comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simis infinitisq tenebris que extra istas
sunt quasi os & rictus eaꝵ sint adherent
que infernalia loca sunt: in quibꝰ om̃ia
genera penaꝵ absq consolatione habun¬
dant. ab aliis penis seꝑata quua illis acrio¬
ra sunt. & cuncta deuorant. que deus
anime cruciant᷑ qui ꝑ infidelitatẽ in¬
credtlitatis & ꝑ facta execrationis. cre¬
atorẽ suũ obliuioni tradunt. Quappt̃
& has infiitas tenebras scis. s eas ñ
uides : qm̃ infernũ euisq diros cruciatꝰ
homo ꝑscientiã & intellectũ ẽẽ quide
scire pot̃. s eos dũ in corꝑe ẽ nullo mor¬
talitatis intuitu ꝑfecte uidet. nec etiã

Expanded text:
simis infinitisque tenebris, quae extra istas simis infinitisque tenebris, quae extra istas sunt, quasi os et rictus earum sint, adhaerent, quae infernalia loca sunt, in quibus omnia genera poenarum absque consolatione abundant, ab aliis poenis separata, quia illis acriora sunt, et cuncta devorant, quae Deus m cruciantur, qui per infidelitatem incredulitatis et per facta exsecrationis Creatorem suum oblivioni tradunt. Quapropter et has infinitas tenebras scis; sed eas non vides, quoniam infernum ejusque diros cruciatus homo per scientiam et intellectum esse quidem scire potest, sed eos, dum in corpore est, nullo mortalis i
Abbreviated transcription (Latin):
rent. que ab utraq parte eiusse rotundita¬
tis ad medietatẽ ipsiris quo & pfate ale deor¬
sũ descendunt. in modu arcus se extendũt
que in plaga illa extra munda extĩores
tenebre sunt. ex alt̾a parte usq ad mediã
plagã austri. ex alt̾a usq ad mediã plagã
septentrionis se ꝓlongantes. ac sic ꝑ nequi¬
tiã rebellionis contͣ pleratudinẽ ꝓtectionis
dĩ se erigentes. ubi antiquus p̃liator qui
in ipsis dominat᷑ suꝑ animas obluuoni
traditas cruciam̃ta se habere gaudet. In
quibꝰ int̾ angułu occidentałe & angnsu
septentrionale. alie densiores & acriores
tenebre uelut formã horribilis & deuoran¬
tis hiattis oris habentes sant. que ineisdẽ
partibꝰ extra mundũ acerbitate sua os in¬
fernalis putei existentes. animas dampna¬
toꝵ deuorant. dirisq afflictionibꝰ craciant.
qrt ille dampnationis oꝑa magis facien¬
tes quã dm̃ diligentes subseqͣuunt᷑. Pre
dicte aut̃ tenebre quibꝰ dã densissimiᷤᷤ ⁊ pes¬

Expanded text:
rent, quae ab utraque parte ejusdem rotunditatis ad medietatem ipsius, quo et praefatae alae deorsum descendunt, in modum arcus se extendunt, quae in plaga illa extra mundum exteriores tenebrae sunt; ex altera parte usque ad mediam plagam austri, ex altera usque ad mediam plagam septentrionis se prolongantes, ac sic per nequitiam rebellionis contra plenitudinem protectionis Dei se erigentes, ubi antiquus praeliator, qui in ipsis dominatur super animas oblivioni traditas, cruciamenta se habere gaudet. In quibus inter angulum occidentalem et angulum septentrionalem aliae densiores et acriores tenebrae velut formam horribilis et devorantis hiatus oris habentes sunt, quae eisdem partibus extra mundum acerbitate sua os infernalis putei existentes, animas damnatorum devorant, dirisque afflictionibus cruciant, quoniam illae damnationis opera magis facientes quam Deum diligentes diaboludictae autem tenebrae aliis quibusdam densissimis et pes
Abbreviated transcription (Latin):
nis oꝑibꝰ aĩas ad se de ꝑditione que i ada fuit
ritocat. contͣria oꝑa noctẽ ꝑditionis uocans. que
se ĩ diabolo patre homicidii crexit. Faclũq uesꝑe
& mane. dies unus. Sic ĩ homine illo uesꝑtina
illa ꝯsuetudo mali oꝑis cñ inicio ĩceptionis bonoꝵ
oꝑã qͣsi ĩ mane umꝰ uirtutis dies unꝰ fit. quia
relinquens mala bono se adiunxit. eo qͦd con¬
punctio prima uirtus lacis sit. xxiiii.¬

Expanded text:
animas ad se de perditione, quae in Adam fuit revocat, contraria opera noctem perditionis vocans, quae se in diabolo patre homicidii erexit, « Factumque est vespere et mane dies unus. » Sic in homine illo vespertina illa consuetudo mali operis cum initio incoeptionis bonorum operum, quasi in mane unius virtutis dies unus fit, quia relinquens malum, bono se adjunxit, eo quod compunctio prima virtus lucis sit.
Abbreviated transcription (Latin):
que in celestibꝰ sunt defendit. sic & illa qui
ni inferioribꝰ existunt ꝓtegit. se ad plentu¬
dinẽ bone uoluntatis hominũ inclinans:
illaq in amplexa uere dilectionis ponens.
nes que extra rotunditatẽ illiꝰ sũt comp̃¬
hendit. quia a ꝑfectione illa qua ds̃ ip¬
sũ colentes misericordit̃ fouet. ignis ⁊eli
sui ꝑ uindictã iuste extensionis eos qui ex¬
tra ambitũ bonoꝵ oꝑtĩ incedunt. illosq qto
extra integritatẽ uere fidei sunt iriste dics¬
dicat atq ad loca penalia dampnat. scilicit

Expanded text:
efendit, sic et illa quae in inferioribus existunt protegit, sed ad plenitudinem bonae voluntatis hominum inclinans, illamque in amplexu verae dilectionis ponens. nes quae extra rotunditatem illius sunt, comprehendit, quia a perfectione illa qua Deus ipsum colentes misericorditer fovet, ignis zeli sui per vindictam justae extensionis eos qui extra ambitum bonorum operum incedunt, illosque qui extra integritatem verae fidei sunt juste dijudicat, atque ad l
Abbreviated transcription (Latin):
epeticio om̃iũ que de oꝑe sexti diei scͥp¬
ta sant ingenesi. quom̾ scm moralita¬
tẽ intelligi uel teneri debeant. & apposi¬
tio duoꝵ testimonioꝵ psalm & eugłi &¬
De ꝑfectione celi & terre & om̃is ornatus
caꝵ & completione oꝑũ dei. que septimo
diei ascribit᷑. & de sc̃ificatione euisde diei.
& de requie ipsius dei quom̾ ad litt̾am
intelligenda sint.

Expanded text:
epetitio omnium quae de opere sexti diei scripta sunt in Genesi, quomodo secundum moralitatem intelligi vel teneri debeant, et appositio duorum testimoniorum Psalmi et De perfectione coeli et terrae, et omni ornatu eorum, et completione operum Dei, quae septimo diei ascribitur, et de sanctificatione ejusdem diei, et de requie ipsius Dei quomodo ad litteram intelligenda sint.
Abbreviated transcription (Latin):
quia & in ꝓsꝑts & maduersis sciticet & sua¬
ui inspiratione atq asꝑa cerreptione di¬
inina ꝓtectio ad tutesa hominis se demonstrã
ta que ꝑ ipsũ ad suꝑiora tendunt inceli¬
tudine magestatis suȩ conseruanda con¬
cludit. alt̾a uͦ uttͥq ab eisdem partibꝰ dio¬
stĩ usq ad medietatẽ p̃dicte rotunditatis ĩti
descendit. ita ut eedẽ ale eandẽ mediã ro

Expanded text:
is et in adversis scilicet et suavi inspiratione atque aspera correptione divina protectio ad tutelam hominis se demonstrans ea quae per ipsum ad superiora tendunt, in celsitudine majestatis suae conservando concludit; altera vero utrinque ab eisdem partibus deorsum usque ad medietatem praedictae rotunditatis terrae descendit, i
Abbreviated transcription (Latin):
illa que sursũ in celestibꝰ ẽ. itmera uirgim¬
tatis ubiq circũtegunt᷑ cũ ꝑ mutictã poten¬
tiã tadẽ uirginitas que in filio dei incepit.
& ꝑ fortitudinẽ scĩ sꝑc munita etiã custo¬
dia angłicoꝵ sꝑituũ nullatentis careat.
quia uirginitas socia angłoꝵ existens. con¬
sortiũ eoꝵ ꝓmeret᷑. Nam filitis meus ꝑ sua¬
uitatẽ humanitatis sue illos ad se colligit.
qui ipsũ fideli detiotione castitatis imitant᷑.
& qui uidicia dei metuentes ꝑ inspirationẽ
scĩ sꝑc passionẽ eusdẽ filii mei corꝑibꝰ suis
inferunt. añ concripiscentiis carnis sue re

Expanded text:
coelestibus est, itinera virginitatis ubique circumteguntur, cum per invictam potentiam eadem virginitas, quae in Filio Dei incoepit, et per fortitudinem sancti Spiritus munita etiam custodia angelicorum spirituum nullatenus careat, quia virginitas socia angelorum existens, consortium eorum promeretur. Nam Filius meus per suavitatem humanitatis suae illos ad se colligit, qui ipsum fideli devotione castitatis imitantur, et qui judicia Dei metuentes, per inspirationem sancti Spiritus passionem ejusdem Filii mei corporibus suis inferunt, dum concupiscentiis carnis suae re
Abbreviated transcription (Latin):
les esuruint & siciunt iasticiã. Sic & statera
tibꝰ t̾re pascit᷑ & qͥd in uirginea natura ce¬
lestẽ patriã amant. Quappt̾ tempus istud
martirũ erat qͦd ngredine aquuilortis mix¬
tũ fuit. quando martires ab inuistis. ue¬
lut agii a lupis occisi sunt. Ideirco ñ iudi¬
cio temꝑis hruꝰ statera data ẽ. qua in bili¬
bre libraret hec duo. scilicet abstinentiã
& celestis patrie dilectionẽ: que martirũ
sunt ut p̃łictũ ẽ. Ipsi enĩ mn artires cor¬
pus suũ ꝑ abstinentiã affligunt. & ĩceles¬
te desiderit̃ aspicuint. uelut aquila inso¬
le oculos suos ponit. qd bilibris tritici de¬
signat. denariũ unũ uite cõparans. Qui
uͦ scd̾m p̾cepta legis ꝑ abstiuentiã apeccatis
se continent. & consortiũ uiri aut uxoris si¬
bi abstrahunt. & relictis diuaciis suis se pau¬
ꝑes faciant. que om̃ia ualde dura & asꝑa s̃.
ꝑ tres bilibres asꝑitatũ istaꝵ in amore dena¬

Expanded text:
les esuriunt, et sitiunt justitiam. Sic et statera les esuriunt, et sitiunt justitiam. Sic et statera tibus terrae pascitur, et quod in virgine a natura coelestem patriam amat. Quapropter tempus istud martyrum erat, quod nigredine aquilonis mistum fuit, quando martyres ab injustis, velut agni a lupis, occisi sunt. Idcirco etiam judicio temporis hujus statera data est, qua in bilibre libraret, haec duo scilicet abstinentiam et coelestis patriae dilectionem, quae martyrum sunt, ut praedictum est. Ipsi enim martyres corpus suum per abstinentiam affligunt, et in coeleste desiderium aspiciunt, velut aquila in sole oculos suos ponit, quod bilibris tritici designat, denarium unum vitae comparans. Qui vero secundum praecepta legis per abstinentiam a peccatis se continent et consortium viri aut uxoris sibi abstrahunt, et relictis divitiis suis se pauperes faciunt, quae omnia valde dura et aspera sunt, per tres bilibres asperitatum istarum, in amore dena
Abbreviated transcription (Latin):
re ñ querit. Nem̃ it̃um scͥptũ ẽ. Et eece
iquus niger. & qui sedebat suꝑ eũ habebat
staterã in manti sua. Et subsequit᷑. Bilibris
iritici denario uno. & tres bilibri hordei de¬
nario uno & uinũ & oleũ ne leseris. Hoc con¬
sideraudt sic ẽ. Tempus quo pꝰ passionẽ filii
dei ꝑsequntores in ȩccłia surrexerunt equus
iste ẽ niger rudelicet ꝑ incredulitatẽ. tibi
increduli fidẽ contempnentes nigredinẽ
infidelitatis sibi attraxerunt : s ira dei rec¬
ta m̃sura cruciatus martirũ ponderabat
tortoribꝰ quidẽ condignã penã. martiribꝰ
aut̃ głam sempit̃nã. Nam uictoria mar¬
tirũ pingns radix om̃iũ uirtutũ erat.
que igrossos suos in illis emiserunt. quibus
conuiia ꝓprie uoluntatis & legis scdm̃ car¬
nẽ abstulerunt. & in quibꝰ defectus uolunta¬
tis carnis. in amore eterne uite factus est.
fides quã inse continet quilibet fidelis. &
ista quoq in beata esurie facta sunt. qua fide¬

Expanded text:
quaerit. Deinde iterum scriptum est. « Et ecce equus niger, et qui sedebat super eum habebat stateram in manu sua . » Et subsequitur: « Bilibris tritici denario uno et tres bilibres hordei denario uno, et vinum et oleum ne laeseris » Hoc considerandum sic est: Tempus quo post passionem Filii Dei persecutores in Ecclesia surrexerunt, equus iste est niger, videlicet per incredulitatem, ubi increduli fidem contemnentes, nigredinem infidelitatis sibi attraxerunt; sed ira Dei recta mensura cruciatus martyrum ponderabat, tortoribus quidem condignam poenam, martyribus autem gloriam sempiternam. Nam victoria martyrum pinguis radix omniuiserunt, quibus convivia propriae voluntatis et legis secundum carnem abstulerunt; et in quibus defectus voluntatis carnis in amore aeternae vitae factus est, fides quam in se continet quilibet fidelis, et ista quoque in beata esurie facta sunt, qua fide
Abbreviated transcription (Latin):
rens causis se auertors ꝑ ortũ iusticie int̃
ꝓtectionẽ dei eiuitas uiuis ex lapidibus con¬
structa. ad udiciũ dei aspectũ suũ dirigit. ip¬
sũ glorificans quia fideles anime dm assidue
laudant. quia omĩa recte dispensat. xii.
Et ab eodẽ globo sursũ risq ad medietatẽ p̃¬
dictaꝵ alarũ ueltit platea extendit᷑. supͣ quam
quasi stella candida radiat: quia antidiciis po¬
tentie dei ad ꝑfectionẽ ꝓtectionũ eiꝰ iia diri¬
git᷑. supͣ quã uirginitas floret ubi incarnatꝰ
qͥei filius de uirgine natus apparet. quẽ maxi¬
ma multitudo uirginitatẽ diligens & ꝑfecti¬
onẽ arripiens. pia deuotione potent̃ subseqͥt᷑.
Et dem̃ int̾ sũmitatẽ earũdẽ alarũ uelut
globiis igneus qtiosda radios de se enuttens¬

Expanded text:
se avertens per ortum justitiae inter protectionem Dei civitas vivis ex lapidibus constructa, ad judicium Dei aspectum suum dirigit, ipsum glorificans, quia fideles animae Deum assidue laudant, quoniam omnia recte dispensat. Et ab eodem globo sursum usque ad medietatem praedictarum alarum velut platea extenditur, supra quam quasi stella candida radiat, quia a judiciis potentiae Dei ad perfectionem protectionum ejus via dirigitur, supra quam virginitas floret, ubi incarnatus Dei Filius de Virgine natus apparet, quem maxima multitudo virginitatem diligens, perfectionemque arripiens, pia devotione potenter subsequitur. Et deinde inter summitatem earumdem alarum velut globus igneus quosdam radios de se e
Abbreviated transcription (Latin):
pus illudẽ. quo pꝰ diliuitũ ꝑ trã dei iusto ui¬
dicio ablata ẽ pax ab illis qui se deo opposuer̃t.
qm̃ pacẽ ab ipso ñ querebant. nec ilła homi¬
nidꝰ dabant. & id̾o ⁊̃ uidiciũ dĩ ꝑmisit qͦd in¬

Expanded text:
pus illud est, quo post diluvium per iram Dei justo jupus illud est, quo post diluvium per iram Dei justo judicio ablata est pax ab illis qui se Deo opposuerunt, quoniam pacem ab ipso non quaerebant, nec illam hominibus dabant, et ideo etiam judicium Dei permisit quod in
Abbreviated transcription (Latin):
tem uidoriȩ mimicosq suos suꝑare. ita ut ctũ
in p̃lio p̃liorũ contra antiquũ draconẽ dintica¬
rit. Et uindictã hanc in defectu legis quam
ade dederat posuit: ut ñ indefectu diltiuis
arcũ in nubibꝰ celi fecit. Tempus atit̃ hoc ab
expulsione ade usq ad dlunitũ ꝑdurauit. sĩ
quo deus in ira arcus sui cunctũ ppłm p̃ter
illos qui in archa seruati sunt. ꝑ concurrentis
aquas que ut tonitrus sonuerunt sub mer¬
sit. Et sic̃ in pruno remꝑe ds ire sue arcũ ui
tundictã ostendit. sic & pꝰ diluuiũ nubibus
celi arcũ in hoc signũ ded̾it. ne deictps ꝑ
tonitrualẽ sonũ aqtiaꝵ totũ mundũ di¬
mergeret. ubi & ꝑ baptismũ fideles salua¬
ri p̃signatit. It̃imq subsequit᷑. Et ixiuit
alius equus rufus . & qiti sedebat suꝑ illu¬
datũ ẽ illi ut sumeret pacẽ de t̾ra & ut in¬
ic̃ si int̾ficiant. & datus ẽ illi gladius mag¬
mis. hoc considerandũ sic ẽ. Equas iste tem¬

Expanded text:
cosque superare, ita ut etiam in praelio praeliorum contra antiquum draconem dimicaret. Et vindictam hanc in defectu legis quam Adae dederat posuit, ut etiam in defectu diluvii, arcum in nubibus coeli fecit. Tempus autem hoc ab expulsione Adae usque ad diluvium perduravit, in quo Deus in ira arcus sui cunctum populum praeter illos qui in arca servati sunt, per concurrentes aquas, quae ut tonitrus sonuerunt submersit. Et sicut in primo tempore Deus irae suae arcum in vindictam ostendit, sic et post diluvium nubibus coeli arcum in hoc signum dedit, ne deinceps per tonitrualem sonum aquarum totum mundum dimergeret, ubi et per baptismum fideles salvari praesignavit. Iterumque subsequitur: « Et exivit alius equus rufus, et qde terra, et ut invicem se interficiant, et datus est illi gladius magnus . » Hoc considerandum sic est: Equus iste tem
Abbreviated transcription (Latin):
stus eẽnt. quasi carcer od amorẽ celestiũ
fuit. Qui aut̃ uoluptati carnis serurat.
in aliis purgatoriis penis qui & in partibns
austri & septentrionis sũt ut p̃dictũ ẽ put¬
gant᷑. quia quãuis peccatierint. dm̃ tam̃ s
iustã fide abiecerunt. Has & enĩ sup̃dictas
orientis & occidentis scilicet duas rotundita¬
tis terre principales partes. necñ & atistri &.
septentrionis ut p̃fatũ ẽ. quatuor angiulares
fines mortalis hono ñ ihabitat. qm̃ p̃
immut abilitate caloris seu fri¬
goris seu p̃ aliis incõmoditatibꝰ illqꝵ in eis ui¬
uere ñ posset: quc̃adinꝰdu ⁊̃ si homo supͣ mo¬
du se exaltauerit. aut si in desꝑationẽ cecide¬
rit. uel si dextrã negligens. ad sinistrã decti¬

Expanded text:
suis essent quasi carcer ob amorem coelestium suis essent quasi carcer ob amorem coelestium fuit. Qui autem voluptati carnis serviunt, in aliis purgatoriis poenis, qui et in partibus austri et septentrionis sunt, ut praedictum est, purgantur, quia quamvis peccaverint, Deum tamen et justam fidem non abjecerunt. Has etenim supradictas, orientis et occidentis scilicet, duas rotunditatis terrae principales partes, necnon et austri et septentrionis, ut praefatum est, quatuor angulares fines mortalis homo non inhabitat, quoniam pro immutabilitate caloris seu frigoris, seu pro aliis incommoditatibus illarum in eis vivere non posset, quemadmodum etiam si homo supra modum se exaltaverit, aut si in desperationem ceciderit, vel si dextram negligens ad sinistram decli
Abbreviated transcription (Latin):
nes saporẽ uite. in insipientiã ducant. Et
quẽ adm̃du infetore sordiũ uermes ebud¬
liunt. ita ⁊̃ ex fetore peccatoꝵ pene inp̃¬
fatis angulis ascendunt. Uñ & multoci¬
ens ex eisdẽ penis fumus int̾rã ubi homi¬
nes habitant se dilatans. inagnã pesti¬
lentiã ĩ hominibꝰ & i animalibꝰ parat.
suꝑ homines ueniunt. de p̾dictis angulis
ꝓcedunt. ita ut plitruna mala ab eis ef¬
fundant᷑. s tam̃ cont᷑ horribiles tene¬
bras infernaliũ penax altissimi dut usi¬
miq montes qui ꝑ ntlła tempestatẽ sem¬
di possunt positi sunt. tenebris resisten¬
tes tertãq defendentes: nelut parietes
domũ ne ladat᷑ continent. Quia aut̃ ho¬
mo in quinq sensidꝰ consistens semꝑ peccat.
idcirco in p̃fatis quanq partibꝰ terre ptir¬
gationẽ patit᷑ s paruas penas in stpͣdic¬
ta tenebrositate occidentalis partis ni sus¬
tinent. qrubꝰ p̃sens terra dũ in corꝑibur

Expanded text:
nes saporem vitae in insipientiam ducunt. Et nes saporem vitae in insipientiam ducunt. Et quemadmodum in fetore sordium vermes ebulliunt, ita etiam ex fetore peccatorum poenae in praefatis angulis ascendunt. Unde et multoties ex eisdem poenis fumus in terram ubi homines habitant se dilatans, magnam pestilentiam in hominibus, et in animalibus parat. super homines veniunt, de praedictis angulis procedunt, ita ut plurima mala ab eis effundantur; sed tamen contra horribiles tenebras infernalium poenarum altissimi durissimique montes, qui per nullam tempestatem scindi possunt, positi sunt, tenebris resistentes, terramque defendentes, velut parietes domum ne labatur continent. Quia autem homo in quinque sensibus consistens semper peccat, idcirco in praefatis quinque partibus terrae purgationem patitur; sed parvas poenas in supradicta tenebrositate occidentalis partis illi sustinent, quibus praesens terra dum in corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
frigoris & uentoꝵ abioriq cruciatuũ st̃. in
quibꝰ infidelitas quoꝵda incredaloꝵ hominũ
ex aminat᷑. qui dũ in scło manerent incredu¬
litatẽ imitantes gastã uere fidei neglexerũt.
in hora tantũ mortis sue ꝑ penitentiã ad fidẽ
catholicã rederintes. gustũ rectitudinis tande
receꝑtint. Et in seꝑatione anguli huiꝰ qui int̃
septentrionẽ & occidentẽ ẽ. inmundissime pe¬
ne lutulente humiditatis mortiferiq feto¬
ris. & fumi. necñ & alioꝵ cruciatuũ habun¬
dant . in quibꝰ oꝑa adulteroꝵ. uoractũ. & ebri¬
osoꝵ ex quirtint᷑. qui gustũ uite uelut alie¬
nũ habuerunt. S media quãplurinus hor¬
roribꝰ sine penis horrenda ostendit᷑ ut
p̃dictũ ẽ. quia multos horrores in se ha¬
bens. si penis ⁊̃ habundaret. flatibꝰ alarũ
habitatio hominũ inficeret᷑. horror ibꝰ
tantũ qui in ea funt hominibꝰ & aliis cre¬
aturis ꝑ icula int̾csu inferentibꝰ. cũ homi¬

Expanded text:
 aliorumque cruciatuum sunt, in quibus infidelitas quorumdam incredulorum hominum examinatur, qui, dum in saeculo manerent, incredulitatem imitantes gustum verae fidei neglexerunt, in hora tantum mortis suae per poenitentiam ad fidem catholicam redeuntes, gustum rectitudinis tandem receperunt. Et in separatione anguli hujus, qui inter septentrionem et occidentem est, immundissimae poenae lutulentae humiditatis, mortiferique fetoris et fumi, necnon et aliorum cruciatuum abundant, in quibus opera adulterorum, voracium et ebriosorum exquiruntur, qui gustum vitae velut alienum habuerunt. Sed media quamplurimis horroribus sine poenis horrenda ostenditur, ut praedictum est, quia ista multos horrores in se habens si poenis etiam abundaret, flatibus illarum habitatio hominum inficeretur, horroribus tantum qui in ea sunt hominibus, et aliis creaturis pericula interdum inferentibus, cum homi
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ. & tuta hec aquas ad manandũ mouit
quatinꝰ t̾ra ꝑ illas firmarit᷑. ne ꝑ uentũ ue¬
lut cinis spargeret᷑.: quia ut sꝑe sc̃s homi
Et facta ẽ lux. Dixit deuis inextingitibile lum̃
qͦd a nullo obscurat᷑ existens. & ꝑ uerbũ suũ
uelut tonitrus sonuit dicers. fiat lux. & fac¬
ta ẽ lux: quia mox indeficiens hominibꝰ q in¬
insibilis lux que nũquã obscrurabit᷑ fulmina¬
bat. cti ⁊̃ uiuentes spere scilicet angłi adhiri¬
bant. qm̃ deus uita ẽ. & uerbũ suũ ñ dornut. s
uita apparet. Et qͥd illud ꝓtulit. hoc deus ad
laudẽ sibi posuit. ñ atit̾ lux solis quia sol
nidu erat. & qm̃ splendor solis suꝑ t̾rã ñ semꝑ
apparet. s multociens ob nubilat᷑. Et uidit
deus lucẽ qͦd ẽẽt bona & ditusit lucẽ atine

Expanded text:
ta est, et vita haec aquas ad manandum movit, quatenus terra per illas firmaretur, ne per ventum velut cinis spargeretur, quia ut Spiritus sanctet facta est lux . » Dixit Deus, inexstinguibile lumen quod a nullo obscuratur existens, et per Verbum suum velut tonitrus sonuit dicens: Fiat lux, et facta est lux, quia nox indeficiens, hominibusque invisibilis lux, quae nunquam obscurabitur fulminabat, cui etiam viventes sphaerae scilicet angeli adhaerebant, quoniam Deus vita est, et verbum suum non dormit, sed vita apparet. Et quod illud protulit, hoc Deus ad laudem sibi posuit, non autem lux solis, quia sol nondum erat, et quoniam splendor solis super terram non semper apparet, sed multoties obnubilatur. « Et vidit Deus lucem quod esset bona, et divisit l
Abbreviated transcription (Latin):
Suia sic̃ filtus dei intemꝑalit᷑ ex patre natꝰ.
principiũ c̃ in quo condita st̃ intiuersa.
sic idẽ ipse ex matre uirgine nascens. in¬
iciũ sit creationis uel edificationis eccłie. &
auctor iustificationis plenarie. ad quiã ntil¬
la patrũ iusticia. uel legis sacram̃ta suffe¬
cerunt. s in p̃dicatione uel susceptione bapx¬

Expanded text:
uia sicut Filius Dei, intemporaliter ex Patre natus, principium est, in quo condita sunt universa, sic idem ipse ex matre virgine nascens initium sit creationis, vel aedificationis ecclesiae, et auctor justificationis plenariae, ad quam nulla patrum justitia vel legis sacramenta suffecerunt, sed in praedicatione vel susceptione bap
Abbreviated transcription (Latin):
Qa antiquus hostis celestẽ głam quã amusit
homimi inuidens. de penis euis semꝑ gati¬
deat. & ꝓpt̃ea ut eũ horror odii. hontici¬
dii sodomitici criminis & cet̃oꝵ uicior con¬
taminet ardent̃ insistat.

Expanded text:
uus hostis coelestem gloriam quam amisit homini invidens, de paenis ejus semper gaudeat, et propterea in eum horror odii, homicidii, Sodomitici criminis et caeterorum vitiorum contaminet ardenter insistat.
Abbreviated transcription (Latin):
minis rubet & manat. Et quomͦ conueni¬
ens eĩt ut homo tenebrosus maneret qui
de lumine clarescit. & se ñ moueret. cũ de
igne uiuat: Qd si homo absq oꝑe eẽt.¬
& si habitacusu ñ haberet. uacuus foret.
Nam deus ignis & lux existens ꝑ animã ho¬
minẽ uiuificat. & ꝑ racionalitatẽ eũ mo¬
uet. sic̃ ⁊̃ in sono uerbi totũ mundũ cre

Expanded text:
minis rubet et manat. Et quomodo conveniens esset ut homo tenebrosus maneret, qui de lumine clarescit, et se non moveret cum de igne vivat? Quod si homo absque opere esset, et si habitaculum non haberet, vacuus foret. Nam Deus ignis et lux existens per animam hominem vivificat, et per rationalitatem eum movet, sic etiam in sono verbi totum mundum cre
Abbreviated transcription (Latin):
Et quis letiaret ꝑditũ hominẽ qui decep¬
tus creatoris sui oblitus ẽ. isi ille qui nul¬
la caligine obumbratus ignorantie illiꝰ con¬
doluit : S cũ diabolus mulierẽ uestitã
uidisset. in inruida scientia qua se de celo
piectũ cognotuit intͣ se sciscitando ut q̃d
deus illi uestitũ dedisset se ipsũ decerpsit.
ct in apok alipsi scͥptã ẽ. Et pꝰquã uidit
dracho q̃d ꝓiectus ẽ in tram. ꝑ secatus est

Expanded text:
Et quis levaret perditum hominem, qui deceptus Creatoris sui oblitus est, nisi ille qui nulla caligine obumbratus ignorantiae illius condoluit? sed cum diabolus mulierem vestitam vidisset, in invida scientia, qua se de coelo projectum cognovit, intra sciscitando ut quid Deus illi vestitum dedisset, se ipsum decerpsit, ut in Apocalypsi scriptum est: « Et postquam vidit draco quod projectus est in terram, persecutu
Abbreviated transcription (Latin):
atos int̾iores fines eaꝵ dẽ prioꝵ duarũ par¬
tiũ quasi truncati uident᷑. formãq ex ten¬
ti areus pret̾ ipsos truncatos int̾iores fi¬
nes suos imitant᷑ quia quantũ t̾re arist̃
in calore. tantũ septentrio infrigore occupat.
in hoc ⁊̃ longitudinẽ & latitudinẽ orientis
& occidentis imitantes. p̃ter qͦd fines eooꝵ qͥ
ad quintã partẽ p̃dictax partiũ dirigunt᷑.
ꝑ extensionẽ partis orientalis nec ñ occiden¬
talis aliquantũ constringunt᷑ cũ tam̃ alibi
similitudinẽ cireuli mutent᷑. Sic & odora¬
tus cũ ꝑ odorẽ uirtutũ tendit ad dexterã.
gustus uͦ ꝑ saporẽ uicioꝵ ad sinistrã. in hoc
optentul uelut par studiũ quãuis contrarit̃
habentes. oriogina sue se assimilant. cã ule
bono. hic inalo se coaptat. s tañ nenter
istoꝵ in inicio inceptionis sue plenitudinẽ
conatus sui habere pot̾. quia dñ primitas
homo siue bonũ suie malũ incipit. scient̃
meodẽ facto se const̾ngit. qm̃ ñ dũ uu¬

Expanded text:
um partium quasi truncati videntur. Formam quoque extenti arcus praeter ipsos truncatos interiores fines suos imitantur, quia quantum terrae auster in calore, tantum septentrio in frigore occupat; in hoc etiam longitudinem et latitudinem orientis et occidentis imitantes, praeter quod fines eorum qui ad quintam partem praedictarum partium diriguntur, per extensionem partis orientalis nec non occidentalis aliquantum constringuntur, cum tamen alibi similitudinem circuli imitentur. Sic et odoratus per odorem virtutum tendit ad dexteram, gustus vero per saporem vitiorum ad sinistram; in hoc obtentu velut par studium, quamvis contrarium, habentes, origini suae se assimilant, cum ille bono, hic malo se coaptat; sed tandem neuter istorum in initio incoeptionis suae plenitudinem conatus sui habere potest, quia dum primitus homo sive bonum sive malum incipit, scienter in eodem facto se constringit, q
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & hȩ utreq partes. scdicet pars atis¬
tralis parsq septentrionalis in tres partes
distingiunt᷑. que hinc p̃ ardore. hinc p̃
frigore. hinc p̃ serpentibꝰ inhabitabules
hominibꝰ sinit. Hoc qͦq demonstrat. qͥd o¬
doratus cũ ascendit ad odorẽ uirturũ.
gustus uͦ cũ declinat ad saporẽ ticioꝵ. ho¬
minis corpis & animã etus oꝑaq ipsĩ dtuer¬
so mͦ tangunt. ubi & ilłũ quasi inhabita¬
buẽ ostendunt. si ñ intelligit. quid corpꝰ.
quid anima. quid oꝑa in ipso sint. & si
etiã in semetipso nec rectũ temꝑam̃tũ dis¬
cernere nouit. Quarũ due medie ipsarũ
partiũ unius forme uniusq m̃sure sunt.
qm̃ pars australis & pars septentrionalis ĩ
recta m̃sura existentes. his ⁊̃ sua rectitudi¬
ne iusta moderamina concedunt. atq
designant qͥd aitima in odore uirtutũ.
in sapore uicioꝵ uelut media int̃ corpus
& oꝑa ipsiꝰ existens. unius moderaminuis
& dispositionis ẽ. cũ mala metuendo ad

Expanded text:
 partes, scilicet pars australis parsque septentrionalis, in tres partes distinguuntur, quae hinc pro ardore, hinc pro frigore, hinc pro serpentibus inhabitabiles hominibus sunt. Hoc quoque demonstrat, quod odoratus cum ascendit ad odorem virtutum, gustus vero cum declinat ad saporem vitiorum, hominis corpus animamque ejus ac opera ipsius diverso modo tangunt, ubi et illum quasi inhabitabilem ostendunt, si non intelligit quid corpus, quid anima, quid opera in ipso sint, et si etiam in semetipso nec rectum temperamentum discernere novit. Quarum duae mediae ipsarum partium unius formae uniusque mensurae sunt, quoniam pars australis et pars septentrionalis in recta mensura existentes. his etiam sua rectitudine justa moderamina concedunt, atque designant quod anima in odore virtutum et in sapore vitiorum velut media inter corpus et opera ipsius existens, unius moderaminis et dispositionis est, cum mala metuendo ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad septentrionẽ. quinta aut̃ in medio istarũ
sit. & hoc ido ẽ. qm̃ si t̃ra angulosa & ñ ro¬
tunda ẽẽt. anguli ipsius defectũ & mequali¬
tatẽ ponderositatis ei inferrent. Et si quiaq
partibꝰ ñ distingueret᷑. recto moderamine
ñ pensaret᷑. quia quattior ext̾iores partes eã
ad rectitudinẽ ponderant. quinta arit̃ que
media ẽ. eam in rectitudine ista solida &
stabiẽ facit. designans ⁊̃ qͥd homo quẽ t̃ra
demonstrat. quinq sensibꝰ qui in eo uigent
ad quȩq sibi necessaria solidat᷑. atq ad salu¬
tẽ anime sue dirigit᷑. iii.¬

Expanded text:
ad septentrionem, quinta autem in medio istarum ad septentrionem, quinta autem in medio istarum sit; et hoc ideo est, quoniam, si terra angulosa et non rotunda esset, anguli ipsius defectum et inaequalitatem ponderositatis ei inferrent. Et si quinque partibus non distingueretur, recto moderamine non pensaretur, quia quatuor exteriores partes eam ad rectitudinem ponderant, quinta autem, quae media est, eam in rectitudine ista solidam et stabilem facit, designans etiam quod homo, quem terra demonstrat, quinque sensibus qui in eo vigent, ad quaeque sibi necessaria solidatur, atque ad salutem animae suae dirigit
Abbreviated transcription (Latin):
formã hor ribilis & deuorantis hiatus oris
pabentes erant. aliis quibꝰsa denfusimis & pes¬
simis infinitisq tenebris que extra istas erant.
quasi os & rictus eaꝵ ẽẽnt adherentes. Hã aut̃
infinitas tenebras sciebã: s eas ñ uidebã.
t̾iamq auditri uocẽ de celo mͥ dicentem. il.¬
Orbẽ terre deus in medio triũ elem̃toꝵ ita
sispendit. ut nequaquã labi nec dissoliu pos¬
sit. & in hoc se mirabiłe atq potentẽ ostendit.
cũ ⁊̃ nec carnẽ nec ossa hominis in puluerẽ
sic redigit. quin ea in nouissimo die ad inte¬
gritatẽ stiã restituat. Aliã quoq terre par¬
tẽ lucida. aliã tenebrosã. aliã horribiłẽ. aliã
penalẽ. aliã qͦq homini aptã. aliã uͦ ineptã
ficit. cũ & quasdã animas regno suo consociat.
quasda atit̃ iusto uidicio ad tartara dampnat.
Uides enĩ rotunditatẽ terre in quinq par¬
tes distractã. ita ut pars una ad orientẽ.
alt̾a ad occidentẽ. tercia ad austrũ. quarta

Expanded text:
formam horribilis et devorantis hiatus oris habentes erant, aliis quibusdam densissimis et pessimis, infinitisque tenebris quae extra istas erant, quasi os et rictus earum essent, adhaerentes. Has autem infinitas tenebras sciebam, sed eas non videbam. Iterumque audivi vocem de coelo mihi dicentem: Orbem terrae Deus in medio trium elementorum ita suspendit, ut nequaquam labi nec dissolvi possit, et in hoc se mirabilem atque potentem ostendit, cum etiam nec carnem nec ossa hominis in pulverem sic redigit, quin ea in novissimo die ad integritatem suam restituat. Aliam quoque terrae partem lucidam, aliam tenebrosam, aliam horribilem, aliam poenalem, aliam quoque homini aptam, aliam vero ineptam fecit, cum et quasdam animas regno suo consociat, quasdam autem justo judicio ad tartara damnat. Vides enim rotunditatem terrae in quinque partes distinctam, ita ut pars una ad orienteertia ad austrum, quarta
Abbreviated transcription (Latin):
tictiones que finetenus sunt. plenas qͥ¬
busda penis habet. in quibꝰ fortia pec¬
cata airimaꝵ illoꝵ pimiunt᷑. que dñ ĩ
corꝑibꝰ siis eẽnt odorẽ uirtutũ neglex¬
erunt. Nam in distinctione anguli hitiꝰ
qui int̾ orientẽ & austrũ ẽ. acerrime
pene ignei & uentosi aeris aliorq crui¬
ciaturũ sunt. in quibꝰ pessima oꝑa homi¬
cidaꝵ. raptorũ. furũ. atq quoridã alioꝵ
hominũ exquirunt᷑. qm̃ uidicia dei
semꝑ parata sunt suꝑ impietatẽ & in¬
fidelitatẽ. & suꝑ peccata & horribiles
sensus qui se deo opponere iatunt᷑. Indis¬
tinctione aut̃ anguli illiꝰ qui it̾ austrũ
& occidentẽ ẽ. pessue pene habundãt.
ita ut ibi in estate frigus. in hieme uͦ ar¬
dor. alieq pene existant. ꝑ quas illorũ
aninie cor ꝑibꝰ extite purgant᷑. qui de
multis & magnis peccatis suis uix uel i
fine suo penitentiã habent. Uñ & odore

Expanded text:
tinctiones, quae finetenus sunt, plenas qutinctiones, quae finetenus sunt, plenas quibusdam poenis habet, in quibus fortia peccata animarum illarum puniuntur, quae, dum in corporibus suis essent odorem virtutum neglexerunt. Nam in distinctione anguli hujus, qui inter orientem et austrum est, acerrimae poenae ignei et ventosi aeris, aliorumque cruciatuum sunt, in quibus pessima opera homicidarum, raptorum, furum, atque quorumdam aliorum hominum exquiruntur, quoniam judicia Dei semper parata sunt super impietatem et infidelitatem, et super peccata et horribiles sensus qui se Deo opponere nituntur. In distinctione autem anguli illius qui inter austrum et occidentem est, pessimae poenae abundant, ita ut ibi in aestate frigus, in hieme vero ardor, aliaeque poenae existant, per quas illorum animae corporibus exutae purgantur, qui de multis et magnis peccatis suis vix vel in fine suo poenitent
Abbreviated transcription (Latin):
tẽq & soliditatẽ eiusdẽ fidei lacerare. & ꝑ¬
rumꝑe laborantes. his ꝑuersitatibꝰ se in¬
habitabiles faciunt: quia sꝑui scõ habita¬
culum in semetipsis cͥoncedunt. ul.
ciax ẽ. refrigeriũ beatarũ animaꝵ inse ha¬
beris. & ut antia int̾ĩorẽ uisũ ad aspectũ
ueri luminis figat monens. Cont᷑ uicia
aut̃ multoꝵ peccatoꝵ quibꝰ homines usti¬
ciã p̾uaricant᷑. penalia & transitoria lo¬
ca in quatuor angulis t̾re posita sunt: qui¬
bus anime saluandoꝵ scđm q̃d culpe eoꝵ
exigunt. corꝑibꝰ exute examinant᷑. Uñ occi¬
dentalis pars quadã tenebrositate ob tecta
tenebrescit. his tenebris penas leuiũ mino¬
rũq peccatoꝵ in se continens. scilicet honi¬
nũ illoꝵ qui ignorantia delinqunt: & ĩ
cis auditũ hominis aclamore ueritatis
auersũ ostendens. Australis uͦ pars que
in tribꝰ distinctionibꝰ diuisa ẽ. duas dis¬

Expanded text:
temque et soliditatem ejusdem fidei lacerare et ptemque et soliditatem ejusdem fidei lacerare et praerumpere laborantes, his perversitatibus se inhabitabiles faciunt, quia Spiritui sancto habitaculum in semetipsis non concedunt. Item ciarum est, refrigerium beatarum animarum in se habens, et ut anima interiorem visum ad aspectum veri luminis figat monens. Contra vitia autem multorum peccatorum, quibus homines justitiam praevaricantur, poenalia et transitoria loca in quatuor angulis terrae posita sunt, quibus animae salvandorum, secundum quod culpae eorum exigunt, corporibus exutae examinantur. Unde occidentalis pars quadam tenebrositate obtecta tenebrescit, his tenebris poenas levium minorumque peccatorum in se continens, scilicet hominum illorum qui ignorantia delinquunt, et in eis auditum hominum a clamore veritatis aversum ostendens. Australis vero pars, quae in tribus distinctionibus divisa est, duas dis
Abbreviated transcription (Latin):
designans ⁊̃ qͦd tactus ꝑfectionẽ oꝑt̃. & ñ le¬
uitatẽ uicioꝵ habeat. Atq alibi ardore. ali¬
di frigore. alibi aut̃ temꝑam̃to aeris ꝑ fusa
ĩ. quia ardor solus eã hic ꝓpt̾ uicinitatẽ suã
ꝑurens. frigus ã ꝓpt̾ remorionẽ ppsiꝰ eã illic
constringens inhabitabilẽ hominibꝰ reddit.
Temꝑies att̃ caloris & frigoris ilłã utic ha¬
bitabise concedit. quẽ adm̾ñ & digiti a se
differentes manũ tam̃ fortitudine sua con¬
tinentes roborant. & ut quinq sensus ho¬
minis quãius sibi dissimiles sint. uelut ꝑ
ignẽ & aquã temptationẽ transeuntes. ad¬
minicula aduitorii sibi inuicẽ ad uirtutes
exhibent. S & hec eade loca habitabilia
fideles homines demonstrant. qui diunã
legẽ semꝑ ruminantes. & se totos ad suꝑ¬
nã uitã erigentes in bonis oꝑibꝰ se habita¬
biles reddunt. in habitabilia aut̃ unifide¬
ies designant qui uerbis dĩ resistere & re¬
prignare conantes. & fidẽ ab negare. uerita¬

Expanded text:
levitatem vitiorum habeat. Atque alibi ardore, alibi frigore, alibi autem temperamento aeris perfusa est, quia ardor solis eam hic propter vicinitatem suam perurens, frigus vero propter remotionem ipsius eam illic constringens, inhabitabilem hominibus reddit. Temperies autem caloris et frigoris illam isthic habitabilem concedit, quemadmodum et digiti a se differentes, manum tamen fortitudine sua continentes roborant, et ut quinque sensus hominis quamvis sibi dissimiles sint, velut per ignem et aquam tentationem transeuntes, adminicula adjutorii sibi invicem ad virtutes exhibent. Sed et haec eadem loca habitabilia fideles homines demonstrant, qui divinam legem semper ruminantes, et se totos ad supernam vitam erigentes, in bonis operibus se habitabiles reddunt; inhabitabilia autem infideles designant, qui verbis Dei resistere et repugnare conantes, et fidem abnegare, verita
Abbreviated transcription (Latin):
at parsuna ad orientẽ. alt̾a ad
occidentẽ. tercia ad austrũ. quar:¬
ta ad septentrionẽ. quinta aut̃ in me¬
Idio istaꝵ ẽẽt. Et ambitus partis orien¬
Italis. ambitusq partis occidentalis equa¬
lis nĩsure erant. formãq extenti arcꝰ
Iuterq habebat. Ambitus quoq partis
Iatistralis. ambitusq partis septentriona¬
Ilis tinuis m̃sure existentes. longitudini

Expanded text:
 altera ad occidentem, tertia ad austrum, quarta ad septentrionem, quinta autem in medio istarum esset. Et ambitus partis orientalis ambitusque partis occidentalis aequalis mensurae erant, formamque extenti arcus uterque habebat. Ambitus quoque partis australis ambitusque partis septentrionalis unius mensurae existentes, longit
Abbreviated transcription (Latin):
pars australis parsq septentrionalis
in tres partes distinguebant᷑ quaꝵ due
medie ipsaꝵ partiũ unuis forme tiniꝰq
m̃sure erant. Relique quatuor etiã
que finetentis erant. aliã s tom̃ parẽ
sibimet fornã parẽq distinctionẽ ha¬
bebant. atq longitudini & latitudini
eaꝵ dẽ duarũ mnediaꝵ partiũ equales exis¬
tebant. excepto qͥd in it̃ioribꝰ sinibꝰ sius
conitͥctiores. in ext̾ioribꝰ uͦ latiores cet̾is
duabꝰ uidebant᷑. scd̾m qͥd supͣdicta pars¬

Expanded text:
septentrionalis in tres partes distinguebantur, quarum duae mediae ipsarum partium unius formae uniusque mensurae erant. Reliquae quatuor etiam, quae finetenus erant, aliam sed tamen parem sibimet formam, paremque distinctionem habebant, atque longitudini et latitudini earumdem duarum mediarum partium aequales existebant, excepto quod in interioribus finibus, suis constrictiores, in exterioribus vero latiores caeteris duabus videbant
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdictũ globũ ascendens apparebat & ab io¬
se globo sursũ usq ad medietatẽ p̃dictax alq
uelut platea extendebat᷑. suipͣ quã quasi stella
candida radiabat. Et dem̃ int̾ scc̃mitatẽ e&e¬
dẽ a larũ uelut globus ignetis quosda radios
de se emittens uidebat᷑. ita ut a sitmitate p̃dic

Expanded text:
dictum globum ascendens apparebat, et ab eodem globo sursum usque ad medietatem praedictarum alarum velut platea extendebatur, supra quam quasi stella candida radiabat. Et deinde inter summitatem earumdem alarum velut globus igneus quosdam radios de se emittens vide
Abbreviated transcription (Latin):
drata forma apparebat. atq alibi ardore.
alibi frigore. alibi atit̃ temꝑam̃to aeris
ꝑ fusa etat. Et p̃dicta pars orientalis
multa claritate lucebat. occidentalis aut̃
quasa tenebrositate obtecta tenebrescebat.
australis u̾ que tribꝰ distinctionibꝰ distingue.¬
bat᷑. duas distinctiones que fierenꝰ erant
plenas quibꝰ da penis habebat. Terciã aut̃

Expanded text:
rdore, alibi frigore, alibi autem temperamento aeris perfusa erat. Et praedicta pars orientalis multa claritate lucebat; occidentalis autem quadam tenebrositate obtecta tenebrescebat; australis vero, quae tribus distinctionibus distinguebatur, duas distinctiones, quae finetenus erant, plenas quibusd
Abbreviated transcription (Latin):
XXX Nitia scđm allegoriã firmam̃tũ sirmitas
xꝑiane fidei. ꝑ duo magna luminaria
due potestates sꝑitualis in sacerdotibꝰ. & sib¬
ris in regibꝰ. ꝑ stellas minores qii sab il¬
iis sunt. p̃lati uel iidices designant᷑. qd
om̃s positi sunt ut illuminent t̾rã eccłiam
ꝑ diẽ & noctẽ. instruendo sꝑitales doctne
&ecemploꝵ lumine. & coercendo carna¬
tẽ quia scesm tropologiã ꝑ firmam̃tũ dis¬
ctetio racionis ꝑ duo magna luminaria
duo p̃cepta karitatis. ꝑ stellas. recte cogi¬
tationes intelligant᷑. tt ꝑ ista quisq fide¬
uis ilimiinatus sollicite discernat. qͥd ho¬
noris & gr̃e deo. qͥd & sue & ꝓximor ne¬
cessitati scdm̃ salutẽ anine & utilitatẽ

Expanded text:
 Quia secundum allegoriam firmamentum firmitas Christianae fidei, per duo magna luminaria duae potestates, spiritualis in sacerdotibus, et saecularis in regibus, per stellas minores qui sub illis sunt, praelati vel judices designantur; qui omnes positi sunt ut illuminent terram, Ecclesiam per diem et noctem instruendo, spiritales doctrinae et exemplorum lumine, et coercendo carnatem quia secundum tropologiam per firmamentum discretio rationis, per duo magna luminaria duo praecepta charitatis, per stellas rectae cogitationes intelligantur, ut per ista quisque fidelis illuminatus sollicite discernat quid honoris et gratiae Deo, quid et suae et proximorum necessitati secundum salutem animae et util
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet p̃dicte partis que ad orientẽ dirigi
& partis que ad occidentẽ extendit᷑ scm
moda arcus uixta int̾iores fines supͣdic¬
taꝵ quatuor similiũ partiũ contrahut.
S & ontĩa hec designant. qͥd corpꝰ homi¬
nis & oꝑa eius ita mͦ ipso ad sustentationẽ
sui extendunt᷑. scdm̃ qͥd antma in illo ad
confortationẽ excitat᷑. p̃ter qͥd idẽ corpꝰ &
eadẽ oꝑa hominis in sectritate arciora in
dubio aut̃ ampliora multociens se readãt.
quã suspiriũ anime desideret. qm̃ illa mo¬
sã rectitudinis appetit. corpꝰ atit̃ pomins

Expanded text:
icet partis quae ad orientem dirigitur, et partis quae ad occidentem extenditur, secundum modum arcus juxta interiores fines supradictarum quatuor similium partium contrahuntur. Sed et omnia haec designant quod corpus hominis et opera ejus ita in ipso ad sustentationem sui extenduntur, secundum quod anima in illo ad confortationem excitatur, propter quod idem corpus eademque opera hominis in securitate arctiora, in dubio autem ampliora multoties se reddunt quam suspirium animae desideret, quoniam illa modum rectitudinis appetit, corpus aut
Abbreviated transcription (Latin):
QNa benedictio piscibꝰ & auibꝰ ad increm̃tũ
adeo data. insꝑitati generatione baptrra xlu¬
toꝵ & in fecunditate uirtutũ cuiꝰq fidelis
ipleat᷑. & cur ista qͣnto dici ascribant᷑.
Qualit̃ ea que oꝑe quinti diei & benedictio iIII.¬
ne dei suꝑ idẽ optis suũ data. ad instructi xLu¬
onẽ moralitatis referri debeant. adhibi¬
to testimonio ysaie ꝓpħe dicentis. qui st̃
isti qui ut nubes uolant. & quasi columbe
ad fenestras suas. & qͥmͦ hoc qͥq ĩtelligen¬

Expanded text:
 benedictio piscibus et avibus ad incrementum a Deo data in spiritali generatione baptizatorum, et in fecunditate virtutum cujusque fidelis impleatur, et cur ista qQualiter ea quae opere quinti diei et benedictione Dei super idem opus suum data ad instructionem mortalitatis referri debeant, adhibito testimonio Isaiae prophetae dicentis: « Qui sunt isti qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas, »
Abbreviated transcription (Latin):
uꝰ se horrensa demonstrat. quia si ⁊̃ ista
quẽa din̾dti & alie due penis habundaret.
çedẽ pene suꝑfluitate sua ebullientes. ha¬
bitationẽ hominũ int̾ris inhabitabilem
redderent. cũ nunc p̃ multis horporibꝰ
qui in ipsa sunt pestilentiã hominibꝰ &
animalibꝰ. lesionẽq fruictibꝰ multociens
imnittat. qm̃ homines odorẽ uirtutũ
animabꝰ stus ñ inferunt. ¶A & septent᷑¬
onalis pars tres ñ seꝑationes habens. in
duabus extremis seꝑationibꝰ diuersis pertis

Expanded text:
e horrendam, quia si etiam ista quemadmodum et aliae duae poenis abundaret, eaedem poenae superfluitate sua ebullientes, habitationem hominum in terris inhabitabilem redderent, cum nunc pro multis horroribus qui in ipsa sunt pestilentiam hominibus et animalibus laesionemque fructibus multoties immittat, quoniam homines odorem virtutum animabus suis non inferunt. Quod et septentrionalis pars tres etiam separationes habens, in duabus
Abbreviated transcription (Latin):
uersus p̃dictã quintã partẽ respi¬
eunt aliqnͣtũ constricte  st̃. In extĩ¬
oribꝰ ũ finibꝰ siuis aliquantã latituamẽ
habentes. ubi aliã formã quã supͣdicte me¬
die partes habeant udent᷑ habere. sioi
aut̃ inuicẽ similes & informa & in disposi¬
tione sua existentes. qͥd demonstrat. quuia
corpus hominis & oꝑa euis que uelut ter¬
mintĩ illi imponunt ct̃i in se defectũ sentũt
aluid officiũ habent. in quo tam̃ parit᷑
sibi consentiunt quã anima habeat. cũ
homini uegetationẽ corꝑis & sensuũ ple¬
nit̃ infert. Nam cũ corpꝰ labit᷑ oꝑa ipse
attentiant᷑: cũ atit̾ anima corpꝰ sustulerit
oꝑa corꝑis subleuant᷑. Atq longitudam: lat

Expanded text:
partem respiciunt, aliquantum constrictae sunt. In exterioribus vero finibus suis aliquantam latitudinem habentes, ubi aliam formam quam supradictae mediae partes habeant videntur habere, sibi autem invicem similes et in forma et in dispositione sua existentes; quod demonstrat quia corpus hominis operaque ejus, quae velut terminum illi imponunt cum in se defectum sentiunt, aliud officium habent, in quo tamen pariter sibi consentiunt, quam anima habeat, cum homini vegetationem corporis et sensuum pleniter infert. Nam cum corpus labitur, opera ipsius attenuantur; cum autem anima corpus sustulerit, opera corporis sublevantur. Atque longitudini et
Abbreviated transcription (Latin):
Uitia deus unica utta in semetipso subsisteris.
anullo eẽ acceꝑit. s. om̃ibꝰ ẽẽ dederit. itẽq
bolus quãitis in hoc semꝑ laboret ntanerũ
saltandoꝵ destruere ñ possit.
s. fraude diaboli decepto detis uestẽ de ae¬
re creauerit. indutũq a paradyso ĩ exiliũ
hitiꝰ mundi ad luenda mobedientie cul¬
pã expulerit. & qd in derectione etusdẽ
hominis creatitra a pristino decore obnu¬
bilata sit. & quialit̾ homo ipse ꝑ elem̃ta
I. Oͦ hominẽ a ꝑditione nullus posset erue¬
re. neq deceptorẽ enis diaboła retuncere
nͥ solus detis. & uerba libri apokalipsi ioħis
sem̃ euus. & qmͦ a t̾ra adrata sit.

Expanded text:
uia Deus unica vita in semetipso subsistens a nullo esse acceperit, sed omnibus esse dederit; item debolus, quamvis in hoc semper laboret, numerum salvandorum destruere non possit. sed fraude diaboli decepto, Deus vestem de aere creaverit, indutumque a paradiso in exsilium hujus mundi ad luendam inobedientiae culpam expulerit; et quod in dejectione ejusdem hominis creatura a pristino decore obnubilata sit, et qualiter homo ipse per elementa od hominem a perditione nullus posset eruere; ne que deceptorem ejus diabolum revincere nisi solus Deus; et verba libri Apocalypsis Joannsemen ejus, et quomodo a terra adjuta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
Qa media qͦq om̃tũ qtunta pars t̾re quadra¬
ta apparens & triplici ⁊̃ ipsa distinctione di¬
iisa. hinc calore. hinc frigore in habitabi¬
lis. hinc temꝑie habitaditis reddat᷑. & qͥd .x.
ꝑ hec in hominis ꝯuersatione significet᷑.¬

Expanded text:
 media quoque omnium quinta pars terrae quadrata apparens, et triplici etiam ipsa distinctione divisa, hinc calore, hinc frigore inhabitabilis, hinc temperata habitabilis reddatur; et quid hic per haec in hominis conversatione significet
Abbreviated transcription (Latin):
& duñsiones & qualitates eoꝵ dẽ par¬
tiũ tam lucis & amenitatis. quã pe¬
nar & tenebraꝵ horrore referte. duo qͦq
globi alt̃ saphirno colore circũdatus. alter
luminosis splendescens radiss cũ circũstanti¬
is suis subtili acumine describunt᷑.
Quia artificis dei sapientia uel potentia in
hoc mirabilis enitescit. qͥd elem̃tũ terre ñ
angulosũ. s potundñ. & quinq ñ amplius
uel minus distinctũ partibꝰ.certe cauisa ra¬
ciorris in medio alioꝵ triũ elerãtoꝵ in mobii
suspenderit. qͦdq hontinẽ instar quinari
diuisionis t̾re. & in hac uita quinq sensibꝰ
ditauerit. & in futura de puluere sepulcri
in integrũ restituat.

Expanded text:
nsiones et qualitates earumdem partium tam lucis et amoenitatis quam poenarum et tenebrarum horrore refertae; duo quoque globi, alter sapphirino colore circumdatus, alter luminosis splendescens radiis cum circumstantiis suis subtili acumine describuntur. Quia artificis Dei sapientia vel potentia in hoc mirabilis enitescit, quod elementum terrae non angulosum, sed rotundum, et quinque non amplius vel minus distinctum partibus certae causa rationis in medio aliorum trium elementorum immobilem suspenderit, quodque hominem instar quinariae divisionis terrae, et in hac vita quinque sensibus ditaverit, et in futura de pulvere sepulcri in integrum restituat.