comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nasceretur diligi dicitur adeo: uel
hoc ipsum omnino quod in hebreis
quis nascitur. apud quos eruditio¬
nem diuinȩ legis inueniat. alius
uero apud grecos. et ipsos sapientes.
et non parue eruditionis homines:
iam uero alus apud ȩthiopas. quibꝰ
uesci humanis carnib ustis est: Alii
apuo schithas. apud quos patrici¬
dium quasi ȩx lege geritur:. uel apud
tanltos ubi hospites immolant᷑es. aiunt
eigonob̃. Si hec tanta rerum diuersi¬
tas. nascendiq conditio tam uaria.
tamq diuersa in qua causa utiq lib̾i
facultas arbitrii locum non habet:
non enim quis ipse sibi libi. uel apuo
Si ergo inqui unt hȩc non facit natu¬
rȩ diuersitas animarum. idẽ ut mala
natura animȩ ad gentem malam
destinetur: bona autem ad bonas.
quid aliud suꝑ est. nisi ut fortu¬
itu agi ista putentur et casu:
Quod utiq si recipiatur. iam nec
a deo factus ẽẽ mundus. nec a
prouidentia eius regi creditur:
Et consequenter: nec dĩ iudicium

Expanded text:
nascatur diligi dicitur, a Deo: vel nascatur diligi dicitur, a Deo: vel hoc ipsum omnino, quod in Hebræis quis nascitur, apud quos eruditionem divinæ Legis inveniat; alius vero apud Græcos et ipsos sapientes, et non parvæ eruditionis homines; jam vero alius apud Æthiopes, quibus vesci humanis carnibus usus est; aut apud Scythas, apud quos parricidium quasi ex lege geritur; vel apud Tauros, ubi hospites immolantur. Aiunt ergo nobis: Si hæc tanta rerum diversitas, nascendique conditio tam varia, tamque diversa, in qua causa utique facultas liberi arbitrii locum non habet non enim quis ipse sibi eligit, vel ubisi ergo, inquiunt, hoc non facit naturæ diversitas animarum, id est, ut mala natura animæ ad gentem malam destinetur, bona autem ad bonas, quid aliud superest, nisi ut fortuito ista agi putentur et casu? Quod utique si recipiatur, jam nec a Deo factus esse mundus, nec a providentia ejus regi credetur; et consequenter nec Dei judicium
Abbreviated transcription (Latin):
celsiorem spectabilioremq concedat.
principatum aliis indulgeat. aliis
potestates. dñationes quoq aliis tri¬
huat. aliis amplissimas sedes cȩlestiũ
tribunalium prestet: eluceant alii
rutilantius et coruscent fulgore si¬
dereo: alia sit gła solis. alia gła lune.
alia gła stellarum: stella ab stella
ingła differat: et ut simul et breuiter
dicam totum. si creatori deo nec uolun¬
tas summi boniq oꝑis nec ꝑficiendi
facultas de est: quid cause eristere
poterit. ut naturas rationabiles creans.
idẽ eos quibus ut eent ipse extiat
causa. cesioes alios face̾t: alios scdo aut
tercio. et multis iam inferiores gradi¬
b deterioresq procrearet᷑. Tum dem¬
de obiciunt etiam de his quȩ interris
sunt. quod alii nascendi sors felicior.
euenit: ut quis uerbi gr̾a ex abraham
generetur. et ex reprom issione nasca¬
tur. alius quoq ex ysaac et rebecca.
quiq ad huc inuentre positus sup¬
plantat fratrem suum. et antaquam

Expanded text:
celsiorem spectabilioremque concedat, celsiorem spectabilioremque concedat, Principatum aliis indulgeat, aliis Potestates, Dominationes quoque aliis tribuat, aliis amplissimas Sedes cœlestium tribunalium præstet, eluceant alii rutilantius, et coruscent fulgore sidereo; aliis sit gloria solis, aliis gloria lunæ, aliis gloria stellarum; stella a stella in gloria differat: et, ut simul ac breviter totum dicam, si creatori Deo nec voluntas summi bonique operis, nec perficiendi facultas deest, quid causæ existere potuit, ut naturas rationabiles creans, id est, quibus ut essent ipse extitit causa, celsiores alios faceret, alios secundo, aut tertio, et multis jam inferiores gradibus deterioresque procrearet? Tum deinde objiciunt etiam de his quæ in terris sunt, quod aliis nascendi sors felicior evenerit, ut quis, verbi gratia, ex Abraham generetur, et ex repromissione nascatur; alius quoque ex Isaac et Rebecca, quique adhuc in ventre positus supplantat fratrem suum, et antequam
Abbreviated transcription (Latin):
querentes inuenire. uel pulsan¬
tibus iubeatur apire. Non ergo
freti nro ingenio. s ipsius sapi¬
entiȩ auxilio. quȩ fecit uniuer¬
sa. et iusticie eius. quam in cẽ
creaturis omnib credimus.: inte¬
ru etiam si assetere non uale¬
mus. ipsius tamen confisi mise¬
ricordiȩ. inquirere ꝑ scrutariq
temptabimus. quomodo ista
tanta uarietas mundi. atq
diuersitas omnium. iusticia
ac ratione constare uideatur:
Rationem autem dico genera¬
singłorum et querere imꝑtti est.
et reddere uelle. de mentis est.
degentib autem nobis mundũ
istum in hac uarietate posicum
quẽ supra ex posuiratis a deo factũ:
quem dm et bonum et iustum
atq equissimum dicimus. obice̾
hoc plurumi solent. et hi maxime
qui ex scola martionis et ualen¬
tini et basilide uenientes adierunt
diuersas eẽ naturas animarum.
quomodo iusticie dĩ conueniat
mundum facientis. ut aliis quidẽ
solum his habitaculum melius
prestet. Uerum etiam gradum aliquẽ

Expanded text:
quærentes invenire, vel pulsanquærentes invenire, vel pulsantibus jubeatur aperiri. Non ergo freti nostro ingenio, sed ipsius Sapientiæ auxilio quæ fecit universa, et Justitiæ ejus quam inesse creaturis omnibus credimus, interim etiamsi asserere non valemus, ipsius tamen confisi misericordia inquirere perscrutarique tentabimus quomodo ista tanta varietas mundi atque diversitas, omni justitia ac ratione constare videatur. Rationem autem dico duntasingulorum, et quærere imperiti est, et reddere velle dementis est. V. Dicentibus autem nobis mundum istum in hac varietate positum, qua supra exposuimus a Deo factum, quem Deum et bonum et justum atque æquissimum dicimus, objicere hoc plurimi solent, et hi maxime qui ex schola Marcionis, et Valentini, et Basilidæ venientes audierunt diversus esse naturas animarum, quomodo justitiæ Dei conveniat mundum facientis, ut habitaculum asolum his habitaculum melius præstet, verum etiam gradum aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum facta sunt. et sine ipso fac¬
tum est nichilꝰ S in psalmis scrip¬
tum est. quia omnia insapientia
fecisti Quia ergo xp̃c sicut uerbũ
et sapientia est. ita eciam iusticia
est: consequens sine dubio erit.
ut ea quȩ inuerbo et sapientia fac¬
ta sunt. etiam in ea iusticia quȩ
est xp̃c facta eẽ dicantur: quod
scilicet inhis que facta sunt. Nicħ
in iustum. nichil forcuitum uide¬
atur: s omnia ita eẽ. ut ȩquitatis
ac iusticie regula ex petit. docean¬
tur. Quomdᷤ ergo tanta rerum
uarietas tantaq diuersitas.
iustissima et ęquissima possit
incellegi: certus sum humano
ingenio. uel sermone explicari
non posse: nisi ipsum uerbum
ac sapientiam. et iusticiam qͥ ẽ
unigenitus filius łi. prostrati
ac supplices deprecemur: qui
ꝑ gram suam sensibus nr̃is in¬
fundens obscura ulluminare.
clausa patefacere. pandere dig¬
netur archana: si tamen inue¬
niamur tam digne uel petere.
uel querere. uel pulsare. ut uel
petentes acciꝑe mereamur. uel

Expanded text:
facta sunt,» et sine ipso factum est nihil.» Sed et in Psalmo scriptum est quia «omnia in Sapientia fecisti.» Quia ergo Christus sicut Verbum et Sapientia est, ita etiam Justitia est, consequens sine dubio erit ut ea quæ in Verbo et Sapientia facta sunt, etiam in ea Justitia quæ est Christus facta esse dicantur: qfacta sunt nihil injustum, nihil fortuitum videatur, sed omnia ita esse ut æquitatis ac justitiæ regula expetit, doceantur. Quomodo ergo tanta ista rerum varietas tantaque diversitas justissima et æquissima possit intelligi, certus sum humano ingenio vel sermone explicari non posse, nisi ipsum Verbum ac Sapientiam et Justitiam, qui est unigenitus Filius Dei, prostrati ac supplices deprecemur, qui per gratiam suam sensibus se nostris. infundens, obscura illuminare, clausa patefacere, pandereque dignetur arcana: si tamen inveniamur tam digne vel petere, vel quærere, vel pulsare, ut vel petentes accipere mereamur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
quod aꝑfectione decidit᷑ an talis adõ
facta sit: cum ꝑordinem singula dis¬
cuti cȩperint. requiaͬmus. Si enim
animalis homo non recipit quȩ sunt
sp̃s di et proeo quod animalis est
melioris nature: idẽ diuinȩ. intellegen¬
tiam reciꝑe non potest: hac fortas¬
se de causa. euidentius nos paulus
docere uolens. quid sit ꝑ quod ea
quȩ sunt sp̃s idẽ spiritalia intellegẽ
possimus: mentem magis quam¬
animam spuiscõ coniungit et
sociat. Hȩc enim eum puto osten¬
dere. cum dicit. Orabo sp̃i: orabo
et mente. Psalmum dicam spũ: psalmũ
psallit: uipsa ẽ quȩ et ꝑfectionẽ ꝑci¬
pit & salutem. Quomͦ dicit petrꝰ
ꝑcipientes finem fidei nr̃ȩ salu¬
tem animaꝵ nr̃aꝵ: si anima cũ
spũ nec orat nec psallit. qͦ modo
sperabit salutẽ: aut sicũ ad be¬
atitudinẽ uenerit.iã anima ñ
dicet᷑: S uideaoꝰ ne forte potͣ hoc

Expanded text:
quod a perfectione decidit, an talis a Deo quod a perfectione decidit, an talis a Deo facta sit, cum per ordinem singula discuti cœperint, requiremus. Si enim animalis homo non recipit quæ sunt spiritus Dei, et pro eo quod animalis est, melioris naturæ, id est divinæ intelligentiam recipere non potest, hac fortassis de causa evidentius nos Paulus docere volens quid sit per quod ea quæ sunt spiritus, id est spiritualia intelligere possumus, mentem magis quamanimam Spiritui sancto conjungit et sociat. Hoc enim eum puto ostendere cum dicit: «Orabo spiritu, orabo et mente; psalmum dicam spiritu, psalmpsallit, et ipsa est quæ et perfectionem percipit et salutem; quomodo dicit Petrus: «Percipientes finem fidei nostræ salutem animarum nostrarum?» Si anima cum spiritu nec orat nec psallit, quomodo sperabit salutem? Aut si cum ad beatitudinem venerit, jam anima non dicetur? Sed videamus ne forte possit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
etiam in ipsos uidedur incurrere.
Quis enim rationabiliter sensibiles.
eos eẽ uel mobiles poterit dene¬
gare. Quod si recta ista uidetur
eẽ definitio. quod substantia ra¬
tionabiliter sensibilis et mobilis ani¬
ma dicatur: uidetur hec eadem defi¬
nitio etiam ad angłos ꝑtinere. Quid
enim aliud inillis quam senseus ra¬
tionabilis et motus est: Quorum au¬
tem una desinitionis ratio est: horti
sine dubio et eadem substantia est.
Paͣlus sane apłs eẽ quencdam animalẽ
hominem significat. quem negat ea
quȩ sunt sp̃s dĩ posse reciꝑe se nubilẽ
Stultam
enĩ ei uid̃i dicit sp̃s sc̃i doctrinam:
nec posse eum intelligere quodspiri¬
taliter discernatur. S et malio loco
ait. Seminati corpus animale. et
siurgere corpus spiritale: ostendens in
resurrectione iustorum nichil ani¬
malȩ futurum. Et ideo requirimus:
ne forte substantia aliqua sit quȩ
scłm hoc quod anima est amꝑfecta est.
uerum utrum proptereaimꝑfecta sit

Expanded text:
etiam in ipsos videtur incurrere. etiam in ipsos videtur incurrere. Quis enim rationabiliter sensibiles eos esse vel mobiles poterit denegare? Quod si recta ista videtur esse definitio, quod substantia rationabiliter sensibilis et mobilis anima dicatur, videtur hæc eadem definitio etiam ad Angelos pertinere. Quid enim aliud in illis quam sensus rationabilis et motus est? Quorum autem una definitionis ratio est, horum sine dubio et eadem substantia est. Paulus sane esse quemdam animalem hominem significat, quem negat ea quæ sunt spiritus Dei posse recipere: sed stultam dicit ei videri Spiritus sancti doctrinam, nec posse eum intelligere quod spiritualiter discernatur. Sed et in alio loco ait seminari corpus animale, et surgere corpus spirituale, ostendens in resurrectione justorum nihil animale futurum. Et ideo requirimus ne forte substantia aliqua sit quæ secundum hoc quod anima est, imperfecta sit. Verum utrum propterea imperfecta sit
Abbreviated transcription (Latin):
tum est enim quia ex ꝑsona
ipsius. iste psalmus ad scribitur.
sicut ȩuangłium con testatur. ita
dictum est. Tu autem duẽ ne lon¬
ge facias auxilium tuum. ad defen¬
sionem meam respice. eripe a framea
animam meam. et de manu canis
unicam meam: Quamuis et multa
alia sint cestimonia de anima xp̃i
incarne positi: s et de xp̃i quidem
anima. omnem nob̃ adimet questi¬
onem ratio incarnationis occurreis.
Sicut enim uere carnem habuit.
ita uere et animam habuit. De eo
uero quod d̃i anima inscripturis
nominatur qualiter intellegi de¬
beat: et sentire et proferre difficile ẽ.
Semel enim simplicem naturam illã
et absq ullius adiectionis ꝑ mutione
profitemur: tamen quo quomodo
sentiendum est. nominari interim
dĩ anima uidetur. De xp̃o uero nec
dubitatur: et ideo non michi ui¬
detur absurdum. &iam de scĩs
angłis. cetis q cȩlestib uircitib.
tale aliquid uel dicete uel sentire.
Siquidem definitco illa animȩ.

Expanded text:
tum est enim quia ex persona tum est enim quia ex persona ipsius iste psalmus ascribitur, sicut Evangelium contestatur ita dictum est: «Tu» autem, Domine, ne longe facias auxilium tuum; ad defensionem meam respice; erue a framea, Deus, animam» meam, et de manu canis unicam meam.» Quamvis et multa alia sint testimonia de anima Christi in carne positi. II. Sed de Christi quidem anima omnem nobis adimet quæstionem ratio incarnationis occurrens. Sicut enim vere carnem habuit, ita vere et animam habuit. De eo vero quod 1 Dei anima in Scripturis nominatur, qualiter intelligi debeat, et sentire et proferre difficile est; semel enim simplicem illam naturam, et absque ullius adjectionis permixtione profitemur tamen quoquo modo sentiendum est, nominari interim Dei anima videtur: de Christo vero non dubitatur. Et ideo non mihi videtur absurdum etiam de sanctis Angelis cæterisque cœlestibus virtutibus tale aliquid vel dicere vel sentire; siquidem definitio illa animæ
Abbreviated transcription (Latin):
tia: et bestias terrȩ scđm genus suũ.
Iam uero de homine quamuis
nulli dubium sit. uec requirere
aliquis possit: tamen et scriptu¬
ra diuina designat.Quod
ds̃ in faciem eius inspirauit spi¬
ramentum uitȩ. et factus est
homo manimam uiuam. Suꝑ¬
est de angło ordine requit̾e:
utrum et ipsi animas habeant.
an anime ssint: uel decet̾is
diuinis. cȩlestibus q uirtutib:
S et de contrariis potestatib.
Auctoritatem diuinȩ quidẽ
scripture nusquam nullam in¬
uenimus. quod uel angłi. uel
siqui sunt diuini sp̃s ministri
di. uel animas habere uelani¬
mȩ dicantur: animantia tam̃
eẽ aquam plurimis sentiunt᷑.
De dõ antem: in uenimus scrip¬
tũram eẽ ita. Et ponam animã
meam suꝑ animam illam que
man ducauetit sanguinem:
et eradicabo eam de populo
suo. Et item alibi. Neomenias
ur̃as. et sabbata. et diem mag¬
num acceptum non habeo: Ie¬
unia. et ferias. et dies festos uros
odit animar meara. Et inuice¬

Expanded text:
tia et bestias terræ secundum genus.» tia et bestias terræ secundum genus.» Jam vero de homine quamvis nulli dubium sit, nec requirere aliquis. possit, tamen et Scriptura divina designat, quod «Deus in faciem ejus inspiraverit spiramentum vitæ, et factus est homo in animam viventem.» Superest de Angelico ordine requirere, utrum et ipsi animas habeant, an animæ sint, vel de cæteris divinis cœlestibusque virtutibus, sed et de contrariis potestatibus. Auctoritatem quidem divinæ Scripturæ usquam nullam invenimus, quod vel Angeli, vel si qui sunt divini spiritus ministri Dei, vel animas habere, vel animæ dicantur: animantia tamen esse a quamplurimis sentiuntur. De Deo autem invenimus scriptum esse ita «Et ponam animam meam super animam illam quæ manducaverit sanguinem, et eradicabo eam de populo suo;» et item alibi: «Neomenias vestras et sabbata et diem magnum acceptum non habeo. Jejunia et ferias et dies festos» vestros odit anima mea.» Et in
Abbreviated transcription (Latin):
manducabitis sanguinem. quia ani¬
ma totius carnis. sanguis eius est:
et non manducabitis aninam cũ
carnib. In quo e uidentissime san¬
guinem õnium animalium:
amimam ipsorum eẽ designat.
Iam uͦ siquis requirat qm̃ animã
omnis catnis sanguinem eus
eẽ dixit. De apibus. et uespis. et
formicis. s et de his que inaquis
sunt ostreis. uel cocleis. et quecũq
sunt alia que carent sanguine.
et eẽ animantia manifestissimae
demonstrãtur: respondendum
est. quoniam in huiuscemodi ani-¬
mantib. quam in cęt̾is tm habet
rubti sanguinis iugor. hanr uim
obtinet in istis. humor ille qui in¬
est meis: licet alteruis sit coloris.
Nichil enim refert quid sit color dũ¬
modo substantia sit uitalis.
De iumentis uero uel pecudib
quod animantia sint. etiam
apud communem opinionẽ
nulla dubitatio est. Eiuidens
sententia: cum dicit ds̃. Produ¬
cat terra animam uiuam scđm
genus qͣuadrupedia. et repen¬

Expanded text:
manducabitis sanguinem, quia animanducabitis sanguinem, quia anima totius carnis sanguis ejus est, et non manducabitis animam cum carnibus; in quo evidentissime sanguinem omnium animalium animam eorum esse designat. Jam vero si quis requirat, quomodo animam omnis carnis sanguinem ejus esse dixit, de apibus, vespis, et. formicis, et de his quæ in aquis sunt, ostreis, et cochleis, et quæ- cumque sunt alia quæ carent sanguine et esse animantia manifestissime demonstrantur: respondendum est, quoniam in hujuscemodi animantibus quam in cæteris vim habet rubri sanguinis vigor, hanc vim obtinet in istis humor iste qui inest in eis, licet alterius sit coloris; nihil enim refert qui sit color, dummodo substantia sit vitalis. De jumentis vero vel pecudibus quod animantia sint, etiam apud communem opinionem nulla dubitatio est. Evidens sententia, cum dicit Deus: «Producat terra animam vivam secundum genus, quadrupedia» et repen
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec iam ordo deposcit nos etiam uii.¬
de amima generaliter inquirere: et abin¬
ferioribus incipientes ad suꝑiora conscen¬
dere. Esse namẜanimas insingulis quibusq
animalibus. etiam inhis quȩ inaquis
degunt: a nullo arbitror. dubitari. Nam
et cominunis hoc omnium sernat opi¬
nio: et confirmatio scę̾ scripturȩ auctori¬
tatis accedit cum dicitur. Quia fecit ds¬
cȩceros magnos. et omnem animam
animantium repentium: quȩ produxe¬
runt a iꝗ scđm genus eorum. Ex comu¬
ni uero rationis intellegentia: confir¬
matur etiam abhis qui definitionẽ
anime certis determinant uerbis.
Definitur namq anima hoc modo.
ticȩ. q̃uod latine licet non tamen pro¬
prie explanetur: dicͥ. camen potest
sensibilis mobilis: quod utiq conue¬
nit etiam de omnibus animalib di¬
cit. et his quȩ inaquis degunt: s
et inuolucribus: ẽadem definitio
anime conuenienter ostenditur. Ad¬
dit sane scriptura etiam alterius sen¬
tentiȩ auctoritatẽ: cum dicit. Non

Expanded text:
ost hæc jam ordo deposcit nos etiam de anima generaliter inquirere, et ab inferioribus incipientes ad superiora conscendere. Esse namque animas in singulis quibusque animalibus, etiam in his quæ in aquis degunt, a nullo arbitror dubitari. Nam et communis omnium hoc servat opinio, et confirmatio sanctæ Scripturæ auctoritatis accedit, cum dicitur, quia «fecit Deus cetos magnos, et omnem animam animantium repentium, quæ produxerunt aquæ secundum genus eorum.» Ex communi vero rationis intelligentia confirmatur etiam ab his qui definitionem animæ certis determinant verbis. Definitur namque anima hoc modo, ητικὴ, quod latine, licet non tam proprie explanetur, dici tamen potest sensibilis et mobilis. Quod utique convenit etiam de omnibus animalibus dici, et his quæ in aquis degunt; sed et in volucribus eadem definitio animæ convenienter ostenditur. Addidit sane Scriptura etiam alterius sententiæ auctoritatem, cum dicit: «Non
Abbreviated transcription (Latin):
dumꝰ. neq alia ulla creatura poterit
nos separare a caritate dĩ: quȩ est in
xp̃o cħu domino nr̃o. Sola enuim ꝑse¬
humana natura non arbitror
quia possit aduersus angłos. et
excessa. et profunda. et aliam crei¬
turam habere certamen. s cum
senserit presentem in se dm̃. et habi¬
tantem. confidentia diuini adiuto¬
rii dicet. Dominus mnluminatio
mea. et saluator. meus: quem time
bo ͥ Dñs protectoruitȩ meȩo quo
trepidabo: dum apropinquant
suꝑ me nocentes ut edant carnes
meas. qui tribulant me mimici

Expanded text:
poterit nos separare a charitate Dei, quæ est in Christo Jesu Domino nostro.» Sola enim pehumana natura non arbitror quia possit adversus Angelos, et excelsa et profunda, et aliam creaturam habere certamen: sed cum senserit præsentem in se Dominum et inhabitantem, confidentia divini adjutorii dicet: «Dominus illuminatio mea et Salvator meus, quem timebo? Domi» nus protector vitæ meæ, a quo trepidabo? Dum appropiant» super me nocentes ut edant carnes me
Abbreviated transcription (Latin):
tum᷑. Hisi dominus edificauerit
domum.num inuanum
laborauerunt qui edificant eam:
nisi dominus custodierit ciuita¬
tem. inuanum uigilauit qui

Expanded text:
um: nisi dominus aedificauerit domum. in uanum laborauerunt. qui aedificant eam; nisi dominus custodierit ciuitatem. in uanum uigilauit, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uel cȩlestium uel terrestrium
uel infernorum insemet ipso prece¬
dentes natiuitatem corpoream ha¬
bere dicatur. Uerbo enim di et
sapientia eius creata sunt uniu̾sa:
hortatur. et prouocat ad salutem.
Sicut ergo dubium non est in tlie
iudicii futurum quod sepantur
boni ac malis. et iusti ab in iustis:
et singuli quiq ꝓ merito per ea
loca qui  digni sunt distribuant᷑
iudicio dĩ. sicut deo uolente in
consequentib ostendemuf: tale
aliquid opinor. etiam ante iam
factum. Omnia enun ds. et sem¬
ꝑ uidicio agere ac dispensare:
credendus est. Illud quoq quod
apłs docet dicers. quia in domo
magna non sunt tantu mͦ uasa
auirea et argentea. s et lignea. et
fictilia. et alia quidem ad honorẽ.
alia autem ad contu meliam. Et

Expanded text:
que vel cœlestium, vel terrestrium, que vel cœlestium, vel terrestrium, vel infernorum in semetipso præcedentes nativitatem corpoream habere dicatur. Verbo enim Dei et sapientia ejus creata sunt universa,hortatur, et provocat ad salutem. VIII. Sicut ergo dubium non est in die judicii futurum quod separentur boni a malis, et justi ab injustis, et singuli quique pro merito per ea loca quibus digni sunt distribuantur judicio Dei, sicut Deo volente in consequentibus ostendemus; tale aliquid opinor etiam ante jam factum. Omnia enim Deus et semper judicio agere ac dispensare credendus est. Illud quoque quod Apostolus docet, dicens: «In domo magna non sunt tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia
Abbreviated transcription (Latin):
cerii paratur officioum: ex qͣuo
profecto quod uniis quisq in eo qͦs
mers creatur a deo est uel rationa¬
bilis sp̃s pro motib mentis et
sensib animorum. uel plus uel
minus sibi ipse meriti parauerit.
uel amabilis deo. uel etiam odibi¬
lis deo exticerit: cum tamen et¬
aliquid exhis qui meliorib meri¬
tiᷤ sunt ad exornandum mundi
statum. compati reliquis. et offi¬
cium prebere inferiorib ordinen¬
tur: quo ꝑ hoc et ipsi participes
cxistant patientiȩ creatoris. scđ̃m
creatura stibiecta est. non uoleis:
s propter eum qui sub iecit inspe
Obseruantes igitur istam sentiam
quam apłs de natuutate esau
et iacob ex ponens dixit. nun
quid iniusticia est apud d̃m.
absit. Etiam in omnib creaturis
rectum arbitror. hanc eandem
debere sententiam custodiri:
Qm̃ sicut suꝑius diximus iusti¬
cia deberet creatoris. in omnib
apparere: que ut michi uidetur
ita demum lucidius ostendetur.
si causas diuersitatis unus quis¬

Expanded text:
terii paratur officium, ex eo terii paratur officium, ex eo profecto quod unusquisque in eo quod mens creatus a Deo est vel rationabilis spiritus, pro motibus mentis et sensibus animorum, vel plus vel minus sibi meriti paraverit, vel amabilis Deo, vel etiam odibilis extiterit: cum tamen aliqui ex his qui melioribus meritis sunt ad exornandum mundi statum compati reliquis, et officium præbere inferioribus ordinentur, quo per hoc et ipsi participes existant patientiæ Creatoris; secundum creatura subjecta est non volens, sed propter eum qui subjecerit in» spem.» Observantes igitur istam sententiam quam Apostolus de nativitate Esau et Jacob exponens dixit: « Num» quid injustitia est apud Deum? Absit,» etiam in omnibus creaturis rectum arbitror hanc eamdem debere sententiam custodiri: quoniam, sicut superius diximus, justitia debet Creatoris in omnibus apparere. Quæ, ut mihi videtur, ita demum lucidius ostendetur, si causas diversitatis unusquis
Abbreviated transcription (Latin):
mali: ita etiã de cet̾is om̃ib diciposse:
Cũenĩñdũ cͤatȩ sunt neq egissent ali-¬
quid boni uel mali ut scđm
electionem propositum đi maneat.
sicut putant quidam. facta sunt
illa quidem celestia. hȩc autem ter¬
restria. et alia infernalia. ñ exoꝑib ut
putant illi. si exeo qui uocauit. Quid
ergo dicemus si hec ita sunt: Eigo in¬
iusticia est apud dm̃: absit. Igitur si¬
cut dix̃ de esui et iacob diligentius ꝑ¬
scrutatis scripturis inuenitur quia
non est iniusticia apud dm̃i. ut an¬
cequam nascerentur uel agerent
quia maior. seruiet minori. et ut
in uenitur non eẽ iniusticia quod et
inuentre fratrem suum supplantauit
iacob. si ex precedentis uidelicet uite
meritis digne eum dilectum eẽ sen¬
tiamus adeo. ita ut fratri preponi
mereretur: ita etiam de cȩlestib crea¬
turis si aduertamus quia ista diu̾sitas
non cͤreaturȩ principia. s ex prece¬
dentib causis ꝓ meriti dignitate.
diuersum singulis a conditore minis¬

Expanded text:
osse: «Cum enim nondum creata essent, neque egissent >aliquid boni vel mali ut secundum electionem propositum» Dei maneat, sicut putant quidam, facta sunt illa quidem cœlestia, hæc autem terrestria, et alia inferna, «non ex operibus, ut putant illi, sed ex eo qui vocavit. Quid ergo» dicemus, si hæc ita sunt? Ergo injustitia est apud Deum?» Absit.» Igitur sicut de Esau et Jacob diligentius perscrutatis Scripturis invenitur, quia non est injustitia apud Deum ut antequam nascerentur, vel agerent «quia major serviet minori;» et ut invenitur non esse injustitia quod et in ventre fratrem suum supplantavit Jacob, si ex præcedentis videlicet vitæ meritis digne eum dilectum esse sentiamus a Deo, ita ut fratri præponi mereretur: ita etiam de cœlestibus creaturis, si advertamus quia ista diversitas non creaturæ principium, sed ex præ cedentibus causis pro meriti dignitate diversum singulis a Conditore minis
Abbreviated transcription (Latin):
propterea his qui foris sunt in parabo¬
lis loquor. ut uidentes uideant. et
non uideant. et auclientes audiant
et non intellegant: ne forte conuer¬
tantur. et remittatur eis. in quo dicet

Expanded text:
autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt, ut videntes videant, et non videant: et audientes audiant et non intelligant: ne quando convertantur, et dimittantur eis peccat
Abbreviated transcription (Latin):
tiatum tibi est. o homo quidẽ
bonum. aut quid dñs requiret
et diligas miscđiam. et paratus
sis ire cum domino deo tuo:
me: bona terre comedetis.Si
uero nolueritis neq audieritis
me: gladius uos consumet. Os
enim domini locutum est hec.¬

Expanded text:
tiatum tibi est, homo, quod bonum aut quod Dominus exquirit et diligas misericordiam, et paratus sis ut eas cum Domino Deo tuo. me, bona terrae edetis. si uero nolueritis neque exaudieritis me, gladius nos comedet; os enim domini locutum es
Abbreviated transcription (Latin):
qui audit uerba mea hec. et facit
ea. similis est uiro prudenti. qͥ
edificauit domum suam suꝑ
petram. et cetera. Et quod ait.
similis est uiro stulto qui edifi¬
cauit domum suam suꝑ harenã.

Expanded text:
qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam supra petram, etc. Et qui audit similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam,
Abbreviated transcription (Latin):
casiones huiusmodi querelarum et
ostendere quia non dissimulatio di¬
uine ꝓuidentiȩ. s humanȩ mentis
arbitrium causa sibi ꝑditionis existit:
Contulit etiam indignis et in creduł
gr̃am beneficiorum suorum. Ut uero
omne os obstruatur: totumq a se et
nichil a deo de eẽ sibi mnens humana

Expanded text:
cusationes hujuscemodi querelarum, et ostendere quia non dissimulatio divinae providentiae, sed humanae mentis arbitrium causa sibi perditionis exsistit. Contulit etiam indignis et incredulis gratias benefactorum suorum, ut vere omne os obstruatur, totumque a se, nihil a Deo esse sibi, mens humana
Abbreviated transcription (Latin):
si fori domui. qm̃ fraquenter me refrige¬
rauit. et catenam meam non erubuit:
s cum uenissem romam sollicite requisi¬
uit me. et inuenit. Det illi dominus
inuenire miscđiam apud dñm: in illo

Expanded text:
siphori domui, quia sępe me refrigerauit, et catenam meam non erubuit. Sed cum Romam uenisset, solicite me qu ę siuit, et inuenit. Det illi Dominus inuenire misericordiam a Deo in illa
Abbreviated transcription (Latin):
dicit auferam eorum lapidea corda.
et immittam eis carnea. ut in pre¬
ceptis incedant. et iusticiaᷤᷤ meas
cedere in mandatis eius. uel uis¬
tificationes ipsius custodire:
quippe si id quod obstat adcus¬
todienda mandata lapideum¬

Expanded text:
«Auferam eorum lapidea corda, et immittam eis carnea ut in præmeis incedant, et justitias meas cedere in suis mandatis vel suas justificationes custodire, dum id quod obstat ad custodienda mandata cor lapideum
Abbreviated transcription (Latin):
unieuiq scđm oꝑa sua his quidẽ
qui scdm patientiam boni oꝑis. głam
contentione. et qui non credunt.¬
quidem ueritati. credunt autem
iniquitati. ira et ĩdignatio. tribula¬
tio et angustia. in omnem animã
hominis oꝑantis malum: iudeo pͥmũ¬

Expanded text:
unicuique secundum opera sua, his quidem secundum patientiam boni operis gloriam, contentione, et qui non acquiescunt veritati, credunt autem iniquitati, ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum. Quae aut
Abbreviated transcription (Latin):
cecdere inuiis dĩ. S: et saluator.
dicers. ego autem dico uob̃ non
resistere malo: et quicumq iratus
fuerit fratri suo. reusetit iudici¬
o: et quicumq inspexerit muli¬
erem ad comcupiscendum eam.
mechatus est eam incorde suo. et
cum dat cȩtera queque mandata:

Expanded text:
cedere in viis Dei. Sed et Salvator dicens: «Ego autem dico vobis non resistere malo.» Et: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio. Et: Quicumque viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mochatus est eam in corde suo.» Et cum dat cætera quæque mandata,
Abbreviated transcription (Latin):
tinentia tm̃ciboꝵ quantũ mortificatio uitioꝵ. P ropt̃ quod pęniten
tiȩ tp̾ra side & c̃usatione penitentiũ ad breuianda p̾cipiunt: & uegli¬
gentia protelanda eristimant. Tam̃ ꝓ qͥbusdam culpis modi pęnitẽ¬
tentiȩ s̃ impositi iuxcta qͦs cęt̾ȩ ꝑpendende st̃culpȩ: c̃sit facile ꝑ eosdem
modos uindictam & censurã canonũ estimare. Ex pęnit̾ sede.cu.
iendũ ẽ quanto quiᷤ tẽp̾r moratur in peccatis: tanto ei

Expanded text:
tinentia tantum ciborum quam mortificatio tinentia tantum ciborum quam mortificatio tiae tempora fide et conversatione poenitentium abbrevianda praecipiunt, et negligentia protelanda existimant. Tamen pro quibusdam culpis modi poenitentiae sunt impositi, juxta quos caeterae perpendendae sunt culpae, cum sit facile per eosdem modos vindictam et censuram canonum aestimare. Sciendum tamem quanto quis tempore moratur in peccatis, tanto ei
Abbreviated transcription (Latin):
sic oret. Dñc ds̃ om̃ps propiciꝰ esto mͥ peccatori. ut c̃digne tͥ possĩn gr̾as ag̾e:
qr me indignũ ꝓpt̃ tuã mniscdĩã ministrũ fecisti officii sac̾dotał: & me
exriguũ humilẽq mediatorẽ int̾̃te & popłm tuũ constituisti ad orandũ¬
u̾itentibꝰ. Idõq dũator dñe qui om̃s homines uis saluos fieri. & ad agnitionẽ
u̾itatis uenire: qui ñ uis mortẽ peccatoꝵ s ut conu̾tant᷑ & uiuant. susci¬
mulabꝰ tuis qui ad penitentiani uenert̃: ut des illis sp̃m ẽpunctionis.
& resipiscant adiaboli laqueis aqͥbus astricti tenent᷑. & ut adte ꝑ c̾dignã
satis factionẽ reu̾tant᷑: ꝑ eundẽ. IeR̾emias. ciiii.
Nensurã aũ tp̾ris i agenda penitentia id circo non satis apte p̾figunt
canones ꝓuno quoq crimine ut de singlĩs dicant qualit̾ unũ quodq e¬
m̃dandũ sit: s magis in arbitrio sac̃̾dotis intelligentis relinquen dum
statuunt: qr apuddm̃ ñ tam ual& m̃sura tp̾ris quã doloris: nec abs¬

Expanded text:
ipotens, propitius esto mihi peccatori, ut condigne tibi possim gratias agere, qui me indignum propter tuam misericordiam ministrum fecisti officii 139 sacerdotalis, et me exiguum humilemque mediatorem constituisti ad oranduis salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, qui non vis mortem peccatorum, sed ut convertantur et vivant, susci et famulabus tuis qui ad poenitentiam venerunt, ut des illis spiritum compunctionis, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quibus astricti tenentur, et ad te per condignam satiensuram autem temporis in agenda poenitentia, idcirco non satis aperte praefigunt canones pro unoquoque crimine, ut de singulis dicant, qualiter unumquodque emendandum sit, sed magis in arbitrio sacerdotis intelligentis relinquendum statuunt. Quia apud Deum non tam valet mensura temporis quam doloris, nec abs
Abbreviated transcription (Latin):
increpamus: detestamur: qͦsdam clam qͦsdam palã sic̃dulsitas ꝑsonarũ
diusam uidet᷑ posse reciꝑe medicinã: necͤ alioꝵ ꝑniciẽ ad maiorẽ in sa¬
niã concitari. Aliqñ ãsires magis curanda non ĩpedit: scĩ altariꝰ cõmunio¬
nc priuamus. mĩ sepe accidit ut nos fallant: uł negando se abstulisse.
uł affirmando se uncu. estituant ñ habere. Sepe &̃ & uos fallimini: pu¬
tandoul: nos non ag̾e ut reddant. iil: sͤpsos hab̾e unde redoant. Et õs aut
pene õs homines amamꝰ nr̃as suspiciones uł ilocare uł existimare cogni¬
tiones. qñ credibilibꝰ rerum signis mouenur: cũ credibilia non nulla sit
falsa: sic̃ incredibilia ñnulla s̃ uera . Apud cormeum eui testis ẽ ds: ñ
ausim cdicere. sentire. discernere. int̃tieni endum ẽẽ ꝓ aliqͦ ut qd̾ scelere
abstulit sceleris impunitate possideat: s ut remissa inutria qͦud iniurio¬

Expanded text:
increpamus, detestamur, quosdam clam, quosdam palam, sicut diversitas personarum increpamus, detestamur, quosdam clam, quosdam palam, sicut diversitas personarum diuersam uidetur posse recipere medicinam nec in aliorum perniciem ad maiorem insaniam concitari, aliquando etiam, si res magis curanda non impedit, sancti altaris communione priuamus. Yerum saepe accidit, ut nos fallant uel negando se abstulisse uel adfirmando se, unde restituant, non habere; saepe etiam et uos fallimini putando uel nos non agere, ut reddant, uel ipsos habere, unde reddant; et omnes aut paene omnes homines amamus nostras suspiciones uel uocare uel existimare cognitiones, quando credibilibus rerum signis mouemur, cum credibilia nonnulla sint falsa, sicut incredibilia nonnulla sunt uera. ausim dicere, sentire, decernere, interveniendum esse pro aliquo, ut quod scelere abstulit, sceleris impunitate possideat: sed ut remissa injuria, quod injurio
Abbreviated transcription (Latin):
eos qui repetunt qͣ apud eos qiudicant unt̃cedere c̃uenit: ne ipse uideatur
auffere qui cum h̃t potestatẽ non cogit reddere: quãuis in cogendo ita debeat
adhibere integritatẽ ne amittat humauitatẽ. Illud uͦ fidentissime dixerĩ:
eũ qui ꝑ hõe ad hoc int̾uenit ne male ablata restituat. & qui ad se c̃fugientẽ
qͣntũ honeste pot̾ adrestituendũ non c̃pellit: sociũ ẽẽ fraudis & crimi nis.
Nam miscdĩus opẽ nr̃am talibꝰ subtralimus: quã impendimus. Nonenĩ
opem fert qui ad peccandum adiuuat: ac non potiꝰ subu̾tit atq oppͥmit.
s. nonquid idõ nos aut exigere aut ad exxigendum tradere: uł possumꝰ
uł debemus: Agimus quantũ ep̃aliᷤ facultas datur: & humanũ quidẽ
nũnũ quã s maxime ac sẽꝑ diuinũ iudi ciũ cõminantes: nolentes aut̃
reddere qͦs nouimꝰ & male abstulisse: & unde reddant habere arguimꝰ.

Expanded text:
eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur eos, qui repetunt, quam apud eos, qui iudicant, intercedere conuenit. ne ipse uideatur auferre, qui, cum habeat potestatem, non cogit reddere, quamuis in cogendo ita debeat adhibere integritatem, ne amittat humanitatem. Illud uero fidentissime dixerim, eum, qui pro homine ad hoc interuenit, ne male ablata restituat, et qui ad se confugientem, quantum honeste potest, ad restituendum non compellit, socium esse fraudis et criminis. nam misericordius opem nostram talibus subtrahimus, quam inpendimus; non enim opem fert, qui ad peccandum adiuuat ac non potius subuertit atque opprimit. sed numquid ideo nos aut exigere aut exigendum tradere uel possumus uel debemus? agimus. quantum episcopalis facultas datur, et humanum quidem nonnumquam sed maxime ac semper diuinum iudicium comminantes. nolentes autem reddere, quos nouimus
Abbreviated transcription (Latin):
nam cupiunt s hões relaxari: & id ꝓpt̃ quod scclus qͥmissũ ẽ possidere: pessimũ
u̾acit̾ agitur: non remittetur peccatum nͥ restituat᷑ ablatum: s ut dixi cũ resti¬
tiu pot̃. Plerumq enĩ qui anfert amittit. siue alios patiendo malos: siue ipse
male uiuendo: nec aliud hr unde restituat. Huic certe non possumꝰ dic̾e redde
quod abstulisti: nͥ cũ hab̾e credimꝰ & negare. Ubi quidẽ si aliquos sustinet re
luat ablatam peccuniã. merito tñ dum eam ꝑ molestias corporales redibere cõ¬
pellitur: peccat quo male ablata ẽ penas luit. S: ĩhumanũ ñẽ ꝙ̃ ꝓtalibꝰ ĩttede¬
tanꝗͣꝓ. reiꝰ cͥminũ ñ adħ ut nmime recituat᷑ aliend: s ne frustra hõ in homi¬
nem seuiat: ille p̾sertim quiiã remisit culpam s quȩrit pecciiã: & fraudari
metuit non expetit uindicari. Deniq intalibus causis  ꝑsuadere pot̾imus
eos ꝓ quibꝰ int̾uenimꝰ ñ habere quod poscit᷑: continuo nob̾ eoꝵ molestiȩ relax.

Expanded text:
lpam cupiunt sibi homines relaxari, et id propter quod scelus admissum est possidere; pessimum veraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum: sed cum restitui potest. Plerumque enim qui aufert amittit, sive alios patiendo malos, sive ipse male vivendo, nec aliud habet unde restituat. Huic certe non possumus dicere: Redde quod abstulisti, nisi cum habere credimus et negare. Ubi quidem si aliquos sustinet rep est unde reddat ablatam pecuniam, merito tamen, dum eam per molestias corporales redhibere compellitur, peccati quo male ablata est poenas luit. Sed inhumanum non est eam pro reis criminum non ad hoc, ut minime restituantur aliena, sed ne frustra homo in hominem saeuiat ille praesertim, qui iam remisit culpam, sed quaerit pecuniam et fraudari metuit, non expetit uindicari. denique in talibus causis si persuadere potuerimus eos, pro quibus interuenimus, non habere, quod poscitur, continuo nobis eorum molestiae relaxan
Abbreviated transcription (Latin):
gła hec oriunt᷑: in obȩdientia. iactantia. hypocͥsis. cõtentiones. ꝑtinatiȩ.
discordiȩ. & nouitatũ p̾sũptiones. De inuidia nascit᷑ odiũ. sufurratio.
detractio: exultatio in adu̾sis ꝓxiii. afflictio aũ in ꝓsꝑis. De ira ꝓferunt᷑¬
nascit᷑ malicia. rancor. pusillanimitas. desꝑatio. torpor cõtͣ p̾cepta. uaga
inqͥetudo. uiolentie. & c̃t miscdiã obdurationes cordis. Deuentris ingliuue
ꝓpagat᷑ incpta leticia. scurrilitas. ĩmundicia. multiloqͥũ. hebetudo sensus.
de luxuria gen̾at᷑ cecitas m̃tis. inc̃sideratio. inconstantia. p̃cipitatio: amor
mali. odiũ dĩ. affectꝰ p̃sentisscli. horror aũ uł desꝑatio fut᷑i. E x his.u. sp̃u

Expanded text:
a oriuntur inobedientia, jactantia, hypocrisis, contentiones, pertinacia, discordiae, novitatum praesumptiones. De invidia nascitur odium, susurratio, detractio, exsultatio in adversis proximi, afflictio in prosperis. De ira oriunta malitia, rancor, pusillanimitas, desperatio, torpor circa precepta et uainquietudo, uiolentia et contra miseriam obdurationes cordis oriuntur. 15 De uepropagatur inepta laetitia, scurrilitas, immunditia, multiloquium, hebetudo sensus. De luxuria generatur caecitas mentis, inconsideratio, inconstantia, praecipitatio, amor mali, odium Dei, affectus praesentis saeculi, horror autem et desperatio futuri. Juxta qu
Abbreviated transcription (Latin):
erit delictum fr̃is quod ẽ usq admortẽ: neq eum corripuerit iuxta
regłam ȩu̾głicã: pͥmo ĩt se⁊ ipsũsoł̾de inde int̾ alios. deinde ad ȩcc łãm
¶culpã reserens sinecesse suerit: qͣ to tp̃r fu̾it pȩniteat.
paradisi gaudiis pꝰquã expulsũ ẽ genꝰ humanũ: ex canonisꝰ. cuii.¬
uui dimnalia infilios ade originalit᷑ dũant᷑ uicia. Uñ beatꝰ gͣgoriꝰ inexpositi
micant: regnauti suꝑse suꝑbiȩ militant. Aliamore ducũ p̾eunt: aliamore
mox illuo.uii. pͥncipalibꝰ uitiis quasi qͥbꝰdã suis ducibus deuastandũ tradit.
Quos udelic& duces exercitis seqͥt᷑: qͥa exeis ꝓculdubio importunȩ uitioꝵ

Expanded text:
erit delictum fratris quod est usque ad mortem , neque eum corripuerit, juxta regulam evangelicam, primo inter se et ipsum solum, deinde inter alios, deinde ad Ecclesiam culpam referens , si necesse fuerit, et quanto tempore fuit, tanto Paradisi gaudiis postquam expulsum est genus humanum,octo criminalia in filios Adae originaliter dominantur vitia. Quae nisi per gratipugnant super se superbiae militant, alia more ducum praeeunt, alia moremox illud septem principalibus vitiis quasi quibusdam suis ducibus devastandum tradit, quos videlicet duces exercitus sequitur, quia ex iis procul dubio importunae vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
Similit̃ circ̃uenit sathanas ꝑ miiã duriciã ut peccatores ꝑeant desp¬
rando: qͣmͦ mnnimia remissione corrigendo. Uñ salunon. Nondeclines ad
quippe agere ẽ: & ꝑpetrata mala plangere. & plangenda ñ perpetrare. Na
qui sic alia deplorat ut tñ alia cõmittat: ad huc penitentiã agere aut igno¬
rat aut dissimulat. Quid enĩ ꝓdest si peccata qͥs luxuriȩ defleat: & tn admuic
auariciȩ estibꝰ ane̾l& : Aut quid prodest surȩ culpas lugeat: & tñ ad iic in¬
uidiȩ fa cibꝰ tabescat: S minꝰ ẽ ualde quod dicimus : ut qui peccata deplo¬
sihec ex sacͥ eloquii testimonio non affirmo. Lex uetꝰ ꝓhib& alienã uxorẽ

Expanded text:
umvenit Satanas per nimiam duritiam, ut peccatores pereant despumvenit Satanas per nimiam duritiam, ut peccatores pereant desperando, quomodo in nimia remissione corrigendo. Unde Salomon: « Non declines ad quippe agere est, et perpetrata mala plangere, et plangenda non perpetrare. Nam qui sic alia deplorat, ut tamen alia committat, adhuc poenitentiam agere aut ignorat aut dissimulatquid prodest si irae culpas jam lugeat, et tamen adhuc invidiae facibus tabescat. Sed minus est valde quod dicimus, ut qui peccata deplosi haec ex sacri eloquii testimoniis non affirmo. Lex certe Veteris Testamenti a
Abbreviated transcription (Latin):
tia ñ tp̃r pensat s lacͥmis: & nom̃ ipsũ sũptũ ẽ apena qua anĩa cruciatur
& caro mortificat᷑: & dicta ẽ penitentia quasi pumentia. Qͥ pęnitentiã agͥ̾t:
idõ capillos & barbam nutriunt. ut monstrent habundantiã cͥminũ qb̾pes
fut̾os. Qd̾ aũ eiuere asꝑgunt᷑ peccatores: ostendit quia cinis s̃ & in pulu̾em
reu̾tent̃. Lacͥmȩ penitentiũ: apud dĩn ꝓbaptismate reputant᷑. In actione pę¬
tiȩ gemit᷑: uł dum plangius qd̾ male gessimus: uł dum plaugimꝰ quia non
egimꝰ quod agere debumꝰ. Ille uere pęnitontiã agit: qͥnec pęnit̾ẽ p̃tita ne¬
gligit: nec pęnitenda ẽnuitit. Qͥ uͦ lacͥnias idesinent̃ fundit & tñ peccare
gentilitate cutimur: ita rec̃ciliam᷑ qñ pꝰ peccatũ penitendo regredimur.
s̃ & spontanea confessione soli pͥrb̾o uł ep̃o reuelata occulta deb& ẽẽ peniten¬
tia: ne infirmi inȩcclã scandalitent᷑ uidentes penas eoꝵ quoꝵ penitus

Expanded text:
s salutis, et nomen ipsum sumptum est a poena qua anima cruciatur, et caro mortificatur, et dicta est poenitentia quasi punientia. Qui poenitentiam agunt, ideo capillos et barbam nutriunt, ut monstrent abundantiam criminum, quibusfuturos. Quod autem cinere asperguntur peccatores, ostendit quia cinis sunt, et in pulverem revertentur. Lacrymae poenitentium apud Deum pro baptismate reputantur. Duplex etiae gemitus: vel dum plangimus, quod male gessimus; vel dum plangimus, quia non egimus quod agere debuimus. Ille vero poenitentiam agit, qui nec poenitere praeterita negligit, nec poenitenda committit. Qui gentilitate convertimur, ita reconciliamur, quando post peccatum poenitendo regredimur. sunt, et spontanea confessione soli presbytero vel episcopo revelata, occulta debet esse poenitentia, ne infirmi in Ecclesia scandalizentur, videntes poenas eorum quorum poenitus
Abbreviated transcription (Latin):
toritate censoris s cõsilio potiꝰ cõpatientis usi sumus: sollert̃ ad monentes
doctũ quẽq sac̃dotẽ xp̃i ut inuniu̾sis q̃nic annotata repꝑit. sensũ. ȩtatẽ.
c̃ditionẽ. statum. ꝑsonam cuiꝰ pͥenitentiã ag̃e uolentis curiose discernat:
incruce stando. aut aliud aliquid huiꝰ modi quod ad purgationem ꝑtine¬
at faciendo: plurimiis uniu̾sa haec agendo: sua necesse ẽ errata corrig̃e:
q̃ uinu̾sa in examine discretidebent pendere uidicu. E uaRIStꝰ pp̃.

Expanded text:
toritate censoris, sed consilio potius compatientis usi sumus, solerter admonentes doctum quemque sacerdotem Christi, ut in universis quae hic annotata reperit, sexum, aetatem, conditionem, statum, personam cujusque poenitentiam agere volin cruce stando, aut aliud aliquid hujusmodi, quod ad purgationem peccatorum pertineat, faciendo, plurimis universa haec agendo, sua necesse est errata corrigere: quae universa in examine discreti debent pendere judicis. I.
Abbreviated transcription (Latin):
homicidã: & aliꝰ nemo. forte quodscis & ego scio: s non coram te corripio:
to peccant. nob produrunt᷑ abuxoribus sius plerũq telantibus: aliquan¬
do maritoꝵ salutẽ quȩrentibus. Nonꝑdimꝰ palam: s insecreto arguimus.
delinquit᷑ ex corde non dimittimus: & illuo rursus a nobis exigitur qd̾ no¬
b̃ iã ꝑpenitentiã dimissũ fuisse gaudebamꝰ. Ioħs cris ceui c̃m. Lxxii.
oiinş gr̃e auxilio ꝑdito ꝑ peccatum. non quod uult agit s. qd̾ diabolͦ.
Et sic̃ pͥmũ inpotestate popłi ẽ fac̾e sregem quẽ uult. factum aut̃e
de regno repellere iã ñ ẽ in potestate eꝰ. & ita uoluntas poplĩ in necessitatẽ
conu̾titur: sic ħo pͥquã pecc& lib̾um ht̃ arbitriũ: utrũ uelit subregno e̾e̾ dia¬
boli. Cũ aũ peccando ei subiugat᷑. non pot̾ depotestate eiꝰexire: qr uoluntas ẽ
conu̾sa innecessitatẽ. Hoc ẽ quod peccatores solent dicere. Uellemus e̾c scĩ:

Expanded text:
oditor: forte quod scis ego scio, sed non coram te corripio, to peccant, nobis produntur ab uxoribus suis, plerumque zelantibus, aliquando maritorum salutem quaerentibus. Non prodimus palam, sed in secreto arguimus.delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus a nobis exigitur quod nobis jam per poenitentiam dimissum fuisse gaudebamus. Igitur dum per divinae gratiae auxilio perdito per peccatum, non quod vult agit, sed quod diabolus. Et sicut primum in potestate populi est facere sibi regem quem vult, factum autem de regno repellere, jam non est in potestate ejus, et ita voluntas populi in necessitatem convertitur. Sic homo, priusquam peccet, liberum habet arbitrium, utrum velit esse sub regno diaboli. Cum autem peccando ei subjugatur non potest de potestate ejus exire, quia voluntas est conversa in necessitatem. Hoc est quod peccatores solent dicere: Vellemus esse sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ qͥ dat uitã et̃̾nã uult intelligi dñs societatẽ corporiᷤᷤ
o m̃bror̾ suoꝵ qd̾ ẽ sc̃ã eelia in p̃destinatiᷤ. uocatis. itifica¬
tiꝰ. glorificatis. Quor̃ pͥmũ iã factũ ẽ id ͤ p̃destinatio. se¬¬
c̃dũ &. t̾ciũ factũ ẽ o fit q sios. id ͤ uocatio & iꝰtificatio.¬
alicubi certis int̾uallis dier̃ in dñica m̃sa p̃parat᷑. &. de

Expanded text:
societatem corporis et membrorum suorum, quod est Ecclesia in praedestinatis, vocatis, justificatis, glorificatis. Quorum primum jam factum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatioalicubi certis intervallis dierum in dominica mensa praeparatur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
Non qr ille extingui pot̃. s qͣntũ in ipsi ẽ ertine tores eiꝰ merito
dnr: qͥsic ag̃t ut ertinc tũ uelint. Isto sensu rec te pot̾ intelli.¬
gi qd scͥpsit beatꝰ cipͥanꝰ in eplã de lapsi ᷤ. cũ cos qͥ tpr ꝑseqͣutioĩs
ydol ĩmolauerant. arguenᷤᷤ. ac neqͥd de e̾e̾t inqͥt ad cͥminis cu¬
mulũ. infantes qͦq parentũ manib ĩpositi uł att̾eᷤti amiser̃ par¬
uuli. qd̃ in pͥmo statĩ natiuitatis exordio fuerant c̾sequuti. Ami¬
ser̃ dix̃ qͣntu attinuit ad illoꝵ scelꝰ a qͥb amit̾e coacᷤ ti st̃. Illud uͦ¬

Expanded text:
non quia ille extingui potest, sed, quantum in ipsis est, extinctores eius merito dicuntur, qui sic agunt, ut extinctum uelint. isto sensu recte intellissimus Cyprianus in epistula de lapsis, cum eos, qui tempore persecutionis idolis immolauerant, arguens: Ac ne quid deesset\', inquit, ad criminis cumulum, infantes quoque parentum manibus inpositi uel adtracti amiserunt paruuli quod in primo statim natiuitatis exordio fuerant consecuti\'. amiserunt, dixit, quantum adtinuit ad illorum scelus, a quibus amittere coacti su