comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
palius tũ ẽ ctͣ iras mãsuetu¬
do .n. pͥncipalit̾ ⁊ pͥmo ĩten¬
dit repͥm̾e iras ex ꝯñti aũt
ĩtendit mod̾are. passiones op¬
põĩtas ire. nã est nͣle uobis
ut ex malis nobis illatis ap¬
eẽ ita modicũ qum̃ ind̾eat
nobis multũ nõ solũ nͣliter
ĩ clinamur ut ueltuꝰ pimi¬
ri ĩfe̾utes nobis aliqua uiala
pet̾e punitõm ultra ꝯdignũ
nã qr mialũ nobis illatũ iͦ uo
bis mauis eẽ ꝙͣ sit ĩiuriato¬
res nr̃os pltis puiuri uolumꝰ
quã puniendi sint. difficile
 gͦ ualde repͥm̾e iras ⁊ non
appet̾e punitõnes ñiuriaꝵ.
ultra quã dictat rõ płes gͦ
pectant ĩ appetẽdo plus. pau

Expanded text:
 iras. Mansuetudo enim principaliter et primo intendit reprimere iras, ex consequenti autem intendit moderare passiones oppositas irae. Nam nautrale est nobis ut ex malis nobis illatis apesse ita modicum, quin videatur nobis multum, non solum naturaliter inclinamur, ut velimus puniri inferentes nobis aliqua mala, petere punitionem ultra condignum. Nam quia malum nobis illatum videtur nobis maius esse, quam sit; iniuriatores nostros plus puniri volumus, quam puniendi sint. Difficile est ergo valde reprimere iras, et non appetere punitiones iniuriarum ultra quam dictet ratio. Plures ergo pec
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ sauores ⁊ audacias. sic
nã suetudo ẽ media ĩt̾ irã
ꝑ quã cupiiꝰ uĩdictã ⁊ ĩ ira¬
scibilitatẽ ꝑ quã ꝯdonamus
mala nobis illata ille ⁊̃ uu¬
tis ÷̃ qui nec de dĩb cupit.
uidictã nec ĩ tm̃ deficit a pu¬
nitõne ꝙ nullo mͦ uelit alios
titudo repͥmit timores ⁊ ino¬
t̾t audacias sic mãsuetudo
repͥmnt mras ⁊ mod̾at ĩ trasci¬
bilitates. ¶Uiso ꝙͥ ẽ mãsuetu¬

Expanded text:
audacias, sic mansuetudo est media inter iram, per quam cupimus vindictam. et irascibilitatem, per quam condonamus mala nobis illata. Ille vero mitis est, qui nec de omnibus cupit vindictam, nec in tantum deficit a punitione quod nullo modo velit alios titudo reprimit timores, et moderat audacias. sic mansuetudo reprimit iras, et moderat irascibilitates. Viso quid est mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
alus fcã aliqui suꝑhabũdãt
dictã uã ex hoc ira pueuit
põ mala aliqua illata undi¬
ccã aut piruitõne appecit
dũ hec ueheniẽt̾ desid̾at at¬
tenditur eius sanguis ct᷑ cor
quo accẽso irascitur quidã gͦ
sũt irascibiles ⁊ suꝑhabũdãt
incupiendo iũdictã. qͥdã .n.
sũt ĩirascibiles oẽm ĩiriã
dusimulantes quoꝵ neutrũ
bonũ ÷̃ irasci .n. cnulib ⁊ sꝑ¬

Expanded text:
dant, dictam. Nam ex hoc, ira provenit, propter mala aliqua illata vindictam aut punitionem appetit, dum hoc vehementer desiderat, accenditur eius sanguis circa cor, quo accenso irascitur. Quidam ergo sunt irascibiles et superabundant in cupiendo vindictam. Quidam autem sunt irascibiles, omnem iniuriam dissimulantes. Quorum neutrum bonum est. Irasci enim cuilibet,
Abbreviated transcription (Latin):
so quid ẽ pͥdencia ⁊ ostẽ
so ꝙ ꝑ pͥcentiã recte di¬
rigimur ĩ bonũ finẽ
in quẽ iclmãt u̾cutes mora¬
les restat ostendere ꝙ decet
reges ⁊ pͥncipes ẽẽ pruden¬
te s. sũt aut̃ ĩ ꝙͫ ad p̃sens spe¬
ctat tͥa q̃ maxie rex atcẽde¬
re debet p᷑ .nͥ. spectat ad ip¬
tus intẏrãndem ꝯu̾tatur¬
¶ t̾cio studere d ut naturali¬
uestigare possimiuis ꝙ decet

Expanded text:
so quid est prudentia, et ostenso uod per prudentiam recte dirigimur in bonum finem, in quem inclinant virtutes morales: restat ostendere, quod decet reges, et principes esse prudentes. Sunt autem quantum ad praesens spectat tria quae maxime rex attendere debet. Primo enim spectat ad iptus in tyrannidem convertantur. Tertio studere debet, ut naturalivestigare possumus,
Abbreviated transcription (Latin):
na excogitãt mas ꝑ quas fa¬
cilit̾ illa ad ipisci ualeant gͣ
rõne bonoꝵ ad q̃ rex gẽtem
suam dirig̾e d expedit ut
hẽat ꝓuidenciã futuroꝵ ut
faciłius illa futura bona ad¬
ipisci ł ualeat possit ⁊ut ha¬
beat memoriã p̾t̾itoꝵ ut ex
accis p̾t̾itis sciat quid ag̾e de¬
beat infututũ. rõue u̾o mo¬
di ꝑ quẽ dirigit o ꝙ hẽat

Expanded text:
na, excogitans vias, per quas faciliter illa adipisci valeant. Ergo ratione bonorum, ad quae rex gentem suam dirigere debet, expedit ut habeat providentiam futurorum, ut facilius illa futura bona adipisci valeat, et ut habeat memoriam praeteritorum, ut ex actis praeteritis sciat quid agere debeat in futurum. Ratione vero modi per quem dirigit, oportet
Abbreviated transcription (Latin):
abia ⁊ alia ꝑticulariã ⁊ put a¬
liquis negociatur cͥta aħã ⁊ a¬
lam gentẽ sũt alia ⁊ alia ex
cognoscendo ꝑticulares ꝯditõ¬
nes gentis sibi ꝯunsse ut possit
eam melius in debitũ finem

Expanded text:
alia, et alia particularia, et prout aliquis negociatur circa aliam, et aliam gentem, sunt alia, et alia exqcognoscendo particulares conditiones gentis sibi commissae, ut possit eam melius in debitum finem
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ate uti ut nõ impendiãtur
in regiime regni se ipõs g
pot̾ũt pͥdentes fac̾e ut nͣlit̾
regnũ regãt excogitãdo p̃.
tẽpora retroacta. sb̾ quib tẽ¬
porib regnũ melius regeba¬
tur pp̃ ꝙ habebit memoriam
agendũ sit ni futurũ. nã sꝑ
debet suũ regiũ ꝯformare¬

Expanded text:
antur in regimine regni sui. Seipsos ergo poterunt prudentes facere, ut naturaliter regnum regant. excogitando primo tempora retroacta, sub quibus temporibus regnum melius regebatur, propter quod habeant memoriam agendum sit in futurum. Nam semper debet su
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes eis ꝯsueuerũt aut̃ assi¬
licet memonia ꝓuidencia ĩtel¬
lectus rõ solertia docilitas ex¬
ꝑiencia ⁊ cancio qr̃ si rex aut
pͥnceps debeat ẽẽ pͥdens o ip¬
sum eẽ memorẽ ꝓindũ ĩtelli¬
gẽtẽ rõnabilẽ solercẽ dotilẽ

Expanded text:
tes eius. Consueverunt autem assilicet, memoria, providentia, intellectus, ratio, solertia, docilitas, experientia, et cautio. Quare si rex, aut princeps debeat esse prudens, oportet ipsum esse memorem, providum, intelligentem, rationabilem, solertem, docilem,
Abbreviated transcription (Latin):
prndentis ꝓuid̾e̾ bona sibi ⁊ ali¬
is ⁊ dirigere se ⁊ alios ĩ opti¬
nũ finẽ. si gͦ aliquis pͥtencia
careat ꝑ quã dirignuur ĩ
cili efficietur tyrãnus qr diui¬
cias ⁊ bona exiõra q̃ sũt bona
non cognostũt nͥ sensibilia
bona eius sunt d̾icie ⁊ bona
&iora rex prudencia carens
qr nõ cognosc̾e. nec reputabit
nisi sensibilia bona. diunssis
u̾tutib totũ studiũ sĩ pon
ut affluat duuitas ⁊ seusibili¬
bus bonis. Eefficietur g ͦ dep̾da¬
tor pplłi dnãbitur tyrãite ñ
curabit qualit̾ꝯ poss pectinã
extorq̃re ¶t̾cio decet reges

Expanded text:
 aliis, et dirigere se et alios in optimum finem. Si ergo aliquis prudentia careat, per quam dirigimur in cili efficietur tyrannus: quia divitias et bona exteriora, quae sunt bona non cognoscunt nisi sensibilia bona, cuiusmodi sunt divitiae et bona exteriora; prudentia carens, quia non cognoscet, non reputabit nisi sensibilia bona, et dimissis virtutibus, totum studium suum ponet, ut affluat divitiis, et sensibilibus bonis. Efficietur ergo depraedator populi, dominabitur tyrannice, non curabit qualitercunque possit pecuniam extorquere. Tertio decet reges
Abbreviated transcription (Latin):
uñ dicitur .ui. etħ. ꝙ illos
sibi et alus possũt hona spe¬
culari ⁊ ꝓuid̾e. pͥdencia gͦ est
quidã ocłilus quo bonũ ⁊ debi¬
tus finis ꝯspicitur. qui gͦ hoc
oculo caret. nõ sufficiẽter ui¬
dere pt̃ ip̃m bonũ nec ipm.
debitum finẽ ĩ ꝙ̃ ẽ ppłs diri¬
gẽduis. sic̃ gͦ sagittator non

Expanded text:
Unde dicitur Ethic. 6. quod illos sibi et aliis possunt bona speculari et providere. Prudentia ergo est quidam oculus, quo bonus et debitus finis conspicitur. Qui ergo hoc oculo caret, non sufficienter videre potest ipsum bonum, nec ipsum debitum finem, in quem populus dirigendus. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
deuarns eneus uł plũbens
põĩtus in ꝯpoto m̾catoꝵ. u̾ca¬
beũ pomĩt loco nille libraꝵ
⁊ ꝙ gͦ nõ ualet unũ onũ re¬
presentat ualorẽ magni p̾¬
sn denarnis gͦ ille magis est
fignũ ualoris quã ualeat sic
si uir pͥdencia careat ⁊ regia
dignitate fuugatur. cũ ipẽ
ꝑin ualoris sit ẽ loco magui
p̾cu. magis ẽ gͦ signũ regis.
quã sit rex ut gͦ sit rex nõ
solũ noĩe s re decet ip̃m ha

Expanded text:
denarius aeneus, vel plumbeus positus in computo mercatorum, Mercaum ponunt loco mille librarum: quod ergo non valet unum ovum, repraesentat valorem magni precii. dnarius ergo ille magis est signum valoris, quam valeat. Sic si vir prudentia careat, et regia dignitate fungatur, cum ipse parvi valoris sit, est loco magni precii. magis ergo est signum regis, quam sit rex. Ut igitur sit rex non solum nomine sed re, dece
Abbreviated transcription (Latin):
bus. sic reges ⁊ pͥncipes recogi¬
tãdo acca suoꝵ pͥdecessoꝵ fũt
iuagis pͥdentes in agibilibus
¶ so̾ debent diligẽt̾ intueri
fudara bona q̃ possut̃ eẽ ꝓficua
regno ⁊ mala q̃ possunt eẽ no¬
cua. nã ex ħ habebũt puiden¬
ciam fututoꝵ ut possint mala

Expanded text:
bus: sic reges et principes cogitando acta suorum praedecessorum, fiunt magis prudentes in agibilibus. Secundo debent diligenter intueri futura bona, quae possunt esse proficua regno: et mala, quae possunt esse nociva. Nam ex hoc habuerunt providentiam futurorum, ut possint mala
Abbreviated transcription (Latin):
deus qr ẽ sufficiens dirig̾e se
⁊ alios ĩ aliqua bona fine ĩ a¬
rigit modũ ꝑ quẽ dirigit
ꝑsonam dirigentem ⁊ gẽ¬
tem quã dungit rõne bo¬
noꝵ ad que dirigit o regẽ

Expanded text:
udens, quia est sufficiens dirigere se, et alios in aliqua bona, sive in arigit: modum, per quem dirigit: personam dirigentem, et gentem, quam dirigit. Ratione bonorum ad quae dirigit, oportet regem
Abbreviated transcription (Latin):
robustiores corpore ĩ .xii. ãnis
quã alii ĩ .xui. iõ qr detalib
pũctalẽ regulã dare nõ possi¬
nus aliqua relinquẽda funt
tudicio pedagogi qm debet pn¬
eros instruere ut possit hmiꝰ
tem pus anticipare ⁊ plõgare
ut ei udebitur expedire. In

Expanded text:
tiores corpore in duodecim annis, quam alii in sedecim. Ideo quia de talibus punctualem regulam dare non possumus, aliqua relinquenda sunt iudicio paedagogi, qui debet pueros instruere, ut possint huiusmodi tempus anticipare et prolongare, ut ei videbitur expedire. In
Abbreviated transcription (Latin):
hõ p᷑ d̾ione diuiditur ĩ aiam
⁊ coxpus. aiã u̾o tãquã poten¬
cias pͥncipales h intellectũ
⁊ appetitũ. tra gͦ attendenda
sunt in filus pͥmo quale habe¬
ut gͦ muenes habeant corpus
bene dispoĩtũ excitãdi sunt ꝑ
debita ex̾cicia ⁊ ꝑ debitos mot᷑
ut haũt uolũtatem bũ ordina¬
tã inducendi sũt̃ ad dẽbitas nͥ¬
tutes ⁊ ad uͥtutũ oꝑa. s ut ha

Expanded text:
in animam, et corpus. Anima vero, tanquam potentias principales, habet intellectum, et appetitum. Tria ergo attendenda sunt in filiis. Primo, quale uvenes habeant corpus bene dispositum, exercitandi sunt per debita exercitia, et per debitos motus. Ut habeant voluntatem bene ordinatam, inducendi sunt ad debitas virtutes, et ad virtutum opera. Sed ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
faiuiliare corporib pn̾oꝵ. In
illa gͦ ecate ten̾a isquoq sit̃
ccͣ .uiI. annos alendi sũt iuol¬
lib ⁊ hũidis qr talia facilit᷑
trimẽtũ obseruãdũ ẽ cũ ĩ iuue¬
nib ꝯ alñt᷑ lacte ꝙ si ꝯtĩgat eos
sugg̾e aliud lac quã mat̾nũ que¬
renda ẽ femiina siłis matri quã¬
tũ ad ꝯplexionẽ eo ꝙ lat mater¬
⁊ maxĩe ilło tẽpore quo lac su
efficiũt᷑ male difpoĩti in cor¬
pore. si tẽpore quo ut płimum
pascũtur lacte assuescant bib̾e
uinũ limo dicũt aliqui qd̾ sieo
tẽpore ad unnũ assuescant dis¬
ponũtur ad leprã. ¶ t̾cio pm̃
sut̃ assuescẽdi ad frigora. uñ¬

Expanded text:
familiare corporibus puerorum. In illa ergo aetate tenera usque quo sunt circa septem annos, alendi sunt mollibus, et humidis: quia talia faciliter trimentum. Observandum est tamen in iuvenibus cum aluntur lacte, quod si contingat eos fuggere aliud lac quam maternum, quaerenda est foemina similis matri quantum ad complexionem, eo quod lac materet maxime illo tempore quo lac sumefficiuntur male dispositi in corpore, si tempore quo ut plurimum pascuntur lacte assuescant bibere vinum. immo dicunt aliqui, quod si eo tempore ad vinum assuescant, disponuntur ad lepram. Tertio pueri sunt assuescendi ad frigora. un
Abbreviated transcription (Latin):
lectabile fit ꝯmu̾e amitis etas
illa gandet ꝯmu̾e ĩ societate ⁊
amicari a sodalib ĩ unuenili gͦ
etate maxĩe cohibendi st̃ uiue¬
nes a societate pͣua qr tũt iua¬
xiine se ꝯformant moribus
socioꝵ eo ꝙ maxĩe diligãt ĩ
societate iiu̾e. delectatõ .n. ÷
uenienti nullus gͦ gandet iu
societate uiu̾e nisi gaudeat se
socus ꝯfotinare. ¶Quarta
ma sinͦ ex eo ꝙ muenes sunt
unius creditrũ dilectõnes .n.
sensibiles illicite l simplici

Expanded text:
as illa gaudet convivere in societate, et amicari sodalibus. In iuvenili ergo aetate maxime cohibendi sunt iuvenes a societate prava: quia tunc maxime se conformant moribus sociorum, eo quod maxime diligant in societate vivere. Delectatio enim est convenienti. Nullus ergo gaudet in societate vivere, nisi gaudeat se sociis conformare. Quarta via sumitur ex eo quod iuvenes sunt nimis creditivi. Delectationes enim sensibiles illic
Abbreviated transcription (Latin):
quas honestas ⁊ ĩnocuas de¬
lectatõnes ¶sexto st̃ chohi¬
bendi a ploratu. nã ꝯpin a
ploratu cohibent᷑ ex ipã co¬
hibitõne sit ut tetineaut
spiritũ ⁊ auelitũ. nã sicut

Expanded text:
quas et innocuas delectationes. Sexto sunt cohibendi a ploratu. Nam cum pueri a ploratu cohibentur, ex ipsa prohibitione fit, ut retineant spiritum et anhelitum: sic cum
Abbreviated transcription (Latin):
nutͥatur ⁊ alatur situt ꝓfi¬
cua ad angmẽtũ ¶quarto mno¬
d̾atus modus mẽbra ꝯsolidat
quil .n. ĩ se ip̃o exꝑitur ꝙ si
se mot̾ate excitet ad corpo¬
rales labores mẽbra corporis
dicos ⁊ temꝑatos sũt assues¬
cẽdi ut iuẽbra eoꝵ solident᷑¬

Expanded text:
nutriatur, et alatur, sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis dicos et temperatos sunt assuescendi, ut membra eorum solidant
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ ad frigida facit bouam h̾i¬
tudiuẽ in pu̾s pp̃ calidicatem
exũtẽ in illis. So ex̾ciciũ ad fri¬
gora ĩ ꝑuis pueris. utile est
filios ut eos foxtõres reddãt at¬

Expanded text:
a facit bonum habitudinem in pueris propter caliditatem existentem in ipsis. Secundo exercitium ad frigora parvis pueris utile est filios. ut eos fortiores reddant. At
Abbreviated transcription (Latin):
m agibilia. si .n. a pͥuͦ assues¬
tãt pn̾i ad aliquales motus
sũt agiliores sꝰ corpus ⁊ in¬
tãt merciã. nã ubi ad aliqͣ¬
les motus assnescãt fũt gra¬
ad auguiẽtũ nã eo ip̃o ꝙ tem¬
ꝑatũ exciciũ iuuat ad digesti¬

Expanded text:
ra agibilia. Si enim a principio assuescant pueri ad aliquales motus, sunt agiliores secundum corpus, et vitant inertiam: nam nisi ad aliquales motus assuescant, fiunt graad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iu
Abbreviated transcription (Latin):
da eẽ aliqua nistrimĩta ĩ qui¬
b ꝑu̾i u̾tatur ⁊ moueantur¬
¶ quĩto rec̾andi sũt pm̾n ꝑ
aliquos ludos ⁊ ꝑ aliquas fa¬
bulas. ludus .ni. mod̾atus ꝯpe¬
tit pu̾s qr ĩmed̾ato ludo est
moderatis mot᷑ ⁊ ꝑ mod̾atum
ludũ uitat᷑  ĩercia ⁊ redeñtur
corpora agiliora. sut̃ ⁊̃ pu̾is
recitãde aliq̃ fabule uł aliq̃
hystonie postꝙͣ ꝑciꝑe ĩcipiũt

Expanded text:
iqua instrumenta, in quibus pueri vertantur, et moveantur. Quinto, recreandi sunt pueri per aliquos ludos, et per aliquas fabulas. Ludus enim moderatus competit pueris, quia in moderato ludo est moderatus motus, et per moderatum ludum vitatur inertia, et redduntur corpora agiliora. Sunt etiam pueris recitandae aliquae fabulae, vel aliquae historiae, postquam incipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ suin̾e mod̾ ⁊ mensu¬
rã ex ip̃o corpore ii illa gͦ eta¬
te ĩ qua quis ħ corpus mag̃¬
molle ⁊ magis ductibile est
ductilia facilius recipiant
imp̾ssionẽ ex hus exquibus
⁊ iuuenes quia sũt magas mol¬
les. ⁊ ducciles quã ad hulti¬

Expanded text:
mensuram ex ipso corpore. In illa ergo aetate, in qua quis habet corpus molle, et magis ductile: est um mollia et ductilia facilius recipiant impressionem ex iis ex quibus et iuvenes quia sunt magis molles et ductiles qua
Abbreviated transcription (Latin):
hot ẽ pou̾e paꝵ de suelle ĩ iułta
aqua sic̃ gͦ paꝵ mellis totũ u¬
nũ flumũ nõ poss fac̾e dultẽ
sic amor duoꝵ uł tͥũ filioꝵ in¬
ninu̾abilẽ młtitudinẽ puõr ex¬
istenciũ ĩ cratate una nõ poss
redd̃e placabilẽ ⁊ dilectã s̃ nõ
existente dileccõ ciũ ad pu̾os
nõ habebit᷑ eoꝵ cara debita seqͥ
ta cura nec debita diligẽcia er¬
ga filios E quartũ iualũ sic os¬
tẽdi pt̃ qr n̾tus gen̾atina ÷ ita
corrupta . ⁊ sic ÷ ĩ saciabił ꝯcu¬
piecẽcie appetitus ꝙ nõ habẽ¬
te iuiro nisi unã ux̃orẽ adhuc
⁊ ualde difficele debite ⁊ tem¬
ꝑate se hr̃e erga illã. sic̃ gͦ ꝑ
uocata gula ꝑ młtitudinem
ciboꝵ difficile ÷ eẽ abstiuẽtẽ
sic ꝑuocatis uen̾eis ꝑ młtitu¬
dinem feuimaꝵ difficile ⁊ .q.¬

Expanded text:
hoc est ponere parum de melle in multa aqua. Sicut ergo parum mellis totum unum fluvium non posset facere dulcem, sic amor duorum vel trium filiorum innumerabilem multitudinem puerorum existentium in civitate una, non posset reddere placibilem et dilectam. Sed non existente dilectione civium ad pueros, non habebitur eorum cura debita: seuqta cura, nec diligentia debita erga filios. Quartum malum sic ostendi potest quia virtus generativa est ita corrupta, et sic est insatiabilis concupiscentiae appetitus, quod non habente viro nisi unam uxorem, adhuc est valde difficile debite et temperate se habere erga illam. Sicut ergo provocata gula per multitudinem ciborum difficile est esse abstinentes, sic provocatis venereis per multutudinem foeminarum difficile
Abbreviated transcription (Latin):
hoc nõ sufficit qr si fili ⁊ filie
ꝯẽs erant ⁊ nõ indicabant eis
filio accus ueu̾ens ccͣ matrem
⁊patri cͣcͣ siliã nõ phibebatur
eis amor libidinosus ⁊ ꝯcupĩã
ꝑemptela illa. qr ꝯ ĩ ꝑsonis tã
ꝯĩctis nõ solũ detestabił fit
sus rep̾hensibił erat opĩo socͣ¬
tis de ꝯĩtate uxoꝵ ⁊ filioꝵ. dec
gͦ reges ⁊ pͥncipes sic ordinare

Expanded text:
hoc non sufficit, quia si filii et filiae communes erant, et non iudicabantur eis filio actus venereus circa matrem, et patri circa filiam, non prohibebatur eis amor libidinosus et concupisparentela illa. quare cum in personis tam coniunctis non solum detestabilis sit sus, reprehensibilis opinio Socratis de communitate uxorum et filiorum. Decet ergo reges et principes sic ordinare
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ mualũ sic maiufestari potest
nã nõ habentibꝰ ꝑentibꝰ cogni¬
tõm de ꝓpͥis filis et filiab de
tes tũ uoleus hoc inꝯueniens
iitare dix̃ ꝙ spectabat ad pͥnci¬
pẽ cuntatis hr̃e curã ⁊ diligẽci¬
aui ne filu coirent cũ matrib

Expanded text:
alum sic manifestari potest. nam non habentibus parentibus cognitionem de propriis filiis et filiabus, de tes volens hoc inconveniens vitare, dixit, quod spectabat ad principem civitatis habere curam et diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
tes ordianit tollat c̾titudi¬
uem filioꝵ ⁊ noticiã ꝯsang̾m¬
sequitur aliquos de facili pp̃
ignorãciã unuriari ꝯsangui¬
neis suis. ¶sm malũ sic ostendit᷑¬

Expanded text:
tes ordinavit, tollat certitudinem filiorum et notitiam consanguiconsequitur aliquos de facili propter ignorantiam iniuriari consanguineis suis. Secundum malum sic ostenditu
Abbreviated transcription (Latin):
existit tãto alios excellere ma¬
gis debet ĩ dignitate uite et
in magnitudine bonitatis.
In tãto gͥ graduexistens in¬
dignũ ÷ ut nitã pecud̾ eligat
qr ꝑ eaui ualde depriuntur.
sõ ħ ẽ detestabile regiqr se¬
ipm̃ ꝯtẽptibilẽ reddit. Uñpħs¬

Expanded text:
stit, tanto alios magis excellere debet in dignitate vitae, et magnitudine bonitatis. In tanto ergo gradu existens, indignum est, ut vitam pecudum eligat, quia per eam valde deprimitur. Secundo hoc est detestabile Regi, quia seipsum contemptibilem reddit. un
Abbreviated transcription (Latin):
facile sit ꝯtẽtibilis qui sobͥus
s qui ebͥus nec qui iugil s qui
doxiniens decet regiã maiesta¬
tẽ. tales delectatõnes ĩmod̾a¬
tas fug̾e ne ꝯtẽptibilis inde¬
atur. t̾cio decet pͥncipẽ talia

Expanded text:
facile sit contemptibilis qui sobrius, sed qui ebrius, nec qui vigil, sed qui dormiens, decet Regiam maiestatem tales delectationes immoderatas fugere, ne contemptabilis videayur. Tertio decet princi
Abbreviated transcription (Latin):
xare sibi ⁊ ꝯgregare peccu¬
mã. nõ gͦ ẽ rex s tyrãnus cũ
nõ nitẽdat pͥncipalit̾ bonum
publicũ s pͥuatũ. t̾cio hoc po¬
sito se ᷑ᷤ ꝙ rex sit ppłi dep̾dator.
rit sibi cure si oppͥnat iuduas
⁊ pupillos si dep̾decͦ ppłm et
rẽ publicã dũ tñ possit pectu¬
niã ꝯgregare. qui .n. bñ ĩtelli¬
git quid ĩportatur noĩe fiuis

Expanded text:
are pecuniam. non ergo est rex, sed Tyrannus, cum non intendat principaliter bonum publicum, sed privatum. Tertio hoc posito sequitur quod rex sit populi depraedator. rit sibi curae, si opprimat viduas, et pupillos, si depraedetur Populum et Rem publicam, dum tamen possit pecuniam congregare, qui enim bene intelligit, quid import
Abbreviated transcription (Latin):
mata sunt d̾icie ĩ ordine ad aᵈ¬
tũ u̾o qr sunt d̾icie ex ĩstitutõ¬
ne houu. tñ qr cũ sĩt corporalia
ipĩ indigentie corporali ꝑ se
nõ sufficiũt ĩ eis non ẽ ponẽ¬
cu᷑ modi suit cib ⁊ potus et
ea q̃ ꝑ se idigẽcie corporali
satiffaciũt nõ sit ponẽda feli¬
citas de leui pꝰ. nã cũ felicitas
sit bonũ optimũ ĩ optimo nr̃o
queri d. cũ gͦ aĩa sit pocior cor¬
pore felicitas nõ ẽ ponẽda in
tal ib d̾icus q̃ sunt bona corpo¬
ris. s ut suꝑnis dicebatur po¬
nẽda est ĩ accib uͥtutũ q̃ i̾ut

Expanded text:
mata sunt divitiae in ordine ad aliud, tum quia sunt divitiae ex institutione Hominum, tum quia cum sint corporalia, ipsi indigentiae corporali per se non sufficiunt, in eis non est ponenus, et ea quae per se indigentiae corporali satisfaciunt, non sit ponenda felicitas de levi patet. nam cum felicitas sit bonum optimum, in optimo nostro quaeri debet. Cum ergo anima sit potior corpore, felicitas non est ponenda in talibus divitiis, quae sunt bona corporis, sed ut superius dicebatur ponenda est
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps ponat suã felicitatẽ
in d̾icus t̾ͥa maxnna mala in¬
maxina bona. ẜo qr efficitur
tyrãuus. t̾cio qr eificit᷑ ppłi de¬
p̃dator diligens .n. pectinnã
ut finẽ ⁊ timẽs peccuniã elar¬
giri nuĩquã pt̃ ẽẽ magnificus
cinꝰ ẽ fac̾e magnos sup̃tꝰ. nͨ ⁊̃ pͣ¬

Expanded text:
t suam felicitatem in divitiis, tria maxima mala inmaxima bona. Secundo, quia efficitur Tyrannus. Tertio, quia efficitur populi depraedator. Diligens enim pecuniam ut finem, et tamen pecuniam elargiri, nunquam potest esse magnificus, cuius est facere magnos sumptus: nec
Abbreviated transcription (Latin):
peccuma faiue moriatur re¬
citatur .ii. ibi de quodã cuiꝰ nͣ
erat meda qui cũ ninus eẽt.
auidus auri ut fabulose dicit᷑
ĩpetrauit a deo ut ꝙͥꝙͥ tãg̾et
fieret aurũ. ¶ Cũ g tactus re¬
seruetur ĩ siugulis ꝑtibus cor¬
poris ⁊̃ ore nichil tãg̾e pot̾at
quiñ ꝯu̾t̾etur ĩ aurũ. erat gͦ¬

Expanded text:
pecunia, fame moriatur. Recitatur enim ibi quodam, cuius nomen erat Mida, qui cum nimis esset avidus auri ut fabulose dicitur impetravit a Deo, ut quicquid tangeret, fieret aurum. Cum ergo tactus reservetur in singulis partibus corporis, etiam ore nihil tangere poterat, quin convertetur in aurum. Erat
Abbreviated transcription (Latin):
delẽccatõnes. maxĩe sensibiles
cuiꝰ sunt delectatõnes tactus
⁊ gustus ab solute appellauiꝰ uo¬
luptates ⁊ delectatõnes cũ tñ¬
simp᷑ loꝙ̃do delectatõnes ĩtel¬
ligibilẽs ⁊ spũales sine ꝯꝑa¬
tõne sint potõres ⁊ excellẽtõ¬
res quã uoluptates sensibiles

Expanded text:
delectationes maxime sensibiles, cuiusmodi sunt delectationes, tactus, et gustus, absolute appellamus voluptates, et delectationes, cum titer loquendo delectationes intelligibiles, et spirituales sine comparatione sint potiores, et excellentiores, quam voluptates sensibiles.
Abbreviated transcription (Latin):
rare nõ ẽ p̾sentis negotii. for¬
te tñ de hoc ad infra dicetur
ad p̾sens ã sare sufficiat qd̾
nõ decet aliquẽ hoĩem suam
felicitatẽ pon̾e in delectatõni¬
bus sensibilib. ẽ gͥ destabile cui¬
libet hoĩ pon̾e suã felicitatew
ĩ uoluptatib s maxĩe hos est
detestabile regie maiestati ꝙ¬

Expanded text:
rare non est praesentis negocii. Forte tamen de hoc aliquid infra dicetur. Ad praesens autem scire sufficiat, quod non decet aliquem hominem suam felicitatem ponere in delectationibus sensibilibus. Est ergo detestabile cuilibet Homini ponere suam felicitatem in voluptatibus. sed maxime hoc est detestabile Regiae maiestati
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ iudẽtes signũ si signũ ꝑcu¬
ciãt h̾z tasu ⁊ fortuito sic nõ
p̾cognoscentes finem si bñ agãt
et finẽ ꝯsequãtur hoc nõ est ex
electõne s a fortuna uñ phs¬

Expanded text:
tes non videntes signum, si signum percutiant, hoc est casu et fortuitu: sic non praecognoscentes finem, si bene agant, et finem consequantur, hoc non est ex electione, sed a fortuna. unde Ph
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdignus ẽ moxib pͥncipari ẽ
gͦ diligẽt̾ notãd̾ ꝙ sic̃ nõ dif¬
ft̾ eẽ pu̾m etatẽ ⁊ moribus.
sic nõ reft̾ ẽẽ senẽ moribus
pore et puer moribus ĩdigne
pͥncipatur. sic si sit puer eta¬
te ⁊ senex moribus dignꝰ ẽ pͥn¬

Expanded text:
indignus est principari. Est ergo diligenter notandum, quod sicut non differt esse Puerum aetate, et moribus: sic non refert esse Senem moribus pore, et Puer moribus, indigne principatur: sic si sit Puer aetate, et Senex moribus, dignus est prin
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cognitõm finis ait ꝙ cogm¬
tõ finis ad intã nrãm magnũ
lectabilit̾ uã grauia oꝑa afficr¬
unt᷑ debectabilia ⁊ dulcia ꝯsid̾a
tatẽ p̾cognosc̾e. s maxĩe hoc
expedit regie maiestati qr
mnͥ oꝑibus suis d intend̾e bo¬

Expanded text:
cognitionem finis ait, quod cognitio finis ad vitam nostram magnum delectabiliter. nam gravia efficiuntur delectabilia et dulcia, tatem praecognoscere: sed maxime hoc expedit regiae maiestati, quia in operibus suis debet intendere bo
Abbreviated transcription (Latin):
platiuã dix̾ũt ẽe pcc̃orẽ quã
uita politica ⁊ acciua atheolo¬
gis ⁊ a u̾itate catholica nõ dis¬
cordãt ¶hus gͥ ꝑactis dicamꝰ
ꝙ decet regiã maiestatẽ hos.
modos uniẽdi cognosc̾e ⁊ uitã
uoluptuosam fugere ne fit
hoĩe peior. nã tales ut d᷑ pͦ etħ.¬

Expanded text:
e potiorem, quam vitam politicam et activam, a theologis et a veritate chatolica non discordant. His peractis, dicamus, quod decet regiam maiestatem hos modos vivendi cognoscere, et vitam voluptuosam fugere, ne sit homine peior: nam tales ut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ñuo nõ solũ iualeagẽtes nou
g̾e nisi bñ agãt nõ debetur. eis
corona nec debetur eis finis.
⁊ agouib nõ coruãt  fortissnui
s agouizãtes qui .n. foxtissiui
fũt̃. sũt potẽtes agonizare accũ
si nõ actu agonizẽt nõ debet᷑
qui uł felicitatẽ. Scd̾o reqͥritur
ꝙ ex electõue agauius. nã qui ca¬
su uł fortintu bñ agit ex hoc
nõ ẽ laudaudus nec debetur
ei ex hoc finis uł felicitas. nã
q̃ ex electõne nõ fiũt nõ sũt
uolũtaria. ex m̃olũtarus a̾ p¬

Expanded text:
o non solum male agentes non gere, nisi bene agant, non debitur eis corona, nec debetur eis finis, et agonibus non coronantur fortissimi, sed agonizantes: qui enim fortissimi sunt, potentes agonizare, attamen si non actu agonizant, non debetur l felicitatem. Secundo requiritur quod ex electione agamus. nam qui casu vel fortuitu bene agit, ex hoc non est laudandus, nec debetur ei ex hoc finis vel felicitas: nam quae ex electione non fiunt, non sunt voluntaria. Ex involuntariis a
Abbreviated transcription (Latin):
eos ꝯsequi fuie uł felicitatẽ cũ
ne expedit gͦ ut finẽ ꝯseqͣmͦ
finẽ p̾cognosc̾e. fic .n. ymagi¬
nari debemnis ꝙ sic̃ ẽ ĩ causis
efficientib ꝙ agẽtia sã uiouẽt

Expanded text:
eos consequi finem vel felicitatem. Cum ne. expedit ergo ut finem consequamur finem praecognoscere. Sic enim imaginari debemus, quod sicut est in causis effici
Abbreviated transcription (Latin):
feccõm ⁊ formã sic hõ
ꝑ rectas ⁊ debitas oꝑatõnes
ꝯsequitur suã ꝑfeccõm ⁊ feli¬
citatẽ. cũ gͦ nũquã ꝯtĩgat re¬
cte ag̾e ut requirit ꝯsecutõ
finis ignorato ip̃o fine expe¬
dit uolenti ꝯsequi suũ finem
uł suaui felicitatẽ hr̃e p̾cogni¬
p̾sens spectat duplicruia uena¬
ri possininis ꝙ expedit regi
suũ finẽ coguoscere. p᷑ ẽ ĩ quã¬
tũ ꝑ sua oꝑa cooꝑatur ut sit

Expanded text:
m, sic homo per rectas et debitas operationes consequitur suam perfectionem et felicitatem. Cum ergo nunquam contingat recte agere, ut requirit consecutio finis, ignorato ipso fine, expedit volenti consequi suum finem, vel suam felicitatem, habere praecognipraesens spectat duplici via venari possumus, quod expedit regi suum finem cognoscere. Prima est, inquantum per sua opera cooperatur, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
¶distĩxerũt gͥ has tres tres¬
uitas sĩue hos tres modos uie¬
uendi nõ tñ posuerũt insi.
duplicẽ felicitatẽ uã ĩ iuuta
uoluptuosa negau̾ũt ẽẽ feli¬
citatem ꝙ ⁊ theologi uegant
posueri̾nt .n. felicitatẽ po¬
liticã ⁊ ꝯtẽplatiuã ut dicat᷑

Expanded text:
Distinxerunt ergo has tres vitas, sive hos tres modos vivendi: non tamen posuerunt, nisi duplicem felicitatem: nam in vita voluptuosa negaverunt esse felicitatem, quod et theologi negant: posuerunt enim felicitatem politicam, et contemplativam: ut
Abbreviated transcription (Latin):
rͦ sep̃tis oꝑis ex᷑ facili¬
tate modi sradendi reddiuꝰ
regiam maiestatẽ beniuolã
& ordine dicendoꝵ reddidimꝰ
ipãm docilem ex u̾tilitate roꝑ¬
ta in dicendis reddidimꝰ ipãm
ĩ tẽtã. restat dic̾e seriatum.
q̃ ii hoc oꝑe sũt dicẽda. ue

Expanded text:
entis operis ex facilitate modi tradendi reddidimus regiam maiestatem benivolam, ex ordine dicendorm reddidimus eam docilem, ex utilitate reperta in eis reddidimus ipsam attentam, restat dicere seriatim quae in hoc opere sunt dicend
Abbreviated transcription (Latin):
u̾satur ad sciãm ⁊ ad artẽ a qui¬
bus distruguitur. est .ii. pͣden¬
cia uͥtutũ moraliũ directina
nã uͥtutes morales de se ĩcliuãt
ĩ finẽ sibi ꝯuemẽtẽ ut tẽꝑãcia
ĩclinat in sobͥetatẽ ⁊ ĩ detesta¬
tõm uen̾eoꝵ. s nõ sufficit ĩcli¬
uari ĩfinẽ debitũ tẽꝑãcie uł ĩ
finẽ aliaꝵ uͥtutũ inoraliũ uͥ sa
auus quõ po ssuiꝰ ꝯsequi talẽ
gͦ mõrales pͥstituimꝰ nobis debi
nes illos. qr̃ pͥdencia ut ꝯꝑatur
ad nͥtutes morales sic diffruri

Expanded text:
iam, et ad artem, a quibus distinguitur. Est enim prudentia virtutum moralium directiva: nam virtutes morales de se inclinant in finem sibi convenientem, ut Temperantia inclinat in sobrietatem, et in detestationem venereorum: sed non sufficit inclinari in finem debitum temperantiae, vel in fineamus, quomodo possumus consequi talem ergo morales praestituimus nobis debitnes illos. Quare prudentia, ut comparatur ad virtutes morales, sic diffi
Abbreviated transcription (Latin):
ccͣ rõcinari recte ⁊ nõ rectẽ o da¬
r̃e uͥtutẽ aliquã q̃ sit recca rõ
ꝑ quã de ipĩs agibilib rectas rõ¬
ues faciamꝰ. rursuni ꝯ ꝯtĩgat
oꝑꝑari recte ⁊ nõ recte. sic̃ ẽ da¬
re uͥtutẽ ꝑ quã dirigiu᷑ in rõ¬
uãdo de agibilib sic ⁊̃ dare uͥtu¬
tẽ ꝑ quã dirignu᷑ ĩ oꝑãdo ipã
agibilia. Amplius qr ꝯtingit uos
passionari recce ⁊ nõ recteo da¬
re uͥtutes aliquas ꝑ quas modi¬
ficemur in ip̃is passionib. ẽuui
gͦ passiones q̃ dã ĩpellant uos

Expanded text:
iocinari recte et non recte, oportet virtutem aliquam, quae sit recta ratio, per quam de ipsis agibilibus rectas rationes faciamus. Rursus cum contingat operari recte et non recte, sic ut est dare virtutem, per quam dirigimur in ratiocinando de agibilibus: sic est dare virtutem, per quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones
Abbreviated transcription (Latin):
dcm̃. ⁊ .n. supra uͥtutes de qui¬
aĩe. inidel ĩ intellectu. ĩ uolũ¬
tate ĩ irascibili ĩ ꝯcupiscibili
cũ gͥ ĩ nĩtellectu practico pͥn¬
cipalior nͥtus sit pͥdencia. In uo¬
lñtate loꝙ̃do ce uͥtutib adqͥsitis
pͥncipalior sit iusticia ĩ irasci¬
bili uero pͥncipalior sit forti¬
tudo ⁊ ĩꝯcupiscibili tẽꝑãcia.

Expanded text:
tutes, de quianimae, videlicet, in intellectu, in voluntate, in irascibili, in concupiscibili: cum ergo in intellectu practico principalior virtus sit prudentia, in voluntate loquendo de virtutibus acquisitis principalior sit Iustitia, in irascibili vero principalior sit Fortitudo, et in concupiscibili Temperantia:
Abbreviated transcription (Latin):
bone dispõnes ancillantur
dicare de ꝯfiliatis ancillatur
pͣdencie qui gͦbũ dispoĩtus
 ad hoc aptus ẽ ut sit pͥdens
¶Quedam u̾o bone dispões
dispõnes ad nͥtutẽ ⁊it ꝑsen̾ã¬

Expanded text:
bonae dispositiones ancillantur dicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam vero bonae dispositiones dispositiones ad virtute
Abbreviated transcription (Latin):
rͣ uali futuri p̾cedũt iram
⁊ mãsuetudtuẽ q̃ sumũtur
r᷑ mali p̃sentis plane gͦ pat
auõ ordinẽ hũt dc̃e passioẽs
si sumãt᷑ bine d bine. accepoe
u̾o singłarit̾ sic ordinari de¬
bent qr amor ẽ pͥor odio deside¬
riũ ab hoiãtõe spes resꝑatõne
tim or audacia. ⁊ra mõsuetu¬
dine. deleccatõ tristicia. ¶Amor

Expanded text:
 mali futuri, praecedunt iram, et mansuetudinem, quae sumuntur respectu mali preasentis. Plane ergo patet, quem ordinem habent dictae passiones, si sumantur binae et binae. Acceptae vero singulariter, sic ordinari debent: quia amor est prior odio: desiderium abominatione: spes desperatione: timor audacia: ira mansuetudine: delectatio tristitia. Amor
Abbreviated transcription (Latin):
spes ⁊ desꝑatõ. In quarto aũt
timor ⁊ audaçia. Iuqͥnto ã ira
⁊ mãsuetudo. ultime passio¬
nes sũt deleccatõ ⁊ tͥsticia. de¬
lectatõ .i. ⁊ t̾sticia seqũt᷑ ad
cẽs alias ꝓassioues nã quaꝯ

Expanded text:
pes et desperatio. In quarto autem, timor, ed audacia. In quinto autem, ira, et mansuetudo. Ultimae autem passiones sunt delectatio, et tristitia. Delectatio enim et tristitia consequuntur ad omnes alias passione
Abbreviated transcription (Latin):
de finis. qui intenditur ĩ hac
arte. t̾cia ex ꝑte auditoris qͥ
erudiendus est ꝑtalem ar¬
teui. pͥma nia sic p. Eñ .ni.
doctrina de regimine pͥnci¬
puuifit de accibus humanis
et ꝯp̾hendatur sub morali.
tatõm sbcilem s est de ne¬
gocus singulatibus. q̃ ut de¬

Expanded text:
ur in hac arte. Tertia, ex parte auditoris, qui erudiendus est per talem artem. Prima via sic patet. Cum enim doctrina de regimine principum sit de actibus humanis, et comprehendatur sub morali ntationem subtilem, sed est de negociis singularibus: quae ut de
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ de regiine pͥncipñ.
siue regũ intenduꝰ artem
et noticiam trad̾e. ut non
mones quã p̾sens copus te¬
quirat. pͦ uidend̾ est quis sit
modus ꝓcedendi in hac arte
Sciendum gͥ ꝙ ĩ toto morali
negocio iodu̾s ꝑcedendi ł¬
ꝓħm est figurasis et grossus
.m .i. ni talibus typo et figs¬
liter ꝑtrãsire. quia gesta iio¬
ralia ꝯplete sb narratõne nõ
cadunit. ¶Possłrmus a̾ tͥplici
ma uenari qd̃ modum ꝓte¬
dendi ĩ hac scião ge ᷤ. signta

Expanded text:
Si ergo de regimine principum, sive Regum intendimus artem, et notitiam tradere, ut non rmones quam praesens opus requirat, primo videndum est, Quis sit modus procedendi in hac arte. Sciendum ergo, quod in toto morali negotio modus procedendi m est figuralis et grossus: oportet enim in talibus typo et figuraliter pertransire, quia gesta moralia complete sub narratione non cadunt. Possumus autem triplici via venari, quod modum procedendi
Abbreviated transcription (Latin):
gis qũa ĩ alio decet naturalẽ
ħ̾ idẽ ĩuestigati pt̃ ex ip̃i pa¬
ce ⁊ ꝯcordia ad quã ꝯugnm
ordiuatur. nã cũ quib muoleste
ferat si usu sue rei delecta¬
bilis nupeditur abs dispẽsio¬
ne ⁊ discordia eẽ nõ poss si
b copularetur uiris dum

Expanded text:
quam in alio decet naturalem c idem investigari potest ex ipsa pace et concordia, ad quam coniugium ordinatur. nam cum quilibet moleste ferat, si in usu suae rei delectabilis impeditur; absque dissensione et discordia esse non potest, si bus copulareutr viris. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
dit ue prẽs diligẽt̾ eis ꝓuideant
ĩ ħ̾editate ⁊ ĩ debito mitͥuiẽto
s si una feiima płib nubat
iuris prẽs de suis filus c̾ti ẽẽ ñ
pot̾ũt qr̃ nõ adhibeant illam di¬
ligẽciã quã debent ut sius filus
debite ĩ nutriuyẽto ⁊ ĩ hedita¬

Expanded text:
res diligenter eis provideant in haereditate et in debito nutrimento. Sed si una foemina pluribus nubat viris, patres de suis filiis certi esse non poterunt, quare non adhibebunt illam diligentiam quam debent ut suis filiis debite in nutrimento et in haeredita
Abbreviated transcription (Latin):
prudenciã dirigantur ⁊ saluã¬
ad indiistres sic̃ bestie ad hoĩes
eo ꝙ carẽtes prudencia nes¬
ciant se ipõs dirig̾e sic̃ u᷑le
est bestias seriure hoĩb. sic
naturale÷ ignorãtes sbici pͥ¬
dentib. expedit .n. eis sic ẽẽ
sb̾iectos ut ꝑ eoꝵ industͥam.

Expanded text:
ntur et salvanad indutres sicut bestiae ad homines, eo quod carentes prudentia nesciant seipsos dirigere: sicut naturale est bestias servire hominibus, sic naturale est ignorantes subiici prudentibus expedit enim eis sic esse subiectos, ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtes eeñciales diuiditur ni cor¬
minãs ⁊ corpus est .q. obsequẽs
⁊ obẽdiens. corpus .n. nõ posset
se ipm̃ dirigere ad oꝑatõnes
debitas. s dirigitur ad huiꝰ mo¬

Expanded text:
naturales dividitur in corminans, et corpus est quasi obsequens et obediens. Corpus enim non posset seipsum dirigere ad operationes debitas, sed dirigitur ad huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ ꝯsiliũ ĩualid̾ ꝯ gͦ ideannus
aliquos hoĩes respectu alioꝵ płꝰ
defic̾e a rõnis usu quã femnie
hũãne aliquos seruire ⁊ ali qͦs

Expanded text:
silium invalidum: cum ergo videamus aliquos homines respectu aliorum plus deficere a rationis usu quam foeminae humanae aliquos servire, et aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ter est ał sociale us suꝑius diffu¬
sius ꝓbabatur nĩquã ex płib
hõibus fieret naturaliter una
societas uł una politicia uisi nͣ¬
le eẽt eis aliquos pͥnçipari et
ali quos seruire sunt gͦ aliqui
nacuralit̾ dm̃i ⁊ aliqui uͣlit̾ ser

Expanded text:
ter animal sociale, ut superius diffusius probabatur, numquam ex pluribus hominibus fieret naturaliter una societas vel una politia, nisi naturale esset aliquos principari et aliquos servire. Sunt ergo aliqui naturaliter domini, et aliqui naturaliter ser
Abbreviated transcription (Latin):
iedo u̾eꝯd̾ qui .ii. nõ assueu̾ũt
puellas u̾eꝯdas in aspectir ui¬
roꝵ ÷ nõ assuesc̾e eas int̾ gẽ¬
gando ꝑ patriam assuescunt
inroꝵ aspectibus fiunt fam¬
lares eis ⁊ toslitur ab ip̃is n̾e¬
ꝯdia ex niroꝵ ꝯsortõ tollere a
a puellis u̾eꝯdiã ẽ tolłe ab eis. fre¬
nũ quo retrahũtur ne male agãt
nã infemiuis ⁊ maxĩe ĩ puellis

Expanded text:
i enim non assueverunt puellas verecundas in aspectu virorum, est non assuescere eas inter gengando per patriam assuescant virorum aspectibus, fiunt familiares eis, et tollitur ab ipsis verecundia ex virorum consortio. tollere autem a puellis verecundiam, est tollere ab eis fraenum, quo trahuntur, ne male agant. Nam in foemina, et maxime in puellis
Abbreviated transcription (Latin):
quõ se ⁊ alios debeant gub̾na
⁊ insecutor passiomĩ nõ est su
si iuuenes se refrenent ne pas¬
siones ⁊ lalciuias insequãtur
efficientur dispõĩti ut sunt
sufficientes auditores morali¬
uiy ꝑ q̃ se ⁊ alios gub̾nare cog¬
noscant si gͦ regendi sũt iuue¬
nes a .xiiiiͦ. anno ultra ut axnͦ¬

Expanded text:
quomodo se et alios debeant gubernariuvenis et insecutor passionum non est sufsi iuvenes se refraenent ne pasisones et lascivias insequantur, efficiuntur dispositi ut sunt sufficientes auditores moralium, per quae se et alios gubernare cognoscant. Sic ergo regendi sunt iuvenes a decimoquarto anno ultra: ut a de
Abbreviated transcription (Latin):
g ͦ ꝙ ꝯĩt̾ hoĩes nõ reputãt uisi
senfibilia bona qr gͦ tõtũ habemꝰ
impetũ ad delectatõnes sensibi¬
les ut płimũ delinquimꝰ ĩ tali¬
bus si assit nobis ꝯmeditas de
aseruãdã puritatẽ ⁊ ĩnocẽciã
est intare ꝯmoditates malefa
to magis ÷ hoc in femimis ⁊ ad¬
hoc magis ĩ filiabus ÷ ⁊̃uł ĩ pu¬

Expanded text:
iter homines non reputant nisi sensibilia bona. Quia ergo tantum habemus impetum ad delectationes sensibiles, ut plurimum deliquimus in talibus. si ad sit nobis commoditas delconseruandam puritatem et innocentiam, est vitare commoditates malefaclto magis hoc est in foeminis, et adhuc magis est in filiabus vel in pu
Abbreviated transcription (Latin):
bilia cognosc̾e. decet gͦ eos
qui debent alios reg̾e uita¬
re merciam ⁊ sollicitudinẽ
illicitã uacãdo mor alib scñs
recogitando frequẽt̾ bonas ꝯ¬
suetudines ⁊ egi audiendo se¬
pnis acta p̾decessoꝵ bene agẽ¬

Expanded text:
bilia cognoscere. Decet ergo eos, bilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regen
Abbreviated transcription (Latin):
tis sb̾tilitas eos a̾ qui debẽt re¬
ge regñ magis expedit eẽ¬
pͥdentes quã teiticos in rege .n.
plus ualet prudencia quã ar¬
lando ⁊ i assumendo arma. q.
prudenciõ p̾ualere pt̃ totipo¬
pulo sibi ꝯnusso. nã tot᷑ popu¬
lus ⁊ tota gens regni si nõ sit
bene unita ⁊ ordinata modi¬
ca post̾ unta u̾o ⁊ ordniata¬
ualent l gͦ reges ⁊ pͥncipes
nõ o ĩo ignorare debeaut ar¬
iuoꝵ usum. nec sic debeãt fu¬
g̾e corporales labores ut effõ
.q. uiuliebres nec ꝓ defensio¬
ne regui. nec ꝓ ałiquo casu.
audeant aruiã assiuu̾e. attñqr
decet eos miagis ẽẽ pͥdentes
quã bellatores filii regũ ⁊
pͥncipũ ⁊ maxie pͥmogniti qͥ
reguare debent nuꝰ sinuit as¬
suescendi ad corporales labo
caro eoꝵ indurata nupedict
sb̾tilitatẽ mẽtis. tales gͦ pł
debent uacare pͥdencie quã
fortitudini corporali. nacabãt
aut prudencie si diligent᷑ in¬
sistaut cͥta morales scĩas ut
possuit mores honutũ ⁊ agi¬

Expanded text:
imitas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit essprudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arlando et in assumendo arma quasprudentiam praevalere potest toti populo sibi commisso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordinatavalent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnare debent, minus sunt assuescendi ad corporales laborcaro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agi
Abbreviated transcription (Latin):
nes qd cãtõ mnagis cauend̾
ẽ in muliet ibꝰ quã in iuris
quãto molliores sũt illis ⁊ ꝙͣ¬
do cogitãdo illicita facilrus
tiuhũtur ut ea si assit ꝯmo

Expanded text:
nes. quod tanto magis cavendum est in mulieribus quam in viris, quanto molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit co
Abbreviated transcription (Latin):
bus. nec oiõ iex̾cicatos eẽ.
cͥta armoꝵ usum excitatõ .i.
corporas debita reddit corpͦ
robustius. ut facilius durici
publice uolentib politice
uu̾e. nõ debet oĩo ignotus
labores sunt equalit̾ ẽxtitã.¬
di . nã filn regũ ⁊ pͥncipũ ad
huiꝰ labores corporales nimꝰ
siut excitandi quã alui. ⁊ ad
citur ꝙ molles carue aptos
mente dicimꝰ ad habenda
gͥ intellectualem induscͥam
indigeurus mollicie caruis
corporales gͦ labores ex qui¬
b redditur caro dura ĩpedi¬
unt sb̾tilitatẽ mẽtis. bene gͦ
dcim est ꝙ dicitur .uir. pħic̾.¬

Expanded text:
bus, nec omnino inexercitatos esse circa armorum usum. Exercitatio enim corporalis debita reddit corpus robustius, ut facilius duriciepublicae, volentibus politice vivere, non debet omnino ignotus labores sunt equaliter exercitandi: nam filii regum et principum ad huiusmodi labores corporales minus sunt exercitandi quam alii, et adcitur, quod molles carne aptos mente dicimus. ad habendam igitur intellectualem industriam indigemus mollicie carnis corporales igitur labores, ex quibus redditur caro dura, impediunt subtilitatem mentis. Bene ergo dictum est quod dicitur 7. P
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝯtinentes pudicas ⁊ absti¬
uentes ⁊ sobͥas sic dec ⁊ fili¬
b diximꝰ sunt ad filias adap¬
tanda aliqua tñ suꝑaddemns
dc̃s pp̃ debitũ reginẽ filiaꝵ
int̾ qͣue pͦ dicemꝰ filias cohibẽ¬
das eẽ a circuitu ⁊ a discursu ꝙ
triplici na uenari possimius
filiab ꝯmoditas malefaciẽdi
fiant lasciue ⁊ impudice. ꝯĩ¬

Expanded text:
inentes, pudicas, abstinentes, et sobrias: sic decet et filibus diximus, sunt ad filias adaptanda. Aliqua tamen superaddemus dictis propter debitum regimen filiarum: inter qua primo dicemus filias cohibendas esse a circuitu, et discursu. quod triplici via venari possumus. filiabus commoditas malefaciendi. fiant lascivae et impudicae.
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑i cta regnnẽ filioꝵ ut ha¬
beant sic bene dispõitũ cor¬
pus ut possunt debitos sb̾ire
labores ꝙ maxĩe si̾ ꝯtĩgit si
lios ut habeant beue dsfpoĩ¬
cũ corpꝰ. restat ud̾e quõ solli¬
aitari debeant ctͣ eos ut habe¬
aut bene ordinatũ appetit ũ
didentur a inuenes a .xiiiͦi.¬

Expanded text:
tari erga regimen filiorum, ut hatari erga regimen filiorum, ut habeant sic bene dispositum corpus, ut possint debitos subire labores. quod maxime fieri contingit, si lios, ut habeant dispositum corpus. Restat videre, quomodo solicitari debeant circa eos, ut habeant ordinatum appetitum. Videntur autem iuvenes a deci
Abbreviated transcription (Latin):
di sunt ad labores leues. s de¬
inde debent asfuii e labores
.xIIIIͦ. anno assuescendi sunt
pu̾ ad labores fortes. ut ad
excitatõm lictatiuã uł ad ali¬
quã aliam eg̾citatõm siłem e̾g̾¬
atatõin bellice ut postea in
.uiii. anno iust r ucci ⁊ luctati¬
ua ⁊ ĩ eguitatiua ⁊ ĩ alus que
ad miliciã requitũtur sb̃ire
possint labores nlitares tũc
.ii. I quis bene dispoĩtus quã¬
tũ ad corpus ⁊ qñ ht̃ tale cor¬
pus quale requirit suũ offici
quale requirit officium nulita¬
re ꝙ sine forti ex̾citatõne cor¬
poris eẽ nõ pt̃ cum gͦ oẽs uolẽ¬
tes niu̾e uita politica oporteat
alñ sust m̾e fortes labores pro
deffensione rei publice oẽsuo¬
anuo ultra sic debent assue¬
siꝰ ad aliqua ex̾cicia robusta
itas ꝙ respublica de ẜ eusiõe
indigeat haũt corpus sic dis¬
poitũ ut possunt tales sb̾ire
iabores ut ꝑ eos respusblica
tebit. sufficiat᷑ a ad p̾sens sci¬
re ꝙ decet patres sic sollici¬

Expanded text:
di sunt ad labores leves: sed deinde debent assumere labores  quartodecimo anno assuescendi sunt pueri ad labores fortes, ut ad exercitationem luctativam, vel ab aliquam aliam exercitationem similem exercitationi bellicae; ut postea in quoartodecimo anno instructi in luctativa et in equitativa, et in aliis quae ad militiam requiruntur, subire possint labores militares: tunc enim est quis bene dispositus quantum ad corpus, quando habet tale corpus, quale requirit suum officiuquale requirit officium militare. quod sine forti exercitatione corporis esse non potest. Cum ergo omnes volentes vivere vita politica, oporteat aliquando sustinere fortes labores pro defensione reipublicae: omnes voanno ultra sic debent assuefieri ad aliqua officia robusta, uitas quod respublica defensione indigeat, habeant corpus sic dispositum, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica tebit. Sufficiat autem ad praesens scire, quod decet patres sic solici
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ⁊ pudici ꝙͫ ad actus uen̾eos
qr ex tũc ut dicebatur arden¬
cuis ad uen̾ea incitãt᷑ inducẽ¬
di gͦ sũt in etate illa ut uł.
sit intellectus. hoc a̾ satis eẽ¬

Expanded text:
tes et pudici quantum ad actus venereos: quia ex tunc ut dicebatur ardentius ad venerea incitantur. Inducendi ergo sunt in aetate illa, ut velsit intellectus. Hoc autem satis e
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ ÷ insistend̃ quõ habeant
deue dispoĩtũ corpus. nã qr
nino carẽt rõius usn nec co¬
medẽ assuesci pot̾sit ad oꝑa
uͥtutũ nec ad scientificas ꝯsid̾a¬
tõnes. si .ii. aliquid illo tẽpore
addisc̾e posfunt hoc ÷ ydioma¬
ta uulgaria s a seꝑtimo ãno.¬

Expanded text:
ant bene dispositum corpus. Nam quia nino carent rationis usu, nec commode assuesci poterunt ad opera virtutum, nec ad scientificas considtiones. Si enim aliquid illo tempore addiscere possunt, hoc est idiomata vulgaria. Sed a septimo