comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpussit uoluit: & unicuiq
seminũ ꝓpriũ corpus:
Secundũ hoc ergo dixerat: non
corpus qđ futurũ seminas:
Neq enĩ. non triticũ erit ex
tritico: Sed quia nemoseminat.
herbã uel stipulã: & multiplici t̃
inplatea tegim̃ta granorũ: cũ qui¬
bi tamen senna exsurgunt. Ideo
ait sed nudũ granũ: Hincuo¬
qđ non erat innudo semine : mul¬
tomagis potest reparare : qđ erat
in homins corpore : Iamuero qđ ad¬
iungit . ad differentiã ꝑtin&
resurgentiũ : ꝓpt̃ diuersas glori¬
as fideliũ atꝙ scõrũ

Expanded text:
o uoluerit, et uni cuique seminum proprium corpus. secundum hoc ergo dixerat: Non corpus, quod futurum est, seminas. neque enim non triticum erit ex tritico; sed, quia nemo seminat herbam uel stipulam et multiplicia lea tegimenta granorum, cum quibus tamen semina exsurgunt, ideo ait: Sed nudum granum hinc uot addere, quod non erat in nudo semine, multo magis potest reparare, quod erat in hominis corpore. lam uero, quod adiungit, ad differentiam pertinet resurgentium propter diuersas glorias fidelium atque sanctorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ũ resurrectionẽ mortuorũ
ꝑsuadere uell& eis qui dicebant
quia resurrectiomortuorũ
ñ ẽ : xp̃i resurrectione prȩmissa
sibi quęstionẽ. atq ait: Sed di¬
c& aliquis. Quomodo resurgent
mortui᷑ Quo aũ corpore ueni¬
entꝰ: Idẽ quali corpore: deln¬
de adhibens documenta se¬
minum

Expanded text:
um resurrectionem mortuorum persuadere uellet eis, qui dicebant, quia resurrectio mortuorum non est, Christi resurrectione praemissa sibi quaestionem atque ait: Sed dicet aliquis: \'Quo modo resurgent mortui? quo autem corpore uenient?\' id est quali corpore. deinde adhibens documenta seminum
Abbreviated transcription (Latin):
differunt tamen ꝓdiuersitatib
locorũ : unde alia ẽ cęlestiũ gła.
alia terrestriũ Et si in locis sub¬
limib cũ sint cuncta cęlestia dif¬
ferunt ipsȩ claritates luminũ:
nonmirũ ẽ qđ in resurrectione
mortuorũ. distabit gła meritorũ¬

Expanded text:
differunt tamen pro diversitatibus locorum: unde alia coelestium gloria est, alia terrestrium; et si in locis sublimibus cum sint cuncta coelestia, differunt in se claritates luminum, non mirum est quod in resurrectione mortuorum distabit gloria meritoru
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutationẽ. Intellegendam
putauerint: Iam quã hoc
cuiq rei subiciatur: qđ in eã
uertitur & mutatur: Sed in¬
tellegi potest: Ideo magis dixis¬
uersione aliqua consumendũ
Vt sit ds̃ om̃a non tantũ In illa
forma hominis. sed in omnibus.
quando capitis gła uniuersũ
corpus implebit
Ut noueritis uerũ iurare
non eẽ peccatũ: Inuenimus &¬

Expanded text:
commutationem intelligendam commutationem intelligendam putarunt, tanquam hoc cuique rei subjiciatur, quod in eam vertitur et mutatur. Sed intelligi potest, ideo magis dixis humanum conversione aliqua consumendum: ut sit Deus omnia, non tantum in illius forma hominis, sed in omnibus ; quando capitis gloria universum coUt noveritis verum jurare non esse peccatum, invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
tunc nihib deerit: quando ds̃
quã beatitudinẽ hi ꝑueniu̾nt.
qui huic sȩcło. ante separatio¬
nẽ animȩ a carne: moriuntur:
Nec in eis inueniuntur cupidita¬
tibus. quassola susperat dilec¬
tio dĩ Ut & id patiatur. Iniqui¬
tas qđ elegit: & eo bono fruat᷑
eñ &ernis : potest aliqua eẽ distan¬
tia Ipsa aũ &ernitas. absq di¬
uersitate mansura ẽ: Hle mul¬
te quippe mansiones In una
uita: uarias meritorũ signifi¬
cant dignitates: Sed ubi ds̃¬
erit om̃a In omnib. fi& etiam
indispari claritate par gaudiũ
Vt qđ habebunt singuli: cõmu
erit aliena pars corporis:¬
Non mirũ dicere ẽ apłm. etiã
infuturo sȩcło patri filiũ sub lec¬
tũ futurũ ubi ait: Tunc & ipse
sub lectus erit. illi. qui ei suble¬
cit om̃ã. Quando quidẽ filio
forma humana mansura ẽ : qua
semꝑ maior ẽ pater: Quãuis
non de fuerit: qui illã tunc fi¬
lii sublectionẽ: Ipsius humanȩ
formȩ. in diuina substantiã

Expanded text:
tunc nihil deerit, quando Deus tunc nihil deerit, quando Deus quam beatitudinem hi perveniunt, qui huic saeculo ante separationem animae a carne moriuntur, nec in eis inveniuntur cupiditatibus, quas sola superat dilectio Dei: ut et id patiatur iniquitas, quod elegit; et eo bono fruatur aeternis potest aliqua esse distantia, ipsa autem aeternitas absque diversitate mensurae est. Multae quippe mansiones, in una vita varias meritorum significant dignitates. Sed ut Deus omnia in omnibus erit, fiet etiam in dispari claritate par gaudium, 601 ut quod habent singuli, communerit aliena pars corporis mirum dicere Apostolum, etiam in futuro saeculo Patri Filium subjectum futurum, ubi ait, Tunc et ipse subjectus erit ei, qui illi subjecit omnia: quandoquidem in Filio forma humana mansura est, qua semper major est Pater. Quamvis non defuerint, qui illam tunc Filii subjectionem ipsius humanae formae in divinam substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi homini : quo ea quȩrit quȩ sua
sunt: non quȩ dĩ : Incuius heredi¬
tate . qđ ipse nobis ẽ cũ adfruendũ
se prebere dignatur : nulla spa¬
tiemur. cũ sc̃is foti&atis angustias :
dilectione reinr̃ȩ quasi priuatȩ:
Gloriofissima quippe illa ciuitas.
ad epta ꝓmissã hereditatẽ. In
non habebit ciues. qui singuli gau¬
dent suis rebus : quia ds om̃a in
omnibus: Cuius soti&atẽ : quisquis
in hac peregrinatione. fideliter
& flagranter desiderauit: asuescit
priuatis p̃ferre communia
Non sua quȩrendo. sedquȩ ihũ xp̃i
Nesibi sapiens. & sibi consulens.
ex acerb& dnm confilio suo
Sed sperans qđ non uid&: nonfes¬
tin& fieri dehis quȩ uidentur
beatus Atꝙ illud & ernũ qđ
non uid&ur. patienter expec¬
tans : ei in ꝓmissionib sequatur
consiliũ: cuius intemptationib
praecatur auxiliũ: Itaerit
& humilis in confessionib suis. ne
fiat istorũ similis. dequib dicitur.
& humiliati sunt Iniiniquitatib
suis
ustorũ desidenorũ sati&ati:

Expanded text:
rit quae sua sunt, non quae Dei sunt . In cujus haereditate, quod ipse nobis est, cum ad fruendum se praebere dignatur, nullas patiemur cum sanctis societatis angustias, dilectione rei nostrae quasi privatae. Gloriosissima quippe illa civitas adepta promissam haereditatem, in s orietur, non habebit cives qui singuli gaudeant suis rebus, quia Deus erit omnia in omnibus . Cujus societatem quisquis in hac peregrinatione fideliter  flagranter desideraverit, assuescit privatis praeferre communia, non sua quaerendo, sed quae Jesu Christi: ne sibi sapiens et sibi consulens, exacerbet Deum consilio suo; sed sperans quod non videt, non festinet de his quae videntur fieri beatus, atque illud aeternum quod non videtur patienter exspectans, ejus in promissionibus sequatur consilium, cujus in tentationibus precatur auxilium. Ita erit et humilis in confessionibus suis, ne fiat istorum similis, de quibus dicitur: «Et humiliati sunt in iniquitatibus suisustorum desideriorum satietati
Abbreviated transcription (Latin):
Quidicit: ecce corã dõ quia
nonmentior : Iurauit utiq Et
quid sanctius hayc iuratione:
Sed non ẽ contra p̾̃ceptũ luratio.
quȩ amalo nonẽ iurantis. sed in¬
credulitatis eiꝰ cui iurare cogit᷑
Namhinc intellegitur. Ita dñm
ꝓhibuisse alurando : ut quantum
in ipso ẽ. quisque non iur& Quod
multi ñ faciunt:. In ore habentes
lurationẽ. tãquã magnũ aut
suaue aliquid: Nam utiq apłs
nouerat p̾ceptũ dñi: & lurauit.
tamen: Non enĩ audiendi sunt:
qui has lurationes eẽ nonputant:
Quid enĩ facient de illa Cotti¬
die morior ꝑ uram gloriã fr̃s
Quã greca exemplaria: manifes¬
tissimã lurationẽ eẽ conuincunt:
Quantũ ergo in ipso ẽ ñ iurat
apłs : Non enĩ app&unt iura¬
tionẽ: cupiditate aut delecta.¬
tione iurandi: Amplius ẽ enĩ.
Sed infirmitatis aut incredulitatis
eorũ : qui non aliter mouentur
ad fidem:

Expanded text:
Qui dicit, Ecce coram Deo, quia non mentior, jurat utique. Et quid sanctius hac juratione? Sed non est contra praeceptum juratio quae a malo est, non jurantis, sed incredulitatis ejus cui jurare cogitur. Nam hinc intelligitur ita Dominum prohibuisse a jurando, ut quantum in ipso est quisque non juret: quod multi faciunt in ore habentes jurationem tanquam magnum aut suave aliquid. Nam utique Apostolus noverat praeceptum Domini, et juravit tamen. Non enim audiendi sunt, qui has jurationes esse non putant. Quid enim facient de illa, Quotidie morior, per gloriam vesquam graeca exemplaria manifestissimam jurationem esse convincunt. Quantum ergo in ipso est, non jurat Apostolus: non enim appetit jurationem cupiditate aut delectatione jurandi. Amplius est enim sed infirmitatis aut incredulitatis eorum qui non aliter moventur ad fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
aũ om̃a illi sub iecta fuerint.
Caput scilic&. ipse saluator: qui
resurrexit. amortius. & sed&
addexterã patris: Et ȩccła quȩ
ẽ corpus eiꝰ plenitudo eiꝰ: sicut
aꝑtissime dicit apłs: Ac ꝑhoc¬
corporierunt sine dubitatione
sublecta : Nam secđm Id qđ sine
tẽpore dsnatus ẽ. nihil. um quã
potuit ei non eẽ subiectum
tre intellegendũ : qđ sublecerit
omã filio: ut ipsũ filiũ sibi om̃a
subiecisse non put&: Insepara¬
bilis enĩ ẽ operatiopatris & filii :
Alio quin: nec ipse pater sibi sublecit
om̃a. Sed filius ei sub lecit: quiei
regnũ tradidit : & euacuauit.
omnẽ principatũ. & omnẽ potes¬
tatẽ. & uirtutẽ: De filio quip¬
pe ista dicta sunt: Cũ tradide¬

Expanded text:
rit caput scilicet ipse Salvator qui surrexit a mortuis, et sedet ad dexteram Patris; et Ecclesia quae est corpus ejus, plenitudo ejus, sicut apertissime dicit Apostocorpori erunt sine dubitatione subjecta. Nam secundum id quod sine tempore Deus natus est, nihil unquam potuit ei non esse subjectumtre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradide
Abbreviated transcription (Latin):
Praemiũ uirtutis erit. ipse
qui uir tutẽ dedit: & quise ipsũ.
quo melius & maius nihil possit
& uictus. & copia. & gła. & honor
& pax. & om̃a bona. Sic enĩ & il¬
ludrecte intellegitur. quod ait.
apłs ut sit ds̃omã in omnibus:
pse finis erit desideriorũ nr̃orũ
Quisine fine uidebitur: sine fas¬
tidio amabitur: sine fatigatio¬
ne laudabitur: Hoc munus: hic̃
affectus. hic actus : ꝓfecto erit

Expanded text:
praemium uirtutis erit ipse qui uirtutem dedit eique se ipsum, quo melius et maius nihil possit et uictus et copia et gloria et honor et pax et omnia bona"? sic enim et illud recte intellegitur quod ait apostolus: ut sit deus omnia in omnibus. ipse finis erit desideriorum nostrorum, qui sine fine uidebitur, sine fastidio amabitur, sine fatigatione laudabitur. hoc munus, hic affectus, hic actus profecto erit
Abbreviated transcription (Latin):
Per uram gloriã : iuratio ẽ: Non
quasi ur̃a gła me facit mori:
Quomodo si dicer&. ꝑuenenum
mortuus ẽ : ꝑgladiũ mortuus ẽ¬
ꝑinmicũ mortuus ẽ : Idẽ faci¬
ente inimico. faciente gladio:
Inspicitur in epła greca: & inue¬
nitur ibi iuratio quȩ non est.
die auditis grecos: & qui grece¬
co. iuratio prorsus certa &
expressa : Testẽ dm̃ in uoco

Expanded text:
Per vestram gloriam, juratio est. Non quasi vestra gloria me facit mori; quomodo si diceret, Per venenum mortuus est, per gladium mortuus eper inimicum mortuus est; id est, faciente inimico, faciente gladio, Inspicitur in Epistola graeca, et invenitur ibi juratio quae non est aie auditis Graecos, et qui graececo juratio prorsus certa et expressa: Testem invoco
Abbreviated transcription (Latin):
huc mostalis. insimilitudine car¬
nispeccati: Qui esurire poterat
acsitire. fatigari poterat atq¬
dormire: Hunc ergo xp̃m idest
talẽ xpm: cũ transiss& de hoc
mundo ad patrẽ: non erant iã
uisuri: Et ipsa ẽ iustitia fidei.
iam non nouimus: Erit itaq
in quit ur̃a iustitia qua mun¬
dus arguitur: quia uvado ad
patrẽ & iam non ui debitis me.
Quõ in eum quem non uidebitis.
cred&is in me: Et quando me
uidebitis quod tunc ero: non ui¬
debitis me quod sum uobiscum
modo: Nonui debis humilem
sed excelsum: Non uidebitis mor¬
talem sed sempiternum: Non
uidebitis iudicandum. sed iudi¬
caturum: Et de hac fide ur̃a.
idest iustitia vr̃a argu& sp̃s

Expanded text:
huc mortalis in similitudine carhuc mortalis in similitudine carnis peccati , qui esurire poterat, ac sitire, fatigari poterat atqdormire: hunc ergo Christum, id est talem Christum, cum transisset de hoc mundo ad Patrem, non erant jam visuri; et ipsa est justitia fidei, jam non novimus . Erit itaque, inquit, vestra justitia, qua mundus arguetur, quia vado ad Patrem, et jam non videbitis me: quoniam in eum quem non videbitis credetis in me: et quando me videbitis, quod tunc ero, non videbitis me quod sum vobiscum modo; non videbitis humilem, sed excelsum; non videbitis mortalem, sed sempiternum; non videbitis judicandum, sed judicaturum: et de hac fide vestra, id est justitia vestra, arguet Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est: si non abiero.
paraclitus nonueni& ad
uos Nisi non potestis cape
quippe carnem xp̃i. non se¬
cundum carnem nouit: quia
Uerbum carnem factum spi¬
ritaliter nouit :¬
Sed quid est: Iam ponui¬
debitis me: Non enim ait
ad patrem uado & non uidebi¬
tis me. Ut temporis interual¬
lum. quod nonuidebit᷑ signi¬
ficassae intelleger&ur
siue breue siue longum: ta¬
men utique terminatum.
Ced dicendo. lã ñ uidebitis me.
uelut nũquã eos dec&ero. uisuros
Icredere
Cum propter ea laud&ur fi¬
des ex qua iustus uiuit: quõ cre¬
dit quẽ modo non uid& xpm
se aliquando eẽ uisurum: Pos¬
tremo. scđm hanc iustitiam: Nũ¬
quid dicturisumus paulũ apłum.
non fuisse iustum: confitentem se
tempore dixerat: iã non uidebi¬
osissimus stephanus: Qui cũ
lapidar&ur. ait. Ecce uideo cae¬
los aꝑtos & filiũ hominis stantẽ
addexterã dĩ: Quid ergo est.
ad patrẽ uado. & iã non uidebitis
me: Nisi quod modosum cum
uobiscum sũ : Iunc enim erat ad¬

Expanded text:
Quid est ergo, Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos? nisi, Non potestis caperquippe carnem Christi, non secundum carnem vocavit, qui Verbum carnem factum spiritaliter novitSed quid est: Jam non videbitis me? Non enim ait: Ad Patrem vado, et non videbitis me, ut temporis intervallum, quo non videbitur, significasse intelligeretur, sive breve, sive longum, tamen utique terminatum; sed dicendo Jam non videbitis, velut nunquam eos de caetero visuros credere; cum propterea laudetur fides ex qua justus vivit, quoniam credit, quem modo non videt Christum, se aliquando esse visurum? Postremo secundum hanc justitiam, numquid dicturi sumus Paulum apostolum non fuisse justum, confitentem se tempore dixerat, Jam non videbiolapidaretur, ait: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei ? Quid ergo est: ad Patrem vado, et non videbitis me? nisi quod modo sum vobiscum. Tunc enim erat ad
Abbreviated transcription (Latin):
illi ea colunt quȩ sunt: sed ꝓdus
colenda non sunt: Sunt enim &
idola: sed ad salutẽ nihil sunt:
Et qui colit arborem : ñ quidẽ
orando sedadorando : xonid co¬
lit quod nusquam ẽ. sed quod ita
colendũ nonẽ : Ipsa &iam daemo¬
nia: unde dicit apłs quȩ immo¬
lant gentes : daemoniis immolaN
& ñ dõ: utiq sunt: quib illos im¬
molare dicit : & quorũ Nos sotios
eẽ Ñ uult lam uero caelũ & t̾ra¬
& mare : &aer & sol & luna : &
c&era sidera: omia hȩc man festa
oculis apparent. Atq ipsis sensib
prȩsto sunt

Expanded text:
illi ea colunt quae sunt, sed pro diis illi ea colunt quae sunt, sed pro diis colenda non sunt: sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. Et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. Ipsa etiam daemonia, unde dicit Apostolus, Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo ; utique sunt quibus illos immolare dicit, et quorum nos socios esse non vult. Jam vero coelum et terra, mare et aer, sol et luna, et caetera sidera, omnia haec manifesta oculis apparent, atque ipsis sensibus praesto sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritoq foris erunt : quia in t̃nȩ
affectũ grãe onsecũ ferunt
Quando ergo tales reppereris. ñ
tibi ꝑsuadeaNT In anitatẽ uaso¬
rũ suorũ: sedtu eis potius pleni¬
tudinẽ: Vnde ait apłs : Quisquis
se putat aliquid scire x̃dũ scit
quẽ ad modũ oporta  scire: Et
mox ostendens quid dixerit.
quisquis aũ inquit diligit dm̃
he cogiitus ẽ abillo Nec sic dice¬
re uoluit: cognouit illũ. Sed
dicendo cogiitus ẽ abillo: expres¬
sius uoluit comm̃dare : &iã hoc
ab illo nobis eẽ : ut eũ diligamus
Caritas enm dĩ. diffunditꝰ in
abillo : seda se ipso bonũ se arbitra¬
tur effectum: Unde aũ fieri po¬
test : ut talis non inse ipso. sed in
dño glori&ur¬
Deescis aũ quȩ idolis immolantur.
scimus quia nihil ẽ idolũ inmundo
Neq enim uos paganos dicimus.¬
xh aut schis mapaganorũ. sed habe
re cũ eis quandã similitudinem :
eo quod multos colatis deos. uerũ
uos eis eẽ longe deteriores Quod

Expanded text:
ritoque foris erunt, quia internae ritoque foris erunt, quia internae affectum gratiae non secum ferunt. Quando ergo tales reppereris, non tibi persuadeant inanitatem uasorum suorum sed tu eis potius plenitudinem. unde ait apostolus: Quisquis se putat aliquid scire, nondum scit, quem ad modum oportet scire; et mox ostendens, quid dixerit: Quisquis autem, inquit, diligit deum, hic cognitus est ab illo. nec sic dicere uoluit: Cognouit illum, sed dicendo \'cognitus est ab illo\' expressius uoluit commendare etiam hoc ab illo nobis esse, ut eum diligamus. caritas enim dei diffunditur in ab illo sed a se ipso bonum se arbitratur effectum. unde autem fieri potest, ut talis non in se ipso sed in domino gloriDe escis autem quae idolis immolantur, scimus quia nihil est idolum in mundo. Neque enim vos paganos dicimus, aut schisma paganorum, re cum eis quamdam similitudinem, eo quod multos colatis deos. Verum vos eis esse longe deteriores. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ commendant: Karitatẽ
Non commendant: Si cognoui¬
mus. Amemus: Nam cogntio
sine caritate : non saluos facit
Scientia inflat . caritas aedifi¬
cat: Si confiteri uultis & non
amare: Incipitis daemonib sin¬
les eẽ: Consitebantur daemo¬
nes filiũ dĩ & dicebant. quid
Nobis &tibi : & repellebant
Confitemini: & amplectimini:
Illi enim timebant de iniquita¬
tib suis: uos amate dimissorẽ ini¬
quitatẽ ur̃arũ : Scientia inflat
caritas aũ non aemulatur: Ñ
inflatur : Sic itaq: Adhibeatur
scientia : tã quã machna quȩdã
ꝑ quã structura caritatis assur¬
gat : quȩ man& in a&ernũ. &iam cũ
scientia destru&dur: Quȩ ad finẽ
caritatis adhbita : multũ ẽ utilis:
Perse aũ ipsa sine tali fine : non
modo suꝑflua. sed &iam ꝑnetio¬
sa probata est :
nondum cognouit: quem admo¬
dũ oporteat eũ scire : Siquis aũ
diligit dm̃ hic cognitus e abeo
Nescientes unde habeant quod
uni sunt : stultȩ uirgines sunt: Me¬

Expanded text:
tionem commendant, charitatem non commendant? Si cognovimus, amemus: nam cognitio sine charitate non salvos fecit. Scientia inflat, charitas aedificat . Si confiteri vultis et non amare, incipitis daemonibus similes esse. Confitebantur daemones Filium Dei, et dicebant, Quid nobis et tibi ? et repellebantur. Confitemini, et amplectimini. Illi enim timebant de iniquitatibus suis; vos amate dimissorem iniime dictum: Scientia inflat. caritas autem non aemulatur, non inflatur. sic itaque adhibeatur scientia tamquam machina quaedam, per quam structura caritatis adsurgat, quae manet in aeternum, etiam cum scientia destruetur, quae ad finem caritatis adper se autem ipsa sine tali fine, non modo superflua, sed etiam perniciosa probata est. nondum cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Si quis autem diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Nescie sunt, stultae uirgines sunt me
Abbreviated transcription (Latin):
tim quidem expediat. partim
uero non expediat
pedit᷑ tunc quando non solum per
iustitiam quae coram dõ est per¬
mittitur. sed etiam hominibus
nullum ex hoc impedimentum
salutis infertur: elut
cum dat consilium non nuben¬
di apostolus uirginibus: un¬
de praeceptum dñi se non ha¬
bere testatur: lic& aliud face¬
re : idest nubere. Et minus¬
quidem continentiae bonum.
tamen tenere nuptiarum: ip¬
sumq licitum: etiam expedit
Quõ in uetita & in licita: rui

Expanded text:
tim quidem expediat, partim uero non expediat. expedit tunc, quando non solum per iustitiam, quae coram domino est, permittitur, sed etiam hominibus nullum ex hoc inpedimentum salutis infertur: uelut, cum dat consilium non nubendi apostolus uirginibus, unde praeceptum domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere et minusquam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum. ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita rui
Abbreviated transcription (Latin):
enim mulier exiuro: ita &uir
permulierem: Quia mulier
ex uiro facta ẽ : ut &iã uir ꝑ
mulierem postea nascer&ur :
dicat mulierẽ ex uiro eẽ scđm
corpus: ex dõ aut̃ secundũ ani¬
mã & sp̃m : quo modo erituerũ.
quod ait apłs. omnia aut̃ ex dõ
Simulieris corpus itaẽ ex iuro.

Expanded text:
enim mulier ex uiro ita et uir per mu lierem. quia mulier ex uiro facta est, ut etiam uir per mulierem postea nasceretur. dicat mulierem ex uiro esse secundum corpus, ex deo autem secundum animam et spiritum, quomodo erit uerum quod ait apostolus: omnia autem ex deo, si mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
spiritui subiugetur: idẽ con¬
cupiscentia carnalis non ad¬
uers&ur rationi: sed potius
optemperando desinat eẽ
carnalis: opus habent perfe¬
ctam sapientiã. Cuius con¬
templatio : quia interior ẽ
& sec&ior : & abomni sensu
corporis remotissima: con¬
uenienter &iã ista soporis
nomine intellegi potest
Tunc enim ordinatissime ca¬
put mulieris ẽ uir: cum caput
uiri ẽ xp̃e: qui sapientiadĩ ẽ¬

Expanded text:
spiritui subjugetur, id est conspiritui subjugetur, id est concupiscentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corporis remotissima, convenienter etiam ista soporis nomine intelligi potest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri est Christus, qui Sapientia e
Abbreviated transcription (Latin):
haec facilis ratio ẽ: Cito enim¬
ue xuictort homo intellegit: se meliorem eẽ¬
Iuiexeaoꝑa pecorib Illa ẽ dificilis ratio.
qua intellegit inseipso aliud
eẽ rationale quod regit: aliud
animale quodregitur: Et quõ¬
hoc secr&iore sapientia uid&.
ipsam uisionẽ secr&ã. nomine
soporis significari arbitror.
quẽ immisit ds inadã: quando
ei mulier facta ẽ U tenim hoc
uideatur: non ẽ opus oculis
istis corporis: Sed quanto quisq
ab iftis uisibilib reb: ad interi¬
ora intellegentiȩ secesserit hoc
est aut̃ quasi obdormiscere: tan¬
to melius & sincerius illud uid&
Ipsa enim cognitio qua in tel¬
legitur. in nobis aliud eẽ quod
ratione domin&ur: aliud qđ
rationi op temper&. ipsa ergo
cognitio ueluti effectio muli¬
eris ẽ decosta uiri: ꝓpt̃ cogni¬
tionem significandã. Deinde
ut quisq huic suae pasti recte
domin&ur : & faciat quasi
coniugatus inseipso: utcaro ñ
concupiscat aduersus spm. sed

Expanded text:
haec facilis ratio est; cito enimhaec facilis ratio est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, aliud animale quod regitur. CAPUhaec secretiore sapientia videt, ipsam visionem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, quando ei mulier facta est. Ut enim hoc videatur, non est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spiritum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
sed ut haber& & uir gloriã de
femina: cumei prȩir& ad dm̃.
seq: illi preber& imitandũ: in
scĩtate atq pi&ate. Sicut ip¬
se ess& gloria dĩ: cũ eius sapien¬
dicitur in adiutoriũ uiri: ut
dis. dũ ille regit. hȩc optemperat:
Ille asapientia regitur. haec
put mulieris uir: Ideoq: dicitur.
non ẽ bonũ solum hominem eẽ :
ut non solũ anima corporidomi¬
nar&ur : quia corpus seruilẽ
Locũ optin&. sed &iã uirilis ratio
subiugar& sibi animalem par¬
tem suã: per quod adiutoriũ.
imperas s& corpori Ad huius
rei exemplũ: femina facta ẽ.
quã rerum ordo subiugat uiro
Vt quod induob hominib eui¬
dentius appar&. id ẽ masculo
& femina: &iã in uno homine
considerari possit. Vtapp&i¬
corporis operamur. habeat
tere dominari inuirũ: Quod¬
Vua ubi contingit: peruersa & mi
minicuss era domus ẽ: Primo ergode¬
monstrauit ds̃ homini : quanto
melior ess& pecorib & omnib¬
txlisaoao inrationalib animantib S ed¬

Expanded text:
sed ut haberet et vir gloriam de femina, cum ei praeiret ad Deum, seque illi praeberet imitandum in sanctitate atque pietate; sicut ipse esset gloria Dei, cum ejus sapiendicitur in adjutorium viri, ut dis; dum ille regit, haec obtemperat; ille a sapientia regitur, haec put mulieris vir . Ideoque dicitur: Non est bonum solum hominem esse. ut non solum anima corpori dominaretur, quia corpus servilem locum obtinet, sed etiam virilis ratio subjugaret sibi animalem partem suam, per quod adjutorium imperaret corpori. Ad hujus rei exemplum femina facta est, quam rerum ordo subjugat viro; ut quod in duobus hominibus evidentius apparet, id est in masculo et femina, etiam in uno homine considerari possit: ut appeticorporis operamur, habeat tere dominari in virum; quod ubi contingit, perversa et misera domus est. 16. Primo ergo demonstravit Deus homini quanto melior esset pecoribus, et omnibus irrationabilibus animantib
Abbreviated transcription (Latin):
cumdolorib & se aduirũ suũ
conuestat. ut eius ipse domi¬
n&ur. tunc enĩ potest cogno¬
sci. ñ aliã pastem in nobis per¬
tinere adauctorem dm̃: & aliã
ad gentem tenebrarũ sicut
ifti dicunt: sed potius & illud
quod regendi hab& potestatẽ
in homine. & illud inferius qđ
regendũ ẽ.: ex dõ eẽ: Sicut apłs¬

Expanded text:
oribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut di
Abbreviated transcription (Latin):
quit ñ spm̃ huis mundi accepimus.
sed sp̃m qui exdõ ẽ. utsciamꝰ quȩ adõ
donata s̃ nob̵: Etadmoneor ut dicã
Certe nemo scit quȩdĩ suỹ. nsi sp̃s dĩ
Quomodo ergo scimꝰ & nos. quȩ adodo¬
natas nob̵: Respondet᷑ i h: Qũo quȩ
si sp̃s dĩ. Sicut enĩ recte dictũ ẽ Nop
enĩ uos estis quilo quimini : eis qui
indĩ sp̃u loquerent᷑ sic recte dicitur:
Nonuos estis quiscitis. eis qui indĩ spũ¬
uident: Sp̃s aũ hominis inscripturis
dicit᷑. ipsius animȩ potentia ratio¬
nalis. quadistat a pecorib: & eis na¬
turȩ lege dominat᷑: De quo dicit
apłs : Nemoscit quȩ sunt homnis
nisi sp̃s hominis qui in ipso ẽ¬

Expanded text:
quit, non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum, qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. et admoneor, ut dicam: certe nemo scit quae dei, nisi spiritus dei. quomodo ergo scimus et nos, quae a deo donata sunt nobis? respondetur mihi, quoniam si spiritus dei. sicut enim recte dictum est: non enim uos estis, qui loquimini, eis, qui in dei spiritu loquerentur, sic recte dicitur: "non uos estis, qui scitis" eis, qui in dei spitus autem hominis in Scripturis dicitur ipsius animae potentia rationalis, qua distat a pecoribus, et eis naturae lege dominatur. De quo dicit Apostolus: Nemo scit quae sunt hominis, nisi spiritus hominis qui in ipso e
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ dicit᷑ quiaccipimis Sicut dr̃ dñi
salus quia dat salutẽ Eadẽ &iã nr̃a
salus ẽ quia accepimꝰ Sp̃s ergo : &dĩ ẽ
quidedit : & nr quiaccepimus: Non
ille sp̃s nr̃ quo sumu quia ipse sp̃sẽ
honns qͥ in ipso ẽ Sed alio modo iste
nost̃ quo dicimꝰ & panẽ nr̃m da nob:
Qũa quã & illũ sp̃m qui honinis dicit᷑.
utiq accepims Quidenĩ habes in

Expanded text:
noster dicitur qui accepimus: sicut dicitur, Domini salus qui dat salutem , eadem etiam nostra salus est qui accepimus. Spiritus ergo et Dei est qui dedit, et noster qui accepimus. Non ille spiritus noster quo sumus, quia ipse spiritus est hominis qui in ipso est: sed alio modo iste noster est, quo dicimus et, Panem nostrum da nobis . Quanquam et illum spiritum qui hominis dicitur, utique accepimus. Quid enim habes, i
Abbreviated transcription (Latin):
audemus. restat ut dicamus
fieri aliquid quod non expe¬
diat & tamen si licitum est
non e peccatum : quam uis quo
non expedit. non sit utiq fa¬
ciendum: Quod si absurdum
vid&ur : ut aliquid fiat qͦd
non expedit : & dicatur non¬
peccasse quid fecerit. In¬
tellegendum ẽ hoc ex consue¬
tudine rationis absurdum
Quae ita late pat&: ut etiã

Expanded text:
audemus, restat, ut dicamus audemus, restat, ut dicamus fieri aliquid, quod non expediat, et tamen, si licitum est, non esse peccatum, quamuis quoniam non expedit, non sit utique faciendum. quodsi absurdum uidetur, ut aliquid fiat quod non expedit et dicatur peccasse qui fecerit, intellegendum est hoc ex consuetudine sermonis absurdum: quae ita late patet, ut etia
Abbreviated transcription (Latin):
si non lic&. expedire non pos¬
s&: Potest ergo aliquid lice¬
re. & non expedire: Expedi¬
re aũ quod non lic&. non potest:
Acꝑ hoc non omnia quae lici¬
ta sunt expediunt: Omnia
inlicita. non expediunt: Sicut
enim omnis qui xp̃i sanguine
redemptus ẽ homo est: non
tamen omnis qui homo ẽ: etiam
sanguine xp̃i redemptus ẽ: Ita
omne quod non lic& non expe¬
dit. Nec tamen omne quod
non expedit. etiam non lic&:
Sunt quippe licita. quae non
expediunt: sicut apło teste
discimus: Sed inter id quod
inlicitum sẽ. nec tamen expe¬
dit : quid intersit:. Aliqua u¬
niuersali regula definire dif¬
ficile ẽ : Citius enim quisq¬
dixerit : Omne quod fieri non
expedit. peccatum ẽ: omne
autem peccatum in licitum ẽ:
Omne ergo quod non expedit.
inlicitum ẽ: Et ubi erunt
illa. quae licita ẽẽ sed non
expedire apłus dixit. si om¬
ne quod non expedit licitum
non est: Qua propter quia
uerum dixisse apostolum du¬
bitare non possumus : & aliqͣ
peccata ee licita dicere non

Expanded text:
si non liceret, expedire non posset. potest ergo aliquid licere et non expedire; expedire autem quod non licet non potest. ac per hoc non omnia quae licita sunt, expediunt, omnia uero inlicita non expediunt. sicut enim omnis, qui Christi sanguine redemptus est, homo est, non tamen omnis, qui homo est, etiam sanguine Christi redemptus est, ita omne quod non licet non expedit nec tamen omne quod non expedit etiam non licet. sunt quippe licita, quae non expediunt, sicut apostolo teste didicimus. Sed inter id, quod inlicitum est dit, quid intersit, aliqua uniuersali regula definire difficile est. citius enim quisqxerit: omne quod fieri non expedit, peccatum est; omne autem peccatum inlicitum est. omne ergo quod non expedit, inlicitum est. et ubi erunt illa, quae licita esse, sed non expedire apostolus dixit, si omne quod non expedit, licitum non est? quapropter quia uerum dixisse apostolum dubitare non possumus et aliqua peccata esse licita dicere non
Abbreviated transcription (Latin):
uodsi infidelis discedit : disce¬
dat: Non est enim
seruituti subiectus frãt aut soror
in eius modi: Inpace aũ uocauit
nos d̃s¬
Lipsa uxor. legitima soci&ate
coniuncta sine ulla culpa relinqua¬
ti. si uiro suo dicat. Non ero ux¬
or tua. nisi mihi delatrocinio
diuitias congeras Aut nisi soli¬
ta lenocinia: quib nr̃am domũ
transigebas : etiam xpĩanus ex¬
erceas : Aut si quid aliud. Vel
facinoro sum ł flagitiosum In ui¬
ro nouerat: quo delectata. uel
libidinem explebat ł facilẽ uic¬
tum habebat. ł etiam incedebat
ornatior: Iunc enĩ ille cui hoc
uxor dicit . si ueraciter egit poe¬
nitentiã ab operib mostuis. quan¬
do accessit adbaptismum. hab&q
infundamento fidẽ quae ꝑ dilec¬
tionẽ operatur : proculdubio plus
tenebitur amore diuinae gratiȩ
quã carnis uxoriae: Et mem¬
brum quod eum scandali Tat
fostiter amputat:¬
Quod si infidelis inquit disce¬
dit. discedat: Non ẽ enim serui¬
tuti subiectus frat̃ aut soror in

Expanded text:
uod si infidelis discedit, discedat. non est enim seruituti subiectus frater aut soror in eiusmodi, in pace autem uocauit nos dipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquati, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputatquod si infidelis, inquit, discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in
Abbreviated transcription (Latin):
scificatio non efficit: ut quodi
in os intrauerit. non inuentrem
uadat: & Insecessum emittatur.
ꝑcorruptionẽ qua oma terrena
soluuntur
Unde & ad aliã
escam quȩ non corrumpitur nos
dñs exostatur. Ita sc̃ĩficatio cate¬
cumini si non fuerit baptilatus. ñ
ei ual& ad intrandũ regnũ cȩlorũ
aut adpeccatorũ remissionẽ. A
ꝑhoc & illa scĩficatio c̃uiuscumq
modi sit . quã infiliis fidelium eẽ
dixit apłus ad istã debaptismo &
depeccati origine ł remissione quȩs¬
tionẽ omnino non ꝑtin&: Nam
& coniuges infideles. in coniugib
fidelib scĩficari dicit. eo ipso loco
ita loquens Sc̃ificatur enim
uir infidelis inuxore. & sc̃ificatur
mulier infidelis infratre: Alio¬
quin filii uri immundi essent. nunc
aũ scĩ sunt: Non opinor quisquã
tam infideliter intellegit. quod li¬
b& in his uerbis intellegat: ut ob
hoc existim&. etiã maritum ñ
xp̃ianum. quia xp̃iana fuerit
uxor eius ñeq iam baptił ari opor¬

Expanded text:
ificatio non efficit, ut quod in os intrauerit non in uentrem uadat et in secessum emittatur per corruptionem, qua omnia terrena soluuntur, unde et ad aliam escam, quae non corrumpitur, nos dominus exhortatur, ita sanctificatio catechumeni, si non fuerit baptizatus, non ei ualet ad intrandum regnum caelorum aut ad peccatorum remissionem. ac per hoc et illa sanctificatio, cuiuscumque modi sit, quam in filiis fidelium esse dixit apostolus, ad istam de baptismo et de peccati origine uel remissione quaestionem omnino non pertinet. nam et coniuges infideles in coniugibus fidelibus sanctificari dicit eo ipso loco ita loquens: sanctificatur enim uir infidelis in uxore et sanctificatur mulier infidelis in fratre; alioquin filii uestri inmundi essent, nunc autem sancti sunt. non, opinor, quisquam tam infideliter intellegit, quodlibet in his uerbis intellegat, ut ob hoc existimet etiam maritum non christianum, quia christiana fuerit uxor eius, neque iam baptizari opor
Abbreviated transcription (Latin):
r& imperatorẽ: dicer& impe¬
rator. Potestatis meȩ merito
clectus sũ : Qui escant & differant᷑
isti paulolũ : Quiescant : Non omt¬
tant᷑. non c̃temnant᷑. sed aliquan¬
tulũ differantur : qui possunt
gloriari desem&ipsis insem&¬
ipsis: Danh inquit illũ piscato¬
rẽ : damihi idiotã. damihi im¬
peritũ. da mihi eũ cũ quo non
dignatur loqui senator : Nec
quando emit piscẽ : Ipsũ inquit
da. hunc sumpleuero: mani¬
festũ erit qđ ego facio: qũã quã
& senatorẽ. & oratorẽ. & impe¬
ratorẽ. ego sũ facturus. quan
certius ego piscatorẽ: Potest
senator gloriari desem& ipso
sũ melius adducitur. imperator:
suꝑbirent si non prius eliger&
piscatores : Elegit diuites. Sed di¬
ceren. uerito diuitiarũ suaru se
electos eẽ : nisi primo elegiss& pau¬
peres : Llegit imperatores post¬
ea Sed melius ẽ. vtroma cũue¬
nerit imperator : deposito dia¬
demate plor& ad memoriã pi¬
scatoris. quã ut piscator plorae

Expanded text:
 diceret imperator: Potestatis meae merito electus sum. Quiescant et differantur isti, paululum quiescant: non omittantur, non contemnantur; sed aliquantulum differantur, qui possunt gloriari de semetipsis in semetipsis. Da mihi, inquit, illum piscatorem, da mihi idiotam, da mihi imperitum, da mihi eum cum quo non dignatur loqui senator, nec quando emit piscem: ipsum, inquit, da; hunc si implevero, manifestum erit quod ego facio. Quanquam et senatorem et oratorem et imperatorem ego sum facturus: quandcertius ego piscatorem. Potest senator gloriari de semetipsosum melius adducitur imperator. superbirent, si non prius eligeret piscatores: elegit divites; sed dicerent merito divitiarum suarum se electos esse, nisi primo elegisset pauperes: elegit imperatores postea; sed melius est ut Romam cum venerit imperator, deposito diademate, ploret ad memoriam piscatoris, quam ut piscator ploret
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ nos adillũ conuertimur. iđ
exaliquo tẽpore. ut cũ illo mane¬
amus in&ernũ: Et ipse ex quodã
tẽpore. uerbũ caro factũ ẽ & ha¬
bitauit in nobis: Propterea igit᷑
cũꝑnuntiatur. inscripturis aut
narrat᷑ aliquid desapientia. siue
dicente ipsa. siue cũdeilla dicit᷑.
filius. potissimũ insinuatur.
Ea porro iustitia. quȩ uiuit in erã¬
se ipsa ꝓcul dubio ds ẽ. atq in cõtuin¬
mutabilit̃ uiuit: Sicut aũ cũsit
inse ipsa uita: &iã nobisfit uita.
cũ eius efficimur. ut cũq partici¬
pes ita cũ inse ipsa sit iustitia: &iã
nobis fit iustitia. cũ ei cohȩrendo
iuste viuimus : Ettanto magis mi¬
nusue iusti sumus. quanto illi ma¬
gis minusue cohȩremus. Unde scri¬
ptũ ẽ. deungenito filio dĩ. cũsit v¬
tiq patris sapientia. atq iustitia.
& semꝑ inseipsa sit : qđ factus sit po¬
bis adõ sapientia. & iustitia. & sc̃ĩ¬
ficatio & redemptio: Vt quẽ ad mo¬
dũ scriptũ ẽ. quigloriat᷑. in dño

Expanded text:
raliter nos ad eum convertimus, id est, ex aliquo tempore, ut cum illo maneamus in aeternum. Et ipse ex quodam tempore Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 5. Propterea igitur cum pronuntiatur in Scripturis, aut enarratur aliquid de sapientia, sive dicente ipsa sive cum de illa dicitur, Filius nobis potissimum insinuatur. uiuit in se ipsa, procul dubio deus est atque incommutabiliter uiuit. sicut autem, cum sit in se ipsa uita, etiam nobis fit uita, cum eius efficimur utcumque participes: ita, cum in se ipsa sit iustitia, etiam nobis fit iustitia, cum ei cohaerendo iuste uiuimus et tanto magis minusue iusti sumus, quanto illi magis minusue cohaeremus. unde scriptum est de unigenito filio dei, cum sit utique patris sapientia atque iustitia et semper in se ipsa sit, quod factus sit nobis a deo sapientia et iustitia et sanctificatio et redemtio, ut, quemadmodum s
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ : Sidoctus eliger&ur.
fortassis ideo sedicer& electũ.
quia doctrina ciu meruit eli
quȩ siuit ꝑoratorẽ piscatorẽ:
sed depiscatore lucratus ẽ impe¬
ratorẽ : Magnus cyprianus o¬
rator: sed prior p&rus piscator
Perqũẽ postea creder&. Ñtantũ
orator sed &iã imperator :
Nullus nobilis primo electus ẽ.
pullus doctus: Quia infirma
mundi elegit . ut c̃funder &
fortia¬
quisic loquit᷑. piscator fuit:
Et modo magna laudẽ hab& ora¬
tor : si potuerit ab illo intelli¬

Expanded text:
ur » . Si doctus eligeretur, fortasse ideo se diceret electum, quia doctrina ejus meruit eligquaesivit per oratorem piscatorem; sed de piscatore lucratus est imperatorem. Magnus Cyprianus orator, sed prior Petrus piscator, per quem postea crederet non tantum orator, sed et imperator. Nullus nobilis primo electus est, nullus doctus; quia infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortiqui sic loquitur, piscator fuit: et modo magnam laudem habet orator, si potuerit ab illo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
gloriat᷑ in dño glori&ur: Hoc enĩ
apłs apertissi me ostendit: Qui
cũ dixiss&. ut ñgloriet᷑ omnis ca¬
ro corã ipso: Neputarent sc̃i sine
gloria se remansisse. mox addidit
Exipso aũ uos estis in xẽo iHU: qui
factus ẽ nobis sapientia ado. &
iustitia. & scificatio. & redẽptio:¬

Expanded text:
no glorietur. Hoc enim Apostolus apertissime ostendit, qui cum dixisset, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inde non est electus &iã il¬
le nathanahel: Quid tibi enĩ ui¬
d&ur : ut publicanũ inteloneo
sedentẽ eliger& matheũ: & non
eliger& nathahelẽ: Cui ꝑhibu¬
it testimoniũ ipse dicens: Ecce
uere istahelita. in quo dolus ñẽ
Intelligit᷑ ergo iste natha nahd:
docti fuisse lege Non quia doc¬
tos ñerat electurus. Sed sipsos
primos elegiss&. doctrinȩ
merito se electos putarent᷑: Ita
illorũ scientia lauda r&ur: &
laus xp̃i gratiȩ minueretur:¬

Expanded text:
Nam inde non est electus etiam ille Nathanael. Quid enim tibi videtur, ut publicanum in telonio sedentem eligeret Matthaeum , et non eligeret Nathanael cui perhibuit testimonium ipseverus Israelita, in quo dolus non Intelligitur ergo Nathanael iste doctus fuisse in Lege. Non quia doctos non erat electurus: sed si ipsos primo elegisset, doctrinae suae merito se electos putarent; ita illorum scientia laudaretur, et laus Christi gratiae minueretur
Abbreviated transcription (Latin):
Vid&e que ad modũ nobis abstu¬
lit gloriã ut dar& gloriã Abstu¬
lit nram ut dar& suã. Abstulit
in anẽ ut dar& plenã: Abstulit
nutantẽ . ut dar& solidã Quan¬
to ergo gloria nr̃a fortior &
firmior quȩ in dõ ẽ Noner¬
go inte debes gloriari. qđ ꝓhi¬
buit ueritas: Sed qđ ait apłs
hoc p̃cepit ueritas: Quigloria¬
tur. in dño glori&ur
Placuit enĩdõ: quo maxime
humanȩ suꝑbiã p̃sumptionis
extinguer&. ut ñglori&ur om¬
ns caro corã ipso: Idest om̃s caro
Vnde aũt nongloriet᷑ caro cora
ipso. nisi demeritis suis : Quequi¬
dẽ potuit habere: sed ꝑdidit :
Et ꝑ qđ habere potuit. ꝑhoc ꝑdidit:
hoc ẽ ꝑliberũ arbitriũ : Propt̃
qđ non restat liberandis. nisi gr̃a
liberantis : Ita ergo ñgloriatur
omns caro corã ipso: Non e nĩglo¬
riant᷑ in iusti : quia ñ habeN unde :
Nec iusti: quia exipso habent un¬
de: Nec habent gloriã suã. nisi
ipsũ cui dicunt Gloria mea. & ex¬
altans caput meũ. Ac ꝑhoc ad

Expanded text:
Videte quemadmodum nobis abstulit gloriam, ut daret gloriam: abstulit nostram, ut daret suam; abstulit inanem, ut daret plenam; abstulit nutantem, ut daret solidam. Quanto ergo gloria nostra fortior et firmior, quia in Deo est! Non ergo in te debes gloriari; prohibuit veritas: sed quod ait Apostolus, hoc praecepit veritas, Qui gloriatur, in Domino glorieturPlacuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unde autem non glorietur caro coram ipso, nisi de meritis suis? quae quidem potuit habere, sed perdidit; et per quod habere potuit, per hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ anma ẽ ltanunc spãle corperit :
corpꝰ tam̃ ñ sp̃s erit: Pinde quantũ
attin& adcorruptionẽ. quȩ nunc
aggrauat animã : & uitia quib
caro aduersus sp̃m concupiscit :
tunc nonerit caros corpus: quia
& cȩlestia corpora ꝑhibentur:
ꝓp̃t qđ dictũ ẽ. caro & sanguis reg¬
nũ dĩ ñ possidebunt: Et tã quã
exponens ꝗd dixerit : neq corrup¬
tio inquit . Incorruptionẽ possi¬
debit: Qđ prius dix̃ caro & sangiuis
hoc posterius dixc̃ corruptionẽ: &
qđ prius regnũ dĩ. hoc posterius

Expanded text:
 ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam , et ad vitia, quibus caro adversus spiritum concupiscit , tunc non erit caro, sed corpus; quia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne istaẽ domus dequa cantamꝰ
beati quihabitant indoma. tua In
sȩcula sȩcloꝵ laudabt̃ te Ergo¬
ne uos. ñ domũ cuiusq baptizati
fr̃is sed domũ ipsius dĩ patris. cui
om̃s fr̃s dicimꝰ. pat̃ nr̃ quies in
cȩlis. a regno separare cȩloꝵ aut
eã sic diuidetis audebitis. ut aliquȩ
mansiones eĩ sint in regno cȩloꝵ.
aliq aũ extra regnũ cȩloꝵ Absit
absit: ut ꝗuolunt inregno habitare
cȩloꝵ: in hac stultitia uelint habitare
uobiscũ: Absit inquã: ut cũ omĩs
domꝰ regnantiũ filioꝵ . ñ sit a libi
nisi inregno ipsius regiȩ domus pars
aliꝙͣ ñ sit in regno
Seruate gradus urõs. seruat enĩ
uob ds honores urõs: Comparata
ẽ resurrectio mortuo. stellis incȩ¬
lo c̃stitutis: Stella enĩ abstella dif
tas conlugalis. alit̃ ibi lucebit sc̃a
uiduitas: Diuerse lucebunt. sed om̃s
ibierunt: Splendor dispar celũ
cõmune

Expanded text:
cantamus: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te ? Ergone vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum ipsius Dei Patris, cui omnes fratres dicimus, Pater noster qui es in coelis , a regno separare coelorum, aut eam sic dividere audebitis, ut aliquae mansiones ejus sint in regno coelorum, aliquae autem extra regnum coelorum? Absit, absit, ut qui volunt in regno habitare coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum. Absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi, nisi in regno ipsius regiae domus, pars aliqua non sit in regnoServate gradus vestros: servat enim vobis Deus honores vestros. Comparata est resurrectio mortuorum stellis in coelo constitutis. Stella enim ab stella diftas conjugalis, aliter ibi lucebit sancta viduitas. Diverse lucebunt: sed omnes ibi erunt. Splendor dispar, coelum commune
Abbreviated transcription (Latin):
& catholica fides: Ita n&andẽ stul¬
tihomines. & carnalib cogitationib
excȩcati : cũ reꝓbandi ess&is. siman
ti a regno cȩloꝵ separar&is . ñ uos
putatis eẽ reꝓbandos : qui domũ
dĩ patroͥs inde saparatis : Non
enĩ ait dñs . In uniuerso mundo. aut
Inuni uersa creatura. Aut inuita.
uel beatitudine sẽpit̃na: mansio¬

Expanded text:
 catholica fides. Itane tandem stulti homines, et carnalibus cogitationibus excaecati, cum reprobandi essetis, si manti a regno coelorum separaretis; non vos putatis esse reprobandos, qui domum Dei Patris inde separatis? Non enim ait Dominus, In universo mundo, aut, in universa creatura, aut, in vita vel beatitudine sempiterna mansio
Abbreviated transcription (Latin):
ei oma sublecta fuerint: tunc
& ipse filius subiectus erit ei
qui illi sub lecit oma Nonqua¬
si modo non ita sit Sed tunc
manifestũ erit. secđm locutio¬
nẽ superius tractatam.
Vt sit d̃s om̃a in omnibus: Ipse
ẽ finis quẽ sup̃᷑ cõmemorauit.
cũ totũ primo breuiter uell&
concludere: de inde quasi mem¬
bratim explicare & ponere
Loquebatur enĩ deresurrecti¬
one ubi ait Initiũ xp̃e De¬
inde hiqui sunt xp̃i. in prȩsen¬
tia eius. De inde finis: ipse sci¬
lic& finis ẽ : ut sit ds̃ om̃a in
omnibus: Aiter enĩ dicit.
finis qui ꝑtin& ad consũmatio¬
nẽ aliter qui ꝑtin& ad consũ p¬
tionẽ: Aliter enĩ tunica fini¬
tur texendo: aliter cibus co¬
medendo : Ds̃ aũ om̃a in omnb:
dicitur. ut nemo eorũ qui ei
cohaerent. ament aduersus
eũ suã ꝓpriã uoluntatẽ. Ma¬
nifestũ ꝙ sit omnib qđ idem
apłs alio loco dicit: Quidaũ

Expanded text:
ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei, qui illi subjecit omnia: non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis quem supra commemoravit, cum totum primo breviter vellet concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait: Initium Christus, deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus, deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut sit Deus omnia in omnibus. Aliter enim dicitur finis qui pertinet ad consummationem, aliter qui pertinet ad consumptionem. Aliter enim tunica finitur texendo, aliter cibus comedendo. Deus autem omnia in omnibus dicitur, ut nemo eorum, qui ei cohaerent, amet adversus eum suam propriam voluntatem: manifestumque sit omnibus, quod idem Apostolus alio loco dicit