comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dem quia ista in ecclesia non acci¬
dunt sine graui tristitia scõrum
atque fidelium: uerum tamen
consol&ur nos qui cuncta praedix̃.
at que ut abundantia ini qui ta¬
tis non refriges camus. sed usque
in finem per seueremus. ut sal ui
esse possimus aminonuit: nam
quantum attin&: siest in me¬
S quantula cumque caritas xp̃i: quis¬
Suestrum infirmatur. & ego non in¬
S firmor. quisscandalizatur. &
Sego non uror: nolite ltaque auge¬
re cruciatos meos deficiendo. uelln
suspicionibus falsis. uel in peccatis
alienis: molite obsecro uos: nedicã
deuobis. & super dolorem uul nerũ
meorum ipsi addiderunt: Nam
illi quigaudent deistis doloribus
nostris. dequibus inpersona corpo¬
ris xp̃i tanto ante prae dictum est.
Saduersus me insultabant qui sede¬
Sbant inporta. & inme psallebant
Squibibebant uinum.

Expanded text:
dem, quia ista in ecclesia non accidunt sine graui tristitia sanctorum atque fidelium; uerum tamen consoletur nos, qui cuncta praedixit atque, ut abundantia iniquitatis non refrigescamus, sed usque in finem perseueremus, ut salui esse possimus, admonuit. nam quantum ad me adtinet, si est in  quantulacumque caritas Christi. quis uestrum infirmatur et ego non infirmor? quis scandalizatur et ego non uror? nolite itaque augere cruciatus meos deficiendo uel in suspicionibus falsis uel in peccatis alienis; nolite, obsecro uos, ne dicam de uobis: Et super dolorem uulnerum meorum addiderunt. nam illi, qui gaudent de istis doloribus nostris, de quibus in persona corporis Christi tanto ante praedictum est: Aduersus me insultabant, qui sedebant in porta, et in me psallebant, qui bibebant uinum.
Abbreviated transcription (Latin):
faciat illud quodiuste reprehensus est:¬
& quantum odit peccatum suum: tan¬
tum diligat fratrem: quem sensit hostem
peccati sui: siautem deillo numero est de
quo dictumest. corripestultum & adici¬
& ut oderit te: non decaritate illius dis

Expanded text:
faciat illud, quod iuste reprehensus est, quantum odit peccatum suum, tantum diligat fratrem, quem sensit hostem peccati sui. si autem de illo numero est, de quo dictum est: Corripe stultum et adiciet, ut oderitte. non de caritate illius dis
Abbreviated transcription (Latin):
erit dĩ. siratio non ostenderit. necesse
essedm̃: tunc ergo dĩ est. cum est rati¬
o. ut sit dĩ ds̃ ergo quia est: sine dubio
est ratio. quaed ocuit quia est: Quid
ergo est. si dici potest. Indõ primum. ra¬
tio ands̃: sed dĩ nonerit. nisi fueritq

Expanded text:
erit deus, si ratio non ostenderit necesse esse deum. tunc ergo deus est, cum eius est ratio, ut sit deus. deus ergo quia est, sine dubio est ratio, quae docuit, quia est. Quidergo est, si dici potest, in Deo primum, ratio, an Deus? Sed Deus non erit, nisi fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
lium & ad iungerentur ecclesi ae.
quae frustificat & crescit In uniuer¬
so mundo: adhuc enim hab& quod
crescat. donec fiat quod dexp̃o in
salomonis figura proph&atum est:
Dominabitur a mari usque ad ma¬
re. & a flumine usque ad terminos
terre: a fluminescilic& ubibap¬
tizatus est. quia inde coepit euan¬
gelium praedicare: amari autem
us que ad mare. totus est orbis cum
omnibus qũo maiori & ceano cingi

Expanded text:
lium et adiungerentur ecclesiae, quae fructificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo crescat. donec fiat, quod de Christo in Salomonis figura prophetatum est: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae, \'a flumine\' scilicet, ubi baptizatus est, quia inde coepit euangelium praedicare, \'a mari\' autem \'usque ad mare\' totus est orbis cum omnibus, quoniam mari Oceano cingi
Abbreviated transcription (Latin):
nepassiones seruorum dĩ. quȩdebent
esse in ecclesia gloriosae. Inimicorũ
sanguine dehonestentur scio enim
in causa clericorum an ab nensium.
qui occisi agentilibus. Nunc mar¬
trres honorantur: Imperatorem ro¬
gatum facile concessisse. neilli qui
eos occiderant. & capti iam teneban¬
tur. poena simili punirentur: libros
debaptismo paruulorum. cum iam
codicem ipsum praestantiaetuae mi¬
sissem. cur abste prorsus acceperĩ:

Expanded text:
ne passiones seruorum dei, quae debent esse in ecclesia gloriosae, inimicorum sanguine dehonestentur. scio enim in causa clericorum Anaunensium, qui occisi a gentilibus nunc martyres honorantur, imperatorem rogatum facile concessisse, ne illi, qui eos occiderant et capti iam tenebantur, poena simili punirentur. Libros de baptismo paruulorum, cum iam codicem ipsum praestantiae tuae misissem, cur abs te rursus acceperi
Abbreviated transcription (Latin):
Siuit sonus eorum. & infines orbis
Sterie uerba eorum: Item. propter
cut & ln omni mundo est fructi¬
ficans & crescens sed apostolis ini¬
tiata fides ingentibus. habuit mul¬
tos persecutores. ut r&enta tardi¬
us: Inualescer& ut illud lmplere¬
Stur: ante haec omnia. primum in
Suos manus inmittent suas. &
per sequuntur. & tradent uos insi¬
Ynagogis & incustodiis. ducentes ad
reges & ad praesides. propter nonĩ
Imeum: ut illud lm pler&ur qđ
Iscriptum erat. & uelociter reȩdifi¬
caberis a quibus destructaes:
Nam exquo clementissimi impe¬
ratores. xp̃i ani dĩ uoluntate esse
coeperunt: quid quid paulatim
fides causa persecutionis cresce¬
bat in saeculis: factis regibus xp̃i¬
anis: ubique in par uo tempore
euan gelium xp̃i pene trauit:¬

Expanded text:
iuit sonus eorum et in fines orbis iuit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\'. item: Propter cut in omni mundo est fructificans et crescens. sed apostolis initiata fides in gentibus habuit multos persecutores, ut retenta tardius inualesceret, ut illud impleretur: Ante haec omnia primum in uos manus inmittent suas et persequentur et tradent uos in synagogas et in custodias ducentes ad reges et ad praesides propter nomen meum, ut illud impleretur, quod scriptum erat: Et uelociter reaedificaberis. quibus destructa es. nam ex quo clementissimi imperatores Christiani dei uoluntate esse coeperunt, quicquid paulatim fides, causa persecutionis, crescebat in saeculis, factis regibus Christianis ubique in paruo tempore euangelium Christi penetrauit
Abbreviated transcription (Latin):
ea quae patimur: confiteri & pae¬
na conpellit. si forte non curr&
uoluntas: Nam in uno tempore.
& signa incalo. & pręssurã genti¬
um interris. abhominibus uideri
& sustineri manifestumest & in¬
sequitur: Arescentibus homini¬
Ybus praetimore & expectatione.
Squae super uenient uni uerso orbi:
Nullam patriam. nullum locum
nr̃is temporibus non ad fligi. aut
humiliari certum est: sicut dictũ
est. praetimore & expectatione
quae super uenient uni uerso orbi
& omnia signa quae superius euan¬
gelium legentibus manifestat. &
maxima parte conpl&asunt:
Quod autem dictum est: & praedi¬
Scabitur hoc euangelium in uniuer¬
somundo & tunc ueni& finis pri¬
us quod ipsius dñi repromissio ta¬
lis fuit. ut ipsi apostoli eius nomi¬
nis & resurrestionis testes fierent
Inhierusalem. & iniudȩam. & in
samariam. & usque ad extremum
terrȩ: & apostolus hac austorita¬
Ste doc&: seddico numquid non
Saudierunt: In omnem terram ex¬

Expanded text:
» Ea quae patimur confiteri et poe» Ea quae patimur confiteri et poena compellit, si forte non curet voluntas: nam in uno tempore et signa in coelo, et pressuram gentium in terris ab hominibus videri et sustineri manifestum est. Et insequitur: « Arescentibus hominibus prae timore, et exspectatione quae supervenient universo orbi. » Nullam patriam, nullum locum nostris temporibus non affligi, aut humiliari certum est, sicut dictum est, « prae timore, et exspectatione quae supervenient universo orbi » : et omnia signa, quae superius Evangelium legentibus manifestat, ex maxima parte completa sunt. 6. Quod autem dictum est: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso mundo et tunc ueniet finis, prius quod ipsius domini repromissio talis fuit, ut ipsi apostoli eius nominis et resurrectionis testes fierent in Hierusalem et in Iudaeam et in Samariam et usque ad extremum terrae, et apostolus hac auctoritate docet: Sed dico, numquid non audierunt? \'in omnem terram ex
Abbreviated transcription (Latin):
euangelica & proph&ica. quae
In nobis conpl&asunt. aduentũ
dñi manifestant: nam frustra
aut qui querunt. Aut qui calum ni¬
antur. dies & annos in conputo con¬
prehendere quȩrunt: cumscrip¬
Itum sit. quia & nisi ad breuiati fu¬
Sissent dies illi. non fier& salua
Somnis caro: sed propter elestos bre¬
Suiabuntur diesilli certum est tem¬
pus carere computtm. quod bre¬
ui andum est adño qui tempora con¬
stituit . ad propinquasse autem ad¬
uentui cuius signa aduentus ali¬
qua uidimur ex his quae factast̃
esse conpl&a. & lterum dicit:¬
s his autem fieri incipientibus. respi¬
Srabitis. & leuabitis capita ur̃a qm̃
Sad propiabit redemptio ur̃a quae
Sautem signa dixit uidenda mani¬
Sfestumͤ In euangelio scĩ lucae &
Shierusalem calcabitur agentibus.
Sdonec impleantur tempora genti¬
um. hoc factum est. & fieri nulli
‸dubium est & in sequitur: &e
Irunt signa lnsole. In luna. instel¬
Slis. & luterra praessura gentium:

Expanded text:
euangelica et prophetica, quae euangelica et prophetica, quae in nobis completa sunt, aduentum ini manifestant. nam frustra, aut qui quaerunt aut qui calumniantur, dies et annos in computo comprehendere quaerunt, cum scriptum sit, quia: Et nisi adbreuiati fuissent dies illi, non fieret salua omnis caro; sed propter electos breuiabuntur dies illi. certum est tempus carere computum, quod breuiandum est a domino, qui tempora constituit; adpropinquasse autem aduentum, cuius signa aduentus aliqua uidimus ex his, quae facta esse completa. et iterum dicit: His autem fieri incipientibus respirabitis et leuabitis capita uestra, quoniam adpropiabit redemptio uestra. quae autem signa dixit uidenda, manifestum in euangelio sancti Lucae: Et Hierusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora gentium. hoc factum est dubium est. Et insequitur: « Et erunt signa in sole, et luna, et in stellis, et in terra pressura gentium.
Abbreviated transcription (Latin):
dex. in illa die: non solum aut̃
mihi sed & his qui diligunt ad¬
uentum dñi & dñs in euange¬
lio: tunc iusti fulgebunt sicut
sol inregno patris sui Item ꝓ¬
ph&a. ecce enim tenebre & cali¬
go operient terram. super gentes.
Inte uero apparebit dñs. & maies¬
Scunt pinnas sicut aquilȩ. cur¬
Srent & non laborabunt. ambu¬
labunt & non esurient: & plu¬
rima talia quae adbeatitudinẽ
corum pertinent. quidiligunt
ad uentum dñi Inueniuntur: qđ
autem nemo possit temporum
mensuras colligere manifestũ
est: euangelium quidem dicit:
dedie & hora nemo scit ego aut̃
pro inpossibilitate Intellestus mei
dico: neque diem neque men¬
sem. neque annum aduentus ip¬
sius sciri posse. Sed signa quae
sunt aduentus uidendo & creden¬
do & ex pectare me conuenit. &
credentibus ęscam hanc r&ribu¬
ere. ut expestantes diligant ad¬
Suentum eius Quidixit: haecom¬
Ynia cum uideritis. scitote qũo
propeest in ianuis : signa ergo

Expanded text:
dex in illa die, non solum autem dex in illa die, non solum autem mihi sed et his, qui diligunt aduentum domini. et dominus in euangelio: Tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno patris sui. item propheta: Ecce enim tenebrae et caligo operient tein te uero apparebit dominus et maiescent pennas sicut aquilae, current et non laborabunt, ambulabunt et non esurient. et plurima talia, quae ad beatitudinem eorum pertinent, qui diligunt aduentum domini, inueniuntur. Quod autem nemo possit temporum mensuras colligere. manifestum est. euangelium quidem dicit: De die et hora nemo scit, ego autem pro inpossibilitate intellectus mei dico neque diem neque mensem neque annum aduentus ipsius sciri posse; sed signa quae sunt aduentus uidendo et credendo et expectare me conuenit et credentibus escam hanc retribuere, ut expectantes diligant aduentum eius, qui dixit: Haec omnia cum uideritis, scitote, quoniam prope estinianuis. signa ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Ssitans permansisses. Nunc autẽ
absconsasunt ab oculistuis: & dñs¬
S sic praedicat adiudȩos: pęnitenti¬
am agite. conpl&asunt tempo¬
ra. credite in euangelio & ad iu¬
deos quidem reste conpl&a di¬
cebat. quia eorum tempora post
eius praedicationem. & triginta
& quinque. uel quadraginta an¬
nos finita sunt & in danielo quo¬
ad usque in terfectaest bestia.
S& periit. & corpus eius datum est
Sut conburatur. & reliquarum bes¬
Itiarum regnum trans latum est.
& magnitudo uitae da ta est eis
susque ad tempus. quod grect di¬
& in sequitur: ecce cum nubibus
cali : ut filius hominis ueniens
mĩsterium bestiae & reliquarũ
bestiarum: trans lationem intel¬
legentibus scripturarum mani¬
festum est. quod aduentus dñi
diligendus. & ex pectandus est
enim magna beatitudo diligen¬
tibus eius aduentum. sicut tes¬
timonium perhib& beatus apos¬
tolus paulus: dec&ero inquit.
reposita est mihi corona iustitiae.
quam redd& mihi dñs iustus iu¬

Expanded text:
sitan permansisses; nunc autem absconsa sunt ab oculis tuis. et dominus sic praedicat ad Iudaeos: Paenitentiam agite, completa sunt tempora, credite in euangelio. et ad Iudaeos quidem recte completa dcebat, quia eorum tempora post eius praedicationem et triginta et quinque uel quadraginta annos finita sunt. et in Danihelo: Quoadusque interfecta est bestia et periit et corpus eius datum est, ut comburatur, et reliquarum bestiarum regnum translatum est et magnitudo uitae data est eis usque ad tempus, quod Graece diet insequitur: Ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens. mysterium bestiae e reliquarum bestiarum translationem intellegentibus scripturarum manifestum est. Secundum quod aduentus domini diligendus et expectandus. est enim magna beatitudo diligentibus eius aduentum, sicut testimonium perhibet beatus apostolus Paulus: De cetero, inquit, reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iu
Abbreviated transcription (Latin):
delis seruus & prudens. quem con¬
stituit dñs super familiam suam.
Sut d& illis cibum intempore: bea¬
Stusille seruus. quem ueniens dñs
Seius. Inuenerit sic̃ facientem: fami¬
li axp̃i uerbo praedicationis pasci¬
tur. & fidelis famulus inuenitur.
qui intempore ex spestantibus dñm.
necessariam ȩscam credentibus prae¬
stat malus enim seruus sic repre¬
Shenditur: quod sidixerit malus
Sser uus. moram facit dñs meus ue¬
nire. ueni& dñs eius lndie quanes¬
cit. & hora quaignorat. & reliqua:
ltem arguit quare tempus non
cognos catur dicendo: hi. po chri¬
ta. faciẽ cali nostis ꝓbare. tẽpus hoc
÷quare ñ agnoscitis: Itẽ apostolus. in
nouissimis tẽporib instabunt tẽpo¬
ra periculosa. &rł: Itẽ apostolus. de
tẽporib autẽ & momentis ñ neces¬
se habemꝰ uobis scribere. uos enĩ ipsi
diligent̃ scitis. quiadies dñi sicut fur¬

Expanded text:
s et prudens, quem constituit dominus super familiam suam. ut det illis cibum in tempore? beatus ille seruus, quem ueniens dominus eius inuenerit sic facientem! familia Christi uerbo praedicationis pascitur et fidelis famulus inuenitur, qui in tempore expectantibus dominum necessariam escam credentibus praestat. malus enim seruus sic reprehenditur: Quod si dixerit malus seruns: \'Moram facit dominus meus uenire\', ueniet dominus eius in die, qua nescit, et hora, qua ignorat, et reliqua. item arguit, quare tempus non cognoscatur, dicendo: Hypocritae, faciem caeli nostis probare, tempus hoc quare non agnoscitis? item apostolus: In nouissimis temporibus instabunt tempora periculosa et reliqua. item apostolus: De temporibus autem et momentis non necesse habemus uobis scribere; uos enim ipsi diligenter scitis, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tus non posse peruenire consti
tuit. secundum hoc capitulum
quiꝰd dñs beatis apostolis locu¬
tus est dicens. Nemo potest cog¬
Snoscere tempora. quae pater in
sua potestate posuit:
Primum. quia & in antiquis si¬
mis libris ecclesiarum non lta¬
scriptum est. Nemo potest.
sed scriptum est. mon est ur̃m nos¬
se tempora uel momenta quaepa¬
Ster posuit insua potestate quae
ratio sermonis. sequenti uerbo rec¬
te conpl&ur. Cum dicit. sed eri¬
tis mihi testes in hierusalem. &¬
Sin omni iudȩam & insamariam
& us que ad ultimum terrae. non
ergo apostolu̾s testes consumma¬
tionis mundi. sed nominis & re¬
surrestionis suae uoluit intellegi.

Expanded text:
itus non posse perueitus non posse peruetuit, secundum hoc capitulum quod Dominus beatis Apostolis locutus est, dicens: « Nemo potest cognoscere tempora, quae pater in sua posuit potestate, primum quia et in antiquissimis libris ecclesiarum non itascriptum est \'nemo potest\', sed scriptum est: Non est uestrum nosse tempora uel momenta, quae pater posuit in sua potestate, quae ratio sermonis sequenti uerbo recte completur, cum dicit: Sed eritis mihi testes in Hierusalem et in Iudaeam et in Samariam et usque ad ultimum terrae. non ergo apostolos testes consummationis mundi sed nominis et resurrectionis suae uoluit intelle
Abbreviated transcription (Latin):
con prb̃r nos ter coronatus litte¬
ras per tulit quod minus tuae quȩ
me laetificauerunt. quia memori¬
am nostri bonam habere digna¬
tus es: qui & mihi paucis. sermone
proprio scãe mentistuae. dehis qrue
porieram. Intransitu significasti:
aliquanta autem deopus culisscĩ
Ut meam questionem. lestione eiꝰ
operis. descĩs scripturis explere
possem: & quia dignatus es id pe¬
tere a nobis. ut quid senserimus
deipsis questionibus. perlitteras
tuae sincerissimȩ caritate̾ insi¬
nuaremus: ad ea quibus scripta
legi: prout intellectus exiguus
meae mediocritatis sentire po¬
tuit aut intellegere. Infra scripsi
Cum dĩ omni potentis condito¬
ris totius creaturae arbitrio & po¬
testate cuncta geruntur. uel ea
quae facta sunt. uel quȩ &iam fu¬
tura sunt. scõrum proph &arum
uocibus cognos cuntur. qui prius¬
quam fierent. ea quae futura erant.
uoluntate diuina hominibus st̃
locuti: unde satis ammiratione
plenum est. si eadĩ quae praedici
uoluit. ad hominum sensus pem¬

Expanded text:
conpresbyter noster Cornutus litteras pertulit beatitudinis tuae, quae me laetificarunt, quia memoriam nostri bonam habere dignatus es, qui et mihi paucis sermone proprio sanctae mentis tuae de his. quae petieram, in transitu significasti. aliquanta autem de opusculis sancut meam quaestionem lectione eius operis de sanctis scripturis explere possem. et quia dignatus es id petere a nobis, ut, quid senserimus de ipsis quaestionibus, per litteras tuae sincerissimae caritati insinuaremus, ad ea, de quibus scripta legi, prout intellectus exiguus meae mediocritatis sentire potuit aut intellegere, infra scripsi. Cum dei omnipotentis conditoris totius creaturae arbitrio et potestate cuncta geruntur, uel ea. quae facta sunt, uel quae etiam futura sunt, sanctorum prophetarum uocibus cognoscuntur, qui, priusquam fierent ea, quae futura erant, uoluntate diuina hominibus sunt locuti. unde satis admiratione plenum est, si ea deus, quae praedici uoluit, ad hominum sensus pen
Abbreviated transcription (Latin):
pud uos haec dicebã uobis: & nunc quid
d&ineat scitis. ut reuel&ur in suo¬
s tempore: Nam mysterium iam
Ioperatur Iniquitatis. tantum mo¬
dio fiat: & tunc reuelabitur ille

Expanded text:
pud vos haec dicebam vobis et nunc quid detineat scitis ut reveletur in suo tempore nam mysterium iam operatur iniquitatis tantum dio fiat et tunc revelabitur ill
Abbreviated transcription (Latin):
habebam: quam diu inxp̃o non tene¬
bam: nosti quippe unde finierint
amicitiam. romani ut ait quidam
maximus auctor tullius eloquii
dixit enim. & uerissime dixit ami¬
citia est rerum humanarum & di¬
uinarum cum beni uolentia & carita¬
te consensio: tu autem mi karissi¬
me. aliquando mihi consentiebas
In rebus humanis. cum eis more uul¬
gi frui cuperem. & mihi adea capes¬
senda quorum me penit& & fauen¬
do uelificabas Immo uero uela. cu¬
piditatum mearum. cum eeris tunc
dilestoribus meis. inter prȩcipuos
aura laudis in flabas porro inre¬
bus diuinis. quarum mihi illotem¬
pore nulla. eluxerat ueritas. uti¬
que in maiore illius definitionis

Expanded text:
habebam, quam diu in Christo non tenebam. nosti quippe, ut definierit amicitiam \'Romani\', ut ait quidam, \'maximus auctor Tullius eloquii\'. dixit enim et uerissime dixit: \'Amicitia est rerum humanarum et diuinarum cum beniuolentia et caritate consensio\'. tu autem, mi carissime, aliquando mihi consentiebas in rebus humanis, cum eis more uulgi frui cuperem, et milii ad ea capessenda, quorum me paenitet. fauendo uelificabas, immo uero uela cupiditatum mearum cum ceteris tunc dilectoribus meis inter praecipuos aura laudis inflabas. porro in rebus diuinis, quarum mihi illo tempore nulla eluxerat ueritas, utique in maiore illius definitionis
Abbreviated transcription (Latin):
cat: ad hoc enim pertin& quod
dictum est. Nemo iuuentutem tuã
contempnat: cum ille hoc dixe¬
rit. quialio loco ait. si hominibus
placere uellem: xp̃iseruus non es¬
sem: Magnum est. dehonoribus
& laudibus hominum non l&ari.
sed &omnem minantem pompã
praecidere. & siquid inde necessari

Expanded text:
cat. ad hoc enim pertinet, quod dictum est: Nemo iuuentutem tuam contemnat, cum ille hoc dixerit, qui alio loco ait: Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem. Magnum est de honoribus et laudibus hominum non laetari, sed et omnem inanem pompam praecidere et, si quid inde necessari
Abbreviated transcription (Latin):
cere : negare non ausi sunt: refugi¬
entes catholicam pacem: uel ut necri¬
minibus polluantur alienis ut in
illo schis matis sacri legio. Interscele¬
ratorum tam Inmanium. tantam mul

Expanded text:
cere, negare non ausi sunt refugientes catholicam pacem, uelut ne criminibus polluantur alienis, et in illo schismatis sacrilegio inter sceleratorum tam immanium tantam mul
Abbreviated transcription (Latin):
geri litterarum legendo commit¬
tere sicut mihi fuit &iam epistũ¬
la adipsos laicos donatistas. dehac
eadem collatione nostra: quam modo
aliquod lucubrationibus terminaui
sicut epistula tuae non breues. una
ad dilestionem tuam. altera aduirũ
Inlustrem uolusianum. quamnos ac¬
cepisse iam credo: sicut nunc lima¬
nibus habeo librum adhonoratum
nostrum: dequestionibus quibus dam
quinque quas mihi proposuit. & lit¬
teris intimauit. cuiut non continuo
responderem. uides quam minime
oporteat: caritas enim. quae tam quã
nutrix fou& filios suos. non ordine
amandi. sed ordine subueniendiln¬
firmiores fortioribus ante ponit.
quos tales uult esse. quales iam illi
sunt. quos non contemnendo. sed de

Expanded text:
geri litterarum legendo commitgeri litterarum legendo committere, sicut mihi fuit etiam epistula ad ipsos laicos Donatistas de hac eadem conlatione nostra, quam modo aliquot lucubrationibus terminaui, sicut epistulae duae non breues, una ad dilectionem tuam, altera ad uirum inlustrem Volusianum, quas uos accepisse iam credo, sicut nunc in manibus habeo librum ad Honoratum nostrum de quaestionibus quibusdam quinque, quas mihi proposuit et per litteras intimauit, cui non continuo respondere uides quam minime oporteat. caritas enim, quae tamquam nutrix fouet filios suos, non ordine amandi sed ordine subueniendi infirmiores fortioribus anteponit, quos tales uult esse, quales iam illi sunt, quos non contemnendo sed de
Abbreviated transcription (Latin):
oblitussum. nisi forte cum inspicerẽ:
mendosos eos repperi&emendareuo¬
lui: quod mnirabiliter Impeditus. ad¬
huc usque non feci epistalam quoq
ad te scribendam. & his ad iungendã.
quam cum ibi esse iamdictare coepe¬
ram. paululo addito. sic esse in per¬
fectam scias si autem rationem om¬
nium dierum. & lucubrationum aliis
necessitatibus impensarum. tibi possẽ
reddere. grauiter contristatus mira¬
reris. quanta me distendant. quaedif¬
ferri omnino non possunt. Nec age¬
re illa permittant. Inquae me pe¬
tendo & ammonendo urgues uolen¬
tem. & ineffabiliter quia non possum
dolentem: cum enim ab eorum homi¬
num necessitatibus aliquantulum ua¬
co. qui mesic angariant. ut eos nullo
modo liceat euitare. nec contem ne¬
re oporteat: Nondesunt. quaedictan¬
da repono. sic in articulis temporũ
constituta. ut dilationem non ferant:
sicut mihi fuit breuiatio gestorum
collationis nostrae. satis operosa cum
uiderem neminem seuelle tanto ag¬

Expanded text:
oblitus sum, nisi forte, cum inspicerem, mendosos eos repperi et emendare uolui, quod mirabiliter impeditus adhuc usque non feci. epistulam quoque ad te scribendam et his adiungendam, quam, cum ibi essem, iam dictare coeperam, paulo addito sic esse inperfectam scias. si autem rationem omnium dierum et lucubrationum aliis necessitatibus inpensarum tibi possem reddere, grauiter contristatus mirareris, quanta me distendant, quae differri omnino non possunt, nec agere illa permittant, in quae me petendo et admonendo urgues uolentem et ineffabiliter, quia non possum, dolentem. cum enim ab eorum hominum necessitatibus aliquantulum uaco, qui me sic angariant, ut eos nullo modo liceat euitare nec contemnere oporteat, non desunt, quae dictanda praepono sic in articulis temporum constituta, ut dilationem non ferant, sicut mihi fuit breuiatio gestorum conlationis nostrae satis operosa, cum uiderem neminem se uelle tanto ag
Abbreviated transcription (Latin):
do clarificato dm̃uideri non posse
ut cumque rationem colligi: obiuan¬
dum tamen censeo hominibus. quia¬
ut seditiones ex quaestionibus solent
ex citare. aut feruenti studio ad discen¬
dum euigilare: orapronobis: pax &
caritas xp̃i. scĩtatem tuam nostri me¬
morem perficiat. domine sc̃ae. uene¬
rabiliterque beatissime frater:

Expanded text:
do clarificato deum uideri non posse do clarificato deum uideri non posse utcumque ratione collegi. obuiandum tamen censeo hominibus, qui aut seditiones ex quaestionibus solent excitare aut feruenti studio ad discendum euigilare. ora pro nobis. pax et caritas Christi sanctitatem tuam nostri memorem perficiat, domine sancte uenerabiliterque beatissime frater.
Abbreviated transcription (Latin):
praestitutum est. quem ammodum eis¬
de conceptione & generatione rationon
redditur: sed in illo solo inuenitur sin¬
gulare : sideeius uisione ratio non red¬
datur. nec exemplum requiratur. sed
soli illi singulariter licere. diuinitatis
substantiam corpore uidere: sed respon¬
debitur rationem posse reddi. quia
corporeare. Incorpoream rein nequa¬
quam cernere liceat: m&uo non re¬
spondeatur: quia & conceptio illa ra¬
tione exponi & exemplis possit fir¬
mari aut enim in hominibus ratio
defici&. & ex empla cessabunt. & con¬
firmabunt. corporesuo unigenitum.
uidere possedm̃: aut siratio hic reddi¬
ta fuerit. consequ&ur rationem red¬
di posse. ab aliquibus nimis sapienti¬
bus uiris & illius conceptionis. & con¬
sequentis generationis: Quid ergo ta¬
libus respondeatur percontor: Non
enim certamina semino. sed quem¬
amꝰ modum insidiosis respondeatur.
Interrogo: egotamen. sic credo uirgi¬
nis conceptionem & partum. quomo¬
do semper credidi: & corpore quomo¬

Expanded text:
raestitum est, ut, quem ad modum ione et generatione ratio non redditur, sed in illo solo inuenitur singulare, sic de eius uisione ratio non reddatur nec exemplum requiratur, sed soli illi singulariter licere diuinitatis substantiam corpore uidere. sed respondebitur rationem posse reddi, quia corporea re incorpoream rem nequaquam cernere liceat; metuo, ne respondeatur, quia et conceptio illa ratione exponi et exemplis possit firmari. aut enim in hominibus ratio deficiet et exempla cessabunt et confirmabunt corpore suo unigenitum uidere posse deum aut, si ratio hinc reddita. fuerit, consequetur rationem reddi posse ab aliquibus nimis sapientibus uiris et illius conceptionis et consequentis generationis. quid ergo talibus respondeatur, percontor. non enim certamina semino, sed, quemad modum insidiosis respondeatur, interrogo. ego tamen sic credo uirginis conceptionem et partum, quo modo semper credidi, et corpore quoquo mo
Abbreviated transcription (Latin):
ae ternum testamento antiquorum tem¬
poribus proph&arum. sẽ uerior legis
uindicta feruebat. Nisiut ostender&ur
recte iniquis poenas constitutas: ut qđ
eis parcere noui testamenti indulgentia
commonemur. aut remedium sit salu¬
tis. quo peccatis parcatur & nostris.
aut commendatio mansu&udinis ut
per eos qui parcunt. ueritas praedicta
non tantum timeatur: uerum &iam
diligatur: plurimum autem inter est
quo animo quisque parcat: sicut enĩ
est aliquando mi sericordia puniens.
Ita & crudelitas parcens: Nam ut ex¬
empli gratia manifeste aliquid ponã
quis non crudelem uerius dixerit. eũ
qui puero pepercerit. uolenti obstinatis¬
sime deserpentibus ludere Quis autẽ
non miseri cordem. quitalia pro hibe ᷤ.
contenłtorem uerborum. &iam uerbe¬
ribus emendauerit: & ideo non usq
ad mortem proten denda est disciplina.

Expanded text:
eteri testamento antiquorum temporibus prophetarum seuerior legis uindicta feruebat, nisi!\' ut ostenderetur recte iniquis poenas constitutas. ut, quod eis parcere noui testamenti indulgentia commonemur, aut reme. dium sit salutis, quo peccatis parcatur et nostris, aut commendatio mansuetudinis, ut per eos, qui parcunt. ueritas praedicata non tantum timeatur, uerum etiam diligatur. Plurimum autem interest, quo animo quisque parcat. sicut enim est aliquando misericordia puniens, ita et crudelitas parcens. nam, ut exempli gratia manifestum aliquid ponam, quis non crudelem uerius dixerit eum, qui puero pepercerit uolenti obstinatissime de serpentibus ludere? quis autem non misericordem, qui talia prohibens contemptorem uerborum etiam uerberibus emendauerit? et ideo non usque ad mortem protendenda est disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc ergo fili. audime saltem
perlitteras tibi sermocinantem quas
Im periculis tuis num quam tibimit¬
tere potui. periculum cogitans ꝑ¬
latoris. & cauens ne adeos ad quos
nollem mea epistula per uenir&:
unde p&o ut ignoscas. siputas me
plus timuisse quam debui. tamen
dixi quod timui:¬

Expanded text:
nunc ergo, fili, audi me saltem per litteras tibi sermocinantem, quas in periculis tuis numquam tibi mittere potui periculum cogitans perlatoris et cauens, ne ad eos, ad quos nollem, mea epistula perueniret. unde peto, ut ignoscas, si putas me plus timuisse quam debui; tamen dixi, quod timui
Abbreviated transcription (Latin):
ipse apostolus. qui hoc utique ñ
credebat: Siautem onerosa non est
In firmitas mea sc̃itatituae. p&o.
apertius non graua̾ris exponere.
quo modo dixeris. neminem posse
temporum mensuras colligere:
meforte hoc & mihi uideatur. qđ
&iam caritatituae & frustra qui
cum hoc enim dixisses. delnde sub¬
didisti & aisti euangelium quidẽ
dicit. Dedie & hora nemoscit.
ego autem Inquis. pro inposibili¬
tate sensus meidico. Neque men¬
sem. Neque annum aduentus
ipsius sciri posse: Id enim hoc ui¬
d&ur sonare. tam quam non pos¬
sit sciri quo anno uenturus sit:
sed possit qua ebdomade annoꝵ.

Expanded text:
ipse apostolus, qui hoc utique non credebat. Si autem onerosa non est infirmitas mea sanctitati tuae, peto apertius non graueris exponere, quo modo dixeris neminem posse \'temporum mensuras colligere\', ne forte hoc et mihi uideatur, quod etiam caritati tuae, et frustra quilcum hoc enim dixisses. deinde subdidisti et aisti: Euangelium quidem dicit: De die et hora nemo scit, ego autem\', inquis, \'pro inpossibilitate intellectus mei dico neque mensem neque annum aduentus ipsius sciri posse\'. ita enim hoc uidetur sonare, tamquam non possit sciri, quo anno uenturus sit, sed possit sciri, qua hebdomade anno
Abbreviated transcription (Latin):
ate. languescis. & contabescis inue¬
terem hominem: Itane matrem ter¬
renam non habebat imperatortu¬
us. quae tamen cum ei nuntiar&ur
agenti coelestia: respondit: quae
Smihi mater. aut qui mihi fr̃s. ÷ & ex¬
tendens manum indiscipulos suos.
non dixit. pertinere ad cognatio¬
nem suam. nisi qui facer& uolun¬
s tatem patriseius: In quo numero
profecto &iam ipsam mariam be¬
nignus inclusit faciebat enim &
illa uoluntatem patris: Ita opti¬
mus magister atque diuinus. &
mater nũ nomen. qđ ei quasi priua¬
tum propriumque nuntiauerant.
quia terrenum erat. In comparati¬
one caelestis propinquitatis ab ie¬
cit: & eandem caelestem propin¬
qui tatem Indiscipulis suis comine¬
morans. quod sibi rursum consor¬
tio generis cum c&eris scĩs. uirgo
illa coher& ostendit:¬

Expanded text:
ate, languescis et contabescis in ueterem hominem! itane matrem terrenam non habebat imperator tuus? quae tamen cum ei nuntiaretur agenti caelestia. respondit: \'Quae mihi mater aut qui mihi fratres?\' et extendens manum in discipulos suos. non dixit pertinere ad cognationem suam. nisi qui faceret uoluntatem patris eius. in quo numero profecto etiam ipsam Mariam benignus, inclusit: faciebat enim et illa uoluntatem patris. ita optimus magister atque diuinus et maternum nomen. quod ei quasi priuatum propriumque nuntiauerant, quia terrenum erat, in comparatione caelestis propinquitatis abiecit et eandem caelestem propinquitatem in discipulis suis commemorans, quo sibi rursum consortio generis cum ceteris sanctis uirgo illa cohaereret, ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
AANTTISSIOO ET HONORI¬
PICASIN CERITADE CARIS¬
SIMO FRATRIET GONDIA¬
GONIRES BITUMO AUGUS¬
TINUIS IA PNO SALEIEM
TESPIAM FLARI DIAM
cordistui. Indicauit mihi fidelissi¬
mus. ut sis particeps eorum. frater

Expanded text:
RANTISSIMO ET HONORIFICA SINCERITATE CARISSEMO FRATRI ET CONDIACONO RESTITUTO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. tes piam flammam cordis tui indicauit mihi fidelissimus, ut scis. particeps eorum. frater
Abbreviated transcription (Latin):
nullatenus esse probabileest sienim
dm̃ esse a&ernum est ratione: esse: &er¬
numque esse. ratio ergo. aut ds̃ est: aut
dĩ est: ut ipsa doc& ratio: quaesi ipsa est
ds̃ ratio ostendit. dm̃ esserationem &
possunt ista coȩua & co aerna esse :
si autem dĩ est. simili modo haec ratioos¬
tendit. rationem dĩ esse similiter &¬
hoc erit coeuum. & coa&ernum: dm̃
autem esse: similiter fieri non posse. ni¬
si ess& ds̃. ipsa ratio ostendit: Quaera¬
tio si auferatur. dictu nefasest. non

Expanded text:
nullatenus esse probabile est? si enim Deum esse aeternum, est ratione esse aeternum, quae est ratio? Ergo aut Deus est, aut Dei est, ut ipsa docet ratio: quae si ipsa est Deus, ratio ostendit Deum esse rationem, et possunt ista coaeva et coaeterna esse. em Dei est similitudo haec ratio, ostendit rationem Dei esse similiterhoc erit coaevum et coaeternum. Deum autem esse similiter fieri non posse, nisi esset Deus, ipsa ratio ostendit: quae ratio si auferatur, quod dictu nefas est, non
Abbreviated transcription (Latin):
que luxoriam: nequod dicebat. mo¬
ram facit dñs meus: desiderio domi¬
ni sui dicere creder&ur. quo ar¬
Idebat ille quidicebat: Sitiuit ani¬
ma mea addm̃ uiuum. quandoue¬
niam & apparebo ante faciem dĩ:
Dicendo enim quando ueniam. mo¬
rasse. per p&i moleste ferebat. quia
&iam : quod tempore acceleratur.
desiderio tardum uid&ur: quo
modo autem tardus est eius aduen¬
tus. uel quomodo longe futurus
est: cum ipsi apostoli tempore cũ
adhuc erant incarne dixerint no¬
uissima hora est. Quam uis adño

Expanded text:
que luxuriam, ne, quod dicebat: Moque luxuriam, ne, quod dicebat: Moram facit dominus meus, desiderio domini sui dicere crederetur, quo ardebat ille, qui dicebat: Sitiuit anima mea ad deum uiuum; quando ueniam et apparebo ante faciem dei? dicendo enim \'quando ueniam?\' moras se perpeti moleste ferebat. quia, etiam quod tempore acceleratur, desiderio tardum uidetur. quo modo autem tardus est eius aduentus uel quo modo longe futurus est, cum ipsi apostoli tempore, quo adhuc erant in carne, dixerint: Nouissima hora est, quamuis a do
Abbreviated transcription (Latin):
quibus ualde salubriter ex hor¬
taris. ut saluatoris nr̃i diligatur
& desider&ur aduentus facis hoc
ut seruus bonus eiusdem patrisfa¬
milias. auidus lucrorum domini
tui. & uolens habere plurimos so¬
cios dilestionis. quam ipse prȩci¬
pue & perseueranter accenderis:
Intuentes igitur. quod com memo¬
rasti deapostolo. quiadñm dixit
Reddi turum coronam iustitiae.
mon tantum sibi. sed & omnibus
qui diligunt manifestationem eius.
Ita reste uiuimus. & in hoc seculo
tamquam peregrini agimus. cum
se in hac dilestione. cornr̃m profi¬
cienter extendit. siue citius siue
tardius ueniat quamputatur: cui¬
us manifestatio. fideli caritate di¬
ligitur. & pio desideratur affestu:
seruus quippe ille quidicit. morã
facit dñs meus. & per cutit conser¬
uos suos. manducat & bibit cume¬
briosis. nonutique diligit manifes¬
tationem eius: ex moribus enim ap¬
par& animus eius quos mores lic&
breuiter: Ideo magister bonus cura¬
uit exprimere. idest superbiam at¬

Expanded text:
quibus ualde salubriter exhortaris, ut saluatoris nostri diligatur et desideretur aduentus. facis hoc ut seruus bonus eiusdem patris familias auidus lucrorum domini tui et uolens habere plurimos socios dilectionis, qua ipse praecipue et perseueranter accenderis. intuentes igitur, quod commemorasti de apostolo, quia dominum dixit redditurum coronam iustitiae non tantum sibi sed et omnibus, qui diligunt manifestationem eius. ita recte uiuimus et in hoc saeculo tamquam peregrini agimus, cum se in hac dilectione cor nostrum proficienter extendit, siue citius sine tardius ueniat, quam putatur, cuius manifestatio fideli caritate diligitur et pio desideratur affectu. seruus quippe ille, qui dicit: Moram facit dominus meus et percutit conseruos suos, manducat et bibit cum ebriosis, non utique diligit manifestationem eius; ex moribus enim appai;et animus eius. quos mores licet breuiter ideo magister bonus curauit exprimere, id est superbiam at
Abbreviated transcription (Latin):
qui autem credunt quoddicit secun¬
dus. tardius dñm esse uenturum. si
falsum fuerit inuentum. citius dño
ueniente. nullo modo qui ei credide¬
rint turbabuntur infide. sed in opi¬
nato gaudio perfruenter: quaprop
utinam ergo sit uerum: quiaerit mo¬
lestum. sinon erit uerum: qui autem
dicit dñm tardius esse uenturum. &
tamen credit. sperat. amat eius aduen¬
tum: profesto d&arditate eius &iã
si fallitur. habebit enim maiorem pa¬
tientiam si hoc ltaerit. maiorem l&¬
tiam sinonerit: ac perhoc ab eis qui
diligunt manifestationem dñi: ille
auditur suauius. iste creditur tutius
qui autem quidhorum sit uerum igN¬
norare seconfit&ur. illud optat. hoc
tolerat. Innullo eorum errat. qui a
nihil eorum aut adfirmat aut ne¬
gat: obsecrote. ut me talem non
spernas. quia & egote diligo. id ad¬
firmante quoduerum esse desidero
& tanto magis nolo fallaris. quanto
magis amo quod polliceris: & quan¬

Expanded text:
qui autem credunt, quod dicit secunqui autem credunt, quod dicit secundus, tardius dominum esse uenturum, si falsum fuerit inuentum citius domino ueniente, nullo modo, qui ei crediderant, turbabuntur in fide, sed inopinato gaudio perfruentur. Quaproptutinam ergo sit uerum, quia erit molestum, si non erit uerum! qui autem dicit dominum tardius esse uenturum et tamen credit, sperat, amat eius aduentum, profecto de tarditate eius etiam si fallitur. feliciter fallitur; habebit enim maiorem patientiam, si hoc ita erit, maiorem laetitiam. si non erit. ac per hoc ab eis. qui diligunt manifestationem domini. ille auditur suauius, iste creditur tutius. qui autem, quid horum sit uerum, ignorare se confitetur, illud optat, hoc tolerat, in nullo eorum errat. quia nihil eorum aut adfirmat aut negat. obsecro te, ut me talem non spernas, quia et ego te diligo id adfirmantem, quod uerum esse desidero, et tanto magis nolo fallaris, quanto magis amo, quod polliceris. et quan
Abbreviated transcription (Latin):
putant primus sed hoc secundus negit:
tertius uero non negat aliquid ho¬
rum. sed ignorare sefat&ur. quisue¬
rum dicat illorum: pro lnde si hoc
factum fuerit quod praedixerat pri¬
mus. gaudebunt cum illo secundus
& tertius: omnesenim manifestationẽ
dñi diligunt: exultabunt ltaque ci¬
tius uenisse quod diligunt: si autem
factum non fuerit. & apparere coepe¬
rit hoc potius esseuerum quod dice¬
bat secundus : M&uendum est. ne in¬
ter ipsas moras perturbentur. qui
crediderunt quod dixerat primus & si
incipiant dñi aduentum. non tardũ
putare sed nullum: quiuides. quan¬
tus sit licceritus animarum: quod
sitantę fidei fuerint. ut se ad secundi
praedicta conuertant. & dm̃ &iam tar¬
dantem. fideliter & patienter ex pec¬
tent. abundabunt tamen obprobria
& in sultationes atque iñrisiones ini¬
micorum. multos infirmos axp̃iana
fide A uertentium. dicendo tam falla¬
citer eis regnum esse promissum. quã
fallaciter dicebatur cito esse uenturũ:

Expanded text:
putat primus; sed hoc secundus negat; tertius uero non negat aliquid horum, sed ignorare se fatetur, quis uerum dicat illorum. proinde si hoc factum fuerit, quod praedixerat primus, gaudebunt cum illo secundus et tertius; omnes enim manifestationem domini diligunt; exultabunt itaque citius uenisse, quod diligunt. si autem factum non fuerit et apparere coeperit hoc potius esse uerum, quod dicebat secundus, metuendum est, ne inter ipsas moras perturbentur. qui crediderant. quod dixerat primus, et incipiant domini aduentum non tardum putare sed nullum. qui uides quantus sit interitus animarum. quod si tantae fidei fuerint. ut se ad secundi praedicta conuertant et dominum etiam tardantem fideliter et patienter expectent, abundabunt tamen opprobria et insultationes atque inrisiones inimicorum multos infirmos a Christiana fide auertentium dicendo tam fallaciter eis regnum esse promissum, quam fallaciter dicebatur cito esse uenturum.
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium suorum donauit. ut essent
cor unum: quanto magis conseruat
Insẽ ipso. ut sint haectria. & singu¬
la dĩ. & simul omnia. nontres
dii: sed unus dĩ hic est unus dñs
ds̃ nr̃. cui uni uersa pi&ate serui¬
tur. cui soli latria illa deb&ur:

Expanded text:
fidelium suorum donauit, ut esset fidelium suorum donauit, ut esset cor unum, quanto magis conseruat in se ipso, ut sint haec tria et singula deus et simul omnia non tres dii sed unus deus! hic est dominus deus noster, cui uniuersa pietate seruitur, cui soli latria illa debetur
Abbreviated transcription (Latin):
ideo non sicut in principio fecit
ds̃ caelum & terram. Ita in princi¬
pio fecit uerbum: sed inprincipio
erat uerbum: Sc̃s quoque sp̃s non
sicut creatura ex nihilo est factus.
sed sic apatre procedit. ut nec a fi¬
lio nec apatre sit factus haec trini¬
tas unius eius demque naturae at¬
que substantiae non minor insin
gulis quam in omnibus: nec ma¬
ior in omnibus. quam in singulis.
sed tanta in solo patre. uel insolofi¬
lio. quanta in patre simul & fi¬
lio & tanta insolo sp̃usc̃o. quan¬
ta simul in patre & infilio & spu
sc̃o: neque enim pater ut haber&
filium deseipso minuit seipsum.
sed ita genuit dese alterum se. ut
totus maner& insẽ. & ess& infi¬
lio tantus. quantus & solus. si mi
non praecedit unde procȩdit. sed
tantus cum illo. quantus ex illo.
nec minuit eum procedendo. nec
aug& hęrendo: & haec omnia nec
confuse unum sunt. nec dis iunc¬
te tria sunt: sed cum sint unum:
tria sunt & cum sint tria: unũ sunt:
Pro lnde quitam multis cordibus

Expanded text:
ideo non, sicut in principio fecit deus caelum et terram, ita in principio fecit uerbum, sed in principio erat uerbum. spiritus quoque sanctus non sicut creatura ex nihilo est factus, sed sic a patre procedit, ut nec a filio nec a patre sit factus. Haec trinitas unius est eiusdemque naturae atque substantiae non minor in gulis quam in omnibus nec maior in omnibus quam in singulis sed tanta in solo patre uel in solo filio quanta in patre simul et filio et tanta in solo spiritu sancto quanta simul in patre et filio et spiritu sancto. neque enim pater, ut haberet filium de se ipso, minuit se ipsum, sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se et esset in filio tantus, quantus est solus. similinon praecedit, unde procedit, sed tantus cum illo quantus ex illo nec minuit eum procedendo nec auget haerendo. et haec omnia nec confuse unum sunt nec disiuncte tria sunt, sed, cum sint unum, tria sunt et, cum sint tria, unum sunt. proinde, qui tam multis cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
repp&er& nisi timer&. uel puder&
emisse: Sunt aliae personae inferio¬
ris loci : quae ab utraque parte non¬
In solenter accipiunt: sicut officialis.

Expanded text:
repetere, nisi timeret uel puderet emisse. Sunt aliae personae inferioris loci, quae ab utraque parte nonsolenter accipiunt sicut officialis
Abbreviated transcription (Latin):
decimo autem libro. eorum quos dege¬
nes iscripsi: uersatur haec quaestio uehe¬
menter: & multis exemplis rerum ex¬
pertarum. atque credibiliter audita¬
rum: disputatio illa sil uescit: Quid in
ea potuerimus uel effecerimus: cumle¬
geris iudicabis: sitamen dñs dignatur
donare. ut eos mihi libros quantum
possum. congruenter einendatos iam
liceat edere. multorum fratrum ex

Expanded text:
decimo autem libro eorum, quos de gedecimo autem libro eorum, quos de genesi scripsi, uersatur haec quaestio uehementer et multis exemplis rerum expertarum atque credibiliter auditarum disputatio illa siluescit. quid in ea potuerimus uel effecerimus, cum legeris, iudicabis, si tamen dominus donare dignatur, ut eos mihi libros, quantum possum, congruenter emendatos iam liceat edere et multorum fratrum ex
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilium. & ad c&eros sensus corporis
pertinentium Innumerabiles lmagines.
quaenunc inter est. quam ordinate uel
turbide fiant: Sed tantum quia fiunt.
quad manifestumest. quaui & quomo¬
do fiant. quis quis potuerit explicare.
Quae omnia certe cottidiana sunt at¬
que continua audeat pitesumere ali¬
quid ac̃definire. &iam deillis rarissi¬
mis uisis: ego autem tanto minus hoc
audeo quantominus id quoque in no¬
bis. quod uita continua uigilantes dor¬
mientesque experimur: quopacto fiat
explicare sufficio: Nam cum ad tedic¬
tarem hanc epistalam. teipsum animo
contuebar. teutique absente at quenes¬
ciente : & quomodo possis his uerbis mo¬
ueri. secundum notitiam quaemihi de
te in est imaginabar: ut quid qũ ꝯmo¬
Atq id quo nã
do in animo meo fier&: capere ac in¬
uestigare non poteram: certus tamen
non fieri corporeis molibus nec corpo¬
reis qualitatibus. cum corpori similli¬
mum fi&: hoc interim habeas: ut ab oc¬
cupato. & festinante. dictatum: Induo¬

Expanded text:
uisibilium et ad ceteros sensus corporis pertinentium innumerabiles imagines, quae nunc non interest quam ordinate uel turbide fiant; sed tantum, quia fiunt, quod manifestum est, qua ui et quo modo fiant, quisquis potuerit explicare — quae omnia certe cotidiana sunt atque continua —, audeat praesumere aliquid ac definire etiam de illis rarissimis uisis. ego autem tanto minus hoc audeo, quanto minus id quoque in nobis, quod uita continua uigilantes dormientesque experimur, quo pacto fiat, explicare sufficio. nam cum ad te dictarem hanc epistulam, te ipsum animo contuebar te utique absente atque nesciente et, quo modo possis his uerbis moueri, secundum notitiam, quae mihi de te inest, imaginabar; atque id quonam modo in animo meo fieret, capere ac inuestigare non poteram certus tamen non fieri corporeis molibus nec corporeis qualitatibus, cum corpori simillimum fieret. hoc interim habeas ut ab occupato et festinante dictatum. in duo
Abbreviated transcription (Latin):
porro si secundum scripturas unũ
diem mille annos esse ponamus.
Multo magis olim transit tam
longi diei hora nouissima: non
dico siuice sima quarta pars
eius. qui sunt anni paulo ampli¬
us quad raginta: sed si duo decima
deput&ur. quae illos annos duplos
hab&: unde conuenientius ille
apostolus creditur horam posuis¬
se protem pore: quae hora quam
longasit ignoramus: quia non est
nr̃m scire tempora quae pater
posuit In sua potestate. Quam uis
eam nouissimam nouerimus. mul¬
to magis utique nos. quam qui¬
fuerunt ante nos. ex quo esse uel
dici coepit hora no uissima. quod
autem ideo uid&ur uenerationi
tuae. conprehendi non posse tem¬
porum mensuras. ut definiatur.
quo anno futurus est finis. quia
secundum promissionem dñi.
breuiabuntur dies illi: prorsus
non intellego: sienim sic breuia

Expanded text:
porro si secundum scripturas unum porro si secundum scripturas unum diem mille annos esse ponamus, multo magis olim transiit tam longae diei hora nouissima; non dico, si uicesima quarta pars eius, qui sunt anni paulo amplius quadraginta, sed si duodecima deputetur, quae illos annos duplos habet. unde conuenientius ille apostolus creditur horam posuisse pro tem- pore, quae hora quam longa sit, ignoramus, quia non est nostrum scire tempora. quae pater posuit in sua potestate. quamuis eam nouissimam nouerimus multo magis utique nos, quam qufuerunt ante nos, ex quo esse uel diei coepit hora nouissima. Quod autem ideo uidetur uenerationi tuae comprehendi non posse temporum mensuras, ut definiatur, quo anno futurus est finis, quia secundum promissionem domini breuiabuntur dies illi, prorsus non intellego. si enim sic breuiab