comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ezechiae regum iuda. Pro iuda inquo significantur
duae tribus .lxx. ettheodotio posuere iudaeam.quȩ
totam terram duodecim tribuum ostendit . &pro eo
quod nos exhebreo uertimus. super iudam ethieru¬
salem. illi interpretati sunt contra iudam ethieru.¬
salem. symmachus. more suo manifestius de iuda &
hierusalem. vtnec prospera nec aduersa uelit titulo
demonstrari . sed ea quae de iudaethierusalem. In utrãq:
partem propheticus sermo praedixerit. Ergo isaias
principaliter deduabus loquitur tribubus. luda. et
beniamin. exceptis decem quae insamaria erant. & uo¬
cabantur effraim. et isrł. Etquas sub ozia rege iudae.
& hierusalem. phul. rex assyriorum uastare lam coeperat
Deniq quinquagesimo et secundo imperii eius anno. reg¬
nante apud samariam phaceae filio romeliae. uenit
teglat. phalassar. rex assyriorum. et coepit achion.
et abel. domũ maacha. et lanuae. & cedes. et asser . & ga¬

Expanded text:
et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur et Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerpartem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phacee filio Romeliae, venit Teglathphalasar rex Assyriorum, et cepit Ajon et Abel, domum Maacha: et Janoe et Cedes et Asor et Ga
Abbreviated transcription (Latin):
edidit tomos. Appollinaris autem more suo exponit
omnia. ut uniuersa transcurrat . et punctis quibusdam
atq interuallis immo compendiis grandis uiae spatia
preter uol&. ut non tam cõmentarios. quam indices ca¬
pitulorum nos credamus legere. Ex quo anim aduertis
quantae difficultatis sit . ut latini nostri quorũ aures
fastidiosae sunt. Et ad intellegendas scripturas scãs nau¬
siant. plausoq eloquentiae tantum delectantur mihi
ignoscant si prolixius locutus fuero. cum isaias duode¬
cim prophetis iuxta numerum uersuum. aut equalis
aut maior sit. Sicubi aũt pretermissis Lex dehebraico
disputaui. Illud in causa est. quod aut eadem aut simi¬
lia sunt. pleraque cumceteris etduplici editione pro¬
posita noui libros explanationis extendere. Qui etiã
insimplici expositione modum breuitatis excedunt.
sed iam propositum per sequar
iudam & hierusalem. Indiebus oziae. Ioatham. achaz

Expanded text:
edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cum Isaias duodecim Prophetis juxta numerum versuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam propositum exsequamur.Judam et Jerusalem, in diebus Oziae, Joatham, Achaz
Abbreviated transcription (Latin):
librum uelle disserere. In quo maiorum nostrorum in¬
genia sudauerunt. Grecorum dico. Ceterum apud lati¬
nos grande silentium est. preter scãe memoriae marty¬
rem uictorinum. qui cum apostolo dicere poterat
et si inperitus sermone. non tamen scientia. Scripsit enĩ
bihunc prophetam iuxta editiones quattuor usque ad
uisionem quadrupedum indeserto . Origenes triginta
uolumina. equibus uicesimus sextus liber non inuenit᷑
Feruntur et alii subnomimne eiusdem uisionis.
TE TPAΠOAΩN. duo adgratiam libri.qui pseudopigra¬
phi putantur. &uiginti quinque omeliae. et semiosis.
quas nos excerpta possumus appellare. Eusebius quoq
pamphyli iuxta hystoricam explanationem. quindecĩ
edidit uolumina. Et didimus. cuius amicitus nuper
usi sumus. ab eo loco ubi scriptum est. Consolamini
consolamini populum meum sacerdotes. Loquimini ad
cor hierusalem. usque ad finem uoluminis. decem &octo

Expanded text:
librum velle edisserere, in quo majorum nostrorum inlibrum velle edisserere, in quo majorum nostrorum ingenia sudaverunt: Graecorum dico. Caeterum apud Latinos grande silentium est, praeter sanctae memoriae martyrem Victorinum, qui cum Apostolo dicere poterat: Etsi imperitus sermone, non tamen scientia . Scripsit enim in hunc Prophetam juxta editiones quatuor, usque ad Visionem quadrupedum in deserto, Origenes triginta volumina, e quibus vicesimus sextus liber non invenitur. Feruntur et alii sub nomine ejus de Visione τετραπόδων, duo ad Gratam libri, qui pseudographi putantur; et vigintiquinque Homiliae, et Σημειώσεις, quas nos Excerpta possumus appellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem quindecim edidit volumina; et Didymus, cujus amicitiis nuper usi sumus, ab eo loco ubi scriptum est: Consolamini, consolamini populum meum, sacerdotes: loquimini ad cor Jerusalem , usque ad finem voluminis, decem et octo
Abbreviated transcription (Latin):
possunt ratione reticere. Cum inditione sit sp̃s qui loqui¬
tur per prophetas. uel tacere uel dicere. Si ergo hitelle¬
gebant quae dicebant. cuncta sapientiae rationisque
sunt plena. nec aer uoce pulsatus ad aures eorun per¬
ueniebat . sed ds̃ loquebatur in anima prophetarum. luxta
illud quod alius propheta dicit. Angelus qui loquebatur
inme. et clamantes incordibus nostris abba pater. Et
audiam quid loquatur inme dñs ds̃. Unde post hysto¬
riae ueritatem. sp̃italiter accipienda sunt omnia. et sic
iudaea. et hierusalem. Babylon. etphilistim. moab. et
damascus. a egỹptus. et desertum mare. Idumȩa. et arabia.
ac uallis sion . et ad extremum tyrus. et uisio quadru¬
pedum intellegendae sunt. Utcuncta quaeram us insen¬
sum. et in omnibus his. quasi sapiens architectus paulus
apostolus iaciat fundamentum. quod non est preter
xp̃m iñm . Magnique laboris etoperis est. omnem isaiae

Expanded text:
possunt ratione reticere, cum in ditione sit spiritus qui loquipossunt ratione reticere, cum in ditione sit spiritus qui loquitur per Prophetas, vel tacere vel dicere? Si ergo intelligebant quae dsunt plena, nec aer voce pulsatus ad aures eorum perveniebat: sed Deus loquebatur in animo Prophetarum, iuxta illud quod alius Prophin me , et: Clamantes in cordibus nostris, Abba, pater . Et: Audiam quid loquatur in me Dominus Deus . Unde post historiae veritatem, spiritualiter accipienda sunt omnia: et sic Judaea et Jerusalem, Babylon et Philisthiim, et Moab et Damascus, Aegyptus et desertum mare, Idumaea et Arabia, ac vallis Visionis, et ad extremum Tyrus, et Visio quadrupedum intelligenda sunt; ut cuncta quaeramus in sensu, et in omnibus his, quasi sapiens architectus Paulus apostolus jaciat fundamentum, quod non est aliud praeter Christum Jesum. Magnique laboris et operis est, omnem Isaiae
Abbreviated transcription (Latin):
& de quibus affirment. Sed iuxta salomonem qui loquitur
in prouerbiis. Sapiens intellegit. quae profert deore suo.
et in labiis suis portabit scientiam. etiam ipsi sciebant quid
dicerent. Si enim sapientes erant prophetae quod negare
non possumus. Et moyses omni sapientia eruditus loqueba¬
tur ad dñm: et dñs respondebat ei . Et dedam hele ad princi¬
pem trridicitur . Num quid sapientior es danihele. Et
dauid sapiens erat qui gloriabatur inpsalmo. Incerta &
occulta sapientiae tuae manifestasti mihi. quomodo sa¬
pientes prophetae instar brutorum animantium quid
dicerent ignorabant. Legimus et in alio apostoli loco. sp̃s
prophetarum. prophetis subiecti sunt. ut insua habeaNT
potestate quando taceant. quando loquantur. Quod
si cui uidetur infirmum. illud eiusdem apostoli audiat
Prophetae duo aut tres loquantur. et alii di iudicent.
Si autem alii fuerit reuelatum sedenti prior taceat. qua

Expanded text:
neque de quibus affirment : sed juxta Salomonem qui loquitur neque de quibus affirment : sed juxta Salomonem qui loquitur in Proverbiis: Sapiens intelligit quae profert de ore suo; et in labiis suis portabit scientiam , etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus; et Moses omni eruditus sapientia loquebatur ad Dominum, et Dominus respondebat ei; et de Daniele ad principem Tyri dicitur: Numquid sapientior es Daniele ? et David sapiens erat qui gloriabatur in Psalmo: Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi , quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium quid dicerent, ignorabant? Legimus et in alio Apostoli loco: Spiritus Prophetarum Prophetis subjecti sunt : ut in sua habeant potestate, quando taceant, quando loquantur. Quod si cui videtur infirmum, illud ejusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii dijudicent: si autem alii fuerit revelatum sedenti, prior taceat . Qua
Abbreviated transcription (Latin):
testatur ipse qui dixit. Et erit uobis uisio omnium sicut uer¬
ba libri signati. quẽ cum dederint scienti litteras. dicent lege
istum. et respondebit non possum. signatus est enim. Et dabit᷑
liber nescienti litteras. diceturq ei. lege . & respondebit nescio
litteras. Siue igitur hunc librum dederis nescienti litteras
populo nationũ. respondebit non possum legere. quia non
didici litteras scripturarum: Siue dederis scribis et pharisaeis
qui legis litteras nosse se iactant. respondebunt non possu¬
mus legere. quia signatus est liber. Qui idcirco eis signatus
est. quo non receperunt eũ quem significauit pater. qui ha¬
b& clauem dauid. qui aperit etnemo claudit. Claudit & ne¬
mo apesit. Neque uero utmontanus. cum in sanis feminis
somniat. prophetae in exstasin sunt locuti. utnescirent quid
loquerentur . et cum alios erudirent. Ipsi ignorarent quid
dicerent: De quibus apostolus ait. Nescientes quae loquant᷑

Expanded text:
testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis testatur ipse qui scripsit: Et erit vobis ba libri signati, quem cum dederint scienti litteras, dicent: lege istum. Et respondebit: Non possum, signatus liber nescienti litteras: diceturque ei, lege, et respondebit, nescio litteras . Sive igitur hunc librum dederis nescienti litteras Populo nationum, respondebit: Non possum legere: quia non didici litteras Scripturarum; sive dederis Scribis et Pharisaeis, qui Regis litteras nosse se jactant, respondebunt: Non possumus legere: quia signatus est liber. Quid idcirco eis signatus est? quoniam non receperunt eum quem signavit Pater : qui habet clavem David: Qui aperit, et nemo claudit; qui claudit, et nemo aperit . Neque vero, ut Montanus cum insanis feminisomniat, prophetae in exstasi sunt locuti, ut nescirent quid loquerentudicerent. De quibus Apostolus ait: Nescientes quae loquantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tico canticorx. noua &uetera fratruelis meus seruaui
tibi. Sicq exponam isaiam. ut illum non solum prophe¬
tam . sedeuangelistam &apostolũ doceam. Ipse enim de
se. et deceteris euangelistis ait. quam speciosi pides euan¬
gelitantium bona euangelizantium pacem. etad ipsum quasi ad
apostolum loquitur d̃s. Quem mittam etquis ibit adpopulũ istũ.
et ille respondit. Ecce ego mitte me.Nullusq put& me istius¬
uoluminis argumenta breui cupere sermone conprehendere.
cum uniuersa dñi sacramenta presens scriptura contineat.
et tam natus deuirgine Emmanuhel. quam in lustriũ patrator
operx atq signorũ. mortuus ac sepultus. et resurgens ab infe¬
ris. et saluator uniuersarum gentiũ p̃dicetur. Quid loquar de
physica. & hethica. et theologica: quod quid scãrum est scriptu¬
rarum. quicquid potest humana lingua proferre. etmortaliũ
sensus accipere isto uolumine continetur. Decuius mysteriis

Expanded text:
tico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed evangelistam et Apostolum doceam. Ipse enim de se et de caeteris evangelistis ait: Quam speciosi pedes evangelizantium bona, evangelizantium pacem . Et ad ipsum quasi ad Apostolum loquitur Deus: Quem mittam, et quis ibit ad populum istum? Et ille respondit: Ecce ego, mitte me . Nullusque putet, me voluminis istius argumentum brevi cupere sermone comprehendere: cum universa Domini sacramenta praesens Scriptura contineat; et tam natus de Virgine Emmanuel, quam illustrium patrator operum atque signorum: mortuus ac sepultus, et resurgens ab inferis, et Salvator universarum gentium praedicetur. Quid loquar de physica, ethica et logica? Quidquid sanctarum est Scripturarum: quidquid potest humana lingua proferre, et mortalium sensus accipere, isto volumine continetur. De cujus mysteriis
Abbreviated transcription (Latin):
XPLETIS LOUEO UIXTEMPORE INXII prophe¬
tas. uiginti explanationum libris. et indanihelem
commentariis. cogis me uirgo xp̃i eustochiũ. transire
ad isaiam. Et quod scãe matri tuae paulae dum ui¬
uer& pollicitus sum tibi reddere. quod quidem et
eruditissimo uiro fr̃ituo pammachio promisisse me
memini. Cumq in affectu par sis. vincis presentia Itaq
&tibi etilli. perte reddo quod debeo. oboediens xp̃i prȩ¬
ceptis qui ait Scrutamini scripturas. et quaerite & in¬
uenietis. Ne illud audiam cum iudaeis. erratis nescientes
scripturas. neq uirtutem di. Si enim iuxta apostolum
paulum xp̃s dĩ uirtus ẽ. dĩq sapientia. etqui nescit scrip¬
turas. nescit dĩ uirtutẽ eiusq sapientiã. Ignoratio scrip¬
turarum. ignoratio xp̃i est: Vnde orationũ tuarx fultus
auxilio. quae diebus ac noctibus in dĩ lege meditaris. et
templũ es sp̃s scĩ. lmitabor patrem familias. qui de thesau¬
ro suo profert noua etuetera. et sponsam dicentẽ Incan¬

Expanded text:
xpletis longo vix tempore in duodecim Prophetas viginti explanationum libris, et in Danielem Commentariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta apostolum Paulum Christus Dei virtus est, Deique sapientia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Can
Abbreviated transcription (Latin):
d&. aduobus caudisticionum fumigantium istorum
lnira furoris raasin et srriae et filii romeliae eoquod
consilium inierit contra te syria pessima ephraim
et filius romeliae dicentes. Ascendamus adiudam et
suscitemus eum etauellamus eum adnos et pona
mus regem in medio eius filium tabehel.
Haec dicit dñs ds̃ non stabit etnonerit istud. sed caput
sẏriae damascus. et caput damasci raasin. et ad huc
sexaginta etquinq anni. et desin& ephram esse po¬
pulus. et caput ephraim samaria. et caput samariae
filius romeliae. sin on credideritis non ꝑmanebitis.
Iasub filius isaiae qui interpraetatur reliquus atque
conuertens intypo populi uida qui erat deduorum
regum manibus liberandus.
Iubetur egredi cum parente etoccurrere achas regi
iudae in loco aquae ductus piscinae superioris inuia
agri fullonis ubi postea lecturi sumus subezechia
rege iuda stare rapsacen. & ex precepto sennaceribus
regis assyriorum dĩ populum plasphemare inquem

Expanded text:
det a duobus caudis titionum fumigantium istorum det a duobus caudis titionum fumigantium istorum in ira furoris Rasin et Syriae et filii Romeliae eo quod consiet filius Romeliae, dicentes: Ascendamus ad Judam, et suscmus regem in medio ejus filium Tabeel. Haec dicit Dominus Deus, non stabit, et non erit istud, sed caput Syriae Damascus et caput Damasci Rasin, et adhuc sexaginta et quinque anni, et desinet Ephraim esse populus. Et caput Ephraim Samaria, et caput Samariae filius Romeliae. Si non credideritis, non permanebitis. Jasub filius Isaiae, qui interpretatur reliquus atque convertens, in typum populi Juda, qui erat de duorum regum manibus fiberandus, jubetur egredi cum parente, et occurrere Achaz regi Judae in loco aquaeductus piscinae superioris, in via agri fullonis, ubi postea lecturi sumus, sub Ezechia rege Juda stare Rabsacem, et ex praecepto Sennacherib regis Assyriorum Dei populum blasphemare. In quem
Abbreviated transcription (Latin):
et tribum efraim. dequa ieroboam filius nabath uitu¬
los aureos in bethel etindat constituerat. etadomo
dauid dĩ populum separarat refert adhereticos con
sentientibus sibi ut expugnent ecclesiam.
Quod cum audierit domus dauid quem in hiez echihel
pastorem bonum legimus suscitandum. et populus
eius simpliciter credens. in dñm pertremesc&. et
ideo pertremesc& quia non arboribus frugiferis.
sed infructuoso saltui conparatur. Eosdem autem
hereticos atque gentiles contra domum dauid.
Argumentorum etdialecticȩ artis gladus dimicare
nulli dubium est. utqui interse discrepant in ecle
siae obpugnatione consentiant.
uxta illud quod herodes et pilatus interse discordan¬
tes in dñi passione amicitia foederantur.
Otdixit dñs adisaiam egredere in occursum acha tu
et qui derelictus est iasub filius tuus ad extremũ aquae
ductus piscine superioris inuia agri fullonis et dices ao
eum. Uide utsileas noli timere. et cortuum ne formi¬

Expanded text:
 tribum Ephraim, de qua Jeroboam, filius Nabath, vitu tribum Ephraim, de qua Jeroboam, filius Nabath, vitulos aureos in Bethel, et Dan constituerat, et a domo David Dei populum separaverat: referuntur ad haereticos, qui consentiunt sibi ut expugnent Ecclesiam. Quod cum audierit domus David, quem in Ezechiel pastorem bonum legimus suscitandum, et populus ejus simpliciter credens in Deum pertremiscet. Et ideo pertremiscet, quia non arboribus fructiferis, sed infrhaereticos atque gentiles contra domum David argumentorum et dialecticae artis gladiis dimicare nulli dusiae oppugnatione consentiant: juxta illud quod Herodes, et Pilatus inter se discordantes, in Domini passione amicitia foederantur. Et dixit Dominus ad Isaiam: egredere in occursum Achaz, tu et qui derelictuductus piscinae superioris in via agri Fullonis et dices ad eum vide ut sileas noli timere et cor tuum ne formi
Abbreviated transcription (Latin):
ria duxisse captiua. De quo certamine propheta nunc
tacuit. sed secundum refert proelium. quando experi¬
mentum habentes fortitudinis suae atque uictoriae.
etinuitati praede in cognitione. Rursum ueniunt ad
uida eam. ethierusalem cupiunt debellare etnonpotue¬
runt quia auxiliatus est ei dñs vt suboccasione miseri¬
cordiae qua populum liberabat obsessum filium suum
nuntiar& deuirgine nasciturum. Quod cum audiss&
domus dauid. hoc est domus regia. syriã scilic& etephra¬
im. raasin et phaceae. iuncto uenire exercitu. exterri¬
ta est atque pertimuit. et tam rex quam populus. ita
contremuerunt ut putares arborum folia uentorum
flatibus uentilari. Iuxta. ANΑΤΩTΗÑ. facilis inter¬
praetatio est quod regnante achaꝰ rege impio rex
ãram. qui inter praetatur excelsus atque sublimis
utindic& arrogantiam sapientiae saecularis. etpha
ceae filius romeliae qui & ipse iuxta osee prophetam¬

Expanded text:
riam duxisse captiva. De quo certamine propheta nunc riam duxisse captiva. De quo certamine propheta nunc tacuit, sed secundum refert praelium: quando experimentum haet invitati praedae magnitudine rursum 102 veniunt ad Judaeam, et Jerusalem cupiunt debellare, et non potuerunt, quia auxiliatus ei est Dominus, ut sub occasione misericordiae, qua populum liberabat obsessum, filium suum nuntiaret de Virgine nasciturum. Quod eum audisset domus David, hoc est, domus regia, Syriam scilicet et Ephraim, Rasin, et Phacee juncto venire exercitu, exterrita est atque pertimuit, et tam rex quam populus ita contremuerunt, ut putares arborum folia ventorum flatibus ventilari. Juxta anagogen facilis interpretatio est: quod regnante Achaz rege impio, rex Aram, qui interpretatur excelsus atque sublimis, ut indicet arrogantiam sapientiae saecee filius Romeliae, qui et ipse juxta Osee prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
iustissimo. Uidit statim propheta dñm saluatorem
insua maiestate regnantem etadnuntiantem iudaici
populo cecitatem etsub uersionem inbierusalem. et
ceterarum urbium sub uespasiano et adriano. et quomo¬
do in apostolis reliquiae sint saluandae. Tertius rex
filius ioatham succedit a chazam pussimus qui clusit
ianuas templi. etinualle genno adorauit babalim
etfilium suum idolis consecrauit. Ita ut auferr& altare¬
aeneum quod salomon fecerat. etponer& intemplo dĩ
altare idolorum. cuius exemplar dedamarco acceperat.
Iuste igitur ad dñi auxilio derelictus est. et consurrexe¬
runt aduersum eum raasin rex syriae idest ar̃am. et face¬
non libro raas regem damasci uicto achaz multos deiu¬
tribuum quae appellabantur israhel. etregnabant insa¬
maria. vnã die centum inginti milia percussisse deiuda
hominum bellatorum. et ducenta milia mulierum
puerorumque etpuellarum cum infinita praeda in sama¬

Expanded text:
justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatorem justissimo, vidit statim propheta Dominum Salvatorem in sua majestate regnantem, et annuntiantem Judaici populi caecitatem, et subversionem Jerusalem, et caeterarum urbium sub Vespasiano, et Adriano: et quomodo in Apostolis reliquiae sint salvandae. Tertius rex filius Joatham succedit Achaz impiissimus , qui clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altareaeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacenon libro, Rastribuum, quae appellabantur Israel et regnabant in Samaria et una die centum viginti millia percussisse de Juda hominum bellatorum, et ducenta millia mulierum, puerorumque et puellarum cum infinita praeda, in Sama
Abbreviated transcription (Latin):
labunt. quod diximus semen scm̃ erit. quod steterit in ea uel
iuxta aquilã semen scm̃ erit. germen eius inlxx. interp̃tibus
non habetur.: sed de hebraico. ettheodotionis editione aborige.¬
ne ad ditũ in ecclesiae fertur exemplaribus. Utpost quam in¬
trauerit plenitudo gentium. tunc omnis israhel sal¬
uus fiat. &impleatur etiam in hoc sermo dñi dicen¬
tis. Ego occidam etego uiuificabo. percutiam et ego
sanabo.
regis iuda. ascendit raasin rex syriae et phaceae
filius romeliae rex istahel in hierusalem adprelian¬
dum contra eam etnonpotuerunt debellare eam.
etnuntiauerunt domui dauid dicentes. Consensit
sẏria cum ephraun et commotum est cor eius et
cor populi illius. sicut mouentur mala ligna
siluarum a facieuenti. Ohias qui et azarias rex reg
tempore uidit isaias quae praeteritus sermo disseruit.
Quo mortuo. et regnante proeo ioatham filio eius rege

Expanded text:
labunt. Quod diximus, semen sanctum erit quod steterit in ea, vel labunt. Quod diximus, semen sanctum erit quod steterit in ea, vel juxta Aquilam, semen sanctum erit germen ejus, in LXX Interpretibus non habetur, sed de Hebraico et Theodotionis editione ab Origene additum; in Ecclesiae 101 fertur exemplaribus, ut postquam intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat; et impleatur etiam in hoc sermo Domini, dicentis: Ego occidam, et ego vivificabo, et percutiam, et ego sanabo regis Juda, ascendit Rasin, rex Syriae, et Phacee filius Romeliae, rex Israel, in Hierusalem ad praeliandum contra eam, et non potuerunt debellare eam. Et nuntiaverunt domui David, dicentes: CSyria cum Ephraim, et commotum est cor ejus, et cor populi illius, sicut moventur ligna silvarum a facie venti. Ozias qui et Azarias, rex Jud Cujus extremo jam tempore vidit Isaias quae praeteritus sermo disseruit. Quo mortuo, et regnante pro eo Joatham filio ejus, rege
Abbreviated transcription (Latin):
residui populi. ut ad cõparationem prioris multitudinis uix decima
pars remaneat. Cumq etinipsa terra fuerit solitudo. dupliciter
enim locus iste intellegi potest. quod decima pars in toto orbe
uix remaneat. etinipsa uidaea uix parua pars populi reserue¬
tur. Rursum ipsae reliquiae erunt indep̃dationẽ. quando post
annos fere quinquaginta adrianus uenerit. etterrã iudaeam
penitus fuerit depredatus. intantum ut terebintho quaercui
quae grandes amiserit comparetur. deniq post extremã uasti¬
tatem etiam leges publicae pependerunt. et ꝓhibiti sunt iudaei
terram dequa eiecti fuerant ingredi. siquis aũt crediderit inxp̃m
etimpletum fuerit illud quod supra legimus. Nisi dñs sabaoth
reliquiss& nobis semen quasi sodoma essemus etsimiles gomor¬
rae fuissemus. quando iuxta apłm. reliquiae saluabunt᷑. hoc
semen scm̃ erit. et deapłorum germine cunctae ecclesiae pulu¬

Expanded text:
residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis, vix decima residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis, vix decima pars remaneat. Cumque, et in ipsa terra fuerit solitudo dupliciter enim locus iste intelligi potest, quod decima pars, et in toto orbe vix remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quando post annos ferme quinquaginta Adrianus venerit, et terram Judaeam penitus fuerit depraedatus, in tantum, ut terebintho, et quercui, quae gtatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei terram, de qua ejecti fuerant, ingredi. Si quis autem crediderit in Christum, et impletum fuerit illud quod supra legimus: Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, quasi Sodoma essemus, et similes Gomorrhae fuissemus : quando juxta Apostolum , reliquiae salvabuntur; hoc semen sanctum erit, et de Apostolorum germine cunctae Ecclesiae pullu
Abbreviated transcription (Latin):
suos semen scm̃ erit qđ steterit in ea. Dicente dño. vade etdic popu
lo huic qđ audiat etnonaudiat. uideat etnonuideat. Id circo aũt
nec audiat nec uideat quia ñsit intellecturus uerba dñi. nec eius
opera cogniturus. et quo incrassatus ẽ ecdilatatus etoblitus creato¬
rissui. Propheta respondit etquerit sollicitus depopulo suo.usque¬
que dñe haec sententia ꝑmanebit utaudiens non audiat uidensq
nonuideat. Cui respondit dñs. tamdiu non audiet etnonuidebit.
etexcecatum habebit cor donec ciuitates iud eae uespasiano
titoq pugnantibus penitus subuertantur. intantũ ut nomen
bitatore sint. & terra redigatur insolitudinem. etuel figa uel
captiuitate in totum orbem uidaicus populus disꝑgatur . Et nequa¬
quam iniudaea ut prius. sed incunctis gentibus iudaeorũ populus
multiplicetur. quod aũt̃ dico multiplicetur tanta erit infelicitas

Expanded text:
suos. Semen sanctum erit quod steterit in ea. » Dicente Dsuos. Semen sanctum erit quod steterit in ea. » Dicente Ddiat et non audiat, videat et non videat. Idcirco autem nec audiat, nec videat: quia non sit intellecturus verba Domini, nec ejus opera cogniturus, et quoniam incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum habebit cor, donec civitates Judaeae, Vespasiano Titoque pugnantibus, penitus subvertantur, in tantum ut ne nobitatore sint, et terra redigatur in solitudinem; et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus populus dispergatur: et nequaquam in Judaea, ut prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multiplicetur. Quod autem dico multiplicetur, tanta erit infel
Abbreviated transcription (Latin):
quod etego fieri desidero. tu exceca cor populihuius etaures ad¬
graua. etoculos claude neintellegant ne audiant ne uideant. si
eni illi uiderint etconuersi fuerint et intellexerint et sanati.
totus mundus non recipi& sanitatẽ. ex quo animaduertimus quã¬
uis graue sit peccatũ. siquis conuertatur eũ posse sanari simulq
ethoc intellegendũ quod ꝓmagnitudine sceleris etiã paeniten¬
tia indigni iudicati sint. ipso dño dicente adhierusalẽ. quotiens
uolui congregare filios tuos sicut gallina pullos subalas suas etno
liusti. Etdixi usquequo dñe. etdixit donec desolentur ciuitates
absq habitatore. et domus sine hominibus etterra relinquat᷑ deser¬
ta. etlonge faciet dñs homines etmultiplicabitur quae relicta fue¬
rat . in medio terrae. et adhuc in ea erit decimatio. etrursũ erit in
dep̃dationem sicut therebintus et sicut quertus quaȩ ꝓiecit fructus

Expanded text:
quod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures agquod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligant, ne audiant, ne videant. Si enim illi viderint, et conversi fuerint, et intellexerint, et sanati fuerint, totus mundus non recipiet sanitatem. Ex quo animadvertimus, quamvis grave sit peccatum, si quis convertatur, eum posse sanari. Simulque et hoc intelligendum quod pro magnitudine sceleris etiam poenitentia indigni judicati sint. Ipso Domino dicente ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tuos, sicut gallina pullos sub alas sualuisti . » « Et dixi: Usquequo, Domine? Et dixit: Donec desolentur civitates absque habitatore, et domus sine hominibus, et terra relinquetur deserta, et longe faciet Dominus homines, et multiplicabitur quae derelicta fuerat in medio terrae, et adhuc in ea erit decimatio: et rursum erit in depraedationem sicut terebinthus, et sicut quercus quae projecit fructus
Abbreviated transcription (Latin):
tiones etuocatio dĩ. Sicut enim inquit uos aliquando noncre¬
didistis dõ. nunc aũt estis misericordiã consecuti ꝓpterhorum
incredulitatẽ. sic &isti nunc noncredider in ur̃am misericordiã.
gentẽ. ut om̃s saluae fiant. Iudaeorũ partẽ nonuidere ut omnis
mundus aspiciat. Unde ecipse dñs in euangelio sacram̃tũ ceci ana¬
tiuitate qui receperat oculos. uertit adtropologiã etdicit. In
iudiciũ ego ueni inhunc mundũ. vtuidentes non uideant. etñ
uidentes uideant. Etinalio loco simeon loquit᷑. ecce hic positus ẽ
in ruinã etinresurrectionẽ multorũ. Illis itaq ñuidentib nos ui¬
demꝰ illis cadentib. nos resurgimus. Quod intellegens ꝓpheta quo¬
dã modo aliis uerbis dicit. Odñe p̃cipis mihi loqui populo iudae¬
orũ utaudiant et non intellegant saluatorẽ. etuideant eum
etnoncognoscant. siuis impleri iussionẽ tuã ettotũ saluari mundũ.

Expanded text:
tiones, et vocatio Dei. Sicut enim vos, inquit, aliquando non cretiones, et vocatio Dei. Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc 99 autem estis misericordiam consecuti, propter eorum incredulitatem: sic et isti nunc non crediderunt in vestram misericordiam, gentem, ut omnes salvae fiant: Judaeorum partem non videre, ut omnis mundus aspiciat. Unde et ipse Dominus in Evangelio sacramentum caeci a nativitate, qui receperat oculos, vertit ad Tropologiam, et dicit: In judicium ego veni in hunc mundum, ut videntes non videant, et non videntes videant . Et in alio loco Simeon loquitur: Ecce hic positus est in ruinam et in resurrectionem multorum . Illis itaque non videntibus, nos videmus: illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant, et non intelligant Salvatorem, et videant eum, et non cognoscant. Si vis impleri jussionem tuam, et totum salvari mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
aut cũ ceteris ethaec indissolubilis erit. Locũ istũ beatus apłus pau¬
lus plenius explicat adromanos. et qđ ille pęne tota epła ꝓsecu¬
tus ẽ. nos suꝑfluũ facim si uoluerimus breui sermone conp̃bende¬
re dic̃ enĩ p̾multa. Conclusit ds̃ om̃a in incredulitate. ut omnib
quid sic peccauerunt utcaderent absit. sed illorx delicto. salus gentium
fier& ademulandũ eos. Et post modicum. si enim abiectio eorũ recon¬
ciliatio mundi. quae adsumptio eorũ. nonne uita exmortuis. Etrur¬
sum. Nolo enim uos ignorare fr̃s mysterium hoc. ut nonsitis uobis¬
metipsis prudentes. quia cecitas exparte facta est in israhel. donec
plenitudo gentium introeat. et tunc om̃is isrł saluus fiat. et post
paulolũ. iuxta euangeliũ quidem in imici ꝓpter uos. iuxta electio¬
nem autem dilecti ꝓpter patres. absq poenitentiae nons domina¬

Expanded text:
aut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Pauaut cum caeteris et haec indissolubilis erit. Locum istum beatus apostolus Paulus plenius explicat ad Romanos, et quod ille pene tota epistola prosecutus est, nos superfluum facimus, si voluerimus brevi sermone comprehendere. Dicit enim post multa: Conclusit Deus omnia in incredulitate, ut omnibus quid sic peccaverunt, ut caderent? absit; sed illorum delicto salus gentium fieret ad aemulandum eos . Et post modicum: Si enim abjectio eorum reconciliatio mundi, quae assumptio eorum? nonne vita ex mortuis? Et iterum: Nolo enim vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobismetipsis prudentes, quia caecitas ex parte facta est in Israel, donec plenitudo gentium introeat, et tunc omnis Israel salvus fiat. Et post paululum : Juxta Evangelium quidem inimici propter vos, juxta electionem autem dilecti propter patres: absque poenitentia enim sunt dona
Abbreviated transcription (Latin):
fugere ne plasphemũ uideat᷑ ẽẽ qđ iuxta hebraicũ dicit᷑. auditu au¬
dite. et nolite intellegere. etuidete uisionẽ etnolite cognoscere.
cũ huiuscemodi testimonia etiã inlxx. int̃p̃tib repperiamus ut
ẽ illud in exodo qđ ad pharaonẽ dicitur: ꝓpt̃ea suscitauite utos¬
tendã inte uirtutẽ meã. sin aũt̃ ipse suscitauit etindurauit cor
pharaonis ne creder&. et dealiis dr̃ dedit eis ds̃ spm̃ conpunctionis
oculos ut ñ uideant. etaures utnon audiant. Et inpsalmis. fiat
m̃sa eorx inlaqueũ etincaptionẽ . etinscandalũ etinretributionẽ.
obscurent᷑ oculi eorũ neuideant. etdorsũ eorx semꝑ incurua.
nons illi inculpa qui nonuident. sed ille qui dedit oculos ad ñ
uidendũ. Ergo etabsq hoc testimonio qđ nunc conamur expone¬
re. man& eadẽ questio in eđiis. et aut cũ ista soluent᷑ ecceterae

Expanded text:
fugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu aufugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse suscitavit, et induravit cor Pharaonis ne crederet: et de aliis dicitur: Dedit eis Deus spiritum compunctionis, oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant ; et in Psalmis: Fiat mensa eorum in laqueum, et in captionem, et in scandalum, et in retributionem: obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsa eorum semper incurva : non sunt illi in culpa qui non vident; sed ille qui dedit oculos ad non videndum. Ergo et absque hoc testimonio, quod nunc conamur exponere, manet eadem quaestio in Ecclesiis, et aut cum ista solventur et caeterae,
Abbreviated transcription (Latin):
reus uocabitur. et flumina deuentre eius fluent aquae uiuae.
etuidebunt inquẽ conpunxer̃. etcetera his similia. Pauliquoq
id circo adhebraeos epłae contra dicitur. quod adhebraeos seri¬
bens utat̾ testimonus quae in hebra eis uoluminibus ñ habent̃.
Quod si aliquis dixerit hebrȩos libros postea aiudaeis eẽ falsatos.
audiat origenen quid in octauo uolumine explanationũ isaiȩ
huic respondeat questiunculae. quod numquã dñs etapłiqui
cetera crimina arguunt. inscribis etpbarisaeis. et dehoc cri¬
minae quod erat maximũ reticuissent. Sin aũt dixerint. post
aduentũ saluatoris etp̃dicationẽ apłorx libros hebraeos fuisse fal¬
satos. chachinnũ tenere non potero ut saluator et euangelistae
et apl̃i ita testimonia ꝓtulerint. vtiudaei postea falsaturi erant.
dep̃senti aũt loco hoc dicendũ ẽ frustra nos adlxx translationẽ con¬

Expanded text:
zareus vocabitur . Et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . zareus vocabitur . Et: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . Et: Videbunt in quem compunxerunt , et caetera his similia. Pauli quoque idcirco ad Hebraeos Epistolae contradicitur, quod ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic respoudeat quaestiunculae, quod numquam Dominus, et Apostoli, qui caetera crimina arguunt in Scribis et Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint post adventum Domini Salvatoris, et praedicationem Apostolorum libros Hebraeos fuisse falsatos, cachinnum tenere 98 non potero, ut Salvator, et Evangelistae, et Apostoli ita testimonia protulerint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem con
Abbreviated transcription (Latin):
cetur ac dicat. exceca corpopuli huius. et aures eius ad graua. et
oculos eius claude. neforte uideat oculis suis etaurib audiat. etcor¬
de intellegat . et conuertatur et sanetur. Ac primum illa sol¬
uenda est questio. quae nobis obici potest. quare aposto¬
lus paulus cum hebraeis disputans. non iuxta hebraicum quod
rectum esse cognouerat. sed secundum .Lxx. sit locutus euan¬
gelistam lucam tradunt ueteres ecclesiae tractatores. medi¬
cinae artis fuisse scientissimum. et magis grecas litteras scis¬
se quam hebraeas. Vnde et sermo eius tam in euangelio quam
in actibus apostolorx. idest inutroq uolumine comptior est
et scłarem redol& eloquentiã. magisq testimonus grecis utit᷑
quã hebraeis. Mattheus aũt etiobannes quorũ alter hebraeo
alt̃ greco sermone euangelia texuer̃. testimonia debebraico
ꝓferunt ut est illud. exaegypto uocaui filiũ meũ. et quo nal a¬

Expanded text:
ecetur et dicat: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et ecetur et dicat: Excaeca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, et oculos ejus claude, ne forte videat oculis suis, et auribus audiat, et corde intelligat, et convertatur, et sanetur . Ac primum solvenda est illa quaestio, quae nobis objici potest: quare apostolus Paulus cum Hebraeis disputans, non juxta Hebraicum, quod rectum esse cognoverat; sed juxta LXX sit locutus? Evangelistam Lucam tradunt veteres Ecclesiae tractatores medicinae artis fuisse scientissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde et sermo ejus tam in Evangelio, quam in Actibus Apostolorum, id est, in utroque volumine comptior est, et saecularem redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Matthaeus autem et Joannes, quorum alter Hebraeo, alter Graeco sermone Evangelia texuerunt, testimonia de Hebraico proferunt, ut est illud: Ex Egypto vocavi filium meum . Et: Quoniam Na
Abbreviated transcription (Latin):
populi huius etauribus grauiter audierunt. et oculos suos con¬
presserunt. ne forte uideant oculis etauribus audiant. et cor¬
de intellegant. et conuertant se et sanem illos. quo aũt haec.
ꝓphetia impleta sit tempore. Ipse apłus paulus in consequentib¬
loquitur. Notũ ergo sit uobis quõ gentib missũ est hoc salutare
dĩ. ipsi etaudient unde etinistẽ apłorum actibus legimus. quod
paulus etbarnabas. iud aeis nolentib credere dixerint. uobis
oportebat primũ loqui uerbũ dĩ. sed quõ repulistis illud. etin¬
dignos nos iudicastis aeterne uitae. ecce conuertimur adgen
salute usq ad extremũ terrae. Ergo secundũ lex facilis interp̃ta¬
tio est. quod isaias ꝓpheta dño imperante p̃dicat. quid popu¬
lus sit facturus in hebraico difficultas ẽ. quomodo ipse ds̃ p̃cipi¬
at populo. utauditu audiat. etñ intellegat. etuidens uideat¬
etnonagnoscat. Et postea ꝓpheta inducatur loquens. et dñm p̃¬

Expanded text:
uos compresserunt, ne forte videant oculis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem illos . Quo autem haec prophetia impleta sit tempore, ipse Aposloquitur: Notum sit ergo vobis quoniam gentibus missum est hoc salutare Dei, ipsi audient. Unde et in eisdem Actibus apostolorum legimus quod Paulus et Barnabas Judaeis nolentibus credere dixerint: « Vobis oportebat primum loqui verbum Dei, sed quoniam repellitis illud, et indignos vos jusalutem usque ad extremum terrae . Ergo secundum LXX facilis interpretatio est, quod Isaias propheta Domino imperante praedicat, quid populus sit facturus. In Hebraico difficultas est, quomodo ipse Deus praecipiat populo, ut auditu audiat, et non intelligat, et videns videatet non agnoscat, et postea propheta inducatur loquens, et Dominum pr
Abbreviated transcription (Latin):
etuiu&. ad quod respondebimus. non solũ patris diuinitatẽ. sed ne
filii et sp̃ssc̃i. Quia una intrinitate natura ẽ. posse oculos carnis
aspicere sed oculos mentis. Dequibus ipse saluator ait. beati
mundo corde quõ ipsi dm̃ uidebunt. Legimus quod abrahae ui¬
sus sit dñs in hominis figura. etcum iacob quasi homo luctatus sit.
qui ds̃erat. unde etappellatus ẽ locus ille phanuel. hoc est faci¬
esdĩ. Uidi enim ait dm̃ facie ad faciem. et salua facta ẽ anima mea
Hiez echihel quoq uidit dnm informa hominis sedentẽ suꝑcheru¬
bim alumbis eius et deorsum erat quasi ignis. etsuperiora habe¬
bant speciẽ electri. ergo ds̃ natura noncernitur. sed uidet᷑ homi¬
nibus ut uoluerit. Seraphim stabant super illud. sex alae uni et
sex alae alteri . duabus uelabat faciem eius: etduabus uelabat
pedes eius. etduabus uolabat et clamabat alt̃ ad alterx et dicebat

Expanded text:
et vivet . Ad quod respondebimus, non solum Patris divinitatem, sed ne et vivet . Ad quod respondebimus, non solum Patris divinitatem, sed ne Filii quidem et Spiritus sancti, quia una in Trinitate natura est, posse oculos carnis aspicere; sed oculos mentis, de quibus ipse Salvator ait: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Legimus quod Abraham visus sit Dominus in hominis figura: et cum Jacob quasi homo luctatus sit, qui Deus erat. Unde et appellatus est locus ipse Phanuel, hoc est, facies Dei: Vidi enim, ait, Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea . Ezechiel quoque vidit Dominum in forma hominis sedentem super Cherubim, a lumbis ejus et deorsum erat quasi ignis, et superiora habebant speciem electri . Ergo Dei natura non cernitur, sed videtur hominibus, ut voluerit. Seraphim stabant super isex alae alteri. duabus uelabat faciem eius et duabus uelabat pedes eius et duabus uolabat et clamabat alter ad alterum et dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
nius discimus. quorum iohannesait. Haec dixit isaias quando
uidit gloriam eius etlocutus ẽ deeo. haud dubium quin xp̃m sig¬
nificet. Rursum paulus in actibus apostolorx ubi romae loqui¬
tur adiudaeos. bene inquit sp̃s sc̃s locutus est ꝑisaiã ꝓphetam¬
ad patres nr̃os dicens. vade adpopulum istũ etdic. aure audietis
etnonintellegetis. etuidentes uidebitis. et non ꝑspicietis. Incrassa¬
tum est enim cor populi huius. etauribus grauiter audierunt.
etoculos suos conpresserunt. ne forte uideant oculis. et auribus
audiant. et corde intellegant. et conuertant se et sanẽ eos. uisus ẽ
maiestatis unitatẽq substantiae. Quaerat aliquis quomodo nunc
ꝓpheta dnm uidisse sedicat etñabsolute dnm. sed dnm sabaoth.
Utinconsequentib ipse testatur cũ euangelista iohannes dixe¬
rit. Dnm̃ nemo uidit umquã. Etad morsen loquitur ds̃ non po¬
teris uidere faciem meam. neq enĩ uidebit homo faciem meam

Expanded text:
nius discimus. Inter quos Joannes ait: Haec dixit Isaias, quando nius discimus. Inter quos Joannes ait: Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo: haud dubium quin Christum significaret. Rursum Paulus in Actibus apostolorum ubi Romae loquitur ad Judaeos: Bene inquit Spiritus sanctus locutus est per Isaiam ad patres nostros dicens: uade ad populum istum F et dic: aure audietis et non intellegetis, et uidentes uidebitis et non perspicietis. incrassatum est enim cor populi huius et auribus suis grauiter auulis, et auribus audiant, et corde intelligant, et convertant se, et sanem eos . Visus est majestatis, unitatemque substantiae. Quaerat aliquis, quomodo nunc Propheta Dominum vidisse se dicat, et non absolute Dominum, sed Dominum sabaoth, ut in consequentibus ipse testatur; cum evangelista Joannes dixerit: Deum nemo vidit unquam . Et ad Mosen loquatur Deus: Non poteris faciem meam videre: neque enim videbit homo faciem meam,
Abbreviated transcription (Latin):
temporis expositione contentus sit . Oziam quia sibi inlicitũ
sacerdotiũ uindicabat. lepra ꝑcussum sacra narrat historia.
quo mortuo dñs uidetur intemplo quod ille polluerat. Ex quo
anim aduertimus. regnante nobis leproso rege. nos dnm in
sua maiestate regnantem uidere non posse. nec scãe trinita-¬
tis nosse misteria. Unde etinexodo. post quam mortuus ẽ
pharao. qui obprimebat isrł luto etpaleis et lateribus. po¬
pulus clamauit addnm qui illo uiuente clamare non poterat.
ethiezechihel mortuo phalthia filio banaiae pessimo principe.
cadit infaciem suam . etuoce excelsa clamat addñm. Pulchreq
iuxta hebraicum nonipse dñs implebat templum. cuius caelũ
thronus est. etterra scabellũ pedum eius. Etdequo in alio loco
legimus. dñs intemplo scõsuo dñs incaelo sedes eius. Sedea quae
subpedibus eius erant. implebant templum. qui sit aũt iste dñs

Expanded text:
temporis expositione contentus sit. Oziam, quia sibi illicitum temporis expositione contentus sit. Oziam, quia sibi illicitum sacerdotium vindicabat, lepra fuisse percussum, sacra narrat historia; quo mortuo, Dominus videtur in Templo, quod ille polluerat . Ex quo animadvertimus, regnante in nobis leproso rege, nos Dominum in sua majestate regnantem videre non posse, nec sanctae Trinitatis nosse mysteria. Unde et in Exodo postquam mortuus est Pharao, qui opprimebat Israel luto et paleis, et lateribus, populus clamavit ad Dominum, qui, illo vivente, clamare non poterat. Et Ezechiel, mortuo Phaltia filio Bananiae pessimo principe, cadit in faciem suam, et voce excelsa clamat ad Dominum. Pulchreque juxta Hebraicum, non ipse Dominus implebat Templum, cujus coelum thronos est, et terra scabellum pedum ejus; et de quo in alio loco legimus: Dominus in Templo sancto suo, Dominus in coelo sedes ejus ; sed ea quae sub pedibus ejus erant,
Abbreviated transcription (Latin):
et ezechia. Mortuo ergo oħia sub quodicta sunt uniuersa quae
supra exposuimus. successit filius eius ioatham qui regnauit
annis sedecim. etfecit rectum in conspectu dñi. Et portã tem¬
pli aedificauit excelsam. quo imperante uidit isaias sedentem
dñm suꝑsolium excelsum eteleuatũ. ut habitũ regnantis os¬
tender&. Etea quae subeo erant implebant templum. siue
ut theodotio et symmachus transtulerunt. etquae subpedi¬
bus eiuserant implebant templum. Proquo lxx intep̃tati
sunt. etplena domus gloriae eius. de hac uisione ante annos
circiter triginta cum eem̃ constantinopolim. Etapud uirum
eloquentissimũ gregorium. nazanzenum. tunc eiusdem ur¬
bis episcopum scãrum scripturarum studiis erudirer. scio
me dictasse breuem subitumq tractatum ut et experimen¬
tum caperem ingenioli mei. etamicis iubentibus obedire
adillum itaq libellũ mitto lectorem. oroq utbreui huius

Expanded text:
et Ezechia. Mortuo ergo Ozia, sub quo dicta sunt universa, quae et Ezechia. Mortuo ergo Ozia, sub quo dicta sunt universa, quae supra exposuimus, successit filius ejus Joatham, qui regnavit annis sedecim, et fecit rectum in conpectu Domini, et portam templi aedificavit excelsam. Quo imperante, vidit Isaias sedentem Dominum super solium excelsum et elevatum, ut habitum regnantis ostenderet. Et ea quae sub ipso erant, implebant Templum, sive ut Theodotio et Symmachus transtulerunt: Et ea quae sub pedibus ejus erant, implebant Templum. Pro quo LXX interpretati sunt. Et plena domus gloria ejus. De hac visione ante annos circiter triginta, cum essem Constantinopoli, et apud virum eloquentissimum Gregorium Nazianzenum, tunc ejusdem urbis episcopum, sanctarum Scripturarum studiis erudirer, scio me brevem dictasse subitumque tractatum, ut ex experimentum caperem ingenioli mei, et amicis jubentibus obedirem. Ad illum itaque libellum mitto lectorem, oroque ut brevi hujus