comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
taest: quod sȩpe bonasit sȩpe mala
Hocgenus causȩ ab oratoribus anceps
dicitur : quod maxime indeliberatio¬
nibus prouenit: quando dubius est
animus quidsequatur. Addidit. Et
lauiinter in nocentes manus meas
Adhuc ipsum quod cepit exsequitur
Acsidicer& Quid mihi profuit proba¬
bili me conuersatione tractasse. si di¬
uitias possident qui uitia non relinquis
lauat enim inter innocentes manus
suas : quipias operas laudabile per¬
agit instituto. Nampilatus non lauit
inter in nocentes manussuas: quando
flagellatum dnm̃ crucitradidit affi¬
BIE ET INDEAMEUS IN MATUTINO
uasi poenas suas adhuc comie¬
morat: quas ut illi uidebatur
irrite sustinebat: ut iste flagellatus
pauperess& : cumimpius securus suas.
diuitias possider&. Pessima reputatio:
seduicina correctio. Sicut egrotis fieri
sol& qui tunc diutino languore liberan¬
tur : quando inegritudinis fine. eos
copiosior febrium. flamma succenderit
Sequitur Etindexmeus inmatutino.

Expanded text:
ta est, quod saepe bona sit, saepe mala. ta est, quod saepe bona sit, saepe mala. Hoc genus causae ab oratoribus anceps dicitur, quod maxime in deliberationibus provenit, quando dubius est animus quid sequatur. Addidit, et lavi inter innocentes manus meas. Adhuc hoc ipsum quod coepit exsequitur. Ac si diceret: Quid mihi profuit probabili me conversatione tractasse, si divitias possident qui vitia non relinquunt? Lavat enim inter innocentes manus suas qui pias operationes laudabili peragit instituto. Nam Pilatus non lavit inter innocentes manus suas quando flagellatum Dominum cruci tradidit affiigatio mea in matutino. Quasi poenas suas adhuc commemorat, quas, ut illi videbatur, irrite sustinebat; ut iste flagellatus pauper esset, cum impius securus suas divitias possiderat. Pessima reputatio, sed vicina correctio. Sicut aegrotis fieri solet, qui tunc diutino languore liberantur, quando in aegritudinis fine eos copiosior febrium flamma succenderit. Sequitur, et index meus in matutino.
Abbreviated transcription (Latin):
RIS ETABUNDANTES IN SAECULO
OBTINUERUNI DIUITIAS
Proditum est. quod insipientium corda
fatigabat : Quorum ratio cinatio est sine
ratione: tractatus sine consilio: cogita¬
tio sine sapore. Vt ideo non putarent
dm̃ scisse quod agitur: qui a peccatores
diuitias possidebant: quasi illis iustis
acfidelibus taliasit pollicitus: & non
magis pauperes inmundo eẽ. uoluit.:
quibus caelorum regna promisit
ETDINT ERGO SINE CAUSAIUSTIEICA¬
UI CORMEVMEILAULINT INNOCEN¬
TES MANUS MEAS
saph sequoque fatius cogitationib
Aprofitetur inlusum: sicut superi¬
us dixit. Mei autem pene motisunt pe¬
des peneeffusisunt gressus mei. Vt
cum se profitetur talia repudiasse: in
nostris sensibus prauas cogitationes.
nonsinat ullatenus introire. Quaꝓpt̃
increpatiue pronuntiandum est. Ergo
sinecausa iustificaui cormeum: quasi
in anispe aliquis seput& elusum: si in
hoc sibi mundo fructum iustitiȩ non sen¬
tiat eẽ. collatum. Causa enim a casu dic¬

Expanded text:
res et abundantes in saeculo res et abundantes in saeculo obtinuerunt divitias. Proditum est quod insipientium corda fatigabat, quorum ratiocinatio est sine ratione, tractatus sine consilio, cogitatio sine sapore; ut ideo non putaret Deum sciisse quod agitur, quia peccatores divitias possidebant; quasi illis justis ac fidelibus talia sit pollicitus, et non magis pauperes in mundo esse voluit, quibus coelorum regna promisitEt dixi: Ergo sine causa justificavi cor meum, et lavi inter innocentes manus meas? Asaph se quoque fatuis cogitationibus profitetur illusum; sicut superius dixit: Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei; ut cum se profitetur talia repudiasse, in nostris sensibus pravas cogitationes non sinat ullatenus introire. Quapropter increpative pronuntiandum est: Ergo sine causa justificavi cor meum? quasi inani spe aliquis se putet elusum, si in hoc sibi mundo fructum justitiae non sentiat esse collatum. Causa enim a casu dic
Abbreviated transcription (Latin):
populum perfidiasua uacuatum rep¬
pererunt. quando inter eos aliqui corde
ETDINERUNT QUOMODO SCIUITDS
EESIESI SCIENTIA INEXCELSO
llos quos superius reuersos eẽ memo¬
rauit. nunc exqua cogitatione transe¬
ant: euidenter exponit Vt dnĩ misericor¬
dia declaretur : qui exblas phemis facit
iustos: & deinsipientibus populis pruden¬
tes efficit acdeuotos. Dubitauerunt enĩ
scis sedm̃ totmala sceleratissimos commis¬
sisse: quibus uidebant omnia mundi se¬
cunda prouenire. Nescientes poenas
eos grauiores incurrere : quitamdiu ex¬
pectati: insua probatisunt obstinatione
Etsi est scientia in excelso. Blasphemus iste
sensus . c̃: &insipienti uoluntate concep¬
tus dubitasse scientiam ẽẽ. in eo: qui sapi¬
entiam humano donat ingenio : qui &
angelos ipsos & potestates cȩlorum pro¬
uidentiȩ luce locupletat:. Scitus enĩ
dictus. ẽ: quasi scire citus. Vnde supra
memoratus psalmus dicit: qui planta¬
uit aurem non audi&: qui finxit oculũ
non con siderat quicorripitgentes

Expanded text:
populum perfidia sua vacuatum repererunt, quando inter eos aliqui corde Et dixerunt: Quomodo scivit Deus: et si est scientia in Excelso? Illos quos superius reversos esse memoravit, nunc ex qua cogitatione transeant evidenter exponit; ut Domini misericordia declaretur, qui de blasphemis facit justos, et de insipientibus populi prudentes efficit ac devotos. Dubitaverunt enim sciisse Deum tot mala sceleratissimos commisisse, quibus videbant omnia mundi secunda provenire: nescientes poenas eos graviores incurrere, qui tandiu exspectati, in sua probati sunt obstinatione et si est scientia in Excelso? Blasphemus iste sensus est, et in insipienti voluntate conceptus, dubitasse scientiam esse in eo qui sapientiam humano donat ingenio, qui et angelos ipsos, et potestates coelorum providentiae luce locupletat. Scitus enim dictus est, quasi scire citus. Unde supra memoratus psalmus dicit: Qui plantavit aurem non audiet, qui finxit oculum non considerat, qui corripit gentes
Abbreviated transcription (Latin):
Sed peruaria desideria mundana dis¬
persisunt. &iterum correcti addnĩ pre¬
cepta redierunt Qua propter a saph
hunc populum adse red dissedicit. qui
ad agnitionem ueritatis dnõ prȩstante
reuersus. ẽ Sequitur. Et diespleni in¬
uenientur in eis. Diesplenisunt. quan

Expanded text:
sed per varia desideria mundana dissed per varia desideria mundana dispersi sunt, et iterum correcti ad Domini praecepta redierunt. Quapropter Asaph hunc populum ad se rediisse dicit, qui ad agnitionem veritatis, Domino praestante, reversus est. Sequitur, et dies pleni invenientur in eis. Dies 246 pleni sunt, quan
Abbreviated transcription (Latin):
Ponit in caelum ossuum. quiouem
mercurium. ceteraq portenta.
numinadõ putat eẽ similia. Ponit&iã
in cȩlumossuum. quires humanas trran¬
nica uoluntate trans gressus malorum
suorum nullum fore putat ultorem:
Sed potius superb a iniquitate subiectus
dm̃ credit non cognoscere. quod differt
intempore uindicare Sequitur Et lin¬
guaeorum transiuit superterram
Superterram utiq transeunt. qui ultra
mensuram humanitatis loquuntur
Etdum sint ipsi inbecillitate fragiles.
tenere. se inmortales estimant dignita
tes. IDEO REUERIETUREUC POPU¬
LUS MUS. ETDIESELENLINUENIENTINEIS
ost quam malorum licentiam des¬
Icripsit. & consuetudines pessimorũ.
nunc ueniens ad secundam partem. ad
uiam ueritatis id eo reuersurum populũ
dicit. qm̃dnĩ inluminatione complen¬
dus. ẽ. Sed quia illos reuersos dicimus.
qui delocis patrioticis exierunt. congru¬
umest illos hicpopulos aduertere. qui
aliquando inaccepta dnĩ lege manser̃

Expanded text:
Ponit in coelo os suum qui Jovem, Ponit in coelo os suum qui Jovem, Mercurium, caeteraque portenta quae numina Deo putat esse similia. Ponit etiam in coelo os suum qui res humanas tyrannica voluntate transgressus, malorum suorum nullum fore putat ultorem; sed potius superba iniquitate subjectus, Deum credit non cognoscere quod differt in tempore vindicare. Sequitur, et lingua eorum transivit super terram. Super terram utique transeunt, qui ultra mensuram humanitatis loquuntur; et dum sint ipsi imbecillitate fragiles, tenere se immortales aestimant dignitates. Vers. 10. Ideo revertetur huc populus meus, et dies pleni invenientur in eis. Postquam malorum licentiam descripsit et consuetudines pessimorum, nunc veniens ad secundam partem, ad viam veritatis ideo reversurum populum dicit, quoniam Domini illuminatione complendus est. Sed quia illos reversos dicimus qui de locis patrioticis exierunt, congruum est illos populos hic advertere, qui aliquando in accepta Domini lege manserunt,
Abbreviated transcription (Latin):
indiuinam detractionem delinquunt:
Pingueest enim ualidumq peccatum:
quod arbitrio magis quam necessi tate
committitur. Nam ut ex aggeretur cul¬
pa in abundantia rerum eos dicit reli
quasi a rectis semitis errauerunt Nam
hodieq sicdicimus transiuitnos: quando
ab aliqua ueritate sensus noster erraue¬
rit Peccatores enim in dispositionẽ cordis
transier̃. id est errauerunt: quando sorte
te terrima rationabiles homines insen¬
satis idolis seruiebant. COGITAUER
Nuplex malum est nequitiam cogita¬
re. eam quetamquam bonum aliq đ
palam proferre. Namquem decuerat
propter cogitationem sceleris penitere.
culpamgeminat. dum facinora cogitata
deuulgat. Illud maxime quod sensisse:
nefarium .ẽ. dixisse sacrilegium. Sequit᷑
Iniquitatem in excelso locuti sunt Hoc
est quodmensꝑfida parturiebat ut con¬
trasuum auctorem blasphema uerba
loqueretur: Vt illum quem laudare
nemodigne sufficit. adiram prouoc&
iniuriosa loquacitas: POSUERVNT

Expanded text:
in divinam detractionem delinquunt. in divinam detractionem delinquunt. Pingue est enim validumque peccatum, quod arbitrio magis quam necessitate committitur. Nam ut exaggeraretur culpa, in abundantia rerum eos magis dicitquasi a rectis semitis erraverunt. Nam hodieque sic dicimus: Transivit nos, quando ab aliqua veritate sensus noster erraverit. Peccatores enim, in dispositionem cordis transierunt, id est erraverunt, quando sorte teterrima rationabiles homines insensatis idolis serviebant. Vers. 8. C locuti sunt. Duplex malum est nequitiam cogitare, eamque tanquam bonum aliquod palam proferre; nam quem decuerat propter cogitationem sceleris poenitere, culpam geminat, dum facinora cogitata divulgat. Illud maxime quod sensisse nefarium est, dixisse sacrilegium. Sequitur, iniquitatem in Excelso locuti sunt. Hoc est quod menstra auctorem suum blasphema verba loqueretur. 9 nemo digne sufficit, ad iram provocet injuriosa loquacitas. Vers. 9. P
Abbreviated transcription (Latin):
nihil quod obuiare possit expauerit
Tenuit autem dixit. id est quasi quibus dã
manibus ad pręhendit: ut elabi nequeant
cumiam tenentur astricti. Superbia eorũ
dixit : quia reuera diaboli est. Ipso enim
auctore hocfacinus extitit : Quod eum
acterna cruciatione damnauit. Sequit᷑
Operti sunt iniquitate &impietatesua
Sidixiss& amicti: ess& illis forsitan uel
liberum caput. Sed cum dicit opertos:
totos eos intellegimus eẽ demersos: In i¬
quitas enim potest eẽ mediocris: sed ad di¬
dit impietatem. quȩ malorum omnium
probatur extrema. Et considera qm̃ hic
uersus & subsequentes. malorum scelera
mores que describunt. PRODUIT QUASI
EXADIPE INEQUITAS EORUM TRAN¬
SIERUNT IN DISEOSITIONE CORDIS
Exmaciae prouenit malitia: quando
scelus aliquod quisquam munda¬
nis opibus desolatus excogitat. Exadi¬
pe autem procedit iniquitas. quando
hii qui a ffluentia prȩsentis scđi. dñõ
prȩstante repletisunt. quicquq am

Expanded text:
nihil quod obviare possit expaverit. nihil quod obviare possit expaverit. Tenuit autem dixit, id est, quasi quibusdam manibus apprehendit, ut elabi nequeant, cum jam tenentur astricti. Superbia eorum dixit, quae revera diaboli est; ipso enim auctore hoc facinus exstitit, quod eum aeterna cruciatione damnavit. Sequitur, operti sunt iniquitate et impietate sua. Si dixisset amicti, esset illis forsitan vel liberum caput; sed cum dicit opertos, totos eos intelligamus esse demersos. Iniquitas enim potest esse mediocris; sed addidit impietatem, quae malorum omnium probatur extrema. Et considera quoniam hic versus et subsequentes malorum scelera moresque describunt. Vers. 7. Prodiex adipe iniquitas eorum; transierunt in dispositionem cordis. Ex macie provenit malitia, quando scelus aliquod quisquam mundanis opibus desolatus excogitat. Ex adipe autem procedit iniquitas, quando hi qui affluentia praesentis saeculi, Domino praestante, repleti sunt, quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
qui & labores in hoc sȩtulo sustinent.
& diuersarum afflictionum flagella pa¬
tiuntur. ut correcti addnm̃ redire mere¬
antur. Istud peccatoribus obstinatis non
prouenit: quod ad salutem datur. deuo¬
tis Siuerodictum contra spiritales ne¬
quitias ȩstimamus: potestdeipsis conue¬
nienter aduerti. qui in hoc mundo scele¬
ribus suis congruas non recipiunt ultio¬
nes : Neccum hominibus flagellantur
quicum sequacibus suis diuina iussione
damnandisunt Tribulatio siquidem
istius sȩculi. fid elibus uotiua correctio. ẽ
Quamimpit non accipiunt. qm̃a futu¬
rismuneribus arcebuntur
IDEOTENUIT LOS SUPERBIA EORUM
OPERIISUNT INIQUITATE ETIMEIE¬
TATE SUA
Intendamus quo peruenerit peccatorũ
resoluta sccuritas: & desinamus illorum
gaudiis inuidere. quos infoueam cognosci¬
mus in ruisse Malorum quippe libertas
confert absolute superbiã : dum contemp¬
tum semper nutrit. inpunita proteruitas :
Et subiectum semalos eẽ. non credit. qui

Expanded text:
qui et labores in hoc saeculo sustinent, qui et labores in hoc saeculo sustinent, et diversarum afflictionum flagella patiuntur, ut correcti ad Dominum redire mereantur. Istud peccatoribus obstinatis non provenit, quod ad salutem datur devotis. Si vero dictum contra spirituales nequitias aestimamus, potest de ipsis convenienter adverti, qui in hoc mundo sceleribus suis congruas non recipiunt ultiones. Nec cum hominibus flagellantur, qui cum sequacibus suis divina jussione damnandi sunt. Tribulatio siquidem istius saeculi fidelibus votiva correctio est, quam impii non accipiunt, quoniam a futuris muneribus arcebunturIdeo tenuit eos superbia eorum; operti sunt iniquitate et impietate sua. Intendamus quo pervenerit peccatorum resoluta securitas, et desinamus illorum gaudiis invidere, quos in foveam cognoscimus irruisse. Malorum quippe libertas confert absolute superbiam, dum contemptum semper nutrit impunita protervitas, et subjectum se malis esse non credit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
cupletes multisq: dominari populis & in
mundo non esse quod timeant: putantur
habere pacem Sed paxista cum conscien¬
tia semper litigat intrinsecus. & cumhos¬
tem non habeat. setum ipse decertat
QUIANONISI DECLINATIO MORIIEO¬
RUM ETEIRMAMENTŨ INELAGAEORU
Adhucdicit. depros peritatibus impi¬
Norum Aitenim Quia non est de¬
clinatiomorti eorum. idest quia in mortẽ
citius non declinant. nec die protenus
urguentur extremo. Sed cum eis ad pe¬
nitendum detur spatium uitȩ. illi magis
scelera probantur augere. Sequitur
&firmamentum inplagaeorum. Sub¬
audiendum non est Qm̃ uelsi eos hic con¬
tingat aliqua aduersitate perstringi:
diutina illis nonuidetur permanere
tristitia. Etideo ad medicum non recurr̃.
quia nequaquam inmundanis languo¬
ribus. longo tempore iacuerunt :
IN LABORIBUS HOMINUM NONSUNT
ET CUHOMINIB NONELA GELLABUNTUR
Iomines hicscõs uiros intellegamus.

Expanded text:
cupletos, multisque dominari populis, et in cupletos, multisque dominari populis, et in mundo non esse quod timeant, putantur habere pacem; sed pax ista cum conscientia semper litigat, rixatur intrinsecus; et cum hostem non habeat, secum ipsa decertatQuia non est declinatio morti eorum, et firmamentum in plaga eorum. Adhuc dicit de prosperitatibus impiorum. Ait enim: Quia non est declinatio morti eorum, id est, quia in mortem citius non declinant, nec die protinus urgentur extremo: sed cum eis ad poenitendum detur spatium vitae, illi magis scelere probantur augere. Sequitur, et firmamentum in plaga eorum, subaudiendum non est: quoniam vel si eos hic contingat aliqua adversitate perstringi, diutina illis non videtur permanere tristitia; et ideo ad medicum non recurrunt, quia nequaquam in mundanis languoribus longo tempore jacuerunt. Vers. 5. In laboribus hominum non sunt, et cum hominibus non flagellabuntur. Homines hic sanctos viros intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
gressus mei. Cressus significare dixim
actus humanos quibus peruitȩ nnstrę
semitas cambulamus. Ergo gressus isti
bonȩ conuersationis pene in aliam partẽ
fuerunt delapsi. quando sub ingratitudi¬
ne animȩ uidebantur impiis tanta con¬
cedi. Etrespice qui apene effusos dicit
gres sus non lapsos: ut intellegas uigorẽ
mentis nostrȩ tam quam liquidum ele¬
mentum dispergipossẽ. cum auera cogi¬
tatione coeperit discrepare: Vnde intel¬
legimus & scĩs uiris cogitationes prauas
frequenter subripere: Sediterum in sa¬
nitatem pristinam eos reuerti. quando
rentur effundi. qui a petcatoribus
sic fuit inuidus uteos grauiter ferr& qui¬
etos. O in congruum zelum inuidere
perituris: & eosputare felices. quos aet̾na
certum . ẽ damnatione ꝑcelli. Sequitur
Pacem peccatorum uidens. Reuera qui a
paxista non intelligitur. seduidetur : As¬
pectus nrõs eludens. sed insuanece grandes¬
cens. Nam cum peccatores uidentur lo¬

Expanded text:
gressus mei. Gressus significare diximus gressus mei. Gressus significare diximus actus humanos, quibus per vitae nostrae semitas ambulamus. Ergo gressus isti bonae conversationis pene in aliam partem fuerunt dilapsi, quando sub ingratitudine animi videbantur 245 impiis tanta concedi. Et respice quia pene effusos dicit gressus suos, non lapsos; ut intelligas vigorem mentis nostrae tanquam liquidum elementum dispergi posse, cum a vera cogitatione coeperit discrepare. Unde intelligimus et sanctis viris cogitationes pravas frequenter surripere; sed iterum in sanitatem pristinam eos reverti, quando rentur effundi, quia peccatoribus sic fuit invidus, ut eos graviter ferret quietos. O incongruum zelum invidere perituris, et eos putare felices, quos aeterna certum est damnatione percelli. Sequitur, pacem peccatorum videns. Revera quia pax ista non intelligitur, sed videtur, aspectus nostros eludens, sed in sua nece grandescens. Nam cum peccatores videntur lo
Abbreviated transcription (Latin):
suauemq sententiã. dicens bonum esse
dm̃ sedhis qui recti sunt corde. Id est qui
operas eius studiopietatis intellegunt
Vnde ad uertitur prauis distortis que mor¬
talibus dispositiones eius sacrilegis cogi¬
tationibus displicere. Sic sanis oculis se¬
renissimus solre fulg& ccontra obscurus
uidetur illis quorum lumina infirmita¬
te detinentur. MEI AUTEM PENEMOTIS
CEDES EENEIEEUSIS GRESSUS MEI
Utintellegeres sem̃uirum contrase
Usuperiorem protulisse sententiam
quod familiare semper ẽ. iustis. suum pro¬
fitetur orrorem : ut pene lapsum sedicer&
cui ad minis tratiodnĩ in rationabiliter
displicebat. Scriptura frequenter pro
tropologiam appellat pedem arbitriũ
mentis: quofixa uoluntate consistit.
Nuncdicit pene fuisse commotum: quan¬
do a uero intellectireius animus discre¬
pauit. Nam cum dicit penecito se ad
uiam ueritatis redisse commemorat
ut dam nar& errorem. quis ubripere
festinabat Sequitur Peneeffusi sunt

Expanded text:
suavemque sententiam, dicens: Bonum esse suavemque sententiam, dicens: Bonum esse Deum, sed his qui recto sunt corde, id est qui opera ejus studio pietatis intelligunt. Unde advertitur pravis distortisque mortalibus dispositionem ejus sacrilegis cogitationibus displicere. Sic sanis oculis serenissimus sol refulget, econtra obscurus videtur illis quorum lumina infirmitate detinentur. Vers. 2. Mei autem pene moti sunt pedes, pene effusi sunt gressus mei. Ut intelligeres sanctum virum contra se superiorem protulisse sententiam, quod familiare semper est justis, suum profitetur errorem; ut pene lapsum se diceret, cui administratio Domini irrationabiliter displicebat. Scriptura frequenter per tropologiam appellat pedem arbitrium mentis, quo fixa voluntate consistit. Hunc dicit pene fuisse commotum, quando a vero intellectu ejus animus discrepabat. Nam cum dicit, pene, cito se ad viam veritatis rediisse commemorat; ut damnaret errorem qui surripere festinabat. Sequitur, pene effusi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
bus cogitationibus polluamur
DIUISIO OSALMI
Eicut diximus a saph extrposinagoge
pertotum loquitur psalmum. In pri¬
ma parte zelas sedicit fel. citatem mundi¬
pacem comntuens peccatorum: Admirans
cur inimicis dĩ &paganis prosperitas tan¬
ta prouenerit. ut os suum usq ad caelum
extollere uiderentur: Secunda parte
reuersurum dicit populum suum ad salu¬
bre consilium. & pristinȩ cogitationis eru¬
bescere prauitatem : donec ultima impio¬
rum intellegere atq conspicere mercat᷑
Tertia parte propter dolos suos. mala
impiis prouenire testatus : quia scõs uiros
feli citatesua scandalizare uidebantur.
Setamenbeneficio dnĩ. dehis malis asse¬
rit ẽẽ liberatum Quartadicit: quomo¬
do ad perfectum intellectum d nõmise
Decordatus a saph qm̃ istius sȩculi
Afelicibus inuidiss& &usq adnimi¬
am tristitiam in de peruenerit. quia
dns peccatores in hocsdo florere paterei.
seipse condemnans eructauit ueram

Expanded text:
bus cogitationibus polluamur. bus cogitationibus polluamur. Divisio psalmi. Sicut diximus, Asaph ex typo Synagogae per totum loquitur psalmum. In prima parte zelasse se dicit felpacem contuens peccatorum, admirans cur inimicis Dei et paganis prosperitas tanta provenerit, ut os suum usque ad coelum extollere viderentur. Secunda parte reversurum dicit populum suum ad salubre consilium, et pristinae cogitationis erubescere pravitatem, donec ultima impiorum intelligere atque conspicere mereatur. Tertia parte propter dolos suos mala impiis provenire testatur, quia sanctos viros felicitate sua scandalizare videbantur, se tamen beneficio Domini de his malis asserit esse liberatum. Quarta dicit quomodo ad perfectum intellectum Domino ! Recordatus Asaph, quoniam istius saeculi felicibus invidisset, et usque ad nimiam tristitiam inde pervenerit, quia Dominus peccatores in hoc saeculo florere pateretur, se ipse condemnans eructavit veram
Abbreviated transcription (Latin):
quod nisi perscrutemur omnino contra¬
rium .ẽ. ut inmedio paene opere prophete
dicat prȩconia defecisse. Sed causam hu¬
ius dicti. ab origine perquiramus: Cum
is raheliticus populus de terra egypti per
miracula. humanis oculis apparentia li¬
beraretur : proconlatis beneficus dõ laudes
persa crificia pecudum & instrumentorũ
musicorum consonatione reddebat
Isteergo laudes temporales. quȩ prodiuinis
beneficiis red debantur. defecerunt atq
mutatȩ sunt: quianunc ceclesia catholica.
scam peragit psalmodiam. Sequitur
psalmus asaph Asaph sinagogam signifi¬
care hebrȩa lingua testatur: Quaed nm
quidem colebat sed uidendo florere ma¬
los in pessimas cogitationes incider&
Excuius persona in hocpsalmo ipse a saphi
loquitur. qui in suo nomine sinagoge
contin& significationem. Degentilibus
enim populis & dehis qui legem dnĩ susce¬
perunt multa dicturus . ẽ : quȩ ademen¬
dationem nram utiliter dicuntur netali¬

Expanded text:
quod nisi perscrutemur, omnino contraquod nisi perscrutemur, omnino contrarium est, ut in medio pene opere prophetae dicat praeconia defecisse. Sed causam hujus dicti ab origine perquiramus. Cum Israeliticus populus de terra Aegypti per miracula humanis oculis apparentia liberaretur, pro collatis beneficiis Deo laudes per sacrificia pecudum, et instrumentorum musicorum consonatione reddebat; adveniret. Istae ergo laudes temporales, quae pro divinis beneficiis reddebantur, defecerunt atque mutatae sunt, quia nunc Ecclesia catholica ii, et sanctam peragit psalmodiam. Sequitur, psalmus Asaph. Asaph significare Synagogam Hebraea lingua testatur, quae Dominum quidem colebat; sed videndo florere malos, in pessimas cogitationes inciderat; ex cujus persona in hoc psalmo ipse Asaph loquitur, qui in suo nomine Synagogae continet significationem. De gentilibus enim populis, et de his qui legem Domini susceperunt, multa dicturus est, quae ad emendationem nostram utiliter dicuntur, ne tali
Abbreviated transcription (Latin):
rit stabilitate fundatus. Memento
preterea quod hicquartus. ẽ psalmus
ex his quo sdeduabus naturis locuturos
LXXI: INCIEIT ESALMUS LXXII
DEFECERUNT LAUDES DAUIO FILIIIES¬
SE PSALMUS ADAETI
Pumintitulis supcrioribus dauid
tantum uideatur ad scriptus. hic ad¬
dit filii iesse. scilic& ut illum dauid patrẽ
salomonis intellegere debeamus quod
ad personam exprimendam prophete
conpetenter adiectum ẽ. Hae non a est
species definitionis quam grecicata trpo¬
dicunt. quando nom inatamatre ued pa¬
tre ad intellegentiam indiuiduş ꝑsons
sensus noster adducitur. Congregantur
&iam multȩres ad personas comiter ex¬
primendas utest illud. Socrates filius
suffronisci. cuius mater est fena rete.
caluus uentrosissimus. Hlaec enĩ omã
solum socratem indicare acdefinire nos¬
cuntur: Sed inhacre tanta ponendas
quanta possunt indiuidue de quoquęrit᷑
abomnibus ceteris sequestrare personã
Laudes ergo istius dauid defecisse dicit:

Expanded text:
rit stabilitate fundatus. Memento rit stabilitate fundatus. Memento praeterea quod hic quartus est psalmus ex his quos de duabus naturis locuturos IO IN PSALMUM LXXII. Defecerunt laudes David filii Jesse, psalmus Asaph. Dum in titulis superioribus David tantum videatur ascriptus, hic addidit, filii Jesse; scilicet ut illum David patrem Salomonis intelligere debeamus; quod ad personam exprimendam prophetae competenter adjectum est. Haec nona est species definitionis, quam Graeci dicunt, quando nominata matre vel patre, ad intelligentiam individuae personae sensus noster adducitur. Congregantur etiam multae res ad personas communiter  ed., comiter exprimendas; ut est illud: Socrates filius Sophronisci, cujus mater est Phaenarete, calvus, ventrosus, simus. Haec enim omnia solum Socratem indicare ac definire noscuntur. Sed in hac re tanta ponenda sunt, quanta possunt individui de quo quaeritur, ab omnibus caeteris sequestrare personam. Laudes ergo istius David defecisse dicit;
Abbreviated transcription (Latin):
commonemur. Nam cum utramq: natu¬
ram in hocpsalmo reperiamus expressã.
eutrchus prauum dogma unam naturã
defendentis expellitur. Cumuero una
personaxpĩ dnĩ prȩdicatur nestorii ue¬
nena damnantur : Quia cum hic psal¬
mus duds operationes dicat unam tam̃
dni xpĩ cognoscitur prȩdicare personã
Non enim quicquam plurali num ero dix̃
quia unum filium crediuoluit. Ipse ẽ
enim qui expatre antescła natus. ẽ qui
inutero uirginis carnem nrȩ mortalita¬
tis assumpsit: Homo usi on patri secun¬
dum diuinitatem: Homousion quoq
nobis secundum humanitatẽ. Inuisi¬
bilis dĩtate factus . ẽ humanitate uisibi¬
lis Pati homo propternos dignatus . ẽ
perse in passibilis ds̃ : Non summitatẽ
diuinitatis inminuens. sed humilitatẽ
carnis exadtuns. Hoc scã prophetia dic̃
hoc euangeli orum frequenter textus
insinuat: Noc pertotum mundum bea¬
ta canit ecclesia. ut catholicafide ille
cognoscatur extraneus quitali non fue¬

Expanded text:
commonemur. Nam cum utramque natucommonemur. Nam cum utramque naturam in hoc psalmo reperiamus expressam, Eutychis pravum dogma unam naturam defendentis expellitur. Cum vero una persona Christi Domini praedicatur, Nestorii venena damnantur, quia cum hic psalmus duas operationes dicat, unam tamen Domini Christi cognoscitur praedicare personam. Non enim quidquam plurali numero dixit, quia unum Filium credi voluit. Ipse est enim qui ex Patre ante saecula natus est, qui in utero Virginis carnem nostrae mortalitatis assumpsit, homousion Patri secundum divinitatem, homousion quoque nobis secundum humanitatem, invisibilis deitate, factus est humanitate visibilis. Pati homo propter nos dignatus est, per se impassibilis Deus, non summitatem divinitatis imminuens, sed humilitatem carnis exaltans. Hoc sancta prophetia dicit, hoc Evangeliorum frequenter textus insinuat, hoc per totum mundum beata canit Ecclesia, ut a catholica fide ille cognoscatur extraneus, qui tali non fue
Abbreviated transcription (Latin):
EIUS INETERNUM ETIN SECLMSCLI
ETREELEBITUR MAIESTAIE EIUS
OMNIS TERRA ELAT EIAT
Cuperiore uersu dm̃dicit. ẽc. benedic¬
tum. secundo nomen maiestatis eius
quod uocabulum totius orbis terminum
sacra ueneratione compleuit. Nam sic̃
acternus ẽ. Ita & nominis eius prȩconia
perseuerant. Nam quod sequitur. Et
replebitur maiestate eius om̃is terra scõs
dicit quuipsius clarificatione repletis
Terra enimhic omnem fidelem debemus
accipere: qualem reueradns̃ replere dig¬
natur. Adiecit. fiafiat. Optantis est
quidem dicere fiat: Sednimium deside¬
rantis ipsa repetere. Quod magis admis¬
terium aliquorum psalmorum positũ
debemus aduertere: Nonsicut uisum. ẽ.
aliquibus libriuni tatem admultas per¬
ducere sectiones: Magnificus psalmus.
quem geminata uota secutasunt. Ad¬
uentus enimdnĩ: omnino debuit desi¬
olim nobis arma rectȩfidei fuisse ꝓuisa.
ut in duubus naturis uerissimis atq
perfectis inuna ꝑsona exsistere & per¬
possimus quitantȩ auctoritatis roborare

Expanded text:
et in saeculum saeculi; et replebitur majestate ejus omnis terra: fiat, fiat. Superiore versu Deum dicit esse benedictum; secundo nomen majestatis ejus, quod vocabulum totius orbis terminum sacra veneratione complevit. Nam sicut ipse aeternus est, ita et nominis ejus praeconia perseverant. Nam quod sequitur, et replebitur majestate ejus omnis terra, sanctos dicit, qui ipsius clarificatione repleti sunt. Terram enim hic omnem fidelem debemus accipere, qualem revera Dominus replere dignatur. Adjecit, fiat, fiat. Optantis est quidem dicere fiat, sed nimium desiderantis ipsum repetere. Quod magis ad mysterium aliquorum psalmorum positum debemus advertere, non sicut aliquibus visum est libri unitatem ad multas perducere sectiones. Magnificus psalmus, quem geminata vota secuta sunt; adventus enim Domini omnino debuit desiolim nobis arma rectae fidei fuisse provisa; ut in duabus naturis verissimis atque perfectis in una persona existere et perpossimus, qui tantae auctoritatis robore
Abbreviated transcription (Latin):
faciat: hic solem proomnibus creaturis
ponit. quia conspectibus nr̃is gratiore¬
lucescit Haecestenim species s̃chematis
sinec doche: quaesĩ gnificat a parte totum
Sequitur. Benedicentur in ipso om̃s trib
terre. In ipso dnõ xpõ dicit: Sicut & abra

Expanded text:
faciat. Hic solem pro omnibus creaturis faciat. Hic solem pro omnibus creaturis ponit, quia conspectibus nostris gratior elucescit. Haec est enim species schematis synecdoche, quae significat a parte totum. Sequitur, benedicentur in ipso omnes tribus terrae. In ips
Abbreviated transcription (Latin):
ibi perpetua gratulatione coronentur
Sequitur. Sit nomeneius benedictum in
scła. Postquam descripsit beatitu dinem
scõrum reuersus ad laudem dnĩ quo illi
beatisunt: Acsidicer&. In ȩtęrnum glori¬
ficeturds̃ : qui ȩternam gloriam prȩstatu¬
NET NOMENEIUS ETBENEDICINIUR
INEPSO OMSTRIBUS IERRAE OMS GEN¬
IES MAGNI EICABUNTEUM
anua sexte partis aperitur ubi & ȩterni¬
Itas dnĩ significatur. & terrarum omni¬
um generale seruitium. Etnescm̃ dĩfiliũ
temporalem aliquis blasphema cogitati¬
one sentir&. Ante omnem creaturam
nomeneius permanere professus est
Sicut euangelium dicit. In principio
erat uerbum & uerbum erat apuddm̃.
& ds̃ erat uerbum. hocerat in principio
apuddm̃ Ecae nomen eius quod perma¬
n& inȩternum. Nam ut illud ucrum
intellegas quod est positum antesolem:
nomen eius extitisse ante creaturas uni¬
uersas quippe quicreator. ẽ. omnium:
Nomen enim dictum est quod notam rem

Expanded text:
ibi perpetua gratulatione coronentur. ibi perpetua gratulatione coronentur. Sequitur, sit nomen ejus benedictum in saecula. Postquam descripsit beatitudinem sanctorum, revertitur ad laudem Domini, quo illi beati sunt; ac si diceret: In aeternum glorificetur Deus, qui aeternam gloriam praestatunet nomen ejus; et benedicentur in ipso omnes tribus terrae: omnes gentes magnificabunt eum. Janua sextae partis aperitur, ubi et aeternitas Domini significatur, et terrarum omnium generale servitium. Et ne sanctum Dei Filium temporalem aliquis blasphema cogitatione sentiret, ante omnem creaturam nomen ejus permanere professus est, sicut Evangelium dicit: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum . Ecce nomen ejus quod permanet in aeternum. Nam ut illud Verbum intelligas, quod est positum ante solem, nomen ejus exstitisse ante creaturas universas; quippe qui creator est omnium. Nomen enim dictum est, quod notam rem
Abbreviated transcription (Latin):
ETELOREBUNT DECIUIIATE SICUTFINŨ
PERRE. SIENOMEN EIUS BENEDIETU INSCLÃ
Uonnullam uidetur facere quȩstionẽ
qui a fenum terrȩ. Nunceternę uitȩ
similia facit quod frequenter impiis legit᷑
comparatum: quod omnino non deb &
permouere: sicutenim dicitur xp̃sLeo
quia potens rexferarum . ẽ. exalia uero
parte diabolus intellegitur leo quia ferox
& truculentus eẽ. dinoscitur: lta&fęnum
quia primitiuus terrȩ fructus. ẽ. uirens
atq gratissimus. scĩs dnĩ non in congrue
comparatur Exilla uero parte quacito
arescit. atq: succiditur. peccatoribus iure
similatur Itafit ut diuersis qualitatibus
paretur. Florebunt ergo deciuitate iusti
idest deeccdesi adĩ sicut fęnum terrę: Cu¬
ius non ȩtas scĩs. sed decora uiriditas com¬
paratur. Et inspiciendum quoddicit
Deciuitate florebunt non inciuitate
qui adeista ciuitate huuisscłi. in illa
florebunt beatitudine sempiterna Hic
enim tribulationibus ad ficiuntur. ut

Expanded text:
t de civitate sicut fenum t de civitate sicut fenum terrae: sit nomen ejus benedictum in saecula. Nonnullam videtur facere quaestionem, quia fenum terrae nunc aeternae vitae simile facit, quod frequenter impiis legitur comparatum; quod omnino non debet permovere. Sicut enim dicitur Christus leo, quia potens rex ferarum est; ex alia vero parte diabolus intelligitur leo, quia ferox et truculentus esse dignoscitur; ita et fenum, quia primitivus terrae fructus est, virens atque gratissimus, sanctis Domini non incongrue comparatur: ex illa vero parte qua cito arescit et succiditur, peccatoribus jure similatur. Ita fit ut diversis qualitatibus paretur. Florebunt ergo de civitate justi, id est de Ecclesia Dei, sicut fenum terrae, cujus non aetas sanctis, sed decora viriditas comparatur. Et inspiciendum quod dicit, de civitate florebunt, non in civitate, quia de ista civitate hujus saeculi, in illa florebunt beatitudine sempiterna. Hic enim tribulationibus afficiuntur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Totadie: totius uitȩnrẽ tempus.
ostendit: quȩ merito dies dicitur: quiacor¬
da fidelium nullis tenebris obcaetantur
ETERIT FIRMA MENTUM INTERRA IN
SUMMIS MONTIUM SUPEREXTOLLIT̃
SUPER LIBANUM ELUCIUS EIUS
Cum mamontium excellentiam signi¬
Oficant prophetarum: quos frequent᷑
diximus accipi debere promontibus
Firmamentum autem istorum montiũ.
prȩdictum.ẽ eodem ueni enteronstat
impletum. Sequitur Super extolletur
superlibanum fluctus eius. Qui a superi¬
us scõs dĩ montibus comparauit. &ipse .ẽ.
mons montium : Hicclectus . ẽ. mons.
.cuius fructus comparetur dnoxpo: inli¬
bano siquidem sicut sȩpe diximus. Cedri
nascuntur eximii : summaq: proceritate
pollentes. Sed quid potest fructibus dñi
simile reperiri: A quoscĩ producuntur
excelsi: Neque enim taleest quamuis
proceras arbores inquam lib& altitudinẽ
crescere uel nubila tangere. qualebettos
ad caelestis regnigaudia peruenire

Expanded text:
eum. Tota die, totius vitae nostrae tempus eum. Tota die, totius vitae nostrae tempus ostendit, quae merito dies dicitur, quia fidelium corda nullis tenebris obcaecantur. Vers. 16. Et erit firmamentum in terra in summis montium; superextolletur super Libanum fructus ejus. Summa montium excellentiam significant prophetarum, quos frequenter dicimus accipi debere pro montibus. Firmamentum autem istorum montium epraedictum est, eodem veniente constat impletum. Sequitur, superextolletur super Libanum fructus ejus. Quia superius sanctos Dei montibus comparavit, et ipse est mons montium; hic electus est mons, cujus fructus comparetur Domino Christo. In Libano siquidem sicut saepe diximus cedri nascuntur eximiae, summaque proceritate pollentes. Sed quid potest fructibus Domini simile reperiri, a quo sancti producuntur excelsi? Neque enim tale est, quamvis proceras arbores in quamlibet altitudinem crescere, vel nubila tangere, quale beatos ad coelestis regni gaudia pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ legimus: accipite prudentiam sicut
argentum. & sapientiam sicut aurum
probatum. Deistaergo sapientia. quae
peraurum arabiae significatur dabitur
dñõ munus cum ad eum deuoti purga¬
tissimo corde peruenerint Siue mago¬
rum munera fortasse significat. Quae
merito auro arabi&e comparantur: qm̃
puritate cordis oblata sunt: Antiqui:
aurum colorem pulcherrimũ uocauer̃:
Et ideo aurum ab aura dictum. eẽ. uolu¬
erunt : quod nimis gratissimo colore
resplendeat. Nam hodieq aureum
dicimus: quod pulchrum uolumus ȩsti¬
mare. Sequitur. Etorabunt deipso sẽꝑ:
Hoc adhumanitatẽ ipsius constat referri
quando oreproprio quem ad modum ora¬
retur instituit. Notum estenim dominicȩ
orationis beneficium quoutitur semper
ecclesia: Quam scissimus pater cyprianus
cartagin ensis antis tes & marter.pri¬
mus exponens breuitatem illam profun¬
dissimam. mirabili ȩloquentię decore
dilatauit. Adiecit. Totadie benedicent

Expanded text:
quoniam legimus: Accipite prudentiam sicut quoniam legimus: Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum . De ista ergo sapientia quae per aurum Arabiae significatur, dabitur Domino munus, cum ad eum devoti purgatissimo corde pervenerint. Sive magorum munera fortasse significat, quae merito auro Arabiae comparantur, quoniam puritate cordis oblata sunt. Antiqui aureum colorem pulcherrimum vocaverunt; et ideo aurum ab aura dictum esse 243 voluerunt, quod nimis gratissimo colore resplendeat. Nam hodieque aureum dicimus, quod pulchrum volumus aestimare. Sequitur, et adorabunt de ipso semper. Hoc ad humanitatem ipsius constat referri, quando ore proprio quemadmodum oraretur instituit. Notum est enim dominicae orationis beneficium, quo utitur semper Ecclesia, quam sanctissimus Pater Cyprianus Carthaginiensis antistes et martyr, primus exponens, brevitatem illam profundissimam mirabili eloquentiae decore dilatavit. Adjecit, tota die benedicent
Abbreviated transcription (Latin):
os uocabit nomine alio utiq xpĩano
Addidit &iam coram ipso. qm̃ ante ipsui
& in ipsius regnum uicturisunt. Felix prȩ¬
sentia antedm̃ semper eẽ : quem iam non
formides offendere. Adde quod tale pre¬
mium est illum uideri adquem nullo mo¬
dopossit nunc uelipsa cogitatio peruenire
Sic inistis paucissimis uerbis felicitatis
illius quamuis tectum. aliquod tam en
nobis designatur indicium. ETUIVIT
Ecceiam prędictę diuisionis quintus ẽ.
Emodus ubi praesentiam dnĩ contulisse
dicit fideiuotum & firmamenta terrarũ
Nam cum dicit. & uiuit aeternitatem eius
maiestatis ostendit. Sicut in ueteri testa¬
mento crebro legitur. uiuitdñs. Uiuit
ergo non creaturȩ cuius quamuita qua
uel angeli potiuntur : sed beatitu dine
singulari quasola trinitas scã perfruitur
Sequitur. Et dabitur ei deciuro arabiȩ
Aitrum arabiȩ preceteris terris fertur
eẽ purissimũ: & summo splendore prȩti¬
osum. Quodbene ad sapientiam refertur

Expanded text:
os vocabit nomine alio , utique Christianos. os vocabit nomine alio , utique Christianos. Addidit etiam, coram ipso, quoniam ante ipsum et in ipsius regno victuri sunt. Felix praesentia ante Deum semper esse, quem jam non formides offendere. Adde quod tale praemium est illum videre, ad quem nullo modo possit nunc vel ipsa cogitatio pervenire. Sic in istis paucissimis verbis felicitatis illius, quamvis tectum, aliquod tamen nobis designatur indicium. VEcce jam praedictae visionis quintus est modus, ubi praesentiam Domini contulisse dicit fidei votum, et firmamenta terrarum. Nam cum dicit, et vivet, aeternitatem ejus majestatis ostendit; sicut in Veteri Testamento crebro legitur: Vivit Dominus. Vivit ergo non creaturae cujusquam vita, qua vel angeli potiuntur, sed beatitudine singulari, qua sola Trinitas sancta perfruitur. Sequitur, et dabitur ei de auro Arabiae. Aurum Arabiae prae caeteris terris fertur esse purissimum, et summo splendore pretiosum. Quod bene ad sapientiam refertur,
Abbreviated transcription (Latin):
usq: adhoc tantum dnm̃ parcere utator¬
mentis debitis pauperes liberar& Ad di¬
dit Animas pauperum saluas faci&
Vt quibus dimittit peccata eis & prȩmia
futura concedat. Ipsi enim saluifiunt:
qui regnum dĩ possidebunt: Vnde nec
istud potest congruere salomoni ut ani
ETPRE CLARUM NOMLEORU CORAIPSO
surȩ abusu appellate sunt: quȩ cre¬
ditȩ pecuni ȩ procurant semper aug
mentum. Sicinpeccato uersantibus usu¬
ra crescit malorum: quando quod intem¬
porali conuersatione delinquunt in ȩt̃¬
na calamitate recipiunt: Abistis ergo
usuris uel abipsa obligatione peccati li¬
berantur fideles animae: quando perpȩ¬
nitentiam redduntur diuinis munerib
absolutȩ. Sequitur. Et preclarum nom̃
eorum coram ipso. Reuera preclarum
nomen ut xpĩ ani dicantur: ut desuo roge
resplendeant & accepta uocabuli digni¬
tate glorientur. Quod tamen esaias in¬
crepans iud ȩos praecinisse dinoscitur
dicens Interfici& uos dñs ds̃: & seruos su¬

Expanded text:
usque ad hoc tantum Dominum parcere, ut a torusque ad hoc tantum Dominum parcere, ut a tormentis debitis pauperes liberaret, addidit, animas pauperum salvas faciet; ut quibus dimittit peccata, eis et praemia futura concedat. Ipsi enim salvi fient, qui regnum Dei possidebunt. Unde nec istud potest congruere Salomoni, ut animet praeclarum nomen eorum coram ipso. Usurae ab usu appellatae sunt, quae creditae pecuniae semper procurant mentum. Sic in peccatis viventibus usura crescit malorum, quando quod in temporali conversatione delinquunt, in aeterna calamitate recusuris, vel ab ipsa obligatione peccati liberantur fideles animae, quando per poenitentiam redduntur divinis muneribus absolutae. Sequitur, et praeclarum nomen eorum coram ipso. Revera praeclarum nomen, ut Christiani dicantur, ut de suo Rege resplendeant, et accepta vocabuli dignitate glorientur. Quod tamen Isaias increpans Judaeos praecinuisse dignoscitur, dicens: Interficiet vos Dominus Deus, et servos su
Abbreviated transcription (Latin):
uocabula malitiam eius significant non
honorem: nefandam astutiam non lauda¬
bilem principatum. Sequitur. Et in op ẽ
cui nonerat adiutor. Et hic sub audiendũ
est a communi liberauit. In opem uero
diximus plus. eẽ. quam pauperem : qui
opem non hab& uitȩ nec sua prȩual&
facultate subsistere. Hosergoliberauit
dñs xp̃s. dum ueniens in hunc mundum
diaboli iustissime pressit astutiam. &
in ope humanȩ spiritales affluentia e
gratis dona concessit. Merito ergo sub¬
iunxit cui nonerat adiutor: Quia huma¬
num genus adidolorum culturam exse¬
cranda sesuperstitione contulerat: Et
quid abeis adiuuari poterat. qui uel
sensum peudum non habebat:
PAUPERUM SALUAS EACIET
um dicit parc& generaliter omnes¬
homines peccatores ostendit. Iulis
enim parcitur qui in aliquo reatu deti¬
nentur. Parc& ergo & electissuis quilic&
scã conuersatione resplendeant. aliqua
sibi tamen egent dimitti. Sed neputaretur

Expanded text:
vocabula malitiam ejus significant, non vocabula malitiam ejus significant, non honorem, nefandam astutiam, non laudabilem principatum. Sequitur, et inopem cui non erat adjutor. Et hic subaudiendum est a communi liberavit. Inopem vero diximus plus esse quam pauperem, qui opem non habet vitae, nec sua praevalet facultate subsistere. Hos ergo liberavit Dominus Christus, dum veniens in hunc mundum diaboli justissime pressit astutiam, et inopiae humani generis spiritua is affluentiae gratis dona concessit. Merito ergo subjunxit, cui non erat adjutor, quia humanum genus ad idolorum culturam exsecranda se superstitione contulerat. Et quid ab eis adjuvari poterat, quae vel sensum pecudum non habebant?pauperum salvas faciet. Cum dicit, parcet, generaliter omnes peccatores ostendit. Illis ergo parcitur qui in aliquo reatu detinentur. Parcet ergo et electis suis, qui licet sancta conversatione resplendeant, aliqua sibi tamen egent dimitti. Sed ne putaretur
Abbreviated transcription (Latin):
TERREOMSGENTES SERUIENTEI
Uenit ad quartum membrum. ubi
Uadorandum dñm a cunctis gentib
dicit: & beneficia ipsius subter exponit:
Perom̃s reges cunctas nos uoluit intelle¬
gerenationes : Qui anulla gensest quae
inparte populi sui proprium non ador &
auctorem. Etideo netantum deregibus
aduerteres dictum: Addidit. Omnes
gentes seruientei Scilic&: quȩperuni¬
uersum mundum & linguis diuiduntur
& patrus: sic donati perfidia noscitur. ẽẽ.
conuicta. quael ocalem putant eccłam:
quam perto tum orbem constat eẽ dif¬
fusam &intuere quiadixit:. Reges
ad orabunt. quiputantur adorandi.
Centes autem seruire q̃: terrenos domins
NDNERAT AD IUTOR
ausam reddit quare dnõ xpõ ab
uniuersis gentibus seruiatur: quia
pauperem idest fidelem populum apo¬
tenti di abolo liberauit: quem supra ca¬
lumniatorem dix̃. hunc alio loco fortem
nominat: Sicutest illud euangelii. Nemo
intrat indomumfortis utuasa eius diripi¬
at nisi prius alligauerit fortem. Quae

Expanded text:
gentes servient ei. Venit ad quartum membrum, ubi adorandum Dominum a cunctis gentibus dicit, et beneficia ipsius subter exponit. Per omnes reges, cunctas nos voluit intelligere nationes; quia nulla gens est quae in parte populi sui proprium non adoret auctorem. Et ideo ne tantum de regibus adverteres dictum, addidit, omnes gentes servient ei; scilicet quae per universum mundum et linguis dividuntur et patriis. Sic Donati perfidia noscitur esse convicta, qui localem putat Ecclesiam, quam per totum orbem constat esse diffusam. Et intuere quia dixit, reges adorabunt, qui putantur adorandi; gentes autem servire, quae terrenos dominosnon erat adjutor. Causam reddit quare Domino Christo ab universis gentibus serviatur: quia pauperem, id est fidelem populum a potente diabolo liberavit, quem supra calumniatorem dixit; hunc alio loco fortem nominat, sicut est istud Evangelii: Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem . Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Sostquamdixit quem admodum
aprauo sensu uoluntatednĩ fuerit
cbsolutus: Ad quartum uenit ingres
ipsius liberatus enumerat. Nam cum
dicit. quid restat incaelo: Subaudien¬
dum . ẽ. quod amplius petam: Idest quã
quod mundo daturus es. Beneficium.
scilic& scẽ incarnationis tuȩ: ut ds̃ homo
exduabus & induabus naturis distinctis
atq perfectis unus xp̃s appareat. Et
dam natum lege peccati pergratiã re¬
demptionis absoluat. Increpatiue aut̃
contra se dicit quod sequitur. Et ate
quid uolui super terrã Quasi dicer&
egoueritatis ignarus. qualia superter¬
ram sperabam ut peccatorum bona
cuperem habere communia. cumtu
beneficia parares in ȩternitate mansu¬
ra: Istȩsunt potius diuitiȩ. quas sulu¬
briter cupere debeamus. Istafelicitas
dequase xpĩanus gaudeat eẽ. Locu ple¬
tem ut sit pauper in hocsȩculo. diues

Expanded text:
Postquam dixit quemadmodum Postquam dixit quemadmodum a pravo sensu voluntate Domini fuerit absolutus, ad quartum venit ingressipsius liberatus enumerat. Nam cum dicit, Quid restat in coelo, subaudiendum est, quid amplius petam, id est, quam quod mundo daturus es? Beneficium scilicet sanctae incarnationis tuae; ut Deus homo ex duabus et in duabus naturis distinctis atque perfectis unus Christus appareat, et damnatum lege peccati per gratiam redemptionis absolvat. Increpative autem contra se dicit quod sequitur, et a te quid volui super terram? quasi diceret: Ego veritatis ignarus, qualia super terram sperabam, ut peccatorum bona cuperem habere communia, cum tu beneficia parares in aeternitate mansura? Istae sunt potius divitiae quas salubriter cupere debeamus; ista felicitas de qua se Christianus gaudeat esse locupletem; ut sit pauper in hoc saeculo, dives