comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usum ñ eẽ. sutiq ostendit uten dipotesta tẽ da tãñ inpostat̃ iͥ seruiendi
neces sita tem.. Hoc ergo ordinans dñs qđ eum ordinasse. dicita postolus
Qui euuangelid̃ adnunsiant de euangelio uiuere. Illa apostolis loquebatur
ut securi nom possiderenT neq por tarent huic uitȩ neces saria. nec magn
nec minima. Ideo posuit nec uirgũ ostendens a fidelibus suis om̃a deberi
ministris suis nulla suꝑflua requirenib:: Acꝑ hoc addendo. Dignus
enĩ est operarius cibosuo. prorsus aperuit & inlustrauit. unde & quare
haec om̃a loquer&ur: Hanc ergopotesta tem uirgȩ nomine significa ut
ũ dix̃ nequid tollereNinuia nisiuirgã tantan tũ: Potuitenim &iamsic
breuiterdici. Nihil necessarium uobistũ fertitis nec uirgum nisi uirgum
nimas quidem res: Quoduero ad iunctum ẽ nisiuirgũ itu sum intellegat᷑

Expanded text:
usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus, qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec minima. ideo posuit: nec uirgam, ostendens a fidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo: dignus est enim operarius cibo suo, prorsus aperuit et inlustrauit unde et quare haec omnia loqueretur. hanc ergo potestatem uirgae nomine significauit, cum dixit, ne quid tollerent in uia, nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breunimas quidem res: quod vero adjunctum est, nisi virgam tantum, intelligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
haec ñitap̃ cepis se dnm ttĩquã euuangelistae ui uere aliunde
non debetT. quam eis p̃sensib: quibus adnuntiau euuangelium : Alioquin
conra hoc p̃ceptũ fecit. Idẽ a postolus quiuictũ demanuũ suarum laborib:
trunsiebat necuiquã gruuis ess&. Sed potesta. tem dedisse inquascrenT
sibi ista deberi: Cum aũ ad̃o imperatur : nisifiat in obaudiedia e cul¬
paest. Cũ potestas datur. licet cuiq: non uti & tã quã desuo iurecede¬
re: Haec ergo loquens dñs discipulis ida gebat. Qđ ipse a postolus
paulo post ita explicat Nescitis qr qui intemplo operauTur quȩ d&em¬
plos eduNs quialttrio deseruiuNT altario parciunt᷑. sic& dñs ordina¬
bit. His qui euuangelium adnunticiT de euuangelio uiuere. egoaũ¬
nullius horum usus sisum. Cũ ittque dicit ad dñm ordinasse. seci ũt

Expanded text:
haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam grauis esset —, sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inobaudientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo loquens dominus discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quoniam qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altario deseruiunt altario conpartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium adnuntiant de euangelio uiuere. ego aunullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem
Abbreviated transcription (Latin):
uia neque duas tonicas. neq caltia meNTa neq uirgam. continuo subiecit:
Dignus est enĩ opertirius cibosuo. Vndescitis ostendit quur eos haec possidere
acferrenoluerit. N qđ necessaria nonsũ sustenta tionihuius uitae. sed
quia sic eos mittebat ut eis haec deberide monstrur&. Ab illis ipsis quibus
euuangelium credersib adnuntiareNT. tã quã stipendia militarib tt̃¬
quã fruc tum uineae plana toribus tt̃ quã lac gregis pastorib: : Vnde
paulus dic̃. Quistnilitat suis stipendiis umquam quis planTat uin eam
& defruc tueius nonedit ÷ quis pascitgregem & delac tegregis non
ꝑctu Hinc enĩ loquebatur dehisquec essarias̃ praedica torib: euuan¬
gelii. Vndepaulopꝰ dic̃. Sinos uobis spĩtalia semi¬
nauimꝰ mag
num siura carnaliam&amꝰ. Sialii potesta tesure
participesr
non multomagistios. sed nonsumꝰ usiac potestate
cinde appar&

Expanded text:
uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: uia neque duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit, cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus adnuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edit? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, mauestra carnalia metemus? si alii potestatis uestrae participantur, non multo magis nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet
Abbreviated transcription (Latin):
oneris nom̃ sub diuersis significationib: acceperis procul dubio pu¬
tab eundem sibi in loquendo eẽ c̃trariũ & hoc inuna seaTentia it̃ uicine
positis uerbis : Quicũ paulo a Nedicer&. Ater alterius onera portate :
posteti dix̃. Unus quisq ꝓprium onuspor tabit. Sed alias onera participan¬
dȩ infirmitatis alia reddendȩ rationis dõdeactib: nris. Illa cũ fratri¬
b sustenda cõmuniccuT. Haec ꝓpria ab uno quo que poritiTur. Ita &
uirga intellegit᷑ spirita liter : Dequa dicebat apostolus. In uirga ueniã
aduos & corpora lit̃ qua utimur siue adequum siue adaliquid a liud opus
fuerit. ut inter imomit tum &alias huius nominis figura tas significationes
utrũq ergo accipiendũ est a dñõ a postolis dictum & ut nec uirgt̃ ferreNT
& ut ñuirga ferrenT. Cum enĩ secundum mattheũ diceret eis: Nolite possi¬
dere aurum neq argeNum neq pec cuniam in zonisuris. non peram in

Expanded text:
oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirgam ferrent cum enim secundum Mattheum diceret eis: nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in
Abbreviated transcription (Latin):
cerent: Ctad impler&ur qđ dic tũ est ꝑ escam proph&ã dicensem
& c& usq ad illud qđait. & in nomine eiꝰ genes sperabt̃ Hoc solus iste
cõmemorat. Illiduo inalia perrexer̃: Or dinem sane reigestae uid&ur
marcus aliquantulum tenuisse. Ouidic̃ ihm̃ cognita maligna aduer¬
sumse dispositione iudeorũ secessis ad mare cũ discipulis suis &cideũ turbas
confluxisse sanas secũ plurimos. Vnde tiũ ceperit in aliudire non qđ ordine
sequer& uix appar& utrũ ubi dicit conuenisse adeũ turbas potuit enĩ hocũ
& alio tẽpore: An ubi dic̃ asuendit in monsem quod & lucas uid&ur commemo¬
raredicens. Fac tũ esicumillis dieb: exut in monem orare dicendo enĩ in illis
dieb satis ostendit non continuo fac tum
Iat theus ergo sequitur &dic̃ Tunc oblatus est de moniuabens iȩcus & mutus
E& cura uit eũ ita utloquer&ur : & uider& hoc non isto ordine. sed postalia mul¬
ta lucas cõmemorat. &mutũ dicit iaa sum non &iã caecum. Sed inonex eo

Expanded text:
ur quod dictum est per Esaiam prophetam dicentem, et cetera usque ad illud quod ait: et in nomine eius gentes sperabunt. hoc solus iste commemorat, illi duo in alia perrexerunt. ordinem sane rei gestae uidetur Marcus aliquantulum tenuisse, qui dicit Iesum cognita maligna aduersum se dispositione Iudaeorum secessisse ad mare cum discipulis suis et ad eum turbas confluxisse, sanasse eum plurimos. unde autem coeperit in aliud ire, non quod ordine sequeretur, uix apparet, utrum ubi dicit conuenisse ad eum turbas -potuit enim hoc iam et alio tempore — an ubi dicit: ascendit in montem. quod et Lucas uidetur commemorare dicens: factum est autem in illis -diebus, exiit in montem orare; dicendo enim in illis diebus satis ostendit non continuo factum. XXXVII. Mattheus ergo sequitur et dicit: tunc oblatus eet curavit eum, ita ut loqueretur et videret . Hoc non isto ordine, sed post alia multa Lucas commemorat, et mutum dicit tantum non etiam caecum : sed non ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
quetid illud ubait: iugum meum suaue ẽ & onus meum leue: Huius
loci&luas meminit sedex parte . non dictenĩ ipse : Cenittadmeom̃s qui
laboratis & cilia quae setuut Semelcũ hoc dictum adño. sed lucam non
totũ qđ dic tũ est. cõmemorcisse credibile ẽ: Mat theus enĩdicit. in illo
tempore. Respondens ihs postea quã & probauit cuita tatib:.. Luca s
cũ postillã ex probationem ciuita tium in ponitquaedã : ñ itmen mul¬
ta. Ađq hoc ita subiungit. in ipsaora exultabit inspũsiõ & dix̃ .: Cinde
&ĩ simat theus ñ illo tẽpor edicer& sed inipscora tã pauea in t̾ponit
lucas inmedio ut&iam eademhoradictum ñabsurde uidea tur :¬
equit᷑ mattheus & dic̃ In illo tempore habiit iħs sabbato ꝑsattedis ci

Expanded text:
que ad illud ubi ait: iugum enim meum suaue est et onus meum leue. huius loci et Lucas meminit, sed ex parte. non dicit enim ipse: uenite ad me omnes qui laboratis, et alia quae sequuntur, semel autem hoc dictum a domino, sed Lucam non totum quod dictum est commemorasse credibile est. Mattheus enim dicit: in illo tempore respondens Iesus dixit, posteaquam eiprobraui ciuitatibus; Lucas autem post illam exprobrationem . ciuitatium interponit quaedam, non tamen multa, adque hoc ita subiungit: in ipsa hora exultauit spiritu sancto et dixit. unde etiam si Mattheus non in illo tempore diceret, sed in ipsa hora, tam pauca interponit Lucas in medio, ut etiam eadem hora dictum non absurde uideatur. Sequitur Mattheus et dicit: in illo tempore abut Iesus sabbato per sata, disc
Abbreviated transcription (Latin):
nagogneorũ Eccehomo manũ habens aridam & c& usq ad illud ubi
cut & restituta ẽ sanita tisicut altera. Heistosanato quimanũ habe¬
bataridam &iã marcus &lucas ñ taceNt poss&aũ puturi eodie factũ
& despics ed deisto sanato qm̃ sabbatum & hic cõmemoratur : nisi
lucas a peruis s& aliosabbato factũ fuis sede suniuaite aridȩmanus.
pro inde qđ ait mattheus. & cũ ind&ransis & uenitinsrnagogaeoꝵ
non qudem uenit nisicũ in detrunsiss&. Sed pꝰ not dies insina goga eor
uenerit postet quã a sege te illa transut : Anrec ta cossinuo que illuc
uerit non ex pressum est. Aꝑ hoc locus datur narrationi luca equidicit
alio sabbato huius manũs anatũ sed potesimo uere. Quomodo mat̃¬
theus dixerit . qđ ipsunterrogauera N dnm. silic& sabba tocurare :
uolenses inuenire accusandioccasionem Ipseuero illis deo uepro¬
posuerit similitudinẽ dicens.: Quis : ex uobisohmo quihab& ouem

Expanded text:
ecce homo manum habens aridam, et cetera usque ad illud ubi ait: et restituta est sanitati sicut altera. de isto sanato, qui manum habebat aridam, etiam Marcus et Lucas non tacent. posset autem putari eo die factum et de spicis et de isto sanato, quoniam sabbatum et hic commemoratur, nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum fuisse de sanitate aridae manus. proinde quod ait Mattheus: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum, non quidem uenit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem, ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem
Abbreviated transcription (Latin):
diuisũ conruse desolatur. &c& usq: ad illud ubiait. Ex uerbistuis iusti ficaberis
& ex uerbistus condẽ pnaberis. Martus ñ ex occasioneillius muti subicit
dictum deihũ qđ inbel zebub eicit demonia sed p̃ alia quedã quae solus cõmemoꝵ at
hoc quoq: subnectit. siue clio loco id recolens &adungens siueti liquid praȩtermitens
& aliquid do c& ut nouerimꝰ  quem ad modũ intellegamꝰ ubicũq seripturarum
legerimꝰ digitũ dĩ. In aliis aũ quae non hic dicunt marcus & lucas nulla coqro¬
uersia ẽ nec his qui aliquando aliter dicuNT qr eadẽ senTencia ẽ

Expanded text:
itur, et cetera usque ad illud ubi ait: ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque subnectit, siue alio loco id recolens et adiungens, siue aliquid praetermittens et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia e
Abbreviated transcription (Latin):
Quis quis hoc credit credat&iã hoc eẽ bis dictũ : Cũ enim & apudunum
euuangelistã inueniant quȩdã quaebis dixeritdns sicͥapud eun dem
lucam deñ rollendapera inuia. & similiter c&eris duob: locis dic tũ a d ño
inuenitur. Quid mirũ si& aliquid aliudbis dictum singillatim
a singulis dic̃ Eodẽ ordine quoi dictũ est . & ideodiuersusor do appar&
in singulis quia & tunc quando ille. & tunc quando iste cõmemor at dictũ¬

Expanded text:
quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. Cum enim et apud unum quisquis hoc credit, credat etiam hoc esse bis dictum. Cum enim et apud unum Evangelistam inveniantur quaedam quae bis dixerit Dominus; sicut apud eumdem Lucam de non tollenda pera in via et similiter caeteris, duobus locis dictum a Domino invenitur : quid mirum si et aliquid aliud bis dictum singillatim a singulis dicitur eodem ordine quo dictum est, et ideo diversus ordo apparet in singulis, quia et tunc quando et ille, et tunc quando iste commemorat, dictu
Abbreviated transcription (Latin):
dediscipulis suis aitilli tues quiueNTurus es analium epectamꝰ n&itra
usquerdillud ubiait. & iustificata est sapieNtiafili issuis. Hunc totũ
locũ de iohanne bapuista qđ miserit a diħm &cuius modi responsum
acceperiNilliquos misit. Etquiol quid posteorũ di abscessum. deiohann
dñs dix̃. interponitetlucas. Ñquidem ipsoor dine. sed quis eorum
recordationis suae. quisrerum ipscirum hicordinẽ tenetit : nappar&¬
equiturmattheus & dic̃. Tunccepit e probare auita tib: in quib:
fuc tes plurimȩ uir tutes eiꝰ quia ñ egis seNt peniteqiã &cãr usq
ad illud ubiait Terresodomoꝵ remissiuserit indie iudcii. quã
tibi &iã hoc cõmemorat. Lucas conłinuat ouudã sermonidñi &icm
haec ecipsius ore coniungens : Vndemagis uid&. Ipse hocordine illa
cõmemorare quãe ad nõdictas: Mattheus cu suaerecordationis
ordinẽ tenuisse aut siillud qđ idem mat theusait: Tunc cepite¬
ꝓbare ciuita tibus sicacupien dum putatur. Vt punctum ipsũ tem¬

Expanded text:
illi: tu es qui uenturus es an alium expectamus? et cetera usque ad illud ubi ait: et iustificata est sapientia a filiis suis. hunc totum locum de Iohanne baptista, quod miserit ad Iesum et cuiusmodi responsum acceperint illi quos misit et quidquid post eorum abscessum de Iohanne dominus dixit, interponit et Lucas, non quidem ipso ordine, sed quis eorum recordationis suae, quis rerum ipsarum hic ordinem teneat, non apparre civitatibus, in quibus factae sunt plurimae virtutes ejus, quia non egissent poenitentiam, etc., usque ad illud ubi ait, Terrae Sodomorum remissius erit in die judicii, quam tibi . Etiam hoc commemorat Lucas , continuato cuidam sermoni Domini etiam haec ex ipsius ore conjungens: unde magis videtur ipse hoc ordine illa commemorare, quo a Domino dicta sunt; Matthaeus autem suae recordationis ordinem tenuisse: aut si illud quod idem Matthaeus ait. Tunc coepit exprobrare civitatibus, sic accipiendum putatur, ut punctum ipsum tem
Abbreviated transcription (Latin):
qđ prius illi interro guueriT dnm̃ silic& sabbato curare: Deinde qđ in tellegens
cogrta tiones eorum adlitum accusandi quȩrentium consti tuerit in medio
illum quem fueratsana turus. Etnter rogauerit quae marcus & lucas eum
interrogasse cõmemoranT. Actunc illistacenib: proposuis se similitudinem
deoue & cono clusisse. qđ lic& subbato bene face. postrimo circũ spectis eiscũ ira
Sicut marcus dicit. Contrista tũ suꝑ cecita tẽ cordis eorũ dixsissehomini & tende
manum tuam..
equitur mattheus ita contexens narrationẽ suã Ex eui Tesciũ stirisei consi¬
liũ fatiebaNT aduersus eũ quomodo eum ꝑdereis. Ihs aũ suensrecessitinde¬

Expanded text:
 prius interrogaverint Dominum, si licet sabbato curare? Deinde quod intelligens cogitationes eorum, aditum accusandi quaerentium, constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus, et interrogaverit quod Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant. At tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de ove, et conclusisse quod liceat sabbato benefacere. Postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitatem cordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam. Sequitur Matthaeus, ita contexens narrationem suam. Exeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adversus cum quomodo eum perderent. Exeun
Abbreviated transcription (Latin):
pueri : & illud. Siquis putat se sapiensem eẽ in uob̵ in hoc sđo stultus
fiat ut sit sapiens. Quid enĩ aliud dg̃ quam ñsit sa piens ut sit sapiens
aliquando cũ clausae itti dicuisur utex ercetuT inquirentem :
Itẽ quodait. Adgalathas inuicem honera uraportate & sicadi

Expanded text:
pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus pueri"; et illud: si quis putat se sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens, quid aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens"? — aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem; ut est quod ait ad Galatas: inuicem one
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃ necuir gã ferendam : Quodita soluit᷑ ut intellegumus subalia
significatione dic tã uirgum quae setundum marcũ ferendaẽ. & subalia
illã quae secundum mattheum &lucã non ẽ referenda : Sicut abalia
significa tione intellegit᷑ temptacio dequadictũ est: Ds neminẽ tẽptat¬
Illa seduictionis ẽ. haec ꝓbationis. Sicut iudicium aliter accipitur ddequi
dictũ .ẽ. Quibenefecer in resurrectionẽ uitae . quimalefecer in resur¬
rectionẽ iudici. & aliter dequodictum est. ludica me ds̃ & discernae
causa meti de
genTe nscã Illud enĩ iudicium dãpnationis ẽ. hoc¬
discretionis
Etmuliu alia suerba quae non habenT significa¬
tionem. sed
diuersis locis congruenerposita diuerso modo in
Nolitepueri effiͦ sensib: sed malitia. paruuli estote ut sensib ꝑfectisitis
Hoceni breuiter claus a sersentia dicipotuit. nolite eẽ pueri sedestote

Expanded text:
dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam, quae secundum Mattheum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, etilla seductionis est, haec probationis, sicut iudicium aliter accipitur, de quo dictum est: qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae; qui male fecerunt, in resurrectionem iudicii, et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis ediscretionis. Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intnolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit: "nolite esse pueri, sed estote
Abbreviated transcription (Latin):
reigestae. &quis recordationissucie tenuerit. Luc asccũt
continuo postresurrectionẽ filiae iciri subiungit. hunc locum depotestate
& ad monitione discipulorum tambreuiter sanequam marcus. Neque ipse
ita ut hoc sequi &iam inrerũ gestarum ordinea ppareat: In nominibus ergii
discipulorũ lucas qui e salio nomine nominat cumprius eliguutur i monse
amatheo non discrepat. uisi in nomine iudae ia cobi quem mattheus thad¬
theum apellat. Nonliautem codices habeNT leb deum. Quis cũumquam pro¬
hibuerit duob: uel tribus nominibus hominem unũ uocari:. Sol& item quer
quo modomattheus & lucas cõmemoraueriN dex sissedñm discipulis ut
nec uirgũ ferreNT cum dicat marcus: E tp̃cepiteis nequid tollerent inuia
nisi uirgam tantũ & sequat᷑ &iam ipse nonperam ñ panem neq intonaa es
ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suã. in quo & illorum qui

Expanded text:
rei gestae et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem rei gestae et quis recordationis suae tenuerit. Lucas autem continuo post resurrectionem filiae Iahiri subiungit hunc locum de potestate et admonitione discipulorum. tam breuiter sane quam Marcus, neque ipse ita, ut hoc sequi etiam in rerum gestarum ordine appareat. in nominibus ergo discipulorum Lucas, qui eos alio nomine nominat, cum prius eliguntur in monte, a Mattheo non discrepat nisi in nomine Iudae Iacobi, quem Mattheus Thaddeum appellat, nonnulli autem codices habent Lebdeum. quis autem umquam prohibuerit duobus uel tribus nominibus hominem unum uocari? Solet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neque in zona aes, ut ostendat in eodem loco uersari narrationem suam, in quo et illorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
uobis non ꝑdet mercedem succm. In hoc totoloco quemnunc com¬
memoricuimus multamonuit discipulossuos. sed utrum exordi¬
ne mattheus sub iunxerit: Anei ordo nurrandi recordectio
succ fuerit sicut dictum ẽ non apparet. Hunc locum breuiter
uidecur ꝑstrinxisse marcus et eum sic ingressus ẽ. dicens. &cir¬
cuibat castella in circuitud ocens et conuocauit duodecim &ce¬
pit mitte rebinos et dabateis potestictem spirituum in mundori¬
&c& usq cdillud ubiccit. Excutite puluerem depedib ur̃is in
testimonium illis Sedante quam hoc narraret murcus pri¬
us post resus citatam filiam archisynagogi. Illud narrtiuit
ubi dñm in patria sua mirabantur unde illi esset tanta sapi¬
entico etuistutes cumeius cognationem NosseNt. Quod mat¬
theus postad monitionẽ istam discipulorum & post tilia
nulta cominemorat. Itteq incestum ẽ utrum hoc quod agit᷑
in eius petriam mattheus omissum reuocauerit. anmuor¬
cus recordatum aNe coeperit. quisnam eorum ordinem

Expanded text:
uobis, non perdet mercedem suam. in hoc toto loco, quem nunc commemorauimus, multa monuit discipulos suos, sed utrum ex ordine Mattheus subiunxerit, an ei ordo narrandi recordatio sua fuerit, sicut dictum est, non apparet. hunc locum breuiter uidetur perstrinxisse Marcus et eum sic ingressus est dicens: et circuibat castella in circuitu docens. et conuocauit duodecim et coepit eos mittere binos, et dabat illis potestatem spirituum inmundor usque ad illud ubi ait: excutite puluerem de pedibus uestris in testimonium illis. sed antequam hoc narraret Marcus, prius post resuscitatam filiam archisynagogi illud narrauit ubi dominum in patria sua mirabantur, unde illi esset tanta sapientia et uirtutes, cum eius cognationem nossent, quod Mattheus post admonitionem istam discipulorum et post alia multa commemorat. itaque incertum est, utrum hoc, quod agitur in eius patria, Mattheus omissum reuocauerit, an Marcus recordatum anteceperit, quisnam eorum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
&c̃& usq cidillud ubicit. Phariseicut dicebaNt in principe
dȩmoniorum ciecit demones. Hoc deduob: caecis et muto demo¬
nio solus mattheus ponit. Illienim duo cacci dequib: et ecli
narraNt non sunt isti sed tamen simile factum est.
Itc ut sipse mattheus nonetiam illius facca meminisset posset putu¬
ri hoc quod nunc narrut dictum fuisse etiam abaliis duob quod
commendicre memoriae diligenter debemus eẽ quicedam fuc¬
ta similia quod probatur cũmidem ipse eucengelistac utrumq
commemorat. Vt siquando tidia singula apud singulos in ue¬
nerimus atq: in eis contririum quod solui nom possit occurrut
Nobis non hoc ẽẽ factum sed aliud simile uelsimiliter factum
cnede inceps non apparet ordo rerum gestarum. Ncm
Oposthaec duo facta decaccis et muto dȩmonio itasequitur
Etcircuibat ih̃s ciuitates om̃s et castella docens insynagogisẽ
& p̃dicans eu cngelium regni &curans omnem languorem
et omnem infirmitatem. Videns cĩt turbus misertus. ẽ eis

Expanded text:
 usque ad illud ubi ait: Pharisaei autem dicebant: in principe demoniorum eicit demones. hoc de duobus caecis et muto demonio solus Mattheus ponit. illi enim duo caeci, de quibus et alii narrant, non sunt isti, sed tamen simile factum est, ita ut, si ipse Mattheus non etiam illius facti meminisset, posset putari hoc quod nunc narrat dictum fuisse etiam ab aliis duobus. quod commendare memoriae diligenter debemus esse quaedam facta similia, quod probatur, cum idem ipse euangelista utrumque commemorat, ut, si quando talia singula aput singulos inuenerimus adque in eis contrarium quod solui non possit, occurrat nobis non hoc esse factum, sed aliud simile uel similiter factum. Sane deinceps non apparet ordo rerum gestarum. nam post haec duo facta de caecis et muto demonio ita sequitur: et circuibat Iesus ciuitates omnes et castella docens in synagogis eorum et praedicans evangelium regni et curans omnem languorem et omnem infirmitatem videns autem turbas misertus est eis
Abbreviated transcription (Latin):
rent᷑ qui nunc nolunt ẽe xp̃iani Deinde quod defelicitatis rerum hu¬
manarum diminutionem ꝑ xp̃ianai tempora conquirunt᷑ si libros phi¬
losophorum suorum legunt ec rep̃hendentium quae nunceis etiam re¬
cuscintib: & murmurantib: subtrchuntur. Tunc uero magnam laudẽ
repperient temporum xp̃ianorum. Quid enim eis minuit᷑ felicitatis
nisi quod pessimȩ luxuriosȩ quece ab itebant᷑ in magni crecctoris in iuriũ¬

Expanded text:
rentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum hurentur qui nunc nolunt esse Christiani. Deinde quod de felicitatis rerum humanarum deminutione per christiana tempora conqueruntur, si libros philosophorum suorum legant ea reprehendentium quae nunc eis etiam recusantibus et murmurantibus subtrahuntur, tum uero magnam laudem repperient temporum christianorum. quid enim eis minuitur felicitatis, nisi quod pessime luxurioseque abutebantur in magnam creatoris iniuri
Abbreviated transcription (Latin):
guria uel cuspicia uel hacrus picina. uel oracula demonum : Quur
non ꝓfestur ex huius modi cntiquis libris admnonimentum aliquid. &
p̃dictum contrae xp̃ianam fidem & contrxꝓphetacrum nr̃orum ex¬
oresscom icm in omnib gentib: tamꝑspicuam ueritatem: Offendimꝰ
inquiunt deos nr̃os et deseruerunt nos. Ideo aduersus nos xp̃iani p̃uco¬
luerunt ethumanarum rerum felicitas defessa acdiminuta dilabitur:
Hoc sibi ceste ꝑxp̃icnos fuisse uenturum legunt exlibris uatum suorum
Sed ecc legunt ubi si non xp̃s quic eum deorum suorum uolunt fuisse cul¬
torem saltimds̃ ismł in pbatus et detestatus sit quem constat istorum euer¬
sorem : Sed numquam hoc ꝓferent : nisi quo modo forte finxerint quod
cum ꝓtulerint cpparebit eo ipso ceste quod tantares tamignotti ꝓfestur
quaeutiq debuit antequam hoc quod p̃dictum ẽ accidisset indeorum
templis durib: omnium gentium recitari. Vt praestruerent᷑ & p̃mone¬

Expanded text:
guria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur guria uel auspicia uel haruspicia uel oracula demonum? cur non profertur ex huius modi antiquis libris admonitum aliquid et praedictum contra christianam fidem et contra prophetarum nostrorum expressam iam in omnibus gentibus tam perspicuam ueritatem? offendimus, inquiunt. deos nostros et deseruerunt nos, ideo aduersus nos Christiani praeualuerunt et humanarum rerum felicitas defessa ac deminuta dilabitur. hoc sibi certe per Christianos fuisse euenturum legant ex libris uatum suorum, sed ea legant, ubi si non Christus, quia eum deorum suorum uolunt fuisse cultorem, saltem deus Israhel inprobatus et detestatus sit, quem constat istorum euersorem. sed numquam hoc proferent, nisi quod modo forte confiuxerint. quod cum protulerint, apparebit eo ipso certe, quod tanta res tam ignota profertur, quae utique debuit, antequam hoc quod praedictum est accidisset, in deorum templis omnium gentium recitari, ut praestruerentur --et praemone
Abbreviated transcription (Latin):
postremo ut dñs qui fecit ecm et adominatu diaboli et dȩmonum eruit
etim ipsed s̃ is nehł uniuersȩ terrae iamuocet᷑ discipuli xp̃i finxerunt :
Quod ꝓphetȩ quorum libri nunc inmanib: in imicorum xp̃i habentur.
Tam longe antequam xp̃s filius hominis fier& p̃dixer̃ : Hincergo in¬
tellegant quod netar dissimis quidem atq: obtunsissimis obscurum dubi¬
um ue relinquitur : Hinc inquam intellegant xp̃i ꝑuersi lacudatores
& xp̃ianȩ religionis ex secratores. &icm xp̃i discipulos contradeos eorũ
ecc didicisse atq docuisse quae doctrina continet xp̃i: Quia ds̃ isnł qui
haec om̃a quace isticolere uolunt abominanda atq euertenda in libris
ꝓpheticrum p̃cepisse inuenitur. Ipsed s uniuer sȩ terrae sicut tanto ante ꝓ
suspicantur deoseorum coluisse. ac ꝑhos eumtacta potuisse : Numquid
& ds̃ is rhel deoseorum coluit quidese ꝑ om̃s gentes colendo etde illis ceb
eorum : ubiuatinia fanaticorum et diuinationes prtonum: Vbiccu¬

Expanded text:
postremo, ut dominus, qui fecit eam et a dominatu diaboli et demonum eruit eam, ipse deus Israhel uniuersae terrae iam uocetur, discipuli Christi finxerunt, quod prophetae, quorum libri nunc in manibus inimicorum Christi habentur, tam longe ante quam Christus filius hominis fieret praedixerunt?- Hinc ergo intellegant, quod ne tardissimis quidem adque obtunsissimis obscurum dubiumue relinquitur, hinc, inquam, intellegant Christi peruersi laudatores et christianae religionis exsecratores etiam Christi discipulos contra deos eorum ea didicisse adque docuisse quae doctrina continet Christi, quia deus Israhel, qui haec omnia, quae isti colere uolunt, abominanda adque euertenda in libris prophetarum praecepisse inuenitur, ipse deus uniuersae terrae, sicut tanto ante prsuspicantur deos eorum coluisse ac per hos eum tanta potuisse, numquid et deus Israhel deos eorum coluit, qui de se per omnes gentes colendo et de illis aboeorum? ubi uaticinia fanaticorum et diuinationes pythonum? ubi au
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatibus hominum quas insua carne suscepit ideonumerus penes
matt hcum excepto xp̃o ẽ quadragenarius: Quiauero iustiuesuȩ patnis¬
quenos expiatos ab omni peccato purgatos que coniungit ut ficit qđ ait
& ipsexp̃s a quo incipit enumeratio. &ds̃ adquem poruenit connumerantur
& sit numerus septuaginta septem. Quo sigificatur omnium prorsus remis¬
sio & abolitio peccatorum. Quam &iam ipsed ñs ꝑ huius numeri mesterium
euidenter expressit dicens. remittendum essepeccanti non solum septies
sed &iam septuagies septies. Nec frustra istenumerus ad peccatorũ omnium
ꝑtin& mundationem sidiligentius in quiratur. Denarius quippe tam quam
iustitiae numerus in decem preceptis legis ostenditur. porropeccatum est

Expanded text:
iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo numerus penes iniquitatibus hominum, quas in sua carne suscepit, ideo numerus penes Mattheum excepto Christo est quadragenarius. quia uero iustitiae suae patrisque nos expiatos ab omni peccato purgatosque coniungit, ut fiat quod ait , et ipse Christus, a quo incipit enumeratio, et deus, ad quem peruenit, connumerantur et fit numerus septuaginta septem, quo significatur omnium prorsus remissio et abolitio peccatorum. quam etiam ipse dominus per huius numeri mysterium euidenter expressit dicens remittendum esse peccanti non solum septiens, sed etiam septuagiens septiens. Nec frustra iste numerus ad peccatorum omnium pertinet mundationem, si diligentius inquiratur. denarius quippe tamquam iustitiae numerus in decem praeceptis legis ostenditur. porro peccatum est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃nos filiłs hominis factus ẽ : sãtis aut̃ demonstrauit non seideo dixis se
ioseph filium heli quod de illo genitus. sed quod ab illo fuerit adoptatus. cũ
& ipsum adum filium dixit cum sit factus adõ sed & pergratiam quã postea
peccando amisit qͣuc̃ filius in paradiso computatus sit. Qua propt᷑ ingene¬
rationibus matthei significat᷑ nostrorum susceptio peccctorum ad ñõ
xp̃o ingenerationib: aut̃ lucȩ significatur abolitio nostrorum peccatorũ
Ex piatio peccatorum Proinde mattheus ab ipso dauid ꝑ sala monẽ descen¬
dit in cuius matre ille peccauit. Lucas uero adipsum dauid ꝑnathanascen¬
dit ꝑ quem proph&am ds̃ peccatum illius expiabit. Ipse quoque numerus
quem lucas ex sequitur certissime prorsus ab olitionem indicat peccatorx
Quiu enim xp̃i aliqui iniquitas qui anullũ habuit ñ ẽ utique coniunta

Expanded text:
propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse propter nos filius hominis factus est. satis autem demonstrauit non se ideo dixisse Ioseph filium Heli, quod de illo genitus, sed quod ab illo fuerit adoptatus, cum et ipsum Adam filium peccando amisit, tanquam filius in paradiso constitutus sit. 12. Quapropter in generationibus Matthaei, significatur nostrorum susceptio peccatorum a Domino Christo: in generationibus autem Lucae, significatur aboliexpiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum illius expiauit. ipse quoque numerus, quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. quia enim Christi aliqua iniquitas, qui nullam habuit, non est utique coniuncta
Abbreviated transcription (Latin):
mus qui huic regendȩ uitȩ nostrȩ temporali at̃renȩ tamquam
numero quadragenano regalit̃ pro sid& quem adistam mor¬
tatem nobiscum participan dum . quia de scendentẽ uoluit
significare matheus ideo & ipse generationes abbraham usque adioseoh
& usque udipsius xp̃i natiuitatem descendendo commemorauit ubini¬
tio euangelii sui. Lucus aut non ubinitio sed ubaptis moxp̃i generationes
enurrat ec decendo sed ascendendo: tam quam sacerdotem in expiandis
peccatis magis signans ubieum uox decaelo declarauit ubi testimonium iohannes
ipse ꝑ ibuit dicens ecce agnus dĩ ecce qui tollit peccata mundi Ascendendoenĩ
transsit udubraham & ꝑuenit ud dm̃ cui mundati & expiati reconciliamu r
Merito & adoptionis originem ipsesuscepit. quia ꝑ ad optionẽ effitimur
filudĩ credendo infilium dĩ percarnalem uero generationem filius dĩ potius

Expanded text:
mus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae, tanquam mus, qui huic regendae vitae nostrae temporali atque terrenae, tanquam numero quadragenario regaliter praesidet. 11. Quem ad istam mortalitatem nobiscum participandam quia descendentem voluit signet usque ad ipsius Christi nativitatem descendendo commemoravit tio euangelii sui. Lucas autem non ab initio, sed a baptismo Christi generationes enarrat, nec descendendo, sed ascendendo. tamquam sacerdotem in expiandis peccatis magis signans, ubi eum uox de caelo declarauit, ubi testimonium Iohannes ipsi perhibuit dicens: ecce qui tollit peccata mundi. ascendendo autem transit et Abraham et peruenit ad deum, cui mundati et expiati reconciliamur. merito et adoptionis originem ipse suscepit, quia per adoptionem efficimur filii dei credendo in filium dei. per carnalem uero generationem filius dei potius
Abbreviated transcription (Latin):
omnes quad ragintu duȩ : Vnus quippe in illis progeneratoribus bis
numeratur idẽ lechonias uquo factuẽ quȩdum in extraneas gentes
deflexio quando inbabiloniam transmigratũ ẽ : Vbi aũt ordo a recti¬
titudine flectitur adque ut eat indiuersum tam quã angulũ fȩcit illud
quod inungulo ẽ bis numeratur. infine scilic& proris ordinis etiam
capite ipsius deflexionis. Et hoc ipsum iam prefigurabat. xp̃m &ecir
cum cisione ad p̃putidnȩ tam quã ab hierusalem ad babyloniam quo¬
dam modo migraturum Ethinc ad que hinc utrisque in secredentib:
tam quam lapidem angulurem futurũ. Haectunc infigura p̃parabat
ds̃ rebus inuecentate uenturis: Nam &ipse iehonias ubi angulus
iste p̃figuratus int̃p̃tatur p̃paratiodĩ : Sic ergo iam non quadraginta
duȩ quod fatiunt terquatuor decim. sed propt̃ unum bis numeratũ
qua draginta unagenerationes fiunt. siet ipsum xpm adnumere¬

Expanded text:
omnes quadraginta duae. unus quippe in illis progeneratoribus bis omnes quadraginta duae. unus quippe in illis progeneratoribus bis numeratur, id est Iechonias, a quo facta est quaedam in extraneas gentes deflexio, quando in Babyloniam transmigratum est. ubi autem ordo a rectitudine flectitur adque, ut eat in diuersum, tamquam angulum facit, illud quod in angulo est bis numeratur, in fine scilicet prioris ordinis et in capcumcisione ad praeputium, tanquam ab Jerusalem ad Babyloniam quodammodo migraturum, et hinc atque hinc utrisque in se credentibus tanquam lapidem angularem futurum. Haec tunc in figura praeparabat Deus rebus in veritate venturis. Nam et ipse Jechonias, ubi angulus iste praefiguratus est, interpretatur Praeparatio Dei. Sic ergo jam non quadraginta duae, quod faciunt ter quatuordecim, sed propter unum bis numeratum, quadraginta una generationes fiunt, si et ipsum Christum annumere
Abbreviated transcription (Latin):
gintu aũt. quat̃ habent decem Porro ipsidecem ab uno usque codqua¬
tuor progrediente nuimero consummantur. Ad hunc igitur mundũ
ad isticm terrenam mortalem queuitã hominũ ad nos regendos intemp¬
tatione laborantes uenientem regemxpm̃ matheus suscipiens ex orsus
ẽ abraham et numeruuit quadraginta homines Abipsa enim gente
hebreorum quȩ acetens gentibus ut disgeretur ds̃ de terrasua & de cognu¬
tione suu se parauit abraham: Xp̃s uenit incarne. ut & hoc ad eum
distintius ꝓphȩ tandum & prenunti andum maxime ꝑtiner& quod
ꝓmitebatur ex qua iȩss& gente uenturus. Cum enm quat denus genera¬
tiones tribus distinc xiss& articulis. Dicens ab abraham usque ad
dauid generationes esse quatuor decem : et addauid usque ad transmi¬
gratiomen babylones alicis quatuor decim : totidem que ulius usque
udnatiuitatẽ xp̃i Nontumen eus duxit insumma ut dicer& fiunt

Expanded text:
ginta autem quater habent decem. porro ipsa decem ab uno usque ad quatginta autem quater habent decem. porro ipsa decem ab uno usque ad quattuor progrediente numero consummantur. Ad hunc igitur mundum et ad istam terrenam mortalemque uitam hominum ad nos regendos in temptatione laborantes uenientem regem Christum Mattheus suscipiens exorsus est ab Abraham et enumerauit quadraginta homines. ipsa enim gente Hebraeorum, quae a ceteris gentibus ut distingueretur, deus de terra sua et de cognatione sua separauit Abraham, Christus uenit in carne, ut et hoc ad eum distinctius prophetandum et praenuntiandum maxime pertineret, quod promittebatur, ex qua esset gente uenturus. cum enim quater denas generationes tribus distinxisset articulis dicens ab Abraham usque ad Dauid generationes esse quattuordecim et a Dauid usque ad transmigrationem Babyloniae alias quattuordecim totidemque alias usque ad natiuitatem Christi, non tamen eas duxit in summam ut diceret: fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
tematibatur udiabolo : quid aliud quã omne huius seculitemo:
tentationẽ incarnesua quamde nr̃a mortalitate ad sumere
dienatus ẽ prefiguruns : postresurrectiom̃ quoque nonampl¬
us quã dies qua draginti cum discipulis Ix hac t̃ru esseuoluit:
duic eorum uitȩ cchumana conuersatione commixtus & cum
lls alimentũ mortalium quamuis iam non moriturus accipi¬
ens: ut ꝑ ipsos quad raginta dies significar& seocultũ p̃sentia
quod ꝓmiserat impl&urum Quando ait ecce ego uobiscum sum
us q ad comsumnatiore sȩculi Quuraũt iste numerus hanc
temporalem terrenã que signific& uitam illu iterum causa de
proximo occurit quamuis sitalia fortasse secretior: quod & tem¬
pora unnorum qua dripertitis uicibus currunt : & mundus ipse qua¬
tuor partibus terminatur : quas aliquando uentorũ nomine scribturu
commemorat. aboriente. & occidente. cquilone & meridie: Quadra¬

Expanded text:
temptabatur a diabolo, quid aliud quam per omne huius saeculi tempus temptabatur a diabolo, quid aliud quam per omne huius saeculi tempus temptationem in carne sua, quam de nostra mortalitate adsumere dignatus est, praefigurans? post resurrectionem quoque non amplius quam dies quadraginta cum discipulis in hac terra esse uoluit huic eorum uitae adhuc humana conuersatione commixtus et cum illis alimenta mortalium, quamuis iam non moriturus, accipiens, ut per ipsos quadraginta dies significaret se occulta praesentia, quod promiserat, impleturum, quando ait: ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi. cur autem iste numerus hanc temporalem terrenamque significet uitam, illa interim causa de proximo occurrit, quamuis sit alia fortasse secretior, quod et tempora annorum quadripertitis uicibus currunt et mundus ipse quattuor partibus terminatur, quas aliquando uentorum nomine scriptura commemorat, ab oriente et occidente, ab aquilone et meridie. quadra
Abbreviated transcription (Latin):
sion montẽ scm̃ eius ÷ reguntur &iam boni inuirgu ferreu dequib
dicitꝰ tempus ẽ ut incipiat iuditium dedomodñi sfe sinitium a nobis
qualis fini serit eis qui non credunt dĩ euangelio & siustus uix saluus
erit peccator & impius ubi parebunt᷑: Ad quos pertin& quod sequit᷑
tam quã uus figuli confringeseos Reguntur emm boni perhano
diciplinã imali communiunt᷑ qui tam quã idem ipsi conimemoran tꝰ
propt̃ una at que eadem sacrumenta quȩ habent communuc mali
cumbonis : Quit ergo mimerus iste luboriosi hiuus temponis sacra¬
mentunẽ quo sub disciplinu regis xp̃i ud uersus diabolum dimicum :
etiam illud declurat quod quadragintu dierum ieiunium
hoc ẽ humiliationẽ cenimȩ consecrauit. & lex et ꝓphetȩ ꝑ mo¬
ysen & eliam qui quadragenis diebus inieiun auerunt : et cuan¬
gelium pipsius dñi leiuniũ quibus diebus qua dragintu etiam

Expanded text:
Sion montem sanctum eius. reguntur enim etiam boni in uirga ferrea, de quibus Sion montem sanctum eius. reguntur enim etiam boni in uirga ferrea, de quibus dicitur: tempus, ut iudicium incipiat a domo domini, et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et impius ubi parebunt? ad quos pertinet quod sequitur: tamquam uas figuli conteres eos. reguntur enim boni per hanc disciplinam, mali comminuuntur, qui tamquam idem ipsi commemorantur propter una adque eadem sacramenta, quae habent communia mali cum bonis. Quia ergo numerus iste laboriosi huius temporis sacramentum est, quo sub disciplina regis Christi aduersus diabolum dimicamus, etiam illud declarat, quod quadraginta dierum ieiunium, hoc est humilationem animae, consecrauit et lex et prophetae per Moysen et Helian, qui quadragenis diebus ieiunauerunt, et euangelium per ipsius domini ieiunium, quibus diebus quadraginta etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Facile inquam occurrer& ut uideret quib: cacusis homo unus duospcitres heo¬
bere potuerit. Hoc& illis calum niosis occurreret nisilitgare quam con¬
sidenere maluissent. Illud autem quod de inceps in sinuandũ ẽ. reuent
ut aduerti &uideri poss& lectorem at tentissimum & dili gentissimum re¬
quirebat. Acute quippe anim aduersum est mattheum qui regicm in xp̃o
instituerat in sinua reꝑsonam. excepto ipsoxp̃o quad raginta homines in gene¬
rationum seriȩ nomincisse. Numerus aũ istae illud tempꝰ significat quo in
hoc seło & in hacterreo reginos oportet cixp̃o scđm disciplinam liborioscom
qua flagellitds sicut scriptum ẽ. omnem filium quem recipit. Dequadicit
opostolus ꝑtribulatiomẽ nos opertere intrare in regnum di Quam signi¬
finicat illa uirga ferreu de quu in psalmo legitur. reges eos in uirgi
ferrea. Cum sulperius dixis s& ego aut̃ constitutus sum rex abeosuꝑ

Expanded text:
facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quam considerare maluissent. IIII. Illud autem quod deinceps insinuandum est, re uera ut aduerti et uideri posset, lectorem adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui regiam in Christo instituerat insinuare personam, excepto ipso Christo quadraginta homines in generationum serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat deus, ut scriptum est, omnem filium, quem recipit, de qua dicit apostolus per tribulationem nos oportere intrare in regnum dei. quam significat etiam illa uirga ferrea, de qua in psalmo legitur: reges eos in uirga ferrea, cum superius dixisset: ego autem em constitutus sum rex ab eo super
Abbreviated transcription (Latin):
nondum percorda gentium et infines totius orbis effudenit : Postecquamuero
peromnem mundum suo inluxit aduentu. Peromnem utiq: crectuntm diui¬
numillud suum nomen extendit : Non repl&um &x cessione aliqua : Pleni¬
tudo enimnescit augmentum. sed replens uacua ut c& ad minebile nom
eius in uniuersa terra. Huius igitur effusio nominis habundantem quandã
ex ubenientiam gracciarum bonorumque caelestium significat largitatem
ex abundantia enim superfluit quicquid effunditur . Ittiq: sicut creatu¬
ostenderit unitatemiee ffundere sespũ suodicat : Quo intellegtimus:
trimento aliquodiuidatur mentib: singulorum. Quodergo despũ effunditꝰ
nec inciditur nec partibus aliquib: corponelibus comp̃henditur aut seccat᷑
nes dedo &x hoc cognoscimus quia man& in nobis despũquem dedit nobis
quod autem man& semper utiq nec mutatur ergo simutationẽ non
sp̃m. etiam a postolus ait

Expanded text:
nondum per corda gentium, et in fines totius orbis effuderat. Postea vero quam per omnem mundum suo illuxit adventu, per omnem utique creaturam divinum illud suum nomen extendit, non repletum accessione aliqua plenitudo enim nescit augmentum sed replens vacua, ut esset admirabile nomen ejus in universa terra. Hujus igitur effusio nominis abundantem quamdam exuberantiam gratiarum, bonorumque coelestium significat largitatem; ex abundantia enim superfluit, quidquid effunditur. 97. Itaque sicut creatostenderit unitatem, ut effundere se de Spiritu suo dicat. Quo intelligamus incisione ac detrimento aliquo dividatur mentibus singulorum. Quod ergo de Spiritu Dei effunditur, nec inciditur, nec partibus aliquibus corporalibus comprehenditur, aut secaturnes de Deo: Ex hoc cognoscimus quia manet in nobis de Spiritu quem dedit nobis . Quod autem manet semper, utique nec mutatur: ergo si mutationem nonetiam Apostolus ost
Abbreviated transcription (Latin):
Quia in ecodo dixitdñs: Ego antecedo in nomine meo & uocabote nomi¬
nemeo dnĩs inconspectutuo : Dũs ergodixit quia in nomie suo uocauit

Expanded text:
quia in Exodo dixit Dominus: Ego antecedam te in nomine meo et 628 vocabo in nomiquia in Exodo dixit Dominus: Ego antecedam te in nomine meo et 628 vocabo in nomine meo Dominum in conspectu tuo . Dominus ergo dixit quia in nomine suo vocabit