comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ntrumq noluit quia utrumq bonum fuit. Et fues̃
bona bona.⁊ mala mala. nec bona fũnt mala. si ina¬
la bona. s bonum fuit cẽ bona ⁊ mala. Et uolue
utruimq ẽẽ ds. quia utrumq ẽẽ bonutit fuit. Et nt̃¬
tññ fecteͫ. c eoqd̾ fecit bonum. s ꝑmisitut eẽt. quia
bonũ fuit qd̾ uoluit. Neq id̃ bonum inalum fuit
s ex malobonũ fuit nec malumbonium fecit sex
qmͣ ex solo bono ꝓ quouoluit sũmũ bonũ. ⁊ oss
her onũ. ⁊ qd̾ uoluit fuit bonum. Sicut ergo etͥne
sapĩc illus ignotum eõ. ñ potuit ottine qd firturã
fuit. sic coet̾ne uolutati cuis displic̾e ñ podut. õe¬

Expanded text:
trumque voluit, quia utrumque bonum fuit. Et fuerunt bona bona, et mala mala, nec bona fuerunt mala, nec mala bona; sed bonum fuit esse et bona et mala. Et voluit utrumque esse Deus, quia utrumqnon fecit in eo quod fecit bonum, sed permisit ut esset, quia bonum fuit quod voluit. Neque id bonum malum fuit, sed ex malo bonum fuit; neque malum bonum fecit, sed am ex solo bono; pro quo voluit summum bonum ut esset hic bonum, et quod voluit fuit bonum. Sicut ergo aeternae sapientiae illius ignotum esse non potuit omne quod futurum fuit, sic coaeternae voluntati ejus displicere non potuit o
Abbreviated transcription (Latin):
dem deus in alio hoc uult qd̾ ip̃m ẽ. in alio aut᷑
solum l quia ip̃m ẽ. Et in eo qui dẽ quo uult ipͣ
qd̃ ẽ. rem approbat. in eo u̾o. quotͦs uult i p̃m qr¬
ẽ ao actum rei in eꝯ aut̃ qd̾ approbat rem ⁊ñ
actum res nult aliquid. ⁊ nõdum adhuc ẽe ułt
qs uult. in eo n ꝯ quo aꝓprobat actum rei ⁊ ñ
ip̃am rem. aliquid eẽ uult. ⁊ nõdum tñ uult
bonum ẽ. Quemadinodũ aliqũ qd̾ malum est¬

Expanded text:
hoc vult quod ipsum est; in alio autem solum hoc, quia ipsum est. Et in eo quidem quod vult ipsum quod est rem approbat; in eo vero quo vult ipsum, quia est actum rei. In eo autem quo approbat rem et non actum rei, vult aliquid et nondum adhuc esse vult quod vult. In eo vero quod approbat actum rei et non ipsam rem aliquid esse vult, et nondum tamen bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ aliquociens in aliud. Ccõ . n spiratur spiratur
ab aliquo ⁊ spiratur in aliquo ideo sumpta uo
ccibula ad significandum id qd̾ clicenũ erat
de do ite intll̾. gi aliquatenuꝰ potuifs. qd comp¬
hencli ñ pot̾at. Item sic ih initio suam notici¬
am d̾s temꝑaut ab homine. ut nec cotꝰ ma
cetur Si u̾oꝰ totus eet ãbsꝯditus fides ñ iuuareͭ
⁊ infidelitas excusa tetur. Item quatuor. moctis
inuisibił a̾s ad noticiam̃ hominis egreditur.
tionem. foris ꝑ creaturam. ⁊ doctrinam. Ex his
⁊ creatura ad naturam ꝑtitient. aspiratio ⁊

Expanded text:
 aliquoties in aliud. Quod enim spiratur ab aliquo spiratur, et spiratur in aliquo. Ideo sumpta sunt vocabula ad significandum id quod dicendum erat de Deo, ut intelligi aliquatenus posset quod comprehendi non poterat. Item sic ab initio suam notitiam Deus temperavit ab homine, ut nec totus maetur. Si vero totus esset absconditus, fides non juvaretur et infidelitas excusaretur. Item quatuor modis invisibilis Deus ad notitiam hominis egreditur: tionem; foris per creaturam et doctrinam. Ex his ratio et creatura ad naturam pertinent; aspiratio et
Abbreviated transcription (Latin):
łsim plex natura. ⁊ ĩmensus ⁊ etͥnus snagnus ⁊ ñ
qnͣtitate. simplex ⁊ ñ ꝑnitate ⁊ quia trinus ẽ sñdi¬
iusione nnitatis. ⁊ unus siue ꝯfusione trinitatis.
Et quomodo trinitas sũma inuentaẽ ꝑ cam que
erat ymago illius in noł ⁊ quomodo arguit nõe.
stineba sunt que in deo sunt scłm ea que liscre¬
tti sunt in nob qm̃ ymago sunt ad ma ⁊ demo

Expanded text:
agnus et non quantitate; simplex, et non parvitate. Et quod trinus est sine divisione unitatis; et unus sine confusione Trinitatis. Et quomodo Trinitas summa inventa est per eam quae erat imago illius in nobis; et quomodo arguit non esstincta sunt quae in Deo sunt et secundum ea quae discreta sunt in nobis; quoniam imago sun
Abbreviated transcription (Latin):
sicut intus s signa tm̃ potencie ⁊ sapĩe. ⁊ amoris.
Dotencie.st. signum fint rerum ĩmenłitas sapĩe pul¬
critudo. bonitati sutilitas ⁊ ud̃ erant ip̃asigna. po¬
stantia. hisque intiis erant ꝓpria. Et ꝓbata ẽ tͥ¬
uitas u̾a in oꝑib suis nec potuit r̃o his addiscere
quicqm que ꝑfc̃a erant. neq tolłe aliquid que
ꝯstabatit discreta. Sunt enim tria ħ que omne
r̾onale ꝑficiunt. nec sine his ꝑsectum ẽ aliquid. Si¬
miłi ad omnem effc̃m ꝯcurruut tͥa ħ quoꝵ siqͥd
defu̾it nich absoluitur. ⁊ si absuit ꝑiter ꝯĩa¬

Expanded text:
is. Potentiae enim signum fuit rerum immensitas; sapientiae pulchritudo; bonitatis utilitas. Et non erant ipsa signa postantia, his quae intus erant propria. Et probata est Trinitas vera in operibus suis; nec potuit ratio his adjicere quidquam quae perfecta erant, neque tollere aliquid quae constabant discreta. Sunt enim tria haec quae omne rationale perficiunt, nec sine his perfectum est aliquid. Similiter ad omnem effectum concurrunt tria haec, quorum siquid defuerit, nihil absolvitur
Abbreviated transcription (Latin):
nuitabilem. ⁊ cet̾a que similia sunt histotũ hoc potẽ¬
cie ẽ.Si ꝓuidum. si inspectorem. si scrutãtt̾ occul¬
ta. ⁊ ittesligentem. hoc totum sap̃ie ẽ. Si piũsi mã¬
suedũ. si muscd̾em.⁊ pacieutem. totum hor bonitni¬
tisẽ. Et nõ p̃t his addite u̾ttas quicquã quia to

Expanded text:
ncibilem et caetera quae similia sunt, hic totum hoc potentiae est; si providum, si inspectorem, si scrutantem occulta, et intelligentem, hoc totum sapientiae est; si pium, si mansuetum, si misericordem, si patientem, totum hoc bonitatis est. Et non potest his adjice
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula quodam nõ ad omuẽ suuilitudinẽ
s ad significanda quełi eratte supra hosẽs
Ed erat aliquid simile ibi ne mutatio aliena
ẽẽt. s nõ totum. ne idem cred̾etur. qd̃ in tm̃ iiffe¬
rebad ⁊ dcse indłitate pat̾. qm ibi erat a cerat
qui de sua sub̾a erat. Sicut qui gignit de sua subͥagig
agenito qr ds ẽ ds unis signent ⁊ genituł quia
d̾itas una gignentis ⁊ geniti. ꝓp unũ inuenti fr̾.
in illꝯ quia dł erãt. quia uniu̾ni erant. totum qd̾¬

Expanded text:
ocabula quaedam, non ad omnem similitudinem sed ad significanda quae Dei erant supra homines; et erat aliquid simile ibi ne imitatio aliena esset, sed non totum, ne idem crederetur quod in tantum differebat; et dictus in deitate Pater, quoniam ibi erat a quo qui de sua substantia erat. Sicut qui gignit de sua substantit; et Deus unus, gignens et genitus, quia deitas una gignentis et geniti. Propterea unum inventi sunt in illo quod Deus erant; quia unum erant totum q
Abbreviated transcription (Latin):
aicc̃ subiungit. d̾d̾ .n. illis reuelauit. ostendit qr
rõ humana ad ħ sublimia ⁊ alta inuestiganda. ⁊ intl¬
ligenda infirma ⁊ in sufficiens or̾o fuiss. nsidiuiua
renelatio illi in adiũtoriũ ⁊ firmam̃tũ cognoscẽdo
uitatis adiuncta suiss. pͦtea ostenso eoꝰ abintus erat.
inuestigationis uł reuel a tõnis m statim de illo qui

Expanded text:
bjungit: Deus autem illis revelavit, ostendit quia ratio humana ad haec sublimia et alta investiganda et intelligenda infirma et insufficiens omnino fuisset, nisi divina revelatio illi in adjutorium et firmamentum cognoscendae veritatis adjuncta fuisset. Postea ostenso eo qui intus erat investigationis vel revelationis modo, statim de illo qui
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam erat. Et ex ea natus ẽ intlłectus. qui solũ
erat ⁊ distiticta sunttria ħ. pͥmũ potencia a
qua sapĩa erat. deinide ip̃asap̃ĩa quo de potencia
uata fuerat. Noiuissime amor. qui de potentia si¬
nul ⁊ sap̃ia ꝓcefserat. ⁊ distingnebantur ħ qr¬
potentia erat quia prior erat si ne fapĩa. ⁊ adħͣ
sapĩa si erat. Et uenre postea sapĩa ⁊ cum potẽ¬
tencia ⁊ sapĩa. ⁊ additum ẽ t̃cium. ⁊tria eẽ cepe¬
riro. potencia. ⁊ sap̃ĩa. ⁊ amoꝵ: ⁊ ñ erat poten¬
cia de aliquo. ⁊ de ip̃a sa pia erat. Amor aitt̃. de
de ip̃a sũpia exierat. Neq rursum amor poten¬
cia. uł sapĩa dici poterat. quia ꝓcefserat tãtũ
ab ip̃is ⁊ ip̾a aliqñ sũ ip̃a extiterant. Et erãt
tria ħ discreta in anima. ⁊ in his trib tͥnitas
auime inuenta ẽ. Et ascendit anima ab his
ad suminã trimtatẽ. ⁊ inuenreibi patrem qͥ
a nullo erat. sicut inr se potencia. ⁊ filium qui

Expanded text:
dum erat. Et ex ea natus est intellectus qui solum serat; et distincta sunt tria haec: primum potentia a qua sapientia erat; deinde ipsa sapientia, quae de potentia nata fuerat; novissime amor qui de potentia simul et sapientia processerat. Et distinguebantur potentia erat quia prior erat sine sapientia et adhuc sapientia non erat. Et venit postea sapientia, et cum poteium. Et tria esse coeperunt, potentia, et sapientia, et amor. Et non erat potentia de aliquo, et de ipsa sapientia erat; amor autem de pde ipsa sapientia exierat. Neque rursum amor potentia vel sapientia dici poterat; quia processerat tantum ab ipsis, et ipsa aliquando sine ipso exstiterant. Et erant tria haec discreta in anima; et in his tribus Trinitas animae inventa est. Et ascendit anima ab his ad summam Trinitatem, et invenit ibi Patrem qui a nullo erat, sicut in se potentia; et filium qui
Abbreviated transcription (Latin):
sic fc̃m eẽ ut fc̃m ẽ. ł sic ẽe ut ẽ. Quare ergo p̾cepͭ
ut alts̾ ẽẽt. ⁊ ꝓhibuit. nesic eẽt. cum bonimisit
itac̾e. ⁊ita futurum fuit. priusqmͣ fuit. ⁊ benie¬
lacitum quia bomuifint. rta eẽ ⁊ alit̾ nõ ẽe¬
lli questione coartamur ⁊ clucimur in amb¬
gnum. ut ñ facile audeamus ħuet aliquid af¬

Expanded text:
se factum ut factum est; et sic esse, ut est. Quare ergo praecepit ut aliter esset et prohibuit ne sic esset, cum bonum sit ita esse, et ita futurum fuit priusquam fuit et beneplacitum, quia bonum fuit ita esse, et aliter non eli quaestione coarctamur et ducimur in ambignum, ut non facile audeamus hoc vel hoc aliquid af
Abbreviated transcription (Latin):
utroq erat. qui filius ñ erat. quia ab utroq erat.
⁊ equałr erat. Et d̾ce sunt tres ꝑsone tria h. qr
unum qd̃q trium totum hoc erat. ⁊ ꝑsona erat.
Nec tñ una ꝑsona qui a uniũ ħ totũ s tres ꝑsone.
quia triam hoc utio. ⁊ hoc unum totũ ⁊ hec tͥa¬
similitudo s ne putaretur pat̾ prior filio. sicut
semꝑ in hominib. Et nũquam ałr eẽ p̃t. nist
pat̾ filium añcedat: pp̃ potens dẽs ẽ pat̾. ñ qd̾ solꝰ
cetidꝰ erat potens quia de ip̃o solo magis clubitari
pot̃at qi depriore ⁊̃ antiquo ⁊ annoꝵ innumero¬
sitate defecto. Et dc̃s e̾ filius sapiens nõ qd̾ sołꝰ erat
tiore ⁊ etate adhuc in maturo ⁊ sensu imꝑ fc̃o
Idcirco dc̃s ẽ pat̾. potens ne putaretur̃ filio prioꝵ
⁊ filius sapiens. ne credatur patie post̾ior. ⁊ sp̃s

Expanded text:
i Filius non erat; quoniam ab utroque erat et aequaliter erat, et dictae sunt tres personae tria haec; quia unumquodque trium totum hoc erat; et persona erat; nec tamen una persona, quia unum hoc totum; sed tres personae, quia tria in hoc uno, et hoc unum totum; et haec trisimilitudo. Sed ne putaretur prior Pater Filio sicut semper in hominibus est; et nunquam aliter esse potest nisi Pater Filium antecedat; propterea potens dictus est Pater non quod solus olus dicendus erat potens, quia de ipso solo magis dubitari poterat quasi de priore et antiquo et annorum numerositate defecto. Et dictus est Filius sapiens, non quod solus eratiore et aetate adhuc immaturo et sensu imperfecto. Idcirco dictus est pater potens, ne putetur prior Filio; et Filius sapiens, ne credatur Patre posterior; et Spi
Abbreviated transcription (Latin):
quedam qiͣ delonge significatitia ⁊̃ hũtia
simslitudinem ꝓ ꝑte. Quedam u̾o exp̾ssa y¬
magine ⁊ ꝑfc̃a cmulatione signataclarã
demonstratõnem. efficiunt. Inhis ergo citius
qd̾ ininsibile cłi ẽ agnoscitur. in quib ectidẽ¬

Expanded text:
longe significantia et habentia similitudinem pro parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evide
Abbreviated transcription (Latin):
uta. Et exieq̃stio. ⁊ int̾rogat seip̃am rõ quare tͥa
illa que inłitate reꝑta suiti ꝑ sone dicans cũ ĩ
trinitate illa quam in semet ip̃a pͥmum mẽs
reꝑit. tria similt̾t inuetita sunt. nec tñ tres ꝑso¬
diligent̃ ⁊ quirit rõ quare gasit. cum nec ite
eẽ dubitareliceat. nce quom sie facile sciripꝰsit
Et tñ uidet aliquid ex eoqd̾ totum nõ uidet nec
ignorare ꝑmittitur qd̾ ñ sinitur a pp̃hendẽ
uidet enim q̃m̃ que in mende sunt nõuei dẽ
siuit. qd̾ ẽ ip̃a mens. Seꝑatitur enim a menti
ĩt̾m cum abierint. ⁊ uartantur circa ipam nͦ
u̾e idem sunto cum ip̃a s qͣi affectiones quedam
⁊ forme ip̃ius quib ñstt hoc aliquid ẽẽ. s adeẽ¬

Expanded text:
t quaestio et interrogat seipsam ratio, quare tria illa quae in Deitate reperta sunt personae dicantur; cum in trinitate illa quam in semetipsa primum mens reperit tria similiter inventa sint, nec tamen tres persodiligenter conquirat ratio quare ita sit, cum nec ita esse dubitare liceat, nec quomodo sit facile sciri possit. Et tamen videt aliquid ex eo quod totum non videt, nec ignorare permittitur quod non sinitur apprehendere. Videt enim quoniam quae in mente sunt non vere idem sunt quod est ipsa mens. Separantur enim a mente iterum cum abierint et variantur circa ipsam, nec vere sunt idem cum ipsa, sed quasi affectiones quaedam et formae ipsius, quibus non sit hoc aliquid e
Abbreviated transcription (Latin):
uelat u̾bum qd̾ ẽ occultum. Sie ⁊ in deo u̾bũ
ititrisecũ ⁊ occultũ. ⁊ inuisibile u̾bũ finit.
corcliscius. Et sapĩa erat hoc u̾bum ⁊ inuise¬
dis. Sic loquitu: omins natura auctorẽ
siũi ⁊ inclicat. qd̾ fc̃m ẽ opificem ititłigendi s.¬

Expanded text:
um intrinsecum et occultum et invisibile verbum fuit cordis ejus; et sapientia erat hoc verbum et invisidis; sic loquitur omnis natura ad auctorem suum, et indicat quod factum est opificem intelligendi s
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ꝯmolius ⁊ pulcriꝰ suscipti᷑ ꝯfic̃i qm̃ ali¬
cubi ẽ. Qui enim uocib seruire eleg̾uut potiꝰ
qmͣ u̾itati.⁊ id solum respuendum putant qd̾
aurib efferre p̾sumatit qm̃ d̾s misquam est
⁊ tõ statim ex eo ⁊sequi arbrtrentur: qm̃ qd̾ nꝰ¬
dici ñ p̃t. quia cłs tuisqͣ  Est quem ẽe. ⁊ uertꝰ¬

Expanded text:
us et pulchrius suscipitur, confiteri quod alicubi est. Qui enim vocibus servire elegerunt potius quam veritati, et id solum respuendum putant quodauribus efferre praesumant quod Deus nusquam est; et non statim ex eo consequi arbitrentur, quoniam quod nudici non potest quod
Abbreviated transcription (Latin):
fecto in ħ ꝓbatum ẽ qr ñ cassatur uolũtas
ciꝰ Et uoluntati eius quis rescstit. in ħ ꝓba¬
tum ẽ quia ñ impeditur bñ placitsim ip̃uis.
Ita esonat retum effectib bñplacitum ĩꝰ ⁊ p̃n es¬
fectus rerum ñ discordatur sbillo. Eit emmadin es¬

Expanded text:
 probatum est, quia non cassatur voluntas ejus. Et voluntati ejus quis resistit? In hoc probatum est quod non impeditur beneplacitum ipsius. Ita consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius: et ipsi effectus rerum non discordant ab illo. Fit eni
Abbreviated transcription (Latin):
ullo. qm̃ omtino iticircũscriptibił ẽ. eftrgo
ubi ẽ totum que ⁊tin touuu ⁊ penetͣt cotum.
nec sũ ea p̾t ee aliquid exomĩb que fc̃asunt.
ab ea que tiec ꝓ sui sim plicitate dinidi nec ꝓ
siu puritate macułari. nec ꝓsiu ĩtñsitate ullo

Expanded text:
ino incircumscriptibilis est. Est ergo ubi est totum quae continet totum et penetrat totum; nec sine ea esse potest aliquid ex omnibus quae facta sunt ab ea, quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculari, nec pro sui immensitate ullo
Abbreviated transcription (Latin):
nbiq e ⁊ semꝑ ẽ. Semꝑ sine temꝑe. Ubiq sine loco.
Omnib sine t̾mino. ⁊ liffinitione. Et nõ quidẽ ho¬
rum efid̾at̃onem sublimẽ. nequaqm falsitatis
arguimꝰ ũba tñ supͣ caꝑacitatem. ⁊ possibłitatẽ.
mi noꝵ ꝙsim plicium uidłigentie fortra nimis

Expanded text:
 et semper est. Semper sine tempore, ubique sine loco, in omnibus sine termino et definitione. Et nos quidem horum considerationem sublimem nequaquam falsitatis arguimus; verba tamen supra capacitatem et possibilitatem minorum, et simplicium intelligentiae fortia nimis
Abbreviated transcription (Latin):
mala int̾bona. que ñ erant bona. qũi ex ciłornaiõ¬
tur bona ⁊ em̃darentur. ⁊ nonampliꝰ bonã anã¬
pent ad decorem. ⁊ pulcͥtudinemuniusoꝵ. Et reĩ¬
pexit cuncta inoraiesuo ⁊ idit bona ĩbi ⁊ quẽ
sibibona nõ fuerunt. ⁊uoluit sic e ꝯmnant uos
fuit. quia ita bonum fuit. ut uid̾it. ⁊ uoliut qd̾ fu¬
⁊ complacito uno quõ conum fuit. ⁊ ĩ stũ totutt
hac uolũtate postra fecit ut bona et̃ut. quo cẽ bo¬
nium erat. sicut uid̾at ⁊ uoluerat. ⁊ ꝑmisit ut ma¬
la ẽent que ẽẽ bonutuetat. quecum bonis futura
eẽ p̾uiderat. ⁊ut cẽnit cum uonis noluerat. quia
bonumerat. Et erat quidem noluntascis et̾na
⁊ de bonis ⁊ de mał quenoluit ut cẽnt s ñ erat no¬
tum hominib doner complerentur ⁊ sierent de
quib bonis ⁊ mał uoluntascus erat ut efsent.

Expanded text:
ala inter bona quae non erant bona. Quoniam ex eis ornarentur bona et commendarentur, et amplius bonum acciperent ad decorem et pulchritudinem universorum. Et respexit cuncta in ordine suo: et vidit bona ibi, et quae bona sibi bona fuerunt, et voluit sic esse omnia ut bonum fuit, quia ita bonum fuit ut vidit et voluit quod fue vidit in complacito uno quo bonum fuit et justum totum esse, hac voluntate postea fecit ut bona essent quae esse bonum erat, sicut viderat et voluerat. Et permisit ut mala essent quae esse bonum erat, quae cum bonis futura esse praeviderat, et ut essent cum bonis voluerat quia bonum erat. Et erat quidem voluntas ejus aeterna et de bonis et de malis quae voluit ut essent; sed non erat notum hominibus donec complerentur et fierent, de quibus bonis et malis voluntas ejus erat ut essent.
Abbreviated transcription (Latin):
nem sapientes. ⁊ que carnis solum ⁊siderantgos
estimant qͣi corꝑalium sorium ⁊ pollutionũ.
corpore ͤ ⁊ ting̃t. d̾icant ip̃i quomodo arma hu¬
mana incarne posita ĩmuacłata cẽ p̾sit. cũ car¬
ius humanie sorib tuilla inquinatio ne pol¬
lutio maior inueniri possit. Dicant decarne
lepsi. Cuius etiam etactũs homo sunt horrore
sustinẽ ñ p̃t. quomodo animã sc̃am. ⁊ iustam ñ
inquinet que intantum in ea siue pollutione
iuuit. ut ex caetiam pollutione emundetur:¬

Expanded text:
e carnis sunt solum considerantes existimant quasi corporalium sordium et pollutionum corporeae contingunt, dicant ipsi quomodo anima humana in carae posita immaculata esse possit, cum carnis humanae sordibus nulla inquinatio vel pollutio major inveniri possit? Dicant de carne leprosi cujus etiam contactum homo sine horrore sustinere non potest quomodo animam sanctam et justam non inquinet, quae in tantum in ea sine pollutione vivit, ut ex ea etiam a pollutione emundetur
Abbreviated transcription (Latin):
Ta tñ fides qd̾ ñ inditcredit. Et ex hoc meritũ
fidei ꝯstat ñ uiclisse ⁊ credere. Uñ pulchrũ illud di¬
ctum ẽ. Aam siuides ñ ẽfides. Credit ergofides
qd ũ uidit. ⁊ ñ uidit quidem qd credit. ⁊uidit tñ
aliquid ꝑ qd̾ ammonita ẽ ⁊ excitata cred̾e qd̾ nõ
uidit. ds.ii. sic ab initio notictamu suam al hoĩe
temꝑauit ut sicut nũquam quid ẽet totũ pot̾a
Roptea quiꝑped̾s a principio nec. totus ⁊sciẽcie
humane manifestus ẽẽ uoluit. nec totus abse¬
ditiis uesi totus manifestus ẽet. m̾itãfidas ñ hab̾e
nec ĩfidelitas locum. Infidelitas .R. de manifestoũ¬
c̃etur ⁊ fides de occultoñ ex̾ceret᷑. Si ud abseditus tot᷑
eẽti fidefquidem ad sc̃iam ñ aduunaret᷑. ⁊ infidelitas
detqrior alria extusaretur. Quotrea oꝑtuit ic ꝑ¬
d̾et se occultumd̾s: nec dotus celaredut. ⁊̃ prorsꝰ nõs¬
ciretur. ⁊ tursins ad aliquid. ꝓditũ se⁊ agnitam oe¬
cultared. ne totus manifestaretur. ut aliquid eẽt

Expanded text:
x hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totum poterat ropterea quippe Deus a principio nec totus conscientiae humanae manifestus esse voluit, nec totus absconditus; ne si totus manifestus esset, meritum fides non haberet, nec infidelitas locum. Infidelitas enim de manifestoetur: et fides de occulto non exerceretur. Si vero absconditus totus esset, fides quidem ad scientiam non adjuvaretur, et infidelitas de ignorantia excusaretur. Quocirca oportuit ut proderet se occultum Deus ne totus celaretur et prorsus nesciretur; et rursum ad aliquid proditum se et agnitum occultaret ne totus manifestaretur, ut aliquid esset
Abbreviated transcription (Latin):
ad qui fuit primus ĩ tribornatũ ẽ firmamentũ
sole ⁊ luna. ⁊stelł. Quinto die qui fuit scdꝰ. in trih
aer in uolatilib. ⁊ aque in piscib ortiamẽta acoe¬
ꝑunt. Sextodiequi funt. ttius intrib. accepte
t̾ra bestias. ⁊ ium̃di ⁊ reptilia. cet̾aq auimãtia

Expanded text:
qui fuit primus in tribus ornatum est firmamentum sole et luna et stellis. Quinto die qui fuit secundus in tribus aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexto die qui fuit tertius in tribus accepit terra bestias et jumenta et reptilia caeteraque animantia
Abbreviated transcription (Latin):
feste ñ uidetur. Et ñ ẽforina aliqd̾ omuino nͥdispõi¬
tio ꝑtium in toto ⁊ cumł mutatur quia ꝑteł locum
uuitanti mutatiu forma in toto. quia daspositio ꝑti¬
uni amitatur que ẽ forma totiꝰ ⁊ itamittatiꝯ forme
in toto fi̾ ñ pot̃. sine mutat̃one loci in ꝑtib s nõ dĩ
nuitato loci. nisi cũ totum locũ nuitat ꝯsistentib
ꝑtib in toto. Sic mutatio temꝑis sequit᷑ mutatio¬
nem loci. ⁊ forme: ⁊ ñ ẽ. unquam siue ip̃ił in corꝑẽ¬

Expanded text:
feste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto. Sic mutatio temporis sequitur mutationem loci et formae; et non est unquam sine ipsis in cor
Abbreviated transcription (Latin):
rõnem qm̃ nicħ nouũ do̾ e̾. ut illud tunc uł nũc
amare inci piat qd̾ pͥꝰ ñ nou̾it: aut ohliuiscrsic̃
homo dilectionis antiquent ĩmemoriam ñ ue¬
iuat: qd ptius cognitum fũat. Aitt errarebonũ
hligna d̾o nõ sunt. nec ꝓbat rõ ut ita senti¬
amus de illo. qui sapiense ⁊ bonuf ⁊ ꝑfẽs. Et ñ¬
lco mutatur. aut forma aut temꝑe Et
quẽ forma mutantur aut augnentũ suscipi¬
unt. aut liminit̃onẽ. aut alt̾atonem. Et que
Altatotiem quppe suscipiũt. nõ istis acced̾e quic¬
quam uidetur qd̾ ñ erat. aut qd̾ etat uetedere
uidodem ⁊ sistente toto. ⁊ ñ fio tũ niłi scm lo¬
ñnitanit. s apparet tñ forma alia in toto

Expanded text:
oniam nihil novum Deo est ut illud tunc vel nunc amare incipiat quod prius non noverit; aut oblivisci sicut homo dilectionis antiquae, ut in memoriam non veniat quod prius cognitum fuerat; aut errare bonum haec digna Deo non sunt, nec probat ratio ut ita sentiamus de illo qui sapiens est et bonus et peloco mutatur, aut forma, aut tempore. Et quae forma mutantur: aut augmentum suscipiunt, aut diminutionem, aut alterationem. Et quae alterationem quidem suscipiunt non illis accedere quidquam videtur quod non erat, aut quod erat recedere in eodem consistente toto; et non fit tamen nisi secundum lomutat, sed apparet tantum forma alia in toto
Abbreviated transcription (Latin):
CCs demonstranimꝰ uestigium aliqd̾ tͥmtatis
sumtne quantum ualed rõ humana demnodico
qd̾ suum ẽ. ⁊ datum ẽ illi ⁊ ẽ inilia. ⁊ modicum ẽ. ad
ꝑfc̃m totum. Tria .n. inuenit inse. ⁊ ex his trinita¬
tem dep̃hendit. que erat lupͣ se. ⁊ ꝯtestata ẽ illina
ymago erant potencie crecitoris. ⁊ iapie. ⁊ amo¬
rat. foris antẽ potencia ñ erat. s signum tm̃ n sap̾ia¬

Expanded text:
cce demonstravimus vestigium aliquod Trinitatis summae quantum valet ratio humana de modico quod suum est, et datum est illi et est in illa, et modicum est ad perfectum totum. Tria enim invenit in se et ex his Trinitatem deprehendit quae erat supra se. Et contestata est illi naimago erant potentiae Creatoris; et sapientiae, et amorat. Foris autem potentia non erat, sed signum ta
Abbreviated transcription (Latin):
baret. Et primũ ꝑ se deuide ꝑea q̃ erant extra
se fc̃a scłm se. Una pietas. una deciotio. una cul¬
batut in se. ne sasma metitiũ fieret in plurã
principia. ⁊ ñ eẽt c̾ta salus. Et meliꝰ ẽẽ. ⁊ ꝯsonũ
sipationẽ ẽẽ uniu̾sitatis sũ capite ⁊ principio ⁊
mod̾atore. Et clamauit illi natura foris ⁊ ꝯtesta¬
ta ẽ ad eandemi̾tatẽ. ⁊ dixit unũ opus aucto¬
remunũ. ⁊ ꝯcordia una. esslium unũ. ⁊ unã
ãministrat̃o. ꝓuidentiamunam. Et. manife¬
stitusẽ d̾summs creator mius ⁊ mod̾ator un
⁊rector. Qa totum unum. ⁊ ad totum unum.¬

Expanded text:
baret; et primum per se deinde per ea quae erant extra se facta secundum se. Una pietas, una devotio, una culrobavit in se, ne schisma mentium fieret in plura principia: et non esset certa salus. Et melius esse et consonum sipationem esse universitatis sine capite et principio et moderatore. Et clamavit illi natura foris, et contestata est ad eamdem veritatem; et dixit opus unum et auctorem unum; et concordia una consilium unum, et una administratio providentiam unam. Et manifestatus est Deus unus, creator unus, moderator unus et rector; quia totum unum et unum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ sic facit. Enlismodi causis atq rõnib quidaꝰ
iuducuntur. ut dicant dm suoꝵ oꝑm mõsura
ne infinitam illam atq ĩmensam diuiuitatis po¬
teniciam sub t̾imino ac metisura alligare ꝯuincim¬
tur. qui usq ad aliquid qd̾ ũefinem ip̃m ħt. eam
extendunt. ⁊uttͣ negant ꝑced̾e. Certum ẽ .n. qd̾ oẽ
uidentut m̃nes sũ c̾a assensum uegͣare udeam᷑.
uł ꝯmnino creduli sine ꝯsid̾atione fłm ꝓ u̾o reci¬

Expanded text:
d sic facit. Ejusmodi causis, atque rationibus quidam inducuntur, ut dicant Deum suorum operum mensura, ne infinitam illam atque immensam Divinitatis potentiam sub termino ac mensura alligare convincuntur, qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum videntur rationes sine causa assensum negare videamur, vel omnino creduli sine consideratione falsum pro ve
Abbreviated transcription (Latin):
omnib que in se hoc ẽ in corpore suo utsibiłia mi¬
ditse ꝑ se ab eo toto qd̾ uisibile uid inse. ⁊ iniui¬
i Utu ergo de se dubitare ñ possit qm̃ ẽquia. S¬
se ignorare ñ pot̃: cogitur ex se ⁊ ħ credere
qͣm̃ aliqñ se cepisse meminit. qm̃ ñ semꝑẽ qr¬

Expanded text:
hoc est, in corpore suo visibilia viidat se per se ab eo toto, quod visibile videt in se; et inviCum ergo de se dubitare non possit quoniam est quia se ignorare non potest cogitur ex se et hoc credere quod aliquando se coepisse meminit; quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a humana tõ ex insitꝯ sibi lum̃e u̾itatis ⁊ ua¬
lueritidignũ ẽ ⁊sid̾atione. nesiuł tocum hominuĩ
detur.negare ⁊ nincamur gr̃am. aire si tollatur
totum ignoraneiam excusare.Itaq utrumq
modũ humanie ĩuestigathusordine ꝓsequam
quo rõ hominis uł ꝑ seclirecta uł ab his quo extͣ

Expanded text:
ipsa humana ratio ex insito sibi lumine veritatis convaluerit, dignum est consideratione; ne si vel totum homini detur negare convincamur gratiam, aut si tollatur totum ignorantiam excusare. Itaque utrumque modum humanae investigationis ordine prosequamur, quo ratio hominis vel per se directa vel ab iis quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
quam fu̾at futurũ. ⁊ ꝯstaret ꝓuidentia. in eont
nõ fiecet sicut modo ineo ꝯstitẽrit ut fieret. son
endo alius ñsit. S stue idem. siue aliudfaciad. ip̃e tñ
semxsit idem. Nunc illud restat ut distutia mus ut¬
ne melius aliquid fac̾e psit. qm̃ facit d̾s. hic illi ur̃i
scrutatores qui defecerunt scrutantes scrutatões
nouũ aliquid ⁊ ue nonũ nec tam u̾m qm noñ at¬
fre sedicunt.⁊ dicunt singulas quidẽ creaturas
omuiũ aut intantaꝯsũmatione boni expilam
ñ pofse meliorom ẽe qm̃ ẽ quałr id accipiendũ
sit qd̾ dicunt. incliorem eam eẽ ñ posse Sue ido ñ
pt ed̃ melior quia sumino hona e. ita ut nlła añ¬
me bonadicitur. ut nlłati boni ꝑfectio desit. iam
opis suũ plauo crentori equati titt lcͦ intta

Expanded text:
quam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non endo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri scrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se dicunt. Etomnium in tanta consummatione boni expressanon posse meliorem esse quam est: qualiter id accipiendum sit, quod dicunt meliorem eam esse non posse: sive ideo non potest esse melior, quia summe bona est, ita ut nulla omnime bona dicitur ut nulla ei boni perfectio desit, jam opus suum plane Creatori aequaretur; et vel extra
Abbreviated transcription (Latin):
Ret. futurum nõ ẽẽt s p̾sens. Et ñ prius p̾scitum
fuit qm futurum fuit. s prius p̾scitum fuit. ⁊ pꝰ¬
p̾scitumfunt qmͣ fuit. Et añqmnͣ fuit qñad huc fu¬
turum fuit. potuit ẽẽ scłm ⁊tingeus ut ñ fier. ⁊ ħ
sem ꝑ potint ẽẽ qnłi diu futurum fuit. ut ñ fiered:
sicut semꝑfuturũ funtut ñ fier. Cco̾futurũ fint
adhoc spectat qd̾ fugtirum fuit: qd̾ eẽ potuit ad ħ

Expanded text:
um fuit quam futurum fuit sed prius praescitum fuit, et prius futurum fuit quam fuit. Et antequam fuit, quando adhuc futurum fuit, potuit esse secundum contingens ut non fieret; et hoc semper potuit esse, quandiu futurum fuit ut non fieret, sicut semper futurum fuit ut fieret. Quod futurum fuit ad hoc spectabat quod futurum fuit; q
Abbreviated transcription (Latin):
Domͦ omnia ab et̾no in d̾o erant pͥusqmͣ in sempp̃is
subsist̾ent. ⁊ coꝵ illuc ñ p̾sciencia s scĩa erat¶ En
dicemusquia oĩa increatore abet̾no increata fuerũt
que alo ip̃o temꝑalit̾ creata sunt. ⁊ illic sciebat᷑ ubi h̃e¬
batitur. ⁊ comꝯdo sciebantur quo hebantur. ⁊ ñ cogno¬
uit aliquid extͣ se d̾s quia omnia habebat in se. lecĩo
ibi fuerunt qui a hic fntura erant nec causa illoꝵ fu¬
isso credatur ex istisu i̾o huc ricnerunt. quia ibi fuet̃.
qͣiͣ ẽt ñ potuissend illa sine istis Nam ⁊ illa fuissent ⁊̃
tura ñ ẽẽnt. Nec idcirco misi aliquid in creatore fu¬
issedsi p̾scientia eoꝵ que ñ eẽnt futuraũ furss. qr
ip̃a que p̃sctentia ẽ. sccetitia fui is ⁊ p̾scĩa ñ fuisset

Expanded text:
semetipsis subsisterent; et eorum illic non praescientia, sed scientia erat. An dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt quia ibi fuerunt, quasi esse non potuissent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam tura non essent. Nec idcirco minus aliquid in Creatore fuisset si praescientia eorum quae non essent futura non fuisset; quia ipsa quae praescientia est scientia
Abbreviated transcription (Latin):
fundametita causaꝵ omniũ ⁊ principiũ ꝑmũ
que in effabłia ⁊ incomrphensibłia sunt oĩptrea¬
trire. Sicut eiũ et̾nitatemdi ñ equat tempus. ñ
ĩmensitatomi locus sic nec sapĩam eius sensus uec
bonitatem ͤ uirtus. nec potenciam op̾. De uolũta¬
te di ⁊ puidentia multa q̃renda restant.Dmũsi ũ¬

Expanded text:
principium primum quae ineffabilia et incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. Primu
Abbreviated transcription (Latin):
scłm tempusdiximꝰ ita ⁊ de pot̃tate eiꝰ aliq ad
erlelit̃onem legeticiũ ⁊ memorare oꝑt. Potestas
duplex ẽ. alia ad aliquid faciend̾. alia ad uicħ fa¬
tur. quia nec aliquad ẽ qd̾ ei ad patietidum corrup¬
tioniẽ possit infr̾c. nec aliquid ad facienclũ imꝑe¬

Expanded text:
m tempus diximus, ita et de potestate ejus aliqua ad eruditionem legentium commemorare oportet. Potestas duplex est: altera ad aliquid faciendum, altera ad nihil patur, quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem inferre valeat, nec aliquid ad faciendum impe
Abbreviated transcription (Latin):
disꝓpsita ẽ unu̾sitatis huius machina ⁊ ꝑtiblut
distributa. firmam̃to desuꝑ ex pamio. Deiũ t̾ta ro¬
uelata atq imo residente. suo pond̾e librata. coile¬
ctisq aquaꝵ molib utcͣ receptacła sua aere sere¬
nato.iiͦii. inundi elemetita suis locis distincta ⁊ or

Expanded text:
disposita est universitatis hujus machina et distributa firmamento desuper expanso. Deinde terra revelata atque in imo residente et suo pondere librata, collectisque aquarum molibus intra receptacula sua aere serenato: quatuor mundi elementa locis suis dis
Abbreviated transcription (Latin):
lispensatut nich in tegno suo iustam orctinati¬
one̾ euadat. lami ⁊ ip̃a iniquitas ex hac ꝓuidẽ¬
tia styrpenh̃t.⁊ ñ potute uł ip̃a malicia ĩ obli¬
uioriem uenire apud ꝓuisorẽ õĩu. Uis scire q̃
sunt ĩiquitatis ⁊ pcc̃i scipendia: Scriptum est
Stipendia .n. pc̃cimors. Grͣa autẽ cł̾i uta et̾nra.
Stipendia pc̃ci mors. Stipeudia iusticie uita. põco
dat᷑ mor s ^usticie uĩta. Culpe pena. u̾ tuti głia. Uniũ¬

Expanded text:
m est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, virtuti gloria. Unu
Abbreviated transcription (Latin):
paulatĩ ꝓgreclientih nol̾ semꝑ ad ea queor¬
dine subsequentur. S breurẽ inclansula nt̃i
supͣ dc̃a colligimus adintłigentiam dicendoꝵ ⁊
ꝑaudam. Oꝑa ergo ꝯditionis .i. minidꝰ iste sensib¬
lis cum omnib elem̃tis suis. in mat̾iaquidẽ añ oẽn
diem in tempe ꝑit̾ ⁊ cum temꝑe fc̃a sunt. Dostea
⁊ ip̃c in padiso collocat᷑us ẽ. Druto mausuꝰ ibi
⁊ oꝑaturusut post opꝰ ⁊sũm atũ. ⁊ obeclientiamĩ¬
rus. Si quia sequentis oꝑis seriom a editione pͥmi

Expanded text:
ulatim progredientibus nobis semper ad ea quae ordine subsequuntur. Sed breviter in clausula ipsa supradicta colligimus, ad intelligentiam dicendorum comparandam. Opera ergo conditionis, id est mundus iste sensibilis cum omnibus elementis suis in materia quidem ante omnem diem in tempore pariter et cum tempore facta sunt; postea et ipse in paradiso collocatus est: primo mansurus ibi et operaturus ut post opus consummatum et obedientiam imrus. Sed, quia sequentis operis seriem, a conditione primi
Abbreviated transcription (Latin):
deorsum erat ⁊ desubtꝰ sumebatur ad ucc̃itatẽ Aliud
bonum sirsũ erat. ⁊ desuꝑ sumebattr ad felicitatẽ
Bonim qui ppe illud qd̾ in creatura positum erat lo¬
num erat nõcitatis. qd̃ uo̾in creatore erat homum.
bonũ erat felicitatis. ⁊ utrumq ad hominẽ ferẽbat᷑
quia utrũq homini debebatur. quia pp̃ aliud fc̃s
rõirał crẽature ⁊ditio ceteris ominib que ꝓp̃ ip̃am fa¬
ip̃a ẽ. Causa u̾ocius alia nulla e̾ nisi ip̃e a quo ip̃a
si iunati ip̃e ñ potuit ꝑ creaturam ⁊̃ Cui alt̾i facit
qd̾ sibi ñ fecit  Qñ alter nemo erat nisi ip̃e qui fe
ip̃m qui iuuari poss alt̾ ñ fuit. Et hoc fortassis
diligentiꝰ ⁊sid̾atum aliquẽ mou̾e possit. ꝓp̃eacau¬
samꝰ ditionis rõualium quam in solo retiu̾ti aucto¬
re sstituimꝰ nõ solum pro hominib de quib smo¬
nature ꝑticipes sunt. ita quoq ab eo defonte ori¬
guus causam trahunt geneta liquadam ꝯsidera¬

Expanded text:
deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterumrationalis creaturae conditio caeterinisi ipse a quo ipsa si juvari ipse non potuit per creaturam? qui alteri fecit quod sibi non fecit quando alter nemo erat nisi ipse qui fecipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore constituimus, non solum pro hominibus de quibusnaturae participes sunt, ita quoque ab eodem fonte originis causam trahunt: generali quadam considera
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur filius qi ñ de suo potetis. qr poten¬
Gitra patris erat. n p̃rde suo ĩapiens quiꝰ sapi¬
etitia filii erat n pr̃ uł filiꝰ de suo bonus. qui.a ipl
sc̃i bonitas erat. ⁊ si ħ dr̃entur scandalum pati¬
ebatur tr̃idis ⁊ ututas sassionẽ. nec pot̾at in tri¬

Expanded text:
idebatur Filius quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat; neque Pater vel Filius de suo bonus, quia Spiritus sancti bonitas erat; et si hoc diceretur scandalum patiebatur
Abbreviated transcription (Latin):
bat ac̾et. nec composinonẽ ꝑtiũ ne massã for¬
maret. nec similitudine młtoꝵ. ne plurab¬
tas suꝑflita. uł singularitas iniꝑfc̃a appai ͤ.
Omind enim unitas in similitudĩe sola ⁊siftẽs.
p̃lurimoꝵ: aut imꝑfconem ostenditi ꝑte. si mia¬
si ꝑfc̃a sunt iutiu̾sa. Et ñ ẽ in hisomnĩb utu¬
tasu̾a. s emulantur solũ ħ ututatem. quia quo¬
nniuta nonẽ a qd̾ siid uere unum ñ sunt. s uni¬
untur tĩrea accedunt ad se. ⁊ fit ilł. simł ẽe. ⁊ ꝯtie

Expanded text:
bam faceret; nec compositione partium, ne massam formaret; nec similitudine multorum, ne pluralitas superflua vel singularitas imperfecta appareret. Omnis enim unitas in similitudine sola consistens plurimorum, aut imperfectionem ostendit in parte si miperfecta sunt universa. Et non est in his omnibus unitas vera, sed aemulantur solum haec unitatem, quia quounum non est; et quod sunt vere unum non sunt, sed uniuntur tantum et accedunt ad se. Et fit i
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sumpta sunt uocabła ip̃a abusu huctiano. cui pͥ¬
ma dada sunt. ⁊ qd̾ scdͣm aliqͥd tatittim simile in
toto similit̾ dicendum erat. ⁊ eauit prudentia elo¬
chiii sacri. Ne plena similitrido credetur int̾ d̃isꝑra
siin ditate p̾r pͥor aut filiꝰ post̾ior ret. Sic .n. sem
hominib natura ħt. ut pr̃ eẽ ñ possit qui ũ fu̾at

Expanded text:
 sumpta sunt vocabula ipsa ab usu humano, cui primo data sunt. Et quod secundum aliquid tantum simile erat, in toto similiter dicendum erat. Et cavit prudentia eloquii sacri ne plena similitudo crederetur inter disparia, si in deitate Pater prior aut Filius posterior diceretur. Sic enim se in hominib
Abbreviated transcription (Latin):
etiam eifectussicut pͥma omniũ. ali effectiis tñtũ
ñi eciam cause. sicuti ultima ⁊ post̾iora uniu̾sorum.
Elia aut̃ ⁊ cause sunt ad post̾iora que get̾i̾ant. ⁊ ad
priora a quib generantur effectus. Et sicut his que
nltima sunt ⁊ effectus tantum pͥoꝵ. nricħ postius
entturꝰ. sicquidem his q̃ prima. sunt ⁊ canse tm̃ sb̾¬
sequentiũ ncł priusiiuenctur. De meliis aut̃¬
quetumq priora sunt. in agiscause noĩantur.
⁊ miuus effectus. Quecumq ergo p̾teriora sunt ma¬
gis sucit effectus ⁊ mius canse. ⁊ prima causali¬
sima. Et que prima stłꝑ post pͥma. pͥmi sunt ef¬
fectus ⁊ queultima sunt añ ultuna. cause ulti¬
mne. ultima gn̾ata ⁊ pria getierautia. Pme
aic̃t cause alie create sunt. ⁊ que sunt in suoge

Expanded text:
. Aliae effectus tantum, non etiam causae; sicut ultima et postrema universorum. Aliae autem et causae sunt ad posteriora quae generant; et ad priora a quibus generantur effectus; et sicut his quae ultima sunt et effectus tantum priorum nihil posterius cernitur; sic quidem iis quae prima sunt et causae tantum subsequentium, nihil prius iquaecunque priora sunt, magis causae nominantur, et minus effectus. Quaecunque vero posteriora sunt, magis sunt effectus; et minus causae, et prima causalissima. Et quae prima sunt post prima, primi sunt effectus; et quae ultima sunt ante ultima, causae ultimae, et ultima generata, et prima generantia. Primae autem causae aliae creatae sunt et qu
Abbreviated transcription (Latin):
des catholica tritutatẽ quam nec numero aug̃e
uoluit. necextra tria aliquid ⁊ fit̾i uide̾tur. noc
natura ⁊fund̾e. nec trium aliquid negare ruĩ¬
c̾etur Et inuenit ĩ d̾o tria es̃. ⁊ in deo tria utic̃i
psonas. tͥa quia nanirałr d̾s erant. ⁊ un a suba ⁊¬

Expanded text:
des catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, ne extra tria aliquid confiteri videretur; nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum espersonas tria; quia naturaliter Deus erant, et una sub
Abbreviated transcription (Latin):
cuit ⁊ tñ futrirũ ñ fuit. futurũ fuiss ⁊ p̾scitũ
qd̃ friturũ ñ funit. Nec p̾scĩa huiꝰ futuri mutata fu¬
iss. s nũquam ħita quia futurum ñ furłs. Qo̾
au̾ p̃destinauit d̃s fr̃urum sedisposuit. nec p̾desti¬
natnnsi qd̾ fc̃urus fuit p̾scinit aut̃ q̃dam q̃ fc̃u¬
rus ã fuit. quia p̾scundomine qd̃ friturũ fuit. in qͦ¬

Expanded text:
et tamen futurum non fuit, futurum fuisset et praescitum quod futurum non fuit, nec praescientia hujus futuri mutata fuisset; sed nunquam habita, quia futurum non fuisset. Quod autem praedestinavit Deus facturum se disposuit; nec praedestinavit nisi quod facturus fuit. Praescivit autem quaedam qui facturus non fuit; quia praescivit omnem quod f
Abbreviated transcription (Latin):
quina et ciũ uoluntas sola bonitate ꝑfe¬
q d̾ bonitate p̾cun te uoluit. pot̾tate subsequẽte adĩple¬
uit. In p̾destinatione itaꝙ creandoꝵ aꝑata ẽ bõitas.
increatione. aut̃ p̾̃destinatoꝵ oꝑata ẽ potestas. in b̃i¬
ficatione tĩo creadoꝵ potestas simũl̃ honitas

Expanded text:
ina enim voluntas sola bonitate perfequod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum operata est bonitas; in creatione autem praedestinatorum operata est potestas, in beatificatione vero creatorum, potestas simul et bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
ñut ip̃e quantum ad se meluis fac̾et. s ut qd̾ fecit
i po i deurtidẽ oꝑ ante ⁊ in eodom ꝑseuerante melꝰ
fiat. Ergosumino pꝯtens ẽ. quia p̃te omine qd p̾si¬
bile ẽ. nec ideominus p̃t. quia impossibilia ñ p̾t. qr
ini possibłia posse ñ ẽ posse. s ñ posse. Itaq omina¬

Expanded text:
n ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, sed non posse. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
rid scriptura ⁊ dixit patrem potentem. necrede̾t:
solus hoc ẽẽ clicebatur. s quia mitiꝰ ħ eẽ. solus pitt̃
putabatur. Rursum cum dr̃et scriptura filiũ de¬
um. ne putaret hoto qui humana nou̾at.cłina
ũ nou̾at. minorat̃onem quandam sensus ⁊ intł¬
ligetitie ẽx infilio. qiͣ adhuc infra ꝑfc̃onem etadis
⁊ sũmate. addidit sapientem. ñ quia singularit᷑ ħ
ip̃e erat qd̾ ẽẽ Qmime omnib erat. s quia sinign¬
larit᷑ ip̃e erat. de quo magis an ħ eẽt dubitari po
delicate. ⁊ subsecuta ẽ scciptura ⁊ temꝑauit dẽm
siuim sp̃m betugnũ nom inatis ne crudeł puta¬
uitatem. ñ sccłm humana estimare disc̾et: cũ ⁊¬
tra ⁊ suctudinẽ humanã quedam de deo dici audi¬
ret. ds ergo triuitas trina huircute omnia apera
sua ⁊sũmauit. ite ꝑfectum ꝑfc̃a seq̃rentur ⁊ emu¬
larentur auctorẽ suũ curcta q̃ foc̃at. ¶ecquid.n
in demꝑe apparui d ante temꝑa in ettutate dispo¬

Expanded text:
rit Scriptura et dixit Patrem potentem ne crederes solus hoc esse dicebatur; sed quia minus hoc esse solus Pater putabatur. Rursum cum diceret Scriptura Filium Deum, ne putaret homo qui humana noverat, divina non noverat, minorationem quamdam sensus et intelligentiae esse in Filio, quasi adhuc infra perfectionem aetatis consummatae, addidit sapientem; non quia singulariter hoc ipse erat quod esse commune omnibus erat; sed quia singulariter ipse erat de quo magis an hoc esset dubitari udelitate; et subsecuta est Scriptura, et temperavit dictum suum Spiritum benignum nominans, ne crudelis putaveritatem non secundum humana aestimare disceret, cum contra consuetudinem humanam quaedam de Deo dici audiret. Deus ergo Trinitas trina hac virtute omnia opera sua consummavit, ut perfectum perfecta sequerentur, et aemularentur auctorem suum cuncta quae fecerat. Quidquid enim in tempore apparuit, ante tempora in aeternitate dispo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfc̃serat ⁊ plenus sũmo hono ꝯsũmato neq os̾ ha¬
buit aliun de iuurari. qm̃ nec minui patint etnꝰ
nec ĩmensus aug̾i. homo u̾o natura egens erat ali¬
eni auxilii quouł ⁊ seruar qd̾ mutabile acceꝑat.
uł augͥ et qd̾ ñ ꝯsũmatum hebat. Ita positus ẽ in
medio ħo: ut ⁊ ei seruiretur: ⁊ ip̃e seruir: ut acci

Expanded text:
erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita positus est in medio homo, ut et ei serviretur et ipse serviret, et acci
Abbreviated transcription (Latin):
eẽnt qd̾ ñ eratte. Oꝑa u̾o restaur ationis quib im¬
pletum ẽ uł figuratum ẽ sacramentum redemp¬
tonis quo repata sunt q̃ pierant. Ergo oꝑa ⁊diti¬
nis sunt que in pͥn. mundi sexdieb fc̃a sunt oꝑa u̾o
restauritionis que a principio inũdi ꝓp̃ reꝑat̃onẽ
hominis sex etatib fiunt que ut breni diffimti¬
one stringamꝰ oꝑa restauratonis ẽẽ dicimꝰ incar¬
nationt̃ uͥbi. ⁊ que in carne ꝑ carnem gessit. u̾bũ
cum ꝯmnib sacramentis suis siuẽ his que abiuito

Expanded text:
ent quae non erant; opera vero restaurationis quibus impletum est vel figuratum est sacramentum redemptionis quo reparata sunt quae perierant. Ergo opera conditionis sunt quae in principio mundi sex diebus facta sunt; opera vero restaurationis quae a principio mundi propter reparationem hominis sex aetatibus fiunt; quae ut brevi definitione stringamus, opera restaurationis esse dicimus incarnationem Verbi, et quae in carne et per carnem gessit Verbum cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
dam ẽe distincto ⁊ successio temꝑal. ⁊ demdstrat
se ⁊ lidatiom pͥma bonitas quiã ꝑeam uolint
potuni quia ꝑeam fecit. ꝯin ordo ur et. ⁊ tuise¬
ꝯpatio subsecata. slsi .n. uolurss. tĩ disposuiss.
⁊ usi disposuiss nͥ fecisi. Et accurrit magnaio
quia seuiꝑ in hominib p̾ceclit uõlinitas ꝯsllium.
⁊ asilium opus sub sequitur. S quid facim ⁊ Aqd
audebimus induc̾e temꝑa. inet̾tutate. sllam siꝑ

Expanded text:
dam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se considerationi prima bonitas, quia per eam voluit potestas quia per eam fecit; quooperatio subsecuta. Nisi enim voluisset non disposuisset, et si non disposuisset, non fecisset. Et occurrit magna ratio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
tur. ⁊ fiunt qiͣ sup̃ id qd̾ fc̃a sunt. Sic de una massã
corruꝑtibił nature. ⁊ sua mutabłitatedefluentis
uniu̾sa gen̾is humani ꝓpago tͣhittir s alis deorsũ i
da qua nati sunt corrupt̃one iuste relictis. Alii sur¬
sum dono gr̃e ad sortem celestis patrie eleuantur.¬
am multa sunt alia que de his dieb mittica
lici potuerunt. M ñquasiextͣ mat̾iam nr̃am
ĩista p̾striuximus ut adeandem mat̾iam tͣ¬
ctandam qͣi ex p̃cedenti accessum ꝯuementiorem
hr̃emꝰ sios siquidem ꝓpõitum hemꝰ de facm̃to redẽ¬
tionis hũane qd̃ a principio in aꝑib restaurat̃onit
formatũ e̾ quantum dñs dedit iuhoc oꝑe trastare.
S quia oꝑarditionis tem ꝑe pͥora fuerũt abhis ex¬
ordium sermonis sumpsimꝰ ito in adreliquaqu
sequentur suo ordine uiam faciamꝰ. Dicimꝰ tã ꝙ¬

Expanded text:
tur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in ea qua nati sunt conruptione juste derelictis; aliis sursum dono gratiae ad sortem coelestis patriae elevatam multa sunt alia quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequuntur suo ordine viam faceremus. Dicimus