comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tamen locum suum habentista uerba in
secclesia. & locum suum inscena: Non
enimego dixi quod apostolus non di¬
xit. cum deduobus filus abrahȩdi¬
ceret. quaesunt in allegoria. Alle¬
goria dicitur. cum aliud uideturso¬
nare in uerbis. & aliud intellectusi¬
gnificare. Quomodo agnus aDs̃.¬
Numquid pecus :leo . xpr: Num
quid bestia : petra xp̃s. Numquid
duritia : mons. xps. Num quid tu¬
mor terrae: Et sic multa: aliud ui¬
dentursonare : aliud significare:
& uocatur allegoria. Namquipu¬
tat me detheatrod ixisse alle¬
goriam. put& & dnm̃ deamphi¬
teatro dixisse parabolam.: Vi¬
de quid faciat ciuitas: ubi ab un¬
dant specula: in agro securius lõ¬
quere¬
Quid sit enim allegoria
non ibi forte didicissent homines
nisi inscripturis dĩ.: Ergo quod¬
dicimus allegoriam. figura est.
Sacramentum figuratum. allego¬
ria est. Quid hic accipimus ascen¬
dit super pennas uentorum. Dixi¬
mus. beneaccipi. figura. uentos
animas. Pennae uentorum.
pennae anim arum. quaes unt.

Expanded text:
tamen locum suum habent verba ista in Ecclesia, et locum suum in scena. Non enim ego dixi quod Apostolus non dixit, cum de duobus filiis Abrahae diceret: «Quae sunt,» goria dicitur, cum aliquid aliud videtur sonare in verbis, et aliud in intellectu significare. Quomodo dicitur agnquid bestia? Petra Christus : numquid duritia? Mons Christus : numquid tumor terrae? Et sic multa aliud videntur sonare, aliud significare; et vocatur allegoria. Nam qui putat me de theatro dixisse allegoriam, putet et Dominum de amphitheatro dixisse parabolam. Videtis quid faciat civitas ubi abundant spectacula: in agro securius loquerequid sit enim allegoria, non ibi forte didicissent homines, nisi in Scripturis Dei. Ergo quodcimus allegoriam figuram esse, sacramentum figuratum allegoria est. Et quid hic accipimus, «Ascendit super pennas ventorum?» Diximus, bene accipi figurate ventos animas. Pennae ventorum, pennae animarum quae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiorum: quõ non obliuis ceris
retributiones eius. hoc sacrificio delec¬
tatur: Benedic anima mea dnm̃.
Sacrificium laudis glorificauit᷑e: Im¬
moladõ sacrificium laudis. & redde
altissimo uotatua. Laudarise uult
ds̃ & hoc ut tuꝓficias. Non ut ille
sublimetur. Non est omnino quod p.s¬
sisretribuere: & quod exigit. non sibi
sed tibi exigit . Tibi ꝓderit. tibi ser¬
uiatur . Non hocate amat. qđ illũ
auestat. sed qđ te ad illum ꝑducat.
Propter ea querebant mastyres. defi¬
ciebant quod ammodo in in uenien¬
do et dicebant. Quid retribuam
dño ꝓ omnib: quae retribuit mihi:
Et noninuenerunt quid retribueres
Nisicalicem salutaris accipiam : & no¬
mendñi inuocabo.: Quid r&ribues
dño: Cogitabas enim & nonueniebas .:
Calicem salutarem accipiam: Quid

Expanded text:
sacrificiorum? Quoniam non oblivisceris retributiones ejus, hoc sacrificio delectatur: «Benedic, anima, Dominum. Sacrificium laudis glorificabit me: immola Deo sacrificium laudis, et redde Altissimo vota tua» . Laudari se vult Deus; et hoc, ut tu proficias, non ut ille sublimetur. Non est omnino quod illi retribuere: et quod exigit, non sibi, sed tibi exigit; tibi proderit, tibi servatur. Non hoc a te amat, quod illum augeat, sed quod te ad illum perducat. Propterea quaerebant martyres, deficiebant quodammodo non inveniendo, et dicebant, «Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi?» Et non invenerunt quid retribuerent, nisi, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo» . Quid retribues Domino? Cogitabas enim, et non inveniebas: «Calicem salutaris accipiam.» Quid
Abbreviated transcription (Latin):
sentio. decidam: dormitabo: Con¬
firma itaq: me in eis uerbis tuis quȩ
iam teneo : quae iam facio ut ex his
adalia possim proficiendo ꝑtendere:
Et quid impedit inuia iustificatio¬
num dĩ sic ambulare: ut homo faci¬
le possit ad illa &iam mirabilia per¬
uenire: Quid putamus : nisi quod
a sea moueri in consequentibus ro¬
gat dicens : Uiam iniquitatis a mo¬
ue ame. Et quia lex factorum sub¬
intrauit. ut abunda ret delictum.
Sequitur etdicit: Et lege tua
miserere mei: Qualege. nisi lege.
fidei: Audi apostolum. Ubi est

Expanded text:
sentio, decidam dormitando: confirma itaque me in eis verbis tuis quae jam teneo, quae jam facio, ut ex eis ad alia possim proficiendo pertendere. Et quid impedit in via justificationum Dei sic ambulare, ut homo facile possit ad illa etiam mirabilia pervenire? Quid putamus, nisi quod a se amoveri in consequentibus rogat dicens: «Viam iniquitatis amove a me?» Et quia «lex» factorum «subintravit, ut abundaret delictum» ; sequitur, et dicit, «Et» «lege tua miserere mei.» Qua lege, nisi lege fidei? Audi Apostolum: «Ubi est
Abbreviated transcription (Latin):
quia panis est cordis: Iam enĩdix¬
erat depane superius. utelucat pa¬
nem d&erra s non dixerat qualis pa¬
nis sit ille &uinum lȩtificat cor
hominis: Vid&ur iam dicere despĩ¬
tali uino: Nam ideõ l&ificat corhomi¬
nis: Sed adhuc petetur deuino isto
dici : quia hebrii quasi l&i corde ui¬
dentur apparere. ut inã l&entur &
non rixentur .: Diotsmihia quid l&̧ius
hebrio : immo quid in sanius hebrio.
quid plerumq: iracundius Est ergo
uinum : quoduere l&ificat cor: &ñ
nouit aliud nisil&ificare cor. Sed
neputes hoc quidem despĩtali uino
nis inquit corhominis confirmat.
Ergo sic accipe depane : quomodo acci¬
pis deuino: Intus esuri intus siti. Bea
tiqui esuriunt &sitiunt iustitiam ꝗa
ipsi saturabuntur. Panis iustitia est.

Expanded text:
quia panis est cordis. Jam enim dixquia panis est cordis. Jam enim dixerat de pane superius, «Ut educat panem de terra,» sed non dixerat qualis panis sit ille. «Et vinum laetificat cor hominis.» Videtur jam dicere de spirituali vino; nam id laetificat cor hominis. Sed adhuc putetur de vino isto dici, quia ebrii quasi laeti corde videntur apparere. Utinam laetentur, et non rixentur. Dicis mihi: Quid laetius ebrio? Imo quid insanius ebrio? quid plerumque iracundius? Est ergo vinum quod vere laetificat cor, et non novit aliud nisi laetificare cor. Sed ne putes hoc quidem de spirituali vino nis,» inquit, «cor hominis confirmat.» Ergo sic accipe de pane, quomodo accipis de vino; intus esuri, intus siti: «Beati» enim «qui esuriunt et sitiunt justitiam, quia ipsi saturabuntur» . Panis ille justitia est
Abbreviated transcription (Latin):
tia quidam quȩ ẽ hominum: ad homi¬
nes ꝑspicua ad conciliandum scm̃ a¬
morem : Olcum dicitur innitore
diuino: & quõ excellentissima in xp̃õ
apparuit : totus orbis eum diligit.: qui
cum contemptus hic e&. adoratur mo¬
do abomnigente: Quo ipsius ẽ regnũ.
&ipse dominabitur gentium .: Tanta
enim ẽ gratia eius. utmulti qui in eũ
non credunt. laudent eũ: & ꝓpt̃ea
dicant. Nolle se in eum credere: ꝗa
nemo potest implere quodiub&.
Laudando inpediuntur qui in illum
uituperando se uiebant: Amat̾ ta¬
m̃ab hominibus p̃dicatur ab hominib
quia excellenter unctłs: ideo xp̃s: xp̃s
unctus: sed corpus suum totum per¬
unguit : Om̃ ergo uenientes accipiunt
gratiam. ut exilar&ur facief in oleo:
& panis cor hominis cõfirmat: quodẽ
hoc fr̃i quasi coegit intellegi. de quo
pane dicer&: Panis enĩ iste uisilis.
stomachum cõfirmat. uentrẽ cõfir¬
mat.: Est alius panis qui confirmat.

Expanded text:
tia quaedam quae est hominum ad homitia quaedam quae est hominum ad homines perspicua, ad conciliandum sanctum amorem, oleum dicitur, in nitore divino; et quoniam excellentissima in Christo apparuit, totus orbis eum diligit: qui cum contemptus hic esset, adoratur modo ab omni gente: «Quoniam ipsius est regnum, et ipse dominabitur gentium» . Tanta est enim ejus gratia, ut multi qui in eum non credunt, laudent eum, et propterea dicant nolle se in eum credere, quia nemo potest implere quod jubet. Laudando impediuntur, qui in illum tuperando saeviebant. Amatur tamen ab omnibus, praedicatur ab omnibus; quia excellenter unctus, ideo Christus. CUnctus: sed corpus suum totum perunguit. Omnes ergo venientes accipiunt gratiam, ut exhilaretur facies in oleo. 14. «Et panis cor hominis confirmat.» Quid est hoc, fratres? Quasi coegit intelligi de quo pane diceret. Panis enim iste visibilis stomachum confirmat, ventrem confirmat: est alius panis qui cor confirmat,
Abbreviated transcription (Latin):
ra panis educatur: uerbum dĩ dea¬
postolis de dispensatoribus sacram̃¬
torum dĩ. Ad hoc interra ambulan¬
tibus. ad hoc corpus terrenum por
Immo se omnis homo adebri&atem
par&.: Calixtuus in ebrians. quã p̃cla¬
rusẽ. Nolumus dicere nemose
mnebriat: In ebriamini: seduidete
unde: Siuos in ebriat calix dnĩ p̃cla¬
rus : uidebitur ista ebri&as in operi¬
bus ur̃is. uidebitur in scõ amore iusti¬
ciȩ : uidebitur postremo in alienatione
mentis urȩ. Sed a terrenis incaelum.
Vtexilar& faciem inoleo. uideo quȩ ter¬
ra quantum fructum educat. Sipelu¬
cat fęnum iumentis. non isti serui uen¬
dunt quodelant. Nonenĩ uenditores
euangelii sunt.. Gratislant quȩ gra¬
tis acceperunt. Caudent bonis operi¬
goquȩrunt datum : sed requirent fruc¬
tum: Quidẽ ex hilaratio faciei in oleo.
gratiae dinator quidam in manifes¬
tatione. sicut dic̃ apostolus: Vnicuiq
aut̃ datur sp̃s admanifestationẽ: Gra¬

Expanded text:
ra panis educatur? Verbum Dei de Ara panis educatur? Verbum Dei de Apostolis, de dispensatoribus Sacramentorum Dei, adhuc in terra ambulantibus, adhuc corpus terrenum portimo se omnis homo ad ebrietatem paret. «Calix tuus inebrians quam praeclarus est» ! Nolumus dicere: Nemo se inebriet. Inebriamini, sed videte unde. Si vos inebriat calix Domini praeclarus, videbitur ista inebrietas in operibus vestris, videbitur in sancto amore justitiae, videbitur postremo in alienatione mentis vestrae, sed a terrenis in coelum. «Ut exhilaret faciem ejus in oleo.» Video quae terra quantum fructum educat, si producat fenum jumentis. Non isti servi vendunt quod dant; non enim venditores Evangelii sunt: gratis dant, quia gratis acceperunt. Gaudent bonis operiim quaerunt datum, sed requirunt fructum. Quid est exhilaratio faciei in oleo? Gratia Dei, nitor quidam in manifestationem; sicut dicit Apostolus: «Unicuique autem datur Spiritus ad manifestationem» . Gra
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi corde lapideo : Quod significatũ
est lapideis tabulis: decimas dabant.
etiam gemite &nihil huc exeat sige¬
mitis Parturite : si parturitis: pari¬
te : quare gemitus in anis. quarege¬
mitus sterilis : uiscera torquentur: an
nonẽ intus quod edatur rigansmon¬
tes desuperibribsius defructu operum
tuorum satiabitur terra: Beatiqui
faciunt. beati qui ista fructuore audi¬
unt: beati qui non in aniter clamant.:
defructu operum tuorum satiabitur
terra. Producens fenum iumentis.
& herbam seruituti hominum: Vtꝗd
hoc: uteducat panem d&erra: quem
panen. xp̃m. : Dequa terra de p&ro
depaulo. deceteris dispensatoribus
ueritatis : Audiquia d&erra: habe¬
mus inquit thesaurum istum inua¬
sis uictilib uteminentia uirtutis sit
dĩ: Ipse ẽ panis qui dȩcelo descendit.
ut d&erraeducatur. cum ꝑseruorum
suorum carnem p̃dicabtur.: terra
foenum ꝓducit utpanem de terra
educat: quȩ terra foenum ꝓducit::
plebes piȩ. plebes scȩ̃. Vide qua ter¬

Expanded text:
ipsi corde lapideo, quod significatum est lapideis tabulis, decimas dabant. Etiam gemitis, et nihil adhuc exit. Si gemitis, parturite; si parturitis, parite. Quare gemitus inanis? quare gemitus sterilis? Viscera torquentur, an non est intus quod edatur? «Rigans montes de superioribus suis: de fructu operum tuorum satiabitur terra.» Beati qui faciunt, beati qui ista fructuose audiunt, beati qui non inaniter clamant. «De fructu operum tuorum satiabitur terra: producens fenum jumentis, et herbam servituti hominum.» Utquid hoc? «Ut educat panem de terra.» Quem panem? Christum. De qua terra? De Petro, de Paulo, de caeteris dispensatoribus veritatis. Audi quia de terra: «Habemus,» inquit, «thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia sit virtutis Dei» . Ipse est panis qui de coelo descendit , ut e terra educatur, cum per servorum suorum carnem praedicatur. Terra fenum producit, ut panem de terra educat. Quae terra fenum producit? Plebes piae, plebes sanctae. Ut de qua ter
Abbreviated transcription (Latin):
nescio hic sensus in eis locis omnibus
obtineri: sane ubi audiuimus quod
sequitur : Concupiui salutare
tuum dñe. Etiam nolentibus om¬
nibus inimicis. salutare dĩ nobis xp̃s
occurrat.: Ipsum se concupisse
iusti antiqui. ueracissime confiten¬
tur: Ipsum concupiuit eđa uen¬
turum de uisceribus matris: Ipsũ
mea. quia lex perhibet testimoniũ
ditur adiustitiam. ore confessiofit

Expanded text:
possit hic sensus in eis locis omnibus possit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, Domine;» etiam nolentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus occurrat: ipsum se concupisse justi antiqui veracissime confitentur, ipsum concupivit Ecclesia venturum de visceribus matris, ipsum mea est:» quia lex perhibet testimonium ditur ad justitiam, ore autem confessio fit
Abbreviated transcription (Latin):
a tua. quia om̃a mandata iustitia
Cum haec sepronuntiaturiĩ dicit :
Vtiq: ministerfit uerbi : Quamuis
enĩ ds̃ doceat intrinsecus tamen
fides exauditu est: Et quomodo
audiunt sine prȩdicante: Neq
enĩ quia ds̃ dat incrementũ: ideo
a contradicentib: et ꝑsequentibus.
cum fuerit pronuntiator eloquiorũ
dĩꝰ propter quod adiungit̃. Fiat
manus tua ut saluum mefaciat: quõ
mandatatua elegi Vt non timerẽ.
nec solum cormeũ tener&. sed lingua
& iam pronuntiaret eloquiatua.
mandata tua elegi: timoremq amo¬
re compressi. Fiat ergo manus tua
eos inanima non permisit occidi:
Nam secundũ carnem uanasalus ho¬
minis: potest et sic accipi. manus tua.
Vt manus dĩ xp̃s intellegatur. Iuxta
illud esaiae. et brachium dñi cuire¬
uelatum ẽ : Non enim erat factus
unigenitus. cum per eũ facta sintom¬
nia. sed factus est ex semine dauid.
utes set ih̃s. idest saluator. quiaiam
erat creator T Sed cum familiare
sit scripturae : Fiat manus tua &

Expanded text:
a tua, quia omnia mandata tua justitia». Cum haec se pronuntiaturum dicit, utique minister fit verbi. Quamvis enim Deus doceat intrinsecus; tamen fides ex auditu est: et quomodo audiunt sine praedicante ? Neque enim quia Deus dat incrementum , ideo a contradicentibus et persequentibus, cum fuerit pronuntiator eloquiorum Dei: propter quod adjunxit, «Fiat manus tua, ut salvum me faciat; quia mandata tua elegi.» Ut non timerem, nec solum cor meum teneret, sed lingua etiam pronuntiaret eloquia tua; «mandata tua elegi,» timoremque amore compressi. Fiat ergo manus tua,eos in anima non permisit occidi: nam secundum carnem vana salus hominis . Potest et sic accipi. «Fiat manus tua,» ut manus Dei Christus intelligatur; juxta illud Isaiae, «Et brachium Domini cui revelatum est» ? Non enim erat factus Unigenitus, cum per eum facta sint omnia ; sed factus est ex semine David , ut esset Jesus, id est Salvator, qui jam erat Creator. Sed cum familiare sit Scripturae, «Fiat manus tua;» et,
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Sed quisquis corporaliter
gestis oculũ cordis infigit : neq in
gratiã spiritalis intellectus exten¬
ditur. Habitat cogitatione intẽ¬
pli lapidib quibus iusibilis fabri¬
ca manibus hominũ instructa con¬
surgit : nec ipse lapis uiuus effi¬
citur: templo illi ac commodat᷑
atq aptus .: Quod insuo corpore
primũ dñs figurauit cum ait.
Soluite templũ hoc: et in triduo
suscitabo illud. Est enim corpus
dñi plenius ipsa scã ecclesia:
cuius caput ascendit in celum:
qui ẽ maxime lapis uiuus. lapis
angularis. De quo beatus pe¬
trus dicit Adquẽ accedimus
lapidẽ uiuum ab hominibus re¬
probatũ. adõ autem electum et ho¬
norificatum.⁊ Et uos ergo tã quã
lapides uiui aedificamini in domũ
spiritalẽ in sacerdociũ scm̃: offe¬
rentes spiritales uictimas accep

Expanded text:
etur . Sed quisquis corporaliter gestis oculum cordis infigit, neque inde in gratiam spiritualis intellectus extenditur, habitat cogitatione in lapidibus templi, quibus visibilis fabrica manibus hominum instructa consurgit; nec ipse lapis vivus efficitur, templo illi accommodatus atque aptus, quod in suo corpore primum Dominus figuravit, cum ait: «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Est enim corpus Domini plenius ipsa sancta Ecclesia, cujus caput ascendit in coelum, qui est maxime lapis vivus, lapis angularis, de quo beatus Petrus dicit: «Ad quem accedentes lapidem vivum, ab hominibus reprobatum, a Deo autem electum et honorificatum; et volapides vivi aedificamini in domum spiritualem, in sacerdotium sanctum, offerentes spirituales hostias ip
Abbreviated transcription (Latin):
Et iterũ scriptum ẽ. Quõ corpus qđ
corrumpitur ad grauat animã : et
de primat terrena inhabitatio.
sensum multa cogitantem. Qui
aũ diuidicat nos dñs est: nec an¬
te tempus uidicare debemus: do¬
nec ueniat dñs et in luminet ab¬
scondita tenebrarũ : et manifes¬
tat cogitationes cordis: et tunc
laus erit unicuiq ado. Uide¬
crit ergo ille quantũ quisq pro¬
ficiat in mandatis eius. Tamen
uolet nimis qui pacẽ illius coae¬
dificationis ad amauerit. Nec
iam desperare debet. quõ in man¬
datis uolet nimis: et pax inter¬
ra hominib bonȩ uoluntatis.
Inde potens in terra erit semen
eiꝰ ÷ semen futurae messis opera

Expanded text:
Et iterum scriptum est: Quoniam corpus quod Et iterum scriptum est: Quoniam corpus quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Qui autem judicat nos, Dominus est: nec ante tempus judicare debemus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae veluntatis . 3. « Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae messis, opera
Abbreviated transcription (Latin):
ta intemplũ scm in dño: in quo et
uos coedificamini in habitaculum
dñi in spũ: hoc ẽ templũ dĩ ad qđ
pertinet sacramentũ propheta¬
tionis aggei et Zachariae
Cui rursum idem apostolus dicit.
tem plum enim dĩ scm̃ est. qđ estis
uos. Quis quis legit se ad huus
opus coedificationis: et ad spem
scaẽ firmęq conpaginis: tamquã
lapidem uiuũ ab huius mundi rui¬
nosa labe conuerti: Intellegit
Intellegit
titulũ psalmi: in tellegit conuer¬
sionẽ aggei et rachariae: cantet
ergo quȩ sequntur. nontã linguae
uoce quã uitae. Frit enim ȩdi¬
ficio perfectio in effabilis : pax il¬
la sapientiae cuius initiũ est ti¬
mor dñi. Inde ergo incipi¬
at quẽ coedificat ista conuer¬
si o
EATUS UIR QUITIMET DNDI:
in mandatis eius eilis uolet ni¬
mis: Viderit ds̃. qui solus et
uera citer et misericorditer iudicat.
quantum proficiat inmandatis
eius. quõ temptatio ẽ uita huma¬
na super terrã. sicut sc̃s iob dicit.

Expanded text:
um in Domino, in quo et vos coaedificamini in habitaculum Domini in spiritu» . Hoc est templum Dei, ad quod pertinet sacramentum prophetationis Aggaei et Zachariae: cui rursus idem apostolus dicit, «Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos» . Quisquis igitur se ad opus hujus coaedificationis, et ad spem sanctae firmaeque compaginis, tanquam lapidem vivum ab hujus mundi ruinosa labe convertit; intelligit titulum Psalmi, intelligit conversionem Aggaei et Zachariae. Cantet ergo quae sequuntur, non tam linguae voce, quam vitae. Erit enim aedificii perfectio, ineffabilis pax illa sapientiae, cujus initium est timor Domini : inde ergo incipiat, quem coaedificat ista conversioenim vir qui timet Dominum, in mandatis ejus volet nimis. Viderit Deus, qui solus et veraciter et misericorditer judicat, quantum iste proficiat in mandatis ejus. Quoniam tentatio est vita humana super terram, sicut sanctus Job dicit .
Abbreviated transcription (Latin):
ciosum: et qui crediderit in illũ
non confundetur. Ergo fiat quis¬
q: lapis uiuus ad talẽ fabricã ido¬
neus: spiritaliter intellegat tem¬
pli renouationẽ exriuna uetere.
quae in adã facta ẽ: reparatio¬
nẽ populi noui secundũ nouum
hominẽ atq caelestẽ. Ut sicut
portauimus imaginẽ terreni : por¬
temus et imaginẽ cius qui decelo ẽ
quo possimus post omnes huius se
culi aetates: tamquã post septua¬
ginta annos: qui mistice per fec¬
tionis numero pre signantur :
Et tamquã postcaptiuitatẽ. longin¬
q peregrinatio non ruitura mole
construi : sed uera in mortalitate

Expanded text:
iosum, et qui crediderit in illum, non confundetur» . Ergo ut fiat quisque lapis vivus ad talem fabricam idoneus, spiritualiter intelligat templi renovationem ex ruina vetere quae in Adam facta est, reparationem novi populi secundum novum hominem atque coelestem: ut sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est , quo possimus post omnes saeculi hujus aetates tanquam post septuaginta annos, qui mystico perfectionis numero praesignantur, et tanquam post captivitatem longinquae peregrinationis, non ruitura mole construi, sed
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur.: Non hic montes accipiamꝰ
quasi terrenos. neq cãpos. quasi t̃renos.¬
ed fluctus tam magnꝰ ut montib: com¬
paretur: fluctuauit aliquandomare.
& fluctus eius tam quã montes fuerunt.
Quimontes illos a postolos operirent. Sed
quamdiu ascendunt montes. & descendunt
campi. se uierunt placati sunt.: Cum sȩ¬
uiebant inontes erant: Cum placati sunt.
campi facti sunt: fundauit enĩ eis locum:
Est quidam m&us. quasi profun¬
dus locus. quo recepta sunt quo¬
dam modo omnia seuientia corda
mortalium: quam multimodo & fal¬
si &amarisunt. & tamen qui&i.
Quam multi. quidulcescere nolunt.
Quidest quod dulcescere nolunt. qui
inxp̃m adhuc credere nolunt.
Etquam uis multi sunt qui non dum
crediderunt. Quid faciunt aecclesi¬
ae: montes erant aliquando: mo¬
do cam pi sunt: Tamen fratres me¬
i & malitia mare est: quare ergo
non saeuiunt modo: quare non in¬
saniunt. quare nondant operam:
si non possunt auertere terrã nr̃am.

Expanded text:
loquitur. Non hic montes accipiamus, loquitur. Non hic montes accipiamus, quasi terrenos; neque campos, quasi terrenos: sed fluctus tam magnos, ut montibus comparentur. Fluctuavit aliquando mare, et fluctus ejus tanquam montes fuerunt, qui montes illos Apostolos operirent. Sed quamdiu «ascendunt montes, et descendunt Saevierunt, et placati sunt. Cum saeviebant, montes erant: cum placati sunt, campi facti sunt; fundavit enim eis locum. Est quidam meatus, quasi profundus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia saevientia corda mortalium. Quam multi modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam multi sunt qui dulcescere nolunt? Qui sunt qui dulcescere nolunt? Qui in Christum adhuc credere nolunt. Et quamvis multi sunt qui nondum crediderunt, quid faciunt Ecclesiae? Montes erant aliquando, modo campi sunt: tamen, fratres mei, et malacia mare est. Quare enim non saeviunt modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si non possunt evertere terram nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
runt.: Tammontes ipsi extant. Petrus Pau¬
lus: quomodo eminent: Quiante ꝑ
secutorib premebantur. Nunc ab impe¬
ratorib: uenerantur. Eugerunt enim
aquae ab increpationedĩ. quia cor regũ
eminuit auctoritas apostolica.: Num¬
quid & quando supra erant aquae mon¬
tium defecerat magnitudo. Sed ta m̃ fr̃s mo
ut om̃s uiderent eminentiã montiũ. ꝑ quos
montes salus ess& generihumano: Quia leuaui
oculos meos in montes undeueni& auxiliũmi hi:
Ab increpatione dñi fugeruntaquȩ Auoce to¬
nitruitiui formidabunt : Lamquis non t̃reat᷑
uocednĩꝑ apostolos uoce dĩ ꝑscripturas. ꝑ
nubes eius ÷ Conqͥeuit mare. formidauerunt
aquae. Nud ati sunt montes. Iussit imperator:
Sed quidiussiss& nisi dr̃tonuis s& qui a uolu¬
it ds̃. illiiusserunt. & factũ est Ergonul¬
lus sibi hominum arrog& aliquid formida¬
uerunt aquȩ. sed auoce tonitrui tui.
amecce cum uoluitds̃. fuger̃ aquȩ. ne
premerent montes: Antequã id fier&.

Expanded text:
runt. Jam montes ipsi exstant Petrus et Paulus: quomodo eminent? Qui ante a persecutoribus premebantur, nunc ab imperatoribus venerantur. Fugerunt enim aquae ab increpatione Dei: quia cor regum eminuit auctoritas apostolica. Numquid et quando supra erant aquae,ium defecerat magnitudo? Sed tamen, fratres mei, ut omnes viderent eminentiam montium, per quos montes salus esset generi humano, quia, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi» ; ab increpatione Dei fugerunt aquae. «A voce tonitrus tui formidabunt.» Jam quis non terreatur a voce Dei per Apostolos, voce Dei per Scripturas, per nubes ejus? Conquievit mare, formidaverunt aquae, nudati sunt montes, jussit imperator. Sed quis jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi jusserunt, et factum est. Ergo nullus sibi hominum arroget aliquid; formidaverunt aquae, sed «a voce tonitrus tui.» Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aquae, ne premerent montes; antequam id fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
quoddictum est. narrate omnia mirabili¬
a eius. hoc sit cantate ei. Quoduero
dictum est. Laudamini in nomine scõ eius
hoc sit psalliteei: Huic quippe semini
&iam ipse dñs dicit. Luceant opera ur̃a
coram hominib ut uideant bona facta
ur̃a &glorificent patrem ur̃m qui incae¬
lis est: Hic ergo dĩ precepta ipsa consi¬
derans quorum preceptorum opera
laudes sunt eius quioperatur insuis ait.
Quis loquetur potentias dñi. quiscumau
opera preceptorum eius: quia inquantũ
fiunt. & si non omnia quae audita sunt
fiunt: ille laudandus est quio peratur
in nobis & uelle operari probona uo lunta

Expanded text:
quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes sunt ejus qui operatur in suis, ait, «Quis loquetur potentias Domini?» quoniam opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus est, «qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona volunta
Abbreviated transcription (Latin):
sus ut duo ista soladicamus.: Adde t̃
tium : ambitiosus In honorum cupidi¬
tate: quantae spinae in luxuria. in ar¬
dore auaritiae. quantaespinae: in ar¬
dore auaritiae quantae spinae. in luxu¬

Expanded text:
sus, ut duo ista sola dicamus; adde et tertium, ambitiosus: in honorum cupiditate quantae spinae? in luxurie libidinum quantae spinae? in ardore avaritiae quantae spinae? Amo
Abbreviated transcription (Latin):
sine promissionis gratia ñ solum
auferre: uerum et augere peccatũ .:
Vnde et illud est : Lex intrauit᷑ ut
abundaret delictum: sed quia
omnia per gratiam dimittuntur:
non solum quae sine lege. uerum
&iam quae in lege commissa sunt.
Ideo ibi secutus ad iunxit: ubi autẽ
abundauit delictum: supera¬
bundabit gratia : Non itaq: pre¬
uaricantes deputat om̃s peccato¬
res apłs: sed eos tantum preuari¬
cantes deputat quitrans grediun¬
tur legem: Ubi enim lex ñ ẽ inquit.
nec preuaricatio: Ac per hoc secun¬
dum a postolum: Omnis quidem
preuaricator peccator est quia pec¬
cat in lege. Sed non omnis pecca¬
tor preuaricator est quia peccant
aliqui sinelege. Ubi aũ non est
lex nec preuaricatio: Porro
sinemo sine lege peccaret: non idem
ipse aposto lus diceret: Qui cum¬
q: sinelege peccauerunt: sine lege
peribunt : Secundum istum ue¬
ro psalmum: si preuaricantes s̃
omnes peccatores: nullum estuti

Expanded text:
sine promissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur, non solum quae sine lege, verum etiam quae in lege commissa sunt; ideo ibi secutus adjunxit: «Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia» . Non itaque praevaricantes deputat omnes peccatores Apostolus, sed eos tantum praevaricantes deputat qui transgrediuntur legem. «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio.» Ac per hoc secundum Apostolum, omnis quidem praevaricator peccator est, quia peccat in lege, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum vero psalmum, si praevaricantes sunt omnes peccatores terrae, nullum est uti
Abbreviated transcription (Latin):
Prodest autem illis fortasse quod
non audint modo. quod audierunt
quiad fuerunt. ut & ipsidiscant
adesse: Legamus ergo cursim
sionem & decorem induisti. Con¬
fitemini. ut decoremini. ut indu¬
at uos circum amictus lucem uelud
uestimentum. circũ a mictꝰ ecclesiã
suã. quia ipsa factaẽ lux in illo quȩ
prius erat tenebrae insẽ: Dicente
apło. Euistis aliquando tenebrȩ : nunc
aut luxindnõ Extendens cȩlumsi cut
pellem. uel tam facile quantupellẽ:

Expanded text:
prodest autem illis fortasse, quod prodest autem illis fortasse, quod non audiunt modo quod audierunt qui adfuerunt, ut et ipsi discant adesse. Legamus ergo cursim.sionem et decorem induisti.» Confitemini, ut decoremini, ut induat vos. «Circumamictus lucem sicut vestimentum.» Circumamictus Ecclesiam suam; quia ipsa facta est lux in illo, quae prius erat tenebrae in se, dicente Apostolo: «Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . «Extendens coelum sicut pellem:» vel tam fa
Abbreviated transcription (Latin):
quihabitans & in uobis. Eexigitista
denobis.: Deinde domno & patrip̃¬
senti & iubenti. & oranti prome: De¬
inde urãe uiolentiae. quia extorque¬
tis etiam in firmis uirib: nris: tamen
quantum dnr̃ donat: qui et ipsas uires
uobis orantibus donare dignetur: Qm̃
psalmihuius primas partes. dieiam
nuꝑ p̃cedente tractauimꝰ. Etiamse¬
quentia suscipienda sunt : Etillo ad¬
iuuante incuius nomine coepimꝰ ter
totum istum psalmum. figuratis mys¬
teriis esse contextum.: Unde quod
difficilius quaeritur : solet dulcius in¬
ueniri: neputetir ista uobis obscuritate
subtracta: sed difficultate condita.:
Ad hocenimsaepe iam diximus ut de¬
tur petentib inueniatur aquaerentib .
non ꝑ strepitũ tempus amplius occupent:
Pauca enimnos dicere. temporis cogitani¬
gustia quod nouit& caritas urã.. Debere
nos exsequuis fidelis corporis. sollemne
obsequium. etiã quȩ dicta sunt re¬
petere: & rursus ex ponere non co¬
gamur: sed defuerint aliqui qui
non audierunt: non deessent .:

Expanded text:
qui habitans et in vobis exigit ista de nobis: deinde domno et patri, praesenti et jubenti et oranti pro me; deinde vestrae violentiae qua extorquetis etiam infirmis viribus nostris. Tamen, quantum Dominus donat, qui et ipsas vires vobis orantibus donare dignetur, quoniam psalmi hujus primas partes die jam nuper praecedente tractavimus; etiam sequentia suscipienda sunt, et illo adjuvante, in cujus nomine coepimus, tetotum istum psalmum figuratis mysteriis esse contextum. Unde quod difficilius quaeritur, solet dulcius inveniri. Nec putetis ista vobis obscuritate subtracta, sed difficultate condita; ad hoc, quod saepe jam diximus, ut detur petentibus, inveniatur a quaerentibus, non per strepitum tempus amplius occupent. Pauca enim nos dicere temporis cogit angustia, quod novit et Charitas vestra debere nos exsequiis fidelis corporis solemne obsequium. Ecce jam quae dicta sunt repetere, et rursus exponere non cogamur: si defuerunt aliqui, qui non audierunt, non deessent;
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo conuertant᷑
et in eum qui iustificat impium. pie cre¬
dant: atq in illo misericordiã pecca¬
tis dimissis: et ueritatem. completis
promissis. hoc ẽ uniuersas uias dñi.
inueniant In quibus ambulantes.
non operabuntur iniquitatẽ: quiu
non tenebunt infidelitatẽ. sed fidẽ
quȩ per dilectionẽ operatur. et ciu
peccatum non imputatur:¬

Expanded text:
Ergo convertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non operabuntur iniquitatem; quia non tenebunt infidelitatem, sed fidem, quae per dilectionem operatur , et cui peccatum non imputatur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qđ ẽ xp̃sihs̃ Etideo talifundam̃to sufful¬
ta : quid meruit audire : Non inclinabit᷑ in sac¬
culũ seculi : Firmauit terrã. suꝑfirmitatẽ eius.:
Nutabit eccłea sinuta uerit firmam̃tũ: Sedun¬
de nutabit xp̃s: qͥ ante quã ueniret ad nos & car¬
nẽ susciper&: Om̃aꝑ ipsũ facta s̃. & sine ipso factũ est
nihil: Quia om̃a contin& maiestate. & nos bonitate :
Nonnutabit xp̃s. non inclinabit᷑ in secłm sȩcłi: Ubi s̃
qͥ dicunt peris se demundo eccłeam quando nec
inclinari potest : Sed unde coepit dñs asserere
de coepithomo: Quiderat pͥmo. qͥa firmauit t̃rã
suꝑfirmam̃tũ eiꝰ ñ inclinabit᷑ in sacculũ sȩcłi. Abis¬
sus sicut uestim̃tũ amictꝰ ipsius. Cuius : Nũ qͥd for

Expanded text:
s Jesus» ? Et ideo tali fundamento suffulta, quid meruit audire? «Non inclinabitur in saeculum saeculi. Fundavit terram super firmitatem ejus,» Nutabit Ecclesia si nutaverit fundamentum: sed unde nutabit Christus, qui antequam veniret ad nos, et carnem susciperet, «omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; qui omnia continet majestate, et nos bonitate? Non nutante Christo, «non inclinabitur in saeculum saeculi.» Ubi sunt qui dicunt perisse de mundo Ecclesiam, quando nec inclinari potest? 6. Sed unde coepit Dominus asserere de coepit hoc? quid erat primo? «Quia fundavit terram super firmamentum ejus, non inclinabitur in saeculum saeculi. Abyss
Abbreviated transcription (Latin):
tentã ꝑtotũ mundũ nomine pellis quia
mortales inpelle significant᷑.. Dispen¬
sataẽ autẽ nobis omnis auctoritas
scripturarũ diuinarũ ꝑ homines
mor tales quorum iam mortu¬
orum fama distenditur . Qui
mꝰ scripturam diuinam.. Quae su¬
periora ẽ scripturae diuinȩ: Prȩ¬
ceptũ quonihil est eminentius carita¬
tis.: Quare aũ aquis comparata ẽ.
caritas: Quia caritas dĩ diffusa ẽ

Expanded text:
tentam per totum mundum nomine pellis; quia mortalitas in pelle significatur, dispensata est autem nobis omnis auctoritas Scripturarum divinarum per homines mortales, quorum jam mortuorum fama distenditur. 3. «mus Scripturam divinam. Quae superiora Scripturae divinae? Praeceptum, quo nihil est eminentius, charitatis. Quare autem aquis comparata est charitas? «Quia charitas Dei diffusa est
Abbreviated transcription (Latin):
bi inique agebant usq: ualde. Ale¬
ge aũ tua non declinaui: Super¬
bos intellegi uoluit persecutores
humilium: Hoc est impios perse¬
cutores piorum: Et ideo subiecit.
Alege aũ tua non declinaui. Quia
hoc eum facere illorũ persecutio
compellebat quos usq ualde.
Inique dicit egisse : quia non solũ
erant impii. uerum etiã pios.
impios eẽ cogebant: In hac humi¬
litate hoc est in hac tribulatione.
spes consolata est: quaed ata est in

Expanded text:
bi inique agebant usque valde; a lebi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi. Superbos intelligi voluit persecutores humilium, hoc est, impios persecutores piorum; et ideo subjecit, A lege autem tua non declinavi, quia hoc eum facere pecompellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in
Abbreviated transcription (Latin):
quae scĩs data est inuerbo dĩ aduito¬
rium gratiȩ pollicentis. nequisq
deficiat: Dequa re dicit apłs:
Fidelis ds̃ qui non per mittãt uos
temptari super id quod petistis.
sed faciat cum temptatione &iã
exitum ut possitis sustinere.
Hanc spem dedit &iam saluator
ore suo. quando ait: Hac nocte
postulauit satanas uexare uossic̃
triticum: et ego rogaui prote pe¬
tre nedeficiat fides tua. Hanc
spem dedit et inoratione quã do¬
cuit : ubimonuit ut dicamꝰ : Nenos in¬
feras intemptationẽ : Quodammodo
enĩ promisit sed aturũ suis pericli¬
tantibus quod diciuoluit ab oranti¬
bus ⁊ Et nimirũ de hac spe magisiste
psalmus intellegendus est dicere:
Haec me consolata est inhumilitu¬
te mea. quõ uerbũ tuum uiuifica¬
uit me: Quod ex pressius interp̃¬
tati sunt. qui ñ uerbum sed eloqui¬
um posuerunt. Grecus enĩ logion
habet quod est eloquium non logos
quod est uerbum. Seqͥ aũ: Super

Expanded text:
quae sanctis data est in verbo Dei adjutoquae sanctis data est in verbo Dei adjutorium gratiae pollicentis, ne quisque deficiat. De qua spe dicit Apostolus: «Fidelis Deus qui non permittet vos tentari super id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam exilum, ut possitis sustinere» . Hanc spem dedit etiam Salvator ore suo, quando ait: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expressius interpretati sunt qui non «verbum,» sed «eloquium» posuerunt: graecus enim λόγιον habet, quod est «eloquium;» non λόγος quod est «verbum.» 3.
Abbreviated transcription (Latin):
in libro sapientiae. Indolore susti¬
ne et in humilitate tua patientiã
habe: quõ in igne probatur aurũ
etargentum. Homines uero accep¬
tabiles in camino humiliationis.
Quodait acceptabile sibi spemde¬
dit. quae consolaretur in humili¬
tate: Et dñs ds̃ hanc humilitatẽ
cum discipulis predicaret aper¬
secutoribus eẽ uenturam: non eos
sine spe reliquid. sed hanc etiam
qua consolarentur dedit dicens:
Inpatientia ur̃a possi debitis ani¬
mas urãs : De ipso quoq: corpore
quod ab immicis posset occidi. et
quasi penitus interire: capillus
inquit capitis uri non peribit.
Haec spes dataest corpori xp̃i.
quod est aecła: qua consolaretus
in humilitate sua. propt̃ quã spem
dicit et apostolus paulus Si autẽ
quod non uidemus speramus. per
patientiam expectamus : Sed aet̾¬
norum est spes ista prȩmiorũ : Est
alia spes quae in humilitate tribu¬
lationis plurimum consolatur.

Expanded text:
in libro Sapientiae: «In dolore sustiin libro Sapientiae: «In dolore sustine, et in humilitate tua patientiam habe; quoniam in igne probatur aurum et argentum, homines vero acceptabiles in camino humiliationis» . Quod ait «acceptabiles,» ibi spem dedit quae consolaretur in humilitate. Et Dominus Jesus hanc humilitatem cum discipulis praediceret a persecutoribus esse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis vestri non peribit» . Haec spes data est corpori Christi, quod est Ecclesia, qua consolaretur in humilitate sua. Propter quam spem dicit et apostolus Paulus: «Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed aeternorum est spes ista praemiorum: est et alia spes quae in humilitate tribulationis plurimum consolatur,
Abbreviated transcription (Latin):
certe dis positione: non deficiente
memoria nec obscurata intelle¬
gentia: nec uoluntate mutata
Cum itaque dicitur ei. memen¬
to: orantis desiderium : quia pro¬
missum poscit ostenditur : Et¬
hoc extenditur non ds̃ quasi ei de
mente id exciderit .: amͦmonetur.
Memento inquit uerbitui seruo
tuo: Hoc est imple promis sum
seruo tuo in quo spem de distimih:
Hocẽ in quo uerbo quõ promis isti:
me sperare fecisti: Haec me con
scilicet spes quȩ data humilibus:
Dicente scriptura. Ds superbis
resistit humilibus aũ datgratiã:
Unde oreproprio etiã ipsed ñs
bitur. Bene hic intellegimus
etiam illam humilitatem : non qua
se quis quis humiliat confitendo pec¬
cata: nesibi arrogando iustitiam i
sed quasi quisq humiliatur aliqua
tribulatione uel deiectione quam
meruit eius superbia: aut exercet᷑.
probaturq: patientia. Un de pau¬
lo post dicit hic psalmus: Prius quã
humiliarer ego deliqui: Et illud

Expanded text:
certa dispositione, non deficiente certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum poscit, ostenditur, et extenditur; non Deus, quasi ei de mente id exciderit, admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti mihi:» hoc est, in quo verbo, quoniam promisisti, me sperare fecisti. 2. «vers.» scilicet spes quae data est humilibus, dicente Scriptura, «Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» . Unde ore proprio etiam ipse Dominus bitur» . Bene hic intelligimus etiam illam humilitatem, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patientia: unde paulo post dicit hic psalmus, «Priusquam humiliarer, ego deliqui.» Et illud
Abbreviated transcription (Latin):
tui seruo tuo in quo mihi spemde¬
disti. Haec me consolata est in hu¬
militate mea quõ uerbũ tuũ uiui¬
ficauit me: Num quid obliuio
sicut in hominem cadit in dm̃: Cur
ergo ei dicitur memento : quamuis
in aliis scĩs scripturae locis. ipsum
uerbum omnino ponatur : ut est :¬
Quare mei oblitus es: et obliuis ce¬
ris in opiam nr̃am: et ipseds̃ ꝑ pro¬
phetam: Omnes inquit iniquita¬
tes eius obliuis carꝰ et alibi atq
alibi sepius hoc legiturꝰ sed non ut
hominibus ista contingunt. ita
intelleguntur indõ: Nam sicut
dm̃ penitere dicitur: quando p̃¬
ter hominum spem resmutat con¬
silio. non mutato. quia consiliũ
dnĩ manet in aeternũ. Itadicitur
obliuisci. quando tardere uide¬
tur adiutorium ł promissum:
uel non retribuere digna peccan¬
tibus. Vel siquid huius modi tam¬
quam eius memoriae sitȩ lapsum.
quod speratur siue timetur etnon
fit. Dicuntur ista locutione mo¬
rali : qua humanus moueatur af¬
fectus: Quam uis haec faciat ds̃¬

Expanded text:
o tuo, in quo spem dedisti mihi. Haec me consolata est in humilitate mea, quoniam verbum tuam vivificavit me.» Numquid oblivio, sicut in hominem, cadit in Deum? Cur ergo ei dicitur, «Memento?» Quamvis in aliis sanctae Scripturae locis ipsum verbum omnino ponatur, ut est, «Quare mei oblitus es» ; et, «Oblivisceris inopiam nostram» ; et ipse Deus per Prophetam, «Omnes,» inquit, «iniquitates ejus obliviscar» : et alibi atque alibi saepius hoc legitur. Sed non ut hominibus ista contingunt, ita intelliguntur in Deo. Nam sicut Deum poenitere dicitur, quando praeter hominum spem res mutat, consilio non mutato, quia consilium Domini manet in aeternum ; ita dicitur oblivisci, quando tardare videtur adjutorium vel promissum, el non retribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitas augeri&minui: Aliquan¬
do transibit intempore facta ẽ: Sol
cognouit occasum suum: Et hic quissol
nisi sol ille iusticiȩ quẽ sibi nonortum
impii plangent infine iuditu: qui
dicturi sunt in illo die: Ergo erraui¬
mus auia ueritatis. &iusticiȩ lumen
non luxit nobis. & solnonortus nobis
et soliste oritur qui intellegit xp̃m.
Recedit aut̃ ab intellectu eius xp̃s. qui
sic iratus fratri suo fuerit utteneat
odium: Itiq irascimini &nolite
peccare: Caritas & sirascitur aliquan¬
dout corrigat. nontenetur. ea quia
non uetera uit ira ut uerter&ur in
odium. Siaut̃ ira conuersa fuerit
in odium. occid & sol suꝑiracundiam
uram Honigitur occidat sol supira
non nullis solem eẽ adorandum: ꝗa
solinscripturis aliquando xp̃m signifi¬
cat. Talis ẽ enim dementia homi¬
num : quit si ad oran dum aliꝗd dica¬
tur : Cum dititur sol xp̃m significat:
Adora ergo & p&ram : quia xp̃m signifi¬

Expanded text:
mortalitas: augeri et minui aliquando transibit; in tempora facta est. «Sol agnovit occasum suum.» Et hic quis sol, nisi sol ille justitiae, quem sibi non ortum impii plangent in die judicii? Qui dicturi sunt in illo die, «Ergo erravimus a via veritatis, et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis» . Ei sol iste oritur, qui intelligit Christum. Recedit autem ab intellectu ejus Christus, qui sic iratus fuerit fratri suo, ut teneat odium. Itaque «irascimini, et nolite peccare» . Charitas etsi irascitur aliquando, ut corrigat, non tenetur rea; quia non inveteravit ira, ut verteretur in odium. Si autem ira conversa fuerit in odium, occidit sol super iracundiam vestram. «Non» igitur «occidat sol super inonnulis solem esse adorandum, quia sol in Scripturis aliquando Christum significat. Talis est enim dementia hominum; quasi adorandum aliquid dicatur, cum dicitur, Sol Christum significat. Adora ergo et petram, quia Christum signifi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrunt. : Sedubi solnonortus ẽ: tene¬
bre enim sunt: &cum tenebre sunt :
querunt catuli leonum quos deuorent.
Ipseleo maior princeps omnium talium
leonum:: Quid deillo dictum ẽ: nes¬
citis quia aduersarius ur̃ diabolus tãquã
leo rugiens circuit querens quẽ deuor&.
ideo querentes adõ escam sibi : quia nec
temptari quis potest adiabulo nisiꝑmit¬
tente dõ: Iobsc̃s ante diabalum erat :¬
& tamen ab illo erat longe: aspectu An¬
te illũ potestate remotus ab illo: Quan¬
do auder& tẽptare. uel carnem uel fa¬
cultates eius quas possidebat : nisi acce¬
piss& potestatẽ : Quare aut̃ datur po¬
testas: aut ad lamnandos impios: aut
adꝓbandos pios: iustae hoc actum dñs
agit: Et inneminem hab& diabolus po¬
testatem: uel in aliquid eius. nisulle

Expanded text:
quaerunt, sed ubi sol non ortus est; tenequaerunt, sed ubi sol non ortus est; tenebrae enim sunt. Et cum tenebrae sunt, quaerunt catuli leonum quos devorent. Ipse leo major, princeps omnium talium leonum, quid de illo dictum est? «Nescitis quia adversarius vester diabolus, tanquam leo rugiens circuit, quaerens quem devoret» ? Ideo «quaerentes a Deo escam sibi;» quia nec tentari quis potest a diabolo, nisi permittente Deo. Job sanctus ante diabolum erat, et tamen longe ab illo erat: aspectu ante illum, potestate remotus ab illo. Quando auderet tentare vel carnem, vel facultates ejus quas possidebat, nisi accepisset potestatem? Quare autem datur potestas? Aut ad damnandos impios, aut ad probandos pios. Juste hoc totum Dominus agit; et in neminem habet diabolus potestatem, vel in aliquid ejus, nisi ille
Abbreviated transcription (Latin):
occasus eius : sienim ei displicer&. quo¬
modo pater&ur : homini enĩ quia nonẽ
ille sol: &iamsi displiceat passio sua. pa¬
titur & quod non uult: Ille aut̃ ñ pate¬
r&ur. nisiei placer&. id est nisi agnos¬
cer& occasum suũ. Non occider& quia
ipseait: Potestatem habeo ponendi ani¬
mã meã. & potestatem habeo iterum
sumendi eam: nemo tollit eam ame.
Etquid cum occidit sol. cum passus ẽ dns.:
factȩ sunt quȩdam tenebrȩ in apostolis:
defecit spes eorum: quibus primo mag¬
nus & redemptor omnium uidebatur:
Posuisti tenebras & facta nͭox. ibi ꝑtransi¬
bunt om̃ bestiȩ siluȩ: Catulileonum
rugientes utrapiant querentes adõ escã
sibi.⁊ Quid intellegam sp̃italiter catu¬
los leonum nisi spĩtalia nequitiae
Quid intellegam : nisioala demonia.
quȩ demonia pascuntur erroribus ho¬
minum: Sunt enĩ prin cipes demoni¬
orum : & sunt demonia quedam contẽ¬
tibilia: Ista demonia seducere animas

Expanded text:
occasus suus. Si enim ei displiceret, quooccasus suus. Si enim ei displiceret, quomodo pateretur? Homini enim, quia non est ille sol, etiamsi displiceat passio sua, patitur et quod non vult. Ille autem non pateretur, nisi ei placeret: id est, nisi agnosceret occasum suum, non occideret; quia ipse ait, «Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me,  Et quid, cum occidit sol, cum passus est Dominus? Factae sunt quaedam tenebrae in Apostolis, defecit spes eorum, quibus primo magnus et redemptor omnium videbatur. Quare? «Posuisti tenebras, et facta est nox: ibi pertransibunt omnes bestiae silvae. Catuli leonum rugientes, ut rapiant, quaerentes a Deo escam sibi». Quid intelligam spiritualiter catulos leonum, nisi spiritualia nequitiae ? quid intelligam nisi mala daemonia, quae daemonia pascuntur erroribus hominum? Sunt enim principes daemoniorum, et sunt daemonia quaedam contemptibilia. Ista daemonia seducere animas