comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
exhibere potuissemus & obhoc aura scĩtate peciuimus ut sacer¬
dotibus nr̃is liceret delibrisscõrumpatrum sententias quaerere
atque colligere quae ad eandem rem proquaidem legati
uos consulturierant ueraciter de finiendam conuenire potuissent
Quascumilli iuxta concessam a uobis licentiam sollerter
in quirerent . & diuina opitulante gratia quic quid inue¬
nire tambreui temporis spatio potuerunt collegissent.
nobis ea perlegenda direxerunt. Quibus perlectis ea
urã ẽ scĩtati legenda atque ex aminanda perhos legatos
nros. hieremiam scilicet etionam uenerabiles eposmitte¬
recurauimus. Qum quibus siurã paternitas dignum duxe¬
rit de eadem legatione quae ingrȩciã a uobis mittenda est.
non in utilem sed potius pro ficuam conlationem habere
potestis Quia & in sacrissunt litters ad modũ eruditi.
& in rationibus disputatoruis non minimum exercitati¬

Expanded text:
exhibere potuissemus. Et ob hoc a vestra sanctitate petimus, ut sacerexhibere potuissemus. Et ob hoc a vestra sanctitate petimus, ut sacerdotibus nostris liceret de libris sanctorum Patrum sententias quaerere atque colligere, quae ad eamdem rem, pro qua idem legati vos consulturi erant, veraciter definiendam convenire potuissent. Quas cum illi juxta concessam etiam a vobis licentiam solerter inquirerent, et divina opitulante gratia quidquid invenire tam brevi temporis spatio potuerunt, collegissent, nobis ea perlegenda direxerunt. Quibus perlectis, ea vestrae sanctitati legenda atque examinanda per hos legatos nostros Jeremiam scilicet et Jonam, venerabiles episcopos, mittere curavimus. Cum quibus si vestra paternitas dignum duxerit, de eadem legatione, quae in Graeciam a vobis mittenda est non inutilem, sed potius proficuam collationem habere potestis, quia et in sacris sunt litteris admodum eruditi, et in rationibus disputatoriis non minimum exercitati
Abbreviated transcription (Latin):
Anathe matis uinculo sequestratus religaretur
denuo ediuerso agat ad priorem iterum recurrens semitam.
praesentem denuo incitans imperatorem. uteas pictas uł scriptas
habere quem piam uolendopermittat. Qui sigitur tam elo¬
quens subcaelo habetur. qui bancpestiferam ladem enumerare
praeualeat : quistam ferrea habeat praccordia cui non dico
scribendi. uerum quoquȩ perde fectum lacrimarum uocem
PATRIEUGENIO SUMMOPONFICI. ET UNIUERS ALI
PAPAE. HIUDOUUICUS. ETH LUDHARIUS. DIUINA
ORDINANTE PROUIDENTIAIMPERATORES ETAU
uia ueraciter nos debitor es essecognouimus: uthis quib
regimen ecclesiarum & ouium dominicarum cura com¬
missa est : In omnibus causis ad diuinum cultum ꝑtinentib
opem atque auxilium proqualitate uirium nr̃arum etintellectꝰ
nr̃ĩ capacitatȩ feramus. Idcirco praetermittere ne quiuimꝰ
deberent per ferre legationem summa cura acsollicitudine
tracta remus quale uobis adiutoriũ in hoc negotio cũ dĩ auxilio

Expanded text:
anathematis vinculo sequestratus religaretur. Sed quid nunc denuo e diverso agat, ad priorem iterum recurrens semitam, praesentem denuo incitans imperatorem, ut eas pictas vel scriptas habere quempiam volendo permittat. Quis igitur tam eloquens sub coelo habetur, qui hanc pestiferam cladem enumerare praevaleat? Quis tam ferrea habeat praecordia, cui non dico scribendi, verum quoque per defectum lacrymarum vocem Patri Eugenio, summo pontifici et universali papae Ludovicus et Lotharius, divina ordinante providentia, imperatores Augsto salutem. Quia veraciter nos debitores esse cognovimus ut his quibus regimen Ecclesiarum et ovium Dominicarum cura commissa est, in omnibus causis ad divinum cultum pertinentibus opem atque auxilium pro qualitate virium nostrarum et intellectus nostri capacitate feramus. Idcirco praetermittere nequivimus,deberent perferre legationem, summa cura ac sollicitudine tractaremus, quale vobis adjutorium in hoc negotio cum Dei auxilio
Abbreviated transcription (Latin):
non qui escerent. & ut fertur membrorũ detruncationes
ipsa etiã homicidia causa earundem imaginũ nimia per¬
petrata sint. & haecdiu currerunt . quous que idem humani
generis antiquus inimicus quasi in hac parte satiatus Cori¬
uertit se ad alia perditionis argumenta. ut denuosuscitaret
sibie contracultores imaginum herenã uidelicet cũ filio
tam pestifera in lusione decipiens ut absque ulla misericordia
uel metu super inspicientis omni potentis dĩmaiestate talis
ab eis promulgaretur sententia. ut om̃is homo eoꝵ ditioni
subiectus imagines ad oraret : autterte exilio poenisue diuersis
cruciaret᷑ et sinon ad quiesceret ab uniuersali eclesia

Expanded text:
non quiescerent, et, ut fertur, membrorum detruncationes, non quiescerent, et, ut fertur, membrorum detruncationes, ipsa etiam homicidia, causa earumdem imaginum, nimia perpetrata sint. Et haec diu cucurrerunt, quousque idem humani generis antiquus hostis, quasi in hac parte satiatus, convertit se ad alia perditionis argumenta, ut denuo suscitaret sibi contra cultores imaginum, Herenam videlicet cum filio, tam pestifera illusione decipiens, ut absque ulla misericordia vel metus superinspicientis omnipotentis Dei majestate, talis ab eis promulgaretur sententia, ut omnis homo eorum ditioni subjectus imagines adoraret, aut certe exsilio poenisve diversis cruciaretur, et si non acquiesceret, ab universali Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
uel patrũ suorũ etistos ab inlicito culture uocare. &cũ ceteris
omnibus morem antiquum sine offensionedĩ prosequentibus
pacẽ uel caritatẽ leniter retinere. Persua sit eũ praedictis
pacis semꝑ et caritatis inimicus. illud iter indestruendis
im aginibus arripere ꝑ quod om̃s ꝑ discretionẽ sane sapientes
atque seruantes perturban do confunderet : Et illos qui sȩpe
dicta discretione uel temperantia. qua e un adecardinalibus
ec desiasticis uirtutibus essecognoscitur spreta. Flegit ultra
quamumquam dõ placuit uel placere debeat i maginũ cultui
deseruire ut eisdem quihoc electũ habebant potuisset placere
Non considerans illud quod terribiliter scriptum est . qui ho¬
minib: placent confusisunt qm̃ ds̃ spreuit illos. Sic que
factum est ut ex die illo ab eodem antiquo semperdõ placens
populo fidelium exilia non cessarent. truces & cruciatus

Expanded text:
vel patrum suorum, et istos ab illicito cultu revocare, et cum caeteris vel patrum suorum, et istos ab illicito cultu revocare, et cum caeteris omnibus morem antiquum sine offensione Dei prosequentibus pacem vel charitatem leniter retinere, persuasit eum praedictus pacis semper et charitatis inimicus, illud iter in destruendis imaginibus arripere, per quod omnes per discretionem sane sapientes atque servantes perturbando confunderet, et illos, qui saepe dicta discretione vel temperantia, quae una de cardinalibus ecclesiasticis virtutibus esse cognoscitur, spreta, elegit ultra quam unquam Deo placuit, vel placere debeat, imaginum cultui deservire, ut eisdem, qui hoc electum habebant, potuisset placere. Non considerans illud quod terribiliter scriptum est: Qui hominibus placent confusi sunt, quoniam Deus sprevit illos . Sicque factum est, ut ex die illo ab eodem antiquo semper Deo placens populo fidelium exilia non cessarent, cruces et cruciatus
Abbreviated transcription (Latin):
non solum dediabolo sed &iam de ipso imperatore cũ fautorib:
suis dicipoterant nihilest quod dicimus. Vniuersa denique
mala quae ex eo usque in prȩsentem diem perhuiꝰ modidis cordiã
in uobis perpetrata sunt hic sumpsere principium. Quã uis
enĩ propter singultũ plorationis tacere non permittamus
licet propter artissimũ temporis spatiũ et ꝓpt̃ in normitatẽ
earundem miseriarũ utlugentibus mos est : innumera ad dicen¬
dũ flebilia occurrerint paucis ad inchoationẽ huiꝰ infeli¬
citatis redire placet ut contueamur diabolum in huius uitȩ
ex cursu inbiuiostantẽ ubuimperator eduobus unũ adelegen¬
dum indeclinabilit̃ cogitur aut cultui in licito fauendo imagi¬
nibus contraius ecdesiasticum ceruicẽ flectere. aut certe
huiꝰ modi cultoribus contradicendo uł non fauendo ingratus
existere & qui facilius poterat adimitationẽ antiquorũ principũ

Expanded text:
non solum de diabolo, sed etiam de ipso imperatore cum fautoribus non solum de diabolo, sed etiam de ipso imperatore cum fautoribus suis dici poterant, nihil est quod dicimus. Universa denique mala, quae ex eo usque in praesentem diem per hujusmodi discordiam in vobis perpetrata sunt, hinc sumpsere principium. Quamvis enim propter singultum plorationis tacere non permittamus, licet propter arctissimum temporis spatium, et propter innormitatem earumdem miseriarum, ut lugentibus mos est, innumera ad dicendum flebilia occurrerint, paucis ad inchoationem hujus infelicitatis redire agere placet, ut contueamur diabolum in hujus vitae excursu in bivio stantem, ubi imperator e duobus unum ad eligendum indeclinabiliter cogitur, aut cultui illicito favendo imaginibus contra jus ecclesiasticum cervicem flectere, aut certe hujusmodi cultoribus contradicendo, vel non favendo ingratus existere; et qui facilius poterat ad imitationem antiquorum principum
Abbreviated transcription (Latin):
extendit prodextera. & quiita hac inre in cautos reducere debuit.
sicut forte quia recenserat causa facillime potuit. instigante
quinunclate patet ecclesiasticȩ pacis. uel caritatis in imico. hances
acsi luculentissimam ostendit semitam . heu quã longe abilla
sinistris anfractibus incedentem quae desemet ipso ait. Ego sũ
uia ueritas. etuita. Quid putas quam dulcia quamq: religio¬
sissima immoscissima satagebat fingere itinera. ut perilla
adhaec quae nuncomnes plangimus pertrahere potuiss&
discidia sed nec hoc ullo modo aliter aestimatur peragere
potuisse nisullũ prius cumsequacibus suis illius impiȩ
dulcedinis demulcendo cortangeret. cuius idem diabolus
pestifero telo perforatus decaelo meritocecidisset
Sed quidagimus quid dicimus ad conparationemnam que
malorum omnium quae hic congruente spatio quod omninonde ẽ.

Expanded text:
extendit pro dextera. Et qui ita hac in re incautos reducere debuit, extendit pro dextera. Et qui ita hac in re incautos reducere debuit, sicut forte, quia recens erat causa, facillime potuit, instigante qui nunc late patet, ecclesiasticae pacis vel charitatis inimico. Hanc ei ac si etsi luculentissimam ostendit semitam, heu quam longe ab illa sinistris anfractibus incedentem, quae de semetipso ait: Ego sum via, veritas, et vita , quid putas quam dulcia quamque religiosissima, imo sanctissima satagebat fingere itinera, ut per illa ad haec, quae nunc omnes plangimus, pertrahere potuisset dissidia? Sed nec hoc ullo modo aliter aestimatur peragere potuisse, nisi illum prius cum sequacibus suis illius impiae dulcedinis demulcendo cor tangeret, cujus idem diabolus pestifero telo perforatus, de coelo merito cecidisset. Sed quid agimus, quid dicimus? Ad comparationem namque malorum omnium, quae hic congruente spatio, quod omnino non deest,
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. quod imperator considerans quosdam in eadem plebe
indiscreto telo in flammatos ultraquam oportuis set uelũ¬
quam prius actum esset in imaginum cultura ueneratione
uel ad oratione ultra progredere . quamut ante aumquam
in uniuer sa eccła factumesset. Volens ut tunc sibi cũ illis quies
fauebant. eandem suꝑstitionem qualiscumque esset ab eccła
penitus amoueret . Post posita bac in resa lubri discretione.
sine qua omnis humanȩ actionis uirtus inuitium uertitur. elegit prae¬
missam super stitionem aliter emendari nom posse nisi om̃s ima¬
gines penitus delerentur. Et quisi itaerat ut dictum est inlicitũ
cultum in hominib: uel ab hominibus conpescendumerat : in ima¬
ginum destructione quae nihil peccauerunt : immoeo sensu
quo supra praemis sumest. scientibus propia memoria nescientib:
uero prodoctrinautileserant. in frangendo uel dissipandosinistrã

Expanded text:
fertur, quod imperator considerans quosdam in eadem plebe fertur, quod imperator considerans quosdam in eadem plebe indiscreto zelo inflammatos ultra quam oportuisset, vel unquam prius actum esset, in imaginum cultura, veneratione vel adoratione ultra progredere, quam ut antea unquam in universa Ecclesia factum esset, volens ut tunc sibi cum illis, qui ei favebant, eamdem superstitionem qualiscunque esset, ab Ecclesia penitus amoveret, postposita hac in re salubri discretione sine qua omnis humanae actionis virtus in vitium vertitur, elegit praemissam superstitionem aliter emendari non posse, nisi omnes imagines penitus delerentur. Atqui si ita erat, ut dictum est, illicitum cultum in hominibus, vel ab hominibus compescendum erat, non in imaginum destructione, quae nihil peccaverunt; imo eo sensu, quo supra praemissum est, scientibus pro pia memoria, nescientibus vero pro doctrina utiles erant infrangendo infringendo vel dissipando sinistram
Abbreviated transcription (Latin):
in hac scã & adõ conseruanda ecclesia qui tantȩ miserie
succumbere dedignentur lic & tis manus humana ualidior
neid quod ex inde iustum esse non dubitant restaurare uel per¬
ficere ualeant obsistat. Quam obrem amabiliter ammonendi
estis ut totis uiribus omni potentem dnm̃ exorarestudeatis . ut tantã
ab hoc regno infelicitatem amouere iubeat. & illam quã mundus
dare non potest pacem. sua uobis mensaclementia concedat
Et quia tantȩ auctoritatis ordo uel tantȩ sublimitatis ratio
necdum poscebat. ut prius quam illa omnia quae merito
praemittenda erant praeponerentur ut facilius quoue in
loco secundum suiqualitatem haberentur illa quibus salua
fide speuel caritate totius ecđae status carere potuis set
Propter satis factionem tamen in hoc opere laborantium.
principalis huius sepedictȩ discordiae uraẽ causa imaginũ
extitis setraditur. Si usdem quoque tausȩ origo ineo contigisse

Expanded text:
in hac sancta et a Deo conservanda Ecclesia, qui tantae miseriae in hac sancta et a Deo conservanda Ecclesia, qui tantae miseriae succumbere dedignentur, licet eis manus humana validior, ne id, quod exinde justum esse non dubitant, restaurare vel perficere valeant, obsistat. Quamobrem amabiliter ammonendi estis, ut totis viribus omnipotentem Dominum exorare studeatis, ut tantam ab hoc regno infelicitatem amovere jubeat, et illam, quam mundus dare non potest, pacem sua vobis immensa clementia concedat. Et quia tantae auctoritatis ordo, vel tantae sublimitatis ratio necdum poscebat, ut priusquam illa omnia, quae merito praemittenda erant, praeponerentur, ut facilius quovis in loco secundum sui qualitatem haberentur illa, quibus salva fide, spe, vel charitate totius Ecclesiae status carere potuisset, propter satisfactionem tamen in hoc opere laborantium principalis hujus saepedictae discordiae vestrae, causa imaginum exstitisse traditur. Ejusdem quoque causae origo in eo contigisse
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo uero ut ei decet semper amabilem. Oms antecesso¬
resmei ad corrigendum pro ut eis possibile fuit . multũ
laboras se nonignoratur. Haec in paucis ad excitanda dõ
amabilia corda ura ideo praemittere curauimus ut ea
quae uobis studiosius prosalute omnium animarũ nrarum
auctor itate discimus. uerum quoque & humana cotidiana
bene consuetudine agendo cernimus quia arbor fructus
malos faciens nullo modo salubrius extirpatur quamsi
radicitus euellatur. Melius sȩ pedictam discordiam
uram̃ omni potente dño opitulante una uobiscum qui huic
miserrimȩ nimiumq: infelici conditioni prostrati non
succumbitis sed auctoritate bonoru momnium dñodõ tantȩ
spurcitiae celso incacumine praeminetis corrigere uale mꝰ
Si quaesit huius perditionis origo uel fomis de tegendo pan¬
damas : Nullus nempe sana sãpientium fideliumq: in dño
fratrum uestrorum dubitare permitatur. esseplures

Expanded text:
diabolo vero, ut ei decet, semper amabilem, omnes antecessodiabolo vero, ut ei decet, semper amabilem, omnes antecessores mei ad corrigendum, prout eis possibile fuit, multum laborasse non ignoratur. Haec in paucis ad excitanda Deo amabilia corda vestra ideo praemittere curavimus, ut ea, quae vobis studiosius pro salute omnium animarum nostrarum auctoritate discimus, verum quoque et humana quotidiana bene consuetudine agendo cernimus, quia arbor fructus malos faciens, nullo modo salubrius exstirpatur, quam si radicitus evellatur, melius saepe dictam discordiam vestram omnipotente Domino opitulante una vobiscum, qui huic miserrimae nimiumque infelici conditioni prostrati non succumbitis, sed auctoritate bonorum omnium Domino Deo tantae spurcitiae celso in cacumine praeeminentis corrigere valemus, si quae sit hujus perditionis origo vel fomes detegendo pandamus. Nullus nempe sana sapientium fideliumque in Domino fratrum vestrorum dubitare permittitur, esse plures
Abbreviated transcription (Latin):
tioni c&era adiungantur . quae nequa quamiustẽ adderent᷑
si adõ ab initio catholicȩ fidei data uobis sapientia sicut oporduit:
prouobis sollicitaesse studuis sec. Dicit enim a postoluslo
Iudaei signa petunt. grecisapientiam quaerunt. Vbiestergo
sapientiaurã qui propter quam lib& occansionem illudid
habere contempnitis . sine quo ad regna caelestiaper ueni re
nullo modo ualebitis Ethaec non arguendo uel increpando
sed ammonendo interim dicimus ut uos ad interiorẽ homi¬
nem uestrum in quod s̃ per fidem spem ec caritatẽ in habitare
consueuit reuocemus: Quem siita secundum ut supͣdictũ est
sapientiam uobis adõdatibm. cogitare diligere uel metuere
uultis. Mirum est quomodo cum fratribus inuicem tanto
iam tempore scandalum & discor diam habere non metuitis
Ecce & enimsinon amplius iam annus est . ex quo hancinter
uos miserrimam dissensionem pullubasse audiuimus
Quam uidelicet discordiam . dõ ut dignum est sẽper odibilẽ¬

Expanded text:
tioni caetera adjungantur, quae nequaquam juste adderentur, si a Deo ab initio catholicae fidei data vobis sapientia, sicut oportuit, pro vobis sollicita esse studuisset. Dicit enim Apostolus, Judaei signa petunt, Graeci sapientiam quaerunt , ubi est ergo sapientia vestra, qui propter quamlibet occasionem illud habere contemnitis, sine quo ad regna coelestia pervenire nullo modo valebitis? Et haec non arguendo vel increpando, sed admonendo interim dicimus, ut vos ad interiorem hominem vestrum, in quo Deus per fidem, spem, et charitatem inhabitare consuevit, revocemus. Quem si ita secundum, ut supra dictum est, sapientiam a Deo vobis datam, cogitare, diligere, vel metuere vultis, mirum est, quomodo cum fratribus invicem tanto jam tempore scandalum et discordiam habere non metuitis. Ecce etenim, si non amplius, jam annus est, ex quo hanc inter vos miserrimam dissensionem pullulasse audivimus. Quam videlicet discordiam Deo ut dignum est semper odibilem
Abbreviated transcription (Latin):
Inter rogare coepit augustus utrumnam istos haberet
aliqua imago expressos. ut expictura disce rethosesse
quos reuelatio docuis set. Tunc ses siluester missodiacone
imaginem a postolorum exhiberi praecepit. Quamim¬
perator aspiciens ingentilamore coepitdicere ipsos eẽ
quos uiderat. nec debereiam differre epm̃ ostensionem
piscinae. qua mistos promisisse suae saluti memorabat
IO HANNES CHRISOSTOMUS IN OMELIA
DE SUPER. SCRIP TIONE
PSAL MI QUIN QUA¬
GESI MI
ictores imitantur artenaturam et colores coloribus per¬
miscentes uisibiles corporum de pingunt i magines. & fa¬
ciunt homines et animalia & arbores & reges & rusticos
& barbaros &pugnas & rixas torrentes sanguinum & lanceas
& loricas & scuta & sedemregalem et imperatorẽ sedentẽ
& barbarum subditum. & gladium acutum. & fluuios decur¬
rentes & campos uariis floribus adornatos. & omnia quae
uidentur per artem imitantes mirabilem historram uiden¬

Expanded text:
interrogare coepit Augustus utrumnam istos haberet interrogare coepit Augustus utrumnam istos haberet aliqua imago expressos, ut ex pictura disceret hos esse quos revelatio docuisset. Tunc sanctus Silvester misso diacone imaginem apostolorum exhiberi praecepit, quam imperator aspiciens ingenti clamore coepit dicere ipsos esse quos viderat, nec debere jam differre episcopum ostensionem piscinae, quam istos promisisse suae saluti memorabat. Joannes Chrysostomus, in homilia de superscriptione psalmi quinquagesimi: « Pictores imitantur arte naturam, et colores coloribus permiscentes visibiles corporum depingunt imagines, et faciunt homines, et animalia, et arbores, et reges, et rusticos, et barbaros, et pugnas, et rixas, torrentes sanguinum, et lanceas, et loricas, et scuta, et sedem regalem, et imperatorem sedentem, et barbarum subditum, et gladium acutum, et fluvios decurrentes, et campos variis floribus adornatos, et omnia quae videntur per artem imitantes, mirabilem historiam viden
Abbreviated transcription (Latin):
in cuiusdam xp̃iani agrumper secutionis causa cum suis
crediditse admartrrii coronam euocari. Et conuersus
adclerum quicumeo eratdixit. Ec cenunc tempus acceptabile¬
ecce nunc dies salutis
Profectus itaque ut dictumest. peruenit
ad regem. cuinuntiatus cum tribus prbis & duobus diaconibus
ingressus dixit. Paxtibi & uictoriȩ decaeloministrentur: quẽ
cum rex alacrianimo & uultu placidissimo suscepisset. om̃a
quae illi facta qu aedicta sunt . quȩ &iam relata secundum
textum superius conprehensum exposuit . Post finem uero
narrationis suae. percontabatur qui isti essent dii petrus &
paulus qui illum uisitarent. Obquam causam salutis suae
eius latebram detexissent. Siluesterrespondit. Hos qui¬
dem ds noster sibi idoneos seruo sxpĩ & apostolos elegit ab eo
missos adinuitation emgentium. ut credentes salutẽ conse¬
quantur. Cum que haec & hissimilia augusto diceret papa.

Expanded text:
in cujusdam Christiani agrum persecutionis causa cum suis in cujusdam Christiani agrum persecutionis causa cum suis credidit se ad martyrii coronam evocari. Et conversus clerum qui cum eo erat dixit: Ecce nunc tempus acceptabiecce nunc dies salutis. Profectus itaque ut dictum est, pervenit ad regem, cui nuntiatus cum tribus presbyteris et duobus diaconibus ingressus dixit: Pax tibi et victoriae de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnia quae illi facta, quae dicta sunt, quae etiam relata secundum textum superius comprehensum exposuit. Post finem vero narrationis suae, percontabatur qui isti essent dii Petrus et Paulus qui illum visitarent, ob quam causam salutis suae ejus latebram detexissent. Sylvester respondit: Hos quidem Dominus noster sibi idoneos servos Christi et apostolos elegit ab eo missos ad invitationem gentium, ut credentes salutem consequantur. Cumque haec et his similia Augusto diceret papa,
Abbreviated transcription (Latin):
petrus & paulus eiqueita dixisse qm̃ flagitiistuis posuisti termi¬
num. et effusionem in nocentum sanguinis horruisti . missi sumus
axp̃o illũdño daretibi sanitatis recuperandȩ consilium. Audi
ergo montanrã et facomnia quaecumque indicamus tibi
Sil uester ep̃sciuitatis romanȩ ad montem firapti persec utio¬
nes tuas fugiens: in cauernis p&rarum cum suis clericis latebrã
fouet. Hunc cum adte adduxeris. iste tibi pietatis piscinam
ostendet. Inquam dum tertio merserit. omniste ualitu do
ista deseret leprae. Quoddum factum fuerit. hanc uicissi¬
tudinem tuo saluatori conpensa. ut omnesius sutuoperto¬
tum orbem romanum ecclesiae restaurentur. Tuautem
in hac parte purificate. ut relicta superstitione idolorum.
dm̃ unum quiuerus et solusest adores & excolas. & ad eius
uoluntatem a tingas. Exsurgens itaque asomno. statim
conuocat eos quo obseruabant palatium. & secundum te̾no¬
rem somnii suimisit ad montem syrapti ubi sc̃ssiluester

Expanded text:
Petrus et Paulus, eique ita dixisse: Quoniam flagitiis tuis posuisti terminum, et effusionem innocentum sanguinis horruisti, missi sumus a Christo illorum Domino, dare tibi sanitatis recuperandae consilium. Audi ergo monita nostra, et fac quaecunque indicamus tibi. Silvester episcopus civitatis Romanae ad montem Syrapti persecutiones tuas fugiens, in cavernis petrarum cum suis clericis latebram fovet. Hunc cum ad te adduxeris, iste tibi pietatis piscinam ostendet, in quam dum te tertio merseris, omnis te valetudo ista deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo Salvatori compensa, ut omnes jussu tuo per totum orbem Romanum ecclesiae restaurentur, tu autem in hac parte purifica te, ut relicta superstitione idolorum, Dominum unum, qui solus et verus est, adores et excolas, et ad ejus voluntatem attingas. Exsurgens itaque a somno, statim convocat eos qui observabant palatium, et secundum tenorem somnii sui, misit ad montem Syrapti, ubi sanctus Sylvester
Abbreviated transcription (Latin):
cumfalsa intueamur ignoro nisi quia non nos ea uidere
acsentire. sed uidisse acsensisse narramus ita illas imagi¬
nes in memoriae penetrabilibus rerum ante sensarum
qua edam documenta gestamus quae animo contemplan¬
tes bona conscientia non mentimur cum loquimur. sed no¬
bis sunt istadocumenta. Isenim qui audit si ea sensit atq
affuit. Non discit meis uerbis. sed recognoscit ablatis secũ
et ipse imaginibus Si autem ille non sensit quis non eum
crederepotius uerbis quam discere intelligat: Cum uero
dehis agitur quaemente conspicimus id est intellectu
atque ratione. ea quidem loquimur. quae praesentiae
contuemur in illa interiore luce ueritatis. qua ipse
qui dicitur homo interior. iñ lustratur et fruit᷑ et cetera¬

Expanded text:
cum falsa intueamur ignoro: nisi quia non nos ea videre cum falsa intueamur ignoro: nisi quia non nos ea videre ac sentire, sed vidisse ac sensisse narramus, ita illas imagines in memoriae penetralibus rerum antecessarum quaedam documenta gestamus, quae animo contemplantes bona conscientia non mentimur cum loquimur, sed nobis sunt ista documenta. Is enim qui audit, si ea sensit atque affuit, non discit meis verbis, sed recognoscit ablatis secum et ipse imaginibus. Si autem ille non sensit, quis non eum credere potius verbis, quam discere intelligat? Cum vero de his agitur quae mente conspicimus, id est intellectu atque ratione, ea quidem loquimur, quae praesentia contuemur, in illa interiore luce veritatis, qua ipse qui dicitur homo interior illustratur et fruitur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ehis quae intelliguntur interiorem ueritatem ratione
consulimus quid dicipotest. undeclareat uerbis nos
aliquid discere praeter ipsum qui aures percutit sonum.
Namque omnia quae percipimus aut sensu corporis aut
mente percipimus. illa sensibilia. haec intelligibilia. siue
utmore nostrorum auctorum loquar. illa carnalia.
haecs piritalia nominamus. De illis cum in terrogamur.
respondemus si prȩsto est eaquaesentimus. uelut cum a
nobis quaeritur intuentibus lunam nouam qualis autubi
sit. hic ille qui in terrogat si non uidet credit uerbis. et
saepe non credit: Dicit autem nullo modo nisi et ipse qđ
dicitur uideat ubiiam non uerbis sed rebus ipsis et sensibus
discit. Nam uerba eadem sonant uidenti. quae non uiden¬
ti etiam sonuerunt. Cum uero non dehis quaecoram sen¬
timus sed de his quae aliquando sensimus quaeritur non
iam res ipsas. sed imagines ab eis in pressas memoriaeque
mandataes loquimur. cum omni quomodo ueradi camꝰ

Expanded text:
his quae intelliguntur interiorem veritatem ratione consulimus, quid dici potest, unde clareat verbis nos aliquid discere praeter ipsum qui aures percutit sonum. Namque omnia quae percipimus, aut sensu corporis, aut mente percipimus, illa sensibilia, haec intelligibilia sive ut more auctorum nostrorum loquar, illa carnalia, haec spiritalia nominamus. De illis cum interrogamur respondemus, si praesto est ea quae sentimus velut cum a nobis quaeritur intuentibus lunam novam, qualis aut ubi sit, hic ille qui interrogat si non videt, credit verbis, et saepe non credit. Discit autem nullo modo, nisi et ipse quod dicitur videat, ubi jam non verbis, sed rebus ipsis et sensibus discit: nam verba eadem sonant videnti, quae non videnti etiam sonuerunt. Cum vero non de his quae coram sentimus, sed de his quae aliquando sensimus, quaeritur, non jam res ipsas, sed imagines ab eis impressas, memoriaeque mandatas loquimur, cum omni quomodo vera dicamus
Abbreviated transcription (Latin):
oneratisumus. sed quaedam pauca pro multis eadem que
factu facillima & intellectu augustissima. & obseruatio¬
ne castissima ipse d ñs & aposto lica tradidit disciplina
sicuti est baptismi sacramentum & celebratio corporis
& sanguinis dñi. quaenus quisque cum percipit. quo
referantur imbutõs agnoscit . ut ea non carnali serui¬
tute. sed spĩtali potius libertate ueneretur. ut autem
lit teram sequi & signa prorebus quaehis significantur
accipere seruilis infirmitatis est . ita in utiliter signa
inter pretari male uagantis erroris. qui autem non in¬
tellegit quid signi ficet signum. & tam en signum esse in¬
tellegit nec ipse premitur seruitute. melius est autem
uel premi in cognitis. sed utilibus signis. quã in utiliter
ea interpri etando aiugo seruitutis eductam ceruicem
laqueis erroris inserere

Expanded text:
onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque onerati sumus; sed quaedam pauca pro multis, eademque factu facillima, et intellectu augustissima, et observatione castissima ipse Dominus et apostolica tradidit disciplina: sicuti est Baptismi sacramentum, et celebratio corporis et sanguinis Domini. Quae unusquisque cum percipit, quo referantur imbutus agnoscit, ut ea non carnali servitute, sed splitteram sequi et signa pro rebus quae his significantur accipere servilis infirmitatis est, ita inutiliter signa interpretari male vagantis erroris. Qui autem non intelligit quid significet signum, et tamen signum esse intelligit, nec ipse premitur servitute: melius est autem vel premi incognitis, sed utilibus signis, quam inutiliter ea interpretando a jugo servitutis eductam cervicem laqueis erroris inserere
Abbreviated transcription (Latin):
sub ipsis iam signis utilibus seruiturȩ sed exercitaturae
potius animum in eorum intelligentia sp̃itali . Sub signo
enim seruit quio perartur aut uenera tur aliquamrem
significantem nesciens quid significet. qui uero aut
operatur aut ueneratur utile signum diuinitus institu¬
tum. cuius uim signi ficationemq intelligit. non hoc
ueneratur quoduidetur & transit. sed illud potius quo
talia cuncta referenda sunt: Talis autem homo sp̃italis
& liberest &iam tempore seruitutis . quo carnalibus¬
animis nondumoportet signailla reuelari. quorum iugo
ed omandisunt tales autem sp̃itales erant patriar chae
& prophetae. omnesque in populoisrahel perquos nobis
sc̃s sp̃s ipsa scripturarum & auxilia & solatiaministrauit
hocuero tempore postea quamresur rectio dñi nr̃i
mani festissimum indicium nrãe libertatis in luxit neeorũ
quidem signorum qua eiam intel legimus operatione graui

Expanded text:
sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed exercitaturae sub ipsis jam signis utilibus serviturae, sed exercitaturae potius animum in eorum intelligentia spiritali. Sub signo enim servit, qui operatur aut veneratur aliquam rem signioperatur, aut veneratur utile signum divinitus institutum, cujus vim significationemque intelligit, non hoc veneratur quod videtur et transit, sed illud potius quo talia cuncta referenda sunt Talis autem homo spiritualis et liber est, etiam tempore servitutis, quo carnalibusanimis nondum oportet signa illa revelari, quorum jugo edomandi sunt Tales autem spirituales erant Patriarchae ac Prophetae, omnesque in populo Israel per quos nobis Spiritus sanctus ipsa Scripturarum et auxilia et solatia ministravit. Hoc vero tempore posteaquam resurrectione Domini nostri manifestissimum indicium nostrae libertatis illuxit, nec eorum quidem signorum, quae jam intelligimus, operatione gravi
Abbreviated transcription (Latin):
opinionem obseruantium religarent. siergo signum
utiliter institutum proipsare sequi cui significandae
institutum est carnalis est seruitus. quanto magis
inutilium rerum signa insticuta prorebus accꝓpere
quaesi retuleris ad ea ipsa quae his significantur
eisque colendis animum obligaueris. nihilominus seruili
carnalique onere atque uelamine non carebis. Quam obrem
xp̃iana libertas eos quos inuenit subsignis utilibus tam quã
prope inuentos inter precatis signis quibus subditi erant
el euatos ad eas res quarum illa signa sunt liberauit. exhis
factae sunt ecclesia escõrum is rahelitarum quos autem in ue¬
nit sub signis in utilibus. non solum seruilem operationem
subtalibus signis. sed &iam ipsa signa frustrauit. remo¬
uitq: omnia . ut a corruptione multitudinis simula crorum
deorum quam sȩpe acpropriae scriptura fornicationem
uocat adunius dĩ cultum gentes conuerterentur. nec

Expanded text:
opinionem observantium religarent. Si ergo signum opinionem observantium religarent. Si ergo signum utiliter institutum pro ipsa re sequi, cui significandae institutum est, carnalis est servitus, quanto magis inutilium rerum signa instituta pro rebus accipere, quae si retuleris ad ea ipsa quae his significantur eisque colendis animum obligaveris, nihilominus servili carnalique onere atque velamine non carebis. Quamobrem Christiana libertas eos quos invenit sub signis utilibus tanquam prope inventos interpretatis signis, quibus subditi erant, elevatos ad eas res quarum signa sunt liberavit. Ex his factae sunt ecclesiae sanctorum Israelitarum: quos autem invenit sub signis inutilibus, non solum servilem operationem sub talibus signis, sed etiam ipsa signa frustravit, removitque omnia, ut a corruptione multitudinis simulacrorum deorum, quam saepe ac proprie Scriptura fornicationem vocat, ad unius Dei cultum gentes converterentur, nec
Abbreviated transcription (Latin):
gentium more distabat. quando quidem rebus tem¬
poralibus ita subiugati erant: ut unus eis in omni¬
bus commendaretur ds̃. & quam quam signa
rerum spĩtalium pro ipsis rebus obseruarent nescientes
quoreferrntur id tamen insitum habebant. quod tali serui¬
tute uni omnium quem non uidebant placerent dõ quam
custodiam tamquam sub pedagogo paruulorum fuis sescribit
apostolus . & id eo quitalibus signis pertinaciter inhȩserunt
contempnentem istadñm cumiam tempus reuelationiseorũ
uenis sec ferre non potuerunt. atque inde calumnias quod
sabbato curas set moliti sunt principes eorum populus que
signis illis tam quam rebus adstrictus. non credebat dm̃
esse uel adõ uenisse. qui ea sicut aiuda eis obseruabantur
nollet aTtendere. sequi crediderunt. ex quibus fac¬
taest prima eclesia hiero solrmitana satis ostend e¬
runt. quanta utilitas fuerit eomodo subpeda gogo
custo diri. ut signa quaetem poraliter in posita erant
seruientibus adunius dĩ cultum qui fecit caelum & terram

Expanded text:
gentium more distabat, quando quidem rebus temporalibus ita subjugati erant, ut unus eis in omnibus commendaretur Deus, et quanquam signa rerum spiritalium pro ipsis rebus observarent nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali servitute uni omnium, quem non videbant, placerent Deo, quam custodiam tanquam sub paedagogo parvulorum fuisse scribit apostolus, et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista Dominum, cum jam tempus revelationis eorum venisset, ferre non potuerunt, atque inde calumnias, quod sabbato curasset, moliti sunt principes eorum populusque signis illis tanquam rebus astrictus, non credebat Deum esse, vel a Deo venisse, qui ea sicut a Judaeis observabantur, nolebat attendere, sequi crediderunt, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa, quae temporaliter imposita erant servientibus, ad unius Dei cultum, qui fecit coelum et terram
Abbreviated transcription (Latin):
tate : at que imaginem illic genitricis dĩ dñiq nr̃i. et uene¬
randam crucem uel birrum albam qua fonte surgens in¬
dutus fuerat apposuisset. Et post pauca. Considerantes
inquit hac derẽ. ur̃ae uoluntatis intentum. acmagis iudi¬
cium his hortamur affectibus ut sublata exinde cumea
qua dignumest ueneratione imagine atque cruce debe¬
atis quod uiolenter ablatum est reformare

Expanded text:
tate, atque imaginem illic genitricis Dei, Dominique nostri, et venerandam crucem, vel pyrrhum albam qua de fronte surgens indutus fuerat, apposuisset. Et paulo post: Considerantes, inquit, hac de re vestrae voluntatis intentum ac magis judicium, his hortamur affatibus, ut, sublata exinde, cum ea qua dignum est veneratione, imagine atque cruce, debeatis quod violenter ablatum est, reformare.
Abbreviated transcription (Latin):
inxit. ITE AUGIN LIBRO QUAESTIONŨ LXXXIIII
Minoribus rebus intenta animaquas percor pus corpora¬
liter facit minus inhȩret ipsi sum mȩ sapientiae . qui uero
talia opera colunt quantum deuiauerint aueritate h inc
intellige potest quia supsa animalium corpora colerent
quaemulto excellentius fabricata sunt. & quorum sunt
illa imitamenta quiꝰ eis infelicius diceremus.

Expanded text:
inus in libro Quaestionum LXXXIV: « Minoribus rebus intenta anima, quas per corpus corporaliter facit, minus inhaeret ipsi summae sapientiae, qui vero talia opera colunt, quantum deviaverint a veritintelligi potest, quia si ipsa animalium corpora colerent, quae multo excellentius fabricata sunt, et quorum sunt illa imitamenta, quid eis infelicius diceremus?
Abbreviated transcription (Latin):
Quod statuit lapidem ia cobquem sibi ad caput posu¬
erat constituit eum titulum & perfurdit illum oleo non
aliquid idolatriae simile fecit . non enim ueltunc uel pos
tea frequentauit lapidem adorando uel ei sacrificando
sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum
quae pertinet adunctionẽ unde xp̃i nomen achrismate ẽ
POSTPAUCA
Sumpsit autem ia cob lapidem et
constituit eum titulum. Dilig¬
est. quomodo istostitulos in rei cuiusq testimonium
constituebant non ut eos prodiis colerent sed ut
TATE IN ILLASYNODO GRECORUM SEIMA¬
EINES AD ORARE PROEESSISUNT. SICUT
ET UIUIFICAM CRUCEMDEBITO HONORE
ET TROPHEO UIRTUTIS PAUCAINSERENDA
NECES SARIUM IUDICAUIMUS VTCON¬
UINCANTUR NON SE HAC OCCA¬
SLONESUAE SU PER STITIO

Expanded text:
« Quod statuit lapidem Jacob quem sibi ad caput posu« Quod statuit lapidem Jacob quem sibi ad caput posuerat, constituit eum titulum et perfudit illum oleo, non aliquid idololatriae simile fecit, ntea frequentauit lapidem adorando uel ei sacrificando: sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum, quae pe--Post pauca: « Sumpsit autem Jacob lapidem, et constituit eum titulum. Diligest, quomodo istos titulos in rei cujusque testimonium constituebant, non ut eos pro diis colerent, sed uttate in illa synodo Graecorum se imagines adorare professi sunt, sicut et vivificam crucem debito honore et trophaeo virtutis, pauca inserenda necessarium judicavimus, ut convincantur non se hac occasione suae superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
recordatione uel prȩsentia frequentamus. nec solum ea
quibus nos religiosa humilitate subicimus. sed quaed am
&iam quae subiecta sunt nobis perhibentur coli. namex hocue¬
bo & agricolȩ & coloni & in colȩ uocantur. & ipsos deos
non obaliud appellant caeli colas . nisi quod caelum colant.
non utique uenerando sed inhabitando tam quam caeli quos¬
dam colonos non sicut appellantur coloni. qui conditͥo
nem debent genitali solo propteragri culturam sub do¬
minio possessoris. sed sicut ait quidam latinidoqui imag¬
nus auccor. Vrbs antiqua fuit trritenuere coloni
Abincolendo enim colonos uocauit. non ab agri cultura
Hinc & ciuitates amatoribus ciuitatibus uel ut populo¬
rum examinibus conditae coloniae nuncupantur . ac per
hoc cultũ quidem non deberi nisi dõ propria quadam
notione uerbi huius omnino uerissimum est
ITẼ AUGIN LBRO LO CUTIONU IN GENESI
DELAPIDE QUE EREXIT IACOB ITADIUT

Expanded text:
recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, recordatione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, sed quaedam etiam, quae subiecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et coloni et incolae uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non sicut appenem debent genitali solo propter agriculturam sub dominio possessoris, sed sicut ait quidam Latini eloquii magnus auctor: Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni. VIRGIL. Ab incolendo enim colonos vocavit, non ab agricultura. Hinc et civitates a majoribus civitatibus, vel populorum examinibus conditae coloniae nuncupantur; ac per hoc cultum quidem non deberi nisi Deo propria quadam notione verbi hujus omnino verissimum est. » Item Augustinus libro Locutionum in Genesi, de lapide quem erexit Jacob, ita dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
DECULTU DEBITO QUEM GRECILATRIAN DI¬
CUNT UELRELIGIONE CULTU QUE QUAE
UNO UOCABULO GRECITHRESCIA UOCANT
UEL QUOD NONSIT MANUEACTUM COLENDŨ
NECAD ORANDUM.
AUG IN LIBRO DECIMO. DECIUITATE DI¬
Hicestenim diuinitati uelsi ex pressius dicendum est ditati
debitus cultus propterquem uno uerbo significan dum
qm̃ mihi satis i don eum non occurrit latinum graeco ubine¬
cesseest in sinuo quiduelim dicere. Latrian qui ppe nr̃i
ubi cumque scãrum scripturarum positum est. interpre¬
tati sunt seruitutem. sed ea seruitus quaedebecur homini¬
bus secundum quam praecepit apostolus seruis dominis
suis subditos essedebere: Alio nomine graece nuncu¬
parisolet Latria uero secundum consuetudinem qua
locuti sunt qui nobis diuina eloquia condiderunt aut
semper aut tam frequenter aut pene semper ea dicitur
seruitus quae pertinet ad colendum dm̃. Proinde sitan¬
tum modo cultus ipsedicatur non solidõ deberi ui detur.
dicimurenim colere &iam homines quos honorifica uel

Expanded text:
De cultu debito quem Graeci latriam dicunt, vel religione cultuque quae uno vocabulo Graeci thresciam vocant, vel quod non sit manufactum colendum nec adorandum. Augustinus in libro X de Civitate DHic est enim diuinitati uel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus, propter quem uno uerbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid uelim dicere. Aatfistav quippe nostri, ubicumque sanctarum scripturarum positum est, interpretati sunt seruitutem. Sed ea seruitus, quae debetur hominibus, secundum quam praecipit apostolus seruos dominis suis subditos esse debere, alio nomine Graece nuncupari solet; Xatpeia uero secundum consuetudinem, qua locuti sunt qui nobis diuina eloquia condiderunt, aut semper aut tam frequenter ut paene semper ea dicitur seruitus, quae pertinet ad colendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel
Abbreviated transcription (Latin):
discessurus demundo. Et quam quam multa & pene innumerabilia
essent . quȩ detantarẽ subtiliter sublimiter & nimis terribilit̃
dicipotuissent. cauendum est unicuiq: nehoc quis quam deilla
solũ modo pace intelligendum putet quaebabetur incaelis. quia
& dñs recedens ait. Pacẽ meã relinquouobis & angeli praemit¬
tentes. gloria in excelsisdõ mox non in caelis subingunt sed in t̾ra
pax hominibus bonae uoluntatis. Cogitaigitur tecũ. õplebs
& populis dĩsiad perpetuam uisperuenires alutẽ ut in hoc sȩło
non fictam sedueram habere mutuam studeas pacem: Sedminus
fortasse prodessepoterit. libet merito tantat alisq: aucto¬
ritas causa consilii debuiffe debuisset. necesseerit uthuic ad ser

Expanded text:
discessurus de mundo. Et quanquam multa et pene innumerabilia discessurus de mundo. Et quanquam multa et pene innumerabilia essent, quae de tanta re subtiliter, sublimiter, et nimis terribiliter dici potuissent, cavendum est unicuique, ne hoc quisquam de illa solummodo pace intelligendum putet, quae habetur in coelis. Quia et Dominus recedens ait: Pacem meam relinquo vobis . Et angeli praemittentes: Gloria in excelsis Deo, mox non in coelis subjungunt, sed in terra pax hominibus bonae voluntatis . Cogita igitur tecum, o plebs et populus Dei, si ad perpetuam vis pervenire salutem, ut in hoc saeculo non fictam, sed veram habere mutuam studeamus pacem. Sed minus fortasse prodesse poterit, libet merito tanta talisque auctoritas causa consilii sufficere debuisset, necesse erit, ut huic asser
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset : quia scensurus demundo suis promisit dicens. pacẽ meã
do uobis pace mrelin quo uobis: & quia attestante paulo int̃
c& era uerum est . siquis tradiderit corpussuum ut ardeat cari¬
inuerȩpacis concordiam adunari totis uiribus optamus : quia
quomodo sine illa caritatem mutuam habere possit nullomo¬
dointelligimus. Potest enim fieri ut aliquis cum altero ex
parte uel fictam pacem temporali terhabeat. quomodo autẽ
sine uera mutua pacehabita. cumaltero uerã possit habere cari¬
tatem nulla doc& auctoritas. Vnde magno pere consideran¬
dum est quanta temeritate quantaue audacia ad aeternam
ille peruenire seposse exi stimat. qui praesentẽ in hoc
saeculo pacem dni perquam lib& occa si onemsiam. restau¬
sare cum proximo noncurat. quam primum munus humano
generi conlatum angelinuntiant moxnato dño inmundo ear¬
demq: nouissime fidelibus suis inuicesua idem dñs reliquit

Expanded text:
potuisset, qui ascensurus de mundo suis promisit dicens: Pacem meam potuisset, qui ascensurus de mundo suis promisit dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . Et quia attestante Paulo inter caetera verum est, Si quis tradiderit corpus suum ut ardeat, chariEcclesiam in verae pacis concordiam adunari totis viribus optamus, quia quomodo sine illa charitatem mutuam habere possit, nullo modo intelligimus. Potest enim fieri, ut aliquis cum altero ex parte vel fictam pacem temporaliter habeat, quomodo autem sine vera mutua pace habita cum altero veram possit habere charitatem, nulla docet auctoritas. Unde magnopere considerandum est, quanta temeritate, quantave audacia ad aeternam ille pervenire se posse existimat, qui praesentem in hoc saeculo pacem Domini per quamlibet occasionem scissam restaurare cum proximo non curat, quam primum munus humano generi collatum angeli nuntiant mox nato Domino in mundo, eamdemque novissime fidelibus suis in vice sua idem Dominus reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
uctoritate ergo ut proposuimus secundo locoinserta. non qui¬
dem quantum exthesauro uberrimoecclesi astico potuit.
sed quantum epistolaris breuitas rite permisit. monere uos
& exhortari õuenerandimundi principes: cũ uniuersa s cãdĩ
quam d nõ dispensante & committente gubernatis ecđa. ut ea
equa e uobis non quaelibet temeritas. seduera humilitas nostra
intimare studuerit. attentius audiatis. & obil lorũ reueren¬
tiam quicum dño ipso promittente in die nouissimo totius mun¬
diuenturi sunt iudices reuerenter suscipiatis. & ad salutẽ omniũ
uestrum strenue conseruarestudeatis
Orae misimusenim paulo superius ut postredditã rationẽ.
post insertam auctoritatem. propter adunandam quã dnõdõ
or dinante regitis ecdesiam: Consilium uobis non nr̃a adin¬
uentione sed diuina auctoritate illud dare debuissemus. per
quod eꝗdem scã mater eedesia ita sibi mutuo inuera pace fede¬
rari debuisset. qualiter et in hoc sȩculo & in futuro ei placere

Expanded text:
uctoritate ergo, ut proposuimus secundo loco inserta, non quidem quantum ex thesauro uberrimo ecclesiastico potuit, sed quantum epistolaris brevitas rite permisit, monere vos et exhortari, o venerandi mundi principes, cum universa sancta Dei, quam Domino dispensante et committente gubernatis, Ecclesia, ut ea quae vobis non quaelibet temeritas, sed vera humilitas nostra intimare studuerit, attentius audiatis, et ob illorum reverentiam, qui cum Domino ipso promittente in die novissimo totius mundi venturi sunt judices reverenter suscipiatis, et ad salutem omnium vestrum strenue conservare studeatis. Praemisimus enim paulo superius, ut post redditam rationem, post insertam auctoritatem propter adunandam, quam Domino Deo ordinante regitis, Ecclesiam, consilium vobis non nostra adinventione, sed divina auctoritate illud dare debuissemus per quod eadem sancta mater Ecclesia ita sibi mutuo in vera pace foederari debuisset, qualiter et in hoc saeculo, et in futuro ei placere