comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Tamquã nugaces estimati sumus ab
illo. & abstinet se auiis nr̃is quasi ab im¬
munditiis. & prȩfert nouissima iustorũ:
& gloriatur patrem dm̃ se habere. Uidea¬
mus ergo si sermones illius uerisint: & tẽp
temus quȩ uentura sunt illi. & sciemus quȩ
erunt nouissima illius. Si eñ est iustus fi¬
lius dĩ suscipiet illum: & liberabit illum
de manu contrariorum. Contumelia &
tormento interrogenus illum: ut sciamus
reuerentiam illius. & ꝓbemus patientiam
illius. Morde turpissima condemnemus
illum: erit enim ei respectus insermonib
illius. Hec cogitauerunt & errauerunt.
excȩcauit enim illos malitia ipsorũ. IN
ecclesiastico autẽ fides gentium futura p̃¬
dicitur: isto modo. Miserere nr̃i domina¬
tor ds̃ omniũ: & immitte timorem duũ
suꝑ om̃s gentes. Ex tolle manũ tuã suꝑ
gentes alienas: & uideant potentiam tuã.
Sicut coram illis scificatus es in nobis: ita
coram nobis magnificeris in illis. & agno¬
scant te scdm quod & nos agnouimus te:

Expanded text:
. Tanquam nugaces aestimati sumus ab illo. Continet se a viis nostris, quasi ab immunditiis, et praefert novissima justorum, et gloriatur patrem Dominum. Videamutemus, quae futura sint illi, sciemus quae erunt nouissima illius. Si enim est iustus filius Dei, suscipiet illum et liberabit eum de manu contrariorum. Contumelia et tormento interrogemus illum, ut sciamus reuerentiam illius et probemus patientiam ipsius. Morte turpissima condemnemus illum; erit enim ei respectus ex sermonibus illius. Haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia ipsorum. In ecclesiastico autem fides gentium futura praedicitur isto modo: Miserere nostri, dominator Deus omnium, et inmitte timorem tuum super omnes gentes; extolle manum tuam super gentes alienas et uideant potentiam tuam. Sicut coram illis sanctificatus es in nobis, ita coram nobis magnificeris in illis, et agnoscant te secundum quod et nos agnouimus te,
Abbreviated transcription (Latin):
posset etiam si sterilis non fuisset. Porro si
femina ita sit ꝓuectioris ętatis ut ei soli¬
ta mulierum adhuc fluant. de iuuene
parere potest. de seniore non potest:
quamuis possit adhuc ille senior sed de
adolescentula gignere. sicut abraham pꝰt
mortem sare de cȩthura potuit. quia iu¬
uidam eius inuenit ȩtatem. Hoc ergo. ẽ.
quod mirũ commendat apłs: & ad hoc
dicit abrahe iam fuisse corpus emortuũ.
qm̃ non ea omni femina eui adhuc esset
aliquod pariendi tempus eartremum gene¬
rare ipse in illa ȩtate adhuc posset. Ad ali¬
quid enim emortuum corpus intelligere
debemus: non ad omnia. N amsi ad om¬
ma: non iam senectus uiui sed cadauer
est mortui: quamuis etiam sic solui sole¬
at ista quęstio. quod de cęthura postea ge¬
nuit abraham. quia donum gignendi
quod a dño accepit. etiam post᷑ obitũ man¬
sit uxoris. Sed propterea michi uidetu
illa quã secuti sumus huius questionis so¬

Expanded text:
posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere pquamvis adhuc possit ille senior, sed de adolescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sarae de Cethura potuit, quia uidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abraham, quia donum gignendi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis so
Abbreviated transcription (Latin):
de. & ponam te ingentes. & reges ex te ea¬
ibunt. & dabo tibi ex sara filium & be
exr eo erunt. quã promissionem nunc in
ixp̃o cernimus reddi : exx illo deuiceps illi
coniuges non uocantur inscripturis sicut
antea uocabantur abram & sarai. sed sicut
eos nos ab initio uocauimus. qm̃ sic iam
uocantur ab omnib: abraham & sara.
Cur autẽ mutatum sit nomen abrahȩ.
reddita est ratio: quia patrem inqͥt mul¬
tarum gentium posin te. Hoc ergo sig¬
nificari intelligendum est. Abram uero
pretatur. De nomine autẽ iutato sarȩ
non est reddita ratio: sed sicut aiunt qui
scripserunt inter pretationes nominum
hebreorũ quȩ insaeris litteris continent᷑.
sarai interpretatur princeps mea. sara
autẽ uirtus. Unde & scriptum est. in epła
adhebreos. Eide & ipsa sara uirtutem ac¬
cȩpit ad emislionem seminis. Ambo autẽ
seniores erant sicut scriptura testatur: s
illa etiam sterilis & cruore menstruo iam
destituta. propter quod iam parere non

Expanded text:
s valde, et ponam te in gentes, et reges de te exibunt. Et dabo tibi ex Sarra filium, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum gentium posui te. Hoc ergo significare intellegendum est Abraham; Abram uero,. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non
Abbreviated transcription (Latin):
e testificatione di ad abraham. quȩ eidem
seni de sterili sara filiũ spondet. patremq
gentiũ statur. & ꝓmissi fidem saeramento
circumcisionis obsignat
De masculo qui si octaua die non fuerit circumei¬
sus perit anima eiꝰ. qͥa testam̃tũ dĩ dissipauit.
De commutatione nominũ abrahe & sare.
qui cum ob unius sterilitatem. ob utriusq
autẽ senectuten generare non possent: mu¬
nus fecunditatis indepti sunt.
De trib uiris uel angelis in quib ad quercũ
mambrȩ apparuisse abrahȩ dñs indicatur.
De loth a sodomis liberato. atq eisdem celesti
igne consũptis. & de abimelech cuius concu¬
piscentia castitati sarȩ nocere ñ potuit.
risu utriusq parentis est indit uor

Expanded text:
e testificatione Dei ad Abraham, qua eidem seni de sterili Sarra filium spondet, patremque eum gentium statuit, et promissi fidem sacramento circumcisionis obsignatDe masculo, qui si octavo die non fuerit circumcisus, perit anima ejus, quia testamentum Dei dissipavit.De commutatione nominum Abrahae et Sarrae, qui cum ob unius sterilitatem, ob utriusque autem senectutem generare non possent, munus fecunditatis indepti sunt.De tribus uiris uel angelis, in quibus ad quercum Mambre apparuisse Abrahae Dominus indicatur. De Loth a Sodomis liberato adque eisdem caelesti igne consumtis et de Abimelech, cuius concupiscentia castitati Sarrae nocere non potuit. risu utriusque parentis est inditum.
Abbreviated transcription (Latin):
e suꝑatis ab abraham hostib sodomorum.
quando loth de captiuitate eripuit. & a
orelchisedech sacerdote benedictus est.
De uerbo dñi ad abraham quo ei ꝓmittitur
scdm multitudinem stellarũ multiplicanda
posteritas. qͦd credens iustificatus. ẽ. ad huc
in preputio constitutys.
e significatione sacrificii qͦd abraham offer¬
re preceptꝰ est cũ poposcisset ut de his quȩ
crediderat doceretyr

Expanded text:
e superatis ab Abraham hostibus Sodomorum. quando et Loth de captiuitate eripuit, et a Melchisedech sacerdote benedictus est.De uerbo Domini ad Abraham, quo ei promittitur secundum multitudinem stellarum multiplicanda posteritas; quod credens iustificatus est adhuc in praeputio constitutus.e significatione sacrificii, quod Abraham offerre praeceptus est, cum poposcisset ut de his quae crediderat, doceretur
Abbreviated transcription (Latin):
e generatione seo: incunis ꝓgenie ten¬
dens ad abraham eiuitatis dĩ ordo dirigit᷑.
uod ea primitus lingua in usu hominum
fuerit quȩ postea hebrea ab heber nomine
nuncupata est: in cuius familia mansit
eum diuersitas esset facta linguaru m.

Expanded text:
e generatione Sem, in cujus progenie tendens ad Abraham civitatis Dei ordo dirigitur. Quod ea primitus lingua in usu hominum fuerit, quae postea Hebraea ab Heber nomine nuncupata est, et in cuius familia remansit, cum diuersitas esset facta linguarum.
Abbreviated transcription (Latin):
loco uidebimꝰ. Preter ipsam tamiti
esse illa caritas non potest. sine qui
cȩtera etiam si agnosci & approbari
possunt᷑ ꝓdesse tamen & liberare ñ
possunt. Manus audẽ impositis. non
sicut baptisinus repeti non potest Qa
ẽ enĩ aliud. nisi oratio suꝑ hominẽ
Nam quod in typo unitatis petro duis
dedit potestatẽ. ut id solueretur in
terris quod ille soluisset: manifestũ
ẽ quod illa unitas. etiam una colum¬
ba ꝑfecta sit dicta. Nũquid ergo an
eandem columbam ꝑtinent om̃s au¬
ri:. De quibꝰ in eadẽ catholica grauit
idem ciprianꝰ ingemuit. Nã ut opi¬
nor raptores. non colũbȩ sed acciput̃
dici possunt. Quomͦ ergo baptrialũ.
qui fundos insidiosis fraudibꝰ rapit¬
bant. & usuris multiplicantobꝰ fnꝰ¬
augebant: si sola illa columba iaͥet
illa unitas. quȩ nisi in bonis intel¬
ligi non potest. simplex & casta & ꝑ¬
fecta baptizat: An forte ꝑ orationes
scõꝵ sp̃ualium qui sunt in ecłia.

Expanded text:
loco uidebimus. praeter ipsam tamen loco uidebimus. praeter ipsam tamen esse illa caritas non potest, sine qua cetera, etiamsi agnosci et adprobari possunt, prodesse tamen et liberare non possunt. manus autem inpositio non sicut baptismus repeti non potest. quid est enim aliud nisi oratio super hominem? Nam quod in typo unitatis Petro dominus dedit potestatem, ut id solueretur in terris quod ille soluisset, manifestum est quod illa unitas etiam una columba perfecta sit dicta. numquid ergo ad eandem columbam pertinent omnes auari, de quibus in eadem catholica grauiter idem Cyprianus ingemuit? nam, ut opinor, raptores non columbae, sed accipitres dici possunt. quomodo ergo baptizabant, qui fundos insidiosis fraudibus rapiebantaugebant , si sola illa columba, id est, illa unitas quae nisi in bonis intelligi non potest, simplex et casta et perfecta baptizat? An forte per orationes sanctorum spiritualium qui sunt in Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nunc hoc expectat ut hi quibꝰ
nit᷑ repente incipiant linguis loqui.
Sed inuisibilit̾ ꝙ latenter intelligit᷑.
ꝓpter uinculum pacis eoꝵ cordibus
diuina karitas in spirari: ut possint
dicere. qm̃ caritas cłi diffussa ẽ in cor-¬
sufficere arbitratus ẽ cõmemorasset: ita
condusit. Omĩa autẽ hȩc. oꝑat᷑ unꝰ
atq idem sp̃s: diuidens ꝓpria uni¬
cuiq pro ut uult. Cum ergo aliud sit
sacramentum quod habere etiam sy
mor magus potuit. aliud oꝑatio sp̃s
quȩ in malis etiam hominibꝰ fieri so¬
lec sicut saul habuit ꝓpħiam. aliud
oꝑatio eiusdẽ sp̃s. quã nisi boni ha¬
bere non possunt. sicut ẽ finis p̃ce¬
pti caritas de corde puro & consci¬
entia bona. & fide ñ ficta: quodli¬
bet heretici & scismatici accipiant.
caritas quȩ cooperit multitudinẽ
peccatoꝵ proprium donum ẽ calh¬
licȩ unitatis & pacis. nec eiꝰ in m¬
bꝰ. quia nec om̃s sunt eius. sicut si

Expanded text:
enim nunc hoc expectat, ut hi, quibus enim nunc hoc expectat, ut hi, quibus um inponitur, repente incipiant linguis loqui? sed inuisibiliter et latenter . intellegitur propter uinculum pacis eorum cordibus diuina caritas inspirari, ut possint dicere: quoniam caritas dei diffusa est in corsufficere arbitratus est commemorasset, ita conclusit: Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult. Quum ergo aliud sit sacramentum, qmon magus potuit, aliud operatio spiritus, quae in malis etiam hominibus fieri solet, sicut Saul habuit prophetiam, aliud operatio eiusdem spiritus, quam nisi boni habere non possunt, sicut est finis praecepti caritas de corde puro et conscientia bona et -fide non ficta, quodlibet haeretici et schismatici accipiant, caritas quae cooperit multitudinem peccatorum proprium donum est catholicae unitatis et pacis nec eius in omnibus, quia nec omnes sunt eius, sicut suo
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc autẽ cum aꝑtissime in apoca¬
cur non intelligam aqu̾a mendacẽ. q
sine fide popłm mendacẽ ac ꝑfidum
tholica ꝑ manus impositionẽ dari di-¬
cit᷑: nimirum intelligi maiores nr̃i
caritas. qũa non habent qui ab eccłȩ
catholicȩ cõmunione p̃cisi sunt. Ac
ꝑ hoc etiam si linguis hominũ &
angłorum loquantur. si sciant om̃ia
sacramenta & omnẽ scientiam. ꝙ si
habeant omnẽ ꝓpħiam & omnẽ fide
ita ut montes transferant. & distri¬
buant om̃ia sua pauꝑibus. & tradañ
corpus suũ ut ardeant: nichil eis ꝑ¬
dest. Non autẽ habent dĩ caritatẽ.
qui excłiȩ non diligunt unitatẽ.
Ae ꝑ hoc recte intelligit᷑ dici. non ac¬
cipi nisi in catholica sp̃s sc̃s. Neq
enĩ temporalibꝰ ꝙ sensibilibꝰ miracu¬
lis atcestantibꝰ ꝑ manus impositio¬
nem modo datur sp̃s sc̃s: sicut antea
dabat᷑. ad cõmendationẽ rudis fidei
q eccłiȩ primordia dilatanda. Quis

Expanded text:
nunc autem, cum apertissime in Apocanunc autem, cum apertissime in Apocacur non intelligam aquam mendacem et sine fide, populum mendacem ac perfidum,tholica, per manus impositionem dari dicitur, nimirum hoc intelligi majores nostri charitas, quam non habent qui ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt: ac per hoc etiamsi linguis hominum et Angelorum loquantur, si sciant omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habeant omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferant, et distribuant omnia sua pauperibus, et tradant corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Non autem habent Dei charitatem, qui Ecclesiae non diligunt unitatem: ac per hoc recte intelligitur dici non accipi nisi in Catholica Spiritus sanctus. Neque enim temporalibus et sensibilibus miraculis adtestantibus per manus inpositionem modo datur spiritus sanctus, sicut antea dabatur ad commendationem rudis fidei et ecclesiae primordia dilatanda. quis
Abbreviated transcription (Latin):
ter sapitis. id quoq uobis ds reuela¬
bit. Laquei tamen hereticorum ꝙͦ sci¬
smaticorum ꝓpterea carnalibus nimi¬
um ꝑnitiosi sunt: quia ipse ꝓuectus eo¬
rũ interdudit᷑ confirmata sententia
uanitatis aduersus catholicã uerita¬
tẽ. & confirmata animositate dissen¬
sionis aduersũ catholicam pacẽ. Sacra¬
menta tamen si eadem sunt. ubiq st̃
integra. etiãsi praue indelligunt᷑ ꝙͤ di¬
scordiose tractant᷑: sicut scriptura ipsius
euangłii si eadẽ ipsa ẽ ubiq integra est.
etiã simnum erabili falsarum opinio¬
num uarietate asserat᷑. Nam quod ait
ieremias. ut quid qui contristant me
p̃ualent. plaga mea solida ẽ. unde sa-¬
nabor dum fit. facta ẽ mͥ sicut aqua
mendax non habens fidem: si figura¬
te atq allegorica locutione ꝓpħiȩ nus¬
quam poneretur aqua nisi quȩ bapti¬
sinum significaret. laboraremꝰ querere.
quid sibi uelint hȩc uerba ieremiȩ̨.

Expanded text:
ter sapitis, id quoque uobis deus reuelater sapitis, id quoque uobis deus reuelabit. laquei tamen haereticorum et schismaticorum propterea carnalibus nimium perniciosi sunt, quia ipse prouectus eorum intercluditur confirmata sententia uanitatis aduersus catholicam ueritatem et confirmata animositate dissensionis aduersus catholicam pacem. sacramenta tamen, si eadem sunt, ubique sunt integra, etiamsi praue intelleguntur et discordiose tractantur, sicut scriptura ipsius euangelii, si eadem ipsa est, ubique integra est, etiamsi innumerabili falsarum opinionum uarietate adseratur. nam quod ait Hieremias: ut quid qui contristant me praeualent? plaga mea solida est: unde sanabor? dum fit, facta est mihi sicut aqua mendax non habens fidem, si figurate adque allegorica locutione prophetiae nusquam poneretur aqua nisi quae baptismum significaret, laboraremus quaerere, quid sibi uelint haec uerba Hieremiae.
Abbreviated transcription (Latin):
cis uerbis in nomine patris ꝙ filii ꝙ
sp̃s scĩ martion baptismũ consecrabat:
integrum erat sacramentũ. qũauis eiꝰ
fides sub eisdẽ uerbis aliud opinantiᷤᷤ
qũa catholica ueritas docet non esset
integra. sed fabulosis falsitatibꝰ in qui¬
nata. Nam sub eisdem uerbis idẽ in
marcion aut ualentinus. aut arriꝰ aut
eunomius: sed ipsi carnales paruuli
ȩccłiȩ quibꝰ dicebat apłs. non potui
uobis loqui quasi sp̃ualibus sed quasi
carnalibus. si possent diligent̃ singuli
interrogari: tot diuersitates opinionũ
fortassis quot homines numerarent᷑
Animalis enĩ homo. non ꝑcipit quȩ
sunt sp̃s dĩ. Nũquid tamen ideo non
integrum sacram̃tum accipiunt: Aut
nũquid ideo si ꝓfecerint. & opinionũ
carnalium uanitatẽ emendauerint.
denuo quod acceperant repetendũ est:
Accipit quisq scđm fidem suam: sed qͣn-¬
tũ capit gub̾nante illũ miscdia di. De
qua p̾sumens idẽ apłs dicit. Siquid ali¬

Expanded text:
cis uerbis in nomine patris et filii et cis uerbis in nomine patris et filii et spiritus sancti Marcion baptismum consecrabat, integrum erat sacramentum, quamuis eius fides sub eisdem uerbis aliud opinantis, quam catholica ueritas docet, non esset integra, sed fabulosis falsitatibus inquinata. nam sub isdem uerbis,, id esti, non solum Marcion aut Ualentinus aut Arrius aut Eunomius, sed ipsi carnales paruuli ecclesiae, quibus dicebat apostolus: non potui loqui uobis quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, si possent diligenter singuli interrogari, tot diuersitates opinionum fortassis quot homines numerarentur. animalis enim homo non percipit quae sunt spiritus dei. numquid tamen ideo non integrum sacramentum accipiunt aut numquid ideo., si profecerint et opinionum carnalium uanitatem emendauerint, denuo quod acceperant repetendum est? accipit quisque secundum fidem suam, sed quantum capit gubernante illa misericordia dei, de qua praesumens idem apostolus dicit: si quid ali
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse: nũqͥd denuo baptizandus. ẽ.: Qd
ita: Quia illa scĩtas sacram̃ti uerbis
euangłicis consecrata suꝑ eum indegra
ꝑmanebat sicut eam traditam accepe¬
rat. quamius ipse in carnalis mentis
uanitate constitutꝰ aliud cũ baptizare¬
tur crederet quam credere debuisset.
Quappter manifestum ẽ fieri posse ut fi¬
de non integra integrum in qͦquã mane¬
at baptismi sacram̃tum: &ͦ ideo illa
quȩ de diuersorum hereticorum ua-¬
rietate dituntur. ad istam quȩstionem
non ꝑtinent. Illud enim in uno quoq
corrigendum ẽ. quod ille ꝑ quẽ corri¬
gitur prauum esse ꝑspexerit. illud sa-¬
nandum ẽ quod egrotat. illud dandỹ
est quod non habetur: & maxime ca¬
ritas pacis. sine qua cętera prodesse ñ
possunt. Sed tamen cũ assunt: non qͣsi
desint tradenda sunt: sed ut fructuo¬
se ꝙ̃ non ꝑnitiose habeant᷑. ꝑ ipsum
uinculum pacis & eminentiam carita¬
tis agendum ẽ. Qũaobrem si euangłi¬

Expanded text:
fuisse, numquid denuo baptizandus est? quid fuisse, numquid denuo baptizandus est? quid ita? quia illa sanctitas sacramenti uerbis euangelicis consecrata super eum integra permanebat, sicut eam traditam acceperat, quamuis ipse in carnalis mentis uanitate constitutus aliud cum baptizaretur crederet quam credere debuisset quapropter manifestum est fieri posse, ut fide non integra integrum in quoquam maneat baptismi sacramentum. et ideo illa, quae de diuersorum haereticorum uarietate dicuntur, ad istam quaestionem non pertinent. illud enim in quoque corrigendum est, quod ille per quem corrigitur prauum esse perspexerit, illud sanandum est quod aegrotat, illud dandum est quod non habetur et maxime caritas pacis, sine qua cetera prodesse non possunt. sed tamen cum adsunt non quasi desint tradenda sunt, sed ut fructuose et non perniciose habeantur, per ipsum uinculum pacis et eminentiam caritatis agendum est. Quamobrem si euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
oris ȩtatẽ. & intelligentiȩ sincerita
cognouerint. quam longe alit̃ yt
fallaciam suoꝵ fantas matũ de da
crediderint qua ueritas postulabat
iterum baptizandi sunt: Sic etiã fie¬
ri potest: ut in alicuiꝰ heretici librum
cathecuminꝰ catholicus incidat. ꝙ a
ueritate nesciens discernere errorẽ cit¬
dat aliquio contra catholicã fidẽ.
cui tamen errori uerba simboli non
repugnant. Sub eisdẽ quippe uer¬
bis innumerabiles hereticorum erro¬
res exorti sunt. Putans ergo iste catho¬
lici alicuius magni atq docti esse illũ
librum. si talia credens in catholica
baptiret᷑. & posteriore diligentia co¬
gnoscat quẽ admodũ credere debeat.
arrepta fide catholica illud ex animo
respuat: nũquid si hoc confessus fuerit.
denuo baptizandus ẽ: Aut si anteqũa
discat & confiteatur. hoc sentire in¬
ueniatur. & quid abicere debeat
quidue credere doceatur. manifestũq
fiat in ea falsitate fidei baptitatum

Expanded text:
rioris aetatem et intellegentiae sinceritate rioris aetatem et intellegentiae sinceritate cognouerint, quam longe aliter per fallaciam suorum phantasmatum de deo crediderint quam ueritas postulabat, iterum baptizandi sunt? sic etiam fieri potest, ut in alicuius haeretici librum catechumenus catholicus incidat et a ueritate nesciens discernere errorem credat aliquid contra catholicam fidem, cui tamen errori uerba symboli non repugnant; sub eisdem quippe uerbis innumerabiles haereticorum errores exorti sunt. putans ergo iste catholici alicuius magni adque docti esse illum librum, si talia credens in catholica baptizetur et posteriore diligentia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque arrepta fide catholica illud ex animo respuat, numquid, si hoc confessus fuerit, denuo baptizandus est? aut si, antequam discat et confiteatur, hoc sentire inueniatur et quid abicere debeat quidue credere doceatur manifestumque fiat in ea falsitate fidei baptizatum
Abbreviated transcription (Latin):
tas differt: Uerissimã quippe sententiã
dixit apłs. plenus lumine ueritatis.
Animalis inquit homo ñ ꝑcipit quȩ
sunt sp̃s di. Et tam̃ de his hoc dicebat
quos iam fuisse baptizatos ipse mani¬
festat. Eis enim dicit. Nũquid paulꝰ
crucifixus ẽ ꝓ uobis. aut in nomin
pauli baptirati estis: Habebant ergi
isti baptisii sacramentũ: & tamen cat¬
naliter sapiendo quid poterant dech̃
credere: nisi scdm sensum carnis suȩ
ubi animalis homo ñ ꝑcipit quȩ ft̃
sp̃s di : Talibꝰ dicit. Non potui udbis
loqui quasi sp̃ualibus sed quasi cu¬
nalibus: quasi paruulis in xp̃o lac
uobis potum dedi non escam. Non¬
dum enim poteratis. sed nec adhuc
potestis: adhuc enĩ estis carnales. Ta¬
les etiam circũferunt᷑ om̃i uento do¬
ctrinȩ de quibꝰ dicit. ut ultra ñ simꝰ
paruuli iactati & circũlati om̃i uen¬
to doctrinȩ. Nũquid ergo isti si pfe¬
cerint usq ad spualẽ hominis inte¬

Expanded text:
tas differt? uerissimam quippe sententiam tas differt? uerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus lumine ueritatis: animalis, inquit, homo non percipit quae sunt spiritus dei. et tamen de his hoc dicebat, quos iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habebant ergo isti baptismi sacramentum, et tamen carnalicredere nisi secundum sensum carnis suae, ubi animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei? Talibus dicit: Non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi co lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. tales etiam circumferuntur omni uento doctrinae de quibus dicit: ut ultra non simus paruuli, iactati et circumlati omni uento doctrinae. numquid ergo isti, si profecerint usque ad spiritalem hominis inte
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quide plurimũ ad salutis uiã. s ad
sacram̃ti quȩstionem nichil interest.
fieri enĩ potest ut homo integrum
habeat sacram̃tũ. & ꝑuersã fidem: sic̃
fieri potest ut integra teneat uerba si¬
boli. & tamen non recte credat siue de
ipsa trinitate. siue de resurrectione. uel
aliquid aliud. Neq enĩ parua res ẽ
in ipsa intꝰ catholica tenere integram
fidem: ita ut om̃ino non de aliqua
creatura. sed de ipso dõ nichil aliter
credat. quam ueritas habet. Nũqͥdnã
gͦ si in ipsa catholica baptiiatꝰ. postra
legendo. audiendo. ꝙ pacifice disseren¬
do. ipso dño reuelante cognouerit
aliter se antea credidisse qu̾a debuit
denuo baptizandꝰ ẽ: Quis autẽ nisi¬
carnalis & animalis homo ꝑ fanta¬
smna sui cordis euaget᷑. & constituat si¬
bi dm̃ qualis ei ꝓsuo carnali sensu
placuerit: atq ita credat tantũ longe
alit̾ qũa cłs ẽ. quantũ aueritate uani¬

Expanded text:
est quidem plurimum ad salutis uiam, sed ad est quidem plurimum ad salutis uiam, sed ad sacramenti quaestionem nihil interest. fieri enim potest ut homo integrum habeat sacramentum et peruersam fidem, sicut fieri potest ut integra teneat uerba symboli et tamen non recte credat siue de ipsa trinitate siue de resurrectione uel aliquid aliud. neque enim parua res est in ipsa intus catholica tenere integram fidem, ita ut omnino non de aliqua creatura, sed de ipso deo nihil aliter credat quam ueritas habet. numquidnam ergo, si in ipsa catholica baptizatus postea legendo audiendo et pacifice disserendo ipso domino reuelante cognouerit aliter se antea credidisse quam debuit, denuo baptizandus est? quis autem carnalis et animalis homo non per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credat tantum longe aliter quam deus est, quantum a ueritate uani
Abbreviated transcription (Latin):
hereticos uel scismaticos idẽ fit ba-¬
ptismus xp̃i. non tamen ibi oꝑatur
remissionẽ peccõꝵ ꝓpter eandẽ dis¬
cordiȩ feditatẽ & dissensionis iniqui¬
tatẽ: tunc incipit ualere idẽ baptismꝰ
ad dimittenda peccata cum ad eccłiȩ
pacẽ uenerint. ut uere dimissa non
retineant᷑: neq ut ille baptismus
quasi alienus aut alius imꝓbetur ut
alter tradat᷑. sed ut idem ipse qui
ꝓpter discordiam foris oꝑabatur mor¬
dẽ ꝓpter pacem intus oꝑetur salutẽ.
Idem quippe odor erat de quo dicit
inquit. ꝙ in his qui pereunt: aliis qͥ¬
dem odor uitȩ in uitã. aliis odor mor¬
tis in mortẽ. Quod et si de alia re di¬
xit adhoc ego posui ut intelligat᷑ ali¬
quod bonum ñ solũ uitã posse oꝑari
bene utentibus. sed etiam mortẽ ma¬
le utentibꝰ. Nec inter ẽ cũ de sacra¬
menti intergritate ꝙ scĩtate tractatur:
quid credat. & quali fide imbutus
sit ille qui accipit sacramentũ. Inter¬

Expanded text:
haereticos uel schismaticos idem sit bahaereticos uel schismaticos idem sit baptismus Christi, non tamen ibi operatur remissionem peccatorum propter eandem discordiae foeditatem et dissensionis iniquitatem, tunc incipit ualere idem baptismus ad dimittenda peccata, cum ad ecclesiae pacem uenerint, ut uere dimissa non retineantur neque ut ille baptismus quasi alienus aut alius inprobetur, ut alter tradatur, sed ut idem ipse, qui propter discordiam foris operabatur mortem, propter pacem intus operetur salutem. idem quippe odor erat de quo dicit inquit, et in his qui pereunt aliis quidem odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. quod etsi de alia re dixit, ad hoc ego posui, ut intellegatur aliquod bonum non solum uitam posse operari bene utentibus, sed etiam mortem male utentibus. Nec interest, cum de sacramenti integritate et sanctitate tractatur, quid credat et quali fide imbutus sit ille qui accipit sacramentum. inter
Abbreviated transcription (Latin):
sed ab agrippino constitutã: Cur enĩ
iubaianus de nouitate turbaret᷑. ut
eum ꝑ auctoritatẽ agrippini sanari
oporteret: si ab agrippino usq ad Cy¬
prianũ hoc tenebat ȩccłia: Cur deniq
tot eius college in concilio dixerunt
rationẽ ꝙ̃ ueritatẽ consuetudini prę¬
ponendam: ac non potius dixerunt
eos qui aliud facere uellent. & contͣ
ueritatẽ & contra consuetudinẽ face¬
re: De remissione autẽ peccatorum.
utrum ꝑ baptismũ apud hereticos fi¬
at quid mͥ uideret᷑. iam in alio uolu¬
mine scripsi. Sed etiã hic breuit̃ com¬
memoro. Si fit illic remissio debitorũ
ꝑ baptismi scĩtatẽ: rursus debita re-¬
deunt ꝑ heresis & scismatis obstina-¬
tionẽ. Et ideo necessarium habent
huiusmodi homines uenire ad catho¬
licam pacẽ. ut heretici ꝙ scismatici
esse iam desinant: & eoꝵ quȩ in illos
redierant peccatorum purgationẽ.
inunitatis uinculo caritate oꝑante
mereantur. Si autẽ qũauis apud

Expanded text:
sed ab Agrippino institutam? cur enim sed ab Agrippino institutam? cur enim Iubaianus de nouitate turbaretur, ut eum per auctoritatem Agrippini sanari oporteret, si ab Agrippino usque ad Cyprianum hoc tenebat ecclesia? cur denique tot eius collegae in concilio dixerunt rationem et ueritatem consuetudini praeponendam ac non potius dixerunt eos, qui aliud facere uellent, et contra ueritatem et contra consuetudinem facere? De remissione autem peccatorum, utrum per baptismum aput haereticos fiat, quid mihi uideretur iam in alio uolumine scripsi; sed etiam hic breuiter commemoro. si fit illic remissio debitorum per baptismi sanctitatem, rursus debita redeunt per haeresis aut schismatis obstinationem, et ideo necessarium habent huiusmodi homines uenire ad catholicam pacem, ut haeretici et schismatici esse iam desinant et eorum quae in illos redierant peccatorum purgationem in unitatis uinculo caritate operante mereantur. si autem, quamuis aput
Abbreviated transcription (Latin):
statuisse beatus ciprianus ostendit.
quia sub agrippino fieri ia cęperat.
Anni sunt inquit multi ꝙ longa¬
ȩtas: ex quo sub agrippino bonȩ me¬
moriȩ uiro. conuenientes ep̃i pluri¬
mi hoc statuerunt. Proinde ab ipso
agrippino res noua facta ẽ. Quomͦ
autẽ dicat. atq ex inde in hodier¬
num tot milia hereticorum in ꝓuin¬
tiis nr̃is ad eccłiam conuersi ñ asꝑna¬
ti sunt. neq cunctati. immo ꝙ ratio¬
nabilit̾ ꝙ libent̃ amplexi sunt. ut la¬
uachri uitalis ꝙ salutaris baptismi
grãm consequerent᷑. non uideo: nisi for-¬
te hoc dicat exinde in hodiernum.
quia nulla de illis exquo in ȩccłia ꝑ
agrippini concilium baptizati sunt
quȩstio alicuius excõmmunicationis
exorta ẽ. Cȩterum si ꝑmanebat ab agͥp-¬
pino usq ad ciprianum consuetudo
baptizandi ab hereticis uenientes: ut
quid facta sunt a cipriano de hac re
concilia: Ut quid eidẽ iubaiano dicit.
non se rẽ nouã facere aut repentinam:

Expanded text:
statuisse beatus Cyprianus ostendit, statuisse beatus Cyprianus ostendit, quia sub Agrippino fieri iam coeperat. anni sunt, inquit, multi et longa aetas ex quo sub Agrippino bonae memoriae uiro conuenientes episcopi plurimi hoc statuerunt. proinde ab ipso Agrippino res noua facta est. quomodo autem dicat: adque exinde in hodiernum tot milia haereticorum in prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non aspernati sunt neque cunctati. immo et rationabiliter et libenter amplexi sunt, ut lauacri uitalis et salutaris baptismi gratiam consequerentur, non uideo, nisi forte hoc dicat \'exinde in hodiernum\', quia nulla de illis, ex quo in ecclesia per Agrippini concilium baptizati sunt, quaestio alicuius excommunicationis exorta est. ceterum si permanebat ab Agrippino usque ad Cyprianum consuetudo baptizandi ab haereticis uenientes, ut quid facta sunt a Cypriano de hac re concilia? ut quid eidem Iubaiano dicit non se rem nouam facere aut repentinam,
Abbreviated transcription (Latin):
ci enim nec si in catholica faciendum
esset facere deberent. quia hoc in catho¬
licis non esse dicunt quod ipsi cũ ibi
essent acceperunt. & cũ discederent
abstulerunt. Catholica uero ꝓpterea
non debet iterare baptismũ qui ap̃
hereticos datus est. ne uidicare ui¬
deatur ipsoꝵ eẽ quod xp̃i est: aut eos
non habere. quod intus cum acce-¬
perint amittere utiq foras exeundo
non possunt. Hoc enĩ etiam ipse cipͥ¬
anus cum cȩderis statuit: ut si ab he¬
resibus redirent ad ȩccłiam quicũq¬
in ea fuerant baptirati. non iam ꝑ
baptismũ sed ꝑ penitentiam recipe¬
rentur. Unde constat eos non posse
amittere recedentes. quod non reci-¬
piunt remeantes. Non autẽ sicut
dissensionis ipsorum ẽ sic etiã baptis
mꝰ qui xp̃i ẽ dici debet ipsorũ. Itaq
cũ illa ipsoꝵ mala quando redeunt
corriguntur: in eo quod ipsorum ñ
ẽ ille agnoscendus ẽ. cuius ẽ. Ideo au¬
tẽ non se nouam aut repentinã rem

Expanded text:
ci enim nec si in Catholica faciendum ci enim nec si in Catholica faciendum esset, facere deberent; quia in Catholicis hoc non esse dicunt, quod ipsi cum ibi essent acceperunt, et cum discederent abstulerunt: Catholica vero propterea non debet iterare Baptismum, qui apud haereticos datus est, ne judicare videatur ipsorum esse quod Christi est, aut eos non habere, quod intus cum acceperint, amittere utique foras exeundo non possunt. Hoc enim ipse etiam Cyprianus cum caeteris statuit, ut si ab haeresibus redirent ad Ecclesiam, quicumque fuerant in ea baptizati, non jam per Baptismum, sed per poenitentiam reciperentur: unde constat eos non posse amittere recedentes, quod non recipiunt remeantes. Non autem sicut dissenmus qui Christi est dici debet ipsorum. itaque cum illa ipsorum mala quando redeunt corriguntur, in eo quod ipsorum non est ille agnoscendus est cuius est. Ideo autem non se nouam aut repentinam rem
Abbreviated transcription (Latin):
pollui non potest. sed sacramento suo
diuina uirtus assistit. siue ad salutẽ
bene utentium. siue ad ꝑnitiem male
utentium: An uero solis uel etiam
lucernȩ lux. cum ꝑcenosa diffun-¬
ditur nichil inde sordium contra¬
hit: & baptismus xp̃i potest. cuiꝰꝙͣ
sceleribus inquinari. Si enim ad ip̃saᷤ
res iusibiles quibus sacramenta tra-¬
ctantur animum conferamus. quis ne¬
sciat eas esse corruptibiles: Si autẽ
ad id quod ꝑ illas agit᷑. quis non ui¬
deat non posse corrumpi:. Qũauis
homines ꝑ quos agitur ꝓ suis moribꝰ
uel prȩmia ꝑcipiant. uel pęnas lu¬
ant. Recte autem non mouit cipri¬
anum quod scripsit uibaianus no¬
uatianensis. rebaptizare eos qui ad
se excatholica uenirent. Neq enun
quicquid heretici ꝑuersȩ fuerint imi-¬
tati. ꝓpterea faciendum a catholicis
non est quia illi similit̾ faciunt: sed
aliud ẽ cur heretici rebaptizare non
debeant. aliud cur catholica. Hereti-¬

Expanded text:
pollui non potest et sacramento suo pollui non potest et sacramento suo diuina uirtus adsistit siue ad salutem bene utentium siue ad perniciem male utentium. an uero solis uel etiam lucernae lux, cum per caenosa diffunditur, nihil inde sordium contrahit, et baptismus Christi potest cuiusquam sceleribus inquinari? si enim ad ipsas res uisibiles quibus sacramenta tractantur animum conferamus, quis nesciat eas esse corruptibiles? si autem ad id quod per illas agitur, quis non uideat non posse corrumpi, quamuis homines per quos agitur pro suis moribus uel praemia percipiant uel poenas luant? Recte autem non mouit Cyprianum, quod scripsit Iubaianus Nouatianenses rebse ex Catholica venirent. Neque enim quidquid haeretici perverse fuerint imitati, propterea faciendum a Catholicis non est, quia illi similiter faciunt. Sed aliud est cur haeretici rebaptizare non debeant, aliud cur Catholica. Haereti
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq ideo non sunt sacram̃ta
xp̃i & ȩccł̃iȩ quia eis illicite utun¬
tur. non heretici solũ. sed etiam om̃s
iniqui & impii. Sed tamen illi corrigen¬
di aut puniendi: illa uero agnoscen¬
da & ueneranda sunt. Dicit sancde
hac re non unum sed duo uel am-¬
plius facta esse concilia. sed tamen
affricana. Nam ꝙ̾ in quodã lxx
rum om̃ium auctoritati. uniuersȩ
eccł̃iȩ cum longe plurimis ep̃is toto
orbe diffusȩ. auctoritatẽ non dubi¬
tamus cum ipsius cipriani pace pre¬
ponere:. cuius uniuersȩ eccłiȩ in euulsi¬
bile membrũ se esse gaudebat. Non
ẽ autẽ aqua ꝓfana q. adultera siꝑ
quã nomen dĩ inuocat᷑: etiamsi apsa¬
nis &̾ adulteris inuocet᷑: quia nec ip¬
sa creatura nec ipsum nom̃ adulte¬
rum ẽ. Baptismus uͦ xp̃i uerbis euã¬
głicis consecratꝰ. s ꝑ adulteros ꝙ in
adulteris sc̃s ẽ. quãuis illi sint impu¬
dici & immundi: quia ipsa eiꝰ sc̃itas

Expanded text:
non itaque ideo non sunt sacramenta non itaque ideo non sunt sacramenta Christi et ecclesiae, quia eis inlicite utuntur non haeretici solum sed etiam omnes iniqui et impii. sed tamen illi corrigendi aut puniendi, illa uero agnoscenda et ueneranda sunt. Dicit sane de hac re non unum, sed duo uel amplius facta esse concilia, sed tamen Africana. nam et in quodam septrum omnium auctoritati uniuersae ecclesiae cum longe pluribus episcopis toto orbe diffusae auctoritatem non dubitamus cum ipsius Cypriani pace praeponere, cuius uniuersae ecclesiae ineuulsibile membrum se esse gaudebat. Non est autem aqua profana et adultera super quam dei nomen inuocatur, etiamsi a profanis et adulteris inuocetur, quia nec ipsa creatura nec ipsum nomen adulterum est. baptismus uero Christi uerbis euangelicis consecratus et per adulteros et in adulteris sanctus est, quamuis illi sint inpudici et inmundi, quia ipsa eius sanctitas
Abbreviated transcription (Latin):
stitutam atq Roboratã. & uigilantius
etiam post istas disputationes tanti
sacramenti salubrimã obseruationẽ
in ȩccłia catholica non potuisse mu¬
tari. sed conciliorum etiã maiore ro-¬
bore confirmatã religiosisime custo¬
diri. Scribit gͦ ad iubaianum cipn¬
anus de hereticoꝵ baptismo: qui ui¬
dent̾ ei foris positi. & extra ȩccłiam
constituti uindicare sibi rem nec
uiris sui nec potestatis. Quod nos
inquit nec ratum possumus nec legi¬
timum putare. quando hoc apud
eos esse constet illicitum: nec nos ab¬
nuimus eum qui apud hereticos
uel in aliquo scismate extra cõmu¬
nionem ȩccłiȩ baptizatur. nec ei p¬
desse in quantum hereticorum ꝙͥ
scismaticorum ꝑuersitati consentit:
nec illos qui baptizant qũauis ipsi
& uerum dent baptismi sacram̃tũ
recte tamen facere extra eccłiam colli¬
gere. & contra ȩccłam sentire. Sed ali¬
ud ẽ non habere aliquid. aliudñ
uire habere. uel illicite usur pare

Expanded text:
stitutam , adque roboratam et uigilantius stitutam , adque roboratam et uigilantius etiam post istas disputationes tanti sacramenti saluberrimam obseruationem in ecclesia catholica non potuisse mutari, sed conciliorum etiam maiore robore confirmatam religiosissime custodiri. Scribit ergo ad Iubaianum Cyprianus de haereticorum baptismo, qui uidentur ei foris positi et extra ecclesiam constituti uindicare sibi rem nec iuris sui nec potestatis: quod nos, inquit, nec ratum possumus nec legitimum putare, quando hoc aput eos esse constet inlicitum. nec nos abnuimus, cum qui aput haereticos uel in aliquo schismate extra communionem ecclesiae baptizatur, non ei prodesse in quantum haereticorum et schismaticorum peruersitati consentit, nec illos qui baptizant, quamuis ipsum et uerum dent baptismi sacramentum, recte tamen facere extra ecclesiam colligere et contra ecclesiam sentire. sed aliud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite usurpare.
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo fieri solebat: Simul & ad¬
monet nos. non fuisse impossibile ut
de baptismo ciprianus aliquid alit̃
saperet quam ueritas postulabat.
quȩ ab eccłia & ante illum & post
illum retenta ẽ si potuit aliquid etiã
petrus aliter sapere quod ueritas non
habebat. quã paulo apło doctore didi¬
cimus. Itẽ felix abuslacceni dixit. In
hereticis sine ȩccłiȩ baptismo dimit¬
tendis nemo consuetudinem rationi
& ueritati p̾ponat: quia consuetudi¬
nẽ ratio ꝙ ueritas semꝑ excludit. Si
Itẽ nonoratus atucca dixit. Cum xp̃s
ueritas sit: magis ueritatẽ quam con¬
suetudinẽ sequi debemꝰ. His om̃ibꝰ sen¬
tentiis declarat᷑ ñ extra eccłȩ cõmunio¬
nẽ nos esse constitutos: donec ueritas
qũa dicunt huic consuetudini ẽẽ prę¬
ponendam. liquide luxerit.Si autẽ
ueritas id aꝑuerit esse retinendũ qđ
illa consuetudo p̃scripserat: manife¬
stum erit nec illam frustra fuisse in¬

Expanded text:
baptismo fieri solebat. simul et ambaptismo fieri solebat. simul et ammonet nos non fuisse inpossibile, ut de baptismo Cyprianus aliquid aliter saperet quam ueritas postulabat, quae ab ecclesia et ante illum et post illum retenta est, si potuit aliquid etiam Petrus aliter sapere quod ueritas non habebat, quam Paulo apostolo doctore didicimus. Item haereticis sine ecclesiae baptismo admittendis et veritati praeponat, quia consuetudinem ratio et veritas semper excludit, si ucca dixit: Cum Christus ueritas sit, magis ueritatem quam consuetudinem sequi debemus . his omnibus sententiis declaratur non extra ecclesiae communionem nos esse constitutos, donec ueritas quam dicunt huic consuetudini esse praeponendam liquide luxerit. si autem ueritas id aperuerit esse retinendum quod illa consuetudo praescripserat, manifestum erit nec illam frustra fuisse in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & malignus quibus ueritas reue¬
latur. aut circa dm̃ ingratus ẽ. cuiꝰ in¬
spiratione eccłia eiꝰ instruit᷑. Utrũ ueritaᷤᷤ
reuelata sit. mox queremꝰ. Tamen aliã
fuisse ȩcłiȩ consuedudinẽ. etiam iste con¬
fessus ẽ. Dicit ꝙͣ libosus uagensis. In
ęuangłio dñs. Ego sum inquit ueritas.
Non dixit ego sum consuetudo. Itaq
manifestata ueritate. cȩdat consuetudo
ueritati. Plane quis dubitet ueritati
manifestate debere consuetuduẽ
cedere: Sed de manifestata ueritate
uidebimꝰ. Nunc tamen & iste aliam
fuisse consuetudinẽ manifestat. Itẽ
tosimus atarassa dixit. Reuelatione¬
facta ueritatis. cȩdat error ueritati.
quia & petrus qui prius circũcide¬
bat cessit paulo ueritatẽ p̃dicanti.
Noluit quidem iste dicere consuetu¬
dinẽ. sed errorem. uerũtamen cum
dicit quia ꝙ̃ petrus qui prius circũ¬
cidebat cessit paulo ueritatẽ p̃dican¬
d: satis indicat quod aliud etiam de

Expanded text:
est et malignus quibus ueritas reueest et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa Deum ingratus cuius inspiratione ecclesia eius instruitur . utrum ueritas reuelata sit, mox quaeremus; tamen aliam fuisse ecclesiae consuetudinem etiam iste confessus est. Dicit et Libosus Uagensis: In euangelio dominus ego sum, inquit, ueritas. non dixit: ego sum consuetudo. itaque ueritate manifestata cedat consuetudo ueritati. plane quis dubitet ueritati manifestatae debere consuetudinem cedere? sed de manifestata ueritate uidebimus; nunc tamen et iste aliam fuisse consuetudinem manifestat. Item Zosimus afacta ueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem praedicanti. noluit quidem iste dicere consuetudinem, sed errorem; uerumtamen cum dicit: quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem praedicanti, satis indicat quod aliud etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis enĩ longũ ẽ. nec ad explicatio¬
nem susceptȩ rei ꝑtinet: ut om̃ia uerba
huius epłȩ nunc commemorent᷑ a nob̃.
Siquis autẽ quęrit quid interim tene¬
am dum ista ꝑtracto: respondeo pͥmũ
cipriani litteras suggessisse quod tene¬
am. donec respiciam quale sit quod
cȩpit postea disputari. Ait quippe cipͥ
anus. Sed dicit aliquis. Quid ergo de
his fiet: qui in prȩteritũ de heresi ueni¬
entes ad eccłiam. sine baptismo admis¬
si sunt: Utrum isti reuera sine baptismo
fuerint. an ideo sint admissi quia illi qͥ
admitcebant eos habere baptismũ in¬
telligebant: mox considerabimꝰ. Uerũ¬
tamen quȩ soleret esse ȩccłiȩ confuetu¬
do. satis idem ciprianus ostendit: qui
ait in prȩteritum de heresi uenientes¬
ad ȩccłiam. sine baptismo admissos. Di¬
cit etiã in ipso concilio: castus. siccensis.
Qui contempta ueritate p̾sumit con
suetudinẽ sequi: aut circa fr̃s inuidꝰ

Expanded text:
nimis enim longum est nec ad explicationimis enim longum est nec ad explicationem susceptae rei pertinet, ut omnia uerba huius epistulae nunc commemorentur a nobis. Si quis autem quaerit, quid interim teneam dum ista pertracto, respondeo primum mihi Cypriani litteras suggessisse quod teneam, donec perspiciam quale sit quod coepit postea disputari. ait quippe ipse Cyprianus: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum isti reuera sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia illi qui admittebant eos habere baptismum intellegebant, mox considerabimus. uerumtamen quae soleret esse ecclesiae consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos. Dicit etiam in ipso concilio Castus Siccensis: Qui csuetudinem sequi aut circa fratres inuidus
Abbreviated transcription (Latin):
luisse istã tenere sententiã. non quia fie-¬
ri non potuit ut in obscurissima questio¬
ne uerius pluribꝰ unꝰ pauciue sentiren.
sed quia non facile ꝓ uno uł paucis ad¬
uersus innumerabiles eiusłe religionis
ꝙ̃ unitatis uiros. & magno ingenio &̾
uberi doctrina p̃ditos. nisi ꝑtractatis ꝓ
uiribꝰ atq ꝑspectis rebꝰ ferenda senten¬
tia ẽ.Itaq sollicitius inquirenti quanta
mͥ etiam ipsius cipriani litterȩ sugges¬
serint ꝓhac sententia qũa nunc ȩccła
catholica tenet ut xp̃i baptismiis ñ
ex merito eoꝵ ꝑ quos datur. sed ex
ipsius de quo dictum ẽ. hic est qui ba¬
ptizat. agnoscendus & approbandus
sit: in ꝓgressu sermonis nrĩ res ipsa
indicabit. Arbitremur itaq iam ilła
epłam quȩ ad uibaianum ab eodẽ da-¬
ta est recitatã nobis. sicut in concilio
recitata ẽ. Legat eam primo. qui lectu¬
rus ẽ hec quȩ dicturus sum: ne quid for¬
te necessarium me subtraxisse arbitret᷑.

Expanded text:
luisse istam tenere sententiam, non quia fieluisse istam tenere sententiam, non quia fieri non potuit ut in obscurissima quaestione uerius pluribus unus pauciue sentirent, sed quia non facile pro uno uel paucis aduersus innumerabiles eiusdem religionis et unitatis uiros et magno ingenio et uberi doctrina praeditos nisi pertractatis pro uiribus adque perspectis rebus ferenda sententia est. itaque sollicitius inquirenti quanta mihi etiam ipsius Cypriani litterae suggesserint pro hac sententia quam nunc ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum per quos datur, sed ex ipsius de quo dictum est: hic est qui baptizat agnoscendus et adprobandus sit, in progressu sermonis nostri res ipsa indicabit. arbitremur itaque iam illam epistulam quae ad lubaianum ab eodem data est recitatam nobis, sicut in concilio recitata est. legat eam primo qui lecturus est haec quae dicturus sum, ne quid forte necessarium me subtraxisse arbitretur.
Abbreviated transcription (Latin):
beret exemplum: Auerterit ds hanc
dementiam a quolibet xp̃iano. quan¬
tomagis a cipriano. Habemꝰ gͦ quȩ¬
rendi liberum arbitrium. ipsius cipria¬
ni nobis mitissimo & ueracissimo ser-¬
mone concessũ. Lam quidem incipii
eius college proprias ferre sententias.
sed ad iubaianũ datas litteras audie-¬
runt. Recitatȩ sunt enĩ sicut in exor-¬
dio cõmemoratũ est. Et nobis ergo re¬
citent᷑: ut nos quoq inde quid sentiri
oporteat. quantum dñs adiuuat in¬
dagemus. Dicit forsitan quispiã. Qd
ergo tu modo dicis. quid ad iubaianũ
scripserit ciprianus: Iam legi fateor.
Et ꝓfecto issem in eande sententiam.
nisi me ad diligentiorẽ considerationẽ
reuocaret tanta auctoritas aliorum:
quos uel pares grã doctrinȩ. uel etiam
fortasse doctiores ꝑ tot gentes. latinas.
grecas. barbaras. & ipsam hebream.
ȩccłia toto orbe diffusa parere poduit.
quȩ ipsum quoq peꝑerat: qui michi
nullo mͦ uideri potuerunt. frustra no-¬

Expanded text:
aeberet exemplum? auerterit deus hanc aeberet exemplum? auerterit deus hanc dementiam a quolibet christiano, quanto magis a Cypriano! habemus ergo quaerendi liberum arbitrium ipsius Cypriani nobis mitissimo et ueracissimo sermone concessum. Iam quidem incipiunt eius collegae proprias proferre sententias, sed ad Iubaianum datas litteras audierunt; recitatae sunt enim, sicut in exordio commemoratum est. et nobis ergo recitentur, ut nos. quoque inde, quid sentiri oporteat, quantum dominus adiuuat indagemus. dicit forsitan quispiam: quid ergo? tu modo discis quid ad Iubaianum scripserit Cyprianus?\' iam legi, fateor, et profecto issem in eandem sententiam, nisi me ad diligentiorem considerationem reuocaret tanta auctoritas aliorum, quos uel pares gratia doctrinae uel etiam fortasse doctiores per tot gentes Latinas Graecas barbaras et ipsam Hebraeam ecclesia toto orbe diffusa parere potuit, quae ipsum quoque pepererat, qui mihi nullo modo uideri potuerunt frustra no