comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia putauerunt: uel ideo beatus qũo
fuerit ab illa beata uita. tam quam ab
aliqua peste liberatus: omnium super¬
ba iastantia sibeata uita est incruciati¬
bus corporis. curnon lnea man& sapi¬
ens ut fruatur: si autem miseraest quid
obsecrote. nisi tiphus impedit. nefate¬
atur. neor& dm̃: neiusto & misericor¬
di supplic& qui potest & uitae huius
mala uel auertere uel mitigare: uel
ad ea tolleranda fortitudine armare.
uel ab eis omnimodo liberare: & post
haec uere beatam uitam dare. quonul¬
lum malum ammittatur. & ubi sum¬
mum bonum numquam ammittatur
hoc piorum pitemium est: cuius ad ipis¬
cendi spem uitam istam tem poralem
at que mortalem. nontam delestabi¬
liter quam tollerabiliter ducimus. &
malaeius tunc bono consilio & diui¬
no munere fortiter ferimus: cum
bonorum ueternorum. fidelidĩ ꝓ

Expanded text:
tia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cuius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diuino munere fortiter ferimus, cum bonorum aeternorum fideli
Abbreviated transcription (Latin):
siue essent qui hoc scirent: siue non
& lta autem: ut illi se demonstrar&
eise coacratione: sunt autem quae¬
dam. quaeratio coguntur ut sint. ut
anterior sit ratio. & effectus posterior.
eius rei: quam futurum esse ostendit
ratio: ut uerbi gratia. cum mundus
factus est. ratio habuit ut fier& mun¬
dus:. Prior est ergo ratio. quam mun¬
dus est ea ergo. quaesciuit ratio futu¬
raesse. sub secuti sunt: ut sit princeps
ratio: post ea mundi operatio: Iam
nunc qũo ratio ostendit dm̃esse: uel
necesse esse. ut ds̃ ess&. Quid cui prae¬
ponemus. rationem dõ. ut rationem
mundo: andm̃ rationi: sine quadm̃

Expanded text:
siue essent, qui hoc scirent, siue non , ita autem ut illi se demonstraret esse coaeternam. Sunt autem quaedam, quae ratione coguntur ut sint, ut anterior sit ratio et effectus posterior eius rei, quam futuram esse ostendit ratio, ut uerbi gratia, cum mundus factus est, ratio habuit, ut fieret mundus. prior est ergo ratio, quam mundus est. ea ergo, quae sciuit ratio futura esse, subsecuta sunt, ut sit princeps ratio, postea mundi operatio. iam nunc, quoniam ratio ostendit deum esse uel necesse esse, ut deus esset, quid cui praeponemus? rationem deo, ut rationem mundo, an deum rationi, sine qua
Abbreviated transcription (Latin):
ausculta re
ab scultare rumoribus. ut tamen
uell& eos paratus aduentum dñi¬
sui lumbis accinctis. & lucernis ar¬
dentibus opperire: quibus dicit.
Suos autem fratres non estis lntene¬
Sbris. ut dies ille uos tamquam fur
Sconpraehendat: omnes enim uos
filii lucis estis. & filii diei: non su¬
mus noctis neque tenebrarum de¬
dicit. moram facit dñs meus ueni¬
re. ut percutiat conseruos suos . &
xpul&ur cum ebriosius. Non est filuos¬
lucis sed tenebrarum. & ideo dies¬

Expanded text:
auscultareauscultareauscultare rumoribus, ut tamen uellet eos paratos aduentum domisui lumbis accinctis et lucernis ardentibus opperiri. quibus dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut dies ille uos tamquam fur comprehendat. omnes enim uos filii lucis estis et filii diei: uon sumus noctis neque tenebrarum. dicit: Moram facit dominus meus uenire, ut percutiat conseruos suos et epuletur cum ebriosis, non est lucis sed tenebrarum et ideo e
Abbreviated transcription (Latin):
audierit. non est ur̃m scire tem¬
pora: hoc ergo nesciebant. quod¬
nescimus & nos quantum ad me
attin& dico. & eos qui hoc mecũ
nesciunt: & tamen quibus dictum¬
S est. non est uestrum scire tempo¬
Sra. quae pater insua posuit potes¬
State. diligebant eius manifes¬
tationem. & dabant conseruis in
tem pore cibarium. Nec percutie¬
bant eos dominando eis. nec lux¬
oriabantur cum amatoribus mun¬
di dicentes. moram facit dñs me¬
us aliaest ergo ignorantia tem¬
porum. alia labes morum amor¬
que uitiorum: nam & apostolus
paulus quando dicebat. non cito
Smoueamini mente. neque terre¬
amini. siue per uerbum. siue ꝑn.t¬
Sepisto lam. tamquam pernos. qua¬
Isi inst& diesdñi: molebat utique
ut crederent eis. qui iam propin¬
quare dñi arbitrabantur aduen¬
tum: Nec tamen uolebat. ut tam¬
quam seruus ille dicerent. morã
facit dñs meus uenire: & trade¬
rent sẽ super biae. luxoriȩ que ꝑ¬
dendos sed sic eos nolebat depro¬
pinquante die nouissimo. falsis

Expanded text:
audierint: Non est uestrum scire tempora? hoc ergo nesciebant, quodnescimus et nos — quantum ad me attinet, dico, et eos, qui hoc mecum nesciunt —; et tamen, quibus dictum est: Non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate, diligebant eius manifestationem et dabant conseruis in tempore cibaria nec percutiebant eos dominando eis nec luxuriabantur cum amatoribus mundi dicentes: Moram facit dominus meus. Alia est ergo ignorantia temporum alia labes morum amorque uitiorum. nam et apostolus Paulus, quando dicebat: Non cito moueamini mente neque terreamini siue per uerbum siue epistulam tamquam per nos, quasi instet dies domini. nolebat utique, ut crederent eis, qui iam propinquare domini arbitrabantur aduentum; nec tamen uolebat, ut tamquam seruus ille dicerent: Moram facit dominus meus uenire et traderent se superbiae luxuriaeque perdendos; sed sic eos nolebat de propinquante die nouissimo falsis
Abbreviated transcription (Latin):
uitae suae nouissimo formidare:
Inquo enim quem que Inuene¬
rit suus nouissimus dies In hoc
eum conprehend& mundi no¬
uissimus dies. qũo qualis indie
isto quisque moritur. talis indie
illo iudicatur: Ad hoc pertin& qđ
In euangelio secundum marcum Ita
scriptum est uigilate ergo quia
nescitis quando dominus domus
ueniat: sero. an medio nocte. an
Igalli cantu. anmanȩ: Necum ue¬
nerit repente. Inueniat uos dor¬
mientes: quod autem uobis dico.
omnibus dico uigilate: quibus
enim omnibus dicit. Nisi elestis
& dilestissuis. ad corpus eius per¬
tinentibus. quod est ecclesum Non
solum ergo illis dixit quibus tunc
audientibus loquebatur. sed &iam
illis qui fuerunt post illos. ante nos.
& ad nos ipsos. & quierunt postnos.
usque ad eius nouissimum ad uen¬
tum: Num quid autem omnes in¬
uenturus est dies ille in hac uita
aut quis quam dicturus est. quod
ad defunctos &iam pertineat qđ dix̃

Expanded text:
uitae suae nouissimo formidare; in quo enim quemque inuenerit suus nouissimus dies, in hoc eum comprehendet mundi nouissimus dies, quoniam. qualis in die isto quisque moritur, talis in die illo iudicabitur. Ad hoc pertinet. quod in euangelio secundum Marcum ita scriptum est: Vigilate ergo, quia nescitis, quando dominus domus ueniat, sero an media nocte an galli cantu an mane, ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes. quod autem nobis dico, omnibus dico: Vigilate. quibus enim omnibus dicit, nisi electis et dilectis suis ad corpus eius pertinentibus, quod est ecclesia? non solum ergo illis dixit, quibus tunc audientibus loquebatur, sed etiam illis, qui fuerunt post illos ante nos, et ad nos ipsos et qui erunt post nos usque ad eius nouissimum aduentum. numquid autem omnes inuenturus est dies ille in hac uita aut quisquam dicturus est, quod ad defunctos etiam pertineat, quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui cum rebus quines ciuntur. In
tempore. sua bonitate effecerit.
& suce sub stantiae prolem quae
res gignat. uide quam lmpie
dicitur ipse non genuisse id quod
terius natura. sed eius cuius est ip
nomina non naturae derelatiuis:¬
& ideo aliquid dicta uel relatiua
dicuntur: quae aliquando eadem
sunt. aliquando diuersa: eadem¬
scilic&. cum frater refertur ad¬
fratrem. Amicus ad amicum. ui¬
cinus aduicinum: cognatus ad cog¬
natum: & si qua similia quae infi¬
nitum est uelle omnia percurrere:¬
Inhis enim. quod est iste adillum:

Expanded text:
Qui cum rebus, quae nascuntur in tempore, sua bonitate tribuerit, t suae substantiae prolem quaeque res gignat, uide quam impie dicatur ipse non genuisse id, quodterius naturae sed eius, cuius est ipsnomina non naturae et ideo ad aliquid dicta uel relatiua dicuntur, quae aliquando eadem sunt aliquando diuersa. eademscilicet cum frater refertur adm, amicus ad amicum, inus ad uicinum, cognatus ad cognatum et si qua similia, quae infinitum est omnia uelle percurrerehis enim, quod est iste ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
tus animimei. quemiam sponte
surgentem. lestio epistulȩ tuae mul¬
to ardentius excitauit: commisi
me tamendõ. qui prouiribus meis
operar&ur Inme. ut ea rescriberem.
quae utrique nostrum studio  in dño.
& cura ecclesi astica: protua pręstan¬
tia. & mea obsecundatione congra¬
erent: atque illum primum. quod

Expanded text:
tus animi mei, quem iam sponte surgentem lectio epistulae tuae multo ardentius excitauit —, commisi me tamen deo, qui pro uiribus meis operaretur in me, ut ea rescriberem, quae utrique nostrum studio in domino et cura ecclesiastica pro tua praestantia et mea obsecundatione congruerent. atque illud primum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
eri non absurde quis putat. quam uis &
hoc causis occultioribus. quibus agitur.
at istud potius quam illud inconsp
animi ueniat: sed &iam quod ait pro¬
ph&a: & dixit mihi angelus quiloque¬
batur inme. Neque enim forinsecus

Expanded text:
eri non absurde quis putat quamvis et hoc causis occultioribus, quibus agitur ut istud potius quam illud in conspectum animi veniat; sed etiam quod ait propheta, Et dixit mihi Angelus qui loquebatur in me . Neque enim forinsecus
Abbreviated transcription (Latin):
istram:
Sunt eni
se aufer
fastu. corrupti atque consump¬
ti. In fumum fauillam que eua¬
nescunt: Sic ergo dilestissimi di¬
ligite otium. ut uos ab omni terre¬
na delectatione refren&is. & me¬
mineritis nullum locum esse: ubi
non possit la queos tendere. quiti¬
m& nereuolemus addm̃. sed inͥmi¬
cum omnium bonorum. cuius cap¬
tiui fuimus iudicemus. Nullamq
ue in orationibus. siue
is. siue in ȩlimosinis. uel
tes aliquid indigentibus.
ntes iniurias. sicut & ds̃
tiosas consu &udines. casti¬
siue sufferentes tribula
& ante omnia uos ipsos

Expanded text:
istram. sunt enimse auferufastu corrupti atque consumpti in fumum fauillamque uanescunt. sic ergo, dilectissimi, diligite otium, ut uos ab omni terrena delectatione refrenetis et memineritis nullum locum esse, ubi non possit laqueos tendere, qui timet, ne reuolemus ad deum et inimicum omnium bonorum, cuius captiui fuimus, iudicemus, nullamquesiue in orationibus siue in ieiuniis siue in elemosynis uel tribuentes aliquid indigentibus uel donantes iniurias, sicut et deuperniciosas consuetudines castisiue sufferentes tribulationem et ante omnia uos ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
sufferat qui fratrem non suffert.
siue prospicientes astutiam atque
in sidias temptatoris. & scuto fidei
iacula eius ignita reppellentes
& extinguentes. siue cantantes &
psallentes Incordibus ur̃is dño.
uel uocibus a corde non dissonis.¬
mater exclesia desiderauerit. nec
elatione auida suscipiatis. nec
blandiente desidia respuatis. sed
miti cor
quiuos r¬

Expanded text:
sufferat, qui fratrem non suffert? - siue prospicientes astutiam atque insidias temptatoris et scuto fidei iacula eius ignita repellentes et extinguentes siue cantantes et psallentes in cordibus uestris domino uel uocibus a corde non dissonismater ecclesia desiderauerit, nec elatione auida suscipiatis nec blandiente desidia respuatis, sed miti cordqui uos r
Abbreviated transcription (Latin):
uir bone beatusesse. Interim spe. ut
sis &iam re: cum pi&iti perseuerantis:¬
simae r&ribu&ur merces felicitatis ae¬
ternae: si prolixa epistula onerosussũ.
tute hoc intristitibi. quime sapientem
appellasti. hinc enim ausussum haec
adte loqui. ut tibi sapientiam non qua¬
lis mihisit ostentarem. sed qualis esse
debeat ostenderem: Haec est audem In

Expanded text:
uir bone, beatus esse interim spe, ut uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in
Abbreviated transcription (Latin):
fidelidĩ ꝓ¬
missione. & fideli nostra exspestati¬
one gaudemus adhoc nos exhorta¬
tus apostolus paulus ait: spe guiden¬
tes. Intribulatione patientes: osten¬
dit enim quare intribulatione pati¬
entes: praemittendo. spe gaudentes:
Adhanc spem exhortor per ihm̃
gister. latente maiestate diuinita¬
tis. & carnis infirmitate apparente.
nonsolum sermonis oraculo doeuit.
uerum &iam suae passionis &resur¬
rectionis ex emplo In altera enim
qualia debemus sperare monstrauit.
cuius & illi gratiam mererentur. Ni¬
si elati inflatique superbia. In aniter
conarentur. istam beatam uitam sibi
ipsi facere. quod solus ds̃ ueraciter cul¬
toribus suis. post hanc cuitam se lar¬
giturum esse promisit: sanior quip¬
peest eiusdem ciceronis illa sententia
ubi ait: Nam haec quidem uita mors
est: quam lamentari possem si liber&:
Quo modo ergo si reste lamentatur
beata conprobatur: ac̃ non potius
qũo reste lamentatur. misera esse con¬
uincitur: quare assuesce obsecrotẽ

Expanded text:
fideli Dei promissione et fideli nostra exspectatione gaudemus. Ad hoc nos exhortatus apostolus Paulus ait, Spe gaudentes, in tribulatione patientes : ostendit enim quare in tribulatione patientes, praemittendo, spe gaudentes. Ad hanc spem exhortor per Jesumgister, latente majestate divinitatis, et carnis infirmitate apparente, non solum sermonis oraculo docuit, verum etiam suae passionis eectionis exemplo; in altera enim, qualia debeamus sperare, monstrauit. cuius et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia inaniter conarentur istam uitam beatam sibi ipsi facere, quod solus deus ueraciter cultoribus suis post hanc uitam se largiturum esse promisit. sanior quippe est eiusdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec quidem uita mors est, quam lamentari possem, si liberet\'. quo modo ergo, si recte lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te,
Abbreviated transcription (Latin):
atrocitate comin¬
atrocitate commotis. uid&ur in¬
dignum. & quasi dissolutionis & ne¬
glegentiae simile trans actis tamen
motibus animorum : qui recentiori¬
bus factis solent turbulentius exci¬
tari. egregia. & luculenta bonitas ap¬
parebit: & obhoc magis. eadem gestale¬
gere. atque ostendere delectabit.
Domine merito insignis inultumq
carissime. a c̃desiderantissime fili
Ibi est sc̃ĩ frater. & coepis copus ieus
boni fatius & perdia conum peregri¬
num quicum illo perexit. com mo¬
nitorium direxi sic hab&e tam quã
praesentiam meam: quod &uobis in
commune pro ecclesiae utilitate pla¬
cuerit: hoc ad iuuante dño fiat: qui
potens est misericorditer opitulari
intantis malis: modo matrouius epĩ
eorum. stipatus cuneis perditorum
utrius que sexus. hac atque illaccir¬
cuit aperuit sibi basilicas: quas pos

Expanded text:
atrocitate comatrocitate comatrocitate commotis uiddignum et quasi dissolutionis eglegentiae simile, transactis tamen motibus animorum, qui recentioribus factis solent turbulentius excitari, egregie luculenta bonitas apparebit et ob hoc magis eadem gesta legere atque ostendere delectabit, domine merito insignis multumque carissime ac desiderantissime fili. ibi est sanctus frater et coepiscopus meus Bonifatius et per diaconum Peregrinum, qui cum illo perrexit, commonitorium direxi; sic habe tamquam praesentiam meam et, quod uobis in commune pro ecclesiae utilitate placuerit, hoc adiuuante domino fiat, qui potens est misericorditer opitulari in tantis malis. modo Macrobius, episcopus eorum, stipatus cuneis perditorum utriusque sexus hac atque illac circuit, aperuit sibi basilicas, quas pos
Abbreviated transcription (Latin):
lorum quise inde non recessuros. &i¬
am demonstrata sibi catholica ueri¬
tate. & donatistarum peruersitate
dixerunt: non est leue quoddĩ agi
uoluit per operatua utinam tales
eorum causas crebras sic audias. &
facinora eorum. atque insana per¬
tinantia. sic sepe prodiatur: eadẽ¬
que publicata gesta In omnium no¬
titiam perferantur: Quod autem
scripsit eximi&as tua. dubitaretẽ.
utrum Intheo prepia debeas eadẽ¬
gesta iubere proponi. fiat. si potest
illuc frequens confluere multitu¬
do: alio quin. alius locus celebrior
prouidendus est: Nontamen ullo
modo pr&er mittendum poena
sane illorum. quam uis d&antissce¬
leribus confessorum. rogote ut pre¬
fructus adnos peruenit confessio¬
nis illorum: quia lnuenit ecclesia
catholica. ubi suam erga atrocissi¬
mos inimicos. seru& atque exhi¬
beat lenitatem In tantum quip¬
pe crudelitatem: quaecumque pire¬
ter sanguinem uin dicta processe¬
rit: magna lenitas apparebit: qđ
& si modo quibusdam nostris. illa

Expanded text:
lorum, qui se inde non recessuros etiam demonstrata sibi catholica ueritate et Donatistarum peruersitate dixerunt. non est leue, quod deus agi uoluit per operam tuam. utinam tales eorum causas crebras sic audias et facinora eorum atque insana pertinacia sic saepe prodatur eaque publicata gesta in omnium notitiam perferantur! quod autem scripsit eximietas tua dubitare te, utrum in Theoprepia debeas eadegesta iubere proponi, fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo; alioquin alius locus celebrior prouidendus est, non tamen ullo modo praetermittendum. Poena sane illorum quamuis de tantis sceleribus confessorum rogo te ut praefructus ad nos peruenit confessionis illorum, quia inuenit ecclesia catholica, ubi suam erga atrocissimos inimicos seruet atque exhibeat lenitatem. in tanta quippe crudelitate, quaecumque praeter sanguinem uindicta processerit, magna lenitas apparebit. quod etsi modo quibusdam nostris illa
Abbreviated transcription (Latin):
quando credibilibus rerum signis mo¬
uemur. cum credibilia non nulla sint
falsa sicut incredibilia non nulla
sunt uera: Ideo quosdam commemo¬
rañs. qui & sceleris poenam sibi cupiunt
relaxari. & id propter quod scelus am¬
missum est possidere. ad didisti. & aisti:
prohis quoque inter ueniendum putat
sacerdotium uestrum fieri enim potest
ut tũ scias quod ego nescio. & propter¬
ea putem pro aliquo lnter ueniendũ.
quod me fallere potuit. cumte non
potuerit: ut ego eum non credam pos¬
sidere: quodtu possidere nosti Itafit.
ut cum dereo sententia non unasit nos¬
tra: ne utri tamen nostrum placeat.
quod res non redditur aliena. Deho¬
mine ut homines diuersa sentimus.
sed in ipsa iustitia simul simus eomo¬
do &iam fieri potest. ut quod scio
aliquem non habere. hoc eum tuha¬
bere non certissime teneas. sed credi¬
biliter suspicerꝑs. & obhocuidear in¬
ter uenire proeo. qui & sceleris poe¬
nam sibi cupiunt relaxari. & id ꝓpt̃

Expanded text:
quando credibilibus rerum signis mouemur, cum credibilia nonnulla sint falsa, sicut incredibilia nonnulla sunt uera. ideo quosdam commemorans, qui et sceleris poenam sibi cupiunt relaxari et id, propter quod scelus admissum est, possidere, addidisti et aisti: \'Pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum\'. fieri enim potest, ut tu scias, quod ego nescio, et propterea putem pro aliquo interueniendum. quod me fallere potuit, cum te non potuerit, ut ego eum non credam possidere, quod tu possidere nosti. ita fit, ut, cum de reo sententia non una sit nostra, neutri tamen nostrum placeat, quod res non redditur aliena. de homine ut homines diuersa sentimus, sed in ipsa iustitia simul sumus. eo modo etiam fieri potest, ut, quod scio aliquem non habere, hoc eum tu habere non certissime teneas, sed credibiliter suspiceris et ob hoc tibi uidear interuenire pro eo, qui et sceleris poenam sibi cupiat relaxari et id, p
Abbreviated transcription (Latin):
lia rescribam. ut tante doctrinae opus
debitis. & sinonsatis facientibus remu¬
neratur officiis In columem beatamq
scĩtatem tuam ds̃ omp̃s ȩuo largissimo
tueatur. domine merito uenerabilis &
uere suspiciende pater

Expanded text:
lia rescribam. ut tantae doctrinae opus debitis etsi non satisfacientibus remuneretur officiis. incolumem beatamque sanctitatem tuam deus omnipotens aeuo largissimo tueatur, domine merito uenerabilis et uere suscipiende pater
Abbreviated transcription (Latin):
est est. non non: neque enim igno¬
ras. aut quis quam hominum qui
nos nouit ignorat. neque teesseepẽm
meum neque me presbiterum tu¬
um: honorabilem igitur exca
regula telibenter appello. qua
nouite esse hominem. & noui ho¬
minem adimaginem & similitudi¬
nem dĩ factum. & in honore positũ
ipso ordine &iure naturae. sita
men Intellegendo quae lntellegen¬
da sunt. seru& honorem suum nam

Expanded text:
est est, non non. neque enim ignoras aut quisquam hominum, qui DOS nouit, ignorat neque te esse episcopum meum neque me presbyterum tuum. honorabilem igitur ex ea regula te libenter appello, qua noui te esse hominem et noui hominem ad imaginem dei et similitudinem factum et in honore positum ipso ordine et iuremen intelligendo quae intelligenda sunt, servet honorem suum. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ess& utique sine peccato. ait mulieri.
quam perterriti illi relinquerunt:
Nec egotẽ damnabo: uade. de lnceps
noli peccare: potuit enim i&uere
flagitiosa mulier. neforte illis disce¬
dentibus. qui sua peccata cogitauerunt.
ut peccato parcerent alieno: Illam
iustissime iam ipse damnar& quie¬
rat sine peccato: ut ille non consci¬
entia pauidus. sed plenus clementia.
cumilla respondiss&. anemine se fu¬
isse damnatam: nec egote Inquit dam¬
nabo: tamquam dicer&. simalitiatibi
parcere potuit: quid me tuis in nocen¬
tiam: & nedelictorum nondonatar. sed
approbator uider&ur. uade ait de¬
Inceps iam noli peccare. ut se homini
pepercisse. non hominis culpam sibi
placuisse monstrar& Iamuides igi

Expanded text:
esset utique sine peccato, ait mulieri, quam perterriti illi reliquerunt: Nec ego te damnabo; uade, iam deinceps noli peccare. potuit enim metuere flagitiosa mulier. ne forte illis discedentibus, qui sua peccata cogitauerant, ut peccato parcerent alieno, illam iustissime iam ipse damnaret. qui erat sine peccato. at ille non conscientia pauidus sed plenus clementia, cum illa respondisset a nemine se fuisse damnatam: Nec ego te, inquit, damnabo, tamquam diceret: Si malitia tibi parcere potuit, quid metuis innocentiam? et ne delictorum non donator sed approbator uideretur: Vade, ait, deinceps iam noli peccare, ut se homini pepercisse, non hominis culpam sibi placuisse monstraret. iam uides igi
Abbreviated transcription (Latin):
quid deunico saluatore in spu au¬
dierat. quod necesse habuit confite¬
ri: haec tibi domine merito susci¬
piende. & inxp̃o dilectissime ac̃ de¬
siderantissime frater. siue pauca si¬
ue forsitan multasint. ut cum que
occupatissime scripsi: tua sumere
respripta desidero. & tẽ nomen uel
dedisse inter conp&entes. uel datu

Expanded text:
quid de unico saluatore in spiritu audierat, quod necesse habuit confiteri. haec tibi, domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater, siue pauca siue forsitan multa sint, utcumque occupatissimus scripsi. tua sumere ripta desidero et te nomen uel dedisse inter competentes uel datu
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse iam iamque cognoscere:
Dñs ds̃ inquem credidisti. hic & infu¬
turo sȩculo te conseru& domine
merito suscipiende. & inxp̃o dilec¬
tissime ac̃ desiderantissime frater

Expanded text:
rum esse iam iamque cognoscere. dominus deus, in quem credidisti, et hic et in futuro saeculo te conseruet. domine merito suscipiende et in Christo dilectissime ac desiderantissime frater.
Abbreviated transcription (Latin):
tistitis zosimi leguntur: Fidelis
dñs in uerbis suis eius que baptim
rẽ acuerbis. idest opere. confessione.
& remissione uera peccatorum. In
omni sexira&ate. conditione gene¬
ris humani. eandem plenitudinẽ
ten& nullus enim nisi quia pec¬
cati seruus est. liber efficitur: Nec
redemptus dicipotest. nisi quia ue

Expanded text:
tistitis Zosimi leguntur, \'fidelis tistitis Zosimi leguntur, \'fidelis dominus in uerbis suis eiusque baptismus re ac uerbis, id est opere, confessione et remissione uera peccatorum in omni sexu, aetate, condicione generis humani eandem plenitudinem tenet. nullus enim, nisi qui peccati seruus est, liber efficitur nec redemptus dici potest. nisi qui ue
Abbreviated transcription (Latin):
nabilia. &iam litteris aposto licȩ sȩ¬
dis adiuncta est. Ita sehab&: siani¬
ma inquit extraduce non est: sedso¬
la caro tantum hab& traducem pec¬
cati: solaergo poenã mer&ur Inius¬
tum est enim. ut hodie nata anima
non ex massa adae. tam antiquum
peccatum port& alienum quia nul¬
la ratione conceditur. ut ds̃ qui pro¬
prio peccata dimittit. unum in¬
put& alienum: Siergo lta potes ani¬
marum asserere sine ulla propa¬
gine nouitate. ut ratione iusta &
a fide catholica non aliena. &iam sic̃
peccato primi hominis ostendan¬
tur obnoxiȩ. assere quod sentis ut
potes si autem non eas aliter potes
a propagine facere alienas. nisiut
simul facias ab omni peccati uin¬
culo liberas. coib&ẽ abhuius modi
disputatione omni modo non est :¬
enim falsa &iam in paruulorum
baptismate remissio peccatorum:
nec uerbo tenus dicitur. sed ueracit̃
agitur nam ut lam uerbis utar.
quae in ipsa epistala beatissimi an¬

Expanded text:
nabilia etiam litteris apostolicae senabilia etiam litteris apostolicae sedis adiuncta est, ita se habet: Si anima\', inquit, \'ex traduce non est, sed sola caro tantum habet traducem peccati, sola ergo poenam meretur. iniustum est enim. ut hodie nata anima non ex massa Adae tam antiquum peccatum portet alienum, quia nulla ratione conceditur, ut deus, qui propria peccata dimittit, unum inputet alienum. Si ergo ita potes animarum adserere sine ulla propagine nouitatem, ut ratione iusta et a fide catholica non aliena etiam sic peccato primi hominis ostendantur obnoxiae. adsere. quod sentis, ut potes. si autem non eas aliter potes a propagatione facere alienas, nisi ut simul facias ab omni peccati uinculo liberas, cohibe te ab huius modi disputatione omni modo. non est enim falsa etiam in paruulorum baptismate remissio peccatorum nec uerbo tenus dicitur, sed ueraciter agitur. nam, ut iam uerbis utar, quae in ipsa epistula beatissimi an
Abbreviated transcription (Latin):
ciliorum episcopalium uigilantia
in ad iutorio saluatoris. qui suam tu¬
&ur ecclesiam. &iam aduobus ue¬
nerabilibus antistitibus a postolicȩ se¬
dis. papa innocentio. & papa zosimo.
nisi corresti &iam egerint paeniten¬
tiam: totoxp̃iano orbe dam natisunt:
Dequibus exempla recentium litte¬
rarum. siue quaespecialiter ad a fros.
siue quae uniuersaliter udom nes
epis copos de memorata sede mana¬
runt. neforte aduestram scitatem
non dum peruenerint: uobis curaui¬
mus mitti ab eis fratribus. quibus &
has litteras. ut tuae uenerationi diri¬
gerent dedimus Hi autem non ideo¬
sunt her&ici. quiadicunt animas ori¬
ginem deilla prima peccatrice non
ducere. quoduel alibi quafortasse ra¬
tione. uerã dici potest. uel sine fidei
labe nesciri: sedhinc conantur effi¬
cere. unde omnino apertissime hae¬
r&ici iudicantur. animas par uulo¬
rum nihilmali exadam trahere. qđ
sit lauacro regenerationis expian¬
dum: nam pelagi dehacre argu¬
mentatio. quae inter alia eius dam¬

Expanded text:
ciliorum episcopalium uigilantia in adiutorio saluatoris. qui suam tuetur ecclesiam, etiam a duobus uenerabilibus antistitibus apostolicae sedis, papa Innocentio et papa Zosimo, nisi correcti etiam egerint paenitentiam, toto Christiano orbe damnati sunt, de quibus exempla recentium litterarum. siue quae specialiter ad Afros siue quae uniuersaliter ad omnes episcopos de memorata sede manarunt, ne forte ad uestram sanctitatem nondum peruenerint, uobis curauimus mitti ab eis fratribus, quibus et has litteras, ut tuae uenera tioni dirigerent. dedimus. hi autem non ideount haeretici. quia dicunt animas originem de illa prima peccatrice non ducere. quod uel aliqua fortasse rtione uera dici potest uel sine fidei labe nesciri, sed hinc conantur efficere, unde omnino apertissimi haeretici iudicantur. animas paruulorum nihil mali ex Adam trahere, quod sit lauacro regenerationis expiandum. nam Pelagii de hac re argumentatio. quae inter alia eius dam
Abbreviated transcription (Latin):
noñfundantur ab omnip¬
tentiatua. & uirtus eorum contera¬
tur: sciant qũo tues dñs dĩ solus. &
gloriosus in uniuerso orbe terrae:
haecillis dicentibus. & addm̃ in ge¬
mȩs centibus. prosuis aderit. qui
suis ad esse consueuit. aut nihil¬
In earum castissimis membris. libi¬
dine hostili perp&rari permit¬
tat: aut si permittit. cum enim ani:
mus nulla consensionis turpitu¬
dine maculatur. &iam carnem suã
defendit a crimine: & quicquid in
ea neccommisit. nec permisit li¬
bido patientis. solius erit culpa fa¬
cientis: omnisque illa ualida uex
atio. non pro corruptionis turpitu¬
dine. sed propassionis uulnere depu¬
tabitur: tantum enim ual& inmen:¬
de integritas castitatis. ut in uiolata
nec in corpore possit pudicitia uio¬
lari. cuius membra potuerint supe¬
rari: haec epistala protuo desiderio
breuis. promeis tamen occupationi¬
bus multum prolixa & propter per¬
latores festinationem nimis accele¬
rata. sufficiat caritatituae: multo.

Expanded text:
onfundantur ab omnipotentia, et virtus eorum conteratur, et sciant quoniam tu es Dominus Deus solus et gloriosus in universo orbe terrae . 9. Haec illis dicentibus, et ad Deum ingemiscentibus, omnino suis aderit qui suis adesse consuevit, in earum castissimis membris libidine hostili perpetrari permittit aut, si permittimus nulla consensionis turpitudine maculatur, etiam carnem suam defendit a crimine: et quidquid in ea nec commisit, nec permisit libido patientis, solius erit culpa facientintia non pro corruptionis turpitudine sed pro passionis uulnere deputabitur. tantum enim ualet in mente integritas castitatis, ut illa inuiolata nec in corpore possit pudicitia uiolari, cuius membra potuerint superari. haec epistula pro tuo desiderio breuis, pro meis tamen occupationibus multum prolixa et propter perlatoris festinationem nimis accelerata sufficiat caritati tuae. multo
Abbreviated transcription (Latin):
quae rellis insonat auribus. Non¬
ne cariora uiscera & calestia ubera
ostentat: adde uirieius susceptionẽ
carnis. necar nalibus in hereres. &
a uerbo xerno. uni uersa quae tibima¬
ter improperat. nihis inplicareris
ad sumptã: adde contumelias. fla

Expanded text:
querelis insonat auribus? nonquerelis insonat auribus? nonne cariora uiscera et caelestia ubera ostentat? adde uiri eius susceptionem carnis, ne carnalibus inhaereres. et a uerbo aeterno uniuersa, quae tibi mater inproperat, ne his implicareris, adsumpta: adde contumelias, fla
Abbreviated transcription (Latin):
tus. atque nutritus est. enumerata
derideat: seru& potius ubique pi¬
&atem habeant. haec locum. ubi
maiora non uocant:
Uater ȩcclesia: mater est & &iã
matristuae: haec uos dexp̃o conce¬
pit. haec martyrum sanguinem
parturiuit haec in sempiter nam
lucem peperit: haec fide laste nu¬
triuit & nutrit cibosque maiores
prȩparans. quod adhuc par uuli.
& sine dentibus uagire uultis hor¬
rescit: haec mater toto orbe diffu¬
sa. tamuariis & multi plicibus er¬
rorum infestationibus agitatur.
ut ab ortiui &iam filu eius. aduer¬
sus eam infrenis. ar mis belli gera¬
re non dubitent: ignauia &iam.
at que torpore quorundam quos
gremio contin&. & membra sua
frigescere. plurimis locis. & fouen¬
dis par uulis. minus idonea fieri
dol& unde nisi per alios filios.
unde nisi per alia membra. quorũ
enumero es. iustum acdebitum pos¬
cit auxilium: huius neu necessita¬
tes deserens. ad carnalia uerba con¬
uerteris: Nonne haec grauioribus

Expanded text:
tus atque nutritus est, enumerata tus atque nutritus est, enumerata derideat. seruet potius ubique pietatem; habeant haec locum, ubi maiora non uocant. Mater ecclesia mater est etiam matris tuae. haec uos de Christo concepit, haec martyrum sanguine parturiuit, haec in sempiternam lucem peperit, haec fidei lacte nutriuit et nutrit cibosque maiores praeparans, quod adhuc paruuli et sine dentibus uagire uultis, horrescit. haec mater toto orbe diffusa tam uariis et multiplicibus errorum infestationibus agitatur, ut abortiui etiam filii eius aduersus eam infrenis armis belligerare non dubitent. ignauia etiam atque torpore quorundam. quos gremio continet, et membra sua frigescere plurimis locis et fouendis paruulis minus idonea fieri dolet. unde nisi per alios filios, unde nisi per alia membra, quorum e numero es, iustum ac debitum poscit auxilium? huiusne tu necessitates deserens ad carnalia uerba conuerteris? nonne haec grauioribus
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos ut proterrena patria
sanguinem funderent. multo am¬
plius atque ardentius incertami¬
na bellica. quam signorum soni¬
tus excitabant: nam mater quae
te addis cendam uitam. remo ueri
acuris saecularibus nonpermittit.
satis ostendit. quem ammodum
tẽsi opus ess&. ad sub eundam mor¬
tem. penitus seculum repudiare
per mitter& sed quid dicit. aut
quid alligatꝰ forte decem menses.
quibus uisceraeius onerasti. & do¬
lores parturitionis. ac labores e¬
ducationis hoc interfice uerbosa¬
lutari: hoc per dematris. ut inui¬
tam &ernam Inuenie̾s eam: hoc me¬
mento ut oderis In ea. sidiligis eam
sitiro xp̃ies. si turris funda menta
posuisti. medicant transeuntes. hic
homo coepit aedificare & non potu¬
it perficere: Carnales enim affec¬
tus est istae. & adhuc u&erem homi¬
nem sonat hunc carnalem affestũ.
na ut perimamus ortatur: nec
tamen Ita ut ingratussit quis quepa¬
rentibus. & eadem ipsa bene ficia
quibus in hanc uitam aeditus. suscep¬

Expanded text:
filios suos, ut pro terrena patria sanguinem funderent, multo amplius atque ardentius in certamina bellica quam signorum sonitus excitabant. nam mater, quae te ad discendam uitam remoueri a curis saecularibus non permittit, satis ostendit, quem ad modum te, si opus esset. ad subeundam mortem penitus saeculum repudiare permitteret. Sed quid dicit aut quid aliegat? forte decem illos menses, quibus uiscera eius onerasti, et dolores parturitionis ac labores educationis? hoc, hoc interfice uerbo salutari; hoc perde matris; ut in uitam aeternam inuenias cani: hoc memento ut oderis in ea, si diligis eam, si tiro Christi es, si turris fundamenta posuisti, ne dicant transeuntes: Hic homo coepit aedificare et non potuit perficere. carnalis enim affectus est iste et adhuc ueterem hominem sonat. hunc carnalem affectum na ut peri- I mamus hortatur nec tamen ita, ut ingratus sit quisque parentibus et eadem ipsa beneficia, quibus in hanc uitam editus, suscep
Abbreviated transcription (Latin):
dam specie non intelleguntur. & In¬
cognos cibilia sunt: sic multo magis si¬
nefilio. hoc est sineratione. Incognitus
est ds̃ Quidenim: analiquando sinera¬
tione pater. alogus fuit : quis audeat
dicere: cognoscendum Itaque ratio
nedm̃. unum ex uno: uel unum in uno.
simulinunum esse. quia unus est ds̃.
cui necesseest illam in esse dilectionẽ:
quia semper habendam ipsa ratiodeͦ¬
c&: uel dĩ praecepit dilestionem: uel ex¬
hibendam esse.

Expanded text:
dam specie non intelliguntur, et incognoscibilia sunt; sic multo magis sine Filio, hoc est, sine ratione incognitus est Deus. Quid enim? an aliquando sine ratione Pater alogus fuit? Quis hoc audeat dicere? Cogndeum unum ex uno uel unum in uno simul in unum esse, quia unus est deus, cui necesse est et illam inesse dilectionem, quia semper habendam ipsa ratio docet uel deus praecipit dilectionem uel exhibendam esse.
Abbreviated transcription (Latin):
nes diligunt manifestationem dñi. &eã
desideranter &uigilanter exspestant.
Uideamus tamen quis amplius conso¬
n&: unus dicit uigilemus &oremus.
quia citius uenturus est dñs alter di¬
cit. uigilemus & oremus. qui abreuis
& incerta est ista uita. quam uis tardi¬
us sit uenturus dñs: tertius dicit uigi¬
lemus & oremus. quia & breuis atq
In certa est uita. & nescimus tempus
quando uenturus est dñs: euangelium
dicit. uigilate &orate nescitis enim
quando tempus sit: obsecrote. quid aliud¬
us dicere audiuimus hunc tertium.
oddicer& audimus & euan¬
gelium: omnes quidem praedesi derio
regnidĩ. hoc uoluntates seuerum. quod

Expanded text:
nes diligunt manifestationem domini et eam nes diligunt manifestationem domini et eam desideranter et uigilanter expectant, uideamus tamen. quis amplius consonet. Unus dicit: \'Vigilemus et oremus, quia citius uenturus est dominus\'; alter dicit: \'Vigilemus et oremus, quia breuis et incerta est ista uita, quamuis tardius uenturus sit dominus\': tertius dicit: Vigilemus et oremus, quia et breuis atque incerta est ista uita et nescimus tempus. quando uenturus est dominus\'; euangelium dicit: Videte. uigilate et orate; nescitis enim. quando tempus sit. obsecro te, quid aliud dicere audimus hunc tertium, quam quod dicere audimus euangelium? omnes quidem prae desiderio regni dei hoc nolunt esse uerum. quod
Abbreviated transcription (Latin):
pe nonerit Ut autem tibi tamquã
sc̃o hominidi. & sincerissimo fra¬
tri aperiam dehac questione quid
sentiam. error quidem in utroque
uitandus est. quantum ab homine
uitari potest. siue citius siue tardi¬
us quam futurum est. dñs uenturus
esse credatur: sed mihi quisquam
non uid&ur errare. cum aliquid nes¬
ciresescit. sed cum se putat scire qđ
nescit. remoueamus ltaque de me¬
dio seruum illum malum. qui di¬
cens incorde suo. moram facit dñs
meus uenire. dominatur conser¬
uissuis. & ebriosis cum uiuando mis¬
c&ur: Iste quippe procul dubio dñisui
odit aduentum: quo seruo malo remo¬
to. constituamus ante oculos tres seruos
bonos. familiam dominicam diligent̃
sobrieque tractantes. aduentum dñisui
sitienter desideranter. uigilanter exspec¬
tantes. fideliter amantes: siunus eorum
citius. alter tardius dñm put& esse
uenturum. tertius uero suam dehacre
ignorantiam confiteur. quam quam
omnes consonent euangelio. quia om¬

Expanded text:
pe non erit. Ut autem tibi tamquam pe non erit. Ut autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire. quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo remoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes. aduentum domini sui sitienter desiderantes, uigilanter expectantes, fideliter amantes. si unus eorum citius, alter tardius dominum putat esse uenturum, tertius uero suam de hac re ignorantiam confitetur. quamquam omnes consonent euangelio, quia om
Abbreviated transcription (Latin):
est ingentibus. creditum est inmun¬
do. assumstum est ingloria: Nem¬
pe manifestum est hoc quod in extre¬
mo posuit. &iam nunc non dum esse
conpl&um. quanto magis tunc quan¬
do ista dicebat: ecclesia quippe tunc
assum &ur ingloria. quando dic&ur.
uenite benedicti patris mei percipi¬
te regnum: & tamen & tam quam
factum fuiss& dictum est. quod cer¬
to sciebatur futurum Multominus
mirandum est. quod &iam uerbis prȩ¬
sentis temporis usus est. In eo quod illũ
Id en tidem dixisse manifestauit.
propterspem quaereposita est nobis. quã
omnimundo est frustificans & cres
cens: quamuis euangelium nondum
mundum tenebat uniuersum. sed
fructificare illum  uniuerso mundo.¬
& crescere Ita significar&. quousq
fuiss& fructificando & crescendo uen¬
turum: siergo lat&. quando ecclesia
fructificante atque crescente. uni
uersus omnino amari usque ad ma¬
re orbis inplebitur: pro cul dubio
lat& quando finiserit: ante quip¬

Expanded text:
est in gentibus, creditum est in munest in gentibus, creditum est in mundo, adsumptum est in gloria? nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit. etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc, quando ista dicebat! ecclesia quippe tunc adsumetur in gloria, quando dicetur: Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Mmirandum est quod etiam verbis praesentis temporis usus est in eo quod illum identidem dixisse memorasti, Promni mundo est fructificans et ccens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo crescere, ut ita significaret quousque fuisset fructificando, et crescendo venturum. Si ergo latet quando, Ecclesia fructificante atque creuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet. quando finis. erit; ante quip
Abbreviated transcription (Latin):
quanto magis illud. quod exmagna
parte per eos agendum fuit: quam¬
uis & post eris eorum eadem actioser¬
uar&ur: quod autem dixit aposto¬
lus. num quid non audierunt. In om¬
Ynem terram exiit sonus eorum. &
infines orbis terrae uerba eorum.
Quam uis locutussit praeteriti tem¬
poris uerbis. tamen quod futurum
fuerat dixit. non quodiam factum
at que conpl&um: sicut & ipse pro¬
phora. quo usus est teste monait.
ln omnem terram exiturus est. sed ex¬
it inquit sonus eorum quod utiq
nondum erat factum: qualeest &iam
illud. foderunt manus meas & pedes¬
meos quod tamen longe post ea fac¬
tum nouimus: sed neistas proph&i¬
cas tantum locutiones. non &apos¬
tolicas fuisse credamus: Nonne idẽ
ipse aposto lus ait. quae est ecclesiadĩ
uiui columna. & firmamentum ue¬
ritatis: & sinedubio magnum est
pi&atis sacramentum. quod manifes¬
tatum est in carne. iustificatum est
inspũ. apparuit angelis. praedicatũ

Expanded text:
quanto magis illud, quod ex magna quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur! Quod autem dixit apostolus: Numquid non audierunt? \'in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit angelis, praedicatum
Abbreviated transcription (Latin):
propter nomen meum. nisi in om¬
nibus gentibus sint. & quioderint.¬
& quos oderint: quo pasto igitur ab
apostolis est praedicatio ista conple¬
ta. quando ad hucusque sunt gentes.
quod certissimum est nobis. In quibus
modo capit. & in quibus non dum cae¬
pit impleri: non ltaque sic dictum
est apostolis. eritis mihi testes in
tamquam ipsi soli. quibus tunc loque¬
batur. tantum munus fuerint inple¬
turi: sed sicut eis solis uid&ur dixis¬
se quod dixit : ecce uobis cum sum us¬
que ad consum mationem saeculi.
Quod tamen eum uniuersae ecclesiȩ
promississae. quae aliis morienti¬
bus. aliis nascentibus. hic usque in
saeculi consum mationem futura est.
quis non intellegat: sicut eis & illud
ait. quod ad eos omnino non perti¬
neat. & tamensic dictum est. tam¬
quam ad solos &iam pertinere . cũ
uideritis haec omnia: seitote qui aꝓ¬
peest in ianuis: ad quos enim hocꝑ
tin&. nisi ad eos qui in carne tunc
erunt. cum omnia complebuntur:

Expanded text:
propter nomen meum, nisi in ompropter nomen meum, nisi in omnibus gentibus sint, et qui oderint et quos oderint? Quo pacto igitur ab apostolis est praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in tamquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi, quod tamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
rum eius non dum peruenit: per¬
uentura est. ut cumque fructifican¬
do atque crescendo: Siergo quia
proph&ia ueritatis mentiri non po¬
test. Necesseest ut omnes gentes
quas fecit ds̃ ad orent eum. quo
modo ad orabunt eum nisi in uo¬
cent eum. quomodo autem in uo
cabunt. In quem non crediderunt: aut
quo modo credent. quem non audie¬
runt : quo modo autem audierint
sine praedicante. aut quomodo pite
dicabunt. nisi mittantur: mitt&
enim angelossuos. & congregait elec¬
tossuos. a quattuor uentis. Id est ab
uni uerso orbe terrarum Inquibus
ergo gentibus nondum est ecclesia.
oport& ut sit. non ut omnes qui ibi
fuerint credant. omnes enim gen¬
tes promissaesunt. non omnes ho¬
mines omnium gentium: non enim
omnium est fides: credit itaque om¬
nis gens: omnibus iam hominibus qui
elesti sunt ante constitutionem mun¬
di. In c&eris non credit. & credentes
odit: quo modo enim & illud inple¬
bitur. & critis omnibus gentibus odio¬

Expanded text:
rum eius nondum peruenit, perrum eius nondum peruenit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo mocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent ei, quem non audierunt? quomodo autem audient sine prdicabunt, nisi mittantur? mittit enim angelos suos et congregat electos suos a quattuor uentis, id est ab uniuerso orbe terrarum. in quibus ergo gentibus nondum est ecclesia, oportet ut sit, non ut omnes, qui ibi fuerint, credant; omnes enim gentes promissae sunt, non omnes homines omnium gentium; non enim omnium est fides. credit itaque omnis gens in omnibus, qui electi sunt ante constitutionem mundi, in ceteris non credit et credentes odit. quo modo enim et illud implebitur: Eritis odio omnibus gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
tur uniuersus: quo modo autem
Im plebitur aliter illa proph&ia.
om nes gentes quas fecisti. uenient
& ad orabunt coramtedñe: Non
enim delocissuis mi grando ueni¬
ent. sed in locissuis credendo. de
credentibus quippe dñs dixit. ne¬
mo potest uenire adme. nisi datũ¬
ei fuerit a patre meo: proph&a
autem dicit. & ad orabunt eum u¬
nus quisque deloco suo. omnes in¬
sule gentium: omnes insulȩ dixit.
tam quam dicer&. &iam omnes in¬
sulae: hinc ostendens. quam nulla
relinquatur terrarum. ubinon sit
ecclesia. quando nulla relinquitur
in sularum: quarum non nullȩ &iam
In oceano sunt constitutae. & quas¬
dam earum euangelium iam susce¬
pisse dicimus atque ita & insulis
dictum est. dominabitur amari us¬
que admare. quo una quȩ que
insula cingitur. sicut in uniuer¬
so orbe terrarum. quae tam quam
omnium quodam modum maxima
est insula quia ipsam cingit ocea¬
nus. ad cuius li tora. In occidentali¬
bus partibus. ecclesiam peruenisse
iam nouimus: & quocumque litto¬

Expanded text:
tur uniuersus. quo modo autem implebitur aliter illa prophetia: Omnes gentes, quotquot fecisti, uenient et adorabunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo; propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae\' dixit, tamquam diceret \'etiam omnes insulae\' hinc ostendens, quam nulla relinquatur terrarum, ubi non sit ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano sunt constitutae et quasdam earum euangelium iam suscepisse didicimus. atque ita et in insulis dictum est: Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur, sicut in uniuerso orbe terrarum, quae tamquam omnium quodam modo maxima est insula, quia et ipsam cingit Oceanus, ad cuius littora in occidentalibus partibus ecclesiam peruenisse iam nouimus et, quocumque lito