comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illud mihi exponi desidero. quiddicat. deabsconditis
tuis adimplaus ÷ uent̃ eoꝵ. saturatisunt portina.
uł sicut inquib dã psalterus scriptũ audio. satura
Rursus inalio psalmo ammiraris oleo filiũ ad patre
loqui. intellegens inpsalmo quinqua gesimo oe¬¬
tauo deiudeis inimicis. dequib. supͣ dixerat. ec ce
ipsi loquentur in oresuo & gladius in labiis eoꝵ:
paulo infradic̃. Neoccidas eos. neqͣndo obliuis can¬
tur leges tuę. Disꝑge illos inuirtute tua dnẽ.¬
& destrue eos. Qđ in lis usq in hodiernũ diem
uidenius unpleri. Destructist̃ eiũ aueteri suagła.
sine templo & sine sacrifitus. Acsine ꝓpłs. in
om̃i uiti gentiũ disꝑsione uiuentes. Sed quid ini
ꝓquib & subipso tempit passionis ad crucẽ eum
ducentib p̃cabatur dic̃s̃. Pat̾ dunitte cis. non
eñi scuint quid sticiunt᷑. Utrũ qd adiecit. neum¬
quã obliuiscantur leges tuȩ.tã qu̾a propter hoc
necessarta cã &iam Sine fide euangłii uita eoꝵ.

Expanded text:
sconditis tuis adimpletus est venter eorum. Saturati sunt porcina, vel sicut in quibusdam Psalteriis scriptum audio Saturatlis suis . 7. Rursus in alio psalmo admirari soleo, Filium ad Patrem loqui intelligens, in psalmo quinquagesimo octavo, ubi de Judaeis inimicis, de quibus supra dixerat: Ecce ipsi loquentur in ore suo, et gladius in labiis eorum; paulo infra dicit: Ne occideris eos, ne quando obliviscantur legis tuae. Disperge illos in virtute tua, e domine. quod in his usque in hodiernum diem uidemus impleri; destructi sunt enim a ueteri sua gloria sine templo et sine sacrificiis ac sine prophetis in omnium gentium dispersione uiuentes. sed quid mirapro quibus et sub ipso tempore passionis iam ad crucem eum ducentibus precabatur dicens: Pater, dimitte eis; non enim sciunt, quid faciunt? uerum quod adiecit: Ne umquam obliuiscantur legis tuae, tamquam propter hoc necessaria esset etiam sine fide euangelii uita eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
apłsait. Quia tc̃ dr̃ minifestał oꝑta cordium
& occulta corbium tenebraꝵ. Itidẽq apłs spi¬
ntalit̾ expͥmens arma cęlestia. quib interio
rntõ debeamus armarꝵ Glidiũ spĩ dicit
ũbũdĩ. dequo ad hebrtos ait. Niuus ÷ sermo
dĩ & efficxo. & penttrabilior om̃i gladio
ancipiti. ꝑtiugens inqluo usq. ad diuisionẽ
bilior acies ⁊ sci ioseph olim. & postta beatȩ mariȩ. per

Expanded text:
dium, et occulta tenebrarum. Itidem Apostolus, spiritaliter exprimens arma coelestia, quibus in interiori nostro debeamus armari, gladium spiritus dicit verbum Dei, de quo ad Hebraeos ait: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti: pertingens, inquit, usque bilior acies et sancti Ioseph olim et postea beatae Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
placentẽ dõ suũ corpus exibeat. ñ in satur¬
tate carnis. qr distentio corꝑis. animȩ sobrie¬
tatẽ necat. ⁊ inimica ÷ castitati. Restat ut
aliquid & deeuangelicis locis suggerã beati¬
tudini tuȩ. Nonquidẽ quatta legenti ꝑ ocium
occurrere solent. nec enĩ nunouacabat disꝑsa
ꝑlibros quęrere. aut inremiuiscendis memo¬
riam uentilare. Seduel panca quȩ ad orã dio¬
tationis huius in ĩtẽ uenlunt. sa scitaboꝵ de
resurrectionis forma ñgrandẽ sedplenã fidei
instruetone epłam. qũa secunde consultatio¬
ni mee dũ cartaginę ex hie marẽ rescripse¬
ras. Si habes relatã in sccdis rogo ut mittas. ut
certe retexas cã mihi qđ tibi facile est. Nam &¬
multuaria tibi it libros tuos haberi spretasit.
Renoua eã mihi eodẽ senfu ꝓintã dethes auro
cordis tur & mitte adme int̾alia responsa quȩ
reddes mihi ut spero prestante mihi actibi

Expanded text:
placentem deo suum corpus exhibeat, non in saturplacentem deo suum corpus exhibeat, non in saturitatem carnis, quia distentio corporis animae sobrietatem necat et inimica est castitati. Restat ut aliquid et de euangelicis locis suggeram beatitudini tuae, non quidem quanta legenti per otium occurrere solent nec enim nunc uacabat dispersa per libros quaerere aut in reminiscendis memoriam uentilare, sed uel pauca, quae ad horam dictationis huius in mentem ueniunt, sciscitabor. de resurrectionis forma non grandem sed plenam fidei instructione epistulam, qua secundae consultationi meae, dum Carthagini exhiemarem, rescripseras, si habes relatam in schedis, rogo, ut mittas aut certe retexas eam mihi, quod tibi facile est. nam e ut tumultuaria tibi inter libros tuos haberi spreta sit, renoua eam mihi eodem sensu promptam de thesauro cordis tui et mitte ad me inter alia responsa, quae reddes mihi, ut spero, praestante mihi ac tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Arbitror enĩ eũ deabstinentta qualib&
facta uł mutili qualis sol& abhereticis af¬
fectari hoc dicere. adñparcendũ corpori.
Qđ aut̃ ad iec̃ ñ in honore aliqͦ. qr scĩ operis
speciẽ ñ infide ueritatis exercentes. nul¬
lius głȩ honore uł fructuagunt. quod iumag¬
ua erroris ꝑuersi rep̃ hensione ẽfitiunt. trans¬
figurantesse in ministros iustitie. Sed qđ adiec̃
ad saturitatẽ carnis. contrariũ inihi uidetur
illi qđ dic̃. ad non parcendũ corpori. Uidet enĩ
mihi ille ñ parcere corpori. qui carnẽ ieiunus
domat. sicut apłs dicit. Liẜidũ facio corpus
meũ. ⁊ inseruituit redigo A quo opere sa¬
turitas carnis alienas: nisi forte & ipsam sa¬
turande carnis curã quȩ maxime obseruantiã
religionis p̃tendentib ꝓbrosa ÷. Nonparcere
corpori dixxit. scđm illud honestatis p̃ceptũ
qđ alibi dic̃. ut unus quisq suũuas honori¬
fice possidere nouerit. ut hostiã uiuã &

Expanded text:
tio. arbitror enim eum de abstinentia qualibet tio. arbitror enim eum de abstinentia qualibet ficta uel inutili, qualis solet ab haereticis affectari, hoc dicere: ad non parcendum corpori; quod autem adiecit: non in honore aliquo, quia sancti operis speciem non in fide ueritatis exercentes nullius gloriae honore uel fructu agunt, quod in magna erroris peruersi reprehensione conficiunt, transfigurantes se in ministros iustitiae. sed quod adiecit: ad saturitatem carnis, contrarium mihi uidetur illi quod dicit: ad non parcendum corpori. uidetur enim mihi ille non parcere corpori, quia carnem ieiuniis domat, sicut apostolus dicit: liuidum facio corpus meum et in seruitutem redigo, a quo opere saturitas carnis aliena est. nisi forte et ipsam saturandae carnis curam, quae maxime obseruantiam religionis praetendentibus probrosa est, non parcere corpori dixit secundum illud honestatis praeceptum, quod alibi dicit, ut unusquisque suum uas honorifice possidere nouerit, ut hostiam uiuam et
Abbreviated transcription (Latin):
negae : neforte d&alib loquitur dequib ad
tymotheũ dic̃. Habentes aũt speciẽ piaatis
uirtutẽ ei ab negantes. Rogo ergo specialiter
hȩc capitula duo de colosensi ȩpła ꝑ singula
mihi uerba dissolitas. quia laudabilibus
exteranda ꝑmiscuit. Quid enĩ tã laudabi¬
le. quãratio sapientiȩ: Et quid tã exseera¬
bile. quã suꝑstitio erroris: huitulitas quoq
& dõ placita. ⁊ maxinte inuera religione
laudabilis cũratione sapientiȩ ipsis dat᷑.
qr non st̃ exdõ. & om̃e quod non÷ ex fide
peccatũ est. Ds̃ aut̃ dissipauit consilia sapien¬
tix̃. quidõ stultist̃ ꝑprudentiã cariiis. quȩ ñ po¬
test legidĩ. eẽ. subuecta. Scit enĩ qr cogitatio¬
lẽq rationẽ sapientię suꝑstitiont hominũ de¬
doctrinis uenienti ineẽ dicat reqͥro. & qđ
ait non ad partendũ corpori. ñ in houore aliqͦ.
ad saturitatẽ cãrnis. Prorsus hȩc parũ intelle¬
go. quȩ in tade sententia mihi uid&. eẽ. discre¬

Expanded text:
at? ne forte de talibus loquitur, de quibus ad Timotheum dicit: habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes? rogo ergo specialiter haec capitula duo de Colosensium epistola per singula mihi uerba dissoluas, quia laudabilibus execranda permiscuit. quid enim tam laudabile quam ratio sapientiae? et quid tam execrabile quam superstitio erroris? humilitas quoque et deo placita et maxime in uera religione laudabilis cum ratione sapientiae ipsis datur, quia non sunt ex deo et omne, quod non est ex fide, peccatum est. deus autem dissipauit consilia sapientium, qui deo stulti sunt per prudentiam carnis, quae non potest legi dei esse subiecta; scit enim cogitatiolemque rationem sapientiae superstitioni hominum doctrinis uenienti inesse dicat, requiro. et quod ait: ad non parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, prorsus haec parum intellego, quia in eadem sententia magna mihi uidetur esse discre
Abbreviated transcription (Latin):
uis candẽ ad stantẽ crucis suȩ dñs ñ morientis in¬
firmitate trepidans consolatussit . s ipsã quã
obibat uolens in potestit̾e habetis morte pltua
uirtute uiuentis. ⁊ constantia tesurrecturi de

Expanded text:
uis eandem adstantem cruci suae dominus non morientis inuis eandem adstantem cruci suae dominus non morientis infirmitate trepidans consolatus sit, sed ipsam, qua obibat uolens, in potestatem habens mortem plena uirtute uiuentis et constantia resurrecturi de
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾uo eius affectu quo postea intẽprẽ passionis
ad sistens truci quahoo erat fixũ qđ apsa pepere¬
rat mat̾ noꝵ uscerũ dolore t̃fixa ÷: & anintam
illius illa quȩ scđmeiꝰ carũe filliũ ipsa spectute
c̃foariat crucis rumphea penebat. Uidto eni
& inplalmis deiosephita dictũ. Nimuliner
inẽpedib pedes eius. ferrũ ꝑtransiit aitinrã eiꝰ.
ꝑtransib gladius. Nonait caruẽ s aninã. iͫͫ
quapi&ins af fectio continet᷑ & doloris acule¬
us quasi gladius oꝑerat᷑ cũ aut aliqua aopnis
suȩ inuiria afficit᷑ ut iosepl qͥnmoras s in uiria¬
rũꝑtulit passiones. Inseruũ uenditus ⁊ inreũ
adcrucẽ diũ inquo tunc iꝑ sui tantũ corꝑis filiõ
cogitabat. mat̾na mens aꝑxerat. ut cũ cũ ui¬
diss& mortuũ humana in firmitate lugera.
Sepeliendĩq. colliger&. iuhil sibi deꝙ lius resur¬
rectione p̾sumtus. qua sabsecuturȩ amminationis
fidẽ in oculis posita passionis pena cecabat. Sirã¬

Expanded text:
materno eius affectu, quo postea in tempore passionis adsistens cruci, qua hoc erat fixum quod ipsa pepererat, maternorum uiscerum dolore confixa est, et animam illius illa quae eius secundum carnem filium ipsa spectante confoderat crucis rumphaea penetrabat? uideo enim et in psalmis de Ioseph ita dictum: humiliauerunt in conpedibus pedes eius, ferrum pertransit animam eius, pertransibit gladius. non ait carnem sed \'animam\', in qua pietatis affectio continetur et doloris aculeus quasi gladius operatur, cum aut aliqua carnis suae iniuria afficitur, ut Ioseph, qui non mortis sed iniuriarum pertulit passiones in seruum uenditus et in reum ad crucem domini, in quo tunc sui tantum corporis filium cogitabat, materna mens duxerat, ut, cum eum uidisset mortuum, humana infirmitate lugeret sepeliendumque colligeret nihil sibi de ipsius resurrectione praesumens, qua subsecuturae admirationis fidem in oculis posita passionis poena caecabat, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cucurrer̃: Anuͦ quia iurtutes aninȩ &ͦͤ. afide
& caritate roborantur : illis impiis beroq.
uacius multiplicatȩ sunt iufir mitatos Ammȩ.
ex impraate scelerũ. mortiferis languorib
occupate: dep̃ẽ & enĩ lum̃ ⁊ uita credentiũ ÷.
& lanitas subpennis cius. Unde ñnurũ. si& te¬
nebre ⁊ infirmitates eore multiplicatȩ sunt
in interctũ. quinitã ⁊ lucẽ ñ receper̃. neq¬

Expanded text:
cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide cucurrerunt? an uero, quia uirtutes animae ex fide et caritate dei roborantur, illis impiis utroque uacuis multiplicatae sunt infirmitates animae ex impietate scelerum mortiferis languoribus occupatae? Christus etenim lumen et uita credentium est et sanitas sub pennis eius. unde non mirum, si et tenebrae et infirmitates eorum multiplicatae sunt in interitum, qui uitam
Abbreviated transcription (Latin):
unde laus eiꝰ ñ ⁊ ex hominib sed exdõ. De inde
qđ iungit in codẽ uersicule. Miras fec̃ uolunta¬
tes suas int̃ illos. credo exeo dic̃. quͦd ipsis pͥmũ
lucernã legis accendit. ⁊ p̃cepta uiuendi a ccen¬
dit. Notis eiuĩ inquid fecit uiassuis moysi. & filuis
usrł uoluntates suas. Deunide pietas sacrametum
in ipsis operatus ẽ. Natus in carne exturgine dis̃.
ingente ipsoꝵ . de carne ipsorũ. factus ex semine
dauid. Deinde uirtutes canitantium. quas impsis
& coram ipsis ꝑfect. Quippe ñmodo bȩcͣ creditꝰ
sed & blasphematus ab eis. cũ dicerent. hio homo
si a dõ eã. noncurar&: sabbatis. &. nontiut dȩmo¬
nia. nisi inbeel zebub pͥncipe dȩmonioꝵ. Propt̃
hanc mentẽ obdurata impiaate cecatã. multi¬
plicatȩsunt impiaeates ⁊ tenebreroꝵ. Sed quidẽ.
quod ait postea acccleraner : utrũ inpeni ten¬
festinantes tinto expiari peccato. addonũ grãe

Expanded text:
unde laus eius non est ex hominibus sed ex deo. Deinde unde laus eius non est ex hominibus sed ex deo. Deinde quod iungit in eodem uersiculo: miras fecit uoluntates suas inlucernam legis accendit, et praecepta vivendi dedit. Notas enim, inquit, fecit vias suas Moysi, et filiis Israel voluntatesin ipsis operatus est, natus in carne ex Virgine Deus in gente ipsorum, et de carne ipsorum factus ex semine David homo. Deinde virtutes sanitatum, quas in ipsis et coram ipsis perfecit quippe haec non modo creditus sed et blasphematus ab eis, cum dicerent: Hic homo si a deo esset, non curaret sabbatis et: Non eicit daemonia nisi in Beelzebub principe daemoniorum. propter hanc mentem obdurata impietate caecatam multiplicatae sunt infirmitates et tenebrae eorum. Sed quid est, quod ait: Postea accelerauerunt? utrum in paenitenfestinantes tanto expiari peccato ad donum gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
ille laudator sui repudutꝰ abscessit a facie dĩ.
quicũ ipso nomine peritiam legis p̃ferra. oblit̾
fuerat inpropħa dic̃tẽ dnm̃. Suꝑ quẽ habitabo.
nisi suꝑ humilẽ ⁊ quietũ ⁊trem̃tem ser mones
meos. Ille aut̃ incorde contrito sui accusator
Accipitur. & optin& urmã de confessis peccatis :¬
udȩi sunt. repor tantes sarcinã peccatoꝵ deractan¬
tia sc̃itatis ipsius: nimirũ sunt forena uidei illi de
entes quꝑ exlege ÷ : iustitiȩ dĩ non sunt subieeh.
quȩ ÷ exfide quȩreputata ÷ abraham patri nr̃o
adiustitiã ñ exoperib: qͥa scđm omĩpotentiã dĩ
credidit dõ. Apud quẽ ille uere iustuse qͥ exfide
uiuit. uec sc̃s int̾ra ÷ sedincęlo: qr ñcarne sed spũ
ambulat. cuius conuersatio incęlis ÷: nonglorian¬
tiꝰ incrcum asione carnis. sed incircũ cisione cor¬
dis. quȩ non littera sed spũ agitur inuisibiliter.

Expanded text:
ille laudator sui repudiatus abscessit a facie dei, ille laudator sui repudiatus abscessit a facie dei, qui cum ipso nomine peritiam legis praeferret, oblitus fuerat in propheta dicentem dominum: super quem habitabo nisi super humilem et quietum et trementem sermones meos? ille autem in corde contrito sui accusator accipitur et obtinet ueniam de confessis peccatis s Iudaei sancti sunt, reportante sarcinam peccatorum de iactantia sanctitatis. ipsius nimirum sunt forma Iudaei illi, deentes, quae ex lege est, iustitiae dei non sunt subiecti, quae est ex fide, quae reputata est Abraham patri nostro ad iustitiam, non ex operibus, quia secundum omnipotentiam dei credidit deo, apud quem ille uere iustus est, qui ex fide uiuit, nec sanctus in terra est sed in caelo, quia non carne sed spiritu ambulat, cuius conuersatio in caelis est non gloriantis in circumcisione carnis sed in circumcisione cordis, quae non littera sed spiritu agitur inuisibiliter,
Abbreviated transcription (Latin):
excitare filios abralam. Quoꝵ fornta inillo pha¬
risȩo ꝓponit᷑. qͥuisticias suas tã quã nesciente ano
recolens p̾dicabat intemplo. norans ut exaudiret᷑.
sed exigens quasi debitũ neriti. prooperib bonis.
quide sedĩgratis dõ. quia quod iustitia edificaue¬
pat. suꝑbia destruebat. nec id ipsũ silentio sed uoce
damabat. ut ipparera& cũ nondiuinis aurib loq. qͥ
& ab hominib uellae audiri. Atq. ido non placiit do:
qr placebat dibi. Qin dissipauit dñs ossa hominũ sibi¬
placentum. Confusi sunt inquid quia spreuit illos
ꝗcor humile & contribulatum non spernit. Deniq
et inipsa euangłii parabola quapharisei & publi¬
cani ꝑzora c̃fert᷑. euident̃ ostendit ipsednĩ quid in
homine susciprat. quid repellat. sicut scriptiunẽ.
quia ds̃ suꝑbis resistit. humilib aut̃ dat gram. Idõ
ꝓtestatur magis iustificatum abisse etemplo publi¬
canũ deconfessione peccatoꝵ. Suoꝵ. quaphiriseum
de inputatione iustitiarũ suarũ. Merito autẽ

Expanded text:
excitare filios Abra- is ham. quorum forma in illo Pharisaeo proponitur, qui iustitias suas tamquam nescienti domino recolens praedicabat in templo non orans, ut exaudiretur, sed exigens quasi debitum meriti pro operibus bonis quidem sed ingratis deo, quia, quod iustitia aedificauerat, superbia destruebat nec id ipsum silentio sed uoce clamabat, ut appareret eum non diuinis auribus loqui, quia et ab hominibus uellet audiri; atque ideo non placuit deo, quia placebat sibi: Quoniam dissipauit dplacentium. Confusi sunt, inquit, quia sprevit illos, qui cor humile et contribulatum non spernit. 288 3. Denique et in ipsa Evangelii parabola, qua pharisaei et publicani persona confertur, evidenter ostendit ipse Dominus quid in homine suscipiat, quid repellat, sicut scriptum est: quia deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. ideo protestatur magis iustificatum abisse e templo publicanum de confessione peccatorum suorum quam Pharisaeum de inputatione iustitiarum suarum. merito autem
Abbreviated transcription (Latin):
queñ uider̃ fantas mata quasi uisa fingentes.
& pestiferis disputationib incorda mala&
credula seminantes. Hi sunt. quiñ tenent ca¬
put idx̃ x pm̃ fontẽ ueritatis. Cuiꝰ doctrinȩ
quicquid aduersatur insanuis. & hi cyei du¬
ces eoꝵ. dequib. dici puto. Medereli quȩr̾
fontẽ aquȩ uiuȩ. & foder̃ sibi lacos c̾tri¬
tos ꝗũtenent aquã. De inde in sub sequenq
capite aditc̃. Necetigeritis. neq gustaueritis.
neq contrectaueritis. quȩ st̃ omĩa in inte

Expanded text:
quae non uiderunt phantasmata, quasi uisa fingentes quae non uiderunt phantasmata, quasi uisa fingentes et pestiferis disputationibus in corda male credula seminantes hi sunt, qui non tenent caput, id est Christum fontem ueritatis, cuius doctrinae quicquid aduersatur, insanum est, et hi caeci duces caecorum, de quibus dici puto: Me dereliquerunt fontem aquae uiuae et foderunt sibi lacus contritos, qui non tenent aquam. Deinde in subsequenti capite adiecit: Ne tetigeritis neque gustaueritis neque contrectaueritis, quae sunt omnia in i
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs necesse ÷ propt̃ hoc dãp̃nare. qđ propt̃ suã
infidelitatẽ. Ac propłin ⁊ patriarchaꝵ paren¬
tũ fide discre pantes. mimici sunt eugło &xpi:
quomͦ peribunt : Si propt̾ patros sine suo me¬
rito diliguntur. quomodo & propt̾ patres ñ
saluabuntur: Sed & si futrint noe. danhel.
&e iob. in medio eoꝵ. filios impios ñsaluabunt.
Soli salui er̃. Ad huc aliud obscurius mihi erue
deprofundo. & inuadũ ꝓfer. In epłam colosen¬
sium om̃ano colligere non possũ qđ ait. Nemo
uos seducat. uolens in humilitate & religione
angłoꝵ que ñuidit. ambulans frustra. inflatus
sensu carnis suȩ. ⁊ ñ tenens caput. Dequib angłis
diẽ. Side immuicis & malis. quȩ illoꝵ religio. aut
que humilitas. ⁊ quesit magist᷑ seductionis huiꝰ:
Quiꝑ ob tentũ nescio cuius angłicȩ religionis
quasi uisa & cõꝑta doceat quȩ ñuiđ. sine du¬
bio hereticiꝗ doctrinas demonioꝵ & secunt᷑¬
& ꝓmiuit: ẽceptis ab eoꝵ spũ ad inuentionib

Expanded text:
oc damnari, quod propter suam infidelitatem a prophetarum et patriarcharum parentum fide discrepantes inimici sunt euangelio Chquo modo non peribunt? si propter patres sine suo merito diliguntur, quo modo et propter patres non saluabuntur? sed etsi fuerint Noe, Danihel et Iob in medio eorum, filios impios non saluabunt, soli salui erunt. Adhuc aliud obscurius mihi erue de profundo et in uadum profer. in epistula Colossensium omnino colligere non possum, quod ait: Nemo uos seducat uolens in humilitate et religione angelorum, quae non uidit ambulans frustra inflatus sensu carnis suae et non tenens caput. de quibus angelis dicit? si de inimicis et malis, quae illorum religio aut quae humilitas et qui sit magister seductionis huius, qui per obtentum nescio cuius angelicae religionis quasi uisa et comperta doceat, quae non uidit? sine dubio haeretici, qui doctrinas daemoniorum etmunt, conceptis ab eorum spiritu adinuentionibus,
Abbreviated transcription (Latin):
parit̃ incadẽ Sententia doctns. fornã pietatis re¬
linquens nob̾. cũ ÷ de matre. sellicitus. atqua relin¬
quebat corꝑe. ñtelinquera. cura. sud nec cmrpore
relictuꝰ. quia quẽ uidebut mortuũ meruentẽ.
max erat iusuta rediuuũ. Q ilud qđ adfiox̃ om̃i¬
uni ꝑtin&. salutiferũ pietatis sut sactam̃tũ ar¬
chaua ditini ratione consilu. subhac uoce desig¬
nans. ut & alii matit̃ delegar& pro matre ha¬
bendã : ⁊ uice sna c̃solandã. atq illi ui cissĩ
nouũ filiũ uic sui corꝑis trader&. unmo ut
ita diexerĩ gignet&. quo ostender&: eã p̃terse
ꝗexea inr gine natusẽ. nec habiusse filiũ nec
Iubere. quat saluitor. tintoptrr cinã desola¬

Expanded text:
 in eadem sententia docens, formam pietatis relinquens nobis, cum est de matre sollicitus, ut quam relinquebat corpore, non relinqueret cura: sed nec corpore relicturus, quia quem videbat morientem, mox erat visura redivivum. Et illud, quod ad fidem omnium pertineret, salutiferum pietatis suae sacramentum arcana diuini ratione consilii sub hac uoce designans, ut et alii matrem delegaret pro matre habendam et uice sua consolandam atque illi uicissim nouum filium uice corporis sui traderet, immo, ut ita dixerim, gigneret, quo ostenderet eam praeter se, qui ex ea uirgine natus esset, nec habuisse filium nec habere, quia nec saluator tantop
Abbreviated transcription (Latin):
scđm electionẽ aut̃ beĩi propt̃ pd tres. Quomo
do ⁊ mimici propt̃ nos qui credidimus exgentib.
tã quã nonpotuer̾ gentes credere nisi uidȩi ͦ edi¬
dissent. aut ipse unus om̃ium creator ds̃. qui om̃s
homines saluos fieti uult. & inagnitionẽ ueritatis
uenire. capxx non fuit ad quisitionis utriusq nisi
alterũ pro altero possidei& : Deinde bet̃ propter
illos.⁊ suꝑ inimicos tuos tabescebã: ꝑfecto odio
oderã illos. Ceite hocputo. Pat̾na uax loquitur
te credentiũ dixerat. Mihi aut nimis honore¬
ficati sunt amicituids̃. nimis c̃fortatus ÷ pͥnq¬
patus coꝵ. Quid aũt illis prod est ad salutẽ

Expanded text:
secundum electionem autem carissimi propter patres. quo modo secundum electionem autem carissimi propter patres. quo modo idem et inimici propter nos, qui credidimus ex gentibus, tamquam non potuerint gentes credere, nisi Iudaei non credidissent? aut ipse unus omnium creator deus, qui omnes homines saluos fieri uult et in agnitionem ueritatis uenire, capax non fuit adquisitionis utriusque, nisi alterum pro altero possideret? deinde carissimi propter illos, et super inimicos tuos tabescebam? Perfecto odio oderam illos. Certe hoc puto paterna vox loquitur te credentium dixerat: Mihi autem nimis honorificati sunt amici tui Deus, nimis confortatus est principatus eorum. Quid autem illis prodes
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ scõrũ. &płq.. łł oc opto distinguas mihi.
Hȩc diuersitate nominũ quesit cuiq nominum
officioꝵ uel grãrum ꝓprietas. Quid ꝓprium sit
simile & ꝓpe unũ doctrinȩ offitium uideo fiusse
tractitum. hos aut̃ propħas quos post apłos posinit
int̾praatio scripturaꝵ. ⁊ inspectio m̃tium. aut
p̃dicatio tẽpris secuturi ut agab cernebat. qͥet
fam̃ instantẽ predixit. ⁊ quebeatꝰ paulus inierosoli¬
mis passurus e&̃e. ⁊ uerbo denuntiauit ⁊ signo zonȩ
eius ostendit. Itẽ pͣastores specialit & doctores quid
int̾ sit dinoscere uolo. quia p̃positis acđe utrũq.
nom̃ ad scribi sol&. liẽ qđ ait ad timotheum. Obse¬
cro igͥ primũ om̃ium fieri. obsecrationes. orationes.
postulaitiones grã rum actiones. ꝓ om̃ib hominib
quȩso exponas mihi. qđ discrimensit in hac diuer
nis officio conuenire uideantur. Ite qđ admmanos
ait. int̾rogo ⁊ rogo ut edisseras mihi. Multũ enim
cecutire me fateor in hac apłi sententia de uideis

Expanded text:
et reliqua. hoc opto distinguas mihi in hac diuersitate nominum, ■ quae sit cuique nomini officiorum uel gratiarum proprietas, quid proprium sit simile et prope unum doctrinae officium uideo fuisse tractatum. hos autem prophetas, quos post apostolos posuit, interpretatio scripturarum et inspectio mentium aut praedictio temporis secuturi, ut Agabus cernebat, qui et famem instantem praedixit et quae beatus Paulus in Hierosolymis passurus esset et uerbo denuntiauit et signo zonae eius ostendit. inter pastores specialiter et doctores quid intersit, dinoscere uolo, quia praepositis ecclesiae utrumque nomen adscribi solet. Item quod ait ad Timotheum: obsecro igitur primum omnium fieri obsecrationes orationes postulationes, gratiarum actiones pro omibus hominibus, quaeso exponas mihi, quod discrimen sit in hac diuersnis officio conuenire uideantur. Item, quod ad Romanos ait, interrogo et rogo, ut edisseras mihi; multum enim caecutire me fateor in hac apostoli sententia de Iudaeis,
Abbreviated transcription (Latin):
inerucẽdnĩ conclimandã. & in uito pẏlato
nefaruis uocib extor quendã. ut adem¬
plerentura m̃surã patrĩ suorum.
ut istidnm̃ propħarũ oeciderent.
quoꝵ patres ipsos profeas int̾¬
fectr̃. aquib hic mundi saluator. eẽ. uenturus
nuntiabitur. Postea accelerauer̃. Ueloces enuĩ
pedes eoꝵ adeffundendũ sanguinẽ. contritio &
infelicitas niuis eoꝵ. & uiam pacis ñ cognouer̃

Expanded text:
i conclamandam et inuito Pilato nefariis uocibus extorquendam, ut adimplerent mensuram patrum suorum, ut isti dominum prophetarum occiderent, quorum patres ipsos prophetas interfecerunt, a quibus hic mundi saluator esse uenturus nuntiabatur. postea accelerauerunt; ueloces enim pedes eorum ad effundendum sanguinem. contritio et infelicitas in uiis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
fide app̃henderat. nec intellexerat dm̃. cũ orto¬
lant̃ putass&. de pͥaulo aute ab augłis audit¬
rat. Quid queris uiuentẽ cũ mortius: nolime
tangert. qr tibi ñ dũ ascendi ad patiẽ. cu adhuc tantũ
homo uideor. Postea iuetanges. cũ ad cognoscendũme
credendo c̃scenderis. Deillis &um beatissimis Symeo¬
nis uerb̾ qͥd sentias. edissere mihi. ut sequar Sensũ tuũ.:
ͥb. cũ aduidendũ ex oraculo dĩ xp̃m agente spũuenis¬
s& intẽplũ ⁊ acceptã simi benedix̾ in fantẽ dñm. ait
ad mariam. Ecce hic positus ÷ uirunã ⁊ resurrectionẽ
multoꝵ inisrł. ⁊insignũ cuiccra dicetur. Ettuã ip¬
sus aiima ꝑtransib gladius. ut reuelent᷑ multorũ¬

Expanded text:
fide adprehenderat nec intellexerat deum, cum hortufide adprehenderat nec intellexerat deum, cum hortulanum putasset, de quo paulo ante ab angelis audierat: Quid quaeritis uiuentem tangere, quia tibi nondum ascendi ad patrem, cui adhuc tantum homo uideor; postea me tanges, cum ad agnoscendum me credendo conscenderis. De illis etiam beatissimi Symeonis uerbis quid sentias, edissere mihi, ut sequar sensum tuum, quibus, cum ad uidendum ex oraculo dei Christum agente spiritu uenisset in templum et acceptum sinu benedixisset infantem dominum, ait ad Mariam: ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum in Israel et in signum, cui contradicetur; et tuam ipsius anima
Abbreviated transcription (Latin):
facins. quomͦ uł qua ratione dtis post resutrectiomẽ
ul mulitrib quȩ pͥmȩ ad sepulchrũ uentr̃. uł postea
alis duob inuia. De inde disciplis suis. & non
agnitussit. & agnitus. In eodẽ enĩ corꝑt resur rex̾.
inquo & passusȩ̃. & quomodo noneidẽ erat eiuis dẽ
corporis forma quȩ fuerat. autsi eadẽ. quomodo
non agnoscelut᷑ abhis qͥeã nouerant. Illud ueto
sacraĩti eẽ eredo. qđ quib iniua auibulantibus
ñfuerat agnitꝰ. infractione panis reuelatus ÷. Id ip¬
sũ tim̃. tuosensu uolo tenere ũ inta. Et qđ ad ina¬
riam ait nolime tangere. ñdũ tm̃ ascendi ad patrẽ¬
meũ. Sicõminus stantẽ uron sinebat᷑ ad tiugere. quo¬
modo eũ tanger& cũ ascendissa ad patrẽ. uisi for¬
ie fidti ꝓfectũ ⁊ m̃tis ascensu quads̃ homofit
longincus ancꝑ xinus. & illa dubitauerit de
xp̃o quẽ hortolanũ putauetit. Idõ fortassis
audire meruit. nolune tangere. Indigna enĩ
iudicubat᷑. ut tanger& manu xp̃m. quẽ uecdũ

Expanded text:
ratione dominus post resurrectionem uel mulieribus, quae primae ad sepulchrum uenerunt, uel postea illis duobus in uia, deinde discipulis suis et non agnitus sit et agnitus. in eodem enim corpore resurrexit, in quo et passus est. et quomodo non eadem erat eiusdem corporis forma quae fuerat? aut si eadem erat, quomodo non agnoscebatur ab his, qui eam nouerant? illud uero sacramenti esse credo, quod qui in uia ambulantibus non fuerat agnitus in fractione panis reuelatus est. id ipsum tamen tuo sensu uolo tenere, non meo. Et quod ad Mariam ait: noli me tangere, nondum enim ascendi ad patrem, si cominus stantem non sinebatur adtingere, quomodo eum tangeret, cum ascendisset ad patrem, nisi forte fidei profectu et mentis ascensu, qua deus homini fit longinquus aut proximus? et illa dubitauerat de Christo, quem hortulanum putauerat; ideo fortassis audire meruit: Noli me tangere; indigna enim iudicabatur, ut tangeret manu Christum, quem necdum
Abbreviated transcription (Latin):
genere carnali. uita aut sensuq. t̾renis. qui trena
sapunnt. & cariali obseruantia inuestate luterȩ
consenescunt. nonrenascentes in nouã creaturã. qͥa
sed peccatores. Ia÷ illos iustos insã tate geners &
litteta legis gloriantur. quib dr̃. Nolite glorur¬
ripattẽ: aialum. qi potens : ds̃ delapidib: istis

Expanded text:
genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena genere carnali, uita autem sensuque terreni sunt, qui terrena sapiunt et carnali obseruantia in uetustate litterae consenescunt non renascentes in nouam creaturam, quiased peccatores, id est illos iustos. qui in sanctitate generis et littera legis gloriantur, quibus dicitur: Nolite gloriari patrem Abraham, quia potens est deus de lapidibus istis
Abbreviated transcription (Latin):
e rAUCIS quęnuntisᷤ ad nauẽ currente littera¬
rum pꝰlatorẽ ⁊ nul inipsius festinatione ꝓ¬
peranti inmente uener̃. nesine cotollario mihi re¬
scribas. aliqua ꝓponã. Quęsi forte lucida sunt. &
mili uidentur obscura nemo prudentiũ filiorũ.
qui forte deuris in hora lectiunculȩ huius circate.
steterint de insipientia mea rideat. sed potius beni¬
uolenta frat̾ne caritatis faurat instruendo. ut effi¬
car uidentiũ particeps. & exdoctrina tua in lumi.¬
natis m̃tib c̃siderantiũ mirabilia delege dñi. Dic
gͦ milii benedicte doctor isrł. quid sit quoddicit in
psalmo qͥnto decimo. scis quist̃ int̾ra cius inmificauit¬
om̃s uoluntates suas int̾ illos. multiplicate sunt
eni in firmitates eoꝵ. postea accelerauer. Quos ait
scõs. qui int̾ra suit scĩ: nũ illos uidȩos. qui filii carnis st̃¬
abrahȩ & ñ filii repromissionis exdudunt᷑ a semi¬
ne. quod inisano uocatũẽ. idõ scõs int̾ra. quia sc̃i

Expanded text:
e paucis, quae nunc iam ad nauem currente litterarum perlatore et mihi in ipsius festinatione properanti in mentem uenerunt, ne sine corollario mihi rescribas, aliqua proponam. quae si forte lucida sunt et mihi uidentur obscura, nemo prudentium filiorum, qui forte de nostris in hora lectiunculae huius circa te steterint, de insipientia mea rideat, sed potius beniuolentia fraternae caritatis faueat instruendo, ut efficiar uidentium particeps et ex doctrina tua inluminatis mentibus considerantium mirabilia de lege domini. Dic ergo mihi, benedicte doctor Israel, quid sit quod dicit in psalmo quinto decimo: sanctis, qui in terra sunt eiunt enim infirmitates eorum; postea accelerauerunt. quos ait sanctos, qui in terra sint sancti? num illos ludaeos, qui filii carnis Abrahae et non filii repromissionis excluduntur a semine, quod in Isaac uocatum est, ideo sanctos in terra, quia sancti
Abbreviated transcription (Latin):
talibus mortalit᷑ de monstrauit & de indceps usq
nunc cũ impl& om̃a quȩ ꝑprophas ante p̃dixit.
& alihunc usq infintẽ scti quos scõs ab impiis di¬
rep̃turusẽ. & sua cuiq retributurus. Laẽ ipse est
filius dĩ patri coetnꝰ. & in cõmutabił sapientia:
ꝑqua creatat̃ uniuersa natura. & cuiꝰ participa¬
tione omis rationał anima fit beata. Itaque
ab exordio gentris humani quicumnq in eum cre
fucrint. ꝑeum ꝓculdubio salui stactisunt:
Sicut tñi nos incũ credumus & apud patrẽ manente
e qui incarnt ia uenerit. sic intũ qrdebant
anti qui & apud patrẽ manentẽ. & in carne uen¬
turũ. neo quea ꝓtempoꝵ uarietate nẽ factũ
adnuntiatur. quod tunc suturũ p̃nunciahatur
do fiuess ipsa uariata ułsalus ipsa dutersa÷.
nec quio una radẽq aliis atq aliuis sacris &
sacram̃tis uł ꝓpħatur ut predicat᷑. ideo

Expanded text:
talibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque talibus mortaliter demonstrauit, et deinceps usque nunc, cum implet omnia, quae per prophetas ante praedixit, et abhinc usqest filius dei patri coaeternus et incommutabilis sapientia, per quam creata est uniuersa natura et cuius participatione omnis rationalis anima fit beata. Itaque ab eiordio generis humani quicumque in eum credfuerint, per eum procul dubio salui facti sunt. sicut enim nos in eum credimus et apud patrem manentem et qui in carne iam uenerit, sic in eum credebant antiqui et apud patrem manentem et in carne uenturum. nec, quia pro temporum uarietate nunc factum adnuntiatur, quod tunc futurum praenuntiabatur, ideo fides ipsa uariata uel salus ipsa diuersa est nec, quia una eademque res aliis atque aliis sacris et sacramentis uel prophetatur uel praedicatur, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
quirecte sapuerunt. Quȩ omino numquã defuit
ad salutẽ iusticie pietatiq mortaliũ. & siqua
inalis atque aliis popłis una eadẽq religione socir¬
taitis uan& cęlebrantur. quatinus fiat plorimũ
refert. quo & humana exortetur uł toler&ur in¬
firmitas. & diuina non oppugnetur auctori¬
tas. Quã obrẽ cum xp̃m dicamus uerbũ dĩ
ꝑ qđ sactasunt om̃a. & idõ filium quia uerbũ
necuerbũ dictũ atq trans act̾is. sed apđ in comuta¬
bilt̃ patie incominutabile ipsũ atq incõmuta¬
bilit̾ manens subcuius regimine uniuersa crea¬
tura spũalis & corꝑalis ꝓcongruentia temporum
locorũq demonstratur. Cuius moderandȩ & gu¬
binde. quid. quando. & ubi curta cã fieri oporte¬
at scientia & sapientia penes ipsume roststo
sui aduentus manifestionẽ congruis sacram̃tis
p̃sigurara. etipsis cemporibus israbelitic regni
& d inde cũse incarne de uirgine accepta mor¬

Expanded text:
qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ideo filium, quia uerbum, nec uerbum dictum atque transactum sed apud incommutabilem patrem incommutabile ipsum atque incommutabiliter manens, sub cuius regimine uniuersa creatura spiritalis et corporalis pro congruentia temporum locorumque administratur, cuius moderandae et gubernandae quid quando et ubi circa eam fieri oporteat, sapientia et scientia penes ipsum est profesui aduentus manifestationem congruis sacramentis praefiguraret, et ipsis temporibus Israhelitici regni et deinde, cum se in carne de uirgine accepta mor
Abbreviated transcription (Latin):
seꝑ fuisse. & aaliberandos cultores suos pariter
ubiq ualuisse. sed ꝓuarutate rerum temporaliũ
actirrenarũ quȩ scirent certis temporib locis que
congrutre. inhis alias atq alias. alibi atq alibi.
alit̾ atq alit̃ sibi uoluisse serurt. Curhinc ques¬
tiont ingerunt religioni xp̃ianȩ. inquai nob
ipsi ꝓdiissus aut respondere ñ possunt. autsi
posfunt ineo ipsosibi &iã ꝓnr̃a religione res¬
pondeant. ita nihil int̾.eẽ. ꝓdiuerfa. tẽporum
locorũq congruentia. quã diuersis sugra mentis
colatur. si quod colitur scm̃ est. Sicut nihil int̾ẽ.
ꝓ diuersa linguarũ auditorũq congruentta.
quã diuersis sonis dicatur. si quod dict᷑ uerũ ẽ.
dũ hoc sane int̾sit. quod linguȩ sonos quib int̾
se sua sensa cõmunicant. &iã homines pacto qͦdã
societatis instituere sibi possunt : Quib aut̃ saens
diuinitati c̃gruerent. uoluntatẽ dĩ secuti sunt

Expanded text:
semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, quam diuersis sonis dicatur, si. quod dicitur, uerum est, dum hoc sane intersit, quod linguae sonos, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
cģsarẽ gaium. aut certe ipso imperinte. Qund igitur
actum deromanis animis ułlatinis. quȩ gr̃ã nondã
adurnitntis xp̃i uiduatȩ sunt usq in ecsanĩ tempꝰ :
Hiuc ꝓpositioni respondetur. ut pͥmo ipsi dicant. utrũ
ꝓfuerint hominub dcoꝵ sueꝵo sacra. quę constat
ceruis temporib instituta: quȩ sinegant aliquid
ꝓfuisse ad animarũ scdutẽ. nob̾cũ ea destruunt.
& ec̃. mania coufitentur. Nos qudẽ &ram ꝑnicio¬
sa monstramus: sedparum non t. ut ipsi interim
prius inania fateantur. Siuero ea defendunt. &
sapienter atq utilit̃ adserunt instituta. q̃ro.
quid actumsit dehis. qui anttquam hȩc insticuta
cent morte ohirr. haͥs enimutiq salute atq
utilitate fraudatisunt. Si aut̃ potutr̃ alio modo
purgari. cur non idẽ modus ꝑseutrauit inposte¬
ros: quid opuserat institutre nouitias csecratio¬
nes qͣ antiquitꝰ ñfuer : hic sidicunt. deos qͥdẽ ipsos

Expanded text:
Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
tem aia ꝓposuer̃. quȩ dictrent deporfirio c̃tra
quiunt salucis se uiã dicit. grãm& uertatem
init. quȩ sola ponit animis sibi credentibus
redicũ. quid egerunt tot scłoꝵ homines ante
xpm̃ : ut dimitam inquid tempora antelatiũ
regnatum. Ab ipso latio quasi principium hu¬
mani nominis sumamus. Inipsolatio quasi¬
principium ante albam di cultist̃. In alba que
religionis ritusq ualuere templorum. non
pauciorib sdis ipsa roma longo scłoꝵ tractu
sinc depiana legeo fuit. Quid inquit actum
detim innumeris animis. quȩ om̃ino inculpa
nulla sunt. Siquidẽ is cui credi poss&. nondum
aduentũ suũ hominib cõmodarat. Orbis quoq
cũ ipsa roma inritibus temploꝵ caluit. Quare
in quid saluator quidictus ẽ. sese tet sdis subdux̃:
Sed nedicant in quid lege uidaica uecere hominũ
curatũ genus. longo post tempr̃t̃ lex udegrum
apparuit. acuiguit auͥgusta syrię regione
Postea uero ꝓrepsit &iam infines utdos. sed post

Expanded text:
tem alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra quiunt, \'salutis se uiam dicit, gratiam et ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis nec miraculis suis credituros eẽ p̾screbat
N eque enĩ in credibile: tales fuisse tunc omnes.
qualis ab tiuis adientu usqi adhoc tempus. tam multos
fuisse atꝙ tẽ miramur. Ettam̃ abinitio genenis ab¬
initio gentris humani alias occultius. alias euiden¬
tius sicut congrucre temporib diuinitꝰ usum est.
nec prophari destitit. nec quiintũ crederent defurr
abadam usq admoysen. & in ipso popło isrł. que
speciali quodã misteno gens ꝓpbica fuit. & malus
gentib antequã uenis& incarne. Cum enĩ ñnulli
cõme morantur in scis hebtaieis libris ũex temprẽ
ab rahe. nec destirpe carius eius. nec expopło istł.
nec aduenticia societitt inpopło isrł. quita men
huius sacram̃ti participes fuerunt. Cur non cre

Expanded text:
verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? Neque enim incredibile est, tales fuisse tunc omnes, quales ab ejus adventu usque ad hoc tempus tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non cre
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fortasses aliud diuinũ consiliũ longe
secretius lat& sine piuditio & iam aliarum
forte causarũ. quae a prudentib inuestigari
quȩ unt. hoc solũ eis breuitatis gra inhuius ques¬
tionis disputatione dicamus. tõ uoluisse homi¬
nib apparere axp̃m. & apuã eos p̃dicari doctrinã
suã. quando sciebat. & ubi sciebat xe. qͥ in eum
fuerant credituri. His eni iẽprib & his locis qͥb
tione futuroseẽ psciebat. quales non quidem om̃is
eum necsuscitatis ab eo mortus credere uoluer.
Quales &iam nunc multos uioemꝰ. cũ tanta mani¬
adhuc credere. & malle humana astutia resistere.
quantã p̃clarȩ atq ꝑspicue tamq sublimi & subli¬
mit̾ diffamate diuinȩ cedere auctoritati.S uã
diu paruus & infirmus ẽ intellectꝰ hominis
diuinȩ cederę ueritati. Quidgͦ mirũ sitã uifide¬
lib plenũ orbẽ terrarũ xp̃s priorib scłis nouerat.
ut eis apparere: uł pdicari merito noll&. quos nec

Expanded text:
ubi fortassis aliud diuinum consilium longe ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et apud eos praedicari doctrinam suam, qfuerant credituri. His enim temporibus, et his locis, quibus tione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes,eum nec suscitatis ab eo mortuis voluerunt credere. quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta maniadhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamatae diuinae cedere auctoritati, quam diu paruus et infirmus est intellectus hominis diuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel p
Abbreviated transcription (Latin):
diuina prouidentia tempra ordinari fateantur. quid
cuiq tẽpri aptũ & oportunũ. sit humanũ consiliũ
p̃tergreditus. & illinc disꝑtitur. unde ipsa ꝓuiden¬
tia reb consulit. Si enĩ dixerint. propterta ñ sẽꝑ
nec ubiq fuisse prtagorcã disciplinã. qͥa pitagoras
homofuit. neq hoc inpotestate habere potuit.
num quid hoc possunt dicere ᷑ ipso tẽpre. quando
uoluisse: Acꝑ hoc magis sitante potestatis fuiss&
prtagoras. ut ubi uell&. & quando uell& sua dog¬
mata p̃dicar& & seͥ haber&: & iam cũea potestate
sũmã rerũ p̾scientiã. nusqua & nũquã apparer&e.
nisi ubi& quindo homines credituros eẽ p̃noscera.
inde cũ xp̃o nonobiciant qđ eiꝰ doctrinã non
oñs secuntur. sentiunt enĩ& ipsi hoc recte
nequa quã obici possẽ uł sapientiae philo sophoꝵ.
uł &iam nomini deoꝵ suoꝵ. Quid respondebt̃.
siexcepta illa altitudine sapientiȩ & scientiȩ di

Expanded text:
diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid diuina prouidentia tempora ordinari fateantur, quid cuique tempori aptum et opportunum sit, humanum consilium praetergreditur et illinc dispertitur, unde ipsa prouidentia rebus consulit. Si enim dixerint propterea non semper nec ubique fuisse Pythagoricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempvoluisse? Ac per hoc magis si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut ubi vellet, et quando vellet, sua dogmata praedicaret, etsi haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusquam et numquam appareret, nisi ubi et quando sibi homines credituros esse praenosceret. proinde, cum Christo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei,
Abbreviated transcription (Latin):
tellegi. Quid aut̃ quando fut. qđ adunã eandemq
fideluĩ & pioꝵ libationẽ ꝑtineat. c̃siliũ dõ tribuamꝰ
N obis oboedientiã tentamus. ꝓ inde aliis tuno nomi¬
nib & signis. aliis aut̃ nẽ & pͥus occultius. pꝰtea
manifestius. & pͥus a pauciorib pꝰaplurib una
tam̃ eademq uera religio significatur & obseruat᷑.
Nec nos tis obicimꝰ. qđ alit̾ numa pompilius deos
colendos romanis instituit atq. ab eis ut italis
Antea colebantur. nec qđ pitagoreis teprib ala
philosophia cȩlebrata ÷ que antea uł omĩno non
erat uł inpaucissimis eadẽ sencientib ñ tamen
todẽ ritu uiuentib fortasse latitabat. Sed utrũ
illi dii uen aut colendi sint. & utrũ illa pnyloso¬
phia saluti animarũ aliquid ꝓsit. hoccũ eis agimꝰ.
hoc in questionẽ uocamꝰ. hoc disputando c̃uellimꝰ.
Desinant gͥ obicere nob̾. quod om̃i secte & om̃i nomini
religionis obici potest. Cũ enĩ non fortuitb̾labi. sed

Expanded text:
quid autem quando fiat, quod ad unam eandemque fidelium et piorum liberationem pertineat, consilium deo tribuamus, nobis oboedientiam teneamus. proinde aliis tunc nominibus et signis aliis autem nunc et prius occultius postea manifestius et prius a paucioribus post a pluribus una tamen eademque uera religio significatur et obseruatur. Nec nos eis obicimus, quod aliter Numa Pompilius deos colendos Romanis instituit, atque ab eis uel Italis antea colebantur, nec quod Pythagoreis temporibus illa philosophia celebrata est, quae antea uel omnino non erat uel in paucissimis eadem sentientibus non tamen eodem ritu uiuentibus fortasse latitabat, sed utrum illi dii ueri aut colendi sint et utrum illa philosophia saluti animarum aliquid prosit; hoc cum eis agimus, hoc in quaestionem uocamus, hoc disputando conuellimus. desinant igitur obicere nobis, quod omni sectae et omni nomini religionis obici potest. cum enim non fortuito labi sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑator quȩ ꝓdĩ ueritate ferunt᷑ obteꝑare ñuult.
Etrex nabuchodonosor cũseriuis e& idolors c̃sti¬
tuit sacrilegã legẽ ut simulacrũ ad oraretur
S ed eiꝰ impie ẽstitutioni qͥ obȩdire noluer̃ pre fide¬
lita fecer̃ :idẽ tam̃rox diuino correctꝰ iniraculo.
pũ ilaudabilẽ legẽ ꝓutritate c̃stituit. uequi¬
cũque dicera blasphe mĩ in dm̃ utrũ sidrao. misac.
a ab denago. cũ domosua penitꝰ interu&. Hanclegẽ
siqͥ contẽpser & id quoo furiat estitutũ merito ꝑpes¬
nirea sic̃ isti insaniunt. qͥdiuidt̃ iñbra xpi. & exsuf¬

Expanded text:
o dei ueritate feruntur, obtemperare non uult, et rex Nabuchodonosor cum seruus esset idolorum, constituit sacrilegam legem, ut simulacrum adoraretur; sed eius impiae constitutioni qui oboedire noluerunt, pie fideliterque fecerunt. idem tamen rex diuino correctus miraculo piam et laudabilem legem pro ueritate constituit, ut, quicumque diceret blasphemiam in deum ueranc legem si qui contempserunt et id, quod fuerat constitutum. merito perpesnirent, sicut isti insaniunt. qui diuidunt membra Christi et exsuf