comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quebatur. Quem enim ꝓphetarum non sunt ꝑ secuti pa¬
tres ur̃i. et dñs in euangelio. Hieru salem hierulm̃
que occidis proph& as & lapidas eos quiadte missis. & iterũ.
Ueni& suꝑ uos omnis sanguis iustus qui effusus ẽ suꝑt̾ram.
A sanguine abel iusti usque adsanguinẽ ⁊achariae filu
barachiae quem occidistis int̾templum & altare. Vnde
& supra adeos dicitur. Manus enĩ urãe pollutes̃ sangui¬
ne & lingua urã loquitur iniquitatem. & hac medi¬
tatione crudelitatis atq blasphemiae. ut necẽ dnĩ ꝑ ue¬
nerunt. Quomo do & iuidas ꝑ auaritia uiã. uenit adho¬
micidium. Immo sacrilegium auaritiae copulatum. qđq
sequitur cogitationes eorũ cogitationes stultorum.
Contritio & infelititas
inuiis eorum & uiã pacis
non cognouerunt. & su¬
pra. Veloces pedes eoꝵ
ad effundendum sanguinẽ
a postolus posuit adroma nus
quod multi ignorantes det̃tio
de cimopspolmo sumptum putant quiuersus in editione

Expanded text:
quebatur: Quem enim Prophetarum non sunt persecuti paquebatur: Quem enim Prophetarum non sunt persecuti patres vestri ? Et Dominus in Evangelio: Jerusalem, Jerusalem quae occidis Prophetas, et lapidsanguis justus, qui effusus est super terram: a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae filii Barachiae, quem occidistis inter Templum et altare . Unde et supra ad eos dicitur: Manus enim vestrae pollutae sunt sanguine: et lingua vestra loquitur iniquitatem . Et per hanc meditationem crudelitatis atque blasphemiae, ad necem Domini pervenerunt. Quomodo et Judas per avaritiae viam venit ad homicidium, immo sacrilegium avaritiae copulatum. Quodque sequitur: Cogitationes eorum cogitationes stultorum: contritio et infelicitas in viis eorum, et viam pacis non cognoverunt. Et supra: Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem, Apostolus posuit ad Romanos : quod multi ignorantes, de tertio decimo psalmo sumptum putant, qui versus in editione
Abbreviated transcription (Latin):
opera inutilia & opus iniquitatis inmatubus eoꝵ pecdes eorũ
ad malum currunt. & festinant ut effundant sanguinem
In nocentem Cogitationes eoꝵ cogitationes mutiles. uastitas
Uastitas & contritio inuiis eoꝵ uiã pacis nescierunt. & non
uidicium Ingressibus eorum. semite eoꝵ incur uatesunt eis.¬
Omnis quicalcat in eis ignorat pacẽ. Lxx. Opera enim
eorum opera iniquitatis . & pedes eorũ admalitiã curruNT.
Veloces adeffundendum sanguinem Innoxiũ. & cogi¬
tationes eorum cogitationes stultorum. Contritio & mi¬
seria inuus eorum. Semitae enim eoꝵ ꝑuerse quas transe
unt & nescint pacẽ. Ideo non operiuntur operibus sus
quia opera eoꝵ opera iniquitatis sunt. Quae aposto lus in¬
fructuos a cognominat idẽ fructus non habentia: & pe¬
des eoꝵ currunt admalũ & festinant ad effundendum
sanguinem innoxium. Hanc enim & in proph etarum
occasionẽ. habuerint consuetudinẽ ad quos stephanus lo¬

Expanded text:
opera inutilia; opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum opera inutilia; opus iniquitatis in manibus eorum. Pedes eorum ad malum currunt, et festinant ut effundant sanguinem innocentem: cogitationes eorum cogitationes inutiles: vastitas et contritio in viis eorum. Viam pacis nescierunt: et non est judicium in gressibus eorum. Semitae eorum incurvatae sunt eismnis qui calcat in eis, ignorat pacem. LXX: Opera enim eorum opera iniquitatis: et pedes eorum ad malitiam currunt. Veloces ad effundendum sanguinem innoxium: et cogitationes eorum, cogitationes stultorum. Contritio et miseria iunt, et nesciunt pacem. Ideo non operiuntur  Al. operientur operibus suis, quia opera eorum opera iniquitatis sunt, quae Apostolus infructuosa cognominat, id est fructus non habentia . Et pedes eorum currunt ad malum, et festinant ad effundendum sanguinem innoxium . Hanc enim et in Prophetarum occisione habuerunt consuetudinem. Ad quos Stephanus lo
Abbreviated transcription (Latin):
frangere ante uoluerit &diligentibus intuere acuidere
quid latet. repperi& factorem teterrimum. et principem
omniũ serpentium diabolum in eorũ latitare traditionibus.
& quia supra dixerat telas araneae tex unt. Ex ponit quote¬
larum istarum textira proficiat. labor inquit eorum omĩsq
doctrina non xpĩ efficit uestim̃tum. nec pallium quod nuditas
animȩ protegatur. sed casso labore desudant. dicente hoc
eodem propheta. populus hic labus me honorat coruero eoꝵ
longe ẽ ame. frustra aũ me colunt docentes doctrinas
& p̃cepta hominum. quesequentes neglegunt legem dĩ & ut
sciamus intela opera demonstrari. Intulit neq: operientur
operibus suis. Quidã locum istum. sic edisserunt. Quas aspi¬
dum ciderunt siue ruperunt. Idẽ mordentes ꝓphetarum.
reliquere sermones. & blandi sibi pseudo ꝓph&arũ eloquia
texuerunt. Dequibus qui c̃omederit aserpente perimerur.
& intellegit nihil sibi ꝓ fuisse uerba mendatii. Opera eorum

Expanded text:
frangere ante voluerit, et diligentius intueri ac videre quid latitet, reperiet fetorem teterrimum, et principem omnium serpentem diabolum, in eorum latitare traditionibus. Et quia supra dixerat: Telas araneae texunt, exponit quod telarum istarum textura non proficiat. Labor, inquit, eorum omnisque doctrina non Christi efficit vestimentum, nec pallium quo nuditas animae protegatur, sed casso labore desudant, dicente hoc eodem Propheta: Populus hic labiis me honorat; cor vero eorum longe est a me. Frustra autem me colunt, docentes doctrinas et praecepta hominum : quae sequentes, negligunt legem Dei. Et ut sciamus in tela opera demonstrari, intulit: Neque operientur operibus suis. Quidam locum istum sic edisserunt: Ova aspidum sciderunt, sive ruperunt, id est, mordentes Prophetarum reliquere sermones omnes, et blanda sibi pseudoprophetarum eloquia texuerunt: de quibus qui comederit, a serpente ferietur; et intelliget nihil sibi verba profuisse mendacii. O
Abbreviated transcription (Latin):
tis umus. nequid in nouare uidere mur quia uulgatum ẽ
testimoniũ. & uocaberis aedificator sepium. in hebraico
legitur. & uocabitur inte. goder fereso. quoda quila in¬
ter p̃tatus ẽ. NΕ ΟΡΛR ΠΙCΑΙΑ ΚΟΜΗC quod nos possumus
iuxta sensum dicere. qui se opponit dĩ iracundiae seuienti
Deniq: sr̃mmachus transtulit murum opponens caedenti.
Qualis fuit morses. & aaron & samuhel. qui iraedm̃ restiter̃
& quasi edificato muro Indignationi eius posui terminum.
Quod& hieremiae dicitur neoccurrat dnõ. neire eius ue¬
lit resistere. & in dignationẽ ita p̃cibus quasi quodã muro
inter cludere. & mor̃si quasi tener&ur ab eo hns. Bimitte¬
me inquit & percutiã populum istum. Istius modi ergo
aedificator maceriarum murorũ que & sepium. conuert&
semitas iniquitatem. ut nequaquã dĩ ira desae uiat. sed pla¬
catussit eis dñi . & om̃s indignationis saemite conquies cant.

Expanded text:
terpretati sumus, ne quid innovare videremur, quia vulgatum est terpretati sumus, ne quid innovare videremur, quia vulgatum est testimonium, et vocaberis aedificator sepium, in Hebraico legitur, et vocabitur in te, GODER PHERES quod Aquila interpretatus est περιφράκτης διακοπῆς, quod nos possumus juxta sensum dicere, qui se opponit Dei iracundiae saevienti. Denique Symmachus transtulit, murum opponens caedenti , qualis fuit Moyses et Aaron, et Samuel, qui irae Domini restiterunt, et quasi aedificato muro, indignationi ejus posuerunt terminum. Quod et Jeremiae dicitur: Ne occurat Domino, ne irae ejus velit resistere, et indignationem ita precibus quasi quodam muro intercludere : et Moysi, quasi teneretur ab eo Dominus: Dimitte inquit, et percutiam populum istum . Istiusmodi ergo aedificator maceriarum murorumque et sepium, convertet semitas in quietem, ut nequaquam Dei ira desaeviat, sed placatus sit eis Dominus, et omnes indignationis semitae conquiescant.
Abbreviated transcription (Latin):
& uocandã eã suie eum quinatus ẽ in ea edificatorẽ¬
sepiũ. de quo in psalmo legimus. homo natus ẽ inea. & ip¬
se fundauit eã altis simus. Quas sepes . atq macerias hoc enim
grecus sermo significat. Opat Morc. agro & uineis circum¬
dari scriptura cõmemorat. Vineã dexgrpto transtulisti.
e iecistigentes & planta sti eã. & post paululũ . quaredex¬
truxisti maceriã eius. & uindemiant eam omnes quitranseunt
uiã. & in hoc eodem proph&a. uinea factaẽ dilecto. quam
pulchro sermone describens intulit. aedificaui turrem.
& maceriã circum dedi. quamqui destrux erit iuxta ecle¬
siasten mordebit eum coluber. Que ideo circum data est
ut omniũ bestiarum inuineã dĩ ꝓhibeatur accessus. Iste
ẽ aũ coluber tortuosus quidecepit exiam mpara dr̃so. quae
quia dĩ p̃cepta destruxerat. Propt̾ ea morsibus eius patuit:
& audi& adnõ. Tu obserucobis eius caput. & ille obserua¬

Expanded text:
et vocandam eam, sive cum qui natus est in ea, aedificaet vocandam eam, sive cum qui natus est in ea, aedificasepium. De quo in psalmo legimus: Homo natus est in ea: et ipse fundavit eam Altissimus . Quas sepes atque macerias, hoc enim Graeco sermone significat φραγμοῦς, agro et vineis circumdari Scriptura commemorat: Vineam de Aegypto transtulisti: ejecisti gentes, et plantasti eam; et post paululum: Quare destruxisti maceriam ejus: et vindemiant eam omnes qui transeunt viam ? Et in hoc eodem Propheta: Vinea facta est dilecto; quam pulchro sermone describens, intulit: Aedificavi turrem, et maceria circumdedi . Quam qui destruxit, juxta Ecclesiasten, mordebit eum coluber. Quae ideo circumdata est, ut omnium bestiarum in vineam Dei prohibeatur accessus. Iste est autem coluber tortuosus, qui decepit Evam in paradiso, quae quia Dei praecepta destruxerat, propterea morsibus ejus patuit, et audivit a Domino: Tu observabis caput ejus; et ille observa
Abbreviated transcription (Latin):
gotempore deserta fuerant. Et inmultis generationibus
ꝑmans ura edium tuarũ fundam̃ta iacentur. Ita ut uel tu
ipse uocaberis aedificator sepium : & auertat semitas inqui¬
caller inmeclio faciat conquiescere. haec iudȩi & a mici
tantũ occidentis litere ad instaurationẽ urbĩ referuntur
palestinoꝵ. & uel facta sub Zorobabel & ezra. et neemia.
uel inultimotem pore futura contendunt. & ad instau¬
rationem hierł & incircuitũ ciuitatũ altirsima fundam̃ta
iaciendae. tam excelsos muros aedificandos. ut nullus hos¬
tium possit intrare . & omniũ in eas inimicorum ꝓhibeat᷑ in¬
tempus sed inperp&uũ. & fundam̃ta illius ex utroq populo
idest induabus generationibus suscitanda. Vnde dicebat
apostolus quasi sapiens architectus pdndamentũ posui.
Alius supedificat unusquisq aũ uideat quid ruꝑ edific&.
rum edificati suꝑ fundam̃tũ a postolorũ

Expanded text:
go tempore deserta fuerant; et in multis generationibus go tempore deserta fuerant; et in multis generationibus permansura aedium tuarum fundamenta jacientur: ita ut vel tu ipse voceris aedificator sepium atque maceriarucalles in medio faciat conquiescere. Haec Judaei et amici tantum occidentis litterae, ad instaurationem referunt urbium Palaestinae. Et vel facta sub Zorobabel et Ezra, et Neemia, vel in ultimo tempore futura contendunt: et ad instaurationem Jerusalem et in circuitu civitatum altissima fundamenta jacienda, et tam excelsos muros aedificandos, ut nullus hostium possit intrare, et omnium in eas inimicorum prohibeatur intempus, sed in perpetuum, et fundamenta illius ex utroque populo, id est, in duabus generationibus suscitanda. Unde dicebat Apostolus: Quasi sapiens architectus fundamentum posui: alius superaedificat: unusquisque autem videat quid superaedificat orum
Abbreviated transcription (Latin):
plangit & loquit᷑. dissipatas ossanrã secus infernum. neque
enim credere possumus quod ossa peccatorũ. non in in ferno
sunt sed uixta infernum. & fama bona inpinguat ossa. que
ad corporis saginã non pertin&. Sequit. & eris siue erit.
idẽ auttu. aut animatua sicut ortus in riguus. Dequo scrip¬
tum ẽ. fons egrediebatur & inrigabat omnẽ faciem paradisi
proquo in hebraioo hortus legitur quẽ fontem non alium pos¬
sumus dicere. nisi ei ciudicitur. aput te ẽ fons uite. qui
indesinent̃
rigat eclesiã suã & cunctorum corda
credentium
Et edificabunt᷑ inte deserta seculoꝵ
funda m̃ta generationis & generationis. suscitabis. & uocabe¬
ris aedificator maceriae. & semitas inmedio quies cere facus.
Nonsolũ inquit oriet᷑ intenebris lum̃tuũ & tenebrae tuae
erunt quasi meridies. et dabit dñs requiemtibi semꝑ. eteris
quasi ortus inriguus & cetera. Sededificabunt inte que lon¬

Expanded text:
plangit, et loquitur: Dissipata sunt ossa nostra secus infernum . Neque plangit, et loquitur: Dissipata sunt ossa nostra secus infernum . Neque enim possumus credere quod ossa peccatorum non in inferno sint, sed juxta infernum. Et fama bona impinguat ossa , quae ad corporis saginam non pertinet. Sequitur: Et eris, sive erit, id est, aut tu, aut anima tua, sicut hortus irriguus: de quo scriptum est: Fons egrediebatur, et irrigabat omnem faciem paradisi , pro quo in Hebraico hortus legitur. Quem fontem non alium possumus dicere, nisi eum cui dicitur, Apud te est fons vitae : qui indesinenter rigat Ecclesiam suam, et cunctorum corda credentium. Et aedificabuntur in te deserta saeculorum: fundamris aedificator maceriae, et semitas in medio quiescere facies. Non solum, inquit, orietur in tenebris lumen tuum, et tenebrae tuae erunt quasi meridies, et dabit tibi Dominus requiem semper, et eris quasi hortus irriguus, et caetera; sed aedificabuntur in te quae lon
Abbreviated transcription (Latin):
splendoribus animã tuã dequibus in psalmo dicit᷑. tecum
Quia & ipse saturasti animã esurienem. & dicere poteris
bene die ani mamea dño. ꝗ uirepl& in bonis desiderium tuũ.
& ossatua libesabunt᷑ deinteritu & igne ꝑp&euo. Siue in¬
pinguescent ut pristinã crassitudinẽ recipiant. quae fa¬
me sermonis dñi ad tenuata fuerant. quod quidem &iux¬
ta literam deresurrectione eorũ quae casura s̃ corporum
Intellegere possumus & deuirtutibus animȩ quas significans
sps̃ ses. loquit inpsalmo. Omnia ossamea dicent dnẽ quisimi¬
lis tibi. Dequibus in prouerbus scriptumẽ. fama bona inpin¬
guat ossa . & quibus p̃mia promittunt᷑. sanitas erit corpori
tuo. &curatio ossibustuis. De quibus russum scriptum est
dñs custodit omnia ossa eoꝵ unũ ex his non conter& ur. E con¬
trario q uipeccator ẽ & animae robur perdidit atq uirtutem

Expanded text:
splendoribus animam tuam. De quibus in psalmo legitur: Tecum splendoribus animam tuam. De quibus in psalmo legitur: Tecum quia et ipse saturasti animam esurientem, et dicere poteris: Benedic, anima mea, Domino, qui implet in bonis desiderium tuum ; et ossa tua liberabuntur de interitu et igne perpetuo. Sive impinguescent, ut pristinam crassitudinem recipiant, quae fame sermonis Domini attenuata fuerant. Quod quidem et juxta litteram de resurrectione eorum quae casura sunt corporum, intelligere possumus, et de virtutibus animae, quas significans sanctus loquitur in psalmo, Omnia ossa mea dicent, Domine, quis similis tibi ? De quibus et in Proverbiis scriptum est, Fama bona impinguat ossa . Et quibus praemia promittuntur, Sanitas erit corpori tuo, et curatio ossibus tuis . De quibus rursum scriptum est, Dominus custodit omnia ossa eorum, unum ex his non conteretur . Econtrario, qui peccator est, et animae robur perdidit atque virtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
corpus nr̃merit lucidũ. Siaũ quilux eẽ deber& uersus
fuerit intenebris. tunc omne corpus tenebro sum erit.
tenebre nrae uertantur in meridiem. licamusq: cũspon¬
sa ubi pacis ubi cubas in meridie. Etrequiem dabittibi
quasi ortus inriguus. & sic fons
aquarum cuius nondeficient aque. L.XX. eterit dr̃ tuus
tecũ semꝑ & impleberis sicut desiderat animatua & ossa
tua pinguescent. & erunt sicut ortus ebrius & sicut fons
cui non defici& aqua. Quod in colexandrinis exemplari¬
bus in premio huius capituli ad ditũ ẽ. & ad huc inteerit
laus mea semꝑ. & infine. & ossatua quasi herba orient᷑
& pinguescent & hereditate possidebunt ingeneratione
dem emendatis & ueris exemplaribus. Vnde oboelo pre¬
notandũ ẽ. Cum tenebre inquit peccatoristui orta luce fue¬
rint dissolutae. e tp̃ nocte palpacbili meridier fuerit ex¬
orta. tunc semꝑ habitatorẽ habebis h̃. quiimpleat

Expanded text:
corpus nostrum erit lucidum. Si autem qui lux esse deberet, versus corpus nostrum erit lucidum. Si autem qui lux esse deberet, versus fuerit in tenebras; tunc omne corpus tenebrosum erit, tenebrae vertantur in meridiem, dicamusque cum sponsa: Ubi pascis, ubi cubas, in meridie ? Et requiem dabit tibi quasi hortus irriguus, et sicut fons aquarum, cujus non deficient aquae. LXX: Et erit Deus tuus tecum semper: et impleberis sicut desiderat anima tua, et ossa tua pinguescent. Et erunt sicut hortus ebrius: et sicut fons, cui non deficiet aqua. Quod in Alexandrinis exemplaribus in principio hujus capituli additum est: Et adhuc in te erit laus mea semper; et in fine et ossa tua quasi herba orientur, et pinguescent, et haereditate possidebunt in generationem dem emendatis et veris exemplaribus: unde obelo praenotandum est. Cum tenebrae, inquit, pectoris tui, orta luce, fuerint dissolutae, et pro nocte palpabili meridies fuerit exorta, tunc semper habitatorem habebis Deum, qui impleat
Abbreviated transcription (Latin):
nostra que peccauerimus ad dm̃. cdexcusandas excusationes
in peccatis. & dicimus corporis mesuperauit ardor. adules¬
centiae incentiua uicer̃ adõ talis creatussum. pauꝑtas co¬
egit adfurtum. Itaq: sic non fecerimus ista quedicta sun
& fecerimus ea quaedicenda s̃. utesuri enti non sicut
supra demus panem nrm̃ sedanimã nram. Vteum
in quibus cumq possumus adiuuemus. & nonquasi ex
tristiciae necessitate. sed ex animo tribuamus accipien¬
tes magis quã dantes beneficium. hilarem enim datorẽ
diligit dr̃. ut animã esu rientẽ siue afflictã non rore focile¬
mus exparte. sed saturemus & doleamus cumdolentibus.
lugeamusq cumdolentibus. tunc orietur intenebris lux
nr̃a . Illequidic̃. ego luxueni inmundum. ut omnis qui
credit inme intenebris non maneat sedhabeat lume nuitae.
Lucerna enim corporis nr̃i ẽoculus. Simplex fuerit totũ

Expanded text:
nostraque peccata referimus ad Deum, ad excusandas excusationes nostraque peccata referimus ad Deum, ad excusandas excusationes in peccatis, et dicimus: Corporis me superavit ardor, adolescentiae incentiva vicerunt, a Deo talis creatus sum: paupertas coegit ad furtum. Itaque si non fecerimus ista quae dicta sunt, et fecerimus ea quae dicenda sunt, ut esurienti, non sicut supra, demus panem nostrum, sed animam nostram, ut eum in quibuscumque possumus adjuvemus, et non quasi ex tristitia et necessitate, sed ex animo tribuamus, accipientes magis, quam dantes beneficium: Hilarem enim datorem diligit Deus , ut animam esurientem sive afflictam non refocillemus ex parte, sed saturemus: et doleamus cum dolentibus, lugeamusque cum lugentibus , tunc orietur in tenebris lux nostra, ille qui dicit: Ego lux veni in mundum: ut omnis qui credit in me, in tenebris non maneat: sed habeat lucem vitae . Lucerna enim corporis nostri est oculus: si simplex fuerit, totum
Abbreviated transcription (Latin):
positionẽ implet᷑ manur. Nescilic& utinquibus dã risim
uocis. in pretatio clandestina clericos ordin& nesciente :
sic intellegunt adsumant testimoniũ pauli scribentis
adthimotheũ. Manus cito nemini in posueris neq: cõmu¬
nicaueris peccatis alienis. non ẽ enim peccatũ leue mit
tere margaritas ante porcos. & dare scm̃ canibus. & ordina¬
tionẽ clericatus nequa quã scis. & inlegedĩ doctissimis sed
a seculis suis tribuere. & uilium officiorum ministris. quod
q his decorosius est. mulier cularum precibus in quoconsi¬
deranda loquentis in sexpi apostoli sapientia. Qui ut ordi¬
nationis periculum de monstrar& iun&̃ torm̃ta peccantiũ.
neq cõmunicaueris peccatis alienis. Sicut ergo in ordi¬
nationibus malorũ partic ipes est peccatorum quita les con¬
uerbũ aũ murmurationis ẽ. quando contranos loquit᷑ ds̃.
Desinat ame murmuratio populi huius. & non morientur

Expanded text:
positionem impletur manus ne scilicet, ut in quibusdam risimus, positionem impletur manus ne scilicet, ut in quibusdam risimus, vocis imprecatio clandestina clericos ordinet nescientes, sic intelligunt, ut assumant testimonium Pauli scribentis ad Timotheum: Manus cito nemini imposueris, neque communicaveris peccatis alienis . Non est enim peccatutere margaritas ante porcos, et dare sanctum canibus, et ordinationem clericatus nequaquam sanctis et in lege Dei doctissimis, sed asseclis suis tribuere, et vilium officiorum minique his dedecorosius est, muliercularum precibus. In quo consideranda loquentis in se Christi Apostoli sapientia, qui ut ordinationis periculum demonstraret, junxit tormenta peccantium: Neque communicaveris peccatis alienis. Sicut ergo in ordinationibus malorum, particeps est peccatorum qui tales conVerbum autem murmurationis est, quando contra nos loquitur Deus: Desinat a me murmuratio populi hujus, et non morietur;
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. Abocultis meis mundame dñe & ab alienis par¬
ce seruotuo. Difficile reperitur qui his non stringatur cate¬
nis. Raro inuenitur anima quegrauissimã torquem
non habeat suo collo circũdatam ad terrena seopera depri¬
mentem. Nequaquã caelũ sed terrã aspiciat. quod & de
euuangelica refertur muliere quã iix erat sattenas ꝑ an¬
nos decem &octo . & incuruata caelestia nonuider&. Sier¬
go ait . tuleris demedio cordistui hanc catenã & istius modi
tes uoce consona extentum. digitum transtulerunt solũ
malum ipse non cogites & non facias. sedne detrahas qui¬
dem prox imotuo. Singulos quasi digito notes. loquaris
quod non prodest anime tuae. nontua mala sed aliorum er¬
sores considerans accipies quemsequens sermo sub nectit.
plerque nostrorũ . citi sotoniam. id est ordinationem
dericorum. quae non solum ad inp̃cationẽ uocis. sedad mn

Expanded text:
in psalmo: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parin psalmo: Ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce servo tuo . Difficile reperitur qui his non stringatur catenis. Raro invenitur anima quae hanc gravissimam torquem non habeat suo collo circumdatam, ad terrena se opera deprimentem, ut nequaquam coelum, sed terram aspiciat. Quod et de Evangelica refertur muliere, quam vinxerat Satanas per annos decem et octo, ut incurvata, coelestia non videret . Si ergo, ait, tuleris de medio cordis tui hanc catenam, et istiusmodi tes voce consona, extentum digitum transtulerunt: ut non solum malum ipse non cogites, et non facias, sed ne detrahas quidem proximo tuo, et singulos quasi digito notes, et loquaris quod non prodest animae tuae, non tua mala, sed aliorum errores considerans: accipies quae sequens sermo subnectit. Plerique nostrorum χειροτονίαν, id est, ordinationem clericorum, quae non solum ad imprecationem vocis
Abbreviated transcription (Latin):
errorem. srmmachus declinationem Theodotio ΚAuΟΝ iđ
torquem transtuler̃. Rurrum inp̃senti loco ubi nos uertimus
supra diximus errorem interp̾tatus ẽ. Sr̃mmachus intheo¬
dotionis scita concidens torquem posuit hoc de interp̃tatio¬
nis uarietate sit dictum. Alioquinsensus siccum superioribur
iungitur. Oriet tibi matutina lux & sanitatestue cito orient᷑.
Et preced&te iusticiatua. & gloria dnĩ coronabit te. Dep̃¬
cantemque statim exaudi&. & se ostendit eẽ p̃sentem. lta
dumtax at siad superiora opera haec quoq addi deris. ut
tollas dete obligationẽ & catenã. quatua anima colliga¬
ta est. dequa & p&rus loquebatur ad sỹmonẽ. infelle eñĩ
amaritudinis & obligatione iniquitatis iuideo te eẽ. &
paulus dolebat obligatã cernens idolatriae atheniensiũ
ciuitatem. Funibus enim peccatorũ suoꝵ unus quisq con¬
stringitur. Dequibus anime uinculis. & dauid p̃c̃abatur.

Expanded text:
errorem, Symmachus declinationem, Theodotio κλοιὸν, id errorem, Symmachus declinationem, Theodotio κλοιὸν, id est, torquem, transtulerunt. Rursum in praesenti loco ubi nos vertimus:supra, errorem, interpretatus est; Symmachus in Theodotionis scita concedens  Al. concidens, torquem posuit. Hoc de interpretationis varietate sit dictum. Alioquin sensus sic cum superioribus jungitur: Orietur tibi matutina lux, et sanitates tuae cito orientur: et praecedet te justitia tua, et gloria Domini coronabit te. Deprecantemque statim exaudiet, et se ostendet esse praesentem. Ita dumtaxat, si ad superiora opera haec quoque addideris, ut tollas de te obligationem et catenam qua tua anima colligata est. De qua et Petrus loquebatur ad Simonem: In felle enim amaritudinis, et obligatione iniquitatis video te esse . Et Paulus dolebat, obligatam cernens idololatriae Atheniensium civitatem. Funibus enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . De quibus animae vinculis et David precabatur
Abbreviated transcription (Latin):
& dñs ex audi& cla mabis & dic& ecce adsum. non uoce sed
opere. non responsione sedbene ficuis quod iuxta litteram
& ineuangelio conprobatur. quando dicente addnm̃ leproso
suus potes me mundare. Respondit dñs dic̃s. uolo mundare.
Ci abstuleris demediotui catenã & desieris digitũ extendere
tua & tene bretuae erunt sicut dies. Lxx. Siabstuleris ate
colligationem & ordinationẽ uerbum murmurationis. et
dederis erurienti panem tuũ exanimotuo & animã humiliatã
saturaueris tunc orietur intenebris lumentuũ & tene bretue
erunt sicut meridies. Verbum bebraicũ. m̃otã. quod in hiere¬
mia torques ferrea inter praetat᷑. In presenti capitulo bis legit᷑.
ineo enim loco ubi supra iuxta septuaginta diximus. dossol¬
ue obligationes uio lentarum cõmutationem ꝓuno uerbo mota
sciamus eos posuisse uiolentas cautiones. pro quibus aqui la

Expanded text:
et Dominus exaudiet: clamabis, et dicet: Ecce adsum, non voce, sed et Dominus exaudiet: clamabis, et dicet: Ecce adsum, non voce, sed opere; non responsione, sed beneficiis. Quod juxta litteram et in Evangelio comprobatur, quando dicente ad Dominum leproso, Si vis, potes me mundare, respondit Dominus dicens: Volo, mundare. Si abstuleris de medio tui catenam, et desieris digitum extendere, tua, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. LXX: Si abstuleris a te colligationem, et ordinationem et verbum murmurationis, et dederis esurienti panem tuum ex animo tuo, et animam humiliatam saturaveris: tunc orietur in tenebris lumen tuum, et tenebrae tuae erunt sicut meridies. Verbum Hebraicum MOTA , quod in Jeremia torques ferrea interpretatur , in praesenti capitulo bis legitur. In eo enim loco ubi supra juxta Septuaginta diximus: Dissolve obligationes violentarum commutationum, pro uno verbo MOTA sciamus eos posuisse violentas cautiones, pro quibus Aquila
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sol hic lux dicitur. sicut enĩ matutina lux soluit tenebras
ita lum̃ scientiae & ueritas omnes errores fugat: & sanitates
inquit tuae cito orientur. proquo a uila uerbũ deuerbo ex¬
primens posuit. et cicatrix uulneristui cito obducttur
Vtscilic& uulnera peccatorũ nr̃orum. adortum solis iusticue
cito obducta cicatrice claudant᷑. Proquo lxv transtuler¬
taia MAicor idẽ sanitatestuae latini int̃ pretes ducti no mi¬
nis similitudinẽ inatia. il est uestim̃ta posuerunt um¬
de multi trans lationis falsitate decepti adresurrectione
corporis conprobandã hoc utuntur testimonio: quosciliee
uestimtũ anime corpus accipi. uelint. quodindie resurfeci¬
onis oriatur et ante cedit inquit inconspectutuo iuslit¬
atua secundum illud quodlo quit᷑ iacob Ex audiet oe cooꝰ
iustia mea & implebitur quod scriptumẽ. et ce homo &op
raeius & gloria dĩ circum dabitte. quasi ueste pulcherrima
Vtglorificeris & apud dm̃ & apud homines. Tunc inuocabis

Expanded text:
ibi sol, hic lux dicitur. Sicut enim matutina lux solvit tenebras: ita lumen scientiae et veritatis omnes errores fugat. Et sanitates, inquit, tuae cito orientur. Pro quo Aquila, verbum de verbo exprimens, posuit: Et cicatrix vulneris tui cito obducetur; ut scilicet vulnera peccatorum nostrorum ad ortum solis justitiae, cito obducta cicatrice, claudantur. Pro eo quod Septu id est, sanitates tuae, Latini interpretes ducti nominis similitudine ἱμάτια, id est, vestimenta posuerunt. Unde multi translationis falsitate decepti, ad resurrectionem corporis comprobandam, hoc utuntur testimonio, quo scilicet vestimentum animae corpus accipi velint, quod in die resurrectionis oriatur. Et antecedet, inquit, in conspectu tuo justitia tua . Secundum illud quod loquitur Jacob: Exaudiet me cras justitia mea; et implebitur quod scriptum est: Ecce homo, ejus. Et gloria Domini circumdabit te, quasi veste pulcherrima, ut glorificeris apud Deum et apud homines. Tunc invocabis,
Abbreviated transcription (Latin):
quos quasi accipitres per horres cunt. legimus & in alio
loco quasi ursa raptis catulis & indanihele regnum cruen¬
tum in quotres sunt ordines dentium urse fero cissime
cõparatum. & quasi columbae meditantes gememus. abs¬
q sensu & intellegentia scripturarum tan uerba me

Expanded text:
quos quasi accipitres perhorrescunt. Legimus et in alio quos quasi accipitres perhorrescunt. Legimus et in alio loco: Quasi ursa raptis catulis. Et in Daniele, regnum cruentum in quo sunt tres ordines dentium, ursae ferocissimae comparatum . Et quasi columbae meditantes gememus, absque sensu et intelligentia Scripturarum, tantum verba me
Abbreviated transcription (Latin):
bris ambulauimus. ꝑ al paui¬
mus sicut caeci pari& em & qua¬
si absq oculis ad trectauimus.
nrã restiterunt nobis. & cetera . in p̃senti igitur tempore
uniuersa cõplentur. Elongatum ẽ iudicium a uideis
quod gentibus nuntiatum ẽ. & non ad p̃hend& eos iusticia
que anationibus conp̃hensa ẽ. exspectauerunt lucẽ
dicentes. E mitte lucem tuã & ueritatẽ tuã. quae cis ꝑ
ꝓphetas fuerat repromissa. eterroris tenebris occupa¬
tisunt. & sustinebant splendorem. & ambulauerunt
intenebris ita scriptura scãs. quasi caeci palpantes parictẽ:
Verba tantum earum & folia non sensum fructumq
gosis quasi mortui. In toto enim orbe. sole iusticiae splen¬
dore rutilante. illimorantur intenebris. Videlic& ut
peccato mortui rugiemus ait quasi ursi omnes. & qua
columbae meditantes gememus. Vt & crudeles sint
parit̾ & miseri. fieri. & in manes adhumiles atque sub¬
iectos. pauidi atq trepiclantes adeos qui fortiores sunt.

Expanded text:
bris ambulavimus. Palpavibris ambulavimus. Palpavimus sicut caeci parietem, et quasi absque oculis adtrectavimus: ra restiterunt nobis, et caetera. In praesenti igitur tempore universa complentur. Elongatum est judicium a Judaeis, quod gentibus nuntiatum est. Et non apprehendet eos justitia, quae a nationibus comprehensa est. Exspectaverunt lucem, dicentes: Emitte lucem tuam et veritatem tuam , quae eis per Prophetas fuerat repromissa, et erroris tenebris occupati sunt. Sustinebant splendorem; et ambulaverunt in tenebris. Ita Scripturas sanctas, quasi caeci palpantes parietem, verba tantum in eis et folia, non sensum fructumqueigosis Al. caliginosis, quasi mortui. In toto enim orbe, sole justitiae splendorem rutilante, illi morantur in tenebris, videlicet ut peccato mortui. Rugiemus, ait, quasi ursi omnes, et quasi columbae meditantes gememus; ut et crudeles sint pariter et miseri: feri et immanes ad humiles atque subjectos: pavidi atque trepidantes ad eos qui fortiores sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bris. incaligosis quasi mortui. Rugiemus quasi ursi om̃s.
& quasi colum bae meditantes gememus. Ex spectauimus
Propt̾ ea recessit uidiciũ ab eis. & non ad p̃hendit eos iuis¬
tia. cum ex spectarent lucem. factes̃ eis tenebrae. Praestu¬
lantes eã intenebͣs ambulabunt. Palpabunt sicut caeci
pari&em & quasi non habentes oculos adtrectabunt. Cadent
inmeridiae quasi in nocte media quasi morientes gement.
quas i ursus & quasi colum ba parit̾ ambulabunt. exspec¬
tauimus iudicium. & nonẽ salus longe recessit a nobis.
Post accusationẽ populi uideorum expersona eorum pro¬
ph& as respondit. quid loquidebeant paenitentes sita m̃
uelint post uul nera recipere sanitatẽ. Mirorq cur lxx
uerba respondeant orationem texuerint cum in conse¬
quentibus ueritate superati. hocidem fecerint dicentes
exspectauimus iudicium & non ẽ salus longe recessit a nob.
M ulta enim iniquitates nr̃a in conspectu tuo. & peccata
tauimus lucẽ. & ecce tene¬
brae splendorem & intene¬

Expanded text:
. caliginosis quasi mortui. Rugiemus quasi ursi omnes: et quasi columbae meditantes gememus. Exspectavimus jPropterea recessit judicium ab eis: et non apprehendit eos justitia. Cum exspectarent lucem, factae sunt eis tenebrae. Praestolantes eam in tenebris ambulabunt: palpabunt sicut caeci parietem: et quasi non habentes oculos attrectabunt. Cadent in nocte media: quasi morientes gement: quasi ursus, et quasi columba pariter ambulabunt. Exspectavimus judicium, et non est: salus longe recessit a nobis. Post accusationem populi Judaeorum, ex persona eorum Propheta respondit, quid loqui debeant poenitentes, si tamen velint post vulnera recipere sanitatem. Mirorque cur Sepverba respondeant, orationem texuerint, cum in consequentibus veritate superati, hoc idem fecerint, dicentes: Exspectavimus judicium, et non est; salus longe recessit a nobis. Multa enim iniquitas nostra in conspectu tuo; et peccatatavimus lucem, et ecce tenebrae; splendorem, et in tene
Abbreviated transcription (Latin):
tius & munile collotuo & graui onere liberati. & recipientes
ornam̃ta pristina captiui eẽ cessemus redempta ab eo quiue¬
nit predicare captiuis remissionem. & de quo scriptum est
hic edificauit ciuitatem meã & captiuitatẽ populimei
reduc& noncump̃tioneq cumneribus. Cui sensui & p&rus
a postolus congruit. scientes quõ non corruptilibus argento
& a uro redemptiestis deuana urã conuersatione a patribus
tradita sediangune agni inmaculati. & c&era: Quia haec
dic̃ dñs ds̃ inȩgrptum descendit populus ms in principio
ut colonus eet ibi. & a surabsq: ulla causa calumniatus ẽeũ
dinune quid mihi ẽ hic dic̃ dñs quõ ablatus ẽ populus meus gra¬
tis dominatores eius iniq agunt dic̃ dns & iuigit̃ totadie no¬
mmeũ blas phemat᷑. Propt̃ quod sci& populus m̃s nom̃ meũ
ut peregrinar & ur ibi in asrrios uiolent̃ adductis et nunc quid

Expanded text:
tuis, et monile collo tuo; ut gravi onere liberati, et recipientes tuis, et monile collo tuo; ut gravi onere liberati, et recipientes ornamenta pristina, captivi esse cessemus: redempti ab eo, qui venit praedicare captivis remissionem. Et de quo scriptum est : Hic aedificabit civitatem meam, et captivitatem populi mei reducet, non cum pretio neque cum muneribus. Cui sensui et Petrus Apostolus congruit: Scientes quoniam non corruptibilibus argento et auro redempti estis de vana vestra conversatione, patribus tradita, sed sanguine agni immaculati dicit Dominus Deus in Aegyptum descendit populus meus in principio ut colonus esset ibi et Assur absque ulla causa calumniatus est eum et nunc quid mihi est hic dicit Dominus quoniam ablatus est populus meus gratis dominatores eius inique agunt dicit Dominus et iugiter tota die nomen meum blasphematur propter hoc sciet poput peregrinaretur ibi: et in Assyrios violenter abducti sunt; et nunc quid
Abbreviated transcription (Latin):
ni portemus &imaginem caelestis. unde qui incarne s̃ dõ pla¬
cere non possunt non quo carnis natura damn&ur cuius conditor
dr̃ ẽ & inqua plurimi placuerunt dõ regnantq: cumxpõ. sed
quo opera carnis repudientur: Dequibus idem apõsto lus
loquitur. Ego aũ carnalis sum uenundatus subpeccato . De¬
niq: adhuius cemodi homines dic̃. ubi aũ zelus &emulatio
inuobis ẽ. non ne carnales estis. & secundum hominẽ ambula
tis. & econtrario ad scõs. uos aũ non estis . in carne siquidem
spr̃ dĩ habitat inuobis. Ex cutitur ergo puluis de quo scriptũ
est. Num quid confitebitur tibi puluis. aut ad nunti ab it ue¬
ritatem tuã. Vt soluantur uincula collitui & nequa quam
audiamus . neruus ferreus collum tuũ sed cum sponsa mere¬
amur audire. Quampulchre s̃ genetuae sicut turris collũ
tuũ sicut munilia: &iterum circum decharmillas manibus

Expanded text:
sic portemus et imaginem coelestis . Unde qui in carne sunt, plasic portemus et imaginem coelestis . Unde qui in carne sunt, placere Deo non possunt . Non quo carnis natura damnetur, cujus conditor Deus est, et in qua plurimi placuerunt Deo, regnantque cum Christo: sed quo opera carnis repudientur, de quibus idem Apostolus loquitur: Ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato . Denique ad hujuscemodi homines dicit: Ubi autem zelus et aemulatio in vobis est, nonne carnales estis, et secutis ? Et econtrario ad sanctos: Vos autem non estis in carne: siquidem Spiritus Dei habitat in vobis. Excutitur ergo pulvis, de quo scriptum est: Numquid confitebitur tibi pulvis, aut annuntiabit veritatem tuam , ut solvantur vincula colli nostri; et nequaquam audiamus: nervus ferreus collum tuum; sed cum sponsa mereamur audire: Quam pulchrae sunt genae tuae, sicut turturis: collum tuum sicut monilia . Et iterum: Circumdedi armillas manibus
Abbreviated transcription (Latin):
& nonerat homo. uocaui & nonerat quia udir&. Ex quo ma¬
nifestumẽ ideo errori & demonibus cos traditos. quia non au¬
dierunt clamantem uenite adme oms qui laboratis & onerati
estis  edimentur aũ quiuo luerint credere. nequi quã
argento & peccunia sed p̃cioso sanguine xp̃ĩ. ut audiant per
a postolos gratia uobis & pax. nonenim obmerita sedob
gratiã & fidem xp̃i dõ rec̃ciliati sumus. Anime quoq dicit᷑.
que uitiorũ polluta sordibus candorem pristinȩ conuersa¬
tionis amiserat. Vt excutiat puluerẽ cuma postolis. qui ad he¬
sit pedibus eius. Neque enĩ fieri poterat utque prostrata sub¬
iecerit ceruicessuas foris trans euntibus & mediat̾re sociaue¬
rat Dixeratq humiliataẽ inpuluere anima mea. adhesit¬
in terra uent̾ ms̃. Nonimaginem terreni susceperit a qua
nos reuocat. a postolus dic̃s. M sicut portauimus imaginem t̾re

Expanded text:
et non erat homo: vocavi, et non erat qui audiret. Ex quo maet non erat homo: vocavi, et non erat qui audiret. Ex quo manifestum est, ideo errori et daemonibus eos traditos, quia non audierant clamantem: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Redimentur autem qui voluerint credere, nequaquam argento et pecunia, sed pretioso Christi sanguine, ut audiant per Apostolos: Gratia vobis et pax . Non enim ob merita, sed ob gratiam et fidem Christi Deo reconciliati sumus. Animae quoque dicitur, quae vitiorum polluta sordibus, candorem pristinae conversationis amiserat, ut excutiat 603 pulverem cum Apostolis, qui adhaesit pedibus ejus . Neque enim fieri poterat, ut quae prostrata subjecerat cervices suas foris transeuntibus: et media terrae sociaverat, dixeratque: Humiliata est in pulvere anima mea, adhaesit terrae venter meus , non imaginem terreni acceperit. A qua nos revocat Apostolus, dicens: Sicut portavimus imaginem terreni,
Abbreviated transcription (Latin):
solue uinela collitui captiua filia sion. Quia haec dic̃ dñs gratis
uenuni dati esti. & sine argento redimemini Rxx. Ex cute
puluerem ex surge dehier uralẽ solue uinculum collitui
captiua filia sion. Quia haec diẽ dnr̃. gratis uenundatiestis
& sine peccunia redimemini. nequaquã adhierusalem id est
a drunas lapidum illius &cineres ac fauillas proph&e et̃ ser¬
monẽ. sed ad populum qui habit& inea & quod propt̃ effemini¬
tionem animi filia nonmin&ur. sequens uersus ostendit. In
quo ait. solue uincula collitui captiua filia sion. uere enim
captiuus ẽ populus uideoꝵ. qui usq: hodie nabu chodonos or
portat iugum & peccatorum acblas phemiarum suarũ stric¬
tus ẽ funibus. Quigratis ẽ uenundatus & nihil recte dignum
propt̃ quod possit redimi. Cui & supradicit᷑. ecce peccatis urĩs
Causaq reddit. curuenundatis̃ cur abiecti quia inquit ueni

Expanded text:
solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit venundati estis, et sine argento redimemini. LXX: Excute pulverem, et exsurge, Jerusalem. Solve vinculum colli tui, captiva filia Sion. Quia haec dicit Dominus: Gratis venundati estis, et sine pecunia redimemini. Nequaquam ad Jerusalem, id est, ad ruinas lapidum illius, et cineres ac favillas Prophetae esse sermonem, sed ad populum qui habitet in ea, et quod propter effeminationem animi filia nominetur, sequens versus ostendit, in quo ait: Solve vincula colli tui, captiva filia Sion. Vere enim captivus est populus Judaeorum, qui usque hodie Nabuchodonosor portat jugum, et peccatorum ac blasphemiarum suarum strictus est funibus: qui gratis est venditus, et nihil fecit dignum propter quod possit redimi. Cui et supra dicitur: Et, cur abjecti. Quia, inquit, veni,
Abbreviated transcription (Latin):
beatus a postolus de uirginitate & continentia ac nuptus dispu¬
tans iecit in medio. Circum cis us aliquis uocatus ẽ non ad du¬
cat p̃pucium. Inp̃putio uocatus ẽ non circum cidatur. Quod mihi
uid& ur aliis uerbis dicere absq uxore uocatus ẽ & credidit
nonducat uxorem. Uel econtrario habens uxorem inxpm̃
credidit. nequa quã diuortium faciat. Quem sensum non
solum incircum cisione & inp̃putio. sed inlibertate ac seruitu¬
te custodit. ut liberos uoc& uirgines & continentes seruos
quiux oridebitum reddant. Neq enim potestatis nrẽ est
preputium adducere post circum cisionẽ. Iuxta eos qui
in machabeorum libro dicuntur ibi fecisse preputia. quod denas¬
centibus filuis & non de patribus dicitur. Aut qui liber uocatus
rentia iudei & et hnici greci & barbari. uiri & mulierer liberi
acserui. Ex cutere depuluere consurge sede hierusalem

Expanded text:
beatus Apostolus de virginitate et continentia ac nuptiis dispubeatus Apostolus de virginitate et continentia ac nuptiis disputans, jecit in medio: Circumcisus aliquis vocatus est, non adducat praeputium. In praeputio vocatus est, non circumcidatur . Quod mihi videtur aliis verbis dicere: Absque uxore vocatus est, et crediderit, non ducat uxorem. Vel econtrario: habens uxorem, in Christum credidit, nequaquam divortium faciat. Quem sensum, non solum in circumcisione et in praeputio, sed in libertate ac servitute custodit, ut liberos vocet virgines et continentes, servos qui uxori debitum reddant. Neque enim potestatis nostrae est praeputium 602 adducere post circumcisionem, juxta eos qui in Machabaeorum libro dicuntur sibi fecisse praeputia: quod de nascentibus filiis, et non de patribus dicitur. Aut qui liber vocatus rentia Judaei, ethnici, Graeci, et Barbari, viri et mulieris, liberi ac servi. Excutere de pulvere: consurge sede, Jerusalem:
Abbreviated transcription (Latin):
munda me dne & abalienis parce seruotuo. simei non fueriNT
dominati tunc in maculatus ero & mundabor adelieto maximo.
Omnia au quemit tuntur sion & hierus alem. Nonut iudei som¬
niant ad lapides illius & cineres fa uillasq dicuntur. ut instau¬
s&ur ad pristirium statum sedad populum hierusalem quioc ciđ
ꝓph&as & lapidauit eos quiad se mise erant. & ad extremum
&iã infilium dĩ misit manus qui corruens inpassione xpĩ.
in re surrectionẽ illius s uscitatus ẽ. Quando multa milia ere
fuerit sus citata scĩtatis ei continentiae p̃mia ꝓmittuntur.
ut nequaquã ꝑ eã transeat incircũ cisus & inmundus. Quod non
ad carnis concisionem. atq p̃putium sed ad opera inmunditiã
siue mundiciã referre potest ut incircum cisos uocemus & in¬
mundos quicorporis uoluptati & bidim seruiunt. Deniq: ad
circum cisos carne non spũ loquitur hieremias. Omnes gentes
incicum cisiscarne filii aũ isrł incircumcisis cordibus. Et¬

Expanded text:
 et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo . Omnia autem quae promittuntur Sion et Jerusalem, non ut Judaei somniant ad lapides illius et cineres favillasque dicuntur, ut instauretur in pristinum statum: sed ad populum Jerusalem, qui occidit Prophetas, et lapidavit eos, qui ad se missi erant , et ad extremum etiam in Dei filium misit manus. Qui corruens in passione Christi, in resurrectione illius suscitatus est: quando multa millia crefuerit suscitata, sanctitatis ei et continentiae praemia promittuntur, ut nequaquam per eam transeat incircumcisus et immundus. Quod non ad carnis concisionem atque praeputium, sed ad operum immunditiam, sive munditiam referri potest, ut incircumcisos et immundos vocemus, qui corporis voluptati et libidini serviunt. Denique ad circumcisos carne, non spiritu loquitur Jeremias: Omnes gentes incircumcisae carne sunt: filii autem Israel incircumcisi sunt cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
creaturam ueneraba mur obsequio dĩ. Quod & dauid
sentiens cantat inpsalmo. ut idebo caelos opera digitotuos
Non quo eotempore caelos non uiderit cumista dicebat
Sed quo ꝑ singula augmĩta uirtutum & futurorum scien¬
missum ẽ. Qua ecce ego creo hirłm ex ultationẽ
& populum enus gaudium & ex ultabo in hrłm & gaudebo

Expanded text:
creaturam venerabamur obsequio Dei, quod et David creaturam venerabamur obsequio Dei, quod et David sentiens cantat in psalmo: Videbo coelos opera digitorum non quo eo tempore coelos non viderit, cum ista dicebat; sed quo per singula augmenta virtutum, et futurorum scienquia ecce ego creo Hierusalem exultationem et populum eius gaudium et exultabo in Hierusalem et gaudebo
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Quod intellegens:paulus a postolus loquebatar
Praeterit enim fugura huius mundi. Consideremus
quidixerit figura p̃terit. substantia. hoc idem significat
& p&rus lat& eos hoc uolentes quõ caelierant ab initio
& terra deaqua. &ꝑ aquam dĩ sermone subsistit. Perq
prior mundus inundatus diluuio perut. Caeli aũ qui
nuncs̃ terra eadem ratione seruantur igni. quod quo
sensu accipiendum sit post modum doc&. Nouos aũ caelos
& nouamt̃ ram uidebimus & repromissionẽ eius. Nondix̃
alios caelos & aliã terram uidebimus sed ueteres &antiquos
in melius commutatos. Possumus hoc dicere quod conũsi
abido latria pristino errore deserto. Nouos caelos & ter¬
ram nouã uideant. nequaquã arbi trantes elem̃ta deos.
Et ea quae nascuntur exterra. Nunc confitemur caelũ
& terram opera eẽ mundi. Illo aũ tempore. seruos &

Expanded text:
dicitur. Quod intelligens et Paulus apostolus loquebatur: dicitur. Quod intelligens et Paulus apostolus loquebatur: Praeterit enim figura hujus mundi . Consideremus quid dixerit: Figura praeterit, non substantia. Hoc idem significat et Petrus: Latet eos hoc volentes: quoniam coeli erant ab initio; et terra de aqua, et per aquam, Dei sermone subsistit: per quae prior mundus inundatus diluvio periit. Coeli autem qui nunc sunt et terra, eadem ratione servantur igni : quo sensu accipiendum sit, postmodum docet: Novos autem coelos, et novam terram videmus, et repromissionem ejus : non dixit, alios coelos et aliam terram videbimus, sed veteres et antiquos in melius commutatos. Possumus et hoc dicere, quod conversi ab idololatria, et pristino errore deserto, novos coelos et novam terram videant: nequaquam arbitrantes elementa deos, et ea quae nascuntur ex terra. Nunc confitemur coelum et terram opera esse manuum Dei: illo autem tempore, servos et
Abbreviated transcription (Latin):
que enim uidentur temporalia sunt. quae aũ non ui¬
dentur aet̃ na. Porro qui nouitatẽ commutationem
inin elius & non lernentorum arbitratur interitum
lllo utuntur exemplo A principio terram tufundasti
cdnẽ Et opera manuum tuarum sunt caeli ipsi peribunt
tuaũ ꝑmanes . & oms̃ sicut uestimentum ueterescent:
Etquas i amictum in uoluer eos & mutabuntur. inquo
ꝑspicue demonstratur. ꝑditionem & interitum. Non
abb litionem innihili. sed cõmutationẽ sonare in meli¬
us. Neq enim illud quod in alio loco scriptum ẽ
Luna fulgebit ut sol. & sol septuplum lum̃ accipi&
Interitum significat pristinorum sed commutationẽ
Quod possit intellegi. nrãe conditionis pona¬
mus exempla. Infans cum inpuerum creuerit. Et puer
inuiuenem. & iuuenis inuirum. et uir insenem. Eequa¬
quã ꝑ singulas & ates. ꝑ idem enim ẽ quiprius fuit
sed paulatim inmutamur. Et etati pristinae peris se

Expanded text:
Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non viQuae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Porro qui novitatem, commutationem in melius, et non elementorum arbitrantur interitum, illo utuntur exemplo: A principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt coeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes, et omnes sicut vestimentum veterascent, et quasi amictum involves eos, et mutabuntur . In quo perspicue demonstratur perditionem et interitum, non abolitionem in nihili, sed commutationem sonare in melius. Neque enim illud quod in alio loco scriptum est: Luna fulgebit ut sol, et sol septuplum lumen accipiet , interitum significat pristinorum, sed commutationem Quod ut possit intelligi, nostrae conditionis ponamus exempla: Infans cum in puerum creverit, et puer in juvenem, et juvenis in virum, et vir in senem, nequaquam per singulas aetates pesed paulatim immutatur, et aetati pristinae perisse