comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑcaritatẽ dñigustamꝰ gustando ã cognoscimꝰ: sic̃ dic̃ psalmista.
docet timere ꝑicłm: fac̃ amare p̾sidiũ. Consid̾atis .ii. penis infernr⁊
torm̃tis que dampnattis expectant. subito animꝰ t̾rore ꝯcuttt᷑: aede¬
in de ad se reu̾sus. ac uiam euadendi qͦrens. statĩ illũ ex desid̾io reqͥrit
ꝑ quẽ instans ꝑicłm euad̾e se posse agnoscit. Quẽ ꝑꝰqͣm inuenit ⁊ ex
affectu dilcctionis amplectit᷑: tec̃ ille horror pꝰ intołabilis ex amore miti¬

Expanded text:
er charitatem Deum gustamus, gustando autem cognoscimus sicut dicit Psalmista: docet timere periculum, facit amare praesidium. Consideratis enim poenis inferni et tormentis, quae damnatos exspectant, subito animus terrore concutitur, ac deinde ad se reversus, ac viam evadendi quaerens, statim illum ex desiderio requirit, per quem instans periculum evadere se posse agnoscit. Quem postquam invenit, ex affectu dilectionis amplectitur; tunc ille horror primum intolerabilis ex amore miti
Abbreviated transcription (Latin):
Rcha diluuii cordis sec̾tum nr̃i ẽ: in quo lat̾e debemꝰ astreꝑitu hꝰ
mundi. S qr ip̃a nr̃e ꝯdit̾onis infirmitas dui nos insilentio intime
ꝯtẽpłonis pausare ñ patit᷑: exitũ habemꝰ ostiũ ⁊ fenestrã. Ostiũ sig̾cat
exitũ ꝑoꝑationẽ: fenestra exitũ que fit ꝑ cogitatonẽ. Osttũ deorsum ẽ. fe¬
nestra sursum:qr actiones ad corpꝰ ꝑtinent. cogitones ad aĩam. hinc ẽ qd̾
ꝑ fenestrã auesexierunt: ꝑostiũ bestie ⁊ hoĩes. Qd̃ autẽ ꝑ auẽ aĩa sig̾cet᷑¬

Expanded text:
 secretum est, in quo latere debemus a strepitu hujus mundi. Sed quia ipsa nostrae conditionis infirmitas diu nos in silentio intimae contemplationis pausare non patitur, exitum habemus per ostium et fenestram. Ostium significat exitum per operationem, fenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actiones ad corpus pertinent, cogitationes ad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium bestiae et homines. Quod autem per a
Abbreviated transcription (Latin):
les et eastas cogitꝰones: qr de tali mat̾ia fabricabimꝰ archã nr̃am. Ista
Etͥ ligua q̃ iaqͥua missa natant ̃ igne posita ardent.: qi scas cogita tõ¬
nes fluitͦ carualiũ delectonũ deorsum ñ pmit s slãma caritatis incen¬
dit Nec timeas hẽ ignẽ inteetis tuis: ne tͥsiñ arseritexeo tab̾nacłm tati
Pca bituminab archã tuã intꝰ ⁊ extͣ. Extra ut mansuetudinẽ erhibeas
intͦ t caritatẽ ũ amittas. Nullatenꝰ eni ĩ secreto ꝯscĩe tue suauit᷑ pau¬

Expanded text:
les et castas cogitationes, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas hunc ignem in tectis tuis. Vae tibi si non arserit ex eo tabernaculum tuum. Postea bituminabis arcam tuam intus et extra. Extra ut mansuetudinem exhibeas, intus ut charitatem non amittas. Nullatenus enim in secreto conscientiae tuae suaviter pau
Abbreviated transcription (Latin):
minatam̃te ignorantia pellit᷑. Pulsa ignorantia: u̾itas manifestat᷑. Ma¬
nifesta u̾itate: sap̃ia orit᷑. Orrente sapĩa: thesaurꝰ mucnit᷑. Hoc cõpunct̃o qͣsi
neb̃s pellit.ꝑ hanc fod̾e debemiꝰ altos puteos incordibꝰ nr̃is: eicientes omnẽ
abrahã. ⁊ p̾saac ⁊ iacobputeos fodert. q̃rentes aqͣm uiuã sap̃ie: et q̃n allo¬
phili puteos illos eis abscntibꝰ t̾ra repleuert̃: ip̃i rursum fodett: rursum
punct̾onẽ. it̾m emundare debemꝰ: ⁊ħ tandu facẽ oportet. qͦusq aqͣm

Expanded text:
s manifestatur. Manifestata veritate sapientia oritur, oriente sapientia thesaurus invenitur. Haec compunctio, et quasi nebras pellit. Per hanc debemus fodere altos puteos in cordibus nostris, ejicientes omnem atres nostri puteos foderunt, quaerentes aquam vivam sapientiae, et quando Alophyli puteos illos absentibus eis terra repleverunt, ipsi rursum foderunt, rursupunctionem, iterumque emundare debemus. Et hoc tandiu face
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ bumori: qͥ rigat semen iactũ int̾ra. ⁊ g̾minare fac̃. Postꝗͣ enĩ
niens hoĩs qͣdam ut ita dixerim uolentia a delect̾one carnali ꝑ timo¬
rẽ abstracta fucrit: neccẽ ẽ ut statĩ iã aliqͥd sp̾ał gaudii p̾gustate inci¬
piat: ne si õmo a delecta t̾one aliena remanserit: qͣi sem̃ aridũ absq
qͣdã statim insolita leticia ꝑfundat᷑: ut eo ampliꝰ amarũ c̃ẽ agnoᷤ¬
cat qd̃ deserut: qͦ magis dulce sentit eẽ qd̾ inuenit. Hec ẽ gr̃a que¬

Expanded text:
est humori, qui rigat semen jactam in terram, et germinare facit. Postquam enim mens hominis quadam, ut ita dixerim, violentia a delectatione carnali per timorem abstracta fuerit, necesse est ut statim jam aliquid spiritualis gaudii praegustare incipiat, ne si omnino a delectatione aliena remanserit, quasi semen aridum absquadam statim insolita laetitia perfundatur, ut eo amplius amarum esse agnoscat quod deseruit, quo magis dulcis sentit esse quod in
Abbreviated transcription (Latin):
nis ⁊ ꝗͣ districtꝰ uidex ueniat. nob̾ ĩ cogitat̾one añponit om̃e mox t̾re¬
ne ꝯcupiscentie delectat̾onẽ extingͥt. ⁊ nr̃am infirmitatẽ utilit̾ adme¬
moriã reuocans. qͣm humilia de nob̾ scutire debeamꝰ ostendit. Sopito de¬
niq t̾renoꝵ desid̃ioꝵ strepitu. ꝯtinuo mens ad qͥetem int̾ne pacis cõponi¬
tur: et ut capax cẽ possit celestis sap̃ie. ex ip̃a sua tͣnquillitate p̃parat᷑.
Sap̃ia enĩ habitare nescit nͥ in corde pacifico: et iõ illi in quibꝰ adhuc
carnalia desid̾ia ꝑstrepunt: que sit sap̃ia ñ nouer̃t. Nã sic̃ beatꝰ iob
testat᷑ mare loqͣt ñ eẽ sccũ sap̃iam: qr m̃tes qͣs cure carnales ex agitãt

Expanded text:
x terrenae concupiscentiae delectationem exstinguit, et nostram infirmitatem utiliter ad memoriam revocans, quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus adhuc terrena desideria perstrepunt, quae sit sapientia non noverunt. Nam sicut beatus Job testatur - Mare
Abbreviated transcription (Latin):
nentis:. Mundꝰ dic̃. Uide hõ quomͦ amauit te: qui ꝓpt̾ te fec̃ me. Ser¬
te ꝓpt̾ se. Si sentis bñficiũ: redde debitũ. Accipis benignitatẽ: redde carita¬
tem. Hoc tͥbuit. etiã ħ exigit ds̃. Uox cõminantis ẽ. Ignis dic̃. Ame ꝯbu¬
reris. a qͣ dic̃. In me subm̾geris. t erra dic̃. a me absorbeb̾is. Infernꝰ dic̃.
Ame deglutieris. Qͥa oĩs creat᷑a sic̃ ex ꝯdit̾one sua hõi famulat᷑. sic ̃.
pecc̃oribꝰ ꝓmaloꝵ ⁊ m̾itoꝵ conscĩa cõminat. ut in singłis c̾at᷑is ꝑpcti.¬

Expanded text:
nentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo amavit te, qui propter te fecit me. Sernentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo amavit te, qui propter te fecit me. Serpter te, et te propter se. Si sentis beneficium, redde debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia omnis creatura sicut ex conditione sua homini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum consci
Abbreviated transcription (Latin):
augm̃tũ. Audiamꝰ oẽm c̾aturã tͥbꝰ uocibꝰ nob̃ loq̃ntẽ. Prinia uox dic̃ acci¬
pe: sed̾a dic̃ redde: t̾tia dic̃ fuge. Accipe bñficiũ: redde debitũ: fuge suppli¬
ciũ. Prima uox ẽ famulantis: scd̾a ãmoñtis: t̾cia cõminantis. Uor famu¬
lantis ẽ. Cclum dic̃. Ministro tͥ lucẽ in die lͥiuigiles: tenebͣs in nocte ũ pauses
Ego ad oblect̾onẽ tuã gratas tꝑ̃m uicissitudines pario: teporẽ ueris et
estatis feruorẽ: autũpni plenitudinẽ algorẽ yemis. Ego alt̾nantibꝰ in¬
crem̃tis dierũ ⁊ noctiũ spacia simili rõne dissimiłr extendo. ut ⁊ uarie¬
tas tollat fastidiũ: iratio pariat oblectam̃tũ. Aer dic̃. Uitalẽ tͥ p̾beo
flat̾: ⁊omẽ genꝰ auiũ ad tuũ mito obseqͥũ. Aqua dic̃. Notũ tͥ p̾beo: sor¬
des purgo: arentia rigo: et diu̾sorũ gn̾a pisciũ ad tuũ esum ministro
genis fructibꝰ oblecto: diu̾sis aĩalibꝰ mensas tuas repleo. Uox aut̃ mo¬

Expanded text:
mnem creaturam tribus vocibus nobis loquentem. Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem tuam gratas temporum vicissitudines pario, tempore veris, et aestatis fervorem, autumni plenitudinem et algorem hiemis. Ego alternantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obsequium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. genis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo. Vox admo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rõ dispon̾et ⁊ sensus impleret. atq ꝑfic̾et. Qnͣdui gͦ hunc ordinem na¬
ꝯture sue tenuit. qͣmius foris ꝑ actionẽ uariaret᷑. intꝰ tñ ꝑ intentionẽ
⁊ amorẽ stabił ꝑmansit: qr unũ intendebat:⁊ꝓpt̾ unũ omĩa facie
bat: et omniũ uoluntatũ atq actionũ suarũ finẽ adunũ refere¬
bat: et indi fessa m̃tis acie ad unũ iugit̃ respiciebat c̾atorẽ suum

Expanded text:
o disponeret, et sensus impleret atque perficeret. Quandiu ergo hunc ordinem naturae suae tenuit, quamvis foris per actionem variaretur, intus tamen per intentionem et amorem stabilisbat, et omnium voluntatum, atque actionum suarum finem ad unum referebat, et indeffessa mentis acie ad unum jugiter respiciebat Creatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. Ibi nos amat. ibi amore nr̃o frui desid̾at. ibi amplecti a nob̃ pͦ¬
tulat: ibi sequentes se ñ fugit. s uenientes ad se expectat. hic N. dũ q̃¬
giendo ut sequam᷑ inflãmat. t̃ ale ẽ i. cor hõĩs ut si qd̾ dilig̾ adipis¬
ci ñ ualeat: ampliꝰ desid̾io mardescat. Sic in canticis sponsus uenit:
sum adeẽ surgit mox festinat. aꝑit pessulũ ostii sur. ⁊ qͣi uenientẽ
exceptura. brachia ad amplectandũ parat. S ille dũ iam teneri¬
putat᷑ declinat: subito qi demeduis elapsus amplexibꝰ fugit. Quid
c̃ hoc: Bũ ñ querit᷑ q̃rit: dũ ñ uocat᷑ uenit. dũ aũ querit᷑ declinat: ⁊dũ
In ħ mundo in hoc scło. ĩ hac t̾ra ĩ hacpatͥa.ĩ hoc exilio. S uocat noᷤᷤ

Expanded text:
. Ibi nos amat, ibi amore nostro frui desiderat, ibi amplecti a nobis postulat, ibi sequentes se non fugit, sed venientes ad se exspectat. Offert giendo ut se sequamur inflammat. Tale est enim cor hominis, ut si quod diligit adipisci non valeat, amplius desiderio suo inardescat. Sic in Canticis canticorum Sponsum adesse surgit mox, festinat, aperit pessulum ostii sui , et quasi venientem exceptura brachia ad amplectendum parat; vix tolerat, putatur, declinat, et subito quasi de mediis elapsus amplexibus fugit. Quid est hoc? Dum non quaeritur quaerit, dum non vocatur venit, dum autem quaeritur declinat, et dum In hoc mundo, in hoc saeculo, in hac terra, in hac patria, in hoc exsilio. Sed vocat nos
Abbreviated transcription (Latin):
recordatione ampliꝰ corrũpat᷑. Cet̾m qͣntũ ad ip̃as resꝑtinet. qr õĩs c̾at᷑a
dci bona ẽ nulla res ẽ q̃ cogitari ñ possit sñ peccato: rursumq sipͣuos af¬
foctꝰ attendimꝰ. nulla res : in qͣpeccare ũ possimꝰ cogitando. Nã ⁊ de ma¬
lobñ.⁊ de bono male: ⁊ de ĩmundo munde:⁊ de mundo ĩmunde possu¬
mꝰ cogitare. Cogitõnes.n. ñ ex re de qͣ surgunt: s ex affectu quẽ gignunt
iudicande st̃. legimꝰ sc̃õs uiros ñ solum cogitasse: s ⁊ locutos eẽ ⁊ scripsisse
de rebꝰimundis: qd̾ utiq ñ fecissent: si cogit̾ones rerũ ĩm̃darũ aĩam in¬
flectam᷑. Satis ut reor aꝑte iã demonstratũ ẽ uñ h̃infinita qͣ patim᷑
cogit᷑onũ nr̃arũ distract᷑o oriat᷑: a mundo uidłe.: ꝯcupiscĩa ciꝰ. hoc ẽ ab o

Expanded text:
erum quantum ad ipsas res pertinet, quia omnis creatura Dei bona est, nulla res est, quae cogitari non possit sine peccato. Rursumque si pravos affectus attendimus, nulla res est, in qua peccare non possimus cogitando. Nam et de malo bene, et de bono male, et de immundo munde, et de mundo immunde possumus cogitare. Cogitationes enim non ex re de qua surgunt, sed ex affectu quem gignunt, judicandae sunt. Legimus sanctos viros non solum cogitasse, sed et locutos esse et scripsisse de rebus immundis quod utique non fecissent, si cogitationes rerum immundarum animam inflectamur. Satis, ut reor, aperte jam demonstratum est, unde haec infinita, quam patimur, cogitationum nostrarum distractio oriatur, a mundo vi
Abbreviated transcription (Latin):
um. uͥtutũ: p̾mioꝵ. Ibi qͥd crede qͥd ag̾e. qͥd sꝑare debeamꝰ ostendit᷑: ib
forma uite hoĩs ⁊ sũma ꝑfectonis ꝯtinet᷑. Ibi elucent occulta: ibi oꝑo¬
sa apparent facilia: ⁊que ꝑse uidi pot̾ant muiꝰ congrua: ĩ ordĩe su
ꝯsid̾ata ꝓbant᷑ idonea. Ibi qd̾dã uniu̾sitatis corpꝰ effingit᷑: ⁊ concordia
singłoꝵ explicat᷑. Ibi alt̾ qͥdam mundꝰ huic p̾t̾eunti tͣnsitorio ꝯtrari

Expanded text:
id credere, quid agere, quid sperare debeamus ostenditur. Ibi forma vitae hominis, et summa perfectionis continetur. Ibi elucent occulta, ibi operosa apparent facilia, et quae per se videri poterant minus congrua, in ordine suo considerata probantur idonea. Ibi quoddam universitatis corpus effingitur, et concordia singulorum explicatur. Ibi alter quidam mundus huic praetereunti et transitorio contrarius
Abbreviated transcription (Latin):
cit: cꝰ pulcͥtudo ñ defic̃. Ille mundꝰ misto mundo ÷ ⁊iste mundꝰ illom̾¬
do minor ẽ. qr ille cap̃ qͦm caꝑe iste ñ pot̾. Istũ mundũ uident ocłi
carnis: illũ mundũ intrinsecꝰ ꝯtemplant᷑ ocłi cordis. In isto mundo
hñt oblectam̃ta sua hoĩes: ĩillo mundo meffabiles sunt delectiones.
ꝑet̾num silentiũ exercent᷑. uocundant᷑ mundi corde ĩ ꝯtemplatiõe

Expanded text:
mundo est, et iste mundus illo mundo minor est, quia ille capit quem capere iste non potest. Istum mundum vident oculi carnis, illum mundum intrinsecus contemplantur oculi cordis. In isto mundo habent oblectamenta sua homines, in illo mundo ineffabiles sunt delectationes. per aeternum silentium exercentur, et jucundantur mundi corde in contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
priꝰ necẽẽ ẽ memoriã mundi hꝰ a cogitone nr̃a excludamꝰ in meditone
mea ait ꝓpħa exardescet ignis. Sic̃ ignẽ ligna nutͥunt: sic cog̾ones de¬
sid̾ia pascunt.Si bone cogitones ĩ memoria fiu̾nt: exardesc̃ ignis cari¬
tatis. Si ã male fui̾nt cogit̾ones: exardescit ignis cupiditatis. Nã sic̃
tur. fĩt ⁊̃ ñ nunqͣm ut qd̾̃ freq̃nt̾ cogitamꝰ ociose aliq̃n ꝯcupiscamꝰ illici¬
te: rẽꝙ facti uidicat᷑. qͥ ꝑ consensum ĩ cogit̾one delectat᷑. Sic̃ gͦ infirmi
a quibꝰdã cib̾ abstinent. qr ñ mali sint ip̃i cibi s qr ip̃is adutend̾ idone
ñ st̃. sic mos t̾renarũ rerum sp̃em a cogitationibꝰ nr̃is arcere debemꝰ. ñ

Expanded text:
excludamus. In meditatione mea ait Propheta, exardescit ignis . Sicut ignem ligna nutriunt, sic cogitationes desideria pascunt. Si bonae cogitationes in meditatione fuerint, exardescet ignis charitatis. Sin autem malae fuerint cogitationes, exardescet ignis cupiditatis. Nam sicuttur. Fit etiam nonnunquam, ut quod frequenter cogitamus otiose, aliquando concupiscamus illicite, reusque facti judicatur, qui per consensum in cogitatione delectatur. Sicut ergo infirmi a quibusdam cibis abstinent, non quia mali sint ipsi cibi, sed quia ipsis ad utendum idonei non sint; sic et nos terrenarum rerum speciem a cogitationibus nostris ar
Abbreviated transcription (Latin):
Nugas poetarũ diligunt: ⁊u̾itatẽ diuinarũ scͥpturarũ aũ negligunt
aut qd̾ peiꝰ eꝰ irrident⁊ ꝯtempnunt. Uideant nẽ qͥd eis ꝓsit foris eccłã
ing̾di: ⁊ intꝰ incorde a fide formicari. Ego eis ꝓnunt̾o qr ilł in fine soci¬
andist̃. quos nc in cogit̾onibꝰ suis ꝑ affectũ cordis sͥ coniungunt:
qͦ ꝵ hic uitã diligunt: eoꝵ illic supplicii participes er̃t. Qͥd ꝓdestu̾ita

Expanded text:
sanctorum ejus? Nugas poetarum diligunt; et veritatem divinarum Scripturarum aut negligunt, aut quod pejus est! irrident, et contemnunt. Videant nunc quid eis prosit foris Ecclesiam ingredi, et intus in corde a fide fornicari. Ego eis pronuntio, quod illis in fine sociandi sunt, quos nunc in cogitationibus suis per affectum cordis sibi conjungunt, et quorum hic vitam diligunt, eorum illi
Abbreviated transcription (Latin):
mari portant᷑ a nauibꝰ: mali uͦ qui pꝰ ꝯcupiscłas uadunt. sic̾ naufragi
qͥ uoluunt᷑ in fluctibꝰ. In bonis qͥdam aq̃ hꝰ diluuu ĩ hac uita minui
ĩcipiunt: et scd̾ diffr̾am gr̃ãrũ in singłis plus minus ue decrescunt: ple¬
ne tñ ñ qͣm exsiccari pot̾. t̾ra hũi cordis qͣmdiu ĩ hac uita uiuunt. ⁊ id̾o
colũba emissa ñ inuenit ħ uͥ reqͥescat pes eiꝰ. s semꝑ ad archã reu̾titur:
qr mens pura dũ in hoc mundo nichil reꝑire pot̾. uͥ affect̾onis sue pedẽ
secure figat. dui extra custodiã: t̾ne medit̾onis morari reformidat:
solitudinẽ ꝯscĩe redit: ibiq a strepitu ext̾iori qͣi ĩ archa a fluctibꝰ reqͥesc̾.
Intelligamꝰ gͦ in nob̾ eẽ qd̾ fugimꝰ: intelligamꝰ in nob̾ eẽ qͦ fug̾e debemꝰ:¬

Expanded text:
mari portantur a navibus, mali vero in eo sunt sicut naufragi, qui volvuntur in fluctibus. In bonis quidem aquae hujus diluvii in hac vita minui incipiunt, et secundum differentiam gratiarum in singulis plus minusve decrescunt, plene tamen nunquam exsiccari potest terra humani cordis, quandiu in hac vita vivunt. Et ideo columba emissa non invenit hic, ubi requiescat pes ejus, sed semper ad arcam revertitur, quia mens pura, dum in hoc mundo nihil reperire potest, ubi affectionis suae pedem secure figat, diu extra custodiam internae meditationis morari reformidat; solitudinem conscientiae redit ubique a strepitu exteriori, quasi in arca a fluctibus requiescit. Intelligamus ergo in nobis esse quod fugimus, in nob
Abbreviated transcription (Latin):
adip̾am p̾figͣandã ⁊ p̾nuntiandã p̾cessert̃: uł q̃ pꝰ eam usq ad finem
mundi ꝓpt̾ ip̾am pdicandã ⁊ cdendã fui̾t. Qmuis gͦ ds̃ oĩa oꝑa sua¬
atq alia que infirmis ꝯferrent remediũ. Pot̾at enĩ mundꝰ sano scruire:
s ñ pot̾at egͦtũ reꝑare. ẜmñ pꝰ illã pͥmã rerũ ꝯditionẽ quȩ facte fuerãt
ut stantibꝰ subcẽnt: necẽe erat alia fac̾e q̃ iacentes erig̾ent. Que tanto
pͥmis digniora st̃. qͣntomiag̃ nect̾ia. ⁊ qͣnto dignitate p̾cedunt: tanto
ꝓlixiore temꝑe currunt. Illa .ii. sex diebꝰ facta ft̾: ista sex etatibꝰ fiunt.
Sex diebꝰ fc̃a ẽ rerũ ꝯdit̾o: ⁊ sex ctatibꝰ ꝑfictt᷑ hominũ reꝑatio. sa q̃ ad ꝯ¬

Expanded text:
ad ipsam praefigurandam et praenuntiandam praecesserunt, vel quae post eam usque ad finem mundi propter ipsam praedicandaatque alia quae infirmis conferrent remedium. Poterat enim mundus sano servire, sed non poterat aegrotum reparare. Proinde post illam primam rerum conditionem, quae facta fuerunt, ut stantibus subessent, necesse erat alia facere, quae jacentes erigerent. Quae tanto primis digniora sunt, quanto magis necessaria, et quanto dignitate praecedunt, tanto prolixiori tempore currunt. Illa enim sex diebus facta sunt, ista sex aetatibus fiunt. Sex enim diebus facta est rerum conditio, et sex aetatib
Abbreviated transcription (Latin):
bi ꝑuisibilia ab inuisibilibꝰ cadunt: clecti ã ꝑ uisibilia ad ĩuisibilia
ascendunt. De oꝑibꝰ enĩ ꝯdit̾onis ꝑ oꝑa restaurõnis ad ꝯditionis ⁊ reꝰ
taur̃onis auctorẽ ascendunt. ascensus ã isti intͥnsecꝰ in corde fiunt¬
um hñt ⁊ ñ archam intꝰ hñt. s ĩ archa ñ sunt: alios qͥ in dilu¬
luo⁊ archã hñt. ⁊ in archa manent. In diluuio sñ archa sunt in¬
fideles. qͦs carnis desid̾ia inuoluunt. qui ꝓpt̾ hanc uitã tͣnsitorrã
aliã eẽ nesciunt. In diliuino archã hñt s in ea ñ manent. hiqͥ iam
rerum delect̾oni aninũ subiciunt. sic̃ scriptũ ẽ. Ubiẽ thesaurꝰ.¬

Expanded text:
robi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi autem per visibilia ad invisibilia robi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi autem per visibilia ad invisibilia astaurationis auctorem ascendunt. Ascensus autem isti non extrinsecusum, et arcam intus habent, sed in arca non sunt, alios qui in diluvio et arcam habent, et in arca manent. In diluvio sine arca sunt infideles, quos carnis desideria involvunt, qui praeter hanc vitam transitoriam alirerum delectationi animum subjiciunt. Sic ait Dominus in Eva
Abbreviated transcription (Latin):
ed sciendũ e qd oꝑa diuina alit̾ electi:atq alit̾ reꝑbi pensant. Elec¬
tinanq oꝑa restaurat̾onis p̾fer̃t oꝑibꝰ pͥme ꝯdicionis: qͥa illa ad
nis. qͣm oꝑa restaurat̾onis: qr p̾sentem q̃ runt delectõne. ñ fut᷑am feli¬
citatẽ.s ħi gñtiliũ stuꝑstitiosa qͣdam curiositate nat᷑as rerũ inuesti¬
meditando. omnẽ a cog̾onibꝰ sis uanitatẽ repellunt. Clecti restaura¬
tionẽ suam ꝯsid̾antes. igne diuini amoris in ardescunt: reꝑbi aũ pul¬
cͥtudinẽ rerũ conditarũ ꝑu̾se amantes ab amore d̾i refrigescunt. Re¬
ꝓbi dũ rebꝰ transitorus cog̾ones suas m̃nĩgunt c̾atoris sui obliuiscunt᷑:
electi ã c̾atoris obluusci ñ posst̃: decꝰ mĩa semꝑ cͥca suam reꝑationẽ¬
meditant᷑. Reꝓbi dũ temꝑalibꝰ inhiant cogit̾onẽ et̾noꝵ ꝑdunt: electi
ã dũ tẽꝑalia d̾̃i bñficia recolunt: ad agnitionẽ et̾noꝵ ꝓficiunt. Reꝑ¬

Expanded text:
ed sciendum est quod opera divina aliter electi atque aliter reprobi pensant. Electi namque opera restaurationis praeferunt operibus primae conditionis, quia illa ad nis, quam opera restaurationis quia praesentem quaerunt delectationem, non futuram felicitatem. meditando, omnem a cogitationibus suis vanitatem repellunt. Electi restaurationem sui considerantes, igne divini amoris inardescunt. Reprobi autem pulchritudinem rerum conditarum perverse amantes ab amore Dei refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogitationes suas immergunt Creatoris sui obliviscuntur. Electi autem Creatoris meditantur. Reprobi dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalia Dei beneficia recolunt, ad agnitionem aeternorum proficiunt. Rep
Abbreviated transcription (Latin):
nite sunt : cogit̾ones qͣs exip̃arũ rerum memoria intͥnseeꝰ ꝯcipimꝰ.¬
finite ẽẽ ñ possunt. Nã dũ ꝑ singła momĩta alie exaliis orientes mł¬
tiplicit᷑ ꝓdeunt: nec ip̃i nos comp̃hend̾e ualemꝰ qͦ ordĩe uł qͦmͦ ad cor
uen̾int: aũ a corde recedunt. ꝓinde si ordinatas ⁊ stabiles acqͥetas
cogit̾ones hr̃e uolumꝰ: ab hac ĩmod̾ata distract̾one corda nr̃a cohiberi
studeamꝰ. Hoc ãfĩ sic̾tas qͣndas det̾minatas res nob p̾scͥbamꝰ: in quibꝰ¬
assidue.⁊ int̾ntio cordis nr̃i u̾sari⁊ medit̾o exerceri possit. Tria enĩ sunt
.i. ꝑ infinita distrahi: in eodẽ semꝑ ꝑsist̾e mod̾ate uagari. Quoꝵ unũ¬
corde stabiles eẽ ñ possum᷑: int̾im saltẽ ab immod̾ata distinctione cor¬
da nr̃a colligamꝰ: ut dũ sẽꝑ nitim᷑ minꝰ instabiles fi̾: sc̃ꝑ magis ac ma¬
gis incipiamꝰ u̾am stabilitatẽ imitari. Nemo subito ꝑfectꝰ fit: s ꝓfi

Expanded text:
s ex ipsarum rerum memoria intrinsecus concipimusfinitae esse non possunt. Nam dum per singula momenta aliae ex aliis orientes multipliciter prodeunt, nec ipsi nos comprehendere valemus, quo ordine, vel quomodo ad cor veniunt, aut a corde recedunt. Proinde si ordinatas, et stabiles, ac quietas cogitationes habere volumus ab hac immoderata distractione corda nostra cohibere studeamus. Hoc aassidue intentio cordis nostri versari, et meditatio exerceri possit. Tria enim sunt, id est per infinita distrahi, in eodem semper persistere, moderate vagari, quocorde stabiles esse non possumus, interim saltem ab immoderata distractione corda nostra colligamus, ut dum semper nitimur minus instabiles fieri, semper magis ac magis incipiamus veram stabilitatem imitari. Et ut quod loqui
Abbreviated transcription (Latin):
uite q̃ tẽptat̾onibꝰ plena ẽ subito ⁊ absq dilat̾one ad et̾ne uite stabili¬
tatẽ tͥnfferre: sed uult uelecti sui ꝑuarias tͥbułones ⁊ tẽpt̾ones płimaᷤ
pͣgandi transeant: ut dũ ꝑmultos dolores ad eũ redcunt: discant
qͣm longe abeo peccando discesser̃t. Dũ enĩ uiã ꝑ qͣm abierant pec¬
cando penitendo ñ tͣnslati s reducti ꝑgunt ex ip̃a diut᷑na ut ita di¬
cam itin̾is fatigat̾one agnoscunt. qr delongin quo adducti st̃. ⁊ ħ
totum fit ut hoĩbꝰ grã dei cõmendet᷑ ut tanto ardentiꝰ dm̃ diligant

Expanded text:
ad aeternae vitae stabilitatem transferre, sed vult ut electi sui per varias tribulationes, et tentationes plurimas purgandi transeant, ut cum per multos dolores ad eum redeunt, discant quam longe ab eo peccando discesserint. Dum enim viam, per quam abierant peccando, poenitendo non translati, sed reducti pergunt, ex ipsa diuturna ut ita dicam itineris fatigatione agnoscunt, quod de longinquo adducti sunt. Et hoc totum fit, ut hominibus gratia Dei commendetur, ut tanto ardentius Deum diligan
Abbreviated transcription (Latin):
t̃defendunt. In hac ut par ẽ. suspensi spẽ suȩ salutis pio consen¬
su reponunt. Nec in merito. Siquidem in illa. uia salutis huma¬
ne potest inueniri. p̾ter hancͣ pͭquã p̾stãs diuina gr̃a demon¬
stauit. Hac exclusis: nullus om̃ino patet redit᷑ ad salutẽ. De his
p̃destinationẽ dĩ dici horrent pleriq atq refugiunt. inquib fẽ¬
i quedã p̾clara p̾sulum lumina. scilicet ne credatur ds libidi¬
ne puniendi aliquos condidisse:⁊ iniuste dampnare eosqui
n ualuerint peccatum. & ꝑ hoc ne ͤ supplicium declinare. Qui
si ad tenderent sicut inadam illo uoluntate peccante om̃s pec¬
cauerunt. ita prius illo absq uitio existente om̃s absq uitio
extitisse. Dm̃ autẽ ñ homine necessitatẽ casus in tulisse. potesta¬
tem tam̃ ꝑmisse. ipsum uͦ ut pote qui fec̃ quȩ fuctura. sunt. ⁊ qui
uocat quȩ ñ sunt tanquam ea quȩ sunt. ⁊ cassum p̾scisse ⁊ quio

Expanded text:
ter defendunt, in hac ut par est suspensi spem suae salutis pio consenter defendunt, in hac ut par est suspensi spem suae salutis pio consensu reponunt, nec immerito. Siquidem nulla via salutis humanae potest inveniri praeter hanc quam quae praestitit divina gratia demonstravit. Hac exclusis nullus omnino patet reditus ad salutem. De his praedestinationem Dei dici horrent plerique atque refugiunt, in quibus et quaedam praeclara Praesulum lumina, scilicet ne credatur Deus libidine puniendi aliquos condidisse et injuste damnare eos qui non valuerint peccatum ac per hoc nec supplicium declinare. Qui si attenderent, sicut in Adam illo voluntate peccante omnes peccaverunt, ita prius illo absque vitio existente omnes absque vitio exstitisse, Deum autem non homini necessitatem casus intulisse, potestatem tamen permisisse, ipsum vero, uptote qui fecit quae futura sunt, et qui vocat quae non sunt tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
E adhuc aꝑtius ex apocalipsi. uͥ p̃cipitur. Cene quod tenes ne aliꝰ¬
aliuf accipiat coronam tuam. Si enim alius ñ ẽ accepturus. nͥ
sste ꝑdendo locum uacuum fecerit successuro. certꝰ ẽ numerꝰ
electorum. Ut autem etiam ꝑseueraturis pinde ista dicant᷑
uelut eos ꝑseueraturos habeatur incertum:. Hratio ẽ. quod me¬
da. s alia sit infirmitate sedanda. Ueniat nob̃ in mente apłs.
cui corporis in certum an mentis in cõmodo laboranti ⁊ reme¬
dium flagitanti: celestis medicus qui sciret ꝗͣ ipse melius qͥd ei
ẽpeteret. infirmitatis antidotum conuenire monstrauit.
Hanc p̾̃destinationem. suam ds̃ euoluens gram fc̃ scq̃s conuenite.¬
et pꝰ excursum instantis uitȩ ꝑficit ⁊coronat. Hanc inquam p̾des¬
tinationẽ quȩ inlustrib diuini eloquii testimoniis ⁊ in expugna¬
bilib arguintis adstruitur. fideles quiq passim suscipiunt. ꝯstan¬

Expanded text:
Et adhuc apertius in Apocalypsi, ubi praecipitur: Tene quod tenes, ne Et adhuc apertius in Apocalypsi, ubi praecipitur: Tene quod tenes, ne alius accipiat coronam tuam . Si enim alius non est accepturus, nisi iste perdendo locum vacuum fecerit successuro, certus est numerus electorum. Ut autem etiam perseveraturis perinde ista dicantur, velut eos perseveraturos habeatur incertum, haec ratio est, quod meda, sed alia sit infirmitate sedanda. Veniat nobis in mentem 232 Apostolus, cui corporis incertum an mentis incommodo laboranti et remedium flagitanti coelestis medicus, qui sciret quam ipse melius quid ei competeret, infirmitatis antidotum convenire monstravit hanc praedestinationem, quia Deus evolvens gratiam facit sanctos, non inveet post excursum instantis vitae perficit et coronat. Hanc, inquam, praedestinationem, quae illustribus divini eloquii testimoniis et inexpugnabilibus argumentis astruitur, fidelis quique passim suscipiunt, constan
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ p̾destinaũ quando cuncta que futura erant fecit. Proiide
p̃oestinatio nũquã ẽ sine presentia. Hichil enun quod nes¬
ciat se facturum os̃ p̃destinat: p̾scientia uͦ ẽ. ⁊ plerũq sine p̃¬
destinatione. quia crimina ꝑu̾sorũ p̾scit dl. que utiq ut se
facturum ñ p̃destinauit. ita nec fecit. Uerũ eniuͦ p̃t̾ixit nu¬
merum electorum. cui nulł possit augeri. nullusq subtrahi:
nec ds̃ iudeat᷑ qͦd nefas ẽ opinari. inueritatis sue p̃destinati¬
onis errasse. Siquis uͦ hinc forte ẽfirmari desid̾at. instrueͬtur
dignum penitentie: ⁊ nolite dicere apud uos. patrem habemꝰ
abraham. Potersẽ enim ds̃ de lapudib istis suscitare filios
abrahe. Quia satis ostendit sic istos nͥ fructum fecerint p̃cipiendos
ut sustituant᷑ alii uł carne uł tantum iu tatione filii abrahȩ:
ne nutante ꝓmissionis dĩ fide. possit aliquis certȩ sũme de eẽ.

Expanded text:
tunc praedestinavit, quando cuncta quae futura erant fecit. Proinde tunc praedestinavit, quando cuncta quae futura erant fecit. Proinde praedestinatio nunquam est sine praescientia. Nihil enim quod nesciat se facturum Deus praedestinat. Praescientia vero est et plerumque sine praedestinatione: quia crimina perversorum praescit Deus, quae utique ut se facturum non praedestinavit, ita nec fecit. Verumenimvero praefixit numerum electorum, cui nullus possit augeri, nullusque subtrahis, ne videretur Deus, quod nefas est opinari, in veritate suae praedestinationis errasse. Si quis vero hinc forte confirmari desiderat, instruetur dignum poenitentiae, et nolite dicere apud vos: Patrem habemus Abraham; potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Qua satis ostendit sic istos nisi fructum feceriut praecidendos ut substituantur alii vel carne vel tantum imitatione filii Abrahae, ne nutante promissionis Dei fide possit aliquis certae summae deesse.
Abbreviated transcription (Latin):
quod sic contra naturam. cũ uere ⁊ ꝓpͥe natura dicatur incor.¬
rupta inqua conditꝰ ẽ adã. Prauitas inquam naturȩ nr̃e osten¬
ditur. quȩ ut alibi declaratur: sensu ⁊ cogitatione cord ad malũ
prona abadlescentia. hocẽ ex quo potest discretionis habere ui¬
diciũ. do uirtutem reluctans trattur ⁊inuicta. S ut ad ꝓposi¬
tum reutamurad bonũ ⁊ ad boni p̾mium nemo nisi ante
mundi cͣstitutionem grã electus. grã p̾scitus. grã p̾destinatꝰ
intromissus ẽ. sicut diuino sp̃u pandente comꝑimus. Electio
ñ omium s quorũdã confitet᷑ salutẽ. Prescientiam. futurorũ nob
diuntaxat. Nam do simul p̾sto sunt omĩa: p̃noticionem insi¬
nuat. Predestinationẽ autẽ inbono positam. didiscimꝰ ostende
inscis liat̾is grȩ p̃parationẽ. Grãm uͦ. ipsam expͥmere donationẽ.
in mutabilit̾ facere studuit. Inmo cuncta quȩ facturus erat

Expanded text:
quod sit contra naturam, cum vere et proprie natura dicatur incorquod sit contra naturam, cum vere et proprie natura dicatur incorrupta, in qua conditus est Adam. Pravitas, inquam, nostrae naturae ostenditur, quae ut alibi declaratur sensu et cogitatione cordis ad malum prona ab adolescentia, hoc est, ex quo potest discretionis habere judicium, ad virtutem reluctans trahitur et invita. Sed ut ad propositum revertamur, ad bonum et ad boni praemium nemo nisi ante mundi constitutionem gratia electus, gratia praescitus, gratia praedestinatus, intromissus est, sicut divino spiritu pandente comperimus. Electio non omnium, sed quorumdam confitetur salutem. Praescientia futurorum, nobis duntaxat, nam Deo simul praesto sunt omnia, praenotionem insinuat. Praedestinationem autem in bono positam dicimus ostendere in sanctis litteris gratiae praeparationem; gratiam vero ipsam exprimere donationem. immutabiliter facere statuit. Imo omnia quae facturus erat
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ male uoluntatis eum eẽ auccor ẽ. nemo nͥ insanus ⁊ ꝑditus opi¬
nari audebit. neq enim ciũ uoluntas sũme bona ẽ malã ee facit alt̾¬
nis. ductor itaq sicut ñ ẽ male uoluntatis impiorum: ita necaliorũ
quorumlibet peccatorum quȩ exea ꝓcedunt. uerum qui ñ ẽ auctor
ullus omino reatus. ẽ ꝓfecto censor et uidex. Ut autem reus maie¬
statis damnatis ñ rect̾e nͥ sibi aut sociis criminis imputat quod
punitur. ita iudicio dĩ dampnatꝰ. ñ rect̾e potest in eum supplicii
sui retorquere inuidiam. cui nequaqͣ ualet obicere pecnti sponte
a se cõmissi calumniam: Impittes gͥ sibi homo utł si placet diabolo
cui temere credidit. et peccatum iuin. dictam peccati. hoc ẽ ⁊ causã
dampnationis i ipsam dampnationem. Dõ u i bonum opus.
et ipsum boni oꝑis p̃mium ad hoc bonum: nemo malus nisi
disces surus accessit. Ad hoc bonum nemo bonus: nisi crac̾tus ꝑue

Expanded text:
vero malae voluntatis eum esse auctorem nemo nisi insanus et perditus opivero malae voluntatis eum esse auctorem nemo nisi insanus et perditus opinari audebit. Non enim cujus voluntas summe bona est malam esse facit alterius. Auctor itaque sicut non est malae voluntatis impiorum, ita nec aliorum quorumlibet peccatorum quae ex ea procedunt. Verum qui non est auctor ullius omnino reatus, est profecto censor et judex. Ut autem reus majestatis damnatus non recte nisi sibi aut sociis criminis imputat quod punitur, ita judicio Dei damnatus non recte potest in eum supplicii sui retorquere invidiam cui nequaquam valet obicere peccati sponte a se commissi 230 calumniam. Imputet igitur sibi homo, vel si placet Diabolo, cui temere credidit, et peccatum et vindictam peccati, hoc est, et causam damnationis, et ipsam damnationem, Deo vero et bonum opus et ipsum boni operis praemium. Ad hoc bonum nemo malus nisi discessurus accessit, ad hoc bonum nemo bonus nisi tractus perven
Abbreviated transcription (Latin):
tib u̾b̃. s mtib creatoris instinctu uam in eis absq ste pitu quod
placuerit oꝑantis uł miscdiam ut uocati libentur: uł iudiciũ
ut relicti dampnentur. Oꝑatur plane inm̃tib piorum. adiu¬
uando ut salutaria uelint ⁊ in eisꝑficiant: oꝑatur in m̃tib pioꝵ
deserendo ne nisi noxta uelint ⁊ impeiora labantur: id ꝓpħa
intellegens orat. adiuua me ⁊ saluus ero. De reprob uͦ spͦnte peccan¬
tib i deserente iudicio dĩ ad detiora ruentib ait apłs. quia ñ proba¬
uerunt dm̃ habere ruentib innotici am tradidit illos ds̃ in reprobũ
sensum ut faciant quȩ ñ conueniunt. Utrosq discernit uoluntas.
uł micdia di adiuta. uł iudicio ñ adiuta. Dm̃ itaq qui ad iuuat
ut bona sit uoluntas. ⁊uoluntatis ipsius ⁊ omium quȩ erea proce¬
dunt bonorum. nec ñ iquȩ in nullo dubitante consecuntur p̃mioꝵ.
nemo ẽ tam ingratus. quin credat ⁊ confiteatur auctorem. Editorũ

Expanded text:
tibus Creatoris instinctu, etiam in eis absque strepitu quod placuerit operantis, vel misericordiam ut vocati liberentur, vel judicium ut relicti damnentur. Operatur plane in mentibus piorum, adjuvando ut salutaria velint, et in eis proficiant; operatur in mentibus impiorum deserendo, ne nisi noxia velint et in pejora labantur. Id Propheta intelligens orat: Adjuva me, et salvus ero . De reprobis vero sponte peccantibus et deserente judicio Dei ad deteriora ruentibus ait Apostolus: Quia non probaverunt Deum habere in notitiam, tradidit illos Deus in reprobum sen adjuta. Deum itaque, qui adjuvat ut bona sit voluntas, et voluntatis ipsius et omnium quae ex ea prodeunt bonorum necnon et quae haec nullo dubitante consequuntur praemiorum, nemo est tam ingratus qui non credat et confiteatur auctorem. Perditorum
Abbreviated transcription (Latin):
Absit a nob. Dõnus apłic̾ dic̃. Uos uiditis. Et tterum dic̃. Habetis decre¬
tum: Resp. habemꝰ. Et dum illud offerunt. iubet sacellario ut rele¬
gatur. Et dum relectum fuerit. iubet domis apłicus intro ducere
electum. Et cum introductꝰ fuerit electus a subdiaconis. a longe tercia
s om̃s amen. Et donꝰ apłic̾ interrogat eum. Quis te fatigasti fr̃: de

Expanded text:
Absit a nobis. Domnus apostolicus dicit: Vos videritis. Et iterum dicit: Habetis decretum? Respondent, Habemus. Et dum eum offerunt, jubet sacellario ut relegatur. Et dum relectus fuerit, jubet domnus apostolicus introducere electum. 7. Dum vero introductus fuerit electus, et subdiaconus a longe tertia nt omnes Amen. Domnus apostolicus interrogat eum: Quid te fatigasti, frater?
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Cu uͦ egredi uoluerit. ñ ualebit nisi extrariis nisib adiuuetur:
Ica pͥm̾ homo sponte quidẽ cecidit. in quo ipsi originalit lapsi sumꝰ
scito peccatiᷤ nos ceiã si uolumꝰ expedire ñ possum᷑ ut resurgamꝰ. nͥ ꝓ
stratos extrahat ierigat grã dĩ ꝑ xp̃m dnm nr̃m. uolun carii er

Expanded text:
ne, cum vero egredi voluerit non valebit, nisi extrariis nisibus adjuvetur, ne, cum vero egredi voluerit non valebit, nisi extrariis nisibus adjuvetur, ita primus homo sponte 214 quidem cecidit, in quo ipsi originaliter lapsi sumus, sed coeno peccati nos, etiamsi volumus, expedire non possumus ut resurgamus, nisi prostratos ex
Abbreviated transcription (Latin):
eum potentia fecerat clem̃ttia gub̾nabat. Herba hostis quȩ foruisec̃
serpentem sonuerunt: sac᷑ reuelante scriptura cognouimꝰ̃. Que nͦ
intrinsecus menti humanȩ suggestionis moli mina ad mouerit. tã¬
isi indubitant᷑ ñ ualemus cõp̃hendere. cam̃ probabili coniectura pos¬
sum̃ estimare. Siqͥde diabolus misit in cor ut tradet dnm̃ uidas ñ palã
uocib ꝑstrependo uerum clam destinis auariciȩ facib miserum dc¬
cedencͥo Celsitudinẽ similitudinis di suꝑbiendo diabolus cõcupi¬
uerat iamꝙ alieni appetens suigiadus dignitate decudat. Numos
hanc nẽ uellet recuꝑaret nec posset: habituro iniuidit. Et fortas se
pͥusaria uba ecłet. incautum q̃ pierat peste corrupit. Quomꝰ eium ad
runa ꝓculdubio secum traxit. tq cuilibet sicut possibile ẽ. cum
uoluerit infoueam se p̃cipitare quȩ sit ãpla nec scabra tam̃ crepidi¬

Expanded text:
eum potentia fecerat, clementia gubernabat. Verba hostis, quae forinsecus per eum potentia fecerat, clementia gubernabat. Verba hostis, quae forinsecus per serpentem sonuerunt, sacra revelante Scriptura, cognovimus: quae vero intrinsecus menti humanae suggestionis molimina admoverit, tametsi indubitanter non valemus comprehendere, tamen probabili conjectura possumus aestimare. Siquidem diabolus misit in cor ut traderet Dominum Judas, non palam vocibus perstrependo, verum clandestinis avaritiae facibus miserum accendendo. Celsitudinem similitudinis Dei superbiendo diabolus concupierat; jamque alieni appetens, sui gradus dignitate deciderat. Dumque hanc nec vellet recuperare nec posset, habituro invidit, et fortasse priusquam verba ederet, incautum qua perierat peste corrupit. Quomodo enim aruina procul dubio secum traxit. Atque cuilibet sicut possibile est cum voluerit in foveam se praecipitare, quae sit ampla nec scabra tamen crepidi
Abbreviated transcription (Latin):
aquo tanta se bona ꝑcepisse uidebat. sacrilega impietate quasi suspectu
contempsit. ⁊ hostis ignoti cuiꝰ innullo penitꝰ indigebat incitam̃td̃: ñ solũ
adexam̃ dĩ ñ retulit. uerũ audaci temeritate quasi ꝓfuturum excepit.
Iustissime igitur in illo hesit: quod sponte elegit. Et quia ut apłs asse¬
rit. ineo os̃ peccauerunt. in omib eiꝰ uiciata ẽ natura ex utroq seruꝓ
genita ut admale agendum. quatinꝰ tam̃ ꝓgredi ꝑmitimur. sit nob̾
ut illi lib̃um arbitrium. Adbene autem oꝑandum neq̃ qͣ sit lib̾um.
nisi fuerit dĩ grã lib̾atum. In pͥmo parente nao̾ qui utinã stetisset. os¬
qui peccando ceciilimus:⁊ õs cõmuni mercto attocissima qͥdẽ sum̃ suis¬
tissima pen& dã pnati. N on fuisset homo ingͥtꝰ eiqͥ se pͥmum fecerat.¬
si obtẽꝑasset conditori ñ sedrctori. Noluisset eẽ. nisi quod uellet qui

Expanded text:
a quo se tanta bona percepisse videbat, sacrilega impietate quasi suspectum a quo se tanta bona percepisse videbat, sacrilega impietate quasi suspectum contempsit, et hostis ignoti, cujus in nullo penitus indigebat, incitamentum, non solum ad examen Dei non retulit, verum audaci temeritate quasi profuturum excepit. Justissime igitur in illo haesit quod sponte elegit. Et quia, ut Apostolus asserit, in eo omnes peccaverunt , in omnibus ejus vitiata est natura ex utroque sexu progenitis, ut ad male agendum, quatenus tamen progredi permittimur, sit nobis ut illi liberum 213 arbitrium, ad bene autem operandum nequaquam sit liberum, nisi fuerit Dei gratia liberatum. In primo parente nostro, qui utinam stetisset, omnes peccando cecidimus, et omnes communi merito atrocissima quidem sumus sed justissima poena damnati. Non fuisset homo ingratus ei qui se fecerat, obtemperasset conditori, non seductori, noluisset esse nisi quod vellet qui
Abbreviated transcription (Latin):
temq peccati c̃cupiscentiã sensit. menbrorum scilicet genitaliũ ap¬
pecitũ. quẽ ita exhorruit ut ad pudoris remedium uelam̃ quereret
filiorum. ũt ad ama̾uit. ut ad iustȩ dampnationis indicium in por¬
tunam eiꝰ illecebram. nec siuellet uitare sufficeret. Qd itaq pecra¬
re posset s uellet. peccando publicauit. Qđ uͦ posset etiam ñ pec¬
care si nellet. conditor patefecit. qui cõminatꝰ penam ne peccaret
malum autẽ diuno iudicio deserendum. Quẽ ad modum it ñ admuaret᷑
in bono. abeo qui uita eẽt animȩ enuis. ut aĩa corporis eiꝰ. Deniq sianima
qȩ peccauerit ipsa morietur. ut ꝓpħica quȩ scribit auctoritas. c̃sequers ẽ
ut uiuat quȩ benegesserit. iniuificante se dõ uita ipsius. lib̾um autem ho
ȩqua facultas boni maliq ꝯstaret. nulla indigentia. nulla uiolentia uo¬
luntatem ad mabam inflexit: dum p̾ceptum dĩ sui obseruatu facillimũ

Expanded text:
temque peccati concupiscentiam sensit, membrorum scilicet genitalium aptemque peccati concupiscentiam sensit, membrorum scilicet genitalium appetitum, quem ita exhorruit ut ad pudoris remedium velamen quaereret foliorum, ita adamavit ut ad justum damnationis judicium importunam ejus illecebram nec se vellet vitare sufficeret. Quod itaque peccare posset si vellet, peccando publicavit; quod vero posset etiam non peccare si vellet, conditor patefecit, qui comminatus poenam, ne peccaret malum autem divino judicio deserendum. Quemadmodum enim non adjuvaretur in bono ab eo qui vita esset animae ejus, ut anima corporis ejus? Denique si anima quae peccaverit, ipsa morietur , ut prophetica praescribit auctoritas, consequens est ut vivat quae bene gesserit vivificante Deo vita ipsius. Liberum autem houia cum illi aequa facultas boni malique constaret, nulla indigentia, nulla violenta, voluntatem ad malum inflexit, dum praeceptum Dei sui observatu facillimum,
Abbreviated transcription (Latin):
pore occidit: quando in eiutabilem moriendi necessitatem ꝯtraxit.
Et quia peccati mortem unde libum ei fuerat abstinere ñ exhorruit.
ad ꝑsoluendam mortem corporis nolens quandoq ꝑuenit. Gortu¬
um sane hominem statim ut uetitiun p̾sumpsit. ñ mirabitur qui
ferali uulnere saucium uł in remediabiliter uenrni c̃tagio iãcor¬
ruptum ñ ꝑperam dicͥmortuũ recordetur. propterea quod cam
certa mors impendeat sic affec̾to. ut nulla spes effigii ualeat inue¬
niri. Istiꝰ quoq sententiȩ apłs auetor.ẽ: qui ait. corpꝰ mortuum ẽ.
ꝑet exꝑim̃tum. Et uoluntatem ao peccãdum ꝯu̾tit: posse ñ mori
amisit. ⁊ ñ posse ñ mori incurrit. Ita sero scientiam boni obedientiȩ
quam sponte deseruit sensit. et scientiam mali quã impia curiosi¬
tate affectauit: inuenit. Qđ nũquam eiͣueritꝰ fuerat. ultricem comi¬

Expanded text:
pore occidit, quando inevitabilem moriendi necessitatem contraxit. pore occidit, quando inevitabilem moriendi necessitatem contraxit. Et quia peccati mortem, unde liberum ei fuerat abstinere, non exhorruit, ad persolvendam mortem corporis nolens quandoque pervenit. Mortuum sane hominem statim ut vetitum praesumpsit non mirabitur qui ferali vulnere saucium vel irremediabiliter veneni contagio jam corruptum non perperam dici mortuum recordetur propterea quod tam certa mors impendeat sic affecto ut nulla spes effugii valeat inveniri. Istius quoque sententiae Apostolus auctor est qui ait: Corpus mortuum esteret experimentum, et voluntatem ad peccandum convertit, posse non mori amisit, et non posse non mori incurrit. Ita sero scientiam boni obedientiae quam sponte deseruit sensit, et scientiam mali, quam impia curiositate affectavit, invenit. Quod nunquam enim veritus fuerat, ultricem 212 comi
Abbreviated transcription (Latin):
tor mali ꝓpͥi reꝑtor alieni serpentẽ induitur. & cum diuine ussionis
ñ causa scrutanda sit s executio maturanda. qͦd se querere simulat.
rudes querere instigat. Cur uidelicet eis omĩum pomorum ds̃ usũ
ñ ꝑmisisset ꝓmiscuũ. respondente muliere quam faciliorẽ falli cal¬
lid. us explorator. dep̃henderat. ne forte morerentur. incautã auera
sencentia deduxit. et infalsam quod non eent monturi: ꝓtinus in¬
duxit adiecto eo. scire dm̃ quo die comedissent uñ prohibiti eẽnt.
mox aꝑiẽntur oculi eorum similesq dusexisterent. scilicet ut numero¬
sitate dorum saltim eorum fidem corrum ꝑet. si adinobedientiam
temptati gule uicio non cessissent. Capta mulier cum male dulcora¬
tis ałoquiis. cum eciam int̾dicti pomi in modica uenustate p̾or co¬
medit. ⁊ uiro ut comederet ꝑsuasit. Olox ut̃q ñ anima solum s icor¬

Expanded text:
tor mali proprii, repertor alieni, serpente induitur, et cum divinae jussionis tor mali proprii, repertor alieni, serpente induitur, et cum divinae jussionis non causa scrutanda sit, sed exsecutio maturanda, quod se quaerere simulat, rudes quaerere instigat, cur videlicet eis omnium pomorum Deus usum non permisisset promiscuum. Respondente muliere, quam faciliorem falli callidus explorator deprehenderat, ne forte morerentur, incautam a vera 211 sententia deduxit, et in falsam quod non essent morituri protinus induxit: adjecto eo, scire Deum quod si comedissent unde prohibiti essent, mox aperirentur oculi eorum, similesque diis existerent. Scilicet ut numerositate deorum saltem eorum fidem corrumperet, si ad inobedientiam tentati gulae vitio non cessissent. Capta mulier, cum hostis male dulcoratis alloquiis, tum etiam interdicti pomi immodica venustate, prior comedit, et viro ut comederet persuasit. Mox uterque non anima solum, sed et cor
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑandi remouit. He autẽ nesciret homo se eidebere subiectioiis
et obedientiȩ uicem a quo ⁊ eẽ acceꝑat et bene ee: nullis contͣ uotum
reluctantib anime corpori sue motib feliciter capiebat. Concessis cis
ds̃ ad escam uniu̾sis pomorum paradisi generib uno ꝓhibuit ligno.
quod scientiȩ boni ⁊ mali nominauit. Et qm̃ spes inpunitis mag¬
ua ẽ peccandi illecebia : p̾cepto int̾minationẽ pene addidit. mori¬
endũ eis confirmans qua die ex ligno quod uetuerat comedissent.
Sũma erat obseruandi iussũ facilitas. quando ad id uiolandum nec
ulla necessitas inuitabat. nec hostis qui solus diabolus erat. ium ul¬
lam inferendo impellere poterat. Iã ipse sitꝑbiendo cecidat. iq̃
qͦd ipse merito ꝑdiderat. hominib posse ꝯtingere inuidebat. Qꝰ
faceret. qui nec semel conceptã maliciam deponere. nec hominẽ
nͥ adqͥescentem. nisi consentientẽ. nisi uolentem posset decere: Auc¬

Expanded text:
operandi removit. Ne autem nesciret homo ei se debere subjectionis operandi removit. Ne autem nesciret homo ei se debere subjectionis et obedientiae vicem, a quo et esse acceperat, et bene esse nullis contra votum reluctantibus animae corporisve motibus feliciter capiebat, concessis ei Deus ad escam universis pomorum paradisi generibus, uno prohibuit ligno, quod scientiae boni et mali nominavit. Et quoniam spes impunitatis magna est peccandi illecebra, praecepto interminationem poenae addidit, moriendum eis confirmans qua die ex ligno quod vetuerat comedissent. Summa erat observandi jussum facilitas, quando ad id violandum nec ulla necessitas invitabat, nec hostis, qui solus diabolus erat, vim ullam inferendo impellere poterat. Jam ipse superbiendo ceciderat, jam quod ipse merito perdiderat hominibus posse contingere invidebat. Quid faceret qui nec semel conceptam malitiam deponere nec hominem nisi acquiescentem, nisi consentientem, nisi volentem posset dejicere? Auc