comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tur inimici ex sp̃on missam fuisse legẽ
nari eũ uero in medio inimicoꝵ suoꝵ
idem ipsi inter quos dominatur dentib¬
suis frendendo & tabescendo & nchil
aduersus eũ ualendo testantur. Dein¬
de quod paulo post dicit: uirauit dñs et
non penitebit eũ. quib uerbis immutabi¬
le futurũ ẽẽ significat quod adiungit. tu
es sacerdos inȩternum scdm ordinem mel¬
chisedech. ex eo quodiam nusquã est sacer¬
dotium & sacrificium scd̾m ordinem aa-¬
ron. & ubiq offertur sub sacerdote xp̃o
quod ꝓtulit melchisedech quando be¬
nedia it abraham. quis ambigere ꝑmit¬
titur de quo ista dicantur: Adhec itaq
manifesta referuntur quȩ paulo obscu¬
rius in eodẽ psalmo posita sunt: quando
recte intelliguntur: quod in nr̃is iam po¬
pularib sermonib fecimus. Sic & in
manus meas & pedes. dinumerauerunt
omĩa ossa mea. ipsi uͦ considerauerunt
& inspexrerunt me: quib utiq uerbis

Expanded text:
tur inimici, ex Sion missam fuisse legem tur inimici, ex Sion missam fuisse legem nari vero eum in medio inimicorum suorum, iidem ipsi inter quos dominatur, dentibus frendendo et tabescendo et nihil aduersus eum ualendo testantur. Deinde quod paulo post dicit: Iurauit Dominus, ot non paenitebit eum, quibus uerbis inmutabile futurum esse significat, quod adiungit: Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech, ex eo quod iam nusquam est sacerdotium et sacrificium secundum ordinem Aaron et ubique offertur sub sacerdote Christo. quod protulit Melchisedech, quando benedixit Abraham, quis ambigere permittitur, de quo ista dicantur? Ad haec itaque manifesta referuntur, quae paulo obscurius in eodem psalmo posita sunt, quando recte intelleguntur; quod in nostris iam popularibus sermonibus fecimus. Sic et in manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me quibus utique uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpatrib tuis nati sunt tibi filii. constitu¬
es eos principes suꝑ omnẽ terram: ex fi¬
liis quippe eius ꝑ omñe terrã sunt p̃po¬
siti & patres eiꝰ. cum confiteantur ei po¬
puli concurrentes ad eam confessione
quid hic tropicis locutionib sub obseuro¬
prȩdictum est quo quomodo intelligat᷑
debet his reb manifestissimis conuenire.
quẽ admodũ hic rex aꝑtissime p̾dicatur.
dixit dñs dño meo sede adextris meis
donec ponam inimicos tuos scabellum
pedum tuoꝵ. sedere xp̃c ad dexterã pa¬
tris creditur non iudetur. Eius etĩa mi¬
micos pom sub pedib eius: nondũ appa¬
ret. Id agitur: apparebit infine. Etiam
hoc nunc creditur: post uidebitur. Ue¬
rũ quod sequitur. uirgã uirtutis tuȩ e¬
mittet dñs eix syon dominare inmedio
inimicoꝵ tuoꝵ. ita clarũ est: ut non so¬
lum infideliter & infeliciter sed etiã in¬
pudenter negetur. Et ipsi quippe faten¬

Expanded text:
Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, constituPro patribus tuis nati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram ex filiis quippe eius per omnem terram sunt praepositi et patres eius, cum confiteantur ei populi concurrentes ad eam confessionemul dubio quidquid hic tropicis locutionibus subobscure dictum est, quoquo modo intellegatur, debet his rebus manifestissimis conuenire. quemadmodum hic rex, apertissime praedicatur - Dixit Dominus Domino meo, Sede a dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum. Sedere Christus ad dexteram Patris creditur, non uidetur; eius etiam inimicos poni sub pedibus eius nondum apparet; id agitur, apparebit in fine; etiam hoc nunc creditur, post uidebitur. Verum quod sequitur: Virgam uirtutis tuae emittet Dominus ex Sion, et dominare in medio inimicolum infideliter et infeliciter, sed etiam impudenter negetur. Et ipsi quippe faten
Abbreviated transcription (Latin):
mi ꝓphetiam dicit ipse rear nr̃. Erues
me de contradictionib popłi: constitues
me incaput gentiũ. Populus quẽ non
cognoui seruuit mͥ: inobauditu auris
obaudiuit michi. Popłs ergo iste genti¬
um quẽ non cognouit xp̃c presentia cor¬
porali. inquem tamen xp̃m sibi annun-¬
tiatũ credidit. ut merito de illo dicere¬
tur inobauditu auris obaudiuit mͥ
quia fides ex auditu est: iste inquã po¬
pulus additus ueris & carne & fide is¬
rahelitis ciuitas est dĩ: quȩ ipsum quoq
scdm carnem peperit xp̃m: quando inso-¬
lis illis israhelitis fuit. Inde quippe erat uir¬
go maria: inqua caruem &p̃c ut homo
esset assumpsit. De qua ciuitate alius
psalmus ait. Mater syon dicet homo:
& homo factus est in ea. & ipse fundauit
eam altissimus. Quis est altissimus nisi
patriarchis & ꝓphetis fundauit eam.
UA igitur huic regine xUII.
ciuitati dĩ tanto ante dictum sit ꝑ pro¬
phetiam quod iam uidemus impletum.

Expanded text:
mi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues mi prophetiam dicit ipse rex noster: Erues me de contradictionibus populi, constitues me in capite gentium. Populus, quem non cognoui, seruiuit mihi; in obauditu auris obaudiuit mihi. Populus ergo iste gentium, quem non cognouit Christus praesentia corporali, in quem tamen Christum sibi adnuntiatum credidit, ut merito de illo diceretur: In obauditu auris obaudiuit mihi, quia fides ex auditu est — -iste, inquam, populus additus ueris et carne et fide Israelitis ciuitas est Dei, quae ipsum quoque secundum carnem peperit Christum, quando in solis illis Israelitis fuit. Inde quippe erat uirgo Maria, in qua carnem Christus, ut homo esset, adsumsit. De qua ciuitate psalmus alius ait: Mater Sion, dicet homo, et homo factus est in ea, et ipse fundauit eam Altissimus. Quis est iste Altissimus nisi patriarchis et prophetis fundauit eam. Cum igitur huic reginae ciuitati Dei tanto ante dictum sit per prophetiam, quod iam uidemus inpletum:
Abbreviated transcription (Latin):
anis. Hi sunt enim participes eiꝰ: eoc quo¬
rũ in omnib gentib unitate atq con¬
cordia fit ista regina: sicut in alio psal¬
mo de illa dicitur: ciuitas regis magni.
Ipsa est sỹon spiritualiter: quod nomen
latine inter pretatũ speculatio est. Spe¬
culatur enĩ futuri scłi magnũ bonum:
qm̃ illuc dirigitur eiꝰ intentio. Ipsa est &
ierłm eodem modo spũalider. unde mul¬
ta iam dicximus Eius inimica est ciuita ᷤ
diaboli baby lon. quȩ confusio interpre¬
tatur: ex qua tamen babylone regina ista
in omib gentib regeneratione liberatur.
& apessimo rege ad obtimum regem. id.ẽ.
adiabolo transit ad xp̃m. Propter qͦd ei
dicitur: obliuiscere popłm tuũ & domũ
patris tui. Cuius cuntatis impiȩ portio
sunt israhelitȩ sola carne non fide: mni¬
mici etiã ipsi magni huius regis eiusq
reginȩ. Ad ipsos enim ueniens & ab eis
rp̃c occisus: magis aliorũ factus est qͦs
non uidit incarne. Unde ꝑ ciusda psal¬

Expanded text:
anis. Hi sunt enim participes ejus, ex quorum in omnibus gentibus unitate atque concordia fit ista regina: sicut in alio psalmo de illa dicitur, Civitas Regis magni . Ipsa est Sion spiritualiter: quod nomen latine interpretatum Sanis. Hi sunt enim participes ejus, ex quoculatur enim futuri saeculi magnum bonum, quoniam illuc dirigitur eius intentio. Ipsa est et Hierusalem eodem modo spiritaliter, unde multa iam diximus. Eius inimica est ciuitas diaboli Babylon, quae confusio interpretatur; ex qua tamen Babylone regina ista in omnibus gentibus regeneratione liberatur et a pessimo rege ad optimum regem, id est a diabolo transit ad Christum. Propter quod ei dicitur: Obliuiscere populum tuum et domum patris tui. Cuius ciuitatis inpiae portio sunt et Israelitae sola carne, non fide; inimici etiam ipsi. magni huius regis eiusque reginae. Ad ipsos enim ueniens et ab eis Christus occisus magis aliorum factus est, quos non uidit in carne. Unde per cuiusdam psal
Abbreviated transcription (Latin):
cupiuit rex speciem tuã. qm̃ ipse est
dñs d̾s tuus: & adorabunt eũ filiȩ tẏri
inmunerib: uultũ tuũ deprecabuntur
diuites plebis. Omĩs gła eiꝰ filiȩ regis ab¬
intus. infimbriis aureis circũ amicta ua¬
rietate. Afferentur regi uirgines: post
eam ꝓcrime eiꝰ afferentur tibi. Afferent᷑
in lȩtitia & exultatione: adducentur
intemplũ regis. Pro patrib tuis nati st̃
tibi filii. constitues eos pͥncipes suꝑ om¬
nem terrã: memores erunt nominis
tui inomni generatione & generatione:
propterea popłi confitebuntur tibi in ę¬
dernũ & inseculũ scłi. Non opinor
quemquã ita desipere: ut hic aliquam
mulierculam prȩdicari credat atq de-¬
seribi: coniugem uidelicet illius eui dic¬
tum est sedes tua ds inscła scłoꝵ. uirga

Expanded text:
speciem tuam, quia ipse est Dominus Deus tuus. Et adorabunt eum filiae Tyri in muneribus: vultum tuum deprecabuntur divites plebis. Omnis gloria ejus filiae regis intrinsecus, in fimbris aureis, circumamicta varietate. Afferentur regi virgines post eam, proximae ejus afferentur tibi. Afferentur in laetitia et exsultatione: adducenpatribus tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. Memores erunt nominis tui in omni generatione et generatione. Propterea populi confitebuntur tibi in aeternum et in saeculum saeculi. Non opinor quemquam ita desipere, ut hic aliquam mulierculam praedicari credat adque describi; coniugem uidelicet illius, cui dictum est: Sedes tua, Deus, in saecula
Abbreviated transcription (Latin):
UA Mlibet enun de quacũq
Re proprie sint atq manifeste ꝓphe¬
tice locutiones. necesse est ut eis etiam tro¬
pice misceantur: quȩ max ime propter
tardiores ingerunt doctorib laboriosũ
disputandi earponendiq negotiũ. Quȩ¬
dam tamen xp̃m & eccłiam ipsa prima fa¬
cie mox ut dicuntur ostendunt: & si ex
otio restant exponenda quȩ in eis minus
intelliguntur: quale illud est in eodẽ psal¬
morũ libro. Eructauit cor meũ uerbũ
bonum: dico ego opera mea regi. Lingua
mea calamus scribȩ uelociter seribentis.

Expanded text:
uamlibet enim de quacumque re propriae sint adque manifestae propheticae locutiones, necesse est ut eis etiam tropicae misceantur; quae maxime propter tardiores ingerunt doctoribus laboriosum disputandi exponendique negotium. Quaedam tamen Christum et ecclesiam ipsa prima facie, mox ut dicuntur, ostendunt; etsi ex otio restant exponenda, quae in eis minus intelleguntur; quale illud est in eodem psalmorum libro: Eructauit cor meum uerbum bonum, dico ego opera mea regi. Lingua mea calamus scribae uelociter scribentis.
Abbreviated transcription (Latin):
bus tuis. Myrra & gutta & cassia auesti¬
mentis tins a domib eburneis: ex quib
delectauerunt te filiȩ regum in honore
tuo. Quis non hic. xp̃m quẽ predicamꝰ
& inquem credimus quanilibet sit tardꝰ
agnoscat: cum audiat dm̃ cuius sedes. ẽ.
intelligibili chrismate: Quis enĩ tã ru¬
dis est in hac religione. uel tam surdus ad¬
uersus eius famam longe ladeq diffusã:
ut xp̃m a crismate hoc est ab unctione
appellatum ẽẽ non nouerit: Agnito
autẽ rege xp̃o: iam cȩtera quȩ hic tropi¬
ce dicta sunt. quomͦ sit speciosus forma
prȩ filiis hominũ quada tantomagis a¬
manda atq miranda quantominus cor-¬
porea pulchritudine: quis gladius eius
sed tropice posita: iam subditus ei qui reg¬
nat propter ueritatẽ & mansuetudinẽ
& iustitiam inquirat ex otio. Deinde
aspiciat eius eccłiam. tanto uiro suo spua¬
li conubio & diuino amore coniunctam:
de qua dicitur in his quȩ sequuntur. Asti¬
tit regina adextris tuis inuestitu de au¬

Expanded text:
 gutta et casia a uestimentis tuis, a domibus eburneis; ex quibus te delectauerunt filiae regum in honore tuo. Quis non hic Christum, quem praedicamus et in quem credimus, quamlibet sit tardus, agnoscat, cum audiat Deum, cuius sedes est iintellegibili chrismate? Quis enim tam rudis est in hac religione uel tam surdus aduersus eius famam longe lateque diffusam, ut Christum a chrismate, hoc est ab unctione appellatum esse non nouerit? Agnito autem rege Christo, iam cetera, quae hic tropice dicta sunt, quo modo sit speciosus forma prae filiis hominum, quadam tanto magis amanda adque miranda, quanto minus corporea pulchritudine, quis gladius eius, sed tropice posita, jam subditus ei qui regnat propter veritatem et mansuetudinem et justitiam, inquirat ex otio. 2. Deinde aspiciat ejus Ecclesiam, tanto viro suo spirituali connubio et divino amore conjunctam: de qua dicitur in his quae sequuntur: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deau
Abbreviated transcription (Latin):
abraham: qui erat annus cireiter millesi¬
mus ducentesimus ante conditam romã.
ueluti alteram moccidente babylomam.
charra septuagesimo quinto anno ȩ¬
tatis suȩ. centesimo autẽ quadragesimo
& quinto patrisu. cum loth filio fr̃is. &
sara coniuge. ꝑrecrit interram chanaan
& ꝑuenit usq ad sichem: ubi rursus di¬
uinũ accepit oraculum. de quo ita scrip¬
tum est. Et apparuit dñs abrahe: & di¬
xit illi. Semini tuo dabo derram hanc.
Nichil hic de illo semine ꝓmissum est
in quo pater factus est omniũ gentium :
sed de illo solo de quo pater est unius isra¬
helitice gentis. Abhoc enim semine der¬
Ra illa possessa est.

Expanded text:
Abraham, qui erat annus circiter millensiAbraham, qui erat annus circiter millensimus ducentensimus ante conditam Romam, ueluti alteram in occidente Babyloniam. Charra septuagensimo quinto anno aetatis suae, centensimo autem quadragensimo et quinto patris sui, cum Loth filio fratris et Sarra coniuge perrexit in terram Chanaan et peruenit usque ad Sichem, ubi rursus diuinum accepit oraculum, de quo ita scriptum est: Et apparuit Dominus Abrahae, et dixit illi: Semini tuo dabo terram hanc. Nihil hic de illo semine dictum est, in quo pater factus est omnium gentium, sed de illo solo, de quo pater est unius Israeliticae gentis; ab hoc enim semine terra illa possessa est.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed idõ illȩ duȩ partes facte sunt: quia
inter utrumq ab occeano ingreditur
quiequid aquarũ terras interluit: et
hoc mare magnũ nobis facit. Qua ꝓpt̃.
si indias partes orbem diuidas orientis
& occidentis: asia erit in una. maltexa
uͦ europa & affrica. Quamobrem tum
regnorũ quȩ tunc prȩcellebant. sicini¬
orũ non erat sub assiriis quia in europa
sunt: egiptiorũ autẽ quomodo non eis
sub iacebat a quib tota asia tenebatur.
solis indis ut ꝑhibetur exceptis: In assiri¬
a igitur preualuerat dominatus impie
ciuitatis. Hunis caput erat illa babylon:
cuius terrigenȩ ciuitatis nomen aptissi¬
mum est. idest confusio. Ibi iam Nmus
regnabat post mort̾ẽ patris sui beli: qui
primus illic regnauerat secraginta quinq
annos. Filius uero eius Nͥmus qui defuncto
patri successit in regnum. quinquagin¬
ta duos regnauit annos: & habebat in
regno quadraginta tres quando natus est

Expanded text:
Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia Sed ideo illae duae partes factae sunt, quia inter utramque ab Oceano ingreditur, quidquid aquarum terras interluit; et hoc mare magnum nobis facit. Quapropter si in duas partes orbem diuidas, Orientis et Occidentis, Asia erit in una, in altera uero Europa et Africa. Quam ob rem trium regnorum, quae tunc praecellebant, Sicyoniorum non erat sub Assyriis, quia in Europa sunt; Aegyptiorum autem quo modo eis non subiacebat, a quibus tota Asia tenebatur, solis Indis, ut perhibetur, exceptis? In Assyria igitur praeualuerat dominatus inpiae ciuitatis; huius caput erat illa Babylon, cuius terrigenae ciuitatis nomen aptissimum est, id est confusio. Ibi iam Ninus regnabat post mortem patris sui Beli, qui primus illic regnauerat sexaginta quinque annos. Filius uero eius Ninus, qui defuncto patri successit in regnum, quinquaginta duos regnauit annos, et habebat in regno quadraginta tres, quando natus est
Abbreviated transcription (Latin):
ciitas hoc est societas hominũ scđm ho¬
minem uiuentium sub dominatu ange¬
lorũ desertorũ insignius excellebat.
regna uidelicet tria. siciniorũ. as sy¬
riorũ. egyptiorũ: sed assyriorũ mul¬
to erat potentius atq sublimius. Nam
Rea ille Ninus beli filius: excepta in-¬
dia uniuerse Aziȩ popłm subiugauerat.
Asiam nunc dico. non illam part̾ẽ quȩ
huius maioris asie una ꝓuintia est: sed
eam quȩ uniuersa asia nuncupatur. qͣͥm
quidam in altera duarũ. pleriq autẽ
indertia totius orbis parte posuerunt.
ut sint omnes. asia. europa. & affrica.
quod non ȩquali diuisione fecert̃. Namq
ista quȩ asia nuncupatur: ameridie per
orientem atq ad septentrionẽ ꝑuenit
Europa uero aseptemtrione usq ad occi¬
dentem: atq inde affrica ab occidente
usq ad meridiem. Unde uidentur or¬
bem dimidium duȩ tenere europa et
affrica: alium uero dimidium sola as ia.

Expanded text:
ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hociuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat, regna uidelicet tria, Sicyoniorum, Aegyptiorum, Assyriorum. Sed Assyriorum multo erat potentius adque sublimius. Nam rex ille Ninus Beli filius excepta India uniuersae Asiae populos subiugauerat. Asiam nunc dico non illam partem quae huius maioris Asiae una prouincia est, sed eam quae uniuersa Asia nuncupatur, quam quidam in altera duarum, plerique autem in tertia totius orbis parte posuerunt, ut sint omnes Asia, Europa et Africa; quod non aequali diuisione fecerunt. Namque ista, quae Asia nuncupatur, a meridie per orientem usque ad septentrionem peruenit; Europa uero a septentrione usque ad occidentem, adque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde uidentur orbem dimidium duae tenere, Europa et Africa, alium uero dimidium sola Asia.
Abbreviated transcription (Latin):
tribus terre. Hanc ꝓmissionem factam
arbitratur eus ebius septuagesimo qͥn¬
to anno ȩtatis abrahȩ tamquã mox ut
aginta annorũ cum exiit de charra
Sedsi eo anno facta est ipsa promissio.
iam utiq incharra cum patre suo de¬
morabatur abraham. Neq enĩ exrire
inde posset: nisi prius ibi habitasset. Nũ¬
quidnam ergo contradicitur stephano
dicenti. d̾s głe apparuit abrahȩ patri
nr̃o cum esset in mesopotamia p̾riusqͣm
habitaret incharra: Sed intelligendũ
est quod eodem anno factasint omnia.
& dĩ ꝓmissio antequã incharram habi¬
taret abraham. & incharra habitatio eiꝰ.
& inde ꝓfectio: non solum quia eusebi¬
us inchronicis ab anno huius ꝓmissionis
computat. & ostendit post quadringen¬
tos & triginta annos eritũ esse de egip¬
to. quando lea data est: ueru̾etiã quia
id commemorat apłs paulus.¬
ER idem tempus eminentia regna
erant gentium. in quib terrigenarũ

Expanded text:
tribus terrae. Hanc promissionem factam tribus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagesimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox, utquinque annorum cum exiit de Carra. Sed si eo anno facta est ista piam utique in Charra cum patre suo demorabatur Abraham. Neque enim exire inde posset, nisi prius ibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra? Sed intellegendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in Charra habitaret Abraham, et in Charra habitatio eius et inde profectio; non solum quia Eusebius in chronicis ab anno huius promissionis conputat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est, uerum etiam quia id commemorat apostoluser idem tempus eminentia regna erant gentium, in quibus terrigenarum
Abbreviated transcription (Latin):
promissiones dĩ facte ad abraham: in
his enim aꝑtiora nr̃i di hoc est dĩ ueri
oracula apparere cȩperunt de populo
impioꝵ quẽ ꝓpħica pręnuntiauit auc-¬
toritas. Harum prima ita legitur. Et
dixit dñs ad abraham. Exi de terra
tua & decognatione tua & de domo pa¬
tristui. & uade interram quã tibi de
monstrauero: & faciam te ingentẽ mag¬
nam. & benedicam te & magnificabo
nomen tuum: & eris benedictus. Et
centes de maledicam. Et benedicentur
inte om̃s trib terre. Animaduertendũ
est igitur duas res ꝓmissas abrahȩ.: unã¬
scilicet quod terrã chanaan possessurũ
fuerat semen eius. quod significatuir
ubi dictũ est uade interram quã tibi
demonstrauero & faciam de ingentem
magnam: aliam uͦ longe prestantiorẽ
non de carnali sed de spirituali semine.
ꝑ quod pater est non unius gentis israhe¬
litice. sed omnium gentiũ quȩ fidĩ eius
uestigia consecuntur: quod ꝓmitti cȩ¬
pit his uerbis. & benedicentur inte om̃s

Expanded text:
promissiones Dei factae ad Abraham. In his enim apertiora Dei nostri, hoc est Dei ueri, oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiauit auctoritas. Harum prima ita legitur: Et dixit Dominus ad Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade imonstrauero; et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus, et te maledicam, et benedicentur in te omnes tribus terrae. Aduertendum est igitur duas res scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in comprehensibilem atq in estima¬
bilem confitet᷑. Si ergo isti uenissent ad
ꝑcipiendã xp̃iana salutẽ: non eis utiq di-¬
ceretur. hoc malum habetis. uł falsũ
habetis. sed plane merito diceret᷑. hoc
uobis qũauis integrum & uerum ni¬
chil tamen ꝓdesset nisi ad xp̃i grãm
ueniretis. Si ergo in ipsis ethnicis pot̾
aliquid diuinum inueniri recteq ap¬
probari. qũauis eis salus adhuc p̾stan¬
da sit: ñ oportet nos ita moueri etiã si pe¬
iores sint heretici. ut quod in eis malũ
ipsoꝵ ẽ uelimꝰ corrigere. ꝙ qd̃ in eis bo¬
num xp̃i ẽ nolimꝰ agnoscere. Sed iã cȩ-¬
teras huiꝰ concilii sententias ꝑtͣctandas.
alio suscipiemy exordio.¬

Expanded text:
inconprehensibilem adque inaestimainconprehensibilem adque inaestimabilem confitetur. si ergo isti uenissent ad percipiendam christianam salutem, non eis utique diceretur: <hoc malum habetis\' uel \'falsum habetis,\' sed plane merito diceretur: hoc uobis quamuis integrum et uerum nihil tamen prodesset, nisi ad Christi gratiam ueniretis.\' si ergo in ipsis ethnicis potest aliquid diuinum inueniri recteque adprobari, quamuis eis salus adhuc a Christo praestanda sit, non oportet nos ita moueri, etiamsi peiores sint haeretici, ut quod in eis malum ipsorum est uelimus corrigere et quod in eis bonum Christi est nolimus agnoscere. sed iam ceteras huius concilii sententias pertractandas ab alio suscipiemus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ethnici. quando quidẽ in malitia so¬
domitis p̃lati sunt. & tamen illa sa¬
cramenta erant in utrisq integra atq
diuina: Nam & ipsi gentiles si quid
diuinum &. rectum in doctrinis suis
habere potuerunt. non imꝓbauert̃
scĩ nr̃i: quaus illi ꝑ suas suꝑstitiones
& idolatriam. & suꝑbiam. ceterosq
ꝑditos mores detestandi essent: & nͥ
corrigerent᷑ diuino udicio puniendi.
Nam & paulus apłs apud atheni-¬
enses. cum de dõ quȩdam diceret. ꝑhi¬
buit destimonium. quod quidam eoꝵ
tale aliquid dixerint: quod utiq
si ad xp̃m uenirent agnosceret᷑ in eis
non imꝑbaret᷑. Et sc̃s cyprianꝰ talibꝰ
aduersus eoscde ethnicos utit᷑ testibꝰ.
Nam cum de magis loqueret᷑. quoꝵ
ꝙ angłos ueros sedi eius dicit assiste¬
re. In quo & plato pari ratione con-¬
sentit: & unum dm̃ seruans. cęteros an¬
głos uel demonas dixit. Hermes qͦt
trimegistus unum dm̃ loquit᷑: & eum

Expanded text:
ethnici, quandoquidem in 21 malitia Soethnici, quandoquidem in 21 malitia Sodomitis praelati sunt: et tamen illa sacramenta erant in utrisque integra atque divina. Nam et ipsi gentiles, si quid divinum et rectum in doctrinis suis habere potuerunt, non improbaverunt sancti nostri, quamuis illi per suas superstitiones et idolatriam et superbiam ceterosque perditos mores detestandi essent et, nisi corrigerentur, diuino iudicio puniendi. nam et Paulus apostolus . aput Athenienses, cum de deo quaedam diceret, perhibuit testimonium, quod quidam eorum tale aliquid dixerint, quod utique, si ad Christum uenirent, agnosceretur in eis, non inprobaretur, et sanctus Cyprianus talibus aduersus eosdem ethnicos utitur testibus. nam cum de magis loqueretur, quoret angelos ueros sedi eius dicit adsistere. in quod et Plato pari ratione consentit et unum deum seruans ceteros angelos uel daemonas dicit. Hermes quoque Trimegistus unum deum loquitur et eum
Abbreviated transcription (Latin):
non accipiunt: quod si amifissent.
utiq acciperent. Potest ergo fieri. ut
aliquis peior sit ethnico: & tamen in
eo xp̃i sacramentũ non solũ sit. sed eti¬
am non sit peius qũa in homine ui¬
sto & scõ. Et si enĩ quantũ in illo homi¬
ne ẽ non eum seruauit. sed animo &
uoluntate iuolauit: tam̃ quantũ ad
ipsum attinet sacramentum .&. cum
temptatore & repudiatore suo inte¬
grum iniuolatumq ꝑmansit. Nonne
sodomitȩ ethnici erant idẽ gentiles:
Peiores ergo erant uidȩi. quib dñs dicit.
tolerabilius erit sodomis in die iudi¬
cii ꝙͣ uobis. Et quibus ꝓpħa dicit. Iusti¬
ficastis sodomã: id ẽ in comparatione
ur̃a sodoma iusta facta est. Nũquid
tamen ideo sacramenta diuina quȩ
quos mundauerat misit. ꝙ ea zacha¬
riȩ ministranti angłs astitit. eumq¬
in templo facrificantẽ exauditũ esse
nuntiauit: hȩc eadem sacramenta ꝙ
in bomis hominibꝰ illius temporis
erant. & in malis peioribꝰ quã sint

Expanded text:
non accipiunt quod, si amisissent, non accipiunt quod, si amisissent, utique acciperent. potest ealiquis peior sit ethnico et tamen in eo Christi sacramentum non solum sit sed etiam non sit peius quam in homine sancto et iusto. etsi enim, quantum in illo homine est, non eum seruauit, sed animo et uoluntate uiolauit, tamen, quantum ad ipsum attinet sacramentum, et cum contemtore et repudiatore suo integrum inuiolatumque permansit. nonne Sodomitae ethnici erant, id est gentiles ? peiores ergo erant Iudaei, quibus dominus dicit: tolerabilius erit Sodomis in die iudicii quam uobis, et quibus propheta dicit: iustificastis Sodomam, id est: in comparatione uestra Sodoma iustificata est. numquid tamen ideo sacramenta diuina, quaequos mundauerat, misit, et ea Zachariae ministranti angin templo sacrificantem exauditum esse nuntiavit? Haec eadem sacramenta, et in bonis hominibus illius temporis erant, et in malis pejoribus quam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis. qũa dñs p̃cepto diuino man¬
dauit apłis dicens. Ite in nomine
meo manũ imponite: demonia expel¬
lide. Et alio loco. Ite docete gentes.
tinguentes eas in nomine patris & filii
tionem tunc possunt ad xp̃i pollicita-¬
tionẽ uenire: alias autẽ fieri ñ debere.
Ex qua regula dicat hereticos peiores
esse qũa ethnicos. nescio: cum dñs di-¬
cat. si neq ȩccłiam audierit. sit tibi
tamꝗͣ ethincus & publicanꝰ. An etiã
tali. hereticus peior ẽ: Nichil resisto.
Non tamen ꝓpterea quia ipse homo
peior ẽ ethnico. id est gentili atq pa¬
gano: sacramentũ xp̃i etiã si quod ha¬
bet uitiis eiꝰ moribrisq miscet᷑ ꝙ eadẽ
ꝑmixtione corruptum perit. Nam
illi qui recedunt de eccłia. ꝙ fiunt
heresum non tantum sectatores sed
etiam conditores: si iam baptizati re¬
cedunt cum scđm istam regułã peio¬
res sint echnicis: habent tamen unũ¬
baptisma. Nam si correcti redeant.

Expanded text:
ritatis, quam dominus praecepto diuino manritatis, quam dominus praecepto diuino mandauit apostolis dicens: ite, in nomine meo manum inpo nite, daemonia expellite, et alio loco: ite et docete gentes, tinguentes eas in nomine patris et filiitionem, tunc possunt ad Christi pollicitationem uenire; alias autem fieri non debere. Ex qua regula dicat haereticos peiores esse quam ethnicos nescio, cum dominus dicat: si neque ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. an etiam tali haereticus peior est? nihil resisto. non tamen propterea, quia ipse homo peior est ethnico, id est gentili adque pagano, sacramentum etiam Christi, si quod habet, uitiis eius moribusque miscetur et eadem permixtione corruptum perit. nam illi qui recedunt de ecclesia et fiunt haeresum non tantum sectatores sed etiam conditores, si iam baptizati recedunt, cum secundum istam regulam peiores sint ethnicis, habent tamen baptisma; nam si correcti redeant,
Abbreviated transcription (Latin):
dicant: quando excłia hereticos non
rebaptizat sed baptizat. Immo uero
modo non rebaptizat: quia nisi eos
qui baptiztati non sunt. non baptrat.
Quã consuetudinẽ anteriorem: ꝑspe¬
cta diligentius ueritas etiam concilio
posteriore firmauit. Demetruis a
leptimiꝰ dixit Unum baptisma nos
custodimus: qui eccłiȩ catholicȩ soli.
rem suam uindicam. Qui autẽ dicunt
quia heretici uere &̃ legitime bapti¬
rant. ipsi sunt qui non duo sed multa
baptismata faciunt. Nam cũ here¬
ses multȩ sint. ꝓ earum numero et
baptismata cõputabunt᷑. Huic respon¬
detur. Si ita ẽ: tot ergo numerantur
baptismata quod sunt oꝑa carnis.
quȩ nuimerant᷑ & hereses: & tã multa
ipsoꝵ operum intꝰ tanꝗͣ in palea to¬
lerant᷑ & tamen unum baptisma om¬
nibꝰ ẽ: quod nullo iniquitatis opere
uiolatur. Uincentius a tybari dicit
Hereticos scimus ẽẽ peiores quam
echnicos. Si conuersi ad dm̃ uenire
uoluerint: habent utiq regulam ue-¬

Expanded text:
dicant, quando ecclesia haereticos non dicant, quando ecclesia haereticos non rebaptizet, sed baptizet. Immo uero modo non rebaptizat, quia nisi eos qui baptizati non sunt non baptizat; quam consuetudinem anteriorem perspecta diligentius ueritas etiam concilio posteriore firmauit. Demetrius a Leptiminus dixit: Unum baptisma nos custodimus, qui ecclesiae catholicae soli rem suam uindicamus. qui autem dicunt quia haeretici uere et legitime baptizant, ipsi sunt qui non dico sed multa baptismata faciunt. nam cum haereses multae sint, pro earum numero et baptismata conputabuntur. Huic respondetur: Si ita est, tot ergo numerentur baptismata quot sunt opera carnis dquae numerantur et haereses. et tam multa ipsorum operum intus tamquam in palea tolerantur, et tamen unum baptisma omnibus est quod nullo iniquitatis opere uiolatur. Uincentius a Tibari dixit: Haereticos scimus illos esse peiores quam ethnicos. si conuersi ad deum uenire uoluerint, habent utique regulam ue
Abbreviated transcription (Latin):
quia & nos dicimus accipientibꝰ non
ꝓdesse cum in heresi accipiunt consen¬
tientes hereticis. Et ideo ueniunt ad
catholicã pacem atq ueritatẽ. non it
baptismũ accipiant. sed ut eis ꝓdise i¬
cipiat quod acceperant. Itẽ aliꝰ ianua¬
rius mutulensis dieit Miror quod cum¬
om̃s confiteant᷑ unum esse baptismũ: ñ
om̃s intelligant eiusdẽ baptismi unita¬
tẽ. Ecdia enim & heresis. duȩ & diuerse
res sunt. Si heretici habent bapaisma.
nos non habemꝰ. Si autẽ nos habemꝰ le¬
retici habere non possunt. Dubium aut̃
non ẽ. eccłiam solam baptismũ xp̃i. ps¬
sidere. quȩ sola possideat ꝙ̃ grãm xpid
ex parte diaboli ꝙ intꝰ positi sicut dicis
cyprianꝰ atq apłs paulus. notissimũ us¬
tismum habebant: nec. ad mẽbra illuls
columbȩ quȩ in petra tuta ẽ ꝑtinebõ
delfiuis a tasualte dicit. Sine caula
quidam falso s in uidioso uerbo in¬
pugnant ueritatẽ. ut rebaptizare nos

Expanded text:
quia et nos dicimus accipientibus non quia et nos dicimus accipientibus non prodesse, cum in haeresi accipiunt consentientes haereticis. et ideo ueniunt ad catholicam pacem adque ueritatem, non ut baptismum accipiant, sed ut eis prodesse incipiat quod acceperant. Item alius Ianuarius Muxulensis diomnes confiteantur unum esse baptismum, non omnes intellegant eiusdem baptismi unitatem. ecclesia enim et haeresis duae et diuersae res sunt. si haeretici habent baptisma, nos non habemus: si autem nos habemus, haeretici habere non possunt. dubium autem non est ecclesiam solam baptismum Christi possidere quae sola possideat et gratiam ex parte diaboli et intus positi, 25 sicut dicit Cyprianus, adque apostolo Paulo notissimi baptismum habebant nec ad membra illius columbae quae in petra tuta est pertinebant. Adelfius a Tasualte dixit: Sine causa quidam falso et inuidioso uerbo inpugnant ueritatem ut rebaptizare nos
Abbreviated transcription (Latin):
popłis id est suo & extraneo. salutarẽ
aqũa tribuere non potest. ille qͥ uniuᷤᷤ
gregis pastor ẽ. concedo atq consentio.
Sed nũquid quia salutaris extra
neis non ẽ: ideo ipsa non ẽ Aqua
enĩ diluuii constitutis intra arcħa
salutaris fuit. extra archam uͦ morti¬
fera fuit. eadẽ tamen fuit. Et multi
extranei id est inuidi. quos ex parte
diaboli esse cyprianus dicit. & de scr¬
pturis ostendit. uelut intus uidentur.
& tamen nisi essent extra archam. non
morerent᷑ ꝑ aqũa. Cales enĩ baptismus
cum eo male utuntur necat: sicut illis
in mortem. Cur ergo non suscipiunt
aliquid cęleste uel scismatici uel here¬
tici: sicut spinȩ seu zizania pluuiam.
sicut ipsi qui extra archam fuerunt aqͦ
de catharectis cęli uenientẽ susceperunt
quidem. sed ad pernitiem non ad salu¬
tẽ: Ideoq illud quod in ultimo posiut
quando danti locus non est. utiq no
accipienti ꝓdest: non laboro refellere.

Expanded text:
populis, id est suo et extraneo, salutarem populis, id est suo et extraneo, salutarem aquam tribuere non potest ille qui unius gregis pastor est. concedo adque consentio. sed numquid, quia salutaris non est extraneis, ideo ipsa non est? aqua enim diluuii constitutis intra arcam salutaris fuit, extra arcam uero mortifera fuit; eadem tamen fuit. et multi extranei id est inuidi, quos ex parte diaboli esse Cyprianus dicit et de scripturis ostendit, uelut intus uidentur, et tamen nisi essent extra arcam non morerentur per aquam. tales enim baptismus cum eo male utuntur necat, sicut illis sti erat in mortem. cur ergo non suscipiunt aliquid caeleste uel schismatici uel haeretici, sicut spinae seu zizania pluuiam, sicut ipsi qui extra arcam fuerunt aquam de cataractis caeli uenientem susceperunt quidem, sed ad perniciem, non ad salutem? ideoque illud, quod in ultimo posuit: quando danti locus non est, utique nec accipienti prodest, non laboro refellere,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ eos qui se apud scismaticos baptira¬
tos esse contendunt. Si enĩ scdm cau¬
tum xp̃i primatꝰ fons nr̃ est: intelligan
cuncti ȩccłiȩ nr̃ȩ aduersarii. quia alie¬
nꝰ ẽẽ non potest: nec duobꝰ popłis salu¬
tarẽ aquam tribuere potest. ille qui uniꝰ
gregis pastor ẽ. Et ideo manifestum ẽ.
nec hereticos nec scismaticos aliquid
cȩleste suscipere: quia a peccantibꝰ ho¬
minibꝰ ꝙ ab ęccłia extraneis audent
accipere. quando danti locus non ẽ.
utiq nec accipienti ꝓdest. Huic respon
pisse. ut heretici apud hereticos bapti¬
tati. denuo baptizentur. sed multis
locis ostendisse alienos esse ab ȩcclła
om̃s qui non sunt in petra. nec ad co¬
lumbȩ illius mẽbra ꝑtinent: & tam̃
baptizare & baptirari. & habere sine
salute sacramentũ salutis. fons autẽ
nr̃ qui similis est fonti paradysi. qͦd
etiam sicut ille extra para dysum ꝓflu¬
at iã satis dictum ẽ: s. quod duobus

Expanded text:
et eos qui aput schismaticos baptixaet eos qui aput schismaticos baptixatos esse contendunt. si enim secundum cautum Christi priuatus fons noster est, intellegant cuncti ecclesiae nostrae aduersarii quia alienus esse non potest. nec duobus populis salutarem aquam tribuere potest ille qui unius gregis pastor est. et ideo manifestum est nec haereticos nec schismaticos aliquid caeleste suscipere, qui a peccantibus hominibus et ab ecclesia extraneis audent accipere. quando danti locus non est, utique nec accipienti prodest. Huic respondpisse, ut haeretici aput haereticos baptizati denuo baptizentur, sed multis locis ostendisse alienos esse ab ecclesia omnes qui non sunt in petra nec ad columbae illius membra pertinent, et tamen baptizare et baptizari et habere sine salute sacramentum salutis. fons autem noster, qui similis est fdnti paradisi, quod etiam sicut ille extra paradisum profluat iam satis dictum est, et quod duobus
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiebant᷑ heretici: relinquant fu-¬
rorem. fateantur errorẽ:ueniant ad ca-¬
tholicam non ut retinguant᷑ sacram̃to
baptismatis. sed ut curent᷑ a plaga
concisionis. Leuitius a theueste dixit.
Hereticos blasphemos atq unquos.¬
uerbis uariis decerpentes scã. & adora¬
bilia scripturarũ uerba execrando ᷤᷤcen¬
seo. & ideo exorcizandos & baptizan¬
dos. Et ego execrandoᷤ censeo: sed ñ
ideo exorcirandos & baptizandos.
Ipsoꝵ est enim figmentum quod exe¬
cror. xp̃i autẽ sacramentum quod ue¬
neror. Eugenius ab cumedera dixit.
Et ego hoc idem censeo. hereticos ua¬
ptitandos esse. Huic respondetur.
Sed non hoc censet ȩccłia:. cui ds ĩa
etiã plenario concilio reuelauit. qͦd
tunc adhuc aliter quid̃a sapiebatis:
ꝙͣ quia in uobis caritas salua erat.
in unitate ꝑmanebatis. Item alius
felix acumacura dixit. Et ipse secutus
diunarum scripturarum auctoritatẽ.
baptizandos hereticos esse censeo: sed

Expanded text:
suscipiebantur haeretici, relinquant fususcipiebantur haeretici, relinquant furorem, fateantur errorem, ueniant ad catholicam, non ut retinguantur sacramento baptismatis, sed ut curentur a plaga concisionis. Leucius a Theueste dixit: Haereticos blasphemos adque iniquosuerbis uariis decerpentes sancta et adorabilia scripturarum uerba execrandos censeo et ideo exorcizandos et baptizandos. Et ego execrandos censeo, sed non ideo exorcizandos et baptizandos. ipsorum est enim figmentum quod execror, Christi autem sacramentum quod ueneror. Eugenius ab Ammedera dixit: Et ego hoc idem censeo haereticos baptizandos esse. Huic respondetur: Sed non hoc censet ecclesia cui deus iam etiam plenario concilio reuelauit, quod tunc adhuc aliter quidam sapiebatis et, quia in uobis caritas salua erat, in unitate permanebatis. Item alius Felix a Bamaccura dixit: Et ipse secutus diuinarum scripturarum auctoritatem baptizandos haereticos esse censeo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
do. Itaq ueritate manifestata: cedat
consuetudo ueritati: ut ꝙ si in p̃teritũ
quis in ȩccłia hereticos non baptira¬
bat. nẽ baptirare incipiat. Hic nichil
ostendere conatꝰ est quomͦ sit ueritas:
cui debere dicit consuetudinẽ cedere.
Plus tamen nos ad iuuat aduersus
istos qui se abunitate diuiserunt. qd
illam fuisse consuetudinẽ confitetur:
quã quod eam ueritati qũa non osten-¬
dit cedere oportere arbitratur. Illa est
enim consuetudo: quȩ si sacrilegos ad
altare xp̃i sine baptismi purgatione
admittebat. ꝙ nullum bonoꝵ in uni-¬
tate polluebat: quicũq se ab eadem
unitate in qua nulloꝵ maloꝵ conta¬
gione pollui potuerant frustra separa¬
uerunt: manifestum sacrilegium scis-¬
matis admiserunt. Si autẽ ꝑ illam con¬
suetudinẽ om̃s polluti perierunt: de
qua cauerna isti sine originali uerita¬
te. & cũ calumniȩ calliditate ꝓcedt̃᷑:
Siuͦ recta fuerat consuetudo. qua sic

Expanded text:
do. itaque ueritate manifestata cedat do. itaque ueritate manifestata cedat consuetudquis in ecclesia haereticos non baptixabat, nunc baptixarc incipiat. Hic nihil ostendere conatus est quomodo sit ueritas, cui debere dicit consuetudinem cedere. plus tamen nos adiuuat aduersus istos qui se ab unitate diuiserunt, quod illam fuisse consuetudinem confitetur, quam quod eam ueritati quam non ostendit cedere oportere arbitratur. illa est enim consuetudo, quae si sacrilegos ad altare Christi sine baptismi purgatione admittebat et nullum bonorum in unitate polluebat, quicumque se ab eadem unitate, in qua nullorum malorum contagione pollui poterant, frustra separauerunt, manifestum sacrilegium schismatis admiserunt. si autem per illam consuetudinem omnes polluti perierunt, de qua cauerna isti sine originali ueritate et cum calumniae calliditate procedunt? si uero recta fuerat consuetudo qua sic
Abbreviated transcription (Latin):
mali bonos in unitate non maculant:
quomͦ se a crimine sacrilege separatio¬
nis excusant: Eueratius athenis
dixit. fide nr̃ãm & baptismatis grãm.
ꝙ̃ legis ȩccłiasticȩ reguła. ds & dñs nr̃¬
& iniquum a nobis pellendum ẽ: &.
om̃i contestatione refutandum: de
quorum ore uirus. non uita: nec grã
cȩlestis. sed blasphemia trinitatis expͥ¬
mit᷑. Et ideo uenientes ad ȩccłiã here¬
dicos. integro & catholico baptisma¬
te baptizari debere manifestum ẽ:
ut a blasphemia suȩ presũptionis
mari. Dlane si non est baptismꝰ patͥs.
ꝙ filii. & sp̃s sc̃i nomine consecratꝰ. he¬
reticorum deputet᷑: & iniquũ a nobis
om̃i condestatione refutet᷑. Si autẽ
hoc in eo nomen agnoscimꝰ. meliꝰ uer-¬
ba ȩuangłica ab hereticorum errore
distinguimꝰ. & quod in eis ꝓbum est
apꝓbamꝰ. quod mendosũ ẽ emendamꝰ.
Libosus a uaga dixit. In ȩuangłio dñs.
ueritas: non dixit ego sum consuetu-¬

Expanded text:
mali bonos in unitate non maculant, mali bonos in unitate non maculant, quomodo se a crimine sacrilegae separationis excusant? Eucratius a Thenis dixit: Fidem nostram et baptismatis gratiam et legis eet iniquum a nobis pellendum est et omni contestatione J\'efufrnzdum, de quorum ore uirus, non uita, nec gratia caelestis, sed blasphemia trinitatis exprimitur. et ideo uenientes ad ecclesiam haereticos integro et catholico baptismate baptizari debere manifestum est, ut a blasphemia suae praesumptionis  reformari. Plane si non est baptismus patris et filii et spiritus sancti nomine consecratus, haereticorum deputetur et iniquum a nobis omni contestatione refutetur; si autem hoc in eo nomen agnoscimus, melius uerba euangelica ab haereticorum errore distinguimus et quod in eis probum est adprobamus, quod mendosum est emendamus. Libosus a Uueritas. non dixit: ego sum consuetu
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ. hȩc uerba formidare deberemꝰ.
Cum uero illa consuetudo & a uerita¬
te ꝓpagata. & ueritate roborata re-¬
periatur: nichil in hac sententia ꝑti¬
mestimꝰ. Et tamen si illi circa fr̃s inui-¬
di erant & maligni. aut circa dm̃ in¬
grati: ecce qualibus cõmunicabant.
Ecce quales diuersa sentientes. sicut
cyprianꝰ p̃dixit a iure cõmunionis ñ
amouebant. Ecce a quibꝰ non pollue¬
bant᷑ in conseruatione unitatis. Ecce
quantũ amandũ sit uinculum pacis.
Ecce quid considerent qui nobis de
p̃cessorum ep̃orum concilio calũnant᷑:
quorum caritatẽ non imitant᷑. & quo¬
rũ exemplo considerato iure damnan-¬
t᷑. Si consuetudo erat sicut hȩc senten¬
tia testis ẽ. ut heretici uenientes ad
eccłiam cum baptismate quod habe-¬
bant susciperent᷑ aut hoc recte fiebat.
aut mali bonos in unitate ñ macu-¬
lant. Si recte fiebat: cur orbem terrarỹ
quia sic recipiunt᷑ accusant: Si autẽ

Expanded text:
ritatem, haec uerba formidare deberemus; ritatem, haec uerba formidare deberemus; cum uero illa consuetudo et a ueritate propagata et ueritate roborata repperiatur, nihil in hac sententia pertimescimus. et tamen si illi circa fratres inuidi erant et maligni aut circa deum ingrati, ecce qualibus communicabant, ecce quales diuersa sentientes, sicut Cyprianus praedixit, a iure communionis non amouebant, ecce a quibus non polluebantur in conseruatione unitatis, ecce quantum amandum sit uinculum pacis, ecce quid considerent qui nobis de praecessorum episcoporum concilio calumniantur, quorum caritatem non imitantur et quorum exemplo considerato iure damnantur. si consuetudo erat, sicut haec sententia testis est, ut haeretici uenientes ad ecclesiam cum baptismate quod habebant susciperentur, aut hoc recte fiebat aut mali bonos in unitate non maculant. si recte fiebat, cur orbem terrarum, quia sic recipiuntur, accusant? si autem
Abbreviated transcription (Latin):
uersus eos odium tenerent a quibꝰ patt¬
rentur inuiriam: quia ueritas dixit.
Si non dimiseritis. nec pater urr̃ dinit¬
tet uobis. Quantomagis cum eos ode¬
rant quibus retribuebant mala ꝓbo¬
nis. nec tamen isti scło uerbis solis ꝙl
factis renuntiantes. si postea corrige¬
rent᷑ rursus baptizarent᷑. sed uno ui¬
tali baptismate scĩficarent᷑. Quod qͥd̃e
in catholica ẽ. sed ñ in sola sicut nec it
scĩs solis. qui ȩdificati sunt suꝑ pecã
ꝙ ex quibꝰ unica illa columba ꝑficta
Castus a sicca dixit. Qui contenta ul¬
ritate p̃sumit consuetudinẽ sequi.al¬
circa fes inuidus ẽ ꝙ malignꝰ quibs
ueritas reuelatur. aut circa dm̃ in¬
gratꝰ ẽ. cuius inspiratione ȩccła eiꝰ
instruitur. Iste si conuinceret eos qͥ
diuersa sentiebant. ꝙ hoc tenebañ
quod etiã postea totus orbis xp̃iano
concilio confirmatꝰ obtinuit: ita con¬
suetudinẽ sequi ut contemnerent ue¬

Expanded text:
uersus eos . odium tenerent a quibus pateuersus eos . odium tenerent a quibus paterentur iniuriam, quia ueritas dixit: si non dimiseritis, nec pater uester dimittet uobis; quanto magis cum eos oderant quibus retribuebant mala pro bonis!\' nec tamen isti saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes, si postea corrigerentur, rursus baptizarentur, sed uno uitali baptismate sanctificarentur. quod quidem in catholica est, sed non in sola, sicut nec in sanctis solis qui aedificati sunt super petram et ex. quibus unica illa columba perficitur. Castus a Sicca dixit: Qui contempta ueritate pcirca fratres inuidus est et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa Deum ingratus cuius inspiratione ecclesia eius instruitur. Iste si conuinceret eos qui diuersa sentiebant et hoc tenebant, quod etiam postea totus orbis christiano concilio confirmatus optinuit, ita consuetudinem sequi ut contemnerent ue
Abbreviated transcription (Latin):
mortuam dicat uiduã quȩ in delitiis
uiuit: quomͦ non sunt mortui qͥ scło
uerbis & non factis renuntiant: Qld
ergo ꝓficit lauatio eius qui ab istis
baptizat᷑: nisi quia &̃ ipse si talis est
lauachrum quidẽ habet. sed ñ ei ꝑfiẽ
ad salutẽ: Si autẽ ille a quo baptrat̃
talis ẽ. iste uero non falso ad dm̃ cor¬
de conuertit᷑: non ab illo mortuo ba¬
ptizat᷑ sed ab illo uiuo de quo dictũ
ẽ. ipse ẽ qui baptirat: quolibet corpo¬
ralit̃ oꝑante baptiret᷑. Quod autẽ ait
de hereticis. si enim qui apud illos ba¬
ptizantur ꝑ remissionẽ peccatoꝵ uitã
ȩternã consequunt᷑. cur ad ȩccł̃iam ne¬
niunt: respondet᷑. Ideo ueniunt. qua
etiam si xp̃i baptismũ usq ad sacraña
celebrationẽ ꝑceperunt. tamen uita¬
ȩternam nisi ꝑ unitatis caritatẽ non cs¬
sequunt᷑: sicut nec illi maliuoli ꝙ inui¬
di quibꝰ ñ dimitterent᷑ peccata. nec si ad¬

Expanded text:
mortuam dicat uiduam quae in deliciis mortuam dicat uiduam quae in deliciis uiuit, quomodo non sunt mortui qui saeculo uerbis et non factis renuntiant? quid ergo proficit lauatio eius qui ab istis baptizatur, nisi quia et ipse, si talis est, lauacrum quidem habet, sed non ei proficit ad salutem? si autem ille a quo baptizatur talis est, iste uero non falso ad deum corde conuertitur, non ab illo mortuo baptizatur, sed ab illo uiuo de quo dictum est: ipse est qui baptizat, quolibet corporaliter operante baptizet. quod autem ait de haereticis: si enim qui aput illos baptizantur per remissionem peccautorum uitam aeternam consequuntur. cur ad ecclesiam aen;lfnt?, respondetur: \'ideo ueniunt, quia, etiamsi Christi baptismum usque ad sacramenti celebrationem perceperunt, tamen uitam aeternam nisi per unitatis caritatem non consequuntur, sicut nec illi maliuoli et inuidi, quibus non dimitterentur peccata nec si ad
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Quietꝰ aburuc dixit. Qui fi¬
de uuumꝰ: obsequi his quȩ instruen¬
dis nobis ante p̃dicta sunt. credula
obseruatione debemꝰ. Nam scriptũ
ẽ apud salomonẽ. Qui baptiratur
a mortuo. quid ꝓficit lauatio eius:
Quod utiq de his qui ab hereticis
tinguunt᷑. & de tinguentibꝰ loquitur.
Si enim qui apud illos baptizantur
ꝑ remissionẽ peccatorum uitã ȩternã
consequunt᷑: cur ad excłiam ueniunt.
si uere a mortuo salutis nichil accipit᷑.
Ac ꝓpterea cognito errore pͥstino. si ad
ueritatẽ cum pęnitentia reuertunt᷑. uno
uitali baptismate quod in ȩccłia ca-¬
tholica ẽ scĩficari debebunt. Quid
sit a mortuo baptizari: sine
p̃uidicio diligentioris eiusdẽ scrip¬
turȩ considerationis alibi iam dixi¬
mꝰ. Quero autẽ cur hereticos solos
uelint intelligi mortuos: cum paulus
apłs generalit̾ de peccato dixerit.
stipendium peccati mors. &. iterum.
sapere autẽ scđm carnẽ mors ẽ. Et cũ

Expanded text:
rent. Quietus a Buruc fi.rit: Qui: firent. Quietus a Buruc fi.rit: Qui: fide uiuimus obsequi his quae instruendis nobis ante praedicta sunt credula obseruatione debemus. nam. scriptum est aput salomonem: qui bapti: atur a mortuo quid proficit lauatio eius? quod utique de his qui ab haereticis tinguntur et de tinguentibus loquitur. si enim qui aput illos baptizantur per remissionem peccatorum uitam aeternam consequuntur, cur ad ecclesiam ueniunt? si uero a mortuo salutis nihil accipitur ac propterea cognito errore pristino ad ueritatem cum paenitentia reuertuntur, uno uitali baptismate quod in ecclesia catholica est sanctificari debebunt. Quid sit a mortuo baptizari sine praeiudicio diligentioris eiusdem scripturae considerationis alibi iam diximus. quaero autem cur haereticos solos uelint intellegi mortuos, cum Paulus apostolus generaliter de peccato dixerit: stipendium peccati mors, et iterum: sapere autem secundum carnem mors est. et cum