comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conceptus uiolare nec natus. Sed hoc nec corã eis fac¬
tum est nec in eis. ⁊ fgnoscendam quippe huius miracu¬
li ueritatem. non communi cumeis aspectu. sed discreto
abeis discipulatu. a postoli peruenerunt: Iam uero illud
quoddie tertia incarne inqua occisus fuerat. desepul¬
chro se reddidit uiuũ . & numquam deinde moriturus.
cumilla ascendit incȩlũ. superat &iam cuncta quae
fecit.: Sedneque hoc factum est iniudȩis. neq coram
eis . & nondum hoc fecerat. quando dicebat. si opera
non fecis sem in eis. quȩ nemo alius fecit.: Nimirum
ergo illa sunt quȩ in eorum ualitudinib: tanta miracu¬
la salutis ostendit quanta in illis antea nemo donauit::
dec enim uiderunt & hoc eis exprobrans adiungit. & di¬
cit. Nunc autẽ uiderunt & oderunt & me & patrem
meũ : Sed uta dimpleatur sermo quiinlege eorum
scriptus ẽ quia odio me habuerunt gratis.: Forum
legem dicit. non abipsis inuentã sedipsis datã.⁊ Sicut

Expanded text:
conceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis facconceptus violare nec natus: sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis discipulatu Apostoli pervenerunt. Jam vero illud quod die tertia incro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram eis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
eiciebat.: Id autem cũ memorass& matheus. &iam
testimonium propheticum addidit dicens:: Utadim¬
pleretur quod dictũ est peresaiam prophetã dicen¬
tem. ipse infirmitates nostras accepit & egritudines por¬
tauit.: Item alio loco dicit marcus .: Et quocumque in¬
troibat inuicos uel inuillds aut inciuitates. inplateis
ponebant infirmos & deprecabantur eũ utuel frimbri¬
am uestimenti eius tangerent. & quot quot tangebant
eũ salui fiebant. : Hȩc nemo alius fecit in eis : Sic enĩ
intellegendum est quodait in eis non inter eos uel corã
eis sed prorsus in eis quia sanauit eos. : Hȩc quippe in¬
tellegiuoluit que non solũ facerent admirationẽ. uerã
&iam manifestã conferrent salutem. ⁊ Pro quib bene¬
ficuis utique amorẽ non odium. retribuere debuerunt:
Omnia quidem ceterorũ miracula superat quod est na¬
tus hc uirgine matrisque integritatẽ solus potuit nec

Expanded text:
ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines portavit . Item alio loco dicit Marcus: Et quocumque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos, et deprecabantur eum ut vel fimbriam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim intelligendum est quod ait, in eis, non inter eos vel coram eis; sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem; pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec
Abbreviated transcription (Latin):
liã. currũ igneo in alta subuectus ẽ.: Quisp̃ter heliseum
quod pauloꝰ ante cõmemoraui. sepulto suo cadauere cadauer
alterius reddidit uitȩ : Quisp̃t̃ danihelem inter ora in¬
clusoru leonũ esurientiũ. uixit innocuus ÷ Quis prȩter
tres pueros annaniã azariam misabelͤ in flãmis arden¬
tibus & nanurentib: deambulauit in lȩsus :: Preter eo cȩ¬
scõs quȩdã opera miranda fecisse. quȩ nemo alius fecit .:
ed quitam multa uitia & malas ualitudines uexationesq
mortaliũ. tanta potestate sanar&: Nullus omnino le¬
gitur antiquorũ ⁊ Vtenĩ taceantur quo siubendo sicut
occurrebant saluos sigigulos fecit: Marcus euangelista
quodã loco ait: Uespere autẽ facto cũ occidiss& solad fe¬
rebant ad eũ male habentes. & dȩ monia habentes. &e
rat omnis ciuitas ad ianuam congregata. & curauit mul¬
tos qui uexabantur uariis languorib: & dȩmonia multa

Expanded text:
liam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, liam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caesanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa
Abbreviated transcription (Latin):
portantes mortuũ. cũ inͣruentib hostib eõ refugissent.
eumq ibi posuissent. continuo resurrexit.: Fecit tam̃
aliqua xp̃s. quȩ nemo alius fecit. quodquinq: milia ho¬
minũ dequinq: & quatuor milia deseptẽ panibus pauit.
Quod suꝑ aquas ambulauit. & petro ut hoc faceret presti¬
tit .: Quod aquã mutauit inuinũ. quod aperuit oculos cȩci
nati. & alia multa quȩ comiemorare longũ est: Sed
respondetur nobis & alios fecisse. quȩ ipse non fecit. & quȩ nemo
alius fecit.⁊ Quis enĩ nisi morses aegyptios plagis tot
tantisq percus sit : diuiso mari populũ duxit imannadecȩ¬
uloesurientib inpetrauit. aquã dpetra sitientib fudit :
Quis nisi iesunaue populo transituro lordanis fluenta di¬
uisit & currentem solẽ emissa addm̃ oratione. frenauit¬
& fixit : : Quis prȩter samson propter suã sitim. maxil¬
la mortui a sini exundante. satiatus est : Quisp̃ter he¬

Expanded text:
portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter E
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat dñs quime odit & patrẽ meũ odit.: Vtique
enĩ quiodit ueritatẽ necesse ẽ oderit & a quo ueritas na¬
taest: unde iam quantũ datũ est locutisumus.: Bein¬
de addidit unde nunc nobis loquendũ ẽ: siopera non
fecissẽ in eis quȩ nomo alius fecit. peccatũ non haberent:
Peccatũ illud scilic& magnũ. de quo & superius ait sinon
uenis sẽ & locutus eis fuissẽ. peccatũ non haberent. hoc
est peccatũ quo in eũ loquentem &operantẽ noncredide¬
runt: Neque enĩ nullũ habebant peccatũ. ante quam
loqueretur eis &operatur in eis. sed hoc peccatũ quo in eum
non crediderunt: Ideo sic commemoranitur. quia ipso pecca¬
totenentur & cȩter& :: Hoc enĩ sinon haberent. & in eũ crede¬
rent dimitterentur &cxera : Sed quid est hoc quodcũ dixis¬
s&. siopera non fecissẽ in eis. mox ad didit. quȩ nomo alius
tas ⁊ Fecit enĩ helias. fecit heliseus & cũ in hac carne ui¬
uer&. & cũ in suo monumento sepultus lacer& Nam quidã

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius tas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc aũ excusationem non habent depeccato suo ie
Potest mouere quȩrentes utrum hi ad quos nonuenit
xps̃ nec locutus eis ẽ. habeant excusationem lepeccato
suo Sienim non habent cur hic dictum ẽ. propter¬
ei istos non habere quia uenit & locutus ẽ eisneuiaũ
habent utrum ad hoc habeant ut apenis alienentutu
an utmitius puniantur. Ad hȩc in quisita promeo ciptu
dño donante respondeo habere illos excusationo nor
de omni peccatosuo. sed de hoc pex cato quõ in xp̃õnon
crediderunt ad quos non uenit & quib: non ẽ locutiis
Smnon ineo sunt numero hi ad quos in discipulis uenit
& quib: per disci¬
cipulos ẽ locutus. Quod & nunc fa

Expanded text:
Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc fa
Abbreviated transcription (Latin):
domadus gentib: Ineis ergo uoluit intellegi mum¬
dum quio dit apm & cdiscipulos eius : inmo uero non
tieer solis : sed hos quoque a deundem mundum no
Tocetes nonstuit: Quid ẽ ergo si non uenisem &
locutuos fins sem peccatum non haberent᷑ Numqui&
sito peccito erant uidei antequam xp̃s adeosincirit
uenis set: Quis hoc uel stultissimus dixerit  dea quod¬
dam magnum peccatum non omne peccatum. quasi
sub generali nomine uult intellegi: hoc ẽ enim pec¬
catum quotenentur cuncta peccata. quod unus quis¬
q: si non habeat dimittuntur ei cuncta pecctrorheoc
est aut quia non crediderunt in xp̃m. qui propterea
uenit ut credatur in eum: hoc peccatum sinonuenis¬
sem nonutiq haberent: Aduentus quippe erus euan¬
tum credentib salutaris. tintum non crelentibes ex¬
tiabilis factus e : tamquam & ipse caput & princeps
a postolorum. quod dese ipsi dixerunt etusdam uor¬
busdom quidem odor uitae inuitam. quibusdam uero
odor mortis in mortem̃: sed quoda diunxit at que ait:

Expanded text:
s gentibus: in eis ergo voluit intelligi mundum, qui odit Christum et discipulos ejus; imo vero non in eis solis, sed hos quoque ad eumdem mundum per tinere monstravit. Quid est ergo, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent? Numquid sine peccato erant Judaei, antequam Christus ad eos in carne venisset? Quis hoc vel stultissimus dixerit? Sed magnum quoddam peccatum, non omne peccatum, quasi sub generali nomine vult intelligi. Hoc est enim peccatum quo tenentur cuncta peccata, quod unusquisque si non habeat, dimittuntur ei cuncta peccata: hoc est autem, quia non crediderunt in Christum, qui propterea venit ut credatur in eum. Hoc peccatum, si non venisset, non utique haberent. Adventus quippe ejus quantum credentibus salutaris, tantum non credentibus exitiabilis factus est: tanquam et ipse caput et princeps Apostolorum, quod de se ipsi dixerunt, exstiterit quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem . 2. Sed quod adjunxit, atque ait,
Abbreviated transcription (Latin):
do enĩ diligerent patrẽ ueritatis. qui haberent odioue¬
ritatẽ  Nolunt enĩ sua facta damnari & hoc habet ue¬
ritas. ut talia facta damnentur : Tantũ igitur oderunt
ueritatẽ. quantũ oderunt suas poenas. quas talibi: inro¬
gat ueritas.: Nesciunt autẽ illã esse ueritatẽ. quȩ ta¬
les quales ipsisunt damnat ⁊ Oderunt ergo quãnes¬
ciunt : Etcum illam oderunt profecto & eum de quo
nataest nisi odisse non possunt .⁊ Ac perhoc quia ueri¬
tatẽ quaiudicante damnantur. depatre dõ natã nesci¬
unt. utique &iã ipsum . & nesciunt & oderunt. ⁊ Omise¬
ros homines. qui cum esse uolunt mali . nolunt esse ue¬
ritatẽ quad amnantur mali. Nolunt enĩ eam esse
quodest. cũ ipsos debeant nolle esse quod sunt. Utip¬
samanente mutentur. neipsa iudicante damnentur:

Expanded text:
do enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio vedo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veritatem, qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur.
Abbreviated transcription (Latin):
quia non est quododi: Et tamen dilecto meo. cũ quo sẽ ꝑ
incaritate pudicitiȩ habitat anima mea. facio igna¬
rus iniuriã nonerrans indiscretione uirtutũ atque
uitiorũ. sed in cordiũ tenebris bumanarũ. : Pro inde
sicut fieri potest ut homo bonus hominẽ bonum ode¬
rit nesciens. uel potius diligat nesciens: Ipsũ enim
diligit cũbonũ diligit. Quia id quodẽ ille. ho iste di¬
ligit. Oderit autẽ nesciens. non ipsũ sed quod putat ẽẽ
ip̃sũ : Ita fieri potest ut &iã homo iniustus hominẽ oderit
iustũ. dũ estimat se sui similẽ inuistũ diligere. nesciens
diligat iustũ. & tamen dũ eũ credit iniustũ. diligat non
ipsum. sed quod putat esse ipsũ. Quẽ ãd modũ autẽ hominẽ
sic & dm̃ : Henique sunterrogarentur iudȩi utrũ dilige¬
rentꝰ quidse aliud quã diligere responderent : nec exa¬
nimo mentientes. sederrando potius opinantes.: Quomo¬

Expanded text:
quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
erit unicuiq adõ  Quando ergo nonerratur in reb
utrecta sit improbatio uitiorũ. uirtutũq: probatio :
Profecto sierratur in hominib:. uenialis ẽ humana tẽpta¬
tio : Perhas autẽ humanorũ cordiũ tenebras. res multũ
miranda . & multũ dolenda contingit. Uteum nonnũ¬
quã quẽ iustũ putamus. & tamen iustus est. & iustitiam in
eo nescientes quẽ diligimus deuitemus. auers enur. a nostro
prohibeamus accessu. cõmunẽ cũ illo uitã uictũq habere
nolimus : eumq: &iã si disciplinȩ inponendȩ necessitas cogit.
siue nealiis noceat. siue ut fiat ipse correctios. asperitate
salubri persequamur. & hominẽ bonũ tãquã malũ affli¬
gamus.quẽ nescientes amamus.: Hoc fit. siquis uerbigra¬
tia cũ sitpudicus a nobis creditur inpudicus .: Sine
dubio enĩ si pudicũ diligo. hocẽ ipse quod diligo.: Ergo
&iã ipsũ diligo & nescio : & sunpudicũ odi non ipsũ ergo odi

Expanded text:
erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi;
Abbreviated transcription (Latin):
non quas nobis ipsis errando confingimus. sedquas fide¬
lites hanc adpetendã illamq: uitandã indĩ ueritate
conspicimus: ut cũ ipsis rebus quod ad petendũ est ad p&i¬
mus quod aduitandũ ẽ deuitamus : Ignoscatur nobis quod
deoccultis hominũ aliquando. immo assidue nonuera sen¬
timus .: Hoc enĩ adhumanã temptationẽ pestinere ar¬
bitror. sine quaduci ista non potest uita. Ita utaposto¬
lus dicer&. Temptatio uos non ad prehendat nisi humana :
uid enĩ tam human ũ quã non posse inspicere cor hama¬
nũ : &ideo non eius latebras perscrutari: Sed plerũ¬
q: aliud quã id quod ibi agitur suspicari: Quãquã &
in his rerũ tenebris humanarũ. hoc ͤ cogitationũ alie¬
narũ & sisuspiciones intellegere non possumus quia ho¬
mines sumus : iudiciatamen idest definitas firmasque
sententias continere debemus : nec ante tempus quic¬
tenebrarũ & manifest& cogitationes cordis. & tunc laus

Expanded text:
non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fidenon quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidtenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus
Abbreviated transcription (Latin):
non lat&.: Alioquin nec se ipsum nosse quisquam
potest. qui uidere faciem suam non potest:: Seduti¬
q: tanto certius quã notus ẽ aliis ipse senouit quanto
certius interiore conspectu potest uidere quod sapit.
uidere quod cupit. uidere quoduiuit: Quȩcũ ape¬
riuntur & nobis tunc uerefit cognitus nobis: Hec
quosnum quã facie corporis uidimus. non tamen¬
tomers quosomnino nescimus. uel oderimus homi¬
nes uel amemus: Sed plerũq: in eis nr̃a credulitas
fallitur. qui da nonnũ quã & historia & multo magis
fama mentitur: Pertin& autem ad nos. ne ꝑnitiosa
opinione fallamur. ut quia non possumus hominum in¬
dagare conscientiam . deipsis reb habemus uerã certãq
sententiam. Hoc ẽ ut sille uel ille homo utrũ sit inpudi¬
cus pudicusue. nescimus. oderimus tamen inpudicitiam: &
pudicitiã diligamus : & si llũ uel illũ iniustũ eẽ. iustum ue
nescimus : amemus tamen iustitiã & iniustitiã detestemus:

Expanded text:
non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haecquos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur;
Abbreviated transcription (Latin):
mulanda nascitur quȩstio: quomodo possint o¬
disse quẽ nesciunt. : Sienĩ dm̃ non quodest ipse
sed nescio quid aliũ eũ suspicantur aut̃ credunt.¬
& hoc oderunt. utiq non ipsũ ode Orunt. sed quod
sua mendaci suspitione. uel uana credulitate con¬
cipiunt : Siautem  quod est. hoc deillo sentiunt quo¬
modo eũ nescire dicuntur: Et de hominibus quidem
fieri potest. ut eos sȩpe quos nũquã uidimus diligamus:
Ac per hoc nec illud a contrario inpossibile est . ut eos quos
nũ quã uidimus oderimus : fama quippẽ aliquo sermoci¬
nante : seu bene seu malefit non in merito. ut amemus
uel oderimus ignotũ : sedsi fama sit uerax : Quo modo
est dequo uera didicimus dicendus ignotus : anquia ei
faciem nonuidimus : quã cum & ipse non uideat. nullita¬
men potest notior esse quãsibi. Nonigitur in eius fa¬
cie corpora nobis intimatur cuiusq notitia. sed tunc
nobis ad cognitionẽ pat&. quando eius mores &uita

Expanded text:
mulanda nascitur quaestio, quomodo possint omulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita
Abbreviated transcription (Latin):
damnatione liberarentur. certe ut aliquanto lenius
damnarentur: Quime odit inquit & patrẽ meũ odit :
Hic nobis fortasse dicatur. quis potest odisse quemnesut :
Etutique ante quã dicer&. si non uenis sẽ & locutus eis fuis¬
sem peccatũ nonhaberent : Dixerat discipulis suis. haec
facient uobis. quia nesciunt eum quimisit me .: Quomo¬
do ergo nesciunt & oderunt : Sienĩ quod non est ipse sed
nescio quid deillo aliud opinantur. non utiq ipsum sedd
illud inueniuntur odisse quod fingunt.: Aut errando
potius suspicantus. & tamen fsi possent homines o¬
disse quodnesciunt nonueritas utrũque dixiss&l. quod
eius patrẽ : nesciunt &oderunt. : Sed quomodo id fie¬
ri possit. si adiuuante dño pernos de monstrari potest.
quia hȩc disputatio est lam claudenda. nuncꝰ potest ::¬
MEODIT ET PATREM MEUM ODIT I
odit qui superius dixerat. hȩc facient uobis qui¬
a nesciunt eũ quimisit me: Non itaque dissi¬

Expanded text:
damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri possit, si adjuvante Domino per nos demonstrari potest; quia haec disputatio est jam claudenda, nunc non potestodit, et Patrem meum odit. odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissi
Abbreviated transcription (Latin):
demfidelibus & fidelibus erat sermo ut hoc dicer&
sed degentib &iudȩ is. quicerte utrique nisi in eo sal¬
uatore saluentur. quiuenit quȩrere quod perierat
adperditionem sine dubio pertinebunt. Quamuis
dici possit alios grauius. alius leuius perituros. Idest
alios grauiores. alios leuiores poenas in sua perditio¬
ne passuros . : Ille enim perire dõ dicitur. quisquis
abilla beatitudine quãdat scĩs suis. pes supplicium
separatur.: Tanta est autem suppliciorũ. quanta
est diuersitas peccatorum.: Quȩ quomodo se habeat
altius enim iudicat sapientia dituna quam comec¬
tura scrutatur. aut effatur humana. Isti certe
ad quos uenit. & quibus locutus est xp̃s. non habent
demagno infidelitatis peccato illam excusationem
qua possint dicere non uidimus non audiuimus siue
non acceptaretur ista excusatio abillo. cuius inseru¬
tabilia sunt iudicia siue acceptaretur. & sinon abomni

Expanded text:
de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
dicendo sed eos aquibus audierunt odus ꝑsequendo:
in eis deputandi sunt. de quibus aliquid lenius uide¬
tur sonuisse. quod dictũ est ꝑlegem iudicabuntur.
merito quȩritur: Sed sia liudest perire sine lege
aliud iudicari perlegem &ilud est grauius. hoc aũ
leuius: procul dubio non sunt isti in hac poena leui¬
ore ponendi. quia neque inlege peccauerunt. sedom¬
nino legem xp̃i accipere noluerunt. & eam quantũ
ad ipsos attin&. omnino nullam esse uoluerunt.⁊
Illi autem peccant inlege qui sunt inlege. idest qui
eam suscipiunt. eamque scãm. & mandatũ scm &iustũ
& bonũ fatentus : sed infirmitate non implent. quod
abea rectissime prȩcipi dubitare non possunt. : Hisunt
quia liquomodo forsitan possunt abeorũ quisine lege
sunt perditione discerni. sitamen quod a postolus ait
perlegem iudicabuntur. sic accipiendum est. tam quã
dixerit non peribunt. quod mirum est. Neque enim

Expanded text:
dicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, dicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine Lege sunt, perditione discerni: si tamen quod Apostolus ait, per Legem judicabuntur, sic accipiendum est tanquam dixerit, non peribunt; quod mirum si ita est. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
eclesiam suam uenit ad gentes.
&per ec clesiam loquitur gentibus Ad hoc enim per¬
tinet. quodait: qui uos recipit : me recipit. & quiuos
spernit: me spernit ⁊ An uultis inquit apostolus
paulus experimentum accipere eius quimme lo¬
quitur xp̃s: Restat inquirere utrum hi quiprius¬
quamxp̃s in ecclesiam uenir& ad gentes. & prius quã
euangelium eius audirent uitȩ huius fine prȩuen¬
tisunt. seu prȩueniuntur possunt habere hanc ex¬
cusationem : Possunt plane : sed nonideo possunt¬
S effugere damnationẽ : Quicumque enĩ sine lege
peccauerunt. sine lege & peribunt. & quicumque in
lege peccauerunt. perlegem iudicabuntur.⁊ Quȩ
quidem apostoli uerba quõ id quod ait peribunt.
terribilius sonat. quã quod ait iudicabuntur.: Non
solũ nihil adiuuare hanc excusationem uidentur
ostendere uerum &iã plus dgrauare : Quienim
se quia non audierunt excusabunt sine lege peri¬
bunt: : Sedutrum hi quicum audirent contemp¬
pserunt uel &iam restiterunt. nec tantũ contra¬

Expanded text:
clesiam suam venit ad gentes, et per Ecclesiam suam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An vultis, inquit apostolus Paulus, experimentum accipere ejus qui in me loquitur ? Restat inquirere utrum hi qui priusquam Christus per Ecclesiam veniret ad gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusationem? Possunt plane, sed non ideo possunt effugere damnationem. Quicumque enim sine Lege peccaverunt, sine Lege et peribunt: et quicumque in Lege peccaverunt, per Legem judicabuntur . Quae quidem Apostoli verba, quoniam id quod ait, peribunt, terribilius sonat quam quod ait, judicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contra
Abbreviated transcription (Latin):
propter nomen meum: Ut hoc sint facient uobis quod
ẽ patiemini abers Si aut̃ propter nomen meum sic ac¬
cipitur. tam quam dicer& propter nomen meum. quod
faciunt malis possunt recte dici. & propter iusticiam
facere. quam diligendo persecuntur malos: & propt̃
ini quitatem quam oderunt in ipsis malis: Itaergo &
ipsi mali pos sunt dicipati. & propter iniquitatem.
quȩ in illis punitur. & propter in iusticiam : que in eor:
pena exercetur: Item queri potest. si etiam mali
siciunt persecutionem malis. sicut impu reges & ui¬
dices: cum essent persecutores piorum: utiq & homi¬
cidis. & adulteros & quos cumq: maleficos quos con¬
tra leges publicas fecisse cognoscerent puniebant:
Quomo do intellegendum e. quodarddĩs. Sidemuricdo
quens mritiduui g ioiuncus iquo ir de muis suprtelis

Expanded text:
propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod propter nomen meum: ut hoc sit, facient vobis, quod est, patiemini ab eis. Si autem propter nomen meum sic accipitur, tanquam diceret, propter nomen meum quod ifaciunt malis, possunt recte dici et propter justitiam facere, quam diligendo persequuntur malos; et propter iniquitatem, quam oderunt in ipsis malis: ita ergo et ipsi mali possunt dici pati, et propter iniquitatem quae in illis punitur, et propter justitiam quae in eorum poena exercetur. 4. Item quaeri potest, si etiam mali faciunt persecutionem malis; sicut impii reges et judices, cum essent persecutores piorum, utique et homicidas, et adulteros, et quoscumque maleficos, quos contra leges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo qu
Abbreviated transcription (Latin):
ergo & quandoboni. malos propter iusticiam persecuntur:
Propter iusticiam &iam malipatiuntur.iSienim possunt
mali persecutionem facere bonis. propter nomen xp̃i.
cur non pos sunt mali persecutionem pati abonis. propter
nomenxpi:Et quid est. nisi propter iusticiam. namsi
non. propter quod bonifaciunt. propter hoc mali paciun¬
tur. qui a faciunt boni propter iusticiam: patiuntur
mali propter in iusticiam: Nec mali ergo propter hbc
pos sunt facere. propter boni quod patiuntur. quia
faciunt mali propter in iusticiam : patiunti¬
patiuntur bo¬
nic propter iusticiam: Quomodo ergo erit uerum.
hec omnia facient uobis propter nõmen meum. cũ
illi non propter nomen xp̃i faciant:  Idest non propt᷑
iusticiam. sed propter iniquitatem suam: hec questioita
soluitur. Sieo modo intellegamus dictum. hec omnia
facient uobis propter nomen meum. ut totum referatur
adiustos tamquam dictum sit. hec omnia patiem ini ab eis

Expanded text:
ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, ergo et quando boni malos propter justitiam persequuntur, propter justitiam etiam mali patiuntur. Si enim possunt mali persecutionem facere bonis propter nomen Christi, cur non possunt mali persecutionem pati a bonis propter nomen Christi; et quid est, nisi propter justitiam? Nam si non propter quod boni faciunt, propter hoc mali patiuntur; quia faciunt boni propter justitiam, patiuntur mali propter injustitiam: nec mali ergo propter hoc possunt facere propter quod boni patiuntur, quia faciunt mali propter injustitiam, patiuntur boni propter justitiam. Quomodo ergo erit verum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum; cum illi non propter nomen Christi faciunt, id est, non propter justitiam, sed propter iniquitatem suam? Haec quaestio ita solvitur, si eo modo intelligamus dictum, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, ut totum referatur ad justos; tanquam dictum sit, Haec omnia patiemini ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
odio habebunt. me in uobis persequentur: Etsermonem
urũm quia meus ẽ. ideo non seruabunt: hex enim omnia¬
facient uobis propter nomen meum. noñ uestrum. sed me¬
um: Tanto igitur miseriores. qui propter hoc nomen ista fa¬
ciunt: quanto beatiores qui propter hoc nomen ista patiun¬
tur: Sicut ipse alio loco dicit. Beati quipersecutionem
patiuntur propter iustitiam: Hoc ẽ em̃ propter me uel
ẽ nobis sapientia adõ &iustitia. & scĩficatio &redemptio:
ut quem ammodum scriptumẽ. quigloriatur in dñõ glo¬
rietur: Fatient quippe ista mali malis. sed non propter
iustitiam. &ideo miseri utriq & quifatiunt & quipati¬
untur: Faciunt &boni malis. Ubi &sifatiunt isti prop¬
ter iustitiam. non tamen illi propter iusticiam patiuntus.
Sed dicit aliquis. simali quando persequentur bonos ꝓpt̃
nomen xp̃i: Propter iustitiam bonipatiuntur. profec¬
to propter iusticiam: hȩc eis malifaciunt. quod siita ẽ

Expanded text:
odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem odio habebunt, me in vobis persequentur, et sermonem vestrum, quia meus efacient vobis propter nomen meum; non vestrum, sed meum. Tanto igitur miseriores, qui propter hoc nomen ista faciunt, quanto beatiores, qui propter hoc nomen ista patiuntur; sicut ipse alio loco dicit: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam ; hoc est enim, propter me, vel ientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio; ut quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur . Faciunt quippe ista mali malis; sed non propter justitiam: et ideo miseri utrique, et qui faciunt, et qui patiuntur. Faciunt et boni malis: ubi etsi faciunt isti propter justitiam, non tamen illi propter justitiam patiuntur. 3. Sed dicit aliquis: Si mali quando persequuntur bonos propter nomen Christi, propter justitiam boni patiuntur, profecto propter justitiam haec eis mali faciunt; quod si ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
dixerat. iam non dico uos seruos : Ecce enĩ seruos eos dĩc  nam
quidẽ aliuel. nonẽ seruus maior domino suo. sime ꝑsequuti
sunt &uos pessequentur Manifestum ẽ igitur illum
tem adtimorem quẽ foras caritas mittit esse intellegen¬
dum ubi dictum ẽ : iam non dico uos seruos ⁊ hic aut̃ ubi
dititur. non ẽ seruus maior domino suo. sime ꝑsecuti sunt.
& uos ꝑsequeꝰtur. illum significari seruum ꝑtinentem achni¬
morem castum. qui ꝑmanet insȩculũ sȩculi hic em̃ seruus
est auditurus. euge serue bone: intra ingaudium domini
tui: Sed hec omnia in quit fatient uobis propter nomen
meum quia nesciunt eum quimisit me. que omnia fati¬
ent nisi quȩ dixit odo habebunt scilic& &ꝑsequentur.
sermonemq contemnent. quõ si sermonem non serua¬
rent eorum nec tamen odissent eos neq ꝑsequerentus.
Uel &urm siodissent nec tamen perseq rentur. non
omnia facerent. hec aut̃ omnia facient uobis propter
nomenmeum: quilẽ aliud dieere quam me inuobis

Expanded text:
enim eos servos dicit. Nam quid est aliud, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur? Manifestum est igitur illum 35, illum pertinentem ad timorem quem foras charitas mittit , esse intelligendum, ubi dictum est, Jam non dico vos servos: hic autem ubi dicitur, Non est servus major domino suo: si me persecuet vos persequentur; illum significari servum pertinentem ad timorem castum, qui permanet in saeculum saeculi. . Hic enim servus est auditurus: Euge, serve bone, intra in gaudium domini tui . Sed haec omnia, inquit, facient vobis propter nomen meum, quia nesciunt eum qui misit me. Quae omnia facient, nisi quae dixit, odio habebunt scilicet, et persequentur, sermonemque contemnent? Quoniam si sermonem non servarent eorum, nec tamen odissent eos, neque persequerentur; vel etiamsi odissent, nec tamen persequerentur: non omnia facerent. Haec autem omnia facient vobis propter nomen meum, quid est aliud dicere, quam, me in vobis
Abbreviated transcription (Latin):
adillum. sicut matheus dicit abinitio ducebatur. quõ ipse
erat illius anni princeps sacerdotum: Alternis quippe
in tellegendi sunt agere solere annos ambo pontifices Idẽ
principes sacerdotum qui erant illo tempore annas
& caiphas quos & lucas euangelista com memorat:
Narrans quo tempore coeperit dñs. precussore iobanne
predicare regnum caelorum & congregare discipulos
sic enimdicit. sub principib: sacercerdotum anna& ca¬
ipha. factum ẽ uerbum dñĩ suꝑ iohannem tachariae filiũ
indeserto & tetera. Pro inde isti ambopontifices uicis sim
suos annos agebant & erat annus caiphȩ quando passus

Expanded text:
Ad illum, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse Ad illum, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum. Alternos quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Domini praecursor Joannes praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha, factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , et caetera. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant: et erat annus Caiphae quando passus
Abbreviated transcription (Latin):
dic& aliquis. cur non fecit quod ipse precepit᷑ Percuti¬
enti enim non sic respondere. sed maxillam debu¬
it alteram p̃parare: quid quod & ueraciter mansu¬
&e iustaeq respondit & non solum alteram maxillam ite¬
rum percus suro sed totum corpus figendum p̃para uit in
ligntm : & hinc potius demons trauit quod demonstras¬
dum fuit. sua scilic& magna illa p̃cepta pacientiae ñ
ostentatione corporis. sed cordis p̃paratione facien¬
mop̃beat. &iratus quanto ergo melius & respond& uera
placatus. & ad ꝑferenda grauiora tranquillo animo fit para¬
tus: Beatus ẽ enim qui i nomnib: quȩ mniusta ꝓiustitia patitur
potest ueraciter dicere : Paratum cormeum ds̃ paratum car
meum. Hinc fit quippe quod sequitur : cantabo & psidllam
Quod paulus & barnabas &iam inuinculis durissimis facere
potuerunt: sed ad narrationis euangelicae sequentia rede¬
amus & misit eum annas ligatum ad caiphan pontificem:

Expanded text:
dicet aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit ? percutidicet aliquis: Cur non fecit quod ipse praecepit ? percutienti enim non sic respondere, sed maxillam debuit alteram praebere. Quid quod et veraciter, mansuete, justeque respondit, et non solum alteram maxillam iterum percussuro, sed totum corpus figendum praeparavit in ligno? Et hinc potius demonstravit, quod demonstrandum fuit, sua scilicet magna illa praecepta patientiae non ostentatione corporis, sed cordis praeparatione facient homo et iratus. Quanto ergo melius et respondet vera placatus, et ad perferenda graviora tranquillo animo fit paratus? Beatus est enim qui in omnibus quae injuste pro justitia patitur, potest veraciter dicere, Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum: hinc fit quippe quod sequitur, Cantabo et psallam ; quod Paulus et Barnabas etiam in vinculis durissimis facere potuerunt. 5. Sed ad narrationis evangelicae sequentia redeamus. Et misit eum Annas ligatum ad Caipham pontificem.
Abbreviated transcription (Latin):
lum niae frustrarentur. Ideo dicebat quid me inter¬
rogas. interroga eos qui audierunt quid locutus sum ip¬
sis ecce sciunt quaedixerim ego Haec aut̃ cum dixis s&
anus ad sistens ministrorum: dedit alapam ihũ dicens. sic
respondes pontifici : Respondit ei iħs: simale locutus sum
testimonium ꝑhibe demalo : si aut̃ benequid mecedis.
Quid ista responsione uerius. mansu&ius. iustius. eius ẽ
enim dequo ꝓph&ica uox p̃cesserat. Intende & prospere
ꝓcede & regna ꝓpter ueritatatem & mansu&udinem
& iustitiam: si cogitemus quis acceperit alapam: Nonne
uellemus eum qui percus sit aut caelesti igne com sumi.
aut terra dehiscente sorberi . aut correptum dȩ moniͥo uo
lutari : Aut aliqua huius modi qualib& poena uel&iã
grauiore puniri .: Quid enim horum ꝑpotentiam iube¬
re non potuiss&: ꝑquem factus est mundus. Nisi patien¬
tiam nos docere maluis s& qua uincitur mundus. Hic

Expanded text:
lumniae fustrarentur. Ideo dicebat: Quid me interlumniae fustrarentur. Ideo dicebat: Quid me interrogas? interroga eos qui audierunt, quid locutus sum ipsis. Ecce hi sciunt quae dixerim ego. Haec autem cum dixisset, unus assistens ministrorum dedit alapam Jesu. dicens: Sic respondes pontifici? Respondit Jesus: Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo. Si autem bene, quid me caedis? Quid ista responsione verius, mansuetius, justius? Ejus enim est de quo prophetica vox praecesserat: Intende prospere, procede et regna, propter veritatem et mansuetudinem, et justitiam . Si cogitemus quis acceperit alapam, nonne vellemus eum qui percussit, aut coelesti igne consumi, aut terra delutari, aut aliqua hujusmodi qualibet poena, venetiam graviore puniri? Quid enim horum per potentiam jubere non potuisset per quem factus est mundus, nisi patientiam nos docere maluisset qua vincitur mundus? Hic
Abbreviated transcription (Latin):
uelit in notescere multis. sicut ipse dñs ait illis. quos
adhuc paucos habebat : quod dico uobis intenebris di¬
cite in lumine : & quod in aure auditis p̃dicate intec
ta. Ergo & hoc ipsum quod ab eo dici uidebatur occul
te quo dam modo non dicebatur inocculto : quia non
ita dicebatur . ut ab eis quibus dictum fuerat tacer&ur.
sedita potius. ut usq quaq p̃dica r&urꝰ sic ergo dicipo¬
test aliquid & palam simul & non palam. uel in occul¬
to simul & non in occulto: quomodo dictum est. ut
uidentes uideant. & non uideant: Quomodo e nim ui
deant nisi quia palam non in occulto: & quomodo
rursus idem ipsi non uideant : Nisi quia non palam sed in
occulto: Ea tamen ipsa quae audierant & non intellexex¬
erant: talia enim erant. ut non poss& iuste ac ueraci¬
ter criminari:. Et quotiens cumq inter rogando temp¬
tarunt. ut inuenirent unde accusarent eum: sic eis
respondit : ut om̃s eorum retunderentur doli & ca¬

Expanded text:
velit innotescere multis; sicut ipse Dominus ait illis, quos velit innotescere multis; sicut ipse Dominus ait illis, quos adhuc paucos habebat, Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta ? Ergo et hoc ite, quodammodo non dicebatur in ocita dicebatur, ut ab eis quibus dictum fuerat, taceretur; sed ita potius, ut usquequaque praedicaretur. Sic ergo dici potest aliquid et palam simul et non palam, vel in occulto simul et non in occulto, quomodo dictum est, Ut videntes videant, et non videant . Quomodo enim videant, nisi quia palam, non in occulto? et quomodo rursus iidem ipsi non videant, nisi quia non palam, sed in occulto? Ea tamen ipsa quae audierant, sed non intellexerant, talia erant, ut non possent juste ac veraciter criminari; et quotiescunque interrogando tentaverunt, ut invenirent unde accusarent eum, sic eis respondit, ut omnes eorum retunderentur doli, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
locutus est mundo:: Demnde illis ipsis suis. sicut aliorum
quoq euangelistarum testatur auctoritas. in eorum compa¬
ratione qui discipuli eius non erant. Multo utiq manifestius
loquebatur quando cum solis erat remotus a turbis: Tunc enĩ
eis & parabo las aperiebat. quas clausas proferebat ad ali¬
os: quid est ergo in occulto locutus sum nihil: sed in tellegen¬
dum est ita eum dixisse palam locutus sum mundo. ac sidixis¬
set. multi me audierunt: ipsum aut̃ palam modo quo dam
erat palam. modo aut̃ quodam non erat palam : Palam quip¬
pe erat quia multi audiebant. & rursus non erat pulam. quia
non intellegebant: & quod seorsum discipulis loquebatur.
Non in occulto utiq: loquebatur : Quisnamq: in occulto
lo quitur qui coram tot hominib: loquitur : cum scrip¬
tum sit. Inore duorum ł trium testium stabit omne
uerbum. Presertim sihoc loquitur paucis quod peos

Expanded text:
locutus est mundo? Deinde illis ipsis suis, sicut aliorum locutus est mundo? Deinde illis ipsis suis, sicut aliorum quoque evangelistarum testatur auctoritas, in eorum comparatione qui discipuli ejus non erant, multo utique manifestius loquebatur, quando cum solis erat, remotus a turbis: tunc enim eis et parabolas aperiebat, quas clausas proferebat ad alios. Quid est ergo, In occulto locutus sum nihil? Sed intelligendum est ita eum dixisse, Palam locutus sum mundo; ac si dixisset, Multi me audierunt. Ipsum autem palam modo quodam erat palam, modo autem quodam non erat palam. Palam quippe erat, quia multi audiebant; et rursum non erat palam, quia non intelligebant. Et quod seorsum discipulis loquebatur, non in occulto utique loquebatur. Quis namque in occulto loquitur, qui coram tot hominibus loquitur; cum scriptum sit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum : praesertim si hoc loquitur paucis, quod per eos