comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas ẽ. Et tam̃ etiã ñ uerita¬
te annuntiari teritas pot̃.
idẽ ut pͣuo et fallaci cordeque
les ñ quẽlibet hominum sedip¬
sum dnm̃ obedient̃ audiunt
qui ait. quȩ dicunt facite. q̃
aut̃ faciunt facere nolite. di¬
cunt enĩ et ñ faciunt. idõ au¬
diunt᷑ utiliter. etiam qui uti¬
liter ñ agant. Sua enĩ quere¬
re student. sed sua clocere non
audent. deloco scilicet suꝑiore
sedis ȩccłiasticȩ quam sana doc¬
trina constituit. P ropt̃ quod
ipse dñs priusquam detalib
quod cõmoinoraui diceret.
prȩmisit. suꝑ cathetlram mos¬
si seclent. Illa ergo cathedra
ñ eors sed moysi : cogebat eos
bona dicere. etiã ñ bona faci¬
entes. Agebant gͦ sua. in uita
sua. Docere aut̃ sua. cathedra
illos ñ ꝑmittebat aliena. Mul¬
tis itaꝙ ꝓ sunt dicendo que
non faciunt. sed longe plurib
ꝑdessent faciendo quȩ dicunt.
Abundant enĩ qui malę uite
suȩ defensionẽ ex ipsis suis p̃¬
positis et doctorib querunt.

Expanded text:
veritas est, et tamen etiam non veritate annuntiari veritas potest: id est, ut pravo et fallaci corde, qules non quemlibet hominum, sed ipsum Dominum obedienter audiunt, qui ait, Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt; ideo audiuntur utiliter, qui etiam utiliter non agunt. Sua enim quaerere student, sed sua docere non audent, de loco scilicet superiore sedis ecclesiasticae, quam sana doctrina constituit. Propter quod ipse Dominus priusquam de talibus, quod commemoravi, diceret, praemisit, Super cathedram Moysi sederunt . Illa ergo cathedra, non eorum sed Moysi, cogebat eos bona dicere, etiam non bona facientes. Agebant ergo sua in vita sua; docere autem sua, cathedra illos non permittebat aliena. 60. Multis itaque prosunt dicendo quae non faciunt; sed longe pluribus prodessent faciendo quae dicunt. Abundant enim qui malae vitae suae defensionem ex ipsis suis praepositis et doctoribus quaerant,
Abbreviated transcription (Latin):
cognitioĩs eius piget. delongitu¬
dine ñ queratur. Ego tam̃ dõ
nrõ grãs ago. quod in his
quatuoe libris ñ qualis ego eem̃
cui multa desunt. sed qualis
ẽẽ debeat qui in docirina sana
etiam labore studet quantula¬
cumq potiu facultate disserui

Expanded text:
cognitionis ejus piget, de longitucognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse debeat, qui in doctrina sana, aliis laborare studet, quantulacumque potui facultate disserui
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt. qui scđ̃m illa composite
iamq dicturus. suie quod ad
populum dicendum uł
abeis qui uoluerint aut potue¬
rint legendum ẽ dictaturus.
oret ut ds̃ sermonem bonum
det in os euis. Sienĩ regina ora¬
uit hester ꝓsuȩ gentis tenporali
salute locutura apud regem
ut inos eius dsz congruum ser¬
monẽ daret. quanto magis
orare debet ut tale munus ac
Illi uero qui ea cucturi sunt
que ab
aliis acce¬
ꝑunt. et
anteꝗͣ accipiant
orent ꝓeis̾ a quib accipuint. ut
eis detur quod ꝑeos acciꝑe uolu¬
nt. et cũ acceꝑint: orent ut be¬
ne et ipsi ꝓferant. et illi adqͦs
ꝓ ferunt sumant. et de ꝓsꝑo
exitu dictionis eidem grãs a¬
gant a quo id se accepuse ñdu¬
bitant. ut qui głatur in ilo
gletur incuius manu sunt
et nos et sermones nr̃i.¬
ongus euasit liber hicꝗͣ
uolebam. quãꝙ putaueram. s
legenti uł audienti cui gratus
ẽ. longus ñ ẽ. Cui aut̃ longꝰ
ẽ. ꝑ partes eum legat qui ha¬
bere uulteognitũ. Quẽ uero

Expanded text:
tuerunt, qui secundum illa composite jamque dicturus, sive quod apud populum dicendum vel ab eis qui voluerint aut potuerint legendum, est dictaturus; oret ut Deus sermonem bonum det in os ejus. Si enim regina oravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accIlli vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod per eos accipere volunt; et cum acceperint, orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos et sermones nongior evasit liber hic quam volebam, quamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tam uerboꝵ ornatib comptũ
ẽ: quamuiolentũ animi affec¬
tibus. Nam capit etiam illa or¬
namenta pene omĩa. sed ea si-
non habuerit non requirit.
Fertur quippe impetu suo.
et elocutionis pulchritudinẽ
si occurreret ui rerum rapit.⁊
saon cura deir. is assumit.
tur ut terba congruentia ñ
oris eligantur in dustria. sed
pectoris sequantur ardorem.
Nam si aurato geminatoq
ferro uir fortis armetur in¬
tentissimus pugnȩ. agit qui¬
dem illis armis quod agit. ñ qr
preciosa sed quia arma sunt
idem ipseẽ tamen. et ualet
plurimum etiam cũ rimanti
telum ira facit. Agit apłs ut ꝓeu
huiꝰ temꝑis cũ solacio donoꝵ dĩ.
omĩa tolerentur. Alagna resẽ.
et grandit̃ agitur. nec de sunt orra¬
menta dicendi. Ecce inquit nunc
tempus acceptabile. ecce nẽ dies
salutis. nullam inquoquam dan¬
tes offensionem. ut sĩ reprehenda¬
tur ministerium.
secd inomĩbus cõmendantes nos¬
met ipsos sicut dĩ ministros. in

Expanded text:
non tam verborum ornatibus comptum non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam illa ornamenta pene omnia; sed ea si non habuerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. tur, ut verba congruentia, non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur, intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia pretiosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Apostolus, uhujus temporis, cum solatio donorum Dei, omnia tolerentur. Magna res est, et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis. Nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum: sed in omnibus commendantes nosmetipsos ut Dei ministros, in
Abbreviated transcription (Latin):
maticoꝵ aut rechor didicit
millis diuinis uiris defuisse
cognoscet. et multa repperiet
docitionis ge̾: pra tanti deco¬
ris. quȩ quus et inidra sed
maxime in sua lingua decora
sunt : qu̾oꝵ nullum in eis
quib isti inflantur luteris
in uenitur. Seclcauendumẽ
ne duunis grauibꝙ sententus
dum additur numerus : pon¬
dus de trahatur. Nam illa mu¬
sica disciplina ubi numerus
iste plenissime dicitur usq
ad eo non desuit ꝓpħis nr̃is.
ut uir doctus iheronimus quorun¬
dam etiam metra cõmemomoret.
in hebrea dũ tarat lingua. ouiꝰ
ut ueritatem seruaret in uerb̃.
hȩc inde nontranstulit. E go aut̃
ut de sensu meo loquar. qui mͥ
quam aliis etquam aliorͤ utiq
notior. sicut in meo eloquio quan¬
tum modeste fieri arbitror non
preter mutto istos numeros clausu¬
larum. ita mauctoribus nr̃is hoc
michi plus placet quod ibi eosra-¬
rissime inuenio. Grande aut̃
dicendi genus hoc marime distat
abisto genere temꝑato quod

Expanded text:
maticorum aut rhetorum didicit, maticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sed maxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentiam ne feceritis in concu¬
piscentiis. Quod si quisquam ita
diceret et carnis puidentiam ne
inconcupiscentii feceritis. sine
dubio aures clausula numerosio¬
re mulceret. Sed grauior inter¬
pres etiã ordinem maluit tenere
uerbors. Quomodo aut̃ hoc in
greco eloquio sonet quo ẽ locutus
apłs. uiderint eus eloquii usꝙ
ad ista doctiores. Alichi tamen
quod nobis eodem uerbor ordine
interpretatumẽ: nec ibi uidet᷑
currere numerose.Sane hunc
elocutionis ornatum qui numero¬
sis fit clausulis de ẽẽ fatendumẽ
auctoribus nr̃is. quod utrum ꝑ
interpretantes factum sit: an
quod magis arbitror ctͦnsulto
illi hec plausibilia deuitauerint
affirmare non audeo. qm̃ me
fateor ignoiare. Iiuuid tamen
scio. quod si quisquam huius
numerositatis peritus illoꝵs
clauisulas eordem numeror
lege componat. quod facillime
sit mutatis quibusdam uerbis
quȩ tantundem signisicatione
ualent. uel mutato eorũ que in¬
uenerit ordine. mchil illoꝵ
quȩ ueluł magna in scolis grã¬

Expanded text:
providentiam ne feceritis in concupiscentiis . Quod si quisquam ita diceret, Et carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint ejus eloquii usque ad ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis gram
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sequentes uos: benedicite et
nolite maledicere. Gaudere cum
gaudentibus. flere cũ flemibus. id¬
ipsum in uicem sentientes. Et quã
pulchre ista omiã sic effusa bim̃¬
lri circuitu terminantur. Non
alta sapientes. sed humilibus consen¬
tientes. Et aliquanto post. in hoc
ipso inquit ꝑseuerantes. Reddite
etiã ipsa circiutu quẽ cduo m̃bra
conterunt. Nemini quicquã debe¬
atis. nisiut inuicẽ diligatis. Et
sit inquit. dies aut̃ apppinquanit.
Aticiamus itaq oꝑa tenebrarum.
et induamur arma lucis. sicut
indie honeste ambulemus. Non
in comessatiomibus et ebrietatibus.

Expanded text:
benedicite, et nolite maledicere. Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus: idipsum invicem sentientes . Et quam pulchre ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes! Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes, reddite etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et sit, inquit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus itaque opera tenebrarum, et induamus arma lucis: sicut in die honeste ambulemus; non in comessationibus et
Abbreviated transcription (Latin):
resiitetur. ne ibi occurrat ubi ñetit
qui respondeat. aut p̃senti quidem
sed tacenti occurrat. et minus sarat̾
ab scedat. Inillis aut̃ apłicis uerb̃
dictio temꝑata ẽ. Seniorem ne inete¬
ut matres. adulescentulas ut soroue̾.
Et in illis. Obsecro aut̃ uos fr̃s ꝑ¬
miserationem dĩ. ut exhibeatis corͥ¬
centẽ. Et totus fere ipsits exborta¬
cionis locus temꝑatum habet elo¬
cutionis genus. ⁊bi illa pulchrio¬
ra sunt : in quib ꝓpria ꝓpriis
tamquam debita reddita decent̃
excurrunt. sicuti ẽ. Habentesdo¬
na diuersa. scđm gram̃ quę data
ẽ nobis. Siue ꝓpħiam. sccłm regu¬
lam ficdĩ. Siue ministeritm in

Expanded text:
refutetur, ne ibi occurrat, ubi non erit refutetur, ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat: aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem Apostolicis verbis dictio temperata est, Seniorem ne increut matres, adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsecro autem vos, frmiserationem Dei, ut exhibeatis corpcentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; si
Abbreviated transcription (Latin):
Absit. Reddiditq rationem dicens.
Si enim dat eẽt lex quȩ posset
uiuificare. omĩno ex lege eẽt iꝰticia.
Sed conclusit scriptura omĩa sub
peccato. ut ꝓmissio ex fide iħu
.rp̃i claretur credentibus. et cet̾a.
uel siquid eiusmodi ẽ. Pertinet
ergo addocendi curam ñ solũ
aꝑire clausa. et nodos soluere
questionum. sed etiam dum hoc
agitur aliis questionib quȩ for¬
tassis inciderint ne id quoddici¬
mus imꝓbetur ꝑillas aut refella¬
tur occurrere. si tamen et ipsa
earum soluno parit̃ oceurrerit.
ne motieamꝰ quod auferre non
possumus. ł it aut̃ ut cum inci¬
dentes questiom alie questiones.
et alie rursus incidentibus inci¬
dentes ꝑtͣciantur atq soluunt᷑.
ineam longiudinem ratiocina¬
tionis ęxtendatur in tentio. ut nͥ
memoria plurimum ualeat
atq uigeat. ad caput
unde agebatur. dis¬
putator redire non possit.
Ualde aut̃ bonũ ẽ itquicquid
contra dici potest si occurrerit

Expanded text:
Absit: reddiditque rationem, dicens, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sedpeccato, ut promissio ex fide IESU Christi daretur credentibus, etc. vel si quid eiusmodi est. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos salvere quaestionum: sed etiam tum hoc agitur aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus, improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem, ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus, incidentes pertractantur atque salvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur, disputator redire non possit: valde autem bonum est, ut quicquid contradici potest, si occurrerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dico. tam̃ hominis confirmatũ
testamentũ nemo irritum fac̃.
aut suꝑ ordinat. Abrahȩ dic¬
tȩ sunt ꝓmissiones. et semini
euis. Non dicit et seminibus
tanquam in multis. sed tamꝗͣ
in uno. et seminĩ tuo quod ẽ
rp̃c. Hoc aut̃ dico testam̃tum
consirmatũ adõ. quȩ post qͣdrin¬
gentos et triginta annos facta ẽ
lȩr : non insirmat adeuaci¬
andas ꝓmissiones. Si enĩ exle¬
ge eẽt hereditas. iam non ex re¬
ꝓnissione. Abrahȩ aut̃. ꝑ ꝓmis¬
fionem donauit dĩ. Et quia oc¬
currere poterat audientis co¬
gitationi. ut quid gͦ lexdata ẽ
sͦ ex illa non ẽ hereditas. ꝑꝑse
sibi hoc obicit. atq ait ue¬
lud in terrogans. Quid ergo
lex  Deinde respondet.
Transgressionis grã positaẽ: don¬
ec ueniret semen ciu ꝓmissumẽ:
dispositum ꝑ angłos unmanu medi¬
atoris. Mediator aut̃ unius nonẽ:
ds̃ uero unusẽ. Et hic oceurrebat
quod sibi ipse ꝓpostut. Lex ergo
ad uersus ꝓmissa dr̃. Et respondit.

Expanded text:
dico; tamen hominis confirmatum testamentum nemo irritum facit, aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus. Non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est Christus. Hoc autem dico, testamentum confirmatum a Deo, qugentos et triginta annos facta est Lex, non infirmat ad evacuandas promissiones. Si enim ex Lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Utquid ergo Lex data est, si ex illa non est haereditas? ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo Lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei? Et respondit,
Abbreviated transcription (Latin):
quid agat ẽ ut lectendus au¬
ditor. et ñ potuuis ut discat instru¬
endus. a Porro cũ laudat᷑ ds̃ siue de ppso
iuede oꝑib suis. quanta facies pulch¬
rȩ ac splendidȩ dictionis oborit᷑. u¬
Et qui potest quantũ potest
laudare. quem nemo conuenien¬
ter laudat. nemo quomodo cũq
ñ laudat. a At si ñ colatur. auti
cum illo uel etiam p̃ illo colant᷑
idola siue demonia suie quȩcũq
creatura. quantũ hoc malumsit.
homines. debet utiq gͣnditer dici
Sũmissȩ dictionis exemplum ẽ
apud apłm paulum ut plamuiᷤ
aliquid cõmemorem. ubi ait.
Dicite michi sub lege uolentes
esse. legem non aucdistis. Scrip¬
tum ẽ enĩ quod abraham duos
silios habuit. unum dean¬
cilla. et unũ de libera. Sed ille
quidem qui de ancilla: scđm car¬
nem natus est. Qui aut̃ delibe¬
ra: ꝑ reꝓmissionem. Quȩ sunt
in allegoria. Hȩc enim sunt duo
testamenta. Unum quidem amon¬
te sina inseruitute generans.

Expanded text:
quid agat est flectendus auquid agat est flectendus auditor, et non potius ut discat instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis oboritur ei qui potest quantum potest laudare, quem nemo convenienter laudat, nemo quomodocumque non laudat! At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola, sive daemonia, sive quaecumque creatura; quantum hoc malum sit, homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi ait: Dicite mihi sub lege volentes esse, legem non legistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit: unum de ancilla, et unum de libera: sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans,
Abbreviated transcription (Latin):
pulum et deus affuit ut congori
diceremus. tamquã de illa aqui
frigida quędam flamina fur¬
rȩrit. quȩ etiam frigida homi¬
num pectora ad misołie oꝑa
facienda spe cęlestis mercedis
eẽ magnarum. ñ semꝑ eas deb
granditer dicere sed suminisse
cum aliquid docetur. temꝑaie
cum aliquid iutuꝑatur. siue
laudatur. Cum uero aliquid
agendum ẽ et ad eos loquimur
quid hodagere debent nec tam̃
uolunt. tẽ ea quȩ magna sutu
dicendasunt granditer. et ad
Nlectendos animos congruenter.
Et aliquando de una eademq re
magna. et sũmisse dicitur si docet᷑.
et temꝑate si p̃dicatur. & grandit
si aduersus in de animus ut conũ¬
tatur impellitur Quid enĩ dõ
ipso maius est. Humquid idõ¬
ñ discitur. aut quid docet unita¬
tem trinitatis debet nisi sũmis¬
sa disputatione agere ut res ad
dinoscendum difficilis quantum
datur possit intelligi. Numqͥs
hic ornamenta et non docimen¬
ta quęruntur. Nlũquid ut ali¬

Expanded text:
pulum, et Deus adfuit ut non incongrue pulum, et Deus adfuit ut non incongrue diceremus, tanquam de illa aqua frigida quaedam flamma surrexit , quae etiam frigida hominum pectora, ad misericordiae opera facienda, spe coelestis mercedis esse magnarum, non semper eas debet granditer dicere, sed submisse, cum aliquid docetur; temperate, cum aliquid vituperatur sive laudatur: cum vero aliquid agendum est, et ad eos loquimur, qui hoc agere debent, nec tamen volunt, tunc ea quae magna sunt, dicenda sunt granditer, et ad flectendos animos congruenter. Et aliquando de una eademque re magna, et submisse dicitur, si docetur; et temperate, si praedicatur; et granditer, si aversus inde animus ut convertatur impellitur. Quid enim Deo ipso majus est? Numquid ideo non discitur? Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Numquid hic ornamenta, et non documenta quaeruntur? numquid ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
iuilis magna sunt. Sane si mone¬
temꝰ homines quẽ ad modũ ipsa nego
recte ammoneremus ut agerent.
tamꝗͣ parua sum misse. Cum
uero de illius uiri disseramus
eloquio quẽ uolumus earum
rerum ẽẽ doctorem quibus li¬
bamur abęternis malis atq
ad eterna ꝑuenimus bona.
ubi cumq agantur hȩc siue
apud ppłm siue priuatim.
siue adunũ sue ad plures. siue
ad amicos siue ad iniicos. siue
inꝑpetua dictione siue in collo¬
cutione. siue in tractatibus sui
in libris. siue in epłis uł longis¬
mis uł breuissimis magna sunt.
nisi forte cum calix atq frigidę
res mimta atq ulissima ẽ:
idõ minimum aliquid atq tu¬
lissimũ dñs ait. quod eumqa
dederit discipło eius ñ ꝑdet m̃¬
cedem suam. aut uero quand
iste doctor inȩccła facit indest¬
monẽ Prui aliquid debet exim¬
mare sedicere. et idõ ñ temꝑate
ñ grandit̾ sed sũmisse sibi eẽ di¬
cendum. Nonne quando accida
ut de hac re loqueremur adpo¬

Expanded text:
vulis magna sunt. 37. Sane si monevulis magna sunt. 37. Sane si moneremus homines quemadmodum ipsa negotrecte admoneremus ut agerent tanquam parva submisse: cum vero de illius viri disseramus eloquio, quem volumus earum rerum esse doctorem, quibus liberamur ab aeternis malis, atque ad aeterna pervenimus bona; ubicumque agantur haec, sive ad populum sive privatim, sive ad unum sive ad plures, sive ad amicos sive ad inimicos, sive in perpetua dictione sive in collocutione, sive in tractatibus sive in libris, sive in epistolis vel longissimis vel brevissimis, magna sunt. Nisi forte quoniam calix aquae frigidae, res minima atque vilissima est, ideo minimum aliquid atque vilissimum Dominus ait, quod eum qui dederit discipulo ejus, non perdet mercedem suam : aut vero quando iste doctor in Ecclesia facit inde sermonem, parvum aliquid debet existimare se dicere; et ideo non temperate, non granditer, sed submisse sibi esse dicendum. Nonne quando accidit ut de hac re loqueremur ad po
Abbreviated transcription (Latin):
cularia. Secularia igitur
tudicia si habueritis ͤ Qui con¬
temptibiles sunt in eccłia. hoᷤ
collocate adudicandum. Ad
reuerentiam uob̃ dico. Sic
nonẽ inter uos quisquam sa¬
piens qui possit inter frairẽ
suũ iudicare. sed frat̾ cũ fra¬
tre tudicatur. et hoc apud
infideles. Iam quidem omĩno
delictũ ẽ : quia uidicia habeti
uobiscum. Quare non magis
iniquitatem patumini. Qua¬
re non potius fraudamini.
Sed uos iniquitatem facitis.
& fraudatis. & hoc frĩb Anne̾¬
icistis quia inuisti regnum dĩ
non hereditabunt. a Quid ẽ
quod sic indignatur apls.
sic corripit. sic ex ꝑbrat. sic in¬
crepat. sic minatur. Quidẽ
quod sui animi affectum tã
crebra et asꝑa uocis mutatio¬
ne testatur. Quid ẽ postremo
quod derebus minimis tam
grandit̃ dicit. a Cantum ne
de illo negotia scłaria meru¬
erunt. Absit. Sed hoc facit
ꝓpt̾ iusticiã. caritatẽ. pietatẽ.
quę nulla sobria mente dubitan¬
te etiam in rebus quã libet par¬

Expanded text:
ria? Saecularia igitur judicia si habueritis, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos constituite ad judicandum. Ad reverentiam vobis dico. Sic non est inter vos quisquam sapiens, qui possit inter fratrem suum judicare? Sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles. Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum. Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Sed vos iniquitatem facitis, et fraudatis, et hoc fratres. An nescitis quia injusti regnum Dei non haereditabunt ? Quid est quod sic indignatur Apostolus, sic corripit, sic exprobrat, sic increpat, sic minatur? quid est quod sui animi affectum tam crebra et tam aspera vocis mutatione testatur? quid est postremo quod de rebus minimis tam granditer dicit? Tantumne de illo negotia saecularia meruerunt? Absit. Sed hoc facit propter justitiam, charitatem, pietatem, quae, nulla sobria mente dubitante, etiam in rebus quamlibet par
Abbreviated transcription (Latin):
hortatione. Qui tribuit. insimp¬
licitate. Qui prę ẽ : in sollicittidi¬
ne. Quimiseretur : in hilaritate.
Dilectio sine sumilatione. Odio
habentes malum. adherentes
bono. Caritatem fr̃nitatis. initi¬
cem diligentes. Nonore mutuo p̃¬
uenientes. S tudio non pigri. fpũ
feruentes. dño seruientes spegan¬
dentes. in tribulatione patientes.
Oratiomi instantes. necessitatib

Expanded text:
in simplicitate; qui praeest, in sollicitudine; qui miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione; odio habentes malum, adhaerentes bono: charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi instantes, ne
Abbreviated transcription (Latin):
rendis uł amittendis parua
uderi debeant quȩ doctor ȩcc¬
Tiasticus dicit. siue sit illa mag¬
na siue paua pecuma. Neq
enim parua est uisticia. quam
ꝑfecto et in parua pecuma cu¬
stodire debemus. dicente dño.
Qui in minimo fidelis ẽ. et in
magno fidelis ẽ. Quod gͦ mimi-¬
mumẽ: mimimũ ẽ. sed inmi¬
nuo fidelem eẽ magnũ ẽ.
Nam sicut ratio rotundita¬
tis id ẽ. ut apuncto medio õs
linee pares iuextrema ducan¬
tur eadem ẽ in magno disco
quȩ in nummulo ęxiguo. ita
ubi parua iuste geruntur ñ
minuit᷑ tusticiȩ̨ magnitudo.
De udiciis deniq scłaribus
quib utiq insi pecumariis
cũ louueretur apłs. audet
quisquam urm inquit ad¬
uersus alterłm negotium ha¬
bens tudicari ab iniquis. et ñ
apud scõs. Annescitis quia
scĩ mundum iudicabunt. u¬
Et si in uob̃ uidicabitur mun¬
dus. indigniestis qui de mini

Expanded text:
rendis vel amittendis parva rendis vel amittendis parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et in parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in magno fidelis est . Quod ergo minimum est, minimum est; sed in minimo fidelem esse, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam vestrum, inquit, adversus alterum habens negotium, judicari ab iniquis, et non apud sanctos? An nescitis quia sancti mundum judicabunt? Et si in vobis judicabitur mundus, indign
Abbreviated transcription (Latin):
doquens. qui ut doceat poterit par¬
ua summisse ut delectet modica tem¬
perate. ut flectat magna grandit̃¬
dicere. Hȩc aut̃ tria ille sicut ab co
dicta sunt incausis f orensibus pos¬
set ostende. ñ aut̃ hic : hoc ẽ inec¬
cłiasticis questionibis in quibus huiꝰ
quem uolumus in formare sermo
uersatur. In illis enimꝰ paruadi¬
cuntur ubi derebus pe cumariis
iudi candĩ ẽ. ea magna
ubi desalute ac decapite homiñ.
ea uero ubi nichil horum uidi¬
candum ẽ. nichilq agitur ut
agat siue decernat sed tantum¬
modo ut delectetur auditor.
inter utrumq quasi media.
& obhoc modica hocẽ modera¬
ta dixerunt. Alodicis enim
modus nomen imposuit. Nã
modica ꝓparuis abusiue non
ꝓprie diciius. In istis aut̃ nrĩs
quando quidem omĩa maxime
quȩ deloco suꝑiore populis di¬
cimus ad hominum salutem
nec temporariam sed eternã
referre debemus. ubi etiam
cauendus ẽ ȩternus interitus.
dicunus. usq ado ut nec de ip¬
sis pecumariis rebus uł adqui¬

Expanded text:
oquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate: ut flectat, magna dicere gran. Haec autem tria ille, sicut ab eo dicta sunt, in causis forensibus posset ostendere; non autem hic, hoc est in ecclesiasticis quaestionibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva dicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem omnia, maxime quae de loco superiore populis dicimus, ad hominum salutem, nec temporariam, sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, dicimus; usque adeo ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acqui
Abbreviated transcription (Latin):
dare homini etiam non abho¬
minibus neq ꝑ hominem. Qͥgͦ¬
dicendo iititur ꝑsuadẽ quodbo¬
ut scilicet doceat. un delectet.
ut flectat. oret atq agat utquem¬
ad modum sitpͣ diximus intellegenꝰ.
libent̃. obedient̃. audiatur Qd
cũ apte et conuement̃ facit. ñ in¬
merito eloquens dici potest. etsi
ñ eum sequatur auditoris assens
Adhȩc enĩ tria idẽ ut doceat
ut delectet. ut flectat. etiam illa
tria uidetur ꝑtinere uoluisse
idem ipse romani auctor eloqi
cũ itidem dixit. I erit igitus
eloquens qͥ pot̾it parua submise. mahea tr¬

Expanded text:
dare homini, etiam non ab hodare homini, etiam non ab hominibus, neque per hominem. dicendo persuadere quod bout scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat, ut quemadmodum supra diximus, intelligenter, libenter, obedienterque audiatur. Quod cum apte et convenienter facit, non immerito eloquens dici potest, etsi non eum sequatur auditoris assensus. Ad haec enim tria, id est ut doceat, ut delectet, ut flectat, etiam tria illa videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dixit, Is igitur erit eloquens, qui poterit parva submisse, modica t
Abbreviated transcription (Latin):
gendumẽ.. & hominum officia.
ipso scõ spũ largiente in docend
etiã ipsis doctoribus nondeb̾e ces¬
sare.a Et tam̃ neq qui plantat
aliquid neq qui rigat. sed qsqͥ
incrementum dat. Unde ipsis
quoq ministris seĩs hominibus
tił etiam scĩs angłis oꝑantibus ne-¬
mo recte discit quȩ ꝑtineant
aduuendũ cũ ͤeo. nisi fiat a dõ do¬
cilis dõ. cui dicitur in psalmo. Do¬
ce me facere uoluntatẽ tuam.
qm̃ tues dĩ meus. Unde et ipsi
thimotheo idem dicit apłs. Loq̃ns
utiq addiscipłm doctor. Tu aut̃
ꝑseuera in lsꝙ̃ didicisti. & credita
sunt tibi. sciens aquo didicereͥs.
Sicut enĩ corꝑis medicamenta
quȩ hominib ab hominibus ad¬
hibentur non nͥ eis ꝓ sunt quibus
deus oꝑatur salutem qui et sine
illis mederi potest cũ sine illo ip¬
sa ñ possint. & tamen ad hibent᷑.¬
& si hocofficiose fiat int̃ oꝑa mĩ
adhibita ꝑ hominem. cũ deus
oꝑatur ut ꝓsint. qui potuit enqłi

Expanded text:
gendum est, et hominum officia gendum est, et hominum officia ipso sancto Spiritu largiente, in docendis etiam ipsis doctoribus non debere cessare; et tamen neque qui plantat esse aliquid, neque qui rigat, sed Deum qui incrementum dat ? Unde ipsis quoque ministris sanctis hominibus, vel etiam sanctis Angelis operantibus, nemo recte discit quae pertinent ad vivendum cum Deo, nisi fiat a Deo docilis Deo, cui dicitur in Psalmo: Doce me facere voluntatem tuam, quoniam tu es Deus meus . Unde et ipsi Timotheo idem dicit apostolus, loquens utique ad discipulum doctor: Tu autem persevera in iis quae didicisti, et credita sunt tibi, sciens a quo didiceris . Sicut enim corporis medicamenta, quae hominibus ab hominibus adhibentur, nonnisi eis prosunt quibus Deus operatur salutem, qui et sine illis mederi potest, cum sine ipso illa non possint, et tamen adhibentur; et si hoc officiose fiat, inter opera adhibita per hominem, cum Deus operatur ut prosint, qui potuit Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
sint: supra dictũ ẽ. Nonne ibiẽ.
seniorem ne increpaueris. sed ob¬
secra ut patrem. Nonne in scda
ei dictur. formã habe uerboꝵ¬
sanoꝵ quȩ ame eiudisti.on¬
ne ibi ei dicitur. satis age te ipsũ
ꝓbabilem oꝑarium ęxmbens dõ.
non erubescentem. uerbum ueri¬
tatis recte tractantem. Ibi ẽ et
illud. Predica uerbum. mista opor¬
tune. inportune. argue. hortare.
increpa. inomĩ longammitate
et doctrina. Itemꝙ adtitum. N
delis uerbi ꝑ seuerantem ẽẽ de¬
bere. ut potens sit indoctrina
sana. etcontͣ dicentes redargue¬
re.Ibi etiam dicit. Tu uero
loquere quȩ decet sanam doctͥnã.
senes sobrios ẽẽ. et quȩ secunt᷑.
lbi & illud. Hȩc loquere. et exor¬
tare. & increpa. cũ omĩ imꝑio.
Nemote contempnat. Ammo
ne illos principibus & potesta¬
tibus subditos eẽ. Et cetera.
Quid gͦ putamus.a Num quid :¬
contra se ipsum sentit apłs. qui
ipse illis precipit quid et quẽ ad¬
modum doceant. a An intelle¬

Expanded text:
sint, supra dictum est. Nonne ibi est: sint, supra dictum est. Nonne ibi est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem ? Nonne in secunda ei dicitur: Formam habe verborsanorum, quae a me audisti ? Nonne ibi ei dicitur: Satis age, teipsum probabilem operarium exhibens Deo, non erubescentem, verbum veritatis recte tractantem ? Ibi est et illud: Praedica verbum, insta opportune, imporincrepa, in omni longanimitate et ddelis verbi perseverantem esse debere, ut potens sit in doctrina sana et contradicentes redarguere ? Ibi etiam dicit: Tu vero loquere quae decent sanam doctrinam, senes sobrios esse , et quae sequuntur. Ibi et illud: Haec loquere, et exhortare, et increpa cum omni imperio. Nemo te cne illos principibus et potestatibus subditos esse , etc. Quid ergo putamus? Numquid contra seipsum sentit Apostolus,ipse illis praecipit quid et quemadmodum doceant? An intelli
Abbreviated transcription (Latin):
et quẽ ad modũ oportet dicat᷑
A nob̃. nͥ in cuiꝰ manu sunt et
nos et sermones nr̃i. a Ac ꝑ hoc
discat quidem omĩa quȩ docen¬
da sunt qui & nosse uult & do¬
cere. facultatemq dicendi ut
decet uirum eccłiasticum cõpa¬
ret. ad horam uero ipsuis dictio¬
nis illud potius bonȩ menti co¬
gitet conuenire qd dñs ait. No¬
lite cogitare quomͦ aut quid loqͣ¬
mu. dabitur enĩ niob̃ in illa hora
quid loquamini. Non enĩ uoses¬
tis qui loquimini. sed spc̃ patris
ur̃i qui loquitur inuob̃. Si ergo
et ineis qui tradunt dicentibus
doctores sc̃s efficit sp̃s . pot est dice¬
re nec crandum nob̃ ẽẽ quia dñs
um sit priusquam petatis ab eo.
aut apłm paulum thimotheo et
tito non debuisse p̃ciꝑe quid uł
quẽ ad modum ꝑciꝑent aliis. quaᷤ
tres apłicas epistolas ante ocłos
habere debet. cui i est ineccłia¬
ꝑsona doctoris imposita. Nonne
inprima ad thimotheum legit᷑.
annuntia bȩc et doce. Quȩ aut̃

Expanded text:
et quemadmodum oportet, dicatur et quemadmodum oportet, dicatur a nobis, nisi in cujus manu sunt et nos et sermones nostri ? Ac per hoc, discat quidem omnia quae docenda sunt, qui et nosse vult et docere; facultatemque dicendi, ut decet virum ecclesiasticum, comparet: ad horam vero ipsius dictionis, illud potius bonae menti cogitet convenire quod Dominus ait, Nolite cogitare quomodo aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hquid loquamini. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis . Si ergo et in eis qui tradunt discentibusdoctores re nec orandum nobis esse, quia Dominus um sit, prius quam petatis ab eo ; aut apostolum Paulum Timotheo et Tito non debuisse praecipere quid, vel quemadmodum praeciperent aliis. Quas tres apostolicas Epistolas ante oculos habere debet, cui est in Ecclesia doctoris persona imposita. Nonne in prima ad Timotheum legitur: Annuntia haec et doce ? quae autem
Abbreviated transcription (Latin):
dicio ista uitare. Qua ꝓpt̾ iste uir
sc̃s & posse seostendit sic dicere qͥa
dixit. et alibi nolle: qm̃ postmo¬
eloquens cũ iusta & sc̃a & bona di¬
cit. neq enĩ alia debet dicere. a¬
git quantũ pot̾ cũ ista dicit ut int¬
ellȩgent̃. ut libenter. ut obedient̃
audiatur. Et hȩc seposse si potue.¬
rit et inquantum potuerit. pieta¬
te magis orationum quam orato¬
rum facultate ñ dubitet. ut oran¬
do ꝑse ac ꝓillis quos ẽ allocuturꝰ.
sit orator antequam dictor. Ipsa
hora iã ut dicat accedens. priusꝗͣ
grerat ꝓferentem linguam. ad dm̃
leuet animã sicientem. ut ructet
qd̾ biberit. uł quod impleuerit
fundat. Cũ enĩ de una quaque:
re quȩ scdm sidem dilectionemq
iractanda sunt multa sint quȩ di¬
cantur. & multi modi quibus
dicantur abeis qui hȩc scuunt.
quis nouit quid ad presens tem¬
pis uel nob̃ dicere uł ꝑnos expe¬
uat audiri. nͥ qui corda om̃iũ
uidei Et qis facit ut quod oportet

Expanded text:
judicio ista devitare. Quapropter iste vir judicio ista devitare. Quapropter iste vir sanctus et posse se ostendit sic dicere, quia dixit alicubi, et nolle, quoeloquens, cum et justa et sancta et bona dicit, neque enim alia debet dicere; agit ergo quantum potest cum ista dicit, ut intelligenter, ut libenter, ut obedienter audiatur: et haec se posse, si potuerit, et in quantum potuerit, pietate magis orationum, quam oratorum facultate non dubitet; ut orando pro se, ac pro illis quos est allocuturus, sit orator antequam dictor. Ipsa hora jam ut dicat accedens, priusquam exserat proferentem linquam, ad Deum levet animam sitientem, ut eructet quod biberit, vel quod impleverit fundat. Cum enim de unaquaque re, quae secundum fidem dilectionemque tractanda sunt, multa sint quae dicantur, et multi modi quibus dicantur ab eis qui haec sciunt; quis novit quid ad praesens tempus, vel nobis dicere, vel per nos expediat audiri, nisi qui corda omnium videt? et quis facit ut quod oportet,
Abbreviated transcription (Latin):
quidem iniqua dicuntur sedex¬
igua et fragilia bona spumeo
uerboꝵ ambitu ortrantur. qͣli
nec magna atq stabilia decent̃
et grauiter ornarentur. Est tale
aliquid in epła beatissimi cipriam
quod idõ puto uł accidisse uel
consuto factum ẽẽ. ut sciretur
aposteris quã lingͣm doctrine
apĩane sanitas abista redundan¬
tia reuocauerit. et ad eloquenti¬
am grauiorem modestioremꝙ
restriprerit. qualis in eius con¬
sequentib literis secure amat᷑.
religiose appetitur. sed difficile
impletur. Ait gͦ quodam loco
Petamus hanc sedemdant seces¬
sum uicina secreta. Ubi dum
erratici palmitũ lapsus pendul
nexibus ꝑ harundines bauilas
repunt. uiteam porticum fron¬
dea tecta fecerunt. Non di¬
cuntur ista nisi mirabilit̃ affluen¬
tissima fecunditate facundie. sed
ꝓfusione nimia grauitati displicent.
Qui uero hec amant. ꝓfecto eosqͥ
ñ ita dicunt sed castigatuus eloquant᷑
ñ posse ita eloqui ȩxistimant. ñui

Expanded text:
quidem iniqua dicuntur, sed exquidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse, ut sciretur a posteris, quam linguam doctrinae christianae sanitas ab ista redundantia revocaverit, et ad eloquentiam graviorem modestioremque restrinxerit; qualis in ejus consequentibus litteris secure amatur, religiose appetitur, sed difficillime impletur. Ait ergo quodam loco: Petamus hanc sedem: dant secessum vicina secreta; ubi dum erratici palmitum lapsus pendulis nexibus per arundines bajulas repunt, viteam porticum frondea tecta fecerunt . Non dicuntur ista nisi mirabiliter affluentissima fecunditate facundiae, sed profusione nimia gravitati displicent. Qui vero haec amant, profecto eos qui non ita dicunt, sed castigatius eloquuntur, non posse ita eloqui existimant, non
Abbreviated transcription (Latin):
eis consentiatur. sed sola delectati¬
onis grã lectitentur. Auertat aũt̃ d̾s
abęctĩa sua quod de sinagoga
morat dicens. Pauor et horren¬
da facta sunt super terram.
Propħȩ ꝑpħabant iniqua. et
sacerdotes plausum dederunt
manibus suis. et plebs mea di¬
lęxit sic. Et quid faciets infutu¬
rum. O eloquentia tanto terri¬
bilior quanto purior. et quanto
solidior tanto uehementior. Que¬
resecuris concidens petras. Hu¬
ic enĩ rei simile ẽẽ uerbum su
Absit itaq absit a nob̾ ut sacer¬
dotes plaudant iniqua dicentib.
et pless dĩ diligat sic. Absit a nob̃
inquam ista dementia. Namqͥo
faciemus infuturum. Et certe
minus intellegantur. minus pla¬
ceant. minus moueant quȩ di¬
cuntur. uera tam̃ dicantur et
iusta non iniqua libenter audi¬
antur. Quod utiq ñ fieret: nͥ
suauit̃ dicerentur. Inpopło aut̃
graui dequodictum ẽ dõ. in po¬
pło graui leuidabote : nec illa su¬
auitas delectabilis ẽ: qua non

Expanded text:
eis consentiatur, sed sola delectatieis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga morat dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram: Prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum dederunt manibus suis, et plebs mea dilexit sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto terribilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse verbum suuAbsit itaque, absit a nobis, ut sacerdotes plaudant iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non
Abbreviated transcription (Latin):
sensum. propt̃ quẽ solũ cum ali¬
quid suadetur. rebus quȩ dicunt᷑
inuigilat dicentis intentio.
Si enum talia docentur que cre¬
dere uel nosse sufficiat. niehil
ẽ aliud eis consentire. nͥchil ẽ¬
fiteri uera eẽ. Cũ uero id do¬
cetur quod agendũ ẽ: et idõ
docetur ut agatur. frustra
frusra placet modus ipse qͦ
dicitur si nonita discitur et¬
agatur. O portet gͥ eloquentem
eccliasticum quando suadet ali¬
quid quod sit agendum non solũ
docere ut instruat. et delectare
ut teneat. uerũ etiam flectere.
ut uincat. Ille quippe iam re-¬
manet ad consẽssionẽ flectendus
eloquentiȩ granditate. in quoid
non egit usꝙ ad euis confessionẽ
demonstrata ueritas. aduineta
etiam suauitate dictionis. Cui¬
suauitati tanto oꝑe impensum
est ab hominibus. ut non solum
facienda. uerum etiam fugienda
ac detestanda tot ettanta mala
atq turpia quȩ malis et turpib
disertissime ꝑsuasa sumt : nonut

Expanded text:
sensum, propter quem solum, cum alisensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur utagatur. Oportet igitur eloquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam suavitate dictionis. Csuavitati tantum operae impensum est ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut
Abbreviated transcription (Latin):
fieri potest ut et doceatur et de¬
lectetur. et non assentiatur. Qo
aut̃ illa duo ꝑderunt. si desit
hoc tercium. c S eã neq delec¬
tare necessitatis ẽ : quando qui¬
dem cũ dicendo uera monstrant᷑
quod adofficium docendi ꝑtinet
non eloquio agitur. neꝙ hoc adten¬
ditir tiel ut ipsa uel ipsũ delectet
manifestata delectent. Ene
plerumq delectant etiã falsa pa-¬
te facta. atꝙ conuicta. Neq enĩ
delectant quia falsasunt. sed
quia falsa eẽ uerum ẽ : delectat¬
& dictio qua hoc uerum ẽẽ
quib fastidientibus non placet
ueritas. si alio quocũq modo s si
eO modo dicatur ut placeat et ser¬
mo dicentis. datus ẽ ineloquen¬
tia non paruus eitam delectati¬
om locus. Quȩ tamen addita.
non sufficit duris. quos nec intel¬
lexisse nec docentis elocutione
delectatos ẽẽ ꝑfuerit. Quid enĩ
hȩc duo conferunt homini. qui
et confitetur uerum. et collau¬
deait eloquiũ. nec inclinat as¬

Expanded text:
fieri potest ut doceatur et defieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet manifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque enim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua hoc verum esse quibus fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat as
Abbreviated transcription (Latin):
tineat quod minaris : derit quod ar¬
guis. quod commendas amplectatur.
quod dolendum ex aggeras doleat.
cũ quid letandum predicas gaude¬
at. misereatur eoꝵ quos miser¬
andos ante oculos dicendo constituᷤ.
fugiat eos quos cauendos terrendo
ꝓponis. et quic quid aliud grandi
cloquentia fieri potest aq commo¬
uendos animos auditoꝵ. nonqͥd
agendũ sit ut sciant. sed̃ ut agant
quod agendũ eẽ iam scuint. Si
aut̃ adhuc nesciunt. prius utiꝙ
docendi sunt quãmouendi. Et
fortasse rebus ipsis cognitis ita
mouebuntur. ut eos non opus sit
maioribus eloquentiȩ uiribus iã
moueri. quod tamen cũ opus est
faciendumẽ. Tẽ aut̃ opus est:
quando cum scierint quid agen¬
dum sit non agunt. ac ꝑ hoc dic̾e
necessitatis ẽ. Possunt enim homi¬
nes et agere et nonagere quod sci¬
unt. Quis aut̃ qdexerit eos agere
debere quod nesciunt.. Et idõ
flectere necessitatis ñ ẽ. quia non
semꝑ opusẽ. si tantum docenti
uel etiam delectanti consentit au

Expanded text:
timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectaquod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fortasse rebus ipsis cognitis ita movebuntur, ut eos non opus sit majoribus eloquentiae viribus jam moveri. Quod tamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit aud
Abbreviated transcription (Latin):
condienda sunt. Dixit ergoqui
dam eloquens. et uerum dixit.
ita dicere debere eloquentem.
ut doceat. ut delectet. ut flectat.
Deinde addidit. Docere neces¬
sitatis ẽ. delectare suauitatis. fleq
mo loco positũ ẽ. hoc ẽ docendi
necessitas in rebus ẽ constituta
quas dicimus. reliqua duo in
modo quodicimus. Qui ergo di¬
cit. cum docere uult.: quam¬
dui n on intelligitur. nondum
se existumet dixisse quod uult
ei quem uult docete. quia et¬
sicdixit quod ipse intelligit. ñ¬
dum illi dixisse putandus ẽ:
aquo in tellectus ñ est. Si uͦ in¬
tellectus est : quocumq mͦ dixe¬
ritꝰ faciet. sed interẽ quomͦ di
cat ut faciat. Sicutẽ aut̃
ut teneatur ad audiendum
delectandus auditor. ita flec¬
tendus ut moueatur ad agen¬
dum. Et sicut delec tatur
si suauiter loqueris. ita flec¬
titur si amet quod ꝑollicetiᷤ¬

Expanded text:
condienda sunt. condienda sunt. dam eloquens, et verum dixit, ita dicere debere eloquentem, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, flectmo loco positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; reliqua duo, in modo quo dicimus. Qui ergo dicit cum docere vult, quamdiu non intelligitur, nondum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, cat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceri