comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latione dicitur. quia consummauit s ĩ die sexto oꝑa sua que
fecit: qd nichil omnino questionis a łfert: quia manifesta
descriptione quȩ meo sunt facta declarentur: S merito queri¬
tur: quomͦ nr̃a editio que de hebraice ueritatis fonte descendit
compleuisse die septimo dicat opus suum qđ fecerat. in quo
nichil nouum creasse commemoratur. Nisi forte ipsum diem
septimum tune eum fecisse. atq meius factura opus suum cõ¬
pleuisse dixerimus: qđ eo facto mensuram numerumq con¬
summauerit dierum: quorũ cireuitu omĩa de hine scła. ad
finem usq procurrerent. Nam in reuolutione temporum: oc¬
tauus idem qui et primus computatur dies. Compleuit igit᷑
die septimo ds opus suum qđ fecerat: quia dierum quos fe¬
cerat. summam in eo terminauit: addito ipso septimo. quem sab¬
batum diciet esse uoluit: eo quod eum mystiea preceteris be¬
nedictione et sc̃ificatione donaret. ut sequentia docent. Unde

Expanded text:
latione dicitur quia consummavit Deus in die sexto opera sua quae latione dicitur quia consummavit Deus in die sexto opera sua quae fecit. Quod nihil omnino quaestionis affert, quia manifesta descriptione quae in eo sunt facta declarantur. Sed merito quaeritur quomodo nostra Editio, quae de Hebraicae veritatis fonte descendit, complevisse Deum in die septimo dicat opus suum quod fecerat, in quo nihil novum creasse commemoratur, nisi forte ipsum diem septimum tunc eum fecisse, atque in ejus factura opus suum complevisse dixerimus, quod eo facto mensuram numerumque consummaverit dierum quorum circuitu omnia dehinc saecula ad finem usque procurrerent. Nam in revolutione temporum octavus idem qui et primus computatur dies. Complevit igitur die septimo Deus opus suum quod fecerat. Quia dierum quos fecerat summam in eo terminavit, addito ipso septimo, quem Sabbatum dici et esse voluit, eo quod eum mystica prae caeteteris benedictione et sanctificatione donaret, ut sequen
Abbreviated transcription (Latin):
ter misit hoc dicere: ut potius illud diceret. quod futurum ali¬
quod prenuneiaret Ds̃ enim naturarum optimus conditor.
funt delinquendo deforma. semꝑ tamen cum eis uniuersitas
pulchra sit Et factum est uespere et manc. dies sextus. Igitur ꝑ¬
fecti sunt cęli et terra: et omnis ornatus eorum. Senarium
numerum constat esse ꝑfectum: quia primus suis partibus
impletur. sexta uidelicet quod unum. et t̃eia. que sunt duo. et
dimidia: que sunt tria. Unum et enim et duo et tria. sex faenun
quale inmonadibus numeris. nusquam p̃ter hic inuenies: s
neq inclecadibus: preter uicesimum. et octauum numerum
Sex ergo diebus ꝑfecit d̾s ornatum omnem celi et terrȩ: ut qui
omnia inmensura. et numero. et pondere constituit: ipso etiã
numero in quo oꝑaretur. sua oꝑa doceret esse ꝑfecta. Com¬
pleuitq cds die septimo opus suum. qđ fecerat. In alia trans¬

Expanded text:
termisit hoc dicere, ut potius illud diceret quod futurum alitermisit hoc dicere, ut potius illud diceret quod futurum aliquid praenuntiaret. Deus enim naturarum optimus conditor, fiunt delinquendo deformia, semper tamen universitas pulchra sit. Et factum est vespere et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt coeli, et terra, et omnis ornatus eorum. Senarium numerum constat esse perfectum, quia primus suis partibus impletur, sexta videlicet quod est unum, et tertia quae sunt duo, et dimidia quae sunt tria. Unum etenim et duo et tria faciunt sex, quale in monadibus numeris nusquam praeter hic invenies, sed neque in decadibus praeter vicesimum et octavum numerum. Sex ergo diebus perfecit Deus omnem ornatum coeli et terrae, ut qui omnia in mensura et numero et pondere constituit, ipso etiam numero in quo operaretur sua opera doceret esse perfecta. Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat. In alia trans
Abbreviated transcription (Latin):
nem monstraret. Et factum ẽ ita id est ut dñaretur homo
cunctis que interra uel aquis creata sunt: et ut facultatem po¬
testatemq edendi defructibus terre cum uolatilibus celi. et ani¬
mantibus terre ꝑciꝑet.I iditq ds cuncta que fecit. et erant
ualde bona. quia desinglis dei oꝑibus singillatim fuerat dictũ
qđ uiderit ea esse bona: recte in conclusionẽ ꝑfectis omnibus po¬
situm est cum additamento. quia uidit cuncta que fecit. et erant
ualde bona .s. queritur merito quare de homine facto non sit
adiunctum singillatim. et uidit ds̃ qđ eẽt bonum. s. ipsuis
magis factura intercȩtera uniuersaliter laudando reseruet᷑:
anquia presciebat ds omnem peccaturum. nec insue imagins ꝑfe¬
ctione mansurum: non singillatim. s cum ceteris eum dicere
uosuit bonum: uelut imitans quid esset uenturum. Homo igitͤ
ante peccatum. et insuo utiq genere bonus erat.s seriptura p̃¬

Expanded text:
nem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo nem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cunctis quae in terra vel aquis creata sunt, et ut facultatem potestatemque edendi de fructibus terrae cum volatilibus coeli et animantibus terrae perciperet. Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus singulatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusione, perfectis omnibus, positum est cum additamento, quia vidit cuncta quae fecit, et erant valde bona. Sed quaeritur merito, quare de homine facto non sit adjunctum singillatim: Et vidit Deus quod esset bonum, sed ipsius magis factura inter caetera universaliter laudando reservetur? An quia praesciebat Deus hominem peccaturum, nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum caeteris eum dicere voluit bonum, velut intimans quid esset futurum? Homo igitur ante peccatum et in suo utique genere bonus erat, sed Scriptura prae
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis ẽ condita caro primorum hominum: ut eandem
suam immortalitatem atq in corruptionem. ꝑ obseruantiam
mandatorum deicustodiremt. inquibus mandatis et hoc
erat ut de lignis paradysi concessis uescerentur: ab inter dicti
uit se esu temperarent ꝑ horum edulium indite sibi immortalitatis
dona conseruarent. millius tactu rumam mortis inuemirent. Sie
uero incorruptibilis et immortalis iufie erit caro nr̃a. ut ad simi¬
itudinem angłice sublimitatis in eodem semꝑ statu ꝑmaneat.
neq: eibis corporalibus. quippe qui muita spiritali nulli esiusege¬
re possit. Nam qł angłi cum patriarchis manducasse legitur.
non indigentie causa. s benignitatis agebant. Ut uidelieet hec
agendo. dultius hominibus quibus apparebant. congruerent
Iñs quoq post resurrectionem manducauit cum disciplis. non
ut idigus refectionis. s ut ueram se post mortem recepisse car¬

Expanded text:
corruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem corruptibilis est condita caro primorum hominum, ut eamdem suam immortalitatem atque incorruptionem per observantiam mandatorum Dei custodirent; in quibus mandatis et hoc erat, ut de lignis paradisi concessis vescerentur, ab interdicti autem se esu temperarent, per horum edulium inditae sibi immortalitatis dona conservarent, in illius tactu ruinam mortis invenirent. Sic vero incorruptibilis et immortalis in fine erit caro nostra; ut, ad similitudinem angelicae sublimitatis, in eodem semper statu permaneat, neque cibis corporalibus, quippe qui in vita spiritali nulli erunt egere possit. Nam quod angeli cum patriarchis manducasse leguntur, non indigentiae causa, sed benignitatis agebant, ut videlicet haec agendo dulcius hominibus quibus apparebant congrueret. Dominus quoque post resurrectionem manducavit cum discipulis, non ut indigus refectionis sed ut veram se post mortem recepisse car
Abbreviated transcription (Latin):
tione in adam accepimus: alla quam nos in resurrectione per
xp̃m accepturos eẽ sꝑamus. Ita quippe immortalis ẽ ille factus.
ut nonposset mori. si non peccaret. Sin aut̃ peccaret: moreretur.
Ita uero immortales erunt filii resurrectionis. cum erunt equales¬
dei angelis: ut nec mori ultra. nec peccarspossint. Ideoq caro nr̃a
post resurrectionem nulla eget refectione ciborum: quia nulla¬
ei suppetit a fame uel lassitudine. uel alia qualibet infirmitate de¬
fectio caro aut̃ ade ante peccatum ita ẽ immortalis creata. ut
adminiculis adiuta temporalis alimonie. mortis ex pers ac do¬
loris existeret: donec corporalibus incrementis illam usq per¬
ductus etatem. que conditori placeret Tunc creata ꝓgenie
multa huius modi iam iuuentute ipso sumeret etiam delig¬
no uite: ex quo ꝑfecte immortalis effectus. sustentacula cibi cor¬
poralis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis et in¬

Expanded text:
tione in Adam accepimus, alia quam nos in resurrectione per tione in Adam accepimus, alia quam nos in resurrectione per Christum accepturos esse speramus. Ita quippe immortalis factus est ille, ut posse non mori, si non peccaret; sin autem peccaret, moreretur. Ita vero immortales erunt filii resurrectionis cum erunt aequales angelis Dei, ut nec mori ultra, nec peccare possint. Ideoque caro nostra post resurrectionem nulla eget refectione ciborum, quia ei nulla suppetit a fame, vel lassitudine vel alia qualibet infirmitate defectio. Caro autem Adae ante peccatum ita est immortalis creata, ut, adminiculis adjuta temporalis alimoniae, mortis expers ac doloris existeret, donec corporalibus incrementis ad illam usque perductus aetatem quae Conditori placeret; tum creata progenie multa hujusmodi jam, jubente ipso, sumeret etiam de ligno vitae, ex quo perfecte immortalis effectus, sustentacula cibi corporalis ulterius nulla requireret. Sic ergo immortalis et in
Abbreviated transcription (Latin):
unuiersa ligna que habent insemet ipsis sementẽ generi sui:
ut sint uobis in escam et cunctis animantibus terre: om̃iq uo¬
lucri. et uniuersis que mouentur in terra: et in quibus ẽ anima
uiuens. ut habeat aduescendum. Iamhic patet qđ ante reatũ
hominis nichil norium terra ꝓtulit̾ nullam herbam uene¬
natam:. nullam arborem sterilem: cum manifeste dictum sit. qđ omĩs
herba et uniuersa ligna data hominibus ac uolatilibus: terrȩ
quoq animantibus in escam. cunctis patet. quia nec ipse aues
raptu infirmorum alitum uiuebant: nec luppus insidias explorabat
ouilia circumꝰ. nec serpenti puluis panis eius erat. s uniuersa con¬
corditer herbis uirentibus. ac fructibus uescebantur arborum. Sane
inter hec nec pretereunda nascitur questio: quomodo et immorta¬
lis sit factus homo pre aliis animantibus. et nichilominus acceꝑr
communiter terrenam cum illis alimoniam. Inqua intuendum
nobisẽ. quia alia ẽ immortalitas caranis quam inprima condi¬

Expanded text:
ent in semetipsis sementem generis sui ut sint vobis in escam, et cunctis animantibus terrae omnique volucri, et universis quae moventur in terra, et in quibus est anima vivens, ut habeatis ad vescendum: Jam hic patet quod ante reatum hominis nihil noxium terra protulit, nullam herbam venenatam, nullam arborem sterilem cum manifeste dictum sit, quod omnis herba et universa ligna data hominibus ac volatilibus, terrae quoque animantibus cunctis in escam, patet quia nec ipsae aves raptu infirmorum alitum vivebant, nec lupus insidias explorabat ovilia circum, nec serpenti pulvis panis ejus erat, sed universa concorditer herbis virentibus ac fructibus vescebantur arborum. Sane inter haec nec praetereunda nasci quaestio quomodo et immortalis sit factus homo prae aliis animantibus, et nihilominus acceperit communiter terrenam cum illis alimoniam. In qua intuendum nobis est quia alia est immortalitas carnis quam in prima condi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quia peccaturum presciebat d̃s hominem. et mortalem pecean
dofuturum: quem iminortalem ipse creauit. Ideoq ea illi solatia
primordialiter instituit. quibus suamfragilitatem mortalis
posset tueri. uel alimentum uidelicet exhis. uel uidumentum uel
laborum. siue itineris habens aduimentum. Nec quesitu dignũ
ẽ quare non etiam nunc cunetis homo dnẽtur animantibus. Post¬
quam enim ipse suo conditori subditus eẽ noluit. ꝑdidit dĩum
coꝵ que sui conditoriuri subiecerat. Deniq intestimonium
prime creationis legimus uiris seĩs atq humiliter deo seruienti¬
bus. et aues obsequim prebuisse. et rictus cessisse bestiarum: et
uenenum nocere nocere non potuisse serpentium. Dixitq łs:¬

Expanded text:
est, quia peccaturum presciebat Deus hominem, et mortalem peccanest, quia peccaturum presciebat Deus hominem, et mortalem peccando futurum, quem immortalem ipse creavit. Ideoque ea illi solatia primordialiter instituit, quibus suam fragilitatem mortalis posset tueri, vel alimentum videlicet ex his, vel indumentum, vel laborum sive itineris habens adjumentum. Nec quaesitu indignum est quare non etiam nunc cunctis homo dominetur animantibus, postquam enim ipse suo conditori subjectus esse noluit, perdidit dominium eorum quae suo conditor juri subjecerat. Denique in testimonium primae creationis, legimus viris sanctis atque humiliter Deo servientibus et aves obsequium praebuisse, et rictus cessisse bestiarum, et venenum nocere non potuisse serpentum. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
stibus sequiᷤ et canticum nouum qđ nemo alius potest ei can¬
tare desiderat. Ds nanq ac dns̃ nr̃ qui in primordio iimidl
nascentis feminam ex uiri latere formauit. ut mutua illoꝵ conumeti¬
me ter tram esse implendam doceret: ipse infine scłi a ssumpsit uirũ
de carne uirginis totus contagionis expertemt̾ota diuinitatis ple¬
nitudine ꝑfectum ut uirgiitatis seglam potius quam nuptias
diligere probaret. Et dnamini piscibus maris. et uolatilibus cell.
et imnuersis aiumantibus que mouentur suꝑ terram. Merito que¬
ritur inqua utilitate homo dnãtum in pisces. et uolueres. et ani¬
mantia cuncta terre ꝑceꝑit. uel quos ad usus. que uesolatia sint
hec creata homini sinunquam peccaret. eni sicut sequentia scrip¬
ture huius declarant. ñ hec ad escam. s herbe solum et arboꝵ
sunt fructus in prima conditione concessi. nisi forte dicendum

Expanded text:
stibus sequi, et canticum novum, quod nemo alius potest ei canstibus sequi, et canticum novum, quod nemo alius potest ei cantare, desiderat. Deus namque ac Dominus noster, qui in primordio mundi nascentis feminam ex virili latere formavit, ut mutua illorum conjunctione terram esse implendam doceret, ipse in fine saeculi assumpsit virum de carne Virginis, totius contagionis expertem, tota divinitatis plenitudine perfectum, ut virginitatis se gloriam potius quam nuptias diligere probaret. Et dominamini piscibus maris, et volatilibus coeli, et universis animantibus quae moventur super terram. Merito quaeritur in quam utilitatem homo dominatum in pisces, et volucres, et animantia terrae cuncta, perceperit, vel quos ad usus, quaeve solatia, sint haec creata homini, si nunquam peccaret: cui sicut sequentia Scripturae hujus declarant, non haec ad escam sed herbae solum et arborum sunt fructus in prima conditione concessi, nisi forte dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
tui dne. Et quidem apte in hoc loco masculus et femina creati eẽ
commemorantur: tam et si modus eiusdem creationis nec dum
referatur: ut habeat uidelicet locum congruum sermo diuine
benedictionis: de quo sequitur. Benedixitq illis ds: et ait. Cresci¬
te et multiplicamini et replete t̾ram: et subicite eam. Hec et enin
multiplicatio hominum et repletio terre. non nisi ꝑconunctio¬
nem erat maris et femine ꝑficienda. Si aut̃ benedictione dei
crescit ac multiplicatur genus humanum: quanta sr̃ maledi¬
ctione digni. qui ꝓhibent nubere et dispositionem celestis de¬
creti quasi adiabolo reꝑtam condempnant. Non ergo damp¬
nande sunt nuptie. quas ad ꝓpagationem generis humani
terramq replendam suꝑnȩ gr̃a benedietionis instituit. s: ma¬
gis honoranda. maiore ẽ digna benedictione uirginitas: quȩ
post quam repleta ẽ terra hominibus. casta mente anima si¬

Expanded text:
tui, Domine . Et quidem apte hoc in loco masculus et femina creati esse tui, Domine . Et quidem apte hoc in loco masculus et femina creati esse commemorantur, tametsi modus ejusdem creationis necdum referatur ut videlicet habeat locum congruum sermo divinae benedictionis, de quo sequitur: Benedixitque illis, et ait: Crescite et multiplicamini, et replete terram, et subjicite eamultiplicatio hominum, et repletio terrae, non nisi per conjunctionem erat maris et feminae perficienda. Si autem benedictione Dei crescit et multiplicatur genus humanum, quanta sunt digni maledictione qui prohibent nubere, et dispositionem coelestis decreti, quasi a diabolo repertam condemnant. Non ergo damnandae sunt nuptiae, quas ad propagationem generis humani terramque replendam supernae gratia benedictionis instituit. Sed magis honoranda, majori est benedictione digna virginitas, quae postquam impleta est terra hominibus, casta mente si
Abbreviated transcription (Latin):
humanum genus ałtiore adinuicem copula caritatis constringe¬
ret. ql se ex uno totum parente ortum esse meminisset: cunis eausa
inionis seriptura sacra cum dirit. Et creauit ads hominem acd
imaginem dei ereauit illum: statiq subiungeret. masculum et fe¬
minam creauit eos. Noluit adlere adimaginem dei creauit eos¬
Et femina adimaginem dei creata ẽ. enim. scłm id qđ et ipsa ha¬
bebat. mentem rationalem. s addendum hoc de illa non puta¬
uit scriptura. qđ ꝓpter unitatem conunctionis etiam in illa in¬
telligendum ẽ reliquit immo inomni qđ de his ortum ẽ genere¬
humano. intelligendum eẽ signauit. Omnis enim homo etiam
nunc inquantum ratione utitur. imaginem inse dei habet: un
de dicit iohannes. Erat aut̃ lux uera: que illuminat omnem ho¬
minem. uenientem inmundum. Ipsum ẽ enim lumen. de quo psa¬
mista głatur indnõ. dicens. Signatum ẽ suꝑ nos. lumen uultus

Expanded text:
humanum genus arctiore ad invicem copula charitatis constringehumanum genus arctiore ad invicem copula charitatis constringeret, quod se ex uno totum parente ortum esse meminisset; cujus causa unionis Scriptura sacra cum dixit: Et creavit Deus hominem, imaginem Dei creavit illum, statimque subjungeret: Masculum et feminam creavit eos, noluit addere, ad imaginem Dei creavit eos, femina enim ad imaginem Dei creata est, secundum id quod et ipsa habebat mentem rationalem; sed addendum hoc de illa non putavit Scriptura, quod propter unitatem conjunctionis etiam in illa intelligendum reliquit, imo omni qhumano intelligendum esse signavit. Omnis enim homo etiam nunc in quantum ratiode dicit Joannes: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Ipsum est enim lumen de quo Psalmista gloriatur in Domino dicens: Signatum est super nos lumen vultus
Abbreviated transcription (Latin):
mus ante faciem eius: certi quia cum apparuerit similes ei erimꝰ.
qm̃ iudebimus eum sicuti ẽ. Qđ aut̃ nunc dicitur ad imaginem
dei creauit illum. cum suꝑius dictum sit. faciamus ad imaginem
urãm significat qđ non id agat illa pluralitas ꝑsonarum. ut
plures deos credamus. s pat̾rem et filium et sp̃m̃ sem̃. ꝓpter
quam trinitatem dictum ẽ ad imaginem nr̃am. unum dm̃ acci¬
piamus ꝓpter qđ dictum ẽ adimaginem dei. Masculum et fe¬
minam creauit eos: Plenus insequentibus. unde. et quomodo
ꝓthoplaustos fecerit ds exponitur:. s: nunc breuitatis causa tantũ
creati referuntur. ut sexti diei oꝑatio ac septumi dedicatio cum
ceteris explicetur: acsie ex tempore liberius. et hec. et alia preter¬
missa quȩ erant relatu digna dicantur: masculum aut̃ unum ẽt
feminam in prumis creauit ds unam: Non ut animantia cetera
que in singulis generibus non singula. s plura creauit ut ꝑ hoc

Expanded text:
mus ante faciem ejus, certi quia cum apparuerit, similes ei erimus, mus ante faciem ejus, certi quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Quod autem nunc dicitur, ad imaginem Dei creavit illum, cum superius dictum sit faciamus ad imaginem nostram, significat quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos credamus, sed Patrem et Filium et Spiritum sanctum, propter quam Trinitatem dictum est ad imaginem nostram, unum Deum accipiamus, propter quod dictum est ad imaginem Dei. Masculum et feminam creavit eos. Plenius in sequentibus, unde et quomodo protoplastos fecerit Deus exponitur. Sed nunc brevitatis causa tantum creati referuntur, ut sexti diei operatio ac septimi dedicatio cum caeteris explicetur, ac sic ex tempore liberius et hoc et alia praetermissa quae erant relatu digna dicantur. Masculum autem unum et feminam in primis creavit Deus unam, non ut animantia caetera, quae in singulis generibus non singula, sed plura creavit, ut per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ut que sursum sunt sapiat. non que suꝑterram. Bene aut̃ adchitur
et presit piscibus maris et uolatilibus celi. et bestus uniuerse tr̃e
omĩq reptili que mouẽtur in terra. Quia nimirum inhoe maxi¬
me factus ẽ homo adimaginem dei in quo ir rationabilibus an¬
tecelit. capar uidelicet rationis conditus. ꝑ quam et ereata qued
immundo recte gubernare. et eius qui cuncta ereauit possit actio¬
ni ꝑfrui. inquo honore positus sinon intellexerit ut bene agat:
eisclem animantibꝰ ipsis insensatis quibus prelatus ẽ comparabitur.
hominem ad imaginem suam. ad imaginem dei ereauit illum.
Qd prius dixerat ad imaginem suam: confirmationis grã gemi¬
minauit. addendo adimaginem lei creauit illum: ut diligenti¬
us inculcaret nobis quales adeo factisumus: et spem recipiende
dei imaginis. altius mentibus nr̃is infigeret: ne qui inimagine
dei ambulamus uane conturbemur. thesaurizantes inincerto

Expanded text:
ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Bene autem additur. ut quae sursum sunt sapiat, non quae super terram. Bene autem additur. Et praesit piscibus maris et volatilibus coeli, et bestiis, universaeque terrae, omnique reptili quod movetur in terra; quia nimirum in hoc maxime factus est homo ad imaginem Dei, in quo irrationabilibus antecellit: capax videlicet rationis conditus, per quam et creata quaeque in mundo recte gubernare, et ejus qui cuncta creavit posset agnitione perfrui. In quo honore positus, si non intellexerit ut bene agat, eisdem ipsis animantibus insensatis, quibus praelatus est, comparabitur, hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum. Quod prius dixerat, ad imaginem suam, confirmationis gratia geminavit, addendo, ad imaginem Dei creavit illum, ut diligentius inculcaret nobis quales a Deo facti sumus, et spem recipiendae Dei imaginis arctius nostris mentibus infigeret ne qui in imagine Dei ambulamus, vane conturbemur, thesaurizantes in incerto
Abbreviated transcription (Latin):
dei quam inueteri homine ꝑdidimus. recuꝑ are innouo. Non ergo
sedm corpus. s. secdin intellectus mentis adimaginem di ereatus ẽ
homo. Quamquã et in ipso corpore habeat quandam ꝓprietatem
que in hoc dicet qđ ereeta statura factus ẽ ut hoc ipso ammonere¬
tur non sibi terrena esse sectancda. uelut pecora: quoꝵ uoluptas
omnis exterra ẽ. Unde in alt̾um cuncta ꝓna atq pstrata sunt. iu¬
xta quod quidã poetarum pulcherrime. acuerissime dixit.
Pronaq cum spectant. animalia cetera terram:
Os hominis sublime dedit. celumq uiderr
Lussit. et erectos ad sydera tollere uultus.
ongruit ergo et corpus amime rationabili non seclin limamenta
figurasq menbroꝵ. s potius sedin id qđ incelum erectum est.
ad intuenda que in eorpore ipsius mundi suꝑna sunt. sierit anima
rationalis inea debet erigi. que inspĩtalibus maxime excellunt

Expanded text:
Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo Dei quam in veteri homine perdidimus, recuperare in novo. Non ergo secundum corpus, sed secundum intellectum mentis ad imaginem Dei creatus est homo. Quanquam et ipse in corpore habeat quamdam proprietatem quae hoc indicet, quod erecta statura est factus, ut hoc ipso admoneretur, non sibi terrena esse sectanda, velut pecorum, quorum voluptas omnis ex terra est; unde in altum cuncta prona atque prostrata sunt, juxta quod quidam poetarum pulcherrime ac verissime dixit: Pronaque cum spectent animalia caetera terram, Os homini sublime dedit, coelumque videre, Jussit et erectos ad sidera tollere vultus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationabili, non secundum lineamenta figurasque membrorum, sed potius secundum id quod in coelum erectum est, ad intuenda quae in corpore ipsius mundi superna sunt, sicuti anima rationalis in ea debet erigi, quae in spiritalibus natura maxime excellunt,
Abbreviated transcription (Latin):
deterra sccłm dm̃: ut eẽt ustus. scs̃ et uerus Subditus humi¬
liter et adherens gr̃e sui conditoris. quia eternaliter ac ꝑ¬
fecte ustus et sc̃s: uerus existit. Qui qm̃ pulcherrimam hanc
nouitatem inse diuine imaginis peccando corrupit. corrup¬
tamq ex se psapiam generis humam ꝓereauit: uenit secłs aclam id
ẽ dñs ipse. et conditor nr̃ natus ex uirgine. creatus incorruptibilit
atq in cominutabiliter ad imaginem dei. imminis omnis deli¬
eti. et plenius omnis gratiȩ et ueritatis: ut imaginem in nobis
suam ac similitudinem exemplis sius restauraret. et donis. Ipse
ẽ enim nouus homo ueraciter scdm dm̃ ereatus: qui nimirum
ita ueram de adam carnis substantiam sumpsit ut nil de illo ui¬
tii sordentis traheret. Cuius exempla ꝓcaptu nr̃o sequi cuius ad¬
herere donis. cuius obtemperare mandatis: hoc ẽ imaginem

Expanded text:
de terra secundum Deum, ut esset justus, sanctus et verus, subditus et humide terra secundum Deum, ut esset justus, sanctus et verus, subditus et humiliter adhaerens gratiae sui Conditoris, qui aeternaliter ac perfecte justus, sanctus et verus existit: qui quoniam pulcherrimam hanc novitatem in se divinae imaginis peccando corrupit, corruptamque ex se prosapiam generis humani procreavit unde venit secundus Adam, id est, Dominus ipse et conditor noster, natus ex Virgine, creatus incorruptibiliter atque incommutabiliter ad imaginem Dei, immunis omnis delicti, et plenus omnis gratiae et veritatis, ut imaginem in nobis suam ac similitudinem exemplis suis restauraret et donis. Ipse est enim novus homo veraciter secundum Deum creatus, quia nimirum ita veram de Adam carnis substantiam sumpsit, ut nihil de illo vitii sordentis traheret: cujus exempla pro captu nostro sequi, cujus adhaerere donis, cujus obtemperare mandatis, hoc est, imaginem
Abbreviated transcription (Latin):
enisdem sc̃ẽ trinitatis indicatur: Quomͦ enim una esset imago
acsimilitudo. siminor patri filius: siminor esset filio. sp̃e sc̃s. si non
consubstantialis. et eiusdem potestatis esset gła trinitatis.: Aut
quomodo diceretur faciamus. si trium in una deitate ꝑsonarum
cooꝑatrix uirtus non esset: Neq enim angłis adeo dici poterat
faciamus hominem ad imaginem et similitudinẽ nr̃ãm: qui a
nulla ꝓrsus ratio sinit: ut d̃ et angłoꝵ unã ẽẽ eandemq imaginẽ si¬
ue similitudinem crecdamus. In quo aut sit homo factus adima¬
ginem et similitudinem dei. testatur apłs. cum nos sollerter ammo¬
net. ut hanc quam in primo parente ꝑdidinus. ꝑ grãm eiuslem
conditoris recuperemus in nobis. Renouamini inquit spũ mentis
ur̃e: et indite nouum hominem. qui scđm dm̃ creatus ẽ iniusti¬
cia et scĩtate. et ueritate. Creatus ẽ ergo adam nouus homo

Expanded text:
ejusdem sanctae Trinitatis indicatur. Quomodo enim una esset imago ejusdem sanctae Trinitatis indicatur. Quomodo enim una esset imago et similitudo, si minor Patre Filius, si minor esset Filio Spiritus sanctus, si non consubstantialis ejusdem potestatis esset gloria totius Trinitatis? aut quomodo diceretur Faciamus, si trium in una deitate personarum cooperatrix virtus non esset? neque enim angelis a Deo dici poterat Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, quia nulla prorsus ratio sinit ut Dei et angelorum unam esse eamdemque imaginem sive similitudinem credamus. In quo autem sit homo factus ad imaginem et similitudinem Dei, testatur Apostolus, cum nos solerter admonet ut hanc quam in primo parente perdidimus, per gratiam ejusdem Conditoris recuperemus in nobis. Renovamini, inquit, spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, in justitia, sanctitate, et veritate . Creatus est ergo Adam novus homo
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ dicitur: ut uidelicet quia rationabilis creatura condebat᷑
quasi cum consilio facta uideretur: quasi ꝑstudium de terra plas¬
matur: et inspiratione conditoris inuirtute sp̃e uitalis erigitur.
ret̾ qui ad conditoris imaginem fiebat. Cum aut̃ dicitur. facia
mus hominem adimaginem et similitudinem nr̃ãm. unitas scẽ tri¬
nitatis aꝑte comniendatur: siquidem eadem indiuidua triitatis
inprecelentirerum formatione mystice erat insinuata: quando diceba¬
tur. et dixit ds. et fecit ds̃. et uidit ds qđ eet bonum. Nunc aut̃ mani¬
festius hec ipsa insinuatur: cum dicitur faciamus hominem adima¬
ginem et similitudinem ur̃am. et recte. quia donec is qui docere¬
tur non erat: inꝓfundo fuit abdita predicatio ditatis. Ubi uero
cȩpit hominis expectari cereatio: reuelata ẽ fides. et euidenter
dogina ueritatis emicuit. In eo enim qđ dicitur faciamus:. una

Expanded text:
hominem dicitur, ut videlicet quia rationabilis creahominem dicitur, ut videlicet quia rationabilis creaquasi cum consilio facta videretur. Quasi per studium de terra plasmatur, et inspiratione conditoris in virtute spiritus vitalis erigitur, ret, qui ad conditoris imus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Si quidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: et dixit Deus: Fiat, et fecit Deus; et vidit Deus quod esset bonum. Nunc autem manifestius haec ipsa insinuatur, cum dicitur: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et recte, quia donec is qui doceretur non erat, in profundo fuit abdita praedicatio Deitatis; ubi vero coepit hominis exspectari creatio, revelata est fides, et evidenter dogma veritatis emicuit. In eo enim quod dicitur. Faciamus, una
Abbreviated transcription (Latin):
tiplicamini. et replete terrã: nequis honorabili conubio in esse
peccatum. thorumꝰ. feditati fornicationis putaret eẽ comparandũ.
Facta aut̃ et ornata habitatione mundana: suꝑ erat ut ipse etiam
ꝓpter quem omĩa parabantur. habitator ac dñs rerum homo ere¬
aretur. Sequitur. Et ait. Faciamus hominem adimaginem et
similitudinem nr̃am. Nunc apparet euidentius. quare de crea¬
tis herbis et arboribus. piscibus. et uolatilibus. terrestribus
quoq animantibus dictum sit. ut fierent singula iuxta genus
et species suas. Pre uidebatur enim futura eius creatio. qui non
solum suo generi similitudine congrueret et specie. s etiam ad
imaginem sui creatoris ac similitudinem fieret. cuius nobilita¬
ti creationis etiam hoc testimonium dat. qđ non sicut inceteris
ereaturis dixit ds̃ fiat homo. et factus ẽ homo. uel ꝓducat terra
hominem. et ꝓduxit terra hominem. s: priusquam fieret. faciamꝰ

Expanded text:
tiplicamini et replete terram, ne quis honorabili connubio inesse tiplicamini et replete terram, ne quis honorabili connubio inesse peccatum thorumque foeditati fornicationis putaret esse comparandum. Facta autem atque ornata habitatione mundana, supererat ut ipse etiam propter quem omnia parabantur habitator ac dominus rerum homo crearetur, sequitur: Et ait: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Nunc apparet evidentius quare de creatis herbis et arboribus, piscibus et volatilibus, terrestribus quoque animantibus dictum sit, ut fierint singula juxta genus et species suas. Praevidebatur enim futura ejus creatio qui non solum suo generi similitudine congrueret et specie, sed etiam ad imaginem sui Creatoris ac similitudinem fieret: cujus nobilitati creationis etiam hoc testimonium dat, quod non sicut in caeteris creaturis dixit Deus: Fiat homo, et factus est homo; vel: Producat terra hominem, et produxit terra hominem; sed, priusquam fieret, Faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
iusserit d̾s terram iumenta. et bestias terre: Nune aut̃ mutato or¬
dine fecisse dicitur d̾s bestias terre: et iumenta. et oinue repti¬
le terre. et intelligendum qđ dicto citus omne quod uoluit
fuit. iulq differt quod loquela humana prius increaturarũ
ordine nominet. quas diuina potentia simul condidit cunetas.
Cum aut̃ sequitur: et uidit cls qđ esset bonum:. queritur merito qua¬
re non hic etiã addatur illud qđ dictum ẽ de eis que aque ꝓduxe¬
rant animantibus. benedixitq eis dicens. crescite et multiplica¬
mini et replete terram: Anforte qđ de prima creatura anime ui¬
uentis dictum adeo commendauerat. etiam de scda sub intelli¬
gendum reliquit: maxime quia in huius diei oꝑibus plura erat
alia subiuncturus. Porro de homine facto hoc necessarie curauit
iterare dicens. Benedixitq łs illis dicens. et ait. Crescite et mui¬

Expanded text:
jusserit Deus terram, et jumenta, et reptilia, et bejusserit Deus terram, et jumenta, et reptilia, et bea, et omne reptile terrae; et intelligendum quia dicto citius omne quod voluit fecit; nilque differt quid loquela humana prius in creaturarum ordine nominet, quas divina potentia simul condidit cunctas. Cum autem sequitur: Et vidit Deus quod esset bonum, quaeritur merito quare non etiam hic addatur illud quod dictum est de eis quae aquae produxerant animantibus: Benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram. An forte quod de prima creatura animae viventis dictum a Deo commendaverit, etiam de secunda nobis subintelligendum reliquit? Maxime, quia in hujus diei operibus plura erat alia subjuncturus. Porro de homine facto hoc necessario iterare curavit dicens: Benedixitque illis Deus, et ait: Crescite et mul
Abbreviated transcription (Latin):
pentibus. constat eẽ comprehensum. Nomine aut̃ reptilium t̾re.
etiam serpentes continentur: nomine uero iumentoꝵ. eaq in usu
sunt hominum. animalia designantur. Ubi ergo conditio descri¬
bitur ceteroꝵ animalium. quadrupedum. uerbi gratia ceruorum
caprearum bubaloꝵ et capreorum. ceterorumq huiusmodi. Nisi
forte et hec obferocitatem inclomite mentis inter bestias esse ad¬
numerata dixerimus. iuxta quod antiquam translationem in
qua scriptum ẽ. Eiciat terra animam iuuam scđm genus. qua¬
drupedia et reptilia et bestias terre. nichil omĩno questionis est.
uia uidelicet nomine quadrupedum cuncta comprehensa sunt:
que exceptis bestus et reptilibus terra ꝓduxit. siue que sub eura hu¬
mana.siue que sunt fera et agrestia. Et fecit ds bestias terre
iuxta species suas: iumenta. et omne reptile terre ingenere suo.
otanda transmutatio uerboꝵ. quia supra dictum ẽ qđ ꝓducere

Expanded text:
pentibus, constat esse comprehensum, nomine autem reptilium terrae pentibus, constat esse comprehensum, nomine autem reptilium terrae etiam serpentes continentur, nomine vero jumentorum ea quae in usu sunt hominum animalia designantur. Ubi ergo conditio describitur caeterorum animalium quadrupedum, verbi gratia, cervorum, caprearum, bubalorum et caprorum caeterorumque hujusmodi, nisi forte et haec ob ferocitatem indomitae mentis inter bestias esse adnumerata dixerimus, juxta antiquam sane translationem, in qua scriptum est: Ejiciat terra animam vivam secundum genus, quadrupedia, et reptilia, et bestias terrae, nihil omnino quaestionis est, quia videlicet nomine quadrupedum cuncta comprehensa, sunt quae exceptis bestiis et reptilibus, terra produxit, sive quae sub cura humana, seu quae sunt fera et agrestia. Et fecit Deus bestias terrae juxta species suas et jumenta et omne reptile terrae in genere suo. Notanda transmutatio verborum, quia supra dictum est, quod producere
Abbreviated transcription (Latin):
menta et reptilia. et bestias terre. sedin species sias Factumq est
ita. Post radiatum syderibus celum. post impletum uolatilibus
aerẽ qui obuiciniam ut diximus eeli nomen meruit. post locu¬
pletatas suis ammantibus aquas que et ipse aerisunt magna natu¬
re memitate conumnete. unde et de illis sumpsit animantia. de illis
imbres. niues. grandines. et cetera suinit huiusmodi: consequens erat
etiam terram suis ammantibus hocẽ ex segenitis impleri. Nam et
ipsa precipuam habet cognationem cum aquis. ut pote que sine
harum suco et iurigatione nonsolum fruetificare. s nec ipsa con¬
sistere possit: petro adtestante qui ait. Quia celi erant prius. et
terra de aqua et ꝑ aquam consistens dei uerbo. Iubet ergo ꝓduce¬
re cłs terram iumenta et reptilia et bestias terre: quia uero nomi¬
ne bestiarum omne quicquid ore uel ungubus seuit. exceptis ser¬

Expanded text:
menta et reptilia et bestias secundum species suas. Factumque est menta et reptilia et bestias secundum species suas. Factumque est ita. Post radiatum sideribus coelum, post impletum volatilibus aerem, qui ob viciniam, ut diximus, coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantibus aquas, quae et ipse aeri sunt magna naturae vicinitate conjunctae: unde et de illis sumpsit animantia, de illis imbres, nives, grandines et caetera sumit hujusmodi, consequens erat etiam terram suis animantibus, hoc est, ex se genitis impleri. Nam et ipsa praecipuam habet cognatharum succo et irrigatione, non solum fructificare, sed ipsa nec consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius et terra de aqua, et per aquam consistens Dei verbo . Jubet ergo producere Deus terram jumenta, et reptilia, et bestias terrae; quia vero nomine bestiarum omne quidquid ore vel unguibus saevit, exceptis ser
Abbreviated transcription (Latin):
tur suꝑ terram. Et factum ẽ uesꝑe et mane. dies quintus. Quod di¬
xit crescite et multiplicamini et replete aquas maris: ad utrumq
genus animantium de aquis factoꝵ. hoc ẽ et ad pisces ꝑtinet. et aues
Q uia sicut omnes non nisi in aquis uiuere possunt: ita sunt plereq a¬
ues. que et si in terris aliquando requiescunt. fetusq ꝓpagant.
non tantum de terra. s de mari uescuntur: marisq sedibus liben¬
tius quaniutuntur terrestribus. Quod uero subiungit auesq multi¬
plicentur suꝑ terram: ad utrumq genus auium. hocẽ et carum que
de aquis. et earum quȩ uescuntur de terra. respieit. Quia indelicet
etiam ille que sine aquis uiuere nesciunt aues. ita ut multo sepe an¬
n tempore sub ꝓfundo aquarum quomͦ pisces lateant: non nunqulã
egredi suꝑ terras solent: maxime cum fetant. et nutriunt pullos:
Dixit quoq ds. Producat terra animam uiuentem ingen̾ȩ suo. iu¬

Expanded text:
tur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. Quod ditur super terram. Et factum est vespere et mane dies quintus. Quod dixit, crescite, et multiplicamini, et replete aquas maris, ad utrumque genus animantium de aquis factorum, hoc est, et ad pisces pertinet, et ad aves, quia sicut pisces omnes non nisi in aquis vivere possunt, ita sunt pleraeque aves quae etsi in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tantum de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius quam utuntur terrestribus. Quod vero subjungit, avesque multiplicentur super terram, ad utrumque genus avium, hoc est, et earum quae de aquis, et earum quae vescuntur de terra, respicit, quia videlicet etiam illae quae sine aquis vivere nesciunt aves, ita ut multo saepe anni tempore sub profundo aquarum quomodo pisces lateant, nonnunquam egredi super terras solent, maxime cum fetant et nutriunt pullos. Dixit quoque Deus: Producat terra animam viventem in genere suo, ju
Abbreviated transcription (Latin):
ris spatio uaga ferri ꝑhibentur: scriptura infirmamento
celi ceͥ posita dixit. Ideoq aues recte dicuntur sccus firmamentum celi
uolare: quia uiema sunt ut diximus etheri turbulenta hec aeris
spatia. que uolatus auium sustinent. Nec mirandum si ȩther firma¬
mentum celi nominetur: cum aer appelletur celum ut supra docui¬
mus. Nec pretereundum qđ cum creasse dicȩretur ds̃ omnẽ ani¬
mam uiuentẽ. adclitum ẽ atq motabilem. Ad distinctionem u¬
delicet hominis quem facturus erat adimaginem et similitudinẽ
suam: ita ut si euis precepta seruaret. ꝑpetua uueret in colõmita¬
te beatus. Nam animantia cetera ita sunt prima mox conditione
facta: ut uel alia aliis in alimoniam cederent. uel ipsa suo senio de¬
fieientia ꝑirent. Et uidit ds qd eẽt bomuni benedixitq eis dicens.
Crescite et multiplicamini. et replete. aquas maris: auesq multiplicen¬

Expanded text:
ris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento ris spatio vaga ferri perhibentur, Scriptura in firmamento coeli esse posita dixit. Ideoque aves recte dicuntur secus firmamentum coeli volare, quia vicina sunt, ut diximus, aetheri turbulenta haec aeris spatia, quae volatus avium sustinent. Nec mirandum si aether firmamentum coeli nominetur, cum aer appellatur coelum, ut supra docuimus. Nec praetereundum quod cum creasse diceretur Deus omnem animam viventem, additum est, atque mortabilem, ad distinctionem videlicet hominis quem facturus erat ad imaginem et similitudinem suam, ita ut si ejus praecepta servaret, perpetua viveret incommutabilitate beatus. Nam animantia caetera, ita sunt prima mox conditione facta, ut vel alia aliis in alimoniam cederent vel ipsa suo senio deficientia perirent. Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini, et replete aquas maris, avesque multiplicen
Abbreviated transcription (Latin):
inherent. ut sunt plurima concharũ gña. qd̃ aũt dictũ ẽ &e uolatile suꝑ t̾rã
subfirmam̃to celi: nil tationi ueritatis obsistit. quia nimirũ & si ĩm̃so
et recte dicimur. ad destante scriptura. quȩ ait. Quia erant in ihe¬
rusalem habitantes iudei uiri religiosi ex omni natione. quȩ sub
celo ẽ. Et quid habet amplius homo de unuerso labore suo. quod
laborat sub sole: Sane iuxta aliam translationem. mouet non nul¬
los qđ dictum ẽ et uolatilia uolantia secus firmamentum ce¬
li. idẽ iuxta firmamentum celi. S: intelligendum ẽ quod ideo
dictum sit uolare aues sub firmam̃to celi: quia hoc nomine eti¬
amether indicetur: hoc ẽ suꝑius illud aeris spacium quod atur¬
bulento hoc et caliginoso locoinquo aues uolitant usq ad astra
ꝑ tingit. et esse tranquillum prorsus ac luce plenum non inme¬
rito creditur:. Nam et errantia sydera septem que in hoc ethe¬

Expanded text:
inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod autem dictum est: Et volatile super terram inhaerent, ut sunt plurima concharum genera. Quod autem dictum est: Et volatile super terram sub firmamento coeli, nil rationi veritatis obsistit, quia nimirum et si immenso et recte dicimur, attestante Scriptura, quae ait: Quia erant in Jerusalem habitantes Judaei viri religiosi, ex omni natione quae sub coelo est ; et: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole . Sane juxta aliam translationem movet nonnullos quod dictum est: Et volatilia volantia secus firmamentum coeli, id est, juxta firmamentum coeli. Sed intelligendum est, quod ideo dictum sit volare aves sub firmamento coeli, quia hoc nomine etiam aether indicetur, hoc est, superius illud aeris spatium quod a turbulento hoc et caliginoso loco in quo aves volant usque ad astra pertingit, et esse tranquillum prorsus ac luce plenum non immerito creditur. Nam et errantia sidera septem, quae in hoc aethe
Abbreviated transcription (Latin):
batis:. ubi certum ẽ: quia faciem celi non aliam quã uarian¬
tem hune statum aeris appellat. Dixit ergo ds. Producant as
reptile anime uiuentis. et uolatile suꝑ tram sub firmamento celi
Et neforte quia sunt aquarum animantia. que non reptando. s
natando uel pedibus ambulando incedunt: sunt inter uolati¬
lra que ita pinnas habent. ut omĩ usu uolandi careant. Puta¬
ret quisquam aliquod genus uolatilium. siue aquatilium ani
mantium in hoc uerbo diuĩ esse pretermissum: ugilanter adiun¬
gitur: Creauit cłs coete grandia et omnem animã uiuentem
atq motabilem: quam ꝓduxerant aque inspecies suas: et om¬
ne uolatile sccłm genus suum. Nullum igitur genus exceptum
ẽ ubi cum coetis grandibus creata ẽ omnis anima uiuens. que
ꝓduxerant aque inspecies diuersas. hocẽ et reptilium. et na¬
tatilium. et uolatilium:. s et eoꝵ que nullo apte incessui fixa cautib

Expanded text:
robastis? ubi certum est quia faciem coeli, non aliam quam varianrobastis? ubi certum est quia faciem coeli, non aliam quam variantem hunc statum aeris appellat. Dixit ergo Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Et ne forte, quia sunt aquarum animantia quae non reptando, sed natando, vel pedibus ambulando incedunt, sunt inter volatilia quae ita pennas habent, ut omni usu volandi careant, putaret quisqumantium in hoc Domini verbo esse praetermissum, vigilanter adjungitur: Creavitque Deus cete grandia et omnem animam viventem atque motabilem, quam produxerant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum. Nullum igitur genus exceptum est, ubi cum cetis grandibus creata est omnis anima vivens eorum quae produxerant aquae in species diversas, hoc est, et reptilium, et natatilium, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
et sibi adinuicem et celo copulantur. Sibi quidem: qui a natura
aquarum. aeris qualitatis ꝓxima ẽ. Unde exaltationibus earũ
pinguescere ꝓbatur: ita ut et nubila contrahat. et possit uolatus
auium sustinere: ad testante scriptura. Quia subito aer coget᷑
in nubes: et uentus transiens fugabit eas. PNeniq ꝑnoctes etiam
serenas rorat: cuius roris gutte mane in herbis inueniuntur.
Celo aut̃ hoc modo unguntur: qm̃ ad eo uieinus ẽ ei. aer iste.
ut et ipse non nunquam eius nom̃ acceꝑit: sicut uolatilia celi
cognominat scriptura que uolarr constat in aere. Et dñs ipse
turbis. que tempus aduentus sui de urtutum ostensione non
cognouerant: loquitur dicens. Cum uideritis nubem orientẽ
ab occa su: statim dicitis nimbus uenit. et ita fit. Et cum au¬
strum. flantem: dicitis. quia uentus erit. et fit. Hypocrite. fa¬
ciem cęli et terre nostis ꝓbare. hoc aut̃ tempus quomͦ non ꝓ¬

Expanded text:
et sibi ad invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura et sibi ad invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarum aeris qualitati proxima est; unde exhalationibus earum pinguescere probatur, ita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttCoelo autem hoc modo injunguntur, quoniam adeo vicinus est ei aer iste, ut et ipse nomen nonnunquam ejus acceperit, sicut volatilia coeli cognominat Scriptura, quae volare constat in aere. Et Dominus ipse turbis quae tempus sui adventus de virtutum ostensione non cognoverant loquitur dicens: Cum videritis nubem orientem ab occasu, statim dicitis, Nimbus venit. Et ita fit. Et cum austrum flantem, dicitis, Quia ventus erit. Et ita fit. Hypocritae, faciem coeli et terrae nostis probare, hoc autem tempus quomodo non p
Abbreviated transcription (Latin):
Qua etiam uesꝑa ad consummãda pascbe legalis saeramenta dñs
nr̃ post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sangui¬
nis celebranda mitiauit: quo lucescente mane quasi agnus im¬
maculatus. suo nos sangiuine redimens. ademonice dominationis
seruitute liberauit. Que uidelicet lune plenissime dies: ereationem
quidem mundi quarta ꝓcessit. At intempore dñice passionis alti¬
oris gr̃a sacramenti in quintam sabbati incidit. ut uidelicet dñs
sexta sabbati crucifixus. sabbato ipso in sepulchro quiesceret. ac
primam sabbati sua resurrectione conseeraret: et nobis quoq:
in ea inqua lux facta ẽ resurgendi amortuis. aclucem ꝑpetuam
intrandi. fidem spemq donaret. Dixit etiam ds. Producant aqͤ
reptile anime uiuentis. et uolatile suꝑ terrã: sub firmamento cęli.
Post ornatam quarta die celi faciem luminaribus: ornantur con¬
sequent̃ quinta inferioris mundi partes. aque uidelicet et aer

Expanded text:
Qua etiam vespera, ad consummanda paschae legalis sacramenta, Dominus noster post esum agni typice mysteria nobis sui corporis et sanguinis celebranda initiavit; quo lucescente mane, quasi agnus immaculatus, suo nos sanguine redimens, a daemonicae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit; at in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam Sabbati incidit, ut videlicet Dominus sexta Sabbati crucifixus, Sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam Sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem perpetuam intrandi fidem spemque donaret. Dixit etiam Deus: Producant aquae reptile animae viventis, et volatile super terram sub firmamento coeli. Post ornatam quarto die coeli faciem luminaribus, ornantur consequenter quinta inferioris mundi partes, aquae videlicet et aer,
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Scriptum ẽ dicente dũo admoysen. Mensis iste uobis principium
mensium. primus erit inmensibus anni. Decima die mensis huius.
tollat unusquisq agnum ꝑfamili.as et domos suas. et seruabitis
eum usq ad quartam decimam diem mensis huius: immola

Expanded text:
dit. Scriptum est dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium dit. Scriptum est dicente Domino ad Moysen: Mensis iste vobis principium mensium primus erit in mensibus anni. Decima die mensis hujus tollat unusquisque agnum per familias et domos suas, et servabitis eum usque ad quart