comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mereant᷑. Nã pͥost diẽ iudicii nullus erit augłs uut
hõ. nͥ aut ĩ regno dĩ aut ĩ inferno. Ita gͥ ⁊ peccatũ in.
fantũ minus ÷ ꝗͣ peccatũ ade: ⁊ nullus tam̃ sine
ila unuu̾sasi fatisfactioe saluat᷑. ꝑquã magnũ:
paruũ peccatũ dimittuut᷑ Cur aũ ñ sit sine il¬
la morte. &. qͦmͦ ꝑ illã sit salus hoĩnũ: ĩp̃fato li¬
Qͥppe si adã neqͥuisset ad eos qs gen̾at᷑us erat iustitiã
suã ꝓduce̾: neqꝗͣ posset eis suã ĩiusticiã tͣnsmitt̃e.
Quare qm̃ nullus pͦ adã filiis suis qͥuit suã uis¬
ticiã seruare: nullã iudeo rõnẽ cur ꝓximors parẽ

Expanded text:
mereantur. Nam post diem judicii nullus erit angelus aut homo, nisi aut in regno Dei, aut in inferno. Ita igitur et peccatum 105 infantium minus est quam peccatum Adae; et nullus tamen sine illa universali satisfactione sr peccatum. Cur autem non sit sine illa morte, et quomodo per illam sit salus hominum, in praefato liquippe si Adam nequivisset ad eos, quos generaturus erat, justitiam suam perducere, nequaquam posset eis suam injustitiam transmittere. Quare, quoniam nullus post Adam filiis suis quivit justitiam suam servare, null
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd nͥ subse. Qm̃ gͦ ꝓpagatio uiri de sola uͥgĩe
ita ñ ÷ nat᷑alis aut uołuntaria. s mirabilis. sic̃ illi
qͤ mulierẽ ꝓtulit de solo uiro. ⁊ sic̃ creatio uiri
de limo. palã ÷ qͥa nequaꝗͣ sub iacet legib ⁊ m̾itis
illiꝰ ꝓpagatiõis ꝗͣ ⁊ uolũtas ⁊ nat᷑a ꝗͣ uĩs discrete
oꝑantur. Aliud n ibi fac̃ uolũtas. aliud nat᷑a. Pa
adã : aut de adã. s euia de solo adã. ⁊ õs alii de adã.
potest ipse de eisdẽ ñ eẽ. Sic nãq expediebat. ũ qͥ
redẽpt᷑us erat genꝰ hominũ: eẽt ⁊ nasce̾t᷑ de patre
& matre oĩumꝰ. Qyomͦ aut̃ filiꝰ u̾ͥginis ñ subia
ceat peccato aut debito ade: sic quoq ñ difficile ĩ
telligere.Siqͥdẽ adã factꝰ ÷ iustꝰ ⁊liber apeceato ⁊ de¬
bito sepe fato ⁊ apena peccati. ⁊ beatꝰ ⁊ potẽs sẽꝑ¬

Expanded text:
pagatio viri de sola virgine, ita non est naturalis, aut voluntaria; sed mirabilis, sicut illa quae mulierem protulit de solo viro, et sicut creatio viri de limo; palam est quia nequaquam subjacet legibus et meritis illius propagationis, quam et voluntas et natura, quamvis discrete, operantur; aliud enim ibi facit voluntas, aliud natura: paAdam est, aut de Adam: sed Eva de solo Adam est, et omnes alii de Adam em et Eva est; non potest ipse de eisdem non esse. Sic namque expediebat ut qui redempturus erat genus humanum, esset et nasceretur de patre et matceat peccato, aut debito Adae, sic quoque difficile non est intelligere. Si quidem Adam factus est justus et liber a peccato et debito saepefato, et a poena peccati, et beatus pote s se
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: necesse ÷ omeiẽ hominẽ ĩeo natũ illo ñ dims¬
so dãpnari. Dixi ĩpotẽtiã habñdi iusticiã ñ ex¬
cusare ĩ iusticiã ĩ fantũ. Queret aliqͥs forsitan
dicẽs. Si ĩ infante peccatũ .i. ĩ uistitia ÷ ante bap¬
tismũ : nec excusat᷑ impotentia habendi iustitiã
sic̃ dicis.⁊ ĩ baptismo ñ remittit᷑ peccatũ nͥ quod̾¬

Expanded text:
tum, necesse est omnem hominem in eo natum, illo non dimistum, necesse est omnem hominem in eo natum, illo non dimisso, damnari. cusare injustitiam infantium. Quaeret ergo aliquis forsitan dicens: si in infante peccatum, id est injustitia, est ante baptismum; nec excusatur impotentia habendi justitiam, sicut dicis, et
Abbreviated transcription (Latin):
fionẽ nullo suo m̾ito s gr̃a sola ꝓuecti simł eri¬
men graue ĩ excusabilit̾ cõmictint. ⁊peo iuste de¬
iciunt᷑ ⁊ ĩseruitutẽ redigunt᷑. qͥs dicet filios qͦs
pͦ dãpnationẽ generãt eidẽm ñ debere subiacere
set uituti. s po̾tiꝰ ad bona qͤ parentes iuste ꝑdider̃t
gratis oportere restitui Tales st̃ pͥmi parentes.⁊⁊
filii eoꝵ qͦs iuste ꝓculpa sua de beatitudie ĩ mise¬
riã dãpnati ĩ eodẽ gen̾aut exilio. De similib itaq
simile debet. ẽẽ. iudiciũ: s de istis tanto districtius
reguũ celoꝵ admitit᷑: ⁊ oĩs qͥ dãpnat᷑ ab eo exelu¬
ditur. Quͦ ad mittit᷑: ꝓuehit᷑. adsimilitudinẽ angłor
ĩqͥb nullũ umꝗͣ fu̾it aut erit peccatũ. qd̾ fieri ne¬
qͥt. qͣ diu ĩ eo ÷ aliqua macula pecͥcati.Impossibile
itaq ÷ aliquẽ hõinẽ c̃ aliqͦ qͣuis paruo peccato salua¬
ri. Quare si qͦd drxi originale peccatũ ẽ. aliqͦd pecca¬

Expanded text:
ti, simul crimen grave inexcusabiliter committunt, et pro eo juste dejiciuntur, et in servitutem rediguntur, quis dicet filios, quos post damnationem generant, eidem non debere subjacere servituti, sed potius ad bona quae parentes juste perdiderunt, gratis oportere restitui? Tales sunt primi parentes, et filii eorum, quos juste pro culpa sua de beatitudine in miseriam damnati, in eodem generant exsilio. De similibus itaque simile debet esse judicium, sed de illis tanto districtius damnatur, ab eo excluditur. Qui vero admittitur, provehitur ad similitudinem angelorum, in quibus nullum unquam fuit aut erit peccatum, quod fieri nequit, quandiu est in eo aliqua macula peccati. Impossibile itaque est aliquem hominem cum aliquo, quamvis parvo, peccato, salvari. Quare si, quod dixi, originale peccatum est aliquod pecca
Abbreviated transcription (Latin):
t mͥ uidet᷑ depeceato qͥdẽ originali sic̃ ꝓposui suffici¬
ent̾ ostensũ ÷ qͦmͦ adhoĩnẽ de u̾giie cõceptũ nulla rõe
elescendere aparentib potuit: s potiꝰ iustꝰ ⁊ beatꝰ fieri roe
eeigente debuit. Quã obrẽ qũĩ de iusto patre seđm
iuinã. ⁊ de uista matre sedm humanã nat᷑am iustꝰ
abipsa origiẽ u̾ita dictũ sit natꝰ ẽ: ñ ĩcongrue pori
humana nat᷑a. nũꝗͣ ĩ illo sine diuina fuit. nec illiꝰ
aĩa ũꝙͣ aggrauata ꝯtͣ uolũtatẽ aut ullo mͦ ĩpedita
⁊ corpore cõr ruptibili. Que aĩa q̃m ipsa ĩmo¬
⁊u̾bũ dei ds una ꝑsona sẽꝑ
extitit. nũꝗͣ sine ꝑfecta iusticia ⁊ sapientia ⁊
potestate fuit. ꝗͣ sẽꝑ a se ipso ille scd̾m ꝑsonã sic̃
deus habuit. licet ĩ nat᷑is humana a diuina qd ha¬
buit acceꝑit. Altiorẽ aũ aliã rõnẽ qͦmͦ ds̃ assũpsit¬

Expanded text:
t mihi videtur, de peccato quidem originali, sicut proposui, sufficienter ostensum est quomodo ad hominem de Virgine conceptum nulla ratione descendere a parentibus potuit; sed potius justus, et beatus fieri, ratione exigente, debuit. Quamobrem, quoniam de justo Patre secundum divinam, et de justa matre secundum humanam naturam, justus ab ipsa origine, ut ita dictum sit, natus est; humana natura nunquam in illo sine divina fuit, nec illius anima unquam aggravata contra voluntatem, aut ullo modo impedita est corpore corruptibili. Quae anima, qbum Dei Deus, una persona semper exstitit, nunquam sine perfecta justitia, et sapientia, et potestate fuit, quam semper a seipso ille secundum personam, sicut Deus, habuit; licet in naturis humana a divina, quod habuit; acceperit: altiorem autem aliam rationem, quomodo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
originali peccato. ñ dãpnat᷑ ꝓpeccato ade s ꝓ suo. Nã si iͥp¬
se nͣ habe̾t suũ peccatũ. ñ dãpnaret᷑. Ita gͦ ñ portat
iniqͥtatẽ ade s suã: ꝗͣuis id̾õ dicat᷑ portare qr iniqͥtiᷤ
il liꝰ peccati istiꝰ causa fuit. Hec aũ causa q̃ fuit ĩ adã uͥ
ĩ fantes ĩ peccato nascant᷑ ñ ÷ ĩ aliis parentib: qr ñ ht̃
ĩ eis humana nat᷑a potestatẽ quẽ ad modũ dixi. ut
filii iusti ꝓpagarent᷑. Quare ñ ita seqͥt᷑ ũ ꝓpeccato illoꝵ
sit ĩ infantib peccatũ sic̃ ꝓpeccato ade. Oꝰriginale gͥ

Expanded text:
on pro peccato Adae, sed pro suo. Nam si ipse non haberet suum peccatum, non damnaretur. Ita ergo non portat iniquitatem Adae, sed suam, quamvis ideo dicatur portare, quia iniquitas illius peccati, istius causa fuit. Haec autem causa, quae fuit in Adam, ut infantes in peccato nascantur, non est in aliis parentibus, quia non habet in eis humana natura potestatem, quemadmodum dixi, ut filii justi propagentur. Quare non ita sequitur ut pro peccato illorum sit in infantibus peccatum, sicut pro peccato
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ irrationabile udebat᷑. ⁊ peccatũ aut penã pecci¬
ti ab ullis parentib ad illũ ꝑtalẽ ꝓpagationẽ de scẽde
& dm̃ sponte rationalẽ nat᷑am ĩiustãm aut nullaeᷤ
ꝓmerente ĩ iusticia miserã facẽ. Quaoruis g demũ
ea necessitãte factũ ÷ qͣsi depeccatrice parente iusta
les rõnabilit̾ generari ꝑ huiꝰ modi ꝓpagationẽ neqͥrer
s qͥa decebat u illiꝰ hominis cõcepͥtio de matre puris¬
sima fieret. Nempe decẽs erat ut ea puritate qua
maior sub d̾o neqͥt ĩcelligi uͥgo illa nteret: cui ds̃
pat̾ unicũ filiũ ꝗͤ de corde scio eqͣlẽ sibr genitũ t̾nqͥ¬

Expanded text:
pariter irrationabile videbatur, et peccatum aut poenam peccati ab ullis parentibus ad illum per talem propagationem descendere; et Deum sponte rationabilem naturam injustam, aut, nulla ejus promevente injustitia, miseram facere. CAPUT XVIII. te justa proles rationabiliter generari per hujusmodi propagationem nequiret: sed quia decebat ut illius hominis conceptio de matre purissima fieret. Nempe decens erat, ut ea puritate, qua major sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de co
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit. humana nat᷑a eruit᷑ ñ ꝑsatis factio ne
illiꝰ peccati ꝑ qͦd ĩ eadẽ mala ipła se pcipitauit.
Dieet aliqͥs. Si ñ hñt singłi peceatũ ade qͦm̾ as¬
peccatore plꝰ quã debet s qm̃ nulsus potest᷑
reodere qntũ debet: solus xp̃c reddit põĩb qͥ¬

Expanded text:
incidit humana natura, eruitur; nisi pedem mala ipsa se praecipitavit. Dicet aliquis: Si non habent singuli peccatum Adae, quomodo aspeccatore plus quam debet. Sed quoniam nullus potest reddere quantum debet; solus Christus reddit pro
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ qͦ parentũ iniqͥtates similit deb̾e portare. aut
illiꝰ ñ debe̾. cõside̾t diligent̾ qr ñ portãt infãtes pecca¬
tũ ade s suũ. Nã aliud fuit ade peccatũ. ⁊ aliud ÷ pecca¬
tũ ĩ fantũ. qr differt̃. ũ dictũ : Illud .i. fuit causa.
istud ÷ effectũ. Adã caruit debita iusticia. ñ qͥa aliꝰ
s qͥa ipse deseruit. ĩfantes carẽt ñ qm̃ ipsi s qm̃ aliꝰ¬

Expanded text:
aliorum quoque parentum iniquitates similiter debere portare, aut illius non debere, consideret diligenter quia non portant infantes peccatum Adae, sed suum. Nam aliud fuit peccatum Adae, aliud est peccatum infantum; quia differunt, ut dictum est: illud enim fuit causa, istud est effectus; Adam caruit debita justitia, non quia alius, sed quia ipse deseruit. Infantes carent ea, non quoni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩ iiqͥtatili ꝯceptꝰ sũ. ⁊ ĩpeccatis ꝯcepit me m¬
t̃ mea: ñ si laboro qr ñ ĩdigeo. uͥ qͦd ñ potest q¬
pe capiat: s peto ũ qͦd breuit̾ dicã attendat.
Illi utiq qͥ hec dixerũt. aut uoluerũt ea ĩtell¬
gi de õi hominis semine. aut tantũ de illo q
cũ sensu seminat᷑ uoluptatis qͤ ñ eẽt nͥ britto
aĩaliũ si hõ ñ peccasset. At si de õi ħ senserun.
gͦ sem̃ de sola uirgine sĩptũ ĩmũdũ tãti u
mas seruert. qͦiꝰ ĩpiũ ÷ credere. Nõ itaq hoc de

Expanded text:
e mater mea : non hic laboro, quia non indigeo, ut quod non potest capere, capiat; sed peto ut quod breviter dicam, attendat. Illi utique qui haec dixerunt, aut voluerunt ea intelligi de omni hominis semine; aut tantum de illo quod cum sensu seminatur voluptatis, quae non esset nisi brutorum animalium, si homo non peccasset. At si de omni hoc senserunt; ergo semen de sola Virgine sumptum immundum tanti viri asseruerunt: quod impium est cred
Abbreviated transcription (Latin):
ħ mͦ ñ ÷ uisto iustior. nͥ qͥ uolĩttate magis aut
iappetit. aut uitat qd̵ debet. ita ñ : ĩiusto ĩustior
nͥ qͥ plus aut amat aut cõtẽpunt. qͦd ñdebet. Si gͥ
ĩfantes neqͤunt ostencli mox uͥ aĩam hñt aliꝰ alio
magis uł minꝰ uelle qͦd debẽt aut qͦd ñ debũt. ne¬
mo potest ꝓbare qd̃ in ĩfantib aliꝰ alio nascat᷑ iustior

Expanded text:
 est justo justior, nisi qui voluntate magis aut appetit, aut vitat quod debet; ita non est injusto injustior, nisi qui plus amat aut contemnit quod non debet. Si igitur infantes nequeant ostendi, mox ut animam habent, alius alio magis vel minus velle quod debent, aut quod non debent; nemo po
Abbreviated transcription (Latin):
dona qͤ habebat. ac actͣhere mala qͦ ñ habebat. qͦ
ñ sertiando sibi bona cũ potuit. ita nulli alii
naluit eadẽ bona auferre atꝙ mala ĩ ferre. nͥ ñ
seruanda bona cui seruare quiuit. Seruare aũ
nulla p otuit ea bona nͥ illis quoꝵ gen̾atiois po¬
testatẽ uolũtati subditã accepit. Hulli gͥ ꝑsone ꝗͣ¬
uus de se ꝓpagate tͣnsmitt̾e mala pͣdicta potiut̃.
ĩeuiꝰ generatiõe nec nat᷑a illidata ꝓpagandi nec
re ade mala pͣdicta nulla ratiõe aut rectitu¬
dine ad hominẽ ꝯceptũ deuirgĩe ꝑ transeũt.
tem. Si diligent̾ puro ratiõis ĩtuitu sapientẽ
gi speculamͣ iusticiã: nimis ad surdũ ĩtelligi
t u ꝑ illud sem̃ qd ñ creata nat᷑a. ñ uolũtas c̾re¬
ate. ñ ulli data potestas ꝓduc̃ aut seminat.
gat: alieni peccati seu debiti siue pẽnȩ ad eun-¬
dẽ hominẽ necessitas ulla ꝑtͣnseat. ⁊ si ñ assu-¬
mat᷑ ĩ ꝑsonã d̾i.s ũ purꝰ hõ fiat. Nã eadẽ ipsa

Expanded text:
ona quae habebat, et attrahere mala quae non habebat, quam non servando sibi bona, cum potuit: ita nulli alii valuit eadem bona auferre, atque mala inferre, nisi non servando bona cui servare quivit. Servare autem nulli potuit ea bona, nisi illis quorum generationis potestatem voluntati subditam accepit. Nulli ergo s de se propagatae transmittere mala praedicta potuit in cujus generatione nec natura illi data est propagandi, necre Adae mala praedicta nulla ratione aut rectitudine ad hominem conceptum de Virgine pertranseunt.tem: si diligenter puro rationis intuitu sapientem Dei speculamur justitiam; nimis absurdum intelligitur ut per illud semen, non creata natura, nec voluntas creaturae, non ulli data potestas producit aut seminat; gat, alieni peccati seu debiti sive poenae ad eumdem hominem necessitas ulla pertranseat; etiamsi non assumatur in personam Dei, sed ut pur
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑ ĩsuis ĩfantib originalẽ ĩiusticiã leuiorẽ.
nec ĩ iusti ĩsuis sua ĩ iustĩcia gͣuiorẽ. Oͥ ꝑꝑ si parẽ-¬
tes ĩiusti nec num̾o nec magnitudĩe queunt
originale peccatũ suis ĩ fantib suo peccato au¬
gere. uidetur mͥ peccata parentũ pͦ adã ĩ infantũ¬
na parentũ. młta filiis ⁊ magna beneficia corporis

Expanded text:
ginalem injustitiam leviorem, nec injusti in suis sua injustitia graviorem. Quapropter si parentes injusti nec numero, nec magnitudine queant originale peccatum suis infantibus suo peccato augere, videtur mihi peccata parentum, post Adam, in infantuna parentum, filiis multa et magna beneficia corporis
Abbreviated transcription (Latin):
originale mũdꝰ ÷ apeccato. nec fuit solꝰ iut̾ hoẽs
filiꝰ uirginis ĩ ut̾o matris ⁊ nascens de matre
sine peẽcato. ⁊ aut ũ dãpnat᷑ ĩfans qͥ morit᷑ si ne
baptisiuo nullũ hñs peecitũ p̃t̾ originale aut
sine peccato dãpnat᷑. S nichil hoꝵ. aẽc ipimꝰ. Cre
om̃e peecatũ ⁊ ĩ iustitia. ⁊ originale pecontũ ÷ abso

Expanded text:
originale, mundus est a peccato: nec fuit solus inter homines filius Virginis in utero matris, et nascens de matre, sine peccato: et aut non damnatur infans qui moritur sine baptismo, nullum habens peccatum praeter originale; aut sine peccato damnatur. Sed nihil horum accipimus. Quare omne peccatum est injustitia, et originale peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ uolutas pusitatũ cursũ suũ oꝑaret᷑. Nat᷑a
leuia sursũ. gͣuia de orsũ tͣhit. t̾rã aliqͦndo uolun.¬
tate priꝰ colente ⁊ seminante. aliqndo nullo uolsꝰ¬
tatis oꝑe p̾cedente herbas ⁊ arbores ĩnumeras ꝓ¬
duc̃e. ⁊ eas fructificare facit. ⁊ alia młta q faciliꝰ
uisu ꝗͣ doctrina cognoscimꝰ. Uolũtati illa ĩput̃¬

Expanded text:
 suum operaretur. Natura levia sursum, gravia deorsum trahit: terram, aliquando prius voluntate colente et seminante, aliquanto nullo voluntatis opere praecedente, herbas et arbores innumeras producere et eas fructificare facit; et alia multa, quae facilius usu quam doctrina agnoscimus. Voluntati imput
Abbreviated transcription (Latin):
habe ꝗ deseriuit ⁊ aĩa que aggrauat᷑ corpore
qso corrũpit᷑ ne qͥt eã salte intellig̾e q̃ nec ser¬
naris nec haberi potest ñ ĩtellecta. Qua ꝑ̃ se
abhis necessitatib sem̃ assũptũ de ugiẽ łibe¬
nẽ ostendi poterio palã exit qr nullã pecciti
necessitatẽ trax̃. Eͦs ulla qͥde necestitas os huma¬
na nat᷑a sola ꝑse iusticiã recuꝑare neqͥt. ⁊ illa qua
corpꝰ qͦd corrũpit᷑ aggͣuat aĩam. ũ eandẽ iusticiã
nec acceptã ĩ etate ꝑfecta sine auxilio gr̃e serua¬
re. nec ĩ infantib saltẽ ĩtellige̾ queat ab illo sem̃e
sint aliene. facile mõstrari ualet ꝑunitatẽ ꝑso-¬
nalẽ assum̃tis.⁊ assũpte nat᷑e. si pri necessitas illa
mis parentib debitũ dubiũ ñ erit: si adebito pͥmoꝵ¬

Expanded text:
gravatur corpore quod corrumpitur, nequit eam saltem intelligere, quae nec servari potest nec haberi non intellecta. Quapropter si ab his necessitatibus semen assumptum de Virgine liberum ostendi poterit, palam erit quia nullam peccati necessitatem traxit. Quod illa quidem necessitas, qua humana natura sola per se justitiam recuperare nequit, et illa qua corpus quod corrumpitur aggravat animam, ut eamdem justitiam nec acceptam in aetate perfecta sine auxilio gratiae servare, nec in infantibus saltem intelligere queat, ab illo semine sint alienae facile monstrari valet per unitatem personalem assumentis et assumptae naturae: si prius necessitas illa mis parentibus debitum, dubium non erit; si a debito primo
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͥdẽ necessitate qͣ recuꝑare iustitiã ꝗͣ dese-¬
ruit humana nat᷑a ꝑse neqͥt. ⁊ de illa qͣua corpꝰ
qo corrũpit᷑ aggͣnat an̾imã ⁊⁊ maxime ĩuifantibi
illud liberari p̃osse qr hõ ille ds̃ eẽt. cõfidebã.
si priꝰ ab illo necessitas peccati ⁊ debiti ade
& ꝓ rimoꝵ parentũ rationabilit̾ alienaret᷑.
Incepi itaq querere qͦmͦ ualeret ħin telligi
de necessitate peccati ⁊ debiti ade: u̾de aliis
postea faciliꝰ qd querebã ĩueniret᷑. ⁊ habun¬
dante gr̃a iłłtꝰ de cinꝰ cõceptiõis agit᷑ mũditia.
factũ ÷ ũ ñ mͦ ab oĩ peccato ⁊ deb ito ⁊ uecessitib p̾s

Expanded text:
illa quidem necessitate, qua recuperare justitiam, quam deseilla quidem necessitate, qua recuperare justitiam, quam deseruit humana natura, per se nequit; et de illa, qua corpus, quod corrumpitur, aggravat animam, et maxime in infantibus, illud liberari posse, quia homo ille Deus esset, confidebam; si prius ab illo necessitas peccati et debiti Adae et proximorum parentum rationabiliter alienaretur. Incoepi itaque quaerere quomodo valeret hoc intelligi de necessitate peccati et debiti Adae; ut de aliis postea facilius quod quaerebam inveniretur: et abundante gratia illius de cujus conceptionis agitur , munditia factum est, ut non modo ab omni peccato, et debito, et necessitatibus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ eẽt potuit fieri de adã sine oi peccati cõtagiõe sic̃
dicis. cur necesse fuit qm̃ ĩcarnari. cũ aut̃ ꝑ unũ
talẽ qͥ eẽt sine oĩ peccato posset peccatores ds redune¬
re aut tot qͥt necessarii erãt ad ꝑficiendã suꝑnã ci-¬
uitatẽ hoĩes simili miracło faceres. Ađ̃ qͦd breuiter
respondeo. Id̾o ds̃ factꝰ: hõ. qͥa ñ suffice̾t ad redim̃¬
dos alios sicut ĩ sepe faco opꝰculo mõstratũ ÷: hõ
ñ dds̃. Iccirco ⁊̃ ñ fec̃ tot hoĩes tales qͦt necessarii erãt:
ne si nullꝰ de ꝓpagatiõe nat᷑ali saluaret᷑. frustra
nat᷑am illã ĩ aclã cõdidisse. ⁊ qͣsi ñ bñ fecisset cor-¬
rexisse uderet᷑ qͦd sũmȩ sapientiȩ ñ conuenit
de aliqͦ nat᷑a fac̾e. Nõ longe supͣ ĩuestigare ꝓposui
qͦmͦ sem̃ sũptũ de uirgiu̾e ĩ qͦ mõstratũ erat nullũ
eẽ peccatũ. liberũ a necessitatib p̃dictis ĩ qͥb om̃s
alios hoĩes ꝯcipi posuerã. posset ĩtelligi. Et de

Expanded text:
et, potuit fieri de Adam sine omni peccati contagione, sicut dicis, cur necesse fuit Deum incarnari; cum aut per unum talem, qui esset sine omni peccato, posset peccatores Deus redimere: aut tot, quot necessarii erant ad perficiendam supernam civitatem, homines simili miraculo facere? Ad quod breviter respondeo. Ideo Deus factus est homo, quia non sufficeret ad redimendos alios, sicut in saepefato opusculo monstratum est, homo non Deus. Idcirco etiam non fecit tot homines tales, quot necessarii erant: ne si nullus de propagatione naturali salvaretur, frustra naturam illam in Adam condidisse, et quasi non fecisset, correxisse videretur: quod summae sapientiae non convenit de aliqua natura facere. Non longe supra investigare proposui, quomodo semen sumptum de Virgine, in quo monstratum erat nullum esse peccatum, liberum a necessitatibus praedictis, in quibus omnes alios homines concipi posueram, posset intelligi: et de
Abbreviated transcription (Latin):
ĩsimilitudinẽ p̾uaricatioĩs ade. Multa qͦ alia legũ¬
tͣ qͤ magis adã quã euã criminari uident᷑. Qͦd ĩdõ
fieri existimo: qͥa illa duoꝵ copula tota ĩtelligit᷑
ĩ noĩe pͥncipał partis sic̃ sepe ꝑpartẽ totũ solẽt sig.¬
nificari. aut qm adã cũ costa suã ꝗͣuis e dificata in-

Expanded text:
udinem praevaricationis Adae . Multa quoque alia leguntur, quae magis Adam quam Evam criminari videntur. Quod ideo fieri existimo quia illa duorum copula tota intelligitur in nomine principalis partis; sicut saepe per partem totum solet significari: aut quoniam Adam cum costa sua, quamvis in
Abbreviated transcription (Latin):
alliget᷑ debito de qͦ agit᷑. ħõ i ĩde qͥa hõ ÷: nec qr
ꝑsona ÷. Nã succireo unꝰ qͥsq huiꝰ debiti reus :
debito astrictũ eẽ qͥa erat hõ ⁊ꝑsona. qͦd ÷ absur¬
seqͣret᷑ qr si nũꝗͣ peccasset adã: tam̃ qͥ de illo ꝓpaga¬
rent᷑ cũ ħ debito nascerent᷑. qͦd ĩpiũ ÷. ħõ ĩ cõitru¬
ũ ẽ. hic repetere qͦd iã supͣ dictũ ÷ cur scilicet
itnꝰ qͥsq peccato uł debito ade gͣuat᷑ ic circo qͥa
de illo ꝓpagat᷑: cũ eiꝰdẽ peccati cõsciꝰ ñ fuerit. Cũ¬

Expanded text:
alligetur debito, de quo agitur: non enim unde, quia homo est, nec quia persona est. Nam si idcirco unusquisque hujus debiti reus esdebito astrictum esse, quia erat homo et persona: quod est absursequeretur quia si nunquam peccasset Adam; tamen qui de illo propagarentur, cum hoc debito nascerentur: quod impium est. Non incongruum est hic repetere, quod jam supra dictum est: cur, scilicet, unusquisque peccato vel debito Adae gravetur, idcirco quia de illo propagatur; cum ejusdem peccati consci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniꝰ ĩ obedientiã peccatores cõstituti st̃ mła
Simili mͦ de ĩmũdo semie ĩiniqͥtatib ⁊ ĩpt¬
catis cõcipi potest hõ ĩtelligi. ñ qͦd ĩ semĩe si
ĩmundicia peccati. aut peccatũ siue iniqͥtas
s qr ab ipso semĩe ⁊ ipsa conceptioẽ ex qͣ ĩcipit
hõ eẽ. accipit necessitatẽ. uͥ cũ habebit aĩam
racionalẽ. habeat peceati ĩmũdiciã. q̃ ñ ÷ aliud
ꝗͣ peccatũ ⁊ iniqͥtas. Nã ⁊ si uiciosa coneupis.¬

Expanded text:
obedientiam peccatores constituti sunt multi . Simili modo de immundo semine in iniquitatibus et in peccatis concipi potest homo intelligi; non quod in semine sit immunditia peccati, aut peccatum sive iniquitas; sed quia ab ipso semine et ipsa conceptione, ex qua incipit homo esse, accipit necessitatem ut, cum habebit animam rationalem, habeat peccati immunditiam, quae non est aliud quam peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
conceptꝰ: Qͦd aut̃ mox ab ipsa cõceptiõe rationa¬
lẽ aĩam habeat: nullus humanꝰ suscipit sensus.
Seqͥt᷑ .n. ũ qͦtiens susceptũ sem̃ humanũ ⁊̃ ab ipso
mom̃to susceptioĩs perit. anteꝗͣ ꝑmaneat ad hu-¬
manã fig᷑amr: tociens dãpnet᷑ ĩ illo aĩa humana

Expanded text:
conceptus est. Quod autem mox ab ipsa conceptione rationalem animam habeat, nullus humanus suscipit sensus. Sequitur enim ut quoties susceptum semen humanum, etiam ab ipso momento susceptionis perit antequam perveniat ad humanam figuram; toties damnetur in illo anima humana;
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ assũpsit de gen̾is humani massa peccatrice si¬
ne peccato. pͥnũ de originali peccato necesse ẽ. ĩuesti¬
gare: qͥa de ħ solo nascitur ħ qͤstio. ħã si uidet᷑ qͦmͦ xͦ.¬
huic sub iacere ñ potuit: palã erit qͣlit̾ assũptio siue
conceptio illiꝰ hominis ab omĩ peccato lib̾a fuit. Origi

Expanded text:
hominem assumpsit de generis humani massa peccatrice sine peccato, primum de originali peccato necesse est investigare, quia de hoc solo nascitur haec quaestio. Nam si videtur huic subjacere non potuit, et qualiter assumptio sive conceptio illius hominis ab omni peccato libera fuit, palam
Abbreviated transcription (Latin):
ud. ꝗͣ absentia debiti boni. Hulla aut̃ essentia
ꝗͣ uis mala dicat᷑ ÷ nicħ. nec malã ẽẽ est illi e̾e. i
qͥd. Nulli .i. essentie : aliud malã e̾e̾ ꝗͣ de ẽẽ. illi
bonũ qͦd debet habe̾. De ẽẽ. uͭ bonũ qd debet ad¬
ĩ cõmoda mala dicũt᷑. qͦ aliqndo nicħ: uͥcecitas ⁊ su

Expanded text:
uam absentia debiti boni. Nulla autem essentia quamvis mala dicatur est nihil, nec mala esse est illi aliquid esse. Nulli enim essentiae est aliud mala esse quam bonum illibonum quod debet habere, deesse vero bonum quod debet adincommoda, mala dicuntur quae aliquando nihil est ut su
Abbreviated transcription (Latin):
uelut corpꝰ ueneno. ⁊ q̃ faciat aliqͥd: sic̃ udet᷑
qͣndo maliciosus hõ mala fac̃ oꝑa. Nã quẽ admo¬
dũ cũ ĩ domta fera ruptis uincłis discurrẽ¬
do seuit. ⁊ cũ nauis si gub̾nator dimisso gu-¬
gat᷑ ⁊ ĩ uehit᷑ ĩ quelibet ꝑicła. dicimꝰ qͥa ħ facit
absentia cathenȩ aut gubernacłi. ñ qͦd ab sentia
eoꝵs aliqͥd sit aut qͥcquã faciat. s qm si adeẽnt.
fac̾e̾nt ne fera seuirec aut nauis ꝑiret:
t̃ iustiua. ñ qͦd ipsa ulla essentia sit aut faciat ꝗ¬
qͥd s qm̃ uolũtas cui subditi sc̃ õs uolũtarisꝰ
motꝰ totiꝰ hõinis. absente iusticia dicĩsis apeti
leiuis ⁊ effrenata ⁊ sine rectore p̃cipitit. qͥd catũ
uisticia si adẽẽt ꝓhibe̾t ne fieret. Ex liis gͦ facili
cognoscit᷑. qͥa ĩ uusticia nullã ht̃ essentiã q uis¬
qͥd st̃ usus ĩuisticiã uocet. hac ipsa ratione ĩci¬

Expanded text:
eno, et quae faciat aliquid, sicut videtur quando malus homo facit mala opera. Nam quemadmodum cum indomita fera ruptis vinculis discurrendo saevit, et cum navis si gubernator dimisso gugatur et vehitur in quaelibet pericula: dicimus quia hoc facit absentia catenae aut gubernaculi; non quod absentia eorum aliquid sit aut quidquam faciat, sed quoniam, si adessent, facerent ne fera saeviret aut navis periret. injustitia, non quod ipsa ulla essentia sit aut faciat aliquid, sed quod voluntas cui subditi sunt omnes voluntarii motus totius hominis, absente justitia sine qua utiturlevis et effrenata et sine rectore praecipitat, quod totum si justitia adesset, prohiberet ne fieret. Ex his ergo facile cognoscitur, quia injuquid sunt, usus injustitiam vocet. Hac ipsa ratione inte
Abbreviated transcription (Latin):
lis. Qm̃ uͦ adã subditꝰ noluit ẽẽ. d̾i uolũtati:
ipsa nat᷑a ꝓpagandi ꝗͣ uis reman̾et ñ fuit sub¬
dita eiꝰ uolũtati sic̃ eẽt si ñ peccasset: ⁊ gr̃am
ꝗͣ de se ꝓpagandis. seruare pot̾at ꝑdidit atq
õs qͥ oꝑante nat᷑a quã acceꝑat ꝓpagant᷑. eius
astrieti debito nascũt᷑. Quã obrẽ qm̃ humana
nat᷑a qͤ sic erat ĩadã tota ũ nicħ de illa extra
illũ eẽt. peccando sine oĩ necessitate dm̃ ex¬
nonorauit. unde ꝑse satis facẽ ñ potuit: gr̃am qͥ accep¬
tam ꝓpagandis de se potuit semꝑ seruare ꝑdidit.
& peccatũ secũ comitante pena peccati qͥntũ cũq

Expanded text:
lis. Quoniam vero Adam subditus noluit esse Dei voluntati; lis. Quoniam vero Adam subditus noluit esse Dei voluntati; ipsa natura propagandi quamvis remaneret, non fuit subdita ejus voluntati, sicut esset, si non peccasset: et gratiam, quam de se propagandis servare poterat, perdidit: atque omnes, qui operante natura quam acceperat, propagantur, ejus astricti debito nascuntur. Quamobrem quoniam humana natura quae sic erat in Adam tota, ut nihil de illa extra illum esset, peccando sine omni necessitate, Deum exhonoravit, unde per se satisfacere non potuit; gratiam, quam acceptam propagandis de se semper potuit servare, perdidit: et peccatum, secum comitante poena peccati, quantumcunque
Abbreviated transcription (Latin):
irracionabuli uoluptate. s humana ⁊ rationabili
uolũtate. Sic̃ .u. bestiarũ ⁊ nicħ uelle cũ racione:
ita hominũ eẽt. nicħ uelle sine ratione. Qͦᷤ sẽꝑ
debẽt qr potestatẽ hãc accepit adãꝰ ⁊ eã semꝑ serͭ¬
lũtate creat᷑e si mul fec̃ eũ ⁊ rationalẽ ⁊ iustũ
ita simul cũ rationalẽ habent aĩam iusti ẽẽnt.
qͦs generaret oꝑante nat᷑a ⁊ uolũtate si ñ pecca¬
ret. Eadẽ qͥppe ratione qͣ mõstrat᷑ rationalẽ na¬
t᷑am iustã eẽ creatã. qͦd ĩ p̾fato feci opꝰculo: ꝓba¬
t᷑ ⁊̃ qͣd qui ex humana nat᷑a ꝓpagarent᷑ ñ p̾cedẽ¬
te peccato: ex necessitate iusfitiã parit̾ haberẽt
cũ racinualitate. Si qͥdẽ qͥ creauit pͥmũ hominẽ
sine parentũ gen̾atione: creat q̃ eos qͥ ꝑ creatã ab
illo fiũt ꝓpagandi nat᷑am. Oĩs gͥ hõ si peccatũ
ñ p̾cessisset. simul ẽẽt. sic̃ adã : ⁊⁊ iustꝰ ⁊ rationa¬

Expanded text:
irrationali voluptate, sed humana et rationali voluntate. Sicut enim est bestiarum nihil velle cum ratione; ita hominum esset nihil velle sine ratione: quod semper debent, quia potestatem hanc accepit Adam et eam semper serluntate creaturae, simul fecit eum et rationalem et justum: ita simul cum rationalem haberent animam, justi essent, quos generaret operante natura et voluntate, si non peccaret. Eadem quippe ratione, qua monstratur rationalem naturam justam esse creatam, quod in saepe fato fecit opusculo tiam quod qui ex humana natura propagarentur non praecedente peccato, ex necessitate justitiam pariter haberent cum rationalitate. Siquidem qui creavit primum hominem sine parentum generatione, creat etiam eos qui per creatam ab illo fiunt propagandi naturam. Omnis igitur homo, si peccatum non praecessisset, simul esset sicut Adam, et justus et rationa
Abbreviated transcription (Latin):
substantia. siue actio. siue aliqͥd aliud ꝑse
cõsideratũ ÷ iustũ nͥ iustitia. aut ĩ iustũ
uł peccatũ nͥ ĩ iustitia.nec ipsa uolũtas ĩqͣ
ẽ. iustitia siue ĩiustitia. Aliud it. ÷ ius illa aĩe
qͣ ipsa aĩa uult aliqͥd. qͦuis ĩstrum̃tũ uolẽ¬
di potest dici. sic̃ uisus ĩstrum̃tũ uiden¬
di quã uolũtatẽ noĩamꝰ. ⁊ aliud ÷ iustitia
quã habẽdo iusta uolũtas.⁊ qͣ carendo in-

Expanded text:
substantia, sive actio, sive aliquid aliud per se consideratum, est justum, nisi justitia; aut injustum, vel peccatum, nisi injustititia; nec ipsa voluntas, in qua est justitia, sive injustitia. Aliud enim est vis illa animae qua ipsa anima vult aliquid: quae vis, instrumentum volendi potest dici sicut visus instrumentum videndi quam voluntatem nominamus: et aliud est justitia: quam habendo, justa volunt
Abbreviated transcription (Latin):
Si peccata ẽẽnt: auferrent᷑ ĩ baptismo c̃ õe pec¬
catũ abstergit᷑. qd neqͣꝗͣ fieri palã ÷. Quare ñ:
ĩ eoꝵ essentia ulla ĩ iusticia. s ĩ uolũtate ratio.¬
nali illos ĩ ordinate seqͤnte Cũ .n. ilł resistit uo¬
lũtas condelectando legi d̾i scdm ĩteriorẽ hoinẽ
tẽ ÷ iusta uolũtas. Iusticiã n. ꝗͣ lex iubet. ⁊ legẽ

Expanded text:
ent, auferrentur in baptismo, cum omne peccatum abstergitur: quod nequaquam fieri palam est. Quare non est in eorum essentia ulla injustitia; sed in voluntate rationali illos inordinate sequente. Cum enim illis resistit voluntas, condelectando legi Dei secundum interiorem hominem; tunc est justa voluntas. Justitiam enim, quam lex jubet, et legem
Abbreviated transcription (Latin):
ris. ũ nec ĩcelligere iusticiã possit: uidet᷑ e̾e̾. neces¬
se eã inĩfantib nasci cũ debito satis faciendi ꝓpͥmo
peccato q̃d sẽꝑ cauere potuit. & cũ debito habendi ori¬
ginalẽ iustitiã qͦm semꝑ seruare ualuit. Nec impo¬
tentia excusat eã in ipsis ĩfantib qͥa ĩillis ñ soluit quod
debet. qm̃ ipsa sibi eã fec̃ deserendo iustitiã ĩ pͥmis pa¬

Expanded text:
elligere justitiam possit: videtur esse necesse eam in infantibus nasci cum debito satisfaciendi pro primo peccato, quod semper cavere potuit, et cum debito habendi originalem justitiam, quam semper servare valuit. Nec impotentia excusat eam in ipsis infantibus, quia in illis non solvit quod debet, quoniam ipsa sibi facit eam, deserendo justitiam in primis pa
Abbreviated transcription (Latin):
er m siue ħ totũ sit originale peceatũ. Ppossit.¬
siue aliqͥd minꝰ. puto nullatenꝰ illud posse aseri e̾eᷤ.
iñfante anteꝗͣ habeat aĩam rationalẽ. sic̃ nec in
aclã fuisse iustitiã pͥus ꝗͣ fieret hõ ratiõalis. Nã si
adã ⁊ eua generassent sine p̾cedẽti peccato: ñ tam̃
cet ĩsemine iustitia nec e̾eᷤᷤ posset. priꝰꝗͣ formatet᷑
ĩuixientẽ hoĩem. Si gͦ scm̃ hominis ñ ÷ susceptibi¬
le iustitie priꝰꝗͣ fiat hõ: ñ potest susciꝑẽ origina

Expanded text:
erum sive hoc totum sit originale peccatum, sive aliquid minus: puto nullatenus illud posse asseri esse in infante antequam habeat animam rationalem; sicut nec in Adam fuisse justitiam, priusquam fieret homo rationalis. Nam si Adam et Eva generassent sine praecedenti peccato, non tamen esset in semine justitia, nec esse posset priusquam formarentur in viventem hominem. Si ergo semen hominis non est susceptibile justitiae, priusquam fiat ho
Abbreviated transcription (Latin):
eit᷑. ũ solus utir aut sola niulier homine̾ ge¬
ñaret. nat᷑a tantũ ⁊ uolsitate ꝓ pͥa oꝑante. Sic̃
nãꝙ limꝰ t̾re ñ acceꝑat nat᷑amiꝰ aut uolũtatẽ
qͣ oꝑante uir pͥmꝰ de illo fieret. ꝗͣ uis eẽt. de qͦ
adeo fieri posset : sic ñ ÷ facta inulier de costa
uiri aut tur de sola muliere. oꝑante nat᷑a
aut uolũtate hominis. s ds ꝓpͥa potestate

Expanded text:
citur, ut solus vir, aut sola mulier hominem generaret, natura tantum et voluntate propria operante. Sicut namque limus terrae non acceperat naturam aut voluntatem, qua operante vir primus de illo fieret; quamvis esset de quo a Deo fieri posset: sic non est facta mulier de costa viri, aut vir de sola muliere, operante natura aut voluntate hominis. Sed Deus propria voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
um ĩomĩb religiose tue uolũtati uelim
debitorẽ me iudico. c̃ eã a me ĩte excitari ĩtelligo. Cerc
aut̃ sũ cũ in libro. cur ds̃ hõ quẽ u ederẽ tu maxĩe
int̾ alios me ĩprilisti. ĩ quo te mecũ disputantẽ as¬
sĩsi. legis aliã p̾t̾ illã ꝗͣ ibi posui posse uideri raoem.
qͦmͦ ds accepit hoĩem de massa peccatͥce humaĩ gen̾iᷤᷤ

Expanded text:
um in omnibus religiosae tuae voluntati velim, debitorem me judico, cum eam a me in te excitari intelligo. Certus autem sum cum in libro: Cur Deus Homo quem ut ederem tu maxime inter alios me impulisti, in quo te mecum disputantem assumpsi legis aliam prae illam quam ibi posui, posse videri rationem, quomodo Deus accepit hominem de massa peccatrice humani ge
Abbreviated transcription (Latin):
qũ origo illiꝰ iusta fuit qͣndo pͥmi parentes iꝰti
facti st̃ sine oĩ peccato. Uidet᷑ itaq dici originale
abipsa origine uniꝰ cuiꝰq ꝑsone humatie. Qͥmuis
si qͥs dicat peccatũ uocari originale. eo qđ ab illis
descendat ĩ singłos a qͥb habẽt᷑ originẽ nat᷑e. nõ
cõtͣ dicã: si tam̃ ñ neget᷑ originale peccatũ. ẽ ipsa

Expanded text:
 origo illius justa fuit, quando primi parentes justi facti sunt sine omni peccato. Videtur itaque dici originale ab ipsa origine uniuscujusque personae humanae: quamvis si quis dicat peccatum vocari originale, eo quod ab illis descendat in singulos, a quibus habent originem naturae, non contradicam: si tamen non negetur originale pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Sixi ⁊ debitu᷑ sibi honorẽ ꝗͣ sponte redoere no¬
luert ab ĩuitis exigit. ⁊ ne qͥd ĩ ordinatũ sit in
reguo eiꝰ eos separatĩ ã iustis ordine cõpetenti
qͦd ab illis exigat. nec ordo congruus umu̾sitatis
rerũ ħ expostulat. Sic itaq cũ pint ds̃ ꝓ pecsi¬
to qͦd ÷ absentia debite iusticie qͦ nicħ ÷: n oĩno¬

Expanded text:
dixi et debitum sibi honorem, quem sponte reddere noluerunt, ab invitis exigit; et ne quid inordinatum sit in regno ejus, eos separatim a justis ordine competenti quia non est aliquid, quod ab illis exigat; nec ordo congruus universitatis rerum hoc postulat. Sic itaque cum punit Deus pro peccato, quod est absentia debitae justitiae, quae nihil est; no
Abbreviated transcription (Latin):
possuimꝰ ñ obedire. Qnͣdo illi obedimꝰ. dõ qͥ hãc legẽ
nobͣ dedit obedimꝰ. Ergo qͥd peccãt m̃brã uł sensꝰ¬
uł oꝑa q̃ ds sic subiecit uolũtati. si seruãt qͦd ds̃
illis ordinauit: Qcqͥd gͥ faciũt: totũ ĩputandũ:
uolũtati. Qͦd ẽita sit: mirat᷑ forsitan aliqͥs cur ꝓ
culpa uolũtatis m̃bra puniunt᷑ ⁊ sensus. Uerũñ

Expanded text:
non obedire; quando illi obedimus, Deo qui hanc legem nobis dedit, obedimus. Ergo quid peccant membra, vel sensuae Deus sic subjecit voluntatis, si servant quod Deus illis ordinavit? Quidquid igitur faciunt, totum imputandum est voluntati. Quod cum ita sit, miratur forsitan quis cur pro culpa voluntatis membra puniantur et sensus. Verum non
Abbreviated transcription (Latin):
aut opꝰ qͦd fit ⁊ remanet. t̾i̾bi gr̃a cũ ĩ seribñdo
qͦd seribi ñ debet tͣnsit scriptio qua fiũt fige̾ que
remanẽt ẽẽt peccatũ: tͣnseunte actione ũ iã ñsit.
tͣnsiret similit̾ peccatũ nec iã ẽẽt. aut qstidiu re¬
manẽt qd fit. nũꝗͣ deleret᷑ peccatũ. S uidemꝰ pec¬
cata sepe ⁊ ñ deleri actione deleta. ⁊ deleri oꝑe
ñ deleto. Quare nec actio qͤ tͣnsit. nec opꝰ qͦd re¬
manet ẽ aliqͦndo peceatũ. Demq side actiõib uo¬
iũtariis qͦ ĩ iuste fiũt arguuut᷑ m̃bra ⁊ sensus

Expanded text:
aut opus, quod sit et remanet verbi gratia: cum in scribendo quod scribi non debet, transit scriptio, qua fiunt scripturae quae remanet esset peccatum transeunte actione, ut jam non sit; transiret similiter peccatum, nec jam esset; aut quandiu remaneret quod fit, nunquam deleretur peccatum: sed videmus peccata saepe et non deleri, actione delata; et deleri opere non deleto. Quare nec actio, quae transit; nec opus, quod remanet, est aliquando peccatum. Denique si de actionibus voluntariis quae injust
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ oꝑũ. ⁊ id̾o ñ uiste punit maloꝰ q̃ ñ sascipi¬
miis. ħ dũt q̃stio facile solui potest: si priꝰ cognos
casa diaboli. ⁊ ĩ libello quẽ deconceptu uͥginasi ⁊
de originali pecc̃o titulaui: aꝑtissime monstraui
N est ũ ĩusticia qͣlitaᷤᷤ aut actio aut aliqͣ essentia.
s tũn ab sentia debite uisticie. nec ÷ nͥ ĩuoluntate

Expanded text:
malorum operum, et ideo non juste punit malos: quod non suscipimus. Haec autem quaestio facile solvi potest, si prius cognoscasu diaboli, et in libello quem de conceptu virginali et peccato originali titulavi, apertissime monstravi. Non est enim injustitia qualitas, aut actio, aut aliqua essentia, sed tantum absentia debitae justitiae; nec est nisi in voluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
sentiã st̃. Quẽ admodũ it ñ ẽ essentia rerũ uonͥ
ad̾o: ita ñ ÷ recta nͥ ab ip̃o Huiꝰ uͦ rectitudiuiꝰ
de qͣ loqu. or ab sentia q̃ ÷ iuisticia. ñ ẽ nͥ inino¬
lũtate rationał creature. q̃ sẽꝑ debet habere
uisticiã. Cur aut ñ habeat ꝗͣ semꝑ debet
habere.⁊ qͦm d̾i bona faciat ꝑ lilerum sola
sua bonitate.⁊ mala ᷝ  la culpa hominis ł dia¬
boli. ⁊ qͣliter ho
bona faciat ꝑ lib̾ũ arbitͥum p̃sulante gr̃a. ⁊ malũ sola
sua oꝑante ꝓͥa uolũtate.⁊ qͥd habeat ds ĩmał siñ
culpa sua. ⁊ hõ ĩ bonis cũ laude sua. ũ tñ bona
hõis uideant᷑ aꝑte imputanda dõ. ⁊ mala hoi:
cũ de grã ⁊ libo arbitͥo tractabimꝰ. ũ puto dõ donã¬
te aꝑtiꝰ patebit. Nẽ aũt tm̃ dico qd̾ malus angłs
id̾o iusticiam ñ ħt qr eã deserũ nec postea recep᷑.
ho uͦ iccco illa caret qr ĩ pͥmis parentibꝰ eã abiecit ⁊
postea aut ñ illã recep̃. aut receptã reiec̃. Puto

Expanded text:
sentiam sunt. Quemadmodum enim non est essentia rerum, nisi a Deo; ita non est recta, nisi ab ipso. Hujus vero rectitudinis, de qua loquor, absentia, quae est injustitia, non est nisi in volu tate rationalis creaturae, quae semper debet habere justitiam. Cur autem non habeat, quam semper debet habere: et quomodo Deus bona faciat, sola sua bonitate, et mala sola culpa hominis vel diaboli; et qualiter homo bona faciat per liberum arbitrium, praesulante gratia, et malum sola sua operante propria voluntate; et quid habeat Deus in malis, sine culpa sua, et bomo in honis, cum laude sua; ut tamen bona hominis videantur aperte imputanda Deo, et mala homini: cum de gratia et libero arbitrio tractabimus, ut puto Deo donante, apertius patebit. Nunc autem tantum dico quod malus angelus ideo justitiam non habet, quia eam deseruit, nec postea recepit; homo vero idcirco illa caret, quia in primis parentibus eam abjecit, postea aut non illam recepit, aut receptam rejecit. Puto
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd nec ÷ ad̾o. Nã sic̃ cũ aliquis utit᷑ glacłio auc
lingua aue potestate loquendi. ñ est aliud gladiꝰ
aut lingua siue potestas cũ rectus est eorum usts¬
⁊ aliud cũ ñ est rectꝰ: ita uoluntas qͣ utimꝰ ad uo¬
lendũ sic̃ ratioe utim᷑ ad ratiocinandũ ñ ÷ aliud
qͣido qͥs illa recte utitur. ⁊ aliud qͣndo ñ recte.
tia aut accio iꝰta ł iniꝰta. Sic itaq faẽ d̾s ĩ oĩbꝰ

Expanded text:
aliquid, nec est a Deo. Nam, sicut cum aliquis utitur gladio, aut lingua, aut potestate loquendi, non est aliud gladius, aut lingua, sive potestas cum rectus est eorum usus, aliud, cum non est rectus; ita voluntas qua utimur ad volendum, sicut ratione utimur ad ratiocinandum, non est aliud quando quis illa recte utitur, et aliud quando non recte; tia aut actio justa vel injusta. Sic, itaque facit Deus in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
qua liberũ dr̃. In multis dr̃ libtaᷤᷤ ⁊ arbit̾um. ũ cũ
aliquẽ dicimꝰ libertatẽ habere loqñdi aut tacẽdi
aĩe nob̃ necessaria sc̃. ꝑ illo aut arbito tiñ ⁊ ꝓ illa

Expanded text:
ur liberum. In multis dicitur libertas et arbitrium; ut cum ur liberum. In multis dicitur libertas et arbitrium; ut cum aliquem dicimus libertatem habere loquendi, aut tacendi, animae nobis necessaria sunt. Pro illo autem arbitrio tantum, et
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ł futur̃ ibi ẽẽ aliqͥd q ĩ tẽpore fuit aut erit
ñ asserimꝰ. id d fuit aut erit nullo mͦ ibi ẽẽ. s tm̃¬
pͣt̾ito ł futo mͦ dicimꝰ ñ ibi eẽ ꝙ ibi ĩdesinẽt᷑ est suo
p̾sñti mͦ. In us n nulla uidet᷑ adũsari contͣrietas.
Sicutiq sũ ulla repugnãtia dr aliqͥd eẽ mutabile
ĩ tp̃r ant̃ꝗͣ sit qd ĩ et̾nitate manet immutabilit̾
temp᷑. Na ħ ip̃m ÷ ibi et̾nalit̾. qr tẽporalit̾ aliqͥd ⁊ ẽ¬
antquã sit potest ñ ẽẽ: sic̃ iã dixi. Sufficient ex iis
q̃ d̾icia st̃ puto patere. ꝙ p̾sciẽntia dĩ ⁊ liberum
arbitum nequaꝗͣ ĩuice repugnat. Qd faẽ uis et̃¬
nitatis q̃ claudit oẽ cẽpꝰ. ⁊ q̃ it iliqͦ libet tp̃. S qm̃
ñ ĩ õib liberũ habemꝰ arbitriũ: uidendum : ubi
⁊ q̃ sit illa lib̾taᷤᷤ arbitrii ꝗͣ sẽꝑ habere creditur hõ.
⁊ q̃ sit illud arbitͥum. Non i idẽ arbitum ⁊ libtu¬

Expanded text:
fuisse vel futurum ibi esse aliquid, quod in tempore fuit aut erit, non asserimus id quod fuit aut erit nullo modo ibi esse; sed tmodo dicimus non ibi esse, quod ibi indesinenter est, suo praesenti modo: in his vero nulla videtur adversari contrarietas. Sic utique sine ulla repugnantia dicitur aliquid esse mutabile in tempore antequam sit, quod in aeternitate manet immutabiliter, tempus. Nam hoc ipsum ibi eantequam sit, potest non esse, sicut jam dixi. Sufficienter ex his, quae dicta sunt, puto patere quia praescientia Dei et liberum arbitrium nequaquam invicem repugnant: quod facit vis aeternitatis, quae claudit on in omnibus liberum habemus arbitrium, videndum est ubi, et quae sit illa libertas arbitrii quam semper habere creditur homo, et quid sit illud arbitrium. Non enim idem est arbitrium et lib
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ locis ł tẽporib Ut at ostẽderet idẽ apłi ñ illa u̾ba
se ꝓ tẽporali significatioẽ posuisse. illa etiã q̃ fut᷑ast̃
nascituros ĩa temporalit᷑ uocaũ iustificaũ. magni¬
ficaũ. Unde cognosci potest eũ ꝓpt̾ ĩcdigñtiã ũbi sig¬
nficantis et̾nam p̾setiã usũ ẽẽ uerb p̃terite signifi¬
catiois. qm̃ q̃ tẽpore pͣt̾ita sc̃: ad similitudinẽm¬

Expanded text:
in locis vel temporibus. Ut autem ostenderet idem Apostolus non illa verba se pro temporali significatione posuisse; illa etiam, quae futuranascituros, jam temporaliter vocavit, justificavit, magnificavit. Unde cognosci potest eum, propter indigentiam verbi significantis aeternam praesentiam, usum esse verbis praeteritae significationis; q
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis ĩ corde ũ u̾icatẽ teneat. qi i tellig̃ rectum
ẽẽ amare i̾tatẽ. Hic utiq reccã iã ħt uolũtatem.
⁊ rectitudinẽ uolũtatis. Aliud aut ẽ uolũtas. ⁊
aliud reetitudo qua recta:. Acced̾ alius. ⁊ nͥ mẽtiat᷑
ũ deserat᷑ eẽ contemnendũ. atq uoluntatis: ũ ip̃a
qͦ repbet ac eligat quẽ admodũ ratiõis ĩ tellectus
monstrat. Ad ħ ii maxime d̾ate sũt rationali crea¬
ture uolitas ⁊ ratio. Qua ꝓpt̾ id ẽ uolũtatis arbitͥũ
ũ eãdẽ rectitudinẽ deserat᷑ mulla cogitur necessitate
qͣmuis mortis impugnet᷑ difficultate. Licet it necesse
sit aut uitã aut rectitudinẽ reliquere: nulla tũ
uecessitaᷤ det̾umat ꝙͣ seruet aut deserat. Nempe sola
uoluntaᷤᷤ det̾̃minat ibi qͥd teneat. nec aliqͥd fac̃ uis ne¬
cessitatis uͥ oꝑat᷑ electio sola uolũtatis. At cu n
deserendi pectitudinẽ uolũtatiꝰ ꝗͣ ħt necessitas: palã

Expanded text:
t, quia intelligit rectum esse amare veritatem. Hic utique rectam jam habet voluntatem et rectitudinem voluntatis. Aliud autem est voluntas; et aliud rectitudo, qua recta est. Accedit alius; et, nisi mentiatur, ut deseratur esse contemnendum; atque voluntatis est ut ipsa quoque reprobet ac eligat, quemadmodum rationis intellectus monstrat: ad hoc enim maxime datae sunt rationali creaturae voluntas et ratio. Quapropter idem voluntatis arbitrium, ut eamdem rectitudinem deserat, nulla cogitur necestitate, quamvis mortis impugnetur difficultate. Licet enim necesse sit aut vitam aut rectitudinem relinquere, nulla tamen necessitas determinat quam servet aut deserat. Nempe sola voluntas determinat ibi quid teneat, nec aliquid facit vis necessitatis, ubi operatur electio sola voluntatis. At cui non est deserendi rectitudinem voluntatis, quam habet, necessitas; palam
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝑ illd̾ opꝰ qd̾ ea die fiet ueniã ĩpetͣre ⁊ ad pactũ
ibi ꝯstitutũ accedere : ab oĩ culpa sĩt absoluti p̃¬
t̾ita. ⁊ si ꝯtigerit ũ pꝰ hãc ueniã it̾m pebeẽt
si digne satis facere ⁊ corrigi deinceps ue¬
luerĩt: ꝑ eiꝰdẽ pacti efficatiã it̾m utniã
recipiãt. Sic tñ ũ nullꝰ palatiũ eiꝰ ĩgr̃e¬
diat᷑. donec factũ sit ħ uñ culpe relade

Expanded text:
le per illud opus, quod ea die fiet, veniam impetrare, et ad pactum ibi constitutum accedere, ab omni culpa sint absoluti praeterita: et si contigerit ut post hanc veniam iterum peccent, si digne satisfacere et corrigi deinceps voluerint, per ejusdem pacti efficaciam iterum veniam recipiant: sic tamen, ut nullus palatium ejus ingrediatur; donec factum sit hoc unde culp
Abbreviated transcription (Latin):
pdẽet ñ solũ ilł qͥ eo tp̃e fuert: s ⁊̃ aliis. Sit it rex
aliqͥs cui totꝰ ppłs. sue cꝰdã ciuitatis sic peccauit
excepto uno solo qͥ tñ de illorũ ẽ gñe: ũ nullꝰ e¬
ors fac̾e̾ possit uñ mortis dãpnationẽ euadat. Ille
aũ qͥ solꝰ ẽ in nocẽs tantã ap̃ regẽ ht̃ gr̃am u possit
⁊ tantã dilectionẽ gͦ reos ut uelit om̃s qͥ suo credẽt
ꝯsilio reconciliare qͦdã seruitio ualde ipsi regi
placituro. qd facturꝰ ÷. die scd̾m uoluntatẽ regis

Expanded text:
desset non solum illis qui eo tempore fuerunt, sed et aliis. Sit enim rex aliquis, cui totus populus suae cujusdam civitatis sic peccavit, excepto uno solo, qui tamen est de illorum genere; ut nullum eorum facere possit unde mortis damnationem evadat: ille autem, qui solus est innocens, tantam apud regem habeat gratiam, ut possit; et tantam dilectionem erga reos, ut velit omnes, qui credent suo consilio, reconciliare quodam servitio ipsi regi valde placituro, quod facturus est die secundum voluntatem regis
Abbreviated transcription (Latin):
ille assũptꝰ ẽ. de qͦ loqm᷑ : furt de ilł qͥ añ natiuitatẽ
eiꝰ ꝑ eũ mundati st̃ a peceĩs. ⁊ in eiꝰ ipsa mundicia
de illa assũptꝰ ⁊.ẜ. Placeret mͥ multũ qd̾ dicis. nͥ cũ
ipse debeat a se ipso habere mundiciã a pecc̃o: uide¬
ret᷑ eã habere a matre. ⁊ ñ ꝑ se mundꝰ ẽẽ ꝑ illã¬

Expanded text:
 de quo loquimur, fuit de illis, qui ante nativitatem ejus per eum mundati sunt a peccatis; et in ejus ipsa munditia de illa assumptus est. BOS. Placeret mihi multum quod dicis; nisi cum ipse debeat a seipso habere munditiam a peccato, videtur eam habere a matre, et non per se mundus esse,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. Diximꝰ it supͣ qr ñ necessitate mori¬
eiꝰ in ortẽ fut᷑am munda fuit. qd̾ illa
lã si moriturus ñ eẽt. uͥgo de qͦ assũptꝰ ẽ. munda

Expanded text:
dum. Diximus enim supra quia non necessitate morier ejus mortem futuram munda fuit, quod nisi illa Nam si moriturus non esset, Virgo, de qua assumptus est, munda
Abbreviated transcription (Latin):
cando meruit uͥ qd̾ i ad qd factꝰ eratꝰ ꝑd̾et. qͣuis ñ
ꝑdid̾it oĩo qd̾ factus erat ũ eẽt qͥ puniret᷑ aut cui
deus misereret᷑. Neutrũ. is horũ fieri posset: si
ĩ nichilũ redactus eẽt. Tanto gͦ mirabiliꝰ ds̃ il¬
lũ restituit ꝗͣ ĩstituit: qͣnto deħ de peccatore ꝯͣ

Expanded text:
meruit ut quod et ad quod factus erat perderet: quamvis non perdiderit omnino quod factus erat, ut esset qui puniretur, aut cui Deus misereretur: neutrum enim horum fieri posset, si in nihilum redactus esset. Tanto ergo mirabilius Deus illum restituit quam instituit: quanto hoc de pec