comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neribus admiscetur Quis hoc ferat᷑. quis
hoc credat᷑. nondico ita eẽ. sed uel dici potuis¬
se Ecce quid docentẽ timent anathemare
mani chaeum & nontiment credere haec fa¬
cientem. haec patientem dm̃: Per electos
autem suos. purgari dicunt eandem ipsa
commixtam par tem acnaturam dĩ. man¬
ducando scilic& & bibendo. qui eam inalimen¬
tis omnibus dicunt. ligatam teneri: quae cũ
abelectis uelut. scĩs inrefectionẽ corporis
manducando &bibendo assumuntur. per eorũ
scitatem solui. signari & liberari Nec adtenduã
miseri. quã non in congrue deillis creditũsit.
quod frustra negant. nisi eosdem libros ana¬
themauerint. & manichaei eẽ destiterint: Si enĩ
sicut dicunt in omnibus seminibus ẽ ligata
pars dĩ & abelectis manducando purgatur
quis non digne credat eos facere. quod inter
uir tutes caelorũ. & principes tenebrarum. fi¬
eri inthesauro suo legunt᷑: Quando quidem &

Expanded text:
neribus admiscetur. quis hoc ferat? quis neribus admiscetur. quis hoc ferat? quis hoc credat, non dico, ita esse, sed uel dici potuisse ? ecce qui docentem timent anathemare Manichaeum et non timent credere haec facientem, haec patientem deum! Per electos autem suos purgari dicunt eandem ipsam commixtam partem ac naturam dei manducando scilicet et bibendo, quia eam in alimentis omnibus dicunt ligatam teneri: . quae cum ab electis uelut sanctis in refectionem corporis manducando et bibendo adsumuntur, per eorum sanctitatem solui, signari et liberari. nec adtendunt miseri, quam non incongrue de illis creditum sit, quod frustra negant. nisi eosdem libros anathemauerint et Manichaei esse destiterint. si enim, sicut dicunt, in omnibus seminibus est ligata pars dei et ab electis manducando purgatur: quis non digne credat eos facere, quod inter uirtutes caelorum et principes tenebrarum fieri in Thesauro suo legunt, quandoquidem et
Abbreviated transcription (Latin):
c&ur: & coloribus diuersis infigitur. Et quo
pacto exista magna & clarissima naui figu¬
rae puerorũ & uirginũ apparent contra¬
rus potestatibus quae in caelis degũnt
Quaeq igneam habent naturã. atq: existo
aspectu decoro. uitae pars quae in earundẽ
membris hab&ur. laxata deducitur per¬
calores interram. Codem modo &iam altis sima
uirtus. quae innaui uitalium aquarũ habi¬
tat : similitudine puerorum acuirginũ scãrũ
per suos angelos appar& his potestatibus.
quarum natura frigidaẽ atq humida
Q uaeq incaelis ordinatae sunt quidem his
quae feminae sunt. in ipsis for ma puerorũ
appar&. masculis uero uirginum Hacuero
mutatione & diuersitate diuinarũ persona¬
rum ac pulcherrimarũ. humidae frigi¬
daeq stirpis. principes. masculi siue feminȩ
soluuntur. atq id quod in ipsis ẽ uitale fu¬
git . quod uero residerit laxatũ deducitur.
interram perfrigora. & cunctis terrae ge¬

Expanded text:
cetur et coloribus diuersis inficitur. et quo cetur et coloribus diuersis inficitur. et quo pacto ex ista magna et clarissima naui figurae puerorum et uirginum adparent contrariis potestatibus, quae in caelis degunt quaeque igneam habent naturam, atque ex isto aspectu decoro uitae pars, quae in earundem membris habetur, laxata deducitur percalores in terram: eodem modo etiam illa altissima uirtus, quae in naui uitalium aquarum habitat, in similitudine puerorum ac uirginum sanctarum per suos angelos adparet his potestatibus, quarum natura frigida atque humida, quaeque in caelis ordinatae sunt. et quidem his, quae feminae sunt, in ipsis forma puerorum adparet, masculis uero uirginum. hac uero mutatione et diuersitate diuinarum personarum ac pulcherrimarum humidae frigidaeque stirpis principes masculi siue feminae soluuntur atque id, quod in ipsis est uitale, fugit; quod uero resederit, laxatum deducitur in terram per frigora et cunctis terrae ge
Abbreviated transcription (Latin):
quaeq alacritate acfacilitate. id quod co¬
gitauerint momento eodem efficiunt. ple¬
nae sunt. Iucidae naues Itaq cum ratiopo¬
poscerit: Ut masculis appareant eaedem scaẽ
uir. tutes. ilico &iam suam effigiem uirgi¬
num pulcherrimarum habitu demonstrant
Rursus cum adfeminas uentum fuerit. post ponentes
species uirginum. puerorũ inuestium speciemosten¬
dunt : Hoc autẽ uiso decoro illarũ ardore & con¬
cupiscentia crescit. atq hoc modo uinculũ pessi¬
marũ cogitationũ earum soluitur. uiuaq ani¬
ma quae corundem membris tenebatvr . hac
occasione laxata euad&. & suo purissimo aeri
miscetor. ubi penitus ablutae animae ascendunt
adlucidas naues. quae sibi adeuectationem
atq: ad suae patriae transfretationẽ sunt
preparatae. Id uero quod adhuc aduersi ge¬
neris maculas portat. per aestus atq calo¬
res particulatim descendit : atq: arboribus
ceterisq: plantationibus acsatis omnibus mis¬

Expanded text:
quaeque alacritate ac facilitate id, quod coquaeque alacritate ac facilitate id, quod cogitauerint, momento eodem efficiunt, plenae sunt lucidae naues. itaque cum ratio poposcerit, ut masculis adpareant eaedem sanctae uirtutes, illico etiam suam effigiem uirginum pulcherrimarum habitu demonstrant. rursus, cum ad feminas uentum fuerit. postponentes species uirginum puerorum inuestium speciem ostendunt. hoc autem uisu decoro illarum ardor et concupiscentia crescit atque hoc modo uinculum pessimarum cogitationum earum soluitur uiuaque anima, quae eorundem membris tenebatur, hac occasione laxata euadit et suo purissimo aeri miscetur, ubi penitus ablutae animae ascendunt ad lucidas naues, quae sibi ad uectationem atque ad suae patriae transfretation em sunt praeparatae. id uero, quod adhuc aduersi generis maculas portat, per aestus atque calores p articulatim descendit atque arboribus ceterisque plantationibus ac satis omnibus mis
Abbreviated transcription (Latin):
quae inclarissima hac naui habentur transfi¬
gurat. easq: parere facit aduersis potestatib
quae insingulis caelorũ tractibus ordinatae
sunt. Quae quõ exutroq sexu. masculorum ac
feminarum consistunt. Ideo predictas uir tutes
par tim specie puerorum inuestium parere iub&
generi aduerso feminarum. partim uirginũ
lxcidarum forma generi contrario masculorũ.
Sciens eas omnes hostiles potestates. propter in¬
genitam sibi lȩtalem &spurcissimã concupiscentiã
facillime capi. atque hisdem speciebus pulcher¬
rimis quaȩ apparent mancipari. hocq modo
dissolui: Sciatis autem hunc eundem nrm̃be¬
atum patrem. hoc idem eẽ quod etiam suae uir¬
tutes. quas obnecessariam causam transformat
in puerorum & uirginum intemeratam simili¬
tudinem utitur aũ his tamquam propruis ar¬
mis. atq per eas suam compl& uoluntatem Ha¬
rum uero uirtutum diuinarũ. quae adinstar
coniugii contra inferna genera ftatuunt᷑

Expanded text:
quae in clarissima hac naui habentur, transfiquae in clarissima hac naui habentur, transfigurat easque parere facit aduersis potestatibus, quae in singulis caelorum tractibus ordinatae sunt. quae quoniam ei utroque sexu masculorum ac feminarum consistunt, ideo praedictas uirtutes partim specie puerorum inuestium parere iubet generi aduerso feminarum, partim uirginum lucidarum forma generi contrario masculorum, sciens eas omnes hostiles potestates propter ingenitam sibi letalem et spurcissimam concupiscentiam facillime capi atque isdem speciebus pulcherrimis, quae adparent, mancipari hocque modo dissolui. sciatis autem hunc eundem nostrum beatum patrem hoc idem esse, quod etiam suae uirtutes, quas ob necessariam causam transformat in puerorum et uirginum intemeratam similitudinem. utitur autem his tamquam propriis armis atque per eas suam conplet uoluntatem. harum uero uirtutum diuinarum, quae ad instar coniugii contra inferna genera statuuntur
Abbreviated transcription (Latin):
masculos pulchros. & opponi feminis gentis te¬
nebrarum. & easdem rursus uir tutes lucis.
trans figurari infeminas pulchras. &opponimas¬
culis gentis tenebrarum. ut̃pul chritudinem
suam inflamment spurcissimam libidinem prin¬
cipum tenebrarum. & eo modo uitalis substan¬
tia. hoc ẽ dĩnatura. quã dicunt. in eorum corpo¬
ribus ligatam teneri: exeorum membris. per
illam concupiscentiã relaxatis. soluta fugiat.
& suscepta uel purgata liber&tur Hoc infelices
legunt. hoc dicunt. hoc audiunt. hoc credunt
hoc in libro septimo thesauri eorum : Sic enim
appellant scripturã quandam manichȩi. ubi
istae blasphemiae conscriptae sunt. Ita positumẽ¬
T unc beatus ille pater. qui lucidas naues haba.
diuersoria & habitacula. seu magnitudines.
pro insita sibi clementia fert opem. qua ex u¬
itur & liberatur abimpus retina culis &angus¬
tus atque angoribus. suae uitali substantia e
taque inuisibili suo nutu. illas suas uir tutes

Expanded text:
masculos pulchros et obponi feminis gentis temasculos pulchros et obponi feminis gentis tenebrarum, et easdem rursus uirtutes lucis transfigurari in feminas pulchras et obponi masculis gentis tenebrarum, ut per pulchritudinem suam inflamment spurcissimam libidinem principum tenebrarum et eo modo uitalis substantia, hoc est dei natura, quam dicunt in eorum corporibus ligatam teneri, ex eorum membris per illam concupiscentiam relaxatis soluta fugiat et suscepta uel purgata liberetur. hoc infelices legunt, hoc dicunt, hoc audiunt, hoc credunt, hoc in libro septimo Thesauri eorum — sic enim appellant scripturam quandam Manichaei, ubi istae blasphemiae conscriptae sunt — ita positum est: tunc beatus ille pater, qui lucidas naues habet diuersoria et habitacula secundum magnitudines, pro insita sibi clementia fert opem. qua exuitur et liberatur ab inpiis retinaculis et angustiis atque angoribus suae uitalis substantiae. itaque inuisibili suo nutu illas suas uirtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
tum malum. ante quã ullum exgente contraria
misceretur malum᷑ Quis tam peruersam &tam
impiam ferat insaniam. sum mo malo tribuere
tanta bona. & summobono quod ds̃ est. tanta
mala lam uero quod ipsam partẽ naturae dĩ
dicunt ubiq per mixtã. in caelis. interris. sub
terris . In omnibus corporibus. siccis &humidis.
in omnibus carnibus. in omnibus seminibus. arborũ.
herbarum. hominũ. animaliũ. non potentia diuini¬
tatis sine ullo nexu. Incoinquinabiliter . Incorrup¬
tibiliter. omnibus rebus adminis trandis regen¬
disq praesentẽ. quod nos de dõ dicimus. sedliga¬
tam. oppressam. pollutam. quã solui. liberari.
purgariq: dicunt. Non solum per discursum so¬
lis & lunae. & uir tutes lucis. Uerum etiam per
electos suos. H oc genus nefandissimi erroris. quã
sacrilegas & incredibiles turpitudines eis suade¬
at. &iam si non persuadeat. horribile ẽ dicere
Dicunt enim uir tutes lucis. transfigurari in

Expanded text:
tum malum, antequam ullum ex gente contraria tum malum, antequam ullum ex gente contraria misceretur malum ? quis tam peruersam et tam inpiam ferat insaniam summo malo tribuere tanta bona et summo bono, quod deus est. tanta mala ? Iam uero quod ipsam partem naturae dei dicunt ubique permixtam in caelis, in terris, sub terris, in omnibus corporibus, siccis et humidis, in omnibus carnibus, in . omnibus seminibus arborum, herbarum, hominum, animalium, non potentia diuinitatis sine ullo nexu incoinquinabiliter, incorruptibiliter omnibus rebus administrandis regendisque praesentem, quod nos de deo dicimus, sed ligatam, obpressam, pollutam, quam solui, liberari purgarique dicunt, non solum per discursum solis et lunae et uirtutes lucis, uerum etiam per electos suos: hoc genus nefandissimi erroris quam sacrilegas et incredibiles turpitudines eis suadeat, etiamsi non persuadeat, horribile est dicere. dicunt enim uirtutes lucis transfigurari in
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc sibi imminere nesciebat. etiamsicerat
natura. dĩ sempi terna ignorantia Si autem
sciebat sempi ternã miseriã. Unde hoc tantũ
malum. antequã ullum degente contrari¬
a miscer&ur malum Anforte magna cari¬
tate gaudebat. quia per eius poenã. perpe¬
tua quies cȩteris lucis incolis parabatur.
Hoc quã nefas sit dicere: naturae dĩ natura
dĩ sic subueniri. qui uidit. anathem& Sedsi
hoc sal tem ita facer&. utipsa luci inimi ca non
fier&. poss& for tasse non tam quã dĩ natura
sed tamquã aliquis homo laudari. quia propa¬
tria sua uell& mali aliquid pati. Quod quidẽ
malum ad tempus poss& eẽ. non inae ternum
N unc uero &illam inglobo tenebrarũ confixionẽ
dicunt. aeternam. & noncuiusq: rei. sed naturae
dĩ Et utiq iniquissimũ & execrabile. & in effa¬
biliter sacrilegum gaudium erat. si dĩ natura
gaudebat se tenebras dilecturã. & lucis scãe in¬
imicã futuram Unde hoc tam immane &sceles¬

Expanded text:
si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in si hoc sibi imminere nesciebat, etiam sic erat in natura dei sempiterna ignorantia; si autem sciebat, sempiterna miseria. unde hoc tantum malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum ? an forte magna caritate gaudebat, quia per eius poenam perpetua quies ceteris lucis incolis parabatur? hoc quam nefas sit dicere naturae dei natura dei sic subueniri qui uidet, anathemet. sed si hoc saltem ita faceret, ut ipsa luci inimica non fieret, posset fortasse non tamquam dei natura, sed tamquam aliquis homo laudari, qui pro patria sua uellet mali aliquid pati, quod quidem malum ad tempus posset esse, non in aeternum. nunc uero et illam in globo tenebrarum confixionem dicunt aeternam et non cuiusque rei, sed naturae dei. et utique iniquissimum et execrabile et ineffabiliter sacrilegum gaudium erat, si dei natura gaudebat se tenebras dilecturam et lucis sanctae inimicam futuram. unde hoc tam inmane et sceles
Abbreviated transcription (Latin):
erat: Unde & hoc tam magnũ malum: Ut
ds ipse naturae suae nocere uell&. cui no¬
ceri abhoste non poterat. mittendo eam crude¬
liter miscendam tur piter purgandam. inique
damnandam: Ecce quantũ malum per neciosȩ
& noxiae &immanissimae uoluntatis. ante quã
ullum malum degente contraria misceretor
Anforte nesciebat hoc euenturũ membris suis.
Ut diligerent tenebras. & inimicae existe¬
rent scãe lucis. Sicut ipse dicit᷑ hoc ẽ non tan¬
tum dõ suo. sedetiam patri de quo erant
Vnde ergo hoc indo tam magnũ ignorantiȩ
malum. ante quam ullum degente contra¬
ria misceretur malumꝰ. Si autẽ futurum
hoc sciebat. aut sempiterna in illo erat cru¬
delitas. side suae naturae futura contami¬
natione & damnatione nihil dolebat. aut
sempiterna miseria sidolebat Unde &
hoc tantum malum summiboni ur̃ĩ. antȩ
ullam commixtionem summi mali ur̃ĩ Ipsa
certe par ticula naturae ipsius. quae in
illius globi aeterno uinculo configitun

Expanded text:
erat. unde et hoc tam magnum malum, ut erat. unde et hoc tam magnum malum, ut deus ipse naturae suae nocere uellet, cui noceri ab hoste non poterat, mittendo eam crudeliter miscendam, turpiter purgandam, inique damnandam ? ecce quantum malum perniciosae et noxiae et inmanissimae uoluntatis, antequam ullum malum de gente contraria misceretur. an forte nesciebat hoc euenturum membris suis, ut diligerent tenebras et inimicae existerent sanctae luci, sicut ipse dicit, hoc est non tantum deo suo, sed etiam patri, de quo erant? unde ergo hoc in deo tam magnum ignorantiae malum, antequam ullum de gente contraria misceretur malum? si autem futurum hoc sciebat, aut sempiterna in illo erat crudelitas, si de suae naturae futura contaminatione et damnatione nihil dolebat, aut sempiterna miseria, si dolebat. unde et hoc tantum malum summi boni uestri ante ullam commixtionem summi mali uestri? ipsa certe particula naturae ipsius, quae in illius globi aeterno uinculo configitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tura. inbello tenebras extinguere uoluit.
Cas ergo uicta dilexit Quod uultis eligite
Utrum necessitate conpulsa ut diliger& tene¬
bras. anuoluntate seducta Si necessi tate.
quare damnatur : Si uoluntate . quare dĩna¬
tura intanta iniquitate de prehenditur:
Si necessitate dĩ natura coactaẽ diligere
te nebras . uicta ẽ ergo. non uicit Si uolun¬
tate. quid iam miseri dubitant peccandi uo¬
luntatẽ tribuere naturae. quã ds̃ exnihilo
fecit: ne retribuant eam luci quã genuitꝰ
Quidsi etiam ostendimus ante commixtionẽ
mali. quã fabulose confictã dementissime cre¬
diderunt. in ipsalucis natura quã dicunt.
magna mala fuisse .: Quid adistas blasphemi¬
as addi posse uidebitur᷑ Illic enim fuit ante¬
quam pugnaretur: dura &in eui tabilis pug¬
nandi necessitas. Ecce iam magnum malum.
ante quã bono misceretur malum Dicant
hoc unde: cum adhuc nulla ess& facta cõmix¬
tio Siaũ necessitas nonerat. uoluntas ergo

Expanded text:
tura in bello tenebras extinguere uoluit ; tura in bello tenebras extinguere uoluit ; eas ergo uicta dilexit. quod uultis eligite: utrum necessitate conpulsa, ut diligeret tenebras, in uoluntate seducta: si necessitate, quare damnatur? si uoluntate, quare dei natura in tanta iniquitate deprehenditur ? si necessitate dei natura coacta est diligere tenebras. uicta est ergo, non uicit; si uoluntate, quid iam miseri dubitant peccandi uoluntatem tribuere naturae, quam deus ex nihilo fecit, ne retribuant eam luci, quam genuit? Quid? si etiam ostendimus ante commixtionem mali, quam fabulose confictam dementissime crediderunt, in ipsa lucis natura, quam dicunt, magna mala fuisse, quid ad istas blasphemias addi posse uidebitur? illic enim fuit, antequam pugnaretur, dura et ineuitabilis pugnandi necessitas. ecce iam magnum malum, antequam bono misceretur malum. dicant, hoc unde, cum adhuc nulla esset facta commixtio. si autem necessitas non erat, uoluntas ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lucis. quam tenebrarum Peior poena diui¬
nae naturae . quã gentis aduersae Illa quip¬
pe &si intenebris intus ẽ. ad naturam eius eius¬
per tin& intenebris habitare. Animae autẽ
quae hoc sunt quod ds̃. non poterunt recipi sic̃
dicit in regna illa pacifica. & auita acliber¬
tate scaẽ lucis alienabuntur. & configentur
in predicto horribili globo Unde & adhęrebunt
inquit his rebus animae eaedem quas dilexe¬
runt. relictae in eodem tenebrarum globo.
suis meritis idsibi conquirentes: Certe non est
liberum uoluntatis arbitrium: Uide quo mo¬
do insaniens quid dicat ignorat. & contrari¬
a sibi loquendo. peius bellũ contra se gerit.
quam contra dm̃ ipsius gentis tenebrarũ
Deinde si propterea damnantur animae lu¬
cis quia dilexerunt tenebras. In iuste dam¬
natur gens tenebrarũ quae lucem dilexit.:¬
& gens quidem tenebrarũ. lucẽ abinitio
dilexit: Quam &si uiolenter. tamen possi¬
dere uoluit non extinguere Lucis aũ na¬

Expanded text:
lucis quam tenebrarum, peior poena diuilucis quam tenebrarum, peior poena diuinae naturae quam gentis aduersae. illa quippe etsi in tenebris intus est, ad naturam eius pertinet in tenebris habitare; animae autem, quae hoc sunt quod deus, non poterunt recipi, sicut dicit. in regna illa pacifica et a uita ac libertate sanctae lucis alienabuntur et configentur in praedicto horribili globo: unde et adhaerebunt, inquit, iis rebus animae eaedem, quas dilexerunt, relictae in eodem tenebrarum globo, suis meritis id sibi conquirentes. certe non est liberum uoluntatis arbitrium. uidete quomodo insaniens quid dicat ignorat et contraria sibi loquendo peius bellum contra se gerit quam contra deum ipsius gentis tenebrarum. deinde si propterea damnantur animae lucis, quia dilexerunt tenebras, iniuste damnatur gens tenebrarum, quae lucem dilexit. et gens quidem tenebrarum lucem ab initio dilexit, quam etsi uiolenter, tamen possidere uoluit, non extinguere, lucis autem na
Abbreviated transcription (Latin):
genti. quam destruere & extinguere cona¬
tus est. ut perp&ua qui es. lucis in colis pararetur.:
quare non addidit & perpetuũ vinculũ An
illae. animae quas inglobo tenebrarũ in aeter¬
num configit. nonerant incolae lucis: De quib
a perte dicit. quod errare se apriore lucida
sua natura passae sint. Ubi & nolens coactus
est dicere. libera eas uoluntate peccasse.
Qui non uult peccatũ ponere. nisi in necessita¬
te naturae contrariae .: ubiq nesciens qui dlo¬
quatur Et tam quã ipse iam inclusus sit inte¬
nebrarũ globo quẽ fingit. quaȩrens qua exe¬
at. & non inueniens Sed dicat quod uult se¬
ductis & miseris. a quibus multo amplius quã
xp̃s honoratur. Vt hoc pretio. tam longas &
tam sa crilegas eis fabulas uendat Dicat quod
uult. includat inglobo. tam quã incarcere
gentem tenebrarum. & forinsecus affigat na¬
turam lucis. cui dehoste extincto. qui &emꝑ
petuam promittebat Ec̃ce peior ẽ poena

Expanded text:
genti, quam destruere et extinguere conagenti, quam destruere et extinguere conatus est. ut perpetua quies lucis incolis pararetur. quare non addidit "et perpetuum uinculum?" an illae animae, quas in globo tenebrarum in aeternum configit, non erant incolae lucis, de quibus aperte dicit, quod errare se a priore lucida sua natura passae sint? ubi et nolens coactus est dicere libera eas uoluntate peccasse, qui non uult peccatum ponere nisi in necessitate naturae contrariae ubique nesciens, quid loquatur, et tamquam ipse iam inclusus sit in tenebrarum globo. quem finxit, quaerens, qua exeat, et non inueniens. sed dicat quod uult seductis et miseris, a quibus multo amplius quam Christus honoratur, ut hoc pretio tam longas et tam sacrilegas eis fabulas uendat. dicat quod uult, includat in globo tamquam in carcere gentem tenebrarum et forinsecus affigat naturam lucis, cui de hoste extincto quietem perpetuam promittebat: ecce peior est poena
Abbreviated transcription (Latin):
uicem nocuerunt: & meliore animo fuit
gens tenebrarum. quia & sinocuit. nolens nocu¬
it Neque enim nocere. sed fruiuoluit bono
dĩ Dsautem illam ex tinguere uoluit. sicut
manicheus apertissime in epistola ruinosi sui
fundamenti delirat Oblitus enim quod pau¬
lo ante dixerat. Ita autẽ fundata sunt
eisdem splendidissima regna supra lucidam
& beatã terrã. ut anullo umquã. aut moueri. aut
concuti possint. Postea dixit. Iucis uero beatis¬
simae pater. sciens labem magnã ac uastitatẽ
quae extenebris surger&. aduersum sua scã im¬
pendere saecula. nisi aliquod eximium ac prȩ¬
clarum &uir tute potens numenopponat.
quo super& simul ac destruat stirpem tene¬
brarum qua extincta perp&ua quies lucis
in colis pararetur Ecce timuit labem acuas¬
tita tem impendentem saeculis suis: certe sic
erant fundata super lucidam & beatam ter¬
ram. ut a nullo umquam moueri aut concuti
possent Ecce atimore nocere uoluit uicine

Expanded text:
uicem nocuerunt, et meliore animo fuit uicem nocuerunt, et meliore animo fuit gens tenebrarum, quia etsi nocuit, nolens nocuit; neque enim nocere, sed frui uoluit bono dei. deus autem illam extinguere uoluit, sicut Manichaeus apertissime in epistula ruinosi sui, Fundamenti delirat. oblitus enim, quod paulo ante dixerat: ita autem fundata sunt eiusdem splendidissima regna supra lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam aut moueri aut concuti possint. postea dixit: lucis uero beatissimae pater sciens labem magnam ac uastitatem, quae ex tenebris surgeret, aduersum sua sancta impendere saecula, nisi aliquod eximium ac praeclarum et uirtute potens numen obponat, quo superet simul ac destruat stirpem tenebrarum, qua extincta perpetua quies lucis incolis pararetur. ecce timuit labem ac uastitatem impendentem saeculis suis. certe sic erant fundata super lucidam et beatam terram, ut a nullo umquam moueri aut concuti possent. ecce a timore nocere uoluit uicinae
Abbreviated transcription (Latin):
debellandam . non ultro sed patris imperio descenderunt:
superatae &oppressae sint. affigi inae ter num
globo horribili tenebrarum. Ita secundum eorũ
sacrilega vaniloquia. dsse ipsum Inquadam par¬
te amagno malo liberauit. &rur fus seipsum In
quadam parte damnauit. quam liberare ab
hoste non potuit. & tamquam̃ de ipso hoste
deuicto insuper triumphauit Osceles tam
& incredibilem audaciam. talia dedõ credendi.
talia loquendi talia praedicandi Quod cũ
defendere conantur. ut inpeiora irruant.
clausis oculis dicunt. malae naturae commix:¬
tionem facere ista. utbona dĩnatura. tanta
mala patiatur: Nam ipsam apud se ipsam. nih il
horum pati potuis se uel posse. Quasi inde lau¬
danda sit natura incorruptibilis. quia ipsa
sibi non noc&. & non quia ei nihil noceri abali¬
quo potest Deinde sinatura tenebrarum . no¬
cuit naturae dĩ. & natura dĩ nocuit naturȩ
tenebrarũ. duo ergo mala sunt. quae sibi in¬

Expanded text:
debellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, debellandam non ultro, sed patris imperio descenderunt, superatae et oppressae sint, affigi in aeternum globo horribili tenebrarum. ita secundum eorum sacrilega uaniloquia deus se ipsum in quadam parte a magno malo liberauit et rursus se ipsum in quadam parte damnauit, quam liberare ab hoste non potuit et tamquam de ipso hoste deuicto insuper triumphauit. o scelestam et incredibilem audaciam talia de deo credendi, talia loquendi, talia praedicandi! quod cum defendere conantur. ut in peiora inruant clausis oculis. dicunt malae naturae commixtionem facere ista, ut bona dei natura tanta mala patiatur; nam ipsam apud se ipsam nihil horum pati potuisse uel posse. quasi inde laudanda sit natura incorruptibilis, quia ipsa sibi non nocet, et non quia ei nihil noceri ab aliquo potest deinde si natura tenebrarum nocuit naturae dei et natura dei nocuit naturae tenebrarum: duo ergo mala sunt, quae sibi in
Abbreviated transcription (Latin):
minat: Sinonẽ indolore quid recreat :. Si nonẽ in¬
iqua. quid per precepta corrigit᷑:. Sinon est dede¬
corata quid mundat᷑. Si non est inbello. cui promit¬
tit pacem᷑ Sinonest immoderata. cui modum legis
imponit: Si nonest deformis. quidreformat: Si ñ ẽ
peruersa. quidemendat. Omnia enim haec Ap̃o
non illi rei prestari dicunt. quae facta ẽ adõ. &
arbitrio proprio peccando deprauata: sed ipsi
naturae. ipsi substantiae dĩ. quae hocẽ quod ds
Quidistis blasphemiis comparari potest: nihil om¬
nino Sedsi aliarum peruersarum sectarum con¬
siderentur errores . Si autem iste sibi error . ex
par te altera. dequa nondum diximus compa¬
retur. adhuc &iam multo peius & execrabilius
indĩ naturam blasphemare conuincitur
Dicunt enim &iam nonnullas animas quas uolunt
eẽ desubstantia dĩ. & eiusdem omnino naturȩ
quae nonsponte peccauerint. sed agente te¬
nebrarum. quã malinaturã dicunt. ad quã¬

Expanded text:
minat? si non est in dolore, quid recreat? si non est inminat? si non est in dolore, quid recreat? si non est iniqua, quid per praecepta corrigit? si non est dedecorata, quid mundat? si non est in bello, cui promittit pacem? si non est immoderata, cui modum legis imponit? si non est deformis, quid reformat? si non est peruersa, quid emendat? omnia enim haec a Christo non illi rei praestari dicunt, quae facta est a deo et arbitrio proprio peccando deprauata, sed ipsi naturae, ipsi substantiae dei, quae hoc est quod deus. Quid istis blasphemiis comparari potest? nihil omnino. sed si aliarum peruersarum sectarum considerentur errores, si autem iste sibi error ex parte altera, de qua nondum diximus, comparetur, adhuc etiam multo peius et execrabilius in dei naturam blasphemare conuincitur. dicunt enim etiam nonnullas animas, quas uolunt esse de substantia dei et eiusdem omnino naturae, quae non sponte peccauerint, sed a gente tenebrarum, quam mali naturam dicunt, ad qua
Abbreviated transcription (Latin):
etate. Quam quã nec ipsi qui hoc agebant. formis
suis de terminati essent. nisi modus ibi ess&
Nunc uero talia dicunt eos egisse. Ut inomnib
actionibus suis. modos sibi congruos habuisse
negare non possint: Si autem species ibi non fuiss&
nulla ibi qualitas naturalis subsister&. Sinullus
ordo ibi fuiss&. non alii dominarentur. alii subde¬
rentur Non insuis elementis congruenter. ui¬
uerent. nondeniq suis locis haberent membra
disposita. uUt illa omnia quae uana istifa¬
bulantur . agere possint. Dĩ autem naturã.
si non dicunt mor tuam. quid secundum corũ
uanitatem suscitat xẽc: Si non dicunt ȩgr̃a.
quid curat. Si non dicunt oblitam. quid com¬
memorat. Si non dicunt insipientem. quid
doc&. Si non dicunt per turbatam. quidre¬
dintegrat᷑ Si non uicta & capta est. quid
liberatꝰ. Si non eg&. cui subuenitꝰ. Si non amisit sen¬
sum. quid uegetat᷑: Sinonẽ excaecata: quid inlu¬

Expanded text:
etate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis etate; quamquam nec ipsi, qui hoc agebant, formis suis determinati essent, nisi modus ibi esset. nunc uero talia dicunt eos egisse, ut in omnibus actionibus suis modos sibi congruos habuisse negare non possint. si autem species ibi non fuisset, nulla ibi qualitas naturalis subsisteret. si nullus ordo ibi fuisset, non alii dominarentur, alii subderentur, non in suis elementis congruenter uiuerent, non denique suis locis haberent membra disposita, ut illa omnia, quae uana isti fabulantur, agere possint. dei autem naturam si non dicunt mortuam, quid secundum eorum uanitatem suscitat Christus ? si non dicunt aegram, quid curat ? si non dicunt oblitam, quid commemorat ? si non dicunt insipientem, quid docet? si non dicunt perturbatam, quid redintegrat ? si non uicta ei capta est, quid liberat ? si non eget, cui subuenit ? si non amisit sensum, quid uegetat ? si non est excaecata, quid inlu
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. neque ab eis quibus dicebat. audiri sine
memoria & intellectu potuiss&. Et habuisse
temperiem animo &corpori suo congruã. & uir¬
tute potentiae regnasse. Et copias elementorũ
suorum ac fecunditatis habuisse. & sensisse se in¬
Uicem. acsibi uicinum lumen & oculos habuisse.
quibus illud longe conspicerent: qui utiq oculi.
sine aliquo lumine lumen uidere non poterant
Vnde recte &iam lumina nominantur. Et suauita¬
te suae uoluptatis eẽ perfruitos. & dimensis mẽ¬
bris atq: habitationibus de terminatos fuisse
Nisi autem &iam qualiscumq pulchritudo ibi fuis¬
s&. nec amarent coniugia. sua nec par tium con¬
gruentia. corpora eorum constarent Quod
ubi non fuerit. non possunt ea fieri. quae ibi facta
eẽ delirant. Et nisi pax aliqua ibi ess&. principi
suo non oboedirent. Nisi modus ibi ess&. mhil aliud
agerent quam comederent autbiberent. aut
saeuirent. aut quod lib& aliud sine aliqua saci¬

Expanded text:
dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine dicere neque ab eis, quibus dicebat, audiri sine memoria et intellectu potuisset: et habuisse temperiem animo et corpori suo congruam et uirtute potentiae regnasse et copias elementorum suorum ac fecunditatis habuisse et sensisse se inuicem ac sibi uicinum lumen et oculos habuisse, quibus illud longe conspicerent; qui utique oculi sine aliquo lumine lumen uidere non poterant, unde recte etiam lumina nominantur; et suauitate suae uoluptatis esse perfruitos et dimensis membris atque habitationibus determinatos fuisse. nisi autem etiam qualiscumque pulchritudo ibi fuisset, nec amarent coniugia sua nec partium congruentia corpora eorum constarent: quod ubi non fuerit, non possunt ea fieri, quae ibi facta esse delirant. et nisi pax aliqua ibi esset, principi suo non oboedirent. nisi modus ibi esset, nihil aliud agerent quam comederent aut biberent aut saeuirent aut quodlibet aliud sine aliqua sati
Abbreviated transcription (Latin):
sui. &cum dĩ timore cogitare. nonscelestissime blas¬
phemarent. inducendo duas naturas. Unã bonam
quam dicunt dm̃. alterã malam quam non fecerit
ds̃ Ita errantes. Ita delirantes. Immo uero ita
insanientes . ut non uideant . & in eo quod dicunt
na turam summi mali. ponere se tanta bona. ubi
ponunt. uitã. potentiam. salutem. memoriam. In¬
tellectum. temperiem . uir tutem: copiam. sensum
lumen . suauitatem. mensuras. numeros. pacem. mo¬
dum. speciem ordinem In eo aũ quod dicunt sum¬
mum bonum. tanta. mala. mortem. aegritudi¬
nem. obliuionem. insipientiam. per turbationẽ
In potentiam. aegestatem. stoliditatem. caecita¬
tem. dolorem. iniquitatem. de decus. bellum.
immoderationẽ. defor mitatẽ. peruersitatẽ
Principes enim tenebrarũ. &uixisse insua natu¬
ra dicunt. & in suo regno saluos fuisse. & meminis¬
se & intellexisse Sic enim contionatum illicdi¬
cunt principem tenebrarũ. Ut neq ipse talia

Expanded text:
sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blassui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, modum, speciem, ordinem: . in eo autem, quod dicunt summum bonum, tanta mala: mortem, aegritudinem, obliuionem, insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, caecitatem, dolorem, iniquitatem, dedecus, bellum, inmoderationem, deformitatem, peruersitatem. principes enim tenebrarum et uixisse in sua natura dicunt et in suo regno saluos fuisse et meminisse et intellexisse. sic enim contionatum illi dicunt prineipem tenebrarum, ut neque ipse talia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illa summa in commutabilitas. quã solus ds̃ hab&.
qui mutari omnino non potest. Aliud ẽ enimnon
mutari cum possit mutari. aliudaũ prorsus non
posse mutari Sicut ergo dicitur homobonus. non
tamen sicut . ds̃. de quo dictum ẽ. Nemo bonus. nisi
unus ds̃. Et sicut dicitur anima inmortalis. non
tamen sicut ds̃. De quo dictumẽ. Solus hab& inmor¬
talitatem. Et sicut dicitur. homo sapiens. non
tamen sicut ds̃. De quo dictum ẽ. Soli sapienti
dõ. Sic dicitur ignis ae ternus. non tamensicut
ds. cuius solius inmortalitas. ipsa est uera aeternitas
Quae cum ita sint. secundũ catholicã fidem &sanam
doc trinã . & intellegentibus perspicuã ueritatẽ.
nec naturae dĩ nocerȩ iniuste cuiquã. uel noce
re impune patitur quem quam Qui enim noc &
ait. apostolus. recipi& id quod nõcuit. & non est
personarum acceptio apud dm̃ Quod manichei siuel¬
lent. sine pernicioso studio defendendi erroris

Expanded text:
est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, est illa summa incommutabilitas, quam solus deus habet, qui mutari omnino non potest. aliud est enim non mutari. cum possit mutari, aliud autem prorsus non posse mutari. sicut ergo dicitur homo bonus non tamen sicut deus, de quo dictum est : nemo bonus nisi unus deus et sicut dicitur anima inmortalis non tamen sicut deus, de quo dictum est: solus habet inmortalitatem et sicut dicitur homo sapiens non tamen sicut deus. de quo dictum est: soli sapienti deo: sic dicitur ignis aeternus non tamen sicut deus, cuius solius inmortalitas est uera aeternitas. Quae cum ita sint secundum catholicam fidem et sanam doctrinam et intellegentibus perspicuam ueritatem, nec naturae dre inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris
Abbreviated transcription (Latin):
naturae. modum & speciem &or dinẽ proprium.
nullum erit Si autem his bonis quisq male uti
uoluerit. nec sic uincit. uolunta tẽ dĩ. qui &iã
inius tos iuste ordinare nouit. Ut si ipsi per in¬
iquitatem uoluntatis suae. male usi fuerint
bonis illius. Ille per iustitiam potestatis suae.
bene utatur malis ipsorum : Recte ordinans in
poenis. qui se peruerse ordinauerint in pecca¬
tis Nam nec ipse ignis aeternus . qui cruciaturus
est impios. mala natura ẽ. habens modum & speciem
& ordinem suum. nulla iniquitate deprauatum.
Sed cruciatus est damnatis malum. quorũ peccatis
est debitus Neque enim & lux ista quia lyppos
cruciat. mala natura ẽ Aeternus aũ ignis. non si¬
cut ds̃ aeternus. quod sine fine sit. nonẽ tamen
sine initio Ds̃ autẽ. &iam sine initio ẽ. Deinde
quia lic& perpetuus peccatorũ supplicis adhi¬
beatur. mutabilis tamen natura ẽ Illa ẽ autem
Uera aeternitas. quae uera inmor talitas Hoc

Expanded text:
naturae modum et speciem et ordinem proprium, naturae modum et speciem et ordinem proprium, nullum erit malum; si autem his bonis quisque male uti uoluerit, nec sic uincit uoluntatem dei. qui etiam iniustos iuste ordinare nouit, ut si ipsi per iniquitatem uoluntatis suae male usi fuerint bonis illius, ille per iustitiam potestatis suae bene utatur malis ipsorum recte ordinans in poenis, qui se peruerse ordinauerint in peccatis. Nam nec ipse ignis aeternus, qui cruciaturus est impios, mala natura est habens modum et speciem et ordinem suum nulla iniquitate deprauatum: sed cruciatus est damnatis malum, quorum peccatis est debitus. neque enim et lux ista, quia lippos cruciat. mala natura est. Aeternus autem ignis non sicut deus aeternus, quod licet sine fine sit, non est tamen sine initio; deus autem etiam sine initio est. deinde quia licet perpetuus peccatorum suppliciis adhibeatur, mutabilis tamen natura est. illa est autem uera aeternitas, quae uera inmortalitas; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quis ita desipiat. ut dĩ creaturam. maxime in pa¬
radiso plantatam. uituperandam put&. quan¬
do quidem nec ipsae spinae actribuli. quos pec¬
catori in labore conterendo. secundum di uidi¬
ciariam uoluntatem. terra pepperit. recte
uituperentur. Habent enim & tales herbae
modum. & speciem. &or dinem suum Quae quisquis
sobrie considerauerit: laudanda repperi& Sed
ei naturae ista mala sunt. quã peccati merito
sic coherceri opor tebat. Nonẽ ergo ut dixi pec¬
catũ. malae naturae appetitio. sed melioris de¬
sertio. Et ideo factũ ipsum malumẽ. non illa na¬
tura qua male utitur peccans Galumest
enim. male uti bono Unde apłs damnatos quosdã
diuino iudicio reprehendit. qui coluerunt & ser¬
uierunt creaturae. potius quã creatori Neque
enim creaturã reprehendit: sed qui fecerit. creato¬
rifacit iniuriam. Sed eos qui male usi sunt. bono
meliore deserto Pro inde sicustodiant omnes

Expanded text:
quis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paquis ita desipiat, ut dei creaturam maxime in paradiso plantatam uituperandam putet, quandoquidem nec ipsae spinae ac tribuli, quos peccatori in labore conterendos secundum dei iudiciariam uoluntatem terra peperit, recte uituperentur r habent enim et tales herbae modum et speciem et ordinem suum, quae quisquis sobrie considerauerit, laudanda reperiet; sed ei naturae ista mala sunt, quam peccati merito sic coherceri oportebat. non est ergo. ut dixi, peccatum malae naturae adpetitio, sed melioris desertio et ideo factum ipsum malum est, non illa natura. qua male utitur peccans. malum est enim male uti bono. unde apostolus damnatos quosdam diuino iudicio reprehendit, qui coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori. neque enim creaturam reprehendit — quod qui fecerit, creatori facit iniuriam — sed eos, qui male usi sunt bono meliore deserto. Proinde si custodiant omnes
Abbreviated transcription (Latin):
go malã naturã homo appetiuit. cũ arborẽ ue¬
titam tetigit. sed id quod melius erat deseren¬
do. factũ malũ ipse commisit. Melior quippe
creator. quã ulla creatura quam condidit
Cuius imperiũ nonerat deserendum. ut tangere¬
tur prohibitũ quamuis bonum Quõ deserto melio¬
re. bonum creaturae. appetebatur . quod contra cre¬
atoris imperiũ tangebatur: Non itaq ds̃ arborẽ
malam inparadiso plantauerat. sed ipse erat me¬
lior . qui eam tangi prohibebat Ad hoc enim &
prohibuerat. ut ostender& animae rationalis na-¬
turam. non insua potestate. sed dõ subditã eẽ debe¬
re. & ordinẽ suae salutis per oboedientiã custo¬
dire. per in oboedientiã corrumpere Hinc &ar¬
borem quam tangi uetuit. sic appellauit. Dinos¬
centiae boni & mali. Quia cum eam contra ueti¬
tum tetigiss&. experiretur poenã peccati
Et eo modo dinoscer&. quid inter ess& inter oboe¬
dientiae bonum. & inoboedientiae malum Nam

Expanded text:
go malam naturam homo appetiuit, cum arborem uego malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit: cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arborem, quam tangi uetuit, sic appellauit "dinoscentiae boni et mali," quia cum eam contra uetitum tetigisset, experiretur poenam peccati et eo modo dinosceret, quid interesset inter oboedientiae bonum et inoboedientiae malum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
diabolo & angelis eius Quamuis iam poenaliter
hunc inferum. hocẽ inferiorem caliginosum aerẽ
tam quã carcerẽ acceperint: qui tamen. quõ &cȩ
lum dicitur. non illud caelum in quo sunt sidera
sed hoc inferius. cuius caligine nubila congloban¬
tur. &ubi aues uolitant. Nam & caelũ nubilũ
dicitur : & uolatilia caeli appellantur : Secun¬
dum hoc apłs paulus. eosdem iniquos angelos
contra quos nobis inuidos. pie uiuendo pugna¬
mus. spiritalia nequitiȩ incęles tibus nominat
Quod nedeillis superioribus caelis intellegatur
aperte alibi dicit. secundũ principẽ potesta¬
tis aeris huius. qui nunc operatur infilus dif¬
fidentiae Item quia peccatum ueliniquitas non ẽ
appetitio naturarũ malarũ. sed desertio meliorũ.
Sic inscripturis inuenitur. Scriptumẽ. Omnis cre¬
atura dĩ bona ẽ Acper hoc &omne lignũ quod
inparadiso ds̃ plantauit. Utiq bonumẽ. Noner¬

Expanded text:
diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem caliginosum aerem tamquam carcerem acceperint, qui tamen quoniam et caelum dicitur, non illud caelum, in quo sunt sidera, sed hoc inferius, cuius caligine nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolatilia caeli appellantur — secundum hoc apostolus Paulus eosdem iniquos angelos, contra quos nobis inuidos pie uiuendo pugnamus, "spiritalia nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel iniquitas non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non er
Abbreviated transcription (Latin):
tas puniatur:. Nam perpotestatẽ diaboliꝰ da¬
tam. &iob probatusẽ utiustus apparer&. & petrus
temptatus nedese prȩsumer&. & paulus colaphi¬
zatus nese extoller&. & iudas damnatus ut se
suspender& Cumergo perpotestatẽ quã dia¬
bolo dedit. om̃a iuste ipse ds̃ fecerit. non tamen
prohis iuste factis. sed pro iniqua nocendi uolun¬
tate: quae ipsius diaboli fuit: ei redd&ur infine
suppliciũ. cum dic&ur impiis qui eius nequitiȩ
consentire perseuerauerint. Ite in ignẽ aeter¬
num. quẽ parauit pater meus diabolo &ange¬
lis eius. Quia uero & ipsi mali angeli. non adõ
mali sunt conditi. sed peccando facti sunt ma¬
li. Sic petrus inepistola sua dicit. Si enim ds̃
angelis peccantibus non pepercit. sed car ceri¬
bus caliginis inferi trudens tradidit. in iudi¬
cio puniendos seruari. Hinc petrus ostendit.
adhuc eis ul timi iudicii poenã deberi. De qua
dñs dicit Ite in ignẽ aeternũ qui paratus est

Expanded text:
tas puniatur. nam per potestatem diabolo datas puniatur. nam per potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colaphizatus, ne se extolleret, et ludas damnatus, ut se suspenderet. - cum ergo per potestatem, quam diabolo dedit, omnia iuste ipse deus fecerit, non tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est
Abbreviated transcription (Latin):
magis reconciliati . salui erimus inuita ipsius
QUIA Uero &iam cumpeccatoribus poena debita redditur
nonẽ iniquitas apud dm̃. sic dicit. Quid dicemus.
Numquid iniquus ds̃ qui infert. iramꝰ: Uno aũ loco
& bonitatẽ & seueritatẽ ab illo eẽ breuiter ad mo¬
nuit dicens Uides ergo bonitatẽ & seueritatẽ
dĩ . In eos quidem qui ceciderunt seueritatẽ. Inte
aũ bonitatẽ. siper manseris in bonitate Item
quia &iam nocentium potestas non ẽ nisi adõ. Sic
scriptum ẽ loquente sapientia Per me reges re¬
gnant. & tyranni per metenent ter ram Dicit
& apłs. Non ẽ enĩ potestas. nisi adõ Digne aũ
fieri in libro iob scriptumẽ. Qui regnare facit
inquit hominẽ hypocritã. propter per uersi¬
tatẽ populi t de populo israhel dicit ds̃.
Dedi eis regẽ in ira mea Iniustũ enĩ nonẽ. Ut
improbis accipientibus nocendi potestatem.
bonorum patientia prob&ur: & malorum iniqui¬

Expanded text:
magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Item quia etiam nocentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. dicit et apostolus: non est enim potestas nisi a deo. digne autem fieri in libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus . In omniũ animaliũ carne inuenis. & maxi¬
morũ &minimorũ. cum omnis caro inbonis terre¬
nis acper hoc minimis deput&ur Item quia cui¬
q culpae qualis &quanta poena debeatur. diui¬
ni iudiciiẽ non humani: Sic scriptumẽ Oaltitudo
diuitiarũ sapientiae &scientiae dĩ. quã inscruta¬
bilia sunt iudicia eius. & inuestigabiles uiȩ eius
tem quia bonitate dĩ donantur peccata conuersis.
hoc ipsum quod xp̃s missus ẽ. satis ostendit. qui non
in sua natura qua ds̃ ẽ. sed in nr̃a quã defemina
assumpsit. pronobis mortuus ẽ. Quã dĩ bonitatẽ
circanos & dilectionẽ. sic p̃dicat apłs. Commen¬
dat inquit suã caritatẽ ds̃ in nobis Quo cũ ad huc
peccatores essemus. xp̃s pronobis mor tuus est. multo
magis iustificati nunc insanguine ipsius. salui erimꝰ
abira per ipsum Sienim cum inimici essemus. re¬
conciliati sumus dõ permor tẽ filii eius. multo

Expanded text:
apostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maxiapostolus, in omnium animalium carne inuenis, et maximorum et minimorum, cum omnis caro in bonis terrenis ac per hoc minimis deputetur. Item quia cuique culpae qualis et quanta poena de-. beatur. diuini iudicii est, non humani, sic scriptum est: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et i! Item quia bonitate Dei donantur peccata conversis, hoc ipsum quod Christus missus est, satis ostendit; qui non in sua natura qua Deus est, sed in nostra quam de femina assumpsit, pro nobis mortuus est: quam Dei bonitatem circa nos et dilectionem sic praedicat Apostolus: Commendat, inquit, suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est: multo magiessemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo