comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum ẽ &iam. Et effundens sanguinem. qui fraudat
mercedem mercenarii. Mercẽdem. sanguinem dix̃. q̃m ꝑca
sustentatur uita quae nomine sanguinis appellatur. Iꝰ
cum dñs dicat. Nisi manduc aueritis carnem meam. & bi¬
beritis sanguinem meum . non hab&is in uobis uitam Quid
sibi uult quod sanguine sacrificiorũ quȩ ꝓpeccatis offerebañ¬
tur. tantopere populus prohib&ur: Si illis sacrificus unum
hoc sacrificium significabatur. in quo uera sit remissio pecca¬
torum. Acuius tamen sacrificii sanguine in alimen tum sumen¬
do: Non solum nemo prohib&ur. sed adbibendum potius om̃s
exhortantur qui uolunt habere uitam. Querendum igitur
quid signific& quod homo prohib&ur in lege sanguinem
manducare eumq: dõ fundere uid&ur . Nam de anmȩ natura
curꝑ sanguinẽ significata sit quantum in prae sentia satis
ui sum est diximus¬
urpitudinem patristui. & turpitudinem matris tuę non reue¬

Expanded text:
r. scriptum est etiam: et effundens sanguinem qui fraudat r. scriptum est etiam: et effundens sanguinem qui fraudat mercedem mercenarii. mercedem sanguinem dixit, quoniam ea sustentatur uita, quae nomine sanguinis appellatur. Sed cum dominus dicat: nisi manducaueritis carnem meam et biberitis meum sanguinem, non habebitis in uobis uitam, quid sibi uult quod a sanguine sacrificiorum, quae pro peccatis offerebantur, tanto opere populus prohibetur, si illis sacrificiis unum hoc sacrificium significabatur, in quo uera fit remissio peccatorum? a cuius tamen sacrificii sanguine in alimentum sumendo non solum nemo prohibetur, sed ad bibendum potius omnes exhortantur, qui uolunt habere uitam. quaerendum igitur quid significet, quod homo prohibetur in lege sanguinem manducare eumque deo fundere iubetur. nam de animae natura, cur per sanguinem significata sit, quantum in praesentia satis uisum est, diximusurpitudinem patris tui et turpitudinem matris tuae non reue
Abbreviated transcription (Latin):
substantiam. Non hoc erat sed persignificationem: Sic &
sanguis. quõ propt̃ uitalem quandam corpulentiam animã
significat . in sacramentis anima dictu ẽ. Uerum siquis quam
putat animam pecoriẽẽ sanguinem. Non est inista questio¬
ne laborandum : tantũ ne anima hominis quȩ carnem huma¬
nam uiuificat & est rationalis. sanguis put&ur: ualde cauen¬
effusus abscedit. per ipsum aptius significata sit anima. &
eius nomen . sanguis acceperit. Sicut ecclesia dicitur: locus
quo ecclesia cõgregatur. Nam eclã homnessunt. De quibus
dicitur ut exhiber& sibi gloriosam ecclesiam: hoc tamen uocari
&iam ipsam domum orationum. Idem apostolus testis ẽ. ubiait
Num qd domus non hab&is admanducandum. & bibendum.
Anecclesiam dĩ contempnitis: & hoc cotidianis loquendi usus
obtinuit ut in ecclesiam prodire. aut ad ełam confugere.
nro dicatur. nisi quid ad locum ipsum pari& es: quiꝓdierit

Expanded text:
substantiam non hoc erat, sed per significationem. sic et substantiam non hoc erat, sed per significationem. sic et sanguis, quoniam propter uitalem quandam corpulentiam animam significat, in sacramentis anima dictus est. uerum si quisquam putat animam pecoris esse sanguinem, non est in ista quaestione laborandum: tantum ne anima hominis, quae carnem humanam uiuificat et est rationalis, sanguis putetur ualde caueneffusus abscedit — per ipsum aptius significata sit anima et eius nomen sanguis acceperit. sicut ecclesia dicitur locus, quo ecclesia congregatur; nam ecclesia homines sunt, de quibus dicitur: ut exhiberet sibi gloriosam ecclesiam. hoc tamen uocari etiam ipsam domum orationum idem apostolus testis est, ubi ait: numquid domus non habetis ad manducandum et bibendum? an ecclesiam dei contemnitis? et hoc cotidianus loquendi usus obtinuit, ut in ecclesiam prodire aut ad ecclesiam confugere n dicatur, nisi qui ad locum ipsum parietesque prodierit
Abbreviated transcription (Latin):
Iamquam anima pro anima ex or&. Numquid sanguis ꝓsan¬
guine quasi denro sanguine solliciti sumꝰ. Cum ꝓ anma nr̃a
uolumus exorare. Ab surdum ẽ hoc sed multo est absurdius ut
sanguis pecoris exor& ꝓ anima hominis quȩ mori non potest
cum manifesta scriptura testatur inepistola adhebreos.
Illum sanguinem uictimarũ hihil profuisse ad ex orandum
dm̃ ꝓpeccatis hominũ. Sed significasse aliquid quod ꝓdes¬
set . Inpossibile ẽ enim in quit sanguinem hyrcoꝵ & taurorũ
auserre peccata: Restat itaq ut quo pro anima nr̃a ex orat
mediator ille qui omnibus illis sacrificiis qui propeccatis of¬
ferebantur prefigurabatur illud appell&ur Anima qd
significat animam: Sol& aut̃ res quȩ significat eius reiin¬
homine quã significat nuncupari. Sicut scriptum ẽ. Sep¬
tem spice septẽ annisunt. Non enim dixit septem annos
significat. & septẽ boues septẽ anni sunt. & multa hu ius

Expanded text:
tamquam anima pro anima exoret. numquid sanguis pro santamquam anima pro anima exoret. numquid sanguis pro sanguine, quasi de nostro sanguine solliciti simus, cum pro anima nostra uolumus exorari? absurdum est hoc. Sed multo est absurdius, ut sanguis pecoris exoret pro anima hominis; quae mori non potest, cum manifeste scriptura testetur in epistula ad Hebraeos illum sanguinem uictimarum nihil profuisse ad exorandum deum pro peccatis hominum, sed significasse aliquid quod prodesset. inpossibile est enim. inquit. sanguinem hircorum et taurorum auferre peccata. restat itaque, ut, quoniam pro anima nostra exorat mediator ille. qui omnibus illis sacrificiis quae pro peccatis offerebantur praefigurabatur, illud appelletur anima quod significat animam. Solet autem res quae significat eius rei nomine quam significat nuncupari; sicut scriptum est: septem spicae septem anni sunt; non enim dixit: septem annos significant, et: septem boues septem anni sunt et multa huius
Abbreviated transcription (Latin):
cuncta diffunditur. Ipsam uitam corporis uocauit ani¬
mam. non uitam quȩ migrat ex corpore. Sedquȩ moste
finitur qua locutione dicimus Istam uitam temporalemẽe
non ernam. mostalem non in mortalem. Cũ sit inmostalis
animȩ natura quȩ ablata ẽ ab angelis insinu abrahȩ. & cui
dicitur hodie mecũ eris impara diso. & quȩ in torm̃tis arde¬
bat infernis secundum istam ergo significationem qua per¬
hib&ur anima &iam hȩc temporalis uita. Dixit apostolus
paulus . Non enim facio animam meam preciosam mihi. Ubi
se ostendere uoluit & mori paratum ꝓ euangelio Nam secun¬
dum significationẽ qua anima dicit᷑ illa quȩ migrat ex corpo¬
re. magieam preciosam faciebat cui tantum meritum c̃ quire¬
bat: Sunt & aliȩ huius modi locutiones. uita itaq ifta tempo¬
rales maxime sanguine contin&ur incorpore. Sed quid ẽ
qd ait. dedi eum uobis ad altare dĩ. ex or& ꝓanima ur̃a

Expanded text:
cuncta diffunditur, ipsam uitam corporis uocauit anicuncta diffunditur, ipsam uitam corporis uocauit animam, non uitam quae migrat ex corpore, sed quae morte finitur? qua locutione dicimus istam uitam temporalem esse, non aeternam, mortalem, non inmortalem, cum sit inmortalis animae natura, quae ablata est ab angelis in sinu Abrahae, et cui dicitur: hodie mecum eris in paradiso, et quae in tormentis ardebat inferni. secundum istam ergo significationem, qua perhibetur anima etiam haec temporalis uita, dixit apostolus Paulus: non enim facio animam meam pretiosam mihi. ubi se ostendere uoluit et mori paratum pro euangelio. nam secundum significationem, qua anima dicitur illa quae migrat ex corpore, magis eam pretiosam faciebat, cui tantum meritum conquirebat. sunt et aliae huius modi locutiones. uita itaque ista temporalis maxime sanguine continetur in corpore. sed quid est quod ait: dedi uobis eum ad altare dei, exoret pro anima uestra?
Abbreviated transcription (Latin):
omnis carnis sanguis eius ẽ. quẽ totum locum sic explicat
homo filiorum istahel. aut de proselitis quia positi sunt in
uobis quicumq ederit omnem sanguinem. & statuam faciẽ
meam suꝑ animam quae manducat sanguinem. & perdam
illam depopulo suo Anima enim omnis carnis. sanguis
eius ẽ. & ego dedi illud vobis exorari pro animab uris.
sanguis enim eius pro anima exorabit. Propterea dix̃
filiis israhel Omnis anima ex uobis non ed& sanguinem.
& proselitus qui appositus ẽ in vobis. n ed& sanguinem
Numquid nam si animam peccoris sanguinem dicimus.
c̃tiam anima hominis: sanguis putanda ẽ: Absit. Quomo¬
do ergo ait. Non omnis anima carnis peccoris sanguis
eius ẽ sed anima inquit om̃s carnis sanguis eius est.
In omni utiq: carne &iam hominis caro deputatur. An
quia uitale aliquid ẽ insanguine. quia per ipsum maxi¬
me in hac carne uiurtur qui in omnis uenis ꝑcorporis

Expanded text:
omnis carnis sanguis eius est? quem totum locum sic explicat: et homo omnis carnis sanguis eius est? quem totum locum sic explicat: et homo homo filiorum Israhel aut de proselytis qui adpositi sunt in uobis quicumque ederit omnem sanguinem, et statuam faciem meam super animam quae manducat sanguinem et perdam illam de populo suo. anima enim omnis carnis sanguis eius est. et ego dedi illum uobis exorare pro animabus uestris: sanguis enim eius pro anima exorabit. propterea dixi filiis Israhel: omnis anima ex uobis non edet sanguinem, et proselytus qui adpositus est in uobis non edet sanguinem. numquidnam si animam pecoris sanguinem dicimus. etiam anima hominis sanguis putanda est? absit. quomodo ergo non ait: anima omnis carnis pecoris sanguis eius est, sed: anima, inquit, omnis carnis sanguis eius est? in omni utique carne etiam hominis caro deputatur. an quia uitale aliquid est in sanguine, quia per ipsum maxime in hac carne uiuitur, qui in omnibus uenis per corporis
Abbreviated transcription (Latin):
quib populus sacrificar&. nehuius legis necessitates educe¬
rentur ab eo qui sub regno eius erant. Du ꝑgunt hicrusa¬
lem ut in templo dĩ offerrent sacrificia sua. in quo facto
adño condennatus ẽ. Merito queritur qromodo licite
sacrificauerit helias extra templum di. quando &ignem de
cado imp&rauit. & proph&as dac moniorum conuicit
Vo mihi non uid&ur alia ratione defendi. quam illa qua
defenditur & abrahac factum gd filium dõ iussus uoluit
immolare. Cu enim iub& ille qui legem constituit ali¬
quid fieri qđ inlege prohibuit. iussio ipsa pro lege habe¬
tur. qm auctorem legis non enim de eẽ possent miracula
alia pr&er sacrificium quib: superarentur & conuince¬
rentur proph&ae lucorum. Sed sp̃sdĩ qui fuerat in
helia. quicquid in hacre fecit. contra legem eẽ non po¬
test. quia dator ẽ legis
Quid ẽ quod prohibens edendum sanguinem dicit. Anm

Expanded text:
quibus populus sacrificaret, ne huius legis necessitate seducequibus populus sacrificaret, ne huius legis necessitate seducerentur ab eo qui sub regno eius erant, dum pergunt Hierusalem, ut in templo dei offerrent sacrificia sua, in quo facto a domino condemnatus est — merito quaeritur quomodo licite sacrificauerit Helias extra templum dei, quando et ignem de caelo impetrauit et prophetas daemoniorum conuicit. quod mihi non uidetur alia ratione defendi quam illa, qua defenditur et Abrahae factum, quod filium deo iussus uoluit immolare. cum enim iubet ille qui legem constituit aliquid fieri quod in lege prohibuit, iussio ipsa pro lege habetur, quoniam auctoris est legis. non enim deesse possent miracula alia praeter sacrificium, quibus superarentur et conuincerentur prophetae lucorum; sed spiritus dei, qui fuerat in Helia quidquid in hac re fecit, contra legem esse non potest, quia dator est legis. Quid est quod prohibens edendum sanguinem dicit: anima
Abbreviated transcription (Latin):
matu. tuagitheu. anpotius ex orabit dictum ẽ exorando
purgauit. Namsic uerba contexit . & ex orabit sc̃m sci & ta¬
bernaculum testimonii & altare ex orabit & ꝓsacerdotibus
& proomni sinagoga ex orabit quomodo ergo ex orabit taber¬
naculum & altare. nisi ut dictum ẽ intellegamus ex orando
purgabit
llud quod dicit quicumq occiderit uitulum. aut ouem aut
capram incastris & quicumq: occiderit &tra castra & adhos¬
tium tabernaculi testimonii non attulerit. & in constituit
peccatum . & cõminatur facienti. non dehis dicit. quȩ occi¬
duntur adusum vescendi uel siquid aliud sed desacrificiis
prohibuit enim priuata sacrificia. nesibi quisq quoda modo
sacerdos eẽ avdeat. Sed illuc afferat. ubi ꝑsacerdotẽ offe¬
rantur dõ. Ita enim nec uanis sacrificabunt. Nam & hoc
in ea consu&udine cauendum p̃monuit. Cuergo non licer&
offerri sacrificia. nisi intabernaculo cui templũ post ea suc¬
cessit. Vnde &rex isrł. hicroboam uaccas facere ausus ẽ

Expanded text:
 an potius "exorabit" dictum est "exorando purgabit" ? nam sic uerba contexit: et exorabit sanctum sancti et tabernaculum testimonii et altare exorabit et pro sacerdotibus et pro omni synagoga exorabit. quomodo ergo exorabit tabernaculum et altare nisi, ut dictum est, intellegamus "exorando purgabit" ? Illud quod dicit: quicumque occiderit uitulum aut ouem aut capram in castris et quicumque occiderit extra castra et ad ostium tabernaculi testimonii non adtulerit. et in hoc constituit peccatum et comminatur facienti, non de his dicit quae occiduntur ad usum uescendi uel si quid aliud. sed de sacrificiis. prohibuit enim priuata sacrificia, ne sibi quisque quodam modo sacerdos esse audeat, sed illuc adferat, ubi per sacerdotem offerantur deo. ita enim nec uanis sacrificabunt; nam et hoc in ea consuetudine cauendum praemonuit. cum ergo non liceret offerri sacrificia nisi in tabernaculo, cui templum postea successit — unde et rex Israhel Hieroboam uaccas facere ausus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Et tu leua uirgam tuam. & extende manum tuam . LII.¬
super mare Haec ẽ illa uirga inqua fiebant mirabilia
quae modo dicitur eẽ moysi. tunc autem fratris eius fu¬
is se dicebatur quando ꝑillam ipse operabatur¬
÷ Extendisti dexteram tuam . transuorauit eos terra

Expanded text:
Et tu leua uirgam tuam et extende manum tuam Et tu leua uirgam tuam et extende manum tuam super mare. haec est illa uirga, in qua fiebant mirabilia, quae modo dicitur esse Moysi; tunc autem fratris eius fuisse dicebatur, quando per illam ipse operabatur. Extendisti dexteram tuam, transuorauit eos terra
Abbreviated transcription (Latin):
quae ẽ adnõ quam faci& uobis hodie. Sicut enim uidistis
aegyptios hodie non appon&is amplius uidere eos inae¬
ternum tempus Quomodo accipienda sunt haec uerba.
cum uiderint postea israhelitae aegyptios. An quia
isti qui tunc uidebant non eos ulterius uiderunt : quia
& illi sunt mostui qui consequebantur. & isti omnesquisq
die mostis suae Nam posteri eorum uiderunt posteros
illorum Annon eos uidebitis sicut hodie. Intellegendũ
ẽ non sicut hodie ꝑsequentes & inimicos. & tanto post
vos agmine uenientes. ut omnino nulla sit quaestio. nec
de aeterno tempore quod hic posuit. Quia &si uide¬
bunt se utriq tempore resurrectionis. non sic utique
uidebunt ut hodie
Quid est quod dixit dñs ad moysen. quid tuclamas
adme: cumscriptura non dixerit aliquid de moysiuo¬
cibus. nec eum orantem commemorauerit. nisi quia in¬
tellegi uoluit hoc eũ egisse uocissilentio ut corde clamar&

Expanded text:
quae est a domino, quam faciet uobis hodie. sicut enim uidistis quae est a domino, quam faciet uobis hodie. sicut enim uidistis Aegyptios hodie, non adponetis amplius uidere eos in aeternum tempus. quomodo accipienda sunt haec uerba. cum uiderint postea Israhelitae Aegyptios? an quia isti qui tunc uidebant non eos ulterius uiderunt, quia et illi sunt mortui qui consequebantur et isti omnes quisquis die mortis suae? nam posteri eorum uiderunt posteros illorum, an "non eos uidebitis sicut hodie" intellegendum est non sicut hodie persequentes et inimicos et tanto post uos agmine uenientes, ut omnino nulla sit quaestio nec de aeterno tempore quod hic posuit, quia etsi uidebunt se utrique tempore resurrectionis, non sic utique uidebunt ut hodie? Quid est quod dixit dominus ad Moysen: quid tu clamas ad me? cum scriptura non dixerit aliquid de Moysei uocibus nec eum orantem commemorauerit? nisi quia intellegi uoluit hoc eum egisse uocis silentio, ut corde clamaret.
Abbreviated transcription (Latin):
Cum autem dimisit pharao populum. non deduxit
eos dsꝑuiam terrae philistim. quia prope erat Dixit
enim ds̃ nequando paeniteat populum cum uiderit
proelium & reuestatur. inaegyptum Hic ostenditur. om¬
nia fieri debere quae consilio recte fieri possunt. ad eui¬
tanda quae aduersa sunt. &iam cum ds̃ apestissime
Quinta autem progenie. ascenderunt filii israhel de
terra aegypti Utrum progeniem incentum annis uult
computari. &ideo quinta progenie. quia post quadrin¬
gentos triginta annos : anper. hominum generationes hoc
potius intellegendum ẽ abipso ia cob qui intrauit inaegy¬
ptum vsque ad moysen qui cum populo egressus est
Iacob enim primus. secundus leui testus caath. quastus
amram quintus moyses inuenitur. Has dicit progenies
latinus interpres. quas geneas greci uocant. quae in euan¬
gelio generationes apellantur : Nec numeratur nisi ꝑsuccesñ¬
ones hominũ nonper numerum Annorum..
Dixit autem moyses. Confidite & state. & uid&e salutem

Expanded text:
Cum autem dimisit Pharao populum, non deduxit eos Deus viam terrae Philistiim, quia prope erat. Dixit enim Deus, Nequando poeniteat populum cum viderit praelium, et revertatur in Aegyptum. Hic ostenditur omnia fieri debere, quae consilio recte fieri possunt, ad devitanda quae adversa sunt, etiam cum Deus apertissime Quinta autem progenie ascenderunt filii Israel de terra Aegypti. utrum progeniem in centum annis uult conputari et ideo quinta progenie, quia post quadringentos triginta annos? an per hominum generationes hoc potius intellegendum est ab ipso Iacob qui intrauit in Aegyptum usque ad Moysen qui cum populo egressus est? Iacob enim primus, secundus Leui, tertius Caath, quartus Ambram, quintus Moyses inuenitur. has autem dicit progenies latinus interpres, quas j;y;dç Graeci uocant, quae in euangelio generationes appellantur nec numerantur nisi per successiones hominum. non per numerum annorum. Dixit autem Moyses: confidite et state et uidete salutem
Abbreviated transcription (Latin):
urrexit aut abraham mane . & sumpsit panes & utrem aquȩ
& dedit agar & in posuit inhumeros. & puerum . & dimisit
illam Pieri questio sol& . quomodo in posuerit inhumeros.
& puerum tam grandẽ : nam qui fuerat antea qũã na¬
tus ess& isaac tredecim annorũ circumcisus. cũ ess& abra.¬
ham nonaginta nouem: & natus sit isaac centenario pa¬
tre. ludebat aut̃ ismahel cum isaac quandosara commo¬
ta est : utiq cu grandidsculo qui lam fuerat ablactatus.
ꝓfecto annorum fuit ismahel quando cum matre sua
dedomopatris expulsus ẽ. amplius sedecim: sed ut hoc quod
cupar uulo lusit. perrecapitulationẽ dictũ accipiamꝰ:
Intequã ablactar &ur isa ac profecto &iamsic amplius
quam tredeci annorũ puer inhumeros matris. cum utre
& panibus nimis absurdũ est ut inpositus eẽ credatur :
qũa facile aũt soluitur questiosi non subadimus inposu¬
it sed dedit: dedit enim abraham sicut scriptum ẽ: matri
eius panes & utr̃e. quȩ illa in posuit inhumeros suos

Expanded text:
utrem aquae et dedit Agar; et inposuit in humeros, et puerum; et dimisit illam. fieri quaestio solet quomodo inposuerit in humeros et puerum tam grandem. nam qui fuerat antea quam natus esset Isaac tredecim annorum circumcisus, cum esset Abraham nonaginta nouem, et natus sit Isaac centenario patre, ludebat autem Ismahel cum Isaac quando Sarra commota est, utique cum grandiusculo, qui iam fuerat ablactatus, profecto annorum fuit Ismahel, quando cum matre sua de domo patris expulsus est, amplius sedecim. sed ut hoc quod cum paruulo lusit per recapitulationem dictum accipiamus, antequam ablactaretur Isaac, profecto etiam sic amplius quam tredecim annorum puer in humeros matris cum utre et panibus nimis absurdum est, ut inpositus esse credatur. quam facile autem soluitur quaestio, si non subaudiamus "inposuit", sed "dedit". dedit enim Abraham. sicut scriptum est, matri eius panes et utrem, quae illa inposuit in humeros suos.
Abbreviated transcription (Latin):
i autẽ uenundatus fuerit tibi frater tuus hebreus
uel hebrea serui& tibi sex annis. & septimo dimittes eũ libe¬
rũ ate. Hos emptes. non anno remissionis remitti uoluit.
quem septimum quemq obseruari oportebat abomnib.
sed anno septimo emptionis eius. quoto cumq: anno

Expanded text:
i autem venumdatus fuerit tibi frater tuus Hebraeus aut Hebraea, serviet tibi sex annis, et septimo dimittes eum liberum a te. Hos emptos non anno remissionis remitti voluit, quem septimum quemque observari oportebat ab omnibus; sed anno septimo emptionis ejus, quotocumque anno
Abbreviated transcription (Latin):
Quem timorem ut dixi non demalitia neꝙ desuꝑ¬
bia. uel contemptu precepti dominici. sed deani¬
miu in firmitate uenientem. uoluit eis dñs inpu¬
tare. cum eis ꝑ ihm nouissima loquer&ur. Unde
& a postolus: Alex ander inquiđ aerarius multa
mala mihi oftendit. Redd& illi dñs secundũ ope¬
ra ipsius De illis aũ qui eum periclitantẽ . ñ ma¬
litia sed timore deseruerant. Ita locutus ẽ. In pri¬
mamea defensione. nemomihi ad fuit. sed om̃s me
dereliquerunt. non illis imput&ur

Expanded text:
quem timorem, ut dixi, non de malitia neque de superquem timorem, ut dixi, non de malitia neque de superbia uel contemptu praecepti dominici, sed de animi infirmitate uenientem noluit eis dominus inputare, cum eis per legum nouissima loqueretur. unde et apostolus, Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera ipsius. de illis autem, qui eum periclitantem non malitia sed timore deseruerant, ita locutus est: in prima mea defensione nemo mihi adfuit sed omnes me dereliquerunt; non illis inputetur
Abbreviated transcription (Latin):
Sed nunc postea quã pręualuerunt. ita ut face¬
rent ob audientes. quod non &iam ex termina ue¬
runt. utiq contra preceptũ dñi factũ ẽ quod non
ẽ cuiquã factũ cum ihs exercitum ducer&. Cur
ergo non eos obiurgauit allocutione nouissima
quod in hoc dñi precepta neglexerint. Anforte
quia prius dix̃ eos scriptura non potuisse. utiq an¬
te quã preualerent. &iam cũ preualuis sent timu¬
isse credendi sunt. Neforte paratis oboedire si
parcere noluissent. acrius eos aduersũ se ex ipsa
desperatione pugnare compellerent. & eos supeta¬
re non possent. MHunc ergo eius humanũ timorẽ.
dñs uoluit imputare. Et si appar& in eo quȩdã
sub defectio fidei. quȩ si fortis in eis ess&. ea seque¬
rentur quȩ ipsũ ihm̃ bellantẽ secuta sunt. Quia
uero non in eis tanta fides fuit : &iam cumad uer¬
sarus suis preualuissent. pugnare cũ eis usq ad
interemtionẽ eorũ timore non ausi sunt

Expanded text:
sed nunc posteaquam praeualuerunt, ita ut facesed nunc posteaquam praeualuerunt, ita ut facerent obaudientes, quod non etiam exterminauerunt, utique contra praeceptum domini factum est: quod non est cuiquam factum, cum Iesus exercitum duceret. cur ergo non eos obiurgauit adlocutione nouissima, quod in hoc domini praecepta neglexerint? an forte quia prius dixit eos scriptura non potuisse, utique antequam praeualerent, etiam cum praeualuissent timuisse credendi sunt, ne forte paratis oboedire si parcere noluissent, acrius eos aduersum se ex ipsa desperatione pugnare conpellerent et eos superare non possent? hunc ergo eis humanum timorem dominus noluit inputare, etsi adparet in eo quaedam subdefectio fidei: quae si fortis in eis esset, ea sequerentur quae ipsum Iesum bellantem secuta sunt. quia uero non in eis tanta fides fuit, etiam cum aduersariis suis praeualuissent, pugnare cum eis usque ad interemptionem eorum timore non ausi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ modis significandũ quod uno modo implen¬
dum fuit: Iam uero quod sub terebinto statutus
est lapis. hoc significat quod uirga ad p&rã. uta¬
qua profluer& quia neq hic sine ligno statutus
est lapis Ideo aut subter: quia non fuiss& incruce
ex altatus : Nisihumilitate subiectus : uel quod
illo tempore. quo id faciebat ihs naue. adhuc ob¬
umbrandũ misterium fuit: terebinti &iam lignũ.
medicinalẽ lacrimam exudat : quȩ arbor a septu¬
aginta interpr&ibus. hoc loco posita ẽ. quã uis se¬
cundũ alios interpr&es quercus legatur. Mirũ
est sane. quod saltim in nouissimis suis uerbis. quib
populũ allocutus ẽ moses homo dĩ nihil eos ob iurgaũ
ex eo quod his gentibus pͣpercerunt quas dñs ad in
ternicionem cumanathemate perdendas eẽ pre¬
cepit. Sic enimscriptũ est. Et factũ ẽ pos quã in¬
ualuerunt filii isrł & fecerunt cananeos obȩdi¬
entes: ex terminio aũt eos non ex terminauerunt.
nam primo eos id non potuisse scriptura testata ẽ

Expanded text:
enim modis significandum quod uno modo inplendum fuit. iam uero quod sub<ter> terebintho statutus est lapis, hoc significat quod uirga ad petram, ut aqua proflueret. quia neque hic sine ligno statutus est lapis. ideo autem subter. quia non fuisset in cruce exaltatus nisi humilitate subiectus, uel quod illo tempore, quo id faciebat Iesus Naue, adhuc obumbrandum mystmedicinalem lacrymam exsudat, quae arbor a Septuaginta interpretibus hoc loco posita est, quamvis secundum alios interpretes quercus legatur. Mirum est sane quod saltem in novissimis suis verbis, quibus populum allocutus est Jesus homo Dei, nihil eos objurgavit, ex eo quod his gentibus pepercerunt, quas Dominus usque ad internecionem cum anathemate perdendas esse praecepit. Sic enim scriptum est: Et factum est, postquam inualuerunt filii Israhel, et fecerunt Chananaeos oboedientes, exterminio autem eos non exterminauerunt. nam primo eos id non potuisse scriptura testata est;
Abbreviated transcription (Latin):
fecit autẽ hoc ꝑnuptias suas
N on facile dinoscit̾ quas concubinas appell& scriptura. quas uxores: quando¬
quidẽ &agar dicta est uxor. quȩ postea dicitꝰ c̃cubina: & c& tͥura & ancillȩ
quas dederunt rachel &lia uiro suo: nisi foete omns concubina uxor. ñ aũ
omns uxor concubina more loquendi scripturarũ appell&: idẽ ut sara
& rebecca . &lia. & rachel c̃cubinȩ dici non possint : agar uero & cethura
& ha la & telfa. & uxores & concubinȩ¬

Expanded text:
fecit autem hoc propter nuptias suas. Non facile dinoscitur, quas concubinas appellet scriptura, quas uxores, quandoquidem et Agar dicta est uxor, quae postea dicitur concubina, et Cettura et ancillae quas dederunt Rachel et Lia uiro suo. nisi forte omnis concubina uxor, non autem omnis uxor concubina more loquendi scripturarum appellatur; id est, ut Sarra et Rebecca et Lia et Rachel concubinae dici non possint, Agar uero et Cettura et Balla et Zelfa et uxores et concubin
Abbreviated transcription (Latin):
deos quierant in manib eorum. & in aures quȩ erant
in aurib eorum Queritur quare & in aures. quȩ si
orna menta erant. ad idolatriam non pestinebant . nisi
quia intellegendum ẽ. filacteria fuisse deorum alieno¬
rum. Nam rebeccam a seruo abrahȩ in aures accepis¬
se scriptura testatur. Quod non fier&. si eis in aures
ornamenti gratia. non licer&. Ergo ille in aures quȩ

Expanded text:
alienos, quierant in manibus eorum, et inaures quae erant alienos, quierant in manibus eorum, et inaures quae erant in auribus eorum. quaeritur quare et inaures — quae si ornamenta erant, ad idolatriam non pertinebant — nisi quia intellegendum est phylacteria fuisse deorum alienorum. nam Rebeccam a seruo Abrahae inaures accepisse scriptura testatur; quod non fieret, si eis inaures habere ornamenti gratia non liceret. ergo illae inaures qu
Abbreviated transcription (Latin):
Iuod ait iacob. timens bella finitimorum apud ciui¬
tatem salem. quam expugnauerunt filii eius. Ego
autem exiguus sum numero. & conuenientes super
me occident me: propt̃ bella plurium quȩ consur¬
gere poterant: Se dixit numero exiguum: non
quod minus multos haber&. quam possent sufficere
ex pugnationi illius ciuitatis. cum suos initinere
inbina castra diuiserit¬
ixit autem ds adiacob Surge & ascende in lo¬
cum bethel & habita ibi. & fac ibi aram dõ. qui
apparuit tibi cum fugeres a facie esau fratris tui
Quid est non dixit . & fac ibi aram mihi qui apparui
tibi. sed ds dicit. fac ibi aram dõ qui apparuit tibi.
Utrum filius ibi apparuit. & ds̃ pater hoc dicit. an
in aliquo genere locutionis ad numerandum
uod ia cob ascensurus bethel. ubi uissus ẽ aram facere.
dicit domui suae & omnibus qui cum illo erant.
tollite deos alienos qui uobiscum sunt demedio ur̃m.
& c&era De inde dicitur. & dederunt ia cobalienos

Expanded text:
uod ait Iacob timens bella finitimorum apud ciuitatem Salem, quam expugnauerunt filii eius: ego autem exiguus sum <in> numero et conuenientes super me occident me. propter bella plurium, quae consurgere poterant, se dixit numero exiguum, non quod minus multos haberet quam possent sufficere expugnationi illius ciuitatis, cum suos in itinere in bina castra diuiseritDixit autem deus ad Iacob: surge et ascende in locum Bethel et habita ibi; et fac ibi aram deo qui adparuit tibi, cum fugeres a facie Esau fratris tui. quid est quod non dixit: et fac ibi aram mihi, qui adparui tibi, sed deus dicit: fac ibi aram deo qui adparuit tibi? utrum filius ibi adparuit et deus pater hoc dicit? an in aliquo genere locutionis adnumerandum? Quod Iacob ascensurus Bethel, ubi iussus est aram facere, dicit domui suae et omnibus qui cum illo erant: tollite deos alienos qui uobiscum sunt de medio uestrum et cetera; deinde dicitur: et dederunt Iacob deos
Abbreviated transcription (Latin):
ođ latin habent. nato filioliȩ dezelsa. qđ dixerat beata facta. uel felix
facta sum greci habent eutice. qđ magis bonã fortunam signficat: unde
uidet̃ occasio nonbene intellegentib: dari tã qũa illi homnes fortunã coluerint
aut hoc urbum diuinarũ scripturarũ auctoritas in usu receperit. sed ut for

Expanded text:
od latini habent, nato filio Liae de Zelfa quod dixerit: beata uel felix facta sum, graeci habent: sOtu/r,. quod magis bonam fortunam significat. unde uidetur occasio non bene intellegentibus dari, tamquam illi homines fortunam coluerint aut hoc uerbum diuinarum scripturarum auctoritas in usu receperit. sed aut for
Abbreviated transcription (Latin):
It sicut scriptum ẽ caelum & terram impl&. Utiq presentia
sua omnis homo aduena ẽ nascendo. & in cola uiuendo quo
conpellitur moriendo migrare
einde adiungit & dicit: per omnem terram possessionis
ur̃ae mercedem dabitis terrae tamquam inquilini uel re¬
demptionem illud nisi fallor. vult intellegi quod inde red¬
debant quod ammodu percessationes septimorum quoꝵꝙ
annorum & quin quagesimi anni quem uocat remissionis
& ipsa uocatio terrȩ uelut meces habitationis aut redem¬
ptio ec& ab illo cuius ẽ hoc ẽ ab eius creatore dõ
XCII.

Expanded text:
et, sicut scriptum est, caelum et terram inplet utique praesentia et, sicut scriptum est, caelum et terram inplet utique praesentia sua, omnis homo aduena est nascendo et incola uiuendo, quoniam conpellitur migrare deinde adiungivestrae mercedem dabitis terrae, tanquam inquilini, vel redemptionem. Illud, nisi fallor, vult intelligi quod inde reddebant quodam modo, per cessationes septimorum quorumque annorum, et quinquagesimi anni, quem vocat remissionis; ut ipsa vacatio terrae velut merces habitationis aut redemptio esset ab illo cujus est, hoc est ab ejus creatore Deo XCII
Abbreviated transcription (Latin):
estis ante me
Eper omnem terram possessionis ur̃ȩ mercedem dabitis
terrȩ. alii autem codices habent redemptionẽ dabitis
terrȩ: Sensus ergo hic ẽ. non uenundabitur terra in ꝓ¬
fanationem. Id est illis qui ea utantur in iniuriam cre¬
atoris aut confirmationem . Id est ut eam emptor per¬
p&uo possideat. Nec cesto secundum dĩ praeceptum
interuallo annoꝵ reftituat uenditori. Mea enim ẽ inquid
tr̃a. Unde secundum meu praeceptũ ea vti debeatis. atq
ut oftender& suam eẽ non ipsoꝵ quod ipsi in ea essent. con¬
sequenter adiunxit dicens Tropter quod proselit & ln¬
colae uos estis ante me. Hoc ẽ quamuis proseliti. id ẽ adue¬
nae sint uobis quae exalien gens ad iunguntur genti vr̃aẽ
Et incolȩ id est non in terra propria manentes. Tamen &iam
uos omnes anteme aduena eftis & incolae hoc d̃s dicit. Siue
israhelitis : quod aliarum gentium terram quas expulit eis
dederit: Siue omni homini quõ ante dm̃ qui semper man&.

Expanded text:
estis ante me. Et per omnem terram possessionis uestrae mercedem dabitis terrae. alii autem codices habent "redemptionem dabitis terrae". sensus ergo hic est: non uenumdabitur terra in profanationem, id est illis qui ea utantur in iniuriam creatoris, aut: in confirmationem, id est ut eam emptor perpetuo possideat nec certo secundum dei praeceptum interuallo annorum restituat uenditori. mea enim est, inquit, terra: unde secundum meum praeceptum ea uti debetis. atque ut ostenderet suam esse, non ipsorum, quid ipsi in ea essent, consequenter adiunxit dicens: propter quod proselyti et incolae uos estis ante me, hoc est: quamuis proselyti, id est aduenae sint uobis, qui ex alienigenis adiunguntur genti uestrae, et incolae, id est non in terra propria manentes, tamen etiam uos omnes ante me aduenae estis et incolae. hoc deus dicit siue Israhelitis, quod aliarum gentium terram quas expulit eis dederit, siue omni homini, quoniam ante deum qui semper manet
Abbreviated transcription (Latin):
similaginis. insacrificium sempiternum: quȩritur quo¬
modo sempiternum: si illud hodie offertur quo ungͥitir
summus sacerdos. ab illo qui unctus est : nisi ut semper
hoc offeratur. indie quo ungurtur summus sacerdos.
hoc ẽ per successiones sacerdo tum. quamuis & illo modo
sempiternum possit intellegi. non hoc sed quod signi
ficat

Expanded text:
similaginis in sacrificium sempiternum. quaeritur, quosimilaginis in sacrificium sempiternum. quaeritur, quomodo sempsummus sacerdos, ab illo qui unctus est, nisi ut semper hoc offeratur in die quo ungitur summus sacerdos, hoc est per successiones sacerdotum? quamvis et illo modo sempiternum possit intelligi, non hoc, sed quod significat.
Abbreviated transcription (Latin):
ftum offerri oportere . & prius ꝓpeccato deinde ho
locaustum .: deinde queri potest. utrum holo caustũ
quod mane mane iussit imponi: ipsum &iam perto¬
tam noctem arder& usq ad alterũ mane. Anillud
quod ait : tõta tota nocte ardere debere. holocaustũ¬
fuerit ues pertinum. & inde cȩperit delege holocausti
dicere. aut auespertino holocausto inciper&: quod
mirum ẽ sitacer& inec ammoner& talia uespere offer¬
ri oportere¬
Et locutus ẽ dñs ad moysen dicens. Istud do num aaron
& filiorum eius. quod offerunt dono. indie quacumq
unxerit eum: alia sunt sacrificia quȩ commemora uit
in ex odo. quibus per septem dies scificentur sacerdotes.
Ut sacerdotio suo fingi inciant. Et aliud ẽ quod modo
commemorat. quid offerat summus sacerdos quando con¬
ftituitur. idest quando ungͥitur. hoc enim sequitur
& dicit. Indie quacumq unxerit eum. non dixit unxe¬
ris eos. cum &iam secundos sacerdo tes ungi prȩcipiat:
De inde dicit ipsum sacrificium. decimam pastem oephi

Expanded text:
tum offerri oportere; et prius pro peccato, deinde in holocaustum . Deinde quaeri potest utrum holocaustum quod mane mane jussit imponi, ipsum etiam per totam noctem arderet usque ad alterum mane; an illud quod ait, tota fuerit uespertinum et inde coeperit de lege holocausti dicere, ut a uespertino holocausto inciperet: quod mirum est si taceret nec admoneret talia uespere offerri oportereEt locutus est dominus ad Moysen dicens: istud donum Aaron et filiorum eius quod offerunt domino in die quacumque unxeris eum. alia sunt sacrificia, quae commemorauit in Exodo, quibus per septem dies sanctificantur sacerdotes, ut sacerdotio suo fungi incipiant, et aliud est, quod modo commemorat, quid offerat summus sacerdos, quando constituitur, id est quando ungitur. hoc enim sequitur et dicit: in die quacumque unxeris eum. non dixit: unxeris eos, cum etiam secundos sacerdotes ungi praecipiat. deinde dicit ipsum sacrificium: decimam partem oephi
Abbreviated transcription (Latin):
dit in montemꝰ accipiendas tabulas legis. &rursus hie sus
absconditur. Idest tacetur. & moyses accepit legem
induabus tabulis. &cum eo lterum appar&: Anforte¬
significat nouum testamentum nomine ihũ. & abscondi¬
tum eẽ inlege. et aliquando apparere intellegentibus
Quod uero hiesus lam uocatur. cum in libro numerorum
quando Id nomen acceperit scriptura testatur. quod
lam prope ess& ut terram promissionis intrarent. per
prolemsin. hoc ẽ per p̃occupationem anticipat scriptura.
quod postea factumẽ. Omnia quippe ista postea quam
facta sunt scripta sunt Ac per hoc quando factum est.
quod modo commemoratur. nondum uocabatur. hiesus
sed quando scriptum ẽ. lam hoc uocabatur

Expanded text:
dit in montem ad accipiendas tabulas legis; et subito rursus Iesus dit in montem ad accipiendas tabulas legis; et subito rursus Iesus absconditur, id est tacetur; et Moyses accepit legem in duabus tabulis et cum eo iterum adparsignificat Novum Testamentum nomine Jesu, et absconditum esse in Lege, et aliquando apparere intelligentibus? Quod vero Jesus jam vocatur, cum in libro Numerorum quando id nomen acceperit Scriptura testetur, cum jam prope esset ut terram promissionis intrarent , per prolepsim, hoc est per praeoccupationem anticipat Scriptura quod postea factum est. Omnia quippe ista posteaquam facta sunt, scripta sunt; ac per hoc quando factum est quod modo commemoratur, nondum vocabatur Jesus, sed quando scriptum est jam hoc vocabatur.
Abbreviated transcription (Latin):
rio decuplato. qui pertinent adsignificandũ sp̃m sc̃m̃
aphiro autem significatur uita caelestis: maxi me quia
dictum ẽ. sicut aspectus firmamenti Firmamentum
autem caelum appellari quis nesciat Et forma lateris
in eodem saiphiro. quadraturam ipsam uel stabilitatem.
uel eiusdem quaternarii numeri sacramentum figurat
Iuod autem manducant &bibunt in loco dĩ. suauita¬
tem saturitatemq significat in illo regno ae ternitatis
Beati enim qui esuriunt &sitiunt iustitiam. quõ ipsi
saturabuntur: Unde et dñs dicit uenturos multos
Quos utique. Nisi electos. praescitos. praedistinatos.
uocatos. lustificatos. glorificatos. et recubituros cum
abraham et isaac. et lacob in regno caelorum Et alio
loco ipse hoc promittit fidelibus suis. quod faciat eos¬
recumbere. & transeat. & ministr& eis
uid sibi vult quod hiesus naue non commemoratus bn illis
quattuor subito cum moyse appar&. et cum illo ascen¬

Expanded text:
rio decuplato, qui pertinet ad significandum spiritum sario decuplato, qui pertinet ad significandum spiritum sanctum. sapphiro autem significatur uita caelestis, maxime quia dictum est: sicut aspectus firmamenti. firmamentum autem caelum appellari quis nesciat? et forma lateris in eodem sapphiro quadraturam ipsam uel stabilitatem uel eiusdem quaternarii numeri sacramentum figurat quod autem manducant et bibunt in loco dei, suauitatem saturitatemque significat in illo regno aeternitatis. beati enim qui esuriunt et sitiunt iustitiam, quoniam ipsi saturabuntur. unde et dominus dicit uenturos multos. — quos utique? nisi electos, praescitos. praedestinatos, uocatos, iustificatos. glorificatos — et recubituros cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. nam et alio loco ipse hoc promittit fidelibus suis. quod faciat eosrecumbere et transiens ministret eis. Quid sibi uult quod Iesus Naue non commemoratus in illis quattuor subito cum Moyse adparet et cum illo ascen
Abbreviated transcription (Latin):
sumptio formarũ uisibiliũ. eius omnipotentiȩ sub lac&
Et de electis isfahel non disfonuit nec unus. &apparu¬
erunt In loco dĩ. & manducauerunt & biberunt Quis
dubit& illos quos nominatim expressit. & septuaginta
seniores. nunc appellatos electos israhel. qui proculdu¬
bio personam gerebant eorum. qui electi sunt inpopu¬
lo dĩ Non enim ẽ omnium fides. & nouit dñs qui sur
eius In magna autem domo sunt alia uasa inhonorem
alia in contumeliam Quoniam ergo quos ante p̾sciuit
& praedistinauit. quos autem praediftinauit. illos
& uocauit. quos autem uocauit. ipsos & lustificauit
quos autem iustificauit. ipsos et glorificauit. profecto
deelectis israhel. non dissonuit nec unus Significatur
autem quaternario numero. Inmoysen & aaron &nadab
et abiud. propter quatuor euangelia. & totius orbis
qui in quatuor partes diuiditur promissionem : & sep¬
tuaginta de senioribus israhel. numero scilic& seꝑtena¬

Expanded text:
sumptio formarum uisibilium eius omnipotentiae subiacet. sumptio formarum uisibilium eius omnipotentiae subiacet. Et de electis Israhel non dissonuit nec unus: et adparuerunt in loco dei et manducauerunt et biberunt. quis dubitet illos, quos nominatim expressit, et septuaginta seniores, nunc appellatos electos Israhel? qui procul dubio personam gerebant eorum qui electi sunt in populo dei. non enim omnium est fides, et nouit dominus qui sunt eius; in magna autem domo sunt alia uasa in honorem, alia in contumeliam. quoniam ergo quos ante praesciuit, et praedestinauit; quos autem praedestinauit, illos et uocauit; quos autem uocauit, ipsos et iustificauit; quos autem iustificauit, ipsos et glorificauit, profecto de electis Israhel non dissonuit nec unus. significantur autem quaternario numero in Moyse et Aaron et Nadab et Abiud propter quattuor euangelia et totius orbis, qui in quattuor partes diuiditur, promissionem; et septuaginta de senioribus Israhel numero scilicet septena
Abbreviated transcription (Latin):
erat socero eius. quamius cum aliqua ambiguitate:
quod immolauerit dõ: & aduertendam librum testa¬
menti cum sanguine hostiae recitari In quo libro illas
iustificationes conscriptas debemus accipere Nam deca¬
logum legis. intabulis lapideis fuisse conscriptum. post¬
ea manifestatum est
t dixerunt. omnia quaecumque locutus ẽ dñs. faciemus
& audiemus Non aliter respond&. eccelam tertio VI.
Et ascendit moyses &aaron. &nadab. &abiud. & septua¬
ginta seniorum israhel. & uiderunt locum ubi stete¬
rat ds̃ israhel. Constat inter eos qui recte intelleguN.
nullo dm̃ contineri loco. nec aliquo uelut. situ cor¬
poris membra ponere sicuti est nr̃i corporis. sedere.
lacere. stare. & siquid huiusmodi ẽ. Haec enim ñ sunt
Nsi corporum. d̃s autem sõs est. Quod ergo se ostendit
specie corporali. vel signis corporaliter expressis. non
sbstantia eius appar&. qu a est ipse quod ẽ sed as¬

Expanded text:
erat socero eius, quamuis cum aliqua ambiguitate, erat socero eius, quamuis cum aliqua ambiguitate, quod immolauerit deo. et aduertendum librum testamenti cum sanguine hostiae recitari, in quo libro illas iustificationes conscriptas debemus accipere. nam decalogum legis in tabulis lapideis fuisse conscriptum postea manifestatum est. Et dixerunt: omnia quaecumque locutus est dominus faciemus et audiemus. non aliter respondent ecce iam tertio. Et ascendit Moyses et Aaron et Nadab et Abiud et septuaginta seniorum Israhel et uiderunt locum ubi steterat ibi deus Israhel. constat inter eos qui recte intellegunt nullo deum contineri loco nec aliquo uelut situ corporis membra ponere, sicuti est nostri corporis, sedere, iacere, stare et si quid huius modi est. haec enim non sunt nisi corporum, deus autem spiritus est. quod ergo se ostendit specie corporali uel signis corporaliter expressis, non substantia eius adparet, qua est ipse quod est, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
significasse ipsum populum eẽ altare dĩ. sicut ẽ templũ dĩ
timmolauerunt hostiam salutaris dõ. Non dixit hos¬
tiam salutarem. sed hostiam salutaris Quod grecus hab&
soteriu. Vnde & inpsalmo. Calicem inquit salutaris ac¬
cipiam. Non dixit calicem salutarem Ubi uidendũ
est. ne forte ille significetur de quo dixit symeon. quõ
uiderunt oculi mei salutare tuum Hunc enim & psalmis
commendat ubi legitur. bene nuntiate diem ex die. salu¬
tare eius. Quid est enim aliud sidiligentius attenda¬
mus. quod ait diem ex dieͫ. lumen exlumine. hoc est
dm̃ ex dõ. quod ẽ unigenitus filius
umens autem moyses dimidiam partem sanguinis. infu¬
dit incraterem. & partem reliquam sanguinis infudit
ad altare: &accipiens librum testamenti. recitauit in
aures populi Notandum ẽ nunc primum sacrificasse
moysen euidenter scripturam dicere. ex quo exaegy¬
pto eductus ẽ populus Primo enim de lothor dictũ

Expanded text:
significasse ipsum populum esse altare dei, sicut est templum dei. significasse ipsum populum esse altare dei, sicut est templum dei. Et immolauerunt hostiam salutaris deo. non dixit "hostiam salutarem", sed: hostiam salutaris, quod graecus habet owrrjpioD. unde et in psalmo, calicem, inquit, salutaris accipiam, non dixit "calicem salutarem". ubi uidendum est, ne forte ille significetur. de quo dixit Symeon: quoniam uiderunt oculi mei salutare tuum. hunc enim et psalmus commendat ubi legitur: bene nuntiate diem ex die salutare eius. quid est enim aliud. si diligentius adtendamus, quod ait: diem ex die, nisi lumen ex lumine, hoc est m ex deo, quod est unigenitus filius ? Sumens autem Moyses dimidiam partem sanguinis infudit in craterem; et partem reliquam sanguinis adfudit ad altare. et accipiens librum testamenti recitauit in aures populi. notandum est nunc primum sacrificasse Moysen euidenter scripturam dicere, ex quo ex Aegypto eductus est populus. primo enim de Iothor dictum
Abbreviated transcription (Latin):
Iotandum ẽ quod lterum populus ista respondet. omnia
uerba quae locutus ẽ dñs faciemus & audiemus Cum
Videatur. ordo postulare ut diceretur. audiemus & faci¬
emus Sed mirum. nisi aliquis sensus hic lat& Nam si
audiemus pro eo positum ẽ quod ẽ intellegemus. prius
oportere uerbis dĩ reddere faciendi seruitutem. vt ad in¬
tellegentiam earum rerum quae ipso prȩcipiente fiunt.
merito deuotionis. quae non contemptae sed factae sunt
ipse perducat. Sed uidendum ẽ. Utrum iste populus. illi
filio similis inueniatur. qui patrilubenti dixit. Ibo in
uineam . & non it Gentes enim quae dm̃ penitus con¬
tempserunt. postea per unius oboedientiam lustificat&e.
quȩ ñ sectabantur. iustitiã. apprehenderunt iustitiam XCUII.
Iotandum quod moyses aedificauit altare submonte.
& duodecim lapides induodecim tribus israhel. Intelle¬
gitur enim ex duodecim lapidibus altare aedificatum.

Expanded text:
Notandum est quod iterum populus ita respondet: omnia Notandum est quod iterum populus ita respondet: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus, cum uideatur ordo postulare, ut diceretur: "audiemus et faciemus". sed mirum nisi aliquis sensus hic latet. nam si audiemus pro eo positum est quod est intellegemus, prius oportet uerbis dei reddere faciendi seruitutem, ut ad intellegentiam earum rerum, quae ipso praecipiente fiunt, merito deuotionis, qua non contemtae, sed factae sunt, ipse perducat. sed uidendum est, utrum iste populus illi filio similis inueniatur qui patri iubenti dixit: ibo in uineam et non iit. gentes enim, quae dominum penitus contemserunt, postea per unius oboedientiam iustificatae, quae non sectabantur iustitiam, adprehenderunt iustitiam. Notandum quod Moyses aedificauit altare sub monte et duodecim lapides in duodecim tribus Israhel. intellegitur enim ex duodecim lapidibus altare aedificatum
Abbreviated transcription (Latin):
i seruieris dus eorum. erunt tibi offendiculum Hic
quia etdulia debetur dõ. tamquam dño. latria uero.
Et moysi dixcit. Ascende ad dñm tu & aaron. & nabad
& abiud. et septuaginta seniorum israhel: et adorabun
alonge dñm. & accedet moyses solus ad dñm: Ipsi autem
non accedent: populus autem non ascendet. cum illis
Introut autem moyses. & narrauit populo omnia uerba
dĩ et lustificationes Respondit autem omnis popu¬
lus uoce una dicentes. Omnia uerba quae locutus est
dñs faciemus & audiemus Vsque adhunc locum scri¬
pturae iustificationes intelleguntur. quae datae sunt
populo adobseruandum Incipiunt autem. quantum
ipsa uerba scripturae indicant: unde hoc nomen lusti¬
ficationum ex orsum ẽ: ab illo seruo hebreo. cui auris ad
postem pertunditur: In quibus omnibus iustificationib:
considerandum ẽ. quae inde adagendam & uitam et mo¬
rum bonorum conseruationem. duci possint Multa
quippe in eis sunt facramentu. significantia potius aliquid

Expanded text:
i servieris diis eorum, erunt tibi offendiculum. Hic quia et dulia debetur Deo tanquam Domino. Latria vero Et Moysi dixit: ascende ad dominum tu et Aaron et Nadab et Abiud et septuaginta seniorum Israhel: et adorabunt a longe domino. et accedet Moyses solus ad dominum, ipsi autem non accedent: populus autem non ascendet cum illis. introit autem Moyses et narrauit populo omnia uerba dei et iustificationes. respondit autem omnis populus uoce una dicentes: omnia uerba quae locutus est dominus faciemus et audiemus. usque ad hunc locum scripturae iustificationes intelleguntur quae datae sunt populo ad obseruandum. incipiunt autem, quantum ipsa uerba scripturae indicant. unde hoc nomen iustificationum exorsum est, ab illo seruo hebraeo cui auris ad postem pertunditur. in quibus omnibus iustificationibus considerandum est, quae inde ad agendam uitam et morum bonorum conseruationem duci possint. multa quippe in eis sunt sacramenta significantia potius aliquid