comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numerꝰ ad hȩsũ agni : trpicede signat qđ ̃
solũ exiudȩis s &iã exgertilib: ⁊ uocandieraN
ad fidẽ xp̃i &ueri agniim molationẽ : Nenĩ¬
sola sufficiebat gensiudea adspirita lepas Ac¬
cha celebrandum : quin &iã gentes quȩ uici¬
ne fuer̃ domui iudȩ adhibendeerant:
Quatinꝰ dom̃ dĩ ꝯuiuantium numero imple¬
retur : &agni carnes dignȩ comeste : fide¬
lib inpastũ uitȩ &nę uesterentur. Quod
aut̃ idem agnꝰ ues pere comedi iubebatur:
signifet xp̃i passionem in nouis sima &a
ad sumi iubet᷑ & seruari usq ad qua stã deci¬
mamdiem : ñ in merito lñ in carnationis xp̃i
mysterio accipit᷑. Quid enim operat
ouem łagnũ ab ouib & hedis accipiendũ
moneri nisuille figura ret᷑ cuiꝰ caro ñ solũ
exiustis uerũ &iã expeccatorib ꝓpagata ÷
quãquã conent᷑ iudȩi &iã edũ intellegere
uelabagnis agnum uel abhȩdis hȩdum. sul¬

Expanded text:
numerus ad esum agni, typice designat quod non numerus ad esum agni, typice designat quod non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus, convocandi erant ad fidesola sufficiebat gens Judaea ad spirituale Pascha celebrandum; quin etiam gentes quae vicinae fuerunt domui Judae, adhibendae erant, quatenus domus Dei convivantium numero impleretur, et agni carnes digne comestae, fidelibus in pastum vitae aeternae verterentur. Quod autem idem agnus vespere comedi jubebatur, signassumi jubetur, et servari usque ad quartam decimam diem, non immerito incarnationis Christi mysterio accipitur. Quid enim opus erat ouem uel agnum ab agnis et haedis accipiendum moneri, nisi ille figuraretur, cuius caro non solum ex iustis uerum etiam ex peccatoribus propagata est? quamquam conentur ludaei etiam haedum intellegere uel ab agnis agnum uel ab haedis haedum, s
Abbreviated transcription (Latin):
decima diem̃sis agnꝰ ad suĩubet᷑ & seruariusq
adquastam decimã diemm̃sis eisdẽ aduesperã:
& sic immolari Ita & redẽptor nr̃ decima die
dĩ docens : expectauit quastã decimã diem
in quo pascha mrsticũ cũ discipulis suis cele¬
brtons : ꝑiudã ꝓditorẽ in manꝰ iudeoꝵ ÷ tra¬
ditus : atq sequentidie incruce ÷ ꝓredẽõ¬
Itione nrã immolat᷑
Quodaut̃ decima die m̃sis agnꝰ tollitur sed ñ im¬
molatur usq ad qua stt̃ decimã diem: signifet
qđ ꝑlegẽ quidem xp̃i passio p̃figurabatur:
tam̃ nonnisi cugłi coruscante gratia cõpletͥ
Denarius enĩ numerus ꝓpt̃ decilogum ad legẽ
ꝑtinet : & quat̃ narius ꝓpt̃ quatuor euugła
nouũ ex primit testam̃tũ : Hocigit᷑ qđ uni cuiq
agnũ iubet᷑ sumere ꝑfamilias & domossuas
& siminor sit numerꝰ edentiũ qui ñ possit agni
carnes⁊ sumere. mandat uicinũ suũ qui iunc¬
tꝰ ÷ domuieiꝰ. assumere quatinꝰ sufficiens sit

Expanded text:
Decima die mensis agnus assumi jubetur et servari usque ad quartam decimam diem mensis ejusdem ad vesperam, et sic immolari: ita et Redemptor noster decima die,Dei docens, exspectavit quartam decimam diem, in quo Pascha mysticum cum discipulis suis celebrans, per Judam proditorem in manus Judaeorum traditus est, atque sequenti die in cruce est pro redemptione nostra immolatus. Quod autem decima die mensis agnus tollitur, sed non immolatur usque ad quartam decimam diem, significat quod per legem quidem Christi passio praefigurabatur, tamen non nisi Evangelii coruscante gratia completur. Denarius enim numerus propter decalogum ad legem pertinet, et quaternarius propter quatuor Evangelia Novum exprimit Testamentum. Hoc igitur quod unicuique agnum jubet sumere per familias et domos suas, et si minor sit numerus edentium qui non possit agni carnem consumere, mandat vicinum suum qui junctus est domui eis assumere, quatenus sufficiens sit
Abbreviated transcription (Latin):
recittri inquiras seꝑ & interrogłis & di¬
cas doctorib quid ÷ hoc: Hocenĩ ÷ qđ indi¬
cat manna. Tuergo siuis manducareman¬
na id ÷ sicupis suscipere uerbũ di scito illud
minutũ. eẽ & ualde subtile sic̃ sem̃ coriandri
H ab & enim aliquid inse & holeris quonu¬
trire & recreare possit infirmos: qr qͥ in¬
firmꝰ ÷ holera manducet Hab& aliquid &ri¬
goris: & ideo ut pruina .ẽ. Candoris autẽ & dul¬
cedinis hab& plurimũ. Quid enim candidius:
quid splendidius eruditione diuina. Quid
ciat &icẽ sabbato : Hoc scđm nram intelleͥ¬
gentiã nonotiosi nĩ securi p̃terire debemꝰ
Sextus dies ÷ hȩc inqua nc̃ sumꝰ uita: Insex
enim dieb ds̃ fec̃ hunc mundũ Hacergo¬
quantũ sufficiat & in futuro die. Siquid
enim hoͥc bonio peris adquiras. siquid iusti¬
tiȩ miscđae & pietatis recondas. hoctibi in fu¬

Expanded text:
recitari, inquiras semper, et interroges et direcitari, inquiras semper, et interroges et dicas doctoribus, Quid est hoc? Hoc enim est, quod indicat manna. Tu vero si vis manducare manna, id est, si cupis suscipere verba, scito illud minutum esse, et valde subtile, sicut semen coriandri. Habet enim aliquid in se et oleris, quo nutrire et recreare possit infirmos: quia qui infirmus est, olera manducet . Habet aliquid et rigoris, et ideo ut pruina est. Candoris autem et dulcedinis habet plurimum. Quid enim candidius, quid splendidius eruditione divina? Quid ciat etiam sabbato? Hoc secundum nostram intelligentiam, non otiosi nec securi praeterire debemus. Sexta dies est haec, in qua nunc sumus vita. In sex enim diebus Deus fecit hunc mundum. Hac ergoquantum sufficiat et in futuro die. Si quid enim hic boni operis acquiras, si quid justitiae, misericordiae et pietatis recondas, hoc tibi in fu
Abbreviated transcription (Latin):
ficio sine sacerdote In nr̃a aut̃ dominica
die: seꝑ dñs pluit manna decęlo Sed & hodiȩ
ego dico qr pluit dñs manna decȩlo Cȩles¬
tia nãq: s̃ eloquia ista q̃ nob̵ lectas : &adõ
descender̃ uerba quȩ nob̵ recitata sunt
Ctideo nos felices quitale manna suscipim:
semꝑ nob̵ manna datur deccielo. Illunfeli¬
ces dolent & sus pirant: &miseros dicunt.
quia manna sicut acceper patresipsoꝵ ipsi
non merentur accipere. Illinũ quã manna
manducant. Non enim pos sent illud mandu¬
care quode minutũ sicut sem̃ coriandri:
& candidum sicut pruina. Niħ enimin uerbo
dĩ minutũ. niħ subtile. niħ sentiunt spiritale:
sed iotum pingue. totũ crassũ Incrassatũ ÷
enim corpopuliillius. Sed & int̃ p̃tattiopo¬
minis hoc idem sonat: manna ȩnĩ interpt̃at᷑
quid÷ hoc Vide si non ipsa uistus fominis
ad disceridũ tȩꝓuocat. ut cũ audis legẽ dĩ

Expanded text:
ficio, sine sacerdote . In nostra autem Dominica ficio, sine sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit manna de coelo. Sed hodie ego dico, quia pluit Dominus manna de coelo. Coelestia namque sunt eloquia ista quae nobis lecta sunt; et a Deo descenderunt verba quae nobis recitata sunt, et ideo nos, qui tale manna suscipimus, semper nobis manna datur de coelo. Illi infelices dolent et suspirant, et se miseros dicunt; quia manna sicut acceperunt patres ipsorum, ipsi non merentur accipere. Illi nunquam manna manducant. Non enim possunt illud manducare, quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, nihil subtile, nihil sentiunt spirituale, sed totum pingue, totum crassum. Incrassatum est enim cor populi illius. Sed et interpretatio nominis hoc idem sonat. Manna enim interpretatur, Quid est hoc? Vide, si non ipsa nominis virtus ad discendum te provocat, ut cum audis legem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ideo ꝓbatio utds̃ nouerit: sedut ipsos
ipsis hominib ostendat : qͦđ humiliores fiaNT
ad petendum adiutorium : & ad agnoscendã
dĩ gratiam Diecuit̃ sexto parent qđ infe¬
rant : & sit duplũ quã colligere solebant
ꝑsingulos dies. Quero ergo qua diecȩperit
manna celitus dari: & uolo cõparare do¬
minicam nram sabbato iudeoꝵ. Exdiuinis
nãq scripturis apparet qđ in die dominica
primo interris datũ : manna. Si enim ut̃
scriptura dt̃ sex dieb continuis collectũ ÷
septima autem die quȩ ⁊ sabbati cessatũ ÷
sinedubio initiueiꝰ adieprima que : dies
dominica fuit: Qđ si exdiuinis scriptu¬
ris hocconstat. qđ indie dominica ds̃ pluit
manna & in sabbato non pluit: intellag:.¬
ant iudȩi iamtum p̃latũ .ee. dominicam
nrt̃ miudaico sabbato. lamtẽ in dicatur:
qđ in sabbato ipsoꝵ: gratiadĩ ad cos decȩlo
nulla descenderet : panis cȩlestis qui ẽ. ser¬

Expanded text:
Nec ideo probatio, ut Deus noverit: sed ut ipsos Nec ideo probatio, ut Deus noverit: sed ut ipsos ipsis hominibus ostendat, quo humiliores fiant ad petendum adjutorium, et agnoscendam Dei gratiam. Die autem sexta parent quod inferant: et sit duplum, quam colligere solebant per singulos dies. Quaero ergo qua die coeperit manna coelitus dari, et volo comparare Dominicam nostram sabbato Judaeorum. Ex divinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaei jam tum praelatam esse Dominicam nostram Judaico sabbato; jam tunc indicabatur od in sabbato ipsorum gratia Dei ad eos de coelo nulla descenderit, panis coelestis, qui est ser
Abbreviated transcription (Latin):
pentib perier̃ . Murmurantẽ populum:
uenenatus in heremo serpentiũ depascit᷑
mors Vid ea mꝰ nos quihȩc audimꝰ nosinquã
ꝓquib scripta s̃: illis enim ad correptionẽ
ignoscuntur : in cos qui non desinunt gra¬
uit̃ uindicat᷑ Mittnt᷑ nãq: in eos serpen¬
tes : iđ inmundis spĩtib tradunt᷑ uenena¬
tisq detonib: qui cos morsib occultis acla¬
tentib perimant. atq internis & intra cor¬
dis penetradia conclusis cognationibus
ab sumant. Dicit enim ds̃: quia audiuimur¬
murationem filiorumisrł. Videtis qr pilat&¬
dm̃ murmurcitio nr̃a : audit omã Et quod
non statimpunit: pęnitentiam nr̃ȩ iũsati¬
onis expectat Sed quid post hȩc recitatũ:
Dixit aut̃ dñs admorsen Cce ego plucem
uob panes decȩlo : &egrediatur populus
&colligat q̃ suffiuant ꝑ singulos dies: ut
teptẽ cum utrum ambulet in legemea apñ
Tep̃ tactio iste ꝓbatio ÷. n inpeccatũ seductio:

Expanded text:
pentibus interierunt . Murmurantem populum pentibus interierunt . Murmurantem populum venenatus in eremo serpentum depascit morsus. Videamus nos qui haec audimus, nos inquam pro quibus scripta sunt: Illis enim ad correptionem ignoscuntur; in eos qui non desinunt, graviter vindicatur. Mittuntur namque in eos serpentes, id est, immundis spiritibus traduntur, venenatisque daemonibus, qui eos morsibus occultis ac latentibus perimant, atque internis et intra cordis penetralia conclusis cogitationibus absumant: dicit enim Deus, qui audivit murmurationem filiorum Israel: videtis quiam murmuratio nostra; audit omnia, eo quod non statim punit, poenitentiam nostrae conversionis exspectat. Sed quid post haec recitatum est? dixit autem Dominus ad Moysen: Ecce ego pluam vobis panes de coelo: egrediatur populus, et colligat quae sufficiant per singulos dies, ut tentem eum utrum ambulet in lege mea an non. Tentatio ista probatio est, non in peccatum seductio.
Abbreviated transcription (Latin):
habentes & sinedõ in hoc mundo Verutam̃
nondatur manna decelo in illa die qua pͥmũ
pascha fit : sed in illa qua scđm. Panis enim
Nr̃m enim pascha immolatus ÷ xp̃c qui
interim uideamꝰ quid ÷ qđ in hac dieges¬
tũ monstratur. Quinta decima diem̃¬
sis scđi murmurauit populus. etdixit :
quia melius fuerat noͥsmori inegrpto
qua rđ sedebamꝰ suꝑ ollas carnis Opopu¬
lus ingratus. Desiderat egrptũ : quia¬
egeptios uidit extinctos. Carnes egrp¬
ti requirit : qui ȩgrptioꝵ carnes uidit
maris piscib & cȩlialitib datas Murm̃
ergo aduersũ morsen immo adũ sũ dnm
leuant. Sed hoc primo quidem ignoscit᷑.
& scđo fortussis & tertio. Verum sinon
desinant s& ꝑ sistant: audi quid post
hȩc murmurante populo sequat᷑. In nu¬
meroꝵ libro refestur: qđ & in suis criptis
retexuit apłs dicens: neq: murmura ueri¬
tis sicut quidam ex illis m̃murauer. & a ser¬

Expanded text:
habentes, et sine Deo in hoc mundo. Verumtamen habentes, et sine Deo in hoc mundo. Verumtamen non datur manna de coelo in illa die, qua primum pascha fit, sed in illa qua secundum. Panis enim Nostrum enim pascha immolatus est Christuinterim videamus quid est quod in hac die gestum monstratur. Quinta decima die mensis secundi, murmuravit populus et dixit: Quia melius fuerat nos mori in Aegypto, quando edebamus super ollas carnium. O! populus ingratus desiderat Aegyptum, qui Aegyptios vidit exstinctos. Carnes Aegypti requirit, qui Aegyptiorum carnes vidit maris piscibus, et coeli alitibus datas. Murmurat ergo adversum Moysen: imo adversus Deum flebat. Sed hoc primo quidem ignoscitur, et secundo fortassis et tertio. Verum si non desinant, sed persistant, audi quid post haec murmurante populo consequatur. In Numerorum libro refertur, quod et in suis scriptis retexuit Apostolus dicens: Neque murmuraveritis, sicut quidam ex illis murmuraverunt et a ser
Abbreviated transcription (Latin):
fame: Esto ꝓpt̃ correptionẽ legentiũ
indicatur populi peccatum. qr murmu¬
rauit & ingratus fuerit beneficus diuinis.
cũ cȩleste manna susciperet. Quid &iam
dies scribitur. in quadie murmurauerit
diem̃sis Quodutiq ponabsq ratione
scriptũ : Recordare delegib paschȩ quȩ
dic ia sunt: & inuenies ibi hoc eẽ. tempus
qđ stactuitur ad scđm pascha facierdum.
his quiinmundi in anima fuer̃. uł occupati
negotus peregrinis. Quiergo ñ fuer̃ in¬
mundi in anima uł non longe peregrina¬
bantur : quasta diecima die primim̃sis
pascha fecer̃. Quiautẽ longe peregri¬
nabantur & inmundi erant : scđm pascha
in hoc tepore faciunt. In hoc tẽpore: quo
& manna decęlo descendit Indie quo pͭ¬
mum pas cha fit nondescendit manna :
sed in hoc quo scđm paschafit. Videam:
ergonunc. quisit in his ordo mỹsteru
nima qui colebamꝰ lignum & lapidem &ig¬
norantes dm̃ his quinatur& nonerant du
serui ebamꝰ. Nos &iam eramꝰ qui longe pere

Expanded text:
. Esto propter correptionem legentium, indicetur populi peccatum; quia murmuraverit et ingratus fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susciperet. Quid etiam dies scribitur, in qua die murmuraverit die mensis. Quod utique non absque ratione scriptum est: Recordare de legibus Paschae quae dicta sunt, et invenies ibi hoc esse tempus, quod statuitur ac secundum Pascha faciendum his qui immundi in anima fuerunt, vel occupati negotiis peregrinis. Qui ergo non fuerunt immundi in anima, vel non longe peregrinabantur, decima quarta die primi mensis pascha fecerunt. Qui autem peregrinabantur et immundi erant, secundum Pascha in hoc tempore faciunt. In hoc tempore quo et manna de coelo descendit. In die quo primum pascha fit, non descendit manna: sed in hoc quo secundum pascha fit. Videamus ergo nunc qui sit in his ordo mysterii. nima, qui colebamus lignum et lapidem, et ignorantes Deum, his qui natura non erant dii serviebamus. Nos etiam eramus, qui longe pereg
Abbreviated transcription (Latin):
qͥnđ diabolũ & satellitesci cũtota spĩtali
nequitia & multitudine peccatoꝵ in aquis
spĩ talib ubi credentes ꝑsimilitudine mortis
eiꝰ baptirati amorte peccatoꝵ resurgunt:
submersit : &&no damnauit interitu:
Nec eis ueros is rahelitas quip̃ destinatis
ad uitã &nam sub sua potestate ulterius
habere licebit: quia quos p̃scientia diuina
p̃distinauit : hos &uocauit: tquos uocaũ
illos & magnificauit : Quosautẽ iustifica

Expanded text:
quando diabolum et satellites ejus, cum tota spirituali quando diabolum et satellites ejus, cum tota spirituali nequitia et multitudine peccatorum in aquis spiritualibus, ubi credentes per similitudinem mortis ejus baptizati a morte peccatorum resurgunt, submersit et aeterno damnavit interitu; nec eis veros Israelitas, qui praedestinati sunt ad vitam aeternam, sub sua potestate ulterius habere licebit, quia quos praescientia divina praedestinavit, hos et vocavit; et quos vocavit, illos et justificavit: quos autem just
Abbreviated transcription (Latin):
mare flante uento uehem̃ti &urente tota
nocte &uestit insiccum: cũ ꝑomne tepus
istiuitȩ qđ nox significat. sp̃s scĩ gratia
aquas baptis matis in eabilos eredentib fac̃.
utillis ꝑ etis transeuntib despĩtali aegrpto
interrẽ repinis sionis hostium in eodẽ ele¬
m̃to
subsequens suffocetur exercitus. Nec ñ & illa
hora noctis qucuste transitus factus ÷ bene
congruit diuino sacram̃to Nam sequitur
Aduenerat uigilia matutina & eccerespi¬
ciens dñs suꝑ castra ȩgrptioꝵ ꝑ coluna ignis
significar& ipsumedi atorem dĩ & hominũ.
blandum iustis terribilem peccatoribus.
Pulci entempios: & inter ficientẽ impios
Ergo in uigla matutina qua saluator pr̃
triumphator mortis ab inferis asceridens sur¬
rex̃ ingloria: benedictũ ÷ qđ inuigilia ma¬
tutina dñs aspiciens suꝑ castra egrptioꝵ
ꝑ columnamignis & nub̵ inter fłcis s&¬
exercitũ eoꝵ. Inter fecit quippe exercitũ
spĩtaliũ aegrptioꝵ cumuero pharaone :

Expanded text:
mare flante vento vehementi et urenti tota nocte, et vertit in siccum, cum per omne tempus istius vitae, quod nox significat, Spiritus sancti gratia aquas baptismatis meabiles credentibus facit, ut illis per eas transeuntibus de spirituali Aegypto in terram repromissionis, hostium in eodem elemento subsequens suffocetur exercitus. Necnon et illa hora noctis, qua iste transitus factus est, bene congruit divino sacramento. Nam sequitur: Advenerat vigilia matutina: et ecce respiciens Dominus super castra Aegyptiorum per columnam ignis significaret ipsum Mediatorem Dei et hominum, blandum justis, terribilem peccatoribus, fulcientem pios et interficientem impios. Ergo vigilia matutina, quando Salvator noster triumphator mortis ab inferis ascendens, resurrexit in gloria, bene dictum est quod in vigilia matutina Dominus aspiciens super castra Aegyptiorum per columnam ignis et nubis, interfecit exercitum eorum. Interfecit quippe exercitum spiritualium Aegyptiorum cum vero Pharaone,
Abbreviated transcription (Latin):
fectȩ : non solũ ꝑniciem: nesciant sed et muni¬
m̃ ex hibeant. Sq̃. Cumq extendis set mor¬
ses manum suꝑmare: abstulit illud dñs flante
uento uehem̃ti. &urente tota nocte. & ũ tit
M. insiccũ &c& Quidẽ mor sen manũ exten
trare in aquis effectũ diuinȩ potentiȩ: abs¬
tulit illud dñs flante uento uehem̃ti &urente
Illo utiq uento dequo in psalmis dictũ ÷ inspũ
uehem̃ti conteres naues tarsis Etinactib apłor
scriptũ ÷ : qđ recũ bentib incȩnaculo siondis¬
cipulis in diepente costen: subito factus ÷¬

Expanded text:
fectae, non solum perniciem nesciant, sed et munifectae, non solum perniciem nesciant, sed et munimen exhibeant. Sequitur: Cumque extendisset Moyses manum super mare, abstulit illud Dominus, flante vento vehementi et urenti tota nocte, et vertit in siccum, etc. Quid est Moysen manum extendtrare, in aquis effectum esse divinae potentiae? Abstulit illud Dominus flante vento vehementi et urenti, illo utique vento de quo in psalmis dictum est: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis . Et in Actibus apostolorum scriptum est quod recumbentibus in coenaculo Sion discipulis in die Pentecostes, subito factus
Abbreviated transcription (Latin):
& rełq Quomodo accipienda sunt
hȩc uerba cũ uiderint postea is rahȩ¬
litȩ aogrptios : anquia isti qui tunc
uidebant ñ eos ulterius uider̃ quia
& illis mortui qui consequebant᷑ : &is
eoꝵ uider posteros illoꝵ. annon eos
uidebitis sicut hodie intellegendũ ÷
nonsicut hodie ꝑsequentes & inimicos
& tanto puos agmine uenientes : ut
omnino nulla sit quęstio: nec deȩt̃ no
tẽpore quod hic posuit : quia & siuide¬
bt̃ seutriq tẽpore resurrectionis: non
sic utiq uidebt̃ ut hodiȩ. Sed interim
clamat morses addnm̃ : quomodo cla¬
mat: Nullati: uox clamoris auditur :
Velimscire quomodo scĩ sincuoceclamant
filii sui in cordib nr̃is clamantẽ abba
pater Eteddit ipse sps̃ interpellat ꝓ
nob̵ gemitib in enarrabilib. Et iterum
rses uirga ꝑ cutere mare ut in gredientipo¬
pulodĩ deiscat &cedat : acuoluntati diuinȩ
dem̃toꝵ famulentõꝵ obsequia: &aquequȩ
timebant᷑ dextraleuaq famulis dĩ muris efi¬

Expanded text:
tempus. quomodo accipienda sunt haec uerba. cum uiderint postea Israhelitae Aegyptios? an quia isti qui tunc uidebant non eos ulterius uiderunt, quia et illi sunt mortui qui consequebantur et iseorum uiderunt posteros illorum, an "non eos uidebitis sicut hodie" intellegendum est non sicut hodie persequentes et inimicos et tanto post uos agmine uenientes, ut omnintempore quod hic posuit, quia et si videbunt se utique tempore resurrectionis, non sic videbunt utique ut hodie. Sed interim clamat Moyses ad Dominum. Quomodo clamat? Nulla ejus vox clamoris auditur, eVelim scire quomodo sancti sine voce clamantFilii sui in cordibus nostris, clamantem, Abba Pater. Et addidit: Ipse Spiritus interpellat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Et ityses virga percutere mare, ut ingredienti populo Dei dehiscat et cedat, ac voluntati divinae elementorum famulentur obsequia, et aquae quae timebantur, dextra laevaque famulis Dei murus ef
Abbreviated transcription (Latin):
mysteriatineri: necessariũ ÷ ut qui
baptizantur in xp̃o. inmorte ipsius
baptirentur. & ipsi ⁊ sepeliantur : &cũ
ipso die testia resurgant amortius.
suscittiuit : simulq fecit sedẽre in ee¬
lestib Cumergo tibi testu dici
mysterium fuit susceptum: incipi¬
et tededucereds̃: &ipsi post hȩc tibi
uiam salutis ostendere. Seduidetim̃

Expanded text:
ut qui baptizantur in Christo, in morte ipsius baptizentur, et ipsi consepeliantur, et cum ipso die tertia resurgant a mortuis.suscitavit, simulque fecit sedere in coelestibus. Cum ergo tibi tertii diei mysterium fuerit susceptum, incipiet te deducere Deus, et ipse post haec tibi viam salutis ostendere. Sed videamus
Abbreviated transcription (Latin):
p militiam carnis ad innocentiã conuestitur
cordis . Primogenitũ a sini mutat o ẽ: quia
prious uitȩ inmunditiã ad innocentiã sũtit
Qui enim qualis prius fuit eẽ desinit Ettid¬
p̃hensa caerius munditia in nocentiã custodit
in oblationedĩ primo genitũ a sini adouem¬
aq̃ mutauit. Erit igitur quasi signũ inmanu
tua & quasi ad pensum quid obrecordationẽ
int̃ oculostuos: eo qđ inmanu forti eduxerit
uos dñs dexgrpto. Quid ÷ qđ ait cũ depas¬
cha p̃ciper& erit tibi quasi signũ inmanu
tua. siue iuxteo alico exemplaria. suꝑmanũ
tuam : an intellegitur suꝑ opera tua id .ẽ.
quod p̃ferre debeas operib tuis: Pertinet¬
enim pascha ꝓpter occisionẽ ouis ad fidẽ
xp̃ĩ & sanguinẽ quoredẽptisum. Hoc
enim fides operib p̃ponenda ÷ ut sit
qđ ammodo suꝑmanũ aduersus illos
qui in operib legis gloriabantur
penidecint operabona: atq ab ea p̃¬
ueniant̃ : nonut ipsa uł ut meritis

Expanded text:
 malitia carnis ad innocentiam convertit  malitia carnis ad innocentiam convertit cordis, primogenitum asini mutat ove, quia prioris vitae immunditiam ad innocentiam convertit. Qui enim qualis prius fuit esse desinit, et apprehensa carnis munditia innocentiam custodit, in oblatione Dei primogenitum asini ad ovem mutavit. Erit igitur quasi signum in manu tua, et quasi appensum quid ob recordationem intra oculos tuos: eo quod in manu forti eduxerit vos Dominus de Aegypto. Quid est quod ait, cum de pascha praeciperet, Erit tibi quasi signum in manu tua: sive juxta alia exemplaria, super manum tuam? an intelligitur super opera tua, id est, quod praeferre debeas operibenim pascha propter occisionem ouis ad fidem Christi et sanguinem, quo redemti sumus. haec autem fides operibus praeponenda est, ut sit quodam modo super manum aduersus illos, qui in operibus legis gloriabantur.pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis
Abbreviated transcription (Latin):
sumbonũ uelle& ꝑ ficere ꝓbona uoluntate
Quicquid inquit habueris masculini sexus
consecrab dnõ Primo genitũ a sini mutab oue
Quodsi non redemeris inter ficies. Omnepri.¬
mogenitum masculinum id ÷ uirile & ꝑ fectum
op̃ diuinȩ gratiȩ debem̾ applicare p̃nobis
Quic quid aut̃ femineũ & molle atq infir
mum in nr̃a ⁊uersatione : nr̃ȩ debemꝰ hoc fra¬
Egilitati deputare nondño. Quid ꝑasinũ
inmunditia : & quid ꝑ ouem nisi innocentic
designatur. A sini ergo primo genita oue
muta re. ẽ: inmundȩ uitȩ primordia ad in¬
nocentiae simplicitatẽ conuestere. Vt postquã
illa peccator egit quȩ in munda dñs respuit :
ea iamagerido ꝓferat quȩdĩ sacrificio inpo¬
nat Om̃s enim homines nati in peccatis su¬
m̃: atq excarnis delectatione concepti : culpe
nob̵ ori ginem traximꝰ. Vnde fit ut &iam exuo¬
luntate pr̃a peccatis implicem᷑. Sed quis quis¬

Expanded text:
sum bonum velle et perficere pro bona voluntate. sum bonum velle et perficere pro bona voluntate. Quidquid, inquit, habueris masculini sexus, consecrabis Domino. Primogenitum asini mutabis ove. Quod si non redemeris, interficies. Omne primogenitum masculinum, id est, virile et perfectum opus, divinae gratiae debemus applicare non nobis: quidquid femineum et molle a in nostra conversatione, nostrae debemus hoc fragilitati deputare, non Domino. Quid per asinum nisi immunditia, et quid per ovem nisi innocentia designatur? Asini ergo primogenita ove mutare, est immundae vitae primordia ad innocentiae simplicitatem convertere, ut postquam illa peccator egit quae immunda Dominus respuit, ea jam agendo proferat, quae Dei sacrificio imponat. Omnes enim homines nati in peccatis sumus, atque ex carnis delectatione concepti, culpae nobiscum originem traximus. Unde fit ut etiam ex voluntate nostra peccatis implicemur. Sed quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
Scĩ fica mihi omne primogenitũ qđ a perit uul¬
uam infiliisi srł : tam de hominib: quã deiu¬
mentis mea sunt omnia & reliqua. Comm̃dat
populo ꝑmorseridñs creptionis suȩ memoriũ
habendã &egyptioꝵ inter fectionis utscirex
debitores st eẽ. primogenita sua. & pͥmogenita
ium̃toꝵ suoꝵ dño offerre. quiineoꝵ libera¬
tione omnia primogenita egrptioꝵ extinx̃
Vnde insequentib: ipsepopulus dicturus ẽ.
Occiditdñs omne primogenitũ interra egep
a primo genito hominis usq: ad primo genitũ
ium̃toꝵ: id circo immolodnõ omneqđa perit
uuluam masculini sex̃ & omnia primogenita
filiorũ meoꝵ p̃tio redimo Mrsticȩ aut̃ pri¬
mogenita nr̃a dnõ offerimꝰ : cũ primordia
operũ nr̃oꝵ illiscĩ ficamꝰ Quid quid enim
ex uulua bonȩ uoluntatis acbonȩ cogitatio¬
nis inaꝑtũ sani sermonis. & boneo peratio¬
nis ꝓcesserit. iured nõ conpetit quidedit ip¬

Expanded text:
Sanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulSanctifica mihi omne primogenitum, quod aperit vulvam in filiis Israel, tam de hominibus, quam de jumentis: Mea sunt enim omnia , et reliq. Commendat populo per Moysen Dominus ereptionis suae memoriam habendam, et Aegyptiorum interfectionis, ut scirent debitores se esse, primogenita sua et primogenita jumentorum suorum Domino offerre, qui in eorum liberatione omnia primogenita Aegyptiorum exstinxit. Unde in sequentibus ipse populus dicturus est: Occidit Dominus omne primogenitum in terra Aegypti, a primogenito hominis usque ad primogenitum jumentorum. Idcirco immolo Domino omne quod aperit vulvam masculini sexus, et omnia primogenita filiorum meorum pretio redimo . Mystice autem primogenita nostra Domino offerimus, cum primordia operum nostrorum illi sanctificamus. Quidquid enim ex vulva bonae voluntatis ac bonae cogitationis, in apertum sani sermonis et bonae operationis processerit, jure Domino competit, qui dedit ip
Abbreviated transcription (Latin):
utscriptura impleret᷑. Osñcõmi¬
nuetis exeo. Etiterũ alia scriptu¬
radt̃. Videbt̃ inquem traris fixe
r ALITER Os agniñ cõminuere
ẽ: indispensatione incarnationis.
xpi robur diuinitatis ꝑblas phe¬
qui xp̃m dt̃ demarla uirgine purũ
coetus filioꝵ isrł faci& illud Quod
ritecelebrabit. Eritq sicut indigena
terrȩ. Quod . ẽ. aꝑtadicere Verii sra¬
helitis & populo ecclesiastico uerum
pascha celebrantib Siquis in fidelis
& extera cultu xpĩano ad hanc cõmuni¬
on ẽ sesociare uoluerit: ex poliet pͥus
ueterẽ hominẽ cũactib eiꝰ: & induat
nouũ qui scđm dm̃ crectꝰ  iniustitia & scr̃tate
ueritatis : sicq dignae socabitur conuiuis
cȩlestib uesceturq rite epulis spĩtailib Cade
lexerit indigene & colono qui peregrinantur
apuduos. Quic ꝑ sonarum non ÷ acceptor ds̃
sed i nomnigente quitimet dm̃ &operat᷑ iusti¬
tiam acceptꝰ: illi. Nonenim x distinctio iu¬
dȩi atq gentilis serui & liberi : sedomnia & in

Expanded text:
riptura impleretur: Os non comminuetis ex eo. Et iterum alia Scriptura dicit: Videbunt in quem transfixerunt . Aliter: Os agni non comminuere est in dispensatione incarnationis Christi, robur divinitatis per blasphequi Christum dicit de Maria virgine purum coetus filiorum Israel faciet illud. Quodrite celebrabit; eritque sicut indigena terrae. Quod est aperte dicere veris Israelitis et populo ecclesiastico verum pascha celebrantibus: Si quis infidelis et externus a cultu Christiano, ad hanc communionem se sociare voluerit, exspoliet prius veterem hominem cum actibus ejus, et induat novum, qui sveritatis. Sicque digne sociabitur convivis coelestibus, vesceturque rite epulis spiritalibus. Eadem lex erit indigenae et colono, qui peregrinatur apud vos. Quia personarum non est acceptor Deus: sed in omni gente, qui timet Deum et operatur justitiam, acceptus est illi. Non enim est distinctio Judaei atque gentilis, servi et liberi; sed omnia et in
Abbreviated transcription (Latin):
Recordare quȩ superius lecta sunt cũ
dicebat morses ad pharcionem. Iter
trium dierũ ibimꝰ indesesto : & immola¬
bim̃ dnõ dõ nr̃o. Hocergo erat triduũ
ad quod festincibat morses : & ñ di¬
cebat pharao Illeenim dicebatinon
eitis longius Non ꝑmittebat pha¬
rao ad locum signoꝵ ꝑuenire filios
isrł: non ꝑmittebat eos intantũ pro¬
ficertꝰ ut possint testia die mrsterus.
ꝑfrui : audienim ꝓpheta quiddicit.
Resuscitabit dsnos pbiduum: & indie
testia resurgłm & uiuemꝰ in conspectues:
Prima dies nob passio saluatoris. ẽ¬
& scđa qua descendit in infernum:
Tertic aut̃ resurrectionis : dies. Etideo
indie testia ds̃ antecedebateos: ꝑdiẽ
incolũna nub̶ ꝑ nocte̾ aut̃ incolũna ignis

Expanded text:
Recordare quae superius lecta sunt cum Recordare quae superius lecta sunt cum dicebat Moyses ad Pharaonem: Iter trium dierum ibimus in deserto, et immolabimus Domino Deo nostro. Hoc ergo erat triduum, ad quod festinabat Moyses: et contradicebat Pharao. Illi enim dicebat. Non eatis longius. Non permittebat Pharao ad locum signorum pervenire filios Israel; non permittebat eos interim proficisci, ut possint tertii diei mysteriis perfrui. Audi enim propheta quid dicit: Resuscitabit Deus nos post biduum, et in die tertia resurgemus, et vivemus in conspectu ejus . Prima dies nobis passio Salvatoris est; secunda qua descendit in infernum; tertia autem resurrectionis est dies. Et ideo in die tertia Deus antecedebat eos per fidem in columna nubis, per noctem autem in columna ignis.
Abbreviated transcription (Latin):
sephon: in cons pectuci castra ponetis suꝑ¬
Ro mare. Exramas se quȩ int᷑ p̃tat᷑ cõmotioti¬
nee uł tonitru uener̃ inquit in soccoth
Soccoht taibnacula intellegi a pud ębreos
tradunt inter p̃tes nominũ. Cuergo uoce
cugłii cõmonit̾ derelinquens aegrptum.
discus seris abste tincasus corruptelȩ
& uitioꝵ incitam̃ta reieceris: habitabis
in tb naculis Habittib enim intab naculis
ex quib nolumꝰ exspoliari sed suꝑ uestiri
Habitatio autẽ tribnciculoꝵ expeđitum &
absq ullis impedioñtis indicat. eẽ. cum: qui
festinat ad dm̃ Sed ne in hoc quidem stan¬
&iam desoccoth: & festinandũ ÷ utueni¬
atur in &han. Ethan siue othoninnr̃am
linguam uestidicunt: fostitudo siue sig¬
nacis. Et merito hicenim audies dici: qr
ds̃ antecedebat cos ꝑdiem in coluna nub.
& ꝑ noctẽ in columna ignis Nop
hoc inuenis factum apud ramesse
nec apud soccoth quȩ scđa ꝓficis cen¬
tib castra dicuntur: sed testia cas¬
tri sunt inquib fiunt signa diuina

Expanded text:
nspectu ejus castra ponetis super mare . Ex Ramesse, quae interpretatur commotio tineae vel tonitrui, venerunt, inquit, in Socoth. Socoth tabernacula intelligi apud Hebraeos tradunt interpretes nominum. Cum ergo voce Evangelii commonitus, derelinquens Aegyptum, discusseris abs te tineas totius corruptelae, et vitiorum incitamenta rejeceris, habitabis in tabernaculis. Habitabis enim in tabernaculis, ex quibus nolumus exspoliari, sed supervestiri. Habitatio autem tabernaculorum, expeditum et absque ullis impedimentis indicat esse eum, qui festinat ad Deum. Sed nec in hoc quidem stanetiam de Socoth, et festinandum est ut veniatur in Etham. Etham sive Othon, in nostram linguam verti dicunt, fortitudo sive signa ejus. Et merito. Hic enim audis dici, quia Deus antecedebat eos per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis. Non hoc invenis factum apud Ramesse, nec apud Socoth, quae secunda proficiscentibus castra dicuntur; sed tertia castra sunt, in quibus fiunt signa divina.
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ p̃cedẽ bateos ad ostendendã uiã ꝑdiem
in columna nub: ꝑ noctẽ in columna ignis.
utdux e&. itineris utroq tẽpore. Numquã
defuit columna nub̵ ꝑdiem: neccolumna
ignis ꝑ noctem corã populo. Loquictus e¬

Expanded text:
autem praecedebat eos ad ostendendam viam per diem in columna nubis, et per noctem in columna ignis: ut dux esset itineris utroque tempore. Numquam defuit columna nubis per diem, nec columna ignis per noctem, coram populo. C.
Abbreviated transcription (Latin):
numeraent quȩ fuit trib regalis. ita uta fa¬
res filio iudę qui cũ iuda patresuo ingress:
aegrptum usq ad salmoꝵ qui in ipsa tribu dux
t̃rã reꝑmissionis introiuit : sint quinque
generationss. Fares genuit es rom. es rom
genut aram. ara i genuit aminadab
aminadab genuit naa som. Naason.gepuit

Expanded text:
numerant, quae fuit tribus regalis: ita ut a Phanumerant, quae fuit tribus regalis: ita ut a Phares filio Judae, qui cum Juda patre suo ingressus est Aegyptum, usque ad Salmon, qui in ipsa tribu dux, terram repromissionis introiit, sint quinque generationes. Phares genuit Esrom; Esrom genuit Aram; Aram genuit Aminadab; Aminadab autem genuit Naasson; Naa
Abbreviated transcription (Latin):
ratio posuer : illiquiȩ breoꝵ libros diligenter
aut̃ ascender̃ filiuisrł deterra a egrpti
Quod qr minꝰ uidebatur intellegi adiuncta ge¬
neratio : aquilam uero & inceteris & in hoc
maximo loco ꝓpriȩ transtulis se om̃is iudȩt
conclamat: & synagogarũ conis ant uni¬
uersa subsellia. Siciutem scđm septua ginta
quis scire uoluerit quomodo quinta genera¬
tione filiusrł ascerderunt deegrpto ꝑ ho
minũ generationes subputa re deb& : IdE.
ut abipsoia cob qui intrauit in aegrptũ usq
ad mor sen quicũ populo egres s: utaliqui uo¬
lunt generationes quinq numerent᷑. Iacob
eruim prim scđs leui. testius caath: quastus
amram : quint̾ morses inuenitur. Has aut̃
dic̃ ꝓgenies latinꝰ interpres: quas geneas
greciuocant : q̃ in eugło generationes appel¬
lantur. Nec numeratur nisi ꝑ succensiones ho¬
minũ non ꝑnumerũ annoꝵ: alua ut̃ pona
ia cob ꝑleuiusq ad mor sen sed ꝑtribum iudae

Expanded text:
ratione posuerunt, illi qui Hebraeorum libros diligenter ratione posuerunt, illi qui Hebraeorum libros diligenter autem ascenderunt filii Israhel de terra Aegypti\'; quod quia minus uidebatur intellegi, adiuncta \'generatio\' est. Aquilam uero et in ceteris et in hoc maxime loco proprie traconclamat, et synagogarum consonant universa subsellia. Si autem secundum Septuaginta quis scire voluerit quomodo quinta generatione filii Israel ascenderint de Aegypto, per horum generationes supputari debet, id est, ut ab ipso Jacob, qui intravit in Aegyptum, usque ad Moysen qui cum populo egressus est, ut aliqui volunt, generationes quinque numerentur. Jacob enim primus, secundus Levi, tertius Caath, quartus Amram, quintus Moyses invenitur. Has autem dicit progenies Latinus interpres quas γενεὰς Graeci vocant: quae in Evangelio generationes appellantur: nec numerantur nisi per successiones hominum, non per numerum annorum. Alii autem non Jacob per Levi usque ad Moysen, sed per tribum Judae
Abbreviated transcription (Latin):
surgere & reuesteretur: in egrptũ
Ex agrpto itaq exeuntib euic in obel
dit᷑: neinipsa sua teneritudine atq
inchoatione turbati ad hoc territi se¬
ditnt qđ euaserunt. Prius ergo secu¬
ritttis suauitatẽ sentiunt: prius pa¬
cis quiete nutriunt᷑ : p cognitã uero
dulcedinẽ tanto iam tolera bilius tẽp¬
tationũ cestamina sustinent. quanto
dm̃ altius cognouer̃. Etarmati ascen¬
derunt filiiisrł deterra aegypti
aquila nãq qui ñ c̃tẽptiosius ut qͥdã
puttnt sed studiosius uerbũ int̾ p̃tat᷑
aduerbũ : in eo loco ubi septua ginta po¬
suer̃ quinta aut̃ generatione ascer¬
der̃ filiuisrł deterra aegrpti ita trans¬
tulit : & armati ascender̃ filii i srł de
terra egrpti licet ꝓeo qđ armati
nos diximꝰ : scđm greci sermonis ambiguita¬
tem & instructisiuc munit ꝓpter suppellec¬
tilem queȩ gyptios expoliauerunt pos sit in¬
tellegi. uerum ubi septuaginta quintt gene¬

Expanded text:
surgere, et reverteretur in Aegyptum. surgere, et reverteretur in Aegyptum. Ex Aegypto itaque exeuntibditur; ne in ipsa sua teneritudine atque inchoatione turbati, ad hoc territi redeant, quod evaserunt. Prius ergo securitatis suavitatem sentiunt; prius pacis qui enutriuntur; post cognitam vero dulcedinem tanto jam tolerabilius tentationum certamina sustinent, quanto Deum altius cognoverunt. Et armati ascenderunt filii Israel de terra Aegypti. Aquila namque, qui non contentiosius ut quidam putant, sed studiosius verbum interpretatur ad verbum, in eo loco ubi Septuaginta posuerunt, Quinta autem generatione ascenderunt filii Israel de terra Aegypti. Ita transtulit: Et armati ascenderunt filii Israel de terra Aegypti: licet pro eo quod armati nos diximus secundum Graeci sermonis ambiguitatem, instructi sive muniti, propter supellectilem qua Aegyptios exspoliaverant, possit intelligi. Verum ubi Septuaginta, quinta gene
Abbreviated transcription (Latin):
reuesteret᷑ inagrptũ : sed circũ dux̃
ꝑuia in desest quȩ ÷ iuxta mare rubrũ
Hicostenditur omniao fieri debere: qͣ
consilio recte fieri possunt adȩuitari¬
da quetiduersa s̃ : &iã cumds̃ aꝑtissime.¬
As adiutor : Sȩpe conuersi qui in ipso
adhuc aditu inchoationis suȩ uł trar¬
quillitatẽ pacatissimã carnis. uł dona
ꝓphetiȩ uł p̃dicam̃ta doctrine uł sig¬
noꝵ miracula. uł gratiã curationis acci¬
piunt : post hȩc aut̃ duris tẽptationũ
ꝓbationib fatigantur: a quib tẽptati¬
onib adhuc cũ inciperent ualde liberos
se . eẽ. credider̃. Qđ diuina gratia dis¬
pensatorie agit᷑ ñemin cͥoatione sua
tẽptationũ asperitate tangantur.
qui sieoꝵ initia amaritudo tẽpta¬
tionis exciperet: &iam facile ad et
que reliquerant redirent a quibus
non longius discesser̃. Namcitepta¬
tiprius uitis qua si uixta positis re¬
plicantur. Vnde & scriptũ ÷ Cum
cum siui disset aduersũ se bella cop¬

Expanded text:
 sed circumduxit per viam deserti, quae est juxta mare Rubrum. Hic ostenditur omnia fieri debere, quae consilio recte fieri possunt, ad evitanda quae adversa sunt, etiam cum Deus apertissime adjutor est. Saepe conversi, qui in ipso adhuc aditu inchoationis suae vel tranquillitatem pacatissimam carnis, vel dona prophetiae, vel praedicamenta doctrinae, vel signorum miracula, vel gratiam curationis accipiunt: post haec autem duris tentationum probationibus fatigantur, a quibus tentationibus adhuc cum inciperent, valde liberos se esse crediderunt, quod divina gratia dispensatorie agitur: ne inchoatione sua tentationum asperitate tquia si eorum initia amaritudo tentationis exciperet, tam facile ad ea quae reliquerant redirent, quam nec longis discesserant, nam contemptis prius vitiis quasi juxta positis replicarentur. Unde scriptum est: Cum eum si vidisset adversum se bella con
Abbreviated transcription (Latin):
sume huius hoc post mortemioseph factum est
ut in egrpto populus dĩ durã ꝑageret seruitute
Dix̃q dñs ad morser &aaror hȩc x religiopha¬
Asae Omnis aliengena ricomedit exco: om̃is
autẽ seruus emptitius circũ cidet᷑ & siccomed&.
aduena & merceinarius nonȩdat exeo ali¬
enigenam dt̃ gentilem: quinecdum sacro
baptis matȩ renatus ÷ cuinullo modo corpꝰ
domini cũ & sanguis tribuendũ : quia sicut
exter religione. sic debet. ec̃. & cõmunione
Seruũ ergo empticium mandat circum cidi:
ut liceat ei pascha comedere. Quis ÷ seruu̾
empticius nisi his quiemptꝰ ÷ p̃tio sanguinis
xp̃i : qui primũ deb& circuicidi spĩtali
utiq circum cisione noncarnis sed cordis:
& sic agni inmaculati cor pus comederȩ
Namtalib dicit petrus apłs. succincti lũbos
m̃tis ur̃ȩ : sobrii ꝑfectȩ sperate in eam quȩ offer¬
tur uob gratiam in reuelatione ihũ xp̃i. Et pau

Expanded text:
summae hujus, hoc est post mortem Joseph factum est summae hujus, hoc est post mortem Joseph factum est ut in Aegypto populus Dei duram perageret servitutem. Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron: Haec est religio phase: Omnis alienigena non comedet ex eo; omnis autem servus emptitius circumcidetur, et sic comedet. Advena et mercenarius non edent ex eo. Alienigenam dicit gentilem, qui necdum sacro baptismate renatus est: cui nullo modo corpus Dominicum et sanguis tribuendus est, quia sicut extra est religione, sic debet esse et communione. Servum vero emptitium mandat circumcidi, ut liceat ei pascha comedere. Quid est servus emptitius nisi is qui emptus est pretio sanguinis Christi? Qui primum debet circumcidi, spirituali utique circumcisione non carnis, sed cordis, et sic agni immaculati corpus comedere. Nam talibus dicit Petrus Apostolus: Succincti lumbos mentis vestrae, sobrii perfecte sperate in eam, quae offertur vobis gratiam, in revelatione Jesu Christi . Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
qua dringentos uoluit appellare scriptura
quȩ solet tempora ita nuncupare ut quod
desũma ꝑfectioris numeri paululũ exeres¬
cit aut infra ÷ non cõputetur Nonitaq
qđ ait inseruitutẽ sedigent eos & nocebt̃
illis ad quadringentos annos. referendũ:
tam quã ꝑtot annos eos habuerint ip
seruitute: sed referendi sunt qua dringen¬
tianni adid qđ dictũ ÷ pcregrinũ erit
sem̃tuũ interra non ꝓpria. Quia siue in
terra chanaan. siue in egrptũ peregri¬
num erat illud sem̃ antequã hereditatẽ su¬
merent terrã ꝓmissionedĩ : qđ factum :
postett quã ex egrpto liberatis : ut hi per¬
baton hic intellegatur & ordo uerborum sit :
sciendo scies quia peregrinũ erit sem̃tuũ:
interra nonppria quadringentis annis:
illud aut̃ interpositũ intellegatur. & in
seruitutẽ redigent cos & nocebunt illis.
ita utad quadringentos annos ista inter¬
positio ꝑtineat. In extrona enim paste annoꝵ

Expanded text:
quadringentos uoluit appellare scriptura, quadringentos uoluit appellare scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut quod de summa perfectioris numeri paululum excrescit aut infra est non conputetur. non itaque quod ait: in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tamquam per tot annos eos habuerint in seruitute: sed referendi sunt quati anni ad id quod dictum est, Peregrinum erit semen tuum in terra non propria: quia sive in terra Chanaan, sive in Aegypto, peregrinum erat illud semen, antequam haereditatem sumerent terram ex promissione Dei; quod factum est posteaquam ex Aegypto liberati sunt: ut hyperbaton hic intelligatur, et ordo verborum sit, Sciendo scias, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria quadringenIllud autem interpositum intelligatur: Et in servitutem redigent eos, et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. In extrema enim parte annorum
Abbreviated transcription (Latin):
.c. x fuerunt. Cũ itaq: ad ducentos xvannos
octoginta sex Restant centũ xliiiiͦ. uelv.
isrł .p. mortẽ ioseph. His annis quantũ mul¬
tiplicari potuerint si fecunditas hominis cop¬
sideretur adiuuante illo quieos uoluit ualde
multiplicari : reperitur non. cẽ mirum qđ
in sexcentis milib peditũ egres s: populus
exegrpto excepto cetero apparatu: ubi &
seruitia erant & sexus muliebris & inbecillis
ȩtas. Quod ergo dixit ds̃ ad abraham scien
do scies qui& peregrinumerit sem̃tuũ inter¬
ra non propria & in seruitutẽ redigent
cos & nocebt̃ illis quad ringentis annis.
nonsic accipiendũx tumquã in illa du¬
rissima seruitute quadringentos annos
di populus fuerit: sed quia scriptum est.
inisa ac uocabltur tibi sem̃ : ex annonati¬
uitactis isa acus queadannũ egres sionis¬
ex aegrpto computtuntur anni quabrin¬
gentiv. Cumergo dequa dringentis trigri¬
ta detra xeris uiginti quinq quis aꝓmis
dringentos & quinq annos summa solida

Expanded text:
cem fuerunt. Cum itaque ad ducentos quindecim annos octoginta sex. Restant centum quadraginta quaIsrael post mortem Joseph. His annis quantum multiplicari potuerunt, si fecunditas hominis consideretur, adjuvante illo qui eos voluit valde multiplicari, reperitur non esse mirum quod in sexcentis millibus peditum egressus est populus ex Aegypto, excepto apparatu, ubi et servitia erant, et sexus muliebris, et imbecillis aetas. Quod ergo dixit Deus ado scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in servitutem redigenteos, et nocebunt illis quadringentis annis: non sic accipiendum est, tanquam in illa durissima servitute quadringentos annos Dei populus fuerit: sed quia scriptum est. In hanc vocabitur tibi semen, ex anno nativitatis Isaac usque ad annum egresex Aegypto conputantur anni quadringenti quinque. cum ergo de quadringentis triginta detraxeris uiginti quinque, qui sunt dringentos et quinque anuos summa solida
Abbreviated transcription (Latin):
quando sacram̃tũ passionis illius cũore adre¬
dẽptionẽ sumꝗ ͭ: adimitationẽ qq̃ intenta m̃te
cogitat᷑. Nam quisic redẽptoris pr̃i sanguinẽ
accipit ut imitari passionẽ illius pecdũ uelit
in uno poste sanguine posuit: qui &iã insuꝑ¬
liminarib domoꝵ ponenđ ÷ quid enĩ spĩtalit̃
domos nisi m̃tes nr̃as accipimꝰ in quib ꝑcogi¬
tationẽ in habitamꝰ ciũ dom̃ suꝑ limina re. c̃.
ipsa intentio quȩ suꝑ eminet actioni. Quiigi

Expanded text:
sacramentum passionis illius cum ore ad redemptionem sumitur, ad imitationem quoque intenta mente cogitatur. Nam qui sic Redemptoris nostri sanguinem accipit, ut imitari passionem illius necdum velit, in uno poste sanguinem posuit. Qui etiam in superliminaribus domorum ponendus est. Quid enim spiritualiter domos, nisi mentes nostras accipimus, in quibus per cogitationem inhabitamus? Cujus domus superliminare, est ipsa intentio
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina. & conuersio aliena ÷ a regu¬
la ecclesia sticȩ disciplinȩ. Necos inqͥt
illius confringetis. Quid hoc significet:
ioħs euuangelista Marrans depas¬
sione dnĩ in euglo suo osterdit diceps
Iud ȩi ergo qm̃ pa ras ceueerat ut non re¬
manerent incruce corpora sabbato
Erat autẽ magnꝰ dies illes abbati: roga¬
uer pilatum ut frangerent᷑ coꝵ crusa
& tollerentur Vener̃ ergo milites: &
primi quidem fregerunt crurco:
& alterius qui cruci fix÷ cumco:¬

Expanded text:
doctrina et conversatio, aliena est a regudoctrina et conversatio, aliena est a regula ecclesiasticae disciplinae. Nec os, inquit, illius confringetis. Quid hoc significet Joannes Evangelista narrans de passione Domini in evangelio suo, ostendit dicens: Judaei ergo quoniam parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora sabbato erat autem magnus dies ille sabbati rogaverunt Pilatum, ut frangerentur eorum crura et tollerentur. Venerunt ergo milites, et primi quidem fregerunt crura, et alterius, qui crucifixu
Abbreviated transcription (Latin):
castificantes. in oboedientiam caritatis in
frat᷑ nitatis amore. simplici excorde inuicẽ¬
diligentes. adtentius renati. nex se¬
mine corruptibili sed incor ruptibili ꝑ
uerbũ dĩ uiui & ꝑmanentis : aduena
qq̃ & mercepinarius pascha ederenon
poss̃. Quis ÷ aduena nisi quinuper
uenit ad fidem nec firmꝰ: incatholica
religione: mercennarius ipse : qui pro
terrenis tantum lucris laborat : & pullũ
infuturo p̃mium requirit Istisa nenons̃
digni accipere corp̾ xp̃i. quia auteum
non firmiter credunt autuera citer non¬
amant : acideo indignisunt eius pasticipa¬
tione. Sequitur. Inuna domo comedet᷑ :
nic efferets decarnib: foras. nec os illius
confringetis. In una domo agnicaro
comediiub&: quia in una eccła catholi¬
ca mrsterium pacssionis eiꝰ ntecelebrat᷑:
Nec efferrilicet de carnib eiꝰ foras: quia
nec pagani nec iudȩi. pec heretici pec illi
omnino quiextra ełam sunt adhanc
cõmunionem admit tuntur. quoꝵ fides:

Expanded text:
castificantes in oboedientia caritatis, in fraternitatis amore simplici, ex corde inuicediligite adtentius: renati. Et mine corruptibili, sed incorruptibili, per verbum Dei vivi et permanentis . Advena quoque et mercenarius pascha edere non possunt. Quis est advena, nisi qui nuper venit ad fidem, nec firmus est in catholica religione? Mercenarius autem ipse est, qui pro terrenis tantum lucris laborat, et nullum in futuro praemium requirit. Isti sane non sunt digni accipere corpus Christi, quia aut eum non firmiter credunt, aut veraciter amant, ac ideo indigni ejus participatione sunt. Sequitur: In una domo comedetur: nec efferatis de carnibus ejus foras, nec os illius confringetis. In una domo agni caro comedi jubetur, quia in una Ecclesia catholica mysterium passionis ejus rite celebratur; nec efferri licet de carnibus ejus foras, quia nec pagani, nec Judaei, nec haeretici, nec illi omnino qui extra Ecclesiam sunt ad hanc communionem admittuntur; quorum fides,