosum me, ut cernis, invessente mecum litigo, et quasi qui hostem non habeam, vires in ventum effundo. ut nonnulli existimant, operosam esse, eo quod injusta recompensatio videatur, ut Petrus, qui amplius Christum delexit, minus a Christo dilectus sit, et Joannes plus dilectus sit, qui minus dilexit. Ego autem cum Evangelium, unde fons hujus quaestionis manare videtur, inspicerem, non inveni quidem, vel quod Petrus amplius dilexerit, vel quod Joannes amplius dilectus sit. Nam quod Dominus, post resurrectionem suam Petrum an se amaret interrogans, ait: Simon Joannis, diligis me plus his ? non affirmando, sed interrogando hoc dixit. Sed neque ipse Petrus dicere ausus fuit, cum interrogaretur: Domine, tu scis quia amo te plus his: Sed ait: Domine, tu scis quia amo te ibidsed alter se non prae caeteris,
Abbreviated transcription (Latin):
significationis diu̾sitas in ꝑsonarũ
discretione teneat᷑. Quod si fortas¬
sis existimas iuim significatiomis
non solum ex qualitate actionum. s
etiam ex discretione ꝑsonarũ colli¬
gendã ẽẽ. nec hoc quidem ego refutan¬
dum iudico. quia satis conuenient̃
alacritas et feruor amoris ꝑiohem
iuniorem expͥmit᷑. grauitas autẽ &
mora consilii ꝑ petrũ senẽ & tardum
figurat᷑. Illud autẽ quod dicis petrũ
amplius amasse. & idõ iustũ tibi ui¬
deri. ut ꝑ illũ potius desid̾ium siue
amor significari debuisset. ad p̃sentẽ
causam nil attinet. qͥa in p̃senti trac¬
tatione ñ agit᷑. qualis petrus in m̃¬
re fuerit.s quã nob̃ ext̾iori speciȩ uł
actione significationẽ p̃sentauit.
maxime cum hoc ubiq obseruan¬
dum sit ut unde aliqͥd ꝑ significa¬
tionẽ trahimͦ. istud quidẽ ñ in oc¬
culto s in manifesto quȩrere debe
amꝰ. Signũ eñĩ occultum ẽẽ non

Expanded text:
significationis diversitas in personarum significationis diversitas in personarum discretione teneatur. Quod si fortassis existimas vim significationis non solum ex qualitate actionum, sed etiam ex discretione personarum colligendam esse, nec hoc quidem ego refutandum judico, quia satis convenienter alacritas et fervor amoris per Joannem juniorem exprimitur; gravitas autem et mora consilii per Petrum senem et tardum figuratur. Istud quod dicis Petrum amplius amasse, et ideo justum tibi videri ut per illum potius desiderium sive amor significari debuisset, ad praesentem causam nihil attinet, quia in praesenti tractatione non agitur qualis Petrus in mente fuerit, sed quam nobis exteriori specie vel actione significationem praesentavit, maxime cum hoc ubique observandum sit ut inde aliquid per significationem trahimus, istud quidem non in occulto, sed in maamus. Signum enim occultum esse non
Abbreviated transcription (Latin):
postĩus uenit s monum̃tũ intraũ.
hoc ẽ petr̃u consiliũ m̃tis significa¬
ri asserui. & tam̃ causam cur uelille
potiꝰ quã iste desidium. uł iste po¬
tius qũa ille consiliũ significaret
ut asseris ñ ostendi. Hoc gͥ ẽ quos
cũ significationẽ exponerẽ. causa¬
quoq significationis tacere ñ debi¬
issem. Libens accipio qͦd hȩc cuaca¬
sacio dũ unũ ammonet. utrosq
docet. in pͥmis me ne dicenda pre¬
teream. ut eẽ studeam in scͥbendo
sollicitus: deinde etiam te nemini
dicta incelligas. ut sis mauddiendo
attentus. Ne cam̃ querela tua ꝓr¬
sus sibi iusta uideatur. ostendam
tibi quomͦ ipsam qũã quȩris cau
eorũ actione manifesta causa colli¬
git᷑. cur in illo desidium. in istocon¬
siliũ significet᷑. Si eñi queras cur
ioħs desidium significet. causa ma¬
nifesta ẽ. qͥa p̃cessit & si in t̾roges
cur petrus consiliũ. & hoc patet.
qͥa post̾ius uenit. Ex diuersitate
gͥ actionis manifeste ostendit᷑. quȩ

Expanded text:
prius monumentum intravit, hoc est Petrum, consilium mentis significari asserui; et tamen causam, cur vel ille potius quam iste desiderium, vel iste potius quam ille consilium significaret, ut asseris, non ostendi. Hoc igitur est quod, cum significationem exponerem, causam significationis tacere non debuissem. Libens accipio quod haec tua causatio, dum unum admonet, utrosque docet: in primis me, ne dicenda praeteream, ut esse studeam in scribendo sollicitus; deinde etiam te, ne minus dicta intelligas, ut sis in audiendo attentus. Ne tamen querela tua prorsus sibi justa videatur, ostendam tibi quomodo ipsam, quam quaeris, causeorum actione manifesta causa colligitur, cur in illo desiderium, in isto consilium significetur? Si enim quaeras cur Joannes desiderium significet, causa manifesta est, quia praecessit. Et si interroges cur Petrus consilium, et hoc patet, quia posterius venit. Ex diversitate igitur actionis manifeste ostenditur quae
Abbreviated transcription (Latin):
ma uͦ si ꝑdelectationẽ praui deside¬
rii usq ad consensũ oꝑis debilitatur.
tunc quasi capitur & occiditur. Siau¬
tem fugit & declinat ꝑpetrationem
praui oꝑis. & nichilominꝰ tam̃ delec-¬
tationis illicitȩ ferrũ infixũ eicere ñ
ualet. quasi auctorem mortis effu¬
git. s tam̃ adhuc plene mortis ꝑicu¬
lum ñ euasit. S est qͦd facere possit.
ne moriatur in solitudine. eat & quȩ¬
rat digtampnũ. hoc ẽ uerbũ dĩ. & cũ
illud siue ꝑ lectionẽ sacr̃a. siue ꝑ collo¬
quium scõrum inuenerit. sumat
auide & comedat. atq illius dulcedi¬
ne omnẽ mortiferȩ delectationis cor¬
ruptionẽ expellat. & ad integritatẽ
pͥstinȩ sanitatis omni ꝑiculo effuga¬
to resticuat. qr nichil citius malam
qua bona delectatio excludit. & cũ
mens illam gustare cȩꝑit. statimistã

Expanded text:
ma vero si per delectationem pravi desidema vero si per delectationem pravi desiderii usque ad consensum operis debilitatur, tunc quasi capitur et occiditur. Sin autem fugit et declinat perpetrationem pravi operis, et nihilominus tamen delectationis illicitae ferrum infixum ejicere non valet, quasi auctorem mortis effugit. Sed tamen adhuc plene mortis periculum non evasit. Sed et quod facere possit ne moriatur, in solitudinem eat et quaerat dictamum, hoc est Verbum Dei. Et cum illud sive per lectionem sacram, sive per colloquium sanctorum invenerit, sumat avide et comedat, atque illius dulcedine omnem mortiferae delectationis corruptionem expellat, et se ad integritatem pristinae sanitatis, omni periculo effugato, restituat, quia nihil citius malam quam bona delectatio excludit; et cum mens illam gustare coeperit, statim istam
Abbreviated transcription (Latin):
icicur de cerua. qͥa cũ uulnera¬
ta fuerit auenatore. siquidem
tanta extiterit plage iuolentia ut
currere ñ queat. debilicata ac retarda¬
ta capitur & occidit᷑. Siuͦ dolor uulne¬
ris adhuc uires om̃ino non abstulerit.
cursu elabitur. & fugiens ꝑ deserta
secũ sagittam infixam portat. Tunc
cireuit gemens & dolens.nec inueni¬
ens manũ quȩ mortiferũ telũ de cor¬
pore suo euellat. tandẽ uadit & quȩrit
digtampnũ & comedit illũ. cuiꝰ sucus
cũ ad int̾iora receptꝰ fuerit. pęnetrat
om̃ia sua uirtute. & ꝑueniens usq ad
uulnus potent eicit ferrũ. atq deimiᷤ
etiam iuscerib emergere facit. Cer¬
ua est. casta & munda anima. Sagit¬
tȩ sunc desidia mala. Uenadores sunt
dȩmones. Qui quociens cordib nr̃is.
siue ꝑuisum. siue ꝑ auditũ. siue per
gustum. siue ꝑ odoratũ. siue ꝑtactũ.
de ext̾iorib praua desidia inĩtiunt.
quasi uenatores delonge anmȩ sa¬
gutas mortiferas immittunt. Ani¬

Expanded text:
Dicitur de cerva quod cum vulnerata fuerit a venatore, si quidem tanta exstiterit plagae violentia ut currere non queat, debilitata ac retardata capitur et occiditur. Si vero dolor vulneris adhuc vires omnino non abstulerit, cursu elabitur et fugiens per deserta secum sagittam infixam portat. Tunc circuit gemens et dolens, nec inveniens manum quae mortiferum telum de corpore suo evellat, tandem vadit, et quaerit dictamum, et comedit ipsum: cujus succus, cum ad interiora receptus fuerit, penetrat omnia sua virtute, et perveniens usque ad vulnus potenter ejicit ferrum, atque de imis etiam visceribus emergere facit. Cerva est casta et munda anima. Sagittae sunt desideria mala. Venatores sunt daemones; qui quoties cordibus nostris, sive per visum, sive per auditum, sive per gustum, sive per odoratum, sive per tactum, de exterioribus prava desideria injiciunt, quasi venatores de longe animae sagittas mortiferas immittunt. Ani
Abbreviated transcription (Latin):
ter discernamꝰ paulisꝑ qualitatem
iudiciorũ. ne forte interp̃tatio con¬
fusa intelligentiam nrãm coartet.
Quatuor gͦ sunt iudicia. scđm pre¬
scientiam. scdm causam. scdm oꝑa¬
tionẽ. scđm retͥbutionẽ. Scd̾m p̃
scientiã iudicati fuim̾ anteqũa eẽ¬
mꝰ. Scđm causã. iudicam ex quo
boni uł mali ẽẽ incipimꝰ. Quid ẽ em̃
iudiciũ nͥ discretio: Quos gͥ pͥus di¬
screuit p̾scientia. illos pꝰmodum
discernit causa. S nos defilio dic̃e
ñ possumꝰ. qͦd ipse uł solus sine patre
et sp̃u scõ p̃scientiã futuroꝵ. habe¬
at. uł solus causas hominũ occul¬
tas discernat. Et idõ cũ dr̃ pat̃ non
iudicat quẽqũa. s om̃e iudiciũ de¬
dit filio. de his iudiciis intelligere
ñ possumꝰ. quȩ patri simul & filio
& spũi scõ cõmunia ẽẽ scrm̃. Inhis
gͦ quȩ suꝑsunt duob sententiam

Expanded text:
ter discernamus paulisper qualitatem ter discernamus paulisper qualitatem judiciorum, ne forte interpretatio confusa intelligentiam nostram coarctet. Quatuor ergo sunt judicia: secundum praescientiam, secundum causam, secundum operationem, antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo boni vel mali esse incipimus. Quid est enim judicium nisi discretio? Quos igitur prius discrevit praescientia, illos postmodum discernit causa. Sed nos de Filio dicere non possumus quod ipse vel solus sine Patre et Spiritu sancto praescientiam futurorum habeat, vel solus causas hominum occultas discernat. Et ideo cum dicitur: Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, de his judiciis intelligere non possumus quae Patri simul et Filio et Spiritui sancto communia esse scimus. In his ergo quae supersunt duobus sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ & ꝓrsus abiecerat mundum.
inanima. eẽntia & iusticia.
quȩ forma ẽ illius. Scdm formam
creatur. s sc̾m eẽnciã innouatur.
foria eñi om̃ino potest ꝑire. eẽn¬
tia uͦ ñ om̃ino ꝑit. s deformatur
amissa forma. Unde ẽ illud. Sp̃m
innoua in iuscerib meis. Et de iu¬
sticia creanda. Cor mundũ crea
rib modis accipitur natu¬
Ira in scã scͥptura. Accipit᷑ ꝓ
Accipit᷑ & ꝓ reliquo illius statu qͦd
pꝰ lapsũ suꝑ ẽ & uiget in m̃te homi¬
nis scđm qđ habetur inepła adro-¬
manos. Iudicabit p̃putiũ qͦd ex
qui implent legẽ ꝑuim rationis
sibi in nat̾a quȩ ẽ in appetituboni.
illitales iudicabunt iudȩos. Ac¬
cipit᷑ in t̾tia acceptione ꝓcorrup¬
tionis statu in quo om̃s nascimur.
huic sententiȩ contrariũ ẽẽ uidetur.
qͦd ipse filius de sedicit. Ego ñ iudi¬
co quẽqũa. S nos oportet uerba
diuina ita intelligere. ut ñ discre¬
pent testimonia ueritatis. Quapp¬

Expanded text:
autem prorsus abjecerat mundum, autem prorsus abjecerat mundum, in anima, essentia et justitia, quae forma est illius. Secundum formam creatur, sed secundum essentiam innovatur. Forma enim omnino potest perire; essentia non omnino perit, sed deformatur amissa forma. Unum est illud: Spiritum innova in visceribus meis . Et de justitia creanda: Cor mundum crea ribus modis accipitur natura in sancta Scriptura: Accipitur pro Accipitur et pro reliquo illius statu, quod post lapsum superest, et viget in mente hominis: secundum quod habetur in Epistola ad Romanos: Judicabit id quod ex qui implent legem per vim rationis sibi innatam, quae est in appetitu boni, illi tales judicabunt Judaeos. Accipitur in tertia acceptione pro corruptionis statu in quo omnes nascimur. Huic sententiae contrarium esse videtur quod ipse Filius de se dicit: Ego non judico quemquam . Sed nos oportet verba divina ita intelligere, ut non discrepent testimonia veritatis. Quaprop
Abbreviated transcription (Latin):
seruite inuicem. Nota utrũ¬
qͣ in caritate. & seruitutẽ & liber-¬
catẽ. T unc quasi libera ẽ caritas cũ
sine acceptione mandati sponde se
exercet in pͥuatis quibdã oꝑibs
caritatis. Tunc aucẽ quasi serui¬
lis cũ ꝓpriis uoluntatib pꝰposi¬
tis om̃imodo se accõmodat uolun¬
tatib ꝓximorũ implendis. & co¬
hibens se circa ꝓpͥa. dilatat & ex¬
ercet se circa aliena. Sed multo
magis hȩc libera ẽ qͥa hoc ipsum
facit eam liberã qͦd se libere om̃iũ
subicit seruituri.
er que mͥ mundus crucifi¬
xus ẽ & ego mundo. Alii
sunt quib mundus crucifixus
ẽ. ipsi uͦ ñ sunt mundo crucifixi.
Alii qͥ mundo st̃ crucifixi. smun¬
dus eis crucifixus ñ ẽ. Alii qui &
mundo crucifixi st̃. & mundus
eis crucifixus est. Illis ẽ mundꝰ
crucifixus. qͥ despecti habentur
mundo. nec sequit᷑ eos mundus.
Ili sunt mundo crucifixi. qui
affixi tenent᷑. nec sequuntur mun¬
dum. s ꝓrsus eũ abiecerunt. Apłs

Expanded text:
servite invicem . Nota utrumservite invicem . Nota utrumque in charitate, et servitutem et libertatem, Tunc quasi libera est charitas, cum sine acceptione mandati sponte se exercet in privatis quibusdam operibus charitatis; tunc autem quasi servilis, cum, propriis voluntatibus postpositis, omnimodo se accommodat voluntatibus proximorum implendis, et, cohibens se circa propria, dilatat et exercet se circa aliena. Sed multo magis haec libera est, quia hoc ipsum facit eam liberam, quod se libere omnium subjicit servituti.er quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Alii sunt quibus mundus crucifixus est. ipsi vero non sunt mundo crucifixi. Alii qui mundo sunt crucifixi, sed mundus eis crucifixus non est. Alii qui et mundo crucifixi sunt, et mundus eis crucifixus est. Illis enim mundus crucifixus est, qui despecti habentur mundo, nec sequitur eos mundus. Illi sunt mundo crucifixi qui affixi tenentur nec sequuntur mundum, sed prorsus eum abjecerunt. Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
cum a a nobis ẽ qͦd uolumꝰ. ab ip¬
so ẽ ut uoluntatẽ implere possimꝰ.
Ergo nec ꝑ inspirationẽ nec ꝑaspi¬
rationẽ ds̃ corda malorũ obdurat.
s solũ ꝑ adhibitã foris occasionem.
Sic pharaonẽ & egyptios obduras¬
se dr̃ quead moctũ scͥptũ est. Conuer¬
tit cor eorũ ut odirent popłm euis.¬
ñ ꝑu̾tendo uoluntateseoꝵ ut male esst̃
s inclinatis ad prauitatẽ foris uã
aꝑiendo ut ruerent. Ham cũ po¬
płm suũ filios uidelicet isrł in ocu¬
lis eorũ et numero auxit. & diuiti¬
is sublimauit. tunc nimirũ corda
aduersariorũ ꝓsperitati suorum
inuidentiũ liuoris tabe astrinxit.
Unde gͦ istos extulit inde illos
obdurauit. non quidẽ intꝰ aspi¬
rans augm̃tũ maliciȩ. s foris pro¬
uocans intuitu emulationis per¬
uersȩ. Adhuc etiã cotidie cũ m̃l¬
bus bumanis congrua int̾nis mo¬
tib sius extͥnsecus occasio opponit᷑.
qͥ m sordib sunt amplius sordescũt.
& iusti amplius iustificantur.

Expanded text:
d volumus, ab ipso est ut voluntatem implere possimus. Ergo nec per inspirationem nec per aspirationem Deus corda malorum obdurat, sed solum per adhibitam foris occasionem. Sic Pharaonem et Aegyptios obdurasse dicitur, quemadmodum scriptum est: Convertit cor eorum, ut odirent populum ejustendo voluntates eorum, ut malae essent, sed, inclinatis ad pravitatem foris, viam aperiendo, ut ruerent. Nam cum populum suum, filios videlicet Israel, in oculis eorum et numero auxit et divitiis sublimavit, tunc nimirum corda adversariorum prosperitati suorum invidentium livoris tabe astrinxit. Unde ergo extulit, inde illos obduravit, non quidem intus aspirans augmentum malitiae, sed foris provocans intuitu aemulationis perversae. Adhuc etiam quotidie, cum mentibus humanis congrua internis motibus suis extrinsecus occasio opponitur, ut qui in sordibus sunt amplius sordescant, et justi amplius justificentur
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ibi nec appetitus m̃surã habet.
nec delectacio finẽ. In stomacho
antẽ fames satietatẽ recipit. qͥa ibi
appetitus edendi certã mensuram
habet. & delectatio finẽ. Nam qͥa ille
nitͥmentũ qͦd fustinet ñ ꝑcipit. sine
massa quȩ grauat ne id qͦd ꝓdest
ultra modũ appet̾e incipiat. ipsa qũa
simul ꝑcipit massa illũ onerando re-¬
frenat. Nam cũ eũ p̃grauare & quo¬
dã mͦ suffocare incipit pondus ipsũ
qͦd inuitus tolerat. uoluntarie iam
appetere desinit. nutͥmentũ qͦd refi¬
ciebat. Ergo fr̃cũ manducas. noli in¬
trogare fauces tuas si sacis ẽ. qͥa si iu¬
diciũ illarũ sequeris. pͥus qũa eas de¬
lctatione repleas.stomachũ cuũ one¬
re suffocabis. Uentrẽ potiꝰ de m̃sura
edendi consule. & pͥusquã illũ do-
lere ineipias. fauces ab auiditate
cõpesce. Hoc tam̃ decibo corporali
intellige dictũ. Nam de refectione
spũalis cibi. fauces potiꝰ qũa uent̃

Expanded text:
quia ibi nec appetitus mensuram habet, quia ibi nec appetitus mensuram habet, nec delectatio finem. In stomacho autem fames satietatem recipit, quia ibi appetitus edendi certam mensuram habet et delectatio finem. Nam quia ille nutrimentum, quod sustentat, non percipit sine massa quae gravat, ne id quod prodest ultra modum appetere incipiat, ipsa quam simul percipit massa illum onerando refrenat. Nam cum eum praegravare et quodammodo suffocare incipit pondus ipsum, quod invitus tollerat, voluntarie jam appetere desinit nutrimentum quod reficiebat. Ergo, frater, cum manducas, noli interrogare fauces tuas an satis est, quia si judicium illarum sequeris priusquam eas delectatione repleas, stomachum tuum onere suffocabis. Ventrem potius de mensura edendi consule, et priusquam ille tibi dolere incipiat, fauces aviditate compesce. Hoc tamen de cibo corporali intellige dictum. Nam de refectione spiritualis cibi fauces potius quam venter
Abbreviated transcription (Latin):
Qulcia faucibs meis elo quia
tua suꝑ mel ori meo. Numqͥd pu¬
tas frat iste manducare consueuerat
uerba di ut diceret. qũa dulcia fala¬
b meis eloquia tua: Et qͥs ẽqͥ uer.¬
ba manducet: Si gͦ manducantur
uerba dĩ. utiq cib sunt. Et qualis
cibus: Non puto uentris. s mentieo
uit homo. s in om̃i uerbo qͦd ꝓcedit
abore dĩ. Et tam̃ aliqua similitudo
ẽ int̾ cibũ uentris & cibũ m̃tis. qua
& idõ uerbadĩ cib dicta sunt. qm̃si
cut cibus corporalis carnẽ reficit.
ita sapientia m̃tem pascit. Cibus
corporis. tria habet inse.Saporem.
nutrim̃tum. massam. Sapor delec¬
tat. nutrimentũ sustentat. massa
onerat. Sapor ad palatũ ꝑtinet. nu¬
trimentũ ad naturã. massa ad mi¬
seriã. Gula ꝑcipit saporẽ. stomachꝰ
nutͥmentũ. et massam. Alterum
ad refectionẽ. alt̾m ad grauamen.
Nutͥmentũ ut illud in corpꝰ crabi¬
ciat. massam ut illam eiciat. Sapor
delectat. non grauat. Inde ẽ qͦd fa¬
mes in faucib saciari nũqũa pot̃.

Expanded text:
ulcia faucibus meis eloquia tua super mel ori meo . Nunquid putas, frater, iste manducare consueverat verba Dei, ut diceret: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua? Et qui est, qui verba manducaret? Si ergo manducantur verba Dei, utique cibus sunt. Et qualis cibus? Non puto ventris, sed mentisvit homo, sed in omni verbo quod procedit ab ore Dei . Et tamen aliqua similitudo est inter cibum ventris et cibum mentis, quia et ideo verba Dei cibus dicta sunt, quoniam sicut cibus corporalis carnem reficit, ita sapientia mentem pascit. Cibus corporalis tria habet in se, saporem, nutrimentum, massam. Sapor delectat, nutrimentum sustentat, massa onerat. Sapor ad palatum pertinet, nutrimentum ad naturam, massa ad miseriam. Gula percipit saporem, stomachus nutrimentum et massam: alterum ad refectionem, alterum ad gravamen. Nutrimentum ut illud in corpus trajiciat; massam ut illam ejiciat. Sapor delectat, non gravat. Inde est quod fames in faucibus satiari nunquam potest,
Abbreviated transcription (Latin):
la. luxuria. Tria hominẽ despoliañ.
Quartum despoliatũ flagellat. Quin¬
tũ fiagellatũ eicit. Sextum eiectum
aufert ei proximũ. Ira ausert ei seipsum.
flagellatũ eicit. Bula eiectũ seducit.
Luxuria seductũ seruituti subicit.s¬

Expanded text:
 ex his tria hominem exspoliant; quartum, exspoliatum flagellat; quintum, flagellatum ejicit; sextum, ejectum aufert ei proximum; ira aufert ei seipsum; flagellatum ejicit; gula ejectum seducit; luxuria seductum servituti subjicit.
Abbreviated transcription (Latin):
de p̾sentibs tantũ iudicare possind.
it eos etiam quorũ facta damnabi¬
la reputant. damnare ausu temera¬
no ñ p̃sumant. Hoc ẽ iudiciũ quod
apc petro & cũ petro om̃ib uice sua
fungentib concessit dicens. Tibida¬
bo claues regni cȩlorũ. & quod cũq
ligaueris suꝑ t̾ram erit ligatũ & in

Expanded text:
de praesentibus tantum judicare possunt, de praesentibus tantum judicare possunt, ut eos etiam quorum facta damnabilia reputant, damnare ausu temerario non praesumant. Hoc est judicium quod Christus Petro, et cum Petro omnibus vice sua fungentibus concessit dicens: Tibi dabo claves regni coelorum ; et: Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo iudicant᷑ oꝑa hominũ ñ ho¬
mines. Iudiciũ uͦ scđ̾m retributio¬
nẽ qͣndo ꝓoꝑib suis iudicabunt᷑
homines. Alterũ ad p̃sens tempus
ꝑtinet: alterũ ad futurũ. alt̾m a deo
concessũ ẽ hominib seruis dĩ. ꝑeos
& in eis iudicante dño. Alterumꝑ
semiet implebit p̃sentib & attestan¬
tib seruis suis homo ds̃. Oꝑa nam¬
q hominũ sub dõ iudicare homo
potest. homines autẽ ꝓ oꝑib suis
iudicare ñ hominis s dĩ est. Rocest
etenĩ homo ꝓ mͦ suo & ordine opus
ꝓximi sitam̃ manifestũ ẽ. & iudicio
subiacet uł ꝓbare sibonũ ẽ. uł impro¬
bare si malũ est. sic tam̃ ut eos quoꝵ
oꝑa uel ꝓbat uł imꝓbat iudicare ñ
p̃sumat. qͥa & hii qͦs aliqͣndo ꝑuersa
agere conspicimꝰ. in bono consũma¬
ri uidemꝰ. Et sepe qͥ bona multa in
conspectu hominũ faciunt: conu̾si
aandem retrorsũ infausto fine iitã
claudunt. Propt̾ea ut dixi homi¬
nes qͥ futura p̃uidere nequeunt.

Expanded text:
udicantur opera hominum, non homines; judicium autem secundum retributionem, quando pro operibus suis judicabuntur homines. Alterum ad praesens tempus pertinet, alterum ad futurum. Alterum a Deo concessum est hominibus servis Dei, per eos et in eis judicante Deo; alterum per semetipsum implebit, praesentibus et attestantibus servis suis, homo Deus. Opera namque hominum sub Deo judicare homo potest; homines autem pro operibus suis judicare non hominis, sed Dei est. Potest enim homo pro modo suo et ordine opus proximi, si tamen manifestum est et judicio subjacet, vel probare, si bonum, vel improbare, si malum est, sic tamen ut eos quorum opera vel probat vel improbat judicare non praesumat, quia et ii, quos aliquando perversa agere conspicimus, in bono consummari videmus; et saepe qui bona multa in conspectu hominum faciunt, conversi tandem retrorsum infausto fine vitam claudunt. Propterea, ut dixi, homines qui futura praevidere nequeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ordine sibi succedentium.
iberum arbitriũ est habilitas
rationalis uoluntatis. qua podest uel
adiuuante gr̃a ad bonũ qͦd ñ habet
bitrium ẽ inrationali uoluntate spon¬
taneus appetitus boni. qͥ nec coactoda¬
ri. nec inuito auferri potest.

Expanded text:
ordine sibi succedentium. ordine sibi succedentium. Liberum arbitrium est habilitas rationalis voluntatis, qua potest, vel adjuvante gratia, ad bonum quod non habet, bitrium est in rationali voluntate spontaneus appetitus boni, qui nec coacto dari, nec invito auferri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ad eandem cupidicatẽ referendũ est.
habet eñi anima. & ext̾iorem & int̾io¬
remmurũ. Murus ext̾ior est corpꝰ. quo
anima clauditur. et quodãmodo in¬
carcerata tenet᷑. Murus int̾ior est ira
naturalis uirtus animȩ qua uitiis ira¬
scit᷑. & contra temptam̃ta munit᷑. qͥa
adhoc data ẽ hȩc uirtus animȩ. ut ꝑ
eam contra uicia se muniat. & cuncta
temptam̃ta quasi iacula quedã mni¬
mici ꝓpellat. Int̾iori muro munita
anima omĩa quȩ carnis sunt si possi¬
bile eẽt respuere cupit. ext̾iori autẽ
muro p̃ssa. nonnunqũa etiam adsor¬
des carnaliũ illecebrarũ descendit.
S tunc int̾ murũ & murũ ẽ. qͣndo
carnẽ nec in necessitate respuit. nec
in uoluptate diligit. Hon gͦ culpa ẽ
culpa ẽ int̾ murũ & murũ ad colligen¬
das aquas lacũ facere. qͥa culpa nonẽ
temporalib bonis in necessitatibus
naturã confouere. s culpa ẽ necessita¬
tis loco cupiditatem adiittere.

Expanded text:
ad eamdem cupiditatem referendum est. ad eamdem cupiditatem referendum est. Habet enim anima et exteriorem et interiorem murum. Murus exterior est corpus, quo anima clauditur, et quodammodo incarcerata tenetur. Murus interior est ira naturalis virtus animae, qua vitiis irascitur, et contra tentamenta munitur, quia ad hoc data est haec virtus animae, ut per eam contra vitia se muniat, et cuncta tentamenta, quasi jacula quaedam, inimici propellat. Interiori muro munita, anima omnia quae carnis sunt, si possibile esset, respuere cupit; exteriori autem muro pressa, nonnunquam etiam ad sordes carnalium illecebrarum descendit. Sed tunc inter murum et murum est, quando carnem nec in necessitate respuit, nec in voluptate diligit. Non ergo culpa est culpa est inter murum et murum ad colligendas aquas lacum facere, quia culpa non est temporalibus bonis in necessitatibus naturam confovere; sed culpa est necessitatis loco cupiditates admittere.
Abbreviated transcription (Latin):
meret᷑. S iam ipsa uerba quȩ dehac
piscina supra posuimꝰ inspiciamꝰ. Con¬
gregastis inquit aqͣs piscinȩ inferioris.
bonis transitoriis uti ad necessitatem.
s non diligere ad suꝑflintatẽ. Aquas
enim piscinȩ inferioris congregat.qui
temporaliabona ñ adusum necessitatis.
s adexpletionẽ cupiditatis accumulat.
Deinceps domͦ ait hierłm numerastis.
ñ incongrue corpora appellamͦ. Dom̃
gͦ hierłm numerare ẽ. considerata mul¬
titudine hominũ. timere dedefectu
rerũ. computare sũptus corporis. & ñ
confidere in munificentia largitoris.
Unde & pꝰmodũ subiunxit. aquas pisci¬
nȩ uet̾is collegistis. & non respexistis
ad eũ qui fecit eam. quasi diceret.tem¬
poralia bona quȩ tͣnseunt & ueterascun
auare colligitis. et datorem eorũ ȩt̃nũ
respicere non uultis. s animas ad per¬
petuam uitam creatas temporali¬
Cter deficere timetis. Quod autem
ait fecistis lacũ int̾ murũ & murũ.

Expanded text:
meretur. Sed jam ipsa verba quae de hac meretur. Sed jam ipsa verba quae de hac piscina supra posuimus inspiciamus. Congregastis, inquit, aquas piscinae inferioris . nobis bonis transitoriis uti ad necessitatem, sed non diligere ad superfluitatem; aquas enim piscinae inferioris congregat qui temporalia bona non ad usum necessitatis, sed ad expletionem cupiditatis accumulat. Deinceps domus, ait, Jerusalem numerastis. non incongrue corpora appellamus. Domus ergo Jerusalem numerare est, considerata multitudine hominum, timere de defectu rerum, computare sumptus corporis, et non confidere in munificentia largitoris. Unde et postmodum subjunxit: Aquas piscinae veteris collegistis, et non respexistis ad eum qui fecit eam . Quasi diceret: Temporalia bona quae transeunt et veterascunt, avare colligitis, et Datorem eorum aeternum respicere non vultis; sed animas ad perpetuam vitam creatas temporaliter deficere timetis. Quod autem ait, fecistis lacum inter murum et murum ,
Abbreviated transcription (Latin):
dum & implendũ sinũ m̃tis nr̃e. Pi¬
scina inferior ẽ inferior uis animȩ. hoc
est sensualitas. Hȩc habet qͥnq aquȩ¬
ductus. qͥnq sensus corꝑis. ꝑ qͦs oblec¬
tam̃ta huiꝰ mundi influunt. quasi aq̃
quȩdam ad replendũ appeticũ nr̃ȩ car¬
nalitatis. Mundus eñi fons ẽ. aquȩ ob¬
lectam̃ta mundi. aquȩ ductus sensus
porticus sunt. in quib multitudo lan¬
guentiũ iacet. qͥa dũ ꝑ qͥnq sensus cor¬
poris corruptionẽ peccaticontrahimꝰ.
piscinã descendit & moueturaqua.
qͥa dũ diuina aspiratio peecatorem
intus tangit. ilico t̾rore iudicii contur.¬
batur carnalis conscientia. Et quicũq
pꝰ motionẽ aquȩ in piscinã descendit.
sanus fit aquacũq teneat᷑ infirmita¬
te. qͥa diuina gr̃a p̃uentus peccator.si
uere seadpenitentiam humiliat. et
conscientiã purã conueniens ante ac-¬
ta mala districte puniendo diuidicat.
de quo libet delicto ueniam consequi

Expanded text:
dum et implendum sinum mentis nostrae. Pidum et implendum sinum mentis nostrae. Piscina inferior est inferior vis animae, hoc est sensualitas. Haec habet quinque aquaeductus, quinque sensus corporis, per quos oblectamenta hujus mundi influunt, quasi aquae quaedam ad replendum appetitum nostrae carnalitatis. Mundus enim fons est, aquae oblectamenta mundi, aquaeductus sensus  quinque porticus sunt, in quibus multitudo languentium jacet, quia, dum per quinque sensus corporis corruptionem peccati contrahimuspiscinam descendit et movetur aqua , quia dum divina aspiratio peccatorem intus tangit, illico terrore judicii conturbatur carnalis conscientia. Et quicunque post motionem aquae in piscinam descenderit, sanus fit a quacunque teneatur infirmitate, quia divina gratia praeventus peccator, si vere se ad poenitentiam humiliat, et conscientiam puram conveniens anteacta mala districte puniendo dijudicat, de quolibet delicto veniam consequi
Abbreviated transcription (Latin):
Ager ẽ sacra scͥptura ubi pascuntur
animalia dĩ. in qua inueniunt᷑ diu̾¬
sarũ p̃cepta uircucũ. quasi flores qui¬
dam ad decorandas animas. & cardi
qͦ correptionũ ad depectenda suꝑflua.
In hoc agro currimꝰ. qͣndo diuinã scͥp¬
turã legimꝰ. flores colligimꝰ. qͣndo pre¬
cepta discim̃. pannos coloram̃. qͣndo
precepta implendo uirtutib animas
ur̃as decoramus. Ratientia ẽ in rosa. ca-¬
stitas in lilio. caritas incroco. humilitaᷤᷤ
iniuola. puritas in saphiro.Bene autẽ
ꝑagrum fullonis transit aquȩ ductus
piscinȩ suꝑioris. Piscina eñi suꝑior sic̃
iam dictũ est eminentior uis est m̃tis
nr̃ȩ idest ratio. Aquȩ ductus piscinȩ
suꝑioris. radius ẽ contẽplationis. Per stu¬
dium autẽ diuinȩ lectionis. aꝑitur uia
cordi nr̃o usq ad contemplandũ lum̃
diuinitatis. ut illinc quasi defonte ui-¬
tȩ aquȩ sp̃ualiũ donorũ descendant
ꝑradium contẽplationis adirrigan¬

Expanded text:
Ager est sacra Scriptura, ubi pascuntur Ager est sacra Scriptura, ubi pascuntur animalia Dei, in qua inveniuntur diversarum praecepta virtutum, quasi flores quidam ad decorandas animas, et cardui quoque corruptionum ad depectenda superflua. In hoc agro currimus, quando divinam Scripturam legimus; flores colligimus, quando praecepta discimus; pannos coloramus, quando praecepta implendo virtutibus animas nostras decoramus. Patientia est in rosa, castitas in lilio, charitas in croco, humilitas in viola, puritas in saphiro. Bene autem per agrum fullonis transit aquaeductus piscinae superioris; piscina enim superior, sicut jam dictum est, eminentior vis est mentis nostrae id est ratio. Aquaeductus piscinae superioris radius est contemplationis. Per studium autem divinae lectionis aperitur via cordi nostro usque ad contemplandum lumen divinitatis, ut illinc, quasi de fonte, aquae vinae spiritualium donorum descendant per radium contemplationis ad irrigan
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ fecit eam. Si gͦ hiersm ẽ anima. dis
naturȩ animȩ funt duȩ piscinȩ. Suꝑi¬
or piscina ẽ ratio. ꝑ quã comp̃hendit
cȩlestia. Inferior piscina ẽsensu.¬
alitas. ꝑ qũa affectat t̾rena. Su-¬
ꝑior piscina aquȩ ductũ habet
magro fullonis. Fullo ẽ xp̃e. qͥ pan¬
nos suos calcat. qͥa electos suos ꝑtͥbu¬
lationẽ emundat. ut eos suꝑ niuem
dealbatos. sibi uestim̃tũ faciat. Cũ¬
bus fullonis ẽ ista conuallis lacrima¬
rum p̃sens scilicet mundus. in quo
ad conculcandũ ꝓiecti sumͦ. S dũ
calcam᷑. unim & mundam᷑. qͥa p̃ssu¬
ra tͥbulationis & caritatẽ accendit.¬
& culpam abluit. Iste est fullo qui
illa angłica uestim̃ta fecerat. de qui¬
bus dictum ẽ. qͥa candida erant sic̃
nix. qualia ñ potest fullo facere su¬
ꝑ t̾ram. Ss hoc fullo cȩlestis p̃ualet.
qͦd fullo t̾renus facere ñ potest. Igit᷑
fullo iste agrũ habet ubi flores inue¬
niunt᷑ optitni. ad colorandos pannoᷤ.

Expanded text:
est anima, duae naturae animae sunt duae piscinae: Superior piscina est ratio, per quam comprehendit coelestia. Inferior piscina est sensualitas, per quam affectat terrena. Superior piscina aquaeductum habet in agro fullonis. Fullo est Christus, qui pannos suos calcat, quia electos suos per tribulationem emundat, ut eos super nivem dealbatos sibi vestimentum faciat. Civibus fullonis est ista convallis lacrymarum, praesens scilicet mundus in quem ad conculcandum projecti sumus; sed dum calcamur, unimur et mundamur, quia pressura tribulationis et charitate accendit et culpam abluit. Iste est fullo qui illa evangelica vestimenta fecerat, de quibus dictum est quod candida erant sicut nix, qualia non potest fullo facere super terram . Sed hoc fullo coelestis praevalet quod fullo terrenus facere non potest. Igitur fullo iste agrum habet, ubi flores inveniuntur optimi ad colorandos pannos.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ foris deillata inuiria nascit᷑. &
pascit᷑. & intꝰ animã depascit᷑. Talis
ẽ auaritia quȩ foris de intuitu pecu¬
niȩ nascit᷑ & pascit᷑. & intꝰ animã de¬
pascitur. Talis ẽ luxuria quȩ foris
ex carnis specie nascit᷑ & pascit᷑. & in¬
tus animã depascit᷑. Talis ẽ gula q̃
foris ex conspectis delitiis nascitur
& pascit᷑. & intꝰ animã de pascit᷑. Pot̃
etiam significare hȩc fpẽs ignis cari¬
tatẽ dĩ in pęnitentib. quȩ a spũ sco
nascit᷑ & pascit᷑. & peccatum de pasci¬
tur. Illa sp̃es ignis. quȩ seorsũ nascit᷑
fimul & pascit᷑ & depascit᷑. significat
tristiciã quȩ ex immoderata ira foris
nascitur. intꝰ silentio pascitur. & ani-¬
mam depascitur. Conuenit hoc eti¬
am aliqͣndo luxuriȩ. quod foris ex spe-¬
cie carnis nascitur. intus cogitatione
pascit᷑. & animã depascit᷑. Nonnun¬
quã etiã simulintꝰ ꝙ ex cogitatione na

Expanded text:
quae foris de illata injuria nascitur et quae foris de illata injuria nascitur et pascitur, et intus animam depascitur. Talis est avaritia, quae foris de intuitu pecuniae nascitur et pascitur, et intus animam depascitur. Talis est luxuria, quae foris ex carnis specie nascitur et pascitur, et intus animam depascitur. Talis est gula, quae foris ex conspectis deliciis nascitur et pascitur, et intus animam depascitur. Potest etiam significare haec species ignis charitatem Dei in poenitentibus, quae a Spiritu sancto nascitur et pascitur, et peccatum depascitur. Illa species ignis, quae seorsum nascitur simul et pascitur et depascitur, significat tristitiam, quae ex immoderata ira foris nascitur, intus silentio pascitur, et animam depascitur. Convenit hoc etiam aliquando luxuriae quod foris ex specie carnis nascitur, intus pascitur cogitatione et animam depascitur. Nonnunquam etiam simul intus et ex cogitatione na
Abbreviated transcription (Latin):
& in origine simul & inoccasione in¬
uenitur. ut cũ adultera mechumil¬
licit. Igitur uicia inorigine sua sud.
hoc ẽ in animo undeoriunt᷑. sicut
ignis in eo qͦd depascit᷑. hoc ẽ in eo
inqͦd ardet. In occasione autẽ suaft̃
sicut ignis in eo unde pascitur. hocẽ
in eo dequo ardet. Igitur illa spẽs
ignis quȩ simul nascitur. pascitu.
et depascitur. significat suꝑbiã quȩ
intͥnsecus nascitur immoderata delec-¬
tatione ꝓpͥe iurtutis & intꝰ pascit᷑. qͥa
quodãmͦ mirabili crescente uirtute
uicium hoc ñ minuit᷑. s auget᷑. Incus
etiam depascit᷑. qͥa uirtutẽ unde orit᷑
demolitur. Illa sp̃es ignis. quȩ seorsũ
depascit᷑. simul nascitur & pascit᷑. sig¬
nificat uanã głam quȩ intus animũ
depascit᷑. foris de ostentatione nascit᷑¬
& pascitur. Talis ẽ etiam inuidia quȩ
foris de aliena felicitate nascit᷑ & pasci¬
cur. & intꝰ animã de pascit᷑. talis ẽ ira

Expanded text:
et in origine simul et in occasione inet in origine simul et in occasione invenitur, ut cum adultera moechum illicit. Igitur vitia in origine sua sunt, hoc est in animo, unde oriuntur, sicut ignis in eo quod depascitur, hoc est in eo quod ardet. In occasione autem sua sunt, sicut ignis est in eo unde pascitur, hoc est in eo de quo ardet. Igitur illa species ignis, quae simul nascitur, pascitur et depascitur, significat superbiam, quae intrinsecus nascitur, immoderata delectatione propriae virtutis intus pascitur, quia quodammodo mirabili crescente virtute vitium hoc non minuitur, sed augetur; intus etiam depascitur, quia virtutem unde oritur demolitur. Illa species ignis, quae seorsum depascitur, simul nascitur et pascitur, significat vanam gloriam, quae intus animum depascitur, foris de ostentatione nascitur et pascitur. Talis est etiam invidia, quae foris de aliena felicitate nascitur et pascitur, et intus animam depascitur. Talis est ira,
Abbreviated transcription (Latin):
depascit᷑ uirtute. qͣndo uitiis indig¬
natur. & ea contemnt & respuit.
E ancequã dereliquis quatuor
specieb disserã. p̃mittencia sunt
quedam. Septem sunt uicia capita¬
lia uł pͥncipalia. aquib om̃ia alia
ria. siue fornicatio. Quorum quȩdam
aliunde habent nascendi originẽ ali¬
unde nascendi occasionẽ. sicuc uerbi
gr̃a luxuria ex carnis speciȩ forisha¬
bet nascendi occasionẽ. intꝰ mamimo
habet nascendi originẽ. qͥa intͥnsecis
concipit᷑. extͥnsecus excitat᷑. Hȩc gͥ di¬
uersis modis & foris & intus nascim¬
tur. intꝰ poriginẽ. foris ꝑoccasionẽ
S in hoc tam̃ est differencia. qͦa uca
ñ semꝑ sunt in occasione sua. cũ sem¬
ꝑ ea necesse sit eẽ in originesua. sicut
cũ mulier speciosa & casta oculum
luxuriosi ad concupiscentiã trabit
nescia. in animo concupiscentis est
uiciũ. Sñ in animo occasionẽ concu¬
piscendi p̃bentis. Aliqͣndo tam̃

Expanded text:
depascitur virtute, quando vitiis indigdepascitur virtute, quando vitiis indignatur, et ea contemnit et respuit. Sed antequam de reliquis quatuor speciebus disseram, praemittenda sunt aedam. Septem sunt vitia capitalia, vel principalia, a quibus omnia alia ria, sive fornicatio. Quorum quaedam aliunde habent nascendi originem et aliunde nascendi occasionem, sicut verbi gratia, luxuria ex carnis specie foris habet nascendi occasionem, intus in animo habet nascendi originem, quia intrinsecus concipitur, extrinsecus excitatur. Haec igitur diversis modis foris et intus nascuntur; intus per originem, foris per occasionem. Sed in hoc tamen est differentia, quod vitia non semper sunt in occasione sua, cum semper ea necesse sit esse in origine sua. Sicut cum mulier speciosa et casta oculum luxuriosi ad concupiscentiam trahit nescia, in animo concupiscentis est vitium, sed non in animo occasionem concupiscendi praehentis. Aliquando tamen