comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atoris. non solum tunc excusat fide¬
lem quando ab infideli ꝓpter dm̃
dimissus. alteri sine culpa coniungi¬
t̃si eciã tunc excusat. quando ipse
fidelis magis societatem fidelem eli¬
gens. infidelem choabitare quidem
uolentem. sed fidem recipere renuen-¬
tem. xp̃iana deuotione detestatur.
Siue enim discedat siue manere eligat
infidelis. nichil illi debet qui fide¬
lis factus est. Nemo illum cogere po¬
test quin faciat quod uelit. In uiria
creatoris soluit uis matrimonii. Non
potest iam infidelis ab illo quicquã
exigere. quia in illo debitum suum
perdidit post quam creatori id qđ
debet reddere contempnit habet
lam fidelis causam qua iuste negare
potest etiam id quod prius debuit.
q ad huc quidem debuisset. si causam
nter uenientem. & debitum ipsum
soluentem non habuisset. Gͤͦ liber est
fidelis. si socium fidelem eligere uult.
nemo illum prohibere potest. Tam̃
si patitur infidelem cohabitare uo¬

Expanded text:
atoris non solum tunc excusat fideatoris non solum tunc excusat fidelem, quando ab infideli propter Deum dimissus alteri sine culpa conjungitur; sed tunc etiam excusat quando ipse fidelis magis societatem fidelem eligens infidelem cohabitare quidem, volentem, sed fidem recipere renuentem Christiana devotione detestatur. Sive enim discedat sive manere eligat infidelis, nihil debet illi qui fidelis factus est. Nemo illum cogere potest quin faciat quod velit. Injuria Creatoris solvit jus matrimonii. Non potest jam infidelis ab illo quidquam exigere, quia in illo debitum suum perdidit, postquam Creatori id quod debet reddere contemnit, habet jam fidelis causam qua justo negare potest, etiam id quod prius debuit, et quod adhuc quidem debuisset, si causam intervenientem et debitum ipsum solventem non habuisset. Ergo liber est fidelis si socium fidelem eligere vult, nemo illum prohibere potest; tamen si patitur fidelem cohabitare vo
Abbreviated transcription (Latin):
etas. ubi ad hoc pius sis ut impius
efficiaris. Uidete gͦ quia cͥausam cͥon-¬
tra di nulla causa stare potest. im¬
mo nec causa est etiam.quȩ illi adii¬
satur. quȩ summa & sola est. Adhũc
modum dimissio propter dm̃ non
est peccatum si alii coniungitur. in¬
iuria enim creatoris soluit ius ma¬
trimonii. Si infidelis discedit disee¬
dat. Non est subiectus seruituti In
euismodi. Seruituti subiectus eẽt.
siuel traheretur inuitus uel tenere¬
tur non uoluntarius. Nichil illi de¬
bet siuie discedat sue maneat. Per¬
didit ius suum. qui creatori in uirl
fidelis quasi aliquo debito obligatuᷤ
aut sequi discedentem: aut sustine¬
re contempnentem. non est subiectꝰ
seruituti. liber est ut faciat quod
uult tãtum in dño. Ducat uxorem
siuir ille est. si femina nubat. Quã
uult societatem eligat. non iam tene¬
tur. debito. prioris societatis. cuius
ius solutum est propter inuiriam
creatoris. Quȩ iudelicet iniuria cre¬

Expanded text:
etas est, ubi ad hoc pius sis ut impius etas est, ubi ad hoc pius sis ut impius efficiaris. Videte ergo quod contra causam Dei nulla causa stare potest; imo nec causa etiam est quae illi adversatur, quae summa et sola est. Ad hunc modum dimissio propter Deum non est peccatum, si alii adjungitur. Injuria enim Creatoris solvit jus matrimonii. Si infidelis discedit, discedat. Non est subditus servituti frater in ejusmodi , servituti subditus esset si vel traheretur invitus, vel teneretur non voluntarius. Nihil illi debet, sive discedat sive maneat; perdidit jus suum qui Creatori injuriamfidelis quasi aliquo debito obligatus, aut sequi discedentem, aut sustinere contemnentem. Non est subjectus servituti, liber est ut faciat quod vult, tantum in Domino, ducat uxorem si vir ille est; si femina est nubat. Quam vult societatem eligat; non jam tenetur debito prioris societatis, cujus jus solutum est propter injuriam Creatoris. Quae videlicet injuria Cre
Abbreviated transcription (Latin):
uit. sed uitã generato dare ñpotuit.
Ego qͦd tͥ de meo ame ministrabatur
ꝑillum solus uiuificaui sine illo:
Ego dedi tͥ uitam tuã. dedi et mortẽ
meam: Non ẽ mortuis ꝓte pat̃ tu¬
us. sicut et ego mortuus sũ ꝓte ut
tu uiueres inme: Non me incausa
p̃cedere debet qui ingr̃a et bñficio
ante ire non potuit. Non igitur
illum audias contra me. non illum
sequaris. in eo quod michi displicet
nichil illi debes. nisi ꝓpter me aquo
nichil accipere potusses nisi datum
fuisset ame. Hoc dico. hic intendite.
Siquando tale aliquid contigerit. siue
pater. suic mater. siue fr̃. siue sorm.
suie uxor. sine filii. ad huc amplius
dico. etiam si anima nr̃a auertere
uoluerit nos adeo nr̃o. non debemus
illam audire. nec ad illam intendere.
neq sequi desideria illius. Euuan¬
gelium nobis clamat. Qui non dimi¬
serit patrem. aut matrem . fr̃s aut
sorores. uxorem aut filios. adhuc
dignus. Omnis pietas. illic ẽ impi¬

Expanded text:
vit, sed vitam generato dare non potuit, vit, sed vitam generato dare non potuit, ego quod tibi de meo a me ministrabatur per illum, solus vivificavi sine illo, ego tibi dedi vitam tuam: dedi et mortem meam. Non est mortuus propter te pater tuus, sicut ego mortuus sum pro te, ut tu viveres in me. Non me in causa praecedere debet, qui in gratia et beneficio anteire non potuit. Non igitur illum audias contra me, non illum sequaris in eo quod mihi displicet. Nihil illi debes nisi propter me, a quo nihil accipere potuisses nisi datum fuisset a me. Hoc dico: hic intendite. Si quando tale aliquid contigerit, sive pater, sive mater, sive frater, sive soror, sive uxor, sive filii, adhuc amplius dico, etiam si anima nostra avertere voluerit nos a Deo nostro, non debemus illam audire nec illam attendere, neque sequi desideria illius. Evangelium nobis clamat: Qui non dimiserit patrem aut matrem, fratres aut sorores, uxorem et filios; adhuc dignus . Omnis pietas illic impi
Abbreviated transcription (Latin):
&e cognatis. hoc deniq de anima¬
tua facere te oportet. Omnibus his
aliquid debes. sed prodeo non contra
dm̃. Ecce pater tuus. aut mat̾ tua aut
fr̃ aut soror aut etiã anima tua exuna
parte est. & dicit unus aliquis tibi.
Ego hocamo. hoc appeto. ad hoc inten¬
do. uado ut hoc obtineam. hoc ad¬
quiram. hoc ꝑficiam. Ueni post me.
assentire mͥ. cooperare uoluntati mee.
desiderio meo faue. Stat ds̃ tuus
exaltera parte & dicit tibi. Ego hoc
aduersor detestor maliciam illam.
peccatum illud non michi placet.
noli assensum dare. malum est. non
facias illud. ad me pocius intende.
michi ad quiesce. post me ueni. sec¬
tare quod suadeo. sequere quo
ili quomodo me deseris. ego te ge¬
nui. ego in hanc uitam perduxi.
ego alui & nutriui. moribus &
disciplina institui. Dicit econtra tibi
d̃s tuus. Ille qͥdẽ te genuit. sed quan¬
do genuit demeo accepit qđ tͥdedit:
Substantiã de meo generans ministra¬

Expanded text:
et cognatis, hoc denique de animaet cognatis, hoc denique de animatua facere te oportet. Omnibus enim iis aliquid debes; sed pro Deo, non contra Deum. Ecce pater tuus aut mater tua aut frater aut soror, aut etiam anima tua ex una parte est et dicit unus aliquis tibi: Ego hoc amo, hoc appeto, ad hoc intendo. Vado ut hoc obtineam, hoc acquiram, hoc perficiam. Veni post me, assentire mihi, cooperare voluntati meae, desiderio meo fave. Stat Deus tuus ex altera parte, et dicit tibi: Ego hoc aversor, detestor malitiam illam, peccatum illud non mihi placet, noli assensum dare, malum est, non facias illud. Ad me potius intende, mihi acquiesce, post me veni, sectare quod suadeo, sequere quo er tuus: Fili quomodo me deseris? Ego te genui, ego te in hanc vitam perduxi, ego te alui et nutrivi, moribus et disciplina institui. Dicit econtrario Deus tuus: Ille quidem te genuit, sed quando genuit de meo accepit, quod tibi dedit, substantiam de meo generans tibi ministra
Abbreviated transcription (Latin):
ior. aduersus quam nulla stare de¬
bet causa. Hec cum leditur contra
eam nulli aliquid debetur. In omni
causa ius suumꝑdit. qui huic cause
aduersatur. Sub illa & scd̃m illam.
quedam debemus contra illam nichil.
Dicit tibi uxor tua xp̃ianus factus
es ego te non sequar quia idola non
colis. quia parentum tuors ritum
& consuetudinem abiecisti. eo ad ali¬
um uel si ad alium non eo. tecum
lam non eo. nec te cognosco maritum
nisi xp̃m neges. Hic tibi intende. in¬
iuria creatoris soluit. ius matrimo¬
nii. Nichil illi amplius debes. Per¬
didit ius suum. quia creatori suo
in iuriam fecit. Non tibi licuerat
illãdeserere. si ius suum inte non
perdidisset. Potestatem habuit incor¬
pore tuo & non tibi licuit tollere
illi quod suum erat. donec ipsa tol¬
lere creatori uoluit quod suum erat.
Post quam autem creatori suo in iu¬
riam facere uoluit. iure ius suum
amisit. Hoc de patre. hoc de matre.
hoc de fr̃e. & de sorore. hoc de filiis

Expanded text:
jor adversus quam nulla stare dejor adversus quam nulla stare debet causa. Haec cum laeditur, contra eam nulli aliquid debetur. In omni causa jus suum perdit qui huic causae adversatur; sub illa et secundum illam quaedam debemus, contra illam nihil. Dicit tibi uxor tua: Christianus factus es, ego te non sequar; quia idola non colis, quia parentum tuorum ritum et consuetudinem abjecisti, eo ad alium, vel si ad alium non eo, tecum jam non eo, non te cognosco maritum nisi Christum neges. Hic tibi intende. Injuria Creatoris jus solvit matrimonii. Nihil illi amplius debes. Perdidit jus suum quae Creatori suo injuriam fecit. Non tibi licuerat illam deserere, si jus suum in te non perdidisset. Potestatem habuit in corpore tuo, et non tibi licuit tollere illi quod suum erat, donec ipsa Creatori tollere voluit quod suum erat. Postquam autem Creatori suo injuriam facere voluit, jure jus suum amisit. Hoc de patre, hoc de matre, hoc de fratre et sorore, hoc de filiis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe dix̃. et quia inuiriã creatoris solu̾e
dirit ius matͥmonii.S attendite qr
inhoc pocius coniugium ẽẽ dixit. qui
coniugium illud. sed non ratum affir¬
mauit Et simili modo qui dixit in¬
iuriam creatoris iusmatrimonii solue¬
re. matrimonium illic ẽe & ius habe¬
re asseriut. Quod utiq iusfirmum
staret. & nonsine peccato negaretur
si non maiori causa suꝑ ueniente
solueretur. Sienim prius nullum
ius ibi fuit. quid necesse erat tanto¬
pere excusare eos qui se ab illo iure
ꝑsoluendo subtraxera nt:Si culpan¬
dus uidebatur. etiam ille qui dimis¬
sus est. nisi ꝑcausam maiorem excu¬
saretur. quomodo ille qui sine causa
dimuteret non iure acusaretur:
Nunc autem quia debitum sacramen¬
l coniugalis fuit uerum. sine causa
omnino negari non potuit. Debet
enim uir uxori & uxor uiro. ut alter
ab altero non discedat. & si forte
discesserit alter. ille qui desciitur con¬
iugii tamen ius & debitum inuiola¬
tum custodiat. Sed est causa di ma¬

Expanded text:
oris solvere dixit jus matrimonii. Sed attendite quod in hoc potius conjugium esse dixit qui conjugium istud, sed non ratum affirmavit. Et simili modo qui dixit injuriam Creatoris jus matrimonii solvere, matrimonium illic esse et jus habere asseruit. Quod utique jus firmum staret et non sine peccato negaretur, si non majori causa superveniente solveretur. Si enim prius nullum jus ibi fuit, quid necesse erat tantopere excusare eos qui se ab illo jure persolvendo subtraxerunt? Si culpandus videbatur etiam ille qui dimissus est, nisi per causam majorem excusaretur, quomodo ille qui sine causa dimitteret non jure accusaretur? Nunc autem quia debitum sacramenti conjugalis verum fuit, sine causa omnino negari non potuit. Debet enim vir uxori et uxor viro, ut alter ab altero non discedat; et si forte discesserit alter, ille qui deseritur, conjugii tamen jus et debitum inviolatum custodiat. Sed est causa Dei ma
Abbreviated transcription (Latin):
si uera sunt adspeciem. non sunt
uera ad salutem. Et si uera sunt
ad formam sacramenti. ad effecꝰtũ
tamen uirtutis & gr̃e spũalis uera
non sunt. Sic & de quibusdam aliis
sacramentis dictum ẽ. quia uera
non sunt quando ab infidelibus par¬
ticipantur. nec solum ab infidelib sed
etiam a fidelibus prauis. & ꝑuisȩ agen¬
tibus indigne contrectantur. De ip̃¬
so sacramento corporis xp̃i dicit au¬
ctoritas. quia non est uerum cor¬
pus xp̃i quod conficit scimaticuᷤ.
&iterum aua auctoritas dicit.
quia errant qui corpus xp̃i u̾ba
sacerdotis facere putant. & non u¬
tam. & multa adhunc modum di¬
cta inueniuntur. & dignum est
ut dicta scõꝵ quantum possumus
ꝑ omnia ueneremur. & credamus ẽẽ
uerum. quod nobis ab illis dicꝰtum
est. in quibus & ꝑquos locutus est
sp̃c ueritatis. Itaq dicimus uerita¬
tem sacramentoꝵ dei duplicem eẽ.
aliam scilicet inscificatione sacram̃¬
ti. aliam ineffectu spũali. Dicitur

Expanded text:
si vera sunt ad speciem, non sunt si vera sunt ad speciem, non sunt vera ad salutem; et si vera sunt ad formam sacramenti, ad effectum tamen virtutis et gratiae spiritualis vera non sunt. Sic et de quibusdam aliis sacramentis dictum est, quod vera non sunt quando ab infidelibus participantur. Nec solum ab infidelibus, sed etiam a fidelibus pravis et perverse agentibus indigne contrectantur. De ipso sacramento corporis Christi dicit auctoritas, quod non est verum corpus Christi quod conficit schismaticus. Et iterum alia auctoritas dicit quod errant qui corpus Christi verba sacerdotis facere putant, et non vitam, et multa ad hunc modum dicta inveniuntur. Et dignum est ut dicta sanctorum quantum possumus per omnia veneremur; et credamus verum esse quod nobis ab illis dictum est, in quibus et per quos locutus est Spiritus veritatis. Itaque dicimus veritatem sacramentorum Dei duplicem esse: aliam scilicet in sanctificatione sacramenti, aliam in effectu spirituali. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ. non tam uirtutis indicium
quam propagationis instrumentum
equȩ fidelis & infidelis habete non po¬
test: Sed baptismi inquiunt sacra¬
mentum quando infidelis accepit. idõ
accepit. quia & si infidelis in alio fuit.
ipsum tamen sacramentum scdm re-¬
ctam fidei formam accepit. Aliotͥn
nis illud scd̃m rectam fidei formã¬
accepisset. non utiq accepisset siue
fidelis siue infidelis fuisset. Itaq
quia in hoc accipiendo fidei contra¬
rius fuit ñ accipere illud potuit
ꝗͣuis scd̾m aliud fidelis non fuit. Et
ego dico quia quando infedelis uxo¬
rem ꝓpter propagationem filioꝵ du¬
cit fidem thoro coniugali seruat.
sociam diligit & custodit. illa uiuen¬
quamuis in alio infidelis sit quia
scilicet non credit. in hoc tamen
neq contra fidem neq contra diui¬
nã ĩstitutionẽ facit. Sed auctori¬
tas inquiunt dicit. eiusmodi con¬
iugia uera nonẽẽ. ideo dicit quia
omnia quȩ precer fidem sunt &

Expanded text:
naturae, non tam virtutis judicium naturae, non tam virtutis judicium quam propagationis instrumentum, aeque fidelis et infidelis habere non potest. Sed baptismi, inquiunt, sacramentum quando infidelis accepit, ideo accepit, quia etsi in alio infidelis fuit, ipsum tamen sacramentum secundum rectam fidei formam accepit. Alioquin nisi illud secundum rectam fidei formaaccepisset, non utique accepisset sive fidelis sive infidelis fuisset. Itaque quia in hoc accipiendo fidei contrarius non fuit, accipere illud potuit, quamvis secundum aliud fidelis non fuit. Et ego dico quod quando infidelis uxorem propter propagationem filiorum ducit, fidem toro conjugali servat, sociam diligit et custodit, et illa vivenquamvis in alio infidelis sit, quia scilicet non credit, in hoc tamen neque contra fidem neque contra divinam institutionem facit. Sed auctoritas, inquiunt, dicit hujusmodi conjugia vera non esse. Ideo dicit quia omnia quae praeter fidem sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
uidam putant
paganors suie quors libet ali¬
Soꝵs infidelium societatem con¬
iugium non eẽ. quamuis etiam¬
scđm modum institutionis diui¬
nȩ legitime facta fũit. Bicunt
nim quia legitimum dici non debet
quod sine fide factum est. Sed
nichi interim non occurit ratio ali
forte similiter dicere uelint. baptismi
sacramentum non ẽẽ quod hereticus
dat uel accipit. quia fidelis non est.
neq ille quidat neq ille qui accipit.
& hac ratione contendant. sacramen¬
ta di non posse ad infidelium parti¬
cipationem uenire. si sacramentum
coniugii habere infideles non possunt.
Iut solum coniugii sacramentum ceteris
omnibus excellentius ẽẽ dicendum est.
si hoc solum extra fidem participari ñ
potest. Baptismi sacramentum infide¬
lis habere potest. & coniugii sacramen¬
tum infidelis habere non potest. Ergo
baptisini sacramentum in quo specia¬
liter signaculum fidei est. infidelis ha¬
bere potest. & coniugii sacramentum
quod non tam fidei signum est quã

Expanded text:
uidam putant paganorum sive quorumlibet infidelium societatem conjugium non esse, quamvis secundum modum institutionis divinae legitime facta fuerit. Dicunt enim quod legitimum dici non debet quod sine fide factum est. Sed mihi interim non occurrit ratio aliqforte similiter dicere velint baptismi sacramentum non esse; quod haereticus dat vel accipit, quia fidelis non est neque ille qui dat neque ille qui accipit. Et hac ratione contendant sacramenta Dei non posse ad infidelium participationem venire, si sacramentum conjugii habere infideles non possunt; aut solum conjugii sacramentum caeteris omnibus excellentius esse dicendum, si hoc solum extra fidem participari non potest. Baptismi sacramentum infidelis habere potest, conjugii sacramentum infidelis habere non potest; ergo baptismi sacramentum, in quo specialiter signaculum fidei est, infidelis habere potest et conjugii sacramentum, quod non tam fidei signum est quam
Abbreviated transcription (Latin):
& creuit cum homo diuinitatieiꝰ
accessit. qd si inuna ꝑsona absur¬
tres ꝑsonȩ st̃. & ꝓpt̾ singłoꝵ ꝑfecti
ẽ sp̃c sc̃s. Idem in libro de trinita¬
ter ñ sit sapiens de se ipso s de fi¬
lio: nec sapientia genuĩt sapienti
ã. s ea sapientia pat̾ dicat᷑ sapi¬
ens ẽẽ quã genuit. Uͥ enĩ non est
intelligentia. nec sapientia eẽ potest.
ac ꝑ hoc si pat̾ non intelligit ipse
sibi. s filiꝰ intelligit patͥ. ꝓfecto filiꝰ
patrẽ sapientẽ facit. & si hoc ẽdõ

Expanded text:
et crevit, cum homo divinitati ejus accessit. Quod si in una persona absurtudo. Qui potest capere capiat ; qui  sanctus. Idem libro de Trinitater non sit sapiens de seipso, sed de Filio, nec sapientia sapientised ea sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec sapientia potest esse: ac per hoc si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo
Abbreviated transcription (Latin):
constringit᷑. Quidqͥd gͥ eoꝵ de il¬
la dicat᷑. non quał uł quanta. sed
magis quid sit monstrat᷑. Quicqͥd
enĩ ẽ quale uł quantũ ẽ &̃ in eo ali¬
ud qd̃ quid ẽ. unde ñ siplex s cõ¬
positum ẽ. Nam cũ aliquis homo
dicat᷑ corpꝰ. & rationalis & homo.
ñ uno mͦ. uł una consideratione
hec tͥa dicit᷑. Scđ̃m aliud enĩ corpꝰ.
& scđm aliud rationał ẽ. & singu¬
lum hoꝵ ñ ẽ. totũ qđ homoi lla¬
uͦ sũma ẽẽntia. sũma uita. sũma
iusticia. sũma sapientia. sũma
magnitudo. sũma ȩt̾nitas. & alia
simiłi quȩcũq sint inuocabuliᷤ
multiplicia. non plura significant.
s unum. NIdem. Neq ꝑsona pa
ra creatorem intelligas In anima
ẽ ratio. & cum sint unũ. aliud aĩa
agit. aliud rauio. anima uiuimꝰ.
ratione sapimus: Ita pat̾. & filius
pat̾ adfiliũ. & filiꝰ ad patrem. qđ
accidens ñ ẽ. qr & ille semꝑ pat̾. &
ille semꝑfilius. Si uͦ pat̾ ad se ip¬

Expanded text:
constringitur. Quidquid igitur eorum de illa dicatur, non qualis vel quanta; sed magis quid sit monstratur. Quidquid enim est quale vel quantum, est etiam in eo aliud quod est, unde non simplex, sed compositum est. Nam cum aliquis homo dicatur corpus et rationalis et homo, non uno modo vel una consideratione haec tria dicuntur; secundum aliud enim corpus, et secundum aliud rationalis est, et singulum horum non est totum quod homo. Illa summa essentia, summa vita, summa justitia, summa sapientia, summa magnitudo, summa aeternitas; et alia similiter quaecunque sint in vocabulis multiplicia; non plura significant, sed unum. Idem: Neque persona Patra creatorem intelligas. In anima est ratio: et cum sint unum, aliud anima agit aliud ratio: Anima vivimus, ratione sapimus: ita Pater et FiliusPater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod accidens non est, quia ille semper Pater, et ille semper Filius. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ta nͥ ꝑ iusticiam. & non potest ẽẽ
iusta nͥ ꝑse. quid sequentiꝰ quã ut
eadem sit ipsa iusticia. ꝑ quã u¬
sta ẽ. Qua ꝓpt̾ siqueratur qͥd sit
ipsa sũma natura. quid rectiꝰ res¬
pondetur quã iusticia: E cũ crea¬
tura dicat᷑ iusta in eo qđ quale eo
qd̾̃ habet iusticiam. ipsa ñ ꝓpͥȩ

Expanded text:
ta nisi per justitiam: et non potest esse justa nihi per se, quid consequentius quam ut eadem sit ipsa justitia per quam justa est? Quapropter si quaeratur quid sit ipsa summa natura, quid rectius respondeatur quam justitia? Et cum creatura dicatur justa in eo quod quale est: eo quod habet justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
do cũ aliis aliciuꝰ nominis cõmuni¬
Oualde ꝓculdubio intelligenda ẽ
diu̾sa significatio. s hoc patentio¬
ri ratione oportet ostendere. Si
nulliꝰ accidentis susceptibilis ẽ. qͦmͦ
dicit᷑ iusta uł sapiens uł aliquid
husꝰmodi diuina natura: S cer¬
tum ẽ qd̃ sũma natura idõ uere ẽ.¬

Expanded text:
o cum aliis alicujus nominis communio, valde procul dubio intelligenda est diversa significatio. Sed hoc potentiori ratione oportet ostendere. Si nullius accidentis susceptibilis est, quomodo dicitur justa vel sapiens vel aliquid hujusmodi divina natura? Sed certum est quod su
Abbreviated transcription (Latin):
Si ita dicendȩ sunt. equales st̃ in sin¬
głis. qd̃ animał homo ñ ꝑcipit.
Curgͦ latinitas hoc ita inusitate po¬
suit. nͥ quia uoluit hoc unũ
nom̃ seruire huic significationi. qͦ
intelligit᷑ tͥnitas. nec om̃ino taẽcmꝰ
quid tres. cũ tres ẽẽ fatemur. quo
nomine ñ diu̾sitatem intelligi uo¬
luit. s singłaritatem noluit: ita &
illa tͥa & ase inuicem det̾mmari

Expanded text:
si ita dicendae sunt, aequales sunt in sinsi ita dicendae sunt, aequales sunt in singulis, quod animalis homo non percipit . Cur ergo latinitas hoc ita inusitate posuit, nisi quia voluit hoc unum nomen servire huic significationi, quo intelligitur Trinitas, nec omnino taceremus quod tres, cum tres esse fateremur: quo nomine non diversitatem intelligi sed singularitatem voluit. Ita et illa tria et a se invicem determ
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ pater. de quo ẽ genitꝰ filius. qua¬
re & intelligens ẽ pat̾ ea quȩ ipse
ẽ sua intelligentia. filiꝰ autẽ intel¬
ligentia patris. de intelligentia
genitꝰ. qd̃ ẽ pat̾. ¶ Idem. Non qm̃
đs trinitas ẽ ido iͥplex putandus
ẽ. Alioquin minor ẽẽt insingłis.
quã intͥb parit̾. In hac quoq tri¬
nitate cum dicimꝰ ꝑsonam patriᷤ
ñ aliud dicimꝰ quã substantiã padͥs.
pater. ad se quippe dicitur ꝑsona
ñ ad filium. uł ad sp̃m scm̃. sicut
ds & similia. Hoc enĩ solũ nom̃ẽ
qd̾ cũ dicatur de singłis ad se. plura¬
lit̾ ñ singłarit̾ accipiat᷑ insũma. di¬
& sp̃c scs̃. non unaꝑsona s tres. Ue¬
rum cũ dicimꝰ tres ꝑsonas unam es¬
sentiã. neq ut genus de speciebus.
neq ut speciem de indiuiduis p̃di¬
camus. Uidetur posse dici: ut tres
homines una natura. s plus st̃ du¬
o hominesquã unus. s ñ maior
ẽ eẽntia pat̾ & filius. quam solus
pat̾. aut solus filiꝰ. & tres ille ꝑsonȩ.

Expanded text:
t Filius. Quare et intelligens est Pater ea quae ipse est sua intelligentia; Filius autem intelligentia Patris de intelligentia genitus quae est Pater. Idem. Non quoniam Deus Trinitas est ideo triplex putandus est, alioquin minor esset in singulis, quam in tribus pariter. In hac quoque Trinitate cum dicimus personam Patris, non aliud dicimus quam substantiam Patris: Pater. Ad se quippe dicitur persona, non ad Filium, vel ad Spiritum sanctum sicut Deus et similia. Hoc enim solum nomen est quod cum dicatur de singulis ad se, pluraliter non singulariter accipiatur in summa. Di sanctus non una persona, sed tres. Verum cum dicimus tres personas unam essentiam, neque ut genus de speciebus, neque ut speciem de individuis praedicamus. Videtur posse dici ut tres homines una natura, sed plus sunt duo homines quam unus: sed non major est essentia Pater et Filius, quam solus Pater, aut solus Filius. Et tres illae personae,
Abbreviated transcription (Latin):
relatiuũ ñ ẽ accidens. qr ñẽ muta¬
bile. Ntem. Non scđm hoc qđ ad pa¬
trem dicitur equał ẽ filius patri.
Restat gͦ ut scđm id  equał
sit qd adse dicit᷑. Quicqͥd ͤ ad se dr̃

Expanded text:
relativum non est accidens, quia non est mutabile. Item, non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequalis est Filius Patri: restat ergo ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem
Abbreviated transcription (Latin):
nulla nat᷑arum. nulla ẽ diu̾sitas
uoluntatũ. Si autẽ natura iũ
unũ ẽẽnt. Si uͦ natura dispares eẽt
unũ ñ eẽnt. Hi gͦ tres qr unũ
sr̃ ꝓpt̾ in effabilem comunctionẽ
ditatis. qua ineffabilit̾ copulan-¬

Expanded text:
diversitas voluntatum. Si autem natura unum unum essent: si vero natura dispares essent, unum non essent. Hi ergo tres, qui unum sunt propter ineffabilem conjunctionem deitatis, qua ineffabiliter copulan
Abbreviated transcription (Latin):
geres. ubi periculosius deperires.
Non ergo tibi dixit ut te ipsum
diligas. nec tamen omnino tacuit
cum dixit ut deum tuum diligaˢ.
Cum enim diligis deum tuum: dili¬
gis bonum tuum. & melius bonũ
& melioris bonum. & cum diligiᷤ
bonum tuum diligis te ipsum.

Expanded text:
geres, ubi periculosius deperires. geres, ubi periculosius deperires. Non ergo tibi dixit, ut teipsum diligas, nec tamen omnino tacuit, cum dixit ut Deum tuum diligas. Cum enim diligis Deum tuum, diligis bonum tuum, et melius bonum et melioris bonum. Et cum diligis bonum tuum diligis teipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
deus ẽ. & pro ipso adipiscendo tan
illi zebedei qui conse ssum dextre &
sinistre pecierunt. in regno eius
quiddam aliud cogitauerunt alie¬
num & diuersum abono isto. & pro
eo adipiscendo aliquandui illi ad¬
heserunt. donec increpati & muta¬
ti. ueritatem cognouerunt & inten¬
tionem correxerunt. Putauerunt
enim quod deo seruiendum eẽt. pro
eo quod ipse non eẽt. quia non
intellexerunt ipsum ẽẽ bonum.
quod solum amandum ẽ propter
se ipsum. & quicquid amandum
est preter ipsum. amandum est
ꝓpter ipsum. Quod quidem tan¬
to amatur felicius quanto ardentiꝰ.
Iii hoc amat se ipsum amat: quia
bonum suum amat. & uere amat
quia uerum bonum amat. Propte¬
rra scriptura non dixit tibi ut di¬
putares indulgendum tͥ & studen¬
dum hisque foris sunt commoda.
sumeres ascriptura. ut solam carnẽ
tuam foueres. & animam tuam ne¬
gligeres. P topter hoc non dixit tͥ.
ut te ipsum diligas. ne hoc intelli¬
geres uͥ magis diligeres. & hoc negli¬

Expanded text:
Deus est, et pro ipso adipiscendo tantDeus est, et pro ipso adipiscendo tantilli Zebedaei qui consessum dextrae et sinistrae petierunt in regno ejus, quiddam aliud cogitaverunt alienum et diversum a bono isto; et pro eo adipiscendo aliquandiu illi adhaeserunt, donec increpati et mutati veritatem cognoverunt, et intentionem correxerunt. Putaverunt enim quod Deo serviendum esset pro eo quod ipse non esset; quia non intellexerunt ipsum esse bonum, quod solum amandum est propter seipsum; et quidquid amandum est praeter ipsum amandum est propter ipsum. Quod quidem tanto amatur felicius quanto ardentius. Qui hoc amat, seipsum amat, quia bonum suum amat; et vere amat, quia verum bonum amat. Propterea Scriptura non dixit tibi teiputares indulgendum tibi et studendum iis quae foris sunt commoda esumeres a Scriptura ut solam carnem tuam foveres et animam tuam negligeres; propter hoc non dixit tibi ut teipsum diligas, ne hoc intelligeres, ubi magis diligeres, et hoc negli
Abbreviated transcription (Latin):
Si me sic diligeretis. ut de me non
curaretis. ego de ur̃a dilectione ñ
curatem. Uos uideritis si dignum
ẽ ut deo offeratis. quod homo
digne respueret. Quomodo ergo
inquiunt mercennarii non su¬
mus. si deum ꝓpter hoc diligi¬
mus ut p̃mium ab eo accipiamꝰ.
Non ẽ hoc gratis amare. neq amor
iste filialis. s mercennarii & ser¬
ui. qui precium querit pro ser¬
uitute sua. Qui hoc dicunt:
uirtutem dilectionis non intel¬
ligunt. Quid ẽ enim diligere: nisi
ipsum uelle habere: Non aliud
ab ipso s ipsum. hoc ẽ gratis. Si
aliud quereres ab ipso. gratis non
amares. Nunc autem non aliud
queris pro eo quod amas. & ta¬
men aliquid queris. & desideras
in eo ipso quod amas. Alioquin
non amares: si non desiderares.
Sed aliud ẽ pro ipso. aliud in ipso.
Si pro ipso aliquid amas mercenna¬
rius es. si in ipso amas. & ipsum
amas filius es. Etiam si uitam
eternam aliud aliquid ẽẽ cogitaue¬
ris & diuersum ab ipso bono quod

Expanded text:
Si me sic diligeretis ut de me non Si me sic diligeretis ut de me non curaretis, ego de vestra dilectione non curarem. Vos videritis si dignum est ut Deo offeratis, quod homo digne respueret. Quomodo, inquiunt, mercenarii non sumus si Deum propter hoc diligimus ut praemium ab eo accipiamus. Non est gratis hoc amare, neque amor iste filialis; sed mercenarii et servi, qui pretium quaerit pro servitute sua. Qui hoc dicunt virtutem dilectionis non intelligunt. Quid est enim diligere nisi ipsum velle habere? Non aliud ab ipso sed ipsum, hoc est gratis. Si aliud quaereres ab ipso, gratis non amares. Nunc autem non aliud quaeris pro eo quod amas, et tamen aliquid quaeris et desideras in eo ipse quod amas. Alioquin non amares si non desiderares. Sed aliud est pro ipso, aliud in ipso. Si pro ipso aliquid amas, mercenarius; si in ipso amas et ipsum amas, filius es; etiam si vitam aeternam aliud aliquid esse cogitaveris, et diversum ab ipso bono quod
Abbreviated transcription (Latin):
despiciunt᷑. Non tale ẽ bonum qd
ds̃ ẽ. Si amat᷑ habet᷑. si diligitur
gustatur. Presens ẽ dilectioni. Si
potes diligere. potes hr̃e. Si hoc
das. hoc recipis. Non aliud ꝓ illo
diligis dm̃ & seruis ei ut
premiũ ab illo accipias.
Dicunt hoc stulti quidã. & tam
stulti. ut se ipsos non intelli¬
gant. Niligimus deum & seruimꝰ
ei. G non querimus premium ne
mercennarii simus. etiam ipsum
Nnon querimus. Dabit si uoluerit.
s nos non querimus. Intantum enĩ
excutimus manus ab omni munere.
ut etiam ipsum non queramus quẽ
diligimus. Pura enim & gratuita.
& filiali dilectione diligimus. nichil
querimus. Ipse cogitet siquid da¬
re uoluerit. nos nichil requirimꝰ.
Diligimus ipsum. s non querimus
aliquid. etiam ipsum non queri¬
mus quem diligimus. Audite ho¬
mines sapientes. Diligimus inqͥ¬
unt ipsum: s non querimus
ipsum. hoc ẽ dicere diligimus
ipsum. s non curamus de ipso.
Ego homo sic diligi nollem auob̃.

Expanded text:
despiciuntur. Non tale est bonum quod despiciuntur. Non tale est bonum quod Deus est. Si amatur, habetur; si diligitur, gustatur: praesens est dilectioni. Si potes diligere, potes habere. Si hoc das, hoc recipis. Non aliud pro illdiligis Deum et servis ei, ut praemium ab illo accipias. Dicunt hoc stulti quidam, et tam stulti ut seipsos non intelligant. Diligimus Deum et servimus illi; sed non quaerimus praemium, ne mercenarii simus; etiam ipsum non quaerimus. Dabit si voluerit, sed nos non quaerimus. In tantum enim excutimus manus ab omni munere, ut etiam ipsum non quaeramus quem diligimus. Pura enim et gratuita et filiali dilectione diligimus, nihil quaerimus. Ipse cogitet si quid dare voluerit, nos nihil requirimus. Diligimus ipsum sed non quaerimus aliquid, etiam ipsum non quaerimus quem diligimus. Audite homines sapientes. Diligimus, inquiunt, ipsum, sed non quaerimus ipsum. Hoc est dicere diligimus ipsum, sed non curamus de ipso. Ego homo sic diligi nollem a vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
qui totum habet. & totum possi¬
let: Bono bonum optas. iusticiȩ
iectum. sapientiȩ sensum. perfec¬
honi incrementum. Superuacua
pietate moueris. Miserere pocuis
tui. Ille satis habet. Tu illum
qui optimus ẽ meliorem facere
uis:  Cum ergo deum diligis tibi
diligis. & bonum tuum ẽ quod
diligis. & ad bonum tuum diligis.
quia bonum tuum ipse ẽ quem
diligis. Cum diligis iusticiam cuie
diligis: Sibi antibi: Cum sapien¬
tiam diligis. cum ueritatem & bo¬
nitatem diligis. cui diligis:Sibi
an tibi: Ipsum lumen quod iocun¬
dum & delectabile ẽ oculis. cum
diligis cui diligis: Sibi an tibi:
Sic ẽ deus tuus. Cum diligis eum in¬
tellige. quia bonum tuum ẽ ipse.
Qiuid ẽ diligere nisi concupiscere
& habere uelle & possidere & frui.⁊
Si non habetur. uelle habere. si habe¬
tur. uelle retinere: qͣmuis uerũ bo¬
num nunqͣm diligi possit nisi cũ
habet᷑. neq haberi nisi cũ diligit᷑.
Bona ista quȩ foris st̃ sepe amantur

Expanded text:
qui totum habet, totum possiqui totum habet, totum possidet? Bono bonum optas, justitiae rectum, sapientiae sensum, perfectioni incrementum? Supervacua pietate moveris. Miserere potius tui. Ille satis habet. Tu illum qui optimus est meliorem facere vis? Cum ergo Deum diligis tibi diligis, et bonum tuum est quod diligis, et ad bonum tuum diligis, quia bonum tuum ipse est quem diligis. Cum diligis justitiam cui diligis? Illi an tibi? Cum sapientiam diligis, cum veritatem et bonitatem diligis, cui diligis? Illis an tibi? Ipsum lumen quod jucundum et delectabile oculis est cum diligis, cui diligis? Ipsis an tibi? Sic est Deus tuus. Cum diligis eum, intellige quod bonum tuum ipse est. Quid est diligere nisi concupiscere et habere velle et possidere et frui? Si non habetur, velle habere; si habetur, velle retinere, quamvis verum bonum nunquam diligi possit, nisi cum habetur; nec haberi nisi cum diligitur. Bona ista quae foris sunt saepe amantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tu habes: Tu pauper es: ille diueᷤ
In hoc mundo pauperes dant
diuitibus. & qui plus habent acci¬
pere possunt aminus habentibus
quod non habent. hic enim qui
diciores sunt plus habent. qui ta¬
men quia totum non habent acci¬
pere possunt. quod non habent.
IS tuus alias diuicias possidet. Qđ
tu minus habes ille plus habet.
& quod aliquis habet ille totũ
habet. Quomͦ ergo illum amas:
luid illi dabis. S dicis. Quamuis
date non possum. tamen optare
possum. Cupio ut illi bonumeue¬
niat. Possibilitas quidem mea par¬
ua & exigua ẽ ad illum. affectus
autem & amor diues in illum. Quod
facere non possum. uelle possum.
accrem quidem si possem. s quia
non possum. facio quod possum.
liud facis: Amo deum meum. Quo¬
modo amas: Cupio inquis bonũ
illi. Quod bonum illi cupere poteᷤ.
qui extra illum bonum in uenire
non potes:Ds̃ summum bonũ
ẽ. & in ipso omne bonum ẽ. & om¬
ne bonum ipse ẽ. Quid cupis illi

Expanded text:
tu habes? Tu pauper es, ille dives est. tu habes? Tu pauper es, ille dives est. In hoc mundo pauperes dant divitibus, et qui plus habent accipere possunt a minus habentibus quod non habent, hi enim qui ditiores sunt plus habent, qui tamen totum non habent accipere possunt quod non habent. Deus tuus alias divitias possidet. Quod tu minus habes ille plus habet, et quod aliquid habes ille totum habet. Quomodo ergo illum amas? Quid illi dabis? Sed dicis: Quamvis dare non possum, tamen optare possum. Cupio ut illi bonum eveniat. Possibilitas quidem mea parva et exigua est ad illum, affectus autem et amor dives in illum. Quod facere non possum, velle possum. Facerem quidem si possem, sed quia non possum, facio quod possum. Quid facis? Amo Deum meum. Quomodo amas? Cupio, inquis, bonum illi. Quod bonum illi cupere potes, qui extra illum bonum invenire non potes? Deus summum bonum est, et in ipso omne bonum est, et omne bonum ipse est. Quid cupis illi
Abbreviated transcription (Latin):
facis si potes. & facis quantum potes
sidiligis quantũ poces: Tantũ enĩ
facis quantum diligis. Si tantũ po¬
cesquãtũ diligis. tantũ facis qͣntũ diligi
Si autem minus potes. facis tamen
quantum potes. Si uero plus po¬
tes & minus diligis. quantum di¬
ligis tantum facis. Quid igitur: s¬
Ita putas tͥ iuberi ut deum tuum
diligas. ut facias uel cupias illibo¬
num. & non pocius ut cupias illum
bonum. Non illum amas adbonum
suum. s amas illum adbonum tu¬
um. & amas illum bonum tuum.
Neq enim sic illum amas ad bonum
tuum. ut ab illo sit bonum tu¬
um. & non ille sit bonum tuũ.
Itaq amas illum ad bonum tuum.
ut ipse quem amas sit bonum
tuum. Si enim illum amare uis
ad bonum suum. quid illi boni
dare potes quod tu habeas. & ip¬
se non habeat qui totum quod
habes ab ipso habes: Oblitus es
illi dicere d̃s meus estu quoniam
bonoꝵ meorum non eges. Quid
ergo illi dabis qui totum habet
quod tu habes. & plus habet quã

Expanded text:
facis si potes, et facis quantum potes facis si potes, et facis quantum potes si diligis quantum potes. Tantum enim facis quantum diligis. Si tantum potes quantum diligis, tantum facis quantum diligis. Si autem minus potes, facis tamen quantum potes. Si vero plus potes et minus diligis, quantum diligis tantum facis. Quid igitur? Ita putas tibi juberi ut Deum tuum diligas, ut facias vel cupias illi bonum, et non potius ut cupias illum bonum? Non illum amas ad bonum suum, sed amas illum ad bonum tuum, et amas illum bonum tuum. Neque enim sic illum amas ad bonum tuum, ut ab illo sit bonum tuum, et non ille sit bonum tuum. Itaque amas illum ad bonum tuum, ut ipse quem amas sit bonum tuum. Si enim illum amare vis ad bonum suum, quid illi boni dare potes quod tu habeas et ipse non habeat, qui totum quod habes ab ipso habes? Oblitus es illi dicere: Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Quid ergo illi dabis qui totum habet quod tu habes, et plus habet quam
Abbreviated transcription (Latin):
illam. ama bonum illius. Si amas
illam. bene fac illi si potes. opta si
non potes. Hoc ẽ amare benefacere.
& bonum uelle. Qui persequitur
odit. qui fouet diligit. Si me dili¬
gere uis. sic me dilige. Alioquin si
amicos persequeris. inimicos foueᷤ
malo hostem habere quam fami¬
liarem. Nos amorem uocamus. cũ
bonum diligitur. commodum op¬
tatur. salus queritur. Qui hoc fa¬
cit diligit. Si autem hoc ẽ amaie.
ille profecto animam suam diligit
quibonũ illius diligit. & quod bo¬
num ẽ illi diligit. Quod ẽ autẽ
bonum animȩ rationalis aliud¬
quam deus: Si ergo uerum bonũ
animȩ ds ẽ. ille utiq animam
suam diligit. qui deum diligit.
quia animȩ suȩ bonum diligit.
Quid enim putasti tͥ dictum fus¬
se. quando tibi dictum est ut
deum diligas: Fortassis estimabaᷤ
tͥ dici. ut dm̃ tuum diligas. sic̃
diligis uicinum tuum. cognatũ
tuum. amicum uł proximum.
Quomodo enim illum diligis. nisi
quia bonum illi cupis. & optas &

Expanded text:
illam, ama bonum illius, Si amas illam, ama bonum illius, Si amas illam benefac illi si potes, opta si non potes. Hoc est amare benefacere et bonum velle. Qui persequitur odit, qui fovet diligit. Si me diligere vis, sic me dilige; alioquin si amicos persequeris, inimicos foves, malo te hostem habere quam familiarem. Nos amorem vocamus cum bonum diligitur, commodum optatur, salus quaeritur. Qui hoc facit diligit. Si autem hoc est amare, ille profecto animam suam diligit, qui bonum illius diligit, et quod bonum illi est diligit. Quid est autem aliud bonum animae rationalis quam Deus? Si ergo verum bonum animae Deus est, ille utique animam suam diligit, qui Deum diligit, quia animae suae bonum diligit. Quid enim putasti tibi dictum fuisse quando tibi dictum est ut Deum diligas? Fortassis existimabas tibi dici, ut Deum tuum diligas sicut diligis vicinum tuum, cognatum tuum, amicum vel proximum. Quomodo enim illum diligis, nisi quia bonum cupis illi; et optas et
Abbreviated transcription (Latin):
tur etiam si non preciperetur.
De dilectione uero animȩ queri po¬
test. utrum in mandato consti¬
tuta sit. & si hoc mandatum ẽ
homini ut diligat animam su¬
am. utrum hoc mandatum aliud
ab illis duobus mandatis quȩ supͣ
distincta sunt indilectione dei &
proximi intelligendum sit. aut
idem cum illis. Quid ẽ autem ani¬
mam diligere. nͥ bonum eius
amare:Sicut enim carnem suam
amare dicitur. qui bonum illius
amat. & commnodum appetit. &¬
odisse. qui ea quȩ aduersa sunt
illi & noxia. aut studiose agit.
aut uoluntariȩ sustinet. ita quo¬
q animam suam amare dicitur
qui amat ea quȩ bona illi sunt
& salubria. & quȩ ad bonum illiꝰ
cooperantur & saluti proficiunt.
Q ui autem quȩ illi nocent amat. non
illam amat. Qui diligit inquit in¬
iquitatem odit animam suam. a¬
mas liuores. & percussuras. & uulne¬
ra. & dicis amo carnem meam. Qua¬
lis amor. Tu illam ledere & affligere
non cessas. & amare tedicis. Si amaᷤ

Expanded text:
tur, etiamsi non praeciperetur. tur, etiamsi non praeciperetur. De dilectione vero animae quaeri potest utrum in mandato constituta sit; et si hoc mandatum est homini ut diligat animam suam, utrum hoc mandatum aliud ab illis duobus mandatis quae supra distincta sunt in dilectione Dei et proximi intelligendum sit, aut idem cum illis. Quid est autem animam diligere, nisi bonum ejus amare; sicut enim carnem suam amare dicitur qui bonum illius amat et commodum appetit; et odisse qui ea quae adversa illi sunt et noxia aut studiose agit aut voluntarie sustinet, ita quoque animam suam amare dicitur, qui amat ea quae bona illi sunt et salubria; et quae ad bonum illius cooperantur et saluti proficiunt. Qui autem quae illi nocent amat, non illam amat. Qui diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam . Amas livores, et percussuras et vulnera, et dicis amo carnem meam, qualis amor? Tu illam laedere et affligere non cessas, et amare te dicis. Si amas
Abbreviated transcription (Latin):
meliuis est ut caro sustineat corrup¬
tionem. quam anima faciat iniqͥ¬
tatem. Utrumq ergo diligendum
c̃. s tamen magis illud quod meliꝰ
est. Quamuis autem utrumq eẽt
diligendum non tamen utrumq
ut diligeretur erat precipiendum.
Lam quia per nature affectum carnis
suȩ amor sufficienter homini inerat.
non erat precepto prouocandus ut
illum haberet. s ad monitione po¬
tius temperandus. ne nimis habe¬
iet. Carnis inquit apłs curam ne
sireritis in desideriis. Carnem suam
quippe homo ante peccatum per
affectum naturȩ dilexit ad neces¬
sitatem post peccatum autem
ꝑ uicium concupiscentiȩ iam ñc̃
diligere consueuit ad superfluita¬
tem. & idcirco in hac parte precep¬
to non eget. ubi per se uoluntariꝰ
est etiam si non moneatur. sed
prohibitione potius & commina¬
tione ne inpreceps eat si non te¬
neatur. Sic ergo dilectio carnis
in precepto ponenda non fuit. de
qua constabat quia satis habere¬

Expanded text:
melius est ut caro sustineat corrupmelius est ut caro sustineat corruptionem, quam anima faciat iniquitatem. Utrumque ergo diligendum est, sed tamen magis illud quod melius est, quamvis autem utrumque esset diligendum, non tamen utrumque ut diligeretur praecipiendum erat. Nam quia per naturae affectum carnis suae amor sufficienter homini inerat, non erat praecepto provocandus, ut illum haberet, sed admonitione potius temperandus ne nimis haberet, Carnis, inquit Apostolus, curam ne feceritis in desideriis . Carnem quippe suam homo ante peccatum per affectum naturae dilexit ad necessitatem; post peccatum autem per vitium concupiscentiae jam nunc diligere consuevit ad superfluitatem, et idcirco in hac parte praecepto non eget, ubi per se voluntarius est etiam si non moneatur, sed prohibitione potius et comminatione ne in praeceps eat si non teneatur. Sic ergo dilectio carnis in praecepto ponenda non fuit, de qua constabat quia satis habere
Abbreviated transcription (Latin):
faciendum ẽ contineatur. Duo in
homine sunt anima &e corpus.
sp̃c & caro. Utrumq ds fecit. &
utrumq homo adeo accepit.
Q uod autem adeo ẽ totum bonũ
ẽ. & quod bonum ẽ totum dili¬
gendum ẽ. Itaq diligere debet
homo totum quod adeo acce
gratus eẽt si quod ab ipsa est
honum non diligeret. Bene ergo
facit cum diligit corpus suum:
ita tamen si bene diligat. id est
si ineo diligat in quo diligendum
est similiter cum diligit animã
suam bene facit: & melius facit
cum diligit animam suam quam
facit cum diligit carnem suam:
& tanto melius quanto melior est
anima quam caro. Itaq in utroq
benefacit. cum utrumq bene dili¬
git. Corpus quippe diligendum ẽ
ad necessitatem. anima uero dili¬
genda ẽ ad bonitatem. Caro dili¬
genda est ut contra corruptionem
foucatur: anima diligenda est.
ut contra iniquitatem custodia¬
tur: Tamen si necessitas alterius inci¬
derit. & alterum pati necesse sit:

Expanded text:
faciendum est contineantur. Duo in faciendum est contineantur. Duo in homine sunt: anima et corpus, spiritus et caro. Utrumque Deus fecit et utrumque homo a Deo accepit. Quod autem a Deo est, totum bonum est, et quod bonum est, totum diligendum est. Itaque diligere debet homo totum quod a Deo bonugratus esset, si quod ab ipsa est bonum non diligeret. Bene ergo facit cum diligit corpus suum; ita tamen si bene diligat, id est si in eo diligat in quo diligendum est. Similiter cum diligit animam suam benefacit. Et melius facit cum diligit animam suam, quam facit cum diligit carnem suam; et tanto melius, quanto melior est anima quam caro. Itaque in utroque benefacit, cum utrumque bene diligit. Corpus quippe diligendum est ad necessitatem, anima vero diligenda ad bonitatem. Caro diligenda est ut contra corruptionem foveatur; anima diligenda est ut contra iniquitatem custodiatur. Tamen si necessitas alterius inciderit; et alterum pati necesse sit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare tria data non sunt
p̃cepta caritatis. ut similit̾
diligat homo se ipsum. sicut di¬
ligere iubetur dm̃ & proximum:
Sed̃ considera quia superfiuum
foret. ut illud fieri iuberetur.
ad quod faciendum sic homo pronꝰ
fuerat ex se ut illud aut non pos¬
set. aut non uellet dimittere. ã si
prohiberetur. Non igitur p̃cipien¬
dum homini erat ut se diligeret.
sed timendum uel cauendum ma¬
gis erat ne nimis diligeret. hoc si¬
quidem naturȩ insitum erat ut
se odire non posset. scd̾m quam
nemo carnem suam odio habuit
cuius commodum qui naturȩ in¬
situs ẽ. appetitus inseparabiliter
diligit. & quod aduersum ẽ illi
semper detestatur & fugit. Tamen
quia questio aliqua eẽ iudetur. qua¬
ix p̃ceptum non ẽ homini ut dili¬
gat se ipsum. sicut mandatum c̾.
ut diligat deum & proximum
suum. considerare nos oportet. si
forte inhis duobus mandatis in
quibus de dilectione di & proximi
agitur. id ẽ quod ad diligendũ
sẽ homini uel precipiendum uł

Expanded text:
Quare tria data non sunt praecepta charitatis, ut similiter diligat homo seipsum, sicut diligere jubetur Deum et proximum? Sed considera, quod superfluum foret ut illud fieri juberetur, ad quod faciendum sic homo pronus fuerat ex se, ut illud aut non posset aut non vellet dimittere etsi prohiberetur. Non igitur praecipiendum homini erat ut se diligeret; sed timendum vel cavendum magis erat ne nimis diligeret. Hoc siquidem naturae insitum erat, ut se odire non posset; secundum quam, nemo carnem suam odio habuit ; cujus commodum qui naturae insitus est appetitus inseparabiliter diligit, et quod adversum est illi, semper detestatur et fugit. Tamen quia quaestio aliqua esse videtur quare praeceptum non est homini ut diligat seipsum, sicut mandatum est, ut diligat Deum et proximum suum; considerare nos oportet, si forte in his duobus mandatis in quibus de dilectione Dei et proximi agitur, id etiam quod ad diligendum se homini vel praecipiendum vel
Abbreviated transcription (Latin):
li parcere illi. Cape quantum po¬
tes. Dilige quantum sufficis. quia
ille non deficit. Dilige ex toto corde
tuo. & ex tota anima tua. & extota
mente tua. id ÷ ex toto intellectu
tuo. & ex toto affectu tuo. & ex tota
memoria tua. Quantum intelligiᷤ
quantum sapis. quantum sufficis
tantum dilige. totum cognitione
impleatur. totum dilectione affi¬
ciatur. totum memoria teneatur.
Quantum illuminaris. tantum af¬
ficiaris. ut totum dulce sit quic¬
quid de illo incognitionẽ & me-¬
moriam uenit. Si recte totum
probatur: cur non totum diliga¬
tur: Quantum ergo innotescere
dignatur nob̃. totum diligatur
anobis. Totum quod capere possu¬
mus diligamus & quantum possu.¬
mus. De mensura diligendi
prorimum.

Expanded text:
li parcere illi, cape quantum poli parcere illi, cape quantum potes. Dilige quantum sufficis, quia ille non deficit. Dilige ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, id est ex toto intellectu tuo, et ex toto affectu tuo, et ex tota memoria tua. Quantum intelligis, quantum sapis, quantum sufficis, tantum dilige. Totum cognitione impleatur, totum dilectione afficiatur, totum memoria teneatur. Quantum illuminaris, tantum afficiaris, ut totum dulce sit quidquid de illo in cognitionem et memoriam venit. Si recte totum probatur, cur non totum diligatur. Quantum ergo innotescere dignatur nobis tantum diligatur a nobis. Totum quod capere possimus diligamus, et quantum possumus. De mensura diligendi proximum.