comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do dominum quocumq iret. permanens cũ
eo intemptationibus suis. Sed et si occur¬
rat de ambrosio quod de tribunalibus ad
sacerdocium raptus fuerit. non me ualde con¬
fortat. cum apuero mundam in mundo du¬
xerit uitam. et sic etiam fuga ⁊ latebris. mł¬
tisq dissimulationum modis declinare co¬
natus sit. Si de saulo quoq factus repente
paulus. repente uas electionis. repente doc¬
tor gentium in exemplum adducitur: hoc
exempli euatuat similitudinem quod ille
ideo misericordiam consecutus sit quia ig¬
norans ipso teste pectauit manens in incredu¬
litate. Quamqͣm si tale quidpiam quandoq
bene ⁊ utiliter factum fuisse agnoscitur. de
quo diti ueraciter possit. hec est mutatio dex¬
tere excelsi: non tam exemplum ꝙͣ miracłm
afferre debeat. Hec interim ame ad id quod
queritis suspensiue responsa sufficiant.
Neq enim possum unde certus non sũ cer¬
tam proferre sententiam. Sic contingere

Expanded text:
do Dominum quocunque iret, permanens cum do Dominum quocunque iret, permanens cum eo in tentationibus suis. Sed et si 27 occurrat de Ambrosio, quod de tribunalibus ad sacerdotium raptus fuerit , non me valde confortat, cum a puero mundam in mundo duxerit vitam, et sic etiam fuga et latebris multisque dissimulationum modis declinare conatus sit. Si de Saulo quoque factus repente Paulus, repente vas electionis, repente Doctor gentium in exemplum adducitur: hoc exempli evacuat similitudinem, quod ille ideo misericordiam consecutus sit, quia ignorans ipso teste peccavit, manens in incredulitate . Quanquam si tale quidpiam quandoque bene et utiliter factum fuisse agnoscitur, de quo dici veraciter possit, Haec est mutatio dexterae Excelsi , non tam exemplum, quam miraculum afferri debeat. 4. Haec interim a me ad id quod quaeritis, suspensive responsa sufficiant. Neque enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere
Abbreviated transcription (Latin):
dinis in terram uiuentium: ⁊ de luto fecis
in paradisum uoluptatis. Hoc subitum pie¬
tatis remedium percepit felix illa pectatrir.
cum repente ubi superhabundau̾ant delicta:
superhabundare cepit ⁊ gratia. Absq młto
penitentie labore dimissasunt ei pc̃camulta
qͣm dilexit multum. Et in breuimeruit acti¬
pere caritatis latitudinem: que ut scriptũ
est cooperit multitudinem peccatorũ. Hoc
et ille paraliticus in euangelio duplex atq
celerrimum potentissime bonitatis persen¬
sit beneficium: prius mente qͣm carne cu¬
ratus. Sed aliud est celerem adipisci ueniã
peccatorum: ⁊ aliud de ipsis sceleribus ad
infulas mox prouehi dignitatum. uideo tñ
matheum de theloneo ad apostolatus culmen
assumptum. Sed hoc me rursum contͣbat
quod non prius audierit cum ceteris coapo¬
stolis siis. ite in orbem uniuersum. predi¬
cate euangelium omni creature. ꝙͣ egerit
penitentiam multo tempore ac labore seq̃n¬

Expanded text:
dinis in terram viventium, et de luto faecis dinis in terram viventium, et de luto faecis in paradisum voluptatis . Hoc subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque multo poenitentiae labore dimissa sunt ei peccata multa, quoniam dilexit multum ; et in brevi meruit charitatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et ille paralyticus in Evangelio duplex atque celerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, Ite in orbem universum, praedicate Evangelium omni creaturae ; quam egerit poenitentiam, multo tempore ac labore sequen
Abbreviated transcription (Latin):
gradus est de quo scriptum est. miserere ani¬
me tue placens deo. Ex hoc autem ad miseran¬
dum proximum recto iam tramite caritas or¬
dinata procedit. quippe quem ad sui quisq
mensuram amare precipitur. Quod si in hc̃
modum quo te hactenus ipse amasti. et tibi
committendos amaturus es: malo ego qui¬
demtibi non committi qͣm sic diligi. Si autẽ
prius te diligere didicisses: ⁊ me forsitan sci¬
res amare. Sed quid si suam deus acceleret
tibi gratiam. ⁊ multiplicet misericordiam
⁊ sit ad restituendam innocentiam efficatior
uelox cdementia qͣm diuturna penitentia e
Beatus siquidem cui non imputabit dominꝰ
petcatum. Nam quis accusabit aduersus
electum dei : Si deus iustificat. quis est qui
condempnet: Hoc salutis compendiũ sẽs
ille latro consetutus est. uno eodem q die si¬
mul ⁊ confessus latrocinia ⁊ introductus in
gloriam breui quodam contentꝰ ponte cru¬
cis ad transigendum de regione dissimilitu¬

Expanded text:
gradus est, de quo scriptum est: Miserere anigradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miserandum proximum recto jam tramite charitas ordinata procedit; quippe quem ad sui quisque mensuram amare praecipitur. Quod si in hunc modum quo te hactenus ipse amasti, et tibi committendos amaturus es, malo ego quidem tibi non committi, quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me forsitan scires amare. 2. Sed quid, si suam Deus acceleret tibi gratiam, et multiplicet misericordiam, et sit ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Hoc salutis compendium sanctus ille latro consecutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam contentus ponte crucis ad transigendum  al. transeundum de regione dissimilitu
Abbreviated transcription (Latin):
tatur etiam alta dei. uel si cui forte reuela¬
uerit ipse: Magis quoq dubium reddit
consilium illa in litteris tuis humilis s
terribilis confessio quia uitam tuam tam
grauiter. ⁊ ut credo non nisi ueraciter ac¬
cusas. Nec eium negandum est huiusce¬
modi uitam esse indignam tam satri dig¬
nitate misterii. Sed rursum ñ imm̾ito
e regione times. nam ⁊ nos id ip̃m metui¬
mus si ob malum conscientie de cõmisso
scientie talento non facis lucrum nisi qd
alio forte negociandi genere ⁊ si minus
copiose minus tamen impericulose fruc.¬
tificare ualeres. Horreo fateor. sic enim
tibi ut michi loqui debeo quod sentio. Hor¬
reo inqͣm considerans unde quo uocaris
presertim cum nullum in te recurrerit
penitentie tempus per quod uttumq
huiusce modi periculosissimus transitus
fiat. Et quidem rectus ordo requiritiut
prius propriam deinde alienas curare
studeat conscientias. Orimus quippe pietatiᷤ

Expanded text:
tatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelatatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelaverit ipse? Magis quoque dubium reddit consilium illa in litteris tuis humilis, sed terribilis confessio, qua vitam tuam tam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accusas. Nec enim negandum est, hujuscemodi vitam esse indignam tam sacri dignitate ministerii. Sed rursum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte negotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Horreo, fateor, sic enim tibi, ut mihi loqui debeo quod sentio; horreo, inquam, considerans, unde, quo vocaris: praesertim cum nullum intercurrerit poenitentiae tempus, per quod utcunque hujuscemodi periculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis
Abbreviated transcription (Latin):
ad te: non tamen tam multa propter te
scribenda putaui. Hec itaq quibus deus
prouidit fore necessaria. Te autẽ ut meũ
iam olim familiarissimum. paucis et cum
omni fiducia moneo. ne tam dutius animaᷤ
desiderantium te in tue quidem anime hor¬
rendum periculum: tui expectatione sus¬
pendas. En tua eorumq ni fallor qui tecũ
sunt ⁊ mors ⁊ uita in manu tua est:Arbi¬
tramur enim quicquid feteris tu aut uo¬
lueris: illos esse facturos. Alioqͥn aperte
denuncia illis quia uixta omnium abba¬
tum nostrorum non contempnendam sen¬
tentiam que merito processit in uos: qui
redierint: uiuent. qui renuerint mori
ueris a me consilium uir illustͥs.B.
an uolentibus promouere te ad epis¬
copatum acquiescere debeas. Quis hec
mortalium diffinre presumat: Deus
forsitan uocat. quis audeat dissuadere:
forte non uocat. quis appropinquare con¬
sulat: Utrum uero uocatio sit an non sit.
quis scire possit e Excepto spiritu qui scru¬

Expanded text:
ad te, non tamen tam multa propter te ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim familiarissimum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processit in vos: Qui redierint, vivent; qui renuerint, moriQuaeris a me consilium, vir illustris Bruno, an volentibus te promovere ad episcopatum acquiescere debeas. Quis hoc mortalium definire praesumat? Deus forsitan vocat: quis audeat dissuadere? Forte non vocat: quis appropinquare consulat? Utrum vero vocatio Dei sit, an non sit; quis scire possit, excepto Spiritu qui scru
Abbreviated transcription (Latin):
istos accuso. Soli sunt mundi: quos excu¬
sare nec uolo nec ualeo. Quibus exceptis:
si quis ceterorum ad regule cupiat transi¬
re puritatem. s propter scandalum non
audeat. aut certe etiam obcertam corpo¬
ris infirmitatem: puto quia non peccat
dum tamen studeat in suo loco sobrie et
iuste ⁊ pie conuersari. Nam si qua ex mo¬
re monasterii minus forte districte qͣm
regula constituisse uidetur obseruare
compellitur. excusabit hoc forsitan aut
illa caritas qua cunctatur migrare ad
melius propter scandalum uxta illud.
caritas cooperit multitudinem peccato¬
rum: aut illa humilitas qua propͥe con¬
scius infirmitatis se reputat imperfc̃m.
Siquidem ⁊ de ipsa scriptum est. Deus
humilibus dat gratiam. Multa quidẽ
tibi kañe locutus sum cum multis opus
non habeas. quippe cui sit et ingeniũ
uelox ad intelligendum quod dicitur:
⁊ uoluntas agilis ad eligendum quod
utiliter suadetur. Sedlicet specialit̃ quidẽ

Expanded text:
istos accuso. Soli sunt invidi, quos excuistos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus humilibus dat gratiam . 20. Multa quidem tibi, charissime, locutus sum, cum multis opus non habeas; quippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersum. Quid igitur meruit de te ds̃
tuus. quoniam nonius ut ipse a suo quod
suum est debitore recipiat : Immo uni in¬
uidens duos tibi reddis infensos: dum et
dominum serui obsequio. ⁊ domini gratia
seruum fraudare conaris. Tu quare illũ
potius non imitaris.⁊ ipse uidelicet per¬
soluendo quod debes: Dutas ne ⁊ tuũ non
requiretur debitum ⁊ An potius propt̾ hoc
magis irritas impie deum quia dicis in
corde tuo. non requiret: Qͥ d inqͥs: omnes
ergo dampnas qui similiter non faciunt:
Non. Sed audi quid ⁊ de ipsis sentiam: et
noli frustra calumpniari. Quid me uis
odiosum facere multis milibus sanctorũ
qui sub nostra professione non nostro conũ¬
santes more.tamen aut sancte uiuunt
aut beate defuncti sunt : Num ignoro qd̾
reliquerit sibi deus septem milia uirorũ
cur de aliis monasteriis ad nostra uenien¬
tes recipiendos censuerim. Nunquid ñ
uenientes dampnaui : Excuso illos: non

Expanded text:
universum. Quid igitur meruit de te Deus universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus, quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret? 19. Quid inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibus sanctorum, qui sub nostra professione non nostro conversantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorumcur de aliis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non
Abbreviated transcription (Latin):
mittere. sed nequaqͣm persoluere. deo qui
ubiq est ubitumq poterunt reddant.¬
⁊ solius rupte stabilitatis damꝑna reli¬
quorum regularium preceptorum inte¬
gra obseruatione compensent. Si cui dis¬
plicet hoc ⁊ murmurat aduersus homi¬
nem querentem salutem suam: responde¬
bit pro eo salutis auctor. Nonne oculus
tuus nequam est quia ille bonus e O qͥs¬
quis es qui saluti uruides aliene: parci¬
to uel tue. An nescis quod inuidia diabo¬
li mors intrauit in orbem terrarum:
Attende itaq tibi. Si enim ubi inuidia
ibi mors: profecto non potes simul et in¬
uidere ⁊ uiuere. Quid molestus es fra¬
tri tuo quoniam satagit quemadmodũ
que protesserunt de labiis suis ñ faciat
irrita : Si querat homo ubi ⁊ quomodo
persoluat quod pollicinis est deo. quid
tu perdis: fortasse si aliquante petunie
tu eum debitorem teneres: cucum ire
cogeres mare ⁊ aridam. usq ad nouis¬
simum quadrantem debitum red deret

Expanded text:
mittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui mittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irrita? Si quaerat homo, ubi et quomodo persolvat quod pollicitus est Deo; quid tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet
Abbreviated transcription (Latin):
quam a regule quam teste ip̃o uiraui et sta¬
tui custodire deuiem magisterio. Occurra¬
mus breuiter questioni que a latere nobis
surgere posse uidetur . ⁊ siciam nobis nimis
longam siniamus epistolam. bideor nẽpe
contraria loqui rei quam facio. Queri ete¬
num a me potest. Si hos dampno qui abba¬
tis sui non solum consensu sed et iussu suũ
monasterium deseruerunt. quo pacto illos
et recipiam et retineam qui de aliis mona¬
steriis fracto stabilitatis uoto. ⁊ contẽpto
seniorum imperio ad nostrum ordinem
ueniunt: Ad quod quidem breuis respon¬
sio: sed periculosa.Uereor namq displice̾
quibusdam quod dicturus sum. Cet̃m mag̃
uerendum puto ne tacendo ueritatẽ illum
uersiculum non ueraciter cantem. Iustici¬
am tuam non abscondi incorde meo. uerita¬
tem tuam ⁊ salutare tuum dixi. Hac gͦ
illos ratione suscipimus. quoniam non pu¬
tamus esse malum si uota labiorum suoꝵ
que in locis sus potuerunt quidem pro¬

Expanded text:
quam a Regulae, quam teste ipso juravi et staquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tuam et salutare tuum dixi . Hac ergo illos ratione suscipimus, quoniam non putamus esse malum, si vota labiorum suorum, quae in locis suis potuerunt quidem pro
Abbreviated transcription (Latin):
traria uisserit: libere recusabo huiꝰmodi
obedientiam que me transgressorẽ propi
uoti ⁊ peierare faciat nomen dei mei. Scio
enim me iusta scripture ueritatem ex ore
meo uel condempnandum uel iustificand̃.
⁊ quia os quod mentitur occidit animã:
⁊ quod deo ueratiter canitur. perdes om̃s
qui loquuntur mendacium ⁊ quia unus¬
quisq onus suum portabit. ⁊ unusquisq
pro se rationem reddet. Alioqͥn qua fronte
psallam mentiens in conspecm dei ⁊ ange¬
lorum illud de psalmo. Reddam tibi uota
mea que distinxerunt iabia mea : uid̃ĩt
deniq abbas meus quid sibi faciendum
putet de eo quod ex regula ad ipsum spe¬
cialiter dirigitur. ut presentem regłam
in omnibus conseruet. et item quod uni¬
uersaliter precipitur ⁊ nemo excipitur.
ut omnes scilicet per omnia magistram
sequantur regulam. net ab ea temere
deiuetur a quoquam: ego sic ipsum sequi
decreui semper ⁊ ubiq magistrum. ut neqͣ¬

Expanded text:
traria jusserit, libere recusabo hujusmodi traria jusserit, libere recusabo hujusmodi obedientiam, quae me transgressorem voti proprii, et pejerare faciat nomen Dei mei. Scio enim me juxta Scripturae veritatem ex ore meo vel condemnandum , vel justificandum; et quia os quod mentitur, occidit animam ; et quod Deo veraciter canitur, Perdes omnes qui loquuntur mendacium ; et quia unusquisque onus suum portabit , et unusquisque pro se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod universaliter praecipitur, et nemo excipitur, « Ut omnes » scilicet « per omnia magistram sequantur regulam; nec ab ea temere devietur a quoquam . » Ego sic ipsum sequi decrevi semper et ubique magistrum, ut nequa
Abbreviated transcription (Latin):
ua professione. Uerum tu professus scłm
regulam sancti benedicti. ubi promisisti obe¬
dientiam: promisisti ⁊ stabilitatem. Quod
si obedieris quidem stabilis autem s̃i fueris:
dum offenderis in uno factus esomnum
reus. Si omnium: ⁊ ipsius obedientie ui
des itaq pondus tue obedientie: Quomo¬
do nempe stabilitanis transgressionem suffi¬
cit extusare. que nec sibi quidem ualet patͦ¬
tinari: Item. Notum est sollempniter ac
regulariter profiteri quemq in presentia
abbatis. In presentia ergo tm̃ non etiam ad
nutum ipsius sit cuiusq professio. Testis
proinde adhibetur abbas non dictator pro¬
fessionis. aduitor non fraudator adimple¬
tionis. uindex non auctor preuaricatõis
Quid igitur : Ponam in manu abbatis qd̃
absq ulla exceptione coram deo et sanctis
eius propria manu et ore firmaui. audi¬
ens exregula si quando aliter fecero a dõ
me esse dampnandum quem irrideo: Si
abbas meus aut etiam angelus de celo con¬

Expanded text:
va professione. Verum tu professus secundum va professione. Verum tu professus secundum Regulam sancti Benedicti, ubi promisisti obedientiam, promisisti et stabilitatem. Quod si obedieris quidem, stabilis autem non fueris; dum offendis in uno, factus es omnium reus: si omnium, et ipsius obedientiae. 17. Vides itaque pondus tuae obedentiae? Quomodo nempe stabilitatis transgressionem sufficit excusare, quae nec sibi quidem valet patrocinari? Idem notum est solemniter ac regulariter profiteri quemque in praesentia abbatis. In praesentia ergo tantum, non etiam ad nutum ipsius fit cujusque professio. Testis proinde adhibetur abbas, non dictator professionis; adjutor, non fraudator adimpletionis; vindex, non auctor praevaricationis. Quid igitur? Ponam in manu abbatis quod absque ulla exceptione coram Deo et sanctis ejus propria manu et ore firmavi, audiens ex Regula , si quando aliter fecero, a Deo me esse damnandum, quem irrideo? Si abbas meus, aut etiam angelus de coelo con
Abbreviated transcription (Latin):
chus ibidem professus. ab abbate meo ubi
nunc habito missus sum. sed missus in pace
missus sine scandalo. sine discordia. missus
uixta consuetudinem ⁊ communem insti¬
tutionem. Quamdiu ergo in eadem qua
unitate sto. commnunibus priuatañ pre¬
fero. quietus ⁊ subiectus in quo positus sũ
permaneo. setura dico conscientia quod ꝓ¬
misi firmiter teneo. Quomodo enim stabi¬
litatis preuaricor uotum qui unanimita¬
tis non rumpo uinculum pacis firmam̃¬
tum non desero: Et si corpus absentauit
obedientia. sed spiritum semper ibidem p̾¬
sentem tenet concors deuotio: ⁊ in nullo
dissimilis conuersatio. Qua die autem qd̾
quidem deus auertat aliis incipiam uiue¬
re legibus. aliis moribus conuersari. dũi¬
sis deseruire obseruantus. adinuenire.
noua. extraneas usurpare ꝯsuetudines:
transgressor professionis promissam stabi¬
litatem iam non me tenere confido. Dico gͦ
abbati per omnia obtemperandum: sed sai¬

Expanded text:
chus ibidem professus, ab abbate meo ubi chus ibidem professus, ab abbate meo ubi nunc habito missus sum, sed missus in pace, missus sine scandalo, sine discordia, missus juxta consuetudinem et communem institutionem. Quandiu ergo in eadem qua unitate sto, communibus privata non praefero, quietus et subditus in quo positus sum permaneo, secura dico conscientia, quod promisi, firmiter teneo. Quomodo enim stabilitatis praevaricor votum, qui unanimitatis non rumpo vinculum, pacis firmamentum non desero? Et si corpus absentavit obedientia, sed spiritum semper ibidem praesentem tenet concors devotio, et in nullo dissimilis conversatio. Qua die autem quod quidem Deus avertat aliis incipiam vivere legibus, aliis moribus conversari, diversis diservire observantiis, adinvenire nova, extraneas usurpare consuetudines: transgressor professionis, promissam stabilitatem jam non me tenere confido. Dico ergo abbati per omnia obtemperandum, sed sal
Abbreviated transcription (Latin):
perielitari obedientia qͣm reliquis omnib
pietatis bonis: ⁊ uotis proprie professioĩs.
Siquidem ut cetera taceam duo precipua
duntur. subiectio abbati. ⁊ stabilitas in loco
et ita obseruanda: quod neutrũ prepediat
alterum. nec alterutrum sibi p̾iuditent.
ut uerbi gratia sic te stabilem in loco exhibe¬
as: ut abbati subiti non contempnas. sic
obedias subiectus abbati: utstabilitatem
non amittas. Porro si detestaris in loco licet
perseuerantem. qui abbatis forte subdi con¬
tempnit imperiis. miraris si reprehendumꝰ
obedientiam que uobis uestrum deserendi
locum uel causa extitit uel occasio. preser¬
tim cum in professione regulari sic promit¬
tatur stabilitas. ut de subiectione abbati
exhibenda nulla penitus mentio fiat : Si
queris forsitan inquiens michi. Quid ergo
tu destabilitate tira facis quam apud cister¬
cium firmasti.⁊ nunc alibihabitas : Ad qd̃
respondeo. Ego quidem cistertiensis mona¬

Expanded text:
periclitari obedientia, quam reliquis omnibus periclitari obedientia, quam reliquis omnibus pietatis bonis, et votis propriae professionis. 15. Siquidem, ut caetera taceam, duo praecipua duntur; subjectio abbati, et stabilitas in loco: et ita observanda, quod neutrum praepediat alterum, nec alterutrum sibi praejudicent. Ut, verbi gratia, sic te stabilem in loco exhibeas, ut abbati subjici non contemnas: sic obedias subjectus abbati, ut stabilitatem non amittas. Porro, si detestaris in loco licet perseverantem, qui abbati forte subdi contemnit imperiis; miraris si reprehendimus obedientiam, quae vobis vestrum deserendi locum vel causa exstitit, vel occasio? praesertim cum in professione regulari sic promittatur stabilitas, ut de subjectione abbati exhibenda nulla penitus mentio fiat. 16. Sed quaeris forsitan, inquiens mihi: Quid ergo 24 tu de stabilitate tua facis, quam apud Cistercium firmasti; et nunc alibi habitas? Ad quod respondeo: Ego quidem Cisterciensis mona
Abbreviated transcription (Latin):
monia. putasti cuipiam obediendum
Odiosa peruersitas obedientie uirtus q̃
semper mlitat ueritati. aduersus uerita¬
tem actingitur. felicem ego dixerim fra¬
tris henrici inobedientiam cui cito resipis¬
centi aberrore.⁊ reuertenti ex itinere
talem contigit non experiri obedientiã.
Quam potiorem nunc ⁊ dulciorem sue hu¬
iusmodi inobedientie carpit iamiamq
degustat fructum. bonam habens consci¬
entiam quod ceteris collegis suis frat̾na
corda graui scandalo concutientibris. ip̃e
inter fratres in proposito ⁊ ordine suo
sine querela conuersetur. Cuius etto si
optio detur pulchram potius elegerim
iobedientiam cum ipsius conscientia:
qͣm horum studiosam obedientiam cum
scandalo. Estimo enim quia meluis agit
iste sic in obediens albati sed non caritati.
seruando unitatem inuinculo patis: ꝙͣ illi
qui ita obtemperant homini un ut unum
preferant unitati. fidenter et hec addid̾im
expedire magis cuilibet. sola unius hominis

Expanded text:
monia, putasti cuipiam obediendum? monia, putasti cuipiam obediendum? O odiosa perversitas! Obedientiae virtus quae semper militat veritati, adversus veritatem accingitur. Felicem ego dixerim fratris Henrici inobedientiam, cui cito resipiscenti ab errore, et revertenti ex itinere, talem contigit non experiri obedientiam. Quam potiorem nunc et dulciorem suae hujusmodi inobedientiae carpit, jamjamque degustat fructum, bonam habens conscientiam, quod caeteris collegis suis fraterna corda gravi scandalo concutientibus, ipse inter fratres in proposito et Ordine suo sine querela conversetur? Cujus ego, si optio detur, pigram potius elegerim inobedientiam eum ipsius conscientia, quam horum studiosam obedientiam cum scandalo. Aestimo enim, quia melius agit iste sic inobediens abbati, sed non charitati, servando unitatem in vinculo pacis; quam illi qui ita obtemperant homini uni, ut unum praeferant unitati. Fidenter et haec addiderim, expedire magis cuilibet sola unius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ego sum: ⁊ in medio populi immunda labia
habentis ego habito. Redarguit autem se
dixerim. non quia cum malis habitaret:s
quia mala non redarguerit. Sic namiq ait.
ue michi quia tatui. Quando uero ipse ma¬
lum facere acquiesceret. quod sein alus ũ
redarguisse redarguit e Quid enim etiam
dauid. nonne alieni contagione pettati se
senserat inquinari posse cum diceret. cum
omnibus operantibus iniquitatem et ñ
cominunicabo cum electis eorum: Deniq
et orat dicens. Ab occultis munda me dñe
malorum quorum noluit participare malũ.
studuit declinare consortium. ait etenĩ
Non sedi cum concilio uanitatis. ⁊ cũ iniqͣ
gerentibus non introibo. Huic uersitulo
concinit ⁊ subsequens. Odiui ecclesiam
malignantium. et cum impiis ñ sedebo.
Audi deniq et sapientis consilium. fũi
mi ait. si te lactauerint peccatores: ne acq̃¬
estas eis. Tu ergo aduersus hec atq alia
in hunc modum innumera ueritatis testi¬

Expanded text:
ego sum, et in medio populi immunda labia ego sum, et in medio populi immunda labia habentis ego habito. Redarguit autem se dixerim, non quia cum malis habitaret, sed quia mala non redarguerit. Sic namque ait: Vae mihi quia tacui! Quando vero ipse malum facere acquiesceret, quod se in aliis non redarguisse redarguit? Quid enim etiam David? nonne alieni contagione peccati se senserat inquinari posse, cum diceret, Cum hominibus operantibus iniquitatem, et non communicabo cum electis eorum? denique et orat dicens, Ab occultis meis munda me,malorum, quorum noluit participare malum, studuit declinare consortium. Ait etenim: Non sedi cum concilio vanitatis, et cum iniqua gerentibus non introibo. Huic versiculo concinit et subsequens: Odivi, inquit, ecclesiam malignantium, et cum impiis non sedebo . Audi denique et Sapientis consilium: Fili, mi, ait, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . 14. Tu ergo adversus haec atque alia in hunc modum innumera veritatis testi
Abbreviated transcription (Latin):
trepidas. quomodo ñ emendare festinas:
Alioquin qualem huic ad illud tribunal t̾̃¬
rificum conscientiam portas ubi uidex teste
non indiget. ubi ueritas discutit intentio¬
nes. ubi inquisitio culparum pertingit
ad abdita cordis. ubi deniq setretissimos
recessus mentium diuinus ille in uestigat
intuitus. ⁊ ad subitum illum solis iusticie
fulgorem animarum expansi sinus cuncta
siue bona siue mala euomunt q̃ celabant:
Ibi frater adam facientes ⁊ consentientes
paripena punientur. Ibi fures ⁊ socii furũ
similem sunt excepturi sententiam. Ibi
peccatores. Perge igitur iam dicere: qͥd
ad me. ille uiderit. Tange picem et dic.
non sum inquinatus ab ea . Absconde ig¬
nem in sinu tuo: ⁊ te iactato non aduxi.
sone deniq portionem tuã cum adulteris.
uichil q tuam interesse putato. Non ita ysai¬
as. Redarguit enim seipsum ñ solum quia
ipse immundus. sed quod socius sit ĩmun¬
dorum. quia inquiens uir pollutus labus

Expanded text:
trepidas, quomodo non emendare festinas? trepidas, quomodo non emendare festinas? Alioquin qualem hinc ad illud tribunal terrificum conscientiam portas, ubi judex teste non indiget, ubi veritas discutit intentiones, ubi inquisitio culparum pertingit ad abdita cordis, ubi denique secretissimos recessus mentium divinus ille investigat intuitus, et ad subitum illum Solis justitiae fulgorem, animarum expansi sinus, cuncta sive bona, sive mala evomunt quae celabant? Ibi, frater Adam, facientes et consentientes pari poena punientur. Ibi fures et socii furum similem sunt excepturi sententiam. Ibi ui lactantur peccatores. Perge igitur jam dicere, Quid ad me? ille viderit. Tange picem, et dic: Non sum inquinatus ab ea. Absconde ignem in sinu tuo, et te jactato non aduri. Pone denique portionem tuam cum adulteris, nihilque tua interesse putato. Non ita Isaias: redarguit enim se ipsum, non solum quia ipse immundus, sed et quod socius sit immundorum: Quia, inquiens, vir pollutus labiis
Abbreviated transcription (Latin):
significare uoluit tam grauia illos in po¬
sterum manere tormenta. ut eis compa¬
rata mors temporalis. ne penalis esse uidea¬
tur sed commoda : Qui ergo eum scandala
fatere iuuisti. iuuisti enim sequendo illũ
obsequendo illi. nonne utilius urxta pre¬
missam ueritatis sententiam. molam asi¬
nariam collo eius suspenderes. et sic eum
demergeres in profundum maris: Quid
ergo: Tu ille obedientissimus discipulus
illum patrem ⁊ preceptorem tuum. quem
ne puncto quidem temporis uel transuerso
ut dicitur pedis a te qͣidu uixit passus es
elongari. ita ut in foueam quoq post eum
non quidem cecis sed apertis more balaam
oculis cadere non cunctatus sis. tu ne inqͣm
illum tuo ita beandum putasti obsequio. ut
morte illi grauiorem exhibueris obedienti¬
si sapis gemis. ⁊ si non desipis tremis. qͥppe
ciuus obedientia non meo sed ueritatis iu¬
dicio peior inuenta est homicidio: Si hec ñ
ignoras. quomodo non trepidas: Quod si

Expanded text:
significare voluit tam gravia illos in posignificare voluit tam gravia illos in posterum manere tormenta, ut eis comparata mors temporalis, nec poenalis esse videatur, sed commoda? Quid ergo eum scandala facere juvisti? juvisti enim sequendo illum, obsequendo illi. Nonne utilius, juxta praemissam Veritatis sententiam, molam asinariam colle ejus suspenderes, et sic eum demergeres in profundum maris? Quid ergo? Tu ille obedientissimus discipulus, illum patrem et praeceptorem tuum, quem ne puncto quidem temporis, vel transverso, ut dicitur, pedis, a te, quandiu vixit, passus es elongari, ita ut in foveam quoque post eum, non quidem caecis, sed apertis more Balaam, oculis cadere non cunctatus sis: tune, inquam, illum tuo ita beandum putasti obsequio, ut morte illi graviorem exhibueris obedientisi sapis, gemis; et si non desipis, tremis? Quippe cujus obedientia non 23 meo, sed Veritatis judicio, pejor inventa est homicidio. 13. Si haec non ignoras, quomodo non trepidas? quod si
Abbreviated transcription (Latin):
oportet: deleamus iam de libro euangelii.
estote prudentes sicut serpentes. suffici¬
ente quippe quod sequitur. et simplices
sicut columbe. Nec dico a subditis manda¬
ta prepositorum esse diuiditanda ubi nil
iuberi deprehenditur diuinis contrarium
nistitutis: sed necessariam assero et pru¬
dentiam qua aduertatur si quid aduersat᷑.
et ubertatem qua ingenue contempnatur.
Ceterum iste nichil inquit habeo interroga¬
re: uiderit ille quid usserit. Dic queso si
dato in manus gladio suum te armari ius¬
sisset in igulum. adquieuisses: aut si te
tuo uoluisset impulsu in ignem uel in aꝙͣ
precipitem dari. obtemperasses: Nonne
etiam ab huis non prohibere cum possis.
in crimen tibi reputatur homicidui: Age
ergo uide ne forte sub pretextu obedien¬
tie in quidpiam ei grauius inseruieris.
Non ignoras certe qui dixerit. nam michi
hinc fortasse non crederes. expedire scan¬
dala facientibus demergi potius in pro¬
fundum maris. Cur hoc dixit nisi quia

Expanded text:
oportet, deleamus jam de libro Evangelii, oportet, deleamus jam de libro Evangelii, Estote prudentes sicut serpentes, sufficiente quippe quod sequitur, et simplices sicut columbae . Nec dico a subditis mandata praepositorum esse dijudicanda, ubi nil juberi deprehenditur divinis contrarium institutis: sed necessariam assero et prudentiam, qua advertatur si quid adversatur; et libertatem, qua et ingenue contemnatur. Caeterum iste, Nihil, inquit, habeo interrogare: viderit ille quid jusserit. Dic, quaeso, si dato in manus gladio, suum te armari jussisset in jugulum, acquievisses? aut si se tuo voluisset impulsu in ignem vel in aquam praecipitem dari, obtemperasses? Nonne etiam ab his non prohibere cum possis, in crimen tibi reputatur homicidii? Age ergo, vide ne forte sub praetextu obedientiae in quidpiam ei gravius inservieris. Non ignoras certe quis dixerit nam mihi hinc fortasse non crederes expedire scandala facientibus demergi potius in profundum maris . Cur hoc dixit, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
est qui pro piis congregatis aduersus impi¬
os dispersores quasi tuba exaltat uocem su¬
am. Minatur autem se dispersores disperg̾e:
qui pro dispersis colligendis effusus est. Et
si eius uocem tu non audis: audit eam de cu¬
ius latere manauit.Quomodo namq pro¬
prium non audit. qui abel sanguinem au¬
diebat: Sed quid ad me inquis: Ille uidĩt
eui contradicere michi fas non erat. Non est
discipulus super magistrum. Docendus ñ
docturus eius lateri adherebam. Sequi de¬
bui non preire preceptorem auditor. O isto¬
rum temporum paule simplex. si tamen ⁊
ille alterum se tibi exhibuisset antoniũ.
ut quicquid uel leuiter de labiis eius pro¬
cederet necesse non haberes discutere.sed
sine cunctatione ad omnia nichil hesitans
obedires. O monachum obedientissimum
cui ex quibuslibet seniorum uerbulis ne
unum quidem iota preteruolet. Non at¬
tet: sine causa legitur inecclesia. omnia
probate. quod bonum est tenete. Si ita

Expanded text:
est qui pro piis congregatis adversus impiest qui pro piis congregatis adversus impios dispersores quasi tuba exaltat vocem suam. Minatur autem se dispersores dispergere, qui pro dispersis colligendis effusus est. Et si ejus vocem tu non audis, audit eam de cujus latere manavit. Quomodo namque proprium non audit, qui Abel sanguinem audiebat? . 12. Sed quid ad me, inquis? Ille viderit cui mihi contradicere fas non erat. Non est discipulus super magistrum. Docendus, non docturus, ejus lateri adhaerebam. Sequi debui, non praeire praeceptorem auditor. O istorum temporum Paule simplex, si tamen et ille alterum se tibi exhibuisset Antonium, ut quidquid vel leviter de labiis ejus procederet, necesse non haberes discutere, sed sine cunctatione ad omnia nihil haesitans obedires? O monachum obedientissimum, cui ex quibuslibet seniorum verbulis ne unum quidem iota praetervolet! Non attet, sine causa legitur in Ecclesia: Omnia probate, quod bonum est tenete . Si ita
Abbreviated transcription (Latin):
te reclamantem. tali quasi celitus emisso to¬
nitruo. ueilli per quem scandalum uenit.
Non tm̃ autem dominus s ⁊ sanguis ipsiꝰ
clamore nichilominus uehementi surdis
licet. terribiliter irrugiebat. Clamor euis:
eius effusio. Effusus quippe pro dispersis
filiis dei ut eos congregaret in unũ. iuste
fremebat in dispersores. Odit nimirum
dispersores: qui non nouit nisi colligere.
Magnus euis clamor ⁊ uehemens qui cor¬
pora desepulchris ⁊ animas ab inferis ex¬
titauit. Terram celos q tuba illa conuoca¬
uit in unum: quippe que in terra et que
in celis sunt patificans. In omnẽ terram
exiuit sonus ille. ⁊ uestram ñ ualuit rum¬
pere surditatem ⁊ box nempe illa in uirtu¬
te: uox illa in magnificentia. Et quid cla¬
mate Exurgat deus ⁊ dissipentur inimici
eius. Et iterum. Disperge illos in uirtute
tua ⁊ depone eos protector meus domine.
Sanguis xp̃i est frater adam sanguis xp̃i

Expanded text:
erte reclamantem, tali quasi coelitus emisso toerte reclamantem, tali quasi coelitus emisso tonitru: Vae illi per quem scandalum venit! Non tantum autem Dominus, sed et sanguis ipsius clamore nihilominus, vehementi, surdis licet, terribiliter irrugiebat. Clamor ejus, ejus effusio. Effusus quippe pro dispersis filiis Dei ut eos congregaret in unum, juste fremebat in dispersores. Odit nimirum dispersores, qui non novit nisi colligere. Magnus ejus clamor, et vehemens, qui corpora de sepulcris, animas ab inferis excitavit. Terram coelosque tuba illa convocavit in unum, quippe quae in terra et quae in coelis sunt, pacificans. In omnem terram exivit sonus ille, et vestram non valuit rumpere surditatem? Vox nempe illa in virtute; vox illa in magnificentia. Et quid clamat? Exsurgat Deus, et dissipentur inimici ejus : et iterum: Disperge illos in virtute tua et dispone eos protector meus Domine . Sanguis Christi est, frater Adam, sanguis Christi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam quo non licet trahi ñ contendas. lice
at ⁊ me obsecro paulo nunc fidentius agere
tecum. Alioquin male multum merui de
te. si quod nemini soles: soli michi indig¬
nandum putaueris. Igitur tuã conuenio
conscientiam. uolens an inuitus ꝓfectꝰ es:
Siex uoluntate: iam non ex obedientia.
Si autem inuitus: suspectum uideris ha¬
buisseimperium cui obsequi grauabaris.
ubi uero suspicio: ibi discussio necessaria.
uerum tu ut tue pacientie dares uel caꝑes
experimentum nichil discutiens. trahi te
passus es non solum preter uoluntatem
tuam. sed ⁊ contra conscientiam. O pacien¬
tia omni digna impacientia. Non possum
fateor nonirasci huic contenciosissime paci¬
entie uidebas dispergentem ⁊ seq̃baris:
Scandala dictantem audiebas ⁊ obseque¬
baris : uera pacientia est pati uel ag̾e con¬
tra quod libeat: sed non preter quod liceat.
Mirum uero quod hominem audiebas fur¬
tiue susurrantem.deum non audiebas aꝑ¬

Expanded text:
etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat etiam quo non licet, pertrahi non contendas; liceat et me, obsecro, paulo nunc confidentius agere tecum. Alioquin male multum merui de te, si quod nemini soles soli mihi indignandum putaveris. 11. Igitur tuam convenio conscientiam. Volens, an invitus profectus es? Sed si ex voluntate, jam non ex obedientia. Si autem invitus, suspectum videris habuisse imperium, cui obsequi gravabaris. Ubi vero suspicio, ibi discussio necessaria. Verum tu ut tuae patientiae dares vel caperes experimentum; nihil discutiens, trahi te passus es, non solum praeter voluntatem tuam, sed et contra conscientiam. O patientia omni digna impatientia! Non possum, fateor, non irasci huic contentiosissimae patientiae. Videbas dispergentem, et sequebaris: scandala dictantem audiebas, et obsequebaris. Vera patientia est, pati vel agere contra quod libeat: sed non praeter quod liceat. 22 Mirum vero quod hominem audiebas furtive susurrantem, Deum non audiebas ap
Abbreviated transcription (Latin):
tu michi obedientiam nominas. modestiã
nuncupas. appellas mansuetudinem:
Tu inquam conaris pessuma uitia uirtu¬
tum palliare nominibus: An te putas hoc
sine iniuria facere domini uirtutum. qd̾
uirtutibus fatis iniuriam  Uanissimã
presumptionem. turpissimam leuitatẽ.
crudelissimam dissensionem. obedientie.
modestie. mansuetudinis nominibus ue¬
las. et uelatis sordibus sacra illa uocabła
maculas : Hanc ego nunqͣm emuler obedi¬
entram. Talem michi nunqͣm libeat mo¬
destiam uel potius molestiam imitari.
Huiuscemodi mansuetudo semper longe
fiat a me. Talis siquidem obedientia om̃i
est contemptu deterior. Talis quoq mo¬
destia ultra omnem modum extenditur.
ultra dicam an citra: Sed uerius forsitan
⁊ utroq competentius dixerim extra.
Qualis deniq illa est mansuetudo. que
ipso etiam auditu omnium aures exasꝑat s
uolo tamen eam ipsam ut et michi modo ex¬
hibeas. C⁊ an tampatiens sis ut a quolibet

Expanded text:
tu mihi obedientiam nominas, modestiam tu mihi obedientiam nominas, modestiam nuncupas, appellas mansuetudinem? Tu, inquam, conaris pessima vitia virtutum palliare nominibus? An te putas hoc sine injuria facere Domini virtutum, quod virtutibus facis injuriam? Vanissimam praesumptionem, turpissimam levitatem, crudelissimam dissensionem, obedientiae, modestiae, mansuetudinis nominibus velas, et velatis sordibus sacra illa vocabula maculas. Hanc ego nunquam aemuler obedientiam: talem mihi nunquam libeat modestiam, vel potius molestiam, imitari: hujuscemodi mansuetudo semper longe fiat a me. Talis siquidem obedientia omni est contemptu deterior: talis quoque modestia ultra omnem modum extenditur. Ultra dicam, an citra? Sed verius forsitan et utroque competentius dixerim, extra. Qualis denique illa est mansuetudo, quae ipso etiam auditu omnium aures exasperat? Volo tamen eam ipsam ut et mihi modo exhibeas. Cum tam patiens sis, ut a quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
rant non implere: nisi cum licentia. Conce¬
perunt dolorem. sed non pepererunt iniqͥ¬
tatem: donec ini quo papa conceptui prebu¬
isset assensum. Quo lutro: Quo ue saltin
compendio mali: Nunquid ideo uel malũ
esse desiit. aut uel minoratum est qͥa papa
concessit: Quis uero malum esse neget
assensum prebere malo: Quod tñ summũ
fecisse pontificem nequaqͣm crediderim. nͥ
aut circunuentum mendacio: aut impor¬
tunitate uictum. Quando etenim aliter
huiuscemodi uobis licentiam indulg̾et.
seminandi uidelicet scandala. scismata sus¬
citandi. amicos contristandi. fratrũ con¬
turbandi pacem.⁊ confundendi unanimi¬
tatem. propriumq insuper contẽpnendi
episcopum : Et hec qua netessitate netesse
non habeo dicere: cum rei exitus satis in¬
dicet. Profectos nempe plangimus: pro¬
fectum non cernimus. Hiis ergo talibus
⁊ tam grauibus daremalis assensum. exhi¬
bere obsequium. impendere aditorium.

Expanded text:
runt non implere nisi cum licentia. Concerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel minoratum est, quia Papa concessit? Quis vero malum esse neget, assensum praebere malo? Quod tamen summum fecisse Pontificem nequaquam crediderim, nisi aut circumventum mendacio, aut importunitate victum. Quando etenim aliter hujuscemodi vobis licentiam indulgeret, seminandi videlicet scandala, schismata suscitandi, amicos contristandi, fratrum conturbandi pacem, et confundendi unitatem, propriumque insuper contemnendi episcopum? Et haec qua necessitate, necesse non habeo dicere, cum rei exitus satis indicet. Profectos nempe plangimus, profectum non cernimus. 10. His ergo talibus et tam gravibus malis dare assensum, exhibere obsequium, impendere adjutorium,
Abbreviated transcription (Latin):
licebat ⁊ Sed quod non licebat malum erat.
chala igitur erat intentio que in malum
tendebat. Iisi forte tale hoc fuisse dicatur
quod absq licentia quidem ñ liceret. liceret
autem sicum licentia fieret. uerum id iã
superius inuincibili exelusum est ratõe.
slec enim deus ubi ait. nolite contempnere
unum exhuis pusillis quim me credunt.
addidit etiamnisi cumlicentia  aut dicens
qui scandalizauerit unum de pusillis meis
⁊ cetera: determinauit subiungens sine li¬
centia. Constat itaq ubi ueritas ⁊ ueritas
necessaria in causa non est: nec licite scan¬
dalum quodlibet a quolibet posse cõmuti.
nec iuste precipi. nec innoxie consentiri.
huius tamen patrandi mali querendam
putastis esse licentiam. S ad qͥd : an ut
quanto licentius tanto securius ⁊ quo securiꝰ
eo ⁊ periculosius peccaretis: Mira cautela
⁊ stuipenda prouidentra. Malum quod iam
corde conceperant. opere tamen cauti fue¬

Expanded text:
licebat. Sed quod non licebat malum erat. licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invincibili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fue
Abbreviated transcription (Latin):
dalrantur. Si causas: hic leuitas. ibi ueri¬
tas in causa esse dinoscitur. Rursus quod
⁊ superuis propositum est. uos non solum
diuinis humana. s et communib pͥuata
pretulisse imperia comprobamini. Hoc so¬
lum ad probationem sufficiat quod uestre
illi. ⁊ nouitati insolite ⁊ insolenti p̾sumpti¬
oni. non tm̃ nostri ordinis uniuersitas. s
etiam omnium monasteriorum ⁊ consuetu¬
do ⁊ institutio reclamare uidetur. Quod et
uos quoq non immerito timentes. nͨ satis
de proprra causa confidentes. remorsas ac re¬
mortentes conscientias apostolica conati
estis delinrelicentia. O friuolum satis
remedium quod non est aliud nisi more
prochoplastorum cauteriatis conscientiis
texere perizomata. iudelicet ad uelamentũ
non ad medicamentum. Apostolicam inqͥ¬
unt licentram quesiuimus ⁊ impetrauimus.
Utinam non licentiam quereretis s consiliũ.
idest non ut liceret sed an liceret. Unde tam̃

Expanded text:
dalizantur: si causas, hic levitas ibi veridalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignoscitur. Rursus, quod et superius propositum est, vos non solum divinis humana, sed et communibus privata praetulisse imperia, hoc solum ad probationem sufficiat, quod vestrae illi et novitati insolitae, et insolenti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio reclamare videtur. 9. Quod et vos quoque non immerito timentes, nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen