comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ in his uestigiũ iustitie fuit. cuius officia
sũt humanitas equitas miseritoͬdia: ia superba
& tumida in equalitate gaudebãt᷑. altioresq se
ceteris hõibus satellitũ comitatu & ferro & in¬
signi ueste fulgebat᷑. Hinc honores sibi & put¬
puras. & tasces inuenerũt: ut secutiũ gladio¬
rũꝗ terrores subnixi: quasi iure dñoꝵ per¬
culsis ac pauẽtibus impararẽt. In hac condictio¬
ne humana uitã rex ille cõstituit: qui debel¬
lato ac fugato parente. nõ regnũ. sed impiã
tirãnidẽ. ui ac hõibus armatis occupauit. & au¬
reũ illũ iustumq seculũ substulit. coegitq ho¬
mines malos & impios fieri: uel ex hoc ip̃o: qđ
cos auertit a dio ad se adorãdum. quod ter¬
ror in solentissime poteltatis expresserat. Sl
enĩ nõ metueret eum quẽ arma cragebant:
quẽ fecri & gladioꝵ fulgor insuetuꝰ circũ¬
dabat. Aut cui parceret alitno: qui ne prĩ

Expanded text:
nullum in his vestigium justitiae fuit, cujus officia nullum in his vestigium justitiae fuit, cujus officia sunt humanitas, aequitas, misericordia, jam superba et tumida inaequalitate gaudebant; altioresque se caeteris hominibus, satellitum comitatu, et ferro, et insigni veste faciebant. Hinc honores sibi, et purpuras, et fasces invenerunt, ut securium gladiorumque terrore subnixi, quasi jure dominorum perculsis ac paventibus imperarent. In hac conditione humanam vitam rex ille constituit, qui, debellato ac fugato parente, non regnum, sed impiam tyrannidem vi et hominibus armatis occupavit; et aureum illud justumque saeculum sustulit, coegitque homines malos et impios fieri, vel ex hoc ipso, quod ipsos avertit a Deo ad se adorandum: quod terror insolentissimae potestatis expresserat. Quis enim non metueret eum, quem arma cingebant, quem ferri et gladiorum fulgor insuetus circumdabat? aut cui parceret alieno, qui ne patri
Abbreviated transcription (Latin):
nus conlerere ceꝑũt dx insidiari: & głam si¬
bi & humano sanguie cõparare: quoꝵ oĩu
maloꝵ fons cupiditas erat. que scilic& ex
contemtu uere maiestatis erupit. Nõ enĩ im̃
nõ participabãt aliis quib aliquid affluebat.
sed aliena quoq rapiebãt. in priuatũ lucrum
trahentes om̃ia. & que antea in usus horum
etiã singłi laborabãt. in paucoꝵ domos cõfere¬
bant᷑. Ut enĩ seruitio ceteros subiugarẽt: im-
primis necessaria uite subducer & tolligere
ceperũt: eaq firmiter cõclusa seruar: ut bñ¬
ficia celestia facerẽt sua. nõ propter humani¬
tatẽ. q̃ nulla his exat: sed ut omĩa cupidita
tis & auaritie instrum̃tta corraderẽt᷑. Leges
etiã sibi iustitie noĩe munitas iniquissimas
iniustissimasq sanxerũt. quib rapinam &x
auaritiam suam. contra uim multitudinis tue¬
rent᷑.Tantũ igit᷑ auc toritate ꝙͣtum uiribus
ac opibus. aut malitia preualebat. Et qm̃

Expanded text:
nus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sinus conserere coeperunt et insidiari et gloriam sibi ex humano sanguine conparare. Quorum omnium malorum fons cupiditas erat, quae scilicet ex contemptu uerae maiestatis erupit. non tantum enim non participabant alios quibus aliquid afluebat, sed aliena quo- » que rapiebant in priuatum lucrum trahentes omnia, et quae antea in usus omnium etiam singuli laborabant, in paucorum domos conferebantur. ut enim seruitio ceteros subiugarent, in primis necessaria uitae subducere et colligere coeperunt eaque firmiter conclusa seruare, ut beneficia caelestia facerent sua, non propter humanitatem, quae nulla in eis erat, sed ut omnia cuptis et avaritiae instrumenta corraderent. Leges etiam sibi nomine justitiae iniquissimas injustissimasque sanxerunt quibus rapinas et avaritiam suam contra vim multitudinis tuerentur. Tantum igitur auctoritate, quantum viribus, aut opibus, aut malitia praevalebant. Et quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ut ait Cicero Et iouis in regno cełiq inpãͣ¬
te resedit. Quo enĩ poterat in eius regno re¬
sidere aut cõmorari: qui pẽtm regno expult.
bello persecutus c̃. exulem toto orbe iactauit
la malũ uirus serpentib addidit attis. Pre¬
dariq lupos ussit .i. odium & inuidiã & do¬
lum hoibus inseruit. ut iam ẽtnt. ꝙͣ serpẽtes
uenenati: tam rapaces ꝙͣ lupi. Quod quidẽ
uere facuĩt hi: qui iustos ac fideles deo perse¬
quũt᷑. Dantq udicibus seiuendi aduersus in¬
noxios potestatem. Fortaste aliquid eiusmoͥ iu¬
piter fecerit: ad expugnandam tollendamq ii¬
stitiã. & id circo esferasse serpentes ac lupos
acuisse tradat᷑. Tum belli rabies & amor suc¬
cessit hndi: neq ĩ merito sublata enĩ dei re-¬
ligione: boni quoq ac mali scĩam perdidexũt.
Sic hõibus intercidit cõĩtas uite. & dixectum
foedus sotietatis humane. Tum inter se ma¬

Expanded text:
non, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parnon, ut ait Cicero, et Iouis in regno caelique in parte resedit. quomodo enim poterat in eius regno residere aut commorari qui patrem regno expulit, bello persecutus est, exulem toto orbe iactauit? ille malum uirus serpentibus addidit atris praedarique lupos iussit, id est odium et inuidiam et dolum hominibus inseuit, ut tam essent quam serpentes uenenati, tam rapaces quam lupi. quod quidem uere faciunt ii qui iustos ac fideles deo persecuntur dantque iudicibus saeuiendi aduersus innoxios potestatem. fortasse aliquid eiusmodi Iuppiter fecerit ad expugnandam tollendamque iustitiam et idcirco efferasse serpentes ac lupos acuisse tradatur. tum belli rabies et amor successit habendi. neque inmerito. sublata enim dei religione boni quoque ac mali scientiam perdiderunt. sic hominibus intercidit communitas uitae et diremptum est foedus societatis humanae. tum inter se ma
Abbreviated transcription (Latin):
tet: nõ ut existimemus inhil om̃o tum fius¬
se priuati: sed more poetito figuratũ. ut intel¬
ligamus tam liberales fuisse hoĩes. ut natas
sibi fruges nõ in cluderẽt: nec soli: ab scõditis
incubarẽt᷑: sed pauperes ad cõmunionẽ ꝓͥi
laboris ad mitterent. Flumĩa iam lactis iam flumĩa
nectaris. ibant. nec mirũ cũ pr̃optuaria iustoꝵ
benigne patexet om̃ibus. nec auaritia intercipiẽs
bñficia diuina: famẽ sitimq uulgo faceret: sed
om̃s equaliter habudarẽt. Cum h̃ntes nõ hntibus
large copioseq do donarent. Sed postꝗ satãnus
a filio pulsus in latiumq delatus ẽ. Arma iorus
fugiens eregnis exul ademptis: cum iam popu-¬
lus uł nouĩ regis metu: uł sua sponte depra¬
uatus. deum colere desiss&: regemꝗ pro deo
habere cepiss& cũ ip̃e ꝓpe modum parricida
exemplo ceteris eẽt. ad uiolandũ pietatẽ. de¬
seruit ꝓprie terras iustissima uirgo. sed

Expanded text:
tet, non ut existimemus nihil omnino tum fuistet, non ut existimemus nihil omnino tum fuisse priuati, sed more poetico figuratum, ut intellegamus tam liberales fuisse homines, ut natas sibi fruges non includerent nec soli absconditis incubarent, sed pauperes ad communionem proprii laboris admitterent. flumina iam lactis, iam flumina nectaris ibant. nec mirum, cum promptuaria iustorum benigne paterent omnibus nec auaritia intercipiens beneficia diuina famem sitimque uulgo faceret, sed omnes aequaliter abundarent, cum habentes non habentibus large copioseque donarent. sed postquam Saturnus a filio pulsus in Latiumque delatus est arma Iouis fugiens et regnis exul ademptis, cum iam populus uel noui regis metu uel sua sponte deprauatus deum colere desisset regemque pro deo habere coepisset, cum ipse propemodum parricida exemplo ceteris esset ad uiolandam pietatem, deseruit propere terras iustissima uirgo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pro uero hndũ t̃. Saturno enĩ regnate: nõ¬
dum deoꝵ cultibus institutis. nec ad huc illa
gente ad diuinitatis opinigaẽ cõsecrata: deus
utiq colebat᷑. & ideo nõ exãt neq dissentiones
neq inimicitie. neq bella: nõ dum sanos ue¬
rabies nudauerat etises. ut germanicus cesar
in aratheo loquit᷑ carminẽ. Nec tõsanguineis
fuerat discordia nota. Immo nec aliengenii
quidẽ sed neq illi omio gladis qui nudãrẽt᷑
fuerũt. Quis eñĩ pãte ac uigente iufatia: aut
detutela sui cũ nemo insidiaret᷑. aut de petni¬
tie alterius cogitaret: cũ nemo ꝗcꝙͣ cõcupisceret.
Aalebat tenui contenti uiuere cultu. ut Cicero
erat. in mediũ querebãt. Suippe cum deui
cõem om̃ibus terrã dedisset: ut cõem degeret
uitam: nõ ut rapida & furens auaritiã sibi
om̃ia uẽdicaret. nec ulli deess&. quod om̃ibus
nasceret᷑. Quod poete dictum: sic accipi opor¬

Expanded text:
pro uero habendum est. Saturno enim regnante, nonpro uero habendum est. Saturno enim regnante, nondum deorum cultibus institutis nec adhuc illa gente ad diuinitatis opinionem consecrata, deus utique colebatur. et ideo non erant neque dissensiones nequp inimicitiae neque bella, nondum uesanos rabies nudauerat enses, ut Germanicus Caesar in Arateo loquitur carmine, nec consanguineis fuerat discordia nota, immo ne alienigenis quidem, sed neque ulli omnino gladii qui nudarentur fuerunt. quis enim praesente ac uigente iustitia aut de tutela sui, cum nemo insidiaretur, aut de pernicie alterius cogitaret, cum nemo quicquam concupisceret? malebant tenui contenti uiuere cultu, ut Cicero erat: in medium quaerebant, quippe cum deus communem omnibus terram dedisset, ut communem degerent uitam, non ut rabida et furens auaritia sibi omnia uindicaret, nec ulli deesset quod omnibus nasceretur. quod poetae dictum sic accipi opor
Abbreviated transcription (Latin):
nõ duta capere poterat diuina: prius huma
quia ille nõ fecit: raptus eximia eruditione
fides cõstat. accessi deo inspirãte ut ego facerẽ
& simul ceteris ad imitandũ parare. ac si hor¬
tatu nr̃o docti hoĩes ac diserti: huc se cõferre
ceperint. & ingenia sua: uimq dicendi : ⁊̃n
hoc ueritatis campo iactare maluerint: enani¬
taras breui religiones falsas: & oca sura ẽt
persuasum: tum hãc solam religioniẽ. tum eñã¬
& solam & uera ẽẽ sapĩam. Sed euagatus tum
honguis ꝙ uolebam. Nunc reddenda est deiiu
sntia proporta disputano: que aut upa est
fersari uitiss hõrum ceslisse e texra. incelũq
migrasse. Atꝗ ut doceant quid sit uste ui¬
uere. Solẽt eñi precepta per ambages dare
R satuitni tpibus que illi uocãt᷑ aurea repelit
exempla iustitie. narrantꝗ in quo statu fue¬
rit humana uita dum illa in terra mora¬
tet. Quod quidẽ nõ proportica fictione: sed

Expanded text:
nondum poterat capere divina, prius humannondum poterat capere divina, prius humanquia ille non fecit, raptus eximia eruditione t, quibus fides constat, accessi Deo inspirante, ut ego facerem, et simul ut viam caeteris ad imitandum pararem. Ac si hortatu nostro docti homines ac diserti huc se conferre coeperint, et ingenia sua vimque dicendi in hoc veritatis campo jactare maluerint, evanituras brevi religiones falsas, et occasuram espersuasum cum hanc solam religionem, tum etiam solam ueram esse sapientiam. sed euagatus sum longius quam uolebam. stitia proposita disputatio: quae aut ipsa est fensam vitiis hominum, cessisse e terra, in coelumque migrasse; atuere — solent enim praecepta per ambages dare —, a Saturni temporibus, quae illi uocant aurea, repetunt exempla iustitiae narrantque in quo statu fuerit humana uita, dum illa in terra moraretur.. quod quidem non pro poetica nctione, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tione sola positũ t. aliud instituet. quõd
nos facimus. in quo necessę e: docttine to¬
tus substantiã cõtineti. No de fugi hũc
laborẽ: ut implexem mam quã cyprianus nõ est¬
executus in ea or̃one. qua demitrianũ sic̃ ait ipe
oblatrantẽ atq obstretp̃ete ueritati redarguer̾ cõ¬
nat᷑ qua mđ nõ ẽ usus ut debuit. Nõ eni sep¬
ture testimoniis quã ille utiq uan̾a. fictã cõmẽ¬
titiã putabat. sed argumẽtis & rõne fua̾t refel¬
lendus. Nã cum ageret cõtra hoĩem ueritatis igna¬
rũ: dilatis paulisper diuinis lectionib: formar̃
hũc a pͥncipio tanꝙͣ xudẽ debuit. eiꝗ paulatim
lucis principia mosttat᷑. ne toto luĩe obrecto
caligaret. Nam sũ infans iolidi ac fortis cibi. ca¬
pere uii ñõ põt obstomachi teneritudint᷑: se liqͦre
lactis: & mollitudine alitur: donec firmatis uitib
uesci fortioribus possit. ita & huic oportebat: qr

Expanded text:
tione sola positum est, aliut instituere, quod tione sola positum est, aliut instituere, quod nos facimus, in quo necesse est doctrinae totius substantiam contineri, non defugi hunc laborem, ut inplerem materiaexecutus est in ea oratione, qua Demetrianum sicut ipse ait oblatrantem atque obstrepentem veritati redarguere conatur: qua materia non est usus, ut debuit; non enim Scripturae testimoniis, quam ille utique vanam, fictam, commentitiamque putabat, sed argumentis et ratione fuerat refellendus. Nam cum ageret contra hominem veritatis ignarum, dilatis paulisper divinis lectionibus, formare hunc a principio tanquam rudem debuit, eique paulatim lucis principia monstrare, ne toto lumine objecto caligaret. Nam sicut infans solidi ac fortis cibi capere vim non potest ob stomachi teneritudinem, sed liquore lactis ac mollitudine alitur, donec, firmatis viribus, vesci fortioribus possit: ita et huic oportebat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut ego arbitror deo suscepi hoc munus: ut ꝓ¬
om̃ib ingenii mei uiribus accusatores iusti¬
e refutar̃t: nõ ut cõtra hos scriberẽ: qui pau¬
as uerbis optinexi poterat. sed ut om̃s qui
ubiq idẽ operis efficũt aut effecexũt: imo
semel impetu profligarẽ. Nõ dubito enim
quin & płimi alii. & multis in locis & nõ
m grecis. sed ttĩa latins lr̃is monimẽtũ in¬
iuffitie sue struxerũt. Quibus singulis qm̃
respondere nõ potera. sic agendũ m hãc
tam putaui: ut & priotes cũ suis om̃ib scͥp¬
tis peruerterẽ: & futuris om̃em facultatem
sabendi aut tespondedi amputarẽ. Pre¬
beãt modo aures. efficiã profecto ut qui¬
cũq ista cognouerit aut suscipiat. qui ante
danauit: aut quod ẽ ꝓximũ deridet̃ aliqñ
desistat. Quanꝗͣ tertullianus candẽ cam
plene perorauẽrit in eo libro: cui apologeti
respõdere: quod in defensione aut nega¬

Expanded text:
ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut ut ego arbitror, deo, suscepi hoc munus, ut omnibus ingenii mei uiribus accusatores iustitiae refutarem, non ut contra hos scriberem qui paucis uerbis obteri poterant, sed ut omnes qui ubique idem semel impetu profligarem. Non dubito enim, quin et alii plurimi, et multis in locis, et non modo graecis, sed etiam latinis litteris, monimentum iniustitiae suae struxerint. quibus singulis quoniam respondere non poteram, sic agendam mihi hanc causam putaui, ut et priores cum suis omnibus scriptis peruerterem et futuris omnem facultatem scribendi aut respondendi amputarem. praebeant modo aures : efficiam profecto ut quicumque ista cognouerit, aut suscipiat quod ante damnauit aut, quod est proximum, deridere aliquando desistat. quamquam Tertullianus eandem causam plene perorauerit in eo libro cui Apologeticntibus respondere, quod in defensione aut nega
Abbreviated transcription (Latin):
cui niues atramẽta tuerũt. At quidem. eadem
cecitas ẽ: & uero falsitatis & mẽdatio ueritatil
nom̃ imponer̃ Uidelicet homo subdolus uoluit
lupũ sub ouis pelle celare: ut fallaci titulo pos¬
sit ixcetir lectorẽ. Uerũ esto: iustitia hoc nõ
malitia feceris. quã tandẽ nob̃ attulisti ueri¬
tate: nisi quod assertor deoꝵ: eos ipos ad ulti¬
mũ ꝓdidisti: Prosccutus enĩ sũmi dei laudes
quẽ regem quem maximũ. que opitice reꝵ
quẽ fontẽ bonoꝵ. quẽ parentẽ om̃ium: quẽ
factorẽ altorẽq uiuẽtiũ cofessus is: ad emi¬
sti ioui tuo regnũ: eũq luma potestate depul¬
sum in ministroꝵ nuͣm redigisti ł pylogus
itaq tuus arguit stultine uanĩtatis erroris.
ffirmas eñi deoi ẽe: & illos tam̃ subicis &
mancipas ei deo: cuiꝰ religiont̃ conaris euerteõ.¬
Hi ergo de quibus dixi: cum pñte me ac dolente
impiẽtate stimulatus & ueritatis ipius cõstiã

Expanded text:
cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem cui nives atramentum fuerunt. Atqui eadem caecitas est, et vero falsitatis, et mendacio veritatis nomen imponere. Videlicet homo subdolus voluit lupum sub ovis pelle celare, ut fallaci titulo posset irretire lectorem. Verum esto, inscitia hoc, non malitia feceris. Quam tandem nobis attulisti veritatem? nisi quod assertor deorum, eos ipsos ad ultimum prodidisti. Prosecutus enim summi Dei laudes, quem regem, quem maximum, quem opificem rerum, quem fontem bonorum, quem parentem omnium, quem factorem altoremque uiuentium confessus es, ademisti Ioui tuo regnum eumque summa potestate depulsum in ministrorum numerum redegisti. epilogus itaque te tuus arguit stultitiae uanitatis erroris. adfirmas enim deos esse et illos tamen subicis et mancipas ei deo cuius religionem conaris euerteHi ergo de quibus dixi cum praesente me ac dolente  superba inpietate stimulatus et ueritatis ipsius conscientia et,
Abbreviated transcription (Latin):
sacͥmentũ dei fuerat assignatũ. tam̃ quid y¬
legerit ignorauerĩt. Disce igit᷑ siquid tibi
cordis eit: nõ id circo a nobiĩ deuma creditũ
xp̃m. quia mirabilia fecit: sed qr uidimus
in eo facta c̃e omĩa que nobis annũtiata
sũt uacticinio ꝓpħaꝵ. fecit mirabilia: magũ
ex illa ĩpã ctuce: quã uos sit canes lambitis.
qm̃ sinił he illa predicta eit. Nõ igit᷑ suo
testimoĩo: cui enĩ de se dicenti põt credi: sed ꝓ p̃ħaꝵ
testimonio. qui om̃ĩa que fec̃ ac passus est multo
ante cecineriit. Fidem diuinitatis accepit: quod
neq apollonio neꝗ apuleio: neq cuiꝗͣ magoꝵ po¬
tuit aut põt aliquͣ continger̃. Cum igit᷑ talia igno¬
rãtie sue deliramẽta fũdiss&: cum ueritatem
penitus excidex cõnixus eẽt ausus ẽ libros
suos nepharios. ac dei hostes annotare. O ce¬
cum pectus: o mẽtem cimeriis ut auĩt tenebris
atciorẽ. discipuliis hic fortasse anaxagore fuert

Expanded text:
sacramentum Dei fuerat assignatum, tamen quid sacramentum Dei fuerat assignatum, tamen quid legerent, ignoraverint. Disce igitur, si quid tibi cordis est, non solum idcirco a nobis Deum creditum Christum, quia mirabilia fecit, sed quia vidimus in eo facta esse omnia, quae nobis annuntiata sunt vaticinio prophetarum. Fecit mirabilia: magum ex illa ipsa cruce, quam vos sicut canes lambitis: quoniam simul et illa praedicta est. Non igitur suo testimonio cui enim de se dicenti potest credi?, sed prophetarum testimonio, qui omnia, quae fecit ac passus est, multo ante cecinerunt, fidem divinitatis accepit; quod neque Apollonio, neque Apuleio, neque cuiquam magorum potuit, aut potest aliquando contingere. Cum igitur talia ignorantiae suae deliramenta fudisset, cum veritatem penitus excidere connisus esset, ausus est libros suos nefarios, ac Dei hostes, φιλαληθεῖς annotare. O caecum pectus! o mentem Cimmeriis ut aiunt tenebris atriorem! Discipulus hic fortasse Anaxagorae fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
se: quod optaret utiq si posset. quia nemo est
qui ĩ mõtalitatem recuset maxĩe cũ eũ dicas
Q adoratũ ̃ẽ quibusdam sic deũ & simula¬
chrum eius sub hecculis alexiaci noĩe cõstitutũ¬
ab ephesus etiã nũc honorari: nõ potuit gͦ post
mõten deui credi: quia & hoĩem & magum
fuisse cõstabat. & ideo alienis nõĩs titulo af¬
fectauit diuinitatem. quia suo nec poterat.
nec audebat. Noster uo & potuit deus credi
quia magus nõ fuit. & creditus ⁊ quia uere
fuit. Non inquit hoc dico id circo apolloniũ
no haberi deum quia noluerit. sed ut appare¬
at nos sapiẽtiores ẽẽ. qui mirabilib factis nõ
statĩ fidem diuinitatis ad iunximus. ꝙͣ uos
qui ob exigua portenta deũ credidistis. Nõ ẽ
mirũ si tũ qui adei sapiã longe remotus es.
nihil prorsus intelligis eoꝵ que legisti: cum
iudei qui apͥncipio ꝓpħas lectitauerat: quibq

Expanded text:
se quod optaret utique, si posset, quia nemo est se quod optaret utique, si posset, quia nemo est qui inmortalitatem recuset, maxime cum eum dicas et adoratum esse a quibusdam sicut deum et simulacrum eius sub Heab Ephesiis etiam nunc honorari. Non potuit ergo post mortem deus credi, quia et hominem, et magum fuisse constabat; et ideo alieni nominis titulo affectavit divinitatem, quia suo nec poterat, nec audebat. Noster vero et potuit deus credi, quia magus non fuit; et creditus est, quia vere fuit. Non, inquit, hoc dico, idcirco Apollonium non haberi deum, quia noluerit: sed ut appareat nos sapientiores esse, qui mirabilibus factis non statim fidem divinitatis adjunximus, quam vos, qui ob exigua portenta deum credidistis. Non est mirum, si tu, qui a Dei sapientia longe remotus es, nihil prorsus intelligis eorum quae legisti; cum Judaei, qui a principio prophetas lectitaverant, quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
iniudicio nõ cõparuit: ꝙͣ ille qui & cõprehen¬
sus ẽ & cruci astixus. At enĩ ex hoc ip̃o for¬
tasse insolentiã xp̃i uoluit arguer̃. quod deũ
se cõstituerit. ut ille uerecundior fuisse uide
it. Qui cũ maiora faceret: ut hic putat.
tam̃ id sibi nõ arrogauerit. Omitto niuc ipa
opera cõparare. qr in secundo & in superiot̃
libro de fraude ac prestigiis attis magice dixi¬
I ego ip̃t quẽꝙͣ qui nõ optet impͥmis id sibi
post moͣtem contiger̃: quod enã reges maximi
cõcupiscũt. Cui enĩ sibi homines sepulchra
magfica: cur statuas. cur imagines cõparat. Cur
aliquibus claris factis: aut ẽtiã pro ciuibus morte
suscepta: student opiones hõium promeceri. Cur
deniꝗ ip̃e ingenii tui monimẽtum hoc detesta¬
bili fraltitia tanꝗ ceno ꝑdificatũ costituer̃ uolui¬
sñi: nisi qd ⁊̃ mõtalitatem de memoria nõĩs
spetas. Stultũ ẽ igit᷑ id putate apolloniũ noliuf¬

Expanded text:
in iudicio non conparuit. quam ille qui et conprehenin iudicio non conparuit. quam ille qui et conprehensus est et cruci adfixus. at enim ex hoc ipso fortasse insolentiam Christi uoluit arguere, quod deum se constatur, qui cum majora faceret, ut hic putat, tamen id sibi non arrogaverit. Omitto nunc ipsa opera comparare, quia in secundo et superiore libro de fraude, ac praestigiis artis magicae dixi. Nego esse quemquam qui non optet in primis id sibi post mortem contingere, quod etiam reges maximi concupiscunt. Cur enim sibi homines sepulcra magnifica, cur statuas, cur imagines comparant? cur aliquibus claris factis, aut etiam pro civibus morte suscepta, student opiniones hominum promereri? Cur denique ipse ingenii tui monimebile stultitia tamquam caeno aedificatum constituere uoluisti, nisi quod inmortalitatem de memoria nominis speras? stultum igitur est id putare Apollonium noluis
Abbreviated transcription (Latin):
gnare: Credamo hoc plane: nã fortaste illi
boc in sonis apollo aliquis nũtiauit. Tot la
trones semper perierãt᷑. & quotidie pereũt.
utiq młtos & ip̃e dãnatti. Quis coꝵ post
crucẽ suã nõ dic̾a deus sed homo appellatꝰ
ẽ. Uerum tu forsitan ex eo credidisti: quia
uos homicidam maͣtẽ cõsecrastis ut deñ.
Quod tam̃ nõ fecissetis si illum areopagite i n
crucẽ substulissẽt. Idem cũ facta eius mira¬
bilia destrueret. nec tam̃ negaret: uoluit
ostender̃ apolloniũ uel pariã uł etiã maio¬
ra fecisle: mirũ quod apuleũ pretermisit.
cuius solet he multa de mira memorari. ꝑ¬
Cur igit᷑ o delirũ caput. nemo apollonium
pro deo colit. nisi forte tu solus: illo .s. deo
dignus: cũ quo te in sempiternũ uerus deus
puniet. Si magus xp̃us quia mirabilia fecit.
peritio utiq apollonius qui ut describis. cum
domitianus eũ eum punitę uellet: repente

Expanded text:
gnare? credamus hoc plane, nam fortasse illi gnare? credamus hoc plane, nam fortasse illi hoc in somnis Apollo aliquis nuntiauit. tot semper latrones perierunt et cottidie pereunt, utique multos et ipse damnasti: quis eorum post crucem suam non dicam deus, sed homo appellatus est? uerum tu forsitan ex eo credidisti, quia uos homicidam . Martem consecrastis ut deum: quod tamen non fecissetis, si illum Ariopagitae in crucem sustulissent. idem cum facta eius mirabilia destrueret nec tamen negaret, uoluit ostendere Apollonium uel paria uel etiam maiora fecisse. mirum quod Apuleium praetermisit, cuius solent et multa et mira memorari. cur igitur, o delirum caput, nemo Apollonium pro deo colit? nisi forte tu solus, illo scilicet deo dignus, cum quo te in sempiternum uerus deus puniet. si magus Christus, quia mirabilia fecit, peritior utique Apollonius, qui ut describis cum Domitianus eum punire uellet, repente
Abbreviated transcription (Latin):
fercet quod illã rem nõ aris tophanes aliquis
aut aristarchus cõmentatꝰ lit. Ab fuit ergo
ab hii fingendi uoluptas & astutia qm̃ rũdel
fuerũt. ait quasi possit indoctus apta interse
& coherentia fingere. cũ pħoꝵ doc tissimi plato
R ristoteles & epicurus & ⁊ enõ. ip̃i sibi xe¬
pugnãtia & cõtraria clixerĩt. Hec ẽ eñi mẽda¬
tioꝵ nã: ut cohecere nõ possint. Illoꝵ aũt tradi¬
fio quia uera ẽ: quadrat undiq ac sibi tota
tosentit. & ideo persuadet: quia cõftanti tone
suftulta ẽ. Non igit᷑ questi & cõmodi gr̃a
religionẽ istam cõmenti lũt. quippe qui & pre¬
ceptis & re ip̃a: eam uitã sequuti sũt: que &
uoluptatib caret: & om̃ĩa que hñtur in bo¬
nis spernit: & qui nõ tatum ꝓ fide moͣtem
subierĩt sed etiã morituros ẽẽ & scierĩt S
collecta nongentoꝵ hoium manu latciña te¬
cisse. Quis tante auctoritati audeat reꝑu¬

Expanded text:
ferret quod illam religionem non Aristophanes aliquis ferret quod illam religionem non Aristophanes aliquis aut Aristarchus commentatus sit. Afuit ergo ab his fingendi uoluntas et astutia, quoniam rudes fuerunt. aut quis possit indoctus apta inter se et cohaerentia fingere, cum philosophorum doctissimi, Plato et Aristoteles et Epicurus et Zenon, ipsi sibi repugnantia et contraria dixerint ? haec est enim mendaciorum natura, ut cohaerere non possint. illorum autem traditio quia uera est, quadrat undique ac sibi tota consentit et ideo persuadet, quia constanti ratione subfulta est. non igitur quaestus et commodi gratia religionem istam conmenti sunt, quippe qui et praeceptis et re ipsa eam uitam secuti sint, quae et uoluptatibus caret et omnia quae habentur in bonis spernit, et qui non tantum pro fide mortem subierint, sed etiam morituros esse se et scierint et collecta nongentorum hominum manu latrocinia fecisse. quis tantae auctoritati audeat repu
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ scriptur̃ sacre arguer̃ toniatus ẽ: tanꝙ̃
sibi c̃ẽ tota cõtratia. Nam quedã tapitã que
repugnar sibi uidebant᷑ exposuit. adeo młta
intima enuans. ut aliqã ex eadẽ disciplina
te uideat᷑. Quod si fuit. quis cum demoste¬
nes poterit ab impietate defendex̃. qui religionis
cui fuexat assensus & fidei cuius nom̃ induerat:
& sacramẽti quod acceperat proditor factus
ẽ nisi forte caũ in manus eius diuine lre
inciderũt Que igit᷑ temexitas erat: id auder̃
dissoluer̃. quod ilłi nemo interpetratꝰ ẽ beti.
quod aut rihil didicit. aut nihil intellexit. Tan
tum enĩ ab est a diuinis lr̃is repugnatia. quãtũ
ille abfuit afide & ueritate. Precipue tñ Petcũ
paulumq lacerauit: ceterosq discipulos tanꝗͣ
fallacie seminatores: quos eosdem tam̃ rudes
& indoctos testatus est. Nam quosdam eoꝵ
piscatorio artificio fecisse questum: quasi egre

Expanded text:
sitatem scripturae sacrae arguere conatus est, tamquam sitatem scripturae sacrae arguere conatus est, tamquam sibi esset tota contraria.repugnare sibi videbantur, exposuit, adeo multa, adeo intima enumerans, ut aliquando ex eadem disciplina fuisse videatur. Quod si fuit, quis eum Demosthenes poterit ab impietate defendere? qui religionis cui fuerat assensus, et fidei cujus nomen induerat et sacramenti quod acceperat, proditor factus est? nisi forte casu in manus ejus divinae litterae inciderunt. Quae igitur temeritas erat id audere dissolvere, quod illi nemo interpretatus est? Bene, quod aut nihil didicit, aut nihtum enim abest a diuinis litteris repugnantia, quantum ille afuit a fide et ueritate. praecipue tamen Paulum Petrumque lacerauit ceterosque discipulos tamquam fallaciae seminatores, quos eosdem tamen rudes et indoctos fuisse testatus est: nam quosdam eorum piscatorio artificio fecisse quaestum; quasi aegre
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ĩpe ignoraret ubi pedos suos ponexet. exu-¬
diturũ alios ad ueritatẽ cuius ille: ne scin¬
tillam quide unã uidili&e aliqñ. quippe cũ
sapĩe profesior ꝓfligare sapĩam iateretur
Om̃s tam id arguebant᷑ quod illũ potissimũ spe.
id optris ẽẽt agcessus. quo furebat odiosa ceu¬
delitas. O philosaphum ad ulatorẽ ac tpͣi sex¬
uientem. Uerũ hic pro sua immanitate con¬
temptus ẽ: qui & gr̃am quã sperauit nõ ad¬
eptꝰ ẽ. & głia quã captauit inculpã repre-¬
hensionẽꝗ conuersa ẽ. Alius eandẽ maͣm moͣ¬
datius scripsit. qui erat tum e nũo uidicũ.
& qui auctor imprimis faciende per sequutõis
fait quo scelere nõ cõtentus: enã scciptis cos
quos afflixerat in sectꝰ ẽ. Compo suit enĩ libel¬
los duos nõ cõtra cristianos. ne inimice insec¬
tari uideret᷑ sed ad cristianos: ut humane
ac benigne cõsulere putaret᷑. Ia quib ita fal¬

Expanded text:
cum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret; erucum ipse ignoraret ubi pedes suos poneret; eruditurum alios ad veritatem, cujus ille ne scintillam quidem unam vidisset aliquando, quippe cum sapientiae professor, profligare sapientiam niteretur. Omnes tamen id arguebant quod illo potissimum tempore id operis esset aggressus, quo furebat odiosa cdelitas. o philosophum adulatorem ac tempori seruientem! uerum hic pro sua inanitate contemptus est, qui et gratiam quam sperauit non adeptus est et gloria quam captauit in culpam reprehensionemque conuersa est. alius eandem materiam mordacius scripsit, qui erat tum e numero iudicum et qui auctor in primis faciendae persecutionis fuit: quo scelere non contentus etiam scriptis eos quos adflixerat insecutus est. conposuit enim libellos duos, non contra Christianos, ne inimice insectari uideretur, sed ad Christianos, ut humane ac benigne consulere putaretur: in quibus ita fal
Abbreviated transcription (Latin):
deuĩtẽt. neu seuas mẽbroꝵ lacerationes. frustra
pẽpeti uelint. Ut aũt appareret cuius rei gr̃a
opus illud claborass&: effusus ẽ in priacipiũ
laudes: quoꝵ pietas & prouidentia. ut quidt̃
ip̃e dicibat: tum inceteris rebus. tam precipue
indefendendis deoꝵ religionibus claruiss&.
consultus ẽe tandẽ rebui humanis. ut cohibita
impia & anili superstitione: uniu̾si hõiel legi¬
timis sacris uacarẽt. ac propitios sibi deos ix¬
perirent᷑. Ubi qũt religionis eius tõtra quã
per orabat: infirmar uoluit rõnẽ: in eptus:
uarius: ridiculis apparuit. Quia grauis
ille cõsultor utilitans aliene: nõ modo quid
oppugnaret. sed itiã quid loqueret᷑ nesaebat.
Iam siqui nr̃um affuerũt. ꝙͣ uis tp̃is grã
cõticerẽt. aĩo tam̃ derisere: ut pote cũ uide¬
rẽt hoĩem profitentẽ se illuminaturũ alios
cum ip̃e cecus ẽẽ. reducturũ alios ab ircore:

Expanded text:
devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra devitent, neu saevas membrorum lacerationes frustra perpeti velint. Ut autem appareret cujus rei gratia opus illud elaborasset, effusus est in principum laudes; quorum pietas et providentia ut quidem ipse dicebat cum in caeteris rebus, tum praecipue in defendendis deorum religionibus claruisset: consultum esse tandem rebus humanis, ut cohibita impia et anili superstitione, universi homines legitimis sacris vacarent, ac propitios sibi deos experirentur. Ubi autem religionis ejus, contra quam perorabat, infirmare voluit rationem, ineptus, vanus, ridiculus apparuit; quia gravis ille consultor utilitatis alienae, non modo quid oppugnaret, sed etiam quid loqueretur nesciebat. Nam si qui nostrorum affuerunt, quamvis temporis gratia conticerent, animo tamen derisere, utpote cum viderent hominem profitentem se illuminaturum alios, cum ipse caecus esset; reducturum alios ab errore,
Abbreviated transcription (Latin):
uenderet. uerũ etiã ut cofines suos: quos se¬
dibus agrisq repellebat. a suo repetedo ac
potẽtia retardaret. Hic uõ qui suas disputa¬
tiones moribus destruebat. uł mores suos di¬
sputationib arguebat: ip̃e ad uersũ se grauis
censor. accusator acẽrimus: eodem ip̃o tpͣe
quo iustus populus nefarie lacexabat᷑. tresȩ
libtos euomuit contra religionẽ nom̃q cristi¬
anũ. Profellus ante omĩa pħi officium elle
extoribus hõium subuenir̃: atꝗ illos ad uerã uiam
reuocar̃ idẽ ad culius deoꝵ : quoꝵ numie ac maie¬
state ut ille dicebat mũdus gubernat᷑. nec pati
hoies imperitos quoꝵdam fraudib illici ne sim¬
plicitas eoꝵ prede ac pabulo sit hõibus altutis.
taꝗ suscepisse ho munus pħia dignũ ut prefert
ño uidentib lumen sapĩe. Nõ modo ut iuscep¬
tis deoꝵ cultibus resanescant. sed etiã ut perti-¬
naci obstinatione depoĩta corporis cruciamẽta

Expanded text:
venderet, verum etiam ut confines suos, quos sevenderet, verum etiam ut confines suos, quos sedibus agrisque pellebat, a suo repetendo hac potentia retardaret. Hic vero, qui suas disputationes moribus destruebat, vel mores suos disputationibus arguebat, ipse adversus se gravis censor, et accusator acerrimus, eodem ipso tempore, quo justus populus nefarie lacerabatur, tres libros evomuit contra Religionem nomenque christianum: professus ante omnia philosophi officium esse erroribus hominum subvenire, atque illos ad veram viam revocare; id est, ad cultus deorum, quorum numine ac majestate ut ille dicebat mundus gubernetur, nec pati homines imperitos quorumdam fraudibus illici, ne simplicitas eorum praedae ac pabulo sit hominibus astutis. Itaque se suscepisse hoc munus philosophia dignum, ut praeferret non videntibus lumen sapientiae, non modo ut susceptis deorum cultibus resanescant, sed etiam ut, pertinaci obstinatione deposita, corporis cruciamenta
Abbreviated transcription (Latin):
prouocauit quosdã hec ip̃a penuria. ut auderẽt
scriber contra ignotã sibi ueritatẽ. Omitto eoi
qui prioribus cam tẽporibus ne ꝗcꝙͣ lacellier̃t.
Ego cum inbithinia oratorias lr̃as accitꝰ docerẽ.
contigisieeq ut eodem ppͣe dei templum euex¬
teretur. duo extiterũt ibidem: qui iacẽti atq
abiecte uexitati. nescio utrũ superbius an im¬
portunius insultarẽt. quoꝵ alter antistitem
se pħie profitebat᷑. Uerũ ita uitiosus ut cõti¬
nentie mr̃ nõ minus auaritia: ꝙͣ libidinib
arderet. In uictu tam suptuosus: ut inscolay
uirtutis aflertor parsimonie paupertatisq lau¬
dator. in palatio peius cenaret ꝙ domi: tam̃
uitia sua capillis &x pallio: & quõd maxinũ
ẽ uelam̃ cum diuitus pretegebat. Quas ut au¬
geret ad amititias iudicum miro ambitu pe¬
netrabat. cosꝗ sibi repente auctoritate falłi no¬
niinis obligabat: nõ modo ut eoꝵ sentẽtias

Expanded text:
provocavit quosdam haec ipsa penuria, ut auderent provocavit quosdam haec ipsa penuria, ut auderent scribere contra ignotam sibi veritatem. Omitto eos, qui prioribus eam temporibus nequicquam lacessierunt. Ego cum in Bithynia oratorias litteras accitus docerem, contigissetque ut eodem tempore Dei templum everteretur: duo extiterunt ibidem, qui jacenti atque abjectae veritati, nescio utrum superbius, an importunius insultarent; quorum alter antistitem se philosophiae profitebatur: verum ita vitiosus, ut continentiae magister, non minus avaritia, quam libidinibus arderet, in victu tam sumptuosus, ut in schola virtutis assertor, parcimoniae paupertatisque laudator, in palatio pejus coenaret, quam domi. Tamen vitia sua capillis et pallio, et quod maximum est velamentum divitiis praetegebat; quas ut augeret, ad amicitias judicum miro ambitu penetrabat, eosque sibi repente auctoritate falsi nominis obligabat; non modo ut eorum sententias
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ne ornatior in eloquẽdo. an faciliot in expli¬
cando: an potentior in persuadendo fuerit. Hic
tam̃ placere ultra uerba sacramẽtum ignorãtib
no põt. qm̃ mistica sũt que loquutꝰ ẽ. &ad id
preparata. ut a solis fidelibus audiant᷑. Deniq
adoctis huius seculi: quib fere eius scripta in
notuerũt derideri sol&e: Audiui ego quẽdam
hoĩem sane disertum qui eum inmutata una
lĩa: coprianum uocaret. quasi quod ȩlegans inge¬
niũ. & melioribus rebus aptum. ad aniles fabu
las cõtulissae. quod si accidit hoc ei. cuius eloquen¬
tia nõ insuauis est: quid tandẽ putemus accidet̃
quoꝵ sermo ieiunus ẽ & ingratus. quia neq
uim persuadendi neq subtilitatẽ argumẽtandi
neq ullam prorsus acerbitatẽ ad reuin̾cendum
nos idonei peritiq doctores: qui uehementer.
qui acriter errores publitos redarguerẽt᷑: qui
cãm om̃em ueritatis ornate copioseq difenderẽt:

Expanded text:
utrumne ornatior in eloquendo an felicior in expliutrumne ornatior in eloquendo an felicior in explicando an potentior in persuadendo fuerit. hic tamen placere ultra uerba sacramentum ignorantibus non potest, quoniam mystica sunt quae locutus est et ad id praeparata, ut a solis fidelibus audiantur: denique a doctis huius saeculi, quibus forte scripta eius innotuerunt, derideri solet. audiui ego quendam hominem sane disertum, qui eum inmutata una littera Coprianum uocaret, quasi quod elegans ingenium et melioriblas contulisset. Quod si accidit hoc ei, cujus eloquentia non insuavis est, quid tandem putemus eis accidere, quorum sermo jejunus est et ingratus; qui neque vim persuadendi, neque subtilitatem argumentandi, neque ullam prorsus acerbitatem ad revincendum nos idonei peritique doctores, qui vehementer, qui acriter errores publicos redarguerent, qui causam omnem veritatis ornate copioseque defenderent:
Abbreviated transcription (Latin):
pe que publico gaudeat. & multitudinem cele¬
britatẽq desideret. Eo fit ut sapĩa & ueritas¬
idoneis preconiis indigeat. Et si quin forte
lrãtoꝵ se ad eã cõtulerũt defensioni eius non
suftecerũt. Ex his qui mihi noti sũt. Minuti¬
us felix nõ ĩgnobilis inter causidicos loci fuit.
huius liber cuuis octauius titulus t̃. declarat:
ꝙͣ idoneui ueritatis assectoꝵ ẽẽ potuiss&e: si
se totũ ad id studiũ cõtulisio: Ceptimus quoꝗ
fertullianus fuit. om̃i gnͣe lr̃aꝵ peritus. seđ
in eloquẽdo paꝵ facilis. & minus cõptus: &
multum obscurus fuit. Ergo ne hic quidẽm
satis celebritatis inuenit. Unus igit᷑ precipuus &
clarus extitit Criprianus qm̃ magnã sibi glo¬
riã ix artis oratorie ꝓfessione quesierat. et ad¬
modum multa cõscripsit suo gn̾e miranda. Erat
enĩ ingeĩo facili copioso suaui: & que sermois
maxĩa est uirtus aperto ut discernere nõ queas

Expanded text:
pe quae publico gaudeat, et multitudinem celepe quae publico gaudeat, et multitudinem celebritatemque desideret. Eo fit, ut sapiidoneis praeconibus indigeat. et si qui forte litteratorum se ad eam contulerunt, defensioni eius non suffecerunt. ex iis qui mihi noti sunt Minucius Felix non ignobilis inter causidicos loci fuit. huius liber, cui Octauio titulus est, declarat quam idoneus ueritatis adsertor esse potuisset, si se totum ad id studium contulisset. Septimius quoque Tertullianus fuit omni genere litterarum peritus, sed in eloquendo parum facilis et minus comptus et multum obscurus fuit. ergo ne hic quidem satis celebritatis inuenit. unus igitur praecipuus et clarus extitit Cyprianus, quoniam et magnam sibi gloriam ex artis oratoriae professione quaesierat et admodum multa conscripsit in suo genere miranda. erat enim ingenio facili copioso suaui et, quae sermonis maxima est uirtus, aperto, ut discernere non queas,
Abbreviated transcription (Latin):
ad populũ sunt loquuti. Contemnunt᷑ itaq
ab his qui nihil audire uł legere. nisi expõ¬
litam ac disertum uolũt. nec quiꝗͣ in here
mulcet Ila uo que sordida uident᷑ anilia.
inepta iuilgaria existimant᷑. Adeo nihil uerũ pritat.
nisi qđ auditu suaue ẽ. nihil credibile nisi quod
põt incuter̃ uoluptatẽ. Nemo xem ueritate pon¬
derat. sed ornatu. Nõ credũt ergo diuinis qr
fuco carẽt. sed ne illis quidem: qui interpetran¬
tux. quia sũt & ip̃i aut omĩo rudes. aut certe
parum docti. Nam ut plene sint eloquẽtes pex¬
raro contingit᷑. cuius rei cã in aperto ẽ Qlo¬
quetia enĩ seculo seruit: populo se iactar̃: s re¬
bus malis placere gistit. si quidẽ ueritatẽ sepi¬
us expugnar̃ conatur: ut ium suã mõsiret. opes
expetit: honores cõcupiscit: siimum deniq gra¬
dum dignitatis ex poscit: Ergo hec quasi humilia
despicit. Archana tanꝙͣ cõtraria sibi fugit. Erp¬

Expanded text:
ad populum, sunt locuti. Contemnuntur itaque ad populum, sunt locuti. Contemnuntur itaque ab iis, qui nihil audire, vel legere, nisi expolitum ac disertum volunt; nec quidquam haeremulcet. Illa vero, quae sordida videntur, anilia, inepta, vulgaria existimantur. Adeo nihil verum putant, nisi quod auditu suave est; nihil credibile, nisi quod potest incutere voluptatem: nemo rem veritate ponderat, sed ornatu. Non credunt ergo divinis, quia fuco carent; sed ne illis quidem, qui ea interpretantur, quia sunt et ipsi, aut omnino rudes, aut certe parum docti. Nam ut plane sint eloquentes, perraro contingit; cujus rei causa in aperto est. Eloquentia enim saeculo servit; populo se jactare, et in rebus malis placere gestit: si quidem veritatem saepius expugnare conatur, ut vim suam monstret; opes expetit, honores concupiscit, summum denique gradum dignitatis exposcit. Ergo haec quasi humilia despicit, acarna tanquam contraria sibi fugit; quip
Abbreviated transcription (Latin):
religioni atq iustite: sed etĩa ꝓlit ꝙ plurimũ
si is qui eas didicerit: sit inuixtutibus instru¬
ctior: in ueritate sapientior. Preterta etra¬
si nulli alii. nobis certe proderit delec tabit
se cõsciã. gaudebit mens ueritatis se luce uer-¬
sari. Quod est anime pabulum: incredibi¬
li quadam iocũditate perfusum. Uerum
no ẽ desperandum: fortasse nõ canimus sur
dis nec enĩ tam pinmalo statu res ẽ: ut desit
sane mentes: quibus &x ueritas placcat. & mõ¬
stratũ sibi rectum iter & uideant & lequãt᷑.
ircualinatur mͦ poculũ celesti melle sapiẽ.
ut possint ab imprudentibus amara remedia
sine offensione potari: dum illiciens pͥma
dulcedo acerbitatem saporis asperi: subpre¬
textu suauitatis occultat. Nam hec impri¬
mis cã ẽ. cur apud sapientes & doctos & pͥn¬
cipes huus seculi. scriptuta sc̃a fide careat:
quod ꝓp̃he cõmuni ac simpliti sermone: ut

Expanded text:
religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, religioni atque iustitiae, sed etiam prosit quam plurimum, si is qui eas didicerit, sit in uirtutibus instructior, in ueritate sapientior. praeterea etiamsi nulli alii, nobis certe proderit: delectabit se conscientia, gaudebitque mens in ueritatis se luce uersari, quod est animae pabulum incredibili quadam iucunditate perfusum. uerum non est dedis. Nec enim in tam malo statu res est, ut desint sanae mentes, quibus et veritas placeat, et monstratum sibi rectum iter et videant, et sequantur. Circumlinatur modo poculum coelesti melle sapientiae, ut possint ab imprudentibus amara remedia sine offensione potari; dum illiciens prima dulcedo acerbitatem saporis asperi, sub praetextu suavitatis occultat. Nam haec in primis causa est, cur apud sapientes, et doctos, et principes hujus saeculi Scriptura sancta fide careat, quod Prophetae communi ac simplici sermone, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tas deo mentes euisceratis corporib extorquẽt.
Cum talibus nũc cõgredi & disputax̃ cõtendimꝰ
hos ad ueritatem ab in epta persuasione traducẽ
qui sanguineũ facilius hauscerĩt: ꝙͣ uerha
uistoꝵ uid igit᷑: operani ne perdemus. Mi-¬
nime. Nã si lucrari hos a morte. ad quã con-¬
citatissimȩ tendũt. nõ potuerimus: si ab illo
itinere deuio: ad uitam lutẽq reuocare: qͣm̃
ip̃i saluti sue repugnant. nr̃os tam cõfirma¬
bimus: quoꝵ E stabilis ac solidis radicibus fun¬
data & fixa sentẽtia. Nutant enĩ p̃limi: ac
maxime qui lr̃aꝵ aliquid attigerũt. Nam
& in hoc pͣħi & oratores & poetẽ pernitiosi
sunt. quod in cautos aĩos facile irretire
possunt suauitate ẜmoras: & carminũ dul¬
ci moderatione currentiũ: Ob eãꝙ tãm uo-¬
lui sapĩam: cũ religione cõiungere: ne ꝗd
stadiosis inanis illa doctrina possit officere.
ut iam scĩam lẽaꝵ nõ modo nihil noceat

Expanded text:
tas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. tas deo mentes euisceratis corporibus extorquent. cum talibus nunc congredi et disputare contendimus, hos ad ueritatem ab inepta persuasione traducere, qui sanguinem facilius hauserint quam uerba iustorum. quid igitur? operamne perdemus? minime. nam si lucrari hos a morte, ad quam concitatissime tendunt, non potuerimus, si ab illo itinere deuio ad uitam lucemque reuocare, quoniam ipsi saluti suae repugnant, nostros tamen confirmabimus, quorum non est stabilis ac solidis radicibus fundata et fixa sententia. nutant enim plurimi ac maxime qui litterarum aliquid attigerunt. nam et in hoc philosophi et oratores et poetae perniciosi sunt, quod incautos animos facile inretire possunt suauitate sermonis et carminum dulci modulatione currentium. ob eamque causam uolui sapientiam cum religione coniungere, ne quid studiosis inanis illa doctrina possit officere, ut iam scientia litterarum non modo nihil noceat
Abbreviated transcription (Latin):
iꝯit᷑ & intercedunt ne audiant. & oculos suos
oppͥmũt. ne lum̃ uideant. quod ofteximus: quo
plane ip̃i diffidentiã sue perdite x̾onis ostendũt.
cum neq cognoscere: neq congredi audent: quia
scuit se facile superari. Et idurco disceptatio¬
ne sublata pellitur erne dio sapia. Uis geritur
res: ut ait emnius. Et quia sudent dãmnare
tanꝙͣ nocentes quos utiᷤ scuit in nocentes: cõstat̾
de ip̃a innocentia nolunt: quasi uõ maior sit¬
iniquitas probatã in nocẽtiam damnasie: ꝙͣ in¬
auditam: sed ut dixi uerent᷑: ne si audierint
damnar̃ nõ possit. Et ideo cultores dei surai. Is
Euistos hõies toor torquẽt᷑ interficuĩt. extermi¬
nãt. nec cas odioꝵ redder̃ ip̃i possũt. qui tam
uehementer odexũt. quia ip̃i exrant. irascunt᷑
his qui uerã uiã secunt᷑ & cũ cõriger̃ se possĩt.
exrores suos insuper crudelibus factis coacer¬
uant. in nocẽtium cxuore maculant᷑. & dica¬

Expanded text:
igitur, et intercedunt ne audiant; et oculos suos igitur, et intercedunt ne audiant; et oculos suos opprimunt, ne lumen videant, quod offerimus. Quo plane ipsi diffidentiam suae perditae rationis ostendunt, cum neque cognoscere; neque congredi audent, quia sciunt se facile superari. Et idcirco disceptatione sublata, Pellitur e medio sapientia, vi geritur res, ut ait Ennius; et quia student damnare tamquam nocentes, quos utique sciunt innocentes, constare de ipsa innocentia nolunt. Quasi vero major iniquitas sit, probatam innocentiam damnasse, quam inauditam. Sed, ut dixi, verentur, ne si audierint, damnare non possint. Et ideo cultores Dei summi, hoc ustos homines torquent interficiunt exterminant. nec causas odiorum reddere ipsi possunt qui tam uehementer oderunt: quia ipsi errant, lrascuntur iis qui ueram uiam secuntur, et cum corrigere se possint, errores suos insuper crudelibus factis coaceruant, innocentium cruore maculantur et dica
Abbreviated transcription (Latin):
On est apud me dubiũ Cõstan¬
tine imparator maxĩe: quia
hoc opus nostrũ. quo singula¬
ritatis ille reꝵ cõditor. & huiꝰ
in m̃esi rector asserit᷑: siquis
attigerit. ex istis inepte religiosis: ut sũt nimia i¬
superffitione impatientes. insectet᷑ etiã maledictis
& uix lecto fortasie principio. affligat. proiciat.
execretur: seq in expiabili scelere tõtaminari atꝗ
astringi putet᷑. si hec aut legat patienter: aut audi¬
at. Ob̾ hoc tam̃ si fieri põt. humanitatis iure postu¬
lamus ut nõ prius damnet: ꝙͣ uniula cognouerit.
Nã si sacrilegis. & proditoribuls : & uenefecis. pote¬
stas defendendi su datͣ. nec dannari quẽꝙͣ in¬
cognita cã licet: nõ iniuste petet̾ pi uidemur.
ut si quis exit ille qui inciderit in hec si leget
perlegat: si audiat. sentetiã difterat in extr̃emũ.
ed noui hõĩum pertinaciã. nunꝗͣ impettabimus
Timent eni ne a nobs reuicti manus dare ali-¬
quãdo clamãte ip̃a ueritate cogant᷑. Ostrepiit

Expanded text:
on est apud me dubium, Constantine Imperator Maxime, quin hoc opus nostrum, quo singularis ille rerum conditor et hujus immensi rector asseritur, si quis attigerit ex istis inepte religiosis ut sunt nimia superstitione impatientes, insectetur etiam maledictis, et vix lecto fortasse principio, affligat, projiciat, execretur; seque inexpiabili scelere contaminari atque astringi putet, si haec aut legat patienter, aut audiat. Ab hoc tamen, si fieri potest, humanitatis jure postulamus, ut non prius damnet, quam universa cognoverit. Nam si sacrilegis, et proditoribus, et veneficis potestas defendendi sui datur, nec praedamnari quemquam incognita causa licet: non injuste petere videmur, ut si quis erit ille qui inciderit in haec, si leget, perlegat, si audiet, sententiam differat in extremum. Sed novi hominum pertinaciam: nunquam impetrabimus. Timent enim ne a nobis revicti, manus dare aliquando, clamante ipsa veritate cogantur. Obstrepunt
Abbreviated transcription (Latin):
nihil putat utile nihil cõmodũ nisi quod
teneri manu põt. Quod solũ teneri nõ
põt quia eripi pot̾. Hec itaꝗ ut ip̃i appel¬
lant bona: quisꝗs prie atquisiuerit: hoc ẽ
qui euersis ciuitatib gentibusq deletis era¬
riũ pecunia referserit. agros ceperit: ciues
suos locupletiores fecerit. Hic laudib fertur
incelum: in hoc putatͣ suma & perfecta t̾e
uirtus. Qui exror nõ mͦ populi & imꝑitoꝵ.¬

Expanded text:
nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod nihil putant utile, nihil commodum, nisi quod teneri manu potest, quod solum teneri non potest, quia eripi potest. Haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae acquisierit, hoc est, qui eversis civitatibus, gentibusque deletis, aerarium pecunia referserit, agros ceperit, cives suos locupletiores fecerit; hic laudibus fertur in coelum, in hoc putatur summa et perfecta esse virtus. Qui error non modo populi et imperito