comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵ c̾tamime paucitas ex̾citata
tudo rudis ⁊ in docta sꝑ sit expo¬
sita ad fugã ⁊ ad cedem. uiso ar¬
bellica. restat ostend̾e quõ ex̾ci¬
tãdi siut bellautes ad incedend̾
gradatim ⁊ passun.⁊ ad cursum
⁊ ad saltũ. nã ista ut ĩ ꝓseꝙ̃do
ad gradũ ⁊ passum bellicũ ut gͣ¬
datĩ ꝑgãt ita ut quił se ĩ suo
ordiue teneat. nã si acies siue
peditũ siue uulitũ nõ ordiua¬
te incedat duo uiala inde ꝯse¬
qũt᷑. Nã nõ sn̾ato debito ordi¬
ne ni una ꝗte erit acies .q.
sparsa ⁊ pariua. ultra ꝙͣ de¬
beat In alia u̾o arta ⁊ stͥcta.
plus ꝙͣ opordeat pͦ gͦ ex eo qd̾
iu asiqua ꝑte ꝑuia ẽ cicius ad
ĩ qͣua nuuis arta ẽ inipedietur
ad ꝑcuciend̾. nã cũ bellator a suo
ꝯsocio nuns ꝯpͥuntur sua ĩpedi¬
mit᷑ biachia ne possit hostibus
to gradu ⁊ debito ordiue mĩcessu
fiꝰ nõ pt̃ tã gͦ pedites ꝙͣ equites
bellatores aũͣꝙͣ bella ex̾ceant sti.

Expanded text:
bellorum certamine paucitas exercitatatudo rudis, et indocta semper sit exposita fugam et ad caedem. Viso arbellica, restat ostendere quomodo exercitandi sunt bellantes ad incedendum gradatim, et passim, et ad cursum et ad saltum. Nam ista ut in prosequendo ad gradum et passum bellicum, ut gradatim pergant ita, ut quilibet se in suo ordine teneat. Nam si acies sive peditum sive militum non ordinate incedat, duo mala inde consequantur. Nam non servato debito ordine, in una parte erit acies quasi sparsa et pervia, ultra quam debeat. In alia vero arcta et trista, plus quam oporteat. Primo ergo ex eo quod in aliqua parte pervia est, citius ab in qua nimis arctum est, impedietur ad percutiendum. Nam cum bellator a suo consocio nimis comprimitur, sua impediuntur brachia, ne possit hostibus to gradu, et debito ordine in incessu, fieri non potest. Tam ergo pedites quam equites bellatores antequam bella exerceant sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ecitat uegesꝰ ĩ libro de
re uulitari excitatõnẽ
aruoꝵ ⁊ ĩdustͥam bel¬
laudi fuisse ea q̃ t̾raꝵ orbem ro¬
mauo ppło sbiec̾iuit nã quid po¬
dussent paucitas romanoꝵ ad¬

Expanded text:
ecitat Vegetius in libro De re militari, exercitationem armorum, et industriam bellandi fuisse ea, quae terrarum orbem Romano Populo subiecerunt. Nam quid potuisset paucitas Romanorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
telas adhibere. ut polleant bo
natronas aliquas boni testi¬
mouii ꝓduiturua tẽpora.
prudent̾ia ⁊ bonis morib apo¬
batas iuscituentes ꝯiugem ⁊
iuducentes eã ꝑ monitõues
debitas ad bouitutes ꝑhibitas¬
¶ Uiso ꝯuigem sic regendam
eẽ ut sit debite temꝑata re¬
stat ostend̾ quõ regenda sit
ut sit debite taaturana. nã
ut scribitur in pͦ poł ꝯruaũ¬
tũ nulierũ ÷ sisenciũ. si .n.¬

Expanded text:
telas adhibere, ut polleant bonmatronas aliquas boni testimonii per diuturna tempora prudentia et bonis moribus approbatas, instruentes coniugem, et inducentes eam per monitiones debitas ad bonitates praehabitas. Viso, coniugem sic regendam esse, ut sit debite temperata: restat ostendere, quomodo regenda sit, ut debite sit taciturna. Nam, ut scribitur I. Polit. ornamentum mulieris
Abbreviated transcription (Latin):
iorem aĩuorem uiros ĩducãt
decet gͦ eas eẽ tacit᷑nas sic ⁊̃ de¬
cet ipãs eẽ stabiles quia quã¬
to uxor est magis ꝯstans ⁊ fir¬
ma tãto maior credulitas ad¬
geu̾atur iuro ut ei debitam
fidem suet tali gͦ regnuine
regende suut ꝯiuges ut pol¬
leaut p̾cc̃is sex bouitatibus
iuidel ut suit caste honeste
abstinẽtes sobͥe taciturtie ⁊
stabiles ad hec aut oia iuri
ges sic regͥe ⁊ tãto uagis hoc
decet reges ⁊ pͥncipes quãto
ex eoꝵ indebito regiiue p̃t̃
ctͣ regnuen magis ꝑ icula imi¬
s . X. quoliter oẽs cmnes et
maxiẽ reges ⁊̃ prncipes ad su¬
as ꝯiges debeant debicese.

Expanded text:
iorem amorem viros inducunt. decet ergo eas esse taciturnitas. Sic etiam decet esse stabiles: quia quanto uxor est magis constans, et firma, tanto maior credulitas adgeneratur viro, ut ei debitam fidem servet. Tali ergo regimine regendae sunt coniuges, ut polleant praedictis sex bonitatibus. videlicet, ut sint castae, honestae, abstinentes, sobriae, taciturnae, et stabiles. Ad haec autem viri uges regere: et tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto ex eorum indebito regimine potest circa regnum maius periculum immire. Qualiter omnes cives, et maxime reges et principes ad suas coniuges debeant debite se
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ a seruili s qr nõ sufficit sic i
li dicendo ipm̃ ẽẽ diffens a pat̾¬
telas ad ea ccͣ que uidet ipm̃ ma¬
gis defic̾e nã sic̃ ẽ locitõnibus
.ni. aliquos hrẽ liuꝗgͣas desertas.
aliquos u̾o balbucientes eẽ ⁊ qui
balbuciũt nõ eodem uͦ balbutiut
s aliqui difficilus ꝑferũt unũ
u̾bũ. aliqui u̾o diffialius aliud
qui uͦ balbucientes uellet ĩ loque¬
la dirig̾e oꝑt̾et eos instruere.
ut spãlemi pugnã ⁊ spãlem co¬
natũ acciꝑent cta ea u̾ba q̃ det̾i¬
us ꝓferre possent. uñ ⁊ aliquos
pħos leganius sic fecisse qui cũ

Expanded text:
 a servili. Sed quia non sufficit sic in li, dicendo ipsum esse differens a patetelas ad ea, circa quae videt ipsum magis deficere. Nam sicut est in locutionibus, enim aliquos habere linguas desertas, aliquos vero balbutientes esse: et qui balbutiunt, non eodem modo balbutiunt: sed aliqui difficilius proferunt unum verbum, aliqui vero difficilius aliud. Qui ergo balbutientes vellet in loquela dirigere, oporteret eos instruere, ut specialem pugnam et specialem conatum acciperent circa ea verba quae deterius proferre possent. Unde et laiquos P
Abbreviated transcription (Latin):
dicas eẽ ⁊ honestas ut sibi
caueant a signis ⁊ u̾bis que
iidentur in honescatem ꝑ¬
tendere. nõ .n. sufficit sit
alienus filius nõ suscedat
in h̾editatẽ s requiritur
ut pat̾ sit c̾cuis de sua ꝑle cũ
sꝰ signa ĩ honesta ⁊ impu¬
dica quõdaui suspitõnem
itas ad inꝯtiuenciam nicli¬
uat. ¶quarto decet eas
eẽ sobrias ut caueant sibr
a suꝑfluitate potus. nã tam
ĩmoterãcia cibi ꝙͣ potus ꝓ¬
uocat uen̾ea uñ ⁊ antiqsui¬
tus apud romanas mulieres
ut recitat ualernus maximus¬
so libro capitulo de istitutis
autiquis quodã uͦ nephas erat
bib̾e uinũ uñ ait ꝙ̃ um usus
oliui romanis fenimis iguo¬
tus fuit ne in aliquo dedecus

Expanded text:
dicas et honestas, ut sibi caveant a signis et a verbis, quae videntur inhonestatem protendere: non enim sufficit ut alius filius nonn succedat in haereditatem, sed requiritur ut patet sit certus de sua prole. Cum ergo signa inhonesta, et impudica quandam suspitionem itas ad incontinentiam inclinat. Quarto decet eas esse sobrias, ut caveant sibi a superfluitates potus. Nam tam immoderantia cibi quam potus ocat. Unde et antiquiatus apud Romanas mulieres ut recitat Velerius Maximus libro II. capitulo de Institutis antiquis quodammodo nefas erat bibere vinum. Unde ait, Vini usus olim Romanis foeminis ignotus fuit, ne in aliquod dedecus
Abbreviated transcription (Latin):
ffert hoc regieu ab illo exꝑ
te eꝙũ fiendoꝵ. nã pat̾ sic de¬
bet p̾rẽ filus ut ordiuet eos ad
alia oꝑa ꝙͣ ueorẽ. nã filu ĩstru¬
endi suũt ad eꝑa nulitaria uł
cuulia quib uatare debeant ꝯ
sũt adulti ad q̃ nõ sunt ĩstruẽ

Expanded text:
ffert hoc regimen ab illo ex parte operum fiendorum. Nam pater sic debet praeesse filiis, ut ordinet eos ad alia opera, quam uxorem. Nam filii instruendi sunt ad opera militaria, vel civilia, quibus vacare debeant cum sint a
Abbreviated transcription (Latin):
sii ex ꝑte modi regẽdi. sa uͦ ex ꝑ
resu̾at᷑ in uno hoĩe uñ ⁊ ab eis
hõ appellatꝰ est ninor mũdus nã
sic̃ totũ uniu̾sum dirigit᷑ uno
pͥncipe ut uno deo qui ẽ intel¬
ĩ hoĩe si dẽbite regi debent re¬
genda sunt intellectu ⁊ rõne In¬
nio adeo modus uni̾si reserua¬
tur ĩ quol hoĩe ꝙ plato ⁊ totũ
ordiem celoꝵ saluauit ĩ quol¬

Expanded text:
 ex parte modi regendi. Secunda verreservatur in uno homine: unde et ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intelin homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reservatur in quolibet homine, quod Plato totum ordinem caelorum salvavit in qual
Abbreviated transcription (Latin):
uia nõ sufficit s̃cire qua¬
le sit ꝯiuigiũ ⁊ qualit̾
quis se hre debeat ĩ u¬
xore dutenda msi ccͣ eam iã du¬
ccã sciat debite se hr̃e. ĩo pͥmi¬
ssit capitulis rõnabilit̾ ħ aurie
ãuectit᷑ ut sciamꝰ quõ regnuẽ
nupciale quo regende sunt ꝯ¬
niges ab alus regimnub ÷ di
stnitũ. possumꝰ ã duplici uia.
nuestigare ꝙ alio regimine st̃

Expanded text:
scire quale coniugium, et qualiter quis se habere debeat in uxore ducenda, nisi circa eam iam ductam sciat debite se habere. Ideo praemissis capitulis rationabiliter hoc annectitur, ut sciamus quomodo regimen nuptiale, quo regendae sunt coniuges, ab aliis regiminibus est istinctum. Possumus autem duplici via investigare, quod alio regimine
Abbreviated transcription (Latin):
sermones quidã qualit᷑ uir ha¬
b̾e se debeat cͥca ip̃ãm dicitͦ
g ͦ tale regnnẽ politicũ qr as¬
siłatur illi reginmi quo ciues
uocãtes dñm ostendũt ei pacta
et ꝯuẽtõnes q̃ debet in suo re¬
gimie obseruare ex ip̃o gͦmͦ
regẽdi qr imũ ẽ polititũ aliud
uagis tõtale ⁊ nͣle. regieni
u̾o politicũ est magis ꝑciale
⁊ ex electõne. nã p̾eẽ regalit̾
est p̾eẽ totalit̾ ⁊ ẜ arburñ

Expanded text:
sermones quidam, quomodo vir habere se debeat circa ipsam. Dicitur ergo tale regimen politicum: quia assimilatur illi regimini, quo cives vocantes dominum, ostendunt ei pacta et conventiones quasdam in suo regimine observare. Ex ipso ergo modo regendi, quia unum est politicum, aliud  est magis totale et naturale: regimen vero politicum est magis paternale et ex electione. Nam praeesse regaliter est praeesse total
Abbreviated transcription (Latin):
debet ẽẽ doctor uuenũ ut
eos ꝓ debitos smones ⁊ per
debitas monitõnes inducat
ad bonũ u̾ũ qr ad bomĩ quis
inducitur non solũ monitõm
sit in uita bonus ⁊ honestus
nã qr etas inuenilis ualde est
pna ad intemꝑanciã ⁊ lascan¬

Expanded text:
tor iuvenum, ut eos per debitos sermones, et per debitas monitiones inducat ad bonum. Verum quia ad bonum quis inducitur non solum monitionisit in vita bonus et honestus. Nam quia aetas iuvenilis valde est prona ad intemperantiam et lasciv
Abbreviated transcription (Latin):
ampliorcura habenda quã de
nalde deberẽt ẽẽ solticitr ⁊ ꝯma
gna dilgencia attẽdere qua¬
lem magistrũ p̃pou̾ent in re¬
gimine filioꝵ.¬
.Cix. qualit̾
cirta loq̃lam et cta uisum ⁊ audi¬
tum ĩstͣendi sunt iuuenes

Expanded text:
amplior cura habenda quam de valde deberent esse soliciti, et cum magna diligemtia attendere, qualem magistrum proponerent in regimine filiorum. Qualiter circa loquelam, circa visum, et auditum instruendi s
Abbreviated transcription (Latin):
ria fac̾et uuenes illi eoꝵ exẽ¬
plomduca de facili. ad illicita
declinarent. ¶patet gͥ talem
q̃rend̃ eẽ doctorẽ qͥ ꝙtũ ad sci¬
enciam speculabiliũ sit in¬
uẽcauis ex se intellectuus a¬

Expanded text:
ria faceret, iuvenes illi exemplo inducti de facili ad illicita declinarent. Patet igitur talem quaerendum esse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit inventivus ex se, intellectivus a
Abbreviated transcription (Latin):
fucuroꝵ nã sic̃ alioꝵ director
ti fuerint qui ab eo fũt diri¬
gendi fic debet ꝓuid̾e futu¬
ra ut adhibeat medicamen¬
ta adea ꝑ q̃ impost̾ũ facilius o¬
bliquari possint ¶ t̾tio decet
ip̃m ẽẽ cautũ qr ut ĩ ꝑͦ libro
tetigimꝰ sic̃ in cognoscendo ⁊ specu¬
bando est adhibenda caute la ne

Expanded text:
futurorum. Nam sicut aliorum director ti fuerint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est
Abbreviated transcription (Latin):
ta ĩuenire uͥ tã deintellec¬
tis quã de inuentis nou̾it ui¬
dicare q̃ sunt tenẽda ⁊ q̃ sũt̃
res ꝓuendi quãtũ gͦ ad scãm̃
talis debet q̃ri ioctor quis sit
iuuentinus ex se intelligens
alios ⁊ bene iudicatiuus tãde
ĩuẽtis quã de ĩtellectis. nã
⁊ dato ꝙ filu nobiliũ ⁊ maxĩẽ
regũ ⁊ pͥncipũ uoluit oĩo ad
ꝓfũditatẽ sãẽ ingredi. s su¬
sficiat eis aliqua de hus cogͦs¬
c̾e nichiloꝰ talem doctorẽ bene
scientem debent ĩ quirete eo
clare nni telligit clare loquit᷑
Nᷝa gͦ modica q̃ scire cupiũt
facilius clarius ⁊ recciꝰ intelli¬
gent ascionte ꝙͣ ab ĩsao Qui¬
so quał debet eẽ doctor ⁊̃ quõ
debet eẽ sciens ut toceat ĩ sciã
restat iud̾e qualit debet eẽ pͥ¬
de prudencia tetignyus. susfi¬
ciat tñ ad p̾sens .iiiiͦͬ de illis
enu̾are doctor gͦ pueroꝵ no¬
biliũ debet ẽẽ sic prudrus ĩ
agibilibus ut sit iueuior ꝑ¬

Expanded text:
ntellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Quantum ergo ad scientiam talis debet quaeri doctor, qui sit inventivus ex se, intelligens alios, et bene iudicativus tam de inventis quam de intellectis. Nam et dato quod filii nobilium, et maxime regum, et principum nolint omnino ad profunditatem scientiae ingredi, sed sufficiat eis aliqua de his cognoscere: nihilominus tamen doctorem bene scientem debent inquirere, eo clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius intelligent a sciente, quam ab inscio. Viso qualis debet esse doctor, et quomodo debet esse sciens ut doceat in scientia: restat de prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agibilibus, ut sit memor,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝰ se mala suꝑficie tenꝰ ꝯfid̾ata.
aꝑpent bona sic̃ q̃dã fła aꝑpent
u̾a qr̃ sic̃ doctorẽ in speculabi¬
libus sic decet ẽẽ diligẽtẽ ⁊ cau¬
tũ ut ꝓponas suis auditoribus.
d̾a sine admixtione fłoꝵ. sic
qui ułt uiuenes dirig̾e debet
eẽ cantus ꝓponẽs eis bona si
est ꝑticularia cognosc̾e. sic ⁊̃
hinis doctor debet cognos¬
c̾e ꝑticulares ꝯditõnes illo¬
rũ iuuenũ quos debet diri¬

Expanded text:
 se mala superficietenus considerata, apparent bona: sicut quaedam falsa apparent vera. quare sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum, ut proponat suis auditoribus vera sine admixtione falsorum. Sic qui vult iuvenes dirigere debet esse, cautus proponens eis bona sinest particularia cognoscere: sic et huiusmodi doctor debet cognoscere particulares conditiones illorum iuvenum, quos debet diri
Abbreviated transcription (Latin):
sit iudicatinus tã de ĩuẽtis.
quã de hus q̃ ab alus intellex¬
it. Inuentiuus .ii. ẽẽ debet qr
qui nullo modo scit ali qua iu¬
nenire s solũ nouit alioꝵ di¬
cta referre. magis est recita¬
tor quã docior. decet gͦ ⁊piñ¬

Expanded text:
udicativus tam de inventis, quam de iis quae ab aliis intellexit. Inventivus enim esse debet: quia qui nullo modo scit aliqua invenire, sed solum novit aliorum dicta referre, magis est recitator, quam doctor. decet i
Abbreviated transcription (Latin):
piscibilem siune seusua¬
litatẽ assiłat pu̾o ⁊̃ rõ¬
ne assiłat pedagogo. sic̃ gͦ ꝯ
cupiscibił indiget rõne diri¬
gẽte ⁊ regulante. sic puer ĩ¬
diget magistro ⁊ pedagogo
tnua ut ĩ eodem t̾cio etħ. dici¬
tur sic ⁊ magist̾ pueroꝵ sꝑ
debet eos ad optima ĩsuga¬
re si gͦ in doctrina pu̾oꝵ fi¬
nis uitentus ẽ instigatõ ad
optima qr ex fine actipiẽda
dus ẽ iuagister qui posset
iuuenes sibi ꝯmissos ad op¬
tuua induc̾e. ¶optiuiũ ã
⁊ bonũ ad qd̾ inducendi sũt
⁊ mores ad bonos aut̃ mores
mouitõnes orbitas quõtũ.s.
ad p̾seus spectat magist̾ pu

Expanded text:
piscibilem sive sensualitatem assimilat puero, et rationem assimilat paedagogo. Sicut ergo concupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. tima, ut in endem tertio Ethicorum dicitur: sic et magister puerorum semper debet eos ad optima instigare. Si igitur in doctrima puerorum finis intentus est, instigatio ad optima; quia ex fine accipienda dus est magister, qui possit iuvenes sibi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, ad quod inducendi sunt scilicet, et mores. Ad bonos autem mores monitiones debitas. Quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ita. nã sic̃ uoleus rectifica¬
re uirgã ñquã eã rectifica¬
re poss ñ cognose̾e̾t ex quaꝑ
te eẽt obligata. sic uoleus ali¬
os rectificare ñ quõ cos ꝯgrue
rectificare poss nisi haberet

Expanded text:
rectificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset nisi haberet
Abbreviated transcription (Latin):
ciam o nos ĩ societate inu̾e
ita ut ꝓ auxilia aliox. sb̾ue¬
matur nobis ad indigẽciam
lute sic ⁊ forte iłto magis
do s sꝑ postiores pħi ex di¬

Expanded text:
t nos in societate vivere, ita ut per auxilia aliorum subveniatur nobis ad indigentiam vitae: sic et forte multo magis,do, sed semper posteriores Phi
Abbreviated transcription (Latin):
ualde difficile eẽt ⁊ ualde p̾sũp¬
tuosum tãtã iułtitudiuẽ extra¬
ueoꝵ q̃rere qui possent tãtau
t̾ram cole expediret cuuta¬
ti sic dundi ut aliqui cunũ t̾¬
rãx cołent aliqui insist̾ent cͥ¬
ca custodiã canitatis ꝙ ⁊ socra¬
tes ꝯcedebat. tũ gͦ tustodes

Expanded text:
alde difficile esset et valde sumptuosum tantam multitudinem extraneorum quaerere qui possent tantam terram colere: expediret civitati sic dividi, ut aliqui civium terram colerent, aliqui vero insisterent circa custodiam civitatis, quae et Socrates concedebat. cum ergo cu
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. nã ĩ reb deser¬
mentib ad ictũ ÷ ꝯsid̾are dno
uidel res fructif̾as ut agros
uinedas arbores ⁊ fructũ qui
onitur ex talib rebus ut iina
frucinẽta. poma. q̾r si sit ꝯĩtas
res fructif̾e ⁊ druidentur fru¬

Expanded text:
eservientibus ad victum est considerare duo: videlicet res fructiferas, ut agros, vineas, arbores: et fructum qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma. Quare si sit communitas res fructiferae, et dividentur fru
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ⁊ possibile. potissume ꝯ
n̾e spectat ad eos sꝑare bonũ
turfus qr pͥucipale ntẽtum
a legis latore ⁊ a rege nt su¬
pra ostendimꝰ debet ẽẽ bonũ
diuinũ ⁊ ꝯẽ cũ talia sint bo¬
na excellençia ⁊ ardua nõ
solũ spectat ad reges ⁊ pͥu¬
cipes tẽde ĩ bonũ s ⁊̃ decet
eos tend̾e ĩ bonũ ardiũr am¬
plius quãto maior ẽ ꝯĩtas
tãto pła possũt ei ꝯtĩg̾e ĩo
maiori ĩdiget ꝓuidencia et

Expanded text:
turum, et possibile, potissime conere, spectat ad eos sperare bonum. Rursus quia principale intentum a legislatore et a lege, ut supra ostendimus, debet esse bonum divinum et commune, cum talia sint bona excellentia et ardua, non solum spectat ad reges et principes tendere in bonum, sed etiam decet eos tendere in bonum arduum. Amplius quanto maior est communitas, tanto plura possunt ei contingere, ideo maiori indige
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptãt aliqua q̃ uõ ualẽt per¬
ficere cũ gͦ regiũ offm̃ re¬
quirat hoiẽm prudẽtẽ ⁊ nõ
passionatũ ĩmod̾ata passio¬
ꝑiculo qui agg̾ditur ardim̃¬

Expanded text:
on valent perficere. Cum ergo regium officium requirat hominem prudentem et non passionatum immoderata passiopericulo qui aggreditur ali
Abbreviated transcription (Latin):
it ⁊̃ eos ꝯsid̾are talia ut po¬
ssibilia. nã pauꝑes ĩpotẽter
⁊ ignobiles si nõ st̃ magna¬
nimi ⁊ sb̃trahũt se ab aliqͥ¬
lia bona. reges a ⁊ pͥncipes
quib obseqũtur nobilitas ge¬
neris poͣ aiuilis. habũdãcia.
diuiciaꝵ ĩexcusabiles ẽẽ in¬
dentur si sint pusillammes
qui bona ardua ⁊ magtio ho¬
nore digna. qr̃ cũ reges et
pͥucipes tẽd̾e debeant ĩ bona
ardua ⁊ debeãt ꝑiude boua
futura possibilia ipi regno
ad spem debitã requirũtur

Expanded text:
iam eos considerare talia, ut possibilia. nam pauperes, impotentes et ignobiles si non sunt magnanimi, et subtrahunt se ab aliquilia bona: reges autem et principes, quibus consequitur nobilitas generis, potentia civilis, abundantia divitiarum, inexcusabiles esse videntur, si sint pusillanimes, qui bona ardua et magno honore digna. Quare cum reges et principes tendere debeant in bona ardua, et debeant providere bona futura possibilia ipsi regno:mnia quae ad spem debitam requiruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
da pp̃magnannutatẽ ⁊ non
tẽ. possiuus &̃ quadruplicĩt
ostend̾e ꝙ decet reges ⁊ pͥn¬
rarẽt ⁊ nichil agg̾diret᷑
eẽnt pusillannues ⁊ nõ debite
ꝑtractarẽ uegocia regni st̾.

Expanded text:
non tem. Possumus autem quadrupliciter ostendere, quod decet reges et prinrarent, et nihil aggrederentur, essent pusillanimes, et non debite pertractarent negocia regni. Sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ sut ad finẽ. nã gonẽtes
nobis bonũ fiuẽ ꝓ mrtutes.
morales ꝑ pͥcenciam bñ rõcina¬
m᷑ de hus q̃ sut̃ ad finẽ ⁊ eligi¬
mus nobis rectã mã ut debi
rectificãt finẽ pͥdencia u̾o
ad finẽ. loquẽdo gͥ pͥncipali¬
t̾ ⁊ pͥmo uͥtus moralis recti¬
ficat t̾minũ pͣdencia u̾o re¬
ctificat inam s cũ nõ sit ꝑ¬
fecta uia nisi ordinuetur in
uͥtutib moralib ꝑ quas ꝓpo¬

Expanded text:
onentes nobis bonum finem per virtutes morales, per prudentiam bene ratiocinamur de iis quae sunt ad finem, et eligimus nobis rectam viam, ut debitrectificant finem, Prudentia vero ad finem. Loquendo ergo principaliter et primo, virtus moralis rectificat terminum: Prudentia vero rectificat viam. Sed cum non sit perfecta via nisi ordinetur in virtutibus moralibus, per quas p
Abbreviated transcription (Latin):
sũt casti. ⁊ tũ auaricie student
uccͣie ¶rursus iudemꝰ aliquos
ẽe lib̾ales qui tũ nõ possunt
ẽẽ magnifici qr neq̃unt mag¬
na fac̾e eo ꝙ nõ habeãt mag¬
nos sup̃tus ¶sciend̾ gͦ pħiii.¬

Expanded text:
sunt casti: et tamen avaritiae student.necessariae. Rursus videmus aliquos esse liberales, qui tamen non possunt esse magnifici: quia nequeunt magna facere, eo quod non habeant magnos sumptus. Sciendum igi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpon̾e debitũ finẽ s ⁊̃ debite
tend̾e ini finẽ illũ. ĩdigemꝰ gͥ¬
nirtutib moralib qr ꝑ eas ꝑ
ponimꝰ nobis bonũ fiuẽ. Indi¬
te rõci namͦ de hus q̃ sũt ad fm̃ẽ
uͥ̾tutes gͦ morales ꝑse ⁊ pͦ rec¬
tificãt finẽ qr sic̃ uł qualis est
lingͣ᷑. talis ẽ sapor. ut si lingua
ẽ mulltũ ĩ fecta colera orã ni¬
dentur amara. si u̾o sit multũ
ł̃fecta flemate dulci oiã ꝑtici
pare .uiirͦ quãtõ l dulcedinem
fiuẽ uen̾ea ⁊ tẽꝑatus casta
lib̾alis expẽte auarus ꝯs̾uare¬

Expanded text:
ponat sibi bonum finem, non tamen recte tendunt in finem illum. Non ergo peccant in termino, nec in intentione: sed peccant in via, et in modo adipistiocinamur de iis quae sunt ad finem. Virtutes ergo morales per se et primo rectificant finem. Quia sicut qualis est lingua, talis est sapor noster, ut si lingua est multum infecta colera, videtur amara: si vero sit multum infecta phlegmare dulci, videtur participare quandam dulcedinem. finem venerea. temperatus, casta; liberalis, expendere: avarus conse
Abbreviated transcription (Latin):
abie heantur ¶ notadũ gͦ ad ħ
nos indig̾e uͥtutib ut ꝓponen¬
tes nobis bonos fiues recte et
debite tẽdamꝰ ĩ fines illos. du¬
plicit̾ gͦ intalib pectare ꝯtĩgͭ¬

Expanded text:
aliae habeantur. Notandum ergo, ad hoc nos indigere virtutibus, ut proponentes nobis bonos fine recte, et debite tendamus in fines illos. Dupliciter ergo in talibus peccare conting
Abbreviated transcription (Latin):
si nõ debite tẽdaius ĩ bonũ fi¬
nẽ. uolũt .n. aliqui ẽẽ dist̾buto¬
res donoꝵ. ⁊ ꝓponũ sibi ut fi¬
nẽ oꝑa largitatis attaniẽ non
curãt. Undecũq accipiãt diy
tli ꝓossint alus cona aliqua e¬
alios dep̾dãtur ut ex̾ceant o

Expanded text:
tendamus in bonum finem. Volunt enim aliqui esse distributores bonorum, et proponunt sibi, ut finem, opera largitatis: attamen non curant undecunque accipiant, dum possint aliis dona aliqua ealios depraedantur, ut exrceant o
Abbreviated transcription (Latin):
sũt casti nec lib̾ales nec hñt
nͥtutes morales alias. sic ⁊̃ ex.
ipã pĩncia uidemꝰ aliquos moꝵ
niclmari ad oꝑa largitatis qui
nõ sũt casti. aliqui u̾o eqͣrio ha¬
bent quãdã naturalẽ pudicitiã
uõ tñ lib̾ales existũt. sic gͦ uͥtu¬
tes nõ ꝯnectũtur s uͥtutes q̃¬

Expanded text:
sunt casti, nec liberales, nec habent virtutes morales alias. Sic etiam ex ipsa pueritia videmus aliquos mox inclinari ad opera largitatis, qui non sunt casti: aliqui vero econtrario habent quandam naturalem pudicitiam, non tamen liberales existunt. Sic ergo virtutes non
Abbreviated transcription (Latin):
ca ipõs se habeant negligẽt̾
tãto decet reges ⁊ pͥncipes ma¬
gis sollicitari ccͣ porios filios
quãto filu eoꝵ poliere debent
maiori pͥdencia ⁊ amplioribo¬
iuitate. E t̾cia uia ad hoc ostẽ¬
dend̃ suͦ ex utilitate regni.
boiitas .n. regmi debendet ex
bouitate eoꝵ qui sunt in regno
⁊ maxiẽ dependet ex bonita¬
te pͥncipãcium in ip̃õ. uã sicut
sauitas corporis nͣlis depẽdet
ex santate oñn mẽhroꝵ ⁊ maxiẽ
ex sanitate cordis ⁊ membroꝵ
pͥncipaliũ e ꝙ cor ⁊ pͥncipalia
mẽbra h nfluere ĩ alia ⁊ recti¬
ficare ipã sic bonitas regni de¬
pendet ex bonitate oũn ciuium¬
⁊ maxie tũ pendet ex hus qͥ pͥn¬
cipantur ⁊̃ duãnt᷑ in regno. uti¬
le ẽ gͦ toti regno haƀ̾e bonos ci¬
ues. s utilius ẽ hr̃e bonos pͥncipã¬
tes eo ꝙ pͥncipãciũ sit alios re¬
g̾e ⁊ gubernare. tãto gͦ magis
decet reges ⁊ p̾napes sollitita¬
ri cͣcͣ ꝓpͥos filios ut polleant pͥ¬

Expanded text:
negligenter, tanto decet reges et principes magis solicitari circa proprios filios, quanto filii eorum pollere debent maiori prudentia et ampliori bonitate. Tertia via ad hoc ostendendum sumitur ex utilitate regni. Bonitas enim regni dependet ex bonitate eorum qui sunt in regno, et maxime dependet ex bonitate principiantum in ipso. Nam sicut sanitas corporis naturalis dependet ex sanitate omnium membrorum, et maxime ex sanitate cordis et membrorum principalium, eo quod cor et principalia membra habent influere in alia et rectificare ipsa: sic bonitas regni dependet ex bonitate omnium civium; maxime tamen dependet ex iis qui principantur et dominantur in regno. Utile est ergo toti regno habere bonos cives, sed utilius est habere bonos principantes, eo quod principiantis sit alios regere et gubernare: tanto ergo magis decet reges et Pincipes solicitari circa proprios filios, ut polleant pr
Abbreviated transcription (Latin):
in maiori statu ⁊ in alciori di¬
guitate sic debent meliores
g̾e cupit ut sit a deo pͥdens et
bonus ut cet̾i ex ip̃o possint su
cet eos ẽẽ prudentes ⁊ bonos

Expanded text:
in maiori statu et in altiori dignitate, sic debent meliores gere cupit, ut si adeo prudens et bonus, ut ceteri ex ipso possint sumcet eos esse prudentes et bonos
Abbreviated transcription (Latin):
diligũt suos filios ⁊ poete sua
poemata tanquã ꝓpͥum opus
quãto gͦ aliquis intelligen¬
cior ⁊ inagis cognosait ꝓpͥũ
opus tãto maiori sollicitudi¬
ne ⁊ dilectõne mouetur cͣcͣ
illud pgtres gͦ tãto magis de¬
bent sollicitari cͣcͣ filios quã¬
to prudentõres sunt sunt ⁊¬
quãto maiori intelligẽcia iu

Expanded text:
diligunt filios, et poetae sua poemata tanquam proprium opus. Quando ergo aliquis est intelligentior, et magis cognoscit proprium opus, tanto maiori solicitudine et dilectione movetur circa illud. Patres ergo tanto magis debent solicitari circa filios, quanto prudentiores sunt, et quanto maiori intelligentia vig
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ ccͣ q̃ reges ⁊ pͥncipes
indsudare debent. suit mag¬
na ⁊ ardua o eos ẽẽ fortes
⁊ magnannnos. ¶quarto
de testabile ẽ eos ẽẽ illib̾ales
nã sup᷑ cũ de nͥtutibus tra¬
ctabatur sufficiẽt̾ ostensuiy
fuit ꝙ nõ solũ decet reges⁊
pͥncipes ẽẽ lib̾ales. fortitudo
mediotres sup̃tus s ⁊̃ ꝯgru

Expanded text:
regnum, circa quae reges et principes insudare debent, sint magna et ardua, oportet eos esse fortes et magnanimos. Quarto detestabile est ipsos esse illiberales. Nam supra cum de virtutibus tractabatur, sufficienter ostensum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumptus
Abbreviated transcription (Latin):
eo mͦ quo senes existũt ut
ꝙ̾ nõ surent de honoris sta
ta ⁊ ꝙ magis studeant ccͣ uti¬
lia quã ccͣ oꝑahonore digna
nõ decet tũ eos u̾eꝯdari qr
indecens ÷̃ eos oꝑari turpia
ex quib u̾eꝯdia ꝯsurgit .6.¬
iii. quid mores. senum sunt

Expanded text:
eo modo quo senes existunt. ut quod non curent de honoris statu, et quod magis studeant circa utilia, quam circa opera honore digna. Non decet tamen eos verecundari: quia indecens est ipsos operari turpia, ex quibus verecundia consurgit. Qui mores senum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tur ĩ recitãdo res siendas qͣs
sunt fcũri eo ꝙ uideant seuił¬
ta fecisse ⁊ cogitãt se panca
futuros. sũt gͦ difficilis spei
qr ĩsꝑando deficiũt ⁊ panca
se face sꝑant ¶Sexto senes
nã senes quia illib̾ales sũt ma¬
gis curãt de utili quã de ho¬
nesto. magis .ii. student ad
utilitatẽ quã ad ea q̃ requirit
honoris status ut nult ꝓħs. so̾¬

Expanded text:
res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca facturos. Sunt ergo difficilis spei, quia in sperando deficiunt, et pauca se facere sperant. Sexto senex Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit honoris status, ut vult Philoso
Abbreviated transcription (Latin):
ipĩs ꝙ oĩa eis deficiant. tauen¬
tes gͦ defcm pati sunt illib̾ales
⁊ nõ audent expend̾e. Innuo ni
expensas fac̾e. rursus illib̾ales
sunt ex exꝑientia tẽporis. qr
.n. młtis amnuis iuxerũt c̾dibi¬
le ẽ eos fuisse passos idigen¬
cias inultas. tuuẽtes gͥ indi¬
genciã pati illibales fuĩt ꝯtr¬

Expanded text:
 omnia eis deficiant. Timentes ergo defectum pati, sunt illiberales, et non audent expendere. immo videxpensas facere. Rursus illiberales sunt ex experientia temporis: quia enim multis annis vixerunt, credibile est eos fuisse passos indigentias multas. Timentes ergo indigentiam pati, illiberales fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃a in honore ⁊ uult reputa¬
ri senes a̾ sic̃ deficiũt ĩ uita⁊
ĩ hũorid ⁊̃ ĩ calorenꝰli sic defi¬
ciũt ĩ aião ⁊ nõ curãt reputa¬
nuinis ẽ ad oĩa tacta. dc̃m̃ est
.n. seues eẽ frigidos frigidũ
.ii. oiã ꝯstipat ⁊ ꝯstringit et
ꝯstringendo ea reddit ipã gͣ¬
locãtur calida u̾o⁊ lema ĩ su¬
ꝑiori. seues gͦ qr frigidi sunt
ex frigiditate ꝯscipãt᷑ ⁊ re¬
ĩmobiles ut nichil audiãt nͥ
t̾dãt nich sꝑent ⁊ ut nõ curẽt
excelłe nec curẽt reputari. qr
frigidi nõ ẽ appet̾e locũ suꝑi

Expanded text:
ri in honore, et vult reputari. Senes autem sicut deficiunt in vita, et in humoribus, et in calore naturali: sic deficiunt in animo, et non curant reputacommunis est ad omnia tacta. Dictum est enim senes esse frigidos. Frigidus enim omnia constipat, et constringit: et constringendo ea, reddit ipsa grlocantur: calida vero et levia superiori. Senes ergo, quia frigidi sunt, ex frigiditate constipantur, et reimmobiles, ut nihil audeant vel credant; nihil sperent, et ut non curent excellere, nec curent reputari: quia frigidi non est a
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ assignata ẽ inp̾cedentibus
nõ si spes ẽ futuroꝵ ⁊ memoria
p̾t̾itoꝵ ⁊ senes multũ inxerunt
⁊ modica se cogitãt futuros
nõ .n. unũt nͨ delectãt᷑ ĩ sperã¬

Expanded text:
i assignata est in praecedentibus. Nam si spes est futurorum, et memoria praeteritorum, et senes multum vixerunt  modica se cogitant facturos. non enim vivunt, nec delectantur in speran
Abbreviated transcription (Latin):
cẽtes obsidẽtes uumtões ⁊
dascra qualit̾ debeãt or ob¬
sid̾e ⁊ debellaro Iu ꝑte ista
det̾lumare uolumꝰ de bello
de fensino ut postꝙͣ docuniꝰ
obsicentes qualit̾ debeant iu¬
obsessa cuutas deuĩcatur ab ob¬
sidentib ⁊ qd̾ maxĩe facit ut
obsessi facilit̾ possint defẽde
uuuitõm aliquã ẽ scire qͣlit̾
edificãda sunt castra ⁊ cuuta¬

Expanded text:
obsidentes munitiones et castra qualiter debeant ea obsidere, et debellare. In parte ista determinare volumus de bello defensivo: ut postquam docuiumus obsidentes qualiter debeant inobsessa civitasdevincatur: ab obsidentibus, et maxime facit ut obsessi faciliter possint defendere munitionem aliquam, est scire, qualiter aedificanda sunt castra, et civita
Abbreviated transcription (Latin):
uã dato ꝙ ꝑ huiꝰ machinas totus
nuirus ext̾ior rueret uiꝰ ꝯstitut᷑
ext̾ra .q. abs lesione susciꝑet utꝰ
machinax qr aĩ lapis eiectus a ma¬
muri alui ¶ debet quidẽ talis murus
lesione suscipiat lapides enussos a ua¬
chinis ¶ quartũ a ꝙ facit nuruitõ¬
ues fortõres sunt turres ⁊ ꝓpugna¬
cula nã ĩ ipa muris ꝯstituende sunt
turres ⁊ ꝓ pugnatula ut numitõ
lemis defendi possit. maxie aũt
aũ portã ꝙͣ libet ipiꝰ nunctõis de
qua truetur ue ad eã accedãt obsi¬
dentes ficude sunt turres ⁊ ꝓpus

Expanded text:
nas totus murus exterior rueret, murus constitutus ex terra quasi absque laesione susciperet ictus machinarum: quia cum lapis eiectus a mamuri alii. debet quidem talis murus laesione suscipiet lapides emissos a machinis. Quartum autem quod facit munitiones fortiores sunt turres, et propugnacula. Nam in ipsis muris construendae sunt turres, et propugnacula, ut munitio levius defendi possit. Maxime autem ante portam quamlibet ipsius munitionis, de qua timetur, ne ad eam accedant obsidentes, fiendae s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝓͥuguatulis. qũto ex fosatis
ex nͭͣ qdẽ loci ur.bes ⁊ numntões
fortõres existũt si edite suit
ĩ pͥruptis rupib uł ĩ lotis e¬
iunẽtib ⁊ ĩ accessibilib aut
si mare sit ꝯͣ eas uł paludes aut
fluuna cͥcũdãt ip̃as a pͥ nci¬
pio. gͥ qũ edificãde sũt iu¬
iutões defeudẽde ab ext̾iori pog

Expanded text:
aculis. Quinto ex fessatis. Ex natura quidem loci, urbs et munitiones fortiores existunt si editae sint in praeruptis rupibus,vel in locis eminentibus et inaccesibilibus: aut si mare sit circassas, vel paludes, aut flumma circumdant ipsas. A principio igitur quando aedificandae sunt munitiones, defendendae ab exteriori pug
Abbreviated transcription (Latin):
cateracta pẽdens anulis ferbeis. un¬
diq ⁊̃ ferrata ⁊ ꝓhibeus ingessũ
hostiũ ⁊ ĩ cendiũ igius. nã si obsi¬
dẽtes uellent portas inunctõnis suc¬
bebit eos rursus supͣ Rateractam
d eẽ uiurus ꝑ foratus recpiens.
euutti pot̾it a qua ad extiuguẽd̾ ig¬
nẽ si ꝯtĩg̾et ipm̃ ab obsidẽtib oẽ ap¬
positũ ¶ quiitũ ꝙ facit inutões.
magis in atessibiles ⁊̃ fortõres est
latitudo ⁊ ꝓfunditas fossaꝵ q̃ si assit
facultas replende sunt aquis Ehus gͦ
modis sũt nuntõnes difficilior es ad

Expanded text:
ulis ferreis undique etiam ferrata, prohibens ingressum hostium, et incendium ignis. Nam si obsidentes vellent portas munitionis sucbebit eos. Rursus supra cataractam debet esse murus perforatus recipiens emitti poterit aqua ad extinguendum ignem, si contingeret ipsum ab obsidentibus esse appositum. Quintum quod facit munitiones magis inaccessibiles, et fortiores: est latitudo, et profunditas fossarum: quae si adsit facultas replendae sunt aquis. His ergo modis sunt munitiones difficiliores ad
Abbreviated transcription (Latin):
drut ẽẽ t̾rata uł muri ex t̾ra fã:
nã ĩ iumirtõe fienda nõ solũ ÷ q̃rẽ¬
da bouitas situs ⁊ augularitas mu¬
roꝵ s c̾ca uunictõm illã edifficau¬
di suut duo iuuri aliqualit̾ distã¬
tes ⁊ nitra spaciũ qd̾ ĩter illos duos
uiuros nicludit᷑ͦ ponẽda ⁊̃ t̾ra q̃ fodr¬
euda ÷̃ de fossit que fiende suit cͥca¬

Expanded text:
r esse terrata, vel muri ex terra facti. Nam in munitione fienda non solum est quaerenda bonitas situs, et angularitas murorum, sed circa munitionem illam aedificandi sunt duo muri aliqualiter distantes: et intra spatium, quod inter illos duos muros includitur, ponenda est terra, quae fodienda
Abbreviated transcription (Latin):
utilis. io ⁊ sigẽtes oĩo ꝓpĩque soli
⁊ oĩo remote nõ sũt p̃enitus utiles
accib bellicis magis tũ ĩt̾ medias
regiones eligẽde sũt ad oꝑa besli¬
ca remotõres a sole ꝙͣ ꝑpĩquiores
ut magis aĩo sitate ꝑticipent.
¶Uiso ex quib ꝑtib meliores sũt
tellatores. iud̾e restat ex quib ac¬
tib eligẽdi suut tellantes. enu¬
nunib dellicosis ut sciamꝰ quales
hoĩes st̾ eligẽdi ad bellũ. ⁊ ex qͥbus
artibus sunt assimendi bellantes
¶Scend̾ gͦ ꝙ cũ bellantes debeant
hr̃e uiẽbra apta ⁊ assueta ad ꝑcu¬

Expanded text:
utilis. Ideo et si gentes omnino propinquae soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibus meliores sunt bellatores: videre restat, ex quibus partibus eligendi sunt bellantes. Enuminibus bellicosis, ut sciamus quales homines sunt eligendi ad bellum, et ex quibus artibus sunt assumendi bellantes. Sciendum ergo quod cum bellantes debeant habere membra apta et assueta ad pecu
Abbreviated transcription (Latin):
Idet᷑ ꝙͫ ad p̾seus spectat
dẽẽ strenuitas bellãdi ⁊
lautes qr ĩ eis deficit streuintas
⁊ aumositas ccͣ bellũ ut ait
auegeçio pͦ libro de re unlita
calore siccate. Auiplius quidẽ
sapiũt s in odicũ habũdant

Expanded text:
tum ad prsesens spectat ese, strenuitas bellandi, et lantes: quia in eis deficit strenuitas et animositas circa bellum, ut aita Vegetio primo libro De re militarcalore siccare; amplius quidem sapiunt, sed modicum abundant
Abbreviated transcription (Latin):
aiuissionẽ nõ gͦ sũt ꝓmpti
ad uella nec ad ꝑcussioẽs¬
¶ Rursus ĩ ꝑtib inus septẽtͥo¬
ualib ⁊ iuiuis a sole remotis nõ
sũt eligẽdi bellãtes ꝙr ⁊ si illis est
saugiuis copia ut uulu̾a nõ me¬
tuant. tũ pp̃ sangunus habũdau¬

Expanded text:
issionem. non ergo sunt prompta ad bella, nec ad percussiones. Rursus in partibus nimis septentrionalibus, et nimis a sole remotis, non sunt eligendi bellantes: quia et si illis est sanguinis copia, ut vulnera non metuant, tamen propter sanguinis abunda
Abbreviated transcription (Latin):
aunuositate suꝑant. qͦr si tã aĩosi¬
tas ꝙͣ industͥa nctͣĩa ẽ ĩ bellis ex.
neutris ꝑtib eligendi sunt bella¬
tores s ex regione media nec
oĩo a sole remota. nec ꝯĩo soli ꝓpĩ¬
qua eligẽdi sũt bellantes ut tam
prudencia ꝙͣ aĩositate ꝑticipent
¶adu̾tẽd̾ tñ cet̾a talia docimen¬
da accipienda eẽ ut ĩ płib. nam
in oĩb ꝑtib sunt aliqui aĩosi ut¬

Expanded text:
 si tam animositas quam industria necessaria est in bellis, ex neutris partibus eligendi sunt bellatores; sed ex regione media, nec omnino a sole remota, nec omnino soli propinqua eligendi sunt bellantes, ut tam prudentia quam animositate participent. Advertendum tamen circa talia, documenta accipienda esse ut in pluribus. Nam in omnibus partibus sunt aliqui i
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa quia
nõ sine magua
audacia ꝯ¬
tingit aliquos inuad̾e apros¬
sunt gͦ tales aiõsi ⁊ strenu adbel¬
land̾. Inimo forte nõ nimus ꝑicu¬
losum ẽ bellare ꝯ apro ꝙͣ pugna¬
re ꝯ hoste. i̾o nõ tiuuẽtes aproꝵ
ꝑicula signũ ẽ eos nõ tm̾e hosti¬
iui uella. s ursus uenatores ceruo¬
rũ nõ sunt repudiaudi ab hostib
rellicis eo ꝙtales assueti fuit ad
labores niunos ¶ex hus gͦ artib
pp̃ea q̃ dixiꝰ eligẽdi sunt tellato¬
res. barbitõsores ã ⁊ sutores si
ꝯsid̾etur ars ꝓpͥa ad pugnã sũt
ĩutiles. nã ũquã bene iubrabit
clauã aut eusam qui d hrẽ ma¬
nũ leuẽ ⁊ nõ ÷̃ assuetus retin̾e in
maiub nisi rasoriũ aut acũ q̃ .ii.
ꝓportõ est acus ad lanceã ⁊ raso¬
rũ ad clauã. sic ⁊̃ apothetatũ au
aliqui bellitosi ⁊ andaces. aliqͥ
u̾o triuidi et pusillanmes. s quã¬
tũ est ex gen̾e artis et ꝓut ars
cem ad opus bellicũ aliqua gen̾a

Expanded text:
 quia non sive magna audacia contingit aliquos invaderSunt ergo tales animosi et strenui ad bellandum. Imo forte non minus periculosum est bellare cum apto, quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Ex his ergo artibus propter ea quae diximus eligendi sunt bellatores. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothecarii, Aucaliqui bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars m ad opus bellicum, aliqua genera
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcurãt tyrãm ꝑim̾e eecellẽ¬
tes ue sin subditi suit magua¬
utun. destruere sapiẽtes et
iupedire st scolas ⁊ studurm
ut existentes ĩ reguo suit
sodalitates curbare ques uit̾ se.
ut de se ĩuitẽ nõ ꝯfidant depau
ꝑate eos occupare ipõs ĩtello ⁊
iu aliis ex̾cicus ut uõ nacẽ ocio¬
¶ Hẽe gͦ sunt cautele tyrãuite. u̾
ium nullus forte ẽ oĩo tyrãnus
qr malũ se ipm destruit ⁊ si ĩte¬
grũ sit ĩportabile sit ut d̃ .iiiiͦ.
si nichil de tyrãude ꝑticiꝑet ĩde
est gͦ ꝙ duãntes aliquid ꝑticipãt
de cautelis regus ⁊ aliaiud de u̾su¬
cus tyrãnoꝵ ⁊ tãto est melis do¬
iuruiũ quãto plus accedit ad
reginiẽ ⁊ est longius a tỹrãno
uolutmꝰ quidẽ utͥus oꝑa eparra¬
re. ⁊ ntrasq cautelas descͥb̾e. nã
oppoĩta iusta se poĩta iagis e¬
gia eẽ oꝑtimaostendendo tyrãm¬
ca eẽ pessima ¶ ee hoc ã mani¬
feste p tyrãiudem maxĩe eẽ fu¬
gieudam a regib qr pessiuũ dese

Expanded text:
curant tyranni perimere excellentes, ne sui subditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint sodalitates; turbare cives inter se ut de se inviceupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum quia nullus forte est omnino tyrannus, quia malum seipsum destruit, et si integrum sit, importabile sit ut dicitur si nihil de tyrannide participaret. Inde est ergo quod dominantes aliquid participant de cautelis regiis, et aliquid de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utriusque opera enarrare, et utrasque cautelas describere: quia opposita iuxta se posita sse optima, ostendendo tyrannica esse pessima. Ex hoc autem manifeste patet, tyrannidem maxime esse fugiendam a regibus: quia pessimum d
Abbreviated transcription (Latin):
hec ꝯtĩg̾e ex potencia ut si ĩ¬
surgens ꝯfidat de alus cuubus
ꝑotẽciã tyrãnũ ĩuadit⁊
¶quarto hoc pt̃ accid̾e ex miui¬
o os ocio ut si ciues mauis suit
liapulenti ⁊ natent minio o¬

Expanded text:
ntia, ut si insurgens confidat de aliis civibus, potentiam tyrannum invadit. Quarto hoc poterit accidere ex nimio ocio, ut si cives nimis sint opulenti, et vacent nimio o
Abbreviated transcription (Latin):
uãnus ꝙ uet ip̃e gaudere ꝑo¬
t̾at es ꝙ ĩ maiori ꝑiculo exi¬
sibi de morte dubitabat. ual¬
de gͦ cau̾e eepedit regi ne
ꝯu̾tatur ĩ tyrãnũ. nã tyrãu

Expanded text:
rannus quod nec ipse gaudere poterat, eo quod in maiori periculo exi semper sibi de morte dubitabat. Valde ergo cavere expedit regi ne onvertatur in tyrannum. nam tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
cimiã ꝯg̾gãdã. rursus diui¬
tes ĩiq pͥncipãtes intẽdũt
delicias corporales ⁊ hruo
luptates sensibiles. nã si
qͥs uult ad uult ⁊ ea młto.
magis adq̃ illud ord matur
ut si quis uell potõmi iłto

Expanded text:
cuniam congregandam. Rursus divites inique principantes intendunt delicias corporales, et habere voluptates sensibiles. nam si quis vult aliquid, vult et ea multo magis, ad quae illud ordinatur: ut si quis vellet potionem, multo
Abbreviated transcription (Latin):
ges. de lectauiẽta ⁊̃ corporea non
tot hũt tẏrãni quot u̾i reges.
uã hrẽ auncos ⁊ diligi a ppło est
maxiẽ delectabile nõ ꝯfidere de
aliquo ⁊ cd̾e se eẽ odiosum młti
tisdim est maxĩe tristabile pͥua¬
tur gͦ tyrãnus maxiã delectatõe
cũ indeat se eẽ populis odiosum
¶uiso tyrãnidem cauẽdã eẽ qr¬
uiala ñ qui pͥncipatus diuitũ ꝯ¬
g̾gant᷑ ii ea restat uid̾e eã eẽ.

Expanded text:
a non tot habent tyranni, quot veri reges. Nam habere amicos, et diligi a populo, est maxime delectabile: non confidere de aliquo et credere se odiosum esse multitudini, est maxime tristabile. Privatur ergo tyrannus a maxima delectatione, cum videat se esse populis odiosum. Viso tyrannidem cavendam esse, quia iniqui principatus divitum congregantur in ea: restat videre
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitatur cͣcͣ custodiã corpo¬
ris eo ꝙ nideat se płimos offẽ¬
disse. legitur .m. de quodã ty¬
⁊ qr ñquã hylarẽ uultũ ostẽ¬
d̾et tyrãuus ille uolens redd̾e
cãm q̃siti eũ exspoliari fecit
⁊ ligari. ⁊ suꝑ caput accutis¬
siuiũ gladiũ pẽtentẽ tenins¬
simo filo apponi fecit ctͣ ip̃m
quidem hoĩes cũ tallistis saga¬
tis appoĩtis stare faciebat et
c̃ frat̾ eiꝰ tuiiore horribili ĩ¬
uad̾etur truens ab acnto gla¬
dio uułuari ⁊a balistis ꝑfodi¬

Expanded text:
ca custodiam corporis, eo quod videat se plurimos offendisse. Legitur enim de quodam tyet quare nunquam hylarem vultum ostenderet. Tyrannus ille volens reddere causam quaesiti, eum expoliari fecit, et ligari: et supra caput eius acuitissimum gladium pendentem tenuissimo filo apponi fecit: circa ipsum quosdam homines cum ballistis, sagittis appositis, stare faciebat. Et cum frater eius timore horribili invaderetur, timens ab acuto gladio vulnerari, et a ballistis
Abbreviated transcription (Latin):
ire ꝑ h̾editatẽ diguitatẽ regiã
est expon̾e se fortitudiue eo qd̾
iguoretur qualis regius filuis sit
futurus. dici debet ꝙ ie sunt a¬
liqua gesta hũãua q̃ ex aliqua ꝑ¬
te nõ exponãt᷑ ꝑiculis. illa cũ st̃
regnis. ubi nõ ẽ dñs aliquis nͣ¬
lis. uã ꝯtĩgit ea alũ diu carere
gub̾natore. ⁊ cũ gub̾uatorẽ hũt

Expanded text:
r haereditatem, dignitatem regiam, est exponere fortunae, eo quod ignoretur qualis regius filius sit futurus. Dici debet quod vix sunt aliqua gesta humana, quae ex aliqua parte non exponantur periculis. Illa tamen maregnis, ubi non est dominus aliquis naturalis: nam contingit ea aliquando diu carere gubernatore, et cum gubernatorem habent
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e gͦ possumꝰ ꝙ expedit reguo
filiũ sucted̾e ĩ regĩe patͥs ⁊ si aͥs
deb̾et regia cura ꝑuenire. suple¬
ri pot̾it ꝑ sapientes ⁊ tonos quos
tãquã mauꝰ ⁊ oculos debet sibirex
ĩ societatẽ ꝯiũg̾e ¶Ualde tñ re¬
p̾hẽsibiles sunt reges ⁊ pͥncipes
si nõ ĩ una cura sollicitẽtur ꝙ fi¬
lu ab ipã nfaucia disciplina et
bonis morib suit ĩbuti cũ bonũ
sufficit ꝙ qr solus pͥmogenitus
regnare detet ut de eo solo cura

Expanded text:
 expedit regno, filium succedere in regimine patris: et si aliquis deberet regia cura pervenire, suppleri poterit per sapientes et bonos, quos tanquam manus et oculos debet sibi rex in societatem coniungere: valde tamen reprehensibiles sunt reges et principes, si non nimia cura solicitentur quod filii ab ipsa infantia et disciplina et bonis moribus sint imbuti; cum bonum sufficit quod quia solus primogenitus regnare debet, ut de eo solo cura
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem obediuit patͥbus
qr̾ cũ cẽ uolũtariũ sit miꝰ ho¬
nerosum. ⁊ difficile ut libẽtius
⁊ facilius obediat ppłs mãdatis
mondus est rex sedat lelitigia
tollit tp̃rãiudem. efficit .q. di
uniũ naturale. litigia .i. sedat
qr iułtociens int̾ eligentes dis¬
sensiones oriũt᷑ pp̃ electõm pͥn¬
cipis. pp̃ qd̾ turbatur pax reg

Expanded text:
onsuetudinem obedivit patribusquare cum omne voluntarium sit minus onerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis m, ex qua assumendus est rex, sedat litigia, tollit tyrannidem, efficit quasi dominium naturale. Litigia enim sedat, quia multotiens inter eligentes dissensiones oriuntur propter electionem principis: propter quod turb
Abbreviated transcription (Latin):
ligũt ut magas sit cure regi
de bono regni expedit statuere
regnũ succed̾e pͥmogenito ut
pat̾ ampliori sollicitudine curet
de bono regui. sciens ipm̃ ꝑueni¬
re ad filiũ plus dilectũ ⁊ si di
cili respũdetur. qr fcã hũaua
⁊ gesta ꝑticularia oĩo sb̾ recta
regula ⁊ sõ c̾ta uarratõe nõ ca¬
diuit. sufficit gͦ in talib ꝓbabi

Expanded text:
ligunt; ut magis sit curae regi de bono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenire ad filium plus dilectum. Et si ecili respondetur: quia facta humana et gesta particularia omnino sub recta regula, et sub certa narratione non cadunt: sufficit ergo in talibus
Abbreviated transcription (Latin):
miz.q. q̃dã ĩ erudictõ regie dig¬
nitatis. tales quidem ut płiuiũ
tyiãmãt ⁊ ĩflati corde ĩ eru¬
dite regnãt. s si regale regnĩ
ꝑ heditatẽ uadat filu ex hoc nõ
niflantur. nec efficiũtit elati
q nõ reputãt magnũ si uld̾ ha¬
teant ꝙ patres ꝓͥi possidũt qr
ex ꝑte filioꝵ derenciũ succe d̾e ĩ
h̾editatẽ ꝑpat̾nã expedit res¬
no ne ĩ herudite regatur ⁊ ue
indem ut regia dignitas ꝑh̾e¬
ditatẽ traffatur ad postos
ꝑ talem teginẽ gnb̾nari. nã

Expanded text:
i quaedam ineruditio regiae dignitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeant quod patres possiderant: quare ex parte filiorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno ne inerudite regatur, et ne nidem, ut regia dignitas per haereditatem tranferatur ad posteros. per tale regimen guberna