comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
litterȩ : non factum docent.: Nullis quippe
rerum mirabilium signis. idȩi uere prouenis¬
se monstratur.. Lupa quippe illa nutrix.
quod uidetur quasi magnum extitisse por¬
tentum : quale aut quantum est addemon¬
strandum dm̃.: Ceste enim & sinon meretrix
fuit lupa illa. sed bestia: dc̃ammune fuerit

Expanded text:
litterae, non factum docent. Nullis quippe litterae, non factum docent. Nullis quippe rerum mirabilium signis id ei uere prouenisse monstratur. Lupa quippe illa nutrix, quod uidetur quasi magnum exstitisse portentum, quale aut quantum est ad demonstrandum deum? Certe enim etsi non meretrix fuit lupa illa, sed bestia. cum commune fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ credidit: sedideo potius est condenda:
quia credit.: Roma: conditorem suum i am
constructa & dedicata : tam quam dnm̃ coluit
intemplo. haec aut̃ hierusalem : conditorẽ
suum dm̃ xp̃m. ut construi posset & dedicari.
posuit infidei fundamento. : Illa illum aman¬
do eẽ dm̃ credidit: ista istum dm̃ eẽ credendo
amauit .⁊ Sicut ergo prȩcessit unde amaret
illa: &deamato iam libenter etiam fal¬
sum bonum crederet: ita prȩcessit unde
ista crederet: ut recta fide: nontimeret
quod falsum: sed quod uerum erat amaret .:
Exceptis enim tot &tantis miraculis. quȩ per¬
sua serunt dm̃ esse xp̃m: prophetiae quoꝙ
diuinȩ: fide dignissimȩ prȩcesserunt: quȩ
in illo non sicut a patribus adhuc creduntur
implendae. sediam demonstrantur impletȩ:
Deromulo autem: quia condidit romam in eaq
regnauit. auditur legiturue quod factum
est: non quod ante quam fieret: prophetam.
Sed quod sit receptus indeos. creditum tenent

Expanded text:
Deum credidit, sed ideo potius est condenda, Deum credidit, sed ideo potius est condenda, quia credidit. Roma conditorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere -quod falsum, sed quod uerum erat amaret. Exceptis enim tot et tantis miraculis, quae persuaserunt Deum esse Christum. prophetiae quoque diuinae fide dignissimae praecesserunt, quae in illo non sicut a patribus adhuc creduntur inplendae, sed iam demonstrantur inpletae; de Romulo autem, quia condidit Romam in eaque regnauit, auditur legiturue quod factum est. non quod antequam fieret prophetatum; sed quod sit receptus in deos, creditum tenent
Abbreviated transcription (Latin):
mero doctissimorum hominum: idemque elo¬
quentissimus omnium : marcus tullius cicero
propterea dicit diuinitatem romuli mirabi¬
liter creditam: quod erudita iam tempora
fuerunt: quȩ falsitatem non reciperent fabu¬
larum
Quis aut̃ romulum dm̃ nisi roma
credidit: atq id parua & incipiens: tum de¬
inde posteris seruare fuerat necesse : quod
acceperant amaioribus: ut cumista suꝑstitio¬
ne: in lacte quodammodo matris ebibita.
cresceret ciuitas : atq adtam magnum per¬
ueniret imperium: ut ex eius fastigio uelut
exaltiore quodam loco alias quoq gentes
quibus dominaretur: hac sua opinione per¬
funderet : ut non quidem crederent: sed tam̃
dicerent dm̃ romulum: neciuitatem ciui ser¬
uiebant: de conditore eius offenderent: ali¬
ter eum nominando quam roma: quȩ id non
amore quidem huius erroris: sed tamen amo¬
ris errore crediderat.⁊ Xp̃s autem: quam¬
quam sit cȩlestis. & sem piternȩ conditor ci¬
uitatis: nontamen eum qũo ab illo condita ẽ.

Expanded text:
mero doctissimorum hominum idemque eloquentissimus omnium Marcus Tullius Cicero propterea dicit diuinitatem Romuli mirabiliter creditam. quod erudita iam tempora fuerunt, quae falsitatem non reciperent fabularum. Quis autem Romulum deum nisi Roma credidit, adque id parua et incipiens? Tum deinde posteris seruare fuerat necesse quod acceperant a maioribus, ut cum ista superstitione in lacte quodam modo matris ebibita cresceret ciuitas adque ad tam magnum perueniret imperium, ut ex eius fastigio, uelut ex altiore quodam loco, alias quoque gentes, quibus dominaretur, hac sua opinione perfunderet, ut non quidem crederent, sed tamen dicerent deum Romulum, ne ciuitatem, cui seruiebant, de conditore eius offenderent. aliter eum nominando quam Roma, quae id non amore quidem huius erroris, sed tamen amoris errore crediderat. Christum aquam sit caelestis et sempiternae conditor ciuitatis, non tamen eum, quoniam ab illo condita est,
Abbreviated transcription (Latin):
chaldeorũ natus ẽ abraham: quȩ ter¬
ra ad regnũ assyrium pertinebat: apud
chaldeos aũ iam etiam tunc superstiti¬
ones impie p̃ualeb ant quẽ ammodum
perceteras gentes.: Vna igitur thare
domus erat dequonatus est abraham:
inqua unius ueridĩ cultus et quantum
credibile ẽ in quaiam sola etiã hebrea
lingua remanserat: quamius et ipse
sicut iam manifestior dĩ populus inegypto
ita in mesopotamia seruisse dus alienis.
iesu naue narrante referatur. ceteris expro¬
genie illius eber in linguas paulatim alias et
innationes alias defluentibus Proinde sic̃
ꝑ aquarũ diluuium una domus noe remanse¬
rat adreparandũ genus humanũ: sic indilu¬
uio multarũ superstitionũ per uni uersũ mun¬
dũ una remanserat domus tharȩ: inquacus¬
todita ẽ plantatio ciuitatis dĩ. Deniq sic̃
illic enumeratis supra generationib us que
ad noe simulcum annortĩ numeris. et ex¬
posita diluuii causa prius quã ds̃ inciperet

Expanded text:
Chaldaeorum natus est Abraham, quae terChaldaeorum natus est Abraham, quae terra ad regnum Assyrium pertinebat. Aput Chaldaeos autem iam etiam tunc superstitiones inpiae praeualebant, quem ad modum per ceteras gentes. Una igitur Tharae domus erat, de quo natus est Abraham, in qua unius ueri Dei cultus et, quantum credibile est, in qua iam sola etiam Hebraea lingua remanserat quamuis et ipse. sicut iam manifestior Dei populus in Aegypto, ita in Mesopotamia seruisse dis alienis Iesu Naue narrante referatur ceteris ex progenie illius Heber in linguas paulatim alias et in nationes alias defluentibus. Proinde sicut per aquarum diluuium una domus Noe remanserat ad reparandum genus humanum, sic in diluuio multarum superstitionum per uniuersum mundum una remanserat domus Tharae, in qua custodita est plantatio ciuitatis Dei. Denique sicut illic enumeratis supra generationibus usque ad Noe simul cum annorum numeris et exposita diluuii causa, priusquam Deus inciperet
Abbreviated transcription (Latin):
eorum: deinde filii cham qui erat medius.
postremo filii sem qui erat primus et maxi¬
mus.: Illarũ autẽ gentium uocabula par¬
tim manser̃ ita ut hodieq a pareat unde
fuerint diriuata: sicut ex assur assrrii:
et ex heber hebrei: partim temporis uetus¬
tate mutata sunt: ita ut uix homines doc¬
tissimi antiquissimas historias ꝑscrutan¬
tes : nec omniũ sed aliquarũ existis origi¬
nes gentiũ potuerunt repperire. Nam
quod ex filio cham qui uocabat mesraim
egyptii perhibentur exorti : nulla hic
resonat origo uocabuli : sicut nec ethopũ
qui dicuntur ad eũ filium cham pertinere :
qui chus apellatus ẽ: et si omã confideren¬
tur plura mutata quã manentia nomina
sum ciuitatis dĩ etiam ab illo articulotem¬
poris qui factus ẽ in patre abraham: unde
incipit eẽ notitia ei euidentior: et ubi cla¬
riora leguntur promissa diuina que nunc
inxp̃o uidemus repleri Sicut ergoscrip¬
tura scã indicante didicimus in regione

Expanded text:
eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; eorum; deinde filii Cham, qui erat medius; postremo filii Sem, qui erat primus et maximus. Illarum autem gentium uocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerint deriuata, sicut ex Assur Assyrii et ex Heber Hebraei; partim temporis uetustate mutata sunt. ita ut uix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum ex istis origines gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti, nulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham pertinere, qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura mutata quam manentia nomina sum ciuitatis Dei etiam ab illo articulo temporis, qui factus est in patre Abraham, unde incipit esse notitia eius euidentior, et ubi clariora leguntur promissa diuina, quae nunc in Christo uidemus inpleri. Sicut ergotura sancta indicante didicimus, in regione
Abbreviated transcription (Latin):
lũ iamnatos ceteros filios filiorũ noe qui
cõmemorant᷑ patres gentiũ: sed etiã eius
etatis fusse ut numerosas familias habe¬
rent quȩ digne fuissent nominib gentiũ.
Unde nequa quã putandũ quod eo fuerint or¬
dine geniti quo cõmemorati leguntur: Alio¬
quin duodecim filu iectan qui erat alius fili¬
us eber frater phalech. Quomodo potuer¬
iam gentes facere si post phalech fratrẽ siuĩ
iectan natus ẽ: sicut p̾ eum comme moratus
est : quando quidem tempore quonatus est
phalech diuisa ẽ terra.: sro inde intelle¬
gendum ẽ priorẽ quidem nominatũ sed lon¬
ge p̾ fratrem suum iectan fuisse natum : cu¬
ius iectan duodecim filii : tam grandesiam
familias haberent ut in linguas proprias diui¬
di possent: Sic enim potuit prior comme¬
morari qui erat etate posterior quẽ ammo¬
dũ prius commemorati sunt extrib filus
noe. procreati filii iaphet: qui erat minimꝰ

Expanded text:
lum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui lum iam natos ceteros filios filiorum Noe, qui commemorantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectan, qui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potueriam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est, sicut post eum commemoratus est; quando quidem tempore, quo natus est Phalech, diuisa est terra. Proinde intellegendum est priorem quidem nominatum, sed longe post fratrem suum Iectan fuisse natum, cuius Iectan duodecim filii tam grandes iam familias haberent, ut in linguas proprias diuidi possent. Sic enim potuit prior commemorari, qui erat aetate posterior, quem ad modum prius commemorati sunt ex tribus filiis Noe procreati filii Iapheth, qui erat minimus
Abbreviated transcription (Latin):
singulas non fecer̃. Nimirũ illud est
probabilius: qđ gigans ille nebroth fece¬
rit etiam ipse gentem suam. Sȩd propter
excellentiã dominationis et corporis seor¬
sũ eminentius nominatus ẽ : ut maneat
numerus septuaginta duarũ gentium atq:
linguarum. Phalechꝰ propter ea cõme¬
moratus ẽ non qđ gentẽ fecerit : nã eadem
ipsa ẽ gens hebrea eademq: lingua : sed ppt̃
tempus insigne qđ in dieb: ei terra diuira ẽ :
Nec mouere nos debet quomodo potuerit
gigans ne broth adillud ȩtatis occurrere.
quo babylon condita ẽ: et confusio facta lin¬
guarũ : atq: ex hoc diuisio gentiũ.: Non eni
quia eber sextus ẽ anoe: ille aũ quartus.
itdeo non potuer̃ adidem tempus conuenire
uiuendo: Hoc enim contigit cũ plus uiue¬
rent ubi pauciores sunt generationes.
Minus ubi plures: aut serius nati essent ubi
pauciores. maturius ubi plures sane intel¬
legendum ẽ quando terra diuisa ẽ non so¬

Expanded text:
singulas non fecerunt? Nimirum illud est singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fecerit nam eadem ipsa est eius gens Hebraea eademque lingua, sed propter tempus insigne, quod in diebus eius terra diuisa sit. Nec mouere nos debet, quo modo potuerit gigans Nebroth ad illud aetatis occurrere, quo Babylon condita est et confusio facta linguarum adque ex hoc diuisio gentium. Non enim quia Heber sextus est a Noe, ille autem quartus, ideo non potuerunt ad idem tempus conuenire uiuendo. Hoc enim contigit, cum plus uiuerent ubi pauciores sunt generationes, minus ubi plures; aut serius nati essent ubi pauciores, maturius ubi plures. Sane intellegendum est, quando terra diuisa est, non so
Abbreviated transcription (Latin):
lingua quã patriarcharũ et prophetarũ.
Non solũ insermonib suis uerũ etiã in literis
sacris custodiuit auctoritas : profecto cũ
queritur in diuisione linguarũ ubi lingua
illa remanere potuerit quȩ fuit ante cõ¬
munis : quȩ sine ulla dubitatione ubi re¬
mansit : non ibi fuit illa poena quȩ facta
ẽ mutatione linguarũ: quid aliud occur¬
rit nisi quod in huius gente remanserit: a
cuius nomine nom̃ accepit : et hoc iustitiȩ
gentis huius non paruũ apparuisse uesti¬
gium ⁊
Quod cũ aliȩ gentes plecterent᷑
mutatione linguarũ : ad istã non ꝑuenit
tale supplicium.: Ced ad huc illud mouet:
quo modo potuer̃ singulas gentes facere
eber et filius eiꝰ phalech siuna lingua per¬
mansit ambobus : et certe unaẽ hebrea
gens ex eber propagata usq ad abraham
et per eũ deinceps donec magnus fieret po
qui commemorati sunt trium filiorũ noe
fecerun singulas gentes: si eber et phalechi

Expanded text:
lingua, quam patriarcharum et prophetarum lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, si una lingua permansit ambobus. Et certe una est Hebraea gens ex Heber propagata usque ad Abraham et per eum deinceps, donec magnus fieret popqui commemorati sunt, trium filiorum Noe fecerunt singulas gentes, si Heber et Phalech
Abbreviated transcription (Latin):
quõ depoenauenit illa multiplicatio mu¬
tatioq linguarũ : et utiq preter hanc poe¬
nam esse debuit populus dĩ. Nec frustra
lingua hȩc est quã tenuit abraham nec in om¬
nes suos filios trans mittere potuit : sed in
eos tantum qui propagati peria cob ẽtinsig¬
nius atq eminentius in dĩ populũ coales¬
centes dĩ testam̃ta et stirpẽ xpi habere
potuer̃: Nec heber ipse eandẽ linguam
in uniuersã progeniẽ suam refudit: sed in¬
eam tantum cuius generationes perducunt᷑
adhabraham.. Qua propter etiã si non
euidenter expressum ẽ: fusse aliquod piũ
genus hominũ quando ab impus babylonia
condebatur.: Non ad hoc ualuit hȩc obscu¬
ritas ut querentis fraudaretur : sed potius
ut excerceretur intentio.⁊ Cũ enim legi¬
Cũ enim legi¬
tur unam fuisse linguam primitus omniũ
et ante om̃s filios sem cõmendat᷑ eber quã¬
uis exillo quintus oriatur : et hebrea uocat᷑

Expanded text:
quoniam de poena uenit illa multiplicatio muquoniam de poena uenit illa multiplicatio mutatioque linguarum et utique praeter hanc poenam esse debuit populus Dei. Nec frustra lingua haec est, quam tenuit Abraham, nec in omnes suos filios transmittere potuit, sed in eos tantum, qui propagati per Tacob et insignius adque eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed ineam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur
Abbreviated transcription (Latin):
cupata. Tunc enim opus erat eã distin¬
gui ab alus linguis nomine proprio: sic̃
aliȩ quoq uocatȩ sunt nominibus ꝓpris.
Quando aũ erat una nihil aliud quã humana
lingua uel humana locutio uoc abatur : qua
sola uniuersum genus hominũ loquebatur.:
Dixerit aliquis si in dieb phalech filii eber di¬
uisa est terra perlinguas : idẽ homines
qui tunc erant interra : ex eiꝰ nomine potius
debuit apellari lingua illa quȩ fuit omnib
ante communis: sed intellegendũ est ipsũ
eber propter ea tale nomen imposuisse fi¬
lio suo ut uocaret᷑ phalech qđ interp̃tatur
diuisio : quia tunc ei natus ẽ quando per
linguas terra diuisaẽ : idẽ ipso tempore
ut hoc sit qđ dictum ẽ in dieb eiꝰ diuisa ẽ
ra Nam nisi adhuc eber iuueret quan¬
do linguarũ facta ẽ multitudo non ex eius
nomine nomem acciperet lingua quȩ apud¬
uit permanere.: Et ideo cre
illum potuit permanere
denda ẽ ipsa fuisse prima illa communis.

Expanded text:
cupata. Tunc enim opus erat eam distincupata. Tunc enim opus erat eam distingui ab aliis linguis nomine proprio, sicut aliae quoque uocatae sunt nominibus propriis. Quando autem erat una, nihil aliud quam humana lingua uel humana locutio uocabatur, qua sola uniuersum genus humanum loquebatur. Dixerit aliquis: Si in diebus Phalech filii Heber diuisa est terra per linguas, id est homines, qui tunc erant in terra, ex eius nomine potius debuit appellari lingua illa, quae fuit omnibus ante communis. Sed intellegendum est ipsum Heber propterea tale nomen inposuisse filio suo, ut uocaretur Phalech, quod interpretatur diuisio, quia tunc ei natus est, quando per linguas terra diuisa est, id est ipso tempore, ut hoc sit quod dictum est: In diebus eius diuisa est terra. Nam nisi adhuc Heber uiueret quando linguarum facta est multitudo, non ex eius nomine nomen acciperet lingua, quae apuuit permanere. Et ideo creillum potuit permanere. Et ideo credenda est ipsa fuisse prima illa communis,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ id est ad ciuitatẽ pertinentes quȩ uiuit
secundũ hominẽ non secundũ dm̃: repro¬
bos eẽ demonstrat. Quam obrẽsicut lin
gua una cum esset omniũ non ideo filii pes¬
tilentiae defuerunt: nam et ante diluui¬
um una erat lingua : et tam̃ om̃s preterunã
noe iusti domũ deleri diluuio meruerunt:
ita quando merito elatioris impietatis gen¬
tes linguarũ diuersitate punite atq diui¬
sesunt : et ciuitas impiorũ confusionis no¬
men accepit. Hoc ẽ appellata babylon:
non defuit domus eber: ubi ea quȩ ante fu¬
it omniũ lingua remaneret , Unde sic̃
supra memoraui cũ coepissent numerari
filii sem: qui singuli gentes singulas pro¬
crearunt. Primus ẽ commendatus eber
cũ sit ab nepos ipsius hoc ẽ ab illo quintus
inueniat᷑ exortus.. Quia ergo in ei fami¬
lia remansit haec lingua diuisis peralias
linguas ceteris gentibus : quȩ lingua prius
humano generi non inmerito creditur fius¬
se communis : ildeo de inceps hebrea ẽ nun¬

Expanded text:
num, id est, ad ciuitatem pertinentes, quae uiuit secundum hominem, non secundum Deum, reprobos esse demonstrant. CAPUT XIgua una cum esset omnium, non ideo filii pestilentiae defuerunt nam et ante diluuium una erat lingua, et tamen omnes praeter unam Noe iusti domum deleri diluuio meruerunt: ita, quando merito elatioris inpietatis gentes linguarum diuersitate punitae adque diuisae sunt et ciuitas inpiorum confusionis nomen accepit, hoc est, appellata est Babylon, non defuit domus Heber, ubi ea quae antea fuit omnium lingua remaneret. Unde, sicut supra memoraui, cum coepissent enumerari filii Sem, qui singuli gentes singulas procrearunt, primus est commendatus Heber, cum sit abnepos ipsius, hoc est ab illo quintus inueniatur exortus. Quia ergo in eius familia remansit haec lingua, diuisis per alias linguas ceteris gentibus, quae lingua prius humano generi non inmerito creditur fuisse communis, ideo deinceps Hebraea est nun
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc enĩ uelle deb& nec dolore molestari:
nec desiderio perturbari: nec morte dissolui :
ut aliquid utile cognoscat: & secundũ eam
cognitionẽ uitã moresq: componat: Sed
neipso studio cognitionis ꝓpter humanae
mentis infirmitatẽ inpestẽ a licuius erro¬
ris incurrat: opus hab& diuino magisterio.
cui certus obtẽper& : & adiutorio : ut liber
obtemper& : Et quõ quamdiu ẽ in isto mor¬
tali corpore peregrinatur adño: ambu¬
lat ꝑfidẽ & non ꝑspeciem : ac ꝑ hoc omnem
pacem. uel corporis uel animȩ: uel simul
corporis & animȩ : refert adillam pacem:
quȩ homini mortali ẽ cũ in mortalidõ: Vt
ei sit ordinata infide. subȩterna lege oboe¬
dientia : Iam uero quia duo prȩcipua p̃¬
cepta: hoc ẽ dilectionẽ dĩ & dilectionẽ ꝓxi¬
midoc& magister ds̃. In quib tria inuenit
homo quȩ diligat : dm̃ seipsum & proximum
atque ille inse diligendo nonerrat. qui

Expanded text:
Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed ne ipso studio cognitionis propter humanae mentis infirmitatem in pestem alicuius erroris incurrat, opus habet magisterio diuino, cui certus obtemperet, et adiutorio, ut liber obtemperet. Et quoniam, quamdiu est in isto mortali corpore, peregrinatur a Domino: ambulat per fidem, non per speciepacem vel corporis, vel animae, vel simul corporis et animae, refert ad illaque homini mortali est cum immortali deo, ut sit ei ordinata in fide sub eterna lege obedientia. Iam vero quia duo precipua precepta, hoc est dilectionem dei et dilectionem proximi, docet magister deus, in quibus tria invenit homo que diligat, deum, seipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ceterorũ : pacẽ uolunt habere sociorũ : Sed
& siunus sit tã prepollens uirib: & conscios ita
cauens. utnulli sociose cõmittat : solusq insi¬
dians & preualens quib: potuerit oppressis &
extinctis. predas agat: cũ eis certe quos occide¬
re non potest & quos uult latere quod facit:
qualẽ cũq umbrã pacis ten&: Indomo autẽ sua
cũ uxore & cũ filiis: &siquos alios illic hab& stu¬
d& ꝓfecto ẽẽ pacatus: Eis quippe adnutum
obtẽperantib: sine dubio delectatur: Nam
si nonfiat indignatur. corripit. uindicat & do¬
mus suȩ pacẽ siita necesse sit &iã sae uiendo
cõponit : quã sentit eẽ non posse : nisi cuidam
principio : quod ipse indomo sua ẽ : cetera in eadẽ
domestica societate sub iecta sint: Ideoq si offer¬
retur ei seruitus pluriũ uel ciuitatis uel gentis.
lta ut sic ei seruirent quẽ ad modũ sibidomui suae

Expanded text:
ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam praepollens uiribus et conscios ita cauens, ut nulli socio se committat solusque insidians et praeualens quibus potuerit obpressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe, quos occidere non potest et quos uult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos. alios illic habet, studet profecto esse pacatus; eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur. Nam si non fiat, indignatur corripit uindicat et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeuiendo conponit, quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, cetera in eadem domestica societate subiecta sint. Ideoque si offerretur ei seruitus plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae
Abbreviated transcription (Latin):
possent eẽ securi in mostalitatem id est incisdem
corporibus &ernam ꝑmansionem non eorum natura
id habente. sed suo consilio prȩualente ꝓmisit
U bi etiam illud euestit quoddicunt quõ est in possibi¬
lis ideo resurrectionem carnis non ee credendam:
Aptissime quippe iuxta eundem philosophum ubi
diis ase factis: ꝓmisit ds̃ non factus. in mostalitatẽ
quod in possibile est sedixit eẽ facturum.: Sic enĩ
eum locutum nar¬
rat plato : Quõ
estis osti inquit in¬
mostales eẽ & in¬
dissolubiles non potestis: Nontamen dissoluemini
neq uos ulla mostis fata periment ualentiora quã

Expanded text:
possent esse securi, inmortalitatem. id est in eisdem possent esse securi, inmortalitatem. id est in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id habente, sed suo consilio praeualente, promisit. Ubi etiam illud euertit quod dicunt. quoniam est inpossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. Apertissime quippe iuxta eundem phidiis a se factis promisit Deus non factus immortalitatem, quod impossibile est, se dixit esse facturum. Sic enim eum locutum narrat Plato: \'Quoniam estis orti, inquit, inmortales esse et indissolubiles non potestis; non tamen dissoluemini neque uos ulla mortis fata periment nec erunt ualentiora qua
Abbreviated transcription (Latin):
unde demonstrant : : Nonerit illic ulla corrup¬
tio : quod est corporis malum.. Deordine elem̃¬
torum iam disputauimus : dealus hominum con¬
iecturis satis diximus: quanta sit futura in cor¬
pore incorruptibili facilitas motus : deprȩsen¬
tis bonȩ ualitu dinis temperamento quȩ utiq nul¬
lomodo illi comparanda est in mostalitati inli¬
bro tertio decimo satis utopinor ostendimus.
Legant superiora operis huius: quiud non leger̃:
uel nolunt recolere quodlegerunt
anima corpus eẽ omne fugiendum.: Nihil
ergo ꝓdest quia in corruptibile diximus futurũ
corpus. sianima beata nonerit nisi omne corpus
effugerit.: Sediam & hinc in libro memorato
quantũ opostuit disputaui. Uerum hic unum
inde tantum commemorabo Emendet libros
suos istorum omnium magister plato: &dicat.
corum deos utbeati sint sua corpora fugiturosid
est eẽ morituros: quos incȩlestibus corporibus dix̃
in clusos: quibus tamen ds̃ a quo facti sunt quo

Expanded text:
unde demonstrant ? Non erit illic ulla corrupunde demonstrant ? Non erit illic ulla corrupio, quod est corporis malum. De ordine elementorum iam disputauimus; de aliis hominum coniecturis satis diximus; quanta sit futura in corpore incorruptibili facilitas motus, de praesentis bonae ualetudinis temperamento, quae utique nullo modo illi conparanda est inmortalitati, in libro tertio decimo satis, ut opinor, olegant superiora operis huius qui uel non legerunt uel uolunt recolere quod legeruntanima, corpus esse omne fugiendum. nihil ergo prodest, quia incorruptibile diximus futurum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. sed iam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputaui. uerum hic unum inde tantum commemorabo. emendet libros suos istorum omnium maeorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos; quibus tamen Deus, a quo facti sunt, quo
Abbreviated transcription (Latin):
uana eẽ conscripta. in iuriam faciant illi dõ.
Cui tam magnum ꝑhibent testimonium : tan¬
tam prorsus ei uel &iam grauiorem faciunt in¬
iuriam. sialter dicunt eẽ intellegenda non si¬
cut mundus ea credidit: quemcrediturum ip¬
se laudabit ipse ꝓmisit. ipse compleuit.
U trum enim non potest facere ut resurgat caro.
&iuuat in&ernum. anꝓpter eacredendum non
est id eum eẽ facturum: quia malum est att
indignumdõ . Sed deomni poten¬
tia eius quatot & tanta fecit in cre¬
dibilia ĩam multa diximus.: Siuolunt
inuenire quod omp̃s non potest. habent ꝓrsus:
Ego dicam: mentiri non potest. Credamus ergo
quod potest: non credendo quod non potest.
N on itaq credentes quod mentiri possit : credant
eẽ facturum quod se facturum eẽ promisit: & sic
credant sicut id credidit mundus quem creditu¬
rum et̃ prȩdixit : quem crediturum eẽ lauda¬
uit : quem crediturum eẽ ꝓmisit : quem cre¬
disse iam ostendit.: Noc autem malum esse

Expanded text:
uana esse conscripta, iniuriam faciant illi Deo, cui tam magnum perhibent testimonium: tantam prorsus ei uel etiam grauiorem faciunt iniuriam, si aliter dicunt esse intellegenda, non sicut mundus ea credidit, quem crediturum ipse laudauit, ipse promisit, ipse conpleuit. Utrum enim non potest facere ut resurgat caro et uiuat in aeternum, an propterea credendum non est id eum esse facturum, quia malum est adque indignum Deo? Sed de omnipotentia eius, qua tot et tanta facit incredibilia, iam multa diximus. Si uolunt inuenire quod omnipotens non potest, habent prorsus; ego dicam, mentiri non potest. Credamus ergo quod potest non credendo quod non potest. Non itaque credentes quod mentiri possit credant esse facturum quod se facturum esse promisit, et sic credant sicut id credidit mundus, quem crediturum esse praedixit, quem crediturum esse laudauit, quem crediturum esse promisit, quem credidisse iam ostendit. Hoc autem malum esse
Abbreviated transcription (Latin):
XPEDITIS DENRI SECU¬
Ili eortu. & deinitio generis hu¬
mani difficillimis quaestionib
nunc iam delapsu primihominis. immo pri¬
morum hominum. &deorigine ac propagine
mortis humanae. disputationem a nobis insti¬
tutam rerum ordo posit. Nonenim eomo¬

Expanded text:
xpeditis de nostri saeculi exortu et de initio generis humani difficillimis quaestionibus nunc iam de lapsu primi hominis, immo primorum hominum, et de origine ac propagine mortis humanae disputationem a nobis institutam rerum ordo depos
Abbreviated transcription (Latin):
rus uixeritq securus. Non solum solem uel ul¬
lum siderum dm̃ esse non credens: sed nec iouẽ :¬
uel ullum deorum omnino inmundo habitare
contendens : adquem preces hominum supplica¬
tionesq perueniant : Nonne ibi aristippus ip
uoluptate corporis summum bonum ponens:
ibi antistenes uirtute animi potius hominem fie¬
ribeatum asseuerans. duo philophi nobiles &
ambo socratici intam diuersis atq interse con¬
trariis finibus uitae summam locantes: Quo¬
rum &iam ille fugiendam: iste amministran¬
dam sapienti dicebat esse rempublicam: ad
suam quisque sectam sec tandam discipulos con¬
gregabat:
Nempe palam conspicua & no

Expanded text:
rus uixeritque securus, non solum solem uel ulrus uixeritque securus, non solum solem uel ullum siderum deum esse non credens, sed nec Iouem nec ullum deorum omnino in mundo habitare contendens, ad quem preces hominum supplicationesque perueniant. Nonne ibi Aristippus in uoluptate corporis summum bonum ponens, ibi Antisthenes uirtute animi potius hominem fieri beatum adseuerans, duo philosophi nobiles et ambo Socratici, in tam diuersis adque inter se contrariis finibus uitae summam locantes, quorum etiam ille fugiendam, iste administrandam sapienti dicebat esse rem publicam, ad suam quisque sectam sectandam discipulos congregabat? Nempe palam in conspicua et no
Abbreviated transcription (Latin):
tis : tot tantique populi crediderunt: ipsi
sane esse pauci debuerunt nemul titudine
uilescer&: quod religione carum esse opor¬
ter&: N ec tam ita pauci ut eorũ nonsit mi¬
randa consensio: Neq enĩ in multitudine phi¬
losophorum: quilabore &iã litterario moni¬
menta suorũ doc matũ reliquer̃. facilequis
inuenerit interquos cuncta quȩ sensere conue¬
niant : qđ ostendere hoc opere longum est:
Quis aũt sectȩ cuius lib& auctor sic ẽ in hacm u̾nicu¬
la ciuitate approbatus ut c&eri inꝓbarent᷑ quidi¬
uersa & aduersa senser. Nonne apud athenas.
& epicurei claruerunt asserentes reshumanas
ad deorũ curã non pertinere: & stoici qui con¬
traria sentientes eas regi & regendo atq: mupi¬
ridus ad uitorib & tutorib disputabant: Vn¬
demiror: curanax agoras reus factus sit quia
solem dixit essel apidem ardentem : negans utiq
dm̃ : cum in eadem ciuitate gloria floruerit epicũ¬

Expanded text:
tis tot tantique populi crediderunt. Ipsi tis tot tantique populi crediderunt. Ipsi sane pauci esse debuerunt, ne multitudine uilesceret, quod religione carum esse oporteret; nec tamen ita pauci, ut eorum non sit miranda consensio. Neque enim in multitudine philosophorum, qui labore etiam litterario monumenta suorum dogmatum reliquerunt, facile quis inuenerit, inter quos cuncta quae sensere conueniant: quod ostendere hoc opere longum est. Quis autem sectae cuiuslibet auctor sic est in hac daemonicola ciuitate adprobatus, ut ceteri inprobarentur, qui diuersa et aduersa senserunt? Nonne aput Athenas et Epicurei clarebant, adserentes res humanas ad deorum curam non pertinere, et Stoici, qui contraria sentientes eas regi ti adque muniri dis adiutoribus et tutoribus disputabant? Unde miror quur Anaxagoras reus factus sit, quia se lapidem ardentem, negans utique deum, cum in eadem ciuitate gloria floruerit Epicu
Abbreviated transcription (Latin):
manis ratiocinationibus ista quȩsierunt: Ubi
quam uis esse potuerit & studium gloriap¬
di: quo quisque alio sapientior. & acutior ui¬
deri cupit : nec sententiae quodam modo ad¬
dictus aliene sed sui docmatis & opinionis
inuentor : tamen ut non nullos uel &iam plu¬
rimos eorum fuisse concedam: quos a suis
doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis
abruperit : ut proea certarent quam ueritatẽ
putarent: siue illa eet siue non ess&: quid
agit aut quo uel qua ut adbeatitu dinem
perueniatur. humana se porrigit infelici¬
tas. si diuina nonducit auctoritas. De¬
nique auctores nostri: inquibus non frus¬
tra sacrarum litterarum figitur & ter¬
minatur canon: absit ut interse aliqua
ratione dissentiant: Unde non in me¬
rito cum illa scriberent eis dm̃ uel pereos lo¬
cutum: non pauci in scolis atque gymnasus.
litigiosis disputationibus garrulis: sed in
agris atque urbibus. cum doctis atque in doc¬

Expanded text:
manis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi manis ratiocinationibus ista quaesierunt? Ubi quamuis esse potuerit et studium gloriandi, quo quisque alio sapientior et acutior uideri cupit nec sententiae quodam modo addictus alienae. sed sui dogmatis et opinionis inuentor, tamen ut nonnullos uel etiam plurimos eorum fuisse concedam, quos a suis doctoribus uel discendi sociis amor ueritatis abruperit, ut pro ea certarent, quam ueritatem putarent, siue illa esset, siue non esset: quid agit aut quo uel qua, ut ad beatitudinem perueniatur, humana se porrigit infelicitas, si diuina non ducit auctoritas? Denique auctores nostri, in quibus non frustra sacrarum litterarum figitur et terminatur canon, absit ut inter se aliqua ratione dissentiant. Unde non inmerito, cum illa scriberent, eis Deum uel per eos locutum, non pauci in scholis adque gymnasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoc
Abbreviated transcription (Latin):
credere debeamus : qui diuinȩ quam tenemus.
non repugnat historiae. Porro autem ciues
impiȩ ciuitatis diffusi usquequaque per
terras : cum legunt doctissimos homines quo¬
rum nullius contemnenda uideatur auctori¬
tas interse derebus gestis. ab etatis nr̃ȩ me¬
moria remotissimis discrepantes : cui potius
credere debeant non inueniunt. Nos uero¬
Nos uero
in nostrȩ religionis historia fulti auctoritate
diuina quicquid ei resistit non dubitamus
esse falsissimum: quo modo lib& sese habe¬
ant c&era insȩcularibus litteris : quȩseu ue¬
ra seu falsa sint: nihil momenti afferunt:
quo recte beateque uiuamus: Vt autem iam¬
cognitionem omittamus historiae : ipsi philophi
aquibus ad ista progressi sumus: qui non uidex¬
tur laborasse instudiis suis nisi ut inuenirent
quomodo uiuendum ess& ac commodate ad
beatitudinem capessendum: cur dissenser̃
& a magistris discipuli & interse condiscipu¬
li nisiquia ut homines humanis sensibus & hu¬

Expanded text:
credere debeamus, qui diuinae, quam tenemus, non repugnat historiae. Porro autem ciues inpiae ciuitatis diffusi usquequaque per terras cum legunt doctissimos homines, quorum nullius contemnenda uideatur auctoritas, inter se de rebus gestis ab aetatis nostrae memoria remotissimis discrepantes, cui potius credere debeant, non inueniunt. Nos uero in nostrae religionis historia fulti auctoritate diuina, quidquid ei resistit, non dubitamus esse falsissimum, quomodolibet sese habeant cetera in saecularibus litteris, quae seu uera seu falsa sint, nihil momenti adferunt, quo recte beateque uiuamus. cognitionem omittamus historiae, ipsi philosophi, a quibus ad ista progressi sumus, qui non uidentur laborasse in studiis suis, nisi ut inuenirent quo modo uiuendum esset adcommodate ad beatitudinem capessendam, quur dissenserunt et a magistris discipuli, et inter se condiscipuli, nisi quia ut homines humanis sensibus et hu
Abbreviated transcription (Latin):
ti non sunt: iam potiores. non ȩquales eis erimus:
Sed quia nequaquam ueritas fallit. & aequales
eis erimus. pro fecto &iam ipsi certi sunt su¬
ae felicitatis a&ernę: Cuius illi alii quia
certi non fuerunt : non enimerat eorum a &er¬
na felicitas cuius certiessent. quae finem fu

Expanded text:
ti non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. ti non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia nequaquam Veritas fallit et aequales eis erimus, profecto etiam ipsi certi sunt suae felicitatis aeternae. Cuius illi alii quia certi non fuerunt non enim erat eorum aeterna felicitas cuius certi essent, quae finem fu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt angeli. alios credere ita factos. ut non ac¬
ciperent praescientiam. uel perseuerantiae.
uel casus sui : alios autem ita utueritate cer¬
tissima. &ernitatem suae beatitudinis nossent.
sedȩqualis felicitatis omnes ab initio creatisunt.¬
& ita fuerunt. donec isti quinunc mali sunt
ab illo bonitatis lumine. sua uoluntate ceti¬
dissent. Proculdubio multo est durius.
nunc putare angelos scõs &ernae suae beati¬
tudinis incertos. & ipsos desemetipsis igno¬
rare . quo dnos deillis perscripturas scãs nosse
otumus. Quis enim catholicus xp̃ianus
ignorat nullum nouum diabolum. & bonis an¬
gelis ulterius futurum. sicut nec istum in soci¬
etatẽ bonorum angelorum. ulterius
rediturum .: Ueritas quippe in euan¬
gelio scĩs fidelibusq promittit. quod erunt
ȩquales angelisdĩ. Quibus &iam promit¬
titur. quod ibunt inuitam &ernam, Porro
autem sinos certisumus. num quam nos ex il¬
la in mortali felicitate casuros. illiuero cer¬

Expanded text:
sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis enim catholicus Christianus ignorat nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si cer
Abbreviated transcription (Latin):
tempore non nulli sybillam erit ream uati¬
cinatam ferunt: Sybillas aut̃ uarro prodit
plures fuisse non unam: Haec sane eritꝰrea
sybilla quȩdam dexpo manifesta conscribit:¬
psit

Expanded text:
tempore nonnulli Sibyllam Erythraeam uaticinatam ferunt. Sibyllas autem Varro prodit plures fuisse, non unam. Haec sane Erythraea Sibylla quaedam de Christo manifesta conscripsit
Abbreviated transcription (Latin):
utdõ placeat. non faciens animae suae : Quomo do
dignas propeccatis suis el emosinas facere
Quisibi malignus est : cui bonus erit  Orationes quip¬
pe aduuant elemosinȩ .: ł tutiq intuendum est
quod legimus: Fili peccasti : nea dicias iterum
& de prȩteritis deprecare : ut tibi dimit tantur:
Propter hoc ergo elemosinae faciendȩ sunt: utcũ
de prȩteritis peccatis deprecamur exaudiamur
Non ut in eis ꝑseuerantes. licentiam male facendi
nos ꝑelemosinas comparare credamus: Ideo aut̃
dñs: &d extris elemosinas ab eis factas & sinistris¬
& sinistris non factas: se imputaturum eẽ prȩdixit.
uthino ostenderet: quantum ualeant elemosinȩ
adpriora delenda: non ad ꝑpetua impune commit¬
tenda peccata.: Tales autem elemosinas non dicen¬
di sunt facere : qui uitam nolunt a consuetudine
scelerum in melis commutare: quia &in hoc quod ait:
Quando uni exminimis meis non fecistis. mihi non fecistis :
Ostendit eos non facere: &iam quando se facere exis

Expanded text:
ut Deo placeat, non faciens animae suae, quomodo dignas pro peccatis suis eleemosynas facere Qui sibi malignus est, cui bonus erit ? Orationes quippe adjuvant eleemosynae. Et utique intuendum est quod legimus: Fili, peccasti, ne adjicias iterum, et de praeteritis deprecare, ut tibi dimittantur . Propter hoc ergo eleemosynae faciendae sunt, ut cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur, non ut in eis perseverantes, licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare credamus. 3. Ideo autem Dominus et dextris eleemosynas ab eis factas, et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum valeant eleemosynae ad priora delenda, non ad perpetua impune committenda peccata. Tales autem eleemosynas non dicendi sunt facere qui vitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait, Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis ; ostendit eos non facere etiam quando se facere exis
Abbreviated transcription (Latin):
mi sericors uidebatur amisit. faciendo scĩs ue¬
ras miserias quib poenas luerent: & falsas beati¬
tudines : Inquib: uerum acsecurum. hoc estsine
timore certum sempiterni boni gaudiũ non
haberent: Longe autem aliter istorum miseri¬
cordia humano errat affectu: qui hominum illo
iudicio damnatorũ miseriastemporales. omnium
uero qui uł citius. uł tardius liberantur: a&ernam
felicitatem putant: Quȩ sententia sippterea bona
& uera quia misericors est: tanto erit melior & ueri¬
or quanto misericordior: Extendatur ergo ac
ꝓfundatur fons huius miseri cordiae usq: addamna¬
Itos angelos. saltim postmulta atq ꝓlixa quantum¬
lib& sȩcula liberandos: Cur usq uniuersam na¬
turam manathumanam: &cum adangelicã uentũ
fuerit: mox arescit. Non audent tamen seulterius
miserando porrigere : & adliberationem ipsius quoq di¬
aboli ꝑuenire: Uerum sialiquis audeat : iuincit nem¬

Expanded text:
misericors uidebatur, amisit faciendo sanctis uemisericors uidebatur, amisit faciendo sanctis ueras miserias, quibus poenas luerent. et falsas beatitudines, in quibus uerum ac securum, hoc est sine timore certum, sempiterni boni gaudium non haberent. Longe autem aliter istorum misericordia humano errat adfectu, qui hominum illo iudicio damnatorum miserias temporales, omnium uero qui uel citius uel tardius liberantur aeternam felicitatem putant. Quae sententia si propterea bona et uera quia misericors est, tanto erit melior or quanto misericordior. Extendatur ergo ac profundatur fons huius misericordiae usque ad damnatos angelos saltem post multa adque prolixa quantumlibet saecula liberandos. Quur usque uniuersam naturam manat humanam, et cum ad angelicam uentum fuerit, mox arescit? Non audent tamen se ulterius miserando porrigere et ad liberationem ipsius quoque diaboli peruenire. Verum si aliquis audeat, uincit nem
Abbreviated transcription (Latin):
digna cuiusq uari&ur : siue ipse aequaliter arde¬
at sed nonȩquali molestia sentiatur.
esse uideo & pacifice disputandum: qui uł omnib
illis hominib: quos tissimus uidex dignos gehen¬
nȩ supplicio iudicauit: uł quibdam corũ nolunt
credere penã sempiternã futuram: sed post
certi tẽporis metas: ꝓruiusq peccati quantita¬
te longiores. siue breuiores: eos inde &c istimant
liberandos: Qua inre misericordior ꝓfecto
fuit origenis. qui&ipsum diabolum atque ange¬
los eiꝰ post grauiora ꝓmeritis & diuturniora
supplicia : & illis cruciatib eruendos. & sociandos
scĩs angelis credidit: Sed illũ & ꝓpter hoc & ꝓp¬
ter alia ñnulla: & maxime : ꝓpt̃ alternan¬
tes sine cessatione beatudines &miserias.
&statutis saeculorum interu allis ab istis ad illas
atq: ab illis adistas : itus acreditus interminabiles.
non inmerito reꝓbauit ecclesia: Quia & hoc qđ

Expanded text:
digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardedigna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentiatur. esse uideo et pacifice disputandum, qui uel omnibus illis hominibus. quos iustissimus iudex dignos gehennae supplicio iudicabit, uel quibusdam eorum nolunt credere poenam sempiternam futuram, sed post certi temporis metas pro cuiusque peccati quantitate longioris siue breuioris eos inde existimant liberandos. Qua in re misericordior profecto fuit Origenes, qui et ipsum diabolum adque angelos eius post grauiora pro meritis et diuturniora supplicia ex illis cruciatibus eruendos et sociandos sanctis angelis credidit. Sed illum et propter hoc et propter alia nonnulla et maxime propter alternantes sine cessatione beatitudines et miserias et statutis saeculorum interuallis ab istis ad illas adque ab illis ad istas itus ac reditus interminabiles non inmerito reprobauit ecclesia; quia et hoc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
dam nabilia peccata committant: uł inflagitus
uł infacinorib: uł innefariȩ cuiusquã impi&atis
errore : sed magna sp̃s largitate opprimant quic¬
quid in eis poss& carnali delectatione dominari.
Plurimi uero p̃ceptolegis accepto: cũ prius uicti
fuerint p̃ualentib uitus. &p̃uaricatores eius
effecti: tunc ad gratiã confugiunt ad iuuantem¬
qua fiant & amarius pęnitendo &ue hementius
pugnando prius dõ subdita atq ita carni p̃positre
mente iuctores. Quis quis igitur cupit poenas euadere
sempiternas non solum baptizetur: uerum &iam
iusti fic& urnxp̃o. Ac sic uere transeat adiabolo ad
xp̃m: Purgatorias aut poenas nullas futuras
opin&ur nisi ante illud ultimum tremendũq
iudicium : Nequaquã tamen negandum ẽ. &iã
ipsum a&ernũ ignem: ꝓdiuersitate meritorum.
quã uis malorum aliis leuiorem aliis futurũ ẽẽ
grauiorem: Siue ipsius uis atq ardor: ꝓpoena

Expanded text:
damnabilia peccata committant uel in flagitiis damnabilia peccata committant uel in flagitiis uel in facinoribus uel in nefariae cuiusquam inpietatis errore, sed magna spiritus largitate obprimant, quidquid eis posset carnali delectatione dominari. Plurimi uero praecepto legis accepto, cum prius uicti fuerint praeualentibus uitiis et praeuaricatores eius effecti, tunc ad gratiam confugiunt adiuuantemamarius paenitendo et uehementius pugnando prius Deo subdita adque ita carni praeposita mente uictores. Quisquis igitur cupit poenas euadere sempiternas, non solum baptizetur, uerum etiam iustificetur in Christo, ac sic uere transeat a diabolo ad Christum. Purgatorias autem poenas nullas futuras opinetur, nisi ante illud ultimum tremendumque iudicium. Nequaquam tamen negandum est etiam ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena
Abbreviated transcription (Latin):
acriter: neaddã nabilia peccata ꝑducat. Et si
quidem non dũ uictoriarũ consu&udine robora¬
ta sunt facilius uincunt᷑ & cȩdunt. Siaũ uince¬
re atq: imperare consuerunt: laboriosa difficul¬
tate superantur: Neq id sit ueracit̾ atq since¬
riter: nisiuera delectatione iustitiȩ. Haec est
aũt infide xp̃i : Nã silex iubens assit & sp̃s
iuuansdesit: ꝑ ipsam phibitionẽ desiderio cres¬
cente atq uincente peccati : &iã reatus p̃ua ri¬
cationis accedit. Nonnũ quã sane ãꝑtissima
uitia alui suitus uincuntur occultis: quȩ putant᷑
esse uirtutes. inquib regnat suꝑbia: & quȩdã sibi
placendi altitudo ruinosa. Tunc itaque uicta
uitia deputanda sunt: cũ dĩ amore uincuntur.
quẽ nisi ds̃ ipse nondonat : nec alit̃ nisi ꝑ medi¬
atorem dĩ & hominũ xp̃m iħm: qui factus est
particeps mortalitatis nrãe: ut nos participes fa¬
felicitatis ut ab ipsa in eunte adulescentia: nulla

Expanded text:
acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si quidem nondum uictoriarum consuetudine roborata sunt, facilius uincuntur et cedunt; si autem uincere adque imperare consuerunt, laboriosa difficultate superantur. Neque id fit ueraciter adque sinceriter nisi uerae delectatione iustitiae; haec est autem in fide Christi. Nam si lex iubens adsit et spiritus iuuans desit, per ipsam prohibitionem desiderio crescente adque uincente peccati etiam reatus praeuaricationis accedit. Nonnumquam sane apertissima uitia aliis uitiis uincuntur occultis, quae putantur esse uirtutes, in quibus regnat superbia et quaedam sibi placendi altitudo ruinosa. Tunc itaque uicta uitia deputanda sunt, cum Dei amore uiquem nisi Deus ipse non donat, nec aliter nisi per mediatorem Dei et hominum Jesum Christum, qui factus est particeps mortalitatis nostrae, ut nos participes fafelicitatis, ut ab ipsa ineunte adolescen