comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
impar .i. nouẽ. Sexto loco t̾ciꝰ par .i. octo. Septimo loco.
idutriꝰq soliditatẽ usq ꝓcederet. qͣsi solidũ om̃e penetra¬
tura. Deiũ ex his numeris ꝯponenda qͥ soli ꝯtinent uiga¬
bisẽ.apetentiã. qr om̃i mũdo ipsa erat uigabilẽ prestatu¬
ra concordiã. Nam duo ad unũ dupla s̃ De duo aũĩ diapasõ
simphoniã nasci. iã diximꝰ. t̾eia uͦ ad duo. hemioliũ nrime¬
rũ faciunt. hĩc ort̾ diapente. Quattuor adtͥa epitritꝰ nũs.

Expanded text:
impar, id est nouem; sexto loco tertius par, id est octo; septimo loco ad utriusque soliditatem usque procederet, quasi solidum omne penetratura. Deinde ex his numeris fuerat componenda qui soli continent iugabilem competentiam, quia omni mundo ipsa erat iugabilem praestatura concordiam. Nam duo ad unum dupla sunt: de duplo autem διὰ πασῶν symphoniam nasci iam diximus; tria uero ad duo hemiolium numer
Abbreviated transcription (Latin):
I. Nã siren. dõ canens greco intellectu ualet. tneologi
qͦ nouẽ musas. octo speraꝵ musicos cantꝰ ⁊ unã maxi¬
in theogonia sua octauiã musã uraniã uocat. qr post
uii. uagas que subiecte s̃. octaua stellifera spera suꝑ¬
posita ꝓͥo noĩe caelũ uocat᷑. & uͥ oftend̾e̾t nonã ẽe.⁊ ma¬
ne ostendens ipsam uocis dulcedinẽ nonã musã uocari.
Nã Rada iotiti optime uocis greca int̃p̃tatioẽ. Et ũ ipsã

Expanded text:
ri. Nam Siren 'deo canens' Graeco intellectu ualet. Theologi ri. Nam Siren 'deo canens' Graeco intellectu ualet. Theologi quoque nouem Musas octo sphaerarum musicos cantus et unam maxiinTheogonia sua octauam Musam Vraniam uocat, quia post septem uagas, quae subiectae sunt, octaua stellifera sphaera superposita proprio nomine caelum uocatur; et, ut ostenderet nonam esse et mane ostendens ipsam uocis dulcedinem nonam Musam uocari: nam Καλλιόπη 'optimae uocis' Graeca interpretatio est; et, ut ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
rata ratione distincta. Quia scđm tumeũ platonis impari¬
ũ int̾ se int̾ualla nũoꝵ. ratis ad se nũis. hemiolus scilicet
epitritis. ⁊ epogdois. hemitoniis q̃ distincta s̃. qͥb oĩs cano¬
ra tatio atinetur. hinc aiaduertit᷑. qr hec t̾ba ciceronis
ñꝗͣ ꝓfecto ad intellectũ paterent. nͥ hemiolioꝵ. epitritoꝵ.
⁊ epogdooꝵ. tatione p̃inissa. quib interualla distincta s̃.
& nͥ platonieis numeris qͥb mũdi aĩa ÷ ꝯtexta patesactis.
⁊ ratione pͣmissa. cur ex numeris musicã creantib aĩã in¬
texta sit. Hec .N. oĩa ⁊ causã mũtani motꝰ ostendunt.
quẽ solus aĩe prestat impulsꝰ. ⁊ necessitatẽ musicę conci¬
nentiȩ. ꝗͣ motui a se facto inserit aiã in natã sibi ab ori¬
gine. Hinc plato in re publica sua cũ de speraꝵ celestiũ
uolubilitate tͣctaret. singłas ait firenas singulis orbib
insidere. sig̾cans spheraꝵ motu cantũ numinib exhibe¬

Expanded text:
rata ratione distincta, quia secundum Timaeum Platonis imparium inter se interualla numerorum ratis ad se numeris, hemioliis scilicet, epitritis et epogdois hemitoniisque distincta sunt, quibus omnis canora ratio continetur. Hinc animaduertitur quia haec uerba Ciceronis numquam profecto ad intellectum paterent nisi hemioliorum, epitritorum et epogdoorum ratione praemissa, quibus interualla distincta sunt, et nisi Platonicis numeris, quibus mundi anima est contexta, patefactis et ratione praemissa cur ex numeris musicam creantibus anima intexta sit. Haec enim omnia et causam mundani motus ostendunt, quem solus animae praestat impulsus, et necessitatem musicae concinentiae, quam motui a se facto inserit anima innatam sibi ab origine. Hinc Plato in Re publica sua, cum de sphaerarum caelestium uolubilitate tractaret, singulas ait Sirenas singulis orbibus insidere, significans sphaerarum motu cantum numinibus exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
diapente. Duplatis nũs ÷. cũ de duob numeris bis minor¬
bis in maiore nũatur. ũ st̃ qͣtuor ad duo. ⁊ ex ħ duplari
nascit᷑ amphonia. cui nom̃: diapasoti. T̃riplaris aũ. cũ de
auobr numeris minor ter in maiore nuatur. ui st̃ cria ad u

Expanded text:
Diapente. Duplaris numerus est, cum de duobus numeris minorDiapente. Duplaris numerus est, cum de duobus numeris minor in majore bis numeratur, ut sunt quatuor ad duo; et ex hoc duplari nascitur symphonia, cui nomen est Diapason. Triplaris est, cum de duobus numeris minor ter in majore numeratur ut sunt tria ad u
Abbreviated transcription (Latin):
euenit. qͣle pͥor obseruatio. ñ frust᷑ aĩ adu̾sa ꝓmiserat. adie¬
cta diuoedine ꝗͣ nat᷑a fidiũ sonoia p̃stabat. Hic pytagoras cã¬
ti secreti ꝯpos. dep̃hendit nuõs. ex qͥb som sibi asomi nasceren¬
tut. Adeo u fidelib sub hac nũoꝵ obseruatione ꝯpositis. certe
certis. alieq aliis ꝯuenientiũ sibi nuoꝵ ꝯcordia tenderent᷑.
ũ una imprasa plectꝰ. alia licet longe posita s numeris con¬
ueniens simul sonaret. Ex om̃i aũ innumera uarietate nu̾oꝵ
rent. St̃ aũ hi .ui. om̃s. Epitritus. hemiolius. duplaris.
t̃tiplaris. Quadruplus. ⁊ epogdous. Et ẽ epitritꝰ. cũ de duobus
numetis maior ht̃ totũ minorẽ.⁊ insuꝑ eiꝰ tͣciã partẽ uͥ sunt
metis maior ht̃ totũ minorẽ. ⁊ insuꝑ eiꝰ medietatẽ. ũ st̃ tria
ad dio. Nam in trib st̃ duo. ⁊ media pars eoꝵ .i. unũ. E ex¬

Expanded text:
euenit qualem prior obseruatio non frustra animaduersa promiserat, adieeuenit qualem prior obseruatio non frustra animaduersa promiserat, adiecta dulcedine quam natura fidium sonora praestabat. Hic Pythagoras, tanti secreti compos, deprehendit numeros ex quibus soni sibi consoni nascerentur, adeo ut, fidibus sub hac numerorum obseruatione compositis, certae certis aliaeque aliis conuenientium sibi numerorum concordia tenderentur, ut, una impulsa plectro, alia, licet longe posita sed numeris conueniens, simul sonaret. Ex omni autem innumera uarietate numerorent. Sunt autem hi sex omnes: epitritus, hemiolius, duplaris, triplaris, quadruplaris et epogdous. Et est epitritus cum, de duobus numeris, maior habet totum minorem et insuper eius tertiam partem, ut sunt meris major habet minorem et insuper ejus medietatem, ut sunt tria ad duo; nam in tribus sunt duo, et media pars duorum, unitas.
Abbreviated transcription (Latin):
sius intuetur. ad notans sonos qͥ de singłoꝵ lacertis conficiebant᷑.
Quos cũ ferientiũ uirib asc̾bendos putaret. uibet ũi int̾ se malle¬
olos inictent. Iuib mutatis. sonoꝵ diu̾sitas ab hõib recedens.
malleolos sequebat᷑. Tc̃ om̃em curã ad ponda̾ eoꝵ exanimanda
conu̾tit. Cũq fibi du̾sitatẽ ponderis ꝗͥ habebat᷑ insingłis ad¬
notasset. aliis pond̾ib in maiꝰ minꝰ ue excedentib fieri malle¬
os imperauit. Quoꝵ ictib som neqͣꝗͣ pͥorio: similes. nec ita
sibi consonantes exaudielant᷑. T̃unc animadutit concordiã uo¬
tis lege ponderũ ꝓuenite. Collectisq numeris quib ꝯsentiens
simi diu̾sitas ponderũ ꝯtinebat᷑. ex malleis ad fides uertit exanien.
⁊ intestina ouiũ. ł boũ neruos. tã uariis ponderib inligatis te¬
tendit. qͣlia in malleis fuisse didicerat. Talisq ex his ꝯcentus

Expanded text:
sius intuetur, adnotans sonos qui de singulorum lacertis conficiebantur. sius intuetur, adnotans sonos qui de singulorum lacertis conficiebantur. Quos cum ferientium uiribus adscribendos putaret, iubet ut inter se malleolos mutent. Quibus mutatis, sonorum diuersitas, ab hominibus recedens, malleolos sequebatur. Tunc omnem curam ad pondera eorum examinanda conuertit, cumque sibi diuersitatem ponderis quod habebatur in singulis adnotasset, aliis ponderibus in maius minusue excedentibus fieri malleos imperauit, quorum ictibus soni nequaquam prioribus similes nec ita sibi consonantes exaudiebantur. Tunc animaduertit concordiam uocis lege ponderum prouenire, collectisque numeris quibus consentiens sibi diuersitas ponderum continebatur, ex malleis ad fides uertit examen, et intestina ouium uel boum neruos tam uariis ponderibus inligatis tetendit qualia in malleis fuisse didicerat, talisque ex his concentus
Abbreviated transcription (Latin):
modulaminis. Hęc pytagoras pͥmꝰ õiũ graie gentis hõĩũ m̃¬
te cõcepit. ⁊ intellexit qͥ ꝯpositũ qͥddã de speris sonare ꝓpter
necessitatẽ rationis q̃ a celestib ñ recedit. S q̃ e̾e̾t illa ratio. ⁊
quib obseruanda modis. ñ facile dep̃hendebat. Cũq eũ frua
tante tãq atchane rei diuturna inquisitio fatigaret. fors
optulit. qͥ cogitatio alta ñ reꝑit. Cũ n. casu pret̾iret in publi¬
co. fabros ignitũ ferrũ ictib mollientes. in aures eiꝰ malleoꝵ
somcerto sibi respondentes ordi.e.ixpente cecidert̃. In quib ita
gutati aciunina ꝯsonalunt. ũ utrũq ad audientis sensũ statu¬
ti dim̃sione remearet. ⁊ ex uariis impulsib unũ sibi ꝯsonans na¬
sceretut. Hic occisionẽ sibi oblatã ritꝰ dep̃hensi oculis ⁊ manib
qd olim cogitatione querebat. fabros addit. ⁊ uminens oꝑi curio¬

Expanded text:
ec Pythagoras, primus omnium Graiae gentis hominum, meec Pythagoras, primus omnium Graiae gentis hominum, mente concepit, et intellexit quidem compositum quiddam de sphaeris sonare, propter necessitatem rationis quae a caelestibus non recedit. Sed quae esset illa ratio, uel quibus obseruanda modis, non facile deprehendebat, cumque eum frustra tantae tamque arcanae rei diuturna inquisitio fatigaret, fors obtulit quod cogitatio alta non repperit. Cum enim casu praeteriret in publico fabros ignitum ferrum ictibus mollientes, in aures eius malleorum soni certo sibi respondentes ordine repente ceciderunt, in quibus ita grauitati acumina consonabant ut utrumque ad audientis sensum stata dimensione remearet, et ex uariis impulsibus unum sibi consonans nasceretur. Hic, occasionem sibi oblatam ratus, deprehendit oculis et manibus quod olim cogitatione quaerebat. Fabros adit et imminens operi curio
Abbreviated transcription (Latin):
te in ꝯtrariũ celo ferunt᷑. consequens: ũ quale solci cantaꝵ
moliũ impulsꝰ efficiat. ħ requirateur. Ex ipsoti cireũductu
orbiũ sonũ nasci necẽe ÷. qr peuss. aer ipso int̾uentu icł uim
de se fragoris emittit. ipsa cogente nat̾a u insonũ desinat duor
coipoꝵ uiolenta collisio.S. his sonꝰ qͥ ex qualic̃q aeris ictu nasci¬
tut. aut dulce qͥd cłã in aures ⁊ musicũ defert. aut in eytã
⁊ asperũ ꝑsonat. Nã si ictũ obseruatio nũoꝵ certa mod̾e̾tur. cõ¬
positũ sibiq ꝯsentiens modulam̃ educit᷑. Aut cũ increpit tri¬
multuaria ⁊ nullis modis guberenta collisio. fragor curbidus.
⁊ inconditꝰ offendit auditũ. In celo aũ ꝯstat nich fortuitũ. meli
tumultuariũ ꝓuenire .s uniu̾sa illic diuinis legib ⁊ stata
ratione ꝓcedere. Ex his ixxpugnabili ratiocinatione collectũ
ẽ musicos sonos de spetaꝵ celestiũ ꝯuersione ꝓcedere.qr ⁊ so

Expanded text:
feruntur, consequens est ut qualem sonum tantarum molium impulsus efficiat hic requiratur. Ex ipso enim circumductu orbium sonum nasci necesse est, quia percussus aer, ipso interuentu ictus, uim de se fragoris emittit, ipsa cogente natura ut in sonum desinat duorum corporum uiolenta conlisio. Sed is sonus, qui ex qualicumque aeris ictu nascitur, aut dulce quiddam in aures et musicum defert, aut ineptum et asperum personat. Nam si ictum obseruatio numerorum certa moderetur, compositum sibique consentiens modulamen educitur; at cum increpat tumultuaria et nullis modis gubernata collisio, fragor turbidus et inconditus offendit auditum. In caelo autem constat nihil fortuitum, nihil tumultuarium prouenire, sed uniuersa illic diuinis legibus et stata ratione procedere. Ex his inexpugnabili ratiocinatione collectum est musicos sonos de sphaerarum caelestium conuersione procedere, quia
Abbreviated transcription (Latin):
to ã ꝓntenarq nec semiuocilẽ in lattis ꝓmedietate uoca¬
iisaccapimꝰ. Dem̃ tonꝰ ꝑ naturã sui induo liuidi sibi equa
semntoniũ uiocitauert sonũ tono minorẽ. que tã paruo
distare arono dep̃hensũ ÷. q̃ncũ in duo numeri int se
distant .i. ducenta quadraginta tria. ⁊ ducenta sex.¬
qetoquiaginta sex. Hoc semitoniũ pytagoriei quidẽ
merores alressmm noĩabant .s. sequens us sonũ semiconio

Expanded text:
tur, quia nec semiuocalem in litteris pro medietate uocalis accipimus. Deinde tonus per naturam sui in duo diuidi sibi aequa semitonium uocitauerunt sonum tono minorem, quem tam paruo distare a tono deprehensum est quantum hi duo numeri inter se distant, id est ducenta quadraginta tria et ducenta quinquaginta sex. Hoc semitonium Pythagorici quidem ueteres δίεσιν nominabant, sed sequens usus sonum semitonio
Abbreviated transcription (Latin):
pleto. ac mox retͣcto simile illud qͥ olĩ effusũ parauerant.
it̾m subdidert̃. notato similit̾ loco qͥ emergebat cũ scđm
uas e̾et impletũ. & afine pͥmi signa usq ad locũ qͥ ad se¬
cde aque finẽ oriebat᷑. scđm signũ notatũ ÷. atq ita ui¬
cissim uasa mutando ⁊ ꝑsingłas influentes aquȩ partes
singłos sibi ascendentiũ cęli parciũ limites adnotando. uͥ
uentũ ÷ sine dubio iã diuisas certisq sibi obseruatiõib
rondi eus adnoratas.xii. celi partes tante copotes machina¬
etas reliõ ꝑ noctẽ Nec tñ celũ oe duaꝵ sibi xenar noeti¬
ũ binisit inspectio si diclisoꝵ t̃poꝵ nocturna dimsio utru¬
qi hemisptũ parib eque uicib adnotatit. & has ipsas. xc
pardes signa appellari maluert̃. certaq singłis uocabula gr̃a
ipsũ signoꝵ dodiacũ qͣsi signiferũ uocauert̃. Hane nũ ratio

Expanded text:
secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant secundo uase impleto ac mox retracto illud simile quod olim effusum parauerant iterum subdiderunt, notato similiter loco qui emergebat cum secundum uas esset impletum, et a fine primi signi usque ad locum qui ad secundae aquae finem oriebatur, secundum signum notatum est. Atque ita uicissim uasa mutando, et per singulas influentis aquae partes singulos sibi ascendentium caeli partium limites adnotando, ubieruentum est, sine dubio iam diuisas certisque sibi obseruationibus et indiciis adnotatas duodecim caeli partes tantae compotes machinaetas reliqua per noctem. Nec tamen caelum omne duarum sibi proximarum noctium diuisit inspectio, sed diuersorum temporum nocturna dimensio utrumque hemisphaerium paribus aquae uicibus adnotauit. Et has ipsas duodecim partes signa appellari maluerunt, certaque singulis uocabula gratiipsum signorum zodiacum, quasi signiferum, uocauerunt. H
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ singłas de illis .xii. partib ferrent. totaq rursꝰ aqua
in uas suũ pͥstinũ foramine pꝰ clauso refusa ẽ. Et de duo¬
u illis capacitatis minoris. alterũ subiecert̃ pleno. alt̾m uix¬
ta expeditũ paratũq posuert̃. His p̃paratis: nocte alia in
na obseruatione didicerant. ꝙͣq pꝰea todiacũ uocauerũt.
ascensurũ obseruauert̃ sͥ dꝰ. cui pꝰea nom̃ arietis addidert̃.
Huiꝰ incipiente ortu. statĩ subiecto uasi suꝑposite aque flu¬
xũ dedert̃. Qd uͥ cõpletũ ÷ mox eo sublato effusoq alt̾o
sinule subiecert̃. Certis signis obseruant᷑ ac memorit̃ ad no¬
tatis. int̾ eius loci stellas qui oriebat᷑ cũ pͥmũ uas e̾e̾t im¬
pletũ. Incellegentes qͥ eo tp̃r quo totiꝰ aque duodecima
pars fluxit pars cęli duodecima conscendit. Ab illo gͦ lo¬
eo quo oriri incipiente aqua in pͥmã uas cepit influere

Expanded text:
tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua tantum singulas de illis duodecim partibus ferrent, totaque rursus aqua in uas suum pristinum, foramine prius clauso, refusa est; et de duobus illis capacitatis minoris alterum subiecerunt pleno, alterum iuxta expeditum paratumque posuerunt. His praeparatis, nocte alia, inna obseruatione didicerant quamque postea zodiacum uocauerunt, ascensurum obseruauerunt sidus, cui postea nomen Arietis addiderunt. Huius incipiente ortu, statim subiecto uasi superpositae aquae fluxum dederunt. Quod ubi completum est, mox eo sublato effusoque, alterum simile subiecerunt, certis signis obseruanter ac memoriter adnotatis inter eius loci stellas qui oriebatur cum primum uas esset impletum, intelligentes quod, eo tempore quo totius aquae duodecima pars fluxit, pars caeli duodecima conscendit. Ab illo ergo loco quo oriri incipiente aqua in primum uas coepit influere
Abbreviated transcription (Latin):
tasiniterent. Duob gͥ uasis eneis s̃paratis qͦꝵ atc̾i fundꝰ erat
uimodr̃i clepsbşdre foratꝰ. illud qd̾ erat integrã uacuum
subiecert̃ pleno. atq alt̾o scpposito. s meatu ante munito.
Et qubet de infixis unã carissimã stellã lucideq notabi¬
lem orientẽ obseruauert̃. Que uͥ pͥmũ cepit emeige mor
munttione subducta. pimsert̃ subiecto uasi aquã suꝑioris
influere. Fuxitq in nocdis ipsiꝰ ⁊ secuti diei finẽ. atq in id
noctis scde ꝗͣdici eadẽ stella ad ortã rursꝰ reuertit. Que
d apparere uuix cepit. mox aqͣ q̃ influebat amota ẽ. Cũ gͥ
obseruate stelle itus ac reditꝰ integr̃a significaret celi con¬
u̾sionẽ. m̃surã sibi celi inaque de il lo fiuxi suscepte qͣnti¬
tate posciert̃. Hac gͦ in partes eqͣs .xii. sub fida dim̃sione
diusa. alia duo huiꝰ capacitatis ꝓcurata s̃ uasa uͥ singła

Expanded text:
transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus erat transmitterent. Duobus igitur uasis aeneis praeparatis, quorum alteri fundus erat in modum clepsydrae foratus, illud quod erat integrum uacuum subiecerunt, pleno aquae altero superposito, sed meatu ante munito, et quamlibet de infixis unam clarissimam stellam lucideque notabilem orientem obseruauerunt. Quae ubi primum coepit emergere, mox, munitione subducta, permiserunt subiecto uasi aquam superioris influere, fluxitque in noctis ipsius et secuti diei finem, atque in id noctis secundae quamdiu eadem stella ad ortum rursus reuertitur. Quae ubi apparere uix coepit, mox aqua quae influebat amota est. Cum igitur obseruatae stellae itus ac reditus integram significaret caeli conuersionem, mensuram sibi caeli in aquae de illo fluxu susceptae quantitate posuerunt. Hac ergo in partes aequas duodecim sub fida dimensione diuisa, alia duo huius capacitatis procurata sunt uasa ut singula
Abbreviated transcription (Latin):
tari ⁊ metiri ausos. pꝰꝗͣ ꝑpetue apud se serenitatis obseqͥo
cȩlũ semꝑ suspectu libero intuentes. dep̃hendert̃ uniu̾sis. ⁊
stellis. ł sid̾ib infixis celo solas cũ sole ⁊ luna .u. steuas uaga¬
ri. nec has tñ ꝑom̃s celi partes passim ac sine certa erroris
sui lege discurtere. nũꝗ̃ deniq ad sept̃ẽtonalẽ uertic̃ẽ
deuiare. nͣꝗͣ ad australis poli imna demergi. s intͣ uniꝰ obli¬
qui circi limite̾ om̃s hr̃e discurs nec om̃s tñ ire parit̃ ac
redire. s alias aliis ad eũdẽ locũ ꝑuenire tp̃ib rursũ ex his
agi uidert̃. certas sibi parces decreuert̃ in ipso circo con¬
stituere ⁊ diuisionib adnotare. u certa eent locoꝵ noĩa
in quib eas morari. ł de quib exisse. ad que ue rurfꝰ ẽe
uenturas ⁊ sibi in uicẽ nã̾tiarent. ⁊ ad postetos nõcenda

Expanded text:
tari et metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis obsequio tari et metiri ausos, postquam, perpetuae apud se serenitatis obsequio caelum semper suspectu libero intuentes, deprehenderunt, uniuersis uel stellis uel sideribus infixis caelo, solas cum sole et luna quinque stellas uagari, nec has tamen per omnes caeli partes passim ac sine certa erroris sui lege discurrere, numquam denique ad septentrionalem uerticem deuiare, numquam ad australis poli ima demergi, sed intra unius obliqui circi limitem omnes habere discursus, nec omnes tamen ire pariter ac redire, sed alias aliis ad eundem locum peruenire temporibus, rursum ex his agi uiderunt, certas sibi partes decreuerunt in ipso circo constituere et diuisionibus adnotare, ut certa essent locorum nomina in quibus eas morari uel de quibus exisse ad quaeue rursus esse uenturas et sibi in uicem nuntiarent et ad posteros noscenda
Abbreviated transcription (Latin):
onstat .ii. nullã int̾ eas celeriꝰ cet̾is. tarduis ue ꝓcedere. S: cũ
sit᷑ iͥdẽ modꝰ meaudi. tacitã eiꝰ diu̾sitatẽ ꝙ̃is sola spatioꝵ di¬
uersitas fac̃. Nã uͥ de mediis nc̃ pret̾mittamꝰ ue eadẽ sepe
quort alt̾ maximꝰ. alt̃ ẽ minimꝰ. gͦ ⁊ cet̾aꝵe singłe ꝓ spatu
sui modo tẽpꝰ meandi. aut extendit. aut ꝯtͣhit. Hoc loco dili¬
gens rerũ discussor. inueniet q̃ requirat. Inspectis n. lodia¬
ci notis qͣs monstt in p̃sidiũ fidei aduocata descͥptio. auis
uͦ inquiet circi celestis .xii. partes. aut inuenit. aut fecit.
maxime cũ nulla oculis subiciant᷑. exordia singłaꝵ: huic gͥ¬
tã necessarie int̾rogationi historia ipsa respondeat factũ
referens. quo a uet̾ib ⁊ tẽptata ÷ tã difficilis ⁊ effecta diui¬
sio. Aegiptioꝵ .ii. retͦ maiores qͦs constat pͥmos õiũ celt̃ scru¬

Expanded text:
Constitit enim nullam inter eas celeConstitit enim nullam inter eas celes idem modus meandi, tantam eis diuersitatem temporis sola spatiorum diuersitas facit. Nam ut de mediis nunc praetermittamus, ne eadem saepe quorum alter maximus, alter est minimus. Ergo et ceterarum singulae pro spatii sui modo tempus meandi aut extendunt aut contrahunt. Hoc loco diligens rerum discussor inueniet quod requirat. Inspectis enim zodiaci notis quas monstrat in praesidium fidei aduocata descriptio, «quis uero,» inquiet, «circi caelestis duodecim partes aut inuenit aut fecit, maxime cum nulla oculis subiciantur exordia singularum?» Huic igitur tam necessariae interrogationi historia ipsa respondeat, factum referens quo a ueteribus et temptata est tam difficilis et effecta diuisio. Aegyptiorum enim retro maiores, quos constat primos omnium caelum scru
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̃ int̃ .c. ⁊d. geminis. cancro. qͥ sequit᷑. & reliqͥs pordinẽ
xetera Nis ꝯstitutis ia de singłis odiaci notis. ⁊ litt̾is sinꝰ¬
gule deorsũ linee pom̃s circulos. ad ultimũ usq ducantꝰ
ꝓculdubio porbes singłos duodenas partes diuidet. tnsitꝰ
quec̃q discurrat. cũ ad spatiũ uenerit qͥ int̾ lineas cladit᷑
ab.a. IU. notis ⁊ litt̾is defluentes. mariete eẽ dicet᷑. quia
illic constituta. spatĩ arietis in rodiaco de signatũ suꝑ uer¬
ticẽ sic̃ descripsimꝰ habebit. Similit̾ in ꝗe̾q migtauerit par¬
te. in signo sub quo fuerit dicetur. atq ipsa descriptio nos
docebit᷑ eodẽ cõpendio. cur eũdẽ todiacũ eadẽq signa. alie
tp̃t longiore. alie breuiore peurrant. Iuotiens n. plures or¬
ultuũ tenet. ita maior qͥ uicinior ÷ ultimo. breuior supiori
ordo positionis asscͥpsit. lõ stelle que ꝑspatia longiora discur¬
tt̃. ambitũ suũ tp̃r ꝓlixiore ꝯficiunt. q̃ ꝑ angusta. breuiore.

Expanded text:
 ordinem cetera. His constitutis, iam de singulis zodiaci notis et litteris singulae deorsum lineae per omnes circulos ad ultimum usque ducantur: procul dubio per orbes singulos duodenas partes diuidet transituquaecumque discurrat, cum ad spatium uenerit quod inter lineas clauditur ab A et B notis et litteris defluentes, in Ariete esse dicetur, quia illic constituta spatium Arietis in zodiaco designatum super uerticem, sicut descripsimus, habebit. Similiter in quamcumque migrauerit partem, in signo sub quo fuerit esse dicetur. Atque haec ipsa descriptio eodem compendio nos docebit cur eundem zodiacum eademque signa aliae tempore longiore, aliae breuiore percurrant. Quotiens enim plures ort, inferioribus maior, qui uicinior est ultimo, breuior superiorordo positionis adscripsit. Ideo stellae quae per spatia grandiora discurrunt, ambitum suum tempore prolixiore conficiunt, quae per angusta, breuiore.
Abbreviated transcription (Latin):
natur sermo sobriꝰ qͥ sic absurdũ ÷ ũ sine argum̃toꝵ patro¬
cinio subruatur. Restat gͦ u indubitabitali ratione mõ¬
stratũ sit. in t̾rã ferri oĩa ntu suo pond̾ã. Ista aũ q̃ de
hoc dicta s̃ opitulabunt᷑ nob̾ ⁊ ad illiꝰ loci disputationẽ qͦ
antipodas ẽẽ ꝯmemorat. S hic in hibita ꝯtinuatione trac¬
tatꝰ ad scđi cõm̃tarii uolum̃ disputationẽ seq̃ntiũ reser¬

Expanded text:
natur sermo sobrius, quod sic absurdum est ut sine argumentorum patronatur sermo sobrius, quod sic absurdum est ut sine argumentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione monstratum sit in terram ferri «omnia nutu suo pondera». Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad illius loci disputationem quo antipodas esse commemorat. Sed hic, inhibita continuatione tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem sequentium reser
Abbreviated transcription (Latin):
Cebũ ti ab om̃i parte t̾re equabilit̾ distat. ⁊ u a nr̃a habitatio¬
ne. ita ⁊ alat̾ib ⁊ a parte qͣ ad nos habetur inferior. pari al¬
titudinis inm̃sitate suspicit᷑. Hisi gͦ oĩa ponda ferrentur ĩ
t̾rã. imbres qͥ extͣ latera t̾re defluunt. ñ in t̾rã s in cęlũ
caderent. Qd uilitatẽ ioci scurrilis excedit. Esto .ii. t̾re
spera. cui adscͥpta s̃.a .b.c. d. Circa hanc sit aeris orbis.
uidat. linea ducta ab.e. usq ad .L. erit supior ista ꝗͣ
possidemꝰ.⁊ illa sub pedib Nisi gͦ caderet om̃e pondꝰ in trã.
paruã nimis imbriũ partẽ t̾ra susciperet. ab.a. usq ad .c.
Latera uͦ aeris id÷ ab .F. usq ad e. & a.g. usq ad .l. hu¬
moiẽ suũ in aerẽ cęlũq deicerent. De inferiore aũ cęli
hemisperio pluuia in ext̾iora ⁊ iõ nature ignote᷑ deflue¬
ret. sic̃ ostendit subiecta descͥptio. S ħ ł refellere desig¬

Expanded text:
parte terrae aequabiliter distat et, ut a nostra habitatioparte terrae aequabiliter distat et, ut a nostra habitatione, ita et a lateribus et a parte quae ad nos habetur inferior pari altitudinis immensitate suspicitur. Nisi ergo omnia pondera ferrentur in terram, imbres qui extra latera terrae defluunt non in terram, sed in caelum caderent, quod uilitatem ioci scurrilis excedit. Esto enim terrae sphaera cui ascripta sunt ABCD, circa hanc sit aeris orbis cuidat linea ducta ab E usque ad L: erit superior ista quam possidemus et illa sub pedibus. Nisi ergo caderet omne pondus in terram, paruam nimis imbrium partem terra susciperet ab A usque ad C; latera uero aeris, id est ab F usque ad E et a G usque ad L, umorem suum in aerem caelumque deicerent; de inferiore autem caeli hemisphaerio pluuia in exteriora et ideo naturae ignota deflueret, sicut ostendit subiecta descriptio. Sed hoc uel refellere dedig
Abbreviated transcription (Latin):
tron ẽ. oĩa pond̾a ferri necẽe̾ ÷ q ⁊ ipsa inhẽ locũ qͣsi pon¬
diis relapsa ẽ. Argum̃to s. tũ alia innuma. tũ p̾cipue. imbrẽ
qͥ ut̾rã ex oĩ aeris parte labunt᷑. Necti. in hanc solã quã
habitamꝰ suꝑficiẽ decidunt. s ⁊ in latera qͥb in t̾ra gloto¬
sitas speralis efficit᷑. ⁊ in partẽ alt̾ã q̃ ad nos nibet̾ inferi¬
oi. idem imbriũ cas ⁊. Nam si aer t̾rem frigoris exbala¬
tione deusetꝰ in nubẽ cogit᷑. ⁊ ita. abrũpit imbres. aet
aũ uniu̾sm t̾ram circũifus ambit. ꝓculdubio ex om̃i aeris par¬
te pret̾ ustã calore ꝑpetuo liquor pluuialis emanat. qͥ undi¬
q int̾tã q̃ unica ẽ sedes ponderũ defluit. Qd̃ qͥ respuit suꝑ ẽ
ut extimet extͣ hanc unã suꝑficiẽ ꝗͣ incolimꝰ qͥcqͥd nuuum
imbriũ ue ł grandinũ cadit. ħ totũ incęlũ de aere defluere

Expanded text:
tron est, omnia pondera ferri necesse est, quia et ipsa in hunc locum quasi pontron est, omnia pondera ferri necesse est, quia et ipsa in hunc locum quasi pondus relapsa est. Argumento sunt, cum alia innumera, tum praecipue imbres qui in terram ex omni aeris parte labuntur. Nec enim in hanc solam quam habitamus superficiem decidunt, sed et in latera quibus in terra globositas sphaeralis efficitur; et in partem alteram, quae ad nos habetur inferior, idem imbrium casus est. Nam si aer, terreni frigoris exhalatione densetus, in nubem cogitur et ita abrumpit imbres, aer autem uniuersam terram circumfusus ambit, procul dubio ex omni aeris parte, praeter ustam calore perpetuo, liquor pluuialis emanat, qui undique in terram, quae unica est sedes ponderum, defluit. Quod qui respuit, superest ut aestimet extra hanc unam superficiem quam incolimus, quidquid niuium imbri
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ pondaꝰ in imũ deducit. Nã ⁊ ipso mũdo ũ ee̾t t̾ra sic. fa¬
ctũ e̾. Qcqͥd ex om̃i mat̾ia de qͣ facta s̃ oĩa ptirissimũ. ac liqͥ¬
disimã fuit. id tenuit sũmitatẽ ⁊ ether uocatꝰ:. Pars cui
ex defecatis abrasũ resedit elem̃tis. hesit in imio. q demersũ
ẽ struigente ppecuo gelu. qd eliminatũ in ultimã mundi
partẽ longinquitas solis coaceriuuit. Qd gͣ ita concretũ:
t̾re nom̃ accepit. Hanc spiss aer ⁊ t̾reno frigori ꝓͥor q̃ solis
calori. stupore spiraminis densioris undiq uersũ fulcit⁊
continet. nec in recessũ aut accessũ moueri eã patit᷑.ł uis
cutũuallantis ⁊ exõi parte uigore simili librantis aurȩ. ⁊
ipsa speralis extremitas. Que si paululũ a medio deinauie¬
rit. fit ciuc̾q uertici ꝓpior.⁊ imũ relinqͥt. Qd̾ iõ in solo
medio ÷ qr ipsa sola pars a qͦ uis spere uercice pari spatio
recedit. In hanc gͥ q̃ ⁊ ima ẽ ⁊ qͣsi media. ⁊ ñ mouet᷑ qr cen¬

Expanded text:
n imum natura deducit: nam et in ipso mundo, ut esset terra, sic factum est. Quidquid ex omni materia de qua facta sunt omnia purissimum ac liquidissimum fuit, id tenuit summitatem et aether uocatus est; pars, cui ex defaecatis abrasum resedit elementis, haesit in imo; quod demersum est stringente perpetuo gelu, quod eliminatum in ultimam mundi partem longinquitas solis coaceruauit, quod ergo ita concretum est, terrae nomen accepit. Hanc spissus aer et terreno frigori propior quam solis calori stupore spiraminis densioris undiqueuersum fulcit et continet, nec in recesssum aut accessum moueri eam patitur uel uis circumuallantis et ex omni parte uigore simili librantis aurae uel ipsa sphaeralis extremitas, quae si paululum a medio deuiauerit, fit cuicumque uertici propior et imum relinquit, quod ideo in solo medio est, quia ipsa sola pars a quouis sphaerae uertice pari spatio recedit. In hanc igitur, quae et ima est, quasi media, et non mouetur, quia cen
Abbreviated transcription (Latin):
seccila inuna cas erirsꝰ sui ambitiõe ꝯsum̾e. ⁊ iõ nullum
eaꝵ motũ ab hoĩe sentiri. c̃ ñ sufficiciat humanę uite
spitiũ. ad breue salcẽ punctũ tã tarde accessionis depre¬
hendendũ. Hĩc tulliꝰ nulliꝰ sectȩ insciꝰ uet̾ib approbate:
simul attigit utͣmq sententiã dicendo in qͦ s̃ infixi illi qͥ
uollriuntur stellaꝵ eursꝰ sempit᷑ni. Nam ⁊ infixos dixͣ. ⁊

Expanded text:
saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit utramque sententiam dicendo «in quo sunt infixi illi qui uoluuntur stellarum cursus sempiterni»: nam et infìxos
Abbreviated transcription (Latin):
suc faciat. seu celerẽ sex tardã recursũ. S ⁊ ipse zodiacꝰ in
xii. partes qͣ ratione diuisꝰ sit. Curq aries pͥmꝰ habeat᷑. ⁊ qͣ¬

Expanded text:
sarum faciat seu celerem seu tardum recursum, sed et ipse zodiacus in sarum faciat seu celerem seu tardum recursum, sed et ipse zodiacus in duodecim partes qua ratione diuisus sit, curque Aries p
Abbreviated transcription (Latin):
ibsoluim᷑. Nim ⁊ celã uolui ⁊ cur ita uoluat᷑ ostendimꝰ.
Sept̃eq speras ꝯtrario iotu ferri. ratio indubitata patefeẽ.
⁊ de ipso speraꝵ ordine qͥid diu̾si sensernt ł qͥił int̾ eos dis¬
sensionẽ fecerit: qͣ ue magis sit seq̃nda sententia tͣctatꝰ in¬
uenit. Nec ħ tacitũ ÷. Cur int̾ om̃s stellas solasinefratris ra¬
diis luna ñ luceat. Sedetq̃ spatioꝵ ratio solẽ ab his qͦ qͥ
eũ int̾ septẽ qͣrtũ locart̃. ñ tñ abrupte mediũ. s fere me¬
diũ dici coeg̾it: publicatũ:. Qd significent noĩa qͥb ita
uocat᷑ uͥ laudari tm̃ putetͥ innotuit. Magnitudo qͦ eiꝰ s ⁊
celestis ꝑ quẽ discurrit circuli t̾req parit̃ qͣnta sit ł ꝗͦadino¬
dũ dep̃hensa monstratũ:. Subiectaꝵ stellaꝵ sperear stelle
quẽ. ad modũ zodiaco qͥ supͣ om̃s ÷ ferri dicant᷑. ł qͣ ratio diuer¬

Expanded text:
absoluimus. Nam et caelum uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, absoluimus. Nam et caelum uolui, et cur ita uoluatur, ostendimus, septemque sphaeras contrario motu ferri ratio indubitata patefecit, et de ipso sphaerarum ordine quid diuersi senserint uel quid inter eos dissensionem fecerit quaeue magis sit sequenda sententia tractatus inuenit. Nec hoc tacitum est cur inter omnes stellas sola sine fratris radiis luna non luceat, sed et quae spatiorum ratio solem ab his quoque qui eum inter septem quartum locarunt, non tamen abrupte medium sed fere medium dici coegerit publicatum est. Quid significent nomina quibus ita uocatur ut laudari tantum putetur innotuit; magnitudo quoque eius sed et caelestis per quem discurrit circuli, terraeque pariter quanta sit uel quemadmodum deprehensa monstratum est. Subiectarum sphaerarum stellae quemadmodum in zodiaco, qui supra omnes est, ferri dicantur, uel quae ratio diuer
Abbreviated transcription (Latin):
ordinis ordo seds inciꝑet. Suꝑiꝰ ei. diximꝰ in capͥcorno satur¬
nũ post om̃s fuisse. Ergo sed a adiectio eũ pͥmũ fecit qͥ ca¬
cimꝰ fuerat. Iõ. a quariꝰ qͥ capͥcornũ sequit᷑. saturno dat᷑
ouui qͥ ante saturnũ erat. pisces dicant᷑. Aries marti. qui
poesserat iouẽ. c̃autꝰ ueneri. ꝗͣ mars sequebat᷑. Gemini
mietcaitio. p̃ que̾ uenꝰ fuerat depitatis̃. Notandũ ħ lo¬
eo ꝗđ in genitara mũdi. ł ipsa rex ꝓuidentia. ł uetustatis
ingeniũ. hc̃ stellis ordinsẽ dedit. quẽ plato assignauit sp̃ħe¬
tiseaꝵ u eet luna pͥma. sol scđs. sup lsc mercurꝰ. uenus
quarta. hinc mars in iupit᷑. ⁊ saturnꝰ uultimꝰ. S si ne
huiꝰ tñ rationis patrocinio. abunde platonicũ ordinẽ pͥor ra¬
tio om̃dat. Ex hnis qͣ de uerbis ciceronis ꝓxime p̃latis querẽ¬
da ꝓposuimꝰ. qua licuit breuitate a sũma sphera q̃ apla¬

Expanded text:
ordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturordinis ordo secundus inciperet. Superius enim diximus in Capricorno Saturnum post omnes fuisse. Ergo secunda adiectio eum primum fecit qui ultimus fuerat; ideo Aquarius, qui Capricornum sequitur, Saturno datur; Ioui, qui ante Saturnum erat, Pisces dicantur; Aries Marti, qui praecesserat Iouem, Taurus Veneri, quam Mars sequebatur, Gemini Mercurio, post quem Venus fuerat, deputati sunt. Notandum hoc loco quod in genitura mundi uel ipsa rerum prouidentia uel uetustatis ingenium hunc stellis ordinem dedit quem Plato adsignauit sphaeris earum, ut esset luna prima, sol secundus, super hunc Mercurius, Venus quarta, hinc Mars, inde Iuppiter, et Saturnus ultimus. Sed sine huius tamen rationis patrocinio abunde Platonicum ordinem prior ratio commendat. Ex his quae de uerbis Ciceronis proxime praelatis quaerenda proposuimus, qua licuit breuitate, a summa sphaera qua
Abbreviated transcription (Latin):
d qpi meliũ celił quasi mũdi uertex ⁊ ariete ppdei pͥmt̃ in¬
ter omis lacbitũ. qͥ u̾ mũdi capud inexordio lucis ipparu¬
iti S ubnectunt ⁊ eiusam cur hȩc ipsa .xii. signaradsig¬
nata sint diu̾soꝵ numinũ pocestati. aiunt .n. in hac ip¬
sa genigura mundi ariete ut diximꝰ mediũ celũ tenente.
horã fuisse mũdi tͥeisentis. cancro gestante tẽ lunã. Post
nẽ sol eũ leone oriebat᷑. cũ mercurio. uirgo. librai. cũ ue¬
nere. Mlarerit in scorpio. Sagitariũ iuptt᷑ obtinebat. In
cipcorno saturuꝰ ineabat. Sic factũ ÷ ũ singłi eor sig¬
noꝵ dñi ẽe dicant᷑. in quib cũ mũdꝰ nisceretur fuisse
creduntur. S duob ꝗͥ luminib sigła tmͣ signa in qͥb
tẽ fuerant assignauit antiquitas. Cancrũ lune. zoli leo¬
nẽ. Ꝙnq uͦ stellis p̃t̾ ila signa qͥb tc̃ iuherebant. U. re¬
liqua sic adiecit uetustas. ut inassignandis afine pͥoris

Expanded text:
 caelum quasi mundi uertex est, Arietem propterea primum inter omnes habitum, qui ut mundi caput in exordio lucis apparuit. Subnectunt etiam causam cur haec ipsa duodecim signa adsignata sint diuersorum numinum potestati. Aiunt enim in hac ipsa genitura mundi, Ariete, ut diximus, medium caeli tenente, horam fuisse mundi nascentis, Cancro gestante tunc lunam. Post hunc sol cum Leone oriebatur, cum Mercurio Virgo, Libra cum Venere, Mars erat in Scorpio, Sagittarium Iuppiter obtinebat, in Capricorno Saturnus meabat. Sic factum est ut singuli eorum signorum domini esse dicantur in quibus, cum mundus nasceretur, fuisse creduntur. Sed duobus quidem luminibus singula tantum signa in quibus tunc fuerant adsignauit antiquitas, Cancrum lunae, soli Leonem. Quinque uero stellis, praeter illa signa quibus tunc inhaerebant, quinque reliqua sic adiecit uetustas ut in adsignandis a fine prioris
Abbreviated transcription (Latin):
tur ⁊ infima e. In ea ferunt᷑ omĩa natu suo ponda. Iue uͦ in¬
solubiles cause s̃ q̃ mutuis inuicẽ nexib uinciuntur ⁊ dũ
alt̾a alt̾ã fac̾ ac uicissĩ de se nascunt᷑. ñꝗͣ a uat̾alis societatis
amplexib: separant᷑. Talia s̃ uincula qͥb t̾rĩ natura constrin¬
xit. Nam iõ in eã ferunt᷑ oĩa. qr u̾ media ñ mouet᷑. iõ ñ mo¬
uetur. qi nifima ẽ. Nec pot̾at infima ñ ẽẽ. inqͣ oĩa ferunt᷑.
Hoꝵ singula q̃ inseparabilit̾ inuoluta rerũ necessitas inse iuin¬
xit. cctitꝰ expediat. Non mouet᷑ ait. ẽ ii. centron. In spera aũ
solũ centron diximꝰ ñ moueri. qr necesse ẽ ũ eirca aliqͥd ĩmo¬
bile spera moueat᷑. Adiecit infima ẽ. Recte ħ ꝙͦ. Ñ qͥ cen

Expanded text:
tur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere intur et infima est et in eam feruntur omnia nutu suo pondera.» Illae uere insolubiles causae sunt quae mutuis in uicem nexibus uinciuntur, et dum altera alteram facit ac uicissim de se nascuntur, numquam a naturalis societatis amplexibus separantur. Talia sunt uincula quibus terram natura constrinxit. Nam ideo in eam feruntur omnia quia ut media non mouetur; ideo non mouetur quia infima est; nec poterat infima non esse in quam omnia feruntur. Horum singula, quae inseparabiliter inuoluta rerum in se necessitas uinxit, tractatus expediat. «Non mouetur», ait. Est enim centron. In sphaera autem solum centron diximus non moueri, quia necesse est ut circa aliquid immobile sphaera moueatur. Adiecit: «et infima est.» Recte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
incipiunt. Et sic̃ ethieris ⁊ aeris ita diuinoꝵ ⁊ caducoꝵ lu¬
na ꝯfiniũ ÷. Qd aũ ait nicħ infra lunã ẽe̾ diumũ p̃t̃ animos¬
ẽe mune̾ dõꝵ. hõiũ generi datos: ñ ita accipiendũ ÷ animos
inc ẽẽ u ł nasci putent᷑. S sic̃ solẽ int̾ris ee dr̃e solemꝰ. eiuꝰ ra¬
diuis aduenit ⁊ recedit. ita animoꝵ origo ẽ cȩlestis. s lege
tẽꝑalis hospitalitatis ħ exul at. Hec gͦ regio diuinu nehil
cũ nec corpi fabricando sola suffecerit: Nam ꝙ tͣra. aqua.
⁊ aer. infra luna sc̃. ex his solis corpꝰ fieri ñ pocuit. qd̃ idoneũ
ẽet ad uitã.s opꝰ fuit p̃sidio ignis ętherei. qͥ t̾renis mbris u¬
tã ⁊ ainmã sustinendi ꝯmodaret uigore. q uitale calorẽ⁊
faceret ⁊ ferret. Hec ⁊ de aere dixisse nos satis sit. Restat
ũ de t̾ra q̃ sperar nona ⁊ mũdi ultima ẽ dictu necessaria
dissera.nꝰ. Nã ea q̃⁊ media ⁊ nona telłꝰ uuͥt neq morie¬

Expanded text:
ducorum luna confinium est. Quod autem ait, nihil infra lunam esse diuinum «praeter animos munere deorum hominum generi datos,» non ita accipiendum est animos hic esse ut hic nasci putentur. Sed sicut solem in terris esse dicere solemus cuius radius aduenit et recedit, ita animorum origo caelestis est, sed lege temporalis hospitalitatis hic exulant. Haec ergo regio diuinum nihilcum nec corpori fabricando sola suffecerit? Nam quia terra, aqua et aer infra lunam sunt, ex his solis corpus fieri non potuit quod idoneum esset ad uitam, sed opus fuit praesidio ignis aetherii qui terrenis membris uitam et animam sustinendi commodaret uigorem, qui uitalem calorem et faceret et ferret. Haec et de aere dixisse nos satis sit. Restat ut de terra, quae sphaerarum nona et mundi ultima est, dictu necessaria disseramus. «Nam ea quae est media et nona, tellus, inquit, neque moue
Abbreviated transcription (Latin):
orbis euis accessus. & qi ꝯu̾sio cȩlestis hemisperu ꝑactis
horis .xii. diẽ ydit. Nouies aũ duo deĩ efficiunt.c.uiii. si¬
nia pars ÷. Ipsũ aũ citculũ hr̃e stadioꝵ trecencies centena milia.
mes. est aũ pars ipsa fere uncentũ quadraginta milib diame¬

Expanded text:
orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis orbis eius accessus, et quia conuersio caelestis hemisphaerii, peractis horis duodecim, diem condit, nouies autem duodeni efficiunt centum octo, sima pars est. Ipsum autem circulum habere stadiorum trecenties centena milia nies. Est autem pars ipsa fere in centum quadraginta milib
Abbreviated transcription (Latin):
Huic gͥ equabilit̾ colloeito cirea tp̃s solis ortui ipinquantis.
inhesit diligens obseruantis obtutꝰ. Et cũ ad pͥmũ solis ra¬
diũ quẽ de se emisit sũm itas pͥma orbis emergens umbra
de stili decidens sũ mitate pͥmã curui labri eminentiã con¬
cigit. locꝰ ipse qͥ umbre pͥmitias excepit. notę imp̃ssioẽ sig¬
natꝰ ÷. Ouseruatũq quãdiu suꝑ t̾tã ita solis orbis integer ap¬
pareret. uͥ ima eiꝰ sumitas adhc orironti uideret᷑ insid ere
⁊ mox locꝰ ad que u̾bra tc̾ inuase migrauerat ad notatus ẽ.
H abitaq dim̾sione iit̾ ambas ubtaꝵ notas que integrũ so¬
lis orbem idẽ diametrũ nate de duab eiꝰ sũmitatib metiu̾¬
tur. pars nona reꝑta ẽ eiꝰ spatu qd̾ a sũmo uasis labro usq.
ad hore pͥme lineam ꝯtinetur. Et exẜ ostitit. qd in cur su
solis unã tp̃is equinoctialis horã faciat repetitꝰ noui es

Expanded text:
Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, Huic igitur aequabiliter collocato, circa tempus solis ortui propinquantis, inhaesit diligens obseruantis obtutus, et cum, ad primum solis radium quem de se emisit prima summitas orbis emergens, umbra, de stili decidens summitate, primam curui labri eminentiam contigit, locus ipse qui umbrae primitias excepit notae impressione signatus est, obseruatumque quamdiu super terram ita solis orbis integer appareret, ut ima eius summitas adhuc horizonti uideretur insidere. Et mox locus ad quem umbra tunc in uase migrauerat adnotatus est, habitaque dimensione inter ambas umbrarum notas, quae integrum solis orbem, id est diametrum, natae de duabus eius summitatibus metiuntur, pars nona reperta est eius spatii quod a summo uasis labro usque ad horae primae lineam continetur. Et ex hoc constitit quod in cursu solis unam temporis aequinoctialis horam faciat repetitus nouies
Abbreviated transcription (Latin):
ce septima. uͥ sepe iã clictũ ÷. & ita inuenies toriꝰ eireult ꝑ quẽ
nẽ qͣ solis ẽe̾ m̃surã ł quẽ ad modũ illi prudentissimi dẽp̃hoa¬
derint indicemꝰ. Nam sic̃ ex t̾rena unbra potuit cireuti ꝑ
quẽ sol meat dep̃hendi magnitudo. ita ꝑ ipsuĩ circulum
m̃sura solis inuenta. In hc̃ modũ ꝓcedente in quisitionis
ingenio. Equinoctiali die ante solis ortũ equabilit loca¬
tũ ÷. saxeũ uas in betnisperi sp̃em cauata ambitione curua¬
tũ. infra plineas designato.xii. diei horaꝵ nũo. q̃s stili pro¬
minentis u̾bra cũ t̾nsitu solis p̃tereundo distinguit. ħ aũt
tite ad alt̾a usq stili umbra peurrat. quanto sol medieeatẽ
celi ab ortu inxcasũ uinꝰ scilicet hemisperu ꝯu̾satione me¬
citur. Nam totiꝰ celi integ̾ ꝯu̾isis diẽ noctẽq ꝯeludit. & io
istat qͣntũ sol in cuculo suo tantũ inħ uase ũbra meare.

Expanded text:
te septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem te septima, ut saepe iam dictum est; et ita inuenies totius circuli per quem nunc quam solis esse mensuram uel quemadmodum illi prudentissimi deprehenderint indicemus. Nam sicut ex terrena umbra potuit circuli per quem sol meat deprehendi magnitudo, ita per ipsum circulum mensura solis inuenta est, in hunc modum procedente inquisitionis ingenio. Aequinoctiali die, ante solis ortum, aequabiliter locatum est saxeum uas, in hemisphaerii speciem cauata ambitione curuatum, infra per lineas designato duodecim diei horarum numero quas stili prominentis umbra cum transitu solis praetereundo distinguit. Hoc est tate ad alteram usque stili umbra percurrat quanto sol medietatem caeli ab ortu in occasum, unius scilicet hemisphaerii conuersione, metitur. Nam totius caeli integra conuersio diem noctemque concludit, et ideo constat quantum sol in circulo suo, tantum in hoc uase umbram meare.
Abbreviated transcription (Latin):
quã suꝑłꝰ de diametro ⁊ circulo regularit᷑ diximꝰ. & qr
ad efficiendã t̾rene unbre longitudinẽ ñ anbitꝰ t̾re. s
diametͥ m̃sura multiplicanda ÷. ipsa ẽ enĩ ꝗͣ sursũ con¬
stat excrescere. sexagies multiplicanda tͥ erunt octogin
octies centena milia stadioꝵ e̾e a t̾ra usq ad solis cursũ
quo umbrã t̾rȩ diximꝰ ꝓuenire. Terra aũ in medio or¬
lestis cireuli ꝑ quẽ sol currit. ũ centron locata. Gͦ men¬
sura t̾rene unbre medietatẽ diametͥ cȩlestis efficiet.
Et si ab alt̾a qͦ parte t̾rȩ parusq ad eũdẽ circulũ m̃sura ten¬
datur. integra circuli ꝑ quẽ sol currit diamet̾s inuenitur.
Duplicatis gͥ illis quadragies octies centenis milib erit inteã
diamet᷑s celestis circuli. nonagies sexies centenis milib stadioꝵ.
& inuenta di amet᷑s facile m̃surã nos ipsĩ q ambitꝰ pdit. łune
n sũmã q̃ diametron fec̃. debes ter multiplicare adiecta par¬

Expanded text:
rculo regulariter diximus. Et quia ad efficiendam terrenae umbrae longitudinem non ambitus terrae, sed diametri mensura multiplicanda est — ipsa est enim quam sursum constat excrescere — sexagies multiplicanda tibi erunt octogintocties centena milia stadiorum esse a terra usque ad solis cursum, quo umbram terrae diximus peruenire. Terra autem in medio caelestis circuli per quem sol currit ut centron locata est; ergo mensura terrenae umbrae medietatem diametri caelestis efficiet, et si ab altera quoque parte terrae par usque ad eundem circulum mensura tendatur, integra circuli per quem sol currit diametros inuenitur. Duplicatis igitur illis quadragies octies centenis milibus, erit integra διάμετρος caelestis circuli nonagies sexies centenis milibus stadiorum, et inuenta διάμετρος facile mensuram nobis ipsius quoque ambitus prodit. Hanc enim summam quae διάμετρον fecit debes ter multiplicare, adiecta par
Abbreviated transcription (Latin):
fit accepte luci penetͣbile. Adeo: ut eã de se rursꝰ emit¬
tat: nullum tũ ad nos ꝑferentem sensum caloris. Quia lu¬
cis radius cũ ad nos de origine sua .i. de sole ꝑuenit. nat᷑a
secũ ignis de quo nasect᷑ deuehit. Cũ si in lime̾ corpꝰ infundit᷑
⁊ iñ resplendet. solam refundit claritudinẽ ñ calore̾. Nam
& speuncũ cũ splendorẽ de se ui oppositi eminꝰ ignis emit¬
tt: solam igiis sumlitudinẽ carentem sensu. caloris ostendit.
Qise soli oibinẽ plato dederit ł el auctores. quos ue cicero se¬
cut᷑ quartũ locũ globo eiꝰ adsignauerit. ł que ratio ꝑ sua¬
sionẽ huĩ dicĩsitatis indux̾it. ⁊ cur dixit tulliꝰ infimoq or¬
ue luna radus solis accensa ꝯu̾tit᷑. satis dictũ ÷. S his ħ¬

Expanded text:
fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emitfit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna rad
Abbreviated transcription (Latin):
echere s̃. in qͦ õe qͥc quid ÷ lux nat᷑alis ⁊ sua ÷ Que tota cũ
igne suo ita spere solis inct̾bit u cęli zone que ꝓcul a
sole s̃: ꝑpetuo frigore oppresse sint. sic̃ infra oftendet᷑. luna
uͦ qr sola ipsa sub sole ÷. ⁊ caducoꝵ iam regioni luce sua ca¬
renti ꝓxima. lncẽ nisi de suꝑposito sole cuiꝰ resplendet hr̃e
mobile p̃t̾ centrũ. Alundane au spere t̾ra centrum ẽ.
iõ sola immobilis ꝑseuerat. Rursꝰ t̾ra accepto solis lumine
clarescit tm̃mꝰ ñ relucet Luna speculi instar lum̃ quo
illustrat᷑ emittit: qr illa aeris era quȩ ꝗͣ̃ ꝑse conereta et
densa s̃ fex habetur a coctra & bistitate denseta ÷ nec
ultͣ suꝑficiem qua uii luc racrat᷑. heclicet i ipsa fi¬
nis sitͥ. s liquidissime lucui ugnis ętherii iõ qũãtus den¬
sius corpꝰ sit. ꝗͣ cetera celestiã. Ut nulto tñ t̾reno purius

Expanded text:
aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum aethere sunt, in quo omni quicquid est, lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habemobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce penetratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius,