comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& magnũ aliquẽ uirũ hornante honestatis officio uide¬
amꝰ ignib quantũ ad corpꝰ attinet concremari: ñ hoc uoca¬
mꝰ penã peccati. s fortitudinis & patientiȩ docum̃tũ: eũq
magis diligimꝰ. cũ fȩdissima corruptio corporea m̃bra eiꝰ ab¬
sumat: quã nichił eiꝰ modi pateret᷑ Miramꝰ qͥppe aninae
naturarũ: mutabilitate corporis nõ mutari At uͦ crude.¬
lissimi latronis m̃bra cũ tali supplicio confici aspicimꝰ: appro¬
bamꝰ ordinẽ legum: Ornant gͦ ambo illa tormenta: S ille me¬
rito uirtutis: iste peccati: At si post illos ignes. uł etiã ante
illos optimũ illũ uirũ cõmutatũ ad congruentiã cęlestis ha¬
bitationis ad sydera uideremꝰ attolli: utiq letaremur Si aũ
sceleratũ latronẽ. siue ante suppliciũ siue post suppliciũ. cũ
eadem malicia uoluntatis ad sedẽ honoris sempiternã. le¬

Expanded text:
et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videet magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissima corruptio corporea membra ejus absumat, quam si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam le
Abbreviated transcription (Latin):
t̃renũ: Hac̃ tñ corruptibilẽ carnẽ. & tñ peccatrix anima sic
ornat: ut ei spẽm decentissimã p̃beat. motũq uitalem. Ha¬
bitationi gͦ ģlesti tał anima non congruit ꝑpeccatũ: t̃¬
restri aut̃ congruit ꝑsuppliciũ: ut qͦdlibet elegerit. seꝑ sit
puchra. uniũsitatis decentissimis partibꝰ ordinata.: cuiꝰ est
conditor ⁊ administrator ds̃ Nanq optimę aĩę cũ in infimiꝰ
creaturis habitant: non eas ornant miseria sua quã ñ hñt
s usuearũ bono Si aut̃ peccatrices aĩȩ ꝑmittant᷑ habita¬
re in sublimibꝰ locis: in honestũ est quia ñ conueniunt
illis quib nec bñ uti possunt. nec ornam̃ti aliqͥd conferũt
Idõ quã quã orbis iste terrenꝰ. reb corruptibilibꝰ deputatus
sit. tñ seruans quantũ potest imaginẽ superioꝵ. exẽpla
nobis & indicia quedã demonstrare non cessat. Sienĩ boñ

Expanded text:
terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet elegerit, semper sit pulchra universitas decentissimis partibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhonestum est; quia non conveniunt illis, quibus nec bene uti possunt, nec ornamenti aliquid conferunt. 28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum
Abbreviated transcription (Latin):
peccati dedecis em̃dat pęna peccati: Hinc fit ut peccans ereatu¬
ra suꝑior. creaturis inferiorib pumat᷑: quia ille tã sunt infir¬
mȩ ut ornari etiam aturpibꝰ animis possgint. atq ita de¬
cori uniuersitatis congruere. Qd enĩ tã magnũ indomo
est quã homo. ⁊ qͥd tam abiectũ & infimũ qũa cloaça do¬
inꝰ Seruus tñ intali peccato de iectus. ut mundane cloa¬
qȩ dignꝰ habeat᷑: ornat eã etiã turpitudi ne sua Et utrũq
horum. id est turpitudo serui & mundatio eloacȩ. iã coniũ¬
etum & redactũ. inqͥndã sui gnr̃is unitatẽ. ita disposite. &¬
mui coaptatꝰ atq subtexit᷑: ut eiꝰ uniuersitati ordinatissimo
decore conueniat: Qui o tñ seruus. si peccare noluisset:
ñ debuiss& domestioȩ disciplinȩ alia ꝓuisio: qͣ necessaria
mĩi darentũr. Qd itaq tam infimũ in rebꝰ quã corpꝰ omne

Expanded text:
peccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatupeccati dedecus emendet poena peccati. 27. Hinc fit ut peccans creatura superior, a creaturis inferioribus puniatur, quia illae tam sunt infimae, ut ornari etiam a turpibus animis possint, atque ita decori universitatis congruere. Quid enim tam magnum in domo est quam homo? et quid tam abjectum et infimum quam cloaca domus? Servus tamen in tali peccato detectus, ut mundandae cloacae dignus habeatur, ornat eam etiam turpitudine sua; et utrumque horum, id est turpitudo servi, et mundatio cloacae, jam conjunctum et redactum in quamdam sui generis unitatem, ita dispositae domui coaptatur atque subtexitur, ut ejus universitati ordinatissimo decore conveniat. Qui tamen servus si peccare noluisset, non defuisset domesticae disciplinae alia provisio, qua necessaria mundarentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne
Abbreviated transcription (Latin):
tum animȩ sũt Quȩ siuelini: peccant: Si peccauerint: mise¬
re fiunt: Si enim peccatis earũ detractis miseria ꝑseuerat.
aut etiam peccata p̾cedit. rectę de formari dr̃ ordõ atq ad¬
ministratio uniuersitatis. Rursus si peccat᷑a fiant. & desit
miseria: nichilominus de honestat ordinẽ iniquitas: Cũ
aut̃ nõ peccantib ad ẽ. beatitudo: ꝑfecta est uni ũ sitas Qͦd aũ
ipse ñ desũt animȩ: quas uł peccantes sequit᷑ miseria. uł re¬
ctȩ facientes beatitudo: semꝑ naturis om̃ib uniũsitas ple¬
na atq perfecta est: Nonenim peccatũ & suppliciũ peccati.
naturȩ sunt quȩdã: s affectiones naturarũ: Illa uolunta¬
ria: ista penał S uoluntaria quȩ inpeccato fit: turpis affe¬
ctio est: Cui ꝓpt̃ea penalis adhibet᷑. ut ordinet eam: ubi tałe
esse ñ tur pe sit. & de cori uniũsi tatis cotgruere cogat. ut

Expanded text:
antum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miseantum animae sunt; quae si velint, peccant; si peccaverint, miserae fiunt. Si enim peccatis earum detractis miseria perseverat, aut etiam peccata praecedit, recte deformari dicitur ordo atque administratio universitatis. Rursus, si peccata fiant, et desit miseria, nihilominus dehonestat ordinem iniquitas. Cum autem non peccantibus adest beatitudo, perfecta est universitas. Cum ipsae non desunt animae, quas vel peccantes sequitur miseria, vel recte facientes beatitudo, semper naturis omnibus universitas plena atque perfecta est. Non enim peccatum et supplicium peccati naturae sunt quaedam, sed affectiones naturarum, illa voluntaria, ista poenalis. Sed voluntaria quae in peccato fit, turpis affectio est. Cui propterea poenalis adhibetur, ut ordinet eam, ubi talem esse non turpe sit, et decori universitatis congruere cogat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut ini ũ sitatis ꝑfectioni nec ille desint animȩ quȩ miserȩ fi¬
eri debuerunt. quia peccatrices aĩẽ uoluerunt. Tantũq
ab est. ut ds tales facere nõ debuerit: ut etiã cęteras creat᷑as
laudabilit̃ fecerit longȩ inferiores. animis miseris. S adhuc
uidet᷑ minꝰ intelligens. qͦd dictũchabere qͦd contͣ dicat. Dicit e¬
nim: Si muersitatis ꝑfectionẽ cõpl& etiam nr̃a miseria: De fu¬
iss& aliquid huic ꝑfectioni: si beati semꝑeẽmꝰ. Quaꝓpt̾ si ad
miseriam nͥ peccando ñ ꝑuenit anima: etiã peccata nr̃a ne¬
cessaria sunt. ꝑfectione̾ uniuersitatis quã condidit ds̃: Quo¬
mͦ gͦ iustȩ peccata punit. quȩ sidefuissent. creatura eiꝰ plena
ꝙ ꝑfecta non eẽt: Hic respondet᷑. ñ ipsa peccata uł ipsã mi¬
seriam ꝑfectioni uniuersitatis eẽ necessaria: s animas inqͦ¬

Expanded text:
ut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fiut universitatis perfectioni nec illae desint animae, quae miserae fieri debuerunt, quia peccatrices esse voluerunt. Tantumque abest ut Deus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas laudabiliter fecerit longe inferiores animis miseris. 26. Sed adhuc videtur minus intelligens quod dictum est, habere quod contradicat. Dicit enim: Si universitatis perfectionem complet etiam nostra miseria, defuisset aliquid huic perfectioni, si beati semper essemus. Quapropter si ad miseriam nisi peccando non pervenit anima, etiam peccata nostra necessaria sunt perfectioni universitatis quam condidit Deus. Quomodo ergo juste peccata punit, quae si defuissent, creatura ejus plena et perfecta non esset? Hic respondetur, non ipsa peccata vel ipsam miseriam perfectioni universitatis esse necessaria, sec animas in qu
Abbreviated transcription (Latin):
serũ: ut nec splendor soł su beatꝰ. Quanuis enĩ corpora
cȩlestia sint: corpora sunt tam̃. qͥntũ ad lucẽ istã ꝑtin&. qͦ¬
ꝑocłos corporeos sentiri potest Nulla aut̃ corpora qͣntum
ad sese attinet. uł beata possunt eẽ uł misera: quãqͣ beato¬
rũ aut miserorũ corpora. possint esse. S de illis luminibꝰ
similitudo ad hibita id docet: quẽ ad modũ corporũ differen¬
tias contẽplando. uidens alia clariora inuistę petis auferri
quȩ obscuriora conspexeris. aut clarioribꝰ ad ęquarq S ad ꝑfe¬
ctionẽ uniũsitatis referens omĩa: quanto magis minꝰ ue
int̃ se clara sunt. tanto mag̾ cernis eẽ om̃a: Nec tibi occurrit
ꝑfecta uniũsitas: nͥ ubi maiora sic p̃sto sũt. ut minora ñde¬
sint: Sic etiã differentias animarũ cogites: in quibꝰ hoc qͦ
inuenies. ut miseriã quã doles ad id qͦ ualere cognoscas.

Expanded text:
serum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora serum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quae per corporeos oculos sentiri potest. Nulla autem corpora, quantum ad sese attinet, vel beata possunt esse, vel misera; quanquam beatorum aut miserorum corpora possint esse. Sed de illis luminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conspexeris, aut clarioribus adaequari; sed ad perfectionem universitatis referens omnia, quanto magis minusve inter se clara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas,
Abbreviated transcription (Latin):
inferiorẽ laudare adhuc cogit᷑: uelut sidicat ñ eẽt luna.
cũ etiã lucernę claritatẽ longę inferiorẽ in suo tñ gñe
pulchram ⁊ t̾renis tenebris. s ͤ cͤorã. atq aptã noctur nis
usib atq in omib pro suo modulo utiq laudabiłe aut
fate.atꝰ. aut stultissime uł contentiose neget. Quomͦi gͦ re¬
cte dicere audebit. luna non eẽt in rebꝰ. qͥ sidiceret lucerna nõ
essa. deridendũ se et̃ sentir& : &d sinon aicit lima ñ ẽẽt. s qͣlẽ
solẽ udet. talem dicit lunã eẽ debuisse: nõ intelligit nichil
aliud se dicere quam ñ eẽt luna. s eẽnt soles duo Inqͦ dupli¬
cit errat: qͦd rerũ ꝑfectiomi & addere aliqͥd cupit. eũ desidãt
alt̾ ũ solẽ: ⁊minuere: cũ lunã uult detrahi: Hic fortasse dicat
idõ nichil seꝰ eluna conqueri. qͥa splendor eiꝰ ita minor est.
ut miser non sit. de animarũ aut̃ non obseuritate s mise¬
ria. se dolere: Sedulo cogitet ita lunȩ splendorẽ ñ eẽ mi¬

Expanded text:
si dicat, Non esset luna, cum etiam lucernae claritatem longe inferiorem, in suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris esse decoram atque aptam nocturnis usibus, atque in his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter errat, quod rerum perfectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem non obscuritate, sed miseria se dolere. Sedulo cogitet, ita lunae splendorem non esse mi
Abbreviated transcription (Latin):
sipiens potest nosse sapientiam: cu. Quãdiu insipiens est. nõ
potest. A. Tugͦ iam sapiens es: aut ñdũ nosti sapientiam .E. Nõ
sũ quidẽ adhuc sapiens: s nec insipientẽ me dixerĩ. inqͥntũ no¬
ii sapientiam: qm̃ & certa sunt ista quȩ noui. & ad sapientiã ꝑti¬
nere. negare ñ possũ. A. dic queso te ñne fateb̾is eũ qui ñ ẽ ui¬
stus iniustũ e̾e̾.⁊ qͥ ñ est prudens imprudentẽ e̾e̾.⁊ qͥnõ est tẽꝑ¬
aos intẽperantẽ: Anhibitari de his aliquio potest:co. fateo
hominẽ qñ iustus ñ est iniustũ eẽ Hoc etiam de prudente
tepante respondim. A. Cur ergo & qͦn sapiens ñ est ñ sut insipi¬
es co. hoc qͦq fateor. qnͦ quisq sapiens ñ est. eũ esse insipientẽ.

Expanded text:
sipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non sipiens potest nosse sapientiam? E. Quamdiu insipiens est, non potest. A. Tu ergo jam sapiens es, aut nondum nosti sapientiam. E. Non sum quidem adhuc sapiens, sed nec insipientem me dixerim, in quantum novi sapientiam; quoniam et certa sunt ista quae novi, et ad sapientiam pertinere, negare non possum. A. Dic, quaeso te, nonne fateberis eum qui non est justus, injustum esse; et qui non est prudens, imprudentem esse; et qui non est temperans, intemperantem? an dubitari de his aliquid potest? E. Fateor hominem, quando justus non est, injustum esse; hoc etiam de prudente et temperante responderim. A. Cur ergo et quando sapiens non est, non sit insipiens? E. Hoc quoque fateor, quando quisque sapiens non est, eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
tia: Unde nc̃ nichil quęrendũ est: s in concussa fide retinen¬
dum: Est enim d̃s̃: & uͭ sũmȩq est. Qd iam ñ solũ indubi¬
tatũ qͣntũ arbitror: fide retinemꝰ. s etiam certa quanuis ad¬
huc tenuissima forma cognitionis attingimꝰ. Qđ questioni suᷤ¬
ceptȩ. sufficit ut cętera quȩ adrẽ ꝑtinent explicare possimꝰ.¬
nͥ quid ħs aduersus ista quȩ opponas. C. Ego uͦ incredibi
om̃ino et quã tibi uerbis explicare ñ possũ lȩticia ꝑfus accipio
ista: ⁊elamo eẽ certissima. Clamo aut̃ uoce int̾iore: quã ex au¬
diri cupio ab ipsa ueritate illi inherere. Quod ñ solũ bonũ .s. eu¬
am sũmũ bonũ &e beatificũ ẽẽ concedo : a.Rectȩ sanȩ etia ego pli
existimo. A.unde gͦ ista cõp̃hendis. quib ueris certisq gaudere
te clamas. ⁊ hec ad sapientiã ꝑtinere concedis : Anqiusquã in¬

Expanded text:
tia. Unde nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinentia. Unde nunc nihil quaerendum est, sed inconcussa fide retinendum. Est enim Deus, et vere summeque est. Quod jam non solum indubitatum, quantum arbitror, fide retinemus, sed etiam certa, quamvis adhuc tenuissima, forma cognitionis attingimus; quod quaestioni susceptae sufficit, ut caetera quae ad rem pertinent, explicare possimus ista quod opponas. E. Ego vero incredibili omnino, et quam tibi verbis explicare non possum, laetitia perfusus accipio ista, et clamo esse certissima. Clamo autem voce interiore, qua exaudiri cupio ab ipsa veritate, et illi inhaerere: quod non solum bonum, sed etiam summum bonum, et beatificum esse conexistimo. A. Unde ergo ista comprehendis, quibus veris certisque gaudere te clamas, et hoc ad sapientiam pertinere concedis? an quisquam in
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutat᷑. Nullus de illa uidicat: nullus sine illa iudicat
bene. Ac ꝑhoc eã manifestũ est mentib nr̃is quȩ ab ipsa
una fiunt singłe sapi entes. ⁊ñ de ipsa s ꝑ ipsam de cȩteris
iudices: sine dubitatione eẽ potiorẽ. Tuaut̃ concesseras si¬
qͥd supra m̃tes nrãs eẽ monstrarẽ: dm̃ te eẽ confessurũ.si ad¬
huc nichil eẽt suꝑiꝰ. Quã tuã concessionẽ accipiens dixerã
satis esset ut hoc demonstrarẽ: Sienim est aliqͥd excellentiꝰ.
ille potiꝰ ds est Si autẽ non est : iam ipsa ueritas deusest Siue
gͦ illudsit. siue ñsit : dm̃ tñ eẽ. negare nõ poteris. quȩ nobis
erat adtractandũ et disserendũ questio constituta Nlamsi te
hoc mouet. qͦd apud sacroscãm disciplinã xp̃i infidem recȩ¬
pimꝰ. eẽ patrẽ sapientiȩ: mem̃to nos etiã hoc infidẽ acce¬
pisse. qͦd ȩt̾no patrisit ȩquał. quȩ ab ipso genita est sapien¬

Expanded text:
commutatur; nullus de illa judicat, nullus sine illa judicat commutatur; nullus de illa judicat, nullus sine illa judicat bene. Ac per hoc eam manifestum est mentibus nostris, quae ab ipsa una fiunt singulae sapientes, et non de ipsa, sed per ipsam de caeteris judices, sine dubitatione esse potiorem. CAPUT XV.-- Deum ras esse monstrarem, Deum te esse confessurum, si adhuc nihil esset superius. Quam tuam concessionem accipiens dixeram satis esse, ut hoc demonstrarem. Si enim aliquid est excellentius, ille potius Deus est: si autem non est, jam ipsa veritas Deus est. Sive ergo illud sit, sive non sit, Deum tamen esse, negare non poteris: quae nobis erat ad disserendum et tractandum quaestio constituta. Nam si te hoc movet quod apud sacrosanctam disciplinam Christi in fidem recepimus, esse Patrem Sapientiae; memento nos etiam hoc in fidem accepisse, quod aeterno Patri sit aequalis quae ab ipso genita est Sapien
Abbreviated transcription (Latin):
s omibꝰ uocibꝰ fugientibꝰ tangerentur. Solem aut̃ istũ siuellẽ in¬
tueri. atq id ꝑtinacit᷑ possem: ⁊ in occasu me desereret. & subue¬
laret᷑ nubilo: & multis aliis obstaculis uoluptatẽ uidendie.¬
um inuitꝰ amitterẽ: Postremo etiã si ad esset semꝑsuauitas:
lucis uidenti & uocis audienti. qͥd magnũ ad me ꝑueniret.
cũ mͥ eẽt cãmune cũ beluis: At illa ueritatis et sapientiȩ
pulchritudo. tantũ ad sit ꝑseuerans uoluntas fruendi. nec
multitudine audientiũ constipata secludit uenientes:
nec ꝑagit᷑ tempore. nec migrat locis: nec nocte int̃cipit᷑. nec
ũbra intercludit᷑. nec sensib corporis sub iacet De toto mũ¬
do ad seconuersis. qui diligunt eam : omĩbꝰ ꝓxima ẽ: om̃ibꝰ
sempit̃na: Nullo locoest. nusquã de est foris a̾monet: in tꝰ
docet. cernentes se Cõmutat om̃s in meliꝰ: anullo indet̾iꝰ

Expanded text:
ed omnibus vocibus fugientibus tangerentur. Solem autem istum si vellem ined omnibus vocibus fugientibus tangerentur. Solem autem istum si vellem intueri, atque id pertinaciter possem; et in occasu me desereret, et subvelaretur nubilo, et multis aliis obstaculis voluptatem videndi eum invitus amitterem. Postremo etiam si adesset semper suavitas, et lucis videnti, et vocis audienti, quid magnum ad me perveniret, cum mihi esset commune cum belluis? At illa veritatis et sapientiae pulchritudo, tantum adsit perseverans voluntas fruendi, nec multitudine audientium constipata secludit venientes, nec peragitur tempore, nec migrat locis, nec nocte intercipitur, nec umbra intercluditur, nec sensibus corporis subjacet. De toto mundo ad se conversis qui diligunt eam, omnibus proxima est, omnibus sempiterna; nullo loco est, nusquam deest; foris admonet, intus docet; cernentes se commutat omnes in melius, a nullo in deterius
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ tangimꝰ uł quȩ gustamꝰ. uł quȩ olfacimꝰ. huic sunt uerita¬
ti similia: s magis eaque audimꝰ & cernimꝰ. qr et om̃e uerbũ
aquibꝰ audit᷑ totũ audit᷑ ab om̃ibꝰ ⁊ simul asingłis totũ: Et spẽs
onĩs quȩ ocuł ad iacet. qͣnta uidet᷑ ab uno: tanta et ab alio simlł
S multũ longo in ter uallo sũt ista similia: Nec tota enĩ simł
sonat. aliud posteriꝰ. Et sp̃es omĩs uisibił tanquã intu me¬
scit ꝑlocos. nec ubiq tota ẽ ẜtcerte omĩa hec auferunt᷑ in¬
iuto Et qͦminꝰ eis frui possimꝰ: quibꝰdã impedim᷑ angustus:
Nam &e siposset eẽ cuiꝰꝙͣ suauis cantꝰ sempiternꝰ. ⁊ studiosi eiꝰ
certatim ad eũ audiendum uenirent: co artarent se se at¬
q: pugnarent de locis qͣnto plures ẽẽnt. ut cantanti eẽt qͥs
ꝙ ꝓpinqͥor. Et in audiendo nichil tenerent manere secũ¬

Expanded text:
quae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritaquae tangimus, vel quae gustamus, vel quae olfacimus, huic sunt veritati similia, sed magis ea quae audimus et cernimus: quia et omne verbum a quibus auditur, totum auditur ab omnibus, et simul a singulis totum; et species omnis quae oculis adjacet, quanta videtur ab uno, tanta et ab alio simul. Sed multum longo intervallo sunt ista similia: nec tota enim simul aliud ejus prius sonat, aliud posterius; et species omnis visibilis tanquam intumescit per locos, nec ubique tota est. Et certe omnia haec auferuntur invito, et quominus eis frui possimus, quibusdam impedimur angustiis. Nam et si posset esse cujusquam suavis cantus sempiternus, et studiosi ejus certatim ad eum audiendum venirent, coarctarent sese, atque pugnarent de locis, quanto plures essent, ut cantanti esset quisque propinquior, et in audiendo nihil tenerent manere secu
Abbreviated transcription (Latin):
s ea quȩ dicitur aueritate atq sapientia separatio. ꝑuer¬
sa uoluntas est. qͦ inferiora diligunt᷑. Nemo aut̃ uult aliqͥd
nolens. habemꝰ gͥ qua fruam᷑ om̃s equalit̃ atq cõmunit̃: Nul¬
le sunt angustiȩ : nullus in ea defectus. Om̃s am atores suos
nullo mͦ sibi inuidos recipit: ⁊ omĩb cõmunis est t sĩgłis
casta est. Nemo alicui dicit. recede ut etiã ego accedã: remo¬
ue manꝰ ut etiam ego amplectar. Om̃s in herent ipsũ õs
tangunt: Cibis eiꝰ: nulla exparte discerpit᷑ Nichil de
ipsa bibis: qđ egonõ possim. Non enĩ ab eiꝰ cõmunione in
priuatũ tuũ mutas aliqͥd: s qͦd tu de illa capis. ⁊ mͦanetmͥ ĩn¬
tegrũ. Qđ te inspirat. ñ expecto ut reddatur abste. ⁊ sic ego
inspirer exeo: Nonenĩ ali quid eiꝰ ali qͦn fit euiꝰꝗͣ uniꝰ. aut quo¬
rundam ꝓpriũ: s simul omĩb tota est cõmunis. Minꝰ gͦ ea

Expanded text:
sed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversed ea quae dicitur a veritate atque sapientia separatio, perversa voluntas est, qua inferiora diliguntur. Nemo autem vult aliquid nolens. Habemus igitur qua fruamur omnes aequaliter atque communiter: nullae sunt angustiae, nullus in ea defectus. Omnes amatores suos nullo modo sibi invidos recipit, et omnibus communis est, et singulis casta est. Nemo alicui dicit: Recede, ut etiam ego accedam; remove manus, ut etiam ego amplectar. Omnes inhaerent, idipsum omnes tangunt. Cibus ejus nulla ex parte discerpitur; nihil de ipsa bibis quod ego non possim. Non enim ab ejus communione in privatum tuum mutas aliquid; sed quod tu de illa capis, et mihi manet integrum. Quod te inspirat non exspecto ut reddatur abs te, et sic ego inspirer ex eo: non enim aliquid ejus aliquando fit cujusquam unius aut quorumdam proprium, sed simul omnibus tota est communis. 38. Minus ergo ea
Abbreviated transcription (Latin):
delectant᷑ illustrat. sic fortis acies m̃tis & uegeta cũ multa
uera et incõmutabilia certa ratione conspexerit. diriget
in ipsam ueritatẽ qua cuncta monstrant᷑. ei q inherens tãꝗͣ.
obliuiscit᷑ cet̾a. ⁊ milla simul omĩb fruit᷑. Qd qͥd enĩ iocun¬
dũ ẽ in ceteris ueris: ipsa utiq ueritate iocundũ est. Nec est
lib̾tas nr̃a. cũ isti subdimꝰ ueritati: Et ipse ẽ dñs nr̃: qͥ nos lib̾at
amorte. id est a condicione peccati. Ipsa enĩ ueritas etiam hõ
cũ hominib loquens: ait credentib sibi Si manseritis in
ũbo meo: uͦ discipuli mei estis. ⁊ cognoscetis ueritatẽ. ⁊ ueri¬
tas lib̾abit uos Nulla enĩ refruit᷑ anima cũlib̾tate: nͥq
fruit᷑ cũ securitate. Nemo aut̃ securus est in his bonis q̃
potest inuitus amittere Ueritatẽ aut̃ atq sapientiã ne¬
nio amittit inuitus. Non eiuĩ separari abea qͥsquã potest.

Expanded text:
delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa delectantur, illustrat: sic fortis acies mentis et vegeta cum multa vera et incommutabilia certa ratione conspexerit, dirigit se in ipsam veritatem, qua cuncta monstrantur, eique inhaerens tanquam obliviscitur caetera, et in illa simul omnibus fruitur. Quidquid enim jucundum est in caeteris veris, ipsa utique veritate jucundum est. 37. Haec est libertas nostra, cum isti subdimur veritati: et ipse est Deus noster qui nos liberat a morte, id est a conditione peccati. Ipsa enim Veritas etiam homo cum hominibus loquens, ait credentibus sibi: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos . Nulla enim re fruitur anima cum libertate, nisi qua fruitur cum secpotest invitus amittere. Veritatem autem atque sapientiam nemo amittit invitus: non enim locis separari ab ea quisquam potest;
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis illabitꝰ: aliam beatam uitã querimꝰ. ⁊tam certa ⁊ p̃sen¬
te ñ fruim᷑.ꝰ Luce auri & argenti. luce gẽmarũ ⁊ alioꝵ coloꝵ.
siue ipsiꝰ lucis quȩ ad oculos ꝑtinet. siue inignib terrenis. si¬
ue instellis uł luna. uł sole. claritate ⁊ iocunditate delectati
homines. cũ ab ista lȩticia nullis molestiis. nulla indigentia
mur. Beatꝰ est qͥppe: qͥ fruit᷑ sũmo bono. hec enĩ ueritas osten¬
dit om̃a bona. quȩ uerasunt: quȩ sibi suo captu intelligen¬
tes homines. uł singła uł plura eligunt quibꝰ fruant᷑. Sȩd
quem ad modũ illi qui inluce solis eligunt qđ libent̃ aspici¬
ant. et eo aspectu lȩtificant᷑. in quib si quiforte fuerint ue¬
getiorib sanisq & fortissimis oculis p̃diti. nichil libentiꝰ ꝗͣ
ipsũ solem contuent᷑. qui etiã cȩtera quib infirmiores ocłi

Expanded text:
ritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesenritatis illabitur, aliam beatam vitam quaerimus, et tam certa et praesente non fruimur? Luce auri et argenti, luce gemmarum et aliorum colorum, sive ipsius lucis quae ad hos oculos pertinet, sive in ignibus terrenis, sive in stellis vel luna vel sole, claritate et jucunditate delectati homines, cum ab ista laetitia nullis molestiis, nulla indigentia mur. Beatus est quippe qui fruitur summo bono. Haec enim veritas ostendit omnia bona, quae vera sunt, quae sibi pro suo captu intelligentes homines, vel singula, vel plura eligunt, quibus fruantur. Sed quemadmodum illi qui in luce solis eligunt quod libenter aspiciant, et eo aspectu laetificantur; in quibus si qui forte fuerint vegetioribus sanisque et fortissimis oculis praediti, nihil libentius quam ipsum solem contuentur, qui etiam caetera quibus infirmiores oculi
Abbreviated transcription (Latin):
pora de siderio concupita siue coniugũ. siue etiã meretricũ
amplexant᷑. ⁊ nos in ampleru ueritatis beatoseẽ dubitamꝰ
Clamant homines se beatos eẽ. cũ estu aridis faucibꝰ ad fontẽ ha¬
bundantẽ salubrẽq ꝑueniunt. aut esurientes pͣndiũ. cena ue
ornatã sopiosãq reperuint. et nos negabimꝰ beatos ẽẽ. cũ
irrigam᷑ pascim᷑q ueritate : Solemꝰ audire uoces clamanti.¬
um se beatos: siiaceant in rosa et aliis floribꝰ uł etiam ung̾en¬
tis odoratissimis ꝑfruant᷑. Quid fraglantiꝰ. qͥd iocundiꝰ inspi¬
ratione ueritatis: Et dubitamꝰ nos cũ ab illa inspiramꝰ dicere
beatos. Multi beatã uitã incantu uocũ ⁊ neruoꝵ ⁊ tibiarum
sibi constituunt: et cũ ea sibi desunt. se miseros iudicant. cũ
aut̃ ad sunt efferunt᷑ leticia: Inos cũ mentib nr̃is sine ullo
strepitu. ut ita dicam canorũ et facundũ qͦddã silentiũ ue¬

Expanded text:
pora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum pora magno desiderio concupita, sive conjugum, sive etiam meretricum amplexantur; et nos in amplexu veritatis beatos esse dubitamus? Clamant homines se beatos esse, cum aestu aridis faucibus ad fontem abundantem salubremque perveniunt, aut esurientes prandium coenamve ornatam copiosamque reperiunt; et nos negabimus beatos esse, cum irrigamur pascimurque veritate? Solemus audire voces clamantium se beatos, si jaceant in rosis et aliis floribus, vel etiam unguentis odoratissimis perfruantur: quid fragrantius, quid jucundius inspiratione veritatis? et dubitamus nos cum ab illa inspiramur, dicere beatos? Multi beatam vitam in cantu vocum et nervorum et tibiarum sibi constituunt, et cum ea sibi desunt, se miseros judicant; cum autem adsunt, efferuntur laetitia: et nos cum mentibus nostris sine ullo strepitu, ut ita dicam, canorum et facundum quoddam silentium ve
Abbreviated transcription (Latin):
manens neeꝓficiat. cũ plus a nob̾ uidicet᷑. nec deficiat cũ
minꝰ s integra et incorrupta & conuersos letificet lumine
laduersos puniat cecitate. Qd qd etiam de ipsism̃tibꝰ nns
Dicimꝰ enĩ minꝰ intelligit quã debet: aut tantũ qͣntũ in
telligit debet Tantũ aut̃ mens debet intelligero
quantũ ꝓpius ad moueri atq in berere potuerit
in cmutabili ueritati. Quare sinec inftrior necequał ẽ
ristat ut sit suꝑior atq excellen Stior. ꝓmiserã aut̃ sime¬
minissis me tͥ demonstraturũ eẽ aliqͥd. qđ sit mñte nr̃a atq.
ratione sublimꝰ: Ecce tͥ ẽ ipsa ueritas. amplectere illã si
potes ⁊ fruere illa: & delectare in dño. ⁊dabit tͥ peticiones
cordis tus Qd enĩ petis amplius. quã ut beatꝰsis: et qͥd bea¬
tius eo qͥ fruit᷑ in concussa ⁊ in cõmutabili & excellentisinta
ueritate : Anuꝰ clamant ho ĩes beatos se eẽ. eũ pulchia aor¬

Expanded text:
manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum manens nec proficiat cum plus a nobis videtur, nec deficiat cum minus, sed integra et incorrupta, et conversos laetificet lumine, et aversos puniat caecitate. Quid, quod etiam de ipsis mentibus nDicimus enim, Minus intelligit quam debet, aut tantum quantum debet intelligit. Tantum autem mens debet intelligere, quantum propius admoveri atque inhaerere potuerit incommutabili veritati. Quare si nec inferior, nec aequalis est, restat ut sit superior atque excellentior. CAPUT XIministi, me tibi demonstraturum esse aliquid quod sit mente nostra atque ratione sublimius. Ecce tibi est ipsa veritas: amplectere illam si potes, et fruere illa, et delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Quid enim petis amplius quam ut beatus sis? Et quid beatius eo qui fruitur inconcussa et incommutabili et excellentissima veritate? An vero clamant homines beatos se esse, cum pulchra cor
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ sieut iudicamꝰ de corporibꝰ qr infra sunt. ⁊ dicimꝰ caplerũ¬
qr nõ tantũ ita eẽ uł ñ ita s ita uł ñ ita eẽ debere. Sic etar
auinis nũĩs nõ solũ ita eẽ animũ nouuimꝰ s plerũq: ena uaes¬
se debere. Et de corporibꝰ quidẽ sicuidicamꝰ. cũ dicimus mua um¬
didũ ẽ quã debuit. aut ininꝰ qͣdrũ. ⁊ multa similũ. Pranam
n minꝰ aptus est quã debet. aut minꝰ lenis. aui minsꝰ ieue¬
mens. sicut nr̃oꝵ moꝵ se ratio tulerit. Et uidicamꝰ hec sedm
ulas interiores regulas ueritatis. qͥs cõmunit cermimꝰ. De ipsu
uͦ nullomͦ qͥs udicat. Cũ enĩ quis dixerit et̃na tẽporalib ee
potiora: aut septẽ & tria decẽ eẽ. nemo dicit ita eẽ debuisse
Si tantũ ita cẽ cognoscens. ñ examinator corrigit. s tantũsi¬
tatur inuentor. Si aut̃ eẽnt equalis mtibꝰ nris hȩc ueritas.
mutabit etiam ipsa ẽẽt. Mentes enim nĩ aliqn eam plus

Expanded text:
de corporibus, quia infra sunt, et dicimus ea plerumque non tantum ita esse vel non ita, sed ita vel non ita esse debere: sic et de animis nostris non solum ita esse animum novimus, sed plerumque etiam ita esse debere. Et de corporibus quidem sic judicamus, cum dicimus, Minus candidum est quam debuit; aut, minus quadrum, et multa simi Minus aptus est quam debet; aut, minus lenis; aut minus vehemens, sicut nostrorum morum se ratio tulerit. Et judicamus haec secundum illas interiores regulas veritatis, quas communiter cernimus: de ipsis vero nullo modo quis judicat. Cum enim quis dixerit aeterna temporalibus esse potiora, aut septem et tria decem esse, nemo dicit ita esse debuisse, sed tantum ita esse cognoscens, non examinator corrigit, sed tantum laetatur inventor. Si autem esset aequalis mentibus nostris haec veritas, mutabilis etiam ipsa esset. Mentes enim nostrae aliquando e
Abbreviated transcription (Latin):
sic ille animi. Ueruntam̃ in eodissimił: qͦd in postestate ñ
ht̃ lapis cohibere motũ qͦ fertuᷤ inferiꝰ. animꝰ uͦ dũ ñ uult
nõ ita mouet᷑. ut suꝑioribꝰ desertis inferiora diligat. Et idõ
lapidi nat᷑ał est ille motꝰ. animo uͦ iste uoluntariꝰ. Hinc est
qͦd lapidẽ si qui̾d dicat peccare qd̃ ponde suo tendit in in¬
fima: ñ dicã ipso lapide stolidior. s ꝓfecto demens iudica¬
tur. Animũ uͦ peccati arguimꝰ: cum eũ coniuincimꝰ suꝑiori¬
bus desertis adfruendũ inferiora p̃ponere. Propt̃ ea qͥd opꝰ
est querere unde iste motꝰ existat. quo uolũtas aũtit᷑ ab ĩ
cõmutabili bono. ad cõmutabile bonũ: cũ eũ ñ nͥ animi &
uoluntariũ & ob hoc culpabilẽ eẽ fateamꝰ᷑. omĩsq de hac
re disciplina utił ad id ualeat. ut eo motu ĩꝓbato atq co¬
hibito. uoluntatẽ uram ad fruendũ sempit̾no bono alap¬

Expanded text:
sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non sic ille animi: verumtamen in eo dissimilis, quod in potestate non habet lapis cohibere motum quo fertur inferius; animus vero dum non vult, non ita movetur, ut superioribus desertis inferiora deligat; et ideo lapidi naturalis est ille motus, animo vero iste voluntarius. Hinc est quod lapidem si quis dicat peccare, quod pondere suo tendit in infima, non dicam ipso lapide stolidior, sed profecto demens judicatur: animum vero peccati arguimus, cum eum convincimus superioribus desertis ad fruendum inferiora praeponere. Propterea, quid opus est quaerere unde iste motus ecommutabili bono ad commutabile bonum, cum eum non nisi animi et uoluntarium et ob hoc culpabile esse fateamur omnisque de hac re disciplina utilis ad id ualeat, ut eo motu inprobato atque cohibito uoluntatem nostram ad fruendum sempiterno bono a lap
Abbreviated transcription (Latin):
ro qr istũ motũ nõ dubitamꝰ eẽ culpabils̃ : omĩmͦ negandũ ẽ
eẽ nat᷑alẽ Et ideo nõ est simił illi motui : qͦ nat᷑alit̃ mouet᷑
lapis: A. Egimꝰ ne aliquid suꝑioribꝰ duab disputatioĩbꝰ:
co. Egimꝰ sane. A. Credo gͦ meminisse te in pͥma disputati¬
one satis eẽ cõꝑtũ: nulla re fieri m̃tẽ seruã libidinis. nͥ
pͥa uoluntate: Tiam neq asuperiore. neq ab ęquali eam
possead hoc de de cus cogi.quia iniustũ est: neq ab inferi¬
ore qui a nõ potest. Restat gͥ ut eius sit ꝓͥꝰ iste motus: quofru¬
endi uoluntatẽ ad creat᷑am a creatore conuertit. Qui mo¬
tꝰ siculpe deputat᷑. un qui dubitat irrisione dignꝰ tibi uisꝰ
est. ñ est utiq naturał. s uoluntariꝰ. In eoq simił est illi
motui: qͦ de orsũ uersus lapis fert᷑. qd̾ sicut iste ꝓͥꝰ est lapidiᷤᷤ

Expanded text:
ulpabilem, omnimodo negandum est ulpabilem, omnimodo negandum est esse naturalem; et ideo non est similis illi motui quo naturaliter movetur lapis. A. Egimusne aliquid superioribus duabus disputationibus? E. Egimus sane. A. Credo ergo meminisse te, in prima disputatione satis esse compertum, nulla re fieri mentem servam libidinis, nisi propria voluntate : nam neque a superiore, neque ab aequali eam posse ad hoc dedecus cogi, quia injustum est; neque ab inferiore, quia non potest. Restat igitur ut ejus sit proprius iste motus, quo fruendi voluntatem ad creaturam a Creatore convertit: qui motus si culpae deputatur unde qui dubitat, irrisione dignus tibi visus est, non est utique naturalis, sed voluntarius; in eoque similis est illi motui quo deorsum versus lapis fertur, quod sicut iste proprius est lapidis,
Abbreviated transcription (Latin):
motũ culpabilẽ dixi: & idõ mͥ displicere. ⁊ rep̃hendendũ eẽ
dubitare nõ possũ Anmã uͦ quȩ  motu ab incõmutabili.
dono ad cõmutabilia de tͣhit᷑. nego esseculpandã: si eiꝰ nat᷑a
lis est. ut eo ne cessario moueant᷑. A. cuiꝰ est iste motꝰ. quẽ ꝓ¬
fecto culpã s ^ ͤe sse concedis : u. Iam airimo eũ uideo: s cuiꝰ sit ne¬
srio.A. Nunquid negas eomotu ammã moueri. u. Nõ nego
A. Negas gͦ motũ quo mouet᷑ lapis. motũ eẽ lapidis:: Neq e̾¬
nĩ illũ dico motũ quo eũ nos mouemꝰ. uł aliqua ui aliena mo¬
uet᷑. ueluti cũ incelũ iacit᷑: s eũ quo ad terram nutu sud mergit
& cadit. u.Non equidẽ nego motũ quoita ut dicis inclinat᷑¬
& ima petit. motũ esse lapidis. s naturalẽ Si aut̃ hoc mͦ ẽtiã
illũ motũ ht̃ ania. ꝓfecto etiã. ipse naturalisest. Nec ex
eo quo nat᷑alit̃ mouet᷑ rectę uitaꝑari potest: quia etiã si

Expanded text:
otum culpabilem dixi, et ideo mihi displicere, et reprehendendum esse dubitare non possum: animam vero quae isto motu ab incommutabili bono ad commutabilia detrahitur, nego esse culpandam, si ejus natura talis est, ut eo necessario moveatur. 2. A. Cujus est iste motus, quem profecto culpandum esse concedis? E. In animo eum video, sed cujus sit nescio. A. Numquid negas eo motu animum moveri? E. Non nego. A. Negas ergo motum quo movetur lapis, motum esse lapidis? Neque enim illum dico motum quo eum nos movemus, vel aliqua vi aliena movetur, veluti cum in coelum jacitur, sed eum quo ad terram nutu suo vergit et cadit. E. Non equidem nego motum quo ita ut dicis inclinatur, et ima petit, motum esse lapidis, sed naturalem. Si autem hoc modo etiam illum motum habet anima, profecto etiam ipse naturalis est; nec ex eo quod naturaliter movetur, recte vituperari potest: quia etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uoniaai satis mͥ manifestum est int̾ bona. & ea quidẽ ñ
minima numerandam eẽ lib̾am uolũtatẽ. exqͦ etiã¬
fateri cogimꝰ eam diuinitꝰ datam esse. dariq oportuesse: iam
oportunũ existimans. cupio ꝑte cognoscere. unde ille motꝰ exi¬
stat. quo ipsa uoluntas auertitur a cõmuni atq incõmuta¬
bili bono. & ad ꝓpria uł aliena. uł infima. atq oma cõmuta¬

Expanded text:
uoniam satis mihi manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiafateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque om
Abbreviated transcription (Latin):
et iã si in tellectu caret. Iste enimsensus in est & bestiis: quibꝰ
intellectꝰ ñ inẽ. Quȩ cũ itasint: quero curp̃ponas sensũ in¬
teriorẽ huic sensui. qͦ corporalia sentiunt᷑: cũ sit ut̃q ineo
genere qđ iuuit. Sensũ aut̃ istũ qͥ corpora attingit ideo¬

Expanded text:
etiamsi intellectu caret: iste enim sensus inest et bestiis, quibus etiamsi intellectu caret: iste enim sensus inest et bestiis, quibus intellectus non inest. Quae cum ita sint, quaero cur praeponas sensum interiorem huic sensui quo corporalia sentiuntur, cum sit uterque in eo genere quod vivit. Sensum aut
Abbreviated transcription (Latin):
sensus attingit: id est in quo rerũ genere tͥ ponendũ ui¬
dear᷑. qͥc qͥd uł oculoꝵ uł alio quolibet corporis instrum̃to
nr̃ sensus attingit. Utrũ in eo qͦd tantũ est. an in eo qͦd etiã
uuit. an in eo quod etiam intelligit.u. In eo qđ tantũ est.
A.Quid ipsũ sensũ in quo genere triũ hoꝵ. eẽ censesco. In
ipsũ. an qđ sensus attingit. u. Sensũ scilicet. A. Quare : co
Quia meliꝰ est id qđ etiam uiuit: quã id qđ tantũ est .A. qͥd
illum sensũ in teriorẽ. quẽ quidẽ in fra rationẽ ⁊ adhuc
nobis cõmunẽ cũ bestus suꝑiꝰ indagauimꝰ. dubitabis ne
huic sensui p̃ponere. qͦ corpꝰ attingimꝰ. et quẽ iã ipsi corpo¬
ripi p̃ponendũ esse dixisti:co. sullo mͦ dubitauerim. A.
Etiã hoccur ñdubites uolo abste audire. Nõ enĩ poterisdi¬
cere. hunc sensũ int̾iorẽ. iam in eo genere triũ illoꝵ eẽ po¬
nendũ. qđ etiã intellegit: s ad huc in eo qđ & est ⁊ uiuit.

Expanded text:
 in quo rerum genere tibi ponendum videatur, quidquid vel oculorum, vel alio quolibet corporis instrumento noster sensus attingit: utrum in eo quod tantum est, an in eo quod etiam vivit, an in eo quod etiam intelligit. E. In eo quod tantum est. A. Quid? ipsum sensum in quo genere trium horum esse censes? E. ipsum, an quod sensus attingit? E. Sensum scilicet. A. Quare? E. Quia melius est id quod etiam vivit, quam id quod tantum est. 12. A. Quid? illum sensum interiorem, quem quidem infra rationem, et adhuc nobis communem cum bestiis superius indagavimus, dubitabisne huic sensui praeponere quo corpus attingimus, et quem jam ipsi corpori praeponendum esse dixisti? E. Nullo modo dubitaverim. A. Etiam hoc cur non dubites, volo abs te audire. Non enim poteris dicere hunc sensum interiorem jam in eo genere trium illorum esse ponendum, quod etiam intelligit, sed adhuc in eo quod et est et vivit,
Abbreviated transcription (Latin):
cisesor iuncio suo siue potentior inualidioae esirian¬
prisiamt ai triq uicio fit si utriꝰꝙ p̾ua eupiditare frteait
ucis potentioris sinaturȩ tanta pstaptea cesltiuit unfen¬
orens quam corrumpit etiam uicio sa prerrdlat qoreñ
oreto ituꝑ auerit fructus terrȩ quodi homin Coabitẽ

Expanded text:
firmior vitio suo. Si vero potentior invalidiorem corrumpit, aut utriusque vitio fit, si utriusque prava cupiditate fit; aut vitio potentioris, si naturae tanta praestantia est, ut inferiorem quam corrumpit, etiam vitiosa praecedat. Quis enim recte vituperaverit fructus terrae, quod homines eis
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ nr̃ors nulla est nͥ ille laudet᷑ : Quid qđ̾ etiam ĩ
ipsis rebꝰ quȩ uituꝑant᷑. nulliꝰ uituꝑat᷑ nͥ uiciũ. nulliꝰ aut̃
uituꝑat᷑ uiciũ. nͥ cuiꝰ natꝰa laudat᷑. Aut enim scd̾m natu¬
ram est quod uituꝑas .&. nou est uiciũ. tuq magis emen¬
dandꝰ es. ut rectȩ uituꝑare noueris. quã illud quod non
rectȩ uituꝑas: aut si uiciũ est ut rectȩ uituꝑari possit. ⁊̃
contͣ naturam sit necesse est: Omẽ quippe uiciũ. eo ipso
quo uitiũ ẽ contͣ naturã est Si enĩ nature non nocet: nec
uicium est: Si aut̃ qui a nocet ideo uiciũ ẽ. ideo uiciũ ẽ
quia contͣ nat᷑am est. Quod sinon suo. s alieno uitio. aliqͣ
natura corrũpit᷑: in iustę uituꝑat᷑. Et querendũ est utrũ
illa natura ñ corrũpat᷑ uicio suo: cuiꝰ uicio potuit ałia na

Expanded text:
peccatorum nostrorum nulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in peccatorum nostrorum nulla est, nisi ille laudetur? 38. Quid, quod etiam in ips vitium, nisi cujus natura laudatur. Aut enim secundum naturam est quod vituperas; et non est vitium, tuque magis emendandus es, ut recte vituperare noveris, quam illud quod non recte vituperas; aut si vitium est, ut recte vituperari possit, etiam contra naturam sit necesse est. Omne quippe vitium, eo ipso quo vitium est, contra naturam est. Si enim naturae non nocet, nec vitium est; si autem quia nocet ideo vitium est, ideo vitium est quia contra naturam est. Quod si non suo, sed alieno vitio aliqua natura corrumpitur, injuste vituperatur, et quaerendum est utrum i
Abbreviated transcription (Latin):
agit. ut ibi sit. uituꝑanda est Si gͦ laudat᷑ racionał natura.
quȩ facta est: nemo dubitat laudandum eẽ qui fecit Et si
uituperat᷑: nemo dubitat. eius conditorẽ. inipsa eiꝰ uituꝑa¬
tione laudari: Cum enĩ ꝓpt̾ea uituꝑamꝰ hanc. qm̃ sũmo
et incõmutabili bono. id est creatore suo frui ñ uult: illũ si¬
ne ulla dubitatione laudamꝰ. Quantũ gͦ bonũ. & quã uel
inesfabiliter linguis omĩb uł inesfabilit̃ cogitacionib
om̃ib p̃dicandus & honorandus est creator omĩũ ds̃. sine cu¬
ius laude. nec laudari possumꝰ. nec uituꝑari Non enim ui¬
tuꝑaripossumꝰ: quia in eo ñ manemꝰ. nisi quia magnũ et
sũmũ et pͥmũ nrm bonũ est manere millo Uñ aut̃ hoc nͥ
quia ille in effabile bonum est: Quid ergo inueniri potest
in nr̃is peccatis. unde ille uituꝑetur. quando uituꝑatio

Expanded text:
agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea vituperamus hanc, quoniam summo et incommutabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnibus, vel ineffabiliter cogitationibus omnibus praedicandus et honorandus est creator omnium Deus, sine cujus laude nec laudari possumus, nec vituperari! Non enim vituperari possumus quia in eo non manemus, nisi quia magnum et summum et primum nostrum bonum est manere in illo: unde autem hoc, nisi quia ille ineffabile bonum est? Quid ergo inveniri potest in nostris peccatis unde ille vituperetur, quando vituperatio
Abbreviated transcription (Latin):
tura quȩ nõ corrũpit᷑ incorruptibilis est. Crit gͦ natura
qͦd absur dissimũ est dicere. corruptione facta in corrupto¬
bit: Quappt qͥd uerissime dr̃ omis nat᷑a in qͥntũ nat᷑a c̃. bor̃¬
naest quia si icorruptibilis. melior ẽ quã corruptibił. Si aũ
corruptibilis est: qm̃ dũ corrũpit᷑ minꝰ bona fit: sine dubi¬
tatione bona est Omĩs aut̃ natura aut corruptibił ẽ aut
incorruptibił. Omĩs gͦ nat᷑a bona ẽ: Naturã uoco: que &
substantia dici solet. Omĩs gͥ substantia aut as. aut exdõ.
quia omebonũ. aut ds̃ aut exdõ: Quibꝰ constitutis ato
firmatis. tanquã incapite raciocinationis nr̃e. adtende q
dicã. Omĩs nat᷑a racionał cũ libo uoluntatis arbitrio con¬
dita. si manet infruendo sũmo atq in cõ. mutabili dono
ꝓcul dubio laudanda est. Et om̃is quȩ tendit ut maneat. en¬
am ipsa laudanda est. Omĩs aut̃ quȩ non in eo manet. & non
uult agere ut maneat: in qͣntũ ibi nonest.⁊inqͣntũ non id

Expanded text:
ra quae non corrumpitur, incorruptibilis est: erit ergo natura, quod absurdissimum est dicere, corruptione facta incorruptibilis. Quapropter quod verissime dicitur, omnis natura in quantum natura est, bona est: quia si incorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est: naturam voco quae et substantia dici solet. Omnis igitur substantia aut Deus, aut ex Deo; quia omne bonum aut Deus, aut ex Deo. 37. Quibus constitutis atque firmatis tanquam in capite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul dubio laudanda est; et omnis quae tendit ut maneat, etiam ipsa laudanda est: omnis autem quae non in eo manet, et non vult agere ut maneat, in quantum ibi non est, et in quantum non id
Abbreviated transcription (Latin):
longiꝰ latiꝰq disfundit᷑: sic in telligentiȩ potentia quȩ in¬
est sapientiae p̃otentiora feruescunt. sicuti sunt aĩe ratio¬
nales. ea uͦ que remotiora sunt sicuti corpora. ñ attingit ca¬
lore sapiendi. s ꝑfundit lumine numeroꝵ Qđ tͥ fortassi
obscurũ est: Non enĩ ulla uisibilis similitudo inuisibili
rei potest ad omẽm conue mentiã coaptari Tantũ illudat¬
tende. qͦd et questioni quã suscepimꝰ satis est. & humilioribꝰ
etiam m̃ tibꝰ quales nos sumꝰ eẽ manifestat. quia et si clarũ
nob̾ eẽ ñ potest. utrũ insapientia. uł ex sapientia numerꝰ.
an ipsa sapientia exnumero. an innumerosit. anutrũq
nom̃ uniꝰ reipossit ostendi : illud certȩ manifestũ est utrũ¬
tabilit̃ uera sunt continentẽ. quã ñ possis dicere tuã uł
meam uł cuiꝰ quã hominis. s omĩb in cõmutabilia uera

Expanded text:
itur: sic intelligentiae potentia, quae initur: sic intelligentiae potentia, quae inest sapientiae, propinquiora fervescunt, sicuti sunt animae rationales; ea vero quae remotiora sunt, sicuti corpora, non attingit calore sapiendi, sed perfundit lumine numerorum: quod tibi fortassis obscurum est. Non enim ulla visibilis similitudo invisibili rei potest ad omnem convenientiam coaptari. Tantum illud attende, quod et quaestioni quam suscepimus satis est, et humilioribus etiam mentibus, quales nos sumus, sese manifestat, quia etsi clarum nobis esse non potest utrum in sapientia, vel ex sapientia numerus, an ipsa sapientia ex numero, an in numero sit, an utrumque nomen unius rei possit ostendi; illud certe manifestum est utrumtabiliter vera sunt continentem; quam non possis dicere tuam vel meam, vel cujusquam hominis, sed omnibus incommutabilia vera