comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in sola africa factum paucis an
se annis agripini conciliũ reperir&
Quod cũ sibi aduersus totius orbis mo¬
rem non sufficere cerner&: Has
rationes arripuit quos modo nos anti¬
quitate ipsius consuetudinis & plena¬
ru postea concilii auctoritate firma¬
ti. diligentius considerantes ueri si¬
miles potius quã ueras eẽ inuenimus.
quae illi uerȩ uisae sunt in obscuris¬
sima questione laboranti. & depec¬
catorũ remissione fluctuanti. utrũ
possit inbaptismo xp̃i non fieri. &
utrum possit apud hȩreticos fieri.
Vbi ei siminus aliquid reuelatum ẽ
ut magnitudo caritatis eius qua

Expanded text:
nisi in sola Africa factum paucis ante nisi in sola Africa factum paucis ante se annis Agrippini concilium repperiret. quod cum sibi aduersus totius orbis morem non sufficere cerneret, has rationes arripuit, quas modo nos antiquitate ipsius consuetudinis et plenarii postea concilii auctoritate firmati diligentius considerantes uerisimiles potius quam ueras esse inuenimus, quae illi uerae uisae sunt in obscurissima quaestione laboranti et de peccatorum remissione fluctuanti, utrum possit in baptismo Christi non fieri et utrum possit aput haereticos fieri. ubi ei si minus aliquid reuelatum est, ut m
Abbreviated transcription (Latin):
quod aũ ait. nec quisquã dicat. quod
accepimus ab apostolis hoc sequimur.
quando apostoli non nisi unam ecclȩ¬
siam tradiderunt. & baptisma unũ
quod non nisi in eadem ecclesia sit
constitutũ non me tantũ uoc& ut
baptismũ xp̃i &iam apud hereticos
inuentũ audeam reprobare sicut
&iam ipsum euuangeliũ cum apud
eos inuenio necesse est ut adꝓbem
quã uis eorum detester errorem
quantũ ammonet fuisse quosdam
&iam scĩ cypriani temporib qui con¬
suetudinẽ illam contra quã fiebant
affricana concilia dequa & ipse pau¬
lo ante dixit. frustra quidem qui
ratione uincuntur consuetudinẽ
nobis opponunt dicerent ab apos¬
tolis traditam. nec inuenio quur
istam consuetudinẽ quae post cy¬
prianum &iam plenario totius or¬
bis concilio confirmata ẽ tam robus¬
tam & antea idem eẏprianus inue¬
nerit ut cum eius mutandȩ aucto¬
ritatẽ quẽ sequeretur uirtanta
scientia prȩditus quȩreret. Non

Expanded text:
Quod autem ait: nec quisquam dicat: \'quod Quod autem ait: nec quisquam dicat: \'quod accepimus ab apostolis hoc sequimur\', quando apostoli non nisi unam ecclesiam tradiderunt et baptisma unum, quod non nisi in eadem ecclesia sit constitutum, non me tantum mouet, ut baptismum Christi etiam aput haereticos inuentum audeam reprobare — sicut etiam ipsum euangelium cum aput eos inuenio necesse est ut adprobem, quamuis eorum detester errorem —, quantum ammonet fuisse quosdam etiam sancti Cypriani temporibus, qui consuetudinem illam, contra quam fiebant Africana concilia, de qua et ipse paulo ratione vincuntur, consuetudinem nobis opponunt, dicerent ab Apostolis traditam. Nec invenio cur istam consuetudinem, quae post Cyprianum etiam plenario totius orbis concilio confirmata est, tam robustam et antea idem Cyprianus inuenerit, ut, cum eius mutandae auctoritatem quam sequeretur uir tanta scientia praeditus quaereret, non
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. quid enĩ inhȩreticis nisiblas¬
phemias detestamur. uolens autẽ
demonstrare ad facilitatem ueniae
ignorantiũ. peccata posuit exapos¬
tolo ubiait. qui prius fui blasphemus
& persecutor & iniuriosus sed mise¬
ricordiã consequutus sum quia ig¬
norans feci. sed si possunt ut dixi
ambo peccata aequaliter appendan¬
tur. Ignorantis blasphemia & sci¬
entis idolatria &eadem sententia
iudicentur. ille qui xp̃m quȩrendo
inueri similem falsitatis incurrit.
& ille qui sciens xp̃o resistit loquen¬
ti perapostolũ. quõ omnis forni¬
cator aut inmundus aut auarus
quod est idolorũ seruitus non hab&
haereditatẽ in regno xp̃i & dĩ.
Quur in illo baptismus & euuangeli¬
ca uerba in probantur. in isto autẽ
adprobantur cũ ab illius columbȩ
membris uterq inueniatur alienus.
an quia ille foris apertus ligator ẽ
ne intromittatur. Iste uero in tus cal¬
lidus assentator neforas proiciatur.

Expanded text:
posuit. quid enim in haereticis nisi blasposuit. quid enim in haereticis nisi blasphemias detestamur? uolens autem demonstrare ad facilitatem ueniae ntium pertinere peccata, posuit ex apostolo ubi ait: qui prius fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci. sed si possunt, ut dixi, ambo peccata aequaliter appendantur, ignorantis blasphemia et scientis idololatria, et eadem sententia iudicentur ille qui Christum quaerendo in uerisimilem sermonem falsitatis incurrit et ille qui sciens Christo resistit loquenti per apostolum: quoniam omnis fornicator aut inmundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. cur in illo baptismus et euangelica uerba inprobantur, in isto autem adprobantur, cum ab illius columbae membris uterque inueniatur alienus? an quia ille\' foris apertus litigator est ne intromittatur, iste uero intus callidus adsentator ne foras proiciatur?
Abbreviated transcription (Latin):
ritia quae est idolorum seruitus.
Et ipse cyprianus eandem sententiã
non aliter intellexit sicut dixi ad
antoniũ scribens ubi ait. nec sibi
in hoc noui hȩretici blandiantur
quod sedicant idolatris non com¬
municare quando sint apid illos¬
& adulteri & fraudatores qui te¬
neantur idolatriȩ crimine.
hoc enim scitote intellegentes. quia
om̃is fornicator aut inmundus
itaq membra ur̃a quȩ suꝑ terrã
sunt. fornicationẽ in munditiã
& concupiscentiã malam & aua¬
ritiam quȩ est idolorum seruitus.
quero ergo quis peccet grauius
qui nesciens in haeresem incunrit.
an qui sciens ab auaritia id est
ab idolatria non recesserit. se¬
cundum quidem illã regulam
quae peccata scientiũ peccatis ig¬
norantiae prȩponuntur auarus
cum scientia uincit in scelere. sed
entis amissio. haereticus nesciens.
auaro scienti coequetur. quam¬
quam non hoc uideatur ostende¬
re testimoniũ qđ ipse ex apostolo

Expanded text:
ritia quae est idolorum seruitus ritia quae est idolorum seruitus et ipse Cyprianus eandem sententiam non aliter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc noui haeretici blandianquod se dicant idololatris non communicare, quando sint et apud illos adulteri et fraudatores qui teneantur idololatri« Hoc enim scitote intelligentes, quia omnis fornicator, aut immundus, itaque membra vestra quae sunt sunt, fornicationem, inmunditiam et concupiscentiam malam et auaritiam quae est idolorum seruitus\'—, quaero ergo quis peccet grauius, qui nesciens in haeresem incurrerit an qui sciens ab auaritia id est ab idololatria non recesserit. secundum quidem illam regulam, qua peccata scientium peccatis ignorantiae praeponuntur, auarus cum scientia uincit in scelere. sed entis admissio, haereticus nesciens auaro scienti coaequetur, quamquam non hoc uideatur ostendere testimonium , quod ipse ex apostolo
Abbreviated transcription (Latin):
laude episcopi quem designat a¬
postolus sic ipse intellexit ut di¬
cer& etiam hoc in episcopo esse
diligendum ut non solum scien¬
ter doceat sed etiam patienter
discat. Non dubito quod si istã
questionem in ecclesia diu mul¬
tumq uersatam cum uiris scĩssi¬
mis doctissimisq tractaret per
quos postea factum est. ut anti¬
qua illa consuetudo &iam ple¬
nario concilio firmaretur. Si¬
ne dubitatione demonstrarent
non solum quam doctus esset
in his quae firmissima ueritate
perceperat. uerum &iam quã
docibilis in his quae minus aduer¬
terat. & tamen cum manifestis¬
simum sit multo grauius pecca¬
re scientem quam nescientem:
Uellem mihi aliquis dicer&. siquis
inhaeresem incurrat nesciens
quantum malũ sit. & alius ab aua¬
ritia non recedat. sciens quantũ
malum sit. quis eorum sit peior.
Possum &iam ita proponere si ali¬
us nesciens inhȩresem in ruat. &¬
sciens alius ab idolatria non rece¬
dat. quia & apostolus dicit. Aua¬

Expanded text:
laude episcopi quem designat alaude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceret etiam hoc in episcopo esse diligendum, ut non solum scienter doceat, sed etiam patienter discat, non dubito quod, si istam quaestionem in ecclesia diu multumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret non solum quam doctus esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inruat et sciens alius ab idololatria non recedat — quia et apostolus dicit: aua
Abbreviated transcription (Latin):
frustra quidam qui ratione uin¬
cuntur consuetudinem nobis
obiciunt quasi consuetudo ma¬
ior sit ueritate. aut non id sit
in spirita libus sequendum quod
in melius fuerit a scõ sp̃ũ reuela¬
tum. hoc plane uerum est quia
ratio &ueritas. consuetudini
preponenda est. sed cum consu¬
etudini ueritas suffragatur. ni¬
hil oport& firmius retineri.
De inde sequitur & dicit. Ignosci
enim potest inquit simpliciter
erranti sicut de ipso dicit apos¬
tolus paulus. qui primo fui blas¬
phemus & persecutor & iniuri¬
osus. sed misericordiam merui
quia ignorans feci. Post inspira¬
tionem uero & reuelationem fac¬
tam qui in eo quod errauerat
perseuerat. prudens & sciens
sine uenia ignorantiae peccat.
Praesumptione enim atq obsti¬
natione quad am nititur cum
ratione super&ur. Hoc uerissi¬
mum est longe grauius esse pec¬
catum eius qui sciens quam eius
qui nesciens peccauerit. & ideo
uir sc̃s cyprianus non solum doc¬
tus sed etiam docibilis quod in

Expanded text:
frustra quidam qui ratione uinfrustra quidam qui ratione uincuntur consuetudinem nobis obiciunt, quasi -consuetudo maior sit ueritate aut non id sit in spiritalibus sequendum quod in melius fuerit a . sancto spiritu reuelatum. hoc plane uerum est, quia ratio et ueritas consuetudini praeponenda est. sed cum consuetudini ueritas suffragatur, nihil oportet firmius retineri. deinde sequitur et dicit: ignosci enim potest, inquit, simpliciter erranti, sicut de se ipso dicit apostolus Paulus: \'qui primo fui blasphemus et persecutor et iniuriosus, sed misericordiam merui, quia ignoransfeci\' postinspirationem uero et reuelationem factam, qui in eo quod errauerat perseuerat prudens et sciens, sineueniaignorantiae peccat. praesumptione enim adque obstinatione quadam nititur, cum ratione superetur. hoc uerissimum est longe grauius esse peccatum eius qui sciens quam eius qui nesciens peccauerit. et ideo uir sanctus Cyprianus, non solum doctus sed etiam docibilis, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
anus sic ex aggerauit in epĩstola
adantonianũ. ut eorum peccato
qui tempore persecutionis per
libellos sepurificaturos professi
erant auaris comparare non du¬
bitarent: Sic ergo inhȩresi bap¬
tizatus in nomine sc̃ȩ̃ trinitatis.
non fit tamen templum dĩ si ab
haeresi non recesserit. quo modo
neque in auaritia in eodem nomi¬
ne baptizatus fit templum dĩ
si ab auafitia non recedat quae
est idolorum seruitus: Nam &
hoc idem apostolus dicit. quae
composito templodĩ cum ido¬
lis Non ergo denobis quaeratur
cuius dĩ templum fiat quem dici¬
mus templum di non fieri. nec ta¬
men ideo non baptizatur nec eius
error infundus efficit ut non sit
scũm sacramentum quod accepit
uerbis euuangelicis consecratum.
sicut nec illius auaritia quae est
idolorum seruitus & magna in¬
munditia potest efficere ut non
sit scm baptisma quod accipit.¬
&iam si ab alio similiter auaro
per eadem uerba euuangelica
baptizetur. Pro inde inquit

Expanded text:
anus sic exaggerauit in epistula anus sic exaggerauit in epistula ad Antonianum, ut eorum peccato, qui tempore persecutionis per libellos se turificaturos professi erant, auaritiam conparare non dubitaret. sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae trinitatis non fit tamen templum dei, si ab haeresi non recesserit, quomodo neque in auaritia in eodem nomine baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recedat, quae est idolorum seruitus. nam et hoc idem apostolus dicit: quae conpositio templo dei cum idolis? non ergo de nobis quaeratur, cuius dei templum fiat quem dicimus templum dei non fieri. nec tamen ideo non baptizatur nec eius error inmundus efficit ut non sit sanctum sacramentum, quod accepit uerbis euangelicis consecratum, sicut nec illius auaritia quae est idolorum seruitus et magna inmunditia potest efficere, ut non sit sanctum baptisma quod accipit, etiam si ab alio similiter auaro per eadem uerba euangelica baptizetur. Proinde, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
permeritum suum nec ille nec
ille illudenim sacramentũ & in
malis hominibus xp̃i eẽ cognosci¬
tur. Incorpore autem unicae co¬
lumbae. incorruptae. scȩ̃ pudicȩ
non habentis maculam & rugam
nec ille nec ille inuenitur. & quo¬
modo accipienti non pro dest bap¬
tismus ei qui sȩculo uerbis non factis
renuntiant. sic non prodest ei qui
inhȩresi uel inscismate baptizatus.
utriq autẽ correcto. prodesse in ci¬
pit quod ante non proderat. sed ta¬
men inerat. baptizatus ergo inhae¬
resi non fit templum dĩ. numquid
tamen ideo pronon baptizato ha¬
bendus est. nam nec intus. auarus
baptizatus. Eit templum dĩ si ab
auaritia non recesserit. qui enim
fiunt templum dĩ. possident utiq
regnum dĩ. Apostolus autem
dicit intermulta. neque auari
neq rapaces regnum di posside¬
bunt: Auariciam quippe. ido¬
lorum seruituti alio loco idem
apostolus comparat. & auaritiam
inquit quae est idolorum serui¬
tus.: Quem sensum idem cypri¬

Expanded text:
per meritum suum, nec ille nec per meritum suum, nec ille nec ille, illud enim sacramentum et in malis hominibus Christi esse cognoscitur, in corpore autem unicae columbae, incorruptae sanctae pudicae, non habentis maculam et rugam, nec ille nec ille inuenitur. et quomodo accipienti non prodest baptismus ei qui saeculo uerbis, non factis renuntiat, sic non prodest ei qui in haeresi uel in schismate baptizatur, utrique autem correcto prodesse incipit quod ante non proderat, sed tamen inerat. Baptizatus ergo in haeresi non fit templum dei. numquid tamen ideo pro non baptizato habendus est? nam nec intus auarus baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recesserit. qui enim fiunt templum dei. possident utique regnum dei. apostolus autem dicit inter multa: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruituti alio loco idem apostolus conparat: et auaritia, inquit, quae est idolorum seruitus. quem sensum idem Cypri
Abbreviated transcription (Latin):
prodest nec accipientibus. nisi in¬
trinsecus uera conuersatione mu¬
tentur. Vt ipsum sacramentum
quod eis accipientibus non prode¬
rat quando sȩculo uerbis non fac¬
tis renuntiabant. ꝓdesse incipiat
cũ & factis coeperint renuntiare.
ita & illi quorũ est aperta separa¬
tio quia in membris illius columbȩ
nechi nec illi sunt hodie. sed aliqui
eorũ fortasse futuri sunt Non
itaq baptisma haereticorũ accep¬
tamus quando post eos non bapti¬
zamus sed quod xp̃i eẽ cognosci¬
mus &iam in malis hominibus.
siue aperte foris siue intus occulte
separatis illis in earẽ in qua deui¬
abant correctis debita ueneratio¬
ne suscipimus. sicut aũ urgeri
uideor cum mihi dicitur. ergo
hereticus dimittit peccata. sic &
ego urgeo cum dico ergo qui cae¬
lestia mandata non seruat auarus
raptor faenerator inuidus uerbis
saeculo non factis renuntians di¬
mittit peccata. si peruim sacra¬
menti dĩ. sicut ille ita & ille. si

Expanded text:
prodest nec accipientibus, nisi inprodest nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor cum mihi dicitur: \'ergo haereticus dimittit peccata?\', sic et ego urgeo cum dico: \'ergo qui caelestia mandata non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo, non factis renuntians dimittit peccata?\' si per uim sacramenti dei, sicut ille, ita et ille; si
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ secundum id quod in presenti
est quisq hominum quȩ rimus u¬
trum in illis ecclesiae membris.
quae unica columba dicta est &
sponsa xp̃i sine macula & ruga
hodie deputandi sint. de quibus
dicit cyprianus in epistola quã
commemoraui. quod uiam dñi ñ
tenerent. nec data sibi ad salutem
caelestia mandata seruarent qđ
non facerent dñĩ uoluntatẽ patrimo¬
mo& lucro studentes. superbiam sec¬
tantes. aemulationi & dissensio¬
ni uacantes. simplicitatis & fidei
neglegentes. sȩculo uerbis solis
& non factis renuntiantes. unus¬
quisque sibi placentes. & omnib
displicentes: Quod si eos in suis
membris nec illa columba cognos¬
cit. & talibus si in eadem ꝑuersita¬
te permanserint. dicturus ẽ dñs.
non noui uos recedite ame qui o¬
peramini iniquitatẽ. uidentur
in ecclesia eẽ sed non sunt Immo
& contra ecclesiam faciunt. Quo¬
modo ergo baptizare baptismo
ecclesiae possunt quod nec ipsis

Expanded text:
autem secundum id quod in praesenti autem secundum id quod in praesenti est quisque hominum quaerimus, utrum in illius ecclesiae membris, quae unica columba dicta est et sponsa Christi sine macula et ruga, hodie deputandi sint de quibus dicit Cyprianus in epistula quam commemoraui, quod uiam domini non tenerent nec data sibi ad salutem caelestia mandata seruarent, quod non facerent domini uoluntatem patrimonio et lucro studentes, superbiam sectantes, aemulationi et dissensioni uacantes, simplicitatis et fidei neglegentes, saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, unusquisque sibi placentes et omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, dicturus est dominus: non noui uos; recedite a me qui operamini iniquitatem, uidentur in ecclesia esse, sed non sunt, immo et contra ecclesiam faciunt. quomodo ergo baptizare baptismo ecclesiae possunt, quod nec ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
clesiae deuoti sunt. qui uidentur ẽẽ
intus. & contra xp̃m uiuunt. id est
uerbo exhibeat sibi gloriosam ec¬
clesiam non habentem maculam
aut rugam aut aliquid huius modi
Quod si inista ecclesia non sunt ad
cuius membra non ꝑtinent. non s̃
in ecclesia dequa dicitur.: Vna ẽ
columba mea una ẽ matrisuae ip¬
sa est enĩ sine macula &ruga. Aut
asserat qui potest huius columbȩ
membra esse qui sȩculo uerbis non
factis renuntiant. Interim ad
quod uidemus unde dictũ arbitror.
qui sapit diem dño sapit dsenim
iudicat omnem diem secundum
eius autẽ prescientiã. qui nouit
quos predistinauerat ante mundi
constitutionẽ conformes imaginis
filii sui: Multi &iam qui aperte
foris sunt &heretici appellantur.
multis & bonis catholicis meliores
sunt. quid enĩ sint hodie. uidemus.
quid cras futuri sint. ignoramus.
& do quidem apud quẽ sunt prȩ¬
sentia quae uentura sunt. &iam
quod futuri sunt lam sunt Nos

Expanded text:
clesiae deuoti sunt, qui uidentur esse clesiae deuoti sunt, qui uidentur esse intus et contra Christum uiuunt, id est uerbo, ut exhibeat sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi. quodsi in ista ecclesia non sunt, ad cuius membra non pertinent, non sunt in ecclesia de qua dicitur: una est columba mea, una est matri suae; ipsa est enim sine macula et ruga. aut asserat, qui potest, huius columbae membra esse qui saeculo uerbis, non factis renuntiant. interim, ad quod uidemus. unde dictum arbitror: qui sapit diem, domino sapit; deus enim iudicat omnem diem. secundum eius autem praescientiam, qui nouit quos praedestinauerit ante mundi constitutionem conformes imaginis filii sui, multi etiam, qui aperte foris sunt et haeretici appellantur, multis et bonis catholicis meliores sunt; quid enim sint hodie uidemus, quid cras futuri sint ignoramus. et deo quidem, aput quem sunt praesentia quae uentura sunt, etiam quod futuri sunt iam sunt, nos
Abbreviated transcription (Latin):
Nam intermulta mala quȩ comme¬
morat &iã hocait. seculo uerbis
solis & non factis renuntiantes. sicut
de quibusdã dicit apostolus. Con¬
fitentur enĩ dm̃ se nosse factis aũ
negant .: Hos ergo beatus cypriamis
in ipsa intus ecclesia uersari arguit
qui corde in melius non mutato bapti¬
gantur. quando utiq sȩculo uerbis
non factis renuntiant. Cum dicat
a postolus petrus. sic & uossimili for
ma baptisma saluos facit non carnis
depositio sordium. sed conscientiae
sȩculo uerbissolis & non factis renun¬
tiantes: Et tamen id agit incre¬
pans & arguens eos ut aliquando
ambulent inuia xp̃i et eius amici
malint ẽẽ quã sȩculi cui siobtempe¬
rassent & recte iam uiuere non ut
pseudo xp̃iani sed ut ueri xp̃iani
coepissent. Numquid eos iuber&
denuo baptizari. non utiq. sed hoc
eis prestaret uera conuersio ut sacra¬
mentũ quod non mutatis ualebat
adperniciem. mutatis ualere inci¬
peret ad salutem. Quia nec isti ec¬

Expanded text:
nam inter multa mala quae commenam inter multa mala quae commemorat etiam hoc ait: saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, sicut de quibusdam dicit apostolus: confitentur enim deum se nosse, factis autem negant. hos ergo beatus Cyprianus in ipsa intus ecclesia uersari arguit, qui corde in melius non mutato baptizantur, quando utique saeculo uerbis, non factis renuntiant, cum dicat apostolus Petrus: sic ma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae Saeculo verbis solis et non factis renuntiantes: et tamen id agit increpans et arguens eos, ut aliquando ambulent in uia Christi et eius amici malint esse quam saeculi. Cui si obtemperassent et recte iam uiuere non ut pseudochristiani, sed ut ueri christiani coepissent, numquid eos iuberet denuo baptizari? non utique, sed hoc eis praestaret uera conuersio, ut sacramentum, quod. non mutatis ualebat ad perniciem, mutatis ualere inciperet ad salutem, quia nec isti ec
Abbreviated transcription (Latin):
tra remanebunt. Magis ergo quia
pro ecclesiȩ honore atq unitate
pugnamus. non tribuamus hereti¬
cis quicquid apud eos eius agnosci¬
mus. sed eos arguentes doceamus
quod exunitate habent non ualere
adsalutem nisi ad eandẽ uenerint
unitatem. Aqua enĩ ecclesiae fide¬
lis & salutaris & scã est bene utenti¬
bus . ea uero bene uti extra ecclesiã
nemo potest: Male utentib aut̃
& foris & intus. ad suppliciũ geritur
non adpremium suffragatur. &
ideo baptismus corrumpi & adulte¬
rari non potest &si acorruptis &
adulteris habeatur. sicut & ipsa
ecclesia incorrupta &casta & pu¬
dica est. &ideo non ad eam ꝑtinent
auari raptores faeneratores quos
non tantũ foris sed etiã intus esse.
multis litterarũ suarũ locis cypri¬
anus ipse testatur. et tamen non
mutato corde baptizantur & bap¬
tizant.: Nam & hoc inquadam
epistola sua dicit ad clericos dede¬
precando do transfigurans inse.
sicut sc̃s danhel peccata populi sui

Expanded text:
tra remanebunt. Magis ergo, quia tra remanebunt. Magis ergo, quia pro ecclesiae honore adque unitate pugnamus, non tribuamus haereticis quidquid aput eos eius agnoscimus, sed eos arguentes doceamus quod ex unitate habent non ualere ad salutem, nisi ad eandem uenerint unitatem. aqua enim ecclesiae fidelis et salutaris et sancta est bene utentibus, ea uero bene uti extra ecclesiam nemo potest. male utentibus autem et foris et intus ad supplicium geritur, non ad praemium suffragatur. et ideo baptismus corrumpi et adulterari non potest, etsi a corruptis et adulteris habeatur, sicut et ipsa ecclesia incorrupta et casta et pudica est, et ideo non ad eam pertinent auari raptores faeneratores, quos non tantum foris sed etiam intus esse multis litterarum suarum locis Cyprianus ipse testatur, et tamen non mutato corde baptizantur et baptizant. Nam et hoc in quadam epistula sua dicit ad clericos de deprecando deo, transfigurans in se sicut sanctus Danihel peccata populi sui.
Abbreviated transcription (Latin):
cclesia paradiso comparata indi¬
Icat nobis posse quidem baptis¬
mum eius homines &iã foris ac¬
cipere. sed salutem beatitudinis ex¬
tra eam neminẽ uel percipere uel
tenere: Nam & flumina defonte
paradisi sicut scriptura testatur.
&iam foras largiter manauerunt.
nominatim quippe com memoran¬
tur &perquas terras fluant. & quia
extra paradisum constitute sunt
omnibus notũ est. Nec tamen in
mesopotamia uel in egrpto quo
illa flumina ꝑuenerunt est felici¬
tas uitae quȩ in paradiso cõmemo¬
ratur. ita fit ut cum para disi. aqua
baptismus ec clesiȩ potest ẽẽ ex¬
tra ecclesiam. munus aũ beatȩ
uitae non nisi intra ecclesiam reppe¬
ritur quȩ suꝑ petram &iã fundata ẽ
quȩ ligandi & soluendi claues accepit.
Haec est una quȩ ten& et possidet om¬
nem sponsi sui & domini potestatem
perquã coniugalem potestatem &iã
de ancillis filios parere potest qui
si consuperbiant. in sortem hȩredita¬
tis uocantur. si aut̃ superbiant ex¬

Expanded text:
cclesia paradiso conparata indicat nobis posse quidem baptismum eius homines etiam foris accipere, sed salutem beatitudinis extra eam neminem uel percipere uel tenere. nam et flumina de fonte paradisi, sicut scriptura testatur, etiam foras largiter manauerunt. nominatim quippe commemorantur et per quas terras fluant et quia extra paradisum constitutae sunt omnibus notum est. nec tamen in Mesopotamia uel in Aegypto, quo illa flumina peruenerunt, est felicitas uitae quae in paradiso commemoratur. ita fit, ut, cum paradisi aqua baptismus ecclesiae potest esse extra ecclesiam, munus autem beatae uitae non nisi intra ecclesiam repperitur, quae super petram etiam fundata est, quae ligandi et soluendi claues accepit. haec est una quae tenet et possidet omnem sponsi sui et domini potestatem, per quam coniugalem potestatem etiam de ancillis filios parere potest, qui si non superbiant, in sortem hereditatis uocantur, si autem superbiant, ex
Abbreviated transcription (Latin):
suas suꝑ stitiones & ido latriã
& suꝑbiam c&erosq ꝑditos mo¬
res decestandi eẽt & nisi corri¬
gerent᷑ diuino iuditio punien¬
di Nam & paulus a postulus
apud athenienses cum dedõ quae¬
dã dicer& ꝑ hibuit testimoni¬
um quod quidã eorũ tale aliquid
dixerint quodutiq sia d xp̃m
uenirent agnosceretur in eis
talib aduersus eosdẽ & hnicos uti¬
tur testib: Nam cũ demagis loque¬
r&ur. quorũ tamẽ inquit p̃cibus

Expanded text:
suas superstitiones et idolatriam et superbiam ceterosque perditos mores detestandi essent et, nisi corrigerentur, diuino iudicio puniendi. nam et Paulus apostolus apud Athenienses, cum de deo quaedam diceret, perhibuit testimonium, quod quidam eorum tale aliquid dixerint, quod utique, si ad Christum uenirent, agnosceretur in eis,talibus aduersus eosdem ethnicos utitur testibus. nam cum de magis loqueretur: tamen, inquit, praecipu
Abbreviated transcription (Latin):
tincta sunt. ita ut non auget aut
minuit baptismatis scĩtatem uel
bonum uel malum hominis meri¬
tum. Sicut aũ bono cathemino
baptismus de est ad capessendum
regnũ caelorũ sic malobaptizato
uera conuersio. Qui enĩ dixit.
Nisi quis renatus fuerit exaqua
& spũ non intrabit in regnũ cae¬
lorum. Ipse etiã dixit. nisi habun¬
dauerit iustitia ur̃a plus quã scri¬
barũ & phariseorũ non intrabitis
in regnũ caelorũ. Namq ne secu

Expanded text:
tincta sunt. ita non auget aut tincta sunt. ita non auget aut minuit baptismatis sanctitatem uel bonum uel malum hominis meritum. sicut autem bono catechumeno baptismus deest ad capessendum regnum caelorum, sic malo baptizato uera conuersio. qui enim dixit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum, ipse etiam dixit: nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in r
Abbreviated transcription (Latin):
terentur cũ ipse dixerit. nisi quis
renatus fuerit exaqua & spũ non
in trabit in regnũ caelorũ : Qua in re
nec ego dubito cathecuminũ ca¬
tholicum diuina caritate flagran¬
tem. heretico baptizato ante po¬
nere. sed &iam in ipsa intus catho¬
lica bonũ cathecuminũ male
baptizato ante ponimus. Nec ideo
tamen sacramento baptismatis
quo iste nondum ille iam inbutus
est facimus iniuriam. Aut cathe¬
cumini sacramentũ sacramento
baptismi preferendũ putamus.
cũ aliquem cathecuminũ aliquo
baptizato fideliorem melioremqͥ
cognoscimus. Melior enĩ centu¬
rio cornelius nondũ baptizatus
simomone baptigato. Iste enim
in flatus est. Uerum tamen cor¬
nelius si &iã spũ sc̃o iam accepto
baptizari uoluisset. contẽpti tan¬
ti sacramenti reusfier&. Cum
aũ baptizatus est ñ utiq melius
sacramentũ quã simon accepit.⁊
Sed diuersa hominũ merita sub eius¬
dem sacramenti pariscĩtate dis¬

Expanded text:
terentur, cum ipse dixerit: nisi quis terentur, cum ipse dixerit: nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu, non intrabit in regnum caelorum. qua in re nec ego dubito catechumenum catholicum diuina caritate flagrantem haeretico baptizato anteponere. sed etiam in ipsa intus catholica bonum catechumenum malo baptizato anteponimus, nec ideo tamen sacramento baptismatis, quo iste nondum, ille iam inbutus est, facimus iniuriam aut catechumeni sacramentum sacramento baptismi praeferendum putamus, cum aliquem catechumenum aliquo baptizato fideliorem melioremque cognoscimus. melior enim centurio Cornelius nondum baptizatus Simone baptizato. iste enim inflatus est. uerumtamen Cornelius si etiam spiritu sancto iam accepto baptizari noluisset, contempti tanti sacramenti reus fieret. cum autem baptizatus est, non utique melius sacramentum quam Simon accepit, sed diuersa hominum merita sub eiusdem sacramenti pari sanctitate dis
Abbreviated transcription (Latin):
aut huius aut huius sit cũ in utroq
idem sit & non nisi dĩsit. & quã uis
inpessimis bonumsit & si hominum
qui hoc habent alius est alio deteri¬
or non ideo illud quod habent dete¬
rius ẽ in illo quã inisto quia nec
induobus catholicis malis siunus
sit alio deterior deteriorẽ baptis¬
mũ gerit. nec si unus eorũ sit bonus
alius malus. in malo malus ẽ baptis¬
mus & in bono bonus: Sed in utroq
bonus sicut lumen solis uel &iam
lucernȩ non utiq deterius ẽ in ocu¬
lis deterioribus quã in melioribus.
sed idem in utrisq quã uis eos diuerse
pro illorũ diuersitate uel lȩtific&
uel excruciet: Illud sanae quod
cathecuminus obiciebatur cypria¬
no qđ in martirio deprehensi & ꝓ
xp̃i nomine occisi &iã sine baptismo
conarentur quid adrem ꝑtineant
non satis intellego. Nisi forte quia
dicebant multo magis hereticos cũ
baptismo xp̃i posse ad regnũ eius
admitti quõ cathicumini admit¬

Expanded text:
aut huius aut huius sit, cum in utroque aut huius aut huius sit, cum in utroque idem sit et non nisi dei sit et quamuis in pessimis bonum sit? et si hominum qui hoc habent alius est alio deterior, non ideo illud quod habent deterius est in illo quam in isto, quia nec in duobus catholicis malis, si unus sit alio deterior, deteriorem baptismum gerit, nec si unus eorum sit bonus alius malus, in malo malus est baptismus et in bono bonus, sed in utroque bonus, sicut lumen solis uel etiam lucernae non utique deterius est in oculis deterioribus quam in melioribus, sed idem in utrisque, quamuis eos diuerse pro illorum diuersitate uel laetificet uel excruciet. Illud sane quod de catechumenis obiciebatur Cypriano, quod in martyrio deprehensi et pro Christi nomine occisi etiam sine baptismo coronarentur, quid ad rem pertineat non satis intellego, nisi forte quia dicebant multo magis haereticos cum baptismo Christi posse ad regnum eius admitti quo catechumeni admit
Abbreviated transcription (Latin):
iam populi consuerunt. Nũ quid
in quo fuerit sola esse potuerit. quis
enĩ ebriosus non & contentiosus &
animosus & inuidus &a precepto¬
rum sanitate dissentiens & argu¬
entibus se grauiter in imicus. lam
uero ut & fornicator & adulter
non sit difficile ẽ. Post tamen ñ
eẽ hereticus sicut hereticus potest
non eẽ ebriosus nec adulter aut
fornicator nec luxuriosus aut ama¬
tor pecuniae aut ueneficus & si¬
mul haec omnia potest non esse.
Neq enĩ unum aliquod uitium
omnia cetera consequuntur : Pro¬
positis itaq duobus uno catholico
cum his omnib uitus alio heretico
sine his quȩ possunt non eẽ in here¬
tico quã uis contra fidem non uterq
disputet & tamen contra fidem
uterq uiuat & speuana uterq fal¬
latur & caritate spiritali uterq dis¬
sentiat & obhoc uterq ab illis uni¬
cae columbȩ corpore alienus sit.
Quur in uno eorũ sacramentũ xp̃i
cognoscimus in alio nolumus. quasi

Expanded text:
iam populi consuerunt, numquid iam populi consuerunt, numquid in quo fuerit sola esse poterit? quis enim ebriosus non et contentiosus et animosus et inuidus et a praeceptorum sanitate dissentiens et arguentibus se grauiter inimicus? iam uero ut et fornicator et adulter non sit, difficile est. potest tamen non esse haereticus, sicut haereticus potest non esse ebriosus nec adulter aut fornicator nec luxuriosus aut amator pecuniae aut ueneficus et simul haec omnia potest non esse. neque enim unum aliquod uitium omnia cetera consequuntur. propositis itaque duobus, uno catholico cum his omnibus uitiis, alio haeretico sine his quae possunt non esse in haeretico, quamuis contra fidem non uterque disputet et tamen contra fidem uterque uiuat et spe uana uterque fallatur et a caritate spiritali uterque dissentiat et ob hoc uterque ab illius unicae columbae corpore alienus sit, cur in uno eorum sacramentum Christi cognoscimus, in alio nolumus, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
merebuntur aliquid aliud quã
adsinistra esse remanebit. Nulla
uox reliqua ẽ quã sicut hedi au¬
diant ex ore pastoris. nisi ite
in ignẽ aeternũ qui paratus ẽ di¬
abolo & angelis eius. Lic& exillo
igne sicut dixi diuersa possint
distribui ꝓcriminũ diuersitate
supplicia. Utrum autẽ catholicũ
pessimis morib: alicui heretico
incuius uita preter id quod here¬
ticus ẽ non inueniunt homines
quod reprehendant praeponere
debeamus. Non audeo prȩcipi¬
tare sententiã : Siquis aũ dicat
quia hereticus est non potest hoc
solum eẽ quin &alia consequant᷑
Carnalis est enĩ & animalis ac ꝑhoc
& emulussit. necesse ẽ & animo¬
sus &inuidus &inimicus ipsi ueri¬
tati ab eaq dissentiens intellegat.
et de illis malis quod unum mitius
eliger& solum in quoquã esse non
posse ea scilic& causa quõ carnalis
ẽ & animalis. uelut ebriositas quã
non solũ sine horrore nominare
sed etiã cũ hilaritate predicare

Expanded text:
merebuntur aliquid aliud quam merebuntur aliquid aliud quam ad sinistram esse remanebit. nulla uox reliqua est quam sicut haedi audiant ex ore pastoris nisi: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius, licet ex illo igne, sicut dixi, diuersa possint distribui pro criminum diuersitate supplicia. Utrum autem catholicum pessimis moribus alicui haeretico, in cuius uita praeter id quod haereticus est non inueniunt homines quod reprehendant, praeponere debeamus, non audeo praecipitare sententiam. si autem quis dicat: \'quia haereticus est, non potest hoc solum esse, quin et alia consequantur; carnalis est enim et animalis ac per hoc et aemulus sit necesse est et animosus et inuidus et inimicus ipsi ueritati ab eaque dissentiens>, intellegat et de illis malis quod unum mitius elegerit solum in quoquam esse non posse, ea scilicet causa, quoniam carnalis et animalis est. uelut ebriositas, quam non solum sine horrore nominare sed etiam cum hilaritate praedicare
Abbreviated transcription (Latin):
neq maledici neq rapaces regnũ
dĩ possidebunt. Non ait qui hȩc
omnia uicia simul habuerint reg¬
num dĩ non possidebunt. sed neq
illi neq illi utͣsingulis hoc sub au¬
dias quod nulli eorum regnum
dĩ possidebunt: Sicut ergo he¬
retici regnũ dĩ non possidebunt.
sic auari regnum di non posside¬
bunt: Nec dubitandum est
quidem poenas ipsas quibus cru¬
ciabuntur quibus regnũ dĩ non
possidebunt. ꝓ diuersitate crimi¬
num esse diuersas & alias aliis acri¬
ores ut in ipso ignae aeterno pro
disparibus ponderibus peccatorũ.
sint disparia tormenta poenarũ.
neq frustra enĩ ipse dñsait. Tole¬
rabilius erit sodomis quam uobis¬
in die iudicii: Sed tamen ad non
possidendũ regnũ dĩ tantundẽ
ualet exuitiis illis quod elegeris
mitius quantũ uel plura uel unũ
quod ꝑ spexeris grauius. Et quia
illi possessuri sunt regnũ dĩ quos
ad dextrã constituet ille iudex
nec eis qui ad dextrã constitui ñ

Expanded text:
neque maledici neque rapaces regnum neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. non ait: \'qui haec omnia uitia simul habuerint regnum dei non possidebunt\', sed: \'neque illi neque illi\', ut in singulis hoc subaudias quod nulli eorum regnum dei possidebunt. sicut ergo haeretici regnum dei non possidebunt, sic auari regnum dei non possidebunt. nec dubitandum est quidem poenas ipsas, quibus cruciabuntur qui regnum dei non possidebunt, pro diuersitate criminum esse diuersas et alias aliis acriores, ut in ipso igne aeterno pro disparibus ponderibus peccatorum sint disparia tormenta poenarum. neque enim frustra ipse dominus ait: tolerabilius erit Sodomis quam uobisin die iudicii. sed tamen ad non possidendum regnum dei tantundem ualet ex uitiis illis quod elegeris mitius, quantum uel plura uel unum quod perspexeris grauius. et quia illi possessuri sunt regnum dei quos ad dextram constituet ille iudex, nec eis qui ad dextram constitui non
Abbreviated transcription (Latin):
parcit nec ulla adulatione nos
decipit.⁊ Ideo quippe & alibi
dicit. hoc enim scitote cognos¬
centes quõ omnis fornicator
aut inmundus aut auarus quod
est idolorũ seruitus non hab&
hereditatem in regno xp̃i & dĩ.
Nemo uos seducat in anib: uerbis.:
Non est ergo quod sermone di con¬
queramur dicit omnino & aꝑte
ac libere dicit eos qui male ui¬
uunt ad regnũ dĩ non ꝑtinere :
His igitur omnib uiciis circum sep¬
tum catholicũ non adulemus
nec ei quia xp̃ianus catholicus
est inpunitatẽ quã scriptura
diuina non promittit ꝓmittere
audeamus nec sialiquid unum
habeat exhis quae dicta sunt
debemus ei societatẽ suꝑnȩ illius
patriae polliceri : Ad corinthios
enĩ singulae numerat in quibus sin¬
gulis sub auditur quod regnũ dĩ
non possidebunt. Nolite inquit
errare neq fornicatores neq ido¬
lis seruientes neq adulteri neq mol¬
les neq masculorũ concubitores
neq fures neq auari neq ebriosi

Expanded text:
parcit nec ulla adulatione nos parcit nec ulla adulatione nos decipit. ideo quippe et alibi dicit: hoc enim scitote cognoscentes, quoniam omnis fornicator aut inmundus aut auarus, quod est idolorum seruitus, non habet hereditatem in regno Christi et dei. nemo uos seducat inanibus uerbis. non est ergo quod de sermone dei conqueramur. dicit omnino et aperte ac libere dicit eos qui male uiuunt ad regnum dei non pertinere. His igitur omnibus uitiis circumsaeptum catholicum non adulemus nec ei, quia christianus catholicus est, inpunitatem quam scriptura diuina non promittit promittere audeamus. nec si aliquid unum habeat ex his quae dicta sunt, debemus ei societatem supernae illius patriae polliceri. ad Corinthios enim singula enumerat, in quibus singulis subauditur quod regnum dei non possidebunt. nolite, inquit,\' errare. neque fornicatores neque idolis seruientes neque adulteri neque molles neque masculorum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis sicut prae dixi. quõ
qui talia agunt regnum di non
possidebunt.⁊ Constituamus
ergo aliquem castum continen¬
tem non auarum non idolis
seruientem hospitalem in di¬
gentibus ministrantem non
cuius quam inimicum non con¬
tentiosum patientem quietũ
nullum emulantem nulli in ui¬
dentem sobrium frugalem. hȩ¬
reticum. nulli utiq dubium ẽ
ꝓpter hoc solum quod hereticus
est regnũ dĩ non possessurum:
Constituamus alium. fornicato¬
rem. inmundum luxurio sum
auarum uel &iam apertius ido¬
lis deditum ueneficum discor¬
diosum contentiosum emulũ
animosũ sediciosũ inuidum
ebriosum cõmessatorem. catho¬
licum Numquid propter hoc
solum quod catholicus est reg¬
num dĩ possidebit agens talia
de quibus sic concludit a postolus
quae prȩdico uobis sicut praedixi
quõ qui talia agunt regnum dĩ
non possidebunt ⁊ Si hoc dicimꝰ
nos ipsos seducimus nã sermo dĩ
non nos seducit qui nec tac& nec

Expanded text:
dico uobis sicut praedixi, quoniam dico uobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidergo aliquem castum, continentem, non auarum, non idolis seruientem, hospitalem, indigentibus ministrantem, non cuiusquam inimicum, non contentiosum, patientem, quietum, nullum aemulantem, nulli inuidentem, sobrium, frugalem haereticum: nulli utique dubium est propter hoc solum quod haereticus est regnum dei non possessurum. constituamus alium fornicatorem, inmundum, luxuriosum, auarum uel etiam apertius idolis deditum, ueneficum, discordiosum, contentiosum, aemulum, animosum, seditiosum, inuidum, ebriosum, comisatorem catholicum: numquid propter hoc solum quod catholicus est regnum dei possidebit, agens talia de quibus sic concludit apostolus: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt? si hoc dicimus, nos ipsos seducimus; nam sermo dei non nos seducit, qui nec tacet nec
Abbreviated transcription (Latin):
cõmune cum quibus potest & euan¬
geliũ esse communẽ quã uis a fide
nr̃a error distet illorũ. siue aliud
depatre uel defilio uel despũ scõ
sentiant quã ueritas habet. Siue
ab unitate praecisi non colligant
cum xp̃o sed spargant quia potest
nobis qui frumenta dominica su¬
mus &iam intus cum auaris cum
raptoribus cum ebriosis & cȩteris
eius modi pestibus dequibus di¬
citur regnum dĩ non possidebunt.
et baptismatis sacramentum ẽẽ
cõmune. & tamen uitia quibus
a regno dĩ separantur non esse
communia Neq enim desolis
heresibus dicit apostolus. quõ qui
talia agunt regnum di non possi¬
debunt. sed non pigeat paulolũ
aduertere quae simul enumer&:
Manifesta inquit sunt opera car¬
nis. quae sunt fornicationes. in¬
munditiae. luxuriae. idolorũ
seruitus. ueneficia. inimiciciae.
contentiones. emulationes. ani¬
mositates. dissensiones. haereses.
inuidiae. ebrietates. commessa¬
tiones. & hissimilia quae prae¬

Expanded text:
commune, cum quibus potest et euancommune, cum quibus potest et euangelium esse commune, quamuis a fide nostra error distet illorum, siue aliud de patre uel de filio uel de spiritu sancto sentiant quam ueritas habet siue ab unitate praecisi non colligant cum Christo sed spargant, quia potest nobis, si frumenta dominica sumus, etiam intus cum auaris, cum raptoribus, cum ebriosis et ceteris eiusmodi pestibus, de quibus dicitur: regnum dei non possidebunt, et baptismatis sacramentum esse commune et tamen uitia quibus a regno dei separantur non esse communia. Neque enim de solis haeresibus dicit apostolus: quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. sed non pigeat paululum aduertere quae simul enumeret. manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, immunditiae, luxuriae, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comesationes et his similia, quae prae
Abbreviated transcription (Latin):
& si tradidero corpus meũ ut arde¬
am caritatẽ autẽ non habeam nihil
mihi ꝓdest. Quod si propter hoc
quia caritas deest passio nihil mihi¬
prodest. Nec illius prodest quos
intus in inuidia & maliuolentia
sine caritate iuuere paulus dicit
cyprianus exponit & tamen ue¬
rum baptismũ possunt & accipe¬
re & tradere: Sa: lus extra eccle¬
siam non est quisnegat et ideo
que cumq ipsius ecclesiȩ habentur
extra ecclesiam non ualent adsa¬
lutem. sed aliud est non habere
aliud non utiliter habere. qui non
habet ut habeat baptizandus est.
Qui autem non utiliter habet. ut uti¬
liter habeat corrigendus. Nec
adulteria est aqua in baptismohȩ¬
reticorum. quia nec ipsa creatura
quam ds̃ condidit mala est. Nec
uerba euangelica in quibus lib&
errantibus reprehendenda sunt.
sed error illorũ in quo adultera ẽ
anima & si a legitimo uiro sacram̃¬
ti habeat ornamentũ. Potest igi¬
tur nobis & hȩreticis baptisma eẽ

Expanded text:
et si tradidero corpus meum ut ardeet si tradidero corpus meum ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest. quodsi propter hoc quia caritas deest passio nihil prodest, nec illis prodest, quos intus in inuidia et maliuolentia sine caritate uiuere Paulus dicit, Cyprianus exponit, et tamen uerum baptisma possunt et accipere et tradere. salus extra ecclesiam non est. quis negat? et ideo quaecumque ipsius ecclesiae habentur, extra ecclesiam non ualent ad salutem. sed aliud est non habere, aliud non utiliter habere. qui non habet, ut habeat baptizandus est, qui autem non utiliter habet, ut utiliter habeat corrigendus. nec adultera est aqua in baptismo haereticorum, quia nec ipsa creatura quam deus condidit mala est nec uerba euangelica in quibuslibet errantibus reprehendenda sunt, sed error illorum in quo adultera est anima, etsi a legitimo uiro sacramenti habeat ornamentum. potest igitur nobis et haereticis baptisma esse
Abbreviated transcription (Latin):
periculosior est &tortuosior tan¬
to instantius & operiosus corrigen¬
da est. Nec ideo tamen siquid ha¬
bet integrũ presertim non suũ sed
dĩ propter eius prauitatẽ uel nullũ
putandum ẽ uel eodem modo ui¬
tuperandum uel eius prauitati
tribuendũ ac non illius largitati
qui &iam fornicanti ase animae
& eunti post amatores suos dedit
panem suũ &uinũ suũ &oleum
suũ & alia uel alimenta uel orna¬
menta quae nec ase ipsa nec ab
eius amatoribus ei sunt sed ab illo
qui eam miserans ubiq uoluit
adquem redeat ammonere. Nũꝗd
potest inquit uisbaptismi esse ma¬
ior aut potior quã confessio quã
passio ut quis coram hominibus
xp̃m confiteatur & sanguine suo
baptizetur. et tamen inquit neq
hoc baptisma hȩretico prodest.
si quam uis xp̃m confessus extra
ecclesiã fuerit occisus. Hoc ueris¬
simũ est. extra ecclesiã quippe
occisus caritatẽ non habuisse con¬
uincitur: De qua apostolus dicit

Expanded text:
periculosior est et tortuosior, tanpericulosior est et tortuosior, tanto instantius et operosius corrigenda est. nec ideo tamen si quid habet integrum praesertim non suum sed dei, propter eius prauitatem uel nullum putandum est uel eodem modo uituperandum uel eius prauitati tribuendum ac non illius largitati, qui etiam fornicanti a se animae et eunti post amatores suos dedit panem suum et uinum suum et oleum suum et alia uel alimenta uel ornamenta, quae nec a se ipsa nec ab eius amatoribus ei sunt, sed ab illo qui eam miserans ubique uoluit ad quem redeat ammonere. Numquid potest, inquit, uis baptismi esse maior aut potior quam confessio, quam passio, ut quis coram hominibus Christum confiteatur et sanguine suo baptizetur? et tamen, inquit, neque hoc baptisma haeretico prodest, si quamuis Christum confessus extra ecclesiam fuerit occisus. hoc uerissimum est. extra ecclesiam quippe occisus caritatem non habuisse conuincitur, de qua apostolus dicit: