comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed &cũ xp̃s ꝓeis mortuus sit im¬
mopo ciui amortuis resurrexit
&stecit ad extris patris & int̃pel¬
lat ꝓhis quieos poterie condẽpna¬
re. aliter. uidet hoc contra iudeos
tacite loqui Mũquid accusare po¬
teritis fideles xp̃i uenientib ex
gentib: qui credentes gratiȩ man¬
data legalia p̃ter mittunt qui iustis
signis & uirtutib demonstrant̾ aut
hit accure delicois subaudiendũ.
Nũquid dr̃ qui iustificat accusabit.
Mũquid xp̃s uiuentes in suis iusti¬
ficationib condẽpnabit ꝓquib mor¬
tuus. ẽ. & ꝓquib int̃pellat patrẽ ac
ꝓeis infatigabilis ad uocatus ad sistit
int̃pellere eñi patrẽ ꝓ nob dicitꝰ dũ
sẽꝑ ei hominẽ quẽ suscepit quasi
nr̃m pignus ostendit. Cũ ꝓ nob̾ in¬
quid omnib beneficiis ꝗ consecuti
sum fixi & radicati sum: incarita¬
te dĩ quis nos abea poterit separare
Tribulatio siuenerit dicem: ad dm̃
intribulatione dilatastime. angur¬
tia si fuerit sapientię dĩ &xscientiȩ

Expanded text:
imo potius a mortuis resurrexit et stat a dextris patris et interpellat pro his, quis eos poterit condemnare? Aliter: Videtur hoc contra Judaeos tacite loqui: Nunquid accusare poteritis fideles Christi venientes ex gentibus, qui credentes gratiae, mandata legalia praetermittunt, qui justi signis et virtutibus demonstrantur? Aut bit accusare, delictis, subaudiendum? Nunquid Deus qui justificat, accusabit? Nunquid Christus viventes in suis justificationibus condemnabit, pro quibus mortuus est, et pro quibus interpellat patrem, ac pro eis infatigabilis advocatus assistit? Interpellare enim patrem pro nobis dicitur, dum semper ei hominem, quem suscepit, quasi nostrum pignus ostendit. Cum pro his, inquit, omnibus beneficiis, quae consecuti sumus, fixi et radicati sumus in charitate Dei, quis nos ab ea poterit separare? Tribulatio si venerit, dicemus ad Deum: In tribulatione dilatasti me : Angustia si fuerit, sapientiae Dei et scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
Iuia quod spũ intus docente ꝑce¬
per̃ . liȩc ab iecto timore presti¬
ter̃ foris loquendo & aliis ministrando
Ipse nãq sp̃s corda eorũ & ad scien¬
tiã ueritatis in lustraũ & addocen¬
da que nosient culmine ueritatis
.x̃. cũ aũ uenerit paracdi¬
gus ille ⁊ estimoraũ per

Expanded text:
uia quae spiritu intus docente perceperunt, haec abjecto timore praestiterunt foris loquendo et aliis ministrando. Ipse namque spiritus corda eorum, et ad scientiam veritatis illustravit, et ad docenda quae nossent culmine veritatis erexit. Cum autem venerit Paracletus, ille testimonium per
Abbreviated transcription (Latin):
scõ inp̃senti restituendũ. an in futuro
scĩs reseruandũ credere debeant. Car¬
nales enĩ adhuc discipuli resurrecti¬
one xp̃i conpleta: continuo regnũ
israħ credebant esse uenturũ Iuxta
qđ cleophas ait. Hos aũ sperabam: qđ
ipse ẽet redẽpturus is raħ: Et euuan¬
gelista p̃misit. quia dñe hiero solimã¬

Expanded text:
o in praesenti restituendum, an in futuro sanctis reservandum credere debeant. Carnales enim adhuc discipuli, resurrectione Christi completa, continuo regnum Israel credebant esse venturum. Juxta quod Cleophas ait: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel. Et evangelista praemisit quia Domino Jerosol
Abbreviated transcription (Latin):
Tuuero reppulisti &spreuisti & dis¬
tulisti xp̃m tuũ Reppulit enĩ & spreũ
filiũ pat̃ quando eũ inpassione dese¬
ruit loquentẽ . dĩmi ds̃msquare
me dereliquti distulit aũ otquẽ scĩ
illo tẽpore regnaturũ putabant ex¬
pectent indie iudicii in sua maiestate
uenturũ Vnde & ipse dñs & spiritalẽ
israħ & regnũ celestae aꝓphetis fuisse
ꝓmissũ insinuans ait.

Expanded text:
epulisti, et sprevisti, et distulisti Christum tuum . Repulit enim et sprevit Filium Pater, quando eum in passione deseruit loquentem: Deus, Deus meus, quare me repulisti ? Distulit autem, ut quem sancti illo tempore regnaturum putabant, exspectent in die judicii in sua majestate venturum. Unde et ipse Dominus spiritalem Israel et regnum coeleste a prophetis fuisse promissum insinuans, ait:
Abbreviated transcription (Latin):
sollacitudine
Qui uero pre est fratrib uł
qui prȩ est ecclesiȩ in sollicitu¬
dine esse deb & non humanarũ
causarũ nec seculariũ rerum
hec enim sollicitudo aliena
deb& esse ab his qui ecclesiȩ
prȩsunt sed talem recipiant
sollicitudinẽ qualem apłs dicit
consursus in me cotidianus solli¬
citudo omniũ ecclesiarũ quis in¬
firmat᷑ & ego non infirmor.
quis scandaliratꝰ & ego non uror
qui miserenꝰ irhilanitate

Expanded text:
sollicitudine. Qui vero praeest fratribus, vel qui praeest Ecclesiae, in sollicitudine esse debet, non humanarum causarum, nec saecularium rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt, sed talem recipiant sollicitudinem, qualem Apostolus dicit. Concursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Qui miseretur in hilaritate
Abbreviated transcription (Latin):
illũ et cnurcnurab anit pha¬
risei eg scripe diceniteo
quia hic peccatones recipig
et manducat cũ illas.
Quia non solum iustus peccare
per inertiam sed & peccator resi¬
piscere per sollertiam potest: post¬
quam sal infatuatum foras mitdi
debere narratum est . mox ƿeni¬
tentum cohors in tus admissa de¬
scribitur: qui ad audiendum dĩ
uerbum ad propinquantes. non so¬
lum ad conloquendum sed &iam
ad conuescendum recepoi sunt.
quod uidentes pharisei dedigna¬
ti sunt: quia uera iustioia conpas
sionem hab & salsa iustseia dedigna¬
tionem Quam uis & iusti soleant
recte peccatoribus indignari. sed
aliud est quod agitur trpo super¬
biȩ aliud quod ⁊ elo discipline. Sed
quia egri erant ita ut egros se esse
nescirent: qua tenus quod erant
agnoscerent. celestis eos medicus blan¬
dis fomentis curat. benignium para¬
dignia obicit: & ineorum corde
uulneris tumorem premit: ait
naiquae. quis exuonis hocoo
qui habet cenigũ oues ee
siꝑdideria uña exillas mom¬

Expanded text:
t Pharisaei et scribae, dicentes quia hic peccatores recipit et manducat cum illis. Quia non solum justus peccare per inertiam, sed et peccator resipiscere per solertiam potest, postquam sal infatuatum foras mitti debere narratum est, mox poenitentum cohors intus admissa describitur, qui, ad audiendum Dei verbum appropinquantes, non solum ad colloquendum, sed etiam ad convescendum recepti sunt. Quod videntes Pharisaei, dedignati susionem habet, et falsa justitia dedignationem, quamvis et justi soleant recte peccatoribus indignari. Sed aliud est quod agitur typo superbiae, aliud quod zelo disciplinae. Sed qui aegri erant, ita ut aegros se esse nescirent, quatenus quod erant agnoscerent, coelestis eos medicus blandis fomentis curat, benignum paradigma objicit, et in eorum corde vulneris tumorem premit. Ait namque: Quis ex vobis homo, qui habet centum oves, et si perdiderit unam ex illis, non
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc ergo gratiam humilibus tri¬
buit : ut quo humiliati fuerint
propter ipsum tempore certa¬
minis eo gloriosius ex altentur
ab ipso tempore recributionis.
potest autem humiliatio hoc
in loco. multi fariae accepi. hoc ẽ
& ea qua incipiens quisqua uiam
uirtutum proabluendis quae
commiserat peccatis salubriter
at teritur: & quae illa quae
spontanea mentis deuotione aꝑ
fectioribus dõ uel proximis inpa¬
ce ex hibetur rerum circum stan¬
tium. neo non &ea qua incursan¬
tibus persecutionum turbinib:
inuictus perpacientiae uirtutẽ
animus armatur. Omni autem
generi. adõ deuote humilitatis.
merces succedit illa. ut qui se
tempore peregrinationis liumili¬
ant̾ tempore uisitacionis eius

Expanded text:
Hanc ergo gratiam humilibus tribuit, ut quo magis humiliati fuerint propter ipsum, tempore certaminis, eo gloriosius exaltentur ab ipso tempore retributionis. Potest autem humiliatio hoc in loco multifarie accipi, hoc est, et ea qua incipiens quisque viam virtutum pro abluendis quae commiserat peccatis salubriter atteritur, et illa quae spontanea mentis devotione a perfectioribus Deo vel proximis in pace exhibetur rerum circumstantium, necnon et ea qua, incursantibus persecutionum turbinibus, invictus per patientiae virtutem animus armatur. Omni autem generi Deo devotae humilitatis merces succedit illa, ut qui se tempore peregrinationis suae humiliant, tempore visitationis ejus
Abbreviated transcription (Latin):
menda sontentia quae pro¬
tinus sub infertur. ait enim.
dico aũ uoris quodniemno
innorũ illorũ quiuocatis̃.
qus gasit cenam peam.
Ecce uocat. perse uocat.
racula uocat. plerumquae per
flagella uocat. aliquando per
mundi huius prospera uocat.
aliquando per aduersa. nemo
contempnat. nedum uocatus
excusat. cum uoluerit intrare

Expanded text:
menda sententia, quae promenda sententia, quae protinus subinfertur. Dico autem vobis quod nemo virorum illorum qui vocati sunt gustabit coenam meam. Ecce vocat per se, vocat pracula, vocat plerumque per flagella, vocat aliquando per hujus mundi prospera, vocat aliquando per adversa. Nemo contemnat, ne, dum vocatus excusat, cum voluerit intrare
Abbreviated transcription (Latin):
cõpelle intrare iitim¬
pl.eatuꝵ dochus mnea.
Cum deuicis & plateis ad
cenam dñs inuitat. illum ui¬
delic& populum designat.
qui tenere legem sub urba¬
na conuersione nouerat.
Cum uero conuiuas suos col¬
ligi ex uiis & sepibus praece¬
pit. nimirum a grestem po¬
pulum colligere idẽ gen¬
tilem querit. Notandum
uero quod in hac inuitati¬
one tertia non dicitur
inuita sed conpelle intrare.
Nam sunt non nulli quibo¬
na facienda intelligunt
sedhec facere desistunt his
ut superius diximus plerum¬
quae contingit: ut eos in car¬
nalibus desideriis suis mundi
huius. aduersitas feriat. Sepe
namquae aut longa egritu¬
dine tabescunt: aut asflicti
iniuriis concidunt. aut per¬
cussi grauioribus dampnis
affliguntur. sequae ipsos in
suis desideriis reprehenden¬
tes addnm̃ corda conuertunt.
Qui ergo huius mundi aduer¬
sitatibus fracti addi amorem
redeunt. at quae aprosentis
uitae desideriis corriguntur.
quid isti: nisi conpelluntur
ut intrent. sed ualde est tre¬

Expanded text:
compelle intrare, ut impleatur domus mea. Cum de vicis et plateis ad coenam Dominus invitat, illum videlicet populum designat, qui tenere legem sub urbana conversatione noverat; cum vero convivas suos colligi ex viis et sepibus praecipit, nimirum agrestem populum colligere, id est, gentilem quaerit. Notandum vero quod in hac invitatione tertio non dicitur invita, sed compelle intrare. Nam sunt nonnulli qui bona facienda intelligunt, sed haec facere deut superius diximus, plerumque contingit, ut eos in carnalibus desideriis suis, mundi hujus adversitas feriat. Saepe namque aut longa aegritudine tabescunt, aut afflicti injuriis concidunt, aut percussi gravioribus damnis affliguntur, sed qui ipsos in suis desideriis reprehendentes ad Dominum corda convertunt. Qui ergo hujus mundi adversitatibus fracti, ad Dei amorem redeunt, atque a praesentis vitae desideriis corriguntur, quid isti nisi compelluntur, ut intrent? Sed valde est tre
Abbreviated transcription (Latin):
Nue naues se cosstagnũ posi¬
te circũcissionẽ & praepuciũ
significat. Quas bene iłis uidis¬
se ꝓhibetur: quia inut roquȩ
populo nouit dñs qui sunt ei:
Eorũ quȩ cor afluctib sȩculi
huius ad future uitae tranquil¬
litatẽ quasi ad soliditatẽ litoris
uidendo hoc est miseri cordit
uisitando ꝓuehio
piscagtones
augẽ discenidenan eg la¬
uabanit regia. Piscatores

Expanded text:
naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant, quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem, quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant et lavabant retia. Piscatores
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ descendenat eadẽ
uia et uiso il ho pregeri¬
uig. Sicnilig᷑ et heuiga
cũ esseo secus locũ
siit. Sacerdos & leuita qui
uiso saucio tranisier. sacerdo¬
tiũ & ministeriũ ueteris tes¬
tam̃ti ẽ. ubi ꝑlegis decr&a
mundi languentis uulnera
monstraritantũ ñ autẽ cu¬
rari poterant qs in possibile
peccata
Sacnalitarius

Expanded text:
eadem via, et, viso illo, praeterivit. Similiter et Levita, cum esset secus locum, siit. Sacerdos et Levita, qui, viso saucio, transierunt sacerdotium et ministerium Veteris Testamenti est, ubi per legis decreta mundi languentis vulnera monstrari tantum, non autem curari poterant, quia impossibile peccata . Samaritanus
Abbreviated transcription (Latin):
poenã hab&
quã uis sicut secti¬
onẽ medici salus optata ita timorẽ
caritas desderata subsequatur. neo
futuri deb& his beati iohannis ser¬
monib: esse contrariũ qđ psalmista
unus qđ tim& homines dm̃ ne
nitantur ingehennã ipse ẽ timor
ille qui introducit caritato: Sed
sic uenit ut ex eat. Si enĩ ad huc
ꝓpt poenas times dm̃ nondũ anias
quẽ sic times ñ bona desideras sed
mala caues. Sed exeo qđ mala cauos
corrigisti & incipisti bona desi¬
derare cũbona desiderare coepis.
ingehennã sed nede deserat p̃sen¬
tia dñi quã amplecteris quo eõnũ
ꝑfru desideras. mos enqo diliqaar:

Expanded text:
poenam habet; quamvis sicut sectionem medici salus optata, ita timorem charitas desiderata subsequatur. Nec putari debet his beati Joannis sermonibus esse contrarium quod Psalmista unus quo timent homines Deum, ne mittantur in gehennam; ipse est timor ille qui introducit charitatem, sed sic venit ut exeat. Si enim adhuc propter poenas times Deum, nondum amas quem sic times; non bona desideras, sed mala caves; sed ex eo quod mala caves, corrigis te, et incipis bona desiderare. Cum bona desiderare coeperisin gehennam, sed ne te deserat praesentia Domini quem amplecteris, quo in aeternum frui desideras. Nos ergo diligamus
Abbreviated transcription (Latin):
mariti uidelic& aduxorẽ patri
& filiũ. fratris ad fratrẽ conser¬
ui ad conseruũ militis ad contu
bernałe. Nonnũquã euenit ut
& mnex positionib scripturarũ
oriat᷑ dissensio equib here ses
ꝗ &alioꝵ nomine secte dici
possunt ebulliunt. Secte:

Expanded text:
mariti videlicet ad uxorem, patris ad filium, fratris ad fratrem, conservi ad conservum, militis ad contu nonnunquam evenit, ut et in expositionibus scripturarum oriatur dissensio, e quibus haereses, quae et alio nomine sectae dici possunt, ebulliunt. Sect
Abbreviated transcription (Latin):
Celi reginato rext̃re turba¬
tus ẽ quia nimirũ terrena al¬
titudo confundit᷑ cũ celsitudo
cȩlestis aperit̾ & ut alii uolunt.
ideo herodes regis nomine in xp̃o
indignatur quia augustus decre¬
uerat nequis rex uel dĩ sine suo
consilio dicer&ur omnẽ enim
hierosolimã cũ illo dicit esse tur¬
batã quia turbatio regis turbatio

Expanded text:
e turbatus est, quia nimirum terrena altitudo confunditur, cum celsitudo coelestis aperitur; et ut alii volunt, ideo Herodes regis nomen in Christo indignatur, quia Augustus decreverat ne quis rex, vel Deus, sine suo consilio diceretur. Omnem enim Hierosolymam cum illo dicit esse turbatam, quia turbatio regis turbatio
Abbreviated transcription (Latin):
¶uia nun¬
tiatus est ei filius sanus. ad so¬
lum ergo sermonẽ credide¬
runt plures samaritani. ad il¬
lum autẽ miraculũ sola dom:
illa credidit. quae res proten¬
dit inmultitudine fidẽ gen¬
tium &inpaucitate fidem
solo sermone id est prȩdica¬
tione a postolica crediderunt.
iudȩi uero signa uiderunt ip¬
sum dĩ filiũ facientẽ & tamen
pauci crediderunt ex eis.

Expanded text:
uia nuntiatus est ei filius sanus, ad solum ergo sermonem crediderunt plures Samaritani, ad illud autem miraculum, sola domus illa credidit, quae res protendit in multitudinem fidem gentium, et in paucitate fidei solo sermone, id est, praedicatione apostolica crediderunt, Judaei vero signa viderunt ipsum Dei filium facientem, et tamen pauci crediderunt ex eis.
Abbreviated transcription (Latin):
esi dicer& confidendo in pe¬
trare coeptã doctrinã siue
gratiã scientiae largiendo con¬
summnari in uob.
uq inadiẽ

Expanded text:
si diceret: Confidendo impetrare coeptam doctrinam, sive gratiam scientiae largiendo consummari in vobis. Usque in die
Abbreviated transcription (Latin):
Quod de ipsis quidẽ
discipulis facile intelligitur.
quia cristiciam habuer̃ passo
ac sepulto dño. Sed ꝑacta resur¬
recdionis gloria gauisi sunt uiso
dño: & gaudiũ eorũ nemo tulit
ab eis. lic& pressuras ac ꝑ secutio¬
nes passi essent in hoo mundo
semꝑ inspe gaudebant future
retributionis: ꝓeo qđ digni essent
ꝓnomine iliũ contumelias pati.
Iterũ autẽ uidebo uos & gaude¬
bit cor urm &gaudiũ uestrum
nemo toll& a uob. Videte itaq
eleccos post tristiciã dñs cum
eorũ patientiã dampnato inpug¬
natore remunerat: uidebo uos
idẽ cũ ad sumpsero uos ad me
ipsũ ut ubi sum ego & uos sidis
& in illa uisione ꝑpetuae glorie
gaudebit cor ur̃m Et gaudium
uestrũ nemo tollex a uob: quia
ibi nullus aduersarius. nullus per¬
secutor. nemo qui tristiciã in ge¬
rat animis ur̃is: dũ uidebitur dr̃
deorũ insion Et cũ apparuerit
xp̃s: tunc &uos apparebitis ut
apostolus ait. cum illo ingloria
docmianca ili post oc tabas
datũ opticnsũ et ocnne

Expanded text:
Quod de ipsis quidem discipulis facile intelligitur, quia tristitiam habuerunt, passo ac sepulto Domino, sed peracta resurrectionis gloria, gavisi sunt viso Domino. Et gaudium eorum nemo tulit ab eis, licet pressuras ac persecutiones passi essent in hoc mundo, semper in spe gaudebant futurae retributionis, pro eo quod digni essent pro nomine Jesu contumelias pati: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Videt itaque electos post tristitiam Dominus, cum eorum patientiam damnato impugnatore remunerat: Videbo vos, id est, cum assumpsero vos ad me ipsum. Ut ubi sum ego et vos sitis, et in illa visione perpetuae gloriae gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, quia ibi nullus adversarius, nullus persecutor, nemo qui tristitiam ingerat animis vestris, dum videbitur Deus deorum in Sion, et cum apparuerit Christus, tunc et vos apparebitis, ut Apostolus ait, cum illo in gloria. DOMINICA TERTIA POST OCT. datum optimum, et
Abbreviated transcription (Latin):
nomine ducto agreco eloquio:
quia grece scola uocatur locus
in quo adulescentes lit teralibus
studiis operã dare : & audiendos
magistros uacare solent: linde
scola uacatio interp̃tatur. Deniꝗ
inpsalmo ubi canimus. Vacate &
uidete qũo ego sũ ds̃ ꝓeo quod nos
dicim: uacate : ingreco habetur
scola sate. Sclatici ergo sunt eru¬
dit discoli indocti &agrestes. sed
utasquae uult oboedire subditos.
explicans aꝑdius quomodo nos
supra omni humane creaturae
iusserit esse subditos. alia editio
prodiscoles difficiles hab&x & scõs
antestis fulgentius: in opusculis
suis sic ponit. Seruientes cũ amore:
discolisorib: sed sibene facientes¬

Expanded text:
nomine ducto a Graeco eloquio, nomine ducto a Graeco eloquio, quia Graece schola vocatur locus in quo adolescentes litteralibus studiis operam dare, et audiendos magistros vacare solent: unde schola vacatio interpretatur. Denique in psalmo ubi canimus: Vacate et videte quomodo ego sum Deus, pro eo quod nos dicimus vacate in Graeco habetur scholaste. Scholastici sunt ergo eruditi; dyscoli, indocti et agrestes; sed utrisque vult obedire subditos, explicans apertius quomodo nos supra omni humanae creaturae jusserit esse subjectos. Alia editio pro dyscolis difficiles habet, et sanctus antistes Fulgentius in opusculis suis sic ponit: Servientes cum timore ficilioribus. Sed si bene facientes
Abbreviated transcription (Latin):
quia filii dĩ effecti ñtam̃ dono
libertatis potiora peccandi facul¬
tatẽ uel licentiã accipim: quin¬
imo si peccam: mox libertate
ꝑdita serui efficimur peccati. et
quisq se ab hoc liberatũ ađo putat¬
ut licentius pecc&: talis suã liber¬
tatẽ in uelamen malicie mutat.
uult autẽ nos beatus petrus libe¬
ros esse aseruitio culparũ. ut ser¬
ui creatoris nr̃iboni & fideles per¬
manere possimus. Vnde sub sequen¬
ter adiungit. Sedsicut serui
dĩ ocmnies homorate pra¬
ternitatẽ diliqite dc gi¬
mege reqe honoripicate.
Mon& ergo congruũ cunctis
inpendere honore: & iuxta impe¬
riũ dñi cesari que cesari sunt. &
đo reddere queđi sunt Et bene
inter alia fraternitatẽ diligere
iub& liberos ut eos quoq quitẽ
porali conditione subiecti sunt:
una cũ ipsis patrẽ inuocantes eũ
quisine acceptione ꝑsonarũ iudicat.
Serui surditi esgote inõ¬
egtoodestis sedenã dis colis
Discolis indisciplinatis dicit.

Expanded text:
quia filii Dei effecti. Non tamen dono quia filii Dei effecti. Non tamen dono libertatis potiorem peccandi facultatem vel licentiam accipimus; quinimo si peccamus mox libertate perdita servi efficimur peccati; et quisqut licentius peccet, talis suam libertatem in velamen malitiae mutat. Vult autem nos beatus Petrus liberos esse a servitio culparum, ut servi creatoris nostri boni et fideles permanere possimus, unde subsequenter adjungit: Sed sicut servi Dei. Omnes honorate, fraternitatem diligite, Deum timete, regem honorificate. Monet ergo congruum cunctis impendere honorem, et juxta imperium Domini, Caesari quae Caesaris sunt, et Deo reddere quae Dei sunt. Et bene inter alia fraternitatem diligere jubet liberos, ut eos quoque qui sibi temporali conditione subjecti sunt, una cum ipsis patrem invocantes eum, qui sine acceptione personarum judicat. Servi, subditi estote in omet modestis, sed etiam dyscolis. Dyscolis indisciplinatis dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
Hec est ergo laus bonorũ adquã
duces rege dicit missos dum ig¬
norantiam ducũ inprudentiũ
boni ad laudẽ suã ꝑpetuã bene
se agende utuntur. quesi li¬
Beni eanon quasi uela¬
toem habentes coali¬
ce li pertatem u.
Quasi liberi bona faciunt
quiquo maiora apud homi¬
nes libertate utuntur eo ar
si liberi bene faciunt qui in ex
emplũ ioseph patriarchae tam¬
& seruitio de primuittur homi¬
nũ serui esse uitiorũ nulla ar¬
te compelluntur: At uero liber¬
tatẽ suã in uelam̃ malitie uertunt.
qui quo minus humani famula¬
dus iugo quohibentur eo latius
peccatorũ dño mancipantur.
e tcũ uitiis inpune seruiunt.
libertatẽ uocant hoc ꝓtexunt
nomine culpã potest autẽ iux
ta apostoli pauli generalit̃ accepi.
uos inlibertatẽ uocati estis fr̃i:
tantũ nelibertatẽ in occasionẽ
carnis detis. laberi enĩ recte uo¬
camur. quia ꝑbabtisma apecca¬
torũ sum: nexib absoluti quia
a demonica seruitute redẽpti

Expanded text:
Haec est ergo laus bonorum, ad quam Haec est ergo laus bonorum, ad quam duces a rege dicit missos, dum ignorantia ducum imprudentium, boni ad laudem suam perpetuam bene se agendo utuntur. Quasi liberi et non quasi velamen habentes malitiae libertatem. Quasi liberi bona faciunt, qui quo majore apud homines libertate utuntur, eo arsi liberi benefaciemplum Joseph patriarchae tametsi servitio deprimuntur hominum, servi esse vitiorum nulla arte compelluntur. At vero libertatem suam in velamen malitiae vertunt, qui quominus humani famulatus jugo cohibentur, eo latius peccatorum dominio mancipantur, et cum vitiis impune serviunt, libertatem vocant: hoc praetexunt nomine culpam. Potest autem juxta illud apostoli Pauli generaliter accipi. Vos in libertatem vocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis. Liberi enim recte vocamur quia per baptisma a peccatorum sumus nexibus absoluti, quia a daemonica servitute redempti,
Abbreviated transcription (Latin):
gorũ haudẽ uero Boniorũ.
Non quod om̃s quiaregib mit¬
tuntur duces uel male sactores
punire uel laudare bonos no¬
uerint : sed que esse debeat actio
boni ducis simplicit̃ narrat. hoc
est ut male facientes colerceat:
& bene agentes remunerat: qui
&iã si iniuste agit: sibonos damp¬
nat: nihil hominus ad laudom
eorũ ꝑdinent que sacit si pacient̃¬
sapienter eius stulticiȩ resistunt.
unde & paulus dicit: uis inquid
ñtimere potestatẽ. bonũ fac &
habebis laudẽ ex illa. nondicit
ab illa sed ex illa: quia & si potestas
te mundana ñ laudat: immo si&iã
ꝑsequitur. Si occidit gladio ut
paulũ sic crucisigit ut peorũ ha¬
bebis ex illa laudẽ dũ ex eo quod
ille male facit inte: iustũ & in¬
noxiũ tuae uirtutes patientia
corã laudis meretur. nã & hoc
intendisse beatũ petrũ in hac
sententia: uerba sequentia docent
quib: dicitur. quia SiC ESꝗ
uolingtas dĩ utBenie pa¬
cieniges ormugescere
facians inprudengiũ ho¬
MUUNŨ IUMORANTIAM.

Expanded text:
orum, laudem vero bonorum. Non quod omnes qui a regibus mittuntur duces et malefactores punire et laudare bonos noverint, sed quae esse debeat actio boni ducis simpliciter narrat, hoc est, ut male facientes coerceat, ut bene agentes remuneret; qui etiamsi injuste agit si bonos damnat, nihilominus ad laudem eorum pertinent quae facit, si patientr ejus stultitiae resistunt. Unde et Paulus dicit: Vis, inquit, non timere potestatem, bonum fac et habebis laudem ex illa. Non dicit ab illa, sed ex illa, quia etsi pote mundana non laudat, imo si etiam persequitur, si occidit gladio, ut Paulum, si crucifigit, ut Petrum, habebis ex illa laudem, dum ex eo, quod illa malefecit, in te justum et innoxium tuae virtutis patientia coronam laudis meretur. Nam et hoc intendisse beatum Petrum in hac sententia verba sequentia docent, quibus dicitur: Quia sic est voluntas Domini, ut benefacientes obmutescere faciatis imprudentium hominum ignorantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ legitur & hoc est qđ ait
quia uado ad patremm. Ac si
patenter dicat. quia post mo¬
dicũ auestris aspectib in monu¬
m̃to claustra abscondor. Et iterũ
post medicũ destructo mortis
imperio. uob intuendus appa¬
reo. quia tenipus est ut expleta
dispensatione ad supte mortali¬
tatis. cũ resurrectionis triũpho
iam reuertar ad patrẽ hec uero
uerba dñi uthxi illis speciatim.
qui ei: resurrectionẽ uidere non¬
potuer̃ conueniunt : quea postoli
tunc temporis ñ potuer̃ incellegere
Et hanc illorum ignorantiã
pius magister intelligens. sub¬
sequent̃ secundũ animȩ illorũ
dubitacionẽ respondit. quasi
ex positurus quid ess& quod dix̃.
modicũ & ñ uidebitis &x iterũ
modicũ &uidebitis me.
cocmouit erco ih̃s quia
uolepanit eũ interro¬
qare et dixit eis dehoc
queritis inger uos quia
dixi cnodicũ etaauidesins¬

Expanded text:
lorum legitur. Et hoc est, quod ait: lorum legitur. Et hoc est, quod ait: Quia vado ad Patrem, ac si patenter dicat: Quia post modicum a vestris aspectibus in monumenti claustra abscondor, et iterum post modicum, destructo mortis imperio, vobis intuendus appareo, quia tempus est, ut expleta dispensatione assumptae mortalitatis, cum resurrectionis triumpho jam revertar ad patrem. Haec vero verba Domini, ut dixi, illis speciatim, qui ejus resurrectionem videre potuerunt conveniunt, quae apostoli tunc temporis non potuerunt intelligere. Et hanc illorum ignorantiam pius magister intelligens, subsequenter secundum animae illorum dubitationem respondit, quasi expositurus quid esset, quod dixit: Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Cognovit ergo Jesus quia volebant eum interrogare, et dixit eis: De hoc quaeritis inter vos, quia dixi
Abbreviated transcription (Latin):
tentius quã sumũ conditione m
seruorũ glorific&: quos bone fa¬
cientes & absq culpa uapulan¬
tes ad ominis crudelib & in ꝓbis
imitatores esse dominice passio¬
iidepins me et iterumn
modicum et uidepitisme.
Ad illos specialit̃ hec quedicta s̃.
p̃oinent : quiei: discipulatui p̃di¬
cantis in carne adherere: & post
tristiciam passionis uisa resur¬
rectione & ascensione ei: letifi¬
care meruer̃. modicũ &iã fuit
ab illa hora illius noctis quatra¬
ditus ẽ in horã passionis suae: qđ
eũ discipuli carnalit̃ uidebant.
Et iterũ modicũ fuit: qđ clausus
insepulchro tercia die resurreo¬
turus iacuit: & illorũ aspectib
uideri ñ potuit. hoc ẽ quod ait
modicũ & ñ uidebitis me. quod
uero ait: iterũ modicũ & uide¬
bitis me. significat tempus post
resurrectionẽ quo cũ discipulis
conuersatus ẽ Et illis multi¬
moda ostensione apparuit. usq
dũ ascendit incelũ illis uidentib
ut in euuangelio & actib aposto¬

Expanded text:
tentius quam summe conditionem servorum glorificet, quos benefacientes, et absque ulla culpa vapulantes a dominis crudelibus et improbis imitatores esse Dominicae passiovidebitis me, et iterum modicum et videbitis me. Ad illos specialiter haec quae dicta sunt pertinent, qui ejus discipulatui praedicantis in carne adhaerere, et post tristitiam passionis suae, visa resurrectione et ascensione ejus, laetificari meruerunt. Modicum etiam fuit ab illa hora illius noctis qua traditus est in hora passionis suae, quod eum discipuli carnaliter videbant. Et iterum modicum fuit, quod clausus in sepulcro tertia die resurrecturus jacuit, et illorum aspectibus videri non potuit, hoc est quod ait: Modicum et non videbitis me. Quod vero ait: Iterum modicum et videbitis me, significat tempus post resurrectionem, quo cum discipulis conversatus est, et illis multimoda ostensione apparuit, usque dum ascendit in coelum illis videntibus, ut in Evangelio et in Actibus Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnã gloriae quere uelabitur
in nob hon meminit inquid
pressure propter gaudiũ quia
natus est homo in mundũ Si¬
cut enim mulier nato in hunc
mundũ homine lecatur: ita ec¬
clesia nato inuitam futurã fide¬
liũ populo digna exultacione
repletur. proqua eius natiuita¬
te multũ laborans & gemens. in
p̃senti quasi parturiens dol&
nec nouũ deb& cuiquã uideri.
sinatus dicitur qui ex hac uita
migrauerit. Quomodo enĩ con¬
suece nasci dicitur: cũquis de
utero matris ꝓcedens hanc in lu¬
cẽ egreditur. ita &iam rectis¬
sime potest natus apͥellari quo
solus auinculis carnis adlucem
sublimatur &erniã unde mos
obtinuit a ecclesiasticus : ut dies
ñ funebria sed natalicia dicuntur.

Expanded text:
uram gloriam, quae revelabitur in nobis . Non meminit, inquit, pressurae propter gaudium, quia natus est homo in mundum. Sicut enim mulier nato in hunc mundum homine laetatur, ita Ecclesia nato in vitam futuram fidelium populo, digna exsultatione repletur, pro qua ejus nativitate multum laborans et gemens, in praesenti quasi parturiens dolet. Nec novum debet cuiquam videri si natus dicatur, qui ex hac vita migraverit. Quomodo enim consuete nasci dicitur, cum quis de utero matris procedens hanc in lucem egreditur, ita etiam rectissime potest natus appellari, qui solutus a vinculis carnis ad lucem sublimatur aeternam. Unde mos obtinuit ecclesiasticus ut dies non funebria, sed natalitia, dicantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Tuia nimirum scã ecclesia quã¬
dĩũ inmundũ spĩtaliũ uirtutũ
ꝓfectib insiftit . numquã mun¬
di temptacionib exerceri desistit.
aut cum deuicto laborũ certa¬
mine ad palmã ꝑuenerit : iam
ñ meminit inquid pressure
p̃cedentis. propt̃ gaudiũ ꝑcepte
recributionis. Non sunt condig

Expanded text:
Ecclesia quandiu in mundo spiritualium virtutum profectibus insistit, nunquam mundi tentationibus exerceri desistit; at cum, devicto laborum certamine, ad palmam pervenerit, jam non meminit pressurae praecedentis propter gaudium perceptae retributionis: Non s
Abbreviated transcription (Latin):
Vt cũ sibi intellexerit carbo¬
nes ꝑtuã in debitã misericordiã
congregari excutiat eos idest
conuertat᷑ & diligat te quẽ habu¬
erat aliquando ꝑ hostem cȩterum
non est misericordia sed crudelitas
sed ideo hoc facis. ut illi aliquid
peius ueniat ꝓ quo tẽ dñs orare
precepit dicens orate ꝓꝑsequen¬
tib & calũniantib uob cibando
enim inimicũ & potando eũ ad pacẽ
reconciliamus nobis eũ qđ si ille
inmalitia prȩstiterit. ipse igni
congerit capiti suo uideamus
ne focte dignius aliquid mandata

Expanded text:
t cum sibi intellexerit carbones per tuam indebitam misericordiam congregari, excutiat eos, id est, convertatur et diligat te, quem habuerat aliquando perosum. Caeterum non est misericordia sed crudelitas: si ideo hoc facis ut illi aliquid pejus eveniat, pro quo te Dominus orare praecepit dicens: Orate pro persequentibus et calumniantibus vos. Cibando enim inimicum et potando eum, ad pacem reconciliamus nobiscum. Quod si ille in malitia praestiterit, ipse ignem congerit capiti suo Videamus ne forte dignius aliquid mandat
Abbreviated transcription (Latin):
subditꝰ infirmitas hȩc non ẽ ad
mortẽ consequent̃ ad iunx̃ sed ꝓ
gloria đi ut glorific&ur filius di
ꝑ eũ Sunt heretici: qui hoc ne¬
gant qđ filius dĩsit ds̃ ecce audi¬
ant Infirmitas hec non ẽ ad mor¬
tẽ sed ꝓ gloria dĩ idẽ filii dĩ
Res pondit aũ iħs Nne
duo decĩ hore s̃ diei & cenẽ

Expanded text:
subditur: Infirmitas haec non est ad subditur: Infirmitas haec non est ad mortem, consequenter adjunxit: sed pro gloria Dei, ut glorificetur Filius Dei per eum. Sunt haeretici, qui hoc negant quod Filius Dei sit Deus. Ecce audiant: Infirmitas haec non est ad mortem, sed pro gloria Dei, id est, Filii Dei. Respondit autem Jesus, nonne duodecim horae
Abbreviated transcription (Latin):
ueas in hoc loco
dñm introducit dicentẽ: desiderio
desideraui hoc pascha manducare
uobiscũ ante quã patiar deside¬
rat primo trpice pascha cũ disci¬
pulis manducare : & sic passionis
sue mundo misteria declarare:
quatenus & antiqui legalisq: pas¬
che ꝓbatos ex istat & hoc asuȩ
dispensationis figurã ꝑtinuisse
docendo carnalit̃ ultra uet & ex¬
hibere Immo umbra transeunte
ueriiam pasche lum̃ aduenisse
demonstrat
pilaus quidẽ ho¬
cixis uadit sic̃ seriptũ ẽ
de illo ue au hocoini illa ꝓ

Expanded text:
ucas in hoc loco, Dominum introducit dicentem: Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum antequam patiar. Desiderat primo typicum pascha cum discipulis manducare, et sic passionis suae mundo mysteria declarare, quatenus et antiqui legalisque Paschae probator existat, et hoc ad suae dispensationis figuram pertinuisse docendo, carnaliter ultra vetet exhiberi, imo umbra transeunte, veri jam Paschae lumen advenisse demonstret. Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de i
Abbreviated transcription (Latin):
Iudȩis
scilic& &gentib omnib ꝗ quiuos
ꝑsecunt᷑ nota sit modestia ur̃a.
Modestia eñĩ mansu&udo uł pu¬
dor siue ꝓbitas intellegit̾. Scrip¬
tũ ẽ. eñi. Uideant opera ur̃a bona

Expanded text:
udaeis scilicet et gentibus, omnibusque qui vos persequuntur, nota sit modestia vestra. Modestia enim mansuetudo vel pudor, sive probitas intelligitur. Scriptum est enim: Videant opera vestra bona,
Abbreviated transcription (Latin):
laudis uel &iam honoris in¬
quir̃ uerũ hi quoq qui gra¬
dũ uel gratiã in ecclesiã spiri¬
talẽ quã dño largiente ꝑci¬
pere ñ simplici intentione
sed cuius lib& humane causa
retributionis exercent contra
illut apłi petri qui loquitur
quasi sermones đi quiminis¬
trat tãquã ex uirtute: quã
administrat ds̃: ut in omnib:
honorific&ur dĩ ꝑ xp̃m iħim
& concupiscentia ei : & eis qui co¬
lũbas uendebant dix̃ auferte
ista hinc nolite facere domum
patris mei domũ negotiationis
uendicionẽ colũbarũ de tẽplo
auferri p̃cepit : qr qui gratiam
sp̃s gratis accipit gratis deb&
dare unde simon ille magus
qui hanc emere pecunia uoluit
ut maiore prȩtio uender&
audiuit pecunia tua tecũ sit
inꝑditione non ẽ tibi pars neq:
sors in sermone hoc

Expanded text:
laudis, vel et jam honoris, inlaudis, vel et jam honoris, inquirunt. Verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritalem, quam Domino largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: Qui loquitur, quasi sermones Dei, qui ministrat tanquam ex virtute, quam administrat Deus, ut in omnibus honorimpios de templo expulit, crementa sunt actionum malarum, de ista hinc, nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Venditionem columbarum de templo auferri praecipit, quia gratia Spiritus gratis accipi, gratis debet dari. Unde Simon ille Magus, qui hanc emere pecunia voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Non est tibi pars neque s
Abbreviated transcription (Latin):
zelus doco tue cõmedit
mũ dĩ membrũ estsiquid forte
ꝑ uersũ uideris satage corrigi
em̃dare non quiescas. uerbi
gratia uides fratrẽ currere
adteatrũ ꝓhibe mone casti¬
gare si r elũ domꝰ dĩ commedit
te uides alios currere & in¬
ebriare uelle : ꝓhibe quos potene quõs
tam̃ quiescere amicus ẽ ad mo¬
neatꝰ lenit̃ ux orẽ se uerissime
refrenetꝰ ancilla ẽ &iã uer¬
berib conpescat᷑ fac quic quid
potes ꝓ ꝑsona quã portas: noli
quiescere iuc rari xp̃m quia
zelus dom: tuȩ commedit te
si autẽ frigidus marcidus a te
solũ ex pectans & quasi tibi
sufficiens & dicens in corde tuo¬
quid mihi curare ẽ aliena pec¬
cata sufficit mihi anima
mea ipsam integrẽ seruẽ đõ
&iã non tibi uenit inm̃te
seruus ille: qui abscondit
talentũ & noluit erogare
Notandũ autẽ er ñ solũ uen¬
ditores sunt colũbarũ & do¬
mũ di faciunt domũ negoti¬
ationis qui sacros ordines
largiendo p̃tiũ pecunie uel

Expanded text:
Zelus domus tuae comedit mo Dei membrum es, si quid forte perversum videris, satage corrigi, emendare non quiescas. Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum, prohibe, mone, contestare, si zelus domus Dei comedit te. Vides alios currere, et inebriare velle, prohibe quos potes, tene qtamen quiescere. Amicus est, admoneatur leniter: Uxor est, severissime refrenetur: Ancilla est, etiam verberibus compescatur. Fac quidquid potes pro persona quam portas, noli quiescere lucrari Christum, quia Zelus domus tuae comedit me. Si autem fueris frigidus, marcidus, ad te solum exspectans, et quasi tibi sufficiens et dicens in corde tuoQuid mihi curare est aliena peccata, sufficit mihi anima mea, ipsam integram servem Deo, etiam non tibi venit in mentem servus ille, qui abscondit talentum et noluit erogare? Notandum autem, quia non solum venditores sunt columbarum, et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines, largiendo pretium pecuniae vel
Abbreviated transcription (Latin):
Sub auditur eritis. hano sen¬
tendiã dñm dicentẽ petrus au¬
dierat. uhi ait: beati qui ꝑsecu¬
tionẽ patiunt᷑ ꝓptor iustitiã¬
Id est ꝑsecutorũ net imueritis
ut infide non contu̾bemini &
hoc dñs admonuit ubi ait. Nlo¬
lite timere eos qui occidunt
qui hab& potestatẽ corpus &
scĩficat nisi corde pio. nisi per¬
tore casto. Sic dñs iħs sõifican¬
dus est in cordib nr̃is. ut nomi¬
ut nihil sanccius ei: nomine esti¬
meni:. Sc̃ificemur eñi eũ inspe
fide & caritate credendo colendo
& adorando ut ab illo sc̃ĩficari
pariter mereamur & iustificari

Expanded text:
Subauditur, eritis: hanc sententiam Dominum dicentem Petrus audierat, ubi ait: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiamId est persecutorum ne timuut in fide non turbemini. » Et hoc Dominus admonuit, ubi ait: « Nolite timere eos qui occidunt corpus misanctificat, nisi corde pio, nisi pectore casto. Sic Dominus Jesus sanctificandus est in cordibus nostris, ut nomiut nihil sanctius ejus nomine aestimemus. Sanctificemur enim eum in spe, fide, et charitate, credendo, colendo et adorando, ut ab illo sanctificari pariter mereamur et justificari
Abbreviated transcription (Latin):
Nr̃s expurgate uetus ferm̃tum
ut sitis noua consparsio sic̃ estis¬
a zimi Idest nihil in uob romane¬
re sensinceris estote candore
gratiae nitore iustitia. Sicug
esgis aricni. id est azum fac¬
passione largitus est. Noniam
inagni speciȩ sed inueritate cor¬
poris immolatus. Mihil itaquȩ
in uob conuersationis pristine
relinquatis qđ sinceritatẽ pos¬
sit naturȩ corrũpere. en exũi
pascha aios grrũ icnmol.a

Expanded text:
 Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio. Id est, nihil in vobis remanerae, sed sinceri estote, candore gratiae, nitore justitiae. Sicut estis azymi. Hoc est, azymi facpassione largitus est, non jam in agni specie, sed in veritate corporis immolatus. Nihil itaque in vobis conversationis pristinae relinquatis, quod sinceritatem possit naturae corrumpere. Etenim Pas
Abbreviated transcription (Latin):
taliũ est enim regnũ celorũ. Hanc
eni scãm puram & innocentom
infantiã: ꝑ babtismi gratia casta
mat̃ gignte ecclosia rationa¬
diles sine dolo. Idest sensu
rationabiles utuiri & sine dolo
sallatie estote ut paruuli.Li ac
concupiscite. Hoc ẽ larga
ubera &t̃nȩ sapientiae sugito
& euuangeliorũ & apostolorum
doctrinã concupiscentes implote.
iInInEO ORESCATISINSA¬
Lugemn. Id est noui ac uetoris
testam̃ti uerbum sinceriõ sumite :
ut adeũ panẽ quidecelo descendit
ꝑuenire ualeatis crescentes in salu¬
tem. qũo dulcis ost das.¬
qͥa Custus iste non ꝑtin& adoris
palatum. sed animũ suauissimũ
sensum. Dulcis enim est eis qui
bona ipsius spĩtalit̃ inbiber̃ &
de uodis sensib deipsius munere
gustauer̃ adqũe acceden¬
ges lapidẽ uiuum.p.
Hic lapis xp̃s intelligitur: de quo
dam hel ait: indi lapidem abscisũ
demonte sine manib: qui omnẽ
t̃ram impleuit : Et psalmus. Lapi¬
dem que reꝓbauer̃ aedificantes
hic factus est incapud anguli. qui

Expanded text:
gnum coelorum. Hanc enim sanctam, puram et innocentem infantiam, per baptismi gratiam, casta mater gignit Ecclesia. Rationabiles sine dolo. Id est, sensu rationabiles et veri, et sine dolo fallaciae, estote ut parvuli. Lac concupiscite. Hoc est, larga ubera aeternae sapientiae sugite, et Evangeliorum et apostolorum doctrinam concupiscentes implete. Ut in eo crescatis in salutem. Id est, Novi ac Veteris Testamenti verbum sinceriter sumite, ut ad cum panem qui de coelo descendit pervenire valeatis, crescentes in salutem. Quoniam dulcis est Dominus. Gustus iste non pertinet ad oris palatum, sed ad animae suavissimum sensum. Dulcis enim est eis, qui bona ipsius spiritualiter imbiberunt, et devotis sensibus de ipsius munere gustaverunt. Ad quem accedentes lapidem vivum. Hic lapis Christus intelligitur, de quo Daniel ait: Vidi lapidem abscissum de monte sine manibus, qui omnem terram implevit . Et Psalmus: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli, qui
Abbreviated transcription (Latin):
minabitur. adquẽ omnis qui reo¬
ce credit & iuste uiuit accedit
aRocniunus quidẽ Re¬
ꝓros acun. Qiudeis scilic&
quiolam auerunt pilato tolle
Ecce seruus m̃s electus m̃s.
& meuuangelio hic ẽ silius m̃s
electus. et homoris icatũ
Honorificatus est dñs noster
ihs xp̃s gloria resurrectionis &
incslũ ascensionis indextera pa¬
tris sessione: & omniũ potestatis
acceptione sic ut illeait. dataẽ
mihi omnis potestas in celo & in
tra. Et quia datũ est illi nomen
qđ est suꝑ omne nomen: ut in no¬
mine eius omne genu flectatur
celestiũ terrestrium & infernorũ.
& omnis lingua conficeatur
patris. etipsi gãqua lapides uim.
Vtpute in xp̃o lapide uiuo: re¬
suscitati & uiuificati. potens ẽ
enĩ ds̃ ait euuangeliũ: delapidib
istis suscitare filios habrahae.
ait apostolus. quasi sapiens archi¬
cectus fundam̃tũ posui. Exitem.
fundam̃tũ aliut nemo potest
ponere p̃ter id qđ positũ est qđ

Expanded text:
qui recte credit et juste vivit, accedit. Ab hominibus quidem reprobatum. A Judaeis scilicet, qui clamaverunt Pilato: TolleEcce servus meus, electus meus, . Et in Evangelio: Hic est Filius meus dilectus . Et honorificatum. Honorificatus est Dominus noster Jesus Christus gloria resurrectionis, et in eaelum ascensionis in dextera patris sessione, et omnium potestatum acceptione, sicut ille ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . Quia datum est illi nomen quod est super omne nomen, ut in nomine ejus omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum, et omnis lingua confiteatur Patris. Et ipsi tanquam lapides vivi. Utpote in Christo lapide vivo resuscitati et vivificati: Potens est enim Deus, ait Evangelium, de lapidibus istis suscitare filios Abrahae .ait Apostolus: Quasi sapiens architectus, fundamentum posui. Et idem: Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod posit
Abbreviated transcription (Latin):
Ille tam̃ omnem ase dolũ depo¬
nit : qui seueracit᷑ peccatorom
cognoscit. & qđ recin& corde
hoc consitee & hore. ex InuI
diac. Inuidit diabolus adae
beatitũdim & felicitati. Eideo
rep̃hensio : & malorũ operũ ex isti¬
matio & omnis omnino uene¬
nato : & absens defratre locutio
alit̃ malicia hoc in loco intolli¬
gitur gontium paganorũ. Dolus
gentis iudeorũ. simulationes he¬
reticorũ inuidia principũ iu¬
deorũ. detractiones scribarum
& phariseorũ. Sicue modo
Ad exemplũ soilic& illius par¬
uuli: de quo dñr aio. Hisi quis fu

Expanded text:
ille tamen omne a se dolum deponit, qui se veraciter peccatorem cognoscit, et quod retinet corde, hoc confitetur et ore. Et sidiam. Invidit diabolus Adae beatitudini et felicitati, et ideo reprehensio, et malorum operum existimatio, et omnis omnino venenata et absens de fratre locutio. Aliter: Malitia hoc in loco intelligitur gentium paganorum; dolus gentis Judaeorum; simulationes haereticorum; invidia principum Judaeorum; detractiones scribarum et Pharisaeorum. Sicut modo Ad exemplum scilicet illius parvuli, de quo Domi
Abbreviated transcription (Latin):
qui condã alienati a conuersati¬
one populi dĩ. tunc ꝑgratiam
fidei populo sunt ei:uniti &
misori cordiã quã sperare ñ no¬
uerant adepti. ad sumpsit aũ
eos deꝓpheta osee : qui de uoca¬
tione gentiũ precinens ait.
uocabo inquid non plobẽ meã
plebẽ meam ñ miscricordiã
consecutam misericordiã con¬
secutam. Et orit in loco ubi
diccum ost eis non plobs mea
uos ibi inuo cabuntur fibi dĩ uiui.
item alia ex posino.
oopomenges ocnetn
enaligiaco. dicendo omnẽ
malitiã. cunctorũ criminum
matrem uno uerbo concludit.
etocouem doluco.

Expanded text:
qui quondam alienati a conversatiqui quondam alienati a conversatione populi Dei, tunc per gratiam fidei populo sunt ejus uniti, et misericordiam quam sperare non noverant adepti. Assumit autem eos de propheta Oseae qui de vocatione gentium praecinens ait: Vocabo, inquit, non plebem meam, plebem meam, et non misericordiam consecutam, misericordiam consecutam. Et erit in loco ubi dictum est eis: Non plebs mea vos; ibi vocabuntur filii Dei vivi.I. ALIA EXPOSITIO. Deponentes omnem malitiam. Dicendo omnem malitiam, cunctorum criminum matrem, uno verbo conclusit. Et omnem dolum.
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim hi quide egrptia
seruitute liberati sunt ꝑ mor¬
sen carm̃ triũphale post tran¬
sitũ maris rubri. et demersũ
pharaonis exercitũ dño canta¬
rint: ita x nos oporte post ac¬
ceptam in babtisino remissionẽ
peccatorũ dignas beneficiis ce¬
lostib: rependere gratias. Nam¬
qđ egrptii ñ solũ quia populũ
tonebra uel tribulationos in¬
terp̃tantur : apte ꝑsequentia
nos peccata sed in babtisinate
significant deleta Liberatio
quoq filiorũ israħ. & ad ꝓmissã
olim patriam ꝑductio congruit
misterio nr̃ae redemptionis ꝑquã
adlucem suꝑne mansionis in¬
lustrante nos acducente xp̃i
gratia tendimus. cuius luconi
gratia. &iam illa nubeiꝰ ignis
columne monstrauit que eos
in toco itinere illo a tenebris
defendit noctiũ & ad ꝓmissas
patrie sedes in en arrabile calle
ꝑduxit. quialiquando po
pulus aiuaic aũ populus
Sericordiã conisecugi.
Indicat aꝑte peros uersiculos
qđ his quidegentib ad fidem
uenerant hanc scripsit epistolã.

Expanded text:
Sicut enim hi qui de Aegyptia servitute liberati sunt per Moysen carmen triumphale post transitum maris Rubri et demersum Pharaonis exercitum Domino decantarunt, ita et nos oportet post acceptam in baptismo remissionem peccatorum dignas beneficiis coelestibus rependere gratias. Namque Aegyptii, qui populum tenebrae vel tribulationes interpnos peccata, sed in baptismate significant deleta. Liberatio quoque filiorum Israel, et ad promissam olim patriam perductio congruit mysterio nostrae redemptionis per quam ad lucem supernae mansionis illustrante nos ac ducente Christi gratia tendimus; cujus lucem gratiae etiam illa nubes et ignis columna praemonstravit, quae eos in toto itinere illo a tenebris defendit noctium et ad promissas patriae sedes in venerabili calle perduxit. Qui aliquando non populus, nunc autem populus misericordiam consecuti. Indicat aperte per hos versiculos, quod his qui de gentibus ad fidem venerant hanc scripsit epistolam;