comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
parentum scelera sunt sequuti: feceruntq omnia que
illi fecerant. unde et similem meruere sententiam s
eadem qua et patres eoꝵ miscdie inee magnitudine re¬
seruati sunt: & ob easdem causas quib ⁊ patres miser¬
tus sum: ut unus atq idem creator amboꝵ. similiirã
meam pacientia mitigarem Manisesta ꝑcurrimus.
et ad obscuriora transimus. Iterum leuaui manũ meã
in eos in solitudine. ut disꝑgerem illos in nationib et
cepta mea reprobassent. ⁊ sabbata mea uiolassent. ⁊ past
idola siue cogitationes patrum suoꝵ suissent ocuili eorũ:
et ego dedi eis p̃cepta ñbona. & iudicia in quib ñ uiuent
et pollui eos in munerib suis: cum offerrent. siue tra¬
ducerent omne qd̃ aꝑit uuluam ꝓpter delicta sua.
ro quo .lxx. transtulerunt ut delerem eos. ⁊ qd illi p̃t¬
miserunt. & scient qr ego dñs: Ubi in ueteri testam̃to
contra filios eoꝵ qui in solitudine corruerunt. dñs leua¬

Expanded text:
parentum scelera sunt secuti, feceruntque omnia quae parentum scelera sunt secuti, feceruntque omnia quae illi fecerant: unde et similem meruere sententiam; sed eadem qua et patres eorum misericordiae meae magnitudine reservati sunt, et ob easdem causas, quibus et patrum misertus sum: ut unus atque idem Creator amborum, simili iram meam patientia mitigarem. Manifesta percurrimus, et ad obscuriora transimus. Iterum levavi manum meam in eos in solitudine, ut dispergerem illos in nationibus Vcepta mea reprobassent et sabbata mea violassent et post idola patrum suorum fuissent oculi eorum ergo et ego dedi eis praecepta non bona et iudicia in quibus non vivent et pollui eos in muneribnsducerent omne quod aperit vulvam propter delicta sua pro quo LXX transtulerunt, ut delerem eos et quod illi praetermiserunt: et scient quia ego Dominus. Ubi in veteri Testamento contra filios eorum, qui in solitudine corruerunt, Dominus leva
Abbreviated transcription (Latin):
dñs d̾s ur̃: Propter interfectionẽ patrum qͥ in hemo
corruerunt. p̃cepta dat filiis. in quorum filiis saltitem
no interficeret eos atq deleret: s patres in filiis reser¬
uauuit: Eademq testatur que et patrib ẽ loquutus.
ut postꝗͣ in p̃ceptis illius ambulauerint. ⁊ iudicia custo¬
dierut et sc̃ificationem sabb̃i: qd signum datum ẽ re-¬
seruaruit: tunc sciant qr ipse sit dñs deus eoꝵ. Pcepta
autem ⁊ legitima patrum. & iudicia eoꝵ. errorem ino¬
litum significat ne peccata eoꝵ imitentur: quorum
tormenta ꝑspiciunt: E ex acerbauerunt me filii: in p̃¬
ceptis ieis ñ ambulauerunt: et iudicia mea ñ custodie¬
runt : ut facerent ea quecumq fecerit homo uiuet
in ea: & sabb̃a meauiolauerunt. Et cõminatus sum. ut essũ¬
derem furorem meum suꝑ eos: ꝙ implerem iram meam
in eis in deserto: Auerti autem manum meam ⁊ feci
ꝓpter nomen meum: ut ñ uiolaretur coram gentibus
de quib eiecieos in oculis earum: S et filii in quit

Expanded text:
us vester. Post interfectionem patrum qui in eremo corruerunt, praecepta dat filiis, in quorum salute misertus : ne omnino interficeret eos atque deleret, sed patres in filiis reservaret: eademque testatur, quae et patribus est locutus; ut postquam in praeceptis illius ambulaverint, et judicia illius custodierint, et sanctificationem sabbati quod signum datum est, reservaverint: tautem et legitima patrum et judicia eorum errorem inolitum significat, ne peccata eorum imitentur quorum tormenta respiciunt. « Et exacerbaverunt me filii: in praeceptis meis non ambulaverunt, et judicia mea non custodierunt ut facein eis, et sabbata mea violaverunt. Et comminatus sum, ait, ut effunderem furorem meum super eos et averti manum mein eis in deserto. Averti autem manum meam, et feci propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus de quibus ejeci eos in oculis earum. Sed et filii, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam et disciplinã. & intelligere uerba prudentie:
usciꝑe uersutias sermonum. ꝙ. nosse iusticiã ueram.
ꝙ post omnia corrigere iudicium: Quãobrem ⁊ apłs
rep̃hendit eos qui in eccl̃ia constituti sunt. qd̃ habeant
inter se iudicium. minimusq eligitur atq contẽptus.
qui iuxta eugłrum primus ẽ: ut iudicet inter uirũ
& uirum qui destruxit ea quȩ paruuli funt. & pue

Expanded text:
sapientiam et disciplinam, et intelligere verba prudentiae, sapientiam et disciplinam, et intelligere verba prudentiae, suscipere versutias sermonum, et nosse justitiam veram, et post omnia corrigere judicium . Quamobrem et Apostolus reprehendit eos qui in Ecclesia constituti sunt, quod habeant inter se judicia, minimusque eligitur, atque contemptus, qui juxta Evangelium primus est, ut judicet inter virum et virum, qui destruxit ea quae parvuli sunt, et pe
Abbreviated transcription (Latin):
gradus ab iniquitate ait auerterit manũ suam: ut om̃i
oꝑe fugiat iniquitatem: Non enim solum manti. s ⁊ aliis
menbris cõmittitur iniquitas. dicente salomone:. Iniqua
labia: ate ꝓcul remoue: & inpsalmis: Iniquitatem: in
excelso loquut sunt. Pes quoq currit ad iniqͥtatem. et
oculus si alienam mulierẽ concupiscat. nec sit eius imita¬
tor de quo dicitur. inquitatem ñ fecit: & dolus ñ est in¬
uentus in ore eius: Vnde & de iniquo mammona iubem᷑
facere nobis amicos: qui nos inȩterna recipiant tabna¬
cula: Quitum decimũ÷. iudiciũ uerũ fecerit inter ui¬
rum &e uirum: siue proximum suum: Qd̃ uidetur id¬
est sonare ad primum ubi scriptũ est: si fuerit iustus.
et fecerit udicium: S addidit ueritatem uidicii. qd̃ fa¬
cit inter uirum et uirum. siue ꝓximum suum: EtERACIÑ
cernitur habere uirtutum: U nde et ꝓͥuerbiorũ exordio
post multa ꝑcepta. correptio infertur iudicii: scire inqͥt

Expanded text:
gradus: Ab iniquitate, ait, averterit manum suam, ut omni gradus: Ab iniquitate, ait, averterit manum suam, ut omni opere fugiat iniquitatem. Non enim solum manu, sed et aliis membris committitur iniquitas, dicente Salomone: Iniqua labia procul a te remove . Et in Psalmis: Iniquitatem in excelso locuti sunt . Pes quoque currit ad iniquitatem, et oculus si alienam mulierem concupiscat, nec sit ejus imitator, de quo dicitur: Iniquitatem non fecit, et dolus non est inventus in ore ejus . Unde et de iniquo mammona jubemus facere nobis amicos, qui nos in aeterna recipiant tabernacula. Quintum decimum est: Judicium verum fecerit inter virum et virum, sive proximum suum. Quod videtur idem sonare quod primum, ubi scriptum est: Si fuerit justus, et fecerit judicium; sed addita veritate judicii: quod facit inter virum et virum, sive proximum suum, ἐπίτασιν cernitur habere virtutum. Unde et in Proverbiorum exordio, post multa praecepta, correptio infertur judicii. Scire, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
usuram tm̃ ẽẽ inpecunia: Qd p̃uidens scriptura diui¬
na omni rei aufert suꝑ habuncdantiam: ut plus ñ reci¬
pias ꝗͣ dedisti. Solent in agris fruinent. et milii. uini.⁊
olei. ceterarumq sp̃erum usure exigi: siue ut appellat
sermo diunus habundantia: Uerbi gr̃a: ut hiemis tpr̃e
demus decem modios. & in messe recipiamus .xu. hoc
est amplius partem mediam: Qui iustissimũ se puta¬
uerit: quartam plus accipiet portionem: E solent ar̾¬
gumentari ac dicere. dedi unum modiũ. qui satus fe¬
cit decem modios: Nonne iustum ẽ. ut mediũ modiũ
de meo plus accipiam. cũ ille mea lib̾alitate. notiem
et semis de meo habeat: Nolite errare inquit apłs:
plus exigit: quasi ab habente: Alii pro pecuma fenerata
solent munuscula acciꝑe diuersi generis. & ñ intelligunt
usuram appellari. et suꝑhabundantiam: qinoquid illud ẽ
si habeo qđ dederint plus acceꝑint: Quartus decimus

Expanded text:
usuram tantum esse in pecunia. Quod praevidens Scriptura diviusuram tantum esse in pecunia. Quod praevidens Scriptura divina, omnis rei aufert superabundantiam, ut plus non recipias quam dedisti. Solent in agris frumenti et milii, vini, et olei, caeterarumque specierum usurae exigi, sive ut appellat sermo divinus, abundantiae: verbi gratia, ut hyemis tempore demus decem modios, et in messe recipiamus quindecim, hoc est, amplius partem mediam. Qui justissimum se putaverit, quartam plus accipiet portionem, et solent argumentari ac dicere: Dedi unum modium, qui satus fecit decem modios. Nonne justum est, ut medium modium de meo plus accipiam, cum ille mea liberalitate, novem et semis de meo habeat? Nolite errare, inquit Apostplus exigit quasi ab habente? Alii pro pecunia fenerata solent munuscula accipere diversi generis, et non intelligunt usuram appellari et superabundantiam, 211 quidquid illud est, si ab eo quod dederit, plus acceperint. Quartus decimus
Abbreviated transcription (Latin):
xta suꝑioris uersiculi explanationẽ duppliciter dis¬
serendus est: ut et nudis tribuamꝰ oꝑimentum:
saluatore dicente: Nudus eram: et opiustis me:
& nudis fide atq uirtutib tribuamus uestinentum xꝑi.
de quo scriptum ẽ: Quotquot enim in xꝑobaptirat
estis: xꝑm indiustis: Hoc uestimento nudus erat: qui
uestem ñ habeus nuptialem. ꝓiectus ẽ de conunuo:
tenet. ꝙ ad usuram ñ commodauerit: siue ut .lxx.
transtulerunt: pecuniam suam ad usurã ñ declerrt.
n hebraico cunctarum specierum usura phibetur:
uide ꝓfectum: In principio legis afr̃ib tantũ fenus tol¬
litur: in propħa ab omnib usura phibetur. Dicente
psalmista: Hecuniam suam: non cdedit ad usuram:
orro in eugłio uirtutis augmentum ẽ: p̃cipiente dño:
eneramini his: a quib ñ sꝑatis recipe: Sequitur in
terciodecimo loco: ꝙ amplius ñ acceꝑit. Putant quidẽ

Expanded text:
xta superioris versiculi explanationem, dupliciter disxta superioris versiculi explanationem, dupliciter disserendus est: ut et nudis tribuamus operimentum, Salvatore dicente: Nudus eram, et operuistis me , et nudis fide atque virtutibus tribuamus vestimentum Christi, de quo scriptum est: Quotquot enim in Christo baptizati estis, Christum induistis . Hoc vestimento nudus 210 erat, qui vestem non habens nuptialem, projectus est de convivio. tenet: Et ad usuram non commodaverit, sive ut LXX transtulerunt, pecuniam suam ad usuram non dederit. In Hebraico cunctarum specierum usura prohibetur; Sed vide profectum: In principio Legis a fratribus tantum fenus tollitur; in propheta ab omnibus usura prohibetur, dicente Ezechiele: Pecuniam suam non dedit ad usuram. Porro in Evangelio virtutis augmentum est, praecipiente Domino: Feneramini his a quibus non speratis recipere . Sequitur in tertio decimo loco: Et amplius non acceperit. Putant quidam
Abbreviated transcription (Latin):
celo descendi: C quẽ in oratione nob̃ tribui dep̃camur:
panem nr̃m substantu̾i. siue suꝑuenturũ da nobis: ut
quẽ postea semꝑ accepturi sumus: in p̃senti scł̃o cotidie
mereamur acciꝑe: Hunc panẽ iustis esurientib tribuit.
de quib scriptum est: Beat qui esuriunt et sigunt iusti
omniũ panem suũ facit ꝓprium: qui defecerat in udea
panis. Hoc qd̾ loquim᷑. si tam̃ xꝑi sumus. immo qd̃ ꝓpħa
cõmemorat : panis credentrum ẽ.⁊ efurientum: Qui
omnino ñ dandus ẽ his qui ñ manducauerint et bi¬
berint . & saturati sunt: & incrassati calcitrauerunt:
De quib łr: Ne qui saturati estis nunc: quia esurietis:
Ne euomant illud: dicente salomone: E uomet enun:
contaminabit sermones tuos bonos: Qd aliis uerbis
saluator loquitur: Ne detis scm canib: neq mittatis
margaritas ur̃as ante porcos U ndecimũ possidet
locum: & nudum oꝑuerit uestimento: Qui sermo iu¬

Expanded text:
coelo descendi ; et quem in oratione nobis tribui deprecamur: coelo descendi ; et quem in oratione nobis tribui deprecamur: Panem nostrum substantivum, sive superventurum da nobis ; ut quem postea semper accepturi sumus, in praesenti saeculo quotidie mereamur accipere. Hunc panem justus esurientibus tribuit, de quibus scriptum est: Beati qui esuriunt et sitiunt omnium panem, suum facit proprium, qui defecerat in Judaepanis. Hoc quod loquimur, si tamen Christi sumus immo quod propheta commemorat, panis credentium est et esurientium. Qui omnino non dandus est his, qui manducaverunt et biberunt et saturati sunt, et incrassati calcitraverunt, de quibus dicitur: Vae qui saturati estis nunc, quia esurietis , ne evomant illum, dicente Salomone: Evomet enim et contaminabit sermones tuos bonos . Quod aliis verbis Salvator loquitur: Ne detis sanctum canibus: neque mittatis margaritas vestras ante porcos . Undecimum possidet locum: Et nudum operuit vestimento. Qui sermo ju
Abbreviated transcription (Latin):
panem suum efurient dederit: ꝑ qd̾ docem᷑ elemosinam
non saturis faciendum. s efurientib: nec dandũ panẽ
his qui ructant plenitudine: s: his qui inanitate cruci¬
antu&. In pane autem: omnis continetur cibus: ꝙ signi¬
ficanter dicitur suum. ne de rapinis et usuris.⁊ alieno
malo quesitum panem uertamus in mĩam. Redẽptio
spicimus. qui cdientes ⁊ paupes. ⁊ agricolas. ut taceã
de militantium. ⁊ iudicum uiolentia opprimunt ꝑ poten¬
tiam. uel furta cõmittunt: ut de multis parua pauiꝑib
tribuant: & in suis scełib głientur. Publiceq diaconꝰ
in eccłiis recitet offerentum nomina tantũ offert ille.
ille tantũ pollicitus ẽ: placentq sͥ ad plausum popuili¬
torquente eos conscientia: Damusq mat̾iam miseris:
ut gaudeant ad ea quȩ tribuunt: & non lugeant ad ea
quȩ rapuerint: Melius autem ẽ ut intelligamus panem
iusticiȩ eum ẽẽ qui dixit: Egosum panis uiuus: qui de

Expanded text:
Panem suum esurienti dederit. Per quod docemur eleemosynam Panem suum esurienti dederit. Per quod docemur eleemosynam non saturis faciendam, sed esurientibus: nec dandum panem his qui ructant plenitudine, sed his qui inanitate cruciantur. In pane autem omnis continetur cibus. Et significanter dicitur, suum: ne de rapinis, et usuris et alieno malo quaesitum panem, vertamus in misericordiam: Respicimus, clientes et pauperes, et agricolas; ut taceam de militantium et judicum violentia, qui opprimunt per potentiam, vel furta committunt, ut de multis parva pauperibus tribuant, et in suis sceleribus glorientur. Publiceque diaconus in Ecclesiis recitet offerentium nomina: tantum offert illa, tantum ille pollicitus est, placentque sibi ad plausum poputorquente eos conscientia. Damusque materiam miseris, ut gaudeant ad ea quae tribuunt, et non lugeant ad ea quae rapuerint. Melius autem est, ut intelligamus panem justi eum esse qui dicit: « Ego sum panis, qui de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ inter ceteros peccatores. ne uescendum quidem cum
huiuscemodi sit: Omnisq rapina: iuxta iuolentie est.
isi enim ius fuerit illata: rapina ñ proficit: Est autem
et escam uiolentia rapinaq optabilis: de qua scribit¬
loquitur: E alios quid de igne rapite: alioꝵ uͦ qui iudi¬
cantur miseremini: E contrario aduersari potestates in
pnitiem eoꝵ quos rapiunt. p̃dam raꝑe festinant. qd
significat et iacob dicens: bestiamala comedit eum:
bestia mala rapuit ioseph: Unde et oues dñi quȩ secuit᷑¬
eum: ñ rapiuntur de manib eius: Ꝙ ipse dicit: Pat̾
nu patris mei: Ex quo ꝑcipitur una patris filiiq: po¬
testas: uirtusq substantia Si enim de filii manu quȩ
dedit paterꝰ nemo potest raꝑe: et hec ead in patris manu
sunt que ñ rapieantur ab eo. aliquo cõprobat᷑ omnia pa¬
tris et filii ẽẽ communia. & in filii manti tenere patrem
sicut patris manu tenentur que silii sunt: Decimum est.

Expanded text:
quod inter caeteros peccatores, ne vescendum quidem cum quod inter caeteros peccatores, ne vescendum quidem cum hujuscemodi sit. Omnisque rapina mixta violentiae est, nisi enim vis fuerit illata, rapina non proficit. Est autem et sancta violentia rapinaqloquitur: Et alios quidem de igne rapite: aliorum vero qui judicantur miseremini . Et e contrario adversariae potestates in perniciem eorum quos rapiunt, praedam rapere festinant. Quod significat et Jacob, dicens: Bestia mala comedit eum: bestia mala rapuit eum, non rapiuntur de manibus ejus. Et ipse dicit: « Pater  Patris mei . Ex quo perspicitur, una Patris Filiique potestas, virtus atque substantia. Si enim de Filii manu, quae dedit Pater, nemo potest rapere, et haec eadem in Patris manu sunt quae non rapiuntur ab eo, liquido comprobatur, omnia Patris et Filii esse communia, et in Filii manu tenere Patrem, sicut Patris manu tenentur quae Filii sunt. Decimum est:
Abbreviated transcription (Latin):
et post paululum uermib exarandus. ponat in cȩlo
ossuum. & lingua eius ꝑtranseat usq in terram. et
dicat: cum uͦ nabuchodonosor ascendam in celum.
suꝑ sidera celi ponam thronum meum: et ero simił
altissimo: O ctauum ẽ. si pignus debitori reddiderit:
non omni debitori: Alioquin. multis occasio recipien¬
dorum pignorum fiet diuitiarum materia. s ei debi
posuerit uestimentum. & aute solis occasum oꝑim̃tum
reciꝑe debeat. ne cruciatus frigore clamet ad dnm̃ qui
ultor ẽ eius iniurie: Sin autem iuxta ea que sequunt᷑
panem esurienti dare debemus.⁊nudum oꝑire uest
mento: ꝗͣtomagis suum reddere: Sitam̃ debitdris
indubitata pauꝑies ẽ. Possumus quoq pignus reddẽ
debitori: quando ei cui dilectione coniungimitr: et
qui nobis debet nutuã caritatem reddimꝰ pignꝰ fuiũ:¬
nichil debiti eius apud nos ultra retinentes: Nonum
possidet locum. qui ꝑ uim nichil rapuerit: siue iuxta

Expanded text:
et post paululum vermibus exarandus, ponat in coelum et post paululum vermibus exarandus, ponat in coelum os suum, et lingua ejus pertranseat usque in terram, et dicat cum vero Nabuchodonosor: Ascendam in coelum, super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Octavum est: Pignus debitori reddiderit. Non omni debitori, alioquin multis occasio recipiendorum pignorum, fiet divitiarum materia: sed ei debitposuerit vestimentum, et ante solis occasum operimentum recipere debeat , 208 ne cruciatus frigore, clamet ad Dominum, qui ultor est ejus injuriae. Sin autem juxta ea quae sequuntur, panem eimento: quanto magis suum reddere, si tamen debitoris indubitata paupertas est? Possumus quoque pignus reddere debitori, quando ei, cui dilectione conjungimur, et qui nobis debet, mutuam charitatem reddimus pignus suunihil debiti ejus apud nos ultra retinentes. Nonum possidet locum: « Per vim nihil rapuerit; » sive, jux
Abbreviated transcription (Latin):
uo uitio. atq peccato: nescio quis alienus sit: Et egip¬
tii enim opprimebant hebreos: ꝑ potentiam: Unde⁊
abbacuch queritur: quare impius opprimat iustum:
tq utinam de solis his diceret qui foris sunt.: et non
de his qui intus: Solent enuim et principes eccłiarum
opprimere plebem ꝑ suꝑbiam: de quib seriptum est:
Principem te constituerunt ne eleueris: esto inter eos qͣsi
unus ex ipsis: & saluator p̃cepit: Qui uult inter uos ẽe
braicum dicitur. & hominem ñ contristauerit: apłico
congruit testimonio: Nolite contristare sꝑm sc̃m:
nar arei legere consuerunt:inter maxima ponitur
crimina. qui frĩs sui sꝑm contristauerit: Si autem
tristicia alterius interficit contristantem: quid de
iniquitate et tirannica mente dicendum ẽ cum illud
conuenit: quid głatur terra et cinis: Ut oblitus con¬
ditionis sue. quomͦ plenus pituitis. felle. stercorib.

Expanded text:
Quo vitio atque peccato nescio quis alienus sit. Et AegypQuo vitio atque peccato nescio quis alienus sit. Et Aegyptii enim opprimebant Hebraeos per potentiam. Unde et Abacuc queritur, quare impius opprimat justum . Atque utinam de solis his diceretur qui foris sunt, et non de his qui intus. Solent enim et principes Ecclesiarum opprimere plebem per superbiam. De quibus scriptum est: Principem te constituerunt, ne eleveris: esto inter eos quasi unus ex ipsis . Et Salvator praecepit: Qui vult inter vos esse Quod autem juxta Hebraicum dicitur, et hominem non contristaverit, Apostolico congruit testimonio: Nolite contristare Spiritum s juxta Hebraeos Nazaraei legere consueverunt, inter maxima ponitur crimina, qui fratris sui spiritum contristaverit. Si autem tristitia alterius interficit contristantem, quid de iniquitate et tyrannica mente dicendum est, cui illud convenit: Quid gloriatur terra et cinis ? ut oblitus conditionis suae quomodo plenus pituitis, felle, stercoribus,
Abbreviated transcription (Latin):
O. ne forte uicta desidĩo coeundi. zelet uirum . ꝙ mari¬
tus ne uim faciat uxori. putans omni tꝑre subiectam
S ẽẽ debere coniugii uoluptatem: Unde ⁊ apłs paulus:
t nouerit inquit unusquisq possidere suum uas in
sc̾ificationem & pudicitiam: Pulchre inpithagoricis
sententiolis dicitur: adulter ẽ uxoris ꝓprie amator ar¬
dentior: Quem librum quidam in latinam linguam
transferens mr̃is xꝑi nomine uoluit illustrare. ñ consi¬
derans in toto uolumine qd̃ in duas partes frustra di
rum. si gentilem philosophum in mr̃em. & romane
urbis ep̃m transtulerit. cum eusebius quoq cesarien¬
sis. primum ꝓ origine librum pamphili mr̃is uoca¬
bulo cõmutarit: ut facilius tali laudatore libros im¬
piissimos. Te piapxconi. romanis conciliaret aurib:
equitur in loco seꝑtimo: & hominem ñ contristauerit:¬
siue ut .lxx. transtulerunt: ñ oppresserit ꝑ potentiam:

Expanded text:
or, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum; et marior, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum; et maritus ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi esse debere conjugii voluptatem. Unde et Paulus: Ut noverit, inquit, unusquisque possidere vas suum in sanctitate et pudicitia . » Pulchre in Xysti Pythagorici sententiolis dicitur: « Adulter est uxoris propriae amator ardentior. » Quem librum quidam in Latinam linguam transferens, martyris Sixti nomine voluit illustrare; non considerans in toto volumine, quod in duas partes frustra divrum si gentilem philosophum in martyrem et Romanae urbis episcopum transtulerit, cum Eusebii quoque Caesariensis primum pro Origene librum, Pamphili martyris vocabulo mutarit, ut facilius tali laudatore libros impiissimos περὶ Ἀρχῶν Romanis conciliaret auribus. Sequitur in loco septimo: « Et hominem non contristaritsive, ut LXX transtulerunt, non oppresserit per potentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit: ꝑotest uixta misticum intellectum. uxor intel¬
ligi sc̃i uiri sapientia: dicente salomone: Ama illam.
amplexabitur te: dilige illam. et custodiet te: Quam con¬
taminare desicłat. qui aliorum delicta benedicta repre¬
hendit. ⁊ faucib accensis inuidie sc̃a uiolat: casta corrum¬
pit: pura contaminat: UI: Sextum ẽ .&. ad mulierem
siue uxorem menstruatam ñ accesserit: ꝑ singulos menses
grauia atq torpentia mulierum corpora: immundi san-¬
guinis effusione reuelantur: Quo tꝑre. si uir coierit
cum muliere. dicuntur concepti fetus uttrum seminis
trahere: ita ut lȩpsi. et elefantiaci ex hac conceptione na¬
scantur. ⁊ feda in utroq sexu corpora paruitate uel enor¬
mitate menbrorum. sanies corrupta degeneret. Pcipit᷑
quib uidentur lege coniungi. scriptura dicente: cresci
te et multiplicamini et replete terram. certa concubitꝰ
xandi. et tꝑs longe fieri a complexibus: Caueat gͦ et ux¬

Expanded text:
fecerit. Potest juxta mysticos intellectus, uxor intelfecerit. Potest juxta mysticos intellectus, uxor intelligi sancti viri sapientia, dicente Salomone: « Ama illam, et amplexabitur te; dilige illam et custodiet te . » Quam contaminare desiderat, qui aliorum benedicta reprehendit, et facibus accensus invidiae, sancta violat, casta corrumpit, pura contaminat. Sextum est: « Et ad mulierem, sive uxorem menstruatam non accesserit. » Per singugravia atque torpentia mulierum corpora immundi sanguinis effusione relevantur: quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti fetus vitium seminis trahere, ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptione nascantur, et foeda in utroque sexu corporea pravitate vel enormitate membrorum sanies corrupta degeneret. Praecipiquibus videntur legaliter conjungi, Scripturte et multiplicamini, et replete terram ; » certa concubitus xandi, et tempus longe fieri ab amplexibus . » Caveat ergo et ux
Abbreviated transcription (Latin):
dola autem id ẽ simulachra quȩ de suo corde finxerunt
om̃s heretici faciunt. atq eleuant cordis oculos: qui falsi¬
tatem eoꝵ atq mendacrum putauerint ueritatem:
Domus autem isrł simulachra dicuntur que reppiuntur
in eccłia: & ꝑ occasionem falsi nominis scientie. simplices
quosq seducunt: ut philosophoꝵ doginata introducu̾t
indomum isrł. eorum scilicet qui dm̃ mente conspiciũt:
Quinto loco ponitur. ut uxorem ꝓximi sui ñ uiolau̾ut.
siuie contaminauerit. qd̾ aꝑte adulterͥum quidem ꝓhi¬
bet. s ex ex eo qd̃ addit ꝓximi sui. nͥ omnis homo ꝓximꝰ
intelligatur. uidetur eẽ preceptum. ut ab amicorum nos
abstineamus uxoribus: inimicorum uͦ & ignotorum con¬
iuges libere polluamus: Pacimus gͦ omnis homo homi¬
nis accipiendus. iuxta parabolam euglii quȩ a saluatore
ꝓponitur cuiusdam hominis qui iericho descendens:¬
alatronib uulneratus est: Quando interrogat phariseus
qui fuerit pximus eius: docens illum ẽẽ ꝓximum qͥ bene¬

Expanded text:
Idola autem, id est, simulacra quae de suo corde finxerunt, omnes haeretici faciunt, ad quae levant cordis oculos, qui falsitatem eorum atque mendacium putaverint veritatem. Domus autem Israel simulacra dicuntur, quae reperiuntur in Ecclesia; et per occasionem falsi nominis scientiae, simplices quosque seducunt, ut philosophorum dogmata introducant in domum Israel, eorum scilicet qui Deum mente conspiciunt. Quinto loco ponitur: et uxorem proximi sui non violaverit, sive contaminaverit, quod aperte adulterium quidem prohibet; sed ex eo quod additur, proximi sui, nisi omnis homo proximus intelligatur, videtur esse praeceptum, ut ab amicorum nos abstineamus 206 uxoribus; inimicorum vero, et ignotorum conjuges libere polluamus. Proximus ergo omnis homo hominis accipiendus, juxta parabolam Evangelii, quae a Salvatore proponitur, cujusdam hominis qui Jericho a latronibus vulneratus est. Quando interrogat Pharisaeus quis ejus proximus fuerit, docens illum esse proximum, qui bene
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃aꝵ: In omnib scĩficationib ur̃is. in odorẽ suauitatis
suscipiam uos. cũ eduxero uos de populis et congrega¬
uero de terris in quas disꝑsi estis. et scĩficabor in uobis
in ocuł nationũ: et scietis qr ego dñs: De hoc monte in qͦ
seruitura ẽ deo om̃is domus isrł: isaias et micheas pari
uoce cecinerunt: In nouissims dieb erit manifestus
mons domus dñi in uerticẽ montiũ. et eleuabit᷑ suꝑ col¬
les: ꝙ fluent ad eum om̃s gentes. et ibunt populi mult

Expanded text:
odore suavitatis suscipiam vos, cum eduxero vos de populis, et congregavero de terris in quas vos dispersi estis, et sanctificabor in vobis in oculis nationum, et scietis quia ego Dominus. De hoc monte in quo servitura est Deo omnis domus Israel, Isaias et Michaeas pari voce cecinerunt: In novissimis diebus erit manifestus mons domus Domini in vertice montium, et elevabitur super colles, et fluent ad eum omnes gentes, et ibunt popu
Abbreviated transcription (Latin):
ficent dm̃. & cognoscant qr saluati sunt. qd̃ ipse sit dñs
ũ induxero uos ad terrã isrł in terrã ꝓ qua leuaui ma¬
num meã. ut darẽ eam patrib ur̃is: tc̃scietis qr ego
sim dñs: Quando induxero ait uos in terrã isrł pro
qua leuaui manũ meã ut inducerẽ in eam patres ur̃os
ꝗͣ illi suo uitio ꝑdider̃t. & uos ñ tam ur̃o merito ꝗͣ mea¬

Expanded text:
nt, quod ipse sit Dominus. Cum induxero vos ad terram Israel: in terram pro qua levavi manum meam, ut darem eam patribus vestris. Tunc scietis quod ego sim Dominus, quando induxero, ait, vos in terram Israel, pro qua levavi manum meam, ut inducerem in eam patres vestros, quam illi suo vitio
Abbreviated transcription (Latin):
onis: et ñ est ingressus in eam: De quo in libro ihu dñs
loquitur : moyses famulus m̃s mortuus ẽ: & in mala¬
chia: mem̃ito legis serui mei moysi: & in theremia. qͣs
de amico ⁊ familiarissimo suo loquitur ds: sisteteriit moxses
et samuel in conspectu meo: Alioquin ⁊ moysi p̃ces exaudi¬
tas eẽ credendum ẽ: ꝗͣdo ꝓ populo interpellans ait: si di
os et famulos ñ ꝑditionem ẽẽ: s: emendationẽ audiamus
testimonia scripturarum: Fili. ne contristeris ad discipli¬
nam dm̃i. neq deficias. quando ab eo argueris: Quem¬
enim diligit dñs corripit. flagellat omnẽ filium quem
recipit: & in alio loco cum interficeret illos: tunc que¬
rebant eum: Ꝙ in deutronomii cantico: Ego intficiam:
et ego uiuficabo: Possumus et hoc iuxta litteram dicere
Qd ñ deleuerit eos neq consumpserit cum stirpe sua

Expanded text:
onis, et non est ingressus in eam. De quo in libro Jesu Dominus onis, et non est ingressus in eam. De quo in libro Jesu Dominus loquitur: « Moyses famulus meus mortuus est . » Et in Malachia: « Mementote legis Moysi servi mei . » Et in Jeremia quasi de amico et de familiarissimo suo loquitur Dominus: « Si steterint Moyses et Samuel in conspectu meo . » Alioquin et Moysi preces exauditas esse credendum est, quando pro populo interpellans, ait: « Si os et in famulos non ad perditionem esse sed emendationem, audiamus testimonia Scripturarum: Fili, ne contristeris ad disciplinam Domini, neque deficias quando ab eo argueris: « Quem diligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . » Et in alio loco: « Cum interficeret illos tunc quaerebant eum . » Et in Deuteronomii cantico: « Ego interficiam et ego vivificabo . » Possumus et hoc juxta litteram dicere, quod non deleverit eos neque consumpserit cum stirpe sua
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ contra eos in solitudine dimicarunt: ut nequaꝗͣ
inducerem eos interram ꝗͣ eis pollicitus sum fluentem
lacte et melle: quȩ p̃cipua terrarũ omnium ẽ: siue fa¬
uus: Causa autem pene ẽ istius que sententie qr iudicia
mea piecerunt: & inp̃ceptis meis ñ ambulauerunt.⁊
sabb̃a mea uiolauerunt: Ipsiusq cause hec causa est.
ait oculus m̃s ne int̾ficerem eos atq delerem: nec õmo
consumerem: In quo queritur quomͦ eis p̃ceꝑit. quorũ
cadauera insolitudine iacuerunt: excepto ihefunaue.⁊
chaleph. filio iefphone: terrã rȩꝓmissionis nullus ingͥs¬
sus est: Ex quo ingressus ẽ intelligimus uiuere eos
nec eternis suppliciis reseruatos. nec deletos eẽ de libro
uiuentium: nec consumptos ẽẽ faciem dñi Si enim ex
eo qr ñ sunt introducti in terrã reꝓmissionis ꝑisse creden¬
difunt: gͦ et moyses ꝑiit. qui uidit tm̃ terram repinissi

Expanded text:
quae contra eos in solitudine dimicarunt, ut nequaquam quae contra eos in solitudine dimicarunt, ut nequaquam inducerem eos in terram, quam eis pollicitus sum fluentem lacte et melle, quae praecipua terrarum omnium est, sive favus. Causa autem poenae est istiusque sententiae, quia judicia mea projecerant, et in praeceptis meis non ambulaverant, et sabbata mea violaverant. Ipsiusque causae haec causa est, ait, oculus meus ne interficerem eos atque delerem, nec omnino consumerem. In quo quaeritur, quomodo eis pepercerit, quorum cadavera in solitudine corruerunt, et excepto Jesu Nave, et Caleb filio Jephonae, terram repromissionis nullus ingressus est. Ex quo intelligimus vivere eos, nec aeternis suppliciis reservatos, nec deletos esse de libro viventium, nec consumptos ante faciem Domini. Si enim ex eo quod non sunt introducti in terram repromissionis, perisse credendi sunt: ergo et Moyses periit, qui vidit tantum terram repromis
Abbreviated transcription (Latin):
go gͥ leuaui manum meam suꝑ eos in desertum: ne in¬
ducerem eos in terrã ꝗͣ dedi eis fluentem lacte ⁊ melle:
p̃cipuam terrarum omnium quia iudicia mea piecerunt.
& in p̃ceptis meis ñ ambulauerunt. et sabb̃a mea uiola¬
uerunt:. P ost idola enim cor eoꝵ gradiebatur. et peꝑcit
oculus m̃s suꝑ eos. ut ñ interficerem eos: nec ꝯsumph
eos in deserto: Lxx: Ego leuaui manum meam suꝑ eos
in deserto: ut omnino ñ introducerem eos in terram ꝗ
dedi eis. terram fluentem lacte et melle: fauus ẽ ultra
omnẽ terram. eo qd̃ iustificationes meas reppulerunt.
& in p̃ceptis meis ñ ambulauerunt. et sabb̃a mea uio¬
lauerunt: et post cogitationes cordium suoꝵ ambulãt
eos in consummationem in deserto: Decreuerã quidẽ
ut totum furorem mneum effunderem suꝑ eos.⁊ delerẽ
illos atq consumerem: s. feci ꝓpter nom̃ meum ne uio¬
laretur in gentib. amalechitis uidelicet & reliquis.

Expanded text:
Ego igitur levavi manum meam super eos 229 in deserto, ne eEgo igitur levavi manum meam super eos 229 in deserto, ne educerem eos in terram quam dedi eis fluentem lacte et melle praecipuam terrarum omnium quia iudicia mea proiecerunt et in praeceptis meis non ambulaverunt et sabbata mea violaverunt post idola enim cor eorum gradiebatur et pepercit oculus meus super eos ut non interficerem eos nec consumpsi eos iin deserto, ut omnino non introducerem eos in terram quam dedi eis: terram fluentem lacte et melle: favus est ultra omnem terram: eo quod justificationes meas repulerunt, et in praeceptis meis non ambulaverunt, et sabbata mea violaverunt, et post cogitationes cordium suorum ambulaveos, in consumptionem in deserto. Decreveram quidem ut totum furorem meum effunderem super eos, et delerem illos atque consumerem: sed feci propter nomen meum ne violaretur in gentibus, Amalecitis videlicet et reliquis ,
Abbreviated transcription (Latin):
nem diei. recordemurꝰ dñi qui scĩficat uos: Hec p̃cepta
ꝙ iustificationes. & obseruantiam sabb̃i dedit dñs in de¬
serto. ut facientes illa uiuerent in eis: non de illis ad
maiora transirent: sicut in eugłio reꝓmissum ẽ. quȩ illi
uiolauerunt ñ semel. nec parum. s uehem̃ter: ut uiola¬
tionis. et taticic̃. monstraretur: Dixit gͦ.⁊ in sua mente
me. et iratus furore contra eos. delebo eos: S noluit
facere parcens egyptiis. et ceteris gentib ne scandaliza¬
rentur: & ipsis quorum misertus est expectans penitẽ¬
ꝗam conuersorum: Notandumq. uel ꝗͣdo constitutis
in egypto loquebatur. post offensam feci ait ꝓpter nomen
meum. ne uiolaretur coram gentibus: nc̃ autem dicit¬
de quib eieci eos in conspectu earum: Lunc enim adhuc in
medio erant: quia necdum exierant: Nunc autẽ postꝗͣ
egressi sunt dicitur. de quib cieci eos in conspectu earum:

Expanded text:
nem diei, recordemur Domini qui sanctificat nos. Haec praecepta nem diei, recordemur Domini qui sanctificat nos. Haec praecepta et justificationes, et observantiam sabbati dedit Dominus in deserto, ut facientes illa viverent in eis: non de illis ad majora transirent, sicut in Evangelio promissum est. Quae illi violaverunt, non semel nec parum. Sed vehementer, ut violationis ἐπίτασις monstraretur. Dixit ergo et in sua mente me, et iratus furore contra eos, delebo illos . Sed noluit facere, parcens Aegyptiis, et caeteris gentibus, ne scandalizarentur, et ipsis quorum misertus est, exspectans poenitentiam conversorum. Notandumque quod quando constitutis in Aegypto loquebatur post offensam: Feci, ait, propter nomen meum, ut non violaretur coram gentibus de quib conspectu earum. Tunc enim adhuc in medio erant, quia necdum exierant. Nunc autem postquam egressi sunt, dicitur, de quibus ejeci eos in conspectu earum.
Abbreviated transcription (Latin):
in deserto. et consuminarẽ eos: ꝙ ñ feci ꝓpter nom̃ meum.
ne uiolaretur coram gentibus: de quib eieci eos in con¬
spectu earum: Hȩc ad eos dicunturꝰ qui educti funt de
egypto in desertum. ut egyptioꝵ uitiis lib̾at. facilius in
et sabba custodirent: que in signum data funt inter eum
qui dedit: et eos quib data sunt: scriptura dicente:
oquutus ẽ dñs ad moysen dicens: P̃cipe filiis isrł: et di¬
ces ad cos: Uidete. et sabb̃a mea custodite. qd̾ est signum
inter me et uos in generationib ur̃is: ut sciatis qd̃ ego sim
ui uiolauerit illud: morte moriatur: Omnis qui fecerit
in eo opus. interficietur anima illa de medio popłi sui:
rgo sabb̃m et circumcisio in signum data sunt ueri sabb̃
et uere circuncifionis: ut sciamus nobis in ꝑfecto et et̾no
escimus: ut nichil alud die ac nocte faciamus. nͥ omne
qd uiuimus deberi dño nouerimus: E redeunte ebdo¬
made. toto nos eius nomini consecramus: ut ꝑ scĩficatio¬

Expanded text:
sumerem eos et feci propter nomen meum ne violaretur coram gentibus, de quibus ejeci eos in conspectu earum. Haec ad eos dicuntur qui educti sunt de Aegypto in desertum: ut Aegyptiorum vitiis liberati facilius in et sabbata custodirent. Quae in signum data sunt inter eum qui dedit, et eos quibus data sunt, Scriptura dicente: Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Et tu praecipe filiis Israel, dicens: Videte, et sabbata mea custodite, quod est signum inter me et vos in generationibus vestris; ut sciatis quod ego sum Qui violaverit illud, morte morietur. Omnis qui fecerit in eo opus, interficietur anima illa de medio populi sui . Ergo sabbatum et circumcisio in signum data sunt veri sabbati, et verae circumcisionis: ut sciamus nobis in perfecto, et aeterno escimus, ut nihil aliud die ac nocte faciamus, nisi omne quod vivimus, deberi Domino noverimus, et redeunte hebdomade, totos nos ejus nomini consecremus, ut per sanctificatio
Abbreviated transcription (Latin):
non nocent patrib. sic peccata patrum ad filios ñ redũ-¬
dant: s anima que peccauerit ipsa morietur : ñ abo¬
litione substantie. s ex eius consortio qui dixit: ego sũ
uita E alibi loquitur: Omnis qui uiuit et credit in

Expanded text:
non nocent patribus, sic peccata patrum ad filios non redunnon nocent patribus, sic peccata patrum ad filios non redundant; sed anima quae peccaverit, ipsa morietur: non abolitione substantiae, sed ex ejus consortio, qui dicit: Ego sum vita . Et alibi loquitur: Omnis qui vivit et credit
Abbreviated transcription (Latin):
morietur.Lxx. Uiuo ego dicit dñs adonay. si fuerit
ultra ut dicatur hec parabola in isrł. quia om̃s aĩe
meȩ funt : quomͦ anima patris. ita anima filii mea ẽ:
nima que peccauerit: ipsa morietur: Quid significet
uiuo ego dicit dñs. et parabola uel prouerbium supͣ
plenius diximus. quȩ nequaꝗͣ dicetur in isrł. s in his
qui dei noticiam ñ habent. nec possunt ꝑspicere uersta¬
tem: Om̃s inquit animȩ meȩ sunt iuxta creaturam:
non iuxta meritum: Et moyses appellabatur homo
dei. de quo scriptum ẽ : oratio moysi hominis dei:
ut si homo dei ego sum: descendat ignis de celo suꝑ te. et
suꝑ quinquaginta uiros: Homo uͦ peccati & filius ini¬
quitatis non uocatur homo dei.sicut seruus & famulꝰ
dei hii appellantur: de quib dici non potest: Omnis q̃
facit peccatum: seruus peccati ẽ: O iterum: a qͦ enim
quis uincitur: eius et seruus ẽ:Sicut peccata filiorũ

Expanded text:
morietur. LXX: Vivo ego, dicit Adonai Dominus, si fuerit morietur. LXX: Vivo ego, dicit Adonai Dominus, si fuerit ultra, ut dicatur haec parabola in Israel: quia omnes animae meae sunt. Quomodo anima patris, ita anima filii 202 mea est. nima quae peccaverit i« Vivo ego, dicit Dominus, » et parabola vel proverbium, supra plenius diximus, quae nequaquam dicetur in Israel sed in his, qui Dei notitiam non habent, nec possunt perspicere veritatem. « Omnes, inquit, animae meae sunt, » juxta creaturam, non juxta meritum. Ut Moyses appellatur homo Dei, de quo scriptum est: « Oratio Moysi hominis Dei. » « Si homo Dei ego sum, descendat ignis de coelo super te et super quinquaginta viros . Homo vero peccati et filius iniquitatis, non vocatur homo Dei, sicut servus et famulus Dei hi appellantur, de quibus dici non potest: Omnis qui facit peccatum, servus est peccati . Et iterum: A quo enim quis vincitur, ejus et servus est . Sicut peccata filiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sententia ꝓferaturꝰ: nec qđ in contrariã partem
serit in fide. & sc̃ĩtate et pudicitia. uideatur senten¬
tie iusticiam ñ habere: ut filii boni fueruit ⁊ nepo¬
tes. saluentur parentes: Quant enim parentes sc̃i
cuncta accipienda sunt quo supra diximus. peccata
parentum atq generantum in ramis. ñ in radice
puniri: Hoc interim de ꝓuerbio. siue de parabola. di¬
xisse sufficiat: qd lex et prophete. hoc ẽ exodus et exe¬
chiel. immo ipse ds qui et hic et ibi loquutus ẽ. neqͣ¬
quã in sententiis discrepare uldeatur. aut hic corrige¬
re qd̃ sͥ maledixerit ibi: Si quis autem uel meliorem
uel alterum sensum poterit reppire. qui contrarioꝵ
uter se testimoniorum scanclalum tollat: illimagis
ad quiescendum sententiȩ est. CItuo ego dicit dñs.
si erit uobis ultra parabola ẽ hec: in prouerbium in
isrł: E oce om̃s animȩ mee funt: ut anima patris. ita
et anima filii mea ẽ: Anima que peccauerit: ipsa

Expanded text:
sententia proferatur? necnon quod in contrariam partem sententia proferatur? necnon quod in contrariam partem serint in fide, et sanctitate, et pudicitia . Videtur non etia justitiam non habere, ut si filii boni fuerint et nepotes, salventur parentes. Quanti enim parentes sancti cuncta accipienda, quae supra diximus. Peccata parentum atque generantium in ramis non in radice puniri. Hoc interim de Proverbio sive parabola dixisse sufficiat. Quod lex et prophetae, hoc est, Exodus et Ezechiel, imo ipse Deus, qui et hic et ibi locutus est, nequaquam in sententiis discrepare videatur, aut hic corrigere, quod ibi maledixerit. Si quis autem vel meliorem vel alterum sensum potuerit reperire, qui contrariorum inter se testimoniorum scandalum tollat, illius magis acquiescendum sententiae est. « Vivo ego, dicit Dominus Deus, si erit vobis ultra parabola haec in proverbium in Israel; ecce omnes animae meae sunt, ut anima patris ita et anima filii mea est. Anima quae peccaverit, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
rursum: Astra quoq nun sunt munda in conspe¬
ctu eius: ꝙ aduersus angłos suos ꝑuersum quid.
excogitauit: Si autem sublimis illa natura pecca
to ñ caret: quid dicendum ẽ de hominib qui fra¬
gili carne circundati: debent loqui cum apostolo:
Miser ego homo: quis me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ:
W illud. ut cum omĩa fecerunus. debeamus dicere.
serui inutiles sumus: qd debuimus facere fecimus:
uerunt qui edificant eam: Nisi dũs custodierit ci¬
uitatem: frustra uigilat qui custodit eam: Ad ꝓba¬
tionem autem huius rei. qd nequaꝗͣ primus pul¬
sus cogitationum. immo paruus mentis instinctꝰ¬
puniatur adeo: s si qd mente conceꝑis. oꝑe consu¬
mes : illud de genesi ꝓferendum est: Cham pecca
uit. irridens nuditatem patris: et sententiam non
ipse qui risit. s filius eius suscepit chanaan: Male¬
dictus ait chanaan: seruus erit fr̃m suorum:
Quȩ enim iusticia ẽ. ut pater peccauerit. & in filiũ

Expanded text:
Et rursum: « Astra quoque non sunt munda in conspeEt rursum: « Astra quoque non sunt munda in conspectu ejus. Et adversus angelos suos perversum quid excogitavit. » Sin autem sublimis illa natura peccato non caret, quid dicendum est de hominibus, qui fragili carne circumdati debent loqui cum Apostolo: « Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? » Et illud: « Ut cum omnia fecerimus debeamus dicere, Servi inutiles sumus, quod debuimus facere fecimus verunt qui aedificant eam: nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . Ad probationem autem hujus rei, quod nequaquam primus pulsus cogitationis, immo parvus mentis instinctpuniatur a Deo, sed si quod mente conceperis, opere consumes; illud de Genesi asservit irridens nuditatem patris. Et sententiam non ipse, qui risit, sed filius ejus suscepit Chanaan: « Maledictus, ait, Chanaan; servus erit fratrum suorum . » Quae enim justitia est, ut pater peccaverit, et in filium
Abbreviated transcription (Latin):
peccare patres. et filios nepotesq cruciari: Sunt
qui hoc qd̃ in exodo scriptum ẽ. reddens iniquitates
patrum suꝑ filios in terciam ⁊ quartam generati¬
onem. ita edisserãt: ut animam humanam senten¬
tiam referant patrem in nobis leuem punctum
sensuum. & incentua uicioꝵ ẽẽ dicentes: filium
u si cogitatio peccatum conceꝑit nepotem si qd̃ co-¬
gitaueris atq conceꝑis oꝑe ꝑpetraris: Pro nepo¬
glorieris scdm illud qd̃ scriptum ẽ: impius cum
in ꝓfundum maloꝵ uenerit. contemnit: Ds̃ qui
De eora ̃iac̃ uocant : sine quib nullus hominũ
ẽẽ potest nequaꝗͣ punit. s si cogitata quis facere de¬
creuerit. aut ipsa que fecit noluerit corrigere pe¬
nitentia: Vnde scriptum ẽ: Nullus hominum.
sine peccato. nec siunius quidem diei fuerit uita
illius: numerabiles autem anni uite illius: Et
in alio cͥoco: Quis glabitur castum se habere cor:

Expanded text:
peccare patres, et filios nepotesque cruciari. Item: Sunt peccare patres, et filios nepotesque cruciari. Item: Sunt qui hoc quod scriptume: reddens iniquitates patrum super filios in tertiam et quartam generationem, ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam referant, patrem in nobis lenem, punctum sensuum et incentiva vitiorum esse dicentes: filium vero, si cogitatio peccatum conceperit; nepotem si quod cogitaveris atque conceperis, opere perpetraris. Pronepoglorieris. Secundum illud quod scriptum est: « Impius cum in profundum malorum venerit, contemnet . » Deus  προπαθείας vocant, sine quibus nullum hominum esse potest, nequaquam punit, sed si cogitata quis facere decreverit, aut ipsa quae fecerit noluerit corrigere poenitentia. Unde scriptum est: « Nullus hominum sine peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus: numerabiles autem anni vitae illius. » Et in alio loco: « Quis gloriabitur castum se habere cor? »
Abbreviated transcription (Latin):
uando enim dicit: dñs ds̃ miserator.⁊ misericors. pati¬
ens et multe miserationis.⁊ infert reddens iniquita¬
tes patrum suꝑ filios. filioꝵ et filios: hoc incdicat qd̾
tante miscdiȩ sit ut non statim puniat: s: sententiam
differat puniendi. S in autem uindicta peccantũ
differturꝰ : in terciam et quartam generationem cũ
iustis scĩsq. quid amplius faciat: SequituR:
seruans iusticiam et mi̾am in multa milia: his qui
custodiunt mandata eius. ⁊ faciunt p̃cepta illius:
criptum ẽ in prouerbiis: Sicut uua acerba dentib
noxia ẽ. ⁊ fumus oculis: ita iniquitas his qui utun¬
tur ea: Ex quo ꝑspicuum ẽ. non aliorum dolore den¬
tes obstupere: s eorum qui uuam acerbam comedei̾t.
st autem loci istrus: hic sensus: Quom siquis uelit chi¬
cere patres uuam acerbam comederunt.⁊dentes
filiorum obstupuerunt. ridiculum ẽ. ⁊nullam ha¬
bens consequentiam. sic iniquum ẽ atq ꝑuersum

Expanded text:
Quando enim dicit: « Domine Deus miserator et misericors, patiQuando enim dicit: « Domine Deus miserator et misericors, patiens et multae miserationis, » et infert: « reddens iniquitatem patrum super filios et filios filiorum. » Hoc indicat, quod tantae misericordiae sit, ut non statim puniat, sed sententiam differat puniendi. Sin autem vindicta peccantium differtur in tertiam et quartam generationem, cum justis sanctisque quid amplius facit. Sequitur: Et servans justitiam et misericordiam in multa millia, his qui custodiunt mandata ejus, et faciunt praecepta illius. Scriptum est in Proverbiis: Sicut uva acerba dentibus noxia est, et fumus oculis: sic iniquitas his qui utuntur ea . Ex quo perspicuum est, non aliorum dolere dentes et obstupescere, sed eorum qui uvam acerbam comederint. Est autem loci istius hic sensus: quomodo si quis velit dicere: Patres uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt, ridiculum est, et nullam habens conseque
Abbreviated transcription (Latin):
alius puniatur: S ex eo qd̾ sequiturꝰ. his qui me ode¬
runt. cõminationis sue siue precept scandalũ soluit᷑
on enim ideo puniuntur intertiam ⁊ quartã genera¬
tionem qr dereliquerunt patres eorum. cum patres
potus qui fuerunt peccatores puniri debueruit. s
quia patrum exgterunt emulatores. & oderunt dm̃
hereditario malo & impietate. in ramos quoq de radi¬
ce crescentes: Solent in hoc loco heretici qui uetus ñ
recipiunt instrumentum: contra creatorem dicere:
Quam bonus et iustus d̃s legis et propharum. quiescens
et silens ad peccata patrum.reddit bis qui ñ peccaue¬
runt: immo ꝗͣta crudelitas in eo. ut iram suam usq
ad terciam extendat et quartam generationem:
Quib nos respondebimus. & in hoc dei creatori
dementiam demonstrari: Non enim truculentie est⁊
seueritatis iram tenere. usq ad terciam ⁊ quartam ge¬
nerationem: s signum miscdie penam differre peccati:

Expanded text:
alius puniatur. Sed ex eo quod sequitur: his qui me odealius puniatur. Sed ex eo quod sequitur: his qui me oderunt, comminationis, sive praecepti scandalum solvitur. Non enim ideo puniuntur in tertia et quarta generatione, quia deliquerunt patrepotius qui fuerunt peccatores puniri debuerint: sed quia patrum exstiterunt aemulatores, et oderunt Deum haereditario malo et impietate, in ramos quoque de radice crescente. Solent quoque in hoc loco haeretici qui vetus non suscipiunt Instrumentum, contra CrQuam bonus et justus Deus legis et prophetarum, qui quiescens et silens, ad peccata patrum, reddit his, qui non peccaverunt! Imo quanta in eo crudelitas, ut iram suam usque ad tertiam extendat et quartam generationem! Quibus nos respondebimus, et in hoc Dei creatoris clementiam demonstrari. Non enim truculentiae est et severitatis iram tenere, usque ad tertiam et quartam generationem, sed signum misericordiae, poenam differre peccati.