comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
interrogantem & consecrantem : Primo omnium docuit te apłs. non ea contemplanda nobis
quae uidentur sed que non uidentur: qm̃ quae uidentur: temporalia sunt : quae aũt non
uidentur a&erna nam & alibi habes quia in uisibilia dñi acreatura mundi ꝑ eaquae fac¬
ta sunt comp̃henduntur: sempiterna quoq: uirtus ei ac diuinitas operib aestimatur.
Vnde & ipsed ñs ait : simihi non creditis uł operib: credite. Crede ergo diumitatis illic
ad ẽẽ p̃sentiam: operationem credis. non credis prȩsentiam: unde sequer&ur operatio
nisi p̃ceder& ante praesentia: considera aũt quã uet̾ misterium sit. in ipsius mundi p̃fi¬
guratum origine : in principio ipso quando fecit ds̃ caelum & terram : sp̃s inquit suꝑferebat᷑
suꝑ aquas. Qui su ꝑ ferebatur suꝑ aquas non operabatur suꝑ aquas : sed quiddicam: operaba¬

Expanded text:
interrogantem et consecrantem. Primo omnium docuit te Apostolus non ea contemplanda nobis interrogantem et consecrantem. Primo omnium docuit te Apostolus non ea contemplanda nobis quae videntur, sed quae non videntur, quoniam quae videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Nam et alibi habes: Quia invisibilia Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt comprehenduntur: sempiterna quoque virtus ejus ac divinitas operibus aestimatur . Unde et ipse Dominus ait: Si mihi non creditis, vel operibus credite . Crede ergo divinitatis illic adesse praesentiam. Operationem credis, non credis praesentiam? Unde sequeretur operatio, nisi praecederet ante praesentia? 9. Considera autem quam vetus mysterium sit, in ipsius mundi praefiguratum origine. In principio ipso, quando fecit Deus coelum et terram, Spiritus, inquit, superferebatur super aquas . Qui superferebatur super aquas, non operabatur super aquas? Sed quid dicam operaba
Abbreviated transcription (Latin):
sicut legimus cum mutum curass& & surdum. Sed ille ostetigiti quldc o auna tactus¬
fabat & surdum. In altero ut oscius infusae sono uocis a perirc in altero quia ractus
ponderis Renuncia sti diabolo & operibus cius : mundo & luxuriae eius acuolupta¬
tibus ten&ur uoxtua non intumulo mortuorum sed in librouiuentium uidisti
leuitamillie uidisti sacerdotem. uidistisummũ sacerdotem: Noli considerare corpo¬
rumsiguras : sedmenistrorum gratiã. Pracsentib angłs locutus es sicutiscr eꝓtũ ao
quia labia sacer dotis custodiunt scientiã: et legemrequirunt nexore ipsiasi tmn an
telus edñ omni potentis cnion fallere non est negare. Angelus qnquiregnũ
Quid tradiderit considera usum ci expende & statum ei agnosce. Ingressus igii
ut aduer sarium tuum cerneres cuirenunciandum in hos putaris adorientem
conuerteris: Q uirenunciat diabolo: adxp̃m conuertitur illu directo cernit

Expanded text:
, sicut legimus, cum mutum curaret et surdum. Sed ille os tetigit; quia et mutum cu, sicut legimus, cum mutum curaret et surdum. Sed ille os tetigit; quia et mutum curabat et virum: in altero, ut os ejus infusae sono vocis aperiret; in altero, quia tactus ponderis. Renuntiasti diabolo et operibus ejus, mundo et luxuriae ejus ac voluptatibus. Tenetur vox tua, non in tumulo mortuorum, sed in libro viventium. 6. Vidisti illic levitam, vidisti sacerdotem, vidisti summum sacerdotem. Noli considerare corporum figuras, sed mysteriorum gratiam. Praesentibus angelis locutus es, sicut scriptum est: Quia labia sacerdotis custodt Domini omnipotentis . Non est fallere, non est negare: angelus est qui regnQuid tradiderit considera, usum ejus expende, et statum ejus agnosce. 7. Ingressus es igitur ut adversarium tuum cerneres, cui renuntiandum in os putaris: ad orientem converteris; qui enim renuntiat diabolo, ad Christum convertitur, illum directo cernit
Abbreviated transcription (Latin):
emoralib quotidianum sermonem habuimus cumuł gesta patri archarum
ued pro uerbiorum legerentur praccepta ut his informati atq instituti assues¬
cer&is maiorum ingrediuias. corumq: iter carpere acdiuinis oboedire oraculis. Quo
renouati ꝑbaptis mum cius uitae usum tener&is quac ablutos decer& Nune de
misteriis dicere tempus ad mon& : atq ipsam rationem sacramentorum edere
Quã antebaptismum si putassemus insinuandã non dũ initiatis pro didisse
potius quam edisse aestimaremur. Deniq inopinantib melius se ipsa luxinrs¬
teriorum in funder& : quãsicam sermo aliquis p̃cucurriss&. Aperite igitur au¬
res ÷ &bonũ odorem uitae a&ernae inalatum uobis munere sa cram̃torũ carpite
Quo duobis significauimus cum aꝑtionis caelebrantes mrsterium diceremus esfaa
quod ẽ adaperire & uenturus unusquisq ad gratiam quid interroga r&ur cognos¬
cer& : quid responder & meminisse deber&. hoc misterium caelebrauit᷑ in euangelio

Expanded text:
moralibus quotidianum sermonem habuimus, cum vel Patriarcharum gesta, vel Proverbiorum legerentur praecepta; ut his informati atque instituti assuesceretis majorum ingredi vias, eorumque iter carpere, ac divinis obedire oraculis: quo renovati per baptismum, ejus vitae usum teneretis, quae ablutos deceret. 2. Nunc de mysteriis dicere tempus admonet, atque ipsam sacramentorum rationem edere: quam ante baptismum si putassemus insinuandam nondum initiatis, prodidisse potius quam edidisse aestimaremur. Deinde quod inopinantibus melius se ipsa lux mysteriorum infuderit, quam si eam sermo aliquis praecucurrisset. 3. Aperite igitur aures, et bonum odorem vitae aeternae inhalatum vobis munere sacramentorum carpite: quod vobis significavimus, cum apertionis celebrantes mysterium diceremus: Epheta, quod est adaperire ; ut venturus unusquisque ad gratiam quid interrogaretur, 326 cognosceret: quid responderet, meminisse deberet. 4. Hoc mysterium celebravit Christus in Evangelio
Abbreviated transcription (Latin):
rauit unde adepti om̃ia sciamus regeneratos nos ẽe. Nec dicamꝰ quo modo regenerati
sunius ⁊ lndum quid inuentrem matris nrãe introiuimus & renatisumus non agnos¬
consumna turat sed nullius hic naturae ordo ubi excellentia gratiac ẽ. Deniq ñ sẽper
rac ordinem denegamus Non em̃ ex uiro maria concepit: sed despũ scõ in utero acce¬
uirginem conceptioneni operatus ẽ & generationis munꝰ impleuit: non ẽ utiq du¬
bitandum qđ suꝑueniens in fontem uł suꝑ eos qui baptis mu  consecuntur ueritatem

Expanded text:
eta memoravit . 59. Unde adepti omnia, sciamus regeneratos nos esse: nec dicamus, quomodo regenerati sumus? Numquid in ventrem matris nostrae introivimus, et renati sumus? non agnosco usum naturae. Sed nullus hic naturae ordo, ubi excellentia gratiae est. Denique non semper r, et naturae ordinem denegamus. Non enim ex viro Maria concepit: sed de Spiritu sancto in utero acce sanctus in Virginem, conceptionem operatus est, et generationis munus implevit: non utique dubitandum est quod superveniens in fontem
Abbreviated transcription (Latin):
to sep chrum facta e piscium proli parentus ẽ uterus sicut murus uallo quocde
internorum uiscerum pignera in offensa conseruat. Diuersa igituar puseron gencra
diuerso susus habent. Alii ouagenerant: aliiuiuos pariunt atq form et duui
oua generant non nidos texunt ut aues. non duturni fetus laborera andiautur
non cũ molestia suinutriunt. cecidit ouum: quod aquagremio quo dantiuoenẽ
sun q̃ uasinutrix blanda suscepit. & antmal celeri feturesdaladut dconti nus eñ¬
Cupus bupo Scorpena quoq castitatem in maculati conubugenenosim ꝓcutit scorpre
hauas pudicitiam goneris seduenenum gȩfierisui non babastrionen cone cirat scorpe¬
nabas drecitamesciunt igitur alienigenarũ eistium edulqee ma coa cusi hominũ
sunt ea quat cocunt asinorum equarumq intersigenert quemasna ciia hominũ
ponutiq: mnaiuse q uodinnaturae conluuione comm timenta quã quodlidpsone

Expanded text:
er sepulchrum facta est, piscium proli parentis uterus sicut murus uallo quodam er sepulchrum facta est, piscium proli parentis uterus sicut murus uallo quodam intimorum uiscerum pignera inoffensa conseruat. diuersa igitur piscium genera diuersos usus habent; alii oua geova generant, non nidos texunt, ut aves, non diuturni fotus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. Cecidit ovum quod aqua gremio quodam naturae suae quasi nutrix blanda suscepit, et anlupus lupo! scorpaena quoque castitatem inmaculati conubii genensgeneris sui sehabet pudicitiam generis <sui>, sed uenenum generis sui non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. nesciunt igitur alieni generis socium adulterina coniugia, sicut sunt ea quae coeunte asinorum equarumque inter se genere magna cura hominum utique maius est quod in naturae conluuionem committitur quam quod in personae
Abbreviated transcription (Latin):
rint cirea catulos suos quẽ quã moliri quo tueantur eos uł tenere adatis pauore
materno ad fectu conprimant: aperire ora & innoxio partus suos dente sus¬
pendere : interno quoq: recipere corpore. & genitali feruntur aluo abscondere :
Qui humanus affectus possit hanc pisciumpi& atem imitari : oscula nobis sati¬
&atisunt illis non satis ẽ a perire uiscera : natosq recepere acreuocare inte¬
gros atq iterum fotu quodam eos suicaloris animare : & spũ alere. Duosque
in corpore uno uiuere donec aut securi tatem deferant. aut corpore suo obiecto
na tossuis defendat periculis. Quis haec uidens & sipbssit obtinere ñ tantepis¬
cium pi&aticaedat: quis non mir&ur & stupeat  seruat natura inpiscib qd n ouser¬
uatis hominib pleriq ex sus picione nouercalib odis ad paitosu suos occiderio n¬
hos aloa in fame leginius : partus proprios comederunt ih umenis piauoquo duã¬

Expanded text:
rint circa catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem rint circa catulos suos quemquam Ionae, quo tueantur eos uel tenerae aetatis pauorem materno affectu conprimant, aperire ora et innoxio partus suos dente suspendere, interno quoque recipere corpore et genitali feruuturferuntur aluo abscondere. qui humanus adfectus hanc piscium pietatem possit imitari? oscula nobis satietati sunt, illis non satis est aperire uiscera natosque recipere ac reuocare integros atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare et spiritu adolere suo duosque in corpore uno uiuere, donec aut securitatem deferant aut corpore suo obiecto natos suos defendant a periculis. quis haec uidens, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? quis non miratus stupeat, ut seruet natura in piscibus quod non seruat in hominibus ? plerique ex suspicione nouercalibus odiis adpetitos suos occiderunt filios, aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt. humanis pignoribus mat
Abbreviated transcription (Latin):
tum de ecclesiae scĩtate iure conueniat. Tunc lupi & agnisimul pascentur: leo
&bos simul paleas manducabunt: nec mirum : quando quidem &iam in eccła¬
quae illud operatur : ut praedonum ablatanequitia cum in nocentib: conpar&
quid &iam purpuras memorem quae ornantregum conuiuia amictus inbu¬
unt ÷ aquarum ẽ igitur : qđ in regib: adoratur : Aquarũ ẽ species illa quae
fulg& ad deporcos maris &iam iudȩis gratos quianihibẽ commune qđ non
aqua abluat.: &ideo cõmunes eos sicut in terra editos a estimare non possunt
Innumeriitaq: usus: in numera genera piscium. Alii oua generant ut uarii
maiores quas tructas uocanti & aquis fouenda cõmittunt. Aqua igitur. ani¬
mat: &creat : & ad hucmandati illius primi tã quã legis ꝑp&uae munus exequi¬
modi Qua ecum ediderint partus siquid forte in sidiarum terror isq psense¬

Expanded text:
tum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo tum de Ecclesiae sanctitate jure conveniat: Tunc lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt . Nec mirum, quandoquidem etiam in Ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum innocentibus comparetur. Quid etiam purpuras memorem, quae ornant regum convivia, amictus imbuunt? Aquarum est igitur quod in regibus adoratur: aquarum est spfulget. adde porcos maris etiam Iudaeis gratos, quia nihil est commune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium. alii oua generant, ut uarii maiores, quos uocant troctas, et aquis fouenda conmittunt. aqua igitur animat et creat et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequimodi. quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesense
Abbreviated transcription (Latin):
caue : quos & in ecclesia molestos eẽ & cauendos apłs doc& dicens. Cau&e canes ca¬
u&e malos operarios. Mustelẽ grauis. interris odor in aquis suauis terrena se
nouit uindicta faetoris ulcisci. Haec nonminorem hab& gratiam capta : quam
libera . Neque te in honeratum nr̃a ꝑsecutione trmelle dimittam cui ad flore
nomen in oleuit. seuticini undatefluminis : seu a moena tesisunda nutrierit
flos ẽ denique sermo testatior. quod deeo qui gratam redoluit suauitatẽ dictu
facescit: aut pisce mol& : aut florem: Itaidem pronunciatus ẽ piscis odor ẽẽ
quifloris. Quit speciae tuae gratius: quid suauitate iocundius e quid odore
fraglantius. quod mella fraglant. hoc tu corpore tuospiras. Quid loquar coruo¬
rum quid &iam luporum terenitudines ÷ nescit hos lupos agnustimere tanta
ẽ aquarum gratia : quarum uitulos fugiant & leones ut his prophaicũ illud dic¬

Expanded text:
cave, quos et in Ecclesia molestos esse et cavendos Apostolus docet dicens: Cavete canes, cacave, quos et in Ecclesia molestos esse et cavendos Apostolus docet dicens: Cavete canes, cavete malos operarios . Mustelae gravis in terris odor, in aquis suavis. Terrena se novit vindicta foetoris ulcisci: haec non minorem habet gratiam capta, quam libera. Neque te inhonoratum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui à flore nomen inolevit: seu Ticini unda te fluminis, seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. Denique sermo testatior, quod de eo qui gratam redolet suavitatem, dictum facete sit: Aut piscem olet aut florem; ita idem pronuntiatus est piscis odor esse qui floris. Quid specie tua gratius? Quid suavitate jucundius? Quid odore flagrantius? Quod mella flagrant, hoc tu corpore tuo spiras. Quid loquar corvorum, quid etiam luporum teneritudines? Nescit hos lupos agnus timere. Tanta est aquarum gratia, quarum vitulos fugiant et leones, ut his propheticum illum dic
Abbreviated transcription (Latin):
nes mustelas quoq: & canes maritimos uitulos maritimos ca&ae inmania delfinas
focas Leones quid ad texam : &iam merulas. turdos. pauos quoq: quorum &iam colo¬
res in auib: uidemus expraessos ut nigrimeruli. paui. diuerso colore dorsa & colla
picti sunt tur dialbo uarii & c&era quorum sibi terrȩ speties & nomina uindicar᷑.
nam prius in mari istacoeper̃ : diuersisq fluminib: Siquedem aqua prior ani¬
marum uiuentium reptilia diuino nutu imperata produxit. Ad dehanc gratiã:
no ẽẽ non possunt: Leo terribilis interris dulcis influctib: murenã quã ferunt
aliquid habere noxium : sca p̃ciosior ẽ: Rana horrens in paludib decora in aquis
omnib: faere praestã talimentis. plora si quiuult cognoscere. ad uersis locorũ
pis catorib quaerat: Nemo eñi potest om̃ia conprehendere. canessane & in mari

Expanded text:
nes, mustelas quoque et canes maritimos, vitulos marinos, cete immania, delphinas, nes, mustelas quoque et canes maritimos, vitulos marinos, cete immania, delphinas, phocas, leones. Quid attexam etiam merulos, turdos, pavos quoque, quorum etiam colores in avibus videmus expressos, ut nigri merulae, pavi diverso colore dorsa et colla depicti sint, turdi alvo varii, et caetera quorum sibi terrae species et nomina vindicarunt? Nam prius in mari ista coeperunt diversisque fluminibus. Siquidem aqua prior animarum viventium reptilia divino nutu imperata produxit. 6. Adde hanc gratiam, neno. Leo terribilis in terris, dulcis in fluctibus. Muraena, quam ferunt aliquid habere noxium, esca pretiosior est. Rana horrens in paludibus, decora in aquis, omnibus fere praestat alimentis. Plura si quis vult cognoscere, a diversis locorum piscatoribus quaerat; nemo enim potest omnia comprehendere. Canes sane et in mari
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod hii generentur. inniloflumine tam̃ cum in alto aquarum sunt : non ambulant
sed natant: nec uestigi&utuntur pedis ad incedendum: sed tãquã remo ad reptandum
siquidem & nauis accarimis labitur : & aquas sulcat carina: producantaquae reptilia
dixit dñs. Breuis sermo sed uehemens & late patens communem minimis & maximis
naturam infundit. Eodem momento producitur ballena : quorana : eius demui ope¬
rationis innascitur : Non laborat in maximis ds̃ : non fastidit inminimis non doluit
natura parturiens dalfinas sicut non doluit cum exiguos murices. cocleasq: produ¬
cer& aduerte ohomo quanta plura in mariquã interris sint: Numira si potes¬
om̃ia piscium genera uł minutorum uł &iam maximorum sepias. polipos. litos¬
ostrio tructas carabos cancros & in his numerabilia suigeneris. quid dicam genera
serpentium. Dracones murenas anguillas nec p̃termittã scorpios ranas testudi¬

Expanded text:
eo quod ii generentur Nilo in solent, tamen cum in alto aquarum sunt, non ambulant, eo quod ii generentur Nilo in solent, tamen cum in alto aquarum sunt, non ambulant, sed natant nec uestigio praeuaricator pedis ad incedendum, sed tamquam remo ad reptandum, siquidem et nauis acta remis labitur et aquas sulcat canna. Producant aquae reptilia dixit dominus. breuis sermo, sed uehemens et late patens communem minimis et maximis naturam infundit. eodem momento producitur quine, quo rana eiusdem ui operationis innascitur. non laborat in maximis deus, non fastidit in minimis. nec dolet natura parturiens delphinas, sicut non doluit, cum exiguos murices cocleasque produceret. aduerte, o homo, quanto plura in mari quam in terris sint. numomnia piscium genera vel minutorum, vel etiam maximorum, sepias, polypos, lithostracos, carabos, cancros, et in his innumerabilia 81 sui generis. Quid dicam genera serpentium, dracones, muraenas, anguillas? Nec praetermittam scorpios, ranas, testudi
Abbreviated transcription (Latin):
nibus mareimplaumẽ Animantib: Ibi insensi bilia pollulabans. hic sensibilia uersa¬
bancur. in terris quoq: a quasuas uindicat portiones. Lambum terrampisces aquarum:
et ex ea sibi p̃dam requirunt. Culices quoq: & ranculae circagenitales strepunt paludes
& ipse audier̃ dñi mandatum dicentes: producant aquae xeptilia animarum uiuen¬
tium Scimus reptilia dicigenera serpentium: eoquod supra terram repant. sed multo
magis omne quodnatat reptanti hab& ułspeciem uł nacurã ÷ Nam & simprofundo
quaeq: sedemerserint. ut a quã uideantur incidere : tamencum supra innatant: re¬
punt totocorpore quotrahuntur suꝑ quaedam darsa aquarum. unde & dauid ait
Hoc maremagnum & spaciosum : illic reptilia quorum non ẽ numerus. Quin&iã
cumpleraq pedes habeant & ambulandiusum eo qđ sint amfibia. & quae uł in aquis
uł interris uiuant ut sunt focae corco drilli aequi fluuia les. quosipota mos uocant.

Expanded text:
nibus, mare inpletum animantibus. ibi insensibilia pullulant, hic sensibilia uersantur. in terris quoque aquae suas sibi uindicant portiones. lambunt terram pisces aquarum et ex ea sibi praedam requirunt, culices quoque et tibi circa genitales strepunt paludes; et ipsae audierunt domini mandatum dicentis: producant aquae reptilia animarum uiuentium. scimus reptilia. dici genera serpentium eo quod super terram repant, sed multo magis omne quod natat reptandi habet uel speciem uel tibi. nam etsi in profundum quaeque demerserint aquam uideantur incidere, tamen cum supra innatant, repunt toto corpore, quod trahunt super quaedam dorsa aquarum. unde et Dauid dixit: hoc mare magnum et uirtutum; illic reptilia, quorum non est numerus. quin etiam cum pleraque pedes habeant et ambulandi usum eo quod sint amphibia, quae uel in aquis uel in terris uiuant, ut sunt phocae, crocodilli, equi tribuit, quos hippopotamos uocant
Abbreviated transcription (Latin):
muinc plicanti o colligunt nunc explicant: ininc explicane at que aperiunt. In hanc
ergo coller tionem & aptionem dum suspicitur a qua & transmittitur ac penetant
nis cum ionis munus udaur impleri. Propriaigitur natura ẽpiscium nec cõmu
aaliin propa cu no nutiriuntur neq ut terrena animalia manus humane iaccu
itan dic adenium noneni ut bos aut oues exina parte donts habent sediaratt euoro
habesr ut caco indedant ene cepficrant erbum: sacile & sinc aliqua mort oecdilactigns
ut susunt aui demq nan rumanant solus camenscarus in his ruminare ꝑhib&ur

Expanded text:
nunc plicant et colligunt, nunc explicant atque aperiunt. in hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua et transmittitur ac penetrat, respirationis munus uidetur impleri. propria igitur natura est piscium nec communtantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactuitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes habent, sed parhabent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora etransmittant. denique non ruminant, solus tamen scarus in his ruminare perhibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
uam bene secundus gradusꝓphe¬
ticos pedes intitubabili firmita¬
te continuit: quã bene supra secre uit
qui admerita fortiora conscendit: ui¬
deamus quid in tertio gerat. qui hic
custodiam dnũ magno desiderio postu¬
lauit.¬

Expanded text:
uam bene secundus gradus propheticos pedes intitubabili firmitate continuit! quam bene supra se crevit, qui ad merita fortiora conscendit! Videamus quid in tertio gerat, qui hic custodiam Domini magno desiderio postulavit.
Abbreviated transcription (Latin):
iambectorum essecredendisunt : qui
prȩstantedño. nulla possunt deceptio¬
ne sub mergi. Vnde scalamillã iacob
propartetliquahis gradibus fortasse.
non in merito dicimus comparandam.
Illaenim & cescendentes habuit: &des
cendentes: In istis ergo gradib: bectorũ
solus iscensus est a non nullis &iam & quin¬
decimanni qui regi etechicie sunt additi.
huic similitudiniuidentur aptati. ut hic
numerus & ibi ꝑfecteuitȩ cursum indicasse
monstretur
DIUISIO ESAL MI
ERTOTUMESALMUMPRO¬
phetiloquitur. In prima parte cla¬
mat ad dnm̃ut liberetur alabi is iniquis
et alinguadolosa. Sec unda uehem̃ter
affligitur quod inhacuita diutius com¬
morans alienauitia sustinendomaloꝵ
ꝑmixtione prȩgcuiatur

Expanded text:
jam beatorum esse credendi sunt, qui jam beatorum esse credendi sunt, qui praestante Domino nulla possunt deceptione submergi. Unde scalam illam Jacob pro parte aliqua his gradibus fortasse non immerito dicimus comparandam; illa enim et ascendentes habuit et cendentes: in istis vero gradibus beatorum solus ascensus est. A nonnullis etiam et quindecim anni qui regi Ezechiae sunt additi, huic similitudini videntur aptati, ut hic numerus et ibi perfectae vitae cursum indicasse monstretur. Divisio psalmi. Per totum psalmum propheta loquitur. In prima parte clamat ad Dominum, ut liberetur a labiis iniquis et a lingua dolosa. Secunda, vehementer affligitur, quod in hac vita diutius commorans aliena vitia sustinendo, malorum permixtione praegravatur
Abbreviated transcription (Latin):
quod a salomonenotum est fuisse ꝑ fectũ.
ut p̃sens ordopsalmorum & in illa cons¬
tructione p̃figuratus uidetitur esseprae¬
dictus. Terrenasiquidem illa fabrica:
caelestis templi similitudinem gesta¬
reuidebatur. Qua propter cum gra¬
dus audimus inpsalmis. non terrenum
aut corporeis gressibus sub eudum
nobisciliquid suspicem᷑. sedmentis acci¬
piamus afcensum. Ideo enim p̃missũ
est canticum. ut hoc potius ad nimae
prouectum applicaredebetont. Sed
gradus iste: humilitatis est accensus
confessio peccatorum. sicut in octo ge¬
simo tertio psalmodictumest. Ascen¬
sus incorde eius : disposuit in conualle
lacrimarum. Sic enim istos gradus
ascendere merebimur: si prodelictis
nr̃is prostritid ño iugiter supplicemus.
Sciendum est autem: quod gradus isti
ascensumtantum: Non &i amputent᷑
haberedescessum. Nam quod nos
cantica graduum uocamus: apud
esse cognoscitur: significans gradus istos
tantum adsuꝑnatendentes. Qua propt̃

Expanded text:
quod a Salomone notum est fuisse perfectum; quod a Salomone notum est fuisse perfectum; ut praesens ordo psalmorum, et in illa constructione praefiguratus, videatur esse praedictus. Terrena siquidem illa fabrica coelestis templi similitudinem gestare videbatur. Quapropter cum gradus audimus in psalmis, non terrenum aut corporeis gressibus subeundum nobis aliquid suspicemur, sed mentis accipiamus ascensum. Ideo enim praemissum est, Canticum, ut hoc potius ad animae provectum applicare debeamus. Sed gradus iste humilitatis est ascensus, confessio peccatorum, sicut in octogesimo tertio psalmo dictum est: Ascensus in corde ejus disposuit in convalle lacrymarum . Sic enim istos gradus ascendere merebimur, si pro delictis nostris prostrati, Domino jugiter supplicemus. Sciendum est autem quod gradus isti ascensum tantum, non etiam putentur habere descensum. Nam quod nos cantica graduum vocamus, apud esse cognoscitur, significans gradus istos tantum ad superna tendentes. Quapropter
Abbreviated transcription (Latin):
mirabiles inchoantur. sed in
psclmi superioris explanatione reper¬
tisunt. ut becatudinem fidelium
populorũ quam illeunita meritorum
uarietatecantauit : Isti sacramentũ
noui ueteris testtmenti ordinatis
quindecim gradib explicarent.
Septenarius enim numerus sicut
saepedictum est: significat ebdoma¬
dam propter sabbatum ueteris testa¬
menti. Octonarius dominicũ diem
in quod ñm resurrexisse manifestum :
quod adnouum ꝑtin& testamentum.
quisimul iuncti. quintum decimum nu¬
merum complere noscuntur. Incho¬
atti saeculi renuntiatione. qm̃ munda¬
nas conuersationes tamquam maloꝵ
suorũ grauamen exhorruit. H inc
quibusdam meritorum gradibus
ascendens : ad ꝑfecttm atq aet̃nam
dñi ꝑuenitcaritatem quae in sum mo
uirtutum ststigionoscitur collocata
quod suoloco euidentius explicabimus.
Illudiamen aestimo commonendum
quod diuina gratia concedenteuaria
significationemeritorum & in istis
psalnis quindecim gradusponuntur
sicut in illo templo hierosolimitano

Expanded text:
mirabiles inchoantur, sed in psalmi superioris explanatione reperti sunt; ut beatitudinem fidelium populorum, quam ille unita meritorum varietate cantavit, isti in sacramentum Novi et Veteris Testamenti ordinatis quindecim gradibus explicarent. Septenarius enim numerus sicut saepe dictum est significat hebdomadam propter sabbatum Veteris Testamenti: octonarius dominicum diem, in quo Dominum resurrexisse manifestum est, quod ad Novum pertinet Testamentum. Qui simul juncti quintum decimum numerum complere noscuntur, inchoata saeculi renuntiatione: quoniam mundanas conversationes tanquam malorum suorum gravamen exhorruit. Hinc quibusdam meritorum gradibus ascendens, ad perfectam atque aeternam Domini pervenit charitatem, quae in summo virtutum fastigio noscitur collocata; quod suo loco evidentius explicamus. Illud tamen aestimo commonendum, quod divina gratia concedente varia significatione meritorum et in istis psalmis quindecim gradus ponuntur, sicut in illo templo Jerosolymitano,
Abbreviated transcription (Latin):
gradalium . ẽ: quinum erus ꝑtin& ad re¬
surrectionẽ dñi xp̃i. dequo omninolo¬
cuturus ẽ. indicans nouũ testamentũ.
ad quod hȩc p̃dictamysteria referuntur :
salo monis nom̃ conftat adscriptum
ut utraq sibi assonare cognoscas¬
DIUISIO PSALM

Expanded text:
gradalium est, qui numerus pertinet ad regradalium est, qui numerus pertinet ad resurrectionem Domini Christi, de quo omnino locuturus est: indicans Novum Testamentum, ad quod haec praedicta mysteria referuntur. Estamentorum Salomonis nomen constat ascriptum, ut utraque sibi assonare cognoscasDivisio psalm
Abbreviated transcription (Latin):
uam bene septimꝰ iste gradalium
infiguram ueteris testam̃ti. pri¬
tiãq populis salutarẽ larigiendã ẽ
p̃cinnuit : Vt oc do adas eẽs in reliqͥs
quã ad resurrectionẽ dñi ꝑtinere
prȩdixim. Nam & distinctionẽ hanc
sequens tituł manifestat. Scribitur
enim canticũ graduũ salomonis:
Salomon autẽ inter prȩtatur pacificus.
quod nomen ad dñm xp̃m maxime ꝑ¬
tin&. qui mundum reconciliauit dõ.
turã ꝓph&iam. sed ipsũ fructũ uentris
mo ꝑ decadas totius operis noui & uete¬
ris testam̃ti indicia continere. Hinc
autẽ ꝑ singula rẽnumerum eadẽ fuis se
declarata
ixim nonuacare quod & istititulo.
salomonis quoq: nom̃ adiunctũ .ẽ.
cuius int̃ prȩtatio in latina lingua pa¬
cificus .e. & cui aptius hocuocabulum
poterit conuenire. Nisiquipopulum
circũ cisionis & p̃putii unitatis gratia
colligauit. & quasi angularis lapisue¬
nientes ad se diuersos parietes stabilita
Additur quoq qđ octauus usq ad finẽ

Expanded text:
uam bene septimus iste gradalium in figuram Veteris Testamenti prititiamque populis salutarem largiendam esse praecinuit, ut ogdoas esset in reliquis, quam ad resurrectionem Domini pertinere praediximus. Nam et distinctionem hanc sequens titulus manifestat; scribitur enim Canticum graduum Salomonis. Salomon autem interpretatur pacificus, quod nomen ad Dominum Christum maxime pertinet, qui mundum reconciliavit Deo, qturam prophetiam, sed ipsum fructum ventris rimo psalmo per decadas totius operis Novi et Veteris Testamenti indicia contineri; hic autem per singularem numerum eadem fuisse declarataiximus non vacare quod et isti titulo Salomonis quoque nomen adjunctum est, cujus interpretatione in Latina lingua pacificus est. Et cui aptius hoc vocabulum poterit convenire, nisi qui populum circumcisionis et praeputii unitatis gratia colligavit; et quasi angularis lapis venientes ad se e diverso parietes stabilitat. Additur quoque quod octavus usque ad finem
Abbreviated transcription (Latin):
icendo non ne tuds: ostendit
dequo superius quis dicebat
Tureuera dnẽ. perduces ad regna
tua : qui nos fecistidamnare simula¬
cra ut prosit nobis tesecutos. quem
euidenter agnouimus solum creato¬
rem nostrum solum debere esse
propitium Dicitenim qui reppu¬
listinos id est amalo proibi isti: ne
innr̃a uoluntate uersaremur
erronei Repulit enim dñs aregi¬
one peruersa: quem dignatur per¬
ducere addogmata. xpiana. Sicut
& in primo uersu huiuspsalmi dic¬
tum est Ds reppulistinos & destruc¬
sistinos iratus es & misertus es nobis
Sequitur & non egredieris ds̃ in
uirtutibus nostris Sensus. talis ẽ:
Quamuis in futuro demis ericordiȩ
tuȩ spemagna letemur : tamen in
presenti sȩculo non itanos cernimus
adiuuari. ut aduersarios nostros.
teopitulante uincamus. Haec cum
nonfiant sed magis afflictionibus
exponamur saestimant inimici. quod
non egrediaris inuirtutibus nostris.
Verum ista dissimulatio: salutaris
& gloriosa probatio est: Sicut apłs¬

Expanded text:
icendo, Nonne tu, Deus? ostendit e quo superius, quis, dicebat. Tu revera, Domine, perduces ad regna tua, qui nos fecisti damnare simulacra, ut prosit nobis te secutos, quem evidenter agnovimus solum Creatorem nostrum, solum debere esse propitium. Dicit enim: Qui repulisti nos, id est a malo prohibuisti, ne in nostra voluntate versaremur erronei. Repulit enim Dominus a religione perversa, quem dignatur perducere ad dogmata Christiana, sicut et in primo versu hujus psalmi dictum est: Deus, repulisti nos et destruxisti nos: iratus es, et misertus es nobis. Sequitur, Et non egredieris, Deus, in virtutibus nostris. Sensus talis est: quamvis in futuro de misericordiae tuae spe magna laetemur, tamen in praesenti saeculo non ita nos cernimus adjuvari, ut adversarios nostros, te opitulante, vincamus. Haec cum non fiant, sed magis afflictionibus exponamur, aestimant inimici, quod non egrediaris in virtutibus nostris. Verum ista dissimulatio salutaris et gloriosa probatio est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
enim uota fidelium. haec desi deria
simplicium xpĩanorum : ut in illa so
Illauota exponit quaesuperius dix̃.
Ildest quaedistinxerunt labi amea.
Fi deles enim quam uis in afflictione
sint positi. sicut iobfuit. dnm̃ laudan
& sesemper accusant. Ideoq probantus
distinguere uota labussuis. qui adu¬
bium non est diuisum eẽ quodhuma¬
nitati inputatur. & diuinitati semper
offertur. Etrespicebeatam tolerantiȩ
scĩtatẽ : ut illa seuota laudis dicat redde¬
re post resurrectionem. quae intribu¬
latione continuit: quando frequenter
carnis in becillitate peccatur. & dolori¬
bus uicta plerumq nonsinitur anima.
probabilia complere disposita. Hic
autem di munere tanta copia caritatis
ostenditur. ut aduersa omã superasse

Expanded text:
enim vota fidelium, haec desideria enim vota fidelium, haec desideria simplicium Christianorum, ut in illa socIlla vota exponit, quae superius dixit, id est quae distinxerunt labia mea; fideles enim quamvis in afflictione sint positi sicut Job fuit, Dominum laudant, et se semper accusant. Ideoque probantur distinguere vota labiis suis, quia dubium non est divisum esse quod humanitati imputatur, et Divinitati semper offertur. Et respice beatam tolerantiae sanctitatem, ut illa se vota laudis dicat reddere post resurrectionem, quae in tribulatione concinuit, quando frequenter carnis imbecillitate peccatur, et doloribus victa plerumque non sinitur anima probabilia complere disposita. Hic autem Dei munere tanta copia charitatis ostenditur, ut adversa omnia superasse
Abbreviated transcription (Latin):
Refrigerium estenim post urentes curas.
delectabilis &amoena sȩcuritas
quam in illa retributione suscipiunt.
qui pati pro dnĩ nomine meruerunt
rum singularem. Dicit enim cor¬
pus eius. indomo ipsius sẽfeliciter in¬
traturum: Idest in illa futura hierusa¬
lem. ubi non holo causta pecudum.
sed puritas quęritur animarum. Et
intende qm̃ sicut tribus uersibus supe¬
rioribus ꝑoenas martyrum dix̃: ita
nunc aliis quattuor usq ad finem di¬
uisi onis commemorat bonabeatorũ.
ut fideles induris afflictionibus robo¬
rar&. quibus tanta prȩmia pollicetur
Holochaustum enim dicitur totum
incensum. Et quia sesuperius exami¬
natum. ignedixerat sicut argentum :
iuste seholocaustũ oblaturum dicit
hocest purgatam delictis animã suam:
Sequitur. reddam tibi uotam ea. Id est
ut laudestuas subperpetuitate decantẽ:
&cumangelis & potestatibus. thronis
& dominationibus hrmnum miseri¬
cordiȩtus semper edicam: haec sunt

Expanded text:
Refrigerium est enim post perurentes curas Refrigerium est enim post perurentes curas delectabilis et amoena securitas, quam in illa retributione suscipiunt qui pati pro Domini nomine meruerunt.rum singularem. Dicit enim corpus ejus in domum ipsius se feliciter intraturum, id est in illam futuram Jerusalem ubi non holocausta pecudum, sed puritas quaeritur animarum. Et intende quoniam sicut tribus versibus superioribus poenas martyrum dixit, ita nunc aliis quatuor usque ad finem divisionis commemorat bona beatorum; ut fideles in duris afflictionibus roboraret, quibus tanta praemia pollicetur. Holocaustum enim dicitur totum incensum. Et quia se superius examinatum igne dixerat sicut argentum, juste se holocaustum oblaturum dicit, hoc est purgatam delictis animam suam. Sequitur, reddam tibi vota mea, id est ut laudes tuas sub perpetuitate decantem, et cum angelis et potestatibus, thronis et dominationibus hymnum misericordiae tuae semper edicam. Haec sunt
Abbreviated transcription (Latin):
humiliati. ut diabolicam superbi am.
cum mundi ipsius delectatione respue¬
rent Nam cum dicit. posuisti tribu¬
lationes indorsonrõ: significat corpo
NOS IN RE ERI GERIUM
Inposuisti dicit. utomã ipsius uolun¬
tate facta fuisse constarent. sicut dic̃
dñs pilato: Non haberes potes tatem
inme. nisi tibi data fuiss& desuper:
Sequitur hom ines. ut in tellegeres pec¬
catores: Quilppe: quipersecutionib
sacuis scõs martyres diuersis cruciati¬
bus affligebant: super capitanrã.
hocest utlares. eis potestatem: capita¬
lemmnos ferre sententiam. Ad didit
transiuimus perignem &aquam. Quod
utiq factumest quando alios martrrũ
ignis assumpsit. alios aqua deuorauit.
& perdiuersa elementia mors eorum
probatur impleta. Sequitur sȩculi
illius beata promissio. & induxistinos
inrefrigerium: Vtista omã quȩ inmẽ¬
brissuis patiebatur ecclesia. non ad
detestabilem poenam. sed adqui etis
beatitudinem cognosceres eẽ collata.

Expanded text:
humiliati, ut diabolicam superbiam humiliati, ut diabolicam superbiam cum mundi ipsius delectatione respuerent. Nam cum dicit: Posuisti tribulationes in dorso nostro, significat corpornos in refrigerium. Imposuisti, dicit, ut omnia ipsius voluntate facta fuisse constaret, sicut dicit Dominus Pilato: Non haberes potestatem in me, nisi tibi data fuisse desuper . Sequitur, homines, ut intelligeres peccatores, quippe qui persecutionibus saevis sanctos martyres diversis cruciatibus affligebant. Super capita nostra, hoc est, ut dares eis potestatem capitalem in nos ferre sententiam. Addidit, transivimus per ignem et aquam, quod utique factum est, quando alios martyrum ignis absumpsit, alios aqua devoravit, et per diversa elementa mors eorum probatur impleta. Sequitur saeculi illius beata promissio, et induxisti nos in refrigerium, ut ista omnia quae in membris suis patiebatur Ecclesia, non ad detestabilem poenam, sed ad quietis beatitudinem cognosceres esse collata.
Abbreviated transcription (Latin):
confessione tolerantiã beatȩ passionis
indulg& . Nonenim illenos probando
nouit. sed prȩsciendo cognoscit. Secun¬
tur diuersȩ martyrum poenȩ. Igne
enim caritatis examinatur beata con¬
scientia: quaetantum xpĩ dnĩ am ore
succenditur. ut urendum flammarũ
tormenta uincantur: Sediste ignis
non consumptorius. sed purgatorius ẽ.
Daturenim argenti exemplum. quod
igne ideo decoquitur. utpurius inde.
reddatur: lacer& enim argenti massa¬
cum sordibus suis. nisi magnicaloris.
beneficio natiua inquinam enta depo
Induxistinos inlaqueum. idest intra¬
Irenos fecisti custodiaecaten as. quas
martrres sustinere meruerunt: Laque¬
us qui non deciper& sed probar& Qui
corpus quidem necter &. sed animae
uincula dissoluer&. Quinon adreatũ
perducer&. sed absoluti onis dona
prȩstar&. Addidit posiustitribulati¬
ones indorsonrõ Vi delic& uerbera.
quȩ & paulus pertulit. & reliqua fide¬
lium turba sustinuit: Ad hoc uerberib:

Expanded text:
confessione tolerantiam beatae passionis confessione tolerantiam beatae passionis indulget. Non enim ille nos probando novit, sed praesciendo cognoscit. Sequuntur diversae martyrum poenae. Igne enim charitatis examinatur beata conscientia, quae tantum Christi Domini amore succenditur, ut urentium flammarum tormenta vincantur. Sed iste ignis non consumptorius, sed purgatorius est. Datur enim argenti exemplum, quod igne ideo decoquitur, ut purius inde reddatur. Jaceret enim massa argenti cum sordibus suis, nisi magni caloris beneficio nativa inquinamenta deponInduxisti nos in laqueum, id est intrare nos fecisti custodiae catenas quas martyres sustinere meruerunt. Laqueus qui non deciperet, sed probaret: qui corpus quidem necteret, sed animae vincula dissolveret; qui non ad reatum perduceret, sed absolutionis dona praestaret. Addidit, posuisti tribulationes in dorso nostro; videlicet verbera quae et Paulus pertulit, et reliqua fidelium turba sustinuit. Ad hoc verberibus
Abbreviated transcription (Latin):
in dnõxpõ nec sine uera diuinitate hu¬
manitas. nec sineuera credatur huma
unc enumerat quibus excausis
misericordiadnĩ prȩdicetur
Duo sunt istĩsacramenta. liberationis
nostrȩ. Primum quod nos permunus
baptis matis ducitaduitam. Non enim
illuc nostris meritis peruenimus. sed
ipsius beneficio miserationis adtra¬
himur. Deide nen os exinde permit¬
tat expelli. qui grauibus uitius probam̃
onerati. Ipse enim nos ponit aduitam.
qui dix̃ egosum uia ueritas &uita.
Ipse gressus nrõs nonsinit commoueri.
quimanum suam petro nemergeretus
extendit. Et necrederes otiosa ista dici:
aquibus periculis liberata fuerit. subt̃
EXA MINATUR ARGENTUM
Lactenus singulari nu mero prophe¬
tasse uidetur ecclesia. nuncplura¬
literloquitur exmembrissuis Perhos
tres uersus exponens: fideles dnĩ quan¬
tis tribulationibus affligantur Pro¬
barinos facitds̃. quando perdiuers a
genera temptationum. prosui nominis

Expanded text:
in Domino Christo nec sine vera divinitate huin Domino Christo nec sine vera divinitate humanitas, nec sine vera credatur humanri pedes meos. Nunc enumerat quibus ex causis misericordia Domini praedicetur. Duo sunt ista sacramenta liberationis nostrae: primum quod nos per munus baptismatis ducit ad vitam; non enim illuc nostris meritis pervenimus, sed ipsius beneficio miserationis attrahimur. Deinde ne nos exinde permittat expelli, qui gravibus vitiis probamur onerati. Ipse enim nos ponit ad vitam qui dixit: Ego sum via, veritas, et vita . Ipse gressus nostros non sinit commoveri, qui manum suam Petro ne mergeretur extendit . Et ne crederes otiose ista dici, a quibus periculis liberata fuerit, subterexaminatur argentum. Hactenus singulari numero prophetasse videtur Ecclesia; nunc pluraliter loquitur ex membris suis, per hos tres versus exponens fideles Domini quantis tribulationibus affligantur. Probari nos facit Deus, quando per diversa 216 genera tentationum pro sui nominis
Abbreviated transcription (Latin):
onsuetudo fragilitatis nr̃ȩ con¬
grua breuitate descriptaest
Qui adum talia facimus unde adirã
dnm̃ prouocemus. exaltamur in nobis¬
metipsis. petcatanrã magis defendere
cupientes. Sed hos prohib& inseipsos
exaltari. quos o port& humiles inueniri
Fi deles enim. non inse sed inxpo exalta¬
rioport&: ubi altitudo firma est &nũ¬
quam ruiturus ascensus
gentes mon & ut dm̃uerum consona
prȩdicatione glorificent. Sequitur
Et audite uocem laudis eius. Id est quȩ
dicit paterdefilio. fideli credulitate
suscipite. Uoxenim laudis ipsius est:
hicest filius m̃s dilectus in quo mihi bene
complacui Quam purissimis acdeuo¬
tis mentibus oport& audiri. ut unus
atq: idem credatur dñs xp̃s. qui ante
sȩcula expatre progenitus. ẽ. consubstan¬
tialis ipsi dexmaria uirgine procreatus
nobis dignatus est fieri in assumpta hu¬
manitate consimilis. Scã enim eccłã
inhacfide uiuit in hac fideproficit. ut

Expanded text:
Consuetudo fragilitatis nostrae conConsuetudo fragilitatis nostrae congrua brevitate descripta est, quia dum talia facimus unde ad iram Dominum provocemus, exaltamur in nobismetipsis, peccata nostra magis cupientes defendere. Sed hos prohibet in seipsis exaltari, quos oportet humiles inveniri. Fideles enim non in se, sed in Christo exaltari oportet, ubi altitudo firma est, et nunquam ruiturus ascensus.gentes monet ut Deum verum consona praedicatione glorificent. Sequitur, et audite vocem laudis ejus, id est quae dicit Pater de Filio fideli credulitate suscipite. Vox enim laudis ipsius est: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui. . Quam purissimis ac devotis mentibus oportet audiri, ut unus atque idem credatur Dominus Christus, qui ante saecula ex Patre progenitus est consubstantialis ipsi, et ex Maria Virgine procreatus, nobis dignatus est fieri in assumpta humanitate consimilis. Sancta enim Ecclesia in hac fide vivit, in hac fide proficit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ficabat fluenta secureposse transire
& ad paenitentiae tutissima peruenire
undenecesse fuit. ut ecclesia cumscĩs
uiris inidipsum sedicer& eẽ. laetaturã
ubi est gaudii nostrifons & salutis aet̾nȩ
origo preparata. Quoduero ait ibi ini¬
dipsum. interpropriascripturae diui¬
NABITUR INUIRIUTESURINAETER NI
OCULIEIUS SUPERGENTES RESPICIUNT
Exposuit quod dixerat laetabimur
inidipsum scilic& quidominatur
inuirtutesua in aeternum. Dominari
enimpossunt & principes terrarum.
sed non inuirtutesua neq inaeternum.
Quapropter haec duo addita sunt. ut
omni potentis regis uirtus possit osten¬
di Etne promissi ones prędictas in a¬
nesputar&. adhuc caecagentilitas.
Addidit. oculieius supergentes respi¬
ciunt. Vt quod illȩ perse uidere non po¬
terant. aspectu ueriluminis intuerent᷑
afflatȩ. Oñsenim quos respicit inlumi¬
nat. quosuisitare disponit & liberat
QUIINIRA PROUOCANT NONEXAL¬
TENTUR INSEMETIESIS

Expanded text:
ficabat fluenta secure posse transire, ficabat fluenta secure posse transire, et ad poenitentiae tutissima pervenire. Unde necesse fuit ut Ecclesia cum sanctis viris in idipsum se diceret esse laetaturam, ubi est gaudii nostri fons et salutis aeternae origo praeparata. Quod vero ait ibi, in idipsum, inter propria Scripturae divinatur in virtute sua in aeternum, oculi ejus super gentes respiciunt. Exposuit quod dixerat, Laetabimur in idipsum; scilicet: Qui dominatur in virtute sua in aeternum. Dominari enim possunt et principes terrarum; sed non in virtute sua, neque in aeternum. Quapropter haec duo addita sunt, ut omnipotentis Regis virtus possit ostendi. Et ne promissiones praedictas inanes putaret adhuc caeca gentilitas, addidit, oculi ejus super gentes respiciunt, ut quod illae per se videre non poterant, aspectu veri luminis intuerentur afflatae. Dominus enim quos respicit illuminat; quos visitare disponit, et liberatQui in ira provocant, non exaltentur in semetipsis.
Abbreviated transcription (Latin):
aridam. quando hebrȩumpopulũ
per medios fluctus iter fecit habere
terrenum. Flumina transiuit pede.
quando iordane dextra leuaq: diuiso.
Interram repromissionis iudaicum
deduxit exercitum. Sed quȩrendum
est qur pluralinumero flumina po¬
suerit. dum legamus in ior dane tantũ¬
modo contigisse. Non in merito quia
lic& in ipsum solum modo contigerit.
frequenter tamen ibidem accidisse
monstratur. Nam & heliȩ illictalis
transitus fuit. ut discipulo ipsius rede¬
unte. similiter fluminis ipsius fluenta
patuerint. siue qui ascripturȩ diuinȩ
mos est. &unum proplurimis dicere.
& plurima unitatis nomine uocitare
Sequitur ibilaet abimur inidipsum
Hiciam sacramenta illorum operum
festinat ostendere. qui aineorum prȩ¬
figuratione ueraciter postlȩtatus. ẽ
populus xpĩanus. Nam quod gens
iudȩa permaria transiuit. sequens
xpi baptisma nuntiabat. Quod flu¬
mina sine altitudinis periculo siccis pe¬
dibus transmeauit. mundihu ius signi¬

Expanded text:
aridam, quando Hebraeum populum aridam, quando Hebraeum populum per medios fluctus iter fecit habere terrenum. Flumina pertransivit pede, quando Jordane dextra laevaque diviso, in terram repromissionis Judaicum deduxit exercitum. Sed quaerendum est ad quid plurali numero flumina posuerit, dum legamus in Jordane tantummodo contigisse? Non immerito, quia licet in ipso solummodo contigerit, frequenter tamen ibidem accidisse monstratur. Nam et Eliae illic talis transitus fuit, et discipulo ipsius redeunti similiter fluminis ipsius fluenta patuerunt . Sive quia Scripturae divinae mos est, et unum pro plurimis dicere, et plurima unitatis nomine vocitare. Sequitur, ibi laetabimur in idipsum. Hic jam sacramenta illorum operum festinat ostendere, quia in eorum praefiguratione veraciter post laetatus est populus Christianus. Nam quod gens Judaea per maria transivit, sequens Christi baptisma nuntiabat. Quod flumina sine altitudinis periculo siccis pedibus transmeavit, mundi hujus signi
Abbreviated transcription (Latin):
mentibus intueri: Quatinus quod
hebreopopulo infigura contigit. inse
cognoscant uerissime fuisse cõpletũ
Propriȩuero dictum est uenite. quasi
adhuc longepositis. quasi adhuc in
babrlonia ciuitate morantibus
Videtepositum est. idestlumine cor¬
dis agnoscite. Ceterum carnalibus
oculis uidere non poterant. quȩ cons¬
tabant eẽ. praeterita. Oper adñi. non
istadicit quȩ om̃s pariter uident. cęlũ
terram. mare & omã quaeineis sunt :
sed illa inuitat eos spetialiter intueri
quae fidelissimi spiritaliter agnouer̃
Hebrȩis fugientibus diuisum mare
patuisse. quad raginta annis popu¬
los ad saturitatem pastos inheremo
siccis pedibus transĩtum iordanis
Eluenta prȩbuisse & cetera quȩ iudş¬
is figuraliter contigerunt. Subiec̃
na monstrauit. Uerum quȩ sint ista
opera que uult gentes ad huc rudes
ETE LUAUNA PERERANSIBUNT EEDE
IBILAETABIMUR INIDIP SUM
sta sunt opera dĩ. quȩ superior uersus
admonuit. Conuertit mare in

Expanded text:
mentibus intueri; quatenus quod mentibus intueri; quatenus quod Hebraeo populo in figura contigit, in se cognoscant verissime fuisse completum. Proprie vero dictum est, Venite, quasi adhuc longe positis, quasi adhuc in Babylonia civitate morantibus. Videte positum est, id est lumine cordis agnoscite. Caeterum carnalibus oculis videre non poterant, quae constabant esse praeterita. Opera Domini non ista dicit quae omnes pariter vident, coelum, terram, mare et omnia quae in eis sunt; sed illa invitat eos specialiter intueri, quae fidelissimi spiritualiter agnoverunt, Hebraeis fugientibus divisum mare patuisse, quadraginta annis populos ad saturitatem pastos in eremo, siccis pedibus transitum Jordanis fluenta praebuisse, et caetera quae Judaeis figuraliter contigerunt. Subjecitna monstravit. Verum quae sint ista opera, quae vult gentes adhuc rudes et flumina pertransibunt pede: ibi laetabimur in idipsum. Ista sunt opera Domini, quae superior versus admonuit. Convertit mare in