comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiactua e suphumeros portabunt᷑ diligentius udten¬
dendũ e. fili enim querobustis̃ ipsi ꝑ se delonge uenun
&adfidem dnĩ congregantur. filiae aũ que inbecillio¬
s essunt. & pro fragilitate sexus necdũ inuirum ue¬
nere ꝑfectum. A postoloꝵ portantur humeris utdefe¬
rantur insinus abrahã. isaac. & iacob. Tunc uide¬
bis & afflues & mirabitur & dilatabitur cortuum. quan¬
do conuersa fuerit adte multitudo maris fortitudo gen
tium uenertitibi Lxx. Tunc uidebis & timebis &
stupebis corde quõ trans ferentur inte diuitiae maris.
prospexeris uel ꝑse uenire uelociter uelscõrũ humeris
deportari. Tunc gaudebis & in modũ fluuiorum aquis
subitis inundaueris. & mirabitur acstupebit immode¬
lectabitur cortuũ. Audientes apostolũ osmeũ pat& ad uos
ochorithu. & iterũ. dilcctamini & uos. neangustia
peccatoris non possitis habere hospitẽ xpm̃. Quidic̃ in euan¬
gelio. ego & pat̾ ueniemus & mansionẽ faciemus aput eũ.

Expanded text:
tabuntur, diligentius attendendum est. Filii enim qui robusti sunt, ipsi per se de longe veniunt, et ad fidem Domini congregantur. Filiae autem quae imbecilliores sunt, et pro fragilitate sexus, necdum in virum venere perfectum, Apostolorum portantur humeris, ut deferantur in sinus Abraham, Isaac et Jacob. Tunc videbis, et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum: quando conversa futium venerit tibi. LXX: Tunc videbis, et timebis, et stupebis corde: quoniam transferentur in te divitiae maris, prospexeris vel per se venire velociter, vel sanctorum humeris deportari, tunc gaudebis, et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur, ac stupebit, immo dilatabitur cor tuum, audiens Apostolum: Os meum patet ad vos, o Corinthii. Et iterum: Dilatamini et nos ; ne angustia pectoris non possitis habere hospitem Christum, qui dicit in Evangelio: Ego et Pater veniemus, et mansionem faciemus apud eum .
Abbreviated transcription (Latin):
sua idẽ intera mitium. atq uiuencium duplicia possi¬
debunt. Cum & p̃sentibus crediderint & futuris. &
sic terram secundo possidebunt gaudium sempit᷑ nũ
erit suꝑ caput eorum. Vit qui possid endut
terram inuideȩ angustistimis finibus
Post ea uniuersum orbem pos sideant
Postu la ame & dabotibi gentes hereditatẽ tuã & pos¬
ses sionẽ tuã terminosterre hoc aũ praestitit dns qui¬
diligit uidicu ueritatẽ. &odio hab& rapinã inholocau
Quasi aliqua sit rapina que non exiniquitate consis¬
tauo tergo quoddicit hocẽ magis dr̃ iustorum diligit
paup taitm quamdiuitũ munera quae dera pims sunt
dnidurtaceuũ. Et labo opcis eorum inueritate & fe¬

Expanded text:
sua, id est, in terra mitium atque viventium, duplicia possisua, id est, in terra mitium atque viventium, duplicia possidebunt: cum et praesentibus crediderint, et futuris. sic terram secundo possidebunt. Et gaudium sempiternum erit super caput eorum, ut qui possederant terram in Judaeae angustissimis finibus, postea universum orbem possideant. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuadiligit judicii veritatem, et odio habet rapinam in holocausquasi aliqua sit rapina quae non ex iniquitate consistat. Ergo quod dicit, hoc est: Magis Deus justorum diligit paupertatem, quam divitum munera, quae de rapinis sunt et iniquitate. Et dabo opus eorum in veritate, et foe
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi sumus. Nonea suꝑbia que inuitioest eui ds̃ resistit.
humilibus dat gratiã. sed eaquepropotentia & gloria ac¬
cipitur. Vnde & morsi cornuta facies erat Quidicere pote¬
rat inte inimicos nr̃os cornũ uenti labimur. & prosuꝑbia
gis decoris oftender&. quodq sequit᷑. Proconfusione
duplici & prorobore laudabunt partẽ suã. Quod in
lxx non hab&ur. Si mihi ex planandũ uid & ur
Peo quod duplicem habeatis confusionẽ tam suꝑpopulũ
uideorum. quiadõ recesserat. quã suꝑnationibus queido¬
lis seruiebant. Videbitis eos conuersos adtimorem dĩ
laud are partẽ suã. haud dubium quindnm̃ de quo
loquebatur & scs parr mea dñs. Hoc ccũ nemopotest
dicere nisiquialiã partem non hab&s. Q uia igitur uos
suꝑeis duplicem habuistis confusionẽ & ruburem pecca¬
ti eorum suꝑ quo ips nonerubes cant propt̃ ea intra

Expanded text:
superbi sumus, non ea superbia quae in vitio est, cui Deus resistit, ut superbi sumus, non ea superbia quae in vitio est, cui Deus resistit, ut humilibus det gratiam; sed ea quae pro potentia et gloria accipitur . Unde et Moysi cornuta facies erat , qui dicere poterat: In te inimicos nostros cornu ventilabimus . Et pro superbia gii decoris ostenderet. Quodque sequitur: Pro confusione duplici, et pro rubore laudabunt partem suam, quod in Septuaginta non habetur, sic mihi explanandum videtur. Pro eo quod duplicem habebatis confusionem, tam super populo Judaeorum, qui a Deo recesserat, quam super nationibus, quae idolis serviebant, videbitis eos conversos ad timorem Dei, laudare partem suam. Haud dubium quin Dominum, de quo loquebatur et sanctus: Pars mea Dominus . Hoc autem nemo potest dicere, nisi qui aliam partem non habet. Quia igitur vos super eis duplicem habuistis confusionem et ruborem peccati eorum, super quo ipsi non erubescebant, propterea in terra
Abbreviated transcription (Latin):
certe deapostolis intellegendumẽ. ut sit ordo cumdem̃ta
pastores. aratores . & uinitores degentibus fuerint ede¬
sus p̃positi. uos dequibus dictum ẽ reliquiae salue fiant.
etnisi dns sabccoth reliquis s& nobis sem̃ quasi sodoma essem
Et similes gomurrae fuissemus uocamini sac̃dotes &mi
ministridĩ quales erant & filuidauid. Dequibus scriptura
dicit. fili aũ dauid erant sac̃ doterdĩ. Isti fortitudinẽ gen¬
tium comedent. & indiuitus earum ad mirabiles erunt
Coronaenim patrum gloria liberorum. & prophȩcus popu¬
l aepulae sac̃ dotum. Istius modi diuitus paulus scribe¬
bat adcorithindios. A gractias ago dõ meo ꝑihim̃ x pͥm̃¬
Quõ momnibus duites factiestis ineo. In omni uerbo a
inomnia scientia sicut testimoniũ xp̃i confirmatũ c̃ pi
uobis. ut in nullo indigeatis innulla gratia
fortitudo aũ gentium triumphus est
martrrum et nos in eorum gloria

Expanded text:
certe de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caemecerte de Apostolis intelligendum est, ut sit ordo: Cum caementarii, 735 pastores, aratores et vinitores de gentibus fuerint Ecclesiis praepositi, vos de quibus dictum est: Reliquiae salvae fient . Et: Nisi Dominus sabaoth et similes Gomorrhae fuissemus , vocabimini sacerdotes, et ministri Dei quales erant et filii David. De quibus Scriptura dicit: Filii autem David erant sacerdotes Dei . Isti fortitudinem gentium comedent, et in divitiis earum admirabiles erunt. Corona enim patrum gloria liberorum, et profectus populi, epulae sacerdotum . De istiusmodi divitiis Paulus scribebat ad Corinthios: Gratias ago Deo meo per Jesumdivites facti estis in eo, in omni verbo, et in omni scientia, sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis, ut in nullo indigeatis in ulla gratia . Fortitudo autem gentium triumphus est Martyrum: et nos in eorum gloria
Abbreviated transcription (Latin):
Los aũ sac̃dotes dnĩ uoca bimini ministri dĩ nr̃i. dicet᷑
uobis fortitudinem gentiũ comed&is ingloria earum
suꝑbieritis. Proconfusione nra duplici & robore laudabt̃
partẽ suã. Propt̃ hoc interrasua duplicia possidebunt
l&itia sempit̾na erit eis quia ego dñs diligens iudici¬
um. et hodio habens rapinã inholocausto. LxX.
Uos autem sac̃ dotes dñi uocabimini ministri dĩ urĩ
fortitudine gentium comed&is. & diuitias earum eri¬
tis ammirabiles. Sic terrã secundo possidebunt. Et
gaudiũ sempit̃ nũ erit suꝑ caput eorũ. Ego enim sum
dñs quidiligo iusticiam. & odirapinas Demiquitate ae¬
dificatores urbium desertarum & pastores gregum qui
ipsis aratores & uinitores hoc ẽ filii peregrinorum ipsi
quoques sacer dotes dĩ ad quos ꝓph&a nunc dicit. uos aũ
uocabimini sac̃ dotes dnĩ & ministridĩ nr̃i dic& ur uobis
haud dubium quiineclesiarum principes significa. uel

Expanded text:
Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri, dicetur Vos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri, dicetur vobis: Fortitudinem gentium comedetis, in gloria earum superbietis. Pro confusione vestra duplici et rubore laudabunt partem suam: propter hoc in terra sua duplicia possidebunt, laetitia sempiterna erit eis, quia ego Dominus diligens judicium, et odio habensVos autem sacerdotes Domini vocabimini, ministri Dei nostri. Fortitudinem gentium comedetis, et in divitias earum eritis admirabiles. Sic terram secundo possidebunt, et gaudium sempiternum erit super caput eorum. Ego enim sum Dominus, qui diligo justitiam: et odi rapinas ex iniquitate. Aedificatores urbium desertarum et pastores gregum, qui ipsi sunt aratores et vinitores, hoc est, filii peregrinorum, ipsi quoque sunt sacerdotes Dei, ad quos Propheta nunc dicit: Vos autem vocabimini sacerdotes Domini, et ministri Dei nostri, dicetur vobis: haud dubium quin Ecclesiarum principes significet. Vel
Abbreviated transcription (Latin):
q: in modum decementarus atq pastoribus transibt
inagricolas idest in aratores & uinitores. ut possint
a postolo dicere dĩ aedificatio dĩ agri cultura sumus. Deniq
seribas &phariscos uinitores & agtioolas iudeorum sal¬
uator interrogat. Quid faciat uinitoribus magͥis &a
gricolis. illisq: respondentibus Malos male ꝑl& & ui
neã dabit alus agricolis. intulit: aufer&ur a uobis
regnum dĩ & dabitur genti facienti. fructus eius.
Quaeres int̃praetatione non indig&. quotus enim
quisq: edesiarum princepsẽ deudeis. & nonde alienige¬
nis atq aexternarum gentium hominibus qui ante
idolis seruientes. Et alieni a testa m̃to dĩ acperegrini
a promissionibus illius spem non habentes & sinedõ in scło
nunc p̃sunt aeclesiis & dura corda gentilium. Priusq
indomita ad fructus ferendos aratro fidei. edomant. ut
sem̃tem doctrine dñi bonore operum ubertate multiplic&

Expanded text:
que in modum de caementariis atque pastoribus transibunt que in modum de caementariis atque pastoribus transibunt in agricolas, id est, in aratores et vinitores ut possint cum Apostolo dicere: Dei aedificatio, Dei agricultura sumus . Denique Scribas et Pharisaeos, vinitores et agricolas Judaeorum, Salvator interrogat, quid faciat vinitoribus malis et agricolis? Illisque respondentibus: Malos male perdet, et vineam dabit aliis agricolis ; intulit; Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Quae res interpretatione non indiget. Quotus enim quisque Ecclesiarum princeps est de Judaeis, et non de alienigenis, atque externarum gentium hominibus? qui ante idolis servientes, et alieni a testamento Dei, ac peregrini a promissionibus illius, spem non habentes; et sine Deo in saeculo, nunc praesunt Ecclesiis, et dura corda gentilium, priusque indomita, ad fructus ferendos aratro fidei edomant; ut sementem doctrinae Domini, bonorum operum ubertate multiplicent.
Abbreviated transcription (Latin):
desertas. & dissi patas ingenerationẽ & generationũ
etstabunt alieni & pascent peccora ura. & filupe¬
regrinorũ & agricole & uinitores urĩerunt . Lxx
et uocabuntur generationes i usticiae plantio dñi in
gloriã & edificabunt desertas sempiternas quaedeso¬
late fuerant prius suscita buntur & mnouabunt ci¬
uitates desertas desolatas in generatione pascentur¬
tunc uocabunt generationes iusticiae plantatio dnĩ
gloricosa. U el iuxta hebraicum hełe. per extensam¬
adglorificandum. Vt cum glorificati fuerint uel
ipsiglorificauerint dnm̃ aedificent desertas a scło.
ciuitates & ruinas antiquas suscitent. Tam populi
iudeorum quã cunctarum gentium. Qui non solum
aedificandi & in staurandi urbes habebunt scientiam.
Sed & pastores er̃ optimi. ut repulsis antiquis pastori¬
bus. Quibus ꝑ ezechiel dixerat ds̃. Opastores isrł. nũ¬
quid pascunt sem& ipsos pa stores & non magis oues
audiant cuma postolo p&ro. pasce oues mecs. Mirum¬

Expanded text:
generationem. Et stabunt alieni, et pascent pecora vestra: et filii peregrinorum, agricolae et vinitores vestri erunt. LXX: Et vocabuntur generationes justitiae: plantatio Domini in gloriam. Et aedificabunt desertas sempiternas, quae desolatae fuerant prius, suscitabuntur, et innovabunt civitates desertas, desolatas in generationes, ettunc vocabuntur generationes justitiae, plantatio Domini gloriosa: vel juxta Hebraicum ad glorificandum: ut cum glorificati fuerint, vel ipsi glorificaverint Dominum, aedificent desertas a saeculo civitates, et ruinas antiquas suscitent, tam populi Judaeorum, quam cunctarum gentium, qui non solum aedificandi et instaurandi urbes habebunt scientiam; sed et pastores 734 erunt optimi, ut repulsis antiquis pastoribus, quibus per Ezechielem dixerat Deus: O pastores Israel, numquid pascunt semetipsos pastores, et non magis oves ? Audiant cum apostolo Petro: Pasce oves meas . Mirum
Abbreviated transcription (Latin):
salutis & tunicã l& iticiae circũ dechit mihi isicitspo¬
nso mrrtam & sicut sponsã ornauit me munielo
ets sicut terram osferentem floremsucen. or sicit
hoftur semina sua germinat sicut ednĩ & s̃ oresim
iusticiã aulaudem in conspeetu omnium gennun
ptincipium capituli iuxta lex quds eapitili gal¬
Pdio lacabuntur indnõ finis superioris capituli co¬
pulatur. Iuxta hebreos uero alterius capius
exordiumẽ in quo introducitur aeclesia xpĩ sespondere ser¬
monibus. Gaudens gaudebo inch̃o & exultauit anima mea
indõ meo. Nequaquã in patribus sicut uidei gloriabuntur
dicentes. Sem̃ abraham sumus. & nemini um quã seruiuim
sed indõ. scriptura dicente. Multitu dinis aũ credentium
erat cor & anima una. Red diditq causas l&itiae quia indu¬
it me uestim̃tum. salutis. & indum̃to siue tunica iusticia

Expanded text:
itiae circumdedit mihi. Sicut sponsum mitra, et sicut sponsam ornavit mundo muliebri, et sicut terram efferentem florem suum, et sicut hortus semina sua germinat: sic Dominus Deus profert justitiam et laudem in conspectu omnium gentium. Principium capituli juxta LXX, qui dixerunt: Gaudio laetabuntur in Domino, fini superioris capituli copulatur. Juxta Hebraeos vero alterius capitis exordium est, in quo introducitur Ecclesia, Christi respondere sermonibus: Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in Deo meo. Nequaquam in patribus, sicut Judaei gloriabantur, dicentes: Semen Abraham sumus, et nemini umquam servivimus ; sed in Deo, Scriptura dicente: Multitudinis autem credentium erat cor unum et anima una . Redditque causas laetitiae: Quia induit me vestimento salutis, et indumento, sive tunica justitia
Abbreviated transcription (Latin):
tum dedit. Plantati enim indomodnĩ. inatriis eius
efflorescent. Tunc qui paruulus fuit. erit inmiliã
Audiens ad nõ esto habens potestatẽ suꝑquinq uel
decem ciuitates. Ita ut appellet᷑ chiliarchus . Etqui
cum apostolo dixerat. mihi minimo omniũ scorum
clata ẽ gratia. haec. princeps erit magnae gentis in
caelestibus quandotempore constituto miserit dr̃s
angelos suos & congregauerint usq ad sũmũ eius.¬
nificant loquebat᷑. & alias oues habeo que non s̃ de
grege isto . & illas o port&me congregre utfiat
unus grex. & unus pastor. hoc aũ subito faci& ut quando
omã fuerint desperata. Tunc ingentem fortissimam
congregentur. quaelic& exparte in eclesia cottidie uide¬
amus expleri. Tam̃ inmundi consũmatione plenius
conplebuntur . & in secundo saluatoris aduentu. Sp̃s¬

Expanded text:
tum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus tum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem civitates ; ita ut appelletur χιλίαρχος Et qui cum Apostolo dixerat: Mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps erit magnae gentis in coelestibus, quando tempore constituto miserit Dominus Angelos suos, et congregaverint ad eum nificans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de grege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor . Hoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in Ecclesia quotidie videamus expleri, tamen in mundi consummatione plenius complebuntur, et in secundo Salvatoris adventu.
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. Populustuus om̃s iusti semꝑ possidebunt terram
custodiens plantationem. Opera manuũ suarũ ingloriã
Qui paruus ẽ erit inmilibus & quiminibus ingentem
magnã ego dñs intempore congregabo eos. Emitis dieb
diebus luctus conpletis quando tristicia uertetur ingaudiũ
Populus sion erit omnis iustus. non ecdbre ue tem pus
sed in ꝑp&uũ. et quia tustus ẽ terrã mittium possidebunt. Nec
mirandum sia drecipienda promissionis bona. terraman¬
su& orum teneat atq uiuentium quã proph&a susspirat
dic̃s. Credo uidere bona dni int̾ra uiuentium. Cumgerm̃
plantationis cñi sit & opus manuũ eius ad glori ficandũ im̃
seruabitur. creatoris. Debona plantatione ꝑhieremiã
loquit ds̃. Ego plantaui uineã bonã totã ueram quae
inisaiã appellatur uinea sorec. & quia paulus conscien¬
batur. Ego plantaui apollorigauit dñs aũ increm̃¬

Expanded text:
LXX: Populus tuus omnes justi semper possidebunt terram: LXX: Populus tuus omnes justi semper possidebunt terram: custodiens plantationem, opera manuum suarum in gloriam. Qui parvus est, erit in millibus, et qui minimus, in gentem magnam. Ego Dominus in tempore congregabo eos. Finitis diebus luctus atque completis, quando tristitia vertetur in gaudium, populus Sion erit omnis justus, non ad breve tempus, sed in perpetuum, et quia justus est, terram mitium possidebit. Nec mirandum si ad recipienda promissionis bona, terram mansuetorum teneat atque viventium, quam Propheta suspirat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium , cum germen plantationis Domini sit, et opus manuum ejus ad glorificandum Deum.servabitur Creatoris. De bona plantatione per Jeremiam loquitur Deus: Ego plantavi te vineam bonam, totam veram, quae in Isaia appellatur vinea Sorec . Et quia Paulus conscienbatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incremen
Abbreviated transcription (Latin):
quod speudo ꝓph&is & peccatoris sol occidit meridiaea &e
contrario timentibus dnm̃ semꝑoritur sol iusticiae. quare
non semꝑ scĩ ille quidicit. Egosum lux mundi quiluc& inte¬
nebris & tenebre cum non conp̃henderunt. ꝑ diem quippe sol
nonur& nos neq luna ꝑ noctem. quia habemus dnm̃ lucẽp
p&uã & dies luctus nr̃i conplebuntur. Nequa quã plangen¬
tibus in sub uersione hierłm. Secll& antibus instructione
eelesiae. B eati quippe lugentes quõ ipri consolabuntur: Be¬
ati flentes quõ ipsiridebunt. Beati quiesuriunt & sitiunt
iusticiã quõ ipsi saturabunt᷑. ut postquã dñi fuerint carne
saturati eructent sermonem dnĩ & dicant operasua regi
Germen plantationis mae. opus manus mee adglorifi¬
candum. Minimus erit inmille & paruulus ingentem
fortissimã Ego dñs intempore eius subito faciã istud.

Expanded text:
quod si pseudoprophetis et peccatoribus sol occidit meridie, et e quod si pseudoprophetis et peccatoribus sol occidit meridie, et e contrario timentibus Dominum oritur sol justitiae: quare non semper Sanctis, ille qui dicit: Ego sum lux mundi , qui lucet in tenebris, et tenebrae eum non comprehenderunt ? Per diem quippe sol non uret nos, neque luna per noctem . Quia habemus Dominum lucem perpetuam, et dies luctus nostri complebuntur, nequaquam plangentibus in subversione Jerusalem, sed laetantibus ex instructione Ecclesiae. Beati quippe lugentes, quoniam ipsi consolabuntur. Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . Ut postquam 730 Domini fuerint carne saturati, eructent sermonem Domini, et dicant opera sua regigermen plantationis meae: opus manus meae ad glorificandum. Minimus erit in mille, et parvulus in gentem fortissimam. Ego Dominus in tempore ejus subito faciam istud.
Abbreviated transcription (Latin):
raraaMã idẽ scalpturã. hoc possumus dicere quod porte
acdesiae cunctis debeant caelate eẽ uirtutibus ꝑ quas ingre¬
diamur adeam. Nonerit tibi amplius sol adiucendum ꝑdiem.
Nec splendor lunae in luminabirte sed erittibi dñs in lucẽ
sempiter nã. et ds̃tuus ingloriã tuã non occid& ultra sol
tuus & lunatua nonminu&ur quia dñserit in lucẽ sem
piternã & cõplebunt᷑ dies luctustui. Lxx et nonerit
tibi ultra sol inlucẽ cliei. Neq ortus solis lum̃ praebebit
Nonenim occidat soltibi et luna tibi non defici& eritq dñs
lux sempiterna. et cõplebuntur dies luctustui. Ex hoc
capitulo cogimur omnia quae dictasunt & dicenda Aed
aclunae cessabit officium. Eterit dñs ipse lum̃ ꝑp&uum.
ut quae MΛCΤΑΙ. carnalit̃ asserunt eẽ conplenda. Nos
spiritalit̃ futura credamus. In qualitate promissionum . non
in tempore discrepantes. quibus breuit̃ respondendum est

Expanded text:
γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, quod portae γλύμμα, id est, sculpturam, hoc possumus dicere, quod portae Ecclesiae cunctis debeant caelatae esse virtutibus, per quas ingrediamur ad eam. Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunae inluminabit te: sed erit tibi dominus in lucem sempiternam, et deus tuus in gloriam tuam. non occidet ultra sol tuus, piternam, et complebuntur dies luctus tui. LXX: Et non erit tibi sol ultra in lucem diei, neque ortus lunae lumen praebebit Non enim occidet sol tibi, et luna tibi non deficiet. Eritque Dominus lux sempiterna, et complebuntur dies luctus tui. Ex hoc capitulo cogimur omnia quae dicta sunt et dicenda, ad ac lunae cessabit officium. Et erit Dominus ipse lumen perpetuum, ut quae χιλιασταὶ carnaliter asserunt esse complenda, nos spiritualiter futura esse credamus, in qualitate promissionum, non in tempore discrepantes. Quibus breviter respondendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ponã inquit principestuos in pacẽ etepis copostuos iniustitiã
Proquo in hebraico scriptũ ẽ. ponam uisitationẽ tuã pacem
et p̃positos tuos iusticias. In quo scripturae scȩ admiranda
maiestas. quod principes futuros a eđȩ epis copos nomina uit.
quorũ ominis usitatio in pace ẽ. et uocabulum dignitatis mis
titia ut nequaquã accipiant ꝑsonã inuidicio. nec audi atͥ
quippiã iniquũ aeclesiae. int̾ra. neq: contritio & infelicititar
intermisus eius. Vibi cumq: enim imquitas est & iusticia
nons escruatur et pax ꝑditur. haec om̃a consequentur Sed
prohis ait omnibus occupauit salus murostuos. siue sal uatot
qui mbebraico legitur ihs̃ quod propriae nom̃ dnĩ sonat i pse
enim fortitudo murorum aecleslae quae hab& portas in lau¬
de dnĩ Citqui ingrediunt᷑ eã primũ discant lauda redim
& nom̃ illius confiteri. quodaũ ixx. prolaude int̃ ptatis unt

Expanded text:
Ponam, inquit, principes tuos in pacem, et episcopos tuos in justitiam. Ponam, inquit, principes tuos in pacem, et episcopos tuos in justitiam. Pro quo in Hebraico scriptum est: Ponam visitationem tuam pacem, et praepositos tuos in justitiam. In quo Scripturae sanctae admiranda majestas, quod principes futuros Ecclesiae, episcopos nominavit, quorum omnis visitatio in pace est, et vocabulum dignitatis in justitia: ut nequaquam accipiant personam in judicio, nec audiatur quidpiam iniquum in terra Ecclesiae, neque contritio et infelicitas in terminis ejus. Ubicumque enim iniquitas est, et justitia non servatur, et pax perditur, haec omnia consequentur. Sed pro his, ait, omnibus occupabit salus muros tuos, sive salvator, qui in Hebraico legitur JESUS, quod proprie nomen Denim fortitudo murorum Ecclesiae, quae habet portas in laude Domini: ut qui ingrediuntur eam, primum discant laudare Dominum, et nomen illius confiteri. Quod autem Septuaginta pro laude interpretati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dictur ultra iniquitas interratua. Neq contricio & miseria
infinibustuis sed uocabuntur salutare muritiu. et portae tua e
sculptura. Eadem res prolocorum qualitate. alteri genus alte¬
rispecies ẽ. et neartibus rethorica acdia lectica dicert quippiã
uidear . Ponã exempla cõmunia que possint simplicem lecto¬
rem instruere. filius ms̃ quiadme species ẽ. & me hab& genus
filio suo genusẽ . Dicã & aliud quod alteri manus al teri mimnus ẽ
ergo instaurationẽ spiritalis hierłm. Ligna uertentur maes
et lapides mutabuntur inferrũ. Idẽ bruti quoadã & in sensibi¬
les homines in eas materias mutabuntur. Quaeutilitatem
aliquã p̃beant ciuitati. Ipsumq aes & ferrum paugm̃ta tur¬
tutum in aurũ argentumq mutabuntur. Nequaquã uti¬
litatis speciem. sed p̃ciũ quoq: abeant acdecorem. De a uro &
argento quid significent inscripturis sc̃ss saepius diximus.

Expanded text:
dietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria dietur ultra iniquitas in terra tua, neque contritio et miseria in finibus tuis: sed vocabuntur salutare muri tui, et portae tuae sculptura. Eadem res pro locorum qualitate, alteri genus, alteri species. Et ne de artibus, rhetorica ac dialectica dicere quidpiam videar, ponam exempla communia, quae possint simplicem lectorem instruere. Filius meus, qui ad me species est, et me habet genus, filio suo genus est. Dicam et aliud, quod alteri majus, alteri minus est.Ergo in instauratione spiritualis Jerusalem, ligna vertentur in aes, et lapides mutabuntur in ferrum, id est, bruti quondam et insensibiles homines, in eas materias mutabuntur, quae utilitatem aliquam praebeant civitati. Ipsumque aes et ferrum per augmenta virtutum, in aurum argentumque mutabuntur: ut nequaquam utilitatis speciem, sed pretium quoque habeant ac decorem. De auro et argento, quid significent in Scripturis sanctis, saepius diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
ponete in supbiam sempit̾ nã siue in ex ultationẽ & gauicũ
duarum generationum. propristinis ramis alus insertis
de oleastro nationũ Quia contra naturã exempli ad ferent
fidetus Nonprioris a maritudinis sedđ dulcedinis qua at
radio sumpserunt. Suges quoq: lacgentum & mamila
regunilautaberis: Quilocus ques ensum habeat supraplenus
ueritate ubera sunt regum atq: doctorum. quibus nascen¬
tium: inxpõ erulitur & nutritur infantia quaecum suxe¬
ris & ꝓ ueneris adsolidum erbum. utdliuitias quoq huius ce¬
modi regum comedas. tunc scies quod egosum saluator
tuus quiredemite sanguinemeo ds̃ siue fortis iacob:
Proaere ad ferã aurum. proferro adferam argentũ
et pro lignis aes. etpro lapidibus ferrum. Et ponã uisita
& occupabit salus murostuos. et portastua laudatio .lxx
proaere adferã tibi aurum & proferro dabotibi argentum.
et prolignis tribuã tibi aes. etprolapidibus ferrum etda¬
boprinci pestuos inpace. et epos tuos inuisticia. et non au¬

Expanded text:
ponam te in superbiam sempiternam, sive in exsultationem et gaudium duarum generationum: pro pristinis ramis, aliis insertis de oleastro nationum, qui contra naturam exempli afferent fructus, non prioris amaritudinis, sed dulcedinis, quam de radice sumpserunt. Suges quoque lac gentium, et mamilla regum lactaberis. Qui locus quem sensum habeat, super plenius veritatem, ubera sunt regum atque doctorum, quibus nascentium in Christo eruditur et nutritur infantia. Quae cum suxeris et perveneris ad solidum cibum, 728 ut divitias quoque hujuscemodi regum comedas: tunc scies quod ego sum Salvator tuus, qui redemi te sanguine meo, sive Deus fortis Jacob. Pro aere afferam aurum, pro ferro afferam argentum, et pro lignis aes, et pro lapidibuet occupabit salus muros tuos, et portas tuas laudatio. LXX: Pro aere afferam tibi aurum, et pro ferro dabo tibi argentum, et pro lignis tribuam tibi aes, et pro lapidibus ferrum. Et dabo principes tuos in pace, et episcopos tuos in justitia, et non au
Abbreviated transcription (Latin):
mea nonp̃teribunt & tunc sci&ur ingentibuss  emĩ
apostolicum &omnes futurae generationer sus cipient
sementem doctrinae dĩ. nequaquã illud dicentes in quo¬
in quo populus prius circum cisionis errabat dicens. quid
enim aliud nisi semen quaerit ds̃ omis quicuderiteos
prima fronte cognos c& quia sem̃ sit ciuibenedixit dns̃
quis enim exordme itae mans u& udme continentiae
hospita litate cunctisq untutibus non intellegat popu¬
lumedi. &e quis none contrario de testeur eruentas qua he¬
urmanus adduersum quos in pr&catur prophea diese
inplednos facies eorũ ignominia audensia inulebrr

Expanded text:
tibus semen Apostolicum, et omnes futurae generationes suscipient sementem doctrinae Dei: nequaquam illud dicentes, in quo populus prius circumcisionis errabat dicens: Quid enim aliud, nisi semen quaerit Deus? Omnis qui viderit eos, prima fronte cognoscet, quia semen sit cui benedixerit Dominus. Quis enim ex ordine vitae, mansuetudine, continentia, hospitalitate, cunctisque virtutibus non intelligat populum Dei? Et quis non e contrario detestetur cruentas Israelis manus, adversum quos imprecatur Propheta, dicens: Imple, Domine, facies eorum ignomin
Abbreviated transcription (Latin):
deri melimantistuit & apostolus paulus quiper se quebetus elesia
dĩ &e post ea uas electionis ẽ appellatus. Cum haec ma fue¬
tint exs plera utintrare& gentium plenitudo tunc ominis
saluus fi& et uocabitur uere ciuitas dnĩ sion. sci isrł. qua ec̃¬
uistit inspecula. et deutroq populo congregata est
Pro eo quod fuisti derelicta & odio habita & non erat quiꝑ
tione & generatione. Et suges lac gentium. & mamilla
regum lactaberis & scies quia ego ins̃ saluanste & redemy¬
tortuus fortis iacob lxx proeo quod fuisti derelicta o
odio habita & nonerat qui a uxiliar&ur. Ponã te exultas¬
onem a& nã Et gaudiũ generationũ & generationes. Et
suges lac gentium & diuitias regum comedes. Et scies quia
egodñ quis aluũ tefeci. et quieruit te dr̃ ia cob Quaerti¬
nsn sueras derelicta & odio habita fractis int᷑ ramis quia fe uc̃ua

Expanded text:
derint. Qualis fuit et apostolus Paulus, qui persequebatur Ecclesiam derint. Qualis fuit et apostolus Paulus, qui persequebatur Ecclesiam Dei, et postea vas electionis est appellatus . Cum haec ita fuerint expleta, ut intret gentium plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet. Et vocabitur vere civitas Domini Sion, Sancti Israel, quae consistit in specula, et de utroque populo congregata est. Pro eo quod fuisti derelicta, et odio habita, et non erat qui tione et generatione: et suges lac gentium, et mamilla regum lactaberis. Et scies, quia ego Dominus salvans te, et redemptor tuus fortis Jacob. LXX: Pro eo quod fuisti derelicta, et odio habita, et non erat qui auxiliaretur: ponam te exsultationem aeternam, gaudium generationum in generationes. Et suges lac gentium, et divitias regum comedes. Et scies quia ego Dominus qui salvam te feci, et qui erui te, Deus Jacob. Quae prius fuerat derelicta, et odio habita, fractis in te ramis, quia fructum
Abbreviated transcription (Latin):
lam abi&em. tha ador &tha assur ueliust an
theo detione bño: tadãar et cha assur. simil
eẽ cedendas. Vt aedificetur templum sion. quoelsiia ẽ
ubi erit aurea & gemmata hierłm. ubi uxor agni. ubiporte
duo decim gemmarum uari&ate distincte nisi forte muros
habeba & funda menta gemmata. et templum quo dordun¬
us cẽ deber&. lignis aedificabitur. quaratione conpellimur
omnia spiritalit᷑ accipere. quod abeis er pariorissc pinus
aed rus ex celse quondã libani. arbores. gł orificaner int
templum dẽ &e locum pedum illius dinelitur s ee doquer
cimus mortrr crorianus et nostri temporis consessdohela¬
sun nometibi cadentur ex celse quondam inselo asboren
siuie fruertentes filu eorum quihumilia detareratbid¬
orabunt uesugia pediumtuorũ Om̃s quidetra xerloet tbr
Debis debemus intellegere. quino nuo luntate sednebassa nr
sunt xpiani et m&u offense regnantiũ tumetibus aeu
mit inclinantur uelcerte quodorius ꝑsento et uistca redi¬

Expanded text:
m, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotionem, Brais, Thadaar, et Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi uxor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. issimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te: et adorabunt vestigia pedum tuorum, omnes qui detraxerant tibi, de his debemus intelligere, qui non voluntate, sed necessitate sunt Christiani: et metu offensae regnmis inclinantur. Vel certe quod prius persecutores, postea credi
Abbreviated transcription (Latin):
inpopulum. & ego ero eis indm̃ nos aũ sumus filii qui
delonge uenimus ad dnm̃ peregrini quondã atestam̃to
dĩ et repromissionibus eius spemnonhabentes. & absq
dõ inmundo sed quid dic̃ apostolus. uos quieratis aliquan¬
do longe factiestis ꝓpe . quodq sequitur. & filiae tua e
in latere sugent. Illud significat quo danimae in xpo
lactantes & in baptis mate paruuloꝵ dequibus & p&rus
apostolus loquitur. Quasi modo nati paruuli rationale
& absq dolo lacdesiderate sugant lac apostolorum qui¬
bus paruulis atq: lactantibus loquebatur. & paruu lus
filiolimei. quos iterũ parturio donec xp̃s form& ur inuob̃
& in alio loco quasi nutrix fouens filiossuor sic deside

Expanded text:
in populum, et ego ero eis in Deum . Nos autem sumus filii qui in populum, et ego ero eis in Deum . Nos autem sumus filii qui de longe venimus ad Dominum, peregrini quondam a Testamento Dei et repromissionibus ejus, spem non habentes, et absque Deo in mundo. Sed quid dicit Aposlolus? Vos qui eratis aliquando longe, nunc facti estis prope . Quodque sequitur: Et filiae tuae in latere sugent, illud significat, quod animae in Christo lactentes, et in baptismate parvulorum, de quibus et Petrus apostolus loquitur, Quasi modo nati parvuli, rationabile et absque dolo lac desiderate , sugant lac apostolorum. Quibus parvulis atque lactentibus loquebatur et Paulus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix fovens filios suos
Abbreviated transcription (Latin):
F ilu tui delonge uenient & filiae tuae in latere surgent
lxx leua incircuituoculostuos & uide om̃s congregatos
filiostuos. Uener̃ om̃s filutui delonge & filiae tuae suꝑ
humeros portabuntur. Dicit᷑ adeclesiã que primũ ꝑ apołr
congregata ẽ insion. Pequibus & aetibus a postolorum le¬
gimus quod deuniũ so orbe t̾rarũ uiri leligiosi fuerunt
ihierłm. qui susciperint sermonẽdĩ. & linguis suarum
alienarumq gentiũ uel audirent loquentes alios uel
ipsi loquentur ad ceteros. & p̃cipitur utleuent oculor¬
suor incircuitu. quod & dñs p̃cepit a postolis dics̃. leuate
oculos uros & udete. quia iã albaes̃ segetes ad metendũ.
Desion enim. & nequaquã demontes
sina egredi&ur lex & uerbum dnĩ de hierłm. pracipiturq
eleuatis oculis uideat suos filios congregatos quidelonge
ueniant. Cui & inalio loco dicit᷑. Gaude nimis filiasion
p̃dica filia hierłm . ecce ego uenio & habttabo in mediotui.
dicit dñs. & uenient gentes multae ad dm̃. &erunt mihi

Expanded text:
i tui de longe venient et filiae tuae in latere sugent. LXX: Leva in circuitu oculos tuos: et vide omnes congregatos filios tuos. Venerunt omnes filii tui de longe, et filiae tuae super humeros portabuntur. Dicitur ad Ecclesiam, quae primum per Apostolos congregata est Sion, de quibus et in Actibus Apostolorum legimin Hierusalem, qui susciperent sermonem Dei, et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad caeteros. Filii tui de loLevate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt segetes ad metendum . De Sion enim, et nequaquam de monte Sina, egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem. Praecipiturque ut elevatis oculis videat suos filios congregatos, qui de longe veniant. Cui et in alio loco dicitur: Gaude nimis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus ; et, Venient gentes multae ad Dominum: et erunt mihi
Abbreviated transcription (Latin):
cipitur peccatoꝵ iuxta quod dies dicitur ultionis. deui da¬
ico populo sentiendum ẽ. Inquẽ postpassionẽ eius statim
et clar& eius gloriã coronãq procinere. De quibus
fuit & apostolus paulus quilugebat sion atq dicebat
Tristicia enim mihi ẽ dolor continuus. & iterum.
Optabam ego anathema eẽ apõ profratribus meis
& propinquus tuxta carnem qui sunt irłite. & propt̃¬
ea lugentes atq plangentes procinere oleum gau¬
dii susceperunt. Videntes de iudeis plurimos credi¬
disse & stolã accipere mum dissimã ꝓlugubri uesti¬
mento Etuo cabunt inea fortes iusticiae planta

Expanded text:
cipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judacipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est, in quem post passionem ejus, statim et daret eis gloriam coronamque pro cinere. De quibus fuit et apostolus Tristitia enim est mihi et dolor continuus : Et iterum: Optabam ego anathema esse a Christo pro fratribus meis, et propinquis juxta carnem qui sunt Israelitae . Et propterea lugentes atque plangentes, pro cinere oleum gaudii susceperunt, videntes de Judaeis plurimos credidisse, et stolam accipere mundissimam, pro lugubri vestimento. Et vocabuntur in ea fortes justitiae, planta
Abbreviated transcription (Latin):
peribus siuẽ mansu&is dicens eis in euangelio. Beati
pauperes spũ quõ eorũ ẽ regnũ caelorum & beatimi¬
tes quõ ipsi possidebunt t̾ram. et missus ẽ ad sanandos
eos quicorde contritis. et dicunt corcontritum & hu¬
miliatum dr̃ nondespicit. Siue iuxta srmmachum &
theodotionem ad alliganda uulnera peccatorum. Prae¬
dicare captiuis remissionẽ caecis ut uideant. uel clausis
aꝑtionem quod mani festius int̾p̃tatus ẽ sr̃mmachus. uino¬
tis solutionẽ¬
s solutionẽ. De quo immo adquem supra dicitur. ecce
posuite in lucem gentium a perire oculos caecorum educere
de uinculir alligatos & dedomo carteris sedentes intene¬
bris Annũ aũ acceptabilem & diem reributionis.
Omne predicationis eius quoincarne uersatusẽ tempus
intellegere quod & apułs paulus in primos aluatoris
interp̃tatur aduentudic̃s. Ecce nunc tempus accepta¬
bile eccenunc dies salutis. De quo suꝑplenius diximus.
Sina aũ r&ributio non inmeritis bonoꝵ sedinpaenis ac¬

Expanded text:
Evangelio: Beati pauperes spiritu, quoniam eorum est regnum coelorum . Et: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Et missus est ad sanandos eos, qui corde contriti sunt , et dicunt: Cor contritum et humiliatum Deus non despicit . Sive juxta Symmachum et Theodotionem, ad alliganda vulnera peccatorum, praedicare captivis remissionem, caecis ut videant, vel clausis apertionem, quod manifestius interpretatus est Symmachus, vinctis solutionem. De quo, immo ad quem supra dicitur: Ecce posui te in lucem gentium, aperire oculos caecorum, educere de vinculis alligatos, et de domo carceris sedentes in tenebris . Annum autem acceptabilem, et diem retributionis, omne praedicationis ejus quo in carne versatus est, tempus intellige. Quod et Apostolus Paulus in primo Salvatoris interpretatur adventu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis ac
Abbreviated transcription (Latin):
debant eum. Caepitq: adeos dicere hodie conpl&a est
scriptura haec in auribus uris. & oms̃ testimonium
p̃beant eius et mirabantur suꝑ sermonibus gratiae qui
egrediebant᷑ deore eus. Siergo illo conpl&aẽ tempore
proph&a. quomodo quidã ad consũmationis referunt
tempora quedicuntur . nisi forte possumus hocdicere
quod tunc ex parte conpl&um sit. plenius eẽ conplendũ
quando om̃is populus dĩ fuerit iustus. Nunc enim cognos¬
cimus &parte. & ex parte proph&amus. Cumaũ uene

Expanded text:
debant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est debant eum, coepitque ad eos dicere: Hodie completa est Scriptura haec in auribus vestris, et omnes testimonium prabebant ei, et mirabantur super sermonibus gratiae, qui egrediebantur de ore ejus. Si ergo illo completa est tempore prophetia, quomodo quidam ad consummationis referunt tempora quae dicuntur: nisi forte possumus hoc dicere, quod tunc ex parte completum sit, plenius esse complendum, quando omnis populus Dei fuerit justus? Nunc enim ex parte cognoscimus, et ex parte p
Abbreviated transcription (Latin):
uideoꝵ. Idcirco p̃consortibus idest ceteris scis unctus eẽ
memoratur. Cuui s unctio expletaẽ tempore quandobap¬
tizatusẽ in iordane. et spr̃ scs̃ inspeciae columbae descenđ¬
iet uirga cderadiceieẽ & flos dera dice ascend&. etrequies¬
c& suꝑ eum sps̃ di sp̃s sapientiae & intellectus sps̃ consilu &
fortitudinis sps̃ scientiae & pi&atis. Vnde & saluator cum
ueniss& in nazar& h in quo nutritus erat. postquã bapti¬
Tatus ẽ incordane. Ingressus ẽ iuxta consu& udinẽ indie
sabbati synagogã eoꝵ. Cumq: surrexiss& adlegendum
datus ẽ ei liber isaie proph&e. Quoa ꝑto muenit spr̃¬
dñi suꝑme propt̾ quod unxit me euangeli zare paupe¬
ribus misitme. Praedicare captiuis remissionẽ. caecis
iusum. Dimittere fractos in libertatẽ. p̃dicare annum
dñi acceptũ. Quando conuolutum librum reddidit minis¬
tro. & sedit. & omniũ oculi quierant insynagoga ad ten¬

Expanded text:
Judaeorum, idcirco prae consortibus, id est, caeteris sanctis unctus esse Judaeorum, idcirco prae consortibus, id est, caeteris sanctis unctus esse memoratur. Cujus unctio illo expleta est tempore, quando baptizatus est in Jordane, et Spiritus sanctus in specie columbae desceniet uirga ex radice Iessae et flos ex radice ascendet. radillectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis . Unde et Salvator cum venisset in Nazareth, in quo nutritus erat postquam baptizatus est in Jordane, ingressus est juxta consuetudinem in die sabbati synagogam eorum. Cumque surrexisset ad legendum, datus est ei liber Isaiae prophetae, quo aperto, invenit scr quod unxit me: evangelizare pauperibus misit me: praedicare captivis remissionem, et caecis visum: dimittere fractos in libertatem, praedicare annum Domini acceptum. Quando convolutum librum reddidit ministro, et sedit; et omnium oculi qui erant in synagoga, atten
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o. ut consolarer oms lugentes ut ponerẽ lugientib:
sion. etlarem eis coronã procinere. oleum gaudui
misitme. Sanare contritos corde p̃dicare captiuis re¬
missionẽ et caecis utuideant. Vocare annũ accepta¬
bilem dño. & diem reributionis. consolaminiom̃s
lugentes dare lugentibus ston. dare eis coronam proci¬
nere unctionẽ l&itiae. lugentibus habitum gloriae
prospũ meroris. Ille qui pradixerat ego dñs intempo¬
re congre gaboeos siue iuxta hebraicum ego dñs in
tempore eius subito faciã istud. loquit᷑ consequent̃¬
Sed quod iuxta dispensationẽ carnis ad sumpte
dicat ea que humilia sunt adquem psalmista iam dixerat. Di¬
lex isti iusticiã & odisti iniquitatẽ propt̃ ea benedix itte dr̃ in¬
unxitte dr̃ ds̃ tuus oleo l&itiae p̃consortibustuis. Quando
enim confortes nominantur naturã carnis intellegere qͥa
ds̃ consortes substantiaes uae non hab& & quia erat unctio
spiritalis & nequaquã humani corporis ut insa c̃dotibus

Expanded text:
t ponerem lugentibus Sion: et darem eis coronam pro cinere: oleum gaudii misit me, sanare contritos corde: praedicare captivis remissionem et caecis ut videant: vocare annum acceptabilem Domino, et diem retributionis: consolari omnes lugentes: dare lugentibus Sion: dare eis gloriam pro cinere, unctionem laetitiae lugentibus, habitum gloriae pro spiritu moeroris. Ille qui supra dixerat: Ego Dominus in tempore congregabo eos, sive juxta Hebraicum: Ego Dominus in tempore ejus, subito faciam istud, loquitur consequentsed quod juxta dispensationem carnis assumptae dicat ea quae humilia sunt. Ad quem Psalmista jam dixerat: Dilexisti justitiam et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus, oleo laetitiae prae consortibus tuis . Quando enim consortes nominantur, naturam carnis intellige, qua Deus consortes substantiae suae nos habet. Et quia erat unctio spiritalis, et nequaquam humani corporis, ut fuit in sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
S urge in luminare utque cecidit incredulis surgat
infidelibus. q uaececidit insrnagis. surgat in eclesus
& postquã surrex erit inlumin&ur. Nequaquã errori¬
quae quondam fuit. suꝑ tab naculũ & templum eius¬
ortaẽ suꝑte. Dequa dictum ẽ gloriosa dictas d&e ciuitas
dĩ. Ecce enim tenebrae operient terrã eos quit̃renas̃
sapiunt & caligo populos. s ue ut mhebraico legitur
tribus quod propiae refertur aduideos. Dequibus in
alio psalmo scriptum ẽ. Illic enim ascenderunt tribus

Expanded text:
Surge, illuminare; ut quae cecidit in incredulis, surgat in Fidelibus: quae cecidit in synagogis, surgat in Ecclesiis: et postquam surrexerit, illuminetur, ut nequaquam habeanquae quondam fuit super tabernaculum et templum ejusorta est super te: de qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Ecce enim tenebrae operient terram, eos qui terrena sapiunt; et caligo populos, sive ut in Hebraico legitur: Tribus: quod proprie refertur ad Judaeos, de quibus in alio psalmo scriptum est: Illuc enim ascenderunt tribus
Abbreviated transcription (Latin):
omnis isrł. Quoꝵ nequa quã sententia reprobanda est . Dũ¬
modo spiritaliter haec conplenda & non carnalit̃ nouerimꝰ
Porro nom̃ hierłm & gentiũ quod hĩe. a lxx pontt᷑. inhebraico¬

Expanded text:
omnis Israel . Quorum nequaquam sententia reprobanda est, dumomnis Israel . Quorum nequaquam sententia reprobanda est, dummodo spiritualiter haec complenda, et non carnaliter noverimus. Porro nomen Jerusalem et gentium, quod hi
Abbreviated transcription (Latin):
ciae & gloria eius inte uidebitur dequascriptum est
Et uidebimus gloriã eius quas igloriã unigeniti a patriꝰ
plenũ gratiae & ueritatis. Et ambu labunt gentes
in lumin & uo. nos om̃s abulabimus ina postolorum luce
que luc& inmundo. & tenebrae eã non conp̃henderua.
& reges inquit insplendore ortustui. quando primum
inxpo nataes quod & spiritaliter impletur. & carnalit̃
Vtreges quorũ cor inmanudnĩ ẽ. & quibus non regnat
peccatum In mortali corpore ambulent insplendore
nascentis aeclesiae. Siue in eo quiortus ẽ in eclesia
& uiri regis xpĩ fidei colla submittant quod cottidiae
uidemus expleri. quando idolatriae errore sub lato
& persecutionis rabiae ad filem ac
tranquillitatẽ xpĩ romanitrans eunt principes. Sunt
quihaet omnia quae nobis post primũ saluatoris aduentũ
usq: ad consũ mationẽ mundi. et ex parte conploa & pe¬
nitus expleda memoramus. futuro tempore prestolentur
quando subintrante plenitudine gentiũ saluandus sit

Expanded text:
Et gloria ejus in te videbitur. De qua scriptum est: Et vidimus gloriam ejus, quasi gloriam Unigeniti a patre plenum gratiae et veritatis . Et ambulabunt gentes in lumine tuo. Nos omnes ambulamus in apostolorum luce, quae lucet in mundo, et tenebrae eam non comprehenderunt. Et reges in splendore ortus tui. Quando primum isto nata es. Quod et spiritualiter impletur, et carnaliter, ut reges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat peccatum in mortali corpore , ambulent in splendore nascentis Ecclesiae, sive in eo qui ortus est in Ecclesia, et veri regis Christi fidei colla submittant . Quod quotidie videmus expleri quando idololatriae errore sublato, et persecutionis rabie, ad fidem ac tranquillitatem Christi, Romani principes transeunt. Sunt qui haec omnia quae nos post primum Salvatoris adventum usque ad consummationem mundi, et ex parte completa, et penitus explenda memoramus, futuro tempore praestolentur, quando subintrante plenitudine gentium, salvandus sit
Abbreviated transcription (Latin):
in homine. Cui & illũd congruit sciens aũ ihr̃ cogitati¬
ones eoꝵ. Et in alio loco. sciens aũ ihr̃ malitiã eorũ.
Ac nealiquasit dubitatio her&teis ca lumniã facien¬
tibus deuerbo dĩ. quod nouerit omnia in epistola que

Expanded text:
in homine . Cui et illud congruit: Sciens autem Jesus cogitationes eorum . Et in alio loco: Sciens autem Jesus malitiam eorum . Ac ne aliqua sit dubitatio, haereticis calumniam facientibus de Verbo Dei, quod noverit omnia, in Epistola qu