comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nit. s ñ retinut: qr uendidit. S sce̾ mulieres ad sepulchrũ cũ aromatib
uenientes xp̃m q̃sierunt ⁊ inuenerut᷑. tenuerut̃ ⁊ retinuerut᷑. qr nͣ quere¬
bant ut uenderent: s ut possiderent.: Dicamꝰ gͦ de sapiã.ꝑ timorẽ seminat᷑.¬
possident᷑ t̾rena bona dere linquimꝰ. De cognatione nr̃a eximꝰ. quando iuciis
que in nobis ⁊ ex nobis nata sunt abrenuntiamꝰ. De domo patris nrͣi eximus.
qnͣ mundũ om̃e. et ea que in mundo sunt ꝓrsus a cogitatiõe nr̃a sequestramꝰ.
⁊ om̃em tnͣ intentionẽ in sola etͣna defigimus. Pater nrͣ scd̾m illam natiuitatẽ
est peccati. Ei domus ẽ mundus iste. qr mĩto sue ꝑu̾sitatis mundi buiꝰ et eoꝵ
qui mundũ istum amant: princeps factus est. Egressis autẽ de tͣra nrͣa. et
cde cognationt nr̃a. ⁊ de domo patris nr̃i. alia a dño terra ostenditur. qnͣ nob̾
ꝑfecte hiuc mundo mortuis quiddã iam de futuris gaudiis quasi de longe

Expanded text:
it, sed non retinuit, quia vendidit. Sed sanctae mulieres ad sepulcrum cum aromatibus venientes Christum quaesiverunt et invenerunt, tenuerunt et retinuerunt, quia non quaerebant ut venderent, sed ut possiderent . Dicamus ergo de sapientia, per tpossidentur terrena bona derelinquimus. De cognatione nostra eximus, quando vitiis, quae in nobis, et ex nobis nata sunt abrenuntiamus. De domo patris nostri eximus, quando mundum omnem, et ea quae in mundo sunt, prorsus a cogitatione nostra sequestramus, et omnem animi intentionem in sola aeterna defigimus. Pater noster secundum illam nativitatem, est peccati. Ejus domus est mundus iste, quia merito suae perversitatis mundi hujus, et eorum qui mundum istum amant, princeps factus est. Egressis autem de terra nostra, et de cognatione nostra, et de domo patris nostri, alia a Domino terra ostenditur, quando, nobis perfecte huic mundo mortuis quiddam jam de futuris gaudiis quasi de longe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ magis sibi euenire desid̾at. Ot gͥ nec timor remissꝰ nec affectꝰ tepidus
sit: necesse ÷ ut firmã ⁊ inꝯcussam fide̾ habeamꝰ. ꝑ quã firmit᷑ radicati ea gͣ
diuidit᷑ in tria. In zelũ. ⁊ ꝯpassionẽ. ⁊ benuolentiã. Telus ÷ dũ ꝓ amore nis¬
titie defensorẽ ultro se offert animus calupͣmã u̾i̾tatis pati non sustmetis.
Compassio ÷ qnͣ miseriiᷤ alioꝵ ꝯdolemꝰ. Benuiolentia ÷ qn ꝓmpta uoluntate¬
beneficia arroganti annumus. ⁊ pulchra ÷ similitudo. Germinare .N. grana
tẽ dicimus : qnͣ nat᷑a qͣdam occulta gͣnũ integrũ rũpit. ut germ̃ ꝓdeat qt̃
intus latuit. ñ secus bona uoluntas celare se non ualens. quadã ut i̾ta dicam
uiolentia ad exibitionẽ boni oꝑis foras exit. De octu.

Expanded text:
quod magis sibi evenire desiderat. Ut igitur nec timor remissus, nec affectus tepidus quod magis sibi evenire desiderat. Ut igitur nec timor remissus, nec affectus tepidus sit, necesse est ut firmam et inconcussam fidem habeamus, per quam firmiter radicati ea, quae dividitur in tria, in zelum et compassionem, et benevolentiam. Zelus est, dum pro amore justitiae defensorem ultro se offert animus calumniam veritatis pati non sustinens. Compassio est, quando miseriis aliorum condolemus. Benevolentia est, quaGerminare enim grana tunc dicimus, quando natura quadam occulta vi integrum rumpit ut germen prodeat, quod intus latuit, et non secus bona voluntas celare se non valens quadam, ut ita dicam, violentia ad exhibitionem boni operis foras exit. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
mittut. qr omẽm cogitacionem cordis sui ad interna gaudia defigũt. fructũ
autẽ sursum faciunt. qr in suꝑna patria quã in hac uita ꝑ amorem semꝑ reqͥ¬
runt. iite dona postulando in retͥbutionẽ ꝑcipiunt. Id̾ g infideles negant.:
infirmi aute in fide relant: hoc fideles fugiunt. fides gͥ ÷ ꝑ quã radicat sapĩa.
qr ꝑ fidem firmat᷑ amimus. ⁊ ꝯstabilit᷑ affectus. Qui autem in fide besitat: hic
neq in timore dei neq in amore dĩ ꝑfectus ẽe potest. Aliter enĩ timemꝰ qd̾
suspicamͦ. alit᷑ timemꝰ ꝙ credimꝰ. ꝙ credimꝰ ꝑfecte timemꝰ. ꝙ suspicam᷑. hoc ple
rumq idcͥco tim̾e negligimꝰ: qi ex ipsa nr̃a dubitatione in qͣndam ꝑnitiosam
securitatẽ cadimꝰ ut iã id solũ iustũ e̾e credamꝰ: qd̾ a nr̃a cupiditate ñ discor¬
dare cernumꝰ. ita ut sepe mens nrͣa decepta hoc potius uenturũ ẽe existimet.

Expanded text:
mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum mittunt, quia omnem cogitationem cordis sui ad interna gaudia defigunt. Fructum autem sursum faciunt, quia in superna patria, quam in hac vita per amorem semper requirunt, vitae dona postmodum in retributione percipiunt. Quod ergo infideles negant, einfirmi autem in fide zelant, hoc fideles fugiunt. Fides igitur est, per quam radicat sapientia, quia per fidem firmatur animus, et constabilitur affectus. Qui autem in fide haesitat, hic neque in timore Dei, neque in amore Dei perfectus esse potest. Aliter enim timemus quod suspicamur, aliter timemus quod crerumque idcirco timere negligimus, quia ex ipsa nostra dubitatione in quamdam perniciosam securitatem cadimus, ut jam id solum esse justum credamus, quod a nostra cupiditate non discordare cernimus, ita ut saepe mens nostra decepta hoc potius venturum esse existimet,
Abbreviated transcription (Latin):
Assertio dubia ẽ ⁊ fides suspecta. Qui autẽ fideles sunt hii radices habent.
sed non sicut increduli hii radices figunt in hoc mundo. Sed sunt ꝑ fidem et
dilectionem radicati ⁊ fundati in deo. Isti sunt uinta dñi sorech unea fidelis.
uinea iusta. quã ipse boniis agricola plantauit inmo transplantauit. qr de
egypto transtulit. et eiecit gentes ⁊ plantauit eam. De his autẽ alibi dñs
ꝑ ꝓphetam loquitur. plantabo eos suꝑ humũ suam ⁊ non euellam eos amplus.
Himus nanq et patria nr̃a ds̃ est. in quo plantamur quando ei ꝑ deuotio¬
nem mentis adheremus. dicentes cũ psalmista. Michi adhere dõ bonum est.
ne usq in finem ꝑmanemꝰ De hac quoq radice sp̃s sc̃s ꝑ ꝓphetã dicit. Iuodcͣq
reliquũ fui̾t de domo uide: mittet ridicem deorsum. ⁊ faciet fructum suum
sursum. In reliquiis enim domus uide : fideles significant᷑. qui radicẽ deorsũ

Expanded text:
Assertio dubia est, et fides suspecta. Qui autem fideles sunt, ii radices habent, Assertio dubia est, et fides suspecta. Qui autem fideles sunt, ii radices habent, sed non sicut increduli radices figunt in hoc mundo, sed sunt per fidem et dilectionem radicati et fundati in Deo. Isti sunt vinea Domini Sorec, vinea fidelis, vinea justa, quam ipse bonus agricola plantavit, imo transplantavit, quia de Aegypto transtulit, et ejecit gentes, et plantavit eam . De his alibi Dominus per prophetam dicit: Plantabo eos super humum suam, et non evellam eos amplius . Humus namque, et patria nostra Deus est, in quo plantamur, quando ei per devotionem mentis adhaeremus dicentes cum Psalmista: Mihi autem adhaerere Deo  prophetam dicit: Quodcunque reliquum fuerit de domo Judae mittet radices deorsum, et faciet fructum sursum . In reliquiis enim domus Judae fideles significantur, qui radicem deorsum
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ nͣ nisi ad utilitatẽ hõium creasse ꝑhibetur. & idcirco deo non fieri imuriam:
siutantur bonis que nͣ ob aluid nisi ut homines eis uterentur creauit. Isti ergo
tales qui fidem suã ñnisi scd̾m incertos rerum euentus pensare nouerunt:
non possunt eͬe stabiles quia sicut quadã mentis leuitate facile u̾bo u̾itatis
ad tempus credunt. ita etiam facile in tpͣr tepͣtacionis a fide ueritatis rece¬
dunt. quia facile cũ tẽp̃tantur: falsum e̾e̾ ꝑsuadetur. unde et prius dubi¬
tabant ⁊̃ cũ stare iidebant᷑. Caliũ hõium typum in se ꝓpheta expressit ẽ
dicer&. Mei autẽ ƿene moti sunt pedes: pene effusi sunt gressus mei. quia
et siẽ scientia in excelso: Interrogant enim isti et dubitant. ⁊ quibdã suaꝵ
cogitacionum estib circũferuntur. nescientes ad quam partem pocnus senten¬
tiam sue mentis inclinent. Credere non possunt. ⁊ negare non presumunt.

Expanded text:
Deus non nisi ad utilitatem hominum creasse probetur. Et idcirco Deo non fieri injuriam Deus non nisi ad utilitatem hominum creasse probetur. Et idcirco Deo non fieri injuriam si utantur bonis; quae non ob aliud nisi ut homines eis uterentur creavit. Isti ergo tales, qui fidem suam non nisi secundum incertos rerum eventus pensare noverunt, non possunt esse stabiles, quia sicut quadam mentis levitate facile verbo veritatis ad tempus credunt, ita etiam facile in tempore tentationis a fide veritatis recedunt, quia facile cum tentantur falsum esse persuadetur, unde et prius dubitabant etiam cum stare videbantur. Talium hominum typum in se Propheta expressit cum diceret: Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei . Quia t divitias . Interrogant enim isti, et dubitant, et quibusdam cogitationum suarum aestibus circumferuntur nescientes ad quam partem potius sententiam suae mentis inclinent. Credere non possunt et negare non praesumunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentiam cdei gubernari sed om̃ium rerum euentus fortuitis subiacͥe
casib uideant᷑: continuo zelare incipint pacem peccatoꝵ. & in hoc mundo ipsi
quoq flore ꝯcupiscunt. Tacitis enĩ cogitationib sibi dicunt uanũ ẽe̾ timere
iuditium. nichil eẽ qd̾ stulti homines de penis inferni & de suppliciis maloꝵ¬
sibi ꝯfinxerunt. ⁊ ex timore non ex ueritate hoc ꝓcessisse. eñ utiq ds̃ si ita
dist rictt facta hõminũ pensare: tam manifestis indiciss declarare potuissẽt
relinqu̾e. ⁊ sectando iniusibilia quedã que utrũ uere sint an decepti hoĩes ea ita
ẽe finxerunt: nemini unquã scientie datũ ÷ certa ⁊ pͣsentia bona que ꝯmune
om̃ium iuditiũ ⁊ sensus ꝓbat non solum bona ẽẽ: sed etiam humane nature
ualde necessaria quedam imꝓba pͣsuptione contepͥnere. maxime cum ħ om̃a

Expanded text:
providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere providentiam Dei gubernari, sed omnium rerum eventus fortuitis subjacere casibus videantur continuo zelare incipiunt pacem peccatorum, et in hoc mundo ipsi quoque florere concupiscunt. Tacitis sibi cogitationibus dicunt, vanum esse timere judicium, nihil esse quod stulti homines de poenis inferni, et de suppliciis malorum confinxerunt, ex timore non ex veritate hoc processisse, cum utique Deus si ita districte facta hominum pensaret, tam manifestis indiciis hoc declararet,relinquere, et sectando invisibilia quaedam, quae utrum vere sint, an decepti homines ea ita esse finxerunt, nemini unquam scire datum est, certa et praesentia bona, quae commune hominum judicium et sensus probat, non solum bona esse, sed etiam humanae naturae valde necessaria, quadam improba praesumptione contemnere maxime cum haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
g̾e non contingit. Nẽ iam de his iudeamus quos sequendo mime rauimus.
si sint radicati. an iuxerunt radices sue. Non uidentur hii hab̾e radices.
Infirmi enĩ in fide sunt: quibus iam aliquid ꝑsuasum eͣ de ueritate: s adhuc
in quadam ancipiti mentis sententia fluitantes: his quem sacro eloquio de
futuris pͣmiss bonoꝵs. uł futuris penis maloꝵ referunt᷑. nec ideo contͦdi¬
cunt nec prorsus adquiescunt. Uident enim quedã in hoc mundo geri sic:
ex quibus et dm̃ ẽẽ. ⁊ humana curare possit intellegi. & qd̾ cuncta hommũ
facta siue bona siue mala reseruentur ad iuditium. Hoc ergo consid̾antes
tinere incipiunt: qd̾ minat᷑ ds̃. sed etiã qd̾dam mentis affectu appetere in¬
cipiant qd̾ ꝓmittit. Sed cum rursũ malos in hoc mundo florere ꝯspicuũt.
& multa alia in hac uita ita confitso ordine uolui. ut nequaquã mundus ꝑ

Expanded text:
gere non contingit. Nunc jam videamus de iis, quos secundos numeravimus, gere non contingit. Nunc jam videamus de iis, quos secundos numeravimus, an sint radicati, aut ubi fixerint radices suas. Non videntur ii habere radices. Infirmi enim in fide sunt, quibus jam aliquid persuasum est de veritate, sed adhuc in quadam ancipiti mentis sententia fluctuantes, iis quae in sacro eloquio de futuris praemiis bonorum, vel poenis malorum referuntur, nec omnino contradicunt, nec prorsus acquiescunt. Vident enim quaedam in hoc mundo sic geri, ex quibus et Deum esse, et humana curare possit intelligi, et quod cuncta hominum facta, sive bona, sive mala, reserventur ad judicium. Hoc ergo considerantes timere incipiunt, quod minatur Deus, atqcipiant quod promittit. Sed cum rursum malos in hoc mundo florere conspiciunt, et multa alia in hac vita, ita confuso ordine volui, ut nequaquam mundus per
Abbreviated transcription (Latin):
magis pͣsentibus inhiant: quo bona ꝑpetua que assequuntur non nouerunt.
terrena ambiunt. felices hic e̾e querunt. qr post hanc uitã se nicħ ẽt futuros
existimant. De numero quoꝵ fuit stultus ille qui in libro iob ꝑ eliphar
subsana. tͦ. Uidi inquit stultum firma radice & maledixi pulchritudin eiꝰ
statim. Stultꝰ qui ignorat ad qd̾ factus sit: qui preter id qd̾ uidet nichil esse
credit. qui quȩ mala restant preuid̾e nescit. atq hic ꝑitura et falsa quedam
bona quasi sint semꝑ ꝑmansura diligit. Hic aliquando firmit̾ s t̾e radicatꝰ
uidetur: dum temporaliter floret. sed sapiens eius pulchritudini stati
maledicit: qr post hec momentanta bona ad que sit mala rapiendꝰ agnoscit.
De hoc quoq stulto psalmista ait. Dixit insipiens in corde suo non est cłeus. Et
qri eos ad quos diͣ timor non ꝑuenit. ⁊ͣ ad ipsum principium sapientie ꝑtin¬

Expanded text:
magis praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. magis praesentibus inhiant, quo bona perpetua, quae sequuntur minus noverunt. Terrena ambiunt felices hic esse quaerunt, quia post hanc vitam se nihil futuros esse existimant. De numero istorum fuit stultus ille, qui in libro Job, per Eliphaz subsannatur. Vidi, inquit, stultum firma radice et maledixi pulchritudini ejus statim . Stultus est, qui ignorat ad quid factus sit, qui praeter id quod videt nihil esse credit, qui quae sibi mala restant praevidere nescit, atque haec peritura et falsa quaedam bona, quasi semper sint permansura, diligit. Hic aliquando firmiter radicatus esse videtur, dum temporaliter floret, sed sapiens ejus pulchritudini statim maledicit, quia post haec momentanea bona ad quae sit mala rapiendus agnoscit. De hoc quoque stulto Psalmista dicit: Dixit insipiens in corde suo, non est Deus ; etquod eos, ad quos Dei timor non pervenit, etiam ad ipsum principium sapientiae pertin
Abbreviated transcription (Latin):
illud. ut agnoscat homo exilium suũ: ⁊ flere discat mala que tolerat.
Et inde ⁊ ꝙ post acceptũ donũ grͣe ꝯtinue mens ad lamenta sob.¬
uitur. dolore pascit᷑. fletib delectatur. ⁊ tanto iam inpacientius ma¬
la p̾sentia tolerat. ꝙͣ. to ardentius e uicino ãmonita. ad bona futura
suspirat. Iam nͣ solũ mundũ deserit s refugit.: non solũ pos ł ponit sed̾
odit. Et que prius timore coacta ea que illicit& possidebat dereliqͥt
nc̃ salubri dolore ꝯpuncta ⁊ͣ his que humane ꝯditionis infirmitas
exigit. necessitatib deseruire ingemiscit. ⁊ sicut priꝰ ꝑ timore̾ ab il¬
lcitis mundi actonib se seqͥs trauit: ita nc̃ omnt mundi spetiẽ qͣtũ
possibile est in hac adhuc mortalitate uiuenti a cogitatiõe funditꝰ excludit
genera hõntm. Infideles. Infirmi in fide: fideles. In fideles sũt om̃s gentes

Expanded text:
illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. illud, ut agnoscat homo exsilium suum, et flere discat mala quae tolerat. Et inde est, quod post acceptum donum gratiae continuo mens ad lamenta solvitur, dolore pascitur fletibus delectatur, et tanto jam impatientibus mala praesentia tolerat, quanto ardentius e vicino admonita ad bona futura suspirat. Jam non solum mundum deserit, sed fugit, non solum postponit, sed odit, et quae prius timore coacta ea, quae illicite possidebat dereliquit, nunc salubri dolore compuncta etiam iis, quae humanae conditionis infirmitas exigit, necessitatibus inservire ingemiscit. Et sicut prius per timorem ab illicitis mundi actionibus se sequestravit, ita nunc omnem mundi speciem quantum possibile est in hac adhuc mortalitate viventi, a cogitatione funditus excluditgenera hominum: infideles, infirmi in fide, fideles. Infideles sunt gentes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
piscentit affectus foris religauit. Dicat᷑ gͦ de sapientia. ꝑ timore̾ seminat᷑.
ꝑ grãm rigatur. Quia timor pͥmũ carnalis delectaciois affectum ab ani¬
mo p̾cidit᷑. ac deinde gra eunde̾ animũ quasi iam defecatũ ⁊ purũ a sordi¬
b sꝑali delectaciõe perfundit. De putrefactione:¬
ercio dictũ ÷ ꝑ dolort᷑ moritur. Sic̃ semina germinare non possuit nͥ
prius in t᷑ra ꝯputrescat᷑. ⁊ quodãmͦ moriantur: ita nos germen bonũ
ꝓferre nͥ possumꝰ. nisi prius ꝑ salubrẽ quendã ⁊ iuiuficũ dolorem huic mun¬
do moriam᷑. Polor hic: ÷ de p̾sentis ute exilio. Et bene posł ꝯceptionẽ
ualeamus. Vnde salomon dic̃. Qui addit scientiã: addit ⁊ dolorẽ. Qui
cũq enim spũaliũ bonoꝵ dulcedinẽ non nouerit᷑.: carnalis iꝯcupiscentie
passioes. ⁊ tuͣc amant cũ affligut᷑. Ꝙ idcco gra cor p̃uenit ut exoit̾et

Expanded text:
ae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo de sapientia, per timorem seminatur, ae carnalis affectus foris religavit. Dicatur ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, quia timor primum carnalis delectationis affectum ab animo praecidit, ac deinde gratia eumdem animam quasi jam defaecatum et purum a sordibus spiritali delectatione perfundit. CAP. Iod per dolorem moritur. Sicut semina germinare non possunt, nisi prius in terra computrescant, et quodam modo moriantur, ita nos germen bonum proferre non possumus, nisi prius per salubrem quemdam, et vivificum dolorem huic mundo moriamur. Dolor hic est de praesentis vitae exsilio. Et bene post perceptionem valemus. Unde Salomon dicit: Qui addit scientiam, addit et derunt, carnalis concupiscentiae passiones etiam tunc amant cum affligunt, et idcirco gratia cor praevenit ut excitet
Abbreviated transcription (Latin):
ecundo dictũ ÷: ꝑ grãm rigatur. Sicut timor simnilis ÷ semini. ita
gra similis ⁊ humori. qui rigat semen: uctum in t̾ra ⁊ germinare.
facit. Postquã mens hominis quadam ut ita dicã iuolentia a delectatione
carnali ꝑ timore̾ abstracta fui̾t: necesse ⁊ ut statĩ iam aliqd spũalis gaudii
pͥgustare incipiat. ne si om̃ino a delectacioe aliena remanserit. quasi semen
aridũ absq humore ad germ̃ sapientie ꝯualesc̾e non queat. Fit gͥ diuina
gr᷑a aspirante. ut cũ animꝰ ꝑfecte a corporeis passionib ⁊ desideriis tͣrenis
exutus fuerit. quadã statim insolita leticia ꝑfundatur: ut eo amplius ẽ¬
amarũ cognoscat ꝙ deseruit. qͦ magis dulce sentit ẽe ꝙ inuenit. Hec ÷ gr̃a
que uctum in corde hominis ꝑ timorẽ semen sapientie desuꝑ infusa rigat.
Q illas mentes int̾ne dulcedinis desid̾ium trahit. quas nullus carnalis ꝯ⁊cu¬

Expanded text:
ecundo dictum est, quod per gratiam rigatur. Sicut enim timor similis est semini, ita gratia similis est humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absque humore ad germen sapientiae convalescere non queat. Fit igitur divina gratia aspirante, ut cum animus perfecte a corporeis passionibus, et desideriis terrenis exutus fuerit, quadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo amplius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod invenit. Haec est gratia, quae jactum in cor hominis per timorem semen sapientiae, desuper insula rigat, quia illas mentes internae dulcedinis desiderium trahit, quas nullus concupiscenti
Abbreviated transcription (Latin):
at ad id qd̾ dicit᷑. Beati pauꝑes sp̃u.q.i. ẽ. r.c. Id qd̾ dictũ e ꝑ grãm rigat᷑. perti¬

Expanded text:
at ad id quod dicitur. Beati pauperes spiriat ad id quod dicitur. Beati pauperes spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ctauo loco adiunctũ ÷ ꝑ caritate᷑ roboratur. De roboratione.¬
Caritas similis ÷ uino. Vmũ itaq eos qͦs mebriuiũ: reddit hilares. audaces. for¬
tes. obliuiosos. ⁊ quodãmͦ insensibiles. Sic caritas mundando ꝯsciam. mente̾ exhi¬
larat. deinde audacẽ reddit. qnͣ ꝑ mundiciã ꝯscientie fidutiã pͣstat. deinde ui
entia eniͣ munda nullis adu̾sis suꝑari potest. qr cũ intus de dei semꝑ aduito¬
riã ab aĩo funditus euellit. Insensibilt̾ reddit qr dũ mentẽ ꝑ intͣnam dulcedinem
medullitus replet: qͥcqͥd exteriꝰ amarũ infert᷑ ꝯtẽp̾nit quasi non sentiat᷑. Cari.¬
tas gͦ sapientiã roborat. dũ mentẽ fitucia et fortitudine. insuꝑabilem quodãmͦ¬
⁊ insensibilẽ reddendo ꝯstantiã pͣstat. Possumꝰ si uolumꝰ in his octo gͣdib octo beati¬
tudines ꝑ ordines expͣssas notare. ita ut id qd̾ dictũ est ꝑ timorẽ seminat᷑. ꝑtine¬

Expanded text:
ctavo loco adjunctum est: per charitatem roboratur. Charitas similis est vino. Vinum namque eos, quos inebriaverit reddit hilares, audaces, fortes, obliviosos, et quodammodo insensibiles. Sic charitas mundando conscientiam mentem exhilarat, deinde audacem reddit, quando per munditiam conscientiae, fiduciam praestat. Deinde vir. Conscientia enim munda nullis adversis superari potest, quia cum intus de Dei semper adjutoriam ab animo funditus evellit. Insensibilem reddit, quia dum mentem per internam dulcedinem medullitus replet, quidquid exterius amarum infertur contemnit, quasi non sentiatur. Charitas ergo sapientiam roborat, dum menti et fiduciam, et fortitudinem, et insuperabilem quodammodo insensibilem reddendo constantiam praestat. Possumus si volumus in his octo gradibus octo beatitudines per ordinem expressas notare, ita ut id quod dictum est, per timorem seminatur, pertine
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ ualet. qr caligine ignorantie obuolutꝰ qͥd agendũ uł intandũ sibi sit: ex mag
nifestat᷑: qnͣ ignorantia expellit᷑. Ignorantia aut᷑ expellit᷑. qnͣ mens illuminat᷑.

Expanded text:
non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maximnon valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maximni
Abbreviated transcription (Latin):
in sua imagine insibił apparer&. Magna ꝓrsus dignitas hõis ÷ portare ima¬
gine̾̃ dĩ. ⁊ illiꝰ in se nigit᷑ nultũ aspice̾: atq eũ ꝑ ꝯtemplationẽ semꝑ presentẽ
hab̾e. S postꝗͣ. ille primꝰ parens uetitũ assecutus ⁊ interdictũ tangens. delec¬
tationẽ sua̾ in tͣrasparsit: peccati pulius suꝑiectꝰ cordi humano pͣciosũ istum
intͣcepit. ⁊ hoc ÷ illud ꝙ in tẽplo salomonis figuratũ ⁊ ubi legit᷑. ꝙ postꝗͣ. salomon¬
one᷑ domꝰ ꝑtinebant. ꝯtinuo nebula impleuit domũ. ita ut sacerdotes ministͦ¬
re nͣ possint. Salomon qͥppe intͣpretat᷑ pacificus. ⁊ sig̾cat illũ qui est pax nr̃a.
patris: salomon dei trͣplũ edificat. qr ꝑ sapientiã dĩ cor hõis factũ est: ut in eo
la implet᷑. qr bomo ꝯditꝰ ac deinde peccando ab illa intͣne specula ꝯtẽplatiõis
corruens: in has miseras pͣsentis uite labit᷑ tenebras. ubi digne dõ ministrare

Expanded text:
in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper pehabere. Sed postquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem suam in terram sparsit, peccati pulvis superjectus cordi humano pretiosum thesaintercepit. Et hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi legitur quod postquamonem domus pertinebant, continuo nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, s noster sapientia est Patris; Salomon Deo templum aedificat, quia per sapientiam Dei cor hominis factum est, ut in eo la impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare
Abbreviated transcription (Latin):
euentum ꝯsilio suo preueniat. amicos autem in necessitate cõꝑare stude¬
at. in ꝓprio sensu nͣ plusquã oportet confidat. om̃s diligere. non om̃ib cred̾e
equt. maiorib obedientiã debitã. equalibus dilectionẽ. subiecłis paternã
sollicitudmẽ impendat.⁊ sic ꝑ diuersa uirtutum studia sapientiȩ suȩ¬

Expanded text:
eventum consilio suo praeveniat, amicos ante necessitatem comparare studeeventum consilio suo praeveniat, amicos ante necessitatem comparare studeat, in proprio sensu non plusquam oportet confidat, omnes diligere, non omnibus aeque credere. Majoribus obedientiam debitam, aequalibus dilectionem subjectis paternam sollicitudinem impendat. Et sic per diversa virtutum studia sapientiae su
Abbreviated transcription (Latin):
mur. Ergo iste qui ꝑ sapientiã excreuerat. de altitudine sua suꝑbiuit. &
ideo boniᷤᷤ est eiͣ ut intermisso studio ꝯtẽplationis ad tempus foras exire
ꝯpellatur. et exteriora dispensanda suscipiat. ut discat exꝑimento quam
difficile. sit ꝑ offitũ ext̾iorib inseruire: ⁊ tnͣ ꝑ desid̾utm interiora ñ desere̾.
Et cũ se ad curã suscepti regiminis imparem ee̾ agnouerit : tc̾sciat qd̾ de
his sensisse debuerat quos prius in eodẽ loco positos inconsid̾ate despicie¬
bat. & quia maiorẽ potestatem maior solet nͣ sollicitudo comitari: ipsa eum
cura exerceat ut discat ẽe ꝓuidus ⁊ circu̾spectus et non torpescat ocho. ut
autẽ ꝑiculũ animi firmet᷑. ut non quid eueniat s qͥd euenire possit atten¬
dat. arridenti fortitudini ñ nimiũ credat. in adu̾sis fidutiam non amittat.
⁊ qͥcqͥd finem habit᷑ũ est siue bonũ sit siue malum eque despiciat. omnẽ

Expanded text:
mur. Igitur iste, qui per sapientiam excreverat, de altitudine sua superbivit, et mur. Igitur iste, qui per sapientiam excreverat, de altitudine sua superbivit, et ideo bonum compellatur, et exteriora dispensanda suscipiat, ut discat experimento, quam difficile fit per officium exterioribus inservire, et tamen per desiderium interiora non deserere. Et cum se ad curam suscepti regiminis imparem esse agnoverit, tunc sciat quid de iis sensisse debuerat, quos prius in eodem loco positos inconsiderate despiciebat. Et quia majorem potestatem major solet sollicitudo comitari, ipsa eum cura exerceat, ut dicat esse providus et circumspectus, et non torpescat otio, ut ante periculum animum firmet, ut non solum quid eveniat, sed quid evenire possit, attendat. Arridenti fortunae non nimium credat, in adversis fiduciam non amittat, et quidquid finem habiturum est, sive bonum sit sive malum, aeque despiciat. Omnem
Abbreviated transcription (Latin):
didicit: carnalis concupiscentie acetũ siciens anima cũ desid̾io bibit. Inuen¬
tam igitur in auris exteriorib diabolꝰ corrũpit. ⁊ iam nullo sibi iudicio
rationis renuente ad quelibet erroris pͣcipicia trabit. S quia nc̃ diximus
ad qͥnta mala nos nr̃a suꝑbia pͣcipitat. dignũ est ut etiã consid̾emus urel sic
medicamentũ ꝑ quod nos diuina grͣa restaurat. Tale est eium hoc antido¬
tum utꝰ solũ pristinam reformet sanitate̾. s ⁊ maiorem addat fortitudine̾.
ñ solũ pristine repar&. quod periit. s etiã suꝑ addat fortitud̾i qd̾ defuit. Qñ
ꝑ om̃ia laudabilis ⁊ głosus solus deus. misericors ⁊ puis. qui gratis largitur
donũ. ⁊ gratis restaurat amissũ. ⁊ qui indigni eramus etiã id reciꝑt qd̾ ꝑdi¬
chimus. sic restituit ut non ad interitũ sed ad incrementũ cecidisse uidea¬

Expanded text:
didicit, carnalis concupiscentiae acetum sitiens anima cum desiderio bibit. Invendidicit, carnalis concupiscentiae acetum sitiens anima cum desiderio bibit. Inventam igitur in curis exterioribus diabolus corrumpit, et jam nullo sibi judicio rationis renitentem, ad quaelibet erroris praecipitia trahit. Sed quia nunc diximus ad quanta nos mala superbia praecipitat, dignum est ut etiam consideremus quid sit medicamentum, per quod nos gratia divina restaurat. Tale est enim antidotum hoc ut non solum pristinam reformet sanitatem, sed et majorem addat fortitudinem. Non solum reparet quod periit, verum etiam superaddat quod defuit. Unde per omnia laudabilis et gloriosus Deus, solus misericors et pius, qui gratis largitur donum, et gratis restaurat amissum, et qui indigni eramus etiam id recipere, quod perdidimus, sic restituit ut non ad interitum, sed ad incrementum cecidisse videa
Abbreviated transcription (Latin):
lia odiuͣ parit. Odiũ autẽ inniet̾atũ in mindiã transit. Inuidia autt̃ aĩo tediũ
gignit. Tediũ antẽ cũ insederit cordi: quasi tmea diudit illud. ⁊ suffocato gan¬
dio intͣno: in semet ipsa consci̾a tabescit. Fit sibi ipsi gͣuis animꝰ. ⁊ quasi plunbũ
immobił ꝑmanens. sursum erigi non ualet. et qui prius pennis contẽplatiõis
celos penetrare consueuerat. ncͣ graui pressus pondere subse cadit. ꝑorres¬
cit tenebras suas quas intus patitur. ⁊ si possibile eet aufugere uellet se¬
met ipsum. Igitur relicta conscientia foris funditur. tͣrenis se immisc&. ac¬
cERtionib. ut his occupatus obliuisei possit maloꝵ suorũ. ⁊ quia leuius ui
dicat esse om̃e malũ eo ipso qd̾ intus tolerat: iam miser dolores sue occu¬
pationis foris amat. & quia uerã dilectionẽ longo tedio palatũ cordis gustare¬

Expanded text:
lia odium parit, odium autem inveteratum in invidiam transit, invidia vero animo taedium lia odium parit, odium autem inveteratum in invidiam transit, invidia vero animo taedium gignit, taedium autem cum insederit cordi, quasi tinea demolitur illud, et suffocato gaudio interno in semetipsa conscientia tabescit. Fit sibi ipsi gravis animus et quasi plumbum immobilis permanens sursum erigi non valet. Et qui prius pennis contemplationis coelos penetrare consueverat, nunc gravis pressus pondere sub se cadit. Perhorrescit tenebras suas, quas intus patitur, et si possibile esset, vellet aufugere semetipsum. Igitur relicta conscientia foras funditus terrenis se immiscet actionibus, ut vel occupatus oblivisci possit malorum suorum. Et quia levius esse judicat omne malum eo ipso quod intus tolerat, jam miser etiam dolores suae occupationis foris amat. Et quia veram dulcedinem longo taedio palatum cordis gustare de
Abbreviated transcription (Latin):
uotos in ministrando ꝑspexerit: leues et inquietos esse asserit. quos debiles aut
graues inuenerit: quasi pigros ⁊ mertes accusat. Abstinentes morbo ypocrisis
laborare: et eos qui plus necessitati indulgent. lui deseruire existimant. In hũc
quidt̃ errorẽ multiplex confusio sequitur. Oali siquidẽ et pestilens curiositas
que secretũ alienũ imꝓbe scrutari ꝯtendit: quãuis sepe nichil inuoniat quod
iuste rep̃hend̾e possit. ꝑuersa tam̃ suspicari non desistit. Si uero aliquid dignũ
repͣhensione inuenerit: statim tumidam mentẽ non ad ꝯpassionem s ad con¬
tentuͣ trahit. Contepͣtus autẽ iram excitat. quia typo suꝑbie inflatus ani¬
mus: intolerabile esse credit quicqd ab eo sustinet quem despicit. Deinde
ira in indignationẽ crescit. Indignatio in contumeliam procedit. Contume¬

Expanded text:
votos in ministrando perspexerint, leves et inquietos esse asserunt. Quos debiles aut votos in ministrando perspexerint, leves et inquietos esse asserunt. Quos debiles aut graves invenerint, quasi pigros et inertes accusant. Abstemios, morbo hypocrisis laborare, et eos qui plus necessitati indulgent, luxui deservire existimant. Et hunc quidem errorem multiplex confusio sequitur. Mala siquidem et pestilens curiositas, quae secretum alienum improbe scrutari contendit, saepe, quamvis nihil inveniat quod juste reprehendere possit, perversa tamen suspicari non desistit. Si vero aliquid dignum reprehensione invenerit, statim tumidam mentem non ad compassionem, sed ad contemptum trahit. Contemptus autem iram excitat, quia typo superbiae inflatus animus intolerabile esse credit, quidquid ab eo sustinet, quam despicit. Deinde ira in indignationem crescit, indignatio in contumeliam procedit, contume
Abbreviated transcription (Latin):
inducit suꝑfluas. et quia semel inflatus animus iniqua de se exist imare
didicit: facta sua ad examen rationis reuocare ꝯtepͣnit.⁊ eo liberius uitam
amore. ⁊ustitie: qd̾ concessum non prebet culpe aliene: eũ autẽ delicto alieno
om̃ino consentire: qui negligit dum potest delinquentẽ arguere. Hoc igitur
male ꝓuida mens errore decepta: totam se curiositati dedit. ⁊ paulatim crescente
morbo: dum primũ errata aliorum immoderate ꝑsequens consumit. postre mo
ad hoc deducit᷑. ut quicqͥd inderit uł aꝑte calupmari. uel sinistre interpͣtari
conetur. Vt si forte aliquos cõmum utilitate aliquantulũ sollicitari uiderit:
hos cupidos uocat. quos ꝓuidos esse conspexit: auaros nominat. Inos uultus
affibiles et hylares om̃ib prebere: uitio adulationis inseriure dicit. Illos uero
qui sepius tristitiã nultu p̃ferunt: inuidia tabesdere credit. & quos alacres et de¬

Expanded text:
inducit superfluas. Et quia semel inflatus animus magna de se existimare inducit superfluas. Et quia semel inflatus animus magna de se existimare didicit, facta sua ad examen rationis revocare contemnit, et eo liberius vitam peamatorem justitiae, qui consensum praebet culpae alienae. Eum autem delicto alieno omnimodo consentire, qui negligit, non potest, delinquentem arguere. Hoc igitur male provida mens errore decepta, totam se curiositati dedit, et paulatim crescente morbo, dum primum errata aliorum immoderate persequi assuescit, postremo ad hoc deducitur, ut quidquid viderit vel aperte calumniari, vel sinistre interpretari conetur; unde, si forte aliquos pro communi utilitate aliquantulum sollicitari viderint, hos cupidos vocant. Quos providos esse perspexerint, avaros nominant. Eos autem qui se affabiles et hilares omnibus praebent, vitio adulationis inservire dicunt. Illos vero qui saepius tristitiam vultu praeferunt, invidia tabescere credunt. Et quos alacres et de
Abbreviated transcription (Latin):
quietẽ dnimitꝰ sibi concessam. pͥmo multũ in ꝯteplitione. excrescunt. sdum ui-¬
et dũ ipsi steriles sint a bono oꝑe. bona tnͣ oꝑa in aliis ñ ꝑtimescunt uidicare: qr
ergo in humilitate stare negligunt. uento elationis conquassati. a fastigio con¬
templacionis cadunt. deiectiq uariis patent erroribus. & multipliciter ab illa
interna pace distrahunt᷑. qd̾ uidelic& erroꝵ pͥncipiũ hoc est. qd̾ infirmitatẽ suaͣ
humilit᷑ nolut agnosc̾e̾. s dei munere qd̾ acceꝑant: incaute se extollunt. Necesse
ẽ enĩ ut in ocłis eoꝵ uilescant facta aliena: qui de sins meritis semiunt tam
immod̾ata. Nec fieri posset ut uitã alienã iudicare pͣsumerent: nisi in se priꝰ
timuissent. Hic igitur error semel illapsus animo: late uenena sua infundit.
et occulit serpens et immiscens se cunctis motib anme uoluntates immu¬
tat. consilia dissipat. cogitaciones immitat et corrumpit desideria. curasq

Expanded text:
quietem divinitus sibi concessam, primo multum in contemplatione excrescunt, sed dum vispiciunt, et cum ipsi steriles sint a bono opere, bona tamen opera in aliis non pertimescunt judicare. Qui ergo in humilitate stare negligunt, vento elationis conquassati, a fastigio contemplationis cadunt. Dejectique variis patent erroribus et multipliciter ab illa interna pace distrahuntur. Quorum videlicet errorum principium hoc est, quod infirmitatem suam humiliter nolunt agnoscere, sed de Dei munere, quod acceperunt, incaute se extollunt. Necesse enim est ut in oculis eorum vilescant facta aliena, qui de suis meritis sentiunt tam immoderata. Nec fieri posset, ut vitam alienam judicare praesumerent, nisi prius in se tomuissent. Hic igitur error semel illapsus animo late venena sua diffundit, et occulte serpens, et immiscens se cunctis motibus animae, voluntates immutat, consilia dissipat, cogitationes intorquet, et corrumpit desideria, curasque
Abbreviated transcription (Latin):
ne sursum eleuentur. s in latum se diffundant. aut ipsi nudo trunco
infigere sarculos. ut ibi crescentes arbores uestiant. Timor igit᷑ eͣ quasi
pondus suꝑpositum. Cura: quasi pondus subtus appensum. Necessitas ⁊ simi¬
lis stipiti qui ligat. affectus est: quasi sarculus qui infixus uulnerat. Ista
quatuor. nascunt᷑ ex .iiͦii. generibus malorum que homo sustinet in hoc
mundo. Iue sunt : ira dĩ. uanitas mundi. infirmitas nr̃e ꝯditionis. inuidia
chaboli. Ira dei eͣ: cũ flagellis atterim᷑. Uanitas mundi ẽ: cũ modũ uolun¬
tatis exceclendo in uoluntatẽ labimur. Infirmitas humane conditionis eͫ: qd̾
facile labim᷑ aduersis. ⁊ difficile ad bona agenda conualescimus. Inuidia dia
boli ẽ: cũ ipso instigante ad uicia inflãmaniur. Igit᷑ ira dei timorem pͣuenit.
Uanitas mundi curas suꝑfluas immittendo deorsum trabit. Infirmitas nr̃e

Expanded text:
ne sursum eleventur, sed in latum se diffundant, aut ipsi nudo trunco ne sursum eleventur, sed in latum se diffundant, aut ipsi nudo trunco infigere surculos, ut ubi concrescentes arborem vestiant. Timor igitur est quasi pondus superpositum. Cura quasi pondus subtus appensum. Necessitas est similis stipiti qui ligat. Affectus est quasi surculus, qui infixus vulnerat. Ista quatuor nascuntur ex quatuor generibus malorum, quae homo sustinet in hoc mundo. Quae sunt ira Dei, vanitas mundi, infirmitas humanae conditionis, invidia diaboli. Ira Dei est dum flagellis atterimur. Vanitas mundi est eum modum necessitatis excedendo in voluptatem abimus. Infirmitas humanae conditionis est quod fboli est, cum ipso instigante ad vitia inflammamur. Igitur ira Dei timore premit, vanitas mundi curas supervacuas invitando vel immittendo deorsum trahit, infirmitas humanae
Abbreviated transcription (Latin):
ramos diffundat. ⁊ teͣ demũ arbor illa sapientie que prius in modũ flex¬
bilis arundinis mido stipite male excreuerat. iugistudio uirtutũ roborata.
et in frondib circũspectionis undiq uestita: rursũ ad alta cacumen ele¬
cisio sua ei ꝓfusse uideat᷑. S quia ipsa sapientia ꝑ circumspectionem
ramos suos expandit: diffiniamus nucͣ quosdã generales modos. quibus
circũspectio exercet᷑. Sunt autẽ.iiͦiiʳ. Timor. Cura. necessitas. affectus.
Timor est anxirtas ꝑicditandi. Cura ẽ sollicitudo euadendi incõmodi:
aut comodi adipiscendi. Necessitas est debitũ dandi: aut indigentia ca¬
piendi. affectus est desideriũ ꝑfruendi. Timor pͣmit. cura trahit. necessitas
ligat. affectus uulnerat. Sic solent agricole quando uolunt expand̾e ramos
arborum. aut suꝑ ponere eis onera que deorsum premant. aut subtꝰ alliga¬
re que deorsum trahant. aut iuxta astringere stipites ⁊ alligare ramos

Expanded text:
ramos diffundat, et tunc demum arbor illa sapientiae, quae prius in modum flexibilis arundinis nudo stipite male excreverat, jugi jam studio virtutum roborata, et frondibus circumspectionis undique vestita, rursum ad alta cacumen elecisio sua ei profuisse videatur. Sed quia ipsa sapientia per circumspectionem ramos suos expandit, diffiniamus nunc quosdam generales modos, quibus circumspectio exercetur. Sunt autem quatuor. Timor, cura, necessitas, affectus. Timor est anxietas periclitandi. Cura est sollicitudo evadendi incommodi aut commodi adipiscendi. Necessita est debitum dandi, aut indigentia accipiendi. Affectus est desiderium perfruendi. Timor premit, cura trahit, necessitas ligat, affectus vulnerat. Sic solent agricolae quando volunt expandere ramos arborum, aut supernonere eis pondera quae deorsum premant, aut subtus alligare quae deorsum trahant, aut juxta affigere stipites et alligare ramos,
Abbreviated transcription (Latin):
usurꝑat officiũ. Si monachꝰ es quid facis in turba : Si amas silentium. cur
declamantib assidue. int̾esse delectas: Tu semꝑ ieiuniis ⁊ fletib insis te̾
debes. ⁊ philosophari queris: Simplicitas monachi philosophia euis est. S
docere inquies alios uolo. non ÷ tuum docere s plangere: Si tm doctor esse
desid̾as. audi quid facias. Uilitas habitus tui ⁊ simplicitas uultꝰ. innocentia
uite. ⁊ sanctitas ꝯu̾sacionis tue docere debent homines. Melus fugiendo
mundum doces quã sequendo. S ad huc forte ꝓsequeris. ⁊ quid inquiens.
Nonne saltim siuolo docere michi licet : Supra tibi dixi. lege ⁊ occupari noli.
Exercitium tibi esse potesł lectio s non ꝓpositũ. Poctrina bona ⁊ s insipien¬
tium ÷. Tu uero ꝑfectum te fore ꝓmiseras. ⁊ ideo tibi non sufficit si incipi¬
entib ꝯqueris. Pluis aliquid te facere oportet. Considera ergo ubi sis. et

Expanded text:
usurpat officium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur usurpat officium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur declamantibus assidue interesse delectaris? Tu semper jejuniis et fletibus insistere debes, et tu philosophari quaeris? Simplicitas monachi philosophia ejus est. Sed docere, inquis, alios volo. Non est tuum docere, sed plangere. Si tamen doctor esse desideras, audi quid facias. Utilitas habitus tui, et simplicitas vultus, innocentia vitae, et sanctitas conversationis tuae docere debent homines. Melius fugiendo mundum doces quam sequendo. Sed adhuc forte prosequeris, ecquid inquiens, nonne saltem si volo discere mihi licet? Supra dixi tibi, lege, et occupari noli. Exercitium tibi esse potest lectio, sed non propositum. Doctrina bona est, sed incipientium est. Tu vero te perfectum fore promiseras, et ideo tibi non sufficit, si incipientibus coaequaris. Plus aliquid te facere oportet. Considera ergo ubi sis, et
Abbreviated transcription (Latin):
Iemo me ꝓ his que suꝑuis ꝯmemoraui est unet lectorum
diligentiam reprehendere. cum ego potius diligentes doctores ad
propͥositum hortari intendam. ⁊ eos qui libenter discunt laude dignos os¬
tendere. s ibi locutus sum eruditis. nunc autem erudiendis. ⁊ doctnam
que. ÷ principium discipline inchoantib. Iilis studiũ uirtutis. istis uero
int̾im ȩxercitium lectionis ⁊÷ ꝓpositum. Sic tnͣ ut nec hii uirtute careat᷑.
nec illi ꝓrsus lectionẽ omittant. Nam sepr minus ꝓuidendũ ÷ opus ꝙ non
precedit lectio. ⁊ doctrina. minus utilis ꝗ non sequatur bona oꝑatio. Oportet
autẽ sũmoꝑr illos cauere. ne forte ad ea que retro sunt aspiciant. ⁊ is tos con¬
soliri. si ubi illi sunt qñq ꝑuenire: desiderant. Utrosq gͦ ex̾ceri. ⁊ utrosq ꝓ¬
moueri ꝯurnit. Nemo retro abeat. Ascendere licet sed non descende. Si ue¬
ro muidum ascendere. potes. sta in loco tuo. Lib̾ a culpa non ÷ qui alienum

Expanded text:
emo me pro his quae superius commemoravi existimet lectorum diligentiam reprehendere, cum ego potius diligentes lectores ad propositum hortari intendam; et eos qui libenter discunt laude dignos ostendere, sed ibi locutus sum eruditis, nunc autem erudiendis, et doctrinam quae principium est disciplinae inchoantibus. Illis studium virtutum, istis vero interim exercitium lectionis propositum est sic tamen ut nec hi virtute careant, nec illi prorsus lectionem omittant. Nam saepe minus providum est opus quod non praecedit lectio; et doctrina minus utilis, quam non sequitur bona operatio. Oportet autem summopere et illos cavere, ne forte ad ea quae retro sunt aspiciant; et istos consolari, si ubi illi sunt, quandoque pervenire desiderant. Utrosque ergo exerceri, et utrosque promoveri convenit. Nemo retro abeat, ascendere licet, sed non descendere. Si vero necdum ascendere potes, sta in loco tuo. Liber a culpa non est, qui alienum
Abbreviated transcription (Latin):
am. fili mi inqͥt ampliꝰ his ne requiras faciendi plures libros. nullꝰ ÷ finis
frequens meditacio carnis ÷ aflictio. ubi ÷ gͦ finis: finem loquendi om̃s¬

Expanded text:
am. Fili mi, inquit, amplius his ne requiras; faciendi plures libros, nullus est finis, am. Fili mi, inquit, amplius his ne requiras; faciendi plures libros, nullus est finis, frequensque meditatio carnis afflictio est . Ubi ergo est fin
Abbreviated transcription (Latin):
profecto satis exemplo esse potesł. Non auditores neq lectores legis sed
tio duob modis animo fast idium ingerere sol&. ⁊ affligere sp̃m. ⁊ a quali¬
tate .s. si obscurior fuit. ⁊ a qͣntitate si ꝓlixior extiterit. in quo utroq mag¬
no uti moderamine oportet. ne ꝙ ad refectionem quesitum ÷ sumat᷑ ad
suffocationẽ. Sunt qui omia legere uolunt. tu noli ꝯtendere. sufficiat tibi.
nichil tua inter ÷ an non om̃s legeris libros. Infinitus ÷ numerus libroꝵ
tu noli sequi infinita. Ubi finis non ÷ requies ẽe̾ non potest. Ubi requies
non ÷ pax uulla ÷. Ubi pax non ÷ ds̾ habitare non potest. In pace inquit
ꝓpħa factus ÷ locus iste. ⁊ in sẏor habitacio eius. Insyon .s. in pace: Esse syon
oportet. s pacem non amittere. Comtemplare ⁊ occupari noli. Noli auarꝰ
et̃. ne forte semꝑ egeas. dudi salomonẽ. audi sapientem ⁊ disce prudenti¬

Expanded text:
profecto satis exemplo esse potest, non auditores, neque lectores, sed profecto satis exemplo esse potest, non auditores, neque lectores, sed uod lectio duobus modis animo fastidium ingerere solet, et affligere spiritum, qualitate videlicet si obscurior fuerit, et quantitate si prolixior exstiterit, in quo utroque magno uti moderamine oportet, ne quod ad refectionem quaesitum est, sumatur ad suffocationem. Sunt qui omnia legere volunt; tu noli contendere, sufficiat tibi, nihil tua interest, an non omnes legeris libros. Infinitus est librorum numerus; tu nolis sequi infinita. Ubi finis non est requies esse non potest; ubi requies non est, pax nulla est; ubi pax non est, Deus habitare non potest. In pace, inquit Propheta, factus est locus ejus, et in Sion habitatio ejus . In Sion, sed in pace, esse Sion oportet, sed pacem non amittere. Contemplare, et occupari noli. Noli avarus esse, ne forte semper egeas. Audi Salomonem, audi Sapientem, et disce prudenti
Abbreviated transcription (Latin):
meruit. ut uere in eo illam dñi uoce̾ impletam dicens. qͣ ipse nrͣm labo¬
rem ⁊ dolorem ꝯsid̾ans pie nos ꝯsolari uoluit dicens. Uenite ad me om̃s
qͥ laboratis ⁊ onerati estis. ⁊ ego reficiam uos. ⁊ deinceps inuenietis inquit
requiem animab ur̃is. Hoc exemplum ideo apposui ut ostendere̾ eis
qui in disciplina non litt̾ature s uirtitũ positi sunt. non oportere lectio¬
nem esse fastidio. s oblectamento. Nam etiam ꝓpheta non noui inquit
litt̾aturam siue negationẽ introibo in potentiam. a .d.i .i. t. soluis. ds̃ docu¬
istime a iuuentute. ira. Qui n. ad occupacionẽ scripturas. ⁊ ut ita dicam
ad afflictionẽ sp̃s legit. non philosophatur s negotiatur. Uixq tam uehe¬
mens ⁊ indiscreta intentio uitio suꝑbie carere ual. Quid autẽ de lectiõe
simplicis paul dicam qui ante implere uoluit quam discere. Iue nobis

Expanded text:
meruit, ut vere in eo illam Domini vocem impletam diceres, qua ipse nostrum labomeruit, ut vere in eo illam Domini vocem impletam diceres, qua ipse nostrum laborem et dolorem considerans, pie nos consolari voluit, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos et deinceps invenietis, inquit, requiem animabus vestris . Hoc exemplum ideo apposui, ut ostenderem eis qui in disciplina non litteraturae, sed virtutum positi sunt, non oportere lectionem esse fastidio, sed oblectamento. Nam et Propheta: Non cognovi, inquit, litteraturam, sive negotiationem, introibo in potentias Domini; Domine, isti me a juventute mea, etc. Qui enim ad occupationem Scripturas, et ut ita dicam ad affiictionem spiritus legit, non philosophatur, sed negotiatur; vixque tam vehemens et indiscreta intentio superbiae carere valet. Quid autem delectione simplicis Pauli dicam, qui ante implere legem voluit quam discere? Quae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ret ⁊ desiderium eus. cepit tandem sapientiam delatus imprudenter
b ꝓphetarum enodatis ⁊ mis łicis sacramentoꝵ intellectib uehement᷑
insis te. S mens humana tm non sus ł inens pondus. copit mox ⁊ rei mag¬
nitudine. ⁊ intentionis uigitate deficere. tantaq huius importune. oc¬
cupationis cura ꝯfundi. ut non solum iam ab utilib s ⁊ͣ a necessariis acti¬
bus cessaret. uerso siquidem euentu in ꝯtrarium. qui legere scripturaᷤᷤ
ad edificationẽ uite sue ceꝑat. qr discretionis moderamine uti ñ nouit.
easdem nunc occasiones erroris habebat. S miseraciõe diuina tandem
ꝑ reuelationem ammonitus ÷ ne amplius harũ scͥpturarum studio ĩcum¬
beret: s sanctoꝵs patrum uitam ⁊ martirum triumphos. aliasq tales
simplici stilo dictatas simpliciter frequentare ꝯsuesceret. sic q in breui ad
statum pristinum reductus. tantam interne quietis gr̾am accipere

Expanded text:
ret et desiderium ejus; coepit tandem sapientiam zelatus imprudenter ret et desiderium ejus; coepit tandem sapientiam zelatus imprudenter bus prophetarum enodandis, et mysticis sacramentorum intellectibus vehementer insistere. Sed mens humana tantum non sustinens pondus, coepit mox et rei magnitudine, et intentionis jugitate deficere, tantaque hujus importunae occupationis cura confundi, ut non solum jam ab utilibus, sed etiam a necessariis actibus cessaret. Verso siquidem eventu in contrarium, qui legere Scripturas ad aedificationem vitae suae coeperat; quia discretionis moderamine uti non novit, easdem nunc occasionem erroris habebat. Sed miseratione divina tandem per revelationem admonitus est, ne amplius harum litterarum studio incumberet, sed sanctorum Patrum vitam et martyrum triumphos, aliasque tales simplici stylo dictatas, frequentare consuesceret; sicque in brevi ad statum pristinum reductus, tantam internae quietis gratiam accipere