comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: si nõ ueluti ꝑistã deuotionez
tũcta elemẽta uoluerit hube̾ ꝓfet¬
tũ. Ette em̃ in dicta qͣdragesiã con¬
stricta hiemale gelu tra resoluit᷑:
et aquaꝵ fluẽta meatꝰ suos glacie
pct̃a soluũt᷑: et uite nr̃e purior cur¬
sus li q̃facto rigore diboli meatũ
suũ pͥstinũ recognoscit. Terra inꝙͣ
ĩ dicta qͣdeagesima asꝑitatẽ depo¬
unt hiemis:. egoĩ dicta qͣdragesima
asꝑitatẽ rentio delictoꝵ. Illa srratris
scindit᷑ ut mũdanis sit ꝯgrua frugi¬
bus: mea fra. ieumiis exarat᷑ ut te¬
lestib sit apta semĩb. Sicut enĩ re¬
ditũ uberiorẽ capit q̃ frequẽtiꝰ uexã¬
do exertet tampũ ⁊ ita et maiorẽ grã
ꝑcipit: q̃ exerret torpis sui campũ se¬
herba segetũ reuiuiscit ĩ messẽ: sur¬
culꝰ arboris comat᷑ in frutitẽ ⁊ pal-¬
mes uinee pubescit ĩ gemmã: et oĩa
de ĩferiorib ad alciora se subrigunt.
Ita hoc eodẽ tꝑe hom̃i spes interĩ mor¬

Expanded text:
on veluti per istam devotionem cuncta elementa voluerit habere profectum. Ecce enim ut in dicta quadragesima, constricta hiemali gelu terra resolvitur, et aquarum fluenta meatus suos, glaciepeccata solvuntur, et vitae nostrae purior cursus, liquefacto rigore diaboli, meatum suum pristinum recognoscit. Terra, inquam, in dicta quadragesima asperitatem deponit hiemis, ego in dicta quadragesima asperitatem rejicio delictorum. Illa terra aratris scinditur, ut mundanis sit congrua frugibus: mea terra jejuniis exaratur, ut coelestibus sit apta seminibus. Sicut enim reditum uberiorem capit, qui frequentius vexando, exercet campum; ita et majorem gratiam percipit, qui exercet corporis sui campum saeherba segetum reviviscit in messem, surculus arboris conatur in fruticem, palmes vineae pubescit in gemmam, et omnia de inferioribus ad altiora se subrigunt: ita hoc eodem tempore hominum spes intermor
Abbreviated transcription (Latin):
egẽtis debet esse refectio. Ieuimum
xp̃iam: putẽ debet nutrire nõ uirgia
Nuale illud est aũt qd̵ nõ uesteris
tarnib: et de ore tuo oĩ esca sordidiꝰ
egredit᷑ maledictũ: Quale ẽ qd̾ sũ¬
ficat᷑ uent̾ ieiumo et polluit᷑ lm¬
gua mẽdatiis: Recte sane frat fre¬
quẽtabis eccłia: si gressꝰ tuos leta¬
biles laqueis illa auida nõ impli¬
cet et ĩuoluat usura. Recte adora¬
bis dñm deũ tuũ: si p̃tib tuis obui¬
a tibi cordis tui nõ obsistat ĩuidia.
Recte ꝯtũdes manib pectꝰ: si om̃ez
inde furorẽ maligne uolũtatis ex¬
cusseris. Iuste etiã dabis denariũ
pauꝑi: si alii illud pauꝑi nõ tulisti.
Hec ergo est fres knm̃ religiosa e
paciẽtia: benignitas foueat mise¬
ritordia letificet: tõmendet hũilitas.
His q̃dragesimã xp̃i ꝓut possumꝰ
ututib subsequam᷑ Dut genño quo¬

Expanded text:
egentis debet esse refectio; jejunium Christiani pacem debet nutrire, non jurgia. Quale illud est autem, quod non vesceris carnibus, et de ore tuo omni esca sordidius egreditur maledictum? Quale est, quod sanctificatur venter jejunio, et polluitur lingua mendaciis? Recte sane, frater, 136 frequentabis ecclesiam, si gressus tuos lethalibus laqueis avida illa non implicet, et involvat usura. Recte orabis Dominum tuum, si precibus tuis obvia tibi cordis tui non obsistat invidia. Recte contundes manibus pectus, si omnem inde furorem malignae voluntatis excusseris. Juste etiam dabis denarium pauperi, si alii illud pauperi non tulisti. Haec ergo est, carissimi, religiosa espatientia, benignitas foveat, misericordia laetificet, commendet humilitas: his Quadragesimam Christi prout possumus, virtutibus subsequamur, ut gemino quo
Abbreviated transcription (Latin):
liliũ: Iuauitatẽ arida uirgulta de¬
ꝓtũt: et ita cũcta florib adornãt᷑:
ut festiuitatẽ dei magin treatura
ip̃a intore sui celebrare credat᷑. Igit
tatis iusticiã de seueritate miscdia:
de auaritia largitatẽ. Iste em̃ spi¬
de quib ait sc̃ptura. Spmas et tri¬
bulos germĩabit tibi tra. Gexim¬
nat enĩ m̾ t̾ru mea spinas si me tor-¬
poralis libidins titulacõe ꝯpingit:
germĩat iñ tribulos cũ me diuicia¬
rũ setulariũ tupiditate discruciat.
ꝓpma emĩ xp̃iano: auaricie sue ra¬
dix ẽ. Spua uirobono: houoris ã¬
bitio est. Wident᷑ eĩ suetie apud su

Expanded text:
arida virgulta depromunt: et ita cuncta floribus adornantur, ut festivitatem diei magni creatura ipsa nitore sui celebrare credatur. Igitur catis justitiam, de severitate misericordiam, de avaritia largitatem. Istae enim spide quibus ait Scriptura: Spinas et tribulos tibi germinabit terra ; germinat enim mihi terra mea spinas, si me corporalis libidinis titillatione compungit: generat mihi tribulos, cum me divitiarum saecularium cupiditate discruciat. Spina enim christiano avaritiae suae radix est: spina viro bono honoris ambitio est; videntur enim spe
Abbreviated transcription (Latin):
quãta nobis spitalis uite do¬
cumẽta succrestũt: quãq
magnificis ad ꝓpositũ scĩtatis ꝓuo¬
tem exẽplis. Quod q̃deagenis referũ¬
tur dieb bt̃us moyses et dei filiꝰ ieui¬
nasse: illud sane ꝑspicite qr qntũ
distat seruꝰ a dño: tm̃ necesse ẽ eoꝵ
distare ieuimũ. Moyses enĩ ueteris
editor legis ẽ: xp̃s noui cõditor testa¬
mẽti. Ieumat moyses ut p̃ceptis le¬
galib umꝰ ppłi erudiat disciplinã:
ieumauit et ih̾s ut unũ se esse cũ deo
dũ diabolũ triũphat ostendẽt. Moy¬
ses post ieiumũ sĩptas digito dei ta¬
suo ieuimo mãsurũ ꝑ secła euãge¬
liũ ꝯsecrauit. Quid illud est aũt: qd̾
cũ uterq qͣdeagenos ieumauerit dies.
Moyses utiq nõ esuriuit ut ĩ hoĩe fra¬

Expanded text:
quanta nobis spiritualis vitae documenta succrescunt, quamquam magnificis ad propositum sanctitatis provocamur exemplis, quod quadragenis referuntur diebus beatus Moyses, et Dei Filius jejunasse. Illud sane perspicite, quia quantum distat servus a domino, tantum necesse est eorum distare jejunium. Moyses enim veteris editor legis est, Christus novi conditor Testamenti. Jejunat Moyses ut praeceptis legalibus unius populi erudiat disciplinam: jejunat et Jesus ut unum se esse cum Deo, dum diabolum triumphat, ostenderet. Moyses post jejunium scriptas digito Dei tasuo jejunio mansurum per saecula Evangelium conservavit. Quid illud est autem, quod cum uterque quadragenos jejunaverit dies, betur? Moyses utique non esurivit, ut in homine fra
Abbreviated transcription (Latin):
lectio decursa testat᷑ duxit illũ in
montẽ excelsũ: et ostẽdit ei oĩa reg¬
na mũdi. ditẽs. Hec oĩa tibi dubo:
si ꝓcidẽs adoraueris me. Ut fallax
mittit. Het oĩa in qͥt tibi dabo: si ꝓ¬
tidẽs adoraueris mẽ. Uere ꝓtidet et
cadet: q̃ nõ largiẽte dño s ad mitũ
diaboli acq̃rit seculi dignitates: Rie¬
spondit aũt ei dñs. Bade retro satha¬
nas. Bc̃ptũ est emĩ: dñm deũ tuũ a¬
dorahis et illi soli seriues. Iustissiẽ¬
hoc usq ꝑuenit: ut se ab adorando
dei filio postẽt adorari ⁊ estimãs qd¬
xpp̃s q̃ decipi laudis sue subreptione
nõ potuit: indignaciõe ĩgeste ꝯtume¬
lie se ꝓdet exploeãti. Es fortissiꝯ pro¬
pugnator q̃ ꝓ uita ac libertate nr̃a
adu̾sus tyrãnũ suũ nouũ bellũ ge¬
rebat: net molli adulatiõe frangit᷑.
net durissimis ĩuiriis cõmouet᷑ : sed

Expanded text:
in montem excelsum, et ostendit ei omnia regna mundi, dicens: Haec omnia tibi dabo, si procidens adoraveris me: ut fallax mittit: Haec omnia, inquit, tibi dabo si procidens adoraveris me. Vere procidit et cadit, qui non largiente Deo, sed ad nutum diaboli acquirit saeculi dignitates. Respondit autem ei Dominus: Vade retro, Satana; scriptum enim est: Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Quihoc usque pervenit, ut se ab adorando Dei Filio posceret adorari, aestimans, q qui decipi laudis suae subreptione non potuit, indignatione ingestae contumeliae se proderet exploranti. Sed fortissimus propugnator, qui pro vita ac libertate nostra adversus tyrannum suum novum bellum gerebat, nec molli adulatione frangitur, nec durissimis
Abbreviated transcription (Latin):
mus: si ꝯtimiatis p̃tib aut casta ꝑ¬
ieiuna corꝑis uitia ꝯpescamꝰ ⁊ aut
tor nr̃m ab oĩ uanitate et ãbitione
purgemꝰ: ut ait ip̃e saluator. Hot
genꝰ nõ encit᷑: insi ĩ ieumiis et or̃one.
Bene aũt ieumat: qͥtũq esuriẽ suã
refecti puuꝑis sacietate sustẽtat. Be¬
ne ieuinat: q̃ dunti retordacione ie¬
iuni semetip̃m refrenãs ab oi se ille¬
cebraꝵ uoluptate suspẽdit. Dene ieui¬
nat: qͥ tarnẽ suã uicioꝵ germĩa pul¬
lulantẽ scaꝵ meditatiõe u̾tutũ et so¬
brietatis amore castigat. Bene ieui
nat: qͥ frat̾nas ĩurrias pacifiti pecto¬
ris lenitate dimittit. Gratissimũ deo
defert ieumũ: q̃mentẽ suã a prauis
togitatõib otulos a ꝯtupistẽtia lm¬
guã alite custodit. Et post oĩa frat
beatꝰ eris et bene esuries panẽ ac sici¬
es potulũ: si xp̃iane mẽtis affectu ce¬
peris esurire et sitire iusticiã: sit ipse
dñs dixit: Beati qͥ esuruĩt et sicĩt ius¬

Expanded text:
s, si continuatis precibus, aut per casta jejunia corporis vitia compescamus, aut cor nostrum ab omni vanitate et ambitione purgemus, ut ait ipse Salvator: Hoc genus non ejicitur, nisi jejuniis, et oratione . Bene autem jejunat quicunque esuriem suam refecti pauperis satietate sustentat: bene jejunat, qui divini recordatione jejunii semetipsum refrenans ab omni illecebrarum voluptate suspendit: bene jejunat, qui carnem suam vitiorum germina pullulantem, sanctarum meditatione virtutum, et sobrienat, qui fraternas injurias pacifici pectoris lenitate dimittit. Gratissimum Deo defert jejunium, qui mentem suam a pravis cogitationibus, oculos a concupiscentia, lia lite custodit. Et post omnia, frater, beatus eris, et bene esuries panem ac sities poculum, si Christianae mentis affectu coeperis esurire et sitire justitiam, sicut ipse Dominus dixit: Beati qui esuriunt et sitiunt jus
Abbreviated transcription (Latin):
a dño subreptor ĩpetrat: qr nosũt
religionis eiꝰ uerba s fraudis. Quẽ
redẽptor hũam generis rursus telo
sẽtentie celestis reuerberat dicens.
Sĩptũ est: nõ tẽptabis dñm deũ
tuũ. Qua respõsione ne qͥd mam¬
festa ueritate auctor falsitatis au¬
diret: uerboꝵ sensuũq moderator
dñs exalto se dare nec ꝓdidit posse:
net nõ posse mẽtitꝰ ẽ. ẜ sc̃ptũ est
ait nõ tẽptabis dñm deũ tuũ: id

Expanded text:
no surreptor impetrat, quia non sunt religionis ejus verba sed fraudes. Quem Redemptor humani generis rursus telo sententiae 131 coelestis everberat, dicens: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum. Qua responsione ne quid manifesta veritate auctor falsitatis audiret, verborum sensuumque moderator Dominus ex alto dare, nec prodidit se posse, nec non posse mentitus est, sed scriptum est, ait: Non tentabis Dom
Abbreviated transcription (Latin):
lus dubiꝰ et ĩcertꝰ: hoc cũ esuriẽte
dño sermone cõgredit᷑. Si fili ꝰ dei es:
dic ut lapides isti panes fiãt. Stultꝰ
et audax q̃ putaret dei filiũ diaboli¬
tã uolũtatẽ edendi necessitate factuꝵ:
quasi u̾o ĩpossibile ei esse in panẽ la¬
pides ꝯmutare: q̃ quondã siciẽtib ĩ
deserto ppłis: de petra arida largis¬
sima aquaꝵ fluẽta ꝓduxit. Aut e¬
suriẽti sibi post qͣdragĩta dieꝵ ieui¬
mũ estã nõ poterat ꝓuidere ⁊ tiuꝰ
p̃cepto ut ĩniu̾abilis hebreoꝵ exerti¬
tali tẽptatorẽ suũ respõsione ꝯfudit.
bo dei. Quo responso kam̃ ut explo¬
rator q̃ ĩcertꝰ uenerat ĩcertior rediet:
ĩestimata prudẽtia dñs net ĩ esse si¬
bi esuriẽ denegauit: nec mãdutã¬
diuecessitatẽ se habe̾ ꝓfessꝰ ẽ. Non
inq̃t ĩ pane tm̃ uiuit hõ s in oĩ uer

Expanded text:
ente Domino sermone congreditur: Si Filius Dei 130 es, dic ut lapides isti panes fiant . Stultus, et audax, qui putaret Dei Filium diabolicam voluntatem edendi necessitate facturum: quasi impossibile esset in panem lapides commutare, qui quondam sitientibus in deserto populis de petra arida largissima aquarum fluenta produxit : aut esurienti sibi post quadraginta dierum jejunium escam non poterat providere, cujus praecepto, ut innumerabilis Hebraeorum exercitali tentatorem suum responsione confudit: bo Dei . Quo responso, carissimi, ut explorator, qui incertus venerat, incertior redderetur, inaestimatae prudentiae Dominus, nec inesse sibi esuriem denegavit, nec manducandi necessitatem se habere professus est. Non, inquit, in pane tantum vivit homo, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ nõ esẜ ab hoĩe ꝓcreatꝰ. Suspicat
illũ dei esse filiũ quẽ otinuatũ q̃¬
drugĩta dieꝵ uidet explitiusse ieui¬
mũ: s rursus dubitat duũa illi
ĩesse naturã. quẽ qͣsi ĩfirmũ inter
ceteros hoĩes ꝑspicit esurire. Htupet
attonitꝰ que sit ista nouitas: hũa¬
nũ nõ hubẽ pct̃m et necessitatẽ pet¬
catoris hoĩs sustinẽ. Xp̃s aũt dñs re¬

Expanded text:
eatus. Suspicatur illum Dei esse Filium, quem continuatum quadraginta dierum videt explicuisse jejunium; sed rursus dubitat divinam illi inesse naturam, quem quasi infirmum inter caeteros homines perspicit esurire. Stupet attonitus quae sit ista novitas, humanum non habere peccatum, et necessitatem peccatoris hominis sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
hot qd̾ lectũ est cũ tẽptato¬
re tertamẽ. nr̃e securitati
lim apud paradisũ ꝑsuasione ser¬
pẽtis pat̾na p̃uaricatio deiecit ĩ mor¬
tẽ. dñitus nũc triũphus erexit ad
uitã. Nobis utiq uitit: q̃ dignatꝰ
ẽ esurire ꝓ nobis. Aggredit᷑ itaq di¬
abolꝰ tẽptare xp̃m: exploratq sol¬
licitꝰ si forte illũ dei filiũ esse dep̃hẽ¬
dat: tui nullũ corruptiõis sue uid¬
ĩesse uestigiũ. Mirat᷑ parit᷑ at tur¬

Expanded text:
od lectum est, cum tentatore certamen, nostrae securitati,lim apud paradisum persuasione serpentis paterna praevaricatio dejecit in mortem, dominicus nunc triumphus erexit ad vitam. Nobis itaque vicit qui dignatus est esurire pro nobis. Aggreditur itaque diabolus tentare Christum, exploratque sollicitus si forte illum Dei esse Filium deprehendat, cui nullum corruptionis suae videt esse
Abbreviated transcription (Latin):
rabis et illi soli seruies: id ẽ qͥ te de¬
mon adorauerit nõ ei regna ẜ in¬
ferna debẽt᷑. Adorare nãq deũ eiq
seruire: p̃rogatuia regnãdi ẽ. Tu
stũt qͥ honores mũdi expetita p̃ua¬
ricatioẽ ꝓmitis: nec regnũ dare
posse te noueris. Ette tẽptator trma
ret: reꝓbatꝰ abscessit. Ergo nunt

Expanded text:
rabis, et illi soli servies . Id est, qui te, daemon, adoraverit, non ei regna, sed inferna debentur. Adorare namque Deum verum eique servire, praerogativa regnandi est: tu autem, qui honores mundi expetita praevaricatione promittis, nec regnum dare posse te noveris. Ecce, tentator, trinret, reprobatus abscessit. Ergo nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
mũ: q̃ flãmã seuiẽtis iratũdie mã¬
suete mẽtis placabilitate resting¬
uit. Stĩficat ieuimũ: q̃ lasciuien¬
tes otulos turpi ab aspectu hube¬
ins castitatis auertit. Bñfirat ie¬
tiẽtie reꝑtussa disꝑgit. Stĩficat ie¬
iumũ: q̃ litigantiũ tumultꝰ paci¬

Expanded text:
ium, qui flammas saevientis iracundiae, mansuetae mentis placabilitate restinguit. Sanctificat jejunium, qui lascivientes oculos turpi ab aspectu habenis castitatis avertit. Sanctificat jetientiae repercussa, dispergit. Sanctificat jejunium, qui litigantium tumultus paci
Abbreviated transcription (Latin):
bũ dei mnͥ est ꝑfecta refectio. Qua
sẽtentia reptussꝰ: iteꝵ ut estimo.
dixit diabolꝰ. Quid hos rei ẽ: Bideo
illũ esurire: et necessitatẽ in eo nõ
ĩuemo mãdutãdi. Oĩa ut hõ patit᷑:
et oĩa uincit ut deꝰ. Adã ille dei ter¬
cessit ĩsidiis: hic natꝰ a femĩa neq
sius necessitatib flectit᷑ neq meis
ꝯsiliis acquiescit. Illũ serpẽtis o¬
re suꝑaui: hic me etiã ip̃m loquẽ¬
tẽ ꝯtẽpint. Iterũ stanti dũo sup̃ pĩ¬
natulũ tẽpli ait. Si filiꝰ dei es: mt¬
te te deorsũ. Nuã turbatꝰ hoc loqͥ¬
suade a quo nichil potuit de pami¬
bus ĩpetrare. Cui respõdet᷑ a xp̃o.
Stͥptũ est nõ tẽptabis dnm̃ deũ
tuũ: id ẽ hoc qd̾ suades diabole tẽp-¬
tatioĩs presũptio est nõ ꝯsiliũ sa¬
intatis: iactãtie uanitas nõ u̾tu¬
tis exemplũ. Incne est em̃ om̃e mi

Expanded text:
bum Dei mihi est perfecta refectio. Qua bum Dei mihi est perfecta refectio. Qua sententia repercussus, iterum, ut aestimo, dixit diabolus: Quid hoc rei est, video illum esurire, et necessitatem non invenio manducandi; omnia ut homo patitur, et omnia vincit ut Deus. Adam ille, Dei cercessit insidiis, hic natus e femina, neque suis necessitatibus flectitur, neque meis consiliis acquiescit; illum serpentis ore superavi, hic me etiam ipsum loquentem contemnit. Iterum stanti Domino super pinnam templi ait: Si Filius Dei es, mitte te deorsum . Quam turbatus haec loquersuadere, a quo nihil potuit de panibus impetrare. Cui respondetur a Christo: Scriptum est: Non tentabis Dominum Deum tuum . Id est, hoc quod suades, diabole, tentationis praesumptio est, non consilium sanitatis, jactantiae vanitas, non virtutis exemplum; inane
Abbreviated transcription (Latin):
rec: s telestis gr̃e satmentũ. Dei enĩ
filiꝰ cui cũ sempit̾no pr̃e intꝑalis tõ¬
stat etmtas: q̃ tũ suo genitore natu¬
ralit̾ ĩpassibilis ĩcorrupto regnat ĩ¬
perio. egit ĩ tarne nr̃ salutare mys¬
teriu : et obhot cõmumonẽ mortali
subiitum passionũ: ut ĩmuitũ generis.
hũam hoĩs certannẽ triũpharet.
Unde et p̃sũptor ille furore suo te¬
catꝰ: ait ad dñm. Si filiꝰ dei es: dic
ut lapides isti panes fiãt. Stultis¬
sima hec en ĩanisq subreptio. Per
panẽq enĩ uult eũ tẽptare qͥ panis
est: estimãs este illũ penuria labo¬
rare qͥ uolũtariã p̃ferebat esuriẽ.
Tui respõdit dñs. Btͥptũ est: nõ ĩ
pane tm̃ uiuit hõ s in oĩ uerbo dei.
Hoc est dice. Frustra diabole iteꝵ
ꝑ estã supplãtare conaris: sufficiat
tibi suadẽdo cibos illicitos ĩ pura¬
diso adã ꝑte fuisse deceptũ. Net esu¬
ries me uinit it nec tus suasiõib te¬
do: uolũtas enĩ dei tibz est meꝰ uer¬

Expanded text:
elestis gratiae sacramentum. Dei enim Filius, cui cum sempiterno Patre intemporalis constat aeternitas, qui cum suo genitore naturaliter impassibilis 108 incorrupto regnat imperio, egit in carne nostra salutare mysterium; et ob hoc communem mortalium subiit passionem, ut inimicum generis humani hominis certamine triumpharet; unde et praesumptor ille furore suo caecatus ait ad Dominum: Si Filius Dei es, dic ut lapides isti panes fiant . Stultissima haec ejus inanisque subreptio: per panem eum vult tentare, qui panis est, aestimans illum escae penuria laborare, qui voluntariam perferebat esuriem. Cui respondit Dominus: Scriptum est: Non in pane tantum vivit homo, sed in omni verbo Dei . Hoc est dicere: Frustra, diabole, iterum per escam supplantare conaris: sufficiat tibi suadendo cibos illicitos in paradiso Adam per te fuisse deceptum. Nec esuries me vincit, nec tuis suasionibus cedo, voluntas enim Dei cibus est meus: ver
Abbreviated transcription (Latin):
gacior tũctis nascẽtib et ip̃o m ce¬
lo purior apparet. Auaricie ĩ eo ra¬
dix nulla ꝯsurgit nulla tor eiꝰ pul¬
sat ĩiuidia: nescit eiꝰ lĩgua menda¬
ciũ otuli eiꝰ ꝯtupiscentiã nõ ad¬
mutũt: nulla auriũ uoluptate:
mollit̾ luxuries terte ꝑ ꝙ̃ mͥ hũa¬
nũ subieti genꝰ: pectꝰ eiꝰ nõ potest
penetrare. Nulla illi iactãcia ĩ est:
nulla malicies. Et qͥd plura. Na¬
chil ĩ eo repperio qd me delectet: oes
meos euatuat tonatꝰ. Quidagã:
Quo me ouertã: Fortiorẽ sentio: pu¬
to illũ in regno meo uelle regnare.
Ne forte deꝰ istẽ sit: quẽ nullũ potest
matulare delictũ. S si deꝰ esẜ: quõ
ĩdignitates partꝰ feminei sustine

Expanded text:
gatior cunctis nascentibus et ipso mihi coegatior cunctis nascentibus et ipso mihi coelo purior apparet. Avaritiae in eo radix nulla consurgit, nulla cor ejus pulsat invidia, nescit lingua ejus mendacium, oculi ejus concupiscentiam non admittunt, nulla aurium voluptate mollitur; luxuries certe, per quam mihi humanum subjeci genus, pectus ejus non potest penetrare: nulla illi jactantia inest, nulla malitia. Et quid plura? Nihil in eo reperio quod me delectet; omnes meos conatus evacuat. Quid agam? quo me convertam? Fortiorem sentio; puto illum in regno meo velle regnare, ne forte Deus sit iste, quem nullum potest maculare delictum. Sed si Deus esset, quomodo indignitates partus fem
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ: s̾ nescio unde ꝯceptꝰ. Astat
erte mat᷑: s patrẽ ĩuestigare nõ pos¬
sũ. Par tũ uideo ẜ nõ agnosconas¬
tentẽ: et qd̃ stupori meo acrescit ĩ¬
ꝯsueta lege pariẽdi. eniã edito filio
mat̾ exultat ut u̾go. En iacet ĩ cuna¬
bulis ut paruulꝰ suffũdit lac̾mis
uultũ: sumlẽq se esse mortaliũ ua¬
gitib ꝓdit ⁊ et cũ nichil ei de ĩfantia
desit: nulla tñ illi ẽ uelut ĩ infante
corruptio. Pãnis obsitꝰ sordet ẜ celũ
illi radio stelle letioris arridet: atq
ĩ honorẽ ip̃iꝰ mĩstrãtes ei angeli int̾
sydera trasq ꝯtutrũt. et exultãtes
ãnunciãt ꝙ̃ nõ intelligo nouitatẽ.
Nuid hoc miratuli est: Uideo qd
aduertẽ neq̃o: cudio qd̾ sustine nõ
possũ. Ut hõ natꝰ: honorut᷑ ut deꝰ.
nascet᷑ hõ et hũam uicii nichil ha¬
beret. Que het tã noua potẽsq gene¬
ratio est: Int̾ pctores et ĩpiis natus.
mortali etiã de matre ꝓgressꝰ: pur¬

Expanded text:
ed neseio unde conceptus. Astat ecce mater, sed patrem investigare non possum. Partum video, sed non agnosco nascentem: et quod stupori meo accrescit, inconsueta lege pariendi, etiam edito filio, mater exsultat ut virgo. En jacet in cunabulis parvulus, suffundit lacrymis vultum, similemque esse mortalium vagitibus prodit; et cum nihil ei de infantia desit, nulla tamen illi est velut in infante corruptio. Pannis obsitus sordet; sed coelum illi radio stellae laetioris arridet, atque in honorem ipsius ministrantes ei angeli inter sidera terrasque concurrunt, et exsultantes annuntiant, quam non intelligo novitatem. Quid hoc miraculi est? Video quod advertere nequeo, audio quod sustinere non possum; ut homo natus honoratur ut Deus. nasceretur homo, et humani vitii nihil haberet. Quae haec tam nova potensque generatio est? Inter peccatores et impios natus, mortali etiam de matre progressus, pur
Abbreviated transcription (Latin):
tentꝰ: Quis crede possit ĩfancie ua¬
gitus ĩ deo. Cui nõ audiẽti riditu¬
lũ est. deũ femieo lacte nutriri:
Post oĩa ecce esuriit: cũ utiq esu¬
rire deũ ratio nulla ꝑsuadet. Ignora¬

Expanded text:
tentus? Quis credere possit infantiae vagitus in Deo? Cui non audienti ridiculum est Deum femineo lacte nutriri? Post omnia ecce esurit, cum utique esurire Deum ratio nulla persuadeat. Ignora
Abbreviated transcription (Latin):
aũt oleũ pertatoris : nisi blandimentũ
adulatoris: Si quis aliquẽ uehement̾
libere ei dicat mala que cõmisit: et ille
nuitabit᷑ fortasse oburegatorẽ suũ simł
cũ illo trascit᷑ pct̃osuo. Quare dictũ est.
mrastm̃ et nolite pectare: que dicitis ĩ
cordib urĩs et ĩ cubilib ur̃is cõpungniũ.
Ergo dicat ille uera forte corrigit: aliꝰ
u̾o ueniat ad eũ et assentet᷑ et dicat ĩ¬
mo laudabilit fecisti: qm̃ laudat᷑ pet¬
cator ĩ desideriis aĩe sue. et qͥ miqua
gerit beneditit᷑: diffluit. letus uotat᷑.

Expanded text:
autem oleum peccatoris, nisi blandimentum adulatoris? Si quis aliquem vehementer libere ei dicat mala quae commisit; et ille si imitatur fortasse objurgatorem suum, simul cum illo irascitur peccato suo. Quare dictum est, Irascimini et nolite peccare; quae dicitis in cordibus vestris, et in cubilibus vestris compungimini . Ergo dicat ille vera: forte corrigitur. Alius vero veniat ad eum, et assentetur et dicat, Imo laudabiliter fecisti: quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur ; diffluit
Abbreviated transcription (Latin):
suã ͥ uiudicat se de ĩnico cũ dictũ sit
dumte ut dimitat᷑ tibi: comis uotat᷑.
Bit cõsidera cet̾a quẽadmodũ assen¬
tatores id ẽ adulatores habeãt uerba
fallatia. hubeãt noĩa laudis: ip̃a est
unctio pectatoris. Nos audiamꝰ ꝓpħ̾a¬
dicentẽ. Populꝰ meꝰ qͥ uos felices dicũt
ĩ errorẽ uos mittũt: et cõturbãt semi¬
tas pedũ urõꝵ. Ergo si dicat᷑ ab aliqͦ
libere pct̃m alicuiꝰ et ab alio palpet᷑:
si uideat aliqͥs tertiꝰ et int̾rogat᷑ quid
sit factũ : nõne ita solet respõdere il¬
le dixit ei uera et nõ blanditꝰ est. Qd
ille alt̾ quid fecit. Tuxit ei caput et
discessit. Nos uo fres si uere spĩtales me
tentiꝰ cogitamꝰ: nõ debemꝰ blandite
quẽꝙͣ net uos net uos. Cõfiteam᷑ pet¬
cata nr̃a: nõ extusemꝰ. Ta feusti tu reus
es: tu cõfitere tibi ignoscit᷑. Si aũt dicas
nõ ego feti: ubicũq uerba excusare uo¬
lueris. ptt̃m tuũ manet ĩ te pectati reꝰ

Expanded text:
de inimico, cum dictum sit, Dimitte ut dimittatur tibi ; et fortis vocatur. Sic considera caetera, quemadmodum assentatores, id est, adulatores habeant verba fallacia, habeant nomina laudis: ipsa est unctio peccatoris. Nos autem aentem, Populus meus, qui vos felices dicunt, in errorem vos mittunt, et conturbant semitas pedum vestrorum . Ergo si dicatur ab aliquo libere peccatum alicujus, et ab alio palpetur; si videat aliquis tertius et interrogetur quid sit factum, nonne ita solet respondere: Ille dixit ei vera, et non blanditus est? Quid ille alter? quid fecit? Unxit ei caput, et discessit. Nos vero, fratres, si vere spirituales medtentius cogitemus, non debemus palpare quemquam, nec nos nec vos. Confiteamur peccata nostra, non excusemus: tu fecisti, tu reus es; tu confitere, tibi ignoscitur. Si autem dicis, Non ego feci; ubicumque verba excusare volueris, peccatum tuum manet in te, peccati reus
Abbreviated transcription (Latin):
uiat ĩ pettatũ meũ ut me libẽt a pit̃s
Hidet᷑ aterba clamare: s intꝰ lems ẽ
ĩ miscdia. Ideo dixit: emẽdabit me us¬
tus ĩ miscdia et arguet me. Quãdo gͦ
na est. nõ de seuicia ininci. Magis aũt
qͣndo nõ uult te mori sub pct̃o: magis
amat qi setat. Nõ uult enĩ putredĩe
piti cet̾a mẽbra tua cõtabeste̾: ferrũ ꝓ¬
fert s noli tune̾ noli paueste meditũ.

Expanded text:
viat in peccatum meum, ut me liberet a peccato. Videtur acerbe clamare: sed intus lenis est in misericordia. Ideo dixit, Emendabit me justus in misericordia, et arguet me. Quando ergo rna est, non de saevitia inimici. Magis autem quando non vult te mori sub peccato, magis amat, quia secat. Non vult enim putredine peccati caetera membra tua contabescere. Ferrum profert: sed noli timere, no
Abbreviated transcription (Latin):
adextris quodãmõ p̃cipiens deꝰ a sins¬
potiꝰ eriget᷑ ad deũ: Nõ em̃ diabolꝰ agẽ¬
do ẜ suadendo nocet: nec extorquet a no¬
bis cõsensũ s petit. Nos diabolũ nõ ad¬
uiuemꝰ et uincimꝰ. Dat quidẽ ille cõ¬
siliũ: s deo auxiliãte nr̃m est uel elige
aliud. Quãdo dicit hõ ꝙ seductꝰ ẽ a sa¬
thana: quãdo dicit se seductũ ꝯfitet᷑ ex
parte s tñ negat se fecisse et dicit: ego
nichil feti diabolꝰ fecit. Conatꝰ est dice
illud adã. Ip̃e enĩ extusare se uoluit de
muliere: mulier extusare se uoluit a ser¬
pente. Dñs aũt deꝰ q̃ liberũ arbitriũ de¬
dit hõi et cũ p̃cepto suo adusus serpẽtis

Expanded text:
a dextris quodam modo praecipiens Deus, a sinisa dextris quodam modo praecipiens Deus, a sinispotius erigat ad Deum? Non enim diabolus cogendo, sed suadendo nocet; nec extorquet a nobis consensum, sed petit. Nos diabolum non adjuvemus; et vincimus. Dat quidem ille consilium: sed, Deo auxiliante, nostrum est vel eligealiud. Quando dicit homo quod seductus est a satana, quando dicit se seductum, confitetur ex parte: sed tamen negat se fecisse, et dicit, Ego nihil feci, diabolus fecit. Conatus est dicere illud Adam: ipse enim excusare se voluit de muliere; mulier excusare se voluit de serpente: Dominus autem Deus, qui liberum arbitrium dedit homini, et eum praecepto suo a
Abbreviated transcription (Latin):
Quãdo em̃ dicit diabolꝰ hoc ferit nõ se
actusat: et dũ pectata sua dissimulat
cõfiteri: indulgentiã nõ meret᷑ accipẽ.
Respõdet ergo et dicit diabolꝰ hoc fecit:
quasi reuera traxerit eũ diabolꝰ aut uio¬
lenciã fecerit. Buadere enĩ et sollicitare
potest: coge õmo nõ potest. Et ideo cũ ꝑ¬
dei adiutoriũ in potestate tua sit utrũ
ꝯsentias diabolo: q̃re nõ magis deo quã
ip̃i obtẽperare deliberas: Si em̃ solꝰ dia¬
bolꝰ daret ꝯsiliũ et deꝰ tacẽt: haberes
quo extusari posses. Cũ uo xp̃s tibi et ĩ¬
ꝯstiẽtia cõtraditat et ꝑscͥpturas diuĩas
audias ĩ eccłia qd nõ debeas fate̾ malũ:
qͣre eligis mortẽ et deseris uitã et ma¬
gis uis sequi diabolũ ꝑ luxuriã: quã ob¬
tẽpare xp̃o qͥte ĩuitat ad uitã et̾nam:
cit ad pectundũ ⁊ cũ deꝰ posuerit hõi i
potestatẽ nõ ꝯsentire sathane: Est enĩ

Expanded text:
Quando enim dicit, Diabolus hoc fecit, non se Quando enim dicit, Diabolus hoc fecit, non se accusat: et dum peccata sua dissimulat confiteri, indulgentiam non meretur accipere. Respondet ergo et dicit, Diabolus hoc fecit: quasi revera traxerit eum diabolus, aut violentiam fecerit. Suadere enim et sollicitare potest; cogere omnino non potest. 3. Diabolus Dei adjutorium in potestate tua sit, utrum consentias diabolo; quare non magis Deo, quam ipsi obtemperare deliberas? Si enim solus diabolus daret consilium, et Deus taceret; haberes quod excusare posses. Cum vero Christus tibi et conscientia tua contradicat, et per Scripturas divinas audias in ecclesia quod non debeas facere malum; quare eligis mortem, et deseris vitam; et magis vis sequi diabolum ad luxuriam, quam obtemperare Christo qui te invitat ad vitam aeternam? cit ad peccandum, cum Deus posuerit homini in potestate non consentire satanae? Est enim
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩ serpẽs ille ꝑ mathematicos et maniche¬
os: ne ꝯfiteat᷑ hõ pectatũ. Per mathemati¬
cos sic loquit᷑. Nũquid hõ pectat: Stelle
sic sũt posite: necesse ẽ ut faciat hõ pecca¬
tũ. Dicit ergo ꝑ mathematicos qi stella
facit ut hõ peccet nã ipse nõ peccat: sic
blasphemias cõuertit in deũ. Crentor e¬
nĩ stellaꝵ deꝰ ẽ. et dũ nõ uult hõ se actu¬
sare ĩ eo qd̾ fecit: deũ accusat a quofactꝰ
est hõ. Itẽ ꝑ quosdã manicheos ita sug¬
gerit. Nõ tu pectas genꝰ tenebraꝵ pet¬
tat: tu nõ hubes pct̃m. Dicit hec cñe et e¬
rigit eã in suꝑbiã: ut putet qr nõ pectat.
Nõ est hoc tolle: s geminare pct̃m. Itẽ
multi sic fugĩt ꝯfessionẽ pc̃ti: ut ip̃m satha¬
nan accuset se aũt nichil mali fetisse di¬
cãt. Et cũ castigãt᷑ aliqui et dicit᷑ eis q̃re
hoc fecistis: respondẽt qr diabolꝰ fecit. Nõ
est em̃ unde plus grudeat diabolꝰ: insi
quãdo hõ dicit qd ip̃e face̾t ut pettaret.

Expanded text:
homini serpens ille per mathematicos et Manichaeos, ne confiteatur homo peccatum. Per mathematicos sic loquitur: Numquid homo peccat? Stellae sic sunt positae, necesse est ut faciat homo peccatum. Dicit ergo per mathematicos quia stella facit ut homo peccet; nam ipse non peccat. Sic blasphemias convertit in Deum. Creator enim stellarum Deus est: et dum non vult homo se accusare in eo quod fecit, Deum accusat a quo factus est homo. Item per quosdam Manichaeos ita suggerit: Non tu peccas, gens tenebrarum peccat; tu non habes peccatum. Dicit haec animae, et erigit eam in superbiam, ut putet quia non peccat. Non est hoc tollere, sed geminare peccatum. Item multi sic nam accusent; se nihil mali fecisse dicant. Et cum castigantur aliqui, et dicitur eis, Quare hoc fecistis? respondent, Quia diabolus hoc fecit. Non est enim unde plus gaudeat diabolus, nisi quando homo dicit quod ipse fecerit ut peccaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ut doceret᷑ a uiro nõ ut doteret uitũ. et
sic erat ꝯstituta uolũtas amboꝵ sit erat
fabricatũ liberũ arbitrũr: ut si nollet
cõsentire serpẽti. discedet serpens ĩ sua
falsitate ꝯfusus: et manet hõ in dño cre¬
atore firmatꝰ. Ip̃a sũt uerba mala q̃
diximꝰ: qr mõ serpens uult suadere ex¬
cusaciões pct̃oꝵ. Tũc fent qd nõ actuses:
mõ aũt uult face qd̾ extuses. Deꝰ ꝯfitẽti
tanꝙͣ in aptũ sinũ indulgenciã paratꝰ
erat dare: excusas claudis simĩ includis
pitm: excludis indulgentiã pectati. Et¬
te qd̾ fecisti nõ ut tolleret᷑ peitatũ ut di¬
xi iã dudũ: ẜ̾ ut interiluderet᷑ medicĩa
pectati. Banare te habebat deꝰ ꝑ ĩdulgẽtiã
si fatereris: queris ꝑ quẽ extuses s non
dũe misere mei. Quare addidit ego dixi:
ꝓꝓt manicheos: q̃ dicũt nõ tu peccas. ¶la¬
ma/ ego dixi dñe misere mei: sana aĩaz
ti pacient ĩplora auxiliũ : fouet urit se¬
cat equaniut tolera: tm̃ noli attendẽ

Expanded text:
 non ut doceret virum; et sic erat constituta voluntas amborum, sic erat fabricatum liberum arbitrium, ut si nollet consentire serpenti, discederet serpens in sua falsitate confusus, et remaneret homo in Domino creatore firmatus. Ipsa sunt mala verba quae diximus: quia modo serpens vult suadere excusationes peccatorum. Tunc fecit quod accuses; modo autem vult facere quod excuses. Deus confitenti tanquam in apertum sinum indulgentiam paratus erat dare; excusas, claudis sinum, includis peccatum, excludis indulgentiam peccati. Ecce quid fecisti: non ut tolleretur peccatum, ut dixi jamdudum; sed ut intercluderetur medicina peccati. Sanare te habebat Deus per indulgentiam, si fatereris: quaeris per quem excuses; sed non Domine, miserere mei. Quare addidit, Ego dixi? Propter Manichaeos, qui dicunt, Non tu peccas. Clama, Ego dixi, Domine, miserere mei: sana animam ci, patienter implora auxilium. Fovet, urit, secat, aequanimiter tolera; tantum noli attendere,
Abbreviated transcription (Latin):
hõ qd illi dutũ est ne pectaret: sic nũt
ĩstat ut nõ seruet hõ qd̾ ei dictũ est con¬
fitere pct̃m. Quomõ em̃ tũc fecit ut ca¬
deret q̃ stabat: sic nũt agit ne surgat qͥ
cetidit. Itaq adusus ĩtantatioes eiꝰ et
ĩsidias quib nũt ĩpedire uult reditum
nr̃m: suscipiamꝰ p̃cepta saluberrima
fessionẽ pectati: qr scit nõ nos posse re¬

Expanded text:
st, ne peccaret : sic nunc instat, ut non servet homo quod ei dictum est, Confitere peccatum. Quomodo enim tunc fecit, ut caderet qui stabat; sic nunc agit, ne surgat qui cecidit. Itaque adversus incantationes ejus et insidias, quibus nunc impedire vult reditum nostrum, suscipiamus praecepta saluberrima fessionem peccati; quia scit non nos posse
Abbreviated transcription (Latin):
tũ gentib. Nos ergo Ram̃ quoꝵ erãt
illi magi pͥmine nos hẽditas xp̃i dsq
ad t̾nños t̾re. ꝓpt̾ quos cetitas ex parte
ĩ iscł facta est ut plenitudo gentiũ ĩ¬
it ĩ angusto duisorio nũt ꝓpt̾ sublimã¬
dos sedet ĩ telo: sit eũ ãm̃tiemꝰ ĩ hac
t̾ra ĩ hac regione carnis nr̃e. ut non
qua uia ueuimꝰ redecamnꝰ: net p̾oris
nr̃e nisatioĩs uestigia repetamꝰ. Hoc
est em̃: qd illi magi nõ qua uenerãt
tiã in gente uidaita celebratã tanꝙp̃
ĩdiciũ iudeoꝵ nõ nobiscũ ꝑgentiũ fi¬
deli aure ꝑtipimꝰ: et nos regẽ et sat̾¬
dotẽ et ꝓ nobis mortuũ xp̃m agnostẽ¬
tes atq laudãtes. tanꝙͣ in auro et
thure et mirra honoramꝰ. Puꝑ est
ut eũ euãgelizãtes nouã uiã carpa¬
mus: nõ qua uenimꝰ redeamꝰ : p̃¬

Expanded text:
erant illi Magi primitiae, nos haereditas Christi usque ad terminos terrae, propter quos caecitas ex parte in Israel facta est, ut plenitudo Gentium init in angusto diversorio, nunc propter sublimandos sedet in coelo; sic eum annuntiemus in hac terra, in hac regione carnis nostrae, ut non qua venimus redeamus, nec prioris nostrae conversationis vestigia repetamus. Hoc est enim quod et illi Magi non qua venerant tiam in gente Judaica celebratam, tanquam indicium Judaeorum non nobiscum pergentium, fideli aure percepimus; et nos regem et sacerdotem et pro nobis mortuum Christum agnoscentes atque laudantes, tanquam in auro et thure et myrrha honoravimus: superest ut eum evangelizantes novam viam carpamus, non qua venimus redeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
abeis audissẽt qd uisa stella eiꝰ ue¬
nerĩt adorre eũ cupiẽtes: ip̃i eos ad
bethleem uide quã de libris dumus
ĩdicauerãt ducerẽt parit uiderent
tate: facti sũt eis tanꝙͣ lapides milia¬
rii uiatorib ãbulantib iter ostende¬
tũt: ẜ ip̃i stolidi atq ĩobiles remã¬
serũt. Magi querebãt ut ĩuenirent:
herodes q̃rebat ut ꝑderet. Iudei tiui-¬
tatẽ uascentis legebãt: tempꝰ uemẽ¬
tis nõ intelligebãt. Inter magoꝵ piũ
et herodis crudelẽ timorẽ. illi euamie¬
rũt bethleem demõstrãtes: xp̃m cũt
cũ ibi natꝰ est nõ nũt quesitũ s uisũ

Expanded text:
ab eis audissent quod visa stella ejus veab eis audissent quod visa stella ejus venirent eum adorare cupientes; ipsi eos ad Bethlehem Judae, quam de Libris divinis indicaverant, ducerent, pariter viderent,tate. Facti sunt eis tanquam lapides ad milliaria: viatoribus ambulantibus aliquid ostenderunt, sed ipsi stolidi atque immobiles remanserunt. Magi quaerebant, ut invenirent: Herodes quaerebat, ut perderet: Judaei civitatem nascentis legebant, tempus venientis non intelligebant. Inter Magorum pium et Herodis crudelem timorem, illi evanuerunt Bethlehem demonstrantes: Christum autem qui ibi natus est, non tunc quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
terrogãt. credũt et querũt: tauꝙ̃ sig¬
inficãtes eos qͥ ambulãt ꝑfidẽ et desi¬
derãt spetiẽ. None alii reges uideoꝵ
iã tonẽs in uidea nati erãt. Quid
est qd iste ab aliengenis ĩ telo cognos-¬
cit᷑. in tra querit᷑: ĩ altofulget in hũi¬
lilatet: In oriente magi uiderũt stel¬
lũ: et ĩ iidea natũ intelligũt rege.
Quis est iste rex tam paruꝰ tã nͣg¬
nus ⁊ nondũ in tris loquẽs iam ĩ ce
uoluit: ip̃os etiã magos quib tam
d arũ signũ in telo dederat: et quoꝵ
tordib se ĩ uidea natũ esse reuelaue¬
rat: ꝓphetis tñ sius de se crede uoluit.
Querẽdo em̃ ciuitatẽ in qua natierat
quẽ uidere atq adorare tupiebãt: ne¬
tesse habuerũt ꝑcũctari pncipes uideo¬
rũ: ut illi de sca sc̃ptura quã in ore
nõ in corde gestabãt. ĩfideles fidelib
de grã dei responderẽt: mẽdates a se
ueraces ꝯtra se. Quantũ enĩ erat ut
illis querẽtib xp̃m comites fierẽt: tũ

Expanded text:
errogant, credunt et quaerunt; tanquam significantes eos qui ambulant per fidem, et desiderant speciem. Nonne alii reges Judaeorum jam toties in Judaea nati erant? Quid est, quod iste ab alienigenis in coelo agnoscitur, in terra quaeritur; in alto fulget, in humili latet? In Oriente Magi vident stellam, et in Judaea natum intelligunt regem. Quis est iste rex tam parvus, tam magnus; nondum in terris loquens, jam in coelvoluit, ipsos etiam Magos quibus tam clarum signum in coelo dederat, et quorum cordibus se in Judaea natum esse revelaverat, Prophetis tamen suis de se credere voluit. Quaerendo enim civitatem in qua natus erat, quem videre et adorare cupiebant, necesse habuerunt percontari principes Judaeorum; ut illi de sancta Scriptura, quam in ore, non in corde gestabant, infideles fidelibus de gratia fidei responderent, mendaces a se, veraces contra se. Quantum enim erat, ut illis quaerentibus Christum comites fierent, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sepeliendꝰ acceꝑat. Quales etiã fuis¬
sent ꝓeiꝰ noĩe morituri quã m̃ocentes.
quã hũiles: ostendit ĩ pariuilis quos
herodes oitidit. Nã ex quib tota lex pẽ¬
det et ꝓphete: etiã illũ numeꝵ p̃teptoꝵ

Expanded text:
sepeliendus acceperat. Quales etiam fuissepeliendus acceperat. Quales etiam fuissent pro ejus nomine morituri, quam innocentes, quam humiles, ostendit in parvulis, quos Herodes occidit. Nam ex quibus tota Lex pendet et Prophetae, etiam illum numerum praeceptorum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est demõstraret. Hot emĩ uerbũ iid̾
ĩ pͥncipo erut deꝰ apud deũ iam etiã
taro factũ est ut habitaret ĩ nobis. et
ad nos ueuerat et apud patrẽ mane¬
bat: sursũ angelos nõ deserẽs et deor¬
sũ ad se hõies ꝑ angelos colligẽs: et
telestib habitatorib scdm uerbũ in¬
cõmutabili ueritate fulgebat: et ꝓpt̾
angustũ diu̾soriũ in p̃sepi iacebat.
Ab ip̃o in telo demõstrabat᷑ stella:
et ꝑ ip̃m adorandũ demõstrabat in
tra. Et tñ infans tam potẽs. tã mag¬
nus paruilꝰ ꝓpt̾ ĩmutitias herodis
ĩ egyptũ portantib parẽtib fugit:
ita nondũ sermone s factis iã sius
mẽbris loquẽs et tacitꝰ dicẽs: si uos
ꝑsetuti fuerĩt in una ciuitate: fugi¬
te ĩ aliã. Moetalẽ quippe tarnẽ in qͣ
nos p̃figuraret gerebat: in qua erat
etiã ꝓuobis oportumo tꝑe moriturrus.
Bnde a magis illis nõ solũ aurũ honorã¬
dus et thus adorãdus: uexetiã mirrã

Expanded text:
raret. Hoc enim Verbum, quod in principio erat Deus apud Deum, jam etiam caro factum, ut habitaret in nobis, et ad nos venerat, et apud Patrem manebat; sursum Angelos non deserens, et deorsum ad se homines per Angelos colligens; et coelestibus habitatoribus secundum Verbum incommutabili veritate fulgebat, et propter angustum diversorium in praesepi jacebat. Ab ipso in coelo demonstrabatur stella, et ipsum adorandum demonstrabat in terra. Et tamen infans tam potens, tam magnus, parvulus propter inimicitias Herodis in Aegyptum portantibus parentibus fugit: ita nondum sermone, sed factis jam suis membris loquens, et tacitus dicens, Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Mortalem quippe carnem, in qua nos praefiguraret, gerebat, in qua erat etiam pro nobis opportuno tempore moriturus. Unde a Magis illis non solum aurum honorandus, et thus adorandus, verum etiam myrrham
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃o. Merito istũ diẽ nuĩꝙͣ nobistũ hẽ¬
titi donatiste celebrare uoluerũt: q̃a
net unitatẽ amãt net oriẽtali eccłie
ubi apparuit illa stella cõmunitãt.
lꝑbauit: ĩ unitate gentiũ celebremꝰ.
Tũt enĩ puer p̾usꝙͣ scret uotare pa¬
trẽ aut matrẽ sicut de illo fuerat ꝓ¬
phetatũ accepit u̾tutẽ damasti et spo¬
lia samarie: id est anteꝙͣ ꝑ hũaa
carnẽ hũana uerba ꝓferret: accepit
u̾tutẽ damasci. illud scilitz unde da¬
mascꝰ p̃sumebat. In diuiciis quip¬
pe ciuitas illa scdmsetulũ florẽs ali¬
quãdo p̃sumpserat: in diuiciis autẽ
pnicipatꝰ auro defert᷑. qd xp̃o magi ob¬
supplicit obtulerũt. Spolia uo̾ sama¬
rie idẽ ip̃i erãt qͥ eã incolebãt. Bama¬
ria nãq. ꝓ idolatria posita est. Illic
em̃ ppłs isrł auersꝰ a dño: ad idola co
gladio spitali ꝑ uiisũ oebẽ regnum
diaboli: hec p̾ma puer spolia idola¬
trie dñaciom detraxit: ut ad se ado¬

Expanded text:
nobiscum haeretici Donatistae celebrare voluerunt: quia nec unitatem amant, nec Orientali Ecclesiae, ubi apparuit illa stella, communicant.libavit, in unitate Gentium celebremus. Tunc enim puer, priusquam sciret vocare patrem aut matrem, sicut de illo fuerat prophetatum, accepit virtutem Damasci, et spolia Samariae : id est, antequam per humanam carnem humana verba proferret, accepit virtutem Damasci, illud scilicet unde Damascus praesumebat. In divitiis quippe civitas illa secundum saeculum florens aliquando praesumpserat. In divitiis autem principatus auro defertur, quod Christo Magi suppliciter obtulerunt. Spolia vero Samariae iidem ipsi erant, qui eam incolebant. Samaria namque pro idololatria posita est. Illic enim populus Israel aversus a Domino, ad idola colgladio spirituali per universum orbem regnum diaboli, haec prima puer spolia idololatriae dominationi detraxit, ut ad se ado
Abbreviated transcription (Latin):
Odierne diei ꝑ unuisũ mũ¬
dũ p̃clara solẽpnitas q̃d
nobis afferat festiuitatis.
quidue ãmusaria retẽptiõe cõmo¬
ueat: c̃muisario quoq sermone tẽ¬
pus admonet ut loquam᷑. Epipha¬
ma quippe: latine maĩfestatio di¬
ci potest. Hac aũt die magi dm̃
adorcisse phibent᷑: stella scilitz appa¬
rente cõmoniti et p̃cedẽte ꝑduucti.
Eo quippe die quo natꝰ est xp̃s illi
stellã moriẽte uiderũt: et quẽ na¬
tũ iditauerit agnouerũt. Ex illo
igit᷑ die adhũt diẽ octͣrerũt herodẽ

Expanded text:
odierni diei per universum mundum nota solemnitas quid nobis afferat festivitatis, quidve anniversaria repetitione commemoret, anniversario quoque sermone tempus admonet ut loquamur. Epiphania quippe graece, latine manifestatio dici potest. Hoc enim die Magi Dominum adorasse perhibentur; stella scilicet apparente commoniti, et praecedente perducti. Eo quippe die quo natus est, illi stellam in Oriente viderunt; et quem natum indicaverit, agnoverunt. Ex illo igitur di
Abbreviated transcription (Latin):
rũt: aurũ thus et mirrã obtulerũt
alio itmẽ redierũt. Mũifestatꝰ est qͥ¬
dẽ et die ip̃o natiuitatis sue dñs pasto¬
die ab eis est adoratꝰ. Suscipiat gͦ
deuotissiẽ istũ quoq diẽ celebrandũ
uniu̾sa eccłia gentiũ: qr et illi ma¬
gi quid iã fuerãt insi p̾micie gentiũ:
Irahelite pastores. magi gentiles: il¬
eramꝰ longe: et pacẽ his qͥ ꝓpe. Ipse

Expanded text:
obtulerunt; alio itinere redierunt . Manifestatus est quidem et die ipso nativitatis suae Dominus pastodie ab eis est adoratus. Suscepit ergo devotissime istum diem celebrandum universa Ecclesia Gentium: quia et illi Magi quid jam fuerunt, nisi primitiae Gentium? Israelitae pastores, Magi gentiles: ileramus longe, et pacem his qui prope. Ipse
Abbreviated transcription (Latin):
celo t̾re nouũ sydus ostendit: q̃uatꝰ
ex patre celũ trãq formauit. Eo na¬
scẽte lux noua est ĩ telo reuelata:
quo moriẽte lux est antiqua ĩ sole
uelata. Eo nastẽte suꝑi nouohonore
claruerũt: quo moriẽte ĩferi nouo
timore tremuerũt: quo resurgente
discipuli nouo amore exarserũt: qͦ
ascendẽte celi uouo obseq̃o patuerũt.
Celebremꝰ ergo deuota solẽpuita¬
te et hũc diẽ quo cognitũ xp̃m ma¬
gi ex gentib adorauerũt: sĩc telebra¬
iumꝰ illũ diẽ quo natũ xp̃m pas¬
tores ex udea uiderũt. Ip̃e est enĩ

Expanded text:
e novum sidus ostendit, qui natus ex Patre coelum terramque formavit. Eo nascente lux nova est in stella revelata, quo moriente lux antiqua est in sole velata. Eo nascente superi novo honore claruerunt, quo moriente inferi novo timore tremuerunt, quo resurgente discipuli novo amore exarserunt, quo ascendente coeli novo obsequio patuerunt. Celebremus ergo devota solemnitate et hunc diem, quo cognitum Christum Magi ex Gentibus adoraverunt ; sicut celebravimus illum diem, quo natum Christum pastores ex Judaea
Abbreviated transcription (Latin):
syderib manare menciãt᷑. Bideat tñ
unusquisq eoꝵ quẽadmodũ nõ uitũ
s familiã suã qualitũq potestate re¬
gendã putet: quãdoqdẽ ista sentien¬
do seruos suos ĩ domo pettãtes uerbe¬
rare nõ simt᷑: insi p̾us deos suos in
telo radiãtes blasphemare cogatur.
xp̃m tñ isti nec scdm suas uaiissias
diecturas et nõ sane fatiditos s pla

Expanded text:
 manare mentiantur: videat tamen unusquisque eorum quemadmodum non vitam, sed familiam suam qualicumque potestate regendam putet; quandoquidem ista sentiendo servos suos in domo peccantes verberare non sinitur, nisi prius deos suos in coelo radiantes blasphemare cogatur. Christum tamen isti nec secundum suas vanissimas conjecturas, et non sane fatidicos, sed plane
Abbreviated transcription (Latin):
telebrauimꝰ diẽ quo ex u¬
deis dñs natꝰ ẽ. hodie tele¬
bramꝰ quo a gentib adoratꝰ est: qm̃
salus ex iudeis est ẜ hec salꝰ usq: ad fi¬
nes t̾re. Nã in illo die pastores adora¬
uerũt hodie magi: illis singeli istis
aũt stella mĩtiauit. Btriq de telo di¬
dicerũt tũ regẽ teli in t̾ra uiderũt:
ut ess głia in excelsis deo et ĩ t̾ra pax
hõib bone uolũtatis. Ip̃e est em̃ pax
nr̃a: q̃ fecit utraq unũ. Iam hinic in¬
fans natꝰ atq admĩciatꝰ ostenditur.
Lcpis ille angularis iã in ip̃o natiui
tatis p̾mordia apparuit: duos ex di¬
uerso parietes in se copulare iã cepit:
pastores a iudea. magos ab oriẽte per¬
dutẽs: ut duos condet ĩ se in nouu u¬
nuĩ hoĩez faciẽs patẽ pacẽ his qͥ longe
et patẽ his qͥ ꝓpe. Ideoq illi ip̃o die de
uemẽtes: duos dies celebrãdos posteris
signauerũt: Unã tñ lutẽ mũdi utri¬
q uiderũt. S hodie de istis loquendũ

Expanded text:
celebravimus diem quo ex Judaeis Dominus natus est: hodie celebramus, quo a Gentibus adoratus est. Quoniam salus ex Judaeis : sed haec salus usque ad fines terrae . Nam et illo die pastores adoraverunt, hodie Magi. Illis Angeli, istis autem stella nuntiavit. Utrique de coelo didicerunt, cum regem coeli in terra viderunt, ut esset gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum. Jam hinc infans natus atque annuntiatus ostenditur lapis ille angularis, jam in ipso primordio nativitatis apparuit. Duos ex diverso parietes in se copulare jam coepit, pastores a Judaea, Magos ab Oriente perducens: ut duos conderet in se in unum novum hominem, faciens pacem; pacem his qui longe, et pacem his qui prope . Ideoque illi ipso die de  venientes, duos dies celebrandos posteris signaverunt, unam tamen lucem mundi utrique viderunt. 2.