comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rubeu ⁊ reliqui. albris lapis aliꝰ dur̾ ali most
mollis. dentata serra secat᷑. tractabił inoꝑe ẽita:
ut in eo qĩ in ligno lut̾e sc̾bantur: T̃iburtimis.
aloco italie dic̾tus. qui dũ sit aq fabricã fortis.
uapore tam̃ dissilit. c̃ ofus edificiis imitilis ẽ
fundam̃tis: aptus. mortalitate⁊ mollicia. ex estu
enim ⁊ alitu mariformat᷑ ⁊ ub̾atur inbrib.
harenatiꝰ lapis concret manisharenis. hic ⁊ bibu¬
lus dr̃. suat enim humorẽ acceptum a̾⁊ inbe¬
tica. galiditanꝰ. abinsisla occeam ibi plurimꝰ
exciditur. Piꝑmus sub albidus : punctis ig̃s.
durꝰ atq foctissimus: eocleatiꝰ eocleis lapillisq
Columbinꝰ a colore aius nuncupatꝰ natã iicinuscip¬
so. ⁊ mollicie simillimiᷤ. Molari s in parietilr. sis¬
tilis. qr ẽ quedã pinguior natã es duraq at aspeia.
nig̃ ꝑinextꝰ acfistiulosꝰ Sfungia lapi eat ex aqͥleni ac
fistulos e

Expanded text:
rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera.niger, permixtus ac fistulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et
Abbreviated transcription (Latin):
damentum posui. Macͥiones dicti a machnis ĩ
partes sunt tres. Disposrio. constructio.
descͥptio.
onstructio ẽ. laterum ⁊ altitudinis edifica¬
tio. constructio aut ił instructio uocata.
eo qd̾ instringat. ⁊ coheere faciat: ut lapides
luto.cem̃to. ⁊ ligna.⁊ ipides. inuicẽ sibi. Nam
et instinctio ferri inqua: instructura ẽ. nͥ enĩ
candens stͥngatur: ngi. ⁊ coherere ñ pocest ferrũ.
Item constructio:a multitudine lapidũ ⁊ lignoꝵ
dicta. uñ ⁊ strues. aliud enĩẽ instauratio: aliud
edificatio. ⁊ Iam edificatio: noua ꝯstructio ẽ. In¬
stauratio ueni qd̾ reparatur instar pͥoris. nam
instar: uet̾es ꝓsimilitudine ponebant. Iñ ⁊ instau
rare dicelint. Constat aut̃ constructio: fundam̃¬
co. lapidib calce. harena. ⁊ lignis. fundam̃tum
dic̾tt̃ ꝗ fundꝰ sit edificũ. Iden ⁊̃ cem̃tum. acedendo dic¬
tum. qd̾ crasio lapide surgas. Lapides instruct̾i
apti: alb tiburtinꝰ. columbinꝰ. fluuiał fungia.

Expanded text:
damentum posui.' Maciones dicti a machinis inpartes sunt tres: dispositio, constructio, descriptio. Constructio est laterum et latitudinis edificatio. Constructio autem vel instructio votata, eo quod instringat et coherluto, et ligna et lapides invicem sibi. Nam et intinctio ferri in aqua strictura est. Nisi enim candens tingatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum sibi. Unde et strues. Aliud enim edificatio, aliud instauratio. Nam edificatio nova constructio est; instauratio vero quod reparatur ad instar prioris: nam instar veteres pro similitrare dicebant. 2. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena, et lignis. Fundamentum dictum, quod fundus sit aedificii. Idem et caementum, a cedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia,
Abbreviated transcription (Latin):
lea ẽ ludus tabule: inuenta
olim aut̃ tessere iacula appellabant᷑ ⁊ iaciendo
riam hanc artem ex̃cere.⁊ sub quadam rerum
similitudine fingͥ̾e. namt̾b tessens iud̾e ꝑhibet᷑:¬
ꝓpt̃ tria scł̃i tempora. p̃sentia. p̃t̾ita ⁊ fitã. qt non
stant. s decurunt. S ⁊ ipsas uias senariis locis
distinctas ͥpt̃ etates homunum t̾nanis lincifps̃
tempora argum̃tant᷑ iõ ⁊ tabulam t̾nis descͥptã
cppellatio singłoꝵ mutataẽ. ⁊ unionẽtanem.
tonem: supũ. qͣdrionem planum uotabante
ut astrat qdͥ uoliuit. ut puta semone qͥes in¬

Expanded text:
est, ludus tabulae, inventa Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent propter tria saeculi tempora: praesentia, praeterita, futstant, sed decurrunt: sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter etates hominum, trinariis lineis propter tempora argumentantur: inde et tabulam ternis descriptam appellatio singulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
speties. nam unde pͥdem tellus tractabat᷑.
inde mͦ cruor effunditur: nullũ aut̃ corpus:
quã ferrum. Uñ inẽ illi duricia: cũ fri¬
res enĩ hoc cum uestib pellib q mictunt.
scda: ꝑtico. Neq alia genera ferriex me¬
ra acie temꝑantur. ceteris enĩ admiscet᷑
mollior complexus. Differentia ferri plu¬
rima. ⁊ uxta t̾re geniis. nam aliud molle:
plumboq uicinũ. rotarũq et clauorũ
usib aptum. aliud. fragile ⁊ oͣssuim. cul¬
ture t̾re conuemens. aliud. ureuitate sola
placet. clauisq caligariis. aliud. rubiginẽ
cełius sentit. stcture uocantur: hee om̃s. qd̾
non in aliis metallis. astͥngendo. apto uocabu¬
lo imposito. aquarum uͦ summa diffe̾ntia
ẽ. quib ferrũ canciens inm̾gitur. quo uti¬
lior fiat. sicu bilbilis in hispania. ⁊ tyrasso¬
nacomꝰ: in italia: in acuendo ferro. oleo delec¬
tatior fit acies. ⁊mn ⁊ tenuiora fertim̃ta: oleo

Expanded text:
species. Nam unde pridem tellus tractabatur, species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tquam ferrum; unde inest illi duritia cum frires enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit. Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ fundit᷑. rubiginẽ cełius trahit: nͥoleo
ꝑungat᷑. seruari id aut̃ optime: etiam in liqͥ¬
da pice tradunt. Int̃ omĩa metalla: aes uoca¬
lissimum ẽ. ⁊ maxime po testatis. ⁊deo ⁊ aenea
tos. purgam̃ta aeris: cathinia ⁊ erugo. ⁊ eris
flos cathinia gignitur. in metalloꝵ aens atq
argenti for nacib insidente nitore. namq
ut᷑ ip̃ẽ lapis ex quo fit aescathinia uocatur:
sic rursus infornacib existit. et nominis sui
originem recipit. Eris flos fit seu gignit᷑. con-¬
flationib.resoluto atq relinquato aere.su¬
ꝑfusa frigida. repentina enĩ densione : tanquã
de spuma reparatur flos. Eruginẽ quoq es
creat. nam lamme erȩȩ suꝑuas aceti asꝑri¬
mi sermentis suꝑposite. atq ita distillantibꝰ.
frugum t̾re ꝯdiat. ⁊dem ⁊ calibs.: a
calibe flumine. uͥ ferrum optima acie tẽ
talla reꝑtus ẽ. Cuiꝰ post ea u̾sa mopprobriũ

Expanded text:
melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo melius funditur. Aes rubiginem celerius trahit nisi oleo perunguatur; servari autem id optime etiam in liquida pice tradunt. Inter omnia metalla aes vocalissimum est et maximae potestatis. Ideo et aenea tis. Purgamenta aeris cadmea, et aerugo, et aeris flos. Cadmia gignitur in metallorum aeris atque argenti fornacibus insidente nidore. Namque ut ipse lapis, ex quo fit aes, cadmia vocatur, sic rursus in fornacibus existit et nominis sui originem recipit. Aeris flos fit seu gignitur conflationibus, resoluto atque reliquato aere, superfusa frigida. Repentina enim densatione tamquam de sputo reparatur flos. Aeruginem quoque aes creat. Nam lamminae aereae super vas aceti asperrimi sarmentis superpositis atque ita distillantibus, frugum, terrae condeat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temptalla repertus est. Cuius postea versa in opprobrium
Abbreviated transcription (Latin):
net illud. Uñ ⁊ usq in hodiernum diem:
siue exipsosiue ex imitatione: es corintheũ
uel corithea dicunt᷑. huiꝰ tͥa genera. candidũ
unũ: ad argenti nitorem accendens. alterum:
inqͦ ipsius auri fulua natura:. t̾cium. in quo
equał cunctoꝵ temꝑies. Coronariim: ex cluct̃i¬
li ere tenuatur in lammas. taurorumq felle
tinctum: spetiem auri in coronis histͥonũ p̃bet.
Uñ ⁊ appellatur: pẏropum: igneus color uocauit
Namq insingulas uncias aeris: additis auriscru¬
pulis seniꝰ: p̃tenius bratea ignescit. flammnasq
ab aliis ductile appellatur. quale. omẽ cipͥumẽ.
ductile aut̃ dr̃: eo qd̵ malleo ꝓducatur. sicut
fragile ẽ. siqͥdꝰ omẽ es diligentiꝰ purgatis igne
uiciis ex coctisq regulare efficr̃. Campanũqͦ
int̾ genera aeris uocat᷑. a campana scł ꝓuin¬
cia: que ÷ in italie partib. utensilibꝰ. ⁊ uasis
omĩb ꝓbatissimũ. aes omẽ. frigore magns

Expanded text:
nec illud. Unde et usque in hodiernum diem nec illud. Unde et usque in hodiernum diem sive ex ipso sive ex imitatione eius aes Corintheum vel Corinthea vasa dicuntur. Huius tria genera: candidum unum, ad argenti nitorem accedein quod ipsius auri fulva natura est; tertium, in quo aequalis cunctorum temperies. 5. Coronarium ex ductili aere tenuatur in laminas, taurorumque felle tinctum speciem auri in coronis histrionum praebet, unde et appellatum. 6. Pyropum igneus color vocavit. Namque in singulas uncias aeris, additis auri scrupulis senis, praetenui bractea ignescit, flammasque ab aliis ductile appellatur, quale omne Cyprium est. 8. Ductile autem dicitur, eo quod malleo producatur, sicut fragile est. Siquidem omne aes, diligentius purgatis igne vitiis excoctisque, regulare efficitur. 9. Campanum quoque inter genera aeris vocatur a Campania provincia quae est in Italiae partibus, utensilibus et vasis omnibus probatissimum. Aes omne frigore magno
Abbreviated transcription (Latin):
demq honore. usus eris: postea tͣnsiit insimu¬
lacris. inuasis. inedificioꝵ structuris mnaxime:
ad ꝑpetuitatem monum̃toꝵ:⁊̃ publice ineis
ꝯstitutiones scͥpte s̃. Ciprium es: incipro insu
quẽ cadmiamuocant. ⁊ ẽ duct̾ile. huc si addat᷑
plumbum: colore purpures fit. Auricalcum
dictum: qd̾ ⁊ splendorem auri. ⁊ duritiam aeris
possideat. Est aut̃ nom̃ compositum: ex lingͤ
latina et greca: es enim smone gͣcorum ealco
uocatur. fit aut̃ ex ere.:⁊ igne multo ac medi¬
caminib. ꝑducitur atl aureum colorem. Cori.¬
theum ẽ.: commixtio omĩum metalloꝵ. qd̾ eas
pͥmũ miscuit. corintho cum caꝑet᷑ incensa dlã
dum hanc annibal ciuitatem cepisset: om̃s
statuas eneas. ⁊ aureas.⁊ argenteas. in unũ
rogum congessit ⁊ eas incendit. Ita ex bac ꝯmix¬
tione:. fabri sustułunt.⁊ fec̾unt parapsides.
sic corinthea nata st̃: ex om̃ib in unũ. nec hoc

Expanded text:
denique honore. Usus aeris postea transiit in simudenique honore. Usus aeris postea transiit in simulacris, in vasis, in aedificiorum structuris; maxime et ad perpetuitatem monumentorum etiam publicae in eis constitutiones scriptae sunt. Cyprium aes in Cypro insulquem cadmiam vocant; et est ductile. Huic si addatur plumbum, colore purpureo fit. Aurichalcum dictum quod et splendorem auri et duritiam aeris possideat. Est autem nomen compositum ex lingua Latina et Graeca; aes enim sermone Graecorum χαλκὸς vocatur. Fit autem ex aere et igne multo, ac medicaminibus perducitur ad aureum colorem. Corintheum est commixtio omnium metallorum, quod casus primum miscuit, Corintho, cum caperetur, incensa. Nam dum hanc civitatem Hannibal cepisset, omnes statuas aeneas et aureas et argenteas in unum rogum congessit et eas incendit: ita ex hac commixtione fabri sustulerunt et fecerunt parapsides. Sic Corinthea nata sunt ex omnibus in unum, nec hoc
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ exnnio: imposito concule ferree. patena te¬
stea siposita. tam̃ circumlito uasculo: cnrtun¬
dantu carbones. sicq argentum uiuum ex
minioistillat: sine hoc: neq argentum net
es in axari pot̃. tante aut̃ uirtutis ÷. ut si su¬
ꝑ serta rum argenti uniu. centenarium sxũ
fuꝑꝓoissi orti statim resistit. sim uͦ auriscru¬
rudũ: la̾intatłm eiꝰ raptim sin recipit. ex qͦ
intelligt᷑. ñ pondꝰ. s nacuram eiꝰ eẽ cui cedis ser¬
uatur ait̃ meliꝰ inuitreis uasculis. nam ceteras
mat̾ias porat potui aut̃ datum: int̾fecit uit̾fic̃
es. a splendore aeris uocatum. sic̃ aurũ et
argentum: aput antiqͦs aut̃ pͥor eris quã
ferri cognitus usus. Aere qͥrpe pͥmi ꝓscindebant
t̾ram. ere certamina belli gerebant. Eratq inp̃¬
tio magis es. aurum u̾o ⁊ argentum. p̃p̃ inutilita¬
sũmo cessit honore. sic uoluenda etas cõnutat
tempora rerum.⁊ qd̾ fuit inp̃cio: fit nullo

Expanded text:
et ex mineo inposito conchulae ferreae patena teet ex mineo inposito conchulae ferreae patena testea superposita; tum circumlito vasculo circumdantur carbones, sicque argentum vivum ex mineo distillat; sine hoc neque argentum neque aes inaurari potest. Tantae autem virtutis est ut, si super sextarium argenti vivi centenarium saxum superponas oneris, statim resistit. Sin vero auri scripulum, levitatem eius raptim sinu recipit; ex quo intellegitur non pondus, sed naturam esse cui cedit. Servatur autem melius in vitreis vasculis; nam ceteras materias perforat. Potui autem datum interficit aere . Aes ab splendore aeris vocatum, sicut aurum et argentum. Apud antiquos autem prior aeris quam ferri cognitus usus. Aere quippe primi proscindebant terram, aere certamina belli gerebant, eratque in pretio magis aes; aurum vero et argentum propter inutilitasummum cessit honorem: sic volvenda aetas commutat tempora rerum, et quod fuit in pretio fit nullo
Abbreviated transcription (Latin):
talla ita uenerunt. dum enĩ quocũq cafu
ardentes silue ex quoquerentur: t̾ra calefac¬
tis uenis infulit riuos cuiꝰcumq structure.
siue gͥ es illud fuerat. siue aurum: cũ in loca
t̃re deyssiora decurreret: sumpsit figuramĩ
piens lacuna formauerat. Qunrũ rerum syle¬
dore capti homines: cum legatas attollent mas¬
sas: uiderunt in eas t̃̾re uestigia figurata. hic¬
q excogitauerunt: liquefactas adomnem fe¬
mam posse deduei.
rgentum non longe a g̾ca appellatione dis¬
tat. hoc entinilli argirum uocant. Cui
miin in medum illd. ut dum candid̾ sit. inp̃ssũ
cquineas nigras redlit. Argentum uiuum
dicti: qd̾ excidat mat̾ias in quib inicit᷑. hoc et
liqui qr ꝑcurrit. Inuenitur spetialit̃. in me¬
talliiue in argentariis fornacib. gut carum
conciione: tectisinherens. sepe ⁊̃ ⁊ inst̃core ue¬
cussis cloacarum. uł puteoꝵ limo. Fit etiam

Expanded text:
talla ita venerunt; dum enim quocumque casu talla ita venerunt; dum enim quocumque casu ardentes silvae exquoquerent terram, quae calefactis venis fudit rivos cuiuscumque structurae, sive igitur aes illud fuerat sive aurum, quum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in piens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines quum ligatas adtollerent massas, viderunt in ea terrae vestigia figurata; hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam posse deduci. De argento . Argentum non longe a Graeca appellatione distat; hoc enim illi ἄργυρον vocant. Cui mirum in modum illud ut, dum candidum sit, inpressum corpori lineas nigras reddat. Argentum vivum dictum quod excidat materias in quibus inicitur; hoc et liquidum, quia percurrit. Invenitur specialiter in metallis sive in argentariis fornacibus guttarum concretione tectis inhaerens, saepe etiam et in stercore vetustissimo cloacarum vel puteorum limo. Fit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. Antiqui enim appendere petrinm soli¬
ti erant: magis quam ad numerare. Morta ap¬
pellata ẽ: quia monet. neqͣ fraus metao uel
pondere fiat. Numisma ÷. solidus areus uel
argenteus. uł aereus. qui iõ nunnima d̾t:
qr nominib pͥncipũ effigiisq signa ir. Prus.
nummꝰ argirꝰ mncupabatur. quiquã plu¬
runum exargento ꝑcutiebat᷑. Numi aut̃.
a niuna romanoꝵ rege uecatis. qui s pͥmum
apud latinos inaginib notauiti cumulo
titulo nominis sui p̃scͥpsit. folles diunt᷑ a sa¬
cuo quo conduntur. aꝯtinente. idid̃ ꝯtintur
appellatum. In monismate.ta qurunt metal¬
lum. figura. ⁊ pondus. si ex his aliauid defu̾̃it:
numsma nerit. Tria enim s̃ genea. argenti
⁊ auri. ⁊ aeris. signatum. factum. irfectum. sig¬
natumẽ: quod in nũmis ẽ. factum: qd̾ ÷ iua¬
sis ⁊ signis. infectum: quod in massis. qd̃ igt
ue. dr̃ .i. massa. Inͣticiam aut̃ formarum: me¬

Expanded text:
tum. Antiqui enim appendere pecuniam solitum. Antiqui enim appendere pecuniam soliti erant magis quam annumerare. Moneta appellata est quia monet, ne qua fraus in metallo vel pondere fiat. 288 9. Nomisma est solidus aureus, vel argenteus, sive aereus, qui ideo nomisma dicitur quia nominibus principum effigiisque signabatur. Primus nummus ἅργυρος nuncupabatur, quiarimum ex argento percutiebatur. Nummi autem a Numa Romanorum rege vocati sunt, qui eos primum apud Latinos imaginibus notavit et titulo nominis sui praescripsit. Folles dicuntur a sacculo quo conduntur, a continente id quod continetur appellatum. In nomismate tria quaeruntur: metallum, figura et pondus. Si ex his aliquid defuerit, nomisma non erit. Tria sunt autem genera argenti et auri et aeris: signatum, factum, infectum. Signatum est quod in nummis est; factum, quod in vasis et signis; infectum, quod in massis; quod etur, id est massa. In notitiam autem formarum me
Abbreviated transcription (Latin):
ut suꝑiꝰ. pecuniam apecudibꝰ appellauer̃t.
sic̃ a uiuando. ium̃ta dicta s̃. O mẽ enim patͥmo¬
nium: apd̃ antiqͦs peculium dicebat᷑ apecu¬
cnliariꝰ uocabatur quierat diues. nc̃ uero pe¬
cuniosus. Antiquissimi. nondũ auro argento
que iuuento: ere utebantur. ⁊lam pͥuserca
pecuna ĩusum fuit. Postea argentea. pꝰea au¬
fuit. ⁊ ip̃m sotum reꝯdebant᷑. auro argentoq
nondũ signato. Ex quorum metałł. quãuis pꝰea
fuisset facta pecunia: nom̃ tam̃ erarii ꝑmansit
ab eo metallo: uñ initium sumpsit. T hesau¬
i. apositione. hoc ẽ arepositonominatur. Nã
thesis positio dr̃. et ẽ nomenꝰ exgͥeo latinoq ser¬
mone compositum. nam tes greci. reposis¬
cunt. aurum latini. quod iuctum sonᵈ
positum aurum. Auraria nom̃ hr̃ ab aure
criti nẽ ꝑ singula t̾ritoria sic aut̃ intrelitis
diuisum fuisse romanoꝵ ppłm ꝯstat: i a que
dicta. Stipendium. a stipe pendenda mina¬

Expanded text:
ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecucuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuniosus. Antque invento, aere utebantur; nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aufuit, et ipsum solum recondebatur, auro argentoque nondum signato: ex quorum metallis quamvis postea fuisset facta pecunia, nomen tamen aerarii permansit ab eo metallo, unde initium sumpsit. Thesau, a positione, hoc est, a reposito nominatur. Nam thesis positio dicitur: et est nomen ex graeco latinoque sermone compositum: nam thesis Graeci reposini aurum, quod iunctum sonat repositum aurum. Auraria nomen habet ab ausicuti nunc per singula territoria. Sic autem in tres partes divisum fuisse Romanum populum constat, ut uta, a vehendo dicta. Stipendium a stipe pendenda nomina
Abbreviated transcription (Latin):
negauit alt̾m hoc scire: iussit illum cesar
decollari. nedum hoc cognitum fiet aurũ
abstraherentur. ⁊ reueraq s iralsaui.
eius sit ea. ut ubi una uena apparuerit: ibi
sit spes alt̾iuis inguirendi. Septem funt aut̃
genera metalloꝵ. aurum. argentũ. aes. elec¬
qd̾ reꝑcusso aere: plus fulgurat. Uñ et
uirgilius. discolor iñ auri ꝑ ramos m̃ aura re¬
fulsit. ħt̃ splendor auri. nat᷑ale enĩ ÷: ut metal¬
aurarii dicti. quoꝵ fulgor splendidos fac̃. redd̃.
Obritum aurũ dictũ: qd obradiat splendore. ẽ enĩ
coloris optimi. qd̾ hebrei ophr. g̾ci cirron uo¬
cant. Bractea dr̃. tenulssima lamĩa.a tł it ast
de petudib ⁊ ꝓpͥetatem habebat. ⁊ nom̃. et
de corio enĩ pecud̾. nummi incidebant᷑ ⁊ sig¬
nabant᷑. Postea a saturno: ereꝰ mĩmꝰ inuẽtꝰ
ipẽ enĩ signare nũmos ⁊ scͥbi ꝯstituit. ꝓptea et
erarium saturno agentib ꝯsectum ẽ. Alii

Expanded text:
negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum abstraherentur; et revera, quia si ejus ea sit, ut ubi una vena apparuerit, ibi spes sit alterius inquirendi. Septem autem sunt genera metallorum: aurum, argentum, aes, elecod repercusso aere plus fulgeat. Unde et Virgilius: Discolor inde auri per ramos aura refulsit, hoc est, splendor auri. Naturale enim est ut metalHinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. 2. Obryzum aurum dictum, quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei ophax, Graeci κιῤῥὸν vocunt. Brattea dicitur tenuissima lamina, ἀπὸ τοῦ de pecudibus et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii,
Abbreviated transcription (Latin):
mensura ac liquata: in alias fornaces transfun¬
debatur. que massa: uocabatur ad monitrũ.
atq hec recocta: fiebat uitrum candidũ ⁊ pu¬
rum. Ingen̾e uitri.⁊ obsianus lapis adnum̾a¬
tur. Est aut̃ uirens int̃dum ⁊ niger. aliqͣndo:
⁊ translucidꝰ. crassiore uisu. ⁊ inspecuł parie¬
tum ꝓimagine umbras reddente. Gemmas:
multi ex eo faciunt hunclapidem:⁊ in india.
⁊ in italia. ⁊ ad occeanum.⁊ in hispania. nasci
tradunt. Ferunt aut̃ sub tybero cesare: quẽ¬
dam artificem excogitasse uitͥ temꝑam̃tum.
ut flexibileeet ⁊ ductile quidum admissus
fuisset ad cesarem: porrexit fialam cesari. qͣm
ille indignatus in pauim̃tum ꝓrecit: artifex
aut̃ substulit fialam de pauũto. que cõ¬
plicau̾at se tanquã uas eneum. deinde mar¬
culum de sinu ꝓtulit. ⁊ fialam correxit. hoc
facto: cesardixit artifici. mumqͥd alius scit
hanc ꝯdit᷑am ui̾rorum : Postquam ille iurats

Expanded text:
mensura, ac liquata in alias fornaces transfunmensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans
Abbreviated transcription (Latin):
xisse riuos. ⁊ hanc fuisse originem uitrrmox
ut ẽ ingemosa sollercia. non fuit ꝯtenta solo nitͤ
s et aliis ꝑmixturis hanc art̃ studuit: leuib
enim andisq lignis coquit᷑. adiecto cipro ac ni¬
tro. ꝯtinuisq fornacib: ut es liquat᷑. masseq fiũt.
Postea exmassis. rursius funditur inofficmnis. et
aliud. flatu figurat᷑. ⁊ aliud: torno teritur. aliud.
argenti mͦ celatur. Tinguit᷑ etiam multism᷑is.
ita ut iacinctos saphirosq uirides initet᷑. ⁊ o¬
nices. uł aliarum geminaꝵ colores. neq ẽ alia¬
speties speculis aptior materia. uł picture accõ¬
modatior. maximus tam̃ honor. incandido iutro
ꝓximaq incristalli similitudine. Uñ ⁊ adpotan¬
dum. argenti metalla ⁊ auri pepulit: uitrum.
olim fiebat ⁊ in italia.⁊ ꝑ gallias. ⁊ hispaniaᷤ.
harena alba mollissima: pila molaᷤ terebatur.
De hinc miscebatur łͥb partib nitri pond̾e uł

Expanded text:
xisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, xisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel
Abbreviated transcription (Latin):
candida cing̃. ũ luporum oculos. Meoł
gentiles insuꝑsticionib qͥbdam utuntar l¬
ꝑ area suffia. om̃s bestias euocari cͣcdunt. as¬
titide. in idromantia demonũ imagine se¬
diliiae futura p̃nuntiarifingunt. Broni¬
oculis iene bestie inuenitur. qui si sub lin¬
gua boinis subditus fu̾it. futura eiu p̃cinere
dicuns: ⁊ corallus. tempestati ⁊ grandini resi¬
sttre fetur. Pontica ÷ gemmaquedam. liuore
ꝑlucici habens stelas rubeas. int̾dum ⁊ aure¬
as. dñt eam int̾rogan demones: ⁊ frigari: inqͥ¬
busdanreminarũ gen̾ib ueras a falsis discerne¬
re: magn difficultas ẽ quippe cum inuentum
aducere. ⁊ sardonices. que t̾renis glutinantur
gemmnisita. ut dep̃hendi ñ possit. fingunt enĩ
eas ex diu̾o genere: nigro. candido. minioq colore.
Nam ⁊ plaride preciosissimo smaragdo qͥdam ui¬
trum art inficiunt.⁊ fallit oculos subdole:
quedam tlsa uiriditas. quo adusq ñ÷ qui pro

Expanded text:
candido cingit, ut luporum oculi; meconites candido cingit, ut luporum oculi; meconites gentiles in superstitionibus quibusdam utuntur. Liparea suffita omnes bestias evocare tradunt. Anancitide in hydromantia daemonum imagines eae futura poculis Hyaenae bestiae invenitur, qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallium tempestati et grandini resistere fertur. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogare daemones et fugare. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe quum inventum ducere, ut sardonices, quae ternis glutinantur gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere, nigro, candido minioque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quaedam falsa viriditas, quoadusque non
Abbreviated transcription (Latin):
nesio marmori simił. medio colore glaucr tut¬
luti oculi pupilla int̃ nitens. Arabica ex pat
dicta. aspectu eburnea ⁊. ẜ ffestitis: peculin¬
turam ht̃ in recddendis imaginib quamꝗͣ ni¬
tilet. exꝑimentum ẽ: si feruente aqua statimad¬
dita refrigerat. aut si soli oppositaẽ ardamre¬
teriam accendat. nascitur incoricho. Ostracitẽ
lapidosus colore testatio. durior altera aebatis
milis. nisi qd̃ achates politura puiguescit. dni¬
ori tanta inẽ uis: ut alie gemine sculpant᷑ siq¬
celo cadere. cui ñ modicam magi tͣbuunt pocti¬
tem nã ex eo lunares motus excitari purane
sunt et quedam gemmnarũ grnera: cognonti¬
ta abanimalib. E citesuiꝑtas maculas gre
cartinꝰ. marini cancri coloris÷ Scorpi scorpita
⁊ colore ⁊ effigie refert. Mirmititis. toemice si¬
tantis effigiem imitatur. pa os pauoni ẽ q̃te
hieratit᷑is. accipit̾s coloris. etitis aquile. le
ocoloꝵ ex rutilo sanguinea In medio: m

Expanded text:
nesio marmori similis, medio colore glauco, venesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus colore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duritiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fracaelo cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas exprimit; carciniae marini cancri color est; scorpitis scorpionem et colore et effigie refert; myrmecitis formicae reptantis effigiem imitatur; taos pavoni est similis; hieracitis accipitris colore, aetitis aquilae; aeor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum
Abbreviated transcription (Latin):
incolorem electri urgens. matutino tantũ as¬
pectu iocundꝰ. rapacissimꝰ igniũ. ⁊ si iuxta fu¬
erit: celerrime ardescens. Crisolamsis: ex ig¬
ne ⁊ auro uocata. aurea t÷ die. ⁊ noctu ignen.
hanc ethiopia gignit. Amocrissus. harenis au¬
ro int̾mixtis. nc̃ brateaꝵ. nc̃ pulueris habet
quadrulas. gignitur inꝑsida. Leo crisus. colore
a ureo. int̾ueniente candida uena. Melocͥsis
ce eruunt aurum. ẽ aut̃ auro similis. ⁊ ht̃
bens stiginata aurea. Andro mada: argenti ni¬
torem ht̃. ⁊ pene ad amas qͣdrata semꝑ tesse
tudinem: mediam secante flammea uena. dc
ritis. a contemplatione ferri nic ħ dissonac.
maleficiis qͦ mͦ inferatur. discordias excitat.
us dactilus: ex insula cretea ẽ. ferrei oloris. õ
nominis eiꝰ quia pollicẽ humanũ egͥmit. łch¬
opicus. ferrei coloris ÷. qui dũ teritur. nigrũ fuc̃
emictit. Milanciꝰ. in eufratis alireo legitur: ꝓce¬

Expanded text:
in colorem electri vergens, matutino tantum asin colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc Aethiopia gignit. Ammochrysus harenis auro intermixtus nunc brattearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Persida. Leucochrysus colore aureo interveniente candida vena. Melichrysucae eruunt aurum. Est autem auro similis et habet bens stigmata aurea. Androdamas argenti nitorem htudine, mediam secante flammea vena. 11. Sideritis a contemplatione ferri nihil dissonat; verum maleficus, quoquo inferatur, discordias excitat. 12. Idaeus dactylus, ex insula Creta, est ferrei coloris; causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Procon
Abbreviated transcription (Latin):
eruitur. que nͥ uiuenti abscisa fuerit: ñ ingem¬
mascit. Unde ⁊ eam magi dormientib drachoni¬
bus amputant. Audaces enim uiri: explorant
drachonim pecus. spargunt ibigͣmina medica¬
ta: adincitandũ drachonis soporem. atq ita
sompno sopitis capita desecant.⁊gemmas de¬
trahunt. sunt aut̃ candore translucido usu
earum orientis reges p̃cipue głantur. Crisopͣ¬
sus: ethiopicus÷. quem lapidem lux celat. ꝓdit
obscuritas. nocte enĩ igneus÷. die. aureus.
Flogites. ex ꝑsida ẽ. ostentans intͣ seqĩ flammas
canie. color eius croceus intus stellas ꝯtinens
elanguidas.⁊ sub nuibilo fur entes. Ermisci¬
on: inter gͣtissimas aspicit̃. exigrio colore radi¬
ans. auro portante secum in extremitatibꝰ:
candidam lucem.
metallorum uł lapidum cognominata.
Crisopisaurum t̾m eẽ uidet᷑. Crisolitus auro
similiss. cum manm coloris similitudine. hc̃
et ethiopia gignit. Crisilectrus simił auro.s

Expanded text:
eruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemeruitur. Quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, spargunt ibita ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant, et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum Orientis reges praecipue gloriantur. 8. Chrysoprasus Aethiopicus est, quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. 9. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas caniae. Color ejuscroceus, intus stellas continens elanguidas, sub nubilo renitentes. 11. Hormesion inter gratissimas aspicitur, et igneo colore radians auro portante secum in extremitatibus candidam lucem. metallorum, vel lapidum cognominata. Chrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cum incandida genina suꝑne ng̾scat color.
Uñ ⁊ nom̃ ht̃. ex eberius: spetiosa ⁊ candida qua
aurifices aurum poliunt
eiusoem nominis. postea plurimis int̾ris.
Est autem nigrahabens in medio: circu los nigros
⁊ albos. iunctos ⁊ uariatos. simił ematiti: magi:
sufirti earum si creditur. tempestates auertũt.
flumina sistunt. absictos nigra ⁊ pond̾osa. dis¬
tincta uenis rubentib. hec ex calefacta igni: sep¬
tem dieb calorem tenet. Egiptilla nigra ẽ radice.
cerulea facie. ex egipto ubi inuenitur: uocata:
media. nigra ẽ. a medea illa fabulosa inuenta.
ht̃ uenas erei coloris. sudorem reddit croci saporẽ
uini. Uegentana italica gemmaẽ ab eis n
gra facie. albis int̃imicantib notis. Baripta.
ẽ tum sanguineis ⁊ albis notis. mero melasngn
enis. nigerrimi nitoris. continens inse spt̃mui
crinis. T̃ rixuluꝰ ex aftrica nigra. s tres succos
dit. ab radice: nigrum. emedio. sainguintũ ⁊ fi

Expanded text:
quum in candida gemma superne nigricat color; quum in candida gemma superne nigricat color; unde et nomen habet. Exebenus speciosa et candida, qua aurifices aurum poliunt.eiusdem nominis, postea plurimis in terris. Est autem nigra, habens in medio circulos nigros et albos iunctos et variatos, similis haematiti. Magi suffitu earum, si creditur, tempestatus avertunt, flumina sistunt. Apsyctos nigra et ponderosa, distincta venis rubentibus. Haec excalefacta igni septem diebus calorem tenet. Aegyptilla nigra est radice, caerulea facie, ex Aegypto, ubi invenitur, vocata. Media nigra est, a Media illa fabulosa inventa. Habet venas aerei coloris; sudorem reddit croci, saporem vini. Veientana Italica gemma est, Veis reperta, nigra facie, albis intermicantibus notis. Bariptos nigra est cum sanguineis et albis notis. Mesomelas nigreris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra est, sed tres sucos reddit, ab radice nigrum, e medio sanguineum, e summo
Abbreviated transcription (Latin):
lact is faperem semins mit̾entib illigataife¬
cundat ub̃a. infantumqͦ collo suspensa sali¬
uam facere fertur. Inore aut̃ liquescere.⁊ me¬
moriam adimere: mutunt eam nilus. ⁊ athelo¬
lis. annes. sunt qͥ smaragilum albis uenis cir¬
cumligatũ. galactitẽ uocant. Galathias gͣndi¬
nis ⁊ candorẽ p̃fert ⁊ figuram. duriciam qͦ: ut¬
adamans: ⁊̃ in igne posita. manere suum frigꝰ¬
aiunt. Solis gemina: candida ÷ traxitq noñqd̃
ad spetiem soł inorbem fulgentes sparsit radi¬
os. Seientes: translucet candido molleoq ful
sum astri ipsiꝰ ꝑhibent indies singulos minui.
atq augeri. nascitur inꝑsida. Cimedia. inure¬
intur incerebro piscis enisdem nominis. can¬
dida. ⁊ oblanga. p̃sagire his ferunt magi. sig¬
na tranquillitatis ueltempestatis. Belloculꝰ
albicans: pupillam cing̃ nigram: emedio au¬
lo dicatam. Uñ ⁊ appellata. epymelas dicitur:

Expanded text:
lactis saporem, feminis nutrientibus inligata felactis saporem, feminis nutrientibus inligata fecundat ubera; infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. Chalazias grandinis et candorum praefert et figuram, duritia qu in ignes posita manere suum frigus. Solis gemma candida est, traxitque nomen quod ad speciem solis in orbem fulgentis spargit radios. Selenites translucet candido melleoque fulsum astri ipsius perhibent in dies singulos minui atque augeri. Nascitur in Persida. Cinaedia invenitur in cerebro piscis eiusdem nominis, candida et oblonga. Praesagare his ferunt maris signa tranquillitatis vel tempestatis. Beli oculus albicans pupillam cingit nigram e medio au regi Belo dicatam; unde et appellata. Epimelas dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
quod in concuł maris hocgeniis lapidis inuenia.¬
tur. inẽ enim incarne conclet calculus natus
sicut incerebro piscis lapillus: gignitur autẽ
decelesti rore. quẽ certo anm tempore coclee a
haurrunt. ex quib margaritis quidam unioneᷤ
uocantur. aptum nom̃ habentes. quod tantũ
unus. numꝗͣ duo uł plures simul reꝑiant᷑.
Meliores aut̃ margante candide quamque fra.¬
uescunt: illas enim aut iuuentus. enit matiti¬
ni roris ꝯceptio: reddit candidas. has senectis:
uł uesꝑtmꝰ aer: reddit obscuras. Pedoros scd̃a
post margaritum gẽmarum candidarum. deqͤ
queritur: in quo colore debeat nimerari. tocieis
iactati ꝑalienas pulcͥtuãmes nominisadeo:
ut decoris p̃rogatiua. uocabulo factasit. Asteri¬
tes: candida ÷. inclusam lucem ꝯtinens: uelud
stellam intꝰ ambulantem. reclditq solis candi¬
dicantes radios. unde ⁊ nom̃ inuenit. Galactitis
lacteus ÷. qui ad tritus reddit fucum aldum.⁊

Expanded text:
quod in conculis maris hoc genus lapidum inveniaquod in conculis maris hoc genus lapidum inveniatur. Inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de coelesti rore, quem certo anni tempore cochleae hauriunt: ex quibus margaritis quidam uniones vocantur, aptum nomen habentes, quod tantum unus, numquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae margaritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritur in quo colore numerari debeat totiens iactati per alienas pulchritudines nominis, adeo ut decoris praerogativa vocabulo facta sit. Asterites candida est, inclusam lucem continens veluti stellam intus ambulantem, redditque solis candicantes radios; unde et nomen invenit. Galactitis lacteus est, qui adtritus reddit sucum album ad
Abbreviated transcription (Latin):
germania. in rupib gelidis. oculi mͦ ex cuban.
acolore malue nom̃ accepit. in reddendislna¬
guineis uenis. causa nominis. de effectu lapidisi
nam deiecta in labris eͦneis. solis radios mutat.
sanguineo reꝑcussu. extra aquam aut̃. speculiti
solem accipit dep̃hendit q enis defectus subem¬
tem lunam ostendens. magoꝵ impruclentie ma¬
nifestissimum in hocqͦ exemplum ẽ: qd̾ admix¬
ta herba eliotropio. quib addicis p̃cantationsb
gerentẽ ꝯspici negent. gignitur aut̃. incypro tis¬
frica. s melior ÷ inethiopia. Sacdela gemma pe¬
sini colorisapud caldeos. cuiꝰ tanta uis÷. ut pet¬
antes naues e ꝓfundo petat. ⁊ carmi ita terat
adhereat: ut nisi abrasa parte ligni uix sepoaci
Aromatidis. reꝑitur in arabia. ł egipto. murrei
coloris ⁊odoris. Uñ ⁊ nom̃ accepit. Melectros.
bicolor. ex ima parte. uiridis. ex altera mellisi¬
milis. Coaspitis. a flumine ꝑsarum dict̃a: ꝙ

Expanded text:
Germania, in rupibus gelidis, oculi modo extuberaGermania, in rupibus gelidis, oculi modo extuberaa colore malvae nomen accepit, in reddendis laudanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est. Nam dejecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu. Extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus ejus, subeuntem lunam ostendens. Magorum impudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quod admista herba Heliotropio quibusdam additis precationibus, gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. 13. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cujus tanta vis est, ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat, ut nisi abrasa parte ligni, vix separetAromatitis reperitur in Arabia vel Aegypto, myrrhae coloris et odoris; unde et nomen habet. Melichros bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
gummi transluceant. P̃ciosi lapides eo dict̃ist̃
quia care ualent. siue ut auilib discerni pos¬
ssint. seu qd̾ rari fit. omne enim qd rarum::¬
magnum ⁊ p̃ciosum uocatur sicut ⁊ in samu¬
elis uolumine legitur. ⁊ sermodm̃ p̃ciofuis
erat in ifrahel: hoc est rarus.
uirentium: smaragdus pͥncipatum
habet. cui ueteres t̃tiam post margaritas ⁊ u¬
niones tͥbuunt dignitatem. Smaragcius an¬
mia uiriditate uocatus. Omne enim satis
tes fronlesq exuꝑat. inficiens circa se uiridi¬
tate reꝑcussum aclem sculpentib quoq gẽ¬
mas. milla gratior orulorũ refectio ẽ. Cuiꝰ
corpus si extentum :. sicut speculum ĩta ima¬
gines reddit. Qiuippe nero cesar. gladiatorum pug¬
nas inspectabat. in smaraglo spectabat. genera
eius. duodecim. s nobiliores scitici: qui inscitica
gente repiuntur. scdm locum tenent: bactam.
colliguntur enim in cõmissuris saxorum flante

Expanded text:
gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari simagnum et pretiosum vocatur, sicut et in Samuelis volumine legitur: E sermo Domini pretiosus erat in Israel, hoc est, rarus.virentium Smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viridate vocatur. Omne enim satis tes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Scalpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cujus corpus si extentum 265 fuerit, sicut speculum, ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera ejus duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani. Colliguntur enim in commissuris saxorum flante
Abbreviated transcription (Latin):
Caristtum uirde optimum nomi ab aspectu
habens. eo quod gratus sit his quigemas sctu¬
punt. eius enim uirictitas reficit otillos . Qumi¬
dicum marmor: numidia mitit. qued adeotẽ
sucũ dimitit croco similem. Unde⁊ nom̃ac¬
cepit. non crustis s massa: luinũ usuaptum
Luculleum marmor nascitur intheo insula
cuii lucullus consul nom̃ dedit. qui debectatꝰ
illo: pͥmus romamimiȩnt. solumq hoc mar¬
morpene ab amatore nom̃ accepit. Est et lim¬
ensis. stefiam appellatus a colore cineris. cuiꝰ alli
ost marmorum genera. gemine sequunt᷑.
que multum auro decorem tͥbuunt:
uenustate colorum. pͥmordia euis: a rupe cauca¬
s fabule ferunt ꝓmetheum pͥmũ. feragm̃tũ
saxi enis inclusisse ferro acdigito circundasse.
hisq initiis cepisse anullum atq gemniã. Ge¬
nera gẽmarum: in numerabilia eẽ tradunt᷑.
e quib nos ea tm̃ que pͥncipalia sunt: siuit notiᷤ¬
sima. ad notauimus. gemme uocate: qd̾ instar

Expanded text:
Caristeum viride, optimum; nomen ab aspectu Caristeum viride, optimum; nomen ab aspectu habens, eo quod gratus sit his qui gemmas sculpunt; eius enim viriditas reficit oculos. Numidicum marmor Numidia mittit: ad cutem sucum dimittit croco similem, unde et nomen accepit; non crustis, sed in massa et liminum usu aptum. Luculleum marmor nascitur in Melo insula; cui Lucullus consul nomen dedit, qui delectatus illo primus Romam invexit; solumque pene hoc marmor ab amatore nomen accepit. Est et Lunensis. Tephrias appellatus a colore cineris, cuius lapie gemmis . Post marmorum genera gemmae secuntur, quae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar
Abbreviated transcription (Latin):
candidior. ꝓbatissimis uͦ in india. Paruiscandori
etimii. lidinus cognom̃to. hic apud paron insi¬
Ns⁊ ipse aptus. Coralliticusinasia reꝑtus men¬
sure ñ ultra cubita bina. candor e ꝓmo ehori. ad¬
quandam similitudinem exdiu̾soniger. Alabandi¬
cus t̾re sue nomine ñcupatus. purpure aspectu
simił iste: in oriente igni liquat᷑ atq adusum
uit̾ funditur. T̃ ebaicus. inter tinctuꝰ mireis gut¬
collrna quadam utilitate naturali ꝯuenitus.
dicnites cca sicinium. sierem ł chebas nascitur
trabis exeo fecere reges. Marmora autem sunt q̃
mosticinis rupib q gignuntur. Ex quib itasi
diu̾st coloris maculis distinctus. cuiꝰ pͥmum usũ.
insule ciclades declerunt. lesbius liuidior ẽ paui¬
li hoc sed ⁊ ipse diũsi coloris macuilas hñs. Corin¬
theus: amoniace gute simił. cumuarietate
diu̾isorum cororum corincho pͥmum reꝑtuis. ex
deolumpne meentes liminaq siunt actrabeᷤ

Expanded text:
candidior, probatissimus vero in India. 8. Parius candoris candidior, probatissimus vero in India. 8. Parius candoris eximii, Lychnites cognomento: hic apud Paron insutis et ipse aptus. 9. Coraliticus in Asia repertus, mensura non ultra cubitos binos, candore proximo ebori quadam similitudine. E diverso niger Alabandicus terrae suae nomine nuncupatus, purpurae aspectu similis. Iste in Oriente igni liquatur, atque ad usum vitri funditur. 10. Thebaicus interstinctus aureis gutcollyria quadam utilitate naturali conveniens. 11. Syenites circa Syenem, vel Thebas nascitur; trabes ex eo fecere reges. 12. Marmora autem, quae in officinis sunt, rupibus gignuntur, ex quibus Thasius diversis coloris maculis diinsulae Cyclades dederunt. Lesbius lividior est paulo huic, sed et ipse diversi coloris maculas habens. Corintheus ammoniacae guttae similis cum varietate diversorum colorum. Corintho primum repertus. Ex eo columnae ingentes liminaque fiunt ac trabes.
Abbreviated transcription (Latin):
gs÷ uocabulum tratit. Ophites s̾pentium macłis
simił÷. Unde ⁊ uocabłm sumpsit. Duio eiꝰ genera.
molle. candidum. nigrum: durum. Augusteũ et
tibenum. in augusti egȩpto ⁊ tyb̃ii pͥmum pͥncipatu
reyti. aint. disferentia eorum ÷: ab ophite. cum ille
nut p̃cdiximus. s̃pentium mactis sit smił. ħ macu¬
las diu̾so modo collig int. nam angusteum. unda¬
tim est crispum inu̾tices. tibium. sparsa. non quo¬
luta canitie. Purpuritis egipto: rubens eandidiꝰ
int̾uenientib punctis. nominis : causa: quid ru¬
beat ut purpura. Basanites. ferreo colore. siue du¬
ricia. unde ⁊ nom̃ ei clatum÷. inuentum inegip¬
to ⁊ erbiopia. Alabastrũs lapis candidris. int̾cinc¬
tus uariis colorib. ex quo euangłici illius unguẽ¬
ti uasculum fuit. Cauant enim hunc: auasa un¬
guentaria. qm̃ optime fuare incorrupta dr̃ ⁊Ias¬
citur int̃ thebas egiptias. ⁊ damascum sy riecet̾is

Expanded text:
unde et vocabulum traxit. Ophites serpentium maculis unde et vocabulum traxit. Ophites serpentium maculis simile, unde et vocabulum sumpsit. Duo eius genera: molle candidum, nigrum durum. Augusteum et Tiberium in Aegypto Augusti ac Tiberii primum principatu reperta sunt. Differentia eorum est ab ophite, quum illud, ut praediximus, serpentium maculis sit simile, haec maculas diverso modo colligunt. Nam Augusteum undatim est crispum in vertices; Tiberium sparsa, non convoluta, canitie. Porphyrites in Aegypto est rubens, candidis intervenientibus punctis. Nominis eius causa quod rubeat ut purpura. Basanites ferrei coloris sive duritiae; unde et nomen ei datum est: inventus in Aegypto et Aethiopia. Alabastrites lapis candidus, intertinctus variis coloribus, ex quo Evangti vasculum fuit. Cavant enim hunc ad vasa unguentaria, quoniam optime servare incorrupta dicitur. Nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae caeteris