comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lis. sicuto perantur homines figuli & fabri.
atq idgenus opifices : qui&iam pingunt &
fingunt formas similes corporibus anima¬
lium : alia uero quae intrinsecus efficientes
causas habent. desecreto &occulto naturae
uiuentis atq intellegentis arbitrio: quae non
solum naturales corporum speties. uerum
&iam ipsas animantium animas dum nonfit
facit: supradicta illa species artificibus qui¬
busq tribuatur.
Haec autem altera non ni¬
siuni artifici creatori & conditori dño: qui
mundum ipsum. &angelos sineullo mundo
& sineullis angelis fecit: Qua enim ui diui¬
na. & utita dicam affectua quae fierinescit
sed facere: Accepit speciem. rotunditas oculi
& rotunditas pomi. & c&erȩ figurae natura¬
les quas uidemus in rebus quibusq: nascentib
non extrin secus adhiberi. sed intima creato¬
ris potentia. quidixit. caelum & terram ego
impleo: &cuius sapientia est quaeattingit
a fine usq ad finem fortiter. & disponit

Expanded text:
li, sicut operantur homines figuli et fabri li, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera non nisi uni artifici, creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et angelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit. Qua enim ui diuiita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepet rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixit: Caelum et terram ego inpleo, et cuius sapientia est, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit
Abbreviated transcription (Latin):
quid iuinam mentem facere uelcurare ista
ioncredunt: Illi autem qui platoni suo cre¬
dunt non ab illo summo dõ qui fabricatus
est mundum. sed ab alus minorib quos
quidem ipse creauerit: permissuꝰ siueuis
su: animalia facta esse cuncta in mortalia.
in quibus homo praccipuum dusq ipsis
cognatum teneret locum: si super stut¬
one careant. qua quaerunt. unde uste
uideantur sacra & sacrificia facere qua¬
si conditorib suis: facile carebunt &iam
huius opinionis errore.: Neq: enim fas
est. ullius naturae quam lib& minimȩ
mortalisq:: creatorem nisidm̃ credere ac
dicere : & ante quam possit intellegi.
Angeli autem: quos illi deos deangelis li¬
bentius appellant. &iam siadhibent
uel uissi uel permissi operationem suam
rebus quaegignuntur inmundo: tamen
non cos dicimus creatores animalium.
quam nec agricolas frugum atq arborũ⁊
Cum enim alia sit species quaeadhibetur
ꝯtrin secus cuiuscumq: materiae corpora¬

Expanded text:
qui diuinam mentem facere uel curare ista qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operatiorebus quae gignuntur in mundo, tamen tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum atque arborum. Cum enim alia sit species, quae adhibetur extrinsecus cuicumque materiae corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quid aliud est sufflare : quam flatum
facere : Animam hominis esse uoliusset.
&iam coniugem illi in adutorium generan¬
di. ex eius latere ossedetracto fecit ut tds̃:
Neq enim haec carnali consuetudine cogi¬
tanda sunt. ut uidere solemus opifices.
ex materia quacumq: terrena corporalibus
membris quod artis industria potuerint
fabricantes. Manus dĩ potentia est dĩ:
qui&iam uisibilia in uisibiliter operatur.
Sed haec fabulosa potius quam uera esse ar¬
bitrantur : qui uirtutem ac sapientiam di qua¬
nouit & potest &iam sine seminibus
ipsa certa facere semina: ehis usitatis & cot¬
tidianis metiuntur operibus.⁊ ca uero quae
primitus instituta sunt. quõ non nouerunt.
infideliter cogitant: quasi non haccipsaͣ o¬
uerunt dehumanis conceptibus atq partu¬
bus. sun expertis narrarentur incredibiliora
uiderentur. quam uis &ea ipsa pleriq ma¬
gis naturae corporalibus causis. quamo pe¬
his nullum nobis est in his libris negotium.

Expanded text:
nam quid est aliud sufflare quam flatum nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam uera esse arbitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, quanouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis et cottidianis metiuntur operibus; ea uero, quae primitus instituta sunt, quoniam non nouerunt, infideliter cogitant; quasi non haec ipsa, quae nouerunt de humanis conceptibus adque partubus, si inexpertis narrarentur, incredibiliora uiderentur; quamuis et ea ipsa plerique magis naturae corporalibus causis quam opehis nullum nobis est in his libris negotium,
Abbreviated transcription (Latin):
quam homines quorum genus ex uno est
ad commendandam concordiam propaga¬
tum Neq enim umquam interseleones.
autinter sedracones. qualia homines bel¬
la gesserunt. Sed praeuidebat &iam gra
tia pͥopulum piorum. in adoptionem uo¬
candum. remissisq peccatis iustificatum
sp̃u scõ: scĩs angelis in a&erna pace socian¬
dum. nouissima in imica morte distructa.
Cui populo esset huius rei consideratio pro¬
futura. quod &x uno homineds̃. ad commen¬
cdandum hominib quamei gratasit &iam
in plurib unitas. genus instituis set humanũ:¬
Fecit ergo ds̃ hominem ad imaginem suam.
Talem quippe illi animam creauit. qua per
rationem atq intellegentiam. omnibus
esset praestantior animalib terrestribus.
& natatilib & uolatilibus. quaementem
huius modi non haberent. Ettum uirum
terreno formasset expuluere. eiq: animam
qualem dixi : siuequamiam fecerat. sufflan¬
do indidisset: siue potius sufflando fecis¬
set: eumq flatum quem sufflando fecit:

Expanded text:
quam homines, quorum genus ex uno est ad commendandam concordiam propagatum. Neque enim umquam inter se leones aut inter se dracones, qualia homines, bella gesserunt. Sed praeuidebat etiam gratia sua populum piorum in adoptionem uocandum remissisque peccatis iustificatum Spiritu sancto sanctis angelis in aeterna pace sociandum, nouissima inimica morte destructa; cui populo esset huius rei consideratio profutura, quod ex uno homine Deus ad commendandum hominibus. quam ei grata sit etiam in pluribus unitas, genus instituisset humanuFecit ergo Deus hominem ad imaginem suam. Talem quippe illi animam creavit, qua per rationem atque intelligentiam omnibus esset praestantior animalibus terrestribus et natatilibus et uolatilibus, quae mentem huius modi non haberent. Et cum uirum terreno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit
Abbreviated transcription (Latin):
ci sp̃s sc̃s. sed pñoen: quod nomen increatura
quam increatore frequentius legitur .: Vnde
non nulli &iam latini propter differentiam:
hoc uocabulum non sp̃m sed flatum appella¬
re maluerunt Hoc enim est ingreco etiam¬
in illo loco apud esaiam ubids̃ dicit: omnẽ
flatum ego feci: omnem animam sine dubitati¬
one significans Quod itaq grece pñoen di¬
citur: nr̃i aliquando flatum. aliquando spm̃.
aliquando inspirationem uel aspirationem:

Expanded text:
ci Spiritus sanctus, sed 7cvoVjv, quod nomen in creatura ci Spiritus sanctus, sed 7cvoVjv, quod nomen in creatura quam in Creatore frequentius legitur; unde nonnulli etiam Latini propter differentiam hoc uocabulum non spiritum, sed flatum appellare maluerunt. Hoc enim est in Graeco etiam illo loco aput Esaiam, ubi Deus dicit: Omnem flatum ego feci, omnem animam sine dubitatione significans. Quod itaque Graece nvoifj dicitur, nostri aliquando flatum, aliquando spiritum, aliquando inspirationem uel aspirationem
Abbreviated transcription (Latin):
Qua propter in eo quod
dñs fecit quando insufflauit: dicens accipi¬
te spm̃ scm̃ : nimirum hoc intellegi uoluit.
quod sps̃ scs̃ nontantum sit
patris. ue¬
rum etiam ipsius unigeniti sps.: Iden¬
sps : Idem
nitas. pater et filius et sp̃s sc̃s: non creatura.
sedcreator. ⁊ Neque enim flatus ille cor¬
poreus decarnis ore procedens: substantia
erat sp̃s scĩ atq natura. sed potius significa¬
esse filioq communem : quia non sunt eis sin¬
gulis singuli: sed unus amborum est .⁊ Semꝑ
autem iste sps inscripturis scis greco uocabu¬
lo pnema dicitur: Sicut eum ethoc loco ihs
apellauit quando eum corporalis suioris fla¬
tu significans discipulis dedit: & locis omni¬
bus diuinorum eloquiorum non mihi aliter
umquam nuncupatus occurrit .: Hic uero ubi
legitur. & fixit ds̃ hominem puluerem deter¬
ra: & insufflauit siue inspirauit infaciem eiꝰ
spm̃ uitae: non ait grecus pnema. quosol& di¬

Expanded text:
Quapropter in eo, quod Quapropter in eo, quod Dominus fecit, quando insufflauit dicens: Accipite Spiritum sanctum, nimirum hoc intellegi uoluit, quod Spiritus sanctus non tantum sit Patris, uerum etiam ipsius Unigeniti Spiritus. Idem nitas Pater et Filius et Spiritus sanctus, non creatura, sed Creator. Neque enim flatus ille corporeus de carnis ore procedens substantia erat Spiritus sancti adque natura, sed potius significaesse Filioque communem, quia non sunt eis singulis singuli, sed unus amborum est. Semper autem iste Spiritus in scripturis sanctis Graeco uocabulo rcveufia dicitur, sicut eum et hoc loco Iesus appellauit, quando eum corporalis sui oris flatu significans discipulis dedit; et locis omnibus diuinorum eloquiorum non mihi aliter umquam nuncupatus occurrit. Hic uero, ubi legitur: Et finxit Deus hominem puluerem de terra et insufflauit siue inspirauit in faciem eius spiritum uitae, non ait Graecus rcveofta, quod solet di
Abbreviated transcription (Latin):
functus est : & nunc in requie est uel in poenis.
cum de anima sola possit hoc dici: & illo autil¬
Mlo loco homo ille sepultus est: Cum hoc nisi de
solo corpore non possit intellegi. Andictu¬
ri sunt sic loqui scripturam non solere diuinã
Immo uero ita illa nobis in hoc attestatur: uteti¬
am cum duo ista coniuncta sunt & uiuit homo:
tamen &iam singula hominis uocabulo apel¬
lat : animam scilic& interiorem hominem.
Corpus autem exteriorem hominem uocans:
tamquam duo sint homines: cum simul utrũq
sit homo unus.: Sed intellegendum est se¬
cumdum quiddicatur homo ad imaginemdĩ.
& homo terra atq iturus in terram.⁊ Illud
enim secundũ animam rationalem dicitur. qua¬
lem ds̃ in sufflando uel si commodius dicitur
inspirando indidit homini idest hominis cor¬
pori : hoc autem secundum corpus qualem ho¬
minem ds̃ fecit expuluere: cui data est ani¬
ma ut fier& corpus animale id est homo in
animam uiuentem. Qua prop¬

Expanded text:
functus est et nunc in requie est uel in poenis. functus est et nunc in requie est uel in poenis. cum de anima sola possit hoc dici, et: Illo aut illo loco homo ille sepultus est, cum hoc nisi de solo corpore non possit intellegi? An dicturi sunt sic loqui scripturam non solere diuinam? Immo uero illa ita nobis in hoc adtestatur, ut etiam cum duo ista coniuncta sunt et uiuit homo, tamen etiam singula hominis uocabulo appellet, animam scilicet interiorem hominem, corpus autem exteriorem hominem uocans, tamquam duo sint homines, cum simul utrumque sit homo unus. Sed intellegendum est, secundum quid dicatur homo ad imaginem Dei et homo terra adque iturus in terram. Illud enim secundum animam rationalem dicitur, qualem Deus insufflando uel, si commodius dicitur, inspirando indidit homini, id est hominis corpori; hoc autem secundum corpus, qualem hominem Deus finxit ex puluere, cui data est anima, ut fieret corpus animale, id est homo in animam uiuentem.
Abbreviated transcription (Latin):
magis optinuit consuetudo. ut hidicantur
fingere qui aliquid mendatio simulante com¬
ponunt: Hunc igitur formatum hominẽ
deterrae puluere siue limo: Erat enim pul¬
uis umectus: hunc inquam ut expressius di¬
cam sicut scriptura locuta est : puluerem
deterra animale corpus factum esse doc&
apostolus cum animam accepit: et factus est
iste homo in animam uiuentem. id est forma¬
tus iste puluis factus est in animam uiuentẽ:
lam inquiunt habebat animam: alio quin
non appella retur homo. quõ homo non ẽ
corpus solum uel anima sola sedqui etexa¬
nima constat &corpore. ⁊ Hoc quidem uerũ
est. quod nontotus homo sed pars melior homi¬
nis anima est: nec totus homo corpus. sed infe¬
rior homini pars est : sedcum est utrumq con¬
iunctum simul hab& hominis nomen: quod ta¬
men & singula non amittunt etiam cum desin¬
gulis loquimur.⁊ Quis enim dicere prohibet᷑
cotidiani quadam lege sermonis. homo illede¬

Expanded text:
magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur magis obtinuit consuetudo, ut hi dicantur fingere, qui aliquid mendacio simulante conponunt. Hunc igitur formatum hominem de terrae puluere siue limo erat enim puluis umectus — hunc, inquam, ut expressius dicam, sicut scriptura locuta est, puluerem de terra animale corpus factum esse docet apostolus, cum animam accepit: Et factus est iste homo in animam uiuentem\', id est, formatus iste puluis factus est in animam uiuentem. Iam, inquiunt, habebat animam, alioquin non appellaretur homo, quoniam homo non est corpus solum uel anima sola, sed qui et anima constat et corpore. Hoc quidem uerum est, quod non totus homo, sed pars melior hominis anima est; nec totus homo corpus, sed inferior hominis pars est; sed cum est utrumque coniunctum simul, habet hominis nomen; quod tamen et singula non amittunt, etiam cum de singulis loquimur. Quis enim dicere prohibetur cottidiani quadam lege sermonis: Homo ille de
Abbreviated transcription (Latin):
quaedam uita sit sps̃ dĩ. sine quo animae ratio¬
nales mor tuae deputendae sunt: quam uis ea¬
rum praesentia uiuere corpora uideantur: sed
non ita factum queendo est conditus homo satis
ipsa libri uerba testantur: quae ita se habent :
& forma uit ds̃ hominem puluerem deterra
Quod quidam planius interpretandum putan¬
tes. dixerunt: & finxit ds̃ hominem delimo
terrae : quõ superius dictum fuerat : fons aut̃
ascendebat deterra. & inrigabat omnem faciẽ
terrae utex hoc limus intellegendus uideret᷑
umore scilic& terraq concreitus. Ubi enim
hoc dictum est continuo sequitur: & formauit
ds̃ hominem puluerem deterra. sicut graeci
codices habent: unde in latinam liguam scrip¬
tura ipsu conuersa est.⁊ Siue autem formauit
siue fecit. quis dicere uoluerit. quod grece di¬
citur. eplasen. adrem nihil inter est: magis
tamen propriedicitur finxit. Sed ambigui¬
tas uisa est deuitandu eis qui formauit dicere
maluerunt. eo quod inlatina lingua illud

Expanded text:
quaedam uita sit Spiritus Dei, sine quo animae rationales mortuae deputandae sunt, quamuis earum praesentia uiuere corpora uideantur. Sed non ita factum, quando est conditus homo, satis ipsa libri uerba testantur, quae ita se habent: Et formauit Deus hominem puluerem de terra. Quod quidam planius interpretandum putantes dixerunt: Et finxit Deus hominem de limo terrae, quoniam superius dictum fuerat: Fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae; ut ex hoc limus intellegendus uideretur, umore scilicet terraque concretus. Ubi enim hoc dictum est, continuo sequitur: Et formauit Deus hominem puluerem de terra, sicut Graeci codices habent, unde in Latinam linguam scriptura ipsa conuersa est. Siue autem formauit siue finxit quis dicere uoluerit, quod Graece dicitur licXaasv, ad rem nihil interest; magis tamen proprie dicitur finxit. Sed ambiguitas uisa est deuitanda eis, qui formauit dicere maluerunt, eo quod in Latina lingua illud
Abbreviated transcription (Latin):
omnino suis nodis firmissimis. sicut erat cõ¬
perisset adstrictam: crepuisse. atq exilius¬
se anulum suspicata est. ⁊ Qui etiam ipse
cum integerrimus fuisset inuentus: futurȩ
salutis quod ammodo pignus detant omi¬
raculo se accepisse prȩsumpsit. Atq illud
uinculum soluens. simul cumeodem anulo.
proiecit in flumen. : Noncredant hoc: qui
etiam dnm̃ nr̃m ihm̃: per integra iuirgina
lia matris enixum: & ad discipulos. ostiis
clausis ingressum fuisse. non credunt. ⁊ Sed
hoc ceste quęrant: et siuerum inuenerint.
illa credant. : Clarissima femina est.
nobiliter nata: nobiliter nupta: castha¬
gine habitat : ampla ciuitas. ꝑsona est. quȩ

Expanded text:
omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. Non credant hoc, qui etiam Dominum legum per integra matris uirginalia enixum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla pe
Abbreviated transcription (Latin):
quia satis apparet quam refugiat natura
non esse : atq: ideo cumse nouerint essemo¬
rituros. promagno beneficio sibi hanc inpen¬
di misericordiam desiderant. ut aliquanto
productius in eadem miseria uiuant. tardius¬
q: moriantur., Proculdubio ergo indicant.
in mortalitatem saltim talem quae non habe
finem mendicitatis. quanta gratulatione susciperent:
Quidenm animalia omnia &iam in rationabilia.

Expanded text:
quia satis apparet quam refugiat natura quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno beneficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omnia etiam inrationalia
Abbreviated transcription (Latin):
eorum cum amantur. & ipse amor ue¬
rus & cercus est. Tam porro nemo est
qui essese nolit. quamnemo est qui non es¬
sebeatus uelit.⁊ Quomodo enim potest be¬
naturali ipsum esse iocundum est. utnon
ob aliud & hu quimiseri sunt. nolint interi¬
re: & cum semiseros esse sentiant. non se
ipsos derebus. sed miseriam suam potius au¬
ferri uelint: Illis &iam qui & sibi miserrimi
apparent & plene sunt. & non solum a sa¬
pientibus. quõ stulti. uerum & ab his quise
beatos putant miseri uidicantur. quia pau¬
peres atq: mendice sunt : siquis in morta¬
litatem daret. qua nec ipsa miseria more¬
retur: proposito sibi. quod sun eadem mi¬
seria semper esse nollent. nulli &nusquã
essent futuri. sed omnimodo perituri: pro¬
fecto eultarent la&itia. & sic semper elige¬
rent esse quam omnino nonesse. Huius
reitestis est notissonus sensus illorum: un¬
de enim mori metuunt. & malunt in illaae¬
rumna uiuere quam eam morte finire: nisi

Expanded text:
eorum, cum amantur, et ipse amor ueeorum, cum amantur, et ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non esse beatus uelit. Quo modo enim potest benaturali ipsum esse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, proposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ludi ficatoria mihi esseme. idq: nosse &amare.
certissimum est nulla in his ueris achademi¬
corum argumenta formido dicentium.
Quid si falleris: sienim fallor sum: Nam qui
non est. utique nec falli potest. ac perhoc
sum si fallor .: Quia ergo sum sifallor. quo
modo esse me fallor: quando certum me
eẽ si fallor. Quia igitur essemqͥ fallerer: &iã¬
si fallerer. proculdubio in eo quod me noui
esse non fullor: consequens auest ut &iã
in eo quod me noui nosse non fallar: Sic̃
enim noui esseme. Ita noui &iam hoc ipsum
nosse me: eaq: duo cum amo. eundẽ quoq:
amorem quiddam tertium nec inparis ȩsti¬
mationis eis quas nous adiungo. Neque
enim fallor amareme. cum in his quae amo
non fallar: quamquam & sulla falsa es¬
sent. falsame amare uerum ess& Nã
quo pacto recte reprehenderer. & recte
prohiberer ab amore falsorum. sime
illa amare falsum esset : Cum uero et
illa uera atq certasint: quisdubit& qđ

Expanded text:
ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare certissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec falli potest: ac per hoc sum, si fallor. Quia sum ergo si fallor, quo modo esse me fallor, quando certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi fallerer, procul dubio in eo, quod me noui esse, non fallor. Consequens est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod
Abbreviated transcription (Latin):
tis intimȩ largitorem .: Etnos quidem nobis¬
tam & sinon aequalem. immo ualde longeq: dis¬
tantem. neq: co&ernam & quod breuius totum
dicitur. non eiusdem substantiae cuius ds̃ est.
tamen quia dõ nihilsit in rebus ab eo factis
natura propinquius. imaginem dĩ. hoc est illi¬
us sum mȩ trinitatis agnoscimus. adhuc quoq¬
reformatione perficiendam. ut sit &iam simi¬
litudine proxima. inam & sumus & nos esseno¬
uimus &idesse acnosse diligimus.: In his aũt
tribus quaedixi. nulla nos falsitas uerisimilis
turbat .: Non enim ea sicutilla quaeforis sunt
ullo sensu corporis tangimus. uelut colores
uidendo. sonos audiendo. odores olfaciendo
sapores gustando . dura & mollia contrectan¬
do sentimus. quorum sensibilium &iam imagi¬
nes eis simillimas neciam corporeas cogitatione
uersamus. memoria tenemus. & peripsas in is¬
torum desideria concitamus. Sed sineulla
fantasiarum uel fantas matum imaginatione

Expanded text:
tis intimae largitorem._ CAPUT XXVI De itis intimae largitorem._ CAPUT XXVI De itametsi non aequalem, immo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius summae trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione
Abbreviated transcription (Latin):
quo non num mum propter dm̃ impendunt.
sed dm̃ propter nummum colunt.: Uerum
tameneo loquendimodo quẽ
plus
optinuit consuetudo. & fructibus utimur.
& usibus fruimur.
Nam & fructus iam
propriedicuntur agrorum. quibus utiq
om̃s temporaliter utimur. Hocitaq mo¬
re usum dixerim in his tribus. quae in homine¬
& spectanda commonui. quae sunt natura
doctrina usus, Exhis propter optinendã
beatam uitam : tripertita utdixi aphilosophis
inuenta dis uplina: naturalis propter naturã.
rationalis propter doctinam : moralis prop¬
ter usum .: Siergo natura nostra esset a nobis.
pro fecto & nostram nos genuissemus sapien¬
im Nec eam doctrina: id est aliunde dis¬
cendo percipere curaremus: Etnoster amor
anobis profectus & ad nos relatus. ad beate ui¬
uendum sufficeret. nec bono alio qu ofruere¬
mur ullo indigeret. Nunc uero quia natura
nr̃a utesset: dm̃ hab& auctorem: proculdu¬
bio utuera sapiamus. ipsum debemus habere
doctorem: ipsum &iam ut beatisimus. suauita¬

Expanded text:
 non nummum propter Deum inpendunt, sed Deum propter nummum colunt; uerum tamen eo loquendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et fructus iam proprie dicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim , in his tribus, quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam uitam tripertita, ut dixi, a philosophis inuenta est disciplina, naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobis, profecto et nostram nos genuissemus sapienm, nec eam doctrina, id est aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostra, ut esset, Deum habet auctorem, procul dubio ut uera sapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauita
Abbreviated transcription (Latin):
na uir tutum: etiam nr̃is temporibus¬
frequentari: &ea non debere multorũ
notitiae deperire. Nondum est aut̃
biennium : ex quo apud ipponem regium.
Coepit eẽ ista memoria: & multis quod no

Expanded text:
na uii-tutum etiam nostris temporibufrequentari et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium, ex quo aput Hipponem Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod no
Abbreviated transcription (Latin):
ra: ab omnimalo liberata: &impleta omnibono:
Fruens indeficienter &ernorum iocunditate gau¬
diorum: oblita culparum: oblita poenarum : nec
ideo tamen suae liberationis oblita ut liberatori suo
non sit ingrata.. Quantum enim attin& ad scientiã
rationalem : memor prȩteritorum &iam malo¬
rum suorum: quantum aut̃ ad experientis sen¬
sum prorsus in memor.:
Nam & peritissimus

Expanded text:
ra, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, ra, ab omni malo liberata et inpleta omni bono, fruens indeficienter aeternorum iucunditate gaudiorum, oblita culparum, oblita poenarum; nec ideo tamen suae liberationis oblita, ut liberatori suo non sit ingrata: quantum ergo adtinet ad scientiam rationalem, memor praeteritorum etiam malorum suorum; quantum autem ad experientis sensum, prorsus inmemor. Nam et peritissimus
Abbreviated transcription (Latin):
berum arbitrium quo non peccare homo posset.
nouissimum quo peccare non posset : atq illud
ad conparandum meritum: hoc ad recipiendum
prȩmium ꝑtineret. Sed quia peccauit ista na¬
tura cum peccare potuit. largiore gratia libe¬
ratur : utad eam ꝑducatur libestatem. in qua pec¬
care non possit. : Sicut enim prima in mostali¬
tas fuit quã peccando adam ꝑdidit: posse non mo¬
ri:: nouissima erit non posse mori: ita primum
liberum abbitrium posse non peccare : nouissimũ :¬
non posse peccare.. Sic enim erit in amissibilis uo¬
luntas pictatis & ȩquitatis: quo modo est felicitatis.
Nam utiq peccando nec pietatem nec felicitatem te¬
nuimus: uoluntatem uero felicitatis nec ꝑdita fe
licitate ꝑdidimus.: Ceste ds̃ ipse numquid quõ
peccare non potest : id eo liberum arbitrium habere
negandus est : erit ergo illius ciuitatis &una in
omnibus & inseparabilis in singulis uoluntas libe¬

Expanded text:
berum arbitrium, quo non peccare. homo posset, berum arbitrium, quo non peccare. homo posset, nouissimum, quo peccare non potest, adque illud ad conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit. Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouiliberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non\'posse peccare. sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quomodo est felicitatis. nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uolulicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare non potest, ideo liberum arbitrium habere negandus est? Erit ergo illius ciuitatis et una in omnibus et inseparabilis in singulis uoluntas libe
Abbreviated transcription (Latin):
unus quisq quod non accspit: quamuis sit paca¬
tissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrir¬
tus . quam nec in corpore uult oculus ẽẽ qui est di¬
gitus : cum membrum utrumq contineat totius
carnis pacata compago : Sic itaq: habebit
donum alius aliominus: ut hoc quoq donum ha¬
beatꝰ neuelit amplius.: Nec
Nec ideo liberum arbi¬
trium non habebunt: quia peccata eos delectare
nom poterunt: Magis quippe erit liberum ad electa¬
tione peccandi usq ad delectionem non peccandi.
in declinabile liberatum: Nam primum liberũ
arbitrium quod homini datum est quando primũ
creatus est rectus : potuit non peccare. sed potuit
& peccare Hoc aut̃ nouissimum eo potentius e¬
rit. quȩ peccare non poterit.. Uerum hoc quoq.
munere non suae possibilitate naturȩ. Aliuid
est enim esse dm̃ aliud pasticipem dĩ Ds̃ natura
peccare non potest: pasticeps uero di ab illo acce¬
pit ut peccare non possit.: Seruundi autem gra¬
dus erant diuini muneris: ut primum daretur li¬

Expanded text:
unusquisque quod non accepit, quamvis sit pacatissimo concordiae vinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore vult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata compago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne velit amplius. 3. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur li
Abbreviated transcription (Latin):
& accendebatur infratris exitium: bene
sub auditur: erit. Idest adte enim
conuersio eus eitudominaberis illius.:

Expanded text:
 accendebatur in fratris exitium: bene subauditur, Erit, id est, Ad te enim conversio ejus erit, et tu dominaberis illius.
Abbreviated transcription (Latin):
ta raperentur ambob alter habuit propi¬
us alterremotius. quo non in pari uelocitate
am bocurrebant. Aliud estaut̃ ampli¬
us uiae ꝑegisse aliud tardius ambulas se:
Quiergo usq ad mortem ꝓductiora spatia
tẽporis agit non lentius ꝑgit. sed plusiti¬
neris conficit: Porrosiexillo quisq incipit
mori hoc est esse in morte : & quo in illo agi
coeperit ipsamors. idest uitae detractio qui¬
acũ d& rahendo finita fuerit: post mortem
iam erit non in morte ꝓfecto. & quo esse incipit
in hoc corpore in morte est Quid enĩ aliud.
dieb horis. momentisq singulis agitur . donec
ea comsumpta mors quae agebat᷑ impleatur.
& incipiat iam tẽpus esse postmortẽ : qđ cum
uita d&ra heretur eratinmorte: Num qua igit᷑
in uita homo est & quo est incorpore isto. mori

Expanded text:
ta raperentur ambobus, alter habuit propius, alter remotius, quo non inpari uelocitate ambo currebant. Aliud est autem amplius uiae peregisse, aliud tardius ambulasse. Qui ergo usque ad mortem productiora spatia temporis agit, non lentius pergit, sed plus itineris conficit. Porro si ex illo quisque incipit mori, hoc est esse in morte, ex quo in illo agi coeperit ipsa mors, id est uitae detractio quia, cum detrahendo finita fuerit, post mortem iam erit, non in morte: profecto, ex quo esse incipit in hoc codiebus, horis, momentisque singulis agitur, donec ea consumpta mors quae agebatur, impleatur; et incipiat jam tempus esse post mortem, quod cum vita detraheretur, erat in morte? Nunquam igitur in vita homo est, ex quo est in corpore isto mori
Abbreviated transcription (Latin):
uolentes am monere. quatenus id accipi¬
endũ sit: quia scilic& ꝓpter formã serui
dictum est. in qua se altissimus humilli¬
mum prȩbuit: ipsius hominis nomen adeũ
signi ficandum posuerunt: decuius genere
eadem serui forma suscepta est : Datus est
gelio teste monstratum est: iudicium gen¬
tibus protulit : quia prenuntiauit futu¬
rum qđ gentibus erat occultum: man su& u

Expanded text:
uolentes admonere quatenus id accipiuolentes admonere quatenus id accipiendum sit, quia scilicet propter formam serui dictum est, in qua se Altissimus humillimum praebuit, ipsius hominis nomen ad eum significandum posuerunt, de cuius genere eadem serui forma suscepta est. Datus est gelio teste monstratum est; iudicium gentibus protulit, quia praenuntiauit futurum, quod gentibus erat occultum; mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
tan tũmodo ꝓpter ipsum iudiciũ xp̃s de¬
b& intellegi Quia & si pater iudicabit.
ꝑaduentũ filii hominis iudicabit: nam
ipse ꝑsuę prȩsentiȩ manifestationem.
non iudicat quẽ quam: sed omne iudici¬
um dedit filio: Qui manifestabitur.
homo iudicaturus sicut homo est iudi¬
catus: Quis est enims alius de quo item
ds̃ loquitur ꝑesaiam sub nomine iacob
& isrł. decuius semine corpus accepit:
qđita scriptum est: Ia cob puer meus. susci¬
piam illum: isrł dilectus m̃s ad sumpsit
eum animamea: dedi spm meum in il¬
lum : iudicium gentibus ꝓfert: Noncla¬
mabit neque cessabit: neque audi&ur
foris uox eius: Calamum quas satum
non conter& & linum fumans non extin¬
gu& : Sed inueritate ꝓfert iudiciũ re¬
fulgebit & non con fring&ur : donec po¬
nat in terra iudicium: & in nomine eius
gentes sperabunt. In hebrȩo non legit᷑
ia cob &isrł. Sed quod ibi legitur. ser¬
uus m̃s nimirum septuaginta interpr&es.

Expanded text:
tantummodo propter ipsum iudicium Christus detantummodo propter ipsum iudicium Christus debet intellegi, quia etsi Pater iudicabit, per aduentum filii hominis iudicabit. Nam ipse per suae praesentiae manifestationem non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit Filio, qui manifestabitur homo iudicaturus, sicut homo est iudicatus. Quis est enim alius, de quo item Deus loquitur per Esaiam sub nomine Iacob et Israel, de cuius semine corpus accepit? quod ita scriptum est: Iacob puer meus, suscipiam illum; Israel electus meus, adsumsit eum anima mea. Dedi Spiritum meum in illum, iudicium gentibus proferet. Non clamabit neque cessabit neque audietur foris uox eius. Calamum quassatum non conteret et linum fumans non exstinguet; sed in ueritate proferet iudicium. Refulgebit et non confringetur, donec ponat in terra iudicium; et in nomine eius gentes sperabunt. In Hebraeo non legitur Iacob et Israel: sed quod ibi legitur seruus meus, nimirum septuaginta interpretes
Abbreviated transcription (Latin):
tibus suis. dolebunt tamen tam quiam
ipsi fecerint quod ab illis factum est. Non
igitur dolebunt reatu criminis. sed
pi&atis affectu .: Sane ubi dixerunt
septuaginta interpr&es: & aspicient
ad me: ꝓeo quod insultauerunt: sic inter¬
pr&atum est & hebrȩo & aspicient ad
me quem confixerunt: quo quidem uer¬
bo cuidentius xp̃s crucifixus appar&.⁊
Sed illa insultatio quam septuaginta
ponere maluerunt cius uniuersȩ non
defuit passioni: nam & de tento & alliga¬
to & ad iudicato &op probrio ignominiose
uestis induto & spinis coronato & calamo
in capite ꝑcusso & inridenter fixis ge¬
nibus ad orato: &crucem suam portan¬
ti & in ligno iampendenti utique in sul¬
tauerunt. :Proinde interpr&ationẽ
non sequentes unã: sed utramq iungen¬
tes cum & in sultauerunt & confixerunt
legimus. plenius ueritatẽ dominicȩ pas¬
sionis. agnoscimus. Cum ergo inꝓphe¬
ticis litteris. ad nouissimum iudicium
faciendum. ds̃ legitur esse uenturus.
& sieius alia distinctio non ponatur.

Expanded text:
tibus suis, dolebunt tamen tamquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta interpretes: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius Christus crucifixus apparet. Sed illa insultatio, quam septuaginta ponere maluerunt, eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam, sed utramque iungentes, cum et insultauerunt et confixerunt legimus, plenius ueritatem dominicae passionis agnoscimus. Cum ergo in propheticis litteris ad nouissimum iudicium faciendum Deus legitur esse uenturus, etsi eius alia distinctio non ponatur,
Abbreviated transcription (Latin):
iam non ad huc corrigendi: Non itaq
hoc loco ipsi intellegendi sunt ubi dictũ
est: & effundam suꝑ domum dauid &su¬
ricordiȩ & aspicient ad me ꝓco quod in¬
sultauerunt: sed tamen de illorũ stirpe
uenientes qui ꝑ heliam illo tempore cre¬
dituri sunt. Sed sicut dicimus iudȩis. uos
occidistis xp̃m quã uis hoc parentes eorũ
fecerint: sic & isti sedolebunt fecisse quo¬
dam modo quod fecerunt illi & quorũ
stirpe descendunt. Quã uis ergo accep¬
to spũ gratiae & misericordiȩ iam fide¬
les non damnabuntur cum impiis paren¬
suꝑtis

Expanded text:
iam. non adhuc corrigendi. Non itaque iam. non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super domum Dauid et suricordiae; et aspicient ad me, pro eo quod insultaverunt: sed tamen de illorum stirpe venientes, qui per Eliam illo tempore sunt credituri. Sed sicut dicimus Judaeis, Vos occidistis Christum, quamvis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodammodo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. Quamvis ergo accepto Spiritu gratiae et misericordiae jam fideles non damnabuntur cum impiis parensuis
Abbreviated transcription (Latin):
micas scȩ̃ ciuitatis hirłm. quȩ uenient
contra eam id est contrariȩ sunt ei: ut sicꝰ
alui sunt interpr&ati: ueniunt suꝑ eam
id est ut eam sibi subiciant: aut effun¬
dere suꝑ do mum dauid & suꝑ habitato¬
res eiusdem ciuitatis spm̃ gratiȩ & mise¬
ricordie.: Hocutiq dĩ est & & ꝑsona dĩ
dicitur ꝑ ꝓph&am. Et tamen hunc dm̃
haec tam magna. & tam diuina facien¬
tem se xp̃s ostendit: ad uingendo atquȩ
dicendo Et aspicient adme peo quod in¬
sultauerunt: &plangent suꝑ eũ planc¬
tum quasi su ꝑcaris simum siue dilectũ
& dolebunt dolore quasi unigenitũ: Penite¬
bit quippe iudȩos indie illa: &iam eos
qui accepturi sunt spm̃ gratiȩ & miseri¬
cordiȩ quod in eius passione. in sultaue¬
rint xp̃o : cum ad eũ aspexerit in sua ma¬
iestate nenientem eumq esse cognoue¬
rint quem prius humilem insuis paren¬
tib in luserunt. Quam uis & ipsi paren¬
tes eorum tantȩ illius impi&atis auctores.
resurgentes. uidebunt cũ: sed puniendi

Expanded text:
micas sanctae ciuitatis Hierusalem, quae ueniunt contra eam, id est contrariae sunt ei, uel, sicut alii sunt interpretati, ueniunt super ... eam, id est, ut eam sibi subiciant; aut effundere super domum Dauid et super habitatores eiusdem ciuitatis spiritum gratiae et misericordiae? Hoc utique Dei est, et ex persona Dei dicitur per prophetam; et tamen hunc Deum haec tam magna et tam diuina facientem se Christus ostendit adiungendo adque dicendo: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum siue dilectum et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Paenitebit quippe Iudaeos in die illa, etiam eos, qui accepturi sunt spiritum gratiae et misericordiae, quod in eius passione insultauerint Christo, cum ad eum adspexerint in sua maiestate uenientem eumque esse cognouerint, quem prius humilem in suis parentibus inluserunt; quamuis et ipsi parentes eorum tantae illius inpietatis auctores resurgentes uidebunt eum, sed puniendi
Abbreviated transcription (Latin):
tit occasio. Quãuis non solũ qui sunt aper¬
tissime separati: uerum etiã omnes qui xpĩ¬
anouocabulo gloriant᷑ et ꝑdite uiuunt : ñ
absurde possunt uideri medionoe filio figu¬
rati. Passionẽ quippȩ xpĩ quȩ illius homi¬
nis nuditate significata ẽ : et annuntiant ꝓ¬
fitendo: et male agendo exhonorant.
Detalib ergo dictumẽ: Exfructib eorũ cog¬
noscetis eos Ideo cham infiliosuo maledic¬
t̾ est tamquã infructu suo. idẽ in opere suo¬
Unde conuenient̃ et ipse filius eiꝰ canaan interp̃¬
tatur motꝰ eorũ: quod aliud quid ẽ quã opus
eorum : Semuero et iaphet: tã quã circum¬
cisio et p̃putiũ: uel sicut alio modo eos apellat
apostolus iudei et greci: sed uocati et iustifi¬
cati: cognita quo quomodonuditate patris.
qua significabatur passio saluatoris: su¬
mentes uestim̃tum posuer̃ supra dorsa sua
et intrauer̃ auersi operuer̃ nuditatẽ patris

Expanded text:
tit occasio: quamvis non solum qui sunt apertit occasio: quamvis non solum qui sunt apertissime separati, verum etiam omnes qui christiano vocabulo gloriantur et perdite vivunt, non absurde possunt videri medio Noe filio figurati: passionem quippe Christi, quae illius homnis nuditate significata est, et annuntiant profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est, Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id Unde conuenienter et ipse filius eius Chanaan interpretatur motus eorum; quod aliud quid est quam opus eorum? Sem uero et Iapheth tamquam circumcisio et praeputium, uel sicut alio modo eos appellat apostolus, ludaei et Graeci, sed uocati et iustificati, cognita quoquo modo nuditate patris, qua significabatur passio Saluatoris, sumentes uestimentum posuerunt supra dorsa sua et intrauerunt auersi et operuerunt nuditatem patris
Abbreviated transcription (Latin):
co canticorũ etiã p̃cedente ipsa prophietu a
unguento comparet᷑ effuso: incuius domib:
id ẽ ecclesus. habitat gentiũ latitudo.
Nam iaphet latitudo interp̃tatur: champor
ro interptatur calidus medius noe filius : tã¬
quã se ab utroq discernens: et inter utrũq
remanens : nec in primicus i srahelitarum: nec
inplenitudine gentiũ: quid significat nisi he¬
reticorũ genus calidũ. non spũ sapientia e
sed inpacientiae quo solent hereticorũ fer
uere primordia: et pacẽ ꝑturbare scõrum
Sed hȩc inusũ cedunt ꝓficientiũ: iuxta illud
apostoli: Oportet hereses eẽ ut ꝓbatimani¬
festifiant in uobis. Unde etiã scriptum ẽ.
Filius eruditus sapiens erit . imprudente aũ
ministroutet᷑: Multa quippe adfidem
catholicã ꝑtinentia : dũ hereticorũ calida
in quietudine exagitantur: ut aduersus eos
defendi possint: et considerant᷑ diligentius
et intellegunt᷑ clarius: et instantius p̃dicant᷑
et ab aduersario mota questio: discendi exis¬

Expanded text:
co canticorum etiam ipsa praecedente prophetia unguento conparetur effuso; in cuius domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Iapheth latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur calidus, medius Noe filius, tamquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum nec in plenitudine gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatievere primordia, et pacem perturbare sanctorum, ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, inprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudidefendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur, et ab adversario mota quaestio discendi exis
Abbreviated transcription (Latin):
ior & grauitas. ita utplura pondo quã pauciora plus
premant: mẽ bra tamen suȩ carnis leuiora portat ani¬
macũ insanitate robusta sunt. quã in languore cũ ma¬
cras. & cũ aliis gestantib onerosiorsit saluus & ualidus.
quã & ilis & morbidus. ipse tam̃ ad suũ corpus mouendũ
atq portandũ agilior est. cũ inbona ualitudine plus ha¬
b& molis quã cũ inpeste uł same minimũ roboristantũ
ual& in habendis &iã t̃renis corporib quãuis ad huc
corruptibilib atq mortalib non quantitatis pon¬
dus sedtemperationis modus: Etquis uerbis &eplicat
quantũ dist& int̃prȩsentẽ quã dicimus sanitatẽ &

Expanded text:
ior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus ior et grauitas, ita ut plura pondo quam pauciora plus premant: membra tamen suae carnis leuiora portat anima, cum in sanitate robusta sunt quam in languore cum macra sunt. Et cum aliis gestantibus onerosior sit saluus et ualidus quam exilis et morbidus, ipse tamen ad suum corpus mouendum adque portandum agilior est, cum in bona ualetudine plus habet molis, quam cum in peste uel fame minimum roboris. Tantum ualet in habendis etiam terrenis corporibus, quamuis adhuc corruptibilibus adque mortalibus, non quantitatis pondus, sed temperationis modus. Et quis uerbis explicat, quantum distet inter praesentem quam dicimus sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
occultłs aliquis modus operationis di. Cuiui somnipoten¬
tissima uoluntate: plato dicit: nccorta interire. nec
colligata posse dissolui : Cum multo mirabilius in¬
corporea corporeis quã quȩ cumq corpora quib¬
cũq corporib copulent᷑: potest molib prestare ter¬
renis ut nullo inima pondere deprimant᷑ : ipsisq
animis ꝑfectissime beatis. utquã uis t̾rena: tam̃ in¬
corruptibilia iam corpora. ubiuo luntponant . &
qđ uolunt agant. situmotuq facillimo: Anuero si hoc
angeli faciant: & que lib& animalia trestria rapi¬
ant unde lib&: c̃stituantq ubi lib&. aut eos ñ posse
ut onera sentire credendũ est: Curergo scõ rum
ꝑfectos atq beatos diuino munere sp̃s. sineulla dif¬
ficultate posse deferre quouoluerint. & sistere ubi
uoluerint sua corpora ñcredamus. Nã cũ terre¬
narũ corporũ sicut onera ingestando sentire con¬
sueui mus quanto maior est quantitas. tinto sit ma¬

Expanded text:
occultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotenoccultus aliquis modus operationis Dei, cuius omnipotentissima uoluntate Plato dicit nec orta interire nec conligata posse dissolui, cum multo mirabilius incorporea corporeis quam quaecumque corpora quibuscumque corporibus copulentur, potest molibus praestare terrenis, ut nullo in ima pondere deprimantur, ipsisque animis perfectissime beatis, ut quamuis terrena, tamen incorruptibilia iam corpora ubi uolunt ponant et quo uolunt agant, situ motuque facillimo! An uero si hoc angeli faciant et quaelibet animalia terrestria rapiant unde libet constituantque ubi libet, aut eos non posse aut onera sentire credendum est? Quur ergo sanctorum perfectos et beatos diuino munere spiritus sine ulla difficultate posse ferre quo uoluerint et sistere ubi uoluerint sua corpora non credamus? Nam cum terrenorum corporum, sicut onera in gestando sentire consueuimus, quanto maior est quantitas, tanto sit ma