comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menta uiris. commenta euangelui
A pologeticum est excusatio. in quo
solent quidam accusantib respon¬
dere. In defensione enim aut nega¬
tione sola. positum est. & est nomen¬
. Panagericum est licen¬
tiosum
& lasciuio sum genus di¬
cendi in laudib regum. incuius com¬
positione homines. multis menda¬
cus adulantur. quod malum a gre¬
cis exostum est quorum leuitas. in.¬
structa dicendi facultate &copia
incredibili. multasmendaciorum
nebulas suscitauit.. Fastorum.
librisunt. in quibus reges uel con¬
sules scribuntur a fascibus dicti.
idest potestatib unde &oui duli¬
bri. fastorum dicuntur. quia de
regibus & consulib editi sunt
Proemium est initium dicendi.
sunt enim proemia principia libro¬
rum. quaeante causae narratio¬
nem. adinstruendas audientium
aures coaptantur. cuius nomen
pleriq latinitatatis periti. sine
trans latione posuerunt. Hocaũ
uocabulum apud nos interp̃tatum
p̃fatio nuncupatur. quasi p̃locutio.

Expanded text:
menta juris, commenta Evangelii. menta juris, commenta Evangelii. 6. Apologeticum est excusatio, in quo solent quidam accusantibus respondere. In defensione enim aut negatione sola positum est, et est nomen. Panagericum est licentiosum et lasciviosum genus dicendi in laudibus regum, in cuius compositione hominis multis mendaus adulantur. quod malum a Graecis ortum est, quorum leuitas insincredibili multas mendaciorum nebulas suscitavit. Fastorum libri sunt, in quibus reges ac consules scribuntur, a fascibus dicti, id est, a potestatibus. Unde et Ovidii libri Fastorum dicuntur, quia de regibus et consulibus editi sunt. Prooemium est initium dicendi. Sunt enim prooemia principia librorum, quae ante causae narrationem ad instruendas audientium aures coaptantur. Cujus nomen plerique latinitatis periti sine translatione posuerunt. Hoc autem vocabulum apud nos interpretatum praefatio nuncupatur, quasi praelocutio.
Abbreviated transcription (Latin):
PUSCULORUMGENERAESSE
tria. primum genus excerpta sunt.
quae graece solia nuncupantur.
Inquibus ea qua euidentur obscura
uel difficilia. summatim ac breui¬
ter ꝑstringuntur. ⁊ Secundum
genus omdiae sunt. quos latiniuer¬
bum appellant. quae proferuntur
inpopulis.. Testium tomi. quosnos
libros uel uolumina nuncupamus.
Om eliae autem aduulgus loquun¬
tur. Iomi uero idest libri. maioris
sunt disputationis.. Dialogus est
conlatio duorum uel plurimorum.
quem latini sermonem dicunt. Na
quos gracti dialogos uocant. nosser¬
mones uocamus.. Sermo autem dic¬
tus. quia interutrumq seritur
unde inuirgilio. multa inter se
rei multiplex expositio. eoquod tra¬
hat sensum inmulta sentiendi. con¬
tractando secum.: Diffest autem
sermo tractatus. & uerbum.
Sermo onim alteram eget ꝑsonam
tractatus specialiter ad scipsum est.
uerbum autem ad om̃s. unde & di¬
itur. uerbum fecit ad populum..
Commentaria dicta quasi cum men¬
te. sunt enim interp̃tationes ut com¬

Expanded text:
pusculorum genera esse tria. Primum genus excerpta sunt, quae Graece scholia nuncupantur; in quibus ea quae videntur obscura vel difficilia summatim ac breviter praestringuntur. Secundum genus homiliae sunt, quas Latini verbum appellant, quae proferuntur in populis. Tertium tomi, quos nos libros vel volumina nuncupamus. Homiliae autem ad vulgus loquuntur, tomi vero, id est libri, maiores sunt disputationes. Dialogus est conlatio duorum vel plurimorum, quem Latini sequos Graeci dialogos vocant nos sermones vocamus. 3. Sermo autem dictus, quia inter utrumque seritur. Unde et in Virgilio; Multa inter sesrei multiplex expositio, eo quod trahat sensum in multa. sententiam contrectando secum. 4. Differt autem sermo, tractatus et verbum. Sermo enim altera eget persona, tractatus specialiter ad se ipsum est, verbum autem ad omnes. Unde et dicitur: Verbum fecit ad populum. 5. Commentaria dicta quasi cum mente. Sunt enim interpretationes, ut com
Abbreviated transcription (Latin):
est ius gõ dammorib institutum.
quod prolege suscipitur cum defi¬
citlex nec differt scriptura anra¬
tione consistat. quando & legem ra¬
tio commendat.. Porrosiratione
lex constat lexerit omne iam quod
ratione constiterit. dumtaxat q̃o
religione congruat quod discipli¬
ne conueniat quod saluti proficiat
Uocata autem consuetudo quia in
aut ꝑmittit aliquid. utuir fortis pe¬
tat p̃mium. autuetat. ut sacrarum uir¬
ginum nuptias nulli liceat petere.
Aut punit. ut quicedem fecerit. capi
leges ut earum metu. humana coerce¬
atur audatia. tutaq fit inter impro¬
bos innocentia. &in ipsis improbis
formidato supplicio refrenetur no¬
cendi facultas.. Legis enim p̃mio aut
poena uita moderatur humana.
Erit autem lex honesta. uista. pos¬
sibilis secundum naturam. secundũ
consuetudinem patriae. loco tem¬
poriq: conueniens. necessaria. uti¬
lis Manifesta quoq nealiquid
ꝑobscuritatem incaptione contine¬

Expanded text:
est ius quoddam moribus institutum, est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in aut permittit aliquid, ut vir fortis petat premium, aut verat, ut sacrarum virginum nuptias nulli petere liceat, aut punit, ut qui cedem fecerit, capitleges, ut earum metu humana coerceatur audacia, tutaque sit inter improbos innocentia et in ipsis improbis, formidato supplicio, refrenetur nocendi facpoena vita moderatur humana. Erit autem lex honesta, justa, possibilis, secundum naturam, secundum patriae consuetudinem, loco temporique conveniens, necessaria, utilis, manifesta quoque, ne aliquid per obscuritatem in captionem contine
Abbreviated transcription (Latin):
tionis conuincta. testia probatio¬
ne. & condusione: Quinq peftitꝰ
itaꝙ. qui constat ex membris quinq
idest. prima propositione. sccun¬
da cius probatione. testia assũp¬
tione. quasta cius probatione.
quinta condusione. Hunc cice¬
roita facit in aste rethorica. sideli
causarum. non possuntrecte pastes
alicuius generis causae putari.
Eadem enim res alii genus alupars
eẽ potest: eidem genus & pars non
potest uel cetera quousq syllogismi
huius membra claudantur.
DE LE GE
EXEST CONSTITUTIO POPULI
quam maiores natu cum plebib
sanxerunt. Nam quod rex uel
imperator edicit. constitutio uel
edictum uocatur. Institutio ae¬
quitatis duplex est. nunc in legib
nunc inmoribus. Inter legem
autem &morem hocinter est. quod
lex scripta est. mos uero est uecusta¬
te probata consuetudo siue lex non
scripta. Nam lex alegendo uocata
qua scripta est. Mos autem lon¬
ga consuetudo est demorib tracta¬
tantundem. Consuetudo autem

Expanded text:
tionis coniuncta, tertia probatiotionis coniuncta, tertia probatione et conclusione. Quinquepartitus itaque est, qui constat ex membris quinque, id est prima propositione, secunda eius probatione, tertia adsumptione, quarta eius probatione, quinta conclusione. Hunc Cicero ita facit in arte Rhetorica de Inv.causarum, non possunt recte partes alicuius generis causae putari. Eadem enim res alii genus, alii pars esse potest; eidem genus et pars non potest, vel cetera, quousque syllogismi huius membra claudantur. De lege . Lex est constitutio populi, quam maiores natu cum plebibus sancierunt. Nam quod Rex vel Imperator edicit, constitutio vel edictum vocatur. Institutio aequitatis duplex est, nunc in legibus, nunc in moribus. Inter legem autem et mores hoc interest, quod lex scripta est, mos vero est vete probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem
Abbreviated transcription (Latin):
luit cumaliquorum querela.
Quemiure quem loco. quem tempo¬
re non est ausus. hunc in uiria alie¬
notempore. cumpericulo capitis
non dubitauit occidere. Prȩter¬
ea sccundum uictorinum. enthime¬
matis est altera definitio exsola pro
Exsola assumptione. ut est illito
sunimicus est occidit.. Sunimicus
autem est. & quia deest illi condusi¬
o. enthimema uocatur. Sequitur.
epycherema descendens. deratioti¬
natione latior. & executior. retho¬
ricissyllogismis latitudine distans.
& productione sermonis adia lecti¬
cis syllogismis. propter qđ rethori¬
bus datur. Hic autem constat mo¬
dis tribus. Primus modus triper¬
titus est. secundus quadriꝑtitus.
testius quinq pestitus Tripestitꝰ
epycherematicus syllogismus est.
qui constat membris trib idest.
propositione. assumptione. con¬
dusione Quadriꝑtitus est. qui
constat exmembris quatuor . pri¬
ma propositione. secunda assumpti¬
one. & una propositionis. siue assũp¬

Expanded text:
luit cum aliquorum querella, luit cum aliquorum querella, quem iure, quem loco, quem tempore non est ausus, hunc iniuria, alieno tempore, cum periculo capitis non dubitauit occidere?' Praeterea secundum Victorinum enthymematis est altera definitio. Ex sola propEx sola adsumptione, ut est illud: Si inimicus est, occidit; inimicus autem est. Et quia illi deest conclusio, enthymema vocatur. Sequitur epichirema, descendens de ratiocinatione latior et executior rhetoricis syllogismis, latitudine distans et productione sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod rhetoribus datur. Hic autem constat modis tribus. Primus modus tripertitus est, secundus quadripertitus, tertius quinquepertitus. Tripertitus epichirematicus syllogismus est, qui constat membris tribus, id est propositione, adsumptione, conclusione. Quadripertitus est, qui constat ex membris quattuor: prima propositione, secunda adsumptione et una propositionis sive adsump
Abbreviated transcription (Latin):
atq rethoricus. secundus epichere¬
ma qui est in rethoricis. & latior sil¬
logisinis. Enthmematis membra
sunt .U. primum conuincibile. se¬
cundum ostentabile. tertium sen¬
tentiale: quastum exomplabile.
quintum collectiuum Conuin¬
cibile est. quod euidentiratione
conuincitur. sicut fecit cicero pro
milone. Euis igitur mostis sede¬
tis ultores cuius uitam siput etis per
uos restitui posse nolitis: Ostenta¬
bile est quod cestarei de monstra¬
tione constringit. sicut cicero incati¬
&iam insenatu uiuit. Sententiale
est quod sententia generalis adicit
utapud terrentium. obsequium ami¬
cos ueritas odiim parit. Exempla¬
bile est. quod alicuius exempli com¬
paratione. euentum similem comi¬
natur. Sicut icero inphilipicis.
temiror antoni. quorum exempla
imitaris. eorum exitus non ꝑtimes¬
cere. Collectiuum est. cum in unũ
qua cargumentata sunt colligunt᷑.
Sicut ait cicero promilone. quem
igitur cumgratia noluit. huncuo¬

Expanded text:
atque rhetoricus. Secundus epichereatque rhetoricus. Secundus epicherema, qui est in rhetoricis latior syllogismus. 9. Enthymematis membra sunt quinque: primum convincibile, secundum ostentabile, tertium sententiale, quartum exemplabile, quintum collectivumcibile est quod euidenti ratione conuincit, sicut fecit Cicero pro Milone: 'Eius igitur mortis sedetis ultores, cuius uitam si putetis per uos restitui posse, nolitis. Ostentabile est quod certa rei demonstratione constringit, sicut Cicero in Catietiam in senatum uenit.' Sententiale est quod sententia generalis adicit, ut apud Terentium: 'Obsequium amicos, ueritas odium parit.' Exemplabile est quod alicuius exempli comparatione euentum simile comminatur, sicut Cicero in Philippicis, 'Te miror, Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere.' Collectiuum est cum in unum quae argumentata sunt colliguntur, sicut ait Cicero pro Milone: 'Quem igitur cum gratia noluit, hunc uo
Abbreviated transcription (Latin):
captat adsensionem eius cum institu
ta est. siue interphilosophos. siue in¬
ter rethores. siue inter sermocinantes.
Propositio inductionis est. quaesi¬
militudines concedendȩ rei. neces¬
sario unius inducit aut plurium.
Inlatio inductionis est. qua & assũp¬
tio dicitur. quaerem dequa conten¬
ditur. & cuius causȩ similitudines
habitae sunt introducit.. Condu¬
sio inductionis est. quae aut concessi¬
onem in lationis confirmat. aut quio
exea conficiatur dedarat. Ratio¬
tinatio est. oratio quia id de quo ẽ
quaestio comprobatur. Enthimma
conceptio quem in ꝑfectum syllogis¬
mum solent astigraphi nuncupare.
Nam induab pastib eiis argumen¬
ti forma consistit. quando id quod
ad fidem ꝑtinet faciendam utitur
syllogismorum lege preterita. ut est
illud. si tempestasuitanda est. non est
igitur nauigandum. Ex sola enim
cis conuenire uidicatum est. Ra¬
tiotinationis modi duo sunt. primꝰ
entimima qui est in ꝑfectus sillogism̾

Expanded text:
captat adsensionem eius, cum insticaptat adsensionem eius, cum instita est, siue inter philosophos siue inter rethores siue inter sermocinantes. Propositio inductionis est quae similitudines concedendae rei necessario unius inducit aut plurium. Illatio inductionis est, quae et assumptio dicitur, quae rem de qua contenditur, et cuius causa similitudines habitae sunt, introducit. Conclusio inductionis est quae aut concessionem illationis confirmat, aut quid ex ea conficiatur ostendit. Ratiocinatio est oratio, qua id de quo est quaestio comprobamus. Enthymemaconceptio, quam imperfectum syllogismum solent artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus haec argumenti forma consistit, quando id quod ad fidem pertinet faciendam utitur, syllogismorum lege praeterita, ut est illud: 'Si tempestas uitanda est, non est igitur nauigandum.' Ex sola enim cis conuenire iudicatum est. Ratiocinationis duo sunt modi. Primus enthymema, qui est imperfectus syllogismus,
Abbreviated transcription (Latin):
YLLOGISMUS GRECE. LATINE
argumentatio appellatur. Argu¬
mentatio autem dicta est. quasi as¬
gute mentis oratio. qua inuentum
probabile exsequimur Syllogis¬
mus igitur est propositionis & assũp¬
tionis confirmationisq: extrema
condusio. aut exambigentis in cesto.
aut exfidutio comprobantis.. Con¬
stat enim trib pastibus. propositio¬
ne. assumptione. condusione .
Propositione. ut puta quod bonũ
est turpemusum habere non pot est.
Consensit audiens. assumpsit ille pe¬
cunia. turpem usum habet. Condu¬
ditur. ergo pecunia bonum non est.
Syllogismis autem . non solum retho¬
res. sed maxime dia lectici utuntus.
Licet a postolus saepe proponat. assu¬
mat. confirmet atq condudat.
Quacut diximus propriae astis dia¬
lectice & rethorice sunt.. Sillogis mo¬
rum apud rethores principalia genera
dosunt. inductio &rationatio. In¬
ductionis membra sunt tria.. Prima
propositio. secunda in latio. quȩ & as¬
sumptio dicitur. testia conlusio.
Inductio est. qua erebus non dubus.

Expanded text:
yllogismus Graece, Latine argumentatio appellatur. Argumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio, qua inventum probabile exequimur. Syllogismus igitur est propositionis et adsumptionis confirmationisque extrema conclusio aut ex ambigentis incerto, aut ex fiducia conprobantis. Constat enim tribus partibus: propositione, adsumptione, conclusione. Propositione, ut puta, quod bonum est, turpem usum habere non potest'. Consensit audiens; adsumpsit ille 'pecunia turpem usum habet'. Concluditur, 'ergo pecunia bonum non est'. Syllogismis autem non solum rhetores, sed maxime dialectici utuntur, licet Apostolus saepe proponat, adsumat, confirmet atque concludat: quae, ut diximus, propriae artis Dialecticae et Rhetoricae sunt. Syllogismorum apud rhetores principalia genera duo sunt: inductio et ratiocinatio. Inductionis membra sunt tria: prima propositio, secunda inlatio, quae et adsumptio dicitur, tertia conclusio. Inductio est, quae rebus non dubiis
Abbreviated transcription (Latin):
HILOSOPHI AUTEM MUNDI
septem cados. idest planetas glo¬
borum consonomotu introduxerunt.
quorum orbibus conexa memorant
omnia. quos sibi innexos &uelut in¬
sertosuersari r&ro. &ccontrariocete¬
ris motib feri arbitrantur.
DEEIUSDEM SPERAEMOTU

Expanded text:
hilosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur. De eiusdem sphaerae motu
Abbreviated transcription (Latin):
NBAEUICULIS QUO& QUIBUS MILI¬
tum nomina continebantur. propria
nota erat apudueteres. qua inspice¬
retur quanti exmilitib super cẽnt
quantiq in bello cecidissent.¬
. Tau. nota incapite uersiculi posi¬
ta suꝑstitem designabat. E. Il.
uero. adunus cuiusq defuncti nom̃
apponebatur. Vnde & habet ꝓme
dium telum. id est mostis signum:
uitio praefigere. THETA
Cum autem in peritiam significare
uellent lauta littera usi sunt. sicut
mortem significabant. cumponebant
TΗETA. ad caput Instipendiorum
quoq: largitione. ꝓpriȩ erant notȩ
DENOTIS LITTERARUM

Expanded text:
breviculis quoque, quibus militum nomina continebantur, propria nota erat apud veteres, qua inspiceretur quanti ex militibus superessent quantique in bello cecidissent. T Tau nota in capite versiculi posita superstitem designabat; Θ Theta vero ad uniuscuiusque defuncti nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum, id est mortvitio praefigere theta. Cum autem inperitiam significare vellent, Labda littera usi sunt, sicut mortem significabant, cum ponebant Theta ad caput. In stipendiorum quoque largitione propriae erant notae. § 25 De notis litterarum
Abbreviated transcription (Latin):
concipere.. Unde uere illa est syl¬
laba quac explurib nascitur litͥ¬
teris. Nam unam uocalem prosyl¬
laba abusiue non propriae dicitur.
qua e nontam syllaba dicenda est
qua mratio temporum.: Syllabae
autem. aut breues sunt. aut longae
aut communes. Sreues uocatae.
quia numquam produci possunt.
corripi possunt. Communes aut̃¬
quia proscribentis arbitrio cum̃ne¬
cessitus cogit. & producuntur. &
corripiuntur. lege donatum.
Ideo aut̃ sillabȩ longe breuesq di¬
cuntur. quia ꝑuarias uocum moras.
aut dupla. aut simpla spatia tem¬
poris habere uidentur.. Diptongae
syllabae greco nomine dictae. qđ
in eis binae uocales iuingantur.
restantum celebrata fuit.: Sylla¬
ba uero apud m&ricos. ideo semipes
nominatur. qđ sit dimidius pes:
Nampes duabus constat syllabis
Cumergo syllaba una est. quasi dim¬
dius pesest. Dionisius. lintius. srl¬
labarum omnium singulas formas
aptissimas fecit: & obid statua hono¬
ratus est.
DEPEDIBUS

Expanded text:
icitur concipere. Unde vera illa est syllaba, quae ex pluribus nascitur litteris. Nam unam vocalem pro syllaba abusive, non proprie dici, quae non tam syllaba dicenda est quam ratio temporum. Syllabae autem aut breves sunt, aut longae, aut communes. Breves vocatae, quia numqucorripi possunt. Communes autquia pro scribentis arbitrio, cum necessitas cogit, et producuntur, et corripiuntur. Lege Donatum. Ideo autem syllabae longae, brevesque dicuntur, quia per varias vocum moras aut dupla aut simpla spatia temporis habere videntur. Dipthongae syllabae Graeco nomine dictae, quod in eis binae vocales junganres tantum celebrata fuit. Syllaba autem apud metricos ideo semipes nominatur, quod sit dimidius pes. Nam pes duabus constat syllabis. Cum ergo syllaba una est, quasi dimidius pes est. Dionysius Lintius syllabarum omnium singulas formas aptissimas fecit, et ob id statua honoratus est. De pedibus
Abbreviated transcription (Latin):
NTERIECTIO UOCATA. QUIASER¬
monib interiecta. idest interposita.
affectum commoti animi ex prinit.
Sicut cum dicitur abexultante.
VAN. adolente . HEU. abirascente.
NE. atimente . EI. Quaeuoces qua¬
rum cumq linguarum propriae
sunt. Nec in aliam linguam faci¬
le trans feruntur

Expanded text:
nteriectio vocata, quia sermonibus interiecta, id est interposita, affectum commoti animi exprimit, sicut cum dicitur ab exultante 'vah', a dolente 'heu', ab irascente 'hem', a timente 'ei'. Quae voces quarumcumque linguarum propriae sunt, nec in aliam linguam facile transferuntur
Abbreviated transcription (Latin):
IGURESOLIDE SUNT. QUAELON¬
gitudine latitudine & altitudine
continentur. ut est cibus. cuius
species quinq inplano.. Quarum
prima. ciculus est planopede. fi¬
gura plena. ita. qua euoca
qua euocatur
circum ducta cuius in medio puncta is
est quocuncta conuergunt quot
centrum geometricae uocant. lati¬
nipunctum circuli nuncupant.

Expanded text:
igure solide sunt, que longitudine et latitudine et altitudine continentur, ut est cubus; cuius species sunt quinque in plano: quarum prima circulus est, plano pede, figura plana, que voca vocatur circumducta; cuius in medio punctus est, quo cuncta convergunt, quod centrum geometriae vocant, Latini punctum circuli nuncupant.
Abbreviated transcription (Latin):
OLSTITIUN DICTUM QUASISOLIS
statium. quod tunc sole stante.
crescant dies uel noctes: Aequinoc¬
tium appellatum. quod tunc dies
&nox horarum spatio aequali con¬
sistunt.. Duo sunt autem solstitia
unum aestuum octa uokalendarũ
uiliarum. dequotempore remeare
sol ad inferiores incipit cirtulos.
aliud hiemale octauokalendas
ianuartas. quotempore sol altio¬
res incipit circulos petere. unde hie¬
malis solstitii dies minores sicut
aestiui maiores inueniuntur.i
Item duo sunt aequi nocua unum
uernale . & aliud autumnale. quae
grei EΥCΗM PIAC uocant.: Sunt
autem haec aequi noctia die octauo
Kalendarum a prilium. &octauoka¬
lendarum octobrium. quia annus
solstitiũ &induoemspheria.

Expanded text:
olstitium dictum quasi solis statio, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem unum aestivum octavo Kalendarum Juliarum, de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumnale, quae Graeci ἰσημερίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus solstitium, et in duo hemisphaeria.
Abbreviated transcription (Latin):
um autem istarum mostium genus.
anim aduersio nominatur. Anim¬
aduersio enim est quando iudex
reum punit. &dicitur anim aduer¬
tere. id est animum illuc adueste¬
re. Intendere utiq: ad punien¬
dum reum quia uidex est. Id eo
autem romani aquam &ignem in¬
terdicebant quibusdam damna¬
tis. quia aer. & aqua cunctis pa¬
tet. & omnib data sunt. utilli
non fruerentur. quod omnib: per
naturam concessum est.
DECRONI CAE UOCABULO

Expanded text:
um autem istarum mortium genus um autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus per naturam concessum est. De chronicae vocabulo
Abbreviated transcription (Latin):
quib crux uel patibulum. in quo
homines ad pensi cruciantur. uel
patiuntur. unde & nomina habent.
Patibulum enim uulgo furca dici¬
tur quasi ferens capud. suspensum
enim &strangulatum. haec ex eo
exanimant Sed patibuli minor
poena quamcrucis. Nam patibulo
ad pensus. statim exanimat. crux
autem suffixos diu cruciat. Vnde
&ineuangelio latronib: ut moreren¬
tur & deligno ante sabbatum de¬
ponerentur. crura confracta sunt.
quia ligno suspensi. atomori non
poterant. In ipso quoq: genere ne¬
cis difest Crudelius est enim in
aqua spm torquentis extingui.¬
ignib uri. frigore & fame necart:
Canib & bestus exponi Namfer¬
romori. aetas quoq: maior opta¬
uit. Cladius enim sine grauio¬
re cruciatu compediosa moste uita
finire nouit. Culleum est parn¬
cidale uasculum. ab occulendo
idest daudendo dictum: Estaũ
uter ex corio factus. in quo parna¬
dȩ cumsimio & gallo & serpente in¬
dusi inmare p̃cipitantur.. Omni¬

Expanded text:
quibus crux vel patibulum, in quo quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Patibulum enim vulgo furca dicitur, quasi ferens caput, suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena quam crucis. Nam patibulum appensos statim exanimat, crux autem suffixos diu cruciat, unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur, et de ligno ante Sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. 33. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentignibus uri, frigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omni
Abbreviated transcription (Latin):
mendax est. adiciens multa uel
demutans deueritate. quae tam¬
du uiuit. quamdui non probatur.
atubi probaueris eẽ cessat: & exin¬
de res nominatur. non fama.
Exilium dictum quasi extra solũ
Nam exul dicitur. quiextra solum
est. Vnde post liminium redeun¬
tib. hoc est de exilio reducendis.
qui sunt eiecti in inuiriam. id est
extra limen patriae.: Diuiditur
autem exilium. in religatis. & de¬
postatis. Rligatus est. quem
bona sua secuntur:: Depostatus
quem non sccuntur. proscriptio
exilii procul damnatio. quasi por¬
ro scriptio. Item proscriptus. quia
palam scriptus.: Metallum est.
ubi exules deputantur. Adcru¬
endam uenam. marmoraq: secan¬
da incrustis. seruitus a seruando
uocata. Apud anti quos enim qͥ
inbello amoste scruabantur
serui uocabantur.: Haec est so¬
la malorum omnium postrema.
quacliberis omni supplicio gra¬
iuor est. Nam ubi libestas pe¬
rit una. ibi perierunt & omnia:
Mostuum uero diuersi casus. ex

Expanded text:
mendax est, adiciens multa vel mendax est, adiciens multa vel demutans de veritate: quae tamdiu vivit, quamdiu non probat. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. Exilium dictum quasi extra solum. Nam exul dicitur qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi casus, ex
Abbreviated transcription (Latin):
fustes. metalla. atq exilia adin¬
uenit. &ipse prior exregib exi¬
lium meruit. Talio est simili¬
tudo uindictae. uttaliter quispa¬
tiatur ut fecit.. Hoc enim & na¬
tura & lege est institutum. ut
ledentem similis uindicta sequa¬
tar. Unde &illud est legis.
te Talio autem non solum ad in¬
uiriam referenda. sed &i am pro
beneficio reddendo ponitur Est
enim communis sermo. &iniuriȩ
& beneficientiae:: Ignominuim.
co quod desinat habere honestatis no¬
men is qui in aliquo crimine dep̃¬
henditur.. Dictum est autem ig¬
nominium. quia sine nomine.
sicut ignarus. sine scientia. sicut
ignobilis sine nobilitate: Hoc
quoq &infamium. quasi sine bo¬
na fama Fama autem dicta
quia fando . id est loquendo. per¬
uagatur. ꝑtraduces lingua rum
& aurium serpens.: Est autem no¬
men & bonarum rerum &malarũ.
Nam fama felicitatis inter dum est
malum quia non alud ueloctus
ullum. fama autem nomen cesti¬
locum non habet. quia plurimum

Expanded text:
fustes, metalla atque exilia adinfustes, metalla atque exilia adinvenit, et ipse prior regibus exilium meruit. Talio est similitudo vindictae, ut taliter quis patiatur ut fecit. Hoc enim et natura et lege est institutum, ut 'laedentem similis vindicta sequatur.' Unde et illud est legis Mte.' Talio autem non solum ad iniuriam referendam, sed etiam pro beneficio reddendo ponitur. Est enim communis sermo et iniuriae et beneficentiae. Ignominium, eo quod desinat habere honestatis nomen is qui in aliquo crimine deprehenditur. Dictum est autem ignominium quasi sine nomine, sicut ignarus sine scientia, sicut ignobilis sine nobilitate. Hoc quoque et infamium, quasi sine bona fama. Fama autem dicta quia fando, id est loquendo, pervagatur per traduces linguarum et aurium serpens. Est autem nomen et bonarum rerum et malarum. Nam fama felicitatis interdum est, malum qua non aliud velocius ullum. Fama autem nomen certilocum non habet, quia plurimum
Abbreviated transcription (Latin):
dicta.. Anguilla est qua coher¬
centur in scolis pueri. quae uul¬
go scotica dicitur Fustes sunt
quib uiuenes procriminib feri¬
untur. appellati quod praefixi
infossis stent. quos palos rustici
uocant. Vectes dict. quod
manib uectentur. unde hostia
saxaq uelluntur. sed hii ad poe¬
nas legum non ꝑtinent. Virgȩ
sunt summitates frondium ar¬
borumq. dictae quod ui rides
sint. uel quodium habeant argu¬
endi. quaesilenis fuerit uirga est
si ceste nodosa uel aculeata. scor¬
Uapio rectissimo nomine. quia ar¬
cuato uulnere incorpus infigi¬
tur Ictus propriae flagello¬
rum sunt. ab agitando uocafi.
Ungulae dictae quod effodia
haec & fidiculae quia hisrei in
eculeo torquentur. ut fides in¬
ueniatur. Eculcus autem dic¬
tus quod extendat tormenta
uero quod tor quendo mentem
inueniant. Est & lautumnũ
supplicii genus aduerberandum
aptum inuentum. atar quinio
suꝑbo adpoenas scd eratorum.
Iste enim prior lautumna torm̃ta

Expanded text:
dicta. Anguilla est qua coerdicta. Anguilla est qua coercentur in scholis pueri, quae vulgo scotica dicitur. Fustes sunt quibus iuvenes pro criminibus feriuntur, appellati quod praefixi in fossis stent; quos palos rustici vocant. Vectes dicti quod manibus vectentur, unde ostia saxaque velluntur; sed hi ad poenas legum non pertinent. Virgae sunt summitates frondium arborumque, dictae quod virides sint, vel quod vim habeant arguendi; quae si lenis fuerit, virga est; si certe nodosa vel aculeata, scorpio rectissimo nomine, quia arcuato vulnere in corpus infigitur. Ictus proprie flagellorum sunt, ab agitando vocati. Ungulae dictae quod effodiant. Haec et fidiculae, quia his rei in eculeo torquentur, ut fides inveniatur. Equuleus autem dictus quod extendat. Tormenta vero, quod torquendo mentem inveniant. Est et latomia supplicii genus ad verberandum aptum, inventum a Tarquinio Superbo ad poenam sceleratorum. Iste enim prior latomias, tormenta,
Abbreviated transcription (Latin):
Compedes dicti. quia continent
pedes.: Peduces sunt laquei qui¬
bus pedes in laqueantur. dictae
a pedibus capiendis. Catenae
autem quod ca piendo teneant.
utraq uestigia. ne pro grediantur.
Item catenae. quod se capiendo
teneant. plurimis nodis. Man¬
ces sunt uincula quib manus ca¬
piuntur. licet &manicae tonica¬
rum sint nerui.. Boia est torques
damnatorum. quasi iugum in bo¬
ue exgenere uinculorum.. Car¬
cer est in quo custodiuntur noxii.
& dictus carcer qđ eo homines co¬
herceantur includanturq: qua¬
si arcer ab arcendo scilicet: Locũ
autem in quoseruantur noxii. car¬
cerem dicimus numero tantum sin¬
gulari unde uero emittuntur
quadrigae carceres uocamus. Nu¬
mero tantum plurali. Uerbera
dicta quia cum agitantur. aerem
uerberant.. Hinc flagra & plagȩ
& flagella quia cum flatu &stre¬
pitu incorpore sonant. Nampla¬
gae quasi flagae. sed plagae &
flagra primae positionis sunt.
flagella autem ꝑdiminutionem

Expanded text:
Conpedes dicti quia continent Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sunt. Nervi. Boia est torques damnatorum, quasi iugum in bove ex genere vinculorum est. Carcer, in quo custodiuntur noxii. Et dictus carcer quod eo homines coerceantur includanturque, quasi arcer, ab arcendo scilicet. Locum autem in quo servantur noxii, carcerem dicimus numero tantum singulari; unde vero emittuntur quadrigae, carceres vocamus numero tantum plurali. Verbera dicta, quia cum agitantur, aerem verberant. Hinc flagra et plagae et flagella, quia cum flatu et strepitu in corpore sonant. Nam plagae, quasi flagae; sed plagae et flagra primae positionis sunt, flagella autem per diminutionem
Abbreviated transcription (Latin):
UPLICITER MALUM APPELLAT̃.
unum quod homo facit. alterũ
quod patitur. Quod facit pecca¬
tum est. quod patitur poena
Malum autem tunc plenum est.
cum & p̃teritum est. &inp&it ut
sit &dolor &metus.. Poena dic¬
ta quod puniat. est autem epithe¬
tum nomen. & sine adiectione ñ
habet plenum sensum. adicis.
poena carceris. poena exilii. poe¬
na mostis. &imples sensum.
Supplicium propriae dicitur
non qui. quo quomodo punitur.
sedita damnatur ut bona eius
consecrentur. &inpublicum redi¬
gantur. Nam supplicia dice¬
bantur supplicamenta. & suppli¬
cium dicitur. decuius damnati¬
one delibatur aliquid dõ. unde
& supplicare. Octo genera poena¬
rum in legib contineri tullius scri¬
bit. idest damnum. uincula. uer¬
bera. talionem. Ignominium. exili¬
um. seruitutem. & mostem. His
namq poenis uindicatur. omne
ꝑperatum peccatum.. Damnum
adiminutione rei uocatum. Uin¬
cula auinciendo idest astando dic¬
ta: eo quod constringant atq re¬
tineant. uel quia uilicant.

Expanded text:
upliciter malum appellatur: unum, quod homo facit, alterum, quod patitur. Quod facit, peccatum est; quod patitur, poena. Malum autem tunc plenum est, cum et praeteritum est et inpendet, ut sit et dolor et metus. Poena dicta quod puniat. Est autem epithetum nomen, et sine adiectione non habet plenum sensum: adicis poena carceris, poena exilii, poena mortis, et inples sensum. Supplicium proprie dictum non qui quoquo modo punitur, sed ita damnatur ut bona eius consecrentur et in publico redigantur. Nam supplicia dicebantur supplicamenta. Et supplicium dicitur, de cuius damnatione delibatur aliquid Deo; unde t supplicare. Octo genera poenarum in legibus contineri Tullius scribit: id est damnum, vincula, verbera, talionem, ignominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant.
Abbreviated transcription (Latin):
AGNITUDO QUOO LUNAE
minor fertur eẽ quamso¬
lis: Nam dum sol superior sit alu¬
na: &tamen anobis maior quam
luna uidetur. : Iam si propenos
accessisset. multomaior quam lu¬
na conspicerctur. sicut autem sol
fortior est terrae. ita terra forti¬
or est lunae. peraliquam quan¬
titatem.

Expanded text:
agnitudo quoque lunae minor fertur esse quam solis. Nam dum sol superior sit a luna, et tamen a nobis maior quam luna videtur, iam si prope nos accessisset, multo maior quam luna conspiceretur. Sicut autem sol fortior est terrae, ita terra fortior est lunae per aliquam quantitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
sio rerum fostuitarum . Adictis fac¬
tisq maior p&iti fides. cum prisco¬
rum dicta factaq memorantur. Ator¬
mentis fides p̃betur. postquȩ nemocre¬
ditur uellementiri . eauero quaetrac¬
tantur intempore. quia suis nomini¬
bus plana sunt. definitione non in di¬
gent. Memoriae quoq: condench̃
est. topica oratorib dialecticis. po¬
&is. &iuris peritis. communiter qui
dem argumenta p̃stare.: Sed quan¬
do aliquid specialiter ꝓbant ad r&ho¬
res. po&as. uiris peritosq ꝑtinent.
quando uero genera liter disputaNT.
adphilosophos attinere manifestum
est Mira bileplane genus operis.
inunum potiusse colligi. quioquio
mobilitas acuari&as humane men¬
tis in sensib exquirendis. ꝑdiuersas.
causas poterat inuenire. condusiim
liberum a cuoluntarium intellectũ.
Nam quocumq seuerterit. quascũq
cogitationes intrauerti. in aliquio
eorum qua e p̃dicta sunt nocesse est
cadat ingenium
DEOPPOSITIS

Expanded text:
sio rerum fortuitarum. A dictis facsio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum petitur fides, cum priscorum dicta factaque memorantur. A tormentis fides praebetur, post quae nemo creditur uelle mentiri. Ea uero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Memoriae quoque condendum est, topica oratoribus, dialecticis, poetis et iurisperitis commdem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad Rhetores, poetas, iurisperitosque pertinent; quando vero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. Mirabile plane genus operis, in unum potuisse colligi, quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causas poterat invenire, conclusum liberum ac voluntarium intellectum. Nam quocumque se verterit, quascumque cogitationes intraverit, in aliquid eorum, quae praedicta sunt, necesse est cadat ingenium. De oppositis
Abbreviated transcription (Latin):
uim.: Nos aliquid contra rutulos ui¬
Item argumen¬
ta quaeducuntur extrinsecus. quȩ
greci tenos. idest astis expestes uocaNT.
ut est testimonium. testimonium uero
constare. haec diuiditur quinq mo¬
dis. Idest primo exꝑsona. secundo
exnaturae auctoritate. testio extem¬
porib auctoritatum. quasto exdic¬
tis factisq maiorum. quinto extor¬
mentis. Testus ergo superior modus
in octo species diruiatur. Prima in¬
genio. Secunda opibus. Testia aeta¬
te. Quasta fortuna. quinta aste:
Sexta usu. Septima necessitate. Octa¬
ua concursio fortuitarum.: Testimo
nium omne est qõ abaliqua externa
re sumitur ad faciendam fidem¬
Persona. non qualiscumq est quae
testimonu pondus habet ad faciendã
fidem. sed morum probitate debet ẽẽ
laudabilis. Naturae auctoritas ẽ
qua emaximȩ uistute consistit. Testi¬
monia multa sunt. quae afferant auc¬
toritatem. id est ingenium. opes a &as.
fortuna. ars. usus necessitas. & concur¬

Expanded text:
ium, nos aliquid contra Rutulos iium, nos aliquid contra Rutulos iItem argumenta quae ducuntur extrinsecus, quae Graece ἀτέχνους, id est artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat re. Haec dividitur in quinque modis: id est, primo ex persona, secundo ex naturae auctoritate, tertio ex temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testinium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidemPersona non qualiscumque est, quae testimonii pondus habet ad faciendam fidem, sed morum probitate debet esse laudabilis. Naturae auctoritas est, quae maxima uirtute consistit. Testimonia multa sunt quae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concur
Abbreviated transcription (Latin):
gilius. non eauis animo nec tanta
suꝑbia uictis.: Ab antecedentibus
argumentum est : quando aliqua
exhis qua e prius gesta sunt compro¬
bantur. ut aicero promilone: cumnon
dubitauerit aperire quid cogitaue¬
rit. uospotestis dubitare quid fece¬
rit. Arepugnantib argumentum
est. quando illud quod obicitur
aliqua contrari&ate destruitur
utcicero. Isigitur non modo d&ali
periculo liberatus. sed honore amplis¬
simoditatus. domite interficere
uoluisset. A coniugatis argumen¬
tum est. cumꝓbaliter ostenditur
quid sit exre quaq uenturum. ut
uirgilius. nos sipellant nihil a fore
credunt. quinomnem hesperiam
sua subiuga mittant.. A causis ar¬
gumentum est. quando consu&ii¬
sum dudum abste cauere. nefaceres
quoduulgus seruorum sol &. dolis
ut medeluderes. Abeffectis argu¬
mentum est. cumexhis quaefacta
ue causarum. sententiae ratio subim
putatione formatur. ut uirgilius.
tu potes a eneanmanib subducere gra¬

Expanded text:
gilius: Non ea vis animo, nec tanta gilius: Non ea vis animo, nec tanta superbia victis. Ab antecedentibus argumentum est quando aliqua ex iis quae prius gesta sunt comprobantur, ut Cicero pro Milone: Cum non dubitaverit aperire quid cogitaverit, vos potestis dubitare quid fecerit? 10. A repugnantibus argumentum est quando illud quod objicitur aliqua contrarietate destruitur, ut Cicero: Is igitur non modo de tali periculo liberatus, sed honore amplissimo ditatus domi te interficere voluisset? 11. A conjunctis argumentum est cum probabiliter ostenditur quid sit exre quaque venturum, ut Virgilius: . . . . . Nos si pellant, nihil abfore credunt Quin omnem Hesperiam sua sub iuga mittant. A causis argumentum est, quando consuetusum dudum abs te cavere, ne faceres quod vulgus servorum solet, dolis ut me deluderes. Ab effectis argumentum est, cum ex his, quae facta m sive causarum sententiae ratio sub inputatione formatur, ut Vergilius Aen. 10, 81: Tu potes Aenean manibus subducere Gra
Abbreviated transcription (Latin):
& fit uerbum. ut cicero uerremdiit
cuersisse prouintiam. ud nomen a
uerbo cum latrocinari dicitur latro.
Nomen est a nomine. terrentius. in
terceptio est amentium aut amanti¬
um. dum modo distet unius appella¬
tionis prostremitus. in alia uocis de¬
dinatione formata : Secundum argu¬
mentum a genere est cum decodem ge
abspecie argumentum est. cumgene¬
rali quaestioni. fidem species facit.
na pastor.. Asimili argumentum
est. quando rebus aliquib similia
nonnullum dextera frustra. Torse¬
rit in rutulos. steteruntq: incorpo¬
regrauim ILIACIS CAMPIS
A differentia argumentum est.
quando ꝑdifferentiam aliqua sepa
equos. nec currum cernis achillis.
A contrarus argumentum dicitur
quando res discrepantes sibimet
opponuntur. utuirgilius. morta¬
linemanu factȩ in mostale cari¬
nȩ fas habeant cestusq incerta
pericula lustres aeneas: Acon¬
sequentib argumentum dicitur.
quando positam remaliquid in ae¬
uitabiliter consequitur. ut uir¬

Expanded text:
et fit verbum, ut Cicero Verrem dicit et fit verbum, ut Cicero Verrem dicit everrisse provinciam; vel nomen a verbo, cum latrocinari dicitur latro. Nomen est a nomine; Terentius Andr. 218: Interceptio est amentium, haud amantium; dummodo distet unius appellationis postremitas, in alia vocis declinatione formata. Secundum argumentum a genere est, cum de eodem genab specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facit, na pastor. A simili argumentum est, quando rebus aliquibus similia non ullum dextera frustra torserit in Rutulos, steterunt quae in corpore Graium Iliacis campis. A differentia argumentum est, quando per differentiam aliqua separequos, nec currum cernis Achillis. A contrariis argumentum dicitur, quando res discrepantes sibimet opponuntur, utline manu factae immortale carinae Fas habeant, certusque incerta pericula lustret Aeneas? 9. A consequentibus argumentum ducitur, quando positam rem aliquid in evitabiliter consequitur, ut Vir
Abbreviated transcription (Latin):
OPICAEST DISCIPLINAINUENI¬
endorum argumentorum.. Diui¬
sio topicorum sie locorum. ex quibus
argumenta dicuntur. trplex est.:
Nam alia in eo ipso dequo agitur he¬
rent. alia quaedicuntur effecta. quȩ
quod ammodo exreb alus tracta nos¬
cuntur. alia quaeadsumuntur extrin¬
secus Argumenta quae in eo ipso de
quo agitur herent intrib diuisa sunt
prima atoto. secunda apaste. testia
anota. : Argumentum a toto. cumde
finitio adhibetur adroqoqueritur
sicut ait cicero. Cloria est laus rec¬
te factorum. magnorumq: in re plu
blica fama meritorum. A pastibus
est argumentum. cumis quise defendit
aut negat factum :: aut factum esse
insedefendit.: Anota est argumen
tum. cum exsui nominis argumentum
aliquod elicitur. ut cicero. consulem
inquam quaerebam. quem inisto ma¬
iali inuenire non poteram: Effecta
argumenta sunt quae quod ammodo
exrebus alus tracta noscuntur.
Sunt autem numero quatuordecim.
id est primuma coniugatis argumen¬
tum est. cum declinatur a nomine

Expanded text:
opica est disciplina inveniendorum argumentorum. Divisio Topicorum, sive locorum ex quibus argumenta dicuntur, triplex est. Nam alia in eo ipso, de quo agitur, haerent; alia, quaequodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur; alia que assumentur extrinsecus. Argumenta que in eo ipso de quo agitur herent, in tribus divisa sunt; prima a toto, secunda a parte, tertia a nota. Effecta argumenta sunt, que finitio adhibetur ad id quod quaeritur; sicut ait Cicero, Gloria est laus recte blicam fama meritorum. 3. A partibus est argumentum, cum is qui se defendit, aut negat factum, aut factum esse jure defendit. 4. A nota est argumtum, cum ex vi nominis argumentum aliquod eligatur, ut Cicero Pis. 19: 'Consulem, inquam, quaerebam, quem in isto maiali invenire non poteram'. Effecta argumenta sunt, quae quodammodo ex rebus aliis tracta noscuntur. Sunt autem numero quattuordecim; id est, primum a coniugatis argumentum est, cum declinatur a nomine
Abbreviated transcription (Latin):
matheus. & lucas. Sextus. in qui¬
bus duo. Matheus. Marcus.
Septimus. in quibus duo. Matheus
Iohannes. Octauus. in quibus duo.
Lucas & martus. Nonus in qͥb.
duo. Lucas &iohannes. De cimꝰ
inquibus singuli eorum propria
quaedam dixerunt. quorum expo¬
sitio haec est.. Persingulos cum
euangelistas. numerus quidã capi¬
tulis adfixus. adiac&. quibus
numeris subdita est aera qua edã
mineo notata. quaetlicat in quo¬
to canone positus sit numerus
cui subiecta est ęra. Uebigratia
siest era .i. in primo canone. Si.ii.
placuerit scire. quirdiquorum cu¬
angelistarum similia dixerunt
ad sumes adiacentem numerum ca¬
pituli. & requires ipsum numerum
in suo canone quem indicat. ibiq
inuenies. qui. & quid dixerint
Etita demum incorpore inquisita
loca quae exipsis numeris indican¬
tur. ꝑ singala cuangelia decis don
dixisse inuenies.
D E CANO NI BUSGON¬
CI LI ORUM

Expanded text:
Matthaeus, Lucas. Sextus, in quiMatthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secuplacuerit scire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies. De canonibus conciliorum
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ dicuntur. eo quod sibi inuicem
Uersus autem uul¬
go uocati. quia sic scribebant anti¬
qui. sicut aratur terra. a sinistra enĩ
addexteram. primum deducebant
stilum. dunde conuestebantur ab
inferiore. &rursus addexteram uer¬
sus. quos & hodieq rustiai uersus
uocant Sceda est quod adhuc
onendatur. & necdum in libris re¬
dactum est. & est nomen grecum.
sicut & thomus.
DE CA NONIBUS EUAN¬
GE LI O RU M
ANONES EUANGELI ORUM
excogitauit. quempostea eusebius
caesariensis secutus. plenuis compo¬
suit.: Qui ideo facti sunt. ut pereos
inuenire & scire possimus. quireliquo¬
rum eu angelistarum. similia autꝓ
pria dixerunt. Sunt autem nume¬
ro decem. quorum primus contin&
numerus. in quibus quattuor cadem
dixerunt. Matheas. Marcus. Lu¬
cas. Etiohannes: Secundus. in quib
tres. Matheus. Marcus. Etlucas.
Testius in quibus tres. Matheus.
Lucas. Iohannes.. Quastus. in qui¬
bus tres. Matheus. Martus. Io¬
hannes.. Quintus. in quibus duo

Expanded text:
nae dicuntur, eo quod sibi invicem nae dicuntur, eo quod sibi invicem rsus autem vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum; deinde convertebantur ad inferiora et rursum ad dexteram versus, quos hodieque rustici versus vocant. 8. Scheda est, quod adhuc emendatur, et necdum in libris redactum est, et est nomen Graecum, sicut et tomus. De canonibus Evangeliorum. 1. Canones Evangeliorum excogitavit, quem postea Eusebius Caesariensis secutus, plenius 263 composuit. Qui ideo facti invenire et scire possimus, qui reliquorum evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros, in quibus quatuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. Secutres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: