comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e dei: ex hisliquet q̃ de gr̃a ⁊ lib̾o
Qmͣ deuotissimꝰ p̃dicator alene sr̃i¬
tatis: tam diligent̃ ep̃i sc̃i malachi¬
e uitam ꝓsetutꝰ ostendit. Namin
ficus innotescit. In epłis qͣs ad diu̾¬
sas personas ob negocia cliuersa
dictauit. prudens lector aduertet
quo feruore sp̃c iustitiã omnem
dilex̾it. oẽm eque odit inuisticiã
fidelis ⁊ enim seruus xp̃i. ñ quere¬
bat aliqͥd suũ: quicqͥd tam̃ erat¬
xp̃r sic turabat ut suũ. Que enim
scelera ñ arguit. que ocdia ñ extin¬
xit. que scandala ñ compescuit.
que scismata ñ resarciuit. quas
hereses ñ refutauit: Quid uͦ scm̃
qͥd honestũ. qͥd puditũ. qͥd amabi

Expanded text:
gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero gratiae Dei, ex his liquet quae de Gratia et Libero Quam devotissimus praedicator alienae sanctitatis, tam diligenter episcopi sancti Malachiae vitam prosecutus ostendit. Nam inficus innotescit. In Epistolis, quas ad diversas personas ob negotia diversa dictavit, prudens lector advertet, quo fervore spiritus justitiam omnem dilexerit, et omnem aeque oderit injustitiam. Fidelis etenim servus Christi non quaerebat aliquid suum; quidquid tamChristi, sic curabat ut suum. Quae enim scelera non arguit? quae odia non exstinxit? quae scandala non compescuit? quae schismata non resarcivit? quas haereses non confutavit? Quid vero sanctum, quid honestum, quid pudicum,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃o subbreuitate ꝑstruximꝰ. Cetes
longe enunentuis in suis ille libris
apparet: ⁊ exlitt̾is ꝓpriis innotescit.
In quib ita suã expressisse uidetur¬
ymaginẽ ⁊ exhibuisse specłm qd̾dã
sui: ut illud qͦ ambrosianũ merito
illi posse uideat᷑ aptari. Laude ipse
se sonet: ⁊ laureatꝰ sp̃u. scͥptis coro¬
netur suis.Siquis enim nosse desi¬
derat qm souicitus abutio suu p¬
siuis cliuditator ⁊ scrutator extit̾it:
pͥmũ opus illius de gradibꝰ humilita¬
tis inspiciat. Inde si querit᷑ pie mentis
religiosa deuotio: transeundũ ad o¬
melias in laudib uirginus matris.
⁊ illum quẽ de liligendo deo edicdit
librum.Si feruens contra suoꝵ uł
alioꝵ uicia zelus: legatur is quem
apologetitũ uocat. Si ugil in relo
cordis ⁊ circispecta discretio: de
precepto ⁊ dupensatõe disserens.
audiat᷑. Qmͣ uero fideł cuiꝰlibet pie
tor:exhortatorius ad milites templi
sermo declarat. Qm̃ non ingratꝰ

Expanded text:
nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum nostro sub brevitate perstrinximus. Caeterum longe eminentius in suis ille libris apparet, et ex litteris propriis innotescit, id quibus ita suam videtur expressisse imaginem, et exhibuisse speculum quoddam sui, ut illud quoque Ambrosianum merito illi posse videatur aptari: « Laude sua ipse se sonet, et laureatus spiritu scriptis coronetur suis. » Si quis enim nosse desiderat, quam sollicitus ab initio sui ipsius dijudicator et scrutator exstiterit, primum opus illius de gradibus Humilitatis inspiciat. Inde si quaeritur piae mentis religiosa devotio, transeundum ad homilias in Laudibus Virginis Matris; et illum quem de Diligendo Deo edidit librum. Si fervens contra suorum vel aliorum vitia zelus, legatur is quem Apologeticum vocat. Si vigil eodem in zelo circumspecta discretio, de Praecepto et Dispensatione disserens audiatur. Quam vero fidelis cujuslibet piae tor, Exhortatorius ad milites Templi Sermo declarat. Quam non ingratus
Abbreviated transcription (Latin):
affligebat alt̾ius scandalũ: qm ꝓpͥe
immunitas consc̃ie solabat᷑. Si qͥdẽ
minꝰ sꝑabat posse sanari qd̃ unde
ꝓced̾e non uidebat: magnũsͥ eregi¬
one solatiũ fore ꝓhibens. quotiens
inaeniret unde satisfac̾e posset. uł
hõi ꝓ se. uł deo ꝓ hõie. non sine occa¬
sione turbato. Erga omĩum qͥdẽ
hõim sp̃ale cõmodũ incõmodtũue
amplius asficiebat᷑ : ⁊ summũ ei de¬
sicł̾ium. sũmũ gaudiũ erat. aĩarum
fructus. conu̾sio pecc̃orum. Et corꝑe¬
as tam̃ necessitates. piissimo mistra¬
balur affectu. Cuiꝰ tanta erat huma
⁊ feris: nec compacienti deerat uͥtutis
effectus. Contigit enim aliqͥtiens ut it
agens fugitantẽ ⁊ ut uidebat᷑ ꝓtimis
capiendam ur iepuscłam acanibus.
uł auicłam ab ancipitribꝰ. signo cru¬
cis eclito mirabilit̃ liberaret: dic̾etq
sequentibz frustra sese conari. nec
ullatenus se presente eiusmi exer¬
sacris morib pr̃is nr̃i: ꝓ modulo

Expanded text:
affligebat alterius scandalum, quam propriae affligebat alterius scandalum, quam propriae immunitas conscientiae solabatur. Siquidem minus sperabat posse sanari quod unde procederet non videbat; magnum sibi e regione solatium fore perhibens, quoties inveniret unde satisfacere posset, vel homini pro se, vel Deo pro homine non sine occasione turbato. Erga omnium quidem hominum spirituale commodum incommodumve amplius afficiebatur: et summum ei desiderium, summum gaudium erat animarum fructus, conversio peccatorum. Et corporeas tamen necessitates piissimo miserabatur affectu; cujus tanta erat humancompateretur et feris. Nec compatienti deerat virtutis effectus. Contigit enim aliquoties, ut iter agens, fugientem, et ut videbatur protinus capiendum vel lepusculum a canibus, vel aviculam ab accipitribus, signo crucis edito mirabiliter liberaret, diceretque sequentibus frustra sese conari, nec ullatenus se praesente hujusmodi exersacris moribus Patris nostri pro modulo
Abbreviated transcription (Latin):
cdire conatus. tam consid̾ate fiebat:
ex ip̃iꝰ qͦ non nullos. ⁊ de quibꝰ minꝰ
id uidebaf᷑ posse sperari. ampliori
deuotõe. eiis pꝰmodũ uł obsequiis
giis. Dicit᷑ tam̃ ⁊ inuidos habui̾sse.
ut haberet meritũ ⁊ ex eis. Cet̾um
tam singłariter eminebat gła nõis
euis: ut pestis illa mag̃ desꝑatione
qm liuore tabesceret ⁊ timeret agnoᷤ¬
ci. Quinetiam humilitate eus ⁊ mã¬
suetudie uincebatur: bñficiis suffo¬
cabatur ⁊ obruebat᷑ obsequiis. Nimisꝵ
doctus erat iuncere in bono maliun:
sicut ad quosdam fr̃es scͥbens int̃ cet̾a
ait. Adherebo uob̾ ⁊ si nolitis:adhe¬
rebo de si nolim ipse. Inuitis p̃stabo.
ingratis adiciam: honorabo ⁊ cõteni¬
nentes me. usq ad eo siquidẽ om̃es
hoĩs germano amplectabat᷑ affet¬
tu: ut eoꝵ scandalo sicut ipse fateri
solebat grauius ureret᷑. quib nulła
uideret᷑ occasionẽ scandali p̃buisse:
Dlus eñĩ piissimũ pectus gratuitũ

Expanded text:
dire conatus, tam considerate fiebat, dire conatus, tam considerate fiebat, Ex ipsis autem nonnulli, et de quibus minus id videbatur posse sperari, ampliori devotione ejus postmodum vel obsequiis giis. Dicitur tamen et invidos habuisse, ut haberet meritum et ex eis. Caeterum tam singulariter eminebat gloria nominis ejus, ut pestis illa magis desperatione, quam livore tabesceret, et timeret agnosci. Quin etiam humilitate ejus et mansuetudine vincebatur, beneficiis suffocabatur, obruebatur obsequiis. Nimirum doctus erat vincere in bono malum, sicut ad quosdam fratres scribens, inter caetera ait: « Adhaerebo vobis, etsi nolitis: adhaerebo etsi nolim ipse. Invitis praestabo, ingratis adjiciam, honorabo et contemnentes me. » 28. Usque adeo siquidem omnes homines germano amplectebatur affectu, ut eorum scandalo, sicut ipse fateri solebat, gravius ureretur, quibus nullam videretur occasionem scandali praebuisse. Plus enim piissimum pectus gratuitum
Abbreviated transcription (Latin):
meum ad me reu̾tatur. ⁊ qr lib̾am
aĩam meã ⁊ mund̾ sũ a sanguine
hõis cui anñtiaui ⁊ locutꝰ sũ: ut
auerteret᷑ aiia sua mala ⁊ uiu̾et
S ⁊ si innum̾a talia addas. me tñ
minime ista consolabunt᷑: mortẽ
fai intuentem. Quasi uͦ meã ala
rep̃hendone liberationẽ quesierĩ:
⁊ non mag̃ illius. Que enĩ mater
etiam si omẽm qmͣ potuit c̾uram
tam uid̾it ⁊ om̃s labores suos esse pe¬
intus in efficaces. illo nichilominꝰ
nis ⁊ pacis. ut si forte imꝓb quisq
petitor auruis extorsisset a negante
responsum: haut facile deinceps
tum eadem respulsa dimitteretur
inanis. Siquidẽ uelut naturaliter
ut fatebatur od̾at omne scandalũ:
⁊ grauam̃ cuiꝰlibet hõis. sustinere ei
ad modũ graue. ñ sentire impossibi¬
le erat. Ad eo neminem spreuit nui
lius hõis scandalũ parupendit:¬
Nam ⁊ quotiens oporteret noxios
aliquoꝵ uł rep̃hend̾e actus. uł impe¬

Expanded text:
meum ad me revertatur, et quia liberavi meum ad me revertatur, et quia liberavi animam meam, et mundus sum a sanguine hominis, cui annuntiavi et locutus sum, ut averteretur a via sua mala, et viveret. Sed etsi innumera talia addas, me tamen minime ista consolabuntur, mortem filii intuentem. Quasi vero meam illa reprehensione liberationem quaesierim, et non magis illius! Quae enim mater, etiamsi omnem quam potuit curam etam viderit, et omnes labores suos esse penitus inefficaces, illo nihilominus nis et pacis; ut si forte improbus quisque petitor durius extorsisset a negante responsum, haud facile deinceps cum eadem repulsa demitteretur inanis. Siquidem velut naturaliter, ut fatebatur, oderat omne scandalum; et gravamen cujuslibet hominis sustinere, ei admodum grave; non sentire impossibile erat. lius hominis scandalum parvi pendit quoties oporteret noxios aliquorum vel reprehendere actus, vel impe
Abbreviated transcription (Latin):
silium sapientis. quia stultus ñ corri¬
gitur uerbis. Loquitur ipse de incre¬
pationib. muus utilit̾. minꝰ paciẽ¬
ter acceptis. insermone suꝑ cantica
canticoꝵ quadragesimo scd̃o. int̃ cet̾a
dicens. Utinã neminẽ obiurgare ne¬
cesse sit: hoc enim meluis. Sed quia
inmultis offendimꝰ om̃t: mͥ tacere
ñ licet: cui ex officio incumbit pec¬
cantes arguere: magis aut̃ urget
caritas. Qd si arguero ⁊ fecero quod
meũ est. illa aut̃ ꝓcedens increpatio.
minime qd̃ suũ est faciat neq ad qd̃
misi illam. s reu̾tat᷑ ad me uatria tã¬
qm iacłm feriens ⁊ resiliens ⁊ Nonne
angor. ñne torqueor: Et ut mͥ usur¬
pem aliquid ex u̾bis magr̃i. qr de
sap̃ia non possum prorsus coartor
eduob. ⁊ quid eligam nescio: pla¬
cere ne mͥ in eo qd̾ iocutus sũ. qm̃ qd̃
debui feci. an penitentiã agere. suꝑ
u̾bo meo. qr qd̃ uolui ñ recepi᷑. Et
ifra. Dicas forsitan mͥ. qd bonum

Expanded text:
silium Sapientis, quia stultus non corrisilium Sapientis, quia stultus non corrigitur verbis . Loquitur ipse de increpationibus minus utiliter, minus patienter acceptis, in sermone super Canticum canticorum quadragesimo secundo, inter caetera dicens: « Utinam neminem objurgare necesse sit! hoc enim melius. Sed quoniam in multis offendimus omnes; mihi tacere non licet, cui ex officio incumbit peccantes arguere, magis autem urget charitas. Quod si arguero et fecero quod meum est, illa autem procedens increpatio minime quod suum est faciat, neque ad quod misi illam, sed revertatur ad me vacua tanquam jaculum feriens et resilienangor? nonne torqueor? Et ut mihi usurpem aliquid ex verbis Magistri, quia de sapientia non possum: prorsus coarctor e duobus, et quid eligam nescio : placerene mihi in eo quod locutus sum, quoniam quod debui, feci; an poenitentiam agere super verbo meo, quia quod volui, non recepi. » Et infra: « Dicas forsitan mihi, quod bonum
Abbreviated transcription (Latin):
impetum cohiberet. Siquidẽ mira
forte turbatos extusatõem qnͣlibet
rationabilem. sa tifactionẽ qnͣlibet
humilem ad mittere grauat: quod
ip̃a sue turbationis passio miseros
sic delectet. ut oclerint omne reme¬
dium. ut contineant aures. clau¬
dant ocłos. obiciant manus.⁊om¬
nimodis satagant. ne semel orta cõ¬
motio sedari ualeat ⁊ sanari. Eiꝰ
tamen obuirgationẽ non minꝰ fa¬
cile aliqͣndo compescebat grauis
⁊ turbulenta responsio. qm humi¬
lis ⁊ modesta: ut ab aliquib ꝓiide
diceretur cedenti insistere.cedere
resistenti. Dicebat enim ubi reso¬
nat utrinq modestia.dulce esse
colloquiũ: ubi uelex parte aitera
utile: ubi ex neutra perniciosũ:
ubienum huic inde cduricia sonat
iurgium est non correctio ⁊ nec clis¬
ciplina s rixa: ut deceat mag̃ inte¬
rim dissimulare p̃latũ: ⁊ omotõe
sanata utilius castigare subiectos: aut
certe suta res exigit obsernare con¬

Expanded text:
impetum cohiberet. Siquidem mirabimpetum cohiberet. Siquidem mirabuando forte turbatos, excusationem quamlibet rationabilem, satisfactionem quamlibet humilem admittere gravat, quod ipsa suae turbationis passio miseros sic delectet, ut oderint omne remedium; ut contineant aures, claudant oculos, objiciant manus, et omnimodis satagant, ne semel orta commotio sedari valeat et sanari. Ejus tamen objurgationem non minus facile aliquando compescebat gravis et turbulenta responsio, quam humilis et modesta; ut ab aliquibus proinde diceretur cedenti insistere, cedere resistenti. Dicebat enim, ubi resonat utrimque modestia, dulce esse colloquium: ubi vel ex parte altera, utile: ubi ex neutra, perniciosum. Ubi enim hinc inde duritia sonat, jurgium est, non correctio; nec disciplina, sed rixa; ut deceat magis interim dissimulare praelatum, et commotione sanata, utilius castigare subjectos; aut certe, si ita res exigit, observare con
Abbreviated transcription (Latin):
stro esse ꝑfectum: Morum correctio¬
nem non locoꝵ mutatõem: sibene
memini in libris om̃b commenda¬
ui. Tum uero impetum faciens hõ
uelut in sanus ineum. ꝑcussit ma¬
xillam eius idq tam grauĩt ut suc¬
cederet statim ruborictui.tumor
rubori. Iam qui ad erant in sacͥlegũ
inuolabant. s preuenit eos seruus
clñi clamans ⁊ adiurans ꝑ nomen
xp̃i nullatenꝰ eum tangere: s ecdu¬
cere caute. ⁊ curam eiꝰ habere. ne ab
aliquo ei uet maliquo noceret᷑. Qd̾̃
tam districte p̃cepit: ut miser ille
timens ⁊ tremens absq om̃i iniuri¬
a eductus sit ⁊ deductus. Et quidem
inlibertate sp̃c dei famulus excel¬
ienter enituit cum humilitate ⁊
mansuetudine tamen: ut quodamin
uideretur ⁊ uereri neminẽ. ⁊ omnem
hominem reuereri. Increpatõe rariꝰ
utebatur: monitis potuis ⁊ obsecra-¬
tionib agens. Quam uero inuitus
⁊ non excordis amaritudine u̾bum
ꝓferret amarum: ex eo maxime a¬

Expanded text:
stro esse perfectum. Morum correctiostro esse perfectum. Morum correctionem, non locorum mutationem, si bene memini, in libris omnibus commendavi. » Tum vero impetum faciens homo velut insanus in eum, percussit maxillam ejus, idque tam graviter, ut succederet statim rubor ictui, tumor rubori. Jam qui aderant in sacrilegum involabant: sed praevenit eos Servus Domini clamans, et adjurans per nomen Christi nullatenus eum tangere, sed educere caute, et curam ejus habere, ne ab aliquo ei vel in aliquo noceretur. Quod tam districte praecepit, ut miser ille timens et tremens absque omni injuria eductus sit et deductus. 26. Et quidem in libertate spiritus Dei Famulus excellenter enituit, cum humilitate et mansuetudine tamen, ut quodam modo videretur et vereri neminem, et omnem hominem revereri. Increpatione rarius utebatur, monitis potius et obsecrationibus agens. Quam vero invitus, et non ex cordis amaritudine verbum proferret amarum, ex eo maxime a
Abbreviated transcription (Latin):
nobis pepercit ab onere. Nam ⁊ ilł¬
inquit. qͥ tulere leuius indulgendũ.
sunt enĩ romani. ⁊ petuma uidehat᷑
immanis: ac uehemens fui t teptatu:
Gratulari etiam consueuerat decem
cirtit monast̾ia. uł edificandis mo¬
nasteriis loca congrua numerans
fraudulent̃ sibi ⁊ iuolent̃ ab lata:
clum contendere nollet. ⁊ magis
eum uinci qm alios uincere delec¬
taret. ueniens alicͥͣndo claranualsẽ
clericus quidã ex his qͦo regłares¬
canonicos uocant: importune satis
instabat. ut in monachũ reciꝑetur:
Suadente patre sc̃o ut ad suã reuer¬
teretur eccłiam. nec acquiescente
reciꝑe eum. ut quid gͦ ait ille inli¬
bris tuis tantoꝑe ꝑfectionẽ commen¬
dasti ÷ si eamdesid̾anti opem renius
exhibere ᷤ Et maligno sp̃u iracũdie
uehementiuis instigatus. sicut post¬
modum euident̃ apparuit: iam in¬
quit sillos tenerem discerperem
libros. Cui uir dñi: puto ait innul¬
lo eoꝵ legisti non posse te utuo clau¬

Expanded text:
nobis pepercit ab onere. » nobis pepercit ab onere. » qui abstulere, levius indulgendum. Sunt enim Romani: et pecunia videbatur immanis, ac vehemens fuit ista tentatio. » Gratulari etiam consueverat, decem circiter monasteria, vel aedificandis monasteriis loca congrua numerans, fraudulenter et violenter sibi ablata, dum contendere nollet, 1127 et magis eum vinci, quam alios vincere delectaret. 25. Veniens aliquando Claram-Vallem clericus quidam, ex his quos Regulares vocant, importune satis instabat ut in monachum reciperetur. Suadente Patre sancto ut ad suam reverteretur ecclesiam, nec acquiescente recipere eum: « Utquid ergo, ait ille, in libris tuis tantopere perfectionem commendasti, si eam desideranti opem renuis exhibere? » Et maligno spiritu iracundiae vehementius instigatus, sicut postmodum evidenter apparuit: « Jam, » inquit, « si illos tenerem, discerperem libros. » Cui Vir Domini: « Puto, » ait, « in nullo eorum legisti, non possete in tuo clau
Abbreviated transcription (Latin):
dñice responsionis ego demoniũ
ñ habeo. sicut hodieq extans ens
epła continet. minime quidẽ ait
sp̃m blasphemie habere me credo:
s nec malelississe cuiꝙ̃. aut male¬
dicere uelle me scio. preser̾tim
principi ppłi meͥ Nec muius postea
earum. nec minꝰ familiarẽ eundem
epp̃m habuit ⁊ s elogiũ illud p̃lictũ
apud eum sic fuit qͣi non dictum:
Atbas farfensis conuentũ fratrũ
aclaraualle uocauerat. monast̾iũ
eis elificaturus: s romanꝰ impedi¬
uit antistes. et sibi toilens eos in loco
aitero ordinauit. Unde płimũ doiẽs
p̃didus ille nir magnꝰ.⁊ magne de¬
uotõis: collectam petumã sexcenta¬
rum fere marcarũ argenti. deposu¬
it sub cyrographo. qual ad dei ho¬
minem ueniens obtulit etrogans.
ut qd̃ non meruerat in partibus
suis. uel citra alpes nouũ exinde ce¬
nobiũ conderet᷑. Missum est ꝓ ar¬
respondit aluid homo dei cum e
nunciaretur. qmͣ undictus deus qͥ

Expanded text:
Dominicae responsionis, Ego daemonium Dominicae responsionis, Ego daemonium non habeo sicut hodieque exstans ejus epistola continet: « Minime quidem, ait, spiritum blasphemiae habere me credo, sed nec maledixisse cuiquam, aut maledicere velle me scio, praesertim principi populi mei. » Nec minus postea charum nec minus familiarem eumdem episcopum habuit, sed elogium illud praedictum apud eum sic fuit quasi non dictum. 24. Abbas Farfensis conventum fratrum a Clara-Valle vocaverat, monasterium eis aedificaturus: sed Romanus impedivit Antistes, et sibi tollens eos in loco altero ordinavit. Unde plurimum dolens praedictus ille vir magnus, et magnae devotionis, collectam pecuniam sexcentarum fere marcarum argenti deposuit sub chirographo, quam ad Dei Hominem veniens obtulit ei, rogans ut quod non meruerat in partibus suis, vel citra Alpes novum exinde coenobium conderetur. Missum est pro arrespondit aliud Homo Dei cum ei nuntiaretur, quam, « Benedictus Deus qui
Abbreviated transcription (Latin):
mitio usq ad diem sacre depositõis
tanta sustinuit. ut uita eiꝰ his qͥ noue¬
rant ñ nͥ quedam mortis ꝓtelatio
uideret᷑. Cet̾um erga hoĩes qͦ. ⁊ sira¬
rior ei occasio. minora forsitan pati¬
entie potuit exꝑum̃ta prestare: di¬
cendum tam̃ uł breuit̃. ne huiꝰ qͥdẽ
apparuisse eum uirtutis ĩmunem:
Et quia genus hoc pacĩe solitꝰ erat
dicere triꝑtitum. uidelicet ad u̾boꝵ
iniurias: ad damna rerũ. ad corꝑis
lesionem: de singl̾is saltem singła
ꝓponamꝰ exempla. que int̾im no¬
bis octurrunt. Scͥplerat aliqnͣdo
dei famulus ad ep̃m aliquẽ de cu¬
ria ⁊consilio regis: monens eum
suꝑ quibdam u̾bis. regi suadere
⁊ consulere meliora. At ille uehem̃¬
ter exacerbatus. amarissimam ei
reddidit epłam licens in illa salu¬
tatõe prima. salutẽ ⁊ non spiritũ
blaphemie: tanꝙͣ uidelice uir sc̃s
qd̃ horror est clic̾e ex blasphemie
sp̃u illa scͥpsisset. Ad qd̃ uerbum
mansuetissimꝰ xp̃i sernus memor

Expanded text:
itio usque ad diem sacrae depositionis tanta sustinuit, ut vita ejus, his qui noverant, nonnisi quaedam mortis protelatio videretur. Caeterum erga homines quoque, etsi rarior ei occasio, minora forsitan patientiae potuit experimenta praestare, dicendum tamen vel breviter, ne hujus quidem apparuisse eum virtutis immunem. Et quia genus hoc patientiae solitus erat dicere tripartitum, videlicet ad verborum injurias, ad damna rerum, ad corporis laesionem; de singulis saltem singula proponamus exempla, quae interim nobis occurrunt. Scripserat aliquando Dei Famulus ad episcopum aliquem de curia et concilio Regis, monens eum super quibusdam verbis regi suadere, et consulere meliora. At ille vehementer exacerbatus, amarissimam ei reddidit epistolam, dicens in ipsa salutatione prima, « Salutem, et non spiritum blasphemiae; » tanquam videlicet Vir sanctus quod horror est dicere ex blasphemiae spiritu illa scripsisset. Ad quod verbum mansuetissimus Christi servus, memor
Abbreviated transcription (Latin):
tens dirissime uexabat᷑. Nec ulla ꝙͣ
pͥus nosset lingua. s noua quadã
ꝙͣ ñ astantiũ quisꝙͣ nou̾at loque¬
batur. Et cum nichil qd̃ dic̾et intel¬
ligerent tam libere tam̃ ⁊ sine of¬
fendicło non inconcunnas eum
audiebant edere uoces: ut indu¬
bitant̃ cred̾e̾nt qd̃ lingua aliqꝗͣ
loqueretur. Post aliqñtas gͥ horas
cum uehement̃ confusi fr̃s quid
agere possent anxie cogitarent
⁊studiose conquire̾nt: uuuisex eis
salubre consilium dño inspirante
concipiens. sacra pignora ab ipso
archiep̃o eodem anno istic deposita.
uidelicet decapillis ⁊barba.⁊den¬
tem unum b̾̃i patris nr̃i bernarli
afferri monet ⁊eius pectori suppo¬
ni. Qd̃ ut factũ est: g̾manica lingua
ꝑos eius cepit horrendis uocibz ne¬
quam sp̃c exclamare. tollite tollite
amounete dernardũ. Et dicebat. Heu
qmͣ ponderosus factus es bernarde:
clamitans iocuieret᷑. factum ẽ bre¬
ue silentium: ⁊ subito frãt idem
dño miserante purgatꝰ ⁊ apperuit

Expanded text:
tens, dirissime vexabatur. Nec illa quam prius nosset lingua, sed nova quadam, quam nec astantium quisquam noverat, loquebatur. Et cum nihil quod diceret intelligerent, tam libere tamen et sine offendiculo non inconcinnas eum audiebant edere voces, ut indubitanter crederent quod lingua aliqua loqueretur. Post aliquantas igitur horas, cum vehementer confusi fratres quid agere possent anxie cogitarent, et studiose conquirerent; unus ex eis salubre consilium Domino inspirante concipiens, sacra pignora ab ipso archiepiscopo eodem anno istic deposita, videlicet de capillis et barba, et dentem unum beati patris nostri Bernardi afferri monet, et ejus pectori superponi. Quod ut factum est, Germanica lingua per os ejus coepit horrendis vocibus nequam spiritus exclamare: « Tollite, tollite, amovete Bernardum. » Et dicebat: « Heu, quam ponderosus factus es, Bernarde!clamitans loqueretur, factum est breve silentium, et subito frater idem Domino miserante purgatus, aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
accidisset interrogans. Ex ea igit᷑
hora pristinã sanitatem mentis
⁊ corꝑis ꝑ beati patri merita sc̃ã
recepit: nil penitus qd̃ in illo tamgͣ¬
ui casu fetĩt aut locutꝰ fui̾t recor¬
datus. Hec quidem a nobis de testimo¬
nio uiri reuerentissimi heschili da¬
noꝵ archiep̃i ex occasione panis a
dei hoĩe bñdicti. non sine quadam
anticipatione sunt dicta.
on mͦ aut̃ hominib. s peto¬
rib etiam ⁊ armentis iam
frequenter euis b̃ndictio ꝓfuit: nt
monasterii sui cellarariũ dure ali¬
qͣndo increparit. qd̃ sͥ non inclicãs
mori animalia ꝑmisisset. unde fu¬
erant pauꝑes sustentancli. De hĩc
ut solitus erat bñdixit sal. ⁊ aĩalibꝰ
uissit apponi: ac ꝓꝑtinus lues orta
cessauit. Qd̃ in aliis qͦ monast̾iis
uidimꝰ ⁊ cognouimꝰ. ut audiens fr̃m
aĩalia mori. intilum etiã non roga¬
tus: sed ipse prior ammonens illos
eodem remedio subueniret.
ualum dicit᷑ locus quidam
gariacensium monachorũ.

Expanded text:
accidisset, interrogans. Ex ea igitur hora pristinam sanitatem mentis et corporis per beati Patris merita sancta recepit, nil penitus quod in illo tam gravi casu fecerit aut locutus fuerit, recordatus. Haec quidem a nobis de testimonio viri reverendissimi Eskili Danorum archiepiscopi ex occasione panis a Dei Homine benedicti, non sine quadam anticipatione sunt dicta.on modo autem hominibus, sed pecoribus etiam et armentis tam frequenter ejus benedictio profuit, ut monasterii sui cellerarium dure aliquando increparit, quod sibi non indicans, mori animalia permisisset, unde fuerant pauperes sustentandi. Dehinc ut solitus erat, benedixit sal, et animalibus jussit apponi, et protinus lues orta cessavit. Quod in aliis quoque monasteriis vidimus et cognovimus, ut audiens fratrum animalia mori, interdum etiam non rogatus, sed ipse prior admonens eos eodem remedio subveniret. Gaudum dicitur locus quidam Caziacensium monachorum,
Abbreviated transcription (Latin):
clifficile foret. Nam ⁊ eodem temꝑe
scͥbi cȩꝑant: s ipsa demũ scͥptorem
numerosita scͥbendoꝵ. ⁊ mat̾ia su¬
ꝑauit auctorẽ. Ninirũ cũ aliqnͣdo
una die uinginti. seu etiã plures
ab incõmodis uariis sanarent᷑: nec
facile ab huiusmodi die ulla uaca¬
ret.Deniq plures eo temꝑe xp̃c ꝑ
serui sui tactum ⁊ oratõem. ex ipsis
etiam matrũ ut̾is cecos uidere. clau¬
dos ambulare.aridos conuaiescere.
surdos fecit audire. ⁊ mutos loqui.
mirabiluis restituente gr̃a. qd̾ mi¬
nus prestitũ fuerat a natura. Nec
tam̃ ex illa ꝓfectõe orientalis eccłia
lib̾ari: s celestis impleri meruit et
letari. Qd si placuit deo tau occa¬
sione plurimoꝵ eriꝑe si ñ orienta¬
lium corꝑa apaganis. occidentaliũ
aĩas apeccatis ÷ quis audeat illi cli¬
cere quid fecisti su᷑ Aut qͥs recte sa

Expanded text:
difficile foret. Nam et eodem tempore difficile foret. Nam et eodem tempore scribi coeperant, sed ipsa demum scriptorem numerositas scribendorum, et materia superavit auctorem: nimirum cum aliquando una die viginti, seu etiam plures ab incommodis variis sanarentur, nec facile ab hujusmodi dies ulla vacaret. Denique plures eo tempore Christus, per Servi sui tactum et orationem, ex ipsis etiam matrum uteris caecos videre, claudos ambulare; aridos convalescere, surdos fecit audire, et mutos loqui; mirabilius restituente gratia, quod minus praestitum fuerat a natura. 10. Nec tamen ex illa profectione orientalis Ecclesia liberari, sed coelestis meruit impleri et laetari. Quod si placuit Deo tali occasione plurimorum eripere, si non Orientalium corpora a paganis, Occidentalium animas a peccatis; quis audeat dicere illi, Quid fecisti sic? Aut quis recte sa
Abbreviated transcription (Latin):
minũ uł simplicitas uł maligni¬
tas scandalum sumpsit: cum tͥstior
sequeret᷑ effectus. Qd̃ tam̃ u̾bum:
cdic̾e possumꝰ ab eo quidẽ iniciũ non
sumpsisse. Cum enim młtoꝵ iã ani¬
mos ꝑ mouisset audita necessitas:
a rege francoꝵ semel ⁊ it̾m ppt̃ hoc
expetitꝰ apłicis etiam lut̾is monitꝰ.
net su acqͥeuit suꝑ hoc loqͥ uł con¬
siliuim dare : donec ipsius tandem
sũmi pontificis gen̾alem epłam
uissus ab eo est tamꝙͣ romane eccł̃ie
lingua exponere ppt̃is atq pͥncipi¬
bus. Cuius epłe tenor fui. ut inpe¬
nitentiã ⁊ remissionẽ peccõꝵ iter¬
arriperent:aut lib̾aturi frẽs aut su¬
as pro illis aĩas posituri. hec ⁊ huiꝰ¬
modi suꝑ hoc poterant ueratiter
dici: ħ dicendum potius id qd potius
fuit. Euident̃ enim uerbum hoc p̃¬
dicauit: dño cooꝑante ⁊ sermonẽ
confirmante. sequentib signis. S
qnͣtis ⁊ qmͣ multiplicib signisͤ Qnͣ¬
ta uł numerare nedum narrare

Expanded text:
minum vel simplicitas, vel maligniminum vel simplicitas, vel malignitas scandalum sumpsit, cum tristior sequeretur effectus: quod tamen verbum dicere possumus ab eo quidem initium non sumpsisse. Cum enim multorum jam animos permovisset audita necessitas, a rege Francorum semel et iterum propter hoc expetitus, apostolicis etiam litteris monitus, nec sic acquievit super hoc loqui, vel consilium dare, donec per ipsius tandem summi Pontificis generalem epistolam jussus ab eo est tanquam Romanae Ecclesiae lingua exponere populis atque principibus: cujus epistolae tenor fuit, ut in poenitentiam et remissionem peccatorum iterarriperent, aut liberaturi fratres, aut suas pro illis animas posituri. Haec et hujusmodi super hoc poterant veraciter dici: sed dicendum potius id quod potius fuit. Evidenter enim verbum hoc praedicavit, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis. Sed quantis, et quam multiplicibus signis? Quanta vel numerare, nedum narrare
Abbreviated transcription (Latin):
denter egit diuina sͥ cooꝑante gr̃a.
ne aliqnͣdo cogeret᷑. Moyses qͥdẽ sc̃s.¬
dum nr̃m ñ ab oꝑe euangliste ne¬
cessitas aliqͣ: s ab honore solo. sola
humilitas reuocauit. Merito pro¬
inde apud clm ⁊ hoĩes obtinuit grãm
singłarem. qͥ non mͦ sine sumptutẽ¬
poralis facultatis uerum etiã sine
gradu eccliastice dignitatis ñ aũt
sine fructu frat̃ne salutis euangliũ
se studuit. nunꝙͣ preesse sustimit.
Riaro tam̃ nͥ forte ad loca ꝓxima ut
p̃dicaret exiuit. s qͣtiens eum ne-¬
cessitas aliqͣ traheret seminabat suꝑ
om̃s aqͣs publice ⁊ pͥuatun annun¬
tians u̾bum dei. Qd̃ tam̃ ip̃m ex
mandato summi pontificis actitabat.
eoꝵ aliquẽ contigisset ad esse. Nunisx
qnͣto magnꝰ erat humilians se iom¬
nib: eo magis sacerdotib deferebat.
quo plenius intellex̾at. que ministͥs
qd̃ exp̃dicatõe itm̾is Herosoluita¬
ni. graue contra eum quoꝵdã ho¬

Expanded text:
denter egit, divina sibi cooperante gratia, denter egit, divina sibi cooperante gratia, ne aliquando cogeretur. Moyses quidem sdum nostrum non ab opere evangelistae necessitas aliqua, sed ab honore solo sola humilitas revocavit. Merito proinde apud Deum et homines obtinuit gratiam singularem, qui non modo sine sumptu temporalis facultatis, verum etiam sine gradu ecclesiasticae dignitatis, non autem sine fructu fraternae salutis Evangelium se studuit, nunquam praeesse sustinuit. Raro tamen, nisi forte ad loca proxima, ut praedicaret exivit. Sed quoties eum necessitas aliqua traheret, seminabat super omnes aquas, publice et privatim annuntians verbum Dei. Quod tamen ipsum ex mandato summi Pontificis actitabat; eorum aliquem contigisset adesse. Nimirum quanto magnus erat, humilians se in omnibus, eo magis sacerdotibus deferebat, quo plenius intellexerat, quae ministris quod ex praedicatione itineris Jerosolymitani grave contra eum quorumdam ho
Abbreviated transcription (Latin):
iud ꝓcessurus ad bellum. bellica ar¬
ma sibi grauiora causatꝰ est: quibꝰ
multos suo presertim temꝑe cer¬
neret pregrauari ⁊ in simplicita¬
te iua glosuis truimphabat. Cantã
enungrãm uirtꝰ eidiuina contulat:
ut licet abiectus eẽ elegisset indomo
alii qͥlibet in sublue porrecti: et
lucens ampluis illustraret eccłiam
tis. qmͣ cet̾i super candelabra con¬
stituti. Nimrũ qͦ humilior. eo sẽꝑ
utilior fuit ppło dei in om̃i doct̾na
re doctoris. Beatꝰ plane qͥ sic̃ ipse de
qͦdã scõꝵ ait legem dilexit: ⁊ cathe¬
dram ñ affectauit. Qmͣ felici siqͥdẽ
inuirtutũ cathedra sedere meruit:
dum noluit p̃sidere in cathedris
dignitatũ. Deniq sicut iustꝰ ⁊ fortis
in p̃dicatõe euangłica laborauit:
sieut prudens ⁊ temꝑans cauit sibi
semꝑ ab eccłiastica p̃latione. Nex .ii.
contumatĩt unqͣmͣ renuit: s freꝙ̃¬
ter ⁊ ad maximos electus honores pru-¬

Expanded text:
vid, processurus ad bellum, bellica arvid, processurus ad bellum, bellica arma sibi graviora causatus est , quibus multos suo praesertim tempore cerneret praegravari: et in simplicitate sua gloriosius triumphabat. Tantam enim gratiam virtus ei divina contulerat, ut licet abjectus esse elegisset in domoalii quilibet in sublime porrecti; et lucens amplius illustraret Ecclesiam uae, quam caeteri super candelabra constituti. Nimirum quo humilior, eo semper utilior fuit populo Dei in omni doctrina re doctoris. Beatus plane, qui, sicut ipse de quodam sanctorum ait, « legem dilexit, et cathedram non affectavit. » Quam felicius siquidem in virtutum cathedra sedere meruit, dum noluit praesidere in cathedris dignitatum: Denique sicut justus et fortis in praedicatione evangelica laboravit, sicut prudens et temperans cavit sibi semper ab ecclesiastica praelatione. Nec enim contumaciter unquam renuit, sed frequenter et ad maximos electus honores, pru
Abbreviated transcription (Latin):
rei certa ꝓbatio. tunsio pectoꝵ erat.¬
et effusio iacrimarum. utebatur sa¬
ne scͥpturis tam libere dmodeq ut
non tam sequi illas. qmͣ precedere
crederet᷑: ⁊ duc̾e ipse quo uellet. auc¬
torem earum ducem sp̃m sequens
Quem nimirũ ut in medio eccłie
aꝑirit os eiuis sic impleu̾at dĩ spu¬
sap̃te ⁊ intellectus: ut scłm qd̃ in
libro iob legit᷑ ꝓfunda quoq flu¬
moꝵ scrutaret᷑. ⁊ abscundita ꝓfer¬
ret in lucem. Nam ⁊ confessus ẽ ali¬
qnͣdo sͥ mecditanti uł oranti. sacrã
omnẽ uelut sub se positã ⁊ exposi¬
tam sibi apparuisse scͥpturam. Cete¬
rum quam gratis euangłirauit.
quis digne predicet ⁊ quis digne
miret᷑: Minus fore credidit nullas
sibi ab auditorib transitorias pet̾e
facultates. nisi oblatas sepuis refu¬
taret eccłiasticas dignitates. Parũ
illi fuit nulla querere stipenclia.
imilitatẽ: ne insignia quid̃ reciꝑe
acquieuit. Deniq uelut aner da¬

Expanded text:
rei certa probatio tunsio pectorei certa probatio tunsio pectoet effusio lacrymarum. Utebatur sane Scripturis tam libere commodeque, ut non tam sequi illas, quam praecedere crederetur, et ducere ipse quo vellet, auctorem earum ducem Spiritum sequens. Quem nimirum ut in medio Ecclesiae aperiret os ejus, sic impleverat Deus spae et intellectus, ut secundum quod in libro Job legitur, profunda quoque fluviorum scrutaretur, et abscondita proferret in lucem . Nam et confessus est aliquando, sibi meditanti vel oranti sacram omnem, velut sub se positam et expositam, apparuisse Scripturam. 8. Caeterum quam gratis evangelizaverit, quis digne praedicet? quis digne miretur? Minus fore credidit, nullas sibi ab auditoribus transitorias petere facultates, nisi oblatas saepius refutaret ecclesiasticas dignitates. Parum illi fuit nulla quaerere stipendia militantem: ne insignia quidem recipere acquievit. Denique velut alter Da
Abbreviated transcription (Latin):
sciret quẽ ⁊ qnͣdo deberet ꝓferxe
sermonẽ qͥb uidelicet osolatio uł
obsetratio: qͥb exhortatio ꝯgͣeret.
aut in crepatio. nosse poter̃t aliqͣ¬
tenus qͥ ipsiꝰ leg̾int scͥpta: ⁊ si ton¬
ge muniꝰ ab eis qͥ u̾ba eiꝰ sepiꝰ audi¬
erunt. Si quidẽ diffusa erat gr̃a
in labiiseiꝰ ⁊ ignitũ eloqͥum eius
uehem̃ter: ut ñ posset ne iptiꝰ qͥdẽ
stilus licet eximius. totã illã clul¬
cedinem. totũ retuiere fernorem:
Mel ⁊ lac sub lingua eiꝰ ⁊ nichłomi¬
nus in ore eiꝰ ignea lex: iuxta ulud
cantici canticoꝵ. Sĩc uita i coccine¬
a labia tua: ⁊ eloqͥum tuum cdul¬
ce. Inde erat qd̃ germanitis etiam
ppłis loquens miro audiebatur
affectu:⁊ ex sermone eiꝰ quẽ intel¬
ligere ut pote alt̾us lingue hor̃es
non ualebanit. magis qm exꝑetis¬
timi cuiꝰlibet. pꝰ eum loquentis
int̃pretis intellecta locutõe edifi¬
cari iloꝵ deuotio uidẽbat᷑. ⁊ u̾boꝵ
eius mag̃ sentire uurtutẽ. Cuius

Expanded text:
ndo deberet proferre sermonem, quibus videlicet consolatio vel obsecratio, quibus exhortatio congrueret vel increpatio, nosse poterunt aliquatenus qui ipsius legerint scripta, etsi longe minus ab eis qui verba ejus saepius audierunt. Siquidem diffusa erat gratia in labiis ejus, et ignitum eloquium ejus vehementer, ut non posset ne ipsius quidem stylus, licet eximius, totam illam dulcedinem, totum retinere fervorem. Mel et lac sub lingua ejus; nihilominus in ore ejus ignea lex, juxta illud Cantici canticorum: Sicut vitta coccinea labia tua, et eloquium tuum dulce . Inde erat quod Germanicis etiam populis loquens, miro audiebatur affectu; et ex sermone ejus, quem intelligere, utpote alterius linguae homines, non valebant, magis quam expertissimi cujuslibet post eum loquentis interpretis intellecta locutione aedificari illorum devotio videbatur, et verborum ejus magis sentire virtutem. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
cunq ꝑsonas deedificatõe anĩarũ:
ꝓut tñ singłoꝵ intelligentiã. mo¬
res ⁊ studia nouerat. quibꝰq con¬
gruens auditoribꝰ erat. Sit rusti¬
canis plebib loquebat᷑. ac si semꝑ
inrure nutritus: sic cet̾is quibq
generib hoĩum. uelut si omnem
uestigandis eoꝵ oꝑib oꝑam impẽ-¬
disset. Litt̾atus apud eruditos. apud
simplices simplex. apud sp̃uaies
iuros ꝑfectõis ⁊ sap̃ie affluens docu¬
mentis: om̃ib se coaptabat. om̃s
cupiens luifacere xp̃o. Cautꝰ erat
artifitiosifsiȩme obseruare qd̃ ad pa¬
pam. eugenium scribens desui cor¬
dis plenitudine ernctauit. Iuge
siincidant interdum inquit ferende
fortassis: referende nunqmͣ. Int̃ue¬
niendum caute ⁊ prudent̃ nugati¬
tati Prumpendũ sane incertum
quit. qd non mͦ utilit̃ s ⁊ libenter

Expanded text:
sonas de aedificatione animarum, prout tamen singulorum intelligentiam, mores et studia noverat, quibusque congruens auditoribus erat. Sic rusticanis plebibus loquebatur, ac si semper in rure nutritus: sic caeteris quibusque generibus hominum, velut si omnem investigandis eorum operibus operam impendisset. Litteratus apud eruditos, apud simplices simplex, apud spirituales viros perfectionis et sapientiae affluens documentis; omnibus se coaptabat, omnes cupiens lucrifacere Christo. Cautus erat artificiosissime observare quod ad papam Eugenium scribens, de sui cordis plenitudine eructavit. « Nugae si incidant interdum, inquit, ferendae fortassis, referendae nunquam. Interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo ut
Abbreviated transcription (Latin):
humanã. Incessus eiꝰ ⁊ habitꝰ om̃is
modestus. ⁊ disciplinatꝰ. preferens
humilitatẽ. redolens pietatẽ exhi¬
bens grãm. exigens reuerentiam:
solo uisu letificans ⁊ eclificans innui¬
entes. De risu dicimus. qd̃ ex ore
eius frequenter audiuimꝰ dum
cachinnos religiosoꝵ hõim mirare¬
tur. ñ maninisse se apͥmis annis
sue conu̾sionis aliqnͣdo sic risisse.
ut ñ potius ad ridendum qͣm ad
rep̾mendum sͥ uim fac̾e oporte¬
ret: ⁊ risui suo stimulũ magis ad¬
hibere qm frenũ. uocem illi in in¬

Expanded text:
humanam. Incessus ejus 1119 et habitus omnis humanam. Incessus ejus 1119 et habitus omnis modestus et disciplinatus, praeferens humilitatem, redolens pietatem, exhibens gratiam, exigens reverentiam, solo visu laetificans et aedificans intuentes. De risu dicimus quod ex ore ejus frequenter audivimus, dum cachinnos religiosorum hominum miraretur, « non meminisse se a primis annis suae conversionis aliquando sic risisse, ut non potius ad ridendum, quam ad reprimendum sibi vim facere oporteret; et risui suo stimulum magis adhibere, quam frenum. » CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
facto de eodem lacu socii colloque¬
rentur. interrogabat eos ubi ille
lacus esset. ⁊ mirati sunt uniu̾si:
Desid̾auerat tam̃ ab initio om̃imͦ
subtrahere se negociis: ⁊ nusqm
egreidi. s in monast̾io residere. Qd̃
⁊ pꝰmodũ ex defectu corꝑis. occasio¬
nem inuenisse se reputans oportu¬
nam. aliqͣndo statuit. ⁊ aliqͣnͣdui
tenuit ⁊ donet illum exire coegit
necessitas grauis eccłie dĩ ⁊ sũmi
pontificis atq oĩum abbatũ sui
ordinis iussio: quib ꝑ oĩa tanqm
patͥb deferebat. ip̃e oĩum paterz
Ex quoꝵ etiam mandato nouissi¬
mnis quidem annis prẽt cucullam
⁊ tunicam laneo panno inmodũ
clamidis decurtate.⁊ pilleo simili
utebatur: int̾ tantos lãgores corꝑis
⁊ labores. nullis unqmͣ uti pellibus
acquiescens. In uestib ei pauꝑtas
semꝑ placuit: sordes nuncħ. Nimi¬
rũ añi fore indices aiebat: aut ne¬
gligentis. aut manit̃ apud se głan¬
tis. aut glorioiam foris affectantis

Expanded text:
facto de eodem lacu socii colloquefacto de eodem lacu socii colloquerentur, interrogabat eos, ubi ille lacus esset: et mirati sunt universi. 5. Desideraverat tamen ab initio omni modo subtrahere se negotiis, et nusquam egredi, sed in monasterio residere. Quod et postmodum ex defectu corporis occasionem invenisse se reputans opportunam, aliquando statuit, et aliquandiu tenuit, donec illum exire coegit necessitas gravis Ecclesiae Dei, et summi Pontificis, atque omnium abbatum sui Ordinis jussio, quibus per omnia tanquam patribus deferebat ipse omnium pater. Ex quorum etiam mandato, novissimis quidem annis, praeter cucullam et tunicam, laneo panno in modum chlamydis decurtatae, et pileo simili utebatur, inter tantos languores corporis et labores nullis unquam uti pellibus acquiescens. In vestibus ei paupertas semper placuit, sordes nunquam. Nimirum animi fore indices aiebat, aut negligentis, aut inaniter apud se gloriantis, aut gloriolam foris affectantis
Abbreviated transcription (Latin):
lator uirtutis qd̃ mente concepit:sed
loquutꝰ uni e fr̃ĩb aliqͣtenus suꝑ
hoc moueri sese confessus ẽ. ⁊ mirariz
Cunq ille ad patr̃e scm qd̃ audierat
retulisset: non minꝰ ip̃e miratꝰ qͣle
illud esset stramentũ q̃rebat ⁊ qd̃
ita scilicet aclaraualle cartusiam
usq uenisset. ut nunꝙͣ illud ue¬
niss. nunꝙͣ considerass: ⁊usq in
horã illam quale eẽt omĩo nesciret:
Neq enĩ suũ erat anĩai illud: sed
aquodã monacho cluniacensi a¬
uucło suo. ⁊ in sua uicinia demo¬
ranti fuerat cõmodatũ. ⁊ erat sũ
sibi sternere ille solebat. Qd̃ u̾bũ
sepedictus  pͥoraudiens: in eo
de famulus foris ocłos circuntidiss.
untꝰ animũ occupass ⁊ ut qd̃ ip̃e pͥ¬
mo offend̾at uisu. hoc ille tantuti¬
neris spacio ñ uidisset. Iuxta lacũ
etiam lausenensem totius diei iti¬
nere ꝑgens: penitꝰ eum ñ uidit auit
se uidere non uidit. Cum enĩ uesꝑe

Expanded text:
lator virtutis quod mente conceperat: sed lator virtutis quod mente conceperat: sed locutus uni e fratribus, aliquatenus super hoc moveri sese confessus est et mirari. Cumque ille ad Patrem sanctum quod audierat retulisset; non minus ipse miratus, quale illud esset stramentum quaerebat, quod ita scilicet a Clara-Valle Cartusiam usque venisset, ut nunquam illud vidisset, nunquam considerasset, et usque in horam illam quale esset, omnino nesciret. Neque enim suum erat animal illud, sed a quodam monacho Cluniacensi avunculo suo, et in sua vicinia demorante, fuerat commodatum; et erat sicut sibi sternere ille solebat. Quod verbum saepe dictus Prior audiens, in eo Dei famulus foris oculos circumcidisset, intus animum occupasset, ut quod ipse primo offenderat visu, hoc ille tanti itineris spatio non vidisset. Juxta lacum etiam Lausanensem totius diei itinere pergens, penitus eum non vidit, aut se videre non vidit. Cum enim vespere
Abbreviated transcription (Latin):
demũ susceptꝰ in oscio patis. humi¬
litatẽ suã tanti uiri ueneratione
confusam. non sine graui gemitu
casabatur. In cuiꝰ pectore singłareni
obtinuit ex eo temꝑe locum: ut fi¬
erent deinceps duo filii splendoris
cor unũ ⁊ aĩa una. ⁊ se inucem fru¬
erentur in xp̃o. Sicut enĩ regina
sabba de salomone testat᷑: uterq
sese in altero. longe ampluis qmͣ fama
uulgasset inuenisse gratulabatur.
Cartusie qͦq a uiro reuerentissimo
guidone pͥore ⁊ a cet̾is fr̃ib. eodem
affectu ⁊ eadem ueneratõe susceptꝰ
est seruus xp̃i: exultantib illis in
gaudio. quia qualem eum ꝑ epłam
pͥus nou̾ant. talem inuenerunt et
p̃sentẽ. Cet̾um cum in reliquis oĩb
edificarent᷑. unũ fuit qd̃ p̃dictum
pͥorem cartusiensem aliqͣ̃tenus mo¬
uit. stramentũ uidelicet aĩalis cui
idem uir uen̾abilis insidebat. munꝰ
neglectum. minus preferens pau¬
ꝑtatem. Nec silentio pressit emu¬

Expanded text:
demum susceptus in osculo pacis, humidemum susceptus in osculo pacis, humilitatem suam tanti viri veneratione confusam non sine gravi gemitu causabatur. In cujus pectore singularem obtinuit ex eo tempore locum, ut fierent deinceps duo illi filii splendoris cor unum et anima una, et se invicem fruerentur in Christo. Sicut enim regina Saba de Salomone testatur , uterque sese in altero longe amplius, quam fama vulgasset, invenisse gratulabatur. 4. Cartusiae quoque a viro reverendissimo Guigone Priore, et a caeteris fratribus eodem affectu et eadem veneratione susceptus est Servus Christi, exsultantibus illis in gaudio, quia qualem eum per epistolam prius noverant, talem invenerunt et praesentem. Caeterum cum in reliquis omnibus aedificarentur, unum fuit, quod praedictum Priorem Cartusiensem aliquatenus movit, stratura videlicet animalis, cui idem Vir venerabilis insidebat, minus neglecta, minus praeferens paupertatem. Nec silentio pressit aemu
Abbreviated transcription (Latin):
dem exhibens xp̃o. ut alios mone
re ip̃e solebat cenacłm grande stra¬
tum. Omĩs ei ad meditandũ hora
breuis: iocus om̃is congruus erat:
Frequent̃ tam̃ licet sic affectus di¬
uino urgente metu. ĩmo urgente
sp̃n: studium hoc lucrisub̾ioribꝰ post¬
ponebat. doctus querere ñ qd̃ sͥ erat
utile. s qd̃ multis. Alioquin inqͦli¬
bet cetu hõĩum uł tumultu. nisi
euis intentionẽ causa deposceret.
tota facilitate anĩum colligens in¬
t̾iori quadã quã ubiq ip̃e sͥ circun¬
ferebat. solitudine fruebat᷑: nil pror¬
sus attendens qd̃ sonaret uł appare¬
ret ext̾uis. Cum iam dei famulus
annos aliquot in claraualle per¬
egisset: subiit animũ ut sc̃m hu-¬
gonem granopolitanũ ep̃m. ⁊ car¬
tusienses fr̃es deuotõis gr̃a usita¬
ret. Quem p̃dictꝰ ep̃c tam gratan¬
ter ⁊ tam reuerent̃ suscepit.diui¬
nam intelligens in eiusdẽ hospitis
uisitatõe presentiã: ut ꝓstratus

Expanded text:
dem exhibens Christo ut monere dem exhibens Christo ut monere alios ipse solebat coenaculum grande stratum. Omnis ei ad meditandum hora brevis, locus omnis congruus erat. Frequenter tamen, licet sic affectus, divino urgente metu, imo regente iritu, studium hoc lucris uberioribus postponebat; doctus quaerere non quod sibi erat utile, sed quod multis. Alioquin in quolibet coetu hominum vel tumultu, nisi ejus intentionem causa deposceret, tota facilitate 1118 animum colligens, interiori quadam, quam ubique ipse sibi circumferebat, solitudine fruebatur, nihil prorsus attendens quod sonaret vel appareret exterius. CAPUT II. Deannos aliquot in Clara-Valle peregisset, subiit animum ejus, ut sanctum Hugonem Gratianopolitanum episcopum, et Cartusienses fratres devotionis gratia visitaret: quem praedictus episcopus tam gratanter et tam reverenter suscepit, divinam intelligens in ejusdem hospitis visitatione praesentiam, ut prostratus
Abbreviated transcription (Latin):
deesset abstinentie singłaris ⁊ ⁊ o¬
cdiosam semꝑ ammiratõem decli¬
naret subumbra necessitatis. De
uino quidẽ sepus nob̾ ip̃e dicebat.
decere monachũ qndam sum̾e opor¬
teret gustare illud ne exinanisse
calicẽ notaret᷑. Qd sic ipse seruabar
qͦtiens sͥ uinũ patiebat᷑ apponi ut
non mͦ pꝰ uinĩm potũ. s post totũ
qualetũꝙ prandiũ suũ. uascł̾m ĩ
quo ei ꝓpinabat᷑. uix aliqͣndo uide¬
retur minus plenũ a mensula re-¬
portari. Minus quidẽ stare poterat.
s erat sedens pene iugit. ⁊ rarissi¬
me mouebat᷑  qͦtiens subtrahere
se negotiis poterat. aut orans. aut
legens. aut scribens. aut insistens
doctrine. ⁊ fr̃m edificationi: aut in
sacra meditatione ꝑsistens. Inquo
nimirum stucdio sp̃ũali obtinue¬
rat grãm singłarem ut non tediũ
in illo ñ difficultatẽ aliqm sustine¬
ret: lib̾e secum habitans ⁊ deambu¬
lans in latitudine cordis sui. ⁊ ibi¬

Expanded text:
deesset abstinentiae singularis, et odeesset abstinentiae singularis, et odiosam semper admirationem declinaret sub umbra necessitatis. De vino quidem saepius nobis ipse dicebat, decere monachum, quando sumere oporteret, sic gustare illud, ne exinanisse calicem notaretur. Quod sic ipse servabat, quoties sibi vinum patiebatur apponi, ut non modo post unum potum, sed post totum qualecunque prandium, suum vasculum, in quo ei propinabatur, vix aliquando videretur minus plenum a mansula reportari. Minus quidem stare poterat, sed erat sedens pene jugiter, et rarissime movebatur. Quoties subtrahere se negotiis poterat, aut orans, aut legens, aut scribens; aut insistens doctrinae, et fratrum aedificationi; aut in sacra meditatione persistens. In quo nimirum studio spirituali obtinuerat gratiam singularem, ut non taedium in illo, non difficultatem aliquam sustineret: libere secum habitans, et deambulans in latitudine cordis sui, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunis.Sichil negligens: ⁊ mi¬
numa q̃q cum studio ⁊ intentõe
tractabat: ex ꝓpria siquidẽ exꝑi¬
entia diffinre solitus sapientem:
cui q̃q res sapuint ꝓ ut sunt. A
pͥmis fere annis sic euasit illecebͣs
gule: ut ip̃am quoq sapoꝵ dis¬
cretõem ex magna parte ꝑdidi̾t
Quotiens pias ministrantium
fraude deceptus: liquores ꝓ aliis
alios sumpsit. Nam ⁊ oleũ sibi ꝑ
errorẽ aliq̃n ꝓpinatũ bibit: et
penitꝰ ignorauit. Nec pͥus id cog¬
nitum: qm suꝑueniens quidam
libia euis miraret᷑ mnuncta. Eib
eis buctella panis in aqua calida.
penitꝰ emolliti: cum exigius sorbi¬
cuincłis erat. Modicus ille quidẽ:
s non modicã eiuis partẽ crudam
reicere stomachus ne qua illi foret
in cibo uoluptas : quẽ sum̾e peri¬
cłm: sumptũ ten̾e. doior: reicere.
miseria. Sic nimu fideli seruo
iuxta delid̾ium cordis sui dispensa¬
tio suꝑna ꝓuid̾at: ut nͨ frustus ei

Expanded text:
communis. Nihil negligens, et micommunis. Nihil negligens, et minima quaeque cum studio et intentione tractabat. Ex propria siquidem experientia definire solitus sapientem, cui quaeque res sapiunt prout sunt. 2. A primis fere annis sic evasit illecebras gulae, ut ipsam quoque saporum discretionem ex magna parte perdiderit. Quoties pia sibi ministrantium fraude deceptus, liquores pro aliis alios sumpsit? Nam et oleum sibi per errorem aliquando propinatum bibit, et penitus ignoravit. Nec prius id cognitum, quam superveniens quidam labia ejus miraretur inuncta. Cibus ejus buccella panis, in aqua calida penitus emolliti, cum exiguis sorbitiunculis erat. Modicus ille quidem: sed non modicam ejus partem crudam rejiciebat stomachus, ne qua illi foret in cibo voluptas, quem sumere periculum, sumptum tenere dolor, rejicere miseria. Sic nimirum fideli servo, juxta desiderium cordis sui, dispensatio superna providerat, ut nec fructus ei