comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eus enarrare sufficeret. quanta potentia ce¬
lestia t̾renaq moderetur. S cum ille non po¬
tuissent enumerari. sufficienter comprehen¬
Misericoidia quia preuenit cuncta bonitate.
Ueritas. quia omĩa sub integͥtate diuidicat.
Sne ħputares cõmunit̾ conferendum: sequit.
Quibus possint talia conuenire. Sellicet. re¬
quirentib testamentum eius. & testimonia eiꝰ.
Quando singulari numero dr testamentum.
aut uetus significatur aut nouum. Hic gͦ
testamentum nouum debemus accipere. Testi¬
monia uͦ precedentium Asicta prophetarum.
Testes enim fuerunt sacrarum promissionum.
quas dñs aduentus sui manifestatione com
oc bene ad ꝑsonam refertur eccłiȩ. cuius cõ¬
gregationem ex diu̾sis peccatorib constat
dus erat quod lingua nr̃a saluator interpre¬
tatur. Nomen siquidem ipsum. salutis intelli¬
gitur esse professio. Sequitur. Copiosum est.
enim. idest cui ñ possis parcere propter se. sed

Expanded text:
ejus enarrare sufficeret, quanta potentia coeejus enarrare sufficeret, quanta potentia coelestia terrenaque moderetur? Sed cum illae non potuissent enumerari, sufficienter comprehenMisericordia, quia praevenit cuncta bonitate; veritas, quia omnia sub integritate dijudicat. Sed ne hoc putares communiter conferendum, sequitur, quibus possint talia convenire; scilicet, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Quando singulari numero dicitur Testamentum, aut Vetus significatur, aut Novum. Hic ergo Testamentum debemus accipere Novum; testimonia vero praecedentium dicta prophetarum, testes enim fuerunt sacrarum promissionum, quas Dominus adventus sui manifestatione compHoc bene ad personam refertur Ecclesiae, cujus congregationem ex diversis peccatoribus constat dus erat, quod lingua nostra Salvator interpretatur. Nomen siquidem ipsum salutis intelligitur esse professio. Sequitur, copiosum est enim, id est cui non possis parcere propter se, sed
Abbreviated transcription (Latin):
promissam facit beatitudinẽ ꝑuenire.
Directus quippe dr̃. qui de curuo rectus
efficitur. Dicendo autem mittes excludit
suꝑbos & elatos. sicut in euangłio dicit. be¬
ati mittes. qm̃ ipsi possiebuntꝰ terram. Man¬
suetos utiq ñ suꝑbos. qui contra uigum
leue & onus leue noxia sibi libertate recal¬
citrant. S illos docebit qui sine murmura¬
tione faciunt quȩ uissa cognoscunt. Inter
mansuetos enĩ & mittes hec uidetur esse
distantia. Mittes sunt qui nulla furoris ac¬
censione turbantur. s in lenitate animi ui-¬
git̾ ꝑseuerant. Mansueti autẽ dicuntur
quasi manuꝰ consueti. hoc est tolerantes in¬
iurias: non reddentes malum pro malo.
Uias tuas dixit. s que sint uie dñi conse¬
quenter exponit. Caph ¶U niuersae¬
uiȩ dĩi miscdia & ueritas requi rentibꝰ tes¬
tamentum eius. et testimonia eius. mr¬
Um sint in comphensibiles uiȩ dnĩ. aptis.¬
ssime eas sub breuitate collegit. Quis enĩ oꝑa

Expanded text:
promissam facit beatitudinem pervenire. promissam facit beatitudinem pervenire. Directus quippe dicitur qui de curvo rectus efficitur. Dicendo autem mites, excludit superbos et elatos; sicut in Evangelio dicit: Beati mites, quia ipsi possidebunt terram . Mansuetos utique, non superbos, qui contra jugum lene et onus leve noxia sibi libertate recalcitrant; sed illos docebit qui sine murmuratione faciunt quae jussa cognoscunt. Inter mansuetos enim et mites haec videtur esse distantia: mites sunt qui nulla furoris accensione turbantur, sed in lenitate animi jugiter perseverant; mansueti autem dicuntur, quasi manu consueti, hoc est tolerantes injurias, non reddentes malum pro malo. Vias suas dixit: sed quae sint viae Domini subsequenter exponit. Versviae Domini misericordia et veritas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus. Dum sint incomprehensibiles viae Domini, aptissime eas sub brevitate colligit. Quis enim opera
Abbreviated transcription (Latin):
legem statuet delinquentibus in uia.
ulcis est dñs. quia dum cunctos benef¬
ciis preueniat. conũsationem tamen
delinquentis ex pectat. Pluit enĩ suꝑ iustos.
& iniustos. uitam tribuens his qui mere¬
bantur extingui. Merito gͦ dulcis dicit᷑.
a quo suauia dona prestantur. sicut & alius
psalmus dicit. Gustate & uidete quoniam
suauis est dñs. Dulcis enim dictus est ad simi¬
litudinem dulcium escarum. quib maxi¬
me delectatur humanitas. Rectus. est. quãdo
post frequentes increpationes & longissimas
expectationes. obsistit malis. Humiliat suꝑboᷤ
& impios. ut tandem aliquando sapiant. et
se errasse peuiteant. Qd autem legem statuit.
utiq dulcedinis & rectitudinis fuit. quando
noluit errare quos maluit legis promulga¬
tione corrigẽ. S ne quis hanc districtionẽ
crederet ex asꝑitate uenisse consilium late
legis exponit. id est bonitatis & dulcedinis.
Inuia. idest in p̾senti uita ubi lex ponitur.
in qua recte uiuere cõmonemur. ⁊ore

Expanded text:
legem statuet delinquentibus in via. Dulcis est Dominus: quia dum cunctos beneficiis praeveniat, conversionem tamen delinquentis exspectat. Pluit enim super justos et injustos , vitam tribuens his qui merbantur exstingui. Merito ergo dulcis dicitur, a quo suavia dona praestantur: sicut et alius psalmus dicit: Gustate et videte quoniam suavis est Dominus . Dulcis enim dictus est ad similitudinem dulcium escarum, quibus maxime delectatur humanitas. Rectus est quando post frequentes increpationes et longissimas exspectationes obsistit malis, humiliat superbos et impios, ut tandem aliquando sapiant, et se errasse poeniteant. Quod autem legem statuit, utique dulcedinis et rectitudinis fuit; quando noluit errare quos maluit legis promulgatione corrigere. Sed ne quis hanc districtionem crederet ex asperitate venisse, consilium latae legis exponit, id est bonitatis et dulcedinis. In via, id est in praesenti vita, ubi lex ponitur, in qua recte vivere commonemur. Vers.
Abbreviated transcription (Latin):
subdiacom. sunt diaconi. sunt presbiteri:
sunt ep̃i. & quamus una sit eccł̃ia. officia
tam̃ continet honorum uarietate distincta.
Hȩc gͦ pii sac̾dotes cõmonent debere diftribui.
ut ꝑ eos in generatione altera magnalia
diũ debeant predicari. Altã enim progeniẽ
significat popłm xp̃ianum. qui abhebreo
secula. Hoc. ẽ. qͦd ꝑ ordines ȩccłiasticos sic̃
hodie fit narrari uoluerunt. popło fideli.
Que figura dr̃ idea. latine speties. quando
aliqͥd futurum uelut occłis offerentes mo-¬
tum animi concitamꝰ. Nic eñ pronomen
articulare. ẽ. Quod tunc ponitur. quando
tensa manu aliquid indicat᷑. Ipse enzm hic
monstratꝰ. ẽ: qui & carnalib occłis uoluit
apparere. De quo similit̾ hieremias propl̃a
dicit. hic. est. ds̃ noster. & non estimabitur
alius absq illo. Sequitur. In et̾num & in se¬
culũ scłi. Contra illos hoc dictum ẽ. qͥ sibi
temporales homines deos ẽẽ inaniter som¬

Expanded text:
subdiaconi, sunt diaconi, sunt presbyteri, subdiaconi, sunt diaconi, sunt presbyteri, sunt episcopi; et quamvis una sit Ecclesia, officia tamen continet honorum varietate distincta. Haec ergo pii sacerdotes commonent debere distribui, ut per eos in generatione altera magnalia Domini debeant praedicari. Alteram enim progeniem significat populum Christianum, qui ab Hebraeo, saecula. Hoc est quod per ordines ecclesiasticos, sicut hodie fit, narrare voluerunt populo fideli. Quae figura dicitur idea, Latine species: quando aliquid futurum velut oculis offerentes, motum animi concitamus. Hic enim, pronomen articulare est, quod tunc ponitur, quando tensa manu aliquis indicatur. Ipse enim hic monstratus est, qui et carnalibus oculis voluit apparere: de quo similiter Baruch propheta dicit; Hic est Deus noster, et non aestimabitur alius absque illo . Sequitur, in aeternum, et in saeculum saeculi. Contra illos hoc dicendum est qui sibi temporales homines deos esse inaniter som
Abbreviated transcription (Latin):
oso sermone cessare ñ debeant: qui scĩs or¬
dinib obsecundat᷑. Et qm̃ eccłia ciuitaᷤᷤ
dĩ ẽ: turres ibidẽ competenter aptate st̃:
idẽ. altitudines & munitiones contra hos¬
tes hereticos. S quia ic̃redulis narrare
suadebat̃. qui foris ab eccłia morabantur.
ñ de domib ñ de porticulis. s de altis tͣ¬
rib dicũt esse p̾dicandũ: unde popłs
audire possit extraneus. Ponite cor¬
da urã in uirtute eiꝰ. & distribuite domo
eius ut enarretis in progenie altera.
Ie animi fidelium audiendo lȩtitiam &
exultationẽ aliqua remissione lentesce¬
rent. in ȩccłiȩ uirtute corda dicunt eẽ repo¬
uenda. idest in caritate qua uircute nichil
potest ẽẽ prestantius. sicut apłs docet. Ma¬
nent autem fides. spes. caritas. tria hec: ma¬
ior autẽ horum caritas. Distribuit autem
gradꝰ eccłiȩ. qͥ officia eius distincta ordinati¬
one disponit. Sunt enĩ in illa lectores. sunt

Expanded text:
oso sermone cessare non debeant, qui sanctis oroso sermone cessare non debeant, qui sanctis ordinibus obsecundant. Et quoniam Ecclesia civitas Dei est, turres ibidem competenter aptatae sunt; id est altitudines et munitiones contra hostes haereticos. Sed quia incredulis narrare suadebant, qui foris ab Ecclesia morabantur, non de domibus, non de porticibus, sed de altis turribus dicunt esse praedicandum, unde poorda vestra in virtute ejus, et distribuite gradus ejus: ut enarretis in progenie altera. Ne animae fidelium audiendo laetitiam et exsultationem aliqua remissione lentescerent, in Ecclesiae virtute corda, dicunt esse reponenda; id est in charitate, qua virtute nihil potest esse praestantius; sicut Apostolus docet: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec; major autem horum charitas Distribuit autem gradus Ecclesiae, qui officia ejus distincta ordinatione disponit. Sunt enim in illa lectores, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de. propter uidicia tua dnẽ Per montẽ
syon eccłia catholica significatur. que int̾¬
pretatione ipsius nominis in speculatioe
popłi noscitur constituta. Hec optatur le¬
tari: quia ex munere ipsius eterna gaudia
possidebit. Filias uidȩ. om̃s scãs feminas
declarat. Puidam enim iustarum femina-¬
dit. & has petunt exultare: ut in utroq
sexu eccłiam dnĩ gauisuram eẽ monstra¬
rent. Addunt. propt̾ uidicia tua dnẽ. Ipsa
.ẽ. enim magna causa letitie. ut propter
uidicia dñi exultent. ubi se ad beatitudi¬
nẽ eternam cognoscunt esse uenturas.
ircumdate syon & complectimini eã.
narrate in turrib esͦ. Post quã utrũq
sexum pii sacerdotes commonuerunt:
ueniunt ad eccłiasticos ordines. qui do-¬
mum dĩ affectuosa deuotione circum¬
dant. Uircumdate. ad honores ꝑtin& exhi¬
bendos. Complectimini: ad caritatẽ que
nomen dñi sinibꝰ cordiꝰ amplectitur. Addi¬
tum. ẽ. narrate in turrib eius. ut a religi¬

Expanded text:
propter judicia tua, Domine. Per montem Sion Ecclesia catholica significatur, quae interpretatione ipsius nominis in speculatione populi noscitur constituta. Haec optatur laetari, quia ex munere ipsius aeterna gaudia possidebit. Filiae Judae, omnes sanctas feminas declarat. Per Judam enim justarum feminadit. Et has petunt exsultare; ut in utroque sexu Ecclesiam Domini gavisuram esse monstrarent. Addunt, propter judicia tua, Domine; ipsa est enim magna causa laetitiae, ut propter judicia Domini exsultent, ubi se ad beatitudinem aeternam cognoscunt esse venturas.ircumdate Sion, et complectimini eam: narrate in turribus ejus. Postquam utrumque sexum pii sacerdotes commonuerunt, veniunt ad ecclesiasticos ordines, qui domum Dei affectuosa devotione circumdant. Circumdate, ad honores pertinet exhibendos: complectimini, ad charitatem quae nomen Domini sinibus cordis amplectitur. Additum est, narrate in turribus ejus; ut a religi
Abbreviated transcription (Latin):
In medio templi dictum. ẽ. ut non creden¬
tium improbitas grauius arguatur. qui
contẽpserunt sequi quẽ in medio eorum
constat esse conspectum. Sedm̃ nomen
in toto orbe t̾rarum sine dubio creditur
amandum. Possunt enim aliqͥ nescire.
quẽ admodum sit colendus. Nullus tam̃.ẽ.
qui isti nomini ñ se put&e esse subiectum.
Noc gͥ dicunt. Sicut in toto orbe t̾rarum
reuerentia tui nominis dilatatur. ita &
in eccłia que ꝑ totum mundũ distendit᷑.
deuotio ÷ͥ laudis offercur. Sequit᷑. Iusti¬
cia plena. ẽ. dextera tua. Locum signifi¬
cat. ubi iusti sunt collocandi. Ad dextãm
quippe ipsius uenient. quicũq ȩterna
premia consequent᷑. Plena. est. gͦ dextera
eius iusticia. quia in illam partem recipi¬
unt᷑ qui ipsius munere iusti eẽ meruert̃.¬

Expanded text:
In medio templi dictum est, ut non credenIn medio templi dictum est, ut non credentium improbitas gravius arguatur, qui contempserunt sequi, quem in medio eorum constat esse conspectum. Vers. 11. Sein toto orbe terrarum sine dubio creditur adorandum. Possunt enim aliqui nescire quemadmodum sit colendus, nullus tamen est qui isti nomini non se putet esse subjectum. Hoc ergo dicunt: Sicut in toto orbe terrarum reverentia tui nominis dilatatur: ita et in Ecclesia, quae per totum mundum distenditur, devotio tibi laudis offertur. Sequitur, justitia plena est dextera tua Locum significat ubi isti sunt collocandi; ad dexteram quippe ipsius veniunt, quicunque aeterna praemia consequuntur. Plena est ergo dextera ejus justitia, quia in illam partem recipiuntur, qui ipsius munere justi esse meruer
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. ut catholicam solam intelligẽs. ne sibi
isses accipe: in et̾num dicit eccłiam eẽ
firmatã. quȩ sola ueraciter ciuitas dñĩ nũ¬
cupatur. Gaudeant xp̃iani & tota mentis
exultatione letentur. quando audiunt a
dnõ esse fundatam. in qua se firmiter se¬
consistere posse non dubitabant. Nam lic&
scłi istius procella quatiant᷑. uire ñ metui¬
tur. quod transitorium comprobatur. Sic̃
tem ubi letitia magna cordis exultant.
Suscepimꝰ ds̃. Non debet generalit̾ accipi
quia non om̃s crediderunt. s ad catholicoᷤ
tantum ꝑtinet qui eiꝰ precepta secuti sũt.
bitanti mundo misertus.ẽ. E ad hoc se uo
luit uideri. ut om̃is credens potuiss& ab¬
solui. Aptum nomen. certa promissio.
ut ille miscdia uocaretur. qui & saluator
dicitur: & redemptor. In medio templi tui.
sẏnagogam uoluit intelligi. ad quã uene¬
rat liberandã. S eo popło non credente
uocate gentes. miscõiȩ munera ꝑceꝑunt.

Expanded text:
nostri, ut catholicam solam intelligeres, ne sibi nostri, ut catholicam solam intelligeres, ne sibi isses accipere, in aeternum Ecclesiam dicit esse firmatam, quae sola veraciter civitas Domini nuncupatur. Gaudeant Christiani, et tota mentis exsultatione laetentur, quando audiunt a Domino esse fundatam, in qua se firmiter consistere posse non dubitant. Nam, licet saeculi istius procella quatiantur, jure non metuitur quod transitorium comprobatur, sicuttem, ubi magna laetitia cordis exsultant. Suscepimus non debet generaliter accipi, quia non omnes crediderunt; sed ad catholicos 160 tantum pertinet, qui ejus praecepta secuti sunt. bitanti mundo misertus est; et ad hoc tantum se voluit videri, ut omnis credens potuisset absolvi. Aptum nomen, certa promissio; ut ille misericordia vocaretur, qui et Salvator vere dicitur et Redemptor. In medio templi tui, synagogam volunt intelligi, ad quam venerat liberandam; sed, eo populo non credente, vocatae gentes misericordiae munera perceperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
des de regno suo sollicitus magos miserat
ut regemꝰ natum uiderent. sibiq cognitũ
nuntiarent. S ilis ñ ad se redeuntib necesse
habuit uehementi sp̃u commoueri. & con¬
terere naues tharsocilitiȩ que predictos ma¬
gos occulte in suam prouintiam transposu¬
isse credebantur. Qd fieri solet aregib ca¬
lumniantib: ut quando sua desideria im¬
plere nequeunt. ꝑ danna humilium torm̃¬
taq discurrant. Inspice quantum crebruerit
ista narratio. quo principio inchoata: ad quã
tate dĩ nriꝰ. ecursis om̃ib que facta sũt¬
in natiuitate dnĩ nr̃i saluatoris. sequitur dig¬
na condusio: ita fuisse uisum sicut fuerat
ante propħatum. Ita uͦ quod dictum. ẽ. rerũ
fidem diligenter expressit: quia totum sic
constabat factum quemadmodum fuerat
& promissum. Additum. ẽ. in ciuitate diũ
uirtutũ. tibi & uerũ auditur: & promissũ
om̃e conspicitur. Repetit᷑ in ciuitate dei

Expanded text:
des de suo regno sollicitus, magos miserat des de suo regno sollicitus, magos miserat ut Regem natum viderent, sibique cognitum nuntiarent. Sed illis non ad se redeuntibus necesse habuit vehementi spiritu commoveri, et conterere naves Tharso Ciliciae, quae praedictos magos occulte in suam provinciam transposuisse credebantur. Quod fieri solet a regibus calumniantibus; ut quando sua desideria implere nequeunt, per damna humilium tormentaque discurrant. Inspice quantum creverit ista narratio, quo principio inchoata, ad quam tate Dominiin nativitate Domini Salvatoris, sequitur digna conclusio, ita fuisse visum sicut fuerat ante prophetatum. Ita vero quod dictum est, rerum fidem diligenter expressit; quia totum sic constabat factum, quemadmodum fuerat et promissum. Additum est, in civitate Domini virtutum, ubi et verum auditur, et promissum omne conspicitur. Repetitur in civitate Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& necesse erat ut ammiratio de tanta gła
nasceret᷑. S ista ãmiratio. ñ leuis. ñ otiosa
fuit. Conturbati sunt: qͥa se nouerant
pecc̃ores. Cõmoti. quia de tanta maiestate
cognoscere meruerunt. Illos enĩ cõmotos
parturientis. P Mlcherrime conseqͣns
rerum ordo seruatus. ẽ. Primo eos dicũt
uidisse. postea admiratos. deinde contur¬
batos. ad postremũ tremore concussos. Ip¬
se enĩ uehemens pauor. ẽ: qui ꝑducit ho¬
mines ad tremorem. Quia necesse. ẽ. anz.¬
mũ grauit̃ fluctuare. euius corpus a
tremore contigerit app̃hendi. Nec solũ
istud in tam magna causa sufficte: sed
statim penitentia secuta. est. ubi dolores eru¬
ciant. tamquã matres parturientes. Grauis
enim dolor. est. qui mulierib pro pena pecca¬
ti constat esse indictus. S quia parturientis
audiuimꝰ. fructum inde putemus confessioẽ
uitatis exponitur. nam ut quidam dicere uo¬
luerunt sp̃s uehemens erat. quando hero¬

Expanded text:
et necesse erat ut admiratio de tanta gloria et necesse erat ut admiratio de tanta gloria nasceretur. Sed ista admiratio non levis, non otiosa fuit. Conturbati sunt, quia se noverant peccatores. Commoti, quia de tanta majestate cognoscere meruerunt. Illos enim commotos parturientis. Pulcherrime consequens rerum ordo servatus est. Primo eos dicunt vidisse, postea admiratos, deinde conturbatos, et ad postremum tremore concussos. Ipse enim vehemens pavor est, qui perducit homines ad tremorem; quia necesse est animum graviter fluctuare, cujus corpus a tremore contigerit apprehendi. Nec solum istud in tam magna causa suffecit; sed cuta poenitentia est, ubi dolores cruciant tanquam matres parturientes. Gravis enim dolor est, qui mulieribus pro poena peccati constat indictus. Sed quia parturientes audivimus, fructum inde putemus confessione vitatis exponitur. Nam ut quidam dicere voluerunt, spiritus vehemens erat, quando Hero
Abbreviated transcription (Latin):
duntur. Ibi ds̃ dinoscitur. idest potentia
ipsius uirtusq declaratur. cum eccłie suȩ
talia premia subdistinctionib donat. que
numquã finienda depereant. Hic enĩ cre¬
ditur quod ibi manifesta uisione prestat᷑.
uoniam ecce reges t̾re congregati sunt.
&ȩ conuenerunt in unum. Hȩc sunt
latera aquilonis que suꝑius dixit. quȩ lice
contra dm̃ conspirata mente uenerint.
multi tamen eorum credidisse noscuntur.
Reges t̾re hoc loco significantur pͥncipes
uideorum. quos herodes in unum congre.¬
gans ab eis ꝑquisiuit. ubi xp̃c dñs nasce¬
retur. S illi conuenienter ac consentient̃
dixerunt. sedm̃ scͥpturas scãs in bethleẽ
eum eẽ modis om̃ib nasciturum. Cong̾¬
gati sunt gͦ. ut dicerent quod legerunt.
Tonuenerunt in unum. quia om̃s unã
moti sunt. Ipsi. uidei scilic&: qui herodi
dixerunt in bethleem dum̃ nasciturũ.
Uiderant enĩ quȩ prophetata legerant.

Expanded text:
duntur. Ibi Deus dignoscitur, id est, potentia duntur. Ibi Deus dignoscitur, id est, potentia ipsius virtusque declaratur, cum Ecclesiae suae talia praemia sub distinctionibus donat, quae nunquam finienda depereant. Hic enim creditur, quod ibi manifesta visione praestatur. Vers. 4. Quoniam ecce reges terrae congregati sunt, et convenerunt in unum. Haec sunt latera aquilonis, quae superius dixit; quia licet contra Deum conspirata mente venerint, multi tamen eorum credidisse noscuntur. Reges terrae, hoc loco significantur principes Judaeorum, quos Herodes in unum congregans, ab eis perquisivit ubi Christus Dominus nasceretur. Sed illi convenienter ac consentienter dixerunt secundum Scripturas sanctas, in Bethleem eum esse modis omnibus nasciturum . Congregati sunt ergo, ut dicerent quid legerunt. Convenerunt in unum, quia omnes unam unt, et commoti sunt. Ipsi, Judaei scilicet qui Herodi dixerunt in Bethleem Dominum nasciturum. Viderant enim quae propheta
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa. ẽ. secunda sabb̃i. quam titulus dix̃
dicuntur quide & t̾rarum principes
reges. magnus autem rex ueracit᷑ dici
nĩ potest. nisi solus ds̃. Qd autem dixit
mons sẏon. & addidit latera aquilo¬
nis. ciuitas regis magni. figura. ẽ. exer¬
gasia. idest quotiens aliquid breuiter
proponitur. & subtilit̾ ac latius explicat᷑.
pice eam. Eturũ tempus magne
illiꝰ iudicationis ostendit᷑. quando dñs
eccłiam suam suscipiens in gradib idẽ.
in menbris sius scĩssimis atq probatis¬
simis ipse cognoscetur. Tunc enĩ ds̃ di¬
noscetur idẽ. potentia ipsius uirtusq
declarabitur. quando ȩccłia illi beatos
uiros offerre ipso largiente monstrabit᷑.
dũ secundum gradus mĩtorum scã
plebs ad dexteram collocabit᷑. Sicut
dix̃ apłs. Stella abstella differt in clari¬
tate. sic in resurrectione mortuorum
Tunc enĩ in ȩt̾nam beatitudinẽ susci¬
pitur. quando illi ꝑpetua gaudia cõce¬

Expanded text:
Ipsa est secunda sabbati quam titulus dixit. Ipsa est secunda sabbati quam titulus dixit. Dicuntur quidem et terrarum principes, reges: Magnus autem Rex veraciter dici non potest, nisi solus Deus. Quod autem dixit, Mons Sion, et addidit, latera aquilonis civitas Regis magni, figura est exergasia: id est quoties aliquid breviter proponitur, et subtiliter ac latius explicatur.piet eam. Futurum tempus magnae illius judicationis ostenditur, quando Dominus Ecclesiam suam suscipiens, in gradibus, id est in membris suis sanctissimis atque probatissimis ipse cognoscetur. Tunc enim Deus dignoscetur, id est, potentia ipsius virtusque declarabitur, quando Ecclesia illi beatos viros offerre, ipso largiente, monstrabitur: dum secundum gradus meritorum sancta plebs ad dexteram collocatur, sicut dicit Apostolus: Stella ab stella differt in claritate, sic erit et resurrectio mortuorum . Tunc enim in aeternam beatitudinem suscipitur, quando illi perpetua gaudia conce
Abbreviated transcription (Latin):
regnoꝵ. Ait dñs adhelyam. Eece dñs
transiet. & sp̃s magnus & fortis. Eru¬
bescat arrianorum insana ꝑsuasio. Qͥ
tationes uniuerse terre. mons syon la¬
tera aquilonis ciuitas regis magni. nm
e p̃dictum montẽ localem susciꝑe
debuisses. dicit eum omĩ terre gau¬
ualuit profutura gaudia dilatare: Terrã
hic in bono accipe. Significat enĩ iustos. qͥ
copiosa & et̾na premia consecuntur. Mons
uero syon sicut sepe dictum. ẽ. significat¬
eccłiam que int̾pretatione ipsius nominis
scẽ speculationis uͥtute completa. ẽ. Lat̾a
autẽ aquilonis significant popłos infide¬
les. in quib diaboli regnabat iniquitas.
Ipse enĩ dixit. Ponam sedem meã ad aqui¬
lonem. & ero similis altissimo. S quia pec¬
catores qui a diabolo tenebant᷑ obnoxii dõ
miserante conuersi sunt: modo mons sy¬
on et latã aquilonis id est natio uideorũ
& popłi gentium facta. ẽ. ciuitas regis
magni. hoc. ẽ. eccłia catholica quã de u¬
niuerso mundo constat eẽ collectam.

Expanded text:
ro. Ait Dominus ad Eliam: Ecce Dominus transiet, et spiritus magnus et fortis . Erubescat Arianorum insana persuasio. Quis tationes universae terrae mons Sion, latera aquilonis civitas Regis magni. Ne praedictum montem localem suscipere debuisses, dicit eum omni terrae gauvaluit profutura gaudia dilatare? Terram hic in bono accipe; significat enim justos, qui copiosa et aeterna praemia consequuntur. Mons vero Sion sicut saepe dictum esEcclesiam, quae interpretatione ipsius nominis, sanctae speculationis virtute completa est. Latera autem aquilonis significant populos infideles, in quibus diaboli regnabat iniquitas; ipse enim dixit: Ponam sedem meam ad aquilonem, et ero similis Altissimo . Sed quia peccatores, qui a diabolo tenebantur obnoxii, Deo miserante, conversi sunt; modo mons Sion, et latera aquilonis, id est natio Judaeorum et populi gentium, facta est civitas Regis magni, hoc est Ecclesia catholica, quam de universo mundo constat esse collectam.
Abbreviated transcription (Latin):
sue. Iste mons sc̃s.ẽ. de quo danihel pro¬
pħa dicit. Creuit lapis & factus. ẽ. monꝰ.
ita ut impleret uniu̾sam suꝑficiem
t̾re. Consideremꝰ quod hic magnum
quidem dñm patrem dicat. s magnꝰ
quoq filius non tacetur. sicut de ipso

Expanded text:
ropheta dicit: Crevit lapis et factus est mons, ita ut impleret universam faciem terrae . Consideremus quod hic magnum quidem Dominum Patrem dicat: sed magnus quoque Filius non tacetur; sicut de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Laudabilis. quia pulchre & mire fecit.
Nec tamen sufficit dnm̃ patrem nimis
dixisse laudandum. nisi & ubi p̃dicaret᷑
edicerent. Scilic& in ciuitate dei nr̃ĩ:
idest in eccłia catholica. Est enim & ciui¬
tas non dei nrĩ: ut babylonia illa diaboli
ubi non ds̃ colitur. s magis execrabili
dementia blasphematur. Qua propt̾ ne¬
cessarie consecutum. ẽ. ubi dñs laudaret᷑
ne eum inter hereticas suꝑsticiones. aut
in sẏnagoga ueteri putaret aliqͥs eẽ pre¬
dicandum. S ne uel illud dubitares
ubi. ẽ. & predicta eccłia consticuta. intulit
in monte scõ ei. Mons autem sc̃s. xp̃c. ẽ.¬

Expanded text:
Laudabilis, quia pulchra et mira fecit. Laudabilis, quia pulchra et mira fecit. Nec tamen sufficit Dominum Patrem nimis dixisse laudandum, nisi et ubi praedicaretur edicerent; scilicet in civitate Dei nostri, id est in Ecclesia catholica. Est enim et civitas non Dei nostri, ut Babylonia illa diaboli, ubi non Deus colitur, sed magis exsecrabili dementia blasphematur. Quapropter necessarie consecutum est ubi Dominus laudaretur; ne eum inter haereticas superstitiones, aut in synagoga veteri putaret aliquis esse praedicandum. Sed ne vel illud dubitares, ubi esset praedicta Ecclesia constituta, intulit, in monte sancto ejus. Mons autem sanc
Abbreviated transcription (Latin):
Sm docendus esset populus deuotus
de fide & gradib ȩccłie eustodiendis.
merito uerba huius psalmi piis sacerdotib
dantur. qui in prima positione laudes
anõ dicunt. qͦd eccłiam suam dilatauĩt.
& quod uniu̾sis regib t̾rarum potentiã
suȩ maiestatis ostenderit. Secunda positiõe
grãs agunt de aduentu dñi saluatoris.
cõmonentes antistites futuros. ut gradus
eccłiȩ distribuant. ꝑ quos dñs ds̃ saluator
possĩt agnosci. qui famulos suos ȩterna ꝓ¬
tectione custodit. Magnus dñs & lau¬
dabilis nimis. in ciuitate dĩ nr̃i in monte sc̃õ eꝰ.
onsiderandum .ẽ. quemadmodũ hȩc
uerba ꝑ gradus certos ammirande dis¬
positionis ascendant. Qd schema dr̃ em¬
phasis. P̾mo enĩ posuit magnus dñs:
additum. ẽ. & laudabilis. S ne hoc qͦq
putares medriocriter esse fatiendum:
ponitur nimis. quod ñ haboe t̾minum neq
finem: s assiduitate sui semꝑ augetur.
Magnus gͦ. quia potenter om̃nia fecit.

Expanded text:
m docendus esset populus devotus de fide et gradibus Ecclesiae custodiendis, merito verba hujus psalmi piis sacerdotibus dantur, qui in prima positione laudes Domino dicunt, quod Ecclesiam suam dilataverit, et quod universis regibus terrarum potentiam suae majestatis ostenderit. Secunda positione gratias agunt de adventu Domini Salvatoris, commonentes antistites futuros, ut gradus in Ecclesia distribuant, per quos Dominus Deus et Salvator possit agnosci, qui famulos suos aeterna protectione custodit. Expositio psadabilis nimis: in civitate Dei nostri, in monte sancto ejus. Considerandum est quemadmodum haec verba per gradus certos admirandae dispositionis ascendant. Quod schema dicitur emphasis. Primo posuit, Magnus Dominus; additum est, laudabilis. Sed ne hoc quoque putares mediocriter esse faciendum, ponitur, nimis; quod non habet terminum neque finem, sed assiduitate sui semper augetur. Magnus ergo, quia potenter omnia fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ malos dixerat abhominandos. conse.¬
quens erat ut se ꝑdiuinã grãm in domo dñĩ
testaretur admitri. Nam cum ipsa eccłia
hic domꝰ sit dnĩ. tamen potest ꝑ unumquẽq
beatum dicere qui eius menbra sunt. futu¬
ram se iherłm nichilominꝰ intraturã. Sic
enim dicimus & patriam. & ciuitatem. et
tam̃ his rebus uerba damus. que ad ciues
earum nouimꝰ ꝑtinere. S quia illa fut᷑a
iherłm lapidib uiuis scõrum creditur mul¬
titudine construenda. apte dix̃ introibo
in domum tuã. quasi in illius fabrice ꝑfec¬
ta eclificatione concludar.

Expanded text:
m malos dixerat abominandos, consequens erat ut se per divinam gratiam in domo Domini testaretur admitti. Nam cum ipsa Ecclesia hic domus sit Domini, tamen potest per unumquemque beatum dicere, qui ejus membra sunt, Jerusalem futuram se nihilominus intraturam. Sic enim dicimus et patriam, et civitatem; et tamen his rebus verba damus, quae ad cives earum novimus pertinere. Sed quia illa futura Jerusalem lapidibus vivis sanctorum creditur multitudine construenda, 26 apte dixit: Introibo in domum tuam: quasi in illius fabricae perfecta aedificatione concludat.
Abbreviated transcription (Latin):
onsideremꝰ hunc psalmũ quanto nos mu¬
nere salutis informet. In passionib con¬
fidentiã tradit. in spe et̾nam głam pollicet᷑.
ut docendo quȩ futura sunt prospera. p̃sentia
ñ timeamꝰ aduersa. Scola celestis eruditio ui¬
talis auditorium u̾itatis. disciplina certissime¬
u̾itatis singłaris quȩ discipulos occupat sen¬
sib fructuosis. non inanium lenocinatione
uerborum. Conuenit etiã contueri qͥd sibi ue¬
lit quintꝰ decimus numerꝰ. Significat enim
ut putamꝰ quindecim gradus. quib templi
hierosolimitani conscendebatur mirabilis am¬
plitudo. Designans quinq sensib corporeis
ꝑ tͥnitatis grãm suꝑatis. ad atria sce eccłie fe¬
lici munere peruenire. Quod et ꝑistum quoq
dabitur psalmum. si eius saluberrimã predi-¬
cationem dnõ protegente seruemus. Expł¬

Expanded text:
onsideremus hunc psalmum, quanto nos munere salutis informet: in passionibus confidentiam tradit, in spe aeternam gloriam pollicetur, ut docendo quae futura sunt prospera, praesentia non timeamus adversa. Schola coelestis, eruditio vitalis, auditorium veritatis, disciplina certissime singularis, quae discipulos occupat sensibus fructuosis, non inanium lenocinatione verborum. Convenit etiam contueri quid sibi velit quintus decimus numerus; significat enim, ut putamus, quindecim gradus, quibus templi Jerosolymitani conscendebatur mirabilis amplitudo: designans quinque sensibus corporeis per Trinitatis gratiam superatis, ad atria sanctae Ecclesiae felici munere perveniri. Quod et per istum quoque dabitur psalmum, si ejus saluberrimam praedicationem Domino protegente servemus. EXP
Abbreviated transcription (Latin):
turis sacris sepiꝰ inuenitur debeat intelligi.
quos utilit̾ suos faciat nescire subiectos. Nã
in genesi abraham ds̃ dicit. Nunc cognoui
qm̃ times dñm deum tuum. idest nunc te
cognoscere feci. S & hic positum ẽ. nescio:
idest nescire uos facio. Nam ipse dñs alibi
similit̃ dicit nescio uos: cum utiq quos dãp¬
nabit ignorare non poterit. Deniq interro¬
gatus de ipso capitulo dic̃. Non est urm̃ sci¬
Sic utrumq seruatum ẽ. ut & homines igno¬
rarent. quȩ illos non oportebat agnoscere. &
hoc dĩ filius nequaquã carnis infirmitate
sciro. Edsi maiestatem illam qͦd dici nefas
ẽ. texisse ignorantiã suspicemur. fortior utie
inueniretur ignorantia quã diuina nat᷑a
Quȩ ut stuite dicam oppͥmere uoluit ꝓuiden¬
doceantur nimis absurda credere. dignum
ẽ. totam tͥnitatem cui una atq omps nat᷑a
est: om̃ium rerum indefectara semper habe¬
re notitiam.
Couelusio.

Expanded text:
turis sacris saepius invenitur, debeat intelligi, turis sacris saepius invenitur, debeat intelligi, quod utiliter suos faciat nescire subjectos. Nam in Genesi Abraham Deus dicit: Nunc cognovi quoniam times Dominum Deum tuum , id est nunc te cognoscere feci. Sic et hic positum est, nescio, id est nescire vos facio. Nam ipse Dominus alibi similiter dicit: Nescio vos ; cum utique quos damnabat ignorare non poterat. Denique interrogatus de ipso articulo dicit: Non est vestrum sciSic utrumque servatum est, ut et homines ignorarent quae 43 illos non oportebat agnoscere, et hoc Dei Filius nequaquam carnis infirmitate nesciret. Quod si majestatem illam, quod dici nefas est, texisse ignorantiam suspicemur, fortior utique inveniretur ignorantia quam divina natura, quae, ut stulte dicam, opprimere valuit providendoceantur absurda, credere dignum est totam Trinitatem, cui una atque omnipotens natura est, omnium rerum indefectam semper habere notitiam. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt: quando auctor om̃ium inalorum
cum sua plebe dampnabitur. Hec sunt oc¬
culta filii: quȩ psalmi huiꝰ titulus canit.
Nam licet ꝑ quedam indicia frequent᷑ uide¬
antur edicta. quando tam̃ ueniant homi¬
nib incognita habentur. De ipso eiĩ die
dñs in euanglio dicit. De die autem illa &
hora nemo scit neq angli cȩlorum: neq fi¬
lius nisi solus pater. De quo loco beatissimi
patres hylarius et augustirꝰ. ecclĩe scã lu¬
mina plurima & luculenta dixerunt: iudi¬
cantes ẽẽ nepharium si illa om̃ĩpodentis ũbi
humanatio aliquod de futuris ignorasse
putaretur. quod patrem scire predicauit. Nã
cũ petids in euangłio dicit. dis̃e tu omnia
nosti tuscis quia amote: item ipse dñs dic̃.
Omĩa quȩ habet pater. mea sunt. Utiq pa¬
tris omnia ñ haberet. si quod pat̾ nosso ille
nesciret. s ita salutani ac ueraciter creden¬
dum esse docuerunt.: ut ꝑ figuram metho¬
nomiam idẽ. transnominationẽ quȩ in scͥp¬

Expanded text:
da sunt, quando auctor omnium peccatorum cum sua plebe damnabitur. Haec sunt occulta filii, quae psalmi hujus titulus canit. Nam licet per quaedam indicia frequenter videantur edicta, quando tamen veniant, hominibus incognita habentur. De ipso enim die Dominus in Evangelio dicit: De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli coelorum, neque Filius, nisi Pater solus . De quo loco beatissimi Patres Hilarius et Augustinus Ecclesiae sancta lumina, plurima et luculenta dixerunt: judicantes esse nefarium, si illa omnipotens Verbi humanatio aliquod de futuris ignorasse putaretur, quod Patrem scire praedicavit. Nam cum Petrus in Evangelio dicat: Domine, tu omnia nosti, tu scis quia amo te : item ipse Dominus dicit: Omnia quae habet Pater, mea sunt ; utique Patris omnia non haberet, si quod Pater nosset, ille nesciret. Sed ita salutariter ac veraciter credendum esse docuerunt, ut per figuram metonymiam, id est transnominationem, quae in Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
usceptor sedm formam dicitur serui. Ho¬
minis enim susceptio est. uerbum caro factũ.
Qua propter glorificationem suã et exaltati¬
onem capitis sui caro dicit quam suscepit
omĩpotens uerbum. ut diuina humanae:
substantia. una esset sine aliqua confusioẽ
ꝑsona. Hoc etiam ad pelagia nos ꝑtinet des¬
truendos: qui putant hominẽ aliquid ꝑ se
efficere posse quod bonum ẽ. Nam quis rogo
sibi ad bene agendum sine diuine graciae
largitate sufficiat. cum humana natura ꝑ
grãm qua unita est dõ ad patris sit dexteram
collocata. Quod beatus augustinus in enchi¬
ridion more suo latius & utilit᷑ explicauit.
factum ẽ. autem hic pulcherrimum scema
quod grece dicitur ausessis. que addendo
quedam nomina ꝑ menbra singula rerum
augmenta congeminant. Dicit enĩ. Tu autẽ
dnẽ susceptor ms es: gloria mea et exaltans
caput meum. Foc etiam latius explicat apłs

Expanded text:
usceptor secundum formam dicitur servi; hominis enim susceptio, est Verbum caro factum. Quapropter gloriam suam et exaltationem capitis sui caro dicit, quam suscepit omnipotens Verbum, ut divina humanaque substantia una esset sine aliqua confusione persona. Hoc etiam ad Pelagianos pertinet destruendos, qui putant hominem aliquid per se efficere posse quod bonum est. Nam quis, rogo, sibi ad bene agendum sine divinae gratiae largitate sufficiat, cum humana natura per gratiam, qua unita est Deo, ad Patris sit dexteram collocata? Quod beatus Augustinus in Enchiridio more suo latius et utiliter explicavit . Factum est autem hic pulcherrimum schema, quod Graece dicitur auxesis, quae addendo quaedam nomina per membra singula rerum augmenta congeminat. Dicit enim: Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ãmonitus lector agnoscere. Anobis enim
frequent̾ non exigas: quib nouiter muslta
dicenda sunt. Huiꝰ autem psalmi calculum
et scã trinitas quȩ licet naturã habeat in se¬
parabilis unitatis: trib tamen eam manifes¬
tum ẽ. constare ꝑsonis.
Explicit de psalmo¬

Expanded text:
admonitus lector agnoscere. A nobis enim admonitus lector agnoscere. A nobis enim frequenter ista non exigas, quibus noviter multa dicenda sunt. Hujus autem psalmi calculum edocet sancta Trinitas, quae licet naturam habeat inseparabilis unitatis, tribus tamen eam manifestum est constare personis. EXPOSITIO IN PSALM
Abbreviated transcription (Latin):
benedictio tua. Una sententia. & quid debe¬
ant credere hominib p̃cipit. et quid ab ipso
possint recipere compromisit. Conclusio
rum destruens prauitatẽ. quȩ putat głam
suꝑnȩ maiestatis ad humilitatem non potu¬
isse descendere passionis. insipienteᷤᷤ. quorum
sensus inde confunditur: unde mundus nos¬
citur ẽẽ liberatus. Sicut dicit apłs. Xp̃e iħs
uerus ordo prolatus. ẽ. ut primus psalmus
xp̃i dni moralem seds naturalem. idẽ. substã¬
tiam humanitatis & deitatis : tercuis de re¬
surrectione ipsiꝰ loquens. inspectiuam qͦdã¬
modo contineat partem. Que ratio ꝑ omneꝰ
scͥpturas diuinas decurrit. Inde et ẏsaac
patriarcha tres puteos fodit. demonstrans.
p̃cepta dni doctrina triplici contineri. Sic
& sapientia monet ut describamꝰ ea nobie.
in corde triplicit̾. Et reliqua. Quas partes in
subsequentib psalmis facile poteris aut
mixtas aut sigalatim positas. etiam non

Expanded text:
benedictio tua. Una sententia, et quid debebenedictio tua. Una sententia, et quid debeant credere, hominibus praecipit, et quid ab ipso possint recipere compromisit. Conclusio rum destruens pravitatem, quae putat gloriam supernae majestatis, ad humilitatem non potuisse descendere passionis. Insipientes, quorum sensus inde confunditur, unde mundus noscitur esse liberatus, sicut dicit Apostoluserus ordo prolatus est, ut primus psalmus Christi Domini moralem, secundus naturalem, id est substantiam humanitatis et deitatis; tertius de resurrectione ipsius loquens, inspectivam quodammodo contineat partem: quae ratio per omnes Scripturas divinas decurrit. Inde et Isaac patriarcha tres puteos fodit, demonstrans praecepta Domini doctrina triplici contineri. Sic et Sapientia monet ut describamus ea nobis in corde tripliciter, et reliqua. Quas partes in subsequentibus psalmis facile poteris, aut mixtas, aut sigillatim positas, etiam non
Abbreviated transcription (Latin):
tati diuine nefandis dogmatib oblocunt᷑.
Dentes enim dicti sunt a demendo. Et ideo
pulchre nimis lingue detrahentium dentẽ
uocantur. quia sicut illi ciborum partes de¬
munt: ita & iste opiniones hominũ adhibita
detractione corrodunt. Quamuis hoc et ad
uideos possit aptari: qui dicebant. Si rex isrł
.ẽ. descendat de cruce. & credimꝰ ei. Contriuisti.
hoc ẽ. ad nichilum reduxisti. Nam reuera con¬
triti sunt: quando ipsum cognouert̃ in głã
resurrexisse. quẽ nisi sunt humanitate des-¬
Domini est salus. et super populum tuum
ontra illos hec sententia profert᷑. quorum
dentes suꝑius dixit esse contritos. Pronunti¬
ando enim dnĩ est salus. illos confundit qͥ
putauerunt salutem xp̃o tamquã terreno
homini contemptibili presumptione decer¬
pere. Quid maniter impii laboratis. Quomͦ
pot̾ aut ȩterna uita interimi: aut saluatori
salus ullatenus amputari. Suꝑ popłm tuũ

Expanded text:
tati divinae nefandis dogmatibus obloquuntur. tati divinae nefandis dogmatibus obloquuntur. Dentes enim dicti sunt a demendo. Et ideo pulchre nimis linguae detrahentium dentes vocantur; quia sicut illi ciborum partes demunt, ita et isti opiniones hominum adhibita detractione corrodunt. Quamvis hoc et ad Judaeos possit aptari, qui dicebant: Si rex Israel est, descendat de cruce, et credimus ei . Contrivisti, hoc est ad nihilum perduxisti. Nam revera contriti sunt, quando ipsum cognoverunt in gloriam resurrexisse, quem nisi sunt, humanitate desDomini est salus, et super populum tuumontra illos haec sententia profertur, quorum dentes superius dixit esse contritos. Pronuntiando enim, Domini est salus, illos confundit qui putaverunt, salutem Christo, tanquam terreno homini, contemptibili praesumptione decerpere. Quid inaniter, impii, laboratis? Quomodo potest aut aeterna vita interimi, aut Salvatori salus ullatenus amputari? Super populum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
enim in euanglio. quia in passione magna
eum popłi multitudo circum dedit. Nam qͦd
dicit non timebo: ñ significat se non esse mo¬
riturũ. S mortem formidare non poterat.
quam triduanam et mundo profuturam
on quia ds̃ dormiens aut recubans exci¬
tatur. sed scͥpturis diuinis mos est ad expͥ¬
mendam causam ꝑtropologiã ex nrã consu¬
etudine aliquid de deo dicere. Tropus aut̃
ẽ dictio. ab eo loco in quo propͥa est translata
in eum locum in quo propria non ẽ. Saluũ
me fac ds̾ meus. Hoc de resurrectione dicit᷑.
Non enim declinare patiebatur uite huius
occasus. qui erat humano gn̾i profuturus.
Aduersantes autem non solum ad mortem ꝑ¬
tinet. s eciam adhereticas questioneᷤ. qui sñ
ueritatis studio catholicas regulas praur
dogmatib insequuntur. Et merito tales ce¬
citate mentis ꝑcutiuntur: qui se ꝓdiuersis
desideriis miscuert᷑. Mentes pecc̃oꝵ contͥuisti.
dẽ detrahentium uerba mordatia. qui potes¬

Expanded text:
enim in Evangelio, quia in passione magna eum populi multitudo circumdedit. Nam quod dicit: Non timebo, non significat se non esse moriturum, sed mortem formidare non poterat, quam triduanam, et mundo profuturam  quia Deus dormiens aut recubans excitatur, sed Scripturis divinis mos est ad exprimendam causam per tropologiam ex nostra consuetudine aliquid de Deo dicere. Tropus autem est dictio ab eo loco in quo propria est, translata in eum locum in quo propria non est. Salvum me fac, Deus meus. Hoc de resurrectione dicitur; non enim declinare vitae hujus patiebatur occasum, qui erat humano generi profuturus. Adversantes autem, non solum ad mortem pertinet, sed etiam ad haereticas quaestiones, qui sine veritatis studio catholicas regulas pravis dogmatibus insequuntur. Et merito tales caecitate mentis percutiuntur, qui se perversis desideriis miscuerunt. Dentes peccatorum contrivisti. Id est detrahentium verba mordacia, qui potes
Abbreviated transcription (Latin):
go dormiui et soporatus sum et esurrexi:
quia dñs suscepit me. Uenit ad scd̾am par¬
tem in qua dubitantiũ corda roborantur. ut
crederent eum confestim resurrecturũ: quem
uisuri erant impiorũ manibꝰ crucifixum. Uor¬
mii dixit: quia celeriter resurrexit. Quod
fit in somno isto uitali. ubi non uitȩ t̾minus:
sed temꝑalis requies inuenitur. Soporatus
sum: securam significat pausationẽ. non sic̃
impii in morte patiuntur: quos inquietat
iugiter conscientia peccatorum. s soporatio ista
fuit sacri corporis beata dormitio. Exurgere¬
ẽ autem. cum a lacritate resurgere. Qiippe
quia caro mortalitate deposita. immortali¬
tatem sũpsit. et głãm sempiternam. Sed
quare exsurrexitꝰ euidenter exponit. qm̃ dñs
suscepit me. Natura enĩ humanitatis ꝑ se
ñ potuisset pͥropria uirtute resurgere. nisi
eam diuina omnipotentia suscepisset. sicut
ipse dicit. Potestatẽ habeo ponendi animam
meã: et potestatẽ habeo iterũ sumendi eam

Expanded text:
go dormivi et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Venit ad secundam partem, in qua dubitantium corda roborantur, ut crederent eum confestim resurrecturum, quem visuri erant impiorum manibus crucifixum. Dormivi, dixit, quia celeriter resurrexit; quod fit in somno isto vitali, ubi non vitae terminus, sed temporalis requies invenitur. Soporatus sum, securam significat pausationem; non sicut impii qui in morte quatiuntur, quos inquietat jugiter conscientia peccatorum: sed soporatio ista fuit sacri corporis beata dormitio. Exsurgere autem, est cum alacritate resurgere; quippe quia caro, mortalitate deposita, immortalitatem sumpsit, et gloriam sempiternam. Sed quare exsurrexerit, evidenter exponit, Quoniam Dominus suscepit me. Natura enim humanitatis per se non potuisset propria virtute resurgere, nisi eam divina omnipotentia suscepisset, sicut ipse dicit: Potestatem habeo 21 ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam
Abbreviated transcription (Latin):
locis aptissime significatur. Hic tam̃ dictum
intelligendum est de monte. id est de diuini¬
tatis excellentissima sũmitate: sicut & alius
psalinꝰ dicit. Iusticia tua sicut montes dei.
Equum enim fuerar ut natura assumpte¬

Expanded text:
locis aptissime significantur. Hic tamen dictum locis aptissime significantur. Hic tamen dictum intelligendum est de monte, id est de divinitatis excellentissima summitate; sicut et alius psalmus dicit: Justitia tua sicut montes Dei . Aequum enim fuerat ut natura
Abbreviated transcription (Latin):
latine gradatio. quando positis quibusdã
gradib siue in laude. siue inuituꝑatione
inter ẽ: quod ausesis sine ulla iteratione no
minis rerum procurat augmentum. In clẏ¬
mate uͦ necesse est ut postremũ uerbum qͦd
est in primo cõmate positum: in sequenti
menbro modis omnib iteretur. sicut ẽ illud
apłi. Scientes qm̃ tribulatio patientiã oꝑat᷑.
patientia probationem: probatio sꝑem. Spes
scĩssimam puritatem. Non enĩ allius integ̾¬
tatem aliqua imago phantasie poterat
impedire. ut cȩt̾is mortalib infirmitate
carnis plerumq subripitur. Quod autem dieit
uoce mea ad dñm clamaui. hoc euanglica u̾ba
declarant: ubi ait filius. Pat̃ glorifica filium
est eciam ꝑ prophas. Illud uero quod sequit.
& exaudiuit me de monte seõ suo: & ħ eũgłii
textus exponit. ubi uox ad eum facta est: et cla¬
rificaui. & iterum clarificabo. ꝑ montẽ siqͥdẽ
et ipse dñs & sc̃i eius. et eccłia: diuersis quidẽ

Expanded text:
Latine gradatio dicitur, quando positis quibusdam gradibus sive in laude, sive in vituperatione, istat quod αὔξησις sine ulla iteratiominis, rerum procurat augmenta, in climace vero necesse est ut postremum verbum, quod est in primo commate positum, in sequenti membro modis omnibus iteretur; sicut est illud Apostoli: Scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem, spes sanctissimam puritatem. Non enim illius integritatem aliqua imago phantasiae poterat impedire, ut caeteris mortalibus infirmitate carnis plerumque subripitur. Quod autem dicit: Voce mea ad Dominum clamavi, hoc evangelica verba declarant, ubi ait Filius: Pater, glorifica Filium est etiam per prophetas. Illud vero quod sequitur, et exaudivit me de monte sancto suo, et hoc Evangelii textus exponit, ubi vox ad eum facta est: Et clarificavi, et iterum clarificabo . Per montem siquidem et ipse Dominus, et sancti ejus, et Ecclesia diversis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
oc ad illas uoces ꝑtinet uideorum dicentiũ.
Alios saluos fecit. se ipsum non potest saluũ
facere. P̃utabatur enim pat̾ dilectionem nõ
habere filii. quem carnaliter ꝑmittebat occi¬
di. O nefarie turbe stultissimum dictum.
Numquid redemptio mundi infirmitati
debuit applicari. Non enĩ insatiabilis mors
alit̾ poterat uinci. nisi uita tyrannidis eiꝰ
ianuas introissos. Sic tenebrȩ ꝑmanere
neqͣunt. cum p̃sentia luminis exludunt᷑.

Expanded text:
ad illas voces pertinet Judaeorum dicentium: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere . Putabatur enim Pater dilectionem non habere Filii, quem carnaliter permittebat occidi. O nefariae turbae stultissimum dictum! nunquid redemptio mundi infirmitati debuit applicari? Non enim insatiabilis mors aliter poterat vinci, nisi vita tyrannidis ejus januas introisset. Sic tenebrae permanere nequeunt, cum praesentia luminis excluduntur.