comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib hominum. ac non illos potius
qui promeritis operum quae an¬
te corpus egerunt incorpora
mitti animas dicunt. Secundũ
enim quid aliȩ bonȩ aliae non bo¬
nae uenire adcorpora possunt
putari . nisi secundum opera sua.
Neq enim scđm naturam in qua
fiunt ab illo qui omnes naturas
bonas facit. sed absit ut contra¬
dicamus apostolo qui ait non¬
dum natos nihil egisse boni
aut mali. Unde confirmat
non potuisse ex operib dici sed
ex uocante maior seruiet mino¬
ri cum degeminis ager& ad¬
huc in rebeccae utero constitu¬
tis. Sequestremus ergo paulo¬
lum hoc delibro sapientiae tes¬
timonium. Neq enim negle¬
gendi se uerrent seu uerum
sapiant qui hoc specialiter &
singulariter deanima illa dic¬
tum putant mediatoris dĩ &
hominum homini xpõihũ.
Quod si necesse fuerit quale
sit post ea considerabimus ut
si xp̃o conuenire ñ potuerit. quȩ¬
ramus quẽ ad modũ id accipere
debeamus. ne contra a postolicã

Expanded text:
ribus hominum, ac non illos potius, ribus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae uenire ad corpora possunt putari nisi secundum opera sua? neque enim secundum naturam, in qua fiunt ab illo, qui omnes naturas bonas facit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. sequestremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singulariter de anima illa dictum putant mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu. quod, si necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne contra apostolicam fidem
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ ad tractũ ipse fingit. in ho¬
mine utuiuific& corpus. siue spm
uitȩ ñ exilla ꝓpagine. sed aliunde
corpori infusum. Ipse itidẽ fingit
ꝑ mostales sensus carnis ut fiat ho¬
mo in animã uiuã. Illud sane de
libro sapientiae ubi ait sostitus
sũ animã bonam & cũ essem ma¬
gis bonus ueni ad corpus in com¬
quinatum. Diligentiorẽ consi¬
derationẽ flagitat. magis enim
iudetur attestari opinioni qua
non exuna propagari sed desuꝑ
animȩ uenire credunt᷑ ad corpo¬
ra. Uerũ tamen quid est sostitꝰ
sum animã bonã. quasi aut iillo
animarũ fontes iullus est animȩ
sint aliae bone aliȩ ñbone quae
soste quadã exeunt quae nacui
homini tribuatur. aut alias ds̃ ad
horã conceptorũ ł nascentiũ faci¬
at bonas. alias ñbonas quarũ quisꝗ
habeat soste quȩ acceder&: mirũ
si hoc eos saltim adiuuat quicre¬
dunt animas a libi factas sin gillre¬
tim mitti adõ singulis quibq. corpo¬

Expanded text:
animae adtractum ipse fingit in hoanimae adtractum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis enim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque corpo
Abbreviated transcription (Latin):
&iam corpora. siue singulas uel
fingat & mittat. uel in eis ipsis
quib miserit eas fingat. quãquã
hoc non mihi uideatur dictum
nisi exeo quod pergratiã nostrȩ
animae adimaginem dĩ renoua¬
tione formantur. Unde dicit
apostolus. gratia enim salui fac¬
ti estis perfidem. & hoc non ex
uobis sed dĩ donum est Non
exoperib nefoste quis ex tolla¬
tur. Ipsius enim sumus fignĩ¬
tum creati in xp̃o ihũ in ope¬
rib bonis. Non enim per
hanc gratiam fidei corpora
nostra creata uel figmenta
possumus intellegere. Sed si¬
cut inpsalmo dictum est:
Cor mundum crea in me ds̃
Hinc esse &iam illud puto
qui finxit spm̃ hominis in ip¬
so tam quam aliud sit factã
animam mittere. aliud in ip¬
so homine facere. idest refi¬
cere ac renouare. Sed &iam
hoc si non de gratia in qua reno¬
uamur. sed denatura in qua nasci¬
mur intellegamus adutrãꝙ sen¬
tentiã duci potest. quia ł exuna
illa primi hominis tamquã semen

Expanded text:
etiam corpora, siue singulas uel etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, nisi ex eo, quod per gratiam nostrae animae ad imaginem dei renouatione formantur. unde dicit apostolus: gratia enim salui facti estis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur. ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen
Abbreviated transcription (Latin):
ae futura est sed inopinatam
desperati populi reparationem
perspm̃ dnĩ qui repleuit orbem
terrarum. figurata reuelatione
praeuidit Illud ergo iam uidea¬
mus cuinam potius sententiae diui¬
na testimonia suffragentur ei¬
nequa dicitur unam animam
dm̃ fecisse & dedisse primoho¬
mini unde c&eras facer&. sicut
ex eius corpore c&era corpora
hominum. An ei dequa dicitur
singulas singulis facere sicut
illi unam non ex illa c&eras. Il¬
lud enim qđ per esaiam dicit om¬
nẽ flatum ego feci cũ hoc eum
deanima dicere quȩ secuutur satis
ostendant. Adutrũq accipi potest
nã siue exuna primi hominis ani¬
ma. siue ex aliquo suo secr&o om̃s
ꝓculdubio animas ipse facit. Et
illud quod scriptũ est. Qui finxit
singillatim corda eorum.
Sinomine cordium uoluerimus
animas intellegere. neꝙꝗ. hoc
repugnat cuiquam du¬
rum dequibus nunc ambigimꝰ.
siue enim ex una illa quam fla¬
uit infaciem primi hominis. ip¬
se utiq singulas finx̾it. sicut

Expanded text:
e futura est, sed inopinatam e futura est, sed inopinatam desperati populi reparationem per spiritum domini, qui repleuit orbem terrarum, figurata reuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam durum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas fingit, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
& steterunt super pedes suos
congregatio multa ualde. Ubi
mihi uid&ur proph&ice signif¬
catum non ex illo tantum campo
ubi res ipsa demonstrabatur. sed
extoto orbe terrarum resurrec¬
turos homines. & hoc per hoc¬
flatum quatuor mundi pasti¬
um fuisse figuratum. Ne que
enim &iam flatus ille excorpo¬
re dnĩ substantia erat sps̃ scĩ.
quando sufflauit &ait. accipite
spm̃ scm̃. Sed utiq significatũ
est. sic &iam ab ipso procedere
spm̃ scm̃. quomodo ab eius cor¬
pore flatus ipse processit
sed quia mundus nonita dõ co¬
aptatur adunitatem personae.
sicut caro illa uerbo eius unige¬
nito filio non possumus dicere
id esse animam de substantia
dĩ. quem ad modum flatus ille
aquatuor uentis denatura mun¬
di factus est. Sed tameneũ
aliud fuisse. aliud significasse
puto. quod exemplo flatus ex
corpore dnĩ procedentis. Recte
intellegi potest &iam sihie zechi¬
el proph&a illo loconon resur¬
rectionem carnis qualis propri¬

Expanded text:
et steterunt super pedes suos, et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat spiritus sancti, quando sufflauit et ait: accipite spiritum sanctum, sed utique significatum est sic etiam ab ipso procedere spiritum sanctum, quomodo ab eius corpore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo loco non resurrectionem carnis, qualis propri
Abbreviated transcription (Latin):
exigendum est anobis quod
uel comprehendere homo
non ual&. uel siiam ualeat
mirum si per suadere cuiquã
potest nisi tali qui &iam
nullo homine conante docere
potest &iam ipse &iam ali¬
quid tale intelle gere.
Tutius est igitur dehuius mo¬
di rebus non humanis agere
coniecturis. sed diuina testi¬
monia praescrutari. Quod
ergo ex angelis tam quam pa¬
rentibus cre& ds̃ animas: nul¬
la mihi decanonicis libris occur¬
rit auctoritas. multo minus
itaq: exmundi corporeis ȩle¬
mentis. Nisi foste illud mou&
quod apud hie Zechielem pro¬
ph&am cum de monstratur
resurrectio mostuorum redin¬
te gratis corporibus ex quatu¬
or uentis caeli aduocatur sp̃s.
quo perflante uiui ficentur
ut surgant. Sic enim scriptum
est. & dixit mihi dñs. proph&a
super spm̃. proph&a fili homi¬
nis & dic ad spm̃. haec dicit
dñs. aquatuor pastib uentorũ
caeli ueni&. inspira inmostuos hos
& uiuant. Et proph&aui sicut
sps̃ uitae in eos & reuixerunt.

Expanded text:
exigendum est a nobis, quod exigendum est a nobis, quod uel conprehendere homo non ualet uel, si iam ualet, mirum, si persuadere cuiquam potest, nisi tali, qui etiam nullo homine docere conante potest etiam ipse tale aliquid intellegere. tutius est igitur de huius modi rebus non humanis agere coniecturis, sed diuina testimonia perscrutari. Quod ergo ex angelis tamquam parentibus deus creet animas, nulla mihi de canonicis libris occurrit auctoritas. multo minus itaque ex mundi corporeis elementis; nisi forte illud mouet, quod apud Ezechielem prophetam, cum demonstratur resurrectio mortuorum, redintegratis corporibus ex quattuor uentis caeli aduocatur spiritus, quo perflante uiuificantur, ut surgant. sic enim scriptum est: et dixit mihi dominus: propheta super spiritum, propheta, fili hominis, et dic ad spiritum: haec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et prophetaui, sicut oiuit spiritus uitae in eos, et reuixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
siquem uero nec diuini eloquii
nec praespicuae rationis auctori¬
tas. sed sua prae sumptio cestum
fecerat. dubitare mecum nonde¬
dign&ur. Ac primum illud fir¬
missime teneamus animae natu¬
ram. nec innaturam corporis con¬
uesti. ut quae iam fuerat anima
fiat corpus. nec innaturam animȩ
inrationabilis. ut quae fuit anima
hominis. fiat peccoris. nec inna¬
turam dĩ ut quae fuit anima fi¬
at quod est ds̃. Atq. ita uicissim
nec corpus nec animam inratio¬
nabilem nec substantiam qua
ds̃ est conuesti & fieri animã
humanam. Illud &iam non
minus cestum esse deb& ani¬
mam non esse nisi creaturam
dĩ. qua propter si neq decorpo :¬
re neq deamima rationali neq
de se ipso ds̃ animam hominis¬
fecit. Restat ut aut denihilo
eam faciat. aut dealiqua spiri¬
tali tamen rationali creatura
Sed denihilo fieri aliquid con¬
sum matis operibus quibus
creauit omnia simul iuolen¬
tum est uelle monstrare
& utrum praespicuis documen¬
tis optineri possit ignoro. nec

Expanded text:
si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur. Ac primum illud firmissime teneamus animae naturam nec in naturam corporis conuerti, ut quae iam fuit anima, fiat corpus, nec in naturam animae inrationalis, ut quae fuit anima hominis, fiat pecoris, nec in naturam dei, ut quae fuit anima, fiat quod est deus, atque ita uicissim nec corpus nec animam inrationalem nec substantiam, qua deus est, conuerti et fieri animam humanam. illud etiam non minus certum esse debet animam non esse nisi creaturam dei. quapropter, si neque de corpore neque de anima inrationali neque de se ipso deus animam fecit hominis, restat, ut aut de nihilo eam faciat aut de aliqua spiritali, tamen rationali creatura. sed de nihilo fieri aliquid consummatis operibus, quibus creauit omnia simul, uiolentum est uelle monstrare et, utrum perspicuis documentis obtineri possit, ignoro. nec
Abbreviated transcription (Latin):
corporib humanis quorum ex illis
primis operibus propagatio conti¬
nuata successione protenditur.
Tales congru& animas inseri. qua¬
les nunc facit atq. inserit. Qua¬
propter nihil iam timentes ne
contra libri huius quae depri¬
ma illa sex dierum conditione
conscripta sunt. quaelib& harum
trium sententiarum probabili¬
tas ui terit sentire uideamur.
Suscipiamus diligentiorem ques¬
tionem huius pertractationem
quantum adiuuat ds̃. nefoste
fieri poss& ut si non liquidam de
qua dubitari ultra non debeat
tam ceste acceptabilem de hac
re sententiam nan ci scamur ut
eam tenere donec cestum ali¬
quid elucescat nonsit absurdũ
quod sine hoc quidem potueri¬
mus documentorum momen¬
tis undiq pariterq: nutantib
saltim non uidebitur nostra
dubitatio laborem deuitasse
quaerendi. sed ad firman di
temeritatem ut me siquis rec¬
te iam cestus est docere dign&.¬

Expanded text:
corporibus humanis, quorum ex illis corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dign
Abbreviated transcription (Latin):
in parente ꝓlis sexto illo die factdã
sit cum his operib a quib: consum¬
matis &inchoatis ds̃ indie septimo
requi euit si dixerimus cauendũ
est nefrustra scriptura tam dili
turas adhuc fuerat creaturus
quas nec ipsas. nec earũ ibi ratio¬
nes causaliter fecerit. Nisi intel¬
legatur rationẽ quidem singilla¬
tim faciendarũ animarũ nas cen¬
tib quib ꝙ dandarũ. in se ipso ha¬
bere ñ increatura aliqua condi¬
disse. sed quia ñ alterius generis
creatura ẽ anima quã illius scđm
quam sexto die factus ẽ homo ad
imaginem dĩ non recte dicidm̃
ea facere nunc quae tunc ñ consũ¬
mauit. Iam enim tunc fecerat
quales & nunc facit. Etideo nox
aliquod nouum creaturae genus
nunc facit. quod tunc in consum¬
matis operib ñ creauit. nec contra
illas causales rationes rerũ futu¬
rarum quas uniuersitati tunc
indidit haec eius operatio est. sed po¬
tius secundum ipsas quando quidẽ

Expanded text:
in parente prolis sexto illo die facta in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam dilighuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum ea facere nunc, quae tunc non consumauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem
Abbreviated transcription (Latin):
ne omnes hominũ animȩ crearent᷑
annouas subinde animas fieri qua¬
rum nulla uel ratio facta prae¬
cesserit inprimis illis sex dierũ.
operib dĩ Horum autem triũ
duo priora non repugnant primis
illis conditionib ubi simul omnia
creata sunt siue enim aliqua cre¬
atura tam quam imparente ratio
animae facta sit. Ut omnes ani¬
mae abilla generentur. ad ẽo aũ
creentur quarido singulis homi¬
nibus dantur sicut a parentib
hominib corpora siue ñratio ani¬
mae uelut in parente ratio prolis
ẜipsa omnino cũ factusẽ dies facta
sit anima sic̃ ipse dies sicut cę̧lũ
& terrã &cȩli lumina congruent̃
dictũ est. fecit ds̃ hominẽ adima¬
ginem suam. Hoc uero testium
quomodo ñ repugn& ei senten¬
tiȩ qua & sexto die factus accipi¬
tur homo adimaginem dĩ &
post diẽ septimũ uisibilit̃ creatus
nontam facile uideri potest nouas
quippe animas fieri quae neꝙ
ipse neꝙ ratio earum tam quã

Expanded text:
ne omnes hominum animae crearentur, ne omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, sicut ipse dies, sicut caelum et terra et caeli lumina, congruenter dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
raretur in operib dĩ ł in ali qua
creatura quae in illis cõmemora¬
ret̾ operib factam animȩ rationẽ
uelut inhominib quiiam sunt fac¬
ta ratio lat& generandorũ filiorũ
ac sic eam ł angelorũ filiã ł quod ẽ
intolerabilius alicuius elementi
corporei crederemus Sed nunc
si obhoc mulier ñ deuiro sed simi¬
lit̃ ut ille a dõ factã animam ad se¬
ritur accepisse. quia singulis sin¬
gulas ds̃ fecit ñerit facta in illis
primis operib anima feminae.
Aut sigeneralis omniũ animarũ
ratio facta fuerat sicut in homi¬
nib ratio gignendi. reditur adil¬
lud durum ac molestum utuel
angelorũ ł quod in dignissimũ
ẽ caeli corporei siue ali cuius
&iam inferioris elementi filias
animas hominum eẽ dicamus
Ac per hoc uidendum est &silat&
quid uerum sit quid saltim tolera¬
bilius dici poss& utrum hoc quod
modo dixi. aniillis primis dĩ
operibus unam animam primi
hominis factam. decuius propagi¬

Expanded text:
raretur in operibus dei, uel in aliqua raretur in operibus dei, uel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum filiorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagi
Abbreviated transcription (Latin):
tum eẽ post illa primitus opera dĩ
in quib creauit omã simul quȩ si¬
uimus. quid de hominis anima cre¬
deremus. Discussisq omnib discep¬
tationis nraẽ pastib illud credibilius
uel tolerabilius diciuisũ est quod
ipsa hominis anima in illis operib
facta ẽ. Corporis uero eius in mun¬
docorporeo tamquã insemine ra¬
tio necogeremur. Contra uerba
scripturae aut sextodie totũ factũ
dicere id ÷ & delimoirũ & deeiꝰ
latere feminã aut in illis sex dierũ
operib nullo modo factũ eẽ hominẽ
aut corporis humani causalẽ ratio¬
nẽ tantũ modo factã . animȩ aũ nullã¬
cum potius scđm ipsam sit homo
adimaginẽ dĩ aut ceste & sinon
contra uerba scripturae apeste po¬
sita. tam̃ dure atq intolerabilit̃
diceremus. ł in ea creatura spirita¬
li quae adhuc tantũ modo creata
e&. factã fuisse animȩ humanae
rationẽ . cũ ipsa creatura in qua
ista ratio facta dicer& ñ cõmemo¬

Expanded text:
tum esse post illa primitus opera dei, tum esse post illa primitus opera dei, in quibus creauit omnia simul, quaesiuimus. quid de hominis anima crederemus, discussisque omnibus disceptationis nostrae partibus illud credibilius uel tolerabilius dici uisum est. quod ipsa hominis anima in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullcum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem dei; aut certe etsi non contra uerba scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus uel in ea creatura spiritali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta diceretur, non commemo
Abbreviated transcription (Latin):
nunc os ex ossib meis & caro decar¬
ne mea. Quanto enĩ carius animan¬
tiusq dicer& & anima deanima
mea. ñ tamen hinc tã magna quȩs¬
tio iam soluta ẽ utunũ horũ ma¬
nifestũ cestũq teneamus Quam¬
obrẽ primũ uidendũ ẽ utrum
saera scriptura librihuius ab exor¬
dio ꝑtractata. hinc nos dubitare
ꝑmitat. Tunc recte fostasse
requiremus. aut quae nã senten¬
tia potius elegenda sit aut in rei
huius incesto quem ad modum
tenere debeamus. Ceste enim
Sexto die fecit ds̃ hominẽ adimagi¬
nẽ suã. ubi &iam dictũ est masculũ
& fecn inam fecit eos. quorum illud
superius ubi imago dĩ cõmemorata
est scđm animam hoc aũ ubi sex us
differentia secundũ carnem accipi¬
ebamus Et quõ tot &tanta testi¬
monia quae ibi considerata atque
tractata sunt nos ñsinebat. eodẽ
ipso sexto die &iam formatũ deli¬
mor hominem mulierẽq delatere
eius accipere. Sed hoc post ea fac¬

Expanded text:
nunc os ex ossibus meis et caro de carnunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. quanto enim carius amantiusque diceret: et anima de anima mea! non tamen hinc tam magna quaestio iam soluta est, ut unum horum manifestum certumque teneamus. Quamobrem primo uidendum est, utrum sancta scriptura libri huius, ab eius exordio pertractata, hinc nos dubitare permittat: tum recte fortasse requiremus, aut quaenam sententia potius eligenda sit aut in rei huius incerto quem modum tenere debeamus. certe enim sexto die fecit deus hominem ad imaginem suam; ubi etiam dictum est: masculum et feminam fecit eos. quorum illud superius, ubi imago dei commemorata est, secundum animam, hoc autem, ubi sexus differentia, secundum carnem accipiebamus. et quoniam tot ac tanta testimonia, quae ibi considerata atque tractata sunt, nos non sinebant eodem ipso sexto die etiam formatum de limo hominem mulieremque de latere eius accipere, sed hoc postea fac
Abbreviated transcription (Latin):
tam feminam quando neid
quidem scriptum est. unde
sids̃ omnes animas nascentiũ
hominum sicut primam fa¬
cit. ꝓpter ea scriptura de aliis
tacuit quõ poss& quod in unã
cõmemoratũ est. &iam dec&e¬
ris prudenter intellegi. Itaq
siopostuit nos ꝑhanc scripturã
dehac re aliquid ad moneri ma¬
gis sialiquid aliud fiebat infemina
quod inuiro factum nonerat
utex carne animata eius anima
duceretur. non sicut uiri eius
aliunde corp : aliunde anima
Hoc ipsũ quod alio modo fiebat.
scriptura pocius tacere ñdebuit
ne hoc itidẽ putaremus factum¬
qđ iam deillo didiceramus. Pro¬
inde quia non dixit exanima ui¬
ri animam factam eẽ mulieris.
conuenientius creditur eo ipso
nos ammonere uoluisse nihil
hic aliud putare quam deuiri
anima noueramus idest similit̃
datã mulieri eẽ cum p̃sestim e&
cuidentissime occasionis locus. ut
sinon tunc quando formata ẽ post¬
ea ceste dicer& ubi ait adã. hoc

Expanded text:
tam feminam, quando ne id tam feminam, quando ne id quidem scriptum est? unde, si deus omnes animas hominum nascentium sicut primam facit, propterea scriptura de aliis tacuit quoniam posset, quod in una factum commemoratum est, etiam de ceteris prudenter intellegi. itaque si oportuit nos per hanc scripturam de hac re aliquid admoneri, magis, si aliquid aliud fiebat in femina, quod in uiro factum non erat, ut ex carne animata eius anima duceretur, non sicut uiri eius aliunde corpus, aliunde anima; hoc ipsum, quod alio modo fiebat, scriptura potius tacere non debuit, ne hoc itidem factum putaremus, quod iam de illo didiceramus. proinde quia non dixit ex anima uiri animam factam esse mulieris, conuenientius creditur eo ipso nos admonere uoluisse nihil hic aliud putare, quam de uiri anima noueramus, id est similiter datam esse mulieri, cum praesertim esset euidentissimae occasionis locus, ut, si non tunc, quando formata est, postea certe diceretur, ubi ait Adam: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
caro hominum. Quõ primi¬
adam formatus est. deinde.
aeua. Etille quidem unde habu¬
erit corpus. unde animam dic¬
tum est corpus uidelic& pulue¬
rem terrae. animam uero flatũ
dĩ Atilla deillius latere cum
factadicatur. Nondicitur quod
eam ds̃ similiter flando anima¬
uerit. tam quam utrumq de
illo dictum sit. quiiam fuerat
animatus. Aut enim taceri
opostuit inquiunt &iam dea¬
nima uiri ut eam sicut possimꝰ
datam diuinitus uel intellege¬
remus uel ceste crederemus. aut
si hoc propter ea scriptura non
tacuit. ne animam quoq sicut
hominis carnem de terra factã
esse putaremus. Debuit & de
mulieris anima nontaceri ne
putaretur extraduce si hoc ue¬
rum non est Qua propter
ideo tacitum est inquiunt
quod in eius faciem flauerit
& anima ex homine propaga¬
ta est. Huic suspicioni faci¬
le occurritur. si enim propt̃¬
ea putant animam mulieris
exanima uiri factam. quia
non scriptum est quod in mu¬
lieris faciem flauerit ds̃
Cur credunt ex iuro anima¬

Expanded text:
caro hominum, quoniAdam formatus est, deinde Eua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam deus flando similiter animauerit, tamquam utrumque de illo ductum sit, qui iam fuerat animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam, sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putaremus, debuit et de mulieris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc uerum non est. quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in eius faciem flauerit t anima ex homine propagata est. Huic suspicioni facile occurritur. si enim propterea putant animam mulieris ex anima uiri factam, quia non scriptum est, quod in mulieris faciem flauerit deus, cur credunt ex uiro anima
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ &innaturalib & inuolun¬
taruis motib administrar&. cre¬
are naturã tam nullus angelus
potest quã nec se ipsũ. uolun¬
tas uero angelica oboedient̃ dõ
subdita eiꝰq executa iussionem
naturalib motib dereb subiec¬
tis tam quã materiem ministra¬
re. Ut secundum illas princi¬
pales in uerbo di non creatas. ł
secundũ illas inprimis sex die¬
rum operib causaliter creatas
rationes. Aliquid intempore
cre&ur more agricolandi uel

Expanded text:
sumus, et in naturalibus et in uolunsumus, et in naturalibus et in uoluntariis motibus administret, creare naturam tam nullus angelus potest quam nec se ipsum. uoluntas uero angelica oboedienter deo subdita eiusque executa iussionem naturalibus motibus de rebus subiectis tamquam materiem ministrare, ut secundum illas principales in uerbo dei non creatas uel secundum illas in primis sex dierum operibus causaliter creatas rationes aliquid tempore creetur. more agricolandi uel
Abbreviated transcription (Latin):
sura & numero & pondere dis¬
posuit. Item opus agri colae
ẽ ut surculus auellatur ex arbo¬
re terrȩ quae mand&ur non
eius opus est uasucum inbibat
ut germen emittat. ut aliud eiꝰ
solo figat quo radicem statii.¬
li& aliud in auras promoueat.
quo robor nutriat ramosq
diffundat sed illius qui dat
incrementum. Medicus &i¬
am ȩgro corpori alimentũ
adhib&. & uulnerato medica¬
mentum primum non dereb
quas creauit. sed quas creatas
opere creatoris inuenit. De¬
inde tybum uel potum p̃parare
potuit &ministrare. emplas¬
trum formare. & mendicam̃¬
to inlitum apponere. Num
&iam exhis quae adhib& ope¬
rari & creare uires uel carnem
potest natura: id agit interi¬
ore motu nobisq occultissimo
cui tamen si ds̃ subtrahat ope¬
rationem intimam qua eam
substituit & facit. continuo
tam quã extincta nulla rema¬
nebit. Qua propter cum ds̃
uniuersam creaturam suam bi¬
pestito quodã opere ꝓuidentiȩ
dequo insuperiori libro locuti

Expanded text:
nsura et numero et pondere disnsura et numero et pondere disposuit. item opus agricolae est, ut surculus auellatur ex arbore terraeque mandetur; at non eius opus est, ut sucum inbibat et germen emittat, ut aliud eius solo figat, quo radicem stabiliat, aliud in auras promoueat, quo robur nutriat ramosque diffundat, sed illius, qui dat incrementum. medicus etiam aegro corpori alimentum adhibet et uulnerato medicamentum: primum non de rebus, quas creauit, sed quas creatas opere creatoris inuenit; deinde cibum uel potum praeparare potuit et ministrare, emplastrum formare et medicamento inlitum adponere. num etiam ex his, quae adhibet, operari et creare uires uel carnem potest? natura id agit interiore motu nobisque occultissimo. cui tamen si deus subtrahat operationem intimam, qua eam substituit et facit, continuo tamquam extincta nulla remanebit. Quapropter cum deus uniuersam creaturam suam bipertito quodam modo opere prouidentiae, de quo in superiore libro locuti
Abbreviated transcription (Latin):
su acorporis conpage detracta sit¬
Haec enĩ fostasse dicantur potu¬
isse perangelos fieri. Forma¬
re autem uel aedificare costã
ut mulier ess& usq ad eo non
potuit. nisi ds̃ a quo uni uer¬
sa natura subsistit ut neil¬
lud quidem carnis subplem̃¬
tum incorpore uiri. quod in il¬
lius costae successit locum ab
angelis factum eẽ credide¬
rim sicut nec ipsum hominẽ
de terrae puluere Non quo
nulla sit angelorum opera ut¬
aliquid cre&ur. Sed non ideo
creatores sunt quia nec agri¬
culas creatores seg&um atque
arborum dicimus. Non enim
qui plantat ẽ aliquid neq quiri¬
gat. sed qui incrementũ dat ds̃
Adhoc incrementum pestin&
&iã incorpore humano quod
osse dempto locus carne supple¬
tus ẽ. illo scilic& opere di: quo
naturas substituit ut sint. quo
ipsos quoq angelos creauit
Opus itaq agricolae ẽ utaquã
ducat cũ rigat. non aũ opus eiꝰ
est ut aqua perdecliua prolaba¬
tur. Sed illius qui omnia inm̃¬

Expanded text:
su a corporis conpage detracta sitsu a corporis conpage detracta sit.haec enim fortasse dicantur potuisse per angelos fieri; formare autem uel aedificare costam, ut mulier esset, usque adeo non potuit nisi deus, a quo uniuersa natura subsistit, ut ne illud quidem carnis subplementum in corpore uiri, quod in illius costae successit locum, ab angelis factum esse crediderim sicut nec ipsum hominem de terrae puluere: non quo nulla sit angelorum opera, utaliquid creetur, sed non ideo creatores sunt. quia nec agricolas creatores segetum atque arborum dicimus. non enim qui plantat, est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus. ad hoc incrementum pertinet etiam in corpore humano, quod osse demto locus carne subpletus est, illo scilicet opere dei, quo naturas substituit, ut sint, quo ipsos quoque angelos creauit. Opus itaque agricolae est, ut aquam ducat, cum rigat; non autem opus eius est, ut aqua per decliuia prolabatur, sed illius, qui omnia in me
Abbreviated transcription (Latin):
tia rationis ñ corporis. cũ edrũ
ad p&itos &dolores captans pau¬
latimq in lactando. p̃mendo.
laxandoq moderans a gresti
ea sexu & consu&udine. &tam¬
quam humanis moribus in¬
duit. quanto magis angeli hoc
possunt qui uissione dnĩ in ipsa
eius quam sempiterne intuent᷑
in commutabili ueritate prespecta.
mouentesse pertempis & corpora
sibi subdita ꝑ tempus & locum. agili¬
tate mirabili &uisa quib moueant᷑
& ad p&itum carnalis indigentiȩ
ualeant efficere omni animȩ uiuȩ.
ut quo eam uenire opus ẽ nesciens
adducatur lam ergo uideamus
ipsa mulieris formatio quae mys¬
ticae &iam aedificatio dicta ẽ
quẽ ad modũ dieta sit. Natura
quippe muliebris creataẽ quam¬
uis ex uirili quae iam erat ñ aliquo
motu iam existentium natura¬
rũ. Angeli aũ nullã omnino pos¬
sunt creare creaturam. Solus enĩ
unius cuius lib& naturae seu mag
quẽ ad modum sit soporatus adã
costaq eius sine ullo doloris sen¬

Expanded text:
tia rationis, non corporis, cum earum tia rationis, non corporis, cum earum adpetitus et dolores captans paulatimque inlectando, premendo laxandoque moderans agresti eas exuit consuetudine et tamquam humanis moribus induit: quanto magis angeli hoc possunt, qui iussione dei in ipsa eius, quam sempiterne intuentur, incommutabili ueritate perspecta mouentes se per tempus et corpora sibi subdita per tempus et locum agilitate mirabili et uisa, quibus moueatur, et adpetitum carnalis indigentiae ualent efficere omni animae uiuae, ut quo eam uenire opus est nesciens adducatur! Iam ergo uideamus, ipsa mulieris formatio, quae mystice etiam aedificatio dicta est, quemadmodum facta sit. natura quippe mulieris creata est, quamuis ex uirili, quae iam erat, non aliquo motu iam existentium naturarum. angeli autem nullam omnino possunt creare naturam; solus enim unus cuiuslibet naturae, seu magquemadmodum sit soporatus Adam costaque eius sine ullo doloris sen
Abbreviated transcription (Latin):
lis uoluntatis arbitrioł consen¬
tit uisis. ł ñ consentit. In ratio¬
nabił aũ non hab& hoc iudici
ũ ꝑsuo tam̃ genere atq natura.
uosu aliquo tacta ꝓpellitur.
nec in potestate ullius animȩ ẽ
quȩ illi uisaueniant. siue insen¬
sus corporis. siue in ipsũ spm̃ in¬
terius. quib uisis ad p&itus moue¬
at᷑ cuius lib& animantis. acsicum
ea uisa perangelorũ oboedientiã
desuper ministrant᷑ ꝑuenit iussio
dĩ. non solum adhomines. nec solũ
co&um quiglut tiuit ionam
Mec solum ad ista maiora uerum
&iam aduermiculum. Nam
& huic legimus diuinitus iuissũ
utradicem cucurb&e roder&.
subcuius umbraculo proph&ȩ̃
requieuerat. Sienim homini
donauit ds̃ sic eum institu¬
ens. ut &iam carnem peccati
postans possit Nonsolum¬
Nonsolum
pecora &iumenta suis usibus¬
subdita. nec tantũ domes¬
ticas aues. sed &iam libere uo¬
litantes. quas lib& &iam seuas
feras & capere & mansue facere
& eis mirabilit imperare poten¬

Expanded text:
lis uoluntatis arbitrio uel consenlis uoluntatis arbitrio uel consentit uisis uel non consentit; inrationalis autem non habet hoc iudicium, pro suo tamen genere atque natura uiso aliquo tacta propellitur. nec in potestate ullius animae est, quae illi uisa ueniant siue in sensus corporis siue in ipsum spiritum interius, quibus uisis adpetitus moueatur cuiuslibet animantis. ac sic cum ea uisa per angelorum oboedientiam desuper ministrantur, peruenit iussio dei non cetum, qui gluttiuit Ionam — nec solum ad ista maiora, uerum etiam ad uermiculum; nam et huic legimus diuinitus iussum, ut radicem cucurbitae roderet, sub cuius umbraculo propheta requieuerat. si enim homini donauit deus, sic eum instituens, ut etiam carnem peccati portans possit non solum pecora et iumenta suis usibusubdita nec tantum domesticas aues, sed etiam libere uolitantes quaslibet etiam saeuas feras et capere et mansuetas facere et eis mirabiliter imperare poten
Abbreviated transcription (Latin):
mus. adiuuare nos deb& quod
debipestito opere diuinae ꝓ¬
uidentiae in libro superiore
tractauimus. neq enim sicut in¬
dagant atq adiunguntur uenan¬
tes ł aucupantes adr&ia quȩcũꝙ
animantia capiunt. ita hoc fac¬
tum eẽ credendum ẽ. aut uox
aliqua uissionis denube facta
est eis uerbis. quae rationales
animae audientes. intellege¬
re atq. oboedire adsolent
Nonenim hoc acceperunt ut
possent bestiae uel aues insuo
tamen genere obtemperant
dõ non rationali uoluntatis
arbitrio. sed sicut mouet ille
omnia temporibus opostu¬
nis. non ipse temporaliter
motus per angelica ministe¬
ria. quae capiunt inuerbo
eius quid quo tempore fieri
debeat. & illo non tempora¬
liter motu mouentur ipsa
tempora liter. ut inhis quae
sibi subiecta sunt. iussa eius
efficiant. Omnis enim ani¬
ma uiua non solum rationa¬
lis sicut inhominibuerũ
&iam inrationabilis sicut in
pecorib &uolatilib &piscib ui¬
sis mouetur. sed anima rationa¬

Expanded text:
mus, adiuuare nos debet, quod mus, adiuuare nos debet, quod de bipertito opere diuinae prouidentiae in libro superiore tractauimus. neque enim sicut indagant atque adigunt uenantes uel aucupantes ad retia quaecumque animantia capiunt, ita hoc factum esse credendum est aut uox aliqua iussionis de nube facta est eis uerbis, quae rationales animae audientes intellegere atque oboedire adsolent. non enim hoc acceperunt ut possint bestiae uel aues; in suo tamen genere obtemperant deo, non rationali uoluntatis arbitrio, sed sicut mouet ille omnia temporibus oportunis, non ipse temporaliter motus, per angelica ministeria, quae capiunt in uerbo eius quid quo tempore fieri debeat, et illo non temporaliter moto mouentur ipsa temporaliter, ut in his, quae sibi subiecta sunt, iussa eius efficiant, Omnis enim anima uiua, non solum rationalis sicut in hominibus, uerum etiam inrationalis, sicut in pecoribus et uolatilibus et piscibus, uisis mouetur. sed anima rationa
Abbreviated transcription (Latin):
haec facta sunt. &stulta esse
non possunt. obaliquid sig¬
nificandum esse facta fruc¬
tum futuri saeculi ab ipso iã
primordio generis humani
dõ praescio in ipsis suis operi¬
bus misericor diter praedi¬
cante ut cesto tempore ser¬
uis suis siue perhominum suc¬
cessiones siue persuum spm̃
uel angelorum ministerium
reuelata atq conscripta. &
promittendis rebus futuris
&recognoscendis impletis testi¬
monium perhiberent. quod ma¬
gis magisq in consequentib appa¬
rebit. Videamus ergo quod
isto opere suscipimus. non sae¬
cundum prae figurationem
rerum futurarum. sed secun¬
dum rerum gestarum. Non
allegoricam sed propriam sig¬
nificationem. quem ad modũ
haec accipi possint Et finx̃
ds̃ inquit adhuc de terra om̃s
bestias agri. & omnia uolatilia
caeli. Unde iam quod uisumẽ
& quantum uisum est disserui¬
mus. & adduxit ea omnia ada¬
dam utuider& quid uocar &ea¬
Et quomodo haec adduxerit
ds̃ ad adam necarnaliter sapia¬

Expanded text:
haec facta sunt et stulta esse haec facta sunt et stulta esse non possunt, ob aliquid significandum esse facta fructum futuri saeculi ab ipso iam primordio generis humani deo praescio in ipsis suis operibus misericorditer praedicante, ut certo tempore semis suis siue per hominum successiones siue per suum spiritum uel angelorum ministerium reuelata atque conscripta et promittendis rebus futuris et recognoscendis inpletis testmonium perhiberent: quod magis magisque in consequentibus adparebit. Uideamus ergo, quod isto opere suscepimus, non secundum praefigurationem rerum futurarum, sed secundum rerum gestarum non allegoricam, sed propriam significationem quemadmodum haec accipi possint. et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli: unde iam quod uisum est et quantum uisum est disseruimus. et adduxit ea omnia ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret. quomodo haec adduxerit deus ad Adam, ne carnaliter sapia
Abbreviated transcription (Latin):
tum esse non potest mysticũ
esse credatur quam eius expo¬
sitionem uel inqui sitionem
aut alibi iam exhibuerimus aut
in tempus aliud differamus.
Quid ergo sibi uult &iam illud
quod mulier delatere uiro fac¬
ta est. Uerum est propter ip¬
sius coniunctionis uim comm¬
dandam hoc ita fieri opostu¬
isse credamus Num quid &i¬
am ut dormienti fier& eadẽ
ratio. uel necessitas flagita¬
bat. utdeniq ossȩ d&racto in
cuius locum caro suppleretur.
Num enim non potuit ipsa caro
detrahi utinde congruentius
quod sit sexus infirmior muli¬
er formar&ur.An uero tam
multis additis costam ds̃ aedifica¬
re potuit inmulierem & carnẽ
pulpamue non potuit. quide
puluere ipsum hominem fec̾.
Aut si iam costa fuerat detra¬
henda cur non altera proea
&iam non dictum est finxit
aut fecit sicut in omnib su¬
praoperibus : Sed aedificauit
inquit dñs ds̃ illam costam ñ
tam quam corpus humanum.
sed tam quam domum. Non
est itaq dubitandum quõ

Expanded text:
tum esse non potest, mysticum tum esse non potest, mysticum esse credatur, quamuis eius expositionem uel inquisitionem aut alibi iam exhibuerimus aut in tempus aliud differamus. Quid ergo sibi uult etiam illud, quod mulier uiro de latere facta est? uerum esto propter ipsius coniunctionis? uim commendandam hoc ita fieri oportuisse credamus. numquid etiam, ut dormienti fieret, eadem ratio uel necessitas flagitabat, ut denique osse detracto, in cuius locum caro subpleretur? num enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentius, quod sit sexus inferior, mulier formaretur? an uero tam multis additis costam deus aedificare potuit in mulierem et carnem pulpamue non potuit, qui de puluere ipsum hominem fecit? aut si iam costa fuerat detrahenda, cur non altera pro ea tiam non dictum est "finxit" aut "fecit" sicut in omnibus supra operibus, sed aedificauit, inquit. dominus deus illam costam, non tamquam corpus humanum, sed tamquam domum? non est itaque dubitandum, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
illo remotioribus terrae pastib
aliqua ei similia quae non de¬
monstrans & absconderit. Non
itaq arbitror dubitandum hoc
alicuius proph&icae significa¬
tionis gratia factum. sed tamen
factum neq hoc opere suscepi¬
mus proph&ica enigmata prȩ¬
scrutari. sed rerum gestarum
fidem ad propri&atem histori¬
ae commendare. ut quod im¬
possibile uideri uanis atq in¬
credulis potest. aut ipsi auc¬
toritati scę scripturae. uelut
testificatione contraria repug¬
nare. id promeis uirib quan¬
tum ds̃ adiuuat. disserendo
de monstrarem. neq impossibile
esse. neq contrarium. Quod au¬
tem possibile quidem appar&.
nec hab& ullam speciem repug¬
nantiae. Sed tamen quasi superfluũ
uel &iam stultum quibus dam
uideri potest. Hoc ipsum dispu¬
tando demonstrem. quod ideo
nontamquam rerum gestarum
naturali. uel usitato ordine
factum est ut cordibus nostris
fidelissima scãrum scripturarũ
auctoritate prȩlata quia stul¬

Expanded text:
illo remotioribus terrae partibus illo remotioribus terrae partibus aliqua ei similia, quae non demonstrasset, absconderit. non itaque arbitror dubitandum hoc alicuius propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec habet ullam speciem repugnantiae, sed tamen quasi superfluum uel etiam stultum quibusdam uideri potest, hoc ipsum disputando demonstrem, quod ideo non tamquam rerum gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus nostris fidelissima sanctarum scripturarum auctoritate praelata, quia stul
Abbreviated transcription (Latin):
generatimq distinctis. nomina
imponer&. quib &iam ipsis pau¬
latim multo cicius quã piscibus
si hoc factũ non e& possit nomi¬
na imponere. Quid causȩ nisi
ratio aliquid significandi. quod
adpnuntiationẽ futurorũ ualer&
Qui rei maxime ordo narrationis
huius inuigilat. Deinde numꝗd
ignorabat ds̃ nihil tale se creasse
innaturis animaliũ qđ simile ad¬
iutorium poss& eẽ homini. An
opus erat ut hoc &iam homo ipse
cognoscer&. & eo cõmendatiorẽ
haber& mulierẽ suã qđ in omni
carne creata sub caelo. & dehoc
aere sicut ipse uiuente nihil eiꝰ
simile inuenerit. mirũ si hoc sci¬
re non possit. nisi omnib adse ad¬
ductis ato. prospectis. Si enim
dõ credebat poterat illi hoc eo
modo dicere. quomodo & p̃ceptũ
dedit. quomodo & peccantẽ inter¬
rogauit atq iudicauit Siaũt
non credebat profectio. neque
hoc scire poterat utrũ ad eum
omnia ille cui non credebat ad¬
duxerit. Anfoste in aliquib ab

Expanded text:
generatimque distinctis nomina generatimque distinctis nomina inponeret, quibus etiam ipsis paulatim et multo citius quam piscibus, si hoc factum non esset, posset nomina inponere, quid fuit causae, nisi ratio aliquid significandi, quod ad praenuntiationem futurorum ualeret? cui rei maxime ordo narrationis huius inuigilat. Deinde, numquid ignorabat deus nihil tale se creasse in naturis animalium, quod simile adiutorium posset esse homini? an opus erat, ut hoc etiam homo ipse cognosceret et eo commendatiorem haberet mulierem suam, quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudicauit; si autem non credebat, profecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credebat, adduxerit, an forte in aliquibus ab