comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s qua nos ipse dilexit. & misit filiũ
suum litatorẽ ꝑ pec̃cis nr̃is. &c̃. Ecce
& hic uidet᷑ manifeste diuide dilec¬
tionem qua nos diligimꝰ dm. ab ea qͣ
ipse diligit nos. Si gͦg inqͥunt sp̃c sc̃s

Expanded text:
t misit Filium suum liberatorem pro peccatis nostris. Ecce et hic videtur manifeste dividere dilectionem qua nos diligimus Deum, ab ea qua ipse diligit nos. Si ergo, inquiunt, Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. Caritas aut̃ dĩ dicta ẽ diffundi in
cordibꝰ nr̃is. nͣ qua nos ipse diligit. sed
qua nos fac̃ dilectores suos. Sic̃ iustitia
dĩ dr̃. qua nos iusti ciꝰ munere efficim᷑.
& dni salꝰ qua nos saluat. & fides xp̃i
qua nos fideles facit. His ub uidetur
quȩ est in nob̾. ñ qͦd ipse ea diligat.s
qr ea nos diligere facit. De ħidem ⁊¬

Expanded text:
m. Charitas autem Dei dicta est diffundi in cordibus nostris, non qua nos ipse diligit, sed qua nos facit dilectores suos. Sicut justitia Dei dicitur, qua nos justi ejus munere efficimur; et Domini salus, qua nos salvat; et fides Christi, qua nos fideles facit. His verbis videtur quae est in nobis, non quod ipse ea diligat, sed quia ea nos diligere facit. De hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ aut̃ in unitatẽ ꝑsone unigeniti. assũp¬
tus ẽ homo. gr̃e ẽ. non nat᷑e. Cęt̾is aut̃
ad m̃surã datur: & datꝰ addit᷑. donec
unicuiq ꝓmodo sue ꝑfectionis ꝓͥa m̃¬
sura compleatur: Ecce exp̃sum habes
aliq̃n. & tunc ipsa dicitur ꝓficere.
in illo ꝑfecerit caritas. ł potius qͣntũ
ꝓpse in caritate ꝓfecerit. Nam si ca¬
ritas ds ẽ. nec ꝓfcit. nec deficit. Sic g
ꝓficis. Ecce qͦm intelligendum sit

Expanded text:
e unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae. Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Ecce expressum habealiquando, et tunc ipsa dicitur proficerein illo profecerit charitas, vel potius quantum ipse in charitate profecerit. Nam si charitas Deus est, nec proficit, nec deficit. Sic eruia tu ea proficis. Ecce quomodo intelligendum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ut pleniꝰ habeat. Si ꝙͦ sp̃c sc̃s caritas ẽ.
& non hñti datur. ut habeat. & habe¬
ti ut plentꝰ habeat. S qͦmͦ datur nõ
habenti. cum ipse ut ds sit ubiq & ĩ
omnibꝰ c̃aturis totꝰ : Et qͣm pleniꝰ dat᷑
ł habetur sine sui mutatione :
Responsio ad primã questionẽ.
ritas penitus inmitabilis ẽ. nec in se
augetur ł minuit᷑. nec in se recip̃
magis. ł minus. s in hõie. ł potius
homini augetur.⁊ minuit᷑. & magis
ł minus datur. ł habetur: Sic̃ as di᷑
magnificari ⁊ exaltari in nob̾. qͥ tͣn
in se nec magnificatur. ñ exaltatur.
& datus ampliꝰ datur.i. augetur. &
magis ac minus habetur. & tam̃ in¬
mutabił existit. Responsio ad

Expanded text:
 sanctus charitas est, et non habenti datur ut habeat, et habenti ut plenius habeat. Sed quomodo datur non habenti, cum ipse ut Deus sit ubique et in omnibus creaturis totus; et quomodo plenius datur vel habetur sine sui mutatione? 8. Responsio ad primam quaestionem.ritas penitus immutabilis est, nec in se augetur vel minuitur, nec in se recipit magis vel minus; sed in homine vel potius homini augetur et minuitur et magis vel minus datur vel habetur, sicut Deus dicitur magnificari et exaltari in nobis, qui tamen in se nec magnificatur nec exaltatur. et datus amplius datur, id est, augetur, et magis et minus habetur; et tamen immutabilis existit. 9. Responsio ad
Abbreviated transcription (Latin):
in rationabiles creature haberent
Auctoritate confirmat utramq
fiat qͦd diximꝰ: auctoritate fir¬
xp̃m nos diligere & eius mandata
seruare non posse. & id nos posse
atq agere. tanto minus qͣnto illũ
cassum ꝓmittit᷑. Non habenti qͥd̾e
ut habeatur. hñti aut̃ ut amplius
habeatur. siam si ab alio minus.⁊
ab alio ampliꝰ non hab̾et᷑: sc̃s helyseꝰ
scõ helye non diceret. sp̃c qui ẽ in te

Expanded text:
irrationabiles creaturae haberent Auctoritate confirmat utramquefiat quod diximus, auctoritate confirnos Christum diligere, et ejus mandata servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus quanto illum cassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae non diceret: Spiritus qui est in te,
Abbreviated transcription (Latin):
atione miracłoꝵ excellenter polle¬
bat. Beminã g̃ gr̃am qm̃ helyseus
in magistro uigere. cognoscebat: sibi
tͥbui rogauit. Uñ patet: qđ non ẽẽ dis¬
cipulus suꝑ magistrum postula uiͣt᷑.

Expanded text:
atione miraculorum excellenter pollebat, geminam ergo gratiam quam Elisaeus in magistro vigere cognoscebat, sibi tribui rogavit. Unde patet quod non esse discipulus super magistrum postulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
bene malum. s. dũ stimulꝰ sathane pati¬
enter portat᷑ Ergo & mala ꝓsũt bonis:
sic̃ angłs sathane paulo: & scã obsunt
malis. bonis sunt ad salutem. malis ad
male accipit ꝙ bonum ẽ.Idem. Indigne
ẽ. malũ sit ꝙ accipit. ł qr ñ ad salutem
accipit. nil accipiat. Corpꝰ enĩ & sangͥs
dni. nicħominꝰ erat in illis. qͥbꝰ uit ꝓpłs

Expanded text:
 cum stimulus Satanae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, malis ad male accipit quod bonum est. Idem, de est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apos
Abbreviated transcription (Latin):
de uirgine sũptam. & sangͥnem ꝓ nob̃
fusum sumi.s ñ misticã. quȩ tm̃ bonoꝵ¬
ẽ. ꝙ subditis ꝓbatur testimonũs. Gret̾¬
ait. ẽ qͥdẽ in pecc̃oribꝰ. & indigne sum̃ti¬
bus uera xͥ caro. & uerus sangͥs. s ẽenia.
ti indigne accipiunt corpus dñi. deqͥbꝰ¬

Expanded text:
de virgine sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non mysticam, quae tantum bonos. Gregor.: Est quidem in peccatoribus et indigne sumentibus vera Christi caro, et verus sanguis; sed essentia, ti indigne accipiunt corpus Domini: de qui
Abbreviated transcription (Latin):
se ip̃m noũ ds. tłic oritur questio ñ
sit causa rerũ. an res sint causa scĩe
eueniendi eis facere. qr nec aliqͣ fut᷑a
fuissent. nͥ ea d̃s p̃scisset. nec possũt
ñ euenire. cũ ds ea p̃seiu̾it. Si aut̃ in¬
possibile ẽ ea ñ euenire. qr p̃scita st̃.¬
ea ñ euenire. cũ p̃scita sint. qr si ñ ẽ¬
uenirent. cũ p̾scita sint. falleretur
dĩ p̃scĩa. At di p̃scĩa falli ñ potest.
mpossibile ẽ eͦ. ea ñ euenire cum p̃s¬
etta sint. Sic p̾scĩa. c̃a ẽẽ eoꝵ uidet᷑.

Expanded text:
seipsum novit Deus. Hic oritur quaestio non sit causa rerum, an res sint causa scienteveniendi eis facere, quia nec aliqua futura fuissent nisi Deus ea praescisset, nec possunt non evenire, cum Deus ea praesciverit. Si autem impossibile est ea non evenire quia praescita sunea non evenire, cum praescita sint, quia si non eveniret cum praescita sint, falleretur Dei praescientia. At Dei praescientia falli non potest. Impossibile est ergo ea non evenire, cum praescita s
Abbreviated transcription (Latin):
sum solitudo soltrarii. faciamꝰ recip̃
solitariũ eundq ñ patitur. ita neq
diuersũ a se alienũq sig̃cat. Solita¬
rio conuenit faciã. & meam. ñ soli¬
tario uͦ ouenit dicere: faciamꝰ &
nr̃am. Utq sermo ut ñ solitariũ

Expanded text:
sum solitudo solitarii recipit faciamus; solitarium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario vero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitarium
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ẽentiȩ. Dauiꝰd qͦq et̾nam filii
generationẽ aꝑte insinuat exꝑsona
ratione ysaias ait. Generationẽ eiꝰ qͥs
enarrabit : In libͦ qͦq sap̃ie et̾nitas filii
cum patre monstͣtur ubi sãpĩa ita
loquit᷑. Dñs possedit me in initio ui¬
arum suarũ anteqͣm qͥcꝗͣ faceret a
pͥncipio. ab et̾no ordinata sũ añꝗͣ t̃ra

Expanded text:
ae designat. David quoque aeternam Filii generationem aperte insinuat ex persona ratione Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
li & maccessibili ditatis luce dns
te. de seipso ait. Non pigebit me in¬
quit sicubi hesito. querere. nec pude
bit sicubi erro dicere. Quisquis ergo
hec audit uel legit. uͥ pariter certꝰ ẽ
ꝑ gat mecũ. uͥ parit̾ hesitat q̃rat
mecũ. uͥ errorẽ suũ cognoscit. redeat
ad me. uͥ meũ. reuocet me. Ita ing̃¬
diam᷑ simul caritat̾is uiã. tendñtes¬

Expanded text:
li et inaccessibili Deitatis luce dicuntur, te, de seipso ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito, qubit, sicubi erro, discere. Proinde quisquis haec legit, ubi pariter certus est, pergat mecum; ubi pariter haesitat, mecum quaerat; ubi errorem suum cognoscit, redeat ad me; ubi meum, revocet me. Ita ingrediamur simul charitatis viam, et
Abbreviated transcription (Latin):
tionis. Ubi dixi de patre. & filio. qͥ
gignit. & quẽ gignit unũ ẽ. dicend̾
fuit. unũ sunt. sicut aꝑte ipsa ueri¬
t᷑as loquit᷑ dicens: ego & paterᷤ unũ
tas in ꝑsonis Sido̾q ñ sũt tres dii.s
unus as. licet pater filiũ genuerit.
& ideo filiꝰ ñ sit qͥ pat̾ ẽ. filiꝰq a pa¬
tre sit genitꝰ.⁊ ideo pat̾ non sit qui

Expanded text:
t ubi dixi de patre et filio: qui gignit et quem gignit. unum est, dicendum fuit: unum sunt, sicut aperte ipsa ueritas loquitur dicens: ego et pater unum tas in personis, ideoque non sunt tres dii, sed unus Deus, licet Pater Filium genuerit, et ideo Filius non sit qui Pater est; Filiusque a Patre sit genitus, et ideo Pater non si
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. ñ poni aliꝗͥ s remoueri. Płalita
enim ł consortiũ ꝑsonarũ cũ dr. soltto¬
do ⁊ singłaritas negat᷑. cũ dicimꝰ płes ẽẽ
ꝑsonas. sigc̃amꝰ qͦd non ẽ una sola. ideo
hylariꝰ uolens ista subtilit᷑ & sane intel¬
ligi ait. os fessio consortii sustulit intel¬
ligentiã singularitatis. Nõ dicit posu¬

Expanded text:
tatis non poni aliquid, sed removeri. Pluralitas enim vel consortium personarum cum dicitur, solitudo vel singularitas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmũ &s auctoritates sc̃ãrũ scͥpturarũ.
utrũ se fides ita habeat demonst᷑nͣđu
ẽ. dem̃ aduersus garrulos r̃ocinatorẽ
elatiores qͣm capaciores rõnibꝰ catholi¬
cis. & similitudinibꝰ ꝯgruis ad defen¬
sionẽ & assertionẽ fidei ut̃nđu ẽ. ut
eoꝵ inqͥsitionibꝰ satis facientes man¬
suctos pleniꝰ instruamꝰ. ⁊ illi si neqͥue

Expanded text:
m auctoritates sanctarum Scripturarum, utrum fides ita se habeat, demonstrandum est. Deinde adversus garrulos ratiocinatores elatiores potius quam capaciores, rationibus catholicis, et similitudinibus congruis ad defensionem, et assertionem verae fidei utendum est, ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius inst
Abbreviated transcription (Latin):
rum ostend̾. dicens uͦ imagine̾. unita¬
tem ẽẽntie. Ut enĩ dic̃ aug̃ in libͦ
de fide ad p̾et̾rũ. Si in illa nat᷑a pa
non diceret᷑. faciam hoĩem ad ima¬
ginem & similitudinẽ nr̃am. Cum
IIͦI. de tͥnitate dicit. his u̾bis sigͣcari
ꝙ in tͥnitate. nͨ diuersitas ẽ. nͨ singła¬
ritas. nec solitudo. s similitudo &
pluralitas siue distinctio. Ait a sic.
litudo ñ sibi ẽ. Neq diu̾sitatẽ duo¬
bus ad misceri alteriꝰ ad alt̾um si¬
militudo ꝑmittit. Item ide in .iiii.

Expanded text:
rum ostendit: dicens vero imaginem, unitatem essentiae. Ut enim dicit Aug. in lib. de Fide ad Petrum, si in illa natura Panon diceretur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Cum is verbis significari quod in Trinitate nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distinctio; ait enim silitudo sibi non est; neque diversitatem duobus admisceri ad alterius alterum similitudo permittit. Item idem in lib.
Abbreviated transcription (Latin):
quit imposuero manus. accipiat spͣm
scm̃. qr nec scͥptura suꝑiꝰ dixerat.
Hid̃ns autẽ symon qr apłi darent sp̃m
sc̃m sed dixerat. Nidens autẽ symon
qr ꝑ impositionẽ manuũ apłoꝵ. dat᷑¬
spc̃ sc̃s. Ecce his uerbis ostendit aug.
unt dare sp̃m sc̃m hic docet:
t euod plus ẽ
ñ posse etiam dare. dicit in
eode libro subdens. De xp̃o scͥptũ ẽ.
q acceꝑit a patre ꝓmissionẽ sp̃c sc̃i
quippe ut homo: effudit ut đs. Nos
đm suꝑ eos a quo id efficit᷑. inuocamꝰ.
His uerbis exp̃sse dicit. nos sp̃m sc̃m
ñ posse suꝑ alios effundere .i. aliis
dare. Qd udetur contrarium.¬
e d Huic uidetur

Expanded text:
ritum sanctum dedit; orabant quippe, ut veniret in eos quibus manus imponebant; ipsi eum non dabant: quem morem in suis praepositis etiam nunc servat Ecclesia. Denique et Simon Magus offerens apostolis pecuctus. Ecce his verbis ostendit Aug. unt dare Spiritum sanctum hic docet. Et quod plus est, non posse etiam dare dicit in eodem lib. subdens: De Christo scriptum est quod acceperit a Patre promissionem Spiquippe ut homo, effudit ut Deus. Nos Deum super eos a quo id efficitur invocamus. His verbis, expresse dicit nos Spiritum sanctum non posse super alios effundere, id est aliis dare. 6. Quod videtur contrarium.ed huic vide
Abbreviated transcription (Latin):
bis. Qͥ cum sit in accessibił natura. re¬
ceptabilis tñ ꝑꝑ bonitatem suã nob̾ ẽ.
complens ẽ urtute omĩa sed qui soli
participetur iustis. simplex sub̾a. opu¬
leꝑis inrtutibꝰ unicuiq p̃sens. diuid̾ns

Expanded text:
bis? Qui cum sit inaccessibilis natura, receptabilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia; sed qui solis participatur justis, simplex substantia, opulentibus virtutibus unicuique praesens, dividens
Abbreviated transcription (Latin):
datur hominibꝰ tanꝗͣ ñ ipsemet det᷑.
dicens: ẽundẽ sp̃m sc̃m datũ cũ insuf¬
flasset iħe. de quo mox ait. Ite babti¬
date om̃s gentes in noĩe patͥs. & filii.
& spc̃ scĩ ambigere ñ debemꝰ. Ipse gͥ
ẽ qui etiã de celo datus ẽ die pentecos¬
tesi. Q mͦ ꝙͦ ds non est. qui dat sp̃m
scm̃. ĩmmo qͣntus ẽ ds qui dat dm:
Ecce his uerbis aꝑte dicit sp̃m sc̃m.
ac t̾tia in tͥnitate ꝑsona nob̾ detur
nr̃isq infundatur atq ill abatur
m̃tibꝰ aꝑte ostend̾ ambꝵ. in .i. libro
de sp̃u scõ dicens. Licet multi dicãt᷑¬

Expanded text:
datur hominibus; tanquam non ipse detur, dicens: Eumdem Spiritum sanctum datum cum insufflasset Jesus, de quo mox ait: Ite, baptizate omnes gentes in nomine Patris, et Filii et Spiritus sancti , ambigere non debemus. Ipse est etiam qui de coelo datus est die Pentecostes. Quomodo ergo Deus non est, qui dat Spiritum sanctum? imo quantus Deus est qui dat Deum? Ecce his verbis aperte dicit, Spiritum sanctum, ac tertia in Trinitate persona, nobis detur, nostrisque infundatur atque illabatur mentibus, aperte ostendit Ambr. in lib. 1 de Spiritu sancto, dicens: Licet multi dicant
Abbreviated transcription (Latin):
tem & auctoritatem dandi sp̃m. sed
qr ministeriũ habuerit. in qͦ dabat᷑
a deo sp̃o sc̃s. Ut enĩ ait auĩg super
eund̾ locum. exponens illud apłi ubũ
dicatione aduentũ & p̃sentiã sci spc̃¬
senserant. sicͣ illo temꝑe ĩ nouitate
inuitatiõis ad fidem. &̃ sensibilibꝰ
miracuł:. p̾sentia sc̃i sp̃c apparebat.
erit. Non utiq ip̃m mittndo in
eos. s p̃dicando eis fidem .xͥ. qͣm illis

Expanded text:
sed quia ministerium habuerit in quo dabatur a Deo Spiritus sanctus, ut enim ait Aug., super eumdem locum, t. 4, exponens illud Apostoli vaedicatione adventum et praesentiam Spt, sicut illo tempore in novitate invitationis ad fidem, etiam sensibilibus miraculis praesentia Spiritus sancti apparebat, erit; non utique ipsum mittendo in eos, sed praedicando eis fidem Christi; quam illis
Abbreviated transcription (Latin):
est: aliꝰ ds ẽ quã pat̾. s unꝰ ds̃ cum
patre. Si uero addit᷑. genuit d̃m. qͥ
ñ ẽ ds pat̃: hic distingͥmꝰ qr dupli¬
ñ ẽ pater. qͥ ds ẽ. Hic sensus uerus ẽ.
Si uͦ intelligatur sic. genuit dm qͥ

Expanded text:
s cum Patre. Si vero additur: Genuit Deum qui non est Deus Pater; hic distinguimus, quia duplinon est Pater, qui Deus est; hic sensus verus est. Si vero intelligatur sic: Genuit Deum q
Abbreviated transcription (Latin):
đm. siue eẽntiã diumã. ẽẽ tres ꝑᷤ.¬
Uñ aug̃ in .i. libͦ de tͥnitate. ita ait.
Recte ipse ds̃ tͥnitas. intellig̃r beatꝰ⁊
solus potens. Ecce qͣm exp̃sse dixit ip̃e
ds̃ tͥnitas. ut ostenderet ⁊ ip̃m dm
ẽẽ tͥnitatẽ. & tͥnitatem ip̃m dm.
Itẽ in eodẽ. In uerb̾ inqͥt illis apłi qͥbꝰ¬

Expanded text:
am sive eUnde Aug., in lib. 1 de Trin., c. 6, ita ait: Recte ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens. Ecce quam expresse dixit ipse Deus Trinitas, ut ostenderet, et ipsum Deum esse Trinitatem, et Trinitatem ipsum Deum. Item in eodem: In verbis, inquit, illis Ap
Abbreviated transcription (Latin):
tie ẽẽ đm ut se ip̃m ipse genuerit. eo
plus errant. ꝙ ñ sołu ds ita ñ ẽ .s nec
sp̃ualis. nec corꝑalis c̾atura. nulla enĩ
res ẽ q̃ se ip̃am gignat ut sit. & ideo
ñ ẽ crednđdu ł oicñdu. qͦd ds genuit
seAlia questio de eodea¬
ED adhuc opponũt garruli
Iratiocinatores dicentes. si ds̃ pat̃
genuit dm. aut genuit ãm. qͥ ẽ d̾s pat᷑.
aut dđm qui ñ ẽ ds pat̃. Si genuit dm

Expanded text:
tiae esse Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus errant, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis, neque corporalis creatura. Nulla enim res est quae seipsam gignat ut sit; et ideo non est credendum vel dicendum quod Deus genuit se. 2. Alia quaestio de eodemSed adhuc componunt garruli ratiocinatores dicentes: Si Deus Pater genuit Deum, aut genuit Deum qui est Pater, aut Deum qui non est Deus Pater. Si genui
Abbreviated transcription (Latin):
ubmensa dñoꝵ micas edere. Quid sit¬
ost hic sacram̃tum & res.
p̃dicta restat inuestigare. qͥd in
actione penitñtiȩ sit sac̾mentũ. & res.
acram̃tum enimꝰ signũ ẽ sacre rei. qͥd

Expanded text:
ub mensa dominorum micas edere. 3. Quid sit hic sacramentum et res. Post praedicta, restat investigare quid in actione poenitentiae sit sacramentum et res. Sacramentum enim signum est sacrae rei.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is. non ẽ dicta caritas di qua dilĩt
nos. s qua facit nos diligere .i. ñ ibi
appellat᷑ lcaritas di. eoqd ds nos ea di¬
ligat .s eoqͦd nos ea sui diłctores fac̃.
& qͦd ea rõne posset dici caritas dĩ. qr
nos ea diligere facit. ex simili gen̾e
locutionis ostendit᷑. sic̃ dr̃ iustitia di
qua nos iustificat. & dñi salus qua
nos saluat. & fides xp̃i qͣ nos fideles

Expanded text:
t nos, sed qua facit nos diligere, id est, non ibi appellatur charitas Dei, eo quod Deus nos ea diligit, sed eo quod nos ea sui dilectores facit. Et quod ea ratione possit dici charitas Dei, quia nos ea diligere facit, ex simili genere locutionis ostenditur, sicut dicitur justitia Dei qua nos justificat, et Domini salus qua nos salvat, et f
Abbreviated transcription (Latin):
diligit nos . s qua nos diligere fac̃. Icͥ.
his uerbis ñ diuidit᷑. nec diuisa ostñ¬
ditur caritas qͣds diligit ab ea qͣ nos
diligimꝰ s potiꝰ cum sit una & eađ̃
caritas. & dicatur ipsa d̃ĩ caritas.
diuersis causis & rõnibꝰ dĩ caritas ap¬
pellari in scͥptura ostenditur. Dicit᷑ u
di caritas. ł qr ea ds̃ diligit nos. ł qr
nos ea sui dilectores facit. Cũ gͦ ab

Expanded text:
 sed qua nos diligere facit, etc. His verbis non dividitur nec diversa ostenditur charitas qua Deus nos diligit, ab ea qua nos diligimus; sed potius cum sit una eadem charitas, et dicatur ipsa Dei charitas, et diversis de causis et rationibus Dei charitas appellari in Scriptura ostenditur. Dicitur enim Dei charitas, vel quia Deus ea diligit nos, vel quia nos ea suos dilectores facit.
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Siquis uͦ id facere incipiat. uͥ ꝯsuetu¬
do talis non ẽ. ł semel tm mgñdu ẽẽ asse¬
rat rep̃hensibiłe se ostituit. Uñ aino.
n suo sensu habundat eipͥanus. cũ semel
mergebat in bab̾mo paruulos qui qͦd
intelligebat studiose implebat bonis oꝑ¬
ibus habundando licet in ħ nesciꝰ delinqͦ¬
ret.S qr bonis oꝑibꝰ habundabat. p̾ea
correctus dõ habundauit altiori sensu
ter illos m̾gñdo. Ecce habes qui delinqͥt
simus. qui ordo bab̾mi. duplici misterii
significatione celebratur. Recte enĩ t̾cio
mersi estis. qui accepistis bab̾mũ in noĩe
tͥnitatis. Recte t̾tio mersi. qui accepis¬
tis babm᷑um in noĩe .xͥ. qui die t̾tia resur¬
rexitꝰ amortuis. Illa u t̾tio repetita m̾¬
dim̾sio. typũ dnicȩ expͥmit sepulture.
Constat gͦ babtizandos. t̾tio debere in

Expanded text:
tit. Si quis vero id facere incipiat ubi consuetudo talis non est, vel semel tantum mergendum asserat, reprehensibilem se constituit. Unde Haymo: In suo sensu abundabat Cyprianus, cum semel mergebat in Baptismo parvulos, quia quod intelligebat, studiose implebat bonis operibus abundando, licet in hoc nescius delinqueret: sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Deo abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Ecce habemus, quia deliquit simus; qui ordo baptizandi duplici mysterii significatione celebratur. Recte enim tertio immersi estis, qui accepistis Baptismum in nomine Trinitatis. Recte tertio immersi, quia accepistis Baptismum in nomine Christi, qui die tertia resurrexit a mortuis. Illa enim tertio repetita immersio, typum dominicae exprimit sepulturae. Constat ergo baptizandos tertio debere imm
Abbreviated transcription (Latin):
mit̾ id fieri in aqͣ p̃cipit᷑ ut intelligatur
ꝙ sic̃ aqͣ sordes corpis ac uestes abluit: ita
babtismꝰ macłas aĩe. sordesq uicioꝵ em¬
undando abstergit. ł io. ut nulłũ ino¬
pia excusaret ꝙ p̾set fieri. si iuino.
& oleo fieret. & ut cõmunis mat̾ia bab¬
alt̾iꝰ sacram̃ti signũ fuit. Non qͥ in alio
liquore pot̃ ꝯsec̾ri bab̾mus nͥ in aqua¬
e in De imm̾sione quotiens fieri
inm̾lone bab̃mi. nil ueriꝰ responderi
sibile eẽ nullatenus pot᷑ infantẽ in bab¬

Expanded text:
miter id fieri in aqua praecipitur, ut intelligatur quod sicut aqua sordes corporis ac vestis abluit, ita Baptismus maculas animae, sordesque vitiorum emundando abstergit. Vel ideo, ut nullum inopia excusaret, quod posset fieri, si in vino vel oleo fieret, et ut communis materia bapalterius sacramenti signum fuit. Non ergo in alio liquore potest consecrari Baptismus nisi in aqua. 9. De immersione, quoties fieri ione Baptismi nil verius responderi sibile esse nullatenus potest infantem in Bap
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. qua beati ẽẽ sic uolumꝰ. ut ẽe mi¬
seri. ñ sołu nolimꝰ. s neqͣqͣm prsus uelle
possimꝰ. Sic̃ gͦ aĩa nr̃a &̃ nuncht nolle
infelicitatẽ. ita nolle iniquitatẽ. semꝑ
habitura ẽ. Sed ordo seruandꝰ fuit
qͦ ds uoluit ostñd̾e quã bonũ sit aĩal
meliꝰ ꝙ peccare ñ possit Ec̃ce his uerbis
euidñt̾ astruit᷑. ꝗ pꝰbeatitudinis confirma¬
tionem. erit in hoĩe lib̃m arbitͥm. qͦ pec¬
care ñ pot̾it. & nc̃ in angłis ẽ. & in scĩs qͥ
cum dño sunt. Et tanto utiq lib̾uis. qͣnto
in eligñdo bonũ. lib̾iꝰ ht̃ iudiciũ.¶ Uñ si di¬
lig̃nter inspiciat᷑. lib̃m uidr dici arbitͥm
qr sine coactiõe & necessitate ualet appe¬

Expanded text:
 volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergo anima nostra nunc habet nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo servandus fuit, quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal melius quod peccare non possit. Ecce his verbis evidenter astruitur quod post beatitudinis confirmationem erit in homine liberum arbitrium, quo peccare non poterit; et nunc in angelis est, et in sanctis qui cum Domino sunt; et tanto utique liberius, quanto in eligendo bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appe
Abbreviated transcription (Latin):
isse: Genuisse enĩ dm filios. nũꝗͣ cũ ꝓͥe¬
tates sig̃catiõe cognoscimꝰ dici. Ex ad¬
optiõe enĩ hõ ẽ filiꝰ di. ñ ex gen̾atione.
neq ei pͥetas est. s nuncupatio. Le ꝑ
id non uere silius. qr nec ꝓͥe natꝰ dr̃.¬

Expanded text:
isse. Genuisse enim Deum filios, nunquam cum proprietatis significatione cognoscimus dici. Ex adoptione enim homo factus filius Dei, non ex generatione; neque ei proprietas est, sed nuncupatio, ac per id non vere
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ. originis pͥetate filiꝰ est. & uerita¬
te natiuitatis. ñ factura ł adoptiõe.
& illi quidẽ ante sunt qmͣ filii dei
sint fiunt enĩ filii. ñ nascunt᷑ filii di.
Unde hylarius. Solum. đm natũ ori¬
ginis pͥetate dĩ filiũ ostendens int̾ ip̃m
& hõĩes filios dĩ euidntissime distin

Expanded text:
Filius est et veritate nativitatis, non factura vel adoptione; et illi quidem ante sunt quam filii Dei sunt. Fiunt enim filii, non nascuntur filii Dei. Unde Hilarius solum Deum natum originis proprietate Dei Filium ostendens, inter ipsum et homines filios Dei evidentissime dist
Abbreviated transcription (Latin):
suis deb̾e nos dic̾e ñnegamꝰ. S mͥ cre¬
dite uenenũ sub mellelatet. Trans¬
figurat enĩ se angłs satanẽ in angłm¬
lucis . łlis u̾bis ñ negat ut̃nđu ẽe nõie
ypostasis. s ħeticos eo pͣue usos osten¬
dit. dtͣ qͦs cautela opus erat in distinc¬
tione sig̃catiõis. Alioqͥn: sibi contͣdi¬
ceret. qui supͣ tres ypostases ofitet᷑.
De ꝓͥetatibus ꝑsõnarũ & de no¬
an De ꝓpͥe minibꝰ earũ relatiuis.

Expanded text:
suis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi cresuis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet. Transfigurat enim se angelus Satanae in Ang. His verbis non negat utendum esse nomine hypostasis, sed haereticos eo prave usos ostendit; contra quos cautela opus erat in distinctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra tres hypostases confitetur. 2. De proprietatibus personarum, et de nominibus earum relativis.
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓẽẽntia. ut siue diceretur una tm
ypostasis. sue tres minꝰ ꝑitos. ad incon¬
ueniens deducerent. cũ non erat hoc
nomen ita apud catholicos uulgatum.
nec ita eiꝰ sig̃catio det̾minata ut mͦ.
Et ideo ieꝵ dic̃ ħ nomine ñ ut̾nđu fore
de fide catholica ad damasũ papã.
Ab arrianoꝵ p̃sulȩ ypostasion nouelłu
nom̃ a me homine romano exigitur.
Introgamꝰ qͥd tres ypostases arbitrent᷑
intelligi. Tres ꝑsonas subsistñtes aiunt.
Respondemꝰ nos ita cred̾e ñ suffic̃ eis sẽfꝰ
ip̃m nom efflagitant. qr nescio qͥd ue¬
neni in silłis lat̾et. Clamamꝰ siqͥs trec¬
ypostases .i. tres subsist̾̃ntes ꝑ ᷤᷤ non con¬
fitetur. anathema sit. Siqͥs aut̃ ypos¬
tasi usiã intellig̃ns ñ tbꝰ ꝑsõis unam
ypostasim indicit. alienus a x ẽ. qͥ .s.
tres naturas conat᷑ asserere. Suffici
& equales. Taceamꝰ.tres ypostases. si
u̾bo. sensus dissentiunt. aut si rectũ
putatis. tres ypostases cũ int̃ptõibꝰ

Expanded text:
 essentia, ut sive diceretur una tantum hypostasis, sive tres, minus peritos ad inconveniens deducerent, cum non erat hoc nomen ita apud Catholicos vulgatum, nec ita ejus significatio determinata ut modo. Et ideo Hieron. dicit hoc nomine non utendum fore de fide catholica ad Damasum papam: Ab Arianorum praesule, hypostasion novellum nomen a me homine Romano exigitur; interrogamus quid tres hypostases arbitrentur intelligi? tres personas subsistRespondemus nos ita credere. Non sufficit sensus, ipsum nomen effiagitant, quia nescio quid ueneni in sylhypostases, id est, tres subsistentes personas non confitetur, anathema sit. Si quis autem hypostasim usiam intelligens, non tribus personis unam hypostasim indicit, alienus a Christo est; tres naturas conatur asserere. Sufficiaequales; taceamus hypostases, si t, cum in eodem verbo sensus dissentiunt. Aut si rectum putatis, tres hypostases cum interpretationibus
Abbreviated transcription (Latin):
pat᷑ ẽ ingenitꝰ. ⁊ innascibilis. nec sui.
potuit. potuit ẽẽ filiꝰ. & ita mutabił
eẽ potuit. Hic querit᷑ qͣm sit intelłi
uo a odo e accipietur. ꝙ supͣdic da¬
cũ ẽ. Non enĩ ñ potuit gign̾e
s ñ opõrtuit. qͣi potuit. s ñ oportu¬
it: Non ẽ nob ꝑspicuũ aꝑire. qͦmͦ
sit hoc uerũ. ⁊ ideo subsilentio potiꝰ
eẽt p̃t̾eundu. nͥ me suꝑ hoc aliqͥd lo¬
qui cogeret instantia querentiũ.
intelligi. ñ enĩ ñ potuit. s ñ

Expanded text:
Pater est ingenitus et innascibilis. Nec sui, potuit, potuit esse Filius, et ita mutabilis esse potuit. 4. Hic quaeritur quomodo intelliuomodo ergo accipiatur quod supra dictum est: Non enim non potuit gignere, sed non oportuit, quasi potuit, sed non oportuit? Non est nobis perspicuum aperire quomodo sit hoc verum, et ideo sub silentio potius esset praetereundum, nisi me super hoc aliquid loqui cogeret instantia quaerentium. intelligi: Non enim non pot
Abbreviated transcription (Latin):
ceret ẽẽ. si diceretur tm̃. ẽ: putaretur
diceretur. erit: putaretur ñ ẽẽ mͦ. dica¬
tur gͦ. q semꝑ. fuit. est. & erit. ut in¬
telligatur qr nec cepit. nec desiit. nͦ
desinit. nec desinet ẽe. De hoc auã
Cum gͦ nr̃a locutio ꝑ temꝑa uariet᷑.
de eo uere dnr uerba cuiꝰ. libet tẽꝑis.
ueritas. loquens dixit. ꝑ futurum:
quecũqͣ audiet loquetur. Audiet
s. ab eo a q̃ ꝓcedit. Audire illiꝰ ẽ¬

Expanded text:
erit esse; si diceretur tantum est, putaretur diceretur erit, putaretur non esse modo. Dicatur ergo quia semper fuit, est et erit, ut intelligatur quia nec coepit, nec desiit, nec dCum ergo nostra locutio per tempora varietur, de eo vere dicuntur verba cujuslibet temporis, Veritas loquens, per futurum dixit: Quaecunque audiet loquetur . Audiet scilicet ab eo a quo procedit. Audire illius e
Abbreviated transcription (Latin):
fectiones cõmitari. ds ã nͨ loco. nͨ affec¬
unde recte solus dr hr̃e inmortalitatẽ.S
¶In om̃i enĩ mutabili nat᷑a ut ait aug̃.
otra maximinũ. ñ nulla mors ẽ. ip̃a
mutatio. qr fac̃ aliqͥd in ea ñ ẽẽ. qͦd erat:
Uñ & ipsa aĩa humana q̃ ideo dr̃ in¬

Expanded text:
fectiones commutari; Deus autem nec loco, nec affecunde recte solus dicitur habere immortalitatem. In omni enim mutabili natura, ut ait Aug. contra Maximinum, nonnulla mors est ipsa mutatio, quia fecit aliquid in ea non esse quod erat, unde et ipsa anima humana, quae ideo di
Abbreviated transcription (Latin):
stͣtͣ uiuere. ht̃ tñ qͣnd̾a mortẽ suam.
qr si iuste uiuebat & peccat. morttur
iustitie. si peccatx erat. & iustificat᷑.
morit᷑ peccato. ut alias eiꝰ mutationes
taceam. de qͥbꝰ mͦ longũ est disputare.
Et creaturarũ natura celestiũ mori
potuit: qr peccare potuit. Nlã ⁊ angłi
peccauert̃. & demones facti sunt: qͦꝵ
ẽ diabłs pͥnceps. & qͥ ñ peccauer̃t pec-¬
care potuer̃t. Et cuicũq c̾ature ratio¬
nabili pr̃atur ut peccare ñ possit. ñ
ẽ ħ nature ꝓpͥe. s di gr̃e. ⁊ ideo solus
qͥ ñ cuiꝰꝗͣ gr̃a. s nat᷑a sua. nec potuit
nec potest aliqua ꝯu̾sione mutari.
nec potuit. nec pot̾it aliqͣ muttatiõe
peccare: ꝓinde. ut ait aug̃ in li. ͥ.¬

Expanded text:
ortem suam; quia, si juste vivebat, et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat, et justificatur, moritur peccato, ut alias ejus mutationes taceam, de quibus modo longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori potuit, quia peccare potuit. Nam et angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps; et qui non peccaverunt, pecCreatura. Cuicumque creature racionabili prestatur, ut peccare non possit: non est hoc nature proprie, sed dei grade. Et ideo solus quam gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutatione peccare. Proinde, ut ait Aug. in
Abbreviated transcription (Latin):
nos mouet qͣd ait auꝙ̃ in .i. libͦ
ot᷑ maximinũ. qͥ asserebat patrẽ pot̾n¬
tiorẽ filio. eoqͥd fuliũ genuit đm crea¬
torem. filiꝰ aut̃ ñ dicebat q patrẽ
potuisse gignere᷑ filiũ. & ideo pot̾n¬
tiorem ẽe filio. ad ꝙ respond̾ns aug.
ideo.potñtior sit pat̾ filio. sic̃ putas
qr c̾atorem genuit pat̃. filiꝰ autẽ.
ñ genuit c̾atorẽ. neq enĩ ñ potuit.
s non oportuit. Nide: & dilignter
attende ħ ũba. ñ enĩ ñ potuitꝰ. sed
ñ opaetuit. Nidet᷑ enĩ dicere ꝙ filiꝰ
potuit gignere. s ñ oportuit. ⁊ ita po¬
tuit. qͥd ñ oportuit. q̃re autem ñ opor¬
tuit sulidit dicens. I mod̾ata enim
c̃ẽt diuina generatio. si genitꝰ filius
nepotem gigneret patͥ. q ip̃e nepos.
nͥ auo suo pͥnepotem gigneret .s. u̾rã
similit̃ ⁊̃ ille. si nepotem ñ gigneret
tero nasceret᷑. Nec eã ꝑficeret ullus.¬
tem genuit filium patͥs nat᷑a ñ fec̃.
Opponit᷑ p̾dictis uerbis auõ
oc Autem

Expanded text:
nos movet quod Aug. ait in lib. contra Maximinum, qui asserebat Patrem potenttiorem esse Filio, eo quod Filium genuit Deum Creatorem, Filius autem non; dicebatque Patrem potuisse gignere, non Filium: et ideo potiorem esse Filio. Ad quod respondens Aug. ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attenon oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum Similiter etiam ille si nepotem tero nasceretur. Nec e omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fecit. 3. Opponitur praedictis verbis Augustini. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
niebat. sic̃ as filiꝰ ñ ẽ ds pat᷑. nec t̾n
hoc exinpot̾ntia sui ẽ. Nam ⁊⁊ pater
simiłr non ẽ filiꝰ. nec ħ ẽ ex inpot̾ntia
patris.S querit maximinꝰ arrianoꝵ
s pater ex pprietate generationis. ẽ¬
pater. quã oportet eum ñ ẽẽ filium.
a. filiꝰ ꝓpͥetate natiuitatis. filiꝰ ẽ. qua
oportẽt eum ñ ẽẽ patrem. De qͥbus
gignere filium. & an ħ sit aliqͣ pot̾n¬
ganere. ht̃ gͥ potentiã gignendi. filiꝰ
autem non ht̃ pot̾ntiã gignendi. si ñ
nere. & filiꝰ higͣni. Cade enim poten¬
tia ẽ infilio. qͣ potuit gigni. quȩ ẽ¬
& in patre. qua potuit gignere. sed
cont᷑ hoc opponitur. Aliud ẽ posse
gianere. aliud ẽ posse gigni. qr aliud
e gignere. aliud gigni. Elic autẽ dis¬
tinguendu ẽ. Si enim cũ r. aliud ẽ
posse gignere. & aliud posse gigni.
aliam significes potestatẽ qua patͣ
potens ẽ gignere. &aliam. qua filiꝰ
potens ẽ gigni. falsus ẽ intellectus.
Si aut̃ dicas. patrem posse habere

Expanded text:
c tamen hoc ex impotentia sui est. Nam et Pater similiter non est Filius, nec hoc ex impotentia Patris. Sed quaerit Maximinus Arianorused Pater proprietate generationis Pater est, qua oportet eum non esse Filium: et Filius proprietate nativitatis Filius est, qua oportet eum non esse Patrem. De quibus gignere Filium, et an hoc sit aliqua potengignere, habet ergo potentiam gignendi. Filius autem non habet potentiam gignendi, si nonnere, et Filius gigni potuit. Eadem enim potentia est in Filio, qua potuit gigni, quae est in Patre, qua potuit gignere. Sed contra hoc opponitur: Aliud est posse gignere, aliud est posse gigni, quia aliud est gignere, et aliud gigni. Hic distinguendum est: Si enim cum dicitur: Aliud est posse gignere, aliud posse gigni, aliam significas potentiam, qua Pater potens est gignere, et aliam, qua Filius potens est gigni, falsus est intellectus. Si autem dicas Patrem posse habere
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑis dici de deo. s ꝓpͥe est̾. Hic ape¬
ieꝵ dicit. ita intelligñdũ est. ñ noũ
simplicit᷑. sine aliqͦ temꝑali motu. lic
enĩ uerba substantiua diu̾soꝵ tẽꝑũ
ue deo dicant᷑ ut fuit. erit. ẽ. erat. ñ
tñ temꝑales motus tc̃ distingunt .s.¬

Expanded text:
temporis dici de Deo, sed proprie est. Ilmus dicit, ita intelligendum est: Non novisimpliciter sine aliquo temporali motu. Licet enim verba substantiva diversorum temporum de Deo dicantur, ut fuit, erit, est, erat, non tamen temporales motus tunc distinguunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
i c diligent̃
aduertendu ẽ. qͦmͦ intelligi
dici dedeo. fuit. ł erit.s tantũ est.
cũ de eo frequent᷑ scͥptum repꝑiamꝰ.
fuit ab et̾no. fuit semꝑ. & erit in scła

Expanded text:
Hic diligenter advertendum est quomodo intelligi dici de Deo, fuit, vel erit, sed tantum, est, cum de Deo frequenter scriptum reperiamus: Fuit ab aeterno, fuit semper, et erit in
Abbreviated transcription (Latin):
e i Etiam solius tate hic.
tia. quibꝰ in eis fiat ł magna. ł qͣnta¬
cumq mut̃o. do aut̃ aliqͥd hmͦi acci
at ñ pͭ. ⁊ ideo sola sub̃a ł ẽẽntia que
ẽ d̾s. incõmitabilis est. cui ꝓfecto
maxime. ac uissime competit ẽe.
mutari potest. &̾ si ñ mutet᷑. pͭ ꝙ¬

Expanded text:
ei etiam solius essentia itia, quibus in eis fiat, vel magna vel quantacumque mutatio. Deo autem aliquid hujusmodi accit, et ideo sola substantia vel essentia, quae est Deus, incommutabilis est, cui profecto maxime ac verissime competit esse. mutari potest, etiamsi non mutetur, p
Abbreviated transcription (Latin):
nec uoluntate p̃ced̾nti. ł accednͣti
genuit filiũ. nec pͥꝰ uolens qͣm gene¬
⁊ sapiens genuit. & huiꝰmi. Si enĩ
pater sapiens ⁊ bonꝰ dr genuisse filiũ
cur ñ uolens : Cum ita sit do ide ẽe
uolentem. qͦd ẽ ẽẽ d̃m. sic̃ ide ᷑ ẽe sapi

Expanded text:
nec voluntate praecedenti vel accedenti genuit Filium; nec prius volens quam gene sapiens genuit et hujusmodi. Si enim Pater sapiens et bonus dicitur genuisse Filium, cur non et volens, cum ita sit Deo idem esse volentem, quod est esse Deum; sicut idem est esse sapi
Abbreviated transcription (Latin):
uerba quibꝰ prud̾nt᷑ dictũ ẽ. ꝙ liũ
ds pater nec uolens. nec nolens est
as : nec nolens nec uolens genuit
filiũ. siue uoluntate ł necessitate.
ex tali sensu mͥ uident᷑ acerpienda. uͭ
uoluntatẽ p̃cedentẽ ł accedentẽ in¬
telligamꝰ. qualit̃ eunomiꝰ intellige

Expanded text:
verba quibus prudenter dictum est quod Deus Pater nec volens nec nolens est Deus, nec nolens nec volens genuit Filium, sive voluntate, sive necessitate, ex tali sensu mihi videntur accipienda, ut voluntatem praecedentem vel accedentem intelligamus, qualiter Eunomius in
Abbreviated transcription (Latin):
ł omĩa corꝑa mat̾iałr simł c̾auit. Ttio:
ꝑ oꝑa sex dierũ uarias distĩxit cͥat᷑as.
Quarto: expͥmordialibꝰ seminibꝰ ñ incog¬
nite oriuntur nͭ. s note sepiꝰ reformãt᷑
aut̃ distinctiõis oꝑatio fuit forma
tio lucis. sic̃ ostend̃ scͥptura genesis. quȩ
cõmemorata rerũ informitate. earũ
dispõnẽ a luce incoaũ subdens. dix̃ds.:
fiat lux. & fc̃a ẽ lux. Et diuisit lucẽ a
tenebs. apellaũq lucẽ diẽ: & tenebras
Congrue mundi ornatus a luce ^ cͧepit.
uñ cet̾a que c̾anda erant uidentur
Qualis fuerit lux illa corꝑalis an¬

Expanded text:
 omnia corpora materialiter simul creavit; tertio, per opera sex dierum varias distinxit creaturas; quarto, ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius reformantur, RIMA DISTINCTIOtio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras Congrue mundi ornatus a luce coepit, unde caetera quae creanda erant viderentur. 2. Qualis fuerit lux illa, corporalis an
Abbreviated transcription (Latin):
at. qr ħo a luce ꝑ pecc̃m corruit intene
aliq̃n tenebre. nc̃ aut̃ lux in dño. Primꝰ
itaq dies ñ ab aurora. s a plena luce in
Uñ beda. Occidente luce paulatim. & pꝰ
spaciũ diurnȩ longitudinis inferiores
partes subeunte: fcm̃ ẽ uesꝑe. sic̃ ñc usi¬
tato cursu solis fieri solet. Factũ ẽ aut̃
mane ead̃ suꝑ t̾ram redeunte. & aliũ
diẽ inchoante. & dies expletꝰ t̃ unꝰ.xxiiiͬ.¬
horarũ. fuitq nox illo tͥduo oĩo tenebro¬
sa. quȩ pꝰc̾ata syd̾a. aliqua luce claruit.
Cur sol factꝰ ẽ. si lux illa suf¬
ficiebat
qͣri qͣre fc̃s ẽ sol. si lux illa facien¬
do diei sufficiebati ad ꝙ dici pot̃. qm
lux illa forte suꝑiores partes illust̾bat.
& adilluminationẽ inferioꝵ solẽ fieri
oportebat iNel potiꝰideo qr fc̃o sole. diei
fulgor auctus ẽ. ampliori a multo luce
radiaũ. dies postea qͣm añ illusttꝰ ẽ.
Si ũ querit᷑. qͥo de luce illa fc̃m sit cũ

Expanded text:
at, quia homo a luce per peccatum corruit in teneat, quia homo a luce per peccatum corruit in tenealiquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Primus itaque dies non ab aurora, sed a plena luce incUnde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursu solis fieri solet. Factum est autem mane eadem super terram redeunte, et alium diem inchoante, et dies expletus est unus vigihorarum. Fuitque nox illo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera aliqua luce claruit. 6. Cur sol factus est, si lux illa sufficiebateri quare factus est sol, si lux illa ad faciendum diem sufficiebat. Ad quod dici potest quoniam lux illa forte superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tis diei. ꝙ ẽ aurora. qͥ nec plenã lucẽ
nec oĩo tenebͣs ht̃. Mane ͦ pͥmꝰ dies ñ
hũit. qr nec dies p̃cesserat. qui seq̃ntis
diei inicio t̾minaret᷑. & ideo p̃cipue qr
luce appareute. mox suꝑ t̾ram plenꝰ
atq preclarus dies extitit. qͥ ñ ab au¬
rora. s a plena luce inchoauit. & ma
beda. dscebat ut dies a luce inciꝑet. & in
mane seq̃ntis diei tend̾et. ut oꝑa dĩ a
luce inchoasse. & in lucẽ completa ẽe
sigcarentur. Reliqͥ ã dies. mane habuer̾t
& uesꝑam. quoꝵ quisq a suo mane inci¬
piens: usq ad alterius diei mane tende.¬
batur. De nat᷑ali ordine ꝯputationi¬
Nat᷑alis ordo distinctionis dierũ. ductꝰ ẽ¬
ut distinguãt᷑ atq computẽt᷑ dies a ma¬
ne usq ad mane. postea uͦ in mist̾i̾o fac¬
tum ẽ. ut dies computͣnt᷑ a uesꝑa inues¬
ꝑam. & ad iungat᷑ dies p̃ced̾nti nocti in
computatione: cũ iuxta nͣlem ordinẽ
p̃ced̾ns dies sequenti nocti adiungi debe¬

Expanded text:
 est aurora, quae nec plenam lucem, nec omnino tenebras habet. Mane ergo primus dies non habuit, quia nec dies praecesserat qui sequentis diei initio terminaretur; et eo praecipue, quia luce apparente, mox super terram plenus atque praeclarus dies extitit, quia non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sr Genes.: Decebat ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse et in lucem completa esse significarentur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam; quorum quisque a suo mane incipiens, usque ad alterius diei mane tendebatur. 5. De naturali ordine computationnaturalis ordo distinctionis dierum, ut distinguantur atque computentur dies a mane ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computentur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecedenti nocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjungi debe
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ẽ &̃ nautarũ oꝑatione sepiꝰ illustrent᷑.
qͥ in ꝑfund̃ m̃si. misso ex ore oleo. aqͣs sibi
illustͣnt. qͦ multo rariores fuer̾̃t in pͥnci¬
pio ꝗͣ mͦ sint. qr ñ dũ cong̾gate fuerant
solis tenebat. q̃ motũ suo cͥcũ agitata. noc¬
tem diẽq disc̾nebat. Ibi eͦ pͥmũ lucẽ ap¬
paruisse ueri simile ẽ. uͥ sol cotidiano
cursu cͥcũuectus apparet. ut eod t̾mite
lux ccũ currens ac pͥmo ad occasũ descẽ¬
dens. uesꝑam facet. Deiñ reuocata ad
ortũ: aurorã .i. mane illustͣret. Et ita
diuisit ds̃ lucẽ & tenebͣs. & apellauit
lucẽ diem. & tenebras noctera. Quod
dies diuersis modis accipitur:
Sie Notand ẽ ꝙ dies
ii dies. lux illa quȩ illo tͥduo tenebras
illuminabat. & dr dies: illuminatio

Expanded text:
cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant m et locum solis tenebat, quae motu suo circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illustraret; et ita divisit Deus lucem et tenebras, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem. 4. Quod dies diversis modis accipitur. Hic notandum est quod dies enim dies lux illa quae illo triduo tenebras illuminabat; et dicitur dies illuminatio
Abbreviated transcription (Latin):
illa moles q̃ in inferiori parte spissior
atq grossior erat: in suꝑiori uͦ rarior.
& leinor. atq subtilior existebat. De qͣ
rariori suba putãt quida fuisse aqͣs q̃
suꝑ firmam̃tũ ẽẽ dnr. Talis fuit mũdi
facies in pͥncipio pͥꝰ ꝗͣ reciꝑet formam
uł disp̃onea. Ostenso qualis fuit mũ¬
di facies in ip̃o pͥmordio incip̃ proseqͥ
ser dierum distĩctionea
ꝑfecta sit ordine ꝓseq̃m. Sex diebꝰ
sc̃ docet scͥpta genesis. distinxit ds̃ & ĩ

Expanded text:
illa moles, quae in inferiori parte spissior atque grossior erat, in superiori vero, rarior ac lenior atque subtilior existebat; de qua rariori substantia putant quidam fuisse aquas, quae super firmamentum esse dicuntur. Talis fuit mundi facies in principio, priusquam reciperet formam vel dispositionem. 7. Ostenso qualis fuit mundi facies in ipso primordio, incipit prosequi operum sex dierum distinctionem. perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in
Abbreviated transcription (Latin):
Nlic uͦ eiꝰd formatio ostñdit᷑ cũ ait. fiat lux.
& inꝑfectionẽ. Dem̃ formacionis ꝑfec¬
tionẽ & ita diuisit ds̃ lucẽ & tenebͣs.
Nam ut ait aug̃ suꝑ genẽs. ħꝰ c̾ature
informitas & inꝑfectio suit. anꝗͣ for¬
maret᷑ in amorẽ ꝯditoris. formata uͦ ẽ
qͣn conu̾sa ẽ ad inc̃omutabile lum̃ u̾bi.
Si uͦ corꝑalis fuit lux illa ꝙ utiq ꝓba¬
bile ẽ corpꝰ lucidũ fuisse intelligitur.
uelut lucida nubes qp̾e niclo s de p̃ia¬
lucendi hr̃et. c̃ qua dies pͥma exorta ẽ.
qr ante lucẽ nec dies fuit nec nox. licet
tempꝰ fuerit. ꝓlux illa fc̃a ẽ uibi sol
apparet que int̾ aqͥs lucere pot̾at

Expanded text:
usdem formatio ostenditur cum ait: Fiat lux, et imperfectionem, deinde formationis perfectionem; et ita divisit Deus lucem a tNam, ut ait Aug. super Genes.: Hujus creaturae informitas et imperfectio fuit antequam formaretur in amore Conditoris. Formata vero est quando conversa est ad incommutabile lumen Verbi. Si vero corporalis fuit lux illa, quod utique probabile est, corpus lucidum fuisse intelligitur, velut lucida nubes; quod non de nilucendi haberet, cum qua dies prima exorta est,  ante lucem nec dies fuit nec nox, licet tempus fuerit. 3. Quod lux illa facta est ubi sol apparet, quae in aquis lucere poterat
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. In fide. itt̃ndr. ne pꝰ uincłm oiu¬
gale c̃ alio. ł cũ alia coeatur. In ꝓle ut
amant̾ suscipiat᷑ religiose educetur
In sacm̃to uͥ conuigiũ ñ separet᷑ & di¬
missus. ł dimissa. nec c̃a ꝓlis alt̾i uiun¬
gatuꝵ de duplici separatione.

Expanded text:
amentum. In fide attenditur, ne post vinculum conjugale cum alio vel alia coeatur; in prole, ut amanter suscipiatur, religiose educetur; in sacramento, ut conjugium non separetur, et dimissus vel dimissa ne causa prolis alteri conjungatur. 2. De duplici sep
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ . & eade nat᷑a ẽ. cum patre. Unde.
hylariꝰ in libꝰ de tͥnit᷑. de xp̃o loquens
ait Natura filiꝰ est. qr eande nat᷑am
quam ille qui genuit habet: Utrum
ħ orosiꝰ ad aug̃: ita ut ait. uoluntate
genuit pat̾ filium. ł necessitate: Nec
denda ẽ dialectica eunomii: a quo
eunomiani heretici orti sunt. qͥ cũ
ñ potuisser intelligere: nec c̃dere
ñ nature uł sub̃e dixit ẽẽ filiũ. s
filiũ uoluntatis di. Uolens asserere
accedentẽ do uoluntatẽ qͣ gigner&
filium. sic̃ nos aliqͥd aliq̃n uolumꝰ.
qͥd antea ñ uolebamꝰ. ꝓpt̃ ꝙ muta¬
bilis intelligit᷑ nr̃a natura. ꝙ absit.
ut in do eẽ credamꝰ. Dicamꝰ ꝙͦ u̾bũ
dđi ẽẽ filiũ di. natura ñ uoluntate.
dentem. cõm̃dat dicens. Respon¬
quida respondit heretico
uersitissime int̾rogant. utrũ ds̃¬

Expanded text:
est, et eadem natura est cum Patre; unde Hilar., in lib. 1 de Trin., de Christo loquens, ait: Natura Filius est, quia eamdem naturam quam ille qui genuit habet. DISTINhoc Orosius ad Aug. ita ait: Voluntate genuit Pater Filium vel necessitate? Sed nec ridenda est dialectica Eunomii, a quo eunomiani haeretici orti sunt; qui cum non potuisset intelligere, nec credere non naturae vel substantiae dixit esse Filium, sed Filium voluntatis Dei; volens asserere accedentem Deo voluntatem qua gigneret Filium, sicut nos aliquando aliquid volumus quod antea non volebamus, propter quod mutabilis intelligitur nostra natura; quod absit ut in Deo esse credamus. Dicamus ergo Verbum Dei esse Filium Dei natura, non voluntate, dentem commendat dicens: Aquidam respondit haeretico versutissime interrogant