comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genera linguarũ. Om̃a aut̃ hȩc oꝑatur unus atq idem
sp̃s. diuidens ꝓpria unicuiq pro ut uult: utiq sicut
ds. Quis enĩ tanta illa potest. oꝑari nisi ds̃: Idem aut̃
ds̃ qui operatur omã inom̃ib. Ham & singillatim si
in t̾rogemur de sp̃ũ scõ. uerissime respondemus: qđ
ds̃ sit. Et cũ patre & filio. simul unus ds̃ .ẽ. Unũ ergͦ
principiũ ad creaturã dicitur ds̃: non duo uł tria
principia: adse aut̃ inicem in trinitate. si gignens
ad id quod gignit principiũ . ẽ: pat̃ ad filiũ prin
ẽ. Quia si ita .ẽ. non iam principiũ ei tantũ rei erit quã gignit.
aut facit. sed &iam ei quĩdat. Ubi & illud elucescit. ut pote
quod solet multos mouere: cur non sit filius &iã sp̃s sc̃s : cũ
& ipse apatre exeat. sicut in euuangło legitur. Exit enim:
non quomodo natus. sed quomodo datus. Et ideo non dicit᷑
gram in adoptionẽ nasceretur : sic̃ nos. Qđ enĩ de patre na¬

Expanded text:
utem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult, utique sicut Deus. Quis enim tanta illa potest operari nisi Deus? Idem autem Deus qui operatur omnia in omnibus . Nam et sigillatim si interrogemur de Spiritu sancto, verissime respondemus quod Deus sit; et cum Patre et Fprincipium ad creaturam dicitur Deus, non duo vel tria principia, ad se autem invicem in Trinitate, si gignens ad id quod gignit principium est, Pater ad Filium princest: quia si ita est, non jam principium est ei tantum rei erit quam gignit aut facit, sed etiam ei quam dat, ubi et illud elucescit, ut pote quod solet multos movere, cur non sit Filius etiam Spiritus sanctus, cum et ipse a Patre exeat sicut in Evangelio legitur. Exit enim nDei gratiam in adoptione nasceretur, sicut nos. Inter generation
Abbreviated transcription (Latin):
ue dicatur sicut filius & imago : Atq ille non singulus potens
uł sapiens. sed cũ ipsa uirtute atq sapientia quã genuit: lic̃
non singulus dicens. sed eo uerbo & cũ eo uerbo qđ genuit:
Atq ita magnus. ea & cũ ea magnitudine quã genuit: Et siñ
alio mignus. alio ds̃. sed eo magnus quod̃.ͥ quia non al iuid
illi. ẽ. magnũ.ẽẽ. aluid dñi. eẽ: consequens est ut nee ds̃ sin¬
gulus. sed ea & cũ ea deitate quã genuit. Ut sic sit filius dei¬
tas patris: sicut sapientia & uirtus: sicuti . ẽ. uerbũ & imago
etiam essentia dĩ patris filius. sicuti . ẽ. uerbũ & imago eius.
Ac ꝑ hoc. etiã excepto eo qđ pat̾.p̃. non sit aliquid pat̃. nisi
quia .ẽ. ei filius. ut non tantũ id quod dicitur pat̾. quod
manifestũ est eũ non ad se ipsũ sed ad filium relature dici
& ideo patrẽ quia .ẽ. ei filius. sed om̃mo ut sit qđ ad se ipsũ

Expanded text:
ve dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, ve dicatur, sicut Filius et imago: atque ille non singulus potens, vel sapiens, sed cum ipsa virtute et sapientia quam genuit; sicut non singulus dicens, sed eo Verbo, et cum eo Verbo quod genuit; atque ita magnus ea et cum ea magnitudine quam genuit? Et si non alio magnus, alio Deus, sed eo magnus quo Deus, quia non aliud illi est magnum esse, aliud Deum esse; consequens est ut nec Deus singulus, sed ea et cum ea deitate quam genuit, ut sic sit Filius deitas Patris, sicut sapientia et virtus Patris, et sicuti est  Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
A. & ea rursus sapientia quȩ uirtus. sicuti iam tractauimus:
meminerimꝰ cũ aliquid horũ nomino: sic accipiendũ. rẽ.
ac si om̃a conmemorẽ. Quȩritur ergͦ an pat̃ &iam singulus
sit fapiens: Atq ipsa sibĩ ipse sapientia. An ita sit sapirns. quo
uerbo quod erat apud dm̃. & ds̃ erat urrbũ. & omã ꝑ ipsũ
facta sunt. Uerbo ȩquali sibi quo sẽꝑ atq in cõmutabilit̾ dicit
se ipsũ. Non .ẽ. enĩ ipst uerbũ: sicut nec filius nec imago. dicens
autẽ. exceptis illis temporalib uocib dĩ quȩ increatura fuint.
nam sonant & transeunt: Dicens ergͦ in illo cox̧t̾no uerbo non
singulus intelligitur : sed cũ ipso uerbo. sine quo non est utiq
dicens: Itine & saptens sicut dicens. Ut ita sit sapientia sicut
uerbũ.: & hoc sit uerbũ. eẽ. quod esse sapientiam: hoc etiam
eẽ. uirtutẽ  ut uirtus & sapientia & uerbũ idem sit & relati¬

Expanded text:
a, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; a, et ea rursus sapientia quae virtus, sicut jam tractavimus; meminerimus, cum aliquid horum nomino, sic accipiendum esse, ac si omnia commemorem. Quaeritur ergo an Pater etiam singulus sit sapiens, atque ipsa sibi ipse sapientia, an ita sit sapiens quomoVerbo quod erat apud Deum, et Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : Verbo aequali sibi, quo semper atque incommutabiliter dicit se ipsum. Non est enim ipse verbum, sicut nec filius, nec imago. Dicens autem: exceptis illis temporalibus vocibus Dei, quae in creatura fiunt; nam sonant, et transeunt: dicens ergo illo coaeterno Verbo, non singulus intelligitur, sed cum ipso Verbo, sine quo non est utique dicens. Itane et sapiens sicut dicens, ut ita sit sapientia, sicut Verbum, et hoc sit Verbum esse quod est esse sapientiam; hoc etiam esse virtutem, ut virtus et sapientia et Verbum idem sit, et relati
Abbreviated transcription (Latin):
am nunc quęramus diligentius quantũ dat ds̃. quod paulo ante
distulimus. utrũ & singula quȩq intrinitate ꝑsona. possit & ꝑ
se ipsam. non cũ cȩters diub dici ds̃. aut magnis. aut sapiens. aut
uerus. aut om̃ps. aut ustus. & siquid aliud de dõ dici potest. non
relatiue sed ad se ꝓsum: An uero non dicantur ista. nisi cũ troutas
intelligitur. Hoc enĩ quȩstionẽ facit. quia scriptũ.ẽ. xp̃m dĩ uir¬
tutẽ. & dei sapientim. Utrũ ita sit pat̾ sapientiȩ. atq uirtutis
suꝑ. ut ea sapientia sapiens sit quã genuit. & ea uirtute potens
quã genuit. & qui semꝑ potens & sapiens. sempit̾nȩ genur¬
rit uirtutẽ & sapientiam. Dixeramus enĩ. si ita .ẽ. cur non
& magnitudinis sue pat̾ sit qua magnus . ẽ. & bonitatis quabo¬
nus. & iustitiȩ qua iustus. & alia siqua sunt: Aut si hec om̃a.
plurib uocabulis in eadem sapientia & uirtute intelligun¬
tur: lut ea sit magnitudo quȩ uirtus. & bonitas quȩ sapienti¬

Expanded text:
am nunc quaeramus diligentius, quantum dat Deus, quod paulo ante distulimus: Utrum et singula quaeque in Trinitate persona possit et per se ipsam non cum caeteris duabus dici Deus, aut magnus, aut sapiens, aut verus, aut omnipotens, aut justus, et si quid aliud dici de Deo potest, non relative, sed ad se ipsum; an vero non dicantur ista, nisi cum Trinitas intelligitur. Hoc enim quaestionem facit, quia scriptum est, Christum Dei virtutem. et Dei sapientiam : utrum ita sit pater sapientiae atque virtutis suae, ut hac sapientia sapiens sit quam genuit, et hac virtute potens quam genuit; et quia semper potens et sapiens, semper genuit virtutem et sapientiam. Dixeramus enim si ita est, cur non et magnitudinis suae pater sit qua magnus est, et bonitatis qua bonus, et justitiae qua justus, et alia si qua sunt? Aut si haec omnia pluribus vocabulis in eadem sapientia et virtute intelliguntur, ut ea sit magnitudo quae virtus, ea bonitas quae sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
se ipsũ. nec eẽntia .x̃. nec om̃ino .ẽ. ad se ipsũ. sed rẽntiam
rẽ. ad filiũ illi. ẽ : At enĩ multomagis unius eiusdemq es¬
sentixe:quia una eademq eẽntia. pat̾̃ & filius: quando¬
quidem patri non ad se ipsũ .ẽ. ipsũ eẽ sed ad filiũ. quan
essentiam genuit: & qua essrutia.ẽ. quicquid.ẽ. Neut̃ ergͦ
ad se.ẽ: & ut̃q ad inuicem relatiur dicuntur. An pat̾ sõ

Expanded text:
sum, nec essentia est, nec omnino est ad se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; quandoquidem Patri non ad se ipsum est ipsum esse, sed ad Filium, quam essentiam genuit, et qua essentia est quidquid est. Neuter ergo ad se est, et uterque ad invicem relative dicitur: an
Abbreviated transcription (Latin):
nis sue.ͥ sicut pat̾ uirtutis & sapientiȩ suꝑ̧ : eadẽ quippe
eus magnitudo quȩ uirtus. & eadem esfentia quȩ mag¬
sermo coartatur. cũ in effabilia fari cupimus. ut audicamus.
xpm non .rẽ. dĩ uirtutẽ & dĩ sapientiam. atq ita impuden¬
uirtutis & sapientiȩ suȩ. qđ non minus impiũ. ẽ. Sic enĩ
nec xp̃i erit pat̃. quia xp̃s dĩ uirtus & dĩ sapientia .t̃. Aut
non .xẽ. patrẽ uirtute sua potentẽ. neq sapientia sua sapren¬
tẽ. Qđ quis audeat dicere: Aut alud inpatre intelligi. ẽẽ.
aliud sapientẽ .xx̃. ut non hoc ipsosit quo sapiens. ẽ. qđ
de anima intelligi solet. quȩ alias insipiens. alias sapiens
.ũ. uelut natura mutabilis & non sũmȩ ꝑfecteq simplex:
aut patrẽ non eẽ aliquid ad se ipsũ b̵t non solũ quod pa¬
ter . est. sed om̃ino quod .x̃. ad filium relatiut dici Quomo

Expanded text:
sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magsermo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Christum non esse Dei virtutem et Dei sapientiam, atque ita impudenvirtutis et sapientiae suae, quod non minus impium est; sic enim nec Christi erit pater, quia Christus Dei virtus et Dei sapientia est: aut non esse Patrem virtute sua potentem, neque sapientia sua sapientem; quod quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, et non summe perfecteque simplex: aut Patrem non esse aliquid ad se ipsum, et non solum quod Pater est, sed omnino quod est, ad Filium
Abbreviated transcription (Latin):
scõ scriptũ. ẽ: tues solus ds̃ magnus. sit bonus pat̾. bonus filius.
bonus & sp̃s sc̃s : nec tres boni. sed unus bonus: dequo dictũ . x̃.
nemo bonus. nisi unus deus. Et enĩ dñs cħs. ne ab illo qui dixe¬
rat. magist̃ bone. tã qiuã hominẽ conpellens. scđm hominẽ
tantũ modo intelligeretur.: ideo non ait nemo bonus nisi
indĩ uero. & ipse. & filius . & sp̃s sc̃s : quia trinitas unus ds̃. Situs
uero. & habitus. & loca. & tẽpora. non ꝓpriȩ sed trans latiue ac
ꝑ similitudinẽ dicuntur in dõ. Eiam & sedere suꝑ cherubin
dicitur quod ad sitũ dicitur. &. abyssus sicut uestimentũ
amictus ipsius. quod ad habitũ. &. anni tui non deficient.
quod ad tẽpus: et si ascendero incelũ tuibi es. quod ad locũ.
Iđ aut̃ ad faciendũ attinet: fortassis de solo dõ uerissime di¬
citur. Solus enĩ ds̃ facit . & ipse non fit. Neq patitur quantũ

Expanded text:
sancto scriptum est, Tu es Deus solus magnus . Et bonus Pater, bonus Filius, sancto scriptum est, Tu es Deus solus magnus . Et bonus Pater, bonus Filius, bonus Spiritus sanctus: nec tres boni, sed unus est bonus, de quo dictum est, Nemo bonus, nisi unus Deus. Etenim Dominus Jesus, ne ab illo qui dixerat, Magister bone , tanquam hominem compellans, secundum hominem tantummodo intelligeretur, ideo non ait, Nemo bonus, nisin Dei vero, et ipse et Filius et Spiritus sanctus, quia Trinitas unus Deus. Situs vero, et habitus, et loca, et tempora, non proprie, sed translate ac per similitudines dicuntur in Deo. Nam et sedere super Cherubim dicitur ; quod ad situm dicitur: et abyssum tanquam vestimentum amictus ; quod ad habitum: et, Anni tui non deficient ; quod ad tempus: et, Si ascendero in coelum, tu ibi es ; quod ad locum. Quod autem ad faciendum attinet, fortassis de solo Deo verissime dicatur: solus enim Deus facit et ipse non fit, neque patitur quantum
Abbreviated transcription (Latin):
dicamento qđ relatiuum uocatus: utraq significatio uertit᷑.
quod aut̃ relatiur pronuntiatur. non indicat substantiam.
Itaq quamuis diuersũ sit genitus & ingenitus: non indicat.
diuersam substantiam. Quia sicut filius ad patrẽ & non filius
id non patrẽ refertur: ita genitus ad genitorem. & non geni¬
tus. ad non genitorem referatur necesse.ẽ.UIII. occocooeo¬
p̃stantissima illa & diuina sublimitas substantialit̃ dici.
Quod aut̃ ad aliquid: non substantialit̃ sed relatiue. Tantãq
iuim .xx̃. eiusdem substantiȩ in patre. & filio. & spũ sc̃õ . ut quic¬
quid de singulis ad se ipsos dicitur : non pluralit̾ insũma. sed
singularit̃ accipiatur. Quẽ admodũ enĩ ds̃ est pat̾. & filius ds̃
non tam̃ tres deos. sed unũ dm̃ dicimus. eam ipsam prestantis¬
simã trinitatẽ: Ita magnus pat̾. magnus filius. magnus & sp̃s
sc̃s: nec tam̃ tres magni. sed unus magnus. Non enĩ de patre

Expanded text:
dicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: dicamento, quod Relativum vocatur, utraque significatio vertitur: quod autem relative pronuntiatur, non indicat substantiam: ita quamvis diversum sit genitus et ingenitus, non indicat diversam substantiam: quia sicut filius ad patrem, et non filius ad non patrem refertur; ita genitus ad genitorem, et non genitus ad non genitorem referatur necesse est. Cprestantissima et divina sublimitas, substantialiter dicitur; quod autem ad aliquid dicitur, non substantialiter sed relative dicitur». vim esse ejusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad se ipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatur. Quemadmodum enim Pater Deus est, et Filius Deus non tamen tres deos sed unum Deum dicimus eamdem ipsam praestantissimam Trinitatem. Ita magnus Pater, magnus Filius, magnus Spiritus sanctus; nec tamen tres magni, sed unus magnus. Non enim de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
sũ p̃dicamentũ negare conumcamur . si p̃ponere negatiuã
particulam uoluerimus. Quȩcũ ita sint: si substantalit̾ age¬
rem dicendo filius substantialit̾ negarem dicendo non fi¬
lius. Quia uero relatiue aio cũ dico filius. ẽ. ad patrẽ enum
refero : relatiue negosi dico non filius est. Ad patrẽ enuim
eandem negationẽ refero : uolens ostendere quod ei parens
nonsit. Atsi quantũ ualet quod dicitur filius. tantũ dem
ualet quod dicitur genitus. sicut p̃locuti sumus: tantumdẽ ergͦ
ualet quod dicitur non genitus. quantũ ualet quod dicit᷑ non
filuis. Relatiue aut̃ negamus dicendo nonfilius: relatiue igit᷑¬
negamus dicendo non genitus. Ingenitus porro quid .ẽ. noi
non genitus: non ergo receditur arelatiuo p̃dicamento. cũ in¬
genitus dicitur. Sicut enĩ genitus. non ad se ipsum dicitur.
sed quod exgenitore nonsit ostenditur. In eodem tam̃ pre¬

Expanded text:
sum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam sum praedicamentum negare convincamur, si praeponere negativam particulam voluerimus. Quae cum ita sint, si substantialiter aierem, dicendo, Filius; substantialiter negarem, dicendo, Non Filius. Quia vero relative aio, cum dico, Filius est; ad patrem enim refero: relative nego, si dicam, Non filius est; ad parentem enim eamdem negationem refero, volens ostendere quod ei parens non sit. At si quantum valet quod dicitur filius, tantumdem valet quod dicitur genitus, sicut praelocuti sumus; tantumdem ergo valet quod dicitur non genitus, quantum valet quod dicitur non filius. Relative autem negamus dicendonegamus dicendo non genitus. Ingenitus porro quid est, nisi non genitus? Non ergo receditur a relativo praedicamento, cum inta cum dicitur ingenitus, non ad se ipsum dicitur, sed quod ex genitore non sit ostenditur. In eodem tamen prae
Abbreviated transcription (Latin):
scđm qualitatẽ aio: non candidus .ẽ. scđm qualitatẽ Nego. Pro¬
pinquus .ẽ. scđm relatuium aio: non propinquus . ẽ. scđm rela¬
tiuum nego. Scđm sitũ aio cũ dico ucet: scđm sitũ nego cũ di¬
co non ucet. Secundũ habitũ aio cũ dico armatus est: scđm
babitũ nego cũ dico non armatus. ẽ. Titũdem autẽ ualet. si
dicam in hermis. ẽ. Scd̾m tempus aio cũ dico. hesternus. ẽ. scđm
tẽpus nego. cũ dico non hesternus . ẽ. Eet cũ dico romȩ .ẽ. scđm
locũ aio: & scđm locũ nego cũ dico non rome . ẽ. Dcđm id qđ
est facere aio cũ dico cedit. si aut̃ dicam non cedit sccđm id qđ̃¬
ẽ. non facere. nego : ut ostendã non hoc facere. Et cũ dico ua¬
pulat secundũ predicamentũ aio qđ pati uocatur: & scđm id
nego. cũ dico non uapulat. Et om̃ino nullũ prȩdicamenti genꝰ
.ẽ. scđm id quod aliquid agere uolumus: nisi ut scđm id ip¬

Expanded text:
secundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Prosecundum qualitatem aio: Non candidus est, secundum qualitatem nego. Propinquus est, secundum relativum aio: Non propinquus est, secundum relativum nego. Secundum situm aio, cum dico, Jacet: secundum situm nego, cum dico, Non jacet. Secundum habitum aio, cum dico, Armatus est: secundum habitum nego, cum dico, Non armatus est. Tantumdem autem valet si dicam, Inermis est. Secundum tempus aio, cum dico, Hesternus est: secundum tempus nego, cum dico, Non hesternus est. Et cum dico, Romae est, secundum locum aio: et secundum locum nego, cum dico, Non Romae est. Secundum id quod est facere aio, cum dico, Caedit: si autem dicam, Non caedit, secundum id quod est facere nego, ut ostendam non hoc facere. Et cum dico, Vapulat, secundum praedicamentum aio quod pati vocatur: et secundum id nego, cum dico, non vapulat. Et omnino nullum praedicamenti genus est, secundum quod aliquid aiere volumus, nisi ut secundum idip
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur. nec tamen potest in uicinus dici : quomodo dicitur
ini micus. Quam obrem non est inreb considerandũ. quid
uł sinat uł non sinat dici usus sermonis nrĩ: sed quis rerũ
ipsarũ intellectus eluceat. Non ergo iam dicamus in genitũ
quamuis dici latine possit: sed ꝓ eo dicamus non genitũ
quod tantũ ualet. Nũ ergͦ aliud dicimus quã non filiũ: negatua
porro ista particula. ñ id efficit. ut qđ sine illa relatiue dicitur
eadem p̃posita substantialiter dicatur: sed id tantũ negatur
qđ sine illa aiebatur: sicut in cȩteris p̃dicamentis: uelut cũ
dicimus homo.ẽ. substantiam designamus. Qui ergͦ dicit non
homo. ẽ. non aliud genus p̃dicamenti enuntiat : sed taintũ
illud negat. Sic̃ ergͦ scđm substantiã aio homo .ẽ: sic scđm
substantiam nego cũ dico non homo.ẽ. Et cũ quęritur quan
non quadripedalis .ẽ. scđm quantitatẽ negat. Gandidus est

Expanded text:
cuntur, nec tamen potest invicinus dici quomodo dicitur cuntur, nec tamen potest invicinus dici quomodo dicitur inimicus. Quamobrem non est in rebus considerandum quid vel sinat vel non sinat dici usus sermonis nostri, sed quis rerum ipsarum intellectus eluceat. Non ergo jam dicamus ingenitum, quamvis dici latine possit; sed pro eo dicamus non genitum, quod tantum valet. Num ergo aliud dicimus quam non filium? Negativa porro ista particula non id efficit, ut quod sine illa relative dicitur, eadem praeposita substantialiter dicatur; sed id tantum negatur, quod sine illa aiebatur, sicut in caeteris praedicamentis. Velut cum dicimus, Homo est, substantiam designamus. Qui ergo dicit, Non homo est, non aliud genus praedicamenti enuntiat, sed tantum illud negat. Sicut ergo secundum substantiam aio, Homo est: sic secundum substantiam nego, cum dico, Non homo est. Et cum quaeritur, quanNon quadrupedalis est, secundum quantitatem negat. Candidus est,
Abbreviated transcription (Latin):
lis est filius patri: restat ut scđm id ȩqualissit qđ ad se
dicitur. Quic quid aut̃ adse dicitur. scđm substantiam
dicitur. Restat ergo: ut scđm subtantiã sit equalis. Badẽ
est igitur utriusq substantia. Qũ uero ingenitus dicitur
pat̃: non quidsit. sed quid non sit dicit᷑. Cũ aut̃ relatiuũ
negatur. non scđm substantiã negatur : quia ipsum rela
significari cũ dicit̾ genitus: qđ significatur cũ dicitur
filius. Ideo enĩfilius. qi genitus: & ꝙ filius. utiq genitus.
Quod ergo dicit᷑ ingenitus: hoc ostendit᷑ qđ nonsit filius. Sed
genitus & ingenitus cõ mode dicunt᷑. filius aut̃ latine dicit᷑.
sed infilius ut dicatur ñ ad mittit loquendi consuetudo. Ni¬
hil tamen ittellectui demitur. sidicatur non filius: quẽ ad¬
modũ etiã. sidicatur non genitus ꝓ eo qđ dicitur ingenitus
nihil alud dicitur. Sic enĩ & uicinus & amicus relatiue di¬

Expanded text:
lis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, quod ad se lis est Filius Patri: restat ut secundum id aequalis sit, quod ad se dicitur. Quidquid autem ad se dicitur, secundum substantiam dicitur: restat ergo ut secundum substantiam sit aequalis. Eadem est igitur utriusque substantia. Cum vero ingenitus dicitur Pater, non quid sit, sed quid non sit dicitur. Cum autem relativum negatur, non secundum substantiam negatur, quia ipsum relatsignificari cum dicitur genitus, quod significatur cum dicitur filius. Ideo enim filius, quia genitus; et quia filius, utique genitus. Quod ergo dicitur ingenitus, hoc ostenditur, quod non sit filius: sed genitus et ingenitus commode dicuntur; filius autem latine dicitur, sed infilius ut dicatur non admittit loquendi consuetudo. Nihil tamen intellectui demitur, si dicatur non filius; quemadmodum etiam si dicatur non genitus, pro eo quod dicitur ingenitus, nihil aliud dicitur. Sic enim et vicinus et amicus relative di
Abbreviated transcription (Latin):
Si aliquid ad se ipsũ dicit̾ pat̃: qđ ad se ipsum dici non po¬
test filitis: & quicquid ad se ipsũ dicit᷑ scđm substantaã
dicit᷑: & adse ipsum dicit ingenitus: qđ dici non potest
filius: ergo scđ̾m substantiã dicitꝰ ingenitiss: qđ filius quia
dici non potest. ñ est eiusdẽ substantiȩ. Qui uersutie res¬
ponde&ita : ut ipsi cogantꝰ dicere. scđm quid sit ȩqualis¬
qm̃ ad patrẽ filius dicitur. ille aut̃ nonfilius sed pater est.
quia nonsic adse dicuitur pat̾ & filius. quomodo amici aut
uicini. Relatiuȩ quippe amicus dicitur ad amicũ. & si ȩqua¬
lit̾ se diligunt. eadem in utroq amicitia est: & relatiure
uicinus dicit᷑ ad uicinũ. & quia equalit̾ sibi uicini sunt.
Quantũ enĩ iste illi: tantũ & ille hinc ucinatur. Gadem
in utroq uicinitas. Qui a uero filius non ad filium relature
dicit᷑. sed ad patrẽ : non scđm hoc qđ ad patrẽ dicitur ȩ qua¬

Expanded text:
Si aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum dici non poSi aliquid ad se ipsum dicitur Pater, quod ad se ipsum dici non potest Filius, et quidquid ad se ipsum dicitur, secundum substantiam dicitur, et ad se ipsum dicitur ingenitus, quod dici non potest Filius; ergo secundum substantiam dicitur ingenitus, quod Filius quia dici non potest, non ejusdem est substantiae. Cui versutiae respondetur ita, ut ipsi cogantur dicere secundum quid sit aequalisquoniam ad patrem filius dicitur, ille autem non filius, sed pater est. Quia non sic ad se dicuntur pater et filius, quomodo amici aut vicini. Relative quippe amicus dicitur ad amicum; et si aequaliter se diligunt, eadem in utroque amicitia est: et relative vicinus dicitur ad vicinum; et quia aequaliter sibi vicini sunt quantum enim iste illi, tantum et ille huic vicinatur, eadem in utroque vicinitas. Quia vero Filius non ad Filium relative dicitur, sed ad Patrem; non secundum hoc quod ad Patrem dicitur, aequa
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ scđ̾m substantiã dicitꝰ.: diuersum est aut̃ ingentũ rẽ.
& genitũ eẽ: diuersa igitur substantia est. Hoc sidieunt
non intelligunt de ingenito quidem aliquid sedicere. quod
diligentius ꝑtractandũ sit: quia nec ideo quisq pat̃ quia
ingenitus. nec genitus ideo quia pat̃: & ꝓpt̾ ea non ad a¬
liquid. sed adse dici putatur ingenitus. Eenitũ uero mira
cȩcitate non aduertunt dici nonposse: nisi ad aliquid
Ideo quippe filius quia genitus: & quia filius utiq genitus.
Sicut igitur filius ad patrẽ. sic genitus ad genitore refert᷑.
Et sicut pat̾ ad filiũ: ita genitor ad genitũ. Ideoq alia
notio est qua intelligit᷑ genitor: alia qua ingenitus.
Nam quamuis depatre dõ utrũq dicatur. illud tameri
ad genitũ idest adfiliũ dicit᷑: qđ nec illi negant. Nloc aut̃
qđ ingenitus dicit. ad se ipsũ dici ꝑhibent. Dicunt ergo.

Expanded text:
dicitur, secundum substantiam dicitur, diversum est autem ingenitum esse dicitur, secundum substantiam dicitur, diversum est autem ingenitum esse et genitum esse; diversa igitur substantia est: hoc si dicunt, non intelligunt de ingenito quidem aliquid se dicere, quod diligentius pertractandum sit, quia nec ideo quisque pater quia ingenitus, nec ingenitus ideo quia pater, et propterea non ad aliquid, sed ad se dici putatur ingenitus: genitum vero mira caecitate non advertunt dici non posse, nisi ad aliquid. Ideo quippe fSicut autem Filius ad Patrem, sic genitus ad genitorem refertur; et sicut Pater ad Filium, ita genitor ad genitum. Idem, notio est qua intelligitur genitor, alia qua ingenitus. Nam quamvis de Patre Deo utrumque dicatur, illud tamen ad genitum, id est, ad Filium dicitur; quod nec illi negant: hoc autem quod ingenitus dicitur, ad se ipsum dici perhibent. Dicunt ergo:
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad alterutrũ ista dicuntur. Neq scđm accidens. quia
& qđ dicitur pat̃. & qđ dicitur filius ȩternũ atq in commu¬
tabile est eis. Quam ob rem quamius diuersum sit patrem
eẽ. & filium eẽ: non est tamen diuersa substantia: quia hoc
non scđm substantiam dicunt᷑: sed scđm relatiuũ. Quod tam̃
relatiuum non est accidens: quia non est mutabile. iIIIN.
Si aut̃ huic sic putant resistendum. eẽ. sermoni: qđ pat̃
quidem adfiliũ dicit᷑ & qđ filius ad patrẽ: ingenitus tam̃
& genitus. ad se ipsos dicuntur non ad alterum. Non est hoc
enĩ dicere ingenitũ. qđ est patrẽ dicere : quia & sifiliũ non
genuiss&. nihil ꝓhiber& dicere eũ ingenitũ. fec sigignat quis.¬
q filiũ. non ex eo quisq est ingenitus: quia geniti homines
ex aliis hominib gignunt & ipsi alios In quiunt: ergo pat̃
adfiliũ dicitur. & filius ad patrẽ: ingenitus aut̃ ad se ipsum.
& genuitus ad se ipsum dicitur. Et ideo si quicquid adse ipsum

Expanded text:
a dicuntur: neque secundum accidens, quia et quod dicitur Pater, et quod dicitur Filius, aeternum atque incommutabile est eis. Quamobrem quamvis diversum sit Patrem esse et Filium esse, non est tamen diversa substantia: quia hoc non secundum substrelativum non est accidens, quia non est mutabile. » Idem Si autem huic sic putant resistendum esse sermoni, quod Pater quidem ad Filium dicitur et Filius ad Patrem, ingenitus tamen et genitus ad se ipsos dicuntur, non ad alterutrum: non enim hoc est dicere ingenitum, quod est Patrem dicere; quia et si Filium non genuisset, nihil prohiberet eum dicere ingenitum: et si gignat quisque filium, non ex eo ipse ingenitus est, quia geniti homines ex aliis hominibus, gignunt et ipsi alios: inquiunt ergo: Pater ad Filium dicitur, et Filius ad Patrem, ingenitus autem ad se ipsum, et genitus ad se ipsum dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
si amicitia conuenient᷑ dici potest. dicatur.: sed aptius
dicitur caritas. & hȩc quoq substantia : quia & ds̃ substantia.
& ds̃ caritas. ẽ. sicut scriptũ. ẽ. Sic̃ aut̾ simul substantia cũ pa¬
uł bonũ. ẽẽ. & cet̾ra. sicut supra ostendimꝰ. Si enĩ minus mag¬
na est ibi caritas. ⁊ quã sapientia : minus quã .ẽ diligitur
sapientia . E qualis. ẽigitur : ut quanta . ẽ. sapientia. tantũ
diligatur. Est aut̃ sapientia equalis patri: sicut supra dis¬
putauimus. E qualis . ẽ. igitur etiã sp̃s sc̃s. Et si &qualis. inom̃i¬
b &qualis : ꝓpt̾ sũmã simplicitatẽ quȩ m illa substantia . ẽ.
Et idõ non ampluis quã tria sunt. Unus diligens eũ qui

Expanded text:
si amicitia convenienter dici potest, dicatur; sed aptius si amicitia convenienter dici potest, dicatur; sed aptius dicitur charitas. Et haec quoque substantia, quia Deus substantia, et deus caritas, sicut scriptum est. sicut autem simul substantia cum pauel bonum et cetera, sicut supra ostendimus. si enim minus magna est ibi caritas quam sapiesapientia. Aequalis est igitur, ut quanta est sapientia, tantum diligatur. Est autem Sapientia aequalis Patri, sicut supra diximus. Aequalis est igitur etiam Spiritus sanctus; et si aequalis, in omnibus aequalis propter summam simplicitatem, quae in illa substantia est: et ideo non amplius quam tr
Abbreviated transcription (Latin):
Siu propt̃ etiã sp̃s sc̃s. in eadem unitate substantiȩ & x¬
qualitite consistit. Siue enĩ sit unitas amboꝵ. siue scĩtis.
siur karitas:: suir ideo initas quia caritas. & ideo bearitas quia
scitas. manifestũ. ẽ. quod aliquid duoꝵ ẽ. quo ut̃q conuingi¬
tur: Quo grintus agignente diligatur. generator eq suũ diligat.
sintq non participatione sed essentia sua. neq dono superiors
alicunus sed suo ꝓprio seruantes imitatem sp̃s mumculo pacis:
qđ imitari ꝑ grãm. & ad dm̃ & ad nos ipsos uibemur. Inquib
dob pͣceptis tota lex pendet & ꝓpħe. Ita sunt illa tria d̃
unus solus. magnus sapiens. sc̃s. bratus. Hos aut̃ ex ipso& ꝑ ꝓsũ
& in ipso beati: quia ipsius munere int̾ nos unũ: ͥcũ illo aut̃
unus sp̃s: quia agglutinatur anima nr̃a. post eum. Et nob
hȩrere dõ bonũ. ẽ. quia ꝑdet omnẽ qui fornicatur abro
est: ita ut ipsa cõmunio consubstantialis sit & coxt̾na: quꝑ̧

Expanded text:
uapropter etiam spiritus sanctus in eadem unitate substantiae et aequalitate consistit. siue enim sit unitas amborum siue sanctitas siue caritas, siue ideo unitas, quia caritas, et ideo caritas, quia sanctitas, manifestum est, quod non aliquis duorum est quo uterque coniungitur, quo genitus a gignente diligatur generatoremque suum diligat, sintque non participatione, sed essentia sua, neque dono superioris alicuius, sed suo proprio seruantes unitatem spiritus in uinculo pacis. quod imitari per gratiam et ad deum et ad nos ipsos iubemur, in quibus duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. ita sunt illa tria deus unus, solus, magnus, sapiens, sanctus, beatus, nos autem ex ipso et per ipsum et in ipso beati, quia ipsius munere inter nos unum, cum illo autem unus spiritus, quia agglutinatur anima nostra post eum, et nobis haerere deo bonum est, quia perdet omnem qui fornicatur ab eo. est. At ipsa communio, consubstantialis et coaeterna: quae
Abbreviated transcription (Latin):
tiosam granditatẽ. partiũ distantiã. molis distentionem.
aliquas ꝑlocor int̾ ualla motiones: uł quid eius modi.
Nibil certe istors inuenimꝰ ineo. qđ innatura nr̃ã nihil
melius inuenimꝰ idest in nr̃o intellectu. quo sapuntiã capimꝰ.
quanto capacessumus. Quod ergo ñ inuenimꝰ in meliore
nr̃o  non debemꝰ in illo quȩrere. qͦđ longe melius est meli-¬
ore nrd: ut sic intelligamꝰ dm̃ si possumus. quantũ possumꝰ
sine qualitate. bõnũ : sine quantitate magnũ: sine indigen

Expanded text:
tiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem, tiosam granditatem, partium distantiam, molis distensionem, aliquas per locorum intervalla motiones, vel quid ejusmodi. Nihil certe istorum invenimus in eo, quo in natura nostra nihil melius invenimus, id est, in nostro intellectu, quo sapientiam capimus quantum capaces sumus. Quod ergo non invenimus in meliore nostro, non debemus in illo quaerere, quod longe melius est meliore nostro: ut sic intelligamus Deum, si possumus, quantum possumus, sine qualitate bonum, sine quantitate
Abbreviated transcription (Latin):
nouerimꝰ. aut certe credendo firmũ tenuerimꝰ. ea quȩ de-
natura in cõmutabili & in uisibili. sum meq uiuente. ac sibi
sufficiente dicuntur : ñ ex consuetudine uisibililium atq
mutabiliũ. & mortaliũ. uł egenarũ rerũ. eẽ. metienda.
Sedcũ in his etiã quȩ nris corporalib ad iacent sensib uł
qđ nos ipsi in interiori homine sumus scientia conp̃henden¬
dis. laboremꝰ. nec sufficiamꝰ: ñ tamen inpudent̃ in illa quȩ su-¬
pra sunt diina & in effabilia pietas fidelis ardescit i non
quã suarũ uiriũ inflat arrogantia. sed quã grã ipsius
creatoris & saluatoris in flamat. Nam quo intellectu ho¬
mo dm̃ capit: qui ipsũ intellectũ suum quo eum uult cape¬
re non dũ capit . Siaut̃ hunc iam capit. at tendat dili¬
gent̾ nihil eo esse insua natura melius : & uideat utrum
ibi uideat ulla liniamenta formarũ. nitores color. spa¬

Expanded text:
noverimus, aut certe credendo firmum tenuerimus, ea quae de noverimus, aut certe credendo firmum tenuerimus, ea quae de natura incommutabili et invisibili summeque vivente ac sibi sufficiente dicuntur, non ex consuetudine visibilium atque mutabilium et mortalium vel egenarum rerum esse metienda. Sed cum in his etiam quae nostris corporalibus adjacent sensibus, vel quod nos ipsi in interiore homine sumus, scientia comprehendendis laboremus, nec sufficiamus: non tamen impudenter in illa quae supra sunt divina et ineffabilia, pietas fidelis ardescit; non quam suarum virium inflat arrogantia, sed quam gratia ipsius Creatoris et Salvatoris inflammat. Nam quo intellectu Deum capit homo, qui ipsum intellectum suum quo eum vult capere nondum capit? Si autem hunc jam capit, attendat diligenter nihil eo esse in sua natura melius, et videat utrum ibi videat ulla lineamenta formarum, nitores colorum, spa
Abbreviated transcription (Latin):
INC EAIAT EXORDIENS
dicere. quȩ dici ut cogitantur uł abhomine
aliquo. uł certe anobis non omĩmodo possuN.
quam uis & ipsa nr̃a cogitatio cum de dõ tri¬
nitate cogitamus. longe se illi dequo cogitat¬
N inparem sentiat: neq ut est eum capiat. sed
ut scriptum est etiam atantis quantus paulus apłs erat. ꝑ spe
semꝑ cogitare debemꝰ & dequo digne cogitare nonpossumus.
cui laudando red denda est omĩ tempore benedictio: & cu
enuntian do nulla conpetit dictio: & ad iutorium ad intelligen¬
da atq explicanda quȩ uitendo. & ueniã p̃cor sicubi offendõ
Memor enĩ sum nonsolum uoluntatis. uerũ etiã infirmi¬
tatis mex. Abhis etiã quilecturi sunt uti cognoscant pęto:
ubime magis uoluisse quã potuisse dicere ad uerterint.
qđ uł ipsi melius intelligunt. uł ꝓpt̾ mei eloquii difficultatẽ
ñ intelligunt: sicut ego eis ignosco. ubi ꝓp̃t suã tarditatem
intelligere ñ possunt. Facilius aut̃ nobis inuicẽ ignoscimꝰ: si

Expanded text:
inc jam exordiens ea dicere, quae dici ut cogitantur vel ab homine aliquo, vel certe a nobis non omni modo possunt: quamvis et ipsa nostra cogitatio, cum de Deo Trinitate cogitamus, longe se illi de quo cogitat, imparem sentiat, neque ut est eum capiat, sed, ut scriptum est, etiam a tantis quantus Paulus apostolus hic erasemper cogitare debemus, et de quo digne cogitare non possumus, cui laudando reddenda est omni tempore benedictio , et cui enuntiando nulla competit dictio, et adjutorium ad intelligenda atque explicanda quae intendo, et veniam precor sicubi offendo. Memor sum enim, non solum voluntatis, verum etiam infirmitatis meae. Ab his etiam qui ista lecturi sunt, ut ignoscant peto, ubi me magis voluisse quam potuisse dicere adverterint, quod vel ipsi melius intelligunt, vel propter mei eloquii difficultatem non intelligunt: sicut ego eis ignosco, ubi propter suam tarditatem intelligere non possunt. 2. Facilius autem nobis invicem ignoscimus, si
Abbreviated transcription (Latin):
nit aliquid. uł operatur. principium. ẽ. ei rei quã gig̃
nit uł ei quã operatur : non possumus negare. &iam spm̃
scm̃ recte dici principium: quia non eũ separamus ab ap.
pellatione creatoris. Et scriptũ . ẽ. de illo qđ om̃a in omi¬
b op̃at᷑ : & utiq inse manens oꝑatur. Non enĩ in aliquid
roꝵ quȩ oꝑatur ipse mutatur & uertitur. Et que oꝑat᷑
uide. Unicuiq aut̃ inquit datur manifestatio sp̃s aduti¬
litatem. Alii quidem datur ꝑ spm̃ sermo sapientiȩ : alii
sermo scientiȩ. scđm eundẽ spm̃ : alteri aut̃ fides. in eodẽ¬

Expanded text:
nit aliquid vel onit aliquid vel onit, vel ei quam operatur; non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici princpellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur vide: Unicuique autem, inquit, datur manifestatio Spiritus ad utilitatem. Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae s
Abbreviated transcription (Latin):
quia hic potuit inueniri usitatũ uocabulũ: illic non potuit.
icitur ergͦ relatiue pat̾̃. idemq relatiue dicitur prin¬
cipiũ. & siquid forte aliud. Sed pat̾ ad filiũ dicitur.
Principiũ uero. ad om̃a quȩ abipso sunt. Item dicitur relati¬
cabulis ad patrẽ refertur: nichil aut̃ hoꝵ pat̾ dicitur. Et
principiũ filius dicitur: cũ enĩ diceretur ei tuquis es: respon¬
dit pricipiũ: qui & loquor uob̃ Sed nũquid patris principũ:
Crextorẽ se quippe ostendere uoluit. cũ se dixit. ẽẽ. prm¬
cipiũ : sic̃ & pat̾ principiũ .ẽ. creaturȩ : quod abipso sunt
om̃a: nam & creator relatiuȩ dicitur ad creaturã: sic̃ dñs
ad seruũ. Et ideo cũ dicimus. & patrẽ principiũ. & filium
principiũ : non duo principia creaturȩ dicimus. quia pat̃
& filius simul ad creaturã unũ principiũ. ẽ. sicut uius cre¬
atfir. sicut unus ds̃. Si autẽ quicquid inse manet & gig¬

Expanded text:
quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit.quia hic potuit inveniri usitatum vocabulum, illic non potuit.Dicitur ergo relative Pater, idemque relative dicitur principium, et si quid forte aliud: sed Pater ad Filium dicitur, principium vero ad omnia quae ab ipso sunt. Item dicitur relatis his vocabulis ad Patrem refertur: nihil autem horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei, Tu quis es? respondit, Principium, qui et loquor vobis . Sed numquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit, cum se dixit esse principium; sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative diad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gig
Abbreviated transcription (Latin):
refertur. Non enĩ sicut dicimꝰ seruũ diũi & dr̃m serui. filiũ
patris & patrẽ filii . qm̃ iste relatiur dicuntur : ita & iam
hic possumus dicere. Dicimus enĩ spm̃ scm̃ patris. sed non uicissim
dicimus patrẽ sp̃s scĩ: ne filius rius intelligatur sp̃s sc̃s. Itẽ dici¬
mus sp̃m scm̃ filii: sed non dicimus filiũ sp̃s scĩ. ne pat̾ eius
intelligatur sp̃s scĩ. In multis enĩ relatiuis hoc contingit: ut
non inueniatur uocabulũ quo sibi uicissim respondeant. quȩ
adse referuntur. Quid enĩ tã manifeste relatiue dicit᷑ quĩ
pignus. Ad id quippe refertur cuius pignus. ẽ. & semꝑ pig¬
nus. alicuius rei pignus . ẽ. Hum ergͦ cũ dicimus pignus patris
& filii. possumꝰ uicissim dicere patrẽ pignoris. aut filiũ pig¬
noris : Aut uero cũ dicimus donũ patris & filii. num quidẽ
possumus dicere patrẽ doni. aut filiũ donis sed ut hȩc uicis¬
sim respondeant. dicimus donũ donatoris. & donatorẽ doni:

Expanded text:
dicimus servum domini et dominum servi, filium patris et patrem filii, quoniam ista relative dicuntur, ita etiam hic possumus dicere. Dicimus enim Spiritum sanctum Patris, sed non vicissim dicimus Patrem Spiritus sancti, ne filius ejus intelligatur Spiritus sanctus. Item dicimus Spiritum sanctum Filii, sed non dicimus Filium Spiritus sancti, ne pater ejus intelligatur Spiritus sanctus. In multis enim relativis hoc contingit, ut non inveniatur vocabulum, quo sibi vicissim respondeant quae ad se referuntur. Quid enim tam manifeste relative dicitur quam pignus? Ad id quippe refertur cujus est pignus, et semper pignus alicujus rei pignus est. Num ergo cum dicimus pignus Patris et Filii , possumus vicissim dicere Patrem pignoris aut Filium pignoris? At vero cum dicimus donum Patris et Filii, non quidem dicere possumus Patrem doni, aut Filium doni; sed ut haec sibi vicissim respondeant, dicimus donum donatoris, et donatorem doni:
Abbreviated transcription (Latin):
& quẽ misisti iħm xp̃m. cognoscant unũ uerũ dm̃. Cur
minatur unũ tanta pace uni adhȩrens ut ꝑ hanc utrũq
unũ sit : iam ex hoc intelligatur etiã ipsa pax. quãuis non
cõnmemoretur : Eam & illo loco apostolos uidetur quasi
om̃a simul tria: quomodo caput xp̃i ds̃. id .ẽ. caput xp̃i
trinitas: cũ intrinitate sit xp̃s ut sit trmitas: An qđ est
pat̃ cũ filio. caput.ẽ. ei quod ẽ. solus filius. Cũ filio enĩ pat̾.
ds̃ .ẽ. solus aut̃ filius. xp̃s .ẽ. Maxime. quia um uerbũ caro

Expanded text:
 quem misisti Jesum Christum cognoscant unum verum Deum? cur bicunque nominatur unum, tanta pace uni adhaerens, ut per hanc utrumque unum sint, jam ex hoc intelligatur etiam ipsa pax, quamvis non commemoretur? Nam et illo loco Apostolus videtur quasi omnia simul tria, quomodo caput Christi Deus, id est, caput Christi Trinitas, cum in Trinitate sit Christus ut sit Trinitas? An quod est Pater cum Filio, caput est ei quod est solus Filius? Cum Filio enim Pater Deus, solus autem Filius Christus est: maxime q
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃: Sed quid agimus de illo testimonio dñi: patri enĩ dice¬
bat & patrẽ nominabat adquẽ loquebatur cũ ait. Hȩc .x̃. inqua
uita xt̾na. ut cognoscant te unũ uerũ dm̃: Qđ quidẽ arriani
sic solent accipere: quasi non sit filius uerus ds̃. Quib ex¬
clusis: uidendũ est. an intelligere cogamur cũ dictũ. ẽ. patri.
ut cognoscant te unũ uerũ dm̃: tamꝗ hoc insinuare uolue¬
rit quia & solus pat̃. ds̃ uerus. ẽ : ne non intelligeremus dm̃.

Expanded text:
m? Sed quid agimus de illo testimonio Domini? Patri enim dicebat, et Patrem nominaverat ad quem loquebatur, cum ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te unum verum Deum . Quod quidem Ariani sic solent accipere, quasi non sit Filius verus Deus. Quibus exclusis videndum est an intelligere cogamur, cum dictum est Patri, Ut cognoscant te unum verum Deum; tanquam hoc insinuare voluerit, quia et solus Pater Deus verus est, ne non intelligeremus Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ sp̃s. ẽ. potest appellari trinitas & sp̃s & sc̃s: sed tamen ille
sp̃s scs. qui non trinitas sed intrimitate intelligitur: m eoqđ
ꝓprie dicitur sp̃s sc̃s relatiur dicitur. cũ & ad patrẽ & ad fili¬
ũ refertur : quia sp̃s sc̃s & patris & filii sp̃s . ẽ. Sed ipsa relati¬
o non apparet in hoc nomine: apparet aut̃ cũ dicitur do¬
nũ dĩ. Donũ enĩ patris . ẽ. & filii: quia & apatre ꝓcedit sicut
nador doni cũ dicimus: relatiue utrũq ad inuicem dici¬
mus. Ergͦ sp̃s scs̃ in effabilis quȩdam patris. filiiq cõmunioe
& ideo fortasse sic appellatur : quia patri & filio potest ea¬
dem appellatio conuenire. Nam hoc ipse proprie dicitur
sibi diumnitas. deitas. magnitudo. bonitas. om̃ipotentia.¬

Expanded text:
s sanctus, potest appellari Trinitas Spiritus sanctus. Sed tamen ille Spiritus sanctus, qui non Trinitas, sed in Trinitate intelligitur, in eo quod proprie dicitur Spiritus sanctus, relative dicitur, cum et ad Patrem et ad Filium refertur, quia Spiritus sanctus et Patris et Filii Spiritus est. Sed ipsa relatio non apparet in hoc nomine; apparet autem cum dicitur donum Dei : donum enim est Patris et Filii, quia et a Patre procedit , sicut nator doni, cum dicimus, relative utrumque ad invicem dicimus. Ergo Spiritus sanctus ineffabilis est quaedam Patris Filiique communio; et ideo fortasse sic appellatur, quia Patri et Filio potest eadem appellatio convenire. Nam hoc ipse proprie dicitur, sibi unitas, deitas, magnitudo, bonitas, aeterni
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ sit: om̃ibq om̃mo p̃dicamentis quȩ de dõ possunt ꝓnim¬
tiari : quod ad ipsũ dicitur non translati  ac ꝑsimilitudinem.
nullo mocdo ad se ipsa sed ad iniucem: aut ad crraturã
dicuntur. Bt ideo relatiue non substantialit̃ ea dici manifeitũ
ẽ. Sic̃ enĩ trontas unus ds̃ dicitur. magnus. bonus. xt̾nus. om¬
nipotens. idemq ipse sua dici potest deitas. ipse sua magnitu¬
do. ipse sua bonitas. ipse sua xt̾nitas. ipse sua omĩpotentia. non
sic dici potest trinitas pat̾: nisi forte translatiue adcreatu¬

Expanded text:
dictum sit, omnibusque omnino praedicamentis quae de Deo possunt pronuntiari, quod ad se ipsum dicitur non translate ac per similitudinem, nullo modo ad seipsa, sed ad invicem, aut ad creaturam dicuntur; et ideo relative, non substantialiter ea dici manifestum est. Sicut enim Trinitas unus dicitur Deus magnus, bonus, aeternus, omnipotens: idemque ipse sic sua dici potest deitas, ipse sua magnitudo, ipse sua bonitas, ipse sua aeternitas, ipse sua omnipotentia: non sic dici potest Trinitas Pater. Dicitur ergo relative Pat
Abbreviated transcription (Latin):
soluerẽ & retractatos ut mea dispositio fuerat expo
enĩ singillatim. sed om̃s simul edere earatione deer

Expanded text:
solverem, et retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. Non enim singillatim, sed omnes simul edere ea ratione decre
Abbreviated transcription (Latin):
traq nobis ad hoc ꝓponitur intuenda. ut ipse quȩratur. ipse
diligat᷑. qui & illã inspirauit. & istam creauit. Nec trepi¬
dusero ad proferendã sententiã meã :÷ inqua magis amabo
inispici arectis: quã timebo morderi aꝑuersis. Cratant̃
eñ suscipit osculũ columbinũ: pulcherrima & modestissima

Expanded text:
traque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse traque nobis ad hoc proponitur intuenda, ut ipse quaeratur, ipse diligatur, qui et illam inspiravit, et istam creavit. Nec trepidus ero ad proferendam sententiam meam, in qua magis amabo inspici a rectis, quam timebo morderi a perversis. Gratanter enim suscipit oculum columbinum pulcherrima et modestissima
Abbreviated transcription (Latin):
& ad intelligentiã trinitatis ꝓcaptu infir.¬
mitatis humane animũ intendunt: exꝑt
difficultates laboriosas. siue in ipsa acie
mentis conantis itueri in accessibilẽ lucẽ
siue iuipsa multiplici & multimoda locu¬
tionẽ lit terarũ sacrarũ. ubi mihi non uidetꝰ nisi apperien¬
dum. ut xp̃i grã glorificata dulcescat: cũ ad aliquid certũ
discussa omĩ ambiguitate ꝑuenerint : facillime debent ig¬
noscere errantib t intanti ꝑ uestigatione secreti. Sedduo
sunt quȩ merrore hominũ difficillime tolerantur. Prȩsũp¬
nio. priusquã ueritas pateat: & cũ iam patuerit. p̃sumptae
defensio falsitatis. A quib duob uitiis nimis immicis inuen¬
itibntuentitatis. & tractationi diuinoꝵ scõrumq libroꝵ: si
me ud p̃cor & spero ds̃ defenderit. atq muniuerit scutobonȩ
uoliultaitissuȩ. & grã miscdiȩ suȩ : non erosegnis ad inquiren¬
dami substontiã diꝰ siue ꝑscripturã eius. siue ꝑcreaturã quȩ u¬

Expanded text:
et ad intelligentiam Trinitatis pro captu infirmitatis humanae animum intendunt; experti difficultates laboriosas, sive in ipsa acie mentis conantis intueri inaccessibilem lucem, sive in ipsa multiplici et multimoda locutione Litterarum sacrarum, ubi mihi non videtur nisi atteri animam, ut Christi gratia glorificata dulcescat: cum ad aliquid certum discussa omni ambiguitate pervenerint, facillime debent ignoscere errantibus in tanti pervestigatione secreti. Sed duo sunt quae in errore hominum difficillime tolerantur; praesumptio, priusquam veritas pateat; et, cum jam patuerit, praesumptae defensio falsitatis. A quibus duobus vitiis nimis inimicis inventioni veritatis, et tractationi divinorum sanctorumque Librorum, si me, ut precor et spero, Deus defenderit atque munierit scuto bonae voluntatis suae et gratia misericordiae suae, non ero segnis ad inquirendam substantiam Dei, sive per Scripturam ejus, sive per creaturam. Quae u
Abbreviated transcription (Latin):
scõ fr̃i & consacer doti papȩ au
augustinus in dño salutẽ. De tr¬
te quȩ ds̃ summus & uerus est. li
iuuenis inchoaui: senex edidi. Or
quippe hoc opus. Postea quã compe¬
reptos mihi esse siue subreptos antequã.¬

Expanded text:
O FRATRI ET CONSACERDOTI PAPAE AURELIO AUGU- STINUS 1N DOMINO SALUTEM. De trinitate, quae deus summus et uerus est, libros iuuenis inchoaui, senex edidi. omiseram quippe hoc opus, posteaquam comperi praereptos mihi esse siue subreptos, antequa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯͣmorẽ ĩferoꝵ lic̾ educ̾e tu u̾o l orphe
sis a ͭ anon uł i ͤ qͥ solo testitudĩs sono
cias. n ͥ plũbea eoꝵ corda auid uł argẽto
malleo nãi ͭ ͥ sᷤ uł cupidi ͭ ͥ ᷤᷤ incude emolli¬
as ĩ clemĩciã cerb̾i õs abhorrent. ego me
credo uidisse hostiarios c̾bero duriores
leat qd̾ samĩ est ĩ unocñ piissĩds eẽ mira¬
bił. ꝙ q̃relas libũt᷑ audiũt fouẽt huĩlũ¬

Expanded text:
morem inferorum liceret educere. Tu vero licet Orpheus sis, aut Arion, vel ille qui solo testudinis sono,cies, nisi plumbea eorum corda aureo vel argenteo malleo vanitatis vel cupiditatis incude emollias. Inclementiam Cerberi omnes abhorrent. Ego me credo vidisse ostiarios Cerbero duriores. leat quod sanum est. » In uno tamen piissimos esse miraberis, quod querelas libenter audiunt, fovent humil
Abbreviated transcription (Latin):
m̃o uallata ꝯstãcie nou̾cali lux̾ie oppõicõ¬
b ĩscitit repellẽdo. Illic dane ne u̾gĩał sere¬
fracta pessula sustĩerẽt fuga phebi fuga¬
bat illecebras. Illic luccrecia fracti frecti
pudoris dispẽdiũ mortis excludebat ꝯpẽ¬
dio. Illic ĩ specło picture casti ͭ ͥ ᷤᷤ penolopes¬

Expanded text:
 novercalis luxuriae oppositionibus institit refellendo. Illic Daphnes, ne virginalis ferae jacturam sustineret, fuga Phoebi fugabat illecebras. Illic Lucretia fracti pudoris dispendium mortis excludebat compendio. Illic in speculo picturae, castitatis spe