comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m . uenir diueisis odorib inspirans. ⁊ audit
qr bona uba tua suꝑ uinum. Congruȩ senno
diuinꝰ eandem rem ꝓ locoꝵ qualitate diuersiᷤ
uocabulis nuncupat. qñ hostia offert᷑ in lege
.x. uult intellectũ ostendẽ: pectꝰculum seꝑati¬
onis affatur. quando uͦ recumbit aliquis cũ
lum ut supra: s pectꝰ alloquit᷑. Porro cum
sponsa loquitur ad sponsum: quia nuptiale
cariñ inducit᷑. ñ pectculum ut insacrifitio. nõ
pertꝰ ut in ioħe discipło. s uba noãt dicens.
q: boã ub̾a tua suꝑ uinum. Cõmunica ut spõ¬
sa cum sensib sponsi.x. scies quia in ebriant
atq letificant istius modi cogitatus. qͦmͦ aũt
calix domini inebrians ꝑ quam optimus ẽ. sic
ub̾a sponsi omni meliora s̃uino qr boã ub̃a tu¬
a suꝑ uinum. in mediis p̃cib ad sponsum uer¬
ba conuercit. & odor unguentoꝵ tuoꝵ suꝑ omĩ a
aroinata. ñ uno s omnib sponsus uenit unc¬

Expanded text:
Christum: venit diversis odoribus spirans, et audit, Christum: venit diversis odoribus spirans, et audit, quia bona ubera tua super vinum. unam eamdemque rem, pro locorum qualitate, diversis vocabulis nuncupat. Quando hostia offertur in Lege, et vult intellectum ostendere, pectusculum separationis affatur. Quando vero recumbit aliquis cum lum ut supra, sed pectus alloquitur. Porro cum sponsa loquitur ad sponsum: quia nuptiale carmen inducitur, non pectusculum, ut in sacrificio, non pectus, ut in Joanne discipulo: sed ubera nominat, dicens: Quia bona ubera tua super vinum. Communica, ut sponsa, cum sensibus sponsi, et scies, quia inebriant atque laetificant istiusmodi cogitatus. Quomodo autem calix Domini inebrians perquam optimus est : sic ubera sponsi omni meliora sunt vino, Quia bona ubera tua super vinum. In mediis precibus ad sponsum verba convertit: Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Non uno, sed omnibus sponsus venit unc
Abbreviated transcription (Latin):
amore sꝑitali aliquadiceremꝰ. expedit autem
nob salomoniꝰ custodire p̃ceptum. &. mag̃ illiꝰ
qui ꝑ salomonem loquebat᷑ de sapientia ita di¬
ceus ama illam& seruabit te.& cͥciunda illã
.&. exaltabit te. honora illam ut te amplectat᷑.
gat ut meam sponsam altior sponsi amplexus
includat. ut ego quoq possudicere qd in eod̃
libro scͥptum ẽ. Sinistra eius sub capite meo:
& dextera illius amplexabitur me. osculetur
megͦ ab osculo orisui. Mori ẽ scͥpturaꝵ imꝑa¬
tuui modum ꝓ optatiuo ponẽ. ut ibi. Pater
nr̃ quies in cęlis scificetur nom̃ tuum ꝓuti¬
nam scĩficetur. &. nc̃ ẽ inp̃senti. osculet᷑ me
ab osculis oris sui ꝓ eo qd̾ ẽ utinã osculet᷑. de¬
iñ conspicit sponsum. uenit delibutꝰ unguẽ¬
tis. nec aliter ad sponsam poterat uenire. nec
decebat aliter patrem adnuptiaᷤ filium desti¬
nare. uariis eum unxit unguentiᷤᷤ fec̃ illum

Expanded text:
amore spirituali aliqua diceremus. Expedit autem amore spirituali aliqua diceremus. Expedit autem nobis Salomonis custodire praeceptum, et magis illius, qui per Salomonem loquebatur de sapientia, ita dicens: Ama illam, et servabit te: circumda illam, et exaltabit te: honora illam, ut te amplectatur gat, ut meam sponsam altior sponsi amplexus includat, ut ego quoque possim dicere, quod in eodem libro scriptum est: Sinistra ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Ergo: Osculetur me ab osculis oris sui. Moris est Scripturarum, imperativum modum pro optativo ponere, ut ibi: Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum, pro utinam sanctificetur: et nunc in praesenti: Osculetur me ab osculis oris sui, pro eo quod est, utinam osculetur. Deinde conspicit sponsum: venit delibutus unguentis. Nec aliter ad sponsam poterat venire, nec decebat aliter Patrem ad nuptias Filium destinare. Variis eum unxit unguentis, fecit illum
Abbreviated transcription (Latin):
tanȩ. & unguentanos ds̃ docr. Hec si nõsꝑi¬
taliter intelligantur. ñ ne fabulȩ s̃ : nisi ali¬
quid habeant secreti. ñne indigna s̃ deo: sle¬
ceẽ ẽ gͥ eum qui audire scͥpturas spirtalit᷑
nouit. aut qui certe ñ nouit ꝙ. desidat nosse.
omni labore contende ut ñ uixta carnem⁊ san¬
guinem conuersetur qͦ pꝰsit dignus spintaliũ
fieri secretorum. ⁊ ut aliquidaudentius dicam:
spintali cupidine ł amore. Siquidẽ ẽ ⁊ sꝑitat
camał a sathana ueniens: alius amor spe. a
dõ erordium habẽs. &. nemopot̃ duob amo¬
ub pꝰsicłi. Si carnis amatores: amorem sp̃e ñ
capis. Si omuia corꝑalia desperisti. ñ dicocar¬
nem &. sanguinem: s argentum & pꝰsessiões.
s. ipsam t̾ram ipsumq celũ. hȩc quippe ꝑtran¬
sibunt: susta omnia contempsisti ⁊ adnullũ
hor anima tua obligata ẽ. neq qͦ quã uitioꝵ
amore retineriᷤ. pote amorem caꝑe spitalem.
ista loquuti sumus: quia euenit occasio ut S

Expanded text:
ae . Et unguentarios Deus docet. Haec si spiritualiter non intelligantur, nonne fabulae sunt? Nisi aliquid habeant secreti, nonne indigna sunt Deo? Necesse est igitur eum, qui audire Scripturas spiritualiter novit, aut qui certe non novit, et desiderat nosse, omni labore contendere, ut non juxta carnem et sanguinem conversetur, quo possit diguus fieri spiritualium secretorum, et ut aliquid audentius dicam, spirituali cupidine vel amore. Siquidem est et spiricarnalis a Satana veniens, alius amor spiritus, a Deo exordium habens. Et nemo potest duobus amoribus possideri. Si carnis amator es, amorem spiritus non capis. Si omnia corporalia despexisti, non dico carnem aut sanguinem, sed et argentum et possessiones, et ipsam terram, ipsumque coelum haec quippe pertransibunt, si ista omnia contempsisti, et ad nullum horum anima tua obligata est, neque quoquam vitiorum amore retineris, potes amorem capere spiritualem. Ista quia evenit occasio, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
sum omĩb dieb usq ad cõsuminationẽ scłi.
ocli tui columbe s̃. Ecce speciosa ꝓrima ma
eire speciosa. ocłi tui columbe. has de se spo¬
sa audiens laudes. sponso uicem in laudib
tͥbuit. ñ qͦ ei qd ñ hab suo p̾conio largiat᷑.s. ĩ¬
telligeus decorem eiꝰ atq conspiciens ait. ecce
reqͥescat. &. nifallor: corpus humanum ẽ.
Si quid̃ ille incugłio ꝑaliticꝰ qui iacebat ĩ lecto
& abire indomum suam sublato grabato ius
sus ẽ saluatori. antequã sanart᷑ suꝑ debile

Expanded text:
ad consummationem saeculi : oculi tui columbae sunt: Ecce speciosa; proxima mea, ecce speciosa: oculi tui columbae. Has de se sponsa audiens laudes, sponso vicem in laudibus tribuit: non quo ei quod non habet, suo praeconio largiatur: sed intelligens decorem ejus, atque conspiciens, ait: Eccerequiescat, et ni fallor, corpus humanum est. Siquidem ille in Evangelio paralyticus qui jacebat in lecto: et abire in domum suam, sublato grabato, voce jussus est Salvatoris, antequam sanaretur , super debile
Abbreviated transcription (Latin):
cula ꝑ moysen. mittit oscula ꝑ ꝓħas: iam
ipsius cupio ora contingẽ. ipse ueniat. ipse
descenbat. Orat gͥ sponsi patrẽ ꝙe dic adeũ.
o sculet᷑ me ab oscuł ori sui .&. quia tał ẽ ut c̃¬
pleatur suꝑ eam ꝓħicum illud in qͦ dr̃. ad huc
te loquente dicam ecce adsum: sponsam spõ¬
si pat̾ exaudit. mittit filium suũ. uidens illa
cum cuius dep̃cabatur aduentũ. orare desistit
& ad ipsum comminꝰ loquit᷑. qͣm bona ub̾a
tua suꝑ uinum ⁊ oðor unguentoꝵ tuoꝵ superꝰ
uenit unctus ad sponsam ⁊ dr̃ ad eum. dile¬
xisti iustitiam .&. odisti iniquitatẽ ꝓpterea.
ux̃ teds̃ ds̃ tuus oleo exultatiomiꝰ p̃ participi¬

Expanded text:
cula per Moysen, mittit oscula per prophetas? Jam cula per Moysen, mittit oscula per prophetas? Jam ipsius cupio ora contingere, ipse veniat, ipse descendat. Orat igitur sponsi Patrem et dicit ad eum: Osculetur me ab osculis oris sui. Et quia talis est, ut compleatur super eam propheticum illud, in quo dicitur: Adhuc te loquente dicam, ecce adsum , sponsam sponsi Pater exaudit, mittit Filium suum. Videns illa eum cujus deprecabatur adventum, orare desistit, et ad eum cominus loquitur: Quoniam bona ubera tua super vinum: et odor unguentorum tuorum super  a Patre, venit unctus ad sponsam, et dicitur ad eum: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participi
Abbreviated transcription (Latin):
sponsa. Si autem ñ potens dicere cum spõsa
quȩ dix̃ ut audias ea q̃ dicta s̃ sponsȩ: festina
ł cum sponsi sodalib fien. Porro si⁊ illis infe¬
rior es: esto cum adolescentulis quȩ insponse
delitiis commorant᷑. hȩc quippe in hoc libͦ
fabula pariter & ephitalamion s ꝑsonȩ.
ex qͦ &. gentiles sibi epytalamion iundica¬
rͣ. &. istius generiᷤcarm̃ assumptum ẽ. Gpy¬
thalamion siquid̃ canticũ canticoꝵ. Pnmũ
sponsa orat &statim in mediis precib au¬
ditur. uidet p̃sentem sponsum. uidr ad ole¬
scentulas suo comitatui copulataᷤᷤ. deinde
respondreis sponsus. & pꝰ sponsi eloquia dũ
ille ꝓ cius patit᷑ salute. respondent sodales
doncc sponsus sit in recubitu &. apassione
consurgat quedam sponse ornam̃ta factu¬
rꝰ. uerum iam ipsa uerba ponenda c̃. in quib.
prius uox sponse deprecantis auditur.
Osculetur me osculo oris sui. quorumiste sẽ

Expanded text:
sponsa. Si autem non potueris dicere cum sponsa sponsa. Si autem non potueris dicere cum sponsa quae dixit, ut audias ea, 504 quae dicta sunt sponsae: festina vel cum sponsi sodalibus fieri. Porro si et illis inferior es, esto cum adolescentulis quae in sponsae deliciis commorantur. Hae quippe in hoc libro fabula pariter et epithalamio sunt personae, ex quo et gentiles sibi epithalamium vendicarunt, et istius generis carmen assumptum est. Epithalamium siquidem Canticum Canticorum est. Primum sponsa orat: et statim in mediis precibus auditur: videt praesentem sponsum, videt adolescentulas suo comitatui copulatas. Deinde respondet ei sponsus, et post sponsi eloquia, dum ille pro ejus patitur salute, respondent sodales, donec sponsus sit in recubitu, et a passione consurgat, se quaedam sponsae ornamenta facturos. Verum jam ipsa verba ponenda sunt, in quibus prius vox sponsae deprecantis auditur. Osculetur me ab osculis oris sui . Quorum iste est
Abbreviated transcription (Latin):
alia absponso. ñnulla auiuenculis. quedã
a sodalib sponsi. Congiuum quippe ẽ. ut
innuptiis adolestentularum sit multitu¬
docum sponsa. uiuenum turba cum sposo
hȩc omina noli foris querere. noli extra eos
& ruga de quascͥptum ẽ ut exbiberet sͥ głosam
eccłam ñ habentem maculam neq rugã. aut
aliquid eorum. s ut sit sca ⁊ immaculata. Eos
uͦ quicum sint fideles: ñ sunt tamenistius modi
quales senno prefatus ẽ s uixta modum quendã
adepti uidentur salutem. animaduerre credẽ¬
tium animas &. adolescentulas ẽẽ cum sposa.
angłos uͦ & eos qui ꝑuenerunt inuirum ꝑ fec¬
tum untellige uiros ẽẽ cum sponso. in degͥ mͥ
ros inter se concinentes. sponsam cumuuen
culis canere. sponsum canere cum sotiis. &.
cum hoc intellexers: audi canticum canticoꝵ.
& festina intelligere illud & cum sponsa dice̾
ea quȩ sponsa dicit. ut audias q̃ audiuit &.

Expanded text:
alia a sponso, nonnulla a juvenculis, quaedam alia a sponso, nonnulla a juvenculis, quaedam a sodalibus sponsi. Congruum quippe est, ut in nuptiis adolescentularum sit multitudo cum sponsa, juvenum turba cum sponso. Haec omnia noli foris quaerere: noli extra eos et ruga, de qua scriptum est: Ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam, neque rugam, aut aliquid eorum: sed ut sit sancta et immaculata . Eos vero qui cum sint fideles, non sunt tamen istiusmodi, quales sermo praefatus est, sed juxta modum quemdam adepti videntur salutem: animadverte credentium animas, et adolescentulas esse cum sponsa; Angelos vero et eos, qui pervenerunt in virum perfectum, intellige viros esse cum sponso. Inde igiturros inter se concinentes, sponsam canere cum juvenculis, sponsum canere cum sociis. Et cum hoc intellexeris, audi Canticum Canticorum, et festina intelligere illud, et cum sponsa dicere ea, quae sponsa dicit, ut audias quae audivit et
Abbreviated transcription (Latin):
cundum canticum canas. pꝰ hȩc ueni ad iuci¬
niam sc̃ȩ t̾rx ut suꝑ iordani np̃am constitutꝰ
cantes canticum moy si dicens. Attende cȩlũ
.R. loquar & audiat tra uerba ori mei. Rur¬
sum habe̾ necessanum ut milite̾ & t̾ram scãm¬
ħeditate pꝰsideas. &. apes tͥ ꝓhetet. & apeste
iudic. debbora quippe apes interp̃tatur ut
possis x. illud carmen qd̃ inlibro iudicum cõ¬
tinetur edicere: Ad regnorum deincepꝰ uolu¬
m̃ ascendens. ueni ad canncũ qn d̃d fugit de
saul &. dix̃. dñs firmam̃tum meũ &. fortitu¬
domea & refugium meum & libator m̃s. ꝑ
ueniendum tͥ ẽ ad ysaiam ut cũ illo dica. Cã¬
tabo canticum dilecto uineȩ mee. & cũ uniuer¬
sa transierꝰ: ad altiora conscende ut possis a¬
orantib autem uob̾ .x. reuelante dño. iĩi. ĩ¬
his mͥ udeor inuenisse ꝑsona. uirum ⁊ spon¬
sam. eũ sponsa adolescentulaᷤ. cum sponso.
sodalium greges. Alia dicuntur absponsa

Expanded text:
cundum canticum canas. Post haec veni ad vicicundum canticum canas. Post haec veni ad vicina sanctae Terrae, ut super Jordanis ripam constitutus, cantes canticum Moysi, dicens: Attende, coelum, et loquar, et audiat terra verba oris mei . Rursum habes necessarium, ut milites editate possideas, et apis tibi prophetet, et apis te judicet, Debbora apis interpretatur: ut possis et illud carmen, quod in libro Judicum continetur , ediscere. Ad Regnorum deinceps volumen ascendens , veni ad canticum, quando  et fortitudo mea, et refugium meum, et liberator meus . Perveniendum tibi est ad Isaiam, ut cum illo dicas: Cantabo canticum dilecto vineae meae . Et cum universa transieris, ad altiora conscende, ut possis aOrantibus autem vobis, et revelante Domino, his videor invenisse personas, virum et sponsam, cum sponsa adolescentulas, cum sponso sodalium greges. Alia dicuntur a sponsa,
Abbreviated transcription (Latin):
ñtantum sabba s  sabƀa sab
quȩdam ñ solum cantica s ꝙ cantiea canticoꝵ.
sabbatizat sabbata sabbatorum. beatꝰ similit̾
& is qui intellig̃ cantica & canit ea. siemo qͥp¬
pe nͥ insollempnitatib canit. s multobeatio
ille qͥ canit cantica canticoꝵ. & sicut is quim
greditur in scã płib adhuc indiget ut ualeat
intͦire in scã scõꝵ. ce. qui sabbatum celebrat qd̾
a duõ ppło constitutum ẽ multa adhuc necessa¬
ria hab ut agat sabb̾m sabbator. eod̾ mͦ diffici¬
le repꝑitur qui omnia quȩ inscͥpturiꝰᷤ continent᷑
cantica ꝑagrans ualeat ascende adcantica can¬
ticorum. Egredi te oportet eregipto. & egrẽsũ
de t̾ra egipti ꝑtransire mare rubrum ut possi pͥ¬
mnum canticum canere dicenᷤ. cantemus dnõ
głose enim honorificatus ẽ. Licz autem pͥmũ
dixenᷤᷤ canticum: ad huc longe es acantico eã¬
ticoꝵ. ꝑ ambula t̾ram desertispintalit᷑ donec
ꝑuenias ad puteum quem foder̾ regeᷤ ut ibi se¬

Expanded text:
n tantum sabbata, sed et sabbquaedam non solum Cantica, sed et Cantica Canticorum. sabbatizat sabbatorum sabbata. Beatus similiter et is, qui intelligit cantica, et canit ea. Nemo quippe nisi in solemnitatibus canit; sed multo beatior ille qui canit Cantica Canticorum. Et sicut is qui ingreditur in sancta, pluribus adhuc indiget, ut valeat introire in sancta sanctorum: et qui sabbatum celebrat, quod a Domino populo constitutum est, multa 502 adhuc necessaria habet ut agat sabbata sabbatorum: eodem modo difficile reperitur, qui omnia quae in Scripturis continentur cantica peragrans, valeat ascendere ad Cantica Canticorum. Egredi te oportet ex Aegypto, et egressum de terra Aegypti pertransire mare Rubrum, ut possis primum canticum canere dicens: Cantemus Domino, gloriose enim honorificatus est . Licet autem primum dixeris canticum, adhuc longe es a Cantico Canticorum. Perambula terram deserti spiritualiter, donec venias ad puteum, quem foderunt reges , ut ibi se
Abbreviated transcription (Latin):
sum nom̃ tuũ. ꝓpħicum sacram̃tumẽ. tan¬
tummꝰ nom̃ ib̾u uenit inmundũ & unguen¬
tũ p̃dicatur effusum. In eũgłio qͦ mulierac¬
cipiens alabastrum unguenti nardipistici
p̃ciosi caput iħu pedesq ꝑfudit. Diligenter

Expanded text:
sum nomen tuum, Propheticum sacramentum est. Tantummodo nomen Jesu venit in mundum, et unguentum praedicatur effusum. In Evangelio quoque mulier accipiens alabastrum unguenti nardi pistici pretiosi, caput Jesu pedesque perfudit .
Abbreviated transcription (Latin):
te. qr ꝑspm̃ sc̃m carita dĩ disfusa ẽ incorda
nrã. congruȩ nom̃ effusionis infert᷑. Unguẽ¬
tum effusum ẽ nom̃tuum. hec dicens spo¬
sa. adolescentulas conspicit. qñ illa sponsi
patrem rogabat &. ad ipsum sponsũ cominũ
loquebatur: necdum adolescentulȩ aderant.
in mediis uͦ precib ingreditur adolescentu¬
laꝵ chorꝰ. ⁊ sponse laudatur eloquiis. ꝓpterea
iuuenculȩ dilexerunt te ⁊ adtraxerunt te. ad¬
olescentulȩq respondr̃. pꝰte inodore unguen¬
toꝵ tuoꝵ curremsꝰ. quam pulcix̧ sponsi peduiseq̃.
dextera continet᷑. famulȩ uͦ ingrediunt᷑ pꝰ eũ
Sexaginta s̃ regine ⁊ octogunta concubinȩ. ꝙ
uiuenculȩ quarum ñ ẽ numerꝰ. Una c̃ colum

Expanded text:
tum sanctum, charitas Dei diffusa est in corda nostra , congrue nomen effusionis infertur: Unguentum effusum nomen tuum. Haec dicens sponsa adolescentulas conspicit. Quando illa sponsi Patrem rogabat, et ad ipsum sponsum cominus loquebatur, necdum adolescentulae aderant. In mediis vero precibus ingreditur juvencularum chorus, et sponsae laudatur eloquiis: Propterea juvenculae dilexerunt te, et attraxerunt te. Adolescentulaeque respondent: Post te in odorem unguentorum tuorum curremus. Quam pulchre sponsi pedisequae dextera continetur. Famulae vero ingrediuntur post eum. Sexaginta sunt reginae et octoginta concubinae, et juvenculae, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
isse panem acciꝑe filioꝵ & dare cum canib &.
benedictionem pͥmam iudeoꝵ ppło detulisse. ꝗ¬
b s̃ credita eloquia dei. &. repinis sio q legi la¬
tio &. confectio testam̃ti. Uerum q illi credere
noluer̃ ad iacob minorem ppłm benedictionẽ
eẽ trans latam. neq tam̃ maiorẽ filium peni¬
tꝰ fuisse despectum. quia cum subintrauent
plenitudo gentium: tẽ omĩs isrł saluus ent.

Expanded text:
isse panem accipere filiorum et dare eum canibus et isse panem accipere filiorum et dare eum canibus et benedictionem primam Iudaeorum populo detulisse, quibus sunt credita eloquia dei et repromissio et legis datio et confectio testamenti; uerum quia illi credere noluerunt, ad Iacob, minorem populum, benedictionem esse translatam. neque tamen maiorem filium penitus fuisse despectum, quia, cum subintrauerit plenitudo gentium, tunc omnis Israhel saluus erit.
Abbreviated transcription (Latin):
tam cito uenent: admirat᷑ celerem credentiũ
fidem. qd cibi delectabile̾ offenint᷑. hostia pla
gni aꝑta uoce ꝓnuntiat. qͦm etiam ad orent e¬
um fres sui &x. seruiant ei credentes exisrł. qr gͥ
iniquitas ẽ inimica iustitiȩ: esau indiscordĩã
ꝯcitat᷑ .&. necem fraudulentꝰ excogitat dicens
incorde suo. appropinquant diẽ passiois patͥs
mei & occidam iacob frr̃m meũ. diabolus fra¬
tricibas iudeos incaynante p̃meditãs esauma¬
nifestissime confitet᷑. tempꝰ qͦ int̾fectioĩs osten.¬
dens. Appropinquant inquit dies pacsioĩs ut
int̾ficiam fratrem meum. qua ꝓpter rebecca
idẽ patientia nuntiauit uiro fris insidias.
qͥ uocato iacob p̃cepit ei ut mesopotamiã ꝑge¬
ret ⁊ inde acciperet uxorem degente laban sy
mes opotamiam tendit iacob ita xp̃e iudõꝵ
am inde sibi exgentib sponsam sumptuius
eccłam. hȩc supradictꝰ uir. sos aut dicimꝰ ñ
uenisse diim nͥ adoues ꝑditã domꝰ isrł. nec uolu¬

Expanded text:
tam cito venerit, admiratur celerem credentium fidem. Quod cibi delectabiles offeruntur, hostia plagni aperta uoce praenuntians, quomodo etiam adorent eum fratres sui et seruiant ei credentes ex Israhel. quia igitur iniquitas est inimica iustitiae, Esau in discordiam concitatur et necem fraudulentus excogitat dicens in corde suo: adpropient dies passionis patris mei et occidam Iacob, fratrem meum. diabolus fratricidae Iudae os in Cain ante praemeditans in Esau manifestissime confitetur tempus quoque interfectionis ostendens: adpropinquent, inquit, dies passionis, ut interficiam fratrem meum. quapropter Kebecca, id est patientia, nuntiauit uiro fratris insidias, qui uocato Iacob praecepit ei, ut Mesopotamiam pergeret et inde acciperet uxorem de genere Laban SyrMesopotamiam tendit Iacob, ita et Christus Iam inde sibi ex gentibus sponsam sumpturus ecclesiam\'. haec supra dictus uir.\\ Nos autem dicimus non uenisse dominum nisi ad oues perditas domus Israhel nec uolu
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi pͥoris & diaboli. iacob eccłe siue xp̃i. Sc¬
nuisse ysaac: consummationẽ orbis ostendit.
Oculo caligasse. fidem ꝑisse de mundo. &. religi¬
oniꝰ lumen aute eum neglectum et signifieat.
Qd filius maior uocatur: acceptio legiꝰ ẽ ude¬
oꝵ. Qd escas eius atq capturam diligit pat̃.
homines s̃ ab enore saluati qͦs ꝑdoctrinam
iustus quisq uenat᷑. Sermo dĩ: benedictio¬
nis ẽ reꝓmissio. &. spes regni futum in qͦ cum
xͦ scĩ sunt regnatur &. uerum sabbatum ce¬
lebratun. Rebecca plena sp̃uscõ. &. sciens ꝗͥ
audisset ante quam pareret qr maior. seruit
minori. magis aũt forma spc̃ scĩ quȩ futura
nouerat in xͨ in ia cobante meditat᷑. loquitur
ad filium minorẽ. uade ad gregem ⁊ accipe mͥ
tum in quo eos ł maxime liberaret qͥ peccatis
tenebantur obnoxii. Si quidem in omib scͥp¬
tuns hedi ꝓpeccatorib accipiunt᷑. qo̾ duoꝰ

Expanded text:
populi prioris, et diaboli. Jacob Ecclesiae sive Christi. Sepopuli prioris, et diaboli. Jacob Ecclesiae sive Christi. Senuisse Isaac, consummationem orbis ostendit: oculis caligasse, fidem periisse de mundo, et religionis lumen ante eum neglectum 170 esse significat. quod filius maior uocatur, acceptio legis est Iudaeorum; quod escas eius atque capturam diligit pater, homines sunt ab errore saluati, quos per doctrinam iustus quisque uenatur. sermo dei benedictionis est repromissio et spes regni futuri, in quo cum Christo sancti regnaturi sunt et uerum sabbatum celebraturi. Rebecca plena spiritu sancto et sciens, quid audisset, antequam pareret, quia maior seruiet minori, — magis autem forma spiritus sancti, quae futura norat in Christo, in Iacob ante meditatur — loquitur ad filium minorem: uade ad gregem et accipe mitum, in quo eos uel maxime liberaret, qui peccatis tenebantur obnoxii, siquidem in omnibus scripturis haedi pro peccatoribus accipiuntur. quod autem duos
Abbreviated transcription (Latin):
ignorata uͦ: quȩ eis reuelata ñ fuer̾. x ad sin¬
głas uisionẽ ⁊achanã atq clamhelẽ int̾roga¬
re angłm & suppliciter dep̾can ut exponat sibi
que sint illa quȩ uideant. Unde ñmiram ẽ:
ysaac insua marima utilitate nescisse quid fa¬
ceret cum magis eo tꝑe erraret qͦ filium sãgui¬
nanȩ deditum uoluptati eum qui postea fra¬
trem pꝰset occid̾ẽ p̃t̾misso illo qui innocenter
habitabat domi uellet efferre. & suã magis
quam dĩ facere uoluntatem. Ego puto di¬
unȩ dispensationĩ fuisse ut oculis cecaretur.
.x. cum ipse diceret uoxquidem uoxiacob ẽ ma¬
nus autem manus esau. tamen uonintellige¬
ret minorem ẽẽ filium qui ad benedictionem
re: ypoliti martirꝰ uerba ponamꝰ. aqͥ & uicto¬
rinus nr̃ ñ plunmum discrepat. ñ qd̾ plenꝰ
omnia executus sit. s qd̾ pꝰsit occasionem p̃b̃e
lectori ad intelligentiã latiorem. Isaae por¬
tat imaginem cdĩ patris: rebecca sp̃e scĩ: esau

Expanded text:
ta non fuerint: et ad singulas visiones Zachariam atque Danielem interrogare angelum, et suppliciter deprecari, ut exponat sibi quae sint illa quae videant. Unde non mirum est, et Isaac in suam maxime utilitatem nescisse quid faceret, cum magis eo tempore erraret, quo filium sanguinariae deditum voluptati, et eum, qui postea fratrem posset occidere, praetermisso illo qui innocenter habitabat domi, vellet efferre, et suam magis quam Dei facere voluntatem. Ego puto divinae dispensationis fuisse, ut oculis caecaretur, et cum ipse diceret: « Vox quidem, vox Jacob est: manus autem, manus Esau » : tamen non intelligeret minorem esse filium, qui ad benedictionem re, Hippolyti martyris verba ponamus, a quo et Victorinus noster non plurimum discrepat: non quod omnia plenius executus sit, sed quod possit occasionem praebere lectori ad intelligengentiam latiorem. « Isaac portat imaginem Dei Patris, Rebecca Spiritus sancti, Esau
Abbreviated transcription (Latin):
lxͣxͣ intp̃tes dem̃ aquilam ⁊ simachũ theodoti¬
onem. & adextremum ꝗntã editionem quã ĩ
actio littore inuenisse se scͥbit. itamagnifice aꝑ¬
teq disseruit. ut inde mͥ uideatur ineo cõple¬
tum eẽ qd̾ dicitur. intͦduxit me rex incubieu¬
lum suum. Itaq illo oꝑe p̃t̾misso. qr ingentis
c̃ otii laboris & sumptuum tantaᷤ re tã dignr
opꝰ in latinum trau̾ferre sermonẽ. ho duo trae¬
tatꝰ quos inmorem cotidiani eloquii pariulis
quam ornate int̾pretatus sum. gustum tͥ sẽ¬
suum eius ñ cibum offerens. ⁊ uanimaduerta
quanta sint illa estimanda quȩ niagnas cũsic
pꝰsint placẽ quȩ pari s̃. se magn¬

Expanded text:
 Interpretes, deinde Aquilam et Symmachum et Theodotionem, et ad extremum quintam editionem, quam in Actio littore invenisse se scribit, ita magnifice aperteque disserit, ut vel inde mihi videatur in eo completum esse, quod dicitur: Introduxit me rex in cubiculum suum . Itaque illo opere praetermisso, quia ingentis est otii, laboris et sumptuum, tantas res, tamque dignum opus in Latinum transferre sermonem, hos duos tractatus, quos in morem quotidiani eloquii parvulis quam ornate interpretatus sum: gustum tibi sensuum ejus, non cibum offerens; ut animadvertas quanti sint illa aestimanda, quae magna sunt, cum sic possint placere, quae parva s
Abbreviated transcription (Latin):
e pugnauer ad uersumme. x. qñ aduersꝰ eã fra.¬
trum pugna surrexit : Uide paulum ꝑsecuto¬
rem eccłẽ.⁊ intelliges qͦm filius matuis eiꝰ pugͣ¬
uent contra eam. ꝑsecutorẽ eccłe egerunt pe¬
nitentiã .x. aduersarii cius nuzum ad sororis
signa conuersi p̃dicauerunt fidem quam añ
destruebant. Hoc ꝓphico spũ sponsa nẽ caut̃aᷤᷤ
ait. Dimicauerunt inme posuerunt me cu¬
stodem inuineiᷤᷤ uineam meã ñ custo diui.
Ego eccła ego sponsa ego sine macula plurima¬
rũ custo sumposita uineaꝵ afiliis matͥs mee
qͥ contͣ me aliquando pugnauerãt. qua sol¬
licitudine curaq districta dũ plure̾ custodio¬

Expanded text:
ae pugnaverunt adversum me. Et quando adversus eam fraae pugnaverunt adversum me. Et quando adversus eam fratrum pugna surrexit. Vide Paulum Ecilius matris ejus pugnaverit adversus eam. Persecutores Ecclesiae egerunt poenitentiam, et adversarii ejus rursum ad sororis signa conversi, praedicaverunt fidem, quam ante destruebant. Hoc prophetico spiritu sponsa nunc cantans, ait: Dimicaverunt in me, posuerunt me custodem in vineis: vineam meam non custodivi. Ego Ecclesia, ego sponsa, ego sine macula, plurimarum custos sum posita vinearum a filiis matris meae, qui contra me aliquando pugnaverant. Qua sollicitudine curaque districta  Al. dist
Abbreviated transcription (Latin):
nam̃to composuit. ipsa qͦ nomina cum spon¬
se decore conueniunt. Auint hebrei cedar in¬
terp̃tari tenebras. sigra sum ergo ut tab̾na cła
cedar: ut ethyopes. speciosa ut pelles salomo¬
niᷤ quas eo tempore intabnacłi ornam̃ta ꝯpo¬
suit. qn templum summo studio & labore
fabricatus ẽ. diues quippe salomon.⁊ in om̃i
sapientia illius nemo p̃cess it illum. sugra sũ¬
ꝙ. speciosa filiȩ ierłm ut tab̾nacula cedar ut
pelles salomonis. Ne intueamini me q ego sũ
denigrata. Satisfecit de nigrore suo. & ꝑpenitẽ¬
tiam ad meliora conuersa: adnuntiat se filiab
eẽ meteta. sol desperit me. Pleno quippe radio
scata. Neq enim ut decuerat ut solis dignitaꝰ ex¬
petebat illuis inme lumen excepi. delicto eoꝵ
salus gentib facta ẽ. ⁊ rursum incredulitate gẽ¬
tium scientiaisrł. Habes utiumq ap̃ apłm.
filii matus meȩ pugnauerunt aduersũ ine. cõ¬
siderandum quomͦ sponsa dicat filuimatͥs me¬

Expanded text:
alomonis. Ipsa quoque nomina cum sponsae decore conveniunt. Aiunt Hebraei Cedar interpretari tenebras. Nigra sum ergo, ut tabernacula Cedar, 512 ut Aethiopes: speciosa, ut pelles Salomonis, quas eo tempore in tabernaculi ornamento composuit, quando templum summo studio et labore fabricatus est. Dives quippe Salomon, et in omni sapientia illius nemo praecessit illum. Sicut uet speciosa, filiae Jerusalem, ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. Ne intueamini me, quia ego sum denigrata. Satisfecit de nigrore suo, et per poenitentiam ad meliora conversa, annuntiat se filiabusesse me tetri: sol despexit me, pleno quippe radio scata. Neque enim, ut decuerat, ut solis dignitas expetebat, illius in me lumen accepi. Delicto eorum salus gentibus facta est, et rursum incredulitate gentium, scientia Israel. Habes utrumque apud Apostolum. Filii matris meae pugnaverunt adversum me. Considerandum quomodo sponsa dicat: Filii matris me
Abbreviated transcription (Latin):
uunt᷑. quasi exinde ambitiosior religio fiat. si
qd ap̃noᷤ pͥmũ ẽ ap̃ illoᷤ nouissimũ sit. Illi ad ome
pene delictũ eccłe obseniant foreᷤ. nõ cotidie le¬
gimꝰ. malo pęnitentiã peccatoris quã mortẽ. ⁊ nũ¬
illo sit qd̾ illi erubescunt confiteri peccã quasi ui¬
sti. noᷤ dũ penitẽtiã aguuꝰ faciliꝰ ueniam ꝓuiere¬
nĩ. Pt̃mitto scełata mist̾ia q̃ dur̾ de lactente
puero ⁊ de uicturo martire c̃farrata. Maloĩiqͣñ
credẽ. sit falsum omẽ ꝙ sanguinis ẽ. aꝑta ẽ cõ¬
uincenda blasphemia dicentiũ dmn pͥmũ uoliuiꝰ
dũ. s quia ñpotucrit expłe. corpꝰ sumpsisse d̾ uir¬
gine. ⁊ inxͦ sub spẽ filii p̃dicantẽ mortẽ subisse ꝓ
nob̾. & quia ꝑ duos gradus mũdũ saluare neꝙ¬
⁊ maximillã insanaᷤ fenuna descendisse. ⁊ ple¬
nitudinẽ quã paulus ñ huĩt dicẽs ex parte cogͦ

Expanded text:
uuntur, quasi exinde ambitiosior religio fiat, si, quod apud nos primum est, apud illos nouissimum sit. illi ad omne paene delictum ecclesiae obserant fores; nos cotidie legimus: malo paenitentiam peccatoris quam mortem et: numillos sit, quod illi erubescunt confiteri peccata quasi iusti, nos, dum paenitentiam agimus, facilius ueniam promeremur. Praetermitto scepuero et de uicturo martyre confarrata. malo iniqua non credere; sit falsum omne, quod sanguinis est. aperta est conuincenda blasphemia dicentium deum primum uoluisdum; quod quia nOli potuerit explere, corpus. sumpsisse de uirgine et in Christo sub specie filii praedicantem mortem obisse pro nobis et, quia per duos gradus mundum saluare nequiet Maximillain, insanas feminas, descendisse et plenitudinem, quam Paulus non habuerit dicens: ex
Abbreviated transcription (Latin):
blãphemiã. ⁊ cũ uideã inuͥ̾tutib dm̃. beelzebub ca¬
iupmeriꝰ infactis. doceat gͥ aliquẽ negatorẽ beel¬
rebub uocasse xp̃m. ⁊ uitͦ referam gradũ. negato
ptura atq contextꝰ lecta aitentiꝰ poter̃ demõstrare.
fuerat quid̃ ꝓlixius disserẽdum. s qm̃ ⁊ amicis qui
ad nr̃m hospiciolum cõuener̃ p̃sentiam nrãm ne¬
gare ñ pꝰsumꝰ. ⁊ ut tͥ ñ statĩ responderẽ ad modũ
iuisũ c̃ arrogantis. latã disputationẽ breui ser¬
mone comp̃hendimꝰ. ut ñ tam epłam quã cõmñta¬
niolũ dictaremꝰ. It epła ieronimm ad marcellã¬

Expanded text:
blasphemiam: ut cum videas in virtutibus Deum, Beelzebub calumnieris in factis, Doceat igitur aliquem negatorem, Beelzebub vocasse Christum, et ultro referam gradum, negatoriptura atque contextus adtentius lecta poterunt demonstrare. Fuerat quidem prolixius disserendum, sed quoniam et amicis, qui ad nostrum hospitioltfm conuenerunt, praesentiam nostram negare non possumus et tibi non statim respondere admodum uisum est adrogantis. latam disputationem breui sermone conprehendimus, ut non tam epistulam quam commentariolum dictaremus.
Abbreviated transcription (Latin):
niꝰ spe gaudentes onõ seruentes. illi adũsꝰ pb̃rm
accusationẽ oĩo ñputent recipiendã. nos legamuꝰ¬
adũsus pb̾rm accusationẽ ne receꝑis nͥ sub duob¬
aui tͥb testib. peccante autẽ coram omĩb argue.
illis placeat humanꝰ sermo ⁊ oĩ acceptione dignus.
mũ illi gaudeant galliciᷤ cantenis. noͦ solutiᷤᷤ uin¬
dis : insaluatori mistiũ p̃ꝑatiᷤᷤ ⁊ achariȩ asellus il

Expanded text:
mus: spe gaudentes, domino seruientes; illi aduersus presbyterum mus: spe gaudentes, domino seruientes; illi aduersus presbyterum accusationem omnino non putent recipiendam, nos legamuaduersus. presbyterum accusationem ne receperis, nisi sub duobusauttribus testibus; peccantes autem coram omnibus argue; illis placeat: humanus sermo et omni acceptione dignus, mum illi gaudeant Gallicis canteriis, nos solutus uinculis et in saluatoris mysterium praeparatus Zachariae asellus ill
Abbreviated transcription (Latin):
nire dieat᷑. Scio te cũ ista legenꝰ rugare frontẽ.⁊
libtate a nimi rursũ sennnaniũ timere rrarũ.
ac meũ sifien pot̾ os digito uelle ꝯpͥmere ne audeã
dicẽ quȩ alii facẽ ñ erubesciit. Rogo quida nob̾ lib̾e
dictii ẽ: Nunqͥd inlancib ydola dolata descͥpsi: Nũ¬
quid int̃ epulas xͥauã uirginalib ocłis bachaꝵ san¬
monr̃ puisauit : Nũqͥd ex m̃dicis diuites ficri do¬
luimꝰ : nũqͥd rep̃hẽdi ħeditarias sepulturas: Unũ
rib eẽ quã cummasculis totiꝰ ocłos urb offendi. euẽ¬
toꝵ digitis notor. Multiplicati s̃ suꝑ capillo capi¬
tiꝰ mei qͥ oder̃ me gratis. ⁊ factꝰ sumillis in ꝑabolã.
tuputas aliqua deinceps eẽ dicturũ. uenĩ ne flaccꝰ
de nob rideat. anphora cep̃ institui. currente rota
cur urceus exit. reũtiinur ad nrõs bipedes aselloᷤ
⁊ ineoꝵ aurẽ buccina mag̃ quã cithara cẽrepamꝰ.
illi legant spe gaudentes tpĩ seruientes. nos lega¬

Expanded text:
 cum ista legeris, rugare frontem et libertatem rursum seminarium timere rixarum ac meum, si fieri potest, os digito uelle conprimere, ne audeam dicere, quae alii facere non erubescunt. rogo, quid a nobis libere dictum est? numquid in lancibus idola caelata descripsi? numquid inter epulas Christianas uirginalibus oculis Baccharum satmo pulsauit? numquid ex mendicis diuites fieri dolui? numquid reprehendi hereditarias sepulturas? unum ribus esse, quam cum masculis: totius oculos urbis offendi, cunctorum digitis notor. multiplicati sunt super capillos capitis mei, qui oderunt me gratis, et factus sum eis in parabolam, et tu putas aliqua deinceps esse dicturum? Verum, ne Flaccus de nobis rideat — amphora coepit institui: currente rota cur urceus exit?—, reuertimur ad nostros bipedes asellos et in eorum aurem bucina magis quam cithara concrepamus. illi legant: spe gaudentes, tempori seruientes, nos lega
Abbreviated transcription (Latin):
deant in uͥtutib oꝑa dĩ calumpnient᷑. ⁊ clamitẽt
deinoniꝰ eẽ uͥtutẽ. ⁊ oiã signa q̃ facta s̃ ñ ad diui¬
nã magnificẽtiã s ad diabolũ ꝑtiuere. uñ i sal¬
uator toto responsiois suȩ hag̃ arguinto. ut do¬
ceat ñ pꝰse sathanan eici asathaua ⁊ regnũ eiꝰ m¬
t̃ se ñ eẽ diuisũ. Cũ enĩ diaboli studium sit dĩ le¬
d̾e creaturã. qͦ mͦ eid̾ eẽ potĩt uoluntatiᷤ sanare
languentes ⁊ seipsum deobsessiᷤᷤ fugare corꝑib:
ꝓb itaq nouatianꝰ aliquẽ de his qui sacͥficarec̃¬
pulsi s̃ ante tͥbunal uidicis respõdisse omĩa q̃ i¬

Expanded text:
deant in uirtutibus opera dei, calumnientur et clamitent daemonis esse uirtutem et omnia signa, quae facta sunt, non ad diuinam magnificentiam, sed ad diabolum pertinere. unde et saluator toto responsionis suae hoc agit argumento, ut doceat non posse a satana eici satanan et regnum eius inter se non esse diuisum. cum enim diaboli studium sit dei laedere creaturam, quomodo eiusdem esse poterit uoluntatis sanare languentes et se ipsum de obsessis fugare corporibus? probet itaque Nouatianus aliquem de his, qui sacrificare conpulsi sunt ante tribunal
Abbreviated transcription (Latin):
e dici quõ uocant chirargicoᷤ¬
crudeles ꝓutant᷑. ⁊ miseri s̃.
Anñ ẽ miseria alieniꝰ ñ dołe
uulnenb ⁊ mortuaᷤ catnes ĩ¬
dementi secare ferro. ñ borrere curãtt̃ qd hor¬
ret ipse quipatit᷑. ⁊ inimicũ putari : lia sent̾a
h: ut amara sit uĩtas. blãda uitia existiment᷑.
ysaias in exemplũ captiuitatiꝰ futurȩ nudus
ñ enubescit incełe. seremias de media ierłmab
euphraten fliuiũ meso potamiȩ mittit̃. ut in

Expanded text:
edici, quos uocant chirurgicoscrudeles putantur et miseri sunt. an non est miseria alienis dolere uulneribus et mortuas carnes clementi secare ferro? non horrere curantem, quod horret ipse, qui patitur, et inimicum putari? ita se natura habet, ut amara sit ueritas, blanda uitia aestimentur. Esaias in exemplum captiuitatis futurae nudus non erubescit incedere; Hieremias de media Hierusalem ad Eufraten, fluuiura Mesopotamiae, mittitur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ diligentiã qua auiũ saliuas ⁊ c̃carũ gurgitẽ nor̃
inscͥpturiᷤᷤ legẽdis abiciant. sintq in hac tm̃re sĩ¬
plices ut xͥ uerba existiment rusticana. in quib
ꝑ tanta iã scła tantoꝵ ingenia sudauer᷑. ut rati¬

Expanded text:
et diligentiam, qua auium saliuas et concarum gurgites norunt, et diligentiam, qua auium saliuas et concarum gurgites norunt, in scripturis legendis abiciant sintque in hac tantum re simplices et Christi uerba aestiment rusticana, in quibus per tanta iam saecula tantorum ingenia sudauerunt, ut rati
Abbreviated transcription (Latin):
ost pͥorem epłam inqua de hebre¬
is uerb̃ pauca ꝑstrinxerã: ad me
repente ꝑlatuiẽ qͦs dã homũ¬
culos i studiose detraħe curad¬
uersum auctoritatẽ ueterũ ⁊ totiꝰ mundi opii¬
onẽ aliqua in eũgłi is em̃dare teptaueri. qͦs ego
cũ p̾sẽ inco ure ꝯtẽpnẽ. asino quippe lira suꝑ¬
fluȩ canit. tñ ne noꝰ suꝑbiȩ ut facẽ solt̃ arguãt.
ita respõsum hant ñ adeo nõ heb etis fuisse cor¬
diᷤ. ⁊ tam cra̾sȩ rusticitatiꝰ quã illi solã ꝓscĩtate
habent. piscatoꝵ sediscipłos asserenteᷤ. quasi iccͥco
iusti sint si nicħ scierint. ut aliquid de diicis u̾bis
aut cor rigẽdũ putauermꝰ aut ñ diuinitꝰ inspira¬
ñ.s latinoꝵ codicũ uitiositatẽ q̃ ex diu̾sitate li¬
broꝵ om̃ium cõꝓbat᷑ ad grecã originẽ uñ uipsi trãs¬
lata ñ denegant uoluisse reuocare. quib si dipli¬
c⁊ fontiꝰᷤ unda punssum cenosos rauiloᷤ bibant.

Expanded text:
ost priorem epistulam, in qua de Hebraeis uerbis pauca perstrinxeram, ad me repente perlatum est quosdam homunculos mihi studiose detrahere, cur aduersus auctoritatem ueterum et totius mundi opinionem aliqua in euangeliis emendare temptaueJim. quos ego cum possim meo iure contemnere — asino quippe lyra superflue canit.,-, tamen. ne nos superbiae, ut facere solent, arguant, ita responsum habeant, non adeo hebetis fuisse me cordis et tam crassae rusticitatis — quam illi solam pro sanctitate habent piscatorum se discipulos adserentes, quasi idcirco iusti sint, si nihil scierint, — ut aliquid de dominicis uerbis aut corrigendum putauerim aut non diuinitus inspiratum, sed Latinorum codicum uitiositatem, quae ex diuersitate librorum omnium conprobatur, ad Graecam originem, unde et ipsi translata non denegant, noluisse reuocare. quibus si displicet fontis unda purissimi, caenosos riuulos bibant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pꝰsit. Ex qͦ animadũtimꝰ ħ uerbum suꝑiora pa¬
rit᷑ ⁊ uferiora connectere. aut certe docere sẽpit̃¬
naeẽ quȩ dictas. ut ẽ illud int̾nio. Multi dicunt
animȩ meȩ ñẽ salus ei in dõsuo. Semꝑ.X. rursũ.
x oce mea ad dñm clamaui. ⁊ exaudiũ me de monte

Expanded text:
non possit. 3. Ex quo animadvertimus hoc verbum superiora pariter inferioraque connectere, aut certe docere sempiterna esse quae dicta sunt; ut est illud in tertio: « Multi dicunt animae meae, non est salus ipsi in Deo suo, semper. » Et rursum: « Voce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me
Abbreviated transcription (Latin):
ns opimonẽ repperissemꝰ: ħ annotauimꝰ utrũ
aut̃ cꝰdã musicȩ cantilenȩ aut rihmi immutati¬
onẽ qͥ int̃p̃tati s̃ diapsalma senserint. aluidue in
tellexerunt: tuo iudicio derelinqͦ. hucusq origene̾
cꝰ noͦ maliumꝰ in hac disputatioẽ dum tarat ꝑitiã
sequi. quam stultam hab̾e scientiã nescientium.

Expanded text:
rissemus, haec adnotanimus. utrum autem cuiusdam musicae cantilenae aut rhythmi inmutationem, qui interpretati sunt \'diapsalma\', senserint aliudue quid intellexerint, tuo iudicio derelinquo\'. Hucusque Origenes, cuius nos maluimus in hac disputatione dumtaxat inperitiam sequi, quam stultam habere scientiam nescientum.
Abbreviated transcription (Latin):
cordib urĩs incubilib ur̃is c̃pungimini. Semꝑ.
s cire aut̃ debemꝰ ap̃ hebreos insine libroꝵ unũ e
tͥb sołe subnecti. ut aut am̃ scͥbant. aut. sela anͥ
salom. ꝙ expͥmunt pacẽ. Uñ ⁊ salo mon pacificus
dr̃. G ut solemꝰ nõ completiꝰ opꝰcuł. ad distinctionẽ
rei alterius subs equeniis medium int̾ponere ex¬
plic̃. aut felicit᷑ aut aliquid istiꝰ modi. itarhebrai
ponant sela. auttransacta feliciter ꝓtestant᷑ pa¬
cẽ inultimo subnotante̾. Hȩc nos de intuno he¬
breorum fonte libauimus. ñopinonũ nuulos
ꝑ sequentes. neq erroꝵ quib totꝰ mundus exple¬
tꝰ ẽ uarietate ꝑt̾riti.s cupientes ⁊ scire ⁊docẽ q̃ue
ra s̃. qd sitͥ ñ uidet᷑ quid origene de diapalmate
sensent: ũbum int̃p̃tabor aduerbum. ut qi no¬
uitia musta contep̃nis: saltẽ ueteri uni aucteri¬
tate ducari. Sepe ꝑquirẽs causas cur inquib dã
psalinis int̾p̃tat᷑ diapsalma. obseruani diligẽ¬

Expanded text:
ris, et in cubilibus uestris conpungimini, semper. Scire autem debes apud Hebraeos in fine librorum unum e tribus solere subnecti, ut aut \'amen\' scribant aut sela\' aut "salom1, quo exprimunt \'pacem\', unde et Salomon \'pacificus nos solemus conpletis opusculis ad distinctionem rei alterius subsequentis medium interponere \'explicuit\' aut \'feliciter\' aut aliquid istiusmodi, ita et Hebraei ponant \'sela\', aut transacta feliciter protestantur \'pacem\' in ultimo subnotantes. Haec nos de intimo Hebraeorum fonte libauimus non opinionum riuulos persequentes neque errorum, quibus totus mundus expletus est, uarietate perterriti, sed cupientes et scire et docere, quae uera sunt. quod si tibi non uidetur. quid Origenes de diapsalmate senserit, uerbum interpretabor ad uerbum, ut, quia nouicia musta contemnis, saltim ueteris uini auctoritate ducaris. "Saepe perquirens causas, cur in quibusdam psalmis interponatur \'diapsalma5, obseruaui diligen
Abbreviated transcription (Latin):
sermones dĩtiu qͥ abhꝰ mundisapientib deri¬
dent᷑ plenius discere sapientia sp̃itali. habeãt
uitiã suas uincẽ nequeant. srẽ diuitiȩ suit in
lege diĩ meditan die ac nocte. pulsare ia nuã
ñ patentẽ. panes tͥnitatiᷤᷤ acciꝑe.⁊ scli fluctꝰ do¬
mino p̃eunte calcare. Saluta blesillã ⁊ eustochiũ
uͥginitate felicẽ. Saluta reliquũ castitatiꝰ chorũ
dormiente pat᷑ familiaᷤᷤ: inimicꝰ hꝰ dizania suꝑ¬
semur. quãuis enĩdicẽ audeant ego ciuita fir¬
ma. ciuras q̃ ñ oppugnat᷑. nullus hostili exer¬
citu obsidente securis ẽ. Nemo ut beatꝰ ci pͥanꝰ
ait satiꝰ nutꝰ picło ꝓruus. Exemplar eple si

Expanded text:
mini Dei tui, qui ab hujus mundi sapientibus irridentur, plenos discere sapientia spiritali? Habeant uitias suas uincere nequeant: nostrae deliciae sint in lege domini meditari die ac nocte, pulsare ianuam non patentem, panes trinitatis accipere et saeculi fluctus domino praeeunte calcare. Saluta Blesillam et Eustophium, piritus uirginitate felicem; saluta reliquum castitatis chorum dormiente patre familias inimicus homo zizania superseminet. quamuis enim dicere audeant: ego ciuitas firma, ciuitas, quae obpugnatur, -nullus hostili exercitu obsidente securus est. nemo, ut beatus Cyprianus ait, satis tutus periculo proximus. exemplar epi
Abbreviated transcription (Latin):
niueroꝰ sequunt᷑. Incentesimo qͣdragesimo qͣrto
singłis litteris singuli uersus gemine deputãt᷑.
oẽ. habe̾ ⁊ in lam̃tatiõib iereimȩ quattuor al¬
phabeta. E quib duopͥma quasi saffico metro
scͥptas̃. qr tres uersiculoꝰ qui sͥ connexis̾ ab una
tin litt̃a incipunt heroici coma cõdudit. t̃ti
claudit alphabetũ. qd̾ tetrametͦ. iãbico suppu¬
tat᷑ ab co loco in qͦ ait. Mulierẽ fortẽ quis ĩue¬

Expanded text:
ni versus sequuntur. In centesimo quadragesimo quarto ni versus sequuntur. In centesimo quadragesimo quarto singulis litteris singuli versus est. Habes et in Lamentationibus Jeremiae quatuor Alphabeta, e quibus duo prima quasi Saphico metro scripta sunt: quia tres versiculos qui sibi connexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt Heroici comma concludit. Tertium nis extremum claudit Alphabetum, quod tetrametro iambico supputatur, ab eo loco, in quo ait: Mulierem fortem quis inve
Abbreviated transcription (Latin):
ac postea exgimel. id̾ numerꝰ compleret᷑. atq
ita usq ad tau. quȩ ap̃ cos extreina littera ẽ.
psalmum cẽ conscͥptũ. ⁊ ex singłis quibq elem̃
tis scđm intp̃toẽm eorum deb̾e intelligi q̃ seq̃rẽ¬
t᷑. Identid̾̃ flagitasti ut tͥ int̃p̃tationes littera¬
barbariem lingue memoriȩ labit᷑. Omẽ ꝙ dixi¬
mꝰ desicdas comm̃tanolũ fieri. ut sunaliqͦ for¬
te titubauĩs. ob liuionẽ lectio ꝯsolaret᷑. ac pꝰꝗͣ
de singłis disserã. scire debes quattuor psalmo
scd̾m ordinem bebreoꝵ inciꝑe elem̃toꝵ. tͥcesi¬
mum sextũ. centesimum decimũ. ⁊ centesimũ
quad ragesinũ quartũ. Uerũ debes scire ĩpͥo¬
rib psalmis singulis littĩs singłos uersiculos
qui tͥmet᷑ iambico ũsu constant eẽ subnexos.
infenores uͦ tetramet᷑ iambico ꝯstare. scł sic
ut deut̃o nomii canticũ scͥptũ ẽ. In centesimo
oetauo decimo psalmo singłas litteraᷤ octõ¬

Expanded text:
ac postea ex gimel idem numerus conpleretur atque ac postea ex gimel idem numerus conpleretur atque ita usque ad tau, quae apud eos extrema littera est, psalmum esse conscripttionem eorum debere intellegi, quae sequerentur. identidem flagitasti, ut tibi interpretationes singulabarbariem linguae memoria elabitur omne, quod diximus, desideras commentariolum fieri, ut, si in aliquo forte titubaris, obliuionem lectio consoletur. Ac priusquam de singulis disseram, scire debes quattuor psalmos secundum ordinem Hebraeorum incipere elementorum: centesimum decimum et centesimum quadragesimum quartum, ueruribus Psalmis, singulis litteris singulos versiculos, qui trimetro iambico constant, esse subnexos. Inferiores vero tetrametro 148 iambico constare, sicuti et Deuteronomii Canticum scriptum est. In centesimo decimo octavo Psalmo singulas litteras octo
Abbreviated transcription (Latin):
miserã. huic sermunculo annexui. ut dũil¬
la legiᷤᷤ⁊ in his aliquid doctrmȩ parit᷑ ac lepo
quor qd inspũualeat ñ ignorãs eãq ꝑ̃te sa¬
lutari obsecꝰ.⁊ dupplicpietatiᷤ offõ focillar. qͦ
inuna atq ead xͥana simuldiligat᷑ ⁊ mat᷑.
udius t̃tius cum centesimũ octa¬
uũ decimũ psalmũ tͥ insinua
logicamq partiri. ita ⁊ eloquia diuina. aut de
nt᷑a disputare ut in genesi ⁊ in ecclaste. aut de
morib ut in ꝓuerbũs ⁊ inomĩb sparsim libriᷤ.
ꝓpoãt. assumat. confirim. atq concludat q̃ ꝓͥe
artiꝰ di alecticȩ s̃. studiosissime ꝑquisisti quid
sͥ uelint hebreȩ litt̃ȩ q̃ psalmo quẽ legebamꝰ ui¬
debant᷑ insercȩ. Respondi sccłmordinẽ litteraꝵ
eum eẽ compositũ. qd uidł ex pͥma littera q̃ ap̃
eos uocat᷑ alephoctouersus inciperent. rursus
ex sequenti beth. totidẽ ũsus exordiũ sup̃serũ

Expanded text:
-miseram, huic sermunculo adnexui, ut, dum il-miseram, huic sermunculo adnexui, ut, dum illa legis et in his aliquid doctrinae pariter ac leporquor, quin spiritu ualeat, non ignorans — eamque pelutari obsecro et duplici pietatis officio focilari, quo in una atque eadem Christiana simul diligatur et mater. udius tertius, cum centesimum et octauodecimum psalmum tibi insinuarlogicamque partiri, ita et eloquia. diuina aut de natura disputare, ut in Genesi et Ecclesiaste, aut de moribus, ut in Prouerbiis et in omnibus sparsim libris, ponat, assumat, confirmet atque concludat, quae proprie artis dialecticae sunt studiosissime perquisisti, quid sibi velint Hebreae litterae, quae Psalmo, quem legebamus, videbantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse conpositum, quo uidelicet ex prima littera, quae apud eos uocatur aleph, octo uersus inciperent, rursus ex sequenti beth totidem uersus exordium sumerent
Abbreviated transcription (Latin):
rii mnanꝰ me dictante signaret. ⁊ plura dicẽ
cogitarẽ. iam ferme quarta noctis hora. exceᷤ¬
serat. ⁊ repente stumulis quib dã dolentis sto¬
machi suscitatꝰ morõnem ꝓrupi ut saltẽ reli¬
qͦ horarũ spatio subrepente somno frustrare¬
t tam paniam epsam scͥberẽ cau¬
sȩ dupliciᷤᷤ fuit. qd̾ ⁊ tabellarius
festinabat.⁊ ego alio oꝑe detent᷑
ħ quasi palergio me occupare
nolui. Queraᷤ quidnam illudsit tã grande
tã nece̾sariũ. qͦ eplicȩ cõ fabulatioĩs munꝰ ex¬
clusũ sit. lã pͥdẽ cũ uoluminib hebreoꝵ edi¬
q̃ ad urãm fidem ꝑtineant roborandã pła.
guoꝵq libris examussim recensitis. exodũ
teneo. que m illi heslemoth uocant ad leui¬
ticũ trãsnurꝰ. Uides gͥ qd̾ nullũ offitiũ huic
oꝑi p̃ponendumẽ. Attñ ne currentiꝰ forte
nr̃ frustra cucurrerit: duas epłas quas ad
sororẽ tuã paulã eiusq pignus eustochiũ¬

Expanded text:
rii manus me dictante signaret et plura dicere rii manus me dictante signaret et plura dicere cogitarem, iam ferme quarta noctis hora excesserat et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus in orationem prorui, ut saltim reliquo horarum spatio subrepente somno frustrareUt tam paruam epistulam scriberem, causae duplicis fuit: quod et tabellarius festinabat et ego alio opere detentus . hoc quasi parergio me occupare nolui. quaeras, quidnam illud sit tam grande, tam necessarium, quo epistolicae confabulationis munus exclusum sit. iam pridem cum uoluminibus Hebraeorum ediquae ad nostram fidem pertineant roborandam, plurgnorumque libris examussim recensetis Exodum teneo, quem illi ele smoth uocant, ad Leuiticum transiturus. uides igitur, quod nullum officium huic operi praeponendum est. attamen, ne Currentius forte noster frustra cucurrerit, duas epistulas, quas ad sororem tuam Paulam eiusque pignus Eustochium