comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pessimo in hac uita constituto non est utiq desperandum. nec pro illo
in prudenter oratur de quo non desperatur. Insecundo item libro
Nulli inquam licebit ignorare dĩ regnum. cum eius unigenitus
non solum intellegibiliter in homine dominico decaelo uenerit
iudicaturus uiuos & mostuos. Sed non uideo utrum recte dicatur ho¬
mo dominicus qui est mediator dĩ & hominum homo xp̃s iiis cum
sit utiq dñs. dominicus aut̃ homo quis in eius scã familia non po¬
test dici. et hoc quidem ut dicerem apud quosdam legi tractato¬
res catholicos diuinorum eloquiorum. Sedubicumq hoc dixi
dixisse me nollem. Post ea quippe uidi non eẽ dicendũ. quã uis
non nulla possit ratione defendi. Item qđ dixi. nullius enim
fere conscientia dm̃ potest odisse non uideo fuisse dicendum.
Multi enim sunt dequib scriptum est. superbia eorum quioder̃

Expanded text:
pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo pessimo in hac uita constituto non est utique desperandum nec pro illo inpatienter oratur, de quo non desperatur. In secundo item libro: nulli, inquam, licebit ignorare dei regnum, quum eius unigenitus non solum intellegibiliter sed etiam uisibiliter in homine dominico de caelo uenerit iudicaturus uiuos et mortuos. sed non uideo, utrum recte dicatur homo dominicus, qui est mediator dei et hominum, homo Christus Iesus cum sit utique dominus: dominicus autem homo quis in eius sancta familia non potest dici? et hoc quidem ut dicerem, apud quosdam legi tractatores catholicos diuinorum eloquiorum. sed ubicumque hoc dixi, dixisse me nollem. postea quippe uidi non esse dicendum, quamuis nonnulla possit ratione defendi. item quod dixi: nullius enim 15 fere conscientia deum potest odisse, non uideo fuisse dicendum. multi enim sunt, de quibus dictum est: superbia eorum, qui oderunt
Abbreviated transcription (Latin):
at dimittere uxorem. latebrosissima quaestio ẽ. Licere
propter istam qua e instupris committitur nulla quaestio est
&ubi dixi hoc permissum eẽ non iussum. non attendi aliam scri¬
pturam dicentem. quitenet adulteram. stultus &impius est. Nec
sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem etiã
postea quam audiuit ad nõ. nec ego tecondem nabo. uade de inceps
iam noli peccare. Si hoc oboedienter audiuit. alio loco peccatũ
fratris admostem dequo dicit io hannes apostolus. non pro illo dico
ut roget . Ita definiui ut dicerem peccatum fratris ad mortem puto
oppugnat fraternitatem . & aduersus ipsam gratiã qua reconcilia¬
tus ẽ dõ inuidentiae facib agitatur. quod quidem non confirma¬
ui. quõ hoc putare medixi. Sed tam̃ addendum fuit. si hac tam
scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam. quõ de quocũq

Expanded text:
at dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen at dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: non pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto  quisque obpugnat fraternitatem et aduersus ipsam gratiam, qua reconciliatus est deo, inuidentiae facibus agitatur. quod quidem non confirmaui, quoniam hoc putare me dixi, sed tamen addendum fuit: si in hac tam scelerata mentis peruersitate finierit hanc uitam, quoniam de quocumque
Abbreviated transcription (Latin):
utrum eam quaedamnatur instupris. an illam dequa dicitur
Perdidisti omnem qui fornicatur abste. inqua utiq &ista est.
Neq enim non fornicatur ad nõ qui tollens membra xp̃i ficit ea
membra meretricis. etiam. atq etiam cogitandum est atq re¬
quirendum nec uolo inretanta tamq addinoscendum diffici¬
li putare lectorem istam sibi nram disputationem debere
sufficere sedlegat & alia siue nr̃a quae post ea scripta sunt
siue aliorum melius considerata atq tractata uel ipse si potest
ea quae hic merito mouere possunt uigilantiore atq intelle¬
gentiore mente discutiat. non quia omne peccatum fornica¬
tio est. Neq enim omnẽ peccantem ds̃ perdit. qui cotuidie
scõs suos ex audit dicentes. dimitte nobis debita nr̃a. cum perdat
omnem qui fornicatur ab eo. Sed quatenus intellegenda atq¬
militanda sit hȩc fornicatio. &utrum etiam propter hanc lice¬

Expanded text:
utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: utrum eam, quae damnatur in stupris, an illam, de qua dicitur: perdidisti omnem, qui fornicatur abs te, in qua utique et ista est — neque enim non fornicatur a domino, qui tollens membra Christi facit ea membra meretricis — etiam atque etiam cogitandum est atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum difficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possunt, uigilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atest haec fornicatio et utrum etiam propter hanc lice
Abbreviated transcription (Latin):
legendum ẽ ut in eis oderimus quod genus humanũ nascendo
& moriendo sostitum ẽ. ita sonat quasi non eẽnt future iste
necessitudines sinullo nature humanae p̃cedente peccato nemo
morireur. Quem sensũ iam superius improbaui. essent eni
profecto cognationes & affinitates &iam si originali nullo ex¬
istente peccato sine moste crescer& & multiplicar&ur genus
humanum. Ac per hoc aliter soluenda questio est cur dñs pre¬
ceperit diligendos inimicos. cum alio loco precipiat odio habendos
& parentes & filios. non sicut hic soluta est. sed sicut eam posterius
sepe soluimus. id est ut diligamus in imicos lucrandos regno dĩ
& oderimus in propinquis si impediunt a regno dĩ. Item dep̃¬
cepto qđ prohiber&ur uxor dimitti nisi propter fornicationẽ
hic quidem scrupulosissime disputaui. Sed quam uelit dñs in¬
tellegi fornicationem propterquam liceat dimittere uxorem

Expanded text:
legendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo legendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae istae necessitudines, si nullo naturae humanae praecedente peccato nemo moreretur, quem sensum iam superius inprobaui. essent enim profecto cognationes et affinitates, etiamsi originali nullo existente peccato sine morte cresceret et multiplicaretur genus humanum. ac per hoc aliter soluenda quaestio est, cur dominus praeceperit diligendos inimicos, cum alio loco praecipiat odio habendos et parentes et filios, non sicut hic soluta est, sed sicut eam posterius saepe soluimus. id est ut diligamus inimicos lucrandos regno dei et oderimus in propinquis, si inpediunt regno dei. Item de praecepto, quo prohibetur uxor dimitti nisi propter fornicationem, hic quidem scrupulosissime disputaui, sed quam uelit dominus intellegi fornicationem, propter quam liceat dimittere uxorem,
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera usq ad eum locum ubi ait. nisi abundauerit iustitia
ura plusquam scribarum & phariseorum . non intrabitis in re¬
gnum caelorum multo melius & conuenientius exposui
in aliis posteriorib sermonib meis quod &um hic retexere lon¬
gum est. Ad hoc aũ iste ibi perducitur sensus. ut eorum sit
iustitia maior quam scribarum &phariseorum quidicunt & fa¬
ciunt. Describis quippe &phariseis alio loco ipse dñs ait di¬
cunt enim & non faciunt. Illud etiam melius intelleximus
postea quod scriptum ẽ qui irascitur frĩ suo. Codices enĩ greci
non habent sine causa sicut hic positum est quamuis idem ipse
sit sensus . Illud enim diximus intuendum quid sit irasci frĩ
quõ non fratri irascitur qui peccato fris irascitur. qui ergo fri
non peccato irascitur . sine causa irascitur. Item quod dixi.
hoc & depatre & dematre & deceteris uinculis sanguinis intel¬

Expanded text:
et cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia et cetera usque ad eum locum, ubi ait: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Farisaeorum, non in- trabitiš in regnum caelorum, multo melius et conuenientius exposui in aliis posterioribus sermonibus meis, quod etiam hic retexere longum est. ad hoc autem iste ibi perducitur sensus, ut eorum sit iustitia maior quam scribarum et Farisaeorum, qui dicunt et faciunt. de scribis quippe et Farisaeis 20 alio loco ipse dominus ait: dicunt enim et non faciunt. illud etiam melius intelleximus postea, quod scriptum est: qui irascitur fratri suo. codices enim graeci non habent: sine causa, sicut hic positum est, quamuis idem ipse sit sensus. illud enim diximus intuendum, quid sit irasci fratri suo, quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intel
Abbreviated transcription (Latin):
dexp̃o proprie uerius accipi. Aliis quippe hominib nisi admen¬
suram daretur sp̃s. non duplum peter& heliseus quam fuit inhelia.
Item quod scriptum est iota unum & unus apex non transi& ale¬
ge donec omnia fiant. cum exponerem dixi nihil posse aliud in¬
tellegi. nisi uehementem perfectionis expressionẽ. Ubi merito
quaeritur utrum ista perfectio sic possit intellegi. ut tamen uerũ
sit. neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine
peccato. Aquo enim usq ad unũ apicem lex perfici potest: nisi
a quo fiunt uniuersa diuina mandata. Sed in eisdem mandatis
est &iam quod iubemur dicere. dimitte nobis debita nr̃a. sicut &
nos dimitimus debitoribus nr̃is. Quam orationem usq infinem
seculi tota dicit ecclesia. Omnia ergo mandata facta deputantur
quando quicquid nonfit ignoscitur. Sane quod ait dñs. Qui¬
cumq soluerit unum demandatis istis minimis & docuerit sic

Expanded text:
ae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad menae Christo proprie uerius accipi. aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Heliseus, quam fuerit in Helia. item quod scriptum est: iota unum et unus apex non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominus: quicumque enim soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit sic
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi filii dĩ uocabuntur. ad iunxi dicens & ista quidem in hac
uita compleri possunt. sicut completa eẽ in apostolis credimus
sic accipiendum est non ut in apostolis hic uiuentib nullum carnis
motum arbitremur spũi repugnasse. sed actenus hic ista posse
compleri quatinus in apostolis credimus eẽ compl&a. Ea mensu¬
ra scilic& perfectionis humanȩ. quanta in hac uita potest eẽ per¬
fectio. Non enim dictum ẽ in hac uita compleri possunt. nam com¬
pl&a eẽ in apostolis credimus. sed dictum est sicut compl&a in aposto¬
lis credimus. ut ita compleantur sicut in illis completa sunt. id est
quadam perfectione cuius capax est ista uita. non sicut complen¬
da sunt in illa quam speramus pace plenissima quando dic&ur.
ubi est mors contentio tua. Alio loco quod interposui testimo¬
nium. non enim ad mensurã dat ds̃ spm̃. Non dum intellexeram

Expanded text:
ipsi filii dei 20 uocabuntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac ipsi filii dei 20 uocabuntur, adiunxi dicens: et ista quidem in hac uita conpleri possunt, sicut conpleta esse in apostolis credimus, sic accipiendum est, non ut in apostolis hic uiuentibus nullum carnis motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita conpleri possunt; nam conpleta esse in apostolis credimus\', sed dictum est: sicut conpleta esse in apostolis credimus, ut ita conpleantur, sicut in illis conpleta sunt, id est quadam perfectione, cuius capax est ista uita, non sicut conplenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intellexeram
Abbreviated transcription (Latin):
eridem tempus desermone dñi in monte secundum matheum
duo uolumina scripsi. inquorum primo propter id quod scri¬
ptum est beati pacifici quõ ipsi filii dĩ uocabuntur. Sapien¬
tia inquam congruit pacificis. inquib iam ordinata sunt omnia
nullusq motus aduersus rationem rebellis est. sed cuncta obtem¬
perant spui hominis cum & ipse obtemperat dõ. Quod merito
mou& quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac
uita potest ut lex repugnans legi mentis omnino non sit inmem¬
bris quando quidem &iam si ei sic resistere sp̃s hominis. ut in
nullo eius laber&ur ad sensu. non ideo tamen illa non repugna¬
r&. Hoc ergo quod dictum est nullum eẽ motum aduersus ra¬
tionem rebellem. recte accipi potest id nunc agentib pacifi¬
cis domando concupiscentias carnis. ut ad istam pacem plenissi¬
mam quandoq ueniatur Pro inde quod alio loco cum candem
sententiam euangelicam repetens dixissem. beati pacifici. quõ

Expanded text:
er idem tempus de sermone domini in monte secundum Matheum duo uolumina scripsi. In quorum primo propter id, quod scriptum est: beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouet, quomodo dixerim. non enim cuiquam prouenire in hac uita potest, ut lex repugnans legi mentis omnino non sit in membris, quandoquidem etiamsi ei sic resisteret spiritus hominis, ut in nullum eius laberetur adsensum, non ideo tamen non repugnaret. hoc ergo, quod dictum est, nullum esse motum aduersus rationem rebellem, recte accipi potest id nunc agentibus pacificis domando concupiscentias carnis, ut ad istam pacem plenissimam quandoque ueniatur. Proinde quod alio loco, cum eandem sententiam euangelicam repetens dixissem: beati pacifici, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
SI BEA DENATURA BONI ADUERSUSMAMCTITOS EST. UBIOSTEN¬
ditur naturam in commutabilem dm̃ esse ac sum mum bonum
atq ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales
atq om̃s in quantum naturȩ sunt bonas esse. Etquid uel un¬
de sit malum. & quanta mala manichei ponant innatura boni
& quantabona in natula mali. quas naturas finxit error
corum. Hic liber sic incipit. Summum bonum quo supe¬
rius non est. ds̃ est.

Expanded text:
iber de natura boni aduersus Manicheos est. ubi ostenditur naturam incommutabilem deum esse ac summum bonum, atque ab illo esse ceteras naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum. Hic liber sic incipit: Summum bonum, quo superius non est, deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o operi libertertius. Hoc opus in libro primo sic incipit.
Nostis nos sepe ualuisse. Insecundo aut sic. Primis¬
partib epistolȩ petiliani. Intertio aũ. legipetiliane epis to
las tuas
AD CRIS CO NIUM GR̃AMATICŨ PARTIS DONATI. LIB̃. IIII

Expanded text:
operi nostro liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: operi nostro liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: Nostis nos saepe uoluisse; in secundo autpartibus - epistulras tuas. Ad Cresconium grammaticum partis Donati libri I
Abbreviated transcription (Latin):
quam differre non potui. Etscripsi inhancrem tria uolu¬
mina. Quorum primo primȩ parti epiftolȩ ipsius quã
scripsit ad suos quia nontota in nrãs manus uenerat sed pri¬
or parua pars eius quanta potui celeritate & ueritate respondi
Etiam ipsa epistola est ad nr̃õs. sedideo interlibros hab& ur
quia c&eri duo in eadem causa librisunt
Postea quippe
inuenimus totam eiq tanta diligentia respondi quanta
fausto manicheo. Uerba scilic& eius sub ipsius nomine
prius ponens particulatim & sub meo ꝑ singula responsio
Sed prius quod scripseram ante quam totam rep¬
periremus ꝑuenit ad petilianum. & iratus respondere cona¬
tus est in me potius dicens. quidquid eum libuit. incausa uero
omnino deficiens
Quod cum poss& conlatis utrisq nr̃m
scriptis facillime aduerti. tamen propter tardiores hoc ipso
respondendo demonstrare curaui sic eft additus eidem

Expanded text:
quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uoluquam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. etiam ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eique tanta diligentia respondi, quanta Fausto Manicheo, uerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam repperiremus, peruenit ad Petilianum et iratus respondere conatus est in me potius dicens, quidquid eum libuit, in causa, uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidem
Abbreviated transcription (Latin):
libros poste¬
rius coepi sed prius terminaui quã detrinitate. Ideo eos nunc¬
ordine quoco epi reco lui. In quinto libro & ubicumq in eis
libris posui semine cui rȩpmis sum est quod dispositum sit ꝑ
angelos in manu mediatoris. nonsic hab& apofolus sicut ue¬
riores codices post inspexi. maxime grecos. Delege enim dic¬
tum est quod tam quam desemine dictum multilatini codices
habent ꝑ inter pre tantis errorem. Insexto libro quod dixi
adam imaginem dĩ secundum quã factus est ꝑdidisse peccato
non sic accipiendum est timquam in eo nulla remanserit
sed quod tam deformis utreformatione opus haber&
In duo decimo deinferis magis mihi uideor docere debuisse
quod sub terris sint. quam rationem redderecur subterris
esse credantur siue dicantur. quasi non ita sit. Hoc opus
sic incipit
Omnis diuina scriptura biptita est
degenesi adlitteram. in ruit causa responden di
litteris petiliani donatistȩ quas aduersus catholicam scripsit

Expanded text:
libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nuncrdine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub terra, terra cum esse credantur siue dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scriptura bipcrtita esde Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
non est contra gratiam dĩ quam prȩdicamus. In potestate
quippe ẽ hominis mutare in melius uoluntatem. sed ea po¬
testas nulla est . nisi adõ d&ur dequo dictum ẽ. dedit eis
potestatem filios dĩ fieri. Cum enim hoc sit in potestate quod
cum uolumus facimus. nihil tam in potestate quam ipsa uo¬
luntas est. Sed p̃paratur uoluntas ad nõ. eo modo ergo dat po¬
testatem. sic intellegendum est & quod postea dixi in nr̃a po
testate eẽ ut uel in seri bonitate dĩ uel excidi eius seueritate
mereamur. quia in potestate nr̃a non est. nisi quod nr̃am se¬
quitur uoluntatem. quaecum fortis & potens p̃paratur ad nõ
facile sit opus pi&atis. &iam quod difficile atq ipossibile
fuit. Hic liber sic incipit. Deeo quod scriptum ẽ. In princi
pio fecit ds̃ caelum & terram.
XXIIRUNDAM PROPOSITIONUM EXTPIS¬
TOLA APOSTOLI AD RO MANOS

Expanded text:
non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est non est contra gratiam dei, quam praedicamus. in potestate est quippe hominis mutare in melius uoluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a deo detur, de quo dictum est: dedit eis potestatem filios dei fieri. cum enim hoc sit in potestate, quod, cum uolumus, facimus, nihil tam in potestate quam ipsa uoluntas est. sed praeparatur uoluntas a domino. eo modo ergo dat potetestate esse, ut vel inseri bonitate Dei, vel excidi ejus severitate mereamur; quia in potestate nostra non est, nisi quod nostram sequitur voluntatem: quae cum fortis et potens praeparatur a Domino, facile fit opus pietatis, etiam quod difficile atque impossibile fuit. Hic liber sic ipio Deus fecit coelum et terram. quarumdam propositionum. Ex Epistola Pauli ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
Et alios enim quosdam modos p̃ter misimus. sicut dicitur
filius gehennȩ. uel filius adoptiuus. quae utiq nec secun¬
dum naturam. nec secundum doctrinam. nec secundum
imitationem dicuntur. quorum trium modorum tam¬
quam sola sint exempla reddidimus. Secundum naturã.
sicut iuidaei filii abrahae. Secundum doctrinam. sicut fili¬
os suos quos euangelium docuit apostolos uocat. Secundũ
imitationem. sicut filii abrahae nos sumus cuius imitamur
fidem. Quod aũ dixi cum induerit incorruptionem & in¬
mortalitatem. iam non caro & sanguis erit . secundum corrup¬
tionem carnalem dictum ẽ carnem non futuram non secun¬
dum substantiam. Secundum quam dñi corpus &iam post
resurrectionem caro appellata est. Alio loco. nisi quisq
inquam uoluntatem iutauerit. bonum operari non po¬
test. quod in nr̃a potestate eẽ positum alio loco doc& ubi
ait. Aut facite arborem bonam & fructum eius bonum
Aut facite arborem malam & fructum eius malũ. Quod

Expanded text:
et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus, sicut dicitur filius gehennae uel filius adoptiuus, quae utique nec secundum naturam nec secundum doctrinam nec secundum imitationem dicuntur. quorum trium modorum, tamquam sola sint, exempla reddidimus: secundum naturam, sicut Iudaei filii Abrahae, secundum doctrinam, sicut filios suos quos euangelium docuit apostolus uocat, secundum imitationem, sicut filii Abrahae nos sumus, cuius imitamur fidem. quod autem dixi: cum induerit incorruptionem et inmortalitatem, iam non caro et sanguis erit, secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam et domini corpus post resurrectionem caro appellata est. Alio loco: nisi quisque, inquam, uoluntatem mutaucrit, bonum operari non potest. quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, uli ait: aut facite arborem bonam et fructum eius bonum, aut facite arborem malam et fructum eius malum. quod
Abbreviated transcription (Latin):
uisum est. Breuiter enim potius ad moneo ut illi duod ecim libri¬
legantur quos longe postea episcopus feci. & ex ipsis deisto iu¬
dicetur . Hic ergo sic incipit. Deobscuris naturalium rerum
qua eomnipotenti dõ astifice facta sentimus non ad firmando.
sed quaerendo tractandum est.
DESER MONE DĨ IN MONE. LIBRI. II.

Expanded text:
uisum est. breuiter enim potius admoneo, ut illi duoduisum est. breuiter enim potius admoneo, ut illi duodlegantur, quos longe postea episcopus feci, et ex ipsis de isto judicetur. Hic ergo sic iquae omnipotenti Deo artifice facta sentimus, non affirmando sed quaerendo tractandum est. De sermone Domini in monte libri II.
Abbreviated transcription (Latin):
rum meorum in enucleandis atq scrutandis diuinis eloquus.
eiusq titulum eẽ uolui degenesi adliteram in perfectus.
inueni quippe eum usq ad haec uerba dictatum. pater tamen
pater est. nec filius aliud est quam filius. quia & cum dicitur
similitudo patris. quam quam ostendat nullam interuenire
dissimilitudinem. non tamen solus est pater si hab& similitu¬
dinem. Post haec rep&iui uerba scripturae rursus consideran¬
da atq tractanda. &dixit ds̃. faciamus hominem ad imaginem
& similitudinem nram. Huc usq dictatum librum inperfectũ
reliqueram. Quod aũ ibi sequitur addendum putaui cum eũ
retractarem. nec sic tamen perfeci. Sed hoc quoq addito. in ꝑ¬
fectũ reliqui. Si enim perfecissem. saltim de omnib: operib
& uerbis dĩ quae ad sextum diem pestinent disputassem. In hoc
libro eadem notare quaemihi displicent. uel defendere quae
aliis non bene intellecta displicere possunt superfluum mihi

Expanded text:
rum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, rum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, addendum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi
Abbreviated transcription (Latin):
um degenesi duos libros contra manicheos condidissem. quõ scđm¬
A allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram. non
ausus naturalium rerum tanta secreta adliterã exponere. hoc
ẽ quem ad modum possint secundum historicam propri &atem
quaeibi dicta sunt accipi uolui experiri. In hoc quoq negoti¬
osissimo ac difficillimo opere quidualerem. sed inscripturis expo¬
nendis tirocinium meum. subtanta sarcinae mole succubuit.¬
& nondum perfecto uno libro ab eo quem sustinere non poteram labo¬
re conqui eui. Sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem
iste ipse ut erat inperfectus uenit inmanus. quem neq: edideram
& ab olere decreueram. quõ scripsi postea duodecim libros quorum
titulus ẽ degenesi adliteram. In quib quamuis multa quaesita
potius quam inuenta uideantur. tamen eis iste nullomodo est
comparandus. Uerũ ehunc post ea quam retractaui manere
uolui ut eẽt index quantum ex istimo non in utilis rudimento¬

Expanded text:
 de Genesi duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neque edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimento
Abbreviated transcription (Latin):
dequib & paulus apostolus dicit. Animalis aũt homo
non percipit quȩ sunt sp̃s dĩ. Non sunt isti illis coequan¬
di quosomnino abecclesia scisma precidit. Istos quip¬
pe idem apostolus paulus paruulos esse dicit inxpõ. quos
non dum escas ualentes capere. lacte nutrit: tamen illi aut̃
non in filus par uulis sed in mortuis & ꝑ ditis conputan¬
di sunt. Utsiquis eorum correctus ecclesiȩ fuerit
copulatus. recte deillo dicipossit. Mortuus erat
& reuixit perierat & inuentus est. Hic liber sic incĩp¬
Qui ti metis consentire ecclesiȩ. catholicȩ.

Expanded text:
de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic liber sic incipQui timetis consentire ecclesiae catholicae.
Abbreviated transcription (Latin):
OST HAEE UTAD DONATISTAS PERUENIREN CONTRAEORUAI
errorem & ꝓcatholica ueritate necessaria docu¬
menta curaui siue deecclesia fticis siue depublicis geftis
siue descripturis canonicis. Et prmo adillos eadem ꝓmissa
direxi. utipsi ea si fieri poss& exposcerent. Quȩ cum uenis¬
Quȩ cum uenis¬
sent in eorum quorundam manus. nescio quis extitit qui suo
nomine tacito contrahȩc scriber& iase confitens donatistã
tam quã hoc uocar& ur
quo eadem ꝓmiseram iunxi & exutroq unum esse uolui. Cumq
sic edidi utin pari&ib basilicȩ quȩ donatistarũ fuerat prius
prositus leger&ur. Cuius titulus est ꝓbationum & tefti¬
moniorum contra donxtistas. In quo libro absolutionem
posuimus qui postea nobis claruit consulibus diligenter
inspectis. sed tam quã postcecilianum fuerit absolutus
cumante sit factum. Illud &iam quod commemorato iudȩ
apostoli testimonio ubiait. Hi sunt qui segregant sem&
ipsos animales spm non habentes. ad iunxi &iam dicens

Expanded text:
ost haec, ut ad Donatistas peruenirent, contra eorum errorem et pro catholica ueritate necessaria documenta curaui siue de ecclesiasticis siue de publicis gestis siue de scripturis canonicis et primo ad illos eadem promissa direxi, ut ipsi, si fieri posset, exposcerent. quae cum uenissent in eorum quorundam manus, nescio quis extitit, qui suo nomine tacito contra haec scriberet, ita se confitens Donatistam, tamquam hoc uocaretur.omiseram, iunxi et ex utroque unum esse uolui eumque sic edidi, ut in parietibus basilicae, quae Donatistarum fuerat, prius propositus legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absoposuimus, quo postea nobis claruit consulibus diligenter inspectis, sed tamquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
unt duolibr quorum titulus est contra partem donati
quorum in libro primo dixi non mihi placer& ullius sȩcu¬
laris potestatis in petus scis maticos ad com munionem uiolen t̃
artarie tuere mihi tunc non placebat. quõ nondum expertus
eram uel quantum mali eorum auder&. in puritas uelquan¬
tum eis in melius mutandis conferre possit diligentia discipli¬
ne. Hoc opus sic incipit. quõ donatistȩ nobis
XXXII. CON FES SIO NUM

Expanded text:
unt duo libri mei, quorum titulus est: contra partem Donati. Quorum in libro primo dixi non mihi placere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas uel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobis. CAPVT XXXII. CONFESSIONVM
Abbreviated transcription (Latin):
do appellatas caerimonias quasi carimonias memoria
tenebam eo quod obseruantes careant his rebus aquibus
se abstinent. quod si est origo alia huius nominis quae ab
horr& auera religione secundum hanc ego nonsum locutus
sed sccundum istam quam supra commemoraui. hic liber
sic incip̃ Lectis opusculis qua ead tenuper elaboraui fili¬
& mẽ marcelline

Expanded text:
do appellatas ceremonias quasi carimonias memoria do appellatas ceremonias quasi carimonias memoria tenebam eo, quod obseruantes careant his rebus, a quibus se absthorret a vera religione, secundum hanc ego non sum locutus, sed secundum istam quam supra memoravi. Hic liber sic incipit: Lectis opusculis quae ad te nuper elaboravi, fili charissime Marcelline
Abbreviated transcription (Latin):
dquem scripseram tres libros quorum titulus est depecca¬
torum meritis & remissione ubi diligenter disputatur
&iam debaptismo paruulorum. rescripsit mihi se fuisse
permotum quod dixerim fieri posse. ut sithomosine pec¬
cato siuo luntas eius non desit opeadiuuante diuina. quamuis
nemo tamper fectȩ iustitiae in hacuita uel fuerit uel sit
uel futurus sit. Quaesiuit enim quomodo dixerim posse
fieri cuius rei desit exemplum. Propter hanc eius inquisi¬
tionem scripsi librum cuius est titulus despũ & littera: Per¬
tractans a postolicam sententiam ubiait. lit tera occidit sp̃s
aut̃ uuificat. in quolibro quantum ds̃ adiuuauit a trociter
disputaui contra in imicos gratia edĩ qua iustificatur impius
Cum aut̃ agerem deobseruationibus iudacorum a quibus dã
escis secundum ueterem legem abstinentium dixi quarun¬
dam escarum caerimoniae qđ nomen non est in usu literarũ
scãrum Id eo ta men mihi congruens uisumẽ quod a caren¬

Expanded text:
quem scripseram tres libros, quomm titulus est: de peccatorum meritis et remissione, ubi diligenter disputatur etiam de baptismo paruulorum, rescripsit mihi se fuisse permotum, quod dixerim fieri posse, ut sit homo sine peccato, si uoluntas eius non desit ope adiuuante diuina. quamuis nemo tam perfectae iustitiae in hac uita uel fuerit uel sit uel futurus sit. quaesiuit enim, quomodo dixerim posse fieri, cuius rei desit exemplum. propter hanc eius inquisitionem scripsi librum, cuius est titulus: de spiritu et littera, pertractans apostolicam sententiam, ubi ait: littera occidit, spiritus autem ui-uificat. In quo libro, quantum deus adiuuit, atrociter disputaui contra inimicos gratiae dei, qua iustificatur inpius. cum autem agerem de obseruationibus Iudaeorum a quibusdam escis secundum ueterem legem abstinentium, dixi: quarundam escarum ceremoniae. quod nomen non est in usu sanctarum litterarum, ideo tamen mihi congruens uisum est, quod a caren
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis credendum est secundum legem fuerat adoptatus
Quo quieum genuit eius matrem fratris defuncti coniuigem du¬
xerat. Item ubidixi lucas uero ad ipsum dauid ꝑnathan
ascendit ꝑquem ꝓph&ã ds̃ peccatum illius expiauit. Percu¬
ius nominis ꝓph&am dicere debui neputar&ur idem fuisse
homo cum alter fuerit. Quam uis &ipse hoc uocar& ur¬
hoc opus sic incipit. Inter om̃s diuinas auctoritates.

Expanded text:
quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocarHoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem nocendi recipi& id quod nocuit. Possunt sane pe¬
lagiani ad suum dogma trahere istam sententiam. &ideo dicere
paruulis aliena non nocuisse peccata quia dixi nulli naturae noce¬
re peccata nisi sua. non intuentes ideo paruulos qui utiq pestinent
adhumanam naturam trahere originale peccatum quia in primis
hominib natura humana peccauit. ac perhoc naturȩ humane nul¬
la nocuerunt peccata nisi sua. Perunum quippehominem in quo
omnes peccauerunt peccatum intrauit in mundum. Nonenim nul¬
li homini sed nulli nature dixi nocere peccata nisi sua. Item in eo
quod paulo post dixi nullum eẽ malum naturale. possunt quȩ rere
similem latebram nisi hoc dictum ad naturam talem referatur
qualis sine uitio primitus condita ẽ. ipsa enim uere ac proprie
natura hominis dicitur. Translato aut̃ uerbo utimur ut natu¬
ram dicamus &iam quali nascitur homo scđm quam locutionem

Expanded text:
uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Peuoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum natsimilem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine vitio primitus condita est: ipsa enim vere ac proprie natura hominis dicitur. Translato autem verbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem
Abbreviated transcription (Latin):
apte dictum uid&ur non enim congruit faeni nomen significationi
uite quomodo pabuli. Item non uideor recte appellasse uerba pro¬
ph&ica. quib scriptum est quid superbit terra &cinis. quia non in eius
libro legitur quem cesti sumus appellandum eẽ proph&am. Nec illud
a postoli ubi ad hibuit testimonium degenesi dicens. factus est primꝰ
homo adam in animam uiuentem sicut ille uoluit. intellexi cum expo¬
nerem quod scriptum est in sufflauit ds̃ infaciem eius flatum uite
& factus homo in animam uiuam. uel in animam uiuentem. A posto¬
lus enim ad hoc adhibuit illud testimonium ut probar& esse cor¬
pus animale. Ego aut hinc putaui eẽ monstrandum animalem
factum prius hominem non corpus hominis solum. Quod aut̃
dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua. ideo dixi. quõ iusta
qui noc& non ei uere noc&. quando quidem &iam mercedem
euis aug& in caelis. sibi aut̃ peccando uere noc&. quia propter ipsã

Expanded text:
apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen signifapte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen signifuitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
fructifera omni generi bestiarum. & omnib: auibus & omnib: serpen¬
tibus in libro geneseos dantur ad cibum quia sunt & quad rupedia
& uolatilia quaesolis carnibus uiuere uideantur. Fieri enim possit
ut alerentur ab hominib &iam defructib terre si propter oboedien¬
tiam qua ipsi homines dõ sine ulla iniquitate seruirent mererentur
omnes bestias & aues omnimodo habere seruientes. Item mouere
potest quo modo dixerim depopulo israhel adhuc decorporali circũ¬
cisione & sacrificus tam quam in mari gentium populus ille legi serui¬
ebat quando quidem apud gentes sacrificare non poterant. sicut eos
& nunc uidem ussine sacrificus remansisse. Nisi foste quod perpascha
immolant ouem. hoc in sacrificio deputetur. In secundo &iam libro
illud quod posui nomine pabuli significari posse uitam. cum melioris
interpr&ationis codices non habeant pabulum sed fenum. Nonsatis

Expanded text:
fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpenfructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis
Abbreviated transcription (Latin):
lumen non in rationalium auium oculos pascit. sed pura corda eorum
quidõ credunt . & ab amore uisibilium rerum &tem poraliun sead
eius prȩcepta implenda conuestunt. quod omnes homines possunt
siuelint. Non existiment noui her&ici pelagiani secundum eos eẽdictũ
Herum est enim omnino omnes homines hoc posse siuelint. sed p̃paratur
uoluntas ad nõ & tantum aug&ur munere caritatis ut possint. quod hic
ideo dictum non est. quõ praesenti necessarium non erat quaestioni.
Quod uero ibi legitur benedictionem dĩ dequa dictum est. crescite &
multiplicamini in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam
eẽ credendam si non potest alio modo dictum uideri. nisi ut putentur
illi homines non habituri fuisse filios homines nisi peccassent omnino
non approbo. Illud &iam non est consequens ut ideo intellegatur in al¬
legoria tantum modo eẽ accipiendum quod herbae uirides & ligna

Expanded text:
lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna
Abbreviated transcription (Latin):
am uero in affrica constitutus. scripsi duos libros degenesi contra ma¬
nicheos quamuis enim in superiorib: libris quicquid disputaui. unde
ostenderem dm̃ sum mebonum & inmutabilem creatorem esse omnium
mutabilium naturarum. nec ullam eẽ naturã malam. siue substantiam
inquantum natura est atq substantia aduersus manicheos nr̃a uigilar&
intentio isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt. inde¬
fensionem ueteris legis quam uehementi studio uesani erroris oppun¬
gnant. In primo ab eo quod scriptum est . In principio fecit ds̃ caelũ
& terram . donec septem peragantur dies ubi legitur dm̃ requieuis¬
se indie septimo: In secundo aũ abeo quod scriptum est. hic libercre¬
aturae caeli & terrae donec adam &mulier eius dimissi sunt deparady¬
so & custodia posita est ligno uitae. Deinde infine libri errori mani¬
cheorum fidem catholicae ueritatis opposui. quid illidicant & nos quid
dicamus breuiter a perteq complectens. Quod uero dixi. illud aut̃

Expanded text:
am uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem
Abbreviated transcription (Latin):
riat. Huius operis titulus est locutiones degenesi . atq itade
singulis libris. quod aũt in primo libro. scriptum eẽ. et fecit
noe om̃a uerba quaecumq precepitillidñs sic fecit eamq lo¬
cutionem dixi eẽ similemei quod in conditione creaturae
postea quamdicitur & sic factumẽ additur & fecit ds̃. Non
omnimodo simile hoc eidem mihi uid&ur. Deniq: ibi &iam
sensus lat&. hic sola locutio est: hoc opus sic inc ip̃. locutiones

Expanded text:
riat. huius operis titulus est: locutiones de Genesi, atque ita de riat. huius operis titulus est: locutiones de Genesi, atque ita de singulis libris. Quod autem in primo libro posui scriptum esse: et fecit Noe omnia uerba, quae praecepit illi dominus, sic fecit, eamque locutionem dixi esse similem ei, quod in condicione creaturae, posteaquam dicitur: et sic est factum, additur: et fecit deus, non omni modo simile hoc eidem mihi uidetur. denique ibi etiam sensus la
Abbreviated transcription (Latin):
nulla decerpsit & comitiualeriomisit. Ille uero adnos
Quaccum accepissem alio libro adea ipsa respondi. Huius
operis primus libersic incipͣ. Her&ici noui dilectissime fili
ualeri. Secundus aut̃ sic. in termilitiae tuae curas
id est morsi .V. & uno iesunaue & altero iudicum feci
Notatis locutionibus singulorum quaeminus usitatȩ sunt
linguae nrãe quas parum aduestendo sensum quacrunt
qui legunt diuinorum eloquiorum cum sit locutionis ge¬
nus & nonnum quam exculpant aliquid quod aueritate¬
quidem non abhorreat. Nontamen hoc sensisse auctorem quod
id scriptum eẽ inuenitur sed genera locutionis hocdixisse cre¬
dibilius appar&. Multa aut̃ in litteris sacris obscura. cognito lo¬
cutionis genere delucescunt. propter quod cognoscenda sunt
eadem genera locutionum ubi sententiae patent . ut &iam ubi
latent cognitio ipsa succurrat. easq intentioni legentis appe¬

Expanded text:
nulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. nulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus autem sic: Inter militiae tuae curas.id est Moysi quinque et uno Iesu Naue et altero Iudicum, feci notatis locutionibus singulorum, quae minus usitatae sunt linguae nostrae, quas parum aduertendo sensum quaerunt, qui legunt, diuinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnumquam exculpunt aliquid, quod a ueritatequidem non abhorreat, non tamen id sensisse auctor, a quo id scriptum est, inuenitur, sed genere locutionis hoc dixisse credibilius apparet. multa autem in scripturis sanctis obscura cognito locutionis genere dilucescunt. propter quod cognoscenda sunt eadem genera locutionum, ubi sententiae patent, ut etiam, ubi latent, cognitio ipsa succurrat easque intentioni praesentes ape