comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui respondeas deo: Nunquid dicit figm̃tũ
ei qui se finxit ⁊ quare me sic finxisti: Annon
habet potestatẽ figulus luti ex eadem massa
facere aliud quidem uas in honorẽ⁊aliud in
contumeliã: Hoc enim loco quidam stulti¬
putant apłm in responsione defecisse: & in¬
opia reddende rationis. repressisse contradic¬
toris audaciã. Sed magnũ habet pondus qcd
deo: ut intalib questionib ad suȩ capacita¬
tis considerationẽ reuocaret hominẽ. uer¬
bo quidem breui: s: re ipsaoun magna est
redditio rationis: Si enim hec non
capit: quis est qui respondeat deo: Si autẽ
capit: magis non inuenit quid respondeat.
Uidet enim si capit. uniuersũ genus humanũ
tam iusto iudicio diumno in apostatica radi¬
ce dampnatũ: ut etiam sinullus inde libe¬
raret᷑. nemo recte possit dei uituꝑare iusticiã:
& qui liberant᷑ sic quoq oportuisse liberari.
ut ex plurib non liberatis. atq in dampna¬

Expanded text:
qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare sic me fecisti? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliaputant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damna
Abbreviated transcription (Latin):
mã commendasset. in eo qđ ait. gͥ ñ uolentis
neq currentis. sed miserentis dei est. Deinde
etiam ut iudiciũ commendaret. qm̃ in quo
nonfit miscdia. ñ inquitas fit sed iudiciũ.
ad hoc te excitaui. ut ostendam inte potentiã
meam: & ut nuncietur nomen meum in uni¬
uersa terra: Quib dictis ad utrumq conclu¬
dens. iddest & ad miscłiam & ad iudiciũ: gͥ
inquit eui uult miseret᷑. & quem uult obdu¬
rat Miseret᷑ scilicet magna bonitate : obdu¬
rat nulla iniquitate: ut nec liberatus de suis
meritis głetur ⁊ nec cdampnatus nisi de suis
meritis conquerat᷑: Sola enim gr̃a redemptos
discernit a ꝑditis: quos in unam ꝑditio¬
nis concreuerat mas sam. ab origine ducta
causa cõmunis. Hoc enimei qui eo modo
audet ut dicat. quiꝰ adhuc conquerit᷑. nam
uoluntati eius quis resistit: tanqͣm ꝓpterea
malus non uideatur culpandus. quia ds̃ cui
uult miseretur. & quem uult obdurat: absit
ut pu: deat nos hoc respondere quod res¬

Expanded text:
et in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod res
Abbreviated transcription (Latin):
ambob: in altero alter agnouit. ñ de suis
distantib meritis sibiesse gloriandũ qđ me
adem causa idem suppliciũ non incurrit: sed
diuinȩ gr̃ȩ largitate. qđ non uolentis neq cur¬
rentis. sed miserentis est dei: Altissimo quippe
ac saluberrimo sacramento uniuersa faciens:
atq ut ita dixerim. uultus sanctarũ script᷑arũ
bene intuens id ãmonere uidetur: ut qui

Expanded text:
ambobus, in altero alter agnovit non de suis ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
intelligrinequaqͣm diceret. non ex oꝑib secd
diceret ex futuris oꝑib: eoq mͦ istam solueret
questionẽ:immo nullam qͣm solui opus esset
sacere questione. Nunc uͦ cum respondisset.
absit. idest absit ut sit iniquitas apud dm̃:
mox ut ꝓbaret nulla hoc iniquitate dei fieri
dicit: Moysi enim inquit: Misereb anc or
cui misertus ero: & miscdiam prestabo. cui
misericors fuero. Quis enim nisi insipiens
dm̃ iniquum: putet ⁊ siue iudiciũ penale
ingerat dign o. siue miscdiam prestet in¬
digno: Deni: q infert & dicit. Igitur non
uolentis neq currentis: sed miserentis ẽ dei.
Ambo itaq gemini natura filni irȩ nascebant᷑:
nullis quidem oꝑib propriis. s originaliter
ex adam uinculo dampnationis obstricti. Seci
qui dixit. miserebor cuimisertus ero:iacob di¬
lexit ꝑ miscdiam gratuitã: esau autem odio
habuit. ꝑ iudiciũ debitũ : Qđ cum deberetur

Expanded text:
intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur
Abbreviated transcription (Latin):
liit & fecit: Quis porro tam impie ddesipiat:
ut dicat deũ malas hominũ uoluntates qͣs
uoluerit. & qͣndo uoluerit. & ubi uoluerit.
in bonum ñ posse conuertere: Sed cum facit.
ꝑ miscdiã facit: cum autem non facit per
iudicium non facit: qm cui uult miseretur.
& quem uult obdurat. .C.uiii¬
uod ut diceret apłs. gr̃am commendabat:
ad cuius cõmendationẽ de illis in rebecce u¬
tero geminis fuerat iam locutus: quib non¬
qł adhibuit alterũ ꝓpħicum testimoniũ:
ubi scriptum ẽ. iacob dilexi. esau autẽ odio
habui: Sentiens enim quema dmodũ possit
hoc qd dictum est ꝑmouere: eos. qui pene¬
trare intelligendo non possunt hanc alti¬
tudinẽ gr̃e: quid gͦ dicimus ait: nunquid
miquitas est apud dm̃: Absit: Iniquũ enĩ
uidetur:ut sine ullis bonorũ maloꝵ ue o¬
perũ meritis. unum ds̃ diligat. oderitq alte¬
rum: Qua in re si futura opera uel bona huiꝰ
uel mala illius quȩ ds̃ utiq presciebat. uellet

Expanded text:
ionis. Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nonquod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet
Abbreviated transcription (Latin):
duob paruulis unus erit assumendus ꝑmi
sodiam. alius ꝑ iudicium relinquendus: in qͦ
iste qui assumetur agnoscet. quid sibi ꝑ iudi¬
cium deberetur. nisi miscdia subuenisset ⁊cur
ille potius qͣm iste fuerit assumptus. cum
causa una esset ambob:cur apud quosdam¬
non facte sint uirtutes ⁊quȩ si factȩ fuissent.
apud eos qui non fuerant credituri: Aꝑtis¬

Expanded text:
duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobnon factae sunt virtutes quae si factae fuissent, nt apud eos qui non fuerant credituri? T
Abbreviated transcription (Latin):
ut miro & ineffabili mͦ ñfiat pret̃ eiꝰ uolunta¬
tẽ. qđ etiã ꝯtra eiꝰ uoluntatẽ fit:quia ñ fieret
si ñ sineret ⁊ nec utiq: nolens sinit.s uolens:
ut sineret bonus fieri male: nisi omp̃c & de
malo facere posset benez.Cxi.¬
liqͣndo autem homo bona uoluntate uult
aliquid qd ds̃ nonuult: etiã ipse bona multo
amplius multoq certius uoluntate: nam illꝰ
mala uoluntas esse nunqͣm potest: tanqͣm si
bonꝰ filius patrẽ uellet uiuere.quem ds̃ bona
uoluntate uult mori: &rursus fieri potest. ut
hoc uelit homo uoluntate mala. qđ ds̃ uult¬
uoluntate bona: ut si malus filius uelit mori
qͣmuis aliud uolentis: qͣm huius idem
uolentis impietas: Tantũ ͤ interest quid uelle¬
sit hommi.quid deo congruat: & ad quem
finẽ. suam quisq referat uoluntatẽ: ut appro¬
betur. aut improbetur:.CXII.

Expanded text:
ro et ineffabili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult aliquid, quod Deus non vult, etiam ipse bona multo amplius multoque certius voluntate: nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut probetur aut improbetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ditus panddicur. Incessus cuus: alterł
iniquos : fuge improbos hoĩes: mari¬
me eos qui ad uitia ꝓni sunt. Secios
bonos abi conunge: quia si fueriꝰ so¬
cius conuersationis. eris & uirtuti.
sociari. Melius est enim hab̾e odiũ
prauoꝵ: quã consortiũ. Sicut multa
bona habet communis unta sc̃ors:
sic plurima mala confert societas ma

Expanded text:
is non habeat, incessus tuus alterius iniquos, fuge improbos, pelle me eos qui ad vitia proni sunt. Socios bonos tibi conjunge, quia si fueris socius bonae conversationis, eris et virtutis. sociari. Melius est habere malorum odium quam consortium. Sicut multa bona habet communis vita sanctorum, sic plura mala affert societas ma
Abbreviated transcription (Latin):
sũ multa cogitantẽ. Quã densissimiᷤ pu¬
si potuit ĩ cȩlo stella quȩ mane oriebat᷑
lucis suȩ globos amitt̾e: Audi potiꝰ lu¬
cem ueritatis: dicentẽ. Qui sequit᷑ me ñ
ambulat in tenebris: sed habebit lum
uitȩ. In quo autẽ esset sequenda: alibi
p̾monuit dicens. Discite a me quia mi¬
tis sum &e humilis corde : & inuenieus re¬
quiẽ animabus ur̃is. Audi tumor su¬
ꝑbiȩ: audi dicentẽ adhuc humilitatiᷤᷤ ma¬
gistrũ. Omnis qui se exaltat humilia¬
bit᷑: & qui se humiliat exaltabit᷑. Et il¬

Expanded text:
 multa cogitantem . Quam densissimis pusi potuit in coelo stella, quae mane oriebatur, lucis suae globos amittere ? Audi ergo potius lucem veritatis dicentem: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumi praemonuit dicens: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Audi, tumor superbiae, audi dicentem adhuc humilitatis magistrum: « Omnis qui se exaltat humiliabatur, et qui se humiliat exaltabitur . » Et il
Abbreviated transcription (Latin):
eum natum de deoͬ s factum uel creatum.
uel conditum. uel institutũ ab illo: uel si qͥd
huius modi recte possumus dicere. Hic gͦ cum
confiteam natum de sp̃u sco. & uirgine maria:
qͦmͦ non sit filius sp̃s sc̃ĩ. & sit filius uirginis
mariȩ: cum & de illo & de illa sit natus ex¬
plicare difficile est: Proculdubio quippe ñ
sic de illo ut de patre:sic enim de illa ut
de matre natus est: xLUI.

Expanded text:
eum natum de Deo, sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, cum confiteamur natum de Spiritu sancto et virgine Maria, quomodo non sit filius Spiritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autem de illa ut de matre natus est.
Abbreviated transcription (Latin):
militer exple: tradicum tibi ministeriũ
adepta: moderancer exerce. Om nia ñ
turbulentus: sed tranquillo corde dis

Expanded text:
militer exple, et traditum tibi ministerium adeptae moderanter exerce, et omnia non turbulento, sed tranquillo corde dis
Abbreviated transcription (Latin):
carnis concupiscentias non habere: Dem¬
talib. s quasi carnalib tanqͣm paruulis
Nondum enĩ poteratis. s nec nunc quidem
potestis: Adhuc enim estis carnales: Cum
enim sint in uobis.emulatio. & contentio:
nonne carnales estis: Aduersus quẽ con¬
cupiscit emulatio & contentio: nisi adu̾¬
sus.xp̃m: Has enim carnis concupiscenti
as. xp̃c insuis sanat: s in nullis amat:
Inde scã ȩccła qͣndiu habet etiam m̃bra
talia. nondum est sine macula & ruga. Huc
accedunt & illa peccata ꝓ quib cotidiana

Expanded text:
carnis concupiscentias non habere. deitalibus, sed quasi carnalibus, tamquam paruulis nondum enim poteratis. sed ne nunc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. cum enim sint in uobis aemulatio et contentio, nonne carnales estis? aduersus quem concupiscit aemulatio et contentio nisi aduersus Christum? has enim carnis concupiscentias Christus in suis sanat, sed in nullis amat. unde sancta ecclesia quamdiu habet etiam membra talia, nondum est sine macula et ruga. huc accedunt et illa peccata, pro quibus cotidiana
Abbreviated transcription (Latin):
li causa. ut docuit florinus: Nec ex malo &
bono compacta. ut manicheus blasphemat:
S cum sit creatione bona arbitrio anime effi¬
cit᷑ nobis bona uel mala. ñ immutatione sub̃e.
s executionis mercede. Ipsa enĩ ẽ que statuit᷑
ante tribunal .xp̃i. in qua ꝑferat anima ꝓpria¬
corporis ꝓut gessit siue bonũ siue malũ:

Expanded text:
li causa, ut docuit Florinus: nec ex malo et li causa, ut docuit Florinus: nec ex malo et bono compacta, ut Manichaeus blasphemat: sed cum sit creatione bona, arbitrio animae efficitur nobis vel bona vel mala, non immutatione substantiae, sed exsecutionis mercede. Ipsa enim est, quae statuitur ante tribunal Christi: in qua perferat anima corporis prout gessit, sive bonum, s
Abbreviated transcription (Latin):
cõplent᷑: Baptitandus confitet᷑ fidẽ suã coram
sacerdote & int̾rogatꝰ respondet: Hoc & martir
corã ꝑsecutore facit. qui & confitet᷑ fidẽ & in¬
terrogatus respondet: Ille post confessionẽ uł
asꝑgitur aqua uel tinguit᷑. & hic uel asꝑgit᷑
sanguine: uel tinguit᷑ igne. Ille manus impo¬
sitione pontificis accipit sp̃m sc̃m. hic habi
cauit eucharistie in cõmemoratione mortis
actib renunciaturũ. hic ipsi renuntiat uitȩ.
Illi omnia peccata remittunt᷑ in isto extingunt᷑
neucaristia ñ debet aqua pura offerri. ut qͥdã
sobrietatis imagine fallunt᷑. s uinum & aqua
mixtum. qͥa & uinũ fuit in redemptionis nr̃e
misterio cum dicit. ñ bibã amodo ex hoc ge
aqua cum sanguine egressa de uera carnis
eius uite cum aqua expressũ ostenditur:
ona ẽ caro nr̃a & ualde bona.ut pote a bono
& solo deo condita & ñ est mala. ut uolunt se¬
thimotiani. & opiniani & patriciani. Nec ma¬

Expanded text:
complentur. Baptizandus confitetur fidem suam coram complentur. Baptizandus confitetur fidem suam coram sacerdote, et interrogatus respondit. Hoc et martyr coram persecutore facit qui et confitetur fidem, et interrogatus respondit. Ille post confessionem vel aspergitur aqua, vel tinguitur: et hic vel aspergitur sanguine, vel tinguitur igne. Ille manus impositione pontificis accipit Spiritum sanctum: hic habitcavit Eucharistiae in commemoratione mortis actibus renuntiaturum: hic ipsi renuntiat vitae. Illi peccata omnia remittuntur; in isto exstinguuntur. In Eucharistia non debet aqua pura offerri, ut quidam sobrietatis imagine falluntur: sed vinum et aqua mistum, quia et vinum fuit in redemptionis nostrae mysterio, cum dicit: Non bibam amodo ex hoc genaqua cum sanguine egressa, vinum de vera carnis ejus vite cum aqua expressum ostenditur. Bona est caro nostra et valde bona: utpote a solo et bono Deo condita, et non est mala, ut volunt Sethianus et Opinianus et Patricianus: nec ma
Abbreviated transcription (Latin):
nio sumpsit: Nec illum qͥ semetipsũ abscidit
quolibet sui corporis membro. indignatione
aliqua uel iusto iniustoue timore suꝑatus
truncauerit: Neq illũ qui usuras accepisse
conuincit᷑. aut inscena lusisse noscit᷑. Neq
eũ qͥ publica penitentia mortalia crimina de¬
flet: Nec illũ qui aliqͣndo uersus infuriam
insamuit. uel afflictione diaboli uexatus ẽ:
Nec eum qͥ ꝑ ambitionẽ ad imitationẽ symo¬
nis magi.pecuniã offert:¶S cõrum corpora
& precipue beatoꝵ martẏrũ reliquias. ac si
xp̃i m̃bra sincerissime honoranda: Et basilicas
eorũ nominib appellatas. uelut loca diumo
cultui mancipata affectu piissimo. & deuotiõe
fidelissima. adeundas:Si qͥs contra hanc sen¬
tentiã uenit. ñ xp̃ianus s eunomianꝰ. & uigilan¬
tianus credit᷑ ¶ Baptitatis tantũ iter esse sa¬
lutis: Nullũ cathecuminũ qͣmuis in bonis o¬
ꝑib defunctũ uitam eternã habere credam
excepto martyrio ubi tota baptismi sacram̃ta

Expanded text:
nio sumpsit; nec eum qui semetipsum abscidit quolibet corporis sui membro indignatione aliqua, vel justo injustove timore superatus truncaverit; neque illum qui usuras accepisse convincitur aut in scena lusisse noscitur; neque eum qui publica poenitentia mortalia deflet; nec illum qui aliquando in furiam versus insanivit, vel afflatione diaboli vexatus est; neque eum qui per ambitionem ad imitationem Simonis magi pecuniam offert. Sanctorum corpora, et praecipue beatorum martyrum reliquias ac si Christi membra, sincerissime honoranda, et basilicas eorum nominibus appellatas, velut loca divino cultui mancipata, affectu piissimo et devotione fidelissima adeundas. Si quis contra hanc sententiam venit, non Christianus, sed Eunomianus et Vigilantianus creditur. Baptizatis tantum iter esse salutis. Nullum catechumenum, quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credamus, excepto martyrio, ubi tota baptismi sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
pene omnibus melior es. uerbo:
charismatibus. Cunctos ergo despice:
putredo & uermis es. Quippe & si aliqͥd
es. nisi tanto Ee humilies ꝗͣto magnꝰ es:
ꝑdis omnino qđ es. Numqͥd tu altior
ꝗͣ primꝰ angłs : Nũquid splendidior ĩ
t̾ra q̃ lucifer in cęlo: Quod si ille de
tanta sublimitate ꝑ supbiã cecidit: qͦmͦ¬
tu ad tantã celsidudinẽ suꝑbiens de imis
conscendes: Qui illa qͣ diu hic uruis cõ¬
dicione teneris: qua ꝑ quemdã sapientẽ
dicit᷑. Corpus quod corrumpit᷑ agqͣuat¬

Expanded text:
pene omnibus melior est verbo, charismatibus. Cunctos ergo despice, putredo et vermis es ; » quique si aliquid es, nisi tanto te humilies, quanto magnus es, perpendis omnino quod es. Nunquid altior quam primus angelus? nunquid tu splendidior in terra quam Lucifer in coelo ? Quod si ille de 209 tanta sublimitate per superbiam cecidit, qutu ad coelestem celsitudinem superbiens de imis conscendes, qui illa, quandiu hic vivis, conditione teneris, de qua per quemdam sapientem dicitur: Corpus, quod corrumpitur, ag
Abbreviated transcription (Latin):
intermissione. ꝓsuis humanis motib sus¬
picentur : sicut manebit communit᷑ omni
concorditer fulgeant..cxxuii.
x ista fidei confessione quȩ breuit̾ sim¬
bolo continetur. ac carnalit᷑ cogitata lac
paruulorũ est. sp̃ualit̾ enim considerata
atq tractata. cibus est fortiũ: nascitur spes
bona fidelium. cui caritas sc̃a comitatur:
da. ea tãm ad spem ꝑtinent: quȩ inoratione
dm̃ica continentur. Maledictus enim omnis¬
est.sicut diuina testant᷑ eloquia qui spem
maledicti: Ideo non nisi a dño deo petere
debemus. quicquid speramus nos uel bene
oꝑaturos: uel ꝓ bonis oꝑib adepturos:cxx.

Expanded text:
intermissione pro suis humanis motibus susintermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omniconcorditer fulgeant. CAPUT x ista fidei confessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. da, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina testantur eloquia, qui spemur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos.
Abbreviated transcription (Latin):
mitigari: Etiam sic quippe intelligi potest
manere in illis ira dei: hoc est ipsa dãp¬
natio: Hȩc enim uocatur ira dei. non di¬
uini animi ꝑturbatio ⁊ut inira sua hoc
est manente ira sua.nontamen contineat
miserationes suas. ñ eterno supplicio finẽ
dando.s leuam̃ adhibendo. uel interpo¬
nendo cruciatib: quia nec psalmus ait
ad finiendam iram suam. uel post iram
suam. sed in ira sua: Quȩ si sola esset. qͣnta
ibi minima cogitari possunt ꝑire a regno
dei ÷exulare a ciuitate dei: alienari a uita
dei: carere tam magna multitudine dulce¬
dinis dei.quam abscõdit timentib se. ꝑficit
enim sꝑantib inse: tam grandis est pena.
ut ei nulla possint tormenta quȩ nouimus
comꝑari. si illa sint ȩterna: ista enim qͣmli¬
bet multis scłis longa finienda: .CxxUi.
natorũ. idest alienatio a uita dei : & omnib
erit ipsa communis:qͣmlibet homines de
uarietate penarũ. de dolorũ releuatione. uel

Expanded text:
mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa. CAPUT CXIII.natorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel
Abbreviated transcription (Latin):
moriendi potestate durantib: qm̃ utriq si¬
ne fine:s in beatitudine isti. alius alio p̃sta¬
bilius: inmiseria uͦ illi. alius alio tolerabiliꝰ
permanebunt:.Cxxu.
eternã dampnatoꝵ pęnam & cruciatus si¬
ne intermissione ꝑpetuos. humano miseran¬
tur affectu: atq ita futuros ẽẽ non credunt:
s: ꝓ suo motu. dura quoq molliendo. & in
leuiorẽ flectunt sententiã: quȩ putant ma
gis terribilius ẽẽ dicta qͣm uerius: Non
Hoc quidem in psalmo legitur: s: de his si¬
ne ullo scrupulo intelligit᷑. qui uasa mi
aut si hoc ad om̃s existimant ꝑtinere: non
ideo necesse est. ut dampnationẽ opinent᷑
posse finiri eorum de quib dictum est.
ibunt hi in supplicium ȩternũ: ne isto mͦ
putetur habitura finem qndoq felicitas
etiam illorum. de quib e contrario dictum
est. iusti enim in uitam ȩternam: d: penas
dampnatorũ certis temporũ intesuallis
existiment. si hoc eis placet. aliquatenus

Expanded text:
moriendi potestate durantibus, quoniam utrique simoriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebunt. CAPUT aeternam damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt; ed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa mieria liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus
Abbreviated transcription (Latin):
comparauit. ut ei possint ista ꝓdesse: Non
enim omnib ꝓsunt : Et cur non omnib:
nisi ꝓpter differentiã uitȩ. quam quisq
gessit in corpore: Cum gͦ sacrificia siue
altaris. siue quarumcunq elemosinarũ. pro
baptitatis defunctis omnib offeruntur ⁊p
ualde bonis gr̃arũ actiones sunt: ꝓ non
ualde malis ꝓpitiationes sunt: ꝓ ualde
malis.etiam si nulla sunt adiumenta mortu¬
oꝵ ÷ qualescunq uiuorum consolationes sunt:
Quib enim ꝓsunt. aut adhoc ꝓsunt ut sit ple¬
na remissio: aut certe ut tolerabilior fiat ip
Iost resurrectionẽ uͦ facto uniuerso imple¬
toq iudicio. suos fines habebunt ciuitates
duȩ.una xp̃i. altera diaboli: una bonorum
altera malorũ:utraq: tamen angelorũ & ho¬
minũ: istis uoluntas. illis facultas non pote
rit ulla esse peccandi. uel ulla conditio mo¬
riendi: Istis in ȩterna uita uere feliciterq ui¬
uentib: illis infeliciter in ȩterna morte sine

Expanded text:
comparavit, ut ei possint ista prodesse. Non comparavit, ut ei possint ista prodesse. Non enim omnibus prosunt. Et cur non omnibus nisi propter differentiam vitae quam quisque gessit in corpore? Quum ergo sacrificia sive altaris sruntur: pro valde bonis gratiarum actiones sunt, pro non valde malis propitiationes sunt: pro valde malis, etiam si nulla sunt adiumenta mortuorum, qualescumque tamen viuorum consolationes sunt. Quibus autem prosunt, aut ad hoc prosunt vt sit plena remissio, aut certe vt tolerabiliorPost resurrectionem vero facto universo impletoque judicio, suos fines habebunt civitates duae: una Christi, alia diaboli; una bonorum, altera malorum, utraque tamen angelorum et hominum. Istis voluntas, illis farit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine
Abbreviated transcription (Latin):
pietate suorũ uiuentiũ releuari. cum ꝓ il¬
lis sacrificiũ mediatoris offertur: uel elemo¬
sinȩ in ȩccłia fiunt: Sed eis hec prosunt: qui
cum uiuerent. hec sibi ut postea possent ꝓ¬
desse. meruerunt: Est &enim quidam uiuen¬
di modus inec tam bonus ut non requirat
ista post mortem: nec tam malus.ut ei non
ꝓsint ista post mortem: Est uͦ talis in bono.
ut hec non requirat: & est rursus talis in
malo. ut nec his ualeat cum hec uita transi¬
erit adiuuari: Quocirca. hic omne meritum
comparatur: quo possit post hanc uitam
releuari quispiam uel grauari. Nemo enim se
sꝑet qđ hic neglexit. cum obierit apud dñm
ꝓmereri: Nongͥ ista quȩ ꝓ defunctis com¬
mendandis frequentat ȩccła. illi apłicȩ st̃
aduersa sententiȩ. qua dictum est: Omnes
enim adstabimꝰ ante tribunal xp̃i: ut refe¬
rat unusquisq scđm ea quȩ ꝑ corpus gessit.
siue bonũ.siue malum: quia etiam hoc me
ritum sibi quisq cum in corpore uiueret

Expanded text:
te suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae quae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt qui, cum viverent, haec sibi ut postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post mortem, nec tam malus ut ei non prosint ista post mortem. Est et talis in bono, ut haec non requirat, et est talis rursus in malis, ut nec his valeat, cum vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam vel gravari. Nemo autem putet se quod hic neglexerit, cum obierit, a Domino promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendandis frequentat Ecclesia illi apostolicae sunt adversa sententiae qua dictum est: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonuritum sibi quisque cum in corpore viveret
Abbreviated transcription (Latin):
conficiens de dñ misedia qui peccata pie confes¬
hom donare consueiit. accedat ad eucharistrã
intrepidus &e securus. S: hoc de illo dico quem
capitalia & mortalia peccata ñ grauant. Dan
quẽ mortalia crimina post baptismũ comissa
oremunt. hortor prius publica penitentia sa¬
eisfacere. &eta sacerdotis iuidicio concibatu eõ¬
munioni sociari. si uult ñ ad iudiciũ & con¬
dempnationẽ sui eucharistia accipe. Sis se
creta satissactione solui mortalia crimia f
negam̃ si mutato prius scłari habitu e confes¬
foreligionis studio ꝑ uite correctionẽ. ceiug
immo ꝑpetuo luctu miserante deo ita dam¬
taxat ut contraria ꝓhis agat que penites ep
charistiã omnib dñicis cleb suppler &e sub
missa deflere:Satisfactio penitentie ẽ causas
peccatoꝵ extidere. nec earũ suggestionib indul

Expanded text:
confidens de Domini misericordia, qui peccata piae confesconfidens de Domini misericordia, qui peccata piae confessioni donare consuevit: accedat ad Eucharistiam intrepidus et securus. Sed hoc de illo dico, quem capitalia et mortalia peccata non gravant. Nam quem mortalia crimina post baptismum commissa premunt, hortor prius publica poenitentia satisfacere, et ita sacerdotis judicio reconciliatum communioni sociari, si vult: non ad judicium et condemnationem sui Eucharistiam percipere. Sed et secreta satisfactione solvi mortalia crimina non negamus: sed mutato prius seculari habitu: et confesso religionis studio per vitae correctionem, et jugi, imo perpetuo luctu, miserante Deo: ita dtaxat, ut contraria his, quae penitet, agat, eucharistiam omnibus dominicis supplex et submmissa deflere. Item: Satisfactio penitentiae est, causas peccatorum excidere, nec earum suggestionibu
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta regulã a dño positam tinẽti sunt. ut sc̃
uariata impietatis germina. uel cetere istorum
originis sine ordinis pestes que duo principia
sibi ignota introducunt. ut cerdo. & marcion.
uel contͣria ut manicheus. uel tria & barbara
ut secianꝰ. & theudotus uel multa ut ualentinꝰ.
uel xp̃m purũ hominẽ fuisse. absq deo. ut che¬
rintus. & ebion. & arthemon. & fotmꝰ. Ex istis in¬
qͣm si qui ad nos uenerint. ñ requirendũ abhis
utrũ baptitati sint anñ. s hoc tantũ si credant
in eccłe fidẽ. & baptient᷑ eccłastico baptismati.
Cotidie eucharistie cõmunionẽ ꝑcipe nec laudo
nec uituꝑo: Omnib tam̃ dñieis dieb cõmum¬
candũ exhortor. si tam̃ mens in affectu pecran¬
di ñ fuerit: Nam habentẽ adhuc uoluntatem
peccandi. gͣlari magis dico eucharistie ꝑceptiõe
quã purificari. Et ideo qͣmuis qͥs peccato morde¬
at pereandi de cȩcero ñ habeat uoluntatẽ. & cõ¬
municatus satisfaciat. lacrimis. & orationib.

Expanded text:
uxta regulam a Domino positam tincti sunt, ut sunt variata impietatis germina: vel caeteri istorum originis sive ordinis pestisque, qui duo principia sibi ignota introducunt, ut Cerdo et Marcion: vel contraria, ut Manichaeus: vel tria et barbara, ut Secianus et Theodocus: vel multa, ut Valentinus: vel Christum hominem fuisse absque Deo, ut Cerinthus et Hebion et Harithemon et Fotmus. Ex istis inquam siqui ad nos venerint, non requirendum ab iis, utrum baptizati sint, an non: sed hoc tantum, si credant in ecclesiae fidem, et baptizentur ecclesiastico baptismate. Quotidie Eucharistiae communionem percipere, nec laudo nec vitupero: omnibus tamen Dominicis diebus communicandum hortor: si tamen mens in affectu peccandi non sit. Nam habentem adhuc voluntatem peccandi, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et ideo quamvis quis peccato mordeatur, peccandi de caetero non habeat voluntatem, et communicaturus satisfaciat lacrymis et orationibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
mmortales credimꝰ intellectuales naturas quia
carne carent. nec habent quo cadant ut resur¬
rectione egeant post ruiã. ¶Animas ho
les creaturas nec simul creatas ut origenes fin
sumptores affirmant. qͣsi naturȩ conseq̃ntia
seruiente: S dicimꝰ corpus tantũ ꝑ coniugn
copulã semmari. creationẽ uͦ anime solũ ere¬
atorẽ omniũ nosse. dei uͦ iudicio coagulari in¬
uulua. atq conpingi. & formari. ac formato
iam corpore animã creari & infundi. ut uiuat
in utero homo ex anima constans & corpore. &

Expanded text:
mmortales credimus intellectuales naturas quae carne carent, nec habent quo cadant, ut resurrectione egeant post ruinam. Inde necesteras intellectuales naturas, nec simul creatas, sicut Origenes fingsumptores affirmant, quasi naturae consequentia serviente, sed dicimus corpus tantum per conjugii copulam seminari. Creationem vero animae solum creatorem nosse, Dei vero judicio coagulari, et compingi atque formari: ac formato jam corpore animam creari et infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
cuius plena uisio est summa felicitas. Hoc
est nimirum quod requiris quid primum
quid ultimũ teneatur: inchoari fide: tene¬

Expanded text:
cujus plena visio est summa felicitas. Hoc est nimirum quod requiris, quid primum, quid ultimum teneatur: inchoari fide, perf
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sub̃am impudenter effundas. id est
ne immodãto iudicio rem pauperum
tribuas non pauperib : & iuxta dic¬
ctum prudentissimi uiri. liberalitate
liberalitas pereat. Illa uera est neces

Expanded text:
tiam imprudenter effundas, id est, ne immoderato judicio rem pauperum tribuas non pauperibus, et secundum dictum prudentissimi viri liberalitate liberalitas pereat. Noli Respicere
Abbreviated transcription (Latin):
dione iusticiȩ: Hec sunt tercia bonȩ spei hõĩs:
In quib si pia ꝑseuerantia quisq ꝓficiat: postͤ¬
ma pax restat.quȩ post hanc uitam in reqͥe
sp̃s. deinde in resurrectione etiam carnis im¬
plebitur: Harum quatuor differentiarũ pͥ¬
ma est ante legem: scdã sub lege : tercia sub
gr̃a: quarta in pace plena atq ꝑfecta: Sic ẽ
& dei popłs ordinatꝰ. ꝑ interualla tempoꝵ¬

Expanded text:
tione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; tione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est et Dei populus ordinatus per tempo
Abbreviated transcription (Latin):
tenebris. nulla resistente ratione scđm carnẽ
uiuitur: hȩc sunt prima hominis: Deinde
cum ꝑ legem cognitio fuerit facta peccati᷑
si nondum diuimꝰ adiuuet sp̃s. scdm legẽ
uolens uiuere conuincit᷑. & sciens peccat: pec¬
catoq subditus seruit: a quo enim quis de¬
uicꝰtus est. huic & seruus adddictus est: io
agente scientia mandati. ut peccatũ operet᷑
in homine omnẽ concupiscentiã.cumulo pre¬
uaricationis addito: atti ita qđ scriptum
est impleatur: lex enim subintrauit ut
habundaret delictum: Hȩc sunt scda hõis.
Si enim respexerit ds̃ ut ad implenda quȩ
mandat. ipse adiuuare credatur ⁊ & agi ho¬
mo ceꝑit dei sp̃u:concupiscit᷑ aduersus car¬
nem fortiore robore caritatis : &qͣmuis acd¬
huc sit qd homini repugnet ex homine.
nondũ tota infirmitate sanata. ex fide tñ
iustus uiuat. iusteq uiuat: in qͣntum non
cedit malȩ concupiscentiȩ. uincente delecta¬

Expanded text:
tenebris nulla resistente ratione secundum carnem tenebris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delecta
Abbreviated transcription (Latin):
non querit᷑ quid credat. aut sꝑet: sed quid
amet: Nam qui recꝰte amat: ꝓculdubio recte
credit. & sperat: Qui uͦ non amat. ianiter
credit: etiam si sunt uera quȩ credit: In ani¬
ter sꝑat. etiã si ad ueram felicitatẽ doceant᷑
ꝑtinere quȩ sꝑat: nisi & hoc credat &sꝑet.¬
qđ sibi petenti donari possit. ut amet. Qm¬
uis enim sꝑare sine amore non possit: fieri
tam̃ potest. ut non id amet. sine quo ad id
qđ sꝑat ñ potest ꝑuenire: tanqͣm si speret
uitam ȩtͣnam. qͣmuis ñ habeat & non amet
iusticiam. sine qua ad illam nemo ꝑuenit:
Ipsa est autem fides. xp̃i. quam commendat
tione nondum habet. pecit ut accipiat:⁊que¬
rit ut inueniat: pulsat ut aꝑiatur ei : fides
namq impetrat. qđ lex imperat: Nam sine
non iuuare: & p̾uaricatorẽ insuꝑ facere. qui
de ignorantia se excusare ñ possit: Regnat
enĩ carnalis cupiditas: ubi ñ est dei caritas :
Sed cum in altissimis ignorantiȩ.cxXXI.

Expanded text:
non quaeritur quid credat aut speret, sed quid non quaeritur quid credat aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat. Qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sunt vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi hoc credat etquod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire. Tanquam si speret vitam aeternam, quam quis non amat? et non amet justitiam, sine qua nemo ad illam pervenit. Ipsa est autem fides Christi, quam commendat  quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine non juvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei charitas. Sed cum in altissimis ignorantiae
Abbreviated transcription (Latin):
uangelista uͦ lucas in oratione dñica petiti¬
ones non septem. sed quinq complexus ẽ.
nec abisto utiq discrepauit:Sed quomodo
istȩ septem sint intelligendȩ: ipsa sua breui¬
tate commonuit: Nomen quippe dei scĩfica¬
tur in sp̃u: dei uͦ regnum in carnis resurrec¬
tione uenturũ est: Ostendens gͦ lucas terciã
pecitionẽ. duarũ suꝑiorũ esse quodammodo
repecitionẽ: magis eam pret̾mittendo fecit
intelligi: deinde tres alias adiungit. de pa¬
ne cotidiano.de remissione peccatorũ. de tẽp¬
tatione itanda: atuͦ qđ ille inultimo po¬
suit. s lib̾a nos a malo. iste ñ posint ⁊ ut in¬
telligeremꝰ ad illud suꝑiꝰ qđ de temptatione
dictum ẽ ꝑtinere: ideo quippe ait s: libera
petitionẽ esse demonstrans. noli hoc s hoc:
ut sciat unus qͥsq in eo se liberari a malo.
qđ ñ infertur in temptationẽ:
ac spe maiorẽ dixit apłs:qͣnto in quocũq
maior est.tanto melior ẽ in quo est: Cum
enim querit᷑ utrum quisq: sit homo bonus:

Expanded text:
angelista vero Lucas in oratione dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est: nec ab isto utique discrepavit, sed quomodo istae septem sint intelligendae, ipsa sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petitionem duarum superiorum esse quodam modo repetitionem, magis eam praetermittendo facit intelligi. Deinde tres alias adjungit, de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda . At vero quod ille in ultimo posuit, Sed libera nos a malo; iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est, pertinere. Ideo quippe ait, Sed libera; petitionem esse demonstrans noli hoc, sed hoc: ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quod non infertur in tentationem. ac spe majorem dixit Apostolus, quanto in quocunque major est, tanto melior in quo est. Cum enim quaeritur utrum quisque homo bonus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa defutura: rursus adiecit: Ipsius¬
enim fumus figmentum. creati in xp̃o iħu
in oꝑib bonis: quȩ preparauit ds̃ ut in illis
ambulemus: Tunc gͦ efficim̃ uere liberi cum
iam fecit. sed ut boni homines simus. quod
nunc gr̃a sua facit: ut simus in xp̃o noua
crea in me ds̃. Nec enim cor eius qͣntum ꝑtinet
ad naturam cordis humani. nouum iam cre¬
auerat deus:¬
terum ne quisqͣm & si non de oꝑib de ipso
glorietur libero uoluntatis arbitrio. tanqͣm
ab ipso incipiat meritum cui tanqͣm debi¬
tum reddat᷑ premiũ bene operandi: ipsa li¬
bertas audiat eundem gr̃ȩ preconẽ dicentẽ:
Ds̃ enim est qui oꝑatur in uobis & uelle & o¬
ꝓeuldubio si homo eius ȩtatis est ut ratione
iam utatur. non possit iam credere. sꝑare. dilig̾e.
nisi uelit. nec ꝑuenire ad palmam suꝑnȩ uoca

Expanded text:
Ipsiusenim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc gratia sua facit, ut simus in Christo Jecrea in me, Deus . Neque enim cor ejus, 264 quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat Deustem ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso incipiat meritum, cui tanquam debitum reddatur praemium bene operandi ipsa libertas, audiat eumdem gratiae praeconem dicentem: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et ost Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare et diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae voca
Abbreviated transcription (Latin):
cata: In ueteri quippe lege peccata uocabant᷑
sacrificia ꝓ peccatis: quod uere iste factus est.
cuius umbrȩ erant illa: Hinc apłs cum dixis¬
sit obsecramus ꝓ xp̃o reconciliamini deo: cõ¬
tinuo subiunxit atq ait. eum qui non noue¬
rat peccatum ꝓ nobis peccatũ fecit: ut nos si¬
mus iusticia dei in ipso: Non ait ut in qͥbdã
mendosis codicib legitur. is qui ñ nouerat
peccatũ ꝓ nobis peccatũ fecit. tanqͣm ꝓ nobis
xp̃c ipse peccauerit: s ait eum qui ñ nouerat

Expanded text:
cata. In vetere quippe lege peccata vocabantur cata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Non ait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui n
Abbreviated transcription (Latin):
uirgine sicut filius: insinuat nobis gr̃am di.
qua homo null is p̾cedentib meritis. in ipso
exordio naturȩ suȩ quo esse cepit. uerbo dei
copularet᷑ in tantam ꝑsonȩ unitatẽ. ut idem
ipse esset filius dei qui filius hominis. & filiꝰ
hominis qui filius dei: ac si ĩ naturȩ huma¬
nȩ susceptione fieret quodammꝰ ipsa gr̾a illi
ut dicatur etiam dei donum: Unde sufficient̃
loqui ꝑlongum est: si tam̃ fieri potest. ualde
plixe disputationis est. XUiii.¬
ulla gͥ uoluntate carnalis concupiscentiȩ
seminatus siue conceptus est: & ideo nullũ
peccatum originaliter trahens: dei quoq gr̃a
uerbo patris unigenito. non gr̃a filio sed na¬
tura. in unitatẽ ꝑsonȩ mͦ mirabili & in effabili
adiunctus atq concretus: & ideo nullũ pecca¬
tum & ipse committens. tamen ꝓpter similitu¬
dinem carnis peccati in qua uenerat. dic̾tus ẽ
& ipse pecatum. sacrificandus ad diluenda pec¬

Expanded text:
virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filhominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi ut dicatur etiam Dei donum . Unde sufficienter loqui si tamen id fieri potest, valde prolixae disputationis est. ulla igitur voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda pec
Abbreviated transcription (Latin):
on gͥ concedendum est: quicquid de ali¬
qua re nascitur. continuo eiusdem rei filium
nuncupandum: Ut enim omittam alia:¬
aliter dicimus de homine nasci filium. alit̃
capillum. uel pediculũ. uel lumbricũ. quoꝵ¬
nichil est filius:. Ut gͦ hec omittam. qm tante
rei deformiter comparant᷑: certe qui nascuntur
quispiam ⁊ sed plane dicuntur filii dei patris.
de capillis & de cȩteris diximus. ad hoc tantũ
ualet ut ammoneamur non omne quod de
aliquo nascitur. etiam filium eius de quo nas¬
citur posse dici: sicut non omnes qui dicunt᷑
alicuius filii. consequens est ut de illo etiam
nati esse dicantur: sicut sunt qui adoptant᷑.
Dicuntur etiam filii gehennȩ . ñ ex illa nati. s
in illam preparati: sicut filii regni preparã¬
tur in regnum: XluiI.
um itaq de aliquo nascatur aliquid. etiã
non eo modo ut sit filiusnec rursus omnis
qui dicitur filius. de illo sit natus euius di¬
citur filius: ꝓfecto modus iste quo natus est

Expanded text:
 concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, aliter pediculum et lumbricum, quonihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur, sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. um itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, profecto modus iste quo natus est
Abbreviated transcription (Latin):
ge bonum quodqđ uales. ostende.
cunctis bonum quod agis: ut bo¬
nũs a cunctis dicaris : ut sc̃s & uenera¬
bilis ab omnibus prediceris: ut dei
electus uoceris: ut nemo ce condem¬
pnet.nemo despiciat: sed uniuersi de¬
bitum cibi honorem persoluant.

Expanded text:
ge bonum quod vales, ostende cunctis bonum quod agis, ut bonus a cunctis dicaris, ut sanctus et venerabilis ab omnibus praediceris, ut Dei electus noscaris, ut nemo te contemnat, nemo te despiciat, Sed universi debitum tibi honorem persolvant.
Abbreviated transcription (Latin):
& post resurrectionẽ corpus xp̃i caro appel¬
tunc concordia carnis & sp̃s. uiuificante sp̃u
sine sustentaculi alicuius indigentia subdi¬
tam carnem. ut nichil nobis repugnet ex
nobis: s sicut foris neminẽ. ita nec intus nos
ipsos patiemur inimicos:.CII.

Expanded text:
et post resurrectionem corpus Christi, caro appelet post resurrectionem corpus Christi, caro appeltunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos.