comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transcͥpserunt. atq aliis legendã tradidert̃. Quod idcirco
dico. ut si in alicuiꝰ manus pars illa uen̾it. quã quã nichil
ibi falsũ sit. tam̃ tanquã imꝑfecta ⁊ ñ exquisita relinquat᷑.
⁊ hic qͦd ibi incepi diligentiꝰ inceptũ ⁊ ꝑfectũ requirat᷑. Post¬
quã enĩ in anglia ad episcopatũ nescio qua dĩ dispositioẽ
captus ⁊ retentus sũ. audiui p̃fate nouitatis auctorẽ insua
ꝑseuerantẽ sententia dicere se ñ ob aluid abnirasse qͦd dice¬
bat. ñ quia a popło interfici timebat. hac gͥ causa quidã
sres me p̾cib siis coegert̃ ut soltierẽ questionẽ qua ipse sic erat¬
diret. Quod rogo ne putet aliqͥs me p̃sumpsisse. qͣsi fortitu¬
dine fidei xͥane mee existimẽ indigere defenfionis auxilio
Qiuippe siego contẽptibilis homuntio tot sc̃ĩs ⁊ sapientibus
ubiꝙ existibntib ad confirmandũ fidei xͥane firmamen¬

Expanded text:
transcripserunt, atque aliis lugendam tradiderunt; quod idcirco transcripserunt, atque aliis lugendam tradiderunt; quod idcirco dico ut, si in alicujus manus pars illa venerit, quanquam ibi nihil falsum sit, tamen tanquam imperfecta et non exquisita relinquatur; et hic quod illic incoepi, diligentius inceptum et perfectum requiratur. Postquam enim in Anglia ad episcopatum, nescio qua Dei dispositione, captus et retentus sum; audivi praefatae novitatis auctorem in sua perseverantem sententia dicere se non ob aliud abjurasse quod dicebat, nisi quia a populo interfici timebat. Hac igitur causa quidam fratres precibus suis me coegerunt ut solverem quaestionem, qua ipse sic irretdiret. Quod rogo ne quis putet praesumpsisse me quasi fortitudinem fidei Christianae, meae existimem indigere defensionis auxilio. Quippe si ego contemptibilis homuncio, tot sanctis et sapientibus ubique existentibus, ad confirmandum fidei Christianae firmamen
Abbreviated transcription (Latin):
dã ⁊ eccłiam regendã cõmitteret. admillũ aliũ rectius
refert si quid contra catholicã fidẽ oritur meccłia. ut eiꝰ
auctoritate corrigat᷑. nec uili ali tutiꝰ si quid contra ero¬
irẽ responddet᷑ ostendit᷑. ut eiꝰ pradentia exammet᷑. Nua ꝑꝑt̃
sicut nusli digmiꝰ possũ. ita nulli libentiꝰ presentẽ epłam
du. ẽ. ur̃a censura castiget᷑. ⁊ qͦd regulã ueritatis tenet ur̃a
auctoritate roboret᷑.
Um adhuc in becci monasterio abbas ẽẽm. presũp¬
ta ẽ. a quodã clerico infrantia talis assertio. Si inqͥt
in do tres ꝑsone st̃. una tantũ res. ⁊ ñ ties st̃ res. una¬
queq ꝑse separatĩ. sicut tres angłi. aut nres anme. ita tam̃
filio.ẽ. incarnatus. Quod cũ ad me ꝑlatũ eẽt. incepi contra
hũc errorẽ quandã epłam quã parte quadã editã ꝑficere
rorẽ suũ abiurauerat.⁊ nullus uidebat᷑ qui eũ ignoraret
errare. Partẽ tam̃ illã quã fecerã quidã frẽs me nesciente

Expanded text:
am suam regendam committeret; ad nullum alium rectius refertur, si quid contra catholicam fidem oritur in Ecclesia, ut ejus auctoritate corrigatur; nec ulli alii tutius, si quid contra erorem respondetur, ostenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter, sicut nulli dignius possum, ita nulli libentius praesentem episgendum est, vestra censura castigetur, et quod regulam veritatis tenet, vestra auctoritate roboretur um adhuc in Becci monasterio essem abbas, praesumpta est a quodam clerico in Francia talis assertio: Si in Deo, inquit, tres personae sunt una tantum res; et non sunt tres res unaquaeque per se separatim, sFilio est incarnatus. Quod cum ad me perlatum esset, incoepi contra hunc errorem quamdam epistolam, quam, parte quadam edita, perficere rorem 42 suum abjuraverat et nullus videbatur qui eum errare ignoraret; partem tamen illam quam feceram quidam fratres, me nesciente,
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud uideat᷑ iusticia qͣm quiescere amalo. sicuti est
castitas ⁊ patientia. recedente autẽ iusticia. tã diuersus tã
laboriosus tãq multiplex occupet animũ affectus. qͥ ue¬
lut crudelis dñs miserũ homunculũ cogat tot turpiũ
⁊ laboriosoꝵ oꝑum cura sollicitũ ẽẽ. ⁊ ipsis oꝑib tam gra¬
uiter laborare mirũ est. si poterit ostendi nichil hec om¬

Expanded text:
ihil aliud videatur justitia quam quiescere a malo; sicut est ihil aliud videatur justitia quam quiescere a malo; sicut est castitas, patientia: recedente autem justitia, tam diversus, tam laboriosus tamque multiplex occupet animum affectus, qui velut crudelis Dominus miserum homunculum cogat tot turpium et laboriosorum operum cura sollicitum esse, et ipsis operibus tam graviter laborare: mirum est, si poterit ostendi nihil haec om
Abbreviated transcription (Latin):
nominamꝰ. Quappt̃ licet quibdã argum̃tis malũ nichil
ẽẽ ꝓbetur. ut qm̃ malũ non nͥ uiciũ est. fiue corruptio. que nullo
mͦ sunt nͥ maliqua eẽntia. Et quantomagis ibi st̃. tanto ma¬
gis illa redigunt in nichilũ. ⁊ si eadẽ eẽntia omnino deuemi¬
ał ad nichil. uiciũ quoq ⁊ corruptio inueniunt᷑ nichillicet
inquã sic aut alio mͦ ꝓbetur nichil eẽ malũ. ñ potest animꝰ
meus nͥ sola fide acquiescere si ñ illud auferat᷑ qͦd mͥ econtra
ꝓbat malũ ñ nisi aliquid eẽ. Nã cũ auditur nomen mali.
frustra horrerent corda nr̃a qͦd in huiꝰ nominis sig̃catione
intelligunt. si nichil sig̃catur hoc nomine. Itẽ. Si uox hec
scilicet malũ nomen ẽ: utiq sig̃catiuũ est.Si aut̃ sig̾catiuũ
qͦd sigͣcat nomen eus. ẽ. aliquid: Deniq cũ manente iusti¬
cia tanta uideat᷑ tranqͥllitas. tanta quies. ut in multis in¬

Expanded text:
nominamus. Quapropter licet quibusdam argumentis malum nihil nominamus. Quapropter licet quibusdam argumentis malum nihil e probetur; quoniam malum nonnisi vitium aut corruptio est, quae nullo modo sunt nisi in aliqua essentia, et quanto magis ibi sunt, tanto magis illam redigunt in nihilum; et si eadem essentia omnino deveniat ad nihil, vitium quoque et corruptio inveniuntur nihil: licet, inquam, sic aut alio modo probetur nihil esse malum; non potest animus meus nisi sola fide acquiescere; si non illud mihi auferatur, quod mihi econtra probat malum nonnisi aliquid esse. Nam cum auditur nomen mali, frustra horrent corda nostra quod in hujus nominis significatione intelligunt, si nihil significatur hoc nomine. Item: Si vox haec, scilicet malum nomen est; utique significativum est. Si autem significativum quod significat nomen ejus, est aliquid? Denique, cum manente justitia, tanta videatur tranquillitas, tanta quies ut in multis n
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥuationẽ. qͦd malos ⁊ malã uoluntatẽ facit. ⁊ ideo eandẽ
nnusticiã ñ aliud eẽ assertinus qͣm pͥuationẽ iusticie Quã¬
diu enĩ uoluntas pͥmũ data rationali uat᷑e ⁊ simul in ipsa
datione ab ipso datore conuersa. ĩmo ñ conuersa s facta
recta ad hoc qͦd uelle debuit. stetit inpsa rectitudine quã
dicimꝰ ueritatẽ siue iusticiã in qua facta ẽ: iusta fuit. Cũ
uͦ auertit se abeo qͦd debuit. ⁊ conuertit ad id qͦd ñ debuit.
ũ stetit inoriginali ut ita dicã rectitudine inqua facta ẽ.
Quã cũ deseruit: magnũ aliqͥd ꝑdidit. ⁊ nichil ꝓ ea nͥ pri¬
uationẽ eiꝰ que nullã habet eẽntiam quã inusticiã nomi
namꝰ suscepit. d. Qd̃ dicis malũ eẽ pͥuationẽ boni concedo.
s nichilominꝰ uideo bonũ pͥuationẽ ẽẽ inali. & sic̃ ꝑcipio
in pͥuatione mali aliqͥd aliud fieri qͦd bonũ dicimꝰ. ita ani¬
maduerto in pͥuatione boni aliud aliqͥd fieri qͦd malum

Expanded text:
ideo eamdem injustitiam non aliud esse asserimus quam privationem injustitiae. Quandiu enim voluntas primum data rationali naturae, et simul in ipsa datione ab ipso datore conversa, imo non conversa, sed facta recta ad hoc quod velle debuit, stetit in ipsa rectitudine, quam dicimus veritatem sive injustitiam, in qua facta est, justa fuit. Cum vero avertit se ab eo quod debuit, et convertit se ad id quod non debuit, non stetit in originali ut ita dicam rectitudine, in qua facta est? Quam cum deseruit, magnum aliquid perdidit; et nihil pro ea, nisi privationem ejus, quae nullam habet essentiam, et quam injustitiam nomi DISC. Quod dicis malum esse privationem boni, concedo; sed nihilominus video bonum privationem esse mali. Et, sicut percipio in privatione mali aliquid aliud fieri, quod bonum dicimus, ita animadverto in privatione boni aliquid aliud fieri, quod malum
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ nullo mͦ posse facere iniustũ. nͥ iniustũ non faciendo
iustũ cũ possit. llam ante acceptã iusticiã nullus ẽ iustus
uł inustus.⁊ nullus post acceptã rusticiã fit iiustus. nisi
sponte deserta iusticia. Sicut gͥ bonus angłs se fecit ius¬
tũ ñ auferendo sibi iusticiã cũ potuit. ita ds̃ malũ ange¬
lũ facit iniustũ ñ reddendo illi iusticiã cũ possit. d. facile
cognoscit᷑.M. Nedeamus ad consid̾ationẽ uoluntatis ⁊. xuiii.¬

Expanded text:
njustum non faciendo justum, cum possit. Nam ante acceptam justitiam nullus est justus, vel injustus; et nullus post acceptam justitiam sit injustus, nisi sponte deserta justitia. Sicut ergo bonus angelus fecit se justum, non auferendo sibi justitiam, cum potuit, ita Deus malum angelum facit injustum, non reddendo ei justitiam, cum possit. DISC. Facile cognoscitur.
Abbreviated transcription (Latin):
No et patͥ uniuerse ȩccłie int̾ra ꝑegrinantis fũmo
pontifici urbano. firat anselmꝰ uita peccator. habi¬
tu monachus. siue iubente siue ꝑmittente deo
cantuarie metropolis uocatus episcopus. debitã subiectio¬
nẽ cũ humili seruitio ⁊ deuotis orationib. Qm̃ diumapu¬

Expanded text:
no et Patri universae Ecclesiae in terra peregrinantis, summo pontifici URBANO, frater ANSELMUS vita peccator, habitu monachus, sive jubente sive permittente Deo, Cantuariae metropolis vocatus episcopus, debitam subjectionem, cum humili servitio, et devotis orationibus. Q
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã. cur ñ ante datã. s post derelictã iusticiã eadẽ ab¬
sentia iusticie uocet᷑ inusticia. ⁊ ñ hab̾e iusticiã fit inui¬
stũ eẽ. ⁊ sit utrũq rep̃hensibile. Non enĩ ꝓpt̾ aliud nͥ quia
ñ dedecet abeẽ iusticiã nisi ubi deb& eẽ. Sicut enĩ uirũ
qͥ nondũ deb& hab̃e barbã ñ dedecet ñ hab̾e. cũ uͦ iã ha¬

Expanded text:
absentia justitiae vocetur injustitia, et non habere justitiam, sit injustum esse, et sit utrumque reprehensibile: non enim propter aliud, nisi quia non dedecet abesse justitiam, nisi ubi debet esse. Sicut enim virum, qui nondum debet habere barbam, non dedecet non habere, cum vero ja
Abbreviated transcription (Latin):
q sibonus angłs hoc solo peccare iam ñ posset. qͥascit pec¬
catũ mali angłi penã secutã eẽ. qđ tam̃ hec impotentia
ũ illi eẽt ad ĩminutionẽ laudis. s ad premiũ seruare iu¬
sticie. S scis qͥa supra claruit eũ idcuto peccare ñ posse. qm̃
m̃ito ꝑseuerantie adeo ꝓuectus. ẽ. ut iã ñ uideat qͥplus
uelle queat .B. Nichil extidit eoꝵ que supra racione inue

Expanded text:
que si bonus angelus hoc solo jam peccare non posset, quia scit pecque si bonus angelus hoc solo jam peccare non posset, quia scit peccatum mali angeli poenam secutam esse; quo tamen haec impotentia non illi esset addimminutionem laudis ; sed ad praemium servatae justitiae. Sed scis quia supra claruit eum idcirco peccare non posse, quoniam merito perseverantiae adeo provectus est, ut jam non videat quid plus velle q
Abbreviated transcription (Latin):
d. Quanto absurdius indet᷑ sic̃ tu monstras stanti angło.
ꝓfuisse casũ peccantis. tantoinagis neceẽ. ẽ. ut ostendas istũ
ñ ideo adeptũ eẽ scientiã de qua agit᷑ quia ille peccauit.m.
Non debes ideo dicere bonũ angłm ad scientiã hãc ꝓfecisse qͥa
malus peccauit. s bonũ angłm ideo ꝓfecisse ad hãcscientiã
exemplo cadentis. qͥa ille peccauit. Si enĩ neuter peccasset.
utͥq daturus erat ds̃ eandẽ scientiã m̃ito ꝑseuerantie alio
mͦ sine alicuiꝰ cadentis exemplo. Nullus enĩ dicet dm̃ ñ alio
mͦ potuisse angłis suis hãc dare scientiã. Cñ gͦ ille peccauit
exemplo eiꝰ istũ docuit qͦd docturus erat. ñ impotentia qͥa
alio mͦ ñ potuit. s maiori potentia qua de malo bonũ facẽ
potuit. ut nec malũ in ordinatũ in regno omĩpotentis sa¬
pientie remaneret. d. Placet mͥ ualde qd̾ dicis. M. Patet ita¬

Expanded text:
DISC. Quanto absurdius videtur, sicut tu monstras, stanti angelo DISC. Quanto absurdius videtur, sicut tu monstras, stanti angelo profuisse casum peccantis; tanto magis necessarium est ut ostendas istum non ideo adeptum esse scientiam, de qua agitur, quia ille peccavit. MAG. Non debes dicere ideo bonum angelum ad scientiam profecisse hanc, quia malus peccavit; sed bonum angelum ideo profecisse ad hanc scientiam exemplo cadentis, quia ille peccavit. Si enim neuter peccasset, utrique daturus erat Deus eamdem scientiam merito perseverantiae, alio modo sine alicujus cadentis exemplo. Nullus enim dicet Deum non alio modo potuisse angelis suis hanc dare scientiam. Cum ergo ille peccavit, exemplo ejus istum docuit quod docturus erat; non impotentia, quia alio modo non potuit; sed majore potentia, qua de malo bonum facere potuit, ut nec malum inordinatum in regno omnipotentis sapientiae permaneret. DISC. Placet mihi valde quod dicis. MAG. Patet ita
Abbreviated transcription (Latin):
peccandi que exgłosa ẽ scientia nata. Quẽ admodũ gͦ maliᷤ
angłs uituꝑandus ẽ. quia ñ potest adiusticiã redire ita iste
laudandus ẽ. quia ñ potest abire. Sic̃ eñ ille iã redire ñ po¬
test. qͥa sola mala uoluntate abiit. sic iste iã abire ñ potest qͥa
sola bona uoluntate ꝑmansit. Palam gͥ ẽ qͥa sic̃ illi ñ posse
recupare qͦd deseruit. ẽ pena pecti. ita hiuc ñ posse deserere
huiꝰ atq impotentie ista tua contẽplatio. si quẽ adinodũ asse¬
ris ideo bono angło eadẽ scientia ⁊ impotentia qͥa ꝑseuera¬
uit contigissent. Non enĩ eas adeptus ẽẽ indet᷑. qͥa ꝑseuera
uit. s quia desertor ñ ꝑseuerauit. m. Si ita ẽ. ut dicis gau¬
dere potest bonus angłs de casu apostate angłi. ut pote cui
expechiebat ut ille cacłet. qm̃ adeptus. ẽ hanc scientiã qua nec
peccait nec iniser eẽ ampliꝰ possit. ñ quia ipse bene meruit.
s qͥa aliꝰ male ñiuit. Que omĩa nimia st̃ absurditate plena.

Expanded text:
quae ex gloriosa scientia est nata. Quemadmodum ergo malus angelus vituperandus est, quia non potest ad justitiam redire; ita iste laudandus est, quia non potest abire. Sicut enim ille jam redire non potest, quia sola mala voluntate abiit; sic iste jam abire non potest, quia sola bona voluntate permansit. Palam igitur est quia sicut illi non posse recuperare, quod deseruit, est poena peccati, ita huic non posse deserere atque impotentiae tua ista contemplatio, si quemadmodum asseris, ideo bono angelo eadem scientia et impotentia, quia perseveravit, contigissent. Non enim eas adeptus esse videtur, quia ipse t; sed quia desertor non perseveravit. MAG. Si ita est ut dicis, gaudere potest bonus angelus de casu apostatae angeli, utpote cui expediebat ut ille caderet; quoniam adeptus est hanc scientiam, qua nec peccare, nec miser esse amplius possit; non quia ipse bene meruit, sed quia alius male meruit: quae omnia sunt nimia absurditate plena.
Abbreviated transcription (Latin):
ee ⁊ iacuto ñ est aliquid s nichil. d. Alon ẽ consequentius
aliqͥd. M Memento etiã iam constare. qͥa recedente uist¬
cia excepto debito iusticie nichil aliud illi reman¬
sit: quã qd̾ habebat ante susceptã iusticiã. d Cõstat
utiq .m. at iniusta ñ erat. nec imniusticiã habebat ante¬
qͣm hab̾et iusticiã. d. lon. m. Ergo aut recedente iusti¬
cia. ñ est in illa iusticia. nec. ẽ. iniusta. aut ichilẽ. iusti¬
cia. uł ẽe inustũ.d. Non potest uidi aliqͥd magis necessariũ.¬

Expanded text:
et idcirco non est aliquid, sed nihil. DISC. Non est consequentius aliquid. MAG. Memento etiam jam constare quia recedente justitia, excepto debito justitiae, nihil aliud illi remansit quam quod habebat ante susceptam justitiam. DISC. Constat utique. MAG. At injusta non erat, nec injustitiam habebat, antequam haberet justitiam. DISC. Non. MAG. Ergo, aut recedente justitia, non est in illa injustitia, nec est injusta; aut nihil est injustitia, vel esse injustum.
Abbreviated transcription (Latin):
mul unus ꝑfectus ds̃.ẽ. pͥmũ quero ansit xͥanus. Respon¬
debit ut estimo se hoc eẽ. Ergo credit unũ eẽ dm̃ ⁊ ipsu ã
affirmat eũ ñ eẽ xp̃ianũ. qͥ aliquid uult asserere contra
aliquid hoꝵ. Sigͦ iste ita credit. uegat eũ ẽẽ xͥ anũ. qͥ contra
hec disputat. Utrũ autẽ hanc fidẽ subuert̾e ipse nitatur.
uideamꝰ. Cũ gͥ dicit ut de duab ꝑsonis dicã sicut incepi
qͦd detͥb intelligat᷑. cũ inquã dicit si due ꝑsone ft̃ una

Expanded text:
mul, unus perfectus Deus est. Primum quaero an sit Christianus. Responmul, unus perfectus Deus est. Primum quaero an sit Christianus. Respondebit, ut aestimo, se hoc esse. Ergo credit unum esse Deum, et ipsuaffirmat eum non esse Christianum, qui aliquid vult asserere contra aliquid horum. Si ergo iste ita credit, negat eum esse Christianum, qui contra haec disputat. Utrum autem hanc fidem subvertere ipse nitatur, videamus. Cum igitur dicit, ut de duabus personis dicam, sicut incoepi, quod de tribus intelligatur; cum, inquam, dicit, si duae personae sunt una
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. Nam licet angłi nom̃ ab osfitio suptũ sit. qͥa angłs nũ¬
tius dr. tam̃ sicut amina ꝓspecie substantie accipit᷑. ita &
angłs. Quod ipse nitellige̾ se monstrat cũ pariter dicit.
Sicut st̃ tres angłi aut ties amme. Talẽ itaq fig̾cat plura¬
litatẽ ⁊ seꝑationẽ qualẽ habent plures angłiaut ammȩ.
id .ẽ. qualẽ habent plures substantie. Q d adhuc aꝑte mõ¬
strare uidet᷑: cũ subdit. Ita tam̃ ut uoluntate ⁊ potestate
omnino suit idẽ. Sic enĩ intelligit uoluntatẽ ⁊ potestatẽ
millis plurib reb. quẽ admodũ in plurib angłis uł am¬
mabus. Quod intelligi ñ potest si ille plures resputantur
Nullatenus nãq patͥs ⁊ filii scd̾m ipsas ꝓpͥetates. id.ẽ scd̾m
pat᷑nitatẽ aut filiationẽ ulla uoluntas aut potentia ẽ
tres ꝑsonas ẽẽ tres res scłm ipsa ꝓpͥa palã est quã suꝑflue
hoc dicat. quã incouuement᷑ etiã cũ addit sic̃ st̃ tres au¬

Expanded text:
onem. Nam, licet angeli nomen ab officio sumptum sit quia angelus nuntius dicitur; tamen, sicut anima pro specie substantiae accipitur, ita et angelus. Quod ipse intelligere se monstrat, cum pariter dicit: Sicut sunt tres angeli, aut tres animae. Talem itaque significat pluralitatem et separationem, qualem habent plures angeli aut animae, id est qualem habent plures substantiae. Quod adhuc aperte monstrare videtur, cum subdit: Ita tamen ut voluntate et potestate omnino sint idem. Sic enim intelligit voluntatem et potestatem in illis pluribus rebus, quemadmodum in pluribus angelis aut animabus: quod intelligi non potest, si illae plures res putanturNullatenus namque Patris et Filii, secundum ipsas proprietates, id est secundum paternitatem et filiationem ulla voluntas aut potentia esttres personas esse tres res, secundum ipsa propria; palam est quam superflue hoc dicat, quam etiam inconvenienter, cum addit: Sicut sunt tres an
Abbreviated transcription (Latin):
quaudo omni alia cessante causa sponte mutaret uolun¬
tatẽ. quã ꝑseueranter tenere uolebat. d. Qui diligenter
uolo ut parit̃ ostendas fi sciuit se ñ deb̾e uelle qͦd p̃uaricando
uoluit .M. In hoc dubitare ñ debes. si supradicta conside¬
ras. Si enĩ nescisset se ñ deb̾e uelle qͦd iniuste uoluit. igno¬
rasset se deb̃e uoluntatẽ tenere quã deseruit. Quaꝓpter
nec iustus eẽt tenendo. nec iniustus deserendo iusticiam
quã nescisset. Inmo nec poterat ñ uelle plusquã habebat
si uesciebat se deb̾e eẽ contẽptũ eo qͦd acceꝑat. Deniq qm̃
ita rationalis erat ut nulla re ꝓhib̾etur iaracione uti ñ
ignorabat qͥd deb̾et aut ñ deb̾et uelle. D. Rationẽ tuam
questio. Si enĩ sciebat se ñ debere deserere qđ acceꝑat. utiq
sciebat nichilominꝰ se deb̾e pimiri sidesereret. Quomͦ gͦ
sponte potuit uelle unde miser ẽẽt. qͥa acceꝑat insepa¬

Expanded text:
quando, omni alia cessante causa, sponte mutaret volunquando, omni alia cessante causa, sponte mutaret voluntatem, quam perseveranter tenere volebat. DISC. Qui diligenter volo ut pariter ostendas, si scivit se non debere velle quod praevaricando voluit. MAG. In hoc dubitare non debes, si supra dicta consideras. Si enim nescisset se non debere velle quod injuste voluit, ignorasset se debere voluntatem tenere quam deseruit. Quapropter nec justus esset tenendo, nec injustus deserendo justitiam, quam nesciisset: imo nec poterat non velle plus quam habebat, si nesciebat se debere esse contentum eo quod acceperat. Denique, quia ita rationalis erat ut nulla re prohiberetur uti ratione, non ignorabat quid deberet vel non deberet velle. DISC. Rationem tuam oriri quaestio. Si enim sciebat se non debere deserere quod acceperat, utique sciebat nihilominus se debere puniri, si desereret. Quomodo igitur sponte potuit velle unde miser esset, qui acceperat insepa
Abbreviated transcription (Latin):
DSatisfecisti obiectioni mee. Patet quia hec ipsa racio sicut
separat ab ipso malo angło sui casus p̃scientiã. ita nichi¬
lominꝰ omnẽ segregat opinionẽ. M. Est ⁊ aliud qͦd mͥ sa¬
tis uidet᷑ ostendẽ nullo mͦ eũ fuam ante putauisse futurã
p̃uaricationẽ. Nempe aut coactã putauisset aut sponta¬
neã. S nec ullatenis erat unde se aliquando cogi suspi¬
caretur. nec quãdui uoluit inu̾itate ꝑseuerare ullo mͦ
putare potuit se sola uoluntate deserturũ. Supra nãq
iam monstratũ ẽ. eũ quãdui rectã uoluntatẽ habuit¬
in hac ipsa uolintate uoluisse ꝑseuerare. Quaꝓpter uolo
tenere ꝑseueranter qͦd tenebat. nullo mͦ uideo unde potuis¬
set uł suspicari multa accedente alia causa sola se ulud deser¬
turũ uoluntate. Non nego illũ sciuisse quia poss mutare uo¬
luntatẽ quã tenebat. s dico illũ ñ potuisse putare quia ali¬

Expanded text:
DISC. Satisfecisti objectioni meae. Patet enim quia haec ipsa ratio sicut DISC. Satisfecisti objectioni meae. Patet enim quia haec ipsa ratio sicut separat ab ipso malo angelo sui casus praescientiam ita nihilominus omnem segregat opinionem. MAG. Est et aliud quod mihi satis videtur ostendere nullo modo eum suam ante putavisse futuram praevaricationem. Nempe aut coactam putavisset, aut spontaneam; sed nec ullatenus erat unde se aliquando cogi suspicaretur, nec quandiu voluit in veritate perseverare ullo modo putare potuit se sola voluntate illam deserturum. Supra namque jam monstratum est eum, quandiu rectam voluntatem habuitin hac ipsa voluntate voluisse perseverare. Quapropter volendo tenere perseveranter, quod tenebat; nullo modo video unde potuisset vel suspicari, nulla alia accedente causa sola se illud deserturum voluntate. Non nego illum scivisse quia posset mutare voluntatem, quam tenebat; sed dico illum non potuisse putare quia ali
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus scunit se casurũ quã cetidit .s. Non potest aliqͥd obi¬
ei conclusiom tue. m. At si p̃sciebat se casurũ ⁊ nolebat.
tantũ erat miser dolendo qͣntũ stare uolebat. d llegari
ñ potest.m. at tanto iustior erat: qͣntomagis uolebat stare⁊
quo erat iustior: eo debebat eẽ felitior. d. Non potest negari
M.Ergo si nolendo p̃sciebat se casurũ. tanto erat miserior.
qͣnto debebat eẽ felitior. qͦd ñ conuenit. D. Ita quidẽ consequi
negare queo nequeo. s hoc sepe ñ solũ fine inconuenientia.
s ⁊ laudabilit̾ ⁊ suꝑna gr̃a fieri cognoscit᷑. Multociens e¬
nim ut pauca de incõmodis iustoꝵ cõmemorẽ. quanto
qͥs iustior. ẽ. tanto maiori compassione dolore de alieno
casu afficit᷑. Sepe etiã eũ qͥ maiorẽ habet in iusticia con¬
stantiã. uidemꝰ ab iniustis unmaniorẽ pati ꝑsecutionis¬
hominũ enĩ natura ꝓpt̾ peccatũ pͥmi parentis iã innume¬
rabiliũ incõmodoꝵ facta ẽ. passibilis. ex qua passibilitate

Expanded text:
casurum quam cecidit. DISC. Non potest aliquid objici conclusioni tuae. MAG. At si praesciebat se casurum, et nolebat, tantum miser erat dolendo quantum stare volebat. DISC. Negari non potest. MAG. At tanto justior erat quanto magis volebat stare, et quo erat justior, eo debebat esse felicior. DISC. Non potest negari. MAG. Ergo si nolendo praesciebat se casurum, tanto erat miserior, quanto debebat esse felicior: quod non convenit. DISC. Ita quidem consequi negare nequeo; sed hoc saepe non solum sine inconvenientia, sed et laudabiliter et superna gratia fieri cognoscitur: multoties enim ut pauca de incommodis justorum commemorem, quanto quis justior est, tanto majore doloris compassione de alieno casu afficitur. Saepe etiam eum, qui majorem habet injustitia constantiam, videmus ab injustis immaniorem patiHominum enim natura, propter peccatum primi parentis, jam innumerabilium incommodorum facta est passibilis: ex qua passibilitate
Abbreviated transcription (Latin):
bile ẽ esse peccm̃ siune inuisticiã. De malo uͦ qͣd est incõmo¬
dttas: siue ẽ. aliquando aliqͥd: nich uideo recte fides obuiare.
S ne tedeat tebreuit᷑ responde. fatue int̾rogationi mee
Quero gͥ unde pͥmũ uenit malũ. qͦd dr inuisticia siue pee¬
catũ mn angłm: qui factus ẽ iustus.M. Dic tu mͥ unde nich
in aliqͥd.d. Nichil nec uenit nec recedit.m. Cur gͦ queris
unde uenit innusticia. que nichil ẽ: Quia qͣndo iusticia¬
dem sepe apta int̾rogatio expedit iesponsionẽ. ⁊ inepta
reddit impeditionẽ. d.Cur gͦ recessit ab angło iusto nisti¬
cia: m. Si ꝓpͥe uis loqͥ: ñ recessit ab eo. s ipse deseruit eã uolẽ¬
do qͦd ñ debuit. d. Cur deseruit eã :m. Cũ dico quia uolendo
qͦd ñ debuit. illã deseruit. aꝑte ostendo cur ⁊ quomͦ illam

Expanded text:
De malo vero, quod est incommoditas, si aliquando est aliquid, nihil video rectae fidei obviare. Sed, ne taedeat te breviter respondere fatuae interrogationi meae, Quaero igitur unde primum venit malum, quod dicitur injustitia, sive peccatum in angelum, qui faec recedit. MAG. Cur ergo quaeris unde venit injustitia, quae nihil est? DISC. Quia quando justitiaidem saepe apta interrogatio expedit responsionem, et inepta reddit impeditiorem. DISC. Cur ergo recessit ab angelo justo justitia? MAG. Si proprie vis loqui, non recessit ab eo; sed ipse deseruit eam, volendo quod non debuit. DISC. Cur deseruit eam? MAG. Cum dico quia volendo quod non debuit, eam de
Abbreviated transcription (Latin):
unde miser eẽt. Quare ñ eẽt tustus ñ uolendo qͦd ñ deb̾et¬
qm non poss uelle. S ⁊ hac ratione considera utrũ scire qͦd
queris debuerit. Nam si scisset: aut peccasset aut ñ . d.
Unũ hoꝵ ẽẽt . M. Si preuisa tanta pena nulla indigentia
⁊ iula re cogente peccass: tantomagis puniendus esset.
d.Ita ẽ.M. Non gͦ hec p̃scientia illi expediebat.d. Uere pec¬
caturo ñ ex pediebat p̃scire penã.m. Quod fi ñ peccasset: aut

Expanded text:
do quod non debem non posset velle. Sed et hac ratione considera utrum scire, quod quaeris, debuerit: nam si sciisset, aut peccasset, aut non? DISC. Unum horum esset. MAG. Si praevisa tanta poena, nulla indigentia et nulla re cogente peccasset; tanto magis puniendus esset. DISC. Ita est. MAG. Non ergo haec praescientia illi expediebat. DISC. Vere peccaturo non expediebat praescire poenam. MAG. Quod si non peccasset, aut
Abbreviated transcription (Latin):
iuste facere posset.S ⁊ quis dicat qͥa nullatenꝰ credẽ po¬
tuit dm̃ creaturã suã ꝓpter eius culpã dampnaturũ. qͣm
tanta suabonitate fecerat p̾sertim cũ nullũ exemplum
iusticie ulciscentis iniusticiã p̃cessisset. ⁊ certus eẽt nunier̃
in qͦ illi factierant qͥ deo frui deb̾ent. tanta sapientia eẽ
prestitutũ. ut sicut nichil habebat suꝑfluũ. itasiminue¬
ret᷑ imꝑfectus ẽẽt. nec tã preclarũ opus d̃i ex aliqua parte
ꝑmansurũ imꝑfectũ. nec ulla ratione scire poss&ꝵ si ho¬
mo iã factus erat dm̃humanã naturã ꝓ angłica aut an¬
gelicã ꝓhumana si cadet substituturũ. s potiꝰ unã quãq
tus ñdum erat homõ. multomiinꝰ putare poss ad substi¬
tutionẽ alt̾ius nat᷑e illud ẽẽ faciendũ. si inquã hec ealiqͥs di

Expanded text:
et si quis dicat quia nullatenus credere potuit Deum creaturam suam propter ejus culpam damnaturum, quam tanta sua bonitate fecerat: praesertim, cum nullum exemplum justitiae ulciscentis injustitiam praecessisset, et certus esset numerum, in quo illi facti erant, qui Deo frui deberent, tanta sapientia esse praestitutum: ut, sicut nihil habebat superfluum, ita si minueretur imperfectus esset; nec tam praeclarum opus Dei ex aliqua parte permansurum imperfectum; nec ulla ratione scire posset si homo jam factus erat, Deum humanam naturam pro angelica, aut angelicam pro humana, si caderet, substituturum: sed potius unamquamque tus nondum homo erat, multo minus putare posset ad subtitutionem alterius naturae illum esse faciendum.
Abbreviated transcription (Latin):
siero: mͥ responcłe qd̵ inde ds tͥ dignabit᷑ ostend̃e ñ remi¬
as. Ualde nãq necessaria ẽ eiꝰ solutio. si iã ab aliqͦ facta est.
aut si fiat. fateor eñ uondũ alicubi excepta diuina auc¬
toritate cui indubitant̾ credo me legisse rationẽ que mͥ
sufficeret ad eiusdẽ solutionis intellectũ.m. Cũ adillam
ueniemꝰ si forte uenerimꝰ. erit sic̃ d̾s̃ dabit. nc̾ autẽ qm̃
supra posita ratione patet apostatã angłm ũ potuisse p̃¬
scire ruinã suã ea p̾scientia quã rei sequit᷑ necessitas: ac¬
cipe adhuc aliã rationẽ que ũ solũ p̃scientia. s ⁊ estimati¬
one aut qualiber suspitione. suũ eum p̃sensisse casũ ex¬
cludit .d. hoc expecto.m. Si adhuc inbona uoluntate stãs
p̃sciebat se casurũ. aut uolebat ut itafieret. aut ñ uole¬

Expanded text:
inde Deus tibi dignabitur ostendere, non renuas. Valde namque necessaria est ejus solutio, si jam ab aliquo facta est, aut si fiat: fateor enim nondum alicubi, excepta divina auctoritate, cui indubitanter credo, me legisse rationem, quae mihi sufficeret ad ejusdem solutionis intellectum. MAG. Cum ad illam veniemus, si forte venerimus, erit sicut Deus dabit. Nunc autem, quoniam supra posita ratione patet apostatam angelum non potuisse praescire ruinam suam, ea praescientia, quam rei necessitas sequitur: accipe adhuc aliam rationem, quae non solum praescientia, sed et aestimatione aut qualibet suspicione suum eum praesensisse casum excludit. DISC. Hoc exspecto. MAG. Si adhuc in bona voluntate stans praesciebat se casurum, aut volebat ut ita fieret, aut non vole
Abbreviated transcription (Latin):
titudinis uoluntatẽ. ⁊ uideamus utrũ idcirco qͥa accepit
aliquã uioliitatẽ. iam se possit ipse mouere ad uolendũ
alud quã qł accepit uelle. d. Prosequere qͦd incepisti.
Ego enĩ paratus sũ intelligere.m. Constat quia nondũ
uult alud quã beatitudinẽ. quia ñ aliud accepit uelle.
d. uerũ est.m. Quero gͦ ate au possit se mouere ad aliud
uolendũ. d. llequeo uidẽ quomͦ se moueat ad uolendũ
aliud qͣm beatitudinẽ. qui alud ũ uult. Nã si uult se mo
luutate adhuc data nichil poterat ꝑse uelle. ita sola uo¬
luntate beatitudinis accepta nullã aliã ase potest ha¬
bere uoluntatẽ.d. Ita est.m. Nonne si putat ꝓdeẽ aliqͥd
ad adipiscendũ beatitudinẽ. potest se mnouere ad uolen¬
dũ illud: O. Dubito quid respondeã. Nã si ñ potest: non
uideo quomͦ uelit beatitudinẽ. qui ñ potest uelle qͦ se¬
posse adipisci beatitudinẽ putat. Si uͦ potest: ñ intelli¬
go quomͦ ñ possit uelle altud.m. Qui uult aliquid ñ¬

Expanded text:
accepit aliquam voluntatem, jam ipse se possit movere ad volendum aliud quam quod accepit velle. DISC. Prosequere quod incoepisti: ego enim paratus sum intelligere. MAG. Constat quia nondum vult aliud quam beatitudinem; quia non aliud accepit velle. DISC. Verum est. MAG. Quaero ergo a te an possit se movere ad aliud volendum. DISC. Nequeo videre quomodo se moveat ad volendum aliud quam beatitudinem, qui atate adhuc data, nihil poterat per se velle, ita, sola voluntate beatitudinis accepta, nullam aliam a se potest habere voluntatem. DISC. Ita est. MAG. Nonne si putat prodesse aliquid ad adipiscendam beatitudinem, potest se movere ad volendum illud? DISC. Dubito quid respondeam, nam si non potest, non video quomodo velit beatitudinem qui non potest velle quo se adipisci posse beatitudinem putat; si vero potest, non intelligo quomodo non possit velle aliud. MAG. Qui vult aliquid n
Abbreviated transcription (Latin):
quia nichil potest ꝑse uelle. qͥ nichil uult.m. beatus autẽ
ñ potest eẽ: si ñ uult beatitudinẽ. Dico autẽ nũc beatitu¬
dinẽ non beatitudinẽ cũ iusticia. s quã uolunt oumes
etiã inusti. Om̃s quippe uolunt bene sibi ẽẽ. Excepto nãq
hoc qͦd omĩs natura bona dr bona duo ⁊ duo his contra¬
ria mala usu dicunt᷑. Unũ bonũ est qd̾ dr̃ iusticia. cui con¬
trariũ est malũ imusticia. alterũ bonũ est. qͦd mnͥ uidet᷑
posse dici cõmodũ. ⁊ huic malũ opponit᷑ incõmodũ. Sed
uisticiã quidẽ non om̃s uolunt. neq om̃s fagiunt inusti

Expanded text:
 nihil vult. MAG. Beatus autem non potest esse, si non vult beatitudinem. Dico autem nunc beatitudinem, non beatitudinem cum justitia, sed quam volunt omnes, etiam injusti. Omnes quippe volunt bene sibi esse. Excepto namque hoc, quod omnis natura bona dicitur; duo bona et duo his contraria mala usu dicuntur: unum bonum est, quod dicitur justitia, cui contrarium malum est, injustitia; alterum bonum est, quod mihi videtur posse dici commodum; et huic malum opponitur incommodum. Sed justitiam quidem non omnes volunt, neque omnes fugiunt i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ intellectũ saciant. fiustra qͥppe conat᷑ dicere. suꝑ om̃s do¬
centes me intellexi: q̃ ꝓferre ñ audet. qͥa testimonia tua me¬
ditatio mea ẽ. Et mendacit᷑ ꝓmintiat suꝑsenes intellexi.
cui ñ est familiare qͦd sequitur. qͥa mandata tua que fui.
llimirũ hoc ipsũ qđ dico qͥ ñ credi̾it: ñ intelliget. Nam qͥ

Expanded text:
 omnes docentes me intellexi , qui proferre non audet; quia testimonia tua mditatio mea est . Et mendaciter pronuntiat: Super senes intellexi, cui non est familiare quod sequitur: Quia mandata tua quaesivi. Nimirum hoc ipsum quod dico, qui non crediderit, non intellig
Abbreviated transcription (Latin):
cessariis aꝑtisq rationib concatenat᷑: ut nulla ratione
qd̃ dicis dissolui posse uideã. ñ quia iuideo aliqͥd conseqͥ
quod nec dici deb̾e credo. nec quomͦ ñ sit si uera st̃ que
dicis ñ uideo. Nã si uelle eẽ similẽ deo. ñ nichil nec malũ
s quiddã bonũ est. ñ nisi ab eo a quo ẽ omne qd̵ ẽ hab̃ei
potuit. Si gͦ angłs ñ habuit qd̃ ñ accepit. qͦd habuit
ab illo accepit: a qͦ habuit. Quid aut̃ ab illo accepit qͦd
ille ñ dedit: Quare si habuit uelle ẽẽ similẽ do. ideo ha¬
buit quia ds̃ dedit. Quid mirũ si quẽadmodũ ds̃ dr in¬
ducere in tẽptationẽ quando ñ liberat ab ea. ita fatem᷑
ceptione. quẽadmodũ ñ inusitate dr dare ⁊ qͥ sponte
concedit.⁊ qui ñ aꝑꝓbando ꝑmictit. ita ñ incongrue d̃r¬
congruũ nec imuifitatũ mͥ uidet᷑ qd dicis. M. Quid gͦ dici¬
mus contra ueritatẽ. si dicimꝰ cũ diabolus uoluit qͦd non

Expanded text:
necessariis apertisque rationibus concatenatur ut nulla ratione, quod dicis, dissolvi posse videam: nisi quia video aliquid consequi, quod nec dici debere credo, nec quomodo non sit si vera sunt quae dicis, non video. Nam si velle esse similem Deo, non nihil, nec malum, sed quoddam bonum est; nonnisi ab eo, a quo est omne quod est, haberi potuit. Si ergo angelus non habuit quod non accepit, quod habuit, ab illo accepit a quo habuit. Quid autem ab illo accepit, quod ille non dedit? Quare se habuit velle esse similem Deo, ideo habuit, quia Deus dedit. MAG. Quid mirum, si quemadmodum Deus dicitur inducere in tentationem, quando non liberat ab ea, ita fatemurceptione: quemadmodum non inusitate dicitur dare, et qui sponte concedit, et qui non approbando permittit, ita non incongrue congruum, nec inusitatum mihi videtur quod dicis. MAG. Quid ergo dicimus contra veritatem, si dicimus cum diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ csi aliqͥd habuit. qm̃ nec uelle aliqͥd nec mou̾e potuit uolũ¬
tatẽ. nͥ illo ꝑmittente qͥ facit om̃s naturas substantiales ⁊
accidentales. uniuersales & indinduas. In quantũ enĩ uo¬
luntas ⁊ conuersio sine motus uoluntatis. ẽ. aliqͥd: bonũ ẽ
⁊ di est. In quantũ uͦ iusticia caret. sine qua ẽẽ ũdebet. non
simplicit̾ malũ s aliqͥd malũ ẽ. ⁊ qd̾ malũ est ñdĩ s uolen¬
tis siue mouentis uoluntatẽ ẽ. Simplex quippe malũ ẽ in

Expanded text:
 aliquid habuit, quoniam nec velle aliquid, nec movere potuit voluntatem, nisi illo permittente, qui fecit omnes naturas substantiales et accidentales, universales et individuas. In quantum enim voluntas, et conversio, sive motus voluntatis est aliquid, bonum est, et Dei est; in quantum vero justitia caret, sine qua esse non debet, non simpliciter malum, sed aliquid malum est: et quod malum est, non Dei, sed volentis, sive moventis voluntatem est.
Abbreviated transcription (Latin):
M. Nonne aliquo mͦ uł cũ hab̾et potuit ipse sibi dare iusti¬
ciã: D. Quomͦ potuisset: m. Plurib modis dicimꝰ facere.
ille qͥ stetit. inueritate in qua factus. ẽ. ñ fecit cũ potuit
ut eam ñ hab̾et. ⁊ ita ipse sibi eã dedit. ⁊ totũ hoc adeo
accepit. Ab eo enĩ acceꝑunt ambo hab̾e. ⁊ posse teñe ⁊ pos¬
se deserere. hoc ultimũ ideo ds̃ dedit. ut possent sibi cda¬
re aliquo mͦ usticiã. Si eã nullo mͦ sibi possent auferre.
nullo mͦ sibi possent dare. Qui gͦ hoc mͦ sibi eã dedit. hoc
ipsũ ado accepit ut sibi eã daret. d. Uideo qͥa ñ auferen¬
do potuert̃ sibi dare iusticiã. s alter sibi dedit. alt̃ sibi
abstulit.m Uides gͥ deo parẽ eos deb̾e gr̃am quantũ ad¬
bonitatẽ ipsus. nec diabolũ ideo ininus deb̾e deo reddere.
qͦd iłi est. quia sibi abstulit qͦdds dedit. ⁊ uoluit acciꝑe qͦd d̾s

Expanded text:
. Nonne aliquo modo, vel cum haberet, potuit ipse sibi dare justitiam? DISC. Quomodo potuisset? MAG. Pluribus modis dicimur facere: ille, qui stetit in veritate in qua factus est, non fecit, cum potuit, ut eam non haberet; et ita eam ipse sibi dedit, et totum hoc a Deo accepit: ab eo enim acceperunt ambo habere, et posse tenere, et posse deserere. Hoc ultimum ideo Deus dedit ut possent sibi dare aliquo modo justitiam. Si enim nullo modo eam sibi possent auferre, nullo modo possent sibi dare. Qui ergo hoc modo sibi dedit eam, hoc ipsum a Deo accipit ut sibi eam daret. DISC. Video quia non auferendo potuerunt sibi dare justitiam; sed alter sibi dedit, alter sibi abstulit. MAG. Vides ergo Deo parem eos debere gratiam, quantum abonitatem ipsius, nec diabolum ideo minus debere Deo reddere, quod Dei est; quia sibi abstulit quod Deus dedit, et noluit accipere quod Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ad frũm hoc exigentiũ petitionib satisfaciendũ. S si ille
q̃ p̾fatam ꝓtulit sententiã deo corrigente ad intatẽ redit
nullatenus putet me in hac epła contra se loqͥ. qm̃ ñ iam
ẽ qͦd fuit Sieitĩ fuit aliquando tenebre. nc̃ autẽ lix i adño.
i funt arguende tenebre que iã ũst̃. s lux approbanda que
licet Ueruntam̃ siuȩ adhuc ad lucẽ redierit suie ũs qua
senrtio pliutes in etoẽ laborare questione. etiã si fidesunllis
supet rationẽ que illi fidi uidet᷑ repngnare. ñ mͥ uidet

Expanded text:
atrum hoc exigentium precibus satisfaciendum. Sed si ille qui praefatam protulit sententiam, Deo corrigente, ad veritatem rediit, nullatenus putet me in hac epistola contra se loqui; quia jam quod fuit. Si enim fuit aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino; non sunt arguendae tenebrae quae jam non sunt, sed lux approbanda quae lucet. Verumtamen sive adhuc ad lucem redierit, sive non; quoniam sentio laborare plures in eadem quaestione, etiamsi fides in illis superet ra
Abbreviated transcription (Latin):
quia talẽ culpã talis sequit᷑ pena. sicut scientia ẽ. ambob di¬
uersa ẽ. ita ẽ scientie causa ñ eadẽ. ⁊ fiis dissimilis. lan qͦd
ille scit ipso sui exꝑimento. hoc iste didicit solo exemplo

Expanded text:
quia talem culpam talis sequitur poena; sicut scientia est ambobus diquia talem culpam talis sequitur poena; sicut scientia est ambobus diversa, ita est scientiae causa non eadem, et finis dissimilis. Nam quod ille scit ipso sui experimento, hoc iste didicit solo alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ma conditione credimꝰ non uideo cur illi negata sit scientia
ista. cui tã tenax erat bona uoluntas ut sufficeret ad cauẽ¬
dũ peccatũ.m. Non tam̃ poss nec deb̾et contẽpuere penam
quã p̃scisset. d. Sic mͥ uidet᷑. M. Sicut gͦ solus amor iusticie.
alterã ñ honestã ⁊ mnutilẽ. id. ẽ. amorẽ usticie ⁊ odiũ pene.
Nam ũ honestũ est. solo odio pene ñ peccare. ⁊ ad ñ peccandũ
inutile ẽ odiũ pene. ubi solus amor iusticie sufficit .d. Non est
qͦd possim obicere. m. Quid gͦ: Nonne multo nitidius placet
eius ꝑseuerantia cũ illa sola ꝑseuerandi causa uidet᷑ in illo
que utilis ẽ.⁊ honesta qͥa spontanea. quã si fimul illa sese
ostendet. que mutilis ⁊ inhonesta quia necessaria intelligitur.
d Sic patet qͦd dicis. ut qͦd pauloante uolebã eũ sciuisse nunc
gaudeã. illũ nesciuisse. nͥ quia ñc̃ eandẽ negare ñ possumus
hab̾e scientiã quã ipso angłi peccantis exemplo ignorare ñ

Expanded text:
ima conditione credimus, non video cur illi negata sit scientia ista, cui tam tenax erit bona voluntas ut sufficeret ad cavendum peccatum. MAG. Non tamen posset, nec deberet contemnere poenam, quam praesciisset. DISC. Sic videtur. MAG. Sicut ergo solus amor justitiae; alteram non honestam et inutilem, id est amorem justitiae et odium poenae. Nam non est honestum solo odio poenae non peccare; et ad non peccandum inutile est odium poenae, ubi solus amor justitiae sufficit. DISC. Non est quod possim objicere. MAG. Quid ergo? Nonne multo nitidius placet ejus perseverantia, cum illa sola perseverandi causa videtur in illo, quae utilis est et honesta quia spontanea, quam si simul sese illa ostenderet, quae inutilis et inhonesta, quia necessaria intelligitur? DISC. Sic patet quod dicis, ut quod paulo ante volebam eum scivisse, nunc gaudeam eum nescivisse; quia nunc eamdem eum negare non possumus habere scientiam, quam ipso angeli peccantis exemplo ignorare non
Abbreviated transcription (Latin):
debor ẽẽ iusticia. m Cũ posuumꝰ solam uoluntatẽ beatitudiniᷤ
p̾fato angło dari. uidimus eũ nich potuisse uelle aliud. D.¬
.xui. Aꝑte indimus qͦd dicis.m. An mͦ derelicta iusticia ⁊ rema¬
nente illa sola uoluntate que pͥus fuerat beatitudi¬
tominus. Tũc enĩ conditione nat᷑e ñ poterat hab̃e. nũc
uͦ merito quoq culpe ñ deb& hab̃e. M. Hullo gͥ mͦ potest¬
a sehab̾e iusticiã cũ ñ habet iusticiã. qͥa nec ante quã eã ac

Expanded text:
ustitiam. MAG. Cum posuimus solam voluntatem beatitudinis praefato angelo dari, vidimus eum nihil potuisse 70 velle aliud. DISC. Aperte vidimus quod dicis. MAG. An modo, derelicta justitia et remanente illa sola voluntate, quae prius fuerat, beatitudito minus: tunc enim conditione naturae non poterat habere; nunc vero merito quoque culpae non debet habere. MAG. Nullo ergo modo potest habere justitiam a se, cum non habet justitiam; quia nec an
Abbreviated transcription (Latin):
it. ⁊ hoc mͦ. id. ẽ. uolendo qͦd ñ debuit. illã deseruit .d. Cur
uoluit qͦd ñ debuit: M. Nulla causa p̃cessit hanc uoluntatẽ.
nͥ quia uelle potuit.d. Anideo uoluit qͥa potuit:M. Non.
Nã hec uoluntas millã aliã habuit causã qua impelleret᷑
aliquatenꝰ aut attraheret᷑. s ipsa sibi efficiens causa fuit sidici

Expanded text:
it illam deseruit. DISC. Cur voluit quod non debuit? MAG. Nulla causa praecessit hanc voluntatem, nisi quia velle potuit. DISC. An ideo voluit, quia potuit? MAG. Non; Nam haec voluntas nullam aliam habuit causam, qua impelleretur aliquatenus, aut attraheretur; sed ipsa sibi efficiens causa fuit, si dici
Abbreviated transcription (Latin):
conuincit᷑. quã que hoc ipsũ nec hab̃e nec deb̃e aliqͣudo
cognoscit᷑. m. Bene consideras. S adde huic tue senten¬
cie quia qͣnto natura que hoc habuit ⁊ debet monstrat᷑
laudabilior: tanto ꝑsona que ñ habet qͦd debet conuin¬
citur uituꝑ abilior.d. Uehementer assentior.m. Discerne

Expanded text:
convincitur, quam quae hoc ipsum non habere nec debere aliquando convincitur, quam quae hoc ipsum non habere nec debere aliquando cognoscitur. MAG. Bene consideras: sed adde huic tuae sententiae, quia quanto natura, quae hoc habuit et debet, monstratur laudabilior, tanto persona, quae non habet quod debet, convincitur vituperabilior. DISC. Vehementer assentio. MAG. Discerne
Abbreviated transcription (Latin):
uelle ⁊ ñ uelle scesm iusticiã : s. Non debebat qͦd ideo ñ habe¬
bat. quia ñ acceꝑat.m. P ostquã autẽ accepit ñ dubitas de¬
bere ñ aniqua uolentia amittat. d. Semꝑ eam huic debi¬
to alligatã puto. siue teneat qͦd accepit. siue sponte deserat.
m. Recte uidicas. S quid siuoluntas eadẽ iusticiã tam
utiliter ⁊ tã sapient̾ additã sibi nulla indigentia ⁊ uulla
iuolentia cogente deserat utendo sponte sua potestate
id. ẽ. plus uolendo qͣm debeat: Anremanebit aliqͥd aliud
cũ ipsa uoluntate quã qđ pͥus considerabamꝰ ante addi
pͥus erat. nisi qͥa debitricẽ eam fecit accepta iusticia. ⁊
quasi quedã pulcra uestigia sui reliqͥt derelicta eadem
iusticia. Eo enĩ ipso quo debitrix ꝑmanet iusticie mon
ẽ. ut qͦd semel accepit iusticiã. semꝑ eã debeat nͥ uiolenter
amiserit. Et certe multũ dignior nat᷑a ꝓbat᷑. que uł ali¬
qͣudo habuisse ⁊ semꝑ deb̃e ut habeat tam honestũ bonũ

Expanded text:
ecundum justitiam? DISC. Non debebat quod ideo non habebat, quia non acceperat. MAG. Postquam autem accepit: non dubitas debere, nisi aliqua violentia amittat? DISC. Semper eam huic debito alligatam puto, sive teneat quod accepit sive sponte deserat. MAG. Recte judicas. Sed quid, si voluntas eadem justitiam tam utiliter et tam sapienter additam sibi, nulla indigentia et nulla violentia cogente, deserat, utendo sponte sua potestate, id est plus volendo quam debeat? An remanebit aliquid aliud cum ipsa voluntate, quam quod prius considerabamus ante additprius erat, nisi quia debitricem fecit eam accepta justitia, et quasi quaedam pulchra vestigia sui reliquit derelicta eadem justitia. Eo enim ipso, quo debitrix justitiae permanet, est, ut quod semel accepit justitiam, eam semper debeat, nisi violenter amiserit. Et certe multum dignior natura probatur, quae vel aliquando habuisse et semper habere ut habeat tam honestum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
cia debe iusticiã. s ñ hab̾e iusticiã. d. Omnino nichil aliud
ibi rep̃hendo qͣm absentiã iusticie. siue ñ hab̾e iusticiã.
Nã sicut iã dixi debere decorat. ñ hab̾e uͦ deturpat. ⁊ qͦ
magis illud decet. eo magis istud dedecet. ĩmo ñ ob aliud¬
illã uoluntatẽ deturpat. ex ꝓpͥa culpa ñ hab̾e quã qͥa illã
decorat ex bonitate dantis debere hab̃e. M. Nonne iã uo¬
luntatẽ ipsã que ñ habet iusticiã quã debet hab̾e iudi¬
cas iniusticiã. ⁊ in illa ẽẽ iniusticiã : D. Quis ñita uidicet:

Expanded text:
. Omnino nihil aliud ibi reprehendo quam absentiam justitiae, sive non habere justitiam. Nam, sicut jam dixi, debere, decorat; non habere vero, deturpat; et quo magis illud decet, eo magis istud dedecet: imo, non ob aliud voluntatem illam deturpat ex propria culpa non habere, quam quia illam decorat ex bonitate dantis debere habere. MAG. Nonne jam voluntatem ipsam, quae non habet justitiam, quam debet habere, judicas in
Abbreviated transcription (Latin):
cimus. absentia gub̾naculi impellit nauẽ inscopulos. aut
bernaculũ adeẽt naui. ⁊ frenũ equo. nec uenti uauẽ impel¬
lerent. nec equus discurreret. Sicut nãq gubnaculo regit᷑
⁊ iusu pedes.d. Sic in de malo qd̾. ẽ. iniusticia satisfecisti. ut
iã om̃is incorde meo que de illo ineẽ solebat questio sit
detersa. De hoc enĩ malo questio nasci tudet᷑. qm̃ si eẽt ali¬

Expanded text:
cimus: absentia gubernaculi, impellit navem in scopulos, & bernaculum adesset navi, & fraenum aequo, nec venti navem impellerent, nec equus discurreret; sicut enim gubernaculo regitur  DISC. Sic mihi de malo, quod est injustitia, satisfecisti, ut jam omnis in corde meo, quae de illo inesse solebat, quaestio sit decisa. De hoc enim malo quaestio nasci videtur, quoniam si esset ali