comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed con scientiȩ bonȩ interrogatio. Hoc ẽ uerbum
fidei quod p̃dicamus. quo sine. dubio ut munda¬
re possit consecratur & baptismus: Xp̃s quippe
no bis cum uitis. cũ patre agricola: Dilexit exclesiã.
& seipsum tradidit pro ea. Lege apostolum & ui¬
de quid adiungat. ut eam scĩ ficaret inquit. mun¬
dans eam lauacro aquȩ. in uerbo. Mundatio igi¬
tur. nequa quã fluxo & la bili tribueretur elemen¬
to. nisi adcleretur in uerbo: Hoc uerbum fidei
tantum ualet in ecclesia dĩ : ut per ipsum credentẽ.
benedicentem. tinguentem. &iam tantillum mun¬
det infantem. quam uis non dum ualentem corde
credere adiusticiam &ore confiteri ad salutem: to¬
tum hoc fit per uerbum de quo dñs ait. iam uos
mun di estis propter uerbum quod locutus sum uoͬb̃. ⁊¬

Expanded text:
sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsum credentem, benedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis propter verbum, quod locutus sum vob
Abbreviated transcription (Latin):
mundiores. Iam uos mundi estis ꝓpter uerbum
quod locutus sum uobis. Quare non ait. mundi
estis ypter baptismum quod loti estis. sedait. ꝓpt̃
uerbum quoel locutus sum uobis. nisi quia &an aqua
uerbum mundat. De trahe uerbum. & quid ẽ aqua
nisi aqua Accedit uerbum ad elementum. &fit
mundus totus. Unde ista tanta uirtus aquȩ. ut
corpus tangat &cor abluat : nisi faciente uerbo. non
quia dicitur. sed quia creditur. Nam &in ipso uerbo
ali ud ẽ sonus transiens. aliud uirtus manens. Hoc
ẽ uerbum fidei quo d predicamus ait apostolus. quia
si confessus fueris inore tuo quia dñs ẽ iħs. &credi¬
deris incorde tuo quia ds̃ illum suscitauit amortuis.
saluus eris. Corde enim creditur adiusticiam.
ore aut confessio fit ad salutem. Unde in actib¬
apostolorum legitur. fide mundans corda eorum.⁊
Et in epistula sua bettus petrus. sic &uos inquit bap¬
tis ma saluos facit. non carnis depositio sordium.

Expanded text:
mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fiel, sed est mundus totus . Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus est Jeillum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibpostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium,
Abbreviated transcription (Latin):
desuo. quia sine me inquit. nihil potestis facere Au
que sicut dñs delit.¬
edit. Ego plantaui. apollo riga¬
uit: et hoc ergo sicut unicuique dñs dedit. non
itaque desuo: iam uero quod sequitur. sed ds̃ in¬
crementum dedit. non ꝑillos. sed per ipsum facit.¬
Excedit hoc humanam humilitatem. excedit an¬
gelicam sublimitatem. nec omnino pertinet ni¬
si aclagricolam trinctatem: Iam uos mundi estis
sent. &tamen omnem quifert fructum purgat agri
cola. ut fruc tum plus adferat. Fert fructum quia
mundus ẽ. atq: plus adferat purgatur adhuc. Quis
enim ẽ in hac uita sic mundus: ut non sit magis magis¬
q mundandus. ubi si dixerimus quia peccatum non
habemus. nos ipsos seclucimus. &ueritas in nobis non ẽ.
Si autem confessi fuerimus peccata nr̃a. fidelis est &
iustus quidimittat nobis pec cata. & mund& nos ab
omni iniquitate. mun d& utique mun dos. hoc est
fructuosos. ut tanto sint fructuosiores. quanto fuerint

Expanded text:
de suo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibide suo, quia sine me, inquit, nihil potestis facere Ibique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non Excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis,sent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat acola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate » : mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
tem in me nonferentem fructum. Tollet eum &om
nẽ qui fert fructum pur gabit eum. ut fructũ plus
ad ferat: Num quid unum sunt agricola &uitis: se¬
cun dum hoc ergo uitis xp̃s: secundum quod ait.
Pater maior meẽ: secundum aũt ied quod ait ego
&pater unum sumus. Et ipse agricola ẽ. nec ta¬
les. quales sunt qui extrinsecus operando exhibent mi¬
nisterium. sedtalis. ut det etiam intrinsecus incremen¬
tum: Nam neque qui plantat est aliquid neque
sunt. Et si uerbum caro factum ẽ quodnonerat.
manet quod erat: Deni que cum depatre tam quam
fruc tuosos aut purget ut plus adferant fructum. Cõ¬
tinuo &iam seipsum mundatorem palmitum ostendens.
lam uos in quit mundi estis. propter sermonem quem locu¬
tus uobis Ecce &ipse mundator est palmitum. quod
est agricolȩ non uitis officium: Qui &iam palmites¬
Qui&iam palmites
operarios suos fecit. Nam &sinondant incrementum.
inpendunt tamen aliquod adiumentum. Sed non

Expanded text:
tem non ferentem fructum, tollet eutem non ferentem fructum, tollet eunem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat . Nunquid unum sunt agricola et vitis? Secundum hoc ergo vitis Christus est secundum quod ait, Pater major me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, nequesunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet autem quod erat. Denique cum de Patre tanquam fructuosos autem purget ut plus afferant fructum, continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendit. Jam vos, inquit, mundi estis, propter sermonem quem locutus sum vobis . Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uitem. & discipulos suos palmites. secundum
hoc dicit quod ẽ caput eclesiȩ : nos que menbra
unius quippe naturȩ sunt. uitis & palmttes: ꝓpt̾
quod cum ess& ds̃ cuius naturae non sumus. factus
est homo. ut in illo ess& uitis humana natura. cu¬
ius & nos homines palmites esse possemus Quid
ergo est. ego sum uitis uera: Num quid ut ad de¬
r& uera: hoc adeam uitem retulit. unde ista simi
litudo translata ẽ. ⁊ Sic enim dicitur uitis persimi¬
litudinem. non per propri&atem. quẽ am modum
dicitur. Ouis agnus. leo. petra. lapis angularis. et ce¬
tera huius modi. quȩ magis ipsa sunt uera. &quibus
dicuntur iste similitudines. non ꝓprietates. Sed cũ
dicit egosum uitis uera. ab illa seutique discernit eui
dicitur. quomodo conuersa ẽs in amaritudinem ui¬
tis alienȩ: Nam quo pacto est uitis uera. quȩ expecca¬
ta ẽ ut faceret uuam. fecit aut spinas: Egosum inquit
uitis uera. & pater meus agricala ẽ. ⁊ Omnem palmi¬

Expanded text:
ecundum hoc dicit quod est caput Ecclesiae, nosque membra Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera ? Nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata est ut faceret uvam, fecit autem spinas? Ego sum, inquit, vitis vera. Et Pater meus agricola est. Omnem palmi
Abbreviated transcription (Latin):
ant ea Multi enim memoria retinent. utcon¬
tempnant uel &iam derieleant &obƿugnent ea:
In his uerba xp̃i non manent. quia tangunt
quo dammodo non coherent. Et ideo illisn¬
erunt in benefitium sed intestimonium.. Et
quia sic in sunt eis. ut non maneant in eis. ad
hoc tenentur abeis ut iudicentur ex eis.

Expanded text:
ant ea . Multi enim memoria retinent, ut conant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illiserunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis.
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. qui non facit quod petimus nisi quoel expe¬
dit nobis Manentes ergo cum uerba eius in
nobis manent. quodcumq uoluerimus petimus
& fiet nobis.
Quia si petimus & non fiet. non
hoc petimus quod hab& mansio in eo. nec quod
haberit uerba etus. quae manent in nobis. Sed
quod habet cupiditas & infirmitas carnis. quȩ
non ẽ in eo. & in qua non manent uerba eius.
Ham utiq aduerba eius pertin& oratio illa.
quã docuit ubi dicimus. pater noster qui
es incȩlis. ab huius orationis uerbis & sensibus.
non recedebamus peticionib nostris. & quic quid
petierimus fiet nobisTunc enim dicen da sunt.
uerba ei us in nobis manere quando facimus quȩ
precipit. & diligimus quȩ̨ promisit: Quando
aũt uerba eius manent in memoric. nec in¬
ueni untur in utta. non conputatur palmes in
uite quia uitam non adtrahit exradice Ad
hanc differentiam ualet quod scriptum est.
Et memoria retinentib manclata eius ut faci¬

Expanded text:
in Christo, qui non facit, quin Christo, qui non facit, qudit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in nobis manent. quodcumque voluerimus petemus, et fiet nobis. Quia si petimus et non fiet, non hoc petimus quod habet mansio in eo, nec quod habent verba ejus quae manent in nobis; sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus quam docuit, ubi dicimus, Pater noster, qui es in coelis ; ab hujus orationis verbis et sensibus non recedamus in petitionibus nostris, et quidquid petimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando  verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faci
Abbreviated transcription (Latin):
&aresc&. &colligent eum. & in ignem mittent &¬
ardet: Ligna itaque uitis tanto sunt contempti¬
biliora sun uite non manserint. quanto glofiosi¬
ora si manserint:
Deniq si cut dehis &iam per
hie Zechi elem pro phetam dñs dicit p̾cisa nullis a¬
gricolarum usib pro sunt. nullis fabrilib operib¬
deputantur: Unum deduob palmiti congruit. aut
uitis aut ignis Si in uite non ẽ : inigne erit Ut
ergo in igne nonsit. in uite sit: Siman seritis in me
in quit. et uerba mea in uobis manserint. quod¬
cum que uolueritis petetis &fiet uobis Manen¬
do quippe inxp̃o quid uelle possunt nisi quod
conuenit xp̃o : Quid uelle possunt manendo
in saluatore. nisi quod non alienum est asalute
Aliud quippe uolumus quia sumus in xp̃o. &
aliud uolumus quia sumus ad huc in hoc seculo.
Demansione nam que huius seculi nobis aliquando
subrepit. ut hoc petamus quodnobis non expedi¬
re nescimus. Sed absit utfiat nobis. si manemus

Expanded text:
et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et et arescet, et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gloriosiora si manserint. Denique sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibdeputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus
Abbreviated transcription (Latin):
&iam considerate. Quid adhuc ueritas adiungat¬
&dicat. Egosum inquit uitis uos palmites: quima¬
n& in me &ego in eo hic fert fructum multum. quia
sine me nihil patistis facere: nequis quam putar&
saltim paruum aliquem fructum posse. a semetipso
pal mitem ferre. cum dixiss&. hic fert fruc tum mul¬
tum. Non ait quia sine me par uum potestis facere.
sed nihil potestis facere: siue ergo par uum. siue mul¬
tum sine illo fieri non potest. sine quo fieri nihilpo¬
test. Quia&si paruum adculerit palmes. eum
purgat agricola ut plus adferat. Tamen nisi in
uite manserit &uixerit deradice. quan tum libet
fruc tum asemetipso non potest ferre: Quam uisaũ
xp̃s uitis non ess& nisi homo esset. tamen istam¬
gratiam palmitib non p̃beret. nisi &iam ds̃ esset.
Uerum quia ita sine ista gracia non potest uiui. ut
mors in potestate. sit liberi arbitrii. Siquis in me
in quit non manserit. mit tetur foras sicut palmes

Expanded text:
etiam considerate quid adhuc veritas adjungatetiam considerate quid adhuc veritas adjungatcat: Ego sum, inquit, vitis, vos palmites. Qui manet in me, et ego in eo, hic fert fructum multum: quia sine me nihil potestis facere. Ne quisquam putaret saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset, hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum potestis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istgratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Sinquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes,
Abbreviated transcription (Latin):
cessarium non putantes: Nonne huic resistunt ue¬
ritati. homines mente cor rupti reprobi circa fi¬
dem. qui respondent & locuntur iniquitatem dicen¬
tes. Adõ habemus quod homines sumus: anobis ip¬
sis aut̃ quod iusti sumus: Quid dicitis qui uos ipsos
decipitis. non adsertores. sed p̃cipito tores liberi ar¬
bitri. exalto elacionis per in ania p̃sumꝑtionis. in
profunda submersionis: Nempe uox ur̃a ẽ. quod
homo exsemetipso facit iusticiam. hoc ẽ altum e¬
lationis urãe. sed ueritas contra dicit &licit. Pal¬
mes non potest ferre fruc tum asemetipso nisi
manserit inuite. Ite nunc perabrupta. & non
habentes ubi ficãmini. uentosa lo qua ritatt᷑ iacta¬
mini. Hec sunt in ania p̃sumptionis urãe. sed
quid uos sequatur uidete. Etsi ẽ in uobis ul¬
lus sensus horr&e: Qui enim asemetipso se fruc¬
tum ex istimat ferre in uite non ẽ:
Qui in uite non
Haecs pro funda submersionis urãe : &iam atque

Expanded text:
cessarium non putantes. Nonne huic resistunt vecessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati, homines mente corrupti, reprobi circa fidem , qui respondent et loquuntur niquitatem, dicentes: A Deo habemus quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus? Quid dicitis, qui vos ipsos decipitis, non assertores, sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis per inania praesumptionis, in profunda submersionis? Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis vestrae. Sed veritas contradicit, et dicit, Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite. Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae. Sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se fructum existimat ferre, in vite non est; qui in vite non Haec sunt profunda submersionis vestrae. 3. Etiam atque
Abbreviated transcription (Latin):
ITEM SE DIXIE FSSE IHS ET DIS CI¬
pulos suos palmites. &agri colam patrem. un¬
de pridem sicut potuimus disputatum est. in hac
aut̃ lec cione cum adhuc deipso qui ẽ uitis. & de
suis palmitib. hoc ẽ discipulis loqueretur. mane¬
illi in ipso sicut ipse in illis.: utrumq aũt pro dest.
non ipsi sed illis. ita quippe sunt inutte palmites
ut uiti non conferant. sed inde accipiant un de
ꝑhoc &manentem inse habere xp̃m. &manere in
xp̃o discipulis pro dest utrumque. non xp̃o. Nã
pre cisa palmiter potest deuiua radice alius pullu¬
lare. qui aut p̾cisus ẽ. sine radice non potest ui uere.::
Denique adiungit &dicit. sicut palmes non potest
ferre fructum asemetipso nisi manserit inuite. sic
dacio fratres mei. corda inseruit humilium: ora obstru¬
it superborum. ec ce cui si audent respondeant. qui
ignorantes dĩ iusticiam. & suam uolentes constituere
iusticiȩ dĩ non sunt subiecti Ecce cui respondeant
sibi placentes. & ad bona opera facienda dm̃ sibi ne¬

Expanded text:
item se dixit esse Jesus, et discipulos suos palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manemanendum est, sicut ipse in illis. « Utrumque enim prodest non ipsi, sed illis. Ita sunt quippe in vite palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vper hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo: nam praeciso palmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite, sic datio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respondeant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respsibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi ne
Abbreviated transcription (Latin):
ergo moreris si non habespec catum cui debeatur mor¬
tis supplicium: continuo subiecit Sed ut cognoscat
mundus quia diligo patrem. & sicut mandatum de¬
dit mi hi pater sic facio. Surgite. eamus hinc.
Discumbens enim. discum bentib loquebatur.
Famus aut hinc dixit .. quo: nisi ad illum locum.
un de fuerat tradendus admor ten Qui nul lum
habebat meritum mortis : sedhabebat ut morire¬
tur Mandatum patris. tam quam ille dequo
p̃dictum fuerat. quȩ non rapui. tunc ex soluebam.
Mortem sine debito soluturus. &nos amorte de¬
catum. quando manum in arborem p̃sumptione
deceptus extenelit. ut in com muni cabile nomen¬
N
in concessȩ diuinitatis inuader&. quam filio
dĩ natura contulerat. non rapina.⁊ ExELI CIT SER
DICIT. EGOSUM UITIS UERA ETEATER
MEUS AGRICOLA. USQUE ADID. UOS

Expanded text:
ergo moreris, si non habes peccatum, qui debeatur morergo moreris, si non habes peccatum, qui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio, surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dicit. Quo? nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis, sed habebat ut moreretur, mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam: mortem sine dubio soluturus, et nos a morte decatum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura contulerat, non rapina. TRACTATUS dicit, Ego sum vitis vera, et Pater meus ag
Abbreviated transcription (Latin):
sed aduersus principes &potestates. &rectores mundi te¬
nebrarum harum: sequenti enim uerbo exposuit. quid dix¬
isset mundi cum subiecit. tenebxarum harum. nequis¬
quam mundi nomine intellegeret uniuersam creatu¬
ram. cuius nullo modo sunt rectores angeli desertores.
Tenebrarum inquit harum. idest mudi istius amatorum :¬
Ex quibus tamen electi sunt.
non per suum meritum sed
per di graciam. quibus dicit. Fuistis enim aliquan do
tenebre. nunc autem lux in dño .⁊ omnes enim fuerunt
subrectoribus tenebrarum harum: idest hominum im¬
piorum. Tam quam tenebre subtenebris. sed graci¬
as dõ: qui eruit nos sicut dicit idem aposto lus depotes¬
tate tenebrarum. & transtulit in regnum filii carita¬
tis suȩ. in quo princeps huius mundi. hoc ẽ tenebrarũ
harum non habebat quic quã. quia neque cum pecca¬
to ds̃ uenerat. nec eius carnem. Depeccati pro pagine
uirgo pepererat: Et tam quam ei diceretur: Cur

Expanded text:
sed adversus principes et potestates, el rectores mundi tesed adversus principes et potestates, el rectores mundi tenebrarum harum. . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorumEx quibus tamen electi non sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam: quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Omnes ergo fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris. Sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem Apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae : in quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam, quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat; et tanquam ei diceretur, Cur
Abbreviated transcription (Latin):
principem diabolum: quos nunc nomine mundi hu¬
ius appellat. Et quotiens cum que mundi nomen in
mali signi ficatione ponitur. non ostendit nisi mundi
istius amatores. De quib alibi scriptum ẽ: qui cum¬
que uoluerit amicus esse sȩculi huius. mimicus dĩ cõ¬
stietur. Absit ergo. ut sic intellegatur diabolus prin¬
ceps mundi. tam quã gerat uniuersi mundi. idest cȩli &ter¬
rae at que omium quȩ in eis sunt principatum: dequali
mun do dictum ẽ. cum dexp̃o uerbo sermo esset : &mun¬
dus per eum factus ẽ: Uniuersus itaq mundus. a sum¬
mis caeli usq ad infimam terram. creatori ẽ subili¬
tus non desertori: Redemptori. non inter emtori. Li¬
beratori. non captiuatori. Poc tori. non deceptori: quẽ¬
am modum autem sit in tellegendus prin ceps mundi di¬
abolus. euidentius aperuit apostolus paulus : qui cum
dixisset. non est uobis coñluc tatio aduersus carnem &
sanguinem. idest aduersus homines: subierit atque ait.

Expanded text:
principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescunque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores, de quibus alibi scriptum est: Quicunque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituitur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium qui in eis sunt, principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines, subjecit atque ait,
Abbreviated transcription (Latin):
nequaquam illenos diligendo usq ad mortem ueniret. sidi¬
lectionem nostram morte finiret: Nisi forte itasit intelle¬
gendum. infinem dilexiteos. usq: ad mortem dilexiteos. quia
tantum dilexit. ut moreretur proptereos. Hocenim tes¬
tatus ẽ dicens. Maiorem haccaritatem nemo habet. quã
utanimam suam ponat proamicis suis : ita sane non prohibe
mus intellegi infinem dilexit. Idest usq ad mortem. illum
dilectio ipsa perduxit: Etcȩna inquit facta cum diabolus
lammisisset incor. uttradereteum iudas simonis scariothis.
sciens quia omnia deditei pater inmanus. et quia adõ ex

Expanded text:
Nequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si diNequaquam ille nos diligendo usque ad mortem veniret, si dilectionem nostram morte finiret. Nisi forte ita sit intellgendum, in finem dilexit eos, usque ad mortem dilexit eos, quitantum dilexit eos ut moreretur propter eos. Hoc enim testatus est diceut animam suam ponat pro ammus intelligi, in finem dilexit, id est, usque ad mortem illum dilectio ipsa perduxit. 3. « Et coena, » inquit, « facta, cum diabolus jam misisset in cor, ut traderet eum Judas Simonis Iscariotes: sciens quia omnia dedit ei Pate
Abbreviated transcription (Latin):
Sutetipsi de hoc mundo ubierant: ad suum caput quodhinc¬
I transisse t. eius dilectione transirent. Quidestenim infi¬
Inem : nisi in xpm̃: finis enim legis. xp̃s Aitapostolus. ad¬
Aitapostolus. ad
Iiustitiam omni credenti: Finis perficiens. non interficiens:
Finis. quousq eamus. non ubi pereamus. Si comnino intelle¬
gendum ẽ. Paschanostrum immolatus ẽ xp̃s .: Ipse ẽ finis
noster. In illo ẽ transitus nr̃. Nam uidee posse ista uer¬
ba euangelica. quodam humano modo etiam sic accipi.
tam quam usq ad mortem xp̃s dilexerit suos : Ut hocui de¬
atur eẽ infinẽ dilexiteos.⁊ Humana est haet sententia.
non diuina: Neq enim nos huc usq ille dilexit. qui sẽ ꝑ
et sine finenos diligit. Absit. Vt dilectionem morte
finierit. qui non ẽ morte finitus.: Etiam postmortem. quinq
fratres suos dilexit diuesille superbus atq impius: etusq
admortem nos dilexisse putandus ẽ xp̃s. Absit carissimi.

Expanded text:
ut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput quod hincut et ipsi de hoc mundo ubi erant, ad suum caput quod hinc transisset, ejus dilectione transirent. Quid est inem, nisi in Christum? Finis enim legis Christus, ait Apostolus, ad justitiam omni credenti . Finis perficiens, non interficiens; finis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligendum est, Pascha nostrum immolatus est Christus . Ipse est finis noster, in illum est transitus noster. Nam video posse ista verba evangelica quodam humano modo etiam sic accipi, tanquam usque ad mortem Christus dilexerit suos, ut hoc videatur esse, in finem dilexit eos. Humana est haec sententia, non divina: neque enim nos hucusque ille dilexit, qui semper et sine fine nos diligit. Absit ut dilectionem morte finierit, qui non est morte finitus. Etiam post mortem, quinque fratres suos dilexit dives ille superbus atque impius , et usque ad mortem nos dilexisse putandus est Christus? Absit, charissimi.
Abbreviated transcription (Latin):
tenebrarum. & transtulit in regnum filii caritatis suae .:
Hocitaq nomen idest pascha. quod latine ut dixi transitus
nuncupatur : Velut interp̃tans nobis beatus euangelista.
Ancediem inquit festum paschae. sciens ihs quia uenit eius
hora ut transeat ex hocmundo ad patrem. Ecce pascha. ecce
transitus. Vnde etquo: de hoc scilicet mundo ad patrem
spes membris in capiteẽdata quo essent illo transeunte sine
dubic setutura.: Quidergo infideles. et abhoc capire atq
abeius corpore alieni. Nonne et ipsi transeunt. quia non
permanent : transeunt plane etipsi. sed aliud esttransire
demundo. aliud transire cummundo. aliud ad patrem.
aliud adhostem Nam etaegyptii transierunt. Nonenĩ
persequendo manserunt. non tamen transierunt permare
Sad regnum. sed inmari ad interitum.: Sciens ergo ihs. quia
Quenit eius hora uttransiret exhocmundo ad patrem: Cum di¬
lexisset suos quierant inmundo. Infinem dilexiteos.: Ntiq

Expanded text:
rum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . rum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante diem, inquit, festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilSpes membris in capite est data, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, et ab hoc capite atque ab ejus corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi. Sed aliud est transire de mundo, aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Utique,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. sed hebreum.: oportunissime tamen occur¬
rit in hoc nomine quaedam congruentia. utrarđq
linguarum. Quia enim passio grece pasche dicitur.
deo pascha passio putata est. Uelut hocnomen a pas¬
sione sic appellatumẽet : In sua ergo lingua. hoc est in he¬
brea. pascha transitus dicitur: Propterea tunc primum¬
Propterea tunc primum
Quando ex aegypto fu¬
gientes. rubrum mare transierunt. Nuncergo figura illa
Nuncergo figura illa
prophetica inueritate completaẽ : Cum sicut ouis adim¬
molandum ductiur xp̃s. Cuius sanguine iͥlitis postibus
nostris. Idest cuius signo crucis signatis frontibus nr̃ĩs. a
perditione huius saeculi. tamquam a captiuitate. uel in ter¬
emptione a egyptia liberamur. Etagimus saluberrimũ
transitum. cum adiabelo transimus adxpm̃: Etabisto
instabili saeculo ad eius fundatissimum regnum. Ideo
quippe addm̃ permanentem transimus. Ne cum mundo
transeunte transeamus. De hacnobis coñlatagratia dm̃
laudans apostolus. ditit.⁊ Queruitnos de potestate

Expanded text:
est, sed Hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim patitur, Graece πάσχη dicitur, ideo pascha passio putata est; vel hoc nomen a passione sic appellatum. braea, pascha transitus dicitur, propterea quia tunc primum quando Aegypto fugientes Rubrum Mare transierunt. Nunc ergo figura illaNunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate
Abbreviated transcription (Latin):
gendo uiderit & crediderit : illud quod sequitur ma¬
gis gentiũ fidem prȩdicat atq commendat. Beatiqui
non uiderunt & crediderunt: preteriti temporisusus
ẽ uerbis tam quã ille qui quod erat futurum. in suu
nouerat predistinutione iam factum: Sed iam ser¬
mo iste aprolixitate cohibendus est. donauit dñs ut
de his quae restant. alias disputemus. Exeł SER̃. LxVII¬
MULTA

Expanded text:
gendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magendo viderit et crediderit, illud quod sequitur, magis gentium fidem praedicat atque commendat. Beati qui non viderunt, et crediderunt. Praeteriti temporis usus est verbis, tanquam ille qui quod erat futurum in sua noverat praedestinatione jam factum. Sed jam sermo iste a prolixitate cohibendus est: donabit Dominus ut de his quae restant alias disputemus. TRMulta
Abbreviated transcription (Latin):
S & ds̃ meus. Uidebat tangebatq: hominem. & confite¬
batur Dm̃. quem non uidebat neque tangebat. sed
perhoc quod udebat atque tangebat. illud iam remo¬
ta dubitatione credebat. Dicit ei ih̃s quia uidistime
credidisti : non ait tetigisti me sed uidistime. Quõ
generalis quodam modo sensus est uisus : Nam & per
alios quat tuor sensus nominari sol&. uẽlut cum di¬
cimus. audi& uide quam bene son & : ol fac & iude
quam bene oleat : gusta & uide quam bene sapiat
Tange & uide quã bene caleat: Ubiq sonuit uide.
cum uisus propriae non neg&ur ad oculos pertinere
Vnde & hic ipse dñs. Infer inquit digitum tuum¬
huc: & uide manus meas quid aliud ait. quã tange
uide nec tamen oculos ille habe bat in
go siue intuendo. siue &iam tangendo. quia¬
quia ui disti me in quit credidisti: quam uis dici possit
non ausum fuisse discipulum tangere : quamise offerr&
ille tangendum: Non enim scriptum est. & tetigit
thomas: sed siue aspiciendo tantum. siue &i con tan¬

Expanded text:
 tuam, etc. Videbat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat, neque tangebat. Sed per hoc quod videbat, atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat; dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait Tetigisti me, sed vidisti me, quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet, velut cum dicimus: Audi et vide quam bene sonet, Olfac et vide quam bene oleat, Gusta et vide quam bene sapiat, Tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus: Infer, inquit, digitum tuum, et vide manus meas. Et quid aliud ait quam tange et vide? nec tamen oculos ille habebat in digito. Ergo sive intuendo, sive etiam tangendo. Quia vidisti me, inquit, credidisti, quamvis dici posset, non ausum fuisse discipulum tangere cum se offerret ille tangendum. Non enim scriptum est: Et tetigit Thomas, sed sive aspiciendo tantum, sive etiam tan
Abbreviated transcription (Latin):
iu daeorum. Uenit ihs & st&it in medio & dicit eispax
uobis. Et hoc cum Odixiss&. ostendit eis manus & latus.
Claui enim manus fixerunt. lancea latus eius a peruerat.
ubi ad dubitantium corda sanandu uulnerum sunt
seruata uestigia Moli aũ corporis ubi diuinitaserat.
hostia clausa non obstiterunt: Ille quippe non eis aper¬
tis intrare potuit. quo nascente uirginitas matris
in uiolata permansit: Gauisi sunt ergo discipuli.
uiso dño: Dixit ergo eis iterum pax uobis: Iteratio cõn¬
firmatio est: ipse quippe dat per proph&am. promis¬
sam pacem superpacem. Sicut misit p̃ ater inquit. &
ego mitto uos: Aequalem patri filium nouimus. sed
hic uerba mediatoris agnoscimus: medium quippe se
ostendit dicendo ille me & ego uos: Hoc cum dixiss&
insufflauit & dixit eis: ac cipite spm scm: in sufflan¬
do significauit sp̃m sc̃m. non patris solius eẽ sp̃m. sed¬
& suum Quorum remiseritis inquit peccata remit¬
tuntur eis. & quorum retinueritis r&enta sunt.

Expanded text:
medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. Iteratio confirmatio est; ipse quippe dat per prophetam promissam pacem super pacem . Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando significavit Spet suum. Quorum remiseritis, inquit, peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
omnibus tradidit eum: Sed si passione lari ficatus
magis eius humilitas quam claritas commendatur.⁊ Aposto¬
io teste quidicit. humiliauit semet ipsum. factus oboe¬
diens usq ad mortem: mortem autem gucis. Deinde se¬
quitur. & de eius clarificatione iam dicit. Propter

Expanded text:
omnibus tradidit illum . Sed si passione clarificatus omnibus tradidit illum . Sed si passione clarificatus s humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Deinde sequitur et de e
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas xp̃i conexuit passionem. Absit enim ut sidera
mori cogerent siderum conditorem. Non enim xpm
tempus ut moreretur impegit: sed tempus xp̃s. quo
moreretur elegit.: Qui etiam tempus quodeuir gine
natus est cum patre constituit: De quo sine tempore
natus est. Secundum quam ueram sanamq doctrinã
etiam paulus apostolus. Cum autem uenit inquit
plenitudo temporis. Misit ds̃ filium suum &ds̃ per
prophetam. tempore ait acceptabili ex audiuite &in
die salutis aduiuite. Etrursus apostolus. Ette nunc
tempus acceptabile ecte nunc dies salutis. Dicatergo.
pater uenit hora qui cum patre disposuit omnes ho¬
ras. tamquam dicens. pater quam propter homines
& apud homines ad me clarificandum simul constitui¬
mus. Uenit hora clarifica filium tuum ut filius da
rificet te.: Clarificatum apatre filium non nulli
accipiunt. In hoc quod ei non pepercit. sed pronobis

Expanded text:
necessitas Christi connexuit passionem. Absit enim, ut sidera necessitas Christi connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moreretur impegit, sed tempus Christus quo moreretur elegit, qui etiam tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus apostolus: Cum autem venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ; et Deus per prophetam: Tempore, ait, acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te ; et rursus Apostolus: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis . Dicit ergo: Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas, tanquam dicens: Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constituimus, venit hora: clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Clarificatum a Patre Filium, nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
lum dixit. Pater. uenit hora: clarifica filium tuum.:
Poterat dñs nr̃. unigenitus & coȩternus patri. infor¬
ma serui & exforma serui. Si hoc opus eẽt orare silen¬
tio.: Sed ita se patri ex hiberi uoluit precatorem.
ut meminisset seeẽ doctorem. Proinde quam fecit
orationem pronobis. quõ tanti magistri. Non solum¬
ad ipsos sermocinatio: sed etiam pro ipsis ad patrem
oratio. disci pulorum est aedificatio : Et sullorum
qui haec dicta aderant. audituri
Profecto & nr̃a.
qui fueramus conscripta lecturi:
Qua propter hoc
quod ait.
Pater uenit hora clarifica filium tuum. osten
dit omne tempus. & quid quando faceret uel fieri sine¬
ret ab illo esse dispositum qui tem pori subditus non est
Quõ quae futura fuerant persingula tempora indĩ sapi
entia causas efficientes habent in qua nulla sunt tempo¬
ra Nonergo credatur haec hora
fato urguente
uenisse: Sed dõ potius ordinante. nec eis¬
ei siderea

Expanded text:
lum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. lum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset nostrum se esse doctorem. Proinde eam quam fecit orationem pro nobis, notamad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostdit omne tempus, et quid quando faceret, vel fieri sineret, ab illo esse dispositum, qui tempori subditus non est, quoniam quae futura fuerant per singuentia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante, nec siderea
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝓmiserat ñĩã in ꝓuerbiis locuturũ : sed palã depatre ad nuntiatur
Fadẽ quippe ipsius uerba reuelante spũ sc̃o. intellegentib : iã ñ erant futusa
Neque enim loquente in eorum cordibus scõ spũ
taciturus erat unigenitus filius. qui dixit in ea ho¬
ra palam se illis adnuntiaturũ eẽ depatre :
Quod eis utiq iam intellegentib non eẽt prouerbium :
sed hoc quoq ipsum. quo modo simul loquantur
in suorum
spiritalium cordibus. & dĩ filius
lmmo ipsa trinitas quae inse parabilit̃
operatur. In telle gentibus ẽ uerbum Non intellegen¬
tib autem prouerbium.: Cum autem dixisset. prop¬
ter quid omnia sit locutus. ut in illo scilicet pacem ha¬
berent. in mundo habentes pressuram: Exortatusq:
fuisset ut fiderent. quõ ipse uicit mundum: Eo quie¬
rat ad illos sermone finito: Deinde ad patrem uerba di¬
rexit. & orare iam coepit  sicenim euan gelista sequitur.
dicens Haet locutus est ihs̃. & sub leuatis oculis incae¬

Expanded text:
se promiserat non jam in proverbiis locuturum, sed palam de Patre annuntiaturum. Eadem quippe ipsius verba, revelante Spiritu sancto, intelligentibus jam non erant futura proverbia. Neque enim loquente in eorum cordibus Spiritu sancto, taciturus erat unigenitus Filius, qui dixit in ea hora palam se illis annuntiaturum esse de Patre, quod eis utique jam intelligentibus non esset proverbium. Sed hoc quoque ipsum, quomodo simul loquantur in suorum spiritualium cordibus et Dei Filius nctus, imo ipsa Trinitas quae inseparabiliter operatur, intelligentibus est verbum, non intelligentibus autem proverbium. 2. Cum ergo dixisset propter quid omnia sit locutus, ut in illo scilicet pacem haberent, in mundo habentes pressuram, exhortatusque fuisset ut confiderent, quia ipse vicit mundum; eo qui erat ad illos sermone finito, deinde ad Patrem verba direxit, et orare jam coepit. Sic enim Evangelista sequitur, dicens: Haec locutus est Jesus, et sublevatis oculis in coe
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m quale hab& mundus. de quo dictume : mundus autem
gaudebit : N& tamen in huius desiderii parturicione. sine
gaudio tristes sumus Sed sic̃ ait a postolus. spegaudentes
in tribulatione pacientes quia & ipsa parturiens cui con¬
parati sumus plus gauel& demox futura ꝓle. quamtristisẽ
de p̃senti dolore: sed huiusser monis iste sit finis Habenteni
qua estionem molestis simamq s&untur. n& breuitate
co artanda sunt. ut pos sint commodius. si dñs uoluerit
amen am̃

Expanded text:
nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes ; quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda sunt, ut possint commodius, si Dominus voluerit, amen
Abbreviated transcription (Latin):
ut non eum uiderent: Ac ꝑ hoc nonideo dictumẽ quia fue¬
rat moriturus. & don& resurger& ab eorum as p&tibus
r& essurus. Sed quodess& lturus ad patremquod f&it post¬
ea quam resurr&it : Et cum eis post ea qua draginta dies
conuersatus ascendit incaelum: Illisergo ait. Modicum
& iam non ui debitis me. qui eum corpora liter tunc uide¬
bant quia lturus erat ad patrem. & eum de inceps morta¬
lem ui suri non erant. qualem cum istaloquer& uidebant:
quod uero addidit. & iterum modicum & uidebitis me. Vni¬
uersae promisit & clesiae: sicut uniuersae ꝓmisit: Ec ce
ego uobis cum sum usq: in consummationem sauli: Nontur¬
dat dñs promissum suũ. modicum & uidebimus. Vbi lam
nihil rogemus nihil interro gemus. quia nihil desiderundũ
rema nebit nihil quae rendum latebit: hoc modicũ longũ
nobis uid& : quõ ad huc agitur : cumfinitum fuerit : Tuno
sentiemus quam modicum fuerit: Nonergo sit gaudium

Expanded text:
ut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fueut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus; sed quod esset iturus ad Patrem, quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis per quadragiconversatus, ascendit in coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mortalem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant. Quod vero addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, universae promisit Ecclesiae, sicut universae promisit: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi . Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium
Abbreviated transcription (Latin):
finis qui sufficit nobis a& nus igitur erit neq enimno¬
bis sufficit finis nisi cuius nullu s ẽfinis: hoc in spiratum
erat philippo quan dodixit. ostende nobis patrem&
sufficit nobis: In qua ostensione se promisit & siliusdi¬
cens non eredis quia ego in patre & pater iume ẽ: Dehoo
it aq: quod sufficit nobis r& tissime audiamus. Gaudi¬
um urm ne motollit a uobis. De hoc &iam quae supen¬
us dicta sunt melius existimo intellegi: Modicã &eium
non uidebitis me. & iterum modicũ & uidebitis me. Modi¬
cũ ẽ enim hoc totum spatium. quo p̃sens ꝑ uolat s&ulũ. Unde
dicit idem ipse euangelista. Inepistola sua: nouissima horaẽ.
Ideonamq ad didit quia uado ad patrem: quod ad priorẽ
sententiam referendumẽ ubiait. Modicum &iam non
uidebitisme non ad posteriorem ubiait. & iterum modicũ
& uidebitis me: Eundo quippe ad patrem. facturus erat

Expanded text:
finis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nofinis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo quando dixit: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. In qua ostensione se promisit et Filius dicens: Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? De hoc itaque quod sufficit nobis, rectissime audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo intelligi, Modicum et jam non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatium quo praesens pervolat saeculum: unde dicit idem ipse evangelista in Epistola sua, Novissima hora est . Ideo namque addidit, quia vado ad Patrem: quod ad priorem sententiam referendum est, ubi ait, Modicum et jam non videbitis me; non ad posteriorem ubi ait, et iterum modicum et videbitis me. Eundo quippe ad Patrem, facturus erat