comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex deo non sit. & ideo dilectio. q̃
tibꝰ cũ dĩ dilectionẽ cõmemorasset
ioħs. qua dilexit nos. & hinc hortatꝰ
ẽẽt ut nos inuicẽ diligamꝰ. atq ita
in nob̾ ds maneat. qr utiq dilectio¬
nem dm dixerat: statim uolens de hac
re aꝑtiꝰ aliqͥd eloqͥ inqͥt. In hoc cognoᷤ¬
cimꝰ . qr in ipso manentꝰ. & ipse in no
bis. qͥa de sp̃u suo dedit nobis. Sẽs
facit nos in deo manere.⁊ipsum in
nobis. Noc autẽ facit dilectio. Ipse

Expanded text:
it ex Deo; et ideo dilectio, quae tibus cum Dei dilectionem commemorasset Joannes, qua dilexit nos, et hinc hortatus esset ut nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat; quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui, inquit: In hoc cognoscimus, quia in ipso manemus et ipse ibis, quiade spiritu suo dedit nobis. sanctus facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse
Abbreviated transcription (Latin):
si semꝑ nascitur. Aliud enĩ ẽ nasci.
aliud natũ ẽẽ. ac ꝑ hoc nunꝗͣ silius ẽ.
si nunꝗͣ natus ẽ. filius aut̃ ẽ ꝙr natus.
& semꝑ filius. semꝑ gͥnatus. Ex po¬
nit pmissa uerba gregorii. ne pu¬
tetur int̾ doctores ẽẽ contrarie
ed ne tanti auctas¬
tores sibi contͣdicere inre tanta
uideantur illa u̾ba gregorii. benigne

Expanded text:
si semper nascitur. Aliud est enim nasci, aliud natum esse. Ac per hoc nunquam filius, si nunquam natus: filius autem quia natus, est semper filius: semnit praemissa verba Gregorii, ne putetur inter doctores esse contrarietas. Sed ne tanti auctores sibi contradicere in re tanta videantur, illa verba Greg. benigne
Abbreviated transcription (Latin):
quã sp̃c sc̃s. ut .s. in illa simplici
sũmaq natura. ñ sit aliud sub̃a.⁊
aliud karitas. s substantia ip̃a sit
caritas.⁊ caritas ip̃a sit sub̃a. siue in
patre. siue in filio. siue ĩ spũ sc̃o. &

Expanded text:
us sanctus? ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et
Abbreviated transcription (Latin):
nec filii ẽ solius. s amboꝵ. & ideo
c̃munẽ qua inuicẽ se diligunt pat̃
& filiꝰ. nob̾ insinuat karitatẽ. Qd̾¬
ohaNNes tͥnit᷑as sit dilectio.
ñ parua pars questiõis decisa. s qr
dixit. ds caritas ẽ: incertum ẽ & ido¬

Expanded text:
nec Filii est solius, sed amborum; et ideo communem qua invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. tamen Trinitas sit dilectio. et non parva pars quaestionis decisa; sed quia dixit: Deus charitas est, incertum est,
Abbreviated transcription (Latin):
plicari possit a qꝗͣ mortaliũ. s qr
de ea aliqͥd intelligi. ł dici potest.
quida tn hoc accipiunt dictũ. de
temꝑali ͥc generatione. Utrum de¬
beat dici semꝑ gignitur uel
semper est genitus filius.
ic Queri potest
cũ generatio filii a patre. nͨ
principiũ habeat. nec finem. qr
et̃na est. utrũ debeat dici. filiꝰ sẽꝑ
as iħc in eo qͣ uirtus ⁊ sapĩa di est.
de patre ante temꝑa natus ẽ. ł po¬
tius qr nec cepit nasci. nͦͨ desiĩt. di¬
camꝰ uerius. sẽmꝑ natus. ñ autem
possumꝰ dicere. semꝑ nascit᷑. ne imꝑ¬
fectus ẽẽ uideat᷑. At u̾. ut et̾nus¬

Expanded text:
plicari possit a quoquam mortalium, sed quia de ea aliquid intelligi vel dici potest; quidam tamen hoc accipiunt dictum de temporali Christi generatione. 10. Utrum debeat dici, semper gignitur, vel semper genitus est Filius? Hic quaeri potest, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat nec finem, quia aeterna est, utrum debeat dici: Filius semper s in eo quod virtus et sapientia Dei est, de Patre ante tempora natus est; vel potius, quia nec coepit nasci, nec desiit, dicamus verius, semper natus. Non autem possumus dicere, semper nascitur, ne imperfectus esse videatur. At
Abbreviated transcription (Latin):
Donat pat̾ filio. tantũ ẽẽ qͣntũ ẽ ipse.
cui innascibilitatis ẽẽ imaginẽ. sacͣ¬
m̃to natiuitis imꝑtit. quẽ ex se ĩ for
ma sui generat. hic dic̃. qr gęn̾at p̃r
filium. Breuiter docet qͥd de
hoc concedendua sit.
icam us gͦ. filiũ natum de
patre. s congruentius semꝑ natum.
.& eunde fateamur ab et̾no ẽẽ ⁊ patri
coet̃num .i. auctori. pat enĩ generatiõe
auctor filii ẽ. ut inseq̃nti ostendetur.
bił. filiꝰ natus. Et ut ait hylariꝰ in xen.
libꝰ de tͥnit̃. Aliud ẽ sñ auctore semꝑ

Expanded text:
 est ipse; cui innascibilitatis esse imaginem sacramento nativitatis impartit, quem ex se in sua forma generat. Hic dicit quia generat Pater Filium. 14. Breviter docet quid de hoc concedendum sit. Dicamus ergo Filium natum de Patre, sed congruentius semper natum, et eumdem fateamur ab aeterno esse et Patri coaeternum, id est, auctori. Pater enim generatione auctor Filii est, ut in sequenti ostendetur. bilis, Filius natus. Et, ut ait Hilar. in lib. 6 de Trin., aliud est sine auctore semper
Abbreviated transcription (Latin):
inmortalitatẽ in qua pot̾at ñ morĩ nͣ
humana ꝑdidit ꝑlib̃m arbit᷑m. Hanc
uͦ in qua ñ pot̾it mori. acceptura ẽ per
gr̃am. qͣm fuerat si ñ peccasset accept᷑a
ꝑm̾itum. Quamuis sine gr̃a nec tũc
ulłũ m̾itum ẽe potuiss&. qr & si pecẽm
insolo erat arbitrio constitutũ. ñ tam̃
iustitie hñde ł retinende. sufficiebat
lib̃m arbitͥm. nͥ diuinũ p̃beret᷑ aduito¬
rium. Ecce his u̾bis satis ostñdit᷑ ꝙ añ
pecẽm homo indigebat gr̃a oꝑante ⁊
cooꝑante. Non u habebat quo pedem
Iustitiam inquiunt ñ ħuit qr p̃ceptũ
foetitudinẽ. qr pͣue suggestiõi cessit: Q bꝰ
respondntes dm̃s. eũ qdẽ ñ tc̃ ħuisse haᷤᷤ
uirtutes qñ peccañ. s añ. & t̾c amisisse.

Expanded text:
immortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura est per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio constitutum, non tamen justitiae habendae vel retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem Justitiam, inquiunt, non habuit, quia praeceptum fortitudinem, quia prave suggestioni cessit. Quibus respondentes, dicimus eum quidem non tunc habuisse has virtut
Abbreviated transcription (Latin):
inquadam omelia. Adam ꝑdita caritate.
malus inuentus ẽ IItem. Princeps uitioꝵ
dũ uic̃ ada delimo t̾re ad imaginẽ dei
ada solus erat. ñ ẽ p̃uaricatꝰ. qr eiꝰ mens̾¬
pecc̃m beatissimꝰ. auram carpebat ethe¬
ream. S qͦm sine uirtute beatissimꝰ e
pecc̃m sꝑuali m̃te p̃ditum fuisse. N õ ẽ
gͦ dubitandu hõiem añ pece̾m uirtuti¬
bꝰ fulsisse. S illis ꝑpecẽm expoliatũ fuis

Expanded text:
quadam homilia: Adam perdita charitate malus inventus est. Item princeps vitiorum, dum vicit Adam de limo terrae ad imaginem Dei Adam solus erat, non est praevaricatpeccatum beatissimus, auram carpebat a theream. Sed quomodo sine virtute beatissimus epeccatum spirituali mente praeditum fuisse. Non est ergo dubitandum hominem ante peccatum virtutibus fulsisse, s
Abbreviated transcription (Latin):
.&. forna fuisse c̾ata: qđ aug̃ sensisse uid̾r
Alii uͦ ħ magis ꝓbauer̾t atq asseruert.
ut pͥmũ mat̾ia rudis. atq informis. iłłl.
elem̃toꝵ ẽmixtionẽ atq confusionem
tenens. c̾ata sit: pꝰmodũ uͦ ꝑ int̾ualla
ui. dierũ ex illa mat̾ia rerũ eorꝑaliũ¬
genera sint formata. scđm sp̃es pͥas. Quam
os. uñ pͥma hꝰ rei ad nos manaũ cognitio.

Expanded text:
 forma fuisse creata, quod Aug. sensisse videtur. Alii vero hoc magis probaverunt ac asseruerunt, ut prima materia rudis atque informis, quatuor elementorum commixtionem atque confusionem tenens, creata sit. Postmodum vero per intervalla sex dierum ex illa materia rerum corporaliugenera sint formos unde prima hujus rei ad nos manavit cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
s. ꝓcessum temꝑis ꝓfecisse. Uñ non incon¬
gruent̾ ip̃i i dicunt. angoꝵ sc̃ãm acbea¬
titudinẽ aug̃i. usq ad futurã ꝯsumatio¬
nem qn in scia ac beatitudine ita ꝑfectis¬
simi er̃t. ut nͨ augeat᷑ ampliꝰ. nͨ minuat᷑
Alioꝵ oppinio qͥdnt angłos in qͥbd̃a pre¬
dictoꝵ ñ ꝓfecisse.
lii aut̃ ant angłos inconfirmatione
tanta ditatis dilectione atq notitia fuiꝰ.¬
se p̃ditos. ut in his ult̾iꝰ non ꝓfec̾int. nec
ꝓfecturi sint. Profecer̃t t̾n inscĩa rerũ
ext̾iorũ. sic̃ in cognitiõe sac̾menti in car¬
natiõis. & hͦmi. s non incontempłone
ditatis. qr tͥnitatẽ in unitate. atq unita¬
tem in t̾nitate. ñ pleniꝰ intelligunt. siue
intellecti st̃. ꝗͣ ab ip̃a confirmatione ꝑce¬

Expanded text:
cessum temporis profecisse. Unde non incongruenter ipsi dicunt angelorum scientiam ac beatitudinem augeri usque ad futuram consummationem, quando in scientia ac beatitudine ita perfectissimi erunt, ut nec augeatur amplius nec minuatur. 7. Aliorum opinio qui dicunt angelos in quibusdam praedictorum non profecisse. Alii autem dicunt angelos in confirmatione tanta deitatis dilectione atque notitia fuisse praeditos, ut in his ulterius non profecerint nec profecturi sint. Profecerunt tamen in scientia rerum exteriorum, sicut in cognitione sacramenti Incarnationis et hujusmodi, sed non in contemplatione deitatis, quia Trinitatem in unitate, atque unitatem in Trinitate non plenius intelligunt sive intellecturi sunt quam ab ipsa confirmatione
Abbreviated transcription (Latin):
hortat᷑ ad bonũ. sic̃ legit᷑ de anglło to¬
bie. & de angło petͥ in ac̾tibꝰ apłoꝵ.
Similit̾ & mali angłi cũ desid̾ent ma¬
lum hõiũ. magis t̃n hominẽ ad mału
incitat. & ad noeñcłu fortiꝰ instat ille
qui ad exercitiũ eiꝰ deputatꝰ est. Ntiꝵ

Expanded text:
um: sicut legitur de angelo Tobiae, et de angelo Petri in Actibus apostolorum. Similiter et mali angeli cum desiderent malum hominum, magis tamen hominem ad malum incitat, et ad nocendum fortius instat ille qui ad exercitium ejus deputatus est. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ tẽ ñ fecerant. s eoꝵ caritas ex qͣ illa ꝓ¬
cesserunt. ñ ẽ aucta. ex q̃ tm̃ meruerũt
añꝗͣ ista adderent᷑. qͣntũ pꝰtea. his adiec¬
in aliis ꝓficiant. Qued̾ã auctoritates
uidnr obuiare ꝓbabiliori sñtentie
dam auctoritatũ u̾ba. Ait i ysi¬
dorus in libro de sũmo bono. Angli in
uerbo d̃i oĩa sciũt anq̃ fiant s ñ om̃s.
nec om̃a ꝑfecte angłos scire dĩx. & ideo
eos in scĩa ꝓficere ñ remouit. Greqͦs qͦq
end ẽ ħ. de his quoꝵ cognitio b̃atũ facit
de angłis habitam agit᷑ de aliarum
rerũ c̾atione. & p̃cipue de operuo
UI. dierum distinetio.
ȩ e De angł̃ice naturȩ conditione
dicta sufficiant. Nũc suꝑẽ de ali¬
arũ qͦq rerum c̾atione. ac p̃cipue de oꝑi
UI.dierum distinctione. ñnulla in me-¬
diũ ꝑferre. Cũ a̾s in sapĩa sua angłicos

Expanded text:
 non fecerant; sed eorum charitas ex qua illa processerunt non est aucta, ex qua tantum meruerunt antequam ista adderentur, quantum postea his adjecet aliis proficiant. 8. Quaedam auctoritates videntur obviare probabiliori sententiae. dam auctoritatum verba. Ait enim Isidorus, de summo BonVerbo Dei omnia sciunt antequam fiant; sed nec omnes, nec omnia perfecte angelos scire dixit, et ideo eos in scientia proficere non removit. Gregor., endum est hoc de his quorum cognitio beatum facit DE ANGELIS HABITAM, AGITUR DE ALIARUM RERUM CREATIONE, ET PRAECIPUE DE OPERUM SEX DIERUM DISTINCTIONE. 1. Haec de angelicae naturae ca sufficiant. Nunc superest de aliarum quoque rerum creatione, ac praecipue de operum sex dierum distinctione, nonnulla in medium proferre. Cum Deus in sapientia sua angelicos
Abbreviated transcription (Latin):
gerũt offm̃. Uñ dic̃t ilłu angłm qͥ missꝰ
ẽ ad ysaiã u mundaret & incend̾et labia
ꝓpħe. fuisse de ordine infe̾ioꝵ. s ĩo dictꝰ
ẽ fore de seraphĩ qr ueniebat incend̾e.
ꝯsum̾e delicta ysaie. ꝓq aĩa ħt an

Expanded text:
gerunt officium. Unde dicunt illum angelum qui missus est ad Isaiam, ut mundaret et incenderet labia prophetae, fuisse de ordine inferiorum. Sed ideo dictus est forte de seraphin, quia veniebat incendere et consumere delicta Isaiae. DISTIN
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ maioris dignitatis st̃. & ꝑ quoꝵ minis¬
teriũ illa nunciata sunt ex parte a scłis
cognita fuisse. ut pote familiaribꝰ & nun¬
tiis. lilis ũ qui minonis dignitatis sũt.
incognita extitisse dicamꝰ. usq qͦ imple¬

Expanded text:
ui majoris dignitatis sunt, et per quorum ministerium illa nuntiata sunt, ex parte cognita a seculis fuisse, utpote familiaribus et nuntiis; illis vero qui minoris dignitatis sunt incognita extitisse dicamus, usquequo imple
Abbreviated transcription (Latin):
Ita detͥmĩant. Dñr suꝑiora agniina dõ
asist̾e̾. & abintimis ñ ꝗͣ reced̾e. ñ qͥn ali¬
q̃ñ mittant᷑. s qr rarissime ad ext̾iora
ꝓdeũt. neq tc̃ ab intimis recedũt. s dei
faciũt. qui sreq̃nt̾ mittuntur. Quos
alii dicãt mitti.⁊ qͦs dicãt ñ mitti cũ¬

Expanded text:
ntur superiora agmina Deo assistere, et ab intimis nunquam recedere; non quin aliquando mittantur, sed quia rarissime ad exteriora prodeunt; neque tunc ab intimis recedunt, sed Dei faciunt qui frequenter mittuntur. 6. Quos alii d
Abbreviated transcription (Latin):
t̾noi ita c̾atori assiste̾ ꝙ ad ext̾iora ñ ex¬
eunt. Inferiores ã .iii. ad ext̾iora mitti.
Tres uͦ medios int̾ utͦsq ꝯsist̾e ñ mͦ digni¬
tate. itł loco.s &̃ officio. qr p̃ceptu diui¬
nũ a suꝑioribꝰ accipũt. & defert ad in¬
feriores. Ideoq c̃ supp̾mi mediis. & medii
imis. atq hii hõibꝰ pceptũ dĩ nuntient.
m̃ito õs angłos nõari dicũt. & obid forte

Expanded text:
ronos, ita creatori assistere, quod ad exteriora non exeunt; inferiores autem tres ad exteriora mitti; tres vero medios inter utrosque consistere, non modo dignitate vel loco, sed etiam officio, quia praeceptum divinum a superioribus accipiunt, et deferunt ad inferiores. Ideoque cum supremi mediis, et medii imis, atque hi hominibus praeceptum Dei nuntiant, merito omnes angeli nominari debent. Et ob id forte
Abbreviated transcription (Latin):
lucis gr̃a opus suũ ds uenustau̾at. quȩ
pea in pͥmo die formata est. Duo hͥ consi¬
danda sũt. q̃re illa matia ꝯfusa sit dic¬
ta in formis. & nͥ ad ẽẽ ꝓdiit. qͣntũq
in altitudine ascenderit.
e a ua Prius ꝗͣ tͣctemꝰ. duo nob̃ dis¬
cutienda occurr̃t pͥm̾. quare illa
mͥ ꝯfusa. informis dicat᷑. an qr om̃i forma
& qͣntũ in altũ asc̃nd̾it. Ad illud g ꝙ pͥmo
positũ ẽ breuit̾ respondntes dms. illam
pͥmã mat̾iã ñ ideo dictã fore informem.
dms: qr in confusione & ꝑmixtione qͣdã
subsistens. ñ dũ pule̾m aꝑtamq & distĩc¬
tam receꝑat formã. qͣle mͦ e̾nimꝰ. facta
lia mlr simul ⁊ semel st̃ c̾ata. pꝰmodum
informa dispõionis sex diebꝰ sunt ordi¬
nata. Ecce absolutũ ẽ ꝙ pͥmo indiscus

Expanded text:
lucis gratia opus suum Deus venustaverat, quae postea in primo die formata est. 5. Duo hic consideranda sunt: quare illa materia confusa sit dicta informis, et ubi ad esse prodiit, quantumque in altitudine ascenderit. De qua re priusquam tractemus, duo nobis discutienda occurrunt. Primum, quare illa materia confusa informis dicatur, an quia omni forma et quantum in altum ascenderit. Ad illud ergo quod primo positum est breviter respondentes, dicimus illam primam materiam non ideo dictam fore informem, dicimus, quia in confusione et permixtione quadam subsistens, nondum pulchram apertamque, et distinctam receperat forliter simul et semel sunt creata; postmodum in forma dispositionis sex diebus sunt ordinata. Ecce absolutum est quod primo in discus
Abbreviated transcription (Latin):
confusam & informẽ. que a grecis dicta
ẽ chaos. & ħ fuit anͥ omnẽ diem. Deinde
aliis dicentibꝰ omĩa simul facta ĩ ma¬
tia & forma. aliis ꝑintualla temꝑũ.
ui dã namq scõꝵ patrũ. qui u̾ba
dĩ atq archana excellent̾ scruta

Expanded text:
confusam et informem, quae a Graecis dicta est chaos, et haec fuit ante omnem diem. Deinde aliis dicentibus omnia simul facta in materia et forma, aliis per intervalla temporum. Quidam namque sanctorum Patrum qui verba Dei atque arcana exc
Abbreviated transcription (Latin):
Hirgo ꝓstitui pot̃ adult̾ari ñ p̃. Nec lupa¬
naria infamãt castitatẽ. s castitas &̾ loci
abolet infamiã. Id̃e. ⁊ Ion p̾ caro an cor¬
rumpi. nͥ mens añ fu̾it corrupta. Item
capitłi aꝑitur. qͦmͦ uerũ sit nͥ aĩa pͥ fu̾it
corrupta. corpꝰ ñ posse corrumpi s. pec¬
sanctiꝰ ẽ mori fame. ꝗͣ idolothitis uesci.
ita sanctiꝰ ẽ defungi sñ lib̾is. ꝗͣ exillicito
coitu stirpem querere. Uñ eumq u nas¬
cantur homines. si parentum uitia non
sect̃ntur. & ãmł colant honesti &c salui

Expanded text:
Virgo prostitui potest, adulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro corrumpi, nisi mens ante fuerit corrupta. Item capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicet pecsatius est emori fame quam idolothytis uesci; ita satius est defungi sine liberis quam ex inlicito coitu stirpem quaerere. undecumque autem nascantur homines, si parentum uitia non sectentur et deum recte colant, honesti et salui
Abbreviated transcription (Latin):
Dicũt a qͥda sine confessione oris. ⁊ satis¬
factione oꝑis. neminẽ a pecc̃o munda¬
ri. si tempus illa faciendi ħu̾it. Alii uͦ
in cordis contͥtione pecẽm dimitti a
deo. si tñ uotũ confit̃ndi ħat. Uñ ꝓpħa¬

Expanded text:
Dicunt enim quidam, sine confessione oris et satisDicunt enim quidam, sine confessione oris et satisfactione operis neminem a peccato mundari. si tempus illa faciendi habuerit. Alii in cordis contritione peccatum dimitti a Deo, si tamen votum confitendi habeat. Unde p
Abbreviated transcription (Latin):
telligere. que ꝓuenialibꝰ sit exhibnͣda
satisfactio. suffic̾ enĩ dnica or̃o cũ ieui¬
nio aliqͦ. & elemosinis. sic tn ut p̃cedat
otritio aliqͣntula. & ad dat᷑ confessio.
si assit facultas. De qua ofessione post
in satisfactione adhibñda sunt. s multo
uehemtiꝰ atq districtiꝰ. qr ut ait aug̃. ad¬
cõmutare. &. a malis fc̃is recede. nͥ ⁊ de hi
que facta sunt. satis fiat a dno ꝓpenit̃ntie
dolorem. ꝑ humilitatis gemitum. ꝑ con¬
triti cordis sacͥficiũ. cooꝑantibꝰ elemosi¬
sñ ẽfessione dimittatur peccatũ.
ie orit᷑ questio multiplex. Pri¬
mo enĩ qͤritur utrũ satisfactiõe
absq & oris confessione. ꝑsolam cordis
contritionem pecẽm alicui dimittrat᷑.
Sc̃o. an aliqͣn sufficiat confiteri dõ sũ
sac̾dote.Tertio. an laico fideli fc̃a uale¬
at confessio. In his u ⁊̃ docti diuersa sen¬
tire inueniunt᷑ qr suꝑ his uaria ac pe¬
ne aduersa tͣdidisse uidnt᷑ doctores.

Expanded text:
telligere, quae pro venialibus exhibenda sit satisfactio; sufficit enim Dominica oratio cum jejunio aliquo, et eleemosynis; sic tamen ut praecedat contritio aliquantula, et addatur confessio si adsit fin satisfactione adhibenda sunt, sed multo vehementius atque districtius, quia, ut ait Augcommutare, et a factis malis recedere; nisi etiam de his quae facta sunt, satisfiat Deo per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosySINE CONFESSIONE DIMITTATUR PECCATUM. 1. Hic oritur quaestio multiplex. Primo enim quaeritur utrum absque satisfactione et oris confessione, per solam cordis contritionem peccatum alicui dimittatur; secundo an alicui sufficiat confiteri Deo sine sacerdote; tertio, an laico fideli facta valeat confessio. In his etiam docti diversa sentire inveniuntur, quia super his varia ac pene adversa tradidisse videntur doctores.
Abbreviated transcription (Latin):
płibꝰ auctoritatibꝰ pbat᷑ añ confessionem
ł satisfactionẽ. sola ꝯpũctiõe pecc̃m di¬
mitti. Qd qͥ negant eas det̾minare la¬
borant nͨ ñ in huiꝰ sentñtie depͣssionem
& suȩ opmiõis assertõnẽ auctoꝵ testimo¬
te aĩam lib̾at. confessio aꝑit paradysũ.
peniteri. Illa confessio nos lib̾at. qͣ fit
cũ penit̃ñtia. Penitñtia u ẽ dolor cordiᷤ.
& a maritudo aĩe. ꝓmalis que qͥsq cõ¬

Expanded text:
ibus auctoritatibus probatur ante confessionem vel satisfactionem sola compunctione peccatum dimitti; quod qui negant, eas determinare laborant; nec non in hujus sententiae depressionem, et ad suae opinionis assertionem auctorum testimote animam liberat, confessio aperit paradisum, t peccatum confiteri. Illa confessio nos liberat, quae fit cum poenitentia. Poenitentia vera est dolor cordis, et amaritudo animae pro malis quae quisque co
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ qr nullus sue uoluntatis arbit̾.
nͥ peniteat eũ uet̾is uite. nouã inchoare
pot̃.a qua paruuli sunt inmunes. cũ
babtirantur. qr ñ du possũt uti libero
arbitͥo. quibꝰ tñ adremissionẽ originał
pecc̃i. ꝓdẽ eoꝵ. fides a qͥbꝰofferunt᷑. Alt̾a
ẽ actio penitntie pꝰ babm. que fit ꝓ illiᷤᷤ¬

Expanded text:
catorum; quia nullus suae voluntatis arbiter, nisi poeniteat eum veteris vitae, novam inchoare potest; a qua parvuli sunt immunes cum baptizantur, quia nondum possunt uti libero arbitrio, quibus tamen ad remissionem originalis peccati prodest eorum fides a quibus offeruntur. Altera est actio p
Abbreviated transcription (Latin):
tuo uelut qui ñ sit. ꝑit confessio. Idẽ.
Nullus debitȩ g̾uioris penȩ acceͥpit ue¬
niam. nͥ qualemcũq & si longe mino¬
rem qͣm debeat. solu̾it penam. Ita uim
dormiat in sacco. uͥ p̃t̾itas delicias. ꝑqͣs
đm offendit uite austeritate compnse
Nis aliisq płibus auctoritatibꝰ nitunt᷑¬

Expanded text:
nfessio. Item, nullus debitae gravioris poenae accipit veniam, nisi qualemcumque, etsi longe minorem quam debeat, solverit poenam. Ita enim dormiat in sacco, ut praeteritas delicias per quas Deum offenderat, vitae austeritate compenset. His aliisque auctoritatib
Abbreviated transcription (Latin):
ritu utunt᷑. Inc̾dibile u ñ ẽ dm talia fecis¬
se illa corꝑa. ut si ñ peccassent. illis m̃bͥs
sic̃ pedibus imꝑarent. nec c̃ ardore seminarẽt. F olore
parerẽt.s pꝰ pecc̃m. motũ illũ meruerũt
quẽ nuptie ordinant. continentia cohi¬
bet. Infirmitas u ꝓna inruinã turpitu¬
dinis. excip̃r honestate nptiali. & ꝙ sa¬
nis eẽt offm. eqͥtis ẽ in remediũ. Emissi

Expanded text:
ritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisritu utimur. Incredibile enim non est Deum talia fecisse illa corpora ut si non peccassent, illis membris sicut pedibus imperarent, nec cum ardore seminarent, vel cum dolore parerent: sed post peccatum motum illum meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet. Infirmitas enim prona in ruinam turpitudinis, excipitur honestate nuptiali: et quod sanis est officium, aegrotis est remedium. Emissi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmi hoĩes si ñ peccassent filios
ꝓc̾assent. & quales ip̃i filii nasc̾entur
Q dam putant. ad gignendos filios. pͥmos
hõies in ꝑadyso misceri ñ potuisse. nͥ pꝰ
peccm̃. dicentes: concubitum sine corru¬
ptione uel macula ñ posse fieri. S añ
pecc̃m. nͨ corruptio. nͨ macula in hoĩe
Ad ꝙ dicñã est. ꝙ si ñ peccassent pͥmi hõeᷤ
sine oĩ pecc̃o & macula. in paradyso car¬
nali copula ꝯuenissent. & eẽt iͥ thorus
ĩmacłatus. & cõmixtio sine ꝯcupiscẽtia.
atq genitalibꝰ membͥs sic̃ cet̾is imꝑa¬
rent. ut ibi nulłũ motum illicitũ senti
ita genitalibꝰ ut̾ent᷑ menbris. sñ aliqͦ
pruritu carnis stlec enim letalis egͥtudo
membris humanis expec̃co inhesit.
Genuissent itaq filios in paradyso ꝑcoitũ
ĩmaculatũ. & sine corruptione sur nẽda¬
mus pͥmos hoĩes añ pecc̃m genitalibꝰ mẽ¬
bris ad ꝓc̾ationẽ imꝑare potuisse. sic in
cet̾is in quolib& oꝑe. sine uoluptatis pru¬

Expanded text:
parentes, si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi filii nascerentur. Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse, nisi post peccatum; dicentes concubitum sine corruptione vel macula non posse fieri. Sed ante peccatum nec corruptio, nec macula in homine Ad quod dicendum est quod si non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum seita genitalibus uterentur membris sine aliquo pruritu carnis. Haec enim lethalis aegritudo, membris humanis ex peccato inhaesit. Genuissent itaque filios in paradiso per coitum immaculatum, et sine corruptione; undante peccatum genitalibus membris ad procreationem imperare potuisse, sicut caeteris in quolibet opere sine voluptatis pru
Abbreviated transcription (Latin):
gem duce. ꝑꝑ carnis unitatẽ. Item g̃g. De
affinitate ꝯsangͥnitatis ꝑ gͣdus cognatiõi
placuit.usq ad .uii. g̾nationẽ obseruare.
Nam & ħeditas rerũ ꝑlegales instrum̃toꝵ

Expanded text:
 De affinitate consanguinitatis per gradus cognationis placuit usque ad septimam generationem observare. Nam et haereditas rerum per legales instrumentor
Abbreviated transcription (Latin):
Nomo pater si potuisset. equałe filiũ
genuisset. Qͥs oͦ audeat dicere. qđ hoc
omp̃s ñ potuit. addo & qr si posset hõ
maiorem meliorẽq se ipso gign̾et fili¬
um. s maius ł meliꝰ deo. qͥcqͣm ẽẽ ñ p̃.¬
cui nec anni necessarii fuer̃t ꝑ quos
ad impleretur equalitas. nec omĩpo¬
mñtia defuit : An forte noluit: Ergo
eo ipso maior ẽ pat̾ filio. qr de
questio ẽ ista. Qͥs. de qͦsit. eqͣlitatis aut̃.
qualis aut qͣntus sit. Qd ẽ dicere ad
origenem ꝑtinet questio. qua q̃rit᷑.
quis de qͦ sit. Ad equalitatem uero:
illa qua querit᷑. qualis aut qͣntꝰ. quis
sit Nec cum dr̃ filiꝰ a patre genitus.
ostenditur in equalttas sub̃ȩ. s ordo
nature: ñ qͦ alter pͥor eẽt altero.s qͦ
alt̃ est ex altero. Non e scđm hoc qͣd

Expanded text:
omo pater si potuisset, aequalem filium genuisset. Quis ergo audeat dicere quod hoc Omnipotens non potuit. Addo etiam, si posset homo, majorem melioremque seipso gigneret filium. Sed majus vel melius Deo quidquam esse non pcui nec anni necessarii fuerunt, per quos adimpleretur aequalitas, nec omnipotentia defuit. An forte noluit? ergo Eo ipso Pater est major Filio, quia de quaestio ista est, quis de quo sit, aequalitatis autem, qualis aut quantus sit, quod est dicere: Ad originem pertinet quaestio qua quaeritur quis de quo sit; ad aequalitatem vero illa qua quaeritur quis aut quantus quis sit. Nec cum dicitur Filius a Patre genitus, ostenditur inaequalitas substantiae, sed ordo naturae, non quo alter prior esset altero, sed quo alter est ex altero.
Abbreviated transcription (Latin):
pater cum filio. & sp̃c cum utroq.
Inseꝑabiles enĩ sunt hee tres ꝑsone
Ad qđ ita respondet auꝙ̃ in eodem᷑
simul illi tres. ꝑ hoc qͦd dicit᷑ solus. ñ
seꝑatur pat᷑ ab aliis: sed hic ẽ sensus.
Solus pater .i. pater qui ita pat̾ est. qͦd

Expanded text:
s cum utroque. Inseparabiles enim sunt hae tres personae. Ad quod ita respondet Aug. in eodem: simul illi tres, per hoc quod dicitur solus, non separatur Pater ab aliis; sed hic est sensus: Solus Pater, id est, Pater qui ita Pater est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tate. nec magnitudine. nec potñtia
sanctus cum sint inseparabiles.
ic Oritur questio trahens . N̾. xxͭ¬
onginem ex p̃dictis. Dictũ ẽ
enĩ supͣ qͦd tantꝰ ẽ solus pat̃. ł solus
filius. ł solꝰ sp̃c sc̃s. qͣntum simul illi¬

Expanded text:
tate, nec magnitudine, nec potentia LUS SPIRITUS SANCTUS, CUM SINT INSEPARABILES. 1. Hic oritur quaestio trahens originem ex praedictis. Dictum est enim supra quod tantus est solus Pater, vel solus Filius, vel sol
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas mala. ł ꝓpõitũ H oc ẽ enim
declinare a bono. & ĩo mału ẽ. sic̃ ec̃u̾¬
so. declinare a malo. bonũ ẽ. Sic̃ gͥ decli¬
natio a malo aliquid ponit .s. uoluntatẽ
pecc̃i mortalis descͥptio. qͣm supͣ posuit

Expanded text:
oluntas mala vel propositum; hoc est enim declinare a bono, et ideo malum est; sicut, e converso, declinare a malo, bonum est. Sicut ergo declinatio a malo, aliquid ponit, scilicet, volupeccati mortalis descriptio, quam supra posuit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑecem ẽ sit pͥuatio ł corruptio boni.
otest &̃ queri ab eisd
cum pecc̃m sit. ut supͣdictũ est.
pũatio ł cceruptio boni. & om̃is actus
maluis sit pecc̃m. utrum sit pͥuatioł cor¬
ruptioboni. inqͣntũ pecc̾m ẽ ł noni Si
u inqͣntũ pecc̃m ẽ. corruptio boni ẽ. cũ utrũq
corruptio. ł pͥuatio boni. pena sit hõi.

Expanded text:
ptio boni. Potest etiam quaeri ab eisdem, cum peccatum sit, ut supra dictum est, privatio vel corruptio boni, et omnis actus malus sit peccatum; utrum sit privatio vel corruptio boni in quantum peccatum est; vel non. Si enim in quantum peccatum est, corruptio boni est, cum corruptio vel privatio
Abbreviated transcription (Latin):
x p̾dictis colligit᷑ atq infertur quia si
mala uoluntas. & mala actio ẽ inqͣn¬
tum ẽ bona ẽ.S quis ẽ qui diffitetur ma¬
lam uoluitatẽ ẽẽ. & malam actionẽ. Ma¬
la gͥ uoluntas siue actio inqͣntũ ẽ bonũ
ẽ. &ͦ inquantum uoluntas ẽ uel actio. boñ
similit ẽ. s exuicio mala ẽ. ꝙ uitũi a do

Expanded text:
ctis colligitur atque infertur quia si mala voluntas, et mala actio est; in quantum est, bona est. Sed quis est qui diffitetur malam voluntatem esse, et malam actionem? Mala ergo voluntas sive actio, in quantum est, bonum est, et in quantum voluntas est vel actio, bonum similiter est; sed ex vitio mala est, quod vitium a Deo
Abbreviated transcription (Latin):
sententias de peccato ponit.
o cͥca diu̾sitatis huiꝰ uerbor
ocẽone de pec̃co płimi diu̾sa sen¬
serunt. Alii i dixerunt uoluntatem
dicentes om̃s actus ẽẽ bonos & a dõ. &
ex dõ auctore ẽẽ. A alii autem nicħ ẽẽ
ut ait aug̃ suꝑ ioħm. oĩa ꝑ ip̃m fc̃a sunt.

Expanded text:
sententias de peccato ponit. Quocirca diversitatis hujus verborum occasione, de peccato plurimi diversa senserunt. Alii enim dicunt voluntatem dicentes, omnes actus esse bonos et a Deo et ex Deo auctore esse, malum autem nihil esse, ut ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
dilignter att̃ndntes u̾ba augi qͥb
supͣ. & in aliis seͥpt̾e locis utitur. ñ indocte
tͣdunt uoluntatẽ malam. & actus malos
inqͣntũ sunt. ł inqͣntũ actussunt. bona
ẽẽ. inqͣntũ uͦ mala sunt pecc̃a ẽe. qui uo¬
luntatrm ⁊ actum qͣc̃q bonam dĩ nat᷑ã
ẽẽ dnt. inqͣntũ actus ẽ ł uoluntas. & ex

Expanded text:
diligenter attendentes verba Aug. quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte tradunt voluntatem malam et actus malos, in quantum sunt vel in quantum actus sunt, bona esse: in quantum vero mala sunt, peccata esse, qui voluntatem et actum quemcumque bonam Dei naturam esse dicunt, in quantum actus est vel voluntas,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ corrumꝑe uel adimere. Aug̃ ħ
docet in libꝰ de nͣ boni dic̃ns. abstinere
si omnino abstineatur a cibo langseit
.& frangitur. Sic ñ ẽ sub̃a pecc̃m. eo tn
natura anime ccerumpitur. Qd pec

Expanded text:
bonum corrumpere vel adimere? Aug. te hoc docet in lib. de Natura boni, dicens: Abstinere si omnino abstineatur a cibo, languescit et frangitur; sic non est substantia peccatum, eo tamen natura animae corrumpitur.
Abbreviated transcription (Latin):
manicheos. qͥd sit peccare ostñdit di¬
cens. peceare quid aliud ẽ. nͥ inu̾itatis
p̃ceptis. uel in ip̃a ueritate errare. Eͦd
si non uoluntate faciunt. pecc̃ores inuiᷤ¬
te uidicantur. Qͥd gͥ in hac tanta ua¬
rietate tenendũ. qͥd dicendum: Uera
sentntia de peecato ꝓponitur
ANE dici pot̃. & lib̾e tradi debet

Expanded text:
 quid sit peccatum ostendit, dicens: Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenendum, quidve dicendum? 3. Vera sententia de peccato proponitur. Sane dici potest, et libere tradi debet
Abbreviated transcription (Latin):
uolente fũt. Qd si ẽ tẽ illi qͥfacũit illa
bona agunt. Q  penitꝰ absurdũ ẽ. His uͦ
tum actus sũt adõ ẽe. & bonas naturas
ẽẽ s ñ inqͣntũ adult̾iũ. & homicidiũ sũt.
Et ĩo non sequit᷑ dñt si actꝰ qui homicidia.
& adult̾ia sũt. a deo sũt. ꝙ homicidia &
adulteria. a do sint. Alia illoꝵ opposi¬
tio contra eosdem.
teaa aliter eis opponit᷑. Si aliqͥd ñ ẽ
malum ꝙ ñ sit natura ł res bona. qͦm
gͥ pecc̃a sunt ñ c̾dere in dm. ñ ire ad¬

Expanded text:
volente fiunt. Quod si est, tunc illi qui faciunt illa, bona agunt; quod penitus absurdum est. His vero tum actus sunt a Deo esse, et bonas naturas esse, sed non in quantum adulterium et homicidium sunt. Et ideo non sequi dicunt, si actus qui homicidia et adulteria sunt, a Deo sunt, quod homicidia et adulteria a Deo sunt. 9. Alia illorum oppositio contra eosdem. Item aliter eis opponitur: Si aliquid non est malum quod non sit natura vel res bona, quomodo ergo peccata sunt non credere in Deum, non ire
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Idẽ ꝓbans nicħ casu fieri. inmũdo.
ait in eod. Q uicqͥd casu fit. tem̾e fit.
Qͥ cqͥd tem̾e fit. non fit ꝓuid̾ntia. Si gͦ ca¬
su aliqͣ fu̾it in mundo. ñ ꝓuid̾ntia uni¬
uersus mundꝰ ãministratur. Si ñ pui¬

Expanded text:
st. 27, probans nihil casu fieri in mundo, ait: Quidquid casu fit, temere fit; quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus administratur. Si n
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽ illud bonũ. cꝰ participatione
st cet̾a bona. & om̃e ꝙ mutabile ẽ ñ ꝑ
se.s boni illiꝰ participatione inqͣntũ
testimoniis innitunt᷑ ad ostñdndũ
om̃e ꝙ ẽ. in qͣntũ ẽ. bonũ ẽe. Wñ idẽ

Expanded text:
est illud bonum, cujus participatione sunt caetera bona, et omne quod mutabile est, non per se, sed boni illius participatione, in quanttestimoniis innituntur ad ostendendum omne quod est, in quantum est, bonum esse. Unde idem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ species. ł eẽnua diuina sp̃es. & tres
ꝑsone indiuidua. Qđ aug̃ rõnibꝰ ꝓ¬
babilibꝰ. atq in refragabilibꝰ aꝑte  de¬
monstrat in li .uiͦi. de tͥnit ita dic̃ns.
Si ẽẽntia genus ẽ. spẽc aut̃ ꝑsona. ut
ñ nulli sentiunt. oportet apellari
tres sub̾as. ut apellant᷑ tres ꝑsone.
Sic̃ cum sit aĩal genus. & equs spes.
appellant᷑ tres eqͥ ideq tͥa aĩalia.¬
ita tͥa animalia. nomine generali
dicuntur. Cum ꝗͦ tres ꝑsonas. unã
fateamur ẽẽ ẽentiam. non tres ẽẽn.¬
tias. cum tres eqͥ tria animalia di¬
cantur non unũ: patet noĩe ẽẽntie.
non sigcari genus. nec noĩe ꝑsone
speciẽ. N ic ꝓbat quod nondieitur
ut species de in diuidui.
i uͦ dicunt nomine ꝑsone. ñ
spẽm sig̃cari. s aliqͥd singłare
atq indiuiduũ. & nomine ẽentie.
spẽm intelligi. ut ꝑͣ ñ dicat᷑ sic̃ hõ.
s qͦm᷑ dr̃ hic homo uelut abraham.
eadem ratio ꝯfutabit. Sic̃ enĩ dicũ¬

Expanded text:
a divina species, et tres personae individua. Quod Aug. rationibus probabilibus atque irrefragabilibus aperte demonstrat in lib. 7 de Trin., c. 6, dicens: Si essentia genus est, species autem persona ut nonnulli sentiunt, oportet appellari tres substantias, ut appellantur tres personae. Sicut cum sit animal genus, et equus species, appellantur tres equi, ita tria animalia nomine generali dicuntur. Cum ergo tres personas unam fateamur esse essentiam, non tres esse essentias, cum tres equi tria animalia dicantur, non unum; patet nomine essentiae non significari genus, nec nomine personae speciem. 9. Hic probat quod non dicitur ut species de individuis. Si vero dicunt nomine personae non speciem significari, sed aliquid singulare atque individuum, et nomine essentiae speciem intelligi, u dicitur hic homo, velut Abraham, eadem ratio consequetur. Sicut enim dicun
Abbreviated transcription (Latin):
ue: ii cottidie merearis acciꝑe. Ne acce¬
das indignꝰ. Indignꝰ ẽ qͥ aliter celebrat
peẽcm. accedit. Gͣ & si sint pecc̃a cottidi¬
ana ł ñ sint mortifera: anꝗͣ accedatis.
dimittit᷑ tͣ. & sic securus accede. Panis
a salutaris ẽ. & ñ uenenũ. Si tta accedis
sꝑualit̾ manducas. S ꝑuałr enĩ mandu¬
cat qui innoc̃ntiã ad altare portat.
Si illud sit sacͥficiũ &septꝰ inmolet᷑¬

Expanded text:
vive, ut quotidie merearis accipere, nec accedas indignus. Indignus est, qui aliter celebrat peccatum accedit. Ergo etsi sint peccata quotidiana, ut non sint mortifera, antequam accedas dimittetur tibi; et sic securus accede. Panis enim salutaris est, non venenum. Si ita accedis, spiritualiter manducas. Spiritualiter enim manducat, qui innocentiam ad altare portat. 7. Si illud sit sacrificium, et si sae
Abbreviated transcription (Latin):
ambꝵꝵ. Nicħ falsi putandu ẽ in sacͥficio
u̾itatis. ł sic̃ fit inmagor. p̃stigiis. uͥ de¬
lusione. q̃dã fallunt᷑ oculi ũ uideant ẽe
nec fallitur. ꝙ ẽẽt. si c̾detur ita frangi
ut uidrslec illusio ẽ ꝙ ad utilitatem
fidei ñ ad deceptionẽ ita fit. sic̃ & xp̃c
se ostñdit duobꝰ discpłis inuia in sp̃e
ꝑegͥni. nec in eo tñ talis forma erat.s
oculi eoꝵ tenebant᷑. ne eũ agnoscerent.
res cuiꝰ ł in q̃ sit illa sp̃es. ita ẽ iͥ fcͣtio qͦ
ñ fit in aliqͣre. qr nicħ ibi frangit᷑. Qt
mirabilit̃ dei pot̾ntia fieri dnt᷑ ũ ibi sit

Expanded text:
Ambros.: Nihil falsi putandum est in sacrificio veritatis; vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse nec fallitur; quod esset, si crederetur ita frangi, ut videtur. Nec illusio est, quia ad utilitatem fidei, non ad deceptionem. ita fit; sicut et Christus se ostendit duobus discipulis in via in specie peregrini; nec in eo tamen talis forma erat, sed oculi eorum tenebantur ne eum agnoscerent.res cujus vel in qua sit illa species; ita est ibi fractio quae non fit in aliqua re, quia nihil ibi frangitur; quod mirabiliter Dei potentia fieri dicunt, ut ibi sit
Abbreviated transcription (Latin):
aliis dũ illud conficit᷑. & sic adhibetur
intentio. & si intentio dicat᷑ deẽe con¬
ficiendi illud misteriũ tñ ex qͦ int̾ndit
ea dicere & agere quȩ ab aliis gerũt᷑.
impletur muterium. Illud ẽc dici sane

Expanded text:
aliis dum conficitur, et sic adhibetur aliis dum conficitur, et sic adhibetur intentio, et si intentio dicatur deesse conficiendi illud mysterium, tamen ex quo intendit ea dicere et agere quae ab aliis geruntur, impletur mysterium. Illud etiam sane
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit. missa neqͣqͣm iure uocari pot̾.
usurpare. angłm de cęlis mittit ds̃. obło¬
nem eiꝰ ꝯsecre : Maximȩ cũ eisdẽ ꝑ ꝓpħam
ominatꝰ sit dicñs: maledicã bñdictiõibꝰ
ur̃is. Qđ̃ si bñdictionibꝰ eoꝵ se asserit
maledict᷑m u̾itas. qͥd erit de hostia: Gͣ di¬
cemus. illam posse ab illo bñdici qͣm sci¬
mus adõ maledictum cũ sua bñdictione:
Si enim ds̃ maledix̾it. & symoniacus
bñdix̾it. quis eoꝵ p̃ualebit: Nunqͥd be¬
nedictio maledicti. ad nichilum pot̾it¬
redigere. uerba u̾issima ominantis di:
cere. qr sc̃i angłi qui huiꝰ mysterii cele¬
Non enĩ dubitarilicet uͥ corꝑis dnici
& sangͥnis misteria geruntur suꝑnoꝵ
n hꝰ aut̃ mysterii expletione. sic̃ formã
cere intendat. s si ñ credit de illo mys¬
terio. sic̃ u̾itas hab&. Numqͥd potest
de illo misterio sentientẽ posse inten¬
dere non qͥdem illud ꝯficere ꝙ iã ẽet
recte c̾dere.s idagere ꝙ geritur ab

Expanded text:
venerit, missa nequaquam jure vocari potest. usurpare, angelum de coelis mittit Deus oblationem ejus consecrare? Maxime cum eisdem per prophetam comminatur sic dicens: Maledicam benedictionibus vestris . Quod si benedictionibus eorum se asserit maledicturum, quid erit de hostia? Ergo dicemus illum posse ab illo benedici, quem scimus a Deo fore maledictum cum sua benedictione? Si enim Deus maledixerit, et Simoniacus benedixerit, quis eorum praevalebit? Nunquid benedictio maledicti ad nihilum potredigere verba verissima comminantis Dei? cere; quia sancti angeli, qui hujus mysterii celeNon enim dubitari licet, ubi corporis dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum In hujus autem mysterii expletione, sicut formamcere intendat. Sed si non credit de illo mysterio sicut veritas habet, numquid potest de illo mysterio sentientes, posse intendere, non quidem illud conficere, quod jam esset recte credere, sed id agere quod geritur ab
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmunicandũ hortor. si tñ mens in affec¬
tu peccandi ẽ. grauari magis dico eu¬
charistie ꝑceptione. qͣm purificari.⁊
licet quis pecc̃o mordeatur. si peccandi
tñ de cet̾o ñ ħat uoluntatẽ & satis fa¬
ciat lacͥmis & orõibꝰ. accedat securus.
s b de illo dico. quẽ mortalia peccata
ñ gͣuant. Si non freqͣnttꝰ. saltem ter
in anno homines ꝯmunicent nͥ qͥs forte
cͥminalibꝰ impediat᷑. in pascha .s. ⁊ pen¬

Expanded text:
. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines communicent, nisi forte quis criminalibus impediatur: in Pascha, scilice
Abbreviated transcription (Latin):
sumit᷑ spẽ. cũ sub alterut᷑ totꝰ sit
psisse. uͥ totam redim̾&: Panis u adcar¬
nem refertur uinũ ad aĩam. qr uinũ
oꝑatur sangͥnẽ. in qͦsedes aĩe a phisiciᷤᷤ
ẽẽ dr. Ideo gͣ in duabꝰ sp̃ebꝰ celebratur¬

Expanded text:
sumitur, cum sub alterutra totus sit psisse, ut totam redimeret. Panis enim ad carnem refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a physicis esse dicitur. Ideo ergo in duab
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eorpꝰ xͥ calixͤ sangͥs. Ex his dat᷑ intelli¬
gi. ꝙ fc̃tio & partes q̃ ibi uidr fieri in
sacram̃to fiunt .i. in sp̃e uisibili. Ideoq
illa berẽgeri uerba ita distinguenda
Frangi uͦ & atteri dntibꝰ uere ꝙ. s in sacͣ¬

Expanded text:
 Christi, calix est sanguis. Ex his datur intelligi quod fractio et partes quae ibi videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii verba ita distinguenda frangi vero et atteri dentibus, vere quidem, s
Abbreviated transcription (Latin):
potest fractio illa. & particio. ñ insuba
fieri. ut uera fetio ⁊ particio sit ibi qͥ
mireris ł insultes. si accidntia uideant᷑.
fnͣgi. cũ iͥ sint sñ sub̾to licet qͥda asserant
ea fundari in aere.ẽ iͥ uera fractio. & par¬
ticio. qͥ fit in pane .i. informa panis. Unͣ

Expanded text:
potest fractio illa et partitio non in subsfieri, ut vera fractio et partitio sit ibi, quae mireris vel insultes si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma panis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ solum: ñ utrũq misceat᷑. Itẽ cipͥ¬
anus. Calix dni ñ ẽ aqua sola aut uinũ
natum. & panis uniꝰ compage solidatũ
Siqͥs tñ ñ int̾ndns intͦducere ħesim.
obliuione. ł ignorantia aqͣm p̃t̾mise̾it.
ñ uidr ẽẽ irritũ sacmentũ. s ille gͣuit̾

Expanded text:
inum solum, nisi utrumque misceatur. Et Cyprianus: « Calix Domini non est aqua sola, neque vinum natum, et panis unius compage solidatum. Si quis tamen non intendens introducere haeresim, oblivione vel ignorantia aquam praetermiserit, non videtur esse irritum sacramentum; sed ille graviter
Abbreviated transcription (Latin):
& diuina sołumꝰ ẽ ħ uirtus siuie potes¬
tas ñhumane efficatie. Illi uͦ qui cum
excõmunicati sunt ł de hesi manifeste
notati. ñ uid̾nt᷑ ħ sac̾mentum pꝰse ꝯfic̾e
licet sac̾dotes sint. qr nemo dic̃ in ip̃a
ꝯsccͣtione offero. s offerimꝰ. qͣr ex ꝑsona
eccłe.⁊ ĩo cum alia sac̃m̃ta extͣ eccłam
p̾sint celebrari: Dehꝰ ñ uidr ꝙ &̃ aug̃¬
sus ad osec̃ndu uiuific̃ corpus adueni¬
at uixta dictũ sac̾dotis dicentis. Omp̃s¬

Expanded text:
 haec virtus sive potestas, non humanae efficaciae. Illi vero qui excommunicati sunt, vel de haeresi manifeste notati, non videntur hoc sacramentum posse conficere, licet sacerdotes sint, quia nemo dicit in ipsa consecratione: Offero, sed: Offerimus, quasi ex persona Ecclesiae. Et ideo cum alia sacramenta extra Ecclesiam possint celebrari, de hoc non videtur. Qusus ad consecrandum vivificum corpus adveniat, juxta dictum sacerdotis dicentis: Om
Abbreviated transcription (Latin):
Institutũ ẽ ut iam pacte sponse ñ statim
tdantur. ne uiłe ħat maritꝰdatam qͣm
suspirauit sponsus dilatam. Que spõs a¬
It ẽ scien sit uidua mortuo spõso
que tm̃ infut᷑o ẽ pacta mortuo sponso ñ
remanet uidua. qr ñ fu̾at uireiꝰ. hñ. siqͥ
eam dux̾it ad sac̃̾s ordines ꝯscend̾e ñ phi¬

Expanded text:
Institutum est ut jam pactae sponsae non statim tradantur, ne vilem habeat maritus datam, quam suspiravit sponsus dilatam. 13. Quae sponsa sit vidua mortuo sponso,tum in futuro est pacta, mortuo sponso non remanet vidua, quia non fuerat vir ejus. Unde si quis eam duxerit, ad sacros ordines conscendere non p
Abbreviated transcription (Latin):
ad tẽpꝰ placitũ ilła duct᷑um.⁊ illa pmittat
ł iuret se illi nupturam. nũqͥd talisspon¬
sio eos diuges facit.:Si mutato ꝓpõito alt̾
ł utͣq ad aliaͣm copłam tnsit. numqͥd obpͥ¬
orem sponsionem iuram̃to subuixam scdẽ¬
fedationis pactũ scinditur. Consida q̃ͥa
longe ẽ aliud ꝓmitt̾e. & aliud fac̾e. Qui
ꝓmittit: ñ dum facit. Qͥ gͥ pmisit sein
uxorẽ duct᷑m aliqͣm ñ dũ eam duxit
urorem. & quȩ spopondit se nupturam:
ñ dũ nupsit. Q m̃ g̃ ꝯiuges appellari p̾st̃.
qͥ ñ dum cont̾hunt. s infut᷑o se ot̾cturo ᷤ
iurando ꝓmittũt. Item. si exui iuram̃ti

Expanded text:
ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato proposito alter vel uterque ad alienam copulam transit, numquid ob priorem sponsionem juramento subnixam, seerationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. Qui ergo promisit se in uxorem ducturum aliquam, nondum eam duxit in uxorem; et quae spopondit se nupturam, nondum nupsit. Quomodo ergo conjuges appellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in futuro se contracturos juran
Abbreviated transcription (Latin):
& utiq fornic̃ores ẽẽnt. nͥ eis suffragaret᷑
uoluntas u̾bis exp̃ssa dep̃senti. quȩ legit¬
timum int̾ eos fac̃ matͥmoniũ. Nam &
ꝯsñsus occultus de p̃sñti ꝑu̾ba exp̃ssus.
diugiũ facit. licet ñ sit ibi honestus otetꝰ
s matͥmoniũ ñ sanxit ꝯsñsus qui in oc¬
culto fuit. Si alt̾ alt̾m enĩ dumiserit. ñ
cogitur iudicio eccłȩ redire.⁊ manere
qͣi ꝯuiges. qr ñ potest ꝓbari testibus ꝯte¬
sibi consenserũt. eunac osn̾sum uolun¬
tariȩ in manifesto ꝓfiteantur: tunc
tas gͣ uerbis exp̃ssa in occulto adħ suf

Expanded text:
s suffragaretur voluntas verbis expressa de praesenti, quae legitimum inter eos facit matrimonium. Nam et consensus occultus de praesenti per verba expressus, conjugium facit, licet non sit ibi honestus contractus; sed matrimonium non sanxit consensus qui in occulto fuit. Si enim alter alterum dimiserit, non cogitur judicio Ecclesiae redire et commanerequia non potest probari testibus contrsibi consenserunt, eumdem consensum voluntate in manifesto profiteantur, tunc tas ergo verbis expressa in occulto ad
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ ñita intelłndũ ẽ tanꝗͣ sine
enum̾atis ñ pꝰsit ẽẽ legittimũ ꝯiugiũ.
s qr sine illis ñ ħt decorẽ & honestatẽ
debitam. In hꝰ enim sac̃menti celebtiõe
sic̃ in aliis qͦdam sunt ꝑtinentia ad sub¬
stantiam sacͣmenti. u osensus dep̾senti
qui solus suffic̃ ad cont̾hñdu mat̾moniũ.
quedam uͦ ꝑtinentia ad decorẽ & solłep¬
nitatem sacmenti. ut parentum t̃ditio.
sac̃ dotũ bñdictio. & huiꝰ mi. sine qͥbꝰ legi¬
ad honestatẽ sacm̃ti. Sine his gͥ ñ qͣi le¬
gittimi oiuges. s qͣi adult̾i ł fommicõres

Expanded text:
tanquam sine enumeratis non possit esse legitimum conjugium, sed quia sine illis non habet decorem et honestatem debitam. In hujus enim sacramenti celebratione, sicut in aliis, quaedam sunt pertinentia ad substantiam sacramenti, ut consensus de praesenti, qui solus sufficit ad contrahendum matrimonium; quaedam vero pertinentia ad decorem et solemnitatem sacramenti, ut parentum traditio, sacerdotum benedictio, et hujusmodi; sine quibus legiad honestatem sacramenti. Sine his ergo non quasi legitimi conjuges
Abbreviated transcription (Latin):
iuges. tc̃ hãc rem efficiũt qñ urãt se
facturos. Ideo dico. qr ꝯiugiũ tc̃ ñ fuit.
s fut᷑m ꝓmittit᷑. Siu ille pꝰuxorẽ duxit.
& illa marito nupsit. nugiũ utͥnq fuit
uriũ. penit̃ntia ẽ corrigndu. s ꝯiugiũ¬
seqͣns non ẽ dissoluendum. Non autem
tum debet fieri. & ipse ad porẽ copuła
misse ã sentñtie uidr obuiare
illd̃ ꝙ leges t̾duñt. Siqͥs tactis diuinis
scͥpturis iuirau̾it mulieri se eã legiti
qͣmuis nulla dos. nulla alia scͥpt᷑a int̃
fit uxor.s fieri deb& qr uiratũ ẽ. pot̾ õe
de illo iuram̃to ħ dictum intelligi ũ de

Expanded text:
unc rem hanc efficiunt, quando jurant se facturos. Ideo dico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promittitur. Si vero ille post uxorem duxit, et illa marito nupsit, conjugium utrinque fuit, rjurium, poenitentia est corrigendusequens non est dissolvendum. Non autem tum debet fieri et ipse ad priorem copulam missae autem sententiae videtur obviare illud quod leges tradunt: Si quis tactis divinis Scripturis juraverit mulieri se eam legitimquamvis nulla dos, nulla alia scriptura intfit uxor, sed fieri debet, quia juratum est. Potest et de illo juramento hoc dictum