comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dẽtiȩ est. Ibi etiam aduertere tibi est
suauissimũ quendã concentũ. com¬
plexumq uirtutum. atq alteram
pendere ex altera. sicut hoc loco uides
fortitudinis matrem ẽẽ prudentiã.
nec fortitudinẽ s temeritatem esse
quemlibet ausum quẽ ñ parturuut
prudentia. Hȩc item est quȩ int̃ uo¬
luptates et necessitates media quasi
quedam arbitra sedens. utriq cer¬
tis limitib disterminat fines. istis as¬
signans et p̃bens quod sat est. illis qͦd
nimis est demens: et sic ex alterutro
terciam formans uirtutem. quã dict̃
temꝑanciam. Nempe intemꝑantem
ipsa consid̾atio censet: tam eum qui
necessariis ꝑtinacit̃ demit. quã indul¬
get suꝑfliuis. Non est gͦ temꝑantia ĩ
solis resecantiis suꝑsliris: ent̃ et in ad¬
mittendis necessariis. huiꝰ sentenciȩ
apłs ñ fautor tantum s auctor esse
uidetur: qui curam carnis nr̃e docet
ñ ꝑfici in desid̾io. Dicens siquidẽ car¬
nis curam ñ ꝑfici. suꝑflua cohibet:

Expanded text:
i. 9. Ibi etiam advertere tibi est suavissimum quemdam concentum complexumque virtutum, atque alteram pendere ex altera; sicut hoc loco vides, fortitudinis matrem esse prudentiam: nec fortitudinem, sed temeritatem esse quemlibet ausum, quem non parturivit prudentia. Haec item est, quae inter voluptates et necessitates media, quasi quaedam arbitra sedens, utrimque certis limitibus disterminat fines, istis assignans et praebens quod sat est; illis quod nimis est demens; et sic ex alterutro tertiam formans virtutem, quam dicunt temperantiam. Nempe intemperantem ipsa consideratio censet, tam eum qui necessariis pertinaciter demit, quam qui indulget superfluis. Non est ergo temperantia in solis resecandis superfluis: est et in admittendis necessariis. Hujus sententiae Apostolus non fautor tantum, sed auctor esse videtur, qui curam carnis nostrae docet non perfici in desiderio. Dicens siquidem curam carnis non perfici, superflua cohibet:
Abbreviated transcription (Latin):
sed ex iiles. qͦd uidit ipse huiꝰ senten¬
ciȩ auctor: qui cũ diceret inuisibi¬
lia ꝑ uisibilia conspici. signant̃ po¬
suit a creauira mundi. Et uere. qͥd
opus scale tenenti iam solium: Cre¬
atura cęli illa est presto: habens ꝑ
qͦd potius ista intueat᷑. Uidet uerbũ.
et in uerbo facta ꝑ uerbum: nec o¬
pus ht̃ ex his que facta sunt. factoris
noticiam mendicare. Neq enim ut
uł ipsa nouerit ad ipsa descendit:
quȩ ibi illa uidet ubi longe melius
sunt quã inseipsis. Unde nec medi¬
um requirit ad ea corporis sensum.¬

Expanded text:
sed exsules. Quod vidit ipse hujus sentensed exsules. Quod vidit ipse hujus sententiae auctor, qui cum diceret invisibilia per visibilia conspici, signanter posuit, a creatura mundi . Et vere quid opus scalis tenenti jam solium? Creatura coeli illa est, praesto habens per quod potius ista intueatur. Videt Verbum, et in Verbo facta per Verbum. Nec opus habet ex his quae facta sunt, Factoris notitiam mendicare. Neque enim ut vel ipsa noverit, ad ipsa descendit, quae ibi illa videt, ubi longe melius sunt quam in se ipsis. Unde nec medium requirit ad ea corporis sensum
Abbreviated transcription (Latin):
habent actionis ammixtũ: dũ res ali¬
quas ñ considerandas tantũ. s agendes
docent. uel monent. At qͥ in manib
modo est: sola in consideratione uer¬
sabitur. Quȩ enim supra te st̃. id qͥdẽ
instat: actu ñ indigent seo inspectu.
Non est qͦd in eis actites : que uno
mͦ semꝑsunt et ineternunł. Porro a¬
liqua et ab ȩt̃no. Et hoc uelim sollert̃
aduertas. iur sagacissime eugeni.
quia tociens ꝑegrinatur consid̾atio
tua. quotiens ab illis rebus ad ista de¬
flectitur inferiora et insibilia: siue
intuenda ad noticiam. siue appeten¬
da ad usum: siue ꝓ officio disponen¬
oa. uel actitanda. Si tam̃ ita uersat᷑
in his ut ꝑ hȩc illa requirat: aut ꝓ¬
cul exulat. Sic considerare: repatri¬
are est.Sublimior iste p̃sentium ac
dignior usus est rerum: cum iuxta
sapientiam pauli iniusibilia dĩ ꝑ ea
quȩ facta sunt. intellecta conspici¬
untur. Sane hac scala ciues ñ egent.

Expanded text:
habent actionis admistum dum res alihabent actionis admistum dum res aliquas non considerandas tantum, sed agendas docent vel monent. At qui in manibus modo est, sola in consideratione versabitur. Quae enim supra sunt id quidem instat actu non indigent, sed inspectu. Non est quod in eis actites, quae uno modo semper sunt, et in aeternum; porro aliqua et ab aeterno. Et hoc velim solerter advertas, vir sagacissime Eugeni, quia toties peregrinatur consideratio tua, quoties ab illis rebus ad ista deflectitur inferiora et visibilia, sive intuenda ad notitiam, sive appetenda ad usum, sive pro officio disponenda vel actitanda. Si tamen ita versatur in his, ut per haec illa requirat, haud procul exsulat. Sic considerare, repatriare est. Sublimior iste praesentium ac dignior usus rerum, cum juxta sapientiam Pauli, invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. Sane hac scala cives non egent,
Abbreviated transcription (Latin):
trũ insipientiũ. refugiũ opp̃ssoꝵ. pauꝑũ
aduocatũ. miserorum sꝑem. tutorẽ
pupillorum. iudicem uiduarũ. ocu¬
lũ cecorum. linguã mutorũ. baculũ
senum. ultorem scelerum. malorũ
metum. bonorum głam. uirgam
potentum. malleum tyrannorum.
regum patrem.legum moderatorẽ.
canonum oispensatorem.sal terre.
orbis lumen. sacerdotem altissimi.
tͥ dñs intellectum. Ubi maliciȩ iunc¬
ta ẽ potencia : aliqͥd tͥ supra homi¬
nem p̃sumendũ. Uultus tuus suꝑ
facientes mala. Timeat sp̃m irȩ tue
qui hominẽ ñ ueretur: gladium ñ
formidat. Timeat orationem: qui
ammonitionẽ contempsit. Cui iras¬
ceris tu : dm̃ sibi iratum ñ hominẽ
putet. Qui te ñ audierit: auditu¬
rum dm̃ et contra se paueat. Quod
reliquum est de his que supra te st̃
uncumbit iam disputacio. Quam
uno libro dõ adiuuante solue sꝑo:
et me parit̃ absoluere ꝓmissione
mea :
ibai suꝑiores et si de consid̾ati¬
one inscribantur : plurimum tam̃

Expanded text:
refugium oppressorum, pauperum advocatum, miserorum spem, tutorem pupillorum, judicem viduarum, oculum caecorum, linguam mutorum, baculum senum, ultorem scelerum, malorum metum, bonorum gloriam, virgam potentium, malleum tyrannorum, regum patrem, legum moderatorem, canonum dispensatorem, sal terrae, orbis lumen, sacerdotem Altissimi, tibi Dominus intellectum. Ubi malitiae juncta potentia est, aliquid tibi supra hominem praesumendum. Vultus tuus super facientes mala. Timeat spiritum irae tuae, qui hominem non veretur, gladium non formidat. Timeat orationem, qui admonitionem contempsit. Cui irasceris tu, Deum sibi iratum, non hominem putet. Qui te non audierit, auditurum Deum, et contra se paveat. Quod reliquum est, de his quae supra te sunt, incumbit jam disputatio: quam uno libro, Deo adjuvante, solvere spero, et me pariter absolvere promissione mea. ibri superiores, etsi de consideratione inscribantur, plurimum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tur necessitati naturȩ qd̃ corpuscłi
pausatiomi sufficiat: et rursũ ad
uirgia surgitur. Bies diei eruetat
lites. et nax nocti indicat malitiã:
usq adeo non est respirare in bo¬
nis. ñ est alteruam cãpessere requi¬
em: ñ uel rara int̾̃serit ocia. Non
ambigo te quoq ista deplorare: at
frustra istud. si non et emendare stu¬
oueris. Intetim tam̃ sic semꝑ faci¬
as hortor: nec te umquã ad ĩsta du¬
raueris quolibet usu uł assiduitate.
ꝑcussisti eos & ñ doluert̃: ait ꝓpħa.¬

Expanded text:
itur necessitati naturae, quod corpusculi itur necessitati naturae, quod corpusculi pausationi sufficiat; et rursum ad jurgia surgitur. Dies diei eructat lites, et nox nocti indicat malitiam: usque adeo non est respirare in bonis, non est alternam capessere requiem, non vel rara interseri otia. Non ambigo te quoque ista deplorare: at frustra istud, si non et emendare studueris. Interim tamen sic semper facias hortor, nec te unquam ad ista duraveris quolibet usu vel assiduitate. Percussi eos, et non doluerunt, ait
Abbreviated transcription (Latin):
silia infidum. ad iudicia seuum: in
ad ꝑicła. in humanũ ad humana.
futura ñ ꝓuidens. Ipsum est cui pre¬
teritorum. pret̃ solas inuirias nicħ
om̃ino ñ preterit. p̃sentium nchil
ñ ꝑit : futurorum nulla nisi forte
ad ulciscendũ ꝓspectio. seu p̃paratio
est. Et ut in breui cuncta horribilis
mali mala complectar: ipsum est
qͦd nec dm̃ timet. nec hominẽ reue¬
retur. En quo trahere te habent oc
cuꝑationes hȩ maledicte: si tamen
ꝑgis ut cepisti.dare ita tetotũ illis.
nil tui t relinquens. ꝑdis tempus.¬
et silicet nunc alterum metͥ exhibe¬
re ietro. tu quoq in his stulto labo¬
re consumeris. quȩ ñ sunt nisi afflic¬
tio sp̃c. euisceratio mentis: euacua¬
tio grẽ. Nam fructus horũ qͥd. nisi
aranearum telȩ: Queso te quale.ẽ.¬
istuo. de mane usq ad uesꝑam liti¬
zare. aut litigantes audire: & uti¬
nam sufficeret diei malitia sua.
Non sunt libere noctes. Uix relinqͥ¬

Expanded text:
silia infidum, ad judicia saevum  asilia infidum, ad judicia saevum  aad pericula, inhumanum ad humana, futura non providens. Ipsum est cui praeteritorum, praeter solas injurias, nihil omnino non praeterit; praesentium nihil non perit; futurorum nulla, nisi forte ad ulciscendum, prospectio seu praeparatio est. Et ut brevi cuncta horribilis mali mala complectar, ipsum est quod nec Deum timet, nec hominem reveretur. En quo trahere te habent hae occupationes maledictae: si tamen pergis, ut coepisti, ita dare te totum illis, nil tui tibi relinquens. Perdis tempus: si licet nunc alterum me tibi exhibere Jethro, tu quoque in his stulto labore consumeris , quae non sunt nisi afflictio spiritus, evisceratio mentis, evacuatio gratiae. Nam fructus horum quid, nisi aranearum telae? istud, de mane usque ad vesperam litigare, aut litigantes audire? Et utinam sufficeret diei malitia sua! non sunt liberae noctes. Vix relinqu
Abbreviated transcription (Latin):
rus exitum: aut sanitatẽ ꝓfecto.
aut insensibilitatem. Hinc ꝓrsus
hitc t̾ timui semꝑ et timeo: nedi¬
laio remedio dolorem ñ sustineis.
ꝑicło te inreuocabilit desꝑatꝰ ĩmer¬
gas. Uereor inquã. ne in mediis oc¬
cuꝑationib qm̃ multȩ sunt. dum
diftiois finem. frontem dures: & ita
senfim teipsum quodãmodo sensu
priues iusti urilisq doloris. Multo
prudentius te illis subtrahas uel
ad tempus quã patiare trahi ab
ipsis et certe paulatim duci quo
tu ñ ius. Queris quo : Ad cordurũ.
Ne ꝑgas querere quid illud sit: si
non expauisti tuum hoc est. Solũ
est cor durum. qͦs semetipsũ ñ exhor¬
ret: quia nec sentit. Quid me ntier¬
rogas. Interroga pharaonẽ. Nemo¬
uniquã duri cordis salutẽ umquã
lapideum. et dedit cor carneum.
Quid g cordurum: Ipsum ẽ quos
nec compunctione scinditur. nec
pietate mollitur. nec mouetur ẜ¬
sib. minis ñ cedit. flagellis durat᷑.
Ingratum ad beneficia est: ad con¬

Expanded text:
rus est exitum, aut sanitatem profecto, rus est exitum, aut sanitatem profecto, aut insensibilitatem. 3. Hinc prorsus, hinc tibi timui semper, et timeo, ne dilato remedio, dolorem non sustinens, periculo te irrevocabiliter desperatus immergas. Vereor, inquam, ne in mediis occupationibus, quoniam multae sunt, dum diffidis finem, frontem dures, et ita sensim te ipsum quodammodo sensu prives justi utilisque doloris. Multo prudentius te illis subtrahas vel ad tempus, quam potiare trahi ab ipsis, et duci certe paulatim quo tu non vis. Quaeris quo? Ad cor durum. Nec pergas quaerere, quid illud sit: si non expavisti, tuum hoc est. Solum est cor durum, quod semetipsum non exhorret, quia nec sentit. Quid me interrogas? Interroga Pharaonem. Nemo duri cordis salutem unquam hetam, cor lapideum, et dedit cor carneum . Quid ergo cor durum? Ipsum est quod nec compunctione scinditur, nec pietate mollitur, nec movetur precibus: minis non cedit, flagellis duratur. Ingratum ad beneficia est, ad con
Abbreviated transcription (Latin):
glectu et tempore ñ absolescat. Nul¬
ueri uerusto et neglecto callus ob¬
ducitur: et eo insanabile quo insen¬
sibile fit. Deniq dolor continuus
et acerbus: duiturnus ẽẽ n patit᷑.
&sam si ñ aliunde exiundit᷑: neces¬
se est cedat uel sibi. Enimuero ato
aut de remedio consolationẽ recipi¬
et: aui de assiduitaie stuporẽ. Quid
ñ inuertat consuetudo. Quid nõ
assuduitate duretur: Quid ñ usu
cedat: Quantis qͦd pamaritudine
priꝰ exhorrebant: usu ipso male in
dulce conuersum est. Audi iustũ qͥd
lamentetur suꝑ huiusmodi. Que priꝰ
tangere nolebat anima mea : nc̃ pre
angustia cibi mei sunt. Primũ tibi
imortabile uudebitur aliqͥd ꝓcessu
temporis si assuescas. iudicabis non
adeo graue: paulopost et leue senti¬
es. paulopost nec senties: paulopost
etiam delectabit. Ita paulatim in
cordis duritiam ttur: et ex illa in
aduersionem. Sic est grauis et con¬
timiuis dolor. citum ut dixi habitu¬

Expanded text:
glectu et tempore non obsolescat. Vulglectu et tempore non obsolescat. Vulneri vetusto et neglecto callus obducitur, et eo insanabile, quo insensibile fit. Denique dolor continuus, et acerbus, diuturnus esse non patitur. Nam si non aliunde extunditur, necesse est cedat vel sibi. Enimvero cito aut de remedio consolationem recipiet, aut de assiduitate stuporem. Quid non invertat consuetudo? quid non assiduitate duretur? quid non usui cedat? quantis quod prae amaritudine 409 prius exhorrebant, usu ipso male in dulce conversum est? Audi justum quid lamentetur super hujuscemodi: Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt . Primum tibi importabile videbitur aliquid: processu temporis, si assuescas, judicabis non adeo grave; paulo post et leve senties, paulo post nec senties; paulo post etiam delectabit. Ita paulatim in cordis duritiam itur, et ex illa in aversionem. Sic gravis et continuus dolor citum, ut dixi, habitu
Abbreviated transcription (Latin):
dulcis quietis tuę. non longe ante¬
hac fruebare: non potes desueuisse
tam eito. ita subito ñ dolere nuꝑ
nsubtractas. Plaga recens: dolore uo
caret. Neq enim iã obcalluit uulnꝰ.
nec in tam breui uersum  sensibi¬
le est.Quãquã si ñ dissimules: nde
tibi ugis materia iusti dolons. a co
et quociens id pati contigerit. toci¬
ens dolor tuus renouetur necesse:.
At quando ñ contigit: Quotiens
uis et in cassum. quotiens moues.
nec promoues: quotiens conaris.
et ndatur ultra. enueris. et li par¬
turis. temptas et abriꝑis. et ubini¬
parturiens. Nosti hoc e nemote
melius. attrite frontis es. et iistar
uitulȩ effraim dectus diligera er¬
datus est in reprobum sensum. Ab
his sane cupio ubi pacem: n cũhis.
Nichil plus metuo tibi pace ista. Mi¬
raris si umquã posfit accidere . Etiã
dico tibi: sires ut assolet ꝑ consuetu¬
nimis credere affectui tuo. qui nc
est. Niltam fixum amimo: qͦd ne¬

Expanded text:
dulcis quietis tuae non longe antedulcis quietis tuae non longe antehac fruebare. Non potes his dissuevisse tam cito, ita subito non dolore nuper subtractas. Plaga recens dolore non caret. Neque enim jam occalluit vulnus, nec in tam brevi versum in insensibile est. Quanquam si non dissimules, non deest tibi jugis materia justi doloris a quoet quoties id pati contigerit, toties dolor tuus renovetur necesse est. At quando non contingit? Quoties vis, et incassum? quoties moves, nec promoves? quoties conaris, et non datur ultra; eniteris, et non paris; tentas, et abriperis; et ubi inparturiens . Nosti hoc? nemo te melius. Attritae frontis es, et instar vitulae Ephraim doctus diligero trdatus est in reprobum sensum. Ab his sane cupio tibi pacem, non cum his. Nihil plus metuo tibi pace ista. Miraris si unquam possit accidere? Etiam, dico tibi, si res, ut assolet, per consuetunimis credere affectui tuo qui nunc est. Nil tam fixum animo, quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tã facile erueris. Ascende in cȩlos.
descende in abyssos. ñ recedes a me:
sequar te quocũq ieris. Amaui pau¬
perem: amabo pauꝑum et diuitũ
patrem.Non enim si bene noui.
quia pater pauꝑum factus: idõ ñ
pauꝑ spũ es. In te hanc mutacionẽ
factam ẽe confido. ñ de te: nec pͥori
statui tuo successisse ꝓmorionẽ. sed
accessisse. Monebo ꝓinde te. nĩ ut
magister sed ut mat̃: plaue ut a¬
mans. Amens magis uidear. sed ei
qui ñ amat: ei qui ium non sentit
bet ab occupationib tuis: qͥa in his
maxime condoleo tͥ. Condoleo dixe¬
rim: si tamen doles et tu. Alioqͥu
doleo magis dixisse debueram. qͥa
ñ est condolere. ubi nemo qͥ doleat.
Itaq si doles: condoleo. Si ñ: doleo
tam̃. et maxime sciens a salute lon¬
gius absistere menbrũ qͦo obstupu¬
it: et egrum sese ñ sentientem ꝑii.¬
culosius laborare. Absit aũt: ut de
te id suspicer. Noui quib deliciis

Expanded text:
non tam facile erueris. Ascende in coelos, non tam facile erueris. Ascende in coelos, descende in abyssos: non recedes a me, sequar te quocumque ieris . Amavi pauperem, amabo pauperum et divitum patrem. Non enim, si bene te novi, quia pater pauperum factus, ideo non pauper spiritu es. In te hanc mutationem factam esse confido, non de te; nec priori statui tuo successisse promotionem, sed accessisse. Monebo te proinde, non ut magister, sed ut mater: plane ut amans. Amens magis videar, sed ei qui non amat, ei qui vim non sentit bet ab occupationibus tuis, quia in his maxime condoleo tibi. Condoleo dixerim, si tamen doles et tu: alioquin doleo magis dixisse debueram; quia non est condolere, ubi nemo qui doleat. Itaque si doles, condoleo: si non, doleo tamen, et maxime, sciens longius a salute absistere membrum quod obstupuit; et aegrum sese non sentientem periculosius laborare. Absit autem ut de te id suspicer. Novi quibus deliciis
Abbreviated transcription (Latin):
ubit animum dictare aliqͥd:
quod ie papa beatissime euge¬
ni uel edificet uel delectet. uł
consoletur. S nescio quomodo
uult et ñiuult exire. leta quidem sed
lento oratiꝯ: dũ eertatim illi contraria
imꝑare contendunt inaiestas atti
amor. Nempe urget ie. inhibet illa
S interuenit dignatio tua. quia hoc
ipsura ñ p̃cipis sed petis. eũ p̃cipete
magis te deceat. Maiestate gtã dignã¬
ter cedente. qͥd nicedat pudor: Quid
enim si cathedram ascendisti: Nec si
ambules suꝑ pennas uentorũ: sub¬
duceris affectui. Amor dñm uescit:
agnoscit filium et in infulis. ꝑ se satis¬
subiectus est: obsequit᷑ sponte. gratis
obtemꝑat: libere reueretur. Non sic
aliqui non sic: sed aut timore ad ista
impelluntur. aut cupiditate. hii st̃ qͥ
in facie benedicunt: mala autẽ in
cordib eorum. Biatlumtur coram:
in necessitate deficiunt. At caritas
numqͣ excidit. Ego ut uerum fatear
matris sũ liberatus officio: sed ñ dep̃¬
datus affectu. Olim mͥ inuisceratꝰ es:

Expanded text:
ubit animum dictare aliquid, quod te, papa beatissime Eugeni, vel aedificet, vel delectet, vel consoletur. Sed nescio quomodo vult, et non vult exire laeta quidem, sed lenta oratio: dum certatim illi contraria imperare contendunt majestas, atque amor. Nempe urget ille, inhibet illa. Sed intervenit tua dignatio, qua hoc ipsunt non praecipis, sed petis, cum praecipere magis te deceat. Majestate igitur tam dignanter cedente, quidni cedat pudor? Quid enim si cathedram ascendisti? Nec si ambules super pennas ventorum, subduceris affectui. Amor dominum nescit, agnoscit filium et in infulis. Per se satissubjectus est, obsequitur sponte, gratis obtemperat, libere reveretur. Non sic aliqui, non sic: sed aut timore ad ista impelluntur, aut cupiditate. Hi sunt qui in facie benedicunt, mala autem in cordibus eorum; blandiuntur coram, in necessitate deficiunt. At charitas nunquam excidit . Ego, ut verum fatear, matris sum liberatus officio, sed non depraedatus affectu. Olim mihi invisceratus es,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd clerici aliud. eẽ: aliud uideri uo¬
lunt: Id quidẽ minus castũ: minusq
sincerum. Nempe habitu milites. q̃s¬
tu dericos: actu neutrum exhibent
ham neq pugnant ut milites: neq
ut derici euuangłrrant. Cuiꝰ ordinis
sunt: Cum utriusq ẽẽ cupiunt. utrũq
deserunt: inrũq confundunt. Unus¬
qͥsq inquit: in ordine suo resurget.
hi in quo: an qui sine ordine pecca¬
uerunt. sine ordine ꝑibt: Aut si sũ¬
me sapiens ds̃. ueraciter creditur a
summo usq deorsum. nichil mordi¬
natum relinquere: uereor ñ alibi
ordinandos. quã uͥ nullus ordo. sed
semptt̃nus horror inhabitat. O mi¬
serandã sponsam. talib creditam
paranimphis: qͥ ad signata cultui eiꝰ
ꝓprio retinere questui ñ uerentur.
Non amici ꝓfecto sponsi: s enuili
sunt. Et de his satis quȩ sub te suni:
et si ñ ad materiȩ copiam que. ẽ. mł¬
ta minis. certe ad id qͦd ꝓposui ego.

Expanded text:
quod clerici aliud esse, aliud videri voquod clerici aliud esse, aliud videri volunt? Id quidem minus castum, minusque sincerum. Nempe habitu milites, quaestu clericos, actu neutrum exhibent. Nam neque pugnant ut milites, neque ut clerici evangelizant. Cujus ordinis sunt? Cum utriusque esse cupiunt, utrumque deserunt, utrumque confundunt. Unusquisque, inquit, in suo ordine resurget . Isti in quo? An qui sine ordine peccaverunt, sine ordine peribunt? Aut si summe sapiens Deus veraciter creditur, a summo usque deorsum nihil inordinatum relinquere; vereor istos non alibi ordinandos, quam ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat. O miserandam sponsam, talibus creditam paranymphis! qui assignata cultui ejus, proprio retinere quaestui non verentur. Non amici profecto sponsi, sed aemuli sunt. Et de his satis quae sub te sunt, etsi non ad materiae copiam, quae est multa nimis; certe ad id quod proposui ego.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: in eccłia ꝓmouentur. Quod ad
primũ capłm ꝑtinet. luxus uestiũ
int̃dictus : s non restrictus. Pȩna dic¬
tata: s minime sequuta ẽ. Iã quartꝰ
anuus est. ex quo datũ mandatum
audiuimus. et neminẽ adhuc cleri¬
corum priuatum beneficio: neminẽ
ep̃orũ suspensum ab officio luximꝰ.
At luctu amarissimo dignũ : qͦd se¬
quutum. ẽ. Qd hoc : Impunitas. in¬
curiȩ soboles. in solentię mat̃: radix
impudentiȩ: transgressionũ nutrix.
Et heatus: si omĩ satagas cura. horũ
om̃ium primã parentem cauere in.¬
curiam. S adhoc tu oꝑam dabis. Et
nc̃ leua ocłos tuos et uide. si ñ ȩque
ut prius pellicła discolor sacrũ ordi¬
nem decolorat: si ñ eque ut priꝰ fissu¬
ra enormis. pene inguina nudat. So¬
lent dicere.Non de uestibz cura ẽ deo.
et ñ magis de moribus: At forma hec
uestiũ : deformitatis mentiũ. et
morũ inditium est. Quid sibi uult.

Expanded text:
sunt, in Ecclesia promoventur. Quod ad sunt, in Ecclesia promoventur. Quod ad primum capitulum pertinet; luxus vestium interdictus, sed non restrictus; poena dictata, sed minime secuta est. Jam quartus annus est, ex quo datum mandatum audivimus, et neminem adhuc clericorum privatum beneficio, neminem episcoporum suspensum ab officio luximus. At luctu amarissimo dignum quod secutum est. Quod hoc? Impunitas incuriae soboles, insolentiae mater, radix impudentiae, transgressionum nutrix. Et beatus, si omni satagas cura malorum omnium primam parentem cavere incuriam. Sed ad hoc tu operam dabis. Et tunc leva oculos tuos, et vide si non aeque, ut prius, pellicula discolor sacrum Ordinem decolorat; si non aeque, ut prius, fissura enormis pene inguina nudat. Solent dicere: Num de vestibus cura est Deo et non magis de moribus? At forma haec vestium, deformitatis mentium et morum indicium est. Quid sibi vult
Abbreviated transcription (Latin):
offendant aspectum: s potius ita
in sius actib errata condẽpnent.
et amorẽ innocentiȩ conuersatione
demonstrent. sic̃ dignitas exigit or¬
dinis clericorum. Quod si moniti ab
epĩs suis. infra quadraginta dies ñ
obtemꝑauerint: eccłiasticis bñficiis
eorundẽ pontificũ auctoritate pri
gare neglexerint.quia inferiorũ
culpȩ ad uullos magis referendȩ st̃.
quã ad desides negligentesq rectores:
tãdiu ab officio pontificali abstine¬
ant. donec penã a nobis constitutã.
clericis sibi subiectis imponant.
¶Iuud etiã ołximus adneetendũ: ut
nullus in archidiaconum uł decanũ.
nisi diaconus aut prb̃r ordinetur. Ar¬
chidiaconi uͦ. decani. et p̃positi. qͥ infra
ordines p̃nominatos sunt. si inobedien¬
tes ordinari contẽpserint: honore sus
to clarescunt: p̃dicti concedantur ho¬
nores. Uerba tua hȩc: tu sanxisti. Qd
effectui mancipatum: Aohuc adoles¬
cens. adhuc qui infra sacros ordines

Expanded text:
offendant aspectum; sed potius ita offendant aspectum; sed potius ita in suis actibus errata condemnent, et amorem innocentiae conversatione demonstrent, sicut dignitas exigit ordinis clericorum. Quod si moniti ab episcopis suis intra quadraginta dies non obtemperaverint, ecclesiasticis beneficiis eorumdem pontificum auctorgare neglexerint, quia inferiorum culpae ad nullos magis referendae sunt quam ad desides negligentesque rectores; tandiu ab officio pontificali abstineant, donec poenam a nobis constitutam clericis sibi subjectis imponant . Illud etiam duximus annectendum, ut nullus in archidiaconum vel decanum, nisi diaconus et presbyter ordinetur. Archidiaconi vero, decani et praepositi, qui infra Ordines praenominatos sunt, si inobedientes ordinari contempserint, honore suscto clarescunt, praedicti concedantur honores . » 20. Verba tua haec: tu sanxisti. Quid effectui mancipatum? Adhuc adolescentes, adhuc qui infra sacros Ordines
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa et dogmata. cenlura eccliastica
uigeat: si floreant uineȩ honestate
et sc̃imonia sacerdotum. si flores fruc¬
tus parturiant. obedientiã fidelium
mandata. et instituta. ea qua dignũ
est sollicitudine obseruentur. ne qͥd
in agro dñi tui. aut neglectu incul¬
tum. aut fraude subreptũ inueniat᷑.
Posse inueniri ne dubites. Michi in
promptu est. ut multa et innume¬
ra p̃termittam. q̃ passim neglecta ia¬
cent: ñ nulla etiã ex his q̃ plantauit
dextera tua. conuulsa monstrare.
Nonne os tuum in remensi concilio
subiecta capitula ꝓmulgauit: Quis
ea tenet: Quis tenuit: Faueris: si
teneri putas. Si ñ putas ipse peccas¬
ti : aut statuens quȩ ñ tenerentur.
aut qd̃ tenentur ñ dissimulans. Pre¬
cipimus aisti. ut tã ep̃i quã clerici.
neq in suꝑfluitate. seu inhonesta
uarietate colorum. aut fissura ues¬
tium. neq in tonsura. intuentiũ
quoq forma et exemplũ. eẽ. debent.

Expanded text:
opera et dogmata censura ecclesiastica opera et dogmata censura ecclesiastica vigeat; si floreant vineae honestate et sanctimonia sacerdotum? si flores fructus parturiant, obedientiam  al., obmandata et instituta ea, qua dignum est, sollicitudine observentur, ne quid in agro Domini tui aut neglectu incultum, aut fraude subreptum inveniatur. Posse inveniri ne dubites. Mihi in promptu est ut multa et innumera praetermittam, quae passim neglecta jacent nonnulla etiam ex his quae plantavit dextera tua, convulsa monstrare. Nonne os tuum in Remensi concilio subjecta capitula promulgavit? Quis ea tenet? quis tenuit. Falleris si teneri putas. Si non putas, ipse peccasti, aut statuens quae non tenerentur, aut quod non tenentur dissimulans. « Praecipimus, » aisti, ut tam episcopi quam clerici, neque in superfluitate, seu inhonesta varietate colorum, aut fissura vestium, neque in tonsura, intuentium quorum forma et exemplum esse debent
Abbreviated transcription (Latin):
Quid inquis: Phibes dispensare:
son. s dissipare. Non sum tã rudis.
ut ignorem positos uos dispensato¬
res: s in eilificationẽ ñ in destrueti¬
onem. Heniq queritur int̃ gispensa¬
tores: ut sidelis qͥs inueniat᷑. ubi ne¬
cessitas urget: excusabiis dispensa¬
tio est. Ubi uulitas ꝓuocat: dispen¬
satio laudabilis est. Ntilitas ducde
sipatio ẽ. son nulla tam̃ monasteria
sita in diuersis ep̃arib. qͦd specialiuis
ꝑtinuerint ab ipsa sui fundatione
ao sedem apłicam ꝓ uoluntate fun¬
datorum. quis nesciat S aliud:
qͦd largitur deuotio: aliud qͦd mos¬
litur ambitio. impatiens subiectio¬
nis. Et hȩc dicta dehis. Suꝑ est ut¬
generalit suꝑ umuersum etcłie
statum inendat consideratio tua.
si plebes dericis. si clerici sacerdoti¬
bus. si sacerdotes d̃o. in ea qͦ oportet
humilitate subiecti sint.: si in mo¬
nasieriis et religiosis locis seruetur
ordo. uigilet disciplina. si suꝑ praua

Expanded text:
Quid, inquis? prohibes dispensare? Quid, inquis? prohibes dispensare? Non, sed dissipare. Non sum tam rudis, ut ignorem positos vos dispensatores, sed in aedificationem, non in destructionem . Denique quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur . Ubi necessitas urget, excusabilis dispensatio est: ubi utilitas provocat, dispensatio laudabilis est. Utilitas, dico,sipatio est. Nonnulla tamen monasteria, sita in diversis episcopatibus, quod specialius pertinuerint ab ipsa sui fundatione ad Sedem apostolicam pro voluntate fundatorum, quis nesciat? Sed aliud est quod largitur devotio, aliud quod molitur ambitio impatiens subjectionis. Et haec dicta de his. 434 generaliter super universum Ecclesiae statum intendat consideratio tua: si plebes clericis, si clerici sacerdotibus, si sacerdotes Deo in ea, qua oportet, humilitate subjecti sint; si in monasteriis et religiosis locis servetur ordo, vigilet disciplina; si super prava
Abbreviated transcription (Latin):
est: exemplar ht̃ e celo. Neq enĩ filuis
pot̃ facere qͥcquã: nisi quȩ uider it
patrem facientem: p̃sertim eĩi es
sub moysi nomine dictum sit. Uide
omĩa facias scd̾m exemplar: qd̾ tͥ ĩ
monte monstratũ ẽ. Uiderat hoc:
qui dicebat. Uidi ciuitarem sc̃ãm
hierłem nouam descendentem de
celo a dõ haratam. Ego enĩ ꝓpter
similitudinem dictum reor: qd̾ sic̃
illic cherubim et se aphim. ac cet̾i
qͥq usq ad archanglos et angelos
ordinantur sub uno capite dõ: ita
hic qͦq sub uno sũmo pontifice. pͥ¬
mates uł patriarche. archiepi. ep̃i.¬
prbi uł abbates. et reliquiin h̃ mo¬
dũ. s onẽ paruipendendũ. qd̾ et om̃
haber auctorem: & de celo ducit o¬
riginem. Quod si dicat ep̃c. nolo ẽẽ
sub archiep̃o. aut abbas nolo obedi¬
re ep̃o: hoc de celo ñ ẽ. Nisi tu forte
angłorum quẽ piam dicentẽ audisti.
nolo sub archangłis. eẽ: aut exalio
quolibet inferiorũ ordinũ aliquem
ñ ferentem sub eẽ. cuiquã. nisi dõ.

Expanded text:
e coelo. Neque enim Filius potest facere quidquam, nisi quae viderit Patrem facientem , praesertim cum ei sub Moysi nomine dictum sit: Vide omnia facias secundum exemplar quod tibi in monte monstratum est . 18. Viderat hoc qui dicebat: Vidi civitatem sanctam, Jerusalem novam, descendentem de coelo, a Deo paratam . Ego enim propter similitudinem dictum reor, quod sicut illic Seraphim et Cherubim, ac caeteri quique usque ad Angelos et Archangelos, ordinantur sub uno capite Deo; ita hic quoque sub uno summo Pontifice primates vel patriarchae, archiepiscopiri, vel abbates, et reliqui in hunc modum. Non est parvi pendendum quod et Deum habet auctorem, et de coelo ducit originem. Quod si dicat episcopus, Nolo esse sub archiepiscopo; aut abbas, Nolo obedire episcopo: hoc de coelo non est. Nisi tu forte Angelorum quempiam dicentem audisti, Nolo sub Archangelis esse: aut ex alio quolibet inferiorum ordinum aliquem non ferentem subesse cuiquam, nisi Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
turpior. Esto. ut alia quacũq racio¬
ne hec tͥ uendices: s ñ apłico iure.
Nec enim ł ille dare qͦd ñ habuit po¬
tuit. Qd habuit hoc dedit: sollicitudi¬
nẽ ut dixi suꝑ eccłias. Nunqͥd dñatio¬
nẽ : Audi ipsum. Non dñantes ait in
dero: s forma facti gregis. Et ne dic¬
tum sola humilitate putes. ñ enam
ueritate: uax om̃ ẽ in eũgłio. Reges
gentium onant᷑ eorum: & qͥ potes¬
tatem habent suꝑ eos benefici uo

Expanded text:
turpior. Esto, ut alia quacunque ratioturpior. Esto, ut alia quacunque ratione haec tibi vindices: sed non apostolico jure. Nec enim tibi ille dare quod non habuit potuit. Quod habuit, hoc dedit, sollicitudinem, ut dixi, super Ecclesias. Nunquid dominationem? Audi ipsum. Non dominantes, ait, in clero, sed forma facti gregis . Et ne dictum sola humilitate putes, non etiam veritate, vox Domini est in Evangelio: Reges gentium dominantur eorum, et qui potestatem habent supe
Abbreviated transcription (Latin):
et heres. Ut ꝓbes heredem euigila
ad curam : ꝙ ñ ocio torpeas: ne et
ł dicatur. Quid hic stas totadie oci¬
osus Multominus inueniri opor¬
tet aut delitiis resolutum: aut resu¬
pinum pompis. Nil horũ tͥ tabule
testatoris assignant. Seo qͥd ͤ Si ila¬
rum tenore contentus sis: curam
potiꝰ hereditabis & oꝑam. quã glo¬
riam et diuitias. Blandit᷑ cathedͭ
Specula est. Inde deniq suꝑinien¬
dis: sonans tibi ep̃i nomine ñ do¬
minũ s officium. Quid niloceris
in eminenti. unde ꝑspectes omĩa.
qͥ specłator suꝑ omĩa constitueris:
ociari ñ licet: Nec locus. ẽ. ocio: ubi
sedula urget sollicitudo om̃iũ ȩccłiaꝵ
dicat argentum et aurũ ñ ẽ mͥ. Sihrẽ
contingat: utere ñ ꝓ libitu. s ꝓ tp̃r.
Sic eris utens illis: quasi ñ utens. Ipsa
quidẽs qͦd ad animi bonũ spectat nec
bona st̃ nec mala. Usus tam̃ horũ bors:
abusio mala. sollicitudo peior: questꝰ

Expanded text:
et haeres . Ut probes haeredem, evigila et haeres . Ut probes haeredem, evigila ad curam; et non otio torpeas, ne et tibi dicatur: Quid hic stas tota die otiosus? 10. Multo minus inveniri oportet aut deliciis resolutum, aut resupinum pompis. Nihil horum tibi tabulae testatoris assignant. Sed quid? Si illarum tenore contentus sis, curam potius haereditabis et operam, quam gloriam et divitias. Blanditur cathedra? Specula est. Inde denique superintendis, sonans tibi episcopi nomine non dominium, sed officium. Quidni loceris in eminenti, unde prospectes omnia qui speculator super omnia constitueris? otiari non licet? Nec locus est otio, ubi sedula urget sollicitudo omnium Ecclesiarum. dicat: Argentum et aurum non est mihi . Si habere contingat, utere non pro libitu, sed pro tempore. Sic eris utens illis, quasi non utens. Ipsa quidem, quod ad animi bonum spectat, nec bona sunt, nec mala: usus tamen horum bonus, abusio mala, sollicitudo pejor, quaestus
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc loquere tͥ: & doce te ipsũ qͥ alios
doces. Puta te uelut unum aliquem
de ꝓpħis. anñ satis ad te Et uimiam
d gra dĩ es. id qd es. Quid: Esto qd pro¬
pha. nũqͥd plusquã ꝓpħa Si sapuier
eris contentus mensura quã łͥ men-¬
sus ẽ ds̃. Nã qͦd ampliꝰ est: a malo est.
Disce exemplo ꝓpħico p̃sidere.: ntã
ad imꝑitandũ. quã ad factitandum
ꝗd tempus requirit. Disce sarcło tͥ
opus. eẽ. ñ sceptro: ut opus facias
a pħe. Et quide ille ñ regnaturus as¬
cendit: s extirpaturus. Putas ne.
tum quiuere emundare ꝓphȩ: ali
aliqͥd ipsi parentes tui tͥ. S nec tuad
om̃e sufficies. aliqͥd ꝓfecto tuo relictu¬
ris es successori. et ule aliis. & alii aliis
usq in finem. Circa undecimã deniq
horam oꝑarii ocii arguunt᷑: & mit¬
tuntur in uineam. Antecessores tui
apłi audierunt quia messis quidẽ
multa: oꝑarii uͦ pauci. Pat̾nã tibi
uendicato hereditatẽ. Nam si filius:

Expanded text:
Haec loquere tibi, et doce te ipsum, qui alios Haec loquere tibi, et doce te ipsum, qui alios doces. Puta te velut unum aliquem ex prophetis. An non satis ad te? Et nimium. Sed gratia Dei es id quod es. Quid? Esto quod propheta: nunquid plus quam propheta? Si sapis, eris contentus mensura quam tibi mensus est Deus. Nam quod amplius est, a malo est. Disce exemplo prophetico praesidere non tam ad imperitandum, quam ad factitandum quod tempus requirit. Disce sarculo tibi opus esse, non sceptro, ut opus facias prophetae. Et quidem ille non regnaturus ascendit, sed exstirpaturus. Putasne ettum quivere emundare  al. emendaliquid ipsi parentes tui tibi. Sed nec tu ad omne sufficies. Aliquid profecto tuo relicturus es successori, et ille aliis, et alii aliis usque in finem. Circa undecimam denique horam operarii otii arguuntur, et mittuntur in vineam. Antecessores tui Apostoli audierunt, quia messis quidem multa, operarii vero pauci . Paternam tibi vindicato haereditatem. Nam si filius,
Abbreviated transcription (Latin):
in domo dĩmei. Quale ẽ hoc de paupt
t abiecto leuari suꝑ gentes et regna:
Quis gͦ aut qͣ domus patris mei. it e¬
deam excelfis sublimior: Sane qͥ dũ
iͥ anuice ascende suꝑiꝰ: amicũ fore
fidit. Si minus inueniar: ñ expedit
quidẽ. Qui eleuauit: et deicere por.
Sera querela: qm̃ eleuans alifisti me.
Non est qͦd blandiat᷑ celsitudo. sollici¬
tudo maior. Illa discrim en intendit:
hec amicum ꝓbat. huic accingamur:
si nolumus tandem cũ rubore nouis¬
simũ locum tenere. factum suꝑiorẽ¬
dissimulare nequinus. sedeñ ad qͥd
omĩmodis attendendũ. Non enĩ ad
dominandũ opinor. Nam et ꝓpħa cũ
similit̃ leuaretur: audiuit. Ut eue¬
las. et destruas. et disꝑdas. et dissipes:
et edifices et plantes. Quid horum
fastum sonat: Rusticani magis
tiamus de nobis. impositũ senserimꝰ
ministerium: ñ dñiũ datũ. Nonsũ
ego maior ꝓpħa. et si forte par potes¬
tate. s meritonĩ ñ est comparatio.

Expanded text:
in domo Dei mei. Quale est hoc, de paupere in domo Dei mei. Quale est hoc, de paupere et abjecto levari super gentes et regna? Quis ego, aut quae domus patris mei, ut sedeam excelsis sublimior? Sane qui dixit mihi: Amice, ascende superius , amicum fore fidit. Si minus inveniar, non expedit quidem. Qui elevavit, et dejicere potest. Sera querela: Quoniam elevans allisisti me . Non est quod blandiatur celsitudo, ubi sollicitudo major. Illa discrimen intendit, haec amicum probat. Huic accingamur, si nolumus tandem cum rubore novissimum locum tenere. CAPUT VIdissimulare nequimus; sed enim ad quid omnimodis attendendum. Non enim ad dominandum opinor. Nam et propheta, cum similiter levaretur, audivit: Ut evellas et destruas, et disperdas et dissipes, et aedifices et plantes . Quid horum fastum sonat? Rusticani magis tiamus de nobis, impositum senserimus ministerium, non dominium datum. Non sum ego major propheta; et si forte par potestate, sed meritorum non est comparatio.
Abbreviated transcription (Latin):
onale mortaleq: is tͥ exinde fructus
occurrit. ut et mortale qͦd in te ẽ ra¬
cionale humiliet. et rursũ rõnale
mortale confortet: qͦd neutrũ neglec¬
tiuerit homini circũspecto. Si qua
ad huc p̃sens consideranda requirit
locus. tractabunt᷑ infra: et forte uti¬
quis sis et de quo sis factus: aduerten¬
dum. Quã qͣm qd̾ oixi de quo id michi
p̃tereundũ putem: tuȩ potiꝰ relin.¬
quendũ agnitioni. Illud dico. indig¬
num t citra ꝑfectum agere. de tan¬
ta assũpto ꝑfectione. Quid nieru¬
bescas miniinus inueniri in magnis.
qui te recor daris magnum in masimnis
manũ . s nẽ affectui quidẽ. Ipsaumn ad
singła tua imꝑia. iudicia instituta.
babere p̃ ocłis: ñ erit inutile. hecte
considatio : facit honoris contẽptorẽ.
i honore ip̃o. Atq id magnũ. Nonre¬
cedat a bectore: cdipeus tͥ est uel a sagit¬
ta illa. homo cũ in honore eẽt: non
intellexit. Loquere gͦ tͥ. abiectus erã

Expanded text:
onale, mortaleque; is tibi exinde occurrit onale, mortaleque; is tibi exinde occurrit fructus, ut et mortale, quod in te est rationale humiliet; et rursum rationale, mortale confortet: quod neutrum neglectui erit homini circumspecto. Si qua adhuc praesens consideranda requirit locus, tractabuntur infra, et forte utiquis sis, et de quo sis factus, advertendum. Quanquam quod dixi, de quo, id mihi praetereundum putem, tuae potius relinquendum agnitioni. Illud dico indignum tibi, citra perfectum agere de tanta assumpta perfectione. Quidni erubescas minimus inveniri in magnis, qui te recordaris magnum in minimis manui, sed ne affectui quidem. Ipsam ad singula tua imperia, judicia, instituta, habere prae oculis non erit inutile. Haec te consideratio facit honoris contemptorem in honore ipso. Atque id magnum. Non recedat a pectore: clypeus est tibi vel a sagitta illa, Homo cum in honore esset, non intellexit . Loquere ergo tibi: Abjectus eram
Abbreviated transcription (Latin):
Sume exemplũ de summo om̃ium
tinente. Uerbũ tuũ: consid̾atio tua.
Quȩ si ꝓcessit: ñ recedat. Sic ꝓgrediat᷑.
ut ñ egrediatur. Sic exeat: ut ñ deserat.
Inac quisitione salutis: nemo t germa¬
nior unico marris tuȩ. Contra salutẽ
apriam: cogites nichil. Minus di xi
contra: ptͣ dixisse debueram. Quicqͥd
se considerationi offerat. qͦd ñ q̃qͥni
ad tuam ipsius salutẽ ꝑtineat: respu¬
quedã diuiditur: si consid̾es qͥd. qͥs.
it qualis es. Quid in natura. qͥs in ꝑso¬
na: qualis in morib. Quid: uerbi grã
homo. Quis: paꝑa. uł sũmus pontifex.
Qualis: benignus. mansuetus. uł qͥe¬
qͥd tale. Quãquã pͥmũ ulud philosoti¬
cũ sit mag̃ ꝙͦ apłicũ uestigare. attñ
est in diffinitione hominis. quiẽ dict̃
aiis nat rationale et mortale: qͥd diligẽ¬
tius intueri silibet licet. Non ÷ qͦd tuę
in eo aut ꝓfessioni obuiet aut digni¬
tati: est łi qd̾ saluti afferre queat.
Nã consideranti duo hȩc simul rati¬

Expanded text:
Sume exemplum de summo omnium tinente. Verbum tuum, consideratio tua: quae si procedit, non recedat. Sic progrediatur, ut non egrediatur; sic exeat, ut non deserat. In acquisitione salutis nemo tibi germanior unico matris tuae. Contra salutem propriam cogites nihil. Minus dixi, Contra: Praeter, dixisse debueram. Quidquid se considerationi offerat, quod non quoquo modo ad tuam ipsius salutem pertineat, respuquaedam dividitur, si consideres quid, quis, et qualis sis. Quid in natura, quis in persona, qualis in moribus. Quid, verbi gratia, homo. Quis, Papa, vel summus Pontifex. Qualis, benignus, mansuetus, vel quidquid tale. Quanquam primum illud, philosophicum sit magis quam apostolicum vestigare; attamen est in definitione hominis, quem dicunt animal rationale, mortale: quod diligentius intueri si libet, licet. Non est quod tuae in eo aut professioni obviet, aut dignitati: est vero quod saluti afferre queat. Nam consideranti duo haec simul, rati
Abbreviated transcription (Latin):
rentes reddce & eiulantes. Sane duit᷑¬
nitatem uitȩ. quam isti profruendis
bonis. summo amore complectunt᷑
illi ꝓ interminabili pena. qua torque¬
buntur. qm̃ inerit illis. summo odio
execrabuntur. De sapientia uͦ quid
dicam non inuenio: nisi quia sicut
iustis ingaudium &e honorem: ita
innuieem pii summa iocunditete eo¬
pulabuntur. si qua mimpiil ert intdemen¬
tum eis erit. Quo enim magis quosq a¬
mabunt. eo grauius in illoꝵ pena uole¬
bunt. Si contra concordiam anhabituri
sint queritur. discordiam habebunt eũ
omi creatura ⁊ omis creatura discordabit
abillis. Hinc gͦ ꝓpotestate bonoꝵ tanta
impotentia eos sequitur: ut omnino nicħ̃
eoꝵ que uoluerint possint. & quicquid
habuint nolint. Igitur ꝓ honore scoꝵ ob¬
tinebunt ꝑhempne obꝓbrium. Et hec
quo fine claudentur: uere sicut ami¬
ci dei. securi erunt se numquã amis¬
suros bona sua: ita isti inimici cłi om¬
nino desperabunt se iam amplius ꝑ¬

Expanded text:
rentes reddet et ejulantes. Sane diuturentes reddet et ejulantes. Sane diuturnitatem vitae, quam isti pro fruendis tantis bonis summo amore complectentur, illi pro interminabili poena, qua torquebuntur, quoniam illis inerit, summo odio exsecrabuntur. De sapientia vero quid dicam, non invenio, nisi quia sicut justis in gaudium et honorem, ita in invicem pii summa jucunditate copulabuntur, si qua in impiis erit, in tormentum eis erit. Quo enim magis quosque amabunt, eo magis gravius in illorum poena dolebunt. Si contra, concordiam an habituri sint, quaeritur: discordiam habebunt cum omni creatura, et omnis creatura discordabit ab aliis. Hinc ergo pro potestate bonorum, tanta impotentia eos sequetur ut omnino nihil eorum quae voluerint possint, et quidquid habuerint nolint. Igitur, pro honore sanctorum, obtinebunt perenne opprobrium. Et haec quo fine claudentur? Vere, sicut amici Dei securi erunt se unquam amissuros bona sua, ita isti inimici Dei omnino desperabunt se jam amplius p
Abbreviated transcription (Latin):
Sono alterius gauleat. qͣntum de suo:
Pretea uiddentes dm̃ iplum. lupra quã
ipsi se se amabunt ipsos amantem: & in¬
telligentes se ienarrabiliter plusquam
semce ipsos illum amantes ingloria eiꝰ
mira & in effabili exultatione exultabt̃.
cul dixi: ds̃ p̃ꝑauit diligentib se. ħ
itaq iuxta quod int̾im. mea mͥ estima¬
tio dicit. quodammꝰ potest dicrilla be¬
atitudo et̾na. felicitas eterna. ꝯmodoꝵ omĩ
ne omni indigentia. quam plene ha¬
bebunt omnes amici dĩ inuita et̾na.
Nec enim uolumus affirmare illã
hac quam digessimus: multomaiorẽ
felicitate: restat ut iniusti ꝑ contrari¬
um sint inestimabili quada infelicita¬
icut enim istos iuxta quod
ut poguimus dõ donante de¬
seripsimus. mira pulchritudo. ue¬
looitas. fortitudo. libertas. sanitas.
uoluptas: alacres facit. & iubilantes.
ita illos immanis quedam. & in esti¬
mabilis feditas. tarditas. in becilli¬
tas. seruitus. languor. atq dolor. me¬

Expanded text:
bono alterius gaudeat quantum de suo? bono alterius gaudeat quantum de suo? Praeterea videntes Deum ipsum, supra quam ipsi sese amabunt, ipsos amantem et intelligentes se inenarrabiliter plus quam semetipsos illum amantes, in gloria ejus mira et ineffabili exsultatione exsultabunt. culi dixi, Deus praeparavit diligentibus se. Haec itaque, juxta quod interim mihi mea aestimatio dicit, quodammodo potest dici illa beatitudo aeterna, felicitas aeterna, commodorum ne omni indigentia, quam plene habebunt omnes amici Dei in vita aeterna; nec enim volumus affirmare illam hac quam digessimus multo majorem t injusti per contrarium sint inaestimabili quadam infelicitaicut enim istos, juxta quod, prout potuimus, Deo donante, descripsimus, mira pulchritudo, velocitas, fortitudo, libertas, sanitas, voluptas alacres faciet et jubilantes; ita illos immanis quaedam et inaestimabilis foeditas, tarditas, imbecillitas, servitus, languor atque dolor moe
Abbreviated transcription (Latin):
turus. Nonne gaudiũ quod erit consũ
possum: quomͦ in estimabile gaudium
cineum ꝗͣq non habeat: quem dot cõ¬
moda beate felicitatis. felicisq beatitu¬
dinis sine fine cireũdant. To̾ igit᷑ ⁊ tu
isto gaudio ꝑfrueris: quia nicħ uñ
ut teipsum penitus amares: &e de cutꝰ
bono siẽ de tuo ommino gauderes: illũq
nomminoꝵ quam te felicitate ꝑ omĩa
fultum uideres ⁊ nonne ingaudio eius
gaudium duplicatum habes: Si uͦ du¬
os aue tres. siue plures. huic tͥ in a¬
more pares possideres: &e eos equa fe¬
licitate conspicuos cernẽs: numqͥd ꝓ
eoꝵ numero ñ inte multiplicaretus
gaudii tui magnitudo᷑ Et utiq cũ de
amicicia suꝑius ageremus: ostendimꝰ
ita omnes ilius patries etues. amatu¬
ros te. sicut amabunt se. & te illos sic̃
tutẽ ipsum. Potest ne gͦ illius gaudii
modus. aquoquã homine penetrari.
omnes eadem beatitudine. ꝑfruant᷑.
nec ullus eoꝵ sit: qui non tantum de

Expanded text:
ueris, nonne gaudium, quod erit consummueris, nonne gaudium, quod erit consummidere non possum quomodo inaestimabile gaudium circumquaque non habeat quem tot commoda beatae felicitatis felicisque beatitudinis sine fine circumdant. Tunc igitur et tu isto gaudio perfrueris, quia nihil, unde ut te ipsum penitus amares, et de cujus bono, sicut de tuo, omnino gauderes, illumque non minori quam te felicitate per omnia fultum videres, nonne in gaudio ejus gaudium duplicatum haberes? Si vero duos, aut tres, aut plures huic tibi in amore pares possideres, et eos aequa felicitate conspicuos cerneres, nunquid pro eorum numero non in te multiplicaretur gaudii tui magnitudo? Et utique, cum de amicitia superius ageremus, ostendimus ita omnes illius patriae cives amaturos te, sicut amabunt se, et te illos, sicut tu te ipsum. Potestne igitur illius gaudii modus a quodam homine penetrari, omnes eadem beatitudine perfruantur, nec ullus eorum sit qui non tantum de
Abbreviated transcription (Latin):
mota est inte queclam iubilatio cordis.
& an tanta bona. secure sis ꝑpetuo pos¬
sessurus. auidus at discere cupis. Dico
gͥ quia si ea ꝑditurus es: aut tuipe̾ uo¬
les ea ꝑdere. tua sponte: aut ds̃ ea au¬
ferce tibi nolenti. aut aliqͥs alius dõ
fortior suꝑueniens ea toll&. deo. & de.
ñ uolente. S certe necui abiecto tan
do inmiserias quas te euasisse gene¬
rosum exultabis recidere uoles. nec
ds̃ qui illudtam larga & clementi bo¬
nitate. donauit id tͥ aliquando aufer¬
re uolet. nec ullꝰ fortior dõ suꝑueniet
qui dõ ꝑtegente te. illud tͥ iniuto. aliꝗͣ¬
tenus tollet. Securus gͥ tantoꝵ bonoꝵ
ꝑpetuo eris: nec alicuius tͥ adu̾ari uo¬
lentis incursum timebis. Quid gͦ pu¬
concordiam. potestatẽ. honorẽ. securi¬
tatem. seđm quod ea descͥpsimꝰ. immo
supra omñe humanã estimationẽ. gło¬
sius atq sublimius quã seribi uel dici
possi nt. impossessione et̾naliter habi¬

Expanded text:
mota est in te quaedam jubilatio cordis, mota est in te quaedam jubilatio cordis, et an tanta bona secure sis perpetuo possessurus, avidus addiscere cupis. Dico igitur quia, si ea perditurus es, aut tu ipse voles ea perdere tua sponte, aut Deus ea auferet tibi nolenti, aut aliquis alius Deo fortior superveniens ea tollet, Deo et te non volente, sed certe nec tu, abjecto tanto bono, in miserias quas te evasisse gratiosus exsultabis recidere voles, nec Deus, qui illud tam larga et clementi bonitate donavit, id tibi aliquando auferre volet, nec ullus fortior Deo superveniet, qui, Deo te protegente, illud tibi invito aliquatenus tollet. Securus igitur tantorum bonorum perpetuo eris, nec alicujus tibi adversari volentis incursum timebis. Quid ergo puconcordiam, potestatem, honorem, securitatem, secundum quod ea descripsimus. imo supra omnem humanam aestimationem gloriosius atque sublimius quam scribi vel dici possint, in possessione aeternaliter hab