comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dunt. fertur autẽ subtib̾io cesare
quenda artificem excogitasse ui-¬
tri temꝑamentũ. ut flexibile eẽt¬
& ductile qui dũ admissus fuisset
ad cesarem. porrexit fialam cesari.
qmͣ ille indignatus in pauim̃tũ
proiecit. Artifex autẽ sustulit
fialã de pauimento quȩ complicu¬
correxit. Hoc facto cesar dixit ar¬
tifici. Nunquid alius seit hãc condi¬
turã uitroꝵ: Postqmͣ ille iurans
negauit alterũ hoc scire. iussit
illum cesar decollari. ne dum hoc
cognitũ staret. aurũ pluto hab̾et᷑.
& omniũ metalloꝵ precia abstra¬
herent᷑. Et reuera quia si uasa
uitrea non frangerent᷑. meliora
eẽnt qmͣ aurũ & argentum.
De me

Expanded text:
dunt. 6. Ferunt autem sub Tiberio Cdunt. 6. Ferunt autem sub Tiberio Cquendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indprojecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae complicavphialam correxit. Hoc facto, Caesar dixit artifici: Nunquid alius scit hanc condituram vitrorum? Postquam ille jurans negavit alterum hoc scire, jussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur, et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentum. De me
Abbreviated transcription (Latin):
liquatur. masseq fiunt. P ostea
ex massis rursus funditur in of¬
ficinis. & aliud flatu figuratur.
aliuidtorno terit᷑. aliud argenti mͦ
celatur. Tinguitur etiam multis
modis ita ut iacinctos saphirosq
& iurides imitetur. & onices uł
aliarũ gemiarũ colores. neq ẽ
alia speculis aptior mat̾ia. uel
picturȩ accõmodatior. Maximꝰ
pulit. Uitrum. olim fiebat &
initalia & ꝑgallias & hispaniã.
arena alba mollissima pila mo¬
laq terebatur. de hinc miscebat᷑
trib partib nitri pondere & men¬
sura. ac liquatũ in alias forn aces
tranffundebat᷑. quȩ massa uocabat᷑
admonitrũ. atq hȩc recocta fiebat
uitrũ purũ & candidũ. Ingenere
uitri & obsiarius lapis annume¬
ratur. Est autẽ uirens interdũ
& niger. aliqñ & translucidus.
crassiorem uisu & inspeculis pari¬
etum ꝓ imagine umbras reddente
geminas ex eo multi faciunt. ħc
lapide & iindia & italia & ad
occeanũ & inhispania nasci tra-¬

Expanded text:
liquatur, massaeque fiunt. Postea liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus pulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur. Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsiaratur. Est autem urens interdum, et niger aliquando, et translucidus crassiore visu, et speculis parietum pro imagine umbras reddente: gemmas ex eo multi faciunt. Hunc lapidem et India et in Italia, et ad Oceanum in Hispania nasci tra
Abbreviated transcription (Latin):
dictum quod ui sui ꝑspicui¬
tate transluceat. In aliis enĩ metalł
quicquid intrinsecus continetur
absconditur. inuitro uͦ quilibet
liquor ł species qualis ẽ interius
talis ext̾ius declarat᷑ ⁊ qͦdãmͦ clausus
patet. Cuius origo hȩc fuit. In par¬
de syrie quȩ fenicis uocatur. finiti¬
ma iudee circa radicem montis
carmeli palus ẽ ex qua nascitur
belus amnis quinq miliũ passu¬
um spacio inmare fluens: iuxta
ptolomaidã. Cuiꝰ arene decurren¬
te fluctu. a sordib eluunt᷑. Hinc
fama ẽ pulsa naue meccatoꝵ nitͥ.
cum sparsim ꝑlitus epulas ꝑarent.
nec eent ꝓ attollendis uasis lapides.
glebas nitri naui subdiderunt.
Q uib accensis ꝑmixta arena littoris
translucentis noui liquoris fluxis¬
se riuos. & hanc fuisse originẽ
intri. Mox autẽ ingeniosa soller¬
dia non fuit contenta solo nitro.
s & alus mixturis hanc artem
studuit. Leuib enĩ aridisq li¬
gnis conquirit᷑ adiecto cipro ac
nitro. continiusq form acib ut es

Expanded text:
dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuius origo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdiderunt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro ac nitro continuisque fornacibus ut aes
Abbreviated transcription (Latin):
sanguineis & albis notis. Merome¬
las nigra uena quẽlibet colorem
secante. ꝑmedias. Ueneris crines
nigerrimi nitoris. continens inse
speciem rufi crims. Tricuus ex af-¬
friga nigra ẽ. s tres succos reddit¬
abradice nigrũ emedio sanguiney
esũmo ocree. Dionisia nigra mix¬
ta. rubentib notis ex aqua trita
uinũ flagrat. & odore suo ebrieta¬
ti resistere putat᷑ Piritis iugra
quide. s atteita digitos adurit.

Expanded text:
sanguineis et albis notis. Mesomesanguineis et albis notis. Mesomelas nigra vena quemlibet colorem secante per medias. Veneris crines nigerrimi nitoris, continens in se speciem rufi crinis. Trichrus ex Africa nigra esa radice nigrum, medio sanguineum, e summo ochrae. 8. Dionysias nigra mistis rubentibus notis, ex aqua trita vinum flagrat, et odore suo ebrietati resistere putatur. Pyrites nigra quidem, sed attritu digitos adurit.
Abbreviated transcription (Latin):
unde & nomen iuenit. O ala¬
ctidis lacteus ẽ qui attritꝰ reddit
succũ albũ. ac lacteũ saporẽ. Fe¬
minis nutrientib illigata fecũ¬
dat ubera. Infantiũ quoq collo
suspensa saluiã fert᷑ facere. more
autẽ liquescere & memoriã ad¬
imere. Mittunt enĩ eãnilus & ace¬
lous amnes. Sunt qui smatagdũ
albis uenis circuligatũ. galacticẽ
uocant. G alatias grandinis &
candoris prefert figurã duritia
quoq inuicta ut adamas etiam
inigne posita manere suũ frigus.
Solis gemina candida ẽ traxitq
nom̃ quod adspeciẽ solis in orbem
fulgentes spargit radios. Soleni¬
tes translucet candido melleoq
fulgore. continens lunȩ imaginẽ
qmͣ uxta cursũ astri ipsuis ꝑhib̾nt
in dies singulos minui atq auge¬
ri.Nascitur inꝑsida. Cimedia
inuenit᷑ in cerebro piscis eiꝰdem
nominis candida & oblonga. p̃¬
sagare his ferunt magi signa tnͣ¬
quillitatis & tempestatis. B ello¬
culus albicans pupillam cingit

Expanded text:
unde et nomen invenit. 4. Galaunde et nomen invenit. 4. Galactites lactea est, quae attrita reddit succum album ad lactis saporem, feminis nutrientibus illigata fecundat ubera. Infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere, et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus, et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. 5. Chalazias grandinis et candorem praefert et figuram, duritie quoque invicta, ut adamas; etiam in igne positae manet suum frigus. 6. Solis gemma candida est, traxitque nomen, quod ad speciem solis in orbem fulgentes spargit radios. 7. Selenites translucet candido melleoque fulgore, continens lunae imaginem, quam juxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui, atque augeri. Nascitur in Perside. 8. Cynaedia invenitur in cerebro piscis ejusdem nominis, candida et oblonga. Praesagire iis ferunt magi signa tranquillitatis vel tempestatis. 9. Belioculus albicans pupillam cingit
Abbreviated transcription (Latin):
accepit.
De candidis gemmis.¬
argarita prima candidaꝵ
geminaꝵ. Quam inde mar¬
garitã aiunt uocatã. quod incon
culis maris hoc genus lapidis
inuenit᷑. In ẽ enĩ incarne coclee
calculus natus. sicut incerebro
piscis lapillus. Gignit᷑ autẽ de
cȩlesti rore. quẽ certo anni tempore
concule hauriunt. Ex quib mar¬
garitis quȩda uniones uocant᷑.
aptũ nomen habentes. qd̃ tantũ
unus. nunqmͣ duo uł plures simi¬
liter repꝑiant᷑. Meliores autẽ
candide margarite. qm q̃ flaues¬
cunt. Illas enĩ aut iuuentꝰ. aut
matutini roris conceptio reddet
candidas. has senectus uel ues¬
ꝑtinus aer gignit obscuras. Pe¬
dorus scda post margaritã can¬
didarũ genimarũ de qua queri¬
tur in quo colore numerari de
beat. tociens iactati ꝑ alienas
pulchritudines nominis. adeo
ut decoris p̾rogatua uocabulo
facta sit. Asterites candida ẽ
in clusam lucem continens. ue¬
luti stellam intus ambulantẽ
redditq solis candidicantes radioᷤ

Expanded text:
accepit. De candidis . Margarita prima candidarum gemmarum, quam inde margaritum aiunt vocatum qculis maris hoc genus lapidum inveniatur. Inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de caelesti rore, quem certo anni tempore cocleae hauriunt. Ex quibus margaritis quidam uniones vocantur, aptum nomen habentes, quod tantum unus, numquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae margaritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritbeat, toties jactati per alienas pulchritudines nominis, adeo ut decoris praerogativa vocabulo facta sit. 3. Asterites candida est, inclusam lucem continens, veluti stellam 272 intus ambulantem, redditque solis candicantis radios,
Abbreviated transcription (Latin):
se ometriȩ discipli¬
na pͥmum ab e¬
gyptiis reperta
dicitur. quod un¬
dante nylo et
om̃ib possessio¬
nib limo obdu¬
c̃tis. inicĩ t̾re
diuidende ꝑlineas & m̃suras nom̃
arti dedit. Quȩ deinde longius a¬
cumine sapientiũ ꝓuecta: & ma¬
ris. & cęli. & aeris spacia metiunt᷑.
Nam ꝓuocati studio: sic cepuntt pẽ
t̾re dimensionẽ. & celi spacia querere. qͣn¬
to int̾uallo luna a t̾ris. a luna sol ipse¬
distaret. & usq ad u̾ticem cęli qnͣta se
m̃sura distenderet. Sicq ut̾ualla ipsa
cęli. orbisq ambitum: ꝑ numerũ sta¬
diorum racione ꝓbabili distinxer̃t.
S quia ex t̾rȩ dimensione hec discipli¬
na cepit: ex inicio sui & nom̃ serua-¬
uit. Nam geometria: de t̾ra. & de m̃¬
sura. nuncupata ẽ. Terra enĩ grece
ge. uocatur: metra m̃sura. Huiꝰ dis¬
cipline ars continet in se liam̃ta.
interualla. magnitudines. & figu¬
ras: & in figuris dimensiones & nu

Expanded text:
eometriae disciplina primum ab Aegyptiis reperta dicitur, quod, inundante Nilo et omnium possessionibus limo obductis, initium terrae dividendae per lineas et mensuras nomen arti dedit. Quae deinde longius acumine sapientium profecta et maris et caeli et aeris spatia metiuntur. Nam provocati studio sic coeperunt post terrae dimensionem et caeli spatia quaerere: quanto intervallo luna a tdistaret et usque ad verticem celi quanta se mensura distenderet. Sicque intervalla ipsa celi, orbisque ambitum per numerum stadiorum, ratione probabili distinxerunt: sed quia ex terre dimensione hec disciplina cepit, ex initio sui et nomen servavit. Nam geometria de terra et de mensura nuncupata est. Terra enim grece ge vocatur, metra mensura. Huius discipline ars continet in se lineamenta, intervalla, magnitudines et figuras et infiguris dimensiones et nu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. quarũ distinctionibus
quedam partes temꝑie sua incolun¬
tur. quȩda immanitate frigoris. aut
caloris inhabitabiles existunt: quȩ
ideo zonȩ uł cuculi appellantur:
eo quod in circũductione sperȩ exi¬
stunt. Quoꝵ pͥmus circulus ideo arti
chos appellatur: eo qͦd intra eũ arctoꝵ
culus ex eotermꝰ. qui tropicus dicitur.
quia in eo circuiens sol aquilonis fi¬
nib estatẽ facit: & ultra eũ circulũ
ñ transit. s statim reu̾titur: & in¬
de tropicos appellatur. Terciꝰ cirełs
eymermꝰ. qui a latinis ido equino¬
ctialis dicitur. eo qͦd sol cũ ad eũ orbẽ
ꝑuenertt eqͥnoctium facit. Eymermꝰ
eũi latine dies dicct᷑. atq nox qͦ circło
dimidia sperȩ pars constituta ꝑspi¬
cttur. Quartus circłs antarticus
uocatur: eo qͦd contrariꝰ sit cuculo
quẽ artycon uocamꝰ. Quintꝰ circłs
eymermꝰ tropicus. qͥ a latinis hie¬
malis siue brumalis appellat᷑: ido
hiemem his qͥ ad aquilonem sunt
facit: estatem autem his qui ad¬

Expanded text:
sunt, quarum distinctionibus quaedam partes temperie sua incoluntur, quaedam immanitate frigoris aut caloris inhabitabiles existunt. Quae ideo, et zonae, vel circuli appellantur, eo quod in circumductione sphaerae existunt. 2. Quorum primus cos appellatur, eo quod intra eum arctorum culus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbem pervenerit, aequinoctium facit. Hiemerinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cimeronostropicos, qui a Latinis hiemalis sive brumalis appellatur, idehiemem his qui ad aquilonem sunt, facit, aestatem vero his qui
Abbreviated transcription (Latin):
aut humane. Duuine. natura:
humane morib constant. Idoq hȩ
discrepant: qm̃ aliȩ aliis gentibus
placent. Fas. lex diuina ẽ. ius lex
humana. Transire ꝑ alienũ fas est:
zus ñ est.
ł.iii. Quid differunt int̾
se ius. leges. & mores.

Expanded text:
aut humane. Divine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibplacent. Fas lex divina est, ius lex humana. Transire per alienum fas est, ius non est. § 3 Quid differunt inter se ius, leges et mores.
Abbreviated transcription (Latin):
loca & terrȩ spatia in orbe terrarũ
muldas in se continent ꝓuintias:
sicut incorpore locus ẽ pars una
menbra inse continens multa.
sicut & domus multa in se habeis
cubicula. sic terre & loca dicunt᷑
terrarum spacia. quorum partes
sunt ꝓuntiȩ. sicud in asia. frigia.
ingallia. retia. in hispania. boetia.
Nam asia locus ẽ. ꝓuintia asiȩ.¬
frigia. troia. regio frigiȩ: ilium.
ciuitas troie. ltem regiones partes
sunt ꝓuntiarum. quas uulgus
conuentus uocat. sicut infrigia
troia. sicut ingalatia cantabria.
asturia. Arectorib ante regionũ¬
tupata. ẽ cuius partes territoria
sunt. Territorium autẽ uocatũ.
quasi tauritoriũ tritum bob et
aratro. Antiqui enĩ sulco ducto.
& possessionũ & territorioꝵ limi¬
tes designabant

Expanded text:
loca, et terrae spatia in orbe terrarum, loca, et terrae spatia in orbe terrarum, multas in se continent provincias, sicut in corpore locus est, pars una multa in se continens membra, sicut et domus multa in se habens cubicula; sic terrae et loca dicuntur terrarum spatia, quorum partes sunt provinciae; sicut in Asia, Phrygia, in Gallia Rhetia, in Hispana, Baetica. 21. Nam Asia locus est, provincia Asiae Phrygia, Troja regio Phrygiae, Ilium civitas Trojae. Item regiones partes sunt provinciarum quas vulgus conventus vocat; sicut in Phrygia Troja, sicut in Gallicia Cantabria, Asturia. A rectoribus autem regio nuncupata est, cujus partes territoria sunt. 22. Territorium autem vocatum, quasi tauritorium, tritum bobus, et aratro. Antiqui enim sulco ducto, et possessionum, et territoriorum limites designabant
Abbreviated transcription (Latin):
ma autẽ hispaniȩ mauritania ẽ.
deinde numidia. inde regio car-¬
thaginensis. postq getuliã acci-¬
puus. post eam ethiopiã. inde
loca exusta solis ardorib. Scien¬
dum sane quod quedam ꝓuindie
pͥmũ denomine auctoris appella:¬
tȩ sunt: postea aꝓuntia gentis
nomen ẽ factum. Nam abitalo i¬
talia. & rursus abitalia italus.
& sic utimur nomina gentis qͦ¬
modo fuit ipsum nomen actoris.
unde diriuatum ẽ nom̃ ꝓiuntiȩ.
Ex quo accidit. ex uno homine
nominari & eiuitatem. & regionẽ
& gentem. Proiuntiȩ autẽ ex cau¬
sa uocabulũ acceꝑunt. Principatꝰ
namq gentiũ. qui ad reges alios
ꝑtinebant. cum in ius suũ romani
ũcendo redigerent ꝓcul positas
regiones ꝓuntias appellauerunt.
Pat̾ria aut̾em uocata. quod cõmunis
sit omniũ qui in ea nati sunt. Ter¬
ram autẽ significari ut p̃diximus
elementũ: terras uͦ singulas partes.
ut affrica. italia eadem & loca. Nã

Expanded text:
ma autem Hispaniae Mauretania est, ma autem Hispaniae Mauretania est, deinde Numidia, inde regio Carthaginensis, post quae Gaetuliam accipimus, post eam Aethiopiam, inde loca exusta solis ardoribus. Sciendum sane quod quaedam provinciae primum de nomine auctoris appellatae sunt; postea a provincia gentis nomen est factum. Nam ab Italo Italia, et rursus ab Italia Italus; et sic utimur ipsa nomina gentis, quomodo fuit ipsud nomen auctoris, unde derivatum est nomen provinciae. Ex quo accidit ex uno nomine nominari et civitatem et regionem et gentem. Provinciae autem ex causa vocabulum acceperunt. Principatus namque gpertinebant, cum in jus suum Romani vincendo redigerent, procul positas regiones provincias appellaverunt. Patria autem vocata, quod communis sit omnium qui in ea nati sunt. 20. Terram autem significare praediximus elementum; terras vero singulas partes, ut Africa, Italia; eadem et loca. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
& calet frigore noctis. Ethiopia
dicta a colore ppłoꝵ quos solis uici¬
nitas torrer. Deniq ium sideris
ꝓdit hominũ color. Est enimibi¬
iugis estus. Nam quicquid eius ẽ
submeridiano cardine ẽ. Cirea oc¬
ciduum autẽ montuosa ẽ hareno¬
sa inmedio. adorientalẽ uͦplagã.
deserta. Cuiꝰ situs ab occiduo athlã¬
tis montis adorientẽ usq inegipti
fines porrigitur. ameridie occeano.
a septentrione nilo flumine clau¬
ditur. plurimas habens gentes
diuerso uultu. & monstruosa sp̃e
horribiles. ferarũ quoq & serpen¬
tium referta ẽ multitudine. Illic
quippe rinocerota bestia. & cameleon.¬
pardus. basiliscus. dracones in¬
gentes. ex quoꝵ cerebro gemine
extrahuntur. iacinctus quoq &
crisopatius ibi reꝑiunt᷑ emnamo¬
mũ ibi colligitur. Duȩst̃ aũt ethio¬
piȩ. una circa ortum solis: altera
cura occasum in mauritania. Extͣ
tres audẽ partes orbis. quarta pars
fabulose inhabitare dñr. Proxi-¬

Expanded text:
et calet frigore noctis. Aethiopia et calet frigore noctis. Aethiopia dicta a colore populorum, quos solis vicinitas torret. Denique vim sideris prodit hominum color; est enim ibiiugis aestus; nam quidquid eius est, sub meridiano cardine est. Circa occiduum autem montuosa est, arenosa in medio, ad orientalem vero plagam deserta: cuius situs ab occiduo Athlantis montis ad orientem usque in Aegypti fines porrigitur, a meridie Oceano, a septentrione Nilo flumine clauditur; plurimas habens gentes, diverso vultu et monstruosa specie horribiles. Ferarum quoque et serpentium referta est multitudine. Illic quippe rhinoceros bestia et camelopardus, basiliscus, dracones ingentes, ex quorum cerebro gemmae extrahuntur. Iacynthus quoque et chrysoprasus ibi reperiuntur; cinnamomum ibi colligitur. Duae sunt autem Aethiopiae: una circa ortum solis, altera circa occasum in Mauretania. Extra tres autem partes orbis quarta pars fabulose inhabitare produntur. Proxi
Abbreviated transcription (Latin):
gredine nomen sortita ẽ. Cuiꝰ pͥma
ꝓuntia mauritania sitifensis ẽ.
que sitifi habuit oppidum. a quo
cesarie ciitas fuit. & nom̃ piuntie
ex eadatum. Utreq gͥ ꝓuntie sibi
coniuncte aborientȩ numidiam
habent. a septentrione mare ma¬
gnum. ab occasu flumen maluã.
a meridie montẽ astrixim. qui dis¬
cernit inter fecundam terram &
harenas iacentes usq ad occeanũ.
Mauritania tingitana ãtingi me¬
tropolitana huiꝰ ꝓuintiȩ ciuitate
uocata ẽ hȩc ultima affrice exur¬
git amontib septem. hñs ab orien¬
te flumen maluã. aseptentrione
fretum gaditanum. ab occiduo
occeanũ athlanticũ. a meridie
gaulalum. gentes usq adocceanũ
hespium ꝑerrantes. regio gignens
feras simias. dracones. struciones.
olim etiam & elephantis plena¬
fuit: quos sola nunc india par¬
turit. Garamantis regionis cap̃
garama oppidum fuit. Est autẽ
inter cirenen & ethiopiam.
ubi ẽ fons qui friget calore diei.

Expanded text:
gredine nomen sortita est. Cujus prima gredine nomen sortita est. Cujus prima provincia Mauritania Sitifensis est, quae Sitifi habet oppidum, a quo Caesaria civitas fuit, et nomen provinciae ex ea datum. Utraeque igitur sibi conjunctae ab Oriente Numidiam habent, a septentrione mare Magnum, ab Occasu flumen Malvam, a Meridie montem Astrixim, qui discernit inter fecundam terram, et arenas jacentes usque ad Oceanum. 12. Mauritania Tingitana a Tingi metropolitana hujus provinciae civitate vocata. Haec ultima Africae exsurgit a montibus septem, habens ab Oriente flumen Malvam: a Septentrione fretum Gaditanum, ab Occiduo oceanum Atlanticum, a Meridie Gaulalum gentes usque ad oceanum Hesperium pererrantes. Regio gignens feras, simias, dracones, et struthiones, olim etiam, efuit, quos sola nunc India parturit. Garamantis regionis caput Garama oppidum fuit. Est autem inter Cyrenensem et Aethiopiam, ubi est fons qui friget calore diei
Abbreviated transcription (Latin):
die usq adgetuloꝵ regionem por¬
recta. cuius ꝓrima queq fructifera
sunt. Ulteriora autẽ bestus & ser¬
pentib plena atq onagris mag¬
nis indeserto uagantib. Getulia
autẽ affrice pars mediterranea ẽ.
Numidia abincolis passim uagan-¬
tib sic uocata. quod nullã certam
haberent sedem. Nam lingua eoꝵ
incerte sedes & uage numid ednr.
Incipit autẽ a flumine amsi. ac in
reugitanũ limitem desinit. hñs
ab ortu sirtes minores aseptentrio¬
ne mare quod intendit sardiniam.
aboccasu mauritaniã sitifensem.
a meridie ethiopum gentes. regio
campis prepingus. Ubi autẽ si¬
uestris ẽ: feras educat. ubi uigis
ardua: equos & onagros ꝓcreat.
eximio etiam marmore predicat᷑:
quod numidicum dr. Habet aut̃
urbes precipuas ippone regium
& susicadam. Mauritania. uoca-¬
ta acolore popłoꝵ. G recienim nigrõ
mauron uocant. Sicut enĩ gallia
a candore ppłi. ita mauritania am-¬

Expanded text:
die usque ad Getulorum regionem pordie usque ad Getulorum regionem porrecta, cujus proxima quaeque frugifera sunt, ulteriora autem bestiis et serpentibus plena, atque onagris magnis in deserto vagantibus. Getulia autem Africae pars mediterranea est. 9. Numidia ab incolis passim vagantibus sic vocata, quod nullam certam haberent sedem. Nam lingua eorum incertae sedes et vagae Numidia dicuntur. Incipit autem a flumine Ampsaga, in Zeugitanum limitem desinit, habens ab Ortu Syrtes minores, a Septentrione mare quod intendit Sardiniam, ab Occasu Mauritaniam Sitifensem, a Meridie Aethiopum gentes, regio campis praepinguis. Ubi autem sylvestris est, feras educat; ubi jugis ardua, equos et onagros procreat; 167 eximio etiam marmore praedicatur, quod Numidicum dicitur. Habet autem urbes praecipuas Hipponem, Rhegium, et Rusicadam. 10. Mauritania vocata a colore populorum. Graeci enim nigrum μἇυρον vocant. Sicut enim Gallia a candore populi, ita Mauritania a ni
Abbreviated transcription (Latin):
les que etiam basiliscos serpentes
creant. Pentapolis greca lingua
a quinq urbib nuncupata .i. bero¬
nice ceutria. apollonia. ptholoma¬
autẽ pentapoliᷤᷤ. libiȩ cirenensi ad¬
iuncta. & eius finib deputata.
Tripolitanã quoq ꝓuntiã greci
lingua sua signant de numero
trium magnarũ urbrũ eoa. sabre¬
te. leptis magna. hȩc habet ab
oriente sirtes maiores & trogoditaᷤ.
a septentrione mare adriaticũ. ab oc¬
casu birantium. ameridie getulos.
& garamantes usq ad occeanum e¬
thiopicum ꝑtendentes. Birantena
regio ex duob nobilissimis oppidis
nomen sortita ẽ. ex quib una adro¬
metus uocatur. hȩc subtripoliẽ pa¬
tens passuum ducenta uel ampliꝰ
milia. fecunda oleis & glebis: ita
prepinguis ut iacta ibi semina m¬
cremendo pene cente. sime frugis
renascantur. Ieugis ubi cartago
magna. ipsa ẽ & uera affrica inter
bizantium & numidiã fita. a septen
trione mari siculo iuncta .& ameri¬

Expanded text:
les, quae etiam basiliscos serpentes les, quae etiam basiliscos serpentes creant. Pentapolis Graeca lingua a quinque urbibus nuncupata: id est Berenice, Ceutria, Apollonia, Ptolomaautem Pentapolis Libyae Cyrenensi adiuncta, et in eius finibus deputata. Tripolitanam quoque provinciam Graeci lingua sua signant de numero trium magnarum urbium; Oeae, Sabratae, Leptis magnae. Haec habet ab oriente Syrtes maiores et Trogodytas, a septentrione mare Adriaticum, ab occasu Byzacium, a meridie Gaetulos et Garamantas usque ad Oceanum Aethiopicum pertendentes. Bizacenao regio ex duobus nobilissimis oppidis nomen sortita est, ex quibus una Hadrumetum vocatur. Haec sub Tripoli est, patens passuum ducenta vel amplius milia, fecunda oleis, et glebis ita praepinguis ut iacta ibi semina incremento pene centesimae frugis renascantur. Zeugis, ubi Carthago magna. Ipsa est et vera Africa inter Byzacium et Numidiam sita, a septentrione mari Siculo juncta, et a Meri
Abbreviated transcription (Latin):
ibia dicta quod inde libs
flat. hoc ẽ affricus. Alii auint e¬
pafum iouis filium qui menfim
in egipto condidit ex cassiota uxo¬
re ꝓcreasse libiam filiam. que pꝰ¬
ea in affrica regnum possedit. Cuiꝰ
ex nomine terra libia ẽ appellata.
Affricam autẽ nominatã quida
inde existimant. quasi apricam
qd̃ sit aꝑta cȩlo uel soli.&. sine horro¬
re frigoris. Alii dicunt affricam ap¬
pellari. ab uno exposteris abrahȩ
tem. a septentrionali uͦ parte medi¬
terraneo mari coniuncta claudit᷑.¬
& ingaditano freto finitur. hñs
ꝓuintias libiã cirenẽsẽ pentapolĩ. tͥpoli.
buantium. cartaginem. numidiã.
mauritaniã. sitifensem. mauritaniã
tingitanam. & cica solis audorem
ethropiam. Libia cirenensis in par¬
tes affrice prima ẽ acirene urbe
metropoli que ẽ in eiꝰ finib nuncu¬
pata. Huic aboriente egiptus est
aboccasu sirtes maiores & trogodite.
a septentrione mare libicum. ame¬
ridie ethiopia & barbaroꝵ uarie
nationes & solitudines maccessibi¬

Expanded text:
ibya dicta quod inde Libs flat, hoc est Africus. Alii aiunt Epaphum Iovis filium, qui Memphin in Aegypto condidit, ex Cassiopa uxore procreasse filiam Libyam, quae postea in Africa regnum possedit. Cuius ex nomine terra Libya est appellata. Africam autem nominatam quidam inde existimant, quasi apricam, quod sit aperta caelo vel soli et sine horrore frigoris. Alii dicunt Africam appellari ab uno ex posteris Abrahae tem. A septentrionali vero parte Mediterraneo mari coniuncta clauditur, et in Gaditano freto finitur, habens provincias Libyam Cyrenensem, Pentapolim, Tripolim, Byzacium, Carthaginem, Numidiam, Mauretaniam Sitifensem, Mauretaniam Tingitanam, et circa solis ardorem Aethiopiam. Libya Cyrenensis in parte Africae prima est, a Cyrene urbe metropoli, quae est in eius finibus, nuncupata. Huic ab oriente Aegyptus est, ab occasu Syrtes maiores et Trogodytae, a septentrione mare Libycum, a meridie Aethiopia et barbarorum variae nationes et solitudines inaccessibi
Abbreviated transcription (Latin):
ineruam sone lanificii.
ingeniis predicant. hanc enim
primã lanificii usum monstras¬
se: hanc etiam telam ordisse. &
colorasse lanas ꝑhibent. Oliue
quoq hanc dicunt inuentricem.
& fabrice. multarũq artiũ reꝑ¬
tricem. Ideoq illi uulgo opifices
supplicant. S hoc poetice fingit᷑
Non enĩminerua istarum artiũ
pͥnceps ẽ. S quia sapientia in ca¬
pite eẽ dr hominis. & minerua
de capite ious nata fingit᷑. hoc ẽ
ingeniũ. ideoq sensus sapientis
qui inuenit om̃iaincapite ẽ. id̾o
& dea artiũ minerua dr. quia ni¬
cħ excellentius ẽ ingenio quo
reguntur uniuersa.

Expanded text:
inventione lanificii. iles multis ingeniis praedicant. Hanc enim primam lanificii usum monstrasse, hanc etiam telam ordisse et colorasse lanas perhibent. 2. Olivae quoque hanc dicunt inventricem, et fabricae, multarumque artium repertricem. Ideoque illi vulgo opifices supplicant. Sed et hoc poetice fingitur. Non enim Minerva istarum artium princeps est, sed quia sapientia in capite esse dicitur hominis, et Minerva de capite Jovis nata fingitur, hoc est, ingenium, ideoque sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. Ideo et dea artium Minerva dicitur, quia nihil excellentius est ingenio, quo reguntur universa.
Abbreviated transcription (Latin):
pontifice petens scripturas ue¬
teris testam̃ti. in grecã uocem ex
hebrea lingua ꝑ septuaginta inter¬
ptes transferre curauit: quas in
alexandrina bibliotheca habuit.
inuentum ẽẽt. quod in ceteris uł in
uerboꝵ ordine discreparet. fuerunt
& alii intpretes qui ex hebrea lingua
in grecũ sacra eloquia transtulert̃.
sicut aquila. symmachus. & theo¬
docion sicut etiã &e uulgaris illa int¬
p̃tatio cuiꝰ auctor ñ apparet: & ob
hoc sine nomine interp̃tis. quinta
edicio nuncupa.t᷑. Preterea sextam
& septimã edicionem origenes mi¬
ro labore repꝑit: & cũ ceteris edici¬
nimꝰ triũ linguarũ peritus. ex he¬
breo in latinũ eloquium easdem
scͥpturas conĩttit: eloquentq tnͣs¬
fudit. Cuiꝰ int̃pretatio: merito cetis
antefertur. Nam ẽ &e uerboꝵ tena¬
cior: & ꝑspicuitate sententiȩ cla¬
rior.¬

Expanded text:
pontifice petens, scripturas Veteris Testamenti in Graecam vocem ex Hebraea lingua per septuaginta interpretes transferre curavit, quas in Alexandrina bibliotheca habuit. inventum esset, quod in a caeteris vel in verborum ordine discreparet. Fuerunt et alii interpretes, qui ex Hebraea lingua in Graecam sacra eloquia transtulerunt, sicut Aquila, Symmachus et Theodotion: sicut etiam est vulgaris illa interpretatio cujus auctor non apparet, et ob hoc sine nomine interpretis quinta editio nuncupatur. Praeterea sextam et septimam ediro labore repperit, et cum ceteris editinymus trium linguarum peritus ex Hebraeo in Latinum eloquium easdem Scripturas convertit, eloquenterque transfudit. Cuius interpretatio merito ceteris antefertur; nam est et verborum tenacior, et perspicuitate sententiae clarior
Abbreviated transcription (Latin):
grece mittere ẽ. Forme earũꝑma¬
gnitudine a quȩ & capacitat᷑e fuitł.
ꝑ quas aquȩ ꝑcertos modulos
diuidunt᷑. E quib ẽ untia & qui¬
naria digitus quadratus. & digitꝰ
rotundus. & ceteri modi cuiꝰq cau
sequitur de uenustate edificioꝵ.¬

Expanded text:
magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur. E quibus est uncia et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et ceteri modi quique. § 1sequitur de venustate aedificio
Abbreviated transcription (Latin):
gratissimus. harena ab ariditate
dicta: non abherendo infabricis.
ut quidã uolunt. Huius ꝓbatio
si manu impressa stridet: aut si
inuestem candidam sparsa. nicħ
sordis relinquat. Columpne ꝓlon
gitudine & rotunditate uocate:
inquib tocius fabrice pondus eri¬
gitur. Antiqua ratio erat colunna
rum altitudinis: tercia pars lati¬
tudinũ. Gñaa rotundarum
quatuor. dorice. cqui ionice. tus¬
canice. corintheȩ coli mensura
crassitudinis. & alt̾itudinis: int̾
se distantes. Quintum genus est
earũ quȩ uocantur artice. quat̾nis
angulisaut amplius parib laterũ
colunnarũ quȩ afundamento con¬
furgunt: & suꝑposite fabrice susti¬
nent pondus. Bases autẽ nomen
petre ẽ fortissime siro sermone. Ca¬
pitella dicta quod sint columnarũ
capita quasi suꝑ colunnã caput.
Epistilia sunt quȩ suꝑ capitella
colunnarũ ponunt᷑ & ẽ grecum. Pa

Expanded text:
t. Arena ab ariditate dicta, non ab adhaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat. Arengitudine et rotunditate vocatae, in quibus totius fabricae pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum columnarum, que a fundamento consurgunt et supraposite fabrice sustinent pondus, bases autem nomen est Petre fortissime Syro sermone. Capitella dicta, quod sint in columnarum capita; quasi super collum caput. Epistillia sunt, que super capitella columnaru
Abbreviated transcription (Latin):
quia cedit cor. Ostracus ẽ pauim̃tũ
testatiũ. eo quod fractis testis. calce
admixta feriatur. Testam enim
faciendis suꝑfundunt. Unde &¬
rudera dñr. Canalis ab eo quod
caua sit inmodũ canne. Sane ca¬
ne canalem melius genere femi¬
nino qm masculino ꝓferimꝰ. fi¬

Expanded text:
vor, quia caedit cor. Ostracus est pavimentum testaceum, eo quod fractis testis calce admixto feriatur. Testam enim faciendis superfundunt, eernuntur. Canalis dicta ab eo quod cava sit in modum cannae, sane eamdem melius genere feminino quam masculino proferimus.
Abbreviated transcription (Latin):
portare solent. Sunt enunconexi¬
ones cannarũ. dicti apotucratin.i.
autẽ uocatũ quidã ꝑ antifrasim
putant. quod non sit mundum.
Nam om̃e locũ mundũ ẽ Caleis uiua
dicta quia dũ sit frigida tactuintꝰ
occultũ continet ignẽ. Unde & ꝑ¬
pit. Natura eiꝰ mirũ aliquid facit.
Postqmͣ enĩ arserit. a quis incendit᷑
quib solet ignis extingui: oleo ex¬
tinguit᷑. quo solet ignis accendi.
Nam lapis lapidi non pot̾ adhe¬
rere fordius. nisi calce coniunctus.
Gipsum. cognatũ calciẽ: & ẽ grecũ
nomen. Plura eiꝰ genera. Omniũ
autẽ optimũ de lapide speculari.

Expanded text:
portare solent. Sunt enim connexiportare solent. Sunt enim connexiones cannarum, dicti apo tou crateinautem vocatum quidam per antiphraputant, quod non sit mundum, nam omne lorum mundum est. Calx viva dicta, quia dum sit tactu frigida, intus occultum continet ignem, aquis m. Natura ejus mirum aliquid facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. Ginomen: plura ejus genera; omnium autem optimum de lapide speculari.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ignis quid̃e nocet. Nam ex his
etiam formȩ funt: inquib era
funduntur. Uiridis silex. uehe¬
menter & ipse igni resistens. s
nusqmͣ copiosus. & ubi inuenit᷑
lapis non saxum ẽ: pallidus in
cemento raro utilis. O lobus¬
a contra inuirias fortis. & in
Astructura infidus: nisi fu̾it
młta suffrenatione deuinctꝰ.
fluiii atilis. silex. semꝑ ueluti
madens ẽ. Hunc estate exhib̾e
oportet: nec ante bienniũ inse¬
rere instructuris domoꝵ. fictili¬
um oꝑum ad parietes & funda¬
menta que coctis laterculis ad
tecta. imbriculis tegulisq aptan¬
tur. Tegule uocate quod tegant
edes: & imbrices. quod imbres¬
accipiant. Tegulȩ autẽ prime
positionis nomen: cuiꝰ diminu¬
tiuũ. tigillum. Laterculi uͦ uoca¬
ti quod lati formentur: circumactis
undiq quatuor tabulis. Lateres
autẽ crudi sunt. qui & ipsi inde
nominati quod lati ligneis formis
efficiuntur. Quorũ crates dicunt᷑
inquib lutũ ꝓisdem lat̾ib crudis

Expanded text:
ne ignis quidem nocet; nam ex his ne ignis quidem nocet; nam ex his etiam formae fiunt, in quibus aera funduntur. Viridis silex vehementer et ipse igni resistens, sed nusquam copiosus; et, ubi invenitur, lapis, non saxum est. Pallidus in caemento raro utilis. Globus contra iniurias fortis, sed in structura infidus, nisi fuerit multa suffrenatione devinctus. Fluviatilis silex semper veluti madens est. Hic aestate exhiberi oportet nec ante biennium inserere in structuris domorum. Fictilium operum ad parietes et fundamenta coctis laterculis, ad tecta imbriculis tegulisqtur. Tegulae vocatae, quod tegant aedes, et imbrices, quod accipiant imbres. Tegulae autem primae positionis nomen, cujus diminutivum tigillum. Laterculi vero vocati, quod lati formentur circumactis undique quatuor tabulis. Lateres autem crudi sunt, qui et ipsi inde nominati, quod lati ligneis formis efficiuntur, quorum crates dicuntur, in quibus lutum pro iisdem lateribus crudis
Abbreviated transcription (Latin):
dissilit. Toffus edificiis inutilis
ẽ. fundam̃tis aptꝰ: mortalitate &
mollitia. Ex estu enim & habitu
maris: fricatur & uerb̾at᷑ imbri¬
b. Arenatius lapis concretus
maris arenis. Hic & bibulus qr.
Seruat enĩ humorẽ acceptum.
Idem & inbetica gaditanꝰ. ab in¬
sula occeani: ubi plurimꝰ excidit᷑.
Piꝑinus. sub albidus cumpune¬
tis iigris: durus atq fortissimꝰ.
Concleaticus concleis lapillisq
& arena concretus: asꝑrimus.
& interdũ fistulosus. Colũbinꝰ
ã colore auis nuncupatꝰ: & nat᷑a
uicinus gipso. & mollicie simil¬
limus. Molaris in parietibus
utilis. quia ẽ quedam pinguior
natura eiꝰ. duraq & asꝑa. ex quo etiã
& molȩ fiunt. unde & nom̃ traxit.
Huiꝰ quatuor genera: alb. niger.
ꝑmixtus. & fistulosus. Iffungia
lapis concretus exaqua. leuis atq
fistulosus: & cameris aptus. Silex
durus lapis. ex cuiꝰ genere nigri
silices optimi. quib dam in locis
etiam rubentes. Albi silices con

Expanded text:
dissilit. Tophus aedificiis inutilis dissilit. Tophus aedificiis inutilis est, fundamentis aptus, mortalitate et mollitia. Ex aestu enim et halitu maris friatur et verberatur imbribus. Arenacius lapis concretus maris arenis. Hic et bibulus dicitur; servat enim humore acceptum. Idem et in Baetica Gaditanus ab insula Oceani ubi plurimus exciditur. Piperinus subalbidus cum punctis nigris, durus atque fortissimus. Cochleacius cochleis lapillisque et arena concretus, asperrimus et interdum fistulosus. Columbinus a colore avis nuncupatus, natura vicinus gypso et mollitie simillimus. Molaris in parietibus utilis, quia est quaedam pinguior natura eius, duraque et aspera. Ex quo etiam et molae fiunt; unde et nomen traxit. Huius quattuor genera: albus, niger, permixtus ac fistulosus. Spongia lapis creatus ex aqua, levis ac fistulosus et cameris aptus. Silex durus lapis, ex cuius genere nigri silices optimi, quibusdam in locis et rubentes. Albi silices cont
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & intinctio ferri in aquam:
instructura ẽ. Nisi enĩ candens
tinguat᷑: stringi & coherere ñ
potest ferrũ. Item constructio.
ã multitudine lapidum & lignoꝵ
dicta. Unde & strues. Aliud est¬
enim edificatio: aliud instauratio.
Nam edificatio: noua constructio
ẽ.Instauratio uͦ: quod reparat᷑ ad
instar prioris. Nam instar. uetes
ꝓsimilitudine ponebant. Inde
& in staurare dicebant. Constat
autẽ constructio: fundamento.
lapidib. calce. arena. & lignis. fun¬
damentũ dictũ: quod fundus sit
edificii. Idem & cementũ ãceden¬
do dictum: quod erasso lapide
surgat. Lapides instructuris ap¬
ti: alb. tiburtinꝰ. columbinꝰ. fluui¬
atilis. isfungia. rub & reliqui. Al¬
b lapis alius durus. alius mollis.
Mollis dentata serra secat᷑. Tracta¬
bilis inoꝑe ẽ: ita ut in eo quasi mn
ligno litterȩ scribant᷑. Tiburtinꝰ
aloco italie dictus: qui dum sit
ad fabricã fortis. uapore tamen

Expanded text:
Nam et intinctio ferri in aqua Nam et intinctio ferri in aqua instrictura est; nisi enim candens tinguatur, stringi et cohaerere non potest ferrum. Item constructio a multitudine lapidum et lignorum dicta; unde et strues. Aliud estenim aedificatio, aliud instauratio; nam aedificatio nova constructio est, instauratio vero quod reparatur ad instar prioris. Nam instar veteres pro similitudine ponebant: inde et instaurare dicebant. Constat autem constructio fundamento, lapidibus, calce, arena et lignis. Fundamentum dictum quod fundus sit aedificii. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Lapides in structuris apti: albus, Tiburtinus, columbinus, fluvialis, spongia, rubrus et reliqui. Albus lapis, alius durus, alius mollis. Mollis dentata serra secatur, tractabilis in opere est, ita ut in eo, quasi in ligno, litterae scribantur. Tiburtinus a loco Italiae dictus, qui dum sit ad fabricam fortis, vapore tamen
Abbreviated transcription (Latin):
foruicapes. Nam foruũ ẽ calidum:
unde & feruidũ. Unde & formosos
dicimus quib calor sanguinis ex
rubore pulchritudinẽ creat. Lima
dicta. eo quod lene faciat. Nã limũ
lene ẽ. Cilium ẽ unde &. oꝑantur
argentarii: aquo & celata uasa dñr.¬
ifabricis De fabricis parietum.
parietum atq tectoꝵ greci inuento¬
rem dedalũ asserunt. Iste enim
pͥmus didicisse fabricam aminer-
ua dr. fabros autẽ siue artifices
greci dectonos uocant .i. instructo¬
res. Architecti autẽ cementarii stͤ.
qui disponunt infundamentis.
Unde & apłs desemetipso. quasi
sapiens inquit architectꝰ funda¬
mentũ posui. Mationes dicti a
dispositio. constructio. ue
nustas. Dispotio ẽ aree. uel solii
uł fundamentoꝵ descriptio. De¬
onstructioẽ constri
laterum & altitudinis edifi¬
catio. Constructio autẽ ł instruc¬
tio uocata. eo quod instringat &¬
coher ere faciat: ut lapides luto.
& ligna. & lapides inuicem sibi.

Expanded text:
forvicapes. Nam forvum est calidum, forvicapes. Nam forvum est calidum, unde et fervidum, unde et formosos dicimus quibus calor sanguinis ex rubore pulchritudinem creat. 4. Lima dicta, eo quod lene faciat. Nam limum lene est. 429 Coelum est unde operantur argentarii, a quo et caelata vasa dicuPUT VIII. De fabricis parietum. parietum atque tectorum Graeci inventorem Daedalum asserunt. Iste enim primus didicisse fabricam a Minerva dicitur. Fabros autem sive artifices Graeci tectonas vocant, id est instructores. Architecti autem caementarii sunt, qui disponunt in fundamentis; unde et Apostolus de semetipso: Quasi sapiens, inquit, architectus fundamentum posui . Machiones dicti a disponustas. Dispositio est aree vel solii et fundamentorum descriptio. Constructio est laterum et latitudinis edificatio. Constructio autem vel instructio votata, eo quod instringat et cohereret ligna et lapides invicem sibi.
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate uincatur. Extinctus
enĩ tantũ incorruptubilit̃ durat.
ut hii quilimites figunt. eos infos¬
sos int̾ra sub̾t̾nant. & lapides de¬
suꝑ figant adconiuncendũ litiga¬
torem post qnͣtalibet scła. fixũq la¬
pidem limitẽ ẽẽ agnoscat. De in
eo quod illic aliquid cudamꝰ. .i.
feriendo ꝓducamꝰ. Cudere
enĩ ẽ cedere & ferire. Uetẽs
autẽ ñ incudẽ uocabant.S
intiidẽ: eo quod inea me tallũ
tundit᷑. hoc ẽ tendet᷑. Unde & tudis.
Malleus atundendo .i. dendendo
dictus. Malleus uocatus. quia
dũ quicquid calet & molle ẽ. ce¬
dit & ꝓducit. Marcus malleus
maior. & dictus marus qͥa maior sit
adcedendũ & fortior. Mardellus
mediocris. marculus. malleus
pusillus. Lucilius. & uelut in
fabricã feruens cũ marculus
ferrũ multoꝵ magnis ictibus
tundit. forcipes quasi ferricipes.
eo quod ferrũ candens capiant
teneantq siue quod abhis aliqͥd
foruũ capimus. & tenemus. quasi

Expanded text:
vetustate vincatur. Extinctus vetustate vincatur. Extinctus enim tantum incorruptibiliter durat, ut hi qui limites figunt eos infossos terra substernant, et lapides desuper figant ad convincendum litigatorem post quantalibet saecula fixumque lapidem limitem esse agnoscant. § 7 Deo quod illic aliquid cudamus, id est feriendo producamus. Cudere enim caedere et ferire est. Veteres autem non incudem vocabant, sed intudem, eo quod in ea metallum tundatur, hoc est, tendatur, unde et tudes malleus, a tundendo, id est, tendendo dictus. 2. Malleus vocatur, quia dum quid calet et molle est, caedit et producit. Marcus malleus major, et dictus marcus, quod major sit ad caedendum, et fortior. Martellus, mediocris Marculus, malleus pusillus. Lucilius: Et velut in fabricam fervens cum marculus ferrum multorum magnis ictibus tundit. 3. Forcipes, quasi ferricipes, eo quod ferrum candens capiant, teneantque, sive quod ab iis aliquid forvum capimus, et tenemus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
trahitur. auxiliari certũ ẽ. In oꝑe
quoq aliud gignit pͥmis ignib.
aliud scđis: aliud derciis. habet
quoq & aliã inse diuersitatem
igns. Nam alius ẽ qui usui hu¬
mano. alius qui inuidicio ap¬
paret diuino: siue qui de cȩlo
fulmen astringit. siue qui det̾ra
ꝑuertices montiũ eructat. Ignis
autẽ dictus quod nicħ gigni pot̾
ex eo. Est enĩ inuiolabile elem̃tũ:
absumens cuncta quȩ rapit. fa¬
brica duab reb constat: uentis
& flammis. Flamina uͦ ꝓpͥe forna¬
cis ẽ dicta. quod flatu follium
excitet᷑. Fornax ab igne uocata.
fos enim ignis ẽ. Caminus fornax
qmͣ diuardet: cũ autẽ extincta fu̾it
carbo nominat᷑. Pruna audẽ aꝑurẽ¬
do dicta ẽ. Carbo autẽ quod flãma
caret. qui dum int̾isse credit᷑. ma¬
ioris fit uirtutis. Nam it̾m incen¬
sus fortiori luce calescit. Cuius tan de ꝓenio¬
ta ẽ etiam & sine igne firmitas. ut
nullo humore corrumpat᷑: nulla

Expanded text:
trahitur, auxiliari certum est. In opere trahitur, auxiliari certum est. In opere quoque aliud gignit primis ignibus, aliud secundis, aliud tertiis. Habet quoque et aliam in se diversitatem ignis. Nam alius est qui usui humano, alius qui iudicio apparet divino, sive qui de caelo fulmen adstringit, sive qui de terra per vertices montium eructuat. Ignis autem dictus quod nihil gigni potest ex eo; est enim inviolabile elementum, adsumens cuncta qua rapit. Fabrica duabus rebus constat: ventis et flamma. Flamma vero proprie fornacis est dicta, quod flatu follium excitetur. Fornax vero ab igne vocata; φῶς enim ignis est. Kaminus fornax quamdiu ardet; quum autem extincta fuerit, carbo nominatur. Pruna autem a perurendo dicta est; carbo vero, quod flamma caret. Qui dum interisse creditur, maioris fit virtutis; nam iterum accensus fortiori luce calescit. Cuius tanta est etiam et sine igne firmitas ut nullo humore conrumpatur, nulla
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ias fabros ł fabricas dicere.
s cũ adiectione ut fab lignarius.
& reliqua ꝓpt̾ oꝑis scilicet firmita¬
tẽ. Infabroꝵ autẽ fornace gentiles
uulcanũ auctorẽ dñt. figuralit̾
ꝑ uulcanũ ignẽ significantes. sine
quo nullũ metalli genus fundi ex¬
tendiq pot̾. Nichil ẽ enim pene
quod igne non efficiat᷑. Alibi enim
iuitrum. alibi argentũ. alibi plũ¬
bum. alibi miniũ. alibi pigmenta.
alibi medicam̃ta efficit. Igne la¬
pides in ere soluunt᷑. igne ferrũ
gignit᷑ ac domat᷑: igne aurũ ꝑfi¬
citur. Igne cremato lapide. ce¬
menta & parietes ligantur. Lapi-¬
des nigros ignis candificat coquen¬
do: ligna candida urendo offus¬
cat. Carbones expruna fulgida:
nigroᷤᷤ facit. De lignis duris fragiles
deputribilib. imputribiles reddit.
Stricta soluit. soluta restringit:
dura mollit. mollia dura reddit.
Habet & medicaminis usum.
Nam sepe uri ꝓdest. Pestilentiȩ
quoq que obscuratione solis con¬

Expanded text:
materias fabros vel fabricas dicere; materias fabros vel fabricas dicere; sed cum adiectione, ut faber lignarius et reliqua, propter operis scilicet firmitatem. In fabrorum autem fornace gentiles Vulcanum auctorem dicunt, figuraliter per Vulcanum ignem significantes, sine quo nullum metalli genus fundi extendique potest. Nihil est enim pene quod igne non efficiatur. Alibi enim vitrum, alibi argentum, alibi plumbum, alibi mineum, alibi pigmenta, alibi medicamenta efficit. Igne lapides in aere solvuntur, igne ferrum gignitur ac domatur, igne aurum perficitur, igne cremato lapide caementa et parietes ligantur. Lapides nigros ignis coquendo candificat, ligna candida urendo obfuscat, carbones ex pruna fulgida nigros facit, de lignis duris fragiles, de putribilibus inputribiles reddit, stricta solvit, soluta restringit, dura mollit, mollia dura reddit. Habet et medicaminis usum. Nam saepe uri prode est. Pestilentiae quoque, quae obscuratione solis con