comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eu hanc suiãm platonis
ore sanxisti beatas fore
res publitas si eas uł stu-¬
diosi sapĩe reg̾ent uł caꝵ
rectores stude̾ sapiẽ contigiss
tu eiusdem uiri ore hanc sa¬
pientib capescende rei publice¬
riã causã cẽ monuisti ne imꝓ¬
bis flagitiosisq ciuib urbiũ
resicta gubernatula pestẽ bo¬
nis ac ꝑnitiem ferrent alloqͣ¬

Expanded text:
u hanc sententiam Platonis ore sanxisti: beatas fore res publicas, si eas uel studiosi sapientiae regerent uel earum rectores studere sapientiae, contigisset. Tu eiusdem uiri ore hanc sapientibus capessendae rei publicriam causam esse monuisti, ne improbis flagitiosisque ciuibus urbium relicta gubernacula pestem bonis ac perniciem ferrent
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ corpꝰ id ał uocat᷑ cũ u̾o hec uni¬
tas utriusq seꝑatõne dissoluit᷑
corpꝰ cũ in una forma mẽbroꝵ
cõiuĩctõe ꝑmanet hũana insit᷑
spẽs at si distribute segregateq
ꝑtes corꝑis distrax̾unit unitatẽ
desinit eẽ qd̾ fu̾at eoq modo ꝑ-¬
currenti ceca ꝓcul dusuo pateb̾it
sulisist̾e unũqd̃q dũ unũ ẽ cũ uo
unũ desinit eẽ desinit int̾ire .i.

Expanded text:
 animal uocatur, cum uero haec unitas utriusque separatione dissoluitur corpus cum in una forma membrorum coniunctione permanet humana uisitur species, at si distributae segregataeque partes corporis distraxerint unitatem desinit esse quod fuerat; eoque modo percurrenti cetera procul dubio patebit subsistere unumquodque dum unum est, cum uero unum esse desinit interire.
Abbreviated transcription (Latin):
auxiliũ capias ex loco qui tã¬
behementiꝰ tela descendũt ⁊
maiore impetu obntentes ꝑs
altior pellit qui adu̾so nititur
cliuo duplex subit cã loco ⁊ ho-¬
montuosa debes elige̾. Si u̾o a
equitib tuis ꝯͣ adu̾sarii pedites
iuctoriã queris sequi debes paulo
qͥdem latius editiora loça s pla¬
ia atq patentia n silius in pa¬
sudib impedita .iͥ.¬

Expanded text:
auxilium capias ex loco, qui tanvehementius tela descendunt et maiore impetu obnitentes pars altior pellit. Qui adverso nititur clivo duplex subit cum loco et homontuosa debes eligere, si vero de equitibus tuis contra adversarii pedites victoriam quaeris, sequi debes paulo quidem editiora loca sed plana atque patentia, neque silvis neque paludibus impedita.
Abbreviated transcription (Latin):
G. tã tãꝙͣ comes maior micte¬
bat᷑ ꝙ si infinita młtitudo ex
gentib ferocissimis rebellasset
tũc ininia nc̃citate cogẽte duo
auces ⁊ duo mittebant᷑ excitus
cũ eiꝰ modi p̃cepto ut ꝓuideat
ne qͥd res puͣ detͥmenti capiat
cõsules ambo uł alt᷑ .iͥ.¬

Expanded text:
 tamquam comes maior mittebatur. Quod si infinita multitudo ex gentibus ferocissimis rebellasset, tunc nimia necessitate cogente duo duces et duo mittebantur exercitus cum eiusmodi praecepto: "provideant ne quid res publica detrimenti capiat consules ambo alt
Abbreviated transcription (Latin):
Si cantela hostiũ euitatis insidiis
pulilico marte confligat᷑ tũc li¬
burnaꝵ instruende st̾ acies nõ
directe ut ĩ cãpis s ĩcurue ad
siłicudinẽ lime ita ut ꝑductis
cornib acies media simict᷑ ut si
ad u̾sarii ꝑrumꝑe tẽptau̾int ip̃a
ordinatõe citũdati depͥmant᷑. In

Expanded text:
si cautela est hostium evitans insidias, publico marte confligitur. Tunc liburnarum instruende sunt acies, non directe, ut in campis, sed incurve ad similitudinem lune, ita prout productis cornibus acies media sinuetur, ut si adversarii perrumpere tentaverint, ipsa ordinatione circundati deprimantur. In
Abbreviated transcription (Latin):
Iumores ⁊ noui milites mane ac
ptꝰ meridiẽ ad om̃e genꝰ ex̾teb̾at᷑
armoꝵ. uet̾es aũ ⁊ eruditi sine
int̾missicne semel in die extebat᷑
uentis acre curbato sb̃ tecto ar-¬
mis crudiebat᷑ e̾x̾aitus. Cetis ã
et̾ hib̾nis dieb si iues tm̃ plu¬
uieq cessarent ex̾ceri cogebant᷑¬
ĩ campo ne intͥmissa cõsuetudo
⁊ aiõs militũ debilitass ⁊ corꝑa
siluã cede̾ portare oña cnͣsilire
fossas/ natare ĩ mari siue flu¬
minib gradu pleno ambulare
iłꝰ curr̾e etꝰ armatos cũ sartinis
suis freq̃ntissime cõuemit ut co¬
tidian laboris usus ĩpace diffici¬
cupit ita formidat indoctꝰ. posite¬
mo sciendũ ẽ ĩ pugna usũ ampliꝰ

Expanded text:
m et novi milites mane ac post meridiem ad omne genus exercebantur armorum, veteres autem et eruditi sine intermissione semel in die exercebantur ventis aere turbato sub tecto armis erudiebatur exercitus. Ceteris autem etiam hibernis diebus, si nives tantum pluviaeque cessarent, exin campo, ne intermissa consuetudo et animos militum debilitaret et corpora. Sylvam cedere, portare onera, transilire fossas, natare in mari sive in fluminibus, gradu pleno ambulare, vel currere, etiam armatos cum sarcinis suis frequentissime convenit, ut quotidiani laboris usus in pace, difficicupit, ita formidat indoctus. Postremo sciendum est, in pugna usum amplius
Abbreviated transcription (Latin):
parũ aũ ꝓficit plurimũ collegisse
nisi ab exordio dimensione salu¬
biri ꝑ ydoneos erogatio temꝑet᷑
galitate int̾ copias seruare te¬
ꝑant. In bellis q etas ac sexus
pp̃ ncͣctatẽ uictus foris freq̃nter
exclusa ẽ ne pemiria opprimet
armatos a quib menia serua¬
songeua setucitas pacis hõmes
ꝑcim ad dibectionẽ occii ꝑtim ad
ciuilia traduxit officia Ita cura
excitii militaris pͥmo negligentiꝰ
agi postea dissimłari. ad postremũ
olim in obluione ꝑducta cognoscit᷑.
nͨ aliquis ħ suꝑiore etate accidisse
miret᷑ cũ post pͥmũ punitũ beliũ
.xx. et et qͥd̾ excurrit amnoꝵ pax
ita Romanos illos ubiq uictores
occio ⁊ armoꝵ dissuetudine en̾ua¬
uerit ut scdo punico bello pares ẽẽ¬

Expanded text:
Parum autem proficit plurimum collegisse nisi ab exordio dimensione salubri per idoneos erogatio temperetgalitatem inter copias servare coeperunt. Inbellis quoque aetas ac sexus propter necessitatem victus portis frequenter exclusa est, ne penuria opprimeret armatos a quibus moenia servalongae securitas pacis homines rtim ad delectationem otii, partim ad civilia transduxit officia. Ita cura exercitii militaris primo neglegentius agi, postea dissimulari, ad postremum olim in oblivionem perducta cognoscitur. Nec aliquis hoc superiore aetate accidisse miretur, cum post primum Punicum bellum viginti et quod excurrit annorum pax ita Romanos illos ubique victores otio et armorum desuetudine enervaverit ut secundo Punico bello Ha
Abbreviated transcription (Latin):
pibꝙ si qui tursulenti uł sedicõsi
st̾ milites nõ ꝓ ĩuidia sugg̾entiũ
s ꝓccrũ u̾itate cognoscat. ẽosq pru¬
dentiori consilio segregatos a castris
ad agendũ aͥd qd̾ ip̃is ꝓpe uideat᷑
optabile aut ad cascella urbesq de-¬
putet muniendas. atq seruandas
tanta subtilitate ut cũ abitiant᷑
Sideant᷑ elti. nũqmͣ .n. ad cõtuma¬
tiã pari consẜu młtitudo ꝓrũpit.
s intitat᷑ a paucis qui uitioꝵ sce

Expanded text:
ibus si qui turbulenti vel seditiosi sunt milites, non pro invidia suggerentium, sed procerum veritate cognoscat; eosque prudentiori consilio segregatos, a castris ad agendum aliquid quod ipsis videatur optabile, aut ad castella urbesque deputentur muniendas, atque servandas; tanta subtilitate, ut cum abiiciuntur, videantur electi, nunquam enim ad contumaciam pari consensu multitudo prorumpit, s
Abbreviated transcription (Latin):
Elephanti in p̃liis magnitudiẽ
corpoꝵ barritꝰ horrore forme ĩp̃i
nouitate. hoĩes equosq cõturbãt.
adu̾sus qͣs aĩu̾sa resistendi exrogi¬
infra. p̃cipue tñ uelites antiqui
adu̾sũ elephantes ordinauerũt.
uelites erãt iuuenes leui armata
corꝑe alatri qui ⁊ equis optiẽ mis¬

Expanded text:
Elephanti in preliis magnitudine corporum, barritus horrore, forme ipsius novitate, homines quosque conturbant; adversus quos diversa resistendi excogire; precipue tamen velites, antiqui adversum elephantes ordinaverunt. Velites autem erant iuvenes levi armatura, corpore alacri; qui ex equis optime mis
Abbreviated transcription (Latin):
rei pu uigib excitiis custodire cui
cõtingit nõ tm̃ głosa uictoria s
et amplior p̃da qm̃ ad opes et ad
dignitates ordo militie ⁊ imꝑatoris
fectus ab ex̾citio armoꝵ uł nouessus
uł iã Retustus cessare nõ d cui pug
çencia om̃s artes ĩ meditatõne cõ¬
sistere .ibi.¬

Expanded text:
e iugibus exercitiis custodire, cui contingit non tantum gloriosa victoria sed etiam amplior praeda, quem ad opes ac dignitates ordo militiae et imperatolectus ab exercitio armorum vel novellus vel iam vetustus cessare non debet, cui pugntentia omnes artes in meditatione consistere.
Abbreviated transcription (Latin):
are belloro nsi forte uississ fieri
qd̾ ip̃e gessiss ⁊ cursu tanti imꝑa¬
tons nõ obebire mandatis ple¬
mĩ sacrisegii uidebat᷑ atq ꝑiculi.
miro itaq more ĩ parendo au¬
dax sc̃s sũ dũ metuo uideri au¬
dacior si negassem. loqͣ baletini¬

Expanded text:
ri, quod ipse gessisset? Et rursus tanti imperatoris non oboedire praeceptis plenum sacrilegii videbatur atque periculi. Miro itaque more in parendo audax factus sum dum metuo videri audacior si negassem. Ad quam t
Abbreviated transcription (Latin):
de caudis ac ubis equoꝵ Romane
in obsidione capitolii torruptis
iugi ar songa fatigatõe tormẽ¬
tis cũ neruoꝵ copia defecisẜ ma-¬
trone absasos criues uiris suis
pudicissime femine deformato ad
tempꝰ capite sibere uiue̾ cũ mari¬
tis qmͣ hostib integro decore ser¬

Expanded text:
de caudis ac iubis, ad In obsidione capitolii, corruptis iugi ac longa fatigatione tormentis, cum nervorum copia defecisset, matrone abscissos crines, viris suis pudicissimae feminae deformato ad tempus capite liberae vivere cum maritis quam hostibus integro decore ser
Abbreviated transcription (Latin):
Romani uetes qͦs tot bella ⁊ cẽtinu¬
ata ꝑicusa ad onmẽ ici misttaris
endiuerãt artẽ cãpũ martiũ ui¬
cinũ tyberi delegerũt in qua iuilẽ¬
tus ꝓtꝰ excitiũ armoꝵ sudorẽ pus¬
uerẽq dilu̾e̾t ac lassituamẽ cursus
natandi labore depon̾et.ł .i.t.io.¬

Expanded text:
s tot bella et continuata pericula ad omnem rei militaris erudiverant artem, campum Martium vicinum Tiberi delegerunt in quo iuventus post exercitium armorum sudorem pulveremque dilueret ac lassitudinem cursus natandi labore deponeret. No
Abbreviated transcription (Latin):
atq ĩ liliris offerre pͥncipib
deũ fau̾it imꝑator n quẽqͣmͣ
mag̃ decet meliora scire ul
amũ augustũ ac bonos de hinc
pͥncipes libentꝭ h̃uisse freq̃ntib
declarat᷑ exemplis sic regnan¬
tiũ testimoniis crebuit eloqñ¬
tia dũ nõ cuspat᷑ audatia fi.s. io.

Expanded text:
fferre principibus, Deum faverit imperator neque quemquam magis decet vel meliora scire velanum Augustum ac bonos dehinc principes libenter habuisse frequentibus declaratur exemplis. Sic regnantium testimoniis crebuit eloquentia dum non culpatur audacia. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
se ideo reuocari ut ad oportuniorẽ
locũ muitet᷑ hostis ut faciliꝰ suꝑe¬
tur. aut cerre seq̃ntib adu̾sariis
secretiores collocent᷑ insidie. nã
ad fugã ꝑati stꝭ qui dutẽ suũ sen¬

Expanded text:
ideo revocari ut ad oportuniorem locum invitetur hostis ac facilius superetur aut certe insequentibus adversariis secretiores collocentur insidiae; nam ad fugam parati sunt qui ducem suum sen
Abbreviated transcription (Latin):
Esementũ pelagi t̾tia ꝑs mũdi ẽ q̃
pretꝰ sentoꝵ flatũ suoq spiami¬
ne motuq uegetat᷑. nã certis ho¬
ris dieb ꝑiter ac noctib estũ qͦ¬
ꝑcurrit. et more torrentiũ flumi¬
nũ nũc exundat ĩ t̾ras. nc̃ reflu-¬
it ĩ altitudinẽ suã. hec recꝙpcãtis
maris ambiguitas cursũ nauiũ
scd̃a adiuuat retardat adu̾sa le .s. er¬
Berm̃ in diu̾sis regionib diu̾so bu¬
ne crescentis minuentisq statu
cͥtis horis ista bariant. Ideo p̃¬
liũ nauale gesturus ꝯsuetudinẽ
pelagi uł loci ante cangressũ d
agnoscere.ibi.¬

Expanded text:
Elementum pelagi tertia pars mundi est, quae praeter ventorum flatum suo quoque spiramine motuque vegetatur. Nam certis horis, diebus pariter ac noctibus, aestu qupercurrit et more torrentium fluminum nunc exundat in terras nunc refluit in altitudinem suam. Haec reciprocantis meatus ambiguitas cursum navium secunda adiuvat, retardat adversa. m in diversis regionibus, diverso lune crescentis minuentisque statu, certis horis ista variantur; ideo prelium navale gesturus, consuetudinem pelagi vel loci, ante congressum debet agnoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
tiñ octo dieb cesa mat̾ies ĩmu¬
nis seruat᷑ a carie reliquis aũ
dieb p̃scisa et eodẽ anno int̾na
uermiũ labe exesa in puluerẽ
uertit᷑ qd̾ ars ip̃a et om̃iũ archi-¬
tectoꝵ cotidianꝰ usus edocuit.¬
DCedunt᷑ trabes utilit̾ post solsti¬
guscũ ⁊ autũpnale equinoctiũ
ra et ido̾ fortiora stt̃ signa kecz6.

Expanded text:
tantum octo diebus caesa materies immunis servatur a carie, reliquis autem diebus praecisa etiam eodem anno interna vermium labe exesa in pulverem vertitur, quod ars ipsa et omnium architectorum cotidianus usus edocuitCeduntur autem trabes utiliter post solstigustum et per autumnale equinoctium,ra et ideo fortiora sunt ligna.
Abbreviated transcription (Latin):
siõ cesmi s pũctim ferire disce ferire
etꝰ derisere Romani.crsa .ni. s.
freq̃ntꝰ int̾ficit cũ ⁊ armis ui¬
calia defendant᷑ ⁊ ossib. At ꝗͣ
pũcta duas uncias ad aucta mor¬
tasis ẽ nccͣe ẽ .n. ut uitasia pe¬
netret qͥcꝙͥ ĩmergit᷑. deinde dũ
cesa infert᷑ brachiũ dextrũq satꝰ
midat᷑. pũcta aũ cecto corꝑe inf̾

Expanded text:
on caesim sed punctim ferire discebant. Naderisere Romani. Caesa enim, frequenter interficit, cum et armis vitalia defendantur et ossibus; at contra puncta duas uncias adacta mortalis est; necesse est enim ut vitalia penetret quicquid immergitur. Deinde, dum caesa infertur, brachium dextrum latusque nudatur; puncta autem tecto corpore in
Abbreviated transcription (Latin):
os scit apud signa depõitos de de¬
serendo nich cogitat. magͦ diligit
more humani ingenii. ut ꝓ illis
heãt maximã curã in quib suã
mercedẽ uł certe płebis fauorẽ
cotidiana meditatõe artes suas ã
seruare aut aug̾e cõsueuit militẽ
cuiꝰ manib ẽ seruanda res puͣ¬

Expanded text:
os scit apud signa depositos de deserendo nil cogitat, magis diligit more humani ingenii, ut pro illis habeat maximam curam in quibus suam mercedem vel certe plebis favorem cotidiana meditatione artes suas aut servare aut augere consuevit: militem, cuius est manibus servanda res pu
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ mouent᷑ signa aut iã mota fi¬
genda st̃ cormcines canũt qd̾ ido̾
ĩ om̃ib ex̾citiis a ꝓcessiomib custo¬
dit᷑ ut in ip̃a pugna facisiꝰ obtem¬
ꝑent milites suie eos pugnare si¬
ue stare sue sequi uł redire p̃ce¬
ꝑint duces. siqͥdem ratio mani¬
festa sit sꝑ in occio debere fieri
qd necessario fatiendũ uidet᷑

Expanded text:
 moventur signa aut iam mota figenda sunt, cornicines canunt. Quod ideo in omnibus exercitiis et processionibus custoditur ut in ipsa pugna facilius obtemperent milites, sive eos pugnare sive stare sive sequi vel redire praeceperint duces, siquidem ratio manifesta sit semper in otio debere fieri quod necessario faciendum videtur
Abbreviated transcription (Latin):
Male cũ hiĩs agit᷑ quib nccͣctas ⁊
belli incũbit e morbi s rei milita-¬
ris ꝑiti plus rotibiana armoꝵ exͥ¬
titia ad sanitatẽ militũ ꝓdesse pu-
int̾missione ĩ imbrib uł nuib
planis s etꝰ ĩ abiraptis ⁊ fossaꝵ
hyacu difficilimis semitis scq ⁊
equos suos cocidie exre̾ iusserũt.
ut nich hiis ĩ ncͣcitate p̃lii accide̾
⁊ ĩ castris sanitatẽ ⁊ ĩ cõflictu possit

Expanded text:
is agitur quibus necessitas et belli incumbit et morbi. Sed rei militaris periti plus cotidiana armorum exercitia ad sanitatem militum putaverunt intermissione imbribus vel nivibus planis sed etiam in abruptis et fossarum hiatu difficillimis semitis seque et equos suos assidue exercere iusserunt, uet in castris sanitatem et in conflictu possit
Abbreviated transcription (Latin):
xanccppi declarat᷑ exemplo qͥ acciliũ
regulũ Romanĩq ex̾citũ sepe uicto¬
rẽ cũ carcaginẽsib nõ uirtute s ar¬
te solus ferret auxiliũ ꝓstratis ex̾ti¬
tib cepit ac domuit unoq cõgressu
triũphans bellũ om̃e confecit nec
minꝰ hambal petiturus ytaliã lace
nes infi̾or nuo ac uirib int̾emit .iͥ.¬

Expanded text:
atur exemplo, qui Atilium Regulum Romanumque exercitum saepe victorem, cum Carthaginiensibus non virtute sed arte solus ferret auxilium, prostratis exercitibus cepit ac domuit unoque congressu triumphans bellum omne confecit. Nec minus Hannibal petiturus Italiam Lacednes inferior numero ac viribus interemit.
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ artis eligendi uł penitꝰ re¬
spuendi fint mlites indagemꝰ¬
piscatores aucupes dulciarios
sntheones om̃sq qͥ aliqͥd trattas¬
se uidebũt᷑ ad ginetia ꝑtinens sõ¬
ge arbitror pellendos a castris. li. sa.¬
fabros fertarios carpẽtarios ma¬
ceflarios et ceruoꝵ aproꝵq ue
natores cõuenit sociare milicie .iͥ.
hoc ẽ in qͦ tociꝰ rei pu salus Ser¬
tit᷑ ut tyrones nõ tm̃ corꝑib s

Expanded text:
cuius artis vel eligendi vel penitus repudiandi sint milites indagemus.Piscatores aucupes dulciarios linteones omnesque qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens longe arbitror pellendos a castris; fabros ferrarios carpentarios macellarios et cervorum aprorumque venatores convenit sociare militiae. Et hoc est in quo totius rei publicae salus vertitur, ut t
Abbreviated transcription (Latin):
metuendos nõ solu ꝑitie rato s
etꝰ uulgi usus intelligit ħe .c.xo.
⁊ de tempestatib ꝓcelle ꝓdunt᷑. q̃
uelut ĩ speculo lune orbis oñdit
oñdit rubicũdus cobor. uentos ce¬
ruleus indicat pluuias. ex utͣq
mixtus. nmbos ⁊ furentes ꝓcel¬
las letus orbis ac lucidus sere¬
nitatẽ nauigiis reꝓmittit quã
gestat ĩ uultu p̃cipue si qͣrto or¬
tu n obtusis cornib rutilat neq
infuso fuit humore fustata lȩ.cx̧i.¬

Expanded text:
metuendos, non solum peritie ratio, sed etiam vulgi usus intelligit. Multis t de tempestatibus, procelle produntur, que velut in speculo lune orbis ostendit. Rubicundus color ventos, caeruleus indicat pluvias, ex utroque commixtus nimbos et furentes procellas. Laetus orbis ac lucidus serenitatem navigiis repromittit quam gestat in vultu, praecipue si quarto ortu neque obtusis cornibus mutila neque infuso fuerit humore fuscata.
Abbreviated transcription (Latin):
Decẽ cohartes hr̃e ayximꝰ legionẽ
s pͥma erat miliaria in qͣ censu
gne̾ luĩs forma uirtute pollẽtes
milites mictebant᷑. huic tribunꝰ
p̃cerat armop scĩa uirtute cor¬
ꝑis moꝵ honescate p̃cipuus. l2 .c. i2.¬

Expanded text:
Decem cohortes habere diximus legionem, sed prima erat miliaria, in qua censu genere litteris forma virtute pollentes milites mittebantur. Huic tribunus praeerat armorum scientia, virtute corporis, morum honestate praecipuus. Reli
Abbreviated transcription (Latin):
.lacedemoniis aũ p̃cipua fuit tura
belloꝵ pͥmi deniq exꝑimẽta pug¬
naꝵ de euentib cosligentes artẽ p̃¬
lioꝵ scͥpsisse formant usq eo ut rẽ
militarẽ q̃ uirtute sola uł certe fe¬
licitate credit᷑ cõtineri. ad discipli¬
ne ꝑitieq studia reuocauerũt ac
magrõs armoꝵ qͦs tacticos uoca¬
uerũt iuuentutẽ suã usũ uaneta¬

Expanded text:
Lacedaemoniis autem praecipua fuit cura bellorum. Primi denique experimenta pugnarum de eventibus colligentes artem proeliorum scripsisse firmantur, usque eo ut rem militarem, quae virtute sola vel certe felicitate creditur contineri, ad disciplinam peritiaeque studia revocarint ac magistros armorum, quos tacticos appellaverunt, iuventutem suam usu
Abbreviated transcription (Latin):
ciendos erteri diligentꝭ cõuenit
fundatũ usũ pͥmi baleariũ in¬
susurt hitatores ⁊ ĩuenisse ⁊ ita
ꝑite epͥcuisse dicunt᷑ ut mr̃es ꝑ¬
uos filios nullũ cibũ cõtinge si¬
nent nisi quẽ ex fũda descinato
la pide ꝑcussissent .iͥ.
Sepe adu̾sum bellatores cassidib
catafrattis soricisq minucos te¬
retes lapides de fũda uł fustibalo
destinati sagatis stꝭ om̃ib gra¬
uiores cũ mẽbris integris letale
tũ uulnꝰ ĩportant. ⁊ sine ĩuidia
sanguinis hostis lapidis ittu
intereat. ibi.
tores militasse nlłs ignorat. q̃
res ideo ab uniu̾sis tyronib fre¬
q̃nti excitio discenda ẽ. qr fundã
portare nlłs ẽ labor ⁊ int̾dũ eue¬
niet ut ĩ lapidosis locis conf litꝰ
heatur aut mons sit aliquis
deffendendus aᷤ collis ⁊ ab ĩpugna¬
tõe cascelloꝵ siue ciuitatũ lapidib
barbari fundisq pellendi st̃ .iͥ.¬

Expanded text:
ciendos exerceri diligenter convenit Fundarum usum primi Balearium insularum habitatores et invenisse et ita perite exercuisse dicuntur ut matres parvos filios nullum cibum contingere sinerent nisi quem ex funda destinato lapide percussissent. Saepe enim adversum bellatores cassidibus catafractis loricisque munitos teretes lapides de funda vel fustibalo destinati sagittis sunt omnibus graviores, cum membris integris letale tamen vulnus importent et sine invidia sanguinis hostis lapide ictus intereat. In omtores militasse nullus ignorat. Quae res ideo ab universis tironibus frequenti exercitio discenda est quia fundam portare nullus est labor. Et interdum evenit ut in lapidosis locis conflictus habeatur, ut mons sit aliquis defendendus aut collis; et ab oppugnatione castellorum sive civitatum lapidibus barbari fundisque pellendi sunt. X
Abbreviated transcription (Latin):
Ouiros suma admiratc̃e laudãdos
qui eã p̃cipue arcẽ edisce̾ uoluert
sine qͣ alie artes eẽ nõ possũt .iͦ.¬
hoꝑ seqñtes instituta Roman
ĩuicte mediocritatẽ meã absre¬
uiare iussisti. ibi.¬

Expanded text:
andos, qui eam praecipue artem ediscere voluerunt sine qua aliae artes esse non possunt!Horum sequentes instituta Romaniinvicte, mediocritatem meam adbreviare iussisti,
Abbreviated transcription (Latin):
A nifla alia arte uidemꝰ ppłm
Roma muĩ orbẽ subegisse tͥ¬
rarum. nisi. armoꝵ exc̾itio
disciplina. castroꝵ usuq milicie.
qͥd .n. adu̾sus galloꝵ mltitudi-¬
nẽ paucitas ramana. ualuiss.
qͥd adu̾sus germanoꝵ ꝓceritatẽ
bireuitas potuiss audẽ. hyspanos
corꝑm nris p̃scitisse manifestũ
ẽ. affroꝵ dolis atq diuitiis sꝑ
grecoꝵ artib prudentiaq nos
uinci nemo dubatauit. s adu̾¬
sus omĩa ꝓfuit tyranẽ solertẽ
esig̾e̾ ius ut ita dix̾im armoꝵ do¬
ce̾ cotidiano exͥcitio roborare que
tõe ante p̃nasce seuere in desides

Expanded text:
a enim alia re videmus populum Romanum orbem subegisse terrarum nisi armorum exercitio, disciplina castrorum usuque militiae. Quid enim adversus Gallorum multitudinem paucitas Romana valuisset? Quid adversus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere? Hispanos corporum nostris praestitisse manifestum est; Afrorum dolis atque divitiis semper orum artibus prudentiaque nos vinci nemo dubitavit. Sed adversus omnia profuit tironem sollerter eligere, ius, ut ita dixerim, armorum docere, cotidiano exercitio roborare, quatione praenoscere, severe in desides
Abbreviated transcription (Latin):
eutissimũ in expeditõnib credit᷑
facienda nesciri oh hoc bet̾es mino¬
tauri signũ in legionib huẽtũt
ut ꝙͣadmoͣ ilłe ĩ intimo ⁊ secretis¬
simo laberico abiditꝰ ꝑhibet᷑. ita
ducis consiliũ sꝑ eẽt occultũ secu¬
rũ iter agit᷑ qd̾ agendũ eẽ hostes
minime suspicant᷑.l. .c.6.¬

Expanded text:
mum namque in expeditionibus creditur facienda nesciri. Ob hoc veteres Minotauri signum in legionibus habuerunt, ut quemadmodum ille in intimo et secretissimo labyrintho abditus perhibetur, ita ducis consilium semper esset occultum. Securum iter agitur quod agendum hostes minime suspicantur. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
EIta seuere apud maiores exaitii
doctrina seruata ẽ ut ⁊ doctores
armoꝵ duplicib remun̾arent᷑
annonis. ⁊ milites qͦ parũ in
illa ꝓlusione ꝓfecerãt ꝓ frumẽ¬
to ordeũ cog̾e̾nt᷑ acciꝑe nͨ ante
eis ĩ trtico rebdet᷑ annona ꝙͣ
sub p̃ntia p̃fecti legianis tribu
tari arte complẽ. nich .n. neq

Expanded text:
em severe apud maiores exercitii disciplina servata est ut et doctores armorum duplis remunerarentur annonis et milites qui parum in illa prolusione profecerant pro frumento hordeum cogerentur accipere nec ante eis in tritico redderetur annona quam sub praesentia praefecti legionis tribuntari arte complere. Nihil enim neque
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ excitu nccͣitas extrema ꝓsuasit̾
rectiꝰ ẽ more maiorꝰ in auctores
cuimiuũ sinditari. ut ad om̃s
metus ad pautos pena ꝑuẽiat .i.
laudabiliores aũ duces st̃ quoꝵ
exͥcitũ ad modestiã labora usus in¬
scituit. ꝙͣ illi quoꝵ mil̾ites ad obe-

Expanded text:
icinam necessitas extrema persuaserit, rectius est more maiorum in auctores criminum vindicari, ut ad omnes metus, ad paucos poena perveniat. Laudabiliores tamen duces sunt quorum exercitum ad modestiam labor et usus instituit
Abbreviated transcription (Latin):
fossis castra cõstituũt. ⁊ qr hare¬
nosa st̃ ꝓpe omĩa satcos qͥͦs ma¬
nes portãt ex puluerulenta q̃ ef¬
fodit᷑ terra complent. eopq cu¬
mło aggerẽ fatiũt. em̃is barba¬
ri rarris suis in orbẽ cõnexis ad
sumlttudinẽ castroꝵ securas a

Expanded text:
constituunt, et quia harenosa sunt prope omnia saccos, quos inanes portaverant, ex pulverulenta quae effoditur terra complent eorumque cumulo aggerem faciunt. Omnes barbari carris suis in orbem conexis ad similitudinem castrorum securas a
Abbreviated transcription (Latin):
Ne secreta noceant ducis p̃stet in¬
dustria qͣ omia priꝰ cõuenit ep¬
plorare. dep̃hensa uõ subsessa si
sustinet ꝙͣ ꝑabat inferre. i.¬
e explorare sollicite ꝓditores ac
trͣssugas ĩuitare ut qͥd hostis mo

Expanded text:
ne secreta noceant ducis praestat industria, quem omnia prius convenit explorare. Deprehensa vero subsessa, si sustinet quam parabat inferre.  explorare sollicite, proditores ac transfugas invitare, ut quid hostis mo
Abbreviated transcription (Latin):
A desꝑantib crescit audatia ad hor¬
tutionẽ ducis ⁊ si nthͣ ip̃e timere
uideat᷑ crescir animꝰ si ex insidiis
uł occasione ad forte fortit᷑ fet̾is.
si hostib adu̾se res ceꝑut cuenire
si uł infirmiores uł minus ar¬
morẽ uictoriã ccedũt si adu̾sarios
aut boroꝵ angustiis aut armatoꝵ
ml̃titudine crcũdeder̃t ut nõ ĩue
mant aditũ abscedendi. s clausis
ex desꝑatõne crescit audatia. ⁊
cũ spei nichil ẽ sumet arma for¬
mido libentꝭ cupit cõmori qͥ sine
dubio scit ẽẽ moriturũ. Ideoq
scipionis laudata smna ẽ qͥ dixat
biã hostib qͣ fug̾ent innuendã.

Expanded text:
 autem crescit audacia adhortatione ducis, et si nihil ipse timere videatur crescit animus, si ex insidiis vel occasione aliquid fortiter feceris, si hostibus adversae res coeperint evenire, si vel infirmiores aut minus arniorem victoriam credunt si adversarios aut locorum angustiis aut armatorum multitudine circumdederint ut aditum non inveniant abscedendi. Sed clausis ex desperatione crescit audacia, et cum spei nihil est sumit arma formido. Libenter cupit commori qui sine dubio scit se esse moriturum. Ideoque Scipionis laudata sententia est, qui dixit viam hostibus qua fugerent muniendam.
Abbreviated transcription (Latin):
P anteꝙͣ inchoet᷑ bellũ de copiis expẽ¬
sisq sollers d ẽẽ tractatꝰ ut pͥa¬
bula frumiẽtũ ceteq arnonarie
spẽs qs a ꝓũcialib cõsuetudo de¬
poscit maturiꝰ exigant᷑. ⁊ ĩ opor¬
uinis ad rẽ gendã ac munitissi¬
mis socis ampłior sꝑ modus ꝙͣ
suffiat aggreget᷑. ꝙ si tributa
defficiũt ꝓrogato auro tomꝑanda
sessio ẽ insi armoꝵ defensione ser¬

Expanded text:
quam inchoetur bellum, de copiis expensisque sollers debet esse tractatus, ut pabula frumentum ceteraeque annonariae species quas a provincialibus consuetudo deposcit maturius exigantur et in oportunis ad rem gerendam ac munitissimis locis amplior semper modus quam sufficit adgregetur. Quod si tributa deficiunt, prorogato auro comparanda sessio est nisi armorum defensione ser
Abbreviated transcription (Latin):
si ali mitio ꝓcuret᷑. Cecerꝭ sera ꝑsi¬
monia ẽ tũc seruare cũ deficit .i.
in expeditõnib arduis ꝑ capita magͦ
militũ ꝙͣ ꝑ dignitates ab antiquis
p̃bebant᷑ annone ita ut ptꝰ nccͣita¬
tẽ eisdem a re pu redd̾e̾nt᷑. iͥ.¬
hyeme lignoꝵ ⁊ pabule estate
tu frumẽti uo ⁊ aceti uł umi nniõ

Expanded text:
era parsimonia est tunc servare cum deficit. In expeditionibus arduis per capita magis militum quam per dignitates ab antiquis praebebantur annonae, ita ut post necessitatem eisdem a re publica redderentur.Hieme lignorum et pabuli, aestate frumenti
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uersis ⁊ darii ⁊ metridatis ce¬
tõꝵq regũ qͥ ĩnu̾abiles armaue¬
rũt ppłos exempla relegant᷑ eui¬
dentꝭ apparet nimiũ copiosos
excitus magꝰ ꝓpria młtitudine
ꝙͣ hostiũ uirtute dep̃ssos nã płi¬
b casib subiacet amplior młtitu¬
dior. In longiore aũ agmine
et̾ a paucis suꝑuentũ adsolet
pati. In locis aũ asꝑis uł flũib
tnͣseundis p̃p̃ impedinẽtoꝵ mo¬
ras sepe decipit᷑. p̃tea ingẽti la¬
bore nuosis aĩalib equisq pa¬
bula colligunt᷑ Rei q frumẽta¬
rie dufficultus q̃ in om̃i expedi¬
tõe uitanda ẽ cito maiores fati¬
gat excitꝰ. Aqua deniq niie

Expanded text:
cum Xersis et Darii vel Mitridatis ceterorumque regum qui innumerabiles armaverant populos exempla releguntur, evidenter apparet nimium copiosos exercitus magis propria multitudine quam hostium virtute depressos. Nam pluribus casibus subiacet amplior multitudior; in longiore autem agmine etiam a paucis superventum adsolet pati; in locis autem asperis vel fluminibus transeundis propter impedimentorum moras saepe decipitur; praeterea ingenti labore numerosis animalibus equisque pabula colliguntur. Rei quoque frumentariae difficultas, quae in omni expeditione vitanda est, cito maiores fatigat exercitus. Nam quantolibe
Abbreviated transcription (Latin):
R Si equitatu gaut̾emꝰ cãpos debe¬
mꝰ optare. si pedatib soca elig̾e
angusta fossis paludib uł arbo
⁊ uincit sepiꝰ sine ferco. iͥ¬
⁊ Int̾dũ sꝑat adiu̾sariꝰ expeditionẽ
cito posse fuiri ⁊ si delatꝰ fu̾it in
fongũ aut penuria macerat᷑ ã
desiderio suoꝵ reuocat᷑ ad ꝓpria aͥ
nich̾ magnũ faciens ꝑ desꝑationẽ
abne cõpeslit᷑. tũc fracti labore
ac tedo płii deserũt aliqnͣti se¬
ꝓdũt aliqnͣti se tradũt qr adu̾sis
reb rarior fides ẽ. iͥ¬

Expanded text:
 si equitatu gaudemus, campos debemus optare, si pedite, loca eligere angusta, fossis paludibus vel arbet vincit saepius sine ferro.  enim sperat adversarius expeditionem cito posse finiri et si dilatus fuerit in longum aut penuria maceratur aut desiderio suorum revocatur ad propria aut nihil magnum faciens per desperationem abire compellitur. Tum fracti labore ac taedio plurimi deserunt, aliquanti produnt, aliquanti se tradunt, quia adversis rebus rarior fides est
Abbreviated transcription (Latin):
Si aucũpnali estiuoq temꝑe diu¬
tiꝰ in hiisdem locis militũ młtitu¬
do cõsistat. ex cõtagione aqͣrꝰ et
odoris ip̃iꝰ feditate diciatis hau¬
stib ⁊ aere corrupto ꝑnitiosissi¬
mꝰ nascit᷑ morb qͥ ꝓhiberi nõ
pot̾ alit̾ nsi freq̃nti mutatõe
castroꝵ.ł.3.c.2.

Expanded text:
 autumnali estivoque tempore, diutius in iisdem locis militum multitudo consistat, ex contagione aquarum et odoris ipsius feditate, vitiatis haustibus et aere corrupto, perniciosissimus nascitur morbus, qui prohiberi non potest aliter, nisi frequenti mutatione cas
Abbreviated transcription (Latin):
natiũ inuenit᷑ in bello quippe si
recte cõstituta stꝭ castra ita nitra
ballũ securi milites dies noctes q
pagunt. et si hostis obsideat qiͣ
muratã ciuitatẽ setũ uideant᷑
ubiq portare. s huiꝰ rei scia ꝓr¬
sus intercidit. Nemo iã dui duc¬
tis fossis p̃fixisq sudib castra cõ¬
stituit. sic diurno uł nocturno
suꝑuentu equitũ barbaraꝵ mł¬
tos extitus scimus freq̃nter af¬

Expanded text:
arium invenitur in bello; quippe, si recte constituta sunt castra, ita intra vallum securi milites dies noctesque peragunt, etiam si hostis obsideat, quasi muratam civitatem videantur secum ubique portare. Sed huius rei scientia prorsus intercidit; nemo enim iam diu ductis fossis praefixisque sudibus castra constituit. Sic diurno vel nocturno superventu equitum barbarorum multos exercitus scimus frequenter af
Abbreviated transcription (Latin):
be milites timor ⁊ pena in sedib cor¬
rigit in expeditõne spes ⁊ p̃mia
fatiunt meliores . iͥ.¬
bf bomi duces publito certamine nũ¬
qmͣ nisi ex occasione aut ninia
ncͣcͣitate confligũt .iͥ.¬
bg Magna dispositio ẽ hostẽ fame
magꝭ urg̾e qmͣ ferro. iͥ.¬

Expanded text:
 Milites timor et poena in sedibus corrigit, in expeditione spes ac praemia faciunt meliores. Boni duces publico certamine numquam nisi ex occasione aut nimia necessitate confligunt. Magna dispositio est hostem fame magis urgere quam ferro.
Abbreviated transcription (Latin):
yn hos casu unũ opidanis aui¬
liũ ẽ suie ꝑ die siuie ꝑ noctẽ hostis
intrau̾it ut muros turresq tene¬
ant ac loca suꝑiora cõscendãt ho¬
stesq ꝑ uicos et plateas undiq ob¬
ruant dimicantes .iͥ.¬

Expanded text:
In hoc casu unum oppidanis auxilium est, sive per diem sive per noctem hostis intraverit, ut muros turresque teneant ac loca superiora conscendant hostesque per vicos et plateas undique obruant dimicantes.
Abbreviated transcription (Latin):
exrendus ẽ miles ut cũ hiꝰ diffi¬
cultates aduenerit possint sme¬
ip̃o conflictu ad dimitationẽ
teloꝵ bellator cũ cursu saltuq
ueniens adu̾sarii ꝑstringit ocu-¬
los mentẽq deterret priq pla¬
gã infigit ꝙͣ ille ad cauendũ uł
resistendũ certe se p̃paret.l.i.c.9.¬

Expanded text:
i difficultates evenerint possint sipso conflictu ac dimicatione telorum bellator cum cursu saltuque veniens adversarii praestringit oculos mentemque deterret priusque plagam infligit quam ille ad cavendum vel ad resistendum certe se praeparet. De exer
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾e ex̾cuere tyro nes scitta de
uimine ĩ mo dũ cratiũ cũ¬
rotandata texeb̾at. ita ut dupłu
as dupliris cque pondis ꝓ gla-¬
diis tyranib dabãt. Eoq modo
nõ tm̃ mane s et̾ ptꝰ meridiẽ
excebant᷑ ad palos / paloꝵ .n. usus¬

Expanded text:
genere exercuere tirones: scuta de vimine in modum cratium corrotundata texebant ita ut duplum as duplicis aeque ponderis pro gladiis tironibus dabant, eoque modo non tantum mane sed etiam post meridiem exercebant
Abbreviated transcription (Latin):
cies in pugna publica si
sapientꝰ disponit᷑ pluri¬
nũ uiuat si imꝑite ꝙͣ¬
uis opcim bellatores sint mala
instructõis.s. aciei lex ẽ ut ĩ pͥmo¬
.s. ordine e̾pcitati ⁊ sete̾s milites
cofsocent᷑ qͦs antea pͥncipes uoca¬
bãt. In ẜo ordine circũdati cata¬
frattis sugutarii et optimi milites
cũ spiclis uł fanceis ordinẽt᷑ singli
se occupare ꝯsueuert. hoc ẽ ĩ mille
passib mille sextenti sexgĩta sex
pedites ordinant᷑ ĩ longũ. alia lr̃a¬
sit spatiũ arina tractãdi intꝭ ordmnẽ
⁊ ordinẽ a tgo in latũ sex pedes di
tunt᷑. In hiis duob ordinib et
etate maturi ⁊ usu ꝯfidentes ⁊
muniti etꝭꝰ grauiorib armis col-¬
locant᷑. hii ad uitẽ muri nͨ cede̾
nͨ sequi aliqñ cogendi st̃ ne or-¬
dines turbent. s uementes adu̾¬
sarios extiꝑe et stando pugnãdo¬
q repellere uł fugare. Tertiꝰ or¬
do disponit᷑ de armat᷑is uelecissi¬
mis de sagutariis iuuenib de bo-

Expanded text:
Haec in pugna publica si sapienter disponitur, plurimum iuvat, si imperite, quamvis optimi bellatores sint mala Instructionis lex est ut in primo exercitati et veteres milites collocentur, quos antea principes vocabant, in secundo ordine circumdati catafractis sagittarii et optimi milites cum spiculis vel lanceis ordinentur, quos se occupare consuerunt, hoc est, in mille passibus mille sexcenti sexaginta sex pedites ordinantur in longum, et spatium sit arma tractandi. I ordinem a tergo in latum sex pedes distuntur. In his duobus ordinibus et aetate maturi et usu confidentes et muniti etiam gravioribus armis collocantur; hi enim ad vicem muri nec cedere nec sequi aliquando cogendi sunt, ne ordines turbent, sed venientes adversarios excipere et stando pugnandoque repellere vel fugare. Tertius ordo disponitur de armaturis velocissimis, de sagittariis iuvenibus, de boni
Abbreviated transcription (Latin):
uetib scłis mos fuit ꝑco cibo cu-¬
ratos milites ad certamẽ ebuc̾e
ut audatiores sũpta esca redderet
et songiore conflictu nõ fatiga¬
gatũ milite̾ ne uł fassos ptꝰ cur¬
sũ equos ad publicũ certamẽ co¬
gas młtũ .n. biriũ labore itims
pugnaturus amittit. ꝓnifra.¬
impar .n. conditõ ẽ lassũ cũ requi¬
eto sudandẽ cũ a lacai currentẽ
cũ eo qui scet̾it subire cõflitũ .iͥ.¬
pit mexꝑtis .n. duscis ẽ pugna.¬
Ac Nouis te oporte̾ differre si extita¬
ti bellatores metusit dimitare
monitis tñ ⁊ ad hortatõne ducis
excitui uitus accrescit ⁊ anmiꝰ
p̃cipue si fut̾i cercamĩs tailem

Expanded text:
eribus saeculis mos fuit parco cibo curatos milites ad certamen educere, ut audaciores sumpta esca redderet et longiore conflictu non fatigagatum militem neve lassos post cursum equos ad publicum proelium cogas. Multum virium labore itineris pugnaturus amittit; quiImpar enim condicio est lassum cum requieto, sudantem cum alacri, currentem cum eo qui steterit subire conflictum.pit—inexpertis enim dulcis est pugnanoveris te oportere differre si exercitati bellatores metuunt dimicare. Monitis tamen et adhortatione ducis exercitui virtus adcrescit et animus, praecipue si futuri certaminis talem
Abbreviated transcription (Latin):
Illi qui muros muade cupiũt t̾ri¬
fito appatu expositis copiis in spẽ
deditõnis formidinẽ gemimãt
tubar screpitu hõmq ꝑmixto.
tũc qr timor magꝭ frangit in¬
suetos. pͥmo impetu scupentib
opidanis si discriminũ exꝑimẽ¬
ta nõ norũt admotis stalis ĩua¬
dit᷑ ciuitas. ꝙ si a fidelib sine
militarib uiris repellat᷑ prima

Expanded text:
im qui muros invadere cupiunt terrifico apparatu expositis copiis in spem deditionis formidinem geminant tubarum strepitu hominumque permixto; tunc, quia timor magis frangit insuetos, primo impetu stupentibus oppidanis, si discriminum experimenta non norunt, admotis scalis invaditur civitas. Quod si a fidentibus sive militaribus viris r
Abbreviated transcription (Latin):
monitis obtemꝑare signoꝵ nã
cũ ẜoce sosa int᷑ p̃łioꝵ tumust᷑
regi młtitudo nõ possit ⁊ cũ ꝓ
nccͣitate rerũ plura ex temꝑe
iubenda atq fatienda sint an¬
tiquus om̃iũ gentiũ usus ĩue¬
int quomͦ qd̾ solus dux utile ui¬
dicass ꝑ signa totꝰ agnoscet et
seq̃ret᷑ excitus. ł.ca.i.¬

Expanded text:
are signorum. Nam cum voce sola inter proeliorum tumultus regi multitudo non possit et cum pro necessitate rerum plura ex tempore iubenda atque facienda sint, antiquus omnium gentium usus invenit quomodo quod solus dux utile iudicasset per signa totus agnosceret et sequeretur exercitus. Tria i
Abbreviated transcription (Latin):
Inmim̾abilib declarat᷑ exemplis
sepe cesos ad int̾nicionẽ hostes
qͥ ꝑuaserãt ciuitatẽ qd̾ sine du¬
bio euenit si opidam muros ac
turres retinuer̃t uł astiora occu¬
pauerĩt loca. tũc .n. de fenestris
aut tectis om̃is etas aͥ sexus ir¬
tũpentes obruit saxis abhis q¬

Expanded text:
ibus autem declaratur exemplis, sepe cesos ad interitionem hostes qui pervaserant civitatem. Quod sine dubio evenit, si oppidani muros ac turres retinuerint, vel altiora occupaverint loca; tunc enim de fenestris ac tectis, omnis etas ac sexus, irrumpentes obruit saxis, aliisq
Abbreviated transcription (Latin):
dux qnͣtũ possit in bello auctẽm se¬
u̾itatemq maximã sumat. om̃s
culpas militares legib bindicet.
nlłi errantiũ credat᷑ ignosc̾e in di¬
u̾sis locis ĩ diu̾sis occasionib õiũ

Expanded text:
uantum possit in bello; auctoritatem severitatemque maximam sumat; omnes culpas militares legibus vindicet; nulli errantium credatur ignoscere; in diversis locis, in diversis occasionibus omnium
Abbreviated transcription (Latin):
Dome opus difficile bidet᷑ anterpͣ
tẽptes cet̾m si excitati ⁊ prudẽtes
umi disectui p̃ponant᷑ celeritꝰ ma-¬
nꝰ bellis apta pot̾it aggtegari ⁊
diligent᷑ institui. qͥd̾ uis .n. effi¬
cit solertia si cõpetentes nõ de¬
g Qui desid̾at pacẽ p̃paret bellũ
qui uittoriã capit milites imbu¬
Ferui scd̾os optãt euentꝰ dimicet
arte nõ tasu. ibi¬
g Nemo ꝓuocare nenio audet
offende quẽ intelligit suꝑiorẽ
ẽẽ si pugnet. ibi.¬

Expanded text:
fficile videtur antequam temptes; ceterum si exercitati et prudentes viri dilectui praeponantur, celeriter manus bellis apta poterit adgregari et diligenter institui. Quidvis enim efficit sollertia si competentes non de qui desiderat pacem praeparet bellum; qui victoriam cupit milites imbusecundos optat eventus dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo audet offendere, quem intellegit superiorem esse si pugnet. I
Abbreviated transcription (Latin):
armoꝵ siue equitẽ siue peditẽ
sagutariũ uelis mibu̾e̾ siue
scutatũ armatẽ nunios om̃sq
gestus doc̾e ne locũ deserat ne
ordines turbet ut missile. et de¬
stinato ittu ⁊ magnis Giib
iatiat ut fossã duce̾ sudes sci¬
ent fige̾ noui̾t traccare scutũ
⁊ obliquis utib bẽnientia te¬
la deflecte̾ plagã prudentꝭ ui-¬
tare audactꝭ inferre huic talitꝭ
instituto tyrom pugnare ad¬
u̾sum quoslib aostes in acie

Expanded text:
a sive equitem sive peditem, sagittarum bellis imbuere sive scutatum armature numeros, omnesque gestus docere, ne locum deserat, ne ordines turbet, ut missile ad destinatum locum magnis virtutibus iaceat, ut fossam ducere, sudes scienter figere noverit, tractare scutum et obliquis ictibus venientia tela deflectere, plagam prudenter vitare, audacter inferre, huic taliter instituto turoni, pugnare adversum quoslibet hostes in acie,
Abbreviated transcription (Latin):
nes. ac ꝓpt̾ea ꝯstantiã ac fi-¬
duciã cominnꝰ nõ hr̃e pugna¬
di qr metuũt uuln̾a qui exi-¬
guũ sanguinẽ se hr̃ẽ nouert̃.
ꝯtͣ septẽtrionales ppłi remoti
a solis ardorib inꝯsultiores
qͥdem s tũ largo sang̾ne hn¬
dantes st̃ ad bella ꝓmptissi¬
mi tyranes gͥ de temꝑat̃orib
legendi stt plagis quib ⁊ copna
sangͥnis suppetat ad uusneꝵ mor¬
tisq cõtemptũ et nõ possit beẽẽ
prudentia q̃ ⁊ modesciã seruat
ĩ castris ⁊ nõ ꝑm ꝓdest ĩ dimi-

Expanded text:
nt ac propterea constantiam ac fiduciam comminus non habere pugnandi, quia metuunt vulnera qui exiguum sanguinem se habere noverunt. Contra septentrionales populi, remoti a solis ardoribus, inconsultiores quidem sed tamen largo sanguine redundantes, sunt ad bella promptissimi. Tirones igitur de temperatioribus legendi sunt plagis, quibus et copia sanguinis suppetat ad vulnerum mortisque contemptum et non possit deesse prudentia, quae et modestiam servat in castris et no
Abbreviated transcription (Latin):
Auxliares cũ dutũt᷑ ad p̃liũ ex di¬
u̾sis socis ex diu̾sis nuis uẽĩentes
nͨ discqilina int̾ se nͨ noticia nec
affectõne cõsentiũt et inc̾ talia
instituta aliꝰ int̾ eos ẽ usus armo

Expanded text:
es cum ducuntur ad proelium, ex diversis locis, ex diversis numeris venientes nec disciplina inter se nec notitia nec affectione consentiunt; alia instituta, alius inter eos est usus armo
Abbreviated transcription (Latin):
ne bentꝰ adu̾sus hora solita eo
pugnãte nascat᷑. Ita gͦ ꝯstituãt᷑
ordines ut ħ̃ post occipitiũ nr̃m
sint. ⁊ si poti fieri adusariorũ
ag nescio qua occulta rõne ĩmo pe¬
ne diuina alii ꝯͣ asios dimicãt
meliꝰ et qui fortiores Sicerãt
Eociferari de longe cũ hostes mag̾
terreant᷑ si cũ teloꝵ ictu clamo¬
ris horror accesẜit.l.c.is.
al Cũ abscedendi aditu patefacto
mẽtes õm ad p̃benda tͥga con¬
senserĩt młti more ꝑetudũ tru¬
cidant᷑ nͨ insequẽtiũ illũ ꝑicu-¬
lũ ẽ cũ uicti quib defendi potu¬
erãt arma conu̾terĩt. hoc gn̾e
qnͣto maior fu̾it tanto faciliꝰ

Expanded text:
ne ventus adversus hora solita eo pugnante nascatur. Ita ergo constituantur ordines ut haec post occipitium nostrum sint et si potest fieri adversariorum am nescioqua occulta ratione, immo paene divina, alii contra alios dimicant melius, et qui fortiores vicerant ociferari de longe, cum hostes magis terreantur si cum telorum ictu clamoris horror accesserit.am cum abscedendi aditu patefacto mentes omnium ad praebenda terga consenserint, inulti more pecudum trucidantur, nec insequentium ullum periculum est, cum victi quibus defendi potuerant arma converterint. Hoc genere, quanto maior fuerit, tanto facilius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstͥ ut fcctissimos de peditib ⁊ equitib
cũ uicariis comicib tribunisq ua-¬
tãtib heat dux ptꝰ atiẽ p̃paracos
asios ccͣ cormia alios ccͣ mediũ ut
sicubi hostis uehemẽtꝰ insistit ne rũ-¬
patͣ aties p̃uolẽt subito ⁊ suppleant
loca additaq uircute snmicoꝵ auda¬

Expanded text:
confert ut lectissimos de peditibus et equitibus confert ut lectissimos de peditibus et equitibus cum vicariis comitibus tribunisque vacantibus habeat dux post aciem praeparatos, alios circa cornua alios circa medium, ut sicubi hostis vehementer insistit, ne rumpatur acies, provolent subito et suppleant loca additaque virtute inimicorum auda
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑati nã si mimũ fui̾t acies tenua¬
ra cito ab adusariis ftã imp̃ssione
disiũpit᷑ ⁊ nillũ postea potest ẽẽ
remediũ . ibi.¬
Constructa atie pebitũ equites po¬
nũt᷑ in cornib ita ut foricati om̃s
⁊ cõtati uĩcti sint peditib sagitarii
aũ uł qui loricas nõ hñt langiꝰ
euagent᷑ a fortiorib nãq equitib
peditũ ꝓtegenda stꝭ latera ⁊ a ue¬
locinib atq expeditis hostiũ cor
mua suꝑfundenda atq tlanda l .c. i6.
cũ scutis seuib pedites ad hoc idem ex-¬
citati hiisdem miscendi stꝭ qͦs exꝓlici¬
tos belices noĩabãt quo fc̃o ꝙͣuis
fortissimi eqͥtes hostiũ euenerit tñ
adu̾sũ mixtũ agie̾ pares ẽẽ ñ possũt.
unũ hoc remediũ om̃s duces uet̾es
ĩuenert ⁊ assuesce̾ fac̾ent iuuenes
currẽtes egregie ⁊ intꝭ binos equites
singłos ex hiis pedites collocarẽt cũ
leuiorib scucis gladiis atq missilib iͥ¬
Optima rat̃õ ẽ ⁊ ad uictoriã pluriũ

Expanded text:
separati; nam si nimium fuerit acies tenuata, cito ab adversariis facta impressione perrumpitur et nullum postea potest esse remedium. QuiConstructa acie peditum equites ponuntur in cornibus, ita ut loricati omnes et contati iuncti sint peditibus, sagittarii autem vel qui loricas non habent longius evagentur. A fortioribus namque equitibus peditum protegenda sunt latera et a velocioribus atqnua superfundenda atque turbanda sunt. Quod cum scutis levibus pedites, ad hoc ipsum exercitati, iisdem miscendi sunt, quos explicatos velites nominabant; quo facto, quamvis fortissimi equites hostium venerint, tamen adversum mixtum agmen pares esse non possunt. Unum hoc remedium omnes duces veteres invenerunt, ut adsuefacerent iuvenes currentes egregie et inter binos equites singulos ex his pedites collocarent cum levioribus scutis gladiis atque missiliboptima ratio est et ad victoriam plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
aduisari copiis iudicare .ĩ.
bana institutõe plures reddit in
misitẽ nsi cũ eũ uideris sperare
ar Subita cont̾cent hostes usitata
Aꝯ Qui disꝑsis suis incõsulte sequit᷑¬
quã ip̃e acceꝑat adu̾sario uult

Expanded text:
adversarii copiis iudicare. Amplbona institutione plures reddit inmilitem nisi cum eum videris sperare victoriam. Subita conterrent hostes, usitata Qui dispersis suis inconsulte sequitquam ipse acceperat adversario vult
Abbreviated transcription (Latin):
rii copiis iudicet. ⁊ si młtis reb
suꝑior muenit᷑ oportunũ sibi nõ dif¬
ferat mire conflictũ. ĩ.¬
Si u̾o dux adu̾sariũ intelligit po¬
tiorẽ certaniẽ publicũ uitet nã
paucõres numio et infi̾ores uirib
suꝑuentꝰ et insidias fatientes sub
bonis ducib reportau̾nt sepe uic¬
toriam.ibi.

Expanded text:
rebus superior invenitur, oportunum sibi non differat inire conflictum. Si vero adversarium intellegit potiorem, certamen publicum vitet; nam pauciores numero et inferiores viribus superventus et insidias facientes sub bonis ducibus reportaverunt saepe victoriam.
Abbreviated transcription (Latin):
natans iuuentꝰ abluebat ĩ tybis
Idẽ bellator ibem agricola gn̾a tm̃
mutabat armoꝵ. qd̾ usq adeo ue¬
rũ ẽ ut aranti quĩtio cĩtinato
dutaturã cõstet oblatã. Ex agris
gͤ supplendũ robur p̃cipue uidet᷑
exͥcitus. Nescio qͦ modo emĩ minꝰ
mortẽ timet qui minꝰ deliciarũ
nouit in uita . ibi.¬

Expanded text:
natans iuventus abluebat in Tiberi; natans iuventus abluebat in Tiberi; idem bellator, idem agricola, genera tantum mutabat armorum; quod usque adeo verum est ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblatam.Ex agris ergo supplendum robur praecipue videtur exercitus. Nescioquomodo enim minus mortem timet qui minus deliciarum novit in vita. II