comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ei dep̃hendit᷑ diligere : inimicitias dĩ uideat᷑ incurrere. apło
t̃ribilit̃ intonante. Quicũꝙ uoluerit amicꝰ eẽ scłi huius.
inimicꝰ di c̃stituit᷑. Neq enĩ lugendũ in p̃cibꝰ ꝓre ẽ t̾rena.
qͥa uidelicet uixta dictũ Gregorii fructũ nullũ habent
lam̃ta : quȩ cũ lacrimis student quȩrere peritura. qđ et esar
approbat c̃sternatio cassa. quanꝙ licet moderate etiã de rebꝰ
minimis dm̃ oporteat p̃cari. uel sicut in timeo dicit Plato
dĩ p̃sidiũ implorari. QA autẽ Ein talibꝰ sit agendũ mon¬
strat abacueh ꝓphetȩ oraculũ. qͥ dũ qͣsdã sclĩ dinumerasset
clades : ẽcludens adiunx̃. Ego autẽ in dño gaudebo. Et psal¬
mista. Lȩtabit᷑ in qͥt iustꝰ cum uiderit uindictã. uidelicet
sciens ad eẽ in ꝓximo remunerationẽ bonorũ. cũ crebres-¬
centẽ uindictã uiderit maloꝵ. Itẽq: Renuit ẽsolari ani¬

Expanded text:
ei deprehenditur diligere, inimicitias Dei videatur incurrere, Apostolo ei deprehenditur diligere, inimicitias Dei videatur incurrere, Apostolo terribiliter intonante: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur . Neque enim lugendum est in precibus pro re terrena, quia videlicet juxta dictum Gregorii fructum nullum habent lamenta, quae cum lacrymis student quaerere peritura, quod et Esau approbat consternatio cassa. Quanquam, licet moderate, etiam de rebus minimis Deum oporteat precari, vel, sicut in Timeo dicit Plato, Dei praesidium implorari. Quid autem in talibus sit agendum, monstrat Habacuc prophetae oraculum, qui dum quasdam saeculi dinumerasset clades, concludens adjunxit: Ego autem in Domino gaudebo . Et Psalmista: Laetabitur, inquit. justus, cum viderit vindictam ; videlicet sciens adesse in proximo remunerationem bonorum, cum crebrescentem vindictam viderit malorum. Itemque: Renuit consolari ani
Abbreviated transcription (Latin):
cipit:. Unde igit᷑ oportet gaudere . nͥ de ꝓfectu pioꝵ:
Vnde tͥstari. nisi ꝓͣ defectũ eoꝵ: Unde gaudere. nͥ de
felicitate ꝓmissa.  Unde tͥstari. nͥ de peregrinatione
hac diut᷑na.s ꝑnullũ enĩ ẽ desideriũ patriȩ. si desunt
penitꝰ lacrimȩ in peregrinatione. & frigida nimis
torpet karitas in corde. si de ꝓfectu fr̃no gaudere . et pro
defectu nescit om̃imodis dolere. Unde & augustinꝰ Odit
ait patriã et ualde uituꝑat. qͥ putat sibi bene eẽ cũ pere¬
grinatur. Est etiã alia non usitata qͥdẽ multis. sed tam̃ dñi
cis mandata p̃ceptis causa exultationis. Enumera¬
tis qͥbꝰdã quippe aduentũ eius p̃cedentibꝰ signis. ait disci¬
dũ transire ea quȩ ñ amatis cernitis. ꝓpe illud scitote eẽ
qđ in hiant̃ quȩsistis. Ualde autẽ metuendũ hoc exẽplo cuiꝙ
xp̃iano de ꝑcussione mundi dolere. nedũ mundũ cõpatiendo

Expanded text:
cipit . Unde igitur oportet 183 gaudere nisi de profectu piorum? cipit . Unde igitur oportet 183 gaudere nisi de profectu piorum? Unde tristari nisi de defectu eorum? Unde gaudere nisi de felicitate promissa? Unde tristari nisi de peregrinatione hac diuturna? Leve enim est desiderium patriae, si desunt penitus lacrymae in peregrinatione; et frigida nimis torpet charitas in corde, si de profectu fraterno gaudere, et pro defectu nescit omnimodis dolere; unde et Augustinus: Odit, ait, patriam, et valde vituperat, qui putat sibi bene esse, cum peregrinatur. 19. Est etiam alia non usitata quidem multis, sed tamen raeceptis causa exsultationis. Enumeratis quibusdam quippe adventum ejus praecedentibus signis, ait disciDum transire ea quae non amatis cernitis, prope illud scitote esse quod inhianter quaesistis. Valde autem metuendum hoc exemplo cuiquam Christiano de percussione mundi dolere, ne, dum mundum compatiendo
Abbreviated transcription (Latin):
lorũ ne immemor sis bonorũ. & in die bonoꝵ ne in memor
sis maloꝵ Hoc enĩ facto. ne lȩtitia dissolutam. nec łstitia
faciet despatũ. Qd facundissime ille in cõparabilis elo¬
quii supͣ qui paulo ore deꝓmit aureo. Si qua inqͥens eft
p̾sentis tp̃is lȩtitia : ita ẽ agenda ut nunq a maritudo se¬
quentis supplicii recedat a memoria. Hlis ita c̃fectis. pen¬
sandũ ẽ euiꝙ unde in p̃senti gaudere debeat ne in futuro
doleat. ut unde tͥstari: ne notã rancoris in currat. Nã et
rident homines in p̃senti et plorant. & qđ rident sȩpe. plo¬
randũ ẽ. et qđ doled gaudendũ. Ridet enĩ quis qđ
plorandũ ẽ. sic̃ de qͥbꝰdã dicit᷑. Lȩtant᷑ cũ male fecerint.
et exultañ in rebꝰ pessimis. Itẽ plorat aliqͥs cũ ei aliquid
aduersi ẽtigerit: cũ potius gaudendũ eẽt illi. qͥa quẽ
diligit dñs corripit. Flagellat autẽ omnẽ filiũ quẽ re¬

Expanded text:
lorum ne immemor sis bonorum, et in die bonorum ne immemor lorum ne immemor sis bonorum, et in die bonorum ne immemor sis malorum . Hoc enim facto nec laetitia dissolutum, nec tristitia faciet desperatum: quod facundissime ille incomparabilis eloquii, supra qui paulo, ore depromit aureo: Si qua, inquiens, est praesentis temporis laetitia, ita est agenda, ut nunquam amaritudo sequentis supplicii recedat a memoria. His ita confectis, pensandum est cuique, unde in praesenti gaudere debeat, ne in futuro doleat; vel unde tristari, ne notam rancoris incurrat: nam et rident homines in praesenti et plorant; et quod rident saepe plorandum est, et quod dolent gaudendum. Ridet enim quis quod plorandum est, sicut de quibusdam dicitur: Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Item plorat aliquis, cum ei aliquid adversi contigerit; cum potius gaudendum esset illi, quia: Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem re
Abbreviated transcription (Latin):
forsitan nunquã. nec ꝓ desiderio cȩlestiũ. nec ꝓ iactura
t̃restriũ. nec ꝓ ipsa mortalitatis ẽtẽplatione quȩ p̃t̃ ipsũ¬
in euitabilẽ occasũ tot cottidie subiacet casibꝰ quot seruit
necessitatibꝰ fletũ aliquẽ corde ꝓferre aut oculis ualet
elicere : Qd enĩ aliqͦtiens utilior quã lȩtitia sit tristitia
testat᷑ qui dicit. Cor stultoꝵ ubi lȩtitia. ex sapientiũ aibi
istitia QIIille qͥ suꝑuis satis ẽcinit laute: ytilior inqͥens
sepe tͥstitia ẽ. quȩ comitẽ solet habere grauitatẽ alius
ste: ipso inqͥt nr̃o ds̃ gaudet lam̃to Unde dicitur¬
inte ruma exaltatur cor & illud: quod tam̃ si
de fut᷑a ꝑditione maxime. tam̃ et de p̃serti potestum¬
tellegi euentuũ uarietate. Risus dolore miscebtt. et extre¬
ma gaucũi luctus occupat. Quomͦ gͦ int̾ hȩc utraq statũ
m̃tis debeas moderari. sapient᷑ te docet qͥdicit. In dieunao¬

Expanded text:
forsitan nunquam, nec pro desiderio coelestium, nec pro jactura forsitan nunquam, nec pro desiderio coelestium, nec pro jactura terrestrium, nec pro ipsa mortalitatis contemplatione, quinevitabilem occasum tot quotidie subjacet casibus, quot servit necessitatibus, fletum aliquem corde proferre, aut oculis valet elicere. Quod enim aliquoties utilior quam laetitia sit tristitia, testatur qui dicit: Cor stultorum ubi laetitia, et sapientium ubi tristitia . Cui ille, qui superius, satis concinit laute: Utilior, inquiens, saepe tristitia est, quae comitem solet habere gravitatem. Alius item: Ipso, inquit, nostro Deus gaudet lamento; unde dicituinam exaltatum cor ; et illud quod tametsi a perditione maxime, tamen et de praesenti potest intelligi eventurum varietate: Risus dolore miscebitur, et extrema gaudii luctus occupat . Quomodo ergo inter haec utraque statum mentis debeat moderari, sapienter te docet qui dicit: In die ma
Abbreviated transcription (Latin):
puritate. ut de ipsius testimonio nullꝰ debeat dubitare
Qͥ panẽ egenti tͥbuit tͥstis. et panẽ et meritũ perdit hinc
et ille qͥ suꝑius iđest augustinꝰ sȩpissime : Si cũ hilaritate
inqͥt bonũ facis. tẽ facis. Si autẽ cũ tͥstitia. Fit de te. ñ tu
facis Cũ itaq ĩportunius tẽporale gaudiũ cordi subripit.
respondeat intꝰ moderatꝰ uigor animi dolens de cęcita¬
te p̃sentis selĩ. Quale mͥ gaudiũ erit. qui in tenebris se¬
deo. & lum̃ cȩli ñ uideo. Rursus dũ sese tͥstitia in tolera¬
bilit̃ ingerit. erecta in arcẽ m̃tis constantia: dicat. Quis
nos separabit a caritate xp̃i : Tribulatio  An angustia :
Cũ igitur nat᷑ale qͦdãmͦ sit om̃ibꝰ magis flere quã ridere
si qͥdẽ a fletu om̃s uidem᷑ nascendo incipere. c̃iuncit᷑ legẽ
nat᷑ȩ excedere qͥ dissolutior in ridendo existens raro aut

Expanded text:
puritate, ut de ipsius testimonio nullus debeat dubitare: puritate, ut de ipsius testimonio nullus debeat dubitare: Qui panem egenti tribuit tristis, et panem et meritum perdit. Hinc et ille qui superius, id est Augustinus, saepissime: Si cum hilaritate, inquit, bonum facis, tecum facis; si autem cum tristitia, fit de te, non tu facis. Cum itaque importunius temporale gaudium cordi subrepit, respondeat intus moderatus vigor animi dolens de caecitate praesentis saeculi: Quale mihi gaudium erit, qui in tenebris sedeo, et lumen coeli non video? Rursus dum sese tristitia intolerabiliter ingerit, erecta in arcem mentis constantia dicat: Quis nos separabit a charitate Christi? tribulatio? an angustia? 18. Cum igitur naturale quodammodo sit omnibus magis flere quam ridere, siquidem a fletu omnes videmur nascendo incipere; convincitur legem naturae excedere, qui dissolutior in ridendo existens, raro, aut
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ. Lȩtamini in dño dic̃ et tͥ apls̃. Om̃e gaudiũ existi¬
mate fr̃s mei. cũ in tẽptationes uarias incideritis. Audi¬
flebitis. Audiat tristis. ne a marescat. Beati qͥ nc̃ fletis. quia
ridebitis. Lȩtus Gaudete qͦd nomina ur̃a scripta st̃ in cȩlo
Tristis. Iterũ autẽ uidebo uos. et gaudebit cor urm. et gau¬
diũ ur̃m nemo tollet a uob̾. Lȩtus. Spe gaudentes. Tristis
Quasi tristes. sẽꝑ. autẽ gaudentes. Audiat utiq tͥstis. Gaude¬
te iusti in dño: Lȩtus. Plange qͣsi uirgo. Tristis. Gaude et
lȩtare filia syon. Lȩtꝰ. Quantũ exaltauit se & in delicus
& lȩtitia fuit. tantũ date ei luctũ et planctũ. Audiat tri¬
stis. Tristat᷑ aliqͥs ur̃m. oret ȩqͦ animo & psallat. Audiat lȩtꝰ.
hilarẽ datorẽ diligit ds̃: H ec itaq duo ita cõpegi. ut et tri¬
stis merorẽ ȩqͣnimitate. oratione. et crebris si ad hoc idoneus
ueracissime. hanc enĩ p̃rogatiuã sibi dicendi cõparauit

Expanded text:
mino . Dicit et tibi Apostolus: Omne gaudium existimate fratres mei, cum in tentationes varias incideritis . Audiorabitis et flebitis . Audiat tristis ne amarescat: Beati qui nunc fletis, quia ridebitis. Laetus: Gaudete quod nomina vestra scripta sunt in coelo . Tristis: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis . Laetus: Spe gaudentes . Tristis: Quasi tristes, semper autem gaudentes . Audiat utique tristis: Gaudete justi in Domino . Laetus: Plange quasi virgo . Tristis: Gaude et laetare, filia Sion . Laetus: Quantum exaltavit se, et in deliciis et laetitia fuit, tantum date ei luctum et planctum . Audiat tristis: Tristatur aliquis vestrum? Oret aequo animo et psallat . Audiat laetus: Hilarem datorem diligit Deus . Haec itaque duo ita compegi, ut et tristis moerorem aequanimitate, oratione, et crebris, si ad hoc idoneus veracissime hanc enim praerogativam sibi dicendi comparavit
Abbreviated transcription (Latin):
Neru u illud genꝰ e artiũ quo anima saucres si hstud cento
nt pee tna qualit accipi debeant suggerã pessamũ grenus
seienc om̃i modis i espuendũ. secundum cauendũ. primũ
Estt amp lcctendũ Ipsa ẽ enĩ uera sapientia pnimo nullaa
aliaque nulla suadet nisi honesta. nulla docet nͥ utilia.
nulla prȩcipit nisi dõ acceptabiliat & prude¬
Srdens es. esto & siplex Simplex es. esto & prudeus
iNec enĩ unũ sine alto aliquid ualetiut es mues ualeat: Simnple¬
nam prudentia sine simplicitate. calliditas. siplaeta ssi
ꝓ incolatutuo Lȩtus es. audi in quo gaudere debeas
Gaudete in dño semper. Tristis es. audi qualit̃ affici de¬

Expanded text:
Noxium vero illud genus est artium, quo anima sauciatur. » Istud ergo Noxium vero illud genus est artium, quo anima sauciatur. » Istud ergo ut haec tria qualiter accipi debeant suppetam pessimum genus sciendi omnimodis reest amplectendum: ipsa est enim vera sapientia, imo nulla alia, quae nulla suadet nisi honesta; nulla docet nisi utilia; nulla praecipit nisi Deo acceptabilia. 17. Prudens es? Esto et simplex. Simplex es? Esto et prudens. Nec enim unum sine altero aliquid valet, ut esse virtus valeat. Nam prudentia sine simplicitate calliditas; simplicitas sino incolatu tuo. Laetus es? Audi in quo gaudere debeas: Gaudete in Domino semper . Tristis es? Audi qualiter affici de
Abbreviated transcription (Latin):
ad qualẽcũq sapientiã me putet uos inuitare p̃ter ad
cere alt̾a cũ nulla sit alia : conabor quo citius expedire
pot̾o tria sic̃ in corpore ita et in animo eẽ genera ineren¬
m̃torũ uerbũ e uerbo sic̃ hic idẽ qͥ plura suꝑius in ãmini¬
culo istius oꝑis ꝓtulit ꝓsequens ipsũ. Est enĩ unũ inqͥt
Augustinꝰ in corpore necessariũ quo naturalis ẽuenien¬
tia impletur in mẽbris. alt̃ũ suꝑfluũ. sic̃ int̾dũ senis
digitis nascunt᷑ homines. t̃tiũ: noxiũ. qđ eũ acciderit
tumor uocat᷑. Et enĩ sic mẽbra crescere dicunt᷑. reuera
enĩ locũ occupant ãpliorẽ s expugnata bona ualit st¬
dine. Ita in animo quȩdã quasi naturalia uerem̃ta st̃
augeri dicit᷑ disciplinis. Cũ uͦ ea discimꝰ quȩ mirabilis¬
ra
quã utiliora st̃ quanquã ñ nullis rebꝰ plerũꝙ oportuna:
suꝑuacanea tam̃ et de illo sedõ genere numeran sa suent

Expanded text:
ad qualemcunque sapientiam me putet vos invitare, praeter ad ad qualemcunque sapientiam me putet vos invitare, praeter ad cere alteram, cum nulla sit alia; conabor quo citius expedire potero, tria sicut in corpore, ita et in animo esse genera incrementorum, verbum e verbo, sicut hic, id est, qui plura superius in 181 adminiculo, istius operis protulit, prosequens ipsum. « Est enim unum, inquit Augustinus, in corpore necessarium, quo naturalis convenientia impletur in membris; alterum superfluum, sicut interdum senis digitis nascuntur homines; tertium noxium, quod cum acciderit, tumor vocatur; etenim sic membra crescere dicuntur, revera enim locum occupant ampliorem, expugnata bona valetudine. Ita in animo quaedam quasi naturalia incrementa suaugeri dicitur disciplinis. Cum vero ea discimus quae mirabiliora quam utiliora sunt, quanquam nonnullis rebus plerumque opportuna, supervacanea tamen et de illo secundo genere numeranda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
descriptione maledictionis siue scilicet iudeorũ eruci¬
superbiȩ. siue generationi cõmunit̃ maloꝵ. utrisq enĩ
militat sensus. Reuelabt̃ cȩli iniqͥtatẽ eius. & t̾ra ad¬
uersus eũ consurget. & manifestũ erit peccatũ illius in
scientiã uiarũ tuarũ nolumus. Itemq. Ducunt in bonis
dies suos. et in puncto ad inferna descendunt. Et sapien¬
tia satis idẽ t̾ribilit̃ uocaui ait. & ñ uenistis. et reliqua
Ego quoꝙ in int̃itu ur̃o ridebo & reliqͣ. Propheta etiã in
threnis deplorans : ꝓpt̃ea in qͥt ductus ẽ captiuus. populus
m̃s quia ñ habuit scientiã. Alius uͦ Om̃is ait iniqͥtas ab ig¬
norantia descendit. Et illud. Noluit intelligere ut be¬
ne ageret. Iterũꝙ Nesciert̃ neq intellexert̃. in tenebris
ambulant. mouebunt᷑ om̃a fundam̃ta t̾rȩ . Dñs uͦ in eugłio¬
qui ẽ ait ex dõ. uerba dĩ audit. Ne uͦ tu. ne ue ille alter

Expanded text:
descriptione maledictionis, sive scilicet Judaeorum crucidescriptione maledictionis, sive scilicet Judaeorum crucisuperbiae, sive generationi communiter malorum utrisque enim militat sensus: Revelabunt coeli iniquitatem ejus, et terra adversum eum consurget, et manifestum erit peccatum illius in scientiam viarum tuarum nolumus . Itemque: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna descendunt; et Sapientia satis idem terribiliter: Vocavi, ait, et non venistis, etc.; ego quoque in interitu vestro ridebo , etc. Propheta etiam in Threnis deplorans: Propterea, inquit, ductus est captivus populus meus, quia non habuit scientiam . Alius vero: Omnis, ait, iniquitas ab ignorantia descendit. Et illud: Noluit intelligere ut bene ageret . Iterumque: Nescierunt neque intellexerunt, in tenebris ambulant, movebuntur omnia fundamenta terrae . DominQui est, ait, ex Deo, verba Dei audit . Ne vero tu, neve ille alter
Abbreviated transcription (Latin):
Melius eis fuerat ñ cognoscere uiã ueritatis. quã post
agnitionẽ retrorsũ c̃uerti. Stultus es. uide quid dicat
dñs. Qui ẽ ex dõ uerba dĩ audit. ꝓpt̾ea uos ñ auditis qͥa
ex dõ ñ estis. Sapiens es. euita prudentiã carnalẽ Stultꝰ.
sectare prudentiã spũalẽ. Sapiens. audi Ne sis sapiens.
apud temet ipsũ. Stultꝰ. time dm̃ & recede a malo Sa¬
piens. agnosce ipsũ tuũ nescire Stultꝰ. aude sapere: ne
tẽptatio te subiuget antequã metꝰ. Sapiens. audi Sã¬
piens eris. si te ñ eẽ credideris. Stultus. ñ nat᷑ȩ si neg¬
legentiȩ sapientia denegat᷑. Sapiens es. audi Altiora
te ne quȩsieris. Stultꝰ. quȩ p̃cepit ds̃ illa cogita sẽperꝰ
Audite eundẽ simul utrinq Neut̃ excusat᷑. nec ille
qͥ legit nec ille qͥ legere noluit. si plus deliqͥt qͥ nega¬
uit quod legit Ille autẽ qͥ cũ potuit noluit scire qđ
faceret nequaquã euadet. qͥa dictũ ẽ in iob in cuiꝰdã

Expanded text:
Melius eis fuerat non cognoscere viam veritatis, quam post agnitionem retrorsum converti . Stultus es? Vide quid dicat Dominus: Qui est ex Deo, verba Dei audit; propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis . Sapiens es? Evita prudentiam carnalem. Stultus? Sectare prudentiam spiritualem. Sapiens? Audi: Ne sis sapiens apud temetipsum. Stultus? Time Deum et recede a malo . Sapiens? Agnosce ipsum tuum nescire. Stultus? Aude sapere, ne tentatio te subjuget, antequam metus. Sapiens? Audi: Sapiens eris, si te non esse credideris . Stultus? Non naturae, negligentiae sapientia denegatur. Sapiens es? Audi: Altiora te ne quaesieris. Stultus? Quae praecepit Deus illa cogita semper . Audite eumdem simul utrinque: Neuter excusatur, nec ille qui legit, nec ille qui legere noluit; plus deliquit qui negavit quod legit. Ille autem, qui cum potuit, noluit scire quod faceret, nequaquam evadet; quia dictum est in Job in cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat aliena : quandoꝙ ꝑueniat ad sua. & dũ cumdĩ
glã ministrant᷑ mom̃tanea: glõsius cũ boni oꝑis fructu
ꝑueniat᷑ ad ȩt̃na. Seriptũ ẽ enĩ. Dedit eis regiones gen¬
tiũ. et reliqua. Tanto gͦ minꝰ uel affici ad hȩc utraꝙ debei
qͥs uł extolli. qͣnto minꝰ ad qͥd sint p̃rogata in hoc ualet
difficile mundo ꝑpendi. Sapiens aut es. aut eẽ uis. aut Sapiens.¬
piens. Stultus es. inclina scdm̃ salomonẽ aurẽ prudentib
ne sis stultus. Sapiens es. audi. Non plus sapere quã opor¬
tet sapere. Stultꝰ es. audi Qui autẽ ignorat. ignorabit᷑.
Sapiens es. audi. Prudentiȩ tuȩ pone modũ: Stultꝰ es. au¬
di Usque quo in qͥt paruuli diligitis infantiã. & stulti ea
quȩ sibi sunt noxia cupient. & inprudentes odibt̃ scientiã.

Expanded text:
ministrat aliena, quandoque perveniat ad sua; et dum cum Dei ministrat aliena, quandoque perveniat ad sua; et dum cum Dei gloria ministrantur momentanea, gloriosus cum boni operis fructu perveniatur ad aeterna. Scriptum est enim: Dedit eis regiones gentium , etc. Tanto ergo minus vel affici ad haec utraque debet quis vel extolli, quanto minus ad quid sint praerogata, in hoc valet difficile mundo perpendi. 16. Sapiens aut es, aut esse vis, aut piens . Stultus es? Inclina, secundum Salomonem, aurem prudentibus , ne sis stultus. Sapiens es? Audi: Non plus sapere quam 180 oportet sapere . Stultus es? Audi: Qui autem ignorat ignorabitur . Sapiens es? Audi: Prudentiae tuae pone modum . Stultus es? Audi: Usquequo, inquit, parvuli diligitis infantiam, et stulti ea quae sibi sunt noxia cupient, et imprudentes
Abbreviated transcription (Latin):
recordare qͥa recepisti bona in uita tua. Infirmꝰ es. opta
ut de te dicat᷑. & lazarꝰ similit̾ mala. Amplectere tu.
nẽ uero hic c̃solatur. time tu: tu uͦ cruciaris. Merunta¬
men ne te resolutũ ipsa infirmitas. aut istũ sanitas red¬
dat ingratũ : noueritis qͥa qͥbꝰdã infirmitas aut quȩli¬
bet flagella aut ad ꝓfectũ. aut ad ꝓbationẽ. aut ad so¬
lã gloriã dĩ sunt. quibꝰdã autẽ aut ad correctionẽ. aut
ad initiũ malorũ. uidelicet ut dũ hic flagellant᷑ nec cor¬
rigunt᷑ : hic incipiant torqueri ut in ȩt̃nũ crucient᷑. mul¬
ta enĩ flagella peccatoris. Uide pharaonẽ. considera hero¬
dẽ. Et quibꝰdã sanitas aut alia bona tẽporalia. aut ad ꝓ¬
bationẽ aut ad aliorũ utilitatẽ aut ad iudiciũ dantur.
ñ nunquã uͦ ideo dant᷑ ut habundante uiatico in p̃senti
liberius ad mansura bona tendat᷑. siue ut dũ pure quis

Expanded text:
recordare quia recepisti bona in vita tua . Infirmus es? Opta recordare quia recepisti bona in vita tua . Infirmus es? Opta ut de te dicatur: Et Lazarus similiter mala. Amplectere tu, nunc vero hic consolatur. Time tu, tu vero cruciaris. Verumtamen ne te solutum ipsa infirmitas, aut istum sanitas reddat ingratum, noveritis quia quibusdam infirmitas, aut quaelibet flagella aut ad profectum, aut ad probationem, aut ad solam gloriam Dei sunt: quibusdam autem aut ad correctionem, aut ad initium malorum, videlicet ut dum hic flagellantur, nec corriguntur, hic incipiant torqueri, ut in aeternum crucientur. Multa enim flagella peccatoris . Vide Pharaonem, considera Herodem. Et quibusdam sanitas, aut alia bona temporalia aut ad probationem, aut ad aliorum utilitatem, aut ad judicium dantur: nonnunquam vero ideo dantur: ut abundante viatico in praesenti liberius ad mansura bona tendatur; sive ut, dum pure quis
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ miscđiã. Infirmꝰ es. lauda flagellantẽ pii patris iu¬
stitiã. Bonũ ẽ in qͥt psalmꝰ ẽfiteri dño. et psallere nomi¬
ni tuo altissime. Quomͦ:s ad annuntiandũ mane mi
sedĩam tuã. & ueritatẽ tuã ꝑ noctẽ. Mane ꝓsperita¬
tẽ. noetẽ significans aduersitatẽ. Ac si dixisset. In
ꝓsperitate miscđĩam. in aduersitate bonũ ẽ annuntiare
tuam laudando iustitiã. Sanꝰ es. audi a qͦ c̃tineris. Custo¬
dit dñs om̃a ossa eoꝵ Infirmꝰ. audi unde c̃soleris. Multȩ
inqͥt tͥbulationes iustorũ. & reliqͣ. et : ñ sunt c̃dignȩ pas¬
siones huius tẽporis ad futurã gloriã quȩ reuelabit᷑ in
nob̾. Infirmꝰ es. audi Ne ĩpatient̃ doleas. quẽ enĩ diligit
dñs corripit. Sanꝰ es. audi ne insolent᷑ exultes. Quod si
extra disciplinã estis cuiꝰ participes facti sunt om̃s. ergo
adult̃i et non filii estis. Sanꝰ es. time ne tͥ dicatur. fili

Expanded text:
ricordiam. Infirmus es? Lauda flagellantem pii Patris juricordiam. Infirmus es? Lauda flagellantem pii Patris justitiam. Bonum est, inquit Psalmus, confiteri Domino, et psallere nomini tuo, Altissimane prosperitatem, noctem significans adversitatem, ac si dixisset: In rosperitate misericordiam, in adversitate bonum est annuntiare tuam laudando justitiam. Sanus es? Audi a quo contineris: Custodit Dominus omnia ossa eorum . Infirmus? Audi unde consoleris: Multae, inquit, tribulationes justorum , etc.; et: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . Infirmus es? Audi, ne impatienter doleas: Quem enim diligit Dominus, corripit . Sanus es? Audi, ne insolenter exsultes: Quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes; ergo adulteri et non filii estis . Sanus es? Time ne tibi dicatur: Fili,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ne tuis innitaris uiribꝰ: audi eundẽ augustinũ: Pug¬
na c̃tra c̃cupiscentias dõ desistente si potes.: Laborare po¬
acie euolẽ. quouis ꝓficiendo ẽscendã : cũ ipsis pennis me
scio casurũ nisi dext̃a tua solitũ p̃stet auxiliũ. De ipso
uͦ auxilio qͣntũ prȩsumat: alibi ita de monstrat. Promito
uob filioli et certus sũ. quia siquis ex corde pęnituerit
ne autꝰ in uerbo aut deniq in facto te imꝓuise ẽtingat
labi: ne desꝑes. ne deseras inceptũ. ne bene agendi in
aliquo int̾rũpas cursum. s repara rediuiuũ certam̃. re¬
sume conflictũ. reaccende audaciã. uindica iniuriam:
Solet dux eũ militẽ plus diligere qͥ frequentibꝰ ictibꝰ con¬
fossus rursus aduersariũ reuocato certamine impetit.
expugnando monstrauit. Audi etiã suꝑ hoc scriptura e
sc̃ȩ c̃siliũ. Si spiritꝰ inqͥt potestatẽ habentis suꝑ te ascen

Expanded text:
. Et ne tuis innitaris viribus, audi eumdem Augustinum: Pug. Et ne tuis innitaris viribus, audi eumdem Augustinum: Pugna contra concupiscentias, Deo desistente, si potes; laborare poacie evolem, quovis proficiendo conscendam, cum ipsis pennis me scio casurum, nisi dextera tua solitum praestet auxilium. De ipso vero auxilio quantum praesumat, alibi ita demonstrat: Promitto vobis, filioli, et certus sum, quia si quis ex corde poenituerit, ne, aut in verbo, aut denique in facto te improvise contingat labi; ne desperes, ne deseras incoeptum, ne bene agendi in aliquo interrumpas cursum; repara redivivum certamen, resume conflictum, reaccende audaciam, vindica injuriam. Solet dux eum militem plus diligere, qui frequentibus ictibus confossus, rursus adversarium revocato certamine impetit, expugnando monstravit. Audi etiam super hoc Scripturae sanctae consilium: Si spiritus, inquit, potestatem habentis super te ascend
Abbreviated transcription (Latin):
igͥ om̃is qͥcũq es qͥ pęnitentiã desideras agere ne duplici cor¬
de illud certam̃ uelis adire. ne forte dũ dm̃ te posse cogi¬
tas fallere : non quidẽ fallere sed eũ potius uidearis irri¬
tare. quẽ oportuerat humillima & purissima satisfactione
placare. Sed ad hoc qͥs idoneus. cũ nemo aliqͥd possit suis
uiribꝰ. Unde cotidie clama immo incessant̃ etiã tacendo &
aliud quod libet agendo desiderans postula. cor mundũ crea
in me ds̃. Qđ si nitenti tͥ ipsa praua c̃suetudine exui diffi¬
cilis occurrit effectꝰ : ne rogo ideo deficias. naturalis enĩ
iste ẽ om̃iũ conatuũ usus. Magnꝰ enĩ lapis difficile euehi¬
tur ad sũma cito ruit ad infima. Nec a pͥmordio qͥs potest
eẽ ꝑfectꝰ: teste enĩ augustino. difficile ẽ ut sic homo mute¬
tur. ut non habeat unde rep̃hendat᷑. Tene tene te ad xp̃i
clama : trahe me post te .&. educ de carcere animã meã

Expanded text:
igitur, omnis quicunque es, qui poenitentiam desideras agere, ne duplici corigitur, omnis quicunque es, qui poenitentiam desideras agere, ne duplici corde illud certamen velis adire; ne forte dum Deum te posse cogitas fallere, non quidem fallere, sed eum potius videaris irritare, quem oportuerat humillima et purissima satisfactione placare. 13. Sed ad hoc quis idoneus, cum nemo aliquid possit suis viribus? Unde quotidie clama, imo incessanter, etiam tacendo et aliud quodlibet agendo desiderans postula: Cor mundum crea in me, Deus . Quod si nitenti tibi ipsa prava consuetudine exui difficilis occurrit effectus, ne rogo ideo deficias. Naturalis enim iste est omnium conatuum usus. Magnus enim lapis difficile evehitur ad summa, cito ruit ad infima; nec a primordio quis potest esse perfectus; teste enim Augustino, difficile est ut sic homo mutetur, ut non habeat unde reprehendatur. Tunc tene te ad Christum, clama: Trahe me post te ; et: Educ de carcere animam meam
Abbreviated transcription (Latin):
tur qui unũ in sequendo uitiũ uiam salutis quȩ rere
uidetur. cęt̃a uero exequendo uiã mortis incedere com¬
probatur. cũ apertissime lacobꝰ dicat apls. qͥ in uno offen¬
derit. erit om̃iũ reus. Hoc enĩ qđ de homicidio & adult̃io
exꝑim̃ti gr̃ã dixi. de cęt̾is unꝰ quisq nouerit debere intel¬
ligi. Notandũ int̾ea quales impios dñs suscipiat c̃uersos.
Ait enim. Si auerterit se impius ab impietate sua & egerit
pęnitentiã ab om̃ibꝰ peccatis suis quȩ oꝑatꝰ ẽ. et custodierit
om̃a p̃cepta mea & fecerit iudiciũ & iustitiã. uita uiuet. &
non morietur: Si inquit egerit pęnitentiã ab omĩbi pecca¬
tis et custodierit om̃a p̾cepta mea. ne tu te putes aliquod
pęnitendo delere posse peccatũ: si contẽptor dñi fueris prȩ¬
ceptorũ: Om̃a gͦ crimina necesse ẽ derelinqͣt. & uniũsa p̃cep¬
ta dĩ custodiat. qui indulgentiã consequi desiderat: Caue

Expanded text:
tur, qui unum insequendo vitium, viam salutis quaerere tur, qui unum insequendo vitium, viam salutis quaerere videtur; caetera vero exsequendo, viam mortis incedere comprobatur; cum apertissime Jacobus dicat apostolus: Qui in uno offenderit, erit omnium reus . Hoc enim quod de homicidio et adulterio exprimendi gratia dixi, de caeteris unusquisque noverit debere intelligi. 178 12. Notandum interea quales impios Dominus suscipiat conversos; ait enim: Si averterit se impius ab impietate sua, et egerit poenitentiam abomnia praecepta mea, et fecerit judicium et justitiam, vita vivet, et non morietur . Si, inquit, egerit poenitentiam ab omnibus peccatis, et custodierit omnia praecepta mea; ne tu te putes aliquod poenitendo delere posse peccatum, si contemptor Domini fueris praeceptorum. Omnia ergo crimina necesse est derelinquat, et universa praecepta Dei custodiat, qui indulgentiam consequi desiderat. Cave
Abbreviated transcription (Latin):
penitemꝰ om̃i tẽpore. Istud nulla ẽstringit᷑ lege : nͥ ꝓ ut
quisq sibi uelit indicere tantũ ut ꝓ modo ȩgritudinis
medicinã sibi nouerit adhibere salutis. illud uͦ ea constrin¬
gitur c̃ditione ut nil laxius sibi possit ab eo qđ p̃ceptũ
est agere nisi ipsius a quo ligatus ẽ leuiget᷑ auetoritate.
aut forte ipsius industria hoc eũ ligauerit moderami¬
ne: ut si ipse defuerit ab alio sibi absolutionẽ liceat pos¬
tulare. Pȩnitentiã uero nec iste nec ille digne agere con¬
uincit᷑. si dũ unũ qđ libet uitiũ sese macerando insequit᷑ :
aliud simile aut forsitan grauius. aut certe plura alia
cõmittere ñ ueretur. Nã sunt ñ nulli qui ꝓ cõmisso poe¬
nitentes honucidio : aliud meditant᷑ homicidiũ. Sunt etiã
qui cũ homicidiũ pęnitent: adulteriũ ꝑpetrare ñ abhor¬
reÑ. Quid istis euenit. nͥ qđ dicit᷑. ue peccatori t̾̃ram in¬
gredienti duabꝰ uiis.Duabꝰ uiis quippe t̾rã ingredi niti¬

Expanded text:
poenitemus omni tempore: Istud nulla constringitur lege, nisi prout quisque sibi velit indicere tantum, ut pro modo aegritudinis medicinam sibi noverit adhibere salutis. Illud vero ea constringitur conditione, ut nil laxius sibi possit ab eo quod praeceptum est agere, nisi ipsius, a quo ligatus est, levigetur auctoritate, aut forte ipsius industria hoc eum ligaverit moderamine, ut si ipse defuerit, ab alio sibi absolutionem liceat postulare. Poenitentiam vero nec iste nec ille digne agere convincitur, si dum unum quodlibet vitium sese macerando insequitur, aliud simile, aut forsitan gravius, aut certe plura alia committere non veretur. Nam sunt nonnulli, qui pro commisso poenitentes homicidio, aliud meditantur homicidium. Sunt etiam, qui cum homicidium poenitent, adulterium perpetrare non abhorrent. Quid istis evenit, nisi quod dicitur: Vae peccatori terram ingredienti duabus viis? Duabus viis quippe terram ingredi niti
Abbreviated transcription (Latin):
nus ert arcupit euadere ietũ. libet ẽstrietũ ꝓ aebitis. qũi libe¬
rari a suis cupit peccatis Cripiat eos qͥ dueunt᷑ a dipotientem
uult inferni es fugere carcerẽ. Uincatanimũ inpatae negle
quult diabolũ suꝑare bachantẽ: Corripiat in miscdĩa negle¬
gentẽ . qui castigantẽ placare uult dm̃ patrẽ: Ccob& modus
prȩt̃ his alius miscdiȩ ꝓmerendȩ specialios tantuxe tnioiino
quanto ab ipso dño ore ꝓpͥo institutus. hisq adiunetꝰ. immo
ordine. natura atq utilitate ita p̃latus. dimetitis hominit
dimitet uob̾. date et dabit᷑ uob. & nͥ dimiseritis hominib¬

Expanded text:
nae cupit evadere lethum. Liberet constrictum pro debitis, qui liberari a suis cupit peccatis. Eripiat eos qui ducuntur ad mortem, qui vult inferni effugere carcerem. Vincat animum impatientem, qui vult diabolum superare bacchantem. Corripiat in misericordia negligentem, qui castigantem placare vult Deum Patrem. 7. Est autem praeter hos alius misericordiae promerendae specialior tantopere modus, quanto ab ipso Domino ore proprio institutus, hisque adjunctus, imo ordine, natura, atque utilitate ita praelatus: Dimittite, inquit, et dimittetur vobis, date et dabitur vobis ; et: Nisi dimis
Abbreviated transcription (Latin):
ore se qͥs estimet dm̃ posse fallere. qͥ ipso uidet in corde: Quin¬
to uͦ: si offers inqͥens munꝰ tuũ ad altare et recordatꝰ fue¬
ris qͥa fr̃ tuus habet aliqͥd aduersũ te. relinque ibi munus
tuũ ante altare. et uade pͥus rec̃ciliari fr̃i tuo. et tẽ ueni¬
ens offeres munꝰ tuũ. Sed tu forsitan dicis. Ab est longe
quẽ lȩsi. nec possũ eũ adire. Dicit tͥ angls. Gła in excelsis
dõ. et in t̾ra pax hominibꝰ bonȩ uoluntatis. Dicit & psalmꝰ

Expanded text:
ore se quis aestimet Deum posse fallere, qui ipso videt in corde. Quinto vero: Si offers, inquiens, munus tuum ad altare, et recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te; relinque ibi munus tuum ante altare, et vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens offeres munus tuum . Sed tu forsitan dicis: Abest longe quem laesi, nec possum eum adire. Dicit tibi angelus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
abel iusto usq ad sanguinẽ za¬
habet. & suam insuꝑ quã imita¬
tione commisit ipsoꝵ. Cũq me
hoc nimiũ terriusset. ut sȩ̨pe
contingit ex aliis alia colligens
& quod de homicidio sensũ fuerat
sentiri et de cȩteris criminibus
ratio euidens postularet ualere.
cepi intra me dicere. Tu ne
ergo debes abbas cum huius¬
Imodi conscientia fieri.
Mon achus primum efficere
Nam de praesulatu tuNe
temporis eetiterat nisi quod
& hunc indigne subierã nulla ⁊¬
gitur quia ab illo quo libri
Shuius elausula fieri debuit
longe digressi sumus loco.
anchoram nostram in isto figa¬
mus modo. ut paulisꝑ reereat᷑
preta : uires citius expeditiuꝰq resu¬
mat Huius itaq nr̃i scilicet
textus sermonis. in laudẽ desi¬
nat sc̃ȩ trinitatis. Tibi laus.¬

Expanded text:
Abel justo usque ad sanguinem ZaAbel justo usque ad sanguinem Zahabet, et suam insuper, quam imitatione commisit ipsorum. Cumque me hoc nimium terruisset, ut saepe contingit, ex aliis alia colligens, et quod de homicidio sensum fuerat sentiri, et de caeteris criminibus ratio evidens postularet valere, coepi intra me dicere: Tunc ergo debes abbas cum hujusmodi conscientia fieri? Monachus primum efficere. » Nam de praesulatu tum temporis exciderat, nisi quod et hunc indigne subierant multi. Igitur quia ab illo quo libri hujus clausula fieri debuit longe digressi sumus loco, anchoram nostram in isto figamus modo, ut paulisper recreatus proreta, vires citius expeditiusque resumat. Hujus itaque nostri scilicet textus sermonis in laudem desinat sanctae Trinitatis. Tibi laus
Abbreviated transcription (Latin):
Lauduni nãq cũ essem Na¬
tiuitatis dñi die. rogauit
me abbatissa. in festiuitate
scĩ Stephani in capitulo so¬
rorũ uenirẽ. & ut uerbis
ipsius loquar eis aliquid̃
boni dicerẽ. Annui. et post
consuetã lectionẽ petita &
accepta benedictione: dixi
Rogatus aliquid boni urãe
dicere caritati. non in uenio
aliud nisi qualecũq sit qđ
ista nocte mihi ẽtigerit
ur̃ȩ̃ referam dominationi
Sollicitatus nimiũ heR
pro recipienda prȩuisione
abbatie seĩ amandi cum ad
nocturnale officiũ iugilan¬
do ut prohnefas sȩpe somni¬
ans starem. dũ lector ad eũ
ꝑuenisset tractatus beati
leronimi locũ ubi dñs eugli
ce qͥbꝰdã p̃fatis ꝓseqͥt᷑ dicens :
uenient hȩc om̃a suꝑ gene¬
rationẽ istã: et ego explana¬
tione eiꝰdẽ iã fatiꝰ doctoris
hoc ita intellexissẽ: quod qͥ hodie
fratrẽ suũ hoc ẽ xpĩanũ aliquẽ
iniuste interficit. tanto maiorẽ
noxã sibi contrahit ab his qui ab

Expanded text:
Lauduni namque cum essem naLauduni namque cum essem nativitatis Domini die, rogavit me abbas, ut in festivitate sancti Stephani in capitulo sororum venirem, et ut verbis ipsius loquar eis aliquid boni dicerem. Annui, et post consuetam lectionem, petita et accepta benedictione, dixi: « Rogatus aliquid boni vestrae dicere charitati, non invenio aliud, nisi qualecunque sit quod ista nocte mihi contigerit, vestrae referam dominationi. Sollicitatus nimium heri pro recipienda provisione abbatiae sancti Amandi, cum ad nocturnale officium vigilando, ut, proh nefas! saepe somnians, starem, dum lector ad eum pervenisset tractatus beati Hieronymi locum, ubi Dominus i quibusdam praefatis prosequitur dicens: Venient haec omnia super generationem istam , et ego explanatione ejusdem jam fati doctoris hoc ita intellexissem, quod qui hodie fratrem suum, hoc est Christianum aliquem, injuste interficit, tanto majorem noxam sibi contrahit 167 ab his, qui ab
Abbreviated transcription (Latin):
om̃a in cõmoda patientius
tolerare: beniuolentiã ubi
beneficentia ñ suffragatur:
om̃ibus etiã odio eũ insectan¬
tibꝰ amplius cȩt̾is exhibere.
qui docibilior̃ atq docilior
cȩt̃is qͥ si fieri potest hoc est
concordantibus cȩt̃is iurtu¬
tibus: sapientior qui carita¬
te refertior qui disciplinae
rigore ualentior qui benig¬
nitatis copia mansuetioꝵ.
qui liberalitate p̃stantior.
qui ad cõpatiendum calami¬
tosis paratior. qui humilior
sit omnibus atq submissioꝵ
Et hȩc quidẽ ut de monacho
sic et de abbate satisfactỹ decer.
sti et enĩ quos passim cõꝑtos¬
prohnefas habeo monachis
tantũ p̃esse ñ autẽ mona¬
chi affectaNT certificor esse.
& ideo eos fugiendos. quam
sequendos autumo fore. ne¬
dum eoꝵ exẽplo consultum
sit uiuere. quos constat tam
noxia. tã innumera. tam
grauia. tã in mania de se
Protulis se .
portunum sane censeo
narrauisse. quid horno an¬
xietati contigerit meȩ.

Expanded text:
omnia incommoda patientius omnia incommoda patientius tolerare; benevolentiam, ubi beneficentia non suffragatur, omnibus etiam odio eum insectantibus amplius caeteris exhibere, qui docibilior atque docilior caeteris; qui, si fieri potest, hoc est concordantibus caeteris virtutibus, sapientior, qui charitate refertior; qui disciplinae rigore volentior, qui benignitatis copia mansuetior, qui liberalitate praestantior, qui ad compatiendum calamitosis paratior, qui humilior sit omnibus, atque submissior. Et hic quidem ut de monacho, sic et de abbate satisfactum decerno. 33. Isti etenim, quos passim coproh nefas! habeo, monachis tantum praeesse, non autem monachi affectant, certifico, esse; et ideo eos fugiendos potius quam sequendos autumo fore, nedum eorum exemplo consultum sit vivere, quos constat tam noxia, tam innumera, tam gravia, tam immania de se protulisse. Opportunum sane censeo narravisse quid horno anxietati contigerit meae.
Abbreviated transcription (Latin):
felinquensq om̃a quȩ in sȩculo
possederat ãbitũ scilicet ipsum
cũ censu: monasteriũ petit: toi¬
tumq se dño tradit: nihil sibi
utiq reseruans ex omib. Appe
qui nec ipsũ corpus in ꝓpria ne¬
tinendum nouerit atq decre¬
uerit potestate. quid manduca¬
bimus aut quid bibemus aut
quo operiemur nedũ dicere. co¬
gitare saltem. sibi computans
interdictum omnia necessa¬
ria & patre monasterii sibi pro¬
ueNtyra securus  De
monacho in quam satisfactum
decerno:: Nunc uero qͥd de ab¬
bate dicemꝰ. diximꝰ quidẽ pau¬
lulũ. sed & de eodẽ paulo plus
ꝓsequamur. Abbas est: om̃iũ
monachoꝵ si loqui auetoritas
ita c̃cederet monachissimꝰ. qui
utiq plus ieiunare. plus ualet
orare. plus legere. plus psallere.
inediã. nuditatẽ. in opiã. con¬
tumelias. despectũ. famẽ. sit̃.
algorẽ. uentũ. ymbrẽ. niuẽ
grandinẽ. probra. derisiones.
subsannationes. ad postrenũ

Expanded text:
relinquensque omnia quae in saeculo relinquensque omnia quae in saeculo possederat, ambitum scilicet ipsum cum sensu, monasterium petit, totumque se Domino tradit, nihil sibi utique reservans ex omnibus, quippe qui nec ipsum corpus in propria retinendum noverit atque decreverit potestate; 166 quid manducabimus, aut quid bibemus, aut quo operiemur, nedum dicere, cogitare saltem sibi computans interdictum, omnia necessaria a patre monasterii sibi proventura securus. De monacho, inquam, satisfactum decerno. 32. Nunc vero quid de abbate dicemus? Diximus quidem paululum, sed et de eodem paulo plus prosequamur. Abbas est omnium monachorum, si loqui auctoritas ita concederet, monachissimus, qui utique plus jejunare, plus valet orare; plus legere, plus psallere; inediam, nuditatem, inopiam, contumelias, despectum, famem, sitim, algorem, ventum, imbrem, nivem, grandinem, probra, derisiones, subsannationes, ad postremum
Abbreviated transcription (Latin):
poribꝰ aliorũ expellis dominari ñ ꝑmittas sensibꝰ tuis. E ȩro¬
ferarius es. lum̃ aliis ministrans : te peccatoꝵ et ignorantiȩ
tenebris obscurari nesinas. s magis et ipse intꝰ illuminari
et aliis lum̃ boni exẽpli p̃bere quęso ẽtendas. Lector es. id
instant̃ unde agnom̃ trahis agendo. stude ne discrepes ab of¬
ficio. Ostiarius es.cor tuũ dõ pande uenienti. diabolo clar¬
de insidianti. Monachus es. nulla ãmonitione indiges.
qđ diceris. quod putaris. quod in habitu p̃tendis. Qa si ali¬
ter quod absit. ueh tͥ qͥ lupũ sub pelle ouina tegis. Uide
onachus est qui se ita intceptũ
angustiis uidens usqaddespra¬
tionem pene adductus sed omnipo¬
tentissimȩ miserationis dĩ anchora
ne in caribdin ipsius penitꝰ pruat
retentus timorem illũ de misera¬
tione dĩ existere ratus: ad se reue̾¬
titur. laqueũq quo cũ iuda stran¬
gularetur imponere sibi deuitat.

Expanded text:
poribus aliorum expellis, dominari non permittas sensibus tuis. Ceroporibus aliorum expellis, dominari non permittas sensibus tuis. Ceroferarius es? Lumen aliis ministrans, te peccatorum et ignorantiae tenebris obscurari ne sinas: magis et ipse intus illuminari, et aliis lumen boni exempli praebere, quaeso, contendas. Lector es? Id instanter, unde agnomen trahis, agendo, stude, ne discrepes ab officio. Ostiarius es? Cor tuum Deo pande, venienti diabolo claude insidianti. 30. Monachus es? Nulla admonitione indiges quod diceris, quod putaris, quod in habitu praetendis. Quod si aliter, quod 165 absit, vae tibi qui lupum sub pelle ovina tegis. Vide onachus est, qui se ita interceptum angustiis videns, usque ad desperationem pene adductus, sed omnipotentissimae miserationis Dei anchora, ne in carybdim ipsius penitus proruat, retentus, timorem illum de miseratione Dei existere ratus, ad se revertitur, laqueumque, quo cum Juda strangularetur, imponere sibi devitat,
Abbreviated transcription (Latin):
te c̃ueniat uocabulũ. uidelicet ut de sorte ꝑpendens te esse
debere dñi : aliud p̃t̃ ipsũ ambiens tanti boni consortiũ ꝑdere
ñ nihil timeas. s magis tali socio te dignũ exhibeas. Eanonicꝰ si
diceris. uide ne a canonibꝰ deuies scĩs. Qđ si forte eos respus. co¬
gita in quali ordine iudici debeas p̃sentari. qͥ scilicet laicum
ferre uideris nomine c̃serua oꝑatione. Dia conus es. ministrũ
te agnoscens eẽ sacram̃toꝵ cȩlestiũ : pudicũ te scđm a postolũ
om̃imodis agens tantis dignũ officiis: dõ cordis & corporis
c̃serua cȩlibatũ. sciens manibꝰ inmundis tã sacratissimũ tracta¬
ri ñ debere sacrificium qđ institutũ ad delicta emundanda ẽ
om̃iũ:. Subdiaconus es. subditũ te eẽ debere ñ solũ đo si et om̃i¬
bꝰ scias eccłȩ p̃latis. ut a dño et hic exaltari. et in futuro re¬
munerari merearis. Exorcista es. ipsũ quẽ adiurando a cor¬

Expanded text:
te conveniat vocabulum, videlicet ut de sorte perpendens te esse debere Domini, aliud praeter ipsum ambiens, tanti boni consortium perdere nonnihil timeas; magis tali socio te dignum exhibeas. Canonicus si diceris, vide ne a canonibus devies sanctis. Quod si forte eos respuis, cogita in quali ordine judici debeas praesentari, qui scilicet laicum ferre videris nomine, conserva operatione. Diaconus es? Ministrum te agnoscens esse sacramentorum coelestium, pudicum te secundum Apostolum omnimodis agens, tantis dignum officiis, Deo cordis et corporis conserva caelibatum, sciens manibus immundis tam sacratissimum tractari non debere sacrificium, quod institutum ad delicta emundanda est omnium. Subdiaconus es? Subditum te esse debere non solum Deo, sed omnibus scias Ecclesiae praelatis, ut a Domino et hic exaltari, et in futuro remunerari merearis. Exorcista es? Ipsum, quem adjurando a cor
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ facturȩ & illa quȩ uanitates et in saniȩ falsȩ dieun¬
Dies obseruatis et m̃ses & annos: timeo ne sine causa labo¬
rauerĩ in uob & his similia. a qͥbꝰ om̃ib cõpesceris eũ au¬
dis: Non assumas nom̃ di tui in uanũ. Peruiria qͦꝙ et in hoc
mͥ uident᷑ ꝓhibita: Hinc suꝑbia. elatio et inanis głã. uel amor
scłi. ꝓ quo maxime in om̃ibꝰ negotiis laborat᷑ ab his qͥ dm̃
ñ diligunt. A qͥbꝰ retłaheris cũ sabbatũ seruare iuberis.
id ẽ ut declinans a malo & faciens bonũ. uaces a peccato

Expanded text:
dicuntur facturae, et illa quae vanitates et insaniae falsae dicundicuntur facturae, et illa quae vanitates et insaniae falsae dicunDies observatis et menses et annos, timeo ne sine causa laboraverim in vobis , et his similia, a quibus omnibus compesceris, cum audis: Non assumes nomen Dei tui in vanum . Perjuria quoque et in hoc mihi videntur prohibita. Hinc superbia, elatio, et inanis gloria, vel amor saeculi, pro quo maxime in omnibus negotiis laboratur ab his qui Deum non diligunt, a quibus retraheris, cum Sabbatum servare juberis, id est ut declinans a malo et faciens bonum , vaces a peccato,
Abbreviated transcription (Latin):
pral mista dicente qͥ autẽ diligit iniqͥtatẽ odit anima suamt
rta qͥuiud diligit ueraeit᷑. cęt̃a exx hoc deduetañ neg legnt
Nã et honorat parentes nec mȩchat᷑. nec occidetie e furat᷑
nec falsũ testimoniũ dicit nec c̃cupiscit uxorẽ ꝓaximni su. pec
re aliqua euis & ui uero aliqͥd horũ puarieatus fue eunora¬
niũ reus ideo tenet᷑ qͥa in ipsũ excessisse fontẽ unde cuncta
ꝓcedunt uidet᷑. cũ neutrũ hoꝵ quȩ st̃ ꝓbibita agere am̃ c̃¬
ꝓrimũ ueracit̃ diligens possit: dilectio enĩ ꝓxtmi molũ
nopat᷑. Hȩc cuneta diximꝰ ideo ut si saltẽ aillũ medie borata¬
tis locũ uis obtinere: om̃i capitali uitio studeas careis oeape¬
talia n ea noueris eẽ quȩ deca cordũ tabulis lapideis ꝓhibet
scriptũ . Et ut eodẽ sensu ea dimimeremꝰ quoiã sunt a beato
angustino digesta: sciendũ ẽ pͥmo qͥa hoꝵ ẽ perfidia a quate
et diũsarũ suꝑstitionũ. p̃cantationes uidelieet. & quȩ uulgu

Expanded text:
git iniquitatem, odit animam suam ; ita qui illum diligit veraciter, caetera ex hoc deducta non negligit. Nam et honorat parentes, nec moechatur, nec occidit, nec furatur, nec falsum testimonium dicit, nec concupiscit uxorem proximi sui, nec rem aliquam ejus. Qui vero aliquid horum praevaricatus fuerit, omnium reus ideo tenetur, quia in ipsum excessisse fontem, unde cuncta procedunt, videtur, cum neutrum horum quae sunt prohibita agere proximum veraciter diligens possit; Dilectio enim proximi malum non operatur . Haec cuncta diximus ideo, ut si saltem illum medium bonitatis locum vis obtinere, omni capitali vitio studeas carere. 4. Capitalia vero ea noveris esse, quae decachordum tabulis lapideis prohibet scriptum. Et ut eodem sensu ea dinumeremus, quae jam sunt a beato Augustino digesta, sciendum est primo quia idolorum est perfidia, a qua tet diversarum superstitionum, praecantationes videlicet, et quae vulgo
Abbreviated transcription (Latin):
nec ꝓdest ei alt̾ius criminis abstinentia qͥ in alt̾o fuerit de¬
p̃hensus. Hoc sensu cũ t̾ribile sit ualde qđ ꝓtulit. sed tam̃
suꝑ hanc eandẽ apłĩ sententiã leronimũ iã c̃suluerit. nec cog¬
uidet᷑ nob̾ legẽ totã intelligere decẽ illa generalia p̃cepta
unde om̃iũ specialitas uelutꝰ e qͦđa riuo fidibꝰ decacordi di¬
& pͥmis dedueta decẽ faciant riuos: septẽ uidelicet ad diles¬
tionẽ preimi. tres ꝑtinentes ad dilectionẽ dĩ. ita sua seruas
unde emerserant naturã ut unũ sine alto sic̃ nec cap tia
ita nec ãplecti ueracit᷑ respuiq ualeant mẽbra. Nam sieut

Expanded text:
nec prodest ei alterius criminis abstinentia, qui in altero fuerit denec prodest ei alterius criminis abstinentia, qui in altero fuerit deprehensus. Hoc sensu cum terribile sit valde quod protulit, sed tamen super hanc eamdem Apostoli sententiam Hieronymum jam consuluerit; nec incoglegem totam intelligere decem illa generalia praecepta, unde omnium specialitas velut e quodam rivo fidibus decachordi diet primis deducta, decem faciant rivos, septem videlicet ad dilectionem proximi, tres pertinentes ad dilectionem Dei, ita suam servant unde emerserant naturam, ut unum sine altero, sicut nec caput, ita nec amplecti veraciter respuique valeant membra. Nam sicut