comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit. Magnũ qͥppe donatiuũ sius militib attulit. qͦ
eos ñ solũ copiose ditauit. s etiã ad certandũ inuictissime con¬
fortauit. Attulit nãq donũ caritatis: q̃ ꝑduceret hoĩes ad c̃¬
sortiũ đitatis. Qd gͦ attulit erogauit. nec sibi aliqͥd minuit.
s mirabilit̾ ⁊ suoꝵ fideliũ pauꝑiẽ ditauit. ⁊ indeficientib
ꝗ̃ p̃cessit in rege: ipsa subsequent̾ refulsit in milite. O admmi¬
randa ubiq potentia saluatoris. o p̃dicanda indesinent̃ gr̃a
redeptoris. Ostendit in matre uirginitatis ęt̃nę mrracłm: de¬
monstrauit in martyre inuicte caritatis indiciũ. Integͥtas
qͥppe intemerata ꝑmansit in uirgine. dilectionis uestis inuic¬
ta ꝑseueraũ in martyre. Et sic̃ in matre dm̃ ñ potuit uir¬
ginitas uiolari : sic in martꝵ.ris m̃te ñ potuit xp̃i caritas
tanto seuientiũ agmine suꝑari. Te Quarta
Stephanꝰ gͦ ut nõis sui coronã meruisset acciꝑe caritatẽ ꝓ

Expanded text:
is militibus attulit, quo eos non solum copiose ditavit, sed etiam ad certandum invictissime confortavit. Attulit namque donum caritatis, quo perduceret homines ad consortium deitatis. Quod ergo attulit, erogavit: nec sibi aliquid minuit, sed mirabiliter et suorum pauperiem ditavit, et indeficientibus quae praecessit in Rege, ipsa subsequenter refulsit in milite. O admiranda ubique potentia Salvatoris! O praedicanda indesinenter gratia Redemptoris! Ostendit in matre virginitatis aeternae miraculum, demonstravit in martyre invictae caritatis indicium. Integritas quippe intemerata permansit in virgine, dilectionis virtus invicta perseveravit in martyre. Et sicut in matre Domini non potuit virginitas violari, sic in martyris mente non potuit Christi caritas tanto saevientium agmine superari. Stephanus ergo, ut nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ex dñi nc̃ sententia s ex genesis testimonio ẽꝓbat᷑: ubi accep¬
ta eiꝰ ã do narrant᷑ munera. Querimꝰ qͥs sit iste ⁊ acharias
filiꝰ barachię : qͥa multos legimꝰ ⁊acharias. Et ne lib̾a nobis
tͥbuat᷑ errors facultas. additũ ẽ. Quẽ occididistis int̾ tem¬
płu ⁊ altare. In diuersis diuersa legi. ⁊ debeo singłoꝵ opini¬
ones exponere. Alii zachariã filiũ barachiȩ dicunt. qͥ in

Expanded text:
batur, ubi accepta ejus a Domino narrantur munera. Quaerimus quis sit iste Zacharias filius Barachiae, quia multos legimus Zacharias. Et ne libera nobis tribuatur erroris facultas, additum est: Quem occidistis inter templum et altare. In diversis diversa legi, et debeo singulorum opinione
Abbreviated transcription (Latin):
da st̃ tał uirtꝰ. talisq tͥũphus. Haud uero uilib armis po¬
tuit p̃muniri: qͥ ãmultis ñ potuit suꝑari. Inuictę nãq
in eo enituit insigne uirtutis. q̃ nec frem̃tiũ seuiciã forimi¬
dauit. nec lapidantiũ ictib deuicta subcubuit. Usq ad¬
eo enĩ int̃ frem̃tes ꝑmansit int̾ritꝰ. ⁊ int̾ lapidũ fuit cru

Expanded text:
sque triumphus. Haud vero vilibus armis potuit praemuniri, qui a multis non potuit superari. Invictae namque in eo enituit insigne virtutis, quae nec frementium saevitiam formidavit, nec lapidantium ictibus devicta succubuit. Usque adeo enim inter frementes 556 permansit interritus , et inter lapidum fuit cr
Abbreviated transcription (Latin):
Si inqͥt dimiseritis: dimittet᷑ uob̃. Iã sepe dixi fr̃s. ⁊ frequen¬
tiꝰ dicere debeo: Nemo se circ̃ueniat. nemo se seducat. Qui
uel unũ hoĩem in ħ mundo zodio habęt. qͥc qͥd do in oꝑib
bonis obtulerit totũ ꝑdit: qͥa ñ m̃tit᷑ paulꝰ apłs dicens.
Si dedero om̃s facultates meas in ꝙbos pauꝑũ: ⁊ si tͣdidero
corpꝰ meũ ut ardeã caritatẽ aut̃ ñ habuero: nichil mͥ pro

Expanded text:
Si, inquit, dimiseritis, dimittetur vobis. Nam saepe dixi, fratres, et frequentius dicere debeo; nemo se circumveniat, nemo se seducat. Qui vel unum hominem in hoc mundo odio habet, quidquid Deo in operibus bonis obtulerit, totum perdit: quia non mentitur Paulus apostolus, dicens, Si dedero omnes facultates meas in cibos pauperum, et si tradidero corpus meum, ita ut ardeam; charitatem autem non habuero; n
Abbreviated transcription (Latin):
dabat iniicos. Ed enĩ dicebat cũ lapidaret᷑ Dñc ne statu¬
as illis ħ peccatũ. plus itaq tẽ illoꝵ dolebat peccata. qͥm sua
uulnera: płꝰ illoꝵ ĩpietatẽ. qͦm suã mortẽ. Et recte plꝰ. In il¬
iloꝵ qͥppe iniqͥtate erant multa q̃ p̾langi. in illiꝰ aut̃ morte
ñ erat. qͦd debuisset doleri. Illoꝵ ĩpietatẽ mors seq̃bat᷑ ętͣna.
huiꝰ aut̃ mortẽ uita ꝑpetua. Imitem᷑ gͦ in aliqͦ dilectissimi
fr̃s tanti magistri fidẽ: tã p̃dari martyris caritatẽ. Bili¬

Expanded text:
bat inimicos. quid enim dicebat, cum lapidaretur? domine, ne statuas illis hoc in peccatum. plus enim tunc illorum dolebat peccata quam sua uulnera, plus illorum impietatem quam suam mortem. et recte plus. in illorum quippe impietate erant multa, non erat quod debuisset doleri; illorum impietatem mors sequebatur aeterna, hujus autem mortem vita perpetua. Imitemur ergo in aliquo, dilectissimi fratres, tanti magistri fidem, tam praeclari martyris caritatem; dili
Abbreviated transcription (Latin):
ueridicꝰ p̃dicator. Cadens lum̃ corporis ĩpiꝰ ꝑdidit. surgens
lum̃ cordis iustificatꝰ accep̃. Coniunctꝰ ẽ itaq stephano. fac
tꝰ ouis ex lupo. Pt ecce nc̃ paulus cũ stephano lȩtat᷑. cũ stepha¬
no xp̃i claritate ꝑfruit᷑: cũ stephano exultat. cũ stephano

Expanded text:
veridicus praedicator. Cadens lumen corporis impius perdidit, surgens autem veridicus praedicator. Cadens lumen corporis impius perdidit, surgens autem lumen cordis justificatus accepit. Conjunctus est itaque Stephano, factus est ovis ex lupo. Et ecce nunc Paulus cum Stephano laetatur, cum Stephano Christi claritate perfruitur, cu
Abbreviated transcription (Latin):
uigilet in ore correptio: ut in corde ũ dormitet oratio. Ac
ꝑħ in utroq peccanti c̃sulte ęspicit᷑: ut dũ homo correptꝰ de
peccato c̃fundit᷑. ⁊ ã malis oꝑib separet᷑. ⁊ ꝑ orationẽ dõ mise
malo discedant.¶Presertĩ q̃mi in istis duob scĩs geminũ nob̾
monstrat᷑ salutis indiciũ. ut siqͥs bonꝰ.ẽ. imitet᷑ ꝑseuerantiã
caritatis in stephano. qͥ aut̃ malꝰ.ẽ. sectet᷑ exẽplũ c̃uersionis
in paulo. Et qͥ bonꝰ. ẽ. ȩqͥtatẽ usq infinẽ teneat: qͥ aut̃ malꝰ ẽ
quantotiꝰ ã sua ꝑũsitate discedat. Nec bonũ hoĩem p̃sũptio iꝰ¬
at ne cadat. malus conet᷑ ut surgat. lectio sexta.¬
Auisqͥs gͦ cũ malꝰ ẽ cũ saulo ꝓst̃nat᷑ in malo ut cũ paulo
erĩgatur in bono. qm̃ ⁊ ille cecidit mal ⁊ surrex̃ bonꝰ ꝓstrat᷑
ẽ iniq ⁊ erectꝰ ẽ. iustꝰ Cecidit seuissimꝰ ꝑsecutor: ⁊ surręxit

Expanded text:
vigilat in ore correptio, ut in corde non dormitet oratio. Ac vigilat in ore correptio, ut in corde non dormitet oratio. Ac per hoc, in utroque peccanti consulte prospicitur, ut dum homo correptus de peccato confunditur, et a malis operibus separetur et per orationem Deo misermalo discedant: praesertim quoniam in istis duobus sanctis geminum nobis monstratur salutis indicium: ut si quis bonus est, imitetur perseverantiam caritatis in Stephano; qui autem malus est, sectetur exemplum conversionis in Paulo: et qui bonus est, aequitatem usque ad finem teneat; qui autem malus est, quantocius a sua perversitate discedat; nec bonum hominem praesumptio juat ne cadat, malus conetur ut surgat. Quisquis ergo malus est cum Paulo prosternatur in malo, ut cum eo erigatur in bono: quoniam et ille cecidit malus, et surrexit bonus. Prostratus est iniquus, et erectus est justus; cecidit saevissimus persecutor, et surrexit
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ faciens ⁊ p̃sentib caritatẽ beatꝰ martx r exhibuit:
utile nunis exẽplũ posteris dereliqͥt. Bemonstraũ enĩ gemi
nã eccłastici dispensatoris industriã: ut corrigenđu cuiꝰ¬
libet peccantis errorẽ. ⁊ ñ desit in ore correctio. S ad dm
ꝓ eo supplex effundat᷑ oratio. ut qͥ malũ fac̃. ꝑ increpati¬
onẽ de malis oꝑib c̃fundat᷑. ⁊ ꝑ orationẽ apud đm adiuue¬
tur. Ac sic ipsa caritas. ⁊ in ore iustitiã sonet. ut errantẽ cor¬
rigat: ⁊ in corde patientiã seruet. ut ꝓ errante orationẽ pu¬
rõ affectu dilectionis effundat. Qui enĩ errantẽ ñ corripu¬
erit de negligentia iudicat᷑: qͥ aut̃ ꝓ eo ñ orauerit. de ꝑni¬
ꝓ animę salute corripit᷑. ñ asꝑnant̃ accipiat monita carita¬
tis: nec p̾sentẽ tͥsticiã suę uoluntatis attendat. s c̃sideret
tate feruere: existimet caritatẽ in corde frigessere. Dic enĩ

Expanded text:
Hoc autem faciens, et praesentibus caritatem beatus martyr exhibuit, et Hoc autem faciens, et praesentibus caritatem beatus martyr exhibuit, et utile nimis exemplum posteris reliquit. Demonstravit enim 557 nam ecclesiastici dispensatoris industriam: ut ad corrigendum cujuslibet peccantis errorem, et non desit in ore correptio, et ad Deum pro eo supplex effundatur oratio. Ut qui malum fecit, per increpationem de malis operibus confundatur, et per orationem apud Deum adjuvetur; ac sic ipsa caritas, et in ore justitiam sonet, ut errantem corrigat; et in corde patientiam servet, ut pro errante orationem puro affectu dilectionis effundat. Qui enim errantem non corripuerit, de negligentia judicatur; qui autem pro eo non oraverit, de o animae salute corripitur, non aspernanter accipiat monita caritatis; nec praesentem tristitiam suae voluntatis attendat, sed consideret tate fervere, existimet caritatem in corde frigescere. Sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
dantib int̃cessit. ne punirent᷑ Caritatis uirtute subnxxꝰ. uic̃
saulũ crudelit̾ seuientẽ ⁊ que̾ habuit in t̾ra ꝑsecutorẽ. in
celo meruit habere c̃sortẽ. Ipsa scã et indefessa caritas desi¬
derabut orando adqͥrere. qͦs neqͥuit monendo ẽuertere. Ne¬
q enĩ fr̃s existimandꝰ ẽ stephanꝰ tẽ imicos dilęxisse cũ ꝓ ipsi
oraret. Nñ dilexisse cũ eoꝵ incredulitatẽ arguendo corriꝑet.
Abfit ħ ab anima martyris: ad cęli palaciũ festinantis. Ipsa enĩ
scã karitas firmã seruaũ in oratione pacientiã: quę rigiła¬
dã tenuit in correctione censurã. Et iđo in oratione audiri
meruit lenitas. qͥa sine caritate ñ fuit in correptione seueri¬
tas. Ac ꝑħ siue orando. siue corripiendo caritatẽ beatꝰ stepha¬
nꝰ reseruaũ. qͥa utrobiq salutẽ errantiũ cogitaũ. Et indicio
sc̃ȩ̃ orationis ostendit: increpationẽ illã ñ fuisse odiis amoris.

Expanded text:
 Caritatis virtute subnixus, vicit Saulum crudeliter saevientem, et quem habuit in terra persecutorem, in coelo meruit habere consortem Ipsa sancta et indefessa caritas desideravit orando acquirere quos nequivit monendo convertere. Neque enim, fratres, existimandus est Stephanus tunc inimicos dilexisse cum pro eis oraret, et non dilexisse cum eorum incredulitatem arguendo corriperet. Absit hoc ab anima martyris ad coeli palatium festinantis. Ipsa enim sancta caritas firmam servavit in oratione patientiam, quae rigidam tenuit in correptione censuram. Et ideo in oratione audiri meruit lenitas, quia sine caritate non fuit in correptione severitas: ac per hoc, sive orando, sive corripiendo, caritatem beatus Stephanus reservavit, quia utrobique salutem errantium cogitavit, et indicio sanctae orationis ostendit increpationem illam non fuisse odii, sed amoris. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
homicida ẽ. Noc loco frẽm omnẽ hoĩem oportet intelligi
om̃s enĩ in xp̃o fr̃s sumꝰ. Nemo itaq sine caritate de uirgi¬
nitate p̃sumat. nemo de elemosynis: nemo de oratiõib
c̃fidat. qͥa qͣndiu inimicitiã in corde tenuerit. neq istis
neq aliis qͥb libet bonis oꝑib placare sibi dñm poterit.
S si uult sibi habere ꝓpieiũ dm̃. ñ dedignet᷑ audire c̃siliũ
bonũ. Audiat ñ me. s ipsũ dñm suũ. Ui inꝗtͥ offers munꝰ

Expanded text:
em hominem oportet intelligi: omnes enim in Christo fratres sumus. Nemo itaque sine charitate de virginitate praesumat, nemo de eleemosynis, nemo de jejuniis, nemo de orationibus confidat: quia quamdiu inimicitiam in corde tenuerit, neque istis, neque aliis quibuslibet bonis operibus placare sibi Dominum poterit. Sed si vult sibi habere propitium Dominum, non dedignetur audire consilium bonum. Audiat non me, sed ipsum Dominum suum: Si offe
Abbreviated transcription (Latin):
serit moriet᷑. Et tc̃ qͥdẽ unꝰ popłs crudiebat᷑ ad fidẽ. nc̃ uͦ
om̃s gentes uocant᷑ ad uitã. Uider̃ uenerabiles patres nr̃i
uinumera. magnaq mirabilia.: cęlũ illis angłicas rorauit
escas. dulcia pocła lapis durissimꝰ ministraũ: iordanis ꝑ¬
petẽ ineatũ suũ retorsit in fontẽ: ualidissum hostiũ muri
tubarũ strepitu corruer̃t. Sol qͦ ẽmoratꝰ in cęlo longiorẽ
tͥũphanti popło p̃stitit diẽ. Hoc uͦ nullis antea uidere scłis

Expanded text:
. Et tunc quidem unus populus erudiebatur ad fidem: nunc vero omnes gentes vocantur ad vitam. Viderunt venerabiles patres nostri innumera magnaque mirabilia. Coelum illis angelicas roravit escas; dulcia pocula lapis durissimus ministravit ; Jordanis perpetem meatum suum retorsit in fontem; validissimi hostium muri tubarum strepitu corruerunt; sol quoque commoratus in coelo longiorem triumphanti populo praestitit diem . Hoc vero nullis antea videre
Abbreviated transcription (Latin):
Creaturis sius dedit: ut qͦd ft̃ ħ generent. Creaturis sius dedit
ds. creaturis mortalib trenis dedit. donauit ut ħ qͦo ft̃. gene¬
udite quanta blasphemia sit. dicere unicũ filiũ dĩ alteriꝰ eẽ sub¬
stantiȩ. Prsus si ita÷: degener÷. Si dicas alicui filio hõĩs dege
pat̃ ipsiꝰ fortis ÷. ille timidꝰ ⁊ ignauꝰ. Quicũq illũ uiddĩt ⁊ uult
corriꝑe. attendens patrẽ ipsiꝰ uirũ fõertẽ qͥd dic̃ ei: Porro ua¬
de degener. Qͥd ÷ deigener: fortis uir fuit pat̾ tuus: ⁊ tu tuno¬
dax. ille tumidꝰ. tam̃ hõ ⁊ hõ. llitio gͦ degener ÷: ñ natura. Tu qnͣdi
degener. factus es dicis. s generatꝰ ÷. Istã blasphemiã qͥs ferat.Quali

Expanded text:
Creaturis suis dedit, ut quod sunt, hoc generent. Creaturis suis dedit Deus, creaturis mortalibus, terrenis dedit, donavit, ut hoc quod sunt geneAudite quanta blasphemia sit dicere, unicum Dei Filium alterius esse substantiae. Prorsus si ita est, degener est. Si dicas alicui filio hominis, Degpater ipsius fortis est, ille timidus et ignavus. Quicumque illum viderit, et vult corripere, attendens patrem ipsius virum fortem, quid ei dicit? Porro vade, degener. Quid est, degener? Fortis vir fuit pater tuus, et tu timodax, ille timidus: tamen homo et homo. Vitio ergo degener est, non natura. Tu quando dic non jam natus, degener factus est dicis; sed generatus est. Istam blasphemiam quis ferat? Quali
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ad pacientiã p̃paremꝰ . ⁊ in om̃ib malis hõib medicoꝵ ui¬
cẽ agere stuideamꝰ. ⁊ ñ ipsos hoĩes. s ipsoꝵ maliciã odio habea

Expanded text:
nostrum ad patientiam praeparemus, et in omnibus malis hominibus medicorum vinostrum ad patientiam praeparemus, et in omnibus malis hominibus medicorum vicem agere studeamus, et non ipsos h
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ illiꝰ ꝑuenires. Eͦd gͦ aliꝰ sustinet ꝓpt̾ substantiã t̾rę¬
nã: tu sustine ꝓpt̾ uitã ęt̾nã. Conuncim᷑ enĩ certissima ra¬
tione: qͥa ꝓpt̾ dm̃ possumꝰ qͥdẽ s nolumꝰ unurias sustinere
Peniq si nobis aliqͣ potens ꝑsona iniuriã faciatꝰ. si nos etiam
in facie maledicat: nec respondere aliqͥd asꝑũ. ñ dicã siucem
reddere audemꝰ. Quareꝰ  Ne ab illa ꝑsona potente. ad huc
maiora qͦm ꝑtulimꝰ patiam᷑. qͦd a nob̾ extorquet hois tinor.
forte inferior uel leuẽ nob̾ c̃tumeliã fecerit. qͦsi fera bes¬
tia sine ulla patientia. ac sine aliqͣ dĩ ẽtẽplatione c̃surgimꝰ: &
aut in p̃senti nr̃am iniuriã iundicamꝰ: aut certe ad maiorẽ
ꝑsona nob̾ iniuriã intulit patient̃ accipimꝰ. qͣndo inferior.
nimio furore succendim᷑: qͥa ibi timuimꝰ hoĩem.: hic dm̃ time¬
re nolumꝰ. Unde gͦ nos fr̃s qͣntũ possumꝰ cũ di adiutorio cor

Expanded text:
go alius sustineret propter substantiam terrenam, tu sustine propter vitam aeternam. Convincimur enim certissima ratione quia propter Deum possumus quidem, sed nolumus injurias sustinere. Denique si nobis aliqua potens persona injuriam faciat, si nobis etiam in facie maledicat; nec respondere aliquid asperum, non dicam vicem reddere audemus; quare? ne ab illa persona potente adhuc majora quam pertulimus patiamur. Quod 206 a nobis extorquet hominforte inferior vel levem nobis contumeliam fecerit, quasi ferae bese, sine ulla patientia ac sine aliqua Dei contemplatione consurgimus; et aut in praesenti nostram injuriam vindicamus, aut certe ad majorem persona nobis injuriam infert, patienter accipimus; quando inferior, nimio furore succendimur? Quia ibi timuimus hominem; hic Deum timere nolumus. Unde rogo vos, fratres, quantum possumus, cum Dei adjutorio cor
Abbreviated transcription (Latin):
ue iuberet᷑. Notantũ ꝓpt̾ inisteriũ qͦs diximꝰ. uerũ etiã ut dñs ali¬
bi conceptꝰ alibi natꝰ insiiantis sibi herodis furorẽ faciliꝰ euadẽt.
si bethleemitis parentib parentib nasceret᷑. sigurã eoꝵ subitã cal¬
lidꝰ scrutator potuisset hab̃e suspectã. pͣsertĩ cũ eos de styrpe da¬
uid unde xͦ erat futurꝰ. cuncti genꝰ ducere nossent. cui dauo ipse
suo ⁊ noĩe. ⁊ patͥa. ⁊ officio testimoniũ ꝑhibet. Dauid qͥppe manu
fortis siue desidabilis int̾p̃tat᷑: nom̃ qͥdẽ inde mutuans. qͦd ⁊ gigan¬
tẽ foetit᷑ ftͣuerit. ⁊ pulcher aspectu decoraq facie fuerit. S altiori
mx. sterio illũ de sua domo ac familia nasciturũ. pͣfigurans. qͥ singula¬
rit᷑ mundi pͥncipẽ debellaret. speciosus forma p̃ filiis hominũ: ⁊ ipse
in bethleẽ natꝰ. ⁊ intellectualiũ pastor ouiũ. ħ: sĩpliciũ rector animar

Expanded text:
ire juberetur. Non tantum propter mysterium quod diximus, verum etiam ut Dominus alibi conceptus, alibi natus, insidiantis sibi Herodis furorem facilius evaderet. Qui si Bethleemitis parentibus nasceretur, fugam eorum subitam callidus scrutator potuisset habere suspectam, praesertim cum eos de stirpe David, unde Christus erat futurus, cuncti genus ducere nossent. Cui David ipse, suo et nomine et patria, et officio, testimonium perhibet. David quippe, manu fortis, sive desiderabilis, interpretatur. Nomen quidem inde mutuans, quod et gigantem fortiter straverit, et pulcher aspectu decoraque facie fuerit; sed altiori mysterio illum de sua domo ac familia nasciturum praefigurans, qui singulariter mundi principem debellaret, speciosus forma prae filiis hominum , et ipse in Bethleem natus et intellectualium pastor ovium, hoc est simplicium rector animar
Abbreviated transcription (Latin):
çȩloꝵ. Et subito facta ÷ cũ angło multitudo militię glestis. lau¬
dantiũ dm̃ ⁊ dicentiũ. Gła in altissimis dõ: ⁊ in t̾ra pax hoĩb bon
uoluntatis. Ulno eugłizante nuntio natũ in carne dđm̃. mox multi¬
tudo miliciȩ cȩlestis aduolans. consono in laudẽ creatoris ore prũ¬
pit: ut ⁊ sui sic̃ semꝑ obseqͥi deuotionẽ xp̃o ĩpendat. ⁊ nos suo parit̾
instituat exeplo: quotiens ł aliqͥs łaliqͥs frum sacre eruditionis u̾b
insonuerit. ł ipsi lecta siue audita quę pietatis st̃ ad mentẽ reduxeri¬
mꝰ. dõ statĩ laudes ore. corde. ⁊ oꝑe reddendas. Et bene chorꝰ adueniens
angłoꝵ militię &elestis uocabulũ accipit. qͥ ⁊ duci illi potenti illi po¬
tenti in p̃lio. qͥ ad debellandas aerias potestates apparuit. humilit̃
obsecundat. ⁊ ipse potestates easdẽ contrarias ne mortales tantũ tẽ¬
ptare ualeant. qͣnͣtũ uolt̃: fortit̾ armis cȩlestib ꝑturbat. Nã sic̃

Expanded text:
 laudantium Deum et dicentium: Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Uno evangelizante nuntio natum in carne Deum, mox multitudo militiae coelestis advolans, consono in laudem Creatoris ore prorumpit, ut sui sicut semper obsequii devotionem Christo impendat, et nos suo pariter instituat exemplo, quoties vel aliquis fratrum sacrae eruditionis verbis insonuerit, vel ipsi lecta sive audita quae pietatis sunt ad mentem reduxerimus, Deo statim laudes ore, corde et opere reddendas. Et bene chorus adveniens angelorum militiae coelestis vocabulum accipit, qui et duci illo potenti in praelio, qui ad debellandas aereas potestates apparuit, humiliter obsecundat, et ipse potestates easdem contrarias, ne mortales tantum tentare valeant quantum volunt, fortiter armis coelestibus proturbat. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
les st̃. Ille crẽscit. qr ille senescit. Nã ꝑ naturã hõ pat̾. ꝑ naturã ut
dni ñ genuit minorẽ: s ꝑ ętatẽ. Uis nosse qr ꝑ naturã ñ genuit
minorẽ.Expecta. crescat. ⁊ patͥ erit ȩqͣlis. Puer enĩ paruus. ł cres¬
cendo ꝑuenit ad magnitudinẽ patͥs sui. Tu aut sic dicis minorẽ
filiũ dĩ natũ. ut ñuquã crescat. ⁊ ad sui patͥs magnitudinẽł
crescendo ꝑueniat. Iã filiꝰ hoi̾s natꝰ ex hoĩe. meliore conditione¬

Expanded text:
per naturam, ut dixi, non genuit minorem; sed per aetatem. Vis nosse quia per naturam non genuit minorem? Exspecta, crescat, et patri erit aequalis. Puer enim parvulus vel crescendo pervenit ad magnitudinem patris sui. Tu autem sic dicis minorem Dei Filium natum, ut nunquam crescat et ad sui Patris magnitudinem vel crescendo perveniat. Jam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ etiã dĩ filius diceret᷑. Ideo gͦ pulere diuina scͥptura si¬
liũ hõis ad dexterã dĩ puatͥs stare memorauit: ut ad c̃fun¬
denda iudeoꝵ incredulitatẽ ille martyri ostenderet᷑ in
cęlo. qͥ ã ꝑfidis negabat᷑ in mundo.⁊ illi testimoniũ cęles¬
tis ueritas daret: cui fide t̃rena ĩpietas derogarat. Unde
licet iuxta psalmũ qͥ lectꝰ ẽ. p̃ciosa.ẽ. in c̾spectu dñi mors
scõꝵ eiꝰ. s si qͥd tam̃ distare int̾ martyres potest᷑. p̃cipuus
uidet᷑ eẽ qͥ pͥmꝰ ẽ. Nã cũ sc̃s stephanꝰ ab apłis diaconꝰ ordi¬
natꝰ sit: apłos ipsos beata ac tͥũphali morte p̃cessit. ac sic
qͥ erat inferior ordine. pͥmꝰ factꝰ ẽ passi one: ⁊ qͥ eratꝰ disci

Expanded text:
esse etiam dei filius diceretur. ideo ergo pulchre diuina scriptura filium hominis ad dexteram dei patris stare memorauit, ut ad confundendam Iudaeorum incredulitatem ille martyri ostenderetur in caelo, qui a perfidis negabatur in mundo, et illi testimonium caelestis ueritas daret, cui fidem terrena impietas derogaret, unde, licet iuxta psalmum, qui lectus est, pretiosa sit in conspectu domini mors sanctorum eius, si quid tamen distare inter martyres povidetur esse qui primus est. Nam cum S. Stephanus ab apostolis diaconus ordinatus sit, apostolos ipsos beata ac triumphali morte praecessit: ac sic, qui erat inferior ordine, prior factus est passione; et qui erat disci
Abbreviated transcription (Latin):
bramꝰ: qͥa uirginitatis integͥtas. ⁊ in conceptu clausa. ⁊ in
Erat enĩ iã unicꝰ patͥ qͥ unice natꝰ ẽ matͥ. ⁊ ipse factus ẽ in
matre. qͥ sibi fecerat. matrẽ. Sẽpiternꝰ ex patre. hodiernꝰ
ex matre: pꝰ matrẽ de matre factus ẽ ante omĩa. De patu
ñ factꝰ s natꝰ: sinc qͦ patͣ nũquã fuit. sine qͦ mat̾ nũquã
fuisset. Eccc subito secretũ uirginis ineffabilis potentia
penetraũ. itrat artifex mundi angustias uentͥs hum
tis : potentia maiestatis. Hs̃ pendet ad ub̃a. pannoꝵ uili
ũ squalore contegit᷑. durissum suffert p̾sepis angustias.
pͣsepe splendidũ. in qͦ ñ solũ iacuit fenũ animaliũ. s

Expanded text:
runt: quod virginitatis integritas et in conceptu clausa, et in Erat enim jam unicus Patri, qui unicus natus est matri: et ipse est factus in matre, qui sibi fecerat matrem; sempiternus cum Patre, hodiernus ex matre: post matrem de matre factus, ante omnia de Patre non factus: sine quo Pater nunquam fuit, sine quo mater nunquam fuisset.penetravit. Intrat Artifex mundi angustias ventris humtis potentia majestatis, Deus pendet ad ubera genitricis. Pannorum vilium squalore contegitur, durissimi suffert praesepis angustias, praesepe splendidum, in quo non solum jacuit fenum animalium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniȩ subiectos. s fidei ablatione signare pͣcep̾: eiuites inqͥens in
mundũ uniu̾sũ. p̃dicate eugłm om̃i creature  qͥ credidĩt ⁊ bapti¬
t ibant om̃s: ut ꝓfiterentꝰ᷑ singłi in suã ciuitatẽ. Hc̃ erim tp̃rib
habitũ censũ: etiã iosephus illustͥs hebreoꝵ historiogͣphus in octa¬
uo decimo antiqͥtatũ libro. ħ mͦ cõmemorat. Cyrinꝰ aut̃ uir unꝰ
ex consensu curię romane ꝑ singłos magistͣtꝰ usq ad gͣdũ consulat᷑
ascendens. ꝑ cet̾a qͦ honorabilis. cũ paucis sy riã uenit. ã cesare uis
dare gentib missus: ⁊ censor simul patͥmonioꝵ futurꝰ Itaq qͦs ait
hȩc descͥptio pͥma facta ÷ a p̃side sẏrię eyrino. significat hanc des
t̾raꝵ sepe legunt᷑ fuisse descͥpte. ł certe pͥmo tẽ cȩpisse. qnͣ cx rinꝰ¬
syriã missus÷. Quomͦ aut̃ tẽ ĩꝑante augusto ⁊ cirino p̃sidente i

Expanded text:
pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecipit. Euntes, inquiens, in pecuniae subjectos, sed fidei oblatione signare praecipit. Euntes, inquiens, in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. Qui crediderit et baptiEt ibant omnes, ut profiterentur singuli in suam civitatem. Hunc Cyrini temporibus habitum censum etiam Josephus illustris Hebraeorum historiographus, in octavo decimo Antiquitatum libro hoc modo memorat: Cyrinus autem vir unus ex consensu curiae Romanae per singulos magistratus usque ad gradum consulatus ascendens, per caetera quoque honorabilis, cum paucis Syriam venit, a Caesare jus dare gentibus missus, et censor simul patrimoniorum futurus. Itaque quod ait: Haec descriptio prima facta est a praeside Syriae Cyrino, significat hanc descterrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrinus
Abbreviated transcription (Latin):
gens cont᷑ gentẽ gladiũ. nec exercebunt᷑ ultͣ ad p̃liũ. domꝰ iacob
uenite ⁊ ãbulemꝰ in lumine dñi. Nsolũ autͣ hȩc noua mundi des¬
eͥptio illiꝰ sũmi regis aduentui testimoniũ ꝑhibelut. qͥ congͣgatos
ã mundi plagis om̃ib electos suos ętͣnȩ̨ beatitudinis albo conseri¬
beret: uerũ etiã eiꝰdẽ regni duces.qr ⁊ sui moderaminis pace iuua¬
bat. qr nimirũ cõpssis a pͣlioꝵ turbine gentib uniu̾sis. pdicaturo
orbi xͥ discipłos qͦlibet ꝓpt̾ u̾bũ ire uellent. ab ingruentiũ feruore
seditionũ tremenda. id̾ tp̃ris ut ita dixerĩ romani no̾i̾s u̾bra ꝑte¬
gelut.xiit gͦ edictũ ã cesare augusto. ut censũ ꝓfiteret᷑ umiu̾sus
orbis: qr iminebat edictũ regis.xͥ. qͦ salutẽ consequeret᷑ uniu̾sus orbiꝰ
ui uocabulũ augusti ꝑfectissime cõplens. ut pote suos ⁊ augescere
desid̾ans. ⁊ ipse augere sufficiens. censorib suę ꝓfessionis ñ ablatione

Expanded text:
acob venite, et ambulemus in lumine Domini . Non solum autem haec nova mundi descriptio illius summi regis adventui testimonium perhibebat, qui congregatos a mundi plagis omnibus electos suos aeternae beatitudinis albo conscriberet, verum etiam ejusdem regni duces, quieta sui moderaminis pace juvabat, quia nimirum, compressis a praeliorum turbine gentibus universis, praedicaturos orbi Christi discipulos, quolibet propter verbum ire vellent, ab ingruentium fervore seditionum, tremenda id temporis ut ita dixerim Romani nominis umbra protegebat. Exiit ergo edictum a Caesare Augusto, ut censum profiteretur universus orbis, quia imminebat edictum Regis Christi, quo salutem consequeretur universus orbis. Qui vocabulum Augusti perfectissime complens, utpote suos et augescere desiderans, et ipse augere sufficiens, censoribus suae profectionis, non ablatione
Abbreviated transcription (Latin):
fine scłoꝵ recreati. Ao quã nimirũ quitatẽ pacis. ⁊ qͥetis ire. ⁊ deuo¬
ta regi nr̃o thesaura ferre ÷: crescentib cotidie uirtutis ac fidei pro¬
fectib. suꝑnę lucis q̃ sint gaudia ȩt̾na specłari. ⁊ ꝓhis ao qͥrendis
ꝓsꝑa mundi simul ⁊ adu̾sa contẽp̃nere:⁊ his adqͥsit̾is. mundatos nõ
ab onĩ inqͥnamento carnis ⁊ sp̃c. p̾ciosiꝰ auro do munꝰ offerre. So si
ctiã genꝰ nũmunatis qͦd cesari pendebat᷑ diligentiꝰ inspexerimꝰ. ñ
parũ nob̃ deuotioniᷤᷤ ⁊ ipsũ mandare ꝓbabimꝰ. qͦd ñ aliunde meliꝰ ꝗͣ
de ipso eugłio querere ⁊ inuenire ualemꝰ: uͥ tẽptantib se de tͥbuto. e¬
sari reddendo. dñs ait. ostendite mͥ nũmisma census. At illi inqͥt

Expanded text:
mirum civitatem pacis et quietis ire et devote regi nostro thesaurum referre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus supernae lucis, quae sunt gaudia aeterna, speculari, et pro his acquirendis, prospera mundi simul et adversa contemnere, et his acquisitis, mundatos nos ab omni inquinamento carnis et Spiritus pretiosius auro Deo munus offerre . Quod si etiam genus numismatis quod Caesari pendebatur diligentius inspexerimus, non parum nobis devotionis et ipsum mundare probabimus, quod non aliunde melius quam de ipso Evangelio quaerere et invenire valemus, ubi tentantibus se de tributo Caesari reddendo, Dominus a
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ds̃ ⁊ hõ nascit᷑ : uire hõib pax ⁊ dõ gła canitur. Głificant angłi
dm. ꝓ nr̃ã redẽptione in carnatũ : qr dũ nos conspiciunt recipi.
suũ gaudent numerũ ĩpleri. Optant pacẽ hõib. qr qͦs infirmoᷤ
priꝰ abiectosq despexerant. nascente in carne dño. iã sotios uene¬
rant᷑. Qui cũ pacẽ hoĩb poset̃. expont̃ ⁊ qͥb. uidelicet bonę uolun¬
ratis. ħ÷ eis qͥ suscipiunt natũ xp̃m: ñ aut̃ herodi. pontificib
⁊ phariseis. ceterisq antichristis. qͥ eiꝰ natiuitate audita turbati
st̃ eũq quantũ ualuere gladiis insecuti. H enĩ pax ĩpus dicit
dñs. Pax aut̃ multa diligentib nom̃ tuũ dñe: ⁊ ñ÷ illis scan

Expanded text:
omino gloria canitur. Glorificant angeli Deum pro nostra redemptione incarnatum, quia dum nos conspiciunt recipi, suum gaudent numerum repleri: optant pacem hominibus, quia quos infirmos prius abjectosque dispexerant, nascente in carne Domino, jam socios venerantur. Qui, cum pacem hominibus poscunt, exponunt, et quibus, videlicet bonae voluntatis, hoc est, eis qui suscipiunt natum Christum, non autem Herodi, pontificibus et Pharisaeis, caeterisque Antichristis, qui ejus nativitate audita, turbati sunt, eumque, quantum valuere, gladiis insecuti: Non est enim pax impiis, dicit Dominus , Pax autem multa diligentibus nomen tuum, Domine, et
Abbreviated transcription (Latin):
sine imagine priꝰ appareret. s nascit᷑ cũ imagine sua: ⁊ tam̃ unago ab
illo. ñ illud ab imagine. Hascit᷑ gͦ cũ imagine sua: ⁊ simul eẽ incipiunt
uugultũ ⁊ imago eiꝰ. Nũqͥdñ fateris imaginẽ eẽ de illo uirgulto: ñ uir¬
gultũ de imagine. Genitã gͦ de illo iuigulto confiteris imaginem.
taq ⁊ generans ⁊ qͦd genitũ ÷. simul eẽ cepert᷑. Eigo coeua st̃: si sẽꝑ uir¬
gultũ. ⁊ imnago de uirgulto. Qdͦ aut̃ de alio ÷: utiq natũ:. Pot̃ gͦ sẽꝑ
tẽ generans. ⁊ sẽꝑ cũ illo qͦd de illo natũ ÷. Ibi enĩ estu abamꝰ. ibi la¬
borabamꝰ. qͦmͦ untelligeret᷑ sẽpit̾na natiuitas. Ergo filiꝰ dĩ scdm ħ dr̃¬

Expanded text:
sine imagine prius appareret; sed nascitur cum imagine sua: et tamen imago ab sine imagine prius appareret; sed nascitur cum imagine sua: et tamen imago ab illo, non illud ab imagine. Nascitur ergo cum imagine sua, et simul esse incipiunt virgultum et imago ejus. Numquid non fateris imaginem esse de illo virgulto, non virgultum de imagine genitum? Ergo de illo virgulto confiteris imaginem. Itaque et generans, et quod genitum est, simul esse coeperunt. Ergo coaeva sunt. Si semper virgultue generans, et semper cum illo quod de illo natum est. Ibi enim aestuabamus, ibi laborabamus, quomodo intelligeretur sempiterna nativitas. Ergo filius Dei secund
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib S qr dictꝰ filiꝰ ⁊ imago patͥs: accipiamꝰ ⁊ hinc aliquã similitu¬
in reb longe differentib: ut pͣlocuti sumꝰ. Imago existit de spe¬
culo: hõis intuentis speđm. ħ nob̾ pot̾ su lffragari ad euidentiã
rei huiꝰ: quã explicare uttũq conam᷑. Et ẽnĩ dr̃ mͥ. Ille qͥ attendit
specłm. iã utiq erat.: ⁊ iã natꝰ erat. Existit unago.mox ut aspector
extiterit. Nã ille qͥ inspic̃ erat: ⁊ antequã accederet ad specłm. ¶d gͦ
inueniemꝰ unde possimꝰ eruere talẽ similitudinẽ: sic̃ erumꝰ de ig¬
ne. ⁊ splendore.Faciamꝰ ħ animo. facile nostis. quẽ admodũ cor aqͥ¬
uidet ibi imaginẽ suã. Ponamꝰ gͦ aliqͥd natũ suꝑ aquã: uelut uirgu¬
tũ aut herbã. Honne cũ imagine sua nascit᷑ Oox ut incipit existe¬
re. incip̃ cũ illo existere imago eiꝰ. nͣ p̃cedit nascendo imaginẽ suam.
Imͥ ostendit᷑ natũ eẽ aliqͥd suꝑ aqͣm. ⁊ p̾ea apparusse imaginẽ eiꝰ: cũ illus

Expanded text:
o Patris, accipiamus et hinc aliquam similituin rebus longe differentibus, ut praelocuti sumus. Imago existit de speculo hominis intuentis speculum. Non nobis potest suffragari ad evidentiam rei hujus, quam explicare utcumque conamur. Etenim dicitur mihi: Ille qui attendit speculum, jam utique erat, et jam natus erat. Existit imago mox ut aspector exstiterit. Nam ille qui inspicit, erat et antequam accederet ad speculum. Quid ergo inveniemus, unde possimus eruere talem similitudinem, sicut eruimus de igne et splendore? Faciamus a minimo. Facile nostis quemadmodum aqua corquam vel stat, videt ibi imaginem suam. Ponamus ergo aliquid natum super aquam, velut virgultum aut herbam, nonne cum imagine sua nascitur? Mox ut incipit existere, incipit cum illo existere imago ejus, non praecedit nascendo imaginem suam: non mihi ostenditur natum esse aliquid super aquam, et postea apparuisse imaginem ejus, cum illud
Abbreviated transcription (Latin):
states pastorib apparendo uenert̾. Uligilent itaq pastores nato
ta. uigilaturos in ȩccła pastores animaꝵ castaꝵ qͥb dicat᷑. Pasci¬
te qͥ in uob̃ ÷ gͣge̾ dĩ. Bene aut̃ uigilantib pastorib angłs appare

Expanded text:
states pastoribus apparendo venerunt. Vigilent itaque nato Domino pstates pastoribus apparendo venerunt. Vigilent itaque nato Domino panifestata vigilaturos in Ecclesia pastores animarum castarum. Quibus dicatur: Pascite, qui in vobis est, gregem Dei . Bene autem vigilantibus pas
Abbreviated transcription (Latin):
uigilias noctis supͣ gregẽ suũ. Et ecce angłs dñi astitit iuxta illos.
⁊ claritas dĩ cicu̾fulx̃ illos. Pulcherrima ratione dño nato pastores
uigilant. gͣgẽq suũ ab insidus noctis custodiendo defendt: ut iu¬
delicet etiã ꝑ ħ ostendat᷑ illud adeẽ tp̃s. qͦd uerꝰ ⁊ solꝰ bonꝰ pastor olim
ꝓmisit dicens. Ecae ego ipse reqͥrã oues meas. ⁊ uisitabo eas. sic̃ uisitat
⁊ caliginis. Et paulopꝰ. Et suscitab suꝑ eas pastorẽ unuĩ. qͥ piscat eaᷤ
seruũ meũ dauid: ⁊ cessare faciã bestiaᷤᷤ pessimas de t̾ra. ⁊ cet̾a qͣ mira¬
bilit̾ ãpħ̃a p̃dicta. mirabiliꝰ ã dño uidemꝰ ĩpleta. Meminit ⁊ mich
usq ad te uenient: ⁊ ueniet potestas pͥma regũ filis syon. Turrisqpe¬
gͣgis. ꝗͣ hebraice turris ader uocat᷑. mille circit᷑ passib ã ciuitate
bethleẽ ad orientẽ distat. uaticinio sui nois pastores hos multo
ante demonstrans: ad quã usq filię syon. angłice uidelicet pot̾¬

Expanded text:
igilias noctis supra gregem suum. Et ecce angelus Domini stetit juxta illos, et claritas Dei circumfulsit illos. Pulcherrima ratione Domino nato pastores vigilant, gregemque suum ab insidiis noctis custodiendo defendunt. Ut videlicet etiam per hoc ostendatur illud adesse tempus, quod verus et solus bonus Pastor olim promisit dicens: Ecce ego ipse requiram oves meas, et visitabo eas, sicut visitat ea, servum meum David, et cessare faciam bestias pessimas de terra , etc. Quae mirabiliter a propheta praedicta, mirabilius a Domino videmus impleta. Meminit et Michusque ad te venient, et veniet potestas prima, regnum filiae Sion . Turris quiGregis quae Hebraice turris Ader vocatur, mille circiter passibus a civitate Bethleem ad Orientem distat, vaticinio sui nominis pastores hos multo ante demonstrans, ad quam usque filiae Sion angelicae videlicet pote
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs ds̃ iħc filiꝰ dĩ unicꝰ. natꝰ de dõ patre sine aliqͦ matre¬
 natꝰ de uugine matre. sine hoĩȩ patre: audistis qͥd dhat
Ego ⁊ pat̾ unũ sumꝰ. Sic accipite. ħ credite: ut mere¬
amini intelligere. fides enĩ debet p̾cedere intellectũ. ut
sit intellectꝰ fidi p̃miũ. ꝓpħa enĩ aꝑtissime dixͣ. nͥ crediditis. ñ

Expanded text:
stus, Filius De. unicus, natus de Deo Patre sine aliqua matreet natus de virgine matre sine homine patre, audistis quid dixerit: Ego et Pater unum sumus. Sic accipite hoc, sic credite, ut mereamini intelligere. Fides enim debet praecedere intellectum, ut sit intellectus fidei praemium. Propheta enim apertissime dixit, Nisi credid
Abbreviated transcription (Latin):
coeuũ: eognosco hic coȩt̾nũ. Hic ȩqͣlitatẽ inuenio nat̾ę. ibi intelligo
eqͣlitatẽ substantię. Totũ gͦ ibi qͦd hic ex partib singłis. ⁊ reb sin¬
głis inuenit᷑. Totũ gͦ ibi simul. Et nͣ ħ solũ qͦd in creat᷑is. torũ inue¬
nio ibi. s tãquã in creatore: qͣnto ãpliꝰ qͦd hȩc uisibilia illa iniusibili.
hȩc tẽporalia illa ȩ̨t̾na: hȩc cõmutabilia. illa incõmutabilia: hȩc
corruptibilia. illa incorruptibilia.Postremo in ipso hoĩe ea qͣ in¬
menarrabiles: qͦd ex ħ loco scrupulosissimo ⁊ laboriosissimo infirmita¬
tẽ meã lib̃are dignatꝰ: petentib uob̃. Ante omĩa tam̃ seruate hoc
qͥcqͥd de creat᷑ã potuimꝰ colligere. aut sensu corporis aut cogitatio¬
ne animi: inenarrabilit̾ transcendere creatorẽ. S uis illũ mente
contingere : purga mentẽ. purga cor tuũ. Mundũ fac occłm: un¬
de illud qͥcqͥd ÷ possit attengi. Mundũ fac ocłm cordis. Beati enĩ

Expanded text:
i coaeteruum. Hic aequalitatem invenio naturae, ibi intelligo aequalitatem substantiae. Totum ergo ibi quod hic ex partibus singulis et rebus singulis invenitur. Totum ergo ibi simul, et non hoc solum quod in creaturis: totum invenio ibi, sed tanquam in Creatore, tanto amplius, quod haec visibilia, illa invisibilia; haec temporalia, illa aeterna; haec commutabilia, illa incommutabilia; haec corruptibilia, illa incorruptibilia. Postremo in ipso homine ea quae ininenarrabiles, quod ex hoc loco scrupulosissimo et laboriosissimo infirmitatem meam liberare dignatus est, petentibus vobis. Ante omnia tamen servate hoc, quidquid de creatura potuimus colligere, aut sensu corporis, aut cogitatione animi, inenarrabiliter transcendere Creatorem. Sed vis illum mente contingere? Purga mentem, purga cor tuum. Mundum fac oculum, unde illud quidquid est, possit attingi. Mundum fac oculum cordis: Beati enim
Abbreviated transcription (Latin):
desponsata. s ab alio fecundata. ꝑ singłas sui partes ꝙͣ unã catho¬
licã faciunt. p̃p̃osito sibi pontifici uisibilit̾ uingit᷑. s in uisibili spẽ
sc̃ĩ uirtute cumulatꝰ᷑. Unde ⁊ bene ioseph auetꝰ int̾p̃tat᷑: indicans
nimirũ ħ uocabulo. qͦd instantia magist᷑ loquentis nil ualet. siñ
augmentũ suꝑni uiuaminis ut audiat᷑ acceꝑit. Qd aut̃ filiũ suũ
pͥmogenitũ maria peꝑisse descbit᷑. ñ uxta heluidianos accipien¬
dũ ÷. alios qͦ filios eã ꝓcreasse: qͣsi nequeat pͥmogenitꝰ dici. nͥ qͥ hube¬
at fr̃s. sic̃ ñ uingenitꝰ nͥ qͥ caret fr̃ib solet apellari. Quia rtestimo¬
niũ legis ⁊ aꝑta ratio declarat. om̃s unigenitos etiã pͥmogenitos
genitũ pꝰ quẽ alii. s omnẽ ante quẽ nullꝰ ẽ uulua ꝓcesserit. deniq

Expanded text:
desponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes quae unam cathodesponsata, sed ab alio fecundata, per singulas sui partes quae unam catholicam faciunt, praeposito sibi Pontifici visibiliter jungitur, sed invisibili Spiritus sancti virtute cumulatur. Unde et bene Joseph auctus interpretatur. Indicans nimirum hoc vocabulo quod instantia magistri loquentis nil valet, si non augmentum superni juvaminis ut audiatur acceperit. Quod autem filium suum primogenitum Maria peperisse describitur, non juxta Helvidianos accipiendum est, alios quoque filios eam procreasse, quasi nequeat primogenitus dici, nisi qui habeat fratres, sicut non unigenitus nisi qui caret fratribus, solet appellari. Quia enium legis, et aperta ratio declarat omnes unigenitos, etiam primogenitos,genitum post quem alii, sed omnes antequam nullus e vulva processerit. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ panis int̾p̃tat᷑ Ipse nãq ÷. qͥait. Ego sũ panis uiuꝰ: qͥ de olo descen¬
di. Locꝰ gͦ in qͦ dñs nasceret᷑. domꝰ panis ante uocatꝰ÷: qr futurũ p¬
fecto erat. ut ille ibi ꝑ materiã carnis appareret. qͥ electoꝵ mentes
int̾̃na sacietate reficeret. S usq hodie. ⁊ usq ad consũmationẽ scłi
dñs in nazaret concipi. nasci in bethleẽ ñ desinit: cũ qͥlibet audien¬
tiũ u̾bi flore suscepto domũ se ęt̾ni panis efficit. cotidie in utero
uuginali ħ ÷ in animo credentiũ ꝑ fidẽ concipit᷑. ꝑbaptisina gig¬
nitur: cotidie dĩ genitͥx ȩccła suũ comitata doctorẽ diruta mundi¬
nę conu̾sationis qͦs galilea sonat. in ciuitatẽ uida confessionis ui¬
delicet ⁊ laudis ascendens. censũ suȩ deuotionis ȩt̾no regi ꝑsoluit.
Quȩ in explũ beatȩ sẽꝑ uirginis mariȩ nupta simul ⁊ inmacłata
concip̃ nos iuirgo de spũ. parit nos uirgo sine gemitu: ⁊ qͣsi alii qͥdẽ

Expanded text:
 qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nasceretur domus panis ante vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed usque hodie, et usque ad consummationem saeculi, Dominus in Nazareth concipi, nasci in Bethleem non desinit, cum quilibet audientium, verbi flore suscepto, domum se aeterni panis efficit. Quotidie in utero virginali, hoc est in animo credentium per fidem concipitur, per baptisma gignitur. Quotidie Dei genitrix Ecclesia suum comitata doctorem, de rota mundanae conversationis quod Galilaea sonat, in civitatem Juda, confessionis, videlicet, et laudis ascendens, censum suae devotionis aeterno regi persolvit. Quae in exemplum beatae semper virginis Mariae nupta simul et immaculata, concipit nos virgo de Spiritu, parit nos virgo sine gemitu, et quasi alii quidem
Abbreviated transcription (Latin):
frust᷑ angłs tanto lumine cinctꝰ apparuit. ut claritas dĩ pastores cir¬
cũfulsisse. ħ ÷ ex om̃i parte illoꝵ. indios luminis asꝑsisse dicat᷑. qͦs
nũquã in tota testam̃ti uet̾is serie totiens angłis apparentib ad un¬
git᷑. S mxstice p̾monuit. qͦd aꝑte pꝰea monuit apłs dicens. Nox
p̃cessit. dies aut̃ appinqͦuit. Abiciamꝰ gͦ oꝑa tenebraꝵ. ⁊ induamꝰ¬
nos arma lucis. sic: ut in die honeste ãbulemꝰ Et ħ uob̃ signũ. In
uenietis infantẽ pannis inuolutũ: ⁊ positũ in p̃sepio. Crebris infan
niis. ut nr̃is altiꝰ cordib qͦs ꝓ nob̾ sit factus infigat᷑: qr uidelicet
tandũ solertiꝰ qͦo signũ nati saluatoris datur. infantẽ nͣ tyro exoep¬
tũ ostro. s pannis squalentib inuolutũ. ñ in ornatis auro stͣtorus.
s in p̃sepib inueniendũ : ħ÷ nͣ tantũ humilitatis eũ ⁊ mortalitatiᷤᷤ
s ⁊ pauꝑtatis habitũ suscepisse ꝑ nob̾: qr cũ diues eẽt. pauꝑ factꝰ est

Expanded text:
frustra angelus tanto lumine cinctus apparuit, ut claritas Dei pastores circumfulsisse, hoc est, ex omni parte illorum radios luminis aspersisse dicatur, quod nunquam in tota Testamenti Veteris serie, toties angelis apparentibus, adjungitur. Sed mystice praemonuit, quod aperte postea monuit Apostolus, dicens: Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum et induamur arma lucis, sicut in dievenietis infantem pannis involutum, et positum in praesepio. Crebris infantniis, ut nostris altius cordibus quid pro nobis sit factus infigatur. Quia videlicet tandum solertius quod signum nati Salvatoris datur, infantem non Tyrio exceptum ostro, sed pannis squalentibus involutum: non in ornatis auro stratoriis, sed in praesepibus inveniendum, hoc est, non tantum humilitatis eum et mortalitatis, sed et paupertatis h
Abbreviated transcription (Latin):
secreta ista de sinu illiꝰ cordis hauriebat: ipse ait. Dil̃mi. filii dĩ su¬
mꝰ: ⁊ ñdũ apparuit qͥd erimꝰ. Scimꝰ qr cũ apparuerit. similes ei erimꝰ.¬
possumꝰ uidẽ u̾bũ dm. audiamꝰ u̾bũ carnẽ. Quia carnales facti su¬
mꝰ: audiamꝰ u̾bũ carnẽ factũ. Ido enĩ ueñ. ido suscep̃ infirinita¬
tẽ nr̃am : ut possis firmã locutionẽ caꝑe dĩ. portantis infirmitatẽ
tuã. Et uere dictũ ÷ lac. Lac enĩ dat paruulis: ut cibũ sapientię
det maiorib. Lactare patient᷑. ut auide pascaris. Qmͦ enĩ fit etiã
lac qͦ lactant᷑ infantes. Nne esca erat in mensa:  inualidꝰ ÷ infans.
ad comedendã escã ꝗ̃ in mensa ÷. Qd fac̃ mat᷑. Incarnat efcã: ⁊ con¬
fic̃ lac de ipsa. Confic̃ nob̃: qͦs caꝑe possimꝰ. Sic u̾bũ caro factũ:. ut
lacte paruuli nutͥrem᷑ : qͥ ad cibũ qͥdẽ eramꝰ infantes. Uerũ ħ int̃÷¬

Expanded text:
 secreta ista de sinu illius cordis hauriebat: ipse ait, Dilectissimi, filii Dei sumus; et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimpossumus videre Verbum Deum, audiamus Verbum carnem: quia carnales facti sumus, audiamus Verbum carnem factum. Ideo enim venit, ideo suscepit infirmitatem nostram, ut possis firmam locutionem capere Dei portantis infirmitatem tuam. Et vere dictum est lac. Lac enim dat parvulis, ut cibum sapientiae det majoribus. Lactare patienter, ut avide pascaris. Quomodo enim fit etiam lac, quo lactantur infantes? Nonne esca erat in mensa? Sed invalidus est infans ad comedendam escam, quae in mensa est: quid facit mater? Incarnat escam, et conficit lac de ipsa. Conficit nobis quod capere possimus. Sic Verbum caro factum est, ut lacte parvuli nutriremur, qui ad cibum quidem eramus infantes. Verum hoc int
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ ex duab istiᷤᷤ collatioi̾b ⁊ gen̾ib duob similitudinũ. fortassis
inuenimꝰ in creat᷑a qͦmͦ intelligamꝰ filiũ ⁊ coetͣnũ patͥ. ⁊ neqͦquã
minorẽ. s ñ illud possumꝰ inuenire in uno genere similitu dinũ.
ungamꝰ ãbo gn̾a. Quomͦ ãbo gn̾a: Unũ unde ipsi dant similitu¬
dines: ⁊ alt̾m unde nos dedimꝰ. Dedert̃ enĩ illi similitudines ex his

Expanded text:
inem fortassis invenimus in creatura, quomodo intelligamus Filium et coaeternum Patri et nequaquam minorem. Sed non illud possumus invenire in uno genere similitudinum: jungamus ambo genera. Quomodo ambo genera? Unum unde ipsi dant similitudines, et alterum unde nos dedimus. Dederunt enim illi similitudines ex his
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑ ĩplesse. Qui uidelicet ꝓpħa. cũ mystica dispensatione xͥuo
cẽ p̃cineret dicens. ⁊ erit in nouissimis dieb p̃paratꝰ mons domꝰ dñi
in u̾tice montiũ. ⁊ eleuabit᷑ suꝑ colles ⁊ fluent ad eũ om̃s gentes:¬

Expanded text:
videatur implesse. Qui videlicet propheta cum mystica dispensationem Chrivideatur implesse. Qui videlicet propheta cum mystica dispensationem Christi voce praecineret dicens: Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles
Abbreviated transcription (Latin):
AScitURꝰ in carne dĩ filiꝰ. sic̃ parentes sibi qͦs uoluit ⁊ locũ
natiuitati quẽ uoluit elegit. eosq ad ipsũ locũ priꝰquã
nasceretur qͦmͦ uoluit aduexit. ira etiã tprͣ qͦ uoluit
immo qͦ ipse qͦ ipse una cũ patre ⁊ spu scõ ã scłis disposuerat. ꝑq ho
ora ꝓpħaꝵ p̾dixerat mundũ ut saluaret intͣuit. Quomͦ enĩ de uir¬
sẽꝑ inuisere dignaret᷑ indicauit: iuxta qͦd ipse fidelib ꝓmittenᷤᷤ ait.
enĩ st̃ duo ł tres congͣgati in noĩe meo: ibi sũ in medio eoꝵ. Qd eni
maiꝰ regni qͥetissimi. ⁊ pulcherrimȩ quantõ ad hoĩes potuit eẽ
pacis indiciũ. quã una totũ orbẽ descͥptione concludi: eodẽ cunc¬
tos longe lateq mundi fines census ñmismate cõp̃hendiꝰ Cuiꝰ
actor ac mod̾ator augtꝰ tanta uxta fidẽ nistoriaꝵ duodecĩ anno
circa tp̃s natiuitatis dñice pace regnauit: ut tã forinsecis quã ciui¬
lib bellis toto orbe sopitis. spiritale ꝓpħȩ p̃sagiũ etiã ad luteram

Expanded text:
asciturus in carne Dei Filius sicut parentes sibi quos voluit, et locum nativitatis quem voluit, elegit, eosque ad ipsum locum priusquam nasceretur quomodo voluit advexit, ita etiam tempore quo voluit, imo quo ipse  praedixerat, mundum ut salvaret intravit. Quomodo enim de virsemper invisere dignaretur, indicavit. Juxta quod ipse fidelibus promittens ait: Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum . Quod enim majus regni quietissimi, et pulcherrimae, quantum ad homines, potuit esse pacis indicium, quam una totum orbem descriptione concludi, eodem cunctos longe lateque mundi fines census numismate comprehendi? Cujus auctor ac moderator Augustus, tanta, juxta fidem historiarum, duodecim annos circa tempus nativitatis dominicae pace regnavit, ut tam forinsecis quam civilibus bellis toto orbe sopitis, spiritale prophetae praesagium etiam ad litteram
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sidelib gͣgib p̾eẽ sollicite sciunt. Dũq ipsi pie suꝑ gͣge̾ uigilant.
diuina suꝑ eos grã largiꝰ corcat. Alit̃. Angłs mariã. angłs ioseph.
angłs pastores instruit: ⁊ concipiendũ. ⁊ conceptũ. ⁊ natuͣ cęli ciues
dñm testantꝰ᷑ : ut ⁊ mortales sufficient᷑ ĩbuant. ⁊ suũ auclori ser¬
uitiũ incessant̃ ĩpendant. Nã ⁊ in sequentib tẽptato. passuro. resur¬
genti. atq ad cȩlos ascendenti: seꝑ ad eẽ ꝑhibent᷑. Et tunuert̃ tuno¬
re magno. Et dix̃ illis angłs. Nolite timere. Eoce enĩ eugłiro uob̾ gau

Expanded text:
e super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. Aliter angelus Mariam, angelus Joseph, angelus pastores instruit. Et concipiendum, et conceptum, et natum coeli cives Dominum testantur, ut et mortales sufficienter imbuant, et suum auctori servitium incessanter impendant. Nam et in sequentibus, tentato, passuro, resurgenti atque ad coelos ascendenti, semper adesse perhibentur. Et timuerunt timore magno. Et dixit illis angelus: Noli