comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uodsi infidelis discedit : disce¬
dat: Non est enim
seruituti subiectus frãt aut soror
in eius modi: Inpace aũ uocauit
nos d̃s
Lipsa uxor. legitima soci&ate
coniuncta sine ulla culpa relinqua¬
ti. si uiro suo dicat. Non ero ux¬
or tua. nisi mihi delatrocinio
diuitias congeras Aut nisi soli¬
ta lenocinia: quib nr̃am domũ
transigebas : etiam xpĩanus ex¬
erceas : Aut si quid aliud. Vel
facinoro sum ł flagitiosum In ui¬
ro nouerat: quo delectata. uel
libidinem explebat ł facilẽ uic¬
tum habebat. ł etiam incedebat
ornatior: Iunc enĩ ille cui hoc
uxor dicit . si ueraciter egit poe¬
nitentiã ab operib mostuis. quan¬
do accessit adbaptismum. hab&q
infundamento fidẽ quae ꝑ dilec¬
tionẽ operatur : proculdubio plus
tenebitur amore diuinae gratiȩ
quã carnis uxoriae: Et mem¬
brum quod eum scandali Tat
fostiter amputat:¬
Quod si infidelis inquit disce¬
dit. discedat: Non ẽ enim serui¬
tuti subiectus frat̃ aut soror in

Expanded text:
uod si infidelis discedit discedat non est enim servituti subiectus frater aut soror in eiusmodi in pace autem vocavit nos Deus ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquati, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputatquod si infidelis, inquit, discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in
Abbreviated transcription (Latin):
tat ionũ distinguitur : quod aliud sit
imago & similitudo dĩ: aliud
quasi homo ñdicatur imago dĩ.
cũdicat apostolus: Uir quidẽ
ñ deb& uelare caput. cũ sit imgo
& gloria dĩ. Ged dicitur &iam
adimaginem dĩ: Quod unigeni¬
tus ñ dicitur : qui tantum modo
imago ẽ ñ adimaginem Nor
lier ex uiro: Etenim nonẽ cre

Expanded text:
 distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud quasi homo non dicatur imago dei, cum dicat apostolus: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; sed dicitur etiam ad imaginem dei, quod unigenitus non dicitur, qui tantummodo imago est, non ad imaginem. lier ex viro: etenim non creatu
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽ patris mei. qui incęlis eft:
Sicut ergo illi uident : ita & nos
uisurisumus : Sed non dũ ita
uidemus : Propter quod ait apls
Ni demus nunc per speculum
inenigmate. tunc autẽ facie
ad faciem: Prȩmiũ itaq fidei.
nobis uisio ista seruatur: De
apparuerit inquit. similes ei
erimusquõ uidebimus eũ sicu¬
ti est: Iacies autẽ dĩ: manifesta¬
tio eius intelligenda ẽ. Non ali¬
quod tale membrũ : quale nos
habemus incorpore:. atq isto
nomine nuncupamus : Itaq ui
corpus nunc uidemus solẽ. luñã
stellas. mare. acterrã. & quae
sunt in ea: ñ parua quȩstio est:
Durum ẽ enim dicere : qđ scita¬
lia corpora tunc habebunt. ut
non possint oculo claudere atq

Expanded text:
ciem patris mei, qui in caelis est. ciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, ita et nos uisuri sumus; sed nondum ita uidemus. propter quod ait aposidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. praemium itaque fidei nobis uisio ista seruatur, de apparuerit, inquit, similes ei erimus, quoniam uidebimus eum sicuti est. facies autem dei manifestatio eius intellegenda est, non aliquod tale membrum, quale nos habemus in corpore atque isto nomine nuncupamus. Qucorpus nunc videmus solem, lunam, stellas, mare ac terram, et quae sunt in ea, non parva quaestio est. Durum est enim dicere quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atq
Abbreviated transcription (Latin):
sit illudenigma. ubi nunc ui¬
demus. nosse desiderant: ex
utroq: una ẽ inuenienda sen
tentia. Et ex illoscilic& qđ
ait. Uidemus nunc ꝑspeculũ.
& exifto qđ addidit: in eni¬
gmate: una ẽ enĩ. cũ tota sic
dicitur. Uidemus nunc ꝑspe¬
culũ inenigmate: Proinde:
quantũ mihi uid&ur: sicut no¬
mine speculi. imaginẽ uoluit
intelligi: Ita nomine enigma¬
tis : quãuis similitudinẽ. tam̃
obscurã & ad ꝑspiciendũ dif¬
ficilẽ: Cũ igitur speculi &
enigmatis nomine: quȩ cũq
similitudines ab apło signifi¬
catȩ intelligi possint: quȩ
accommodatȩ sunt ad intel¬
ligendũ dm̃ eomodo quo
potest: nihil tam̃ ẽ accommo¬
datius. quã id quodimago eis
non frustra dicitur:
emo itaq: mir&ur: &iã in isto
uidendi modo : qui concessus
est huic uitȩ: per speculũ. in
Ut quomodo cumq uideamus:
Nomen quippe hic nonsonar&¬
Dico enim uobis. quod angeli
eorũ semper in cęlis uident fa¬

Expanded text:
sit illud aenigma ubi nunc visit illud aenigma ubi nunc videmus, nosse desiderant: ex utroque invenienda una est sententia; et ex illo scilicet quod ait, Videmus nunc per speculum; et ex isto quod addit, in aenigmate. Una est enim cum tota sic dicitur, Videmus nunc per speculum in aenigmate. Proinde, quantum mihi videtur, sicut nomine speculi imaginem voluit intelligi; ita nomine aenigmatis quamvis similitudinem, tamen obscuram, et ad perspiciendum difficilem. Cum igitur speculi et aenigmatis nomine quaecumque similitudines ab Apostolo significatae intelligi possint, quae accommodatae sunt ad intelligendum Deum, eo modo quo potest; nihil tamen est accommodatius quam id quod imago ejus non frustra dicitur. Nemo itaque miretur etiam in isto modo videndi qui concessus est huic vitae, per speculum scilut quomodocumque videamus. Nomen quippe hic non sonardico enim nobis, quia angeli eorum semper in caelis uident fa
Abbreviated transcription (Latin):
censes : Itaq: non dormia muᷤ
sicut & c&eri: sed uigilemus &
sobrii simus: Nam qui dormuq̃ noctedor¬
miunt : & qui in ebriantur.
nocte ebrii sunt: Nos autẽ qui
diei sumus: sobriisimus: Sed
hȩc allegoria non ẽ enigma
Namnisi multũ tardis. iste
sensus in promptu ẽ: Enigma
ẽ autẽ. ut breuius explicem.¬
obscura aellegoria Sicuti ẽ.
sangui suge duȩ erant filiaȩ
Et quȩ cumq similia Sedubi
allegoriã nominauit apłus.
non inuerbis eã repperit. sed
in facto. Cũ ex duob filiis a¬
brahȩ. uno deancilla. altero
de libera: qđ non tantũ dictũ
sed &iã factũ fuit. duo testa¬
menta intelligenda monstra¬
uit : Quod antequã expone.¬
r& obscurũ fuit : Pro inde :¬
allegoria talis. qđ ẽ genera¬
le nomen : poss& specialiter.¬
enigma nominari : Sed quia
non soli: qui eas literas nesci¬
unt. quib discuntur tropi.
quȩrunt quid dixerit apostobus.
nunc in enigmate nos uidere.
uerũ &iã quisciunt : tam̃ quod

Expanded text:
censes: Itaque non dormiamus censes: Itaque non dormiamus sicut et caeteri: sed vigilemus, et sobrii simus. Nam qui dormiunt, nocte dormiunt; et qui inebriantur, nocte ebrii sunt: nos autem qui diei sumus, sobrii simus ? Sed haec allegoria non est aenigma. Nam nisi multum tardis iste sensus in promptu est. Aenigma est autem, ut breviter explicobscura allegoria, sicuti est, Sanguisugae erant tres filiae ; et quaecumque similia. Sed ubi allegoriam nominavit Apostolus, non in verbis eam reperit, sed in facto, cum e duobus filiis Abrahae, uno de ancilla, altero de libera, quod non dictum, sed etiam factum fuit, duo Testamenta intelligenda monstravit; quod antequam exponeret, obscurum fuit: proinde allegoria talis, quod est generale nomen, posset specialiterenigma nominari. 16. Sed quia non soli qui eas litteras nesciunt, quibus discuntur tropi, quaerunt quid dixerit Apostolus, nunc in aenigmate nos videre; verum etiam qui sciunt, tamen quod
Abbreviated transcription (Latin):
literas nesciunt : In quib ẽ do¬
ctrina quȩdã de locutionum
modis. quos grȩci tropos uocans.
Eoq greco uocabulo. &iã nos
utimur prolatino: Sicut enĩ
schemata usitatius dicimus. quã
figuras. ita usitatius tropos
quã modos: Singulorũ aut
modorũ. siue troporũ nomina
ut singulis singula referantur.
difficillimũ ẽ & in solentissimũ
latine enuntiare: Vnde qđẽ
quȩ sunt in allegoria: nolentes
grȩ cũ uocabulũ ponere : cir¬
cum loquendo inter pr&atis
dicentes : quȩ sunt. aliud ex
alio significantia: Huius autẽ
tropi allegoriȩ : plures sunt
species . In quib ẽ &iã qđ dici¬
tur enigma Definitio autẽ
ipsius nominis generalis. om̃s
&iã species cõplectatur neces¬
se ẽ: Ac per hoc: sicut omnis
equus animal ẽ. non omne
animal equus ẽ: Ita omne eni¬
gma allegoria ẽ: non omnis
allegoria enigma ẽ : Quid ẽ
ergo allegoria: Nisi tropus. ubi
ex alio aliud intelligitur
Quale illud ẽ ad thessa loni¬

Expanded text:
litteras nesciunt, in quibus est doctrina quaedam de locutionum modis, quos Graeci tropos vocant, eoque graeco vocabulo etiam nos utimur pro latino. Sicut enim schemata usitatius dicimus quam figuras, ita usitatius dicimus tropos quam modos. Singulorum autem modorum sive troporum nomina, ut singula singulis referantur, difficillimum est et insolentissimum latine enuntiare. Unde quidam Quae sunt in allegoria , nolentes graecum vocabulum ponere, circumloquendo interpretati sunt dicentes, Quae sunt aliud ex alio significantia. Hujus autem tropi, id est allegoriae, plures sunt species, in quibus est etiam quod dicitur aenigma. Definitio autem ipsius nominis generalis, omnes etiam species complectatur necesse est. Ac per hoc sicut omnis equus animal est, non omne animal equus est: ita omne aenigma allegoria est, non omnis allegoria aenigma est. Quid ergo est allegoria, nisi tropus ubi ex alio aliud intelligitur, quale illud est ad Thessaloni
Abbreviated transcription (Latin):
ne dñi: Qui &iam tales esse
potuerunt. Ut non frustra in
ipso corpore dñi. lam sicut
membra deputarentur
res. quam iohannes. & habebat
turbas discipulorum: sicut
ipsi euangelistae. saepe testan¬
tur : Et unde erant &iam illi
quingenti fratres : quibus cum
apoftolus paulus. post resurre¬
ctionem praesentatum esse
com me morat.¬
Non tunc autem primum ac¬
cipere debemus uisum esseala¬
cobo: sed aliqua propria mani¬
festatione singulariter
De inde apłis omnibus.
Nec illis tunc primum: sed die¬
ascensionis suȩ:
Nouissime autem omnium. tam
quã ab ortiuo. uisus ẽ & mihi:
Sed hoc iam decelo: post non
paruum tempus ascensionis sue:¬
iustitia fidei. nobis ad exemplũ
imitanda proposita est. Ut &
nos iustificati. ex fide: pacem ha¬
beamus ad dm̃. Intelligere debe¬
mus quem ad modum uixerit
non reprehendere: Ne ante
per abortum labdramur exu¬
tero matris ecclesiȩ : quam per
stabilem conceptum: formati
perfectiq: nascamur :

Expanded text:
etiam quia tales esse potuerunt, ut non frustra in ipso corpore domini. iam sicut membra deputarentur,res quam Iohannes et habebat turbas discipulorum, sicut ipsi euangelistae saepe testantur, et unde erant etiam illi quingenti fratres, quibus eum apostolus Paulus post resurrectionem praesentatum esse commemoratnon tunc autem primum accipere debemus uisum esse Iacobo, sed aliqua propria manifestatione singulariter. deinde apostolis omnibus; nec illis tunc primum, sed iascensionis suae. nouissimo autem omnium, inquit, quasi abortiuo apparuit et mihi, sed hoc iam de caelo post non paruum tempus ascensionis suxemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur.
Abbreviated transcription (Latin):
onfidite ergo uici mundũ:
Confiderunt. & uicerunt : In
quo nisi in illo᷑ Non enĩ uicis¬
s& ille mundum : simembra eiꝰ
Vincer& mundus : Vnde ait apłs
Gratias dõ quidat nobis uicto¬
riam : Continuoq sub lecit: ꝑ¬

Expanded text:
onfidite, ego vici mundum. « Confiderunt et vicerunt. In quo, nisi in illo? Non enim vicisset ille mundum, si membra ejus vinceret mundus. Unde ait Apostolus: Gratias Deo, qui dat nobis victoriam; continuoque subjecit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bonũ mihi operatũ ẽ mortẽ
It fiat suꝑ modũ peccator aut
peccatũ ꝑ mandatũ: Suꝑ modũ
dixit : quia &iã p̃uaricãtio ad¬
ditur: cũ peccandi aueta libi¬
dine : &iã lex ipsa contemnitur:
& maiores uires accipit le¬
ge ꝓhibente : nisi ad iuu& sp̃s
gratiȩ: Hoc ẽ qđ dicit ille ipse
doctor gentiũ: Aculeus aut̃
mortis ẽ peccatũ : uirtus uero
peccatilex: ecce unde dicit homo
Iolo legis seruare mandatũ : sed
uirtute concupiscentiȩ meȩ uin¬
cor: Et cũ uoluntas eiꝰ conuentur
& dicitur noli vinciamalo
ꝗd ei prodest : nisigratia succur¬
rente fiat. quod ipse apłs secutus
adiunxit : Nã & cum dixis s& uir¬
tus peccatilex: Gratias aũ dõ
peccatũ uincitur : nihilẽ aliud.
quã dĩ donũ: In isto certamne
ad iuuantis:¬
irtus uero peccatilex: Quõ lex
prohibendo: aug& peccati cu¬
piditatem. diffundat sp̃s caritatẽ:¬

Expanded text:
eratum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lepeccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantisirtus vero peccati, lex . Quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus charitate
Abbreviated transcription (Latin):
Hocerat in principio apud dm̃ Om̃a
ꝑ ipsũ facta sunt. & sine ipso factũ
ẽ nihil: Cape si potes : Arripe: cibus ẽ
Sed dicturus es mihi: Ille quidẽ cibus
ẽ. sed ego infanssũ: Lactandus sũ:
ut idoneus fieri possim. ad mandy¬
candũ cibũ Ergo qͥa tu lacte nutri¬
endus es ille aũcibus ẽ: ĩpse cibus ꝑ
carnẽ tibi traiectus ẽ ad fauces:
Quomodo ergo cibũ mater comedit.
ut ꝑcarnẽ traiciat ad infantẽ lac
factũ Sic cibus angelorũ dñs uerbũ
Ergo dando lac: descendit ad paruu¬
los : It quia descendit: descendentẽ
dedit: Ait enĩ Numꝗd dixi me a¬
liꝗd interuos scire. nisi ĩ uxp̃m.¬

Expanded text:
hoc erat in principio apud Deum. Omnia hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil.» Cape, si potes; arripe, cibus est. Sed dicturus es mihi, Ille quidem cibus est, sed ego infans sum, lactandus sum, ut idoneus fieri possint ad manducandum cibum. Ergo quia tu lacte nutriendus es, ille autem cibus est, ipse cibus per carnem tibi trajectus est ad fauces. Quomodo ergo cibum mater comedit, ut per carnem trajiciat ad infantem lac factum; sic cibus Angelorum Dominus «Ver. Ergo dando lac descendit ad parvulos; et quia descendit, descendentem dedit. Ait enim: «Numquid dixi me aliquid inter vos scire, nisi Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
lacte nutrit᷑: Non potui uobis lo¬
qui quasi spiritalib: sed quasi car¬
nalib: inquit apłs : Etutostender&
u&erẽ uita cũ ex ꝓbratione audit᷑
qđ homo sit: Nonne homines estis
inquit : & scđm hominẽ ambulatis :
psis libent̃ audientib: discere cu¬
pientib ueritatis cibo inhiantib
dicere. sed ñ potestis illa portare
modo: Eta płs Non potui uob loqui.
quasi spiritalib: sed quasi carnalib:
Nontam̃ desperandis sed nutrien¬
dis : Sequit᷑ enĩ Tam qũa paruulis
in xp̃o. lac uobis potũ dedi ñ ȩscã:
Nondũ enĩ poteratis uel nunc Dic:
Sed neadhuc quidẽ potestis: Noliergo
festinare : Audire qđ non capis. sed
cresce ut capias:¬
uob̵ loqui quasi spiritalib sed quasi
carnalib: Et spiritalib in excelsis
loquit᷑ carnalib: aũ vtloquat᷑ descen¬
dit: Nã ut sciatis. quia cũ descendit :
deillo quidescendit loquit᷑ Ecce
iohannes manentẽ inse loquitur:
In principio erat uerbũ & uerbũ
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbum:

Expanded text:
 Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, inquit Apostolus; et ut ostenderet veterem vitam, cum exprobratione audit quod homo sit: Nonne homines estis, inquit, et secundum hominem ambulatis . psis libenter audientibus, discere cupientibus, veritatis cibo inhiantibusdicere, sed non potestis illa portare modo ? Et Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: non tamen desperandis, sed nutriendis. Sequitur enim, Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. Ergo vel nunc dic, Sed neque adhuc quidem potestis . Noli ergo festinare audire quod non capis, sed cresce ut capiasvobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.» Ergo spiritualibus in excelsis loquitur; carnalibus autem ut loquatur, descendit. Nam ut sciatis quia cum descendit, de illo qui descendit loquitur; ecce Joannes manentem in se loquitur: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum;
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Incastitate . In ieiuniis. in cogi¬
tationib piis: de his quȩ ꝑsensũ cor¬
poris ꝑspiciuntur: Dehis enĩ iudi¬
care nunc dicitur : inquib & pote¬
statem corrigendi hab&:¬

Expanded text:
s, in castitate, in ieiuniis, in cogitationibus piis de his, quae per sensum corporis percipiuntur. de his enim iudicare nunc dicitur, in quibus et potestatem corrigendi hab
Abbreviated transcription (Latin):
carnales capere quod loquebar :
Animalis enim homo: idest quise
cundum hominem sapit : Anima¬
lis quippe dicitur abanima : car¬
nalis a carne : quia ex anima &
carne constat totus homo: non
percipit quȩ sunt sp̃s dĩ: Idest
quid gratiȩ credentibus. crux con¬
ferat xp̃i: Et putat hoc illa cru¬
ce actum esse tantum modo. ut
nobis usq ad mortem prouerita¬
te certantibus. ĩmitandum prȩ¬
ber&ur exemplum: Nam siscirent
huiusmodi homines. quinolunt
esse nisi homines: que madmodũ
xp̃c crucifixus factus sit nobis
sapientia a dõ & iustitia. & scĩfica¬
tio & redemptio. Vt quẽ ad modũ
scriptũ ẽ Quigloriatur. indñoglo¬
ri&ur: ꝓculdubio ñgloriarent᷑
in homine: Nec carnalit̃ dicereNt.
ego quidẽ sũ pauli. ego aũapollo. pta¬
ego uero cephȩ: Sed spiritalit̃ egosũ xp̃i

Expanded text:
carnales capere quod loquebar. carnales capere quod loquebar. Animalicundum hominem sapit animalis quippe dicitur ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo, non percipit quae sunt Spiritus Dei, id est quid gratiae credentibus crux conferat ce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio, ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur in Domino glorietur ; procul dubio non gloriarentur in homine, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, Ego sum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
te nutriebat: Hoc igitur primits
cognito: quod ea ipsa quȩsimul au¬
diunt spiritales atque carnales.
prosuo quique modo capiunt. il¬
li ut paruuli : isti ut maiores. Illi vt
lactis alimentum: isti ut cibi soli¬
damentum : Nulla uid&ur esse ne¬
cessitas: utaliqua secr&a doctrinȩ
taceantur . & abscondantur. fideli¬
bus paruulis : seor sum dicenda ma¬
ioribus: hoc est intelligentiorib:
Ethoc ideo faciendum put&ur: quia
dixit apostolus: Non potui vobis
loqui quasi spiritalibus. sed quasi
carnalibus : Hoc enim ipsum : quod
non iudicauit se scire in eis. uisi
non potuit loqui quasi spiritalibus.
sed quasi carnalibus. quia id sicut
spiritales. capere non ualebant:
Quicumque autem spiritales inter
eos erant: idem quod illi tam qu̾a
carnales audiebant : spiritali in
tellectu ipsi capiebant᷑ Ut sic in¬
telligatur quod ait: Non potui
uobis loqui quasi spiritalibus. sed
quasi carnalibus : ac sidicer& Non
potustis quasi spiritales: sed quasi

Expanded text:
t. 3. Hoc igitur primitus t. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se scire in eis nisi Jnon potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus; quia id sicut spirituales capere non valebant. Quicumque autem spirituales inter eos erant, idem quod illi tanquam carnales audiebant, spirituali ipsi intellectu capiebant: ut sic intelligatur quod ait, Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, ac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi
Abbreviated transcription (Latin):
pitur: Ita sit. ut prȩdicatus ab a
tia : Etipsis uocatis iudȩis & grecis.
dĩ uirtus & dĩ sapientia Sed car¬
nalibus paruulis: id tantum cre¬
dendo tenentibus . Spiritalibus
autem capatioribus : ĩd &iam in¬
telligendo cernentibus: Illis er¬
go tamquam lacteus potus ĩstis
tam quam solidus cibus : Non quia
hoc illi aliter inpopulis. ĩsti aliter
incubiculis cognouerunt Sed quod
eodem modo. utrique. cumpalam
dicer&ur audiebant : prosuo mo¬
do quique capiebant: Cum enim
xp̃s propterea sit crucifixus. Vt IN
remissionem peccatorum sangui¬
nem funder&: qua eius unigeniti
passione diuina gratia commen¬
datur : Vt nemo in homine glorie¬
tur: quomodo intelligebant x p̃u
crucifixum : quiadhuc dicebantꝰ
Ego sum pauli: Numquid quomo¬
do ipse paulus. quidicebat: Mihi
autem absit gloriari . nisi incruce
dñi nostri It xp̃i. De ipso itaque
xp̃o crucifixo: & ipse cibum pro
sua capacitate sumebat: & illos
lacte. pro eorum

Expanded text:
pitur. Ita fit ut praedicatus ab appitur. Ita fit ut praedicatus ab aptia: et ipsis vocatis Judaeis et Graecis, Dei virtus et Dei sapientia. Sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelligendo cernentibus; illis ergo tanquam lacteus potus, istis tanquam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua ejus Unigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, Ego sum Pauli ? Numquid quomodo ipse Paulus qui dicebat, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi ? De ipso itaque Christo crucifixo, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum
Abbreviated transcription (Latin):
st questio: utrũ spiritales homines
habeant aliquid indoctrina: qđ
carnalibus taceant. & spiritalibus
dicant: Quia sidixerimus non ha¬
bent : respondebitur nobis Quid
est ergo qđ dicebat apostolus. scri¬
bens adcorinthios Non potuivo¬
bis loqui quasi spiritalib sed quasi
carnalib: Quasi paruulis in xp̃o
lac uobis potum dedi non escam:
Nondum enĩ poteratis. sed nec ad¬
huc quidem potestis : Ad huc enĩ
estis carnales : Si autem dixeri¬
mus. habent. timendũ & cauen¬
dum ẽ : nesubhac occasione: in
occultis nefaria doceantur
It spiritalium nomine : uelut ea
quȩ carnales capere non possunt
non solum excusatione dealbanda:
uerum &iam prȩdicatione laudan¬
da uideantur : Primum ergosci¬
crucifixus . quouelut lacte par¬
uulos aluisse se dicit apostolus.
ipsa uero caro eius. Inqua facta
est uera mors eius. & uulnera uera
confixi. sanguisq percussi : non eo¬
ȩqualiter mente percipitur: &iã
qđ infide pariter ab utrisq reci¬

Expanded text:
 quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scicrucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisq. Non aequaliter mente percipitur etiam quod in fide pariter ab utrisque perci
Abbreviated transcription (Latin):
liũ uidelic& atq carnaliũ homnũ.
quitus ds̃ ñr oculis noti sunt: &¬
nullis adhuc nobis apparuer̃ operib
ut exfructib eorũ cognoscamus
eos: Sed tu dnẽ iam scis eos: & diui¬
sisti & uocasti in occulto: Ante qũa
fier& firmamentũ: Neq in turbi¬
dis huius scłi populis. que qu̾a spi¬
ritalis homo iudicat: Qd est enĩde
his quiforis s̃ iudicare : Ignoranti.
quis inde uenturus sit indulcedi¬
nẽ gratiȩ tuȩ : & quis imꝑp&ua im¬
pi&atis a maritudine remansurs:¬

Expanded text:
lium videlicet atque carnalium hominum, lium videlicet atque carnalium hominum, qui tuis, Deus noster, oculis noti sunt, et nullis adhuc nobis apparuerunt operibus, ut ex fructibus eorum cognoscamus eos : sed tu, Domine, jam scis eos et divisisti et vocasti in occulto, antequam fieret firmamentum. Neque de turbidis hujus saeculi populis quanquam spiritualis homo judicat. Quid enim ei de iis qui foris sunt judicare , ignoranti quis inde venturus sit in dulcedinem gratiae tuae, et quis in perpetua impietatis amaritudine remansur
Abbreviated transcription (Latin):
non licebit iudici deipsis iudicare.
sed scđm ipsaf: Conditor tam̃ legũ
temporaliũ. siuir. bonus ẽ & sapieas:
illã ipsã consulit &ernã: dequa nul¬
li animȩ iudicare datũ ẽ Vt scđm
eius in cõmutabiles regulas ꝗd sit
ꝓtempore iubendũ v&andumq
discernat : Eternã igitur legemun¬
disannsfasẽ cognoscere : iudicare ñfas ẽ :¬
piritales ergo siue qui prȩsun. siue qͥ
obtẽperan spiritalit̃ iudicant: Non
de cognitionib spiritalib: quȩ luceñ
infirmam̃to: Non enĩ oport&. detam
sublimi auctoritate iudicare: Ueq
deipso libro tuo: &iã siquid ibi ñ luc&
Quõ submittimus ei nr̃m intellectũ.
certũq habemus: &iã qđ clausũ est
aspectib nr̃is. recte uera citerq dic¬
tũ eẽ: Sic enĩ homo lic& spiritalisiã¬
& renouatus inagnitionẽ dĩ . scđm
imaginẽ eius quicreauit eũ. factor
tam̃ legis deb& eẽ non iudex. neq¬
deilla distinctione iudicat. spirita¬

Expanded text:
non licebit judici de ipsis judicare, non licebit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium si vir bonus et sapiens est, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est, ut secundum ejus incommutabiles regulas quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, piritales ergo, siue qui praesunt siue qui obtemperant, spiritaliter iudicant, non de cognitionibus spiritalibus, quae lucent in firmamento — non enim oportet de tam sublimi auctoritate iudicare — neque de ipso libro tuo, etiamsi quid ibi non lucet, quoniam summittimtfs ei nostrum intellectum certumque habemus etiam quod clausum est aspectibus nostris, recte ueraciterque dictum esse — sic enim homo, licet iam spiritalis et renouatus in agnitione dei secandam imaginem eius, qui creauit eum, factor tamen legis debet esse, non index - neqde illa distinctione judicat, spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
eius similitudinẽ: illa a quo ẽẽ acce¬
pit impleuit: Sitamen accepit. ñ
incongrue dicitur. ꝓea significa¬
tione qua filius appellatur. Quia
non dese ipso ẽ : sed deprimo summoq:
principio. qui pater dicit᷑: ex quo
omnis paternitas incelo & in terra
nominatur : Pater ergo non iudi¬
cat quẽ quã: sed omne iudiciũ dedit
filio: Et spiritalis homo iudicat om̃a:
ipse aĩi a nemine iudicat᷑: Id est a
nullo homine: sed a sola ipsa lege.
scđm quã iudicat om̃a Qũo & illud
uerissime dictũ est: oport& nos ex
hiberi ante tribunal xp̃i : Om̃a er¬
go iudicat : quia suꝑ omnza ẽ. quan¬
do cũ dõ ẽ : Cum illo ẽ aũ: quando
purissime intelligit: & tota carita¬
te : qđ intelligit diligit : Ita &iã quan¬
tũ potest lex ipsa &iã ipse fit . scđm
quã iudicat om̃a: & dequa iudica¬
re nullus potest Sicut in istis tẽpo¬
ralib legib qũa quã dehis homines
iudicent. cũ eas instituunt: tamen
cũ fuerint institutȩ atq firmate .

Expanded text:
ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater ergo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et, spiritualis homo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur , id est a nullo homine, sed a sola ipsa lege secundum quam judicat omnia; quoniam et illud verissime dictum est, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit, et tota charitate, quod intelligit, diligit. Ita etiam, quantum potest, lex ipsa etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas inscum fuerint institutae atque firmatae
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ hominem resurrectio mor¬
tuorum: Sicut enĩ in adam
om̃s moriuntur. sic & inxp̃o
om̃s uiuificabuntur : Nemo
quippe ambigit. hoc ibi de
corpore mortis dictum.
Quõ deresurrectionecor¬
poris: magna apłi intenti¬
one quȩstio uersabatur:
Et ideo uid&ur ibi depecca¬
to tacuis se : quia nonerat
quȩstio de lustitia Hiꝰc aũ¬
& ad romanos. utrumq posuit¬
diutissime commendauit:
Peccatum inadam: iustitiam
inxp̃o : It mortem in adam
quȩ inuno fiunt. homini nasci
& renasci: ad duos homines ꝑ

Expanded text:
per hominem resurrectio mortuorum; sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. nemo quippe ambigit hoc ibi de morte corporis dictum, quoniam de resurrectione corporis magna apostoli intentione quaestio uersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque posuitdiutissime commendauit, peccatum in Adam, iustitiam in Christo et mortem in Adam, quae in uno fiunt homine, nasci et renasci, ad duos homines pe
Abbreviated transcription (Latin):
manib transigitur. doctor nul¬
lus grauar&ur. auditor : quanto
magis beatus p&rus . qui iã pisca¬
tor fuerat: qđ nouerat fecit . si ad
prȩsens illud tempus. aliunde vi¬
uer& non inuenit : Sed respon¬
debit quis piã: Et cur ñ inuenit :
cũ dñs ꝓmiserit dicens. Quȩrite
primũ regnũ dĩ. & iustitiã eius. &¬
hȩc om̃a apponent᷑ uobis: Prorss
&iã sic. dñs qđ ꝓmisit impleuit :
Nam quis alius pisces qui cape¬
rent᷑ apposuit : Qui ñ obaliud
credendus ẽ eis ingessisse penu¬
riã. qua compellerentur ire
piscatum : nisi dispositum uolens
gelium tanto sacramento qđ erat
denu mero pisciũ commendatu¬
rus auger&.¬
on ego aũ. sed gratia dĩ mecum:
Non quia ipse nhl boni agebat.
Sed qͥa nihil ager& siille ñ adiuuar&¬

Expanded text:
manibus transigitur doctor, nulmanibus transigitur doctor, nullus gravaretur auditor; quanto magis beatus Petrus, qui jam piscator fuerat, quod noverat fecit, si ad praesens illud tempus, aliud unde viveret, non invenit? 4. Sed respondebit quispiam: Et cur non invenit, cum Dominus promiserit dicens, Quaerite primum regnum et justitiam Deihaec omnia apponentur vobis ? Prorsus etiam sic Dominus quod promisit implevit. Nam quis alius pisces qui caperentur apposuit, qui non ob aliud credendus est eis ingessisse penuriam, qua compellerentur ire piscatum, nisi dispositum volens gelium tanto sacramento quod erat de numero piscium commendaturus augeron ego autem, sed gratia Dei mecum: non quia ipse nihil boni agebat, sed quia nihil ageret, si illa non adjuvar
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ordinauit his qui euange¬
lium adnuntiant. de euange¬
lio uiuere : Igo autem nul¬
lius horum usus sum: Satis igi¬
tur apertum est. non impera¬
tum. sed in potestate a posto lispo¬
situm. Ut aliunde non uiuerent
nisi ex euangelio: Et ab eis qui¬
bus euangelium prȩdicando.
spiritalia seminabant. carnalia
m&erent: Hoc est carnis
huius sustenta culum sumerent.
Et tam quam milites xp̃i. fti¬
pendium debitum acciperent.
sicut a prouincialib xp̃i. Unde
idẽ ipse miles egregius. paulosu¬
perius de hacre dixerat: Quis
militat suis stipendiis umquã Qđ
tam̃ ipse faciebat. quia plusillis
omnibus laborabat: Si ergobe¬
atus paulus. ut ea potestate quã
ꝓfecto cũ c&eris euangelii p̃di¬
catorib habebat : non cũ c&eris uIu¬
vter&ur. sed suo stipendio mlitar&
ne gentes a nomine xp̃ipenit᷑ ali¬
enas doctrina eius qͣsiuenalis of¬
fender& aliter educatus. artem &tara¬
quã ñ nouerat didicit : ut dũ suis c ui¬

Expanded text:
Dominus ordinavit his qui EvangeDominus ordinavit his qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivere: ego autem nullo horum usus sum. » Satis igitur apertum est, non imperatum, sed in potestate Apostolis positum, ut aliunde non viverent nisi ex Evangelio, et ab eis quibus Evangelium praedicando spiritualia seminabant, carnalia meterent; hoc est, carnis hujus sustentaculum sumerent, et tanquam milites Christi stipendium debitum acciperent, sicut a provincialibus Christi. Unde idem ipse miles egregius paulo superius de hac re dixerat, Quis militat suis stipendiis unquam ? Quod tamen ipse faciebat, quia plus illis omnibus laborabat. Si ergo beatus Paulus ut ea potestate, quam profecto cum caeteris Evangelii praedicatoribus habebat, non cum caeteris uteretur, sed suo stipendio militaret, ne gentes a nomine Christi penitus alienas doctrina ejus quasi venalis offenderet, aliter educatus, artem quam non noverat didicit, ut dum suis
Abbreviated transcription (Latin):
quam eorum grauaret. qui¬
bus euangelium praedicabat.
suum uictum suis manibus
transi gebat: Ubi magis
impl&um est quod ait. plus
omnibus illis laboraui: Et
ad iunxit. Non ego autẽ
sed gratia di mecumꝰ Ut
hoc quoq appareat dĩ gra¬
tiae de putandum. quod &
animo & corpore poterat.
usq ad eo plus illis omnib
laborare: Ut neq cessar&
ab euangelio prae dicando.
Neq tamen ex euangelio si¬
cut illi. sustentar& hanc uitã
Cum id pertot gentes. Inqui¬
bus xp̃i nomen non fuerat
pro ph&atum : multo latius
atq fertilius seminar&: Vbi
ostendit. ex euangelio uiuen¬
di. hoc est uictum habendi.
Non necessitatem a postolis
im positam: sed potestatem
datam : Quam potestatẽ
cens Sinos uobis spiritalia se¬
minauimus: magnum est siur̃a
carnalia m&amus ialu pote¬
stati uestrae participant. non
magis nos : Sed non sumus in¬
quit usi hac potestate: Et paulo
post: Qui altari seruiunt inquit
altari compartiuntur: Sic̃ &

Expanded text:
quam eorum gravaret quiquam eorum gravaret quibus Evangelium praedicabat, suum victum suis manibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibus illis laboravi ; et adjunxit: Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus omnibus illis laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam, cum id per tot gentes, in quibus Christi nomen non fuerat prophetarum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem apostolis impositam, sed potestatem datam. Quam potestatem cit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum est, si uestra carnalia metemus? si alii potestatis uestrae participantur, non multo magis nos? sed non sumus usi hac potpost: « Qui altari serviunt, » inquit, « altari compartiuntur; sic et
Abbreviated transcription (Latin):
seducantur eorum mentes. A
gnam tristitiam. & continuũ
dolorem cordis de israhelitis
habentem : quod ignorantes dĩ
iustitiam. & suam uolentes con¬
stituere. Iustitiae dĩ Nonsunt
sub iecti: Nec solum dolorẽ.
uerum &iam luctum suum de¬
nuntiantem dequibusdam. qui
Ante peccauerunt. & non ege¬
runt poenitentiam. super
immunditia & fornicationibus
Quid est quod nunc quasi
obliti quod audierant. Nemo
ponens manum super aratrũ.
& respiciens r&ro. aptus est
regno caelorum: subito fiunt
sicut fuerunt: Non hominum
sed piscium piscatores: Hlis
ergo quos hoc mou&: respon¬
dendum est. Non fuisse eos
prohibitos. Arte sua licita sci¬
lic& atq concẽssa. Uictum ne¬
cessarium quaerere: sui aposto¬
latus integritate seruata: si quan¬
do unde uiuerent aliud non
haberent : Nisi forte quispiã
putare audebit aut dicere
a postolum paulum non perti¬
nuisse ad eorum per fectionẽ.
qui relictis omnibus. xẽu se¬
cuti sunt : Quoniam nequẽ¬

Expanded text:
seducantur eorum mentes a cseducantur eorum mentes a cgnam tristitiam et continuum dolorem cordis de Israelitis habentem, quod ignorantes Dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae Dei non essent subiecti; nec solum dolorem, uerum etiam luctum suum denuntiantem quibante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia et fornicationibus Quid est ergo quod nunc quasi obliti quod audierant, Nemo ponens maet respiciens retro aptus est regno caelorum. sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores? His ergo quos hoc movet respondendum est non fuisse eos prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui apostolatus integritate servata, si quando unde viverent, aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem, qui, relictis omnibus, Christum secuti sunt, quoniam ne quem
Abbreviated transcription (Latin):
tissimum uirum : qui insuis in¬
firmitatibus gloriatur: Ut
eum potissimum commemore¬
mus. qui in ecclesiam xp̃i ex
gentibus uenimus: doctorem
gentium infide & ueritate.
qui & plus omnibus suis coapo¬
stolis laborauit: Et plurib
epistolis populos dĩ. non eos tan¬
tum qui praesentes ab illo uide¬
bantur. Uerum &iam illos qui fu¬
turi prȩuidebantur. instruxit.
Illum inquam uerum aðla& am
xẽi doctum ab illo. Unctum de
illo. crucifixum cum illo. glori¬
osum in illo Intheatro huius
mundi. cui spectaculum factus
est. & angelis & hominibus.
legitime magno agone certan¬
tem. & palmam supernȩ uoca¬
tionis in anteriora sẽctantem.
oculis fidei libentissi me spectan¬
tem. gaudere cumgaudentibus.
flere cumflentibus Foris ha¬
bentem pugnas. in tus timores
Cupientem dissolui. & esse
cum xp̃o De siderantem uide¬
re romanos. Ut aliquem fru¬
ctum habeat & in illis. sicut
& in ca&cris gentibus: Ne¬
mulantem corinthios. & ipsa
ȩmulatione m&uentem. Ne

Expanded text:
tissimum uirum, qui in suis infirmitatibus gloriatur, ut eum potissimum commemoremus, qui in ecclesiam Christi ex gentibus uenimus, doctorem gentium in fide et ueritate, qui et plus omnibus suis coapostolis laborauit et pluribus epistulis populos Dei, non eos tantum, qui praesentes ab illo uidebantur, uerum etiam illos, qui futuri praeuidebantur, instruxit; illum, inquam, uirum, athletam Christi, doctum ab illo, unctum de illo, crucifixum cum illo, gloriosum in illo, in theatro huius mundi, cui spectaculum factus est et angelis et hominibus, legitime magnum agonem certantem et palmam supernae uocationis in anteriora sectantem, oculis fidei libentissime spectant gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus, foris habentem pugnas, intus timores, cupientem dissolui et esse cum Christo, desiderantem uidere Romanos, ut aliquem fructum habeat et in illis sicut et in ceteris gentibus, aemulantem Corinthios et ipsa aemulatione metuentem, ne
Abbreviated transcription (Latin):
& fides ur̃a: Inuenimur aũ &
falsi testes dĩ: quia testimoni¬
um diximus aduersus quod
suscitauit xp̃m: quẽ non sus¬
citauit: Si quis huic dicer&.
qđ in hoc mendacio ꝑhor¬
rescitꝰ : cũ id dixeris: quod
&iã sifalsum sit: ad laudem
dĩ. maxime pertin& Nonxe
huius d&estar&ur in saniã:¬
& quib poss& uerbis & signi¬
ficationib In lucẽ penetra
lia. sui cordis apperiree
Clamans non minore fortas¬
se &iã malore scelere. Indõ
laudari falsitatẽ : quã ueri¬

Expanded text:
nimur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non suscitauit? si quis huic diceret: Quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod etiam si falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet\\ nonne huius detestatus insaniam quibus posset uerbis et significationiblia sui cordis aperiret, clamans non minore aut fortasse etiam majore scelere in Deo laudari falsitatem, quam vi
Abbreviated transcription (Latin):
sottuor. simulducti. fiunt decẽ¬
Quia ꝓpt̃ disciplinã quae in¬
sinuat conditorẽ dm̃. & con¬
ditã creaturã. recte significa¬
tur denarius numerus : tcũ
corpus ꝑfectũ atq extermin¬
bile subditur animae ꝑfectȩ
atq: In ex terminabili . rursusq
ipsa subditur xp̃o & illedo ñ

Expanded text:
tuor simul ducta fiunt deceQuapropter disciplinam, quae insinuat conditorem Deum et conditam creaturam, recte significat denarius numerus. Et cum corpus perfectum atque inexterminbile subditur animae perfectae atque inexterminabili, rursusque ipsa subditur Christo, et ille
Abbreviated transcription (Latin):
ntelligit᷑ iħs. discipulos suos. decar¬
nalib uel animalib: se spiritales ꝓmi¬
sisse facturũ : Quauis nondũ tales.
quales erimus quando spiritale &iã
corpus habebimus Sed qualis erat
quidicebat: sapientiã loquimur.
interꝑfectos : Et ñ potui uobis loqui
quasi spiritalib: sed quasi carnalibus :

Expanded text:
esus discipulos suos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse facturum, quamvis nondum tales, quales erimus, quando spiritale etiam corpus habebimus, sed qualis erat, qui dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos ; et: Non potui vobis loqui quasi spiritalibus, sed qu
Abbreviated transcription (Latin):
per fidẽ ambulat : in qua utitur alpa¬
speculo & enigmate : siue in illa pa¬
tria: cum per speciẽ contemplabit᷑.
ꝓq̃ uisione positũ ẽ. facie ad faciẽ:¬
Perfectã cognitionẽ dĩ hoc est
qua homini maior ẽẽ non possit:
infutura uita sperat apłs. quae
sola beata uita dicenda ẽ Ubi &
corpus incorruptibile atq: immor¬
tale: spũi suo sine ulla molestia uel:
reluctatione sub d&ur: Non quia¬
inhacuita. nihil ucri omnino inue¬
niri potest : qđ mente cernatur:
non fide credatur : Sed quia tantũ
ẽ quicquid ẽ. ut non faciat beatis
mente. Cernitur plane. sed bea¬
tissimos non dũ facit : Illud enim
beatissimos facit. quodait: Iunc
autẽ facie ad faciem: & tunc co¬
gnoscã. sicut & cognitus sum:
Qui hoc inuenerunt: ipsi dicendi
sunt in beatitudinis possessione
consistere: ad quã ducit uia fidei
quam tenemus: & quo credendo
cupimus peruenire:
fit in occulto: arbitror significare :

Expanded text:
per fidem ambulatur, in qua utitur per fidem ambulatur, in qua utitur speculo et aenigmate, siue in illa patria, cum per speciem contemplabitur, pro qua uisione positum est facie ad facieperfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdin hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, non fide credatur, sed quia tantum est, quidquid est, ut non faciat beatissmente; cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. illud enim beatissimos facit, quod ait: tunc autem faciem ad faciem et: tunc cognoscam, sicut et cognitus sum. qui hoc inuenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit uia fidei, quam tenemus et quo credendo cupimus peruenire. fit in occulto, significatur.
Abbreviated transcription (Latin):
impunita loquacitas: Antea di¬
cebant : carnisuȩ tantũ hoc prȩ¬
stitisse xPm̃. Ut corporeis oculis
uider& dm: De inde addider̃
&iã om̃s scõs. receptis in resurre¬
ctione corporib: eodẽ modo dm̃
ẽẽ uisuros: Nunc lam ista possi¬
bilitatẽ. &iam impiis donauerunt:
Donent namq quantũ uolunt.
& quib uolunt: Nam quis aude¬
at contradicere. hominib de suo
donantib: Qui enim loquitur o ta lica¬
mendaciũ : de suoloquitur: Iuaũ.
cum his qui sanã doctrinã tenent.
nihil istorũ audeas usurpare de
tuo: Sed cum legis. beatimundi
cordes. quõ ipsi dm̃ uidebunt: In¬
tellige impios non uisuros : Neq
enim beati . & mundi cordes. sunt
impii : Item cum legis . uidemus
nunc ꝑspeculũ in enigmate: tunc
autem facie ad faciem : Intellige
inde nos tunc uisuros facie adfaciẽ.
unde nunc uidemus perspeculũ in
enigmate : Hoc autẽ utrumq: in¬
terioris hominis munus ẽ. Siue
cum in ista peregrinatione ad huc

Expanded text:
inpunita loquacitas. antea diinpunita loquacitas. antea dicebant carni suae tantum hoc praestitisse Christum, ut corporeis oculis uideret deum; deinde addiderunt etiam omnes sanctos receptis in resurrectione corporibus eodem modo deum esse uisuros; nunc iam istam possibilitatem etiam impiis donauerunt. donent sane, quantum uolunt et quibus uolunt; nam quis audeat contra dicere hominibus de suo donantibus? qui enim loquitur mendacium, de suo loquitur. tu autem cum his, qui sanam doctrinam tenent, nihil istorum audeas usurpare de tuo; sed cum legis: Beati mundo corde, quoniam ipsi deum uidebunt, intellege impios non uisuros; neque enim beati et mundi corde sunt impii. item cum legis: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, intellege inde nos tunc uisuros facie ad faciem, unde nunc uidemus per speculum in aenigmate. hoc autem utrumque interioris hominis munus est, siue cum in ista peregrinatione adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Et si exterior homo nr corrũpit᷑ iiil¬
sed interior. renouatur dedie in
diẽ : Itasane . ut in hac uita qͣntũ¬
cumq prouectus sit: longe absit
ab illa perfectione similitudins.
quȩ idonea erit ad uidendũ dm̃.
sicut dicit apłs. facie ad faciem::
Inquib certe uerbis. si corporalẽ
faciẽ uoluerimus accipere: con¬
sequens erit: ut &iã ds talẽ habe¬
at faciẽ : & sit aliquoo interuallũ
inter nram & ipsius: cum eũ uide¬
bimus facie ad faciẽ : Et si inter¬
uallũ : utiq & finis : & membrorũ
habitus terminatus : & c& era
absurda : dictuq & cogitatu impia:
quib: animalis homo. non per cipi¬
ens quȩ sunt sp̃s dĩ. fallacissimis
uanitatib luditur Dicunt enim
quidã eorum qui talia garriuã.
sicut ad me potuit peruenire: nos
dm̃ uidere: nuncmente. tunc cor¬
pore. Ita ut &iam impios. eum pa¬
ri modo asseuerent ẽẽ uisuros.
Uide quantũ in peius profecerint.
dũ sine limite timoris. uel pudoris.
hac atq illac uagabunda fertur.

Expanded text:
etsi exterior homo noster corrumpitsed interior renouatur de die in diem ita sane, ut in hac uita, quantuscumque prouectus sit, longe absit ab illa perfectione similitudinis, quae idonea erit ad uidendum deum, sicut dicit apostolus, facie ad faciem. in quibus certe uerbis si corporalem faciem uoluerimus accipere, consequens erit, ut etiam deus talem habeat faciem et sit aliquod interuallum inter nostram et ipsius, cum eum uidebimus facie ad faciem, et si interuallum, utique finis et membrorum habitus terminatus et cetera absurda dictuque et cogitatu impia, quibus animalis homo non percipiens, quae sunt spiritus dei, fallacissimis uanitatibus luditur. Dicunt enim quidam eorum, qui talia garriunt, sicut ad me potuit peruenire, nos deum uidere nunc mente tunc corpore, ita ut etiam impios eum pari modo adseuerent esse uisuros. uide, quantum in peius profecerint. dum sine limite timoris uel pudoris hac atque hac uagabunda fertur