comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ecđa exgentib ueniens dũ adhuc uitus e&̃ in mixta & nec¬
dũ spiritalib sed animalib: mtib: inherer& conspexit. Nec mo¬
uere deb& qđ puer quoq: cũ camelis uenerat. in quib: sui domini
diuitias ferabat. quia ipsi quoq p̃dicatores scĩ quã uisiã ad su¬
periora intellegenda. atq ꝓferenda & intellectu. & uita emi¬
cent Adhuctam̃ in sem & ipsis contradictionẽ carnis sentiunt.
Nauident aliã legẽ in mebrissins repugnantẽ legim̃tis su&e.
tant quia nemagnitudo reuelationũ extollat eos. dat̾ eis
stimulus carnissuae. Habent enĩ thesaurũ istũ in uasis fic¬
tilib: ut sublimitus sit uirtus dĩ & non ex eis. quienĩ ꝑcarnẽ
caelestia locunt᷑ & tam̃ adhuc incarne contradictionẽ de
uitio sentiunt quid aliud quã suꝑtortuosa cameloꝵ dorsa
diuitias ferunt : Rebecca uero isa ac uiso quis ille homo sit re¬
it Qua sese mox pallio operuit. quia quanto subtilius salua
toris sui mysteria penetrat. tanto altius deante acta uita confun¬

Expanded text:
suum Ecclesia ex gentibus veniens, dum adhuc vitiis esset innixa, et necdum spiritalibus sed animalibus motibus inhaereret, accessit? Nec movere debet quod puer quoque cum camelis venerat, in quibus sui domini divitias ferebat. Quia ipsi quoque praedicatores sancti, quamvis jam ad superiora intelligenda atque proferenda et intellectu et vita emicent, adhuc tamen in semetipsis contradictionem carnis sentiunt. Nam vident aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis suae, tant, quia ne magnitudo revelationum extollat eos, datur eis stimulus carnis suae ; habent enim thesaurum istum in vasis fictilibus , ut sublimitas sit virtutis Dei, et non ex eis. Qui ergo per carnem sublimia loquuntur, et tamen adhuc in carne contradictionem de vitio sentiunt, quid aliud quam super tortuosa camelorum dorsa divitias ferunt? Rebecca vero, Isaac viso, quis ille homo sit regit. Quae sese mox pallio operuit, quia quanto subtilius Salvatoris sui mysteria penetrat, tanto altius de anteacta vita confun
Abbreviated transcription (Latin):
lens ia cob uirgas populeas uirides & amigdalinas & explatanis
exparte de corticauit eas. &rt. Quid est uirgas uirides amig¬
dalinas atq explatanis ante oculos gregum ponere nisi ꝑscrip¬
tura seriẽ antiquorum patrum uitasatq sententias in exem

Expanded text:
uleas virides et amygdalinas et ex platanis, ex parte decorticavit eas, et reliqua. Quid est virgas virides et amygdalinas atque ex platanis ante oculos gregum ponere, nisi per Scripturae seriem antiquorum Patrum vitas atque sententias in exem
Abbreviated transcription (Latin):
discussionis pondus deprimat. neq rursum torpor incuriae
uacuum relinquat. Multe quippe eiꝰ eius sententia tanta
allegoriarũ conceptione sunt grauidȩ. ut quisquis eas ad so¬
lã tenere historiam nititur earum notitia ꝑsuã incuriam pri¬
uetur: Nonnulla uero ita exterioribus p̃ceptis inseruiunt.
ut siquis ea subtilius pen&rare desider&. Intus quidẽ nihilin¬
ueniat sed hoc sibi &iam qđ foras locuntur abscondat. Vnde

Expanded text:
discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae discussionis pondus deprimat, neque rursum torpor incuriae vacuum relinquat. Multae sacri eloquii sententiae tanta allegoriarum conceptione sunt gravidae, ut quisquis eas ad solam tenere historiam nititur, earum notitia per suam incuriam privetur. Nonnullae vero ita exterioribus praeceptis inserviunt, ut si quis eas subtilius penetrare desiderat, intus quidem nihil inveniat, sed hoc sibi etiam quod foras loquuntur abscondat. Ante
Abbreviated transcription (Latin):
temperauit ut & ipse fructũ suilaboris acciper&. & laban ñ
ponitus spoliar&. Si quando oues & caprȩ primotempore
ascendebantur quia melior uernus .ẽ. fo& us ante ipsa spo¬
nebat uirgas ut uariae soboles nascer&. Quaecũq aut oues
& caprae sero quaerebant ma rem anteharum oculos non po¬
nebat ut unius coloris pecora nascerentur. & quicquid pri¬
mum nascebat᷑ suũ erat quia discolor & uarium erat. Quic¬
quid postea laban unius enimtã innigro quã in albo coloris
pecus oriebatur . In eo aut̃ loco ubis criptu.ẽ. ut conciper&
inuirgis. inhȩbrȩo hab& laamena. Vimuerbi hebraici nisi
circuitu exprimere non possum. laamena enim propriae
dicitur extremus. incoitucalor quo corpus omne concutit᷑
& patratȩ uo luptatiuicinus ẽ. finis. potest aut & secundũ
eloqui int̃textum & mrsteriũ tanta .ẽ. libratione pensen¬
dus ut utriusq partis lance moderata. hunc neq nimiȩ

Expanded text:
temperavit, ut ipse fructum sui laboris acciperet et Laban et temperavit, ut ipse fructum sui laboris acciperet et Laban et penitus spoliaretur. Si quando oves et caprae primo tempore ascendebantur, quia melior vernus est fetus, ante ipsas ponebat virgas, ut varia soboles nasceretur; quaecunque autem oves et caprae sero quaerebant marem, ante harum oculos non ponebat, ut unius coloris pecora nascerentur. Et quidquid primum nascebatur, suum erat, quia discolor et varium erat, quidquid postea, Laban. Unius enim tam pecus oriebatur. In eo autem loco ubi scriptum est, ut conciperent in virgis, in Hebraeo habet, iehammenna . Vim verbi Hebraici, nisi circuitu exprimere non possum. Iehammenna enim proprie dicitur extremus in coitu calor, quo corpus omne concutitur, et patranti voluptati vicinus est finis. Potest autem et secundeloquii inter textum et mysterium tanta est libratione pensandus, ut utriusque partis lance moderata, hunc neque nimiae
Abbreviated transcription (Latin):
liquã figuratã significationẽ resista. qua sine dubio ut ꝓphe¬
ta fecit iacob & ideo nec fraudis arguendi est. Nonenimtale¬
aliquid nisi reuelatione spiritali eum fecisse credendum est
Post quã aut̃ natifuerant hedi & agniuarii & discolores ex
albis & unius coloris gregib: separabat illos iacob. & ꝓcul esse
a pristinogrega Si quiaũ nas cebantur unius coloris id est albisiue nigri
trudebat inmanus filiorum laban & ponebat uirgas quas discoria
uerat in canalibus ubieffundebantur aquue & ueniebant ad po
quas posuerat coram peccore incanalib: ad concipiendum in cis
serotinisouib nõpo nebat. & fiebant serotina laban & tempora
& temporaneis aliud nescio quid qđ ad sensum non ꝑtin& trans¬
tulerunt qđ hic dicit scriptura hoc est. ia cobprudens &cal¬
lidus iustitiam & equitatẽ &iã inista arte seruabat. Sienim
li & apte huicrei laban inuidus contraiss&. Ergoita omnia

Expanded text:
liquam figuratam significationem res ista, quam sine dubio ut propheliquam figuratam significationem res ista, quam sine dubio ut propheta fecit Iacob; aliquid, nisi relatione spirituali eum fecisse credendum est. Postquam autem nati fuerant agni et haedi varii et discolores ex albis et unius coloris gregibus, separabat illos Jacob, et procul esse faciebat a pristino grege. Si qui autem nascebantur unius coloris, id est, albi vel nigri, tradebat in manus fverat in canalibus, ubi effundebantur aquae, et veniebant ad potquas posuerat coram pecore in canalibus ad concipiendum in eis; et in serotinis ovibus non ponebat, et hebant serotina Laban, et temporsed pro serotinis et temporaneis aliud nescio quid, quod ad sensum non pertinet, transtulerunt. Quod autem dicit Scriptura, hoc est: « Jacob prudens et callidus justitiam et aequitatem, etiam in nova arte servabat. » Si enli, et aperte huic rei Laban invidus contraisset. Ergo ita omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sobole ꝓcreent cũ hocipsũ &iã in equarũ gregib apud hispa¬
nos dicat᷑ fieri ł quintilianus in ea contro uersia qua accusa¬
tur matrona quae & hiopẽ peperit ꝓdefensione illius argum̃¬
tet᷑. hanc conceptuũ ẽẽ . naturã quã supra diximus. Etscriptũ
periss& utriq parenti generiq dissimelẽ. nisi memoratus me¬
dicus soluisset questionẽ. Illis am monitis quaerere. ne forte
aliqua talispictura eẽt in cubiculo. Qua inuenta mulier asus
pitioneliberata ẽ. Sedadhanc rẽquã fecit ia cob uirgarum ex
diuersis arborib trium copulatio quid contulerit utilitatis
ꝗd attineat aduarias pecudes multiplicandas non appar& om¬
nino. nec aliquid adhoc cõmodũ inter est. utrum exunius gene¬
ris ligno uarientur uirga anplura sint lignoꝵ genera. cumso¬
la quȩrat᷑ lignoꝵ uari&as. Ac ꝑ hoc cogit inquiri ꝓph&iã & a¬

Expanded text:
sobolem procreent: cum hoc ipsum etiam in equarum gregibus apud Hispasobolem procreent: cum hoc ipsum etiam in equarum gregibus apud Hispanos dicatur fieri: et Quintilianus in ea controtur matrona quod Aethiopem peperit, pro defensione illius argumentetur hanc conceptuum esse naturam quam supra diximus. Et scriptum perisset, utrique parenti generique dissimilem, nisi memoratus medicus solvisset quaestionem, illos monens quaerere num forte aliqua talis pictura esset in cpicione liberata est. sed ad hanc rem quam fecit lacob uirgarum ex diuersis arboribus trium copulatio quid contulerit utilitatis, quod adtinet ad uarias pecudes multiplicandas, non adparet omnino. nec aliquid ad hoc commodum interest, utrum ex unius generis ligno uarientur uirgae an plura sint lignorum genera, cum sola quaeratur lignorum uarietas. ac per hoc cogit inquiri prophetiam et a
Abbreviated transcription (Latin):
pecoris nascer&ur dolus. Itaq iacob nouã strophã cõmentus est
& contra naturã albi & nigri pecoris naturali arte pugnauit. Pres
enim uirgas populeas & amigda linas & mala granati. quã quam
cans uariũ uirgarum fec̃ colorẽ. ut ubicũq corticẽ reliquiss&¬
antiquus ꝑ maner& color: ubi uõ tuliss& corticẽ. color candidus
pander&ur. Obseruabat ergo iacob & tempus quo ascendebant᷑
pecora & post calorẽ diei ad potandũ auida ꝑgebant. discolores
uirgas ponebat in canalib: & admissis ariib: & hrcis in ipsa po¬
tandi auiditate oues & capras faciebat ascendi ut᷑ duplici deside¬
rio dũ & auide bibunt & ascendunt᷑ a marib: tales fo&uf conci¬
perent. quales umbras aricũ & hrrcorũ desuꝑ ascendentium
in aquarũ speculo contẽplabantur Exuirgis enim incanalibus
positis uarius erat &imaginũ color. Nec mirũ hanc roncep¬
tu feminarũ eẽ naturã ut quales formas ꝑspexerint siuem̃te
coneperint in extremo uoluptatis aestu. quae concipiunt talem

Expanded text:
pecoris nasceretur dolus. Itaque Jacob novam stropham commentus est, et contra naturam albi et nigri pecoris naturali arte pugnavit. Tres enim virgas populeas, et amygdalinas, et maligranati, quanquam Scans, varium virgarum fecit colorem, ut ubicunque iantiquus permaneret color: ubi vero tulisset corticem, color candidus panderetur. Observabat ergo Jacob et tempore, quo ascendebantur pecora, et post calorem diei ad potandum avida pergebant, discolores virgas ponebat in canalibus, et admissis arietibus et hircis, in ipsa potandi aviditate, oves et capras faciebat ascendi, ut ex duplici desiderio, dum avide bibunt, et ascenduntur a maribus, tales fetus conciperent, quales umbras arietum et hircorum desuper ascendentium in aquarum speculo contemplabantur. Ex virgis enim in canalibus positis, varius erat etiam imaginum color. Nec mirum hanc in conceptu feminarum esse naturam, ut quales perspexerint, sive mente conceperint in extremo voluptatis aestu, quae concipiunt, talem
Abbreviated transcription (Latin):
in t̃p̃tes confusus est sensus. & usq in p̃sentẽ diẽ nullũ potui inueni¬
re nr̃orũ qui ad liquidũ quid in hocloco di cer&ur exponer&. Vis
inquit iacob meseruiretibi &iã alios septẽ annos facqđ postulo
Depara om̃s discolores & uarias tã oues quã capras. & trade in ma¬
nus filioꝵtuoꝵ. Rursũ ex utroq grege alba & nigra pecora. id ẽ
unicoloris damihi. Si quid igit᷑ exalbis & nigris quaunius coloriss̃
uariũ natũ fuerit. meuerit. si quiduero unius coloris tuum. Rem
non difficilẽ postulote cũ facit natura pecoꝵ ut alba ex albis & nigra

Expanded text:
apud Septuaginta interpretes confusus est sensus, et usque in praesentem diem nullum potui inveniapud Septuaginta interpretes confusus est sensus, et usque in praesentem diem nullum potui invenire nostrorum qui ad liquidum quid in hoc loco diceretur exponeret. Vis, inquit, Jacob me servire tibi etiam alios septem annos? fac, quod postulo. Separa mihi omnes discolores et varias, tam oves quam capras; et trade in manus filiorum tuorum. Rursus ex utroque grege, alba et nigra pecora id est, unius coloris da mihi. Si quid igitur ex albis et nigris, quae unius sunt, varium natum fuerit, mecum erit; si quid vero unius coloris, tuum erit. Rem non difficilem postulo. Tecum facit natura pecorum, ut alba ex albis, et nigra
Abbreviated transcription (Latin):
formã seriu accepit factus obo ediens paternaes uoluntati usq ad
uangelio ait. Ego sũ pastor bonus. Ille mercedis luero uariũ sibi
petus abstulit. Ap̃s diuersarũ gentiũ uari& atẽ sibi m& congre¬
gauit. Ille tres uirgas amputatis corticibus. in alueis aquarũ¬
opposuit ut earum contẽplatione multiplicarent̾ eius oues
rit efficiat᷑ ouisdĩ qualit̾ aut̃ hȩcres secundũ hystoriã intellegi
debeat ñ .ẽ. p̃tercundũ. Petente igitur ia cobsocerũ suũ ut cũ uxo
ribus & liberissuis licer& sibi ad parentes redire suauit ei laban ut se¬
cũmaner& aliquantũ temporis : Dix̃q quid dabotibi. Atipseres¬
pondit. Nihil uolo. Sed feceris qđ postulo iterũ pascã & custodiã
pecoritua. Grra omnes gregestuos & separa cuntas ouesuarias
& sparso uellere & qđ cũq fuluũ & maculosũ uariumq fuerittã
in ouib: quã capris. erit mercesmea. responditq mihi crasiustita¬

Expanded text:
formam servi accepit, factus obediens paternae voluntati usque ad formam servi accepit, factus obediens paternae voluntati usque ad vangelio dicit: Ego sum pastor bonus . Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit; Christus diversarum gentium varietatem sibimet congregavit. Ille tres apposuit, ut earum contemplatione multiplicarentur ejus ovesrit, efficiatur ovis Dei. Qualiter autem haec res secundum historiam intelligi debeat, non est praetereundum. ribus et liberis suis liceret sibi ad parentes redire, suasit ei Laban, ut secum maneret aliquantum temporis, dixitque ei: Quid dabo tibi? At ipse respondit. Nihil volo. Sed si feceris quod postulo, iterum pascam, et custodiam pecora tua. Gyra omnes greges tuos, et separa cunctas oves varias, et sparso vellere, et quodcunque fulvum et maculosum variumque fuerit, tam in ovibus, quam in capris, erit merces mea; respondebitque mihi cras justiti
Abbreviated transcription (Latin):
misericor dia dĩ ꝑseipsã parit. Uix tandẽ quidẽ quia per¬
rarum .ẽ. Ut in principio erat uerbum & uerbũ erat apud
dm̃ & dr̃ erat uerbum. & quicquid dehacre pie sapient̃q dr̃. &
sine fantas mate carnalis cogitationis & salubrit̃ ł exparte capitur
Alio quoq sensuliam & rachel uictorinus matyr. & c&eriinsimi¬
litudinẽ ecclesia uelsina goga int̃p̃tati sunt. lia enim maiorna
dẽ oculis legitur grauida quialex ꝑ morsen data cooꝑta .ẽ. atq
signata. Rachel iunior & pulchra pnius sterilis & postmodũ fecun
da similitudo . ẽ. ȩccłae. lunior quia tempore posterior. pulehra qͥa
runt : qua &iã tam diusterilis fuit quousque sina goga populũ
nisquia dñs ut ȩcclesiã ad sumer& prius sinagogã sibi conut¬
it seruitus itaq: ipsa iacob:septẽ annoꝵ ꝓduab: uxorib: huus
uita p̃sentis tempus significat. qđ ꝑseptẽ dies euoluit̃. In quo dñs

Expanded text:
misericordia Dei per se ipsam parit, vix tandem quidem quia permisericordia Dei per se ipsam parit, vix tandem quidem quia perrarum est, ut: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et quidquid de hac re pie sapienterque dicitur, et sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur. Alio quoque sensu Liam et Rachel Victorinus martyr, et caeteri in similitudinem Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim major ndem oculis legitur gravida, quia lex per Moysen data, quod operta est atque signata. Rachel autem junior et pulchra, prius sterilis et postmodum da, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior. Pulchra, quirunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum nisi quia Dominus, ut Ecclesiam assumeret, prius sibi Synagogam conjunxit? Servitus itaque ipsius Jacob septem annorum pro duabus uxoribus hujus vitae praesentis tempus significat, quae per septem dies volvitur, in qua Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rit cilia eũq detinens ait. Ad me intrab conduxite ꝓmandra
re bonã opionẽ noli fugere officioꝵ laborẽ. Haec in ecła geri
quis quis aduerterit. cernit & experitur in exemplis. qđ intel¬
legamus in libris. Quis non ideat hocgeri toto orbetrarum
uenire homines ab operib: scłi. & ireinotiũ cognoscenda & con¬
templandae ueritatis tãquã in amplexum rachel & excipi
de trans uerso ad ecclesiasticã necessitatẽ atq in ordinari in
labore tãquãlia dicente ad me intrabis. Quibus istud mrs¬
teriũ dĩ dispensantib ut innocent̾ huius secłi filios generent
fidei. laudat᷑ apopulis. & iã illa uita cuius a more conuersi.
spem sȩculi reliquerunt. & ex cuius ꝓfessione admisericor¬
diã regendę plebis ad sumptisunt. Id enĩ agunt in omnib
tales rectores populi dedit latius & clarius glorific& ur ta¬
quã non recusante noctẽ lie ut rachel pomis suaue olentib
Etclarenitentib potiatur. qua aliquando & ipsa p̃stantes

Expanded text:
rit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim teri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamquam in amplexum Rachel; de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensantibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa vita, cujus amore conversi spem saeculi reliquerunt, et ex cujus professione ad misericordiam regendae plebis assumpti sunt. Idem agunt in omnibustales rectores populi dedit ratio, non infametur, sed clarius glorificetur tanquam Jacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suave olentibus et clare nitentibus potiatur. Quae aliquando et ipsa praestant
Abbreviated transcription (Latin):
to. nominantur. qͥ eiꝰ dẽ facti principes atq auctores fuerunt.
Quibus patratis audact̃ iacob dix̃ adsimeon & leui. Turbas¬
tis me & odiosũ fecistis chananeis. & phere Zeis habitatoribus
t̃rae huius. Nos pauci sumus illi congregati ꝑcutient me. & de¬
lebor ego & domus mea. Propt̾ bella pluriũ quae consurge¬
re poterant sedixit numero exiguũ. ñ qđ minus multo habe¬
r& quã possent sufficere in expugnatione illius ciuitatis. Res¬
ponderuntꝰ ia cob filii. Num quid ut scorto abuti debuere soro
Lelus quẽ habuer̃ filina cob inulciscendo stupro so¬
rorissuae. Mor aliter cõmon& pastores fideliũ. quatenus ho¬
beant cura animarum sibi cõmissurũ. ne uiolenter aut corpo¬
rali delicto aut fornicatione spiritali polluat᷑. paratisint

Expanded text:
to nominantur, quia ejusdem facti principes atque auctores fuerunt. to nominantur, quia ejusdem facti principes atque auctores fuerunt. Quibus patratis audacter, Jacob dixit ad Simeon et Levi: Turbastis me, et odiosum fecistis Chananaeis et Pherezeis habitatoribus terrae hujus. Nos pauci sumus, illi congregati percutient me, et delebor ego et domus mea. Propter bella plurium qui consurgere poterant, se dixit numero exiguum, non quod minus multos haberet quam possent sufficere expugnationi civitatis illius. Responderuntelus quem habuerunt filii Jacob in ulciscendo stupro sororis suae, moraliter commonet pastores fidelium, quatenus habeant curam animarum sibi commissarum, ne violenter aut corporali delicto, aut fornicatione spiritali polluantur; parati
Abbreviated transcription (Latin):
tuerunt fucere tantam stragem direptionẽq ciuitatis inter¬
fectis quã uis indolore circũcisionis constitutisꝓsorore sua di¬
na. Ded intellegendum .ẽ. diuilli chabitare ia cob donec &
filia eius uirgo fier& & filii iuuenes. Namita scriptum est.
Et habitauit urcta oppidũ emitq partẽ agri inqua fixerat ta¬
bnacula a filiis emor patris sichẽtentũ agnis. & erecto ibial¬
tare inuocauit suꝑ illud fortissimum dm̃ israt. Egressa estͥdi
na filia liȩ ut uider& mulieres regionis illius. appar& ergo his
his ñtranse unt̃ sicut uiator sol& illic mansisse ia cob se
agrum emisse. & tab naculũ constitu isse. ara instruxisse. ac
ꝑhoc diutius habitare filia uõ eiꝰ cuad eã ueniss& a&atem ut
amicas iã habere poss&. condiscere uoluisse filias ciuiũ loci
atq ita factum. eẽ ꝓ illa cruentissimã cedẽ & dep̃datio nem
quȩ iã ut puto questionẽ non hab&. Multitudo cnin par ua
erat cumia cob qui plurimum ditatus fuit. sed filiieiꝰ in hoc fac¬

Expanded text:
tuerunt facere tantam stragem, direptionemque civitatis, interfectis quamvis in dolore circumcisionis constitutis, pro sorore sua Dina. Sed intelligendum est diu illic habitasse Jacob, donec et filia ejus virgo fieret et filii juvenes. Nam ita scriptum est: Et habitavit juxta oppidum, emitque partem agri, in qua fixerat tabernacula, a filiis Hemor patris Sichem centum agnis; et erecto ibi altari, invocavit super illud fortissimum Deum Israel. Egressa est autem Dina filia Liae, ut videret mulieres regionis illius. Apparet ergo his verbis, non transeunter sicut viator solet, illic mansisse Jacob, sed agrum emisse, et tabernaculum constituisse, aram instruxisse, ac hoc diutius habitasse; filiam uero eius cum ad eam uenisset aetatem, ut amicas habere iam posset, condiscere uoluisse filias ciuium loci; atque ita factam esse pro illa cruentissimam caedem et depraedationem, quae iam, ut puto. quaestionem non habet. multitudo enim non parua erat cum
Abbreviated transcription (Latin):
u&at. Et cum concupiscentes noxia attingimus ꝓfecto quid
aliud quã u&ita degustamus. Faitaq sum̃da sunt quae natu¬
rae necessitas quarit & non quȩȩ dendilibido suggerit. ne&iã
si haec moderata discretio minus caute ꝓspe¬

Expanded text:
vetat; et cum concupiscentes noxia attingimus, profecto quid vetat; et cum concupiscentes noxia attingimus, profecto quid aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit, ne etiam si haec moderata discretio minus caute p
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ gloriã esauamisit. quia magno astu desiderabilẽ cibum
id .ẽ. lenticulã concupiuit. Quã dũ uenditis & iã primogenitis
p̃tulit qͥđ in illo app&itu anhelar& indicauit. Neq enim cibus
sed app&itus inuitio ẽ. Vnde & lauciores cibos plerũq culpa
sumimus & abiectiores nonsinereatu conscientiae degustamꝰ
Hlic quippe quẽ diximus esau primatũ ꝑlenticulã ꝑdidit
& helias inheremo uirtutẽ corporis carnes edendo seruauit
Vinde & antiquus hostis quia ñcibũ sedcibi concupiscentiam.
esse causã damnationis intellegit. Et primũ sibi hominẽ non
carne sopomo subdidit & secundũ non carne sed pane temp¬
tauit. Hinc .e. qđ plerũq ada culpa cõmittit᷑. &iã cũ abiec¬
ta & uilia sumunt᷑. Neq adam solus ut au&ito sepomo sus¬
pender& p̃ceptũ ꝓhibitionis accepit. Nã cumalim̃ta quaedã
saluti nr̃tae ds̃ contraria indicat. ab hisnos quasi ꝑsententiam

Expanded text:
torum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderabilem cibum, torum gloriam Esau amisit, quia magno aestu desiderabilem cibum, id est, lenticulam concupivit, quam venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illa appetitu anhelaret indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde et lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe quem diximus Esau, primatum per lenticulam perdidit, et Elias in eremo virtutem corporis carnes edendo servavit. Unde et antiquus hostis, quia non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelligit, et primum sibi hominem non carne sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque Adam solus, ut a vetito se pomo suspenderet, praeceptum prohibitionis accepit. Nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per praesentiam
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quantitate sumendi mensurã refectionis excedit. Nonnũ¬
quã uero & abiectius .ẽ. qđ desiderat & tam̃ in ipso aestu in m̃¬
si desiderii d&eruis peccat. Qua uitioꝵ tẽpora melius ostendi
mus si haec exemplis euidentiorib: ad ꝓbamus. Mortis quippe
sententiã patrisore ionathan meruit quia ingustu mellis con¬
stitutũ edendi tempus ante cessit Ex egrpto populus ductus
inheremo occubuit. qui dispecto mana cibos carniũ p&ut
quos lautiores putauit. Et prima filioꝵ heli culpa supͥ ota est
qđ ex eoꝵ uoto sacerdotis puer non antiquo more coctas uel¬
l& desacrificio carnes accipere sed crudas quȩrer& qua sac¬
curatius ex hiber&. Etcum ad hierusalẽ dr̃ haec fuit iniquitas
sodomae sororis tuae suꝑbia & staturitas panis & ab undantia
Aꝑte ostendit᷑ qđ idcirco salutẽ ꝑdidit quia cũ suꝑbia ui¬
tio mensurã mod eratȩ refectionis excessit. Hinc primogeni¬

Expanded text:
ipsa quantitate sumendi mensuram moderatae refectionis excedit: nonnunipsa quantitate sumendi mensuram moderatae refectionis excedit: nonnunquam vero et abjectius est quod desiderat, et tamen ipso aestu immensi desiderii deterius peccat. Quae vitiorum tempora melius ostmus, si haec exemplis evidentioribus approbamus. Mortis quippe sententiam patris ore Jonathan meruit, quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit. Et ex Aegypto populus ductus, in eremo occubuit, qui, despecto manna, cibos carnium petiit, quos lautiores putavit. Et prima filiorum Heli culpa suborta est, quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhiberet. Et cum ad Jerusalem dicitur: Haec fuit iniquitas Sodomae sororis tuae, superbia et saturitas panis, et abundantia , aperte ostenditur quod idcirco salutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Hinc primogeni
Abbreviated transcription (Latin):
modũ pat̃na benedictione sibi ꝓmissa priuatus .ẽ. sigf eundẽ
isra heliticũ populũ quia dõ ut ex odiliber indicit primogenitus
nuncupatus .ẽ. Quiꝓpt̃ p̃sentis sȩculi lucrũ ñ solũ prima¬
tus sui honorẽ amisit. uerũ &iã & regni cȩlestis p̃miũ prae para¬
tũ adipisci non meruit. dño quodã modo id eidẽ exꝓbrante cũ
dicit. Trans fer&ur a uob regnũ di. & dabit̾ genti facienti fruc¬
tũ . eiꝰ. Primo genita aut̃ ipsa uestiserat sacerdotalis quã maio¬
res natu cũ benedictione patris induti. uictimas dõ uelut pon¬
tifices offerebant. Hoc domo trenia moris desiderio caruer¬
oo iudȩi cũgloria regnifuturi. Sciendũ est quia quinq nonꝰ mo
disgulae uituĩ teptat. Aliquandonãq indigentia tempora
p̃uenit. aliquando uõ tepus non p̃uenit sed cibos lautiores qua¬
rit aliquando qua lib& sumenda sint p̃parari accuratius expe¬
tit. aliquando aut̃ & qualitate ciboꝵ & tẽpore congruit. sedin

Expanded text:
modum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem Israeliticum populum qui a Deo, ut Exodi liber indicat, primogenitus filius nuncupatus est, qui propter praesentis saeculi lucra, non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam regni coelestis praemium praeparatum adipisci non meruit, Domino quodammodo id eidem exprobrante, cum dicit: Transferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei, cum gloria regni futura. Sciendum est quia quinque dis gulae vitium tentat. Aliquando namque indigentiae tempora praevenit, aliquando vero tempus non praevenit, sed cibos lautiores quaerit, aliquando quaelibet sumenda sint, praeparari accuratius expetit, aliquando autem et qualitati ciborum et tempori congruit, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
& in se ipsis quasi amaritudo includunt᷑. Segregauit ab eis
ut liceat eigerminare bonorũ operũ fructus. Scđm genus
habensinsesem̃ scđm similitudinẽ. ut ex sua infirmita¬
te cõpatiat᷑. ad sub ueniendũ indigentib Producens &
lignũ forte robore & fructiferũ. idest beneficiũ adecripi
endũ eũ quiiniuriã patitur demanu potentis. & pre ben¬
do ꝓtectionis umbraculũ. ualidorobore iusti iudicii.
rentes
& omnibus inferioriblumꝰ sapientiȩ demonstrantes Prodi¬
it &iã simul & c&era micantiũ siderũ turba id ẽ diuersarũ
uirtutũ in ȩcła numerositas quȩ inuiꝰ uitȩ obscuritate sic̃ in
nocte refulgentes. diuidant in hoc firmam̃to scriptura e
sensibilia & intelle genda. q̃n int̾lucẽ ꝑfectorũ. Et sint in¬

Expanded text:
et in seipsis quasi amaritudo includuntur. Segregavit ab eis , liceatque ei germinare bonorum operum fructus secundum gen, habens in se semen secundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur ad subveniendum indigentibus. Producens et liendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et praebendo protectionis umbraculum valido robore justi judicii. Deinde rentes, et omnibus inferioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba, id est, diversarum virtutum in ecclesia numerositas: quae in hujus vitae obscuritate tanquam in nocte refulgentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et t
Abbreviated transcription (Latin):
tote. Deinde ꝓducit t̾ra bestias. id ẽ. homines in potentia
citate uiuentes. Serpentes quoq in noxiosscos uidelic& ui¬
ros astutiae uiuacitate bonũ amalo discernentes. & inquan¬
tũ fas .ẽ. reptando scrutantes t̾rena ꝑ quȩ intellegant sc̃pi¬
t̃na ñ illos uenenosos quise in huius mundi cupiditatib col¬
locant. Post hac fecit ds̃ hominẽ iadimaginẽ suã ꝑfectum
tẽ contẽ plabilit̃ intuendo⁊oper& iustitiã. ut ipsũ intellegat

Expanded text:
. Deinde producit terra bestias, homines in potentia citate vitae viventes. Serpentes quoque innoxios, sanctos scilicet viros, astutiae vivacitate, bonum a malo discernentes, et in quantum fas est reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum tem contemplabiliter intuendo operatur justitiam, ut ipsam intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ c̃tinua specie. tã quã maris aut stagni sed sic̃ uidemus ire
aquas ꝑ alueos fluminũ fluxusq riuorum. & suo exces¬
intellegi. quẽ ad modũ dr̃ omis uestis facies colorata.
& iã siñ continuatĩ sed maculatĩ fiat. Presertim quia tunc
innouitate trarũ. & siñ oma plura tam̃ plana fuisse cre¬
dibile ẽ qualatius possent erumpentia fluentia disꝑgi
tatẽ unde om̃ aqu& suꝑ t̾rã scatent. omniũ fontiũ magnoꝵ
raliposuit singularẽ. ut in tellegamus fontes multos ꝑ uniuer¬
sã t̃rã loca ł regionis ꝓprias irrigantes. sic̃ unus miles dr̃ &¬

Expanded text:
non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per alueos fluminum flexusque riuorum et eorum exces quemadmodum dicitur omnis uestis facies colorata. etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat, praesertim quia tunc in nouitate terrarum etsi non omnia. plura tamen plana fuisse credibile est, qua latius possent erumpentia fluenta dispergi unitatem, unde omnes aquae super terram scatent omnium fontium magnorum rali posuit singularem, ut sic intelligamus fontes multos per universam terram loca vel regiones proprias irrigantes, sicut dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptorum uident. ut diuersum colorem ꝓles boni operis habe¬
at quia nonnumquã subtracta litterȩ cortice acutius inter¬
na considerant & reseruato nonnũ quã historiae tegmine bene
itatusq est homo ultra modũ
& habuit greges multos & ancillas. & seruos. camelos & asinos
Post quã aut̃ audunt uerba filiorum laban dicentium. Tulit

Expanded text:
praeceptorum vident; et diversum colorem prolis boni operis habepraeceptorum vident; et diversum colorem prolis boni operis habent quia nonnunquam subtracta litterae cortice, acutius interna considerant, et reservato nonnunquam historiae tegmine, beneitatusque est homo ultra modum et habuit greges multos ancillas et servos camelos et asinos postquam autem audivit verba filiorum Laban dicentium tulit
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus exparte corticem
subtrahit. ut in hisquae expoliantur intimus candor appareat.
& ex parte corticẽ seruat. ut sicut fuerat exterius inuiridita¬
te ꝑmaneant. Variusq uirgarum color efficitur. dũ cortex
exparte subtrahitur & exparte r& in&ur. ante considerationis
enim nr̃ae oculos p̃di cantium patrum sententia. quasi uir
gae uari& ponuntur. inquib dũplerũq intellectum litterae
tũ littera sequimur. quasi corticẽ seqͣuamus. Dumq ab ipsis
cortex litterae sub trahitur allegoriae candor in terior demon¬
strat᷑. Etdũ cortex relinquitur exteoris intellegentiae uiren¬
tia exempla monstrantur. Quas bene ia cob inaqua canali¬
b posuit. quia redemptor nr̃ inbris eas sacrae scientiae quib
nos intrinsecus infundimur fixit. Has aspientes ari& escũ oui¬
b coeunt quia rationales nr̃i sps̃ intellectus dum incarum in¬
tentione defixis singulis quib:q. actionib ꝑmiscent᷑ & uitales
fo&us operum ꝓcreant. qula exempla p̃cedentium in uocibus

Expanded text:
Quibus ex parte corticem subtrahit, ut in his quae exspoliantur intimus candor appareat. Et ex parte corticem servat, ut sicut fuerant exterius, in viriditate permaneant. Variusque virgarum color efficitur, dum cortex ex parte subtrahitur, ex parte retinetur. Ante considerationis enim ngae variae ponuntur, in quibus dum plerumque intellectum litterae rae plerumque sequimur, quasi corticem reservamus. Dumque ab ipsis cortex litterae subtrahitur, allegorice candor interior demonstratur; et cum cortex relinquitur, exterioris intelligentiae virentia exempla monstrantur. Quas bene Jacob in aquae canalibus posuit, quia et Redemptor noster in libris eas sacrae scientiae, quibus nos intrinsecus infundimur, fixit. Has aspicientes arietes cum ovibus coeunt, quia rationales nostri spiritus intellectus, dum earum intentione defixi sunt, singulis quibus actionibus permiscentur tales fetus operum procreant, qualia exempla praecedentium in vocibus
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. &rł. Nuxappellata qđumbra ł stillicidiũ folioꝵ eiꝰ
ꝓximis arborib: noceat. Hanc alio nomine latini iugu.¬
landẽ dicunt quasi iouis glandẽ. fuit enĩ haec arbor c̃se¬
crata ioui. Cuius pomũtantã uĩ hab& utmissa in t̾suspec¬
tos herbarũ ł fungoꝵ cibos quic qͥd in eis uirulentũ ÷ exu¬
d& rapiat atq extinguat. Adhuius ergo pomi speciẽ om̃s¬
generalit̃ om̃a poma tecta corioduriore. ut pineȩ nuces.
duro corio tecti. atẽtra omã poma mollia. mala dicta.
Sedcũ adiectione t̃rarũ in quib antea natas. ut ꝑsica. pu¬

Expanded text:
us. 21. Nux appellata, quod umbra vel stillicidium foliorum ejus proximis arboribus noceat. Hanc alio nomine Latini Juglandem vocant, quasi Jovis glandem. Fuit enim haec arbor consecrata Jovi, cujus pomum tantam vim habet, ut missa inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, exsudet, rapiat atque exstinguat. omnia poma tecta corio duriore; ut pineae nuces, duro corio tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adiectione terrarum in quibus antea nata sunt: u
Abbreviated transcription (Latin):
locis. Sed quaeri potest: quomodo ab incognito illa osculũ
acceperir : si postea indicauit ia cob ꝓpinquitatẽ suam.
Ergo intelle gendum est. aut illum quiiã audierat.
quae illa ess& fidenter in eius osculum in ruisse : aut post¬
ea scripturã narrasse qua ꝑrecapitulationẽ dicta intel¬

Expanded text:
locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod
Abbreviated transcription (Latin):
intellegenda hereditas quã daturus munere suo fuerat ds̃ non
ẽpta praecio. Intellegit᷑ aut̃ spatiũ circaputiũ adillud emptio¬
nis pactũ ꝑtinere in quo fuerant agnȩ̨ yn datȩ. Qu ando abi¬
uII melech & abrahã. sibi &iã iurauerunt. uae post
abrahã abrahã
Gilleres pondit adsum. Querisol&. quomodo hocuerũ sit cun
dicat inepistola sua iacob qđ ds̃ neminẽ tẽptat. Nisi quia lo
uero illa dequa ia cob dicit ñ intellegit᷑ nisi quaquisq peccato
implicat᷑. Vnde apostolus dicit. Ne forte tẽptauerit uosis quitẽp¬
eũ. etiam hoc genere locutionis ut sciat dictũ est. Acsidiceret᷑
ut scire uos faciat. qm̃ uires dilectionis suae hominẽ latent nisi
experim̃to &iã eidẽ innotescat.: Nit illi tolefiliũ tuũ unigeni¬
tũ. &rł. Aiunt ergo hebreihunc montẽ eẽ. in quopostea tem¬
plũ conditũ .ẽ. in area ornȩ iebus ei. sicut in parali pemeñ scriptũ ẽ.

Expanded text:
intellegenda hereditas, quam deus munere suo fuerat daturus, non empta pretio. intellegitur autem spatium circa puteum ad illud emptionis pactum pertinere, in quo fuerant agnae septem datae, quando Abimelech et Abraham sibi etiam iurauerunt. Et Abraham, Abraham. At ille respondit: Adsum. Quaeri solet quo modo hoc verum sit, cum dicat in Epistola sua Jacobus, quod Deus neminem tentet: nisi quia loc Tentatio vero illa de qua Jacobus dicit, non intelligitur, nisi qua quisque pimplicatur. unde apostolus dicit: ne forte temtauerit uos is qui temeum . Etiam hoc genere locutionis, ut sciat, dictum est, ac si diceretur, ut scire vos faciat: quoniam vires dilectionis suae hominem latent, nisi experimento eidem innotescant. Sequitur: Tolle filium tuum quetibi. Aiunt ergo Hebraei hunc montem esse in quo postea templum conditum est, in Area Ornae Jebusaei, sicut in Paralipomenon scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
is itagestis nunciatũ . ẽ. abrahã qđ mel cha quoq genu¬
AO qđ in his quinuntiauer̃ abrahȩ natos. eẽ. filios mel chȩ no
nuntiare natrẽ srroꝵ potuer̃. ex orgine quippe illius sr̃¬
roꝵ genus gepostea ꝓpagatũ .ẽ. Sed dictũ . ẽ. aꝑsona seri¬
bentis quipost omnia illa tempora. haec scribendo narra¬
uit. quẽ ad modũ supra diximus deputeo iurationis.¬

Expanded text:
is ita gestis, nuntiatum est Abraham quod Melcha quoque genuod in his quos nuntiaverunt Abrahae natos esse filios Melchae, nomnuntiare patrem Syrorum potuerunt: ex origine quippe illius Syrorum genus longe postea propagatum est. Sed dictum est a persona scribentis, qui post omnia illa tempora haec scribendo narravit; quemadmodum supra diximus de puteo jurationis
Abbreviated transcription (Latin):
cõpulsi sunt ꝓnis in trã ceruicib: adorare. Pensemus igit᷑
gestȩrei ordinẽ pensemus quo modo cogitationes homi¬
nũ in ipsa sua ꝓuisione uis diuina cõphendat. Ideo ab eis
iosephuenditus fuerat neadoraret᷑. sedideo. ẽ. adoratꝰ
quia uenditus. Astute namq adiquid agere auis ut di
c̃siliũ mutar& : sed diuino iudicio qđ declinare conatis
renitendo seruier. Inde quippe coactist diuoluntatẽ ꝑ¬
agere : undehanc molitist astute cõmutare. Sic sic diui¬
nũ consiliũ dũdeuitat cõplet᷑ : sichumana sapientia dũ
reluctat᷑ cõphendit᷑. Limuer̃ frsneio seph supcrescer&

Expanded text:
compulsi sunt pronis in terram cervicibus adorare. Pensemus igitur compulsi sunt pronis in terram cervicibus adorare. Pensemus igitur gestae rei ordinem, pensemus quomodo cogitationes hominum in ipsa sua provisione vis divina comprehendat. Ideo ab eis Joseph venditus fuerat, ne adoraretur, sed ideo est adoratus, quia venditus. Astute namque aliquid agere ausi sunt, ut Dei consilium mutaretur: sed divino judicio, quod declinare conati sunt, renitendo servierunt. Inde quippe coacti sunt Dei voluntatem peragere, unde hanc moliti sunt astute commutare. Sic sic divinum consilium dum devitatur, impletur; sic humana sapientia dum reluctatur, comprehenditur. Timuerunt fratres ne Joseph super
Abbreviated transcription (Latin):
sternebant. Soniũ uiderat qđ sol acluna secũ reliquis
stellis ad orabant. Quae quia pie fratribus r&ulit eoꝵ
corda ꝓtinus futura dominationis inuidia pauorq.
ꝑcussit. cumq ad sehunc uenire conspicerent. in mali¬
ciã seuertentes dixer̃. Eccesoniator uenit. uenite occi¬
damus eũ & uideamus quid illi ꝓder̃ sõnia sua. cũq se
subicieĩ domino m&uunt. soniatorẽ inputeũ deponum
eũq is mahelitis transeunteb uedunt. Qui inegiptum
ductus seruituti subditus. lix uriȩ accusatione dãnatus.
castitatis merito adiutus. ꝓph&iȩ iuditio ereptus. omni
egypto prȩlatus est. Persuꝑnã uõ sapientiã ꝓuidus fru¬
menta congescͥit. & futuro periculo necessitatis obiui¬
auit. cumq: in orbe fames inhorruit. dealimentorum
p̃paratione sollicitus. lacob in egrptũ misit. qui frum¬
torum dispensationi prȩpositũ ioseph nescientes inueni¬
unt atq ut mererent᷑ alim̃ta ꝑcipere eorũ dispensatorẽ

Expanded text:
sternebant. Somnium viderat, quod sol ac luna se cum reliquis stellis adorabant. Quae quia pie fratribus retulit, eorum corda protinus futurae dominationis invidia pavorque percussit. Cumque ad se hunc venire conspicerent, malitia se vertentes dixerunt: Ecce somniator venit: Venite, occidamus eum, et videamus quid illi proderunt somnia sua. Cumque se subjici ejus dominio metuunt, somniatorem in puteum deponunt, eumque Ismaelitis transeuntibus vendunt. Qui in Aegyptum ductus, servituti subditus, luxuriae accusatione damnatus, charitatis merito adjutus, prophetiae judicio ereptus, omni Aegypto praelatus est. Per supernam vero sapientiam providus frumenta congessit, et futuro periculo necessitatis obviavit. Cumque in orbem famis inhorruit, de alimentorum praeparatione sollicitus, Jacob filios in Aegyptum misit, qui frumentorum dispensationi praepositum Joseph nescientes inveniunt, atque ut mererentur alimenta percipere, eorum dispensatorem
Abbreviated transcription (Latin):
tationib insistentes subtiliora consilia exquir̃. Sed in¬
de uoluntatẽ di ꝑagunt unde hanc immutare conten¬
dunt atq omni potentis consilio duresistere nitunt᷑
obsecunt᷑. Quia sepe & hoc eiꝰ dispositioni aptemilitat
qđ eiꝑhumanũ studiũ friuole resultat sicut scriptum
est Qui comp̃hendit sapientes in astutia eoꝵ. In astutia
namq sua sapientes cõnp̃hendit. quando eiꝰ consilus hu¬
mana facta &iãtunc congrue seruiunt cũ restunt.
VInde & ꝑpsalmistã dicit. nouit dñs cogitationes ho

Expanded text:
tationibus insistunt, subtiliora consilia exquirunt. Sed intationibus insistunt, subtiliora consilia exquirunt. Sed inde voluntatem Dei peragunt, unde hanc immutare contendunt; atque omnipotentis Dei consilio dum resistere nituntur, obsequuntur, quia saepe et hoc ejus dispositioni apte militat, quod ei per humanum studium frivole resultat sicut scriptum est: Qui comprehendit sapientes in astutia eorum . In astutia namque sua sapientes comprehendit, quando ejus consiliis humana facta etiam tunc congrue serviunt, cum resistunt. Unde et per Psalmistam dicitur: Novit Dominus cogitationes ho
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ ioseph ductus . ẽ. inegrptũ. emitq eũ putiphar eu¬
nuchus pharaonis. princeps exercitus uir egrptius.
demanu is mahelitarũ. a quib ꝑductus erat. & posse¬
dit eũ putiphar spado pharaonis. Ad or dinẽ redit scri¬
ptura unde recesserat. ut illa narrar& quae supra di¬
gesta sunt. Igit᷑ ioseph descendit in egrptũ. & xp̃s in
mundũ emitq eũ eunuchus id est castus indisciplinis
tis ꝓspere agens habitabatq: indomo domoͥnisui. Qui
optime nouerat eẽ dnm cũ eo & oma qua gererat ab eo
dirigi in manuillius. Inuenitq ioseph gratiã corãdo¬
mino suo & ministrabatei a quo p̃positus omnibus.¬
gubernabat creditã sibi domũ & uniuersa quaetradi¬
substantiã nec quicquã aliud nouerat nisi panẽ quo¬
oG uescebat᷑ Depennulli humana sapientia in flati dũ
desideriis suis diuina iudicia contraire conspiciunt.
astutis eis reluctare machinationib conant᷑ & ut aduo¬
tũ suũ uisuꝑnȩ dispositionis intorqueant. callidis cogi¬

Expanded text:
gitur Joseph ductus est in Aegyptum. Emitque eum Putiphar, eunuchus Pharaonis, princeps exercitus, vir Aegyptius, de manu Ismaelitarum, a quibus perductus erat. Et possedit eum Putiphar spado Pharaonis. Ad ordinem redit Scriptura unde recesserat, ut illa narraret quae supra digesta sunt. Igitur Joseph descendit in Aegyptum, et Christus in mundum. Emitque eum eunuchus, id est castus in disciplinis in cunctis prospere agens, habitabatque in domo domini sui, qui optime noverat esse Dominum cum eo, et omnia quae gereret ab eo dirigi in manu illius. Invenitque Joseph gratiam coram domino suo, et ministrabat ei. A quo praepositus omnibus,gubernabat creditam sibi domum, et universa quae tradisubstantiam; nec quidquam aliud noverat, nisi panem quo vescebatur. Saepe nonnulli humana sapientia inflati, dum desideriis suis divina judicia contraire conspiciunt, astutis ejus reluctari machinationibus conantur, et quo ad votum suum vim supernae dispositionis intorquent, callidis cogi
Abbreviated transcription (Latin):
uersi sunt nuntii adia cobdicentes. Venimus ad esau fratrẽtuum
ecceꝓperat in occur sutibi cũ qua dringentis uiris. Timuit ia cob
ualde & ꝑterritus diuisit populũ qui secũ erat greges quoque
& oues boues & camelos induastur mas dicens. Siuenerit esau
aduna turmã & ꝑcusserit eam aliaturma quȩreliqua . ẽ. salua¬
bitur. & c&. Nuntiato sibi fratrẽ suũ uenientẽ obuiã ei cumqua¬
dringentis turbatus .ẽ. quidẽ & m̃te confusus. qm̃ timuit.
ualde & ut uisum ẽ homini turbato diuisã multitudinẽ suã in duo
castra disposuit. Vbiqueri potest quomodo habuerit fidẽ pro
erunt secunda in salutẽ. Sed &iã hocfieri potuit ut euerter&
castra eius eu & tam̃ ds̃ post illã afflictionẽ ade& & liberar&

Expanded text:
versi sunt nuntii ad Iacob dicentes venimus ad Esau fratrem tuum et versi sunt nuntii ad Iacob dicentes venimus ad Esau fratrem tuum et ecce properat in occursum tibi cum quadringentis viris timuit Iacob valde et perterritus divisit populum qui secum erat greges quoque et oves et boves et camelos in duaad unam turmam et percusserit eam, alia turma quae reliqua est, salvabitur. Nuntiato sibi fratre suo Jacob veniente obviam ei cum quadringentis, turbatus est quidem, et mente confusus, quoniam timuit valde, et visum est homini perturbato divisam multitudinem suam in duo castra disponi. Ubi quaeri potest quomodo habuerit fidem de perunt secunda in salutem. Sed etiam hoc fieri potuit, ut everteret castra ejus Esau, et tunc Deus post illam afflictionem, ade
Abbreviated transcription (Latin):
filus lucis in ꝓfectu uirtutum post baptis mum meantib repbi
deꝑcepta dignitate r&ro redeunt p̾satanan & in a postasiam
ueniunt: Iacob quoq ab ut itinere quo coeperat. fuer̃q eiob¬
uiã angelidĩ. Quoscũ uidiss& ait castradi sunt hac & appellauit
nomen locuillius manaim. id .ẽ. castra: Castradĩ quae uiditia
do ea quippe inscripturis militia cęli nominantur. Ubi hic¬
castra posita sunt in hebreo hab& manaim. ut sciamus siquando
int̃p̃tatũ in alio loco ponitur que locũ signific&. Et pulchre ad
frẽmiturus inimicũ angeloꝵ se comitantiũ excipitur choris¬
i sit aut. nuntios ante se ad esau fremsuũ intra serr regio¬
nis edõ p̃cepitq eis dicens. Dicloquimi dnõ meo esau. hȩc dicit
frat̃tuus ia cob. apud laban peregrinatussũ & fuiusq in p̃sentem
diẽ habeo boues & asinos oues & seruos atq ancillas. mittoq nuno
legationẽ ad dominũ meũ ut inueniã gratiã in conspectutuo. Re¬

Expanded text:
filiis lucis in profectu virtutum post baptismum meantibus, reprobi de percepta dignitate post Satanam in apostasiam uum Iacob quoque abiit itinere quo coeperat fueruntque ei obviam angeli Dei quos cum vidisset ait castra Dei sunt haec et appellavit nomen loci illius Manaim id est Castra misit autem do. Ea quippe in Scripturis militia coeli nuncupantur. Ubi castra hic posita sunt, in Hebraeo habet mahanaim, ut sciamus, si quando interpretatum in alio loco ponitur, quem locum significet; et pulchre ad rem iturus inimicum, angelorum se comitantium excipitur chorisMisit autem nuntios ante se ad Esau fratrem suum in regionem Edom, praecepitque eis, dicens, Sic loquimini domino meo: Haec dicit frater tuus Jacob, Apud Laban peregrinatus sum, et fui usque in praesentem diem. Habeo boves, et asinos, et oves, et servos atque ancillas; mittoque legationem ad dominum meum ut inveniam gratiam in conspectu tuo re