comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i pͣse erat ad pharaonẽ quo cõmendabat᷑
moyses educturus exȩgypto popula sdĩ
nondum eñi contumaces feriebantur.
sed diuino signo iam terrebant᷑: Uirga
significat regnumdĩ idẽq regnũdĩeẽ
utiq populum dĩ: Serpentemaũ tem¬
pus mortalitatis huius Morseñ a ser¬
pente propinataẽ: tam quã ergo caden¬
tes demanudmĩ interra mortales fasti
sunt: Unde piecta uirga & manu ser¬
pens effectaẽ: Fecerunt & magipha¬
raonis similit̃: Uirgis eorũ piectis.
serpentes facti sunt: Sed prius serpens moy¬
si: idẽ uirga morsi. deuorauom̃s serpentes
magorum : Tuncdemũ cauda conp̃hensa.
ident idẽ uirga factaẽ : & regnum remeaũ
ad manum: Sunt ergo uirgȩ magorũ popu¬
liimpiorum. uicti xp̃in omine : cum in eius
corpus trans ferunt᷑ tam quam a serpente
morsi deuorant᷑: donecredeat regnum dĩ
admanum dĩ: sed fine mortale scłi: quod
significat cauda serpentis: magnũ signum
fiat Audistis quid debeatis desiderare.

Expanded text:
ipse erat ad Pharaonem, quo commendabatur Moyses educturus ex Aegypto populum Dei: nondum autem contumaces feriebantur, sed divino signo jam terrebantur. Virga signifutique populum dei, serpentem autem tempus mortalitatis huius; mors enim a serpente propinata est. tamquam ergo cadentes de manu domini in terram mortales effecti sunt; unde proiecta uirga ex manu serpens effecta est. fecerunt et magi Pharaonis similiter; uirgis eorum proiectis serpentes facti sunt. sed prius serpens Mosi, id est uirga Mosi, deuorauit omnes serpentes magorum. tunc demum cauda comprehensa identidem uirga facta est et regnum remeauit ad manum. sunt ergo uirgae magorum populi impiorum uicti Christi nomine; cum in eius corpus transferuntur, tamquam a serpente Mosi deuorantur, donec redeat regnum dei ad manum dei, sed in fine mortalis saeculi, quod significat cauda serpentis; magnum signum! fiat, fiat ! audistis quid debeatis desiderare:
Abbreviated transcription (Latin):
lumine delectari: nec abeius sententi
a liberari: quod ergo ꝑesaiã proph&ã
in eum dicitur: quomodo cecidit decȩ¬
lo lucifer. maneoriens: contritus est
interram. qui mittebat ad om̃s gentes:
Tuaũ dixisti sensotuo. incaelũ ascendã :
supersideraceli: ponãtronũ meum se¬
debo inmonte excelso Suꝑmontes ex¬
celsos quis adaquilonẽ ascendam
super nuber: erosimilis altissimo
regis uelũt babrlonis indiabolũ dicta
intelleguntur. plura in eius corpus
conueniunt: quod &iã dehumanoge¬
nere congregat & in eosmaxime qui
& superbia coherent. apostatando a
mandatisdĩ Sicut enim quierat dia¬
bolus. homo dictus est in euangelio:
inimicus homo hoc fecit. Itaque homotr
diabolus dictus est : utrur sus in euan¬
gelio: Nonnee go uos duo decim
elegi. &unus ex uobis diabolus : & sic̃
corpus xsi quodẽ & desia dicitur apr¬

Expanded text:
lumine delectari, nec ab ejus sententilumine delectari, nec ab ejus sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo., quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est. et sicut corpus Christi, quod est ecclesia, dicitur Chr
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus inueritate stetisse :
num quam cumangelis beatã
duxisse uitã sed ab ipso suae conditio
nis initio cecidisse: Nsic accipiendũ
est ut ñ ꝓpra uoluntate deprauatuis.
sed malus abonodõ creatus put&ur
alio quin ñ abinitio cecidisse dicer&ur.
Neque enim cecidił: sitalis est factur
sed factur continuo se aluce uenta¬
tis auertit superbia tumidur & ꝓ¬
priȩ potestatis deletatione cor¬
ruptus: Vndebeatȩ atque angeli¬
cȩ uite dulcedinem ñgustauit :
quã nonutique acceptam fastidiũ:
sed nolendo accipere: deseruit & a¬
misit: Proinde n& sui casus prae¬
scius essepotuit: Quõ sapientia pi&a¬
tis est fructus: Illeaũ continuo im¬
pius consequenter &mente cȩcus:
Nonereo quod accsperat cecidit: Sed
accipertexeo quodaccsperat si sub diuoluis¬
s& dõ, quod profecto quia noluit & ab
eo quod accepturus erat cecidit & po¬
testatem illiur sub quo esse noluit ñ
euasit: Factumque in illo est ponde¬
re meritorum: ut nec iustitiȩ possit

Expanded text:
diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae condicionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria voluntate depravatus, sed malus a bono Deo creatus putetur; alioquin non ab initio cecidisse diceretur. Neque enim cecidit, sed talis est factus; sed factus continuo se a luce veritatis avertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus. Unde beatae atque angelicae vitae dulcedinem non gustavit, quam non utique acceptam fastidivit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. Proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam praescientia pietatis est fructus. Ille autem continuo impius, consequenter et mente caecus, non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi Deo voluisset. Quod profecto quia noluit, et ab eo, quod accepturus erat, cecidit, et potestatem illius, sub quo esse noluit, non evasit, factusque in illo est pondere meritorum, ut nec justitiae possit
Abbreviated transcription (Latin):
turtamen ipse &dicit: omn epecca¬
tum quod cũq fecerit homo extra
corpus est : qui aũ fornicatur incorp:
ꝓprium peccat: quasi uero illa quȩ
denum erauit peccatadicenr: uolite
errare. ueq fornicatores. neq: ido¬
lis seruientes. neq: adulteri: neque

Expanded text:
icit: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat. quasi uero illa quae dinumerauit peccata dicens: nolite errare; neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque
Abbreviated transcription (Latin):
Emptieni mestis preio magno glorifi¬
cate & portate dm̃ incorpore ur̃o: Cum
ergomulta & orrenda in hoc capitu¬
lo prius enumerass& hominũ pecca¬
ta quib ñ dabitur regnũ dĩ. quȩ ta¬
men ñnisi ꝑ corpur ꝑ p&erari ab ho¬
minib: possunt : qđ corpas utiq iã
fidelium templũ eẽ dixit spr̃scĩ quẽ
habemus adõ ipsa que membracor¬
poris nr̃i membra ẽe asserat xp̃i:
Dequib: arguendo & quodam modo in¬
terrogando ait : Tollen sergo mem¬
braxp̃i. faciã membra meretricis:
responderitq sibi absit. subiungat
adhuc &dicat: uescitis qm̃ qui ad¬
her& mer&riciunum corpus est : Er

Expanded text:
empti enim estis pretio magno. Glorificate et portate Deum in corpore vestro. Cum ergo multa et horrenda in hoc capitulo prius enumerasset hominum peccata, quibus non dabitur regnum Dei, quae tamen non nisi per corpus perpetrari ab hominibus possunt; quod corpus utique jam fidelium, templum esse dixit Spiritus sancti, quem habemus a Deo; ipsaque membra corporis nostri, membra esse asseverat Christi, de quibus arguendo et quodammodo interrogando, ait: Tollens ergo membra Christi, faciam membra meretricis? responderetque sibi, Absit! subjungat adhuc et dicat: Nescitis quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus est? Er
Abbreviated transcription (Latin):
sinedĩgratia tribuatis . Nec sic de¬
fendatis gratiam: ut quaside illa se¬
curi mala opera diligatis: qđ ipsa
gratia dĩ auertat auob Taliũ quip¬
pe uerba sicͣ ꝓponensa posto lusait.
Quidergo dicem̃ ꝑ manebimꝰ in pecca¬
to. ut gratia habund&. atꝙ hisuer¬
bis hominũ errantium : & dĩgratiã
ñ intellegentiam : respondit utde¬
buit dic̃s absit: sienĩ mortui sum pec¬
cato: quomodo uiuimꝰ in eo Nihil di¬
cibreuius potuit & melius quidenĩ
nõb gratiadĩ ut ilius confert in hoc
p̃senti seculo maligno: Nisiut mo¬
rqͥamur peccatõ: Ac ꝑ hoc ipsigrati¬
ae inueni&ur ingratus . quiꝓpter
illã uult uiuere in peccato: ꝑ quã
morimur peccato:

Expanded text:
sine dei gratia tribuatis, nec sic desine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis: quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait quid ergo dicimus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: absit. si enim mortui sumus peccato, quomodo uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato ? ac per hoc ipsi gratiae inuenietur ingratus qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
sineliberio arbitrio: Sedsiporset
hocipsũ sine adiutorio gratiaesieri
ꝑ liberũ arbitrium ut intellegere¬
mus atq: saperemꝰ : Non dicer&ur
dõ: damihuntellectũ : ut discãman¬
datatua: Neꝙ in euangelio scriptũ
ẽẽt tuncaperuit illis sensũ ut in¬
tellegerent scripturas: Necia cob
indig& sapientia postul& adõ qui
datomnib affluenter: & ñ inpperat
& dabitur ei: qua pro pt̃ di lectissimi:
quicũq dicit uoluntas mea mihi suf¬
ficit ad faciendabona opera: decli¬
n& indexteram: Sedrursusilli qui
putant bonam ẽẽ uitã deserendam:
quando audiunt sic dĩgratiã p̃di¬
cariut credatur. & intellegatꝰ. uolun¬
tas hominũ : ipsa ex malis bonas face¬
re: Ipsa &iam quas fecerit custodire :¬
& propt̾ ea dicunt: faciamꝰ mala ut
inueniantbona : Insinistrã declinant:
Ideo uobis dixi ñ declin& is indexterã
neq insinistrã: hocẽ nesicdefenda¬
tis liberũ arbitrium. & bona opera.

Expanded text:
sine libero arbitrio. sed si posset sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus. non diceretur deo: Da mihi intellectum, ut discam mandata tua, neque in euangesset: tunc aperuit illis sensum, ut intellegerent scripturas, nec Iacobus diceret, sapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter et non improperat, et dabitur ei. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: "uoluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona", declinat in dextram. sed rursus illi qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut et credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam quas fecerit custodire, et propterea dicunt: faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant. ideo uobis dixi: non declinetis in dextram neque in sinistram, hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera
Abbreviated transcription (Latin):
dataei sapientiã. scripsit uõbutin
omnib: epistolis. loquens ineis de
his inquib sunt quȩdã difficilia in¬
tellectu: quȩ in docti & instabiles
homines ꝑuertunt : sicut &c& eras
scriptura sad ꝓprium suum interitũ:
Cau&e ergo qđ tantus a postolus tam
terribiliterdicit : &ubi sentitis non
uos intellegere. interim credete
diuinis eloquis: quia & liberũ homi¬
nis arbitriũ & gratiadĩ si neuiius
adiutorio. liberum arbitriũ nec con¬
uertipotẽ ad dm̃ : Nec ꝓficere in dm̃:
Et qđ piecreditis . ut &iã sapient̃ in¬
tellegatis orate & ad hocipsũ enim.
id est ut sapienter intellegamus:
Estutiq liberũ arbitrium: nisienĩ
libero arbitrio intellegeremꝰ atꝙ
saperemꝰ ñ nob̵ p̃ciper&ur. Dicente
scriptura: Intellegite ergo qui in¬
sipientes estis in populo & stultiali¬
quando sapite: Eo ipso quippe.qđ
p̃ceptũ atq imperatũ ẽ ut intel¬
legamꝰ atq sapiamꝰ : Obedientiam
nr̃am requir& quȩ nulla potẽ ẽẽ

Expanded text:
t ei sapientiam scripsit vobis, ut et in omnibus epistolis, loquens in eis de his in quibus sunt quaedam difficilia intellectu, quae indocti et instabiles homines pervertunt sicut et caeteras Scripturas, ad proprium suum interitum. Cavete ergo quod tantus apostolus tam terribiliter dicit; et ubi sentitis vos non intelligere, interim credite divinis eloquiis, quia et liberum est hominis arbitrium, et gratia Dei, sine cujus adjutorio liberum arbitrium nec converti potest ad Deum, nec proficere in Deo: et quod pie creditis, ut etiam sapienter intelligatis orate; et ad hoc ipsum enim, id est ut sapienter intelligamus, est utique liberum arbitrium. Nisi enim libero arbitrio intelligeremus atque saperemus, non nobis praeciperetur dicente Scriptura: Intelligite ergo qui insipientes estis in populo, et stulti aliquando sapite. Eo ipso quippe quo praeceptum atque imperatum est ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse
Abbreviated transcription (Latin):
hominis bonum: quod negaripotẽst
sequitur. quõ summum bonum
app&ereẽst. bene uiuere : ut ni hil
sit aliud beneuiuere: quã toto corde
tota animatotamente diligeredm̃.
A quo existit. ut in corruptus. in eo
amor. atque integer. custodiatur
quod est temperantiȩ Nullis fran¬
gatur in commodis: quod est fostitu¬
dinis nulli ali&ͦ seruiat: quod est
iustitiȩ: Uigil& in discernen dir
rebus. nefallacia paulatim dolusue
subripiat . quod ẽ prudentiȩ: Hȩc ẽ
una perfectio. qua sola impetrat.
ut ueritatis sinceritate ꝑfruatur:
h& nobis testamento utroque con¬
cinitur: h& nobir. hinc atque inde
suad&ur: Diligamus igitur dm̃ ex
toto corde. ex tot& anima extotam̃te.
qui cum que aduitã &ernã perue¬
nire prðposuimus: h& est inquit
saluator uita &era ut cognascant
te uerum dm̃: & quem misisti iliñ
Xp̃m. Eterna igitur uita est ipsa
cognitio ueritatis quam obrem.
quã perluersi atque prȩ posterirã

Expanded text:
hominis bonum, quod negari non potest, hominis bonum, quod negari non potest, sequitur, quoniam summum bonum appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, tota mente diligere deum; a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat, quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua sola impetrat ut ueritatis sinceritate perfruatur. haec nobis testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. diligamus igitur deum ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente quicumque ad uitam aeternam peruenire proposuimus. haec est, inquit saluator, uita aeterna, ut cognoscant te uerum deum et quem misisti legum Christum. aeterna igitur uita est ipsa cognitio ueritquam perversi atque praeposteri sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ihiligitur aliud est obtimum¬
hominis. cui hȩrere beatissi¬
mum sit : nisi dr̃ cui hȩrere certe
nonualemur. nisi dil&tione: Namq
illud. quod quadriꝑtita dicitur uirtur:
exipsius amoris. uario quodam aff&¬
tudicitur: Ut temperantia sit amor.
iustitia amor soliamato seruiens:
Etpiopter ea recte dominans pru¬
dentia: amore. a quibus adiuuatur.
ab eis quibus inpeditur. sagaciter se¬
selegens Sed hunc amorem non
cuius lib&. sed dĩ esse ditimus: iđ sum¬
miboni. sum mȩ sapientiȩ. sum mȩq
concordię Quare definire &iam
scilic& ut & temperantiam dicamꝰ esse.
amorem dõ sese integrx̃ in comuptũq
seruntẽ: Fostitudinem: amorem.
omnia prasterdm̃ faccile perferen¬
tem: Iustitiam: amorem dõtantum
seruientem: Et ob hoc bene impe¬
rantem E&erir. quȩ homini sub¬
iecta sunt: prudentiam amorem.
bene discernentem ea aquibus ad¬
iuuatur indm̃: ab his quibus in pe¬
diri potest: Quidam plius de monꝰ¬
bus disputem: si enimdi est sũmum

Expanded text:
ihil igitur aliud est optimumhominis, cui haerere beatissimum sit, nisi deus. cui haerere certe non ualemus nisi dilectione. namque illud quod quadripertita dicitur uirtus ex ipsius amoris uario quodam affectu dicitur, ut temperantia sit amor iustitia amor soli amato seruiens et propterea recte dominans, prudentia amor ea quibus adiuuatur ab eis quibus impeditur sagaciter seligens. sed hunc amorem non cuiuslibet, sed dei esse diximus, id est summi boni, summae sapientiae summaeque concordiae. quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem deo se integrum incorruptumque seruantem, fortitudinem amorem omnia propter deum facile perferentem, iustitiam amorem deo tantum seruientem et ob hoc bene imperantem ceteris quae homini subiecta sunt, prudentiam amorem bene discernentem ea quibus adiuuatu? in deum ab his quibus impediri potest. Quid amplius de moribus disputem? si enim deus est summum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ digitus: cũ m̃brũ utrũq c̃tineat to¬
tius carnis pa fata conpago: Sic itaq
habebit donũ alius aliominus: ut hoc
quoq: donũ habeat nec uelit amplius:
nec ideo liberũ arbitriũ ñ habebunt:
quia peccata eos delectare ñ poter̃:
Magis quippeerit liberũ adelecta¬
tione moechandi usq ad delectatio

Expanded text:
 digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
ita hocuiuere: quod sapienter acbe¬
ate uiuere Auersa enim a sapientia
in commutabile. stulte ac misereuiuit:
quȩ informitas est: formatur con uer

Expanded text:
ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur au
Abbreviated transcription (Latin):
Vespere incipientes noctis quȩ ꝑtin& ad
in itium dominice diei. quõ eum dñs suae
resurrectionis gloria consecrauit: Illius
itaq noctis. ad initium dominice diei per¬
ctinentis : Nunc ita sollemnitatẽ me¬
moriã celebramus: Illam noctẽ agimꝰ
uigilando: quadñs resurrexit & illam
uitam dequa paulo ante dicebam̾ me¬
ditamur : Vbi nec mors ulla nec somnꝰ
est: quam in sua carnenobis incotiuit.
quam sic excitauit a mortius. utiã non
moriat᷑ nec mors eiultra dominetur :
Nam quaeuenientes ad sepulchrumeius.
a quib diligentib querebat diluculo:
corpus non inuenerunt . Responsumq
acceperunt ab angelis quodiam resur¬
rexerat Manifestumẽ quod ea nocte
resurrex̃. cuius & tremitas. illud dilucu¬
lum fuit: Deinde cuiresurgenti paulo diu¬
tius uigilando concinimus. prestabit:
Vtcum illo sine fine uiuendo regnemus
Sed &si forte his horis quib: nos dicimus

Expanded text:
uespere incipientis noctis, quae pertinet ad uespere incipientis noctis, quae pertinet ad initium dominici diei, quoniam eum dominus suae resurrectionis gloria consecrauit. illius itaque noctis ad initium diei dominici pertinentis nunc ista sollemnitate memoriam celebramus. illam noctem agimus uigilando, qua dominus resurrexit, et illam uitam, de qua paulo ante dicebamus, meditamur, ubi nec mors ulla nec somnus est, quam in sua carne nobis inchoauit, quam sic excitauit a mortuis, ut iam non moriatur nec mors ei ultra dominetur. nam quoniam uenientes ad sepulchrum eius, a quibus diligentibus quaerebatur, diluculo corpus non inuenerunt responsumque acceperunt ab angelis, quod iam resurrexerat, manifestum est quod ea nocte resurrexerit, cuius extremitas illud diluculum fuit. deinde cui resurgenti paulo diutius uigilando concinimus, praestabit, ut cum illo sine fine uiuendo regnemus. sed etsi forte his horis, quibus nos ducimus
Abbreviated transcription (Latin):
nebre non dũ eni precesseratdies Diuisit
quippedies interlucẽ & tenebras : & pnus
lucẽ uocau̾diem: Deinde tenebras noctẽ:
Et factaluce: usq ad alterũ mane cam¬
memoratus ẽ dies unus: Manifestum ẽ
illosdies aluce coepisse: Et transacta
luce usq ad mane singules terminatos :
Sedpostea¬
quã creatus homo aluce
iustitiȩ ad peccati tenebras declinauit.
aquib: eum xp̃i gratia liberat: Factũ ẽ
ut nuncdies a noctib conputem: quia
non aluce ad tenebras. sed a tenebris ad
lucem uenire conamur: &d nõ adiuuante
fieri speramus: Sic̃ & apostolus dicit.
Nox precessit. diesauad propinquauit:
abiciamus itaq: operatenebrarum. &
induamus nos armalucis: Diesigitur
dominicȩ passionis quo crucifixus est.
iam trans actam noctẽ propriã sequebat̾.
Id eoq: clausus & terminatusẽ usq: ad pa¬
rasceuȩ quamiudei &iam cȩnã puram
uocant: Ab eius noctis ex ordio incipien¬
te sabbati obseruatione. Deinde sabbati
dies a sua nocte incipiens finitus esa

Expanded text:
nox; nondum enim praecesserat dies. diuisit quippe dies inter lucem et tenebras, et prius lucem uocauit diem, deinde tenebras noctem; et facta luce usque alterum mane commemoratus est dies unus. manifestum est illos dies a luce coepisse et transacta luce usque ad mane singulos terminatos. sed posteaquam creatus homo a luce iustitiae ad peccati tenebras declinauit, a quibus eum Christi gratia liberat, factum est, ut nunc dies a noctibus computemus, quia non a luce ad tenebras, sed a tenebris ad lucem uenire conamur et domino adiuuante fieri speramus. sic et apostolus dixit: nox praecessit, dies autem appropinquauit; abiciamus itaque opera tenebrarum et induamus nos arma lucis. dies igitur dominicae passionis, quo crucifixus est, iam transactam noctem propriam sequebatur: ideoque clausus et terminatus est usque ad parasceuen, quam Iudaei etiam cenam puram uocant, ab eius noctis exordio incipiente sabbati obseruatione. deinde sabbati dies a sua nocte incipiens finitus est
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sed ñ sic̃ mittamꝰ nos: & quomo¬
do aegri iaceamus supini: & dicamꝰ:
pluat dr̃ ȩscas suꝑ facies nr̃as ut ꝓr¬
sus nos nihilagere uelimus & cum
& nosagere debemꝰ: studere debe¬
mꝰ: conare debemꝰ & in eo gratias a¬
gere inquopotuerimꝰ in eo qđ ñ po¬
tuerimꝰ orare: quando gratias a¬
gis caue nedãneris ingratis: ouan¬
doaũt qđ ñdũ habes p&is c̾aue.
neremaneasinanis quia impedi¬
ris: Cogitate ergo ista fr̃s mei: quis¬
quis ad uos accesserit & dixerit uob:
quidergo nor facim̃ sinihilhabem̃
in potestate nisi ds̃ d&om̃a : Ergo ñ
nos coronabit ds̃: sed secoronabit:
lam uid&is quia deilla uenauenit:
Uenaẽ seduenenũ hab& ꝑcussa est

Expanded text:
tur: sed non sic, ut dimittamus nos et quomodo aegri iaceamus supini et dicamus: pluat deus escas super facies nostras, ut prorsus nos nihil agere uelimus et, cum et nos agere debemus. studere debemus, conari debemus et in eo gratias agere in quo potuerimus, in eo quod non potuerimus orare. quando gratias agis, canes, ne damneris ingratus; quando autem quod nondum habes petis, caues, ne remaneas inanis, quia impediris. Cogitate ergo ista, fratres mei: quisquis ad uos accesserit et dixerit uobis: "quid ergo nos faciemus? nihil habemus in potestate, nisi deus det omnia? ergo non nos coronabit deus, sed se coronabit," iam uidetis, quia de illa uena uenit. uena est, sed uenenum habet; percussa est
Abbreviated transcription (Latin):
modo dicuntur ipsum proprie corporis mẽ¬
brum quod mouemꝰ adoperandũ : Etalio modo
manus dicit scriptura quȩ fit ꝑmanũ: Dicim̃
enim probataẽ man̾eius : & lectaẽ manus eius

Expanded text:
modo dicuntur ipsum proprie corporis membrum, quod mouemus ad operandum, et alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum; dicimus enim: "probata est manus eius" "lecta est aduers
Abbreviated transcription (Latin):
dest nein pedim̃to aliquo detineam¬
Ini qui & hie me imbrib ł frigore
& sabbato. in quo ꝓficisci ñ licebat. in¬
pediebatur quis abitinere: ł aliud:
ne intristitia aut lętitia rerũ tempo¬
Decamelo ꝑforamen acus tran¬
sine exligno questionũ eua s̃ ti xliuii

Expanded text:
est, ne impedimento aliquo detineamini, quia et hieme imbribus, vel frigore, et sabbato, in quo proficisci non licebat, impediebatur quis ab itinere; vel aliud, ne in tristitia aut laetitia rerum tempoDe camelo per foramen acus transituro; ex libro II Quaestionum E
Abbreviated transcription (Latin):
re potuerunt ñ in ꝓbauer̃ scr̃. i quã¬
uis illi ꝑsuas suꝑstitiones &idolatriã
& suꝑblã. cȩterosq ꝑditos mores deͥes¬
tandi eent : & nisi corrigerent᷑ diuino
iuditio puniendi: Na & paulus a pos¬
tolus. apud ethemenses. cũ dedõ quȩ¬
dam diceret. ꝑhibuit testimonium
quod quidam eorum tale aliquid
anus talib aduersus ethnicos utitur
testib: Nam cũ demagis loqueretͥs¬
quorũ tam̃ inquit p̃cipuds ostantes.

Expanded text:
re potuerunt, non inprobauerunt sare potuerunt, non inprobauerunt sauis illi per suas superstitiones et idolatriam et superbiam ceterosque perditos mores detestandi essent et, nisi corrigerentur, diuino iudicio puniendi. nam et Paulus apostolus apud Athenienses, cum de deo quaedam diceret, perhibuit testimonium, quod quidam eorum tale aliquid anus talibus aduersus eosdem ethnicos utitur testibus. nam cum de magis loqueretur: tamen, inquit, praecipuus Ostanes
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad ipsum attinet sacram̃tũ:
& cum temp̃ore & repudiatoresuo in¬
tegrum inuiolatumq ꝑmansit: Ñne
sodomitȩ &hnici erant. idẽ gentiles:
peiores ergo erant iudei quib dñs dic̃:
Tolerabilius erit sod omis indie iudicu
quã uob̶ & quib ꝓphȩta dic̃. iustificatis
sodomã: idẽ in conparatione ur̃a sodoma
iustificata ẽ: Nũꝗd tam̃ ideo sacram̃ta
diuina quȩ apud iudȩos erant: talia e¬
rant quales ipsi erant quȩ dñs quoq ipse
suscepit & ad ea celebranda leꝓsos quos¬
mundauerat misit: &  acharie minis¬
tranti angłs adstitit: eumq intẽplosa¬
crificantẽ ex auditũ ẽẽnuntiauit: hȩc
eadem sacram̃ta &inbonis hominib
illius temporis erant : & in malis: peio¬
rib: quã sunt ethnici : Quando quidem
inmalitia sod omitis p̃latis̃ & tamen
illa sacram̃ta erant in utrisq in tegra
atq: diuina: Nam &ipsi gentiles siquid
diuinũ & rectũ indoctrinis suis habe¬

Expanded text:
tum ad ipsum attinet sacramentum, tum ad ipsum attinet sacramentum, et cum contemtore et repudiatore suo integrum inuiolatumque permansit. nonne Sodomitae ethnici erant, id est gentiles ? peiores ergo erant Iudaei, quibus dominus dicit: tolerabilius erit Sodomis in die iudicii quam uobis, et quibus propheta dicit: iustificastis Sodomam, id est: in comparatione uestra Sodoma iustificata est. numquid tamen ideo sacramenta diuina, quae apud Iudaeos erant, talia erant, quales ipsi erant? quae dominus quoque ipse suscepit et ad ea celebranda lemundauerat misit et ea Zacchariae ministranti angelus adstitit eumque in templo sacrificantem exauditum esse nuntiauit? haec eadem sacramenta et in bonis hominibus illius temporis erant et in malis peioribus quam sunt ethnici, quandoquidem in malitia Sodomitis praelati sunt, et tamen illa sacramenta erant in utrisque integra adque diuina. Nam et ipsi gentiles si quid diuinum et rectum in doctrinis suis habe
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate minustur: Quȩ cumita
sint quid huic ꝑspicue ueritati
officit: quod multi co ep̃i. cypria¬
no in illã sententiã consenserunt.
suasq inidem conuenientes pro¬
prias protulerunt᷑: nisi ut magis
magisq illius uiri erga unitatẽ
xp̃i caritas innotescat Si enim
solus ista sentiens nullo c̃senti¬
ente remaneret : uideretͥ ꝓpt̃ea
refriguisse abscelere scismatis
quia sotios ñ inueniebat errons
Tam multis aũ sibi c̃sentientibus.
qđ cũ cȩteris diuersa sentientib
inunitate ꝑmansit: catholicȩ uni¬
uersitatis: scĩssimũ uinculũ. ñti
more solitudinis sed pacis amo¬
re seruauit
Quod sacramentũ Baptis¬
mi et inmalo et insouo ho¬
mine git aequal e. exodem
otest ergo fieri ut aliquis
peior sit ethnico & tam̃ in eo
xp̃i sacram̃tũ ñsolum sit sed
&iam ñ sit peius quam in homine
scõ & iusto & si eni quantõ in illo
homine ẽ ñ eũ seruauit sed animo.
& uoluntate uiolauit : Tam̃ quan¬

Expanded text:
iniquitate minuitur. Quae cum ita iniquitate minuitur. Quae cum ita sint, quid huic iam perspicuae ueritati\\ officit, quod multi coepiscopi Cypriano in illam sententiam consenserunt suasqprias protulerint, nisi ut magis magisque illius uiri erga unitatem Christi caritas innotescat? si enim solus ista sentiens nullo consentiente remaneret, uideretur propterea refriguisse ab scelere schismatis, quia socios non inueniebat erroris; tam multis autem sibi consentientibus quod cum ceteris diuersa sentientibus in unitate permansit catholicae uniuersitatis, sanctissimum uinculum more solitudinis, sed pacis amore servavit. Quod sacramentum baptismi et in malo et in bono homine sit aequale; ex otest ergo fieri ut peior sit ethnico et tamen in eo Christi sacramentum non solum sit sed etiam non sit peius quam in homine sancto et iusto. etsi enim, quantum in illo homine est, non eum seruauit, sed animo et uoluntate uiolauit, tamen, quan
Abbreviated transcription (Latin):
dere : Ille aũ cũtradit : potẽ salubrit̃
accipere supse ñ separatus accipiat:
Sic̃ plerisq accidit ut catholico animo
& corde abunitate pacis ñ alento ali¬
qua necessitate mortis urgentes.
in aliquẽ hereticũ in ruer & ab eo xp̃i
baptismũ sine illius ꝑũsitate ꝑcipe¬
rent : & siue defuncti siue liberatir
ne quãquã apud eos remanerent ad
quos nũquã corde transierant: Si aũ
&iã ipse separatus acceperit. tanto
ꝑnitiosius accipit quantomagisbo¬
accipit & tanto magis ualet ad ex¬
itiũ separato: quanto magis posset
ad salutẽ ualere c̃iuncto: Et ideo
si ab illa ꝑuersitate correctus. & a
separatione conũsus uenerit ad ca¬
tholicã pacem subeodem baptisma¬
te qđ acceperat eiꝰ peccata dimit¬
tent᷑ ꝓpt̃ uinculũ caritatis sub quo
baptismate peccata ei tenebantur
ꝓpt̃ sacrilegiũ diuisionis: Quia illud
& in homine iusto & in homine in ius¬
to semꝑ scm̃ est: quodneq alicu¬
ius ę̧quitate augetur neq aliciũ

Expanded text:
dere. Ille autem cui tradit, potest salubriter accipere, si ipse non separatus accipiat: sicut plerisque accidit ut catholico animo et corde ab unitate pacis non alienato, aliqua necessitate mortis urgentis in aliquem haereticum irruerent et ab eo Christi baptismum sine illius peruersitate perciperent et, sine defuncti siue liberati, nequaquam apud eos remanerent ad quos numquam corde transierant. si autem etiam ipse separatus accipiat, tanto perniciosius accipit, quanto magis boaccipit, et tanto magis ualet ad exitium separato, quanto magis posset ad salutem ualere coniuncto. et ideo, si ab illa peruersitate correctus et a separatione conuersus uenerit ad catholicam pacem, sub eodem baptismate quod acceperat eius peccata dimittentur propter uinculum caritatis, sub quo baptismate peccata eius tenebantur propter sacrilegium diuisionis, quia illud et in homine iusto et in homine iniusto semper sanctum est, quod neque alicuius aequitate augetur neque alicuius
Abbreviated transcription (Latin):
utens eo uelut orgotno mouensque
eius naturã eomodo qͦ mouereille. &
moueri illa potuit : ad exprimen dũs
uerborum sonis & signa corporalia.
perquȩ mulier suadentis intelle¬
ger& uoluntatẽ : In ipsa uero muli¬
ere : quia illa rationtelis creatura
erat : quȩ motđ suo possit uti aduer¬
ba facienda : non ipse locutus ẽ sed
eius operatio. atque per suasio:
quã uis instinctu adiuuaret inte¬
rius quod exterius &x eger& per
sempentẽ: Quod quidem si solo in¬
stinctu occultius ager&. sicut egit
iniuda ut traderet xpm̃ poss& efficese
manima superbo amore suȩ potestatis
inducta. sed sicut iam dratemptandiuo¬
luntatem hab& diabolus : in potestate
aũ necut faciat hab& N& quomodo fa¬
ciat quia permissus est : Ergotẽptauit.
& quo modo permissus est: itatemptau̾
Quod aũ generi hominum ꝓdess& qđ fa¬
ciebat: neque sciebat neque uolebat : eo
ipso in ludebatur ab angelir: Nonitaq
serpens uerborum sonos intellegebat:
qui exillo fiebant ad muilierem: Neque

Expanded text:
utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri ilia potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret, uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instincta adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque
Abbreviated transcription (Latin):
billo ergo c̃uius superomnia quȩ
creauit summa potestas. peran¬
gelos scõs a quibus in luditur
diabulus. cum & deipsius mala uolen¬
tia consulitur eclesia dĩ : Non est
permissa temptare feminã nisi
per serpentẽ : Nec uirũ nisi perfe¬
aminã : sed inserpente ipse locutus ẽ¬

Expanded text:
illo ergo, cuius super omnia quae creauit summa potestas est, per angelos sanctos,- a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtere feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus e
Abbreviated transcription (Latin):
di modo l&a dicatur quo significa¬
mus perid quod contin& id quod
contin&ur: sicut theatra plaudunt
prata mugiunt: cum inillis homi¬
nes plaudant. In illis boues mugi¬
ant sed &iã illo. quo significatur
perefficientem: id quod efficitur:
sicut la&a epistola dicitur signifi¬
cans eorum l&itiam. quos legentes
efficit la&os: conuenientissi me.
itaquae cum dm̃ requi euisse pro¬
ph&ica narrat auctoritas. Signi¬
ficatur requies eorum. qui in illo
requi escunt : et quos facitipse
requi escere: hoc &iam hominib
quibus loquitur : et propterquos
utique conscripta est promittente
proph&ia : quod &iam ipsi postbo¬
naopera quae in eiidpereor operatꝰ
dr̃: Si adillum prius. inista uita per
fidem quadam modo accesserint:
in illo habebunt requiem sempit̾nã:
hoc enim sabbati uacatione & p̃cep¬
lis iuipicati atque crexti pos¬
sint intelleoi ex eodem lipro

Expanded text:
di modo laeta dicatur, quo significadi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per efficientem id quod efficitur, sicut laeta epistola dicitur, significans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia quod etiam ipsi, post bona opera quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione et praecepli significati atque creati possint intelligi, ex eodem libro
Abbreviated transcription (Latin):
ne aquas infenores & superiores. caelũ
appellatum est dies secundur: cumin
cognitione terrae acmaris. omniũ¬
que gignentium: qua eradicibus con¬
tinuata sunt terre dies tertius. cum
incognitione luminaris maioris &
minoris. omniumque siderum dier
quartus: Cum in cognitione omnium
exaquis animalium natatilium atq
uolatium dier quintus: cum in cogni¬
tione omnium animalium terrenoꝵ
atque ipsius hominis dies. sextus:
cum uero indie septimo requi es cit dr̃
ab omnib operibus suis. & scĩ ficateũ.
nequaquã est accipiendum pueriliter.:
tamquã ds̃ laborauerit operando:
qui dixit & facta sunt: uerbo intellegibi¬
li & sempiterno non sonabili &tempo¬
rali: & retiuies dĩ. requiem signifi¬
cat eor& qui requies cunt in dõ: sicut
l&itia domus. La&itiã significateoꝵ
quila& antur indomo &iam sinon
eos domus ipsa sed & alia res aliqua
la&tis facit: Quanto magis. si e adẽ
domus. pulchiritudine sua faciat l& ar
habitatorer: ut nonsolum eoloquen¬

Expanded text:
 aquas inferiores et superiores caelum appellatum est, dies secundus; cum in cognitione terrae ac maris omniumque gignentium, quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium maioris et minoris omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalium natatilium adque uolatilium, dies quintus; cum in cognitione omnium animalium terrenorum adque ipsius hocum vero in die septimo requiescit Deus ab omnibus operibus suis, et sanctificat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tanquam Deus laboraverit operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquen
Abbreviated transcription (Latin):
patiant᷑ fac̃ tam̃ ille qđ bonũ est:
Non potest enĩ bonũ ñesse qđ iustũ
ẽ: Etutiq sic̃ iniustũ ẽ peccatũ ita
iustũ ẽ peccati suppliciũ: Non aũ
potestas dõ defuit. talem facere ho¬
minem qui peccare ñ posuit: sedipat arbit̃¬
luit eũ talẽ facere. cui adiceret pec¬
care siuellet ñ peccare sinollet: Hoc
ꝓhibens: illud p̃cipiens : ut illi prius
esset bonũ meritũ ñ peccare. & postea
iustũ p̃mium ñ posse peccare: Nam
&iã tales scõs suos infine facturusẽ
qui omnino peccare ñ possint: Tales
habet quippe &iã nc̃ angelos suos
quos in illo sic amamus ut denullo
eorũ nepeccando fiat diabolus. for¬
midemus : qđ de nemine homine iusto
in huius uite mortalite p̃sumimus:
Tales aũ om̃ futuros. in illius uitȩ in¬
mortalitate confitemur: Omp̃s eñi
lis qualia dabit bona: cũ liberaue¬
rit ab omnib: malis Deeo quod

Expanded text:
patiantur, facit tamen ille quod bonum est. patiantur, facit tamen ille quod bonum est. non potest enim bonum non esse, quod iustum est; et utique sicuti iniustum est peccatum, ita iustum est peccati supplicium. Non autem potestas deo defuit talem facere hominem, qui peccare non posset; sed luit eum talem facere, cui adiaceret peccare, si uellet, non peccare, si nollet, hoc prohibens, illud praecipiens: ut prius illi esset bonum meritum non peccare et postea iustum praemium non posse peccare. nam etiam tales sanctos suos in fine facturus est, qui omnino peccare non possint. tales habet quippe etiam nunc angelos suos, quos in illo sic amamus, ut de nullo eorum ne peccando fiat diabolus formidemus: quod de nemine homine iusto in huius uitae mortalitate praesumimus. tales autem omnes futuros in illius uitae inmortalitate confidimus; omnipotens enim lis, qualia dabit bona, cum liberauerit ab omnibus malis? mu
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scriptũ ẽ solidus cibus: in quo hi
qui bene proficrunt. iam intelle¬
gunt : ad omni potentiã dĩ potius id
ꝑtinuisse : ut exlibero arbitrio uo¬
luntatis uenientia mala ẽẽ ꝑmite¬
ret: tam quippe ẽ omni potens
bonitas eiꝰ ut &iã demalis facere pos¬
sit bona: siue ignoscendo. siue sanan¬
do. siue adutilitates piorũ coaptan¬
do atq: uertendo siue &iã iustissi¬
me uindicando: Om̃a nãq ista bo¬
na sunt & dõ bona atq omni poten¬
te dignissima: nec tam̃ fiunt nisi
demalis: Quid igit᷑ melius ꝗd omni¬
potentius eo qui cũ malae nihil faciat.
bene etiã demalis facit: Clamant
ad eum qui male fecerunt. dimitte
nob̵ debita nostra exaudit ignos¬
cit Nocuer̃ sua mala peccantibus.
subuenit eorum medetͥq languori¬
b: Seuiunt suorũ hostes de illorũ
seuicia fac̃ martyres: postremo
&iam cũdãnat eos. quos dãnatione
iudicat dignos sualicet illa mala

Expanded text:
sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi, sicut scriptum est, solidus cibus, in quo hi, qui bene profecerunt, iam intellegunt ad omnipotentiam dei potius id pertinuisse, ut ex libero arbitrio uoluntatis uenientia mala esse permitteret. tam quippe est omnipotens bonitas eius, ut etiam de malis possit facere bona, siue ignoscendo siue sanando siue ad utilitates piorum coaptando atque uertendo siue etiam iustissime uindicando. omnia namque ista bona sunt et deo bono atque omnipotente dignissima nec tamen fiunt nisi de malis. quid igitur melius, quid omnipotentius eo, qui cum mali nihil faciat, bene etiam de malis facit? clamant ad eum qui male fecerunt: dimitte nobis debita nostra: exaudit, ignoscit. nocuerunt sua mala peccantibus: subuenit eorum medeturque languoribus. saeuiunt suorum hostes: de illorum saeuitia facit martyres. postremo etiam condemnat eos, quos damnatione iudicat dignos: sua licet illi mala
Abbreviated transcription (Latin):
ret inquiunt nullo modo eafieriom¬
nipotentissima utiq potestate pe¬
mitteret: Quasi uõ peccata ds̃ in¬
punita esse ꝑmiserit : &iã meis quos
a supplicio sempit̃no remissione li¬
berat peccatorũ: Nullus quippe
debitȩ grauioris poenȩ accipit ueniã
nisi qualẽcũq & si longe minorẽ quã
debebat solueret penã: Atq ita in ꝑ¬
titur largitas misericordiȩ: ut ñre¬
linquat᷑ etiã iustitia disciplinȩ: Nã
& peccatũ qđ inultũ uidet᷑ habet
pedisequã poenã suã : ut nemo de amis¬
so nisi aut amaritudine doleat aut
cȩcitate ñ doleat: Sic̃ ergo tudicis
cur ꝑmittit ista si displicent᷑: ita
ego dico cur punit ista si placent᷑: Ac
ꝑ hoc sic̃ ego confiteor. qđ omnino
ista ñfierent nisi ab omni poten¬
te ꝑmitterent᷑ ita tu confitere.
facienda ñesse: quȩ aiusto puniun¬
tur: ut ñ faciendo quȩpunit mere¬
amur abeo discere: cur ꝑmittat
esse quȩpuniat: ꝑfectorũ ẽ enim

Expanded text:
rent, inquiunt, nullo modo ea fieri omrent, inquiunt, nullo modo ea fieri omnipotentissima utique potestate permitteret. quasi uero peccata deus impunita esse permiserit etiam in eis quos a supplicio sempiterno remissione liberat peccatorum. nullus quippe debitae grauioris poenae accipit ueniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debebat, soluerit poenam; atque ita inpertitur largitas misericordiae, ut non relinquatur etiam iustitia disciplinae. nam et peccatum, quod inultum uidetur, habet pedisequam poenam suam, ut nemo de admisso nisi aut amaritudine doleat aut caecitate non doleat. sicut ergo tu dicis: cur permittit ista, si displicent? ita ego dico: cur punit ista, si placent? ac per hoc sicut ego confiteor, quod omnino ista non fierent, nisi ab omnipotente permitterentur, ita tu confitere facienda non esse. quae a iusto puniantur, ut non faciendo quae punit mereamur ab eo discere cur permittit esse quae puniat. perfectorum est enim,
Abbreviated transcription (Latin):
&iã qui excusationẽ suã extendumt
maccusationẽ dĩ : diuino iuditio mi¬
seri. suo aũ furore blasphemi Et¬
enĩ aduersus eũ contrario principio
inducunt. mali substantiã rebellan¬
tẽ: cuiñ potuis set resistere : nisi sub¬
stantiȩ naturȩq suȩ partem. eidem
rebellanti: contaminandã corrũ¬
pendãq miscuisset: & tc̃ se peccare
dicunt quando natura mali p̃ua¬
let naturȩ dĩ: hȩc manicheorũ ẽ in¬
mundissima insania: quorũ machi¬
nam̃ta diabolica facillime ueri¬
tas indubitata subuertit: quȩ dina¬
turã in contaminabilẽ . atq in corrup¬
tibilẽ confitet᷑: quid aũ flagitiosȩ
c̃tam inationis & corruptionis. deistis
merito ñ credit᷑ : a quib ds̃ qui sũ me
atq: in conparabi lit̃ bonus ẽ : c̃tami¬
nabilis &corruptibilis credit᷑: Sunt¬
& hi : qui eo modo. in excusatione ꝑ ec¬
catorũ suorũ accusant dm̃ ut dicant
ei placere peccata: Nam si displice¬

Expanded text:
etiam qui excusationem suam extendunt etiam qui excusationem suam extendunt in accusationem dei, diuino iudicio miseri, suo autem furore blasphemi. etenim aduersus eum contrario principio inducunt mali substantiam rebellantem, cui non potuissent resistere, nisi substantiae naturaeque suae partem eidem rebellanti contaminandam corrumpendamque miscuisset, et tunc se peccare dicunt, quando natura mali praeualet naturae dei. haec Manichaeorum est immundissima insania, quorum machinamenta diabolica facillime ueritas indubitata subuertit, quae dei naturam incontaminabilem atque incorruptibilem confitetur. quid autem flagitiosae contaminationis et corruptionis de istis merito non creditur, a quibus deus, qui summe atque incomparabiliter bonus est, contaminabilis et corruptibilis creditur ? Sunt et hi qui eo modo in excusatione peccatorum suorum accusant deum, ut dicant ei placere peccata. nam si displice
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓdesse aliꝗd uidet᷑ ad temp: Apud
dm̃ aũ qui falli ñ potest . ñ ẽ adhiben¬
da fallax defensio sed uerax c̃fessio
peccatorũ: & alii quidem. qui sua con¬
sueuerunt excusare peccata: fatose
ad peccandũ querunt᷑ inpelli: tam¬
quã hoc decreuerint sydera &celũ
prius talia discernendo peccauerit:¬
& homo postea talia cõmitendo pec¬
ca ret: Alii fortunȩ malunt inpu¬
tare qđ peccant: qui om̃a fortui¬
tis casib agitari putant: nec tam̃
fortuita temeritate: sed ꝑfecta ra¬
tione. sapere atq ad seuerare con¬
tendunt: Qualis ergo dem̃tia ẽ dis¬
putationes suas rationi tribuere &
actiones suas casib subiugare Alii
totũ qđ male faciunt: in diabolum
referunt : nec uolunt cũ illo habere
ł partẽ: cui illũ sibi occultis suggesti¬
omb suasisse suspicari possint se aũ
illis suggestionib unde cũq fuerint.
consensisse dubitare ñ possint: Sunt

Expanded text:
prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud prodesse aliquid uidetur ad tempus; apud deum autem, qui falli non potest, non est adhibenda falsa defensio, sed uerax confessio peccatorum. et alii quidem, qui sua consueuerunt excusare peccata, fato se ad peccandum queruntur impelli, tamquam hoc decreuerint sidera et caelum prius talia decernendo peccauerit, ut homo postea talia committendo peccaret. alii fortunae malunt imputare quod peccant, qui omnia fortuitis casibus agitari putant, nec tamen hoc se fortuita temeritate, sed perspecta ratione sapere atque asseuerare contendunt. qualis ergo dementia est disputationes suas rationi tribuere et actiones suas casibus subiugare? alii totum, quod male faciunt, in diabolum referunt nec uolunt cum illo habere uel partem, cum illum sibi occultis suggestionibus suasisse suspicari possint, se autem illis suggestionibus, undecumque fuerint, consensisse dubitare non possint. sunt
Abbreviated transcription (Latin):
declignaturq cũ peccat conuinci qđ
ipse peccauerit : ñ salubri humilita¬
te suscipiens accusationẽ suis sed ex¬
cusationẽ potius. ruinosa elatione
c̃quirens: Adhanc suꝑbiã coercendã:
c̃tinentiã peciuit adño ille cuius
superius uerba iã posui: & sic̃ potui
cõm̃daui Nãq cũ dixisset: Pone
dñe custodiã orimeo & ostiũ c̃tinen¬
tiȩ circũ labiamea: Ne declines
cormeũ in uerba maligna: unde
hoc diceret: euidentius explicans
ad excusandas in quiđ excusationes
inpeccatis: Quid eñi malignius his
uerbis quib: malus malũ senegat
&iã deopere malo conuictus: qđ nega¬
re ñualeat: & quõ factũ ñ potest te¬
gere nec bene factũ ñ potest dicere
&ase factũ uidet patere  Quȩrit in
excusando ñ accusando peccata
ignorat ñse pęnam remouere.
sed ueniã: apud homines eñi iudices.
quõ falli possunt: quacũq uelut pug¬
nare fallacia. quo ꝑperam factũ ẽ

Expanded text:
dedignaturque, cum peccat, conuinci quod dedignaturque, cum peccat, conuinci quod ipse peccauerit, non salubri humilitate suscipiens accusationem sui, sed excusationem potius ruinosa elatione conquirens. ad hanc superbiam cohercendam continentiam petiuit a domino ille, cuius sucommendaui. namque cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea; ne declines cor meum in uerba maligna, unde hoc diceret euidentius explicans: ad excusandas, inquit, excusationes in peccatis. quid enim malignius his? uerbis, quibus malus malum se negat etiam de opere malo conuictus, quod negare non ualeat? et quoniam factum non potest tegere nec bene factum non potest dicere et a se factum uidet patere, quaerit in excusando, non accusando peccata ignorat non se poenam remouere, sed ueniam. aput homines enim iudices. quoniam falli possunt, quacumque uelut purgare fallacia quod perperam factum est