comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
USICAESTPERITIA MODULA¬
tionis. sono cantuq: consistens.
& dicta musica ꝑdiriuationem
amusis. Musae autem appellatȩ
quod ꝑ eas sicut antiqui uolueruNt.
uis carminum &uocis modulatio¬
Quarum sonus
quia sensibilis resest & practer fluit
in p̃teritum tempus. imprimiturq
memoriae. Inde apo&is. ioiuis.
& memoriae filias musas eẽ confic¬
tum est.. Nisi enim ab homine me¬
moria teneatur . soni percunt quia
conscribi non possunt.
DEIN UENTORIBUSEIUS

Expanded text:
usica est peritia modulationis sono cantuque consistens. Et dicta Musica per derivationem a Musis. Musae autem appellatae quod per eas, sicut antiqui voluerunt, vis carminum et vocis modulatioQuarum sonus, quia sensibilis res est, et praeterfluit in praeteritum tempus, inprimiturque memoriae. Inde a poetis Iovis et Memoriae filias Musas esse confictum est. Nisi enim ab homine memoria teneantur soni, pereunt, quia scribi non possunt. De inventoribus eius
Abbreviated transcription (Latin):
DESTELLARUM INTEAUALLIS¬
T.ELLAEINTERSE DIUERSIS
Sinteruallis distant aterra.
Propter ea dispari daritate ma¬
gis minusue nostris oculis apparent
Nammultae maiores sunt his
quas uidemus conspicuas. sed longi¬
us positacparuȩ uident᷑ a nobis. LXU
DECIRCULARI NUMERO
STE LLARU M
UMERUS CIRCULARISSTEL¬
larum est. perquem cognosci
tur inquanto tempore circulum
suum una quȩ que stella percurrat.
siue ꝑ longitudinem siue perlatitu¬
dinem: Nam luna tot annis fer¬
tur explere circulum suum. mercu¬
rius annis uiginti. luciferannis
nouem. Sol annis decim &nouem.
saturnus .xxx. Quibus peractis
ad reuersionem circuli sui isdem
signis & pastibus reuestuntur.
Quaedam sidera radus solis prae¬
pedita. anomala fuint. aut retro¬
grada. aut stationaria uixta q̃o
& poeta meminit dicens: Soltẽ¬
pora diuidit. & mutat nocte diẽ
radusq potentibus astra. ireu&at.
UAEDAMSTELLAEIDEO PLA¬
netae dicuntur. idest erran
quoderrant retro grada dicuntur
uel anomala efficiuntur id est quan¬

Expanded text:
De stellarum intervallis. Stellae inter se diversis intervallis distant a terra, propterea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. § 66 De circulari numero stellarum. umerus circularis stellarum est, per quod cognosci dicitur in quanto temsuum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. 2. Nam luna octo annis fertur explere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucifer annis novem, sol annis decem et novem, Saturnus triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, juxta quod et poeta meminit dicens: Sol tempora dividit aevi; Mutat nocte diem, radiisque potentibus astra Ire vetat, 1. Quaedam stellae ideo planetae dicuntur, id est, erranquod errant retrogradae dicuntur, vel anomalae efficiuntur, id est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
AAT AUTEM LEX HONESTA
iusta. possibilis. secundum na¬
turam. secundum consuetudinẽ
patriae. loco temporiq: conue¬
niens. necessaria. utilis Ma¬
nifesta quoq:. nealiquid perob¬
scuritatem incaptione contene¬
at. nullo priuato commodo. sed
procommuni cuuum utilitate
conscripta.

Expanded text:
t autem lex honesta, iusta, possibilis secundum naturam, secundum consuetudinem patrie, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captione contineat, nullo privato commodo, sed pro communi civium utilitate conscripta.
Abbreviated transcription (Latin):
YS TORIAEGENTIUM NONIMDE¬
diunt legentib in his quae utilia
dixerunt. Multienim sapientes
pr&erita hominum gesta ad institu¬
tionem praesentium. hystorus indide¬
runt: Si quidem &ꝑhystoriam sum¬
mar&rotemporum annorumq sup¬
putatio comp̃henditur : & perconsulũ
regumq successum. multa necessaria
ꝑscrutantur.
DEGENERIB HYSTORIAE

Expanded text:
storiae gentium non inpediunt legentibus in his quae utilia dixerunt. Multi enim sapientes praeterita hominum gesta ad institutionem praesentium historiis indiderunt, siquidem et per historiam summa retro temporum annorumque supputatio conprehenditur, et per consulum regumque successum multa necessaria perscrutantur. § 44 De generibus historiae
Abbreviated transcription (Latin):
quamsol. Inde & breuior or¬
be. celerius ꝑagit cursum suum.
Namiter quod indiebus trecentis
sexaginta .v. solꝑagit. Ista per
triginta dies ꝑcurrit. Vnde
& antiqui menses in luna. annos
autem in solis cursu posuerunt:¬
L UII. DEECLIPSIN SOLIS

Expanded text:
quam sol. Inde et breviori orbe celerius peragit cursum suum. Nam iter, quod sol in diebus trecentis sexaginta quinque peragit, ista per triginta dies percurrit. Unde et antiqui menses in luna, annos autem in solis cursum posuerunt. De eclipsi solis
Abbreviated transcription (Latin):
& pcipua augustea regia maioris
formȩ in honorem. octauiani au¬
gusti appellata. Secunda libiana
obhonorem libiae prouinciae.
Testia hieratica dicta. eo quod ad
sacros libros ligebatur. similis au¬
gusteae sed sub colorata. Quasta
teneotica a loco alecandriae. qui
ita uocatur fiebat.: Quinta saltica
aboppidosalo: Sexta corneliana.
a cornelio gallo p̃fecto aegypti primũ
confecta Septima emporitica.
quod ea merces inuoluuntur. camsit
scripturis minus idonea.
DE PERGAMENIS

Expanded text:
raecipua Augustea regia, maioris raecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secunda Libyana, ob honorem Libyae provinciae. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. De pergamenis
Abbreviated transcription (Latin):
NTE CARTEET MEMBRANARUM
usum indelatis exligno codicel
DE CE RIS
ERAE LITTERARUM MATERI¬
es paruulorum nutrices. ipsae
sensus. Quarum studium primi grȩ¬
ai tradisse produntur. Graeci aũ
&tusci. primum ferro incaeris scrip¬
serunt. post ea romani uisserunt
Negra fium ferreum quis haber& . un¬
de & apud scribas decebatur. caerã
ferro necedito: Postea institutum
uttaere ossib scriberentur. sicut in¬
dicat atta. in satura dicens. uestam̃
uomerem in caera. mucroneq aremus¬
osseo.
osseo : Cra fium aute grece. lati¬
ne scriptorium dicitur. Nam grafia
scriptura dicitur.
XI
DE CARTIS
ARTARUM VSUM. PREMUM AE¬
gyptus ministrauit. coeptum a¬
pud memphiticam urbem. Mem
phis enim ciitasest aegyptiorum
ubi castae usus inuentus est primum
sicut ait lucanus. Conficitur bibula
memphitis casta papiro. Bibulam
autem papirum dixit. quod humo¬
rembibat.
Casta autem dicta.
quod carptim papiri tegmen decerp¬
tum. glutinatur. Cuius genera
quamplura funt. Prima autem¬

Expanded text:
nte chartae et membranarum usum aut in dedolatis ex ligno codicellDe ceris . Cerae litterarum materies, parvulorum nutrices, ipsae sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneqOsseo . . . . . Graphium autem Graece, Latine scriptorium dicitur. Nam γραφὴ scriptura est. CAPUT X. De chartis. 1. Chartarum usum primum Aegyptus ministravit coeptum apud Memphiticam urbem; Memphis enim civitas est Aegyptiorum, ubi cartae usus inventus est primum, sicut ait Lucanus4, 135: Conficitur bibula Memphitis carta papyro. Bibulam autem papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et p
Abbreviated transcription (Latin):
AMUERO INELOCUTIONIBUS
illud uti opostebit. utres. locus. tem¬
pus. ꝑ sona audientis efflagitat. ne
profana religiosis. ne inuerecunda
castis. nel cuia grauib nelascua se¬
niis. neri dicula tristib misceantur.
Latine autem & ꝑspicuae loquen¬
dum. Latine loquitur autem qui
uerba rerum. uera &naturalia pes¬
sequitur. Nec a sermone atq cultu
p̃sentis temporis discrepat. Huic
non sit satis uidere quiddicat. nisi
id quoq aꝑte & suauiter dicere. nec
id quidem tantum. nisi id quod di¬
cat & facere
DETRIMODO DICENDI GE

Expanded text:
am vero in elocutionibus illud uti oportebit, ut res, locus, tempus, persona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda castis, ne levia gravibus, ne lasciva seriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem et perspicue loquendum. Latine autem loquitur, qui verba rerum vera et naturalia persequitur, nec a sermone atque cultu praesentis temporis discrepat. Huic non sit satis videre quid dicat, nisi id quoque aperte et suaviter dicere; ne id quidem tantum, nisi id quod dicat et facere. De trimodo dicendi ge
Abbreviated transcription (Latin):
& fratre. aut ex duab sororib
sunt nati. quasi consororini.
Fratruedes autem. matesterae
filii sunt Sobrini. consobri¬
norum filii. titis grecum est:
Patruus. frater patris est.
quasi pater alius.. Unde &¬
discedente patre. pupillum
prior patruus suscipit. & qua¬
si filium lege tuetur.:
Auunculus ẽ matris frater.
cuius nomen formam diminu¬
tiui habere uidetur. quia ab
auouenire monstratus.
Amita est. soros patris quasi
alia mater Matertera est
soror matris. quasi altera ma¬
ter.: Socor est qui filiam de¬
dit: Genor est qui filiam du¬
xit. Cenes autem dic¬
tus quod adsciscatur ad au¬
gendum genus. Socer aũt¬
& socrus quod generum uel
nurum sibi ad sociauit.
Uitricus est quiuxorem exa¬
lio uiro filium aut filiam ha¬
bentemduxit. & dictus uttri¬
cus quasi nouitricus quod
amatre super ducatur nouus.
Priuignus est qui exalio pa¬
tre natus est.. Et priuignus
diciputatur quasi priui ge¬
nus. qui a prius genitus.

Expanded text:
et fratre, aut ex duabus sororibus et fratre, aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consororini. Fratrueles autem materterae filii sunt. Sobrini consobrinorum filii. Tius Graecum est. Patruus frater patris est, quasi pater alius. Unde et moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunculus est matris frater, cuius nomen formam diminutivi habere videtur, quia ab avo venire monstratur. Amita est soror patris quasi alia mater. Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum genus. Socer autem et socrus, quod generum vel nurum sibi adsocient. Vitricus est, qui uxorem ex alio viro filium aut filiam habentem duxit. Et dictus vitricus quasi novitricus, quod a matre superducatur novus. Privignus est qui ex alio patre natus est; et privignus dici putatur quasi privigenus, quia prius genitus.
Abbreviated transcription (Latin):
mei secundum carnem. qui sunt
is rahelitȩ.. Porro cognatione
fr̃s uocantur. qui sunt deuna fa¬
milia. idest patria quas latini
paternitates interp̃tantur . cũ
exuna radice multa generis tur¬
ba diffunditur. Etingenisi
dixit abraham ad loth non sit
erat frater abrahȩ. sed filius
fratris cuis aran. : Quasto mooo
affectu fr̃s dici. quuinduoscindi¬
tur. spiritale & commune.
Spiritale quo om̃s xp̃iani fr̃s
uocamur. Utecce quam bonũ
& quam iocundum habitare
fratres inunum. In commune
cumom̃s homines exuno patre
nati. pari internos germanita¬
te conungimur. Scriptura lo¬
quente. dicitehis qui oderunt
uos. fr̃s nriuos estis. Cermana
ita intellegitur. ut germanus
eadem genetrice manans.
Soror autem ut frater. Nam
soror est exeodem somine dicta
qo sola cum fratrib insoste ag¬
nationis habeatur. Fratrum¬
filii patrudes dicti. eoquod pa¬
tres eorum germani fratres in¬
ter se fuerunt. Consobrini
uero uocati quia aut exsorore

Expanded text:
mei secundum carnem, qui sunt mei secundum carnem, qui sunt Israhelitae.' Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est patria; quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Aberat frater Abrahae, sed filius fratris ejus Aram. 10. Quarto modo affectu fratres dicti, qui in duo scinduntur; spiritale et commune. Spiritale, quo omnes Christiani fratres vocantur, ut: Ecce quam bonum, et quam jucundum habitare fratres in unum . Commune, cum omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimur, Scriptura loquente: Dicite iis qui oderunt vos. Fratres nostri vos estis 11. Germana ita inteleadem genetrice manans. Soror autem, ut frater. Nam soror est ex eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur. Fratr patrueles dicti eo quod patres eorum germani fratres inter se fuerunt. Consobrini vero vocati, quia
Abbreviated transcription (Latin):
turali iure cognati. Proximus.
ꝓpter ꝓximitatem sanguinis
appellatus. Consanguinci uo¬
cati. eo qd exuno sanguine id est
exuno patris seminenati sunt.
Nam semen uiri. spuma ẽ sanguins.
ad instar aquȩ inscopolos collisae
quae spumam candidam facit.
uel sicut uinumnigrũ qd̃ incalice
agitatum spumam albentẽ reddit.
Fratres dicti coqo sint ex codem
fructu. idẽ ex eodẽ seminenati.
Cermani uero decadem gen&ngȩ
Ergo sr̃s ex eodẽ fructu. Cerman
excadẽ gen&ricemanantes.
Uteriniuocati qo sint exdiuer¬
sis patrib &unoutero editi.
Namuterus tantũ mulieris est.
Quatuor aũ modis inscripturis
diuins fr̃s dicuntur. Natura.
gente. cognatione affectu.
Natura. utesau. &ia cob: andre¬
as & p&rus. iacob &iohannes
Cente. ut om̃s iud ai fr̃s interse
uocantur. Indeutero nomio.
siautem emeris fratrẽ tuum qui
baminquit ego anathema esse
axp̃opfratrib meis. quis̃ cognati

Expanded text:
turali iure cognati. Proximus, turali iure cognati. Proximus, propter proximitatem sanguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine nati. Germani vero de eadem genetrice Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. Gente, ut omnes Iudaei fratres inter se vocantur in Deuteronomio15, 12: 'Si autem emeris fratrem tuum, quibam,' inquit, 'ego Anathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati
Abbreviated transcription (Latin):
ri&ꝓgenies. quasi porro post genti
sicut aũ inferius longe editi. ꝓge¬
nies dicunt᷑. Ita superius. ꝓaui.
ataui. qui & ꝓgeitores appellant᷑¬
quasi porro generantes: Prone¬
pos dict̃ quasi ꝓpenepotem. Ab ne¬
pos quia seuingitur anepote.
Est eniminterillũ &nepotem ꝓ¬
nepos. Adnepos ad nepotis filius.
trinepos adnepotis filius. qͥa post
nepotem quastus inordine ẽ. quasi
t&ra nepos. Minores aũt non di¬
cim nisi quotiens gradum deficit
nomen. ut puta filius. nepos. pro¬
nepos. ab nepos. ad nepos. trine¬
pos. Vbi istigradus defecerint.
merito iã dicim̾minores. sicut &
maiores dicimus. Post patres.
aui. pro aui. abcui. ataui. trita¬
DEAGNATIS ET COGNATIS
us ingente agnoscunt᷑. qui a ueni¬
unt ꝑuirili sexus ꝑsonas. ueluti
frat̃ eodẽ patrenat᷑. ud fratris fi¬
lius nepos. uel ex eo itẽ patruus.
inde post agnatos habentur
quia ꝑfeminini sexus ꝑsonas ue¬
niunt. necsagnati. sed alias na¬

Expanded text:
et progenies, quasi porro post genitiet progenies, quasi porro post genitiSicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavique progenitores appellantquasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a nepote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritaDe agnatis et cognatis. us in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. ncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias na
Abbreviated transcription (Latin):
Nothus dicit᷑. quidepatre nobili
& matre ignobili gignit᷑. sicut
exc̃cubina Est autem hoc nom̃
grecum. &in latintatedeficit.
Huic c̃trarius spurius. qͥdematre
nobili & patre ignobili nascitia.
Item spurius. patre in cesto. ma¬
treuidua gent᷑. uelut tantum
spuru filius. qui a muliebrem
naturã. u&eres spuriũ uocabant
fabonios appellabant. quia quȩ
dam animalia fabonio spũ hausto.
concipere existimantur. Unde
&hi quinons̃ delegitimo matri¬
monio. matrem potius. quam pa¬
tromsecuntur.. Latine autem
spurii. quasi extra puritatẽ.
idest quasi inmundi. Nepos est
qͥ ex filionatus est. dictus aũnepos
qͣsinat᷑ post. Primumer m filius
nascitur. dcindenepos. Gradus
enĩ substitutionis ẽ. hinc & poste¬
ritas. quasi postera a& as
Nepos autem utriusq sexus ẽ. Nã
onem successionis admissũ. Pro¬
nepos ẽ qͥ exnepote c̃ceptus natusq
est. & dict̃ ꝓnepos qͣsinat por ropost.
Exhoc quoq gradu incipit uoca

Expanded text:
Nothus dicitur, qui de patre nobili Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant;Favonios appelldam animalia, favonio spiritu hausto, concipere existimantur. Unde et ii qui non sunt de legitimo matrimonio, matrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est, quasi immundi. 26. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam, onem successionis admissum. 27. Pronepos est qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natus porro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari
Abbreviated transcription (Latin):
tateẽ dñi. sic filius impotestate
ẽpatris. Inde &iã filiofit e¬
mancipatio ut sic liber apatre.
sicut sit seruo manumissio. ut sit
liberat adño Item liben dictiqͥa
exliberos matrimonio ost. Nã
filii exlibero & ancilla seruilis c̃¬
ditionis s̃. semꝑ enĩ quinascitur.
d&eriorem parentis statũ sumit.
Naturales aũt dicuntus ingenu¬
arum c̃cubina rũ filii. quos solana¬
tura genuit . ñ honestas coniuigii.
Item& pueri a pube. Adoptiuus fi¬
lius est. qͥaut patre iusto aut auo
aut ꝓauo. Cuius potestateꝓmanc¬
pationem ẽ traditus in alienã po¬
testatem. qͥutruisq fest nomen.
ut fabius. omlius. uel scipio. paulinꝰ.¬
sed &iã plures. Degeminis autẽ
unus abosto alterqͥlegiti menatꝰ
fuerit. uobi scus nominat᷑. Posthumꝰ
uocatur. eoqđ posthumationem
patrisnascit᷑. idẽ postobitũ. iste
& defuncti nom accepit: Sicenlex
uoluit. ut qͥdedefunto nascitus.
defuncti nomne appelletur.

Expanded text:
tate est domini, sic filius in potestate tate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est qui aut patre iusto aut avo aut proavo, cuius potestate per mancipationem est traditus in alienam potestatem, quia utriusque fert nomen ut Fabius Ãmilius, sed etiam plures. De geminis autem, uno aborto, alter qui legitime natus fuerit vopiscus nominatur. 22. Posthumus vocatur, eo quod post humationem patris nascitur, id est, post obitum. Iste et defuncti nomen accipit; sic enim lex voluit ut qui de defuncto nascitur defuncti
Abbreviated transcription (Latin):
eoqd substitutio sit generis.
ita. Unigenitus. primogenitus.
medius. nouissimus. Primoge¬
nitus. antequẽ nullus. Vnige¬
post om̃s Ioem &minimus amo¬
nadae. Nouissimus autem
propter quo o nouus. qͥa
c&eri praecedendo antiqͥores
existunt. Quatuor &iã modis
filii appellantur. Natura imi¬
tatione. adoptione. doctrina
Natura. ueluti cum dicuntur
filii abrahȩ iidaci: Imitatio¬
one . ut ipsius abrahȩ fidemimi¬
tantes exgentib dicente tuan¬
gelio: Potens ẽds̃ delapidibus
istis suscitare filios abrahae
uelut sicut eosdẽ uida eos dñs fi¬
lios cẽdicit diaboli. aquonon
nati. sed quẽ fuerant imitati
Adoptione quoq: qo humana c̃¬
su&udine. nullilic& nescire. ue¬
lut sicut nos dõnonnatura. sed
adoptione dicimus. Pater ñs
qͥes incelis. Doctrina. sic̃ apłus
filios suos appellat eos. quibus
euangeliũ p̃dicauit. Filii aũt
ideo in legib liberi appellantur
utisto uocabulo secernantur.¬
a seruis. Quia sic̃ seruus impotes¬

Expanded text:
eo quod substeo quod substita: unigenitus, primogenitus, medius, novissimus. Primogenitus, ante quem nullus. Unigepost omnes. Idem et minimus a monade. NOVISSIMUS autem propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunt. 15. Quatuor etiam modis filii appellantur, natura, imitatione, adoptione, doctrina 441 Natura, veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli, a quo non nati, sed quem fuerant imitati. 16. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus; Pater noster, qui es in Coelis. Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. 17. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto a servis; quia sicut servus in potes
Abbreviated transcription (Latin):
tem. infamiliam transit mariti.
Tabula cenim matrimoniales.
instrum̃ta emptionis suae sunt .
Alias. sicut matrona est mater
primipueri id est quasi mater
nati. Itamater familia s illa ẽ
quȩ plures enixa est. Nam fa¬
milia ex duob eẽ incipit. Auus
patris pater est. ab ȩuodictus.
idest abantiquitate.. Pro auus.
auipaterẽ. quasi ꝓpe auum.
Abauus ꝓaui pater . iam longe
ab auo.: Atauus ab auipater.
Fritauus. atauipat̃. quasi tera¬
uus. idẽ quastus supra auo. Sed
tritauu s ultimum cognationis
nom̃ est: Familia enimoritur
a patre. termnat᷑ intritauo. Ei
lius & filia. a samilia dictisunt.
Ipsi enĩ primi in ordine nascentiũ
existunt.. Unde & cornelia fami¬
lia stirpis ipsa om̃s a cornelioos
ta Familia aũ a femore. femur
enim genus & strrpis ostenditur.
Nam familia ꝓseruis ab usiue non
propriȩdicitur: Sturpis exlon¬
ga generis significatione uocat᷑
Gnatus dictus qͥa generatus. un¬
de &per.q. scribitur.. Soboles

Expanded text:
tem in familiam transit mariti. tem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt 440 Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati; ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. 9. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est, ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avum. Abavus proavi pater, jam longe ab avo. Atavus abavi pater. 10. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est, quartus supra avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. 11. Filius et filia a familia dicti, ipsi enim primi in ordine nascentium existunt; unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. 13. Stirps ex longa generis significatione vocatur. Gnatus dictus, quia generatus. Unde et per g scribitur. Suboles,
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑. quasi pherede: estenĩ aut
institut᷑. aut substitutus..
Pater est aquoinitium nascit᷑
generis. Itaq ispater familias
uocitatur. Pater autẽ dictus.
eo qõpatratione ꝑacta. filium
uenerie c̃summatio. Lucr&ius
& benepatra patrum. Centores
aũt agignendo & parentes. qͣsi
parientes. idem &creatores.
Crem̃tum enim ẽ sem̃masculi
Vnde animalium &hominum
corpora concipiunt᷑. hinc orea¬
tores. parentes dicuntur.
Mater dicitur qd ex einde effici¬
at᷑ aliqͥo mater enim quasima¬
teria. Nam causa pater est.
Pater familias aũ dictus. quoo
omnib infamilia sua positis ser¬
uis tam quã pater filis. patria
dilectione consulit. seruorumq
conditionem a filiorum affectu
non discernit. sed quasi unum
membrum amplectitur. Hinc
autem exostum est nom̃patrifa¬
milias.. Qui autem iniq domi¬
nantur inseruis. hoc senomine
nequa quam reputent appellari:
Matrem familias indeuocari.
quia ꝑquandam iuris solemnita¬

Expanded text:
gitur, quasi pro herede. Est enim aut gitur, quasi pro herede. Est enim aut institutus, aut substitutus. Pater est, a quo initium nascitur generis. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium venereae consummatio. Lucret.: Et bene parta patrant. 4. Genitores autem a gignendo, et parentes, quasi parientes. 5. Iidem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. 6. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid; mater enim quasi materia, nam causa pater est. 7. Paterfamilias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis, tanquam pater filiis, patria dilectione consulit, servorumque conditionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum membrum amplectitur; hinc enim exortum est nomen Patrisfamilias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. 8. Materfamilias inde vocatur, quia per quamdam juris solemnita
Abbreviated transcription (Latin):
senit. uicti sedederunt: Comp̃¬
hensiq uariatur pidine affec¬
tisunt Exhis qͥdam postea.
adominis manu missi propter
suppliciorum notas. quasma¬
nifeste ꝑpessi sunt addignita¬
tem ciuium romanorum nonp
conditam apud latinos fibant.
Num quam ꝑtesta mentum sed
ꝑepistolam libtatem sum̃tes.
Inde quia ꝑtestam̃tum ñ fiebaÑ
nec extestam̃to aliquid capere.¬
nec suos heredes facere poteran:
Ciues romani postea sub consulib
ꝑtestam̃ta inurberoma effectis.
Dicti aut ciues romani qͥa testa¬
m̃to liberi effecti. Innumerum
romanorum cuuũ rediguntur.
His primũ adituserat inurbe
roma cõmorari. Ceteris aũt
libtis ꝓhibebat᷑ neuel inurbe
roma uel infra septimũ aburbe
miliarium cõmanerent.
DEAD FINITATIB ET GRADIB
EREDES NOMIMPOSUIT CEN¬
susacris. solu& enĩ tributum
auctoris In hoc enim uocabulo
prima succes sio ẽhereditatis
& generis. uts filii & ne potes.
Proheres ẽquilocoheredis fu:¬

Expanded text:
sent, vincti se dederunt, comprsent, vincti se dederunt, comprehensique varia turpitudine affecti sunt. 50. Ex his quidam postea a dominis manumissi propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pti ante Romam conditam apud Latinos fiebant nunquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. 438 Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamnec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum Romanorum civium rediguntur. His primum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibus . Heredis nomen inposuit census aeris. Solvet enim tributum auctoris. In hoc enimvero vocabulo prima successio est hereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. Proheres est, qui loco heredis fun
Abbreviated transcription (Latin):
homo equus. ouis. Haec enim
animalia. statim utnata sunt.
mancipium eẽ putantur.
Nam &ea qua cinbestiarum
numero sunt. tunc uidentus
mancipium eẽ. quando capi.
siue dominari coeperint.
Ingenui dicti quia ingenere
habent libestatem. non in facto.
sicut libesti Unde &eos greci.
eugenes uocant. quod sint bo¬
ni generis. Libestus autem
uocatus qua siliberatus : Erat
enimprius iugoseruitutis addict̃
Libestorum autem filii apud an¬
tiquos libestini appellabantus
quasi delibestis nati. Nunc uero
libtinus aut a libtofactus. aut
possessus. Manu missus diciti
quasimanu emissus. Apito uete¬
res enĩ quotiens manu mittebaÑ
alapa ꝑcus suscircum agebant.
&liberos c̃firmabant. Unde &¬
manumis sidicti. eoqomanu
mitterentur. Deditici primũ
adeditione sunt nuncupati.
Deditio enim dicitur quando
se uicti. aut uincendi hostes
uictorib tradunt Quibus hȩc
origo nominis fuit . dum quon¬
dam aduersus populum roma¬
num serui armis suptis dimicas¬

Expanded text:
homo, equus, ovis. Haec enim homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Eenim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quoties manumittebant, alapa percussos circumagebant et liberos cmanumissi dicti, eo quod manu emitterentur. 49. Dedititii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se vincti aut vinciendi hostes victoribus tradunt, quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicas
Abbreviated transcription (Latin):
terra aliena inhabitant.
Difest autem inter inquilinum
& aduenam.: Inquilini enam
sunt qui emigrant & non pp&uo
ꝑmanent. Aduenae autem
uel incolae aduentici perhi¬
bentur. sed ꝑmanentes. &inde
in colae quia iam habitatoress
ab incolendo. Indigenae sunt
inde geniti. &in eodem loconati.
ubi inhabitant. Incola autem
non indigenam. sed aduenam
indicat. Peregrini dicti. eo
quodignorantur eorum paren¬
tes. aquib osti existunt. sunt
enim delonginqua regione.⁊
Vrbani uocabantur. qui romȩ
habitabant. quiuero in c&cris
locis. oppidani .. Nam sola urbs.
roma. e&tra. oppida.. Famuli
sunt. expropria seruorum fami¬
lia osti. Serui autem uocabu¬
lum inde traxerunt. quod hi
qui urebelli. possint occidi
auictoribus cumseruabantur
serui fiebant. a seruandoscili¬
cet serui appellati. Ancillac
a sustenta culo uocatae. Ancon
enim grece cubitus dicitus.
unde &ancone dicimus.
Mancipium est quicquid
manu capi subdiq potest. ut

Expanded text:
terra aliena inhabitant. terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant, et non perpetuo permanent. Advenae autem vel incolae adventicii perhibentur, sed permanentes; et inde incolae, quia iam habitatores sunt, ab incolendo. Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria servorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tia scłi lucra sectantur. Vnde &
cognominati sunt. Uilicus pro¬
prie uillae gubernator est. unde
& auilla uilicus nom accepit.
Interdum autem uilicus nongu¬
bernationem uillae. sed dispen¬
sationem uniuersae domus
tullio interp̃tante significat.
quod est uniuersarum possessi¬
onum. &uillarum dispensatorẽ.
Actores. idem & curatores. ab a¬
gendo &curando uocati.
Procuratores uero eo quoduce
curatores. fungantus.. Quasi
propter curatores sicut pro con¬
sul. proconsule. Coloni sunt
cultores.. Aduenae dicti acul¬
tura agri. Sunt enim aliunde
uenientes. atq alienum a grũ
locatum colentes. ac debentes
condicionem genitali solo.
propter agri culturam subdo¬
mino possessoris. proeo quod his
locatus est fundus Coloniaũ
quatuor modis dicuntur.
Nam coloni. aut romani sunt.
aut coloni latini. aut coloni
auxiliares. aut coloni ruris al au¬
priuati. Inquilini uocati
quasi in colentes aliena. non enĩ
habent propriam sedem. sed in

Expanded text:
tia saeculi lucra sectantur. Unde et tia saeculi lucra sectantur. Unde et cognominati sunt. Vilicus proprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes aliena. Non enim habent propriam sedem, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
& scriba publicus. quia eatantũ
qua egestis publicantur scribit.
Burgarii. aburgis dicti. quia
crebra plimites habitacula con¬
stituta. burgos uulgo uocant.
unde &burgundionum gentis
nomen inhesit. quos quondam
subacta germania romani per
castra disposuerunt. atq: ita no¬
men ex locis sumpserunt. Col¬
legiati dicuntur. quod exeorũ
collegio custodusq deputentus
qui facinus aliquod commiser̃
Est enim sordidissimum genus
hominum. patre incestoꝓgenitũ.
Priuati sunt. extranei ab offi¬
cus publicis. Est enim nomen
magistratum habenti contrariũ.
& dicti priuati. quod sint ab
officiis curiae absoluti. Mer¬
cennarii sunt qui seruiunt. ac¬
cepta mercede. Idem &baro¬
nes graconomine. quod sint
fortes in laboribus.: Barian
enim dicitur grauis. quod est
fostis. Cui contrarius est lcuis.
idest infirmus. Publicani
appellantur conductores uec¬
tigalium fisci. uel rerum publi¬
carum. siue quia uectigalia
publica exigunt. uel qui pernego¬

Expanded text:
et scriba publicus, quia ea tantum, et scriba publicus, quia ea tantum, quae gestis publicantur, scribit. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum gentis nomen inhaesit, quos quondam subacta Germania Romani per castra disposuerunt, atque ita nomen ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, vel qui per nego
Abbreviated transcription (Latin):
riis instrunt. Functi. ab eo quoo
fungantur officio & honore ali¬
quodicti. hinc & defunctos mor¬
tuos dicimus. qui compleueruNt
uitae officia. nihil enimia mfa¬
cuint.. Municipes sunt in eo¬
dem municipionati. ab officio
munerum dicti coquod publica
munia accipiant. Munia enĩ
officia sunt. unde &inmunes di¬
cuntur quinullum gerunt of¬
ficium. Municipales originales
cuies. &in loco officiumgerentes.
Decuriones dicti quod sint de
ordine curiae. officium enim
curiae administrabant. unde
non est decurio. qui summam
nonintulit. uel curiam pastici¬
pauit. : Curiales ãuidem &de¬
curiones. Etdicti curiales. qͥa
ciuilia munera ꝓcurant & ex se¬
quuntur.. Principales. magis¬
trati. &dumuirales. curialiũ
officiorum ordines sunt . Prin¬
cipales dicti. quod primi sint
magistratib. Magistrati uero.
quod maiores sunt reliquis of¬
ficiis. Dumuirales . ⁊ Tabellio
uocatus. eoquod sit postitos ta¬
bellarum. idem exceptor. idem

Expanded text:
riis inferunt. Functi, ab eo quod riis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem municipio nati, ab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt. Unde et inmunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. Municipales originales cives et in loco officium gerentes. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit vel curiam participavit. Curiales autem idem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exequuntur. Principales, magistrati et duumvirales curialium officiorum ordines sunt. Principales dicti, quod primi sint magistratibus. Magistrati vero, quod maiores sunt reliquis officiis. Duumvirales  . Tabellio vocatus eo quod sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem
Abbreviated transcription (Latin):
quod prȩsunt.. Pra &ores aũt
quasi p̃ceptores ciuitatis & prin¬
cipes. Ioem & questores. quasi
quaesitores. eoq̃oquestionibus
p̃sunt. Consilium enim & causa
apud eosẽ. Proceres sunt prin¬
cipes ciuitatis quasi ꝓcedes . ꝗo
ante omnes honore p̃cedant.
Vnde & capitatrabĩ quȩ emineN
extra pari&es. ꝓcesdicuntur.
eo quod primoꝓcedant. Hincao
primores facta trans latioq̃o
ceteraemultitudini ꝓminent.
Tribuni dicti. qõ plebi. ueliura
uł opemtribuunt. Constitutis
autem .vi. anno post reges exac¬
tos Dumenim plebsasenatu &con¬
sulib prȩmer&ur. tuncipsa sibi
tribunos. quasi ꝓprios iudices &
defensores creauit. quieorum li¬
bestatem tuerent᷑. & eos adũsus
iniuriamnobilitatis defenderent.
Vnde & defensores dicti. eoqo
plebem sibi commissam contra
in solentiam inꝓborum defendaNt.
Atcontranunc quid am euersores ñ defen¬
sores
existunt.. Numerarii uocatis
qui a publicumnum mum aera¬

Expanded text:
quod praesunt. Praetores autem quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constituti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra nunc quidam eversores, non defensores existunt. Numerarii vocati sunt, quia publicum nummum aera
Abbreviated transcription (Latin):
tres autem ut salustius dicit.
acure similitudine uocati suNTt
Namsicut patres filios suos.
ita illi rempublicam alebant.
Patres conscripti. qui dum ro¬
mulus decem curias senatorũ
degisset. nomina corum pia¬
senti populo. in tabulas aurcas
contulit. atq inde patres con¬
scripti uocati. Primi ordines
senatorum dicuntur inlustres.
Secundi expectabiles. Testuda¬
rissimi Iamferius quastum
aliquod genus non est. quam¬
uis enim senatoria quisq: origine
esset usq ad legitimos annos.
eques romanus erat. Deinde ac¬
debat honorem. senatonae dig¬
nitatis.. Censores apud ueteres
romanos erat. Est enim nomen
censoris. dignitas iudicialis.
censere enim. uidicare est
Itemcensores sunt patrimoniorũ
iudices. a censu acris appellati.
Iudices dicti. quasi ius dicentes
populo. siue quodiure discepteNT
iure autem disputare est. iuste
iudicare : Non est autemiudex.
sinonẽ in coiustitia. Pracsides.
rectores prouinciae sunt. dicti

Expanded text:
tres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, tres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti
Abbreviated transcription (Latin):
tae gentes appellantur.. Popu¬
lus est humanȩ multitudinis iuiris
consensu & concordi communio¬
ne sotiatus.. Populus autem eo
distat aplebibus. quod populus
uniuersi iues sunt connume¬
ratis senioribus.: Plebs autẽ
reliquum uulgus sine seniorib
ciuitatis. populus ergotota ci¬
uitas est. uulgus uero plebs est
Plebs autemdicta. aplurali¬
tate. maior est enim numerus
minorum quam seniorum.
unde & populus dictus est.
Crece autem populus laodici¬
tur alapidibus. Uulgus est
passiminhabitans multitudo
quasi quisq quouult. Tribus
co. quod in principio romani
trifariae fuerunt a romulo di¬
spestiti. insenatoribus. militib
& plebibus. Quacta mentrib
nunc multi plicatȩ. nomen pri¬
stinum r&inent.. Senatiu nom.
aas dedit quod seniores cẽnt.
Alii a senendo dictos accipiunt
senatores. ipsi enim agendi sa¬
cultatem dabant.. Senatus con¬
sultus. a consulendo &tractando
est dictus. quod sic fit. ut consu¬
leat &nocerenon possit. Pa¬

Expanded text:
tae gentes appellantur. Poputae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu et concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus civitatis. Plebs autem reliquum vulgus sine senioribus civitatis. Populus ergo tota civitas est; vulgus vero plebs est. Plebs autem dicta a pluralitate; maior est enim numerus minorum quam seniorum. Unde et populus dictus est. Graece autem populus λαὸς dicitur, a lapidibus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. Tribus  eo quod in principio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Pa
Abbreviated transcription (Latin):
obhoc dicti quia tegunt pedi¬
tes. alarumuice Cornua uo¬
cantur extremitas exercitus.
quod intostasit Agmendicit᷑
cum exercitus iter facit. abagex¬
douocatum idest cundo.
enim exercitus ambulans. Nam
agmendicitur quod in longitu¬
dine directum est. quale solet ẽc̃
cum exercitus postis procedit.
quicquid fuerit aliud. ab usiue
dicitur
DE CIUIBUS
EIMPERIIS MILITIAQ
uocabulis expaste dictum
est. Deinceps ciuium nomina
summatim subiungimus.
Cuies uocati quod inunum co¬
euntes uiuant. utuita commu¬
nis. &ornatior fiat etutios
Domusunius familiae habita¬
culum est. sicut urbs unius po¬
puli. sicut orbis domicilium totius
generis humani. Est autem
domus genus familia. siue
conuinctio uiri &uxoris.
Incipit autem ad uobus et est
nomen grecum. Nam familia ẽ
liber exliberis legibus suscepti
a femore Cenus aut agignen¬
do & progenerando dictum.
aut ad efinitione cestorum
prognatorum . utnationes quae
proprus cognationibus termina¬

Expanded text:
ob hoc dicti, quia tegunt pediob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo. enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fuerit aliud, abusive dicitur. § 4 De civibus. De imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subiungimus. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus, familia, sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus, et est nomen Graecum. Nam familia est liberi ex liberis legibus suscepti, a femore. Genus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione certorum prognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus termina
Abbreviated transcription (Latin):
dar&ur facultas: Desestores
uocati eo quod desestis militan¬
bus officiis cuagantur. Hu in
alios numeros militiae nomen
dareprohibentur. Sed si non ma¬
gni temporis culpam contraxe¬
rint. cȩsi numeris suis restituun¬
tur.: Sed & qui deserunt exer¬
citum adhostes transeuntes. &
ipsi desestores uocantur.
Conscripti milites dicuntur.
quia intabulis conferuntur.
ab eo qui eos ducturus est. Sic̃
trans scripti uocantur. Cumde
Cuneus est collecta. inunum mi¬
litum multitudo. unde propter
quod inunum cohit. ipsa cohibi¬
tio inunum. cuneus nominatus
est. quasi councus eoquod inunũ
omnes cogantur. Clas ses dic¬
tae propter diuisionem exercit᷑.
qui postea manipuli dicti sunt.
locus hicacies cestare solebant
Iampostea &dassica nauium
dicta.: Nodus propriae est den¬
sapeditum multitudo. sicut tur¬
ma equitum.. Nodum autem
dictum prodifficultate. quoo
uixpos sit resolui. Alae in ex¬
ercitu triginta equites esse di¬
cuntur.. Alae autem equites

Expanded text:
daretur facultas. Desertores daretur facultas. Desertores vocati eo, quod desertis militaribus officiis evagantur. Hi in alios numeros militiae nomen dare prohibentur, sed si non magni temporis culpam contraxerint, caesi numeris suis restituuntur. Sed et qui deserunt exercitum ad hostes transeuntes et ipsi desertores vocantur. Conscripti milites dicuntur, quia in tabulis conferuntur ab eo qui eos ducturus est, sicut transcripti vocantur cum de Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli dicti sunt. locus, hic acies certare solebant. Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites