comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
delere uoluit mala antiqua
popłi sui Istius modi malachi¬
as necessitate compulsus: et ip¬
se exiit cum turba discipuloꝵ
suoꝵ. Nec ociosus exitus eius.
Hac occasione monasterium
ybracense constructum est: eun¬
te illo malachia cũ sius nume
currit ei cormarcus rex: ipse
est qui olim regno pulsiis sub
cura malachie de miscłia dei
consolationem accepit. E locus
ille situs in regno eius. Gaui¬
sus est rex uiso malachia. se &¬
sua omnia exponens ei. et his
qui cum eo erant: utpote ñ
ingratus uec immemor bene¬
ficui. Adducta in continenti ani¬
malia multa ad usus fratrũ:
multa insuper in auro et argen¬
to ad sumptus edificioꝵ pro
regia liberalitate collata.Ipse
quoq erat intrans et exiens cũ
eis sedulus et officiosus: habi¬
tu quidem rex: s animo disci¬
pulus malachie. & benedixit
loco illi łñs ꝓpter malachiã:
et in breui factus est magnꝰ.
rebus possessionib et ꝑsonis.
llbi uelut de nouo inchoans:

Expanded text:
delere voluit mala antiqua delere voluit mala antiqua populi sui? Istiusmodi Malachias necessitate compulsus, et ipse exiit cum turba discipulorum suorum. Nec otiosus 667 exitus ejus. Hac occasione monasterium Ibracense constructum est, eunte illo Malachia cum suis numerfratribus. Ibi occurrit ei Cormarcus rex. Ipse est qui olim regno pulsus, sub cura Malachiae de misericordia Dei consolationem accepit. Et locus ille situs in regno ejus. Gavisus est Rex viso Malachia, se et omnia sua exponens ei, et his qui cum eo erant, utpote non ingratus nec immemor beneficii. Adducta incontinenti animalia multa ad usus fratrum, multa insuper in auro et argento ad sumptus aedificiorum pro regia liberalitate collata. Ipse quoque erat intrans et exiens cum eis sedulus et officiosus, habitu quidem rex, sed animo discipulus Malachiae. Et benedixit loco illi Dominus propter Malachiam. Et in brevi factus est magnus rebus, possessionibus, et personis. Ubi velut de novo inchoans,
Abbreviated transcription (Latin):
pulsanti aꝑtum est. Quomͦ po¬
terat non sequi quod ueritas p̃¬
nunciauerat secuturumͦ. Dext̾a
dñi fecit uirtutem: quia os do¬
mini locutum est ueritatem.
Cessit duriciaͥ. quieuit barbari¬
es: et domus exasperans paula¬
tim leniri cepit: paulatim cor¬
reptionem admittere. recipere
disciplinam. Fiunt de mediobar¬
barice leges: romane introdu¬
cunt᷑. Recipiuntur ubiq eccłia¬
stice consuetudines: contrarie
reiciuntur. Reedificant᷑ basilice:
ordinatur cderus in illis sacram̃¬
tors rite sollempnia celebrantur.
Confessiones fiunt: ad eccłiam
conueniunt plebes: concubina¬
tus honestat celebritas nuptiaꝵ.
Postremo sic mutata in meliuis
omnia: ut hodie illi genti con¬
ueniat quod dñs per ꝓpħam
dicit. Qui ante non ppłs meus.
annos auiuot destrui ciuitatẽ.
a rege aquonaris partis hyber¬
nie: quia ab aquilone pandit᷑
omne malum. Et forte malum
illud b̃n utentib bonum fuit.
Qiuis scit eñi sitali flagello d̃s

Expanded text:
pulsanti apertum est . Quomodo populsanti apertum est . Quomodo poterat non sequi, quod veritas praenuntiaverat secuturum? Dextera Domini fecit virtutem, quia os Domini locutum est veritatem. Cessit duritia, quievit barbaries; et domus exasperans paulatim leniri coepit, paulatim correptionem admittere, recipere disciplinam. Fiunt de medio barbaricae leges, Romanae introducuntur; recipiuntur ubique ecclesiasticae consuetudines, contrariae rejiciuntur; reaedificantur basilicae, ordinatur clerus in illis. Sacramentorum rite solemnia celebrantur, confessiones fiunt, ad ecclesiam conveniunt plebes, concubinatus honestat celebritas nuptiarum; postremo sic mutata in melius omnia; ut hodie illi genti conveniat, quod Dominus per prophetam dicit: Qui ante non populus meus, annos aliquot destrui civitatem a rege aquilonaris partis Hiberniae, quia ab aquilone panditur omne malum . Et forte malum illud bene utentibus bonum fuit. Quis scit enim, si tali flagello Deus
Abbreviated transcription (Latin):
quirebat anhelus quem xp̃o
acquireret. S et foris rura & o¬
pila nichilominus sepius ꝑcur¬
rebat. cum sc̃o illo comitatu disci¬
puloꝵ suoꝵs: qui nunquam de¬
erant lateri eius. Ibat et eroga¬
bat uel ingratis. celestis tritici
mensuram. Nec uehebat᷑ equo
s pecles ibat : et in hoc uirum
se apłicum ꝓbans. Ihu bone
quanta pas susẽ ꝓ nomine
tuo bellator tuus a filiis scelera¬
tis: quanta sustinuit ab his ip̃is
quib et. ꝓ quibꝰ loquebatur
bona tibi. Quis digne expͥmat
in quantis uexatus: quib affe¬
ctus sit contumeliis: quibus
inuiriis lascessitus: quotiens
lassatus ineclia: quotiens afflic¬
tus in frigore et nucditate. Att̃n
cum his qui oderant pacem
erat pacificus: instans nichilo¬
miniis oportune importune.
Biasphematus obsecrabat. in¬
iuriatus opponebat scutum
patientie: et uincebat in bono
malum. Quid ni uicissetꝰ. Per¬
seuerauit pulsans: et scđm pro¬
missionem.tandem aliquando

Expanded text:
quirebat anhelus quem Christo quirebat anhelus quem Christo acquireret. 17. Sed et foris rura et oppida nihilominus saepius percurrebat cum sancto illo comitatu discipulorum suorum, qui nunquam deerant lateri ejus. Ibat et erogabat vel ingratis coelestis tritici mensuram. Nec vehebatur equo, sed pedes ibat, et in hoc virum se apostolicum probans. Jesu bone! quanta passus est pro nomine tuo bellator tuus a filiis sceleratis! quanta sustinuit ab his ipsis, quibus et pro quibus loquebatur bona tibi! Quis digne exprimat, in quantis vexatus, quibus affectus sit contumeliis, quibus injuriis lacessitus, quoties lassatus inedia, quoties afflictus in frigore et nuditate? Attamen cum his qui oderunt pacem, erat pacificus, instans nihilominus opportune, importune. Blasphematus obsecrabat; injuriatus opponebat scutum patientiae, et vincebat in bono malum. Quidni vicisset? Perseveravit pulsans, et secundum promissionem tandem aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
citas int̾ laicos ꝓpemodum o¬
ciosa uacaret. Non erat quod
de suis fructificarent officiis
inpopło nequam. Nec eñi ĩ
ecclesiis aut predicantis uox aut
cantantis audiebatur. Quid fa¬
ceret adlecha do mini. Aut ce¬
dendum turpit̾. aut ꝑicłose
certandum. S qͥ se pastorem:
ñ mercennarium agnoscebat:
elegit stare quam fu gere. para¬
tus et animam suam dare pro
ouib si oportuerit. Et quanqͣm
omnes lupi. et oues nulle:ste¬
tit in medio lupoꝵ pastor in¬
trepidus: omnimodis argu¬
mentosus quomͦ faceret oues
de lupis. Monere cõmuniter.
secreto arguere. flere ꝑ singłos:
nunc aspere. nunc lenit con¬
uenire.prout cuiq expeclire
uidebat. In quib ꝑ hec minꝰ
profecisset: cor contritum et
humiliatum offerebat ꝓ eis.¬
Quotiens noctes totas ꝑuigiles du¬
xit: extendens manus in oratiõe.
Et cum uenire ad eccłam nollest.
ꝑ uicos et plateas occurrebat in¬
uitis: et eircuiens ciuitatem ꝑ¬

Expanded text:
citas inter laicos propemodum ocitas inter laicos propemodum otiosa vacaret? Non erat quod de suis fructificarent officiis in populo nequam. Nec enim in ecclesiis aut praedicantis vox, aut cantantis audiebatur. Quid faceret athleta Domini? aut cedendum turpiter, aut periculose certandum. Sed qui se pastorem, et non mercenarium agnoscebat, elegit stare quam fugere, paratus et animam suam dare pro ovibus, si oportuerit. Et quanquam omnes lupi, et oves nullae; stetit in medio luporum pastor intrepidus, omnimodis argumentosus, quomodo faceret oves de lupis. Monere communiter, secreto arguere, flere per singulos; nunc aspere, nunc leniter convenire, prout cuique expedire videbat. In quibus per haec minus profecisset, cor contritum et humiliatum offerebat pro eis.Quoties noctes totas pervigiles duxit, extendens manus in oratione! Et cum venire ad ecclesiam nollent, per vicos et plateas occurrebat invitis; et circumiens civitatem, per
Abbreviated transcription (Latin):
acabat tunc temporis epis¬
tum et iamdiu uacarat: mala¬
chia nolente assentire. Siqͥdem
ipsum elegerant. Persistentib
tamen illis tandem aliquando
cessit: accedente ad uim faci¬
endam mandato magistri sui.
nec non et metropolitani. Trice¬
simo ferme etatis sue annoma¬
lachias consecratus ep̃c. intro¬
ducitur connereth: hoc enim
nomen ciuitatis. Cum autem
cepisset ꝓ officio suo agere:
tunc intellex̃ homo di non ad
homines se sed ad bestias desti¬
natum. Nusquam adhuc ta¬
les expertus fuerat in qͣntacũq
barbarie. Nusquam reppererat
sic proteruos ad mores: sic fera¬
les ad ritus: sic ad fidem impi¬
os: ad leges barbaros: ceruico¬
sos ad disciplinam: spurcos ad
uitam. xp̃iani nomine: re pa¬
gani. Non decimas dare. ñ
primicias. non legitima in ire
conuigia. non facere confessio¬
nes: penitentias nec qui pete¬
ret. nec qui daret penitus in¬
ueniri. Ministri altaris pauci
admodum erant. S enĩ quid
opus plurimum ubi ipsa pau¬

Expanded text:
acabat tunc temporis episet jamdiu vacarat, Malachia nolente assentire, siquidem ipsum elegerant. Persistentibus tamen illis, tandem aliquando cessit, accedente ad vim faciendam 666 mandato magistri sui, necnon et metropolitani. Tricesimo ferme aetatis suae anno Malachias consecratus episcopus introducitur Connereth: hoc enim nomen civitatis. Cum autem coepisset pro officio suo agere, tunc intellexit homo Dei, non ad homines se, sed ad bestias destinatum. Nusquam adhuc tales expertus fuerat in quantacunque barbarie: nusquam repererat sic protervos ad mores, sic ferales ad ritus, sic ad fidem impios, ad leges barbaros, cervicosos ad disciplinam, spurcos ad vitam. Christiani nomine, re pagani. Non decimas, non primitias dare, non legitima inire conjugia, non facere confessiones; poenitentias nec qui peteret, nec qui daret, penitus inveniri. Ministri altaris pauci admodum erant. Sed enim quid opus plurium, ubi ipsa pau
Abbreviated transcription (Latin):
batis menio¬
riam: uiri
insignes ad laudem xp̃i . et
multoꝵ edificationem litteris
commendarunt. Inuenta sane
materia uberi: prout cuiq li¬
cuit. & certior ei gestoꝵ inno¬
tuit ueritas: ñ eam totã s par¬
tes aliquas digessere Uidetur
aũt ñ nullis qd̃ multominꝰ e¬
um silere debeat puer sancti¬
tatis ipsiꝰ. dignationis filius.
benignitatis aluminꝰ. Qũẽ ab
eiꝰ uberib post annos cͥcit᷑ tr̃e¬
decĩ qd sñ singultu nͨ memi¬
nisse debeo nec ꝓferre queo:
sola tandem que sola potuit

Expanded text:
batis memoriam viri insignes, ad laudem Christi et multorum aedificationem, litteris commendarunt. Inventa sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas digessere. Videtur autem nonnullis, quod multo minus eum silere debuerat  al. debeat puer sanctitatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit
Abbreviated transcription (Latin):
epissime uͦ contigit. ut int̃
orandum indubitant̃ dei
seruus agnosceret uͥtutemadẽe
diuinam. Cuiꝰ tam̃ modum cog¬
nitionis: nullis se posse uerbis
cũ signasset aliquos ⁊ transisset
sanatos esse dixit. ⁊ regressus
aliquis ex his qͥ audierant: sic̃
dictum erat inuenit.
gressus aliqñ basileamur¬
bem: surdum quendam
signauerat. & tͣnsierat. Cumq
paululũ ꝓcessiset. uocans ale¬
xandr̃u coloniensem: reu̾tere
ait.quere utrũ audiat homo.
Rediit ille:⁊ illũ repꝑit audienc

Expanded text:
epissime vero contigit, ut inter orandum indubitanter Dei Servus agnosceret virtutem adesse divinam. Cujus tamen modum cognitionis nullis se posse verbis uam vero cum signasset aliquos et transisset, sanatos esse dixit, et regressus aliquis ex his qui audierant, sicut dictum erat, invenit. Egressus aliquando Basileam urbem, surdum quemdam signaverat, et transierat. Cumque paululum processisset, vocans Alexandrum Coloniensem: « Revertere, ait, quaere utrum audiat homo. » Rediit ille, et illum reperit audien
Abbreviated transcription (Latin):
roxima nocte pꝰtqͣm sa¬
crum corpꝰ sepulture tra¬
ditum fuerat: qͣntã ad huc ꝑ
filiis sollicitudinẽ gereret pat
lex̾at. in finem qͦ dilig̾et: eui¬
dent̃ ostendit. Apparens eñi cui¬
dam fr̃i in multa gła ⁊ fulgore
magno uestis ac uultꝰ.⁊ deside¬
rantem tenere cito ꝑtͣnsiens ai
mod̾u simplicitatis: ⁊ sic̃ oĩno
credibile ẽ aĩam eiꝰ tanto du¬
ce felicem qͥ pro eo uenire se
dix̾at secum tulit.

Expanded text:
roxima nocte postquam sacrum corpus sepulturae traditum fuerat, quantam adhuc pro filiis sollicitudinem gereret Patelexerat, in finem quoque diligeret, evidenter ostendit. 1160 Apparens enim cuidam fratri in multa gloria, et fulgore magno vestis ac vultus, et desiderantem tenere cito pertransiens, aimodum simplicitatis; et, sicut omnino credibile est, animam ejus tanto duce felicem, qui pro eo se venire dixerat, secum tulit.
Abbreviated transcription (Latin):
tam in lectulo. idem xp̃i ser¬
uus erexit: ꝓtinꝰ ⁊ incolumẽ
suis pedib abire precep̃. Huiꝰ
ex multo demporẽ nerui femo¬
rum fuerant sic retracti. ut
nec erigi ullatenꝰ posset. nec
consistere pedib suis.

Expanded text:
 idem Christi servus erexit protinus, et incolumem suis pedibus abire praecepit. Hujus ex multo tempore nervi femorum fuerant sic retracti, ut nec erigi ullatenus posset, nec consistere pedibus suis.
Abbreviated transcription (Latin):
am ex ꝑsonis aliis ꝑhi¬
bebant qui studiosius
obseruarunt. ad eiꝰdem uiri
sc̃i orationem. ⁊ manus im¬
positionem. in ciuitate pre¬
dicta infra triduum qd̾ ibi
fecit. duodecim claudos erec¬
tos: mancos duos sanatos.
quinq cecos illuminatos: lo¬
quelam redditam mutis tͥb:
⁊ decem surdis auditum.
quisgrani sede regia.
dum in illa famosissi¬
ma toto romanoꝵ airbe ca¬
pella. uir beatꝰ missarũ sol¬
lemnia celebraret. claudo hõ¬
mini gressum: ⁊ cecis qͣtuor
uisum: sub manu eiꝰdem ser¬
iusui rex regum ⁊ dominus

Expanded text:
am ex personis aliis perhibebant, qui studiosius observarunt, ad ejusdem Viri sancti orationem et manus impositionem, in civitate praedicta, intra triduum quod ibi fecit, duodecim claudos erectos, mancos duos sanatos, quinque caecos illuminatos, loquelam redditam mutis tribus, et decem surdis auditum. 34. Aquisgrani sede regia, dum in illa famosissima toto Romanorum orbe capella Vir beatus Missarum solemnia celebraret, claudo homini gressum, et caecis quatuor visum sub manu ejusdem servi sui, Rex regum et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
perta. nec exmanita mͦ. s am¬
pliꝰ cumulata benignitas: qͥn
etiam uisio qͣm subnectimꝰ ab
eadem nostra p̃sumptione
non discrepat.

Expanded text:
perta, nec exinanita modo, sed amplius cumulata benignitas. Quin etiam visio, quam subnectimus, ab eadem nostra praesumptione non discrepat.
Abbreviated transcription (Latin):
derat ñ pecenti. Nichil cuncta¬
tus signauit ocłm cecum ⁊ eum
quo uidere solebat manu clau¬
dens mouit digitum coram eo
⁊ quid ageret inquisiuit.

Expanded text:
derat non petenti? Nihil cunctatus signavit oculum caecum, et eum quo videre solebat manu claudens movit digitum coram eo, et quid ageret inquisivit.
Abbreviated transcription (Latin):
uinum nouum dum undiq
concurrentes certatim trahe¬
rent uasculum.⁊ multis die¬
b uini preciosissimi seruauit
odorem. Tercio deinde p̃dictam
tullensium ciuitatem ingres¬
sus timuit tͦbas. & qr grandis
ei restabat uia nocte egredi fes¬
tinauit. Id ip̃m aũ suspicati
non nulli de popło obseruabais
eum. nec exire uel nocte potuit
sine turba. Inter quos oblata
est paralitica mulier in gra¬
bato quam ꝓtinus eleuans uir
beatus in nomine dñi signa¬
uit atq sanauit. Huius quoq
curatio uniuerse innotuit ci¬
uitati. quam nimirũ ad huc
hodie incolumis inhabitat¬
mulier quȩ in ea diu iacuerat
paralitica. Similiter autem ⁊
altera mulier ceca uno oculo
quȩ ad eum deducta est extra
ciuitatem. signante eo uisũ
recepit. qd̾̃ in hoc aduentu ue¬
rissime certissimeq ꝓbauimꝰ.
Nuꝑ sane apd̾ beatum aprum
uir dñi susceptꝰ hospicio mo¬
masterium illud płimis mira¬
cłis illustrauit. claudũ erigers
puerum. auditum surdo red¬

Expanded text:
vinum novum, dum undique vinum novum, dum undique concurrentes certatim traherent vasculum, et multis diebus vini pretiosissimi servavit odorem. 59. Tertio deinde praedictam Tullensium civitatem ingressus timuit turbas, et quia grandis ei restabat via, nocte egredi festinavit. Idipsum autem suspicati nonnulli de populo observabant eum, nec exire vel nocte potuit sine turba: inter quos oblata est paralytica mulier in grabato, quam protinus elevans Vir beatus, in nomine Domini signavit, atque sanavit. Hujus quoque curatio universae innotuit civitati, quam nimirum adhuc hodie incolumis mulier inhabitat, quae in ea diu jacuerat paralytica. Similiter autem et altera mulier caeca uno oculo, quae ad eum deducta est extra civitatem, signante eo visum recepit, quod in hoc adventu verissime certissimeque probavimus. Nuper sane apud beatum Aprum Vir Domini susceptus hospitio, monasterium illud plurimis miraculis illustravit, claudum erigens puerum, auditum surdo red
Abbreviated transcription (Latin):
amad ea que tulli facta st̃
ueniamus. Quater siqͥdem
hoc in anno uir sc̃s illam
ingressus est ciuitatem nec
uinquam transiit absq mira¬
culis. Pͥrimum quidem domi¬
nica ante pentecostem ĩ eccłia
beati stephani ad altare maius
inissas celebranti oblatus est
puer cecus notus in ciuitate
eadem. qui per manus imposi¬
tionem uisum recepit.⁊ hunc
usq hodie tullensis hab eccłia
iuirtutum bernardi speculum
testimoniumq fidele. Scd̾o qͦq
accedens ciuitati. proximam
uillulam quam chalmas nomi¬
nant pertransibat. Et ecce ru¬
it obuia plebs deuota aquam
offerens signandam atq bñdi¬
cendam quam protimis eugłi¬
ci instar miracłi sapore parit̃
& odore uini bñdictione ipsa
donauit.& qui gustauerunt
omnib perhibent destimoni¬
um. Unde o nũc in tota regi¬
one illa certissimum est cele¬
berrimumq miracłm apud
uillam chalmas sub bernar¬
di manu aquam inuinum
esse mutatam. Nam ⁊ super
uestem cuiusdam sparsum ẽ

Expanded text:
am ad ea quae Tulli facta sunt, am ad ea quae Tulli facta sunt, veniamus. Quater siquidem hoc in anno Vir sanctus illam ingressus est civitatem; nec unquam transiit absque miraculis. Primum siquidem Dominica ante Pentecosten in ecclesia beati Stephani ad altare majus Missas celebranti, oblatus est puer caecus notus in civitate eadem, qui per manus impositionem visum recepit; et hunc usque hodie Tullensis habet ecclesia virtutum beati Bernardi speculum testimoniumque fidele. Secundo quoque accedens civitati, proximam villulam, quam Calmas nominant, pertransibat. Et ecce ruit obvia plebs devota, aquam afferens signandam atque benedicendam, quam protinus evangelici instar miraculi sapore pariter et odore vini benedictione ipsa donavit: et qui gusta verunt, omnibus perhibent testimonium. Unde et nunc in tota regione illa certissimum est celeberrimumque miraculum, apud villam Calmas sub Bernardi manu aquam in vinum esse mutatam. Nam super vestem cujusdam sparsum est
Abbreviated transcription (Latin):
Cunq collerent alii lectum eiꝰ.
non sic ait uenerabilis hugo s
magis ipse portabit. ⁊ imponeis
in humero eius dimisit eum.
& tam uirilit̃ ambulabat ac
si nichil prius sustinuisset incõ¬
modi. Quartum quod descͥbi
puelle cuiusdam erectio fuit.
Hanc in hospicium uesꝑe obtu¬
lerunt humeris deportantes. Cu¬
ius cum signaret genua uir
beatus contractos ⁊ obduratos
in modum uirge ligneȩ ner¬
uos sentiens heu inquit huius
ex toto retracti sunt nerui : et
flectere genua. nmo flexa ex¬
tendere omnino non pocest.
Et certe sic erat. nec poterat a
diebus multis gradi pedibus
s manib ⁊ genib reptabat
utcunq. Igitur ad patris be¬
nedictionem laxatus est statĩ
neruus aiterq. & eleuauit eã
unus ex fratrib. ipse uͦ cene¬
bat tybias oe paulatim exten¬
debantur. Curq amibulare
repisset incolumis obstupu¬
imus uehement̃ om̃s. s & sc̃s
ipse pre admiratione sesignats.
dño urtutum gr̃as referebat.

Expanded text:
Cumque tollerent alii lectum ejus, « Cumque tollerent alii lectum ejus, « Non sic, ait venerabilis Hugo, sed magis ipse portabit: » et imponens in humeros ejus dimisit eum, et tam viriliter ambulabat, ac si nihil prius sustinuisset incommodi. Quartum quod describit, puellae cujusdam erectio fuit. Hanc in hospitium vespere obtulerunt humeris deportantes. Cujus cum signaret genua Vir beatus, contractos et obduratos quasi in modum virgae ligneae nervos sentiens, « Heu, inquit; hujus ex toto retracti sunt nervi, et flectere genua, imo flexa extendere omnino non potuit. » Et certe sic erat, nec poterat a diebus multis gradi pedibus, sed manibus et pedibus reptabat utcunque. Igitur ad Patris benedictionem laxatus est statim nervus uterque, et elevavit eam unus e fratribus; ipse vero tenebat tibias, et paulatim extendebantur: cumque ambulare coepisset incolumis, obstupuimus vehementer omnes, sed et Sanctus ipse prae admiratione se signans, Domino virtutum gratias referebat.
Abbreviated transcription (Latin):
nans homo cdi. tenuit manĩi
eiꝰ ⁊ erexit eam. p̃cipiens ut li¬
oñs. s specialit̾ exultabant
milites qui ꝓpͥis hum̾is depor¬
tauerant: quam uide bant
regredientem pedib suis. Nimi¬
rum uidebatur sibi qͦd̾amodo
miracłi particeps pia deuotio
& hec quoq excitauit amicum
nr̃m ut sileri miracłm hoc ne¬
farium iudicaret. Tercium au:
simile est huic. Erat siqͥdem in
ꝓrimo uico uir paraliticus ab
annis octo notus omnib. et
om̃ium dignus miseratione.
Neq eñĩ mouere poterat mem¬
bra. nec si domus in qua iace¬
bat undiq flagrare cepisset
incendio. Hic gͦ coram nobis⁊
aliis qͣmplurib qui beato patri
tunc assistebant subuectus in
culcitra depositꝰ est coram eo.
Cuius debilia membra edico sig¬
nacło salutis actrectans ꝯfestim
erexit eum. q tam ꝑfecte curatꝰ
est ut in exercicum dñi ꝓfecta¬
rus ilico susciperet signũ cru¬
cis. Nimirum cuius uirtutem
tantam ⁊ tam celerem ẽẽt exꝑtꝰ.

Expanded text:
nans Homo Dei, tenuit manum nans Homo Dei, tenuit manum ejus et erexit eam, praecipiens ut liomnes; sed specialiter exsultabant milites qui propriis humeris deportaverunt, quam videbant regredientem pedibus suis. Nimirum videbatur sibi quodammodo miraculi particeps pia devotio. Et haec quoque excitavit amicum nostrum, ut sileri miraculum hoc, nefarium judicaret. 57. Tertium autem simile est huic. Erat siquidem in proximo vico vir paralyticus ab annis octo, notus omnibus, et omnium dignus miseratione. Neque enim movere poterat membra, nec si domus in qua jacebat undique flagrare coepisset incendio. Hic ergo coram nobis et aliis quampluribus qui beato Patri tunc assidebant, subvectus in culcitra, depositus est coram eo: cujus debilia membra edito signaculo salutis attrectans, confestim erexit eum, et tam perfecte curatus est, ut ad exercitum Domini profecturus illico susciperet signum crucis; nimirum, cujus virtutem tantam et tam celerem esset expertus.
Abbreviated transcription (Latin):
cecum uno ocło.
utilauit rutile in ber¬
nardi presentia lux ce¬
lestis: euiꝰ bñdictio elaudis du¬
ab gressum: uisum reddidit
cecis eque duobus. In eadem
eccłia mulier clauda que ge¬
nib ⁊ scabellulis ferebat᷑ erec¬
esidebat aliqñ frankene¬
uort in solio patersc̃s.
& per fenestram ad manumeiꝰ
ad mutebantur infirmi. quoꝵ
innumerabilis multitudo un¬
diq fuerat congregata. Et ecce
oblatus est inter ceteros ado¬
lescentulus qͥdam surdꝰ ⁊ mutꝰ
ex ut̾o matris suȩ. Cui uir be¬
atus manum imponens. con¬
festim curauit eum ⁊ libere
audiebat ⁊ loquebat᷑. Nullam
tam̃ nouerat linguam: s ea
tantum ꝓferebat u̾ba que ex
ore loquentis audisset. Hoc fuit
qd̾ maxime nr̃m mouit hugo¬
nem. ut describi miracłm hoc
postularet: s nos multa similia
uid̾amꝰ. In ip̃o quoq solio ma¬
trona quedam diues ⁊ honora¬
ta de regione eadem deportata
est. que ex longo tempore iacu¬
erat paralitica. W hanc qͦ sig¬

Expanded text:
ecum uno oculo. Rutilavit Rutilae in Bernardi praesentia lux coelestis, cujus benedictio claudis duabus gressum, visum reddidit caecis aeque duobus. In eadem ecclesia, mulier clauda, quae genibus et scabellulis ferebatur, erecResidebat aliquando Frankenvoert in solio Pater sanctus, et per fenestram ad manum ejus admittebantur infirmi, quorum innumerabilis multitudo undique fuerat congregata. Et ecce oblatus est inter caeteros adolescens quidam surdus et mutus ex utero matris suae: cui Vir beatus manum imponens confestim curavit eum, et libere audiebat, et loquebatur. Nullam tamen noverat linguam, sed ea tantum proferebat verba, quae ex colloquentis ore audivisset. Hoc fuit quod maxime nostrum movit Hugonem, ut describi hoc miraculum postularet: sed nos multa similia videramus. In ipso quoque solio matrona quaedam dives et honorata de regione eadem deportata est, quae ex longo tempore jacuerat paralytica. Et hanc quoque sig
Abbreviated transcription (Latin):
ro ñ poterat: pͥmo uerbo õẽm
ei mundi głam in cultu ue¬
stium. et in omnib scłi poni¬
pis et curiositatib int̾dixit.¬
et formam uite matris sue in
qua multo tempore uxit ẽ
iuiro. ei indixit. et sic eam a
se dimisit. Illa uͦ obedientis¬
sime parens p̃cepto. rediit.
ad ꝓpria: mutata repente.
scdm̃ om̃ipotentiam dext̾e
excelsi. Stupebant om̃s ado¬
lescentulam nobilem. deli¬
catam. subita mutatiõe in
habitu et uictu. ĩ medio scłi
uitam ducere heremiticam:
instare uigiliis et ieruniis.
et continuis oratiomibus. et
ab om̃i scło prorsus se facere
alienam. Biennio postea sic
uixit cum uiro suo: illo sa¬
ne scd̃o maxinie annodante
deo honorem. nec temerare
ulterius p̃sumente tempłu
sp̃c sc̃i. Qui etiam taudem
uirtute eius ꝑseuerantre uic¬
tus. liberamq a se dimitters:
iuxta ritum eccłie facultatẽ
ei concessit seruiẽdi d̃o cui
se probauit. Illa uͦ optata lib̾ta¬
te potita. monast̾iũ iuilleium

Expanded text:
ro non poterat, primo verbo omnem ro non poterat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestium, et in omnibus saeculi pompis et curiositatibus interdixit; formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixit cum viro, ei indixit, et sic eam a se dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam: instare vigiliis et jejuniis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facere alienam. Biennio postea sic vixit cum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium
Abbreviated transcription (Latin):
biit in senectute bona. So.¬
ror quoq eoꝵ in scło nupta
et scło dedita. cum in diuiti¬
is et delicus scłi periclitaret᷑.
tandem aliquando inspira¬
uit ei d̾s ut fr̃s suos iusita¬
ret.Cunq uenisset quasiui
et adesset cum comitatu sii¬
ꝑbo et apparatu: ille detestais
et execrans eam tamqͣm rete¬
diaboli ad capiendas anima.
nullatenꝰ aoquieuit exire ad
iũdendam eam. Quod au¬
diens illa confusa et compun¬
cta uehement̃. cum nullus
ei fr̃m suoꝵ occurrere dig¬
naret᷑: cum a fratre suo an¬
drea quem ad portam inue¬
nen̾at monasterii. obuesti¬
tum apparatum stercus inuo¬
lutum argueret᷑. tota in lacri¬
mas resoluta. et si peccatrix
iccirco consilium et colloqͥum
bonoꝵ requiro. Et si despi¬
cit frat̃ meus carnẽ meam:
ne despiciat seruus d̃i aĩam
meam. Ueniat. precipiat: qͥc¬
quro p̃ceꝑit facere. parata sũ.
Hanc gͦ ꝓmissionem tenens:
exiit ad eam. cũ fr̃ib suis fr̾
eius. Et qr eam separare aui¬

Expanded text:
biit in senectute bona. Sobiit in senectute bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta et saeculo dedita, cum in divitiis et deliciis saeculi periclitaretur, tandem aliquando inspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi viratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu; ille detestans et exsecrans eam tanqdiaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusa, et compuncta vehementer, cum ei nullus fratrum suorum occurrere dignaretur, cum a fratre suo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota in lacrymas resoluta: « Et si peccatrix catrix sum, idcirco consilium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quidquid praeceperit, facere parata sum. » Hanc ergo promissionem tenens, exiit ad eam cum fratribus suis frater ejus. Et quia eam separare a vi
Abbreviated transcription (Latin):
ricordie sue suꝑhoc ei suam
tardauit miscd̃ia d̾i auxiliũ¬
intempore oportuno. Pau¬
cis siquid̃ euolutis dieb ui¬
dit in uisu noctis puerum ẽ¬
claritate quada diuina astan¬
dem sibi. et magna auctorita¬
de p̃cipientem. fiducialit̾ lo¬
qui quicqͥd ei suggeret᷑ in
aꝑtione oris sui. qm̃ ñ ipse
retur in eo. Et ex tunc mani¬
festius in eo et ꝑ eũ loquens
sp̃c sc̃s. et sermonem ei poten¬
ciorem. et sensum in scriptis
abundantiorem suggerens ĩ
aꝑtione oris eitis apud au¬
ditores quoq gr̃am ei addidit
et auctoritatẽ et intellectum
suꝑ egenum et pauperem.
pecc̃orem. penitentem. et ue¬
niam postulantem.
unq iam aliquatenus
didicisset int̾ homũes
conuersari et humana agere
et tolerare. iamq int̾ fr̃s suos
et cum eis inciperet fruifruc¬
tib conu̾sionis sue: pat̾ qͦq
qui solus domi remanserat.
ueniens ad filios suos appo¬
situs est ad eos. Qui cum ali¬
quantũ tempꝰ ibi fecisset: o¬

Expanded text:
ricordiae suae super hoc ei suamricordiae suae super hoc ei suamtardavit misericordia Dei auxilitempore opportuno. Paucis siquidem evolutis diebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam non ipse ui loqueretur in eo. Et extunc manifestius in 1075 eo et per eum loquens Spiritus sanctus, et sermonem ei potentiorem et sensum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet frui fructibus conversionis suae, pater quoque, qui solus dveniens ad filios suos, appositus est ad eos. Qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, o
Abbreviated transcription (Latin):
accusaret ignorantiam suã.
et defleret uecessitatem qd
silere ñ liceret. cũ nesciret loqͥ.
quod ñtam alta ad homĩes
quam indigna hominib lo¬
quendo lederet conscientias
auditoꝵ : quod tam scrupu¬
lose ꝑfectionem a fr̃ib simpli¬
cib exigebat. in quo se ñdum
inueniret ipse ꝑfectum. Cogi¬
tabat nanq eos multo meli¬
ora et iuciniora saluti sue in
silentio suo meditari quã ab
ipso audirent: deuotuis et
efficatius salutẽ suã operari.
qͣm ex eiꝰ exemplo accipereit:
ex p̃dicatione uero eiꝰ scanda¬
lizari potius qͣm aliqͥd conci¬
pere edificationis. Cunꝙ suꝑ
hoc uehementius t᷑baretur et
contristaret᷑. et diuerse cogita¬
tiones ascenderent ĩ cor eiꝰ pꝰc
multos cegãtõnum fluctus et
cruciatus cordis. decreuit ab
exterib om̃ib ad interiora sua
recolligere se: ibiq insolitu¬
dine cordis et secreto silentii.
continere et prestolari dñm
donec quocunq modo mise¬

Expanded text:
accusaret ignorantiam suam, accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non tam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupulose perfectionem a fratribus simplicibus exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex praedicatione vero ejus scandalizari potius quam aliquid concipere aedificationis. Cumque super hoc vehementius turbaretur et contristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruciatus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii continere, et praestolari Dominum, donec quocunque modo mise
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit̾ p̃iudicans uniu̾¬
se conditioni humane fra¬
gilitatis: in tẽptationes seu
inqͥnationes cogitationum
harum nullum religiosum
posse incidere. uel si incid̾et.
uere religiosum ñ ẽẽ estima¬
bat. Sed uiri religiosi. et pie
prudentes. et in p̃dicatione
sermonum eiꝰ uenerabantur
etiam que ñ capiebant. et
in confessionib suis licet ad
nouum stuperent auditum
eo qd̃ seminarium qddam
desperationis p̃ferre uideret᷑
infirmis:: tam̃ iuxta senten¬
tiam sc̃ĩ iob nefas putabans
contradicere sermonib sc̃i.
non excusantes s accusante
infirmitatem suam in cons¬
pectu hominis dei: inquone¬
mo uiuens iustificari potest
in conspectu d̃i. Unde factum
est: ut fieret magistra magi¬
stri pia humilitas discipłoꝵ.
Cum enĩ ad mitum arguen¬
tis humiliarent᷑ qͥ arguebant᷑.
cepit etiam sp̃uali magistro
aouersus fr̃s humiles et sub¬
iectos zelus suus ẽẽ suspectus.
intantum ut ipse iam potiꝰ

Expanded text:
simpliciter praejudicans univesimpliciter praejudicans universae conditioni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes cogitationum harum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum non esse aestimabat. 29. Sed viri vere religiosi, et pie prudentes, et in praedicatione sermonum ejus venerabantur etiam quae non capiebant, et in confessionibus suis, licet ad novum stuperent auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabant contradicere sermonibus Sancti , non excusantes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum. Cum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratres humiles et subjectos zelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius
Abbreviated transcription (Latin):
puritatis homines quos re¬
g̾e ⁊ int̾ qͥs conuersari uenie¬
bat: pene om̃s a se absterru¬
it. Si qͣudo namq de sp̃ua¬
lib et edificatione animaꝵ
sermonem ad eos habebat.
loquebat᷑ homĩnib lingua
angłoꝵ: et uix intelligeba¬
tur. Maxime aũt in hisque
ad mores hominum ꝑtine¬
bant. ex habundantia cor¬
dis sui tam sublimia eis
ꝓponebat. tam ꝑfecta exige¬
bat ab eis. ut durꝰ uidere¬
tur sermo: intantũ non
capiebãt que dicebantur.
Rursum cũ sigillatim au
diret eos confitentes sibi. et
semet ipsos accusantes suꝑ
diuersis. illusionib cogita¬
tionũ communium huma¬
narum. quas nullus in car¬
ne uiuens homo penitus
uitare potest: hoc potissi¬
mum fuit. in quo luci illi
ad tenebras illas conuentio
ẽẽ non potuit: scilicet quod
homines inueniebat. quos
in hac parte angłos estima¬
bat. Angłicam eñi magna
ex parte degustans puritatẽ.
et ex conscientia iam olim
accepte a deo gr̃e singłaris

Expanded text:
puritatis, homines quos repuritatis, homines quos regere, et inter quos conversari veniebat, pene omnes a se absterruit. Si quando namque de spiritualibus et aedificatione animarum sermonem ad eos habebat, loquebatur hominibus lingua Angelorum, et vix intelligebatur. Maxime autem in his quae ad mores hominum pertinebant, ex abundantia cordis sui tam sublimia eis proponebat, tam perfecta exigebat ab eis, ut durus videretur sermo; in tantum non capiebant quae dicebantur. Rursum, cum singillatim eos audiret confitentes sibi, et semetipsos accusantes super diversis illusionibus cogitationum communium humanarum, quas nullus in carne vivens homo penitus vitare potest; hoc potissimum fuit, in quo luci illi ad tenebras illas conventio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis,
Abbreviated transcription (Latin):
staret. repente unde ñ sꝑaba¬
tur auxilium ei a dño affuis¬
se. Propt̃ quod uiri pruden¬
tes intelligentes manũ uñi
esse cum eo. teneritudinem
mentis eiꝰ a deliciis ꝑadisi
nuꝑ egressi. rerum exterioꝵ
sollicitudine grauare caue¬
bant: eas ipsi intra semet ip¬
sos ut poterant digerentes.
et tantũmͦ de interiorb et
conscientiis suis et causa a¬
nimaꝵ suaꝵ eum cumsulen¬
tes. In quo tam̃ pene hoc eis
contigit quod filiis isrł legi¬
mus olim de moyse conti¬
gisse: cum du conuersatꝰ cũ
dño inmonte syna. et caligi¬
ne nubis egrederet᷑. et descen¬
oeret ad popłm. et ex colloqͥo
dñi facies eius cornuta appare¬
ret et t̾ribił ad eo ut fugeret
ppłs ab eo. Egress eñi ille uir sc̃s
a facie dñi qua in solitudĩe
cistercii. et sublimioris altitu¬
dine contemplationis inselen¬
tio aliquandiu fruitꝰ erat. qͣsi
de celo afferens int̾ homines mi¬
racłm quoddam conquisites
apud dĩn plusquã humane

Expanded text:
staret, repente, unde non sperabastaret, repente, unde non sperabatur, auxilium ei a Domino adfuisse. Propter quod viri prudentes 1074 intelligentes manum Domini esse cum eo, teneritudinem mentis ejus a deliciis paradisi nuper egressi, rerum exteriorum sollicitudine gravare cavebant, eas ipsi intra semetipsos, ut poterant, digerentes, et tantummodo de interioribus conscientiis suis, et causa animarum suarum eum consulentes. 28. In quo tamen pene hoc eis contigit, quod filiis Israel legimus olim de Moyse contigisse, cum diu conversatus cum Domino in monte Sina, et de caligine nubis egrederetur et descenderet ad populum, ex colloquio Domini facies ejus cornuta appareret et terribilis, adeo ut fugeret populus ab eo . Egressus enim Vir sanctus a facie Domini, qua in solitudine Cistercii, et sublimioris altitudine contemplationis in silentio aliquandiu fruitus erat, quasi de coelo afferens inter homines miraculum quoddam conquisitae sibi apud Deum plus quam humanae
Abbreviated transcription (Latin):
quereretur ad necessaria do¬
mus et fr̃m multa deesse. nͨ
habere se unde ea coemeret.et
urgente necessitate iam nul¬
lam uerboꝵ reciperet conso¬
lationem: res aũt in ꝓmptu
ñ eẽt que daret᷑: uir dĩ qͣn¬
tum interim ad p̃sentes an¬
gustias sufficere posset inqͥsi
pondit. Tũ dimittens eũ ad or̃o¬
nem confugit. Post paulułu
uͦ rediens Gerardus: mulierẽ
quandam de castellione fo¬
ris esse. et uelle ei loqui nun¬
ciauit. Ad quã cũ egrederet᷑.
procidens ad pedes eiꝰ eadem
mulier duodecim librarum
bñdictionem ei obtulit. ora¬
tionum suffragia implorars
iuro suo periclose egrotanti.
Quam breuit̃ allocuiꝰ dimi¬
sit a se. uade inquiens sanũ
inuenies uirum tuum. Illa
abiens indomum suam: sic̃
audierat sic inuenit. Abbas
uͦ cõsolans pusillanimitatem
cellararii sui: ad sustinend̃ u
dñm de cet̾o reddidit fortio¬
⁊ rem. Nec tantũ semel hoc ei
contigisse certum ẽ: s sepe
cum huiꝰmodi neccessitas in¬

Expanded text:
quereretur ad necessaria doquereretur ad necessaria domus et fratrum multa deesse, nec habere se unde ea coemeret, et urgente necessitate jam nullam verborum reciperet consolationem, res autem in promptu non esset quae daretur; Vir Dei, quantum interim ad praesentes angustias sufficere posset, inquispondit. Tunc dimittens eum, ad orationem confugit. Post paululum vero rediens Gerardus, mulierem quamdam de Castellione foris esse, et velle ei loqui nuntiavit. Ad quam cum egrederetur, procidens ad pedes ejus eadem mulier, duodecim librarum benedictionem ei obtulit, orationum suffragia implorans viro suo periculose aegrotanti. Quam breviter allocutus dimisit a se: « Vade, » inquiens, « sanum invenies virum tuum. » Illa vero abiens in domum suam, sicut audierat, sic invenit. Abbas vero consolans pusillanimitatem cellarii sui, ad sustinendum Dominum de caetero reddidit fortiorem. Nec tantum semel hoc ei contigisse certum est, sed saepe, cum hujusmodi necessitas in
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullam nͥ ex multoꝵ salu¬
te consolationem. posse admi¬
tere uideret᷑. Sane fiouciam
karitas paribat: s eãdem ca¬
stigabat humilitas. Contigit
autem int hec : ut aliqͣndo cẽ¬
perius solito surgerent ad ui¬
gilias. Quib ꝑactis: cum us¬
q ad matutinas laudes. ali¬
quanto longius superesset
noctis int̾uallum: egressus
foras et loca uicina circũiens.
orabat dm̃ ut acceptũ habe¬
ret obseqͥum suum. et fr̃m su¬
ors in eo quod diximꝰ spuałis
tructus desioerio constitutus.
Subito uͦ stans in ipsa oratioẽ
modice int̾elusis ocłis. uidit un¬
uiq ex uicinis montib tantã
oiuersi habitus et diu̾se con¬
oicionis hominum multitu¬
dinem in inferiorẽ ualłe descẽ¬
dere. ut uallis ip̃a caꝑe ñ pos¬
set. Quod quto significauerit:
iam om̃ib manifestum est.
Hac gͦ uir dñi uisione mag¬
nifice consolatus: exortatꝰ est
etiam fr̃s suos. commonens
desꝑare. Cum uͦ ante instantẽ¬

Expanded text:
ut nullam nisi ex multorum saluut nullam nisi ex multorum salute consolationem posse admittere videretur. Sane fiduciam charitas pariebat, sed eamdem castigabat humilitas. Contigit autem inter haec, ut aliquando temperius solito surgeret ad vigilias. Quibus peractis, cum usque ad matutinas laudes aliquanto longius superesset noctis intervallum, egressus foras, et loca vicina circumiens, orabat Deum, ut acceptum haberet obsequium suum et fratrum suorum: et in eo quod diximus spiritualis fructus desiderio constitutus, subito stans in ipsa oratione, modice interclusis oculis, vidit undique ex vicinis montibus tantam diversi habitus et diversae conditionis hominum multitudinem in inferiorem vallem descendere, ut vallis ipsa capere non posset. Quod quid significaverit, jam omnibus manifestum est. Hac igitur Vir Domini visione magnifice consolatus, exhortatus est etiam fratres suos, commonenss. 27. Cum vero ante instant
Abbreviated transcription (Latin):
simplicit aliquanto tempore
deo seruierunt ĩ pauꝑtate sp̃c:
in fame et siti. in frigore & nu¬
ditate. in uigliis multis. Pul¬
mentaria sepius ex foliis fag¬
gi conficiebant. Panis instar
ꝓphetici illiuis ex ordeo et mili¬
o et uicia erat: ita ut aliq̃n
religiosus uir quidam ap¬
positum sibi in hospicio ub¬
tin plorans. clam absporta¬
uerit. quasi pro miracło om¬
nib ostendendum. quod ĩ¬
de uiuerent homines. et
tales homines. At uirum dei
minus ista mouebant. Sum¬
ina ei sollicitudo de salute
multoꝵ. que apͥmadie con¬
uersionis sue. usq ad hoc tẽpꝰ
tam singłarit̃ sacrum illud pe¬
ctus noscitur possidere: ut er¬
ga om̃s animas mat̾num ge¬
rere utoeatur affectum. Erat gͦ
uebemens in precoroiis eiꝰ sc̃i
desiderii. et scẽ humilitatis
conflictus. Modo enim se ip¬
sum deiciens fatebat᷑ indig¬
Enum ꝑ quem fructus aliquis
proueniret. mͦ oblitus sui estu¬
abat flagrantissimo ardore:

Expanded text:
simpliciter aliquanto tempore simpliciter aliquanto tempore Deo servierunt in paupertate spiritus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multis. Pulmentaria saepius ex foliis fagi conficiebant. Panis, instar prophetici illius, ex hordeo et milio et vicia erat, ita ut aliquando religiosus vir quidam appositum sibi in hospitio, ubertim plorans, clam asportaverit, quasi pro miraculo omnibus ostendendum, quod inde viverent homines, et tales homines. 26. At Virum Dei minus ista movebant. Summa ei sollicitudo de salute multorum, quae a prima die conversionis suae usque ad hoc tempus tam singulariter sacrum illud pectus noscitur possidere, ut erga omnes animas maternum gerere videatur affectum. Erat ergo vehemens in praecordiis ejus, sancti desiderii, et sanctae humilitatis conflictus. Modo enim seipsum dejiciens, fatebatur indignum, per quem fructus aliquis proveniret: modo oblitus sui, aestuabat flagrantissimo ardore,
Abbreviated transcription (Latin):
um aũt complacuit ei
qui eum segregauit a
scło et uocauit. ut ampliore
gr̃a reuelaret in eo głam suã
et inultos filios d̾i qͥ erant dis¬
ꝑsi per eum congregaret in
untimr: misit in cor abbis ste¬
phani ad edificanda domum
clareuallis mittere fr̃s eius.
Quib ab euntib ip̃m etiam
domnum beruardu p̃fecit
albatem: mirantib sane illis
tanquam maturis. et strenu¬
is. tam in religione qͣm ĩ scło¬
uiris et timentib ei. tum
pro deuerioris etate iuuentu¬
tis. tum ꝓ corporis infirmita¬
de. et minori usu exterioris
occupationis. Erat aũt clara¬
uallis locus in t̾ritorio lingo¬
nensi. ñ longe a fluuio alba.
antiqua spelunca latronum:
et antiquitꝰ dicebat᷑ uallł ab¬
sincialis. seu ꝓpter abundan¬
tis ibi absintii copiam. seuꝓpt̃
amaritudinem doloris inci¬
dentium ibi in manus latro¬
num. Ibi gͦ in loco horroris et
uaste solitudinis conseder̃t
uiri illi uircutis. facturi de
spelunca latronum tempłu
dei: et domum orationis. Ubi

Expanded text:
um autem complacuit ei qui eum segregavit a saeculo, et vocavit, ut ampliore gratia revelaret in eo gloriam suam, et multos filios Dei, qui erant dispersi, per eum congregaret in unum; misit in cor abbatis 1073 Stephani ad aedificandam domum Clarae-Vallis mittere fratres ejus. Quibus abeuntibus ipsum etiam domnum Bernardum praefecit abbatem, mirantibus sane illis, tanquam maturis et strenuis tam in religione quam in saecviris, et timentibus ei tum pro tenerioris aetate juventutis, tum pro corporis infirmitate, et minori usu exterioris occupationis. Erat autem Clara-Vallis locus in territorio Lingonensi, non longe a fluvio Alba, antiqua spelunca latronum, quae antiquitus dicebatur Vallis absinthialis, seu propter abundantis ibi absinthii copiam, seu propter amaritudinem doloris incidentium ibi in manus latronum. Ibi ergo in loco horroris et vastae solitudinis consederunt viri illi virtutis, facturi de spelunca latronum templum Dei, et domum orationis. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ternum ande dñm germi¬
nans et florens. et spargens
ubiq uiuificum suauitatiᷤᷤ
odorem cuius apuo nos
memoria in b̾ndictione
est. apud superos p̾sentia
in honore: da canentib te
tante plenititoinis pai̾ti¬
cipio non fraudari. O lu¬
minare magnũ et lux ĩ
tenebris lucens. signor̾u
radiis et meritorũ illummi¬
nans carcerem. letificans
ciuitatem: fuga de cordi¬
b nr̃is uirtutum splen¬
dorib tenebras uiciorum.
Ostella matutina eo cet̾is
similior soli: dignare pre¬
ire nob̾. ut et nos in lu¬
mine ambulemꝰ quasi
filii lucis. et ñ filii tenebra¬
rum. O aurora cliescens suꝑ
t̾iam. s suꝑiores celi plagas
lux meridiana ꝑlustrans: re¬
cipe nos in consortio lumi¬
nis quo illuminatꝰ ⁊ late
foris luces. et intꝰ suauit̾
arcdes. prestante dño nr̃o

Expanded text:
ternum ante Dominum germinans, et florens, et spargens ubique vivificum suavitatis odorem, cujus apud nos memoria in benedictione est, apud superos praesentia in honore! da canentibus te tantae plenitudinis participio non fraudari. O luminare magnum, et lux in tenebris lucens, signorum radiis et meritorum illuminans carcerem, laetificans civitatem! fuga de cordibus nostris, virtutum splendoribus tenebras vitiorum. O stella matutina, eo caeteris similior soli! dignare praeire nobis, ut et nos in lumine ambulemus, quasi filii lucis, et non filii tenebrarum. O aurora diescens super terram, sed superiores coeli plagas lux meridiana perlustrans! recipe nos in consortio luminis, quo illuminatus et late foris luces, et intus suaviter ardes, praestante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
mente. Ilico enim adhesit deo
et malachie seruo eius: trmei
ne deterius aliqͥd sͥ conting̾et.
si denuo ingratus tanto inue¬
niretur et bñficio et miracło.
Et nunc ut audiuimus pre¬
est cuidam monasterio sito
in partib scotiȩ: et hoc nouis¬
simum omnium que ille funda¬
uit. Pro huiusmodi augescebat
in dies. et opinio et congregatio
malachie: et grande ei nomen
intus et foris : non tamen re gran¬
dius. Nempe ibi demorabatur
etiam factus episcopus: quod lo¬
cus esset uicinius ciuitati.

Expanded text:
mente. Illico enim adhaesit Deo mente. Illico enim adhaesit Deo et Malachiae servo ejus, timens ne deterius aliquid sibi contingeret, si denuo ingratus tanto inveniretur et beneficio et miraculo. Et nunc, ut audivimus, praeest cuidam monasterio, sito in partibus Scotiae: et hoc novissimum omnium quae ille fundavit. Pro hujusmodi augescebat in dies et opinio, et congregatio Malachiae, et grande ei nomen intus et foris, non tamen re grandius. Nempe ibi demorabatur etiam factus episcopus, quod locus esset vicinus civitati.