comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inueritate: &ueritatem deillius non de suo
mendacium loqueretur. : Nam & dehomi¬
ne. alio loco idem apostolus ait.: Si autem
ueritas dĩ in meo mendatio abundauit.
nostrum dixit mendacium : ueritatem dĩ:
Cum itaq uiuit homo secundum uerita¬
tem: non uiuit secundum seipsum sed se¬
cundum dm̃ . ⁊ Ds̃. enim quidixit. ego sũ.
ueritas. Cum uero uiuit secundum seipsũ:
hoc est secundum hominem. non secundũ
dm̃ : Profecto secundum mendacium ui¬
uit : non quia homo ipse mendacium ẽ
Cum sit eius auctor &creator ds̃ : quiñ
est utiq auctor creatorq mendacii. sed
quia homo ita factus est rectus: ut non
secundum seipsum. sed secundum eum
a quo factus est uiuer&: Id est illius po¬
tius quã suã facer& uoluntatẽ: non aut̃¬
ita uiuere quem ad modum est factus ut
uiuer&. hoc est mendatium .: Beatus
quippe uult esse &iam non sic uiuendo
utpossit esse: Quid est ista uoluntate
mendatius: Unde non frustra dici po¬
test omne peccatum esse mendacium :

Expanded text:
in ueritate et ueritatem de illius, non de suo mendacium loqueretur. Nam et de homine alio loco idem apostolus ait: Si autem ueritas Dei in meo mendacio abundauit. Nostrum dixit mendacium, ueritatem Dei. Cum itaque uiuit homo secundum ueritatem, non uiuit secundum se ipsum, sed secundum Deum. Deus est enim qui dixit: Ego sum ueritas. Cum uero uiuit secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, non secundum Deum, profecto secundum mendacium uiuit; non quia homo ipse mendacium est, cum sit eius auctor et creator Deus, qui non est utique auctor creatorque mendacii, sed quia homo ita factus est rectus, ut non secundum se ipsum, sed secundum eum, a quo factus est, uiueret, id est illius potius quam suam faceret uoluntatem: non ita uiuere, quem ad modum est factus ut uiueret, hoc est mendacium. Beatus quippe uult esse etiam non sic uiuendo ut possit esse. Quid est ista uoluntate mendacius? Unde non frustra dici potest omne peccatum esse mendacium.
Abbreviated transcription (Latin):
seminituo omnem terram hanc & benedicentur
in semine tuo omnes gentes terre : proeo quod ob¬
audiuit abra ham pat̃tuust uocẽ meam & custt¬
diuit precepta mea & manditi mea &iustificati¬
ones meas & legitimamea.: Iste patriarcha nec
uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam
sed posteritate duorum geminorũ ex uno concu¬
bitu procreatorum contentus fuit.⁊ Timuit
sane etiam ipse periculum depulchritudine
coniugis cum habitar& intera lienos. fecitq quod
pater: uteam sororem dicer&: tacer& uxorem
erat enim ei propinqua & paterno & materno
sanguine ⁊ sed etiam ipsa abalienis cognito quod
uxor eiusess& mansit intȩcta: Necideo tamen

Expanded text:
semini tuo omnem terram hanc, et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, pro his quae obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et serdiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea. Iste patriarcha nec uxorem habuit aliam nec aliquam concubinam, sed posteritate duorum geminorum ex uno concubitu procreatorum contentus fuit. Timuit sane etiam ipse periculum de pulchritudine coniugis, cum habitaret inter alienos, fecitque quod pater, ut eam sororem diceret, taceret uxorem; erat enim ei propinqua et paterno et materno sanguine; sed etiam ipsa ab alienis, cognito quod uxor esset, mansit intacta. Nec ideo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mihi fecistis: Tunc dic& inquit & his
qui a sinistris erunt: Discedite a me
ma ledicti inignum &ernum. qui paratus
est diabolo & angelis eius Deinde simi¬
liter &iam his enumerat quod illa non
fecerint quaedextros fecisse memora¬
uit: simili terque interrogantibus quan¬
do eum uiderint inhorum indigentia
constitutum : quod minimis suis non
factum est sibi factum non fuisse respon¬
dit :: sermonemque condudens: &ibunt
inquit hi insuplicium aeternum: iusti
autem inuitam aeternam: Iohannes
uero euangelista a pertissime nar¬
rat eum in resurrectione mortuorũ.
futurum praedixisse iudicium ⁊ Cum
enim dixiss& neque enim pater iudi¬
cat quemquam: sed iudicium omne
dedit filio ut omnes honorificent fili¬
um sicut honorificant patrem: Qui
non honorifica tfilium non honor ificat¬

Expanded text:
his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et an gelis eius. Deinde similiter etiam his enumerat, quod illa non fecerint, quae dextros fecisse memorauit. Similiterque interrogantibus, quando eum uiderint in horum indigentia constitutum: quod minimis suis non factum est, sibi factum non fuisse respondet; sermonemque concludens: Et ibunt, inquit, hi in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam. Iohannes uero euangelista apertissime narrat eum in resurrectione mortuorum futurum praedixisse iudicium. Cum enim dixisset: Neque enim Pater iudicat quemquam, sed iudicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem; qui non honorifica
Abbreviated transcription (Latin):
tate in anima mortuos: uenit inquit ho¬
ra & nunc est quando mortui audient uo¬
cem filii dei : & quiaudierint uiuent: Qui
audierint dixit qui o boedierint quicre¬
diderint &usque infinem perseuerauerint :
Nec fecit hic ullam differentiam bono¬
rum &malorum: Omnibus enimbonũ
est audire uocem eius & aduitam uiuere

Expanded text:
tate in anima mortuos: Venit, inquit, hotate in anima mortuos: Venit, inquit, hora, et nunc est, quando mortui audient uocem filii Dei; et qui audierint, uiuent. Qui audierint dixit qui oboedierint, qui crediderint et usque in finem perseuerauerint\\ Nec fecit hic ullam differentiam bonorum et malorum. Omnibus enim bonum est audire uocem eius et uiuere
Abbreviated transcription (Latin):
quia qui uerbum meum audit &
credit ei quimisit me: hab& uitam
a &ernam: & iniudicium non ueni&.
sed transit amorte inuitam: Ecce
hic dixit fideles suos iniudicium non
uenire : Quomodo ergo periudi¬
cium separabuntur amalis & ad eius
dexteram stabunt: nisi quia hoc
loco iudicium: prodamnatione
posuit: Intale quippe iudicium
non uenient : qui audiunt uerbum
amen dico uobis : quia uenit hora
& nunc est : quando mortui audient
uocem filii dĩ : & qui audierint uiuent:
m&ipso : sic dedit & filio habere uitam
insem& ipso : Non de secunda resur¬
rectione. Id est corporum loquitur.
quae in fine futura est sed de prima quae
nunc est: Hanc quippe ut distingue¬
r& ait. uenit hora & nunc est non
autem ista corporum sedanimarum
est: Habent enim & animae mortẽ
suam inimpietate. atque peccatis: Se
cundum quam mortem mortui sunt:
de quibus idem dñs ait: Sine mortuos
sepelire mortuos suos : ut scilic& In ani¬
ma mortui Incorpore mortuos sepelirent:
Propter istos ergo impietate & iniqui¬

Expanded text:
m meum audit et credit ei qui misit me, habet uitam aeternam, et in iudicium non uenit, sed transiit a morte in uitam. Ecce hic dixit fideles suos in iudicium non uenire. Quo modo ergo per iudicium separabuntur a malis et ad eius dexteram stabunt, nisi quia hoc loco iudicium pro damnatione posuit? In tale quippe iudicium non uenient, qui audiunt uerbum amen dico uobis, quia uenithora etnunc est, quando mortui audient uocem filii Dei, et qui ametipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Nondum de secunda resurrectione, id est, corporum, loquitur, quae in fine futura est, sed de prima, quae nunc est. Hanc quippe ut distingueret, ait: Venit hora et nunc est, non autem ista corporum, sed animarum est. Habent enim et animae mortem suam in impietate atque peccundum quam mortem mortui sunt, de quibus idem Dominus ait: Sine mortuos sepelire mortuos suos; ut scilicet in anima mortui in corpore mortuos sepelirent. Propter istos ergo inpietate et iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc respondebunt ei iusti dicen¬
tes : Dñe quando te uidimus esurien¬
tem & pauimus: sitientem & dedimus
potum: quando autem te uidimus
hospitem & collegimus te: aut nudũ
& cooperuimus: aut quando te ui¬
dimus infirmum. aut incarcere &
uenimus adte: Etrespondens rex

Expanded text:
t ei iusti dicentes: domine, quando te uidimus esurientem et pauimus, sitientem et dedimus tibi potum ? quando autem te uidimus hospitem et collegimus te, aut nudum et cooperuimus? aut quando te uidimus infirmum aut in carcere, et uenimus ad te? et respondens rex
Abbreviated transcription (Latin):
inumores. in corpora uescentium bestiarum uel
ipsorum quoq: hominum. adid rursus redeant qđ
fuerunt Qua propter plato &porphyrius uel
potius quicumq illos diligunt &adhuc uiuunt.
sinobis consentiunt &iamsanctas animas ad cor¬
pora redituras sicut ait plato: nec tamen adma¬
la ulla redituras sicut ait porphyrius. utexhis
fiat consequens quod fides prȩdicat xp̃iana: ta¬
lia corpora recepturas in quibus sine ullom alo
in ȩternum feliciter uiuant. assumant &iam
hoc deuarrone ut adea dẽcorpora redeant inqui¬
bus antea fuerunt. & apudeos tota quaestio decar

Expanded text:
in umores, in corpora uescentium bestiarum uel in umores, in corpora uescentium bestiarum uel ipsorum quoque hominum ad id rursus redeant, quod fuerunt. Quapropter Plato et Porphyrius, uel potius quicumque illos diligunt et adhuc uiuunt, si nobis consentiunt etiam sanctas animas ad corpora redituras, sicut ait Plato, nec tamen ad mala ulla redituras, sicut ait Porphyrius, ut ex his fiat consequens, quod fides praedicat Christiana, talia corpora recepturas, in quibus sine ullo malo in aeternum feliciter uiuant, adsumant etiam hoc de Varrone, ut ad eadem corpora redeant, in quibus antea fuerunt, et aput eos tota quaestio de car
Abbreviated transcription (Latin):
& huic quidem redditos uitȩ : sed non eo modo ut non¬
morerentur ulterius. Mirabilius autem
quiddam marcus uarro ponit in libris. quos
conscripsit degente populi romani. cuius puta¬
ui uerba ipsa ponenda. Genetheliaci quidã
scripserunt inquit esse in renascendis hominibus
quam appellant palingenesian greci. asscripserunt
confici inannis numero qua dringentis qua dragin¬
ta: utidem corpus &eadem anima quȩ fuerint
coniuncta in homine aliquando eadem rursus
redeant in coniuinctionem: Iste uarro quidem
siue illi genethliaci. nescioqui. non enim nomi¬
na corum ꝓdidit quorum commemorauit sen¬
tentiam. aliquid dixerunt quod licet falsumsit.
cum enim semel adeadem corpora quȩ gesserunt
animȩ redierint num quã ea sunt. postea relic¬
turȩ. tamen multa illius impossibilitatis qua
contra nos isti grriunt argumenta conuellit
& destruit. Quienim hoc sentiunt siue sense¬
runt. non eis uisum est fieri non posse. ut dilap¬
sa cadauera in auras. in puluerem. incinerem.

Expanded text:
 huic quidem redditos uitae, sed non eo modo ut nonmorerentur ulterius. Mirabilius autem quiddam Marcus Vano ponit in libris, quos conscripsit de gente populi Romani, cuius putaui uerba ipsa ponenda. \'Genethliaci quidam scripserunt, inquit, esse in renascendis hominibus quam appellant rcaXrnevsatav Graeci; hac scripserunt confici in annis numero quadringentis quadraginta, ut idem corpus et eadem anima, quae fuerint coniuncta in homine aliquando, eadem rursus redeant in coniunctionem.\' Iste Varro quidem siue illi genethliaci nescio qui non enim nomina eorum prodidit, quorum commemorauit sententiam aliquid dixerunt, quod licet falsum sit cum enim semel ad eadem corpora quae gesserunt animae redierint, numquam ea sunt postea relicturae, tamen multa illius inpossibilitatis, qua contra nos isti garriunt. argumenta conuellit et destruit. Qui enim hoc sentiunt siue senserunt, non eis uisum est fieri non posse, ut dilapsa cadauera in auras in puluerem, in cinerem
Abbreviated transcription (Latin):
pro uectuq iustitiae perseueraturum usq in
finem sciat: nisi aliqua reuelatione ab illo fiat
certus. qui dehacre iusto latentiq iuidicio.
non omnes instruit. sed neminem fallit:
Quantum itaq pertin& ad delectationem prae¬
sentis boni. beatior erat primus homo in para¬
dyso quam quilib& iustus in hac infirmitate
mortali.⁊ Qaiantum autem adspem futuri

Expanded text:
prouectuque iustitiae perseueraturum usque in prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri
Abbreviated transcription (Latin):
ita contrahimus adquas dam significatio¬
nis angustias. ut solum dm̃ dicamus beatũ:
quitamen uere ita beatus est. utmaior beati¬
tudo esse non posset: in cuius comparatione
quod angeli beati sunt. sua quadam summa
beatitudine quae esse in angelis potest. quid
aut quantum est.: Nec ipsos tantum quod atti
net adrationalem uel intellectualem creatu¬
ram. beatos nuncupandos putamus.: Quisenĩ
primo illos homines. in para dyso negare aude¬
at beatos fuisse ante peccatum : quam uis sua
beatitudo quam duturna uelutrum &erna
esset incertos. esset autem &erna nisi peccas¬
sent: Cum hodie non in pudenter beatos uoce¬
mus. quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae
inmortilitatis. hanc uitam ducere .sine crimine
uastante conscientiam : facile impetrantes pecca¬
tis huius infirmitatis diuinam miseri cordiam:
Ouilic& desuae per seuerantiae premio certisint:
deipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur
incerti. ⁊ Quis enim hominum inactione se.

Expanded text:
ita contrahimus ad quasdam significatioita contrahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum; qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beatitudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantum est? net ad rationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare audeat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione
Abbreviated transcription (Latin):
isti in eius &ernitate mansissent pariter beati.
quia pariter certi: Neq: enim sicut uita quam¬
dui cumq fuerit: ita &erna uita ueraciterdi¬
ci poterit si finem habiturasit: siquidem uita
tantum modo uiuendo. &erna uero. finem non
habendo nominata est.: Qua propter quam
Qua propter quam¬
uis non quicquid &ernum. continuo beatum sit.
Dicitur enim &iam poenalis ignis xernus. tamen
siuere perfecteq beata uita non nisi &erna est.
nonerat talis istorum quandoq: desitura. & prop¬
ter ea non &erna siueid scirent. siue nescientes
aliud putarent. quia scientes timor. nescientes er¬
ror. beatos esse utiq non sinebat:
Siautem hoc
ita nesciebant ut falsis incertisue confiderent.
sed utrum sempiternum. an quandoq finem ha¬
biturum ess& bonum suum. in neutram partem
firma assensione ferrentur. ipsa detanta felici¬
tate cunctatio beatae &iam uitae plenitudinem¬
quam in scĩs angelis esse credimus non habe¬
bat. Neque enim beatae uitae uocabulũ.

Expanded text:
isti in eius aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut uita, quamdiucumque fuerit, ita aeterna uita ueraciter dici poterit, si finem habitura sit; si quidem uita tantummodo uiuendo, aeterna uero finem non habendo nominata est. Quapropter quamQuapropter quamuis non, quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim etiam poenalis ignis aeternus: tamen si uere perfecteque beata uita non nisi aeterna est, non erat talis istorum, quandoque desitura et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset bonum suum, in neutram partem firma adsensione ferrentur: ipsa de tanta felicitate cunctatio eam beatae uitae plenitudinemquam in sanctis angelis esse credimus, non habebat. Neque enim beatae uitae uocabulum
Abbreviated transcription (Latin):
belligerent: omnesque si possint suos facere
uelint : ut uni cuncti & cuncta deseruiant: quo
pacto nisi in eius pacẽ uel amando. uel timen

Expanded text:
belligerent omnesque, si possint, suos facere uelint, ut uni cuncti et cuncta deseruiant; quo pacto, nisi in eius pacem uel amando uel timen
Abbreviated transcription (Latin):
ille soluer&ur : om̃s insidias eius atque impe¬
tus. & cauerent sapientis sime : & patientis sime
sustinerent: Haec aut̃ alligatio diaboli. non so¬
lum facta est. &x quo coepit ecclesia pret̃ iudȩã
terram. innationes alias atque alias dilatari:
sed &iam nunc fit. & fi& usque ad terminum¬
saeculi quo soluendus est : qui a & nunc homines.
ab infidelitate in quaeos ipse possidebat con
uertuntur ad fidem: & usque in illũ finẽ. sine
dubio conuertentur: Etutique unicuique iste
fortis tunc alligatur: quando ab illo tam¬
quãuas eius eripitur : Pabyssus ubi inclusus
est. non in eis consumpta est: quando sunt
mortui qui tunc erant. quando esse coepit inclu¬
sus: sed suc cesserunt eis aliinascendo: atque suc¬
cedunt. donec finiat᷑ hoc sȩculum: quioderint
xp̃i anos: in quorũ cottidie uelut in abysso.
cȩcis & ꝓfundis cordibus includat᷑. Utrũ
aut̃ &iam illis ultimis tribus annis & men¬

Expanded text:
ille soluetur, omnes insidias eius adque inpeille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et patientissime sustinerent. Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam terram in nationes alias adque alias dilatari; sed saeculi, quo solvendus est, quia et nunc homines, quando ab infidelitate in qua eos possuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eis alii nascendo adque succedunt, donec finiatur hoc saeculum, qui oderint Christianos, in quorum cottidie, uelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et men
Abbreviated transcription (Latin):
bene fuerit usus om̃p̃s: qui eũ nec omnino abs¬
tulit a temptatione scõrum: quã uis ab eorũ
interioribus hominibus ubi indm̃ credit᷑. foras
missũ: ut eius forinsecus oppugnatione ꝓficerent:
&ineis qui sunt &xparte illius celligauit: nequan¬
tam poss& effundendo & eercendo malitiã:
innumerabiles infirmos: & quibus ecclesi am
multiplicari & impleri oportebat: alios cre¬
dituros. alios iã credentes: afide pi&atis. hos de¬
terrer&. hos franger&: & solu&: infine : utquam
fortem aduersariũ cliciuitas superauerit: cum
ingentigloria sui redemptoris. ad iutoris libera¬
toris aspiciat.: In eorũ sane. qui tunc futuri sunt:
sanctorũ atque fideliũ conparatione quid su¬
mus: quan do quidem ad illos ꝓbandos. tantus
solu&ur inimicus. cũ quo nos ligato. tantis peri¬
culis dimicamus Quã uis & hoc temporis in¬
teruallo: quos dam milites xp̃i. tam prudentes
& fortes fuisse atque esse ñ dubiũ est: ut &iã¬
situnc in ista mortalitate uiuerent. quando

Expanded text:
bene fuerit usus Omnipotens, qui eum nec omnino abstulit a tentatione sanctorum, quamuis ab eorum interioribus hominibus, ubi in Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiuerent, quando
Abbreviated transcription (Latin):
fecta : non perquam mortales transeant.
nascendo atque moriendo: sed in qua
immortales maneant. nihil aduersi om¬
nino patiendo: Quis est quuillam uitam
uel beatissimam neget: uel in eius compa¬
ratione istã quae hic agitur. quantis lib&
animi & corporis exterrenarumq: rerũ¬
bonis plena sit non miserrimam iudic&ꝰ
Quam tamen qui cumque sic hab& ut
eius usum referat ad illius finẽ. quam
diligit ardentissime. ac fidelissime spe¬
rat : non absurde iam dici nunc beatus
post. spe illa potius. quam reista : Res
ista uero sine spe illa beatitudo falsa
& magna miseria est : Nonenim ueris
animi bonis utitur: quõ non est uera
sapientia: quȩ intentionem suam in his
quȩ prudenter discernit: gerit fortiter.
cohib& temperanter: iusteque distri¬
rit ds̃ om̃nia in omnibus : aeternitate
certa & pace perfecta: FXXI:

Expanded text:
fecta, non per quam mortales transeant fecta, non per quam mortales transeant nascendo adque moriendo, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumqubonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distririt Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfe
Abbreviated transcription (Latin):
est operis. non honoris: Grecum est enĩ.
atque inde ductum uocabulum: quodil¬
le qui preficitur : eis quibus preficitur
super intendit : curam scilic& eorum ge¬
rens: scopas quippe intentio est: Ergo
episcopi siuelimus latine super intende¬
re possumus dicere : ut intellegat: non se:
esse episcopum : qui pre esse dilexerit.
non prodesse : Itaque abstudio cognoscen¬
dȩ ueritatis nemo prohibetur: quod ad lau¬
dabile pertin& otium: Locus uero supe¬
rior sine quo regi populus non potest.
& siita teneatur atque amministretur
ut dec&: tamen indecenter appetitur :
Quamobrem otium scm quȩrit caritas
ueritatis : negotium iustum suscipit ne¬
cessitas caritatis: Quam sarcinam sinul¬
lus imponit : percipiendȩ atque intuen¬
de uacandum est ueritati: Siautem
imponitur suscipienda est propter
caritatis necessitatem: Sed nec sic om¬
nimodo ueritatis delectatio deserenda
est : ne subtrahatur illa suauitas &op¬
primat ista necessitas:
dĩ : cum sit pax ȩterna atque per¬

Expanded text:
est operis, non honoris. Graecum est enim adque inde ductum uocabulum, quod ille qui praeficitur eis quibus praeficitur superintendit, curam scilicet eorum gerens; oxoso? quippe intentio est; ergo 67cioxojrslv, si uelimus, Latine superintendere possumus dicere, ut intellegat non se esse episcopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas et obprimat ista necessitas. Dei cum sit pax aeterna adque per
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim &ipsa. siusitatȩ naturae curriculo
gignerentur. prodigia dicerentur: Quidaũt
subtanta gubernatione diuinae prouidentiae.
quamuis eius causa lateat. frustra gignitur .s
aitquidam psalmus sacer: Uenite uidete opera
dñi. quae posuit prodigia superterram⁊
Cur ergo eclatere uiri femina factasit. & hoc pri¬
mum quodam modo prodigium quid praefi¬
gurauerit : dicetur alio loco quantum med s̃ ad¬
erit .: Nunc qũo liber iste claudendus
est. in hoc primo homine qui primitus factus
est. nondum quidem secundum euidentiam.
lam tamen secundum dĩ praescientiam. eortas
tates. tamquam ciuitates duas .: Exillo enim
futuri erant homines. alii malis angelis insup¬
plicio. aliibonis inpremio sociandi. quã uis oc¬
culto dĩ iuditio sed tam̃ iusto .⁊ Cumenim scrip
ta eius gratia. nec crudelis potest esse lustitia:

Expanded text:
neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerentur, prodigia dicerentur. Quid autem sub tanta gubernatione diuinae prouidentiae, quamuis eius causa lateat, frustra gignitur? Ait quidam psalmus sacer: Venite et uidete opera Domini, quae posuit prodigia super terram. Quur ergo ex latere uiri femina facta sit, et hoc primum quodam modo prodigium quid praefigurauerit, dicetur alio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem secundum euidentiam, iam tamen secundum Dei praescientiam exortas tates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scripta eius gratia nec crudelis potest esse iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
malium quoq uniuersorum. hoc est &ani¬
marum &corporum conditorem cognoscit
& praedicat. in quibus terrenis. praccipu¬
us ab illo ad eius imaginem homo: propt̃
eam causam quã dixi & siqua forte alia
maior latet. factus est unus. sed non relic¬
tus est solus.: Nihil enim est quam hoc
genus. tam discordio sum uitio. tam socia¬
le natura .: Neq enim commodius con¬
tra uitium discordiae. uel cauendum neex¬
isteret. uel sanandum cum ꝯtitisset. na¬
tura loqueretur humana: quã recordati¬
onem illius parentis quem propterea ds̃
creare uoluit unum. dequo multitudo propa¬
garetur : uthac ammonitione &iam in multis
concors unitas seruaretur: Quoduero femina
illi eeius latere facta est. &iam satis hĩc significa¬
tum est. quam cara mariti &uxoris debeat esse
coniunctio ⁊ Haec opera dĩ propterea sunt
utiq inusitata. quia prima. qui autem ista non
credunt. nulla facta prodigia debent credere:

Expanded text:
malium quoque uniuersorum, hoc est et animalium quoque uniuersorum, hoc est et animarum et corpo- \' rum, conditorem agnoscit et praedicat. In quibus terrenis praecipuus ab illo ad eius imaginem homo propter eam causam, quam dixi, et si qua forte alia maior latet, factus est unus, sed non relictus est solus. Nihil enim est quam hoc genus tam discordiosum uitio, tam sociale natura. Neque commodius contra uitium discordiae uel cauendum ne existeret, uel sanandum cum extitisset, natura loqueretur humana, quam recordationem illius parentis, quem propterea Deus creare uoluit unum, de quo multitudo propagaretur, ut hac admonitione etiam in multis concors unitas seruaretur. Quod uero femina illi ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris debeat esse coniunctio. Haec opera Dei propterea sunt utique inusitata, quia prima. Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere;
Abbreviated transcription (Latin):
animae cuma distam uitam denuo reuoluuntur.
& omnium uiuentium siue in caelo. siue in terra
nullus est conditor. nisi a quo facti sunt cae¬
lum & terra. : Nam sinulla causa est uiuen¬
di in hoc corpore. nisi propter pendenda sup¬
plicia. quo modo dicit idem plato. alitermun¬
dum fieri non potuisse pulcherrimum atq
optimum. nisi omnium animalium. idest in
mortalium & mortalium generibus imple¬
retur .⁊ Si autem nr̃a institutio qua uel in¬
mortales conditi sumus. diinum munus est.
quo modo poena est. adista corpora. idest
ad diuina beneficia remeare . Et sids̃ quod
as sidue plato commemorat. sicut uniuer¬
si mundi. ita cunctorum animalium speci¬
es &erna intellegentia continebat. quo¬
modo non ipsecuncta condebat: An ali¬
quorum artifex essenollet quorum efficien¬
dorum artem in effabilis eius & in effabilit̃
laudabilis mens haberet.: Merito igitur¬
uera religio. quem mundi uniuersi cum ani¬

Expanded text:
animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, animae, cum ad istam uitam denuo reuoluuntur, et omnium uiuentium siue in caelo siue in terra nullus est conditor, nisi a quo facta sunt caelum et terra. Nam si nulla causa est uiuendi in hoc corpore nisi propter pendenda supplicia: quo modo dicit idem Plato aliter mundum fieri non potuisse pulcherrimum adque optimum, nisi omnium animalium, id est et inmortalium et mortalium, generibus inpleretur? Si autem nostra institutio, qua uel mortales conditi sumus, diuinum munus est: quo modo poena est \' ad ista corpora, id est ad diuina beassidue Plato commemorat, sicut universi mundi, ita omnium animalium species aeterna intelligentia continebat, quomodo non ipse cuncta condebat? An aliquorum esse artifex nollet, quorum efficiendorum artem ineffabilis ejus et ineffabiliter laudabilis mens haberet? uera religio, quem mundi uniuersi, eum ani
Abbreviated transcription (Latin):
utin mortalem partem ab ipso sumerent. ip¬
siuero mortalem adtexerent: Proinde ani¬
marum nr̃arum eos creatores noluit esse. sed
corporum: Vnde quõ porphirius propter
animae purgationem dicit corpus omne
fugiendum. simulq cum suo platone. alus¬
q platonicis sentit eos. qui in moderate atq
inhoneste uixerint. propterluendas poenas
adcorpora redire mortalia : Plato quidem &iã
bestiarum. Porphirius tantum modo hominũ.
Sequitur eos. utdicant deos istos quos a nobis
uolunt quasi parentes & conditores nostros
coli: nihilesse aliud quam fabros compedũ
carcerumue nostrorum: nec institutores. sed
inclusores. alligatoresq nostros ergastulis
erum nosis & grauissimis uinculis. Autergo
desinant platonici. poenas animarum existis
corporibus comminari. auteos nobis deos
colendos non praedicent: quorum in nobis
operationem. utquantum possumus fugiamꝰ
& euadamus hortantur : cum tamen sit utrum¬
q falsissimum.: Nam neq italuunt poenas

Expanded text:
ut inmortalem partem ab ipso sumerent, ipsi uero mortalem adtexerent. Proinde animarum nostrarum eos creatores noluit esse, sed corporum. Unde quoniam Porphyrius propter animae purgationem dicit corpus omne fugiendum simulque cum suo Platone aliisque Platonicis sentit eos, qui inmoderate adque inhoneste uixerint, propter luendas poenas ad corpora redire mortalia, Plato quidem etiam bestiarum, Porphyrius tantummodo ad hominum: sequitur eos, ut dicant deos istos, quos a nobis uolunt quasi parentes et conditores nostros coli, nihil esse aliud quam fabros conpedum carcerumue nostrorum, nec institutores, sed inclusores adligatoresque nostros ergastulis aerumnosis et grauissimis uinculis. Aut ergo desinant Platonici poenas animarum ex istis corporibus comminari, aut eos nobis deos colendos non praedicent, quorum in nobis operationem, ut 5 quantum possumus fugiamus et euadamus, hortantur, cum tamen sit utrumque falsissimum. Nam neque ita luunt poenas
Abbreviated transcription (Latin):
ea uero quam superbus ille angelus. ac ꝑhoc
inuidus: ꝑ eanden suꝑbiam adõ ad semetip¬
sum conuersus. & quodam quasi tyrannico
fastu: gaudere subditis quam esse subditus
eligens: despiritali para drso cecidit: decu¬
uis lapsu sociorumq eius. qui exangelis dĩ
angeli eius effecti sunt : in libris undecimo
& duo decimo huius operis satis quantum
potui disputaui : male suadu uersutia in
hominis sensum serpere affectans: cui utiq
stanti: quõ ipse ceciderat in uidebat: Colu¬
brum in paradyso corporali : ubi cum duob
illis hominib: masculo & femina animalia
&iam terrestria ceteru subdita & in noxiu :¬
uersabantur: animul scilic& iubraem &tor¬
tuosis anfractibus mobile õperi suo congru

Expanded text:
ea uero quam superbus ille angelus ac per hoc inuidus per eandem superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada uersutia in homistanti, quoniam ipse ceciderat, invidebat, coluter in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus masculo et femina animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia versabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congru
Abbreviated transcription (Latin):
terris ita: ut eum eructent uestices montiũ.
prȩter quod inusibus hominum &eẽ ignem
in terra : & eum nasciuidemus exterra: quan¬
do quidem & delignis &dlapidibus nascit᷑.

Expanded text:
terris ita est, ut eum eructent vertices montium, praeter quod in usibus hominum et esse ignem in terra et eum nasci videmus de terra, quandoquidem et de lignis et lapidibus nascit
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad abraam : cuius quã pietatẽ euidenti
di uino eloquio p̃dicatam : nisi qđ noe duos
filios suos. semet iapheth prophetica benedic¬
tione commendat : intuens et p̃uidens. quod
longe fuerat p̾futurum. Unde factum ẽ
etiã illud ut filiũ suũ mediũ. hoc ẽ primoge¬
nito iuniorẽ: ultimoq maiorẽ qui peccaue¬
rat in patrẽ : non in ipso sed infilio eĩ suone po¬
te: malediceret his uerbis. Maledictus
canaan puer : famulus erit fratribus suis¬
Porro canaan nat̾ fuerat excham: qui patris
dormientis nec texerat: sed potius ꝓdiderat
nuditatẽ. Vnde etiã qđ secutus ad iunx̃

Expanded text:
usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunx
Abbreviated transcription (Latin):
suis. accipite spm̃ scm̃. unde tale aliquid fac¬
tum ex istimant. quale tunc factum est. qua¬
si & hic secutus euangelista dixerit & factis
inanimam uiuentem Qquod quidem sidic¬
tum esset : hoc intellegeremus. quod animarũ

Expanded text:
suis: Accipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid facsuis: Accipite Spiritum sanctum. Unde tale aliquid factum existimant, quale tunc factum est, quasi et hic secutus euangelista dixerit: Et facti sunt in animam uiuentem. Quod quidem si dictum esset, hoc intellegeremus, quod animaru
Abbreviated transcription (Latin):
tum est: qualis terrenus tales terreni secundũ
id intellegendum. quod factum est ammissi¬
one peccati. Non enim existimandum est
eum prius quam peccas s& spĩtale corpus habu¬
isse. et peccati merito in animale mutatum.
Ut enim hoc putetur parum attenduntur tan¬
ti uerba doctoris qui ait.: Si est corpus ani
male est & spĩtale: sic et scriptum est. Factus
est primus homo adam in animam uiuentem
Numquid hoc post peccatum factum est cum sit
ista hominis prima conditio. dequa beatissi¬
mus paulus ad corpus animale monstrandum
hoc testimonium legis assumpsit᷑. Vnde il¬
lud parum considerate: quibusdam uisum est
in eo quod legitur : Inspirauit ds̃ infaciem eiꝰ
spm̃ uitae. et factus ẽ homo in animam uiuen¬
tem: Non tunc animam primo homini datam
sed eam quae iam inerat spũ scõ uiui ficatam:
Mou& enim eos quod dñs ihs̃ post ea quam resur¬
rexit amortius. Insufflauit dicens discipulis

Expanded text:
tum est: Qualis terrenus, tales et terreni, secundum tum est: Qualis terrenus, tales et terreni, secundum id intellegendum, quod factum est admissione peccati. Non enim existimandum est eum prius, quam peccasset, spiritale corpus habuisse et peccati merito in animale mutatum. Ut enim hoc putetur, parum adtenduntur tanti uerba doctomale, est et spirituale; sicut scriptum est, Factus est primus homo Adam in animam viventem. Numquid hoc post peccatum factum est, cum sit ista hominis prima conditio, de qua beatissimus Apostolus ad corpus animale monstrandum, hoc testimonium Legis assumpsit? lud parum considerate quibusdam uisum est, in eo quod legitur: Inspirauit Deus in faciem eius spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuentem, non tunc animam primo homini datam, sed eam, quae iam inerat, Spiritu sancto uiuificatam. Mouet enim eos, quod Dominus Iesus, postea quam resurrexit a mortuis, insufflauit dicens discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
nem uult intellegi. Quia decaelo uenit.
ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur.
quod caelesti immortalitate uestir&. Cae¬
lestes uero ideo apellat &alios quia fiunt
ꝑgratiam membra eius: uttum illis sit unus
xp̃s uelut caput & corpus .: hoc in eadem e¬
pistola euidentius ita ponit Per hominẽ
mors. & per hominem resurrectio mortuorũ.
Sicut enim in adam omnes moriuntur. sic
& inxp̃o omnes uiui ficabuntur. Iam utiq
in corpore spĩtali quod erit in spm̃ uiui fican¬
tem.⁊ Non quia omnes qui inadam moriunt᷑
membra erunt xp̃i.⁊ Ex illis enim multo
plures secundu in aeternum morte plectent᷑
Sed id eo dictum est omnes atq omnes: quia si¬
cut nemo corpore animali niinadam moritur.
Ita nemo corpore spĩtali nisi in xp̃o uiuificatur.:
Pro in denequaquam putandum est nos in resur¬
rectione tale corpus habituros. quale habuit
homo primus ante peccatum: nec illud quod dic¬

Expanded text:
nem uult intellegi, quia de caelo uenit, nem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat et alios, quia fiunt per gratiam membra eius, ut cum illis sit unus Christus, uelut caput et corpus. Hoc in, eadem epistula euidentius ita ponit: Per hominem mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur; iam utique in corpore spiritali quod erit in spiritum uiuificantem; non quia omnes, qui in Adam moriuntur, membra erunt Christi ex illis enim multo plures secunda in aeternum morte plectentur; sed ideo dictum est omnes adque omnes, quia, sicut nemo corpore animali nisi in Adam moritur, ita nemo corpore spiritali nisi in Christo uiuificatur. Proinde nequaquam putandum est nos in resurrectione tale corpus habituros, quale habuit homo primus ante peccatum; nec illud, quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
rum: Ad iungit deinde apostolus dõrum is¬
torum hominum euidentissimam differen¬
tiam dicens: Primus homo de terra terrenus.
secundus homo decaelo caelestis. Qualis ter¬
renus tales & terreni: qualis caelestis. tales
ginem terreni: Induamus & imaginem eius
qui daecaelo est. Hoc apostolus ita pofuit:
ut nunc quidem in nobis secundum sacram̃¬
tum regenerationis fiat. sicut alibi dicit.
Quotquot in xpo baptizati estis. xpm̃ induis¬
tis : re autẽ ipsu tunc perficietur. cum & in
nobis quod est animale nascendo. spĩtale fac¬
tum fuerit resurgendo.: Ntenim eius itidẽ
uerbis utar. spe salui facti sumus. Indumus
autẽ imaginem terreni hominis. propagatio¬
ne preuaricationis & mortis. quam nobis in¬
tulit generatio : sed induimus imaginem cȩ¬
lestis hominis gratia indulgentiae uitaeq
perpetuae. quod nobis prestat regeneratio.
non nisi permediatorem dĩ & hominum ho¬
minem xpm̃ ihm̃ .⁊ Quem caelestem homi¬

Expanded text:
rum. Adiungit deinde apostolus duorum isrum. Adiungit deinde apostolus duorum istorum hominum euidentis simam differentiam dicens: Primus homo de terra terrenus, secundus homo de caelo caelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; qualis caelestis, tales ginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de caelo est. Hoc apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum sacramentum regenerationis fiat, sicut alibi dicit: Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis; re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis, quod est animale nascendo, spiritale factum fuerit resurgendo. Ut enim eius itidem uerbis utar: Spe salui facti sumus. Induimus autem imaginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem homi
Abbreviated transcription (Latin):
Nouissimus adam in spm̃ uiui ficantem . ⁊ Proculdu
surrexit utmori deinceps omnino non possit :
Deniq sequitur etdicit. Sed non primum quod
spĩtale est. sed quod animale. post ea spĩtale.
Ubi multo apertius declarauit se animale cor¬
pus insinuasse in eo quod scriptum est. factum
esse primum hominem In animam uiuentem. :¬
Spĩtalem autem in eo quodait. nouissimus adam
in spm̃ uiui ficantem. Prius est enim animale
corpus quale habuit primus adam quam uis non
moriturum nisi peccass& quale nunc habemus et
nos hactenus eus mutata uitiataq natura: qua¬
tenus in illo post ea quam peccauit effectum est
unde haber& iam moriendi necessitatem : qua¬
lem pronobis etiam xp̃s primitus habere digna¬
tus est non quidem necessitate. sed potestate :
Post ea uero spĩtale quale iam praecessit in xp̃o¬
tamquam in capite nr̃o. secuturum est autẽ in
membris eius ultima resurrectione mortuo¬

Expanded text:
Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubioNouissimus Adam in spiritum uiuificantem, procul dubiosurrexit, ut mori deinceps omnino non possit. Denique sequitur et dicit: Sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. Ubi multo apertius declarauit se animale corpus insinuasse in eo quod scriptum est factum esse primum hominem in animam uiuentem, spiritale autem in eo quod ait: Nouissimus Adam in spiritum uiuificantem. Prius est enim animale corpus, quale habuit primus Adam, quamuis non moriturum, nisi peccasset; quale nunc habemus et nos, hactenus eius mutata uitiataque natura, quatenus in illo, postea quam peccauit, effectum est, unde haberet iam moriendi necessitatem; tale pro nobis etiam Christus primitus habere dignatus est, non quidem necessitate, sed potestate; postea uero spiritale, quale iam praecessit in Chrtamquam in capite nostro, secuturum est autem in membris eius ultima resurrectione mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
hominem factum. sicut apostolus loquitur. Vo¬
lens enim abspĩtali quod in resurrectione futu¬
rum est hoc quod nunc est animale discernere:
Seminatur inquit incorruptione surg& in in cor¬
ruptione seminatur incontumelia surg& inglo¬
ria. Seminatur in infirmitate surg& inuirtu¬
te : Seminatur corpus animale. surg& corpus
spiritale.: Deinde ut hoc probar&. si est inquit
corpus animale. est etspĩtale. ⁊ Et ut quid
ess& animale corpus ostender&: Si inquit¬
& scriptum est: factus est primus homo in
animam uiuentem. Isto igitur modo uolu¬
it ostendere quid sit corpus animale: quãuis
striptura non dixerit de homine primo qui
est apellatus adam: quando illi anima flatu
dĩ est creata & factus est homo in corpore anima¬
li sed factus est homo inanimam uiuentem In eo
ergo quod scriptum est factus est primus homo
in animam uiuentem: uoluit a postolus intellegi
corpus hominis animale: Spĩtale autẽ quẽ ad
modum intellegendum ess& ostendit addendo.

Expanded text:
hominem factum, sic Apostolus loquitur. Volens enim ab spirituali quod in resurrectione futurum est, hoc quod nunc est animale discernere: Seminatur, inquit, in corruptione, surget in incorruptione; seminatur in contumelia, surget in gloria; seminatur in infirmitate, surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. Deinde ut hoc probaret: Si est, inquit, corpus animale, est et spiritale. Et ut quid esset animale corpus ostenderet: Sic, inquit, scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem. Isto igitur modo uoluit ostendere quid sit corpus animale, quamuis scriptura non dixerit de homine primo, qui est appellatus Adam, quando illi anima flatu Dei creata est: Et factus est homo in corpore animali; sed: Factus est homo in animam uiuentem. In eo ergo quod scriptum est: Factus est primus homo in animam uiuentem, uoluit apostolus intellegi corpus hominis animale. Spiritale autem quem ad modum intellegendum esset, ostendit addendo:
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis. eximpietatis morte transeundo:
dequa morte ait apostolus paulus: Ergo
omnes mortui sunt: & pro omnibus mor¬
tuus est : ut qui uiuunt: ĩam non sibi ui¬
uant sed ei quipro ipsis mortuus est.
& resurrexit : Omness itaque mor¬
tui sunt inpeccatis: nemine prorsus ex¬
cepto siue originalibus. siue &iam uolun¬
tate additis: uel ignorando uel sciendo
nec faciendo quodiustum est: & proom¬
nibus mortuis uiuus mortuus est unus.
id est nullum habens omnino peccatum.
ut qui perremissionem peccatorum
uiuunt : Iam non sibi uiuant sed ei qui
pro omnibus mortuus est: propter
peccata nostra. &resurrexit prop¬
ter iustificationem nostram. utcre¬
dentes in eum qui iustificat impium:¬
& eximpietate iustificati: tam quam ex

Expanded text:
pietatis ex impietatis morte transeundo. De qua morte ait apostolus Paulus, Ergo omnes mortui sunt, et pro omnibus mortuus est, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit . Omnes itaque mortui sunt incepto, siue originalibus siue etiam uoluntate additis, uel ignorando uel sciendo nec faciendo quod iustum est; et pro omnibus mortuis uiuus morid est nullum habens omnino peccatum, ut qui per remissionem peccatorum uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei qui pro omnibus mortuus est propter peccata nostra et resurrexit propter iustificationem nostram, ut credentes in eum qui iustificat impium ex impietate iustificati tamquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
ut euisdem mastyris oleo corpus pungue
Factum est. etreuixit.: Item que
apud nos. uir tribunicius elcusinus. super
memoriam martyrum quȩ insuburbano
eius est: aegritudine exanimatum posuit
in fantulum filium: et post orationem quã
multis cum lacrimis ibi fudit: uiuentem le¬
uauit.
Quid faciam urguet huius
operis implenda promissio: ut non hic possim
omnia commemorare quae scio: et proculdu¬
bio pleriq nostrorum cumhȩc legent: dole¬
bunt me pręter misisse tam multa: quȩ
utiq mecum sciunt. Quos iam nunc ut¬
ignoscant. rogo: ctcogitent quam prolixi la¬
boris sit facere: quod me hic non facere:
suscepti operis necessitas cogit .⁊ Sienim
miracula sanitatum: ut alia taceam: ea tan¬
tum modo uelimscribere : quȩ ꝓhunc mastr¬
rem: idest gloriossissimum stephanum facta
sunt incolonia calamensi. & in nr̃a: plurimi
conficiendi sunt libri. Nec tamen om̃a
colligi poterunt: Sed tantum dequibus

Expanded text:
ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem leuauit. Quid faciam? Urget huius operis inplenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio; et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa, quae utique mecum sciunt. Quos iam nunc,ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere. quod me hic non facere suscemiracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo velim scribere quae per hunc martyrem, id est, gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi, et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri. Nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus