comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ omĩa que insacram̃to nr̃e redẽptionis ꝯpleta sũt.
eos & credidisse & agnouisse. non solũ ac ratione ꝓbare
se putant. qͦd quem admodũ nos mͦ ad illam redemptio¬
nẽ nõ ꝑtineremꝰ. nisi hec omĩa iam & facta agnosc̾emꝰ
& agnita crederemꝰ. sic quidem illi ꝑ ex saluati nõ fuis-¬
sent. nisi hec omĩa & facienda agnouissent & agnita¬
credidissent. uerum etiam quiã aliquotiens scͥpture testant᷑.
nullum abinitio sine fide xͥ. ẽẽ. saluatum. Et beatus a  sꝰ.
de hoc ipso loquens sic ait. Eadem sides mediatoris saluos
iustos faciebat antiquos. pusillos ꝯmagnis. non uetus tes¬
tamentũ. quod inseruitutẽ generat. non lex que nõ sic est
mortuũ ita illi moriturũ. sicut nos resurrexisse. ita illi re
surrecturũ. & nos & illi adiuditiũ uent᷑um uinorũ & mortuo.¬
rum. Hec autẽ siuera sunt sicut ab illis estimantur. & sic̃
a ppositis auctoritatib affirmari uidetur. fuit antiquis &¬

Expanded text:
quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnitacredidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum; et beatus Augustinus de hoc ipso loquens sic ait: Eadem fides mediustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est mortuum, ita illi moriturum, sicut nos resurrsurrecturum; et nos et illi venturum ad judicium vivorum et mortuorum. Haec si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis t
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit etiam populis reuelatum. S nec apostolus petrus pro¬
fecto debuit ꝓpħicum illud ai sua temꝑa retorquere. Effu¬
dam de spũ meo suꝑ filios & filias nrãs. & ꝓphetabunt filii ur̃i
effusio sp̃i. Aut certe ꝓpħa uel potius in ꝑꝓph̃a ds̃ siuere temꝑa
illa apostolica. cum hoc diceret intuebatur. non plane effũ¬
damꝰ: subtrabam mag̃ de spũ meo dixisse debuerat. Qͥd em̃:
Si filii euangelii om̃s uet̾es iustos pares facimus inscientia. nũ¬
quid non & suꝑiores om̃s ingrã ꝯseqnt̾ fat̾i necesse. ẽ. ut pote
quos non lectio sicut nos aut predicatio. sed ipsa unctio docue¬
raͥt om̃s de omnib. Et si tam̃ tolleremꝰ nos nram iniuriam. &
apostoli quoq suam. ut & ipsiꝰ minimi antiquorũ iustorũ ꝯꝑẽ¬
tur inscientia. p̃ferantur ingrã. S est sane qͦd ullo omnino
uel falli unqm potuisse. uel fallere uoluisse. & ipse quidem
ꝑtestatus. ẽ. int̾ natos mulierũ non surrexit maior ẽ iohãne¬

Expanded text:
fuerit etiam populis revelatum. Sed nec apostolus Petrus profecto debuit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super filios et filias vestras, et prophetabunt filii vestri effusio Spiritus. Aut certe Propheta, vel potius in Propheta Deus si vere illa tempora apostolica, cum hoc diceret, intuebatur, non plane, Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quoque suam, ut et ipsis minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, praeferantur in gratia. Sed est sane quod ullo omnino vel falli unquam potuisse, vel fallere voluisse. Et quidem ipse protestatus est, inter natos mulierum majorem
Abbreviated transcription (Latin):
dehuisset argum̃tũ aliud baberi non pot̾. nisi quia ꝓ¬
babile omino. ẽ. qͦd post ꝑactam obedientiam. si impsa obediẽ¬
tia ꝑstitisset statim adp̃miũ ipsius obedientie transferri debu¬
isset. Quatinus sine mortis int̾pretatione. ddepͥmo statu ubi
habuit posse non mori. transiret ad alt̾um statũ ubi amplius

Expanded text:
debuisset, argumentum aliud haberi non potest, nisi quia probabile omnino est quod post peractam obedientiam si in ipsa obedientia perstitisset, statim ad praemium ipsius obedientiae transferri debuisset, quatenus sine mortis interpositione de primo statu ubi habuit posse non mori, ad alium statum trans
Abbreviated transcription (Latin):
buissec. aut si singuli qui cunq post tͣemꝑibꝰ suis quẽ admodũ ip̃e
pͥmus ꝓbatus. ẽ. siue eiusdem siue alt̾ius cuius libet mandati ob¬
seruantia ꝓbanda fuisset. Et portͣ fortassis non absurde cre-
didit idem mandatũ qͦd pͥmo parenti datum ẽ. postĩ quoq illiꝰ
obseruare debuerũt. ut singuli ꝓpͥa obedientia ꝓbarent᷑. & sin¬
guli ꝓsuis meritis digna remuneratione glorificarent᷑. Pmam
tam̃ obedientiam obseruatam causam fore gr̃e aduitͥtis in omẽs
seqñtes & ipsam obedientiã obediendo imitantes.

Expanded text:
buisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse buisset; an si singuli quique post eum temporibus suis quemadmodum ipse primus probatus est sive ejusdem sive alterius cujuslibet mandati observantia probandi fuissent. Et potest fortassis non absurde credi quod idem mandatum quod primo parenti datum est, posteri quoque illi observare debuerunt, ut singuli propria obedientia probarentur, et singuli pro meritis suis digna remuneratione glorificarentur. Primam tamen obedientiam observatam causam fore gratiae adjutricis in omnes sequentes et ipsam obedientiam obediendo imitantes.
Abbreviated transcription (Latin):
ipeccato generant᷑. non aliud nascendo trabunt: qm̃ uitiũ qͦd ge
neratur: aquo seminã accipiunt. Sic itaq pͥmus homo temꝑe .o.¬
bedientie sue casto ꝯugio ad ꝓpaginationẽ post̾itatis institutiont
aiine deseruiens: filios generaret. sine peccato quidẽ. qm̃ exnat̃a
ab om̃i uitio libera sed non similit̾ pat̾ne iusticie heredes. qm̃ ipsa
nat᷑a non dũ foret. ad incorruptionis i pritñũ qͦd nisi ꝑastam obe¬
dientiam dandam non erat informata. P ostqm̃ autẽ auita et̾na
adcelestem & spũalem statum transformatus fuisset amplius ge¬
nerare non debuerat. sic mͦ ꝑinobedientiam mortalitati sub̃tꝰ. ã
credunt uerascit̾ asserendum qͦd pͥmus homo sinon peccass nul-¬
los nisi bonos filios genuisset & nemo omiũ qui exeiꝰ carne nasce̾t᷑:
dampnaret᷑. uel non illud merito querit᷑ si sola pͥmi hominis obe-¬
dientia ꝓbata om̃ib post̾i̾s exeo nascituris admeritũ sufficere de¬

Expanded text:
peccato generantur, non aliud nascendo trahunt quam vitium quod a natura a qua seminantur accipiunt. Sic itaque primus homo tempore obedientiae suae casto conjugio ad propagationem posteritatis institutioni divinae serviens filios generaret sine peccato quidem, quoniam ex natura ab omni vitio libera, sed non similiter paternae justitiae haeredes; quoniam ipsa natura nondum foret ad incorruptionis praemium quod nisi post peractam obedientiam dandum non erat transformata. Postquam autem a vita aeterna ad coelestem et spiritualem statum transformatus fuisset, amplius generare non debuerat; sicut modo per inobedientiam mortalitati subjectus a credunt veraciter asserendum quod primus homo si non peccasset nullos nisi bonos filios genuisset, et nemo omnium qui ex ejus carne nasceretur damnaretur. Tamen illud merito quaeritur utrum sola primi hominis obedientia probata, omnibus posteris ex eo nascituris ad meritum sufficere de
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem diligent ꝯsiderandũ ẽ qmͣ callide hostis pͥm̃q
mulier tuuit. malũ negando remouit. ac deinde quod
ipse iutendit malum libere ꝑsuasit. Nouissime autem adipsam
ꝑsuasionem suffulciendam ꝓmissionẽ adiunxit & ut eadem ꝑsua¬
sio cicius recipet᷑ ꝓmissionem duplicauit. Qui enĩ unam tan¬
tum ꝯ mestionẽ suasit. ꝓuno duo reponens inp̃mio. similitudi¬
nem dei. scientiam boni & mali spopondit. Inꝑsuasione g cibi
hominẽ temytauit gula. inꝑmissione deitatis & ꝯgnitionis
diguia est. Desiderium autem mordinatũ excellendi uana
gloria. nimius uero appetitus. hñdi. uelpossidendi auaritia.
Q mala fuerĩt moriginali peccato.

Expanded text:
oc autem diligenter considerandum quam callide hostis primum quod mulier timuit malum negando removit, ac deinde quod ipse intendit malum libere persuasit. Novissime autem ad ipsam persuasionem fulciendam promissionem adjunxit, et ut eadem persuasio citius reciperetur promissionem duplicavit. Qui enim unam tantum comestionem suasit, per una duo reponens in praemio similitudinem Dei scientiamque boni et mali spopondit. In persuasione igitur cibi hominem tentavit gula. In promissione divinitatis et cognitionis a, gula est. Desiderium autem inordinatum excellendi, vana gloria. Nimius vero appetitus habendi vel possidendi avaritia. e mala fuerunt in originali peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
totum. & simeliores erant. sicut erant meliores erant. ꝓ eo qͦd
facti erant. non ꝓ eo qͦd fecerant ipsi qͦd faciebant. Similit̾ &
qͦd iusti dicuntur. solum boc illis erat. iniustos non fuisse. & qͦd
beati erant non miseros extitisse. Uerumptam̃ neq iusti ad
meritum. nec in iusti adculpam. quem admodũ neq ad glorifica
mantur. Et forte expressuis ad intelligentiam. euidentiaus
fit. nec bonos nec malos. nec iustos. nec in iustos nec ꝯuersos. nec
aduersos nec beatos. nec miseros. ꝯditio asserenti. Nam quibo¬
nos dicit. significat uirtutẽ. qui iustos meritũ qui ꝯuersos
dilectionẽ qui beatos glorficationem

Expanded text:
totum. Et si meliores erant sicut erant meliores erant pro eo quod facti erant, non pro eo quod fecerant ipsi vel faciebant. Similiter et quod justi dicuntur, solum hoc illis erat injustos non fuisse; et quod beati, non miseros ex stitisse. Verumtamen neque justi ad meritum, neque injusti ad culpam, quemadmodum neque ad glorificatrissime affirmantur Et forte expressius et ad intelligentiam evidentius sit, nec bonos nec malos, nec justos nec injustos nec conversos, nec aversos, nec beatos, nec misero conditos, asserenti. Nam qui bonos dicit, significat virtutem; qui justos, meritum; qui conversos, dilectionem; qui beatos, glorificationem
Abbreviated transcription (Latin):
fit. cuifit ipsum mandatũ bonũ ipsius. eẽ. debet
cui mandatur mandatũ. Neq aliud mandari debet nͥ
qͦd bonũ .ẽ. illi. qui mandat᷑ mandatũ. Frustea enĩ manda¬
tum fieret. sulli ꝓpt̾ quẽ fieret bonũ ñ. eẽt. Maxinf cũ abo¬
no mandatũ eẽt qui nichil ꝓp̃t̾ bonũ mandare deberet. Ñeq¬
enĩ euĩ creature sue ds̃ auctor mali. eẽ. debet. neq causatio¬
nem ipsius assumere sͥ quasi docendo corrumꝑit qͦd creauerit
incorruptũ. Non itaq habet aliud illi ꝑ̃ciꝑe nisi solũ ꝗd boñ:
structio quẽ admodũ ꝯditio in corrupta fuit.

Expanded text:
fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem illius assumere sibi quasi docendo corruperit quod creaverat incorruptum. Non itaque habet aliud illi praecipere nisi solum quod bonum structio, quemadmodum conditio incorrupta fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
non uidico quemqm. & tam̃ quia ꝓferre habet. scd̃m hoc qͦd
dicta ẽ. subdit. sicut audio iudico. Quod enĩ intus audit uͥ
sententia dictatur foris iudicat. ubi ꝓfertur. His itaq de
tionis nr̃e seriem reuertamur.
Cur dens homo.

Expanded text:
non judico quemquam ; sed tamen quia proferre habet secundum quod non judico quemquam ; sed tamen quia proferre habet secundum quod dictata est subdit: Sicut audio judico . Quod enim intus audit ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque brtionis nostrae seriem revertamur. CAP. VI. Cur Deus homo.
Abbreviated transcription (Latin):
Inquoꝵ alt̾o .i. iuditio scm oꝑationẽ hoĩb adeo inp̾senti
iudicandi potestas datur. Alt̾um uͦ hoc. ẽ. uiditiũ scdmre.¬
tͥbutionẽ nõ abhominib sed adeo corã hoĩb iudicabitur.
S uiditiũ scd̃m p̾scientiã: occultũ ẽ. & in mutabile. Iudici.¬
um scd̃m causam. occultũ & mutabile. Iuditiũ scd̃m oꝑa
tionẽ. manifestũ & mutabile. Iuditiũ scd̃m retͥbutionẽ
manifestũ & inmutabile. Iuditiũ scd̃m oꝑationẽ imago
quodãmꝰ. ẽ. & sacram̃tũ est iudicii scđm retͥbutionẽ quia
illud manifestat causam. & p̃scientiam innuit. Hoc ue¬
ro manfestabit causam & ꝯfirmabit p̃scientiam. Etem
consideranũ. ẽ. quod iuditium aliter fit. ubi sententia dictat᷑.
alit̾ ubi ꝑfertur. Indictanda quidem sententia om̃is iudicũ iudi
tentiam dictare habuit. in humanitate sua omĩs iudicii sentẽ¬
tiam ꝑferre solus accepit. ꝓpt̾ea humanitas que seqͥuentiam
dictare non habet qnͣtum ad dictandũ sententiã dixit. Ego

Expanded text:
id est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur. Alterum vero, hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. Sed judicium secundum praescientiam occultum est et immutabile; judicium secundum anifestum et mutabile; judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicii sententiam dictare habuit; in humanitate sua omnis judicii sententiam proferre solus accepit. Propterea humanitas quae sententiam dictare non habet quantum ad dictandam sententiam dixit: Ego
Abbreviated transcription (Latin):
ẽemus. Scd̃m causã iudicam: ex quo. eẽ. incipimꝰ. qͣndo bo.¬
ni uel mali sumꝰ. Scd̃m oꝑationẽ iudicam᷑. qͣndo oꝑibꝰ foris
ostendimus. quales intus apud nõsimꝰ. Scdm̃ recͥbutionem
iudicabimur. qnͣdo inꝑficienda mercede oꝑũ ꝯnoscemus.
quales abet̾no apud dm̃ p̾uisi fuimus. Exhis .iiii. iudicũs

Expanded text:
ex quo esse incipimus, quando boni vel mali sumus. Secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus. Secundum retributionem judicabimur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis
Abbreviated transcription (Latin):
t o sunt gn̾a animantiũ. quȩ exima orlgine ꝓdeunt.
non una mansionẽ sortiuntur. Pites morigiali sele
pͥmanẽt. uolaptilia sursũ tollunt᷑. & fuĩt quasi supra
ia qͥa fc̃as unt. Sic de una massa cortuptibilis natẽ a sua muta¬
blicate desuientis uniusa gĩus humani ꝓpago thit̃ E alis de¬
oilum inea qua nati sunt corruptione ite relictis. lii sursũ¬

Expanded text:
o sunt genera animantium quae ex una origine prodeunt; sed non unam mansionem sortiuntur. Pisces in originali sede permanent. Volatilia sursum tolluntur, et fiunt quasi supra id quod facta sunt. Sic de una massa corruptibilis naturae, et sua mutabilitate defluentis universa generis humani propago trahitur, sed aliis deorsum in
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾iam rerũ informẽ creatam fuisse asseruimus.
Utrum ne aliqͥd sine forma existet̾e potuit. qͣlem ue
eentiant ante formam inclitam ħuisse credendum eẽ ostendamus
& ut b̃uiter ꝙͥ suꝑ ħ sentiendũ mͥ uidet᷑ aꝑiam. Certe non puto
pͥmam ĩllam omnium rerũ materiã taliter informẽ fuisse. ut
nullam oĩo formã huit. qͥa nec aliqͥd tale existere posse omĩo ꝗͥ aliͥ
ẽẽ h̾at. & non aliquam formã credidim. Ita tñ non absurde informẽ
eã appellari posse qͥ. inconsumatione. & ꝑmixione. qͣdam subsistẽs
non dum hac inqua nunc cetnit᷑ pulchrã aptamq dispoĩtionẽ
& formã receꝑit. Ergo ante formã facta ẽ mat̾ia. tñ informa.
In forma confusionis: ante formã dispoĩtionis. In pͥma forma c̃¬
fusionis pͥus mat̾ialiter omnia corpalrͣ simul et semel cata
sunt. Inẜ forma dispoitionis. post modũ ꝑ sex dierũ inter ualla ordinata.

Expanded text:
materiam rerum informem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde informem eam appellari posse, quod in confusione et permistione quadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispositionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In prima forma confusionis prius materialiter omnia corporalia simul et semel creata sunt; in secunda forma dispositionis postmodum per sex dierum intervalla ordinata.
Abbreviated transcription (Latin):
congregent᷑ aque que subcelo sunt inlocum unum.
Quantum ad litt̾am spectat. Locus unus in quo cõ¬
gregate sunt aquȩ que subcelo sunt erant abissus magna c̃di-¬
tur quȩ ab ipso mundi exordio int̾re corꝑe tante capacitatis

Expanded text:
Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum . Quantum ad litteram spectat, locus unus, in quo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uo uitia bumana natura. apͥma sui corruptione ꝯcepit
aquib subseq̃ntiũ malorũ omĩum ꝓpago post modum
pullulauit. Hec autem igͣnorantia boni. & ꝯcupiscentia mali.

Expanded text:
uo vitia humana natura a prima sui corruptione concepit, a quibus subsequentium omnium malorum propago postmodum pullulavit. Haec autem erant ignorantia boni et concupiscentia mali
Abbreviated transcription (Latin):
& post ꝯsiliũ ꝯferat auxiliũ. Sic itaꝙ oportet ut urt̾im de¬
ponat ꝑsonam uidicis. & assumat pam pͥus ꝯsiliatoris. postea
auxiliatoris. ita dum taxat ut pͥmo hominẽ totũ sibi dimit¬
tat quatinꝰ ipse homo & ignorantiã suam exꝑiatur. & intelli¬
gat se indigere ꝯsilio. Deinde etiam defectum suũ sentiat &
agnoscat se habere opus auxilio. Iali gͥ ratione intemꝑe ua-¬
turalis legis totus homo dimissus. ẽ. sibi. S postea intemꝑe
scͥpte legis ꝯgnoscenti ignorantiam suã. datũ. ẽ. ꝯsilium.
Postremo intemꝑe gr̃e. ꝯfitenti defectũ suũ p̾stitũ. ẽ auxiliũ.
Donsiliũ erat inratione satis factionis. auxiliũ erat in ef.¬
fectu redemptionis. ut gͦ rationẽ satisfactionis qm ꝓ peccato

Expanded text:
 post consilium conferat auxilium. Sic itaque oportet ut interim deponat personam judicis, assumat personam prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ꝑillam comestionẽ deo parificari seposse crederet. uel ⁊
par ificari uellet sed t̾m ne mulieris animũ que sibi ꝑaffectum
dilectionis sociata fuerat eius petitioni & uoluntati resistendo
ꝯtristaret. Maxime autem quia putauit se. & mulierẽ morẽ
g̾ere. & postea ꝑpenitentiam & uenie postulationẽ creatori pos¬
se placere. Uere gͦ dictum. ẽ. quia minus peccauit. quideprtẽ¬
tia & miscdĩa cogitauit. peccauit tamen quia peccanti ꝯsensit.
& peccantem non correxit. & iccͥcͥo que inpeccato originali ẽ. cul¬
pa ꝯmuis dissimilit̾ adutruinos tam̃ tota redundat. in illã
quidem quia peccauit. in istum uero quia peccanti ꝯsensit. &
peccatũ illius ꝯsenciendo suũ fecit. Qt hoc mͦ quidẽ pͥmus ħo

Expanded text:
quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam quasi per illam comestionem Deo parificari se posse crederet, vel etiam parificari vellet; sed tantum ne mulieris animum quae sibi per affectum dilectionis sociata fuerat, ejus petitioni et voluntati resistendo contristaret. Maxime quia putavit se et mulieri morem gerere; et postea per poenitentiam et veniae postulationem Creatori posse placere. Vere igitur dictum est quia minus peccavit qui de poenitentia et misericordia cogitavit; peccavit tamen quia peccanti consensit et peccantem non correxit. Et idcirco quae in peccato originali est culpa quamvis dissimiliter ad utrumque tamen tota redundat; in illam quidem quia peccavit in istum, quia peccanti consensit et peccatum illius consentiendo suum fecit. Et hoc qui
Abbreviated transcription (Latin):
Serunt etiam quidam quis plus peccauerit adam
an eua. S sicut dicit apostolus. mulier seducta ẽ. ñ
uir. Sua quippe seducta. ẽ. Quia uerum. eẽ. credidit. qͥo diabolꝰ
aixit. &. icce̾o non solum mnordinate similitudinẽ dei cum scien¬
tia boni & mali appetũt. sed intantam eciam plapsa puersitatẽ
uerisimilit̾ putatur. ut dm̃ ex inuidia lignum scientie bomi &
mali homini uetuisse crederet. ne ipse homo ex eo gustandio ad
equalitatem ipsius ꝓficere potuisset. hec ẽ. eni illa ꝑuersa
similitudo. que creature non quenit. que eximitatione non
querit᷑. sed excomꝑatione. Hanc gͥ mulier insuꝑbiam eleuata
appetiit & ne hanc habere potuisset ipsum creatorẽ inuidia
tractum lignum hoc uetuisse pͥ tait. Uoluntariagͦ malitia
se ꝯtra creatorem suum erexit ꝑuerse. ꝯtra ipsum uolenddo. &
ĩpie deipso sentiendo. Adam uero non ẽ. se ductus. quia qͦd dia¬
bolus ꝑmisit. falsum. ẽẽ. sciebat. Neq iccͥco pomũ uecitũ ꝯmecł.

Expanded text:
erunt etiam quidem, uter plus peccaverit Adam an Eva. Sed sicut dicit Apostolus: Mulier seducta est, non vir . Eva quippe seducta est, quia verum esse credit quod diabolus dixit. Et idcirco non solum inordinate similitudinem Dei cum scientia boni et mali appetiit, sed in tantam prolapsa perversitatem verisimiliter putatur, ut Deum ex invidia lignum scientiae boni et mali homini vetuisse crederet, ne ipse homo ex eo gustando ad aequalitatem ipsius proficere potuisset. Haec est enim illa perversa similitudo quae creaturae non convenit, quae ex imitatione non quaeritur, sed ex comparatione. Hanc ergo mulier in superbiam elata appetiit; et ne hanc habere potuisset, ipsum Creatorem invidia tactum lignum hoc vetuisse putavit. Voluntaria ergo malitia se contra creatorem suum erexit; perverse contra ipsum volendo, et impie de ipso sentiendo. Adam vero non est seductus, quia quod diabolus promisit falsum esse sciebat. Neque idcirco pomum vetitum comedit,
Abbreviated transcription (Latin):
edsicut altius creͣatt admodũ p̃cepti considerare
oportet. & ꝓhibitionis scd̃m eundem modũ. Omẽ eñi p̃cep¬
tum. uel ꝓhibitio. aut ꝓpt̾ ipsum fit. cuifit. aut ꝓpt̾ ipsum aqͦ
fit. aut ꝓpt̾ alium ꝑqͦ fit. tota autẽ p̃cepti utilitas. & boñ in eo
qͦd faciendum p̃cipit᷑. siue in eo qͦd cauendũ mandatur ad eũ
solum refert᷑ ꝓ quo fit. p̃ceptum siue idem sit ille siue aliꝰ ab eo
cui fit. uel abeo aquo fit. finis aut̃ mandati fructus. ẽ: utilitas
& esbaͣ. & bonũ qͦd ꝯsequit᷑ post ꝯsũmationẽ p̃cepti &e hoc bonũ
ad eum t̾m refertur. ꝓ quo fit p̃ceptum. & illiꝰ bonũ . ẽẽ. debet

Expanded text:
ed hic altius modum et causam praecepti considerare oportet et prohibitionis, secundum eumdem modum. Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantum re
Abbreviated transcription (Latin):
ditatem suam haberet. alia adfom̃tũ. alia adgaudiũ. alia
ad necessitatem. alia adfelicitatẽ. alia adusũ temꝑis. alia ad
fructum et̾nitatis. Horum itaq bonorũ que adutramq uitam
ꝑtinebant. sp̃ui qui ipsi carni inhomine p̃sidebat: curai iniuinc¬
ta ẽ. Quatinus scilicet alt̾um hoc ẽ. corꝑale bonũ adusum in¬
feriors uite ꝑprouidentiam disponeret. alt̾um uero hoc est
spũale bonum adfructum uite suꝑioris ꝑ obedientiã quererẽt
& sibi carni quidem sue inbono. qͦd sͥ ad usum eiꝰdem carnis erat
sub ditum. s autem inbono illo qͦdsolum non carni. sed ipsi

Expanded text:
ditatem suam haberet. Alia ad fomentum, alia ad gaudium; alia ad necessitatem, alia ad felicitatem; alia ad usum temporis, alia ad fructum aeternitatis. Horum itaque bonorum quae ad utramque vitam pertinebant spiritui qui ipsi carni in homine praesidebat cura injuncta est, quatenus scilicet alterum hoc est corporale bonum ad usum inferioris vitae per providentiam disponeret, alterum vero hoc est spirituale bonum ad fructum vitae superioris per obedientiam quaereret.  sibi. Carni quidem suae in bono quod sibi ad usum ejusdem carnis erat subditum: sibi autem in bono illo quod non solum carni, sed ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
instituta sunt sacram̃tũ. Tercium que sit unius cuiꝰꝙ sa¬
cramenti mat̾ia. inqua ꝯficitur & sc̃ĩficatur. Quarcum
quot sunt genera sacram̃torũ. hoc ẽ. diffinitio causa ma¬
t̾ia. Diuisio hec enĩ .iiiͦi. sidiligenti ꝓsecutione discussa
fuerint. intelligentiam facere pot̾uit. de his que pponita
suut. pͥmũ gͦ pͥmo trac eͣndũ suscipimus.

Expanded text:
sacramenti in qua conficitur et sanctificatur. Quartum, quot sint genera sacramentorum. Hoc est diffinitio, causa, materia divisio. Haec enim quatuor si diligenti prosecutione discussa fuerint, intelligentiam facere potuerunt de his quae proposita sunt. Primum ergo primo tractandum suscipimus.
Abbreviated transcription (Latin):
institutio. uel sc̃ĩficatio. qͣntũ ad uirtutem sacramenti oꝑat᷑
& in ipsa sc̃ĩficatione qͣntũ ex illo. ẽ. qui dator ẽ. mun̾is &
qͣntum exipso uel potius ꝑipsum qui solum minister. est.
dispensationis. Postremo quinq discreta & distincta ab in¬
uicem ad ꝯnitionẽ ꝓcedunt. ds medicus. homo egrotꝰ. sacer¬
dos minister uel nuntius. grã antidotũ. uas sacram̃tũ. Me¬
dicus donat. minister dispensat. uas seruat que sanat. ꝑci-¬
pientem egrotum. grãm spũalem. Sigͦ uasa sunt spũalis
grẽ sacram̃ta non exsuo sanabunt. quia uasa egrotũ non
curant. s medicina. Non gͦ adboc instituta sunt sacram̃ta.
ut inͣeis. eẽt. qͦd in eis. eẽt. sed ꝑiciam suã medicꝰ ostenderet
in illo re mediũ p̃ parauit. as languidꝰ occasionẽ moibi
accepit. Quiꝰ enim uisibilia homo ꝯcupiscens corruptus
fuerat cong̃ue reꝑandus. ineisdem uisibilib salutis occasionẽ
recipe debęat. ut ꝑeademi surgetẽt. ꝑque corruerat.

Expanded text:
ad virtutem sacramenti operatur; et in ipsa sanctificatione quantum ex illo qui dator est muneris, et quantum ex ipso vel potius per ipsum qui solum minister est dispensationis. Postremo quinque discreta et distincta ab invicem ad cognitionem procedunt: Deus medicus, homo aegrotus, sacerdos minister vel nuntius, gratia antidotum, vas sacramentum. Medicus donat, minister dispensat, vas servat quae sanat percipientem aegrotum gratiam spiritalem. Si ergo vasa sunt spiritalis gratiae sacramenta, non ex suo sanant, quia vasa aegrotum non curant, sed medicina. Non ergo ad hoc instituta sunt sacramenta ut ex eis esset quod in eis esset; sed ut peritiam suam medicus ostenderet in illo remedium praeparavit, a quo languidus occasionem morbi accepit. Quia enim homo visibilia concupiscens corruptus fuerat, congrue reparandus in eisdem visibilibus salutis occasionem recipere debebat, ut per eadem resugeret per quae corruerat.
Abbreviated transcription (Latin):
unũ effectum. que quidẽ uirtus in duob simul oꝑantib sic
ẽ aquo datur. Alter ꝑ quem mittit᷑. & ꝯuenit ipsa grã. ad
nos ꝑillum uenit. aquo uenit. qm̃ ministranti cooꝑatur.
auct̾or mun̾is.s non similit & ab illo uenit ꝑ quem uenit.
quia auctor muneris. eẽt. non potest. qui solum ẽ. minister dis¬
pensationis. Nemio gͦ dicat qͦd homo scificat. qͣudo as̃ ꝑ bo¬
sum facit. & poninẽ qui facit ipse facit. & ideo qutͣsolus facit
Qm̃ ipsius solius est qͦd om̃is facit quifacit. & tamen de seruo
dei scͥptum. ẽ. Fecit enĩ mirabilia inuita sua. qm̃ ex deo fecit

Expanded text:
unum effectum, quae quidem virtus in duobus simul operantibus sic atur. Alter est a quo datur, alter per quem mittitur. Et cum venit ipsa gratia ad nos, per illum venit a quo venit; quoniam ministranti cooperatur auctor muneris, sed non similiter ab illo venit per quem venit, quia auctor muneris esse non potest qui solum est minister dispensationis. Nemo igitur dicat quomodo homo sanctificat, quando Deus per hosum facit et per omnem qui facit ipse facit. Ideoque solus facit, quoniam ipsius solius est, quod omnis facit qui facit; et tamen de servo Dei scriptum est: Fecit enim mirabilia in vita sua ; quoniam ex Deo fecit e
Abbreviated transcription (Latin):
humane ad iuncta. ẽ ꝓuidentia diuina. quatinus intio humane in
parte una ugilaret ꝯtra negligentiã. ꝓuidentia diuina inparte.
altera stare contrauiolentiam. Hac itaq gemina custodia munita
ciuitas uite humane. inillis aduersis lederet᷑. quasi ratio humana ñ
tepuisset aduersus negligentiã ꝓuidentia diuina nũqm in hoĩ e
deseruit. diuina postmodũ ꝓuidentia. iuste se acustodia sua sub¬
traxit. ut iam: inta bominis non nunꝙͣ uiolentia p̃ualeat. & rõ
ipsa iamnunc etiam inuita cogatur sustiñe qͦd pꝰ sponte caueri¬

Expanded text:
 providentia divina, quatenus ratio humana in parte una vigilaret contra negligentiam, providentia divina in parte altera staret contra violentiam. Hac itaque gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine deseruit, divina postmodum providentia juste se a custodia subtraxit, ut jam in vita hominis nonnunquam violentia praevaleat, et ratio ipsa jam nunc etiam invita cogatur sustinere, quod prius sponte caver
Abbreviated transcription (Latin):
ata homini ratio.ẽ. & ꝓuidentia ꝑ qm̃ hanc uitam suam inferio¬
rem custodiret. Et eadem ꝓuidentia naturili fugiendo noxia
salubria appetendo. mediis adutrumlibet utens. hac gi custodia muni¬
tus. neggligentiam uitare potuit. s uiolentiam repellere ñ potuit
Inꝑuidentia enĩ hominis erat omnẽ negligentiã cauere. s non eque

Expanded text:
t homini ratio et providentia per quam hanc vitam suam inferiorem custodiret; eadem providentia naturali fugiendo noxia, salubria expetendo, mediis ad utrumlibet utens. Hac ergo custodia munitus negligentiam vitare potuit, violentiam repellere non potuit. In providentia enim hominis erat omnem n
Abbreviated transcription (Latin):
dies ꝓpt̾ea qͦd aꝑfecto opꝰ dei inchoari debuisset iõ dixisse scͥpturã
initiũ sũpsit. Propt̾ea om̃ĩs aurora p̾cedentis diei ẽ. & om̃is
dies ab ortu solis iniciũ sumit. Estq dies nat᷑alis illud spatium
tꝑris qͦd ab ortu solis usq ad ortum ꝑ tͣnsiens noctẽ Iinse diemq
concludit. In qua qm̃ natͣaliter dies noctẽ p̾cedit. & finẽ diei ues¬
ꝑam dicimꝰ. finem noctis aurorã: constat indubitanter quod
aurora semꝑ adp̾cedentẽ diem referenda sit. Ergo illud pͥmũ
momentũ tẽꝑris q̃n c̾ata est omnium uisibiliũ in uisibilium¬
q nata nec nox fuit nec dies. & tn tempus fuit qͥamutabilitas fuit. Post¬
ea uͦ continuã luce ft̃a. diuise sunt tenebre. & lux. & tempꝰ. iam ꝑdiẽ
& noctẽ distingui cepit

Expanded text:
dies, propterea quod a perfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: dies, propterea quod a perfecto opus Dei inchoari debuisset, ideo dixisse Scripturam: initium sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit. Postea vero continuo luce facta divisae sunt tenebrae et lux; et tempus jam per diem et noctem distingui coep
Abbreviated transcription (Latin):
entius puto ut credamꝰ lucẽ illam in pͥncipio fcãm ad illuminan¬
da corꝑͤa sine dubio corꝑeã fuisse qͣle fortasse ẽẽ potuisset corpus
aliqͦd lucidũ cuiꝰ p̾sentia cuncta illustrarent᷑ qͦm¬
admo¬
dũ nc̃ in sole uidĩ põt. ipsamq uice ⁊ loco solis
fcam.
ut int̾im motu suo cͥcum agitaret᷑. & diem noc
temq dis¬
cerneret. Cum qua qͥa dies pͥma ex ortaẽ: Ego credidim mag̃
illam qñ fc̃a ẽ. ibidem pͥmũ aparuisse ubi sol cotidiano cursu cͥcũ¬
uectꝰ oriens emergit: ut eodem tramitẽ circum currens ac pͥmo
ad occasũ descendens uesꝑam facẽt. Deinde reuocata ad ortum.
auroram ħ est mane ante ortũ seqñtis diei illustraret. & ꝓpt̾ea qͥa
pͥmus dies auroram p̾cedentem ñ huit. qm̃ ante quã lux c̃aretur
plene tenebre fuert̃. Mox autẽ luce apparente suꝑ terrã plenus

Expanded text:
entius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanentius puto ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta illustrarentur, quemadmodum nunc in sole videri potest, ipsamque vice et loco solis factam, ut interim motu suo circumagitaretur, et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. Et propterea quia primus dies auroram praecedentem non habuit, quoniam antequam lux crearetur plenae tenebrae fuerunt, mox autem luce apparente super terram plenus
Abbreviated transcription (Latin):
xu nunc suꝑ ẽ. ut rei geste ueritatem diligentius
ꝓseqmur. Principiũ ergo diuinoꝵ operũ fuit c̃a¬
tio lucis quando ipsa lux ñ mat̾ialiter de nichilo
c̾ata est. s p̃iacenti illa uniuersitatis mat̾ia formaliter fc̃a
luce dies cepit. qͥa ante lucẽ nox fuit. nec dies. ⁊ si tempus
fuit. Si autẽ querit᷑ qͣlis hec lux fui̾t. corꝑea aut in corꝑea.
& si corꝑea cuius modi corpus huĩt. & utrũ uno loco cͥcum¬
scͥpta anubiq diffusa utrum in motu. uel in mobilis. quantũ ego ar¬
bitror rectissime respondet᷑. corꝑalibus reb & uisibilib illuminã¬
dis. non nisi lucẽ corꝑeã congruẽ potuisse. Omne autem corpus
quam libet subtile. et sp̃uali nat᷑e apprimans loco circũ scribi ne¬
cesse ẽe. Rursumq nisi mobilis fuisset lux illa neqͣquã alt̾na ui¬
cissitudine diem ac noctẽ. distingu̾e nec tꝑis spaciũ ullatenꝰ sine
motu ꝑ agere ualuisset. Scd̾m hanc itaq considãtionẽ conueni¬

Expanded text:
 nunc superest ut rei gestae veritatem diligentius prosequamur. Principium ergo divinorum operum fuit creatio lucis, quando ipsa lux non materialiter de nihilo creata est; sed de praejacenti illa universitatis materia formaliter factaluce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine motu peragere valuisset. Secundum hanc itaque considerationem, conveni
Abbreviated transcription (Latin):
ut cet̾a q̃uel legendo. uel audiendo suꝑ edificare potuerint ĩcus¬
sa ꝑmaneant. hanc enĩ qͥsi b̾uẽ quandã sũmã om̃ium in unã se¬
riem cõpegi. Nt animꝰ legentis aliqͥd c̾tum hereret. cui inten¬
tionẽ affige̾ &ꝰ firmare ualeret. ne ꝑuaria scͥpturarũ uolumi¬
na. & lectionũ diuortia sine ordine. et directione raꝑetur.

Expanded text:
ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intentionem affigere et conformare valeret, ne per varia Scripturarum volumina et lectionum divortia sine ordine et directione raperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. quo intͣͫ se uideret dm̃. & ea que in deo erant.
& hic .ẽ. oculus ꝯtemplationis. hos gͦ oculos qmͣ diu ani-¬
ma aꝑtos & reuelatos habebat. clare indebat. & recte
discernebat. Postqmͣ autẽ tenebre peccati in illam in¬
trauerunt. oculus quidẽ ꝯtemplationis extinctus. ẽ. ut
uichil uideret. oculus uero rationis lippus effectus ẽ. ut dubie
uideret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit. insua clari.¬
non habet. Oculus uero rationis qmͣdiu lum̃ eiꝰ nubilũ ẽ.
iudicium certum habere non potest. quia qͦd clare ñ uidet.
disceruit ambigue. Hinc .ẽ. qͦd corda hominũ facisius sibi q̃¬
senciunt: inhis que oculo carnis qmͣ inhis que acie mentis.
& sensu rationis attingunt. quia ubi inuidendo non caligãt
in iudicando non discerpant. Homo gͦ quia ocłm carnis ht̃
mundum uidere potest. & ea que in mundo sunt. Item quia
ocłm rationis apre habet auimũ similit̾ exparte uidet. &

Expanded text:
acceperat quo intra se Deum videret et ea quae in Deo erant, acceperat quo intra se Deum videret et ea quae in Deo erant, et hic est oculus contemplationis. Hos igitur oculos quandiu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae peccati in illam intraverunt, oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua clarinon habet. Oculus vero rationis quandiu lumen ejus est nubilum, judicium certum habere non potest; quia quod clare non videt discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum facilius sibi consentiunt in his quet sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo qui oculum carnis habet mundum videre potest et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex parte habet, animum similiter ex parte videt et
Abbreviated transcription (Latin):
non potest. dici omĩno & cogitari non potest. Quid gͦ dices
uel cogitabis. cum id qͦd ds̃ ẽ. discere uel cogitare uolueris.
Si celum cogitas. si t̾ram cogitas. si omĩa que incelo & in
t̾ra sunt cogitas. nichil horum. ẽ. ds̃. Deniq si spm cogitas.
ostendieres. qualeͥs similitudo hec eẽt: Et tamen plus longe
abinuicem distat. quam ille qui fecit abeo qͦd fecit. Non po.¬
test cogitari ds quid. ẽ. etiam si credi potest. quia ẽ. nõ qͣlis
est ꝯp̃hendi. Quod inquit apostolus. nec oculus uid̾. nec .a.¬
& corpus quidem mundꝰ erat. anima sp̃i. & ipsa anima qͣsi in¬
medio quodã erat. habens extrase mundum intra se dm̃. &
acceꝑat oculum. quo extra se mundũ uideret: qͣue inmun¬
do erant. & ea que inpse erant. & hic erat oculus carnis.
Alium oculum acceꝑat quo se ipsam inderet. & ea que in
ipsa erant. hic ẽ. oculus rationis. Alium rursũ oculum

Expanded text:
non potest, dici omnino et cogitari non potest. Quid ergo dices non potest, dici omnino et cogitari non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quae in coelo sunt et in terra cogitas, nihil horum est Deus. Denique si spiritum cogitas, ostenderes, qualis similitudo haec esset, et tamen plus longe ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec a Deus: corpus quidem mundus erat, anima spimedio quodam erat habens extra se mundum, intra se Deum, et acceperat oculum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oculum
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hendunt᷑ anobis que credi solum possunt ꝯp̃hendi omĩno
non possunt. Neq em̃ actu p̃sentia sunt. ut sensu ꝯp̃ben-¬
dantur. quia nec corpora sunt. nec incorꝑalib coͣnsistunt.
neq insimilitudine aliqua. imaginqͤlit̾ ab animo ꝯp̃ben.¬
di possunt. quia longe omnẽ similitudinẽ & corꝑum. &
corꝑalium sue diuinitatis sue & puritatis exceuentia tͣns¬
manimo subsistunt. Ergo fice sola subsistunt in nobis.¬
& subsistentia eorũ. ẽ. fides corũ quia credunt᷑. quia sũt.
sednon qualia sunt ꝯp̃hendunt᷑ S ds̃ credi potest. cõ¬
p̃hendi omĩno non pot̾. dicis mͥ. qͥd dicam: Quid.ẽ. csͦ
Ego respondebo quia indicibile
omĩno ẽ qͦd ds̃. ẽ. Salutẽ inquis.
Quid cogitabo. qͣndo cogitare
uolo quio ẽ. dc̃: Amplius dico. quia incogitabilis.e. as. Quis¬
quid dicitur aut cogitatur. secundũ aliquid dicitut. & sccd̃m
aliquid cogitatur. Quod eñĩ scãm aliquid dici. uel cogitari

Expanded text:
henduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transin animo subsistunt. Ergo fiet subsistentia eorum est fides eorum qua creduntur, quia sunt sed non qualia sunt comprehenduntur. Sic itaque prehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidquid dicitur vel cogitatur, secundum aliquid dicitur vel secundum aliquid cogitatur. Quod enim secundum aliquid dici vel cogitari
Abbreviated transcription (Latin):
ea dixi credere aliq̃ndo plus. ẽẽ. qmͣ uidere. sed qͣntum. Sᵈ me¬
titum. non qͣntum ad gaudium. Auoquin qͥntũ aocumuia
fencitatis. & ꝑfectionem ueritatis. plus. ẽ. p̃sentem indere. quã
absentem credere. sicut plus. ẽ. fide stare qm̃ nutare estima
fides appelletur. : De illa autem que ꝓpͥe appellatur. fides dic¬
tum est. Nam siuides non est fides.

Expanded text:
rea dixi credere aliquando plus erea dixi credere aliquando plus eaudium. Alioquin quantum ad cumulum felicitatis et perfectionem veritatis plus est praesentem videre quam absentem credere, sicut et plus est fide stare quam opinione nutafides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides.
Abbreviated transcription (Latin):
solo sed ꝑsuam p̾sentiã notificatur. ꝑfectius em̃ agnoscũt.
qui ꝑipsam rem ut. ẽ. insua p̃sentia ꝯp̃bendunt. Hñ sufl
scientes. Pmi gͦ sunt negantes. Secundi dubitantes.
Tercii estimantes. Quarti credentes. Quinti scientes.
Ex his gͦ conici potest quare fiiem certitudinẽ appella-¬
uimus. qm̃ ad huc ubi. ẽ. dubitatio. fides non. ẽ. Patet
etiam quare ipsam certitudinẽ qmͣ fidem appellauimus
supra opinionẽ uel estimationẽ. & infra scientiam dixi¬
mus. ẽẽ. ꝯstitutam. Quia n mirũ credere aliquid sicut
miniis. ẽ. qͣm scire. sic plus ẽ. qmͣ estimare. Minus dico
non qͣntum ad meritũ. s qͣntũ ad ꝯgnitionẽ nisi enim
creoere aliqͣndo qͣntũ ad meritum plus. eẽt. qm̃ uera
uidere nequaqͣm uisio subtraheretur. ut fides mereretur.
Hsec diftum fiuiset beati qui non uderunt & crediderunt. ꝓpt̾¬

Expanded text:
solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes. Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quoniam ubi adhuc dubitatio est fides non est. Patet etiam quare ipsam certitudinem quam fidem appellamus supra opinionem vel aestimationem, et infra scientiam dicimus esse constitutam. Quia nimirum aliquid credere sicut minus est quam scire; sic plus est quam opinari et aestimare. Minus dico non quantum ad meritum, sed quantum ad cognitionem. Nisi enim credere aliquando quantum ad meritum plus esset quam vera videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propte
Abbreviated transcription (Latin):
cam que occita sunt ꝓbant᷑ anob̾. S quia inhac de se̾ptio¬
ne non quid sit fides. sed qͥd faciat fides ostendut᷑. uec ea que
de p̃titis uel de p̾sentib habetur. fides diffinit᷑. siquis ple-¬
nam ac generalem diffinitionẽ fidei signare uoluerit. dicere
potest. fidem eẽ. certitudinẽ qnͣdam animi de reb absentibꝰ
supra opinionẽ. & infra scientiam ostitutam. Sunt eñi qͥdã
qui audita statim amio repellunt. & contradicunt. his
que dicunt᷑. & hũ sunt negantes. Aiii in his que audiunt
ait̾am qmqꝙ partem eligunt ad estimationẽ. sed non appro.¬
bant affirmationẽ. Qmͣuis enim unũ. ẽ. duob magis pro¬
babile intelugunt. utrum tam̃ adhuc idipsum uẽrũ sit
asserere non p̃sumunt. hũ sunt estimantes. Aii sic alt̾am
partem approbant. ut eius approbationẽ etiam inasser¬
tionẽ assumant. hu sunt credentes. Post illa genera ꝯg¬
nitioniͥs illud ꝓfectius sequitur. cum rem non exauditu

Expanded text:
a quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu
Abbreviated transcription (Latin):
ad qͦd argum̃tum. eẽt. etiam similitudinẽ haberet. Que
gͥ omnẽ similitudinẽ & ꝯꝑationẽ transcendunt. qua simi¬
utudine argui & ꝯꝓbari possunt. nisiquia ex fide & de¬
uotione p̃cedentium sc̃orũ. colligimus. qm̃ ad illa que fu¬
tura p̃dicantur bona. increduli ẽe. non debemus. Mag¬
tem uitam despicerent si non amplius auquid & ultra
nrãm intelligentiam de ilius ueritate p̃sensũlent. Sic itao

Expanded text:
ad quod argumentum esset similitudinem etiam haberet. Quae igitur omnem similitudinem et comparationem transcendunt, qua similitudine argui et comprobari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemus. Magtem vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritate praesensissent. Sic itaque
Abbreviated transcription (Latin):
& filio. Quod et̾nũ illi. ẽ. ne nom̃ sit ꝑfunttionis. qͥdẽ
datur extemꝑe. & accipit᷑ qͥa temꝑale non. ẽ. illi ẽẽ. aprẽ & filio
est. quia donũ. ẽ. patͥs & filii. & sum datur extempe dat᷑. &
datur apr̃e & filio. & dari aprẽ & filio non alud illi. ẽ. qmͣ cum
datur. eẽ. apr̃e & filio exeo quod et̾num. ẽ. illi aprẽ & filio. & est.
intͥnitate pat̾. & filius. & sp̃s sc̃s. pat̾ ase ipso. filius asolo pr̃e.¬
sp̃s sc̃s aprẽ & filio. & quia una natura. ẽ. & una sub̃a una tͥnitas
est una natura. & una sub̃a. Et cum m̃s una. que discreta sunt
& ꝓpͥa untͥnitate ꝯsiderat: tria inuenit & tres ꝯfitentur. Oumuͦ
quod idem est tribus attendere ceꝑit. unũ ostendit᷑. Qr̃ illa

Expanded text:
it perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo quod aeternum illi est a Patre et Filio. Et est in Trinitate Pater, et Filius,  una trinitas est in una natura et una substantia. Et cum mens una quae discreta sunt et propria in trinitate considerat, tria invenit, et tres confitetur. Cum vero quod idem est tribus attendere coepit unum ostenditur. CAP. XXV.