comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rimen ẽ peccatũ graue: accusanone & dannatione dignissimũ. S dĩ gr̃a: in
nobis peccatum cũ sumitur. Minuit᷑ aũ inuita ꝑficientiũ quod in uita cõsumit
peccatoꝵ. Prima ẽ gͦ lib̾tas: carere cͥminibus. Idem eo demn. L dõ apłꝰ de
oroinandis prb̃ris uł dia conis non ait siquis si ne peccato ẽ: quia si hocdticera&
dicia fornicationis: furtũ. fraus. saclegium. & similia. heymo in epłam

Expanded text:
m est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Sed Dei gratia in nobis peccatum consumitur. Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectorum. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo Apostolus de ordinandis presbyteris vel diaconis non ait: si quis sine peccato est; quia si hoc dixissetditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium et similia. Quae cum
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. Agunt &̃ pęnutentiã si pꝰbaptismũ ita peccauint ut excõmunicari &
pꝰea reconciliari mereant᷑: Nc̃ ag̃t in oĩbꝰ ȩccłuis illiqͥpropͥe penitentes appellant᷑
Est &̃ pęnitentia bonoꝵ & humiliũ fideliũ pene cotidiana: inqua pectora
s illa utiq q̃ humana fragilitate quãuis parua tñ crebra surrepunt. Quȩ
si collecta contra nos fuerint.ita nosgͣuabunt & oppͥment: sic̃ unũ aliquod
grande peccatũ. Quidenĩ int̾ ẽ ad naustagium: utrum uno grandi fluctu na

Expanded text:
am homines poenitentiam, si post baptismum ita peccaverint, ut excommunicari, et post reconciliari mereantur, sicut agunt in omnibus Ecclesiis illi qui proprie poenitentes appellantur. Est etiam poenitentia bonorum et humilium fidelium pene quotidiana, in qua pectora sed illa utique, quae humanae fragilitati quamuis parua tamen crebra subrepunt. quae si collecta contra nos fuerint, ita nos grauabunt. et oppriment sicut unum aliquod grande peccatum. quid enim interest ad naufragium, utrum uno grandi fluctu nau
Abbreviated transcription (Latin):
Uincła huiꝰ ind̾di aspitatẽ habent ueram. iocunditatẽ falsam: ea.XxUI.¬
certum dolorẽ. incertam uoluptatẽ: ourñlaborẽ. timidã qͥete: rẽ plenam
miseriȩ. spẽ beatitudinis in ane. His ne tu ne tuinseras collũ & manꝰ &. pe¬
des: cũ & honoribus huiꝰcemodi sub iugari affectas. & facta tua non alit̃
fructuosa existimas. & ambis inherere qͦ ñ mͦ inuitatꝰ s nec c̃pulsus qͥdẽ
ire non debiusti : Hic tufortasse t̃entiani serui mͥ responsum dederis.
ohe tu u̾ba fundis hic sapientia. Cape gͥ: ut fundam potiꝰ ꝗͣ effundam.
Aut si ego canto tuaũ ad aliã uocẽ saltas: nec siͨquidẽ mepenitae. haba
enĩ suã hilaritatẽ ipsa cantatio: &̃ cũ ad eã m̃bra non moua cui plena

Expanded text:
uius mundi asperitatem habent ueram, iucunditatem falsam; certum dolorem, incertam uoluptatem; durum laborem, timidam quietem; rem plenam miseriae, spem beatitudinis inanem. hisne tu inseris et collum et manus et pedes, cum et honoribus huiusce modi subiugari adfectas et facta tua non aliter fructuosa existimas et ambis inhaerere, quo non modo inuitatus, sed nec compulsus quidem ire debuisti? Hic tu fortasse Terentiani serui mihi responsum dederis: Ohe! tu uerba fundis hic, sapientia? cape igitur, ut fundam potius quam effundam. aut si ego canto, tu autem ad aliam uocem saltas, nec sic quidem me paenitet. habet enim suam hilaritatem ipsa cantatio, etiam cum ad eam membra non mouet, cui plena
Abbreviated transcription (Latin):
rando. tangendo nichil enobis emutimus: s extrinsecus accipimus
quod sensũ sui moueat. Quippe & uox ad aures ultro uenit: &e aurȩ
innareĩ influunt: & palato ingerit᷑ quod gignat saport̃: & corpori
nr̃o applicantur tactu sentienda. Hi nc putauit epicurꝰ & ex oculis
ncdn foras proficisei. fimagiies rerũ mnocłos utro neat. Cũ opunõ edon gueen oo

Expanded text:
rando atque tangendo nihil e nobis emittimus, sed extrinsecus accipimus quod sensum sui moveat. Quippe et vox ad aures ultro venit, et aurae in nares influunt, et palato ingeritur quod gignat saporem, et corpori nostro adplicantur tactu sentienda. Hinc putavit et ex oculis nihil foras proficisci, sed imagines rerum in oculos ultro meare. Cuius opin
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas mentiendi diligent̃ attendat ut sic utat᷑ int̾dũ m̃datio qͥm̾ cõdim̃to
atq medicamine: ut seru& m̃surã ne excedat t̃minos quibus usa ẽ iudith
cõtra oloserñe quẽ uic̃pruaentisimulatione ũboꝵ. Imitet᷑ patriardum iacob:¬
que legniuis benedictionẽ patris artifi. ciost impetrasse m̃dacio. E⁊ quo ꝑspi¬
dicandi simus quasi inimici eiꝰ qui ait. Egosũ uitas. Hace origenes scͥpsitdoc&e q¬

Expanded text:
necessitas mentiendi, diligenter attendat, ut sic utatur interdum mendacio, quomodo condimento atque medicamine; ut servet mensuram ejus, ne excedat terminos, quibus usa est Judith contra Holofernem, et vicit eum prudenti simulatione verborum. Imitetur Esther, quem legimus benedictiones patris artifici impetrasse mendacio. Ex quo perspidicandi simus, quasi inimici ejus, qui ait: Ego sum veritas . » Haec Origenes scripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
pro cedant. Iaẽ nati patunt᷑: asua fetura. Sicut gͦ iuiꝑȩ semꝑparentes comedt.
& comcount᷑ apullis: sic & iudei semp patres cõoẽpnant: & cõd empnant᷑ a fuus suis.
puenitur: recte serpens prius pectore. & post modum reꝑe uentre describitur.
memineruit eoꝵ qui pscha illo temp̾r ꝑũbrarũ imaginaria celebrabant.
cũ si gnari postes sãguine agni iubent᷑ y sopo fuise signatos. Herba hec hunat
& mitis ẽ: & nichil fortiꝰ & penetrabiliꝰ eiꝰ radicibꝰ: ut in caritate radica¬
ti & fundati posstmus c̃õp̃hendere: cũ oĩbꝰsc̃ĩs quȩ sit latitudo & longta

Expanded text:
procedant. Idem nati patiuntur a sua fetura. Sicut ergo viperae parentes comedunt et comeduntur a pullis, sic et perfidi Judaei patres condemnant, et condemnantur a filiis suis. rvenitur, recte serpens prius pectore, et postmodum repere ventre describitur. eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et fund
Abbreviated transcription (Latin):
quod m̃tit᷑ occidit animã: & ꝑdes om̃s qui locunt᷑ m̃daciũ. hocquoq mendaci
genus ꝑfecti uiri sũmoꝑe fugiunt. ut nec uita cuiꝰ lib& ꝑeoꝵ fasaciam desendat᷑
ne suȩ anĩe noceant. dum p̃stare carni nituntur alienȩ. Quã quã hoc ipsã
peccati genus: facillime credimus relaxari. Nanisi quȩ liba& culpa sequenti
sola pia oꝑatione purȩari: quantomagis haec facile abstergit᷑ quã mat̃ boni
oꝑis ipsa pietas comitat᷑: Non nulli uͦ obstetricum fallacia conant᷑ asserere
hoc m̃daciigenꝰ non ẽc̾ peccatum: maxine quodillis m̃tientibus scͥptumẽ

Expanded text:
tur, occidit animam . Et: Perdes omnes qui loquuntur mendacium : hoc quoque mendacii genus perfecti viri summopere fugiunt, ut nec vita cujuslibet per eorum fallaciam defendatur, ne suae animae noceant, dum praestare vitam carni nituntur alienae; quanquam hoc ipsum peccati genus facillime credimus relaxari. Nam si quaelibet culpa sequenti solet pia operatione purgari, quanto magis haec facile abstergitur, quam mater boni operis pietas ipsa comitatur ? Nonnulli vero ex obstetricum fallacia conantur asserere hoc mendacii genus non esse peccatum, maxime quod illis mentientibus scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
sulendi qͣm ille qui nocendi uoluntate m̃titur: uit uͦ nontãtũ nocet is¬
ĩ qui iatorẽ m̃tiendo ĩdiu̾sũ it̃ mutit ꝗͣtũi qͥuiã uitȩ m̃daciofallacxe dpͣtiat.¬

Expanded text:
sulendi, quomodo ille, qui nocendi voluntate mentitur, nec tantum nocet sulendi, quomodo ille, qui nocendi voluntate mentitur, nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in adversum iter mitti
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. qͥñ nͥ pͥmo dimissis peccatis potuit ab infirmitate curari: aut ad
gtam cdĩ saluãtis. siue ꝑse ipsum. siue ꝑfamulos suossic̃ cecꝰ nat᷑ in euglõ qui
neq ipse peccauit neq parentes ei s ut manistarent᷑ oꝑa dĩ in illo: e lararꝰ
cuiꝰ infirmitas non fuit ad mortẽ: s ut glorificet᷑ filiꝰ dĩ ꝑ eũ: aut ad i¬
quod passuri ẽent ꝑpetuo ingehenna. Qͥbꝰ congruit illud ꝓphȩ. Et cduplici
dõ ds̃felicitatibꝰ t̾renis amaritudines misc&:ut alia quęratur felicitas: euiꝰ
factus ẽ. U ñ non frustra dici pot̃: om̃e peccatum e̾c m̃datium. Nenĩ fit
peccatum nͥ eauoluntate qua uolumus: ut bene sit nob̾: uł nolumꝰ ut
male sit nobis. G̾ m̃daciũ ẽ quod cũ fiat ut bene sit nob hinc potuis male
C̃nob̾: ułcũ fiat ut meliꝰ sit nobis: hunc potiꝰ peiꝰ ẽ nob̾. Idẽ in enchiridion¬
int̃ et̾ quo anĩo & de quibꝰrebus quisq iñtiat᷑. Nonenĩ sic peccat ille qui cõ¬

Expanded text:
tamus, qui non nisi primo dimissis peccatis potuit ab infirmitate curari. Aut ad gloriam Dei salvantis, sive per seipsum, sive per famulos suos: sicut caecus natus in evangelio qui neque ipse peccujus infirmitas non fuit ad mortem, sed ut glorificaretur Filius Dei per eum ; aut ad iquod passuri essent perpetuo in gehenna . Quibus congruit illud prophetae: Duplici Deus felicitatibus terrenis amaritudines miscet, ut alia quaeratur felicitas, cujus acius? Unde non frustra dici potest omne peccatum esse mendacium. Non enim fit peccatum nisi ea uoluntate, qua uolumus ut bene sit nobis uel nolumus ut male sit nobis. Ergo mendacium est, quod, cum fiat ut bene sit nobis, hinc potius male est nobis, uel cum fiat ut melius sit nobis, hinc potius peius est nobis. Unde hoc, nisi qinteresse quo animo et quibus de rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat ille, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
ñ negocient᷑ xp̃iani. S ait negociator.
Affero exlonginqͦ nĩces: m̃cedẽ laboris
mei unde uiuã peto : dignꝰ ẽ enĩ oꝑariꝰ
iurio agit᷑: non de negocio. Ego enĩ
m̃tior ñ negociũ : nã possẽ dicere tanto
emi. s tanto uendam: si placet eme.
& m gͦ reuocas me. anegociatione :
Osartifices m̃tiunt᷑: sutores. agͥcolȩ.
Uis ut optẽ carũ tẽpꝰ: ut possi uendẽ

Expanded text:
n negotientur. Sed ait mihi negotiator: Affero ex longinquo merces, mercedem laboris mei, unde vivam, peto: dignus est operarius jurio agitur, non de negotio. Ego enim mentior, non negotium. Possem enim dicere, tanto emi, tanto vendam: si placet, eme. Quomodo ergo revocas a negotiatione? omnes artifices mentiuntur, sutores, agricolae. Vis, ut optem carum t
Abbreviated transcription (Latin):
atoris de qua scͥptum ẽ. & corrente uoluntatituȩ potabis eos longe altiꝰ
gen̾is ẽ.: neq enĩ sic̃ nos ereatura ẽ. H eͦ amor eius det᷑ inde nobis: ñ ẽ
unde eẽ possit innobis. Acꝑhoc uoluntas bona qͥ diligit᷑ dc̃ : in hõe ñ pat¬
diffr̃as faciunt. ẜene utitur bono: continentiã dedicans dõ. Male utit᷑ bono:
continentiã dedicans icdolo. Male utit᷑ malo: concupiscentiã relaxans adust̾io.
Bene utit̾ malo: cõcupis centiã restrigens conubio. S ic̃ gͦ meliꝰ ẽ bene utibono:
qͣ bene uti malo cũ sit utrũq bonũ: ita qͥdat uirginẽ suã bene fac̃ &e qͥn

Expanded text:
creatoris, de qua scriptum est: et torrente uoluptatis tuae potabis eos, longe alterius generis est; neque enim, sicut nos, creatura est. nisi ergo amor eius detur inde nobis, non est, unde esse possit in nobis. ac per hoc uoluntas bona, qua diligitur deus, in homintuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ c̃ꝓpt̃ea deserit᷑ ut adueram fidẽ aclegitimã redeatur: idẽ ut peccatum
em̃detur uoluntatis prauitate correpta: tãꝗͣ si qͥs cũ hõc̃ solus ex poliare ñ
possit uiueniat so ciũ uiquitatis & c̃eo pasciscat᷑ ut simul hȩc faciant spoliaq
partiant᷑: qͦ facinore c̃misso totũ solꝰ auserat dolo: ille profecto sceleratͥor iudi¬
candus ẽ. At si quod male secerat ei displicuiss&: & propt̃ea c̃ participe fa¬
cinoris p̃dam duudere noluiss&: ut hõi cui ablata fuerat reoberetur:
eũ ꝑfidũ ne ꝑfidus dic̾et. Ita mulier si fide c̃uigali uiolata fidem serua& as¬
isl tero itiq mala ẽ. s: si nec adult̾ o ꝑeior ẽ. Porro si eam flagitii pęniteat.
& ad castitatẽ rediens comiugalem peccata ac placita adulterma resen¬
Ait: miror si cam sicã fidĩ uiolatricem uł ipse ad ult̾ putãuit. Idẽ inser¬

Expanded text:
 propterea deseritur, ut ad ueram fidem ac legitimam redeatur, id est, ut peccatum emendetur uoluntatis prauitate correcta. tamquam si quisque, cum hominem solus expoliare non possit, inueniat socium iniquitatis et cum eo paciscatur, ut simul id faciant spoliumque partiantur, quo facinore commisso totum solus auferat. dolecandus est. at si id, quod male fecerant, ei displicuisset et propterea cum participe facinoris praedam diuidere noluisset, ut homini, cui ablata fuerat, redderetur, eum perfidum nec perfidus diceret. ita mulier, si fide coniugali uiolata fidem semet adultero, utique mala est; sed si nec adultero, peior est. porro si eam flagitii paeniteat et ad castitatem rediens coniugalem pacta ac placita adulterina rescindat, miror, si eam fidei uiolatricem uel ipse adulter putabit. Solet e
Abbreviated transcription (Latin):
une ouo contratia. Nullus enĩ aer simul ẽ tenebrosts & lucisꝰ: nullus er bis
uit potus simul dulcis & amarus: nullũ corpꝰ simul ubi albã ibi & nigruora
nulũ simulubi ae forme ibi & formosũ: & inmultis acpene in om̃ibus con¬
trariis repitur. uit inuna re simul eẽ duo c̃traria non possit̃. Cũ aũ bona
& mala nullus ambigat eẽ contraria non solũ simul ẽt possunt. s. mn alio¬
no sine bonis & nisi in bonis et nomposst̃. quãuis bona sine malis nonsuit.

Expanded text:
inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint.
Abbreviated transcription (Latin):
Laudari amale uiuentibꝰ nolo: ab horeo: detestor. dolori michi ẽ non uo¬
luptati. Laudari aũ abene uinentib̾ sioicam nolom̃tior. sidicã uolotimes
ne smn in anitatis appetentior qͣ souditatis. Ergo quiodi cuam. Nce pleue
nolon ier plene nolo.  onpiene uolo: ne in laude lumana piedite. ñ plene
nolo: ne ingratisunt quibns p̾dico. Ier̾ ad nepotianũ. in ea

Expanded text:
autem a male viventibus nolo, abhorreo, detestor, dolori mihi est, non voluptati; laudari autem a bene viventibus, si dicam nolo, mentior, si dicam volo, timeo ne sim inanitatis appetentior, quam soliditatis. Ergo quid dicam? Nec plene volo, nec plene nolo. Non plene volo, ne in laude humana pericliter; nec plene nolo, ne ingrati sint quibus praedico. Sarcina autem mea
Abbreviated transcription (Latin):
malũ or̃ bene ordinatũ & loco suo positum eminentiꝰ cõm̃dait dona ut mi¬
gis placeant & laudabiliora sint dum cõꝑant᷑ mał. Idemi n eodem. el¬
tãqͣ sibonus filiꝰ patrẽ uelit uiuere: quẽ di bona uoluntate uult mori
Et rursus fieri pot̾ ut hoc uelit homo uoluntate mala quod ds̃ uult uo¬
luntate bona: uelut si malus filiꝰ uelit mori patrẽ. uelit hoc &̃ ds̾. Idem¬

Expanded text:
atum bene et loco suo positum eminentius commendat bona ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis; igitur, etanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona; velut si malus filius mori patrem velit, hoc etiam De
Abbreviated transcription (Latin):
in corde tuo ẽ u̾bum. aliud ẽ quã sonui: s ut transeat ad me. sonũ quasi ue¬
hiculum querit: assumit sonũ. imponit se quodãm in uehiculũ: trans¬
currit aerẽ. uenit adine: nec recedit ate. Sonus aũ ut uenir& ad me reces¬
sit adte: nec ꝑstitit apud me. Uerbũ gͦ quod era incorde tuo: nũquidso¬
no p̃tereunte pt̃iit: Non. Sonus medius transuolauit: u̾bũ uͦ quo assip¬
sit sonũ ẽ apd̾ me: & non recessit ate. Hoc attende: qͥsqͥs es examinator so

Expanded text:
in corde tuo est verbum, aliud est quam sonus, sed ut transeat ad me, sonum quasi vehiculum quaerit, assumit sonum, imponit se quodammodo in vehiculum, transcurrit aerem, venit ad me, non recedit a te. Sonus autem ut veniret ad me, recessit a te, nec perstitit apud me. Verbum ergo quod erat in corde tuo, nunquid sono praetereunte praeteriit? Sonus medius transvolavit, verbum vero quod assumpsit sonum, est apud me, et non recessit a te. Hoc attende, quisquis es
Abbreviated transcription (Latin):
mio. Si emeris frẽm tuum qui ẽ ebreus. uel que .ẽ. ebrea: seruiet tibi .ui.
annis. in septimo dimites eum liberum. Cognatione. ut illi qui de una
duo seindit᷑. in sp̃uale & cõmune. In sp̃uale. quia om̃s. xp̃iani fr̃s uocant᷑
ut ecce quã bonũ & quã iocunaũ habitare fr̃s in unum. In cõmune: quia
om̃s homines ex uno patre nati sunt. Unde apłs. Si aiuis fr̃ nominatur

Expanded text:
do: Si emeris fratrem tuum qui est Hebraeus, vel quae est Hebraea, serviet tibi sex annis: in septimo dimittes eum liberum ; cognatione, ut illi qui de una duo scinditur, in spirituale et commune. In spirituale, quia omnes Christiani fratres vocantur, ut: Ecce quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum . In commune, quia omnes homines ex uno patre nati sunt. Unde apostolus: Si quis frater nominatur
Abbreviated transcription (Latin):
ensibꝰ̾ paulus apłis dis putauit: ex quo loco & ariopagitȩ appellati sunt curia¬
lis urbis eioem: uult inde accepisse nom̃ qd̾ mars qͥg̃ce ares dr̃ c homi cidis¬
emine reus fiera iudicantibus ouodecĩ diis in eo pago. ui.sententiis absoluiꝰ
ẽ: qr ũ paris nũu sententiȩ fiussent. p̃poni absolutio dampnationi solebat.
S aliam causã huiꝰ nõis conat᷑ astruere: ne ariopagon athenenses de nõe
martis & pagi quasi martis pagũ noĩasse credant᷑. Idẽ eodẽ. cxxu.¬

Expanded text:
ensibus Paulus apostolus disputauit, ex quo loco Areopagitae appellati sunt curiales urbis eiusdem, uult inde accepisse nomen, quod Mars, qui Graece Ἄρης dicrimine reus fieret, judicantibus duodecim diis in eo pago sex sententiis absolutus est. Ubi enim par numerus sententiarum fuisset, ibi absolutio damnationis erat.terarum causam nominis hujus conatur astruere, ne Areopagon Athenienses de nomine Martis et pagi, quasi Martis pagum nominasse credantur; in inju
Abbreviated transcription (Latin):
natione ñ accipiunt: s pro humana gr̃a sacros ordines largiunt᷑. Ni
nimirũ ñ gratis dant. quia ñ mos fauoris expetunt. Uñ ꝓpħa benedes¬
cribit iustũ e̾e: qͥex cutit uanus suas ab oĩ munere. Et bene ad uineit
oũii: quia aliud munꝰ ẽ ab obsequio idẽ a subiectione in debite ĩpensa. aliuo
amanu quod ẽ pecunia. aliud alingua quod ẽ fauor. dionisiꝰ pp̃ urbano

Expanded text:
natione non accipiunt, sed pro humana gratia sacros ordines largiuntur. Hi nimirum non gratis dant, quia nummum favoris expetunt. Unde propheta bene describit justum esse, qui excutit manus suas ab omni munere . Et bene adjunxit, ab omni; quia aliud munus est ab obsequio, id est, a subjectione indebite expensa; aliud a manu, quod est pecunia; aliud a lingua, quod est favor. Nolite po
Abbreviated transcription (Latin):
negociatio. In uilla intelligit᷑ om̃e opꝰ t̾renũ. siue in agro. siue inuinea. siue
inligno. siue inferro: & quic quid labore manuũ fit. Qd̾ aũ non labore
manuũ s aluis lucris c̃sequi mͣ: ut in honoribꝰ ꝑmanere. aut in militia.
aut in m̃catione: oñie hoc negociatio apellat᷑. Duobus gͦ u̾bis õc opus humanũ
cõelusit: siue honestũ ut inuille cult᷑ã. unde salimonait: ne oderis rusticã
oꝑationẽ: siue ihonestũ ut ẽ negociatio dignitatissiue nlitiȩ. siue m̾ca¬
turȩ: unde nichil antea uidĩ tenebant. S forte dicis: & uillã colere pec¬
catum ẽ: quia ĩ pedim̃tũ ẽ. Non ẽ cult᷑a uillȩ peccatũ: s tup̃ferendo eam
Si ille ñ erit ĩpunis indie iudicii qui ociosus stetit inforo: quid faci&

Expanded text:
negotiatio. In villa intelligitur omne opus terrenum, sive in agro, sive in vinea, sive in ligno, sive in ferro, et quidquid labore manuum fit. Quod autem non labore manuum, sed aliis lucris consequimur, ut in honoribus permanere aut in militia aut in mercatione, omne hoc negotiatio appellatur. Duobus ergo verbis omne opus humanum conclusit, sive honestum, ut est villae cultura, unde Salomon ait, ne oderis rusticam operationem , sive inhonestum, ut est negotiatio dignitatis sive militiae, sive mercaturae, unde nihil Judaei antea tenebant. Sed forte dicis: Et villam colere peccatum est, quia impedimentum est. Non est cultura villae peccatum, sed tu praeferendo eam go ille non erit impunis in die judicii, qui otiosus stetit in foro, quid faciet
Abbreviated transcription (Latin):
Q gͣ hoc concessit: quasi auis int̾ra ioẽ instoria in actiua uita oua posuit.
ad amorẽ minime ꝑducunt. Unde pꝰ t̾ribilia: & pꝰmodũ dulcia loqͥsolent.¬
Qñ gͦ ido̾ t̾rent ut ad amorẽ ꝓuocent oua ponunt. ꝑfecta enĩ caritas foras
mittit timorẽ. Et tunc pulli incipiunt uiuere: qñ iam formidi¬
dine non succũbt̃. Ipsa qͦq lex ouaposuit: cũ dix̃ ocłm ꝓ ocło̾ dentẽ ꝓdente:

Expanded text:
 quasi mater avis in terra, id est historia in activa vita ova posuit. ad amorem minime perducunt. Unde prius terribilia, postmodum dulcia loqui solentgo ideo terrent ut ad amorem provocent, ova ponunt. « Perfecta ergo charitas foras mittit timorem . » Et tunc pulli vivere incipiunt, quando jam formidini non succumbunt. Ipsa quoque lex ova posuit cum dicit: « Oc
Abbreviated transcription (Latin):
nia s̃ restuuat᷑: non tã curans de pecunia ꝗͣ
de correctione debitoris reddere nolentis quod pot̃ reddere: ñ solũ ñ
peccat. s plurimũ ꝓdest debitori quẽ corrigit ne dãpnũ fidĩ patiatur.
Et c̃ he de oĩ peccato debitũ accipiat᷑: pecc& aũ uite debens tͥ pecuniã
sireddere recus& cũ habeat unde reddere possit: nͥei hoc peccatũ oimi¬

Expanded text:
nia restituatur, non tam curans de pecunia quam de correctione debitoris, reddere nolentis quod potest reddere, non solum non peccat, sed plurimum prodest debitori, quem corrigit, ne damnum fidei patiatur. Et cum hic de omni peccato debitum accipiatur, peccet autem in te, debens tibi pecuniam si reddere recuset, cum habeat unde reddere possit, nisi ei hoc peccatum dimi
Abbreviated transcription (Latin):
Ni scientia auarꝰ ẽ: qui sensũ non uult implere quẽ cępit. Uñ dñs ne¬
minẽ inuia salutare p̃cepit: hoc ẽ nulli transitorie u̾bũ annunciare
Qualitas lucͥ negociantẽ aut excusat aut arguit: qr ẽ honestus
questꝰ & turpis. Uerũtñ penitenti utiliꝰ ẽ &̃ dispendia pati quã ꝑiculis
negociationis obstringi: qr difficile ẽ int̃ uendentis em̃tisq m̾ctũ ñ int̾uem
repeccatũ. IULIUS papa. uiiii. emenqo mciuminurii

Expanded text:
n scientia autem avarus est, qui sensum non vult implere, quem coepit. Unde Dominus neminem in via salutare praecepit: hoc est, nulli transitorie verbum annuntiare Qualitas lucri negociantem, aut excusat, aut arguit: quia est honestus questus, et turpis. Verumtamen poenitenti utilius est dispendia pati, quam periculis negotiationis obstringinestus negotiationis obstringi: q
Abbreviated transcription (Latin):
Ixx cap̾ c̃. Hic datur intelligi plerasq corpoꝵ debilitates euenire
propt̃ peccata: & ideirco forsitan pͥꝰ dimittunt᷑ peccata: ut causis debilitat is
ablatis sanitas restituatur. Seda xx c̃ mͬ.. xxx.¬
Aut enĩ admerita augenda ꝑpacientiã iusti infirmitate corporis grauant᷑.
ut ioli& tobras. & martyres: aut ao custodiam uirtutũ ne suꝑbiant. nt pauł.
ne magnitudo reuelationũ ex tollat me: datusẽ mͥ stimulus carnis mex¬

Expanded text:
cetur. Hic datur intelligi plerasque corporum debilitates evenire propter peccata. Et ideo forsitan prius dimittuntur peccata, ut causis debilitatis ablatis sanitas restituatur. Hinc est Aut enim ad merita augenda per patientiam, justi infirmitate corporis gravantur, ut Job et Thobias et martyres; aut ad custodiam virtutum, ne superbiant, ut Paulus ait: Ne magnitudo revelationum extollat me, datus est
Abbreviated transcription (Latin):
usurarius. Ipse nanq rẽdatam a dõ:uendit. ñ cõꝑatan ut m̾cator ut
mercatoꝵr. Post fenus rem suã repetit tollens aliena c̃ suis: m̃cator aũ rẽ
aut domũ ut pensiones accipiat: non ne ẽ simił ei qͥ pecuniã dat ad usuram:
agrũ arando accipit ex eo fructum: habeus domũ usum mansionis capit
mutare c̃lucro lucrũ. ex pecunia reposita nullũ usũ capis. ĩ cio ager uł

Expanded text:
usurarius; ipse namque rem datam a Deo vendit, non comparatam, ut mercator et post foenus rem suam repetit, tollens aliena cum suis, mercator autem aut domum, ut pensiones recipiat, nonne est similis ei, qui pecuniam dat ad usuram?  agrum habens, arando accipit ex eo fructum, habens domum, usum mansionis capit m lucro lucrum: ex pecunia reposita nullum usum capis. Tertio ager vel
Abbreviated transcription (Latin):
narrauit. in quo nulla ẽ contrarietas: nec eũdẽ ordinẽ in pluribus eos ser¬
uasse: in quo &̃ nulla repugnantia ẽ. Idẽ eodẽ parte eandem.
Probabile ẽ quod unꝰ quisq eugłistaꝵ eo se ordine credidit debuisse narrare
quo ds̃ uoluit eiꝰ recordationi sugger e. Quaꝓpt̃ ubi ordo temp̾rm non appi.¬
rae: nichil nr̃a int̾ ẽe̾ deb& quẽ ordinẽ qui lib& eoꝵ tenuerit. Idẽ eddem. par
¶Hemoriȩ c̃m̃dare debenus ut si qn̾ talia singła apud singłos te eadẽ. Lxxi.¬
inuenerimꝰ uͥ c̃trarietas solui non possit. sciamus ẽẽ aliud factum: ut in
matho. Et transeunte in de iħ̃u: secutis eũ duo ceci. Duo ceci de quibꝰ alii

Expanded text:
narravit, in quo nulla est contrarietas; nec eumdem ordinem in pluribus eos servasse, in quo etiam nulla repugnantia est. » Item eodem, parte eadem: « Probabile est quod unusquisque evangelistarum eo se ordine credidit debuisse narrare, quo Deus, voluit ejus recordationi suggerere, Quapropter ubi ordo temporum non apparet, nihil nostra interesse debet, quem ordinem quilibet eorum tenuerit. » Item eodem, paremoriae commendare debemus, ut si quando talia singula apud singulos invenerimus, ubi contrarietas solvi non possit, sciamus esse aliud factum, ut in Matthaeo: Et transeunte inde Jesu, secuti sunt eum duo caeci . Duo caeci de quibus alii
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. Cuiꝰcͥminationis inuidiã ẽgruentiꝰ deuitarenon
possa: quã ut ea celebrar&: q̃d ampnare tãꝗͣ saclega
tabat᷑: & ita ostenderet nec iudȩos tunc ab eis taꝗͣ
a ne-¬
fariis ꝓhbendos: nec gentiles ad ea tamquã ad
necessaria

Expanded text:
gruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret. quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
N t̃ passionẽ & ꝓpassionẽ hoc int̾ ẽ: quod passio reputat᷑ inuitiũ: ꝓpassio
lininitio culpȩ non tñ in emine. Gtitillatꝰ in niuliere: ꝓpassione ꝑcussꝰ
c̃. Si uͦ de cogitatione in affectũ cordis transsierit: ut ait dd̃ transsier̃ in af-¬
fectum cordis: de pro passione transiuit inpassionẽ: ꝙr non de ẽ ei uolun¬
tas peccandi s occasio: & ita incorde suo mechat᷑. Cass ps lx .i. cl xxiiii.¬

Expanded text:
nter passionem et propassionem hoc interest, quod passio reputatur in vitium, propassio in initio culpae, non tamen in crimine. Ergo titillatus in mulierem, propassione percussus est. Si vero de cogitatione in affectum cordis transierit, ut ait David, transierunt in affectum cordis , de propassione transivit in passionem, quia non deest ei voluntas peccandi, sed occasio, et ita in corde suo moechat
Abbreviated transcription (Latin):
Qaina ineasinus ft̃nȩ ouectionis inquo dum tenetos iufide nutriunt: quasi nidi¬
ficintibous colubis inse locum pandut. hinc illuo. Surge amica mea speciosa mea.
e uent reoluĩsu inea infor aminibꝰ petrȩ. in cau̾na macerie. hacc uinurtutis

Expanded text:
Caverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidiCaverna in ea, sinus fraternae dilectionis: in quo dum teneros in fide nutriunt, quasi nidificantibus columbis in se locum pandunt. Hinc illud: Surge, amica mea, speciosa mea et veni: columba mea, in foraminibus petrae, in caverna
Abbreviated transcription (Latin):
umus ne dentes nr̃i sint arma & sagittȩ: cõtineamus manus arapiiisn
Qui surabat i am non furetur. magis aũ laboret operando ꝗs̃ bonũ c̃ mam¬
bus sius. ut habeat unde tribuat necessitatẽ patienti. Nam & columba sepe
uie uos. quasi suos fertur alere pullos.  psatre fructibus & semine pascit᷑.
nituitrs cantu haba: Ploremus corami dõ qui fcc̃ nos. Risus ur̃ inluctum
conutitur & gaucliũ inmerorẽ. Beati lugentes: qm̃ ipsi consolabuntar.
Suꝑ aquas sedere consueuit: ttuenturi raptum accipitris p̃uisa inaquis
umbra declinet. Et nos suꝑfluenta scͥpturarum sedeanius. quarũ specut
eooeñ aimoscere &e p̃cauere ualcamus insidias hostis antiqui. hinc ulluo.
Oculi eius co lũbe que lact sunt lote: & resident iuxta fluenta plenissima:
ssidifitur e souent an foraminibus petre. incau̾na maceriȩ. Petra xp̃cẽ. cuiꝰ
in crues dauis man᷑. lat̾ ẽ lancea ꝑforatũ. Maceria eius: ẽiurtus scõꝵ coadunata.

Expanded text:
amus ne dentes nostri sint arma et sagittae, contineamus manus a rapinis. Qui furabatur, jam non furetur; magis autem laboret operando manibus suis, ut habeat unde tribuat necessitatem patienti. . Nam et columba saepe alienos quasi suos fertur alere pullos. Ipsa terrae fructibus et semine pascitur. nos . Risus noster in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Super aquas sedere consuevit, ut venturi raptum accipitris praevisa in aquis umbra declinet. Et nos super fluenta Scripturarum sedeamus, quarum speculis edocti, dignoscere et praecavere valeamus insidias hostis antiqui. Hinc illud: Oculis ejus columbae quae lacte sunt lotae, et resident juxta fluenta plenissima . Nidificare in cruce clavis manus, latus est lancea perforatum . Maceria ejus est virtus sanctorum coadunata.
Abbreviated transcription (Latin):
alix dictus ẽ: eoquod assidue calidam soleq̃ susciꝑe potionẽ. Machrobius
cylicos: quod poculi genus una lit̾a ĩmutata calicẽ dix̃. Uñ hoc nom̃ memorie
ꝯstat infixum. Idem p̃s lxxiiii. Calix dr̃ acalida potione: qͣntunt᷑
Uites sunt qui mulla furoris accensione turbant᷑: s in lenitate animu
iugit̃ ꝑseuerant. Mansueti dñr quasi manu consueti: hoc c̃ tolerantes in.¬
iurias: non reddentes malum ꝓmalo. Aug̾ desermone dñi .x.x.x¬
UII.ẽ. M̾ Mitis ẽ qui ñ cõtͣoiẽ diuinis sententiis in sua peccata platis

Expanded text:
alix dictus est eo quod assidue calidam soleat suscipere potionem. » Macrobius cylicos, quod poculi genus una littera immutata, calicem dixit. Unde hoc nomen memoriae constat infixum. Idem psalmo LXXIV: « Calix dicitur a calida potione, qua utuntur ites sunt qui nulla furoris accensione turbantur, sed in lenitate animi jugiter perseverant; mansueti autem dicuntur, quasi manu consueti, hoc est tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Vias suas dixum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferu
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ saluatoris: oĩs hõ ẽ. Sigͦ unus quisq sic̃ se ipsum diligere deb& ꝑrei¬
mũ & uxorẽ. nulla erit diffr̾a int̃ ꝓximi & uxoris dilectionẽ. quod
ualde absurdum ẽ. S in ꝓximo: sic̃adu̾biũ ẽ similitudinis. In uxore
aũ sic̃ non similitudinẽ s ad ꝓbationẽ & confirmationẽ c̃ qͦdã pondett
sonat: qͦmͦ dicimus quasi uir fecit. Et de saluatore. Uidimus glãma
alterius unigeniti. Idẽ in i ad cor.cLxxi.¬
Uñ scola uacatio int̾p̃. Deniq in psalmo uͥ canimus uacate & uidete qm̃
ego sum as̃. pro uacate & uidete habetur ing̾co scolosate. Oscolastici dĩr eru¬

Expanded text:
uxorem suam sicut seipsum. Si ergo unusquisque sicut seipsum diligere debet proximum et uxorem, nulla erit differentia inter proximi et uxoris dilectionem, quod valde absurdum est. Sed in proximo, sicut, adverbium est similitudinis. In uxore autem, sicut, non similitudinem, sed approbationem et affirmationem cum quodam pondere sonat, quomodo dicimus, quasi vir fecit. Et de Salvatore: Vidimus gloriamalterius unigeniti. Dicit illi adolunde schola vacatio interpretatur. Denique in psalmo ubi canimus: Vacate et videte quomodo ego s
Abbreviated transcription (Latin):
Niodicam de iisuris qͣs &̃ ipse leges & iudices reddi iuibent: Ancrudelior ẽ
dent᷑ intucam̃ quod scͥptũ ẽ fideł hoĩs totꝰ mundus diutiarũ ẽ. infideł aut̃
nec obolus: ñ ne õs qͥsibi uident᷑ gandere licite ẽqͥsitis: eisq uti nesciuint: ali¬
ena possidere c̃uincimꝰ : Hocenĩ certe aliemuĩ ñ ẽ qđ iure possidet: hoc aũ
iure quod iuste: & hoc iuste qd̾ bene. Oñe gͥ qd̾ male possiderur: alienũ ẽ.
Male aũ possid&: qͥmale ntit᷑. Cernis gͦ ꝗͣ multi debeant reodere aliena: S¬
int̃ hȩc tolerat᷑ in iquitas male habentiũ: & quȩdĩ int̃ eos iura c̃sruut᷑ q̃ ap
pellant᷑ ciuilia: ñ ꝗd̾ hinc fiat ut bene utentes sint: sut male utentes minꝰ

Expanded text:
dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudices reddi iubent? an crudelior est, denter intueamur, quod scriptum est: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est, infidelis autem nec obolus, nonne omnes, qui sibi uidentur gaudere licite conquisitis eisque uti nesciunt, aliena possidere conuincimus? hoc enim certe alienum non est, quod iure possidetur, hoc autem iure, quod iuste, et hoc iuste, quod bene. omne igitur, quod male possidetur, alienum est, male autem possidet, qui male utitur. cernis ergo, quam multi debeant reddere aliena sinter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus
Abbreviated transcription (Latin):
de rtsurrectione xp̃i soluit᷑ questio. Pars enĩ nouisima diei quo passus est
nͥ ꝓtota die accipiat᷑ idẽ adiuncta &̃ nocte p̃t̃ita. & noxe incuiꝰ parte ulti
ma resurrexit nͥ totꝰ dieaccipiat᷑ adiuincto scił die illucescente dnĩco: non
posst̃ ẽẽ tres dies & tres noctes: quibꝰ se in corde t̾rȩ p̃dixit futurũ. ld̾ in .iiii.¬
Ieq ipsa arte grãmatica exqua discit᷑ locutionis integritas eiꝰdẽ. xc.¬
in digerent pueri. sieis int̾ hões qui uitegre loquerent᷑ . rescere daret᷑
Orãmatica ẽ uocis articulatȩ custos & moderatrix disciplina: cuiꝰ ꝓfes¬
sio necessitate cogitur humane liuguȩ oĩa & figm̃ta colligere quȩ memo-¬
riȩ lit̾isq inandata s̃: non ea falsa faciens. s de his uerã quãdã docens asserensq

Expanded text:
de resurrectione Christi solvitur quaestio. Pars enim novissima diei quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est, adjuncta etiam nocte praeterita; et nox in cuma resurrexit; nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. Legitie ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur rammatica vocis articulatae custos et moderatrix disciplina: cujus professionis necessitate cogitur humanae linguae omnia etiam figmenta colligere, quae memoriae litterisque mandata sunt, non ea falsa faciens, sed de his veram quamdam docens asserensque
Abbreviated transcription (Latin):
obscuras figuratas locutiones: c̃ignoramus uł animantiũ uł lapidum uel
herbarũ naturas aliarum uererũ. quȩ plerũq inscͥpturis similitudinis gr̃a
alicuiꝰ ponunt᷑. Nam & deserpente quod notũ ẽ totũ corpus eũ ꝓ capite obioe¬
xp̃iana tamquã necet᷑ in nob̾ si partentes corpori negau̾imus dm̃. Uel illud qd̃
ꝑ cau̾ne angustias coartat᷑ de posita uet̃c tuni ca uires nouas accuꝑe dr̃: quantũ
concinit adimittandam ipsam serpentis astutiam. exuendũq uet̾em hoĩem¬

Expanded text:
obscuras figuratas locutiones cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente, quod notum est, totum corpus eum pro capite objiceiana tamquam caput necetur in nobis, si parcentes corpori negemus deum. uel illud, quod per cauernae angustias coartatus deposita uetere tunica uires nouas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam serpentis astutiam exuendumque i
Abbreviated transcription (Latin):
Signũ ẽ p̃t̃ speciẽ quã ingerit sensibus aliud aliquid ex se LxXXUI.¬
noꝵ alia s̃ naturalia: alia data. Naturalia s̃ quę sine uoluutate atq ullo
appetitu significandi p̃t̃ se aliqͥd asud ex se cognosci faciunt: ut uestigiũ¬
uiuentia inuicẽ dant ad demonstrandos quantũ posft̃. motꝰ animi sui:
int̃ se signa: quibꝰ ꝓdt̃ appetitũ animi sui. Nam gallus gallinaciꝰ reꝑtosig.¬
no dat signũ uocis gallinȩ ut accurrat: & colũbꝰ gemiti colũbam uocat.
non ꝑse ipsas: s ꝑ signa quȩdã sua. Ista signa non potuer̃ c̃munia c̾e õĩbus

Expanded text:
s praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se  alia sunt naturalia, alia data: naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt: sicuuidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt eẽ & uidei & xp̃iani: nec iudei s̃ nec xp̃iani. Oro gͦte ut qui
nis uulnusculo medendũ putas quod acuforatũ ĩmo punctũ dr̃. huiꝰ
sentenciȩ medearis uulneri: quod lancea & ut ita dicam phalaricȩ
mole ꝑcussum c̃. Heq enĩ eiꝰdem ẽ criminis in explanationȩ scͥptia¬
rum diu̾sas maioꝵ sententias ponere: & heresim sceleratissimã rusũ
in eccłãm indu cere. Sinaut̃ hęc nob̾ incbit necessitas ut iudȩos ̃
erat paulꝰ. xp̃ianꝰ aut̃ factus ñ iudȩoꝵ sacram̃ta reliꝗq̃rat q̃ c̃ueni¬
ent̃ ille popłs & legitimo tp̃r qͦ oportebat acceꝑat. Idõq suscepit ea¬
sic̃ aparentibꝰ ꝑ legem acceꝑant custodire. Ego lib̾a uoce ꝓnuncio: cȩ¬

Expanded text:
udaei esse et Christiani, nec Iudaei sunt nec Christiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum, immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri, quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum sententias ponere et heresim sceleratissimam rursum in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tsicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in C
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ udĩs s̃ credita non prohibebat᷑: qui dmirũ si constringebat eũ paulꝰ
quos magis arbitror ante illudierosolimitanũ c̃ciliũ perrus hoc fec̃nec
s mirũ ẽ quod̃ eũ uolebat panlus asserere quod eũ iam sentire nouerat.¬
uenissent anthiochiã c̃gentibus eũ c̃uesci uiderat. Hec neganius ÷¬
tuncuerũ ee̾t docebat: s eiꝰsimulationẽ qua gentes iudairare coge¬
bant᷑ arguebat: ñ ob aliud nͥ quia sic illa om̃ia simulatoria gerebant᷑
tãquã uerũ e̾ẽt quod dicebant illi qui sine circ̃cisione p̃pucũ aliis q¬
obsernationibꝰ ũbre futuroꝵ putabant credentes saluos ẽẽ ñ ꝑosse.

Expanded text:
a dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulushoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
iosns ubi dr̃ umgenitꝰ filiꝰ qui ẽ insinu patris ipse narrabit: pat̃ abro siꝰ
ita exposuit. Idõ dm̃ nemo uidit unquã qr eam quȩ uudõ habitat plenitudi¬
nem diuinitatis nemo cõspexit: nemo m̃te aut ocłis cp̃hendit. Uidit e¬
nim adutrũq referendum ẽ. Deniq cum additur unigenttꝰ filiꝰqui ẽ
in sinu patris ipse narrabit: m̃tiũ magis quã ocłoꝵ uisio declaratur. Spes
eiũ uidet᷑: uirtꝰ uͦ narrat᷑. Item beatꝰ augustinꝰ in libro de udendo deo:
patris narratione in effabili creat᷑a rationabilis munda & sc̃a ĩpletur
ratione in effabili: quã tt̃ c̃seq̃mur. cũ ȩquales facti fuerimus. E om̃ quo¬
uidetur sicuti ẽ nunc fortasse uidetur: ⁊ quibꝰdam augłis suis sc̃ĩs: a nobis aũ
tunc ita uidebit᷑ cũ eis factifuerimus ȩquales. Et pꝰaliquanta ex ponens sen
etiam in anglõꝵ uita. si c̃ ista uisibilia quȩ corporali uisione cernunt᷑. aug inlit¬

Expanded text:
ater Ambrosius, ita ex posuit. Et ideo Deum nemo vidit unquam, quia eam quae in Deo habitat plenitudinem divinitatis, nemo conspexit, nemo mente aut oculis comprehendit. Vidit enim, ad utrumque referendum est. Denique cum additur, Unigenitus filius qui est in sinu patris, ipse enarrabit, mentium magis quam oculorum visio declaratur. Species enditur. » Item beatus Augustinus in libro de videndo Deo, Patris narratione ineffabili, creatura rationabilis munda et sancta, impletur Dei visione ineffabili Quam tum consequemur, cum aequales angelis fact fuerimus, quitunc ita videbitur, cum eis facti fuerimus aequales. » Et post aliquanta exponens sente est, vel etiam in angelorum vita, sicut visibilia ista quae corporali visione cernuntur, quia uni
Abbreviated transcription (Latin):
qͦcq ꝓposito pꝰrationẽ ex ponamꝰ: pꝰea auctoritate c̃firmemus. Calũpniatores
enĩ c̃uincere oport&: int̾rogatores aut docere: nam calũpniator &̃ siratio¬
nẽ intelligit non cõsentit. Idem. cc xxxii capͥ m. Liui.¬
atio obscuritatis scͥpturarũ: multiplex ẽ. Unde duas dicimus causas. una
quia ds̃ uoluit e̾ẽ alios doctores alios discipłos: alt̾a ẽ ne cõtempneret᷑ scͥptura
si ab illis intelligeret᷑ a quibꝰ nec amat᷑ nec custodit᷑. GREG X.XUI III IoB.¬

Expanded text:
 prius rationem exponamus, postea auctoritate confirmemus. Calumniatores enim convinci oportet, interrogatores autem doceri; nam calumniator, etiamsi rationem intelligat, non consentit. CAPUT CXXVIII. M. atio obscuritatis multiplex est. Unde duas dicimus causas unam, quia Deus voluit esse alios doctores, alios discipulos; alteram, ne contemneretur Scriptura, si ab illis intelligeretur, a quibus nec amatur nec custoditur. Claudeb
Abbreviated transcription (Latin):
tauer᷑ ee̾ g a̾malit̾am: quȩ sigñiii. ͦ & mefuit error scͥtoꝵ.Similit̃ aẽ fuit ertor

Expanded text:
tt
Abbreviated transcription (Latin):
uibus m̃us consistant u̾sus dauitici non scͥpsi: quia nescio. Neq enĩ ex hebtea
lingua quã ignoro potuit & nũos in t̃p̃s ex pͥm̾e: ne metri necessitate ab int̾p̃tatds
u̾itate amplius ꝗͣ ratio sentenciarũ siuebat iligredi cogeret᷑. Ie̾ r in maiori pr¬
in asaph propha. Sic inuenit᷑ in oĩbꝰ ueteribꝰ codicibꝰ: s ignorantes tulerint
a sapii nescientes quis fuerit. Et ita scͥptor dum em̃dare uella. fec̃ errorẽ.
scribens hesaiam ꝓ asaph. Unde multi codices hñt adhuc quod scͥptum ẽ. ꝑ
hesaiam ꝓpham. hoc ipsum ꝓponit ad u̾sum nos: impiꝰ porfiriꝰ dicens. E uan¬
glista ur̃ matħus tam imꝑitus fuit : ut dicer& eẽ scͥptũ inhesaia: apꝑiã in¬
paraboł osmeũ. Non errauit matħs:s scͥptores imꝑiti. Peniq scͥptũ ẽ ui
matheo & ioharne: quod dñs nr̃ hora sexta crucifixus sit: in marco hora .uͦi.
Qoͦ diu̾sũ uidet᷑ s: non ẽ: quia error fuit scͥptoꝵ. Et in marco fuit scͥptam

Expanded text:
uibus numeris consistant uersus Dauidici, non scripsi, quia nescio. neque enim ex Hebraea lingua, quam ignoro, potuit etiam numeros interpres exprimere, ne metri necessitate ab interpretandi ueritate amplius, quam ratio sententiarum sinebat, digredi cogeretur. certis tamen in Asaph propheta Sic invenitur in veteribus codicibus, sed ignorantes tulerunt Asaph, nescientes quis fuerit. Et ita scriptor dum emendare vellet, errorem fecit, scribens Isaiam pro Asaph. Unde multi codices habent adhuc, quod scriptum est per Isaiam prophetam. Hoc ipsum proponit adversum nos impius Porphyrius, dicens: Evangelista vester Matthaeus tam imperitus fuit, ut diceret esse scriptum in Isaia: Apos meum. Non erravit Matthaeus, sed scriptores imperiti. Denique scriptum est in Matthaeo et Joanne quod Dominus noster hora sexta crucifixus sit: in Marco, hora tertia. Quod diversum videtur, sed non est, quia error fuit scriptorum, et in Marco fuit scriptum,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit ẽẽ. proiciat᷑ de ȩccłã dicente ꝓpħa: qr ñ cognoui negoci̾tiones intoi¬
bo inpotentias dñi. Quẽad modũ enĩ qui ãbulat int̃ duos inimicos uolens
dum enĩsi triticũ aut aliqͥd tale cernas in cribro dũhuc & illuc iactatur
om̃ia gͣna paulatĩ deorsum cadunt. & tandẽ in cribro nil reman& nił ri
man& nisi solũ stercꝰ: sic desub̃a negociatoꝵ nouissime nił remana nͥ so¬
lũ peccatũ. S õs uident᷑ e̾e̾ mercatores. Ostẽdã gͦ qui ñ ẽ negociator: ut

Expanded text:
 Quia non cognovi negotiationes, introibo in potentias Domini. Quemadmodum enim qui ambulat inter duos inimicos, ambobudum enim, si triticum aut aliud tale cernas in cribro, dum huc et illuc jactatur, grana omnia paulatim deorsum cadunt, et tandem in cribro nihil remanet, nisi stercus solum: sic de substantia negotiatorum novissime nil remanet, nisi solum pecc
Abbreviated transcription (Latin):
militat: fides. spes. caritas. S fidei succedit spes quã uidebimꝰ: & sꝑe
suc cedit beatitudo ipsa ad quã ꝑuenturi sumus. caritas aut̃ &̃ istis
decedentibus augebit᷑ potius. Si nũ credendo diligiius quod non-¬
dũ uidemꝰ. quanto magis cũꝑuenerimus : Int̃ t̾poralia quippe &
ȩt̃na hoc int̾ ẽ. qd̾ tprale aliquid plus diligit᷑ ante quam habeat᷑:
uilescit aut̃ cũ aduenit: non enĩ satiat auimã cui uera ẽ & certa
sedes ȩt̃mzas. Et̾uũ aut̃ ardentiꝰ diligit᷑ adeptũ: quã de sideratum.

Expanded text:
militat: fides, spes, charitas, sed fidei succedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligimus quod nondum pervenimus, quanto magis cum pervenerimus? Inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur antequam habeatur, vilescit autem cum advenerit, non enim satiat animam cum cui vera est et certa sede
Abbreviated transcription (Latin):
Et nũm quippe & musicam: plerisq locis insãs eͥpturis houorabilit̃ posita inuenimus.
Non eiũ audiendi sunt errores gentiliũ suꝑsticionũ: qui nouẽ niusas ioius & meno¬
ris slias ẽe fuixer̃. Resellit cos uarro q uescio utrum a puo eos quisquã taliũ rerũ
doctior uł curiosior ẽẽ possit. Dic̃ enĩ ciuitatẽ nescio quã non enĩ nom̃ recolo locasse
apͥtres artifices t̾ua simusehra inusarũ quod intẽplo apollinis donũ pon̾et ut qͥsqͥ
artificũ pulchriora formass& ab illo potissimũ electa emerent: eita c̃tetigisse
ut oꝑa sua illi artifices ȩque pulchra explicarent: & placeuisse cuitati õs nouẽ
emert ut in apollinis tẽplo dedicarent᷑. Quibꝰ postea dic̃ ħ esiodũ poetam: imposins¬
se uocabula. Non ergo iupit̃ nouẽ musas genuit: s tres fabri t̃uas creauer̃t. Tres
aut̃ ñ ꝓpt̾ea illa ciuitas locauerat: qi insõnis eas uiderat. aut tot secuiꝰ quã illoꝵ

Expanded text:
et numerum et musicam plerisque locis in sanctis Scripturis honorabiliter posita invenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui novem Musas, et Jovis et Memoriae filias esse finxerunt. Refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior vel curiosior esse possit. Dicit enim civitatem nescio quam, non enim nomen recolo, locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emeret. Itaque contigisse ut opera sua quoque illi artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse civitati omnes novem, atque omnes esse emptas, ut in Apollinis templo dedicarentur; quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse vocabula. Non ergo Jupiter novem Musas genuit, sed tres fabri ternas creaverunt. Tres autem non propterea illa civitas locaverat, quia in somnis eas viderat, aut tot se cujusquam illorum