comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enarius numerus potest signi fica¬
re uniuersitatis scientiã : quȩ siad
interiora &ad intellegibilia referat᷑.
fit quasi decies sexies. qđ ẽ sexaginta :
si ad terrena &corruptibilia quȩ oc¬
tonario numero significaripos sunt.
fiunt octies. decier. quod ẽ octagin¬
ta reginȩ. Ergo sunt animae reg¬
nantes in intellegibilibur & spirita¬
lib concubinȩ quemercedem acci¬
piunt terrenorum: & dequib: dictũ
est: acceperunt mercedem suã: Adu¬
lescentulȩ quarum ñ ẽ numerus:
Quarũ ñ ẽ deerminata scientia: & di¬
uersir dogmatib periditari possunt.
ut numerus quod dictũ signific& cer¬
tam & in dubitãm confirmationem
cscientiae
DETẼ PORIB: AETERUIS

Expanded text:
enarius numerus potest significare universitatis scientiam, quae si ad interiora et ad intelligibilia referatur, fit quasi decies sexies, quod est sexaginta; si ad terrena et corruptibilia, quae octogenario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo sunt animae, regnantes in intelligibilibus et spiritualibus; concubinae, quae mercedem accipiunt terrenorum, de quibus dictum est: Acceperunt mercedem suam adolescentulae, quarum non est numerus, quarum non est determinata scientia, et diversis dogmatibus periclitari possunt, ut numerus, quod dictum est, significet certam et indubitatam confirmationem scientiae. De temporibus aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
Et absorbuit uirga aaron uirgas illorx.
Sidictũ e& absorbuit draco adron uir¬
gas illorũ: intellegeret̃ uerus draco
aaron: fantisticailla figm̃ta non õbsor¬
buisse: sed uirgas: hoc enim potuit ab¬
sorberequoderant: non quod eẽ uide¬
bant᷑. & nonerant: sed quõ dix obsorbuit
uirga aaron uirgas illorum: Dracoutiq
potuit uirgas absorbere: non uirga. Sed
eonom ine appellataresẽ. undeuersaẽ.:
non in quoduersaẽ : quia in id &iã reuer¬
saẽ &ideo hocuocari debebat: quod
principalit̃ erat: Quidergo dicendũ ẽ
deuirgis magorum: utrum &ipsaieri
draconer factefuerant: sed aratione
uirgȩ appellatȩ sunt. Qua & uirga
aaron: anpotius uidebantureẽ qđ
nonerant. ludificatione ueneficia:
Quur ergo exutraq: parte . &uirgedicun¬
tur & dracones : q defigm̃tis nihil illis
differat loquendi modus: sed demons¬
trare difficileẽ : Quomodo &iã siuen
draconer factis & uirgis magorũ non fu¬
erun tamen creatores draconũ. neo¬
cl

Expanded text:
Et absorbuit uirga Aaron uirgas illorum. si dictum esset: "absorbuit draco Aaron uirgas illorum", intellegeretur uerus draco Aaron phantastica illa figmenta non absorbuisse, sed uirgas. hoc enim potuit absorbere quod erant, non quod esse uidebantur et non erant. sed quoniam dixit: absorbuit uirga Aaron uirgas illorum, draco utique potuit uirgas absorbere, non uirga. sed eo nomine appellata res est, unde uersa est. non in quod uersa est, quia in id etiam reuersa est; et ideo hoc uocari debebat quod principaliter erat. quid ergo dicendum est de uirgis magorum? utrum et ipsae ueri dracones factae fuerant, sed ea ratione uirgae appellatae sunt qua et uirga Aaron? an potius uidebantur esse quod non erant ludificatione uenefica? cur ergo ex utraque parte et uirgae dicuntur et dracones, ut de figmentis illis nihil differat loquendi modus? sed demonstrare difficile est quomodo, etiam si ueri dracones facti sunt ex uirgis magorum. non fuerint tamen creatores draconum nec
Abbreviated transcription (Latin):
ixit aliquis. non cottidie accipiendam
eucharistiam: quesieris. quare Quõ in qđ
eligendi sunt dies: quibus purius homo.
continentiusq uiuit: quo ad tantum
sacramentum dignus accedat: Quienim
manducauerit indigne: iudicium sibi
manducat &bibit: Alius contra. Immo
inquit. sitanta ẽ plaga peccati. atq impe¬
tus morbi . ut medicam̃ta differenda sint:
auctoritate antistitis. Deb& quisque
ab altare remoueri. adagendam peniten¬
tiam & adeadem auctoritate. reconci

Expanded text:
it aliquis non cotidie accipiendam eucharistiam. quaesieris: Quare? Quoniam\\ inquit, eligendi sunt dies, quibus purius homo continentiusque uiuit, quo ad tantum sacramentum dignus accedat; qui enim manducauerit indigne, iudicium sibi manducat et bibit.\' alius contra: Immo, inquit, si tanta est plaga peccati atque impetus morbi, ut medicamenta talia differenda sint, auctoritate antistitis debet quisque ab altario remoueri ad agendam paenitentiam et eadem auctoritate reconci
Abbreviated transcription (Latin):
debitã infliger&: ac sic noness& nisi so¬
lũ illud genus. quod nullo uel peccati uł
supplicii malorũ conparatione ꝓficer&:¬
& it a uelut aucta numerositate excellenti¬
ores generis. ipsorũ generũ bonorum
numerũ minuer& ergo inquiunt: est
aliquid in operibusdĩ quod alterius ma¬
lo indi geat. quoꝓficiat adbonũ: ita neob¬
sorduer̃ & excȩcati sunt hominer. Nesci¬
o quostudio contentionis: ut non audiant
ueluideant quibusdam punitis quã plu¬
rimi corrigantur: Quisenim paganur
quis uidaeur. quis her&icur. non lioc in
do mosua cotidie᷑ uerum: conuenitur

Expanded text:
debitam infligeret; ac sic non esset nisi sodebitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃scientia : Ideo nonipsius sed eorũ est
uoluntas mala : curergo creauit qͦs
tales futuros esse p̃sciebat: quia sicut
p̃uidit. quid mali essent facturi : Sic&iã
p̃uidit demalis factis eorũ quid boni
ess& ipse facturus: Sicenim eos fecit.
ut eis relinquer& unde & ipse aliqđ
facer&: quo quer quid &iam culpabilit̃
eligerent. illum dese laudabi liter ope¬
rantem inuenirent: a sequippe ha¬
bent uoluntatem malã. Ab illo autẽ
& naturã bonã & iustã poenams sibi de¬
bitã locũ aliis exercitationis aminicu
lum & timoris exemplum: sed poss&
inquiđ &iã ipsorum uoluntatem in
bonum conuertere: quõ omps est:
cur ergo non fecit: quianoluit: cur
noluerit: penes ipsum est: Pebemus
enim non plus sapere quã oport&sa¬
pere: putotamen. paulo ante satis nos
ostendisse ñ parui bon esse rationalẽ
creaturã : &iam istã quȩ malorum
conparatione cau& malũ: quod genꝰ
bonȩ creaturae utique noness & si
omnium malas uoluntates inbonũ

Expanded text:
scientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni esset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitatlum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. cur ergo non fecit? quia noluit, cur noluerit penes ipsum est; debemus enim non plus sapere quam oportet sapere. puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationabilem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
epueris sedentib: inforo & ad
inuicẽ clamantib: conũso ordi¬
ne ad ꝓposita respondit: Nã qđ ait
Lam̃ tauimꝰ & ñ plorastis adiohannẽ
ꝑtinet: cuĩ abstinentia acibis & potu
luctũ penitentiȩ significabat : Qđ aũ
ait cantauimꝰ tibus & ñ s altastis: ad
& potu lecitiã regni significabat At
illi nec humiliare cũ iohanne: nec cũ
xp̃o gaudere uoluer̃: dicentes illum
demoniũ habere. Istũ uoracẽ & ebri¬
osũ. & amicũ publicanorũ & peccato¬
rũ: qđ aũ sub iungit & iustificata ẽ
sapientia ab õnb filiis suis: ostenđ

Expanded text:
pueris sedentibus in foro et ad pueris sedentibus in foro et ad invicem clamantibus, converso ordine ad proposita respondit. Nam quod ait, Lamentavimus et non plorastis, ad Joannem pertinet, cujus abstinentia a cibis et potu luctum poenitentiae significabat. Quod autem ait, Cantavimus tibiis et non saltastis, ad et potu laetitiam regni figurabat. At illi nec humiliari cum Joanne, nec cum Christo gaudere voluerunt, dicentes illum daemonium habere, istum voracem et ebriosum, et amicum publicanorum et peccatorum. Quod autem subjungit, Et justificata est sap
Abbreviated transcription (Latin):
ũ diceret nemo nouit filiũ nisi pat̃:
ũ dix̃. & cui uoluerit pat̾ reuelare :
quẽ ad modũ cũ diceret : Nemo noũ
patrẽ nisifilius: addit aũ: &cui uo¬
luerit filius reuelare Qđ ñita intel¬
legendũ ẽ quasi filius anullo possit
cognosci: nisi apatre solo Pat̃ aũ ñ
solũ filio s etiã ab eis quib reuela¬
uerit filius: Sic enĩ potius dictũ ẽ
ut intellegam &patrẽ. & ipsũ filiũ
ꝑfiliũ reuelari: quia ipse ẽ m̃ti nr̃ȩ
lum̃: ut qđ postea intulit. & cui uo¬
luerit filius reuelare. Ñ patrem
tantũ s &iã filiũ accipias Ad totũ
enĩ qđ dix̃ in latũ ẽ: uerbo enĩ suo
sepat̃ declarat Uerbũ aũ ñ solum
id qđ ꝑ uerbũ declarat᷑ sed etiã se
ipsũ declarat: chox u.¬
Depueris sedentis: infono et
clamantis. ad illos quinechumi¬
liari cũiohanne: nec cũ xp̃o cau¬
dere uoluenunt: usiq Sit uena
cisonũ pansimonia. pulchenri¬
me docet ex lipno quã suatꝰ euan¬

Expanded text:
nisi pater, non dixit: "et cui uoluerit pater reuelare", quemadmodum cum diceret: nemo nouit patrem nisi filius, addidit: et cui uoluerit filius reuelare. quod non ita intellegendum est, quasi filius a nullo possit cognosci nisi a patre solo, pater autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit filius. sic enim potius dictum est, ut intellegamus et patrem et ipsum filium per filium reuelari, quia ipse est menti nostrae lumen, ut, quod postea intulit: et cui uoluerit filius reuelare, non patrem tantum sed etiam filium accipias. ad totum enim quod dixit inlatum est. uerbo enim suo se pater declarat; uerbum autem non solum id quod per uerbum declaratur, sed etiam se ipsum declarat. CLXpueris sedentibus in foro, et clamantibus ad illos qui nec humiliari cum Joanne nec cum Christo gaudere voluerunt, ubi quae sit vera ciborum parcimonia pulcherrime docet, ex libro II Quaestionum Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Et illud neq simanducauerimꝰ habun¬
dabimꝰ neq si ñ manducauerimꝰ ege¬
bimus: Et illud Ñ ẽ eñi regnũ dĩ esca
& potus s iusticia & pax. & gaudiũ:
Etquia solent homines multũ gaude¬
re decarnalib: epulis: addidit in sp̃u
sc̃õ Iustificat᷑ ergo sapientia ab om¬
nib filiis suis: qui intellegunt uten¬
dis t̾renis tempora oportuna eẽ de¬
bere: faculitatẽ uõ carendi talibus.
& amorem fruendi ȩ t̃rinis ñ uanan
oportere ꝑtempora si ꝑpeuo reti

Expanded text:
et illud, « Neque si manducaverimus, abunet illud, « Neque si manducaverimus, abundabimus; neque si non manducaverimus, egebimus ; et illud, » Non est enim regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax et gaudium. » Et quia solent homines multum gaudere de carnalibus epulis, addidit, in Spiritu sancto . Justificatur ergo sapientia ab omnibus filiis suis, qui intelligunt utendis terrenis tempora opportuna esse debere; facilitatem vero carendi talibus, et amorem fruendi aeternis, non variari oportere per tempora, sed perpetuo reti
Abbreviated transcription (Latin):
estimonia in quit quiꝓbatur p̃cep¬
tum ẽẽ hominiut absq peccato sit
Ad hocrespondemus . ñ utrũ p̃ceptũ sit
quęrit̃ quod ualdemanifestũ ẽ sed
hoc ipsum quo dp̃ceptum ẽẽ constat.
utrũ ẽẽ incorpore mortis huius por
ea quȩ uolumus faciamus: De quocor¬
poremortis huius ñ omnis liberat᷑
qui finit hancuitã : sedqui in hacuita¬
ta susceperitgratiam : & ne inuanum
accipiat᷑ bonis operibus egerit: Aliutt
ẽ enim exiredehoc corpore: qđ om̃s
homines diesuite huuir ultimꝰ co¬
git : Aliudẽ aũt liberari de corpore
mortis huius qđ sola dĩgratia ꝑ ihm¬
xp̃m dñmnr̃m scĩs & fidelib eius im¬
per& p̾hancaũt uit am merces ꝑfici¬
enrredditur sed eirtantum: aquib
inhacuita eiusdem mercedis meri¬
tum conparatur: Non enim ad saturi¬
tatem iustitiȩ cum hinc exeger& quis¬
q: proueni& uisi ad eam cũ hicẽ ẽsu¬
riendo & sitiendo occurrerit B eati
quippe quiesuriunt &sitiunt iusti¬
tiam. qm̃ipsi saturabuntur quam

Expanded text:
batur praeceptum esse homini ut absque peccato sit. ad hoc respondemus: non utrum praeceptum sit quaeritur, quod ualde manifestum est; sed hoc ipsum, quod praeceptum esse constat, utrum in corpore mortis huius possnon ea quae uolumus faciamus. de quo corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis huius, quod sola dei gratia m nostrum sanctis et fidelibus eius impertit. post hanc autem uitam merces perficiens redditur, sed eis tantum, a quibus in hac uita eiusdem mercedis meritum comparatur. non enim ad saturitatem iustitiae, cum hinc exierit, quisque perueniet, nisi ad eam cum hic est esuriendo et sitiendo cucurrerit; beati quippe qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Quam
Abbreviated transcription (Latin):
quib constituti quae mundus est⁊:
significationeau : Vnũ horũ uerbũ
quoddicitur stultur: inmundũ dici
potest: non natura sui sed quõ quiddã
inmundũ significat: & fortasse qđ ẽ
inrerum figuris porcur. hocẽ in rerũ
genere stultus. & tam illud animal
quã iste duȩ syllabȩ qđ diciturstulais
quiddam unũ idemq significat: In¬
mundum quippe illud animal in
lege positum est: eo qđ ñ rumin& :
nonaũ hoc eius uitium sed naturaẽ:
Sunt aũ hominer. qui per hocnimal
significantur : inmundi ꝓprio uitio
nonnatura . quicũ libenter audiant
uerba sapientiȩ: p̾ea dehis omnino
non cogitant: quod enim utile au¬
dieris. uelut ab intestino memoriae :¬
tam quã ad hos cogitationis recor

Expanded text:
nstat, utique mundum est; significatione autem unum horum uerbum, quod dicitur stultus, immundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud animal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recor
Abbreviated transcription (Latin):
quo enĩ ꝑtin& : non facies tibi idolũ. neq
ullum simulacrum : quȩcũq: incȩlo sunt
dictumẽ. nonerunt tibidualii preterme :
Sed rursus quȩrit quid di ferat : Non furtum
facies ab eo quod paulo post. de non concupis¬
cendis: proximireb: p̃cipit᷑ : Non quidẽ omnis
quirem proximi concupiscit furat᷑: Sed siom

Expanded text:
Quo enim pertinet, Non facies tibi idolum, neque Quo enim pertinet, Non facies tibi idolum, neque ullum simulacrum, quaecumque in coelo sunt dictum est, Non erunt tibi dii alii praeter me? Sed rursum quaeritur quo differat, Non furfacies, ab eo quod paulo post de non concupiscendis proximi rebus praecipitur. non quidem omnis, qui rem proximi concupiscit, furatur; sed si om
Abbreviated transcription (Latin):
centia domus aliene tantum in peccando
differunt : Vtilli quod dictumẽ. non
concupisces domum proximitui: adiunc¬
tasint & alia dicente scriptura: Neque
agrum eius. neq seruum ei. Neq: ancillã
eius. Neq bouemẽi. Neq subiugalteius.
Neq: omne pecus eius : Nec quȩcumq: prox¬
imitui sunt : Discreuis seaũ uid& concupis¬
centiã uxoris alienȩ : & concupiscentiam
cuius lib& reialienȩ : quando utrumq: sic
cepit : Non concupisces uxorem proximi
tui. Non concupiscesdomũ ꝓximitui :¬
& huic cepit c&era adiungere Non autẽ
cum dixiss&. Non concupisces uxorẽ ꝓximi
tui. huic conexuit aliadicens. Neq domũ ei
Neq agrum ei. Neq seruũ ei &cȩterac:
Sed omnino apparenthec eẽcomuncta: quȩ
uno precepto uidentur contineri & dis¬
cretac abillo: ubiuxor nominataẽ: Illud
aũ ubidictũ ẽ : Non erunt tibidii alii p̃ter
me : Appar& huius rei diligentiorem
&x secutionem eẽ in his quȩ sibi iuncta sunt

Expanded text:
centia domus alienae, tantum in peccando differunt, ut illi quod dictum est, Non concupisces domum proximi tui, adjuncta sint et alia dicente Scriptura, neque agrum ejus, neque servum ejus, neque ancillam ejus, neque bovem ejus, neque subjugale ejus, neque omne pecus ejus, neque quaecumque proximi tui sunt. Discrevisse autem videtur concupiscentiam uxoris alienae a concupiscentia cujuslibet rei alienae, quando utrumque sic coepit, Non concupisces uxorem proximi tui, Non concupisces domum proximi tui, et huic coepit caetera adjungere. Non autem cum dixisset, Non concupisces uxorem proximi tui, huic connexuit alia dicens, neque domum ejus, neque agrum ejus, neque servum ejus, et caetera: sed omnino apparent haec esse conjuncta quae uno praecepto videntur contineri, et discreta ab illo ubi uxor nominata est. Illud autem ubi dictum est, Non erunt tibi dii alii praeter me, apparet hujus rei diligentiorem exsecutionem esse in iis quae subjecta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
utiq turpe ẽ: ñ ẽ m̃tiendũ. Sexto
genere neq eñĩ recte : etiã testimo¬
nu ueritas. ꝓcuius quam temporali
cõmodo ac salute corrũpit᷑: ad sẽpi¬
t̃nã uero salutẽ. nullus ducendus ẽ:
opitulante m̃dat᷑io : Ñ enĩ malis
conũsentiũ morib ad bonos mores
conũtendus ẽ: Quia sierga illũ fa¬
ciendũ ẽ debet &iã ipse conũsess
facere erga alios: atq: ita ñ adbo¬
nos sed ad malos mores conuertit᷑.
Cũ hoc ei p̃betur imitandũ conũso
qđ ei prestitũ ẽ conuertendo: neq
septimo genere m̃tiendũ ẽ Ñ enĩ
cuius quã cõmoditas. aut salus tempo

Expanded text:
utique turpe est. non est mutique turpe est. non est mgenere; neque enim recte etiam testimonii veritas pro cujusquam temporali commodo ac salute corrumpitur. Ad sempiternam vero salutem nullus ducendus est opitulante mendacio. Non enim malis convertentium moribus ad bonos mores convertendus est: quia si erga illum faciendum est, debet etiam ipse conversus facere erga alios; atque ita non ad bonos, sed ad malos mores convertitur, cum hoc ei praebetur imitandum converso, quod ei praestitum est convertendo. Neque septimo genere mentiendum est; non enim cujusquam commoditas aut salus tempo
Abbreviated transcription (Latin):
occultabat: Respondit querentib:
nec m̃tiri se posse nec hom inẽ ꝓde¬
re: passusq: tam multa torm̃ta cor¬
poris. Nondũ erant enĩ imperato¬
res xp̃iani ꝑmansit insententia:
Deinde adimperatorem ductus usq
adeo mirabilis apparuit: ut ipsi homi¬
niquẽ seruabat: indulgentiã sineulla
difficultate in p&raret : quia hoc fien
potest fortius atq constantius: Oc
tauũ ẽ genus m̃datu qđ & nulli obest
& ad hoc ꝓdest : ut ab inmunditia cor¬
porali aliquem tuatur: Non igitur
m̃tiendũ doctrina pietatis imagnũ
scelus ẽ. & primũ genus detestabilis
m̃ dacii: ñ ẽ m̃tiendũ secundo genere:
quia nulli facienda ẽ in iuria: ñ ẽ m̃ti¬
endũ Fertio genere: quia nulli cũ
alterius in uiria consulendũ ẽ ñẽ
m̃tiendũ Quarto genere : ꝓpt̃ m̃da¬
cu libidinẽ: quȩ ꝑseipsã uiciosa ẽ
ñ ẽ m̃tiendũ Quinto genere quia
nec ipsa ueritas. fine placendi homi¬
nib enuntianda ẽ: Quantom inus

Expanded text:
occultabat; respondit quaerentibus nec mentiri se posse, nec hominem prodere, passusque tam multa tormenta corporis nondum enim erant Imperatores christiani, permansit in sententia. Deinde ad Imperatorem ductus, usque adeo mirabilis apparuit, ut ipse homini quem servabat, indulgentiam sine ulla difficultate impetraret. Quid hoc fieri potest fortius atque contauum est genus mendacii, quod et nulli obest et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporali aliquem tueatur. Non igitur mentiendum in doctrina pietatis; magnum enim scelus est et primum genus detestabilis mendacii. non est mentiendum secundo genere, quia nulli facienda est iniuria. non est mentiendum tertio genere, quia nulli cum alterius iniuria consulendum est. non est mentiendum quarto genere propter mendacii libidinem, quae per se ipsa uitiosa est. non est mentiendum quinto genere, quia nec ipsa ueritas fine placendi hominibus enuntianda est, quanto minus
Abbreviated transcription (Latin):
uidiȩ diabolicȩ potes tates dominabant᷑ :
quas exemplas se dictus ẽ: quia in seipso
capitenrõ prȩbuit &emplum. quod in
toto eius corpore. idestecclesia & diabo¬
lipotestate liberanda: inultima resur¬
rectione conplebitur: Hȩcẽ fides nr̃a:
& quõ sicut testimonium propheticam
paulus commemorat. Iustus ex fide
uiuit : hȩc ẽ iustificationrã: Mortuũ
quippexp̃m & pagani credunt. Resur¬
Sienim confitearis ait a postolur in oretuo.
quia dm̃sẽ ihs. & credideris : cordetuo
quia dr̃ illum suscitauit amortus : saluus
eris: Quia ergo existare surrectionis
fide iustificamur : ideo & illud de xp̃o
a postolicum ẽ. quia mortuus ẽ propter
delicta nr̃a. & resurrexit propt̃ iustifi¬
cationem nram: Et quia ista resurrec¬
tio. quȩ credita nosiustificat: illa oc¬
taui diei circum cisione figurataẽ: Propt̃¬
ea de ipso abraham cui primũ traditaẽ.
dicit apostolus: & signum accepit cir¬
cum cisionis: signaculum iustitiȩ fidei

Expanded text:
uidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione complebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus commemorat: iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resursi enim confitearis, ait apostolus, in ore tuo, us est Iesus, et credideris in corde tuo, quia deus illum suscitauit a mortuis, saluus eris. quia'ergo ex ista resurrectionis fide iustificamur, ideo et illud de Christo apostolicum est, quia mortuus est propter delicta nostra et resurrexit propter iustificationem nostram. et quia ista resurrectio, quae credita nos iustificat, illa octaui diei circumrea de Abraham cui primum tradita est dicit Apostolus: Et signum accepit circumcisionis signaculum justitiae fidei.
Abbreviated transcription (Latin):
quia sperat om̃a quȩ ibi ꝓmit tuntur
meritonum̃ quã cadit. Ergo sectami¬
ni caritatem & eam sanctae cogitan¬
tes afficite fructũ iustitiae: & quic¬
quid uberius quã ego dicere poturi
uos inueneritis. in eius laudib ãp¬
pareat inuestris moribus: oport&
enim ut senilis sermo: non solumsit
grauis sed &iam breuis:¬

Expanded text:
quia sperat omnia quae ibi promittuntur: quia sperat omnia quae ibi promittuntur: merito nunquam cadit. Ergo sectamini charitatem, et eam sancte cogitantes afferte fructus justitiae. Et quidquid uberius, quam ego dicere potui, vos inveneritis in ejus laudibus, appareat in vestris moribus. Oportet enim ut senilis sermo non solum sit gravis, sed etiam brevis
Abbreviated transcription (Latin):
in slatur ñ de honestatur ñ quȩrit
quȩ sua sunt : Noninritat᷑. ñ cogitat
malũ. ñ gaud& suꝑ iniquitatẽ. con¬
gaud& aũt ueritati: Omnia tolerat
om̃a credit. omnia sperat. omnia
suffert. caritasnũ quãcadit Quan¬
taẽ ista anima lit terarũ ꝓph&iae
uirtus sacram̃torũ salus. scientiae so¬
lidam̃tũ. fidei fructur diuitiae pau¬
perorũ. uitamorientiũ: Quid tã mag¬
hanimũ quã pro impusmori: Quid
tã benignũ quã & inimicos diligere:
qui añ inflatur: sola est quã conscien¬
tiamala ñ pungit: qui a nagit ꝑ pe¬
ram: int̃ ob ꝓbria secura ẽ : Interodia
benifica ẽ: Interiras placida est: In¬
ter insidiaes innoẽr : Int̾ iniquita¬
tes gemens: Inueritate respirans:
Quidilla fortius ñ ad raribuendas
sed ad ñ curendas in iurias: Quid il¬
la fidelius ñ uanitate. sed a&nitate
Namid eo tolerat om̃a in p̃sentiuita
qui a credit om̃a de futura uita: &
suffertomnia quȩ hic inmit tuntur.

Expanded text:
quaerit quae sua sunt, non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, congaudet autem veritati. Omnia tolerat, omnia credit, omnia sperat, omnia suffert, Charitas nunquam cadit ? Quanta est ista? Anima litterarum, prophetiae virtus, sacramentorum salus, scientiae solidamentum, fidei fructus, divitiae pauperum, vita morientium Quid tam magnanimum, quam pro impiis mori? quid tam benignum, quam inimicos diligere? quia non inflatur. Sola est quam conscientia mala non pungit, quia non agit perperam. Inter opprobria secura est, inter odia benefica est: inter iras placida est, inter insidias innocens: inter iniquitates gemens, in veritate respirans. Quid illa fortius, non ad retribuendas, sed ad non curandas injurias? Quid illa fidelius, non vanitati, sed aeternitati? Nam ideo tolerat omnia in praesenti vita, quia credit omnia de futura vita; et suffert omnia quae hic immittuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
scient om̃s quia discipuli mei estis siuos
inuicẽ dilexeritis: Mleergo quiue¬
nit ꝑcrucis inrisionẽ carnis perime
re corruptionem &u&ustatẽ uincu¬
li mortis nostrȩ suȩ mortis nouitate
dissoluere mandato nouo fecit ho¬
minẽ nouũ: Resenĩ u&us erat ut ho¬
momsrir&ur. qđ ne sẽꝑ ualer& in ho¬
mines. Resnoua facta est ut dr̃mori¬
r&ur : Sed quia in carne mortuus est
ñ indiuinitate ꝑ sempit̃nã uitã di¬
uinitatis . ñ ꝑmisit esse sẽpit̃nũ inte¬
ritũ carnis: Itaq: sic̃ dicit apostolus
Mortuus ẽ propt̃ delicta nr̃a & resur¬
rex̃ ꝓpt̃iustificationẽ nr̃am : Quier¬
go contra mortis u&ustatẽ ad tulit
uitȩ nouitatẽ : Ipse contra u&us pecca¬
tũ obponitnouũ mandatũ : Qua ꝓpt̃
quisquis u&us peccatũ uis ex tingue¬
re mandato nouo extinguecupidi¬
tatẽ. &amplecte cͤaritatẽ Sic̃enim.
magnitudinẽ &altitud inẽ diuinor
eloquiorũ secura possedet caritas qua

Expanded text:
scient omnes, quia discipuli mei estis, si uos scient omnes, quia discipuli mei estis, si uos inuicem dilexeritis. ille enim qui uenit per crucis irrisionem re corruptionem, et vetustatem vinculi mortis nostrae suae mortis novitate dissolvere, mandato novo fecit hominem novum. Res enim vetus erat, ut homo moreretur. Quod ne semper valeret in homine, res nova facta est, ut Deus moreretur. Sed quia in carne mortuus est, non in divinitate, per sempiternam vitam divinitatis non permisit esse sempiternum interitum carnis. Itaque, sicut dicit Apostolus, Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter iustificationem nostram. qui ergo contra mortis uetustatem attulit uitae nouitatem, ipse contra uetus peccatum opponit nonum mandatum. quapropter quisquis uetus peccatum uis extinguere, mandato nouo extingue cupiditatem et amplectere caritatem. sicut enim rlatitudinem et magnitudinem diuinorum eloquiorum secura possidet caritas, qua
Abbreviated transcription (Latin):
iuinarũ scripturarũ multiplicem
abundantiã latissimã qued octri¬
nã sineullo errore conp̃hendat. & sine
ullo labore custodit: cuius corplenũ
ẽ caritate dicente a postolo. Plenitudo
legis caritas. Etalio loco. Finisautem
prȩceptiẽ caritas de corde puro & con¬
scientiabona & fideñ ficta. Quidẽ a ut̃
p̃ceptifinis: Uisi precepti adimpletio:
Etquidẽ prȩcepti adimpl&io: nisilegis
plenitudo Qđergo ibidix̃ plenitudo
legis caritas. hoc&iã hic dix̃ finis prȩ¬
ceptiẽ caritas. Nec dubitari ullomo¬
do potest quod templũ dĩsit homo
in quo habitat caritas: Dicitenim
&iohannes Dr̃caritas ẽ haec aut̃ di¬
centes a postoli& nobcaritatis excel¬
lentiã cõm̃dantes: ñutiq aliud
nisiquod comederant eructare po¬
tuerunt: Ipsequippedñs pascens
eos uerbo salutis. uerbo caritatis:
Qđẽ ipse panisuiuus qui decȩlo des¬
cendit. mandatũ inquit nouũ do uo¬
bis ut uos inuicẽ diligatis: & iterũ in hoc

Expanded text:
iuinarum scripturarum multiplicem abundantiam latissimamque doctrinam sine ullo errore comprehendit et sine ullo labore custodit cuius cor plenum est caritate dicente apostolo: plenitudo autem legis caritas, et alio loco: finis. autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. quid est autem praecepti finis nisi praecepti adimpletio? et quid \'est praecepti adimpletio nisi legis plenitudo? quod ergo ibi dixit: plenitudo legis caritas, hoc etiam hic dixit: finis praecepti est caritas. nec dubitari ullo modo potest, quod templum dei sit homo, in qJoannes: Deus est charitas. Haec autem dicentes apostoli, et nobis charitatis excellentiam commendantes, non utique aliud, nisi quod comederant, eructuare potuerunt. ipse quippe dominus pascens eos uerbo salutis, uerbo caritatis, quod est ipse panis uiuus, qui de caelo descendit: mandatum, inquit, nonum do uobis, ut uos inuicem diligatis, et iterum: in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Derebur quȩ non in contraria sed tantũ
indiuena significatione ponuntur¬
De modir locutionum quorum cogni¬
tionem necessariam dicit scriptura
obscuritatibur dissoluendis exlibra
Deui tychonii regulis quibus ad intel¬
legendas scripturas studioros dic̃
plurimum adiuuari exeodem lib̾

Expanded text:
ebus, quae non in contraria, sed tantum in diuersa significatione ponunturDe modis locutionum, quorum cognitionem necessariam dicit scripturarum obscuritatibus dissoluendis. septem Tyconii regulis, quibus ad intellegendas scripturas studiosos dicit plurimum adiuuari. CCLXXV. 300.
Abbreviated transcription (Latin):
onib mansu&issima. Intrib ꝓue¬
ris blandusignis innocenter spec¬
tat. In machabeis sȩuus ignis fortiter
tolerat Casta in susanna ergauirũ :
in annapꝰuirũ. inmaria propt̃ uirũ:
libera inpaulo ad arguendũ humilis.
in peroadoboediendũ humana in
xp̃ianis ad consitendũ: Diuina in xp̃o¬
adinꝯscendum. Sed quid ego de carita¬
temais aut uberius possum dicere
dñs̃ suꝑ eminentẽ uiam de monstran¬
tis atq dicentis. Si linguis hominũ
loquar & angelorum caritatẽ autẽ
ñ habeam factursũ. ęramentũ so¬
nans aut cimbalũ tinniens: sihabu¬

Expanded text:
onibus mansuetissima, in tribus pueonibus mansuetissima, in tribus pueris blandos ignes innocenter exspectat, in Macchabaeis saeuos ignes fortiter tolerat. casta in Susanna erga uirum, in Anna post uirum, in Maria praeter uirum, libera in Paulo ad arguendum, humilis in Petre ad oboediendum, humana in christianis ad confitendum, diuina in Chriad ignoscendum. sed quid ego de caritate maius aut uberius possum dicere,dominus supereminentem uiam demonstrantis atque dicentis: si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans aut cymbalu
Abbreviated transcription (Latin):
goñuacatꝰ om̃s paginar scãs ꝑscruta¬
ri : om̃a in uolucra sermonũ euoluere :
omnia scripturarũ secr& a pen&rare :
Tenecaritatẽ ubi pendent om̃a. ita te¬
nebis qđ ibi didicisti: Tenebis&iã qđ
ñ dũ didicisti Sienim nosticaritatẽ
aliquiel nosti unde & illud pend&
qđ forte ñ nosti & in eo qđ inscripturis
intellegis caritas pat& & in eo qđ ñ in
& quod pat& & qđ lat& indiuinis ser¬
monib quicaritatẽ ten& in morib
Qua propt̃ fratres sectamini caritatẽ
dulcite salubreuinculũ m̃tiũ sine
quadiues pauꝑ est &inqua pauꝑ di¬
ues est: Haec inaduersitat̾ib tolerat :
In ꝓsperitatib: temperat. Induris par¬
sionib: fortis : inbonis operib: hilaris:
Intemptatione tutissima. in hospita¬
litate l&issima: Inter ueros fr̃s latis¬
sima. int̾falsos patientissima: In a¬
hel sacrisicio grata: In noe ꝑdiluui¬
um secura: in abrahȩ peregrinatio¬
ne fidelissima: In morsen int̃in iu¬
rias lenissima: In dauidtribulati¬

Expanded text:
on uacat omnes paginas sanctas perscrutari, omnia inuolucra sermonum euoluere, omnia scripturarum secreta penetrare, tene caritatem, ubi pendent omnia: ita tenebis quod ibi didicisti, tenebis etiam quod nondum didicisti. si enim nosti caritatem, aliquid nosti, unde et illud pendet quod forte non nosti: et in eo quod in scripturis intellegis caritas et quod patet et quod latet in diuinis sermonibus qui caritatem tenet in moribus. Quapropter, fratres, sectamini caritatem, dulce ac salubre uinculum mentium, sine qua diues pauper est et in qua pauper diues est. haec in aduersitatibus tolerat, in prosperitatibus temperat, in duris passionibus fortis, in bonis operibus hilaris, in temtatione tutissima, in hospitalitate latissima, inter ueros fratres laetissima, inter falsos patientissima, in Abel sacrificio grata, in. Noe per diluuium secura, in Abrahae peregrinatione fidelissima, in Mose inter iniurias lenissima, in Dauid tribulati
Abbreviated transcription (Latin):
tie &iustus exitus indicauit: Ergo aliomo¬
do quodã &iã ipse deceptus ẽ: sed dolo illo
serpentino quomulier seductaẽ : nullomo¬
do illũ arbitror potuisse seduci hancautẽ
propriae seductionẽ appellauit a postolus
Quia id quod sua de batꝰ cum falsũ eẽt ue¬
rum putatũ ẽ: idẽ quod dr̃ ideo lignũ illud
tangere prohibuerit: qđ sciebat eos site¬
tigissent uelut.  futuros. tãquã eis diui¬
nitatẽ inuideret quieos homines fece¬
rat: sed &iã siuirũ ꝓpt̃ aliquã m̃tqs elatio¬
nẽ quȩ dm̃ internorũ scutatorem latere
non poterat: sollicitauitaliquid experi¬
endicupiditas cũ mulierẽ uider& accep¬
ta illa esca ñ eẽ mortuã. secundum ea
quȩ superius tractauimus: Nontam̃ eum
arbitror siiam spiritali m̃te predictus
erat. ullo modo credere potuisse quod eos
ds̃ ab esca illius ligni inuidendo u&uis r&:
LIB RATIONIB: OUOMODO ADDITISINT AN

Expanded text:
tiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appellauit apostolus, qua id, quod suadebatur, cum falsum esset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicitauit aliqua experiendi cupiditas, cum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos dlibus rationibus, vel quomodo additi sint anni
Abbreviated transcription (Latin):
tius comm̃dar& mysterii illius alti¬
tudmem: ultimum hocuoluit infigere
cordib: & memorie discipulorum:
aquib ad passionem digressurus erat:
Etideo non prȩcepit quo de incepsor¬
dine sumeretur: ut a postoli s per
quos eccdesias disposituruserat sacra¬
r& hunc locum: Nam si hoc illemo¬
nuiss&. ut postcibas alics semꝑ accipe¬
ret̃ . credo quod eũ morem nemoua¬
riass&: Cum uero ait apostolurs dehoc
sacramento loquens. Propt̃ qđ fr̃s
Cum conuenitis admanducandum.
inuicem expectate: Siquis esurit.
domi manduc& : ut non adiudiciũ
conueniatis : Statim subtexuit: Ce¬
teraaũ. cum uenero ordinabo Unde
intellegidatur : qui a multumerat
ut in epistala totũ illis agendi ordinem
so ordinatumeẽ. quod nullahorum di¬
uersitate uariatur.
QUID SIBIUELIT INCELEBRATIONEPAS¬
CHEOBSERUATIO SABBATI TELUNE
ETOEQUADRAGESIMA ULDECONSOUAN¬
TIA PENTECOSTEN CŨDIE LICIS DATE

Expanded text:
ntius commendaret mysterii illius altintius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc uoluit infigere cordibus et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat; et ideo non praecepit, quo deinceps ordine sumeretur, ut apostolis, per quos ecclesias dispositurus erat, sacraret hunc locum. nam si hoc ille monuisset, ut post cibos alios semper acciperetur, credo, quod eum morem nemo uariasset. cum uero ait apostolus de hoc sacramento loquens: propter quod, fratres, cum co.nuenitis ad manducandum, inuicem exspectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur — quut in Epistola totum illis agendi ordinem so ordinatum esse, quod nulla horum diversitate variatur. Quid sibi velit in celebratione Paschae observatio Sabbati et Lunae, et de Quadragesima, vel de consonantia Pentecoste cum die legis dat
Abbreviated transcription (Latin):
corpus: acceperant: ut de indecalicẽ
acciperent Nam quia alibi dicit.
Conuenientib ergo uobis inunum.
non ẽ dominicam cenã manducare:¬
Hancipsam acceptionem eucharistiȩ.
dominicam cenã uocams: Illud ma¬
gis magir iouere potuit homines.
utiam refecti die illo. uel offerent
uel sumerent eucharistiã: quod
in euan gelio dicit: Cumaũ illi mandu
carent. Accepit ihr̃ panem & benedr̃:
Cum &iam superius dixiss& Cum sero
aũ factum e& recumbebat cum xii.
& manducantibur eisdixit: quõ unus
exuobis trad&me: Postenim tradi¬
dit sacram̃tum: & liquido appar&.
quando primo acceperunt discipuli
corpur & sanguinem dñi: non eos acce
pisse ieiunos: Num quid tamen propt̃¬
ea calummandumẽ uniũ se ecdesiȩ:
quod aieiunis semꝑ accipit̾. Ex hoc
ea pransi autcenati fr̃s. ad illud sacra¬
m̃tum accipiendum conueniredebe¬
ant: aut sicut faciebant. Quos a postoł us
arguit &emendat mensis suis istacmis¬
cere: Namq saluator quoue hem̃¬

Expanded text:
corpus acceperant, ut deinde calicem acciperent. nam quia alibi dicit: conuenientibus ergo uobis in unum non est dominicam cenam manducare—hanc ipsam acceptionem eucharistiae dominicam cenam uocans — illud magis mouere potuit homines, ut iam refecti die illo uel offerrent uel sumerent eucharistiam, quod in euangelio dicit: cum autem illi mancarent, accepit Jesus panem et benedixit; cum etiam superius dixisset: Cum sero autem factum esset, recumbebat cum duodecim, et manducantibus eis dixit: Quoniam unus ex vobis tradet me. Postea enim tradidit sacramentum, et liquido apparet quando primum acceperunt discipuli corpus et sanguinem Dpisse ieiunos. Numquid tamen propterea calumniandum est uniuersae ecclesiae, quod a ieiunis semper accipitur? ex hoc inus, propterea pransi aut cenati fratres ad illud sacramentum accipiendum conuenire debeant aut, sicut faciebant quos apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. namque saluator quo ueheme
Abbreviated transcription (Latin):
informadĩ uerbũ ꝑ quod facta s̃ om̃a
informa aũ serui factus exmuliere fac¬
tus sublege. ut eos qui sublege erant re¬
demer& : Pinde in forma dĩ fec̃ hominẽ :
inserui factus ẽ homo: Nã si pat̃ tantũ
sine filio feciss& hominẽ : ñscriptũ eẽt.
Faciamꝰ hominẽ adimaginẽ & similitu¬
dinẽ nram̃: Ergo quia forma dĩ accepit
formã serui: utrũq ds̃ utrũq homo:
Sedutrũq ds̃ ꝓpt̃ accipientẽ dm̃ utrũq
aũ homo ꝓpt̃ acceptũ hominẽ Neq eñĩ
illa susceptione. alter eorũ in alterum.

Expanded text:
In forma Dei Verbum per quod facta sunt omnia, in forma autem servi factus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. Proinde in forma Dei fecit hominem, in forma servi factus est homo. Nam si Pater tantum sine Filio fecisset hominem, non scriptum esset: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram: ergo quia forma Dei accepit formam servi, utrumque Deus et utrumque homo: sed utrumque Deus, propter accipientem Deum, utrumque autem homo, propter acceptum hominem; neque enim illa susceptione
Abbreviated transcription (Latin):
lutem solere recepisse : & alia mul¬
ta stupenda in xp̃i nomine ꝑeos fac¬
ta: postremũ &iã mortuos resurrex¬
is se cernebant: quȩ sic̃ leguntur
gesta eẽ concedunt Ecce tot incre¬
dibilia trib illis in credibilib ad¬
dimus: & credatur unũ incredibile
quod decarnis resurrectione atq
incelum ascensione dr̃: multorum
incredibiliũ testimonia tanta coge¬
rimus & ñdũ ad credendũ horren¬
da duritia incredulos flectimus
Siuero ꝑ apostolos xp̃i ut eis crede¬
retͥ. resurrectionẽ atq ascensionẽ
p̃dicantib xp̃i &iã ista miracula
facta eẽ ñcredunt. Hoc nob̃ unum
colamus &iã hoc loco illud qđ dero¬
moli credita diuinitate illius am¬
illius am¬
mirat᷑: uerba eius ut scripta s̃ in serã
magis ẽ inquit. romðlẽ mirandũ.
qđ cȩteri qui du ex hominib factiẽe
dicunt᷑ minus eruditis hominum
sȩculis fuer̃: ut fingendi ꝓcliuis eẽt
ratio. cũ imperiti facile adcreden¬
dũ inpellerent᷑: Romeli aũ minus

Expanded text:
lutem solere recipere et alia multa stupenda in Christi nomine per eos facta, postremo etiam mortuos resurrexisse cernebant. quae si, ut leguntur, gesta esse concedunt, ecce tot incredibilia tribus illis incredibilibus addimus et, ut credatur unum incredibile, quod de carnis resurrectione atque in caelum ascensione dicitur, multorum incredibilium testimonia tanta congerimus et nondum ad credendum horrenda duritia incredulos flectimus. si uero per apostolos Christi, ut eis crederetur resurrectionem atque ascensionem praedicantibus Christi, etiam ista miracula facta esse non credunt, hoc nobis unum colamus etiam hoc loco illud quod de Romuli credita diuinitate Tullius admiratur. uerba eius ut scripta sunt inseram. "magis est" inquit "in Romulo admirandum, quod ceteri, qui dei ex hominibus facti esse dicuntsaeculis fuerunt, ut fingendi proclivior esset ratio, cum imperiti facile ad credendum impellerentur. Romuli autem
Abbreviated transcription (Latin):
requieũ ab õnib: operib suis. quȩ incho¬
auit dr̃ facere : Dies eñĩ septimus &iã
nos ipsi erimo quando ei fuerimus.
benedictionẽ & scĩficationẽ pleniat
atq ꝑ fecti ibi uacantes uidebimꝰ quõ
ipse ẽ ds̃ qđ nob̵ nos ipse eẽ uoluimus
quando ab illo cecidim᷑ : audientes
a seductore eritis sic̃ dii : & recedentes
a uõ dõ quo faciente dii essemus par¬
ticipatione ñ desertione: Quid eñ i
sine illo fecimꝰ : nisi qđ inira ei defeci¬
mus: a quo refecti : & gratia maiore
ꝑfecti: uacabimꝰ in et̃nũ uidentes quia
ipse ẽ ds̃ qđ pleneerimꝰ quando ipse
erit om̃a inõnib: : Nã & ipsa opera bo

Expanded text:
requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. dies enim septimus etiam nos ipsi erimus, quando eius fuerimus benedictione et sanctificatione pleni atque perfecti. ibi uacantes uidebimus, quoniam ipse est deus; quod nobis nos ipsi esse uoluimus, quando ab illo cecidimus audientes a seductore: eritis sicut di et recedentes a uero deo, quo faciente di essemus eius participatione, non desertione. quid enim sine illo fecimus, nisi quod in ira eius defecimus? a quo refecti et gratia maiore perfecti uacabimus in aeternum uidentes, quia ipse est deus, quo pleni erimus, quando ipse erit omnia in omnibus. nam et ipsa opera bo
Abbreviated transcription (Latin):
Drȩuen it ergo & fidem gratia: Ali¬
oquin sifides eam prȩuenit : procul
dubio prȩuenit & uoluntas: ꝗm̃fi
der si neuoluntate non potest ẽẽ :
Siaũt gratia preuenit fidem qm̃
prȩuenit uoluntatem: profecto¬

Expanded text:
euenit ergo et fidem gratia. alioquin si fides eam praeuenit, procul dubio praeuenit et uoluntas, quoniam fides sine uoluntate non potest esse. si autem gratia praeuenit fidem, quoniam praeuenit uoluntatem, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
parte : tuncaũ ex toto ipsum autẽ
inenigmate & exparte : nc̃ inscrip¬
turis cernere aliquid: qđ tam̃ sit se¬
cundũ catholicã fidem: ex illo pigno¬
re contingit: qđ accepit uirgo exlesi¬
ahumili aduentu sponsisui. Quae
illo ultimo aduentu cũ ueni& incla¬
ritate nuptura ẽ : cũ iam facie ad
faciem contuebitur: Dedit enĩ nob
deo ista expositio : nihilcertũ intu¬
&ur: nisi ut secundũ fidem sit: neq
aliis prȩuidicat. quȩ nihil hominꝰ
scđm fidem eẽ potuerunt:

Expanded text:
um autem um autem in aenigmate et ex parte nunc in Scripturis aliquid cernere, quod tamen sit secundum catholicam fidem, ex illo pignore contingit, quod accepit virgo Ecclesia humili adventu sponsi sui, quae illi ultimo adventu cum veniet in claritate nuptura est, cum jam facie ad faciem contuebitur. Dedit enim nobideo ista expositio nihil certum intuetur, nisi ut secundum fidem sit; neque aliis praejudicat, quae nihilominus secundum fidem esse potuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
horam ñ modo illius ultimitẽ po¬
ris quauenturusẽ sponsus. sed suae
quisq dormitionis diem & horam
uox medianocte sonuerit. qua
om̃s euigilaturis: Qđ uero sponso
dix̃ obuiã uenisse uirginer sic in¬
tellȩgendum puto. ut ex ipsis uirgi¬
nib: const& ea quȩdicitur sponsa
tã quã si omnib: xp̃i anis in ecclesi¬
am concurrentib filii ad matrem
concurrere dicantur cũ ipsis fili¬
is congregatis const&ea quȩ dicit᷑
mater: nuncenĩ desponsataẽ eccle¬
sia & uirgo ẽ adnuptias ꝓducenda
idẽ cũ se c̃tin& a corruptione secu¬
lari: Illo enĩ tempore nub & q̃uo
uniuersa mortalitate p̃tereunte : in¬
mortali conceptione f&atur : Despon¬
saui inquit uos uniuiro uirginẽ cas¬
tã ex hibere xp̃o Vosinquit uirginẽ
aplurali ad singularem condudens:
Ideo &uirginer diciposr & uirgo: Cur
aũt quinq: dictes ut mihiuid&ur
expositũ ẽ : seduidemꝰ nc̃ in enigma¬
te tc̃aũ facie ad faciem: Et nc̃ ex

Expanded text:
horam, non modo illius ultimi tempohoram, non modo illius ultimi temporis, qua uenturus est sponsus, sed suae quisque dormitionis diem et horamuox media nocte sonuerit, qua omnes euigilaturi sunt. Quod uero sponso dixit obuiam uenisse uirgines, sic intellegendum puto, ut ex ipsis uirginibus constet ea quae dicitur sponsa, tamquam si omnibus christianis in ecclesiam concurrentibus filii ad matrem concurrere dicantur, cum ipsis filiis congregatis constet ea quae dicitur mater. nunc ergo desponsata est ecclesia et uirgo est ad nuptias perducenda, id est cum se continet a corruptione saeculari; illo autem tempore nubet, quo uniuersa mortalitate praetereunte immortali conceptione fetatur. desponsaui, inquit, uos uni uiro uirginem castam exhibere, Christo; uos, inquit, uirginem, a plurali ad singularem concludens; ideo et uirgines dici possunt et uirgo. cur autem quinque dictae sunt, ut mihi uidetur, expositum est. sed uidemus nunc in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; e
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ corã dõ testiũ conscientia
ꝑ hibebat. intrauerꝰ cũ eo adnupti¬
as. idest ubimunda anima sẽpit̃no
dĩ uerbo fecundanda cõpul&ur:
Clausa ẽ ianua idẽ receptis illis qͥsꝰ
in angelicã uitam inmutati: om̃s
enim resurgemus inquit sed ñ om̃ sim¬
mutabimus: dausus ẽ aditus ad reg¬
nũcglorũ: Nenim p̃ iudiciũ pat& pre¬
cum aut meritorũ locus: nouis si me
aũt̃ ueniunt &reliq: uirgines dicen¬
tes dñe dñe aperi nobis: ñ dictum ẽ
quodemerint oleũ: &ideo ñ in tel¬
legendȩ sunt. nullo iã remanente
dealienis laudib gaudio inangus¬
tus & magnis afflictionib: redire
adimplorationẽ dĩ: sed magnaest
eius seueritas p̾iudicium cuiuran¬
te iudicium in esfabilis misericor¬
dia prȩrogataẽ: Itaq respondens
ait am̃ dico uob qđ nescio uos Exil¬
lascilic& regula quiꝰ añ hab& ars dĩ
hocẽ sapientiadĩ ut intrent ingau¬
diumeĩ qui ñ corãdõ: sed ut place
Uigilate ergo qui anescitis diem neq:

Expanded text:
onum coram Deo testimonium conscientia perhibebat, intrarunt cum eo in ad nuptias, id est ubi munda anima sempiterna Dei verbo fecundanda copulatur. Clausa est janua, id est receptis illis qui sunt in angelicam vitam immutati: Omnes enim resurgemus, inquit, sed non omnes immutabimur: clausus est aditus ad regnum coelorum. Non enim post judicium patet precum aut meritorum locus. Novissime autem veniunt et reliquae virgines dicentes: Domine, Domine, aperi nobis: non dictum est quod emerint oleum, et ideo intelligendae sunt, nullo jam remanente de alienis laudibus gaudio, in angustiis et magnis afflictionibus redire ad implorationem Dei. Sed magna est ejus severitas post judicium cujus ante iudicium ineffabilis misericordia praerogata est. itaque respondens ait: amendico uobis, quod nescio uos: ex illa scilicet regula, quia non habet ars dei, hoc est sapientia dei, ut intrent in gaudium eius qui non coram deo, sed ut placeruigilate ergo, quia nescitis diem neque