comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
equi dem destituo: sed fortassis diffcio. Aug.¬
At qͣ periculosa dilacio est: in tanta dubn
celeritate temporis. tantaq uite fuga. ad
hoc uelim michi respondeas. Si abeo fort
qui solus uite mortisq metã statuit. unius
dũ laxat prefixus. hodie foret aimiꝰ inte¬
ger uuiendi. Idq tibi sine ulla dubitatoẽ
cõstaret: qualis esse inciperes huiꝰ ann
temporis dispensator. Fran. Equidem par¬
cissimus ac diligẽtissimus : summoq studio
prouiderẽ: ne quid inisi serus inipenderetur.
uixq aliquẽ tam uesañ insolentẽq reor:
qui nõ idem responsarus sit. Augu. Respõ¬
sum probo. Sed stuporẽ quẽ michi furor
hommiũ parit in hac re: nõ medo mens
srd nec ommiũ qui unquã eloquẽtie stu¬
duerũt stilus explicet. ommiũ licet in hoc
unũ ingenia laboresq connemant. egra
uero facundia fessa subsister ffran. Eae
tante ãmiracionis racio est. Augu. Quia

Expanded text:
equidem destituo; sed fortassis differo. equidem destituo; sed fortassis differo. At quam periculosa dilatio est, in tanta dubii celeritate temporis, tantaque vite fuga! Ad hoc enim velim michi respondeas: si ab Eo forte, qui solus vite mortisque metam statuit, unus duntaxat prefixus hodie foret annus integer vivendi, idque tibi sine ulla dubitatione constaret, qualis esse inciperes huius annui temporis dispensator? Equidem parcissimus ac diligentissimus summoque studio providerem, nequid nisi seriis impenderetur, vixque aliquem tam vesanum insolentemque reor, qui non idem responsurus sit. Responsum probo, sed stuporem, quem michi furor hominum parit in hac re, non modo meus sed nec omnium, qui unquam eloquentie studuerunt, stilus explicet: omnium licet in hoc unum ingenia laboresque conveniant, citra verum facundia fessa subsistet. Que tante admirationis causa est? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
profer. hec omnia relatu magis sꝑecioses
q efficatia sum expertus. Neq eñ deus
fieri togito: ꝙ uel eteruntatem habeam uel
celum terrasq cõꝑlectar: humana michi satis
est gloria. ad illam suspiro et mortalis nõ¬
nisi mortalia concupisto. Augu. Ote si
uera menores infelicem: si non cupis ẽ¬
mortalia. si eterna non respitis. totus es
terrenus. actum ẽ de rebus tuis : spei nichil
est reliquũ. Itran. Auertat deus hant ĩsa¬
mam sꝑ eternitatis me amore cõflagrasse.
testis est michi curarũ meaꝵ mens cõstia
Sed hec dixi uel si forsicã lapsus sum:
hoc dicere uolebam: mortalibus utar pro
mortalibus. Nec in modico uastoq deside¬
rio nature rerum uini afferre molior. Itaq
gloriam humanam sic expeto: ut sciam et
me et illã esse mortales. Augu. Ut hor
prudenter. sic illud insulsissie. ꝙ proptꝰ
aurã manem. iãq ut ipse asseris peritu¬
ram: sempe mãsura destitius ffraie. Aut

Expanded text:
profer. Hec enim relatu magis speciosa profer. Hec enim relatu magis speciosa quam efficacia sum expertus. Neque enim deus fieri cogito, qui vel eternitatem habeam vel celum terrasque complectar. Humana michi satis est gloria; ad illam suspiro, et mortalis nonnisi mortalia concupisco. O te, si vera memoras, infelicem! si non cupis immortalia, si eterna non respicis, totus es terreus. Actum est de rebus tuis; spei nichil est reliquum. Avertat Deus hanc insaniam! Semper eternitatis me amore conflagrasse testis est michi curarum mearum mens conscia. Sed hoc dixi vel, si forsitan lapsus sum, hoc dicere volebam: mortalibus utor pro mortalibus, nec immodico vastoque desiderio nature rerum vim afferre molior. Itaque gloriam humanam sic expeto, ut sciam et me et illam esse mortales. Ut hoc prudenter, sic illud insulsissime, quod propter auram inanem eamque, ut ipse asseris, perituram semper mansura destituis. Haud
Abbreviated transcription (Latin):
corporis languor. Cessent fortune iupre¬
dimenta ommia : que interrupto scubendi
ipetu. sepe properantẽ calamul auerterũ
felicius tibi et suꝑra uotum ciucta ꝑus¬
mãt᷑ Quid tamẽ tam grande factuꝵ esse
te iudicas Etran. Preclarum nempe rarũq
opus et egregiu. Augu. Nolo miuis ob.¬
lustar : pretlaꝵ opus concedat᷑. At quãte
preclarioris impedimẽtum si cognosteres
quod cupis horreres. hoc emi dicere ausun
pel inꝑrinus animũ tuĩe ab omnib ne¬
lioribus curis abstrahit. Adde ꝙ hoc ipm
preclaꝵ. nec lat patet: nec in longum
porregitur. lororũq ac tempoꝵ augustus
coartat᷑. Fran. Intelligo istam ueterem et
tritam iam inter philosophes fabellam. ter¬
ram omnom puncti unius exigui: instar
esse auniũ unum infiuitis annoꝵ milib
constare famam uero homimẽ nec pnc̃tum
nmplere nec animum. Ceteraqz huius ge¬
neris quibus ab amore glorit amios cohar¬
tant᷑ Sed queso si quid habeas ualiduis

Expanded text:
corporis languor; cessent fortune impecorporis languor; cessent fortune impedimenta omnia, que, interrupto scribendi impetu, sepe properantem calamum adverterunt. Felicius tibi et supra votum cunta perveniant. Quid tamen tam grande facturum esse te iudicas? Preclarum nempe rarumque opus et egregium. Nolo nimis obluctari: preclarum opus, concedatur; at quanto preclarioris impedimentum si cognosceres, quod cupis horreres. Hoc enim dicere ausim: vel in primis animum tuum ab omnibus melioribus curis abstrahit. Adde quod hoc ipsum preclarum neque late patet, nec in longum porrigitur, locorumque ac temporum angustiis coartatur. Intelligo istam veterem et tritam iam inter philosophos fabellam: terram omnem puncti unius exigui instar esse, annum unum infinitis annorum milibus constare; famam vero hominum nec punctum implere nec annum, ceteraque huius generis, quibus ab amore glorie animos dehortantur. Sed, queso, siquid habes validius
Abbreviated transcription (Latin):
satis fidens : qui post omissum spixitum
id michi prestaret. propterea quid Uir¬
gilium nostru ab nperatore cesare. Au¬
gusto: hac in re sola non exauditũ esse
iemmeram. quid te moror parum ab fuit
quin affrica preter uicuu solis ardores: qͥb
eternũ subiacet. ac preter Romanoꝵ faces
quibus ter olum longe lateqz perusta est:
meis eciam flãmis arderet. Sed de hor
alias. est eñ amara recordacio. Augu. Ad¬
uiuas sentenciã meam narratione has:
dilata parum ꝑ solucionis dies: sed non
cassa racio est. Quid autem stulcuis quã
in rem exitus incerti tantos labores effun-¬
dere. Scio tamẽ quid tibi ne ceptum desti¬
tuas blandit᷑. Spes una peragẽdi quam
quonia facile, insi fallor. extenuare non
possem. uerbis eam amplificare temptabo.
ut eam uel sit longe imparem tantis la¬
boribus tuis ostendam finge igit᷑ essetibu
et temporis et ocii et nã quillitatis habũ¬
de: euanestat omnis torpor ingenii. om̃uis

Expanded text:
satis fidens, qui post emissum spiritum satis fidens, qui post emissum spiritum id michi prestaret; proptereaquod Virgilium nostrum ab imperatore Cesare Augusto hac in re sola non exauditum esse memineram. Quid te moror? Parum affuit quin Africa preter vicini solis ardores, quibus eternum subiacet, ac preter Romanorum faces, quibus ter olim longe lateque perusta est, meis etiam flammis arderet. Sed de hoc alias. Est enim amara recordatio. Adiuvas sententiam meam narratione hac. Dilata parumper solutionis dies, sed non cassa ratio est. Quid autem stultius quam in rem exitus incerti tantos labores effundere? Scio tamen quid tibi, ne ceptum destituas, blanditur: spes una peragendi, quam quoniam facile, nisi fallor, extenuare non possum, verbis eam amplificare tentabo, ut eam vel sic longe imparem tantis laboribus tuis ostendam. Finge igitur esse tibi et temporis et otii et tranquillitatis abunde; evanescat omnis torpor ingenii, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
historiarum a rege Romulo in Titum cesa¬
rem opus nimensum; temporisqz et laboris
capacissiũ aggressus es. Esq nondum
ad exitum producto: tãtis glorie stimulis
urgebaris. Ad Affricam ꝑdetico quedam
nauigio trausmisist. et nũt in prefator
affrĩte libros sit diligenter nicumbis ut
alios non reluiquas. ita totam uitam his
duabus curis ut inter currentes alias nim¬
meras sileam prodigus preciosissime irre¬
ꝑabilisq rei tribuis. deq aliis stabens tui
ipsius obliuisteris. et quid stis an utroq ope¬
re inexpleto: mors calanam fatigatum e
mambus rapiat. atq ita dum in modice
gloriam petẽs gemimo calle festinas: nentro
peruenias ad optatũ fran. Timmi hoc fa¬
teor interdum. graui enĩ morbo correptus
uicinã mortem expaui Nichil in eo statu
senciens molestius: quã ꝙ Affacam ipãm
senui explicitam luiq̃bai. Itaq alienam
dedignatus liuiam : ignibus eam proprus
mamũbus mandare decreuerã. nulli amicoꝵ

Expanded text:
historiarum a rege Romulo in Titum Cesahistoriarum a rege Romulo in Titum Cesarem, opus immensum temporisque et laboris capacissimum, aggressus es. Eoque nondum ad exitum perducto tantis glorie stimulis urgebaris! ad Africam poetico quodam navigio transivisti; et nunc in prefatos Africe libros sic diligenter incumbis, ut alios non relinquas. Ita totam vitam his duabus curis, ut intercurrentes alias innumeras sileam, prodigus preciosissime irreparabilisque rei, tribuis, deque aliis scribens, tui ipsius oblivisceris. Et quid scis an, utroque inexpleto opere, mors calamum fatigatum e manibus rapiat, atque ita, dum immodice gloriam petens gemino calle festinas, neutro pervenias ad optatum? Timui hoc, fateor, interdum. Gravi enim morbo correptus viciniam mortis expavi, nichil in eo statu sentiens molestius quam quod Africam ipsam semiexplicitam linquebam. Itaque, alienam dedignatus limam, ignibus eam propriis manibus mandare decreveram, nulli amicorum
Abbreviated transcription (Latin):
cum: illuit lstoriarum deniqz omnee
eloquentie flostulos carpens. qͥbz aures
audiencĩ demulceres. Fan. Parce queso.
het tacitus audire non possum Nunquam
ex quo puericiam excessi : stienciarũ flostu¬
lis delectatus sũ. mult̾a eñ aduersas lit¬
terarui la ceratores e leganter a Ciceronre
dicta notaui. et a Seneca illud inprinus
uiro captare flostulos turpe ẽ. et notissi¬
mis se fulcire uocibus at memoria fabe¬
Augi. Net ego dum hec dico: uel ignamã
tib uel memorie angustias obreci. Seld
ꝙ ex his que legeras floridiora in sedaliũ
delicias reseruasti. et uelud exingenti a¬
cerus: in usus amcors eleganciora cõsigna¬
sti. quod totum manis gborie lenociuium
est. et tande quottidiana occupatione nõ
contentus que magna licet temporis mi¬
pensa: non insi presentis eur famam pros¬
nuttebat. cogitaciones tuas in longniqua
trã smittens famam inter posteros cõcepiste
Ideoq manũ ad maiora ĩa porrigens: librũ

Expanded text:
tum, illinc historiarum, denique omnis tum, illinc historiarum, denique omnis eloquentie flosculos carpens, quibus aures audientium demulceres. Parce, queso, hoc tacitus audire non possum. Nunquam, ex quo pueritiam excessi, scientiarum flosculis delectatus sum; multa enim adversus literarum laceratores, eleganter a Cicerone dicta notavi, et a Seneca illud in primis: "Viro captare flosculos turpe est, et notissimis se fulcire vocibus ac memoria stare". Nec ego, dum hec dico, vel ignaviam tibi vel memorie angustias obicio; sed quod ex his, que legeras, floridiora in sodalium delitias reservasti, et velut ex ingenti acervo in usus amicorum elegantiora consignasti, quod totum inanis glorie lenocinium est. Et tandem quotidiana occupatione non contentus, que magna licet temporis impensa nonnisi presentis evi famam promittebat, cogitationesque tuas in longinqua transmittens, famam inter posteros concupisti. Ideoque manum ad maiora iam porrigens, librum
Abbreviated transcription (Latin):
manis. Augu. Est igit᷑ flatus quidam
atqz aura uolubilis: et quod egrius feras
flatus est hominũ plirimorĩe. Scio cui
Roquor. nulli usq odosiores esse uulgi mo¬
res ac gesta perpendi Dide nũt quãta
iudicioꝵ peruersias. quorum eñ facta
cõdenmas: eorum sermociunculis delectaris.
atq utinã delectareris dunntaxat. nec in
eis tue felicitatis apicem collocasses. Quo
eñ spectat labor iste perpetuus contiui¬
eq uigilie. ac uehemens impetus studiors.
Respõde bis forsitan: ut uite tue profutura
cõdistas. At uero iam pridem uite simul
et mort necessaria didicisti. Erat igitur
pocius quẽ admodum in accum illa produ¬
ceres experiendo temptadum : quam in
laboriosa cognicione precedendũ. ubi nou
semꝑ recefsus et maccesse latebre. Et
inquisicionum nullus e terminus. Adde
ꝙ in his que populo placerent studiosius
elaborasti. his ipsis placere satagens: quae
tibi pre omnib displicebãt. huit poema¬

Expanded text:
mavis. Est igitur flatus quidam mavis. Est igitur flatus quidam atque aura volubilis et, quod egrius feras, flatus est hominum plurimorum. Scio cui loquor; nulli usquam odiosiores esse vulgi mores ac gesta perpendi. Vide nunc quanta iudiciorum perversitas: quorum enim facta condemnas, eorum sermunculis delectaris. Atque utinam delectareris duntaxat, nec in eis tue felicitatis apicem collocasses! Quo enim spectat labor iste perpetuus continueque vigilie ac vehemens impetus studiorum? Respondebis forsitan, ut vite tue profutura condiscas. At vero iam pridem vite simul et morti necessaria didicisti. Erat igitur potius quemadmodum in actum illa produceres experiendo tentandum, quam in laboriosa cognitione procedendum, ubi novi semper recessus et inaccesse latebre et inquisitionum nullus est terminus. Adde quod in his, que populo placerent, studiosius elaborasti, his ipsis placere satagens, qui tibi pre omnibus displicebant; hinc poema
Abbreviated transcription (Latin):
notum res ipsa: ut exactib colligit᷑. esse
uidet᷑ incognita. Nunquam eñ tam ardẽ¬
ter si nosses optares. certe siue illustrem
et peruagatam: uel in suos tines nel in
patrian uel in omne genus ommiũ meri-¬
torum famam quod uno in loco. M. Tullio
uisum est. siue frequẽtem de aliquo famã
cum lande. quod alio loco ait idem utrobiq
gloriam famain esse reperies. Scis autem
quid sit fama ffran. Non occierrit id quidẽ
ad presens: et ignota in mediũ preferre
metuo Ideoq quod esse uerius oppnior silusse
maluerim. Augu. Prudenter hoc unumiꝰ
et modeste. nam in omni sermone graui p̃¬
sertim et ambigno: non tã quid dicatur quã
quid nõ dicatur attendendum est. Neq enĩ
par ex bene dictis laus: et ex male dictis
reprehensio est. Scito igit̃ famain nl esse
aliud q semonẽ de aliquo uulgatũ at
sparsum per ora multorum. Fran. Laudo
seu diffimitionẽ seu descriꝑtionẽ dici

Expanded text:
notum, res ipsa, ut ex actibus colligitur, esse notum, res ipsa, ut ex actibus colligitur, esse videtur incognita; nunquam enim tam ardenter, si nosses, optares. Certe, sive "illustrem et pervagatam vel in suos cives vel in patriam vel in omne genus hominum meritorum famam" quod uno in loco M. Tullio visum est; sive "frequentem de aliquo famam cum laude" quod alio loco ait idem; utrobique gloriam famam esse reperies. Scis autem quid sit fama? Non occurrit id quidem ad presens et ignota in medium proferre metuo. Ideoque, quod esse verius opinor, siluisse maluerim. Prudenter hoc unum et modeste. Nam in omni sermone, gravi presertim et ambiguo, non tam quid dicatur, quam quid non dicatur attendendum est. Neque enim par ex bene dictis laus et ex male dictis reprehensio est. Scito igitur famam nichil esse aliud quam sermonem de aliquo vulgatum ac sparsum per ora multorum. Laudo seu diffinitionem, seu descriptionem dici
Abbreviated transcription (Latin):
temporis satis multa de uno morbo dicta
sunt. ad alia trãseamus. Restat ultimũ ma¬
lum quod ĩ te curare nunt aggrediar. Ffran.¬
Aige pater mitissime. nam reliquis: et si
non ꝑlene liberatum. magna tamen ex ꝑte
me leuatũ sencio. Augu Cloriã hominũ
et nnimortalitatẽ nominis: plus debito cu-¬
pis ffrau. flateor plaire neq hunt appetitũ
ullis remedus frenare queo. Augu. At ualde
netuendum est : ne optata ninium hic
manis mortalitas uere immortalitatis iter
obstruxerit fran. Tuneo quidem hoc unũ
inter cẽtera. Sed quib artibus tutus sun. a
te potissimum expeto. a quo maiorũ michi
morborum remedia suppeditata sũt. Aug¬
Nublum profecto maiorem tibi morbum in¬
esse noueris. et siquidem forte fediores⁊
sunt. uerum quid esse gloriam reris quam
rãtopere expetis edissere Fran. Nestio an
diffinicionẽ exigas. at ea cui noçior est
quamtibi. Augu. Tibi uero nomẽ glorre

Expanded text:
temporis satis multa de uno morbo dicta temporis satis multa de uno morbo dicta sunt, ad alia transeamus. Restat ultimum malum quod in te curare nunc aggrediar. Age, pater mitissime, nam reliquis etsi nondum plene liberatum, magna tamen ex parte me levatum sentio. Gloriam hominum et immortalitatem nominis plus debito cupis. Fateor plane, neque hunc appetitum ullis remediis frenare queo. At valde metuendum est, ne optata nimium hec inanis immortalitas vere immortalitatis iter obstruxerit. Timeo equidem hoc unum inter cetera; sed quibus artibus tutus sim a te potissimum expecto, a quo maiorum michi morborum remedia suppeditata sunt. Nullum profecto maiorem tibi morbum inesse noveris, etsi quidam forte fediores sunt. Verum quid esse gloriam reris, quam tantopere expetis? Edixere. Nescio an diffinitionem exigas. At ea cui notior est quam tibi? Tibi vero nomen glorie
Abbreviated transcription (Latin):
brose uoluptatis inbiberut⁊ feminei tor¬
poris feditatẽ. de qua loquor sat uiriliter, ne
dicam satis constante Iexaminent facile
relabunt᷑ amme. et urgente natura. in eam
potissime partem recidunt : in qua diutissi¬
me pepẽderũt sd ne accidat: supremo stu¬
dio prouidendũ est. Pelle omnem preteri¬
tarum memoriam. cierarum omnem cogita¬
ris ammouet excute. Et ut auint ad pe¬
tram pariuilos tuos allide: ne si creuerĩt
ipsi: Ce steno subruant Inter hec celum de¬
notis oracionib pulsandũ : aures regis
etheai pus precib fatigande. Aulla dies
nubla nox sine lacrimosis obsecratiomibus
transigẽda ẽ. Si forte miseratus omni-¬
potens finem laboribus tantis miponeret:
het agenda tibi canendaq sunt. que dile¬
gencius obseruanti aderit diuinũ auxilũt
ut spero. et inuict liberatoris dextra sut¬
curiet. Sed quoniam iam et si pro necessi¬
tate tua panca quidem pro breuitate autem

Expanded text:
brose voluptatis imbiberint, feminei corbrose voluptatis imbiberint, feminei corporis feditatem, de qua loquor, sat viriliter, ne dicam satis constanter, examinent. Facile relabuntur animi et urgente natura in eam potissimum partem recidunt, in quam diutissime pependerunt. Id ne accidat summo studio providendum est: pelle omnem preteritarum memoriam curarum; omnem cogitaris admonet, excute et, ut aiunt, ad petram parvulos tuos allide ne, si creverint, ipsi te ceno subruant. Inter hec celum devotis orationibus pulsandum; aures Regis etherei piis precibus fatigande. Nulla dies nulla nox sine lacrimosis obsecrationibus transigenda est, si forte miseratus Omnipotens finem laboribus tantis imponeret. Hec agenda tibi cavendaque sunt; que diligentius observanti aderit divinum auxilium, ut spero, et invicti Liberatoris dextra succurret. Sed quoniam, tametsi pro necessitate tua pauca quidem, pro brevitate autem
Abbreviated transcription (Latin):
estina. Cogita quantum tu fame illius ad¬
dideris. quantum uite tue illa subtraxerit.
quantũ ne tu de illiꝰ nomine sollicitus
quantũ illa de statu tuo semper negligẽs
fuerit. Cogita quantũ per illam ab amore
dei clongatus In quãtas miserias corruisti
quas scieus sileo ne arguar a quoqͣ. St¬
quis forte aureni ĩ hos seymones nostres
n̾tulerit. Cogita qͣ mulee occupaciones
teundiq circaustent: quibus utiluis et
honestius ĩcumberes. Cogita quam multa
uiter manus tuas inexpleta sũt opera
quibus ius suũ reddere multo equius fo¬
ret nec tam mniquis porcionib hoc breui
punctum temporis partiri Postremo quid
ĩ est: quod tam ardenter exꝑetis uerum
hoc acrter uiriliteq cogitandum est m
fugiendo forsitan arciuis illigeris. quod mul¬
tis sepe contingit dum exterioris forme
dulaedo per angustias: nestio quas rinui¬
las subit. et malis remedus alitur. Pauc
enĩ sunt : ex quo semel uirus illud illece¬

Expanded text:
mobilius! Cogita quantum tu fame illius admobilius! Cogita quantum tu fame illius addideris, quantum vite tue illa subtraxerit; quantum ve tu de illius nomine solicitus, quantum illa de statu tuo semper negligens fuerit. Cogita quantum per illam ab amore Dei elongatus in quantas miserias corruisti, quas sciens sileo, ne audiar a quoquam, siquis forte aurem in hos sermones nostros intulerit. Cogita quam multe occupationes te undique circumstent, quibus et utilius et honestius incumberes. Cogita quam multa inter manus tuas inexpleta sint opera, quibus ius suum reddere multo equius foret, nec tam iniquis portionibus hoc brevis punctum temporis partiri. Postremo cogita quid id est, quod tam ardenter expetis. Verum hoc acriter viriliterque cogitandum est, ne fugiendo forsitan arctius illigeris, quod multis sepe contigit, dum exterioris forme dulcedo per angustas nescio quas rimulas subit et malum remediis alitur. Pauci enim sunt qui, ex quo semel virus illud illece
Abbreviated transcription (Latin):
tant quod differri non potest. Nemo em̃
tam sui ipsiuis iniemor est quin interro¬
gatus: se quandoq moritirum esse respõ¬
deat Itaq nete spes uite longioris ludat
obsecro que minimerabiles circumuenit.
quin potius uelud ex celest quodam oraculo
prolatum carme amꝑlectere. omñe crede
diem tibi diluxisse suꝑremũ. Qmid eñ
aut suprenius est ⁊ aut profecto suprems
proxius. ominis qui mortalib illuxit
dies. At hec et illud cogita quã tiipe so
digito monstrari. et ĩ uulgi fabulam esse
cõuersum. Cogita quantum professio tua
distordet a mõribus. Cogita quantum
illa tibi nocuerit ammo corpori fortune.
Cogita quã multa propter illai nulla
utilitate perpessus es. Cogita quotiens
illusus: quociens contemptus: quotiens
neglectus sis. Cogita quot blandicias ĩ
uentum effuderis. quot lamenta. quot
lacrimias. Cogita illius inter hec⁊ altum
sdepe ingratumq supercilium. Et si quid
humanus quam id brent auraq mobilius

Expanded text:
tant quod differri non potest. Nemo enim tant quod differri non potest. Nemo enim tam sui ipsius immemor est, quin interrogatus se quandoque moriturum esse respondeat. Itaque ne te spes vite longioris ludat obsecro, que innumerabiles circumvenit; quin potius, velut ex celesti quodam oraculo prolatum, carmen amplectere: omnem crede diem tibi diluxisse supremum. Quid enim? Aut supremus est, aut profecto supremo proximus, omnis qui mortalibus illuxit dies. Ad hec et illud cogita, quam turpe sit digito monstrari, et in vulgi fabulam esse conversum; cogita quam professio tua discordet a moribus: cogita quantum illa tibi nocuerit animo, corpori, fortune; cogita quam multa propter illam nulla utilitate perpessus es. Cogita quotiens elusus, quotiens contemptus, quotiens neglectus sis. Cogita quot blanditias in ventum effuderis, quot lamenta, quot lacrimas. Cogita illius inter hec altum sepe ingratumque supercilium, et siquid humanius, quam id breve auraque estiva
Abbreviated transcription (Latin):
dore dicendum tempus obtulerat. Ceterũ
quia ut Ciceromi placet : ualde est abso¬
num cum in locum racionis pudor succedit.
ab ip̃s fonte remedioro⁊ id est ab ipsa
racione auxiliũ imploremus. Idq ĩtenta
cogitacio prestabit: quam extribus auimũ
ab amore decerrentibz ultuuam collocani.
Nunt autem ad illam arcem te uocari no-¬
ueris. In qua sola tutus esse potes ab intur¬
sibus passionũ: et per quam homo diceus.
Cogita igit᷑ inprimus auimi nobilitatem.
quae tanta est. ut si de ea uelim disserere
michi liber integer retexendus sit. Cogita
fragilitatem suuil ac feditatem corporum.
De qua non minus copiosa materia est
Cogita breuitatem uite. de qua maguor
hominũ liber extant. Cogita fugam tenĩ.¬
poris: quã nemd est que uerbis equare
possit. Cogita mortem certissimã atq ho¬
ram mortis ambiguam onni tempore om¬
inbus locis impendentem. Cogita in hoc
uno falli hommes: quod differendie pu¬

Expanded text:
dore dicendum tempus obtulerat. Ceterum dore dicendum tempus obtulerat. Ceterum quia, ut Ciceroni placet, valde est absonum cum in locum rationis pudor succedit, ab ipso fonte remediorum, idest ab ipsa ratione, auxilium imploremus; idque intenta cogitatio prestabit, quam ex tribus animum ab amore deterrentibus ultimam collocavi. Nunc autem ad illam arcem te vocari noveris, in qua sola tutus esse potes ab incursibus passionum, et per quam homo diceris. Cogita igitur in primis animi nobilitatem, que tanta est ut, si de ea velim disserere, liber michi integer retexendus sit. Cogita fragilitatem simul ac feditatem corporum, de qua non minus copiosa materia est. Cogita brevitatem vite, de qua magnorum hominum libri extant. Cogita fugam temporis, quam nemo est qui verbis equare possit. Cogita mortem certissimam, atque horam mortis ambiguam, omni tempore, omnibus locis impendentem. Cogita in hoc uno falli homines, quod differendum pu
Abbreviated transcription (Latin):
grediẽdi. Senex ut carius indecora
deponeret: et de mort aliquid cogitaret.¬
fran. Menimi semper exquo primũt legi.
memoratu enĩ digna res est: sanũq con-¬
silĩ. Augu. Quid uel legisse uel me¬
inmisse profuit. excusabiliuis erat ignorã¬
cie clipeum posse prẽtẽdere nõne enim
pudet hec scienti canos iul mutationis
actulisse Fian. Pudet piget et penices
sd ultra nõ ualeo. Stis autẽ quid hĩt
michi solacii est ꝙ ibla mecum se nescit.¬
Augu Iulesit tredo tibi uox Iulii cesaris
August filie. quam cum genitor argueret
ꝙ non graus sibi cõuersacio esset ut lune.
Illa patris mouitis illusit fatenssimo res¬
ponso. et hn metũ inquit seuestent. Sed
queso nuĩquid honestius iidicas: si iau
semor anum illam ardeas : quam si adulest¬
tulain amares. mio uers eo fedues ⁊ quo
amandi minor est materia. Pudeat
ergo animũ nũ quam mutari tũ corpus
mutetur assidue. Et hoc est quod de pur¬

Expanded text:
grediendi; senex ut cum canis indecora grediendi; senex ut cum canis indecora deponeret, et de morte aliquid cogitaret". Memini semper, ex quo primum legi. Memoratu enim digna res est sanumque consilium. Quid vel legisse vel meminisse profuit? Excusabilius erat ignorantie clipeum posse pretendere. Nonne enim pudet hoc scienti canos nil mutationis attulisse? Pudet, piget et penitet, sed ultra non valeo. Scis autem quid hic michi solatii est? Quod illa mecum senescit. Inhesit, credo, tibi vox Iulie, Cesaris Augusti filie, quam cum genitor argueret quod non gravis sibi conversatio esset ut Livie, illa patris monitus elusit facetissimo responso: "Et hi mecum" inquit "senescent". Sed queso, nunquid honestius iudicas si, iam senior, anum illam ardeas, quam si adulescentulam amares? Imo vero eo fedius, quo amandi minor est materia. Pudeat ergo, pudeat animum nunquam mutari, cum corpus mutetur assidue. Et hoc est quod de pu
Abbreviated transcription (Latin):
lorꝰ et si ob aluid : nl saltem ut amici
liberent᷑ ab infannia menciendi. quod
cum omiib prouidendum sit⁊ tibi ali¬
quando diligencius. cui tãtus de teloquẽ¬
cium populus absoluẽdus est. Magnꝰ
enĩ labor est magne custodia fame. hor
si scipiomi tuo truculentissimũ hostem
consulentem facis. ĩafface tue libries
patrie. nunt ex ore pi patris idem tibi
consilut prodesser mepcias pueriles abite.
adolescencie flammas extingue. Noli
semper cogitare quid fueris: quid sis ali¬
quando tircuuispice. neu tibi faistra pro¬
positum speculum arbitreris. memento
quid in questionib naturalibus scriptum
est. Ad hoc eñ iuenta sunt specula.
ut homo ipse se nosteret multi ex hor
cõsecuti sunt: primo quidem sui notiei¬
am : deinde eciam cõsibium aliquod.
formosus ut uitarer infamiam. defor¬
mis ut stiret uirtatib esse redimendĩe
quod corpori deesset. Iuuenis ut stirer
tempus illud esse distendi et urilia ag¬

Expanded text:
lor, etsi ob aliud nichil, at saltem ut amici lor, etsi ob aliud nichil, at saltem ut amici liberentur ab infamia mentiendi. Quod, cum omnibus providendum sit, tibi aliquanto diligentius, cui tantus de te loquentium populus absolvendus est; magnus enim labor est magne custodia fame. Hoc si Scipioni tuo truculentissimum hostem consulentem facis in Africe tue libris, patere nunc ex ore pii patris idem tibi consilium prodesse. Ineptias pueriles abice; adolescentie flammas exstingue; noli semper cogitare quid fueris; quid sis aliquando circumspice. Neu tibi frustra propositum speculum arbitrere. Memento quid in Questionibus naturalibus scriptum est. Ad hoc enim "inventa sunt specula, ut homo ipse se nosceret. Multi ex hoc consecuti sunt primo quidem sui notitiam; deinde etiam consilium aliquod: formosus ut vitaret infamiam; deformis ut sciret virtutibus esse redimendum, quod corpori deesset; iuvenis ut sciret tempus illud esse discendi et virilia ag
Abbreviated transcription (Latin):
tur. presertim si more cõmunis sermonis:
id heri aut nuduistercuis : sese uidisse
contendat. Net aduertis idem et decre¬
pito cuilibet dici posse. Quis enĩ nõ heri.
mio uero quis non hodie puer est. Noua¬
genarios pueros uidenus : passin de
rebus uilissimis altricãtes. ꝑueriliaq
nũt ecĩa sectantes scudia. Dies nempe
fugint : corpꝰ defluit. amius nõ mu¬
tatur. ꝑutrestant licet omis ad mature¬
tatem suam: ille non perueit. uerũ est
quod uulgo ferũt anmũ unũ corpora
multa cõsumere. pueritiam quidẽ fu¬
git : sed ut ait Geneca puerilitas re¬
manet. et tu michi crede non audeo: ut
tibi uideris forsitan puer es. cũ maior
pars hominũ : hanc quam tu nñt degis
etatem: non actingit Pudeat ergosenẽ
amatorem dici. pudeat esse tam dui uul-¬
gi fabulam. et si te nec uerui glorie decꝰ
allicit: nec decerret ignominia. aliens
tamen pudori uite tue mutacio succurrat.
Et eñ fame consulendũ proprie in fal¬

Expanded text:
tur; presertim si, more comunis sermonis, tur; presertim si, more comunis sermonis, id heri aut nudius tertius se se vidisse contendit; neque advertis idem et decrepito cuilibet dici posse. Quis enim non heri, imo vero quis non hodie puer est? Nonagenarios pueros videmus passim de rebus vilissimis altercantes, pueriliaque nunc etiam sectantes studia. Dies nempe fugiunt, corpus defluit, animus non mutatur. Putrescant licet omnia, ad maturitatem suam ille non pervenit, verumque est quod vulgo ferunt, animum unum corpora multa consumere. Pueritia quidem fugit; sed, ut ait Seneca, puerilitas remanet. Et tu, michi crede: non adeo, ut tibi videris forsitan, puer es. Maior pars hominum hanc, quam tu nunc degis, etatem non attingit. Pudeat ergo senem amatorem dici; pudeat esse tam diu vulgi fabula; et, si te nec verum glorie decus allicit nec deterret ignominia, alieno tamen pudori vite tue mutatio succurrat. Est enim fame consulendum proprie, ni fal
Abbreviated transcription (Latin):
ianos : qui supremã noctem inter ra-¬
lia trausduxerunt latuit. Dum fatalis
equus saltu super ardua ueiit ꝑgania.
et armatum peditem graus actulit
aluo. Sit uos senectũte quae secũ arma.¬
tam et indomitam mortem affert. Incu¬
stodit. corporis memia transtendentem nõ
sentitis insi cum deuium quando diissi
per funem hostes ĩnadunt uibem. sõno
umoq sepultam. Non minus emi uos
et mole corporum et dulcedine rerum
temporaliũ sepulti estis: quam illoe
sommo uinoq sepelunt maro. Huit sa¬
ciricus non meleganter festinat ait
Decurrere uelox. Flostulus anguste
nuserq breuissima uite. Portio dum
bibius dum serta ungẽta puellas.
Possimus obrepit non intellecta senectꝰ
hant tu igit᷑ ut ad propositum redeam
obrepentem et iam forib insultantem
temptas excludere. Causarum non ser¬
uatis nature gradibus: aute diem festi¬
nasse. gratusq tibi esse quisquis nõ senex
occurrit. qui te infantulum uidisse teste¬

Expanded text:
ianos, qui supremam noctem inter taianos, qui supremam noctem inter talia transduxerunt, latuit dum fatalis equus saltu super ardua venit Pergama et armatum peditem gravis attulit alvo, sic vos senectutem, que secum armatam et indomitam mortem affert, incustoditi corporis menia transcendentem non sentitis, nisi tum demum quando dimissi per funem hostes invadunt urbem somno vinoque sepultam. Non minus enim vos et mole corporum et dulcedine rerum temporalium sepulti estis, quam illos somno vinoque sepelivit Maro. Hinc Satyricus non ineleganter festinat – ait – decurrere velox flosculus anguste misereque brevissima vite portio; dum bibimus, dum serta, unguenta, puellas poscimus, obrepit non intellecta senectus. Hanc tu igitur, ut ad propositum redeam, obrepentem et iam foribus insultantem, tentas excludere? Causaris non servatis nature gradibus ante diem festinasse: gratusque tibi est quisquis non senex occurrit, qui te infantulum vidisse teste
Abbreviated transcription (Latin):
lere clemencia. quãius cõmuius tamen in¬
gens est non uidetis. Oceci quanta uelo¬
citate uoluunt᷑ sidera: quorum fuga bre¬
uissime uite tempus deuorat atq cõsunut
et miramun senectutem ad uos uenure.
quam dierum ominiũ rapidissimus cursq
uehit. Duo sunt que uos in has mepti¬
as cogunt. Primũ ꝙ angustissimam eta¬
teni: alii in quatuor: alii in sex particu¬
las : aln in plures eciã distabuunt. Ita rẽ
ninimam: quia quantitate non licet : nu¬
mero temptatis extendere. quid autẽ sectio
ista confert fiige quaslibet parcuiiculas:
omines mictu ocule propessimul eua¬
nescunt. Nuꝑer eras genitus : modo for¬
mosissimus infans. iam muemis. iam uir
uide quanto uerborũ imꝑetu subtllisi¬
mus poeta lapsum uite fugientis es¬
pressit. Nec quitquam igit᷑ laxare inti¬
iini : quod lex nature ommiũ parentis
angustat. Secundũ est ꝙ inter iocos et
falsa gaudia senescitis. Itaq sicut. Tro¬

Expanded text:
lere dementia, quamvis comunis, tamen inlere dementia, quamvis comunis, tamen ingens est. Non videtis, o ceci, quanta velocitate volvuntur sidera, quorum fuga brevissime vite tempus devorat atque consumit, et miramini senectutem ad vos venire, quam dierum omnium rapidissimus cursus vehit! Duo sunt, que vos in has ineptias cogunt: primum, quod angustissimam etatem alii in quattuor, alii in sex particulas, aliique in plures etiam distribuunt; ita rem minimam, quia quantitate non licet, numero tentatis extendere. Quid autem sectio ista confert? Finge quotlibet particulas; omnes in ictu oculi prope simul evanescunt. Nuper erat genitus, modo formosissimus infans, iam iuvenis, iam vir. Vide quanto verborum impetu subtilissimus poeta lapsum vite fugientis expresserit! Necquicquam igitur lapsare nitimini quod lex nature omniparentis angustat. Secundum est, quia inter iocos et falsa gaudia senescitis. Itaque sicut Tro
Abbreviated transcription (Latin):
non fuliuinari tradit᷑ ARespõdissem Au-¬
gustam cesarem eodem morbo laborasse.
Si cecum dixisses: et id uerũ foret appii
ceci et homeri poetarum principis. Si
monocalum hanibal Penorũ ducis. aut
philupi Mlacedonũ regis clipeo usuer
essem. Si surdastrum Marci Crassu. Si
caloris ipacientem Allexandri Mace¬
dons. longum est ꝑ cuncta disturrere.
Wed ex his cetera colligis. Augu. Aperte
quidem: neq supplex hic exemploꝵ dis¬
plic modo non segniciem afferat: sed̾
metum. memoreq diu discutiat. Lando
quitquid id est. propter qd̾ nec aduentantẽ
metuas senectutem: nec presentẽ oderis.
Quitquid uero non esse senectutem huius
lucis exitum suggerit. nec de morte cogi¬
tandum sumopere detestor atq exetror.
fursus precipitatam equo ammo tollerare
canitiem: bone indolis iidicut est. legit¬
tume autem senectut morulas nectere.
annos etati subducere. cauos inuue celeri¬
tatis arguere: eosq uel occultare uel uel¬

Expanded text:
non fulminari traditur, respondissem Aunon fulminari traditur, respondissem Augustum Cesarem eodem morbo laborasse. Si cecum dixisses, et id verum foret, Appii Ceci et Homeri poetarum principis; si monoculus, Hanibalis Penorum ducis aut Philippi Macedonum regis clipeo usus essem. Si surdastrum, Marci Crassi; si caloris impatientem, Alexandri Macedonis. Longum est per cunta discurrere; sed ex his cetera colligis. Aperte quidem nec supellex hec exemplorum displicet; modo non segnitiem afferat, sed metum meroremque discutiat. Laudo quicquid id est, propter quod nec adventantem metuas senectutem, nec presentem oderis; quicquid vero non esse senectutem huius lucis exitum suggerit nec de morte cogitandum, summopere detestor atque execror. Rursus precipitatam equo animo tolerare canitiem bone indolis inditium est; legitime autem senectuti morulas nectere, annos etati subducere, canos nimie celeritatis arguere eosque velle occultare vel vel
Abbreviated transcription (Latin):
Cuius ut semper memmeris tocius nostri
colloquii fuus est. Tu uero cum ad canitie
iubeo respicere canorum illustrium uiroꝵ
turbam profas. Quid ad rem utiq si
numortales illos fuisse diceres: haberes
quorũ exemplo camer̃e non tinieres. Q¬
si tibi caluitiẽ obiecissem ⁊ puto Iulium te¬
sarem protulisses in medium. Fran. Nõ
aliũ profecto. quid eñ illustrius potuis¬
seni. Est autẽ insi fallor / grande sola¬
num: tam claris septum esse comitibus.
Itaq fateor talium exempłoꝵ: uelud quet¬
cidiane suppellectilis usum non rercio.
Iuuat eñ non modo in his incõmodis: q̃
michi. uel natura fribuit uel casus Sed
in his eciam que tribuere possent. habere
aliquid in promptu. quo me soler quod
tõsequi non possum : insi uel racione uiuaci
uel exemplo carissimo. Ci puchi igir
exprobrasses: ꝙ aduersus fulumis fra¬
gorem: tumdier sun. quia id negare nõ
possem. Est enĩ hec michi non ultuna
calsa lauri diligẽde. ꝙ arborem han

Expanded text:
cuius ut semper memineris, totius nostri colloquii finis est. Tu vero, cum ad canitiem iubeo respicere, canorum illustrium virorum turbam profers. Quid ad rem? utique si immortales illos fuisse diceres, haberes quorum exemplo canitiem non timeres. Quodsi tibi calvitiem obiecissem, puto Iulium Cesarem protulisses in medium. Non alium profecto. Quid enim illustrius potuissem? Est autem, nisi fallor, grande solatium tam claris septum esse comitibus; itaque fateor talium exemplorum, velut quotidiane supellectilis, usum non reicio. Iuvat enim non modo in his incommodis, que michi vel natura tribuit vel casus; sed in his etiam, que tribuere possent, habere aliquid in promptu quo me soler; quod consequi non possum, nisi vel ratione vivaci, vel exemplo clarissimo. Si michi igitur exprobrasses quod adversus fulminis fragorem timidior sim, quia id negare non possem est enim hec michi non ultima causa lauri diligende quod arborem hanc
Abbreviated transcription (Latin):
holie omniũ strre: quid ue de hus loqur
possum perrator ĩ felixet pettati muanio¬
dus : ac uincula circunferens: qui uel amo¬
e luteia ñ / amicũ ocio ⁊luteris locũ auid.
ues portasse odio quodam ex dissimilitudĩe
morũ orto: populũ fugio. Et fortasse tõ¬
sccentra uite mee multiloquiũ testem lito.¬

Expanded text:
horum omnium scire, quid ve de his loqui horum omnium scire, quid ve de his loqui possum, peccator infelix et peccati mei pondus ac vincula circumferens, qui vel amore literarum amicum otio et literis locum amo, vel fortasse odio quodam ex dissimilitudine morum orto populum fugio, et fortasse conscientia vite mee multiloquum testem vito
Abbreviated transcription (Latin):
mentem distrahat non est. Sit humanus
animus assuestit celestibus frequẽtiq collo¬
quio fiduciam salutarem contipit. et exhas¬
pite atq aduena fit domesticus dei magus
emm ex amore contioq et fideli cultũ ir
deum ẽt hommnẽ familiaritas tanta est quã¬
ta inter hominẽ et hominẽ non est. Qua¬
obrem ut laboriosas hommes et mortalib
semper rebus implicitos ac terrenis occuꝑa᷑¬
tionib tota intẽtione dimersos⁊ iam nũs
occupationũ mortaliũ et inferur laloris
sabrit primitias trediderim. sic simillimũ
ueri putem. Soliraros dei amicos⁊ pus as¬
suetos cirus. iaz hunit eterne uite presentũe
Delicias net᷑ ĩtredibile dixeum. posse aliquẽ
Ox ho   numero cui setularis cem uestiguum
nulłum extet ad eũ gradum miseritordia
sutleuante cõsurgere. ut ad ht teus m
ausus cõtinẽtes in celis angelorũ chiaud
audiat. et uideat᷑ in excessu mentis: quad
dse rediens nõ possit expriniere dedqd

Expanded text:
mentem distrahat non est. Sic humanus mentem distrahat non est. Sic humanus animus assuescit celestibus, frequentique colloquio fiduciam salutarem concipit, et ex hospite atque advena fit domesticus Dei. Magno enim ex amore continuoque et fideli cultu inter Deum et hominem, familiaritas tanta est, quanta inter hominem et hominem non est. Quamobrem ut laboriosos homines, et mortalibus semper rebus implicitos ac terrenis occupationibus tota intentione demersos, iam nunc occupationum immortalium et inferni laboris habere primitias crediderim, sic simillimum veri putem solitarios Dei amicos, piis assuetos curis, iam hinc eterne vite presentire delitias. Nec incredibile dixerim, posse aliquem ex hoc numero, cui secularis ceni vestigium nullum extet, ad eum gradum misericordia sublevante consurgere, ut adhuc terris inclusus concinentes in celis angelorum choros audiat et videat in excessu mentis quod ad se rediens non possit exprimere. 6 Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
presertim cum unũs idemq locꝰ sa Ubr
et uulnus aperuit et medicamenta com¬
posuit ait enim : Magni. est ingenii
reuotare mentem a sensibus. et cogitatio¬
nem a consuetudine abducere. In hoc ergo
siimus et nos uirib eiitanur. ut sensib
Domitis et unta consuetudine / aliquid aĩo
uideamus aperiamus tandem atq purge¬
mus otulos illos intriusecos: quib nui¬
sibilia cernũtur. cristũ adesse uidebimus
Et si d̃ Marco Catone scaptum est⁊ quod
puduit gementẽ teste illo mori. quãto ma¬
gis pudebit rristo spectante. male uuiere ma¬
Re mori. aut omnino faciorosũ aut turpe
aliquid. tanto sub teste cõmittere. Sane nost̾
hrit testis in fallibilis atq perpetuus ut ad
propositũ simo redeat. et si ubiq pñs sa:
nusquam ramen esse prefencior. iusquam s
familiarius nos audrre et nobistũ loqui.
qua in solitudine dignatur. Nimirum. Nã
et nullus interstrepit / et quod ab intentõe

Expanded text:
presertim cum unus idemque locus sit ubi presertim cum unus idemque locus sit ubi et vulnus aperuit et medicamenta composuit. Ait enim: «Magni autem est ingenii revocare mentem a sensibus, et cogitationem a consuetudine abducere». In hoc ergo summis et nos viribus enitamur ut, sensibus domitis et victa consuetudine, aliquid animo videamus. Aperiamus iam tandem atque purgemus oculos illos intrinsecos, quibus invisibilia cernuntur: Cristum adesse videbimus. Et si de Marco Catone scriptum est quod puduit gementem illo teste mori, quanto magis pudebit Cristo spectante male vivere, male mori, aut omnino facinorosum ac turpe aliquid tanto sub teste committere. Sane noster hic testis infallibilis atque perpetuus, ut ad propositum sermo redeat, etsi ubique presens sit, nusquam tamen esse presentior, nusquamque familiarius nos audire et nobiscum colloqui quam in solitudine dignatur. Nimirum: nam et nullus interstrepit, et quod ab intentione
Abbreviated transcription (Latin):
unqͥuã tãtaq scelerũ lirencia: qui no dicã
rastũ. sẽd amicoꝵ xp̃i aliquem torã ceruẽs
nõ raptant se precipitantiq libidine fcede
susstringeret. At qͥ cristum ipsum in abd¬
as etĩa amme penetrabilibus semper as¬
sostere. Et quid illit geratur introspice e
et apecta omma uidere. Nemo usquam re¬
stianus ẽ qui dubitet. nec ab omni dedecore
tanti testis metu saltem et ueneracione
desistitur. Quid hic p̃stigni ẽ ⁊ insi quian
quem presentem corde trẽdimꝰ oculis non
uidenus eoq ⁊ elabimur ⁊ in quo uelered li¬
ceio. qui castum certe nõ nouerat arguebat¬
ubi ait. nichil omino uidere poterãt / ad
oculos om̃ia referebant. Quod si et
nobis accidit et consilũ optanius. idem
nobis audiendus est Cicero: non ꝙ alni p.¬
cipur ex nostrs desint. Cum augustuuis
in hot maxnne librũ uere religionis in
texuisse uideat᷑. sed iuat in rẽ nostra per¬
egamie ut ita dixerim homiñe audire

Expanded text:
unquam, tantaque scelerum licentia, qui non dicam unquam, tantaque scelerum licentia, qui non dicam Cristum, sed amicorum Cristi aliquem coram cernens, non raptanti se precipitantique libidini frena substringeret? Atqui Cristum ipsum in abditis etiam anime penetralibus semper assistere, et quid illis geratur introspicere, et aperta omnia videre, nemo usquam cristianus est qui dubitet; nec ab omni dedecore, tanti testis metu saltem et veneratione, desistitur. Quid hic prestigii est, nisi quia quem presentem corde credimus oculis non videmus, eoque relabimur in quo veteres Cicero, qui Cristum certe non noverat, arguebatubi ait: «Nichil animo videre poterant, ad oculos omnia referebant»? Quod si et nobis accidit et consilium optamus, idem nobis audiendus est Cicero, non quod alii precipue ex nostris desint, cum Augustinus ex hoc maxime librum Vere religionis michi texuisse videatur; sed iuvat in re nostra peregrinum, ut ita dixerim, hominem audire,
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliquot enumeratis utrobiq nobito
liberum linqͥt eligere quẽ uelmꝰ modo
aliquem eliganius. cuiꝰ nobis nõ genꝰ.
non potentia : nõ opes. sed uirtus: Et
ꝯuersacio. et testis aniui frous et motu¬
ra amnũ uerba placuerit. Et hoc quide
de miagmario teste uite philosophicum cõ¬
silium inter sugs non Dutile / nõ necessariũ.
ħunt in hus laterulis optineat locũ uẽ
quod diximus appareat tali teste cristianũ
hominẽ non egere. Cui non Epicutusĩs
aut cicero non Catho non Cipio nõ leluis
iagiãtione fingẽdus. sed angelus bouꝰ
uite custos : Datusq comes homĩne. quosper¬
tante si quis est pudor. audere nõ d ques
qued toram homme non auderet. et quod
sumuue et terubile dixerm Custubiipe
Lns ommib atq temporib est present
non actiũt: sed̾ et cogitationũ ominiũ ris
testis quos et si uire afforer testiõ E pitu¬
rens non uideret figere hic amnũ liber
et cogitare Quis tam inpudenti rabie fuit

Expanded text:
ut aliquot enumeratis, utrobique liberum ut aliquot enumeratis, utrobique liberum nobis linquit eligere quem velimus, modo aliquem eligamus cuius nobis non genus, non potentia, non opes, sed virtus et conversatio et testis animi frons, et motura animum verba placuerint. Et hoc quidem de imaginario teste vite philosophicum consilium, inter suos non inutile nobis non necessarium, hunc in his literulis obtineat locum ut quod diximus appareat, tali teste cristianum hominem non egere, cui non Epycurus aut Cicero, non Cato, non Scipio, non Lelius imaginatione fingendus sed angelus bone vite custos comesque datus homini, quo spectante, siquis est pudor, audere non debet quod coram homine non auderet. Et, quod summum ac terribile dixerim, Cristus ipse locis omnibus atque temporibus est presens, non actuum sed et cogitatuum omnium verus testis, quos etsi vere afforet testis epycureus, non videret. Figere hic animum libet et cogitare. Quis tam impudenti rabie fuit
Abbreviated transcription (Latin):
posuisse et habere: quem respicias: quem
interesse cogitationib tuis indices. Net
nuito post᷑. Sit faties inquit ⁊ quecũ ꝙ
facies tãquam spectet aliquis. Et post
panca aliquoꝵ te inquit auctoritate tu¬
frodi. Aut Catho ille sit: aut Sapio.
aut belius: aut cuius interuentu per¬
diti quoq hommes uicia sapprimerent
Ert ut intelligas hanc etiam esse Epitu¬
ream doctrina Seneca idem alibi aliqͥs
inquit uir bonus nobis eligendus est
ar semꝑ aute oculos habendus: ut sit illa¬
tanquã spectante unianius. et oĩa tã¬
quam ilło uidente faciamus: hoc mi lu¬
uibl Epicurus precepit custodem nobis
et pedagogũ dedit. Deinde quibusdam
interpositis quibus hoc consilũ ad mi¬
merat adiecit. Et elige itaq Catonẽ
ait. si hic tibi minis uidetur ⁊igidus ⁊
elige remissioris ammi uirũ leliũ. elige eũ
cuius tibi platuit/ et uita et oracio. Et
ipst amimũ aute se ferens uultꝰ. Mides

Expanded text:
posuisse et habere quem respicias, quem posuisse et habere quem respicias, quem interesse cogitationibus tuis iudices». Nec multo post: «Sic facias» inquit «quecunque facies, tanquam spectet aliquis». Et post pauca: «Aliquorum te, inquam, autoritate custodi, aut Cato ille sit, aut Scipio, aut Lelius, aut cuius interventu perditi quoque homines vitia supprimerent». Et ut intelligas hanc etiam esse epycuream doctrinam, Seneca idem alibi: «Aliquis» inquit «vir bonus nobis eligendus est, ac semper ante oculos habendus, ut sic tanquam illo spectante vivamus et omnia tanquam illo vidente faciamus. Hoc, mi Lucili, Epycurus precepit, custodem nobis et pedagogum dedit». Deinde, quibusdam interpositis quibus hoc consilium admiratur, adiecit et «elige itaque Catonem» ait «si hic tibi videtur nimis rigidus, elige remissioris animi virum Lelium; elige eum cuius tibi placuit et vita et oratio et ipse animum ante se ferens vultus». Vides