comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lum de nabuchodonosor. rege chaldeo: s de
omnib impiis propħa loquitur. Uidu mpi¬
um suꝑ exaltatum et eleuatum: sicut cedros
magnitudine. s sua eleuantur suꝑbia: & ideo
exciduntur et corruunt: Unde bonum ẽ illud
sectari: qd̾ dñs docet in eugłio: Discite a me. qr
mitis sum: & humilis corde: Qõ autẽ ait iuxta
theodotionem. To kyz oc. to est alhtudo eius.
siue. Ncypia. ut postea ipse int̾pretatus est.
io est dñatio. pro quo nos uertimus aspectus
eus: idem contemptores. ȩccłie historie calum¬
niantur. qd̃ nequaꝗͣ dñãtio nabuchodonosor
orbem terrarum possederit : Neq enim grecis
et barbaris. cunctisq septemtrionis:⁊ occiden¬
tis nationib imꝑauit : s tantum orientis pro-¬
uintias tenuit: id est asiam: non europam
et libiam: Ex quo intelligi uolunt. ad diabolũ¬
cuncta referenda: cum hec omnia nos yꝑboli¬
ce dicta debeamus acciꝑe. ob suꝑbiani regis
impii. qui tantum głatur in asia. ut celum

Expanded text:
lum de Nabuchodonosor rege Chaldaeorum, sed de omnibus impiis propheta loquitur: Vidi impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros magnitudine, sed sua elevantur superbia: et ideo exciduntur, et corruunt. 647 Unde bonum est illud sectari quod Dominus docet in Evangelio: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Quod autem ait juxta Theodotionem, τὸ κῦτος, id est, altitudo ejus, sive ἡ κυρεία, ut postea ipse interpretatus est, id est, dominatio, pro quo nos vertimus, aspectus ejus, iidem contemptores historiae calumniantur, quod nequaquam dominatio Nabuchodonosor regis orbem terrarum possederit. Neque enim Graecis et Barbaris, cunctisque Septentrionis et Occidentis nationibus imperavit, sed tantum Orientis provincias tenuit, id est Asiam; non Europam et Libyam. Ex quo intelligi volunt cuncta ad diabolum referenda esse: cum haec omnia nos hyperbolice dicta debeamus accipere, ob superbiam regis impii, qui tantum gloriatur in Isaia , ut coelum
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm dõꝵ in semet ipso: Pro eo qd̃ hic dictur
deoꝵ sc̃or lingua chaldea qua seriptus est
Hec mirum. sierret nabuchodonosor: et quicqo
suꝑ se cernit. non dm̃ s deos arbitretur: Deniq
et inconsequentib: baltassar inquit pͥnceps arp¬
inte B altassar princeps arioloꝵ. siue in canta¬
toꝵ: ut alii inter p̃tati sunt: Non mirum si pͥn¬
ceps arioloꝵ ommum constitutus sit: qui ad
p̃ceptum regis sapientiã didicerat chaldeorũ:
& decuplum omnium sapientior fuerat intien¬
tus: Queramus ab his qui in hac usione ñ recip¬
unt historiam: quis iste sit nabuchodonosor. qͥ
somnium uiderit. & quis daniel qui somniũ
eius edisserit. ⁊ uentura p̃dicat: ꝙ& quomͦ hic
ipse damel. qui utq iuxta eos scã intelligenda
est. fortitudo a nabuchodonosor princeps
ar iolorum eius constituitur. & collega appel¬
latur: Uidebam. et ecce arbor in medio terre

Expanded text:
so locutus sum, etc. Pro eo quod hic dicitur, deorum sanctorum, lingua Chaldaica, qua scriptus est Nec mirum si erret Nabuchodonosor; et quidquid super se cernit, non Deum, sed deos arbitretur. Denique et in consequentibus: Balthasar, inquit, princeps harioin te. Balthasar princeps hariolorum sive incantatorum, ut alii interpretati sunt. Non mirum si princeps hariolorum omnium constitutus sit, qui ad praeceptum regis sapientiam didicerat Chaldaeorum; et decuplum omnium sapientior fuerat inventus. Quaeramus ab his qui in hac visione non recipiunt historiam, quis iste sit Nabuchodonosor qui somnium viderit; et quis Daniel qui somnium ejus edisserat, et ventura praedicat; et quomodo hic ipse Daniel, qui utique juxta eos, sancta intelligenda est fortitudo, a Nabuchodonosor princeps hariolorum ejus constituitur et collega appellatur? Videbam, et ecce arbor in medio terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc iuxta hẏstoriam: C ecerum in typo pre¬
qui ad fornacem descendit inferni. in quo clause
⁊ peccatoꝵ ⁊ iustoꝵ animȩ tenebantur: ut absq
exustione et noxa sui eos qui tenebant᷑ inclusi
mortis uinculis lib̾aret. Tunc accessit nabu¬
chodonosor ad ostrum fornacis ignis arcdentis: ⁊ ait
Pauore ꝑterritus ñ ꝑ nuntios queritapueris. s
ipse eos ex nomine uocat: seruos dei excelsi ap¬
pellans. ⁊ petens ut a se egrediantur. qͦs uinc¬
tos in fornacẽ miserat: Benedictus ds̃ sydrach¬

Expanded text:
Hoc juxta historiam. Caeterum in typo praeHoc juxta historiam. Caeterum in typo praequi ad fornacem descendit inferni, in quo clausae, et peccatorum et justorum animae tenebantur, ut absque exustione, et noxa sui eos qui tenebantur inclusi mortis vinculis liberaret. Tunc accessit Nabuchodonosor ad ostium fornacis ignis ardentis, et aitPavore perterritus, non per nuntios quaerit a pueris, sed ipse eos ex nomine vocat, servos Dei excelsi appellans, et petens ut ad se egrediantur quos vinctos in fornacem miserat. Benedictus Deus
Abbreviated transcription (Latin):
ximus confusionis. ⁊ laudem trum pueror s
quȩ ñ habentur in hebreo: Ex in: sequamur
corripitur: ut uiuens głificet dm̃: Interrogat
autem optimates suos: quoꝵ accusatione et
consilio tres pueros in ignem fornacis miserat:
ut illis respondentib se misisse tres pueros in
fornacem: iste eis nuntiet ⁊ ostendat: Eoce ego¬
uideo iuros quattuor solutos ⁊ ambulantes
in medio ignis. & nichil corruptionis in eis ẽ:
et species quarti similitudo filii dei: Rursum
dicam: O quam sapiens ignis: quã inenarrabił
dĩ potentra: Uinclis stricta sunt corpora: urun¬
tur uincula: corpora ñ urunturͦ: Speciem au¬
tem quarti. quem similem dicit filio dei. uel
uel certe ut pleriq arbitrantur dnm̃ saluatorẽ:
S nescio quo modo rex impius dei filium ui¬
dere mereatur: Ergo iuxta syminachum qͥ
interp̃tatus ẽ : species autẽ quarti. similitudo filioꝵ
non dei. s deorum.angeli sentenchi sunt: qͥ
et dii. et deoꝵ. uel dei filii. sepissime ñcupant᷑

Expanded text:
ximus, confessionis et laudum trium puerorum quae non habentur in Hebraeo: exinde sequamur corripitur, ut vivens glorificet Deum. Interrogat autem optimates suos, quorum accusatione et consilio tres pueros in ignem fornacis miserat, ut, illis respondentibus se misisse tres pueros in fornacem, iste eis nuntiet et ostendat. 643 or solutos, et ambulantes in medio ignis: et nihil corruptionis in eis est, et species quarti similitudo filii Dei. Rursum dicam: O quam sapiens ignis, quam inenarrabilis Dei potentia: vinculis stricta sunt corpora, uruntur vincula, corpora non uruntur. Speciem autem quarti quem similem dicit filio Dei, vel tulerunt, vel certe, ut plerique arbitrantur, Dominum Salvatorem. Sed nescio quomodo rex impius Dei Filium videre mereatur. Ergo juxta Symmachum qui interpretatus est: Species autem quarti similitudo filiorum, non Dei, sed deorum; angeli sentiendi sunt, qui et dii, et deorum vel Dei filii saepissime nuncupantur.
Abbreviated transcription (Latin):
sum sequuntur contrarium. mundũ istum intel¬
ligunt: de quo ⁊ in euglio ipse loquit᷑ ad saluatorẽ
hec omĩa : michi tradita sunt: Ꝙ apłs dicit: Mun
num uiderit contrarie forgtudinis
Forte. omne qd̃ in hoc inundo habere uidetur :
umbra et somnium est: Ꝙ uisiones capitis mei:
qui hec omnia. nescio qua ratione preteriert
tres reliqui. collegam interp̃tati funt. Unde
iudicio magistroꝵ eccł̃ie. editio eoꝵ in hoc uo¬
lumine repudiata est. et theodotionis uulgo
legitur. que & hebraico & ceteris translatorib
congruit. Unde ⁊ origenes in nouo stromatum
uolumine asserit se. que sequuntur ab hoc lo¬
co in propħa daniele. ñ iuxta. lx.x. interp̃tes¬

Expanded text:
sum sequuntur contrarium, mundum istum intelsum sequuntur contrarium, mundum istum intelligunt. De quo et in Evangelio ipse loquitur ad Salvatorem: Haec omnia mihi tradita sunt . Et Apostolus dicit: Mundnium viderit contraria fortitudo: nisi forte omne quod in hoc mundo habere videtur, umbra et somnium est. Et visiones capitis mei qui haec omnia nescio qua ratione praeterierunt, tres reliqui, collegam interpretati sunt. Unde judicio magistrorum Ecclesiae, editio eorum in hoc volumine repudiata est; et Theodotionis vulgo legitur, quae et Hebraeo, et caeteris translatoribus congruit. Unde et Origenes in nono Stromatum volumine asserit se quae sequuntur ab hoc loco in propheta Daniele, non juxta Septuaginta inte
Abbreviated transcription (Latin):
nichiltale contineant. nec potuisse fieri: ut qui de
minorib seripserint. maiora reticerent: Hex aũ
omnia querunt ⁊ replicant: ut cum historia ñ
steterit.ꝑ nabuchodonosor diabolus significet᷑:
Q d̾ nosnequaꝗͣ recipimus: ne omnia quȩ legimus
umbre udeantur et fabule: Quis enim amentes
homines non cernat instrar brutoꝵ anmantũ
in agris uniuere. locisq siluestrib. ⁊ ut cuncta
p̃teream cum multa incredibiliora. et grece. et
romane hystorie accidisse hominib ꝓoiderint:
scillam quoq ⁊ cymeram. hydram᷑. atq cen¬
iauros. aues.⁊ feras. fiores.⁊ arbores. stellas
⁊ lapides. factos ex hominib narrent fabule
quid mirum ẽ. si ad ostendendam potentiã dĩ
⁊humiliandã regum suꝑbiam. hoc derutoicio
sit patratum: Quietus eram in domo mea
et florens in palatio meo. siue inthrono: ut interp̃¬
tatus est a theodotio : Domum autẽ diaboli. quisen¬

Expanded text:
nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de nihil tale contineant; nec potuisse fieri, ut qui de minoribus scripserant, majora reticerent. Haec autem omnia quaerunt et replicant: ut cum historia non steterit, per Nabuchodonosor diabolus significetur. Quod nos nequaquam recipimus, ne omnia quae legimus, umbrae videantur et fabulae. Quis enim amentes homines non cernat instar brutorum animantium in agris vivere locisque sylvestribus? Et ut cuncta praeteream, cum multo incredibiliora, et Graecae et Romanae historiae accidisse hominibus prodiderint; Scyllam quoque et Chimeram, Hydram, atque Centauros, aves et feras, flores et arbores, stellas et lapides factos ex hominibus narrent fabulae: quid mirum est si ad ostendendam potentiam Dei, et humiliandam regum superbiam, hoc Dei judicio sit patratum? Quietus eram in domo mea, et florens in palatio meo, sive in throno, ut interpretatus est Theodotio. Domum autem diaboli, qui sen
Abbreviated transcription (Latin):
nabuchodonosor. in prophete uolumine ponit᷑ :
quia omnia oꝑa eius uera.⁊ uie eius iudicia:
et gradientes in suꝑbia. potest humiliare:¬
S qui uolunt ꝑ nabuchodonosor contrariã intel¬
ligi fortitudinẽ. de qua dñs loquit᷑ in eugłio
uidebam sathanan: quasi fulgur cadentem
de celo: & ioħs in apocalipsin: qd draco cadeis
interram. dectiam partem stellarum secũ traxerit.
Wisaias: Quomͦ cectoit lucifer: qui mane oriebatur
Asserunt nequaꝗͣ potuisse fieri: et feno ꝑ septẽ an¬
nos uesceretur homo. qui nutritus ẽ deliciis:
et septem aunis absq ulla laceratione corporis su
lnter bestias uixerit: & quomͦ amenti homini ꝑ
septem annos imꝑium reseruatum sit. regnũq
potentissimum absq rege tanto tꝑre fuerit:
auit si alius illi successit in regnũ cuius uecotoie
estriandus sit ut cedet imꝑio qs̃ tanto tpre
possidebat : presertim cum historie chaldeorũ

Expanded text:
Nabuchodonosor in prophetae volumine ponitur: Nabuchodonosor in prophetae volumine ponitur: quia omnia opera eius vera et viae eius iudicia et gradientes in superbia potest humiliareSed qui volunt per Nabuchodonosor contrariam intelligere fortitudinem, de qua Dominus loquitur in Evangelio: Videbam Satanam quasi fulgur cadentem de coelo . Et Joannes in Apocalypsi, quod draco cadens in terram, tertiam partem stellarum secum traxerit . Et Isaias: Quomodo cecidit lucifer, qui mane oriebatur ? asserunt nequaquam potuisse fieri, ut feno per septem annos vesceretur homo qui nutritus est in deliciis, et septem annis absque ulla laceratione corporis sui, inter bestias vixerit. Et quomodo amenti homini per septem annos 645 imperium reservatum sit, regnumque potentissimum absque rege tanto tempore fuerit: aut si alius illi successerit in regnum, cujus vecordiae aestimandus sit, ut cederet imperio, quod tanto tempore possidebat: praesertim cum historiae Chaldaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
eruit seruos suos: Quem supra filium dei. hic
lii dei. ñ ueritas appellata sit: Rursum gͦ nabu¬
chodonosor. dei confessionẽ recipit: & damnats
toolis. laudat tres pueros qͥ noluert seruire et
adorare omnem dm̃. excepto deo suo: & mirat᷑
phemiam contra dm̃ sydrach. misach.⁊ abde¬
nago. disꝑeat : & domus eius uastetur: Neq
enim ẽ alius ds̃ qui possit ita saluare: quida
pessime ad diabolũ referunt : qd̃ in consum¬
matione et fine mundi etiam ipse recipiat
noticiam dei. & om̃s ad penitentiam cohorte¬
tur. et hunc uolunt ẽẽ regem ninue. qui
nouissime descendit de throno suꝑbie: & humi¬
litats p̾mia consequutus est: Tunc rex ꝓmo¬
uit sydrach. misach.⁊ abdenago: inꝓuinta
babylonis: Qui dicunt supra tres pueros ñ iu¬
dices ꝓuinciarum. s p̃fectos oꝑm singuloꝵ fus¬
se in babylone: hic uolunt eos etiam ꝓuinciaꝵ
iudices constitutos: Nabuchodonosor rex
uersa terra: pax uobis multplicetur: Epla¬

Expanded text:
erunt in eum, etc. Quem supra filium Dei, hic lii Dei non veritas appellata sit. Rursum ergo Nabuchodonosor Dei confessionem recipit, et damnatis idolis laudat tres pueros, qui noluerunt servire et adorare omnem Deum, excepto Deo suo, et miratur phemiam contra Deum Sedrach, Misac, et Abdenago, 644 dispereat, et domus ejus vastetur. Neque enim est Deus alius qui possit ita salvare. Quidam pessime ad diabolum referunt, quod in consummatione, et fine mundi etiam ipse recipiat notitiam Dei, et omnes ad poenitentiam cohortetur, et hunc volunt esse regem Ninive qui novissime descendit de throno superbiae, et humilitatis praemia consecutus sit. Tunc rex promovit Sedrach, Misac et Abdenago in provincia Babylonis. Qui dicunt supra tres pueros non judices provinciarum, sed praefectos operum singulorum fuisse in Babylone, hic volunt etiam eos provinciarum judices constitutos. Nabuchodoversa terra: Pax vobis multiplicetur.
Abbreviated transcription (Latin):
uinus. & excutit flaminȩ estuantis arddores:
ut nequaꝗͣ ignita iacula inimici cordis nr̃i archa¬
na penetrent: nec illius fornace claudamur:
illuo qd̃ in euglio dicitur: Discite a me. qr mi¬
tis sum. et humilis corde: & inuenietis requi¬
em animab ut̃is: Cordis autẽ illa ẽ humilita
quȩ in alio loco pauꝑtas sꝑc appellatur: ut ñ
erigamur in suꝑbia. nec ficta humilitate głam
p̃missa. qd̃ omĩs creatura. debeat laudare dm̃
in consequentib ꝑ partes singulas cohortatur.
angłos.⁊ cęlos: aquas. atq uirtutes: solem. et
ita ut fontes quoq ⁊ maria. ⁊ cete. ⁊ uolucres
bestiasq et pecora. ad laudem dñi prouocent :
et filios hominum. & post omne hominũ genꝰ
israhelem. et de ipso israhele sacerdotes. ⁊ serꝰ¬
corde: et ad extremum anauiam. mzariam.¬
⁊ misahelem: qui ad laudem dñĩ p̃senti bene¬
ficio ꝓuocantur: Omnis autẽ creatura. ñ uo¬

Expanded text:
vinus, et excutit flammae aestuantis ardores: vinus, et excutit flammae aestuantis ardores: ut nequaquam ignita jacula inimici cordis nostri arcana penetrent, nec illius fornace claudamur. illud quod in Evangelio dicitur: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Cordis autem illa est hquae in alio loco paupertas spiritus appellatur, ut non erigamur superbia, nec ficta humilitate gloripraemissa, quod omnis creatura debeat laudare Dominum, in consequentibus per partes singulas cohortatur 642 angelos et coelos, aquas atque virtutes, solem et lita ut fontes quoque et maria, et cete et volucres, bestiasque et pecora ad laudem Domini provocet, et filios hominum, et post omne hominum genus Israelem, et de ipso Israel sacerdotes et sercorde: Et ad extremum Ananiam, Azariam, Misaelem, qui ad laudem Domini praesenti beneficio provocantur. Omnis autem creatura non vo
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrisiciũ deo sꝑe contribulatus: cor contritum
et humiliatum. ds̃ non despicit. Sunt. qui
alium uelint eẽ sꝑm in homine. excepto sꝑu sc̃o
& aliam aiãm: S laborandum eis erit. quomͦ
interiores homines. in uno homine ẽẽ dicant᷑:
W non cessabant qui miserant eos ministri regis
succendere fornacẽ naptha. ⁊ stupa. ⁊pice. et¬
malleolis: ꝙ salustius scribit in hystoriis. qd̃
naptha genus sit fomitis apud ꝑsas : quo uel
maxime nutriantur incendia: Alii ossa oliua¬
rum quȩ proiciuntur cũ amurca arefacta :
naptham appellari putant: Unde et grece. ityp¬
it un. dicitur. ab eo qd̾ stẏp.id ẽ ignẽ nutriat
Angłs autem dñi descendit cum azaria ⁊ sociis
eius in fornacem: & excussit flammã ignis de
fornace: et fecit medium fornacis quasi uentũ
ppressa ꝑturbationib anima. ⁊ uariis molesti¬
is occupata. cum hominum desꝑauerit au¬
xilium. et tota ad dm̃ fuerit mente conu̾sa:
descendit ad eam angłs dñi. scilicet sermo ch¬

Expanded text:
Sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non despicit , sunt qui alium velint esse spiritum in homine, excepto Spiritu sancto, et aliam animam. Sed laborandum eis erit, quomodo interiores homines in uno homine esse dicantur. Et non cessabant qui miserant eos ministri regis succendere fornacem naphtha, et stupa. Sallustius scribit in historiis, quod naphtha sit genus fomitis apud Persas quo vel maxime nutriantur incendia. Alii ossa olivarum quae projiciuntur cum amurca arefacta, naphthan appellari putant: unde et Graece πυρίνη dicitur ab eo quod πῦρ, id est, ignem nutriat. Angelus autem Domini descendit cum Azaria et sociis ejus in fornacem, et excussit flammam ignis de fornace, ppressa perturbationibus anima, et variis molestiis occupata, cum hominum desperaverit auxilium, et tota ad Dominum fuerit mente conversa, descendit ad eam angelus Domini, scilicet, sermo di
Abbreviated transcription (Latin):
His uersiculis utendum ẽ. si quando eccłie ꝓpter
peccata populi. scõꝵ uiroꝵ ⁊ magistroꝵ qui in
dei lege doctissimi sunt. sustent penuriam:
et ꝗͣdo inꝑsecutionib ñ offertur sacrificiũ. et
oblatio: Quidam hunc locum transferunt:
ad celestem referunt ierłm: qd̃ animȩ ad ter¬
rena dilapse.⁊ in loco lacrimarũ ⁊ confessionis
posite plangant antiqua delicta. et cetera que
ꝓpħalis sermo complectitur: s hec ñ recip̃

Expanded text:
His versiculis utendum est, si quando Ecclesiae propter peccata populi, sanctorum virorum et magistrorum qui in lege Dei doctissimi sunt, sustinent penuriam, et quando in persecutionibus non offertur sacrificium et oblatio. Quidam hunc locum et ad coelestem referunt Jerusalem, quod animae ad terrena delapsae, et in loco lacrymarum et confusionis positae, plangant antiqua delicta, et caetera quae prophetalis sermo complectitur; sed haec non recipit
Abbreviated transcription (Latin):
fornax septuplum quam incendi consueuerat.¬
quasi ñ posset simplex et solitus ignis trium
pueroꝵ confumere corpora: S furor ⁊ ira que
insanie ꝓxima ẽ. modum tenere ñ potest : et
uult eos multiplicis pene cõminatione t̾reri÷
quos paratos uidebat ad mortem: Ꝙ confes¬
tim uiri illi uincti cum bracis siuis ⁊ tyaris
⁊ calciamentis et uestib : missi sunt in mediũ
fornacis ignis ardentis: ꝑ ro bracis quas sym¬
macus. anaxꝑiaac. interp̃tatus ẽ: aquila
et theodotio saraballa dixerunt: ⁊ñ ut cor¬
rupte legitur sarabara: Lingua autẽ chaldeo¬
rum. saraballa. crura hominum uocantur et
tibie: etomioNymoc. etiam brace eoꝵ. quibus
crura teguntur ⁊ tibie. quasi crurales ⁊tibia¬
les appellate sunt: Tyara autẽ uerbũ grecũ est :¬
⁊ usuuersum in latinum: De qͦ ⁊ uirgilius:¬
Est autem genus pilleoli: quo ꝑsarum chaldeoꝵq

Expanded text:
fornax septuplum, quam incendi consueveratfornax septuplum, quam incendi consueveratQuasi non posset simplex et solitus ignis trium puerorum consumere corpora: sed furor et ira quae insaniae proxima est, modum tenere non potest. Et vult eos multiplicis poenae comminatione terrere, quos paratos videbat ad mortem. Et confestim viri illi vincti braccis suis, et tiaris, et calciamentis, et vestibus, missi sunt in medium fornacis ignis ardentis, etc. Pro braccis   quas Symmachus ἀναξυρίδας interpretatus est, Aquila et Theodotio saraballa dixerunt: et non ut corrupte legitur sarabara. Lingua autem Chaldaeorum saraballa crura hominum vocantur et tibiae: et ὁμωνύμως etiam braccae eorum quibus crura teguntur et tibiae, quasi crurales et tibiales appellatae sunt. Tiara autem verbum Graecum est, et usu versum in Latinum; de quo et VirgiliusEst autem genus pileoli quo Persaru
Abbreviated transcription (Latin):
Notum tibi sit rex. qr deos tuos ñ colimus: et
statuam auream ꝗͣ erexisti ñ adoramus: Sre
statuam ut symiacus. siue imaginem aureã:
ut ceteri transtulerunt uoluerimus legere. cul¬
tores dei eam adorare ñ debent: Ergo iudices
et pͥncipes scł̃i. qui imꝑatoꝵ statuas ad orant.⁊
imagines : hoc se facere intelligant. qd̾ tres pu-¬
eri facere nolentes. placuerunt deo: Ꝙ notan¬
da ꝓprietas: Deos coli. imaginem adorari di¬
cunt. qd̃ utrumq seruis dei ñ conuenit:
Tunc nabuchodonosor repletus est furore: et
aspectus faciei illius comiutatus est: In quib¬
dam psalmis tituli p̃notantur: ꝓ his qui cõmu¬
tabuntur. Sermo gcõmutationis ambiguus
est: et de bono in malum: et de malo inbonũ.
Neq cõmutatio uultus nabuchodonosor bone
parti poterit coaptari: licet quidam et inscrip¬
tionem psalmoꝵ de bono ad malum referant.
qd̃ hii qui naturaliter debuerant intelligere

Expanded text:
Notum tibi sit, rex, quia deos tuos non colimus, et Notum tibi sit, rex, quia deos tuos non colimus, et statuam auream quam erexisti, non adoramus. Sive statuam, ut Symmachus, sive imaginem auream, ut caeteri transtulerunt, voluerimus legere, cultores Dei eam adorare non debent. Ergo judices et principes saeculi, qui imperatorum statuas adorant, et imagines, hoc se facere intelligant, quod tres pueri facere nolentes placuerunt Deo. Et notanda proprietas, deos coli, imaginem adorari dicunt, quod utrumque servis Dei non convenit. Tunc Nabuchodonosor repletus est furore, et aspectus faciei illius commutatus est. In quibusdam psalmis tituli praenotantur: Pro his qui commutabuntur. Sermo igitur commutationis ambiguus est, et de bono in malum, et de malo in bonum. Neque enim commutatio vultus Nabuchodonosor bonae parti poterit coaptari. Licet quidam et inscriptionem Psalmorum de bono ad malum referant: quod hi qui naturaliter debuerant intelligere
Abbreviated transcription (Latin):
si quis contentiosus regem quoq legerit.
dicamus eos ñ ꝓcacter regem ad estusionẽ
sanguinis sui ꝓuocare: s. ita reddere regihonorẽ
debitum: ut dei cultus ñ ledatur: Qd̃ autẽ ait
non oportet nos de hac re respondere tibi: ille
sensus ẽ: Non debes audire uerba. quoꝵ iam
reb ipsis probabis forgtudinẽ atq constantiã:
cce enim ds̃ nr̃ quem colimus potest eriꝑe nos
de camino ignis ardentis: et de manib tius o
rex lib̾are: Unde se putauerat terrere pueros
inde cernit in eis materiam fortitudinis: nec
in longum differunt. s p̃sens sibi pollicentur
auxilium dicentes: Ecce enim ds̃ nr̃ quem
colimus: ipse nos et de eo qd̃ minaris incendio.
& de tuis manib potest lib̾are. Qd̃ si noluerit:
Pulchre ad to qd̃ dixerat potest eriꝑe nos. non intu-¬
lit contrarium si non potuerit. s si noluerit: ut
non impossibilitatis dei. s uoluntatis sit si ꝑieriñ:

Expanded text:
si quis contentiosus regem quoque legerit: si quis contentiosus regem quoque legerit: dicemus eo non procaciter regem ad effusionem sui sanguinis provocare, sed ita reddere regi honorem debitum, ut Dei cultus non laedatur. Quod autem aiunt: Non oportet nos de hac re respondere tibi. Ille sensus est: non debes audire verba, quorum jam rebus ipsis probabis fortitudinem atque constantiam. Ecce enim Deus noster quem colimus, potest eripere nos de camino ignis ardentis et de manibus tuis, o rex, liberare. Unde se putaverat terrere pueros, inde cernit in eis materiam fortitudinis. Nec in longum differunt, sed in praesens sibi pollicentur auxilium dicentes: Ecce enim Deus noster quem colimus, ipse nos et de eo, quod minaris incendio, et de tuis potest manibus liberare. Quod si noluerit: Pulchre ad id quod dixerant: Potest eripere nos, non intulit contrarium, si non poterit, sed si noluerit: ut non impossibilitatis Dei, sed voluntatis sit, si perierint.
Abbreviated transcription (Latin):
ydolum appellet pluraliter: ut ẽ illuto in exroi
de uitulo : Isti sunt dii tui isrł: qui eduxert̃
ce de terra egypti: & in regum uolumme. iero¬
boam ponens aureum uitulum in bethel:
yola fecisse narratur: E contrario multa de¬
monia: singulari numero appellantur in
sara : Inclinabit se homo ⁊ adorat illuo: ⁊ uotũ
faciens dicit: ds̃ m̃s es tu. Prosternite uos.⁊
adorate statuam quam feci. Qd si ñ adorauer
ardents:. Quamꝗͣ in furore p̃ceꝑit adduci
pueros. tamen dat spatrum penitudinis: ut
sicectoerint et adorauerint. prior culpa ueniã
consequatur : sinautem ad orare contempse¬
rnt . presens pena sit fornacis arcdentis.
Equis est deus: qui eripiat uos de manu mea:
Iue utdelicet cuius seruum dudum adorasti.
quem uere dm̃ deoꝵ. et dñm regum eẽ clixi¬
st. Nabuchodonosor rex: non oportet nos
tee hac re respondere tibi: In hebreo ñ habet
regem uocare. qui ad iniqua cõpelleret. Qõ

Expanded text:
idolum appellet pluraliter, ut est illud in Evodo idolum appellet pluraliter, ut est illud in Evodo de vitulo: Isti sunt dii tui, Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti . Et in Regum volumine, Jeroboam ponens aureum vitalum in Bethel, idola fecisse narratur . E contrario multa daemonia singulari numero appellantur, ut in Isaia: Inclinat se, et adorat illud, et votum faciens dicit: Deus meus es tu . Prosternite vos, et adorate statuam quam feci. Quamquam in furfeci. Quamquam in furore praeceperit adduci pueros, tamen dat spatium poenitudinis, ut si ceciderint et adoraverint, prior culpa veniam consequatur: sin autem adorare contempserint, praesens poena sit fornacis ardentis. Et quis est deus qui eripiat vos de manu mea? etc. Ille videlicet cujus servum dudum adorasti, quem vere Deum deorum, et Dominum regum esse dixisti. 638 Nabuchodonosor rex, non oportet nos de hac re respondere tibi. In Hebraeo non habet regem vocare eum qui ad iniqua compelleret. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
gamus in principib. Neq enim adesse unrũ¬
se simul poterant nationes: Statimq ⁊ in ipso
tꝑre accedentes uiri chaldei. accusauerunt
rudeos. quos p̃positos in babilone regis oꝑibꝰ
inuidebant: & offendebantur ꝑegrino uultu
& allersione ydoloꝵ. ⁊ nancta occasione crimi¬
nantur ad regem: Deniq sequitur. Sunt uiri
iudei. quos constitiusti suꝑ oꝑa regionis baby¬
lonie: sydrach. misach.⁊ abdenago: qui con¬
quos ac seruos principes ẽẽ fecisti: hii elati
in suꝑbiam. tua p̃cepta contemnunt: Deos
tuos non colunt. ⁊ statuam auream quã
erexisti. ñ adorant: Q̃ in pͥncipio huius di¬
ximus uisionis. hic manifestius approbat᷑
alios ẽẽ deos nabuchodonosor: & aliam sta¬
tuam auream. quam in cultum sui iussit
erigi. Nam et in consequentib: ipse rex
loquitur. Deos meos non colitis: et statuam au¬
ream. quam constitui ñ adoratis: Alii hanc di¬
cunt seripture sacre consuetudinem: ut unum

Expanded text:
gamus in principibus. Neque enim adesse univegamus in principibus. Neque enim adesse universae simul poterant nationes. Statimque et ipso tempore accedentes viri Chaldaei accusaverunt Judaeos, etc. Quos praepositos in Babylone regis operibus invidebant, et offendebantur peregrino cultu, et aversione idolorum, nacti occasionem criminantur ad regem. Denique sequitur: Sunt ergo viri Judaei quos constituisti super opera regionis Babyloniae, Sedrach, Misac, et Abdenago, qui contivos ac servos principes esse fecisti, hi elati in superbiam, tua praecepta contemnunt, deos tuos non colunt, et statuam auream quam erexisti, non adorant. Quod in principio hujus visionis diximus, hic manifestius approbatur, alios esse deos Nabuchodonosor, et aliam statuam auream quam in cultum sui jussit erigi: nam et in consequentibus ipse rex loquitur: Deos meos non colitis, et statuam auream quam constitui, non adoratis? etc. Alii hanc dicunt Scripturae sanctae consuetudinem, ut unum
Abbreviated transcription (Latin):
it nabuchodonosor rex. Si quis autẽ non ceq¬
derit ⁊ adorauerit : eadem hora mitcetur in
uniuersarum nationum in campo duran po¬
tuerint congregari. & adorare statuam aure¬
am: s quo in principib cunctarũ gentum
om̃s gentes et populi ad orasse credantur.
inem scripturam scãm mente ꝑcurrens. nisi
tamen me fallit obliuio. nequaꝗͣ repꝑio qd̾ sc̃oꝵ¬
quisꝗͣ dm̃i cadens ad orauerit: ẜ quicumq
idola et demones.⁊ res illicitas adorauerit.
cadens dicitur adorare: ut inp̃senti loco. ñ
semel. s crebrius: & in eugłio: diabolus loqͥt
do dñm: Hec omnia tibi dabo: sicadens adoraue¬
ris me:S et hoc dicendum. om̃s hereticos. qui
sulgore eloquentiȩ scłaris falsum dogma cõpont
auream statuam facere: et ꝗͣtum in se ẽ ꝑsuasio¬
ne compellere: ut cadentes adorent ydolũ falsi
tum tube: et fistule. et cytchare: E odem sensu
accipiendum quo supra: ut om̃s popłos intelli¬

Expanded text:
it Nabuchodonosor rex. Si quis autem non proit Nabuchodonosor rex. Si quis autem non prostratus adoraverit, eadem hora mittatur in universarum nationum in campo Dura potuerint congregari, et adorare statuam auream, sed quo in principibus cunctarum gentium, omnes gentes et populi adorasse credantur. Omnem Scripturam sanctam mente percurrens nisi tamen me fallit oblivio nequaquam reperio, quoquam Deum cadens adoraverit: sed quicumque idola, et daemones, et res illicitas adoraverit, cadens dicitur adorare, ut in praesenti loco non semel, sed crebrius. Et in Evangelio diabolus loquitur ad Dominum: Haec omnia dabo tibi, si cadens adoraveris me . Sed et hoc dicendum: omnes haereticos qui fulgore eloquentiae saecularis falsum dogma componunt, auream statuam facere, et 637 quantum in se est, persuasione compellere, ut cadentes adorent idolum falsittum tubae, fistulae, etc. Eodem sensu accipiendum quo supra, ut omnes populos intelli
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ fortitudine. discant mortem debere contẽ
duran. puintie babylonis: Produran theo¬
dotio deira. syminachus doraum .Lxx. it¬
epibo aon. transtulerunt. qd̃ nos uiuarium
uel conclusum locum possumus dicer e:¬
Misit ad congregatos satrapas. magistratus: iudices
duces. ⁊ tyrannos.: ⁊ p̃fectos: om̃sq pͥncipes regio¬
num: Excelsa ꝑiculosius stant: et ꝗqus corrru¬
unt quȩ sublimia sunt: Principes congregant᷑
ad ad orandam statuam : ut ꝑ principes seducant᷑
⁊gentes: Qui enim diuites funt ⁊ potentes. dum
timent carere diuitiis et potentia: facilius sup¬
plantantur: Seductis autem magistratib.
subditi populi. maioꝵ exemplo ꝑeunt: S p̃co
clamabat ualenter: Uobis dicitur populis.
tribub ⁊ linguis: In hora qua audiertiis sonũ
tubȩ. ⁊ fistulȩ. eyithare. ⁊ samibuce.⁊ psalterii
et sẏmphonie. ⁊ uniuersi generis musicoꝵ. ca¬
dentes adorate statuam auream.: quã consticu¬

Expanded text:
que fortitudine discant mortem contemnere  Aque fortitudine discant mortem contemnere  ADura provinciae Babylonis. Pro Dura, Theodotio, Deira, Symmachus Durau, LXX περίβολον transtulerunt, quod nos vivarium vel conclusum locum diceremisit ad congregandos satrapas, magistratus et judices, duces et tyrannos, et praefectos omnesque principes regionum. Excelsa periculosius stant, et citius corruunt quae sublimia sunt. Principes congregantur ad adorandum statuam, ut per principes seducantur et gentes. Qui enim divites sunt et potentes, dum timent carere divitiis et potentia, facilius supplantantur. Seductis autem magistratibus, subditi populi majorum exemplo pereunt. Et praeco clamabat valenter: Vobis dicittribubus et linguis: In hora qua audieritis sonitum tubae et fistulae et citharae, sambucae, psalterii et symphoniae, et universi generis musicorum, cadentes adorate statuam auream, quam constitu
Abbreviated transcription (Latin):
et egyptum factum legimus: & in mardocheo
captui et pegrinantes ex iudeis solatia. uiden¬
tes hominem gentis suȩ egyptioꝵ ẽẽ principem
uel chaldeorum: Daniel autẽ postulauit a rege
et constituit suꝑ oꝑa ꝓuintie babylonis: sydrach
quib dñm dep̃catus est: & qui secum ꝑiclitati
fuerant. Itaq facit eos iudices ꝓuinciarum:
inse autem a regis latere non recedit:¬
fecit statuam auream. alqtudine cu¬
bitoꝵ sexaginta: latituoine cubitoꝵ
sex : Uelox obliuio ueritats: ut qui dudum
seruum dei quasi dm̃ adorauerat : nunc statuã
sibi fieri iubeat: ut ipse adoretur instatua: Qo aũ
aurea fit.⁊ infiniti ponderis. illud incausa est:
ut stuporem uidentib creet. ires inanimata
adoretur ut deus: dum unusquisq suã conse¬
crat auariciam : Datur quoq ꝑ occasionẽ capti¬
uoꝵ barbaris nationib salutis occasio: ut qui
primum ꝑ danielis reuelationem potentiam
cognouerant unius dei: in trium quoq pue¬

Expanded text:
et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo et Aegyptum factum legimus : et in Mardochaeo captivi et peregrinantes Judaei solatia, videntes hominem gentis suae Aegyptiorum esse principem vel Chaldaeorum. Daniel autem postulavit a rege, et constituit super opera provinciae Babylonis Sedrach, quibus Dominum deprecatus est, et qui secum periclitati fuerant. Itaque facit eos judices provinciarum: ipse autem a regis latere non receditfecit statuam auream altitudine cubitorum sexaginta, latitudine cubitorum sex. Velox oblivio veritatis, ut qui dudum servum Dei, quasi Deum adoraverat, nunc statuam sibi fieri jubeat, ut ipse adoretur in statua. Quod autem aurea 636 sit, et infiniti ponderis, illud in causa est, ut stuporem videntibus creet, et res inanimata adoretur ut Deus, dum unusquisque suam consecrat avaritiam. Datur autem per occasionem captivorum barbaris nationibus salutis occasio : ut qui primum per Danielis revelationem potentiam cognoverant unius Dei, in trium puerorum quo
Abbreviated transcription (Latin):
reuelauit: Qd̃ ⁊ alexandrum regẽ macedonũ
in pontifice ioiade fecisse legimus: Qd si displicet:
hoc dicendum ẽ nabuchodonosor signoꝵ magni¬
tudine i stupore confusum. quid faceret ignoras¬
se: ut qui uerum dm̃ intelligebat. ⁊ dñm regũ
seruum eius adoraret: & illi adoleret incensũ.
Tunc rex danielem in sublime extulit.⁊ munera
magna ⁊ multa dedit ei: & constituit eum prin¬
cipem suꝑ om̃s prouintias babylonis.⁊ p̃fectum
magistratuum. suꝑ cunctos sapientes babyloniͨ.¬
Q in hoc calumniatur eccłie. ⁊ propham rep̃heide¬
re nititur. quare non recusarit munera.⁊ ho¬
norem babylonium libenter susceꝑit: ñ consi¬
derans ideo regem uidisse somnium. ⁊ inter p̃¬
tationis misteria ꝑ puerũ reuelata: ut dani¬
el cresceret. & in loco captruitatis pͥnceps om̃i¬
um fieret chaldeoꝵ: & dei omnipotentia nosce¬
retur Qd̃ quidem et inioseph apud pharaonẽ

Expanded text:
revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, revelavit. Quod et Alexandrum magnum regem Macedonum, in Pontifice Joiada fecisse legimus. Quod si displicet hoc, dicendum est Nabuchodonosor signorum magnitudine et stupore confusum, quid faceret ignorasse, ut qui Dominum verum intelligebat et Dominum regum, et servum ejus adoraret, et illi adoleret incensum. Tunc rex Danielem in sublime multa et magna dedit ei: Et constituit eum principem super omnes provincias Babylonis, et praefectum magistratuum super cunctos sapientes Babylonis. in hoc calumniator Ecclesiae prophetam reprehendere nititur, quare non recusarit munera, et honorem Babylonium libenter susceperit: non considerans ideo regem vidisse somnium, et interpretationis mysteria per puerum revelata, ut Daniel cresceret, et in loco captivitatis princeps omnium fieret Chaldaeorum, et Dei omnipotentia nosceretur. Quod quidem et in Joseph apud Pharaonem
Abbreviated transcription (Latin):
mons magnus: ⁊impleuit uniuersam terram
Qd̃ utdei. ⁊impius porphirius male ad poplm refe¬
runt isrł: quem in fine scłoꝵ uolunt ẽẽ fortissimũ
& omnia regna conterere.⁊ regnare in eternum:
Deus magnus ostendit regi: quȩ futura sint pos¬
riti. s ut int̾pretatio regi manifesta fieret: & do¬
ceret rem. qd ds̃ solus eẽt colendus: Tunc rex
nabuchodonosor cecioit in faciem suam. & dani
phirius : qd̃ nunꝗͣ suꝑbissimus rex capquum
adorauerit: quasi non ⁊ licaones ob signoꝵ mag¬
nitudinem paulo ⁊ barnabe uoluert̃ hostias
immolare: Error gͦ gentilium. qui omne qd̾ su¬
pra se est deos putant : scripture ñ debet im.¬
putari: que simpliciter refert uniu̾sa q̃ gesta st̃
S et hoc possumus dicere. qd̃ causas adorandi. ꝙ im¬
molatarum hostiarum. & incensi atq sacrificii ipse
rex exposuerit: dicens ad danielem: Uere d̾s ur
danielem. ꝗͣ in daniele adorat dm̃. qui misteria

Expanded text:
mons magnus, et implevit universam terram: mons magnus, et implevit universam terram: quod Judaei et impius Porphyrius male ad populum referunt Israel, quem in fine saeculorum volunt esse fortissimum, et omnia regna conterere, et regnare in aeternum. Deus magnus ostendit regi quae futura sunt posriti, sed ut interpretatio regi manifesta fieret, et doceret regem, quod Deus solus esset colendus. Tunc rex Nabuchodonosor cecidit in faciem suam, et Daniephyrius, quod numquam superbissimus rex captivum adoraverit, quasi non et Lycaones ob signorum magnitudinem Paulo et Barnabae voluerint hostias immolare. Error ergo gentilium, qui omne quod supra se est, deos putant, Scripturae non debet imputari , quae simpliciter refert universa quae gesta sunt. Sed et hoc possumus dicere, quod causas adorandi et immolandarum hostiarum, et incensi atque sacrificii ipse rex exposuerit, dicens ad Danielem: 635 . Vere DDanielem, quam in Daniele adorat Deum, qui mysteria
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑabit uniuerse terrȩ: alexandrum significat
et regnum macedonum successoꝵq alexandri
Qd̃ recte ȩneum dã. Inter omnia enim metalla
es uocalius est. iretinnit clarius. ⁊ sonitus eius
longe lateq diffunditur : ut ñ solum famam et
potentiam regni. s et eloquentiam greci sermo¬
nis ostenderet: Reguum autem quartum.¬
qd̃ ꝑspicue ꝑtinet ad romanos. ferreum est.
qo comininuit ⁊ domat om̃ia: s pedes eius et
digiti ex parte ferrei. et ex parte sunt fictiles: qd̃
hoc tꝑre manifestissime compbatur: Sicut enim
in principio nichil romano imꝑio fortius ⁊ clariꝰ
fuit : ita in fine rerum nichil imbecillius. qͣdo
⁊in bellis ciuilib.⁊ contra diuersas nationes. ali¬
arum gentum barbararum indigemus auxilio:
In fine autẽ omniũ hoꝵ regnoꝵ. auri. argenti. ęris.
et ferri. abscisus ẽ lapis. Dñs atq saluator. sine ma¬
nib. id estabsq coitu: ⁊ humano semine de utero
uirginali. et contritis omnib regnis. factus est

Expanded text:
imperabit universae terrae. Alexandrum significat, et regnum Macedonum, successorumque Alexandri. Quod recte aeneum dicitur: inter omnia enim metalla aes vocalius est, et tinnit clarius, et sonitus ejus longe lateque diffunditur, 634 ut non solum famam et potentiam regni, sed et eloquentiam Graeci sermonis ostenderet. Et regnum ququod perspicue pertinet ad Romanos, ferreum est, quod comminuit, et domat omnia; sed pedes ejus et digiti ex parte ferrei, ex parte sunt fictiles; quod hoc tempore manifestissime comprobatur. Sicut enim in principio nihil Romano imperio fortius et durius fuit, ita in fine rerum nihil imbecillius, quando et in bellis civilibus, et adversus diversas nationes aliarum gentium bIn fine autem horum omnium regnorum auri, argenti, aeris et ferri, abscissus est lapis, Dominus atque Salvator, sine manibus, id est, absque coitu et humano semine, de utero virginali, et contritis omnibus regnis, factus est
Abbreviated transcription (Latin):
quoscumq ministros ꝑdidit nabuchodonosor :
s uiros fortes de toto exercitu suo ⁊ ad bella ꝓm¬
exercitus sui damna sentiret: Ciri autẽ hiitres
miraculum. Aigati mittuntur infornacem.
et cadunt in medium ignis p̃cipites: Ardent
uincula quib ligati sunt. ⁊ uinctoꝵ corpora
tumens flamia ñ tangit: Hucusq hebrei
legunt: Media quȩ sequuntur. usq ad finem
cantici trium pueroꝵ: in hebreo ñ habentur
De quib ne omnino p̃terisse uideamur: pauca di¬
iustus es in omnib que fecisti nobis: & unit̾i

Expanded text:
quoscumque ministros perdidit Nabuchodonosor, sed viros fortes de toto exercitu suo et ad bella promexercitus sui damna sentiret. Viri autem hi tresmiraculum, ligati mittuntur in fornacem, et cadunt in medium ignis praecipites: ardent vincula quibus ligati sunt, et vinctorum corpora timens flamma non tangit. Hucusque Hebraei legunt: media quae sequuntur usque ad finem Cantici trium puerorum, in Hebraico non habentur: de quibus ne omnino praeterisse videamur, pauca dijustus es in omnibus quae fecisti nobis Vulg. i
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. qd sciscitatus ẽ ab eis rex: inuenit in eis
decuplum suꝑ cunctos ariolos.⁊ magos. qui
erant in uniuerso regno eius: Pro ariolis et
iagis uulgata editio sophistas ⁊ phylosophos
transtulit: non iuxta hanc philosophiam. ⁊ so¬
phisticam doctrinam quã grecoꝵ eruditio pol¬
licetur: s doctrinam gentis barbare. qua usq
hodie chaldei phylosophantur: Fuit autẽ dam¬
el. usq ad annum primum cyri regis ꝑsarum.
Dicemus un consequentib. quomͦ qui usq ad an¬
num primum cyriregis. hic fuisse describiͣ.
postea tercio anno eiusdem cyri regis:⁊ primo
darii fuisse memoretur:
Nanno sccłõ regni nabuchodonosor: uidit na¬
ut ipse p̃ceperat: quomͦ minc sccło anno reg¬
ni sui. somnium uidisse narratur: Qd̃ ita sol¬
uunt hebrei. scđm hunc annum dici regni eiꝰ
omnium gentum barbararum. ñ udee tan

Expanded text:
ctus quod scctus quod scdecuplum super cunctos hariolos et magos qui erant in universo regno ejus. Pro hariolis et magis, vulgata editio sophistas et philosophos transtulit: non juxta hanc philosophiam et sophisticam disciplinam, quam Graecorum eruditio pollicetur; sed juxta doctrinam gentis barbarae, qua usque hodie Chaldaei philosophantur. Fuit autem Daniel usque ad annum primum Cyri regis. Dicemus in consequentibus, quomodo qui usque ad annum primum regis Cyri hic fuisse describitur, postea tertio anno ejusdem Cyri regis, et primo Darii fuisse memoretur. In anno secundo regni Nabuchodonosor, vidit Naut ipse praeceperat, quomodo nunc secundo anno regni sui somnium vidisse narratur? Quod ita solvunt Hebraei, secundum hic annum dici regni ejus, omnium 627 gentium barbara
Abbreviated transcription (Latin):
entiam et disciplinam in omni libro: ⁊ sapientiã:
Danieli autem: intelligentiam omniũ uisionum
et sommors: Nota qd̃ ds̃ decderit scĩs pueris sci¬
entiam et disciplinam scłarium litterarũ in omni
libro.⁊ sapientiã. pro quo syminacus int̃pretat᷑
est artem gͣmaticam: ut cuncta que legebant
intelligerent: et sꝑu dei de chaldeoꝵ scientia in¬
dicarent: Daniel autem hoc extratres pueros ha¬
bebat insigne. qd̃ uisiones ⁊ somnia. quib ꝑ sim¬
bola quedam ⁊ eniginata futura moustrantur.
sagaci mente cernebat: ut qd̃ alii uidebant in
fantasmate: hic oculis cordis aspiceret: Com¬
pletis itaq dieb quos dixerat rex. ut introdu¬
cerentur: introduxit eos p̃positus eunuchorũ
in conspectu nabuchodonosor Completos dies
triennii tempus intellige qd̃ rex constituerat :
ut enutriti trib annis. postea starent in conspe¬
ctu regis: E omne uerbum sapientie ⁊ intelle¬

Expanded text:
ientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, ientiam et disciplinam in omni libro et sapientia, Danieli autem intelligentiam omnium visionum et somniorum. Nota quod Deus dederit sanctis pueris scientiam et disciplinam saecularium litterarum in omni libro et sapientia. Pro quo Symmachus interpretatus est, artem grammaticam, ut cuncta quae legebant, intelligerent, et spiritu Dei de Chaldaeorum scientia judicarent. Daniel autem hoc extra tres pueros habebat insigne, quod visiones et somnia quibus per symbola quaedam et aenigmata, futura monstrantur, sagaci mente cernebat: ut quod alii videbant in phantasmate, hic oculis cordis aspiceret. Completis itaque diebus, post quos dixerat rex ut introducerentur, introduxit eos praepositus eunuchorum in conspectu Nabuchodonosor. Completos dies, triennii tempus intellige, quod rex constituerat, ut enutriti tribus annis, postea starent in conspectu regis. Et omne verbum sapientiae et intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut sequantur. s ut iudicentatq conuincant:
quomͦ si quispiam aduersum mathematicos ue¬
noret dogmata philosophors : Discunt gͦ ea m̃te
doctrinam chaldaicam. qua ⁊ moyses omnem
sapientiam egyptioꝵ didicerat: Dedit dñs danie¬
Qui ꝑꝑ peccata maloꝵ ductus ẽ in captuitatem: ꝑꝑ
uirtutum suarum magnitudinẽ. statim mercedẽ
recipit: Posuerat enim in corde suo. ne pollueret᷑
de mensa regis ⁊ epulis regiis. p̃posuerat uiles
ligimus ꝓ necessitate rerum. si quando sc̃i dili¬
guntur ab infidelib dei eẽ miscdĩe: ñ bonitatis¬
hominum ꝑuersoꝵ: Tempta nos obsecro seruos
tuos dieb decem: & dentur nobis legumina
ad uescendum: et aqua ad bibendum: Incre¬
dibilis fidei magnitudo. non solum sibi corpu¬
lentiam polliceri: esu uilioris cibi. s et tempus
statuere. Non ẽ gͦ temeritas s fioei: ob quã regias
dapes contempserant:. Pueris aũ his. dedit ds so¬

Expanded text:
non ve sequantur, sed ut iudicent atque convincant. non ve sequantur, sed ut iudicent atque convincant. Quoniam si quispiam adversum mathematicos venorat dogmata philosophorum. Discat ergo ea mente doctrinam chaldaicam, qua Moyses omnem sapientiam Egyptiorum didicerat. It peccata majorum ductus est in captivitatem, propter virtutum suarum magnitudinem statim mercedem recepit. Proposuerat enim in corde suo, ut non pollueretur de mensa regis, et epulis regiis praeposuerat viles ligimus pro necessitate rerum, si quando diliguntur sancti ab infidelibus, Dei esse misehominum perversorum. Tenta nos, obsecro, servos tuos diebus decem, et dentur nobis legumina ad vescendum, et aqua ad bibendum. Incredibilis 626 fidei magnitudo non solum sibi corpulentiam polliceri esu vilioris cibi, sed et tempus statuere. Non est ergo temeritatis, sed fidei, ob quam regias dapes contempserunt. Pueris autem his dedit Deus sc
Abbreviated transcription (Latin):
beantur : nͥ forte iuxta quoꝵdã opinionem
duas abraham linguas. et hebreoꝵ et chalde¬
oꝵ sciuisse dicamus: E imposuit eis p̃posstus
eunuchorum nomina: dameli. balthassar. et
ananie. sydrach.⁊ misaheli misach. et azarie.
II IX C C. scĩs immutat nomina. s et pharao
ioseph in egypto appellauit sumtophaneg. no¬
lentes eos in terra captiuitatis uocabula habe
ena: P orro dñs in bonã partem nomina mu¬
tat antiqua. & ex reb imponit uirtutũ uo¬
cabula: ut abram appellaret abraham. ⁊ sara
saram: In eugłio quoq quondam symon pe¬
tri nomen accepit : & filii rebedei appellati st̃
filii tonitrui: Qd̃ ñ ut pleriq putant boa¬
nerges: s emendatus legitur banarehem
Proposuit autem daniel in corde suo. ne pollueret᷑
medere ne polluatur : utiq sisapientiã atq do¬
trinam babylomoꝵ sciret ẽẽ peccatum: nunqͣ
acquiesceret discere qõ non licebat : Discunt aũ

Expanded text:
beantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem beantur: nisi forte juxta quorumdam opinionem duas Abraham linguas, et Hebraeorum et Chaldaeorum scisse dicamus. Et imposuit eis praepositus eunuchorum nomina, Danieli, Balthasar: et Ananiae, Sedrach: Misaeli, Misac: et Azariae, χιευνοῦχος sanctis immutat nomina, sed et Pharao Joseph in Aegypto appellavit , Somtonphanech, nolentes eos in terra captivitatis vocabula haberena ? Porro Dominus in bonam partem nomina mutat antiqua, et ex rebus imponit virtutum vocabula: ut Abram appellaret Abraam, et Sarai, Sara . In Evangelio quoque quondam Simon Petri nomen accepit , et filii Zebedaei appellati sunt, filii tonitrui: quod non ut plerique putant boanerges, sed emendatius legitur benereem. Proposuit autem Daniel in corde suo ne pollueretur medere ne polluantur, utique si sapientiam atque doctrinam Babyloniorum scirent esse peccatum, nunquam acquiescerent discere quod non licebat: discunt autem,
Abbreviated transcription (Latin):
ceret filios isrł. et de semine regio. ⁊ tyrannoꝵ
pueros. in quib nulla ẽẽt macula: Pro aspha¬
nez in editione uulgata ab iesdri. scriptum rep¬
peri: & proporthominim. Qd theodotio posuit
uerbo nomen gentis intelligens. qd nos iuxta
legitur. in tyranno uertimus: maxime quia
ꝓcedit de regio semine: Unde et arbitrantur
hebrei. dauelem:⁊ ananiam. ⁊ misael. & ara¬
riam fuisse eunuchos: impleta illa ꝓphetia
que ad erechiam ꝑ isaiam propħam dicitur.
& de semine tuo tollent.et facient eunuchos
nͥ forte huic sensui illud contͣrium sit qd̃ sequit᷑:
pueros. siue iuuenes. in quib nulla eẽt macu¬
la: ut doceret eos litteras. ⁊ linguã chaldeoꝵ:
Dhylo arbitratur linguam hebreoꝵ ipsam esse
haldeam: qr abraham de chaldeis fuerit: Od
si recipimus: querendum ẽ quomͦ nunc he¬
brei pueri. linguam ꝗͣ ñ nouerant doceriiu¬

Expanded text:
ceret de filiis Israel et de semine regio et tyrannorum, ceret de filiis Israel et de semine regio et tyrannorum, pueros in quibus nulla esset macula. Pro Asphanez in editione vulgata ἀβριεσδρὶ scriptum reperi, et pro φορθομμὶν, quod Theodotio posuit, s Parthos, pro verbo, nomen gentis intelligens, quod nos juxta legitur, in tyrannos vertimus: maxime quia praecedit, de regio semine. Unde et arbitrantur Hebraei, Danielem, et Ananiam, et Misael, et Azariam fuisse eunuchos, impleta illa prophetia quae ad Ezechiam per Isaiam prophetam dicitur: Et de semine tuo tollent, et facient eunuchos Nisi forte huic sensui illud contrarium sit quod sequitur: Pueros, sive juvenes, in quibus nulla esset macula, ut doceret eos litteras et linguam Chaldaeorum. Philo arbitratur linguam Hebraeorum ipsam esse Chaldaicam, quia Abraham de Chaldaeis fuerit. Quod si recipimus, quaerendum est, quomodo nunc Hebraei pueri linguam quam noverant, doceri ju