comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consiteatur quia dñs ilis xp̃s ingloria est dipatris : lam nunc ominia quae superius dicta sunt
denuo consideromus : Dicitds̃ ego ds & non est alius preterme & inpersona filii dicit isa ias:
isrł . ds̃ unus est sequitur autei cetera quaetestimoniis supradictis ad filium ostendimus per¬
tinere : Ipse enim ꝑsem& ipsum iurat : neminem habens maiorem. Ipse populum suum saluat.
Ipse iuste iudicat : ipni flectitur omne genu caelestiumterrestrium & infernorum: ipsiomnis
lingua consitetur : a quo es tretributio reddenda factorum: Ipseergo de quo haec omnia dicu¬
tur perproph&amdicit : Egodi & non est alius praeterme : Num quid nam dm̃ istum preter
que malius non est. Ita solum filium accipinus ut ab eo patrem & spmscm̃ separemus : Absit
hoc enim in possibileest : Nam prȩterdm̃ patrem dĩfilius non est : quiade patreest &in patre
Vnde cognoscitur qm̃ istatrinitas unus dñs ds̃est. dequodicitur. Audiisrahel dñsdĩtuus dsunusest

Expanded text:
ominus Jesus Christus in gloria est Dei Patris . Jam nunc omnia quae superius dicta sunt denuo consideremus. Dicit Deus: Ego Deus, et non est alius praeter me. Et in persona Filii dicit Isaias: QIsrael Deus unus est. Sequuntur autem caetera quae testimoniis supradictis ad Filium ostendimus pertinere: ipse enim per semetipsum jurat, neminem habens majorem; ipse populum suum salvat; ipse juste judicat; ipsi flectitur omne genu, coelestium, terrestrium, et infernorum; ipsi omnis lingua confitetur, a quo est retributio reddenda factorum. Ipse ergo, de quo haec omnia dicuntur, per prophetam dicit: Ego Deus, et non est alius praeter me. Nunquidnam Deum istum, praeter quem alius non est, ita solum Filium accipimus, ut ab eo Patrem et Spiritum sanctum separemus? Absit: hoc enim impossibile est. Nam praeter Deum Patrem Deus Filius non est, quia de Patre est, et in Patre Unde cognoscitur quoniam ista Trinitas unus Dominus Deus est, de quo dicitur: Audi, Israel, Dominus Deus t
Abbreviated transcription (Latin):
&iurauit omnis lingua perdm̃: Ecceds̃ qui in hoc lo cosetantum dicenidm̃ pretersealium
non esse testatur : Quod siquis quã ominem hic noluerit trinitatem accipere : cogetur hanc
uocem soli filio deputare. Qui senum ds̃ praeterque m aluis non est nisuillecuiisaias dicit
Laborauit aegrptus & mercatus est aet hropum & sabaim uiri excelsi : adtetransibunt¬
erubescent & pudebit omnes quiaduersantur ei . & ibunt cum confuione: ecce inipe est
ds̃ & preteripsum non est ds̃ &ipse est diisrahel ialuator : Superius autem isquidixit ego
ds̃ & non est alius praeterme : adiunxit : Iustus & aluans : non est alius preterine . Quis aũt
iustus est : nisicuida uid dicit : Dilexistiiustitiam &odisti iniquitatem : Quisuero est
saluans nisi de quo angelus in sominis adioseph locutus est dicens : Iose pheilidauid noliti¬

Expanded text:
et jurabit omnis lingua per Deum . Ecce Deus, qui in hoc loco se tantum dicens Deum, praeter se alium et jurabit omnis lingua per Deum . Ecce Deus, qui in hoc loco se tantum dicens Deum, praeter se alium non esse testatur. Quod si quisquam omnem hic noluerit Trinitatem accipere, cogetur hanc vocem soli Filio deputare. Quis enim Deus praeter quem alius non est nisi ille cui Isaias dicit: Laboravit Aegyptus, et mercatus Aethiopum et Sabaim viri excelsi ad te transibuntErubescent et pudebunt omnes qui adversantur ei, et ibunt cum confusione . Ecce in ipso est Deus, et praeter ipsum non est Deus, et ipse est Deus Israel Salvator. Superius autem is qui dixit: Ego Deus, et non est alius praeter me, adjunxit: Justus et salvans, non est alius praeter me. Quis autem justus est, nisi cui David dicit: Dilexisti justitiam, et odisti iniquitatem ? Quis vero est salvans, nisi de quo angelus in somnis ad Joseph locutus est, dicens: Joseph Fili David, noli ti
Abbreviated transcription (Latin):
dñidĩ solius non pertin& : ut ds̃a nobis adorari non debet : Quid autem dicturi sumus defilio
quem incaelis angeliomnes que uirtutes adorant semper & laudant : Intantun ut &iam
informa serui positum : & propter passionem mnortis paulominus ab angelis minoratum
adorare angeliuidebantur: Morsedicente. laetaminicaeli simulcumeo & adorenteum
omnes angelidĩ: homines quoque ad orationidauid diuinitus inspiratus adiungens ait
Adorabunt eum omines regesterrae : omnes gentes seruientei: Quo modo ergo & ab hominib:
& ab angelis adoratur siabunius di substantia separatur : Quomo do illi seruitutem quae dõ
tantum debemur audemus exhibere : si un anonest illinatura cum patre : nam quia unusest
ds̃ : ita nobis dicitur ꝑproph&am : Egods̃ & non est alius : perine ipsum iuro qm̃ exiuit
exore meo iustitia & uerbamea non auertentur. Mihienim inclinauit uniuersitas genu

Expanded text:
Domini Dei solius non pertinet ut Deus a nobis adorari non debet. Quid autem dicturi sumus de Filio, Domini Dei solius non pertinet ut Deus a nobis adorari non debet. Quid autem dicturi sumus de Filio, quem in coelis angeli omnesque virtutes adorant semper et laudant, intantum ut etiam in forma servi positum, et propter passionem mortis paulo minus ab angelis minoratum, adorare angeli jubeantur, Moyse dicente: Laetamini, coeli, simul cum eo, et adorent eum omnes angeli Dei . Homines quoque huic adorationi David divinitus inspiratus, adjungens, ait: Adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes serviunt ei . Quomodo ergo et ab hominibus et ab angelis adoratur, si ab unius Dei substantia separatur? Quomodo illi servitutem quae Deo tantum debetur audemus exhibere, si una non est illi natura cum Patre? Nam quia unus est Deus, ita nobis 66 dicitur per prophetam: Ego Deus, et non est alius praeter me: justverba mea non avertentur: mihi enim inclinabit universitas genu,
Abbreviated transcription (Latin):
occurrit beneficiimunus : quando unus non est cumduobus designatus: De lubrum est
credere extribus patribus dim̃ unum constare : cuimad huc quod peius est dicitur deeis qđ ĩc
credendus est unusds̃ cum non sit ipse pater qui filius : nonipaefilius quispsres: De quibus
profitentur differentias interse habere. honorem uero unusquis queslium non posse habere
nisi ma lignum pectus eos in unodõ inueniatur copulare : RESEΟNSΙΟ Nullis fraudibus
aut propriis aut alienis decipitur quidm̃ unum siccolit ut intrinitate nouerit nec personas
confundere : nec substantiam separare. &illamunam naturam unumdm̃ intellegit : in qua
a dernitatem uere diuinitatis agnoscit : Dicitur enim nobis Audiista hel dñs ds̃tuus dñs
unus est : Item dñm dm̃tuum adorabis &illis oliseruies : Quods̃ d nim dm̃ solum patrem ac¬
cipere debemus filio ergo nec utdõ seruiamus nec eum adore mus: Quic quidenim ad naturã

Expanded text:
unus non est cum duobus designatus? Ludibrium est credere ex tribus partibus Deum unum constare, cum adhuc quod pejus est dicitur de eis quod sic credendus est unus Deus, cum non sit ipse Pater qui Filius, non ipse Filius qui Spiritus sanctus; de quibus profitentur differentias inter se habere, honorem vero unusquisque suum non posse habere, nisi malignum pectus eos in uno Deo inveniatur copulare. Responsio. Nullis fraudibus, aut propriis aut alienis, decipitur qui Deum unum sic colit, ut in Trinitate noverit, nec personas confundere, nec substantiam separare. Et illam unam naturam unum Deum intelligit, in qua aeternitatem verae divinitatis agnoscit; dicitur enim nobis: Audi, Israel, Dominus Deus tuus, Dominus unus est . Item: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies . Quod si Dominum Deum solum Patrem accipere debemus, Filio ergo nec ut Deo serviamus, nec eum adoremus, quidquid enim ad naturam
Abbreviated transcription (Latin):
egosonds & nonest alius nin filio de quoda uiddicit : Reminiscontur & conuertentur
ad diñ uniueri finesterrao : & ad orabunt in compectueiuis omne patriae gentium
Quadergore quitur. permoi psum iuro quis hoc eredendus et dicere: nisiquiahoo modo
huenitur abrahȩ ante iurane. Hunc autem non patrem sed filium anerunt : qui filiũ
em& ipium urat utrum muorem se habeat : paulus nobis beatus ostendit qui adhebreos
seribensait. abrahe namq promit teni ds. qm̃ neminem habuit perquem iurare maiorẽ.
uraut persem& i psumdicens Nisbene dicens benedicamte & multiplicans multipli
iorem Quidie quitur uideamus. Vmexibit inquit exoremeo iustitia : & uerbamea
non auertentur. mihienim inclinauit uniuersitas genu: & iurauit omnis lingua ꝓdm̃:

Expanded text:
rtentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium . Quod ergo sequitur: Per memetipsum juro, quis hoc credendus est dicere, nisi qui hoc modo invenitur Abrahae ante jurasse? Hunc autem non Patrem, sed Filium asserunt, qui Filium eus, qui per semetipsum jurat, utrum majorem se habeat, Paulus nobis beatus ostendit, qui ad Haebraeos scribens, ait: Abrahae namque promittens Deus, quoniam neminem habuit per quem juraret majorem, juravit per semetipsum, dicens: Nisi benedicens benedicam te, et multiplicans multiplicjorem: quid sequitur videamus: Quoniam exibit, inquit, ex ore meo justitia, et verba mea non avertentur: mihi enim inclinabit universitas genu, et jurabit omnis ling
Abbreviated transcription (Latin):
hominem processisse : Ne quod ab sit side matris substantia uerus homonatus credatur
&uerus dsde patris substantia denegetur. potior aestimetur humana natura quae idqđ
est procreare potuit : quam diuina substantia quae uerum dm̃ generare nonualuit:
ΟΒΙΕCΤΟ Nonest nimium dedecus ut fraudibus propriis decipiatur male intel

Expanded text:
hominem processisse, ne quod absit si de matris substantia verus homo natus credatur, hominem processisse, ne quod absit si de matris substantia verus homo natus credatur, et verus Deus de Patris substantia denegetur, potior aestimetur humana natura quae id quod est procreare potuit quam divina substantia, quae verum Deum generare non valuit. Objectio 10. Non est minimum dedecus, ut fraudibus p
Abbreviated transcription (Latin):
rectionis claritate consistit. De quosplendore dnsdicit. Tunciusti fulgebunt sicut sol in
regno patrissui : Huncsplendorem futuraeresurrectionis. his uerbis &iamdani hel pro¬
ph&a cominemorat . & multi dormientium interrae fossura. in opertione exsurgent
mamenti : & exiustis multi sicut stellȩ insaecula. Hic autem splendor tunc sc̃is ad g̃o tribu¬
xur : quando secundum a postolidictum reformauit corpus humilitatis nostrae : confor¬
inom corpori claritatis suae : In hocergosplendore tunc integre sci intellegent patrem &
filium unum principium esse : nec ase inuicem uel substantia uel maiestate distare : Licet
ergo confiteamur filium secundum carnem ex utero uirginis pro creatum : non tamen
amnbiginis deutero patris. id est depatris substantia genitum : Immosic confitemur
silium deuterodiueriuim dm̃ natum esse : sicut de uirginis utero uerum nondubitamus

Expanded text:
rectionis claritate consistit; de quo splendore Dominus dicit: Tunc justi fulgebunt sicut sol in rectionis claritate consistit; de quo splendore Dominus dicit: Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Hunc splendorem futurae resurrectionis his verbis etiam Daniel propheta commemorat: Et multi dormientium in terrae fossura, in opertione exsurgent,mamenti, et ex justis multi, sicut stellae in saecula ; hic autem splendor tunc sanctis a Domino tribuetur, quando secundum Apostoli dictum, reformabit corpus humilitatis nostrae, conforme corpori claritatis suae . In hoc ergo splendore tunc integre sancti intelligent Patrem et Filium unum principium esse; nec a se invicem, vel substantia, vel majestate distare. Licet ergo confiteamur Filium secundum carnem ex utero Virginis procreatum, non tamen ambigimus de utero Patris, id est de Patris substantia genitum, imo sic confitemur Filium de utero Dei verum Deum natum esse, sicut de Virginis utero verum non dubitamus
Abbreviated transcription (Latin):
dispeculantur bonos & malos. Quis autem dubitet itadm̃ pernaturam suam totum uidere
sicut e nim ꝑnaturae infinitate momnia fatemur implere sed & diuersa corporalium membro¬
rum uocabula obhoo indõ inuenimus ut dictum est nominari ut perharum rerum efficien¬
tias substantiae ipsius in corporalis propri&as possit intelligi: Sicergo & hicsedixit ex utero
filium genuisse ut que maudiuimus exuterogenitum a natura patris nullus aestimet alienum
quod autem ante luciferum dixit : ostendit filii natiuitatem perp&uam. initio tempori
nonesse subiectam . luciferenim stellae uocabulumest: Et in initio mundicumds̃ lumina¬
oraculis tempus omnere uoluitur. insplendoribus autem scõrum non recte intellecta sunt
uaticinatio proph&arum. splendor enimscõrum non inofficio praedicationis sed in resur¬

Expanded text:
Dei speculantur bonos et malos . Quis autem dubitet ita Deum per naturam suam totum videre, Dei speculantur bonos et malos . Quis autem dubitet ita Deum per naturam suam totum videre, sicut eum per naturae infinitatem omnia fatemur implere? Sed et diversa corporalium membrorum vocabula ob hoc in Deo invenimus ut dictum est nominari, ut per harum rerum efficientias substantiae ipsius incorporalis proprietas possit intelligi. Sic ergo et hic se dixit ex utero Filium genuisse, ut quem audimus ex utero genitum, a natura Patris nullus aestimet alienum. Quod autem ante luciferum dixit, ostendit Filii nativitatem perpetuam initio temporali non esse subjectam: Lucifer enim stellae vocabulum est, et in initio mundi, cum Deus luminas nominum circulis tempus omne revolvitur. In splendoribus autem sanctorum, non recte intellecta sunt vaticinia prophetarum: splendor enim sanctorum non in officio praedicationis, sed in resur
Abbreviated transcription (Latin):
do ex utero anteluci ferum genuite &splendidum contigit quod perurginem nascieum
os propheticum antedixit quis dubitet hãnenatiuitatem Ita contigisie ut seriptura memorat
RΕSΥΟΝSΙΟ: Multum fallitur quihuius seripturaelocum diunae natiuitati non ere¬
dit conuenire & audiens dm̃ dixisse. exutero anteluci ferum genuite. quia lndõ carnalis
uterus non potest credi : aestim & huius loci sensum eitantum modo generationi quae secun¬
dum carnem est coaptandum : cum precedens uersus diuinae magis intellectum genertui¬
onis in sinu& quo paterdicit ad filium tecum principium : ut agnoscutur patrem & filium
unumese principium: nomen uero uteri trans lato uobu lo dictum est. quo ipsadiuina sig¬
nificar&ur natura : sicut corporalibus nominbus in corporalis substantiadi assol& nom¬
nari : ut sensus hominum consu&is naturae suae uocabulis : ad intelligentiam diuinita¬
tis posset ad duci : Dicuntur enim oculidi omnia uidero. sicut seriptum est. In omni loco oculi

Expanded text:
do: Ex utero ante luciferum genui te, et splendidum contigit, quod per virginem nasci eum os propheticum ante dixit. Quis dubitet hanc nativitatem ita contigisse ut Scriptura memorat? Responsio. Multum fallitur qui hujus Scripturae locum divinae nativitati non credit convenire, et audiens Deum dixisse: Ex utero ante luciferum genui te, quia in Deo carnalis uterus non potest credi, aestimet hujus loci sensum ei tantummodo generationi quae secundum carnem est coaptandum, cum praecedens versus divinae magis intellectum generationis insinuet, quo Pater dicit ad Filium: Tecum principium , ut agnoscatur Patrem et Filium unum esse principium. Nomen vero uteri translato vocabulo dictum est, quo ipsa divina significaretur natura; sicut corporalibus nominibus incorporalis substantia Dei assolet nominari, ut sensus hominum consuetis naturae suae vocabulis ad intelligentiam divinitatis possit adduci. Dicuntur enim oculi Dei omnia videre, sicut scriptum est, In omni loco oculi
Abbreviated transcription (Latin):
hae cuox est : ns illius qui bei angeliodicit, Caelum &teria transibunt uerbaautem
meano ntra nibint. Ite m adiunxit Dsite preterqueminonest alius : & dicit: mihienĩ
indinauit unuerstas genu &iurauit omnis lingua perdm. hocuutom dequo intellegide¬
beat paulus iobis nagisterio xp̃i doctus ostendit qui soriben adromanos cait. Nemoeñ¬
nirin abiuuit : & ne mosibimoritur : Siue enim uiuimus : dño uiuimus siuemorimur
d ño morimur siueergo uiuimus siue morimur dñiumus: Etutse dex p̃odixinse monstra
dominetur: Tuautem quid iudicas fratremtuum auttuquare spernis fratremtuum
Omines onim stabimus antetribunaldi: Statim que hoc proph&icum subicatesti nonum

Expanded text:
 terra transibunt, verba autem mea non transibunt ? Item adjungit, Deus iste praeter quem non est alius, et dicit: Mihi enim inclinabit universitas genu, et jurabit omnis lingua per Deum. Hoc autem de quo intelligi debeat, Paulus nobis, magisterio Christi doctus, ostendit, qui scribens ad Romanos sic ait: Nemo enibi uiuit et nemo sibi moritur. siue enim uiuimus, domino uiuimus: siue morimur, domino morimur. siue ergo uiuimus, siue morimur, domiivorum dominetur. Tu autem quid judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal Dei ? Statimque hoc propheticum subjicit testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
Vera mergo & filiinatiuitatem datum nobis est agnoscere : lic & datum non sit qualiter natu
fuerit enarrare qm̃ & proph&a non dixit generationem autemeius quis agnouit : sed
quis e narrauit: Quocircadiuinam generationem quantum homini fasest ineo digne cog¬
noscimus : cum &ueram generationem dicimus & ipsam generationem quae ueraest inenar¬
rabilem praedicamus. filiu sergo uere depatris substantia natus agnoscitur dumnatiuita seĩ
quae de in enarrabilȩ dõ est : in enarrabilis praedicatur : Inenarrabilis enim procul dubio est
filiinatiuitasuera : quia unaest illicum inenarrabili genitore substantia. OBIECTIO
dii &ueni in hunc mundum: Etiterum Oñs dixit adine filius meusestu ego hodie genute

Expanded text:
Veram ergo Filii nativitatem datum nobis est agnoscere, licet datum non sit qualiter natus Veram ergo Filii nativitatem datum nobis est agnoscere, licet datum non sit qualiter natus fuerit enarrare. Quoniam et propheta non dixit: Generationem autem ejus quis agnovit, sed quis enarravit ? Quocirca divinam generationem, quantum homini fas est, in eo digne cognoscimus, cum et veram generationem dicimus, et ipsam generationem, quae vera est, inenarrabilem praedicamus. Filius ergo vere de Patris substantia natus agnoscitur, dum nativitas 54 ejus, quae de inenarrabili Deo est, inenarrabilis praedicatur: inenarrabilis enim procul dubio est Filii nativitas vera, quia una est illi cum inenarrabili genitore substantia. Objectio dii et veni in hunc mundum . Et iterum: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te
Abbreviated transcription (Latin):
test ut sempiterno &inmenso patre. minus aliquid filius habeat in quocorporaliter omnis
plenitudo diuinitatis habitat : Non estergo ignorabilis ds̃cum sit ine narrabilis. sed a fidelib:
cognoscitur ut a metur : quamuis nec humanis linguis nec angelicis enarr&ur. Namigno¬
rationem di non aliud esse quam dae monum seruitutem : paulus de monstrat a postolus
dicens: sed tunc quidem ignorantesdm̃ : hisquinatura non sunt dii seruebatis : Si cutergo xp̃i
diuinitatem ignorare non debemus: lic&e narrare non possumus. Itanatiuitatis eius quã uis
nulli supp&at enarratio : nonest tamen fidelibus adempta cognitio : Qui senimnatum prae¬
dic& : cuius natiuitatem ignor&. Quis fidelium dicat : & gemitum nesciat : Quis patrem
ualeatcredere : quem non consider& geniuisse: genuit uere pater : & uerenatus est filius

Expanded text:
test ut sempiterno et immenso Patre minus aliquid Filius habeat, in quo corporaliter omnis test ut sempiterno et immenso Patre minus aliquid Filius habeat, in quo corporaliter omnis plenitudo divinitatis inhabitat . Non est ergo ignorabilis Deus, cum sit inenarrabilis; sed a fidelibus cognoscitur, ut ametur, quamvis nec humanis linguis, nec angelicis, enarretur. Nam ignorationem Dei non aliud esse quam daemonum servitutem Paulus demonstrat apostolus, dicens: Sed tunc quidem ignorantes Deum his qui natura non sunt dii, serviebatis . Sicut ergo Christi divinitatem ignorare non debemus, licet enarrare non possimus, ita nativitatis ejus quamvis nulli suppetat enarratio, non est tamen fidelibus adempta cognitio. Quis enim natum praedicet, cujus nativitatem ignoraret? Quis Filium dicat, et genitum nesciat? Quis Patrem valeat credere quem non consideret genuisse? Genuit vere Pater, et vere natus est Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
& fiducialiter profitemur quia filiigeneratio inenarrabilis est. Ignorabilis non est : neque enim
consequensest : ut quod non potest enarrari. non posset sciri : cumipsumdm̃ nullus ualeat enar¬
rare : nec in pune tamen alicuiliceat ignorare : Intantum uero cognoscibi lisdr̃est cum sit in enar¬
rabilis : ut quosdam obhoc in excus abiles pronunti& beatus a postolus : Quiacum cognouissent
dm̃: non sicut dm̃ glorificauerunt aut gratia segerunt. Namsa nobis dñs noll& agnosci non
dixiss& si c ognouissetisie & patremmeum utiq cognouiss&is : nec philippumdicentem
dñe ostende nobis patrem. & sufficit nobis: hac increpatione corriper& dicens : Tantotem¬
pere uobiscum sum & non cognouistisme philippe : quimeuidit uidit & patrem. Hocenim
uerbo dñs uoluit demonstrare : totum inse in ueniri quod quaerebatur : Nec enim fieripo¬

Expanded text:
et fiducialiter profitemur, quia Filii generatio inenarrabilis est, ignorabilis non est; neque enim et fiducialiter profitemur, quia Filii generatio inenarrabilis est, ignorabilis non est; neque enim consequens est ut quod non potest enarrari non possit sciri, cum ipsum Deum nullus valeat enarrare, nec impune tamen alicui liceat ignorare. Intantum vero cognoscibilis Deus est, cum sit inenarrabilis, ut quosdam ob hoc inexcusabiles pronuntiet beatus Apostolus, quia cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt aut gratias egerunt . Nam si a nobis Dominus nollet agnosci, non dixisset: Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis . Nec Philippum dicentem: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis, hac increpatione corriperet, dicens: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me: Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem; hoc enim verbo Dominus voluit demonstrare totum in se inveniri quod quaerebatur; nec enim fieri po
Abbreviated transcription (Latin):
sed discernamus. quid adrelationem quid ad substantiam pertinere noscatur : Relatio¬
nis enim sunt nomina pater & filus : substantia e uero nomenunum est quod dicitur ds̃:
Relationisergo nomina singula retinent : substantiae uero nomenunum communiter
posnident. Quia hoc & unus dicatur pater & alterfilius : sic tamen est filius ds̃ sicut pat̃
estds̃: Illis nam que duobus nominibus generatio uera cognoscitur : isto autem uno com¬
muni nomine substantialis unitas de monstratur. OBΙECΤΙO. Istanum quam nos le¬
gise recolimus quȩ superius proposita sunt : quia scriptum est deeo. generationem autem ẽĩ
quisenarrabit: Et quam nemodixit scriptura quie narrat : aduertendisunt hi homines
ut dicant seposse nosse : quia in enarrabilis est generatio euis non autem ignorabilis : RESEOSIO:
Scriptumest. Credidi propter quod locutussum. & noscredimus propter quod & loquimur:

Expanded text:
sed discernamus quid ad relationem, quid ad substantiam pertinere noscatur. Relatiosed discernamus quid ad relationem, quid ad substantiam pertinere noscatur. Relationis enim sunt nomina, Pater et Filius; substantiae vero nomen unum est, quod dicitur Deus. Relationis ergo nomina singula retinent; substantiae vero nomen unum communiter possident, quia licet unus dicatur Pater, et alter Filius, sic tamen est Filius Deus, sicut Pater est Deus: illis namque duobus nominibus generatio vera cognoscitur, isto autem uno communi nomine substantialis unitas demonstratur. Objectio 2. Ista nunquam nos legisse recolimus, quae superius proposita sunt, quia scriptum est de eo: Generationem ejus quis enarrabit ? Et quam nemo, dixit Scriptura, qui enarret? Advertendi sunt hi homines, ut dicant se posse nosse, quia inenarrabilis est generatio ejus, non autem ignorabilis. Responsio. Scriptum est: Credidi propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod loquimur ,
Abbreviated transcription (Latin):
tum fuit. Quando autem genuit : &iam pateresse iam coepit: Accedente igitur diuer¬
sitate paterninominis. nulla in eo facta est diuersitas naturalis : & cumunus homo haecduo
coepiss&. habere uocabula : non est in eomutata aut diuisa uelduplicata natura. fuite nĩ
filius quiade patre extitit . fuit paterquia filium genuit. Nec tamenita naturam filii
inquanatus est habuit : ut in ea permanens pateresso nom post&. Nec aliam cum nomine
patris essentiam adqui siuit ut filius substantiam inquanatus fuerat perdidiss& sed quod
uerum est sicut homofuit quando filius extrtit nascendo : sic permansit homoquando
pater factus est generando. nec aliud fuit quam homo quod erat adam de quo i pseest natus
& quod erat enos qui deipio est genitus : In patreergodo & filiodõ personarum proprieato
seruata in possibile nondicatur : quod documento &iam cuius lib& hominis conprobat᷑.

Expanded text:
tum fuit: quando autem genuit, etiam pater esse jam coepit. Accedente igitur divertum fuit: quando autem genuit, etiam pater esse jam coepit. Accedente igitur diversitate paterni nominis, nulla in eo facta est diversitas naturalis; et cum unus homo haec duo coepisset habere vocabula, non est in eo mutata, aut divisa, vel duplicata natura: fuit enim filius, quia de patre exstitit; fuit pater, quia filium genuit; nec tamen ita naturam filii, in qua natus est, habuit, ut in ea permanens pater esse non posset; nec aliam cum nomine patris essentiam acquisivit, ut filii substantiam, in qua natus fuerat, perdidisset; sed quod verum est, sicut homo fuit, quando filius exstitit nascendo, sic permansit homo, quando pater factus est generando; 53 nec aliud fuit quam homo, quod erat Adam, de quo ipse est natus, et quod erat Enos, qui de ipso est genitus. In Patre ergo Deo et Filio Deo, personarum proprietate servata impossibile non dicatur, quod documento etiam cujuslibet hominis comprobatur,
Abbreviated transcription (Latin):
altero filio cumquo unorelationis habuit nomen : sed cumpatre dequo extiterat naturã
habere communem: Sed quidulterius deduobus patribus duobuse: filiis disputetur:
cum istius assertionis ueritas personarum diuersitate non egeat : sed ad documentum sui
facilius possit unius hominis consideratione fulciri : qua cognoscatur relatiua nomina di¬
uersitatesui non naturam diuersitatem ostendere : sed ad personarum significationem
maxime pertinere. Vt seilic& dumunus ostenditur alterius quoq persona noscatur
Illud autem nomen patri semperesse filioque commune : non quorelatio personalis osften¬
ditur : sed quo substialis propri&as demonstratur. Nempe sethdeadam patrenatus
& denongenito genitus adam patrisdictus est filius : Isteergodonec aduirilem ꝑ uenir&
a&atem ut filium gigner& paterdici non potuit . Et prius quam generar & filiustan¬

Expanded text:
altero filio, cum quo unum relationis habuit nomen, sed cum patre, de quo exstiterat, naturam altero filio, cum quo unum relationis habuit nomen, sed cum patre, de quo exstiterat, naturam habere communem. Sed quid ulterius de duobus patribus, duobusque filiis disputetur? cum istius assertionis veritas personarum diversitate non egeat, sed ad documentum sui facilius possit unius hominis consideratione fulciri, qua cognoscatur, relativa nomina diversitate sui non naturarum diversitatem ostendere, sed ad personarum significationem maxime pertinere, ut scilicet dum unus ostenditur, alterius quoque persona noscatur; illud autem nomen patri semper esse filioque commune, non quo relatio personalis ostenditur, sed quo substantialis proprietas demonstratur: nempe Seth de Adam patre natus, et de non genito genitus, Adam patris dictus est filius? Iste ergo donec ad virilem perveniret aetatem, ut filium gigneret, pater dici non potuit; et priusquam generaret, filius tan
Abbreviated transcription (Latin):
uersi tasiaturarum : quoniam uterq similiter homodicitur : quamuis unus pater & alius
filius nuncupour: Nonergo patris & filii pon& una cognosci natura sih aec nonessent diuer¬
sauocabula: Qm̃ s iambo uocarentur patres. essent profectonatura dissimiles. Vnus quis que
enim ex sem& ipso constar& : & communem substantiam cumalter non haber&: necditas una
eset : quibus unanatura nonest& : Consequens autem fuit utduo patres duosfilios gigne¬
rent . qm̃ nisi uera desingulis proles exister& paterni nominis binullo ueritas apparer&
lamuero biduobus filus dediuersi patribus natis lic& posset noneneo diueritas relatiui
nominis adtendatur si posset essenatura cominunis. quis non uideat inutroque filii nom̃
unum esse sedutriusq naturam unam nonesse. Magis autem unumquemque filium cum

Expanded text:
versitas naturarum, quoniam uterque similiter homo dicitur, quamvis unus pater et alius versitas naturarum, quoniam uterque similiter homo dicitur, quamvis unus pater et alius filius nuncupetur. Non ergo patris et filii posset una cognosci natura, si haec non essent diversa vocabula, quoniam si ambo vocarentur patres, essent profecto natura dissimiles: unusquisque enim ex semetipso constaret et communem substantiam cum altero non haberet, nec deitas una esset, quibus una natura non esset; consequens autem fuit ut duo patres duos filios gignerent, quoniam nisi vera de singulis proles existeret, paterni nominis in nullo veritas appareret. Jam vero in duobus filiis de diversis patribus natis, licet posset non esse diversitas relativi nominis, attendatur, si posset esse natura communis. Quis non videat, in utroque filii nomen unum esse, sed utriusque naturam unam non esse? Magis autem unumquemque filium non cum
Abbreviated transcription (Latin):
putetur natusesse quigenuit : aut aliud putetur esse quinatus est : quam est ille qui genuit
Non enimipse est pater quifilius qm̃ in utroq personarum ꝓpri&as reseruitur : Sed quod
tente omnipotens : deae terno patre natus est filius coaeternus : eadem ueritate dicente:
omnia quae hab& pater : mea sunt: Pater ergo & filius relatiua sunt nomina : quae naturã
gignentis genitique non separant: sed una sine dubitatione significant: Relatiuum uero
illud dicimus quod ad alium agnoscendum referimus. Vt dumunum nominamus. aliumde¬
monstremus sicut hiter homines haecrelatiua saepius nominantur : pater & filius. filius & pat
socer & gener gener & socer. Namideo paterdicitur ut filium genuisse noscatur & filius
ideo dicitur : utdepatregenitus demonstretur : Nec in hac diuersi tate nominum inuenitur di¬

Expanded text:
putetur natus esse qui genuit, aut aliud putetur esse qui natus est quam est ille qui genuit. putetur natus esse qui genuit, aut aliud putetur esse qui natus est quam est ille qui genuit. Non enim ipse est Pater qui Filius, quoniam in utroque personarum proprietas reservatur. Sed quod tente omnipotens, de aeterno Patre natus est Filius coaeternus, eadem veritate dicente: Omnia quae habet Pater, mea sunt . Pater ergo et filius relativa sunt nomina, quae naturam gignentis genitique non separant, sed unam sine dubitatione significant. Relativum vero illud dicimus, quod ad alium agnoscendum referimus, ut dum unum nominamus, alium demonstremus: sicut inter homines haec relativa saepius nominantur pater et filius, filius et pater, socer et gener, gener et socer; nam ideo pater dicitur, ut filium genuisse noscatur, et filius ideo dicitur, ut de patre genitus demonstretur. Nec in hac diversitate nominum invenitur di
Abbreviated transcription (Latin):
filium genuisse. Ad auctum est quod non extrinsecus sed exdõnatumesse. Ha ꝓ responsione non
indigent qui fide i nrãe concordant. OBIECTIO Quid ad hocdicitur siexdõ natusest
est deintradm̃ : sed sinon est deintra : nec exipio est : si modo uocabula diuersa apponuntur : quid
prodest si ipsa ueritas non profiteatur: RESΡΟΝSIO: Equidem dum nominantur pater
& filius in hirduobus nominibus uocabulorum diuersitas agnoscitur. nec ideo tamen in patre¬
& filio naturalis diuersitas inuenitur quin potius perhaecduo diuersa uocabula significatur
utrius quenatura qmistorum nominum diuersitas nonnaturas diuidit: sedueritatem gene¬
rationis ostendit: Vt exuno uero patre : unum uerum agnoscamus filium extitisse: ac sicuuim
uera patris generatio &uera filiinatiuitas praedicatur in uno genitore & unogenito. non solũ
unitas substantiae uerum &iam inuno quoq propri&as possitagnosci personae ne aut ipse

Expanded text:
Filium genuisse. Adauctum est quod non extrinsecus, sed ex Deo natum esse. Haec responsione non indigent, quia fidei nostrae concordant. Objectio prima. Quid ad hoc dicitur. Si ex Deo natus est, est de intra Deum, sed si non est de intra, nec ex ipso est; si modo vocabula diversa ponuntur, quid prodest, si ipsa veritas non profiteatur? Responsio. Equidem dum nominantur Pater et Filius, in his duobus nominibus vocabulorum diversitas agnoscitur; quin pot vocabulorum diversitas agnoscitur; quin potius per haec duo diversa vocabula significatur una utriusque natura: quoniam istorum nominum diversitas non naturas dividit, sed veritatem generationis ostendit, ut ex uno vero Patre unum verum agnoscamus Filium exstitisse; ac sic, dum vera Patris generatio et vera Filii nativitas praedicatur, in uno genitore 52 et uno genito non solum unitas substantiae, verum etiam in uno quoque proprietas possit agnosci personae, ne aut ipse
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter poterit tolerari ostenditenim circainfideles suam obiurgationem dicendo populus
hic labiis ine honorat. coraute meorum longe est a me:
RΙSΡΟΝSΙΟ: A postolica fides dm̃noniniuriat sed honorat quae diuinam substantiã
nec minorari potuisse a sserit nec mutari : Etideo filium ae quali patri praedicat : quiuna utr¬
usque substantia ꝑfactionis i uae plenitudinem in utroque conseruat. tuncer godõ infertur
in iuria : quando perdiuer sitatem diuinitatis cumereatore colitur creatura : cum quando¬
creationis nomen in eo sit tantum accipiendum infilio quod prore demptione hominum ex
hominibus factus est homo: Sp̃m quoq scm sicreaturam dñ uell& intellegi num quam prao¬
ciper& sibi & patri in sac ra mento baptisinatis copulari dicens. Ite docete omnes gentes : bapti¬
tanteseos in nomine patris & filii & sprsci, ΟBΙECΤIO. Degeneratione autem eius quod¬

Expanded text:
ndit enim circa infideles suam objurgationem, dicendo: Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . Responsio. Apostolica fides Deum non injuriat, sed honorat, quae divinam substantiam nec minorari potuisse asserit nec mutari; et ideo Filium aequalem Patri praedicat, quoniam una utriusque substantia 64 perfectionis suae plenitudinem in utroque conservat. Tunc ergo Deo infertur injuria, quando per diversitatem divinitatis cum creatore colitur creatura; cum creationis nomen in eo sit tantum accipiendum in Filio, quod pro redemptione hominum ex hominibus factus est homo. Spiritum quoque sanctum, si creaturam Dominus vellet intelligi, nunquam praeciperet sibi et Patri in sacramento baptismatis copulari, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii, et Spiritus sancti . Objectio
Abbreviated transcription (Latin):
autem &im ipsa ideo non iustedicitur : quia non solum donisuis d̃ donastia reddit: sedga
tantum &iam ibigratia diuinaere tributionis exuberat ut in conparabiliter at que ineffibi¬
liter omne meritum quamuis bonae & exdõdatae humanae uoluntatis at que operationis
excedat quamuisenim non solum credendi in xpm̃lumen. sed &iam pro illo patiendi urtutẽ
esedatis edẽiam prollopatiamini quodutrumq ꝑtin& ad gratiam presentis bonaeutȩ
llantimen futurae uitae gratiam ommibus praerentis temporis puissionibus anteponit dicons
nonuut condigne pussiones iuius temporis ad futuram gloriam quaereuelabitur i nobis
tiditas uifificatione ed&iam bifuturi seculi remuneratione dicitgritum ꝑmanero a&

Expanded text:
autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quia autem etiam ipsa ideo non injuste dicitur, quia non solum donis suis Deus dona sua reddit: sed quia tantum etiam ibi gratia divinae retributionis exuberat, ut incomparabiliter atque ineffabiliter omne meritum, quamvis bonae et ex Deo datae, humanae voluntatis atque operationis, excedat. Quamvis enim non solum credendi in Christum lumen, sed etiam pro illo patiendi virtutem credatis, sed ut etiam pro illo patiamini , quod utrumque pertinet ad gratiam praesentis bonae vitae, illam tamen futurae vitae gratiam omnibus praesentis temporis passionibus anteponit, dicens: Non sunt condignae passiones hujus temporis atis vitae justificatione, sed etiam in futuri saeculi remuneratione, dicit gratiam permanere, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicturumnso dextris ostendit. Venite benedictipatris mei. percipite regnum quoduobis pa¬
ratunest ab initiomundi. Sed & hocipsum opus est gratiae. Exgratia enumdatur non solũ
iutificatis utabona sed & amglorificatis uita aerna: Quod paulite nemus praedicatione
dnõ nr̃o: Curautem mors stipendia : uitauero a &erna gratiadicitur : Nisi quia illa redditur
haeedonatur: Sedubiillam d̃reddit . opus nalum peccatoris hominis punit. Quocdiulla¬
tenus feciss& homo nisi discessis &ado : Cumnuero ds uitam a &ernamdonat opussuum quod
inchauuit iustificans impium ꝑficitglorificans iustum. Haec autem utraq gratia. idest &
& gratiam ꝓgratia . scilic& gratiam glorificationis a&ernae: progratia uistificationis inde¬
bitae Vt gratia iustificationis omne meritum deleat malum. in debito beneficio & meritum
bonum iugicon firm& auxilio : cuigratia glorificationis iustereddatur in praemio. gratia

Expanded text:
dicturum se dextris ostendit: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab initio mundi . Sed et hoc ipsum opus est gratiae. Ex gratia enim datur non solum justificatis vita bona, sed etiam glorificatis vita aeterna. Quod Pauli tenemus praedicatione isto Jesu Domino nostro . Cur autem mors stipendium, 9 vita vero aeterna gratia dicitur, nisi quia illa redditur, haec donatur? Sed ubi illam Deus reddit, opus malum peccatoris hominis punit, quod nullatenus fecisset homo, nisi discessisset a Deo. Cum vero Deus vitam aeternam donat, opus suum quod inchoavit justificans impium, perficit glorificans justum. Haec autem utraque gratia, id est et gratiam pro gratia , scilicet gratiam glorificationis aeternae pro gratia justificationis indebitae, ut gratia justificationis omne meritum malum deleat indebito beneficio: et meritum bonum jugi confirmet auxilio, cui gratia glorificationis justae reddatur in praemio. Gratia
Abbreviated transcription (Latin):
Degenerationem autemeius quod dictum est exutero anteluci ferum genuite. quis dubit& de car¬
nalenatiuitate fuissedictum cumipsa ante scriptio ostendat tibi ad intellegendum cumdicit ꝓph&
quod insplendoribus scõrum anteluciferum genitussit. & splendor s cõrũ prae conium ostenditur
esse proph& arum &eorum uaticinio deeo fuisse adimpl&a cummani festar& ipsamerse & ꝓph&
dicendo exutero anteluci ferum genuite &splendidum contigit quod per uirginem nascieum
os proph&icum antedixit . quis dubit& hanc natiuitatem ita contigisse ut scriptura memorat:
dicantur esse unus. Aliquando tresuinus num quid non occurrit beneficiimunus quando unus
nonest cumduobus designatus : De lbrium est credere extribus partibus dm̃ unum constare
cuma dhuo quod peius est dicitur de eis quod siccredendus est unus ds̃ cum non sit ipsepater qui filiu

Expanded text:
one autem ejus quod dictum est: Ex utero ante luciferum genui te , quis dubitet de carnali nativitate fuisse dictum? cum ipsa ante scriptio ostendat tibi ad intelligendum quod dicit propheta, quod in splendoribus sanctorum ante luciferum genitus sit. Et splendor sanctorum praeconium ostenditur esse prophetarum, et eorum vaticinatio de eo fuisse adimpleta ut manifestaret ipsam esse et propheta dicendo: Ex utero ante luciferum genui te, et splendidum contigit, quod per virginem nasci eum os propheticum ante dixit. Quis dubitet hanc nativitatem ita contigisse ut Scriptura memorat? quando tres unus. Nunquid non occurrit beneficii munus, quando unus non est cum duobus designatus? Ludibrium est credere ex tribus partibus Deum unum constare, cum adhuc quod pejus est dicitur de eis quod sic credendus est unus Deus, cum non sit ipse Pater qui Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
bilitas nonest : in mutabilita sest : Haecigitur himutabilitas quae a puddm̃ est : dicant utrum ex¬
terius aninteriusest sienim interiusest. eccehoc est indõene : quod a pud dm̃ esse: Desinant
igitur peruersa sentire : & festinent catholicae rectitudim consentire: si autem haec imuta¬
bilitas quȩ a pud dm̃ est non interius ene sedexterius creditur : pro secto in dõ esse noneraditur
Et si indõ inmutabilita esse noncreditur consequenter ds ipsemutabilis praedicatur. Et ne hoc ue¬

Expanded text:
bilitas non est, immutabilitas est. Haec igitur immutabilitas, quae apud Deum est, dicant, utrum exbilitas non est, immutabilitas est. Haec igitur immutabilitas, quae apud Deum est, dicant, utrum exterius an interius est; si enim interius est, ecce hoc est in Deo esse, quod apud Deum esse. Desinant igitur perversa sentire, et festinent catholicae rectitudini consentire. Si autem haec immutabilitas, quae apud Deum est, non interius esse, sed exterius creditur, profecto in Deo esse non creditur. Et si in Deo immutabilitas esse non creditur, consequenter Deus ipse mutabilis praedicatur. Et ne hoc
Abbreviated transcription (Latin):
diuersu s est sensus mendax quod ab sit apostolus pronunti&ur : quiin se xp̃m loqui testatur
locutus est : paulus lltique mendax nonest: Et quacume undem spm fidei se habere dicit
nonmentitur : uterque sensus consonans inuenitur. Vt quod mnorses & dauid dixerunt ini¬
quitatem hidõ non esse. hoc iic quodetiam paulusdicit. iniquitatem apud dm̃ noneste
Quodsi eis forsitan uidetur ut ex aduerso aliud dicant: hoc eis reliquumest : ut aut ꝓph&is
aut a postolo contradicant : Et lic& tortantis que testimoniis confutata heretiquorum sen¬
tentia cognoscatur : nulla ueritate submixa respondeant. Tamen quid deillo a postoli ia cobi
locosentiunt ubidicit. Onine datum optimum &omne donum perfectum desursum est
descendens a patreluminum apud quemnonest transinutatio : nec ui cissitudinis obumbratio
Apud quemautem transinutationonest : profecto mutabilitas nonest : Etapud quem muta¬

Expanded text:
diversus est sensus, mendax quod absit Apostolus pronuntietur, qui in se Christum loqui testatur? diversus est sensus, mendax quod absit Apostolus pronuntietur, qui in se Christum loqui testatur? locutus est, Paulus utique mendax non est. Et quia cum eumdem spiritum fidei se habere dicit, non mentitur; uterque 48 sensus consonans invenitur: ut quod Moyses et David dixerunt iniquitatem in Deo non esse, hoc sit, quod etiam Paulus dicit: Iniquitatem apud Deum non esse. Quod si eis forsitan videtur ut ex adverso aliud dicant, hoc eis reliquum est, ut aut prophetis aut Apostolo contradicant. CAPUT VI. tentia cognoscatur nulla veritate subnixa, respondeant tamen quid de illo apostoli Jacobi loco sentiunt, ubi dicit: Omne datum optimum et omne donum perfectum desursum est descendens a Patre luminum, apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Apud quem autem transmutatio non est, profecto mutabilitas non est: et apud quem muta
Abbreviated transcription (Latin):
uerodicit : Num quid iniquitas apuddm̃ ab sit: Autigitur fateantur a postolicum sensũ
legali propheti coque sensui conuenire : autdicant a postolum paulum alegali &ꝓph&ica
intellegentia discrepare : Paulus equidem a postolus eundem se spm fidei haberedicit : quem
dauidbeatus habuit : que metiam morses ses accepit : sicut ipsetestatur dicens: Habentes
aute meundem spm fidei : sicut scriptumest. Credidipropter quod locutussum : & noscre¬
dimus propter quod loquimur . Quo modo autem unum spmnfidei habuerunt : side fidelidõ
diuersa senserunt : Magnaest autem senciendidiuersitas sidiuersum est quod dicit paulus
nonesse iniquitatem apuddm̃: ab eo quod morses & dauud dicunt. non e sse hiquitatem indõ
Et sidicente paulo eundem sehabere spmm fidei quemetiam prophete habuerunt : In eorun fide

Expanded text:
vero dicit: Nunquid iniquitas apud Deum? absit. Aut igitur fateantur apostolicum sensum vero dicit: Nunquid iniquitas apud Deum? absit. Aut igitur fateantur apostolicum sensum legali propheticoque sensui convenire, aut dicant apostolum Paulum a legali et prophetica intelligentia discrepare. Paulus equidem apostolus eumdem se spiritum fidei habere dicit, quem David beatus habuit, quem etiam Moyses sanctus accepit, sicut ipse testatur, dicens: Habentes autem eumdem spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi, propter quod locutus sum: et nos credimus, propter quod loquimur . Quomodo autem unum spiritum fidei habuerunt, si de fideli Deo diversa senserunt? Magna est autem sentiendi diversitas, si diversum est quod dicit Paulus, Non esse iniquitatem apud Deum, ab eo quod Moyses et David dicunt, Non esse iniquitatem in Deo. Et si dicente Paulo, eumdem se habere spiritum fidei, quem et prophetae habuerunt, in eorum fide
Abbreviated transcription (Latin):
cumbia &ernum spm̃ ueritatir quemmundus non potest accipere quia nonuditeum nec
sciteum Vosautem cognosc &iseum: quia apuduos manebit & inuobiserit : Ecceapud
&ineisest Qe nim inuno loco utraquo praepositio ponitur. & spũ scõ utrui quercipos¬
cam his quideseripturis sc diputare desiderant: ut intellegentiae spĩtalis iuiamnullate¬
nus quaerant : &auertente s oculos auerolumine : iugiter in tenebris delectentur er¬
ostendit : Dicite nimmores: Dsfidelis in quonon est iniquitas : iustus & ses̃dñs: Dauid&iã
canit: Qm̃iustus dñs dẽ noster : & non est iniquitas ieo : Paulus autema postolus apud
dm̃ nonesse iniquitatem dicit: Sic enimait: Numquid iniquitas apuddm̃: absit: Eligant
in hoc lo coquod uoluerint arriani : & ut suam sapientiam euidenter ostendant delegalibus
& proph&icisatquea postolicis dictis iudicium ferant : Morsesdicit : Dsfidelis inquo non est
iniquitas. Dauid quo quedicit : Iustus dñs dĩnoster & non est iniquitas ineo: Paulus

Expanded text:
non potest accipere, quia non vidit eum, nec scit eum; vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit . Ecce apudet in eis est? Etenim in uno loco utraque praepositio ponitur, et Spiritui sancto utriusque rei poscam his qui de Scripturis sic disputare desiderant, ut intelligentiae spiritalis viam nullatenus quaerant, et avertentes oculos a vero lumine, jugiter in tenebris delectentur erostendit. Dicit enim Moyses: Deus fidelis, in quo non est iniquitas, justus et sanctus Dominiam justus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo . Paulus autem apostolus apud Deum non esse iniquitatem dicit. Sic enim ait: Nunquid iniquitas apud Deum? absit . Eligant in hoc loco quod voluerint Ariani, et, ut suam sapientiam evidenter ostendant, de legalibus et propheticis atque apostolicis dictis judicium ferant. Moyses dicit: Deus fidelis, in quo non est iniquitas. David quoque dicit: Justus Dominus Deus noster, et non est iniquitas in eo. Paulus
Abbreviated transcription (Latin):
diliget eum &adeumuenie inus & mansionem apud eum faciemus: Quod siuenientes pater
&filius adeum apud quemmansionem faciunt. non interius sedexteriussunt : dicatur nob
ubiadeumueniant & mansionem apud eum faciant : interim quodinteruis in suis ridelibus
in habitet xp̃s. paulo praedicante cogno uinus quiait. In interiore homino habitarexp̃m
perfidem in cordibus uris. Anforsitan dicturisunt aliter in interiore homine nr̃o habitare
xp̃m perfidem : &alitereum cum patra ueniente apud dilectoremsuum facere mansionẽ:
uixp̃s interim solus in interiore homine nr̃o ponit paterautem exterius remanens a pud
quemmansione i facit : Non solumi pse interius manere nequeat sed ouam filum commu¬

Expanded text:
diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quod si venientes Pater diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Quod si venientes Pater et Filius ad eum, apud quem mansionem faciunt, non interius, sed exterius sunt, dicatur nobis, ubi ad eum veniant et mansionem apud eum faciant? 47 Interim quod interius in suis fidelibus inhabitet Christus, Paulo praedicante cognovimus, qui ait: In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris . An forsitan dicturi sunt, aliter in interiore homine nostro habitare Christum per fidem, et aliter eum cum Patre venientem apud dilectorem suum facere mansionem, ut Christus interim solus in interiore homine nostro inhabitare possit, Pater autem exterius remanens, apud quem mansionem facit, non solum ipse interius manere nequeat, sed etiam Filium commu