comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut per humiluctionem peccati quam dese falso prȩ
liatur. Sic autem quidam mouentur de hacpn¬
mi hominis temptatione. quod eam fieri ꝑmisent
ds quecsi nunc non uideant uniuersumgenus hu¬
manum : diaboli insidiis sinecessatione temptari ⁊
Cur & hoc permittit ds̃ anquia probatur & exercet᷑
uirtus & ẽ palmagloriosior non consensisse tẽptatũ.
quam non potusse temptari: Siaũt queritur cur
potissimũ ꝑ serpentẽ diabulos temptare ꝑmissussit.
lam hoc signi ficandi gratia factum ẽ.: non quodiabo¬
lus aliquid ad instructionem nr̃am significare uo¬
luerit : Sed cum accedere ad temptandum non
posset nisi per missił. nũꝑ aliud posset nisi ꝑ quo dmitte¬
batur accedere: Quic quid igitur serpens ille signifi¬
cauit e pro uidentiȩ tribuendum est subqua & ipsedi¬
abolus succ̃ quidem hab& cupidita tẽ nocendi: Facul¬
tatem aũ ñ isi quedatur uel ad subuertende cecꝑden¬

Expanded text:
ut per humiliationem peccati, quam de se falso praeut per humiliationem peccati, quam de se falso praeliatur ? Sic autem quidam moventur de hac primi hominis tentatione, quod eam fieri permiserit Deus quasi nunc non videant universum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione vexari, cur et hoc permisit Deus? an quia probatur et exercetur virtus et est palma gloriosior non consensisse tentatum quam non potuisse tentari. Si autem quaeritur cur potissimum per serpentem diabolus tentare permissus sit, jam hoc significandi gratia factum est, non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit. ei prouidentiae tribuendum est, sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perden
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ ꝑuersitatis & suꝑbiae mento deiecdis:
Natura quidem excellentiores sunt omnib:
animantibus terrȩ : ꝓpter rationis emi
nent lam Quidergo mirũ si suo instinctu
diabolus lam lmplens serpentem eique suu
spmmiscens eomore quo uates de moniorum
implen solent callidissimũ reddiderat omniũ
animantiumter rȩ : Siue ut alia dicit editio
sapientis simũ omnium bestiarum. secundũ
anima inrationalemq: uiuentium: Siergo
quentur curds̃ temptan ꝑmisenit homine
quem temptaten consensurum ee pͥsciebat :
Occurrit ratio uera non magnae laudis futurã fiusse
hominem si propterea posset bene uiuere : quia nemo
uiuere male suaderet : Cum & innatura posse & in
potestate haberet uelle non consentire suadenti: ad¬
uiuante tamen illo. qui suꝑbis resistit. humibus au̾
dat gratiam: Nec arbitrandum e quod esset ho
minem deieccturus iste temptator. nisi prȩcessis set
in anima hominis quȩ dam elatio comprimenda :

Expanded text:
suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, suae perversitatis et superbiae merito dejecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus aninentiam. Quid ergo mirum si suo instinctu diabolus jam implens serpentem, eique suum spiritum miscens, eo more quo vates daemoniorum impleri solent, callidissimum reddiderat omnium animantium terrae? sive ut alia dicit editio, sapientissimum omnium bestiarum, secundum animam vivam irrationabilemque viventium? Si ergo quaeritur cur Deus tentari permiserit hominem, quem tentatori consensurum esse praesciebat, occurrit ratio vera, non magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea posset bene vivere, quia nemo male vivere suaderet, cum et in natura posse, et in potestate haberet velle non consentire suadenti, adjuvante tamen illo qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Nec arbitrandum est quminem deiecturus iste temtator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio conprimenda,
Abbreviated transcription (Latin):
gauit ut pace noui testamenti eent duo
in carne una: Quiacum sit apid patrem ꝑ¬
quem factuse per carnem particepsnr:¬
ut illius capitis corpus ee possqmus:
Trat autem uterq: nudus adam scilica
& uxor eius & non erubescebant : & iento
quid enim puder& quando nublam legem
senserunt in menbiis sius. repugnantem legi
mentis suȩ : quȩ illos poena peccati postꝑpetri¬
tionem p̃uarꝰ cationẽ secuta est Usur pante in obe¬
dientia prehibitũ &iustitia puniente commissum :
quodantefie ret nudiersint ut dictum est & ñ consun¬
debanT : Nullus erat motus incor pore. cui uere cun¬
dia deberetur : Nihilputan luelandum: quiamhilsen¬
serant refrenandum : Sed serpens erat callidior cunc¬
ts animantibusterrȩ quȩ fecerat dñs ds̃ Potest
iste serpens. non inrationalianima sua sedali¬
eno iam spũ idest diabolico callidio dici
cunctis animantib: : Quam lib& enim pre¬
uancatores angeli desupernis sedibus :¬

Expanded text:
gavit, ut pace novi testamenti essent duo gavit, ut pace novi testamenti essent duo in carne una; quia cum sit Deus apud Patrem Deum, factus est per carnem particepsut illius capitis corpus esse possemus. Erat autem uterque nudus. Adam scilicet et uxor ejus, et non erubescebant. « Et merito, quid enim puderet quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praevaricationis secuta est, usurpante inobedientia prohibitum, et justitia puniente commissum: quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur. Nullus erat motus in corpore, cui verecundia deberetur; nihil putabant velandum, quia nihil senserant refrenandum. » Sed et serpens erat callidior cunctis animantibus terrae quae fecerat Dominus Deus. Potest iste serpens non irrationabili anima sua, sed alieno jam spiritu, id est, diabolico, callidior dici cunctis animantibus: quantumlibet enim praevaricatores angeli de supernis sedibus
Abbreviated transcription (Latin):
& quid sequitur : Quam obrem reliqued hamo patre
suum & matrem & adherebit uxon sue & erunt
duo incarne una: Que uerba cum piimi hominis
fuisse somꝓtura ipse testatur dñs tamen in guanglo
dm dixisse declarauit: Ait enim non legistis quĩa
qui fecit abinitio masculum as fominam fecit eos
& dixit. ꝓpter hoc dimittet homo patre & matib᷑¬
& adhȩrebit uxorisue : Nerunt duo in carneuna. Vt hinc
intellege remus propter ex tasin que precesserat in adam:
hoc cum diui nitus tam quam prophetam dicere potuisse:
reliquid patrem quo modo matrem : Reliquid patrem:
quiacũ informadi ess&l : non rapinã arbitratus est esse
se equalis dõ sed semetipsum ex inaniuit
formam serui accipiens: hoc enim reliquid
patrem non quia deseruit & recessit a patre
Sedquia in ea forma a paruit hominibus. in
qua est equalis patr: Quo modo reliquid ma¬
tremrel inquendo sinag gbm iudeorum de
qua secundum carnem natuse: & inheren¬
do eclesiȩ quam exomnibus gentibus: congro¬

Expanded text:
ter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patreet adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una , ut hinc intelligeremus propter exstasim quae praecesserat in Adam, hoc eum divinitus tanquam prophetam dicere potuisse. reliquit Patrem, quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo, sed semetformam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo Synagogam Judaeorum de qua secundum carnem natus est, et inhaerendo Ecclesiae quam ex omnibus gentibus congre
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ saluatore salutem consequeretur &erncẽ : Nonaũ
p̃ter eundũ qđ sopor illȩ siue ectasis idest mentis excessus
ut antiquec trans latio hab&: Quam ds̃ in misit in adã
reote intellegitur ut sc̃s augustinus dicit ad hoc inmissa ut
ipsius mens per ex sta sinparticipes fier& tamquam
angelice cune : & intrans in scu anum dĩ intelleger&¬
in nouissima : Denique eiugilans tamquam ꝓ̃phetie
plenus cumadse adductam muliorem suam uider&
oructauit continuo. quod magnũ sa cramentum com
mondauit a postolus : Noo nuncos ecossibus meis &caro

Expanded text:
id est, Salvatore, salutem consequeretur aeternam. Non autem praetercundum, quod sopor ille, sive exstasis, id est, mentis excessus, ut antiqua translatio habet, quam Dominus transmisit in Adam, recte intelligitur, ut sanctus Augustinus dicit, ad hoc immissa, ut ipsius mens per exstasin particeps fieret tanquam angelicae curiae, et intrans in sanctuarium Dei, intelligeret novissima. Denique evigilans tanquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam videret, eructavit continuo magnum sacramentum quod commendavit Apostolus: Hoc nunc os
Abbreviated transcription (Latin):
deossibus meis & carodecarnemea : Quia cotera
quȩ os & carnem habentia uiderat nominatimq:
diftinexerat non ex sua substantia sed exterra
uel aquis eẽ facta nouerat: Sicut uero illis uo¬
cabula adse ad ducctis posuerat. sic restabat ut ei
quem sibi similemac de suo corpore creatum
cognouit nomen inder& : Hȩc inquid uocabitur
uirago quõ deuiro sumpta est : Quomodo autem
latina ethimogia congruit inliis nominibus
cuma uiro nuncupatur uirago. Ita conuenit &
hebrea inqua uidelic& lingua uir apellatur
is & dinuato ab hoc nomine : femina dicit᷑ issa:
Denique quodis a pell&ur hebraiceuir: testat᷑
&iam nomen israhol quiuir uidens dm̃ intor¬
pr&atur: Sed & sacramentis xp̃i & ecdesiȩ
conuenit aptissime . Quod adammulierem desa carnecre¬
atam nominis sui participem fieri uoluit Quia & dñs nr̃¬

Expanded text:
de ossibus meis, et caro de carne mea: quia caetera de ossibus meis, et caro de carne mea: quia caetera quae os et carnem habentia viderat nominatimque distinxerat, non ex sua substantia, sed ex terra vel aquis esse facta noverat. Sicut vero aliis vocabulum ad se adductis posuerat, sic restabat, ut ei quem sibi similem ac de suo corpore creatum cognovit nomen inderet. Haec, inquit, vocabatur virago, quoniam de viro sumpta est. Quomodo autem Latine etymologia congruit in his nominibus, cum a viro nuncupatur virago, ita convenit et Hebraea, in qua videlicet lingua vir appellatur is et derivato ab hoc nomine, femina dicitur issa Denique quod is appelletur Hebraice vir, testatur etiam nomen Israel qui vir videns Deum interpretatur. Sed et sacramentis Christi et Ecclesiae convenit aptissime, quod Adam mulierem de sua carne creatam, nominis sui participem fieri voluit, quia et Domin
Abbreviated transcription (Latin):
sed caro suppl&ur: Nisi quia figurabatur qđ xp̃s propter
& clesiam infirmus at uero &clesia ꝑipsum esso firmcc
futurco: Unde ergo eiusdem mysteru gratia tipicoquo¬
q: uerbo usa est scriptura ut ñ dicer& fecit aut formauit.
aut creauit : Sicut in omnib: supra operib: : Sededifica¬
si fidutiam & gloriam sperusq ad finem firmam retineam :
Talite renim decebat. ut humani genessorigo dõ operan¬
te ꝓcederent : Quatenus redemptioni ipsius quȩ infine
erat scłi ꝑ eundem uentura conditorem concinantibus
figuris testimoniũ dar& : Etadcluxit eã ad alam:
dixitq adccm. hoc nunc os ex ossibus meis &
caro decarnemea: Quõ adam adductis ad se¬
animantibus terrȩ & uo latilibus cunctis nullum
in his sibi simile inuenerat : Mentonunc ubi adiu¬
tonum simile sui factum atque adse adductum
uidit agnouit & ex clamauit dicens hoc nuncos
mantibus alus. similem sibi nonui derat : Os aut̃

Expanded text:
sed caro suppleretur, nisi quia figurabatur quod Christus propter sed caro suppleretur, nisi quia figurabatur quod Christus propter Ecclesiam infirmus, at vero Ecclesia per ipsum esset firma futura? Unde ejusdem mysterii gratia typico quoque verbo usa est Scriptura, ut non diceret: fecit, aut formavit, aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, sed aedificasi fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus. Taliter enim decebat, ut humani generis origo, Deo operante, procederet, quatenus redemptioni ipsius quae in fine erat saeculi per eumdem ventura conditorem concinentibus figuris testimonium daret. Et adduxit eam ad Adam. Dixitque Adam: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea. Quoanimantibus terrae et volatilibus cunctis, nullum in his sibi simile invenerat, merito nunc ubi adjutorium simile sui factum atque ad se adductum vidit, agnovit et exclamavit dicens: Hoc nunc omantibus aliis, simile sibi non viderat. Os autem
Abbreviated transcription (Latin):
niebatur adiutor similis &us : In misit ergo dñs soporẽ in adã
lumq dr go obdormiss& tulit unam de costis &us. & repleuit
carnem proea: & edificauit dñs ds̃ costam quã tulerat de
adam. in mulierem: Quod mulier delatere faltaesł uirꝰ
propter ipsius coniunstionis iuim conmendandam Ita fies
oportuis se credendumest: Quodaũ dormietdi illi factũ
est qđ osse de tracto. Incuius locũ caro subpleretur altio¬
ris misteru gratiac factũ est Signisi cabatur enim qđ
delaterexp̃i. incruce ꝓpter mortem sopiti sacra menta es¬
sen salutis exigtura uidelic& sanguis & aqua dequibus ils
conderetur & clesia : Nam sitanti sacra m̃ti nonessa
figura increatione feminȩ premittenda q̃uidopus erat
dor misse adam ut costam illids̃ dequa feminam facera
toller&l. Quia &uigilantiac non dolenti idem facerepo¬
terat : quid necessaryum ut cumos qđ deuisꝰ latere sump¬
tũ est. infemincm condebactur. in locum ossis nonos

Expanded text:
Immisit ergo Dominus Deus soporem in Adam, cumque obdormisset, tulit unam de costis ejus, et replevit carnem pro ea, et aedificavit Dominus Deus costam quam tulerat de Adam in mulierem. Quod mulier viri de latere facta est, propter ipsius conjunctionis vim commendandam ita fieri oportuisse credendum est. Quod autem dormienti illi factum est, quod osse detracto in cujus locum caro suppleretur, altioris mysterii gratia factum est. Significabatur enim quod de latere Christi in cruce per mortem sopiti sacramenta essent salutis exitura, videlicet sanguis et aqua, de quibus sponsa illi conderetur Ecclesia, nam si tanti sacramenti non esset figura in creatione feminae praemittenda, quid opus erat dormisse Adam, ut costam illi Deus, de qua feminam faceret, tolleret, qui et vigilanti ac non dolenti idem facere poterat? Quid necessarium ut cum os quod de viri latere sumptum est, unde femina condebatur, in locum ossis non os,
Abbreviated transcription (Latin):
asua malitia cessar&. Suꝑ hȩc aũ suꝑbia repl&us ignẽ
spirans animo iniudȩos. & p̃cipiens accelerare nego¬
tium. Contigit illũ imp&u euntẽ decurri cadere. &
graui corporis collisione membra uexare. Isq: qui sibi
uidebatur &iã fluctibꝰ maris imperare. supͣ humanum
modũ suꝑbia repl&us. & montiũ Altitudines instatera
appendere . nunc humiliatus ad terrã ingestatorio por¬
tabatur. manifestã đĩ uirtutẽ in sem &ipso contestans.
ita ut decorpore impii uermes scaturirent. Ac uiuentis
indoloribus carnes eius effluerent. Odore &iã illius
& fo&ore exercitus grauar&ur. & qui paulo ante . syde¬
ra cȩli contingere se arbitrabatur. eum nemo poterat

Expanded text:
sua malitia cessaret super haec autem superbia repletus ignem sua malitia cessaret super haec autem superbia repletus ignem spirans animo in Iudaeos et praecipiens adcelerare negotium contigit illum impetu euntem de curru cadere et gravi corporis conlisione membra vexare isque qui sibi videbatur etiam fluctibus maris imperare supra humanum modum superbia repletus et montium altitudines in statera adpendere nunc humiliatus ad terram in gestatorio portabatur manifestam Dei virtutem in semet ipso contestans ita ut de corpore impii vermes scaturrirent ac viventes in doloribus carnes eius effluerent odore etiam illius et fetore exercitus gravaretur et qui paulo ante sidera caeli contingere se arbitrabatur eum nemo poterat
Abbreviated transcription (Latin):
odem tẽpore antiochus inhoneste. reuertebatur deꝑside.
intrauerat enĩ eã quȩ dicitur ꝑsipolis. & tẽptauit spoli¬
are tẽpla & ciuitatẽ opprimere. Sed multitudine ad
arma c̃currente. infugã uersi sunt. Et ita contigit ut an¬
tiochus post fugã turpiter redir&. Et cum ueniss& circa
ecbatana. recognouit quȩ erga nicanorẽ &timotheum
gesta sunt. Flatus aũ ira arbitrabatur se in iuriã illorum
qui se fugauerant posse in iud ȩos retorquere. Ideoq: ius¬
sit agitare currũ sine intermissione. agens iter. cȩlesti
eũ iudicio ꝑ urguente. quod ita suꝑbe. locutus ẽ. uenturũ
sehiero solimã & congeriẽ sepulchri iudȩorũ eã facturum
ed qui uniuersa c̃spicit dñs ds̃ arł. ꝑcussit eũ insanabili
& inui sibili plaga. Ut enĩ finiuit hunc ipsũ sermonem.
app̃hendit eũ dolor dirus uiscerũ. & amara intera neorũ
torm̃ta. Et quidẽ satis iuste. Quippe qui multis & nouis
cruciatibus aliorũ torserat uiscera. lic& ille nullo modo

Expanded text:
tur de Perside intraverat enim ea quae dicitur Persipolis et temptavit expoliare templa et civitatem opprimere sed multitudine ad arma concurrente in fugam versi sunt et ita contigit ut Antiochus post fugam turpiter rediret et cum venisset circa Ecbatana recognovit quae erga Nicanorem et Timotheum gesta sunt elatus autem ira arbitrabatur se iniuriam illorum qui se fugaverant posse in Iudaeos retorquere ideoque iussit agitari currum sine intermissione agens iter caelesti eum iudicio perurguente quod ita superbe locutus est venturum se Hierosolymam et congeriem sepulchri Iudaeorum eam facturum sed qui universa conspicit Dominus Israhel percussit eum insanabili et invisibili pladirus viscerum et amara internorum tormenta et quidem satis iuste quippe qui multis et novis cruciatibus aliorum torserat viscera licet ille nullo modo
Abbreviated transcription (Latin):
equaciuitate per esaiam sicloquitur cb̃s: Quis est hic liber repu¬
du matris uestrȩ. qm̃ dimisi eam. aut quis est creditor meus
cui uendidiuos: Ecce in iniquitatibus uestris uenditiestis. & in
sceleribus uestris dimisi matrem uestram: Similiter &per oseȩ :
Iudicate matrem uestram. iudicate qm̃ ipsa non est uxor mea. necego
uir eius : Decuius populi reprobatione perhieremiam dicitur:
reditas mea sicut leo insilua. dedit super me uocem suam. ꝓpter¬
exprimens ait : terra uestra desercta. ciuitates uestrȩ succense
igni. regionem uestrã In conspectu ur̃o alieni deuorabunt. &
desolabitur sic̃ inuastitate hostili: Quȩ captiuitas licet subbabi¬
lonis tempore exparte completasit: pleniustam̃ subromanco
captiuitate impleta ẽ: Quando uniueriam iudeam romanus

Expanded text:
aiam sic Dominus loquitur, dicens: « Quis est hic liber repudii matris vestrae, quo dimisi eam? aut quis est creditor meus, cui vendidi vos? Ecce in iniquitatibus vestris venditi estis, et in sceleribus vestris dimisi matrem vestram . » Similiter et per Osee: Judicate matrem vestram, judicate, quoniam ipsa non est uxor mea, nec ego vir ejus . De cujus populi reprobatione, et per Jeremiam sic reditas mea sicut leo in silva, dedit super me vocem suam . Proptericens: « Terra vestra deserta, civitates vestrae succensae igni, regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili » . Quae captivitas, et licet sub Babylonis tempore ex parte completa sit, plenius tamen sub Romana captivitate impleta est, quando universam Judaeam Romanus
Abbreviated transcription (Latin):
ostflagella &crucem fellis q a eti potationem de inde
sequitur mors eius. Quã lex ipsa non siluit dicens. Recu¬
bans dormiuit ut leo & ut catulus leonis: quis suscitatut eum:
clamãuut &iam eandem mortem eius Ixmus uiimus psalmus
apertius dici poterat : dñs enimihs̃ qui interpretatur saluator.
ipse est ds̃ noster. saluos faciens nos: Quem quia oportuit nasci
& auita exire ad mortem ideo sub iunetum est. Dñi mors & antes

Expanded text:
ost flagella et crucem, fellisque et aceti potationem, deinde sequitur mors ejus. Quam lex ipsa non siluit, dicens: Recubans dormivit, ut leo, et ut catulus leonis; quis suscitabit eum ? Clamat etiam eamdem mortem ejus et LXVII Psalmus: apertius diceretur? Dominus enim Jesus, qui interpretatur Salvator, ipse est Deus noster, salvos faciens nos, quem 51 quia oportuit nasci, et a vita exire per mortem, ideo subjunctum est: Domini mors, e
Abbreviated transcription (Latin):
QUIA TITULUS CRUCIS FIUS CORRUPTUS non EST.
Nro quo titulo dixerunt iudei Noliscribere rex iudeorum
ꝑtrespondit pilatus. quod scripsi scripsi  Iam enim inpsalmo¬
quinqua gesimo sexto fuerat prophetatum. necorrum pastituli
inscriptione : Inciuus psalmi serie non solum passio uel mors
sed &iam resurrectio &ascensio dñi prędicatur. lxi¬
ꝓ saias dicit sipse peccata multorum tulit & protrans gressoribus
orauit : & in psalmis sic. proco inquit quod eos diligebam. aduersa¬
bantur. ego autem orabam pro eis : Item ambacuc cumdixisset deco-
in medio duorum animalium cognosceris. subiecitꝰ. Conturbata fuerit
anima mea in ira miseri cordiae tuae memoreris : Prȩfigura u
enim propheta sub hac sententia: in semetipso iudeorum persona
miseri cordiae fuae dixit: Pater ignosie illis. quia nesciunt
quid faciunt
ꝑsaias dicit: proiniquitatibus populi sui ductus est ad mortẽ
dabo impios prosepultura cius.: Et iterum uulneratus est propt̃

Expanded text:
Quia titulus crucis ejus corruptus non est. 1. De titulo crucis dixerunt Judaei: Noli scribere Rex JudaeorumEt respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi . Jam enim in Psalmo LVI fuerat prophetatum: Ne corrumpas tituli inscriptionem, in cujus psalmi serie non solum passio, vel mors, sed etiam resurrectio et ascensio Domini praedicatur. Isaias dicit: Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus oravit . Et in Psalmis sic: Pro eo, inquit, quod eos diligebam, adversabantur mihi; ego autem orabam pro eis . 2. Item Habacuc cum dixisset de eo: In medio duorum animalium cognosceris, subjecit: Cum conturbata fuerit anima mea, in ira misericordiae tuae memor eris . Praefiguravit enim propheta sub hac sententia in semetipso Judaeorum personammisericordiae suae dixit: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunttis crucifixus est, Isaias dicit: Pro iniquitatibus populi sui ductus est ad mortem, dabo impios pro sepultura ejus. Et iterum: Vulneratus est p
Abbreviated transcription (Latin):
Iociam fuerat in psalmis predictum adño.: Dederunt in
escã meã fel: &insitimea potauerunt aceto: Quod quidem
& alias ad hierusalem ipsesic prȩclamat dicens: Ego plantauite
ds̃ enim bonam plantauerat ueneam hoc est iudeorum gentẽ:
Illa autem uitiosuo deprauata est. conditorem a maritudine
potait. Pro quo & moy ses. Uua inquit eorum uia fellis.
& botrus a maritudinis ipsis: unde & superius obiurgans cos
dicit: sic plebs fatua & non sapiens. haec dño tribuisti Xxxuini
Nam ei quod y Sopo cir cuoo dederunt
Spon ciam cum Aceto
n psalmis dictum fuerat: Asperges me Ysopo &munda¬
łbot : Unde & inlege persopo fasciculum aspergebantur
agni sanguine. Quimundari uolebant. Quod significaretur per
passionem dñi peccata abluȩndi

Expanded text:
jam fuerat in Psalmis praedictum a Domino: Dederunt, inquit, in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto, quod quidem et alias ad Jerusalem ipse sic proclamat, dicens: Ego te plantavi Deus enim bonam plantaverat vineam, hoc est Judaeorum gentem; illa autem vitio suo depravata Copotavit. Pro quo et Moyses: Uva, inquit, eorum, uva fellis, et botrus amaritudinis ipsis . Unde et superius objurgans eos, dicit: Sic plebs fatua, et non sapiens, haec Domino retribuisti ? CAPUT XL. Quia hyssopo circumdederunt spongiam aceton Psalmis dictum fuerat: Asperges me hyssopo, et mundabor . Unde et in lege per hyssopi fasciculum aspergebantur agni sanguine, qui mundari volebant , quo significaretur per passionem Domini peccata ablui
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta perstringamus: Primum manifestans quia
non solum propter iudeos testamentũ legis datum est:
fecit dñs. item ipse : Donec adnuntiem brahium tu um:
generatio omni quȩ uentura est: Potentiã tuam &iusti¬
inter gentes: magnificauit dñs facere cumillis. magnifi¬
cauit dñs facere nobiscum facti sumus letantes Quibus
testimonus manifestatur prius uideis esse testamentum
legis concessum. postea uero gentibus : Quod ꝓpter ea
conlatum estillis quia in eopoterant cognoscere xp̃m :¬

Expanded text:
 perstringamus, manifestantes primum quia non solum propter Judaeos Testamentum legis datum est, fecit Dominus . Et iterum ipse: Donec annuntient brachium tuum generationi omni quae ventura est, potentiam tuam, et justiinter gentes; Magnificavit Dominus facere cum illis; magnificavit Dominus facere nobiscum, facti sumus laetantes . » Quibus testimoniis manifestatur, prius Judaeis Testamentum legis esse concessum, postea vero gentibus; quod propterea collatum est illis, quia in eo cognoscere p
Abbreviated transcription (Latin):
quasi herbȩ uirentes & arbores pomiferȩ &c una
eademq ter ra prodebant suscipientes smbrem ce¬
lestem diuinorumeloquiorum: Uerum hic quoque
aduesperam uergere cȩpit dies cum ea demgens
israhelitica. & fidem patriar charum & cerimonus

Expanded text:
bores pomiferae, ex una eademque terra prodibant, suscipientes imbrem coelestem divinorum eloquiorum. Verum hic quoque ad vesperam vergere coepit dies, cum eadem gens Israelitica, et fidem patriarcharum et caeremon
Abbreviated transcription (Latin):
la fidelium seruorum Amendico uobis qđ precin¬
get se. & faci& illos discũbere. Etransiens ministrabit illis
nistrat utiq operatꝰ: Sed his tamen uerbis õnib mlaliud
intimat̾ quã qđ scõs suos dñs inȩt̃nũ benedicit & scĩficat:
idẽ uisione suȩ glonȩ postoperabona quȩ donauit remunerat:
t requiȩuit die septimo ab uniũso operesuo qđ patrarat: Non
quasi lassus exnimio labore ds̃. instar humanȩ fragilitatis
conpleta mandi fabnca requieuit: sed requieuisse ab uniũso
opere suo dicit̾. quia nouam creaturã ultra instituere aliquã
cessauit: Soldenãq scꝯptura sepe nomine requiei cessa¬
tionem opens siue sermonis indicare. sicut in apoca lłpsi descis
cessabant hȩc sẽꝑ decantare: Nã maxima &unica scis ẽ re¬
quies incȩlo. laudẽ sũme tnnitati quȩ ds ẽ. in defessa uoce di¬
cere Potest uero altius intellegirequi euissedm̃ ab onib opepb

Expanded text:
la fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinla fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis .nistrat, utique operatur. Sed his tamen verbis omnibus nil aliud intimatur quam quod sanctos suos Dominus in aeternum benedicitid est, visione suae gloriae post opera bona, quae donavit, remunerat. Et requisivit die septimo ab universo opere suo quod patrarat. Non quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis completa mundi fabrica requievit, sed requievisse ab universo opere suo dicitur, quia novam creaturam ultra instituere aliquam cessavit. Solet namque Scriptura saepe nomine requiei cessationem operis sive sermonis indicare. Sicut in Apocalypsi de sanctcessabant haec semper decantare. Nam maxima et unica sanctis est requies in coelo, laudem summae Trinitati, quae Deus est, indefessa voce dicere. Potest vero altius intelligi requievisse Deum ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
Uiditq els cuncta quȩ fecit &eran ualdebona: Sed quȩntꝰ¬
* quia de singulis dĩ openbus singillatim fuerat dictũ
quod uider& ea essebona secte in conclusione ꝑfecas
merito quare de homine facto non sit adisetum siagilla¬
tim. & uidit ds̃ qrł eẽt bonum. seclipsius magis factura in¬
tercetera uniuersaliter laudanda reseruetur: Anquia
praesciebat ds̃ hominem peccaturum nec insuȩ imaginis
perfectione mansurum non singillatim sedcũcȩteris
eum dicere uoluit bonum uelut intimans quidesset fu¬
turum: Homo igitur antepeccatum: & insuo utiq genere
bonuserat: Sedscriptura praetermisit hoc clicere.
ut potius illud diceret: quod futurum aliquid p̃nuntia¬
ret: Ds enim naturarum optimus condit̾or. peccantiũ
uero iustissimus ordinatorẽ: Ut &iam siqua singillatĩ
fiunt delinquendo deformia: semꝑtamen cũ eis uni¬
uersitas pulchrasit: t factum ẽ uespere &mane di¬

Expanded text:
Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona. Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus singulatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis e bona. Sed quaeritur merito, quare de homine facto non sit adjunctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera universaliter laudando reservetur? An quia praesciebat Deus hominem peccaturum, nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum caeteris eum dicere voluit bonum, velut intimans quid esset futurum? Homo igitur ante peccatum et in suo utique genere bonus erat, sed Scriptura praetermisit hoc dicere, ut potius illud diceret quod futurum aliquid praenuntiaret. Deus enim naturarum optimus conditor, peccantium vero justissimus ordinator est, ut etiam si qua singillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen unieis pulchra sit. Et factum est vespere et mane di
Abbreviated transcription (Latin):
ut hit̃dictaꝰaũ seabesu temperaren: Perhorũ eduliũ inelitȩ
sibi in mortalitatis dona conseruaren. In illius tactu. ruinam
mortis inuenirent: Sicuõ incorruptibilis & inmortalis infi¬
ne ent caronrã ad similitudinẽ angelicȩ sublimitatis : ut in eo¬
dẽ semꝑ statu ꝑmaneat. neq cibis corporalib quippe quiinuita¬
spintalia nullixs egere possit: Nam qđ angeli cũpat ar¬
chis manducasseleguntur: ñ indigentiȩ causa: sed benignitatis
agebant: Quidelicet hȩc agendo dultius hominib quib
apparebant congruerent: Dñs quoq postresurrectionẽ
manducauit cũ discipulis. ñ refectionis necessitate sedut
uerã post mortem recepisse carnẽ: monstraret.
It factum ẽ ita. Idẽ ut dominaretur homo cunctis quȩ in t̾ra
ł aquis creatasunt : & aut facultatem potestatẽq edendi
de fructib t̾rȩ cũ uolatilib cęli. animantibꝰ t̾rȩ ꝑciperet:

Expanded text:
ut interdicti se ab esu temperarent, per horum edulium inditae ut interdicti se ab esu temperarent, per horum edulium inditae sibi immortalitatis dona servarent, ne illius tactu ruinam mortis invenirent. Sic vero incorruptibilis et immortalis in fine erit caro nostra ad similitudinem angelicae sublimitatis, ut in eodem statu permaneat, neque cibis corporalibus egeat, quint qui egere possint. Nam quod angeli cum patriarchis manducasse leguntur, non indigentiae causa, sed benignitatis agebant, ut videlicet haec agendo dulcius hominibus quibus apparebant congruerent. Dominus quoque post resurrectionem manducavit cum discipulis, nec refectionis necessitate, sed ut veram post mortem recepisse carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut facultatem potestatemque edendi de fructibus terrae cum volatilibus coeli et animantibus terrae perciperet.
Abbreviated transcription (Latin):
in huius uitȩ sta di: aduersus aerias potestates uel &iam nr̃e
mentis. aut corporis uitia certamus. Pacis au cũ ꝑfecta uistos a
coro namur afructu ligni uitȩ ꝑ p&uo sine fastidio sacia mur

Expanded text:
in hujus vitae stadio adversum aereas potestates, vel etiam nostrae in hujus vitae stadio adversum aereas potestates, vel etiam nostrae mentis aut corporis vitia certamus; pacis autem, cum perfecta victoria coronamur, ac fructu ligni vitae perpetuo sine fastidio satiamur
Abbreviated transcription (Latin):
uenir& tempus ut &icm remo uenpotuissal: Remotae
igneo rcepto : Remota omnib: elestis. cum dño babtizato aꝑtiei s̃
celi Remota item singulis electis cum baptis mi fonte lauan¬
tur : Remota is dem ꝑfectius. cum soluti auinculis
carnis. ad celestis para disi gloriam. suo quique
tempore conscenduns. iltem cerubinascientiȩ mubti¬
tudo. siue scientia multi plicata inter pretatur:
bene cerubim& flam meus gladius ad custodien¬
dam uiam ligni uitȩ collocatus esse ꝑhibetur. quia
nimirũ ꝑdiscipline nobis scientiã cęlestis & ꝑlab&ꝵ
ad flictionem temporalium redirus ad suꝑnã patet. & qua
tum dis cessimus. :& bene non simpliciter flammã sed gladiũ
dicit flãmeum ante para disum esse collocatũ ut feriandas ui
nobis in lecebras c̃cupiscentie temporalis insinuet gaudiosp̃s
indic& mystice ñ nobis semꝑ hunc necessariũ eẽ gladiũ sed
ut scriptum est tempus eẽ belli. tempus pacis ⁊ belli uidelic& cũ

Expanded text:
veniret tempus ut etiam removeri potuisset. Remota est veniret tempus ut etiam removeri potuisset. Remota est rru rapto; remota omnibus electis, cum Domino baptizato, aperti sunt ei coeli; remota item singulis electis, cum baptismi fonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis carnis, ad coelestis paradisi gloriam quique suo tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata interpretatur, bene cherubim et flammeus gladius ad custodiendam viam ligni vitae collocatus esse perhibetur; quia nimirum per disciplinae nobis scientiam coelestis, et afflictionum temporalium reditus ad supernam patriam pattum discessimus. Et bene non simpliciter flammam, sed dicit gladium flammeum ante paradisum esse collocatum, ut feriendas in nobis illecebras concupiscentiae temporalis insinuet gladio spiritus, indicet mystice non nobis semper hunc necessarium esse gladium, sed, ut scriptum est, tempus esse belli, tempus pacis: belli, videlicet cum
Abbreviated transcription (Latin):
homines disciplina eclesiastica remoueri: Fiecitq adam: & col¬
locauit ante paradisum uoluptatis cerubim & flam meum gla¬
Hunc locum antiqua translatio sic habet. Elecit adam. & collo¬
cauit eum contra paridisum uoluptatis uitȩ : &orcdinauit cerubum
& flam meam rompheam & cetera : quamsi sequinur. & hoc signi¬
sicandi gratia factum credere debemus. sedta menfactum: ut
contrapara disum quo beata uita &iam spirita liter significabatur.
habitarettiq: peccator inmiseria: qđ aũ dicitur collocasse ds̃
ante paradisum uoluptatis cerubim &flammeum gladium. hoc
ꝑce lestes utiq potestates inpara diso uisibili factũ esse credendũ est.
ut ꝑ angelicum ministerium es set illic ignea quȩdam custodia
non tamen frustra factumesse ms qui a significat aliquid
etiam despiritali parcdiso: Non est dubitandum : quȩ etiã
custodia bene eẽ uersatilis asseueratur. Neo quod quandoq:

Expanded text:
homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conhomines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc sigHunc locum antiqua translatio sic habet: Et ejecit Adam, et collocavit eum contra paradisum voluptatis, et ordinavit cherubim et flammeam rompheam, etc. « Quam si sequimur, et hoc significandi gratia factum credere debemus, sed contra paradisum, quo beata vita etiam spiritualiter significabatur, habitaret utique peccator in miseria. Quod autem dicitur collocasse Deus ante paradisum voluptatis cherubim et flammeum gladium, hoc per coelestes utique potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia; non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spirituali paradiso, non est dubitandum. Quae etiam custodia bene esse versatilis asseveratur, pro eo quod quandoque
Abbreviated transcription (Latin):
& nobis. sicut apłs dicit. Date mihi hanc inuiriam. Vtique
&e contrario uult intellegi: Nunc ergo ne forte mit tat manũ.
suam & sumat &iam deligno uitȩ & comedat & uiuat in eternũ.
Emisit eum dñs ds̃ deparadiso uoluptatis. ut operaretur ter¬
ram dequa sumptus est.: Superiora uerba lĩ sun. hoc factũ aũ
propter ips auerba secutumest: Alienatus enim auita. non solũ
quã fuerat sipreceptum seruas set cum angelis accepturus. sed abil¬
la &iam quam ducebat inparadiso. felici quodam corpo¬
ris statu. Separari utiq debuit alignouite Siue
qđ & ipso illi subsisteret felix ille ipsestatus cor¬
poris. Exre uisibili uir tute in uisibili: Siue quđ
ineo esset & sacra mentũ uisibile. inuisibilis sapien¬
tiȩ : Alienandus inde utiq fuerat. uł iãmonturas.
uł̃ &iam quã & communicatus. sicut &iam in hoc pa¬
rachso. id in ecłsa solen a sacramentis altaris uisibilibus

Expanded text:
ex nobis, sicut Apostolus dicit: Date mihi hanc injuriam , utique ex nobis, sicut Apostolus dicit: Date mihi hanc injuriam , utique e contrario vult intelligi. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, misit illum dominus deus de paradiso uoluptatis operari terram, ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ꝑ quodlibet & quodo lib& dictumsit: Ds tamendixit : Non alit̃
intellegendum est. quodait : Vnus & nobis : nisi propter trinitatẽ
numerõ plurali accipiatur. sicut dictum erat. faciamus hominẽ :
a pi eum faciemus: Replicatum est igitur incaput
suꝑbi. quoexitu concupert. quod a serpente suggestum est:
Fritis sicut dii: ꝑcce adam inquit factus ͤsicut unus & nobis:
uerbaenim sunt hȩc dĩ: nontam huic insultantis. quamtetehs
necta suꝑbiant deterrentis. propter quos ita conscripta sunt:
factus est inquit tam quam unus & nobis. sciens bonum & ma¬
lum: Quidaliud intellegendum. nisi gemplum timoris in cu¬
tiendi esse propositum . quod non solum non fuerit factus
qualis sen uo luerit sed nec illud quod factus fuerat conser¬
uauerat: De hoc alio loco nec dĩ confitentis inquid uerba sus
sed potius ex pro brantis. Ecceadam fastus est tam quamunus

Expanded text:
hoc per quodlibet vel quomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, Non aliter hoc per quodlibet vel quomodolibet dictum sit, Deus tamen dixit, Non aliter intelligendum est quod ait, unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: Faciamus hominem adapud eum faciemus . Replicatum est igitur in caput superbi quo exitu concupierit quod a serpente suggestum est: Eritis sicut dii. Ecce, inquit, Adam factus est sicut unus ex nobis. Verba enim sunt haec Dei, non tam huic insultantis, quam caeteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt. Factus est, inquit, tanquam unus ex nobis, sciens bonum et malum. Quid aliud intelligendum, nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum? Quod non solum non fuerit factus qualis fieri voluerit, sed nec illud quod factus fuerat conservaverit. De hoc alio loco: Nec Dei confitentis, inquit, verba sunt, sed potius exprobrantis: Ecce Adam factus est tanquam unus
Abbreviated transcription (Latin):
pius pater reuertenti ad seꝑpenitentiã filio luxuri oso interalia noiunera
&iam stolam primam ꝓferri & eum indui preceperit: mistice insinuans
quiaeleti habitum in mor talitatis. quem in adam in & ordioscłi ꝑcledorun.
Infine scłi sintrecepturi in xp̃o. & quidem ampliori gratia: namidam
ita inꝰ mor talis factus est. ut posset non mori. si prȩceptum seruaret:
iluaũ resur rectionis ita erua Mnmortales. ut nec morium quam.
nec metu mortis pos sint affici. Decuius recepuone stolȩ dicitapłs¬
O portet enim hicor ruptip̾ile hoc induere incorruptio nem &mor¬
tale induere inmortalita tems ubi indue re sonat. ab latã utique
significare nuditatem . quamadam inse& eua post peccatum ag¬
nitum erubes cebant: Et ait. Ecce adam fastus est quasi unus &
nobis. sciens bonum & malum De hoc sẽs augustinus. quo inquit

Expanded text:
pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso, inter alia munera, pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso, inter alia munera, etiam stolam primam proferri et eum indui praeceperit, mystice insinuans quia electi habitum immortalitatis, quem in Adam in exordio saeculi perdiderunt, in fine saeculi sint recepturi in Christo, et quidem ampliore gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori si praeceptum servaret; filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Ubi induere sonat, ablatam utique significat nuditatem, quam Adam in se et Heva post peccatum agnitam erubescebant. Et ait: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, ciens bonum et malum. De hoc sanctus Augustinus: Quomodo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
cunctorum uiuentiũ & hoc ñ om̃ adam diuino instinctu constat uxorisuȩ in po¬
it eos: Et hoc signisicationis gratia factũ est. sedtamenfactũ: Nam hua iusmodi
indum̃to dñs eos mortales iamfactos fuisse insinuut: Pelles quippe quȩ ñ nisi mor¬
tuis pecudibus subtrahuntur. Mortis siguram continet: Itadum contra preceptũ
ñ imitatione legitima seclinlicita suꝑbia ds̃ esse appeti. homousq adbeluarum morta¬
litatem deiectus est : Et quidem ipsi sibi fecerunt perizomata defolus fici quib: pu¬
dendategerenz: Sed ds̃ facit illis tonicas pellitias. quibus omne corpus illoꝵ induat:
quia ipsiꝑdita ꝑ preuaricationẽ gloria in nocentiȩ prȩtende ruał sibi uela men
&cusationis qua suamculpam inconditorem trans sunderea : Et qse condi¬
tor illos ꝑsententiã iusti uiditi ab latostatu uitȩ inmutabilis in anima simuid
& carne ulta ust poena mortalitatis : Narrat aũ euuangelica parabola quia

Expanded text:
cunctorum viventium. Et hoc nomen Adam divino instinctu constat uxori suae poit eos. Et hoc significationis gratia factum est. Nam hujusmodi indumento Dominus eos mortales jam factos fuisse insinuat. Pelles quae nonnisi mortuis pecudibus subtrahuntur, mortis figuram continent. Ita, cum contra praeceptum, non imitatione legitima, sed illicita superbia Deus esse appetit homo, usque ad belluarum mortalitatem dejectus est. Et quidem ipsi sibi fecerunt perizomata de foliis fici, quibus pudenda tegerent; sed Dominus fecit illis tunicas pelliceas, quibus omne corpus illorum induit, quia ipsi, perdita per praevaricationem gloria innocentiae, praetenderunt sibi velamen excusationis, qua suam culpam in Conditorem transfunderent; et ipse Conditor illos per sententiam justi judicii, ablato statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mutavit poena mortalitatis. Narrat autem evangelica parabola quia
Abbreviated transcription (Latin):
erat lineis . & cetramentanũ scriptoris habebat in lum
gementiũ &dolentium suꝑcunctis ab ominationibus
quae fiunt in medio eius: Et posthaec adiecit: Transite
ꝑciuitatẽ & ꝑcutite. non parcat oculus uester neque
miser amini simuladulescentulũ uirginem paruulos & mulieres
inficite usq: ad int̃netionẽ : Omnẽ aũt suꝑquẽ uideni tau. non occidatis
In tellegere nos oportet hanc sententiam: Tau quippe littera speciem cricis
demonstrat: cuius signacula p̃notatas̃ quia sine signo crucis nullus saluus¬

Expanded text:
erat lineis, et atramentarium scriptoris erat lineis, et atramentarium scriptoris gementium, et dolentium super cunctis abominationibus quae fiunt in medio ejus . » Et post haec adjecit: « Transite per civitatem, et percutite; non parcat oculus vester, neque misereamini senem, adolescentulum, 110 et virginem, parvulum, et mulieres interficite usque ad internecionem. Omnem aIntelligere ergo nos oportet hanc sententiam. Thau quippe littera speciem crucis demonstrat, cujus signaculo praenotati sunt quicunque ab exitu hujus saecu
Abbreviated transcription (Latin):
oquitur dñs ad moysendicens: Sume tibi a romata phma
& oleũ deoliuetis. faciesque unctionis oleũ scm̃. ungentũ
compositum &ungens ex eotabernaculũ testimonii &arcã
testam̃ti mensamque cũ uasissuis. cande labrũ &utensilia eiꝰ
altans timiama. & holo causti & uniuersa quȩ ad cultũ eorum
ꝑtinent. scĩficabisque omnia &erunt sc̃a sc̃orum Quitan¬
gerit ea scĩ ficabitur: Aaron & filios eius unges. scĩ ficabis¬
que eos ut sacerdotio fungantur mihi. filus quoque isrł
dices: Hoc oleum unctionis sc̃merit mihi ingeneratio
nes urãs: Figura enim huius prioris tabernaculi ad
pum ecclesiae ducitur. cuius omnis diuersitas populorũ
intestimoniũ scĩtatis ꝑungitur : quia ꝑ illa uniuersitas
operum figurabatur. ut sacri crismatis unctione delibuti.
rucis autem figura quȩ fidelium frontes ad tutelam
salutis presignat. ꝑ ene chielem prophetam legitur¬
eẽ demonstratã : Et uocauit inquit uirũ qui indutus

Expanded text:
oquitur Dominus ad Moysen, dicens: « Sume tibi aromata prima, et oleum de olivetis, faciesque unctionis oleum sanctum, unguentum compositum, et unges ex eo tabernaculum testimonii, et arcam Testamenti, mensamque cum vasis suis, candelabrum, et utensilia ejus, altaria thymiamatis, et holocausti, et universa quae ad cultum eorum pertinent, sanctificabisque omnia, et erunt sancta sanctorum; qui tetigerit ea, sanctificabitur. Aaron, et filios ejus unges; sanctificabisque eos, ut sacerdotio fungantur mihi, filiis quoque Israel dices: Hoc oleum unctionis sanctum erit mihi in generationes vestras . » 2. Figura enim hujus prioris tabernaculi ad typum Ecclesiae ducitur, cujus omnis diversitas populorum in testimonio sanctitatis perungitur, quae per illam universitatem operum figurabatur, ut sacri chrismatis unctione delibuti Crucis autem figura, quae fidelium frontes ad tutelam salutis praesignat, per Ezechielem prophetam legitur demonstrata: « Et vocavit, » inquit, « virum qui indutus
Abbreviated transcription (Latin):
dius ex accuatus ẽ & limatus. ut cedat uictimas: Ex accuatus
es qui moues sceptrũ filumei. excidistilignũ. & de disti eum ad
leuigandũ ut tenuat᷑ manu: Quotestimonio. filius cruci¬
fixus ostenditur. & crucis eius signũ suscipiendũ ab õnibus
uoce diuna pronuntiat᷑: Cuius crucis figuram deduob lig¬
nis cõpositã idem eiechiel ita figuralit̃ p̃notat dicens:
Factus ẽ sermo dñi ad medicens: Ettufili hominis sume tibi
lignũ unũ & scribe suꝑ illud nom̃ uide & filiorũ ist ł sociorũ¬
que eius: Et tollelignũ alterũ. & scbe suꝑ illud noseph lign effraim
&cunti domus usrł sociorumq ei : Et adiunge illud unũ ad alterãtibi:
est : isulla duo ligna quȩ illauidua alienigena ad quã elias pascendũ
mittitur. uolebat colligere pnusquã monretur: Ubi non solũ ligno
nomine : sed etiam &numero lignorũ signum crucis ex pressũ est:

Expanded text:
dius exacutus est, et limatus, ut caedat victimas. Exacutus es, qui moves sceptrum Filii mei, succidisti lignum, et dedi eum ad levigandum, ut teneatur manu . » Quo testimonio et Filius Dei crucifixus ostenditur, et crucis ejus signum suscipiendum ab omnibus voce divina praenuntiatur. 5. Cujus crucis figuram de duobus lignis compositam idem Ezechiel ita figuraliter praenotat, dicens: « Factus est sermo Domini ad me, dicens: Et tu, fili hominis, sume tibi lignum unum, et scribe 111 super illud Judae, et filiorum Israel sociorum ejus, et tolle lignum alterum, et scribe super illud Joseph lignum Ephraim, et cunctae domus Israel, sociorumque ejus, et adjunge illa unum ad alterum tibi est. Haec sunt duo ligna quae illa vidua alienigena, ad quam mittitur pascendus Elias, volebat colligere, priusquam moreretur. Ubi non solum ligni nomine, sed etiam et numero lignorum signum crucis expressum est. C
Abbreviated transcription (Latin):
bel latoris uocẽ ł quinq pugnantium.¬
mines & in condita turba non sustine
remias qđ interfectis gladio & fame
his qui in aegyptum fugerant: pauci
si fracta naui & conpage illius desoluta
sola arbor quȩ malus dicit᷑ remaneat
& ponatur quasi signũ insummitate
montis ł in excelso colle. sic ꝑ signo &
uestigio uix unus & alter resedeant

Expanded text:
bellatoris vocem, sive quinque pugnantiummines et incondita turba fugientium sJeremias quod interfectis gladio et fame his qui in Aegyptum confugerant, pauci si fracta navi et compage illius dissoluta, sola arbor quae malus dicitur, remaneat, et ponatur pro signo in summitate montis, sive in excelso colle: sic pro signo atque vestigio, vix unus et alter resideant,
Abbreviated transcription (Latin):
tib uobis seingerit. utquem negle x¬
istis commonentem sentiatis puni¬
entem: habuistis fidutiam intu mul¬
t&ur uobis. ut sitis quasi murus cadens
subito. ciuitatis remisse & capite
cuius repentina aduenerit ruinu.:
altissimi quilongam traxit ruinam dif¬
ficile instauratur ad pristinũ decorẽ :¬

Expanded text:
tibus vobis se ingerit, ut quem neglexistis commonentem, sentiatis punientem. Habuistis fiduciam in e peccatum, ut sitis quasi murus cadens subito civitatis firmissimae et captae, cujus repentina advenerit ruina, ialtissimi qui longam traxit ruinam, difficile instaurari potest, et pristinum decorem