comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia s̃ non nulli quos dũ
maior scientia erigit.
ac&eroꝵ soci&ate dis iun¬
git. & quasi plus sapiunt.
eo a con cordiae uir tute
de si piscunt. Recte sub¬
iungitur: N ab&e inuo¬
bis sal & pacem hab&e in¬
t̃uos. Per sal quippe.
uerbi sapientia designat᷑.
Qui igitur loqui fapient̃
nititur. magno pere me¬
tuat. ne eius eloquio au¬
dientium unztas confun¬
datur : Sal quippe sine
pace. non uirtutis ẽ do¬
num. sed dam nationis ar¬
gum̃tum. Quo enim quis¬
que melius sapit . eo dete¬
rius delinquit. Et ideo
in ex cusabilit᷑ merebitur
supplicium . qui pruden¬
ter si uoluis s& potuit ui¬
tare peccatum. xxxi.
t inde ex surgens ue¬
it infinb: iuideae ultra

Expanded text:
quia sunt nonnulli, quos dum quia sunt nonnulli, quos dum major scientia erigit, a caeterorum societate disjungit, et quasi quo plus sapiunt, eo longius a concordiae virtute desipiscunt, recte subjungitur: Habete in vobis sal, et pacem habete inter vos. Per sal quippe verbi sapientia designatur. Qui ergo loqui sapienter nititur, magnopere metuat ne ejus eloquio audientium unitas confundatur. Sal quippe sine pace non virtutis est donum, sed damnationis augmentum. Quo enim quisque melius sapit, eo deterius delinquit. Et ideo inexcusabiliter merebitur supplicium, qui prudenter, si voluisset, potuit vitare peccatum. CAPUT X. Et inde exsurgens venit in fines Judaeae ultra
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bra scandali ⁊antia euel¬
li prȩcepta sunt. Quia &
hoc igne faliriẽ id est
temptationb: ex erceri.ꝓx¬
imos nobis ac dilectos. ob
ẽ sal. quod sisal insulsum
fuerit. in quo illud condi¬
&is : Ponum ẽ dĩ uerbũ
audire frequentius. sale
sapientientiȩ spiritalis
cordis arcana condire.
Immo ipsum cum apłois
salterrȩ fieri. Id ÷ eoꝵ quoq
qui ad huc terrena sapiunt
inbuendis m̃tib sufficere ⁊
At siquis semel condim̃tis
ueritatis refectus ad apost¬
asiam redierit. quo alio
doctore corrigatar . qui
eam quam ipsẽ gustauit sa¬
pientiȩ dulcedinem. uel
aduersis sȩculi ꝑterritus.
uel allectus prosperis respu¬
it Cui aperte congruit
illud iuri sapientis.
Quis me debitur in¬
cantatori. a serpente ꝓ¬
cusso Hac sane sententia
specialiter udae scario¬
this socios ipsumq desig.¬
nari . non inmerito credi¬
tur . qui filargiria corrup¬
tus & gradum apostolatus
prodere. & dnm trade¬
re ñ dubitauit. erum

Expanded text:
membra scandalizantia evelmembra scandalizantia evelli praecepta sunt: quia et hoc igni saliri est, id est, tentationibus exerceri, proximos nobis ac dilectos, ob m sal. Quod si sal insulsum fuerit, in quo illud condietis? Bonum est Dei verbum audire frequentius, sale sapientiae spiritalis cordis arcana condire, imo ipsum cum apostolis sal terrae fieri, id est, eorum quoque qui adhuc terrena sapiunt, imbuendis mentibus sufficere. At si quis semel condimento veritatis refectus, ad apostasiam redierit, quo alio doctore corrigitur, qui eam quam ipse gustavit sapientiae dulcedinem, vel adversus saeculi perterritus, vel allectus prosperis respuit? Cui apte congruit illud viri sapientis: Quis medebitur incantatori a serpente percusso? Hac sane sententia specialiter Judae Scariothis socios ipsumque designari non immerito credetur qui philargyria corruptus et gradum apostolatus perdere, et Dominum tradere non dubitavit. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
scam̃ dõ placentẽ: Possum
& ita recte intellegere qđ
dictum ẽ. Om nis enim igne:
sali&ur & omnis uictima
sali&ur. quod altare sit
dĩ cor electoꝵ. hostiae
uero & facrifitia in hoc
altari offenda. bona sint
opera fidelium. In omn¬
b aũ facrifitus. saldebeat
offerri. quia nullum ẽ
opus bonum quod non sal
sapientiae. ab omni corrup¬
tione uanae laudis c&e¬
risque prauis. siue suꝑ flu¬
is cogitationib: expurgat
noncura continentiae
a carnalib castigat in le¬
cebris. gns aũ quisacri¬
fitia in altari consumat.
ille ẽ utiq de quo io hannes
ra ut utiliter in choari uel
ꝑfici ualeant iuuantur.
Mel certe ignis tribulations.
quo patientia fidelium: ut
ꝑ fectum opus habere pos¬
sint ex erc&ur .: Omne¬
omnis fidelis qui a&erni
uermen tormenti. cauere
uult. Igne uel gratiae spĩ¬
talis uel incurrentium de¬
foris tribulationum deb&
castigari ut dignũ dõ facri¬
fitium fieri possit : Respic̃
hic locus ad superiora. ubi

Expanded text:
centem . Possumus et ita recte intelligere quod dictum est: Omnis enim igne salietur. Et omnis victima sale salietur , quod altare sit Dei cor electorum, hostiae vero sacrificia in hoc altari offerenda, bona sint opera fidelium: In omnibus autem sacrificiis sal debeat offerri, quia nullum est opus bonum quod non sal sapientiae ab omni corruptione vanae laudis, caeterisque pravis sive superfluis cogitationibus expurget. Nam cura continentiae a carnalibus castigat illecebris. Ignis autem qui sacrificia in altari consumit, ille est utique de quo Joannera, ut vel inchoari vel perfici valeant, juvantur, vel certe ignis tribulationis quo patientia fidelium ut perfectum opus habere possint exercietur. Omniomnis fidelis qui aeterni vermem tormenti cavere vult, igne vel gratiae spiritalis, vel incurrentium deforis tribulationum debet castigari, ut dignum Deo sacrificium fieri possit. Respicit hic locus ad superiora, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
randis fidutia. P&rus pis¬
cator erat. diues non fu¬
erat. crbos manu & arte
quȩrebat. & tam̃ loquitur
confidenter. dimisimus om̃a.
& quia non suffic̃ tantum
dimittere. iungit quod ꝑ¬
fectum est. & secuti sumus te.
fecimꝰ quȩ iussisti. quid igitꝰ
nobis dabis premii: Respon¬
dens iħs ait. Amem dico
uobis. nemo ẽ qui reliquerit
domũ . Aut fr̃s. Aut sorores:
aut matrẽ. Aut patrẽ : aut

Expanded text:
fiducia, Petrus piscator erat, dives non fuerat, cibos manu et arte quaerebat, et tamen loquitur confidenter, Dimisimus omnia. Et quia non sufficit tantum dimittere, jungit quod perfectum est: Et secuti sumus te. Fecimus quod jussisti, quid ergo nobis dabis praemii? Respondens Jesus ait: Amen dico vobis: Nemo est qui reliquerit domum, aut fratres, aut sorores, aut patrem, a
Abbreviated transcription (Latin):
nos post lapsum melius
reformati gaudeamus ad
testimoniũ Apłi dicentis.
Qui cumq enim in xp̃o bap¬
tizati estis. xpm induistis.
dicentes ad sem& ipsos
& quis potest saluus fieri.
Quo ꝑtin& ista responsio
cum in comparabi liter ma¬
ior sit turba pauperum.
quȩ diuitis ꝑditis potu¬
erit saluari : nisi quia in¬
tellexerunt cunctos. qui
diuitias amant. &iam
si adipisci nequeunt in di¬
uitum numero deputari :
Et intuens illos iħs. ait.
apud homines in possibile
possibilia sunt apud dñ ⁊
Conita accipiendum ẽ. quia
cupidi & suꝑbi qui nomine
illius diuitis significati sunt:
n regnum caeloꝵ sint intratu¬
ri. cum suis cupiditatib &
suꝑbia. sed pos fibile ẽ dõ
ut ꝑ uerbũ eius sicut &iam
factum eẽ . & cottidie fieri
uidemus : A cupiditate tem¬
poraliũ adcaritatẽ a&ernoꝵ
& aꝑnitio sa suꝑbia. ad humi¬
tatẽ saluberrimã conuertan

Expanded text:
nus post lapsum melius nus post lapsum melius reformati, gaudeamus ad testimonium Apostoli, dicentis: Quicunque enim in Christo baptizati estis, Christum induistis dicentes ad semetipsos: Et quis potest salvus fieri? Quo pertinet ista responsio cum incomparabiliter major sit turba pauperum, quae divitibus perditis potuerit salvari, nisi quia intellexerunt cunctos qui divitias amant, etiam si adipisci nequeant, in divitum numero deputari? Et intuens illos Jesus ait: Apud homines impossibile possibilia sunt apud deum, non ita accipiendum est, quod cupidi et superbi, qui nomine illius diuitis significati sunt, in regnum caelorum sint intraturi cum suis cupiditatibus et superbia; sed possibile est deo, ut per uerbum eius — sicut etiam factum esse et cotidie fieri uidemus — a cupiditate temporalium ad caritatem aeternorum et a perniciosa superbia ad humilitatem saluberrimam conuertan
Abbreviated transcription (Latin):
& io seph. uel in u&eri tes¬
tam̃to. quã plurimi diui
tes intrauer̃ in regnũ dĩ.
nisi forte quia diuitias.
uel pro nihilo habere. uel
extoto relinquere. dnõ
inspirante didicerunt.
Numquid enim dđ in reg¬
ni diuitis confidebat.
qui & desem&ipso canit.
Quõ unicus & pauꝑ sum ego.
Et alios ortatur. diuitiae
si adfluant. nolite cor ad¬
ponere. Credo . non au¬
sus dicere. Nolite suscipe¬
re. Numquid habraam
dñõ substantiã p̃tulisse
credibile ẽ. pro quo uni¬
cũ ferire  ñ dubitauit he¬
redem: Altiore aũ sen¬
nomine se intellegi uoluit.
quia sponte humiliatus.
in firmitatis nr̃ȩ onera
sustulit. In quo enim ma¬
ni festius in tellegitur quã
in ipso quod scriptum ẽ:
quanto magnus es. hun¬
liate in omnib: Per acũ
aũ punctiones significat.
per punctiones. dolores
in passio ne susceptos: fo¬
ra m̃ ergo acus dicitũr.
angustia passionis. qua
scissa nr̃ȩ. quasi uestim̃ ta
naturȩ quo dam modo
refarcire id ÷ recupera¬
re dignatus ẽ. Quanti¬

Expanded text:
vel in Veteri Testamento quam plurimi divites Dei intraverunt in regnum? nisi forte quia divitias vel pro nihilo habere, vel ex toto relinquere, Domino inspirante, didicerunt? Nunquid enim David in regni divitiis confidebat, qui et de semetipso canit: Quoniam unicus et pauper sum ego . Et alios hortatur: Divitiae si affluant, nolite cor apponere ? Credo non ausus dicere Nolite suscipere. Nunquid Abraham Domino substantiam praetulisse credibile est, pro quo unicum ferire non dubitavit haeredem? Altiori autem sennomine se intelligi voluit, quia sponte humiliatus, infirmitatis nostrae onera sustulit. In quo enim manifestius intelligitur quam in ipso quod scriptum est: Quanto magnus es, humilia te in omnibus ? Per acum autem punctiones significat, per punctiones dolores in passione susceptos. Foramen ergo acus dicit angustias, passiones. Qua scissa, nostrae quasi vestimenta naturae quodammodo resarcire, id est, recuperare dignatus est, quate
Abbreviated transcription (Latin):
in pecuniis confidentes ex¬
utis filargiriȩ r&inaculis.
ianuam intrent regnicae¬
lestis. Facilius ẽ camelũ
regnũ dĩ. Si facilius ẽ came¬
lum ingentib m̃bris enor¬
mem. angustũ foram̃ acus
pen&rare. quã diuitẽ in¬
trare in regnũ dĩ. Nullus
cago diues intrabit in regnũ

Expanded text:
in pecuniis confidentes, exin pecuniis confidentes, exutis philargyriae retinaculis, januam intrent regni coelestis: Facilius est camelum . Si facilius est camelum ingentibus membris enormem, angustum foramen acus penetrare, quam divitem intrare in regnum Dei, nullus ergo dives intrabit in regnum
Abbreviated transcription (Latin):
possessiones multas: Id ÷
spinas nascentes. & tribu
suis. Quam difficile qui
peccunias habent. in regnũ¬
quia qui hic multipli candis
diuitiis incumbunt. alteri¬
us uitȩ gaudia quȩrere con¬
tempnunt. Sed inter pec¬
cunias habere. & peccunias
amare. multa distantia est
M ulti enim habentes non a¬
mant. multi non habentes
amant.⁊ I tem alii & habent¬
nec habere nec amare se diui¬
tias scłi gaudent. Quoꝵ
tutior status ẽ. qui dicere
cum apło ualent.⁊ Nobis
mundus crucifixus ẽ. &
nos mundo. Vnde & salo¬
munc non ait. Qui hab&.
sed qui amant diuitias. fruc¬
tus non capi& ex eis . Et ip
ilioli quam difficile est.
Icon fidentes in peccunus.
regnum dĩ introire. ⁊¬
Ubi notandum. quod non ait.
Quam in possibile. sed quam
difficile ẽ. Quod enim in¬
possibile ẽ. fieri omnino
non potest. quod difficile.
cum labore potest.⁊ Po test
& eñ fieri. Sed cũ maximo
labore. iuuante dĩ gratia.
ut peccunias habentes uel

Expanded text:
possessiones multas, id est, possessiones multas, id est, spinas nascentes et tribul discipulis suis: Quam difficile qui pecunias habent, in regquia qui hic multiplicandis divitiis incumbunt, alterius vitae gaudia quaerere contemnunt: sed inter pecunias habere, et pecunias amare, multa distantia est. Multi enim habentes non amant, multi non habentes amant. Item alii et habent etnec habere, nec amare se divitias saeculi gaudent, quorum tutior status est, quia dicere cum Apostolo valent: Nobis mundus crucifixus est, et nos mundo . Unde et Salomon non ait, qui habet, sed qui amat divitias, fructus non capiet ex eis . Et ipsjunxit dicens: Filioli, quam difficile est confidentes in pecuniis, in regnum Dei introire. Ubi notandum quod non ait, quam impossibile, sed quam difficile est. Quod enim impossibile est, fieri omnino non potest. Quod difficile, cum labore potest. Potest etenim fieri, sed cum maximo labore, juvante Dei gratia, ut pecunias habentes, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ad impl&ionẽ ꝑtin&. quã
hic consequent̃ adiungit .
Uade quȩ cumq habes uen¬
de & da pauperib: & habe¬
bis thesaurum incaelo. & ue¬
ni sequereme. Qui cumq
ꝑfectus eẽ uolu : erit. deb&
uendere quȩ hab&. & non
ex parte uendere. sicut
a nanias fec̃ & saphira. sed
totum uendere & cum
uendiderit dare omã pau¬
perib & sic sibi preparare
thesaurum in regno caeloꝵ.
N ec hoc ad ꝑfectionẽ suffic̃.
nisi post con temptas diui¬
tias. saluatorẽ sequatur
Id÷ relictis malis. faciat boni:
Facilius enim sacculus con¬
tempnitur. quã uoluntas.
Multi diuitias relinquentes.
dnm̃ non sequuntur : Sequi¬
tur aũ dnm̃. qui imitator
eius ẽ. & ꝑ uestigia illius
gra ditur: Qui enim
dic̃ se in xp̃o credere
deb& quomodo ille ambu¬
lauit. & ipse ambulare :¬
ui contristatus in uerbo.
abiit merens. erat enim
habens possessiones multas:
Haec est tristicia quȩ ducit
admor tẽ causaq tristiciȩ
redditur. quod habuerit

Expanded text:
adimpletionem pertinet, quod adimpletionem pertinet, quod hic consequenter adjungit. Vade, quaecunque habes vende et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me. Quicunque perfectus esse voluerit debet vendere quae habet, et non ex parte vendere, sicut Ananias fecit et Saphira, sed totum vendere, et, cum vendiderit, dare omne pauperibus, et sic sibi praeparare thesaurum in regno coelorum. Nec hoc ad perfectionem sufficit, nisi post contemptas divitias Salvatorem sequatur, id est, relictis malis, faciat bona. Facilius enim sacculus contemnitur quam voluntas. Multi divitias relinquentes Dominum non sequuntur. Sequitur autem Dominum qui imitator ejus est, et per vestigia illius graditur. Qui enim dicit se in Christo credere, debet quomodo ille ambulavit et ipse ambulare. Qui contristatus in verbo abiit moerens. Erat enim habens possessiones multas. Haec est tristitia, quae ducit ad mortem. Causaque tristitiae redditur, quod habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
rilis innocentiae castitas.
quae nobis imitanda ꝓ¬
ponitur. Si regnum dĩ
uolumus intrare. Notan¬
dũ sane. quod iustitia
legis. sdo tẽpore custodita.
non solum bona terrȩ.
uerum &iam suis culto¬
rib. uitam conferebat
a&ernam. Et ille res¬
pondens ait Magister
Haec om̃a obseruaui. aui¬
uentute mea. Ins aũ in¬
tuitus eũ. diͣxit eũ & dix̃
illi. Unum tibi de est.:
Non ẽ putandus homo iste.
uel uoto tẽptantis ut qui¬
dam putauere dnm̃ int̃ro¬
gasse. uel desua eẽ uita m̃ti¬
tum. cum se legis mandata
custo disse dicebat. sed sim¬
pliciter ut dixerit et̃ c̃¬
fessum. Quia sim̃dati aut
si mulationis noxa. reus
tener&ur. ne qua quam
intuitus archana cordis
eius. diligere diceret᷑ iñs.
Diligit enim dñs eos qui man¬
data legis. quam uis minora
custodiunt. sed nihi lominus
quod in lege minus fuerat.
his qui ꝑ fec ti eẽ desiderant.
ostenditquia non uenit soluere le¬
gem aut proph&as. sed ad¬
implere : Ad quã profecto

Expanded text:
rilis innocentiae castitas, quae nobis imitanda proponitur, si regnum Dei volumus intrare. Notandum sane, quod justitia legis suo tempore custodita, non verum etiam suis cultoribus vitam conferebat aeternam. Et ille respondens ait: Magister, haec omnia observavi a juventute mea. Jesus autem intuitus eum, dilexit eum, et dixit illi: Unum tibi deest. Non est putandus homo iste vel voto tentantis, ut quidam putavere, Dominum interrogasse, et de sua esse vita mentitus, cum se legis mandata custodisse dicebat, sed simpliciter ut vixerit esse confessus, quia si mendacio aut simulationis noxa reus teneretur, nequaquam intuitus arcana cordis ejus diligere diceretur Jesus. Diligit enim Dominus eos qui mandata legis, quamvis minora, custodiunt, sed nihilominus quod in lege minus fuerat, his qui perfecti esse desiderant ostendit: quia non venit solvere legem aut prophetas, sed adimplere. Ad quam profecto
Abbreviated transcription (Latin):
sicato umore sanguineo uer¬
miscere nequeat. Caro
ergo & sanguis uermes creat.
quia delectatio carmalis
cui condim̃tum continen
tiae non resistit. pȩnam
luxuriosis generat a&ernã
uius pudorem quisque
uitare desiderat & corpi
fale continentiȩ. & men¬
tem studeat condim̃tosa¬
pientiȩ aberroris u̾itioꝵ
labe castigare: Mire aũ
dictum ẽ. omnis enim
igne sali&ur. Qui enim

Expanded text:
siccato humore sanguineo, versiccato humore sanguineo, vermis esse nequeat. Caro ergo et sanguis vermes creant, quia delectatio carnalis cui condimentum contitiae non resistit, poenam luxuriosis generat aeternam. Cujus fetorem quisquis vitare desiderat, et corpus sale continentiae, et mentem studeat condimento sapientiae ab erroris et vitiorum labe constringere. Mire autem dictum est: Omnis enim igne salietur. Quod e
Abbreviated transcription (Latin):
cum nos eoꝵ consultu.
ac pro uisione opus habe¬
mus. Illi uero nos consi¬
lio prauo decipere. atq:
inter errores deflecte
lum quippe. sermo gre¬
cus ẽ. quod nos offendi¬
culum. ł ruinam: & in¬
pactionẽ pedisdicere
possumus. Quidam scanꝰ¬
dalum grece. latine scru¬
pulum dicunt : Ille er¬
go scandali ⁊at frem̃. qui
ei dicto facto ueminꝑ rec¬
to. occasionem rui nȩ
dederit. Po test & sim¬
pliciter dici. si quis ita
neces sarius nobis eẽ ui¬
d&ur. & manus pes &
o culus utilis uideli cel
atq sollicitus & acutus
adꝑspiciendum. scanda¬
lum aũ nobis facit. & ꝑdis¬
sonantiam morum nostra¬
hit ingehennam ignis. nec
sic quidem temporalibus
eius commodis. cum pe¬
riculo animarum nr̃arũ
uti. ac refoueri debemus
uia uero dñs tertiomen¬
tionem uermis & ignis fec̃
axerni : Restat dicere quo¬
modo f&orem uermis &
ignis ualeamus euitare
quippe uermiũ decorrup¬
sanguinis. I deoq: caro re¬
nricens sale conditur. ut ex¬

Expanded text:
cum nos eorum consultu cum nos eorum consultu ac provisione opus habemus, illi vero consilio nos pravo decipere, atque in iter erroris deflecterlum quippe sermo Graecus est, quod nos offendiculum, vel ruinam et impacti pedis dicere possumus. Quidam, scandalum Graece, Latine scrupulum dicunt. Ille ergo scandalizat fratrem, qui ei dicto factove minus recto occasionem ruinae dederit. Potest et simpliciter dici: Si quis ita necessarius nobis esse videtur, ut manus, pes, et oculus, utilis videlicet atque sollicitus et acutus ad perspiciendum, scandalum autem nobis facit, et per dissonantiam morum nos trahit in gehennam, ne sic quidem temporalibus ejus commodis cum periculo animarum nostrarum uti ac refoveri debemus. Quia vero Dominus tertio mentionem vermis et ignis fecit aeterni, restat dicere quomodo fetorem vermis, et ignis valeamus evitare  vermium de corrupsanguinis, ideoque caro recens sale conditur, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
dorem designat.: Si uer¬
men dicit. seram scelerũ
penitudinẽ quȩnum quã
intorm̃tis conscientiam
ad flictoꝵ mordere cessabit.
ut ignis sit pena extrinse¬
cus seuiens. uerbis dolor
interius accusans. ⁊¬
tsi pes tuus te scanda¬
li tat. amputa illum .:
Do num ẽ tibi claudum in¬
troire inuitam a&ernã.
quam duos pedes mitti¬
habentẽ in gehennam ig¬
nis in extinguibilis. &c&.
npede sicut & in manu.
caros in em̃ dabiles doc&
alienan dos a nobis. neꝑ
imunditi am eoꝵ quos
castigare nequimus. &
ipsi polluti pereamus.:
ed manus ꝓpt̃ opus ne¬
cessarium nobis. des s
dicti . tales. propt̃ mins¬
terium discursus quȩ in
nris usibus ac cõmodos.
uod si oculus tuus scan¬
dali zat te eice eum. Bo¬
num ẽ tibi lus cum intro¬
ire in regnũ dĩ. quã du¬
os oculos habentẽ. mitti
in gehennam igns. Ino¬
culo quoq propter scan¬
dalum eruendo. idem
nõĩ carnalit̃ amici. spi¬
ritaliter uero aduersa¬
rii designantur. ⁊ Sed

Expanded text:
dorem designat, sive verdorem designat, sive vermis dicit seram scelerum poenitudinem, quae nunquam in tormentis conscientiam afflictorum mordere cessabit: ut ignis sit poena extrinsecus saeviens, vermis dolor interius accusans. Et si pes tuus scandalizat te, amputa illum. Bonum est tibi claudum introire in vitam aeternam, quam duos pedes habentem mitti in gehennam ignis inexstinguibilis, etc. In pede sicut et in manu charos, inemendabiles docet alienandos a nobis, ne per immunditiam eorum quos castigare nequimus, et ipsi polluti pereamus. Sed manus propter opus necessarium nobis, pes sunt dicti tales propter ministerium discursusque in nostris usibus accommodos. Quod si oculus tuus scandalizat te, ejice eum. Bonum est tibi luscum introire in regnum Dei, quam duos oculos habentem mitti in gehennam ignis. In oculo quoque propter scandalum eruendo, iidem nostri carnaliter amici, spiritaliter vero adversarii designantur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
rent. quam facra offitia
inculpa c&eris imitabilẽ
demonstrarent. quianm¬
rum si solus cader& ut¬
cumq hunc tolerabilior
inferni poena cruciar& :
tsi scandali ⁊ auerit
te manus tua. abscide
illam : Bonum ẽ tibi de¬
bilem introire inuitam.
quã duas manus habentẽ
ire ingehennam. In ignẽ
in ex tinguibilẽ Quia
supra docuerat. ne scan¬
dali temus eos. quicre¬
dunt in eum : nunc con¬
sequenter ad mon&. quan¬
tũ cauere debeamus eos
qui scandali ⁊are nos. id ÷
uerbo ł ex emplo suo. ad
ruinam peccati . pro pel¬
lere certant. Manum
quippe nram. appellat
neces sarium amicum. cu¬
ius opere atq auxilio
cottidiano opus habemꝰ:
Sitalis nos ledere in causa
animȩ uoluerit. ex clu¬
dendus ẽ. a nrã soci&ate
nesicum cum ꝑdito in hac
uita par tem habere uolu¬
mus simul infutura cum
illo pereamus. Quod aũ
sub iungitur. Ubi uer¬
mis eoꝵ non moritur. &
ignis non ex tinguitur.
n uerme putredinẽ ge¬
hennȩ : Sicut in igne ar¬

Expanded text:
rent, quam sacra officia rent, quam sacra officia in culpa caeteris imitabilem demonstrarent. Quia nimirum si solus caderet, utcunque hunc tolerabilior inferni poena cruciaret. Et si scandalizaverit te manus tua, abscinde illam. Bonum est tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inexstinguibilem. Quia supra docuerat, ne scandalizemus eos qui credunt in eum, nunc consequenter admonet quantum cavere debeamus eos qui scandalizare nos, id est, verbo vel exemplo suo ad ruinam peccati propellere certant. Manum quippe nostram appellat necessarium amicum, cujus opere atque auxilio quotidiano opus habemus. Sed talis si nos laedere in causa animae voluerit, excludendus est a nostra societate, ne si cum perdito in hac vita partem habere voluerimus, simul in futura cum illo pereamus. Quod aut subditur: Ubi vermis eorum non moritur, et ignis non exstinguetur. In verme putredinem gehennae, sicut in igne ar
Abbreviated transcription (Latin):
Q ui enim magnus ẽ. quȩcũq
uiderit. quȩ cumq passus
fuerit. non declinat a fide .
Qui eũ pus illus ẽ anmo
& paruus : occasiones que¬
rit. quomodo scanda¬
li t&ur. Propt̃ ea de¬
niq: o port& nos maxi¬
me his consulere qui par
uis infide. ne occasione
nri offendantur. & rece¬
cdant a fide. ac̃ decidant.
a salute . Notandum sane
quod in nr̃o bono opere
aliquando cauenda ẽ san¬
dalum ꝓximi. aliquando
uero pronihilo contẽnen¬
dum. In quantum eñ sine
pec cato possumꝰ. uitare
ꝓximoꝵ scandalum debe¬
mus: Siaũ deueritate scan¬
dalum sumitur. utilius
ꝑmittitur. scandalum
nasci . quã ueritas relinqua¬
tur. Itẽ. ꝑ molã asinariã
secularis uitȩ circuitus
ac labor exprintur. &
ꝑ pro fundũ maris. extre¬
ma dam̃ natio designat᷑:
Iui ergo ad sc̃ĩtatis speciem
deductus. uel uerbo c&eros
destruit: ł exemplo melius
profecto erat ut hunc ad
mortẽ sub exteriori habitu
terrena acta constringe¬

Expanded text:
Qui enim magnus est, quaecunque Qui enim magnus est, quaecunque viderit, quaecunque passus fuerit, non declinat a fide. Qui autem pusillus est animo et parvus, occasiones quaerit quomodo scandalizetur. Propterea denique oportet nos maxime iis consulere, qui parvi sunt in fide, ne occasione nostri offendantur, et recedant a fide, ac decidant a salute. Notandum sane, quod in nostro bono opere, aliquando cavendum est scandalum proximi: aliquando vero pro nihilo contemnendum. In quantum enim sine peccato possumus vitare proximorum scandalum, debemus. Si autem de veritate scandalum oritur, utilius permittitur scandalum nasci, quam veritas relinquatur. Item per molam asinariam, saecularis vitae circuitus ac labor exprimitur, et per profundum maris, extrema damnatio designatur. Qui ergo ad sanctitatis speciem deductus, vel verbo caeteros destruit, vel exemplo; melius profecto erat ut hunc ad mortem sub exteriori habitu terrena acta constringe
Abbreviated transcription (Latin):
inme. bonum ẽ ei magis.
si cirtũ ida &ur mola asi¬
naria collo eius . & inmare
mit ter&ur
uam quã haec generalis
possit eẽ sententia. ad¬
uersus om̃s quialiquẽ scan¬
dalizant. tam̃ iuxta con¬
sequentiam sermonis. &iã
contra apłos dictum in¬
tellegi potest. qui int̃se
disputantes. quis e&̃ illoꝵ maioꝵ
Ui debantur in uicẽ de dign¬
tate contendere:: Et si
in hoc uitio ꝑ mansis sent
poterant eos quos ad fi¬
dem uocabant ꝑ suum scan¬
dalum ꝑdere. dum apłos
uident. inter se dehonore
pugnare : Quia aũ dixit.
Bonum ẽ ei magis. si circũ¬
dar&ur mola asinaria
collo eius. seđm ritum pro¬
uintiae loquitur. quo ma¬
iorum criminũ ista apud
u&eres uideos poena fuerit.
ut in pro fundo ligato saxo
demergerentur : Et
reuera. melius ẽ in noxiũ
poena. quam uis atro cissi¬
ma temporali tam̃ uitam
finire corpoream. quam le¬
dendo fratrem. mor tem
animȩ mereri ꝑ p&uam . ⁊¬
Recte aũ qui scandali zari
potest. pusillus appellat᷑.

Expanded text:
me, bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, et in mare mitteretur. Quanquam haec generalis possit esse sententia adversum omnes qui aliquem scandalizant, tamen juxta consequentiam sermonis, etiam contra apostolos dictum intelligi potest, qui inter se disputantes, quis esset illorum major, videbantur invicem de dignitate contendere. Et si in hoc vitio permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant, per suum scandalum perdere, dum Apostolos viderent inter se de honore pugnare. Quod autem dixit: Bonum est ei magis si circumdaretur mola asinaria collo ejus, secundum ritum provinciae loquitur, quo majorum criminum apud veteres Judaeos poena fuerit, ut in profundum ligato saxo demergerentur. Et revera melius est innoxium, poena quamvis atrocissima temporali, tamen vitam finire corpoream, quam laedendo fratrem, mortem animae mereri perpetuam. Recte autem qui scandalizari potest, pusillus appellatur.
Abbreviated transcription (Latin):
par uuli estote sensu aũ ut
ꝑfectisitis. Am̃ dico uob̃.
quisꝙ non recẽperit regnũ
dĩ. uelut paruulus non in¬
trabit in illud. Si cut pu¬
er non ꝑseuerat iniracun¬
dia non lesus meminit. ñ
uidens pulchram mulierẽ
delectatur. non aliud cogi¬
tat. aliud lo quitur. sic &
uos. nisitalem habueritis
in nocentiam. & animi
puritatem . Regnum celoꝵ
non poteritis intrare.
Aliter regnum dĩ. id÷ doc¬
trinã euangelii. sicut par¬
uuli accipere iubemur.
quia quomodo paruulus.
in disceno non contra dic̃
doctorib. neque rationes
& uerba cõponit. Ad uer¬
sum eos. resistens. sed fidelit̃
suscipit qđ doc&ur. & cũ
m&u ob temo perat & qui¬
escit. Ita & nos. in oboedi¬
endo simpliciter & sine
ulla retractatione uerbis
dñi facere debemus . Et
conplexans eos & imponens
manus suꝑ illos. benedice¬
bat illos. Con plexus bene¬
dicit paruulos. ut humiles
spũ. sua benedictione grã.
& dilectione dignos eẽ
significe. XXXII.¬

Expanded text:
parvuli estote, sensu autem ut parvuli estote, sensu autem ut perfecti sitis Amen dico vobis, quisquis non receperit regnum Dei velut parvulus, non intrabit in illud. Sicut puer non perseverat in iracundia, non laesus meminit, non videns pulchram mulierem delectatur, non aliud cogitat, aliud loquitur; sic et vos nisi talem habueritis innocentiam et animi puritatem, regnum coelorum non poteritis intrare. Aliter regnum Dei, id est, doctrinam Evangelii sicut parvuli accipere jubemur, quia quomodo parvulus in discendo non contradicit doctoribus, neque rationes et verba componit adversum eos resistens, sed fideliter suscipit quod docetur, et cum metu obtemperat et quiescit; ita et nos in obediendo simpliciter et sine ulla retractatione verbis Domini facere debemus. Et complexans eos et imponens manus super illos benedicebat eos. Complexus benedicit parvulos, ut humiles spiritu sua benedictione, gratia et dilectione dignos esse significet. E
Abbreviated transcription (Latin):
nmatheo scriptum ẽ plen
us. Quicumq dimiserit
uxo srem suam. nisi obfor¬
nicationẽ. & aliam duxe¬
rit. mechatur. Una ergo
sa forncatio. una spiritalis
timor dĩ ut uxor dimitta¬
tur. sicut multi religions
causa fecisse leguntur. Nul¬
la aũ causaẽ dĩ legi prȩscrip¬
ta. ut uiuente eaquȩ re¬
licta ẽ. alia ducatur. Et
offerebant ei paruulos.
ut tanger& illos. Discipli
aũ comminabantur offe¬
rentib Non quo nall&
eis saluatoris. & uoce & ma¬
nu benedici. sed quo nec dũ
habentes plenissimam fidẽ
putarent eum insimilitu¬
dinẽ hominũ offerentium
inportunitate las sari
Quos cum uider& iħs in ig¬
Ane tulit. Etait illis. Sin¬
te paruulos uenire adme
& ne ꝓhibueritis eos. taliũ
Significantur dix. talium
est. non istoꝵ. ut oftende¬
r& non a&atẽ regnare s
mores. & his quisimilem
haberent in nocentiam.
& simplicitatẽ p̃mium re¬
ꝓmitti. A postolo quoque
in eandem sententiam con¬
gruentẽ. Fr̃s. nolite pu¬
eri fieri sensib sed malitia

Expanded text:
eo scriptum plenius est: Quicunque dimiserit uxorem suam nisi ob fornicationem, et aliam duxerit, moechatur . Una ergo is, fornicatio: una spiritalis, timor Dei, ut uxor dimittatur, sicut multi religionis causa fecisse leguntur. Nulla autem causa est Dei lege perscripta, ut vivente ea quae relicta est, alia ducatur. Et offerebant illi parvulos ut tangeret illos. Discipuli autem comminabantur offerentibus. Non quod nollent eis Salvatoris et voce et manu benedici, sed quod necdum habentes plenissimam fidem, putarent eum in similitudinem hominum, offerentium importunitate lassari. Quos cum videret Jesus, indigne tulit, et ait illis. Sinite parvulos venire ad me, et ne prohibueritis eos, talium Significanter dixit, talium est, non istorum, ut ostenderet non aetatem regnare, sed mores; et his qui similem haberent innocentiam et simplicitatem, praemium repromitti. Apostolo quoque in eamdem sententiam congruente: Fratres, nolite fieri pueri sensibus, sed malitia
Abbreviated transcription (Latin):
sa ut quasi cornuato tene¬
ant sillogismo & quod cũq
responderit captionem
patiatur. Si dixerit di¬
mittendam uxoremeẽ
qualib& ex causa. & ducen¬
das alias puditiciȩ predi¬
cator sibi uidebitur do¬
cere contraria: Sin aũ
responderit: non omnẽ
obcausam debere dimitti.
quasi sacrilegii reus tenebi¬
tur : & aduersus doctrinã
morsi. ac ꝑmos sen dĩ facere
Igitur dñs sic responsionẽ
tem perat ut decipulam
transseat. scripturam scam̃
adducens inteftimonium
& naturalẽ legem. primamq
dĩ sententiam. sȩcundo ante¬
ponens quae non uo luntate
dĩ sed pec cantium ne cessita¬
te concessa ẽ. Quid inquid¬

Expanded text:
sa, ut quasi cornuto eum tenesa, ut quasi cornuto eum teneant syllogismo, et quodcunque responderit captioni pateat. Si dixerit dimittendam esse uxorem qualibet ex causa, et ducendas alias, pudicitiae praedicator sibi cere contraria. Sin autem responderit non omnem ob causam debere dimitti quasi sacrilegii reus tenebitur, et adversus doctrinam Moysi, ac per Moysen, Dei facere. Igitur Dominus sic responsionem temperat, ut decipulam transeat, Scripturam sanctam adducens in testimonium, et naturalem legem primamque Dei sententiam. Secundo opponens quae non voluntate Dei, sed peccantium necessitate concessa est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
cuit. Hinc incipit enar¬
docuit. siue passusẽ.
Et primo quidem trans
ior danen. ad orientem.
deinde &iam cis iortanen
quando uenit hierichum.
b&haniam. & hiero solima
Nam cum omnis iudeoꝵ ꝓ
uintiae generaliter ad
distinctionẽ aliarum
gentium iudea dicta sit
specialius. tam̃ meridia¬
na ei us plaga appellaba¬
tur iudea. ad distinctio¬
nẽ samariae galileȩ de-¬
capolis & c&erarum in
eadem pro uintia regio¬
num. Et conueniunt
iterum turbae ad eum.
& sicut consuerat. iterũ
docebat illos . ET acce¬
dentes pharisei . interro¬
gabant eum. silic& uiro
uxorem dimittere temp¬
tantes eum: Et hic no.¬
tanda mentium distantia
inturbis & pbariseis. Hȩ
conueniunt ut doceantur
& suisanentur infirmi. sic
euangelista matheus aꝑte
commemorat: illi accedua
ut saluatorẽ ac doctorem
ueritatis: temptando deci¬
piant. N eq hoc mirandũ
nam hos deuotio pi&atis.
illos stimulus adduxit liuo¬
ris. Interrogant utrum
liceat homin dimit tere
uxorem suam qualib& cau¬

Expanded text:
c ergo incipit ea nardocuit, sive passus est; et primo quidem trans Jordanem ad Orientem, deinde etiam cis Jordanem, quando venit Jericho, Bethaniam et Hierosolymam. Nam cum omnis Judaeorum provincia generaliter ad distinctionem aliarum gentium Judaea dicta sit, specialius tamen meridiana ejus plaga appellatur Judaea, ad distinctionem Samariae, Galilaeae, Decapolis, et caeterarum in eadem provincia regionum. Et conveniunt iterum turbae ad eum, et sicut consueverat iterum docebat illos. Et accedentes Pharisaei interrogabant eum si licet viro uxorem dimittere, tentantes eum. Et hic notanda mentium distantia in turbis et Pharisaeis. Hae conveniunt, ut doceantur, et sui sanentur infirmi, sicut evangelista Matthaeus aperte commemorat. Illi accedunt, ut Salvatorem ac doctorem veritatis tentandae decipiant. Neque hoc mirandum. Nam hos devotio pietatis, illos stimulus adduxit livoris. Interrogant ergo, utrum liceat homini dimittere uxorem suam qualibet cau
Abbreviated transcription (Latin):
abus unã carnẽ fieri. Cas¬
titas iuncta spiritui. unus
efficitur sp̃s: Quod ergo
ds̃ coniunxit. homo ñ separ&.
Quia ds̃ conuixit unam faci¬
endo carnẽ. iri & femnȩ
hoc homo ñ potest seperare.
nisi for sitan solus ds̃. Nomo
seperat. quando propter
desiderium secundȩ uxoris
primandimittimꝰ. Ds sepa¬
rat qui & coniunxerat. quan¬
do ex consensu. propt̃ serui¬
tutẽ dĩ eo quod temp: in arto
sit. sic habemus uxores quasi
non habentes.: Et indo¬
mo iterum discipuli eius. de
eodem int̃rogauerunt eum.
& dicit illis: Q uicumq di¬
mis erit uxorem suam. &

Expanded text:
abus unam carnem fieri. Casabus unam carnem fieri. Castitas juncta spiritui unius efficitur spiritus. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet. Quae Deus conjunxit, unam faciendo carnem viri et feminae, haec homo non potest separare, nisi forsitan solus Deus. Homo separat, quando propter desiderium secundae uxoris primam dimittit. Deus separat qui et conjunxerat, quando ex consensu propter servitutem Dei, eo quod tempus in arcto sit, sic habemus uxores quasi non habentes. Et in domo iterum discipuli ejus de eodem interrogaverunt eum. Et dixit illis: Quicunque dimiserit uxore
Abbreviated transcription (Latin):
tum istud. quod dicit. istius
modiẽ : Numquid potest
ds̃ sibi eẽ contrarius. ut ali¬
ud ante usserit. & senten¬
tiam suam nouo frangat. im¬
perio . non ia sentiendũ ẽ.
Sed moy ses ut uider& prop¬
ter desiderium secundarũ
coniugum. quae uel ditio
interfici. aut malam uitã
ducere maluit in dulgere
dis cordiam. quam odia &
propt̃ duritiam cordis ur̃i
ꝑmisit uobis ds̃. sed morses
ut iuxta apłum consilium sit
homns. non imperium dĩ.
binitio aut̃ creaturȩ. mas¬
culum & femi nam fecit
eos ds̃ . Hoc in exordio ge¬
neseos scriptum ẽ. Dicen¬
do aũ. masculum & feminã.
ostendit secunda uitanda
coniugia.: Nonenim ait.
masculum & feminas. quod
expriorum repudio quȩ¬
rebatur. sed masculum &
feminã. ut unius coniugis
consortio nec terentur :
Propter hoc relinqu& homo
patrem suum. & matrẽ. &
adherebit ad uxorem. Sin¬
lit̃ ait adherebit ad uxorẽ
non ad uxores  Et erunt .ii.
in carne una. Itaq: iam non
sunt duo. sed una caro.:
Prȩmium nuptiarum. edu¬

Expanded text:
 . Quod dicit istius modi est. Nunquid potest Dominus sibi esse contrarius, ut aliud ante jusserit, et sententiam suam novo frangat imperio? Non ita sentiendum est: sed Moyses cum videret propter desiderium secundarum conjugum, quae vel ditiorinterfici, aut malam vitam ducere, maluit indulgere discordiam, quam odia, epropter duritiam cordis vestri permisit vobis Deus, sed Moyses; ut juxta Apostolum, consilium sit hominis, non imperium Dei. Ab initio autem creaturae masculum et feminam fecit eos Deus. Hoc in exordio Geneseos scriptum est. Dicendo autem masculum et feminam, ostendit secunda vitanda conjugia. Non enim ait masculum et feminas, quod ex priore repudio quaerebatur, sed masculum et feminam, ut unius conjugis consortio necterentur. Propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem, et adhaerebit ad uxorem suam. Similiter ait, Adhaerebit ad uxorem suam, non ad uxores. Et erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Praemium est nuptiarum e du
Abbreviated transcription (Latin):
ita saliturs. carnẽ consu¬
mit. quod in hostis quȩ in
alteri cremabantur fiere
solere. diuinȩ legis scita
de clarant. ubi in omni uic¬
tima & sacrifitio. sal offer¬
ri p̃ceptum ẽ .: Sal ergo
dulcedinẽ fapientiae. igns
sp̃s scĩ gratiam designat᷑.
Et omnis igne salitur .:
Q uia omnis electus sapien¬
tia deb& spiritalia corrup¬
tione concupis centiȩ
carnalis expurgari. ut
uictima diuinis altarib
apta possit effici. Unde
bene cum dixiss&. omnis
enim igne sali&ur. addidit.
& omnis uictima sali &ur.
lle & enz ueracit̃ uictima
dñ ex istit. qui suum cor¬
pus & animam auitus emun
consecrat. Nec solum
uictima talessale aspergit᷑
sed & igne comsumitur
quando non peccati tantũ
contagio pellitur. sed ab
electoꝵ m̃te. ipse &iam
uitae presentis quȩ in car¬
ne ẽ delectatio tollitur.
& futurȩ magis uitȩ. con¬
uersatio . intenta m̃te sus¬
piratur. An non ostia
sacro igne salita erant qui
dicebant. Nra aũ conũ¬
satio incȩlis ẽ. Unde &iam

Expanded text:
ita salitur carnem consumit. Quod in hostiis quae in altari cremabantur, fieri solere divinae legis scita declarant, ubi in omni victima et sacrificio sal offerri praeceptum est. Sal ergo dulcedinem sapientiae, ignis Spiritus sancti gratiam designat. Et omnis igne salietur, quia omnis electus, sapientia debet spiritali a corruptione concupiscentiae carnalis expurgari, ut victima divinis altaribus apta possit effici. Unde bene, cum dixisset, Omnis enim igne salietur, addidit: Et omnis victima sale salietur. Ille etenim veraciter victima Domini existit qui suum corpus et animam a vitiis emundtus Deo consecrat. Nec solum victima talis sale aspergitur, sed et igni consumitur, quando non peccati tantum contagio pellitur, sed ab electorum mente ipsa etiam vitae praesentis quae in carne est delectatio, tollitur, et futurae magis vitae conversatio intenta mente suspiratur. An non hostia sacro igne salita erat qui dicebat: Nostra autem conversatio in coelis est . Unde etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& filios. & agros. cũ ꝑsecutio¬
nib: & in scło futuro. uitã a&er¬
nã: Quidam ex occasione
huius sententiae iudaicam
mille annoꝵ fabulam post
resurrectionẽ iustoꝵ dogma¬
tizant. quando om̃a quȩ
propt̃ dm̃ dimisimus. mul¬
tiplici nobis sint fenore
reddenda. insuper & uita.
a &erna donanda: N ec
uident in epti. quia & si in
c&eris dignasit repromis¬
sio : In uxorib tam̃ iuxta
alios euangelistas centenis
appareat turpitudo : Prȩ¬
sertim cũ dñs & in resurrec¬
tio ne nubendũ non eẽ tes¬
t&ur & eaquȩ dimissa fu¬
erint. propt̃ se recipien¬
da in hoc tempore cum ꝑ¬
secutionib as seuer& . quas
utiq ꝑ secutiones illichli¬
astȩ sicut c&eraquȩq: con¬
traria mille annis suis om¬
nimodis ab eẽ confirmant.
S. ensus igitur iste ẽ. qui ꝓpt̃
euangelium xp̃i. carnalia
reliquerit. spiritalia bona
recipi&. quȩ conparatione
& merito sui itaerunt. qua¬
si paruo numero centenari¬
us numerus conpar&ur.

Expanded text:
t filios. et agros cum persecutionibus, et in saeculo futuro vitam aeternam. Quidam ex occasione hujuscemodi sententiae Judaicam mille annorum fabulam post resurrectionem justorum dogmatizant, quando omnia quae propter Deum dimisimus multiplici nobis sint fenore reddenda, insuper et vita aeterna donanda. Nec vident inepti, quod etsi in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus tamen juxta alios Evangelistas centenis appareat turpitudo, praesertim cum Dominus et in resurrectione nubendum non esse testetur , et ea quae dimissa fuerint, propter se recipienda in hoc tempore cum persecutionibus asseveret; quas utique persecutiones illi Chiliastae, sicut et caetera quoque contraria mille annis suis omnimodis abesse confirmant. Sensus ergo iste est: Qui propter Evangelium Christi carnalia reliquerit, spiritalia bona recipiet, quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi parvo numero centenarius numerus comparetur.
Abbreviated transcription (Latin):
coortatur
Et quia
quã illud proponat inmi¬
nentẽ soluit questionem
dic̃s̃. Nolite errare. ds̃
non irrid&ur. quod eñ
seminauerit homo. haec &¬

Expanded text:
cohortatur: et quia quam illud proponat imminentem solvit quaestionem, dicens: Nolite errare, Deus non irridetur. Quae enim seminaverit homo
Abbreviated transcription (Latin):
bone. quid faciam ut uitã
dierat credo iste quesitor
uitae a&ernae ad nõ tantũ
eos qui par uulorũ uelint ẽe
similes. dignos eẽ introitu
regni caelestis. atq ideo cu¬
ram gerens tractatus certi¬
oris. poscit sibi non ꝑ para¬
bulas sed aꝑte. quib. operũ
meritis. uitam a &ernam C̃¬
sequi possit exponi. Ihs¬
aũ dixit ei. Quid medicis
bonum nemo bonus. nisi
unus ds̃. Quia magistrum
uocauerat bonum. & non dm̃
uel dĩ filium confessus erat .
discit quam uis scm homi¬
nẽ comparatione dĩ . non
eẽ bonum. de quo dicitur.
Confitemini dnõ quõ bonus.
Unus aũ ds̃ bonus. non patͣ
solus intellegendus ẽ. sed
& filius quidic̃. ego sum
pastor bonus. sed & sp̃s sc̃s

Expanded text:
boni faciam ut habeam dierat, credo, iste quaesitor vitae aeternae, a Domino tantum eos qui parvulorum vellent esse similes dignos esse introitu regni coelestis. Atque ideo curam gerens tractatus certioris, poscit sibi non per parabolas, sed aperte quibus operum meritis vitam aeternam consequi possit, exponi. Quid dixitbonum? Nemo bonus nisi unus Deus. Quia magistrum vocaverat bonum et non Deum vel Dei filium confessus erat, discit quamvis sanctum hominem, comparatione Dei non esse bonum. De quo dicitur: Confitemini Domino quoniam bonus. Unus autem Deus bonus non pater solus intelligendus est, sed et filius qui dicit: Ego sum Pastor bonus, sed et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
in luminatur. Sputum
& enim quod ex capite
dñ descendit. diui nam
eius naturam quȩ ex do
ẽt ꝓporcio terrȩ. ciu idem
sputum inmiscuit. huma¬
namq ex omnib ad sũp¬
taẽ designat. & ꝑ medi¬
camentum exsputo suo
ac terra compositom. ocu¬
los cȩcinati aperuit. ꝗ
genus humanum ꝑconfes¬
sionẽ utriusq suae naturȩ
ab ingentis errorum suoꝵ
tenebris eruit : Ex pu¬
ens ergo dñs linguam
muti ut loqui ualeat tan¬
git. Cum hora diubru¬
ta aduerba sapientiȩ ꝓ¬
ferenda. can tactu suae
pi&atis informat. bene
aut̃ subdit. Et suspi¬
ciens incęlum. ut inde¬
mutis loquelam. inde au¬
ditum surdis. inde cunc¬
tis infirmitatib mede¬
lam docer& eẽ quȩren¬
dam. Ingemuit aũ. non
quia ipsi opus e& cũ ge¬
mitu aliquod p&ere
a patre. quicunta p&en¬
tib donat cum patre. sut
nobis gemendi dar& exem¬

Expanded text:
illuminatur. Sputum illuminatur. Sputum etenim quod ex capite Domini descendit divinam ejus naturam, quae ex Deo est; portio terrae cui idem sputum immiscuit, humanam quae ex hominibus assumpta est, designat. Et per medicamentum ex sputo suo ac terra compositum oculos caeci nati aperuit, quia genus humanum per confessionem utriusque suae naturae ab ingenitis errorum suorum tenebris eruit. Exspuens ergo Dominus, linguam muti ut loqui valeat tangit, cum ora diu bruta ad verba sapientiae proferenda contactu suae pietatis informat. Bene autem subditur: Et suspiciens inmutis loquelam, inde auditum surdis, inde cunctis infirmantibus medelam doceret esse quaerendam. Ingemuit. Ingemuit autem non quia ipsi opus esset cum gemitu aliquid petea patre, qui cuncta petentibus donat cum patre, sed ut nobis gemendi daret exem
Abbreviated transcription (Latin):
cum ꝑ dona scĩ sp̃s aures
cordis ad intellegenda ac
suscipienda uerba salutis
aperit. namq digitum
tatur ipse dñs. cum dic̃
iudȩis. Si ego indigito
dĩ eicio demonia: Quo
nimirũ digito & magi in
aegypto superati amoy¬
se. dicentes. digitus ẽ dĩ
hic. & lex intabulis scrip¬
ta ẽ lapideis. quia ꝑ do¬
nũ scĩ sp̃s & ab insidus de¬
fendimur hominũ. siue
spirituum malignoꝵ. &
in agnitione diuine uo¬
luntatis erudimur.Ni¬
giti ergo dĩ inauriculas
ad scientiam salutis audi¬
endam discendam reue¬
lat. & quia cognitam
ueritatis lucem sequi con¬
fessio deb&. apte sub iua¬
gitur. Et ex puens te¬
tigit linguam eius. Ex¬
puens quippe dñs. lin¬
guam tangens egroti.
cum ad confessi o nemfi¬
dei ora catheti zatoꝵ in¬
struit. Sputum namq
dñi saporẽ designat sapi¬
entiȩ. quȩ teste libro
sapientie loquitur :
Ego exore altissimi pro¬
diui primo genita. Unde
& alibi. sputo eius terrȩ
commixto. cȩcus natus

Expanded text:
cum per dona sancti Spiritus aures cum per dona sancti Spiritus aures cordis ad intelligenda ac suscipienda verbaperit. Nam digitum tatur ipse Dominus cum dicit Judaeis: Si ego in digito Dei ejicio daemonia . Quo nimirum digito et magi in Aegypto superati sunt a Moyse dicentes: Digitus Dei est hic ; et lex in tabulis scripta est lapideis, quia per donum sancti Spiritus et ab insidiis defendimur hominum, sive spirituum malignorum, et in agnitione divinae voluntatis erudimur. Digiti ergo Dad scientiam salutis audiendam discendamque revolat. Et quia cognitam veritatis lucem sequi confessio debet, apte subjungitur: Et exspuens tetigit linguam ejus. Exspuens quippe Dominus linguam tangit aegroti, cum ad confessionem fidei ora catechizatorum instruit. Sputum namque Domini saporem designat sapientiae, quae, teste viro sapiente, loquitur: Ego ex ore Altissimi prodivi primogenita . Unde et alibi sputo ejus terrae comisto, caecus natus
Abbreviated transcription (Latin):
us ad mare usq uenisse
atꝙ ad ipsum ꝑ uenisse
locum. qui medios fines
de capolis longe trans
mare positus respiciebat.
Tad ducunt ei surdũ
& mutum & deprecaban¬
tur eum ut in ponat illi
manũ. Surdus & mu¬
tus ẽ. qui nec aures au¬
diendis dĩ uerbis. nec os
aperit proloquendis
quales ne cesse ẽ. ut hil
qui loqui iam & audire
diuina elo quia longo
usu didicerunt dño sa¬
nandos offerant. quate¬
nus eos quos humana fra¬
gilitas nequit. ipsȩ gra¬
tiȩ suae dextera sal u&
Et ad prehendens eum
turbas seor sum misit digi¬
tos suos in auriculas.
Prima salutis ianua ẽ. in¬
firmũ ad prehendente
dño de turba seor sum ecdu¬
ci. Ad prehendens nãq
infirmũ de turba seorsũ
educit : cum m̃tẽ pec cacis
languidam uisitatione
suae pi&atis in lustrans.
a consu&isdinis humanȩ
conuersations morib
ad uocat. atq ad sequen¬
da pre ceptoꝵ suoꝵ itine¬
ra pro uocat. Mittit
digitos suos in auri culas

Expanded text:
us ad mare usque venisse, us ad mare usque venisse, atque ad ipsum pervenisse locum qui medios fines Decapolis longe trans mare positos respiciebat. Et adducunt ei surdum et mutum; et deprecabantur eum, ut imponat illi manum. Surdus et mutus est, qui nec aures audiendis Dei verbis, nec os aperit proloquendis, quales necesse est ut hi qui loqui jam et audire divina eloquia longo usu didicerunt, Domino sanandos offerant, quatenus eos quos humana fragilitas nequit, ipse gratiae suae dextera salvet. Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas. Prima salutis janua est infirmum apprehendente Domino de turba seorsum educi. Apprehendens namque infirmum de turba seorsum educit, cum mentem peccatis languidam, visitatione suae pietatis illustrans, a consuetis humanae conversationis moribus avocat, atque ad sequenda praeceptorum suorum itinera provocat. Mittit digitos suos in auriculas,