comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remotiores sunt alabe terrena: tanto magis ⁊ numerũ et sa¬
pientiã in ips aueritate contuent᷑ ⁊ utrũq carũ hñt. Et in
eiꝰ ueritatis cõparatione. ñ eis aurũ ⁊ argentũ et cetera de
qͥbꝰ homines dimicant. s. ipsi etiã uilescunt sibi Nec mire¬
ris numeros idõ uiluisse hõibꝰ. ⁊ carã eẽ sapientiã. qr faciliꝰ
possunt numerare quã sapere: ⁊ cũ uide as cariꝰ illos hab̾e
aurũ quã lum̃ lucernȩ. cui cõparatũ aurũ ridet᷑. S honora¬
tur ampliꝰ res longȩ inferior: quia lucernã sibi imendicꝰ ac¬
cendit. aurũ uͦ pauci hñt. quãquã sapientia absit ut in cõpa¬
tatione numeri inueniatꝰ᷑ in ferior: cũ eadẽ sit: s oculũ qͦcer.¬
ni possit inquirat: S quẽ ad modũ inuno igne consustantia.¬
lisut ita dicã sentit᷑ fulgor & calor. nec separari ab inuicẽ poᷤ¬

Expanded text:
remotiores sunt a labe terrena, tanto magis et numerum et saremotiores sunt a labe terrena, tanto magis et numerum et sapientiam in ipsa veritate contuentur, et utrumque charum habent: et in ejus veritatis comparatione non eis aurum et argentum, et caetera de quibus homines dimicant, sed ipsi etiam vilescunt sibi. 32. Nec mireris numeros ideo viluisse hominibus, et charam esse sapientiam, quia facilius possunt numerare quam sapere, cum videas charius illos habere aurum quam lumen lucernae, cui comparatum aurum ridetur. Sed honoratur amplius res longe inferior, quia lucernam sibi et mendicus accendit, aurum vero pauci habent: quanquam sapientia absit ut in comparatione numeri inveniatur inferior, cum eadem sit; sed oculum quo cerni possit, inquirit. Sed quemadmodum in uno igne consubstantialis, ut ita dicam, sentitur fulgor et calor, nec separari ab invicem pos
Abbreviated transcription (Latin):
ne usq: adfinẽ attingit. numerꝰ fortasse dr̃. Ea uͦ qͣ disponit
omĩa suauit̃. sapientia ꝓpͥe ĩã uocat᷑. cũ sit utrũq uniꝰ eiꝰ¬
dẽq sapientiȩ S qr dedit numeros omibꝰ rebꝰ etiã infimiᷤᷤ
et infine rerũ locatis. ⁊ corpora enĩ omĩa quãuis in rebꝰ ex¬
trema sint hñt numeros suos. saꝑe aut̃ ñ dedit corporibꝰ ne¬
q: animis omuibꝰ s tantũ rationalib. tãꝗͣ. in eis sibi sedẽ locaue¬
rit. de ꝗͣ disponat omĩa. illa etiã infima qͥb numeros dedit:
ltaq q̃m de corporib facile iudicamꝰ tanꝗͣ de rebꝰ quȩ infra
nos ordinatȩ sunt. quibꝰ imp̃ssos numeros infranos eẽ. et
currere. in uenimꝰ eos etiã nras mentes tͣnscende. atq in¬
cõmutabiles in ipsa manere ueritate. Et qr saꝑe pauci pos¬
sunt. numerare aut̃ etiã stultis concessũ est: mirant᷑ hoĩes
sapientiam numerosq contẽnunt. Doctiaut̃ ⁊ studiosi qͣntũ

Expanded text:
isponit omnia suaviter, sapientia proprie jam vocatur; cum sit utrumque unius ejusdemque sapientiae. 31. Sed quia dedit numeros omnibus rebus etiam infimis, et in fine rerum locatis; et corpora enim omnia quamvis in rebus extrema sint, habent numeros suos; sapere autem non dedit corporibus, neque animis omnibus, sed tantum rationalibus, tanquam in eis sibi sedem locaverit, de qua disponat omnia illa etiam infima quibus numeros dedit: itaque quoniam de corporibus facile judicamus, tanquam de rebus quae infra nos ordinatae sunt, quibus impressos numeros infra nos esse cecurrere, invenimus eos etiam nostras mentes transcendere, atque incommutabiles in ipsa manere veritate. Et quia sapere pauci possunt, numerare autem etiam stultis concessum est, mirantur homines sapientiam, numerosque contemnunt. Docti autem et studiosi, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
sũmũ bonũ omĩb unũ.ẽ: oportet etiã ueritatẽ in qͦ cer¬
nit᷑ & tenet᷑ idest sapientiã. omĩb unã eẽ cõmunẽ. A.
Dubitas aut̃ sũmũ bonũ qͥd qͥd illud est. om̃ib hoĩb unu
eẽ : . Dubito sane: qͦd diuersos diuersis rebꝰ gaudere ui¬
deo. tã ꝗͣ sũmis bonis suis .coͣ. uellẽ qͥdẽ ut de sũ mobono
ita ne modubitaret. ut nemo dubitat qͥd qͥd illud est. ñ nͥ
eo ad epto posse fieri hominẽ beatũ.s qͥm magna questio ẽ. &
longũ sermonẽ forte de siderat. putemꝰ omĩno tot sũma
bona esse. qͦt sunt ipse res diuersȩ qͤ adiuersis tãꝗ̃ sũma
bona appetunt᷑. Nũ ideo sequit᷑. ut ipsa sapientia etiã ñ sit
una cõmimis omĩb qͥ a ea bona qͦiilla cernunt & eligunt
homines multa & diuersa sunt: Si enim hoc putas. potes
⁊ delucȩ solis dubitare qͦd una sit. quia multa & diuersa

Expanded text:
summum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cersummum bonum omnibus unum est, oportet etiam veritatem in qua cernitur et tenetur, id est sapientiam, omnibus unam esse communem. A. Dubitas autem summum bonum, quidquid illud est, omnibus hominibus unum esse? E. Dubito sane, quia diversos diversis rebus gaudere video tanquam summis bonis suis. A. Vellem quidem, ut de summo bono ita nemo dubitaret, ut nemo dubitat quidquid illud est, non nisi eo adepto posse fieri hominem beatum. Sed quoniam magna quaestio est, et longum sermonem forte desiderat, putemus omnino tot summa bona esse, quot sunt ipsae res diversae quae a diversis tanquam summa bona appetuntur: num ideo sequitur, ut ipsa sapientia etiam non sit una communis omnibus, quia ea bona, quae in illa cernunt et eligunt homines, multa et diversa sunt? Si enim hoc putas, potes et de luce solis dubitare quod una sit, quia multa et diversa
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. ꝑ hãc enĩ scimꝰ fident᷑q ⁊ sine ulla dubitatione dici¬
mꝰ beatos nos eẽ uelle. ita etiam pͥꝰ quã sapientes simꝰ. sapi¬
entiȩ notionẽ in m̃te habemꝰ imp̃ssam : ꝑ quã unꝰ quisq no¬
strũ sunterroget᷑ uelit ne eẽ sapiens. sine ulla caligine
dubitationis se uelle respondet. Quare si iã constat int̃
nos quȩ sit sapientia. quã fortasse uerbis explicare ñ pote¬
ras. nam si eam nullomͦ aĩo cerneres. nullo mͦ scires & uel¬
let te eẽ sapientẽ. et uelle debere. qđ te negaturũ eẽ ñ
arbitror: uolo iã dicas mͥ. utrũ etiã sapientiã sicut nume¬
ri rationẽ atq ueritatẽ. omĩbꝰ ratiocinantibꝰ cõmunẽ se p̃b̾e
arbitreris. Anqͥm tot sunt m̃tes hominũ. qͦtͦ hoiẽs sũt. un¬
de nec ego detua m̃te aliqͥd cerno. nec tu de mea: tot etiã
putes eẽ sapienti as. qt potuerunt esse sapientes.u.Si

Expanded text:
tatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicitatis; per hanc enim scimus, fidenterque, et sine ulla dubitatione dicimus beatos nos esse velle: ita etiam priusquam sapientes simus, sapientiae notionem in mente habemus impressam, per quam unusquisque nostrue velle respondet. 27. Quare si jam constat inter nos quae sit sapientia, quam fortasse verbis explicare non poteras nam si eam nullo modo animo cerneres, nullo modo scires et velle te esse sapientem et velle debere, quod te negaturum esse non arbitror, volo jam dicas mihi, utrum etiam sapientiam, sicut numeri rationem atque veritatem omnibus ratiocinantibus communem se praebere arbitreris; an quoniam tot sunt mentes hominum quot homines sunt, unde nec ego de tua mente aliquid cerno, nec tu de mea, tot etiam putes esse sapientias, quot potuerint esse sapientes. E. Si
Abbreviated transcription (Latin):
homines appetunt. uitã beatã. ñ errant. In qͥntũ aut̃ qͥsq ñ
eam tenet uite uiã: q̃ ducit ad beatitudinẽ. cũ se fateatur
& ꝓfiteat᷑ nolle nͥ ad beatitudinẽ ꝑuenire: in tãtũ errat:
Error est enĩ: cũ sequit᷑ aliqͥd. qđ ñ ad id ducit qͦ uolumꝰ ꝑue¬
nire. Et gͣnto magis inuia uitȩ qͥs errat: tantominꝰ sapit:
Tanto enĩ magis longe ᷤ aueritate: inqͣ cernit᷑ et tenet᷑ sũ¬
mu bonĩi: Sũmo aut̃ bono assecuto. ⁊ adepto: beatꝰ quisq
fit. Qd om̃s sine cont᷑uersia uolumꝰ. ut gͦ constat nos beatos
eẽ uelle. ita nos constat eẽ uelle sapientes: quia nemo sine
sapientia beatꝰ est Nemo enĩ beatus est: nͥ sũmobono. qđ
inea ueritate quã sapientiã uocamꝰ cernit᷑ & tenet᷑. Sicu
gͦ ante ꝗͣ beati simꝰ. mĩtibꝰ tñ nr̃is imp̃ssa est noticio beati¬

Expanded text:
homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non homines appetunt vitam beatam, non errant. In quantum autem quisque non eam tenet vitae viam quae ducit ad beatitudinem, cum se fateatur et profiteatur nolle nisi ad beatitudinem pervenire, in tantum errat. Error est enim cum sequimur aliquid quod non ad id ducit quo volumus pervenire. Et quanto magis in via vitae quis errat, tanto minus sapit. Tanto enim magis longe est a veritate, in qua cernitur et tenetur summum bonum. Summo autem bono assecuto et adepto, beatus quisque fit; quod omnes sine controversia volumus. Ut ergo constat nos beatos esse velle, ita nos constat velle esse sapientes; quia nemo sine sapientia beatus est. Nemo enim beatus est, nisi summo bono, quod in ea veritate, quam sapientiam vocamus, cernitur et tenetur. Sicut ergo antequam beati simus, mentibus tamen nostris impressa est notio beati
Abbreviated transcription (Latin):
in numerabiles sectas: quarũ nulla est ꝗͤ ñ sectatores suos
p̃ponens cȩteris: eos solos uelit eẽ sapientes Quã obrẽ
cũ id nc̃ agatur int̾nos: ut ñꝗͥd credamꝰ respondendũsit.
s qͥd dilucida intelligentia teneamꝰ. nullo mͦ tͥ ad io qd in¬
terro gasti responde potero. nͥ qͦd credendo teneo. contẽ¬
plando etiam ⁊ ratione cernendo nouerim quȩ sit ipsa sa¬
pientia. A. Nũ aliam putas eẽ sapientiã. ñ ueritatẽ in qͣ
cernit᷑ ⁊ tenet᷑ sũ mũ bonũ: Nã illi om̃s qͦs cõme morastidi¬
uersa sectantes: bonũ appetũt.⁊ malũ fugiunt. S ꝓpt̃¬
ea diuersa sectant᷑: qͦd aliud alii uidet᷑ boñ. Quisquis gͦ
appetit qͦd appetendũ nõ erat. tã isi id ñ appeteret nͥ eiꝰ
uideret᷑ boñ. errat tñ: Errare aut̃ neq potest qͥ nichil appetit.
neq ille qͥ hoc appetit qͦd debet appetere. In quantũ gͥ om̃s

Expanded text:
innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos innumerabiles sectas, quarum nulla est quae non sectatores suos praeponens caeteris, eos solos velit esse sapientes. Quamobrem cum id nunc agatur inter nos, ut non quid credamus respondendum sit, sed quid dilucida intelligentia teneamus, nullo modo ad id tibi quod interrogasti respondere potero, nisi quod credendo teneo, contemplando etiam et ratione cernendo noverim, quae sit ipsa sapientia. 26. A. Num aliam putas esse sapientiam nisi veritatem, in qua cernitur et tenetur summum bonum? Nam illi omnes quos commemorasti diversa sectantes, bonum appetunt, et malum fugiunt; sed propterea diversa sectantur, quod aliud alii videtur bonum. Quisquis ergo appetit quod appetendum non erat, tametsi id non appeteret nisi ei videretur bonum, errat tamen. Errare autem neque ille potest qui nihil appetit, neque ille qui hoc appetit quod debet appetere. In quantum igitur omnes
Abbreviated transcription (Latin):
agro curã atq oꝑã impendunt: hoc potiꝰ laudant. tribu¬
untq sapientiȩ: Et qͥ astuti sũt ad excogitandos modos conqͥren¬
de pecuniȩ: uident᷑ sibi ẽẽ sapientes. Et qͥ hȩc omĩa necgligt̃
uł abiciunt: ⁊ qͦq sunt huiꝰ modi tẽporalia. ⁊ totũ studium
suũ ad inuestigationẽ conferunt ueri. tatis. ut semet ipsos
dm̃q: cognoscant. magnũ hoc eẽ sapientiȩ munꝰ iudicant.
Et qui huic otio querendi & contẽplandi ueri nolunt sede.
s. potiꝰ laboriosissimis curis & officiis agunt. ut hominibus
consulant. ⁊ in rerũ humanarũ iustę modandarũ &gub¬
nandarũ actione uersantur: sapientes se eẽ arbitͣnt᷑. Et qͥ
utrũq hoꝵ agunt. ⁊ partĩ uiuunt in conteplatione ueri¬
tatis. partĩ in laborib officiosis. quos humanȩ societati debe¬
riputant: sibi palmã sapientiȩ uident᷑ tenere Omuto

Expanded text:
agro curam atque operam impendunt, hoc potius laudant, tribuagro curam atque operam impendunt, hoc potius laudant, tribuuntque sapientiae; et qui astuti sunt ad excogitandos modos conquirendae pecuniae, sibi videntur esse sapientes; et qui haec omnia negligunt vel abjiciunt, et quaeque sunt hujusmodi temporalia, et totum studium suum ad investigationem conferunt veritatis, ut semetipsos Deumque cognoscant, magnum hoc esse sapientiae munus judicant; et qui huic otio quaerendi et contemplandi veri nolunt se dedere, sed potius laboriosissimis curis et officiis agunt, ut hominibus consulant, et in rerum humanarum juste moderandarum et gubernandarum actione versantur, sapientes se esse arbitrantur; et qui utrumque horum agunt, et partim vivunt in contemplatione veritatis, partim in laboribus officiosis, quos humanae societati deberi putant, sibi palmam sapientiae tenere videntur. Omitto
Abbreviated transcription (Latin):
occurere. ꝗͤ cõmunit̃ ⁊ tanquã publicȩ p̾sto sunt ratiocinã¬
tib ⁊ ab eis uideant᷑ m̃te atq ratione singuloꝵ quoꝵq
cernentiũ eaq inuiolata & in cõmutabilia maneant: ñ
tñ in uitꝰ acceꝑim qͦd i̾ta ratio & ueritas numeri tͥ potissi¬
mũ occurrit. cũ adid qđ int̾rogauerã respondẽ uoluisses:
Non enĩ frustra in libris sapientiȩ coniunctꝰ est numerꝰ ubi di¬
ctũ est: circũius ego & cor meũ. ut scirẽ ⁊ consid̾arẽ & quererẽ sa
pientianrinumerũ. ueruntñ quesote qͥd de ipsa sapientia pu¬
tas existimandũ: Singłas quasq suas arbitraris singłos qͦsq
homines habere sapientias. anuͦ una pͤsto.ẽ. cõmunit̃ om̃i.¬
b cuiꝰ qͣnto magis quisq fit particeps. tanto ẽ sapientior: u.
Quãdicas sapientiam. ñdũ scio uideo quippe uariȩ uideri
hominibꝰ: qͥd fiat dicat᷑ ue sapient̾. Nam et qui militant.
sapient̃ sibi facere uident᷑. Et qui contẽp̃ta milicia colendo

Expanded text:
tiocinantibus, et ab eis videantur mente atque ratione singulorum quorumque cernentium, eaque inviolata et incommutabilia maneant; non tamen invitus acceperim quod ista ratio et veritas numeri tibi potissimum occurrerit, cum ad id quod interrogaveram, respondere voluisses: non enim frustra in sanctis Libris sapientiae conjunctus est numerus, ubi dictum est: Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, epientibus. 25. Verumtamen, quaeso te, quid de ipsa sapientia putas existimandum? Singulas quasque suas arbitraris singulos quosque homines habere sapientias? an vero unam praesto esse communiter omnibus, cujus quanto magis quisque fit particeps, tanto est sapientior? E. Quam dicas sapientiam nondum scio; video quippe varie videri hominibus, quid fiat dicaturve sapienter: nam et qui militant, sapienter sibi facere videntur; et qui contempta militia colendo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs etiam stultꝰ sit: ꝓfecto iã intelligis.u. Cui ñ appareat hũc
eẽ. in qͦ mens sũmã potestatẽ nõ h̃t : A. Qd gͥ dicendũ. cũ
homo ita est affectus. de ẽẽ illi m̃tẽ. an quanuis insit eam
carere dominatii u. Hoc potiꝰ qđ ultimũ sub iecisti ꝑuel¬
lem abste audire: quibꝰ docum̃tis ꝑceptũ habeas: m̃tẽ ineẽ
hõi. quę suũ ñ exerat pͥncipatũ.
.A.Utinã tuas istas partes facere uelles. Nañ mͥ facile ẽ: susti

Expanded text:
quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc quis etiam stultus sit, profecto jam intelligis. E. Cui non appareat hunc esse, in quo mens summam potestatem non habet? A. Quid igitur dicendum, cum homo ita est affectus? deesse illi mentem; an, quamvis insit, eam carere dominatu? E. Hoc potius quod ultimum subjecisti. A. Pervellem abs te audire, quibus documentis perceptum habeas, mentem inesse homini, quae suum non exserat principatum. E. Utinam tuas istas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsqͥs de natura humana rectissimae iudicat. Deinde amor laudis
& głe. & affectatio dominandi: q̃ tñ sibestiarũ nõ sunt. ñ tñ earũ
rerũ libidine. bestiis meliores nos eẽ arbitrandum ẽ. Nã & i¬
ste appetitꝰ cũ rationi subditꝰ non ẽ: miseros facit. Nemo aut̃:
rectꝰ. aut ordo appellandus om̃ino est: ubi deterioribꝰ melio¬
ra subiciuntꝰ. Antͥ nõuidet᷑. :u. Manifestũ est. A. Ratio ista gͦ
uł mens. uł sp̃c cũ irrationabiles animi motꝰ regit: id scilicet
dominat᷑ in homine. eui dominatio lege debet᷑. ea quã ȩt̾nã eẽ
ordinatꝰ est. nonne tibi sapiens uidẽtur: u. Nescio alius quis
mͥ sapiens homo uideri possit: si hic ñ uidet᷑.A. Credo etiam te
illud scire: plerosq homines stultos ẽẽ .u. Hoc qͦq satis con¬
stat.A.At si stultꝰ sapienti est contͣriꝰ: qm sapientẽ cõperimꝰ.

Expanded text:
quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis quisquis de natura humana rectissime judicat. Deinde amor laudis et gloriae, et affectatio dominandi, quae tametsi bestiarum non sunt, non tamen earum rerum libidine bestiis meliores nos esse arbitrandum est. Nam et iste appetitus cum rationi subditus non est, miseros facit. Nemo autem rectus, aut ordo appellandus est omnino, ubi deterioribus meliora subjiciuntur: an tibi non videtur? E. Manifestum est. A. Ratio ista ergo, vel mens, vel spiritus cum irrationales animi motus regit, id scilicet dominatur in homine, cui dominatio lege debetur ea quam aeternam esse ordinatus est, nonne tibi sapiens videtur? E. Nescio alius quis hi sapiens homo videri possit, si hic non videtur. A. Credo etiam te illud scire, plerosque homines stultos esse. E. Hoc quoque satis constat. A. At si stultus sapienti est contrarius, quoniam sapientem comperimus,
Abbreviated transcription (Latin):
q homo constat. tc̃ eẽ hominẽ ordinatissimũ. Uidemꝰ enĩ hab̾e
nos ñ solũ cũ peccoribꝰ s etiã cũ arbustis & stirpibꝰ multa cõmu¬
nia. Nãq alimentũ corporis sumere. crescere. gignere: arbori¬
bꝰ quoq tributũ uidemꝰ: quȩ infima quadã uita continẽt᷑.
uidere aut̃ atq audire. & olfatu. gustatu. tactu. corporalia sen¬
tire. posse bestias & acriꝰ plerasq quãnos: cernimꝰ & fatem᷑. Ad¬
de uires & ualentiam firmitatẽq m̃broꝵ & celeritates. facillimoᷤᷤ¬
q: corporis motꝰ. qͥbꝰ om̃ibꝰ quasdã earũ suꝑamꝰ. qͥbusdam equa¬
mur: a nõ nullis etiã uincim᷑ Genꝰ tñ ipsũ rerũ est nobis cer¬
te cõmine cũ beluis Iam uͦ appetere uoluptates corporis. ⁊ uita¬
re molestias: ferinȩ uite om̃is actio est. Sunt alia quȩ dam quȩ
iam cadere inferas nonuident᷑. nec tñ in homine ipso sũma sũt.
ut iocari & ridere. Qđ humanũ qͥdẽ. s infimũ hominis iudicat:

Expanded text:
abere nos non solum cum pecoribus, sed etiam cum arbustis et stirpibus multa communia: namque alimentum corporis sumere, crescere, gignere, vigere, arboribus quoque tributum videmus, quae infima quadam vita continentur; videre autem atque audire, et olfactu, gustu, tactu corporalia sentire posse bestias, et acrius plerasque quam nos, cernimus et fatemur. Adde vires et valentiam firmitatemque membrorum, et celeritates facillimosque corporis motus, quibus omnibus quasdam earum superamus, quibusdam aequamur, a nonnullis etiam vincimur. Genus tamen ipsum rerum est nobis certe commune cum belluis: jam vero appetere voluptates corporis, et vitare molestias, ferinae vitae omnis actio est. Sunt alia quaedam, quae jam cadere in feras non videntur, nec tamen in homine ipso summa sunt, ut jocari et ridere: quod humanum quidem, sed infimum hominis judicat,
Abbreviated transcription (Latin):
deant᷑ ad sapientiã ꝑtinere. Nã credo uideri tͥ eũ qͥ sapientiã
assecutꝰ ẽ: eẽ sapientẽ .c. uider᷑ omĩno. A. Qd ille qͥ iuste uiiuit
posset ne ita iuuere. nͥ uidet que inferiora qͥb potiorib sub¬
dat.⁊ qͤ paria sibimet copulet. ⁊ que ꝓͥa suis qͥbꝰq distribuat:
cu. Non posset.A.Quigͦ hȩc uidet. nũ eũ necũ negab sapient̃¬

Expanded text:
o videri tibi eum qui sapientiam assecutus est, esse sapientem. E. Videtur omnino. A. Quid? ille qui juste vivit, possetne ita vivere, nisi videret quae inferiora quibus potioribus subdat, et quae paria sibimet copulet, et quae propria suis quibusque distribuat? E. Non posset. A. Qui ergo haec videt, num eum negab
Abbreviated transcription (Latin):
comes est: & sine qͦ ea nemo dignꝰ est. nemoq asseqͥt᷑ recte sci¬
licet uiuere: ñ itidẽ uolunt. Hoc enĩ ȩt̃nalex illa ad cuiꝰ con¬
sidationẽ redire iã tẽpꝰ est: in cõmutabili stabilitate firmaũ.¬

Expanded text:
comes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scicomes est, et sine quo ea nemo dignus est, nemoque assequitur, recte scilicet vivere, non itidem volunt. Hoc enim aeterna lex illa, ad cujus considerationem redire jam tempus est, incommutabili stabilitate firma
Abbreviated transcription (Latin):
atq conuenerat in t̃nos uoluntate illã mereri homines. uolun¬
tate etiam miserã. & sic mereri ut accipiant. Nc̃ uͦ existit nesci¬
o qͣ repugnantia: & nͥ diligent̃ dispiciamꝰ. ꝑ turbare nitit᷑ suꝑi¬
orẽ. tñ ui gilatã firmamq rationẽ. Quomͦ enĩ uoluntate qͥsq
niserã uitã patitꝰ. cũ om̃ino nemo uelit miserę uiuere: Aut
qͦmꝰ uoluntate beatã uitã conseqͥt᷑ hõ. cũ tã multi miserisint
& beati om̃s eẽ uelint : Aneo euenit. qđ aliud ẽ uelle bene.
aut male. aliud mereri aliqͥd ꝑbonã uł malã uoluntatẽ: Nam
illi qͥ beatisũt. quos etiã bonos eẽ oportet: ñ ꝓpt̾ea si̾nt beati.q
beatȩ uiuere uoluerunt. nã hoc uolunt etiã mali: ẜ qr recie ui
uere uolunt. qđ mali nolunt. Quã obrẽ nichil mirũ ẽ qͥ mise¬
ri hoĩes nõ adipiscunt᷑ q uolũt. idest beatã uitã. Illudenĩ cui

Expanded text:
atque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, volunatque convenerat inter nos, voluntate illam mereri homines, voluntate etiam miseram, et sic mereri ut accipiant: nunc vero existit nescio quae repugnantia, et nisi diligenter dispiciamus, perturbare nititur superiorem tam evigilatam firmamque rationem. Quomodo enim voluntate quisque miseram vitam patitur, cum omnino nemo velit misere vivere? Aut quomodo voluntate beatam vitam consequitur homo, cum tam multi miseri sint, et beati omnes esse velint? An eo evenit, quod aliud est velle bene aut male, aliud mereri aliquid per bonam vel malam voluntatem? Nam illi qui beati sunt, quos etiam bonos esse oportet, non propterea sunt beati, quia beate vivere voluerunt; nam hoc volunt etiam mali: sed quia recte, quod mali nolunt. Quamobrem nihil mirum est quod miseri homines non adipiscuntur quod volunt, id est, beatam vitam. Illud enim cui
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ quas retinere nõ qr uolumꝰ possumꝰ ante ponamꝰ: conse¬
quent̃ illȩ uirtutes ut ratio docuit animũ nrm̃ incolent. qͦs
habere. id ipsũ ẽ. rectȩ honestȩq uiuere. Ex qͦ conficit᷑: ut qͥsqͥs¬
rectȩ honesteq inuere uult. si id se uelle p̃fugacibꝰ bonis uelit:
asse qͥtur tantã rẽ tanta facilitate. ut nichil aliud ei quã ipsũ uel
se sit. habere qđ uoluit. u. uere tibi dico: uix me contineo. qͥn
exclamen lȩticia: repentȩ mͥ aborto tam magno & tam in facili con¬
gnit᷑: cũ tͣnquillȩ & quietȩ atq constant̃ erigit aĩum: beatauita
dicitꝰ᷑. nͥ tuputas aliud eẽ beatȩ uiuere: quã ueris bonis certisq
gaudere.u. Ita sentio . A. Rectȩ.S censes ne quenqu̾a hoĩum nõ
omĩbꝰ modis uelle atq optare uitãbeatã : u. Qs dubitat omẽm
hominẽ uelle: A. curgͥ eam ñ ad ipiscuntꝰ om̃s : dixeramꝰ enim

Expanded text:
omnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; conseomnibus quas retinere non quia volumus possumus, anteponamus; consequenter illae virtutes, ut ratio docuit, animum nostrum incolent, quas habere idipsum est recte honesteque vivere. Ex quo conficitur ut quisqrecte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nsi id se uelle prae fugacibus rebus uelit, le sit habere quod voluit. E. Vere tibi dico, vix me contineo quin exclamem laetitia, repente mihi oborto tam magno, et tam in facili congnitur, cum tranquille et quiete atque constanter erigit animum, beata vita dicitur: nisi tu putas aliud esse beate vivere, quam veris bonis certisque gaudere. E. Ita sentio. CAPUT XIV.-- omnibus modis velle atque optare vitam beatam? E. Quis dubitat omnem hominem velle? A. Cur igitur eam non adipiscuntur omnes? Dixeramus enim
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas tenendi manet. U. Qd ni placeat qͦ suꝑiora quȩ con¬
cessimꝰ necessario trahunt:a. Bene intelligis. S dic queso. ñ ne
bonã suam uoluntatẽ diligere. & tam magni estimare quã
dictũ est etiam ipsa bona uoluntas est: u. uerũ dicis .A. Ac si
hunc beatũ rectȩ uidi camꝰ. nõne rectȩ miserũ qͥ contͣriȩ uo¬
luntatis est : u. Rectissimȩ.A. Qd gͦ cause est curdubitandũ
putemꝰ. etiam sinũquã antea sapientes fuimꝰ uoluntate nos
tam̃ laudabilẽ. & beatam uitã. uoluntate turpẽ ac miseram
diligere: u. fateor huc certis & minime negandis rebus eẽ ꝑuẽ
tũ.A. uide etiam aliud. Nam credo te memoria tenere. quã dixe¬
rimꝰ eẽ bonã uoluntatẽ. Opinor enim: ea dictaẽ qua rectȩ at¬
q honeste uiuere appetimꝰ.u. Ita memini. A. Hanc gͦ uolunta¬
tẽ sibona itidem uoluntate diligamꝰ atq amplectam᷑. rebꝰ q

Expanded text:
voluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae convoluntas tenendi manet. E. Quidni placeat, quo superiora quae concessimus, necessario trahunt? A. Bene intelligis: sed dic, quaeso, nonne bonam voluntatem suam diligere, et tam magni aestimare quam dictum est, etiam ipsa bona voluntas est? E. Verum dicis. A. At si hunc beatum recte judicamus, nonne recte miserum, qui contrariae voluntatis est? E. Rectissime. A. Quid ergo causae est cur dubitandum putemus, etiamsi nunquam antea sapientes fuimus, voluntate nos tamen laudabilem et beatam vitam, voluntate turpem ac miseram mereri ac degere? E. Fateor huc certis et minime negandis rebus esse perventum. 29. A. Vide etiam aliud: nam credo te memoria tenere quam dixerimus esse bonam voluntatem: opinor enim, ea dicta est qua recte atque honeste vivere appetimus. E. Ita memini. A. Hanc igitur voluntatem, si bona itidem voluntate diligamus atque amplectamur, rebusque
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes quȩ abste paulo ante me assentiente descriptȩ st̃. eẽ¬
cõꝑtas .A. qͥd gͥ impedit. eur huiꝰ uitã nõ concedamꝰ ẽẽ laudabi¬
lem: u. Nichil ꝓrsus: ĩmo hortant᷑ uł etiã cogt̃ oĩa.A. Qd ui¬
tã miserã. potes ne ullomͦ ñ iudicare fugiendã : u. Et magno¬
pere qͥdẽ iudico: nichilq aliud agendũ existimo.A. Atlau¬
dabilem fugiendã: ꝓfecto nõ putas .u. Quin etiam appeten¬
dam sedulo existimo. A. Non gͦ misera est. quȩ laudabilis ui.¬
ta est .u. Hoc utiq sequitur. A. Nichil iã qͣntũ opinor difficile tͥ
ut assentiaris relinquit᷑: eam scilicet quȩ misera nonest be¬
atam e ẽ uitam. U. Manifestissimũ est.A. Placet gͥ beatũ eẽ ho¬
minẽ dilectorem bone uoluntatis suȩ. & p̃ illa contẽnentẽ qđ¬
cũq aliud bonũ dicit᷑. euiꝰ amissio potest accidere: etiam cũ

Expanded text:
virtutes quae abs te paulo ante, me assentiente, descriptae sunt, evirtutes quae abs te paulo ante, me assentiente, descriptae sunt, e A. Quid igitur impedit cur hujus vitam non concedamus esse laudabilem? E. Nihil prorsus; imo hortantur vel etiam cogunt omnia. A. Quid? vitam miseram potesne ullo modo non judicare fugiendam? E. Et magnopere quidem judico, nihilque aliud agendum existimo. A. At laudabilem non fugiendam profecto putas. E. Quin etiam appetendam sedulo existimo. A. Non ergo misera est quae laudabilis vita est. E. Hoc utique sequitur. A. Nihil jam, quantum opinor, difficile tibi ut assentiaris relinquitur, eam scilicet quae misera non est, beatam esse vitam. E. Manifestissimum est. A. Placet igitur beatum esse hominem dilectorem bonae voluntatis suae, et prae illa contemnentem quodcumque aliud bonum dicitur, cujus amissio potest accidere etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
t̃nquillo animo caret. qđ necessario facere cõꝑtũ est. Auide iã nẽ
utrũ ab eo tẽperantiã alienare possimꝰ: cũ ea sit uirtꝰ quȩ libidines
cohibet. Qͥd aut̃ tã inimicũ bone uoluntati est quã libido: Exqͦ
ꝓfecto intelligis. istũ bonȩ suę uoluntatis amatorẽ. resistere õi-
mͦ atq aduersari libidinibꝰ. & ideo iure tẽꝑantẽ uocari.. Ege.
assentior. A. Iusticia restat: quȩ qͦmͦ desit huic hõi nõsane uideo
Q enĩ h̃t & diligit uoluntatẽ bonã. & obsistit eis ut dictũ est q
huic inimica sunt: malecuiꝗͣ uelle ñ potest. Se qͦtur gͦ: ut ne¬
mini faciat in iuriam. Qđ nullo pacto potest: nͥ qͥ sua cuiq
tribuerit. Hoc aut̃ ad iusticiã ꝑtinere cũ dicerẽ: apꝓbasse te
ut puto meministi. U. Ego uͦ memini: ⁊ fateor in hoc homine
qͥ suam bonã uoluntatẽ magnipendit & diligit. om̃s quatuor

Expanded text:
tranquillo animo caret; quod hunc necessario facere compertum est. A. Vide jam nunc tranquillo animo caret; quod hunc necessario facere compertum est. A. Vide jam nunc utrum ab eo temperantiam alienare possimus, cum ea sit virtus quae libidines cohibet. Quid autem tam inimicum bonae voluntati est quam libido? Ex quo profecto intelligis istum bonae voluntatis suae amatorem resistere omni modo, atque adversari libidinibus, et ideo jure temperantem vocari. E. Perge; assentior. A. Justitia restat, quae quomodo desit huic homini, non sane video. Qui enim habet et diligit voluntatem bonam, et obsistit eis, ut dictum est, quae huic inimica sunt, male cuiquam velle non potest. Sequitur ergo ut nemini faciat injuriam; quod nullo pacto potest, nisi qui sua cuique tribuerit: hoc autem ad justitiam pertinere cum dicerem, approbasse te, ut puto, meministi. E. Ego vero memini et fateor in hoc homine, qui suam bonam voluntatem magni pendit et diligit, omnes quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
quãntaq inuito illi eripi uł subripi neque at: nũdubitare pote¬
rimꝰ istũ ad uersari rebꝰ om̃ibꝰ quȩ huic unibono inimicȩ sunt :
u. Necesse.ẽ. om̃mo: ut aduerset᷑. A. Nulla ne hunc putamꝰ p̃ditũ
ẽẽ prudentia. qui hoc bonũ appetendũ. & uitanda ea quȩ huic in
A. Rectȩ. S cur nõ huic etiã fortitudinẽ tribuimꝰ: Illa qͥppe om̃a qͦ¬
in nr̃a potestate ñ sũt: amare iste acplurimi estimare nõ potest.
mala enĩ uolun tate amant᷑: cui tãqͣ. inimicȩ carissimo suobono re-¬
sistat necesse ẽ. Cũ aũ ñ amat hec: nõ dolet amissa. & oĩno contẽp¬
nit. Qđ opꝰ eẽ fortitudinis: dictũ atq concessũ est. cu. Tribuamꝰ sa¬
ne. Nõ enĩ iatelligo quẽ fortẽ ueriꝰ apellare possim: quã eũ qͥ reb̾
his quas neq ut ad ipiscamꝰ neq ut obtineamꝰ in nobis si tũ ẽ: ȩ qͦ⁊

Expanded text:
quamque invito illi eripi vel surripi nequeat; num dubitare potequamque invito illi eripi vel surripi nequeat; num dubitare poterimus istum adversari rebus omnibus, quae huic uni bono inimicae sunt? E. Necesse est omnino ut adversetur. A. Nullane hunc putamus praeditum esse prudentia, qui hoc bonum appetendum, et vitanda ea quae huic iniA. Recte: sed cur non huic etiam fortitudinem tribuamus? Illa quippe omnia quae in potestate nostra non sunt, amare iste ac plurimi aestimare non potest. Mala enim voluntate amantur, cui tanquam inimicae charissimo suo bono resistat necesse est. Cum autem non amat haec, non dolet amissa, et omnino contemnit; quod opus esse fortitudinis, dictum atque concessum est. E. Tribuamus sane: non enim intelligo quem fortem verius appellare possim, quam eum qui rebus iis quas neque ut adipiscamur, neque ut obtineamus in nobis situm est, aequo et
Abbreviated transcription (Latin):
tes fuerunt. hoc enim dubiũ & occultissimũ est: huiꝰcemodi as¬
ficiunt᷑ miseriꝰ. u. Assentior. A. Considera nunc utrũ tͥ uideat᷑¬
eẽ. prudentia appetendarũ & uitandarũ rerũ scientia.u. Uide¬
t᷑.A. Qͥd fortitudo ñ ne illa est aiẽ affectio qua oma incõmoda &
dãłia rerũ. nõ in nr̃a potestate constitutarũ contempnimꝰ: u.
Ita existimo. A. Porro tẽperanti a est. affectio coherens & cohibens
appetitũ. ab his rebꝰ quȩ turpit̃ appetũt᷑. Antu alit̃ putas: .ω.
Immo. ita ut dicis sentio. A. Iam iusticiã qͥd dicamꝰ eẽ nͥ uirtutẽ
qua sua cuiq tribuunt᷑:: u. Nulla mͥ alia iusticiȩ notio ẽ.A. qsqͥs
gͦ habens bonã uoluntatẽ. de cuiꝰ excellentia iã diu loqmᷤ. hãc unã
dilectione amplexetꝰ qua int̾̃im melius nichil ht̃. hac sese oblect&o
hac deniq ꝑfruat᷑ & gaudeat. considans eam & iudicans qͣntasit.

Expanded text:
t sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi aft sapientes hoc enim dubium et occultissimum est, hujuscemodi afficiuntur miseria. E. Assentior. Cesse prudentia appetendarum et vitandarum rerum scientia. E. Videtur. A. Quid? fortitudo nonne illa est animae affectio, qua omnia incommoda et damna rerum non in nostra potestate constitutarum contemnimus? E. Ita existimo. A. Porro temperantia est affectio coercens et cohibens appetitum ab iis rebus quae turpiter appetuntur: an tu aliter putas? E. Imo ita ut dicis sentio. A. Jam justitiam quid dicamus esse, nisi virtutem qua sua cuique tribuuntur? E. Nulla mihi alia justitiae notio est. A. Quisquis ergo bonam habens voluntatem, de cujus excellentia jam diu loquimur, hanc unam dilectione amplexetur, qua interim melius nihil habet, hac sese oblectet, hac denique perfruatur et gaudeat, considerans eam et judicans quanta sit,
Abbreviated transcription (Latin):
iã ut existimo inuoluntate nr̃a eẽ constitutũ: ut hoc uł fruamꝰ uł
careamꝰ tanto.⁊ tã uero bono. Q enĩ tam in uoluntate quã ipsa uolũ¬
gnis uoluptatibusq om̃ĩbꝰ corporis longe ante ponendũ sit. Qsquis
aut̃ nõ ht̃: caret ꝓfecto illa re quam prestantiorẽ om̃ibꝰ bonis in po¬
testate nr̃a non constitutis. sola illi uoluntas ꝑse ipsam daret. Itaq
cũ se ipse miserrimũ uidicet. si amiserit głosam famã. ingentes
opes. & quȩlib& corporis bona: tueũ miserrimũ uidicabis. & si tali¬
bus habundet om̃ibꝰ cũ his inheret. quȩ amittere facillime potest.
neq dũ uult ht̃. caret aut̃ bona uoluntate. quȩ nec cõparanda ẽ cũ
istis. & cũ sit tã magnũ bonũ. uelle solũ opus est ut habeat᷑: u. ue¬
rissimũ est. A. Iure gͥ ac merito stulti homines. tã & si nũꝗͣ sapien¬

Expanded text:
iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uolungnis, voluptatibusque omnibus corporis longe anteponendum sit. Quisquis autem non habet, caret profecto illa re, quam praestantiorem omnibus bonis in potestate nostra non constitutis, sola illi voluntas per seipsam daret. Itaque cum se ipse miserrimum judicet, si amiserit gloriosam famam, ingentes opes, et quaelibet corporis bona; tu eum non miserrimum judicabis, etiamsi talibus abundet omnibus, cum iis inhaeret quae amittere facillime potest, neque dum vult habet, caret autem bona voluntate, quae nec comparanda est cum istis, et cum sit tam magnum bonum, velle solum opus est, ut habeatur? E. Verissimum est. A. Jure igitur ac merito stulti homines, tametsi nunquam fuerun
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ rectã honestãq ñ appetas: aut eẽ sapiens ñ uehement̃ uelis
aut certȩ negare audeas: cũ hec uolumꝰ. nos habere uoluntatẽ bonã.
u. Nichil hore nego: ⁊ ꝓpt̾ea me non solũ uoluntatẽ. s ⁊̃ bona uolũ¬
tatẽ i am habere confiteor. A. Quantipendis oro te hãc uoluntatẽ:
Nũqͥd nã ei ulla exparte diuitias. authonores. aut uoluptates corpo¬
ris. authȩc simul omĩa conferenda arbitraris: u. Auerterit ds:
istã sceleratã dementiam. A. Parũ ne gͦ gaudendũ est habere nos
qͥddam in aĩo. hãc ipsã dico bonã uoluntatẽ. in cuiꝰ cõparatione ab¬
iectissima sint ea quȩ cõmemoraui mꝰ. ꝓquibꝰ adipiscendis multi¬
tudinẽ uidemꝰ hominũ nullos labores. nulla ꝑicula recusare :
I. Gaudendũ uͦ. ac plurimũ. A. Quid: hoc gaudȩo qͥ nõfruunt᷑. par¬
uo dãno eos affectos putas tantiboni : u. lmmomaximo.A. uides gͥ¬

Expanded text:
utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, utrum rectam honestamque non appetas vitam, aut esse sapiens non vehementer velis, aut certe negare audeas, cum haec volumus, nos habere voluntatem bonam. E. Nihil horum nego, et propterea me non solum voluntatem, sed etiam bonam voluntatem jam habere confiteor. A. Quanti pendis, oro te, hanc voluntatem? Numquidnam ei ulla ex parte divitias, aut honores, aut voluptates corporis, aut haec simul omnia conferenda arbitraris? E. Averterit Deus istam sceleratam dementiam. A. Parumne ergo gaudendum est habere nos quiddam in animo, hanc ipsam dico bonam voluntatem, in cujus comparatione abjectissima sint ea quae commemoravimus, pro quibus adipiscendis multitudinem videmus hominum nullos labores, nulla pericula recusare? E. Gaudendum vero, ac plurimum. A. Quid? hoc gaudio qui non fruuntur, parvo damno eos affectos putas tanti boni? E. Imo maximo. 26. A. Vides
Abbreviated transcription (Latin):
secretũ. & suo considerandũ loco. Neq ideo tñ hoc qđ nc̃ habemꝰ in manibͤ
ĩpedit᷑: quo minꝰ aperiat᷑ ut potest. Nam quero abste. sit ne aliqͦ
nobis uoluntas .i. Nescio. A. Uis ne hoc scire:u. Et hoc nescio.A.
Nichil gͦ de inceps: me interroges.u. Quare: A. Quia roganti tͥ
respondere nõ debeo: nͥ uolenti scire qđ rogas. De inde nͥ uelis ad sa¬
pientiamꝑuenire: sermo tecũ de huiꝰcemodi rebꝰ non est habendus.
Postremo amicꝰ meus eẽ ñ poteris: nͥ uelis ut bene sit mͥ. Iã uͦ de te
tu ipse uideris. utrũ tͥ uoluntas nulla sit beatę uitę tuę .u. fateor
negarinõ potest: habere nos uoluntatẽ. ꝑge iã: uide amꝰ qͥd hinc
conficias.A. faciam. S dic etiã pͥꝰ. utrũ & bonã uoluntatẽ habere te¬
sentias. u. Qd est bona uoluntas: A. uoluntas qua apetimꝰ rectȩ
honesteq: uiuere: & ad sũmã sapientiam ꝑuenire. Modo tu uide.

Expanded text:
secretum, et suo considerandum loco: neque ideo tamen hoc quod nunc habemus in manibus secretum, et suo considerandum loco: neque ideo tamen hoc quod nunc habemus in manibus impeditur, quominus aperiatur ut potest. 25. Nam quaero abs te, sitne aliqua nobis voluntas. E. Nescio. A. Visne hoc scire? E. Et hoc nescio. A. Nihil ergo deinceps me interroges. E. Quare? A. Quia roganti tibi respondere non debeo, nisi volenti scire quod rogas. Deinde nisi velis ad sapientiam pervenire, sermo tecum de hujusmodi rebus non est habendus. Postremo meus amicus esse non poteris, nisi velis ut bene sit mihi. Jam vero de te tu ipse videris, utrum tibi voluntas nulla sit beatae vitae tuae. E. Fateor, negari non potest habere nos voluntatem: perge jam, videamus quid hinc conficias. A. Faciam: sed dic etiam prius, utrum et bonam voluntatem te habere sentias. E. Quid est bona voluntas? A. Voluntas qua appetimus recte honesteque vivere, et ad summam sapientiam pervenire. Modo tu vide
Abbreviated transcription (Latin):
erũnas mortalis uitȩ. ipse inde ꝓpria uoluntate de lapsussi.
tñ hoc cũ firmissima fide teneam. intelligentia nõdũ assecu¬
tus sũ. Cuiꝰ rei diligentẽ inquisitionẽ si nc̃ differendã putas:
me inuito facis. Uerũ illuo qđ me marime mouet. eur hꝰcemõi
arcerbissimas penas patiamꝰ qui certȩ stulti sumꝰ. nec sapientes unquã fui¬
mus ut merito hȩc dicam᷑ ꝑpeti ꝓpt̾ desertã uirtutis artẽ & electã subli¬
bine seruitutẽ: quin aperias disputando siuales. nullo mͦ tͥ differendũ
concesserim. A. Ita istuc dicis: quasi liqͥdo cõꝑtũ habeas. nõꝗͣ. nos fuisse
sapientes. Atendis enĩ tẽpꝰ. ex qͦ in hanc uitã natisumꝰ S cũ sapientia
in aĩo sit: utrũ ante consortiũ huiꝰ corporis alia quadam uita ui¬
xerit animꝰ . &. an aliq̃n sapient̃ uixerit: magna questio ẽ. magñ

Expanded text:
aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; aerumnas mortalis vitae ipse inde propria voluntate delapsus sit; tamen hoc cum firmissima fide teneam, intelligentia nondum assecutus sum: cujus rei diligentem inquisitionem, si nunc differendam putas, me inviacerbissimas poenas patiamur nos, qui certe stulti sumus, nec sapientes unquam fuimus, ut merito haec dicamur perpeti propter desertam virtutis arcem, et electam sub libidine servitutem, quin aperias disputando, si vales, nullo modo tibi differendum esse concesserim. A. Ita istuc dicis, quasi liquido compertum habeas nunquam nos fuisse sapientes: attendis enim tempus ex quo in hanc vitam nati sumus. Sed cum sapientia in animo sit, utrum ante consortium hujus corporis alia quadam vita vixerit animus, et an aliquando sapienter vixerit, magna quaestio est, magnum
Abbreviated transcription (Latin):
de ardore adipiscendȩ quȩ nõhabebat᷑. hĩc acceptȩ in uriȩ do¬
loribus. inde facibꝰ uindicande. qͦqͣuersũ potest coartare aua¬
ricia. dissipare luxuria: addicere ambitio. inflare suꝑbia.
torquere inuid̃ia. desidia sepelire. ꝑuicatia concitare. affli¬
ctare subiectio: & quecũq alia in numerabilia regnũ illiꝰ
libidinis frequentant & exercent: Possumꝰ ne tandem nullã
istampȩnã putare. quã ut cernis om̃s qui nõ inherent sapien¬
tiȩ neccesse ẽ ꝑpeti: u. Magnã qͥdẽ istã pęnã eẽ uidico: ⁊ õino
iustam. si qͥs iã insublimitate sapientię collocatꝰ. inde descende
ac libidini seruire delegerit. S utrũ eẽ qͥsꝗͣ possit incertũ
est: qͥ hec aut uoluerit facere. aut uelit. Quanquã enĩ credamꝰ
hominẽ tã ꝑfecte conditũ adõ. ⁊ inbeata uita constitutũ. ut ad

Expanded text:
de ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae dode ardore adipiscendae quae non habebatur; hinc acceptae injuriae doloribus, inde facibus vindicandae: quaquaversum potest coarctare avaritia dissipare luxuria, addicere ambitio, inflare superbia, torquere invidia, desidia sepelire, pervicacia concitare, afflictare subjectio, et quaecumque alia innumerabilia regnum illius libidinis frequentant et exercent? possumusne tandem nullam istam poenam putare, quam, ut cernis, omnes qui non inhaerent sapientiae, necesse est perpeti? 23. E. Magnam quidem istam poenam esse judico, et omnino justam, si quis jam in sublimitate sapientiae collocatus, inde descendere ac libidini servire delegerit: sed utrum esse quisquam possit incertum est, qui haec aut voluerit facere, aut velit. Quanquam enim credamus hominem tam perfecte conditum a Deo, et in beata vita constitutum, ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑. iuste illã ꝓpeccato tanto pęnas pendere. U. Negare nõ pos
do dominat᷑. expoliatamq uirtutis opulentia. ꝑ diuersa in¬
opẽ atq in digentẽ trahit: nc̃ falsa ꝓueris approbantẽ. nẽ &̃
defensitãtẽ. nc̃ im ꝓbantẽ quȩ antea ꝓbauisset: & nichilomi nꝰ¬
inalia falsa irruentẽ. nc̃ assensionẽ suspendentẽ suã. & plerun¬
q ꝑspicuas raciotinationes formidantẽ. nc̃ desꝑantẽ de tota
inuentione ueritatis. & stulticiȩ tenebris penitꝰ inherentẽ:
nc̃ conantẽ inlucẽ intelligendi.rursusq fatigatione de cidẽ¬
tem. cũ interea cupiditatũ illud regnũ tirannice seuiat.
& uariis contrariisq tempestatibꝰ totũ hominis animũ uitã¬
q: ꝑ turbet. hinc timore. in desiderio: hĩc anxietate. inde in¬
ani falsaq: lȩticia. hinc cruciatu rei amissȩ quȩ diligebat᷑. in¬

Expanded text:
atur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possatur juste illam pro peccato tanto poenas pendere. E. Negare non possdo dominatur, exspoliatamque virtutis opulentia, per diversa inopem atque indigentem trahit, nunc falsa pro veris approbantem, nunc etiam defensitantein alia falsa irruentem, nunc assensionem suspendentem suam, et plerumque perspicuas ratiocinationes formidantem, nunc desperantem de tota inventione veritatis, et stultitiae tenebris penitus inhaerentem, nunc conantem in lucem intelligendi, rursusque fatigatione decidentem, cum interea cupiditatum illud regnum tyrannice saeviat, et variis contrariisque tempestatibus totum hominis animum vitamque perturbet, hinc timore, inde desiderio; hinc anxietate, inde inani falsaque laetitia; hinc cruciatu rei amissae quae diligebatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
ngentiam ueniat quã ꝗͣ robustissima teneat᷑ fide integͣ
nobis sit huiꝰ questionis diligens & cauta tͣctatio: In p̃sen .¬
tia enĩ scire possumꝰ. quecunq illa natura sit. quã m̃tiuir¬
tute pollenti fas est excellere: in iustã eẽ ninlomͦ pche.
Quare ne ista qͥdem tam & si habeat potestatẽ. coger m̃tẽ
seruire libidim .U. Istuc ꝓrsus nemo ẽ qͥ ñ sine ulla cun¬
tarione fateat᷑ A. Ergo relinquit᷑. ut qm̃ regnanti m̃ti cõ¬
potiuirtiitis qͥe q a par aut platũ e. nõ eã facit seruã libidiniꝰ
ꝓpt̃ iusticiam. qͥd qͥd aut̃ inferiꝰ est. nõ possit hoc facere. ꝓpt̾ infirmi¬
tatem. sicut ea quȩ int̾ nos constiterłnt docent: nulla res alia m̃tẽ
cupiditatis comitẽ faciat. quã ꝓpria uoluntas. & liberũ arbitriũ.
.uI. Nichil tam necessariũ restare uideo.A. Sequit᷑ iã ut tͥ uide¬

Expanded text:
ligentiam veniat, quanquam robustissima teneatur fide, integra ligentiam veniat, quanquam robustissima teneatur fide, integra nobis sit hujus quaestionis, diligens et cauta tractatio. CAPUT tia enim scire possumus quaecumque illa natura sit, quam menti virtute pollenti fas est excellere, injustam esse nullo modo posse. Quare ne ista quidem, tametsi habeat potestatem, coget mentem servire libidini. E. Istud prorsus nemo est qui non sine ulla cunctatione fateatur. A. Ergo relinquitur ut quoniam regnanti menti compotique virtutis, quidquid par aut praelatum est, non eam facit servam libidinis opter justitiam; quidquid autem inferius est, non possit hoc facere propter infirmitatem, sicut ea quae inter nos constiterunt docent; nulla res alia mentem cupiditatis comitem faciat, quam propria voluntas et liberum arbitrium. E. Nihil tam necessarium restare video. 22. A. Sequitur jam ut tibi vide
Abbreviated transcription (Latin):
rissimũ e.A. Iam corpore om̃i qualem libet animu meliorẽ
potentior ẽ ꝙ eẽ: non te arbitror negaturũ i. Nemo id
negat. qͥ qđ fac iltest uidet: aut sustantiã uiuente nõ
uli uenti. aut eã quȩ uitã dat ei ꝗͥ accipit ẽẽ p̃ferendam:
.A. Multo minꝰ gͥ corpꝰ qualecunq id sit: animũ uirtu¬
ie p̃ditũ uincit. U. Euidentissimĩ ẽ.a. ad animꝰ uistꝰ
mensq uisꝓpriũ. imꝑiũq custodiens. nũ potest aliã
mentẽ pari ȩquitate ac uirtute regnantẽ. ex arce deice¬
ne atp libini subiugare :u. Nullo mͦ. Nion solũ ꝓpr̃ ean¬
leri inutraq excellentiam : s ẽ qđ aiusticia pͥor decidet.
fietq uiciosa mens. quȩ aliam facere conabit᷑. Eoq ipso erit
infirmior.A. Bene intelligis. Quare illud restat ut respon¬
deas si potes: utrũ tͥ uide at᷑ rationali & sapientim̃te qͥeꝗͣ¬
ES qm̃ res ardua est: neq nc̃ oportune querit᷑. ut intel¬

Expanded text:
Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem Verissimum est. A. Jam corpore omni qualemlibet animum meliorem potentioremque esse, non te arbitror negaturum. E. Nemo id negat, qui quod facile est videt aut substantiam viventem non viventi, aut eam quae vitam dat ei quae accipit, esse praeferendam. A. Multo minus igitur corpus, qualecumque id sit, animum virtute praeditum vincit. E. Evidentissimum est. A. Quid? animus justus, mensque jus proprium imperiumque custodiens, num potest aliam mentem pari aequitate ac virtute regnantem, ex arce dejicere, atque libidini subjugare? E. Nullo modo; non solum propter eamdem in utraque excellentiam, sed etiam quod a justitia prior decidet, fietque vitiosa mens, quae aliam facere conabitur, eoque ipso erit infirmior. 21. A. Bene intelligis; quare illud restat ut respondeas, si potes, utrum tibi videatur rationali et sapienti mente qest. Sed quoniam res ardua est, neque nunc opportune quaeritur, ut ad intel
Abbreviated transcription (Latin):
in est. Agunt enĩ talia: quȩ agisine m̃te ñ possent. Nõ
tñ regnat. Nam stultisũt. Neq regnũ menuis. nͥ sapien¬
tiũ eẽ ꝑ cognitũ est . U. Mirũ est hoc iã fuisse a nobis in
suꝑi oribꝰ confectũ: & mͥ qͥd respondem nõ potuisse in m̃tẽ
bumanam eẽ sapientiam & eam posse etiam non regnare. cõ¬
ꝑtũ est .A. Putas ne ista m̃te cui regnũ inlibidines eterna lege
concessũ eẽ cognoscimꝰ. potentiorẽ eẽ libidinẽ Egoenĩ nullo
pacto puto. seq enĩ eẽt ordinatissimũ: ut impotentiora po¬
teritioribꝰ imperarent. Quare neçesse arbitror eẽ: ut pluspos¬
sit enens quã cupiditas: eo ipso. qͦ cupiditati rectȩ iusteq dñat̃
eio sic ante ponere: ut uirtꝰ qͥnto melior atq sublimior.
tanto firmior inuictiorq: sit :i. &s dubitauerit: a.sul¬
lus gͥ uitiosus animꝰ. uirtute arm atũ animũ suꝑat uue

Expanded text:
inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non inest; agunt enim talia, quae agi sine mente non possent: non tamen regnat; nam stulti sunt, neque regnum mentis nisi sapientium esse, percognitum est. E. Mirum est hoc jam fuisse a nobis in superioribus confectum, et mihi quid responderem, non potuisse in mentemhumanam esse sapientiam, et eam posse etiam non regnare, compertum est. A. Putasne ista mente, cui regnum in libidines aeterna lege concessum esse cognoscimus, potentiorem esse libidinem? ego enim nullo pacto puto. Neque enim esset ordinatissimum ut impotentiora potentioribus imperarent. Quare necesse arbitror esse ut plus possit mens quam cupiditas, eo ipso quo cupiditati recte justeque dominattio sic anteponere, ut virtus quanto melior atque sublimior, tanto firmior invictiorque sit? E. Quis dubitaverit? A. Nullus igitur vitiosus animus virtute armatum animum superat. E.