comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xpĩani. Altera autem antiochia
dequa nunc dictum ẽ inꝓuĩcia
pisidiȩ. Sorte distribuit eis terram
eorum. Quasi post quadringentos
& quinqua ginta annos. Dixerat ds
ad habraam. quia erit semen eius
accola interra aliena annis quadrĩ¬
gentis. Et item ait. Quia in isaac
uocabitur tibi semen. ab exortu gͦ¬
illius seminis usq adexitum isrł
de egipto fuerunt ut exodus seri¬
bit. anni quadringenti quinq.
his adde quadraginta annos in
deserto: & quinq interra chanaã.
Quib actis uidet᷑ terra quicuisse
ap̃liis. & sors fuisse missa super
eam: & inuenies annos quadrin¬
gentos quinquaginta. Et dedit ilł
ñ aꝑte quot annis saul regnaue¬
rit exponit. apostolum adppłm¬
uulgo us loquentem: hoc quod
fama crebrior haberet dicere uo¬
luisse. S querentes solicitius ibi¬
dem sicut & cronicorum libri te¬
stantur: Inuenimus samirel & sa¬
ul annis quadraginta israheli p̃¬
fuisse. factum ẽ enim inquit qua

Expanded text:
Christiani; altera autem Antiochia, Christiani; altera autem Antiochia, de qua nunc dictum est, in provincia Pisidiae. Sorte distribuit eis terram eorum, quasi post quadringentos et quinquaginta annos. Dixerat Deus ad Abraham, quia erit semen ejus accola in terra aliena annis quadringentis. Et iterum ait: Quia in Isaac vocabitur tibi semen. Ab exortu ergo seminis usque ad exitum Israel ex Aegypto, fuerunt ut Exodus scribit anni quadringenti quinque. His adde annos quadraginta in deserto, et quinque in terra Chanaan, quibus actis videtur terra quievisse a praeliis, et sors fuisse missa, et invenies annos quadringentos quinquaginta. Et dedit Deusnon aperte quot annis Saul regnaverit exponit, Apostolum vulgo loquentem hoc quod fama crebrior haberet dicere voluisse. Sed quaerentes sollicitius ibidem, sicut et Chronicorum libri testantur, invenimus Samuel et Saul annis quadraginta Israeli praefuisse. Factum est enim, inquit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ta suꝑposita scribat᷑. Non enim
conuenit hominem flagiciosum
& magum filium hiesu. idẽ salua¬
toris appellari: quem econtrario
paulus filium diaboli nũcupat
Saulus autem qui et paulus
repletus spũscõ. a sergio paulo
ꝓconsule eo quod eum xp̃i ficł̃i
subegerit: pauli sortitus ẽ nom̃.
et sequentia libelli huius de pau¬
li miraculis agunt. Oportuit enĩ
ut ipse consũmationem apłicis
actib daret: quem dui contra
stimulos recalcitrantem dñs ele¬
gisset. Eocȩ manus dñi suꝑ te: &
eris cecus. Sciebat apłs sui memor
exempli: de tenebris. oculorum
adm̃tis posse resurgere lucem
lec enim merebatun carnis ocłos.
qui mentis ocłos alus auferre
laborabat. enerunt antiochiam
pisidiȩ. Due sunt anthiochie ci¬
uitate s. yna insiria cͦele a seleuco
rege condita quȩ reblata ante
uoca batur: Cui dafnem fontem
ꝓrimũ dicunt. eiꝰq ilłã aquis ha¬
bumdantissimis ꝑfrui: in qua
primũ cognominati sunt discpłi

Expanded text:
ta superposita, scribatur. Non enim ta superposita, scribatur. Non enim convenit hominem flagitiosum et magum, filium Jesu, id est, Salvatoris appellari, quem e contrario Paulus filium diaboli nuncupat. Saulus autem, qui et Paulus, repletus Spiritu sancto. A Sergio Paulo proconsule, eo quod eum Christi fidei subegerit, Pauli sortitus est nomen. Et sequentia libelli hujus de Pauli miraculis agunt. Oportuit enim ut ipse consummationem apostolicis actibus daret, quem diu contra stimulos recalcitrantem Dominus elegisset. Ecce manus Domini super te, et eris caecus. Sciebat Apostolus sui memor exempli, de tenebris oculorum mentis posse resurgere ad lucem. Nec enim merebatur habere carnis oculos, qui mentis oculos aliis auferre laborabat. Venerunt Antiochiam Pisidiae. Duae Antiochiae civitates sunt: una in Syria coele, a Saleuco rege condita, quae Rebla ante vocabatur, cui Daphnen fontem proximum dicunt, ejusque illam aquis abundantissimis perfrui, in qua primum cognominati sunt discipuli
Abbreviated transcription (Latin):
maxime purpure conchiliorumq
ferax. Confestim autem ꝑcussit
eum angelus dñi. Consonanter
etiam iosephus dum impietatem
inquit inlicite ad ulacionis non
exoret: Respiciens paulo post im¬
minentem atq insistentem ca pi-¬
ti suo uidit angelum. eumq sen¬
tit continuo extii sui ministerium:
quem prius nouerat ꝓuisorem bo¬
norum. Et paulo post. yerum con¬
tinius quinq diebus uentris do¬
loribus cruciatus: uitam uolent̾
abrupit. Segregate michi barnabã¬
sionem anno apostolatum cũ bar
naba pauliq accepisse uocabulũ.
Quarto decimo autem anno uixta
condictum iacobi cephȩ: & ioħis:
ad gentium magisterium fuisse
dicens apłis fuisse p̃ceptum: ut
os locorum: semel ad notan dum
credidi. Ubicumq sinagogam
uideorum audieris. scito in ciuu¬
tate gesta que dicuntur. Cui no¬
men bariesu. Corrupte legimus
bariesu: cum barieu. idẽ maleficꝰ
siue inmalo legi debetͣ. Credo qr
nomen ihũ: isdem litteris. s no¬

Expanded text:
maxime purpurae conchyliorumque maxime purpurae conchyliorumque ferax. Confestim autem percussit eum angelus Domini. Consonanter etiam Josephus: « Dum impietatem inquit illicitae adulationis non exhorreret, respiciens paulo post imminentem atque insistentem capiti suo videt angelum; eumque sensit continuo exitii sui ministrum, quem prius noverat provisorem bonorum. » Et paulo post: « Verum continuis quinque diebus ventris doloribus cruciatus, vitam violenter abrupit. sionem Domini apostolatum cum Banaba Paulique accepisse vocabulum. Quarto decimo autem anno juxta condictum Jacobi, Cephae, et Joannis, ad gentium magisterium profectdicens apostolis fuisse praeceptum, ut naros locorum semel annotandum credidi: Ubicunque synagogam Judaeorum videris, scito in civitate gesta, quae dicuntur. Cui nomen erat Barjeu. Corrupte legitur Barjesu, cum Barjeu, id est, maleficus, sive in malo, legi debeat. Credo quia nomen Jesu iisdem litteris, sed no
Abbreviated transcription (Latin):
tis scȩ̃ scripture locis inuenitur.
Nam & dñs de paruulis: angeli in¬
quit eorum semꝑ uident faciem
patris mei. Et iacob dese loquitur.
angelus qui eruit me de eunctis
malis. Et hic discipuli angłorum
apłi petri uenire credebant. Descẽ¬
dentesq auidea incesaream. Quã¬
uis uixta situm locorum cesareã
philippi dicere uideatur eo quod
hec. sicut & tirus & sidon urbs sit
fȩnicis: Iosepho tamen exponente
discimus hec incesarea palestine
gesta. quȩ quondam turris strato¬
nis dicta ẽ. & ẽ inconfinio fenicis
& palestine inlittore maris magni
sita. Postulabant pacem eo quod
alerentur regiones eorum abillo.
llecessariam habe̾ant uicini regis
amicitiam: eo quod illorum regio
ualde angusta & galilee damasciq
pressa finibus esset. Unde nec ipsa
metropolis eorum tirus tantas ha¬
bet opes deterra. ita ut toeus ur¬
bis esse possit emporion. quantas
de subuectione nauium. Est aut̃

Expanded text:
tis sanctae Scripturae locis invenitur. tis sanctae Scripturae locis invenitur. Nam et Dominus de parvulis: Angeli, inquit, eorum semper vident faciem Patris mei . Et Jacob de se loquitur: Angelus qui eruit me de cunctis malis. Et hic discipuli angelum apostoli Petri venire credebant. Descendensque a Judea in Caesaream. Quamvis, juxta situm locorum, Caesaream Philippi dicere videatur, eo quod haec, sicut et Tyrus et Sidon, urbs sit Phoenicis, Josepho tamen exponente, discimus haec in Caesarea Palaestinae gesta, quae quondam Turris Stratonis dicta est, et est in confinio Phoenicis et Palaestinae, in littore maris Magni sita. Postulabant pacem, eo quod alerentur regiones eorum ab illo. Necessariam habebant vicini regis amicitiam, eo quod illorum regio valde angusta, et Galilaeae Damascique pressa finibus esset. Unde nec ipsa metropolis eorum Tyrus tantas habebat opes de terra sua, ut totius orbis esse possit emporion, quantas de subnectione navium. Est autem
Abbreviated transcription (Latin):
nri ꝓpositi rigore laxare. Et quia
dictum ẽ sint lumbi urĩ p̃cincꝰti
& calciati pedes inp̃paracione euã¬
głii pacis. Spiritaliter uirtutum
uerbiq p̃dicandi summere iubemur
in signia Nenerunt ad portam fer
ream quȩ ducit ad eiuitatem. Angu
cit ad irłm celestem. s apłorum ue¬
stigiis nobis ẽ iam facta meabilis:
qui sanguine ꝓprio ferreũ uicerũt
ostium. De hoc arator. ferrea quid
mirum sicedunt ostia petro: Quẽ
ds & haerie custodem deputat
aule: eccłȩq suȩ faciens retinere
cacumen: inferrum suꝑare iubet:
Et petrus ad se reuersus dixit. idẽ
acontemplacionis culmine ad hoc
reg̾ssus. quod in intellectu cõmuni
& prius fuit. ꝓcessit puella ad ui¬
dendum. & dnm tumuli claustris
egressum: Prima mulier discipu¬
lis nunciauit. Ut ubi habundauit
peccatum: suꝑ habundaret grãm.
Illi uero dicebant. angelus euis ẽ.
Quod unusquisq nr̃m habeat
angłm. & in libro pastoris & inmul¬

Expanded text:
nostri propositi rigore laxare. Et quia nostri propositi rigore laxare. Et quia dictum est: Sint lumbi vestri praecincti , et calciati pedes in praeparationem Evangelii pacis , spiritualiter virtutum verbique praedicandi resumere jubemur insignia. Venerunt ad portam ferream, quae ducit ad civitatem, quae cit ad Jerusalem coelestem, sed apostolorum vestigiis nobis jam facta est meabilis, qui sanguine proprio ferreum vicerunt ostium, de hoc Arator: Ferrea quid mirum si cedunt ostia Petro, Quem Deus aethereae custodem deputat aulae, Ecclesiaeque suae faciens relinere cacumen. Infernum superare jubet. Et Petrus ad se reversus dixit. Id est, a contemplationis culmine ad hoc ressus, quod in intellectu communi et prius fuit. Processit puella ad audiendum. Et Dominum de tumuli claustris egressum prima mulier discipulis nuntiavit, ut ubi abundavit peccatum, superabundaret gratia. Illi autem dicebant: Angelus ejus est. Quod unusquisque nostrum habeat angelum, et in libro Pastoris, et in mul
Abbreviated transcription (Latin):
dignã memorie refert. Et is in¬
quit qui obtulerat eum iudici
ad martirium. iacobum scilicet.
motus etiam ipse confessus ẽ se eẽ
xp̃ianum. ducti sunt autẽ ambo
pariter ad supplicium. Et c̃ondu¬
cerentur. inuia rogauit iacobũ
dari sibi remissionem. at ille parũ¬
ꝑ deliberans paxtibi inquit. &
osculatus ẽ eum: & ita ambo simł
tuor sub se milites habeat. ꝑcus¬
soq latere petri. suscitauit eum:
ꝑcussio lateris cõmemoratio pas¬
sionis xp̃iẽ. de cuius uulnere salꝰ
nrã ꝓfluxit. Et nobis quoq p̃s¬
surarum catena retentis. tale so¬
lacium ipse reddit apłs petrus
dicens: x põ gͥ passo incarne & uos
eadem consolatione armamini.
fuisse legimus. Cuius sibi petrus
ligamenta ꝓpt̾ rigorem carceris
ad horam laxauerat ut tunica
circa pedes dei missa frigus noc¬
tis ut cumq temperaret: exem¬
plũ p̃bens infirmis cum uel mo¬
lestia corporali uel iniuria teptem᷑
humana: licere nobis aliquid de

Expanded text:
dignam memoria refert. « Et is, indignam memoria refert. « Et is, inquit, qui obtulerat eum judici ad martyrium Jacobum scilicet motus etiam ipse, confessus est se esse Christianum. Ducti sunt autem ambo pariter ad supplicium, et cum ducerentur in via, rogavit Jacobum, dari sibi remissionem; at ille parumper deliberans, Pax tibi, inquit, et osculatus est eum, et ita ambo simul tuor sub se milites habebat. Percussoque latere Petri excitavit eum, etc. Percussio lateris, commemoratio passionis Christi est, de cujus vulnere salus nostra profluxit, et nobis quoque pressurarum catena retentis, tale solatium ipse reddit apostolus Petrus, dicens: Christo igitur passo in carne, et vos eadem cogitatione armamini. fuisse legimus, cujus sibi Petrus ligamenta propter rigorem carceris ad horam laxaverat, ut tunica circa pedes demissa, frigus noctis utcunque temperaret, exemplum praebens infirmis, vel cum molestia corporali, vel injuria tentemur humana, licere nobis aliquid de
Abbreviated transcription (Latin):
lationes herosolimã deferebantua
Non autem putemus herodem qui
tetrarcha erat postea regem
factum hoc capitulo designatum
Refert enim iosephus gaium
imꝑio suscepto. continuo iude¬
orum pͥncipatum huic herodi
filio aristoboli quem tameir ille
agrippam nominat tradidisse:
simul & philippi & lisanie tetrar¬
chias: quarto autem idẽ ultimo
imperii sui anno herodi eidem
pariter contulisse. Ipsum. uero
herodem qui uel in iohis nece
auetor extiterat uel inpassione
dñi inter fuerat. multis excrucia¬
tum modis exilio dãpnasse ꝑpe¬
tuo. Porro hunc herodem siue
agrippam: tercio claudii anno
sui uero regni septimo: abangło
ꝑcussum. ⁊ regnũ agrippe filio
reliquisse. Anstotilus autem qui
dixi ipse ẽ qui apatre ꝑfido
id ẽ herode seniore sub quo dñs
natus ẽ. cum fratre alexandro
fuerat interfectus. Occidit aute
iacobum fratrem iħis gladio:
De hoc iacobo clemens alexan
drinus historiam quandam

Expanded text:
lationes Jerosolymam deferebantur. lationes Jerosolymam deferebantur. Non autem putemus Herodem, qui tetrarcha erat, postea regem factum, hoc capitulo designatum. Refert enim Josephus Caium, imperio suscepto, continuo Judaeorum principatum huic Herodi filio Aristobuli, quem tamen ille Agrippam nominat, tradidisse, simul et Philippo ac Lysaniae tetrarchias. Quarto autem, id est, ultimo imperii anno Herodi eidem pariter contulisse. Ipsum vero Herodem, qui vel in Joannis nece auctor exstiterat, vel in passione Domini interfuerat, multis excruciatum morbis exsilio damnasse perpetuo. Porro hunc Herodem sive Agrippam, tertio Claudii anno, sui vero regni septimo ab angelo percussum, regnum Agrippae filio reliquisse. Aristobulus autem quem dixit, ipse est, qui a patre perfido, id est, Herode seniore, sub quo Dominus natus est, cum fratre Alexandro fuerat interfectus. Occidit autem Jacobum fratrem Joannis gladio. De quo Jacobo Clemens Aledrinus historiam quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
uideis s & gentib euangłium p̃di¬
catur. ꝓ fectus ẽ autem tarsum
ut quereret saulum dictum est
enim supra: quia de ierosolimis
saulus clam mittet᷑ tarsum. Exsur¬
gens unus ex eis nomine agabus.
significabat ꝑsp̃m famen magnam
futurã. agabus potest nuntius tri¬
bulationis interp̃tari. qui scđm no¬
men suum & hic famẽ generalem.
Sci̧ebant inuidea & maxime ieroso¬
limis famẽ aerius seuituram ubi
domib agrisq uenditis p̃cia deferẽ¬
tes apłis pecuniis ad quirendis: nõ
multum ulterius uacabãt. S & nõ¬
nulli ꝓconfessione fidei ab ipsis ui¬
deis incredulis. ꝓpria substantia
multabantur ablata. Qiuibus dicit
apłs. Et rapinã bonorum urõrum. cũ
gaudio suscepistis. hos inter elemo¬
sinarios religiosum elene adiabeno¬
rum regine factum memoratur
quȩ cõꝑatis ab egipto frumentis:
hiero solimitarum necessitatibus
largissime ministrauit. Ynde & ho¬
norificã aute portas eiusdem urbis

Expanded text:
Judaeis, sed et gentibus, Evangelium praediJudaeis, sed et gentibus, Evangelium praedicatur. Profectus est autem Tarsum, ut quaererent Saulum. Dictum est enim supra quia de Jerosolymis Saulus clam mitteretur Tarsum. Et surgens unus ex eis nomine Agabus, significabat per spiritum famem magnam futuram. Agabus potest nuntius tribulationis interpretari, qui secundum nomen suum, et hic famem generalem, Sciebant in Judaea, et maxime Jerosolymis, famem acrius saevituram. Ubidomibus, agrisque venditis, pretia deferentes apostolis, pecuniis acquirendis non multum ulterius vacabant. Sed et nonnulli pro confessione fidei ab ipsis Judaeis incredulis propria substantia multabantur ablata. Quibus dicit Apostolus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Hos inter eleemosynarios religiosum Helenae Adiabenorum reginae factum memoratur, quae comparatis ab Aegypto frumentis, Jerosolymitarum necessitatibus largissime ministravit. Unde et honorificam ante portas ejusdem urbis
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicauerit increpatus: misteri¬
um huius uisionis exposuit. uene¬
runt autem mecum & sex fr̃s isti.
Pulcre septenario fratrum numero
aliter. quia sex dieb mundus ẽ iste
formatus. ꝑ sex frẽs oꝑa ꝑfecta mon¬
strantuR. Qui bene doctorem comi¬
tantur: quando suis auditoribus
inter uerba exortacionis. exempla
ꝑfec̾te demonstrãt operationis. Et
glorificauerunt đm dicentes. Ergo
&e gentib penitentiam ds aduitã
dedit. hoc ẽ quod inbeati iob libro
legimus. abaquilone aurum ueni¬
et. & ado formidolosa laudatio. Qui¬
a prius frigido gentium peccore
splendor fidei exortus ẽ: & ꝓeadem
inopinata fide: uidea dm̃ tremendã
głificat. ꝑ ambulauerunt usq feni¬
cem & ciprum & antiochiam &e cet̾a.
hinc iam post reuelationẽ sindonis
euangłice inqua mollit̾ suꝑna spe
animalia scã quiescerent. res eccłȩ
crescere ceperunt: cũ ꝑ exteras ꝓiun¬
cias insulas & ciuitates non solum

Expanded text:
communicaverit, increpatus, mystericommunicaverit, increpatus, mysterium hujus visionis exposuit. Venerunt autem mecum et sex fratres isti. Pulchre septenario fratrum numero Aliter. Quia sex diebus est mundus iste formatus, per sex fratres opera perfecta monstrantur. Qui bene doctorem comitantur, quando suis auditoribus inter verba exhortationis exempla perfectae demonstrant operationis. Et glorificaverunt Deum, dicentes: Ergo et gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit. Hoc est, quod in beati Job libro legimus: Ab Aquilone aurum veniet, et ad Deum formidolosa laudatio . Quia prius frigido gentium pectore splendor fidei exortus est, et pro eodem inopinata fide Judaea Deum tremendo glorificat. Perambulaverunt usque Phoenicem, et Cyprum, et Antiochiam, etc. Hinc jam post revelationem sindonis evangelicae, in qua molliter superna spe animalia sancta quiescerent, res Ecclesiae crescere coeperunt, cum per exteras provincias, insulas, et civitates, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enim. Iħm anataret᷑ quomodo
unexit eum d̾s spũ scõ. Siue patrẽ
pant̾ indicasti: si tamen id cẽ corde
comp̃hendas. Siue spm̃ dicas. &
dm̃ patrem a quo ꝓcedit sp̃s. &e fili¬
um: quia filii quoq ẽ sp̃s nucupa¬
sti. ynde racioni copulãtur aue¬
toritas. In sp̃ũ quoq recte baptizari
ipso corpore: in uno spũ baptirati
sumus. aliter. p̃cipue congruit
nos innomine dm̃i iħu xp̃i baptira¬
ri: quia sicut apłs ait: quicunq
baptitati sumus inxp̃o ihũ inmorte
ipsus baptitati sumus & cetera. Et
uidi quadrupedia terrȩ. & bestias
& reptilia & uolatilia celi & cetera.
Mirum quomodo hec quidam
suꝑ escis quibusdam ueteri lege
ꝓhibitis: nunc uero manducatis
interp̃tetur:÷ cum nec serpentes
uel reptilia poss int edi: nec ipse
petrus intellexerit. ⁊ s om̃s homines
equaliter ad xp̃i euangłium pro¬
uocari. nullumq scdm naturam
eẽ pollutum. Neq enim quare be¬
sias come derit: s quare gentilib

Expanded text:
Nazareth, quomodo unxit eum Deus Spiritu sancto; sive Patrem pariter indicasti, si tamen id etiam corde comprehendas; sive Spiritum dicas, et Deum Patrem, a quo procedit Spiritus, et Filium, quia Filii quoque est Spiritus, nuncupasti. Unde ut rationi copuletur auctoritas, in Spiritu quoque recte baptizari ipso corpore, in uno Spiritu baptizati sumus . Aliter: Praecipue congruit nos in nomine Domini Jesu Christi baptizari, quoniam sicut Apostolus ait: Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus, etc. CAPUT XI. Et vidi quadrupedia terrae, et bestias, et reptilia, et volatilia coeli, etc. Miror quomodo haec quidem super escis quibusdam veteri lege prohibitis, nunc vero manducandis, interpretantur, cum nec serpentes vel reptilia possint edi, nec ipse Petrus sic intellexerit, sed omnes homines aequaliter ad Christi Evangelium provocari, nullumque secundum naturam esse pollutum. Neque enim quare bestias comederit, sed quare gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tim nuncupabant. Grece autem
erimen hoc ẽ interp̃tem appellabãt
Tauros & coronas ante ianuas af¬
ferens. Tauros ad iuictimas. Coronas
uero ut uel faciem templi iuixta
ritum gentium ornaturus uel
eis quasi diis immolaturus impo¬
neret. Con scissis tunicis suis: exi¬
lierunt inturbas. & cetera. Pauen¬
des scindunt uestimenta quod
caldeorum cultu honorarentur
hoc facere consuetudinis uidoꝵ
ẽ: quociens aliquid blasphemũ:
& quasi contra dm̃ audier int.
herodes autem quia non dedit
honorem do. s adquieuit inmode¬
rato fauori ppłi statim ab angło
ꝑcussus ẽ. Et statuerunt ut ascẽ¬
derẽt paulus & barnabas & quidã
alii exaliis ad apłos: & pb̃ros in ie¬

Expanded text:
tini nuncupabant. Groeci autem tini nuncupabant. Groeci autem Ἑρμῆν, hoc est, interpretem, appellabant. Tauros et coronas ante januas afferens. Tauros ad victimas, coronas vero, ut vel faciem templi juxta ritum gentium ornaret, vel eis quasi diis immolaturus imponeret. Conscissis tunicis suis exsilierunt in turbas, et caetera. Paventes scindunt vestimenta, quod deorum cultu honorarentur. Hoc enim facere consuetudinis Judaeorum est, quoties aliquid blasphemum, et quasi contra. Deum audierint. Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. CAPUT XV. Statuerunt ut ascenderent Paulus et Barnabas, et quidam alii ex aliis ad apos
Abbreviated transcription (Latin):
necdum. gentib uerbum crederet᷑.
hic uero uideis ob ꝑfidiam expul¬
sis & dampnationis puluere resꝑ¬
sis in ter noua conuerse gentilita¬
tis gaudia sanat᷑. Et uidens quia
haberet fidem ut saluus fieret.
Et ille uidaico more pecunia. iste
autem ex fide salutem querit ab
apłis. Dixit magna uoce. Surge¬
& sta suꝑ pedes tuos rectus. In
grecꝰ exemplari legit᷑. Dixit ma¬
gna uoce. Tibi dico in nomine
tuos rectus. hec de translacione po¬
suimus ne codicum uarietate stu¬
pefactis quid sit uerius ignores.
Dusimiles facti hominib de scen¬
derunt ad nos. Stultus error genti¬
lium: qui omne qđ supra se uidẽt.
deos putant. Et uocabant barnabã
iouem: Ob hoc uidelicet qr pͥor eoꝵ
patrem atq hominum regẽ esse¬
putauerunt. Paulũ uero mereu¬
rium: qm̃ ipse erat dux uerbi: Quia
mercurium credebant eloquium
linguamq p̃stare mortalib ynde
& mercurium quasi medio currẽ¬
tem: idẽ inter autes linguasq la¬

Expanded text:
necdum gentibus verbum crederetur, necdum gentibus verbum crederetur, hic vero Judaeis ob perfidiam expulsis, et damnationis pulvere respersis, inter nova conversae gentilitatis gaudia sanatur. Et videns quia haberet fidem, ut salvus fieret. Et ille Judaico more pecuniam, iste autem ex fide salutem quaerit ab apostolis. Dixit magna voce: Surge super pedes tuos rectus. In Graeco exemplari legitur: Dixit magna voce: Tibi dico in nomine tuos rectus. Haec de translatione posuimus, ne Codicum varietate stupefactus, quid verius sit ignores. Dii similos facti hominibus descenderunt ad nos. Stultus error gentilium, qui omne quod supra se vident deos putant. Et vocabant Barnabam Jovem; ob hoc, videlicet, quia prior eorum patrem, atque hominum regem putaverunt. Paulum vero Mercuquoniam ipse erat dux verbi; quia Mercurium credebant eloquium linguamque praestare mortalibus. Unde et Mercurium quasi medio currentem, id est, inter aures linguasque, La
Abbreviated transcription (Latin):
dio spũscõ. Ingreco habet. discipu¬
li autẽ. ut intelligamus uideis fi¬
dem ꝑsequentibus. discipulos ecõ¬
trario sꝑitali gaudio ditatos. Et
ad iracundiam concitauerunt
animas gentium aduersus frẽs.
Quod in greco sequitur. Ds̃ autem
pacẽ fecit & quidam latini eodices
minus habent. Et ibi euuangłitã¬
taes erant. Sequitur ingreco. Et
commota ẽ omnis multitudo.
indoetrina eorum. Paulus autẽ
& barnabas morabantur inlistris.
Et hii quoq uersiculi inquibusdã
nrĩs codicib ñ habentur. Et quidã
uir inlistris infirmis pedib sede¬
bat et cetera. Sicut claudus ille
quem petrus & ioħs adportam
templi curant. salutem p̃figurat
iudeorum: ita & hic licaonius
eger:  ppłm gentium. longe alegis
templiq religione remotũ. s pau¬
li apłi p̃dicatione collectũ. Dextras
inquit dederunt michi. & barna¬
be societatis ut nos ingentes: ipsi
autem incircumcisione. S & tẽpora
exposicioni conueniunt. Nam &¬
ille primis fidei temporib cum

Expanded text:
 sancto, in Graeco habet discipuli autem, ut intelligamus Judaeis fidem persequentibus discipulos e contrario spiritali gaudio ditatos CAPUT XIV. Ad iracundiam concitaverunt animas gentium adversus fratres. Quod in Graeco sequitur: Deus autem pacem fecit, quidam Codices Latini minus habent. Et ibi: Erant Evangelizantes, sequitur in Graeco: Et commota est omnis multitudo in doctrina eorum. Paulus autem et Barnabas morabantur in Lystris. Et hi quoque versiculi in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Et quidam vir Lystris infirmus pedibus sedebat, etc. Sicut claudus ille quem Petrus et Joannes ad portam templi curarunt, salutem praefigurat Judaeorum, ita et hic Lycaonius aeger, populum gentium longe a legis templique religione remotum, sed Pauli apostoli praedicatione collectum. Dextras, inquit, dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentes, ipsi autem in circumcisionem. Sed et tempora expositioni conveniunt. Nam ille primis fidei temporibus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ingentibus. ybi numerus ipse q̃
posuit recensendus ẽ annorum.
Scimus enim petrum & paulum
apłos anno post passionem dñi
tricesimo octauo idẽ ultimo ne¬
ronis passos fuisse martirium.
Et beatum petrum rome xx
dram. Uiginti quinq autem &
xxxuiiii. faciunt. Sequitur. ergo
ut beatum petrum eodem quaro
decimo anno post dm passionẽ
quo eũ ierosolimis alloquitur pauilꝰ.
qͣrto claudii cesaris. romam uenis¬
se credamus. Simulq ni fallor
ex hac positione paulum apłm
rexit anno aulfidem uenisse ꝓba¬
tur. Dicentes quia oportet circũ¬
cidi eos. hoc errore decepti erant
galathe ut cireumcisionẽ & legis
ceremomas cum grã baptismi er¬
derent ẽẽ miscendas: fide purifi¬
cans corda eorum. Non gͦ eircum¬
cisione carnis illos mundari opꝰ
ẽ. quorum tanta. fides corda pu¬
rificat. ut etiam ante baptismũ¬

Expanded text:
in gentibus ; ubi numerus ipse, quem posuit, recensendus est annorum. Scimus enim Petrum et Paulum apostolos anno post passionem Domini trigesimo octavo, id est, ultimo Neronis passos fuisse martyrium, et beatum Petrum Romae vidram. Viginti quinque autem et triginta novem faciunt. Sequitur ergo ut beatum Petrum eodem quarto decimo post Domini passionem anno, quo eum Jerosolymis alloquitur Paulus, quarto Claudii Caesaris Romam venisse credamus; simulque, nisi fallor, ex hac positione beatum Paulurexit anno, ad fidem venisse probatur. Dicentes quia oportet circumcidere eos. Hoc errore decepti erant Galatae, ut circumcisionem et legis caeremonias cum gratia baptismi crederent esse miscendas. Fide purificans corda eorum. Non ergo circumcisione carnis illos mundare opus est, quorum tanta fides corda purificat, ut etiam ante baptism
Abbreviated transcription (Latin):
bile sibi eẽt ut diem pentecostẽ
faceret hierosolimis. P receptum
quidem legis erat ut om̃s udei
ter inanno idẽ tempore pascȩ.
pentecosten & scenophegi&e hie¬
ruptis scłi nexibus diem quadra
scĩ agere festinat. yocauit maio¬
res natu eccłȩ. ꝓ maiorib natu

Expanded text:
bile esset, ut diem Pentecosten bile esset, ut diem Pentecosten faceret Jerosolymis. Praeceptum quidem legis erat ut omnes Judaei ter in anno, id est, tempore Paschae, Pentecostes, et Scenopegiae, Jeruptis saeculi nexibus diem quinquaSpiritus sancti, agere festinat. Vocavit majores natu Ecclesiae. Pro majoribus natu
Abbreviated transcription (Latin):
apłi uoces dormitare ñtimuerit:
iam inter mortuos comprtabit᷑:
Cum enim in uno offenderit. fac¬
tus ẽ omnium reus. Ad quem
cum descendisset paulus: incubu¬
it suꝑ eum. Quod descendit. incũ¬
bit. complectitur: hoc ẽ quod ip¬
se dicit. filioli mei quos iterum
parturio:donec formetur xp̃s
inuobis. Operosior enim ẽ resur¬
rectio eorum qui ꝑ negligentiam:
quam qui ꝑ infirmitatem. peccãt.
Et hic ꝑeuticum: illa ꝑtabitã ꝙͣ. petrus
suscitauit expͥmit᷑. Et ideo illa in diebus
infirmata morit᷑: hic media nocte cadit
et morit᷑. Illa pꝰ mortẽ lota incenaculo po¬
nit᷑: hic t̾ciocenacło delapsus deorsũ. mor¬
tuus luget᷑. Iste p̾̃sente et docente: illa absente
magist᷑. Adhũc paulꝰ descend̾. ad illã petrussuscita¬
turus ascendit. Illa mox uiso pe¬
tro resedit: hic nocte media de¬
functus tandem mane resurgit:
& iustitie sole asflante rediuiuus
adducit᷑. festinabat enim si possi¬

Expanded text:
Apostoli voces dormitare non timuerit, Apostoli voces dormitare non timuerit, jam inter mortuos computabitur. Cum enim in uno offenderit, factus est omnium reus . Ad quem cum descendisset Paulus, incubuit super eum. Quod descendit, incumbit, complectitur, hoc est quod ipse dicit: Filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in vobis. Operosior enim est resuscitatio eorum qui per negligentiam, quam qui per infirmitatem peccant. Et haec per Eutychum, illa per Tabitham quam Petrus suscitavit, exprimitur. Et ideo illa in diebus infirmata moritur, hic media nocte cadit et moritur. Illa post mortem lota in coenaculo ponitur, hic tertio coenaculo delapsus deorsum mortuus lugetur. Iste praesente et docente, illa absente magistro. Ad hunc Paulus descendit, ad illam Petrus suscitaturus ascendit. Illa mox viso Petro resedit, hic nocte media defunctus tandem mane resurgit, et justitiae sole afflante, redivivus adducitur. Festinabat enim si possi
Abbreviated transcription (Latin):
adtigerit: mox eadem ꝓpt̾ infir¬
mos auditores lampade plane
expositionis illustret: sicut apłs
cum diceret abraam duos filios
habuisse unum de ancilla & unũ
de lib̾a. Mox explanando subiunx̃. hec aũ
sc̃ duo testam̃ta: icet̾a. Sedens aut̃ qͥdam
adolescens nomine euticus. suꝑfenestram.
ic̃t Futic hebraice amens: greceu dicit᷑
fortunatus. Quorum unum ei ꝗ
ꝑ adolescentie uoluptatem deuir¬
tutum culmine ceciderit. AliteRũ
ei qui ꝑcondescensionem p̃dicato¬
ris adiurtutum summa redie¬
rit: congruit. Et ductus somno.
cecidit de tercio cenaculo deorsũ:¬
& cetera. Inter uerba p̃dicationis
occurrit occasio curationis. ut
dulcedine miraculi: & doctrine
sermo firmet᷑: & iugiliarum la¬
bor a rceatur: & memoria ma¬
gisti iam dicessur artius men¬
tib infigat᷑. Tria uero cenacula
in quorum suppremo paulus dis¬
putat. fides spes & caritas. Maior
autem his caritas. Quam siquis
ꝑignauiam deseruerit: & inter

Expanded text:
attigerit, mox eadem propter infirattigerit, mox eadem propter infirmos auditores lampade planae expositionis illustret. Sicut Apostolus, cum diceret Abraham duos filios habuisse, unum de ancilla, et unum de libera, mox explanando subjunxit: Haec autem sunt duo testamenta, etc. Sedens autem quidam adolescens nomine Eutychus super fenestram, etc. Eutychus Hebraice amens, Graece vero fortunatus. Quorum unum ei qui per adolescentiae voluptatem de virtutum culmine ceciderit, alterum ei qui per condescensionem praedicatoris ad virtutum summa redierit, congruit. Eductus somno, cecidit de tertio coenaculo deorsum, etc. Inter verba praedicationis occurrit occasio curationis, ut dulcedine miraculi et doctrinae sermo firmetur, et vigiliarum labor arceatur, et memoria magistri jam discessuri arctius mentibus infigatur. Tria vero coenacula in quorum supremo Paulus disputat, fides, spes, et charitas, sunt. Major autem his charitas . Quam si quis per ignaviam deseruerit, et inter
Abbreviated transcription (Latin):
greci ellad am uocant. Deniq
ubi latini codices grecos uel ad
distinctionem uideorum genti¬
les habent. ubi grecum exemplar
ad hanc gͦ post macedoniam
uenit paulus quia ꝓposuerat
ut supradictum ẽ. transita ma¬
cedonia & achaia ire ierosolimã
In una autem sabbati cum uenis¬
semus ad frangendum panem. &¬
cetera. Idẽ die dñĩco qui ẽ primus
asabbato: cum ad misteria celebran¬
da congregati essemus. ꝓtraxitq
sermonem usq inmediam noctẽ.
erant enim lampades copiose
incenaculo. possumus hic allego¬
rce dicere quia cenaculum sit
altitudo sꝑitalium charismatũ.
Nox obscuritas scripturarum:
lampadũ copia secretorum
expositio dictorum. Dies dnĩca
recordatio uel dñice uel nr̃e resur¬
rectionis: & spiritalem ammone¬
re doctorem: ut si quando dul¬
cedine resurrectionis & uite uen¬
ture gaudiis il lectos auditores
suos ad urtutum summa ꝓuo¬
cauerit: Ac ꝓlixius disputando.
secreta quelibet scripturarum

Expanded text:
Graeci ἑλλάδα vocant. Denique Graeci ἑλλάδα vocant. Denique ubi Latini Codices Graecos, vel, ad distinctionem Judaeorum, gentiles habent, ibi Graecum exemplar Ad hanc ergo post Macedoniam venit Paulus, quia proposuerat, ut supra dictum est, transire a Macedonia et Achaia, et ire Jerosolymam. In una autem Sabbati cum convenissemus ad frangendum panem, etc.; id est, die Dominico qui est primus a Sabbato, cum ad mysteria celebranda congregati essemus. Protraxitque sermonem usque in mediam noctem. Erant autem lampades copiosae in coenaculo. Possumus hic allegorice dicere quia coenaculum sit altitudo spiritalium charismatum, nox obscuritas Scripturarum, lampadum copia, secretiorum expositio dictorum, dies Dominica, recordatio vol dominicae vel nostrae resurrectionis; et spiritualem admonere doctorem, ut si quando dulcedine resurrectionis et vitae venturae gaudiis illectos auditores suos ad virtutum summa provocaverit, ac prolixius disputando secreta quaelibet Scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
let astruere. Non solum autem
hȩc periclitabitur. nobis pars
in redargutionem uenire & cet̾a.¬
Idẽ non solum oꝑa nr̃a uana
nec mercede digna redarguent᷑.
uerum religio quoq nr̃a de ho¬
nestabit᷑. si pauli doctrina p̃ualuerit
idola deos ñ ẽe :⁊i miragentiliũ stulticia qͥ
illo ᷤꝰ cołe ñerubesc̃t: quos abhomine
ꝯstrui uel dest u ruiposse cognosc̃t. ẜ
clauerunt dicentes: magna dra¬
na ephesiorum. Qudmc deme¬
trius ꝑituram dixit dianam:
illi econtrario magnam ẽẽ miran¬
tur. Et im petum fecerunt uno
animo intheatrum. Theatrum lo¬
cus ẽ semicirculi figuram habẽs
in quo stantes ppłi ludos scent¬
cos intus inspiciebant. Unde &
ab spectaculo grece theatri nom̃
accepit. Itaq sicut arator. ait. Non
alio decuit causas meritumq
diane lasciuos tractare fori capit
area turpis concilii deformis opꝰ
illas. & exortatus eos fuisset mul¬
to sermone:uenit ad greciam.
Grecia ẽ ꝓuincia achaiȩ: quam

Expanded text:
let astruere. Non solum autem let astruere. Non solum autem haec periclitabitur nobis pars in redargutionem venire, se non solum opera nostra vana, nec mercede digna redarguentur, verum religio quoque nostra dehonestabitur, si Pauli doctrina praevaluerit, idola deos non esse. Et mira gentilium stultitia, qui illos colere non erubescunt, quos ab homine construi vel destrui posse cognoscunt. Et exclamaverunt dicentes: Magna Diana Ephesiorum. Quam Demetrius perituram dixit Dianam, illi e contrario magnam esse mirantur. Et impetum fecerunt uno animo in theatrum. Theatrum, locus est semicirculi figuram habens, in quo stantes populi ludos scenicos intus inspiciebant. Unde et a spectaculo Graece theatri nomen accepit. Itaque, sicut Arator ait: Non alio decuit causam meritumque Dianae Lascivos tractare foro, capit area turpis Concilii deformis opusillas, et exhortatus eos fuisset multo sermone, venit ad Graeciam. Graecia est provincia Achaiae, quam
Abbreviated transcription (Latin):
decalogi p̃cepta trans gredimur
hic autem ꝓpt̾ enormitatẽ magi¬
CI sceleris millenarius & cente¬
narius ad iectus ẽ numerus. Alit̾:
quinqua genarius sepe numerus
refertur ad penitentiã remissionẽꝙ
peccatorum. Unde & quinquagesimꝰ
þenitentiȩ psalmus & quinquage¬
simus remissionis ẽ annus. Mutẽs
autem in macedoniam duos exmi¬
nistrantib sibi. & cetera. P remisit
discipulos ad p̃parandas elemosinas
quas hierosolimam erat alaturꝰ.
ne cum ipse ueniret tunc collec¬
te fierent. Demetrius enim quidã
nomine argentarius & cetera. De¬
metrius iste qui uiam dñi turba¬
re nititur: nomen ꝓprium factis
exequitur. Interpretatur enim
nimium ꝑsequens. Unde conse¬
quenter templa quoq diane
faciens: non alio quam argen¬
ti metallo edifficat. argentum
enim in seripturis eloquium.
sicut aurum sensus indicari
solet. & gentilis uersutia reli¬
gionem suam nulla sensus ratio¬
ne: s nudo sermonis nitore so¬

Expanded text:
Decalogi praecepta transgredimur. Decalogi praecepta transgredimur. Hic autem propter enormitatem magici sceleris, millenarius etiam adjectus est numerus. Aliter. Quinquagenarius saepe numerus refertur ad poenitentiam, remissionemque peccatorum, unde et quinquagesimus poenitentiae psalmus, et quinquagesimus remissionis est annus. Mittens autem in Macedoniam duos ex ministrantibus sibi, etc. Praemisit discipulos ad praeparandas eleemosynas, quas Jerosolymam erat allaturus, ne cum ipse veniret, tunc collectae fierent. Demetrius enim quidam nomine, argentarius, etc. Demetrius iste qui viam Domini turbare nititur, nomen proprium factis exsequitur. Interpretatur enim, nimium persequens. Unde consequenter templa quae Dianae facit non alio quam argenti metallo aedificat, argento enim in Scripturis eloquium, sicut auro sensus indicari solet. Et gentilis versutia religionem suam non ulla sensus ratione, sed nudo sermonis nitore so
Abbreviated transcription (Latin):
Qui bene filii sceue dicuntur:
qui interỹtatur uulpicula cla¬
mans. hoc enim animal doli &
astucie sagacissimum iudeos.
gentiles & hereticos eccłe dei sẽ¬
ꝑ insidiantes: & quasi garrula
uoce ꝑstre pentes ostendit. De quibꝰ
eiusdem ȩccłȩ custodibus imꝑat᷑.
Capite nobis uulpes pusillas: quȩ
demoliuntur uineas. Ih̃m noui:
& paulum scio. De hoc uersu dicit
arator. Cognosce furorẽ gens inimi¬
ca tuum demon regnare fatetur
quem uenisse negas. atq hoc cu̾n¬
unceris ipso: quo stimulante ruis.
Multi autem ex his qui fuerunt
curiosa sectati contulerunt libros¬
& cetera. Curiosa dicit magice ar¬
tis industriam: cuiuis sectatores
merito suos libros incendunt.
Magno licet p̃cio estimantes. quã¬
do ipsos quib serui erant demo
denariorum quinquaginta miliũ.
Et debi toribus ineuangłio sub
quinquagenario & qͥngentenariꝰ de¬
nariorum numero: debita laxan¬
tur. Credo quia corporis quinq
sensibus subsistentes in hac uita

Expanded text:
Qui bene filii Scevae dicuntur, Qui bene filii Scevae dicuntur, qui interpretatur vulpecula clamans. Hoc animal doli et astutiae sagacissimum, Judaeos gentiles, et haereticos Ecclesiae Dei semper insidiantes, et quasi garrula voce perstrepentes ostendit. De quibus ejusdem Ecclesiae custodibus imperatur: Capite nobis vulpes pusillas, quae demoliuntur vineas. Jesum novi, et Paulum scio. De hoc versu dicit Arator, Cognosce furorem, Gens inimica, tuum: daemon regnare fatetur, Quem venisse negas, atque hoc convinceris ipso, Quo stimulante ruis. Multi autem ex iis qui fuerant curiosa sectati, contulerunt libros, etc. Curiosa dicit, magicae artis industriam, cujus sectatores merito suos libros incendunt, magno licet pretio aestimatos, quando ipsos quibus servierant daemodenariorum quinquaginta millium. Et debitoribus in Evangelio sub quinquagenario numero denariorum debita laxantur. Credo quia corporis quinque sensibus subsistentes in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
tasse suamq gentem docuisse
modos exorcismi: id ẽ ad uirati¬
onis quib mundi sp̃s ex pulsi
ab hominibꝰ ulterius reuerai non
sunt ausi. fĩt autem hoc inter
qui faciunt: uł obutilitatẽ eorũ qui udẽt
e audiunt: ut licet. i homines despi¬
ciant signa facientes. tam dm̃ honorẽt.
adciiꝰ i nuocatione fiunt tanta miracła.
Frant aut̃ quidã sceue udei pͥncipi sac̃¬
dotũ sept̾e filii qui h faciebant. Melius
iuxta grecum legitur. Erant aut̃ cꝰdã
se uełangłm lucis. ministros quoq
suos eadem simulatione colora¬
re nontimet. ynde quia septena¬
rio numero solet sp̃s scĩ grã de¬
signari. Inqua figura & dñs post
resurectionem cum septem disci¬
pulis epulatur: & septem fratres
ad cornelium spũ scõ baptiran¬
dum euangłitaturi ueniunt.:
filii sceue quasi sp̃s malos expul¬
suri septenario numero censent᷑.
Qui quia non credendo. s temp
& ab ipsis demonib subdole fal¬
sitatis merito condempnatur.

Expanded text:
tasse, suamque gentem docuisse tasse, suamque gentem docuisse modos exorcismi, id est, adjurationis, quibus immundi spiritus expulsi ab homine ulterius reverti non sint ausi. Fit autem hoc interdqui faciunt, vel ob utilitatem eorum qui vident et audiunt, ut licet homines despiciant signa facientes, tamen Deum honorent, ad cujus invocationem fiant tanta miracula: Erant autem quidam Scevae Judaei principis sacerdotum septem filii, qui hoc faciebant. Melius juxta Graecum legitur: Erant autem cujusse velut angelum lucis , ministros quoque suos eadem simulatione colorare non timet. Unde quia septenario numero solet Spiritus sancti gratia designari, in qua figura et Dominus post resurrectionem cum septem discipulis epulatur, et septem fratres ad Cornelium Spiritu sancto baptizandum Evangelizaturi veniunt, filii Scevae quasi Spiritus malos expulsuri septenario numero censentur. Qui quia non credendo, sed tentm ab ipsis daemonibus subdolae falsitatis merito condemnantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uos in spũ scõ: Si enim nunc
talibus ad remedium sola com¬
muni catio eorporis & sangui¬
nis xp̃i ut quidam dogmatirãt
sufficere posset: potuisset & nũc.
neq opus eẽt axp̃i discipulis bap¬
tirari quos ioħs aqua baptiraue¬
participacione confirmari. Erãt
audem omnes uir fere duodecim¬
& cetera. yerum. iudicia di abissꝰ
multa. Ecce asia nuꝑ apłorum
nec uisitatione digna: nunc &
apłolico sacrata numero & ꝓphe¬
tali ẽ munere sublimata. Et notã¬
dum quod sp̃s sc̃s & hic induode¬
cim discipulos. ÷ & supra centum
uiginti. qui ẽ duodenarius
numerus decies ductus. aduen¬
tus sui signa monstrauerit: illud
in hierusalem hoc inepheso que
ẽ eiitas grecorum. Credo ut o¬
stenderet se suie iudeus seu gen¬
tilis credat quis eos tantũ¬
modo. qui unitati ȩcclȩ catho¬
lice atq apłice cõmunicent un¬
plere.Temptauerunt autem qui¬
dam de circumeuntib uideis
phus regem salomonem excogi¬

Expanded text:
in Spiritu sancto ? Si enim nunc in Spiritu sancto ? Si enim nunc talibus ad remedium sola communicatio corporis et sanguinis Christi, ut quidam dogmatizant, sufficere posset, potuisset et tunc; neque opus esset a Christi discipulis baptizari quos Joannes aqua baptizaveparticipatione confirmari. Erant autem omnes viri fere duodecim, etc. Verum judicia Dei abyssus multa. Ecce Asia nuper apostolorum nec visitatione digna, nunc et Apostolico sacrata numero, et prophetali est munere sublimata. Et notandum quod Spiritus sanctus et hic in duodecim discipulos, et supra in centum viginti, qui est duodenarius numerus decies ductus, adventus sui signa monstraverit, illud in Jerusalem, hoc in Epheso, quae est civitas Graecorum. Credo ut ostenderet, se, sive de Judaeis seu gentibus credat quis, eos tantummodo qui unitati Ecclesiae catholicae atque apostolicae communicent implere. Tentaverunt autem quidam de circumeuntibus Judaeiphus regem Salomonem excogi
Abbreviated transcription (Latin):
Ioħs baptirauit baptismo peni¬
tentie. Non hoc baptismũ inquit
remissionem peccatorum donare
s penitentiam tantum potuit
docere. Nam sicut signum circũ¬
cisionis. signaculum inpatriar¬
chis fidei quam gerebant extite¬
rat: ita & hoc lauacrum ppłs
penitens quasi singulare signa¬
culum sue deuotionis accepit
Quod tamen ipsum figuraliter
etiam xpi baptisma quo remissio
daretur ostenderet. his auditis
baptirati sunt in nomine dm̃i ih̃u.
Questio crebra uentilatur. si illi
quȩ ꝑignorantiã forte a non bap¬
trratis s tamen recte fidei abali¬
quibus baptirati sunt: iterum
baptirari debeant: quã hoc capi¬
tulo expositam reor. Quid enim
differt utrum tunc ante initium
baptismi xp̃i. an nunc sine succes¬
sione eusdem quisq baptiretur.
cum etiam ipse ioħs eos quos in
fide & nomine xp̃i licet uentur
baptirauerat: iterum baptirandos
esse p̃dicauerit dicens: Ego bapti¬
rouos in aqua & ille baptirabit

Expanded text:
Joannes baptizavit baptismo poeniJoannes baptizavit baptismo poenitentiae. Non hoc baptisma, inquit, remissionem peccatorum donare, sed poenitentiam tantum potuit docere. Nam sicut signum circumcisionis signaculum in patriarchis fidei quam gerebant exstiterat, ita et hoc lavacrum populus poenitens, quasi singulare signaculum suae devotionis accepit: quod tamen ipsum figuraliter, etiam Christi baptisma quo remissio daretur ostenderet. His auditis, baptizati sunt in nomine Domini Jesu. Quaestio crebro ventilatur, utrum illi qui per ignorantiam forte a non baptizatis, sed tamen rectae fidei aliquibus baptizati sunt, iterum baptizari debeant; quam hoc capitulo expositam reor. Quid enim differt utrum tunc ante initium baptismi Christi, an nunc sine successione ejusdem quisque baptizetur, cum etiam ipse Joannes eos quos in fide et in nomine Christi licet venturi baptizaverat, iterum baptizandos esse praedicaverit, dicens: Ego baptizo vos aqua, ille vos baptizabit
Abbreviated transcription (Latin):
apłis hierosolimis statuerat. s ne
scandalitarentur qui ex uideis
crediderant: simulauit se uideũ
ut iudeos lucri faceret. Quidam
codices plurali numero habent
totunderunt caput & habebant
uotum: idẽ pͥsilla & aquia. S et
egregii doctores ȩccłȩ. ieronimus
& augustinus in suis uterq epi¬
stolis. & singulari numero ponũt.¬
& de paulo interpretantur. Ponit
enum ita ieronimus. fratribus ua¬
le dicens nauigauit siriam. &
cum eo prisilla & aquila. & totun¬
dit sibi incͥencris capud. uotum
enum habuerat. ꝓfectus ẽ autẽ ab
enim insiriam fenicis aduenerat
hec quondam amosoc filio iaphet
matacha dicta: post acesare au¬
gusto cesarea nomen accepit. cũ
uenisset: contulit multum his
qui crediderant. Nehementer enĩ
uideos reuincebat. alia transla¬
tio habet. ꝓ fuit multum creden¬
tib ꝑ gr̃am: Hoc est gͦ qd̾ eiꝰdẽ chorintiis
apłs scribit: Ego plantaui apollo
qua sp̃s sc̃s dari solet accepistis:

Expanded text:
apostolis Jerosolymis statuerat, sed ne apostolis Jerosolymis statuerat, sed ne scandalizarentur, qui ex Judaeis crediderant, simulavit se Judaeum, ut Judaeos lucrifaceret. Quidam Codices plurali numero habent Totonderunt caput, et habebant votum, id est, Priscilla et Aquila. Sed egregii doctores Ecclesiae Hieronymus et Augustinus, in suis uterque epistolis, et singulari numero ponunt, et de Paulo interpretantur. Ponit enim ita Hieronymus: « Fratribus valedicens navigabat Syriam, et cum eo Priscilla et Aquila, et totondit sibi in Cenchris caput, votum enim habuerat. » Profectus est ab enim in Syriam Phoenicis advenerat. Haec quondam a Mosoc filio Japhet Mosacha dicta, post a Caesare Augusto Caesarea nomen accepit. Qui cum venisset, contulit multum iis qui crediderunt. Vehementer enim Judaeos revincebat. Alia translatio habet: Profuit multum credentibus per gratiam. Hoc est ergo quod eisdem Achaicis Apostolus scribit: Ego plantavi, Apolloqua Spiritus sanctus dari solet accepistis?
Abbreviated transcription (Latin):
dibus aut uirgultis ueteres cõ¬
ponebant. Mistice autem sicut
petrus piscando nos a fluctib
scłi precia fidei extrait: Ita pau¬
lus umbracula ꝓtectionis erigendo:
ab imbre nos criminum ab ardore
temptationum. & auentis insidia¬
rum uerbo factisq defendit. Se¬
cuntur in hoc loco duo uersus
in greco: qui inquibusdam nrĩs
codicibus ñ habeantur. Disputa¬
bat autem insinagoga ꝑomne
sabatum: suadebatq uideis & gre¬
cis. ac deinde quod utriq eodi¬
ces habent ad uingit᷑. Cum uenis¬
sentaũ amacedonia silas & thimo¬
theus & cetera. Usq qui sibi totõ¬
derat incencris caput habebat
enum uotum. Cencris portus ẽ
corinti ubi nauem ascensurus:
caput ex uoto totundit. Nam
uxta legem moysi qui se ded
uouerint: comam nutrire quã¬
dui nazarei fieri uellent & po¬
stea detondere eam atq igni tra¬
dere iubebantur. hec gͦ fecit.
paulus non quidem oblitus ꝗd
de abolicione legis cum ceteris

Expanded text:
dibus aut virgultis veteres comdibus aut virgultis veteres componebant. Mystice autem, sicut Petrus piscando, nos a fluctibus saeculi per retia fidei extrahit, ita Paulus umbracula protectionis erigendo, ab imbre nos criminum, ab ardore tentationum, et a ventis insidiarum verbo factisque defendit. Sequuntur in hoc loco duo versus in Graeco, qui in quibusdam nostris Codicibus non habentur. Disputabat autem in synagoga per omne Sabbatum, suadebatque Judaeis et Graecis. Ac deinde quod utrique Codices habent, adjungitur: Cum venissent a Macedonia Silas et Timotheus, et caetera. Qui sibi totonderat in Cenchris caput; habebat enim votum. Cenchrae portus est Corinthi, ubi navim ascensurus caput ex voto totondit. Nam, juxta legem Mosi, qui se Deo voverunt, comam nutrire, quandiu Nazarei fieri velint, et postea eam tondere atque igni tradere jubebantur. Haec ergo fecit Paulus, non quidem oblitus, quid de abolitione legis cum caeteris