comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
artificis manu contextas. sed additas arbitreris. habebat¬
q. latitudinẽ .iiii. digitoꝵ qͦcingulo ꝓprio pontifex uteba
t̃. & eotunica hiacinthina simul & suꝑhumerale strin¬
gebat᷑. Nã insequentib aꝑte de coniuncte one suꝑhume¬
ralis & rationalis dictũ ÷. Haet ante & r&roita c̃ueniebant.
sibi ut suꝑ humerale & rationale mutuo necterent᷑ stricta
adbaltheũ. & anulis fortius copulata quosiungebat uit¬
ta hiacinthina. nelaxe fluerent. & a seinuicẽ moue.¬
rent᷑. Nulliaũ dubiũ quinbalteus siuecingulũ. cui suꝑ¬
humerale adstringebat᷑ tunicã hracintinã. quȩ & suꝑ¬
humeralis tunica uocabat᷑ cinger&. Cuncta & enĩ quȩ

Expanded text:
artificis manu contextas, sed additas arbitreris. Habebatartificis manu contextas, sed additas arbitreris. Habebatque latitudinem quatuor digitorum, quo cingulo proprie pontifex utebatur, et eo tunica hyacinthina, simul et superhumerale stringebatur. Nam in sequentibus aperte de conjunctione superhumeralis et rationalis dictum est: Haec et ante et retro ita conveniebant sibi, ut superhumerale et rationale mutuo necterentur, stricta ad balteum et annulis fortius copulata; quos jungebat vitta hyacinthina, ne laxe fluerent, et a se invicem moverentur. Nulli autem dubium, quin balteus sive cingulum, cui superhumerale astringebatur, tunicam hyacinthinam, quae et superhumeralis tunica vocaba
Abbreviated transcription (Latin):
tib: dicens: Fecer̃ & tunicas opere textili aaron & filiis eius.
& mitrans cũ coronulissuis exbysso: Dequa materia factae
essent non dixit cũ enĩdicat & mitras cũ coronulis exbrsso po¬
terat intellegi utrasq exbrsso facta ẽe. sinio seppus coronas
eẽ aureas designar&. quistante adhuctẽplo & legali obser¬
uantia celebrata cũ e& degenere sacerdotali facillime po¬
tuit modũ omnẽ sacerdotalis indum̃ti. ñtã legendo sed&
elic& factura balthei manifestius inposteriorib seri¬
tũ ÷. Cingulũ uõ fecer̃: debrsso r&orta hiacintho purpu¬
ra acuermiculo bistincto opere plumario. hoccingulum
utreronimus exioseppo scribit insimilitudinẽ pellis colubri
quã seexuit insenectute . sic inrotundo textũ ÷ ut mar¬
supiũ longius putes. textũ aut̃ subtemine coccipurpurȩ
hiacinthi & stamine bissino obdecorẽ & fortitudinẽ atq
ita polimita arte distinctũ ut diuerios flores & gẽmas ñ

Expanded text:
m, dicens: Fecerunt et tunicas opere textili Aaron et filii ejus, et mitras cum coronulis suis ex bysso . Sed de qua materia factae essent, non dixit. Cum enim dicat, Et mitras cum coronulis suis ex bysso, poterat intelligi utrasque ex bysso factas esse, si non Josephus coronas esse aureas designaret, qui stante adhuc templo, et legali observantia celebrata, cum esset de genere sacerdotali, facillime potuit modum omnem sacerdotalis indumenti, non tamen legendo, sed et videlicet facta baltei manifestius in posterioribus scriptum est. Cingulum vero fecerunt de bysso retorta, hyacintho, purpura, ac vermiculo bis tincto, opere plumario. Hoc cingulum, ut Hieronymus ex Josepho scribit, in similitudinem pellis colubri, quam exuit in senectute, sic in rotundo textum est, ut marsupium longius putes. Textum autem sub tegmine cocci, purpurae, hyacinthi, et stamine byssino, ob decorem et fortitudinem, atque ita polymita arte distinctum, ut diversos flores et gemmas non
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificabotibi. In ornatũ tabnaculi uiricũmulierib
Dona offerunt. quia in explendo cultu sc̃ę eccłae &
facta sublimia. & infirmoꝵ opera extrema
numerant᷑. Perarmillas quȩ lacertos adstringunt
p̃positoꝵ ualide laborantiũ opera designant᷑. Per
maures subditoꝵ oboedientia. Peranulũ signaculũ¬

Expanded text:
sancta Ecclesia. In ornamento tabernaculi viri cum mulieribus dona offerunt, quia in explendo cultum sanctae Ecclesiae fortium facta sublimia et infirmorum opera extrema numeranpraepositorum valde laborantium opera demonstrantur; per inaures, subditorum obedientia; per annulos, signaculu
Abbreviated transcription (Latin):
immensa atq ramosa lenissimi corticis. ramis adaceris qua¬
litatẽ amigdalae modo sucũ aromaticũ fundens. & ad mis¬
ticationẽ uelut inpuluere resolutũ. & cũ frangit᷑ intus
pinguȩ. & igne adpositũ facile ardescit. & appellatur
apud nos masculus eo qđ sit natura rotundũ in modũ
testiculoꝵ reliquũ planũ & poene scabrosũ minus op¬
timũ. Adulterat᷑ aũ admixta resina siue gũmi. sed di¬
noscit᷑ sua ꝓpriaate. nãtus igni in positũ asdescit . re¬
sina fumescit. gum̃uõ liquescit calefactũ. Lus aũt
atundendo dictũ. hoc & libanũ uocatũ amonte ara¬
biȩ ubi sabaeis. nã mons eox libanus dr̃ ubitura col

Expanded text:
inmensa atque ramosa lenissimi corticis, ramis ad aceris qualitatem, amygdalae modo sucum aromaticum fundens album et masticatione veluti in pulverem resolutum, et cum frangitur, intus pingue et igni adpositum facile ardescens. Et appellatur apud nos masculum, eo quod sit natura rotundum in modum testiculorum. Reliquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua proprietate. Nam tus igni inpositum ardescit, resina fumescit, gummi vero liquescit calefactum. Tus autem a tundendo dictum. Hoc et libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanos dicitur, ubi tura col
Abbreviated transcription (Latin):
te manens p̃tiosior ÷ elicita corticis uulnere uilior iu¬
dicatur. Sarm̃ta eiꝰ. arabes igne accendunt quoꝵ fumo
satis noxio nisi adodorẽ storacis occurrant. plerũque
insanabiles morbos contrahunt. Cinnamũ dictũ qđ¬
cortexeꝰ in modũ cannȩ̨ sit rotundus & gracilis gig
tantũ cubitoꝵ. colore subnigro uel cinereo. tenuissima¬
rũ uirgarũ. Nã qđ in grossitudinẽ extendit᷑ despec¬
tui ÷ qđ uõ gracilius ꝓuenerit. eximiũ : qđ frangit᷑ uisi¬
bile spiram̃tũ emittit adimaginẽ nebulę seu pulueris
Calamus quoq. odoratus in arabia nascens cõmunis in¬
dis & sp̃riae .ẽ. in qua uincit om̃ anrõ mari .c. stadiis int̃
libanũ montẽ. aliũq ignobilẽ. nut qͥdã existimauere an¬
telibanũ in conualle modica iuxta lacũ cuius palustria
aestate siccant̾ tricenis ab eo staduis calamus & iuncus o¬
dorati gignunt᷑. Cassu nascit᷑ in arabia uirga robusti cor¬
ticis. & purpureis foluis ut piperis. Estaũ uirtutis cinamo¬

Expanded text:
te manans pretiosior est: elicita corticis vulnere vilior judicatur. Sarmenta ejus Arabes ignibus fovent: quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem cortex ejus in modum cannae sit rotundus et gracilis. Gigtantum cubitorum, colore subnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium: quod cum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae seu pulverisCalamus quoque odoratus in Arabia nascens communis Indis atque Syriae est, in qua vincit omnes. a nostro maria CL stadiis inter Libanum montem aliumque ignobilem non, ut quidam existimavere, Antilibanum  in convalle modica iuxta lacum, cuius palustria aestate siccantur , tricenis ab eo stadiis calamus et iuncus oavificat. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis foliis ut piperis. Est autem virtutis cinnamo
Abbreviated transcription (Latin):
ius pars ñminima suꝑ humerali tegebat᷑. ad distintionẽ
tunicȩ quȩ erat interius linea. quarũ parit̃ meminit.
superius dicens. H aecaut er̃ uestim̃ta quȩ facient. Rati¬
onale & suꝑhumerale tunicã & lineã strictã. Interior
aut̃ erat linea siue brssina ꝗđ linieẽ genus nobilissimũ con
Hxterior uero tunica tota hiacintina nil omnino¬
loris alterius admittens & similit̃ sic̃ tunca brssina ad
pedes usq ꝑtingebat. Unde utraq grece poderis dicta ÷¬
Haec & exlaterib eiꝰdẽ coloris ad sutans habens manicas.
insuperior parte qua collo induit᷑ erat aꝑta. qd uulgo
capitiũ uocant oris firmissimis & ex sese textis ne facile:

Expanded text:
jus pars non minima superhumerali tegebatur, ad distinctionem tunicae quae erat interius linea; quarum pariter meminit superius dicens: Haec autem erunt vestimenta quae facient: rationale et superhumerale, tunicam et lineam strictam. Interior autem erat linea sive byssina, quod lini esse genus nobilissimum constat; exterior vero tunica tota hyacinthina nil omnino coloris alterius admittens, cujus specie uniforpedes usque pertingebat; unde utraque Graece poderis dicta a, ex lateribus eiusdem coloris adsutas habens manicas et in superiori parte, qua collo induitur, aperta, quod uulgo capitium uocant, oris firmissimis et ex se textis, ne facile
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ ÷ utrũq. indum̃tũ simul eẽ t̃minatũ. Nam
rationale qđm̃surã palmi in altitudine sic̃ & in lati¬
tudinẽ habuit. non multo amplius quã pectus solũ
tegere sufficiebat. suꝑ humerale aũ usq. adcingulũ
ꝑtingebat. sicut & inposteriorib manifestissime os¬
tendit᷑. ubiscriptũ ÷: Haec& ante & r&ro itac̃ue¬

Expanded text:
putandum est, utrumque indumentum simul esse terminatum. Nam rationale quod mensuram palmi in altitudine, sicut et in latitudine habuit, non multo amplius quam pectus solum tegere sufficiebat. Superhumerale autem usque ad cingulum pertingebat, sicut in posterioribus manifestissime ostenditur, ubi scriptum est: Haec et ante et retro ita
Abbreviated transcription (Latin):
latoris scm̃ dño. &rł. Lamina hȩc aurea infronte pon¬
lat᷑ sculptũ ÷ sacratius erat c&eris indum̃tis illius. &
merito qͥa sic̃ diuina potentia cunctis quȩ creauit suꝑ
emin& ita o portebat ut nomẽiꝰ c&erũ pontificis habitũ
ornatũq transcendens altius p̃miner& & uelut cunc

Expanded text:
tificis . Lamina haec aurea in fronte ponlatur, sculptum est, sacratius caeteris erat indumentis illius, et merito quia sicut divina potenereminet: ita oportebat, ut nomen ejus, caeterum pontificis habitum ornatumque transcendens, altius praeemineret, et velut cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
mitate. Lantũlex & ꝓph&arũ narratio. infirmior ÷
euangelii claritate & apostoloꝵ scientia quȩ tantũ o¬
leolita ÷ quia in p̃ceptis legis caritatis obseruantia &
misericordiȩ affectus mandat᷑. & ꝓph&e deuentu¬
ra misericor dia aduenientis xp̃i & caritate p̃saga¬
bant. Oblatio desartagine desimilia c̃spersa oleo
fieriiub&. Sartago quȩ media ÷ int̾ignẽ & cibos fir¬
missimo robore c̃traignẽtuta. & quȩdã mollia in¬
durat. quȩ dã uero dura emollit. crucẽ xp̃i signisfi¬
cat quȩ mediatrix erat. quiacibũ sustinebat. & ꝑ
eã calor passionis incendebat᷑. Nisiuero in illa ille¬
panis cȩlestis torrer&. ei mysteriũ corporis nullate¬
nus ad salutẽ generis humani pander&. Tota enim
dispensatio incarnationis ad crucis spectabat c̃sũma¬
tionẽ. Undeilli omnis creatura subiecta ÷. ꝓpt̃uir¬

Expanded text:
mitate, tantum lex et prophetarum narratio infirmior est mitate, tantum lex et prophetarum narratio infirmior est Evangelii claritate et apostolorum scientia, quae tamen oleo lita est, quia in praeceptis legis charitatis observantia, et misericordiae effectus mundatur, et prophetae de ventura misericordia advenientis Christi et charitate praesagabant. Oblatio de sartagine de simila conspersa oleo fieri jubetur. Sartago, quae media est inter ignem et cibos, firmissimo robore contra ignem tuta, et quaedam mollia indurat, quaedam vero dura emollit, crucem Christi significat, quae mediatrix erat, quia cibum sustinebat, et per eam calor passionis incendebatur. Nisi vero panis in illa coelestis torreretur, ejus mysterium corporis nullatenus ad salutem humani generis panderetur. Tota enim dispensatio incarnationis ejus ad crucis spectabat consummationem. Unde illi omnis creatura nostra su
Abbreviated transcription (Latin):
misericordia dic̃. ultrauires uelle ideo hic ñꝑficit᷑. quia
qđ facere ñ possumus uelledebemus. Lus aũt totũ incen¬
dit᷑ quia sine intermissione orandũ ÷. Utuidelic& om̃a
altare obmemoriã dominicȩ incarnationis. Vt sup̃
dictũ ÷. Reliquũ sacerdotib dat᷑. Huic c̃cordat qdđ
fragm̃ta quę t̾b suꝑfuerant apostoli. colleger̃ ut
quȩ minores intellegere ñualent. maiorib sum̃da re¬
seruent: Cũ aũ obtuleris sacrificiũ coctũinclibano
desimila. panessclic& absq ferm̃to c̃spersos oleo:
Clibanus uter uirginis ubi panis qui decęlo descen¬
dit scĩ sp̃s operatione nobp̃paratus : ad salutẽ. Dũde
histractens desimil panes .I. doctrinȩ euangelicce
firmitatẽ adhibe. Absq ferm̃to .I. sine erroris a mari¬
sint oleo. hoc ÷ ipsa inquitio & sapientię inuestigatio mi¬
sericordia &ueritate condiat᷑. Lagana a sima oleoli¬
ta est panis lata & tenuis quȩ quantũ a panis distat fir¬

Expanded text:
 perficitur, quia quod facere non possumus, velle debemus. Thus autem totum incenditur, quia sine intermissione orandum est, ut videlicet omnia altare, ob memoriam Dominicae incarnationis, ut supra dictum est. Reliquum sacerdotibus datur. Huic concordat quod fragmenta a reservent. « Cum autem obtuleris sacrificium coctum in clibano, de simila, panes scilicet absque fermento conspersos oleo. » Clibanus uterus est Virginis, ubi panis qui de coelo descendit sancti Spiritus operatione nobis praeparatus est ad salutem. Dum de his tractes, de simila panes, id est doctrinae evangelicae firmitatem adhibe, absque fermento, id est, sine erroris amarisi oleo, hoc est ipsa inquisitio et sapientiae investigatio misericordia et charitate condiatur; lagana azyma oleo lita est panis, lata et tenuis, quae quantum a panis distat fir
Abbreviated transcription (Latin):
uenerant᷑. Sexinutroq pp̃ꝑfecta opera : Facies & unci¬
nos ex auro & duas catenulas auripurissimi sibi inuicẽ co¬
herentes qua sinseres uncinis: Uncini quosdt̃ insup̃mis
erant angulis suꝑhumeralis fabreadfixi. catenulȩ aũt̃ quas
subiungit ñ inipso suꝑhumerali sed potius inrationali hoc ÷ insu¬
periorib eius angulis ꝑ anulos aureos uident᷑ fuisse nexȩ: ut
cũinduer& pontifex. catenẽlȩ quȩ derationali pendebant pos¬
sent cũuncinis suꝑhumeralis ad necti. quatenus utraq sibimu¬
tuo prima positione cohererent: scriptũnãq ÷ in posteriori¬

Expanded text:
r. Facies et uncinos ex auro, et duas catenulas ex auro purissimo, sibi invicem cohaerentes, quas inseres uncinis. Uncinos quos dicit, in supremis erant angulis superhumeralis fabre affixi. Catenulae autem quas subjungit, non in ipso superhumerali, sed potius in rationali, hoc est in superioribus ejus angulis, per annulos aureos videntur fuisse annexae; ut cum indueretur pontifex, catenulae quae de rationali pendebant, possent cum uncinis superhumeralis annecti, quatenus utraque sibi mutuo firma positione cohaererent; scriptum namque aper
Abbreviated transcription (Latin):
tis. simplices nequẽ uoluntariȩ lȩdatis : Offerens uic¬
timas:: Uictima dr̃ quia uinciebat᷑ & occidebat᷑. ł ꝓ
uictoria offerebat᷑. & significat omne opus bonũ. qđ¬

Expanded text:
tis; « simplices, » ne quem voluntarie laedatis. « Offerens victis; « simplices, » ne quem voluntarie laedatis. « Offerens victimas. » Victima dicitur, qui vinciebatur et occidebatur pro victoria, offerebatur, et significat omne opus bonum qu
Abbreviated transcription (Latin):
ministrat᷑. Porro qđ dicit᷑ dns uocasse morsen. deta¬
b̵naculo testimonii. Dignificat qđ dns̃ doctores ec¬
cłae inscriptura scã & ecđae disciplinas ad fideliũ
instruit salutẽ. Quilo quit filiis isrł .i. fidelib con¬
siliũ salutis imponunt᷑. Homo quiobtulerit hos¬
tiã. Hominẽ dic̃. utille qui digne dõ uotacupit of¬
ferre. ratione insita. sibibene utat neium̃tis insipien¬
tib: ad simil&. Hostia dr̃ inde qđ adhostiã tab naculi du¬
cebat᷑. & ibidño offerebat᷑. De pecorib Id ÷ operibus
actualis uitȩ quȩ secđm carnẽ fiunt. Insequentib enĩ
diuata c̃tẽplatiua fac̃m̃tionẽ ubi deuolucrib tractat.
Debubus & ouib In bubus operabona quȩ frĩb. im¬
pendunt᷑. In ouib opera simplicitatis quib ab omnile¬
sione cessat᷑ accipimus. Unde dñs dic̃. Estote pruden¬
tes sic̃ serpentes & simplices sic̃colũba. Acsidicat.
prudentes. ut o pere miscricordiȩ. fratrib: impertia¬

Expanded text:
n de tabernaculo testimonii, signat quod Dominus doctores Ecclesiae in Scriptura sancta Ecclesiae disciplinis ad fidelium instruit salutem, qui loquuntur filiis Israel, id est fidelibus consilium salutis imponunt « homo qui obtulerit hos» Hominem dicit ut ille qui digne Deo vota cupit offerre, ratione insita sibi bene utatur, ne jumentis insipientibus assimiletur. Hostia dicitur inde quod ad ostium tabernaculi ducebatur, et ibi Domino offerebatur. « De pecoribus, » id est operibus actualis vitae quae secundum carnem fiunt; in sequentibus enim de vita contemplativa facit mentionem, ubi de volucribus tractat. « De bobus et ovibus. » In bobus opera bona quae fratribus impenduntur, in ovibus opera simplicitatis quibus ab omni laesione cessatur accipimus. Unde Dominus dicit: « Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . » Ac si dicat, « prudentes, » ut opera misericordiae fratribus impartia
Abbreviated transcription (Latin):
stus purpureus ꝑ mixtus uiolatio colore. & quasi rosȩ
nitore. quasdãq: lenit̃ flãmulas fundens. sed & quiddã
inpurpura illius non eatoto igneũ. sed quasi uinũ rubens
quilapis quasi aurũ fulg& scintillas habens ardentes
huius lapidis genus quoddã cerelei uiridantisq colo
coloris. cingulos uidelic& habens albis cingentib Sonis.¬
deres aquã solis fulgore ꝑcussa rubicundũ acdecorũ red¬
dere colorẽ. sed ñ fulg& nisi insea angulã formã polien¬
do figur& Reꝑcusso enĩ angeloꝵ splendor illius acuit᷑.

Expanded text:
stus purpureus est permisto violaceo colore, et quasi rosae nitore, quasdamque leniter flammulas fundens, sed et quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed quasi vinum rubens, qui quasi aurum fulget, scintillas habens ardentes, cujus coloris, singulos videlicet habens albis cingentibus zonisderes aquam solis fulgore percussam rubicundum ac decorum reddere colorem: sed non fulget nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussu enim angulorum splendor illius acuitur.
Abbreviated transcription (Latin):
tasint plenius insequentib explicat᷑. Rationale aut̃
pectoris habitus. suꝑhumerale. humeroꝵ. tunca & li¬
nea stricta .i. camisa totũ corpus operiunt. cidaris
caput ornat. baltheus utrãq tunicã simul & suꝑ hume¬
rale artius ad corpus aptat. quib: sex in dum̃tis. inferi¬
us septimũ iungit᷑ & octauũ. Feminalia uidelic& linea.
ad cooperiendũ carnẽ turpitudinis. & lamina aurea
no ruga in ess&. descendebat aũ usq adcrura. unde.
& grece poderis id÷ talaris uocabat᷑. Hisoeto gene¬
rib uestiũ pontifex tẽpore sacrificii indusolebat. qͣt¬

Expanded text:
ta sint, plenius in sequentibus explicatur. Rationale autem pectoris habitus, superhumerale est humerorum tunica et linea stricta, id est, camisia, totum corpus operiunt. Cidaris caput ornat, baltheum utrumque tunicam simul et superhumerale, artius ad corpus aptat. Quibus sex indumentis, inferius septimum jungitur et octavum: feminalia videlicet linea, ad cooperiendam carnem turpitudinis, et lamina aurea no ruga inesset. Descendebat autem usque ad crura: unde et Graece poderis, id est, talaris vocabatur. His octo generibus vestium pontifex tempore sacrificii solebat
Abbreviated transcription (Latin):
sardonicas uocat. Cũ hebreo aquilaq c̃sentiens. ut ł
colorẽ lapidũ ł patriã demonstr&. & in singulis lapi¬
dib: sena patriarcharũ s̃ nomina qͥb: istaheliticus po¬
pulus diuidit᷑. in dextro humero maiores filiuacob. In
leuo minores scriptis. ut pontifex ingrediens scã scoꝵ no¬

Expanded text:
 cum Hebraeo Aquilaque consentiens, ut uel colorem lapidum uel patriam demonstraret. in singulis lapidibus sena patriarcharum nomina sunt, quibus Israheliticus populus diuiditur: in dextro umero maiores filii Iacob, in laeuo minores scripti sunt, ut pontifex ingrediens sancta sancto
Abbreviated transcription (Latin):
los habebant aurcos ꝑ exteriores frontes eminentes uelut
quibusdã radicib: adherentes ꝑor dinẽ ad inuicẽ ꝑcircuitum
respicientes & ꝑ eos deaurati uectes immissi uno quoq: haben¬
larũ. Intrabantq caput uectis unius cuiusq in alio uectis
capite uelatiin modũ cocchi. & postergũ parietũ in longi¬
tudine positoꝵ. unus erat ordo ꝑtabulas om̃s uadens. quo
puncinos utriusq pari&is latera c̃tinebant᷑ in castrationib
factis & inmissis ad inuicẽ qđ ꝓpt̃ ea sic exquisitũ ÷ utneqa
uentis mouerent̾ neq alia causa tabnaculũ ẽt᷑bar& sedim¬

Expanded text:
los habebant aureos, per exteriores frontes eminentes, velut quibusdam radicibus confixos, per ordinem ad invicem per circuitum respicientes, et per eos deaurati vectes immissi, unoquoque halarum, intrabatque caput vectis uniuscujusque in alio vectis capite, velut in modum conchae: et post tergum parietum in longitudine positorum unus erat ordo, per tabulas omnes vadens, quo per uncinos utriusque parietis latera continebantur, in castrationibus factis et immissis ad invicem. Quod propterea sic exquisitum est, ut neque a ventis moveretur, neque alia causa tabernaculum conturbaretur, sed im
Abbreviated transcription (Latin):
aliũ qͥꝑ mediastabulas abangulo usq angulũ ꝑuenir&
hic ergo uectis a prima tabularũ sũmitate usq ad alte¬
rius lateris sũmitatẽ ꝑ .x. cubitos latitudinis tabna¬
culi ꝓtentus. eẽ. credendus ÷. Capite utroq firmit̃ ta¬
bulis inpositis ut ꝑ hoc & eatabnaculi plaga quȩ ñtabu¬
lis sed colũnis c̃stabat. Nonminus fixa quã c&erȩ uen¬

Expanded text:
alium, qui per medias tabulas ab angulo usque ad angulum perveniret. Hic ergo vectis a prima tabularum summitate usque ad alterius lateris summitatem, per decem cubitos latitudinis tabernaculi protentus esse credendus est, capite utroque firmiter tabulis impositis, ut per hoc et ea tabernaculi plaga, quae non tabulis sed columnis constabat, non minus fixa quam caeterae ven
Abbreviated transcription (Latin):
&rł. Altare qͥdẽ totũ cauũ fieri p̃ceptuũ ÷ ut insequen¬
tib manifestius edoc&. sedinmedio suihabens g̾raticu¬
lã ꝑtotũ inmodũ r&is distinctã: inquauictimarũ car¬
nes cõburende imponerent᷑. & subt̃eã arulã: inqua
c̃positis lignis ard& ignis seꝑ addeuoranda suꝑposita
holo causta paratus. Erat enĩ ẽtra arulã hostiũ inpa¬
ri&e altaris orientali unde łligna adalendũ ignem
immitti. ł carbones & cineres possent egeri. quo¬
modo inpictura cassiodori senatoris. cuius ipse
in ex positione psalmoꝵ meminit expressũ uidimus.
Inqua &iã utriq altari & holo causti uidelic& & incensi
pedes .iiii. fecit qđ utrũq eũ sicut &tabnaculi & tẽpli po¬
sitionẽ ad octorib iud ȩoꝵ didicisse putamus. Graticula¬

Expanded text:
. Altare quidem totum cavum fieri praeceptum est, ut in sequentibus manifestius edocetur. Sed in medio sui habens craticulam per totum, in modum retis distinctam, in qua victimarum carnes comburendae imponerentur; et subter eam arulam, in qua compositis lignis arderet ignis, semper ad devoranda superposita holocausta paratus. Erat enim contra arulam ostium in pariete altaris orientalis, unde vel ligna ad alendum ignem immitti, vel carbones et cineres possent egeri, quomodo in pictura Cassiodori senatoris, cujus ipse in expositione Psalmorum meminit, expressum vidimus: qua etiam utrique altari, et holocausti videlicet et incensi, pedes quatuor fecit. Quod utrumque eum, sicut et tabernaculi et templi positionem, a doctoribus Judaeorum didicisse putamus. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
Adhoc ergo faciendũ : aurilaminȩ id÷ brateȩ mira tenui¬
tate tenduntur. ex quib facta fila torquent᷑. cũ sub temi¬
ne triũ coloꝵ hiacinti. coccipurpurȩ. Etcũstamine brssi¬
no & efficit᷑ palleolũ uermiculate pulchritudinis prȩstrin¬
gens fulgore oculos inmodũ cara callarũ. sed absq cucul
lis. contra pectus nihil c̃textũ ÷ & locus futdro rationali

Expanded text:
 et lineum. Auri laminae, id est, bracteae, mira tenuitate tenduntur, ex quibus secta fila torquentur, cum subtegmine trium colorum, hiacynthi, cocci, purpurae, et cum stamine byssino: et efficitur palliolum mirae pulchritudinis, praestringens fulgore oculos in modum lis. Contra pectus nihil textum est, locus futuro rationali
Abbreviated transcription (Latin):
tiae dignis. id ÷ aelemosinis. c&erisq iustitiae operib quȩ
fecerint poenitentes areatu scelerũ quȩ quondã patraue¬
r̃ absoluit: Fritaũ lamina suꝑ infronte eiꝰ ut placat̾ussit eis
ditoꝵ uota dño idoneus sit sẽꝑ offerre : Stringensq tu
rsso Haec ÷ tunica in terior quã supra strictã lin¬
ã nuncupat. Quare aũ linea strictasit dicta ł brsso strin¬
gi p̃ciput᷑. Iã superius expositũ ÷ & nẽ adiciendũ qđ solent
milites habere lineas quas camisas uocant sic aptas m̃bris
& strictas corporis ut expediti sint ł in aduersũ ł ad p̃liũ di¬
rigendo uculo tenendo clipeo enselibrando. & quocũq
necessitas traxerit. qualẽ & io ab habuisse legitur quan¬
do amasã int̃fecit. strictã scilic& adm̃surã habitus sui.
Ergo & sacerdotes parati inministeriũ dĩ utunt᷑ hactuni¬
ca & habentes pulchritutlinẽ uestim̃toꝵ. nudoꝵ celerita¬
ad corpus indui id ÷ primo deb& sacerdos ornari Etthi¬

Expanded text:
tiae, id est, eleemosynis caeterisque justitiae operibus quae fecerunt, poenitentes a reatu scelerum quae quondam patraverunt absolvit. Erit autem lamina semper in fronte ejus, ut placatus sit eistorum vota Domino idoneus sit semper offerre. Feminalia, qu Haec est tunica interior, quam supra lineam strictam nuncupat. Quare autem linea stricta sit dicta, vel bysso stringi praecipiatur, jam superius expositum est, et nunc adjiciendum; quia solent milites habere lineas, quas camisias vocant, sic aptas membris, et strictas corporibus, ut expediti sint, vel ad cursum, vel ad praelium dirigendo jacula, tenendo clypeo, ense librando, et quocunque necessitas traxerit; qualem et Joab habuisse legitur, quando Amasam interfecit , stricta scilicet ad mensuram habitus sui. Ergo et sacerdotes parati in ministerium Dei utuntur hac tunica, ut habentes pulchritudinem vestimentorum, nudorum celeritaad
Abbreviated transcription (Latin):
erant uncini sup̃ induob suꝑ humeralis angulis in positi
& duo contra anuli induob: rationalis angulis sursũ. Equib:
pendebant catenȩ duȩ aureȩ quȩ intẽpẽ induendi in se¬
rebant᷑ uncinis qui in suꝑ humeralis angulis eminebant.
ut insequentib aꝑtius scriptũ : ut suꝑ humerale & ratio¬
nale mutuo necterent᷑. quoꝵ superior conexio hucusq¬

Expanded text:
it. Duo erant uncini supra in duobus superhumeralis angulis impositi, t duo contra annuli in duobus rationalis annulis sursum; e quibus pendebant duae catenae aureae, quae tempore induendi inserebantur uncinis, qui in superhumeralis angulis eminebant, ut in sequentibus apertius scriptum est: ut superhumerale et rationale, mutuo necterentur, quorum superior connexio hucusq
Abbreviated transcription (Latin):
t facies & uelũ deracintho. &rł. Uelũ hoc qđ tabnaculũ
diuidebat mediũ itapositũ refert ioseppus ut .xx. qͥdẽ cubiti¬
longitudinis ad priorẽ domũ .x. uero ꝑtinerent ad secundã.
ꝙ omnia m̃suristẽpli ꝙpostea factũ ÷ asalomone liqu& eẽ
hoc : scm̃ sc̃oꝵ habebat separatã. itaut longitudo & latitu¬
pars interior. Longitudinẽ & latitudinẽ similẽ. hoc ÷ de¬

Expanded text:
Verum hoc quod tabernaculum dividebatur medium, ita positum refert Josephus, ut viginti quidem cubitilongitudinis ad priorem domum, decem vero pertinerent ad secundam. Quod per omnia mensuris templi quod postea factum est, a Salomone liquet esse orum habebat separatam: ita ut longitudo et latitupars interior longitudinem et latitudinem similem, hoc est de
Abbreviated transcription (Latin):
sectanda cũpeccori bus quorũ uoluptas omnis ext̾ra ẽ. Vnde
mededit calũq uidere Iussit & erectos ad sidere tollere
uultus Congruit ergo & corpuscius ñ scđmlinia menta mẽ
brorũ sed potius quia erectũ est adintuenda quae incor pore
erigi quae inspitalib: natura maxime excellunt. ut quae

Expanded text:
sectanda, uelut pecora, quorum uoluptas omnis ex terra est: unde me dedit, coelumque videre Jussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Congruit ergo et corpus ejus animae rationali uod in caelum erectum est ad intuenda quae in corpore debet erigi quae in spiritalibus natura maxime excellunt, ut quae
Abbreviated transcription (Latin):
ti cortinarũ quicessantib pari&ib suꝑsunt inducant᷑ ad
inuicẽ in orientali & occidentali simullatere sibiq mutuo
cubitos longitudinis quat̃nos latitudinis & qͥa undecĩ
usq ꝑting&. habebunt enĩ denos cubitos. aequalitatis.
int̃pari&es. denos aque ascensionis siue descensionis in utro
& alt̃ exaltera quiplus : insagoꝵ logitudine utrũq latus
tabnaculi ꝓtegens. tabnaculũ nãq ꝓprie uocat ipsã cor¬
tinarũ facturã siue c̃iunctionẽ quosuno utiq cubito tran¬
si ebant. saga ab australi latere domus alterȩ a septẽtrio¬
nali. ideoq adtrã ꝑueniebant qͥuhaec xxxc. cubitos longi¬
cubitos in aequalitate habens a fronte domus usq ad sũmi¬
tatẽ tabularũ inplaga occidentali. &uii. cubitos de¬
pendentes afronte domus. septẽ similit̃ dependentes
inplaga occidentali. Dicq. fuit ut m̃sura sagoꝵ in occi¬

Expanded text:
ti cortinarum, qui cessantibus parietibus supersunt, inducantur ad ti cortinarum, qui cessantibus parietibus supersunt, inducantur ad invicem in orientali simul et occidentali latere, sibique mutuo cubitos longitudinis, quaternos latitudinis; et quia undecim usque pertingat. Habebunt enim denos cubitos aequalitatis inter parietes, denos aeque ascensionis sive descensionis in utroqet alter ex altera, qui plus est et in sagorum longitudine utrumque latus tabernaculi protegens. Tabernaculum namque proprie vocat ipsam cortinarum facturam sive conjunctionem, quas uno utique cubito transiebant saga ab australi latere domus, altero a septentrionali. Ideoque ad terram perveniebant, quia haec triginta cubitos longicubitos in aequalitate habens, a fronte domus usque ad summitatem tabularum in plaga occidentali, et septem cubitos dependentes a fronte domus, septem similiter dependentes in plaga occidentali. Sicque fuit ut mensura sagorum in occi
Abbreviated transcription (Latin):
goꝵ qͥb tegenda erat domus qualit̃ p̃fatis possint
c̃uenire m̃suris .X. erant cortinȩ habentes singulȩ lo¬
gitudinis .xxuiii. cubitos. latitudinis .iiii. quȩ simul iunc¬
tȩ & inunũ conpositȩ suꝑtabn aculũ implebant dela¬
titudinesua cubitos xL. Suspende igit᷑ ꝑm̃tissuȩ inte¬
riorẽ aspectũ cortinas quȩ habent singulȩ longitudi¬
nis xxuiii. cubitos & pone indomo ciuius ÷ m̃sura ꝑtrans¬
censu qͥ ÷ uxta pari&es habebunt cubitos nouenos. Sic¬
q. fit ut sũmitas cortinarũ t̃rã tangere ñ possit. sed m̃su¬
ra unius cubiti at̾ra atior absit. Itẽ uideb qđ cortine ha¬
bent in ȩqualitate ꝑ longitudinẽ domus cubitos .xx. &
in ascensu aũ siue descensu qui ÷ morientali. & occidentali
latere domus cubitos quinos. Ideoq eadẽ lateralis sũ¬
mitas cortinarũ nequaquã ad trã usq ꝑtingit. sed quini
cubitis hab& t̾ra altior. unde necesse fit ut quini illi cubi¬

Expanded text:
bus tegenda erat domus, qualiter praefatis possint convenire mensuris. Decem erant cortinae, habentes singulae longitudinis viginti octo cubitos, latitudinis quatuor; quae simul junctae, et in unum compositae, tabernaculum implebant de latitudine sua cubitos quadraginta. Suspende igitur cortinas, quae habent singulae longitudinis viginti octo cubitos, et pone in domo, cujus est mensura in transcensu qui est juxta parietes, habebunt cubitos novenos: sicque fit ut summitas cortinarum terram tangere non possit, sed mensura unius cubiti a terra altior absit. Item videbis quod cortinae habent in aequalitate per longitudinem domus cubitos triginta, in ascensu autem, sive descensu, qui est in orientali et occidentali latere domus, cubitos quinos. Ideoque eadem lateralis summitas cortinarum nequaquam ad terram usque pertingit, sed quinis cubitis est terra altior. Unde necesse fit ut quini illi cubi
Abbreviated transcription (Latin):
Ligna quippe s&hĩ deqͥb tab̾naculũ fiebat in putribilis r̃¬
tũ ab alba spina nisitantũ magnitudine distantia. Unde
& hieronimus ñnũquã in libro hȩ̨breoꝵ nominũ. sed & ina¬
luis opusculis suis sechĩ absolute spinas int̃p̃tatus :÷. Uer¬
bigratia abel s&hĩ luctus spinarũ. Nonaũ facile hocge¬
nus ligni nisi in desertis arabiae ubi tabnaculũ ȩdificaba¬
t̃ sol& inueniri. Unde grecił latini int̾p̃tes nom̃ ei aliud
pt̃ hebreoꝵ ponere ne quiuer̃. ut pote cuius apud eos¬

Expanded text:
Ligna setim, de quibus tabernaculum fiebat, imputribilis tum ab alba spina, nisi tantum magnitudine distantia. Unde et Hieronymus nonnunquam in libro Hebraeorum Nominum, sed et in aliis opusculis suis, setim absolute spinas interpretatus est. Verbi gratia, Abel setim, luctus spinarum. Non autem facile hoc genus ligni nisi in desertis Arabiae, ubi tabernaculum aedificabatur, solet inveniri. Unde Graeci vel Latini interpretes nomen ei aliud praeter Hebraeum ponere nequiverunt, ut pote cujus apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃iusũ ÷ ut crecto tabnaculo acregularit̃ ante ordinata
c̃page tabularũ figura in castraturȩ ñ cerner&. Qu
Quanta
tam̃ uirtute tabulassibi coadunauerit. ipsa pari&is in con¬
cussi firma stabilitas ostender&. Qđ aũ iub& in tabulis sin¬
gulis duas in castraturas fieri. hoc ÷ in utroq latere illarũ.

Expanded text:
t quidem erecto tabernaculo ac regulariter ante ordinato, compago tabularum figura incastraturae non cernitur; quanta tamen virtute tabulas sibimet coadunaverit, ipsa parietis inconcussi firma stabilitas ostendit: quia gulis incastraturas fieri, hoc est in utroque latere illaru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ aut suꝑfuerit insagis quȩ parant᷑ tecto id ÷ unũ sagũ
qđ amplius ÷ exmedi&ate eiꝰ operies posteriora tabna¬
culi. Medi&as nãq sagi in latitudiner̃ duo cubiti. ex qua
uidelic& medetate cooperiebant᷑ posteriora tabnaculi.
id ÷ cortinarũ quȩ ꝓprie tabnaculũ uocant᷑. quia duob
cubitis ut diximus eas ad inferiora tendens sagũ ultimũ
transiebat. Itẽq saga desuꝑ uenientia .uII. solũ modo cu¬
bitos occidentalis pari&is colũnas co operiebant. necta¬
m̃ tres reliqui qui remanserant usq ad trã nuditẽpes¬
taitũ iniurus patebant. Ded adductis ad inuicẽ ab utroq
latere sagis septenoꝵ cubitoꝵ qͥdeficientib parietib suꝑ¬
erant his posteriora domus firmissime usq adtrã c̃te
star cortinarũ sese in medio pari&is ẽtingere poterant.
Dedqͥa septinoꝵ erant cubitoꝵ mediũ pari&is inutrãq par¬
tẽ duob cubitis excedebant acsibi inuicẽ suꝑpositȩ iunge¬

Expanded text:
 autem superfuerit in sagis quae parantur tecto, id est, unum sagum, quod amplius ex medietate ejus operies posteriora tabernaculi. Medietas namque sagi, in latitudine duo sunt cubiti, ex qua videlicet medietate cooperiebantur posteriora tabernaculi, id est cortinarum quae proprie tabernaculum vocabantur, quia duobus cubitis eas, ut diximus, ad inferiora tendens sagum ultimum transiebat. Itemque saga desuper venientia, septem solummodo cubitos occidentalis parietis cooperiebant: nec tamen tres reliqui, qui remanserant, usque ad terram nudi tempestatum injuriis patebant; sed adductis ab invicem ab utroque latere sagis septenorum cubitorum, qui deficientibus parietibus supererant, his posteriora domus firmissime ad terram usque cstar cortinarum sese in medio parietis contingere poterant; sed quia septenorum erant cubitorum, medium parietis in utramque partem duobus cubitis excedebant, ac sibi invicem superpositae junge
Abbreviated transcription (Latin):
hic eũ fecisse cõmemorat. quia dicto citius omne qđ uoluit fuit
nilq differt quid lo quela humana prius increaturarũ ordine
nomin& quas diuina potentia simul condidit. Et uiditds̃ qđ ess&¬
com̃ dauerat. &iã desecunda sub intelle gendũ reliquit: Maxime
quia in huius diei operibplura erat subiuncturus. Poro dehomine

Expanded text:
 et intelligendum quia dicto citius omne quod voluit fecit; nilque differt quid loquela humana prius in creaturarum ordine nominet, quas divina potentia simul condidit cunctas. m erat, de secunda subintelligendum rquia in hujus diei operibus plura erat alia subjuncturus. Porro de homine
Abbreviated transcription (Latin):
& s. nram: unitas scaẽ trinitatis cõmendatur. Si quidẽ cadem
indiuidua trinitas in p̃cedente rerũ formatione mrstice erat
insinuata quando dicebatur. Et dix̃ dr̃ fiat. Et fecit ds̃ Et uidit di
Vna ostenditur triũ operatio & uirtus ꝑsonarũ . In eo uero qđ
sequit᷑ adimaginẽ & similitudinẽ nram̃ una & aequalis sub¬

Expanded text:
stram, unitas sanctae Trinitatis aperte commendatur. Siquidem eadem individua Trinitas in praecedente rerum formatione mystice erat insinuata, quando dicebatur: Et dixit Deus, Fiat. Et fecit Deus. Et vidit Deus una ostenditur trium personarum operatio; in eo vero quod sequitur, ad imaginem et similitudinem nostram, una et aequalis sub
Abbreviated transcription (Latin):
tadie caelifa ciẽ luminaribus ornant᷑ consequent̃ quinta in fe¬
riores mundi partes aqua ui delic& & aer hisqua sp̃u uitae mouent᷑
quia & haec elementa quadã cognatione. & sibi inuicẽ & caeloco¬
pulant᷑. Sibi quidẽ quia aer a quarũ exalationib pinguescit.¬
ita ut nubila contrahat. & possit uolatus auiũ sustinere. attestan¬
te scriptura. quia subito aer cog&ur innubes. & uentus transiens
fugabit eas. Deniq ꝑ noctes &iã serenas rorat cuius roris guitȩ
mane in herbis inueniunt᷑ caelo aũ ita iungunt. ut aer quiacae¬
quae ñ reptando sed nando ł pedib: ambulando incedunt. & uo
latilia quȩ ita pennas habent ut omni usu uolandi careant uide¬

Expanded text:
ta die coeli faciem luminaribus, ornantur consequenter quinta inferiores mundi partes, aqua videlicet et aer, his quae spiritu vitae moventur. Quia et haec elementa quadam quasi cognatione et sibi ad invicem et coelo copulantur. Sibi quidem, quia natura aquarum aeris quita ut nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere, attestante Scriptura: Quia subito aer cogetur in nubes, et ventus transiens fugabit eas . Denique per noctes etiam serenas rorat, cujus roris guttae mane in herbis inveniuntur; coelo autquae non reptando, sed natando, vel pedibus ambulando incedunt, sunt inter volatilia quae ita pennas habent, ut omni usu volandi careant
Abbreviated transcription (Latin):
n& & ad plerasq aues qua & sunterris aliquandorequi escunt.
fo&usq ꝓpagant ñtam̃ det̾ra sed mariuescunt᷑ marinisq sedib¬
utunt᷑ libentius. Qđ uero subiungit᷑ Auesq multiplicent᷑ suꝑt̾rã
re nesciunt Ita ut multo sepe annitemꝑẽ sub ꝓfundo aquarũ late-¬
uiciniũ ut docimus celino men meruit Post locupl&atas suis animan
precipuã hab& cognationẽ cũ aquis ut pote quae sine harũ suco &
irrigatione ñ solũ fructificare. sed nec consistere possit. P& rotes¬
tante quiait. Quia caeli erant prius & terra deaqua¬
aquã consistens dĩ uerbo. Producat ergo terra iumenta : id ẽ

Expanded text:
ita sunt pleraeque aves quae etsi in terris aliquando requiescunt, fetusque propagant, non tantum de terra, sed de mari vescuntur, marinisque sedibus libentius re nesciunt aves, ita ut multo saepe anni tempore sub profundo aquaruviciniam ut diximus coeli nomen meruit, post locupletatas suis animantpraecipuam habet cognationem cum aquis, utpote quae sine harum succo et irrigatione, non solum fructificare, sed ipsa nec consistere possit, Petro attestante, qui ait: Quia coeli erant prius et terra de aquaaquam co
Abbreviated transcription (Latin):
culatus suo nos sanguine redimens a demonicȩ dominationis
seruitute liberauit. Quae uidelic& lun& plenissimȩ dies increa¬
tione quidẽ mundi quarta ꝓcessit: at intẽꝑẽ dominicȩ passio¬
nis altioris gratia sacra menti. In quintã sabbati incidit ut ui¬
delic& dns̃ sexta sabbati crucifixsus sabbato insepulchro qui-¬
escer& ac primã sabbati sua resurrectione consecrar&. & nob̵
quoq: in ea qua & lux facta est resurgendi amortuis. aclucẽ

Expanded text:
culatus suo nos sanguine redimens, a daemoniacae dominationis servitute liberavit. Quae videlicet lunae plenissimae dies in creatione quidem mundi quarta processit. At in tempore Dominicae passionis, altioris gratia sacramenti, in quintam sabbati incidit: ut videlicet Dominus sexta sabbati crucifixus, sabbato ipso in sepulcro quiesceret, ac primam sabbati sua resurrectione consecraret, et nobis quoque in ea, in qua et lux facta est, resurgendi a mortuis ac lucem
Abbreviated transcription (Latin):
inistis ergo gradib: tã quã in quib dã dieb uespera ẽ. ipsa
ꝑfectio singuloꝵ operũ. & mane in choatio sequentiũ. Post
haecitaq istoꝵ q̃si sex dierũ. opera bona ualde. spe rat homo¬
dũ est. Sex dieb: cõsũmauit ds̃ omã opera sua & inseptimo
requi euit. Sex a &atib humanũ genus in hoc sȩđo. ꝑ succes¬
siones tẽporũ ꝓcedens dĩ opera insinuant: Quarũ prima ẽ

Expanded text:
In istis ergo gradibus, tanquam in quibusdam diebus, vespera est ipsa perfectio singulorum operum, et mane inchoatio sequentium. Post haec itaque istorum quasi sex dierum opera bonadum est. Sex diebus consummavit Deus omnia opera sua, et septimo requievit. Sex aetatibus humanum genus in hoc saeculo, per successiones temporum Dei opera insinuant: quarum prima est
Abbreviated transcription (Latin):
te litterȩ amoenissimus est. fructuosis nemorib opa¬
catus. idẽq magnas. & magno fonte facundus intelle¬
ter iacente spatio ł oceani ł terrarũ. a cunctis regionib
quas nunc humanũ genus incolit secr&ũ. Vnde nec aqu
diluiui qua totã nrĩ oͬbis suꝑficiẽ altissimȩ cooperuer

Expanded text:
licet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum, eumdemque magnum, et magno fonte fecunduterjacente spatio vel Oceani vel terrarum a cunctis regionibus quas nunc humanum genus incolit secretum. Unde nec aquae diluvii, quae totam nostri orbis superficiem altissime cooperuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
creandis. Fotẽ uero altius intellegi re
suis inquibus requi escer&. Quippe cuius requies in se me¬
tipso .ẽ. sine initio ac termino sed sola bonitatis suae causa
fecisse opera quae in ipso requiescerent cũe contrario me
sudore uultustui uesceris pane. Et benedixit dieisepti¬

Expanded text:
re. Potest vero altius intelligi reqsuis in quibus requiesceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper vera est, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera, quae in ipso requiescerent: quod e contrario sudore vultus tui vesceris pane tuo . Deus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ditȩ creaturȩ ISTE OENERATIONESCALi & tra quando cre¬
atas. Hac conditione scriptura scã tangit eos. qui mundũ
sine initio seꝑ fuisse affirmant. ł qui factũ quidẽ adoputant.
uerũ exmateria quã ñ fecerit ds̃ sed quae co&erna ipsi absq
mitio fuerit creatori. Dic̃ aũ generationes cali &tra. ipsum
ordinẽ diuinȩ institutionis quo ornatus corũ ꝑsex dierũ o¬

Expanded text:
ctu. Istae sunt generationes coeli et terrae quando creatae sunt. Hac conclusione Scriptura sancta tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel qui factum a Deo quidem putant, verum ex materia quam non fecerit Deus, sed quae coaeterna ipsi absque initio fuerit Creatori. Dicit enim generationes coeli et terrae, ipsum ordinem divinae institutionis, quo ornatus eorum per opera
Abbreviated transcription (Latin):
& uirgulta. necdũ pluuia descendente. neque homine ex¬
istente quio peret᷑ t̾rã consequent̃ hominis creatio sub infert᷑¬
itaq latius hominis factura describit᷑. quiindie quidẽ sexto
factus ẽ sed ibi breuit̃ eius ẽ. cõmemorata creatio. quȩ hic
plenius ex ponit᷑. quia uidelic& in corporis & animȩ substanti¬
ã factussit. Equib: corpus delimo t̾ra formatũ. anima uͦ de
carnalis ne forte putemus dm̃. ł manib: corporeis delimo
formasse corpus homini ł. faucib labi suȩ inspirasse infa
c̃su&udinẽ quasolent homines operari. dicta intellegatur.
Dĩ enĩ qui sp̃s ẽ. simplex substantia. linia m̃tis mẽbroꝵ cor¬
poraliũ eẽ cõposita ñnisi ab ineruditis credit᷑. Eor mauit
igit᷑ ds̃ hominẽ delimo t̾rae. quẽ uerbo suo delimo fieriius¬
sit inspirauit infaciẽ eius spiraculũ uitȩ. & factus est h .i. a¬

Expanded text:
et virgulta, necdum pluvia descendente, neque homine existente qui operatur terram, consequenter hominis creatio subinfertitaque latius hominis factura describitur, qui in die quidem sexto factus est; sed ibi breviter ejus est commemorata creatio, quae hic plenius exponitur, quia videlicet in corporis et animae substantiam factus sit, e quibus corpus de limo terrae formatum, anima vero de carnalis, ne forte putemus Deum vel manibus corporeis de limo formasse corpus hominis, vel faucibus labiisve inspirasse in faconsuetudinem qua solent homines operari, locutus est. Spiritus enim est Deus, nec simplex ejus substantia liniamentis membrorum corporalium esse composita nisi ab ineruditis creditur. Formavit igitur de limo Deus hominem. Quem verbo suo de limo fieri jussit. Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo
Abbreviated transcription (Latin):
te. sed statim mirabiliore opere conditoris antequam
aliqui fructus orirent᷑ ext̾ra crescendo. aut germina¬
rent. Repente cãpi om̃ & colles herbis erant & arbori¬
b: cooꝑti habentib: congruã altitudinẽ staturȩ. diffusi¬
onẽ ramorũ. opacitatẽ filiorũ. copiã fructuũ. quã
ñ paulatĩ ex t̃ra oriendo ł germinando. & accessu incre¬
mentorũ ꝓficiendo. sed subito exilla existendo acceper
nã & hunc sensũ magis subiuncta quoq uident᷑ uerba
iuuare quibus dr̃ Non enim pluerat dñs ds̃ suꝑtrã. Res¬

Expanded text:
ed mirabiliore prorsus opere conditoris tunc antequam aliqui fructus ex terra crescendo orirentur aut germinarent, repente campi omnes et colles erant herbis et arboribus cooperti, habentibus congruam altitudinem staturae, diffusionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc magis sensum subjuncta quoque videntur verba juvare, quibus dicitur: Non enim pluerat Dominus Deus super te
Abbreviated transcription (Latin):
tellegamus quantũ prima trae germinatio amoderna
cultuq hominũ multa in hortissata & nemorib ꝓcre¬
poterat eo qđ loca utriusq adhuc aqu& cuncta imple¬
rent. Sed nec fons accendere de t̾ra adirrigandã eã po¬
tuit quandiu tota tegebat᷑ abrsso. Sed fons inquit as¬

Expanded text:
telligamus quantum prima terrae germinatio a moderna cultuque hominum multa in hortis sata ac nemoribus procrepoterat, eo quod loca utriusque adhuc aquae cuncta implerent; sed nec fons ascendere de terra ad irrigandam eam potuit quandiu tota tegebatur abysso. Unde ni
Abbreviated transcription (Latin):
rũ difficile intellectu ẽ. quomodo in uno die fecerit dns
G̃Gmateria in formi parit̃ omis creatura sit facta. Sic̃ scrip
substantia simul creata . ẽ. sed simul ꝑspecies for mata
si id ẽ : natura: a quarũ ꝑ substantiã seminalẽ condita
latebant. causalit̃. qu& postmodũ ex opere creatoris

Expanded text:
terum difficile intellectu est quomodo in uno die fecerit Domimateria informi omnis pariter creatura sit facta, juxta hoc qsubstantia simul creata est, sed simul per species formata aquarum natura quasi per substantiam seminalem simul condita latebant, quae postmodum ex hujus opere conditoris
Abbreviated transcription (Latin):
tote. Deinde ꝓducit t̾ra bestias. id ẽ. homines in potentia
citate uiuentes. Serpentes quoq in noxiosscos uidelic& ui¬
ros astutiae uiuacitate bonũ amalo discernentes. & inquan¬
tũ fas .ẽ. reptando scrutantes t̾rena ꝑ quȩ intellegant sc̃pi¬
t̃na ñ illos uenenosos quise in huius mundi cupiditatib col
tẽ contẽ plabilit̃ intuendo⁊oper& iustitiã. ut ipsũ intellegat

Expanded text:
. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia citate vitae viventes; serpentes quoque innoxios, sanctos videlicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi cupiditatibus tertem contemplabiliter intuendo, operatur justitiam, ut ipsam intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
quoq postresurrectionẽ manducauit cũ discipulis ñ refecti¬
onis necessitate sed ut uerã se post mortẽ recepisse carnem
monstrar&. Et factũ estita. Idẽ ut dominar& ur homo cunc¬
quȩ fecit & erant ualdebona Quia desingulis dĩ operib sin¬
gillatĩ fuerat dictũ qđ uider& ea eẽ bona. recte in conclusio
tĩ sed cũ c&eris eũ dicere uoluit bonũ uelut intimans quid
mia semꝑ tam̃ cũeis uniuersitas pulchra sit. Et factũ est ues¬
ut qui om̃a innumero & inm̃sura & pondere constituit ipso
&iã numero inquo operat᷑ sua opera doce & eẽ ꝑfecta Com¬
pleuit q ds̃ dieseptimo opussuum qđ feceratꝰ id est ipsũ septimũ¬
Nam in reuolutione tẽporem octauusidẽ qui& primus com¬

Expanded text:
urrectionem manducavit cum discipulis, nec refectionis necessitate, sed ut veram post mortem recepisse carnem monstraret. Et factum est ita, id est, ut dominaretur homo cuncquae fecit, et erant valde bona. Quia de singulis Dei operibus singulatim fuerat dictum quod videret ea esse bona, recte in conclusiontim, sed cum caeteris eum dicere voluit bonum, velut intimans quid mia, semper tamen universitas cum eis pulchra sit. Et factum est vesut qui omnia in mensura et numero et pondere constituit, ipso etiam numero in quo operaretur sua opera doceret esse perfecta. Complevitque Deus die septimo opus suum quod fecerat. In alia tNam in revolutione temporum, octavus idem qui et primus com