comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
õfirmata sut opinor que falsa de incredibi¬
lia putant᷑ ab his ques nostca uecelestium lx̃aꝵ
doct rina nõ imbuit. Ced tam̃ ut refellant᷑
a nobis etĩa illi qui ninium nõ sine malo
suo sapiũt. xebusꝗ diuinis fidem detrahunt.
argumẽtum q illoꝵ coarguamus errore:
ut tandem aliqñ peruideant ita fieri opor-¬
tuisse: sic̃ nos ostendimus factum. Et ꝙͣꝙͣ
apud honos uidices satis habeant firmitatis.
uł testimonia sine argum̃ẽtis. ul argumẽta
sine testimoniis: nos tñ ñõ cõtenti alt̾utro
sumus: cur suppetat nobis utrumq: ne p¬
cui per uerse ⁊gcnioso: aut nõ ⁊ntelligẽdi:
aut contra disserendi locum relinquamus.i
Iegant fieri potuisse: ut nature ⁊mortali ꝗtꝙ
dilcederet. Negant deniq deo dignũ: ut homo
fieri uellet. seque infarmitati carnis oneraret:
ut passionibus: ut dolori: ut morti se ipse subi¬
ceret. quasi nõ facile illi eẽt ut citra corpo¬

Expanded text:
Confirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibiConfirmata sunt ut opinor quae falsa et incredibilia putantur ab iis quos uera caelestium litterarum doctrina non inbuit. sed tamen ut refellantur a nobis etiam illi qui nimium non sine malo suo sapiunt rebusque diuinis fidem detrahunt, argumentis quoque illorum coarguamus errorem, ut tandem aliquando peruideant ita fieri oportuisse, sicut nos ostendimus factum. et quamquam aput bonos iudices satis habeant firmitatis uel testimonia sine argumentis uel argumenta sine testimoniis, nos tamen non contenti alterutro sumus, cum subpetat nobis utrumque, ne cui peruerse ingenioso aut non intellegendi aut contra disserendi locum relinquamus. negant fieri potuisse ut naturae inmortali quicquam decederet, negant denique deo dignum ut homo fieri uellet seque infirmitate carnis oneraret, ut passionibus, ut dolori, ut morti se ipse subiceret — quasi non facile illi esset ut citra corpo
Abbreviated transcription (Latin):
magistri dei magna & pene incredibilia quia
discedens instruxerat eos uirtute ac potestate
qua posset nouẽ cmuntiationis rõ fundari &
confirmari: sed & futuxa illis aperuit om̃̃a.
Que Petrus & Paulus rome predicauerũt. &
ea predicatio in memoria sccipta permansit :
in qua tum mlta alia mixa.: tum etiã hoc
futurũ ẽẽ dixert̃ ut post breue ip̃us ⁊ mite¬
ret deus regem: qui ex pugnaret iudcos &c
ciuitatessi eoꝵ solo ad equãret. Ip̃os aũt fame
sitiq cõfectos obsiderit. Tum fore ut corporib egts
uescerent᷑ & cõsumarẽt se inuitẽ. Postremo ut
capti ueniret᷑ in manus hostiũ. &in cõspectu suo
uexari acerbissime cõuiges suas cernerẽt. uio¬
lari: ac prostitui uirgines. diripi pueros. allidi
paruulos: omia deniꝰq ferro igniqͥ uastari: Cap¬
tiuos inperpetuũ terris suis ixterminari: eoq
sct udeoꝵ nom & gentem uespasianus extini¬
xit: fecitq omĩa quẽ. illi tutura predixeriẽt.

Expanded text:
magistri dei magna et paene incredibilia miracula, quia magistri dei magna et paene incredibilia miracula, quia discedens instruxerat eos uirtute ac potestate, quo posset nouae adnuntiationis ratio fundari et confirmari. sed et futura illis aperuit omnia: quae Petrus et Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit. in qua cum multa alia mira tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breue tempus inmitteret deus regem, qui expugnaret Iudaeos et ciuitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. tum fore ut corporibus suorum uescerentur et consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent in manus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetuum terris suis exterminari, eo quset, Iudaeorum nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque omnia quae illi futura praedixerant.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ pr̃ sũmus ad filium̃ loquit᷑ dĩcens. Ego s¬
dñi deui uocaui te ad iustitiã & tenebo imaratuã.
& cõfirmabo te. & dedi te intestamẽtum gnͣis mei
in lucẽ gẽtium aperire oculos cecorũ producere ex
uinculiis alligatos. & de domo carceris sedentes in
tenebris. Cum igit᷑ nos antea tanꝗͣ ceci: & tanqͣ
carccre stultitie inclusi sederemus intenebris igno¬
rantes deũ & ueritatẽ. illuminati ab eo sumuꝰ
qui nos testamẽto suo adoptauit. & liberatos ma¬
lis uinculis: atq in lucem sapie productos inhere¬
ditatem regni celestis asciuit. Ordinata uo disci¬
prdis luis euangelica: ac nõis sui predicatione.cir¬
cũdedit se repente nubes. eũꝗ iacelum substulit:
quadragesimo post pastione die sic̃ danid fore
ostenderat dicens. Et ecce ⁊n nubib celi ut filiꝰ
hõis ueniens usꝗ ad uetustũ dieꝵ per penit. Di¬
scipuli uoͣ per prouincias dispersi. fundamẽta
ecd̃ie ubiꝗ posuerũt. facientes & ip̃i in noĩe

Expanded text:
loquitur dicens: ego ds deus uocaui te in iustitiam, et tenebo manum tuam et confirmabo te, et dedi te in testamentum generis mei, in lucem gentium, aperire oculos caecorum, producere ex uinculis alligatos et de domo carceris sedentes in tenebris. cum igitur nos antea tamquam caeci et tamquam carcere stultitiae inclusi sederemus in tenebris ignorantes deum et ueritatem, inluminati ab eo sumus, qui nos testamento suo adoptauit et liberatos malis uinculis atque in lucem sapientiae productos in hereditatem regni caelestis adsciuit. Ordinata uero discipulis suis euangelii ac nominis sui praedicatione circumfudit se repente nubes eumque in caelum sustulit, quadragesimo post passionem die, sicut Daniel fore ostenderat dicens: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque ad uetustum dierum peruenit. discipuli uero per prouincias dispersi fundamenta ecclesiae ubique posuerunt facientes et ipsi in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
deo uero fiant: quo cõtempto moͬtuoꝵ sacra suscipiũt.
ex singulis ⁊eb ostendam. Uirtutẽ esse dicĩt que hoiẽm
tollat mclum: nõ illam de qua pħi dixerũt que por̃tã
est in bonis animi: sed hãc cõporalem que dicit᷑ forti¬
tudo: que qm̃ precipua in hercule fuit i motaltatem
meruusse et edditut. Quis tam stalte meptus est ut coͣpots ui¬
res diuinu ał utia humarũ bonũ uidicet : cum stnt Gx¬
maioes petudib attribute: & uno mobo sepe fiangãt.¬
m pa senes tute minuãt᷑ & cõtuãt. Itaq idem ꝰ cum
deformari ulcerib thoros suoꝵ cetneret. nec sanarise
uoluit: nec sene fieri. ne quado se ip̃o minõs cuit
defor mior uideret᷑. Hũc atrogo. quo uiuu se irẽ cobus¬
setat ascendisse incelum putauerĩ. Ea ip̃a que scul¬
sissime sũt admirati simulaccis & iagiib expressa

Expanded text:
Deo vero fiant, quo contempto, mortuorum sacra suscipiunt, Deo vero fiant, quo contempto, mortuorum sacra suscipiunt, ex singulis rebus ostendam. uirtutem esse dicunt quae hominem tollat in caelum, non illam de qua philosophi disserunt, quae posita est in bonis animi, sed hanc corporalem quae dicitur fortitudo: quae quoniam praecipua in Hercule fuit, inmortalitatem meruisse creditur. quis tam stulte ineptus est, ut corporis uires diuinum ecudibus adtributae et uno morbo saepe frangantul senectute ipsa minuantur et corruant? itaque idem ille cum deformari ulceribus toros suos cerneret, nec sanari se uoluit nec senem fieri, ne quando se ipso minor aut deformior uideretur. hunc a rogo quo uiuum se ipse combusserat escendisse in caelum putauerunt eaque ipsa quae stultissime sunt admirati simula
Abbreviated transcription (Latin):
phe egerie. nemoriq telegat. Solus ubi & siluis italig
ignobilis euum: exigeret uersoq ubi noĩe urbus esset
su̾a sib uult hec tãm diligeris. tam sollicita curatio : quid
sucote sedes: qrud telegatio ũil ttim lonige uł ad mulierem
ał ad solitudinem quid deinde nõis comutatio. Postre¬
mo quid equoꝵ pertinax abominatio : quid signifieunt
hec Dia nisi ꝯscĩam strupri &x amorem minime ⁊ urgi¬
nalem: Pras plane cur tatu laborem: pto tam fdeli
uiuene susciperet. quia amãti nouerae obsequiu pernega.¬
rit Hoc loo refellendi fũt etrã hi qui deos ex ħorbi esse
factos nõ tam fatent᷑. sed ut cos laudent etĩa gliant᷑¬
autuurtutis grã: ut hercalem. aut munerũ: ut cerere̾
ac liberum. aut artiu repertaꝵ ut esculapium cuit
mineruam. Hec uo ꝗ̃ mepta sint. quanq no digna
ꝑꝑ que hoĩes mexpiabili se scelere cõtamine̾t. hostesq

Expanded text:
phae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis phae Egeriae nemorique relegat, solus ubi in siluis Italis ignobilis aeuum exigeret uersoque ubi nomine Virbius esset. quid sibi uult haec tam diligens, tam sollicita curatio? quid secretae sedes? quid relegatio uel tam longe uel ad mulierem uel in solitudinem? quid deinde nominis commutatio? postremo quid equorum tam pertinax abominatio? quid significant haec omnia nisi conscientiam stupri et amorem minime uirginalem? erat plane cur tantum laborem pro tam fideli iuuene susciperet, qu amanti nouercae obsequium pernegarat. Hoc loco refellendi sunt etiam ii qui deos ex hominibus esse factos non tantum fatentur, sed ut aut virtutis gratia, ut Herculem; aut munerum, ut Cererem ac Liberum; aut artium repertarum, ut Aesculapium ac Minervam. Haec vero quam inepta sint, quamque non digna propter quae homines inexpiabili se scelere contaminent, hostesque
Abbreviated transcription (Latin):
castitatẽ seruar̃ potuerũt. unde im putemus erithonu
eẽ natum: an ex tira ut poete uideri uolũt: ag res ip̃a
clamas. Nam cũ uultanꝰ diis atma feciss&: eiq iupt̃
optionez premii quod uellet postulandi. iutassetq ut so-¬
lebat per inferm paludem se nihil negaturu: tum
faber slaudus minerue nuptias postulauit. hic iupiter
optimꝰ maximꝰ. tãta religione co̾strictus ab nuere nõ
potuit: mineruam tam̃ monuit repugnare. pudiciãꝙ
defendetꝰ. Tum in illa colluctatõe uulcanũ int̾raq
dracone conclusu & ob̾ signatũ tub uirgmib cecto¬
pidis cõmendauit : E uidens ut opmnor intestam : quod
ullo medo possit colorari. Altera cum pene omatore
suũ perdidissẽt. qui erat turbatꝰ disitactus equis
prestantissimũ medicum esculapiu curãdo iuueni ad uoca¬
uit eumq senatum seccetis alma recondit sedib: & min¬

Expanded text:
castitatem servare potuerunt. Unde enim putemus Erichthonium castitatem servare potuerunt. Unde enim putemus Erichthonium esse natum? an ex terra, ut poetae videri volunt? At res ipsa clamat. Nam cum Vulcanus diis arma fecisset, eique Jupiter isset praemii quod uellet postulandi iurassetque ut solebat per infernam paludem se nihil negaturum, tum faber claudus Mineruae nuptias postulauit. t hic luppiter Optimus Maximus tanta religione constrictus abnuere non potuit, Mineruam tamen monuit repugnare pudicitiamque defendere. tum in illa conluctatione Vulcanum in terram erum cum dracone conclusum et obsignatum tribus uirginibus Cecropidis commendauit? euidens ut opinor incestum, quod nullo modo possit colorari. altera cum paene amatorem suum perdidisset, qui erat turbatis distractus equis, praestantissimum medicum Asclepium curando iuueni aduocauit eumque sanatum secretis alma recondit sedibus et nym
Abbreviated transcription (Latin):
in ħitu aĩo nubentis figu̾atu. & sacra ciꝰ anniusaĩã
nuptiaꝵ titu celebratit᷑. Si ergo adoleuit. si uirgo
fuit pͥmo: postea fuit mulier hoĩem fuisse ꝗ nõ intelligit.
pecudem se fatet᷑. Quid loquar obscenitatem ueneris oĩu
libidmius prostitute: nõ deoꝵ tantũ sed & hoiu.Hlec ei
ex famoso martis stupro genuit hermione. ex mercuĩo hec¬
mafoditum: qui est natus androgenꝰis. Ex ioue cupidine
Ex anchisa eneam. Ex bute ericem. Exadone ꝗdem nllum.
potuit: qui ctĩa tum puer ab apro ictas octisus est: que
ut in historia pͥma sacra cõtinet᷑: artem merettiam
instituit: auctorq mulierib incipro fuit: uti rulgo cor
pore questũ faccr̾ent. quod id circo imperauit. ne sola
preter alias mulieres impudica & uitoꝵ appetens uide¬
ret᷑. ẜ tiã ne ht̃ hec aliquid numinis. cuius plura nuãnt᷑
adulteria ꝙͣ partus: Sed ne ille quidẽ uirgines illibatã

Expanded text:
in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniuersaria nuptiarum ritu celebrantur. si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus androgynus, ex Ioue Cupidinem, ex Anchise Aenean, ex Bute Erycem; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam inpore quaestum facerent: quod idcirco imperavit, ne sola praeter alias mulieres impudica, et virorum appetens videretur. Etiamne habet haec aliquid numinis? cujus plura numerantur adulteria, quam partus. Sed ne illae quidem virgines illibatam
Abbreviated transcription (Latin):
totus liber tectius de naͣ deoꝵ. om̃is funditus geligi¬
ones euertit ac delet. Quid gͦ a nobis expectat᷑ am¬
plius: Num eloquẽtia supetare possumus ciceronem
rnime id quidem: sed fiducia eilli defut ignotati
ueritate: quod ip̃e simpliciter meodem opere cofitet᷑.
Ait em facilius posse̾ sẽ dicere quid nõ sit: ꝙͣ qui sit hoc
est falsa se ifelligere ueri nescire. Clarum estagit᷑ hores
stisse illoss qui dii putantꝰ. & eoꝵ memoriam post motem
ꝯsecoatara: ideo & etates diuerse sũt. & certe i magies
plait euammas m felicium deoꝵ. Isis filium perdidit.
eraes filiam expulsam & per orbem terre iactatam
atona uix filiam  patuã inqua pareret muenit. Iuno¬
uitilib semiuizum reddidit: & ideo nũc saita eiꝰ
uatio prius parehemia noĩatã quod ibi iuino ad ule¬
uerit. ibiq etiã ioui nupsetit. Itaq nobilissimũ &
antiquissimũ templu cius est sami & simulachrum

Expanded text:
totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religitotus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? num eloquentia superare possumus Ciceronem? minime id quidem, sed fiducia illi defuit ignoranti ueritatem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. ait enim facilius posse se dicere quid non sit quam quid sit, hoc est falsa se intellegere, uera nescire. clarum est igitur homines fuisse illos qui dii putantur et eorum memoriam post mortem consecratam. ideo et aetates diuersae sunt et certae imagines placet aerumnas infelicium deorum. Isis filium perdidit, Ceres filiam, expulsa et per orbem terrae iactata Latona uix insulam paruam in qua pareret inuenit. uirilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum
Abbreviated transcription (Latin):
insirmior est. Nobustiores emn mares sũt femme im¬
becilliores : imbecillitas aũt nõ cadit indeu: ergo
nec femineris sexus. Etuic ad duct᷑ suꝑioris ar̃gumr
extuema illa ꝯdusio: ut dii nõ sint qm̃ indiitꝰ &
femine sũt. Ob has rõnes stoyci alio uerfic deos
ceto sequutꝰ de diis ac teligionib eoꝵ hãc senten¬
tia tulit. Uidetis ne igit̾ ut aphisicis tebus. bñ atq
utiliter inuentis. tracta to est ad cõmẽtitios aefictos
deos que tes genuit falsae opiniones erroresq tur¬
bulentos. & suꝑstitiones pone amiles & forme tũ¬
nobis deoꝵ. & etates & uestitus. ornatusq noti sũt
enera preterea cõrungia cognationes om̃s. om̃aꝗtra¬
ducta. ad similitudinem mibecillitatis humane. p¬
titios ac fictos deos tedarguit quoꝵ cultus suestito¬
ories pene aniles esse testatur. falsis opinioniba ȩrro¬
pibusꝗ tuibulentis implicatos esse homines querit᷑ Vlas

Expanded text:
infirmior; robustiores enim mares sunt, feminae ininfirmior; robustiores enim mares sunt, feminae inbecilliores. inbecillitas autem non cadit in deum, ergo nec feminae sexus. huic additur superioris argumenti extrema illa conclusio, ut dii non sint, quoniam in diis et feminae sunt. Ob has rationes Stoici aliouersus deos cero secutus de diis ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: uidetisne igitnr, ut a physicis rebus bene atque utiliter inuentis tracta ratio est ad commenticios ac fictos deos? quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et sunobis deorum et aetates et vestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea coniugia cognationes, omducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. ticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam
Abbreviated transcription (Latin):
uat quod ipe saturno. At isti qui cleos assetitetr
uideat quomꝰ ⁊ espondeãt huic argum̃to qđ inferimꝰ
i duo sũt sexus deoꝵ: sequit᷑ cõcubitus. Si coheunt¬
& domos habeãt necesse est. nec eĩ carent u̾tute ac ꝓu¬
dore. ut hoc promiscue aut in propatulo faciãt: sicrid
muta facere uidemue aĩalia. Si domos hñt cõsequẽs
est: ut & urbes habeat᷑. & quidem auctore nasone
urbes. igit᷑ & agcos habebũt: iam quis nõ uideãt que
sequant᷑ atate illos & colere quod uictus cãfit : ergo
mortales sũt. Quod argumẽtum retror̾sum idem ualx
iergo agros nõ hñt ne utbes quide. si urbesnõ ne do
cõcubitus ab his abest. & sexue igit᷑ femininus. Indiis
aũt uidemus & feminas esse ꝑrgo dii nõ sũt. Dis¬
soluat hoc argum̃tu siquis põt. Ita eni res rem seqt:
ut hec ultia necesse sit cõfiteri. Ced ne illd̃ quidem
dissoluet aliꝗs: & duob sexih altꝰ fortior est. alter

Expanded text:
ciat quod ipse Saturno? at isti qui deos adserunt, ciat quod ipse Saturno? at isti qui deos adserunt, uideant quomodo respondeant huic argumento quod inferemus: si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus, si coeunt, et domos habeant necesse est; nec enim carent uirtute ac pudore, ut hoc promisce aut in propatulo faciant, sicut muta facere uidemus animalia. si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone,urbes, et agros igitur habebunt. iam quis non uideat quae sequantur? arare illos et colere, quod uictus cmortales sunt. Quod argumentum retroversum idem valet. Si enim agros non habent, ne urbes quidem: si urbes non habenu. Si concubitus ab his abest, et sexus igitur fautem uidemus et feminas esse: ergo dii non sunt. dissoluat hoc argumentum si quis potest. ita enim res rem sequitur, ut haec ultima necesse sit confiteri. sed ne illud quidem dissoluet aliquis: ex duobus sexibus alter fortior est, alter
Abbreviated transcription (Latin):
poctasꝰ strixisse de diss fabulas opinantur deas femĩas
uo sexuũ duisitate. ño intelligũt consequẽ esses ut con¬
aiprat: quod yndeũ cadere ñõ pot̾. sed ut isti putant
lam & uoius esse filios dicũt & ceteroꝵ deoru alascua¬
nus sit mextimabilig . quos tã sicuti nascunt᷑ more
nccesse est. Quid deoꝵ tande esse putemus. qui tot
seculis nati sũt: imõtales ꝗ mõserũt. Cur ergo tam
ea matcete que homunculos & facere & pati pudit.
um uõ dicant᷑ aliqui ex aliquib nati cõseques est uet
semꝑ nascant᷑: siquide alig̃ñ sũt natinł si aliie¬
uasti desieaũt. scnre tios conuent cur aũt qñ desietit.
Non illepide sencca in libris moralis phie Quid ue est
libetos tolleze utrum sexagenarius factus est : Se illi
lex papia fabulam imposuit: an inꝑauit uis ttiu
liberoꝑ. An tandem illi uenit imẽtes Ab alio ex¬
pestes alteri quod feceris. & taet ne quis silifa¬

Expanded text:
poetas finxisse de diis fabulas opinantur, et deas feminas poetas finxisse de diis fabulas opinantur, et deas feminas vero sexuum diversitate, non intelligunt consequens esse, ut concipiant: quod in Deum cadilios dicunt, et caeterorum deorum. Nascunnumerus sit inaestimabilis, quos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero dicantur aliqui ex aliquibus nati, consequens est, ut semper nascantur; siquidem aliquando sunt nati: vel, si alinasci desierunt, scire nos conuenit cur aut quando desierint. non inlepide Seneca in libris moralis philosophiae quidliberos tollere? utrum sexagenarius factus est et illi lex Papia fibulam inposuit? an impetrauit ius trium liberorum? an tandem illi uenit in mentem ab alio expectes alteri quod feceris et timet ne quis sibi fa
Abbreviated transcription (Latin):
ne diis orundum. Ob hoc desideriu faciliuis credi¬
tum est. iulio proculo mẽtienti: qui sub ornatus aprĩb
est: ut nuntiaret plebi uidisse se regem humano habitu
angustiorem: cumq mandasse ad populum: ut sib delubrũ
fier̾et se deũ eẽ & quirinũ uocari. Quo facto &x ip̃i po¬
pulo persuasit: romulu ad deos abiisses: & senatũ fuspi¬
tione cedis regie liberauit. Poteram his que tetuli cẽ
contentus. sed supersunt cid hui młta suscepto opi ne¬
uniu̾sa sub stulerim libet tam̃ persequi cetera: & ze¬
darguere plamius inuetetata persuasionẽ: ut tam̃ hores
suoꝵ pudeat ac peniteat erroꝵ. Nagnũ ho opus &
hoĩe dignũ. Negionũ animos nodis ex soluetꝰ pergo ut
ait luctetius: quiquide hoc efficere nõ poterat: qͣuia
nhil ueri afferebat. Nostrũ est hoc officiu. qui &
ueru deũ asierimꝰ. & falsos refutamꝰ Illiꝰ ergo qui

Expanded text:
en dis oriundum. ob hoc desiderium facilius credien dis oriundum. ob hoc desiderium facilius creditum est Iulio Proculo mentienti, qui subornatus a patribus est, ut nuntiaret plebi uidisse se regem humano habitu augustiorem eumque mandasse ad populum, ut sibi delubrum fieret, se deum esse et Quirinum uocari. quo facto et ipsi populo persuasit Romulum ad deos abisse et senatum suspicione caedis regiae liberauit. Poteram iis quae rettuli esse contentus, sed supersunt adhuc multa suscepto operi neuniuersas sustulerim, libet tamen persequi cetera et redarguere plenius inueteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac paeniteat errorum. magnum hoc opus et homine dignum, religionum animos nodis exsoluere ait Lucretius, qui quidem hoc efficere non poterat, quia nihil veri afferebat. Nostrum est hoc officium, qui et verum Deum asserimus, et falsos refutamus. Illi ergo, qui
Abbreviated transcription (Latin):
põt. Quis em tara demens qui cõsensu & placito in nuͬa¬
biliu stultoꝵ aperiti celum mõturs atbitret᷑. aut aliqđ qđ
ĩpe nõ habeat dare alteri posse: Apud zomanos deus iuli¬
us: quia hoc scelerato hõis plicuit antonio: deus quitinꝰ.
quia hoc pastorib uisu est: cum alter gemini st̃is exti¬
terit: alter prĩe parricida. qđ si consus nõ fuisset anto¬
nius .c. cesar pro suis mtẽ .p. meritis etiã de functi hxus
honore cariuss&: & quide cõsilio pisonis soceri. & .I.
cesaris propinqui qui uetabãt funus fieri & dolobelle
cõsulis: qui columnã in foro .a. titulum eius euertit.
ac forum expiauit. Nam Nomulũ desiderio suis fu¬
isse declarat emnius apud quẽ populus amissu rege
dolens: hec loquit᷑. O Romule romule: dic quale
te prĩe custode elii genuerũt. Tu preduxisti nog
iita luminis Poras. Opt̃ ogenitor prie: osangui:¬

Expanded text:
potest. Quis enim tam demens, qui consensu et placito innumerapotest. Quis enim tam demens, qui consensu et placito innumerabilium stultorum aperiri coelum mortuis arbitretur? aut aliquem, quod ipse non habeat, dare alteri posse? Apud Romanos deus Julius, quia hoc scelerato homini placuit Antonio; deus Quirinus, quia hoc pastoribus visum est: cum alter gemini fratris extiterit, alter patriae parricida. Quod si consul non fuisset Antonius, C. Caesar pro suis in rempublicam meritis etiam defuncti hominis honore caruisset, et quidem consilio Pisonis soceri, et L. Caesaris propinqui, qui vetabant funus fieri, et Dolabellae consulis, qui columnam in foro, id est, tumulum ejus evertit, ac forum expiavit. Nam Romulum desiderio suis fuisse declarat Ennius, apud quem populus amissum regem dolens, haec loquitur: O Romule, Romule dic, o, Qualem te patriae custodem dii genuerunt? Tu produxisti nos intra luminis oras, o pater, o genitor, o sangu
Abbreviated transcription (Latin):
didetũt: cruere conete. ip̃i illi maioꝵ gentiu dii qui
habent᷑. hinc a nobis profecti incelu repeuent᷑. Quate
q̃m demõstrant᷑ sepulchra in gretia: reminiscore qm̃
es mitiatus: que tradant᷑ sc̃pulchra misteriis. Ium
deniq ꝙͣ hoc late pateat intelliges. Testatus est uidelicꝙ
attici cõnsciẽtia ex ip̃is misteriss intelligi posse: quod om̃s
illi hõĩes fuerint qui colunt᷑: & cũ de hercule libero: escu-¬
lapio. rastore. polluce incunctanter fateret᷑. de apolli¬
ne ac ioue pr̃ib eoꝵ. Item de neptũtio. uulcano: marte.
niercurio: quos maioꝵ gentiu deos appellauit. timuit
aperte confiteri. & id circo ait late patere hoc: ut ide
de ioue ceterisq antiꝗorib diis intelligamꝰ. quoꝵ memo¬
riam sicadem rõne ueteres cõsecrauer̃: qua se imaginẽ nom̃a
filie cõsectaturũ ẽẽ dicit ignosci inherẽtib pãt. credẽntib nc̃

Expanded text:
diderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium dii qui diderunt eruere coner, ipsi illi maiorum gentium dii qui habentur hinc a nobis profecti in celum reperientur. Quere quoniam demonstrantur sepulchra in Graecia, reminiscere, quoniam es initiatus, quae tradantur mysteriis: tum denique quam hoc late pateat intAttici conscientiam, ex ipsis mysteriis intelligi posse, quod omnes illi homines fuerunt, qui coluntur: et cum de Hercule, Libero, Aesculapio, Castore, Polluce incunctanter fateretur; de Apolline ac Jove, patribus eorum, item de Neptuno, Vulcano, Marte, Mercurio, quos majorum gentium deos appellavit, timuit aperte confiteri. Et idcirco ait late hoc patere, ut idem de Jove caeterisque antiquioribus diis intelligamus, quorum memoriam si eadem ratione veteres consecraverunt, qua se imaginem nomenque filiae consecraturum esse dicit, ignosci moerentibus potest, credentibus non
Abbreviated transcription (Latin):
idem honos certe dicandus est. qđ quide faciã. teq oĩum
optimã doctissimãq approbantib diis imortalib ip̃is
meoꝵ cȩtu locatã ad opinione oĩu moͣtalium cõsecrabo.
Fortasse dicat aliꝗs pre nimio luctu delirasse ciceronẽ. Atqui
illa õis ratio: & doctuna & exemplis. & ip̃o lequẽdi gñe
ꝑfecta: nõ egri sed cõstantius animi ac iudicii fuit. E
Hec ip̃a señtũ nullũ profert iudiciu dolorie. neq enĩ
puto illum tam uarie tã copiose: tam ornate scribore
potuisse: nisy luctum eius & oro ip̃a. & cõsolatõ amicoꝵ
sequutus. leges uoluit ponẽt̃: quib putaret usurã esse¬
iustam: & sapiẽte ciuitatẽ de religione ita sanxit.
Diuos & cos qui celestes semꝑ habiti sũt colunto. & illoe
quos in celo merita. locauerũt. Hercule liberum: esculã¬
piu.castorẽ. polluce: quitinus Item intusculanis: cum¬

Expanded text:
idem honos certe dicandus est. quod quidem faciam teque omnium idem honos certe dicandus est. quod quidem faciam teque omnium optimam doctissimam adprobantibus diis inmortalibus ipsis in eorum coetu locatam ad opinionem omnium mortalium consecrabo. fortasse dicat aliquis prae nimio luctu delirasse Ciceronem. atquin illa omnis oratio et doctrina et exemplis et ipso loquendi genere perfecta non aegri, sed constantis animi ac iudicii fuit et haec ipsa sententia nullum praefert indicium doloris. neque enim puto illum tali uarie, tam copiose, tam ornate scribere potuisse, nisi luctum eius et ratio ipsa et consolatio amicorum secutus leges uoluit ponere, quibiustam et sapientem civitatem, de religione ita sanxit: "divos et eos qui celestes semper habiti sunt colunto, et illos quos colendos celo merita locaverunt Herculem, Liberum, Esculapium, Castorem, Pollucem, Quirinum
Abbreviated transcription (Latin):
arcus tulliug qui nõ tm̃ ꝑfectus orator. sed etiam pħue fuit:
siquide solus extitit platonis imitator meo libro quo se ip̃tr
de morte filie cõsolatus est: nõ dubitauit dicete deos. qui
publice colerent᷑ hoĩes fuisse. quod eiꝰ testimoniũ eo debet
grauissimũ fudicari: quod & augubiale huĩt sacerdotiũ:
& eosdom se colere uenerariq testat᷑. Itaꝗ intta pau-¬
tos uersiculos duas tes nobis cledit. Nam dum iͥmagi¬
nem filie: eodem se modo cõsecratuꝵ ẽẽ profiteretũr.
quo illi aueterib sũt cõsecrati & illos mottuoi ẽẽ do¬
cuit: & origme uane suꝑstitionis oñdit. Cum uero
mꝗt & mares d feminas complurimas ex hoib in
deore nũo ẽẽ udeamꝰ & coꝵ in urbib atq agcis. angu-¬
tam cõstitutãq habemꝰ. Quod si ullu unꝙͣ aĩal ꝯside.¬
rãdu fuit. illł profecto fuit. Si cadmĩ ptogemes aut am¬
phituonis. aut tindari incelu follenda fama fuit. hiat hui

Expanded text:
 Tullius, qui non tantum perfectus orator, sed etiam philosophus fuit, siquidem solus extitit Platonis imitator, in eo libro quo se ipse de morte filiae consolatus est, non dubitauit dicere deos qui publice colerentur homines fuisse. quod ipsius testimonium eo debet grauissimum iudicari, quod et augurale habuit sacerdotium et eosdem se colere uenerarique testatur. itaque intra paucos uersiculos duas res nobis dedit. nam dum imaginem filiae eodem se modo consecraturum esse profitetur quo illi a ueteribus sint consecrati, et illos mortuos esse docuit et originem uanae superstitionis ostendit. cum uero inquit et mares et feminas complures ex hominibus in deorum numero esse uideamus et eorum in urbibus atque agris augutam constitutamque habemus. quod si ullum umquam animal consecrandum fuit, illud profecto fuit. si Cadmi progenies aut Amphitryonis aut Tyndari in caelum tollenda fama fuit, huic
Abbreviated transcription (Latin):
si recepis.o. M.tulli. nõ uides fore ut itrũpãt uitia cũ uir¬
tutib quia mala bonis adherent: & in aĩos hõĩu potẽtiora
sũt Que si uetas cõseccari respondebit tib cade illa gretia
excusatio est eoꝵ qui mala sua pro diis hñt. ut rorani
tubigine atq febre. Si ergo uitia cõsecranda nõ sũt. in
qua tibi assentior: ne uirtutes ꝗde nõ eĩ perse sapiũt
aut sentiũt. neꝗ mita parietes aut ediculas luto factas.
sod mtra pectus collocande sũt & interius comprehẽdende¬
sũt. ne sint false si extra homine fuerĩt collocate. Itaq
preclara illã legem tuã derideo: quã ponis his uerbis. At
illa propter que ꝰ datur hõi ascensug ĩ ꝯelum tente: uir¬
tate pictate fidem carũq laudogs delubra sũt. At ꝗn

Expanded text:
si recipis, o Marce Tulli, non uides fore ut inrumpant uitia cum uirsi recipis, o Marce Tulli, non uides fore ut inrumpant uitia cum uirtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt? quae si uetas consecrari, respondebit tibi eadem illa Graecia  semper excusatio est eorum qui mala sua pro diis habent, ut Romani robiginem ac febrem. si ergo uitia consecranda non sunt, in quo tibi adsentior, ne uirtutes quidem. non enim per se sapiunt aut sentiunt neque intra parietes aut aediculas luto factas, sed intra pectus collocandae sunt et interius conprehendendae, ne sint falspraeclaram illam legem tuam derideo, quam ponis his verbis: « Ast illa, propter quae datur homini ascensus in coelum, mentem, virtutem, pietatem, fidem, earumque laudum delubra s
Abbreviated transcription (Latin):
modi sacra nunꝗͣ suscepiss& Magnũ cicero audaxq
cõsiliu suscepisse greciã dicit: qued cupidinũ & amoꝵ
simulacta inginnasiis cõsecrass& Adulatus est indehegi
attico: & iruisit hoĩe familiare. Nõ cĩm illd̃ magnũ
aut oĩo cõsiliu dicẽdu fuit. sed impudicoꝵ hõĩuꝰ pet¬
dita & deplorata nequitia: qui liberos suos quos exudrẽ
ad honesta debezẽt prostituerũt libidini iuuẽtutis. aꝗbris
flagititoꝵ deos & m illis potissimũ locis ubi mũda cõpo¬
ra coͣruptoꝵ luminib patent. & in illa coli etate uolue
rũt. que simplex est. & improruda: prius it retiri: & in
laqueos & m laq̃os põt cadere ꝙ̃ cauere. Quid mitum
si ab hac gente uniu̾sa flagitia manarũt: apđ quati
ideo huic sentẽtie tanꝙͣ gretos prudentia uinceret ad¬
iecit uirtutef ei oportete nõ uitia cõsecrari. Q uod¬

Expanded text:
modi sacra numquam suscepisset. magnum Cicero audaxque modi sacra numquam suscepisset. magnum Cicero audaxque consilium suscepisse Graeciam dicit, quod Cupidinum et Amorum simulacra in gymnasiis consecrasset: adulatus est uidelicet Attico aut omnino consilium dicendum fuit, sed impudicorum hominum perdita et deplorata nequitia, qui liberos suos, quos erudire ad honesta deberent, prostituerunt libidini juventutis; a quibus flagitiorum deos, et in illis potissimum locis ubi nuda corpora corruptrunt, quae simplex et inprouida prius inretiri et in laqueos potest cadere quam cauere. quid mirum si ab hac gente uniuersa flagitia manarunt, aput quam ideo huic sententiae, tamquam Graecos prudentia uinceret, adiecit: uirtutes enim oportere, non uitia consecrari. quod
Abbreviated transcription (Latin):
ret placari: ut fuiges cũ arborib aut uitib bn pro¬
spereq florescerẽt. eum dolorẽ sequutus in fastis pocta :¬
Non ignobilem nimpham fuisse nãrauit. que sic choris
nocitata: eamq zephiro nuꝑtã qͣ dotis loco id acce¬
pisse rauneris a marito. ut hẽret oiu filioꝵ potestatẽ. Hlo¬
neste quide ista dicũt᷑. sed rahoneste turpitꝰq ccedunt᷑. nee
debẽt cu ueritas quęrit᷑ huimo nos uelam̃ta decipere.
detinẽt᷑. Cloacine simulactu ieloaca maxĩa repertũ
tatius cõsecrauit: & quia cuiꝰ esset effigies ignorabat: ex
lao illi nom̃ imposuit. Pauorer pallorẽq tullus hostilius
figurauit & coluit. Quid de eo dicam: nisi dignũ fuisse
celli de cõseciatione henoris atq uirtutis honestate
nõium diffẽt.regnouit eade uanitate ment̾e quoꝗ intᷤᷤ
deos suos senatug̃ collocauit: quã profecto si hriss& eius-¬

Expanded text:
re placari, ut fruges cum arboribus aut uitibus bene prore placari, ut fruges cum arboribus aut uitibus bene prospereque florescerent. eum colorem secutus in Fastis poeta non ignobilem nympham fuisse narrauit quae sit Chloris uocitata eamque Zephyro nuptam quasi dotis loco id accepisse muneris a marito, ut haberet florum omnium potestatem. honeste quidem ista dicuntur, sed inhoneste turpiterque creduntur nec debent, cum ueritas quaeritur, huiusmodi nos uelamenta decipere. detinentur. Cloacinae simulacrum in Cloaca Maxima repertum Tatius consecrauit et quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco illi nomen inposuit. Pauorem Palloremque Tullus Hostilius figurauit et coluit. quid de hoc dicam nisi dignum fuisse celli de consecratione Honoris atque Virtutis honestate nominum differt, re congruit. eadem uanitate Mentem quoque inter deos senatus conlocauit, quam profecto si habuisset, eius
Abbreviated transcription (Latin):
leema cum tyramnu occidisse quia netas erał simu-¬
lachru cõstitui meretricis intemplo animalis esfigiem
posuerũt. cuius nom̃ gerebat: itaq ut illi morumetus
exnõie. sic isti ex professione fecetũt. Huius nõĩs ifia
dics festue dicatus est : & latentinedia costicuta. Nec
hac solam tom̃a meret̾tem colũt. sed phaustulã quoq
quã herculis scortum fuisse uerius scribit Quãta
ista tmmotalitas putanla est quã etiã meretoes asse¬
quũt. Elora cũ magnas opes ex arte meret̾çia quesi¬
uiss& popułũ sebit herede certãq pecumã ⁊eliꝗt cuiꝰ
ex annuo fenore suus natalis dies celebraretꝰ: edic¬
tione ludoꝵ quos appellãt floralia: quod quia sena¬
tui flagiosum uidebat᷑. ab ip̃o noĩe argum̃tu sũmi
placuit᷑ ut pudende rei quedam digm̃tas adderet᷑.
Deam firixerũt esse que florib presit. eamq eporte¬

Expanded text:
Leaena cum tyrannum occidisset, quia nefas erat simuLeaena cum tyrannum occidisset, quia nefas erat simulacrum constitui meretricis in templo, animalis effigiem posuerunt cuius nomen gerebat. itaque ut illi monumentum ex nomine, sic isti ex professione fecerunt. huius nomini etiam dies festus dicatus est et Larentinalia constituta. nec hanc solam Romani meretricem colunt, sed Faulam quoque, quam Herculis scortum fuisse Verrius scribit. iam quanta ista inmortalitas putanda est, quam etiam meretrices adsecuntur? Flora cum magnas opes ex  arte meretricia quaesiuisset., populum scripsit heredem certamque pecuniam reliquit, cuius ex annuo faenore suus natalis dies celebraretur editione ludorum, quos appellant Floralia. quod quia senatui flagitiosum uidebatur, ab ipso nomine argumentum sumi placuit, ut pudendae rei quaedam dignitas adderetur. deam finxerunt esse quae floribus praesit eamque oporte
Abbreviated transcription (Latin):
e prrario infacto sed in nõie. Metuebãt eĩm
malum si contra puplicam ꝑsuasione patcsra
qđ urat uerũ: Quod si hoc constat añteritis exbo¬
timib deos factos cut ergo nõ credũt poetisa suto
illoro fugas &uulnera & mortes & bella de aduste¬
ro desc̃ribut. quib de rebug intelligi fõt. non
potuisse ullo pacto ficri deos. quia ne hoĩes quide prebi
faerũt. ea que inuita sua gesserũt. que mõtem patum
sompitena. Uemo nũc ad proptias romanoꝵ teligiões
sn de cõmunib lixi. Nomuli nutrix lupa honotibi
ist affesta diuinis &ferẽm si amimal ip̃m suufse cuuis
figuam gerit. sed auctor est liuius tarentine esse si¬
mulachtu & quidẽ nõ cõporis sed mẽtis ac moꝵ. fuit
e fuistuli uxot.  ꝑꝑ uulgati cõporis iulitate: lupem
iter pastores idest meretrix noĩata est. unde etiam
lupanar dicit᷑. Exemplũ .s. acheniẽtiu i ea figurãda
romani stquuti sũt: apdđ quos merettix quedam noĩe

Expanded text:
 facto est, sed in nomine: metuebant enim malum, si contra publicam persuasionem faterentur quod erat uerum. quodsi hoc constat inter ipsos, ex hominibus deos factos, cur ergo non credunt poetis, si quando illorum fugas et uulnera et mortes et bella et adulteria describunt? quibus de rebus intellegi datur non potuisse ullo pacto fieri deos, quia ne homines quidem probi fuerunt eaque in uita sua gesserunt quae mortem pariunt sempiternam. Venio nunc ad proprias Romanorum religiones, quoniam de communibus dixi. Romuli nutrix Lupa honoribus est adfecta diuinis, et ferrem, si animal ipsum, cuius figuram gerit. sed auctor est Liuius Larentinae esse simulacrum et quidem non corporis, sed mentis ac morum. fuit enim Faustuli uxor et propter uulgati corporis uilitatem lupa inter pastores id est meretrix nuncupata est; unde etiam lupanar dicitur. exemplum scilicet Atheniensium in ea figuranda Romani secuti sunt, apud quos meretrix quaedam nomine
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa sua sponte esse nata: nihilꝗ diuine prouidẽ¬
ue tribuit. hic profecto rõnem nõ aslexit. sed
sci põt. apparet ẽẽ diuina prorudẽtiã: auus est
pͥum qđ dicit᷑ rõ. Deus igͤ reꝵ om̃iu machina.¬
hoc idem tradidit quod ꝓpħtę. Cuius uerba sub-¬¬
ieci. Animal hoc prouidum: sagax. młtiplex
tot aĩantium gn̾ibus atq naturis: particeps rõnis
& cogitatõnis: cum cetrra sint omĩa expertia. Ui¬
des ne hoĩem ꝙͣ uis longe aueritatis notitia xe¬
motum. tam̃ qm̃ imaginem sapĩẽ sapĩe tuebat᷑.
intellexisse: nõ nisi adeo hoĩem potuisse gñari.
Sed tam̃ diuinis opus est testimoniis: ne minus
humana sufficiãt. Sybilla hoĩem dei opus esse
tes tatur

Expanded text:
omnia sua sponte esse nata, nihilque divinae providenomnia sua sponte esse nata, nihilque divinae providentiae tribuit, hic profecto rationem non asserit, sed sci potest, apparet esse diuinam prouidentiam, cuius est proprium quod dicitur ratio. deus igitur rerum omnium machinahoc idem tradidit quod prophetae. cuius uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritatis notitia remotum tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a deo hominem potuisse generari? sed tamen diuinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem dei opus esse testatur
Abbreviated transcription (Latin):
sideret aliquis ꝙͣ diu & quib modis eduget᷑ infans:
intelliget profecto: nõ potuisse terigenas illos puezos
sine ullo elucatore posse nutriri. Tuit di necesle
complutib mensibus iacere proiectos: donec con¬
firmatis nerius mouere se. locũq mutãt̃ posset.
quod uix intra unius anni spatiu fieri põt. Iam
uide utrum ne infans codem modo d eodem
loco quo esfusus est: iacere per multos mentes ua¬
luezit. ac nõ & humor̾ illo teꝵe: qđ alimenti
gĩa minastrabat. & sui coͣporis purgamẽtis in unũ
mixtis: obrutus: corruptusꝗ moreret᷑. Itaq nullo
modo fieri põt. quin ab alio fuerit ȩducatus: nisi
forte aĩalia omĩa nõ tenera nata sũt. sed ex creta
quod ut du̾cerẽt. nunꝙͣ illis uenit inmẽtem. Oĩs
igͣ illa rõ impossibilis & uana ẽ: si tam̃ rõ dici
po̾t. quia id agit᷑ ut nłła rõ lit. Qui eĩm dicit

Expanded text:
sideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, sideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore nutriri. fuit enim necesse conpluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si tamen ratio dici potest qua id agitur, ut nulla sit
Abbreviated transcription (Latin):
utiq proru̾dit ut nascerent᷑. ne orbis terre desertꝰ
atq incultus horreret. Ut aũt de terra sine officio
parentũ nasci possent. necesse ist magna rõne esse
prouisum: deinde ut humor ille concretus eterra
inuatias imagines copor fingerẽt᷑. item ut efolli¬
culis quib tegebant᷑. accepta uiuendi sentiendiq
r̃one tanꝙͣ ex aluo matcri ꝓfunderent᷑. Mita in¬
ixplicabilisq prorusio. sed putenus id quoꝵ caũ¬
accidisse. illa certe que sequnt᷑ fortuita esse nõ
possũt ut terra cõtinuo lacte. Iut aeris temperies
esset equalis. Que si constat id citco esse facta ut
ãalia ⁊ ecens edita uł haberẽt alimẽtu uł nõ habe¬
rent periculum: necesse est ut aliquis diuina ne¬
scio qua tõne prouiderit. Quis aũt pot prouider̃
nisi deui. Uideamus gͦ an id ip̃m qͦd dicatant
fieri potuisse: ut hommes neͣcescerent᷑ etẽta. Sicõ¬

Expanded text:
utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoaccidisse: illa certe quae sequuntur, fortuita esse non possunt; ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. Quae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens edita uel haberent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si con
Abbreviated transcription (Latin):
berasse: eoq alimẽto aĩmtes esse nutcitas Qũo igͣ
nim fagoris uł calotis fecre aut uitate potuerũt.
aut dio masti cũ sol exuteret. fungus astungeret:
Non erãt inquiũt inprincipio ñ hoĩes nec estas s
perpetua temperies & uer equabile. Cur gͦ mhal
hoꝵ fieri eña nũc uidemus quia semel auit fieri
necessatiũ fuit. ut cĩalia nascerent: postꝙͥ uo esle
ceperunt. concessa his facualtate gn̾andi. & tcͣca pa¬
rete desiit. & tp̃ibꝰ cõditio mũtata est. Oꝙ
põt ee mhos mudo: qđ nõ sic ꝑmaneat. ut cepit
Nec ẽi sol & luna & astta tum nõ etãt aut cum
essent meatus nõ hebant. Aut nõ diuina mode¬
ratio que cursuꝵ eoꝵ temperat & gubernat: cum
ip̃is simul ceꝑit. Deinde quod si ita sit ut dicũt esse
prouidẽtiam necesse est & in idip̃m incidũt quod
maxĩe fugiũt. Non dum eni natis aĩalib aliquis

Expanded text:
berasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur berasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur vim frigoris aut caloris ferre aut vitare potuerunt, aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus astringeret? Non erant, inquiunt, in principio mundi hyems nec aestas, sed perpetua temperies, et ver aequabile. Cur ergo nihil horum fieri etiamnunc videmus? Quia semel, aiunt, fieri necessarium fuit, ut animalia nascerentur; postquam vero esse coeperunt, concessa his facultate generandi, et terra parere desiit, et temporis conditio mutata est. O quam potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae cursus eorum temperat et gubernat, cum ipsis simul coeperat. demue, quod si ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃is humani: qđ si põt accidere intotu. quia per
partes occidit. apparet aliqñ ẽẽ octum & stagi¬
litas Rinitium sic dedarat & f̾minũ. Que si uera
sũt. nõ poterit defender̃ aris totheles quominus hũe¬
rit mundus ip̃e ꝓrincipium. Quod  adristotheli
plato & epicurus extorquẽt. & platoni & aristotheli
qui semꝑ fote mundum putauȩte. licet sint eloquẽ¬
tes. ingrate tñ idem Epycurus eripiet quia sequit᷑
ut heat & finem: sed hec in ultimo plurib exequemꝰ.
stonib celi & alitoꝵ motib maturitate quãdam
Extitisse aĩalium lerendor. Itaq feram nouani se¬
men gentile retinẽtem tolliculos ex le quosdã i
uterot simili tudine ptotulisse. de quib lucaetius
cescebãt uteri fẽr̾e radicib apti: eosq cũ maturasset
natura cogente ⁊uptos qĩa tenera ꝓtobudisse : deinde
tẽram ip̃am humore quada : qui eet lacti sumlii exu¬

Expanded text:
generis humani. Quod si potest occidere in totum, quia per generis humani. Quod si potest occidere in totum, quia per partes occidit, apparet aliquando esse ortum; et ut fragilitas initium, sic declarat et terminum. Quae si vera sunt, non poterit defendere Aristoteles, quominus habuerit et mundus ipse principium. Quod si Aristoteli Plato et Epicurus extorquent, et Platoni et Aristoteli, qui semper fore mundum putaverunt, licet sint eloquentes, ingratis tamen idem Epicurus eripiet, quia sequitur, ut habeat et finem. Sed haec in ultimo libro pluribus. sionibus coeli, et astrorum motibus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti similis, exu
Abbreviated transcription (Latin):
muis. s sumus cũ uiuimus : &e desmimus cura interi¬
mus undero tes patcas c̃ẽ uoluetũt. unã que uitã
hominib ordiat᷑ . Alterã que cõtexezat. tertiã que tum¬
iͥ dissolutio: nam qm est apparet aliqñ cepisse. Osse enĩ
nulla res sine exordio põt: & quia cepit. appatet qñꝙ
desiturum. nẽc eni pot id totu esse im mõtale: quođ
ex mõtalib cõltat. Nam sic̃ uniu̾si pet singłos inte¬
rimus: fieri põt: ut aliq̃n cauĩ om̃es ipmł.s uel stere¬
litate feraꝵ que accidere uł particulatim solet uel
pestilentia ubiq disfusa. que singlas urbes aut re¬
giones plerunq depopulat᷑: uł incendio in orbe misso.
quale iam faisse sub phetonte dt̃. uł diluuio aquaꝵ
quale fub deucalione ttadit᷑: cum preter linu hor̃ez
genus om̃e deletum eit. Quod diluuiu li caũ
Secidit profecto potuit accidere: uit &e ille unus
apparet in dei potestate esse: uł uitam uł interitu

Expanded text:
imur, et sumus, cum uiuimus, et desinimus, cum interiimur, et sumus, cum uiuimus, et desinimus, cum interimus. unde etiam tres Parcas esse uoluerunthominibus ordiatur; alteram, quae contexat; tertiam, quae rumid est, dissolutio. Nam quoniam est, apparet aliquando coepisse esse enim nulla res sine exordio potest; et quia coepit, apparet quandoque desiturum. Nec enim potest id totum esse immortale, quod ex mortalibus constat. Nam sicut universi per singulos interimus, fieri potest, ut aliquo casu omnes simul; vel sterilitate terrarum, quae accidere particulatim solet; vel pestilentia ubique diffusa, quae singulas urbes atque regiones plerumque populatur; vel incendio in orbem misso, quale jam fuisse sub Phaetonte dicitur; vel diluvio aquarum, quale sub Deucalione traditur, cum praeter unum hominem genus omne deletum est. Quod diluvium si casu accidit, profecto potuit accidere, ut et unus ille, apparet in Dei potestate esse, vel vitam, vel interitum