comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ⁊ ñ. neqͣꝙͣ pacient̾ audimꝰ: cui
ut dr simplicit̾ dice̾ iurare est:⁊
tat᷑. Int̾ plurima quippe u̾tutũ
in signia. q̃ ur̃am ꝑlurimũ no¬
p̃cipue laudat᷑ in uob̾ ueritatis
constantia. Qs gͦ suo uł horta¬
tu uł cõsilio. tm̃ robur furmissi
ini pectoris nr̃is. eneruare tẽp¬
taure: Qus inqͣm u̾i̾tatis in
uob̾ tam scm. tã eximiũ. tã oĩ¬
b imitabile pͥncipib ꝓpositũ
euellere sua fraude conatꝰ ẽc fal¬
lacit̾᷑ ñ ueracit̾ uos diligit. fraudu¬
lent̾ ⁊ ñ fidelit̾ uob̾ consulit.qui
tã głiosam de ui̾tate famã ur̃ãm
obiubilare sua cupilitate con¬
tendit: dũ u̾bũ qd̃ os ur̃m locu¬
tũ est ⁊ u̾bũ d̾o placitũ. uob̾ digñ.
pie uistũ. ac iuste piũ. euacuare
nescio qͣ malicia nocendo pauꝑi
satagit. Obsecro uos ꝑ miãmdi.¬

Expanded text:
atienter audimus: cui, ut dicitur, simpliciter dicere, jurare est; et tatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram plurimum nopraecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robui pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam, veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus propositum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter, non veraciter vos diligit, fraudulenter et non fideliter vobis consulit, qui tam gloriosam de veritate famam vestram obnubilare sua cupiditate contendit: dum verbum quod os vestrum locutum est, et verbum Deo placitum, vobis dignum, pie justum, ac juste pium, evacuare, nescio qua malitia, nocendo pauperi satagit. Obsecro vos per mi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum eĩ renuere. s ⁊ libentissi¬
me debetis amplecti: letus uimi¬
rũ qd̃ salua uisticia. pietas ur̃a
plico eximietati. ut sicut dñ uo¬
b̾ uultis miserer: itauos hũb̾to
mnisereami: siueilla uob̃ ꝓ missi¬
one dñica blandiente b̃i miseri¬

Expanded text:
non solum non renuere, sed et libentissinon solum non renuere, sed et libentissime debetis amplecti, laetus nimirum quod salva justitia, pietas vestra plico Eximietati, ut sicut Deum vobis vultis misereri, ita vos Humberto misereamini: sive illa vobis promissione dominica blandiente: Beati miseri
Abbreviated transcription (Latin):
ruis. Qd enun : Ergo ne iudicastis
indignũ. uł mͥ ad petendũ. uł no¬
tolib apd̾ uos crimine accusato.
postqͣm se purgauit faciatis mi¬
sccłiamͤ Aut certe si ñ creditis qd̾
plenȩ se purgauerit. qͥa hoc incũ¬
ria ur̃a ñ fecit. eiꝰdem rursus uos
in ur̃i p̃sentia recipiatis satisfacti¬
onẽ. ⁊ sic cõseqͣt᷑ indulgentiã SAn
ignoratis quis minet᷑ cũ acceꝑo
tẽpꝰ. ego iusticias idicabo:. Qd̾
si iusticias. quanto magis ĩuirias.
An ñ timetis qd̾ riusum scrip̃tũ
ẽ. qͥa in qͣ m̃sira m̃si fueritis. re¬
metiet᷑ uob̾. An nescitis. qͥa qͣm¬
facile uos hũbertũ. tam facile im¬
mo ĩ comꝑabilit̾ faciliꝰ d̾s theobai¬
dũ qd̾ absit exhedare possit:O
qͥdem uitalib ubi culpa tã aꝑ
tremẽs et dolens uindicẽs uos ex¬
hib̾e debetis. magis uideł officti
cõpulsus necessitate quã umdi¬
candi libidine. Ubiaũ obiectũ
tͥmen. aut minꝰ certũ ẽẽ cognosci¬
t᷑. autexcusandũ susciptmm: hoc

Expanded text:
rui? Quid enim? ergone judicatis indignum vel mihi ad petendum, vel votolibet apud vos crimine accusato, postquam se purgavit, faciatis misericordiam? Aut certe, si non creditis quod plene se purgaverit, quia hoc in curia vestra non fecit; ejusdem rursus vos in vestri praesentia recipiatis satisfactionem, et sic consequatur indulgentiam. 2. An ignoratis quis minetur: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo? Quod si justitias, quanto magis injurias? An non timetis quod rursum scriptum est: Quia in qua mensura mensi fueritis, remetiettam facile, imo incomparabiliter facilius Deus Theobaldum quod absit! exhaeredare possit? Et quidem in talibus, ubi culpa tam apetremens et dolens vindicem vos exhibere debetis 50; magis videlicet officii compulsus necessitate, quam vindicandi libidine. Ubi autem objectum crimen, aut minus certum esse cognoscitur, aut excusandum suscipitur; hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ et pacẽ. ¶Rd̾̃ de nr̃a infirmi¬
tate uos audiui fuisse sollicitum:
ñ mediocͥt̾ gratũ habeo. In ħ qͥppe
dũ ur̃am erga meagnosco dig¬
nationẽ: dm̃ qͦ uos dilige ñ du¬
bito. Qñ enĩ tantillũ cantꝰ uł nos¬
se dignaremini. nͥ ꝓpt̾ lm. Cum

Expanded text:
d de nostra infirmitate vos audivi fuisse sollicitum, non mediocriter gratum habeo. In hoc quippe dum vestram erga me agnosco dignationem, Deum quoque vos diligere non dubito. Quando enim tantillum tantus vel nosse dignaremini, nisi propter Deum
Abbreviated transcription (Latin):
ualde timeo. ne occupatissimiꝰ
aurib ur̃is: crebris ĩt̾pellationib
meis. p̃sũptuosius me ingerẽdo
molestus fiam. S quid faciam:
Si uos offende̾ timeo sepiꝰ ad uos
sciptitandõ: qnͣto magis dm̃i.
cui uciq magis timori cẽ debeo. ti¬
m̃dũ est mͥ ne offendã ñ int̾pel¬
lando ꝓ misero: Alias aũt indul¬
geat mͦ benignitas nr̃a quia ñ
possimñ misereri illiꝰ miseri. ꝓ
quo iam en ⁊ altã uice importunꝰ
forsitan p̃catui accessi. hunb̾ti
de duite qd̾ est infeliciꝰ. Non
possũ ñ compati uidue et orpha¬
nis: s uiuo orbatis patre qd̾ est
miserabilius. Orãs ago uobis.
ꝓ gr̃a qm de hac re in ocłis ur̃ĩs ĩ¬
uenire merui: et qd̾ ip̃ius hũ¬
berti ꝓ sedignant̾ acqͥenistis ue¬
iam fusciꝑe defensionẽ: et qd̃ fal¬
sam adu̾sus eũ instissime repu¬
listis accusationẽ. Illud aũt ed̾
ad cõsũmandũ pietatis opꝰ. red¬
dendam uxoris et lib̾is eius su¬
am heditatẽ benignissime dispo¬

Expanded text:
alde timeo ne occupatissimis auribus vestris, crebris interpellationibus meis praesumptuosius me ingerendo molestus fiam. Sed quid faciam? Si vos offendere timeo, saepius ad vos scriptitando; quanto magis Deum, cui utique magis timoris debeo, timendum est mihi, ne offendam non interpellando pro misero? Alias autem indulgeat mihi Benignitas vestra, quia non possum non misereri illius miseri, pro quo jam en et alia vice importunus forsitan precator accessi, Humberti de divite, quod est infelicius. Non possum non compati viduae et orphanis, sed vivo orbatis patre, quod est miserabilius. Gratias ago vobis pro gratia, quam de hac re in oculis vestris invenire merui, et quod ipsius Humberti pro se dignanter acquievistis veram suscipere defensionem, et quod falsam adversus ipsum justissime repulistis accusationem. Illud autem quod ad consummandum pietatis opus, reddendam uxori et liberis ejus suam haereditatem benignissime dispo
Abbreviated transcription (Latin):
Nreconcilianone mediolane¬
suĩ. ñ obliti sumꝰ. unde anr̃a
excellentia p̾monin fueramꝰ.
Od̃ et si ñ monuissetis. ncb̾¬
ominꝰ honori ur̃o. et regni u¬
tilitarib intendemꝰ. sicut u¬
biq ce semꝑ fidelit̾ qnͣtum
possumꝰ facimꝰ. Non ante sa¬
ne mediolanenses in gram
dñi pape et eccłie unitatẽ
recepti sunt: quousq palam
conrãdo refutato.⁊ abnegato
dnm nr̃m lochariũ in suũ
stũ una cũ toto orbe cõfessi

Expanded text:
reconciliatione Mediolanensium non obliti sumus unde a vestra excellentia praemoniti fueramus. Quod etsi non monuissetis, nihilominus honori vestro et regni utilitatibus intenderemus, sicut ubique et semper fideliter, quantum possumus, facimus. Non ante sane Mediolanenses in gratiam domini papae et Ecclesiae unitatem recepti sunt, quousque palam Conrado refutato et abnegato, dominum nostrum Lotharium in suum stum una c
Abbreviated transcription (Latin):
mani sanguinis effusione
ĩunicos urõs sic humiliauit:
uogamꝰ ur̃am satis nobis
exꝑtam cbem̃tiã. ut tẽpore
suo cũ reqͥsierint p̾dicti me¬
dio lanensis ꝑ dũm papã
utiq mediatorẽ sue recon¬
ciliauonis grãm urãm.
benignos uos atq placabi¬
les inueniamꝰ: quatinus
nͨ eos penitees sanis ꝑuisse ꝯ¬
siliis. ⁊ uos de eis debitũ habe¬
atis seiuitiũ et honorem. Nõ
enĩ decet ut fideles ur̃i. qui
ꝓ honore ũr̃o laborant. apd̾
uos cõfundant᷑. Confundent᷑
aũt. si quib de benignitate
uĩa spem indulgentie ꝓmi¬
serũt: cũ ꝓ ip̃is int̾uenerint
orabiles.

Expanded text:
mani sanguinis effusione, inimicos vestros sic humiliavit; rogamus vestram satis nobis expertam clementiam, ut tempore suo, cum requisierint praedicti Mediolanenses, per dominum papam, utique mediatorem suae reconciliationis, gratiam vestram, benignos vos atque placabiles inveniamus: quatenus nec eos poeniteat sanis paruisse consiliis, et vos de eis debitum habeatis servitium et honorem. Non enim decet ut fideles vestri, qui pro honore vestro laborant, apud vos confundantur. Confundentur autem, si qui de benignitate vestra spem indulgentiae promiserunt, cum pro ipsis intervenerint, orabiles.
Abbreviated transcription (Latin):
bonus ñ ẽ.s quia sͥ ut scis opus
ñ ẽ. limenclum ualde tͥ pariter ẽ¬
adolescentiam tuam ꝯtempnat:
leuitate notemi. S confido qͥa
tu consultius ages. ⁊ locum qui
uicinior etiam ꝯstructus ẽ eliges:
quẽ amico quidem tenenti nosti
oneri eẽ. tibi aũt necessariũ fore.

Expanded text:
bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus non est. Timendum valde tibi pariter eadolescentiam tuam contemnat levitate notemur. Sed confido quia tu consultius ages, et locum, qui vicinior et jam constructus est, eliges; quem amico quidem tenenti nosti oneri esse, tibi autem necessarium fore.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ me debere tibit ⁊ michi deberi ate.
Nõ solum obꝯsortium ꝓpositi & pro¬
fessionis: s etiam ex debito nr̃e in¬
uicem p̾stine societatis. Que tam.
gͣta utͥꝙ tamq debita deuotio.
qͣntum inuno qͦ nr̃m ferueat.
innullo euidentius agnoscere
seu innotescere possumus: qmͣsi
alt̾utrum ñ celemus. si quid forte
de alt̾utro qd̃ ñ deceat audimus.
Audiui autẽ ego de te. qd̃ de sc̃õ ꝯ¬
uentu tuo abbatiam in hyspa¬
niã ꝯstruere uelis. Quod mt̾chi
nimirum in magnam ad mira¬
tionem uenit quid cause uicll̾ lit
quid consilii. quid uentilitatis.
quod filios tnos exulare cupis:
inlocum utiq tam longinquũ.
tanto sumptu ⁊ labore.⁊ queren¬
dum ⁊ edificandum: cum ꝓpe te
habere possis. uͥ eos colloces. iame
edificatum ⁊ bene p̃paratum. Nec
enimut reor hunc te excusare po¬
tes. quod locus ille tuus ñ sit. cũ
certissime sciam. qd̃ facillime siuis
requirenn negaret. Immo siuelleᷤᷤ
acciꝑe gͣnͣssimum habere: ñ quia

Expanded text:
 me debere tibi, et mihi deberi a te, non solum ob consortium propositi et professionis, sed etiam ex debito nostrae invicem pristinae societatis, quae tam grata utrique, tamque debita devotio quantum in unoquoque nostrum ferveat, in nullo evidentius agnoscere seu innotescere possumus, quam si alterutrum non celemus, si quid forte de alterutro quod non deceat audimus. Audivi autem ego de te, quod de sancto conventu tuo abbatiam in Hispania construere velis. Quod mihi nimirum in magnam admirationem venit, quid causae videlicet sit, quid consilii, quidve utilitatis, quod filios tuos exsulare cupis, in locum utique tam longinquum, tanto sumptu et labore et quaerendum et aedificandum, cum prope te habere possis, ubi eos colloces, jam aedificatum et bene praeparatum. Nec enim, ut reor, hinc te excusare potes, quod locus ille tuus non sit, cum certissime sciam quod facillime, si virequirenti negaret? Imo si velles accipere, gratissimum haberet; non quia
Abbreviated transcription (Latin):
Euẽntissimo dño ⁊ patri
suo humbaldo lugdunen
siquid potest peccatoris oratio.
Dominꝰ ep̃c meldensis cũ acce¬
curauit. suo sꝑans negotio ꝓfutas.
Qu cũ ñ possem negare quod uel¬
let. id solũ ur̃e reu̾entie familia¬
rit̾ breuit̾q intimandũ putaui:
ihũ xͥ hoĩes seipõs amantes. et q̃
gruit dignitati nec officio.

Expanded text:
erendissimo domino et patri suo HUMBALDO Lugdunenssi quid potest peccatoris oratio. Dominus episcopus Meldensis cum accecuravit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi i, homines se ipsos amantes, et quagruit dignitati, nec officio.
Abbreviated transcription (Latin):
familiarẽ: familiaritas
p̃sũptorẽ. Adsit solita cordi ur̃o
benignicas: ne forte p̾sũptio
pariat ĩdignatoẽm. Audite tñ
patient̾ ñ solũ quid egerim.
s ⁊ cur egerĩ: si forte causa fa¬
ctũ possit uł aliqͣtenꝰ excusa¬
re. Au̾sus sum recine cleri¬
cos lingonenses. qͥ uocati er̃t.
cõposita tñ pace int̾ eos: ipsis
ꝙ ꝑsuasis stare de inceps fa
cienda electione. in bñplacito
ur̃o ⁊ cõsilio bonoꝵ: sicut ĩ lit¬
tĩs eoꝵ continet᷑. Erat aũt ꝑ ne

Expanded text:
familiarem, familiaritas praesumptorem. Adsit solita cordi vestro benignitas, ne forte praesumptio pariat indignationem. Audite tamen patienter, non solum quid egerim sed et cur egerim: si forte causa factum possit vel aliquatenus excusare. Ausus sum retinere clericos Lingonenses qui vocati erant, composita tamen pace inter eos: ipsisque persuasis stare deinceps de acienda electione in beneplacito vestro et consilio bonorum, sicut in litteris eorum continetur. Er
Abbreviated transcription (Latin):
cebat: ⁊ desistere a ꝓposito s gͣ
uius om̃i captiuitate iudica¬
bat. Comites suos ꝑtĩ remi¬
sit. ꝑtim disꝑsitͥ massa pecu¬
nie se exonerauit: modicum
retinens. unde cũ paucis po̾¬
s ꝓficere uiam. Quid pluraͤ
Uenit cũ trib aut quatuor
ministͥs ip̃e nich̾ominus
in habitu ministnͣtis siceꝑ
strata publica cũ tur̃ba ꝓꝯ¬

Expanded text:
cebat, et desistere a proposito sibi cebat, et desistere a proposito sibi gravius omni captivitate judicabat. Comites suos partim remisit, partim dispersit. Massa pecuniae se exoneravit, modicum retinens, unde cum paucis posset perficere viam. Quid plura? venit cum tribus aut quatuor ministris, ipse nihilominus in habitu ministrantis, 289 sicque strata publica cum turba pr
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃i ꝑsonam decuiss. ꝓposit̃
tuno. fr̃ ur̃ est: facite cũ il
nuisse suꝑ his q̃ de eo audist̃.
De inde suꝑ statu corꝑis mei
cognoui ud̾̃s ẽẽ sollicͥitũ. uer̃
est quod audistis in firmatus
sum usq ad mortẽ: s intu̾m
ueuoeatus qmortẽ: atq hoc ut
me sencio ñ diu longe enĩ de
bilior qm credi possit. Qd̾ tñ
dixecim absq p̾iudicio diui¬
ne ꝓuidentie. q̃ ⁊ mortuos sus¬
citare potest. Q in hoc sit res¬
ponsum ñ modo uobis: s⁊ do
mino meo. Cii uolo ⁊ oro. ut
quantacũꝙ deuotione pot̾itis
accito uobis parit᷑ dño tuscła¬
no plenissimas grates refera¬
tis. ꝓ tanta dignatõe. et solli¬
citudine tampia. Iamde dño
lugdunẽs. audite qd̾ uerũ
est: ce qd̾ certũ sit nob̾. uir il¬
le aggressus ẽ iter cũ multa
pecunia. ⁊ honorabili comita¬
⁊ ecce undiq in ip̃o pene ꝓ¬
cinctu insidie ĩmicoꝵ. Quid
face̾t uir desid̾ii: ꝓgredi ñ li¬

Expanded text:
episcopi personam decuisset. Propositum episcopi personam decuisset. Propositum tuno. Frater vester est; facite cum illnuisse super his quae de eo audistis. 2. Deinde super statu corporis mei cognovi vos esse sollicitum. Verum est quod audistis; infirmatus sum usque ad mortem, sed interim revocatus ad mortem: atque hoc, ut me sentio, non diu. Longe enim sum debilior quam credi possit. Quod tamen dixerim absque praejudicio divinae providentiae, quae et mortuos suscitare potest. Et in hoc sit responsum non modo vobis, sed et domino meo: cui volo et oro, ut in quantacumque devotione poteritis, accito vobis pariter domino Tusculano, plenissimas grates referatis pro tanta dignatione, et sollicitudine tam pia. 3. Jam de domino Lugdunensi audite quod verum est et quod certum sit vobis. Vir ille aggressus est, iter cum multa pecunia et honorabili comitaet ecce undique in ipso pene procinctu insidiae inimicorum. Quid faceret vir desiderii? Progredi non li
Abbreviated transcription (Latin):
in ciuitate uita eius ce ꝯu̾sa¬
tio. Si secus qmͣ debet uł decet
int̾dum agit dolore possũ: s
em̃dare ꝓ ut uolo ñ ualeo.
uetũpt̃n qd̾ uobis suggestũ
ẽ deuagatione euis. nimiũ ex¬
titisse in eausq adhec nos ñ ꝯ¬
ꝑunꝰ : nec inde notatũ apud nos
qñq audiuimꝰ. Ex quo ad eũ
uenit. frẽm rob̾tũ qui cũ eoẽ
tuipe uł gͣue aliquid ꝑpetrasse.
aut ep̃o ꝑsuasisse ad aures nr̃as
ñdum om̃ino ꝑuenit: ⁊ mĩr̃
si ad uos potuit ꝑuenire. qd̾
latere nos potuit. Dabo cñ o
ꝑam facẽ qd̾ multis de reuoca¬
tione eius: si qñ honeste ⁊ opor¬
tune potuero. Iamꝙ fecissẽ
si cũ pace ep̃i potuissem: oeñ
tumuissem in utiltorẽ huic
subrogandũ. Inqͣdragesima
uenit ad nos ip̃e ep̃c ꝑatus
ire ad curiam causa cuuisdam
appellatõis: et ueniss. ñ nos
dissuasissemus. Porro dissua¬
sionis intentto fuit. qd̾ ñ ita
uide̾tur ẽẽ pͣtus siue ĩ ꝯsilio
siue in comitatu. ut iuuenis

Expanded text:
in civitate vita ejus et conversatio. Si secus quam debet, vel decet interdum agit, dolere possum; sed emendare prout volo non valeo. Verumtamen quod vobis suggestum est de vagatione ejus, nimium exstitisse in ea, usque adhuc nos non comperimus, nec inde notatum apud nos quandoque audivimus. Ex quo ad eum venit frater Robertus, qui cum eo est, turpe et grave aliquid perpetrasse, aut episcopo persuasisse, ad aures nostras nondum omnino pervenit: et mirum si ad vos potuit pervenire, quod latere nos potuit. Dabo tamen operam facere quod vultis de revocatione ejus, si quando honeste et opportune potuero. Jamque fecissem, si cum pace episcopi potuissem, et non timuissem inutiliorem huic subrogandum. In Quadragesima venit ad nos ipse episcopus, paratus ire ad curiam causa cujusdam appellationis: et venisset, nisi nos dissuasissemus. Porro dissuasionis intentio fuit, quod non ita videretur esse paratus, sive in consilio, sive in comitatu, ut juvenis
Abbreviated transcription (Latin):
estine ista dicto. et ob hoc
minus festiue: siquidẽ
uiator transire festinãs
urget. Res mirat s magis le¬
ta. fr̃.G. fulcheriꝰ. cũ licãs dñi
mei. parit̾ ce ur̃is. simulq p̃¬
sentiũ lator ꝑegͥnus uno pe¬
ne mom̃to affuer̃t d̾o ita sñ
dubio ꝓuidente: ut hab̾em ꝑ
quẽ festinant̾ rescrib̾em. q̃d̾
ut ꝑ cupienti mͥ ñ poterat
satis esse festinũ. Inde est qd̾
ħ̾ in infirmitate mea ip̃e di¬
cta ui qd̾ ñ eẽt tunc alt̾ ad
manũ. De dño beluacẽsi. qd̾
pͥmũ posuistis. pͥmũ itares¬
pondeo. Su uris ẽ. Iam ñ
in mea est potestate: s neq¬

Expanded text:
estine ista dicto, et ob hoc minus festive: siquidem viator transire festinans urget. Res mira, sed magis laeta. Frater G. Fulcherius cum litteris domini mei pariter et vestris, simulque praesentium lator peregrinus, uno pene momento adfuerunt, Deo ita sine dubio providente, ut haberem per quem festinanter rescriberem: quod utique cupienti mihi non poterat satis esse festinum. Inde est quod haec in infirmitate mea ipse dictavi, quod non esset tunc alter ad manum. De domino Belvacensi quod primum posuistis, primum ita respondeo. Sui juris est: jam non est in mea potestate, se
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾entior sanctiorq aucto¬
ritas sit. Sõs ppͣ greg̃ in li¬
bro ꝑastorali. quisquis bo¬
num maius subire inquit.
ꝓposuit: bonum minus quod
potuit.S illicitum fecit. Adqd̾
ꝓbandum. sbiecit testimoni¬
um de ewangłio dicens Re¬
mo mittens manum uiam ⁊¬
ad aratium ꝙ resꝑiciens retͦ:
Qui gͥ fortiori stũdio intẽderã
ret᷑ respioere conuincitur. si re¬
lictis bonis ampliorib ad
minima retorquetur Item ip̃e¬

Expanded text:
reverentior sanctiorque auctoreverentior sanctiorque auctoritas sit. Sanctus papa Gregorius in libro Pastorali: « Quisquis bonum majus subire, » inquit, « proposuit, bonum minus, quod potuit, sibi illicitum fecit. » Ad quod probandum subjicit testimonium de Evangelio, dicens: Nemo mittens manum suam super aratrum, et respiciens retro, igitur fortiori studio intenderat, retro respicere convincitur, si relictis bonis amplioribus ad minima retorquetur .
Abbreviated transcription (Latin):
Cetmn qd̾ nr̃e humilitati q̃ri¬
mini. suꝑ anathemate mox
innouando. in comitẽ radul¬
fum. oe uultis me dare ope¬
rã. oĩmodis ut ñ fiat. ob mł¬
ta mala q̃ secut᷑a inde puta¬
tis: ꝓrsus ñ uideo quomͦ ĩ¬
plere possim. ⁊ mandato ob¬
uiare᷑ aplico. Qd̃ ⁊ si possem
ñ iuideo qd̾ rationabilit̾ possẽ.
Doleo quidẽ de mał si inde ꝓ¬
ueniant. s ñ id̾o tñ debenus
face̾ mala. ut ueniant bona.
Satius tutiꝰq hoc totũ. ꝓfcõ
oĩpotentis di iuditio ce dispo¬
sitioni relinqͥmꝰe qui potest fa¬
cẽ. ut ⁊ bona q̃ ip̃e uult fieri.
fiant ⁊ maneant: et malaq̃
mali moliunt᷑ ñ ueniant: aut
certe in eos ipsos potius quiea
uolunt. ce q̃runt ueniant.

Expanded text:
Caeterum quod nostrae humilitati querimini super anathemate mox innovando in comitem Radulfum, et vultis me dare operam omnimodis ut non fiat, ob multa mala quae secutura inde putatis, prorsus non video quomodo implere possim, et mandato obviate apostolico: quod etsi possem, non video qDoleo quidem de malis, si inde proveniant: sed non ideo tamen debemus facere mala, ut veniant bona. Satius tutiusque hoc totum profecto omnipotentis Dei judicio et dispositioni relinquimus, qui potest facere ut et bona quae ipse vult fieri, fiant et maneant; et mala quae mali moliuntur, non veniant; aut certe in eos ipsos potius, qui ea volunt et quaerunt, veniant.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfligandas. audact᷑ nimiũ
exponitis. Dico it ob̾ ñ erit diu
in ultũ: si hec ita face̾ ꝑgitis.
moneo uos. ⁊ fidelit ꝯsulo uo¬
b̾ ⁊ͣ citiuis ab hac malicia desista¬
tis: si forte iã ferire parantis
manũ. niniuite regis exẽplo.
penitẽtia ⁊ humilitate p̾ueni¬
re possitis. Dure loqͦr. qr duri¬
ora uobis formido: s mem̃tote
a sapiente dictũ. meliora ẽẽ u̾¬
b̾a amici. ꝙͣ fcaudulenta oscu¬

Expanded text:
profligandas audacter nimium profligandas audacter nimium exponatis. Dico vobis: non erit diu inultum, si haec ita facere pergitis. moneo vos et fideliter consulo vobis ut citius ab hac malitia desistatis, si forte jam ferire parantis manum, Ninivitae regis exemplo, poenitentia et humilitate praevenire possitis. Dure loquor, quia duriora vobis formido: sed mementote a Sapiente dictum, Meliora esse verbera amici, quam fraudulenta oscu
Abbreviated transcription (Latin):
nouare cotidie ñ cessatis exces¬
sib ꝓuocatꝰ dico uob incipio
penitẽ sr̃ in sipientia mea pͥ¬
ori. qua plus iusto ur̃e adole¬
ꝓ mea exiguitate ñ deero ue¬
ritati. Non tacebo qd cũ ex cõ¬
municatis iterato fedus:⁊ so¬
cietatẽ in ire satagitis. qd in
necẽ hominũ. cõbustionẽ domo¬
rũ. destructionẽ eccłiar̃. disꝑsi¬
onẽ pauꝑm. raptorib ⁊ p̾domi
b sic̃ dr adheretis: iuxta illd̾
ꝓpħe. Si uidebas furẽ curre¬
bas cũ eo. ⁊ cũ ad ulteris por¬
tionẽ tuã ponebas. Quasi ñ
satis ꝑ uosmala face̾ ualea¬
tis. Non silebo qd̃ illicitũ il¬
lud maledictũq iuram̃tũ ĩ¬
ꝯsultissime usurpatũ a uob̾.
ꝯtͣ bituricẽsem eccłiam ꝓ quo
heu tot ⁊ tanta mala iam me
rito ꝓuener̃t. nẽ ita tandẽ
corrigitis. ut xͥ ouib apid
chatͣalaunũ pastor ẽ ꝓfict ñ
riisq domos ep̃ãles. cõtra
uis ⁊ fas in habitandas. ⁊ res
eccłie in huiꝰmͦi nefarios usꝰ

Expanded text:
novare quotidie non cessatis, excessibus provocatus, dico vobis, incipio poenitere super insipientia mea priori, qua plus justo vestrae adolepro mea exiguitate non deero veritati. 4. Non tacebo quod cum excommunicatis iterato foedus et societatem inire satagitis: quod in necem hominum, combustionem domorum, destructionem ecclesiarum, dispersionem pauperum, raptoribus  adhaeretis, juxta illud Prophetae: Si videbas furem, currebas cum eo, et cum adulteris portionem tuam ponebas ; quasi non satis per vos mala facere valeatis. Non silebo quod illicitum illud maledictumque juramentum inconsultissime usurpatum a vobis contra Bituricensem Ecclesiam pro quo, heu! tot et tanta mala jam nunc merito provenerunt non ita tandem corrigitis, ut Christi ovibus apud Catalaunum pastorem praefici non riisque domos episcopales contra jus et fas habitandas, et res Ecclesiae in hujusmodi nefarios usus
Abbreviated transcription (Latin):
ctus comes radulfus ⁊ t̾ra
eius tã indebite ĩmo tam il¬
licite absolue̾tur: Quid it̾m
nultis ꝓcem poc̃o ad dere. et
iram di suꝑ uos qd̃ absit ac¬
cumulare: Quid peecauit
comes theobaldꝰ. ut irã urãm
rursũ in currere meat᷑. qui
⁊ absolutionẽ comitis radul¬
si licet in uistã sicut scitis.
tanto labore et difficłtate
optinuit: ⁊ recluiniã ex cõmu¬
nitationẽ qmuis iustissime
ut pote qd timore ur̃o ⁊ abiu¬
rauit. Nolite q̃so nolite dñe
mi rex regi ur̃o. immo oĩum
conclitori. tã euident̾ in suo reg¬
no ⁊ in sua possessione auderẽ
resistere: ⁊ manũ extendere
tã freq̃nti ⁊ temerario aufu.
adu̾sum t̾ribilem ⁊ eũ qui au¬

Expanded text:
ctus comes Radulfus et terra ejus tam indebite, imo tam illicite absolveretur? Quid iterum vultis peccatum peccato addere, et iram Dei super vos quod absit! accumulare? Quid peccavit comes Theobaldus, ut iram vestram rursum incurrere mereatur, qui et absolutionem comitis Radulfi, licet injustam, sicut scitis, tanto labore et difficultate obtinuit; et redivivam excommunicationem, quamvis justissime utpote quod timore vestro etiam abjuravit? Nolite, quaeso, nolite, domine mi Rex, Regi vestro, imo onmium Conditori, tam evidenter in suo regno et in sua possessione audere resistere, et manum extendere tam frequenti et temerario ausu adversum terribilem, et eum qui au
Abbreviated transcription (Latin):
inferri. ꝑtim ĩminere sentimꝰ.
ꝓfecto stabimꝰ ⁊ pugnabimꝰ us¬
q ad mortẽ si it a oportuerit
ꝓ matre nr̃a. armis qͥb licet:
ñ scutis ⁊ gladiis. s p̾cib fle¬
tib q ad dm̃. E ego quidem
qui me memi̾i p̾ter cotidianaᷤᷤ
p̾ces. quas ꝓ pace ⁊ saluteue¬
stra atq regno. coram dño
supplex ip̃o teste fundebã. ⁊ a
pud sedem apłicã littis ⁊ nun¬
tiis causam urãm egisse. sate¬
or usq pene ad ꝓpͥe ꝯscientie¬

Expanded text:
inferri, partim imminere sentimus. inferri, partim imminere sentimus. Profecto stabimus et pugnabimus usque ad mortem, si ita oportuerit, pro matre nostra, armis quibus licet, non scutis et gladiis, sed precibus fletibusque ad Deum. Et ego quidem, qui me memini, praeter quotidianas preces quas pro pace et salute vestra atque regno coram 205 Domino supplex ipso teste fundebam, etiam apud Sedem apostolicam litteris et nuntiis causam vestram egisse, fateor, usque pene ad propriae conscienti
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝯsiliis acqͥescitis̾. s nes¬
cio quo cłi uiditio. oĩa uob̾
ita uertitis inꝑu̾sum ut ꝓ¬
bra honorẽ. honorẽ ꝓbra du¬
catis. tuta timeatis. tum̃da ꝯ¬
tẽpnatis: ⁊ quod olun sco ⁊
glorioso regi dauid. ioab legi¬
tur exꝓbrasse diligitis eos qͥ
uos edert⁊ odio habetis eos
qui uos diligere uolunt Ne
rem iterare malitiã adu̾sus̾
ñ merentẽ nec q̃runt in hoc
honorẽ ur̃m. s suũ ꝯmodum.
Immo nͨ suũ cõmodũ. s dia¬
boli uoluntatẽ: ut regis qd̾ ab¬
sit potentiã. ꝯcepti furoris ha¬
beant effectͥcem. ꝙͣ suis seposse
adimplere uirib ñ ꝯfidũt. ĩi¬
mici corone ur̃e regni manife¬
stissimi tͣbatores. At quicq̃d uo¬
bis de regno ur̃o. de aĩa ⁊ coro¬
na ur̃a face̾ placeat. nos eccłie
filii. matris inuirias. ꝯtẽptũ
⁊ ꝯculcationẽ oĩno dissimula¬
re ñ possumꝰ: q̃ illi p̾ter illa q̃
in eam iam p̾cessisse miserabi¬
lit̾ plangimꝰ. itm̃ de nouo ꝑtĩ

Expanded text:
cquiescitis: sed nescio quo Dei judicio, omnia vobis ita vertitis in perversum, ut probra honorem, honorem probra ducatis, tuta timeatis, timenda contemnatis: et, quod olim sancto et glorioso regi David Joab legitur exprobrasse, diligitis eos qui vos oderunt, et odio habetis eos qui vos diligere volunt IIrem iterare malitiam adversus non merentem, quaerunt in hoc honorem vestrum, sed suum commodum, imo nec suum commodum, sed diaboli voluntatem; ut Regis quod absit! potentiam concepti furoris habeant effectricem, quem suis se posse adimplere viribus non confidunt, inimici coronae vestrae, regni manifestissimi turbatores. 3. At quidquid vobis de regno vestro, de anima et corona vestra facere placeat, nos Ecclesiae filii, matris injurias, contemptum et conculcationem omnino dissimulare non possumus, quae illi, praeter illa quae in eam jam praecessisse miserabiliter plangimus, iterum de novo partim
Abbreviated transcription (Latin):
cit cłs qntũ uos ccxx
ex quo noui dilexi ⁊ ur̃m
honorẽ uolui: scitis uos
qnͣto labore quanta q solliei¬
tudine. toto anno p̾tito q̃rẽ¬
de paci ur̃e intendi. una cũ
aliis fidelib nrĩs. Timeo aũ.
ne sñ causa laborauimꝰ ĩ uob̾.
Uos nãq ut manifestũ est.
a bono ⁊ sano cõsilio qd̃ acce¬
ꝑatis. nimiũ cito. nimium¬
q leuit̾ resilitis: ⁊ ad mala
priora q̃ dudũ ñ ĩmerito ꝑpe¬
tsse uos plangebatis. adhuc
recentib illis plagis. rursũ
ut audio nescio quo diaboli¬
co ꝯsilio festinatis. Aquo .n.
ñ a diabolo ꝓced̾e hoc ꝯsiliũ
dixerim. ꝑ quod fit ut incen¬
diis incendia. homicidiis ho¬
miciclia addant᷑: clamor denu¬
o pauꝑm. ⁊ gemitꝰ cõpeditoꝵ.
tonent patris orphanoꝵ ⁊ ui
dicis uiduar̃: Plane his ho¬
stiis hostis ille antiquꝰ nr̃i ge¬
nens oblectat᷑: qm̃ ip̃e homi¬
cida est ab initio. Q nolite fru¬
stra occasionẽ sum̾e de comite
theobaldo. ad excusandas ex¬

Expanded text:
cit Deus quantum vos, ex quo novi, dilexi, et vestrum honorem volui: scitis vos quanto labore quantaque sollicitudine toto anno praeterito quaerendae paci vestrae intendi una cum aliis fidelibus vestris. Timeo autem ne sine causa laboraverimus in vobis. Vos namque, ut manifestum est, a bono et sano consilio quod acceperatis, nimium cito nimiumque leviter resilitis: et ad mala priora, quae dudum non immerito perpetrasse vos plangebatis, adhuc recentibus illis plagis, rursum, ut audio, nescio quo diabolico consilio, festinatis. A quo enim nisi a diabolo procedere hoc consilium dixerim, per quod fit ut incendiis incendia, homicidiis homicidia addantur, clamor denuo pauperum, et gemitus compeditorum, ersonent Patris orphanorum, et Judicis viduarum? Plane his hostiis hostis ille antiquus nostri generis oblectatur, quoniam ipse homicida est ab initio . Et nolite frustra occasionem sumere de comite Theobaldo ad excusandas ex
Abbreviated transcription (Latin):
issimulare ñ ualeo cͥsticiã
cordis mei: nͨ patior ultͣ la¬
tere te cruciat̃ ꝙ̃ patior b̾¬
narde kiñe. Memor antiq̃ me
e ꝓmissionis. ꝓpositũ habui. ⁊ ꝯ
desideriũ magnũ transire ꝑ uo.
reuisere quos cliligit aĩa mea.
itineri meo solatiũ. laborib le¬
uam̃ pec̃is remediũ postulare:
⁊ cłpis meis exigentib fem est
ñ ut nollem s ut ñ possem. Pe¬
nam si qͥdem hoc agnosco cłpa¬
r̃: ñ culpam. Cercꝰ sis ho cbi. mi¬
nime ꝓosus amici fuisse incuri¬
am. ñ pigͥtiam. ñ negligentiã:
s causã obstitisse plane ñ neg¬
ligendam.⁊ cansam cł̃i. Nich¬
ominꝰ tñ u̾mis iste ꝯtinue rodit
me: ⁊ dolor m̃s ĩ ꝯspectu meo
semꝑ. Et qͥdẽ alias satis tͥbu¬
lor: s ut uer̃ fatear. in nllo
eque. Uincit labores itineris.
saloris in cõmodĩ: curaranx¬
ietates. Ecce apui iuulnꝰ ami¬
est portare mecũ qd̾ patior. ut
releuer ego. Tuas ⁊ ꝑ te scõrũ
cũ quib es oratoẽs. supplexfla¬

Expanded text:
Dissimulare non valeo tristitiam cordis mei, nec patior ultra latere te cruciatum quem patior, Bernarde charissime. Memor antiquae meae promissionis, 157 propositum habui et desiderium magnum transire per vos, revisere quos diligit anima mea itineri meo solatium, laboribus levamen, peccatis remedium postulare: et culpis meis exigentibus factum est, non ut nollem, sed ut non possem. Poenam siquidem hoc agnosco culparum, non culpam. Certus sis, homo Dei, minime prorsus amici fuisse incuriam, non pigritiam, non negligentiam: sed causam obstitisse plane non negligendam, et causam Dei. Nihilominus tamen vermis iste continue rodit me, et dolor meus in conspectu meo semper. Et quidem alias satis tribulor: sed, ut verum fatear, in nullo aeque. Vincit labores itineris, caloris incommodum, curarum anxietates. Ecce aperui vulnus amiest, portare mecum quod patior, ut relever ego. Tuas et per te sanctorum, cum quibus es, orationes supplex fla
Abbreviated transcription (Latin):
me quisqm ẽẽ penitꝰ nescio.
Qd̃ aũt habro. uereor si ĩ me¬
diũ uenerit. ne te cͦs optasse
illdꝰ pudeat: peniteat postula¬
se.E qͥdi Non melius nos
apud te tu ip̃e excusabis:
Lui tͥ certe fidẽ ocłi faciant.
Cedo ĩportunitaci tue ut ul
exhibitio tollit suspicionẽ.
fies ẽ cũ amico. Non ꝑco rã
ue̾cundie. ꝓrsus dũ fiat qd̾
uis: in sipiente mee ñ memora¬
bor. Sermones paucos ĩ pͥncipi¬
o canticoꝵ salomonis. recens di¬
ctatos. en facio tnͣsscribi: ⁊ tͥ cũ
uͦ dum ediderĩ qm citiꝰ nutto.
In quo oꝑe cũ acceꝑo cẽpus xp̃o
imparante curis. tẽptabo ꝓce¬
dere. si tñ me inde cõfortes. Do¬

Expanded text:
me quidquam esse penitus nescio. me quidquam esse penitus nescio. Quod autem habeo, vereor si in medium venerit, ne te quoque optasse illud pudeat, poeniteat postulasse. Sed quid? non melius nos apud te tu ipse excusabis? Tui tibi certe fidem oculi faciant. Cedo importunitati tuae ut vel exhibitio tollat suspicionem. Res est cum amico. Non parco jam verecundiae: prorsus dum fiat quod tu vis, insipientiae meae non memorabor. Sermones paucos in principio Canticorum Salomonis, recens dictatos, en facio transcribi: et tibi, cum necdum ediderim, quam citius mitto. In quo opere cum accepero tempus, Christo imperante curis, tentabo procedere: si tamen me inde confortes. Do
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatẽ tuã ⁊ curã. in hoc sa¬
hem̃tior sp̃e eas aĩans. Nimi¬
rũ ꝓide qnͣto id curiosiꝰ uel¬
le tẽ sentio. tanto crede mͥ scru¬
pulosius acq̃esco. Cur hoc: Ne
magna uidł expectanti: ridu¬
⁊ ħ causa cũctatoĩs mee. Q:
quid mirũ si uereor dare. qd
edere uerecundor: Inuitꝰ fateor
Quis sane dare uelit. qd̃ dedis¬
se dedeceat. accepisse ñ ꝓsit. Li¬
bens do: inuicus ꝑdo. Scimꝰ
qm̃ sꝑanti gnͣdia. modica mi¬
nus grata uenire solent. Qd̃
aũt ñ uenit gͣtum: ꝑditũ est.
ñ datũ. Tibi studii ẽ. utpote/o¬
incentiua igni ig quo ardes :
ut ardeas magis. ⁊ impleas uo¬
luntatẽ dñi cui dicentis. O
quid uolo: ñ ut ardeat:Laudo.
s si illic ea q̃ras: uͥ te frustrãt
ptꝰmodũ ñ q̃rat̾is. Erias si apd̃
nos q̃ris: ego potiꝰ illa abste mẽ¬
dicare debuerĩ. Scio qͥdem da¬
re qm acciꝑe beatiꝰ eẽ: s si det᷑
qd̃ danti honestũ. accipienti
utile sit. quale utio penes

Expanded text:
 tuam et curam in hoc sahementior spiritus eas animans. Nimirum proinde quanto id curiosius velle te sentio, tanto, crede mihi, scrupulosius acquiesco. Cur hoc? Ne magna videlicet exspectanti, ridiet haec causa cunctationis imeae. Et quid mirum si vereor dare, quod edere verecundor? Invitus, fateor, mnendum. Quis sane dare velit, quod dedisse dedeceat, accepisse non prosit? Libens do, invitus perdo. Scimus quoniam speranti grandia, modica minus grata venire solent. Quod autem non venit gratum, perditum est, non datum. 2. Tibi studii est, utpote oincentiva igni quo ardes, ut ardeas magis, et impleas voluntatem Domini tui dicentis: Et quid volo nisi ut ardeat? Laudo; sed si illic ea quaeras, ubi te frustratum postmodum non queraris. Erras si apud nos quaeris. Ego potius illa abs te mendicare debuerim. Scio quidem dare quam accipere beatius esse ; sed si detur quod danti honestum, accipienti utile sit: quale utique penes
Abbreviated transcription (Latin):
pientia de pͥmo aduentu suo
⁊ angłis illud locuta sit. qd̾
apłis ꝑ os carnis asfũpte de
pellat necessitas. angłos iam
ante adu̾tisse ciuitatem naza¬
reth. qmͣ illocernent missum
archangłm. uirginem salutare.
et partum nunciare diuinũ.
Si quidem quod pelecta fuerit
bethleem natiuitati. ietłm pas¬
sionĩ etiam sic aꝑte ꝓ̃scitum q
p̃lictum ẽ appħis. Quod aut
⁊narareth ꝓuisa similit̾ ẽ ꝯcep¬
tioni. ñ tñ similit̾ ut arbitror p̃¬
uisum fuisse ⁊ a ꝓph̾is: euidẽs
aliquod inuenitur descriptis
testimonium. Nam quod legi¬
ewuangłista qui hoc de ꝓpħa su¬
mit non tam ad ꝯceptionẽ ꝙͣ
ad elucationẽ referri satis eui¬
denter ostendit: quod illo uide¬
lic exegyto reportatus fuerit.
illico nut̾tus. Deniq iudei
ad nichodemum. scrutare aiunt
Qbantur. ⁊ qui magist̾ erat ĩ
iscł. nichilq facile ignoraret ex
omnib. EE tam̃ tota filucia
uistabant monstͣnͣtes sc̃pturas

Expanded text:
pientia de primo adventu suo pientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, quod Apostolis per os carnis assumptae de pellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic aperte praescitum et praedictum est a Prophetis. Quod autem et Nazareth praevisa similiter est conceptioni, non tamen similiter, ut arbitror, praevisum fuisse et a Prophetis, evidens aliquod invenitur de Scripturis testimonium. Nam quod legievangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad Nicodemum, Scrutare, aiuntquebantur, et qui magister erat in Israel, nihilque facile ignoraret ex omnibus: et tamen tota fiducia instabant, monstrantes Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bi mỹsterium. dĩ ꝓpositum e¬
rat qnͣdoq oꝑari salutem in me¬
dio t̾re. hoc enum ⁊ multis mor¬
talium & p̃scire donatum est
& p̃dicere. s qd̃ potissimum tẽpꝰ.
quẽ uelocum. uł modum. p̾ci¬
pueq ꝙͣ uirginem. ad implẽ¬
dum ꝓpositum suum elegułet
ds. siinqm hoc dei consilium.
ꝑsona. etiam scõs ignorasse ãge¬
los. senserim ⁊ sepserim: ꝓfectõ
ñuideo cur incredibile uideatur.
Sane ibiunus quidq insuo
sensu securus abundat: ubi
ant certe rationi. aut ꝯtempnẽ¬
de auctoritati. quod sentitur ob nõ¬
uiat. Que nã enim me ratio
liue auctoritas sentire cogat. eti¬
am tempus illud ab antiquo
angłis innotuisse. de quo apłe.
temꝑis. misit deus filium suũ
factum ex muliere factum sub
legeᷤ Eteclibilius magis fortas¬
sẽ uidetur ut sicut fituri ad¬
ueritus domini ip̃o teste diem
ꝓrsus ignorant: ita quoq p̾oris
tempus neꝙͣqmͣ p̃scierint. Eiuis
scit enim si mͦ illo sꝑitali dei sa¬

Expanded text:
sterium Dei propositum erat quandoque operari salutem in medio terrae hoc enim et multis mortalium et praescire donatum est, et praedicere, sed quod potissimum tempus, quemve locum, vel modum, praecipueque quam virginem, ad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium npersona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo Angelis innotuisse, de quo Apostotemporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sa
Abbreviated transcription (Latin):
re existimet Serendum tam̃. ne si uł
breuit̾ ñ respondetur stulto iuixta
stultitiam suam. putãs forte sapien¬
tiam securius spargat seminari¬
um uecordie in aurib insipienti¬
um: o ita iara insipientie eius ñ
sit numerus. Ueritatis ꝓinde testi¬
moniis paucis et manifestis:
manifestum mendacium confu¬
tetur. Is forsitan qui asserit ñ
posse peccari ꝑ ignorantiã. nunꝙͣ
ꝓsius ignorantiis demp̃cat᷑ s
potius ꝑpħam irrideat dẽpeantẽ
⁊ dicentem. Delicta iuuentutis
mes. & ignorantias meas.neme¬
mineris. forsitan &e rep̾hendet de¬
umlexigentẽ ꝓ pcc̃o ignoranne
satisfactõnemi. Loquitur eñi in le¬
uitico ad moysen. dicens. Anima
si peccauerit. ꝑ ignorantiã feceritq
unũ ex his quẽ domini lege ꝓhi¬
bent᷑ cs peccati rea intellexerit ũ¬
quitatem suã. offeret arietem ĩ¬
maculatũ degregib sacerdoti iux¬
ta m̃surã estimationẽq pcc̃i.

Expanded text:
re existimet. Verendum tamen, ne si vel re existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapientiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per ignorantiam, nunquam pro suis ignorantiis deprecatur, sed potius prophetam irrideat deprecantem et dicentem: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si peccaverit per ignorantiam, feceritque unum ex his quae lege Domini prohibentur, et peccati rea intellexerit iniquitatem suam, offeret arietem immaculatum de gregibus sacerdoti, juxta mensuram aestimat
Abbreviated transcription (Latin):
tefacta luce eu angłii semꝑ aꝑte
p̃dlicabant: ita ut nunc omis ppłs
xp̃ianus scire & ꝯfiteri debeat fi¬
dem qmͣ eo temꝑe pauci ad mo¬
dum ⁊ ꝑfectiores quiq nouerũt
qͣmuis omnis ppłs dei etiam
tunc eius dem myst̾ia fidei. inle¬
galib cerimoniis typice porta¬
ret ¶Qulta sũt qͣ ad hec ꝯfumã¬
da ꝯcurrunt: s molus eplaris
cuncta ñ patitur. nͨ opus ẽ. Ar¬
bitror enim ut ante iam lixera
laborandum. tũ quod mani¬
festam nimis p̃ferat falsitatem
tum quod ip̃e eius inuentor in
sua suꝑiori sententia ipãm ꝑse
satis impugnet: sibimet ip̃i ꝯtͣ¬
rius. Cum .N. denocturno illo
pͥuatoq susurrio domini cum
nichodemo laqueum nectat pob¬
lice dampnationis ꝑtotum or¬
bem ignorantib arbitͣns uicdl
neminem ex illa hora potuisse
saluari. qui ñ fuerit baptiratꝰ᷑
ñ ne aꝑte pccm̃ ignorantie ⁊
per̃ dampnable confitreurs
Pisi sot tam ptetuus situr de¬
um homines siuie culpa dampna¬

Expanded text:
tefacta luce Evangelii semper aperte tefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores quique noverunt; quamvis omnis populus Dei etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. » Multa sunt quae ad haec confirmanda concurrunt: sed modus epistolaris cuncta non patitur, nec opus est. Arbitror enim, ut ante jam dixeram, laborandum, tum quod manifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fuerit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et peccatum damnabile confitetur? Nisi forte tam protervus sit, ut Deum homines sine culpa damna
Abbreviated transcription (Latin):
alii minus. ꝓut eis sp̃e dabat
diuidẽs singͣłis ꝓut uolebat.
ĩdq absq p̾iudĩcio sue scĩtatis.
atq ꝑfectionisͥ qͣtomagis sim¬
pliciore quiq iusti. sine detͥmen¬
to salutis. saluationis tempꝰ.
modũ. & ordinem nescire potu¬
erunt. que tñ certa spe & fide
uti ꝓ missa fuerant firmissime
crecsunt. ⁊ sꝑant. ⁊ ardent᷑ deside¬
rant. formam tam̃ ac statum
ne cogitare quidem uł tenuit.
norunt. Ita gͦ multi ante sabua¬
toris aduentum dr̃ omnipo¬
tentem tenentes. ⁊diligentes
sue salutis qͣtissimum ꝓmissorẽ
credentes inꝑmissionẽ fidelẽ.
sꝑantes certissimum redẽptorẽ.
in hac fide ⁊ expec̾tatione sal¬
uati sunt: licet qͣndo ⁊ qͣliter.
& quo orcline salus reꝓmissa fie¬
ret ignorarent Beniq beda
aꝑte docet aꝑta omnia onub
ne qͣꝙͣ fuisse qͣ de xp̃o futura e¬
rant: quod tu quoq testimo¬
nium in tua epła posuisti.
Unum inquit idẽq dñice cru¬
cis tropheum. pͥus ꝓphe ⁊ moy

Expanded text:
s dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant, firmissime credunt et sperant, et ardenter desiderant, formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt? Ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnibus nequaquam fuisse quae de Christo futura erant, quod tu quoque testimonium in tua epistola posuisti. « Unum, » inquit, « idemque dominicae crucis tropaeum prius Prophetae et Moys
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ cltm est adeo. Si quidẽ
p̃missa una causa que mͥui
debatur. cur ewangelista cũ
dicẽt. missus ẽ angłs gab̾el.
nominatim subiecerit. a deo
alteram qͦ temꝑate quidem
et sub clisiunctione subiunxi
quor mͥ ñ incumbet defendẽ¬
cli necessitas: q lectori daret᷑
quelib illarũ stare potestͣ de
altera quid suggillor. quippe
qui neutram affirmans.
lectoris utrãꝙ magis iudicio
delinquo: Qmͣꝙͣ. ⁊si ex sentẽ¬
tia dixerim. ignotum usqadhuc¬

Expanded text:
ctum est, a Deo. » Siquidem praemissa una causa quae mihi videbatur, cur Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessitas, et lectori dareturquaelibet illarum stare potest, de altera quid suggillor, quippe qui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sententia dixerim, ignotum usqu
Abbreviated transcription (Latin):
mĩto illã optinuerit p̃rogati¬
uã. ⁊ singłarit᷑ uice baptismi
laure suscipiat᷑ ñ uideo curñ
ip̃a eque ⁊ sine martyrio apd̾ de¬
um tantum dẽ possit.cui ⁊sine
martyrii ꝓbam̃to ꝓculdubio
innotescit᷑. Nossit sane tantũ¬
dem clixerĩ. qnͣtum ad salutis
spectat obtentum ñ ãt ad meri¬
ticumulum. quo inlubitãt᷑
martyrium antecellitLegimꝰ.
Omnis qui odit frem̃ siuim.
omicida ẽ. E item Qui uidit
mulierẽ ad ꝯcupiscendum eã.
iam mechatꝰ ẽ incorde suo. eã
Quid planius quod uolun¬
tas ꝓ facto reputetur. nͥ fcm̃
excludit necessitas: Nisi forte
putetur in malo ꝙͣ ĩ bono effica¬
tior inueniri uoluntas. apud
deum qui caritas ẽ: ⁊ ꝓmptior
ẽẽ adulciscendũ ꝙͣ ad remune¬
randũ misericors ⁊ miserator
dominus. Quor᷑ his quit̃
alieno teneri se debito forte ĩ
extremis positꝰ recolit. si desit
unde ꝑsoluat. sola nicħominꝰ
penitentia. ⁊ corclis conttione
optine̾ ueniã creclit᷑ ne iam

Expanded text:
obtinuerit praerogativam, ut singulariter vice Baptismi secure suscipiatur: non video cur non ipsa aeque et sine martyrio apud Deum tantumdem possit, cui et sine martyrii probamento procul dubio innotescit. Pessit sane tantumdem, dixerim, quantum ad salutis spectat obtentum, non autem ad meriti cumulum, quo indubitanter martyrium antecellit. Legimus, Omnis qui odit fratrem suum, homicida est ; et item: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam maechatus est in corde suo . Quid planius, quod voluntas pro facto reputetur, ubi factum excludit necessitas? Nisi forte putetur in malo, quam in bono efficacior inveniri voluntas apud Deum qui charitas est; et promptior esse ad ulciscendum, quam ad remunerandum misericors et miserator Dominus. Quomodo is qui alieno debito se teneri forte in extremis positus recolit, si desit unde persolvat, sola nihilominus poenitentia et cordis contritione obtinere veniam creditur, ne jam
Abbreviated transcription (Latin):
niel. ꝑtnͣsibunt ait plurimi. ⁊
multsplex erit scientia: amplio¬
rem seł rerum notitiam ꝓmit¬
tens ⁊ ip̃e posteris. Si gͦ ut ait eti¬
am sõs ppͣ gregorius. sccl̃m incre¬
menta temporum. creuit ⁊ sci¬
entia spũalium patrũ. ⁊ qnto
iuciniores aduentui saluatoris
extiterunt. tanto myst̾im salu¬
t̾is plenius ꝑceꝑunt: ñ est clu¬
buim qͥn his qui ⁊ p̃sentes fu¬
erunt multo ampliuis ꝯtule¬
rit rerum ip̃aꝵ exhibitio. atq
p̾sentia ex hibentis. Seniq ⁊
audiunt. Beati oculi: qui ui¬
dens que nos uidetis Item. uos
autem dixxi amicos: quia om¬
nia quecumq aucliui apatre
meo nota feci uobis. Qulti
inquit reges ⁊ ꝓph̾e uoluerũt
iudere que uos uidetis et ñ ui¬
derunt: ⁊ auclire que auclitis.
⁊ ñ auclierunt. Quare:Ut ui¬
deł clarius largiusꝙ ꝑciperẽt.
.quod ux tenuit obscureq p̃¬
senserãt. Alioquin quid opus
erat foris uidete carnem.⁊car¬
nis auclire sermones: suamĩ¬
tus aspũ fuerant ꝑfec̃te in¬

Expanded text:
niel, Pertransibunt, ait, plurimi et multiplex erit scientia ; ampliorem scilicet rerum notitiam promittens et ipse posteris. Si ergo, ut ait etiam sanctus papa Gregorius, secundum incrementa temporum crevit et scientia spiritualium patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis . Multi, inquit, reges et prophetae voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte in