comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt contrame. Et quid
fecerunt pugnantes: P osue¬
runt me custodem in uineiᷤ.
Uinee eccłe sunt uircutes q̃
fructificant: qr dum depug¬
nant in me uitia. qͣsi de mał
meis me expugnant. Fructi¬
ficationem ⁊ uirtutum studia
mͥ dedunt: in uineis me custo¬
dem fecerunt: ut fructificati¬
onem afferrent. Ptꝰ expug
roris eͣ: que dum custos ad
neã illam antiqmͣ consue¬
tudinẽ erroris sui. Diximꝰ
de gentilitate conu̾sa. dica¬
mus mͦ generalit̾ de tota si¬
mul eccła. ⁊ specialit̾ quid
de unaquaq aĩa sentien¬
dum est. Solent praui audito¬
res. doctores suos ñ considerare
qd̃ sunt: s quod fuert᷑. Sani
uero doctores. et confitent᷑ qd̾
fuerunt. et proferunt qd̃ st̃.
ut nec peccatores se abscon
dant: nec iterum dona ue¬
lut ingrati denegent. Dicat
gͦ in istis eccła. Higra sum: s
formosa. Nigra ꝑ me: formo¬
sa ꝑdm donum. Nigra de p̃¬
terito: formosa ex eo qb̃ fac¬
ta sum in futuris. Quomo¬

Expanded text:
verunt contra me. Et quid verunt contra me. Et quid fecerunt pugnantes? Posuerunt me custodem in vineis. Vineae Ecclesiae, sunt virtutes quae fructificant; quia dum depugnant in me vitia, quasi de mala mea me expugnant fructificatione, 411 et virtutum studia mihi dederunt; in vineis me custodem fecerunt, ut fructificationem afferrent. Post expugroris est, quae dum custos ad neam, illam antiquam consuetudinem erroris sui. Diximus de gentilitate conversa, dicamus modo generaliter de tota simul Ecclesia, et specialiter quid de unaquaque anima sentiendum sit. Solent pravi auditores doctores suos non considerare quod sunt, sed quod fuerunt. Sani vero doctores et confitentur quod fuerunt, et proferunt quod sunt, ut nec pecdant, nec iterum dona velut ingrati denegent. Dicat ergo in istis Ecclesia: Nigra sum, sed formosa. Nigra per me, formosa per donum; nigra sum de praeterito, formosa ex eo quod facta sum in futuris. Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
nem subtilius exercet: distric¬
te adiudicat. Quasi enĩ radi¬
os suos suspendit sol. qnͣdo
clementer oꝑa nr̃a consid̾at.
Quasi districꝰte uirtutẽ suã
exhibet: qͣndo districte oꝑa
inde sum fusca. inde pecca¬
tͥc. qr inde me sol decolorauit
qr creator meus dum me de¬
seruit. ego in errore lapsa sũ.
S o tu affucta. sic destituta.
quid meriusti. quid ex dono
assecuta es: filii matris mee
pugnauerunt contra me. filii
matris sunt apłi. mat̾ enim
hominum ierłm suꝑna ẽ. ip¬
si pugnauerunt contra eccłã:
dũ ab infidelitate in fide pre¬
dicationib suis quasi quib¬
dã lanceis confodunt. Unde
⁊ paulus quasi quidã pug¬
nator dicit. C ogitationum
consilia destruentes. ⁊ omnẽ
altitudinẽ extollentẽ se ad¬
u̾sus scientiam dĩ. Qui alti¬
tudinem destruit. utiq pug¬
nator ẽ. Isti gͦ pugnatores. isti
filii matris ierłm debellaue¬
runt eccłam ab errore suo.
ut illam fundarent ad iusti¬
ciam. filii matris mee pugna¬

Expanded text:
nem subtilius exercet, districte adjudicat. Quasi enim radios suos suspendit sol, quando clementer opera nostra desiderat. Quasi districte virtutem suam exhibet, quando districte opera Inde sum fusca, inde peccatrix, quia me sol decoloravit, quia Creator meus dum me deseruit, ego moerore lapsa sum. Sed tu, o afflicta sic destituta, quid meruisti? Quid ex dono assecuta es? Filii matris meae pugnaverunt contra me. Filii matris sunt apostoli. Mater enim hominum Hierusalem superna est. Ipsi pugnaverunt contra Ecclesiam, dum ab infidelitate in fide praedicationis suae, quasi quibusdam lanceis confoderunt. Unde et Paulus quasi quidam pugnator dicit . « Cogitationum consilia destruentes et omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei. » Qui altitudinem destruit, utique pugnator est. Isti ergo pugnatores, isti filii matris Jerusalem debellaverunt Ecclesiam ab errore suo, ut illam fundarent ad justitiam. Filii matris meae pugna
Abbreviated transcription (Latin):
anima mea. ubi pascas. ubi
cubes in meridie. Quare
sic querit ubi pascat ubi cu¬
bet: Eausam reddit inqui¬
sitionis sue. Ne uagari inci¬
piã ptͦ greges sodalium tuoꝵ
Sodales dĩ sunt amici fami¬
liares: sic̃ sunt omnes qui
bene uiuunt. S multi appa¬
rent sodales ẽẽ et sodales ñ¬
sunt: Multi eni doctores. dũ ꝑ¬
uersa doctrina suao erent¬
sodales quidem uidebantur. s
inimici exstiterunt. Dũ doctor

Expanded text:
anima mea, ubi pascas, ubi anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. » Quare sic quaerat ubi pascat, ubi cubet, causam reddidit inquisitionis suae. « Ne vagari incipiam post greges sodalium tuorum. » Sodales Dei sunt amici familiares, sicut sunt omnes qui bene vivunt. Sed multi apparent sodales esunt. Multi enim doctores dum perversam doctrinam suaderentsodales quidem videbantur, sed inimici exstiterunt. Dum
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. In actionib terrenis
custodem me posuerunt. Et
qr dum ext̾ius in rerũ terre¬
narum actione inuoluta
sum: ab int̾na custodia lap¬
sa sum. Pleriq ex eo conside¬
rant se. qd̾ iuxta ipsos ẽ: ñ ex
eo qõ sunt. Iuxta ipsos sunt
dignitates. iuxta ipsos sunt
ext̾iora minist̾ia: et dum cus¬
todiunt qd̾ uixta se hñt. se¬
ipsos custodire negligunt.
Dicat gͦ ei. Posuerunt me
custodem inuineis. uineã
meã ñ custodiui. id ẽ dum
ext̾iori custodia in actionib
secularib deseruio. int̾ioris
custodie sollicitudinẽ amisi.
S ecce reducta anima ad gr̃am
creatoris sui: lam amet. lam
requirat. ubi redemptorẽ su¬
ũ inueniat. Unde sequit᷑.
Indica mͥ quẽ diligit anima
mea. ubi pascas. ubi cubes
in meridie. In meridie: sol
feruentior est. Omnis qͥ infi¬
de feruet: in amore feruet.
Iste sponsus qui subt̾ hinu¬
lus uocatur. incorde ipsoꝵ
pascit uirtutum uiriditatẽ.
Ait. Indica mͥ quem diligit y¬

Expanded text:
dicat: in actibus terrenis dicat: in actibus terrenis custodem me posuerunt, et quia dum exterius in rerum terrenarum actione involuta sum, ab interna custodia elapsa sum. Plerique ex eo se considerant quod juxta ipsos est, non ex eo quod sunt. Juxta ipsos sunt dignitates, juxta ipsos sunt exteriora ministeria; et dum custodiunt quod juxta se habent, seipsos custDicat ergo: « Posuerunt me custodem in vineis, vineam meam non custodivi, » id est, dum exteriori custodia in actionibus saecularibus deservio, interioris custodiae sollicitudinem amisi. Sed ecce reducta anima ad gratiam Creatoris sui, jam amat, jam requirit ubi Redemptorem suum inveniat. Unde sequitur: « Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas, ubi cubes in meridie. » In meridie sol ferventior est; omnis qui in fide fervet, in amore fervet. Iste sponsus qui subter hinnulus vocatur, in corde ipsorum pascit virtutum viriditate, ait: « Indica mihi quem diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ta legitur. decolorauit sol.
ita intelligitur. Nolite con¬
siderare qd̃ nigra fui antea
ꝑ infidelitatẽ. quia sol xp̃c
de quo scriptum ẽ. uob̃ au¬
tẽ timentib nomen meũ
orietur sol iusticie. decolora¬
uit ꝑfidem. filii matris mee
pugnauerunt contra me.
In omni creatura. due crea¬
ture rationales condite sunt:
humana et angłica. Ceci¬
dit angłs : ꝑsuasit homini.
Mat̾ enim omnis creature.
benignitas ẽ et potentia dĩ
Nos gͦ et angłi ex eo qd ratio¬
nales conditi sumus. quasi
quandam societatẽ frat̾ni¬
tatis habemꝰ. S quia angli
ab eadem potentia conditi
sunt aqua et nos. qui tñ ca¬
nos bellum gerunt: dicat.
filii matris mee pugnaue¬
runt contra me. Ecce dũ
pugnant isti spiritus ratio¬
nales. isti spiritus filii matrss.
dum pugnant contra animã
faciunt eam reb t̾renis in¬
re: res transitorias querere.
Unde subiungit. Posuert̃
me custodem inuineis. uineã
meã ñ custodiui. Uinee enĩ
sunt acciones terrene. Ac si

Expanded text:
 Quia decoloravit me sol. Ita intelligitur: Nolite considerare quod nigra fui antea per infidelitatem, quia sol Christus de quo scriptum est: « Vobis autem timentibus nomen meum orietur sol justitiae , » decoloravit me per fidem. « Filii matris meae pugnaverunt contra me. » In omni creatura duae creaturae rationales sunt conditae, humana et angdit angelus; persuasit homini. Mater enim omnis creaturae, benignitas et potentia Dei. Nos ergo et Angeli, ex eo quod rationales conditi sumus, quasi quamdam societatem fraternitatis habemus. Sed quia angeli ab eadem potentia conditi sunt, a qua et nos, qui tamen cadie bellum gerunt; dicat: Filii matris Ecclesiae pugnaverunt contra me. Ecce dum pugnant isti spiritus rationales, isti spiritus filii matris dum pugnant contra animam, faciunt eam rebus terrenis inre, res transitorias quaerere. Unde et subjungit: Posuerunt me custodem in vineis, vineam meam non custodivi. Vineae enim sunt actiones terrenae. Ac si
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba ex ore meo. Canticum ex¬
ultationis ẽ: qd̾ anna ñ solũ
ꝓ samuele. s prospecta fecun¬
ditate eccłe. in semet ipsa ce¬
cinit dicens. Exultauit cor
meũ in dño. Ubi ꝑ semet ipsã
u̾itas fecunditatẽ ꝓlis eccł̃as¬
tice expressit: cum dicit. Ste
rilis peꝑit plurimos.⁊ que
multos habebat filios infir¬
mata ẽ. Canticum aduitorii
dauid pt p̾lium ceciit di¬
cens. Diligam te dn̾e uirtꝰ
mea. Canticum uͦ comunc¬
donis cum d̃o hoc ẽ canticũ
qd̾ innuptiis uelut epitha¬
lamiũ sponsi ⁊ sponse cani¬
tur. id ẽ cantica canticoꝵ. qd̾
tanto ẽ omnib canticis sol¬
lemnus qnͣto ⁊ innuptiis sol¬
lemnitatis sublimioris offert᷑.
ꝑ illa cantica uitia deuitan¬
tur: ꝑ ista uero unusquisq
uirtutib locupletatur. Pilla
cauetur hostis: ꝑ hec dñs fa¬

Expanded text:
verba ex ore meo . » Canticum exverba ex ore meo . » Canticum exsultationis est quod Anna non solum pro Samuele, sed prospecta fecunditate Ecclesiae in semetipsa cecinit dicens: « Exsultavit cor meum in Domino . » Ubi per semetipsam veritas fecunditatem prolis ecclesiasticae expresit plurimos, et quae multos habebat filios infirmata est » Canticum adjutorii David post praelium cecinit dicens: « Diligam te, Domine, virtus mea . » Canticum vero conjunctionis cum Deo, hoc est canticum quod in nuptiis velut epithalamium sponsi et sponsae canitur, id est Cantica canticorum, quod tanto est omnibus canticis solemnius, quanto et in nuptiis solemnitatis sublimioris offertur. Per illa cantica vitia devitantur, per ista vero unusquisque virtutibus locupletatur. Per illa cavetur hostis, per haec D
Abbreviated transcription (Latin):
torum: sic ⁊ alia cantica ⁊ a¬
lia cantica canticoꝵ. Scã e¬
rant intab̃naculo. que ext̾i¬
us agebantur. sabbata erãt
Ñ ex siugulis ebulomadib
celebrabantur. s scã scõꝵ se¬
creciore qͣdam ueneratione
suscipiebantur.⁊ sabb̃a sab¬
batorum ñ nͥ in suis festiui¬
tatib celebrabantur. Incan¬
ticis canticoꝵ secretum quod¬
dã ⁊ sollempne int̾ius ẽ. qd̾
secretũ in occultis intelligen¬
tiis penetratur. Nam si ext̾i¬
orib u̾b attenditur. secre¬
tum non ẽ: unde iã suꝑuis
in p̾fatione disputauimꝰ Sci¬
endum etiam qr in scͥptura
sacra alia sunt. cantica
uictorie. alia cantica exhor¬
tationis ⁊ contestationis:
alia cantica exultatiõis:
alia cantica adiutorii: alia
cantica comunctionis cũ dõ.
Canticum uictorie: qd̾ ma¬
ria transito mari rubro ceci
⁊ contestationis ẽ. qd̾ moyses
isrłicis ad t̾ram repromissionis
propinquantib dix̃. Attende
celum ⁊ loquar. audiat t̾ra¬

Expanded text:
torum, sic et alia sunt cantica, et atorum, sic et alia sunt cantica, et alia Cantica canticorum. Sancta erant in tabernaculo, et quae exterius agebantur; sabbata erant quae ex singulis hebdomadibus celebrabantur, sed Sancta sanctorum secretiori quadam veneratione suscipiebantur: et sabbata sabbatorum, non nisi in suis festivitatibus celebrabantur. In Cantico canticorum secretum quoddam, et solemne interius est, quod secretum in occultis intelligentiis penetratur; nam si exterioribus verbis attenditur, secretum non est. Unde jam superius in praefatione disputavimus. Sciendum est etiam quia in Scriptura sacra alia sunt cantica victoriae, alia cantica exhortationis et contestationis, alia cantica exsultationis, alia cantica adjutorii, alia cantica conjunctionis cum Deo. Canticum victoriae est quod Maria transito met contestationis est, quod Moyses Israelitis ad terram promissionis propinquantibus dixit: Attende coelum quae loquar, audiat ter
Abbreviated transcription (Latin):
spicitur. ñ prius hec infra¬
labentia despiciantur. recte
ptꝰ eccłasten canticũ cantico¬
rum ponitur. Prius qͥppe ẽ
mores compon̾e. ptꝰmodũ oĩa
q̃ ad sunt. tanqm ñ adsint
considare: t̾cio uero loco mũ¬
da cordis acie. suꝑna ⁊ inter¬
na conspic̾e. His itaq ut sũ¬
mus moralium tractator de
pͥmum in scło geruntur ho¬
nesta: ptͦmodum etiã hones¬
ta scłi despiciantur: ⁊ ad ex¬
tremum etiam dĩ intima ⁊
secreta contemplent᷑. Inde
ñ im̃ito lib̃ iste nͨ canticum
si canticũ canticoꝵ nomina¬
t᷑. uͥ celestis u̾bi dĩ ⁊ aĩe con¬
iunctio demonstrat᷑. Qd̃ can¬
ticum ita intelligitur õĩb
p̃cellere canticis : sic̃ dñs urͣ
assumptus hõ. apłis. patri¬
archis. uł propħis. aut que¬
cumq ille sunt celestiũ po¬
testates: ut sicut rex regum
cantica q̃ apropħis canta¬
ta sunt: titulatur. Et sicut
inuet̾i testamento alia sunt
sabb̃a. ⁊ alia sabbata sabba¬

Expanded text:
onspicitur, nisi prius haec infraonspicitur, nisi prius haec infralabentia despiciantur, recte post Ecclesiasten Canticum canticorum ponitur. Prius quippe est mores componere, postmodum omnia quae adsunt, tanquam non adsint considerare. Tertio vero loco, munda cordis acie, superna et interna conspicere. His itaque ut summa moralium tractator paprimum in saeculo bene geruntur honesta, postmodum etiam honesta, saeculi despiciantur et ad extremum etiam Dei intima et secreta contemplentur. Unde non immerito liber iste, non Canticum, sed Canticum canticorum nominatur, ubi coelestis verbi Dei et animae conjunctio demonstratur. Quod canticum ita intelligitur omnibus praecellere canticis, sicut Dominus noster assumptus homo, apostolis, patriarchis, vel prophetis, aut quaecunque illae sunt coelestium potestates: ut sicut rex regum,cantica quae a prophetis cantata sunt titulatur. Et sicut in Veteri Testamento alia sunt sabbata, et alia sabbata sabba
Abbreviated transcription (Latin):
li mi sapientiam meã.⁊ pru¬
dentie mee inclina aurẽ tuã.
In eccłaste uero naturał. ibi
quippe qd̃ omĩa ad finẽ ten¬
dant. considatur dũ dicit᷑.
uanitas uanitatũ ⁊ omnia
uanitas. In canticis autẽ can¬
ticorum contemplatiua iu¬
ta expͥmitur. dũ in eis ipsius
dnĩ aduentus ⁊ aspectus de¬
sid̾atur. cũ sponse uoce dicit᷑.
osculetur me osculo oris sui.
iacob. M oralitatẽ quippe
abraham obediendo tenuit.
qͣndo de t̾ra sua exiuit: ⁊ fi¬
lium immolare ñ distulit.
Ysaac uero naturalẽ uitã
puteos fodiendo figurauit:
in umno enim puteos fode ẽ.
ꝑ consid̾ationẽ naturalẽ oĩa
q̃ infra sunt. ꝑscrutando ri¬
mari. Iacob uͦ contemplati¬
uam uitã tenuit: qͥ ascenden¬
tes & descendentes angłos ui¬
dit. S qr naturał consid̃atio
ad ꝑfectionẽ ñ ducitur. nͥ pͥus
moralitas teneatur. recte pt᷑
ꝓuerbia eccłastes ponit᷑. Et
qr suꝑnã contemplatio ñ ꝯ¬

Expanded text:
li mi, sapientiam meam, et pruli mi, sapientiam meam, et prudentiae meae inclina aurem tuam . » In Ecclesiaste vero naturalis. Ibi quippe quod omnia ad fidem tendant, considerantur, dum dicitur: « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas . » In Canticis autem canticorum contemplativa vita exprimitur, dum in eis ipsius Domini adventus et aspectus desideratur, cum sponsae voce dicitur: « Osculetur me osculo oris sui. t et Jacob. Moralitatem quippe Abraham obediendo tenuit quando de terra sua exiit, et filium immolare non distulit. Isaac vero naturalem vitam puteos fodiendo figuravit, imo enim puteos fodere est, per considerationem naturalem omnia quae infra sunt perscrutando rimari. Jacob vero contemplativam vitam tenuit, qui ascendentes et descendentes angelos vidit. Sed quia naturalis consideratio ad perfectionem non ducitur, nisi prius moralitas teneatur, recte post Proverbia Ecclesiastes ponitur. Et quia superna contemplatio non c
Abbreviated transcription (Latin):
nominant.⁊cantica canti¬
corum. quem syrasirim p᷑¬
notant. ⁊ hos rationabili or¬
dine distinxit. In ꝓu̾biis nãq
paruulũ docens. ⁊ quasi de of¬
ficiis ꝑ sententias erudiens.
unde ⁊ ad filium eius ser¬
mo crebro repetitur. In eccła
duca ⁊ breuia uniu̾sa que
cernimꝰ: ad extremũ iam
consummatũ uirũ. ⁊ calca¬
to scło p̾paratum. in canticis
canticoꝵ iungit xͥ amplexi
b. Nisi enim prius relique
tiantes. expeditos nos ad ad
culo oris fui. Siue tͥa uolu¬
mina edidit. in quib tͥum
generum disciplinas cõpo¬
suit. quib ad rerum scien¬
tiam ꝑuenitur. In pͥmo nãq
mnoralem: in scd̃o uͦ natura¬
lem. ad ultimũ quippe con¬
templatiuam: quas greci ui¬
tas. ethicam. phisicam. theo¬
ricam nominauerunt. Unde
ñ abhorret ab intellectu. qr
liber iste in opuscuł salomo¬
nis t̾cio loco componit᷑. In ꝑ¬
u̾biis itaq morał uita expͥ¬
mitur. ubi dicitur. Audi fi¬

Expanded text:
nominant. Et Cantica cantinominant. Et Cantica canticorum quem Schir aschirim praenotant et hos rationabili ordine distinxit. In Proverbiis namque parvulum docens, et quasi de officiis per sententias erudiens, unde et ad filium ejus sermo crebro reduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum in Cantico canticorum amplexibus jungit. Nisi enim prius reliquimi renuntiantes, expeditos nos ad advculo oris sui. » Sive ita volumina edidit, in quibus trium generum disciplinas composuit, quibus ad rerum scientiam pervenitur. In primo namque moralem, in secundo vero naturalem, ad ultimum quippe contemplativam, quas Graeci ita ethnicam, physicam, et theoriam nominaverunt. Unde non abhorret ab intellectu, quia liber iste in opusculis Salomonis tertio loco ponitur. In proverbiis itaque moralis vita exprimitur, ubi dicitur: « Audi, fi
Abbreviated transcription (Latin):
Rius quam
augustale decus
ad fistulas armo¬
me spiritał. uideli¬
cet allegoriarum concent᷑
manum ad scribendum flã¬
te spũ scõ exeram: ⁊ abys¬
sos theorie. uela pandendo
hystorie. stili officio ueluti
claui abdita domus reserẽ:
quo facilius int̾iora mistx¬
ria reuelentur in argumen¬
tum fidei ostende decreui.
quare iste lib̃ t̾cius in opus¬
culis salomonis ponitur. ⁊
quid significationis gerat:
cuiusue uite typum hab̃e
asseritur. simul etiam qui¬
b nominib scã eccła in hoc
eodem libro inscribitur. cur
quoq idẽ uolumen ñ sum¬
plicit̾ canticum. s cantieũ
canticoꝵ appellatur: ad ex¬
tremum quib salomon in
scripturis sacͥs nominibm
signitur: ut cuncta pͥus p̾¬
libando. dum sicut salomon¬
trib p̾fatis nominib ap¬
pellatus ẽ: sic iuxta nume¬
rum uocabuloꝵ tria uolu¬
mina edidit. ꝓu̾bia uideli¬
cet q̃ nos parabolas nomina¬
mus. quas hebrei masloth
appellant. ecclasten quem
⁊ illi ut diximus choelech

Expanded text:
riusquam augustale decus ad fistulas harmoniae spiritualis, videlicet allegoriarum concentus manum ad scribendum, flante Spiritu sancto, exeram, et abyssos theoriae vela pandendo historiae, styli officio tangam, veluti clavi abdita domus reseram, quo facilius interiora mysteria revelentur, in argumentatione fidei ostendere decrevi, quare iste liber tertius in opusculis Salomonis ponitur, et quid significationis geratur, cujusve vitae typum habere asseratur, simul etiam quibus nominibus sancta Ecclesia in hoc eodem libro inscribitur, cur quoque idem volumen non simpliciter Canticum, sed Canticum canticorum appellatur: ad extremum quibusque Salomon in Scripturis sanctis nominibus insignitur, ut cuncta prius praelibando dum tribus praefatis nominibus appellatus est, sic juxta numerum vocabulorum tria volumina edidit, Proverbia videlicet quae nos Parabolas nominamus, quas Hebraei Masloth appellant. Ecclesiasten, quem et illi, ut diximus, Coheleth
Abbreviated transcription (Latin):
milit̾ uox ipsius eccłe ait.
Posuit mͥ mutrã sicut spon¬
sam.⁊ induit me uestimentis
salutis sicut sponsum deco
modi glam trepidanti eccle
nuntiatam dicendo: ait. No¬
li timere filia syon: ecce rex¬
tuus uenit tibi mitis ⁊ man¬
suetus. sedens suꝑ pullũ a¬
sine.saluator ⁊redemptor
ipse ẽ. Hi gͦ om̃s patriarche
cinerunt. Apl̃s autẽ iam
celebratam exposuit dicenᷤ.
loco ita exhortatur fideles.
Uos estis corpus xͥ: ⁊ caro de
carne eius. Huic iudelicet
tantis ac talib testib con¬
firmate. adhibenda sunt
omnia officia nuptiarum
u presto sint etiam amici
sponsi. sodales euam spon¬
se. mores quoq cantantiũ
qui dulci modulamine spõ¬
si potentiã canant. uł syon¬
se pulchritudinẽ laudent
qͣm largitate sponsi ẽ conse

Expanded text:
militer vox ipsius Ecclesiae ait: militer vox ipsius Ecclesiae ait: « Posuit mihi mitram sicut sponsae et induit me vestimentis salutis, sicut sponsum decormodi gloriam trepidanti Ecclesiae nuntiatam dicendo ait: « Noli timere, filia Sion, ecce Retuus venit tibi mitis et mansuetus, sedens super pullum asinae, Salvator et Redemptor ipse est . » Hi ergo omnes patriarchae cinere. Apostolus autem jam celebratam exposuit dicens: loco ita exhortatur fideles: « Vos estis corpus Christi, et caro de carne ejus . » Huic videlicet tantis ac talibus testibus confirmandae, adhibenda sunt omnia officia nuptiarum. Ubi praesto sint etiam amici sponsi, sodales etiam sponsae, mores quoque cantantium, qui dulci modulamine sponsi potentiam canant vel sponsae pulchritudinem laudent, qua largitatem sponsi est conse
Abbreviated transcription (Latin):
ditione: salitur uariarum
uirtutũ carismate: uestim̃tis
repletur: ubi simila in xͥ cor¬
pore.⁊ melle in euis eloqͥs e¬
nutritur. uͥ circulis diine
intelligentie aures ornant᷑.
martyrii geminata in capite
corona refulgens. bisso q̃ est
puritatis indicium cigitur.
io ẽ amor uirginitatis ⁊ pudi¬
citie ab omni eam dissolutiõe
continens. reuocatãq con¬
stringit:calciatur iacnetho
qui color p̾parans hebraice
dicitur. ut preparati sint pe¬
des ad precepta eugłii pacis
semꝑ concurrere hisuidelicet
ornamentis decorari cupie¬
bat eccł̃a. s quia ornari non
pot̾at. nisi ꝑ eius apparitionẽ
iccirro illius iusitationẽ de¬
sidabat. Audierat enim tan¬
qm sponsa ꝑ propħam in ꝑ¬
sona sponsi id ẽ u̾bi dĩ patris
ꝑmitentis. Desponsabo te
mͥ in sempit̾num. desponsabo
te mͥ iniusticia. desponsabo
te m in iudicio. desponsabo
te mͥ in miscłia. desponsabo
te mͥ infide. Et ꝑ ysaiam si¬

Expanded text:
ditione salitur, variarum ditione salitur, variarum virtutum charismate, vestimentis repletur. Ubi simila in Christi corpore, et melle in ejus eloquiis enutritur, ubi circulis divinae intelligentiae aures ornatur, martyrii gemmata in capite corona refulgens, bysso quae est puritatis indicium cingitur, id est amore virginitatis et pudicitiae, ab omni eam dissolutione continens, revocatamque constringit. Calciantur hyacintho, qui color praeparans Hebraice dicitur, ut praeparati sint pedes ad praecepta Evangelii pacis semper concurrere. His videlicet ornamentis decorari cupiebat Ecclesia, sed quia ornari non poterat nisi per ejus apparitionem, idcirco illius visitationem desiderabat. Audierat enim tanquam sponsa per prophetam in persona sponsi, id est Verbi Dei Patris dicentis: « Desponsabo te mihi in sempiternum, desponsabo te mihi in justitia, desponsabo te mihi in judicio, desponsabo te mihi in misericordia, desponsabo te mihi in fide . » Et per Isaiam si
Abbreviated transcription (Latin):
Et misi amictum meum. et
oꝑui ignominiam tuã. Laui
te aqua.⁊ mundaui sangui¬
nem tuum exte. ⁊ unxi teo¬
leo.⁊ uestiui te uestimento
multi coloris : simila ⁊ melle
nutru te. cinxi te bisso ⁊ cal¬
ciauite iacincto. ⁊ posui co¬
ronã decoris in capite tuo. ⁊
auoquitur tñ in eius ꝑso¬
na omnis anima q̃ ꝑ laua¬
chrum regen̾ationis nascit᷑
uoluntatem eius q̃ eã pͥus
genuerat ꝑ peccatum amor¬
rei qͥ amarus int̾pretatur. id
ẽ diaboli. ⁊ ꝑ consuetudinẽ
nefariam que cethea p̾senti
loco dicitur. q̃ mentis exces¬
sus int̾pretatur fuerit ob¬
lita. imꝓbariq ꝓbatur in¬
crepatione.Quam clemẽs
paritionẽ suam licet nesci¬
entem de p̾dictis sordib col¬
lectam enutͥuit. ⁊ pretiosisue¬
stib uł monilib exornauit.¬
⁊ sibi consortẽ regni fac̾e ẽ
dignat᷑. ꝑsacroscĩ baptisma
lauatur. sapientie sale sus¬
cepto: indiuidue coet̾neq tri¬
nitatis fide. ꝓprostibuli tra¬

Expanded text:
« Et misi amictum meum, et « Et misi amictum meum, et operui ignominiam tuam. Lavi te aqua et mundavi sanguinem tuum ex te, et unxi te oleo, et vestivi te vestimento multicolorio. Simila et melle nutrivi te. Cinxi te bysso, et calciavi te hyacintho et posui coronam decoris in capite tuo, et alloquitur in ejus persona omnis anima quae per lavacrum regenerationis nascitur, per voluntatem ejus, quae eam prius genuerat per peccatum Amorrhaei, qui amarus interpretatur, id est diaboli, et per consuetudinem nefariam, quae Cethea praesenti loco dicitur, quae mentis excessus interpretatur, fuerit oblita improbari, probatur increpatione quam clemens paritionem suam, licet nescienter de praedictis sordibus collectam enutrivit, et pretiosis vestibus vel monilibus exornavit, et sibi consortem regni facere est dignatus per sacrosancti baptismatlavatur sapientiae sale suscepto, individuae coaeternaeque Trinitatis fide prostibuli tra
Abbreviated transcription (Latin):
si aduentum in suo sangui¬
ne ignominiose iacebat. ⁊ cõ¬
culcata iuxta propħam: in
curis magnis enutrita.⁊ usq
ad annos pub̃tatis prouecta
⁊ eius doctrina quasi monilibꝰ
exornata : s ⁊ eius coniuncti¬
onem usq ad regnum celoꝵ
sublimata. S quomͦ igno¬
miniose ⁊ conculcata iacebat
ꝑ propħam increpatur. Ra¬
dix tua ⁊ generatio tua det̾ra
chanaan. pat̾ tuus amorre¬
us. ⁊ mater tua cethea. In die
qua nata es. in die ortus tui¬
ñ est precisus umbilicus tu¬
us. non es lota aqua in salu¬
tem. nec sale salita. nec in¬
uoluta pannis.⁊ peꝑcit suꝑ
te oculus meus ut faceret tͥ
unum ex his miseratus tui.
S iacebas nuda plenaq ig¬
nominia. conculcata insan¬
guine tuo: ub̃a tua intumu¬
erunt.⁊ pilus tuus germina¬
uit ⁊ ecce tempꝰ tuum tempꝰ¬
amantium.⁊ iacebas nuda
confusione plena.Et quali¬
t̾ ꝑ aduentum sue conunc¬
tionis facere uoluit unũ ex
his miseratus sui subiunx̃.

Expanded text:
si adventum in suo sanguisi adventum in suo sanguine ignominiose jacebat et commaculata, juxta prophetam, in curis magnis enutrita, et usque ad annos pubertatis provecta, et ejus doctrina quasi monilibus exornata, sed ejus conjunctione usque ad regnum coelorum sublimata. Sed quomodo ignominiose et conculcata jacebat per Prophetam increpatur. « Radix tua et generatio tua de terra Chanaan. Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Cethea in die qua nata es. In die ortus non est praecisus umbilicus tuus, non es lota aqua in salutem, nec sale salita, nec involuta pannis. Non pepercit super te oculus meus ut faceret tibi unum ex his, misertus tui, sed jacebas nuda plenaque ignominia conculcata in sanguine tuo. Ubera tua intumuerunt, et pilus tuus germinavit, et ecce tempus tuum amantium, et jacebas nuda, confusionis plena . » Et qualiter per adventum suae conjunctionis facere voluit unum ex his misertus sui subjunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
rib aliis animabet̃nȩ uitȩ
raꝑe cibos: nunc inbonis
doctorib de suo suauissi. io
gutture. audientib reim¬
ꝑtiri: sicut nat᷑e est columba¬
rum. Immaculata autẽ lau¬
datur. deposita uet̾i antiqͣq
consuecudine cͥminum ÷ et
stola sacroscĩ baptismatis
semel induta. immaculate
iuuendo ultra se non macu
effecta. ꝑ eius nomine morien¬
do luma martyrii ⁊ mortifica¬
tionis splendescit. Hullum
aliud ferramentum fortiuis
potuit reppiri: ꝑ qd̾ antiqua
scoria anime ut amoniꝰ ait.
limaretur nisi martyrii li¬
ma ꝑ qd̾ intormentoꝵ forna¬
ce possit anima quantũlibet
sordium peccatoꝵ mole sit
circundata in suo sangui¬
ne renouari: ꝑ quod ꝑfecta
sit columba.⁊ in xp̃o imma¬
culata. Unde ⁊ ꝑfecta quip¬
pe nuncupatur omne iudi¬
cium apatre uidelicet susci¬
piendo in xp̃o. Hec gͦ eccl̃a
in qua omnium credentiũ
in xp̃o multitudo consistit.
que retro ante uidelicet spon¬

Expanded text:
ribus aliis animabus aeternae vitae ribus aliis animabus aeternae vitae rapere cibos, nunc in bonis doctoribus de suo suavissimo gutture audientibus reimpartiri, sicut natura est columbarum. Immaculata autem laudatur, deposita veteri antiquaque consuetudine criminum, et stola sacrosancti baptismatis semel in luta, immaculate vivendo, ultra se non maculeffecta pro ejus nomine moriendo lima martyrii et mortificationis splendescit. Nullum aliud ferramentum fortius potuit reperire, per quod antiqua scoria animae, ut Apponius ait, limaretur, nisi martyrii limam, per quod in tormentorum fornace possit anima, quantalibet sordium peccatorum mole sit circumdata, in suo sanguine renovari, per quod perfecta sit columba, et in Christo immaculata. Unde et perfecta quippe nuncupatur, omne judicium a Patre videlicet suscipienda in Christo. Haec ergo Ecclesia, in quam omnium credentium in Christo multitudo consistit quae retro ante videlicet spon
Abbreviated transcription (Latin):
incredulitatis amarissima
odia credulitatis munere. di¬
lecta efficitur dĩ. Soror uide¬
licet nuncupata. ꝑ assumpte
carnis myst̾ium: cũ eadẽ ma¬
t̾ia uidendus nascit᷑ t̾ris. de
qua ⁊ eccła generatur. Spe¬
ciosa scilicet pronutiat᷑. ab¬
stsa ꝑ baptismum ab oĩb ma
picam tenebrosamq consue¬
tudinem cͥminum pelle mun¬
data.⁊ ad genuinam pulcͥtu¬
dinem reuocata. Sponsa ue¬
ro effecta ẽ corpus ⁊ sangui¬
nẽ suo corpori conuingen¬
do: ꝑ qd̃ sacramentum spo¬
pondit se pret̾ eum nullum
alium amatorem in toto cor¬
de dilig̾e. p̾ciosum eius anu¬
lum fidei magno studio con¬
seruando. formosa namq p̃¬
dicatur: formam eius ima¬
ginis in qua creata ẽ in amo
re formando. Columba ue¬
ro nominatur. oĩ rapacitate.
qm aduncis manib uelut
euerat ꝑpetrare deposita. con¬
sortio sp̃c scĩ sociata. simpli¬
citatis ⁊ largitatis candore
columbarum refulget.⁊ q̃
consueuerat in malis docto¬

Expanded text:
incredulitatis amarissima incredulitatis amarissima odia credulitatis muneribus dilecta efficitur Dei. Soror videlicet nuncupata per assumptae carnis mysterium, cum ex eadem materia videndi nascitur terris, de qua et Ecclesia generatur. Speciosa, scilicet pronuntiatur, abstersa per baptismum ab omnibus ppicam tenebrosamque consuetudinem criminum, pelle mundata, et ad genuinam pulchritudinem revocata. Sponsa vero effecta est, corpus et sanguinem suo corpori conjungendo. Per quod sacramentum spopondit, se praeter eum nullum alium amatorem in toto corde diligere, pretiosum ejus annulum fidei magno studio conservando. Formosa namque praedicatur, formam ejus imaginis in qua creata est in anima reformando. Columba vero nominatur: omni rapacitate quoniam aduncis manibus velut everat perpetrare deposita, nunc consortio Spiritus sancti sociata, simplicitatis et largitatis candore columbarum refulget. Et quae consueverat in malis docto
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Aliqnͣdo ⁊ enĩ ierłm ñ¬
nunqͣm syon. plerumq ami¬
ca. sepe uero dilec̾ta: int̾dum
soror uł speciosa: sponsa: co¬
lumba: seu immaculata uł
rum. hoc ⁊ in libro appellata
agnoscitur. Ierłm siquidẽ di¬
citur. qr ꝑtꝰ iracundiam oĩpo¬
tentis dĩ pacem de celo mis¬
sam apatre suscepit. eo qd̾ a¬
liquam signatur hab̾e pacẽ.
qmͣ pacem ⁊ coniunctionẽ ex¬
orare dicitur cum dep̾catur
osculetur me osculo oris sui.
Syon uero. quia de conualle
lacͥmarum idolatͥe. ubi in
corpore fuerat lapsa in adã
nc̃ corde ad montem paradi¬
si reascendit. ⁊ pro mundicia
cordis speculum se p̾bendo
induudue tͥnitati conspicua
⁊ excelsa efficitur: inqua ds
omp̃e qͣsi in fercili monte de¬
lectetur deambulare:⁊bea¬
tũ doctrine sue semen sparg̃e
propt̾ qd̾ specula uł semen
int̾pretat᷑. Amica autẽ dicit᷑.
qm repudiando diabolum.
ad amicitias reuocauit dm̃.
Dilecta uͦ appellatur. qm̃ ptꝰ

Expanded text:
mus. Aliquando etenim Hierusalem nomus. Aliquando etenim Hierusalem nonnunquam Sion plerumque amica, saepe vero dilecta. Interdum soror, vel speciosa sponsa, columba, seu immaculata, verum et in hoc libro appellata cognoscitur. Hierusalem siquidem dicitur, quia post iracundiam omnipotentis Dei pacem de coelo missam a patre suscepit, eo quod aliquam signatur habere pacem. Quam pacem et conjunctionem exorare dicitur cum eum deprecatur: « Osculetur me osculo oris sui. » Sion vero, quia de convalle lacrymarum idololatriae, ubi in corpore lapsa fuerat in Adam, nec corde ad montem paradisi reascendit, et pro munditia cordis speculum se praebendo individuae Trinitati, conspicua et excelsa efficitur. In qua Deus omnipotens quasi in fertili monte delectetur deambulare, et beatum doctrinae suae semen spargere, propter quod specula vel semen in ea interpretatur. Amica autem dicitur, quoniam repudiando diabolum, ad amicitias revocavit Deum. Dilecta vero appellatur, quoniam post
Abbreviated transcription (Latin):
adiu̾sis ꝓpħis pro diu̾sis ꝑso¬
nis uł causis. sieut ⁊ abachuc
ꝓ ignorantib p̾notauit. Can¬
tauit ⁊ debbora. deiuctoria
sisare. Cantauerunt ⁊tres
pueri in fornace. in quo mi¬
rabilia omnipotentis d̃i nar¬
rantur. Cantauit ⁊iheremi¬
as canticum lamentationis
ticoꝵ appellatur : qr ad ꝓpͥã¬
xͥ regis ⁊ eccłe coniunctionẽ
ẽe manifeste ꝓbatur:ubi orat
ad patrem sponsi eccł̃e. qͥ est
sermo di ut eam non ꝑ nun¬
cios qui sunt angłi uł pro¬
phe. qͥ adi filio eccłe future¬
repropitiationis nuncia refe¬
rebant. s ipsum ꝑ incarnati¬
onis myst̾ium iã aliqnͣdo co¬
ram ostendat. iam ipsuis for¬
ma speciosa p̾filiis hominũ
amplecti mereatur. eiusq dul¬
cissima oscula susciꝑe.⁊ gra¬
tissima ub̃a contrectare. Ista
ue congregatio uł melius ꝯ¬
uocatio: hebraice sinagoga
interp̃tatur: ꝓ loco uł tempo¬
re diu̾sis nominib au̾bo dĩ
uocata ẽẽ probatur: de cuiꝰ
uocabuł suꝑius polliciti su¬

Expanded text:
is, pro diversis personis vel causis: sicut et Habacuc pro ignorantibus praenotavit. Cantavit et Debora de victoria Sisarae. Cantaverunt et tres pueri in fornace in quo mirabilia omnipotentis Dei narrantur. Cantavit et Hieremias canticum lamentationis ticorum appellatur, quia a regis et Ecclesiae conjunctionem esse manifeste probatur, ubi orat ad patrem sponsi Ecclesia, qui est sermo Dei, ut jam non per internuntios qui sunt angeli et prophetae, qui a Dei Filio Ecclesiae futurreprobationis nuntia deferebant, sed ipsum per incarnationis mysterium jam aliquando coram ostendat, jam ipsius formam speciosam prae filiis hominum amplecti mereatur eique dulcissima oscula suscipere, et gratissima ubera tractare. Ista ne congregatio, vel melius convocatio, Hebraice Synagoga interpretatur. Pro loco vel tempore diversis nominibus a verbo Dei vocata esse probatur. De cujus vocabulis superius polliciti su
Abbreviated transcription (Latin):
diuina p̾cepta q̃ postea data sunt.¬
S columba ñ inuenit uͥ pes eiuꝰ
requiesceret: quia ñ solũ cet̾e
gentes. sed et ipsi iudȩi in egyp ñ¬
to positi. intantũ culturã dĩ rebi¬
querunt:ut eotẽpore qͦ moyses
rediit a quo missa est. dum homi¬
nes peccatores deseruit: Scd̃oemisit
noe colũbã exarcha: quia ds̃ gr̃ãm¬
scĩ sp̃s hominib legẽ puro corde
seruantib dedit. Uesꝑa autẽ qͦ
colu̾ba ad noe rediit: dempꝰ quo
xp̃c natꝰ ẽ. designat. De hoc tẽpore
dñs dicit in ȩuangłio: Lex et pro¬
geliũ cepit p̃dicari: circumcisio.
et multȩ obseruationes legales ni¬
chil ꝓfuerunt. Quãdiu nãq legis
obseruantia dõ placuit: tandiu
homines legẽ seruantes. sp̃c scĩ

Expanded text:
divina praecepta quae postea data suntdivina praecepta quae postea data suntSed columba non invenit ubi pes ejus requiesceret; quia non solum caeterae gentes, sed et ipsi Judaei in Aegypto positi in tantum culturam Dei reliquerunt, ut eo tempore quo Moyses rediit, a quo missa est, cum homines peccatores deseruit. Secundo emisit Noe columbam ex arca; quia Deus gra Legem puro corde servantibus dedit. Vespere autem quo columba ad Noe rediit, tempus quo Christus natus est, designat. De hoc tempore Dominus dicit in Evangelio: Lex et proEvangelium coepit praedicari, circumcisio et multae observationes legales nihil profuerunt. Quamdiu Legis observatio Deo placuit, tamdiu homines Legem servantes Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ammalia in .xͫiͦi. numero ponunt᷑:
quia illi soli electi sunt. qͥ ꝑ gr̃am
in sccło numero ponuntur: qͥa
solo corpore et anima in ȩccła con¬
nebrosi designant᷑. Noe gͥ de ar¬
xp̃c. a consortio scẽ ecclȩ popłm iu¬
deors segregauit. Post coruum.
emisit columbã. Quȩ cũ non in¬
uenisset ubi reqͥesceret pes eius.
reu̾sa est ad eũ in archam. Sccdo
emisit colũbã ex archa:. Quȩ ue¬
nit ad eũ aduesꝑa: portans ra¬
mum oliuȩ uirentibꝰ foluis in
ore suo. Tercio emisit columbã:
quȩ non ẽ reu̾sa ultra ad eũ: ꝑ co¬
derit: S querendũ nob̃ ẽ. quid
significet t̾na emissio columbȩ:
et bina reu̾sio. Tres emissiones:
tria tẽpora significant: Primum
ante legem: scd̾m sub lege: dercium
sub gr̃a. In hoc uͦ loco noe dm̃: archa
uͦ. celestem dĩ habitationẽ designat.
Noe pͥmo columbã exarcha emi¬
sit: quia ds̃ omnipotens scĩs uiris
dedit: et qui legẽ non habebant.

Expanded text:
animalia in septimo numero ponuntur; animalia in septimo numero ponuntur; quia illi soli electi sunt, qui per grain secundo numero ponuntur; quia solo corpore et anima in Ecclesia connebrosi designantur. Noe igitur de ar a consortio sanctae Ecclesiae populum Judaeorum separavit. Post corvum emisit columbam, quae cum non invenisset, ubi requiesceret pes ejus, reversa est ad eum in arcam. Secundo emisit columbam ex arca, quae venit ad eum ad vesperam, portans ramum olivae virentibus foliis in ore suo. Tertio emisit columbam, quae non est reversa ultra ad eum. Per coderit . Sed quaerendum nobis est quid significet trina emissio columbae et bina reversio. Tres emissiones tria tempora significant: primum ante Legem, secundum sub Lege, tertium sub gratia. In hoc vero loco Noe Deum, arca autem coelestem Dei habitationem designat. Noe primo columbam ex arca emisit; quia Deus omnipotens sanctis viris,s sancti dedit: et qui Legem non habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
dita ẽ atq cet̾is docum̃tis. neq
oꝑe neq credulitate discordat:
Qui enim sp̃e sine recta fide. de
uita ȩt̾̃na possidenda sibi usur¬
pat: sine dubio semet ipsũ decip̃.
quia sine fide impossibile ẽ. pla¬
cere dõ. Aititudo itaq archȩ a
magna longitudine:et latitudi¬
ne exoriebat᷑: et incubito sursũ
consummabat᷑: quia laritas q̃
ex fide nascit᷑: in magna latitu¬
dine erga ꝓximoꝵ curã semet ip¬
sam extendit: Sursũ uͦ incubito
consummat᷑:. quia om̃is spes fi¬
deliũ. atq desiłiũ. ad uniꝰ dĩ ui¬
sionẽ tendit. Qd autẽ noe ad iussi¬
onẽ dñi ex om̃ibꝰ animantib mũ
dis et ĩmunctis. mascłos et femi¬
cabat qđ boni et mali in ecclam
introducerent᷑. S de mundis
septena. & septena:de ĩmundis
u̾bina et bina. masculꝰ et femina
in archã introierunt: ꝑ munda
namq animalia electi: ꝑ ĩmunda
uͦ. repbi designant᷑. Munda itaq

Expanded text:
dita est, atque caeteris documentis, neque dita est, atque caeteris documentis, neque opere, neque credulitate discordat. Qui enim spem sine recta fide de vita aeterna possidenda sibi usurpat, sine dubio semet ipsum decipit; quia sine fide impossibile est placere Deo . Altitudo itaque arcae a magna longitudine 522 et latitudine exoriebatur, et in cubito sursum consummabatur; quia charitas quae ex fide nascitur, in magna latitudine erga proximorum curam semet ipsam extendit. Sursum vero in cubito consummatur; quia omnis spes fidelium atque desiderium ad unius Dei visionem tendit. Quod autem Noe ad jussionem Domini ex omnibus animamasculos et femicat quod mali et boni in Ecclesiam introducerentur. Sed de mundis septena, et septena: de immundis vero bina et bina, masculus et femina in arcam introierunt; per munda namque animalia electi, per immunda vero reprobi designantur. Munda itaque
Abbreviated transcription (Latin):
dit: dũ quibꝰcũq modis necessi¬
tates. aut adu̾sitates ꝓximis eue¬
nire possunt: eisdẽ modis & ipse
ad subueniendũ paratꝰ existit
Nerbi gra. dũ esurienti. nudo. hoᷤ¬
pitio egenti. incarcere posito. quȩ
sunt necessaria ministrat: dum
cdolentẽ consolat᷑: dũ iracundum
u̾bo temꝑat: dum odiũ incorde
gerentẽ pacificat: discordantes q
ad pacem reducit: dũ eũ qui in
peccatis iacet ad penitentiã ꝓuo¬
cat: dũ ad uitã eternã. quos cũq
potest. secũ trahere studet: et ut
breuiter dicã. quibꝰ modis uislt
ut ei salubrit᷑ ab alio subueniat᷑ eis¬
dem et ipse quibꝰcumq potest sub¬
uenire paratꝰ ẽ. Ad .uii. aut̃ septe¬
nos. si unũ adiungas: qͥnqͣginta
fiunt: Similit̾ et ad dilectionẽ pro¬
gas: tota karitas integra. atq per¬
fecta inte efficit᷑. Altitudo uͦ archȩ
in .xxx. cubitos exaltata ẽ: qr ille
utilem sp̃e possiciet: quia fide
scẽ tͥnitatis sicut nob̃ ab apłis tra¬

Expanded text:
dit, dum quibuscumque modis necessitates aut adversitates proximis evenire possunt, eisdem modis et ipse ad superveniendum paratus existit: verbi gratia, dum esurienti, nudo, hospiti, egenti, in carcere posito, quae sunt necessaria ministrat: dum dolentem consolatur, dum iracundum verbo temperat, dum odium in corde gerentem pacificat, discordantesque ad pacem reducit: dum eum qui in peccatis jacet, ad poenitentiam provocat: dum ad vitam aeternam quoscumque potest, secum trahere studet: et ut breviter dicam, quibus modis vult ut ei salubriter ab alio subveniatur, eisdem et ipse quibuscumque potest, subvenire paratus est. Ad septem autem septenos si unum adjungas, quinquaginta fiunt: similiter et ad dilectionem progas, tota charitas integra atque perfecta in te efficitur. Altitudo vero arcae in triginta cubitos exaltata est, quia ille utilem spem possidet, qui a fide sanctae Trinitatis, sicut nobis ab apostolis tra
Abbreviated transcription (Latin):
ultra ad eũ: quia fides eugłii
tandui cũ electis manebit: usq
dũ ueniente dño ad iudicium.
electi qͥ in hoc mundo inuenien¬
tur: rapient᷑ corã eo in aera: et
sic semꝑ cũ dño ert̃: Ad demon¬
In genesi scͥptũ est: qr tẽptauit
ds̃ abrahã. et dixit adeũ. Tolle
filiũ tuũ quẽ diligis ysaas: &
uade int̾rã uisionisͥ & offeres
eum ibi in holo caustũ. suꝑ unũ
montiũ quẽ dixcro tͥ. Abrabã
uero de nocte consurgens.stra¬
uit asinuĩ suũ: ducens secũ duoᷤᷤ
iuuenes: & ysaac filiũ suum.

Expanded text:
ultra ad eum; quia fides Evangelii tamdiu cum electis manebit, usque dum veniente Domino ad judicium, electi qui in hoc mundo invenientur, rapientur coram Domino in aera, et sic semper cum Domino erunt . Ad demonit Deus Abraham, et dixit ad eum: Tolle filium tuum, quem diligis, Isaac, et vade in terram visionis, et offeres eum ibi in holocaustum super unum montium, quem dixero tibi . Abraham vero de nocte consurgens, stravit asinum suum, ducens secum duos juvenes, et Isaac filium suum.
Abbreviated transcription (Latin):
ficia et cȩt̾a quȩ inlege iubebant᷑.
Abel uͦ obtulit de pͥmogenitis gre¬
gis sui: & de adipib eorũ: Primo¬
geniti gregis sunt apłi: quoᷤ pri
apłorũ. Obtulit gͥ ab el depͥmo¬
genitis gregis sui. & de adipib eoꝵ:¬

Expanded text:
ificia, et caetera quae in Lege jubebantur: ificia, et caetera quae in Lege jubebantur: Abel vero obtulit de primogenitis gregis sui, et de adipibus eorum. Primogeniti gregis sunt apostoli, quos apostolorum. Obtulit igitur Abel de primogenitis gregis sui, et de adipibus eo
Abbreviated transcription (Latin):
doctores eccłe designant᷑. Et sicut
arbores paradysi uictũ pomorũ
p̃bebant pͥmis hominib: ita et
doctores eccłȩ uictũ u̾borũ diui¬
noꝵ. animabꝰ fideliũ in ȩccl̃a cõ¬
stitucoꝵ p̃bere non desistunt:
De ligno autẽ uitȩ. & de ligno sci¬
entiȩ boni & mali: suꝑtꝰ iã dixi¬
mus: fons uͦ qui egrediebat᷑ de
mecdio paradysi. euangłiũ signi¬
ficabat: qui in medio scẽ ecclȩ exorit᷑
Qui inde in .iiiͦi. capita diuide¬
batur: quia doctͥna euangłii.
in .iiͦii. libros duuidit᷑ & circuit
omnes t̾minos t̾rȩ: Nã et adã
& sicut eua ex lat̾e uiri clormien¬
tis facta ẽ. ita et eccła ex latẽ xp̃i
incruce pendentis fabricata ẽ:
quia eiꝰ sanguine redẽpta & mũ¬
data ẽ. a sordib. Duo filii nati st̃.
adȩ: cain. et abel. Cain uͦ popłm
Obtulit cain de fructib t̾re mu¬
nera dño: quia popłs iudȩorum
qui t̾renꝰ erat. t̾rena munera offe¬
rebat: idẽ pͥmicias decimas. sacͥ¬

Expanded text:
doctores Ecclesiae designantur. Et sicut arbores paradisi victum pomorum praebebant primis hominibus, ita et doctores Ecclesiae victum verborum divinorum animabus fidelium in Ecclesia constitutorum praebere non desistunt. De ligno autem vitae, et de ligno scientiae boni et mali superius diximus. Fons vero qui egrediebatur de medio paradisi, Evangelium significabat, qui in medio sanctae Ecclesiae exoritur. Qui inde in quatuor capita dividebatur; quia doctrina Evangelii in quatuor libros dividitur, et circuit omnes terminos terrae. Nam et Adam et sicut Eva ex latere viri dormientis facta est, ita et Ecclesia ex latere Christi in cruce pendentis fabricata est; quia ejus sanguine redempta et mundata est 521 a sordibus. Duo filii nati sunt Adae, Cain et Abel: Cain populum JObtulit Cain de fructibus terrae munera Domino; quia populus Judaeorum qui terrenus erat, terrena munera offerebat, id est, primitias, decimas, sacr
Abbreviated transcription (Latin):
tia: eos qͥ ꝑlegem salui facti sunt:
Colu̾ba gͥ ramũ oliuȩ cũ rurentibꝰ
folus in ore suo detulit: cũ sp̃e sc̃i
gr̃a q eos quos ꝑ legẽ saluau̾at.¬
iẽ assu quodãmodo dõ obtulit.¬
anam Tercio noe columbam ex

Expanded text:
tia, eos qui per Legem salvi facti sunt. Columba igitur ramum olivae cum virentibus foliis in ore suo detulit, cum Spiritus sancti gratia eos, quos per Legem salvaverat, quodammodo Deo obtulit. Tertio Noe c
Abbreviated transcription (Latin):
neq incȩlo neq int̾ra. neq subtꝰ
t̾ram: aꝑire librũ & soluere signa¬
cula eiꝰ. Nullus nãq angłs cȩlũ
inhabitans : nullus iustꝰ interra
consistens: nullus etiã exhis qͥ
mortis debitũ solu̾ant in mundo
numquã. apparuit:qui genus
humanũ de potestate diaboli re¬
dimeret. Quȩ redemptio: aꝑtio
est uetiᷤ destam̃ti. Et ego flebam
multũ: qm̃ nemo dignꝰ inuentꝰ ẽ.
aꝑire librũ nec uidere eũ. Ioħs
in hoc loco ꝑsonã gerit quorum
diximꝰ: idest patrũ uet̾is testa¬
menti. Flebant eñi sc̃i multum:
eo qͦd mysteria diuinaꝵ. scͥpturaꝵ
sibi abscondita. nullus eẽt qui eis
manifestaret: nullꝰq eẽt qui ge¬
nus humanũ ꝑditũ de potesta¬
te diaboli eriꝑet: S queren dũ
nob̃̾ ẽ. cur dicat hunc librũ a nul¬
lo posse uideri: cũ suꝑiꝰdicat. qͦd
eũ indext̾a sedentis suꝑ thronũ
uiderit. Uidebant enim antiqͥ

Expanded text:
lo, neque in terra, neque subtus terram aperire librum et solvere signacula ejus. Nullus namque Angelus coelum inhabitans, nullus justus in terra consistens, nullus etiam ex iis qui mortis debitum solverant, in mundo umquam apparuit, qui genus humanum de potestate diaboli redimeret, quae redemptio apertio est veteris Testamenti. Et ego flebam multum, quoniam nemo dignus inventus est aperire librum, nec videre eum. Joannes in hoc loco personam geritdiximus, id est, Patrum veteris Testamenti; flebant enim sancti multum, eo quod mysteria Scripturarum sibi abscondita nullus esset qui eis manifestaret, nullusque esset qui genus humanum perditum de potestate diaboli erueret. Sed quaerendum nobis est, cur dicat hunc librum a nullo posse videri, cum superius dicat, quod eum in dextera sedentis super thronum viderit. Videbant
Abbreviated transcription (Latin):
acdarchȩ fabricã. et ad iustos qui
ante legem fuerunt ꝑtinet. Ad
demonstrandã gͦ scdĩ sigilli aper¬
tionẽ:pauca de his loquamur.
Ingenesi scͥptũ est: quia dixit
ds ad noe Fac tibi archã deligniᷤᷤ
leiugatis: mansiuncłas in ar¬
cha facies. et bitumine linies in¬
trinsecꝰ et extͥnsecꝰ: et sic facies

Expanded text:
fabricam, et ad justos qui ante Legem fuerunt, pertinet. Ad demonstrandam ergo secundi sigilli apertionem pauca de his loquamur. In Genesi scriptum est quia dixit Deus ad Noe: Fac tibi arcam de lignis laevigatis: mansiunculas in arca facies, et bitumine linies intrinsecus et extrins
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ ht̃ pͥmũ animal quã et
scđłm. et t̾eiũ et quartũ. Significãt
enĩ doctores eccłe. Quod autẽ dicit.
ueni et uide.: ad intelligentiam
spalem nos ꝓuocat: Ac si diceret
Ueni non passib corporis. s passib
mentis: & intellige sp̃alit̃ ea quȩ
pͥmo tempore hẏstorialit̾ facta le¬
gisti. Et ecce equus alb & qui se¬
debat suꝑ eũ. habebat arcũ t
data ẽ ei corona: de ex uit ũincens

Expanded text:
al, quam et secundum, et tertium, et quartum; significant enim doctores Ecclesiae. Quod autem dicit: Veni et vide, ad intelligentiam spiritualem nos provocat, ac si diceret: Veni non passibus corporis, sed passibus mentis; et intellige spiritualiter ea, quae primo tempore historialiter facta legisti. Et ecce equus albus, et qui sedebat super eum, habebat arcum et data est ei corona, et exivit vince
Abbreviated transcription (Latin):
namq. ad martyres: Sextꝰ ad iudȩoꝵ
deiectionẽ: & ad gentiũ uocationem.
Septimꝰ ad aduentũ xpͣi ꝑtinet. Et
Eques nãq ex parte equi irratio¬
nabilis: ex parte uͦ pͣsidentis. ratio¬
nabilis eẽ dinoscit᷑. Similiter et
quȩdã p̾cepta legalia ex parte litt̾e
irrationabilia: exparte autẽ alle¬
goriȩ ualde rationabilia. ẽẽ. comp

Expanded text:
net ad martyres: sexta ad Judaeorum dejectionem, et gentium vocationem: septima ad adventum Christi pertinet: et eques namque ex parte equi, irrationabilis: ex parte vero praesidentis, rationabilis esse dignoscitur. Similiter et quaedam praecepta legalia ex parte litterae, irrationabilia: ex parte autem allegoriae, valde rationabilia esse comp