comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũq mentis acumine raptet᷑. Uñ apłs adcho¬
rintios scͥbit. Q̃ dĩ s. nemo cognoũ nͥ sp̃s
dĩ. Sit aũ ⁊ nc̃ nob̃ eloqͥoꝵ lex prefinita.
Metã sibi t̃minũq assup̃ti ponit itineris
diuinoꝵ eloqͥorũ auctõ̾itatẽ.: ut nil cit᷑ uł
ult᷑. humano more. de dñi nũ ꝗͣ uisa .nͣ. di.¬
c̃e audeat. ꝗͣ ipã lex sacroꝵ eloquioꝵ sibi
p̃fixerit ⁊ p̃figendo pͣfinierit. Qͣ dicat. Ipã

Expanded text:
cumque mentis acumine raptetur. Unde Apostolus ad Chocumque mentis acumine raptetur. Unde Apostolus ad Chorintios scribit: «Que Dei sunt, nemo cognovit nisi Spiritus Dei». Sit autem et nunc nobis eloquiorum lex prefinita. Metam sibi terminumque assumpti ponit itineris divinorum eloquiorum auctoritatem, ut nil citra vel ultra humano more de Domini numquam visa natura dicere audeat, quam ipsa lex sacrorum eloquiorum sibi prefixerit et prefigendo prefi
Abbreviated transcription (Latin):
cui oĩa hec ierarchica studia destinat. Indi¬
uinoꝵ nõium replicationẽ qͣtũ lic tͣnseamꝰ.
Tractaturꝰ de diuinis nõibꝰ .i. de uͥtute di
uinaꝵ noãtionũ. noluit ip̃ã uocabula qͥbꝰ
una ⁊ eadẽ ac ipã excellentissima nõat᷑ di¬
uinitas: multitudinẽ seu pluralitatẽ. s re¬
plicationẽ appellare. Non enĩ uocũ sepe re¬
plicata ꝓlatioi s dictionũ uaria significatio
numerũ facit. Si quidẽ ñ si multa ⁊ diu̾sa ꝓ¬
latio: ideͥco multa ⁊ diu̾sa erit significatio.
Non enĩ sermoni res. s rei ẽ sermo subiectꝰ.
Una gͥ nat̾e̾ significatio. nõationũ replica¬
tionẽ. diu̾sa uͦ nata̾ sepe fac̃ ĩ dictioĩbꝰ nu
merositatẽ. Deniq licentiã. di uinoꝵ noĩnũ
capessurꝰ archana ꝑflagitat: ꝗi cit᷑ huma¬
nã naturã existit. ut suꝑ se hõ ad diuini¬
tas excelsa rapienda. nͥ preuio dĩ spũ qͣnͣto¬

Expanded text:
cui omnia hec ierarchica studia destinat. In dicui omnia hec ierarchica studia destinat. In divinorum nominum replicationem, quantum licet, transeamus. Tractaturus de divinis nominibus, id est de vinum, noluit ipsa vocabula, quibus una et eadem ac ipsa excellentissima nominatur divinitas, multitudinem seu pluralitatem sed replicationem appellare. Non enim vocum sepe replicata prolatio, sed dictionum varia significatio numerum facit. Siquidem non si multa et diversa prolatio, idcirco multa et diversa erit significatio. Non enim sermoni res, sed rei est sermo subiectus. Una igitur nature significatio nominationum replicationem, ositatem. Denique licentiam divinorum nominum capessurus archana perflagitat, quia citra humanam naturam existit, ut super se homo ad divinita<ti>s excelsa rapienda nisi previo Dei Spiritu quanto
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. hoc opꝰ nec ꝓfunditate ꝑterritꝰ. nͨ
ĩ uidie liuidos dentes nigrosq reueritꝰ. de¬
dico: tuoq nomini ad purũ delego. Ruda¬
cibꝰ gͥ ceptis. quibꝰ diuina fauere dignet᷑
clementia. suffragator precor ut assis
uaq arbiter rigidꝰ.⁊ trutine castigatr
dependentis examinis. sicq beniuolꝰ lec¬
tor ⁊ piꝰ intellector occurras: ut uindice.
lima. qͥeqͥd ꝑperã huic. error humanꝰ rec.¬
ti nesciꝰ ĩ genio torpente ĩ uexit. succidas :
⁊ qd̾ fides astruit ⁊ ratio ꝓbat. nichilomi¬
nꝰ uelut cautũ ⁊ sophie debitũ admittas.
Loquit᷑ gͦ sc̃s dyonisiꝰ beato timotheo
res. Theologicos caracteres appellat.
symbola uł imagines ut corpora illa. qͥb
quibꝰdã corporalibꝰ ⁊ sensibilibꝰ ac uisibilibꝰ
cbaristia. ꝯfirmatio. ꝯiugiũ. penitentia. ĩ
suꝑiõi ierarchia q̃ ẽ de celesti pontificatu
significant᷑. Beatũ uocat scm̃ thimotheum.

Expanded text:
genuit, hoc opus, nec profunditate perterritus nec genuit, hoc opus, nec profunditate perterritus nec invidie lividos dentes nigrosque reveritus, dedico tuoque nomini ad purum delego. Audacibus igitur ceptis, quibus divina favere dignetur clementia, suffragator precor ut assis, itaque arbiter rigidus et trutine castigator dependentis examinis sicque benivolus lector et pius intellector occurras, ut vindice lima quicquid perperam huic error humanus recti nescius ingenio torpente invexerit succidas, et quod fides astruit et ratio probat, nichilominus velut cautum et sophie debitum admittas. Loquitur ergo sanctus Dyonisius beato Timotheo, res. Theologicos caracteres appellat symbola vel imagines vel corpora illa, <quibus> , quibusdam corporalibus et sensibilibus ac visibilibus charistia, confirmatio, coniugium, penitentia, in superiori Ierarchia, que est de celesti pontificatu, significantur. Beatum vocat sanctum Thimotheum,
Abbreviated transcription (Latin):
cõm̃tatioẽs multo ꝑuigilio desudatas: anxios no¬
uosq labores aggredior. Qd̃ nouitatis iter. ꝗͣ
arta ⁊ opaca sit cͥcũ semita septũ. illa res lo¬
ce clariꝰ ꝓbat. qd̃ ad diuinarũ noãtionum
monade. ⁊ ad diuine nature oĩpotentẽ tetrar¬
chiã. ĩ explorabilis sui apicis potentissimo uer¬
tice ducit. Excedens siquid̃ sc̃s dionisiꝰ globũ
terre. ⁊ ĩferiꝰ celi ac superiꝰ emisperiũ obam¬
bulans: omnẽq tractũ alti ⁊ ĩscrutabiliᷤᷤ po¬
li. omnẽq circularẽ.uii. planetarũ orbitã
cuadens ꝑ liqͥdi etheris Cigneos puros¬
q meatꝰ. ad et̃nũ uisendũ pͥncipiũ. docto¬
rẽ suũ diuinissimũ paulũ secutꝰ. suꝑ pen¬
nas uentoꝵ. ĩ paradisũ. ultͣ hõinũ comu¬
nẽ ualentiã uolauit. Uñ qͥdã metce dix̃.
Alta de hinc uolitans paulũ suꝑ astͣ secutꝰ.
Epirii celi. tertia regna uidet Tibi gͦ ca¬
rissime dauid. quẽ nobilis eccła ⁊ regalis

Expanded text:
commentationes multo pervigilio desudatas, anxios novosque labores aggredior. Quod novitatis iter, quem arta et opaca sit circum semita septum, illa res luce clarius probat, quod ad divinarum nominationum monadem et ad divine nature omnipotentem Thearchiam inexplorabilis sui apicis potentissimo vertice ducit. Excedens siquidem sanctus Dionisius globum terre et inferius ac superius emisferium obambulans, omnemque tractum alti et inscrutabilis poli omnemque circularem VII planetarum orbitam evadens, per liquidi etheris igneos purosque meatus ad eternum visendum principium doctorem suum divinissimum Paulum secutus super pennas ventorum in paradisum ultra hominum communem valentiam volavit. Unde quidam metrice dixit: Alta dehinc volitans Paulum super astra secutus, Empirii celi tertia regna videt. Tibi ergo, carissime David, quem nobilis et regalis
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ht̃ rationate siue loycã ĩ ꝯtẽplationibꝰ.
⁊ nobilissimã ꝗͣ pꝰ speculationẽ ex̾cet intel¬
lectibiłẽ. in intellectibilibꝰ. ꝗͣ suꝑnis diuinisq
subiis accõmodat. Ceterũ ꝗa uirtꝰ sine oꝑe
otiosa ẽ noluit iste theologꝰ dionisiꝰ. uirtu¬
tẽ unitatis qua dõ ꝯiungim̃. absq opera.
suã ex̾ce potentiã: s censuit eã oꝑatioĩs¬

Expanded text:
sive loycam in contemplationibus, et nobilissimam, quam post speculationem exercet, intellectibilem in intellectibilibus, quam supernis divinisque substantiis accommodat. Ceterum quia virtus sine opere otiosa est, noluit iste theologus Dionisius virtutem unitatis, qua Deo coniungimur, absque opera suam exercere potentiam, sed censuit ea
Abbreviated transcription (Latin):
gnificat᷑ uł ĩuenit᷑. nͨ ueritate ip̃ã u̾ba the¬
ologice maiestati fore ꝯdigna rite ꝓbant᷑.
bꝰ ⁊ ignotis ĩ effabilit̾ ⁊ ignote ꝯiungimur.¬
bꝰ utit᷑ uerbis. q̃ sola mentis ꝯtẽplati one ño
scͥptis humanisq possint intueri lituris. Et
ꝗa in corporea ẽ: nec sensibꝰ subiacet: ignota ẽ
Mediante gͥ uͥtute q̃ ĩ effabilis ẽ hoĩ ⁊ carni. ⁊ i¬
gnota animalitati: uirtꝰ enĩ aĩ ac sp̃s ẽ. sic̃ uirqͥ
corporis s̃. nec fas ẽ carni de uirtute loqͥ ꝗd ei

Expanded text:
gnificatur vel invenitur, nec veritate ipsa verba thegnificatur vel invenitur, nec veritate ipsa verba theologice maiestati fore condigna rite probantur. bus et ignotis ineffabilitbus utitur verbis, que sola mentis contemplatione non scriptis humanisque possint intueri lituris. Et quia incorporea est nec sensibus subiacet, ignota est. Mediante igitur virtute, que ineffabilis est homini et carni et ignota animalitati, virtus enim animi ac spiritus est, sicut vires corporis sunt, nec fas est carni de virtute loqui quia ei
Abbreviated transcription (Latin):
falsi noĩs scientie: scdm̃ apłm. ĩ ĩ uentioe ue¬
ritatis uitare se ꝓfitef. Cognatis cñi uoci¬
bꝰ. ⁊ theologice ꝓfessioĩ affinibꝰ. ñ in uer¬
bis ficticiis ⁊ in credibilibꝰ humane sapi¬
entie. qͥbꝰ quondã utebant᷑ hetici. ueritas
ipã se significari ꝯstituit. Uñ apłs corin¬
tiis ait. Ueni ñ ꝑ sublimitatẽ sermonis
aut sapientie annuntians uobis testimo¬
niũ xͥ. Et itẽ. Sermo m̃s ⁊ pͣdicatio mã
ñ ĩ ꝑsua sibilibꝰ humane sapientie u̾bis
s in ostensioẽ sp̃s ⁊ uirtutis fuit. S⁊ in
apꝓbatioẽ. spũ mouente theologoꝵ uirtu¬
tis. In apꝓbatioẽ uirtutis theologoꝵ u̾boꝵ
que dĩ uirtꝰ ⁊ dĩ sapientia in ꝓphetis ⁊ apłi¬
cis scriptoribꝰ. spũ scõ mouente ip̃õs ad scͥben¬
dũ. ꝓbaũ. ⁊ rata censuit haberi ⁊ digna. qͥbꝰ
ueritas panderet᷑ ⁊ signaret᷑: ipsã ucritatẽ
ĩuenire autumamꝰ ⁊ uocibꝰ eisd̃ ꝓferre. Si

Expanded text:
entionem veritatis vitare se profitetur. Cognatis enim vocibus et theologice professioni affinibus, non in verbis ficticiis et in credibilibus humane sapientie, quibus quondam utebantur heretici, veritas ipsa se significari constituit. Unde Apostolus Corintiis ait: «Veni non per sublimitatem sermonis aut sapientie annuntians vobis testimonium Christi» et item «Sermo meus et predicatio mea non in persuasibilibus humane sapientie verbis, sed in ostensione spiritus et virtutis fuit». Sed in approbatione Spiritu movente theologorum virtutis. In approbatione virtutis theologorum verborum, que Dei virtus et Dei sapientia, in prophetis et apostolicis scriptoribus Spiritu Sancto movente ipsos ad scribendum probavit, et rata censuit haberi et digna, quibus veritas panderetur et signaretur, ipsam veritatem invenire autumamus et vocibus eisdem proferre. Sin
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet rectus: mediator. non opus erat:
Cum uͦ genus humanũ peccata longe sepa¬
rauerunt a deo: ꝑ mediatorẽ qui solus sine
peccato natus est. & uixit occisus. reconcili¬
ari nos oportebat deo.usq ad carnis resur¬
rectionẽ in uitam ȩternã:ut humana su¬
ꝑbia ꝑ humilitatẽ dei argueret᷑. ac sanaret᷑:
& demonstraret᷑ homini qͣm longe a deo
recesserat. cum ꝑ incarnatũ dñm reuocaret᷑.
& exemplum obedientiȩ. ꝑ hominẽ dm̃ con¬
tumaci homini preberet᷑ : & uigenito sus¬
cipiente formam serui. qui nichil ante me¬
ruerat. fons gr̃ȩ panderet᷑: & carnis etiam re¬
surrectio redemptis ꝓmissa. in ipso redemp¬
tore premonstraret᷑: & ꝑ eandem naturam
quam se decepisse letabatur. diabolus uin¬
ceretur: nec tamen homo głaret᷑. ne iterum

Expanded text:
scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum
Abbreviated transcription (Latin):
trii motu emergunt: Bone autẽ cogitationes
semꝑ a deo sunt: ¶Demones ꝑ mergiam ñ cre¬
dimꝰ sub̃alit̾ illabi anime. s applicatione &
oppresione uniri : Illabi autẽ menti. illi soli ẽ
possibile qui creauit: Qui natura subsistens in¬
dñi facere. ab ipso dño didicimꝰ: Et cum alios
hac p̾sũptione iuuent. sibi ꝑ ambitionẽ huma¬
nũ ñ tam̃ scm̃. si intemꝑatis & asꝑis morib
agat Temꝑatis autẽ & placidis morib etiam¬
absq signorũ efficatia & sc̃m & ꝑfectũ & dei
hominẽ fieri. recte credimꝰ: ¶ Nullus sc̃s &
iustus caret peccato. Nectam̃ ex hoc desinit
ẽẽ iustus uel sc̃s cum affectu teneat sc̃itatẽ:
Non enĩ nature uirib. s ꝓpositi adiuuam̃to
ꝑ dei gr̃am acquirimꝰ sc̃itatẽ: & ideo ueracit᷑
se om̃s sci ꝓnuntiant peccatores. quia in ue¬
ritate habent qđ plangant & si ñ reprehensi

Expanded text:
trii motu emergunt: bonae autem cogitationes semper a Deo sunt. Daemones per energiam non credimus substantialiter illabi animae: sed applicatione et oppressione uniri. Illabi autem possibile est qui creavit: qui natura subsistens inDomini facere, ab ipso Deo didicimus; et cum alios hac praesumptione juvent, sibi per ambitionem humanon tamen sanctum, si intemperatis et asperis moribus agat; temperatis autem absque signorum efficacia et sanctum et perfectum Dei hominem fieri, recte credimus. Nullus sanctus et justus caret peccato, nec tamen ex hoc desinit esse justus vel sanctus, cum affectu teneat sanctitatem. Non enim naturae viribus, sed propositi adjuvamento per Dei gratiam acquirimus sanctitatem: et ideo veraciter se omnes sancti pronuntiant peccatores, quia in veritate habent, quod plangant, et si non reprehensi
Abbreviated transcription (Latin):
pse gͦ peccatum ut nos iusticia. non nr̃a. secd
dei. nec in nobis s in ipso: sicut ipse peccatũ¬
non suum sed nr̃m. nec inse. sed in nobis con¬
stitum. similitudinẽ carnis peccati in qua cru¬
cifixus est demonstrauit: ut qm̃ ei peccatũ
non merat:ita quodammͦ peccato moreretur.
dum moritur carni. in qua erat similitudo
peccati: & cum scdm uetustatem peccati nun¬
qͣm ipse uixisset: nr̃am ex morte ueteri qua
in peccato mortui fueramꝰ reuiuiscentẽ uitam.
noua sua resurrectione signaret: Ipsum ẽ qđ
in nobis celebratur magnũ baptismatis sacͣ¬
mentũ: ut quicunq ad istam ꝑtinent gr̃am.
moriantur peccato.sicut ipse peccato mortu¬
us dicitur. quia mortuus est carne. hoc est
peccati similitudine: & uiuant a lauachro
renascendo. sicut ipse a sepulchro resurgendo.
qͣmlibet ȩtatem corporis gerant.
paruulo enim recens nato usq ad decre¬
pitum senem. sicut nullus est ꝓhibendus a
baptismo: ita nullus est qui non peccato mo

Expanded text:
pse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatunon suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quodam modo peccato moreretur, dpeccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut ipse mortuus dicitur peccato, quia mortuus est carni, hoc est peccati similitudini, et vivant a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro resurgendo, quamlibet aetatem corporis gerant. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus e
Abbreviated transcription (Latin):
dem suam etiam si in his malis uiuerent. pos
istũ sensũ uoce manifestissima reclamante
ac dicente. si fidẽ qͥs dicat se habere. oꝑa autẽ
ñ habeat. nunqͥd poderit fides saluare eum:
Unde & hic doctor gentiũ ꝓpt̾ illa mala ue¬
nire iram dei dixit infilios infidelitatis:
Cũ autẽ dicit. in quib & uos aliqͣndo ambu¬
lastis.cũ inueretis in illis: satis ostendit qđ
in illis iam ñ essent. in his qͥppe mortui erant.
ut eoꝵ uita in dño cum xp̃o esset abscondita:
Cum gͦ iam in illis ñ uiuerent: mortificare
iam talia iubebant᷑: Ipsis qͥppe in eisdemñ
uiuentib illa uiuebant. sic̃ pauloante iam
ostendi. & m̃bra dicebant᷑ ipsoꝵ. ea uidelicet
uicia. que in m̃bris habitabant eoꝵ. modo
locutionis. ꝑ id quod continet. id qđ conti¬
netͤ. sic̃ dicit᷑ totum forũ inde loquitur.
cum homines loqͣntur qui sunt inforo. quo
locutionis modo in psalmo canit᷑. Omnis t̾ra
adoret te. idest om̃s homines qui sunt int̾ra:

Expanded text:
dem suam, etiamsi in his malis uiuerent, se istum sensum uoce manifestissima reclamante ac dicente: si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? unde et hic doctor gentium propter illa mala uenire iram dei dixit in filios infidelitatis. cum autem dicit: in quibus et uos aliquando ambulastis, cum uiueretis in illis, satis ostendit, quod in illis iam non uiuant. his quippe mortui erant, ut eorum uita in deo cum Christo esset abscondita. cum ergo iam in illis non uiuerent, mortificare iam talia iubebantur. ipsis quippe in eisdem non uiuentibus illa uiuebant, sicut paulo ante iam ostendi, et membra dicebantur ipsorum ea uidelicet uitia, quae in membris eorum habitabant, eo modo locutionis per id quod continet id quod continetur, sicut dicitur: totum forum inde loquitur, cum homines loquantur, qui sunt in foro. ipso locutionis modo in psalmo canitur: omnis terra adoret te, id est: omnes homines, qui sunt in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
& carne: Anima cum ratione sua. & carne cũ
sensib suis: Quos tam̃ sensus absq animȩ soci¬
etate ñ mouet caro: Anima uͦ & sine carne ratio¬
nale suũ tenet: ¶Honẽ t̾cius in suba homi¬
nis sp̃s. ut didimꝰ contendit. s sp̃s ipsa ẽ ani-¬
ma ꝓ spiritali natura. uel ꝓ eo qđ spirat in

Expanded text:
et carne: anima cum ratione sua: et carne cum et carne: anima cum ratione sua: et carne cum sensibus suis, quos tamen sensus absque animae societate non movet caro: anima vero et sine carne rationale suum tenet. Non est tertius in substantia hominis spiritus, ut Didymus contendit: sed spiritus ipsa est anima pro spiri
Abbreviated transcription (Latin):
Ueq duas animas eẽ dicimꝰ in homine. sicut &¬
iacob & alii syrorũ scribunt. unam animalẽ
qua animat᷑ corpus. & ĩmixta sit sanguini. &
alterã spiritalẽ quȩ rationẽ ministret:. S dicimꝰ
unã eandemq animã esse in homine quȩ &
corpus sua societate uiuificet. & semetipsam sua
ratione disponat. habens in se libertatẽ arbitrii.
ut in sua suba eligat cogitatione qđ uult.
atq ingenia uiuacit᷑ tenet: Neq cum corpore
morit᷑. sicut arabs asserit. neq post modicũ
ipsa carnis uiuacitate nascunt᷑. & cum carnis
morte finiunt᷑: Et id̃o nec ratione regunt᷑ sic̃
plato & alexander putant. s ad omnia naturȩ
incitamenta ducunt᷑:  Anima humana non
cum carne morit᷑. quia nec cum carne ut suꝑꝰ
diximͦꝰ seminat᷑. s formato in uentre matris cor¬
pore. dei iudicio creari & infundi. ut uiuat hõ
intus in ut̾o. & sic ꝓcedat natiuitate in mundũ:
uab substantiis constat homo. anima tantũ

Expanded text:
ue duas animas esse dicimus in uno homine, sicut Iacobus et alii Syrorum scribunt, unam animalem, qua animetur corpus, et immixta sit sanguini, et altera spiritalis, quae rationem ministret: sed dicimus unam esse eamdemque animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione ut in suae substantiae eligat cogitatione quod vultatque ingenia vivaciter tenet. Neque cum corpore moritur, ut Aratus asserit; neque postmodum ipsa carnis vivacitate nascuntur, et cum carnis morte finiuntur: et ideo nec ratione reguntur sicut Plato et Alexander putant; sed ad omnia naturae incitamenta ducuntur. Anicum carne moritur, quia nec cum carne ut superius diximus seminatur: sed formato in ventre matris corpore, Dei judicio creari et infundi, ut vivat homo intus in utero, et sic procedat nativitate in mundum. Duabus substantiis constat homo, anima tantum
Abbreviated transcription (Latin):
quam orat apłs ut integra ꝑseueret in nobis.
nec nr̃o uicio aut minuat᷑ aut fugetur
ibertati arbitrii sui commissus ẽ homo statĩ
in prima mundi conditione ut salua uigilanta
m̃tis adnitente etiam precepti custodia ꝑseuera¬
ret. siuellet in id qđ creatus fuerat ꝑmanere:
Postqͣm uͦ seductione serpentis ꝑ euam cecidit. na¬
turȩ bonũ ꝑdidit. pariter & uigorẽ arbitrii:
ñtam̃ electionẽ ne ñ esset suũ qđ emendaret
peccatũ. nec merito indulgeret᷑ qđ ñ arbitrio
diluisset: Manet itaq ad querendã salutem
arbitrii libertas. id est rationalis uoluntas. s

Expanded text:
quam orat Apostolus ut integra perseveret in nobis, ne nostro vitio aut minuatur, aut fugetur ictum . CAPUT XXI. Libertati arbitrii sui commissus est homo statim in prima mundi conditione, ut salva vigilantia mentis adnitente etiam in praecepti custodia perseveraret, si vellet, in eo quod creatus fuerat permanere. Postquam vero seductione serpentis per Evam cecidit , naturae bonum perdidit, pariter et vigorem arbitrii; non tamen electionem, ne non esset suum quod evitaret 12 peccatum, nec merito indulgeretur quod non arbitrio diluisset. Manet itaque ad quaerendam salutem arbitrii libertas, id est, rationalis voluntas, s
Abbreviated transcription (Latin):
quotiens uel etiam insꝑata uel inopinata fa¬
cilitate uincentes. ei qui nobis dat continentiã.
demus głam: meminerimq quemdã iustũ
dixisse. in abundantia mea ñ mouebor inȩc̃¬
num: demonstratũq illi ẽẽ quã temere hoc
dixerit.tanqͣm suis uirib tribuens. quod ei
desuꝑ prestabat᷑:. Hoc autem ipso confitente
didicimus: Mox enĩ adiunxit: Dñe in uolũ¬
tate tua prestitisti decori meo uirtutẽ: Auer¬
tisti faciẽ tuã: & factus sum conturbatus: P
medicinalẽ ꝓuidentiã. paululũ desertus ẽ
a rectore: ne ꝑ exitialẽ suꝑbiã desereret ipse¬
rectorẽ: Siue gͦ hic ubi cum uiciis nr̃is do¬
mandis minuendisq confligimꝰ. siue ibi
qđ infine futurũ est. ubi omni hoste.quia
cipium deitatis: Qui sicut nunqͣm fuit non
ds̃. ita nunqͣm fuit ñ pater: A quo filius natꝰ.
a quo sp̃s sc̃s non natus. quia non ẽ filius. neq
ingenitus. quia ñ est pater. Nec factus sp̃s¬

Expanded text:
quotiens uel etiam insperata uel inopinata faquotiens uel etiam insperata uel inopinata facilitate uincentes ei, qui nobis dat continentiam, demus gloriam. meminerimus quendam iustum dixisse in abundantia sua: non mouebor in aeternum, demonstratumque illi esse quam temere hoc dixerit, tamquam suis uiribus tribuens, quod ei desuper praestabatur. hoc autem ipso confitente didicimus; mox enim adiunxit: domine, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. per medicinalem prouidentiam paululum desertus est a rectore, ne per exitialem superbiam ipse desereret rectorem. siue ergo hic, ubi cum uitiis nostris domandis minuendisque confligimus, siue ibi, quod in fine futurum est, ubi omni hoste quia cipium DeitatiDeus, ita nunquam fuit non Pater: a quo Filius natus, a quo Spiritus sanctus non natus, quia non est Filius; neque ingenitus, quia non est Pater; nec 399 factu
Abbreviated transcription (Latin):
tuali ugore. & continentie decore resistit᷑. sico
deponunt᷑ ab eis qui mortui sunt eis. nec con¬
sentiendo uiuunt in eis. sic inqm deponunt᷑.
dum continuata continentia. ne resurgant
p̃munt᷑: Quis qͥs qͣsi securus ab hac eorum de¬
positione cessauerit. ilico in arcem m̃tis ꝓsili¬
ent. eamq inde ipsam deponent. atq in suã
redigent seruitutẽ turpit̾ deformit᷑q capti¬
uam. Tunc regnabpeccmin hõis mortali cor¬
pore. ad obediendũ desideriis eiꝰ. tunc sua
membra exhibebit arma iniquitatis peccatõ.
&erunt nouissima illius peiora prioribus:
Multo enim ẽ melius ae tolerabiliꝰ certam̃ huiꝰ
modli ñ cepisse: qͣm ceptũ reliquisse confluctũ
& factum ex bono preliatore uel etiã ex uictore
captiuũ: Unde dñs ñ ait qui ceꝑit. s qui ꝑse¬
uerauerit usq in finẽ. hic saluus erit: Siue
autẽ ne uincam᷑ acrit̾ confligentes. siue ali¬

Expanded text:
tali uigore et continentiae decore resistitur: sic tali uigore et continentiae decore resistitur: sic deponuntur ab eis qui mortui sunt eis nec consentiendo uiuunt in eis, sic, inquam, deponuntur, dum continuata continentia, ne resurgant, premuntur. quisquis quasi securus ab hac eorum depositione cessauerit, ilico in arcem mentis prosilient eamque inde ipsa deponent atque in suam redigent seruitutem turpiter deformiterque captiuam. tunc regnabit peccatum in hominis mortali corpore ad oboediendum desideriis eius; tunc sua membra exhibebit arma iniquitatis peccato et erunt nouissima illius peiora prioribus. multo enim est tolerabilius certamen huius modi non coepisse quam coeptum reliquisse conflictum t factum ex bono proeliatore uel etiam ex uictore captiuum. unde dominus non ait: qui coeperit, sed: qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. Siue autem ne uincamur acriter confligentes siue ali
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat plura eiusmodi mala: S quid ẽ
quod ñ ei sufficit dicere. deponite uoᷤ uniu̾¬
sa. s addita coniunctione dixit. & uos nisi
ne ꝓptea se putarent hec mala facere. atq
meis uiuere impune.quia fides eorũ libe¬
raret eos.abira quȩ uenit in filios infideli¬
tatis. ista facientes & in his sine fine uiuentes:
Deponite inquit & uos illa mala. ꝓpter quȩ
uenit ira dei in filios infidelitatis: Nec uob̾
eoꝵ impunitatẽ ꝓpter fidei meritũ ꝓmitta¬
tis: Non autẽ diceret eis deponite quȩ iam
deposuerant ex ea parte qua talib uiciis ñ
consentiebant. nec sua m̃bra eis arma pecca¬
ti dabant. nisi quia in hoc facto est. & in
hac adhuc oꝑatione uersatur qͣmdiu mor¬
tales sumus. uita scõrum: Dum enim sp̃c con¬
cupiscit aduersus carnem. hec magna inten¬
tione res agitur. delectationib prauis. libidi¬
nib immundis. motib carnalib atq tur¬
pibu. suauitate sc̃itatis amore castitatis. Ppiri¬

Expanded text:
commemorat plura eius modi mala. sed quid est, quod ei non sufficit dicere: deponite uos uniuersa, sed addita coniunctione dixit: et uos? nisi ne propterea se putarent haec mala -facere atque in eis uiuere inpune, quia fides eorum liberaret eos ab ira, quae uenit in filios infidelitatis ista facientes et in eis sine fide uiuentes. deponite, inquit, et uos illa mala, propter quae uenit ira dei in filios infidelitatis nec uobis eorum inpunitatem propter fidei meritum promittatis. non autem diceret "deponite eis, qui iam deposuerant ex ea parte, qua talibus uitiis non consentiebant nec sua membra eis arma peccati dabant, nisi quia in hoc facto est et in hac adhuc operatione uersatur, quamdiu mortales sumus, uita sanctorum. dum enim spiritus concupiscit aduersus carnem, haec magna intentione res agitur, delectationibus prauis, libidinibus inmundis, motibus carnalibus atque turpibus suauitate sanctitatis, amore castitatis, spiri
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ mentiri ueritas non potest: Quem uero
lateat eugłii auditorem siue lectorem: quis
dixerit ego sum ueritas: Qui cum docuissec
orationem hanc: in ea positam sententiam
uehement commendauit dicens: Si enim
dimiseritis hominib peccata eorũ: dimittet
& uobis pater ur̃ cȩlestis peccata ur̃a: Si autẽ
ñ dimiseritis hominib: nec pater ur̃ dimit¬
tet peccata ur̃a: Ad tam magnũ tomitruũ
qui ñ exꝑgiscitur. ñ dormit s mortuus est:
& tam̃ potens est ille etiam mortuos excitare:
curant talem uitam moresq corrigere: &
inter ipsa facinora & flagitia sua elemosinas
frequentare non cessant: frustra ideo sibi blan¬
diuntur qm̃ dñs ait. date elemosinã. & ecce
omnia munda sunt uobis: Hoc enim quã
late pateat non intelligunt: sed ut intelligant
attendant quib dixerit: Nempe in euglio
sic scriptum est: Cum loqueretur. rogauit eũ
quidam phariseus ut pranderet apud se: &

Expanded text:
quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero lateat Evangelii auditorem sive lectorem, quis dixerit, Ego sum veritas ? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens: Si enim dimiseritis hominibus peccata eorum, dimittet et vobis Pater vester coelestis peccata vestra. Si autem non dimiseritis hominibus, nec Pater vester dimittet peccata vestra . Ad tam magnum tonitruum qui non expergiscitur, non dormit, sed mortuus est: et tamen potens est ille etiam mortuos suscitare.curant talem vitam moresque corrigere, et inter ipsa facinora et flagitia sua eleemosynas frequentare non cessant, frustra ideo sibi blandiuntur, quoniam Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Hoc enim quam late pateat, non intelligunt. Sed ut intelligant, attendant quibus dixerit. Nempe in Evangelio sic scriptum est: Cum loqueretur, rogavit illum quidam Pharisaeus ut pranderet apud se; et
Abbreviated transcription (Latin):
q̃uidem se debet omnis fidelis extendere.
& humanũ animũ ad hunc affectum oran¬
do dm̃. secumq agendo luctandoq ꝑdu¬
cere:tamen quia hoc tam magnum bonũ
tante multitudinis non est. qͣntam credimꝰ
exaudiri. cum in oratione dicitur. dimitte
nobis debita nr̃a. sicut & nos dimittimus
debitorib nr̃is : ꝓculdubio uerba sponsio¬
nis huius implentur.si homo qui nondũ
ita ꝓfecit. ut iam diligat inimicũ. tamen qͣndo
rogatur ab homine qui peccauit ineũ. ut ei
dimittat. dimitat ex corde: quod etiam sibi
roganti utiq uult dimito cum orat & dicit.
sicut & nos dimittimus debitorib nr̃is ⁊ idẽ
amuͦ qui eum inquem peccauit.lXXXII.
hominẽ rogat. si peccato suo mouetur ut
roget. non est adhuc deputandus inimicus:
ut eum diligere sit difficile. sicut difficile e¬
rat qnͣdo inimicicias exercebat LXIII.¬
uisquis autem roganti peccati sui ueni¬
am & penitenti non ex corde dimitcit: nul
lomͦ existimet a dño sua peccata dimitti:

Expanded text:
quidem se debet omnis fidelis extendere, et humanum animum ad hunc affectum, orando Deum, secumque agendo luctandoque perducere: tamen quia hoc tam magnum bonum tantae multitudinis non est, quantam credimus exaudiri, cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; vero qui eum, in quem peccavit, hominem rogat, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut difficile erat quando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti;
Abbreviated transcription (Latin):
Uidete. ut etiam id qđ intus est mundũ fiat:
Uerumtam̃ qđ suꝑest. date elemosinã. & ecce
omnia munda sunt uobis. Itane hoc intel¬
lecturi sumus:ut phariseis non habentibus
fidem xp̃i. etiam si non in eum crediderint.
nec renati fuerint ex aqua & sp̃u sc̃õ.munda
sint omnia. tantumꝰ elemosinas dederint.sicu¬
t isti eas dandas putant: cum sint ĩmundi
om̃s quos non mundat fides xp̃i. de qua
scriptũ est. mundans fide corda eorũ. &dicat
apłs. immundis autem & infidelib nichil est
mundum.s polluta st̃ eorũ mens & conscien¬
tia: Quomͦgͦ phariseis omnia munda essent.
si elemosinas darent: & fideles non essent:
Aut quomͦ fideles essent: si in xp̃m credere atq
meius gr̃a renasci noluissent: Ettam̃ uerumẽ
qd audierunt: date elemosinam & ecce omnia
munda sunt uobis:.LxxXU.

Expanded text:
 etiam id quod intus est fecit? Verumtamen quod. superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Ita ne hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aqua et Spiritu sancto , munda sint omnia, tantum si eleemosynas dederint, sicut isti eas dandas putant, cum sint immundi omnes quos non mundat fides Christi, de qua scriptum est: Mundans fide corda eorum . Et dicat Apostolus: Immundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum mens et conscientia . Quomodo ergo Pharisaeis omnia munsi eleemosynas darent, et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere, atque in ejus gratia renasci noluissent? Et tamen verum est quod audierunt: « Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. » Qu
Abbreviated transcription (Latin):
potius illi quos inimicos putant. & reddunt
errando mala ꝓbonis:cum reddere mala
xp̃ianus non debeat nec ꝓmalis:. lxxX.¬
ulta sunt itaq genera elemosinarũ:quȩ
cum facimus. adiuuamur ut dimittantur
corde dimictimus.quod in nos quisq pecca¬
uit: Minus gͦ magnum est. erga eum esse beni¬
uolum. siue etiam beneficum. qui t̃ niehil
mali fecerit ⁊ Ilud multo grandius. & magni¬
ficentissime bonitatis est. ut tuum quoq ini¬
micum diligas: & ei quitͥ malum uult. & si
potest facit. tu bonum semꝑ uelis : facias q

Expanded text:
potius illi quos inimicos putant; et reddunt potius illi quos inimicos putant; et reddunt errando mala pro bonis, cum reddere mala christianus non debeat nec pro malis. Multa itaque genera sunt eleemosynarum, quae cum facimus, adjuvamur ut dimittantur corde dimittimus, quod in nos quisque peccavit. Minus enim magnum est erga eum esse benevolum, sive etiam beneficum, qui tibi hil fecerit: illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est, ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult, et si potest facit, tu bonum semper velis, faciasque
Abbreviated transcription (Latin):
eꝑhoc ad omnia quȩ utili miscłia fiunt.
ualet quod dñs ait: Date elemosinã: & ecce om¬
na munda sunt uobis. Nonsolum qui dat gͦ¬
esurienti cibum. sitienti potum. nudo uestitũ.
ꝑegrinanti hospitium. fugienti latibulũ. egro¬
to uel incluso uisitationẽ. captiuo redemptio¬
nem. debili subuectionẽ. ceco ducatũ. tristi con¬
solationẽ. non sano medelam. erranti uiam. de¬
liberanti consilium. & quod cuiq necessariũ
est indigenti: uerum etiam qui dat ueniam
peccanti. ȩlemosinam dat: & qui emendat
uerbere in quem potestas datur:. uel cohercet
aliqua disciplina: &tamen peccatum eius quo
abillo lesus est uel offensus. dimitot ex corde.
uel orat ut ei dimittatur. non solum ineo qł
dimitot atq orat:uerumeciam in eo quod
corripit. & aliqua emendatoria pena plectit.
elemosinã dat: quia miscdiã prestat: Multa
enim bona prestantur inuitis:qͣndo eorum
consulitur utilitati. nonuoluntati.qua ipsi
sibi inueniuntur esse inimici:Amici uͦ eorũ

Expanded text:
iunt, valet quod Dominus ait, Date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . Non solum ergo qui dat esurienti cibum, sitienti potum, nudo vestimentum, peregrinanti hospitium, fugienti latibulum, aegroto vel incluso visitationem, captivo redemptionem, debili subvectionem, caeco deductionem, tristi consolationem, non sano medelam, erranti viam, deliberanti consilium, et quod cuique necessarium est indigenti; verum etiam qui dat veniam peccanti, eleemosynam dat; et qui emendat verbere in quem potestas datur, vel coercet aliqua disciplina, et tamen peccatum ejus, quo ab illo laesus aut offensus est, dimittit ex corde, vel orat ut ei dimittatur, non solum in eo quod dimittit atque orat, verum etiam in eo quod corripit, et aliqua emendatoria poena plectit, eleemosynam dat; quia misericordiam praestat. Multa enim bona praestantur invitis, quando eorum consulitur utilitati, non voluntati: quia ipsi sibi inveniuntur esse inimici, amici vero eorum
Abbreviated transcription (Latin):
regnemus: Om̃s gͦ qui credimꝰ dm̃ uiuum
& uerũ. cuiꝰ summe bona ĩmutabilisq na¬
tura. nec mali aliqͥd fecit. nec mali aliqͥd
patitur: a quo ẽ omne bonũ qđ etiam mi¬
nui potest. & quisuo bono qđ ipse ẽ. om¬
nino minui ñ pocest ⁊ cum audimus apłm
quȩ uultis faciatis: absit ut credamꝰ. quod
manicheorũ credit insania: Duas hic de¬
monstrat eẽ naturas. ex contrarus inter se pͥnci
confligentes. unã mali alterã boni. Prorsꝰ
ista duo ambo sunt bona. & sp̃c bonũ. & caro

Expanded text:
regnemus. Omnes ergo, qui credimus in deum uiuum regnemus. Omnes ergo, qui credimus in deum uiuum et uerum, cuius summe bona inmutabilisque natura nec mali aliquid facit nec mali aliquid patitur, a quo est omne bonum, quod etiam minui potest, et qui suo bono quod ipse est omnino minui non potest, cum audimus apostquae uultis faciatis, absit, ut credamus, quod Manichaeorum credit insania, duas hic demonstratas esse naturas ex contrariis inter se principiis confligentes, unam mali, alteram boni. prorsus ista duo ambo sunt bona: et spiritus bo
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliam idetur uirtutẽ hoc ẽ ad iusticiã
ꝑtinere: Hoc nos ãmonet sacer psalmus:
ubi legimus: Declina amalo. & fac bonũ:
Quo autem fine ista faciamꝰ: mox addidit
chicens: Quere pacem & sequere eam: Lax enĩ
ꝑfecta tunc erit nobis: qͣndo natura nr̃a
creatori suo inseparabilit̾ coherente. nichil
nobis repugnabit ex nobis: Hoc & ipse sal¬
uator uoluit. qntũ mͥ uidetur intelligi.
ubi ait: Sint lumbi ur̃i accincti: & lucernȩ
ardentes: Quid est lumbos accingere: libi¬
dines cohercere: qđ est continentiȩ:. Lucer¬
nas uͦ ardentes habere. bonis oꝑib lucere.
atq feruere: qđ est iusticie: Neq hic tacu¬
it. quo fine ista faciam.addendo atq di-¬
cendo: & uos similes hominib expectan¬
tib dñm suũ. qnͣdo reuertat᷑ a nuptus:
cumenim uenerit. nos remunerabit qui
continuimꝰ nos abhis quȩ cupiditas. & ea
quȩ imꝑauit caritas fecimus: ut in eius
ꝑfecta & sempit̾na pace. sine ulla mali con¬
tentione. & cum summa boni delectatione

Expanded text:
ad aliam uidetur uirtutem, hoc est ad iustitiam pertinere. hoc nos admonet sacer psalmus, ubi legimus: declina a malo et fac bonum. quo autem fine ista faciamus, mox addidit dicens: quaere pacem et sequere eam. pax enim perfecta tunc erit nobis, quando natura nostra creatori suo inseparabiliter cohaerente nihil nobis repugnabit ex nobis. hoc et ipse saluator uoluit, quantum mihi uidetur, intellegi, ubi ait: sint lumbi uestri praecincti et lucernae ardentes. quid est lumbos praecingere? libidines cohercere, quod est continentiae; lucernas uero ardentes habere bonis operibus lucere atque feruere, quod est iustitiae. neque hic tacuit, quo fine ista faciamus, addendo atque dicendo: et uos similes hominibus expectantibus dominum suum, quando ueniat a nuptiis. cum enim uenerit, nos remunerabit, qui continuimus nos ab his quae cupiditas et ea quae imperauit caritas fecimus, ut in eius perfecta et sempiterna pace sine ulla mali contentione et cum summa boni delectatione
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ & ea sicut potest quisq conectat: ñ
mutiliter exercentur ingenia. si adhibeatur
disceptatio moderata: & absit error opinan¬
tium se scire quod nesciunt: Quid enĩ opus
est ut hec atq huiusmodi affirment᷑ uel ne¬
gent᷑: uel diffimant᷑ cũ discrimine. qñ sine
crimine nesciunt᷑: .lxuii.¬

Expanded text:
runtur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non runtur, et ea sicut potest, quisque conjectat, non inutiliter exercentur ingenia, si adhibeatur disceptatio moderata, et absit error opinantium se scire quod nesciunt. Quid enim opus est ut haec atque hujusmodi affirmentur, vel negentur, vel definiantur cum discrimine, quando sine crimine nesciuntu
Abbreviated transcription (Latin):
cida esse corpora non cum sensu uel intelli¬
gentia uideantur:.lxui.¬
temq angeli quis explicet cum qualib cor¬
porib apparuerint hominib. ut non solum
cernerent᷑. uerumetiam tangerentur: & rur¬
sus non solida corpulentia. sed sp̃uali poten¬
da quasdam uisiones non oculis corporeis
sed sp̃ualib uel mentib ingerant: uel dicant
aliquid. non ad aurem forinsecus. sed intus
animȩ hominis. etiam ipsi ibidem constituti.
sicut scriptum est in ꝓpħarũ libro. & dixit
mͥ angłs qui loquebatur in me. non enim
ait loquebat᷑ ad me. s in me. uel appareant
in somnis. & colloqͣntur more sompniorũ:
Habemus quippe in eugłio: ecce angłs dñi
apparuit illi in sompnis dicens. Hi s enim
modis. uelut indicant se angeli contrecta¬
bilia corpora non habere: faciuntq difficil¬
limã questionẽ. quomͦ patres eis pedes laue¬
rint: quomͦ iacob cum angelo tam solida
contrectatione luctatus sit: Cum ista que¬

Expanded text:
cida corpora esse, non cum sensu vel intellicida corpora esse, non cum sensu vel intelligentia, videantur .temque angeli quis explicet cum qualibus corporibus apparuerint hominibus, ut non solum cernerentur, verum etiam tangerentur; et rursus non solida corpulentia, sed spirituali potentia quasdam visiones, non oculis corporeis, sed spiritualibus, vel mentibus ingerant, vel dicant aliquid non ad aurem forinsecus, sed intus in animo hominis, etiam ipsi ibidem constituti: sicut scriptum est in Prophetarum libro, Et dixit mihi angelus qui loquebatur in me : non enim ait, qui loquebatur ad me; sed, in me. Vel appareant et in somnis, et colloquantur more somniorum: habemus quippe in Evangelio, Ecce Angelus Domini apparuit illi in somnis, dicens . His enim modis velut indicant se angeli contrectabilia corpora non habere: faciuntque difficillimam quaestionem, quomodo patres eis pedes laverint , quomodo Jacob cum angelo tam solida contrectatione luctatus sit . Cum ista quae
Abbreviated transcription (Latin):
uomodo autem se habeat beatissima illa
cosupna societas. quȩ ibi sint differentie prt¬
positurarũ i ut cum omnes tanqͣm generali
nomine angeli nuncupent᷑. sicut in epła ad
hebreos legimus. cui enim angeloꝵ aliqͣndo¬
dixit ds̃. sede a dextris meis: hoc quippe m
significauit om̃s uniuersaliter angelos dici:
sint illic tamen & archangeli. & utrum idem
archangeli appellent᷑ uirtutes: atq ita dictũ
sit. laudate eum om̃s angeli eius. laudate eũ
omĩs uirtutes eius. ac si diceret᷑. laudate eum
om̃s angeli. laudate eum om̃s archangeli:
& quid inter se distent quatuor illa uocabula.
qͥuib uniuersam ipsam cȩlestem societatem
indetur apłs esse amplexus dicendo.siue
sedes. siue dñationes. siue principatus siue
potestates: dicant qui possunt. si tam̃ posst̃
ꝓbare quod dicunt: ego me ista ignorare
confiteor: Sed nec illud quidem certum ha¬
beo. utrum ad eandem societatẽ ꝑtineant sol
& luna. & cuncta sydera: qͣmuis nonnullis lu¬

Expanded text:
uomodo autem se habeat beatissima illa et superna societas, quae ibi sint differentiae praepositurarum, ut cum omnes tanquam generali nomine Angeli nuncupentur sicut in Epistola ad Hebraeos legimus: Cui enim Angelorum dixit aliquando, Sede a dextris meis ? hoc quippe modo significavit omnes universaliter Angelos dici, sint tamen illic Archangeli: et utrum iidem Archangeli appellentur Virtutes; atque ita dictum sit, Laudate eum, omnes Angeli ejus; laudate eum, omnes Virtutes ejus ; ac si diceretur, Laudate eum omnes Angeli ejus, laudate eum omnes Archangeli ejus: et quid inter se distent quatuor illa vocabula, quibus universam ipsam coelestem societatem videtur Apostolus esse complexus, dicendo, Sive Sedes, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates , dicant qui possunt, si tamen possunt probare quod dicunt: ego me ista ignorare confiteor. Sed ne illud quidem certum habeo, utrum ad eamdem societatem pertineant sol et luna et cuncta sidera: quamvis nonnullis lu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum possunt: etiam nolentes eos saluos
fieri dicimus: Sed apertius dñs in euuangłio
compellans impiam cuntatẽ. quotiens inot
uolui colligere filios tuos sicut gallina pullos
suos & noluistr: tanqͣm dei uoluntas suꝑata
sit hominũ uoluntate: & in firmissinis no¬
lendo impedientib non potuerit facere poten¬
tissimus qđ uolebat: Qubi est illa omĩpoten¬
tia.quȩ in cęlo & interra omnia quȩcunq uo¬
luit fecit: si colligere filios iherłm uoluit &
ñ fecit:An potius illa quidem filios suos ab
illo colligi noluit:sed ea quoq: nolente filios
eius collegit ipse quos uoluit. qui incelo &
in terra non quȩdam uoluit & fecit. quedam

Expanded text:
quantum possunt, etiam nolentes eos salvos quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
est: Nam nisi esset hoc bonum ut essent & ma¬
la ⁊ nullom ẽẽ sinerent᷑. ab om̃ipotente bono:
cui ꝓculdubio semꝑ quam facile est qđ uult
facere : tam facile est qđ non uult eẽ. non si¬
nere: Hoc nisi credamus. ꝑiclitatur ipsum
nr̃ȩ confessionis iicium: qua nos in dm̃ pa¬
trem omp̃otentẽ credere confitem᷑: Aeq enim¬
uult potest. nec uoluntate cuiuspiã creaturȩ.
sit de deo cdictum: quia & hoc uerissime apls
dixit: qui om̃s homines uult saluos fie i.
Cum erum non om̃s sed multo plures ñ frunt
salur udet᷑ utiq ñ fieri qđ ds̃ uult fieri. hu¬
mana scilicet uoluntate impediente uolum¬
tatẽ dñi. Qndo enim querit᷑ causa eur n om̃s
salui fiant: responderi solet. qͥa hoc ipsi nols.
Qđ quidem dici de paruulis non potest: quoy
nondum est uelle. siue nolle. Nam qđ infan¬
tili motu faciunt. si eoꝵ uoluntati iucdicaret
esse tribuendũ. qͣndo baptitant᷑ cum resistunt

Expanded text:
est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et maest. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere confitemur. Neqam quidquid uult potest, nec uoluntate cuiuspiam creaturae sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt
Abbreviated transcription (Latin):
issent uirtutes. quȩ factȩ sunt in uobis: olim
incilicio & cinere penitentiã egissent. Aon
utiq ds̃ iniuste noluit saluos fieri: cum pos¬
sent saluiesse siuellent: Tunc in clarissima
sapientiȩ luce uidebitur. quod nunc pioꝵ
fides habet. anceqͣm manifesta cognitione
uideatur. quam certa & immutabilis. & effi¬
cacissima sit uoluntas dei:quam multa pos¬
sit & non uelit: nichil autẽ uelit quod ñ
possit:quamq sit uerum qđ in psalmo ca¬
quecunq uoluit fecit: Qđ utiq non est ue¬
rum si aliqua uoluit & non fecit: & quod
est indignius ideo non fecit. qm̃ ne fieret qđ
uolebat omp̃s. uoluntas hominis impediuit:
Ion gͦ fit aliquid nisi omp̃s fieri uelit: cui.¬
uel sinendo ut fiat. uel ipse faciendo: Nec du
do fieri.quecunq: fiunt male: Non enim hoc
nisi iusto iudicio sinit: & ꝓfecto bonum est.
omne quod iustum est:Qmuis gͦ ea quȩ mala
sunt. in qͣntum mala sunt. nonsint bona:tam̃
ut non solabona sed etiam sint & mala. bonũ

Expanded text:
irtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum possint salvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo caquaecumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. CAPUT Xdo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
tione iustissima derelictis ostenderet᷑. quid
meruisset uniuersa conspersio: & qđ etiam
istos debitũ iudiciũ dei dampnaret. nisi eis
indebita miscdia subueniret: ut uolentiũ
de suis meritis gloriari. omne os obstruat᷑:
&e qui głatur in dño glorit..e.x.
ec sunt magna oꝑa dñ exquisita in omnes
uoluntates eius: & tam sapienter exquisita. ut
cum angelica & humana creatura peccassẽt.
idest non aai qđ ille sed qd uoluit illa
fecisset : etiam ꝑ eandem creaturȩ uolun¬
tatẽ qua factum est quod creator noluit. im¬
pleret ipse qđ uoluit: bene utens & malis. tan¬
qͣm summe bonus. adeorũ dampnationẽ qͦs

Expanded text:
tione justissima derelictis, ostenderetur quid tione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glorietur. ec sunt « magna opera Domini exquisita in omnes voluntates ejus , » et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit, bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos