comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uacare non simmurꝰ. Sicur
rursum indiuinis et spiritalib
anima uacans. et spiu conuine¬
ta. impugnare dicitur carnem:
dum resolui eam delitiis non
sinit et uoluptatib fluitałe.
quibus naturaliter delectatur:
hoc modo &etam illud asserunt
quod dictum est. sapientia
carnis mnunica est deoͬ Non
quo uere animam habeat.
caro. uel sapientiam propriã:
s sicut abusiue dicere solemus
et sitire terram. et uelle eam
bibere aquam: hoc utiq quod
dicimus uelle. non proprie
s abusiue ꝓferimus: uelut si
dicamus iterum quia domus
recomponi uult. et alia multa
his similia: ita et sapientia car¬
nis accipienda est. Uel quod
dictum est. quia caro concu¬
piscit ad u̾sus sp̃m. adicere so¬
lent etiam illud quod dictũ
est: uox sanguinis fris nu
clamat ad me de terra. Q d
enim clamat ad dominum.
non est propͥe sanguis.:ille
qui effusus est: S abusiue
sanguis clamare dicitur. dũ
eius qui sanguinem effudit.
uindicta deposcitur. S illud

Expanded text:
vacare non sinimur. Sic vacare non sinimur. Sic rursus divinis et spiritualibus anima vacans, et spiritui conjuncta, impugnare dicitur carnem, dum resolvi eam deliciis non sinit, et voluptatibus fluitare, quibus naturaliter delectatur. Hoc modo etiam illud asserunt quod dictum est: «Sapientia carnis inimica est Deo,» non quod vere animam habeat caro, vel sapientiam propriam; sed sicut abusive dicere solemus et sitire terram et velle eam bibere aquam, hoc utique quod dicimus velle, non proprie, sed abusive proferimus, velut si dicamus iterum quia domus recomponi vult, et alia multa his similia: ita et sapientia carnis accipienda est, vel quod dictum est quia «caro concupiscit adversus spiritum.» Adjicere solent etiam illud quod dictum est: «Vox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra.» Quod enim clamat ad Dominum, non est proprie sanguis ille qui effusus est; sed abusive sanguis clamare dicitur, dum ejus qui sanguinem effudit vindicta deposcitur. Sed et illud
Abbreviated transcription (Latin):
prouocare: consilium ueto melius
huiuscemodi ⁊ incitamentis resis¬
ut: non putandum est uita eẽ ali¬
qua alia que aduersum aliam resis¬
ias: s natura corporis que repleta
I humoris loca euacuare gestit
atq defsȩ̃re: Sicut nec contraria
aliqua uirtus aut uita alterius
anime putanda est. quȩ nob̃
excitat sitim. et prouocat ad
bibendum. uel que esurire fa¬
cit. et irritat ad cibum᷑ s sicut
hec naturalib motibus corpo¬
ris uel appetuntur uel euacu¬
antur: ita naturalis seminis
congregatus ꝑtempus insuis
locis umor. expelli gestitet abi¬
ci. Quod intantum nequaquã
impulsu alterius cuiuis quam
prouocationis efficitur: ut intͣ¬
Tum ergo dicitur quia caro pug¬
nat ad uersum sp̃m᷑. Ita intellę¬
gunt isti. quia usus uel neces¬
sitas uel delectamentum carnis
prouocans hominem. abstrahit
et abducit adiuinis et spirita¬
lib rebus : pronecessitate et¬
enim corporis abstracti. diuinis
et in eternum profuturis reb

Expanded text:
provocare, consilium vero melius provocare, consilium vero melius hujuscemodi incitamentis resistit, non putandum est vitam esse aliquam aliam quæ adversus aliam resistat, sed naturam corporis quæ repleta sativi humoris loca evacuare gestit atque defluere: sicut nec contraria aliqua virtus, nec vita alterius animæ putanda est quæ nobis excitat sitim et provocat ad bibendum, vel quæ esurire facit, et irritat ad cibum. Sed sicut hæc naturalibus motibus corporis vel appetuntur, vel evacuantur; ita et naturalis seminis congregatus per tempus in suis locis humor expelli gestit et abjici: quod in tantum nequaquam impulsu alterius cujusquam provocationis efficitur, ut etCum ergo dicitur, quia «caro pugnat adversus spiritum,» ita intelligunt isti, quia usus, vel necessitas, vel delectamentum carnis provocans hominem abstrahit et abducit a divinis, et spiritualibus rebus. Pro necessitate etenim corporis abstracti, divinis et in æternum profuturis rebus
Abbreviated transcription (Latin):
timus intra nosinet ipsos. uel in
partes nos rapi ꝑ singula: cum
pugna quedam fit cogitationũ
in cordib nr̃is: et quedam nob̃
ueri similitudines suggeruntur.
Onib nunc in hoc. nunͨ in aliud inecli¬
nemur: quib que  quidem arguimur:
qnunc uero nos met ipsos amplectuur.
sichil autem magnum est si mala in¬
genia dicamus: quia uarium ac sibi
ipsi repugnans udicium habeant.
et a semet ipso discordans: cum etiam
momnib hominib ita inueniatur.
si quando delib̃atio incerte rei ad con¬
silium uenerit: et prospicitur uel
consulitur. quid rectius uel utilius
eligatur. Nichil ergo mirum siduȩ
ueri similitudines sibi inuicem
occurrentes et contraria suggerentes.
indiuersas partes animum rapi-¬
unt: uerbi causa. si cogitatio inui¬
tet aliquem ad fidem et timorem
di. tunc non potest dici quia caro
aduersum sp̃m pugnat: S dum in¬
certum est quod uerum et utile est.
animus indiuersa raptatur. Ita
et cum putatur caro adlibidiuem

Expanded text:
timus intra nosmetipsos velut in timus intra nosmetipsos velut in partes nos rapi per singula; cum pugna quædam fit cogitationum in cordibus nostris, et quædam nobis verisimilitudines suggeruntur, quibus nune in hoc, nunc in aliud inclinamur, quibusque nunc quidem arguimur, nunc vero nosmetipsos amplectimur. Nihil autem magnum est si mala ingenia dicamus quia varium ac sibi ipsi repugnans judicium habeant, et a semetipso discordans; cum etiam in omnibus hominibus ita inveniatur, si quando deliberatio incertæ rei ad consilium venerit, et prospicitur, vel consulitur quid rectius vel utilius eligatur. Nihil ergo mirum si duæ verisimilitudines sibi invicem occurrentes, et contraria suggerentes, in diversas partes animum rapiunt. Verbi causa, si cogitatio invitet aliquem ad fidem et timorem Dei, tunc non potest dici quia caro adversum spiritum pugnet: sed dum incertum est quod verum et utile est, animus in diversa rapitur. Ita et cum putatur caro ad libidinem
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat: neq in bono statu uide¬
tur eẽ neq manifeste in malo:
s eẽ animali ut ita dixerim si¬
milis melius autem est si fi¬
eri potest: adherens sp̃ui effi
magis expedit eam uel carnis
maliciam sequi. quam insuis
positam uoluntatib. anunalis
mrationabilis statum tenere: hȩc
autem tractauimus. uolentes sin¬
gurum ad sertionum disser̾e
opiniones. ampliore quam uolu¬
imus usi excessu: uti ne latere
nos putarẽtur ea quȩ mouer
solent abhis qui querunt utrũ
sit anima alia in nob̃̾ preter hanc
celestem et rationabilem. que &ta¬
huic naturaliter aduerseturꝰ. et uo¬
cetur uel cara. uel sapientia carnis:
uel anima carnis. Nune iam ui¬
deamus quid etiam aduersum
hec responderi soleat abhis qui
defendunt unum ee in nobis
motum. et unam uitam unius
eiusdemq animȩ: cuius siue sal.
siue ꝑditio scđm actus suos ip¬
si proprie a scribitur. Et primo
uidea mꝰ cuuismodi sunt passi¬
ones animi quaᷤ patimur. ac sen¬

Expanded text:
cogitat, neque in bono statu videcogitat, neque in bono statu videtur esse, neque manifeste in malo, sed esse animali, ut ita dixerim, similis. Melius autem est ut, si fieri potest, adhærens spiritui efficmagis expedit eam vel carnis malitiam sequi, quam in suis positam voluntatibus, animalis irrationabilis statum tenere. Hæc autem tractavimus volentes singularum assertionum disserere opiniones, ampliori quam voluimus usi excursu, uti ne latere nos putarentur ea quæ moveri solent ab his qui quærunt utrum sit alia anima in nobis præter hanc cœlestem et rationabilem, quæ huic naturaliter adversetur, et vocetur vel caro, vel sapientia carnis, vel anima carnis. IV. Nunc videamus quid etiam adversum hæc responderi soleat ab his qui defendunt unum esse in nobis molum, et unam vitam unius ejusdemque animæ, cujus sive salus sive perditio secundum actus suos ipsi proprie ascribatur. Et primo videamus cujusmodi sint passiones animi quas patimur cum sen
Abbreviated transcription (Latin):
a carne. quam residere insuis
quando nec calida dicitur ẽẽ
nec frigida. s in medio quodam
tempore ꝑdurans. cardam et
satis difficilem conuersionem
poterint inuenire. Si uero car¬
ni adhereat. ex his ipsis interdũ
malis. quȩ ex carnis uitiis pati¬
tur saciata aliquando. ac reple¬
ta. uelut grauissimis onerib
luxuriȩ ac libidinis fatigata:
facilius et uelocius conuerti a
materialib sordib. ad cȩleste
desidium et spiritalem gratiã
potest. & hoc arbitrãdum est
dixisse apostolum idcurco pug¬
nare sp̃m aduersus carnem. et
carnem aduersus sp̃m. ut non
que uolumus illa faciamus:
Sine dubio ea que extra uolun¬
tate sp̃s. et extra uoluntatẽ ꝑl¬
carnis designata sunt: Ut si aliis
nominib diceremus. quia me¬
lius est hominem auc inuirtu¬
te eẽ aut in malicia. quam in
nullo horum. Animauera pͥus¬
quam conuertat se ad spin. et u¬
num efficiatur cum eo. dum
adheret corpori. et de carnalib

Expanded text:
a carne, quam residere in suis a carne, quam residere in suis quoniam nec calida dicitur esse, nec frigida, sed in medio quodam tepore perdurans, si tardam et satis difficilem conversionem poterit invenire. Si vero carni adhæreat, ex his ipsis interdum malis quæ ex carnis vitiis patitur, satiata aliquando et repleta, velut gravissimis oneribus luxuriæ ac libidinis fatigata, facilius et velocius converti a materialibus sordibus ad cœlestium desiderium et spiritualem gratiam potest, Et hoc arbitrandum est dixisse Apostolum, idcirco pugnare spiritum adversus carnem, et carnem adversus spiritum, ut non quæcumque volumus, illa faciamus, sine dubio ea quæ extra voluntatem spiritus et extra voluntatem carnis designata sunt: ut si aliis nominibus diceremus, quia melius est hominem aut in virtute esse aut in malitia, quam in nullo horum: anima vero priusquam se convertat ad spiritum et unum efficiatur cum eo, dum adhæret corpori, et de carnalibus
Abbreviated transcription (Latin):
lens nos facere apłs dicit. Ut non quȩ
uultis illa faciatis. In quo hoc uidet᷑
designari: quo neutro ex his duob.
idẽ neq carni neq spũi debeat adhe¬
rere. S dicit quis. quia sicut meliꝰ¬
est quidem animȩ si propriã
faciat uoluntatem. quam ut fa¬
ciat uoluntatem carnis: sic iterũ
melius est facere eam uoluntatẽ
sp̃s: magisquam propriam uolun¬
tatem. Quomodo ergo apłs ait ut
non que uultis illa faciatis. qm̃
mea pugna que inter carnem
et spm geritur. non omni modo
sp̃s cerca uictoria est̃. Manifestũ
est enim: optinere inquam pluri
tionem incidimus ꝑ profundã.
inqua necesse est. ex singulis qͥb¬
q partib que possunt moueri.
discutere: uideamus ne forte¬
Ita in hoc loco tale aliquid trac¬
cari potest: quia sicut melius
uidetur ei ẽẽ detius sequi car¬
nem repugnantem aduersus
spin. et ad se reuocare animam
uolentem: tamen forte utilius
uideatur obtineri animam

Expanded text:
lens nos facere Apostolus dicit; «Ut non quæcumque lens nos facere Apostolus dicit; «Ut non quæcumque vultis illa faciatis?» In quo hoc videtur designari, quod neutro ex his duobus, id est neque carni neque spiritui, debeat adhærere. Sed dicet quis quia sicut melius quidem est animæ si propriam faciat voluntatem, quam ut voluntatem faciat carnis: sic iterum melius est facere voluntatem spiritus magis quam propriam voluntatem. Quomodo ergo Apostolus ait: «Ut non quæ vultis illa faciatis?» Quoniam in ea pugna quæ inter carnem et spiritum geritur, non omnino spiritus certa victoria est; manifestum est enim obtinere in quamplurimin disputationem incidimus profundam in qua necesse est ex singulis quibusque partibus quæ possunt moveri discutere, videamus ne forte in hoc loco tale aliquid tractari potest; quia sicut melius videtur ei esse deterius sequi carnem repugnantem adversus spiritum, et ad se revocare animam volentem, tamen forte utilius videatur obtineri animam
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c ꝓhibet᷑. s neq decarne: quͥasi
non habet animam propriam
sine dubio nec uoluntatem habebit. Sii¬
ꝑ est ergo ut ile huius animȩ uolunta¬
te dicatur. quȩ habere potest propriã
uoluntatem. Que utiq aduersatur
uoluntati sp̃s. Et si ita est: constat qͦd
huius anime uoluntas quedam me¬
dia est inter carnem et spm̃ Unoͥ sine
dubio eduob seruiens. et obtemperans.
cuicumq obtem ꝑare delegĩt᷑: Quȩq
cum. se delectationib carnis subdidit.
carnales homines facit. Cum uero se
sp̃ui iunxerit. in spii eẽ hominem
facit: et propter hoc spirttalem nomi¬
sit omnino hec uoluntas in ter carnẽ
et sp̃in: preter eam uoluntatem que
carnis ẽẽ uel sp̃s dicitur. Pro certo nam¬
q habetur quod omnia quȩcumq sp̃s
eẽ dicuntur uoluntas sit sp̃s: et quȩ¬
cumq oꝑa carnis ẽẽ dicuntur: uolun¬
tas sit carnis. Quȩ ergo ista est preter
hec anime uoluntas. quȩ extrinsecus
nominatur: quam uoluntatem uo¬

Expanded text:
spiritus prohibetur. Sed neque de carne: quia si non habet animam propriam, sine dubio nec voluntatem habebit. Superest ergo ut de hujus animæ voluntate dicatur quæ habere potest propriam voluntatem, quæ utique adversatur voluntati spiritus. Et si ita est, constat quod hujus animæ voluntas quædam media est inter carnem et spiritum, uni sine dubio e duobus serviens et obtemperans: cuicumque obtemperare delegerit. Quæ cum se delectationibus carnis subdiderit, carnales homines facit: cum vero se spiritui junxerit, in spiritu esse homines facit, et propter hoc spirituales nomisit omnino hæc ipsa voluntas inter carnem et spiritum, præter eam voluntatem quæ carnis esse vel spiritus dicitur. Pro certo namque habetur quod omnia quæcumque spiritus esse dicuntur, voluntas sit spiritus; et quæcumque opera carnis esse dicuntur, voluntas sit carnis. Quæ ergo ista est præter hæc voluntas animæ quæ extrinsecus nominatur, quam voluntatem no
Abbreviated transcription (Latin):
solo ac ratione ⁊ aqualitatibus diuideis.
imꝑfectum dĩ sensisse. Quod utiq abiectis
qualitatibus intellegitur consummatum.
S et in libid suo ita ẽnoc ait Ambulaui
usq ad imꝑfectum. Quod et ipsum pu¬
co posse similiter intellegi: quod scilicet
ambulauerit mens propħȩ. ꝑscrutans
et disserers singula quȩque rerum uisibi¬
lium. usquequo ad principium uenerit
illud. in quo imꝑfectam materiam absq
qualitatib ꝑuidit. Scriptum namq
ẽ in eodem libello dicente ipso enoc
Uniuersas materias ꝑspexit: Quod utiq
na sentitur. quia omnes materiȩ diuisiꝰ¬
ones ꝑ uidit. quȩ abuna insingulas qͥs¬
q direptȩ sunt species: idẽ hominis. uel¬

Expanded text:
solo ac ratione a qualitatibus dividens, solo ac ratione a qualitatibus dividens, imperfectum Dei sensisse, quod utique adjectis qualitatibus intelligitur consummatum. Sed in libro suo Enoch ita ait: «Ambulavi usque ad imperfectum,» quod ipsum puto posse similiter intelligi, quod scilicet ambulaverit mens prophetæ Perscrutans et disserens singula quæque rerum visibilium usquequo ad principium venerit illud in quo imperfectam materiam absque qualitatibus perviderit;, scriptum namque est in eodem libello, dicente Enoch: «Universas materias perspexi.» Quod utique ita sentitur quasi, Omnes materiæ divisiones pervidi, quæ ab una in t singulas quasque diruptæ sunt species, id
Abbreviated transcription (Latin):
uel considamus: ut non omni¬
moᷤ rationem status eius comp̃hen¬
damus. uel ineo quod uigilat.
uel meo quod dormit. aut in qͦ
loquitur. uel tacet: et siqua aliqͣ
sunt que accidẽ necesse ẽ homini¬
b. Siqͣuis ergo quis paͣlum sine
his omnib eẽ considet quȩ pos¬
sunt accidere. ita et hid quod subia¬
cet quis intelligere sine qualita¬
tibus poterit. Cum ergo sensus
nrͣ omni qualitate ab intellectu suo
remota. ipsum subiacentiȩ solus ut
itadixerim punctum contuetur. et
ipsiinheret. Nequaquam respiciens ad du
quodam mͦ cogitatione his omnib
qualitatib nudam uidebitur intueri
materiam. S fortasse requirat aliquis:
si possumus etiam de scripturis occasio¬
nem aliquam intellegentie huius acciꝑe.
Uidetut michi cale aliquid significati in
psalmis cum dicitur a propħa. Inꝑfectũ
tuum: uderunt oculi mei. Inquo uide¬
tur mens propħȩ rerum initia intuitu
ꝑspicatiore discutiens. et materiam sensu

Expanded text:
vel consideramus, ut non omnivel consideramus, ut non omnino rationem status ejus comprehendamus, vel in eo quod vigilat vel in eo quod dormit, aut in quo loquitur vel tacet, ét si qua alia sunt quæ accidere necesse est hominibus. Si ergo quis Paulum sine his omnibus esse consideret quæ possunt accidere, ita et id quod subjacet quis intelligere sine qualitatibus poterit. Cum ergo sensus noster omni qualitate ab intellectu suo remota ipsum subjacentiæ solius, ut ita dixerim, punctum contuetur, et ipsi inhæret, nequaquam respiciens ad molquodammodo cogitatione, his omnibus qualitatibus nudam videbitur intueri materiam. XXXV. Sed fortasse requiret aliquis, si possumus etiam de Scripturis occasionem aliquam intelligentiæ hujus accipere. Videtur mihi tale aliquid significari in Psalmis, cum dicitur a Propheta: «Imperfectum tuum viderunt oculi mei. In quo videtur mens Prophetæ rerum initia intuitu perspicaciore discutiens, et materiam sensu
Abbreviated transcription (Latin):
corpoream. quam qualitates.
Si enim duritia. et mollities.
calidum. et frigidum. umidũ
et aridum qualitas est. his au¬
tem uel cet̾is huiusmodi am¬
putatis. nichil aliuo intellegi¬
tur subiacere: uidebuntur qͣli¬
tates ee omnia. Unde et hi
fectam dicunt̃. qualitates a dõ
facta et̃ confitentur. Inueniatur
per hoc &etam scđm ipsos nec
materia eẽ infecta. siquidem qua-¬
litates sint omnia: que utiq contra¬
dictione abomnib adeo facta et̃
pronuntiatur. hii uero qui sub¬
iacenti cuidam materiȩ. additas
extrnsecus qualitates uolunt os-¬
tendere: huiuscemodi utuntur
exemplis. Uerbigrã paulus sine
dubio aut tacet. aut loquitur.
aut iugilat. aut dormit. uel certe
quo corporeis habitu consistit. aut
enim sedet aut stat. aut iacet: hȩc
enuim sunt hominib accidentia:
sine quibus nunquam fere inue¬
niuntur: nec tamen sensus nr̃ de¬
eo manifeste aliquid horum defi¬
nit. s ita eum ꝑ hȩc intellegimꝰ

Expanded text:
corpoream quam qualitates. corpoream quam qualitates. Si enim duritia et mollities, calidum et frigidum, humidum et aridum qualitas est, his autem vel cæteris hujusmodi amputatis nihil aliud intelligitur subjacere, videbuntur qualitates esse omnia. Unde et hi fectam dicunt, qualitates a Deo factas esse confitentur, inveniatur per hoc etiam secundum ipsos nec materia esse infecta: siquidem qualitates sint omnia, quæ utique sine contradictione ab omnibus a Deo facta esse pronuntiantur. Hi vero qui subjacenti cuidam materiæ additas extrinsecus qualitates volunt ostendere, hujuscemodi utuntur exemplis; verbi gratia: Paulus sine dubio aut tacet aut loquitur, aut vigilat aut dormit, vel certo quodam corporis habitu consistit; aut enim sedet, aut stat, aut jacet. Hæc enim sunt hominibus accidentia, sine quibus nunquam fere inveniuntur. Nec tamen sensus noster manifeste de eo aliquid horum definit, sed ita eum per hæc intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m proprietatem subitient. Quib
etiam nos ad quiescimus. qui omni
genere abnuimus ingenitam uel in
dimus. Cum etiam ex aqua. et terra.
aere. uel calore. ꝑ diu̾sa arborum
genera diuersos proferri oftendimꝰ
fructus: Uel cum ignem. aerem. aquã.
terram. quȩ mutari insemet ipsa
muicem. ac resolui aliud in aliud
elementum. mutua quadam
consanguinitate docuimus. S et
cum de escis uel hominum uel
animalium. probauimus substan¬
tiam carnis existere. uel humorẽ
seminis naturalis. in carnem soli¬
dã ossa quȩ conuerti: quȩ omnia
documento sunt. quod substantia
corporalis ꝑ mutabilis sit ex om̃ĩ
in omnem deueniat qualitatẽ.
Uerumtamen illuo scire oportet.
quoniam non substantia sine qua¬
litate subsistit: s intellectu solo
discernitur hoc quod subiacet
corporib et capax .ẽ. qualitatis
eẽt materia. Quidam ergo altiꝰ de
hiᷤᷤ uolentes inquirere: ausi sunt
dicere nichil aliuo eẽ naturã

Expanded text:
secundum proprietatem subjicient. Quibus secundum proprietatem subjicient. Quibus etiam nos acquiescimus, qui omni genere abnuimus ingenitam vel infdimus, cum etiam ex aqua, et terra, aëre, vel calore, per diversa arborum genera diversos ostendimus proferri fructus; vel cum ignem, aërem, aquam, terramque mutari in semetipsa invicem ac resolvi aliud in aliud elementum mutua quadam consanguinitate docuimus: sed et cum de escis vel hominum vel animalium probavimus substantiam carnis existere, vel humorem seminis naturalis in carnem solidam ossaque converti. Quæ omnia documento sunt quod substantia corporalis permutabilis sit, et ex omni in omnem deveniat qualitatem. XXXIV. Verumtamen illud scire oportet, quod nunquam substantia sine qualitate subsistit, sed intellectu solo discernitur hoc quod subjacet corporibus et quod capax est qualitatis, esse materia. Quidam altius ergo de his volentes inquirere, ausi sunt dicere, nihil aliud esse naturam
Abbreviated transcription (Latin):
erat omnipotenti manui tuȩ quȩ
creauerat mundum ex informi ma¬
eis multitudinem ursorum. uel fero¬
ces leones. Quam plurimi sane pu¬
tant terum ipsam matetiam signi¬
ficari ineo quod in principio genesis
scriptum ẽ a moyse. In pͥncipio fecit
d̃s cęlum et terram. terta autem erat.
inuisibilis et in composita. In uisibilẽ
namq et incompositam terram non
aliud eis moyses. quam informam
materitam uisus est indicare. Quod
si uere hȩc ẽ materia: constat ex inde
inconuertibilia non eẽ initia corporũ.
Nam hi qui athomos. uel ea que in par¬
tes uenite non possunt. uel ea quȩ in
equales partes ueniunt. uel unum ali-¬
quod elementum. rerum corporalium
principia posuerunt: nomen materie.
Idẽ quod inpͥmcipaliter materiam sig¬
nificat. inter principia statuere non
potuerunt. Neq enim cum matetiam
subbitiunt omni corpori ꝑ omnia conu¬
tibilem substantiam. uel com mutabilẽ.
uel diuisibilem extra qualitates ẽorum

Expanded text:
erat omnipotenti manui tuæ quæ erat omnipotenti manui tuæ quæ creaverat mundum ex informi maeis multitudinem ursorum, vel feroces leones?» Quamplurimi sane putant rerum ipsam materiam significari in eo quod in principio Genesis scriptum est a Moyse: «In principio fecit Deus» cœlum et terram, terra autem erat invisibilis et incomposita.» Invisibilem namque et incompositam terram non» aliud eis Moyses quam informem materiam visus est indicare. Quod si vere hæc est materia, constat exinde inconvertibilia non esse initia corporum. Nam hi qui atomos, vel ea quæ in partes venire non possunt, vel ea quæ in æquales partes veniunt, vel unum aliquod elementum rerum corporalium principia posuerunt, nomen materiæ, id est quod principaliter materiam significat, inter principia statuere non potuerunt. Neque enim cum materiam subjiciunt omni corpori per omnia convertibilem substantiam vel mutabilem vel divisibilem, extra qualitates eam
Abbreviated transcription (Latin):
potiumus insuꝑiorib diximꝰ.
pro his qui infide nr̃a etiam
credendi rationem perquirere solent.
et pro his qui heretica aduersum nos
certamina commouent. et matetie
nomen quod ne ipsi quidem adhuc¬
quale sit intellegere potuerunt. solent
frequentius uentilare. Dequo necessa¬
rium puto etiam nunc breuiter cõmo¬
nere. Et primo quidem sciendum ẽ.
quod nomen ipsum materiȩ pro ea
substantia quȩ sub eẽ corporib dicitur
positum in scripturis canonicis nusꝗͣ.
usq ad presens inuenimus. Illud enĩ
quod dicit ysaias et comedet sicut fe¬
num hilem idẽ materiam. dicens de
eis qui in supliciis constituti sunt. mate¬
riam posuit pro pecratis. S et sicubi
inalio loco scriptum forte materiȩ no¬
men est: nusquam ut ego arbitror hoc
de quo nunc querimus significate
intienietur: nisi tantum modo insapi¬
entia quȩ dicitut salomonis: qui uti¬
q libet non ab omib inauctoritate
tum hoc modo. Non enim inquit de¬

Expanded text:
potuimus in superioribus diximus potuimus in superioribus diximus pro iis qui in fide nostra etiam credendi rationem perquirere solent, et pro iis qui hæretica adversum nos certamina commovent, et materiæ nomen, quod ne ipsi quidem quale sit adhuc intelligere potuerunt, solent frequentius ventilare: de quo necessarium puto etiam nunc breviter commonere. XXXIII. Et primo quidem sciendum est quod nomen ipsum materiæ pro ea substantia quæ subesse corporibus dicitur, positum in Scripturis canonicis nusquam usque ad præsens invenimus. Illud enim quod dicit Esaias: «Et comedet sicut fœnum, id est materiam, dicens de eis qui in suppliciis constituti sunt, materiam posuit pro peccatis. Sed et sicubi in alio loco scriptum forte materiæ nomen est, nusquam, ut ego arbitror, hoc de quo nunc quærimus significare invenietur, nisi tantummodo in Sapientia quæ dicitur Salomonis, qui utique liber non ab omnibus in auctoritate imus hoc modo: «Non» enim, inquit, de
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsa anima dictum uid̃i. cum
pͥmum de mania corpus adsumit.
etam illud. quod apłs dicit. Eut¬
qui cum informa dĩ eẽt. non
rapinam arbitratus est et̃ se
equalem deo. sed semet ipsum
exinaniuit. formam serui accipi¬
ens. Cum eam sine dubio infor¬
mam dĩ meliorib exemplis et
institutionib repararet: atq
in eam plenitudinem unde se
ex inaniuerat reuocaret: sicut
autem participio filii d̃i quis
in filios adoptatur. et partici¬
pio sapientiȩ in deo sapiens effi¬
idem ẽ. sp̃s sci participium sit¬
mete quod ẽ patris et filii: quip¬
pe cum una et incorporea ua¬
tura sit trinitatis. Quȩ uero de
participatione anime diximus:
simili ratione ut de animab.
la etiam de angłis. et oȩlestib
sunt intellegenda iurtutib:
Qm̃a omnis tationabilis creatu¬
ra participatio indiget trinita¬
tis. s et mundi huuis uisibił
ratio. quoniam uel maxima
etiam de hoc haberi questio
solet. qualiter habeat. pro ut

Expanded text:
de ipsa anima dictum videri, cum de ipsa anima dictum videri, cum primum de Maria corpus assumpsit, etiam illud quod Apostolus dicit: Qui cum in formrapinam arbitratus est esse se æqualem Deo, sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens:» cum eam sine dubio in formam Dei melioribus exemplis et institutionibus repararet, atque in eam plenitudinem unde se exinaniverat revocaret. Sicut autem participatione Filii Dei quis in filium adoptatur, et participatione sapientiæ in Deo sapiens effiidem est Spiritus sancti participium sumere, quod est Patris et Filii: quippe cum una et incorporea natura sit Trinitatis. Verum quæ de participatione animæ diximus, simili ratione ut de animabus, ita et de Angelis et cœlestibus sunt intelligenda virtutibus: quoniam omnis rationabilis creatura participio indiget Trinitatis. Sed et mundi hujus visibilis ratio, quoniam vel maxima etiam de his haberi quæstio solet, qualiter se habeat, prout
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c exponitur.: quia sicut ille semp.
et antequam sciret omneͣ malum.
elegit bonum. et dilexit iusticiam.
atq odio habuit iniquitatem. et ꝓp¬
terea unxit eum ds̃ oleo leticie. Ita
et unus quisq uel post lapsum.
uel post errorem expurget a ma¬
culis exemplo proposito. et habens
itineris ducem. arduam uiam uir¬
tutis incediͣt: ut si foite ꝑ hoc in
quantum fieti potest ꝑimitatio¬
nem eius participes efficiamur
diuine nature. sicut scriptum ẽ:
quia qui dicit se xp̃o credere. debet
sicut ille ambulauit. et ipse ambu¬
lare. hoc ergo uerbum et hec sapi¬
entia. ꝑcuius imitationem uel
sapientes uel rationabiles dicun᷑.
omĩb fit omnia ut om̃s lucrifaciat.
et fit infirmis infirmus. ut infir¬
mos lucrifaciat et quia infirmꝰ
efficitur: propter hoc dicitur de
eo. Etiam si crucifixus est ex in¬
firmitate. s uiuit ex uirtute dĩ.
Deniq chorintiis qui infirmi erant.
fixum. Quidam autem uolunt

Expanded text:
Christus exponitur, quia sicut ille semper, Christus exponitur, quia sicut ille semper, et antequam sciret omnino malum, elegit bonum, et dilexit justitiam, et odio habuit iniquitatem, et propterea unxit eum Deus oleo laetitiae; ita et unusquisque vel post lapsum vel post errorem expurget se a maculis, exemplo proposito, et habens itineris ducem, arduam viam virtutis incedat: ut si forte per hoc in quantum fieri potest, per imitationem ejus particeps efficiatur divinae naturae, sicut scriptum est, quia Qui dicit se in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare . Hoc ergo Verbum et haec sapientia, per cujus imitationem, vel sapientes, vel rationabiles dicimur, omnibus fit omnia, ut omnes lucrifaciat, et fit infirmis infirmus, ut infirmos lucrifaciat. Et quia infirmus efficitur, propter hoc dicitur de eo, Etiamsi crucifixus est ex infirmitate, sed vivit ex virtute Dei . De quo Corinthiis qui infirmi erant, fixum . Quidam autem volunt
Abbreviated transcription (Latin):
quia nemo mundus a sorde. nec siuniꝰ
diei fuerit uita eius. hȩc uero anima
quȩ inpu fuit priusquam sciret ma¬
lum. elegit bonum: et quia dilexit ius
ticiam et odiit iniquitatem: propte¬
rea unxit eam deus oled leticie: pre
particib fuis. Oleo ergo leticiȩ ungi¬
tur. cum uerbo diim maculata sede¬
ratione coniuncta ẽ. et ꝑ hoc sola omĩ¬
um animarum peccati in ea pax fuit:
quia filii di bene et plene capax fuit.
Ideo q et unum cum ipso ẽ atq eius
dicuntur: de qua anima quoniam
totam inse sapientiam dĩ et ueritatẽ
uitamq receꝑat: etiam illud arbitror.
tem xp̃c apparuerit uita ur̃a. tunc et
uos apparebitis cum ipso in gła. Quis
enim alius hic intellegendus est xpc̃
qui indeo absconditus dicitur. et postea
appariturus
nui uie qui oleo leticiȩ unctus refertur.
idẽ substantialiter deo repletus. in quo
nunc absconditus dicitur: Propterea
enim et omnib credentib ad exemplu

Expanded text:
quia «Nemo mundus a sorde, nec si unius quia «Nemo mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vita ejus.» Hæc vero anima quæ fuit in Jesu, priusquam sciret malum, elegtitiam, et odio habuit iniquitatem, propterea unxit eam Deus oleo laetitiae prae participibus suis . Oleo ergo laetitiae ungitur, cum Verbo Dei immaculata foederatione conjuncta est: et per hoc sola omnium animarum peccati incapax fuit, quia Filii Dei bene et plene capax fuit: ideoque et unum cum ipso est, atque ejfacta esse dicuntur . De qua anima, quoniam totam in se sapientiam Dei et veritatem vitamque receperat, etiam illud arbitror dtem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Quis enim alius hic intelligendus est Christus, qui in Deo absconditus dicitur, et postea appariturus; nisi ille qui oleo laetitiae unctus, refertus, id est, substantialiter Deo repletus est, in quo nunc absconditus dicitur? Propterea enim et omnibus credentibus ad exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
humanum ut quidam putant.
s et animam: nostrarum quidem
animarum similem ꝑ naturam. ꝓ¬
posito uero et uirtute similem sibi:
et talem. qualis omnes uoluntates
et dispensationes uerbi ac sapientiȩ
indeclinabiliter possit implere. Quod
autem habuerit animam: manifes¬
tissime in euangłiis designat ipse
saluator. dicens. nemo tollit a me
animam meam: s ego pono eam abs
me: potestatem habeo ponendi eã:
et iterum potestatem habeo assu¬
mendi eam: et rursum. cristis est
anima mea usq ad mortem. et iteru:
nunc anima mea turbata est. neq
enim tristis et turbata anima met¬
uerbum dĩ intellegendum ẽ. quod
exaucioritate dĩtatis dicit. potestatẽ
habeo ponendi animam meam nec
tamen ita dicimus fuisse filium dĩ
in illa anima. sicut fuit inanima
pauli. uel petri cȩt̾orumq scõrum.
inquibus xp̃c similiter ut in paulo
loqui creditur. s de illis omnib illud
sentiendum est. quod scriptura dic̃

Expanded text:
humanum, ut quidam putant, humanum, ut quidam putant, sed et animam, nostrarum quidem animarum similem per naturam, proposito vero et virtute similem sibi, et talem qualis omnes voluntates et dispensationes verbi ac sapientiæ indeclinabiliter possit implere. Quod autem habuerit animam, manifestissime in Evangeliis designat ipse Salvator, dicens: «Nemo tollit a me animam meam, sed ego pono eam abs me. Potestatem habeo ponendi animam meam, et iterum potestatem habeo assumendi eam.» Et rursum: «Tristis est anima mea usque ad mortem. Et iterum: «Nunc anima mea turbata est.» Neque enim tristis et turbata anima verbum Dei intelligendum est quod ex auctoritate divinitatis dicit: «Potestatem habeo ponendi animam meam.» Nec tamen ita dicimus fuisse Filium Dei in illa anima, sicut fuit in anima Pauli, vel Petri, cæterorumque sanctorum, in quibus Christus similiter ut in Paulo loqui creditur. Sed de illis omnibus illud sentiendum est quod Scriptura dicit
Abbreviated transcription (Latin):
absente iħu. dicebat ad turbas.
Medius urm stat quem uos nes¬
citis : qui post me uenit: cuius
non sum dignus soluere corrigiã
calttamentorum. Quod utiq dici
non potest. de eo quyd absens
erat. quantum ad corporalem
presentiam ꝑtinet. quia medius
staret eorum inter quos corpora
tamen nos existimet ꝑhec illud
agfirmare. quod pars aliqua di¬
tatis filii dĩ fuerit inxp̃o. Reli¬
qua uero pars alibi. uel ubiq:
quod illi sentire possunt. qui natu¬
ram substantie incorporeȩ atꝙ
inuisibilis ignorant. Impossibile
namq est deincorporeo partem
dict aut diuisionẽ aliquam fie¬
ti: s in omnib et ꝑ omnia et
suꝑ omnia ẽ. eo modo quo suꝑiꝰ¬
est diximus: idẽ quo uel sapien¬
tia. uel uerbum. uel uita uelue¬
ritas intellegitur: ꝑ quem intellec¬
tum. omnis sine dubio conclusio lo¬
calis excluditur. uolens igitur filiꝰ
parere hominib et inter homines
conuetsari. suscepit non solum corpꝰ

Expanded text:
absente Jesu dicebat ad turbas, absente Jesu dicebat ad turbas, Medius vestrum stat quem vos nescitis, qui post me venit, cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamentorum . Quod utique dici non poterat, erat, quantum ad corporalem præsentiam pertinet, quia medius staret eorum inter quos non adere quis tamen nos existimet per hæc illud affirmare, quod pars aliqua deitatis Filii Dei fuerit in Christo, reliqua vero pars alibi vel ubique: quod illi sentire possunt qui naturam substantiæ incorporeæ atque invisibilis ignorant. Impossibile namque est de incorporeo partem dici, aut divisionem aliquam fieri; sed in omnibus, et per omnia, et super omnia est, eo modo quo superius diximus, id est, quo vel sapientia, vel verbum, vel vita, vel veritas intelligitur: per quem intellectum omnis sine dubio conclusio localis excluditur. Volens igitur Filius parere hominibus, et inter homines conversari, suscepit non solum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
consona etiam iohannes in ȩuan¬
głio dicit. Quia omnia ꝑ ipsum
facta sunt: et sine ipso factum
ẽ nichil. Dauid uero totius tri¬
nitatis mistetium inuniuer¬
sorum conditione significans.
ait: Uerbo domini cęli firma¬
ti sunt: et spu oris eius omnis
uirtus eorum. Post hȩc uero
competenter ad monebimus
de aduentu cor pͣali. et incarna¬
tione unigeniti filii dĩ. In quo
non ita scieudum est. quod omĩs
ditatis eius maiestas itta breuis¬
simi corporis claustra conclusa
est. ita ut omne uerbum dĩ
et sapientia eius. ac substantia¬
lis ueritas ac uita. uel a patre
diuulsa sit. uel intra corporis
illius coercita et circumscripta
breuitate. nec usquam preterea
putetur oꝑatũr: s inter utrũ¬
q acta pietatis debet ẽẽ confessio.
ut neq aliquid ditatis in xp̃o de¬
fuisse credatur: et nulla penitus
a paterna substantia quȩ ubiq
est facta putetur eẽ diuulsio.
Cale namq aliquid etiam baptista
iohannes indicat: cum corporalit

Expanded text:
Joannes in Evangelio dicit, quia Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . David vero totius Trinitatis mysterium in universorum conditione significans, ait, Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Post haec vero competenter admonebimus de adventu corporali et incarnatione unigeniti Filii Dei: in quo non ita sentiendum est, quod omnis deitatis ejus majestas intra brevissimi corporis claustra conclusa sit, ita ut omne Verbum Dei et sapientia ejus, ac substantialis veritas et vita, vel a Patre divulsa sit, vel intra corporis illius coercita et circumscripta brevitatem, nec usquam praeterea putetur operata. Sed inter utrutanta pietatis debet esse confessio, ut neque aliquid deitatis in Christo defuisse credatur, et nulla penitus a paterna substantia, quae ubique est, facta putetur divisio. Tale namque aliquid etiam Baptista Joannes indicat, cum corporaliter
Abbreviated transcription (Latin):
illa qua in io ascendit: scđo quia
ꝑmanet. cibos quibus uescatur¬
habens. habens theoremata et in¬
tellectus rerum. rationes q causa¬
rum. Sicut enim in hac uita nos¬
tra corporea. primo in hoc ipsum
quod sumus corporaliter crescimꝰ.
inprima etatȩ ciborum sufficien¬
tia nobis incrementa prestante:
postea uero quam crescendi ad men¬
suram sui fuerit expleta proceritas.
utimur cibis. iam non ut cresca¬
mus. s ut uiuamus. et reseruqͦm᷑
inuita ꝑ escas: Ita arbitror. et men¬
tem etiam cum iam uenerit ad
ꝑfectum uesci tamen et uti ꝓpͥis
et competentib cibis. cum ea men¬
sura cui neq de eẽ aliquid debe¬
at neq habundare. In omnibus
autem cybis his intellegendus
est cheoria et intellectus dĩ. habers
mensuras pioprias. et competen¬
tes huic naturȩ quȩ facta est
et creata: quas mensuras singulos
quosq incipientium uidere dm̃.
idẽ intellegere ꝑ puritatem cord̾
conpetent̃ obseruare. puto¬

Expanded text:
illa qua in id ascendit, secundo qua illa qua in id ascendit, secundo qua permanet, cibos quibus vescatur habens theoremata et intellectus verum rationesque causarum. Sicut enim in hac vita corpora nostra primo in hoc ipsum quod sumus corporaliter crescunt, in prima ætate ciborum sufficientia nobis incrementum præstante; postea vero quam crescendi ad mensuram sui fuerit expleta proceritas, utimur cibis jam non ut crescamus, sed ut vivamus et conservemur in vita per escas ita arbitror et mentem etiam cum venerit ad perfectum, vesci tamen et uti propriis et competentibus cibis in ea mensura cui neque deesse aliquid debeat, neque abundare. In omnibus autem cibus hic intelligendus est theoria et intellectus Dei, habens mensuras proprias et competentes huic naturæ quæ facta est et creata: quas mensuras singulos quosque incipientium videre Deum, id est intelligere per puritatem cordis, competit observare.
Abbreviated transcription (Latin):
longis quid accideret: aut si ma¬
ior fuisset illa stella quam illa. qͦmͦ
similis non seruaisetur uniuersi¬
tas. s inaliam quandam formam
cuncta mutarentur. Sic ergo decur-¬
sis om̃ib quȩ cinastrorum ratione
et in his conu̾sationib quȩ in celo
sunt continentur: uenient etiã
ad ea quȩ non uidentur. uel ad
ea quorum sola nomina nunc
audiuimus. et ad inuisibilia. q̃¬
et multa quidem eẽ paulus
apłs docuit:. Que autem sint uel
quam habent differentiam. ne
exiguo quidem aliquo in.tellec¬
tu conicere possumus: et ita cres¬
cens ꝑsingula rationabilis natu¬
ra. non sicut incarne uel corpore
et anima. in hac uita crescebat:
s mente: ac sensu aucta. ad ꝑfectã
scientiam mens iam ꝑfecta ꝑ¬
ducitur: nequaquam iam ultra
istis carnalib sensibus impedita.
s intellectualib increm̃tis aucta.
semꝑ adpurum. et ut ita dixerim
faciem ad faciem rerum causas in¬
spiciens: potitur q ꝑfectionena pͥmo

Expanded text:
longius, quid accideret; aut si malongius, quid accideret; aut si major fuisset illa stella quam illa, quomodo similis non servaretur universitas, sed in aliam quamdam formam cuncta mutarentur. Sic ergo decursis omnibus quæ in astrorum ratione et in his conversionibus quæ in cœlo sunt continentur, venient etiam ad ea quæ non videntur, vel ad ea quorum sola nomina nunc audivimus, et ad invisibilia: quæ multa quidem esse Paulus Apostolus docuit, quæ autem sint, vel quam habeant differentiam, ne exiguo quidem aliquo intellectu conjicere possumus. Et ita crescens per singula rationabilis natura, non sicut in carne vel corpore et anima in hac vita crescebat, sed mente ac sensu aucta, ad perfectam scientiam mens jam perfecta perducitur, nequaquam jam ultra istis carnalibus sensibus impedita, sed intellectualibus incrementis aucta, semper ad purum, et, ut ita dixerim, facie ad faciem rerum causas inspiciens, potitur perfectione primo
Abbreviated transcription (Latin):
celos nominat: in quibus singłis ꝑ
runtur: scdo uero etiam rationem
quare gerantur agnoscet.: et ita ꝑ
ordin mn digreditur singulaͥ. sequers
eum qui transgressus est cȩlos. ihm
filium dĩ dicentem. uolo ut ubi ego
locorum diuersitatib indicat: cum
eum inexiguitate quai nob propt̃
scriptione quam innto corpore in
terris positus inter homines habuit.
quod uelut in uno aliquo circum¬
septus loco putetur. Cum ergo uer¬
bi grã ad cęlestia loca ꝑuenerint sc̃i:
tunc iam rationem astrorum ꝑ sin¬
gula ꝑuidebunt: et siue animan¬
tia sunt. siue quicquid illud est.
com prehendent: S et alias rationes
operum di quas eis ipse reuelabit.
intellegent. Iam enim tanquam
filiis. terum causas. et uirtutem
suȩ conditionis ostendet: ẽt docet
eos illa stella quȩ in illo boco po¬
sita cȩli est. et quare abalia canto
derimente spacio separatur: Uer¬
bi grã. Si propinquior. fuisset
quid ex hoc eet̾ futurum. si uero

Expanded text:
cœlos nominat in quibus singulis primo cœlos nominat in quibus singulis primo runtur, secundo vero etiam rationem quare gerantur agnoscet: et ita per ordinem digredietur singula, sequens eum qui transgressus est cœlos Jesum Filium Dei dicentem: «Volo ut ubi sum locorum diversitatibus indicat cum deum in ea exiguitate in qua nobis propter scriptione quam in nostro corpore in terris positus inter homines habuit, quo velut in uno aliquo circumseptus loco putetur. VII. Cum ergo, verbi gratia, ad cœlestia loca pervenerint sancti, tunc jam rationem astrorum per singula pervidebunt, et sive animantia sunt, sive quidquid illud est, comprehendent. Sed et alias rationes operum Dei quas eis ipse revelabit intelligent. Jam enim tanquam filiis rerum causas, et virtutem suæ conditionis ostendet; et docebit eos quare illa stella in illo loco cœli posita est, et quare ab alia tanto dirimente spatio separatur: verbi gratia, si propinquior fuisset, quid ex hoc esset futurum; si vero
Abbreviated transcription (Latin):
prehendimus ea quȩ uidemus suꝑ ter¬
ram. Cale ergo aliquid etiam de đrea
sede dicendum est. Puto enim quod sci
quiq discedentes ex hac uita. ꝑmane¬
bunt in loco aliquo interra posito.
quem paradisum dicit scriptura di¬
uina: uel inquodam eruditionis loco.
et ut ita dixerim auditorio. uel scola
animarum: inquo de omnib his
quȩ interris uiderant. doceantur.
Indicia quoq quedam accipi᷑int
etiam de consequentib et futuris:
sicut in hac quoq uita positi. indi¬
cia quedam futurorũ licet ꝑspeculum
et enigmata tamen exaliqua par¬
te conceperant:que manifeftius
et lucidius scĩs insuis et locis et tem¬
poribus reuelantur. Si quiᷤ sane mun¬
dus corde. et purior mente. exercita¬
cior sensu fuerit. uel ocius ꝓficiers.
cito etheri locum ascendet. et ad c¬
lorum regna ꝑueniet. ꝑlocorum sin¬
głorum ut ita dixerim mansiones.
quas greci quidem speras idẽ globos
appellauerunt. scriptura uero diuina

Expanded text:
prehendemus ea quæ vidimus super terprehendemus ea quæ vidimus super terram. Tale ergo aliquid etiam de aërea sede dicendum est. Puto enim quod sancti quique discedentes de hac vita permanebunt in loco aliquo in terra posito, quem paradisum dicit Scriptura divina, velut in quodam eruditionis loco, et, ut ita dixerim, auditorio vel schola animarum in quo de omnibus his quæ in terris viderant doceantur, indicia quoque quædam accipiant etiam de consequentibus et futuris, sicut in hac quoque vita positi indicia quædam futurorum, licet per speculum et ænigmata, tamen ex aliqua parte conceperant, quæ manifestius et lucidius sanctis in suis et locis et temporibus revelantur. Si quis sane mundus corde, et purior mente, et exercitatior sensu fuerit, velocius proficiens, cito ad aëris locum ascendet, et ad cœlorum regna perveniet per locorum singulorum, ut ita dixerim, mansiones; quas Græci quidem sphæras, id est globos appellaverunt, Scriptura vero divina
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ᷑ Et iterum ait. Rapie¬
mur innubibus obuiam xp̃o
inaera. et ita semꝑ cum dño
erimus Putandum est igitur
quod tam diu sc̃i ibi ꝑmaneant.
usqueqͦ utriusq modi ratio¬
nem dispensationis eorum q̃
inaere geruntur agnoscant.
Quod autem dixt: utriusq mo¬
di: hoc est uerbi gr̾a. cum in
terris eẽmus. uidimus uel ani¬
malia. uel arbores et differentias
eorum ꝑspeximus. s et diu̾si¬
tatem quam plurunam int
homines. Uerum uidentes.
hec. rationes seorum non in¬
telleximus: S hoc nob̃ tantũ
ex ipsa quȩ uidimus diu̾si¬
tate suggestum est: ut inqͥramꝰ.
et ꝑscrutemur qua ratione ista omta
uel diu̾sa fuerint creata. uel uarie
Asspensantur: et conceptio in terris
huiuscemodi agnitionis uel studio
uel amore. dabitur nobis post exi¬
tum. etiam cognitio eius et intellegen¬
tia: si tamen res procerlat ex uoto.
Cum eigo comprehenderimus integre
eius rationem. tunc utroq modo com¬

Expanded text:
dentiæ. Et iterum ait: «Rapiedentiæ. Et iterum ait: «Rapiemur in nubibus obviam» Christo in aëra, et ita semper cum Domino erimus.» VI. Putandum est igitur quod tamdiu sancti ibi permaneant, usquequo utriusque modi rationem dispensationis eorum quæ in aëre geruntur agnoscant. Quod autem dixi utriusque modi, hoc est: verbi gratia, cum in terris essemus, vidimus vel animalia, vel arbores, et differentias eorum prospeximus, sed et diversitatem quamplurimam inter homines; verum videntes hæc, rationem eorum non intelleximus, sed hoc nobis tantum ex ipsa quam vidimus diversitate suggestum est, ut inquiramus et perscrutemur qua ratione ista omnia vel diversa fuerint creata, vel varie dispensentur; et concepto in terris hujuscemodi agnitionis vel studio vel amore, dabitur nobis post exitum etiam cognitio ejus et intelligentia: si tamen res procedat ex voto. Cum ergo comprehenderimus integre ejus rationem, tunc utroque modo com
Abbreviated transcription (Latin):
examinata. tam ardua. ut eam
non solum scorum. s fortassis om¬
nium hominum ne numerus
quidem pretereat capillorum.
cuius prouidentiȩ ratio ꝑduca¬
tur usq ad duos passeres. qui
denario distrahuntur. siue sp̾ita¬
liter. siue ediam scđm litteram
passeribus intellectis: nunc enim
adhuc interim quetitur: tunc
autem ibi iam manifeste uidebi¬
tui: Ex quibus omnib. putan¬
dum est. quod iterum non pa-¬
rum temporis cranseat. usqueqͦ
eorum tantum modo quȩ suꝑ
terram sunt ratio post uitȩ abs¬
cessum oignis et bene mertcis
ostendatur: ut ꝑ horum om̃iũ
agnitionem et plenȩ scientiȩ
gram. leticiam in enarrabili ꝑ¬
fruantur: tum de inde. aer iste
qui inter cȩlum et terram est
non est uacuus ab animantib.
et animantib rationabilib
sicut et apłs dixit: Inquib
aliquando ambulastis scđm
scłm mundi huius. scđm pͥn¬
cipem potestatis aeris huius. sp̃s
qui nunc oꝑatur infiliis diffi¬

Expanded text:
examinata, tam ardua, ut eam examinata, tam ardua, ut eam non solum sanctorum, sed fortassis omnium hominum, ne numerus quidem prætereat capillorum, cujus Providentiæ ratio perducatur usque ad duos passeres qui denario distrahuntur, sive spiritualiter, sive etiam secundum litteram passeribus intellectis. Nunc enim adhuc interim quæritur, tunc autem ibi jam manifeste videbitur. Ex quibus omnibus putandum est, quod interim non parum temporis transeat usquequo eorum tantummodo quæ super terram sunt ratio post vitæ abscessum dignis et benemeritis ostendatur, ut per eorum omnium agnitionem et plenæ scientiæ gratiam, lætitia inenarrabili perfruantur. Tum deinde si aër iste qui inter cœlum et terram est, non est vacuus ab animantibus, et animantibus rationabilibus, sicut et Apostolus dixit: «In quibus aliquando ambulastis secundum sæculum mundi hujus, secundum principem potestatis aëris hujus spiritus qui nunc operatur in filiis diffi