comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
summa substantia ł essentia sue nat̾a. quȩ eadem ratione qua sũmũ bonu̾
nas sicut ille disputator putat incarnari. s impossibile. ꝑ sonas enĩ non negat eẽ¬
plures.: idcirco amͣ aliȩ st̃ ab inuicẽ. Si enim ab inuicẽ non essent alie: pluresnͣ
essent. S ut breuius erplicẽ & faciliꝰ qd̾ uolo : loquar tantuͭ sicut supra feci de
stantia patͣ alia filius: s ua & cadẽ substantia st̃ pat̾ & filius. Sadm ꝑsonam uͦ sunt
plures & alii ab inuicẽ qr patͣ & filius ñ sunt una & eadẽ ꝑsona. s duȩ & aliȩ ab inuice.

Expanded text:
summa substantia vel essentia sive natura; quae eadem ratione, qua summum bonum, summa substantia vel essentia sive natura; quae eadem ratione, qua summum bonum, nas sicut ille disputator putat incarnari, sed impossibile. Personas enim non negat plures esse, idcirco quoniam aliae sunt ab invicem. Si enim ab invicem non essent aliae, plures non essent. Sed, ut brevius explicem, et facilius quod volo loquar tantum, sicut supra feci, destantia Pater, alia Filius; sed una et eadem substantia sunt Pater et Filius. Secundum personam vero sunt plures,
Abbreviated transcription (Latin):
patrẽ & sꝑm scm̃ ab incarnacione : qmͣ non inueniri pocest in dõ multipli¬
catione illa disitinctio. sine qua defensionẽ istam fieri posse nequaquã eristi¬
mat. U Quod autẽ unis soł deus sit & nͣ plures: hinc facile ꝓbatur qr
aut ds non ẽ sũmũ bonũ. aut sunt plura sũma bona. aut nͣ sunt plu-¬
resdũ. s unus solus. Um̃ uͦ summũ bonũ ẽẽ nullus negat.: qtua qcͥ quid
aliquo minus ẽ nullatenus dsẽ. & quicqͥd sic̃mũ bonũ non e ininus est
aliqͦ qr minus ẽ summo bono. Sũmũ certe bonum pluralitatẽ sui
non admitit. ut plura sint sumia bona. Sienim plura sũma bona
sunt: paria sunt Sũmũ uͦ bonũ ÷ qd sic p̃stat aliũ bonis: ut nec par
habeat uet p̃stantius. Summũ gͦ bonũ. unũ & solum e̾. Non gͥ sunt plu¬
res dii. s unus solus ds ẽ : sicut summũ bonũ eͣ unuͣ & solũ. & sicut

Expanded text:
piritum sanctum ab incarnatione; quoniam inveniri non potest in deorum multiplipiritum sanctum ab incarnatione; quoniam inveniri non potest in deorum multiplicatione illa distinctio, sine qua defensionem istam fieri posse nequaquam existimat. Quod autem unus solus Deus sit, et non plures, hinc facile probatur quia aut Deus non est summum bonum, aut sunt plura summa bona; aut non sunt plures dii, sed unus solus. Deum vero summum bonum esse nullus negat; quia quidquid aliquo minus est, nullatenus Deus est: et quidquid summum bonum non est, minus est aliquo; 46 quia minus est summo bono. Summum certe bonum pluralitatem sui non admittit, ut plura sint summa bona. Si enim plura sunt summa bona, paria sunt. Summum vero bonum est, quod sic praestat aliis bonis, ut nec par habeat, nec praestantius. Summum ergo bonum unum et solum est. Non igitur sunt plures dii, sed unus et solus est Deus; sicut summum bonum est unum et solum: et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nicha unquam aut alicubi sit sine eius p̃sentia. Auoqum nequaquam ubiꝙ
&. semꝑ ẽ potens. & qd̾ ubiꝙ potens non ẽ & semꝑ: millatenus ẽ ds. Si enim
camͣ negabit potestatẽ illi eẽ: aut accidentalẽ aut scbstantialẽ. Accidenta¬
lis quide non ẽ do potestas: qr cum om̃e subiertũ sine accidena aut ee̾ aue
intelligi possit. deus sine potestate nec eẽ nec intelligi pocest. Si uͦ do̾ po¬
testas substautialis ẽ : aut pars ẽ cuis essentię. aut ẽ idipsum qd̃ tota eiis ẽ essen¬
tia. Pars autẽ non ẽ. qr sicut ẽ supta dictũ qd̃ partes htͣ aut actu aut intel:¬
Sicut itaꝙ potestas di est semꝑ & ubiq: ita quicqd ẽ ds ubiꝙ & semꝑ est. Ergo
mͦ sint separatim ea separacione qua putat se patre &. sꝑm scmͣ ab incarna¬
tione liberare. Non gͦ pocest illum aduuare multitudo deoꝵ ad defendũ¬

Expanded text:
nihil unquam aut alicubi sit sine ejus praesentia; alioquin nequaquam ubique nihil unquam aut alicubi sit sine ejus praesentia; alioquin nequaquam ubique et semper est potens, et quod ubique potens non est et semper, nullatenus est Deus. Si enim que; non tamen negabit potestatem illi esse, aut accidentalem, aut substantialem: accidentalis quidem non est Deo potestas; quia cum omne subjectum sine accidente, aut esse, aut intelligi possit; Deus sine potestate nec esse, nec intelligi potest. Si vero Deo potestas substantialis est, aut pars est ejus essentiae, aut est idipsum, quod est tota ejus essentia. Pars autem non est; quia sicut supra dictum est quod partes habet, aut actu, aut intelSicut itaque potestas Dei est semper, et ubique; ita quidquid est Deus ubique et semper est. Ergo,modo sint separatim, ea separatione qua putat se Patrem et Spiritum sanctum ab incarnatione liberare. Non ergo illum potest adjuvare multitudo deorum, ad defend
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Quã nimirũ separationẽ talem existimat. ut uec patͣ nec sꝑc sc̃s sint in filio.
Nam si alię due ꝑsonę sunt in filio. & filius in homine: illȩ quoꝙ sunt in honi¬
ue. unde putat conse qui. cum tres ꝑsonȩ simul sinc in eodẽ homine. si sunt umna
res. mullacenus ꝑsonãfilũ posse in bomme ipso in carnari sine alis duab ꝑsonis.
as de quib iam dictum ẽ absurditates: nc̃ breuit̾ ostendam adiuuante uno
solo o. primũ qr etiã si sint tres dĩ nichil illi ꝓderunt ad defendendũ patrẽ¬
& sꝑm scm ab incarnatione. qd niomn posse putat sine deoꝵ multitudine. dem¬
de qr non sunt plures dii. s unus solus. Postea patefaciam quamiuis sit unus ds
tres ꝑsone: non tamen una qualib& incarnata alias quoꝙ incarnari necesse
esse. s pocius eẽ impossibile. TDuunȩ utiq nat̾e ẽ sic semꝑ & ubiꝙ esse. ut

Expanded text:
tas. Quam nimirum separationem talem existimat, ut nec Pater, nec Spiritus sanctus sint in Filio. tas. Quam nimirum separationem talem existimat, ut nec Pater, nec Spiritus sanctus sint in Filio. Nam si duae aliae personae sunt in Filio et Filius in homine, illae quoque sunt in homine. Unde putat consequi, cum tres personae simul sint in eodem homine, si sunt una res, nullatenus personam Filii posse in homine ipso incarnari, sine aliis duabus personis. as de quibus jam dictum est absurditates; nunc breviter ostendam, adjuvante uno solo Deo, primum quia etiam si sint tres dii, nihil illi proderit ad defendendum Patre sanctum ab incarnatione: quod fieri non posse putat sine deorum multitudine. Deinde, quod non sunt plures dii, sed unus solus. Postea patefaciam, quamvis sit unus Deus tres personae, non tamen una qualibet incarnata, alias quoque incarnari necesse esse; sed potius esse impossibile. Divinae utique naturae est, sic semper et ubique esse, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tis non discord& s illis cohereat posui. ad respondendũ ꝓfide m̃a contra eos
qui nolentes crede qd̾ non intelligunt derident credentes. siue ad adiuuan¬
dum religiosũ studiũ eoꝵ qui humilit̾ quertͣ intelligere qd̃ firmissime ere¬
dunt. nequaꝗͣ ob hoc me redarguendũ eristimo. Ne cam̃ hanc legentibus
eꝑlam laborẽ inumgã querendi alia scripta. ut non solũ fide uerum etiã
euidenti cognoscant ratione tres ꝑsonas non eẽ tres dos s unũ solum. nec tamͣ
dõ scđm unã ꝑsonam incarnato. ex necessitate scd̾m alias ꝑ sonas eindem
dm̃ incarnari. aliquid hic quantũ ad repellend̾a opimionẽ huius defensioͥnis
sicut ipse putat ur̃e fidei sufficere credo : subuingam. Aꝑte dicit. aut patre̾
ce sꝑm scm̃ cum filio eẽ incarnatũ : aut tres illas ꝑsonas eẽ tres res separa¬

Expanded text:
tis non discordet, sed illis cohaereat; posui ad respondendum pro fide nostra contra eos, tis non discordet, sed illis cohaereat; posui ad respondendum pro fide nostra contra eos, qui nolentes credere quod non intelligunt, derident credentes; sive ad adjuvandum religiosum studium eorum, qui humiliter quaerunt intelligere quod firmissime credunt: nequaquam ob hoc me redarguendum existimo. Ne tamen hanc legentibus epistolam, laborem injungam quaerendi alia scripta, ut non solummodo fide, verum etiam evidenti cognoscant ratione tres personas non esse tres deos, sed unum solum; nec tamen, Deo secundum unam personam incarnato, ex necessitate secundum alias personas eumdem Deum incarnari: aliquid hic, quantum ad repellendam opinionem hujus defensoris, sicut ipse putat, nostrae fidei sufficere credo, subjungam. Aperte dicit aut Patrem, et Spiritum sanctum cum Filio esse incarnatum; aut tres illas personas esse tres res separa
Abbreviated transcription (Latin):
si st̃ ima res. om̃s parit̾ ee̾ incarnatas. Ostendendũ gͦ ẽ in quo iste fallit᷑. & quomͦ
incarnationẽ solius filii nͣ sequit᷑ tres ꝑsonas eẽ tres res separatas. aut si una sunt
res tres ꝑ sonȩ. om̃s eas incarnatas eẽ. Qd̃ utiꝙ ds̃ una & sola & indiuidua & sim¬
plex sit nat᷑a & tres ꝑsone: scõꝵ patrum & marime beati augustini post apłos
duo parua mea opuscula. monologion scilic& & ꝓslogion. quȩ ad hõc mari¬
me facta sunt ut qd̾ fide tenemus de diuina nat᷑a & euis ꝑsonis pt̾ incarnaci¬
onẽ. necessarus rationib sine script̾e auctoritate ꝓbari possit si in quã aliquis
nec contẽpnere tial& In quib si aliquid qd̃ alibi aut non legi aut non me¬
mini me legisse. non quasi docendo qd̃ doctores nr̃i nescierunt. aut ñ corrigen¬
do qd̃ nͣ benedirerunt. s dicendo forsitan qd tacuerunt. qd̾ tamen ab illoꝵ dic¬

Expanded text:
si sunt una res, omnes pariter esse incarnatas. Ostendendum ergo est, in quo iste fallitur; et quo modo si sunt una res, omnes pariter esse incarnatas. Ostendendum ergo est, in quo iste fallitur; et quo modo incarnationem solius Filii non sequitur tres personas esse tres res separatas; aut, si sunt una res tres personae, omnes eas esse incarnatas. Quod utique Deus una et sola, et individua, et simplex sit natura, et tres personae, sanctorum Patrum, et maxime beati Augustini post apostoduo parva opuscula mea, Monologion scilicet et Proslogion, quae ad hoc maxime facta sunt, ut quod fide tenemus de divina natura et ejus personis praeter Incarnationem, necessariis rationibus sine Scripturae auctoritate probari possit; si, inquam, ea alinec contemnere volet. In quibus si aliquid quod alibi aut non legi, aut non memini me legisse, non quasi docendo quod doctores nostri nescierunt, aut corrigendo quod non bene dixerunt; sed dicendo forsitan quod illi tacuerunt: quod tamen ab eorum dic
Abbreviated transcription (Latin):
una res sccłm id quod cõmimit᷑ de trib dicimus. aut si sunt tres res separatȩ. quem¬
admodũ ille putat contra quẽ ista dixi. qmͣ solus filius est incarnatus. Palam gͦ:
quam non debeat eẽ ꝓmmptus ad disputandũ de reb ꝓfundis. & inarime de illis
m quib non errat᷑ sine periculo. S forsitan dic& iste mͥ. Sicut putas ista pa¬
mea uidet᷑ consequentia. Ergo ostende non consequi qd dico: & fatebor ego tecũ. nul¬
lũ inconueniens sequi si solus filuis ẽ incarnatus. aut si tres ꝑsonȩ st̃ una res.
Qđ̃ si ab hac ostensione deficis: ñ soluis s magis ligas questionẽ. cũ tu ipse mecũ
ꝓbas inuumera inde nasci inconuenientia. Quȩ si ne ganda sunt. ambo debe¬
mus parit᷑ concludere tres ꝑsonas nͣ eẽ unã rem si solus filiꝰ ẽ in carnatus. aut

Expanded text:
una res, secundum id quod communiter de tribus dicimus; aut si sunt tres res separatae, quemuna res, secundum id quod communiter de tribus dicimus; aut si sunt tres res separatae, quemadmodum ille putat, contra quem ista dixi, quoniam solus Filius est incarnatus. Palam ergo est quod non debeat esse promptus ad disputandum de rebus profundis; et maxime de illis, in quibus non erratur sine periculo. CAPUT IV. Tres mea videtur consequentia. Ergo ostende non consequi, quae dico; et fatebor ego tecum nullum inconveniens sequi, si solus Filius est incarnatus, aut si tres personae sunt una res. Quod si ab hac ostensione deficis, non solvis, sed magis ligas quaestionem; cum tu ipse mecum probas innumera nasci inconvenientia; quae si neganda sunt, ambo debemus pariter concludere tres personas non esse unam rem, si solus Filius est incarnatus; aut
Abbreviated transcription (Latin):
cogitant᷑ illȩ tres res in dõ At si nec solȩ cres illȩ res nec sola uoliuitas & pocestas.
s hȩc omia sumul conficiunt¬
dñi. iterum dico quia compositus est. &. ea
quȩ non sunt. ꝑ se ds̃ aut dii: faciunt dnĩ. Aut si dicit qr illȩ tresres ita nomen
habent dĩ ꝑ potestatẽ & uoluntatẽ. sicut homo dr rex ꝑ regiam potes tateni.
non ẽ ds̃ nomen substantiȩ. s accidentalit̾ dicunt᷑ illȩ nescio quȩ tres res tresdũ
sicut tres homines eandem habentes regiã potestatẽ tres reges dicunitur Tres
enĩ homines unꝰ tex eẽ nequeunt. Qđ quam nefandũ sit. non ẽ opus dicere. code
implendꝰ est. si uoluero scrib̾e absurditates & impietates quȩ sequunt᷑. si uerum
ẽ una d̃i ꝑsona incarniata reliquas suasꝯseqͥ ce̾ incarnatas.q ites ille ꝑ sonȩ suuic¬

Expanded text:
cogitantur illae tres res in Deo. At si nec solae tres illae res, nec sola voluntas et potestas; cogitantur illae tres res in Deo. At si nec solae tres illae res, nec sola voluntas et potestas; sed haec omnia simul conficiuntDeum: iterum dico quia compositus est; et ea, quae non sunt per se Deus, aut dii faciunt Deum. Aut si dicit quia illae tres res ita nomen Dei habent per potestatem et voluntatem, sicut homo dicitur rex per regiam potestatem, non est Deus nomen substantiae; sed accidentaliter dicuntur illae nescio quae tres res tres dii, sicut tres homines eamdem habentes regiam potestatem, tres reges dicuntur: tres enim homines unus rex esse nequeunt: quod quam nefandum sit, non est opus dicere. Codex magnus implendus est, si voluero scribere absurditates et impietates, quae sequuntur, si verum est, una Dei persona incarnata, reliquas duas consequi esse incarnatas; quia tres illae personae sun
Abbreviated transcription (Latin):
intelligunt᷑. an scdm̃ cõmuniẽ uoluntatẽ & pocestatẽ. an neꝙ sodm̃ illud solũ
sint diuinȩ nat̾e. Quippe si scdm̃ illud qd̾ st̃ separatim habent ditatẽ. erun
tres dũ. & idem intelligi potert sine uoluntate & potestate Semꝑ enim
ꝓpria discrete intelligunt᷑ a communib & cõmimia ã discretis. S diuina na¬
tura sine uoluntate aut potestate nullatenus ual& intelligi. Qđsi scđm¬
imã & cõmunẽ uoluntatẽ & pocestatẽ sunt & singulȩ & binȩ & cres simulds.
quid ibi faciunt illę tres discordes res. quȩ nec nͥ ꝑ aliud in unitate̾ concordare
possunt ditatis. nec ad ꝑfectionem nec ad auriliũ aliqd ut ds sit ualent: Nam
si una fufficit uoluntas & pocestas ad ꝑfectionẽ di. quę sunt illȩ tres tes quib
indig& ds aut aliquid illis eget.: Credimus enĩ dm̃ nullo indigere. Frustta gͥ

Expanded text:
intelliguntur; an secundum communem voluntatem et potestatem; an neque secundum illud solum, intelliguntur; an secundum communem voluntatem et potestatem; an neque secundum illud solum, sint divinae naturae. Quippe si secundum illud, quod sunt separatim, habent divinitatem, erunt tres dii; et idem intelligi poterunt sine voluntate et potestate. Semper enim propria discrete intelliguntur a communibus, et communia a discretis. Sed divina natura sine voluntate et potestate nullatenus intelligi m et communem voluntatem et potestatem sunt et singulae, et binae, et tres simul, Deus; quid ibi faciunt illae tres discordes res, quae nec nisi per aliud in unitatem concordare possunt Deitatis, nec ad perfectionem, nec ad auxilium aliquod, ut Deus sit, valent? Nam si una sufficit voluntas et potestas ad perfectionem Dei: quae sunt illae tres res, quibus indiget Deus, aut ad quid illis eget? Credimus enim Deum nullo indigere: frustra igitur
Abbreviated transcription (Latin):
conpositũ necesse ẽaut actu aut intellectu posse disiungi. qd̃ de sĩplicib intelligiue¬
alia quȩ in aliquo p̾stantiorẽ nat᷑a di. quȩ utraꝙ quã falsa sint ñ ẽ obscurumi.
Qđ si iste de illis dialecticis moderius ẽ.qui nichil eẽ credunt nͥ qd̃ imaginati¬
onib cõp̃hende possut. nec putat cẽ aliqͥd in qͦ partes nullȩ st̃. ł ñ negabit¬
se intelligere. qr si ess&e aliqd qd nec actu nec intellectu dissolui poss&: iauis
ess& quãqd̾ ł incellectu : dissolubile. Itaꝙ si om̃e cõpositũ saltẽ coguacione dis¬
solui pocest: cũ dicit dm̃ eẽ cõpositũ. dicit aliquid do mauis se posse incelligere.
Transit gͥ eius incellectus ultra dm̃i : qd̾ nullus face̾ potest incellectus. Sed
tres ille ꝑsonȩ simt tres res. Sic tamͣ inat̾. ut una trium eaꝵ rerũ sit uoluntas
& potestas. Hic querendũ eͣ an illȩ tres res scđm hoc qd̃ separatim ab inuicẽ

Expanded text:
compositum necesse est aut actu, aut intellectu posse disjungi, quod de simplicibus intelligi nealia, quae in aliquo est praestantior natura Dei: quae utraque quam falsa sint, non est obscurum. Quod si iste de illis dialecticis modernis est, qui nihil esse credunt, nisi quod imaginationibus comprehendere possunt, nec putat aliquid esse, in quo partes nullae sunt; vel non negabit intelligere se quia si esset aliquid, quod nec actu, nec intellectu dissolvi posset; majus esset, quam quod vel intellectu est dissolubile. Itaque si omne compositum saltem cogitatione dissolvi potest, cum dicit Deum esse compositum, dicit Deo aliquid majus se posse intelligere: transit itaque ejus intellectus ultra Deum: quod nullus facere potest intellectus. Sed tres illae personae sunt tres res. Sic tamen, inquit, ut una trium earum rerum sit voluntas et potestas. Hic quaerendum est an illae tres res secundum hoc, quod separatim ab invicem
Abbreviated transcription (Latin):
ni ꝓ ues possibiditate disputaui. Si qͥsꝰ autẽ uult scire. cur cũ in stima es¬
filia aut cur pat᷑ tantũ ingenitꝰ. filiꝰ tantũ genitꝰ. sp̃s sos nec genitꝰ

Expanded text:
a possibilitate disputavi. Si quis, autem velit scire cur cum in summa esa possibilitate disputavi. Si quis, autem velit scire cur cum in summa es Filius, quam filia; aut cur Pater tantum ingenitus, Filius tantum genitus, Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ ain semꝑ unũ &e eundẽ esse & non aliĩ & alim: ita pat nmtiꝗ est illem re¬
lio suo aut procedens illi a quo ꝓcedit siam̃ has relationes s sempasuss pacer
&e alius filtus. alius procedens & alius de quo procedit. uec iniquam dici
potest amittere singularitatẽ nec ralatio pluralitatem: idcuto umũ ẽ ibi tria & iria
inum. nec tam̃ tũ de inincẽ dicunt᷑ Nec incredibile debet esse ui uata quȩ suꝑ
enuia & om̃ib aluis dissimilis ẽ: aliqͥd eẽ cuiꝰ exemplam in alus reb non ualeat
psecte iuenir.i. Hec autẽ tria latmi dicunt ꝑsonas. grȩci substansias: Sicut ciũ¬
nes dicimus in dõ substantiam imã tres ꝑsonas: sic illi dicunt unã ꝑsonam
tres substantias. id ipsum ibi ꝑ substantiam qd̃ nos ꝑ ꝑsonam significances.
Nec a nobis aliquatemis in fide discrepantes. Quomͦ uͦ filius nascatur de patre
ipsa tnitate d iligent᷑ contẽplatꝰ ẽ. & ego in monologio meo ciuꝰ sup̃ memi¬

Expanded text:
cesse est Deum semper unum et eumdem esse, et non alium et alium: ita Pater nunquam est idem Filio suo, aut procedens illi a quo procedit, secundum has relationes. Sed semper alius Pater et alius Filius, alius procedens et alius de quo procedit; nec unquam dici ppotest amittere singularitatem, nec relatio pluralitatem; idcirco unum est ibi tria, et tria unum; nec tamen tria de invicem dicuntur, nec incredibile 49 debet esse in nad, cujus exemplum in aliis rebus non valeat perfecte inveniri: haec autem tria Latini dicunt personas, Graeci substantias. Sicut enim dicimus nos in Deo substantiam unam, tres personas; ita illi dicunt unam essentiam, tres substantias: idipsum ibi per substantiam, quod nos per personam, significantes; nec a nobis aliquatenus in fide discrepantes. Quomodo vero Filius nascatur de Patre,ipsa Trinitate diligenter contemplatus est; et ego in Monologio meo pro me
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ nͥ una & eadẽ et̃nitas. Pignior enim ẽ uat̾a. quȩ in sẽ repetita semꝑ sibi conuenis
ui ꝑfectam uintatẽ: quam quȩ sui adͥmitrit pluralitatẽ ybi enim pluralitas.
cãm et̾nitatis pluralitatẽ adinitere. Qua propt᷑ quocienscũꝙ tepetat᷑ et̃ mtas in
et̃nitate : semꝑ ima ead̾eꝙ & sola et̾nitas ẽ. Quod de multis aliis similit᷑ dicitur. ut
om̃i potentia in om̃ipotentia. non ẽ nͥ una om̃ipotentia. et ut uium de his
quȩ diuinam non babent naturam in quo similit᷑̾ est ponam: punctum in
pucto non ẽ nisi unum pũctum. Habet enim putictũ uelut medium punie¬
tum mundi. & punctũ temporis. id ẽ p̾sens tempus ad etͣnitate̾ nonnullam
similituiẽ. non parũ ad eusdem ęc̃nitatis contẽplacionẽ utilem. unde
latius alias disputandim ẽ. Hoc cantum hic sufficiat quia piłctum simplex
idẽ sine partib ẽ & indiuisibile. uelut et̾nitas. & ido punctũ cũ puncto sine

Expanded text:
non est nisi una et eadem aeternitas. Dignior est enim natura, quae in se repetita semper sibi convenit in perfectam unitatem, quam quae sui admittit pluralitatem. Ubi enim pluralitas, turam aeternitatis pluralitatem admittere. Quapropter quotiescunque repetatur aeternitas in aeternitate, semper una et eadem aeternitas est. Quod de multis aliis similiter dicitur: ut, omnipotentia in omnipotentia, non est nisi omnipotentia una. Et, ut unum de his, quae divinam non habent naturam, in quo similiter est, ponam: punctum in puncto non est nisi punctum: habet enim punctum, velut medium punctum mundi, velut punctum temporis, id est, praesens tempus ad aeternitatem, nonnullam similitudinem non parum ad ejusdem aeternitatis comtemplationem utilem: unde latius alias disputandum est. Hic tantum hoc sufficiat quia punctum simplex est, id est sine partibus, et indivisibile est velut aeternitas: et ideo punctum cum puncto sine
Abbreviated transcription (Latin):
foncem eẽ rutum aut iacũ. nec riuũ eẽ lacũ aut fontẽ. nec lacimi et̾ fontẽ auc
ruium. Non emm ẽ idẽ ipse fons qui riuus aut lacus: quamuis idipsum sit rauis
dieunt̃ de umo coco ꝑfecto. & unũ ꝑfectuni  de trib nec tam̃ ipsa cria dem¬

Expanded text:
fontem esse rivum, aut lacum; nec rivum esse fontem, aut lacum; nec lacum esse fontem, aut fontem esse rivum, aut lacum; nec rivum esse fontem, aut lacum; nec lacum esse fontem, aut rivum. Non enim est idem ipse fons, qui rivus aut lacus; quamvis idipsum sit rivus dicuntur de uno toto perfecto, et unum perfectum totum de trib
Abbreviated transcription (Latin):
fons riuius. lacus. & unus nilus. unus fluuius. una nat᷑a. una aaua. & dici non
potest quid tres llam neꝙꝙ tres aut nili aut fluuũ aut aquȩ aut natt
sunt. neꝙ tres auc funtes aut ruui aut lacus. Unũ gͥ dr̃ hic de tribus et
tria de uno. nec tam̃ tria de inuicẽ. Quod si obicit non esse sigulum quẽ ꝙ
aut fontem aut riuum aut lacum. aut binos ꝑfectum nilum sed par¬
tes nili: cogitet totum hunc nilum ex quo incepit usꝙ dum desiet
esse in tota quasi etate sua. quia nec ipse totus est simul aut loco aut
tempore. sed ꝑ partes. nec ꝑfectꝰ erit donec desinat eẽ. Habet enim
quardani i hoc cum oratione similitudniẽ quȩ quandii quasi ex oris fonte ꝓcedit
ꝑfecta uon est. & cum ꝑfecta est iam non ẽ. Siquis enim sic confideret & diligent᷑
intelligat: cognoscet cotũ nilũ eẽ foniẽ. cotum eẽ riuum. torum eẽ lacui. nec

Expanded text:
fons, rivus, lacus; et unus Nilus, unus fluvius, una natura, una aqua; et dici non fons, rivus, lacus; et unus Nilus, unus fluvius, una natura, una aqua; et dici non potest quid tres. Nam neque tres, aut Nili, aut fluvii, aut naturae, aut aquae sunt; neque tres, aut fontes, aut rivi, aut lacus. Unum igitur dicitur hic de tribus, et tria de uno; nec tamen tria de invicem. Quod si objicit non esse singulum quemque, aut fontem, aut rivum, aut lacum, aut binos, perfectum Nilum, sed partes Nili; cogitet totum hunc Nilum, ex quo incoepit, usque dum desinet esse, in tota quasi aetate sua, quia nec ipse totus est simul aut loco, aut tempore, sed per partes; nec perfectus erit, donec desinat esse: habet enim Nilus quamdam in hoc cum oratione similitudinem, quae, quandiu quasi ex oris fonte procedit, perfecta non est; et cum perfecta est, jam non est. Si quis enim sic consideret, et diligenter intelligat, cognoscet totum Nilum esse fontem, totum esse rivum totum esse lacum; nec
Abbreviated transcription (Latin):
tur. s credat aliquid in illa ee quod in istis ec̃ uequit. & ad qiuescat auctorita.
ti xpianę. uer dispucet contra illam. Wideamꝰ tam an in rebus creatis quȩ &. soci et
tenporis & compositionis partium legi subiacent. inueniri possit aliquatenus hoc qd̾
negat in do. Ponamus foniẽ de quo nascat᷑ & fluat riuuis qui postea colligatur
in lacũ. sit ꝙ nomen eius nilus. Sic itaꝙ discrete dicimius fontẽ. riuũ. lacum: ut
fonte non dicamus ruium aut lacũ. nec ruiu̾ aut fontẽ aut lacum. nec lacum
fontẽ aut riuũ. Eons cam̃ uilus uocat᷑. & rius nilus. & lacus inlus. & duo si¬
mul fons &e riuus mlus. fons & lacus mlus. ruius& lacus uilus. & simultres
fons & riuus & lacus nilus. cũ tam̃ non sit alius & alius nilus. s unus idemꝙ
siuie cũ singulus quisꝙ sie cum bini seu cum tres dicunt᷑ nlus. Tresgͥ sunt

Expanded text:
tur; sed credat aliquid in illa esse, quod in istis esse nequit, et acquiescat auctoritati tur; sed credat aliquid in illa esse, quod in istis esse nequit, et acquiescat auctoritati Christianae, nec disputet contra illam. 48 CAPUT temporis, et compositionis partium legi subjacent, inveniri possit aliquatenus hoc quod negat in Deo. Ponamus fontem, de quo nascatur et fluat rivus, qui postea colligatur in lacum: sitque nomen ejus Nilus. Sic itaque discrete dicimus fontem, rivum, lacum; ut fontem non dicamus rivum, aut lacum; nec rivum, fontem, aut lacum; nec lacum, fontem, aut rivum. Fons tamen Nilus vocatur, et rivus Nilus, et lacus Nilus; et duo simul fons et rivus, Nilus; fons et lacus, Nilus; rivus et lacus, Nilus; et simul tres fons, et rivus, et lacus, Nilus; cum tamen non sit alius, et alius Nilus; sed unus idemque, sive cum singulus quisque, sive cum bini, sive cum tres dicuntur Nilus. Tres igitur sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est pat᷑ : quoniam duo homines & separate ꝑsonę sunt adam & abel.
nec est cuius filius sit adam. aut cuius pater abel. Sic itaꝙ fatenur
in dõ quia pater non est filius aut filus pater. quãuis duo dii nͣ¬
sint. qͣnã pat̾ nom habet patrẽ aut filius filium. Similit̃ sꝑs sc̃suon est pateraut
sc̃s tres st̃ & alii ab inuicẽ. nec de muice̾ dici queunt. sicut de patre & filio. in di¬
uersis ꝑsonis hominũ ostendimus. idõ dicunt᷑ tres ꝑsone. ñ quia sint tres res sepa¬
rate. Ac si negat tria posse dici de uno & unũ de trib ut tria non dicantur de
muncẽ sicut in his irib ꝑsonis & uno dõ facimꝰ. amͣ hoc in alĩs reb non uidet. ne
esse in do. nec comparet natam quȩ suꝑ omĩa ẽ libera ab om̃i lege loci et tempo¬
ris & compositionis partiuĩ. reb quȩ loco aut tempore claudunt᷑ aut partib componum¬

Expanded text:
est pater; quoniam duo homines et separatae personae sunt Adam et Abel, est pater; quoniam duo homines et separatae personae sunt Adam et Abel, nec est cujus filius sit Adam aut cujus pater sit Abel. Sic itaque fatemur in Deo quia Pater non est Filius, aut Filius Pater quamvis duo dii nsint; quoniam Patus tres sunt, et alii ab invicem, nec de invicem dici queunt sicut de patre et filio in diversis personis hominum ostendimus; ideo dicuntur tres personae; non quia sint tres res separatae. At si negat tria dici posse de uno, et unum de tribus: ut tria non dicantur de invicem; sicut in his tribus personis et uno Deo facimus, quoniam hoc in aliis rebus non videt, nec esse in Deo, nec comparet naturam, quae super omnia est libera ab omni lege loci et temporis et compositionis partium, rebus quae loco aut tempore clauduntur, aut partibus componun
Abbreviated transcription (Latin):
in hac epłã nichil potui uidere pret̾ illud quod supra posui. s puto sic re¬
i patere ueritate̾ ex his quȩ diri: ut nulli lateat intelligenti nichil quod
contra illam dr̃ ium ueritatis tenere S si reuocatus a multitudine deorumm
płuralitatẽ abnegat in dõ ꝑsonaꝵ: hoc id̾o facit quia uescit unde loquit᷑.
Nam nec dm̃ nec ꝑsonas eius cogitat: s tale aliquid quales sunt plures hu¬
manȩ ꝑsone. & quia uidet unũ homin̾e plures ꝑsonas eẽ non posse: ne¬
gat hoc ipsũ de dõ. Non enim idcuto dicunt᷑ tres ꝑsonȩ quia sint tres
res separatȩ. sicut tres homines: s quia similicudinẽ babe̾t quandam cũ
trib separatis ꝑsonis Considereius hoc in patre et fibe. & idipsum intel
ugat᷑ de sꝑu scõ. Ponamius gͥ hominẽ qui tantum patͣ sit & uon filius.
& filium eius aui cantu̾filius sit & non pater. idẽ adam & abel. Dicimꝰ
itam de adam patre &ꝰ abel filio. quia pater non est filius et filius ñ

Expanded text:
in hac epistola, nihil potui videre praeter illud quod supra posui; sed puto sic rei veritatem patet ex his quae dixi, ut nulli lateat intelligenti nihil quod contra illam dicitur, vim veritatis tenere. Sed si revocatus a multitudine deorum, pluralitatem abneget in Deo personarum: hoc ideo facit, quia nescit unde loquitur. Nam nec Deum nec personas ejus cogitat, sed tale aliquid: quales sunt plures humanae personae. Et quia videt unum hominem plures personas esse non posse, negat hoc ipsum de Deo. Non enim idcirco dicuntur tres personae, quia sint tres res separatae, sicut tres homines; sed quia similitudinem habent quamdam cum tribus separatis  sancto. Ponamus igitur hominem qui tantum sit pater, et non filius; et filium ejus, qui tantum filius sit, et non pater; id est Adam et Abel. Dicimus itaque de Adam patre, et de Abel filio, quia pater non est filius, et filius non
Abbreviated transcription (Latin):
iͥ plures sunt res in dõ ꝑsonȩ plures: Sieñ uera ẽ hȩc etis consequertia: ñ solum
eẽ tres ꝑsnas: aut illud ñ conse quet᷑ qd̾ dicit aut onñia illa simins quȩ esriuo¬
srquent̃. Similis nãꝙ: in om̃ib ius consequentiȩ Curgͦ ꝑgit ad incaruatio¬
nẽ quasi ipsa sola faciat questionẽ. & ñ potius dic̃ si tres ꝑsone sumnt unares
n sunt tres ꝑsonȩ: Nã ñ minus ante in caruationẽ quam post face ques¬
tionẽ hane pocer. Si autẽ hoc om̃no uult asserere tres scilic&s ꝑsonas sasu
qd̾ amanȩ as ẽ non eẽ unã it᷑ s tres res unãquãꝙ ꝑ se. sicut simt tres angli
s selumimꝰ res ꝑsonas affimat eẽ tres res sine adsitam̃ co aiciuius similitisdinis.
Cur qͦ filit᷑ aut fallit sub nomine iei cum icdipsũ significet᷑ sub nomidedi.
Pemnpe aut dñ cẽ rem illam negabit. in qua tres ꝑsonas mimo quanitres
fateri tre dos. dnũ tres ille res simus sinit. umiis ds. et nos dicimus Eigo si

Expanded text:
vera est haec ejus consequentia, non solum esse tres personas; aut illud non consequetur quod dicit; aut omnia illa simul, quae dixi, consequentur: similis namque est in omnibus vis consequentiae. Cur ergo pergit ad incarnationem, quasi ipsa sola faciat quaestionem; et non potius dicit, si tres personae sunt una res, non sunt tres personae? Nam non minus ante incarnationem, quam post facere hanc quaestionem potest. Si autem hoc omnino vult asserere, tres scilicet personas, secuunam rem, sed tres res, unamquamque per se, sicut sunt tres angeli; sed solummodo tres personas affirmat esse tres res, sine additamento alicujus similitudinis. Cur ergo fallitur aut fallit sub nomine rei, cum idipsum significetur sub nomine Dei? Nempe aut Deum esse rem illam negabit, in qua tres personas, imo quam tres fateri tres deos; quoniam tres illae res simul sunt unus Deus. Et nos dicimus: Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
subdit nͥ ut ad aliqd qd uudt atringat. & idcirco seipsum habet auctorẽ cur eã
alii subdat. Qua pptͣ propria uoluntas ẽ: quȩ nulli alii eͣ subdita. Solius autẽ
di ẽ propͥam hab̾e uoluntatẽ. id ẽ auȩ nulli fubdita sit. Quicũ ꝙ enĩ ꝓpria

Expanded text:
subdit, nisi ut ad aliquid, quod vult, attingat; et idcirco seipsum habet auctorem cur eam subdit, nisi ut ad aliquid, quod vult, attingat; et idcirco seipsum habet auctorem cur eam alii subdat. Quapropter propria voluntas est, quae nulli alii est subdita. Solius autem Dei est propriam habere voluntatem, id est, quae nulli subdita sit. Quicunque igitur propria
Abbreviated transcription (Latin):
cipit mens humana filiũ patri. quã aliũ alii supplicare: quauis hec supplica¬
cio ñ fiat ã dutinitate. s ab humanitate ad diuinitatẽ. Quãᷤ idcireo filius dĩ
facit: q homo ꝑ inutatẽ ꝑsone filius ẽ di. Amplius. Qui homine̾ erat assiq̃pturus
uenturus erat ad pugnandũ cont᷑ diabolum. & adint̾cedendũ sicut diri ꝓ homi¬
ne. Qui ambo diabolus scilic&e & homo ꝑ rapinã se uoluert᷑ facere similes do: cum
ꝓpria sunt usi uoluntate. Et qr ꝑ rapinã uoluert᷑: ñ nisi ꝑ falsicatẽ. qmͣ non nisi
tiuste potuert. Propria em̃ uoluntas angłi siue hominis ẽ. quȩ contra uoluntatem
di ẽ. Cum enĩ aliquis uult quod ds uelle ꝓrohibet: nullum habet auctorẽ suȩ uolun¬
tacis nisi seipsum. & ido sua ꝓpria ẽ. llam quamuis homo uoluntatẽ suã ali quand
subdat uoluntati alterius hominis : ꝓpͥa tam̃ ẽ. si contra diñ est. qmͣ non eam

Expanded text:
cipit mens humana Filium Patri, quam alium aliis supplicare, quamvis haec supplicacipit mens humana Filium Patri, quam alium aliis supplicare, quamvis haec supplicatio non fiat a divinitate, sed ab humanitate ad divinitatem, quam idcirco Filius Dei facit; quia homo, per unitatem personae Filius Dei est. Amplius: Qui hominem erat assumpturus, venturus erat ad pugnandum contra diabolum, et ad intercedendum, sicut dixi pro hominibus: qui ambo, diabolus scilicet et homo per rapinam se voluerunt facere similes Deo, cum propria sint usi voluntate. Et quia per rapinam voluerunt, nonnisi per falsitatem; quoniam nonnisi injuste potuerunt. Propria enim voluntas angeli sive hominis est, quae contra voluntatem Dei est. Cum enim vult aliquis quod Deus velle prohibet, nullum habet auctorem suae voluntatis, nisi seipsum: et ideo sua propria est. Nam, quamvis homo voluntatem suam aliquando subdat voluntati alterius hominis, propria tamen est, si contra Deum est; quoniam non eam
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitatis. qd̾ ñ conuenit. Qđ si pat̾ in uintatẽ suȩ ꝑsonȩ hominẽ assũpsisset.
casdẽ facer& in do pluralitas filioꝵ inconuenientias. & ad huc aliam. Nam si
ess&e filius uirgiis: duȩ ꝑsonȩ in trinitate nomen nepotis sumerent. quia
& pat nepos ess&e parentũ uirginis. & filius eius uir gmis ess& nepos. cum ipse
camͣ uichil haber&e er uirgme. Qm̃ gͦ qualib& paruũ inconuenieus i dõ est
inpossibile: non debuit alia di ꝑsona incarnari quã filius. Illo enim incarnato:
nullũ sequit᷑ inconueniens. Qđ enim pacre dr̃ minor filius r sꝑu scõ scđm hu¬
manitatẽ. ũ tamͣ ido illȩ duȩ ꝑsonȩ excellent filio: ꝙ eandẽ maiestate̾ qua ma¬
iores st̃ humanitate filii. hab& filius. qua & ipse p̾est cũ illis suȩ humani¬
tati. Est & aliud cur magis conueniat filio incarnatio quã alii. Qui enim
erat incarnandus. oraturus erat ꝓ humanio genere: & conuenientius satis sus¬

Expanded text:
tis: quod non convenit. Quod si Pater in unitatem suae personae hominem assumpsisset, easdem faceret in Deo pluralitas filiorum inconvenientias, et adhuc aliam. Nam si esset filius Virginis, duae personae in Trinitate nomen nepotis assumerent; quia et Pater nepos esset parentum Virginis; et Filius ejus Virginis esset nepos; cum ipse tamen nihil haberet ex Virgine. Quoniam ergo quamlibet parvum inconveniens in Deo est impossibile; non debuit alia Dei persona incarnari quam Filius. Illo enim incarnato, nullum sequitur inconveniens. Quod enim Patre et Spiritu sancto manitatem, non tamen illae duae personae ideo excellunt Filio; quia eamdem majestatem, qua majores sunt humanitate Filii, habet et Filius, qua et ipse praeest cum illis suae humanitati. Est et aliud, cur magis conveniat Filio incarnatio quam alii. Qui enim erat incarnandus, oraturus erat pro humano genere; et convenientius satis sus
Abbreviated transcription (Latin):
Ucroꝙ gͥ pede. idẽ in utraꝙ parte claudicat incarnacione filii dĩ. qui una
uat᷑a ẽ cum patre. & alia ꝑsona a patre: quicũꝙ eristimat eaudẽ incarnationem
sic eẽ scđd̾m nat᷑e unitatẽ. ut filius non poffit incarnari sine patre. uec intelligis
ds̃ nͣ sic assumpsit hominẽ ut uat᷑a di̾ & hominis sit una & eadẽ. s ut ꝑsona
đi & bominis una eadẽꝙ sit. Quod non nͥ in una di ꝑsona eẽ potest. Diuersas enĩ
ꝑsonas ina candẽꝙ ꝑsonã eẽ cũ uno eodẽꝙ homine nequit incelligi. Nam si unus
homo cũ singulis plurib ꝑ sonisẽ una ꝑsona: necesse ẽ plures ꝑ sonas quȩ aliȩ
stͣ a se intuicẽ eẽ unam eandẽꝙ ꝑsonam qđ non ẽ possibile. Qua propt̾ impossibile¬

Expanded text:
ur pede, id est utraque parte claudicat in incarnatione Filii Dei, qui una natura est cum Patre et alia persona a Patre, quicunque existimat hanc incarnationem sic esse secundum naturae unitatem, ut Filius non possit incarnari sine Patre; nec intelligit Deus non sic assumpsit hominem, ut natura Dei et hominis sit una et eadem; sed ut persona Dei et hominis una eademque sit: quod nonnisi in una persona Dei esse potest. Diversas enim personas, unam et eamdem personam esse cum uno eodemque homine nequit intelligi. Nam, si unus homo cum singulis pluribus personis una persona est, necesse est plures personas, quae aliae sunt a se invicem, esse unam eamde
Abbreviated transcription (Latin):
ob aliud abiurasse qd̾ dicebat. nͥ qr a ppło intͣfici rimebat. Hac gͥ causa quidã
fr̃s me pͣcib sius coegerunt ut soluerẽ questionẽ. qua ipse sic erat irretitus.
defensionis aurilio. Quppe si ego contẽptibilis honucio. tot scĩs & sipientib ub
eristentib ad confirmandũ ficłi xꝑmȩ firmanitũ quasi mea inchgeat defen¬

Expanded text:
iud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat. Hac igitur causa quidam iud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat. Hac igitur causa quidam fratres precibus suis me coegerunt ut solverem quaestionem, qua ipse sic irretitus erat, defensionis auxilio. Quippe si ego contemptibilis homuncio, tot sanctis et sapientibus ubique existentibus, ad confirmandum fidei Christianae
Abbreviated transcription (Latin):
& potentia om̃ino sint ide̾. gͦ pat̾ & sꝑs sẽs cum filio : incarnatꝰ. Qđ cum ad me ꝑla¬
tũ eẽt: incepi contͣ hc̃ errorẽ quanda epłam. Quam parte quadam edita ꝑfice¬
re contẽpsi credens ñ ea opus ee̾. qm̃ & ille cont̾ quẽ fiebat. in concilio a uene
uidebat᷑ qui eum errare ignorar&. Partem tamen illam quã feceram quidam stͣs u
nesciente transcripsert᷑. atꝙ aliis legendam tradeͬrunt. Qd̃ idento dico ut si in ali.¬
cuiꝰ manꝰ p̾res illa uenerit. quãqtã niebil ibi falsum sit: tamͣ tanqu̾a imꝑfecta
& non exquisita relinquat᷑. & hic qd̃ ibi incepi diligentus inceptũ & ꝑfectum rx¬
quirat᷑. Postꝗ enim in anglia ad eꝑatuni nescio qua di dispositione captus &
retentus sũ: audiui p̃fatę nouitatis auctorẽ in sua pseuerantẽ sententia dic̾e se ĩ

Expanded text:
tus sanctus cum Filio est incarnatus. Quod cum ad me perlatus sanctus cum Filio est incarnatus. Quod cum ad me perlatum esset, incoepi contra hunc errorem quamdam epistolam, quam, parte quadam edita, perficere contempsi credens non ea opus esse; quoniam et ille, contra quem fiebat, in consilio a venervidebatur qui eum errare ignoraret; partem tamen illam quam feceram quidam fratres, me nesciente, transcripserunt, atque aliis lugendam tradiderunt; quod idcirco dico ut, si in alicujus manus pars illa venerit, quanquam ibi nihil falsum sit, tamen tanquam imperfecta et non exquisita relinquatur; et hic quod illic incoepi, diligentius inceptum et perfectum requiratur. Postquam enim in Anglia ad episcopatum, nescio qua Dei dispositione, captus et retentus sum; audivi praefatae novitatis auctorem in sua
Abbreviated transcription (Latin):
NO ET PAT Rl unũsȩ ȩccłȩ in terra Mpendiensis.¬
ꝑegriantis. sũmo pontifici urbano. fr̃ a nselinus. uita peccator. habi¬
tu monachus. siue iubente siue ꝑmittente dõ. cantuarię metͦpolis
uocatus eꝑc. debitam subiectionẽ cum humili seruitio & deuotis oratiomibus. Qm̃
eccłesiam suã regendam cominitter&. Ad nullum aliumi rectius refert᷑. siquid contͣ
catholicã fidẽ orit᷑ in ȩccła. ut eius auctoritate corrigat᷑. nec ulli alii tutuis siquid
contra errorẽ respondet᷑ ostendit᷑. ut eus prudentia exammet᷑. Qua ppt̾ sicut nulli dig¬
in ea corrigendu ẽ. uĩa censura castiget᷑. & qd̾ regulam ueritatis ten&. ura auctor ita¬
te roboret᷑. Cum adhuc in becci monastĩo abbas essẽ: p̃sũpta ẽ a quodã clerico in¬
francia talis assertio. Si inquit in do tres ꝑsonȩ sunt una tantuͣ res. & ñ sunt tres
res. unaqueꝙ ꝑ se separatim sicut tres angłi aut tres animȩ. ita tamͣ ut uoluntate

Expanded text:
no et Patri universae Ecclesiae in terra peregrinantis, summo pontifici URBANO, frater ANSELMUS vita peccator, habitu monachus, sive jubente sive permittente Deo, Cantuariae metropolis vocatus episcopus, debitam subjectionem, cEcclesiam suam regendam committeret; ad nullum alium rectius refertur, si quid contra catholicam fidem oritur in Ecclesia, ut ejus auctoritate corrigatur; nec ulli alii tutius, si quid contra errorem respondetur, ostenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter, sicut nulli digin ea corrigendum est, vestra censura castigetur, et quod regulam veritatis tenet, vestra auctoritate roboretur Francia talis assertio: Si in Deo, inquit, tres personae sunt una tantum res; et non sunt tres res unaquaeque per se separatim, sic
Abbreviated transcription (Latin):
tellectum prius conant᷑ ascendẽ.: in multimodis errores. ꝑ intellectus defectum
cogant᷑ descendẽ. Palam namꝙ ẽ qr illi nͣ babent sidi firmitate̾. qui qmͣ quod
credunt intelligere non possunt. disputant cont̾ eiusdẽ fid̃i ã sc̃is patrib confir¬
matã ueritatẽ: uelut si uesꝑtiliones & noctuȩ ñ nͥ in nocte clũ uidentes. de meridi¬
anis solis radiis disceprent contͦ aqdlas ipsum solem irreub̾atouisu intuentes. Prius
los & prius ꝓ humiłe obedientiã testimonioꝵ dĩ debemus fieri paruidi. ut disca¬
mus sapientiã quam dat testinoniũ dñi fidele sapienitã p̃stans paruulis. unde

Expanded text:
tellectum conantur ascendere, multimodos errores per intellectus defectum cognantur descendere. Palam namque est quia illi non habent fidei firmitatem, qui, quoniam quod credunt intelligere non possunt, disputant contra ejusdem fidei a sanctis Patribus confirmatam veritatem; velut si vespertiliones et noctuae nonnisi in nocte coelum videntes, de meridianis solis radiis disceptent contra aquilas solem ipsum irreverberato visu intuentes. Prius los ; et prius per humilem obedientiam testimoniorum Dei debemus fieri parvuli, ut discamus sapientiam, quam dat testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis . Unde
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ hoc negat. intelligit & cogitat quo maius cogitari nequit. Palam autẽ ẽ ꝙ sim¬
lit̾ potest cogitari & intelligi qd̾ ñ pocest ñ eẽ. Mauis uͦ cogitat qͥ hoc cogitat. quama

Expanded text:
igitur hoc negat; intelligit et cogitat, quo majus cogitari nequit. Palam autem est quia simigitur hoc negat; intelligit et cogitat, quo majus cogitari nequit. Palam autem est quia similiter potest cogitari et intelligi, quod non potest non esse; majus vero cogitat qui hoc cogita
Abbreviated transcription (Latin):
& incelligi. Sicut eium iuł ꝓbib& dici meffabile hcce illud diei non possit quod
ineffabile d̾r. & quẽ adinodũ pocest cogitari non cogitabile. quamuis illud &o¬
gitari non possit cui conuenit non cogitabile dici: ita cum dr̃ quonil mauis ual&
cogitari: ꝓculdubio qd̾ audit᷑ cogitari & incelligi pocest. etiam si res illa cogitari
non ualeat aut incelligi. qua mauis cogitari nequit. llam & si quis qũa ẽ tam insipiens ut
dicat ñ eẽ aliqͥd quo maius ñ possit cogitari: non tamen ita erit inpudens ut dicat se ñ
posse intelligere aut cogitare qͥd dicas. Aut siqͥs talis inuenit᷑ ñ mͦ sermo eius est respu¬
endufs & ipse conspuendus. Quisqͥs gͥ negat aliquid eẽ quo marihiequeat cogitari.
utiꝙ intelligit & cogitat negationẽ quã facit. Quã negationẽ incelligere aut cogi¬
tare non potest. sime partib eicis. Pars autẽ eius ẽ. quo maiꝰ cogitari non potest. & cũꝙ.

Expanded text:
dici, ineffabile; licet illud dici non possit, quod ineffabile dicitur; et quemadmodum cogitari potest non cogitabile, quamvis illud cogitari non possit, cui convenit non cogitabile dici: ita cum dicitur, quo nihil majus valet cogitari; procul dubio quod auditur, cogitari et intelligi potest, etiamsi res illa cogitari non valeat aut intelligi, qua majus cogitari nequit. Nam etsi quisquam est tam insipiens, ut dicat non esse aliquid quo majus non possit cogitari, non tamen ita erit impudens, ut dicat se non posse intelligere aut cogitare quid dicat: 40 aut si quis talis invenitur, non modo sermo ejus est respuendus, sed et ipse conspuendus. Quisquis igitur negat aliquid esse, quo majus nequeat cogitari; utique intelligit et cogitat negationem, quam facit: quam negationem intelligere aut cogitare non potest sine partibus ejus: pars autem ejus est, quo majus cogitari non potest. Quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
ualce er alinis reb conici posse. Ac siqͥs catholicus hoc neget. meminerit qr inuisibilia
dłĩ a creata mandi ꝑ ea quȩ facta sunt incellecta conspicumt᷑. sempitͣna quoꝙ euisuit¬

Expanded text:
valet, ex aliis rebus conjici posse. At si quis Catholicus hoc neget, meminerit quia invisibilia valet, ex aliis rebus conjici posse. At si quis Catholicus hoc neget, meminerit quia invisibilia Dei a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quo
Abbreviated transcription (Latin):
test multum possimius conicere illud quo nichis pocest maius
cogitari. Cius enim uerbi grͣa ł hoc cogitare non pocest enam
si non credat. in re eẽ qd̾ cogitat. scilic& si bonum ẽ aliꝗͥd qd̃ inicium & finem
Nt. multo melius ẽẽ bonum qd̾ lic& incipiat non cam̃ desinit. & sicut istud il¬
io meliꝰẽ ita isto meluis eẽ meliꝰ illud qd̾ nec finẽ bt̃ nec mitiũ. etiam si semꝑ de
p̃cico ꝑ p̃sens cͣnsseat. ad futurum. & siuie sit in re aliquid hurusmodi siue
non sit: ualde tam̃ eo melius eẽ id qd̾ nullomͦ indigie ł cogit᷑ mutari uel
moueri: An hoc cogitari ñ potest: aut aliꝗd hoc mauis cogitati pocest.
Aut non ẽ hoc er his quib maius cogitari ual& conicere. id quo mauis cogitari ne¬
auit. Est gͥ unde possit conici quo maius cogitari nequeat. Sic itaꝙ facile refelli
potest insipiens qui sactam auctoritatẽ non retipit. si negat quo mauis cogitari non

Expanded text:
test majus, multum possumus conjicere illud, quo nihil potest majus test majus, multum possumus conjicere illud, quo nihil potest majus cogitari. Quis enim, verbi gratia, vel hoc cogitare non potest, etiam si non credat in re esse quod cogitat, scilicet, si bonum est aliquid, quod initium et finem habet; multo melius esse bonum, quod, licet incipiat, non tamen desinit: et sicut istud illo melius est, ita isto esse melius illud, quod nec finem habet nec initium, etiamsi semper de praeterito per praesens transeat ad futurum: et sive sit in re aliquid hujusmodi, sive non sit; valde tamen eo melius esse id, quod nullo modo indiget vel cogitur mutari, vel moveraut non est hoc ex iis, quibus majus cogitari valet, conjicere id quo majus cogitari nequit? Est igitur unde possit conjici, quo majus cogitari nequeat. Sic itaque facile refelli potest insipiens, qui sacram auctoritatem non recipit; si negat, quo majus cogitari non
Abbreviated transcription (Latin):
nullomͦ cogitat. Aut si ce illud qr ñ omiꝰ no intelligit᷑ negat᷑. nonne camen
facilius id quod aliquomꝰ quã id qd̾ millomꝰ intelligit᷑ ꝓbat᷑: ñ gͦ irracio¬
se ꝓbas quo maius cegiari nequit ñ tale eẽ qualis nond̾u facta pictã
in intellectu pictoris. sine causa fit. Non eni ad hoc ꝓtuli pcturam
pcogitatam. ut tale illud de quo agebat᷑ uellem asserere: s tantum
ut aliquid ee̾ in intellectir. qd ñ intelligeret᷑ possẽ ostend̾e. Item qd̾
te cogitare audicum ł inintellectu hab̾e non posse. qmͣ ipsamrẽ
ñ nosti nec eam ea alia simili potes conicere. palam ẽ rem aliter sese
hab̾e. Qm̃ naͣꝙ om̃e minus bonum in tantum ẽ simile maiori bono
in quantũ ẽ bonũ : pat& cuilib& rationabili menti qr de bonis mino¬
rib ad maiora conscendendo ex his quib aliquid mauis cogitari po¬

Expanded text:
nullo modo cogitat. Aut si et aliud, quia non omnino intelligitur, negatur, nonne tamen nullo modo cogitat. Aut si et aliud, quia non omnino intelligitur, negatur, nonne tamen facilius id quod aliquo modo, quam id quod nullo modo intelligitur, probatur? Non ergo irse probas, quo majus cogitari nequit, non tale esse; qualis nondum facta pictura in intellectu pictoris, sine causa fit. Non enim ad hoc protuli picturam praecogitatam, ut tale illud, de quo agebatur, vellem asserere; sed tantum, ut aliquid esse in intellectu, quod non esse intelligeretur, possem ostendere. Item, te cogitare auditum, vel in intellectu habere non posse; quoniam nec ipsam rem nosti, nec eam ex alia simili potes cognoscere; palam est rem aliter sese habere. Quoniam namque omne minus bonum in tantum est simile majori bono, in quantum est bonum; patet cuilibet rationali menti quia de minoribus bonis ad majora conscendendo, ex his, quibus aliquid cogitari po