comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paruulus. ad quem respicio ut dicam. Ca¬
piat quisq ut potest in quantum potest:
& qui non pocest nutriat coꝵ ut possit. Un¬
de nutriat: De lacte nutriat. ut ad cibum
ꝑueniat. A xp̃o ꝑ carnem nato non recedat.
donec pueniat ad xp̃m ab uno patre natũ.
uerbum d̃m apud dñi: per quoa facta sunt
omnia. quia illa uita est quȩ in illo est lux
hominum. Hoc enim sequitur. & uita
erat lux hominum. Et ex ipsa uita homi¬
nes illuminantux. pecora non illuminant᷑.
quia pecora non habent rationales mentes
quȩ possint uidere sapientiam. homo autẽ
factus ad imaginem di habet rationalem
mnentem: ꝑ quam possit ꝑcipere sapientiam.
Ergo illa uita ꝑ quam facta sunt om̃ia ipsa
uita lux est: & non quorũcunq animaliuo
sed lux hominum. Unde paulopost dicit.
Erat lux uera. quȩ illuminat om̃em homi¬
nem uenientem in hunc mundum. Ab illo
lumine illuminatus est Iohannes baptista.
ab ipso et ipse Iohannes euangelista. Ex i¬

Expanded text:
parvulus ad quem respicio, ut dicam. Caparvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vita est, quae in illo est lux hominum. 18. Hoc enim sequitur, Et vita erat lux hominum; et ex ipsa vita homines illuminantur. Pecora non illuminantur, quia pecora non habent rationales mentes quae possint videre sapientiam. Homo autem factus est ad imaginem Dei, habet rationalem mentem per quam possit percipere sapientiam. Ergo illa vita per quam facta sunt omnia, ipsa vita lux est: et non quorumque animalium, sed lux hominum. Unde paulo post dicit, Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ab illo lumine illuminatus est Joannes Baptista; ab ipso et ipse Joannes evangelista. Ex i
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s di. & cogitanꝰ
in hac presendi
durba caritatis
ur̃e necesse esse
ut muldi sint
animales qui ad¬
huc scdm carnẽ
sapiant. nondũ¬
q se possint ad
in arte: Et illa in opere facta est: & illa
manet quȩ in arte est. Nam potest illa ar¬
ca putrescere. et iterum ex illa quȩ in arte
est alia fabricari. Ittendite ergo arcam in
arte. et arcam in opere. Arca in opere non
est uita. arca in arte uita est: quia uiuit
anima artificis. ubi sunt ista omnia anteꝙͣ.
dĩ ꝑ quam facta sunt omnia scd̃mn artem
continet omnia antequam fabricet: omnia.
hic quȩ fiunt ꝑ ipsam artem non continuo
uita sunt: sed quicquid factum est uita
est in illo. Terram uides. est in arte terra
Celun uides. est in arte celum. Solem et
luuam uides. sunt et ista in arte. sed foris
corpora sunt. in arte uita sunt. Uidete si¬
quomodo potestis. Nagna enim Res dicta
est & si non a me magno aut non per me
magnum. tamen a magno. Non enĩ a me
paruulo dicta sunt hȩc. Sed ille non est

Expanded text:
s Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad in arte? Et illa in opere facta est et illa manet, quae in arte est. Nam potest illa arca putrescere et iterum ex illa, quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam in arte et arcam in opere! Arca in opere non est uita; arca in arte uita est, quia uiuit anima artificis, ubi sunt ista oninia antequaDei, per quam facta sunt omnia secundum artem, continet omnia, antequam fabricet omnia hinc, quae sunt per ipsam artem, non continuo uita sunt, sed quidquid factum est, uita est in illo. Terram uides; est in arte terra. Caelum, uides; est in arte caelum. Solem et lunam uides; sunt et ista in arte, sed foris corpore sunt, in arte uita sunt. quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est
Abbreviated transcription (Latin):
Wangłii scĩ lectionem de qua pri¬
dem caritati ur̃e locuti sumus
ista quȩ modo lecta ẽ hodierna
consequitur. Dño loquente audi¬
ebant discipłi & iudei: ueritate loquente
audiebant & ueraces & m̃daces. Caritatẽ lo¬
q̃ntẽ audiebant & amici & inimici. Bonũlo¬
q̃ntẽ audiebant boni & mali. Illi audiebant̃
sed ille discernebat: & quib sermo prodes

Expanded text:
angelii sancti lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquenteraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodes
Abbreviated transcription (Latin):
qm iohannes baptista
quanto preclarior erat
in natis mulierum et
quanco humilior ad co-¬
gnoscendum dñm: tanto
meruit esse amicus sponsi. zelans non sibi.
non suum honoreni querens sed iudicis sui
quem tanquam preco preibat. Itaq ꝓpħis¬

Expanded text:
m Joannes Baptista quanto praeclarior erat in natis mulierum, et quanto humilior ad cognoscendum Dominum, tanto meruit esse amicus sponsi; sponso zelans, non sibi; non suum honorem quaerens, sed judicis sui, quem tanquam praeco praeibat. Itaque P
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiunt. Ab ipsis montib dictum est
ȩccłiȩ. pax uobiscum. Et ipsi montes pacẽ
annuntiando eccłiȩ. non se diuiserunt
aduersus ei a quo susceperunt pacem
ut ueraciter et non ficte nuntiarent pacẽ
Sunt audem alii montes naufragosi. quo

Expanded text:
suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd potest. Nã dicere ut ẽ qͥs potest. Audeo
dicere fr̃s mei. forsitan nec ipse Iohaunes
dixit ut est: sed & ipse ut potuit. quia de
dõ homo dixit. Etquidem inspiratus a dõ
sed tamen homo. Quia inspiratus est di¬
xit aliquid. si uon inspiratus esset: dixisset
nichil. Quia uero homo inspiratus non to¬
tum quod est dixit sed quod potuit ho¬
mo dixit. Erat enim iste Iohannes fr̃s
km̃i de illis montibus. de quib scriptum
est. Suscipiant montes pacem populo. et
colles iustitiam. Nlondes. excelsȩ auimȩ
sunt. colles. paruulȩ anime sunt. Sed
ideo monces excipurat pacem. ut colles ex¬
cipere possine iustitiam. Quȩ est iustitia
quam colles excipiunt: Eides: quia iustus
ex fide uiuit. on autẽ accipent minores
anime fidẽ. ñ maiores anime q̃ monteᷤ dicte st̃ ab
ins sapientia illustͣret᷑ ut possent paruu¬
lis trancere quod possint capere paruuli.
& uiuere ex side colles. quia montes pacem

Expanded text:
quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit homo, dixit. 2. Erat enim iste Joannes, fratres charissimi, de illis montibus, de quibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem
Abbreviated transcription (Latin):
stolica. quod ani¬
malis homo non
ꝑcipit ea quȩ s̃t
in hac presenti
curba caritatis
ur̃e necesse esse
ut multi sint
ammales qui ad¬
huc scđ̾m carnẽ
sapiant. nondũ¬
q se possint ad
sp̃ualem intellectum erigere: hesito sse¬
hementer quomodo ut dñs dederit pos¬
sim dicere uel promodulo meo explicare
quod lectum est ex euangelis in princi¬
pio erat uerbum & uerbum erat apud
dm̃. & d̾̃s erat uerbum. Hoc enim anima¬
lis homo non ꝑcipit. Quid ergo fãs: Sile¬
bimus hic: Quare ergo legitur. si silebit᷑
Iut quare auditur si non exponitur:¬
Sed & ut quid exponitur. si non intelli¬
gitur. Itaꝙ q̃m rursus esse non dubito
in numero ur̃o quosdam a quib possit
non solum expositum capi. sed & anteqͣ.
exponatur intelligi: non fraudabo eos qui
possunt capere. dum timeo suꝑfluus ẽẽ au¬
rib eoꝵ qui non possunt capere. Postremo
aderit iniscdia dĩ. fortasse ut om̃ib satisfiat.
& capiat qͥsq qͦd potest: quia & qui loqͥt̃ dicit

Expanded text:
animalis homo non percipit ea quae sunt in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non bimus hinc? Quare ergo legitur, si siletur? aut quare auditur, si non exponitur? aut quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursus esse noin numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
eius. est humilitas eius. Per stellam eum ma¬
gi cognouerunt. & erat hoc signumi de dño
datum celeste atq preclarum. Noluit stellã
esse in fronte fidelium signum suum. sed cru¬
cemi suam. Unde humiliatus. inde glorifica¬
tus. Inde enim erexit humiles. quo humilia¬
tus ipse descendit. Pertinenus enim ad e¬
uangelium. ꝑtinenius ad nouum cestamen¬
tum. Lex ꝑ moysen data est: gratia autem

Expanded text:
ejus est humilitas ejus. Per stellam eum Maejus est humilitas ejus. Per stellam eum Magi cognoverunt ; et erat hoc signum de Domino datum, coeleste atque praeclarum: noluit stellam esse in fronte fidelium signum suum, sed crucem suam. Unde humiliatus, inde glorificatus: inde erexit humiles, quo humiliatus ipse descendit. Pertinemus ergo ad Evangelium, pertinemus ad Novum Testamentum. Lex per Moysen data est, Gratia autem
Abbreviated transcription (Latin):
RATIALI . ET
ueritatem qua plenus
sẽis apparuit unige
distinguendam a ueteri testamento q̃m
res est noui cestamenti suscepimus in nomi¬
ne dñi: et ur̃ȩ karitati promisimus. Adestoce
gͦ intenti. ut et quantum capio donet ds̃: &
quantum capitis audiatis. Reliquum eium
erit. ut si semen quod spargitur in cordibus
ur̃is non abstulerint aues nec spinȩ prefoca¬
uerint nec estus exusserit: accedente pluuia
cohortationum cotidianarum & cogicationi¬
bus bonis ur̃is quib hoc agitur in corde quod
agitur in agro rastris. ut gleba frangatuꝵ
& senien operiatur. & geriuiuare possit affe¬
ratis fructum: ad quem gaudeat et lȩtetur
agricola. Si autem pro semine bono & pro plu¬
uia bona non fructum sed spinas acculerimꝰ.
nec semen accusabitur nec pluuia erit in cri¬
mine: sed spinis ignis debicus preparatur.
Homines sumus. quod puto non diu esse sua
signum in fronte gestamus. de quo non eru-¬
bescimus: si et in corde gestemus. Signum

Expanded text:
ratiam et veritatem Dei, qua plenus sanctis apparuit unigenhristus, distinguendam a Veteri Testamento, quoniam res est Novi Testamenti, suscepimus in nomine Domini, et vestrae Charitati promisimus. Adestote ergo intenti, ut et quantum capio, donet Deus, et quantum capitis, audiatis. Reliquum enim erit, ut si semen quod spargitur in cordibus vestris, non abstulerint aves, nec spinae praefocaverint, nec aestus exusserit, accedente pluvia cohortationum quotidianarum, et cogitationibus vestris bonis quibus hoc agitur in corde, quod agitur in agro rastris, ut gleba frangatur, et semen operiatur et germinare possit: ut afferatis fructum, ad quem gaudeat et laetetur agricola . Si autem pro semine bono et pro pluvia bona, non fructum, sed spinas attulerimus; nec semen accusabitur, nec pluvia erit in crimine, sed spinis ignis debitus praeparatur. 2. Homines sumus, quod puto non diu esse suadsignum in fronte gestamus: de quo non erubescimus, si et in corde gestemus. Signum
Abbreviated transcription (Latin):
tas ipsius est: non gła ipsius. Sed quo ꝑducta
est acies hominis curata ꝑ carnem: Udimus
inquit gloriam eius. gloriam quasi unigeniti
a padre. plenum gratia et ueritate. De gr̃a
& ueritate alio loco uberius in ipso euangelio
sidñs dignatus fuerit donare. tractabimus.
Hec nunc sufficiant. et edificamini in xp̃o &
confortamini in fide. et ugilate in bonis ope¬
ribus. & a ligno nolite Recedere: per quod
possitis mare transixe.¬

Expanded text:
tas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta tas ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curata per carnem? Vidimus, inquit, gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire
Abbreviated transcription (Latin):
quid sequitur: Et uidimus głam eius
Gloriam eius nemo posset uidere. nisi carnis
humilicate sanaretur. Unde non poteramus
uidere: Intendat gͦ caricas ur̃a. et uidete
quod dico. Irruerat homini quasi puluis in
oculum. irruerat terra. sauciauerat oculũ.
uidere non poterat lucem. Oculus iste sauci¬
atus inunguitur. terra sauciatus erat. et
terra illuc mittituꝵ ut sanaretur. Omnia
enim colliria & medicamenta nichil sunt. ni¬
si de terra. De puluere cȩcatus es: de puluere
sanatus es. Ergo caro te excȩcauerat. caro te
sanat Carnalis enim anima facta erat consen¬
tiendo carnalibus affectibus. inde fuerat ocu¬
lus cordis cȩcatus. Uerbum factum est caro. me¬
dicus iste fecit tibi collirium. Et q̃m sic uenit
ut de carne uitia carnis extingueret. & de mos¬
te occideret mortem. ideo factum est in te: ut
q̃m uerbum caro factum est tu posses dicere. &
uidimus gloriam eius. Qualem gloriam:
Qualis factus est filius hominis: Illa humili¬

Expanded text:
quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. quid sequitur? Et vidimus gloriam ejus. Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem; ideo factum est in te, ut quoniam Verbum caro factum est, tu possis dicere, Et vidimus gloriam ejus. Qualem gloriam? Qualis factus est filius hominis? Illa humili
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa illum ꝑducit. Itaq fr̃s mei hoc insinuaue¬
rim cordibus ur̃is si uultis pie et xp̃iane ui¬
uere. herete xp̃o scd̃m ia quod pro nobis factꝰ
est: ut ꝑueniatis ad eum scdm id quod est
et scd̃m id quod erat. Iccessit ut pro nobis hoc
fieret: quia hoc pro nobis factus est. ubi porteu¬
tur infirmi. & mare huius scłi transeant. & ꝑ¬
ueniant ad patriam ubi iam naui opus non
erit. quia uullum mare transitua. Melius est
gͦ non uidere mente id quod est & tamen a cru¬
ce xp̃i non recedere. quam uidere illud men¬
ce. et crucem xp̃i contemnere. Sonum est suꝑ
hoc et optimum si fieri potest. ut & udeat᷑
quo eundum sit: & teneatur quo portecur
qui ꝑgit. Noc potuerunt mentes magnae
montium. qui montes dicti sunt: quo
fecit unde tergerentur oculi cordis nr̃i. ut
possemus uidere maiestatem eius ꝑ enuis hu¬
manitatemi. Ideo factun est uerbum caro et
habitauit in nobis. sanauit oculos nr̃os. Et

Expanded text:
ipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaveipsa illum perducet. 3. Itaque, fratres mei, hoc insinuaverim cordibus vestris: si vultis pie et christiane vivere, haerete Christo secundum id quod pro nobis factus est, ut perveniatis ad eum secundum id quod est, et secundum id quod erat. Accessit, ut pro nobis hoc fieret ; quia hoc pro nobis factus est, ubi portentur infirmi, et mare saeculi transeant, et perveniant ad patriam; ubi jam navi non opus erit, quia nullum mare transitur. Melius est ergo non videre mente id quod est, et tamen a Christi cruce non recedere, quam videre illud mente, et crucem Christi contemnere. Bonum est super hoc et optimum, si fieri potest, ut et videatur quo eundum sit, et teneatur quo portetur qui pergit. Hoc potuerunt mentes magnae montium, qui montes dicti sunt, quofecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et
Abbreviated transcription (Latin):
di inde malo affectu recesserint: Cum ergo¬
uideatis ista esse omnia mutabilia: quid est
quod est nisi quod transcendit omnia. quȩ sic
sunt ut non sinc: Quis gͦ hoc capit: Nut
quis quomodocunq intenderit uires inen¬
tis suȩ ut attingat quomnodo potest id quod
est. ut cum id ut cunq mente atcigerit pos¬
dit ꝑuenire: Sic est enim tanquam uideat
quisq delonge patriam et mare interiaceat:
uidet quo eat. Sed non habet qua eat. Sic ad
illam stabilitatem nr̃am ubi quod est est qͥa
hoc solum semper sic est ut est. uolumus ꝑue¬
nire. interiacet mare huius scłi qua imus. &¬
Si iam uidemus quo imus. Nam multi nec quo
eant uident. Ut gͦ esset & qua iremus. uenit
inde ad quem ire uolebamus. Et quid fecie:
Insticuit lignun quo mare transeamus. Ne¬
mo eiim pocest transire mare huius sȩculi.
nisi eruce xp̃i portatus. Hanc crucem aliquan¬
do amplectitur & infirmus oculis. & qui non
uidet longe quo eat: non ab ipsa recedat. et

Expanded text:
si inde malo affectu recesserint? Cum si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic sunt ut non sint? Quis ergo hoc capiat? Aut quis, quomodocumque intenderit vires mentis suae, ut attingat quomodo potest id quod est, ad id quod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; interjacet mare hujus saeculi qua imus, etsi jam videmus quo imus: nam multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest transire mare hujus saeculi, nisi cruce Christi portatus. Hanc crucem aliquando amplectitur et infirmus oculis: et qui non videt longe quo eat, non ab illa recedat, et
Abbreviated transcription (Latin):
Etenim ea quȩ dicta sunt superius fr̃s km̃i
prope ineffabiliteꝵ. Ouis enim capit. in
principio erat uerbum. & uerbum erat a¬
pud dm̃: Et ne uilescat tibi nomen uerbi
ꝑ consuetudinem cotidianorum uerbors.
& ds erat uerbum. Hoc uerbum idipsum
est. unde hesterno die multum locuti sumꝰ.
& prestiterit dũs ut uel tantum loquendo
aliquid ad corda ur̃a ꝑduxerimus. In prin-¬
cipio erat uerbum idipsum idipsum est: eo¬
dem modo est: Sic est sempex sic est: muta
ri nou potest. hoc est ds̃ est. Quod nomen
suum dixit famulo suo moysi. ego sum
et eum uideatis omnia mortalia mutabi¬
la cum uideatis non solum corpora uaria¬
ii ꝑ qualitates. nascendo crescendo defici¬
endo moriendo. sed etiam ipsas animas ꝑ
affectum diuersarum uoluntatum disten¬
di atq discindi. cum uideatis homines et
ꝑcipere posse sapientiam si se illius luci & ca¬
lori ad mouerint. & amictere posse sapientiã

Expanded text:
Et enim ea quae dicta sunt superius, fratres cEt enim ea quae dicta sunt superius, fratres cprope ineffabiliter. Quis enim capiet, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum? Et ne vilescat tibi nomen Verbi, per consuetudinem quotidianorum verborum, Et Deus erat Verbum. Hoc Verbum idipsum est, unde hesterno die multum locuti sumus: et praestiterit Dominus, ut vel tantum loquendo aliquid ad corda vestra perduxerimus. In principio erat Verbum. Idipsum est, eodri non potest, hoc est, Deus est, quod nomen suum dixit famulo suo Mosi: Ego sum qoc capiet? Cum videatis omnia mortalia mutabilia, cum videatis non solum corpora variari per qualitates nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etaffectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam,
Abbreviated transcription (Latin):
M UI. est fr̃s ut textuo
diuinarum scripturarum
& maxime sc̃i euangelii
nullum locum pretermit¬
dentes ꝑtractemus ut pos¬
sumus. & pro nr̃a capacita¬
te pascamur: & ministremꝰ
uobis unde et nos pascimur Capitulum
primum preterito die dominico tractatũ
esse meminimus. idest in principio erat
uerbum & uerbum erat apud dm̃. et ds
erat uerbum: hoc erat in principio apud
factum est nichil. quod factum est in ipso
uita est & uita erat lux hominum & lux
in tenebris lucet. et tenebre eam non com¬
prehendderunt. Huc usq tractatum ẽe cre¬
do recordamini omnes qui affuistis: & qui
non affuistis credite nobis & his qui adesse
uoluerunt. Nunc gͦ quia non possumus
semꝑ om̃ia replicare propter eos qui hoc uo¬
lund audire qͦd sequitur & oneri est illis si
repetantur priora. cum defraudatione po¬
sterioꝵ: dignentur et qui non aderant non
preterita exigere. sed cum his qui aderant¬
& nunc audire presentia. Sequitur. Fuit
homo missus a dõ. cui nomen erat iohannes

Expanded text:
m est, fratres, ut textum divinarum Scripturarum, et maxime sancti Evangelii, nullum locum praetermittentes pertractemus, ut possumus; et pro nostra capacitate pascamur, et ministremus vobis unde et nos pascimur. Capitulum primum praeterito die dominico tractatum esse meminimus, id est, « In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud est, in illo vita est; et vita erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire praesentia. 2. Sequitur, Fuit homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes.
Abbreviated transcription (Latin):
ita p̃dixisset passionem suam qͦd nisi
frum̃ti cadens in tra mortuum fuerit
solum manet. si autẽ mortuũ fuerit
fructum affert. ubi excitauit eos qͥ er
regnum çȩloꝵ sequi uellent ut anima
odissent in hoc mundo si eam in uitai¬

Expanded text:
ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vita
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd potest. Nã dicere ut ẽ qͥs potest. Audeo
dicere fr̃s mei forsitan nec ipse Iohauues
dixit ut est: sed & ipse ut potuit. quia de
dõ homo dixit. Et quidem inspiratus a dõ
sed tamen homo. Quia inspiratus est di¬
xit aliquid. si non inspiratus esset. dixisset
nichil. Quia uero homo inspnatus. non to¬
tum quod est dixit: sed quod potuit ho¬
km̃i de illis montibus. de quib scriptum
est. Suscipiant montes pacem populo. et
colles iustitiam. Nontes. excelse auime
sunt. colles. paruule anime sunt. Sed
ideo monces excipuat paceni. ut colles ex
cipere possint iustitiam. Quȩ est iustitia
quam colles excipiunt: Eides: quia iustus
ex fide uiuit. Non autẽ acespent minores
anime fidẽ nͥ̃ maiores anime q̃ monteᷤᷤdicte st ab
inse sapientia illustͣrint᷑ ut possent paruu¬
lis trancere quod possint capere paruuli.
& uiuere ex side colles. quia montes pacem
suscipiunt. Ab ipsis montib dictum est

Expanded text:
quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo quod potest. Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit hos charissimi, de illis montibus, de quibus scriptum est: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
NTUE NS. qͦd
modo audiuimꝰ
ex lectione apo¬
stolica. quod ani
turba caritatis
ur̃e necesse esse
ut multi sint
ammales qui ad¬
huc scd̃m carnẽ
sapiant. nondũ¬
q se possint ad
sp̃ualem indellectum erigere: hesito sse¬
hementer quomodo ut dñs dederit pos¬
sim dicere uel promodulo meo explicare
quod lectum est ex euangelio in princi¬
pio erat uerbum & uerbum erat apud
d̃m̃. & d̃s erat uerbum. Hoc enim anima¬
lis homo non ꝑcipit. Quid ergo fr̃s: Sile¬
bimus hic: Quare ergo legitur. si silebit᷑
Aut quare auditur si non exponitur:
Sed & ut queid exponitur. si non intelli¬
gitur. Itaꝙ q̃m rursus esse non dubito
in numero ur̃o quosdam a quib possit
non solum expositum capi.sed & anteꝙͣ.
exponatur intelligi: non fraudabo eos qui
possunt capere. dum timeo suꝑfluus ẽẽ au¬
rib eoꝵ qui non possunt capere. Postremo
aderit iniscdia dĩ. fortasse ut om̃ib satisfiat᷑.
& capiat qͥsq qͦd potest: quia & qui loqͥt̃ dicit

Expanded text:
ntuens quod modo audivimus ex lectione apostolica, quod animturba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ita contuentib benignitatẽ eius
exprimebant. ꝙ mansuetudinẽ. Ma¬
nus eius quȩ ita faciles erant ad
oꝑanda miracula diuini beneficii
merito dictȩ fuerint. tornatiles au¬
sunt: clauis confixę sunt. Propter
talia dictum ẽ. aspectus in eo nonẽ.
ꝙ non ẽ ei species. neq decor. Insuꝑ
ad denudati altaris causam ꝑti¬
nec quod idem dñs nr̃ uestim̃tis
suis spoliatus ẽ. Milites namq cũ
crucifixissent eum. diuiserunt sibi
uestimenta eius. ꝙ. fecerunt .iiii.
partes. unicuiq militi partẽ. Et de
tunica dixerunt. Non scindamus
eam: sed fortiamut de illa cuiꝰ sit.
Tale uinum bibit nr nos. quod
interpretatur requies. scilicet dñs
iãt. in quo requiem inuenimus
animab nr̃is: tale inquã uinum
bibit ex iunea sua qu̾ã plantauit.
scilicet ex gente uidaica quã de
egypto transtulit qr cunctis amari¬
tudinib in ebriatꝰ soporatꝰ ẽ somno
mortis . &. in cunctis adiuinitatis suȩ
gła nudatꝰ ad tẽpꝰ apparuit. Cũgͦ altare¬

Expanded text:
ita contuentibus benignitatem ejus exprimebant et mansuetudinem. Manus ejus, quae ita faciles erant ad operanda miracula divini beneficii, ut merito dictae fuerint « tornatiles, ausunt, clavis confixae sunt. Propter talia dictum est: « Et aspectus in eo non est, et non est ei specie neque decor . » Insuper hoc ad denudati altaris causam pertinet, quod idem Dominus vestimentis suis spoliatus est. « Milites namque cum crucifixissent eum, diviserunt sibi vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem . » Et de tunica dixerunt: « Non scindamus eam, sed sortiamur de illa, cujus sit . » Tale vinum bibit noster Noe , quod interpretatur requies, scilicet Dominus Jesus, in quo requiem invenimus animabus nostris, tale , inquam, vinum bibit ex vinea sua, quam plantavit, scilicet ex gente Judaica, quam de Aegypto transtulit , quia cunctis amaritudinibus inebriatus, soporatus est somno mortis, et in cunctis a divinitatis suae gloria nudatus ad temp
Abbreviated transcription (Latin):
onsideremus ea quȩ  udñs¬
in passione sua ꝑtulit dñs nr̃ ꝙ
inueniemus alia quȩd̾a quȩ nos
sp̃ualit̾ ampliꝰ ȩdificent ꝑ illa si¬
gnificari. Nam non solum quȩ gessit.
sed & quȩ pati uoluit sic disposuit.
ut cũ int̾iora ꝑspexeris. si exteriora
hȩc attendas sic utrobiq consonam
inuenias similitudinẽ quomͦ ex qͣli¬
tate seu ex ꝓprietate figurarũ uel
apicum eand̾e scriptoris manũ diu̾¬
sis in locis recognoscis

Expanded text:
onsideremus ea quae onsideremus ea quae in passione sua pertulit Dominus noster, et inveniemus alia quaedam, quae nos spiritualiter amplius aedificent, per illa significari. Nam non solum quae gessit, et quae pati voluit, sic disposuit, ut cum interiora perspexeris, si exteriora haec attendas, sic utrobique consonam invenies similitudinem, quomodo ex qualitate seu ex proprietate figurarum vel apicum, eamdem scriptoris manum diversis in locis recognoscis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut uiderunt eum iam mortuum.
non fregerunt cruraeiꝰ. sed unus
militum lancea latus eius ape¬
riit. & continuo exiuit sanguis
& aqua. facta sunt inquit hȩc ut
scriptura impleret᷑ quȩ dicit de co.
Os non comminuetis ex eo. E itẽ
alia scriptra dicit de eo. Uidebunt
in qũe transfixerunt. Cur agnus qui
immolatur noluit ut os ñ commi¬
nueret᷑ ex eo: Non enĩ casu sed eo
uolente & disponente actum ẽ Siqͥ¬
dem non alia qũa quȩ uoluit ac di¬
sposuit ipse abhis qui eum uolun¬
tate sua uł ꝓpria nequitia ꝑeme¬
runt tormenta ꝑpessus ẽ. Unum de
similibus nobis locutus ẽ. scilicet qd̃
ut nos mortalis ac passibilis homo
natus est. Cȩtera dissimilia nobis cun¬
cta locutus ẽ. quia quando uoluit.&
quomodo uoluit natus ẽ. quando
uoluit. q quomͦ uoluit mortuus ẽ
Cur ergo noluit ut crura sua frange¬
rentur. sicut & illoꝵ sceleratoꝵ. inter
quos reputatus ẽ: Uidelicet id circo
quia os suum fractura nullum usꝙͣ
bonum sua similitudine cõmendat.

Expanded text:
m, non fregerunt crura ejus, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua. Facta sunt, inquit, haec, ut Scriptura impleretur, quae dicit de eo: Os non comminuetis ex eo. Et item alia Scriptura dicit: Videbunt, in quem transfixerunt . Cur agnus qui immolatus est, noluit ut os comminueretur ex eo? Non enim casu, sed eo nolente et disponente actum est. Siquidem non alia, quam quae voluit ac disposuit ipse ab his qui eum voluntate sua vel propria nequitia peremerunt, tormenta perpessus est. Unum de similibus nobis locutus est, hoc scilicet, quod, ut nos mortalis ac passibilis homo natus est. Caetera dissimilia nobis cuncta locutus est, quia quando voluit et quomodo voluit natus est, quando voluit, et quomodo voluit mortuus est. Cur ergo noluit, ut crura sua frangerentur, sicut et illorum sceleratorum, inter quos reputatus est? Videlicet, idcirco, quia ossium fractura nullum usquam bonum sua similitudine commendat.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ede .i. cunctis
scełib ⁊ illecebris
scłi q̃ m̃tẽ errare fa¬
ciunt occupari. ut
b punient᷑. s diffe¬
rent᷑. Illi eñi quiscien¬

Expanded text:
e. Id est, cunctis sceleribus et illecebris saeculi, quae mentem errare faciunt, occupari, vel bus punientur, sed differenter. Illi enim qui scien
Abbreviated transcription (Latin):
t̃. nota cum in sidiatoribꝰ.⁊ conculcatorib secͤta mist̾i̾a loquat᷑ ñ tañ
sc̃m dat cam¬
b. s aderãt
multi idoner
munditiam
ñoportebat

Expanded text:
ta quod cum insidiatoribus et conculcatoribus secreta mysteria loquatur, non tamen sanctum dat canibus, sed aderant multi idonei munditiam non oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
curatum ẽ. ut de ꝑ¬
uectis diuq fructu
ceretur. ut inopinato
ortuplis.⁊ iꝑsos do¬
afficeret. ⁊ ceteros.
stupor miracłi p̾ ꝑa¬
uit auditui futuri ꝓ¬
phete. Unde sub di¬
tur. posuerant om̃s
qui audierant incor¬
de suo dicentes. Qs

Expanded text:
curatum fuit, ut de provectis diuque fructu ceretur, ut inopinato ortu prolis et ipsos doafficeret, et caeteros stupor miraculi pararet auditui futuri prophetiae. Unde postea subditur: Posuerunt omnes qui audierant in corde suo dicentes: Quis
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑegͥnantis int̾ra ec¬
ꝯspicit huic seruo ne¬
comodat. in alt̾o. mo
riosa sectantẽ ȩtiam
qͦ dedat pͥuat in iudi¬
tio nec mnulti qui ad
docendũ idoneiuide¬
bant᷑. obnegligentiam
suam int̾ indoctos re¬
putabunt᷑ quidã sim¬
plicioris. obou̾satiemᷤᷤ
deuotionẽ etiã inter

Expanded text:
peregrinantis in terra Ecnspicit. Huic servo pecommodat, in altero modriosa sectantem, etiam quod dederat privat. In judicio vero multi qui ad docendum idonei videbantur, ob negligentiam suam inter indoctos reputabuntur. Quidam simplicioris observationis devotionem inter
Abbreviated transcription (Latin):
tor frenum correc.¬
tionis. quo ut lin¬
guã amalo ꝓhibere.
dendo otulit nemo¬
sedit qr nullꝰ stul¬
da eiꝰ depͥmendo cor¬
re x i t.

Expanded text:
torum frenum correptionis, quo vel linguam a malo cohibere, dendo sedit, quia nullus stultitiam ejus deprimendo correxit.
Abbreviated transcription (Latin):
gem secunt᷑: qr sciebant.
⁊ finces reputatum esse
adiusticiam: qd̾ sacrilego
interemerat. ⁊ adp̾ces he¬
lie ignem descendisse. ut
ria. S uindicetur : qui
timet uindictam ñ q̃rit:
qui non timet¬

Expanded text:
untur; sciebant enim et Phinees reputatum ad iustitiam quia sacrilegos interemerat, et ad preces Heliae ignem descendisse de cria. sed uindicetur qui timet. uindictam non quaerit qui non timet
Abbreviated transcription (Latin):
tie.⁊ hee s̃ mansio¬
nes ipsius domꝰ.
Hec autem iã ꝑate
sunt. in p̃destina¬
tione sicut ait apꝰ¬
tolus. Qui eleg̃ noᷤ
ante mundi ꝯstitri¬
tionẽ. p̾destinan¬
do. parande autẽ
Uñ. quos p̃destina¬
uit. hos ⁊ uocauit.
⁊ iustificauit.⁊ ma¬
gnificauit. scdm

Expanded text:
se, hae sunt mansiones ipsius domus. Hae autem jam paratae sunt in praedestinatione, sicut ait apostolus: Qui elegit nos ante mundi constitutionem, praedestinando, parando autem Unde: Quos praedestinavit, hos et vocavit, et justificavit, et magnificavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. dõ placuer̃t: ⁊ cũlex sinᷤ.
obseruatorib bona tͣre ꝓ
mutat qͥb occͤrit. docens
distantiã ẽẽ int̾ legẽ ⁊ euan¬
głium qr in lege carnalib.¬

Expanded text:
tes Deo placuerunt, et cum lex suis observatoribus bona terrae promittat, quibus occurrit docens distantiam esse inter legem et Evangelium: quia in lege carnalib
Abbreviated transcription (Latin):
cent potentib maledicto
ꝑ petuo se subdt̃. qr siõ pau¬
ꝑes esurientes. flentes. un¬
ꝓbitate maloꝵ ꝓbantur. sic
diuitiis epulis. risuiq ua¬
cantes. maleobseq̃ntium cli¬
entela maiorẽ fouent᷑ ad pe¬
n am.

Expanded text:
cent potentibus, maledicto perpetuo se subdunt, quia sicut pauperes esurientes, flentes, improbitate malorum probantur, sic divitiis, epulis, risuique vacantes, mala obsequentium clientela, majorem foventur ad poenampetuo se subdunt, quia sicut pau
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dipondiꝰ ẽ pondꝰ
exduob assib com¬
positum. qd̾ autem
innu̾is ẽimnum. hoc
ĩpondibꝰ ass qd̾ duo.
hocdipondius:¬

Expanded text:
Dipondius est pondus ex duobus assibus compositum. Quod autem in numeris est unum, hoc in ponderibus as: quod duo, hoc dipondius
Abbreviated transcription (Latin):
si uno sac̃dode dece¬
dente. unꝰ succede ui¬
beat᷑. tp̃re dł statu¬
tumẽ. ut uicissum
ministͣntes ꝑ octo¬
nosdies asabbo us¬
q ad sabb̃m tp̃re
iicis sue. singuli ca¬
stimonie uiderent. nͨ
interea domĩr tã

Expanded text:
si uno sacerdote decedente, unus succedere jubeatur, tempore David statutum est ut vicissim ministrantes per octonos dies, a Sabbato usque ad Sabbatum tempore vicis suae, singuli castimoniae studerent, nec interea domum suam
Abbreviated transcription (Latin):
bia eos excecat.⁊ ã¬
bitio laudis. q̃ aꝑ¬
petit de se extima
humilitas uͦ soliuᷤ
soliplac̃e appetit:

Expanded text:
bia eos excaecat et ambitio laudis, quae appetit de se existimhumilitas vero solius soli placere appetit.
Abbreviated transcription (French):
inxp̃m ne arguantur de
mero fidelium. ne arguan¬
tur de iusticia eoꝵ. quos
iustificatosñ imitant᷑. ca¬
ueant fut᷑m iudiciũ. ne cũ¬

Expanded text:
istum, ne arguantur de merum fidelium ne arguantur de justitia eorum quos justificatos non imitantur. Caveant futurum judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
obfuit ut in scdam mortẽ
mitt̾entur. s inꝓba uita.
punitisunt autẽ ad cor¬
rectionẽ uruentium: ut
Flagellato pestilente. sa¬
ad exemplum: corrigino¬
lentium. iõq pessime ꝑ¬
iturorum:¬

Expanded text:
obfuit, ut in secundam mortem mitterentur, sed improba vita. Puniti sunt autem ad correctionem viventium, ut flagellato pestilente stultus saad exemplar corrigi nolentium, ideoque pessime periturorum
Abbreviated transcription (Latin):
nalib desidiis inp̃senti
uita aqͦlib̾at᷑: qui p̾ceptis
eiꝰhuimiliter subditur. ali¬
oqͥn exsermone contemꝑ¬
to reusinexamine iudiciᷤᷤ
exactori .i. diabolo tͣdet qr
ꝑmittet ut diabolus ãiã
eius ad penam:

Expanded text:
nalibus desideriis in praesenti vita, a quo liberatur qui praeceptis ejus humiliter subditur. Alioquin ex sermone contemptu reus in examine judicis exactori, id est, diabolo tradet, quia permittet ut Diabolus animam ejus ad poenam
Abbreviated transcription (Latin):
.s. Per mathie
reficiunt expͥmit᷑ ꝑ
suꝑbrã phariseoꝵ in si¬
nuat᷑ iudeoꝵ inidia
q̃ degentiũ salute dor¬
quetus¬

Expanded text:
. Per Matthaei reficiunt, exprimitur. Per superbiam Pharisaeorum insinuatur Judaeorum invidia, quae de gentium salute torquetu
Abbreviated transcription (Latin):
Quia destractionẽ sabbi
quam indiciplis arguebañ.
ꝓbabili magist̾ excusau̾at
exemplo. nc̃ ipium obser¬
uando magisterũ calũpnia¬
ri uolunt. ut si ñ curet cra¬
delitatis. uł in becillitatis.
si curet tͦnsgressionis argu
niam quã sibi parabant ar
feriandiuncum lex aser¬

Expanded text:
Quia destructione sabbati, quam in discipulis arguebant, probabili magistri excusavit exemplo, nunc ipsum observando magistrum, calumniari volunt, ut si non curet, crudelitatis vel imbecillitatis, si curet, transgressionis arguaniam quam sibi parabaferiandum, cum lex a
Abbreviated transcription (Latin):
Quia eqͣlis sum pat̾. ⁊ imo
honore cum eo honorandꝰ.
ergo qui audit u̾bũ meũ
a. qui credit me filiũ. ⁊cre¬
dit eũ patrem. h̃t uitam
et̾nam. qr hec ẽ uita et̾na.
ut pꝰ dicit. ut cognoseant
te.⁊ quẽ misisti iħm xꝑ̃m.

Expanded text:
Quia aequalis sum Patri et uno honore cum eo honorandus, ergo qui audit verbum meum, id est, qui credit me Filium, et credit eum Patrem, habet vitam aeternam, quia haec est vita aeterna, ut post dicet, ut cognoscant te
Abbreviated transcription (Latin):
domiꝰ hospicio quid ⁊̃ inciui¬
tatib age debeant. docet piiᷤ
ad contestationẽ terreni labo¬
ris quem ꝓ illis in anit̾ susce
se abipsis nichil terrentumq̃¬
rere ut ⁊̃ puluerem de t̾rae
orum nonsib paciant᷑ adhe¬
rere. Aliter ꝑpedes ipsumo¬

Expanded text:
domus hospitio, quid etiam in civitatibus agere debeant docet, piis ad contestationem terreni laboris, quem se ab ipsis nihil terrenum quaerere, ut etiam pulverem de terra eorum non sibi paterentur adhaerere. Aliter: Pedes dis
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ leuitas t̾rene cogitati¬
onis. aqͣ ipsi sũmi doctores ĩ¬
munes esse nequeunt cum
pauditoribꝰ solliciti salub̾
tinera mundi. amo uix calca¬
neo t̾re puluerẽ legunt. qͥ gͦ
recipit uerbũ ipse afflictioneᷤᷤ¬
⁊ curas doctoꝵ quas ꝓse tolera¬
bant mnargum̃tum uertit hu¬

Expanded text:
nae levitas est cogitationis, a qua etiam ipsi summi doctores immunes esse nequeunt, cum pro auditoribus solliciti salubritinera mundi, imo vix calcaneo terrae pulverem legunt. Qui ergo receperint verbum, ipsi afflictiones curasque doctorum, quas pro se tolerabant, in argumentum sibi vertunt hu
Abbreviated transcription (Latin):
de fidem susceper̃t. qͣre aut̃
sit p̾dicatũ ñ credituris.⁊ ñ p̾¬
dicatum credituris: nouit il¬
le qui omnia noscit
altata meo hospitio ex meis

Expanded text:
te fidem susceperunt. Quare autem sit praedicatum non credituris, et non praedicatum credituris, novit ille qui omnia novitlum, meo hospitio et meis
Abbreviated transcription (Latin):
dit. qͥ hoc qd qͥb dam iure c̃o¬
petit ad p̾miũ largit᷑. Iusti¬
ciam uendit qui hãc ꝓ p̃.¬
mii acceptione seruat᷑ in
templo emit qui dũ Hoc
qd̃ ꝓximo uire deb negat

Expanded text:
i hoc quod quibusdam jure competit ad praemium largitur. « Justitiam vendit, » qui hanc pro praemii acceptione servat. « Emit in templo, » qui cum hoc, quod proximo jure debet, negat,
Abbreviated transcription (Latin):
innocentẽ pos¬
sit led̾e. s econtͦ
dñs m̃tes fideli¬
um ad cauenda
mala erudit:
iõ uolebant ꝑ¬
dere. qi neglecto
suo magisterio
aut qͥs ẽ. ꝙd. in
qͦ plane negant
dei filium quẽ ñ
suis uirib. sabie¬
nissignafac̾e cre

Expanded text:
innocentem possit laedere. Sed econtra Dominus mentes fidelium ad cavenda mala erudit. ideo volebant perdere, quia, neglecto, suo magisterio,Aut quis est, etc. In quo plane negant Dei Filium, quem non suis viribus, sed alienis signa facere cre
Abbreviated transcription (Latin):
.N.aĩam ds uisitat aliq̃ñ
qñ miracło. s qr suꝑbiens
ꝯtẽpnit nͨ de mał sus era¬
bescit. inextremo inimicis
tͣdet᷑. cũ quib inet̾no iudi¬
dio damnationis socierate
colligatur:¬

Expanded text:
nimam Deus visitat, aliquando miraculo. Sed quia superbiens contemnit, nec de malis suis erubescit, in extremo inimicis tradetur, cum quibus in aeterno judicio damnationis societate colligitur
Abbreviated transcription (Latin):
s ds. Qͣi cum duplicato nu
p̃paratum in solo oꝑe discy¬
tit sunł deoꝑe ⁊ cogitatiõe.
⁊ĩo dum adhuc longe ẽ ꝑdi
lationẽ iuditii nos fragilita¬
tisñe in sufficientiã atten¬
dentes ad ĩpetͣndam seu̾i
iudicis pacẽ debemꝰ p̾̃mit¬
tẽ legationẽ lacͥmaꝵ bono¬
rum oꝑum puroꝵ affectiũ¬

Expanded text:
s quasi cum duplicato numlum praeparatum in solo opere, discutit simul de opere et cogitatione. Et ideo, dum adhuc longe est per dilationem judicii, nos fragilitatis nostrae insufficientiam attendentes, ad impetrandam severi judicis pacem debemus praemittere legationem lacrymarum, bonorum operum, piorum affectu
Abbreviated transcription (Latin):
Põst quam
exemplo suo
eos docuit.
hũiliatiõẽ.
⁊ calcancipaᷤᷤ¬
sionẽ. suppo¬
nit qͦosole¬
t eos honorẽ.
qd ip̃e ⁊ pat
meis recipit᷑¬

Expanded text:
Postquam exemplo suo eos docuit humiliationem et calcanei passionem, supponit quo consoletur eos honore, quod ipse et Pater in eis recipit
Abbreviated transcription (Latin):
uem putat ortu¬
lanũ. dicit dũm. ut
honorificaret homi¬
nem. Aquo rogabat
beneficium. nec sic.
dic̃ eũ dñm sic̃ illum
quẽ querit sublatũ.
Iħ inuero agnoscens
uocat magistrũ. qr re¬
colit eũ. a quo discer¬
nere. humana ⁊ diui¬
na discebat.

Expanded text:
uem putat hortulanum dicit Dominum, ut honorificaret hominem a quo rogabat beneficium. Nec sic dicit eum Dominum, sicut illum quem quaerit sublatum. Jesum vero agnoscens vocat magistrum, quia recolit eum a quo discernere humana et divina discebat.
Abbreviated transcription (Latin):
stolam in mortalitatis re¬
ciꝑemꝰ manus.⁊ pedes con¬
stringuntur. ut marius no¬
stre aobene oꝑandum:
pedes inuiam pacis diri¬
gant᷑. paruulus factus ẽ:
ut nos ꝑfecti limus

Expanded text:
stolam immortalitatis reciperemus. Manus et pedes stringuntur; ut manus nostrae ad bene operandum, pedes in viam pacis dirigantur; parvulus factus, ut nos perfecti simus
Abbreviated transcription (Latin):
bĩ dei cum intelligençia ñ dat᷑.
⁊ pueri .i. illi qui euãgłicam sa¬
pientiã tanquã panem erogan¬
tes ꝑ orbem t̾rarum p̾dicauerũt
iam cũ dño sunt in et̾na qͥete.
⁊ tam̃ orando efficitur. ut orãs
accipiat intellectum abipso dõ
ȩtiam sihomo desit ꝑ quẽ sapĩa
magis dat ds qͥ sine tedio largissi¬
me donat qͦd petit᷑. Ne gͦ animꝰ¬
aberroris uanitate ꝯu̾sus sp̃ual¬
desidii mopia dtutiꝰ tabescat pę¬
tamꝰ epulas u̾bi. q̃ramꝰ amicũ qͥ
det. pulsemꝰ ostiũ ubi seruantur
abscondita. Magnã enĩ sp̃e tͥbu¬
it qͥ ꝓmittendo non decipit:¬
duricia cordis qͣm lapidi cõꝑa¬
uit. piscis fides inuisibilium.
Sicut enĩpiscis sub tegum̃to a¬

Expanded text:
bi Dei, cum intelligentia non datur. Et pueri, id est, illi qui evangelicam sapientiam tanquam panem erogantes per orbem terrarum praedicaverunt, jam cum Domino sunt in aeterna quiete, et tamen orando efficitur, ut orans accipiat intellectum ab ipso Domino, etiamsi homo desit per quem sapientia magis dat Deus, qui sine taedio largissime donat quod petitur! Sed aab erroris vanitate conversus spirituali inopia diutius tabescat, petamus epulas verbi, quaeramus amicum qui det, pulsemus ostium ubi servantur abscondita. Magnam enim spem tribuit, qui promittendo non decipitduritia, quam lapidi compaum. Piscis, fides invisibilium; sicut enim piscis sub tegumento a
Abbreviated transcription (Latin):
se. dem̃ incepto ꝑsisten¬
tibꝰ mittit adh̾o demut
exploraret an ille aliqͥd
scełis in eo inuenire possit
an dimittend̾ dec̃nit:
in lħu facinore ⁊̃ plebis
sententiã q̃rit cuiunũ ĩ
paschaoportet dimitti.
It̾m ⁊ t̾cio uolens dimitt̾e
int̾rogat. s qͣnto curiosiꝰ
dinitt̃e q̃rit. tanto cͥmi¬
nofiores ad mortẽ eius ĩ¬

Expanded text:
en in incoepto persistentibus mittit ad Herodem, ut exploret an ille aliquid sceleris in eo invenire possit, an dimittendum decernat. in Jesu facinore, plebis sententiam quaerit, cui unum in Pascha oportet dimitti. Iterum etiam tertio volens dimittere, interrogat. Sed quanto curiosius dimittere quaerit, tanto criminosiores ad mortem ejus i
Abbreviated transcription (Latin):
unctus. s ĩdeo mon¬
stratur columbarit ĩ¬
delligamꝰ qd̾ incorꝑe
dip̃cipue accipiunt
sp̃m sanctum¬

Expanded text:
unctus, sed ideo monstratur columba, ut intelligamus quod in corpore praecipue accipiunt Spiritum sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Post miraculum cũ tͦ¬
be uellent eum fac̾ẽ regem.
dimissa tͣba fugit ⁊ ascend̾
inmontẽ solus orare. ⁊ an¬
qͣm discipłi ascendent in
nauicłam aderant cũ xͦ.
Ip̃e autẽ solus orat patrẽ.
possunt enĩ scĩ fide & amo
onẽ eiꝰ incarne passib hu¬
militatis subsequi. s incõ¬
p̃̾hensibilia pat̾ne disꝑosi¬
tionis arcbana solꝰ penetͣt.
⁊ solꝰ qd orandũ nouit. orat
cum discipłis autẽ ñ reꝑit᷑
orasse. s solus obsecͣt. qr dĩ
o silium humana corda nõ¬

Expanded text:
Post miraculum cum turbae vellent eum facere regem, dimissa turba, fugit et ascendit in montem solus orare, et antequam discipuli ascenderent in naviculam, aderant cum ipso. Ipse autem solus orat Patrem. Possunt enim sancti fide et amoonem ejus in carne passibus humilitatis subsequi, sed incomprehensibilia paternae positionis arcana solus penetrat, et solus quod orandum novit, orat. Cum discipulis autem non reperitur orasse, sed solus obsecrat, quia Dei consilium humana corda no
Abbreviated transcription (Latin):
egisꝑitꝰ. ut
sapienter respõ¬
disse dicat᷑. pͥmõ
selegis fatet᷑ ig¬
noraremanda¬
tũ: qr hũiliari
recusans.⁊ se ip¬
sum iustificare
uolens. archa
q̃ reuelantur

Expanded text:
egisperitus ut sapienter respondisse dicatur, primum se legis fatetur ignorare mandatum, quia humiliari recusans, et seipsum justificare volens, arcana quae revelantur
Abbreviated transcription (Latin):
sentiebant doctri¬
nã eiꝰ esse ccͣ tem¬
plũ. ⁊ pat̾nas le¬
ges.timebant ne
si omĩs crede̾nt ĩ
manos ciuitatẽ
dĩ ⁊ tẽplum defẽ¬
deret

Expanded text:
sentiebant doctrinam ejus esse contra templum et paternas leges, timebant ne si omnes crederent in Romanos civitatem Dei et templum defenderet