comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
floruerunt. Nondum quidem
erat mortuus xp̃c: s eos marty
caritati ur̃e ne cum illos mar¬
tyres ammiramini. pucetis ñ
fuisse xp̃ianos. Ap̃iani fue-¬
runt: s nomen xp̃ianoꝵ postea
diuulgatum factis antecesse¬
runt S uidelicet quasi non
eis erat confessio xp̃i. N rege
impio & ꝑ sequutore non co¬
gebantur negare xp̃m quod
postea martyres cum coge¬
rentur ne facerent similem
głam consequuti sunt. Posterio¬
res enim ꝑsequutores popłi xp̃i¬
ani: ad negandum nomen xp̃i
compellebant eos quos ꝑ seque¬
bantur. Illi in xp̃i nomine ꝑse¬
uerantissime consistentes patie¬
bantur talla. qualia istos ꝑpes¬
sos eẽ cum legeretur audiuimꝰ.
Istis ergo martiribus recentio¬
ribus quoꝵ milibus terra pur¬
purata est imperabatur &e di¬
cebatur a ꝑsequutoribus nega¬
te xpm̃: Quodnon facientes:
patiebantur qualia &e isti per¬
pessi sunt. Istis uero dicebatur.
negate legem moysi. Eson faci¬
ebant. & patiebantur ꝓ lege

Expanded text:
floruerunt. Nondum quidem floruerunt. Nondum quidem erat mortuus Christus: sed martyres charitati vestrae, ne, cum illos martyres admiramini, putetis non fuisse christianos. Christiani fuerunt: sed nomen Christianorum postea divulgatum factis antecesserunt. Sed videlicet quasi non eis erat confessio Christi, a rege impio et persecutore non cogebantur negare Christum, quod postea martyres, cum cogerentur, ne facerent, similem gloriam consecuti sunt. Posteriores enim persecutores populi christiani, ad negandum nomen Christi compellebant eos quos persequebantur: illi in Christi nomine perseverantissime consistentes, patiebantur talia, qualia illos perpessos esse, cum legerentur, audivimus. Istis ergo martyribus recentioribus, quorum millibus terra purpurata est, imperabatur et dicebatur a persecutoribus, Negate Christum. Quod non facientes, patiebantur talia, qualia et isti perpessi sunt. Istis vero dicebatur, Negate legem Moysi. Non faciebant: patiebantur pro lege
Abbreviated transcription (Latin):
stum diem nobis sollempnẽ
fecit. quoꝵ mirabiles passi¬
ones cũ legerentur non solum
etiam uidiinus & spectauimus.
Olun ista gesta sunt. ante mear¬
nationem. ante passionem dñĩ
mo illo popło exciterunt. in qͦ
ꝓpħȩ extiterunt: qui hȩc prȩ¬
sentia p̃dixerunt. Hec quis-¬
quam arbitretur ante quam
eẽt popłs xp̃ianus. nullum
fuisse popłm deo Immo uero
ut sic loquar quemadmodũ
se ueritas habet. non nominũ
consuetudo. xpĩanus etiam
ille tunc popłs fuit. Neq enim
post passionem suam cȩpit habe¬
re populum xp̃e. s illius popłs
erat ex abraham genitus cui ꝑ¬
hibens testimonium ipse dñs
ait. Abraham concupiuit diem
sus est Ergo ex abraham natus
est ille populus ille qui seruiuit
in egypto. & qui manu potenti
ꝑ moysen famulum dei de do¬
mo seruitutis liberatus ꝑ ma¬
re rubrum fluctibus disceden¬
tibus ductus. in heremo exer¬
citatus. legi subditus. in regno
collocatus: Unde sicut dixi exci¬
terunt ꝓpħȩ: inde isti martyres

Expanded text:
stum diem nobis solemnem fecit: quorum mirabiles passiones, cum legerentur, non solum etiam vidimus et spectavimus. Olim ista gesta sunt, ante incarnationem, ante passionem Domini mo populo illo exstiterunt, in quo Prophetae exstiterunt, qui haec praesentia praedixerunt. Nec quisquam arbitretur, antequam esset populus Christianus, nullum fuisse populum Deo. Imo vero, ut sic loquar, quemadmodum se veritas habet, non nominum consuetudo, christianus etiam ille tunc populus fuit. Neque enim post passionem suam coepit habere populum Christus: sed illius populus erat ex Abraham genitus, cui perhibens testimonium ipse Dominus ait, Abraham concupivit vidersus est . Ergo ex Abraham natus est ille populus, qui servivit in Aegypto, et qui manu potenti per Moysen famulum Dei de domo servitutis liberatus, per mare Rubrum fluctibus descendentibus ductus, in eremo exercitatus, legi subditus, in regno collocatur. Unde, sicut dixi, exstiterunt Prophetae, inde isti martyres
Abbreviated transcription (Latin):
paruo spacio bene ui uamꝰ
& illo eamus. non tra nseamꝰ
& modo cum loqui murũtiq
transimus Uerba currunt:
ex ore uolant. Sie actus nr̃i
sic honores nr̃i. sic miseria nr̃a
sic ista felicitas nr̃a Totum
transit s non expauescamus:
uerbum domini manet ui

Expanded text:
parvo spatio bene vivamus, parvo spatio bene vivamus, et illo eamus, unde non transeamus. Et modo cum loquimur utique transimus. Verba currunt, ex ore volant: sic actus nostri, sic honores nostri, sic miseria nostra, sic ista felicitas nostra. Totum transit: sed non expavescamus; Verbum Domini manet in
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitando non ambulando tͣn¬
xi omne uisibile acile est enĩ
transire quod calcas s transit᷑
dixi omne mutabile: qm̃ qͥe
quid uisibile mutabile. ñ aũt
qͥcqͥd mutabile uisibile: qͥa & animꝰ
mutabilis ẽ. & tamen inuisibilis:
Transi omne quod uidetur.⁊
transi & quod ñ uidet᷑: etcam en
mutatur: ut ueinas ad eum qui
nec uidetur nec mutatur: Cum
ueneris ad eum uenies ad deum
compone. Longe in alto est ille.
nutri pennas Crede quod non¬
dum potes iuidere: ut merearis
uidere quod credis Lamquam
peregrini uiiamuisꝰ transire
nos cogitemus: & minus pecca¬
bimus: Agamus potius domino
deo nr̃o grãs. quia huius uitę
ultimum diem &e breuem ẽẽ
uoluit: & incertum Aprima
infantia usq ad decrepitam se¬
nectutem. brene spacium est
Qui tam dui uixerat quid ei
ꝓfuisset. si adam hodie mortu¬
us esset. Quid dui est. ubi fi¬
ni est: Hesternum diem ne mo
reuocat. hodiernus a crastino
urgetur ut transeat: Ip. so

Expanded text:
cogitando, non ambulando,cogitando, non ambulando,xi, omne visibile; facile est enim transire quod calcas: sed transitur, dixi, omne mutabile. Quoniam quidquid visibile, mutabile: non autem quidquid mutabile, visibile; quia et animus mutabilis est, et tamen invisibilis. Transi omne quod videtur; transi et quod non videtur, et tamen mutatur: ut venias ad eum, qui nec videtur, nec mutatur. Cum veneris ad eum, venies ad Deum.compone. Longe in alto est ille: nutri pennas. Crede quod nondum potes videre, ut merearis videre quod credis. Tanquam peregrini vivamus, transire nos cogitemus; et minus peccabimus. Agamus potius Domino Deo nostro gratias, quia hujus vitae ultimum diem et brevem esse voluit et incertum. A prima infantia usque ad decrepitam senectutem breve spatium est. Qui tamdiu vixerat, quid ei profuisset si Adam hodie mortuus esset? Quid diu est, ubi finis est? Hesternum diem nemo revocat: hodiernus a crastino urgetur, ut transeat. Ipso
Abbreviated transcription (Latin):
Quid dicam quid. Quando ex¬
plicabo quid. Ideo hoc ammi¬
rans dixit. non explicans. Qͥd
enim michi est inquit: Qua¬
re non dicis quid. Quomodo
dico quod oculus non uidit:
nec auris audiuit. nec in coR
hominis ascendit: Calcate
deorsum: Quid: Quia nichilẽ
Sperate sursum: Quid: Quia ex¬
plicari non potest & hanc fidem
habentes nolite zelare in pecca¬
toribus quando eos uidetis qua¬
si felices. falso felices: reuera infe¬
lices & uos letamini in domino
Et si habetis forte scđm tempus
diuitias. honores. potestates. no¬
lite inde uos putare felices. Sci¬
enti lȩtari in domuno. & intelli¬
genti in nouissima. felicitas.
mundi non est honor: s onud
ne ipsa felicitate non in corpo¬
re s in anima corrumpatur
Nam ista felicitas falsa est:
Gales &e si uidentur aliquid ẽẽ
in hoc scło. non lȩtantur. in prȩ¬
ceptis domini delectantur: Time
quod iubet deris p̃ponitur mu¬
ndo. & blandienti & minanti.
calcatur omne iisibile tͣnsitur

Expanded text:
Quid? dicam quid? Quando exQuid? dicam quid? Quando explicabo quid? Ideo hoc admirans dixit, non explicans, Quid enim mihi est? inquit. Quare non dicis quid? Quomodo dico quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ? Calcate deorsum quid; quia nihil est: sperate sursum quid; quia explicari non potest. Et hanc fidem habentes, nolite zelare in peccatoribus, quando videtis eos quasi felices, falso felices, revera infelices. Et vos laetamini in Domino . Et si habetis forte secundum tempus divitias, honores, potestates, nolite inde vos putare felices. CAPUT X. Scienti laetari in Domino, et intelligenti in novissima, felicitas mundi non est honor, sed onus. iclitatur, ne ipsa felicitate, non in corpore, sed in anima corrumpatur. Nam ista felicitas falsa est. Tales, et si videntur aliquid esse in hoc saeculo, non laetantur, in praeceptis Domini delectantur. Tunc quod jubet Deus, praeponitur mundo, et blandienti et minanti: calcatur omne visibile, transitur;
Abbreviated transcription (Latin):
& laui inter innocentes manus
meas: & cum dubito: sic cepi cog¬
noscere Sic cępi inquit cognos¬
cere. hoc labor est ante me. Mag¬
nus labor. istam soluere questio¬
nem Uere labor est Bene est illi
&e malus est male est illi ce bonꝰ
est. & fuꝑ ambos deus udex est:
Iustus ergo uidex dat bona malis.
& mala bonis. Labor est ante
me. S quousq labor est. Donec
introeam in scũarium dei: et
intelligam in nouissima. Ergo
si intellexeris in nouissimaͥ erti
requies inuentionis. ꝑit labor
ma: ubi nemo erit felix malud.
nemo infelix bonus: quid enĩ
ait: Quid enim michi est iN
cȩlo: Postea cognoui quid mi¬
chi est in celo cum intrarer
in scũarium dei: & intelligerẽ
in nouissima Quid michi est
in celo. Incorruptio. eternitas.
iminortalitas. nullus dolor.
nullus timor: nullus beatitudind
finis. Quid ergo michi est in cȩlo:
quid michi seruatur in cęloꝰ. et
a te quid uolui suꝑ terram
Quid enum michi est in celo:

Expanded text:
et lavi inter innocentes manus et lavi inter innocentes manus meas. Et cum dubito, sic coepi cognoscere. Sic coepi, inquit, cognoscere: hoc labor est ante me. Magnus labor, istam solvere quaestionem. Vere labor est. Bene est illi, et malus est; male est illi, et bonus est: et super ambos Deus judex est. Justus ergo judex dat bona malis, et mala bonis. Labor est ante me. Sed quousque labor est? Donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima. Ergo si intellexeris in novissima, erit requies inventionis, peribit labor ma, ubi nemo erit felix malus, nemo infelix bonus. Quid enim ait? Quid enim mihi est in coelo? Postea cognovi quid mihi est in coelo, cum intrarem in sanctuarium Dei, et intelligerem in novissima. Quid enim mihi est in coelo? Incorruptio, aeternitas, immortalitas, nullus dolor, nullus timor, nullus beatitudinis finis. Quid ergo mihi est in coelo? quid mihi servatur in coelo? Et a te quid volui super terram ? Quid enim mihi est in coelo?
Abbreviated transcription (Latin):
amus. de uita futura cogite¬
mus: ubi cum fuerit cortuũ.
transisti. Ubi est impius. ⁊son
ibi erit. Hic necessarius erat.
ibi queres eum: & non nuienies lo¬
cum eius Quando ergo iudetis
fro. qui ex fide uiuitis. quoꝵ coR
rectum est. qui futuram eãndẽq
ueram & sempiternam felicita¬
tem speratis. quando uidetis gau¬
dentes. & letantes homines in ista
falsa &x deceptoria felicitate. si
pn estis dolete. si sani estis flete
Sic enim &x ille cui commoti suts
pedes rep̃hendit se quia deum
ceperat accusare: & ibi iam erat
s pene fuit paulominus fuit:
⁊son negauit deus scientiam:
s tamquam motis pedibus nu¬
tauit. Quid est nutare. Dubita¬
re Quando audem se rep̃hendit
quod cor rectum non habuit.
quid dixit: Quare michi tur¬
bati sunt pedes: Quia ⁊ elaui
uquit in peccatoribus. pacem
pecca toꝵ indens Quia uidi di¬
uites  miquos. zelaui. & dixi
quiaꝑ didi iusticiam. & smne
causa ni stificaui cor meum:

Expanded text:
amus, de vita futura cogiteamus, de vita futura cogitemus: ubi cum fuerit cor tuum, transisti. Ubi est impius? Non ibi erit. Hic necessarius erat: ibi quaeres eum, et non invenies locum ejus. Quando ergo videtis, fratres, qui ex fide vivitis, quorum cor rectum est, qui futuram eamdemque veram et sempiternam felicitatem speratis; quando videtis gaudentes et laetantes homines in ista falsa et deceptoria felicitate, si pii estis, dolete; si sani estis, flete. Sic enim et ille cui commoti sunt pedes, reprehendit se, quia Deum coeperat accusare, et ibi jam erat; sed pene fuit, paulo minus fuit. Non negavit Deo scientiam: sed tanquam motis pedibus nutavit. Quid est nutare? Dubitare. Quando autem se reprehendit, quod correctum non habuit, quid dixit? Quare mihi turbati sunt pedes? Quia zelavi, inquit, in peccatoribus, pacem peccatorum videns . Quia vidi divites iniquos, zelavi; et dixi quia perdidi justitiam, et sine causa justificavi cor meum,
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit auaricia: in deo miscdđia:
Non redditum est uidȩ. nisi quod¬
ipse fecit: non quod de illo deus
est in hoc scło impio locus. & prsus
nouit dominus qui sunt eius:
&e nouit quid ꝓ ipsis faciat. de illis
qui non sunt enus S tu si transi¬
eris si terrena calcaueris si non
frustra sursum cor te habere res¬
ponderis. transeundo quęres
locum impii: & non inuenies..
In illa enim uita futura. quis
locis impii: Hum quid ad huc
opus habemus exerceri malis:
Num quid necesse habet aurũ.
adhuc purgari ꝑ paleam: To¬
tus enim mundus: fornax auri¬
ficis: Ibi iusti tamquam aurũ:
ibi impii tamquam palea. Ibi
tribulatio sicut ignis: ibi deus
sicut aurifex: Pius deum lau¬
datꝰ aurum rutilatꝰ impius
deum blasphemat: palea fu¬
mat Ad unam tribulationem
tamquam ad unum ignem
ille purgatur ille uastatur.
s deus aurifex in utroq laudat᷑
uos & me ipsum: Cogitationes
carnales in adiutorio domini
transeamusꝰ sursum cor habe¬

Expanded text:
tradidit avaritia; in Deo, misericordia. tradidit avaritia; in Deo, misericordia. Non redditum est Judae nisi quod fecit, non quod de illo Deus est in hoc saeculo impio locus: et prorsus novit Dominus qui sunt ejus ; et novit quid pro ipsis faciat, de illis qui non sunt ejus. Sed tu si transieris, si terrena calcaveris, si non frustra sursum cor te habere responderis; transeundo quaeres locum impii, et non invenies. In illa enim vita futura quis locus impii? Numquid adhuc opus habemus exerceri malis? Numquid necesse habet aurum adhuc purgari per paleam? Totus enim mundus fornax aurificis. Ibi justi tanquam aurum: ibi impii tanquam palea. Ibi tribulatio sicut ignis: ibi Deus sicut aurifex. Pius Deum laudat, aurum rutilat: impius Deum blasphemat, palea fumat. Ad unam tribulationem, tanquam ad unum ignem, ille purgatur, ille vastatur: sed Deus aurifex in utroque laudatuvos et me ipsum. Cogitationes carnales in adjutorio Domini transeamus, sursum cor habe
Abbreviated transcription (Latin):
bus dominus bene Conati suq̃s
ergo ad nram ꝑnicien. deus hoc
uertere dignatus est ad salutem:¬
Tradidit uidas xp̃m. & damp¬
natus est Iudas tradidit & dani¬
pnatur. tradidit filium pater
& głificatur Tradidit inquam
rudas magistrum & dampnat᷑.
tradidit se ipse filius &e lauda¬
tur: Quomodo nidas tradidit
xp̃m: omnes nouimus Expec¬
tatis fortassis audire. quomodo
pater tͣdiderit filium: & hoc
nostis S cominemorabo: ut re¬
cordemini. Audi apłm dicentẽ
de deo patre. Qui ꝓprio filio
non peꝑcit. s ꝓ nobis omnibus
tradidit eum Audi & de filio.
Qui me inquit dilexit: & tra¬
didit se ipsum ꝓ me: Duos iam
uide traditores: Patrem filii tra¬
ditorem: filium sui ipsius tra¬
ditoremꝰ s utrumq saluatorẽ
quia utrumq creatorem. Iudas
ergo quid fecit: Quid enim bo¬
ni fecit: Bonum de illo factum
est non ipse bonum fecit. Eseq enĩ
ait uidas tradam xp̃m: ut libe¬
retur genis humanum: Inuida

Expanded text:
bus Dominus bene. Conati sunt bus Dominus bene. Conati sunt ergo ad nostram perniciem: Deus hoc vertere dignatus est ad nostTradidit Judas Christum, et damnatus est. Judas tradidit, et damnatur: tradidit Filium Pater, et glorificatur. Tradidit, inquam, Judas magistrum, et damnatur: tradidit se ipse Filius, et laudatur. Quomodo Judas tradidit Christum, omnes novimus: exspectatis fortassis audire quomodo Pater tradidit Filium. Et hoc nostis: sed commemorabo, ut recordemini. Audi Apostolum dicentem de Deo Patre: Qui proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Audi et de Filio: Qui me, inquit, dilexit, et tradidit semetipsum pro me . Duos jam vide traditores: Patrem Filii traditorem, Filium sui ipsius traditorem, sed utrumque salvatorem, quia utrumque creatorem. Judas ergo quid fecit? Quid enim boni fecit? Bonum de illo factum est, non ipse bonum fecit. Neque enim ait Judas: Tradam Christum, ut liberetur genus humanum. In Juda
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓbatus. ꝑ eum isti scĩ iuuenes
coronati. Ergo habuit hic lo¬
cum suum. Malus erat. sed
bene illo usus est: qui malus eẽ
non potest. Sicut enim mali ho¬
munes male utuntur creaturis
bonis: sic creator bonus bene
utitur hominibus malis. ꝑso¬
uit quid inde agat: qui creauit
rifex portat: aurifex appendit.
aurifex librat. Pictor nouit
ubi ponat nigrum colorem ut
sit decora pictura. ce deus nes¬
cit ubi ponat peccatorem. ut
sit ordinata creatura: Nisi ds̃
patientia peccatores: unde nas¬
cerentur hodie tot fideles: Aui
mali seruantur. ut boni inde
nascantur: Boni gr̃ã dei: nam
tota dampnata est massa pecca¬
ti. Quid diabolo nequius : Et
de illius nequitia quanta bona
fecit ds̃: ꝑson funderetur ꝓ sa¬
lute nr̃a sanguis redemptoris:
nisi ꝑ nequitiam desertoris Le¬
ge euuangłium: & uide quid
ibi scriptum est. Immisit diabo
Qualis organarius. tale orga¬
num: Ufus est ergo male dia¬
bolus suo uase usus est ambo¬

Expanded text:
et probatus: per eum isti sancti iuvenes et probatus: per eum isti sancti iuvenes coronati. Ergo habuit hic locum suum. Malus erat: sed bene illo usus est, qui malus esse non potest. Sicut enim mali homines male utuntur creaturis bonis: sic Creator bonus bene utitur hominibus malis. Novit quid inde agat, qui totum creavit rifex portat, aurifex appendit, aurifex librat. Pictor novit ubi ponat nigrum colorem, ut sit decora pictura; et Deus nescit ubi ponat peccatorem, ut sit ordinata creatura? Cap. VI. patientia peccatores, unde nascerentur hodie tot fideles? Alii mali servantur, ut boni inde nascantur. Boni gratia Dei: nam tota damnata est massa peccati. Quid diabolo nequius? et de illius nequitia quanta bona fecit Deus? Non funderetur pro salute nostra sanguis Redemptoris, nisi per nequitiam desertoris. Lege Evangelium, et vide quid ibi scriptum est: Immisit diabolqualis organarius, tale organum. Usus est ergo male diabolus suo vase: usus est ambo
Abbreviated transcription (Latin):
fno potis dicert. Utrum bene sit
post mortem iustis. & male post
mortem impiis. an utriq pariter
sine sensu futuri sint nescio O si
hic michi bene sit. cum uiuo. eum
sentio. Uides quia nondum tran¬
sisti. Istas inquam istas cogitatio¬
nes terrenas puluereas. fimeas.
uaporeas. carnales mortales. non¬
dum transisti. Ideo tibi uidetuR¬
impius exaltari suꝑ cȩdros liba¬
in. Ideo quęris locum eius & inue¬
nis: quia non transisti locum eiꝰ
locum suum in hoc scło Ron
enim frustra a deo p̾scio creare¬
tur. aut frustra nuitriretur aut
frustra suꝑ eum sol oriretur. &
pluuia funderetur. frustra ei
maligno & male uiuenti tanta
dei patientia parceretur: Non ẽ.
hoc frustra. Habet hic locuin
sinim & si non omnnia possu¬
inus nos inuenire᷑. s dõ nota
sunt omnia: qui nouit cunc¬
ta disponere. Ecce ut de aliis ta¬
ccanius. qualem locum hic ha¬
buit iste miser antiochus: PeR
cum popłs dei flagellatus est

Expanded text:
Ergo potes dicere: Utrum bene sit Ergo potes dicere: Utrum bene sit post mortem justis, et male post mortem impiis, an utrique pariter sine sensu futuri sint, nescio. O si hic mihi bene sit, cum vivo, cum sentio! Vides quia nondum transisti. Istas, inquam, istas cogitationes terrenas, pulvereas, fumeas, vaporeas, carnales, mortales nondum transisti. Ideo tibi impius exaltari super cedros Libani: ideo quaeris locum eius, et invenis, quia non transisti. Cap. V. 4locum suum in hoc saeculo. Non enim frustra a Deo crearetur, aut frustra nutriretur, aut frustra super eum sol oriretur, et pluvia funderetur, frustra ei maligno et male viventi tanta Dei patientia parceretur. Non est hoc frustra: habet hic locum suum. Et si non omnia possumus nos invenire: sed Deo nota sunt omnia, qui novit cuncta disponere. Ecce, ut de aliis taceamus, qualem locum hic habuit iste miser Antiochus? Per eum populus Dei flagellatus est
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur falsa est felicitas mun¬
di ce si non audeas ita dicere.
uideo tamen forte in corde tuo:
os torques. subsannas irrides.
& dicis tibi O si hic michi be¬
ne sit. Postea quid futurum
sit nescio: & non est parum
quia uel nescio dicis. ne forte eti¬
am hoc dicas Exigu um & cum
tedio est tempus uitȩ nr̃e: & non
est reuersio in fine hominis: et
non est qui agnitus sit reuer¬
sus ab inferis: Uel nescio dic: Con¬
fessio ignorantiȩ. gradus scien¬
tiȩ: Sic ergo te alloquar. tãquã
michi dicas. nescio quid post mor¬
tem futurum sit. ꝓrsus ignoro
an beati futuri sint iusti. & mi¬
seri peccatores: an utriq parit᷑
non sint futuri: Illud tameN
quaminis nescias. non audebis
dicere post mortem beatos fu¬
turos peccatores. miseros iustos
Hson potes dicere illos & si sus¬
picaris parit̾ non futuros. in
meliori tamen statu futuros
impios: & iustos in malis post
mortem futuros: Nec ignoran¬
tia tua tibi potest suggerere hos

Expanded text:
dicitur, Falsa est felicitas mundicitur, Falsa est felicitas mundi; etsi non audeas ita dicere, video tamen in corde tuo, forte os torques, subsannas, irrides, et dicis tibi: O si hic mihi bene sit! postea quid futurum sit nescio. Et non est parum quia vel nescio dicis: ne forte etiam hoc dicas, Exiguum et cum taedio est tempus vitae nostrae, et non est reversio in fine hominis, et non est qui agnitus sit reversus ab inferis . Vel nescio dic. Confessio ignorantiae, gradus est scientiae. Sic ergo te alloquar, tanquam mihi dicas, Nescio quid post mortem futurum sit: prorsus ignoro an beati futuri sint justi, et miseri peccatores; an utrique pariter non sint futuri. Illud tamen quamvis nescias, non audebis dicere post mortem beatos futuros peccatores, miseros justos. Non potes dicere, illos etsi suspicaris pariter non futuros, in meliori tamen statu futuros impios, et justos in malis post mortem futuros. Nec ignorantia tua tibi potest suggerere hoc.
Abbreviated transcription (Latin):
Ille uuienit miscđiam: iste au¬
xit suꝑbiam: S quantum et
quousq auxit suꝑbiam: Llidi
impium exaltari suꝑ cȩdros
libani: Quoiisq quam dui:
Transuu & ecce non erat &
guȩsiui eum & non est inuentꝰ
locus eius. Bene: Quęsisti & non
inuenisti: quia transisti: Uisui¬
dere impium non eẽ: uis quȩ¬
rere eum & locum eius non in¬
uenire: Transi. Quid dico tͣnsi:
Noli expauescere. non dixi mo¬
rere: Putasti enim dixisse me
transi de hac uita. & ideo expa¬
uisti: quia non transisti. Quid
est non transisti: Non transisti
erectione cordis temporalis fe¬
licitatis illecebras: non transi¬
sti blandimenta carnis: non
transisti suggestiones scłi: cor
titillantes & immittentes timo¬
rem miseriarum humanarũ
Ideo in hoc mundo putas esse
felicitatem: in hoc mundo ñ
putas eẽ calamitatẽ. Feli citas
regnii cęloꝵ non tetigit cor tuum:
non inde asꝑsa est estibus tuis au¬
rora refrigerii Quando tibi

Expanded text:
Ille invenit misericordiam, iste auIlle invenit misericordiam, iste auxit superbiam. CAquo usque auxit superbiam? Vidi impium exaltari super cedros Libani. Quo usque? quamdiu? Transivi, et ecce non erat: et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Bene: quaesisti, et non invenisti; quia transisti. Vis videre impium non esse? vis quaerere eum, et locum ejus non invenire? Transi. Quid dico, Transi? Noli expavescere: non dixi, Morere. Putasti enim me dixisse, Transi de hac vita: et ideo expavisti, quia non transisti. Quid est, non transisti? Non transisti erectione cordis, temporalis felicitatis illecebras; non transisti blandimenta carnis, non transisti suggestiones saeculi cor titillantes et immittentes timorem miseriarum humanarum. Ideo in hoc mundo putas esse felicitatem, in hoc mundo non putas esse calamitatem. Felicitas regni coelorum non tetigit cor tuum, non inde aspersa est aestibus tuis aura refrigerii. Quando tibi
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a. fidelis est & iustus qui di¬
inittat nobis peccata: & mundet
nos ab omni iquitate. Ad ius¬
tos ergo ꝑtinet confessio pecca¬
toꝵ: ad suꝑbos ꝑtinet defensio
meritoꝵ. Pariter ergo iusti pec¬
cata confitentes. pariter deo
ab ignibus liberantur: isti ab
ignibus consumuntur: Ergo
illis deus aderat: hos deserue¬
rat: Absit. Immo utrisq affuit:
Illis in aꝑto. istis in occulto. Il¬
los uisibiliter liberabat: istos
inuisibiliter coronabat Illi
quidem de morte liberati sun.
s in huius uite temptatione
manserunt. Ab igne liberati.
ad pericula reseruati. Uno
tyranno uicto: ad huc certa¬
turi cum diabolo. Fr̃s mei si¬
cut xp̃iani intelligite. Macha¬
bei melius & tutius liberati
sunt. Ab illis tribus uiris ce¬
teris remanentibus illa una
temptatio superata est: ab istis ista
uita finita. quȩ tota temptatio
est Deinde diuino iudicio occul¬
to ꝓculdubio s tamen iusto. na¬
buchodonosor meruit conuera.
antiochus meruit obdurari:

Expanded text:
fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et emundet nos ab omni iniquitate . Ad justos ergo pertinet confessio peccatorum: ad superbos pertinet defensio meritorum. Pariter ergo justi peccata confitentes, pariter Deo ab ignibus liberantur, isti ab ignibus consumuntur? Ergo illis Deus aderat, hos deseruerat? Absit: imo utrisque adfuit; illis in aperto, istis in occulto. Illos visibiliter liberabat: istos invisibiliter coronabat. Illi quidem de morte liberati sunt; sed in hujus vitae tentatione manserunt: ab igne liberati, ad pericula reservati; uno tyranno victo, adhuc certaturi cum diabolo. Fratres mei, sicut christiani intelligite. Machabaei melius et tutius liberati sunt. Ab illis tribus viris, caeteris remanentibus, illa una tentatio superata est: ab istis ista vita finita, quae tota tentatio est. Deinde divino judicio, occulto procul dubio, sed tamen justo, Nabuchodonosor meruit converti, Antiochus meruit obdurari.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: &e sic euaserunt Fac si uis ui¬
uere. Morieris si non feceris. Ulide
si non est. Morieris si xp̃m non
negaueris: Quod dicebat aꝑte
martyri ꝑseqiutor: hoc tibi ex
obliquo dicit occultus tempta¬
tor. Fac tibi hoc remedium et
uiues. ꝑsonne hoc est sacrifica
& uiues: Si non feceris morie¬
ris Nonne hoc est si non sacrifi¬
caueris morieris Inuenisti pa¬
rem pugnam: quere parem
palmam. In lecto es &e in stadio
es: Iaces & luctaris Pmane in
fide. & dum fatigatus es uincis
Habetis ergo carissimi non par¬
uum solatium: orationum lo¬
cum: Martyr stephanus hic
honoretur: s in euis honore
coronator stephani adoretur.

Expanded text:
sunt, et sic evaserunt; fac, si vis visunt, et sic evaserunt; fac, si vis vivere; morieris, si non feceris. Vide si non est, Morieris, si Christum non negaveris. Quod dicebat aperte martyri persecutor, hoc tibi ex obliquo dicit occultus tentator. Fac tibi hoc remedium, et vives: nonne hoc est, Sacrifica, et vives? Si non feceris, morieris: nonne hoc est, Si non sacrificaveris, morieris? Invenisti parem pugnam, quaere parem palmam. In lecto es, et in stadio es; jaces, et luctaris. Permane in fide; et dum fatigatus es, vincis. Habetis ergo, charissimi, non parvum solatium, orationum locum. Martyr Stephanus hic honoretur: sed in ejus honore coronator Stephani adoretur.
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudinẽ iniquitatis: at¬
tende in nobis qui inde nati
sumus. magnitudinem cala¬
mitatis. Ulerbi huius mei scam̃
scripturam testem citabo Anu¬
liere in quit mitrum factum ẽ.
peccati. & ꝓpt̾ illã morim᷑ om̃d
Quod illa accepit in pena: hoc
contẽpnunt martyres ꝓ uicꝰto¬
ria. Mortem illis cõminatus. ẽ
ds̃ ne peccarent. mortẽ marty¬
ribus immicus cõmininatus
est ut peccarent. Illi ut more¬
rentur peccauerunt: marty¬
res mortui sunt ne peccarent
Unde illis pena inflicta:. inde
runt. s non pontem quo tran¬
siere p̃ciderunt: oe nr̃m acces¬
sum ꝓhibuerunt: Patet eui
placet. Hsec qualem illi passi
sunt optanda est ꝑsequutio:
s cotidiana est humanȩ uite
temptatio. Aliquando egro¬
tat sidelis. & ibi est temptator:
Pmittitur illi ꝓ salute illici¬
tum sacrificium. noxia et
sacrilega ligatura. nefanda
incantatio magica consecra¬
tio. Promittitur. eiq dicitur
Ine &e ille peius te periclitati

Expanded text:
magnitudinem iniquitatis? Atmagnitudinem iniquitatis? Attende in nobis, qui inde nati sumus, magnitudinem calamitatis. Verbi hujus mei sanctam Scripturam testem citabo: A muliere, inquit, initium factum est peccati, et propter illam morimur omnes . Quod illa accepit in poena, hoc contemnunt martyres pro victoria. Mortem illis comminatus est Deus, ne peccarent: mortem martyribus inimicus comminatus est, ut peccarent. Illi ut morerentur, peccaverunt: martyres mortui sunt, ne peccarent. Unde illis poena inflicta, inde runt: sed non pontem quo transiere praeciderunt, et nostrum accessum prohibuerunt. Patet cui placet: nec qualem illi passi sunt, optanda est persecutio; sed quotidiana est humanae vitae tentatio. Aliquando aegrotat fidelis, et ibi est tentator. Promittitur illi pro salute illicitum sacrificium, noxia et sacrilega ligatura, nefanda incantatio, magica consecratio promittitur, eique dicitur: Ille et ille pejus te periclitati
Abbreviated transcription (Latin):
non est ad peccatum consensum:
falsum dixerunt testimonium
&e qui audierunt crediderunt.
s dm̃ non uicerunt. Liberatur
illa liberatur &e ille. Od si &e mo¬
rerentur. nonne amplius libe¬
rarentur: quando securi corona¬
rentur. Quare dixi securi coro¬
narentur: Quia nulla tẽptatio
remaneret. Ham & si liberata
est susanna adhuc temptanda:
& ipse ioseph ad huc temptandud
lberatus est. Unde temptandus
Quia tẽptatio eit uita humana
suꝑ terram Usq ad mortem to¬
ta temptatio. post mortem sola
beatitudo. S scõꝵ. quoꝵ mors
p̃ciosa est in conspecꝰtu dei. &
illa ergo contra peccatum id est
contra adulterium: &e illi contͣ
tale peccatum usq ad sangui¬
nem certauerunt. Maus pec¬
catum est xp̃m negare: quam
adulterium ꝑpetrare. Adul¬
terium carnis est illicite con¬
cumbere. adulterium cordis. ẽ
ueritatem negare In fide. IN
mente: ibi debet ẽẽ castita
Prima ibi est prius eua corrup¬
ta. Uis nosse in illa corruptiõe

Expanded text:
non est ad peccatum consensum, non est ad peccatum consensum, falsum dixerunt testimonium; et qui audierunt crediderunt: sed Deum non vicerunt. Liberatur illa, liberatur et ille. Quid, si et morerentur, nonne amplius liberarentur, quando securi coronarentur? Quare dixi, securi coronarentur? Quia nulla tentatio remaneret. Nam etsi liberata est Susanna, adhuc tentanda; et ipse Joseph adhuc tentandus liberatus est. Unde tentandus? quia tentatio est vita humana super terram . Usque ad mortem tota tentatio: post mortem sola beatitudo; sed Sanctorum, quorum mors pretiosa est in conspectu Dei. Et illa ergo contra peccatum, id est contra adulterium, et ille contra tale peccatum, usque ad sanguinem certaverunt. Majus peccatum est Christum negare, quam adulterium perpetrare. Adulterium carnis est, illicite concumbere: adulterium cordis est, veritatem negare. In fide, in mente, ibi debet esse castitas. Prima ibi est parens Eva corrupta. Vis nosse in illa corruptione
Abbreviated transcription (Latin):
S ꝑsequutori illoꝵ tempoꝵ
quando occidebantur scĩ. pa¬
rum fuit dicere. aufero quod
habes: Sorgueo inquit: ligo.
occido Hoc qui non timuit:
mundum uicit Certamen ꝓ
ueritate ad summum ꝑduxce¬
runt: qui usq ad ista certaue¬
runt. Hoc est quod dicit in epł̃a
ad hebreos. Fondum enim usq
ad sanguinem aduersus pec¬
catum certastis. Ipsi sunt ꝑfec¬
ti: qui aduersus peccatum usq
ad sanguinem certauerunt:
Quid est aduersus peccatum:
Aduersus magnum peccatũ
aduersus negationem xp̃i
Nostis quomodo certauerit ad¬
uersus peccatum susanna. usq
ad sanguinem. S ne solȩ fe¬
minȩ hinc habeant consolatio¬
nem. & uiri de numero suo ali¬
quid quęrant tale. quale i
su sanna extitit: nostis quem¬
admodum ioseph contra pec¬
catum usq ad sanguinem cei¬
tauit. Similis est causa: & illa
habuit falsos testes. eos ipsos
quibus consentire noluit ne
peccaret: & ille eam ipsam cui no¬
luit consentire Utriq quibus

Expanded text:
Sed persecutori illorum temporum, Sed persecutori illorum temporum, quando occidebantur sancti, parum fuit dicere: Aufero quod habes. Torqueo, inquit, ligo, occido. Hoc qui non timuit, mundum vicit. Certamen pro veritate ad summum perduxerunt, qui usque ad ista certaverunt. Hoc est quod dicit in Epistola ad Hebraeos: Nondum enim usque ad sanguinem adversus peccatum certastis . Ipsi sunt perfecti, qui adversus peccatum usque ad sanguinem certaverunt. Quid est adversus peccatum? Adversus magnum peccatum: adversus negationem Christi. Nostis quomodo certaverit adversus peccatum Susanna usque ad sanguinem . Sed ne solae feminae hinc habeant consolationem, et viri de numero suo aliquid quaerant tale, quale in Susanna extitit: nostis quemadmodum Joseph contra peccatum usque ad sanguinem certavit . Similis est causa. Et illa habuit falsos testes eos ipsos, quibus consentire noluit, ne peccaret; et ille eam ipsam, cui noluit consentire. Utrique quibus
Abbreviated transcription (Latin):
pnere quod delectat. quam uin¬
cere quod molestat. Constitue
&e do tibi quod non habes: Con¬
tempsit quod delectat: & non
negauit. At ille ꝑseguutor ad¬
iecit. Non uis accipere quod non
habes. tollo quod habes. Non sie
sapit lucrum. quomodo dolet
dampnum: qunia facilius est
non manducare. quam uome¬
re. Non acquisiuit. non man¬
ducauit. Quod acquisierat ꝑ¬
didit: quod manducauerat
uomuit. In non manducando
gula fraudatur. inuomendo
stomachus euertitur Fortior est
ergo in confessione xp̃i qui dãp¬
na non timuit: quam qui lu¬
cra contempsit. S dampna
qualia: Amissionem pecuniȩ:
amissionem patrimonii: amis¬
fionem rerum omnium quas
habebat S inimicus nondũ
ꝓxime accęssit Res perierun
que forinsecus adiacebant
Si non sunt amate cum ha¬
berentur: non contristaue¬
runt cum amitterentur:
& ut breuiter dicam qͣndo
amittuntur. tantum meroris
dimittunt: quantum cum ha¬
berentur amari potuerun ⁊.

Expanded text:
nere quod delectat, quam vinnere quod delectat, quam vincere quod molestat. Constitue et do tibi quod non habes: contempsit quod delectat, et non negavit. At ille persecutor adjecit: Non vis accipere quod non habes? tollo quod habes. Non sic sapit lucrum, quomodo dolet damnum: quia facilius est non manducare, quam vomere. Non acquisivit, non manducavit: quod acquisierat perdidit, quod manducaverat vomuit. In non manducando gula fraudatur, in vomendo stomachus evertitur. Fortior est ergo in confessione Christi, qui damna non timuit, quam qui lucra contempsit. Sed damna qualia? Amissionem pecuniae, amissionem patrimonii, amissionem rerum omnium, quas habebat. Sed inimicus nondum proxime accessit. Res perierunt, quae forinsecus adjacebant. Si non sunt amatae cum haberentur, non contristaverunt cum amitterentur. Et ut breviter dicam, quando amittuntur, tantum moeroris dimittunt, quantum cum haberentur, amari potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inuentum est. Multi inde reli¬
quias acceperunt. quia deu
uoluit & huc uenerunt. Com¬
mendatur ergo caritati ur̃e et
locus &e dies utrumq cęlebran¬
dum in honore dei quem con¬
fessus est stephanus ꝑsos enun
in isto loco non aram fecimus
stephano. s dereliquiis stepha¬
ni aram deo Grata sunt deo hu¬
uismodi altaria: Queris quare:
Quia p̾ciosa i conspectu dnĩ
mors scõꝵ enis. Redempti sunt
sanguine. qui sanguinem ꝓ
redemptore fuderunt. Ille fu¬
dit ut eoꝵ salus redimeretur.
illi fuderunt ut euu angłium
enus dilla taretur Reddide¬
runt uicem: s non de suo
Ut enim hoc possent ille dona¬
uit: &e ut fieret quod ab ipsis
fieri potuit. ille donauit. E¬
hibendo dignationẽ: dedit occa¬
sionem: Factum est. passi sunt.
calcauerunt mundum: Parũ
eis fuit contempnere delicias
scłi: penas minas. tormenta ui¬
cerunt. ꝓ confessione enum dei
contempnere quod delectat. ualde
magnum: S minus est contem¬

Expanded text:
inventum est. Multi inde reliinventum est. Multi inde reliquias acceperunt, quia Deus voluit, et huc venerunt. Commendatur ergo Charitati vestrae et locus et dies: utrumque celebrandum in honorem Dei, quem confessus est Stephanus. Nos enim in isto loco non aram fecimus Stephano, sed de reliquiis Stephani aram Deo. Grata sunt Deo hujusmodi altaria. Quaeris quare? Quia pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Redempti sunt sanguine, qui sanguinem pro Redemptore fuderunt. Ille fudit, ut eorum salus redimeretur: illi fuderunt, ut Evangelium ejus diffamaretur. Reddiderunt vicem, sed non de suo: ut enim hoc possent, ille donavit; et ut fieret quod ab ipsis fieri potuit, ille donavit. Exhibendo dignationem, dedit occasionem. Factum est, passi sunt, calcaverant mundum. 2. eis fuit contemnere delicias saeculi; poenas, minas, tormenta vicerunt. Pro confessione enim Dei contemnere quod delectat, valde magnum: sed minus est contem
Abbreviated transcription (Latin):
pE CDAT
scĩtas ur̃a scire. quid
hodie in isto loco po¬
situm sit. Reliquie
sunt primi & beatis¬
simi martyris stephani. Audistis
cum passionis eius lectio legeret᷑
de libro canonico actuum apłoꝵ
quemadmodum lapidatus sit
a iudeis. quemadmnodiumn dño
commendauerit sp̃m suum:
quem admodum etiam in ex¬
tremo genibus fixis orauerit ꝓ
lapidatoribus suis. Huius cor¬
piis. ex illo usq ad ista tempora
latuit. Huꝑ autem apparuit.
sicut solent apparere scoꝵ mar
quando placuit creatori. Sic
ante aliquot annos nobis unue¬
nibus apud mediolanum consti¬
tutis apparuerunt corpora scõꝵ
martyrum geruasii &e ꝓtasul
Scitis quod geruasius ce̾ ꝓtasiꝰ
longe posterius passi sunt quã
beatissimus stephanus. quare
ergo illoꝵ prius. & huius postea
slemo disputet. Uoluntas dei
fidem querit: non questionem
Uerum autem reuelatum fuit
ti qui res ipsas muentas monstra¬
uit. Prȩcedentibus enim signis
locus demonstratus est: & quo¬
modo fuerat reuelatum. sic et

Expanded text:
pectat Sanctitas vestra scire quid hodie in isto loco positum sit. Reliquiae sunt primi et beatissimi martyris Stephani. Audistis, cum passionis ejus lectio legeretur de libro canonico Actuum Apostolorum, quemadmodum lapidatus sit a Judaeis, quemadmodum Domino commendaverit spiritum suum, quemadmodum etiam in extremo genibus fixis oraverit pro lapidatoribus suis . Hujus corpus ex illo usque ad ista tempora latuit; nuper autem apparuit, sicut solent apparere sanctorumquando placuit Creatori. Sic ante aliquot annos, nobis juvenibus apud Mediolanum constitutis, apparuerunt corpora sanctorum martyrum Gervasii et Protasii. Scitis quod Gervasius et Protasius longe posterius passi sunt, quam beatissimus Stephanus. Quare ergo illorum prius, et hujus postea? Nemo disputet: voluntas Dei fidem quaerit, non quaestionem. Verum autem revelatum fuit ei, qui res ipsas inventas monstravit. Praecedentibus enim signis locus demonstratus est; et quomodo fuerat revelatum, sic et
Abbreviated transcription (Latin):
Dulciora sunt uulnera amici.
quam uoluntaria oscula immici
Igitur fr̃s quia post tot increpa¬
tionis meȩ itilia uerba credo uos
benignitate sensirum ꝓfecisse: de
sacris litteris aliqua conseramus:
Sieut enim fons qui non solito
humore distillat. exagitatur sur¬
culis. &e ita largior inueniturꝰ. ac
primum ex eo turbida aqua ꝓ¬
ducitur. ut unda purior subse¬
quatur. sic ergo & scĩtas ur̃a exas¬
perata quidem fuerat austeritate
sermonis. s deuotior facta est dul¬
cedine pietatis Turbulentum
enim quiddam ur̃i animi forsi¬
tan retinebant. s iam ex ur̃is
moribus ꝓfluit quod purum ẽ
Uideamus ergo quid sit quod
Honigitur tamquam ignarus
interrogat dominiis quid de
eo popł. discipłiq sentirent: s
tamquam sciens uniuersorum
mentes. fidem manifestare
uolint singuloꝵ. ut quod corde
credebant. ore narrarent: Alii enĩ
helyam eẽ credebant dominum:
alii iheremiam: alii iohannem
baptistam: Petrus solus xpm dei

Expanded text:
Dulciora sunt vulnera amici Dulciora sunt vulnera amici quam voluntaria oscula inimici . Igitur, fratres, quia post tot increpationis meae utilia verba credo vos benignitate sensuum profecisse, de sacris Litteris aliqua conferamus. Sicut enim fons qui non solito humore distillat exagitatur surculis, et ita largior invenitur, ac primum ex eo turbida aqua producitur, ut unda purior subsequatur; sic et sanctitas vestra exasperata quidem fuerat austeritate sermonis, sed devotior facta est dulcedine pietatis. Turbulentum enim quiddam vestri animi forsitan retinebant, sed jam ex vestris moribus profluit omne quod purum est. Videamus ergo quid sit, quod itis ? 375 Non igitur tanquam ignarus interrogat Dominus quid de eo populi discipulique sentirent, sed tanquam sciens universorum mentes fidem manifestare voluit singulorum: ut quod corde credebant Dominum, ore narrarent. Alii enim Eliam esse credebant Dominum, alii Jeremiam, alii Joannem Baptistam. Petrus solus Christum Dei
Abbreviated transcription (Latin):
marior fortasse eodem:¬
fuerit p̃dicatio mea supe
rosq de ur̃is acrius ma¬
gisterii seueritate conuenerim.
&e sim ꝓsecutus que aliquantis
non blandunenta deferrent: s
tristiciam irrogarent. Uerum
nichil mea inter est Ego euim
gaudeo sciens discipłi tristiciã.
magistri ẽẽ leticiam. Lunc enim
auditor ꝓficit: quando austerio¬
ra annunciat p̾dicator Tunc
ei salus gignitur: quando tri¬
sticia emendationis ingeritur
Dicit enim beatus apłs. Esam
ergo lȩtor: quia salutem operor
cum obiuirgo. Mereat licet filiꝰ
mei asperitate serinonis. me ta¬
men delectat quia ꝓficere illũ
intelligo ꝑ merorem: Ait sc̃s
apłs: Quis est enim filius quẽ
non uerberat pater: Non enim
osculatur semꝑ pat̾ filium: s
aliquando castigat frgo quando¬
castigatur qui diligitur. tunc circa
eum pietas exercetur: Habet enim
& amor plagas suas. quȩ dulciores
suns cũ amariꝰ inferuntur. Dulcior
enim est religiosa castigatio: quã
blanda remissio Unde ait ꝓpħa

Expanded text:
marior fortasse fuerit increpatio mea superrosque de vobis acrius magisterii severitate convenerim, et sim prosecutus quae 449 aliquantis non blandimenta deferrent, sed tristitiam irrogarent. Verum nihil mea interest; ego enim gaudeo sciens discipuli tristitiam magistri esse laetitiam. Tunc enim auditor proficit, quando austeriora annuntiat praedicator: tunc ei salus gignitur, quando tristitia emendationis ingeritur; dicit enim beatus Apostolus: ergo laetor, quia salutem operor: cum objurgo, moereat licet filius mei asperitate sermonis; me tamen delectat, qui proficere illum intelligo per moerorem. Ait sanctus Apostolus: Quis est enim filius, quem non verberat pater ? Non enim osculatur semper pater filium, sed et aliquando castigat. Ergo quandocastigatur, qui deum pietas exercetur; habet enim et amor plagas suas, quae dulciores sunt, cum amarius inferuntur; dulcior enim est religiosa castigatio quam blanda remissio; unde ait propheta:
Abbreviated transcription (Latin):
ineus qui est in cęlis. & ego dico
tibi quia tu es petrus: & suꝑ hanc
petram ȩdificabo ȩccłam meani
Cum uocaretur ergo symon:
ꝓ hac deuotione uocatus est pe¬
trus. Legimus dicente apło de
ipso domino. Bibebant de sp̃ali
mon nuncupatus est petrus: ut
qui cum doinino fidei societatẽ
habebat. cum dño haberet et
nonnius dominici unitatem:
Ut sicut a xp̃o xp̃ianus dicitur:
ita & a petra xp̃o petrus apłs
uocaretur. S nec popłoꝵ opimi¬
onem possumus reꝓbare: qui
unum de ꝓpħis dominũ esti¬
mabant ꝓsam ideo non nulli
uelut helyam saluatorem forsi¬
tan putauerunt: quia ad cęlos
helyas sicut saluator ascendit
S non sieut helyas xp̃c est:
Iue cnimad celos rapitur. iste re¬
greditin: Ille tamquam infirmꝰ
ignea quadriga subuehitur. Hic
tamquam deus ꝓpria uirtute
portatur. Ille sicut homo ducit᷑
ic sicut saluator ascendit. Ille
ducentes sequitur angłos: comi¬
uidistis eum eiuutem in cęlum:¬

Expanded text:
est in coelis. Et ego dico tibi: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Cum vocaretur ergo Simon, per hanc devotionem vocatus est Petrus. Legimus, dicente Apostolo de ipso Domino: Bibebant de spiritaSimon nuncupatus est Petrus; ut qui cum Domino fidei societatem habebat, cum Domino haberet et nominis Dominici unitatem: ut sicut a Christo christianus dicitur, ita et a petra Christo Petrus apostolus vocaretur. 6. Sed nec populorum opinionem possumus reprobare, qui unum de prophetis Dominum aestimabant . Nam ideo nonnulli velut Eliam Salvatorem forsitan putaverunt; quia ad coelos Elias sicut Salvator ascendit . Sed non sicut Elias Christus est; ille enim ad coelos rapitur, iste regreditur: ille tamquam infirmus ignea quadriga subvehitur, hic tamquam Deus propria virtute portatur: ille sicut homo ducitur, hic sicut Salvator ascendit: ille ducentes sequitur angelos, comiuidistis eum euntem in caelum
Abbreviated transcription (Latin):
tionem hominis ulla merita p̃¬
cesserunt: s ab illa susceptione
merita eius cuncta cęperunt:
Manet gͦ filius in dilectione qua
eum diligit pater & ideo serua¬
uit p̃cepta euis. Quid est enim
& ille homo. nisi quod ds̃ est sus¬
ceptor eus: Deus enim erat uer¬
bum uingenitus. gignenti coȩt̃nꝰ.
S ut mediator daretur nobis ꝑ ineffa¬
bilem grãm uerbum caro factum est
& habitauit i nobis .Lxx. Item¬

Expanded text:
tionem hominis ulla merita prtionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus , Deus enim erat Verbum, Unigenitus gignenti coaeternus: sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . T
Abbreviated transcription (Latin):
lexi uos. Atq his uerbis illa sub¬
iuuxit. manete in dilectione mea
Illa ꝓculdubio qua dilexi uos.
Ergo quod ait etiam de patre.
maneo in eius dilectione. illa sci¬
licet accipienda est. qua dilexit
eum pater. S. numquid et hie
grã intelligenda est. quia pater
diligit filium. sicut gra est quia
nos diligit filius. cum simus nos
filii gr̃a non natura. unigenitus
autem natura non gr̃a. an hoc
etiam in ipso filio ad hominem re¬
ferendum est: Ita sane Ham di¬
cendo sicut dilexit me pater et
ego dilexi uos: grãm mediatoris
ostendit. Mediator autem dei et
homunum non in quantum deus:
de illo legitur & iħc ꝓficiebat sa¬
pientia & etate & gr̃a apud dm̃.
& homines. Scd̾m hoc igitur re¬
cte possumus dicere. quod cum
ad naturam dei non ꝑtineat hu-¬
mana natura: ad ꝑsonam tamen
unigeniti filii dei ꝑ gr̃am ꝑtinet
humana natura. & tantam grãm
ut nulla sit maior. nulla ꝓrsus
equalis Neq enim illam suscep¬

Expanded text:
lexi vos; atque his verbis illa sublexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea, illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, Maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est qua dilexit eum Pater. Sed numquid et hic gratia intelligenda est, qua Pater diligit Finos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in qude illo legitur, Et Jesus proficiebat sapientia et aetate, et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere, quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura; et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam suscep
Abbreviated transcription (Latin):
non apparet quam dixerit dilecti¬
onemꝰ. utrum qu a diligimus eũ.
an qua ipse nos diligit: s ex uerbo
suꝑiore dinoscitur: Dixerat quippe.
& ego dilexi uos. Cui uerbo conti¬
nuo subiunxit Manete in dilecti¬
one mea. Illa gͦ qua dilexit eos Qͥ d
est gͦ manete in dilelectione mea:
nisi manete in gr̃a mea: & quid est¬
si p̃cepta mea seruaueritis. manebi¬
tis in dilectione mea. nisi ex hoc sci¬
etis quodin dilectione mea qua
uos diligo manebitis. si mea p̃cep
ta seruabitis: Hon ergo ut nos di¬
ligat prius eius p̃cepta seruamus.
s nisi nos diligat. p̃cepta eius ser¬
uare non possumus Hec est grã q̃
humilibus patet: suꝑbos latet
S quid illud est quod adiungit:
sicut & ego patris mei p̃cepta serua¬
ui & maneo in eius dilectione: Uti¬
q etiam hic hanc dilectionem pa-¬
tris intelligi uoluit: qua eum di¬
ligit pater: Ita quippe dixerat.
Sicut dilexit me pater: & ego di¬

Expanded text:
non apparet quam dixerit dilectinon apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos, cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea. Illa ergo, qua dilexit eos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione mea qua vos diligo, manebitis, si praecepta mea servabitis? Non ergo ut nos diligat, prius ejus praecepta servamus; sed nisi nos diligat, praecepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, superbos latet. 4. Sed quid illud est quod adjungit: Sicut et ego Patris mei praecepta servavi, et maneo in ejus dilectione? Utique etiam hic hanc dilectionem Patris intelligi voluit, qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego di