comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sam filii opp̃serit. & pꝰ filius eiꝰ eã dux̾it.
pat̃ pꝰea ñ ħat urorẽ. nec mulier uirũ.
filius qui patͥs facinꝰ igrauit. aliam
ducat. Si diunx illa fuisset. ꝙ foret si
in sponsalibꝰ pactõ oiugał int̃cessissac.
ñ ꝑmitt̾et᷑ sponsus aliam duc̾e. Mechiꝰ
autẽ pena non nubñdi exrigore infli¬
git᷑ ut alii t̾reantur. Item exeod̾. Qͥ da
desponsauit uxorem & dotauit.⁊ cum
ea coire ñ potuit. qͣm clancło frat̾ eiꝰ
corrupit. & guidam reddidit. Dec̾tũ
ẽ ut quãuis nupta ñ potu̾it ẽẽ legiti¬
mo uiro. desponsatam tñ frͣi. frater
ħre non pꝰsit.s mechꝰ & mecha fornic̃o.¬
nis qͥde uindictam sustineant. Licita
uͦ eis ꝯiugia ñ negnt᷑. De illa despõsa

Expanded text:
filius ejus eam duxerit, pater postea non habeat uxorem, nec mulier virum; filius qui patris facinus ignoravit, aliam ducat. Si conjux illa fuisset quod utique foret, si in sponsalibus pactio conjugalis intercessisset, non permitteretur sponso aliam ducere. Moechis autem poena non nubendi ex rigore infligitur, ut alii terreantur. Idem ex eodem: Quidam desponsavit uxorem et dotavit, et cum ea coire non potuit, quam clanculo frater ejus corrupit et gravidam reddidit, decretum est, ut quamvis nupta non potuerit esse legitimo viro, desponsatam tamen fratri frater habere non possit; sed moechus et moecha fornicationis quidem vindictam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur. De illa desponsat
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis. Cũ resurrexisset xp̃c a mortu¬
is .&. apparuisset discpłis. & insufflaũ.
& ait. Accipite sp̃m sc̃m. ut eũ etiam
de se pcedere ostenderet. & ipse est
uirtus. que de illo exibat ut legitur

Expanded text:
 et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum , ut eum etiam de se procedere ostenderet: et ipse est virtus quae de illo exibat, sicut legitur
Abbreviated transcription (Latin):
& huiꝰ mi. Uidemur enim ħ dicen¬
tes num̾oꝵ qͣntitates. ⁊ rerũ multi¬
tudinẽ. ł multiplicitatr̃ in do po¬
nere. Qͥd ͥista ibi sig̃cent. ipso de
quo loquimur aꝑiente. insinuare
curemus. Magis illa dicuntuR
ad exeludndu ea quȩ non sunt

Expanded text:
ur enim hoc dicentes, numerorum quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. 2. Magis illa dicuntur ad excludendum ea quae non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ in eode. Pat̃ ⁊ filiꝰ diuinitate unũ
sunt. nec ẽ ibi sub̃e differentia. nec
ulla diu̾sitas. Alioqͥn: q̃m̃ unũ d̃m¬
dicimꝰ: Diuersitas eñi: plures facit:¬
Constat qͦ ex p̃dictis qr in tͥnitate nul¬
la ẽ diuersitas. si tñ aliqͣn in scͥpt᷑a¬
inuenit᷑ dictum tres diuerse ꝑsone.
Quod non debet diei deus multiplex
t sĩc in tͥnitate ñ ẽ
diuersitas. ita nec multiplici¬
tas. & ideo non ẽ dicendꝰ ds̃. multip
lio. non discrepans. s una diuinita̾.
nec confusum qͦd unũ est. nec mul¬
tiplex ẽẽ potest qͦd indifferens ẽ. mul¬

Expanded text:
Item in eodem: Pater et Filius divinitate sunt unum, nec est ibi substantiae differentia, nec ulla diversitas; alioquin quomodo unum Deudicimus? diversitas enim plures facitConstat ergo ex praedictis quia in Trinitate nulla est diversitas: si tamen aliquando in Scriptuinvenitur dictum, tres diversae personae, Quod non debet dici Deus multiplex. Et sicut in Trinitate non est diversitas, ita nec multiplicitas: et ideo non est dicendus Deus multipllio non discrepans, sed una divinitas; nec confusum quod unum est, nec multiplex esse potest quod indifferens est. Mul
Abbreviated transcription (Latin):
xerant recesserint de mundosubaudiend̃
ẽ eis. Tc̃ enim eisuiri de mundo recedunt
nant. qͦm sñsũ subdita similitudo declarat
ꝙ ꝯfirmat. Quã grande mału sit
adulteriuaa:

Expanded text:
 recesserint, subaudiendum est eis. Tunc enim eis viri de mundo recedunt et nant; quem sensum similitudo subdita declarat et confirmat. 4. Quod grande malum sit adulteriu
Abbreviated transcription (Latin):
oiugali uincło si pudicitia seruat᷑. dãpna¬
tio ñtimetur. s inuiduali otinentia. &
uͥginali excesłntia uͥtus mun̾is amplioris
expetitur. qua expetita & electa. & uoto
oblata. iam ñ solum capessere nuptias.
s &ͣ siñ nubãt. nube uelle dapnabile est

Expanded text:
quippe vinculo, si pudicitia servatur, damnatio non timetur; sed in viduali continentia et virginali excellentia virtus muneris amplioris expetitur: qua expetita, et electa, et voto oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam si non nubat, nubere velle damnabile est.
Abbreviated transcription (Latin):
inꝓpoitio semꝑ se simulau̾unt ꝑmanere.
licet uelate ñ fi̾unt. tñ si nupserint aliqͦ
temꝑe his agñda penitñtia ẽ. qr sponsio
earũ a dno tenebat᷑. Si u int̾ hoĩes sol& bo¬
ne fidei otetꝰ nulla rõe dissolui. qͣntomac̃
ista pollicitatio. ꝗͣ cum do pepigit. solui¬

Expanded text:
inali semper se simulaverunt permanere, licet velatae non fuerint, tamen si nupserint aliquo tempore, his agenda poenitentia est, quia sponsio earum a Domino tenebatur. Si enim inter homines solet bonae fidei contractus nulla ratione dissolvi, quanto magis ista poll
Abbreviated transcription (Latin):
posito cecidit. appareat ẽẽ dãpnatam.
siue seq̃nt᷑ nuptiȩ. siue ñ. dãpnat᷑ u ꝓ
positi fraus. dampnant᷑ tales. qr conti¬
nentiȩ fidẽ pͥmam irritam fecer̃t .i. uo
tum. uel in uoto uiolato fide ꝗͣ in bap̃o
te nub̃nti dampnant᷑. constat si eã effec¬
tuͥ mancipau̾int. reuocandũ id ẽẽ in ir¬
ritũ. easq areñdas redire ad ꝓpõitum.

Expanded text:
posito cecidit, appareat esse damnatam, sive sequantur nuptiae, sive non. Damnatur enim propositi fraus; damnantur tales, quia continentiae fidem primam irritam fecerunt, id est, votum vel in voto violato fidem quam in Baptismo te nubendi damnantur, constat si eam effectui mancipaverint, revocandum id esse in irritum, easque arcendas redire ad propositum.
Abbreviated transcription (Latin):
ltꝰ sola passio potuit. qui ds ẽ & hõ. Iuliꝰ
gͥ passionẽ ẽdñtiũ pie m̃tes uoluer̾t &
optauert fieri. sic̃ fit᷑m c̃debant: Passi¬
utrũq bona uoluntate. si rectos nob̃̾
pponamtꝰ fines. Cui enĩ placuit pauli
passio eo fine. qr p̃miũ eius ꝑħ auetum¬

Expanded text:
it qui Deus est et homo. Illius ergo passionem credentium piae mentes voluerunt et optaverunt fieri sicut futurum credebant; passiutrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus pe
Abbreviated transcription (Latin):
uerus ẽ sensꝰ Si uͦ intelliꝙ̃r sic uolebat
ut iudei occid̾ent eũ. falsũ ẽ. Non enĩ
uolebat ds actionẽ iudeoꝵ que mala
erat.s uolebat passionẽ tonã. & ħ uo
luntas bona. ꝑmalas uideoꝵ uoluntates
loꝵ hõiũ uoluntates malas. sic̃ ꝑmaliuo¬
los iudeos bona uoluntate pr̃is x ꝑnob̃¬

Expanded text:
intelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bonam; et haec voluntas per malas Judaeorum voluntates lorum hominum voluntates malas: sicut per malevolos Judaeos bona voluntate Patris
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatis. s ñuoluer̃t delectatione
ipsiꝰ afflictiõis. De eod gletabant᷑ & tͥs¬
tabant᷑. s obaliud gaudebãt. & obaliud
de causis corda eoꝵ uarie mouebant᷑.
i u̾qͣr Im sentiendũ sit de passiõibꝰ¬

Expanded text:
voluntatis, sed non voluerunt delectatione ipsius afflictionis. De eodem ergo laetabantur et tristabantur; sed ob aliud gaudebant, et propter aliud de causis corda eorum varie movebantur. 5. Quomodo sentiendum sit de passionib
Abbreviated transcription (Latin):
tem.i. p̃ceptũ. De ipsis fc̃a ẽ uoluntas eiꝰ.
i. impleta ẽ uoluntas eiꝰ sempit̾na. qua
mutare contẽdunt. & consilio eiꝰ resi
ostñđr. qr dũ mali consilio ac p̃cepto
dĩ resistunt. ꝙ dĩ uoluntas appellatur.
ea faciunt. uñ uoluntas eiꝰ quȩ ipse ẽ.
impletur. que dispositio. ł beneplaci¬

Expanded text:
eceptum, de ipsis facta est voluntas ejus, id est, impleta est voluntas ejus sempiterna, qua mutare contendunt, et consilio ejus resitostenditur, quia dum mali consilio ac praecepto Dei resistunt, quod voluntas Dei appellatur, ea faciunt unde voluntas ejus, quae ipse est, impletur, quae dispositio vel beneplaci
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ inuicta ẽ. nec in aliqͦ cassatur. s
tio. siue phibitio. ñ abõibꝰ implentur.
quibꝰ pposita & data sunt. N eq ideo
p̃cepit oĩbꝰ bona. ł phibuit mala. ł con¬
suluit optima. ꝙ uellet ab õibꝰ bona q̃
p̃cepit fieri. ł mala que ꝓhibet uitari.
Si a uellet utiq & fierent. qr in nullo¬
s ut iustitiam suã hõibꝰ ostend̾a:⁊ mali
ẽẽnt inexcusabiles. Deniq ut boni exobe¬
dientia głam: mali ex inobedientia.
penã sortirent᷑. sic̃ utrisq ab et̾no p̃ꝑaũ.¬

Expanded text:
n aliquo cassatur, sed tio, sive prohibitio, non ab omnibus implentur quibus proposita et data sunt. Neque ideo praecepit omnibus bona, vel prohibuit mala, vel consuluit optima, quod vellet ab omnibus bona quae praecepit fieri, vel mala quae prohibuit vitari si enim vellet, utique et fierent, sed ut justitiam suam hominibus ostenderet, et mali essent inexcusabiles; denique ut boni ex obedientia gloriam, mali ex inobedientia poenam sortirentur, sicut utrisque ab aeterno pra
Abbreviated transcription (Latin):
parti saniori fauñtes. q̃ scõꝵ testimonũ
pleniꝰ approbat᷑. dicamꝰ dm ñ uelle ma¬
la fieri. nec tñ uelle ñ fieri. neq nolle
fieri. Om̃e a ꝙ uult fieri fit. & omne
ꝙ uult ñ fieri. ñ fit. fiunt ã młta q̃ ñ
uult fieri. ut oĩa mala. Ed uoluntas¬

Expanded text:
parti saniori faventes, quae sanctorum testimoniis plenius approbatur, dicamus Deum non velle mala fieri, nec tamen velle non fieri neque nolle fieri. Omne ergo quod vult fieri fit, et omne quod vult non fieri non fit. Fiunt autem multa quae non vult fieri, ut omnia mala. D
Abbreviated transcription (Latin):
uult. bona multo ampliꝰ. multoq c̃tius
uolũtate. Nã ip̃iꝰ mala uoluntas ẽẽ nũ¬
qͣm pot̃. ł anꝗͣ si bonus filtꝰ prẽm uelit
inuere: quẽ ds bona uoluntate uult
mori. & rursꝰ fieri pͣ. ut ħuelit homo uo¬
luntate mala. ꝙ ds̃ uult hona. uelut
si malꝰ filiꝰ uelit mori pr̃em. uelit ẽ ħd̾s.
tati. pietas illiꝰ potiꝰ ꝯsonat. quis aliud
uołntis. qͣm hꝰ id̃ uołntis impietas. Mꝑ¬

Expanded text:
ult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. tati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Mu
Abbreviated transcription (Latin):
ma bõa ft̃. Dotñtie uͦ animi. sine qͥbus
recte uiui non pot̃. media bona sunt.¬
Item. Uirtutibꝰ nemo male utitur. Ce¬
teris autem bonis .i. mediis. & minimis.
ñ solum bñ. s a male. qͥsq uti pot̃. Et
possumꝰ. Nemo aut̃ bene ut̾ndo. male
dia & minima. bõa ẽe p̃stitit bõitas
dĩ. Ecce ħes tͥa gn̾a bonoꝵ distincta.
n quibꝰ bonis sit liberũ arbitriuoi.
UEritor Aut̃ in quibꝰ
bonis contineat᷑ lib̃m arbitͥm.
Inmediis qͥdẽ bõis inuenit᷑ lib̃m uolun¬
tatis arbitͥm. qr ⁊ male illo uti possumꝰ.
s tam̃ tale ẽ. ut sine illo recte uiu̾e neqͦ¬
amꝰ. Bonꝰ aut̃ usus eiꝰ iam uͥtꝰ ẽ quȩ in
magnis reꝑitur bonis. quibꝰ male uti
nullus pot̃. & qr bona & magna. & me-¬
dia. & minima. exdo sunt. sequit᷑ uͥ ex
deo sit &̃ bonꝰ usus lib̾e uoluntatis. qui
uirtus ẽ. & in magnis num̾atur bonis.

Expanded text:
ma bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et possumus; nemo autem bene utendo male dia, et minima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. 11. In quibus bonis sit liberum arbitrium? Quaeritur autem in quibus bonis contineatur liberum arbitrium. In mediis quidem bonis invenitur liberum voluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte vivere nequeamus. Bonus autem usus ejus, jam virtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. Et quia bona, et magna, et media, et minima, ex Deo sunt, sequitur ut ex Deo sit etiam bonus usus liberae voluntatis, qui virtus est, et in magnis numeratur bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd bõĩ ẽẽposse. subdit. non aut̃ ego
incipiunt ẽẽ nr̃a m̾̃ita bona. ꝑ illam tam̃.
qr si illa defu̾it cadit homo. Alioꝵ sũtũ¬
tia hic ostñdit᷑ qui dñt uirtutes ẽẽ
potntiarũ. ñ tam̃ om̃s. s tatũ mͦ int̾io¬
res qui inm̃te sunt. Ext̾iores uͦ qui ꝑcor¬
pus gerunt᷑. non uirtutes ẽẽ dñr sed
oꝑa uirtutũ. Et iõ ꝙ aug̃ dic̃. opusuͥtu¬
tis ẽe bonũ usũ nͣliũ potͣntiarũ de usu
ext̾iori accipiunt. ꝙ uͦ dic̃. bonũ usũ li¬
beri arbiti uirtutẽ ẽẽ. & in magnis nu¬
meraribõis. de usu int̾iori intelligũt.
Et uirtutes nicħ aliud ẽẽ qͣm bonos af̃¬
fectus uł motꝰ m̃tis asserunt. qͦs ds̃ in
hoĩe fac̃. non ħo. qr licet illi motꝰ sint
libĩ arbit̾i. ñ tñ ẽẽ queunt. nͥ d̾s ip̃m lib̾¬
& et adiuuiat gr̃a sua oꝑante & cooꝑan¬

Expanded text:
aliquid boni posse, subdit: Non autem egoincipiunt esse nostra merita bona; per illam tamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10. Aliorum sententia hic ostenditur, qui dicunt virtutes esse potentiarum, non tamen omnes, sed tantummodo interiores qui in mente sunt; exteriores vero qui per corpus geruntur, non virtutes esse dicunt, sed opera virtutum. Et ideo quod Aug. dicit opus virtutis esse bonum usum naturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt; quod vero dicit bonum usum liberi arbitrii virtutem esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserunt, quos Deus in homine facit, non homo: quia licet illi motus sint liberi arbitrii, non tamen esse queunt nisi Deus ipsum liberet et adjuvet gratia sua operante et coo
Abbreviated transcription (Latin):
ta. nr̃a .s. boni affectus. eaꝵq ꝓgressus.
atq: bona oꝑa. que d̾s remunerat. in
nob̃ & ħ ip̃a sunt d̃ĩ dona s¶ñ aug̃ ad six¬
nicħ aliud coronat quã muna sua. uñ
uita ȩt̾na que infine a do m̾itis p̃cednti¬
bus redditur q & eade merita quibus
reddit᷑ non a nob̾ sunt s in nob̾ fc̃a st̃
ꝑ gr̃am. recte & ip̃a gra nuncupatur:.
qr gtis datur. Nec ĩo gͣtis. quia ñ m̾itis

Expanded text:
t, boni affectus eorumque progressus atque bona opera, quae Deus remunerat in nobis; et haec ipsa sunt Dei dona. Unde August. ad Sixnihil aliud coronat quam merita sua. Unde vita aeterna quae in fine a Deo meritis praecedentibus redditur, quia eadem merita quibus redditur non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa, gratia nuncupatur, quia gratis datur: n
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedntibꝰ gr̃am dĩ aduocari sic̃ pelagia
na ħesis tͣdrdit. Nam ut auẽ ait in .i.
libro retet᷑onũ. noui h̾etici pelagiani:
lib̃m sic asserũt uoluntatis arbit᷑m. ut
nr̃a dari asserunt. Pelagianoꝵ ħesis õiũ
recentissima. a pelagio monacho est
exorta. Nii dĩ gr̃e qua p̃destinati sumꝰ.
& qͣ m̾uimꝰ depotestate tenebrarum
erui. in tantũ inimici sũt.ut sine hac
c̾dant hõĩem posse fac̾e oĩa diuina mã¬
data. Deniq pelagiꝰ a fr̃ibꝰ inc̾patus ꝙ
nicħ tͥbueret adutorio gr̃e di. ad euis
bat dicẽs. ad hoc eam dari hõibꝰ. ut qͣ
Iitã uͦ gr̃am dei sine qua nicħ boni pos¬
sumus facere ñ eẽ dñt. nisi in lib̃o arbitͥo
ꝙ nullis sius p̃cedntibꝰ m̾itis. ab illo accep̃

Expanded text:
 gratiam Dei advocari, sicut Pelagiana haeresis tradidit. Nam, ut ait Aug. lib. 1 Retract.: Novi haeretici Pelagiani liberum sic asserunt voluntatis arbitrium, ut nostra dari asserunt. Pelagianorum haeresis, omnium recentissima a Pelagio monacho exorta est. Hi Dei gratiae qua praedestinati sumus, et qua meruimus de potestate tenebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina man. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei ad ejus ret, dicens, ad hoc eam dari hominibus, ut illam uero gratiam dei, sine qua nihil boni possumus facere, non esse dicunt nisi in libero arbitrio, quod nullis suis praecedentibus meritis ab illo accepit
Abbreviated transcription (Latin):
inductiõibꝰ muniũt. ¶Si inquiũt ea ñ
pot̃ facere homo q uibent᷑ : ñ ẽ ei ĩpu¬
tandum ad mortẽ sic̃ tu ipse augustine
in libro de arbitͥo lib̃o assereiis. quis in¬
quis peccat in eo ꝙ nullo mͦ caueri pot̃:
Peccatur aut̃. caueri gͥ pot̾ hoc testimo¬
nio aug̃i. pelagiꝰ usus ẽ disputans ad
uersus eum. Inmo adu̾sus grͣam sic̃
aug̃ in libro retͣctationũ illud. & alia
hꝰmi retcͣtans cõmemorat inquiens.
In his atq hͦmͦi uerb̃ meis. qr gr̃ã dei cõ¬
memorata ñ ẽ. de qua t̃e ñ agebatur
Putant qͥda pelagiani suã nos tenusse
sent̾ntiams S frustra hoc putant. No¬
luntas qͥppe ẽ qua peccat᷑. & recte uui¬
tur. quod his uerbis egimus. s ipsa nisi
di gr̃a liberet᷑. & ut uitia suꝑet adiuuet᷑.
recte a mortalibꝰ uiui ñ potest Ecce aꝑte
det̾minat. ex qͦ sensu illa dix̾it. inimicos

Expanded text:
inductionibus muniunt. Si, inquiunt, non potest ea facere homo quae jubentur, non est ei imputandum ad mortem, sicut tu ipse August. in libro de libero Arbitrio asseris. Quis, inquis, peccat in eo quod nullo modo caveri potest? Peccatur autem. Caveri ergo potest. Hoc testimonio August. Pelagius usus ersus cum, imo adversus gratiam; sicut August. in libro Retract. illud et alia hujusmodi retractans commemorat, inquiens: In his atque hujusmodi verbis meis, quia gratia Dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani suam nos tenuisse sententiam; sed frustra hoc putant. Voluntas quippe est qua peccatur et recte vivitur, quod his verbis egimus: sed ipsa nisi Dei gratia liberetur, et ut vitia superet adjuvetur, recte a mortalibus vivi non potest. Ecce aperte determinat ex quo sensu illa dixerit, inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
ut delectet. Sic iste olim desidare con¬
cupiscebat. que bona ẽẽ ẽnebat. cupiẽs
eoꝵ h̃re delectationẽ. quoꝵ potuit ui¬
dere rõnem. Ost̃ndit itaq quibꝰ qͣi gͣdi¬
bus ad eas ꝑueniat᷑. Prius eni ẽ ut uidi¬
atur q̃m sint utiles & honeste. Deinde
ut earũ desidium concupiscat᷑. Postre¬
mo. ut ꝓficiente grͣa. delectet earũ oꝑa¬
tio. quarũ sola ratio delectabat. Attẽde
hunc ordinẽ gtiarũ. qͣm hic distincte
assignat aug̃. qualiter .s. intellectus
bonoꝵ p̃cedit concupiscentiã emũde.
& ip̃a concupiscentia delectationẽ. qͤ

Expanded text:
ut delectet. Sic iste olim desiderare conut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit videre rationem. Ostendit itaque quibus quasi gradibus ad eas perveniatur; prius enim est ut vidntur, quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo ut proficiente gratia delectet earum operatio, quarum sola ratio delectat. Attende hunc ordinem gratiarum, quem hic distincte assignat August., qualiter scilicet intellectus bonorum praecedit concupiscentiam eorumdem, et ipsa concupiscentia, delectationem quae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ lib̾a uoluntas. nͥ eam lib̾& gr̃a ꝑlegem
tionem. ⁊ illa. sufficient̾ & uere bona
est. Non ẽ fructus bonꝰ qui de caritatis
radice ñ surgit. Si uͦ adsit fides oꝑans
ꝑdilectionẽ. fit dilectio boni. De illa
cogitatõe bõi q̃ p̃eed̾ fide plene disserit.
li ꝯ aut̃ cogitatio siue uoluntas
que fidẽ. & caritatem. aliasq iustifi¬
cationes p̃cedit. ñ suffic̾ ad salutem.
nͨ recte uiuit᷑ ea. łlac uoluntate con¬
cupiscit᷑ illa bona uoluntas que ẽ
magnũ bonũ. Ista uͦ non. Alia ẽ qͦ
illa uoluntas siue cogitatio. alia ista.
& sic̃ illa istam p̃cedit. ita ilła p̃uenit
intellectus. Uñ aug̃. ista diftinguens
suꝑ illum locũ psalmi. concupiuit aĩa
desid̾are inqͥd. ñ desideraui. Uidentꝰ
i rõne ñ nunqͣm. quam utiles sint
iustificationes di. sed infirmitate p̃pe¬
diti.aliqñ ñ desid̾amꝰ. Preuolat gͦ intel¬
lectus. sequit᷑ tardus. aut nullꝰ affectus.
Scimꝰ bonũ. nͨ delectat agere. & cupimꝰ

Expanded text:
est libera voluntas, nisi eam liberet gratia per legem tionem; et illa sufficienter et vere bona est. Non est enim fructus bonus, qui de charitatis radice non surgit. Si vero adsit fides operans per dilectionem, fit delectatio boni. 8. De illa cogitatione boni quae praecedit fidem, plene disseritur. Illa autem cogitatio sive voluntas quae fidem et charitatem aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est ergo illa voluntas sive cogitatio, alia ista. Et sicut illa istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal. 118: Concupivit anima desiderare, inquit, non desideravit. Videmus enim ratione nonnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus
Abbreviated transcription (Latin):
aug dixit bonũ usum libi arbitͥi
tis. Alio qͥn sibi contͣddicere uid̾etur. qui
& opus uirtutis supͣ dixit ẽe bonũ usum
eoꝵ quibꝰ nõ bene utipossumꝰ in quibꝰ
posuit lib̃m arbit̾m. Si uͦ bonꝰ usus libi
arbitrii opus uirtutis ẽ.:iam uirtꝰ ñ ẽ
Cum gͦ bonũ usum eiꝰ uirtutẽ ẽẽ dixit.
noĩe uirtutis. ipsius usum sig̃cauit.
Quod ide usus ẽ uͥtutis & libi. ar.s¬
bonus ex uirtute ẽ. & ex lib̾o arbitrio.
s ex uirtute pͥncipalit̃. Et bonꝰ usus ille
in magnis bonis annum̾andꝰ est. Illa
aut̃ gr᷑a p̃ueniens. quȩ & uirtus ẽ. non
Isus uͦbonꝰ arbitrii. & exdeo ẽ. & ex nob̃.
& ĩõ bonũ m̾itum ẽ. Ibi u solus ds̃ oꝑat᷑
hic. ds̃ & homol łlocm̾itum exilla pu¬

Expanded text:
Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii tis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus usus liberi arbitrii opus virtutis est, jam virtus non est. Cum ergo bonum usum ejus virtutem esse dixit, nomine virtutis ipsius usum significavit. 9. Quod idem usus est virtutis, et liberi arbitbonus ex virtute est, et ex libero arbitrio; sed ex virtute principaliter. Et bonus ille usus in magnis bonis annumerandus est. Illa autem gratia praeveniens, quae et virtus est, non Usus vero bonus arbitrii, et ex Deo est, et ex nobis; et ideo bonum meritum est. Ibi enim solus Deus operatur hic, D
Abbreviated transcription (Latin):
ne fides ip̃a suꝑba sit. ne dicat sibi.
meretur. cur ñ potius redđr qͣm donat᷑
Non dicat ista homo fidelis. Quia cũ
dixerit habeo fidem. ut m̾ear iustifi¬
cationem. respondet᷑ ei. Qdͥ habes ꝙ ñ
accepisti : fides a qua iustificatus es.
gͣtis tͥ data ẽ Hic aꝑte ostñđr. ꝙ fides ẽ
tas ẽ qua & peccat᷑ & recte uiuitur
Uoluntas uͦ ip̃a nͥ dĩ gr̃a lib̾et᷑ a seruitute
qua pecc̃i serua fc̃a ẽ. & ut uicia suꝑet
utiq gratisdat᷑. Preuenit᷑ ꝙͥ bona hõis
uoluntas. illo gr̃e bñficio. qͦ lib̾at᷑. & p̃pa¬
ratur. Et illud bñficiũ. recte fides xͥ intel¬

Expanded text:
ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi:  fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est tas est qua et peccatur, et recte vivitur. Voluntas vero ipsa nisi Dei gratia liberetur a servitute qua peccati serva est, et ut vitia superet utique gratis datur. Praevenitur ergo bona hominis voluntas illo gratiae beneficio, quo liberatur, et praeparatur. Et illud beneficium fides Christ
Abbreviated transcription (Latin):
gem impleat. nulla m̾ita p̃cedunt.
Ip̃a ẽ enĩ qua iustificat᷑ impiꝰ .i. fit uistꝰa
qui pͥus erat impiꝰ.m̾itis aut̃ impii. non
grã s pena debet᷑. nec ista eẽt gr̃a. si nͣ
daretur gͣtuita. Dat᷑ aut̃ gratuita. qr
nicħ boni añ feceramꝰ. un ħ mere̾mur
Non negamꝰ tam̃ młta ante hanc gͣtiã
& p̃ter hanc gr̃am. ab homine fieriᷤ
hoĩes ꝑlib̃m arbitͥm. agͥs colere. domos
edificare. & alia plura bona fac̾e sine
antẽ & subseqͣntẽ adiuuari ne frustra
uelit. utr̃ una & eadẽ sit gr̃a .i. unũ munꝰ¬

Expanded text:
gem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, unde hoc mereremur. Non negamus tamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc gratiam, ab homine fieri bhomines per liberum arbitrium, agros colere, domos aedificare, et alia plura bona facere sineerantem et subsequentem adjuvari, ne frustra velit; utrum una et eadem sit gratia, id est, un
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdonũ sp̃c sc̃i. ut que didic̾imꝰ ẽẽ facĩẽda
ritatem aut̃ negant diuinitꝰ dari. qua
caritate inflat. & ñ sit donũ dĩ ip̃a cari¬
tas. que ut scĩa ñ inflet. edificat. Destru¬
unt &̃ orationes quas fac̃ eccłã siue ꝓ
infidelibꝰ & doctͥne dĩ resistentibꝰ ut con¬
uertant᷑ ad dm. siue ꝓfidelibꝰ ut augeat᷑

Expanded text:
us sancti, ut quae didicerimus esse facienda, ritatem autem negant divinitus dari, qua charitate inflat, non sit Dei donum ipsa charitas, quae ut scientia non inflet, aedificat . Destruunt etiam orationes, quas facit Ecclesia, sive pro infidelibus et doctrinae Dei resistentibus, ut convertantur ad
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾entur ẽẽ a qͦ sũt oĩa s potiꝰ eiꝰ gr̃a gͣti
data intelligit᷑ ex qua incipiunt bona
m̾ita. q̃ cum ex  gr̃a ẽẽ dicant᷑ non exclu¬
ditur lib̃m arbitͥm qr nulłu ẽ m̾itũ¬
atq adiuuat᷑ uoluntas hõis usit bõa.
Quod bona uoluntas gr̃e pͥncipaliter

Expanded text:
dicerentur esse, a quo sunt omnia; sed potius ejus gratia gratis data intelligitur, ex qua incipiunt bona merita; quae cum ex sola gratia esse dicantur, non excluditur liberum arbitrium, quia nullum merituatque juvatur voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bona voluntas gratiae principal
Abbreviated transcription (Latin):
fit de impio pius. ut demñ ipsa fides inci¬
piat ꝑdilectionẽ oꝑari. Uñ: oĩa bona
mita incipiũt. s potiꝰ ħ ĩo dicta st̃ ita
qr ñ ẽ fides nͥ in eo qͥuult c̾đe. cꝰ bonã
uoluntatẽ fides p̃uenit ñ t̃pre .s causa
& nat᷑a. Uñ. aug̃ supͣ congruent̾ dixit.
huc addit que guiorẽ faciũt q̃onẽ .s. ꝙ¬

Expanded text:
s, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dictaonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit huc addit quae graviorem faciunt quaes
Abbreviated transcription (Latin):
duabꝰ aĩabꝰ aĩe si libo ad faciend & ñ fa¬
ciendũ motu animi carent. si deniq hiͦ
abstinendi ab oꝑe suo pot̾tas nulla c̃ce¬
ditur. earũ pec̾em tenere ñ possumꝰ.
Hic aꝑte ostñđr. ꝙ motus ãi siue ad bonũ
siue ad mału exlibo arbitͥo ẽ. Ideoq si

Expanded text:
animae si libero ad faciendum et non faciendum motu Animi careant, si denique his abstinendi ab opere suo potestas nulla conceditur, earum peccatum tenere non possumus. Hic aperte ostenditur quod motus animi, sive ad bonum sive ad malum, ex libero arbit
Abbreviated transcription (Latin):
UM qͦ fides dr̃ merĩ iustifi̾cationẽ
& uitam et̾nam ex ea rone dic̃m
accipitur. qr ꝑ actum fidei meretur illa
Similit̾ de caritate & de iustitia. & de alũ
accipitur. Si enĩ fides ip̃a. uirtus p̃uenĩẽ.
iam ipsa ex lib̾o arbitrio originẽ hab̾&:¬

Expanded text:
ur fides mereri justificationem et vitam aeternam, ex ea ratione dictum accipitur, quia per actum fidei meretur illa. Similiter de charitate et justitiae, et de aliis accipitur. Si enim fides ipsa virtus praeveniens, jam ipsa ex libero arbitrio originem habere
Abbreviated transcription (Latin):
nam m̃tis qͣlitatẽ. siue formã. que aĩam
informat. & ip̃a ñ ẽ motus ł affectus ãi.
s ea lib̃m arbitͥm uiuat᷑ ut ad bonum
moueatur. & erigatur. & ita exuirtute
& lib̃o arbitͥo nascit᷑ bonꝰ motus ł affec¬
tus animi. & exinde bonum opus ꝓce¬
dit extiꝰsic̃ pluiia rigat᷑ t̾ra ugͥminet
& fructũ faciat. Nec pluuia ẽ t̾ra. nec
germen. nec fructus. nec t̾ra gͥmen uel
fructus. nec gͥmen fructus. Ita gͣtist̾re
ditur. ł pluuia diuine bndictiõis .i. in¬
spiratur gr̃a ꝙ solus ds̃ fac̃ m̃ hõ cũ eoqͣ
rigat᷑ uoluntas hõis uͥ germinet & fruc¬

Expanded text:
tem sive formam, quae animam informat; et ipsa non est motus vel affectus animi, sed ea liberum arbitrium juvatur, ut ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel affectus animi, et exinde bonum opus procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet t fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; ita gratis terditur pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gratia, quod solus Deus facit, non homo cum eo; qua rigatur voluntas hominis, ut germinet et fruc
Abbreviated transcription (Latin):
arbitͥm. cuiꝰ q bonũ usũ. dixit ẽẽ u̾tutẽ
Qđ si ẽ. ñ ẽ g opus uirtutis ꝙ supͣdixit᷑.
uiuit᷑ & qua nullus male utit᷑ qͣm ds̃ solꝰ
in hoĩe oꝑatur.¶ Iõq opus dĩ tm̃ ẽ siẽ de
iurtute iustitie. aug̃ docet suꝑ illum lo¬

Expanded text:
 quoque bonum usum dixit esse virtutem. Quod si est, non est ergo opus virtutis, quod supra dixit, vivitur, et qua nullus male utitur; quam Deus solus in homine operatur. Ideoque opus Dei tantum est, sicut de virtute justitiae August. docet su
Abbreviated transcription (Latin):
licet obscure in eođ lib ita dicit. Hoc
solũ de eis dici ñ pͣ. illud de illo. qd si¬
mul ambo ñ sunt .i. illo solo noie ñ pos¬
sumꝰ uti ad ostñandu unũ de uno. ꝙ
simul ambobꝰ ñ conueñ. sic̃ u̾bũ de uer¬
bo diei ñ potest. qr ñ simul ambo u̾bũ.
nec unago de imagine. nec filius de fi¬
lio. qr ñ sinił ambo filiꝰ ł imago. Et sic̃
nõia sub̃e aliq̃n ad intelligentiã ꝑso¬
narũ distincte faciunt. tta ętiã int̃¬
dum totiꝰ tͥnitatis simł. Iñ auꝗ̃ in eođ̃
libꝰ ait In patris nõie ⁊pse pat̃ ꝑse ꝓnun¬
tiatur. In di uͦ nõie & ipse. & siliꝰ. &¬

Expanded text:
licet obscure, in eodem lib. ita dicit: Hoc solum de eis dici non potest illud de illo, quod simul ambo non sunt, id est, illo solo nomine non possumus uti ad ostendendum unum de uno, quod simul ambobus non convenit; sicut Verbum de Verbo dici non potest, quia non simul ambo Verbum; nec imago de imagine, nec Filius de Filio, quia non simul ambo Filius vel imago. Et sicut nomina substantiae aliquando intelligentiam personarum distincte faciunt, ita etiam interdum totius Trinitatis simul. Unde Aug., in eodem libro, ait: In Patris nomine, ipse Pater per se pronuntiatur; in Dei vero nomine, et ipse Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
sic ait. Hlomo fit ad cõmunẽ imaginẽ
Nom̃ ñ discrepat. natura ñ differt.
Nna ẽ enĩ ad qm homo c̃atus ẽ spẽs.

Expanded text:
 ait: Homo fit ad communem imaginem; nomen non discrepat, natura non differt. Una est enim ad quam homo creatus est species.
Abbreviated transcription (Latin):
dr ñ filius. Relatiue aut̃ negamꝰ
dicendo. ñ genitus. Ingenitus porro.
qͥd ẽ. nͥ ñgenitus: Non e receđra re¬
latiuo p̃dicam̃to. cũ ingenitꝰ dicit᷑.
Sic̃ enĩ genitus ñ ad se đr. s qd ex geni¬
tore sit. ita cũ dr ingenitus. ñ ad se
dicitur. s qͦd ex genitore ñ sit osten¬
relatiue pnunciat᷑. ñ indicat sub̾am.¬

Expanded text:
r non Filius. Relative autem negamus non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum ingenitus dicitur. Sicut enim genitus non ad se dicitur, sed quod ex genitore sit, ita cum dicitur ingenitus, non ad se dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenrelative pronuntiatur, non indicat sub
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽ hoc dic̾e ingenitũ. qͦd ẽ pr̃em dice
lium. ñ ex eo ip̃e ẽ ingenitꝰ qr geniti
p̃r. qe ingenitꝰ. Ideoq cũ de do pre
utrũq dicatur. alia notio ẽ qua intel¬
ligitur genitor alia q̃ ingenitꝰ. geni¬
exemplis planũ faciendũ ẽ. Qd dr̃ in¬
genitus. hic ostenditur. qͦd ñ sit filtꝰ.
s genitus & ingenitꝰ cõmode łnr:
Filius aut̃ latine dr. s ut dicatur ĩ filiꝰ
ñ admittit loquendi consuetudo.
ñ ẽ in rebꝰ consid̾andu qͥd ł sinat ł ñ
sinat. dici usus sermõis nr̃i. S qͥs rer̃
ipsarũ intellectus eluceat. Non gͦ

Expanded text:
oc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; lium, non ex eo ipse ingenitus est, r quia ingenitus. Ideo cum de Deo Patre utrumque dicatur, alia notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Geniexemplis planum faciendum est. Quod dicitur ingenitus, hic ostenditur quod non sit Filius, sed genitus et ingenitus commode dicitur, Filius autem Latine dicitur. Sed ut dicatur Filius, id non admittit loquendi consuetudo; non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi arbitͣnt᷑ acclusã. s toiũsatione
dãpnabili. in eod loco uestigiũ u̾tũt.
ut putent mut̃onẽ fieri questionis.
mutatione sermõis diẽntes. qͦm pos¬
sunt ingenitꝰ & genitus ẽe uniꝰ nat᷑e
questioni. Pͥmo om̃iũ ĩ diuin̾is scͥp¬
turis. ingenitũ nꝰꝗͣ inuenio. ñ legi.
ñ audiui. Cuiꝰ gͥ mutabilitatis sũt
hoĩes hꝰmi. ut nos dicant ea usurpa¬
re:. quȩ ñ sunt scͥpta cũ ea q̃sunt
scͥpta dicamꝰ. ⁊ ipsi obiciant. qͥo scp¬
tum ñsit: Non ne ipsi sibi adu̾sant᷑
& auctoritatẽ calumpniȩ sue dero¬
ggant: Att̃nde lector qm̃ hoc nõie
calumpniantiũ insidias. quȩ catho¬
licis ac piis lectoribꝰ secure credi
possunt. St̃ ⁊ enĩ qued̾a. q̃ ñ tante st̃
religiõis & auctoritatis. ut eis nos
opoeteat semꝑ confitñdo. ac recipi¬
endo inseruire. uerũ silentio p̃t̾iri¬

Expanded text:
sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius naturae quaestioni, primo omnium in divinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? Attende, lector, quoniam hoc nomine calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. Sunt etenim quaedam quae non tantae sunt religionis et auctoritatis, ut eis non oporteat semper confitendo ac recipiendo inservire, verum silentio ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ñ filiũ: Negatiua porro particła
ñ id esfic̃. ut qͦd sine illa relatiue dr
designamꝰ. Qui eͦg dic̃ non. hõ ẽ. ñ
aliud genꝰ p̃dicam̃ti enuntiat. s tm̃
illud negat. Sic̃ gͥ scd̃m subam aio.¬

Expanded text:
n Filium? Negativa porro particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicdesignamus. Qui ergo dicit: Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substa
Abbreviated transcription (Latin):
ginis. Sigcata ꝙͥ inscͥpturis ꝑsona¬
rum intelligentia.⁊ distincto in¬
nascibilitatis natiuitatisq sensu.
solitariꝰ ds ñ ẽ opinandꝰ. Disc̾tio eł
distinctio ꝑsonarũ inscͥpturis põita
Riꝰ ẽiin nullo autem nat᷑e distinctio.

Expanded text:
gnificata ergo in Scripturis personarum intelligentia, et distincto innascibilitatis nativitatisque sensu, solitarius Deus non est opinandus. Discretio ergo vel distinctio personarum in Scripturis posita est, in nullo autem nat
Abbreviated transcription (Latin):
a e terea considari
oportet qͦd ñ tm tres p̃dicte
ꝓpetates. siue notiones in ꝑsonis st̃.
uerũ ⁊̃ alie. que aliis notantur nomi¬
nibꝰ. Nam etiam ħ nom̃ ingenitus
relatiue dr de patre t̃m. ⁊aliam de¬
signat notionẽ quã pat ł geniror.
Non ẽ enim ide ẽẽ patrẽ & ẽe inge¬
nitũ .i. ñ ea notione pat̃ đr qua inge

Expanded text:
a considerare oportet quod non tantum tres praedictae proprietates sive notiones in personis sunt, verum etiam aliae quae aliis notantur nominibus. Nam etiam hoc nomen ingenitus, relative dicitur de Patre tantum, et aliam designat notionem quam pater vel genitor. Non est enim idem esse Patrem et esse ingenitum, id est, non ea notione Pat
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa. Item in eođ. Non ẽ pat̃ ipse
uerbũ. sic̃ nec filtꝰ. nec imago. Quid
aut̃ absurdiꝰ. qm imaginẽ ad se dici:
uocabulis ad patrem refertur. Nicħ
aut̃ hoꝵ. pr̃ dicit᷑. Breuiter sumã

Expanded text:
sapientia. Item, in eodem: Non est Pater ipse Verbum, sicut nec Filius, nec imago. Quid autem absurdius quam imaginem ad se dici? vocabulis ad Patrem refertur, nihil autem horum Pater dicitur. 6. Breviter sum
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Tres st̃ qui testimonium phibent
in cȩlo. querebat᷑ qͥd illi ires eẽnt᷑ .i.
an ẽent tres res. & que tresres. &. qͥ nõie
ille tres res sigͣcarent᷑ & ideo loqndi
Uon aut̃ te moueat qͥd diximꝰ tres
res. non enĩ hoc dicentes diu̾sarũ req
numum ponimꝰ in tͥnitate. s ita tres res
d̃ms. ut easde ẽẽ unã qͣndã te̾ sũmã
rem confiteamur. eñ aug̃ in .una

Expanded text:
ait: Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo, quaerebatur quid illi tres essent, id est, an essent tres res, et quae tres res, et quo nomine illae tres res significarentur. Et ideo loquendi on autem te moveat quod dicimus tres res. Non enim hoc dicentes diversarum rerum numerum ponimus in Trinitate, sed ita tres res dicimus, ut easdem esse unam quamdam summam rem confiteamur. Unde Aug., in lib. 1
Abbreviated transcription (Latin):
dici incip̃ ds. qd antea ñ dicebatur
manifestũ ẽ relatiue dici. ñ t̃n scd̾m
acciłns d̃i qͦd ei aliqͥd accid̾it. s pla
ne .ẜ accid̾ns eiꝰ. ad ꝙ dici aliqͥd. ds
incipit relatiue: E xhis aꝑte ostñ
ditatis. s ñ sñ mutatiõe c̾at᷑e. &
ita accid̾ns ẽ in c̾atura. ñ inc̾atore.
Et appellatio qͣ c̾atura relatiue. dr¬

Expanded text:
dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamen secundum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, ad quod dici aliquidatiue dici, non tamen secundum incipit relative. Ex his aperte ostedeitatis, sed non sine mutatione creaturae; et ita accidens est in creatura, non in Creatore; et appellatio qua creatura d
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dñs temꝑis. qr ñ semꝑ fu̾it tempꝰ
& ipsiꝰ hõis ex temꝑe cepꝰ ẽẽ dns. De
hoc aug̃ in eod libro continue ita
dic̃. Qsqͥs extit̾it qͥ et̃nũ dm solum
tem. & mutabilitatẽ. s tn temꝑa ñ¬

Expanded text:
s temporis, quia non semper fuit tempus; et ipsius hominis ex tempore coepit esse Dominus. De hoc Aug., in eodem lib., continue ita ait: Quisquis exstiterit qui aeternum Deum solum tem et mutabilitatem, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qͣritur q̃ sit illa notio ꝗͣ ibi notat pͥ¬
cipium nom̃ eiꝰ non hm̃s. s ñ ẽ ipsa
pat̾nitas. ł filiatio. Immo notio que¬
da q̃ patͥs ẽ & filii ẽ qua ab et̾no pat
& filius. unũ pͥncipium ẽ sp̃c scĩ.¬

Expanded text:
quae sit illa notio quam ibi notat principium, nomen ejus non habemus; sed non est ipsa paternitas vel filiatio: imo notio quaedam quae Patris est et Filii, juxta quam ab aeterno Pater et Filius unum principium est Spi
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m. nͥ qr ipsiꝰ nat̾e nicħ accidit qͥ
nuitetur: ut ea sint accidntia rela¬
tiua. que cũ aliqua mutatiõe rerũ
de qͥbꝰ dñr accidunt. sic̃ amicꝰ relati¬
amare ceꝑit. Fit ꝙ aliqͣ mutatio
uoluntatis. ut amicꝰ dicatur:. Nũmꝰ

Expanded text:
 quia ipsius naturae nihil accidit quo mutetur, ut ea sint accidentia relativa, quae cum aliqua mutatione rerum de quibus dicitur, accidunt. Sicut amicus relatiamare coeperit: fit ergo aliqua mutatio volu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ. hñs nom̃. qͦd neq ex alio ꝓfectũ in¬
telligatur. & ex qͦ is qͥ genitus ẽ. subs¬
titissẽ doceatur. Nouit eccła unũ ĩ¬
nascibiłe dm. nou unigenitũ dĩ filiũ
confitet᷑ pr̃em ab origine lib̾um. con¬
fitet᷑ & filii originẽ ab initio. ñ ip̃m
s ab eo qͥ a nemine ẽ natũ ab et̃no.
natiuitatẽ .s. ex pat̾na ȩt̃nitate su¬
mentem. Edita ẽ hic fidei ꝑfessio. s
ꝓfessiõis ratio. ñ du expositã est.
non ip̃m ẽẽ abinitio. s abinitiabili.
Hoc utiq subd̾ns det̾minaũ. qͣm̾ acce¬
ꝑit initiũ inqͥens. originẽ filii ẽe
abinitio. Ac si diceret. ñ ita intelli¬
gas originẽ filii ẽẽ ab initio. qͣi ip̃e
filius habeat initiũ s qr ipse ẽ ab
initiabili .i. a patre a qͦ st̃ omĩa.
Nam licet filiꝰ. sit pͥncipiũ de pͥnci¬
at pͥncipiũ. eũq filiꝰ sit pͥncipiũ

Expanded text:
 habens, quod neque ex alio profectum intelligatur, et ex quo is qui genitus est substitisse doceatur. Novit Ecclesia unum innascibilem Deum; novit unigenitum Dei Filium. Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem ab initio, sed sed ab eo qui a nemine est, natum ab aeterno, nativitatem scilicet ex paterna aeternitate sumentem. Edita est hic fidei professio, sed professionis ratio nondum exposita est; enon ipsum esse ab initio, sed ab initiabili. Hoc utique subdens determinavit quomodo acceperit initium, inquiens originem Filii esse ab initio, ac si diceret: Non ita intelligas originem Filii esse ab initio, quasi ipse Filius habeat initium; sed quia ipse est ab initiabili, id est, a Patre a quo sunt omnia. Nam licet Filius sit principium de princiat principium. Cumque Filius sit princ
Abbreviated transcription (Latin):
sacdotes in quibꝰ xp̃c habitat benedie¬
tionis plenitudinẽ tͥbuere dnr. ñ qr soli
illi tnsfunduit grͣam. s qr illi soli licite
& digne id agũt. Nec subditos mala sac̾¬
dotis uita ledit. si bona faciũt. quȩ ille
ꝗͣ suam discutiũt. in erroris foueam di¬
labunt᷑ minꝰ consid̾antes. ꝙ ñ eos uita
sac̾dotũ ledet. si humiłr bonis sae̾dotũ
ãmonitiõibꝰ aurẽ ac comodareñ. De eo¬

Expanded text:
us habitat, benedictionis plenitudinem tribuere dicuntur, non quia soli illi transfundant gratiam, sed quia illi soli licite et digne id agunt. Nec subditos mala vita sacerdotis laedit, si bona faciunt quae ille dcerdotum quam suam discutiunt, in erroris foveam dilabuntur, minus considerantes quod non eos vita sacerdotum laederet, si humiliter bonis sacerdotum admonitionibus aure
Abbreviated transcription (Latin):
cognitis assit benuolus paratꝰ erigere.
⁊ secum onꝰ portare ħat dulcedinẽ in af¬
fectione. disc̾tionẽ in uarietate doceat
ꝑseuerantiam. Caueat ne corruat. ne
iuste ꝑdat iudicͥariã potestatẽ. Et si u¬
penitntia possit ei ad quirere gr̃am. nͣ
tñ mox restituit inpotestatẽ pͥmam.
Et si petrus pꝰ lapsum restitutꝰ fu̾it. ⁊ se¬
pe lapsis sac̾dotibꝰ reddita sit dignita¬
tis potestas. ñ tn ẽ necẽe ut om̃ibꝰ conce¬
datur: qͣi exauctoritate. Inuenitur au¬
ctoritas quȩ concedit.⁊ qͣsi imꝑat.

Expanded text:
sit benevolus paratus erigere et secum onus portare; habeat dulcedinem in affectione, discretionem in varietate, doceat perseverantiam, caveat ne corruat, ne juste perdat judiciariam potestatem. Etsi poenitentia possit ei acquirere gratiam, non tamen mox restituit in potestatem primam. Etsi Petrus post lapsum restitutus fuerit, et saepe lapsis sacerdotibus reddita sit dignitatis potestas, non tamen est necesse ut omnibus concedatur quasi ex auctoritate. Invenitur auctoritas
Abbreviated transcription (Latin):
Cum i tot sũt qͥ labuntur. ut pͥstinam
dignitatẽ ex auctoritate defendant.
& qi usum peccandi sibi faciant. resc¬
idenda ẽ spes ista. Si uͭ locꝰ est uͥ ista
ñ ꝯcurrant. restitui pꝰsunt. qͥ peccãt.
Ex his satis ꝑpendit᷑ q̃lis debeat ẽe sacer¬
dos qui alios ligat. ⁊ soluit. disc̾tus .s.
in maledietionis iudiciũ. Illd̃ aut̃ mala

Expanded text:
m tot sunt qui labuntur, ut pristinam dignitatem ex auctoritate defendant, et quasi ausum peccandi sibi faciant, rescindenda est spes ista. Si vero locus est, ubi ista non concurrant, restitui possunt qui peccant.Ex his satis perpenditur qualis debeat esse sacerdos qui alios ligat et solvit: discretus, scin maledictionis judicium. Illud autem Mala
Abbreviated transcription (Latin):
maledictionẽ. ñ inbenedictionẽ qr & si
b̃ndicũt sc̃is. ñ ħ faciũt exuero corde. ⁊ ĩõ
eoꝵ bñdictio eis uertitur in maledictio
erit maledictũ. qr bñdicũt iniqͦ agentibꝰ.
adulant᷑q peccantibꝰ. du m diuites sit.

Expanded text:
n benedictionem. Quia etsi benedicunt sanctis, non hoc faciunt ex vero corde; et ideo eorum benedictio eis vertitur in maledictionerit maledictum; quia benedicunt inique agentibus, adulanturque peccantibus, dummodo divites sint.
Abbreviated transcription (Latin):
sen.⁊ a aron sac̾dotes. Uos ponite nomen
meũ suꝑ filios isrł. ego dñs benedicam
eos ũ gr̃am tͣditam ꝑminist̾iũ ordinati.
tͣnsfundat hominibꝰ. nͨ uoluntas sac̾do¬
tis obẽe ł ꝓdẽe possit. s m̾itum benedic¬
tionẽ poscentis. Qͣnta aut̃ dignitas sit¬

Expanded text:
sen et Aaron sacerdotes: Vos ponite nomen meum super filios Israel, ego Dominus benedicam eos . » Ut gratiam per ministerium ordinati transfundat hominibus, nec voluntas sacerdotis obesse vel prodesse potest, sed meritum benedictionem poscentis. Quanta aut
Abbreviated transcription (Latin):
piceret lapidem. Em̃ lapidaret qͥse lapi¬
dandum cognosceret: Nullus enĩ erat
reos. nã uenialia semꝑ remittebant᷑ ꝑ ceri¬
ligant. s aueat sꝑualis iudex sicͣ nͣ̃ coͣmi¬
sit cͥmen neqͥtiȩ. tta ñcareat munere scie.
op᷑tet uͥ sciat cognoscere qͥcqͥd debet iudi¬
care. dise̾nat. Iudiciaria u potestas hoc
postulat ũ ꝙ debet iudicare dȩsc̾nat.
Diligns gͥ inuestigator. sapient̾ int̾roget
a pecc̃ore ꝙ forsitan ignoret ł uerecun¬
dia uelit occultare. sognito uͦ cͥmine
uarietates etꝰ ñ dubitet inuestigare. ⁊ lo

Expanded text:
iceret. Quomodo lapidaret, qui se lapidandum cognosceret? Nullus enim erat reos. Nam venialia semper remittebantur per caeriligant. Caveat spiritualis judex, sicut non commisit crimen nequitiae, ita non careat munere scientiae. Oportet ut sciat cognoscere quidquid debeat judicare. Judiciaria enim potestas hoc postulat, ut quod debet judicare discernat. Diligens ergo investigator sapienter interroget a peccatore quod forsitan ignorat, vel verecundia velit occultare. Cognito vero crimine, varietates ejus non dubitet
Abbreviated transcription (Latin):
dos ħt. solus pot̃ pecc̃a auferre. Itẽ g̃g.
mul cũ doctͥna tenent. Itẽ exdictis orĩ.
Nam qͥcũq uestigia petͥ imitant᷑. ħnt rec¬
teligandi⁊ solundi pot̾tatẽ.llis aliisq
testimoniis mintũtur qͥ asserũt p̾tatẽ
ligandi: soluendi illis solis ocessam sac̾

Expanded text:
dos habet, solus potest peccata auferre. » Item Gremul cum doctrina tenent. » Item eNam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi et solvendi potestatem. His aliisque testimoniis innituntur, qui asserunt potestatem ligandi ac solvendi illis
Abbreviated transcription (Latin):
sit illa macła. & quȩ sint ille te¬
nebre int̾iores. a quibꝰ as int̾ius aĩam pur¬
gat. cum ueram penit̾ntiã inmittit de
tenebͥs & int̾iori caligine satisfacile ẽ
intelligere. & responde. Cũ enĩ qͥs mor¬
tałr delinqͥt. & gr̃a uirtutis pͥuat᷑. siqͣ
uñ intellectꝰ obtundr. & totꝰ homo int̾i¬
or obtenebrat᷑. & ita qͣi caligine qͣdam
mens obuoluit᷑. que caligo pec̾ci pena ẽ.
łlanc ꝙͣ dõ pellit cũ penitntiã inmittit

Expanded text:
sit illa macula et quae sint illae tenebrae interiores a quibus Deus interius animam purgat, cum veram poenitentiam immittit. De tenebris et interiori caligine satis facile est et intelligere, et respondere. Cum enim quis mortaliter delinquit, et gratia virtutis privatur, si Unde et intellectus obtunditur, et totus homo interior obtenebratur; et ita quasi caligine quadam mens obvolvitur, quae caligo peccati poena est. Hanc vero Deus pellit, cum poenitentiam immittit
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dotes. uñ dolendu ẽ atq lug̃ndũ. Alul¬
ti enim licet indisc̃ti. atq scĩe q̃ emin̾e
debet sac̃dos exortes sac̾dotii g̃dum reci¬
pere p̃sumunt uita ⁊ scĩa. eo indigni:
qui nec añ sac̾dotiũ. nͨ post. scĩam ħnt
discernẽdi: qui ligandi sint. ⁊ soluendi.
deoq illam clauem in consecͣtiõe ñ re¬
cipiunt. qr semꝑscĩa carent. Qͣ ũ ante
sac̾dotium scĩa disc̾nendi p̃diti sũt lic&¬

Expanded text:
dotes, unde dolendum est atque lugendum. Multi enim, licet indiscreti, atque scientiae qua eminere debent, exortes, sacerdotii gradum recipere praesumunt, vita et scientia eo indigni; qui nec ante sacerdotium, nec post, scientiam habent discernendi qui ligandi sint vel solvendi. Ideoque illam clavem in consecratione non recipiunt, quia semper scientia carent. Qui vero ante sacerdotium scientia discernendi praediti sunt, lic