comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
huitianitati: de qua sic agit. Ostendendo exal¬
tationẽ diuinitatis qmͣ habuit in uindicando
de inimicis. possidendo fines eoꝵ. Et ostendit
qd̾ faciat iudiciã de omni iusto. tam de dñico
homine: qmͣ de aliis. & de omni impio. Iudi¬
cat enim ds semꝑii hac uita iustos ẽẽ p̃umen¬
dos ab impiis. ad eoꝵs ꝑfectionẽ. Qđ iudiciũ
di ostendit eos patient̃ sustiniere. & ideo orare:
Deinde ponit ammonitionẽ impioꝵ. et sic i¬
tendit nos in sꝑem constituere. Sicut dicunus
dñe quid multiplicati st̃. tercio loco positum
qͥa agit de resurrectione quȩ t̾tia die facta est.
ita & istum possumus dicere septimũ qͥa agit
sequutores. cum patientia p̾mittit oratiotiem.
ut liberct᷑ ab in imicis dicens. Dñe. qͥ dñium

Expanded text:
humanitati: de qua sic agit: ostendit exaltationem divinitatis, quam habuit in vindicando de inimicis, possidendo fines eorum: et ostendit quod faciat judicium de omni justo, tam de Dominico homine, quam de aliis, et de omni impio. Judicat enim Deus semper in hac vita justos esse puniendos ab impiis ad eorum perfectionem: quod judicium Dei ostendit eos patienter sustinere, et ideo orare. Deinde ponit admonitionem impiorum, et sic intendit nos in spe, constituere. Sicut diximus : « Domine quid multiplicati sunt, » tertio loco positum, quia agit de resurrectione, quae tertia die facta est: ita et istum possumus dicere septimum, quia agit ersecutores cum patientia, praemittit orationem ut liberetur ab inimicis, dicens: « Dom
Abbreviated transcription (Latin):
uidex iustus .i. retͥbuet unicuiq ꝓ merito. ꝑ hoc
ostendit uoluntatẽ habere punicnoi. Et ne se ex¬
cusent ꝑ ipsius iudicis impotentiam subdit:
fortis .i. cuius uoluntati nemo possit resistere:
Et ne illi dicant si potens eẽt iam punisset. sub¬
dit. ⁊ patiens .i. ñ statim puniens. s expoctanꝰ pec¬
catoꝵs penitentiam. Et hoc ꝓbat qd̾ patiens sit.
qr ñ punit statim peccata. E hoc ẽ. Num quid

Expanded text:
judex, id est, retribuet unicuique pro memerito. Per hoc ostendit potestatem habere puniendi: et ne excusent se per ipsius judicis impotentiam, subdit « fortis, » id est, cujus voluntati nemo possit resistere. Et ne illi dicerent: Si potens esset, jam punisset, subdit « patiens, » id est, non statim puniens, sed exspectans peccatorum poenitentiam: et hoc probat quod patiens sit, quia non statim punit peccata: et hoc est, « nunquid
Abbreviated transcription (Latin):
possidendo eos quos mͦ possidet diabolus. Cunc er¬
altat᷑ dñs in peccõrib. qñ illi a conu̾sis confessio lau¬
dis offert᷑. Et ab hoc uersu incipit ostendere exalta¬
tionem diuinitatis. E xurge dico ut fines inimi¬
co possidcas. & exurge in p̃cepto qd̾ mandasti.
.i. pone ⁊ imple leges tuas in omnib possessis. ⁊ sic
ide. subtrahe te ab coꝵ cogitatione. ita qd̃ sis in al
tum .s. sicut te humiliasti ut te cognoscerent assu¬
mendo carnem. sic te retrahe in attitudinẽ in qua

Expanded text:
possidendo eos, quos modo possidet diabolus. Tunc exaltatur Dominus in pectoribus, quando illi a conversis confessio laudis offertur. Ab hoc versu incipit ostendere exaltationem divinitatis. « Exsurge » dico, ut fines inimicorum possideas « et exsurge in praecepto quod mandasti » id est, pone et imple leges tuas in omnibus possessis, et sic id est, subtrahe te ab eorum cognitione, ita ut sis in alto, scilicet, sicut te humiliasti ut te cognoscerent assumendo carnem, sic te retrahe in altitudinem in qua
Abbreviated transcription (Latin):
mittendo ad indiciũ .¶ ustis ostendet coruscum.
impus tenebrosũ. Gladius enĩ iubiatꝰ mͦ tene¬
bras. mͦ splendorem ostendit. In iudicio qͥd̃e u¬
brabit gladiũ. et iam areum suum tetendit .i. eũ
diuina scriptura nob̃ minas incutit. Plignũ arcꝰ
uetꝰ testamentũ accipit᷑. qd̾ sicut lignũ ꝑ se erat in¬
utile & inficxibile. ꝑ cordam uͦ nouum testamen

Expanded text:
mittendo ad judicium, justis ostendet coruscum, impiis tenebrosum. Gladius enim vibratus modo tenebras, modo splendorem ostendit. In judicio, quod vibrabit gladium: et jam « arcum suum tetendit, » id est, cum divina Scriptura nobis minas incutit. Per lignum arcus, Vetus Testamentum accipitur: quia sicut lignum, per se erat inutile et inflexibile: per chorda
Abbreviated transcription (Latin):
na ẽ quilibet ueie penitens: & etiam hic loquit᷑
peniteus. De hac uͦ materia hoc mͦ agit. facit de¬
p̃cationem. satisfactionem ostendit .i. emendati¬
onem. ꝓ inimnicis orationem. Intentio ẽ nos ad
penitentiam unutare. & ꝑ hec omnia nos ad
xp̃m dirigit: et adep̃catione sic incipit. Consciꝰ
ꝓpħa peccatis uel quilibet penicens et territꝰ
timore penarum quas peccatorib in octaua die
futiras intelligit. sciens dep̃cationẽ apud ip̃m
nidicem potiꝰ ualcre qm excusationẽ. dep̃cat᷑
eum ꝑ ipsiꝰ iudicis ꝑ otentiã dicens. Dñe in
hac uta arguȩ .i. conuince. me peccasse. faci¬
ens inde me penitere: ne arguas me in.ẜ.t .l.
hic corrpe: ne corripias me .i. ne retrahas me
ibia malo incepto in quo hic eram. in ira tuia
ide in leuiori pena .i. dando mͥ etiam leuiorẽ
peña qmͣ furor sit. Uel in ira tua .i. in aliqua
penadata pꝰ mortẽ ante iudicium .i. in purga¬

Expanded text:
ria est quilibet vere poenitens, et hic etiam loquitur poenitens. De hac vero materia hoc modo agit, facit deprecationem, satisfactionem ostendit, id est emendationem, pro inimicis orationem. Intentio est nos ad poenitentiam, et per haec omnia nos ad Christum dirigere: et a deprecatione sic incipit: Conscius propheta peccatorum, vel quilibet poenitens, et territus timore poenarum, quas peccatoribus in octava die futuras intelligit, deprecationem sciens apud ipsum judicem potius valere quam excusationem, deprecatur eum per ipsius judicis potentiam, dicens: « Domine, » in hac vita argue, id est convince me peccasse, faciens me tamen poenitere « ne arguas me in furore thic corripe me « ne corripias me, » id est ne retrahas me ibi a malo incepto in quo ieram « in ira tua, » id est in leviori poena, id est dando mihi etiam leviorem poenam quam furor sit: vel « in ira tua, » id est in aliqua poena data post mortem ante judicium, id est in purga
Abbreviated transcription (Latin):
luntariȩ deo subiciant᷑. Mat̾ia est xp̃e: de co
sic agit. Ostendendo excellentẽ potentiã dium¬
tatis ꝑ magnifica sua oꝑa: ostendit etiã huma¬
nitatẽ ciꝰ humilem. deinde exalcatam suꝑ om¬
nc̃ creaturam. Intentio uͦ ẽ ammon̾e̾ infideles
ut tali domino subiciant᷑. Loquit᷑ hic ꝓpłia
uł quilibet de eccłia quȩ fuit ante aduen¬
tum xp̃i. ⁊ a magnificatione diuinitatis in¬
cipit. Et hic quanda̾ exaltationẽ attendens.¬

Expanded text:
luntarie Deo subjiciamur. Materia est Christus. De eo sic agit: ostendit excellentem potentiam divinitatis per magnifica sua opera: ostendit etiam humanitatem ejus humilem, deinde exaltatam super omnem creaturam. Intentio vero est, admonere infideles, ut tali Domino subjiciantur. Loquitur hic propheta vel quilibet de Ecclesia quae fuit ante adventum Christi, et a magnificatione divinitatis incipit: et hic quamdam exsultationem attendens
Abbreviated transcription (Latin):
regiedere inaltum .i. ꝑ ascensionem te potentẽ osten¬
de. ut qui t̃ humiliato adheserant. sic glificatũ remu¬
neratorem atendant. Ex quo dixit exurge dñe. ostendit
ex aicationem diuinitatis. dehinc ostendit iudicium.
&e conuertit se ad nos. Ac si diccut. Dñs sic est exaltatꝰ.¬

Expanded text:
regredere in altum id est, per ascensionem te potentem ostende: ut qui tibi humiliato adhaeserant, sic glorificatum remuneratorem attendant. Ex quo dixit, « exsurge Domine, » ostendit exaltationem divinitatis, dehinc ostendit judicium et convertit se ad nos: ac si diceret: Dominus sic exaltat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ iam dicam. Qd̾ dixit si feci istud: determinat
cũ subdit. Si est iniquitas in manib mieis: ide
in oꝑib meis. De xp̃o patet qd̃ nuiliã habuit ini¬
quitatem. ceqͥ iusti & si peccatis uacui ñ suit. tam̃
in ꝑsequutores nicħ committunt. ¶ Iu hoc non
commeru qd̾ eis pͥus mala intulissem. neq
in hoc qd̾ eis mala ꝓ mał reddidissem. ⁊ hoc est
qd̃ subdit. Si reddidi mala retͥbuentib mͥ mala:
Cum dicit retͥbuentib notat se ab illis mala reti¬
ꝑe quib piecatis officium impendat. Phec omĩa
&e hic maxime comm̃dat suam ꝑatientiã. Si
mͥ eueniet. Uel manis aħ inimicis .i. frustratus.
nullũ aoquirens de inimicis: ¶ Pret hoc malũ¬

Expanded text:
Et quo dixit: « Si feci istud, » determinat cum subdit: « Si est iniquitas in manibus meis, » id est in operibus meis. De Christo patet quod nullam habuit iniquitatem: caeteri justi, et si peccatis vacui non sint, tamen in persecutores nihil committunt. In hoc non commerui quod eis prius mala intulissem: nec in hoc quod eis mala pro malis reddidissem, et hoc est quod subdit: « si reddidi retribuentibus mihi mala. » Cum dicit retribuentibus, notat se ab illis mala recipere, quibus pietatis officium impenderat. Per haec omnia, et hic maxime suam commendat patientiam. « Si mihi eveniet. Vel inanis ab inimicis, id est frustratus, nullum acquirens de inimicis. Praeter hoc malu
Abbreviated transcription (Latin):
riꝰ insurgant aduersum me. Ideo dico saluũ me
de hoc inimico ait apłs. Aduersarius ur̃ diabo
alius qui redimat dando p̃cium. neq qͥ saluum
faciat eripiendo ne redempti cedant insidus ini¬
mici. nisi tu. Continuatio. Ideo debes saluum
facere q ñ ẽ alius qͥ faciat: et ideo etiã qͥa ñ cõmi¬
si qͣre ita me ꝑsequant᷑. Et si ego dũe ds ns̃ feci

Expanded text:
insurgant adversum me. Ideo dico, « salvum De hoc inimico, ait Apostolus: « Adversarius noalius « qui redimat » dando pretium; « neque qui salvum faciat » eripiendo ne redempti cedant insidiis inimici, nisi tu. Ideo debes salvum facere, quia non est alius qui faciat: ideo etiam, quia non commis
Abbreviated transcription (Latin):
dño.i. cum erultatione ꝓ his quȩ ui boc psalmo
st̃. laudauit dñm. Omnis em̃ itistus ꝓ his quȩ
in hoc psalmo continent᷑. cũ exultatione laudat
.i. incarnationis xp̃i. quȩ hic manifestat᷑. Iste
p̃s agit de silentio .i. de incartiatione. xp̃i. quȩ
silentium .u. occultum erat in tp̃r illo. Agit cẽ¬
qd̾ malos ꝑmictit p̃ualere bonis. ⁊ eos diu̾so
genere penarum affligunt. Cusi namq silen¬
tium intrrp̃tat᷑. silentii dico fili gemini .i. ge
neiati ad ꝓpitiationẽ di. Gemini namq inter

Expanded text:
 hoc psalmo sunt, laudavit Dominum. Omnis enim justus pro his quae in hoc psalmo continentur, cum exsultatione laudat est incarnationis Christi, quae hic manifestatur. Iste psalmus agit de silentio, id est de incarnatione Dei: quod silentium, id est occultum erat in tempore illo. Agit d malos permittit praevalere bonis, et eos diverso genere poenarum affligit. Chusi namque silentium interpretatur, silentii dico filii Gemini, id est generati a propitiatione Dei. Geminus ver
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ lacrimarũ ip̃m corpus aptum fic ad fructi¬
ficationem sic̃ t̾ra ꝑ irrigationẽ aquȩ ad frucqi¬
ficandum p̃ꝑat᷑. Et in hoc uersu ostendit satiffa¬
ctionem. Laboraui et lauabo qͥa oculus ins̃
Et mĩto turbatꝰ ẽ. qͥa inueteraui .i. cũ deberẽ
eẽ menbrũ noui hominis. fui menbrũ uec̃is.

Expanded text:
fit ad fructificationem, sicut terra per rigationem aquae ad fructificandum praeparatur. Et in hoc versu ostendit satisfactionem. « Laboravi » et « lavabo, » quia « oculus meus » Et merito turbatus est « quia inveteravi, » id est cum deberem esse membru
Abbreviated transcription (Latin):
scił ne deinceps peccarem. ⁊ ipse dñs orationẽm.
susceꝑ̃. dando uirtutes. Bis ponit dñs ⁊ semel
dite a me. notauit emendatione .s. qd̾ uiteriꝰ
ñ peccant. Hic orat ꝓ inimicis. Iustum enim
erat. ut sicut ueniam consequutꝰ fuerat. ita et
alus condonaret. Continiatio. Dñs exaudi¬
uit me. ideo inunici mei considerantes me e
rubescant. de malis oꝑib suis: conturbent᷑ ti¬
more futuri tudicii. uehement̃. ita ut penite

Expanded text:
 ne deinceps peccarem, « et ipse Dominus orationem meam suscepit » dando virtutes. Bis ponit « Dominus, » dite a me, » notavit emendationem quod ulterius non peccaret. Hic orat pro inimicis. Justum enim erat, ut sicut veniam consecutus fuerat, ita et aliis condonaret. Continuatio: « Dominus exaudivit me, » ideo « inimici mei » considerantes me « erubescant » de malis operibus suis « et conturbentur » timore futuri judicii « vehementer, » id est,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt bñdiccnt ce. In hoc uersu deprecat᷑ ꝑ consts¬
sionem iudicis. d̾i enim ẽ consuetudo in haciu¬
ta iterum confessionẽ reciꝑe. quȩ confessio in
morte inutił ẽ & in inferno. ⁊ ideo illa attendet
laboraui. uigilaudo ⁊ ieuinando. et cetõs fru¬
ctꝰ penitentiȩ uddendo in gemitu meo .i. com
&r timore sipplicioꝵ. Gemitꝰ enĩ quasi gemi¬

Expanded text:
sunt benedicent te . » In hoc versu deprecatur per confessunt benedicent te . » In hoc versu deprecatur per confessionem judicis: Dei enim est consuetudo, in hac vita tantum confessionem recipere. Confessio in morte inutilis est, et in inferno: et ideo illa attendens « laboravi » vigilando, jejunando, et caeteros fructus poenitentiae reddendo « in gemitu meo, » id eset timore suppliciorum. Gemitus enim quasi gemi
Abbreviated transcription (Latin):
sed̾m om̃s sensus ut peccet in auditu & uisu ⁊ cͦ:
Cum dicit infirinũ eẽ. ⁊ animã turbatam eẽ scd̾m
suꝑiorem ⁊ inferioiem uim: notat omne gentes
differs sanare.  Noli differre s tu qui hactenus
au̾sus fuisti dum eem̃ impenitens. conuertere
ad me conuersũ ad te. qui dixisti conu̾timini
ad me. ⁊ ego conuertar ad uos. Conuert̾e ⁊ esto
ꝓpicius. ꝙ eripe animã meã a uincuł peccatoꝵ
a quib tenct᷑. S aliui me fac: s. dando uirtu¬
tes. Ubi ponit suas infirmitates. deprecatus ẽ
eu ꝑ suas miscrias. nunc autẽ dicendo conuer¬
ꝓpt᷑ miscdiam tuam: deo precor ut sanes.
memor tui fruccuosa memoria. si tunc tantum¬
pͥmt̃ memor sit. ⁊ maxime in inserno. ꝑ uifer¬
nũi accipe desꝑationẽ quis confitebit᷑ tͥ. iĩ nogl¬
qmcũq confessionem. legit᷑ enĩ de diuite. Pater
abraham misertre mei: ⁊ c̾. s salubĩe negat con¬
fessionem. De utͦꝙ ysaias sic ait. Nonenĩqui
in inferno sunt laudabunt te. neq qͥ mortui

Expanded text:
dum omnes sensus, ut peccet in auditu et visu, et cCum dicit infirmum esse, et animam turbatam esse secundum superiorem et inferiorem vim, notat omne genus , usquequo, » differs sanare? Noli differre, sed tu qui hactenus adversus fuisti dum essem impoenitens, « convertere » ad me conversum ad te qui dixisti: « Convertimini ad me, et ego convertar apropitius, et eripe animam meam a vinculis peccatorum a quibus tenetur. « Salvum me fac, » scilicet dando virtutes. Ubi ponit suas infirmitates, deprecatus est eum per suas miserias: nunc autem dicendo, « converpter misericordiam tuam? Ideo precor ut sanes, nsitu vitae erit mortui fructuosa memoria, si tui tantum memor sit, et maxime in inferno. Per infernum accipe desperationem. « Quis confitebitmcunque confessionem: legitur enim de divite: « Pater Abraham, miserere mei , » etc., sed salubrem negat confessionem. De utroque Isaias sic ait: « Non enim qui in inferno sunt laudabunt te, neque qui mortui
Abbreviated transcription (Latin):
sẽ .a. idc̃. blanda adulatione in audientiũ corda
mortifera fundebant uenena. Ideo dixit agebant.
ue maliciã ñ solum in linguis s etiam in actu eoꝵ
eẽ ꝓbarit. Occultam seductionẽ dicit. uͥ ueritati fal¬
sitas admiscet᷑. aꝑtam. uͥ sola faisitas ẽ. Et qr tales
st̃ cu ds̃ uidica illos .i. ostende eos dumpnabiles. N
dicit hoc uoto maliuolentiȩ. s non pot̃ ñ consenti¬
re diuinȩ sententiȩ.s Ostendit quomͦ uclit eos

Expanded text:
 » id est blanda adulatione in audientium corda mortifera suadebant venena. Ideo dixit « agebant, » ut malitiam non solum in linguis, sed etiam in actu eorum esse probaret. Occultam seductionem dicit, ubi veritati falsitas admiscetur: apertam, ubi sola falsitas est. Et quia tales sunt tu, « Deus, judica illos, » id est, ostende eos damnabiles. Non dicit hoc voto malevolentiae, sed non potest non consentire divinae sententiae. Ostend
Abbreviated transcription (Latin):
ideo qr tu habitab̾ in eis. Hic ponit modũ beati¬
tudinis. cum dicit eam eẽ ȩctrña. ex hoc etiã quod
ute habiti qui diligunt nom̃ tuum .i. ipsĩ fa
ñ possumus. Dicendo om̃s. notat qd̾ etiam illi
qͥ minus habent de paiticipatione illiꝰ beatitu
hec omnia ꝓuenient ex tua bona uoluntete qua
coronasti eos. et hoc est qdđ dicit. dñe coronastinoᷤ
tua bona uoluntate. quȩ ñ tantum erit nob co¬
rona .i. remuneratio in alia uita. s ẽ etiam nob
intransitiue cum dicit: Scuto bonȩ uolunta
dis .i. bona uoluntate ente ut scutum. Et hoc
ꝑ simile dr. Sicut enĩ scutum rotundũ positũ
ante pectus ꝓtectio est. corona suꝑcaput ẽ: ita
facit ꝓmeieri. ꝙ in alia irmuncratioẽ ⁊ corona:¬

Expanded text:
ideo quia tu « habitabis in eis. » Hic ponit modum beatitudinis, cum dicit eam esse aeternam, ex hoc etiam, quod in te » habiti « qui diligunt nomen tuum, » id est, fanon possumus. Dicendo « omnes, » notat quod etiam illi qui minus habent de participatione illius beatituhaec omnia provenient ex tua bona voluntate, qua « coronasti » eos, et hoc est quod dicit: « Coronasti nos » in tua bona voluntate, quae non tantum nobis erit corona intransitive cum dicit: « Scuto bonae voluntatis, » id est bona voluntate existente ut scuto: et hoc per simile dicitur: sicut enim scutum rotundum positum ante pectus, est protectio, corona superest: ita facit promereri: et in alia vita remuneratio et corona
Abbreviated transcription (Latin):
occidit. fugiens enĩ absalon suꝑ mulã. inuolu¬
tis capillis cura ramũ intonsus eim erat. suspen¬
sus remansit. Post istam uͦ ꝑscquutionem dd̾ istũ
ps̃m composuit. in quo scõ spũ imbutꝰ ꝑ suani¬

Expanded text:
occidit. Fugiens enim Absalon super mulam involuoccidit. Fugiens enim Absalon super mulam involutis capillis circa ramum intonsus enim erat suspensus respondit. Per istam vero persecutionem David istum psalmum composuit, in quo Spiritu s
Abbreviated transcription (Latin):
it. Dubitauit enĩ absalon pr̃e uiuente. cui fili¬
oꝵs regnũ uellet dimittere. regnũq s̃moderate¬
ꝰ cupiens multos de populo callida pollicitatio e
corrupit. ⁊ tand̾e ꝑ occupationẽ se in regem constitu
fecit. Dauid uͦ sciens illam occupationem non eẽ
fac̾tam ꝑ di uoluntatem. & sciens hoc flagellum
a deo sͥ datum ꝓ peccõ adulterii ⁊ homicidii. ꝓ quo
peccõ ei adtuinitꝰ dictum erat ñ deficiet gladiꝰ adomo
dauid: patient̃ filiĩ ꝑsequitionẽ sustinuit. nu¬
disq pedib cum quibꝰdam suam ciuitat̾e dese¬
reñs. filii p̾sentiam aufugit. Cumq illi ab eun¬
ti quid̾a malediceret. et iactu lapidum in sultaret.
illũ uirũ sanguinũ appellans. suos uicẽ redd̾e ñ
ꝓmisit. s patient̃ ꝑsequutionẽ sustinuit. dicens¬
dĩ fiagelł ñ debere nec posse resisti. Ioab uͦ contͣ
patientiam dd̾ ñ attendens. cũ absalon ẽum exer¬
cttueiꝰ ꝑsequeret᷑: cũ ab arbore pendentẽ ꝑ capilloᷤᷤ

Expanded text:
nuit. Dubitavit enim Absalon patre vivente, cui filiorum regnum vellet dimittere, regnumque sibi immoderate cupiens, multos de populo callida pollicitatione corrupit et tandem per occupationem in regem constitui fecit. David vero sciens illam occupationem non esse factam per Dei voluntatem, et sciens hoc flagellum a deo sibi datum pro peccato adulterii et homicidii, pro quo peccato divinitus ei dictum erat: « Non deficiet gladius a domo David : » patienter filii persecutionem sustinens, nudisque pedibus cum quibusdam suorum civitatem deferens, filii praesentiam aufugit. Cumque illi abeunti quidam maledicerent, et jactu lapidum insultarent, illum virum sanguinum appellantes, suos vicem reddere non permisit, sed patienter persecutionem sustinuit, dicens: Flagellis Dei non debere nec posse resisti. Joab vero contra, patientiam David non attendens, cum Absalon cum exercitu persequeretur, eum ab arbore pendentem per capillos,
Abbreviated transcription (Latin):
consequit᷑ .i. iste ps agit. ꝑ ea .s. ad honorẽ ils¬
scił eccłiȩ. quȩ consequit᷑ iam in p̃senti ⁊ ampliꝰ in
futuro. Hereditatẽ .i. dm̃ qui pascit et sustentat
nos. hic tangit historiam de lib̾a & ancilla. scił
de sara quȩ hereditatẽ obtinuit cũ filio: & agar quȩ
cũ filio ciecta est. Liba namq nouã legẽ significat.
filiꝰ uͦ eius ysaac popłmi xp̃ianum defignat. An¬
cilla legem uet̾em: filiꝰ eiꝰ isinael infidelũ grgen:
Ps̃ dico tendens in fincm .i. dirigens unũ quẽq fi¬
delem in xp̃m. Mati̾a ẽ ȩccłia: et hec loquit᷑. De
hac autẽ sic agit. Describit eam petente herrditatẽ.
affirmat habiturã. ostendit emuła exdudendam.
petit eciam lib̾ari ab emula. ostendit etiã qd̾ emu
nis ponit. Intentio ẽ daro nob̾ certitudinẽ ȩterm
boni. & ꝑ hec omnia ad xp̃m nos ammonet. Eta
peticione beatitudinis sic incipit. Uerba mnea. ide.
nicħ aliud est qm clementia ⁊ potentia. ꝑ clem̃tiã

Expanded text:
ad honorem illius Ecclesiae, quae consequitur jam in praesenti, et amplius in futuro haereditatem, id est, Deum qui pascit et sustentat nos. Hic tangit historiam de libera et ancilla, scilicet de Sara, quae haereditatem obtinuit cum filio: et Agar quae cum filio ejecta est . Libera namque novam legem significat: filius vero ejus Isaac, populum Christianum designat. Ancilla veterem legem: filius ejus Ismael infidelium gregem. Psalmus dico tendens in finem, id est, dirigens unumquemque fidelem in Christum. Materia est Ecclesia, et haec loquitur. De hac autem sic agit: Describit eam petentem haereditatem, affirmat habituram: ostendit aemulam excludendam, petit et liberari ab aemula: ostendit etiam quod aemnis ponit. Intentio est, dare nobis certitudinem aeterni boni, et per haec omnia ad Christum nos admonet, et a petitione haereditatis sic incipit: « Verba mea, » id est nihil aliud est, quam clementia et potentia. Per potentiam
Abbreviated transcription (Latin):
e suba uł natura. ẜ dc co qd̾ non ẽ. Et metito ꝑdit᷑
qui decliuat ab eo quod ẽ ad io quod ñ est. Mentiric̃
cia qued̾a ꝓ saluite uł commodo alicuꝰ. ñ malicia
s beniguitate. ut obstettices quę dixxiũt ꝓ fuiis he¬
brroꝵ falsum pliaraoni. Hec autẽ mendatia ñ in
re s in dolo laudant᷑. & qui sic mentiunt᷑. mere¬
bunt᷑ aliquando ab omni mendatio lib̾ari. Est cai
mendatiũ ioco qd̾ ñ fauit. scit enĩ cui d̾r: causa ioci
diei. Et hoc duo genera ñ st̃ sine cuipa: ẜ non cum

Expanded text:
el natura, sed de eo quod non est: et merito perditur qui declinat ab eo quod est ad id quod non est. Mentiri, escia quaedam pro salute vel pro commodo alicujus non malitia, sed benignitate: ut obstetrices quae dixerunt pro filiis Hebraeorum falsum Pharaoni. Haec autem mendacia non re, sed in dolo laudantur: quia qui sic mentiuntur, merebuntur aliquando ab omni mendacio liberari. Est etiam mendacium joco, quod non fallit: scit enim cui dicitur, causa joci dici: et haec duo g
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ orabo ad te solum habendum. Hec e causa
quare debeat intende. qr ꝑseuerat in oratione qd̃
est mrabo. Trib ꝑsonis positis. ñ dicit intendite s
intende. qͥa scã ȩccłia unitatẽ intelligit intͥnitate:
Contõ. Ego sic cdlamo. Q tu craudies uocẽ mi. ⁊ inte¬
conuersionis. Dum enĩ homo in peccatis ẽ in nocte
ẽ: cum uͦ a peccatis surgit. in mane .i. in principio lu¬
cis est. Mane a g̃co sumptũ ẽ. et nichil aliud notat
diri. notat ꝓpitiationem exauditoris. Exaudies ido¬

Expanded text:
m orabo ad te, Domine. » Haec est causa quare debeat intendere, quia perseverat in oratione, quod est « orabo. » Tribus personis positis, non dicit intendite, sed intende, quia sancta Ecclesia unitatem intelligit in trinitate. « Mane. » Ego sic clamabo, et tu « exaudies vocem meam, » et inteio meae conversionis: dum enim homo in peccatis est, in nocte est, cum vero a peccatis surgit, in mane est, id est in principio lucis est. Mane a graeco sumptum est, et nihil aliud sonat, diri, notat propitiationem exauditoris. Et id
Abbreviated transcription (Latin):
Noltte peccare.⁊ quia ñ sufficit abstine̾ amalo
nisi fiat ꝗd bonum ẽ aułdit. s potiꝰ sactificite
sacrficiũ iusticiȩ .i. iusticiã quȩ dicit᷑ sacrifi¬
cium .i. placens dõ canqm̃ sacrificium. hano
auẽ ñ facite ad fauorem hominũ sic̃ hypocts.
dubitantes adhuc carnalit̾ sapientes. dicunt no¬
bis. Uos p̃dicatis illa bona. s quis osteridit nob̃
ea bona: .s. quis inde ueniens renuntiauit nob

Expanded text:
Nolite peccare. » Et quia non sufficit abstinere a malo, Nolite peccare. » Et quia non sufficit abstinere a malo, nisi fiat quod bonum est, addidit: sed potius « sacrificate sacrificium justitiae, » id est justitiam quae dicitur sacrificium, id est, placens Deo tanquam sacrificium. Hanc non facite ad favorem hominum sicut hypocritae, dubitantes, et adhuc carnaliter sapientes dicunt nobis: Vos praedicatis nobis illa bona, sed quis ostendit nobis ea bona? scilicet, quis inde veniens renuntiavit nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dii non st̃ mendatia st̃. qͥa ꝑ ea homines expectãt
uitã qmͣ dure ñ possunt. Item mundana uana
sunt. qͥa cum bona ab appetitorib ꝓutent᷑ uona
ñ st̃. Item inultũ laborant ut obtineant ea quȩ
diligunt . s. mundana. quȩ tam̃ mendatia sunt.
qͥa sufficientiam et beatitudinẽ ꝓmittunt qu̾a
dare non possunt. SS citote qm̃ hec mendacia
exaudiet me dñs cũ clamaucio ad eum habendũ.
Et item in hoc uersu ponit nob̾ ꝓmissionẽ. No
lite quetere mendatiũ. s potiꝰ irascimini. peccis
Holite mendatiũ querre. s uascimini. qd̾ quia
naturale ẽ non possum ꝓhibere uob̾. Patior. et
tam̃ nolite peccare .i. illam itam ad actũ ꝑduoe̾:
Et de his quȩ dicitis .i. cogitatis in cordib urĩs.
idẽ. cogiationib ur̃is compungimini. et de
cui delcctationi carnis consentitis. Cubue est
stulta anima nr̃a delectationib carnis consen¬
ait. Et in hoc uersu notamꝰ ammonitionem

Expanded text:
dii non sunt: mendacia sunt, quia per ea homines exspectant vitam, quam dare non possunt. Item mundana vana sunt, quia cum bona ab appetitoribus putentur, bona non sunt. Item multum laborant, ut obtineant ea quae diligunt, scilicet mundana, quae tamen mendacia sunt: quia sufficientiam et beatitudinem promittunt, quam dare non possunt. « Scitote » quoniam haec mendacia « exaudiet me Dominus cum clamavero ad eum » habendum. Et item in hoc versu ponit promissionem nobis? Nolite quaerere mendacium, sed potius « irascimini » peccatNolite mendacium quaerere, sed « irascimini. » Quod quia naturale est, non possum prohibere vobis, patior, « et » tamen « nolite peccare, » id est illam iram ad actum perducere. Et de his « quae dicitis, » id est cogitatis, « in in cogitationibus vestris « compungimini » et den quibus alicui delectationi carnis consentitis. Cubile est stulta anima nostra delectationibus consentit: et in hoc versu notamus admonitionem: «
Abbreviated transcription (Latin):
terrenoꝵ. Homo duob modis in diuina scͥpt᷑a
sccd̾m rõnalitatem. Utroq mͦ sic legit᷑. filii homi¬
num.i. filii carualium qnͣdiu similes erctis fili¬
is hominum: Uel filii hominum .i. rationaliũ.
qͣre ñ imitamini tõnem eoꝵ: Ostendit eos per¬
care uoluntate. Ostendit &̃ peccare delectatione¬

Expanded text:
mo duobus modis in divina pagina secundum terrenitatem, utroque modo sic legitur, « filii hominum, » id est, filii carnalium, quandiu similes illis eritis? vel « filii hominum, » id est rationabilium, quare non imitamini rationem? Ostendit eos peccare voluntate: ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
notat simul eẽ inuocationem ⁊ ȩtauditionem:
Cum dic̃ exaudiuit me ds̃ iusticiȩ: ostendit nul
lũ a dco eraudiri. nisi aliqmͣ iusticiam habeat:
o soleat asferre angustias. ut ẽ dolere de tribulatioẽ.
odio tͥbulantem habcre. uitatem &̃ tacere: ⁊ c̾
Amplificasti cor meũ. ut etiam inimicũ dilige¬
rem. et detͥbulatione gauderem: ⁊c̾. Cum pͥus de
tͣcia ꝑsona diceret exaudiuit. ex minia familia¬
ritate conu̾tit se ad sccd̃am: cũ dicit dilatasti:
Dilatasti et ad huc miserere mei .i. remoue a
me miserias huiꝰ mundi ut nullꝰ subiaceam
temptationib. & exaudi orationẽ meã .i. pone
in me augmentationẽ uirtutũ ⁊ confiriatiom̃
suꝑfluo iudcret᷑ apponere miserete ⁊ exaudi:
s conueniens fuit apponere. qr pꝰ exanditionẽ
itsant miseris. ⁊ conecesarta ẽ uͥtutũ ꝯseruatio
et bonorũ augmentatio. F P ost exauditionẽ
ponit increpationẽ. Continuatio. Qnia iustꝰ

Expanded text:
mul esse vocationem et exauditionem: cum dicit, « exaudivit me Deus justitiae, » ostendit a Deo nullum exaudiri, nisi aliquam justitiam habeat. o soleat afferre angustias, ut dolere de tribulatione, odio tribulantem habere, veritatem etiam tacere, etc., amplificasti cor meum, ut etiam inimicum diligerem, et de tribulatione gauderem, etc. Cum prius de tertia persona diceret, exaudivit, ex nimia familiaritate convertit se ad secundam, cum dicit, dilatasti mihi. « Dilatasti, » et adhuc « miserere mei, » id est remove a me miserias hujus mundi, ut nullis subjaceam tentationibus « et exaudi orationem meam, » id est pone in me augmentum virtutum, confirsuperfluo videtur apponere, « miserere et exaudi: » sed conveniens fuit apponere, quia post exauditionem restant miseriae, et ideo necessaria conservatio et bonorum augmentatio. Post exauditionem ponit increpationem. Continuatio: « Me, » qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerbium significat᷑. Non sic dico: s tanꝗ̃ ꝓtiliu
soliditate eccłiȩ. Eccłia uocat᷑ terra ꝓpt̾ solidita¬
tem et fruccificationem. Pfaciem significamꝰ so
tͣ. uł iudicent. Impii enim .i. infideles. ut iudei
uł gentiles. ⁊ etiam illi qui in hac uita diuel¬

Expanded text:
adverbium significatur. « Non sic dico, sed tanquam pulvadverbium significatur. « Non sic dico, sed tanquam pulvsoliditate Ecclesiae. Ecclesia vocatur terra propter soliditatem et fructificationem, quia facies vel ut judicent. Impii enim, id est infideles, ut Judaei et gentiles, et etiam illi qui ab hac vita divel
Abbreviated transcription (Latin):
one spem dedit nob̾ resiugendi. in asceusione de¬
lestes nob aditus patefecit. Et ita xp̃c in ligium
Et folium eius .i. sermo ipsus nullo casu a ueritate
defiuet .i. decidet. Sic ⁊ enim ait dominꝰ. Celũ ⁊ t̾ra
ba xp̃i dona eius decorant & ꝓtegunt. In nullo enĩ
gr̃ã data in baptismate seruari possẽt. nͥ doctrina
euangelii pꝰmodum conseruaret. Hec p̃missa no¬
b̃ erunt ad utilitatem. ⁊ omnia quecũq faciet.
ipse. xp̃c. etiam ignominiȩ qͣs sustinuit. ꝓsꝑabunt᷑¬
.i. nob̾ ꝓsꝑa inuenient᷑. ut flagella quȩ st̃ nob̃ exem-¬
płu humilitaus et patientiȩ. Non sic imꝑii ñ sic.
Postqmͣ nos ad conformitat̾e xp̃i ꝑ eius bonitatem
ĩuitauit. ad eandẽ ꝑ eius aduersarioꝵ pene terrore
aduocat. Continuatio. Xp̃c talis fuit: impii aut̃
non sic immunes apeccõ. ñ sic pleni iusticia. ñ sic
utiles. & sic usq in infinitũ. qd̾ nob̃ ꝑ geminatũ

Expanded text:
one spem dedit nobis resurgendi, in ascensione coone spem dedit nobis resurgendi, in ascensione colestes nobis aditus patefecit, et ita Christus in lignum « Et folium ejus, » id est, sermo ipsius, nullo casu a veritate defluet, id est decidet. Sic etenim Dominus ait: rba Christi dona decorant et protegunt. In nullo enim gratia data in baptismate servari posset, nisi doctrina Evangelii postmodum conservaret. Haec promissa nobis erunt ad utilitatem. « Et omnia quaecunque faciet » ipse Christus, etiam ignominiae quas sustinuit « prosperabuntnveniuntur, ut flagella quae sunt nobis exemplum humilitatis et patientiae. « Non sic impii, non sic. » Postquam nos ad conformitatem Christi per ejus bonitatem invitavit, ad eamdem per ejus adversariorum terrorem advocat. Continuatio: Christus talis fuit, impii autem non sic immunes a peccato, non sic pleni justitia, non sic utiles, et sic usque in infinitum, quod nobis per geminatum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ĩficatus. stabilis cont̾ omnẽ impctũ diabolicȩ
temptationis ꝑmansit. Secus deuirsus aquarũ
mus. Unde & alibi legit᷑. fiumina de uentie eius
fiuent aque uiuȩ. hoc autẽ dirit de spũ .q.a.e.c:¬
Ideo autt̃ sp̃c ꝑ aquã significat᷑. qͥa sicut ꝑ aqũa
t̾ra solidat᷑ ⁊ facit fructũ: sic ꝑ sp̃m scm homines
dissoluti colligant᷑ iunculo dilectionis ⁊ fidĩ. et
faciunt fructũ bonȩ oꝑationis. Et sicuc aq̃ exting̃
sitim: sic sp̃c sc̃s ardorem peccati. Decurientes dic̃.
qͥa nullũ obstacłm sp̃u scõ pot resistat. Unde
dicit᷑. Nemo poterat resistere sapientiȩ ⁊ sp̃ui qui
lo quebat᷑. Sccus dicit. quia uatura humanitatis
tes. uñ ioħ̾es in apocalipsi dicit aquȩ̨ multe st̃
populi multi. Secus ppłos xp̃m fuisse dicit.
quia ñ peccatrice carnem. s peccati simile̾ hũit:
mendo animas de potestate diaboli. In resurrocti¬

Expanded text:
sanctum sanctificatus, stabilis contra omnem impetum diabolicae sanctum sanctificatus, stabilis contra omnem impetum diabolicae tentationis permansit. « Secus decursus aquarum, mus. Unde et alibi dicitur: « Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae, » hoc autem dixit: « De se, scper aquam significatur, quia sicut per aquam terra solidatur et facit fructum, sic per Spiritum sanctum dissoluti colli consolidantur vinculo dilectionis et fidei, et faciunt fructum bonae operationis: et sicut aqua exstinguit sitim, sic Spiritus sanctus ardorem peccati. Decurrentes dicit, quia nullum obstaculum Spiritui sancto resistere potepoterat resistere sapientiae et spiritui qui loquebatur . » « Secus, dicit, quia natura humanitatis tes; unde Joannis in Apocalypsi dicit: « Aquae multae sunt populi multi. » Secus populos Christum fuisse dicit, quia non peccatricem carnem, sed peccati similem habuit. mendo animas de potestate diaboli, in resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
aliis hominib. Cum futurũ ponit .s. meditabit᷑.
scđm hominẽ loquit᷑. Est enĩ hominũ ut de fuđis
ꝑ futura loquant᷑. Quando uͦ caquȩ futura st̃ ut
iam p̃cerita narrat. ñ loquit᷑ scd̾m hominẽ. E qͥa
sp̃c̃ illiꝰ rapiebat᷑ usq ad consilia dĩ in cuiꝰ ꝓiuderi¬
tia iam omnia p̃tenta sunt. sic̃ in libro illo legebat
iam p̃terita. sic reftrebat hominib illa iam tanqͣ¬
nib factum. eum udei sͥ regẽ constituere uolue¬
runt: ad u̾sitas in passione. Et erit. Ostenso xp̃o
immuni ab omni ꝑeccõ. pleno omni bono. qͥa
hec possent et̃. et nicħ ꝓ desse nob̾. utilitatẽ appo¬
uit qm̃ nob̾ contulit cum dicit. Et erit tanqm̃ lignũ
arbor in humido loco plantata in apto tp̃r ⁊ fio¬
rescet & fructificat. similit̃ ap̃c. Ipse namq plantatꝰ
ẽ in conceptione .i. sine motu libidinis. ꝑ sp̃m scm̃

Expanded text:
melius omnibus aliis. Cum futurum ponit, id est meditabitur, melius omnibus aliis. Cum futurum ponit, id est meditabitur, secundum hominem loquitur: est enim hominum, ut de futuris per futura loquantur. Quando vero ea quae futura sunt, ut jam praeterita narrat, non loquitur secundum hominem, sed quia spiritus illius rapiebatur usque ad consilia Dei, in cujus providentia jam omnia praeterita sunt: et sicut in libro illo legebat jam praeterita, sic referebat hominibus jam illa praesnibus factum, eum Judaei sibi regem constituere voluerunt: adversitas, in passione. « Et erit. » Ostenso Christo immuni ab omni peccato, pleno omni bono, quia haec possent esse et nihil prodessent nobis, utilitatem apponit, quam nobis contulit cum dicit: « Et erit tanquam lignum. » arbor in humido loco plantata, in apto tempore et florescit et fructificat, similiter Christus. Ipse namque plantatus, id est in conceptione sine motu libidinis per Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
secentem ⁊ auras corrumpentt̃ peccati doctrina
significat᷑: cuiꝰ fetore alii corrumpunt᷑. S ui lege
diĩi. Remotis a xp̃o omnib peccatis atq malis.¬
eũ omin genẽ uirtutũ repletũ ostendit. Continu¬
atio. ꝓp̃c quide non abiit. s noluntas eiꝰ fuit
in lege dñi .i. uoluntatẽ habuit impiendi iegem
domini. Lex enĩ dñi est in deuitandis peccatis. bo¬
nisq ppetiandis scã p̃ceptio. In lege. ⁊ ñ sub lege. id̾o
bene dicit: qr sub. notat coactionem. Xp̃c uolunta¬
te spontanca legẽ dñi ad impleuit. ⁊ ñ solũ imple¬
reuoluit. s etiam ꝑ omnia adimpleuit. Et hoc
est. &x in. lege eiꝰ implenda meditabit᷑ .i. in euis
impletione studiosus erit quom̃ mellꝰ adimple¬
ab̵. Non dicit meditabit᷑. qd ipse meditant᷑ so
idco sicuti aliquis meditans meliꝰ adimpleret aliqͥd
alio ñ meditante. ita xp̃c meliꝰ adimnpleuit legem

Expanded text:
fetentem et auras corrumpentem, peccati doctrina fetentem et auras corrumpentem, peccati doctrina signatur, cujus fetore et alii corrumpuntur. « Sed in lege Domini. » Remotis a Christo omnibus peccatis atqeum omni genere virtutum repletum ostendit. Continuatio: Christus quidem non abiit, sed voluntas ejus fuit in lege Domini, id est voluntatem habuit implendi legem Domini. Lex enim Dei est, in devitandis peccatis, bonisque perpetrandis sancta praeceptio. In lege, et non sub lege, ideo bene dicit, quia subnotat coactionem. Christus voluntate spontanea legem adimplevit, et non solum adimplere voluit, sed etiam per omnia adimplevit: et hoc est, et in lege ejus adimplenda meditabitur, id est, in ejus impletione studiosus erit quomodo melius impleatur. Non dicit meditabitur, quod ipse meditaretur: sed ideo, quia sicuti aliquis meditans melius implet aliquid non meditante, ita Christus adimplevit legem
Abbreviated transcription (Latin):
transit. ꝑ hoc qd̾ dicit. ñ abiit. non stęcit. ũ sedit:
xp̃m ab omni ꝑeccõ immunẽ ostendit. Omne enĩ
peccatũ ẽ uel in uoluntate. siue cogitationis. siue
consensus. quȩ uoluntas ꝑ abire designat᷑. uel in
actu qui ꝑ stare intelligit᷑. uł in doctrina quȩ ꝑ se¬
dem in cathedra pestilentiȩ significat᷑ Quertt qͣre¬
et doctrinã remoueat: cũ uoluntate remota hec
alia remoueant᷑. Qđ ideo factum dicimꝰ: ut ostẽ¬
deret peccata eo ordine quo crescunt in alus. eo
tand̾e doctrina .s. exemplo uł uerbo. St̃ cedem
tres mortes animȩ quȩ ꝑ tres mortuos adomino
resuscitatos significant᷑. ꝑ filiam archisinagogi ꝗͣ
in domo resuscitauit peccandi uoluntas .s. pͥma
nors animȩ designat᷑. Qui enĩ tm̃ uoluntate
alia mors animȩ .s. actus peccan designatur:
qͥa ꝑficiendo peccata extͣ p ortas sensuũ ęximus.
Ñ remanentes in sola cogicatione. ꝑ mortiũ iam

Expanded text:
transit. Per hoc quod dicit, non abiit, non stetit, non sedit, transit. Per hoc quod dicit, non abiit, non stetit, non sedit, Christum ab omni peccato immunem ostendit. Omne enim peccatum est, vel voluntate, sive cogitatione, vel consensu: quae voluntas per abire designatur. Vel in actu, qui per stare intelligitur, vel in doctrina, quae per sedere in cathedra pestilentiae intelligitur. Qet doctrinam removeat, cum voluntate remota, haec alia removeantur? Quod ideo factum dicimus, ut ostenderet peccata eo ordine quo crescunt in aliis, eo tandem doctrina, scilicet exemplo et verbo, quae eaedem tres mortes animae, per tres mortuos a Domino resuscitatos figurantur. Per filiam archisynagogi quam in domo resuscitavit, peccandi voluntas, id est, prima mors animae designatur, qui enim tantum voluntate alia mors animae, id est, actus peccati designatur, quia perficiendo peccata, extra portas sensuum eximus, non remanentes in sola cogitatione. Per mortuum jam
Abbreviated transcription (Latin):
cogitatione uel sensu. Et ut maiꝰ meritũ ipsius o¬
stendat. notat eum habuisse ꝑsuasi onẽ disfessio¬
nis cũ subdit. in consilio imꝑioꝵ. ꝑ suasit enun
ei diabolus ut adoraret eum. ⁊ daut ei regna mũ¬
di. Impios uocat cont cultum di .s. infideles:
peccatores autẽ st̃. qui in turpi uica sc̃. Et ipse
stat in aliena t̾ra ñ pot̾ita retrahi sicut ille qͥ
abire cepit: sic ille qui in actu peccati ẽ. ñ tam
leuit̾ retrahit᷑. sicut ille qui in sola uoluntate
Mala oꝑa uiam peccatoꝵ dicit. ꝑ quȩ peccato¬
res ad eternã dampnationẽ incedt̃. In cuthedia
pestilentiȩ ñ sedit .i. nec uerbo nec oꝑe mala stu¬
duit facere. nec docuit. In cathedra quid̾e sedit: qͥa
doctor egregiꝰ fuit. Cathedia enim sedes magistri est.
soluĩ rogis. tͥbunal iudicis. Ex eius uͦ doetrina nulla
pestilentia successit: ex ipso enĩ in alios nulla infir¬
mitas transiit. Pestilentia quippe infirmitas ẽ.
quȩ ab uno animali ad plu̾runa siue ad omnia

Expanded text:
cogitatione vel consensu, et ut majus meritum ejus ostendat, notat eum habuisse persuasorem discessionis, cum subdit: « In concilio impiorum: » persuasit enim ei diabolus, ut adoraret eum, et daret ei regna mundi. Impios vocat, contra cultum Dei scilicet infideles: peccatores autem sunt, qui in turpi vita sunt. Et ipse stat in aliena terra, non potest ita retrahi, sicut ille qui abire coepit: sic ille qui in actu peccati est, non tam leviter retrahitur, sicut ille qui in sola voluntate est. Mala opera viam peccatorum dicit, per quae peccatores ad aeternam damnationem incedunt. « In cathedra pestilentiae, » id est, nec verbo nec opere studuit mala facere, nec docuit. In cathedra quidem sedit, quia doctor egregius fuit: cathedra enim sedes magistri est, solium regum, tribunal judicis. Ex ejus vero doctrina nulla pestis successit, ex ipso enim nulla in alios infirmitas transit. Pestilentia quidem infirmitas est, quae ab uno animali ad plura, sive ad omnia
Abbreviated transcription (Latin):
doriniam in pace. in hacuita. Pace dico tenden
in illa uera pace: requiesçam. Dormiam dicit
ꝑ simile. qͥa sicut dormiens ñ sentit aliqua extẽ¬
rora. ita aliquis fidelis non excitat᷑ a cñqͥuitate
m̃ais ꝑ cuatas mudanas Re qelam in pace. qĩ tu
die singularit̾ in spe constitiusti me .i. in singłari¬

Expanded text:
« dormiam in pace » in hac vita: tendent« dormiam in pace » in hac vita: tendentin illa vera pace « requiescam. » « Dormiam » dicit per simile: quia sicut dormiens non sentit aliqua exteriora, ita aliquis fidelis non excitatur a tranquillitate mentis per curas mundanas. « Requiescam in pace, quoniam tu, Domine, singularit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ quia ẽ causa ꝑ quam irradiat uuitus di.
.i. uiolitntas dĩ in antnia niã. In ea anima ẽ sig¬
num erucis. quȩ omni desideno carnalimor
ẽ & ego mundo. Quantomagis aut̃ homo se
retrahit a desideriis carnis : tando ꝓficit inagis
in cognitione diͦ. Conto. Phoc sumus cera qͥa
signatum est. Et etiam ꝑ hoc. qr tu dñe dedisti
leticiam de illo futurd bono ꝑ puram conscien¬
tiam. in corde meo .i. diu i so a cordib impioꝵ:
tuus.s. sapientia tua quȩ ẽ imago totiꝰ tue
habitantem in nob̃ ratio nr̃a illuminata. c̾tos
nos faciat de eterno bono. Et quia illud lumen
est suꝑ nos. ideo dedisti lcticiam in corde meo
In corde meo ẽ leticia: at alii sunt multiplicati
idẽ multiplicit̾ dinisi scd̾m appetitum tempori¬
dicit ad differentiam nr̃i. frumentũ enĩ nr̃m
ẽ panis qui de celo descendit. uinũ nrm̃ calox
quo ꝓ se solo fiuimur. Ipsi muttiplicati ft̃. s ego

Expanded text:
dicitur, quia est causa per quam irradiat vultus Dei, id est voluntas Dei in anima nostra. In ea anima est signum crucis, quae omni desiderio carnali morcrucifixus, et ego mundo . » Quanto magis autem homo se retrahit a desideriis carnis, tanto proficit magis in cognitionem Dei. Per hoc sumus certi quod « signatum est, » et etiam per hoc, quia tu « Domine dedisti laetitiam » de illo futuro bono, per puram conscientiam « in corde meo, » id est diverso a cordibus impiorum, tuus, scilicet sapientia tua, quae est viva imago totius tuae habitantem in nobis ratio nostra illuminata, certos nos faciat de aeterno bono: quiaillud « lumen est super nos, » ideo « dedisti laetitiam in corde meo. » « In corde meo » est laetitia, at illi « sunt multiplicati, » id est multipliciter divisi, secundum appetitum bonor» dicit ad differentiam nostri: frumentum enim nostrum, est panis qui de coelo descendit: vinum nostrum, calix quo per se solo fruimur. Ipsi « multiplicati sunt, sed ego
Abbreviated transcription (Latin):
Tu dñe. exiuge .i. confer grãm auxiliatricẽ. Dñs
cui demptationi ꝑmittit cedere. Tunc ui d̾r exur¬
gere. qñ suos omnẽ temptationẽ fac exsuꝑare.
Qđ iñ intelligit᷑. qͥa xp̃o in uaui dormiente suui
ꝑiditabant᷑. eo surgente cessauit quassatio. Exur¬
ge dico. & saluũ me fac: idẽ meos d̾s m̃s. Ꝙ con¬
stat qͥa facies: et hoc ostendit in contrario dicens:
pnatione. om̃s aduersantes mͥ qͥa sinȩ causa
aduersabant᷑. Et ñ cm̃ ad uersantes in factis.
ẜ et dentes peccators .i. corrosiones ⁊ detractioẽs
eoꝵ contriuisti .i. conteres. ostendendo inutiles
⁊ dampnabiles. Unde alibi. Nos insensati ui¬
tam illors estimabamus insaniam.⁊. f.i.s. ho.¬
tum rem futurã annuntiat. ñ scd̾m se loquit᷑.
s ut raptꝰ ad consilium di. in quo om̃ia fut᷑a
sunt ita ceita. sic̃ nobͥ ea quȩ sunt p̃ti̾ta. Insul¬
tem in haciuta. et suꝑ popłmn tuũ. erit bene¬

Expanded text:
exsurge, » id est confer gratiam auxiliatricem. Dominus cui tentationi permittit cedere: tunc vero dicitur exsurgere, quando suos omnem tentationem facit exsuperare quod inde intelligitur, quod Christo in navi dormiente, sui periclitabantur: eo surgente, cessavit quassatio. « Exsurge » dico, et « salvum me fac » et meos, « Deus meus. » Et constat quod facies, et hoc ostendit in contrario dicens: natione « adversantes mihi » quia « sine causa » adversabantur: et non tantum adversantes in factis, sed et « dentes peccatorum, » id est corrosiones et detractiones eorum « contrivisti, » id est conteres ostendendo inutiles et damnabiles. Unde alibi: « Nos insensati, vitam illorum aestimabamus insaniam, et finem tum rem futuram annuntiat, non secundum se loquitur, sed ut raptus ad consilium Dei, in quo omnia futura sunt ita certa, sicut nobis ea quae sunt praeterita. Insultem in hac vita. « Et super populum tuum » erit « bene
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ xp̃m. Cum uͦ finis duob dicat᷑ modis
.s. consumptio. sic̃ con sumptio ligni ꝑ ign̾e.
& consummatio .i. cuiꝰlibet rei completio:
xp̃c nũ qm dicit᷑ consumptio. s consũmato.
accipi. Qd̾ ideo finis tempors d̾r. qd̾ in co omĩa
ꝓmissa di completa st̃. Unde apłs. Nos sumtes¬
De hac aũ matia agit hoc mͦ. Increpando ydola¬
⁊.c̃. Ammonendo etiam ad iusticiam. uͥdicit.
dicit scm̃ suum: qͦ mediante exaudient᷑ oratio¬
nes scõꝵ. Ostendit etiam certitudinẽ ec̃m doni.
quȩ ẽ fimis ceteraꝵ ꝓmissionũ. Incentio u̾ ẽ nos¬

Expanded text:
nobis exemplum. Cum vero finis duobus dicatur modis, scilicet consumptio, sicut consumptio ligni est per ignem: et consummatio, id est cujuslibet rei completio: Christus nunquam dicitur consumptio, sed consummatio: accipi, quod ideo finis temporum dicitur, quod in eo omnia promissa Dei completa sunt, unde Apostolusde hac autem materia agit hoc modo, increpando idololai corde? » Admonendo etiam ad justitiam, ubi dicit: dicit: sanctum suum, quo mediante exaudientur orationes sanctorum, ostendit etiam certitudinem aeterni boni, quae est finis caeterarum promissionum. Intentio vero
Abbreviated transcription (Latin):
Tractatꝰ iste agit de bona oꝑatione ubi
icit. sacͥficate sacrificiũ iusticiȩ: uirta quã
partẽ uocat᷑ p̃s. Agit etiam de cantico .i. de exul¬
tatione. s. de et̾na beatitudine. ubi dicit. Qui
ostendit nob̃ bona : Et hic determinatiꝰ qmͣ
in aliquo p̃cedentium psalmoꝵ. qͥa hic ꝓposi¬
ta quortĩdam dubitatione. ostendit nob̾ cer¬
titudinem uitȩ et̃nȩ uͥ dicit. Signatũ ẽ suꝑ
nob̾ exultandum ẽ. uñ hic p̃s dignius agit.
dulatione tractum ẽ uͥ uiua uox p̃cedebat. et
armonia scquebat᷑. Psalmus iste attͥbuit᷑ dd̾.

Expanded text:
Tractatus iste agit de bona operatione, ubi dicit: « Sacrificate sacrificium justitiae » : juxta quam partem vocatur psalmus. Agit etiam de cantico, id est de exsultatione, scilicet de aeterna beatitudine, ubi dicit: « Quis ostendet nobis bona? » etc. Et hic determinatius quam in aliquo praecedentium psalmorum: quia hic proposita quorumdam dubitatione, ostendit nobis certitudinem vitae aeternae, ubi dicit: « Signatum est super nobis exsultandum est, unde hic psalmus dignius agit, dulatione, ubi viva vox praecedebat, et harmonia sequebatur. Psalmus iste attribuitur David,
Abbreviated transcription (Latin):
re odisti om̃s .i. qͥd uirũ sanguinũ. ide. homicidam
⁊ dolosum .i. qui dolo uiuent̾e occidit .s. uel mala
ꝑ suasione. uł suoꝵ bonor ablatione. Ab homina
Ex quo dixit qm̃ ñ ds uolens iniqtutatẽ .t.e. nota¬
uit exdusionem emulę. deino nocraut se habita¬

Expanded text:
id est, homicidam « et dolosum, » id est qui dolo viventem occidit scilicet vel mala persuasione, vel suorum bonorum ablatione, « abominabEx quo dixit, « non Deus volens iniquitatem tu es, » notavit exclusionem aemul
Abbreviated transcription (Latin):
tolle toile crucifige eum. ꝑ gentes. milites romanoᷤᷤ
accipit. qui ideo ge̾̃s dicunt᷑. qͥa sicut sunt geniti
ita remanent . s. sine lege. & sine omni constituti.
do contͣ eum. Reges accipit pͥmũ herodem qͥ pue¬
ros occidendo.xp̃m ꝑsequebat᷑. ⁊ scd̃m herodem ne¬
petem pͥmi. cuiꝰ assensu dominus occisus fuit:
na. ⁊ cayphas. et alii principes onueneit̃ ĩ unum
& si non om̃s localit̾ tam̃ om̃s uoluntate. ad uer¬

Expanded text:
Tolle, tolle, crucifige eum. Per gentes, milites Romanos Tolle, tolle, crucifige eum. Per gentes, milites Romanos intelligit, qui ideo gentes dicuntur, quia sicut sunt geniti, ita remanent, scilicet, sine lege, et sine omni constitutiondo contra eum. Reges accipit, primum Herodem, qui pueros occidendo Christum persequebatur; et secundum Herodem nepotem primi, cujus assensu Dominus occisus est. nas et Caiphas, et alii principes convenerunt in unum, et si non omnes, tamen omnes voluntate, « adver