comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deretur historiȩ. Num igitur. istũ ꝓp¬
ter hoc negabimus ex illo uno qui pri¬
mus creatus est esse ꝓpagatũ: Andro¬
gini quos etiam hermafroditas nuncu¬
pant. quamuis admodũ rari sint:
difficile est tamen ut temporib desint.
Inquib sic uterq sexus apparet: ut eix
quo potius debeant accipere nomen in¬
certum sit. Ameliore tamen hoc. ẽ. a ma¬
sculmo ut appellarentur. loquendi con¬
suetudo preualiit. Nam nemo unquã
androginẽcas ut herma froditas nuncu¬
pauit. A Nte annos aliquot nr̃a certe
memoria inoriente duplea homo natus
est superiorib membris: inferiorib sim¬
plex. Nam duo erant capita. duo pecto¬
ra. quatuor manus: uenter autẽ unus.
& pedes duo. sicut uni homini. Et tam
diu uixit: ut multos ad eum uidendum
fama contraheret. Quis autẽ om̃s com¬
memorare possit humanos fecus. longe
dissimiles his ex quib eos natos ẽẽ certis¬
simum est: Sicut ergo hȩc ex illo uno

Expanded text:
deretur historiae. Num igitur istum propderetur historiae. Num igitur istum propter hoc negabimus ex illo uno, qui primus creatus est, esse propagatum? Androgyni, quos etiam Hermaphroditos nuncupant, quamuis admodum rari sint, difficile est tamen ut temporibus desint, in quibus sic uterque sexus apparet, ut, ex quo potius debeant accipere nomen, incertum sit; a meliore tamen, hoc est a masculino, ut appellarentur, loquendi consuetudo praeualuit. Nam nemo umquam Androgynaecas aut Hermaphroditas nuncupauit. Ante annos aliquot, nostra certe memoria, in Oriente duplex homo natus est superioribus membris, inferioribus simplex. Nam duo erant capita, duo pectora, quattuor manus, uenter autem unus, et pedes duo, sicut uni homini; et tam diu uixit, ut multos ad eum uidendum fama contraheret. Quis autem omnes commemorare possit humanos fetus longe dissimiles his, ex quibus eos natos esse certissimum est? Sicut ergo haec ex illo uno
Abbreviated transcription (Latin):
struosis apud nos hominũ partubus. ta¬
lis de monstruosis quibusdam gentibus
reddi potest. Ds̃ enim creator est omiũ.
qui ubi & quando creari quid oporteat
uel oportuerit ipse nouit: sciens uniuer¬
sitatis pulchritudinem quarũ partium
uel similitudine uel diuersitate conterrat.
Sed qui totum inspicere non potest. ta¬
quã deformitate partis offenditur: qm̃
cui congruat & quo referatur ignorat.
Lurib quã quinis digitis in manibus
& pedibus: nasci homines nouimus.
Et hec leuior est quam nulla distantia.
Sed tamen absit ut quis ita desipiat. ut
existimet innumero humanorũ digi¬
torũ errasse creatorem: quãuis nesciens
cur hoc fecerit. Ita & si maior diuersitas
oriatur: scit ille quid egerit cuius opera
iuste nemo reprȩhendit. Apud ypponẽ
daritum. est homo quasi lunatas habeis
plantas. & meis binos tantũmodo digi¬
tos: similes & manis. Si aliqua gens
talis ẽẽt: illi curiose atq mirabili ad¬

Expanded text:
strosis aput nos hominum partubus, tastrosis aput nos hominum partubus, talis de monstrosis quibusdam gentibus reddi potest. Deus enim creator est omnium, qui ubi et quando creari quid oporteat uel oportuerit, ipse nouit, sciens uniuersitatis pulchritudinem quarum partium uel similitudine uel diuersitate contexat. Sed qui totum inspicere non potest, tamquam deformitate partis offenditur, quoniam cui congruat et quo referatur ignorat. Pluribus quam quinis digitis in manibus et pedibus nasci homines nouimus; et haec leuior est quam ulla distantia; sed tamen absit, ut quis ita desipiat, ut existimet in numero humanorum digitorum errasse Creatorem, quamuis nesciens quur hoc fecerit. Ita etsi maior diuersitas oriatur, scit ille quid egerit, cuius opera iuste nemo reprehendit. Aput Hipponem Zaritum est homo quasi lunatas habens plantas et in eis binos tantummodo digitos, similes et manus. Si aliqua gens talis esset, illi curiosae adque mirabili ad
Abbreviated transcription (Latin):
sciopodas uocant: qͦd ꝑ estũ interra
iacentes resupini umbra se pedum prode¬
gant: quosdam sine ceruice oculos haben¬
tes inhumeris: & cȩtera hominum. uel
quasi hominum genera. quȩ in mariti¬
ma platea carthaginis musiuo picta
sunt : ex libris deprompta uelut cu¬
riosioris historiȩ. Quid dicam de cyno¬
chefalis: quorũ canina capita atq ipse
latratus. magis bestias quam homines
confitetur. Sed omnia genera homi¬
nũ que dicuntur esse: credere non est
necesse. Uerum quisquis uspiam nasci¬
tur homo idest animal rationale mor¬
tale: quãlibet nrĩs inusitatam sensib
gerat corꝑis formam. seu colorem. siue
motum. siue sonum. siue qualibet ui:
qualibet parte. qualibet qualitate na
turȩ ea illo ꝓthoplasto originem du¬
cere nullus fidelium dubitauerit. Ap¬
paret tamen quid inplurib natura ob¬
tinuerit: & quid sit ipsa raritate mira¬
bile. Qualis aut̾ẽ ratio redditur de mon¬

Expanded text:
Sciopodas vocant, quod per aestum int erra Sciopodas vocant, quod per aestum int erra jacentes resupini umbra se pedum protegant: quosdam sine cervice oculos habentes in humeris: et caetera hominum, vel quasi hominum genera, quae in maritima platea Carthaginis musivo picta sunt, ex libris deprompta velut curiosioris historiae. Quid dicam de Cynocephalis, quorum canina capita atque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur? Sed omnia genera hominum quae dicuntur esse, credere non est necesse. Verum quisquis uspiam nascitur homo, id est animal rationale mortale, quamlibet nostris inusitatam sensibus gerat corporis formam, seu colorem, sive motum, sive sonum, sive qualibet vi, qualibet parte, quturam: ex illo uno protoplasto originem ducere nullus fidelium dubitauerit. Apparet tamen quid in pluribus natura obtinuerit et quid sit ipsa raritate mirabile. Qualis autem ratio redditur de mon
Abbreviated transcription (Latin):
causa quam figurandarũ uariarũ gen¬
tium propt̾ eccłiȩ sacramentũ iarca fu¬
isse omnia genera: siminsulis qͦ transire
non possent. multa animalia terra pro
utrum ex filiis Noe uel potius ex illo u¬
no homine unde etiam ipsi extiterunt.
ꝓpagata ẽẽ credendum sit quȩdam mon¬
struosa hominũ genera quȩ gentiũ nar¬
rat historia: sicut ꝑhibentur quidam u¬
num habere oculum infronte media:
quibus dã plantas uersas esse post crura:
quibusdam utriusq sexus ẽẽ naturam:
& dextram maminillam uirilem. sim¬
stram muliebrem: uicibusq inter se coe¬
undo & gignere & parere: aliis ora non
esse. eosq ꝑ nares tantũmodo alitu ui-¬
uere: alios statura esse cubitales. quos
pignieos a cubitu greci uocant: alibi
quinquennes concipere feminas. & oc¬
tauũ uite annũ non eacedere. Item fe¬
runt ẽẽ gentem ubi singula crura in
pedibus habent. nec poplitem flectunt:¬
& sunt mirabilis celeritatis. Quos dam¬

Expanded text:
causa quam figurandarum uariarum gencausa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia genera, si in insulis, quo transire non possent, multa animalia terra proutrum ex filiis Noe uel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi extiterunt, propagata esse credendum sit quaedam monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere esse, eosque per nares tantummodo halitu vivere: alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci vocant: alibi quinquennes concipere feminas, et octavum vitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent, nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos
Abbreviated transcription (Latin):
de omni genere bestiarũ quȩ sub eura
hominum non sunt. neq sicut ranȩ na.¬
scuntur ex terra. sed sola commiartione
maris & feminȩ ꝓpagantur. sicut lupi
atq huius modi cętera: quomͦ post di¬
luuium quo ea quȩ marca non erant
cuncta deleta sunt etĩa minsulis ẽẽ potu¬
erunt: si reparata non sunt nisi ea his qͦ¬
rum genera in utroq secru arca seruauit.
Possunt quidem credi ad insulas natando
transisse.: sed ꝓarimas. Sunt autẽ quȩd̾a
tam longe positȩ a continentib terris:
ut ad eas nulla indeatur natare potuis¬
se bestiarum. Quod si homines eas cap¬
tas secum adduxerunt. & eo modo ubi
habitabant earũ genera instituerunt.
uenandi studio fieri potuisse incredi¬
bile non est: quamuis iussu dĩ siue ꝑ¬
missu etiã opere angłoꝵ negandum
non sit potuisse transferri. Si uero e¬
terra ex orta sunt scđm originem pri-¬
mam quando dixrit d̾s producat terra
animam inuam: multo clarius appa¬
ret. non tam reparandorũ animalium

Expanded text:
de omni genere bestiarum, quae sub cura hominum non sunt neque sicuti ranae nascuntur ex terra, sed sola commixtione maris et feminae propagantur, sicut lupi adque huius modi. cetera, quo modo post diluuium, quo ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium
Abbreviated transcription (Latin):
patris infiliũ. Quod uͦ sequitur. & cor
hominis ad ꝓximum suũ. idest conuertet
helyas cor hominis ad ꝓximum suũ. qͥd
melius intelligitur quã cor hominis ad
hominem xp̃m: Tum em̃ sit informa
dĩ ds̃ nr̃: formam serui accipiens esse
dignatus est etiã ꝓcimus nr. Hoc ergo
faciet helyas. Ne forte inquit ueniam
& ꝑcutiam terrã penitus. Terra sunt e¬
nim qui terrena sapiunt: sicut iudȩi
carnales usq nunc. Ex quo utio con¬
tra dm̃i murmura illa uenerunt: quia
mali enplacent: & uanus. ẽ. qͥ seruit dõ¬
UITA alia sunt scripturarum xxx¬
testimonia diuinarũ: de nouissimo ui¬
dicio di. Que si omĩa dicam: nimis lon¬
gum erit. Satis ergo sit: quod & nouis &
ueterib litteris sacris hoc p̃nuntiatũ ẽẽ
ꝓbauimus. Sed ueterib ꝑ xp̃m futurũ
esse iudicium idest iudicem xp̃m de cęlo
esse uenturũ. non tanquã nobis euuden¬
ter expressum est: ꝓpterea quia cum ibi

Expanded text:
Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor hominis ad proximum suum, id est, conuertet Helias et cor hominis ad proximum suum: quid melius intellegitur quam cor hominis ad hominem Christum? Cum enim sit in forma Dei Deus noster, formam serui accipiens esse dignatus est etiam proximus noster. Hoc ergo faciet Helias. Ne forte, inquit, ueniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim, qui terrena sapiunt, sicut Iudaei carnales usque nunc; ex quo uitio contra Deum murmura illa uenerunt: Quia mali ei placent, et: Vanus est qui seruit Dulta alia sunt Scripturarum testimonia divinarum de novissimo judicio Dei; quae si omnia colligam, nimis longum erit. Satis ergo sit, quod et novis et veteribus Litteris sacris hoc praenuntiatum esse probauimus. Sed ueteribus per Christum futurum esse iudicium, id est iudicem Christum de caelo esse uenturum, non tam, quam nouis, euidenter expressum est, propterea quia, cum ibi
Abbreviated transcription (Latin):
dei. quẽ admodũ eam patres intellȩxerunt
idest ꝓphetȩ inquib erat & ipse moyses.
Sic enim cor patrũ conuertitur ad filios.
cũ intelligentia patrũ ꝑducit᷑ adintelli¬
gentiam filioꝵ: & cor filioꝵ ad patres eoꝵ
dum inid qͦd senserunt illi consentiunt &
isti. Ubi . lcix. dixerunt. & cor hominis ac
ꝓximum suũ. Sunt enĩ inter se ualde ꝓ¬
rimi patres & filii. quãquã inuerbis. lat
inter precũ qui ꝓphetice interp̃tati sunt
potest alius sensus idemq electior inueni¬
ri. ut intelligatur helyas cor di patris con¬
uersurus ad filium: non utiq agendo ut
pater diligat filium. sed docendo qͦd pa¬
ter diligat filium: ut & iudei quẽ prius
oderant diligant eundem nr̃m xp̃m.
Iudeis enim nunc auersum cor habet
ds a xp̃o nr̃o: quia hoc putant. Sis er¬
go tunc cor eis conuertetur adfiliũ: cũ
ipsi conuerso corde didicerint dilectionẽ

Expanded text:
daei, quem ad modum eam patres intellexerunt. daei, quem ad modum eam patres intellexerunt. id est prophetae, in quibus erat et ipse Moyses; sic enim cor patrum conuertetur ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in id, quod senserunt illi, consentiunt et isti ; ubi Septuaginta dixerunt: Et cor hominis ad proximum s u u m. Sunt enim inter se ualde proximi patres et filii. Quamquam in uerbis septuaginta interpretum, qui prophetice interpretati sunt. potest alius sensus idemque electior inueniri. ut intellegatur Helias cor Dei Patris conuersurus ad Filium: non utique agendo ut Pater diligat Filium, sed docendo quod Pater diligat Filium; ut et Iudaei, quem prius oderant, diligant eundem, qui noster est, Christum. Iudaeis enim nunc auersum cor habet Deus a Christo nostro, quia hoc putant. Eis ergo tunc cor eius conuertetur ad Filium, cum ipsi conuerso corde didicerint dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
monuisset ut meminissent legis Moysi
quã p̾udebat eos multo adhuc tempore
non eam spũaliter sicut oportuerat accep¬
turos: continuo subiecit. E cce ego mit¬
tam uobis helyam thesbiten antequã ue¬
niat dies dñi magnus & illustris: qui con¬
uertet cor patris ad filium. & corhominũ
ad ꝓximum suũ. ne forte ueniens ꝑcutiam
terram penitus. Per hunc helyam magnũ
mirabilemq ꝓphetam exposita sibi lege ul¬
timo tempore ante iudicium. uideos in
turos: celeberrimum est incordib sermo
nibq fidelium. Ipse quippe ante aduen¬
tũ udicis saluatoris non immerito spera¬
tur esse uenturus: qui etiã nunc uniere
non immerito creditur. Curru namq
igneo raptus est de reb humanis: qͦd eui¬
dentissime scã scriptura testatur. Cũ ue¬
nerit ergo exponendo legem spũaliter qͣm
nunc iudei carnaliter sapiunt. conuertet
cor patris adfilium. idest cor patrũ ad fili¬
os. Singularem quippe ꝓ numero plurali
ut etiam filii sic intelligant legem id.ẽ. iu¬

Expanded text:
monuisset, ut meminissent legis Moysi quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos in turos, celeberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem quippe pro numero plurali ut etiam filii sic intellegant legem, id est Iu
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse pedes suos dicit. & effusos gressus suos
utiq in lapsum: quia zelauit inpeccatori¬
b pacem peccatoꝵ intuens. ita ut inter cẽt̾a
diceret. Quomodo sciuit ds. & si est scientia
in altissimo: Diceret etiam. Nunquid ua
ne iustificaui cor meũ. & laui in innocenti¬
bus manus meas: Ut autẽ solueret hanc
difficillimam quęstionem que fit cũ uiden¬
tur boni esse miseri & felices mali: hoc in¬
quit labor est ante me donec introeam in
scũariũ d̃ĩ. & intelligam innouissimo. Iu¬
dicio quippe nouissimo non sic erit: sed
inaꝑta imquorũ miseria & aꝑta felicita¬
te iustorum longe quam nunc est aliud

Expanded text:
fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modo sciuit Deus, et si est scientia in Altine justificavi cor meum, et lavi in innocentibus manus meas? Ut autem solveret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum videntur boni esse miseri, et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima . Judicio quippe novissimo non sic erit: sed in aperta iniquorum miseria, et aperta felicitate justorum, longe quam nunc est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
igitur abraham ex egypto in locũ
unde uenerat: tunc loth frĩs filius ab
illo interra sodomorum salua caritate
discessit. Diuites quippe facti erant: pa-¬
storesq multos pecorum habere cȩperãt.
Quib inter se riarantibus: eo modo fa¬
miliarũ suarũ pugnacem discordiam
uitauerunt. Poterat quippe hinc ut sunt
humana etiam inter ipsos aliqua rixa
consurgere. Proinde. hoc malum preca-¬
uentis abrahe uerba ista sunt ad loth.
Non sit rira inder me & te. & inter pasto¬
res meos & pastores tuos: quia om̃s fratres
sumus nos. Nonne ecce tota terra ante te
est: Discede a me. Situ insinistram. ego
indearteram: uel srtu indexterã. ego in
sinistram. Hinc. fortasse effecta est inter
homines pacifica consuetudo: ut quando
terrenorũ aliquid partiendum est: ma¬
ior diuidat. minor eligat

Expanded text:
igitur Abraham ex Aegypto in locum unde venerat, tunc Loth fratris filius ab illo in terram Sodomorum salva charitate secessit. Divites quippe facti erant, pastoresque pecorum multos habere coeperant, quibus inter se rixantibus, eo modo familiarum suarum pugnacem discordiam vitaverunt. Poterat quippe hinc, ut sunt humana, etiam inter ipsos aliqua rixa consurgere. Proinde hoc malum praecaventis Abrahae verba ista sunt ad Loth: Non sit rixa inter me et te, et inter pastores meos et pastores tuos, quia omnes nos fratres sumus. Nonne ecce tota terra ante te est? Discede, obsecro, a me: si tu in sinistram, ego in dextram; vel si tu in dextram, ego in sinistram. Hinc fortassis effecta est inter homines pacifica consuetudo, ut quando terrenorum aliquid partiendum est, major dividat, minor eligat
Abbreviated transcription (Latin):
E inde edificato ibi altari & inuocato
ibi dõ abraham. ꝓfectus est inde &
habitauit inheremo: adq inde ire inegip¬
tum famis necessitate compulsus est. ubi
urorem suam dixit sororem. nichil men¬
titus: erat enim & hoc. quia ꝓpinqua e¬
rat sanguine: sicut etiã loth eadem pro¬
pinquitate cum fr̃is eiꝰ eẽt filius. frat̃ eius
est dictus. Itaq uxorem tacuit non nega¬
uit. conugis tuendam pudicitiam com¬
mutens dõ. & humanas insidias cauens
ut homo: qm̃ siꝑiculum quantũ caue¬
ri poterat non caueret: magis tempta¬
ret dm̃ quã speraret indm̃. De qua¬
re. contra calumniant̾e fa̾ustũ mani¬
cheum satis dicrimus. Deniq factum
est quod de dño presumpsit abraham.
Nam pharao rea egypti qui eam sibi
uxorem acceperat: grauiter afflictus
marito reddidit. Ubi absit ut credamꝰ
alieno concubitu fuisse pollutam: quia
multo est credibilius. hoc pharaonem
facere afflictionib magnis non fuisse

Expanded text:
einde aedificato ibi altari et inuocato Deo Abraham profectus est inde et habitauit in eremo adque inde ire in Aegyptum famis necessitate conpulsus est. Ubi uxorem suam dixit sororem, nihil mentitus; erat enim et hoc, quia propinqua erat sanguine; sicut etiam Loth eadem propinquitate. cum fratris eius esset filius, frater eius est dictus. Itaque uxorem tacuit, non negauit, coniugis tuendam pudicitiam committens Deo et humanas insidias cauens ut homo; quoniam, si periculum quantum caueri poterat non caueret, magis tentaret Deum, quam speraret inre contra calumniantem Faustum Manichaeum satis diximus . Denique factum est quod de Domino praesumpsit Abraham. Nam Pharao rex Aegypti, qui eam sibi uxorem acceperat, graviter afflictus marito reddidit . Ubi absit ut credamus, alieno concubitu fuisse pollutam: quia multo est credibilius, hoc Pharaonem facere afflictionibus magnis non fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
sicut defenderunt achademici noui qͦd ess
& si non certum tamen ueri simile uideba¬
tur. Uiginti quatuor ergo fiunt ꝑ eos qu
eas uelut certas propter ueritatem: & als
uiginti quatuor ꝑ eos qui easdem quãuis
incertas propt̾ ueri similitudinem sequer¬
das putant. Rursus quia unamquamq
istarũ quadraginta octo sectarũ potest
quisq sequi habitu cȩterorũ philosophoꝵ
itẽq alius potest habitu cinicorũ: ea hac
etiam differentia duplicantur. & nona¬
ginta sea fiunt. Deinde quia earũ singu¬
las quasq tueri homines possunt atq sec¬
tari. ut aut otiosam diligant uitam. si¬
cut hi qui tantũ modo studiis docꝰtrine
uacare uoluerunt atq ualuerunt. aut
negotiosam sicut hi qui cũ philosopharen¬
tur tamen amministratione rei publice
regendisq rebus humanis occupatissimi
fuerunt. aut ea utroq genere tẽperatã
sicut hi qui partun erudito otio partim
necessario negotio alternantia uite siȩ ct̃¬

Expanded text:
sicut defenderunt Academici noui, quod eis sicut defenderunt Academici noui, quod eis etsi non certum, tamen ueri simile uidebatur. Viginti quattuor ergo fiunt per eos, qui eas uelut certas propter ueritatem, et aliae uiginti quattuor per eos, qui easdem quamuis incertas propter ueri similitudinem sequendas putant. Rursus, quia unamquamque istarum quadraginta octo sectarum potest quisque sequi habitu ceterorum philosophorum, itemque alius potest habitu Cynicorum, ex hac etiam differentia duplicantur et nonaginta sex fiunt. Deinde quia earum singulas quasque ita tueri homines possunt adque sectari, ut aut otiosam diligant uitam, sicut hi, qui tantummodo studiis doctrinae uacare uoluerunt adque ualuerunt, aut negotiosam, sicut hi, qui cum philosopharentur tamen administratione rei publicae regendisque rebus humanis occupatissimi fuerunt,. aut ex utroque genere temperatam, sicut hi, qui partim erudito otio partim necessario negotio alternantia uitae suae tem
Abbreviated transcription (Latin):
um sectarum numerũ ꝑuenitur. Sed iste
quoq numerus duplicatur. adhibita u¬
na differentia socialis uidelicet uitȩ: qm̃
quisquis sectatur aliquam istarũ duode¬
cim sectam. profecto aut propter se tan¬
tum id agit. aut etiam propter sociũ cui
debet hoc uelle quod sibi. Quo circa: du¬
odecim sunt eorũ qui propter se tantum
unamquãq tenendan putant: & aliȩ
duodecim eoꝵ qui non solum propter se
sic uel sic phlosophandũ esse decernunt.
sed etiam propter alios quorũ bonũ appe¬
tunt sicut suum. Heȩ autẽ secꝰ tȩ uiginti
quatuor iterũ geminantur. addita diffe¬
rentia ex achademicis nouis: & fiunt qͣ¬
draginta octo. Illarũ quippe uiginti qua¬
tuor unãquãq sectarũ potest quisq sic te¬
nere ac defendere ut certam: quẽ admodũ
defenderunt stoici. quod hominis bonũ
quo beatus ẽẽt. in anini tantũ modo uir¬
tute consisteret. Potest alius ut incertam:

Expanded text:
um sectarum numerum peruenitur. Sed iste um sectarum numerum peruenitur. Sed iste quoque numerus duplicatur adhibita una differentia, socialis uidelicet uitae, quoniam, quisquis sectatur aliquam istarum duodecim sectam, profecto aut propter se tantum id agit aut etiam propter socium, cui debet hoc uelle quod sibi. Quocirca duodecim sunt eorum, qui propter se tantum unamquamque tenendam putant, et aliae duodecim eorum, qui non solum propter se sic uel sic philosophandum esse decernunt, sed etiam propter alios, quorum bonum adpetunt sicut suum. Hae autem sectae uiginti quattuor iterum geminantur addita differentia ex Academicis nouis et fiunt quadraginta octo. Illarum quippe uiginti quattuor unamquamque sectarum potest quisque sic tenere ac defendere ut certam, quem ad modum defenderunt Stoici, quod hominis bonum, quo beatus esset, in animi tantummodo uirtute consisteret; potest alius ut incertam,
Abbreviated transcription (Latin):
poris uoluptate. Nam sine illa nec cibus
potusq sumitur ut uiuatur: nec concum¬
bitur ut generatio ꝓpagetur. Cum uͦ prȩ¬
fertur uirtuti. ipsa appetitur propt̾ se ip̃¬
sam. uirtus autẽ assumenda creditur prop¬
der illam: idest ut nichil uirtus agat nisi
ad consequendam uel conseruandam cor¬
poris uoluptatẽ. Quȩ uita deformis est
quidẽ. quippe ubi uirtus seruit domine
uoluptati. quamuis nullomͦ hec dicenda
sit uirtus: sed tam̃ etĩa ista horribilis tur¬
pitudo habuit quosdam philosophos pa¬
tronos & defensores suos. Uirtuti porro uo¬
luptas iungitur: quando neutra earum
propter alteram sed propter se ipsas ambe
appetuntur. Qua propter. sicut uolup¬
tas uel subdita uel pręlata uel iuncta uir¬
tuti tres sectas facit: ita quies. ita utrũq
ita prima naturȩ. alias ternas inueniun¬
tur efficere. Pro uarietate quippe huma¬
narum opinionum uirtuti aliquando
subduntur. aliquando prȩferuntur. ali¬
quando iunguntur: ac sic ad duodenari¬

Expanded text:
poris uoluptate; nam sine illa nec cibus potusque sumitur, ut uiuatur, nec concumbitur, ut generatio propagetur. Cum uero praefertur uirtuti, ipsa adpetitur propter se ipsam, uirtus autem adsumenda creditur propter illam, id est, ut nihil uirtus agat nisi ad consequendam uel conseruandam corporis uoluptatem; quae uita deformis est quidem, quippe ubi uirtus seruit dominae uoluptati, quamuis nullo modo haec dicenda sit uirtus; sed tamen etiam ista horribilis turpitudo habuit quosdam philosophos patronos et defensores suos. Virtuti porro uoluptas iungitur, quando neutra earum propter alteram, sed propter se ipsas ambae adpetuntur. Quapropter sicut uoluptas uel subdita uel praelata uel iuncta uirtuti tres sectas facit, ita quies, ita utrumque, ita prima naturae alias ternas inueniuntur efficere. Pro uarietate quippe humanarum opinionum uirtuti aliquando subduntur, aliquando praeferuntur, aliquando iunguntur, ac sic ad duodenari
Abbreviated transcription (Latin):
ibi hȩc fides tam insignib untiis caluit.
ut aliquot hominum milia in xp̃i nomen
mirabili alacritate conuersa. uenditis su¬
is rebus ut egenis distribuerentur. ꝓposito
sc̃o & ardentissima caritate ad pauꝑtatem
uoluntar iam ꝑuenirent: atq inter frem̃¬
tes & sanguinem sitientes iudeos se usq ad
mortem ꝓueritate certare non armata
potentia sed potentiore patientia prȩpa¬
rarent. Hoc si nullis magicis artib factũ
est: cur credere dubitant eadẽ uirtute di¬
uina ꝑ totũ mundũ id fieri potuisse qua
hoc factũ est: Si autẽ ut ierosolimis
sic ad cultũ nomis xp̃i accenderetur
tanta hominũ multitudo quȩ illum in

Expanded text:
Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, Ibi haec fides tam insignibus initiis incanduit, ut aliquot hominum milia in Christi nomen mirabili alacritate conuersa uenditis suis rebus, ut egenis distribuerentur, proposito sancto et ardentissima caritate ad paupertatem uoluntariam peruenirent adque inter frementes et sanguinem sitientes Iudaeos se usque ad mortem pro ueritate certare non armata potentia, sed potentiore patientia praepararent. Hoc si nullis magicis artibus factum est, quur credere dubitant eadem uirtute diuina per totum mundum id fieri potuisse, qua hoc factum est? Si autem ut Hierosolymis sic ad cultum nominis Christi accenderetur tanta hominum multitudo, quae illum in
Abbreviated transcription (Latin):
illa precesserat dicens. Dominabitur a
mari usq ad mare: & a flumine usq ad
terminos orbis terrȩ. Sed qm̃ priusquã
passus esset & resurrexisset amortuis non¬
dum fides om̃ib fuerat definita. in resur-¬
rectione quippe . xp̃i definita est. nam sic
apłs paulus athenensibus loquitur di-¬
cens. iam nunc annuntiãs hominib om̃s
ubiq agere penitentiam. eo qͦd statuit
diem iudicare orbem in ȩquitate in uiro
quo definiuit fidem omnib. resuscitans
illum a mortuis: melius in hac questione
soluenda inde uitium sumimus: prȩser¬
tim quia tunc datus est etiã sp̃s sẽs sicut
eum dari post xp̃i resurrectionem opor¬
tebat. in ea ciuitate eix qua debuit incipe¬
re lea scd̾a. hoc est testamentũ nouũ. Pri¬
ma enĩ fuit ex monte syna ꝑ moysen.
quod testamentum uocatur uetus. De
penitentiam: sed tamen incipientib ab ie¬
rusalem. Ibi ergo ex orsus est huius nomi¬
cifirus fuerat & resurrex erat crederetur:

Expanded text:
illa praecesserat: Dominabitur a illa praecesserat: Dominabitur a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Sed quoniam, priusquam passus esset et resurrexisset a mortuis, nondum fides omnibus fuerat definita in resurrectione quippe Christi definita est, nam sic apostolus Paulus Atheniensibus loquitur dicens: Iam nunc adnuntiat hominibus omnes ubique agere paenitentiam, eo quod statuit diem iudicare orbem in aequitate in uiro quo definiuit fidem omnibus resuscitans illum a mortuis: melius in hac quaestione soluenda inde initium sumimus; praesertim quia tunc datus est etiam Spiritus sanctus, sicut eum dari post resurrectionem Christi oportebat in ea ciuitate, ex qua debuit incipere lex secunda, hoc est testamentum nouum. Prima enim fuit ex monte Sina per Moysen, quod testamentum uocatur uetus. De paenitentiam, sed tamen incipientibus ab Hierusalem. Ibi ergo exorsus est huius nomicifixus fuerat et resurrexerat, crederetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire ꝑmitterent: Quis postremo est
ds̃. non nr̃ utiq sed ipsorũ: qui uel illec¬
tus tanto scelere uel impulsus est ista pre¬
stare: on enĩ alicui dȩmoni sed dõ. di¬
cunt illi uersus hȩc petrum arte magica
defmisse. Ialem dm̃ habent: qui xp̃m ñ
gerem: si nondum annus ipse transisset qͦm
diumatio ficta ꝓmisit. & decepta uanitas
credidit. Cum uͦ eax quo nominis xp̃i cultꝰ
ꝑ ens incarne prȩsentiam &̃ ꝑ apłos instis¬
tutus est. ante aliquot annos ann trecen¬
ti secraginta quinq completi sunt: quid
aliud querimus unde ista falsitas refella¬
tur. Ut em̃ in xp̃i natiuitate hunis rei
non ponamus initium. quia infans & pu¬
er discipulos non habebat: tamen quando
habere cȩpit ꝓculdubio tunc innotuit
ꝑ eius corporalem prȩsentiam doctrina
&e religio a p̃iana: id. ẽ. postea quã influ¬
uio iordane ministerio est iohannis bap¬
tizatus. Propter hoc enĩ de illo ꝓphetia

Expanded text:
peruenire permitterent? Quis postremo est peruenire permitterent? Quis postremo est deus, non noster utique, sed ipsorum, qui uel inlectus tanto scelere uel inpulsus est ista praestare? Non enim alicui daemoni, sed deo dicunt illi uersus haec Petrum arte magica definisse. Talem deum habent, qui Christum non gerem, si nondum annus ipse transisset, quem diuinatio ficta promisit et decepta uanitas credidit. Cum uero, ex quo nominis Christi cultus per eius in carne praesentiam et per apostolos institutus est, ante aliquot annos anni trecenti sexaginta quinque conpleti sint, quid aliud quaerimus, unde ista falsitas refellatur? Ut enim in Christi natiuitate huius rei non ponamus initium, quia infans et puer discipulos non habebat, tamen quando habere coepit, procul dubio tunc innotuit per eius corporalem praesentiam doctrina et religio Christiana, id est, postea quam in fluuio Iordane ministerio Iohannis est baptizatus. Propter hoc enim de illo prophetia
Abbreviated transcription (Latin):
nomenq illius quã suum eoli maluerit
magicis artib suis. magnis laborib & pe¬
riculis suis. postremo etiam effusione san-¬
guinis sui. Si petrus maleficus fecit ut
xp̃m sic diligeret mundus: quid fecit in¬
nocens xp̃c ut eum sic diligeret petrus:
Respondeant igitur ipsi sibi: & si possunt
intelligant illa suꝑna gr̃a factum esse.
ut propter ȩternam uitam xp̃m dilige¬
ret mundus. qua grã factum est ut &
propter ȩternam uitam ab illo accipi-¬
endam. & usq ad temporariam mortẽ
ꝓ illo patiendam xp̃m diligeret petrus.
Deinde. isti dii qui sunt qui possunt ista
prȩdicere nec possunt auertere. ita suc¬
cumbentes uni malefico & uni sceleri
magico. qui puer ut dicunt anniculus¬
est occisus & dilanatus & ritu nefario
sepultus: ut sectam sibi aduersariam
tam ꝓlico tempore conualescere. dot
tantarumq ꝑsecutionum horrendas
crudelitates non resistendo sed patiendo
superare. & ad suorũ simulachrorũ. dem¬
plorũ. sacrorum. oraculorũ euersionem

Expanded text:
nomenque illius quam suum coli maluerit magicis artibus suis, magnis laboribus et periculis suis, postremo etiam effusione sanguinis sui! Si Petrus maleficus fecit, ut Christum sic diligeret mundus, quid fecit innocens Christus, ut eum sic diligeret Petrus? Respondeant igitur ipsi sibi et si possunt intellegant illa superna gratia factum esse, ut propter aeternam uitam Christum diligeret mundus, qua gratia factum est, ut et propter aeternam uitam ab illo accipiendam et usque ad temporariam mortem pro illo patiendam Christum diligeret Petrus. Deinde isti di qui sunt, qui possunt ista praedicere nec possunt auertere, ita succumbentes uni malefico et uni sceleri magico, quo puer, ut dicunt, anniculus occisus et dilaniatus et ritu nefario sepultus est, ut sectam sibi aduersariam tam prolixo tempore conualescere, tot tantarumque persecutionum horrendas crudelitates non resistendo, sed patiendo superare et ad suorum simulacrorum templorum, sacrorum oraculorum euersionem
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitatẽ suã. non idõ mori pote¬
runt illa corꝑa quia dolebunt. Postremo
si corpora faciunt ut anime doleant: cur
eis dolorem possunt. mortẽ uͦ inferre ñ posst̃.
nisi quia non est consequens ut mortem fa¬
ciat quod dolorem facit: Cur ergo incre¬
dibile est. ita ignes illis corꝑib dolorem pos¬
se inferre non mortem: sicut ipsa corpora
dolere animas faciunt quas tamen non id̾o
mori cogunt. Non est igitur necessari¬
um future mortis argumentum. dolor.
YA Prorter. si ut scripserunt.N
qui naturas animalium curiosius inda¬
garunt: salamandra inignib uiuit: et
quidam notissimi siciliȩ montes qui tanta
corꝑis duturnitate ac uetustate usq nc̃
ac deinceps flammis estuant atq integri
ꝑseuerant satis idonei testes sunt non om¬
ne quod ardet absumi. & anima indicat
non omne quod dolere potest posse etiam
mori: quid ad huc a nobis rerum poscun¬
tur exempla quib doceamus non esse in¬

Expanded text:
immortalitatem suam, non ideo mori poteimmortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem uero inferre non possunt, nisi quia non est consequens, ut mortem faciat quod dolorem facit? cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quae tamen non ideo mori cogunt ? non est igitur necessarium futurae mortis argumentum dolor.apropter si, ut scripserunt qui naturas animalium curiosius indagarunt, salamandra in ignibus uiuit et quidam notissimi Siciliae montes, qui tanta temporis diuturnitate ac uetustate usque nunc ac deinceps flammis aestuant adque integri perseuerant, satis idonei testes sunt non omne, quod ardet, absumi et anima indicat non omne, quod dolere potest, posse etiam mori: quid adhuc a nobis rerum poscuntur exempla, quibus doceamus non esse in
Abbreviated transcription (Latin):
gis ad animam ꝑtineret mori. ad quã
magis ꝑtinet & dolere. Cum uͦ illa que
magis dolere potest non possit mori: qͥd
momenti affert. cur illa corꝑa qm̃ futu¬
ra sunt indolorib ido etĩa moritura ẽẽ
credamus : Dixerunt quidã platoni¬
ci: exterrenis corporib moribundisq
membris esse anime. & metuere. & cupe¬
re. & dolere. atq gaudere. Unde uirgiliꝰ:
hinc inquit idest ex moribundis derrem
corꝑis membris metuunt. enpiuntq: do¬
lent. gaudentq. Sed conuicimus eos in
duodecimo huius oꝑis libro: habere ani¬
mas scdm̃ ipsos ab om̃ĩ etĩã corporiᷤ labe purga¬
taᷤ. dirã cupiditatẽ qua rursus incipiunt
in corꝑa uelle reuerti. Ubi autẽ potest
esse cũpiditas: ꝓfecto etiã dolor potest.
Frustrata quippe cupiditas. siue non ꝑ-¬
ueniendo quo tendebat. siue annttendo
quo ꝑuenerat: uertitur indolorem. Qua¬
ꝓpter. si anima quȩ uel sola uel maxima
dolet. habet tamen quandã ꝓsuo modo

Expanded text:
gis ad animam pertineret mori, ad quam gis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. Cum uero illa, quae magis dolere potest, non possit mori, quid momenti adfert quur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? Dixerunt quidem Platonici ex terrenis corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere et dolere adque gaudere; unde Vergilius: lHinc, inquit, id est ex moribundis terreni corporis membris metuunt cupiuntque, dolent gaudentque.\' Sed conuicimus eos in duodecimo huius operis libro, habere animas secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem. quin corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur in dolorem. quapropter si anima, quae uel sola uel maxime dolet, habet tamen quandam pro suo modo
Abbreviated transcription (Latin):
omnium. Si autẽ consideremus diligentiꝰ:
dolor qui dicitur corꝑis magis ad animam
ꝑtinet. Anime est en̾im dolere non corꝑis:
etiã quando ei dolendi causa existit a cor¬
pore: cũ in eo loco dolet ubi leditur corpꝰ.
Sicut enĩ dicimus corꝑa sentientia & cor¬
pora uiuentia. cum ab anima sit corpori
sensus & uita: ita corꝑa dicimus & dolen¬
tia cũ dolor corꝑi nisi ab anima esse non pos¬
sit. Dolet itaq anima cũ corꝑe: in eo loco
eius ubi aliquid contingit ut doleat. Do¬
let & sola quãuis sit incorꝑe. cum aliqua
causa etiã inuisibili tristis. ẽ. ipsa corꝑe
incolumi: dolet etĩa non incorꝑe consti¬
tuta. Nam utiq dolebat diues ille apud
inferos quando dicebat: crucior in hac
flamina. Corpus autẽ nec ex anime
dolet: nec animatũ sine anima dolet.
Siergo a dolore argumentũ recte sume¬
retur ad mortẽ. ut idõ mors possit acci¬
dere quia potuit accidere & dolor: ma¬

Expanded text:
omnium. Si autem consideremus diligentius, omnium. Si autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corpori sensus et uita: ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. Dolet itaque anima cum corpore in eo loco eius, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi; dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat diues ille aput inferos, quando dicebat: Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere. quia potuit accidere et dolor, ma
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsa assiduitate uilescunt: ita ut ex
ipsa india quȩ remota. ẽ. pars orbis a no¬
bis desierimus nonnulla mirari: quȩ ad
nos potuerunt miranda ꝑduci.
nunc non est. Non enĩ nulla sed sempiter¬
na mors erit: quando nec uiuere anima
poterit dm̃ non habendo. nec dolorib cor¬
poris carere moriendo. Prima mors amm̃a
nolentem pellit ecorꝑe: scda mors animã
nolentem tenet in corpore: ab utraq tam̃
morte cõmuniter id habetur. ut qͦd non
uult anima de suo corꝑe patiatur. Atten¬
dunt autẽ isti contradictores nullam ẽẽ
nunc carnem quȩ dolorem pati possit
mortẽq non possit: & non attendunt ẽẽ
tamen aliquid tale quod corꝑe maius sit.
Ipse quippe animus cuius p̃sentia corpus
uiuit & regitur: & dolorem pati potest.
& mori non potest. Ecce inuenta res est:
que cũ sensum doloris habeat. immortalis
est. Hoc igit᷑ erit tunc etiã incorꝑib dam¬
natorũ: quod nunc ẽẽ scimus in animis

Expanded text:
sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex sed ipsa adsiduitate uilescunt, ita ut ex ipsa India, quae remota est pars orbis a nobis, desierimus nonnulla mirari, quae ad nos potuerunt miranda perduci. nunc non est. Non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit Deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. Prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore; ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Adtendunt autem isti contradictores nullam esse nunc caris, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non adtendunt esse tamen aliquid tale quod corpore maius sit. Ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortalis est. Hoc igitur erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis
Abbreviated transcription (Latin):
lut ipse ignis latens anima sit inuisibilis
uisibilis corꝑis. Iam uͦ quã mirũ est: quod
cũ extinguitur tunc accenditur. Ut enĩ
occulto igne careat: aqua infunditur.
a quaue ꝑfunditur. Et cũ ante sit fri¬
gida: inde feruescit unde feruentia cun¬
cta frigescunt. Uelut ergo ex spirante
illa gleba discedens ille ignis qui latebat
apparet: ac deinde tanquã morte sic
frigida est. ut adiecta unda non sit ar¬
sura: & quã calcem uocabamus uiuã.
uocemus extinctam. Quid est qͦd huic
miraculo addi posse uideatur: Et tam̃
additur. Namsi non adhibeas aquam
sed oleum quod magis fomes est ignis.
nulla eius ꝑfusione uel infusione ferues¬
cit. Hoc miraculum si de aliquo indico
lapide legeremus siue audiremus. & in
nr̃m experim̃tũ uenire ñ posset: ꝓfec¬
to aut mendacium putaremus. aut od¬
te granditer miraremur. Quarum uͦ
rerũ ante nr̃os oculos cotidiana docum̃¬
ta uersantur. ñ genere minus mirabili

Expanded text:
lut ipse ignis latens anima sit inuisibilis lut ipse ignis latens anima sit inuisibilis uisibilis corporis. Iam uero quam mirum est, quod, cum exstinguitur, tunc accenditur! Ut enim occulto igne careat, aquae infunditur aquaue perfunditur, et cum ante sit frigida, inde feruescit, unde feruentia cuncta frigescunt. Velut exspirante ergo illa gleba discedens ignis, qui latebat, apparet, ac deinde tamquam morte sic frigida est, ut adiecta unda non sit arsura et quam calcem uocabamus uiuam, uocemus exstinctam. Quid est quod huic miraculo addi posse uideatur? et tamen additur. Nam si non adhibeas aquam, sed oleum, quod magis fomes est ignis, nulla eius perfusione uel infusione feruescit. Hoc miraculum si de aliquo Indico lapide legeremus siue audiremus et in nostrum experimentum uenire non posset, profecto aut mendacium putaremus aut certe granditer miraremur. Quarum uero rerum ante nostros oculos cottidiana documenta uersantur, non genere minus mirabili,
Abbreviated transcription (Latin):
istis iuueret. Quid in carbonib. ñne
miranda res est & tanta infirmitas ut
ictu leuissimo frangantur. pressu facilli¬
mo conterantur: & tanta firmitas ut
nullo humore corrũpant᷑. nulla ȩtate
uincantur: usq adeo ut eos substerne.¬
re soleant qui liites figunt ad conun¬
cendum litigatorem quisquis post quan¬
talibet tempora exciterit firumq lapi¬
dem. limitem non esse contenderit: Gͥs
eos interra humida infossos ubi ligna pu¬
trescerent tam diu durare incorruptibi
liter posse nisi rerũ ille corruptor ignis ef¬
fecit:INtueamur etĩa miraculum
calcis. Excepto eo de quo iam satis di¬
ximus quod igne candescat. quo alia te¬
tra redduntur. etĩa occultissime ab ig¬
ne ignem concipit. eumq iam gleba
tangentib frigida tam latenter seruat
ut nullo nro sensui prorsus appareat:
sed comꝑtus experimento etiam dũ non
apparet sciatur in esse sopitus. Propter
quod eam uiuam calcem loquimur. ue¬

Expanded text:
istis viveret. Quid in carbonibus, nonne istis viveret. Quid in carbonibus, nonne miranda est et tanta infirmitas, ut ictu levissimo frangantur, pressu facillimo conterantur; et tanta firmitas, ut nullo humore corrumpantur, nulla aetate vincantur, usque adeo ut eos substernere soleant, qui limites figunt, ad convincendum litigatorem, quisquis post quantalibet tempora exstiterit, fixumque lapidem limitem non esse contenderit? Quis eos in terra humida infossos, ubi ligna putrescerent, tam diu durare incorrupliter posse nisi rerum ille corruptor ignis effecit? Intueamur etiam miraculum calcis. Excepto eo, de quo iam satis diximus, quod igne candicat, quo alia taetra redduntur, etiam occultissime ab igne ignem concipit eumque iam gleba tangentibus frigida tam latenter seruat, ut nulli nostro sensui prorsus appareat, sed conpertus experimento. etiam dum non apparet, sciatur inesse sopitus. Propter quod eam uiuam calcem loquimur, ue
Abbreviated transcription (Latin):
tũ corpulentie siccioris & contractioriᷤ
fuit. Qyis palee dedit. uel tam frigi¬
dam uim ut obrutas niues seruet: uł tã
feruidam. ut poma immatura maturet:
De ipso igne mira quis explicet. quo qͦq
adusta nigrescunt cum ip̃se sit lucidus.
& pene omnia que ambit & lambit colo¬
re pulcherrimo decolorat. atq exprima
fulgida carbonem teterrimum reddit:
Neq id quasi regulariter definitum est.
Nam econtrario lapides igne candente
ꝑcocti & ipsi fiunt candidi. & quamuis
magis ille rubeat. illi albido colore nitẽ¬
scant. congruit tam̃ luci qͦd album est.¬
sicut nigrũ tenebris. Cum itaq ignis
in lignis ardeat ut lapides coquat: con¬
trarios habet non incontrariis reb effec¬
tus. Et si enĩ lapides & ligna diuersa st̃.
contraria tamen non sunt sicut album
& nigrũ. quorũ in lapidib unũ facit.
alterũ inlignis. clarus illos clarificans.
hec offuscans: cũ in illis deficeret nisi in

Expanded text:
tum corpulentiae siccioris et contractioris tum corpulentiae siccioris et contractioris fuit. Quis paleae dedit uel tam frigidam uim, ut obrutas niues seruet, uel tam feruidam, ut poma inmatura maturet? De ipso igne mira quis explicet, quo quaeque adusta nigrescunt, cum ipse sit lucidus, et paene omnia, quae ambit et lambit, colore pulcherrimus decolorat adque ex pruna fulgida carbonem taeterrimum reddit? Neque id quasi regulariter definitum est; nam e contrario lapides igne candente percocti et ipsi fiunt candidi, et quamuis magis ille rubeat, illi albicent, congruit tamen luci qsicut nigrum tenebris. Cum itaque ignis in lignis ardeat, ut lapides coquat, contrarios habet non in contrariis rebus effectus. Etsi enim lapides et ligna diversa sunt; contraria tamen non sunt, sicut album et nigrum, quorum in lapidibus unum facit, alterum in lignis, clarus illos clarificans, haec obfuscans; cum in illis deficeret, nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem uiuorum atq mortuorũ ad
modi supplicium sit futurũ diaboli et
omniũ ad eum ꝑtinentiũ in hoc libro
nobis quantũ ope diuina ualebimus di¬
ligentius disputandũ est. Ido autem
hunc tenere ordinem malui ut postea
esse meternis corpora durare cruciati¬
bus. quam sine dolore ullo in ȩterna be
tatẽ: ab illo inditam qui tã miras & ua¬
rias tot reb indidit quas uidemus. ut
eas quia multȩ sunt non miremur.
UIs enim. nisi ds creator omniũ de¬
dit carm pauonis mortui ne putresce¬
ret: Quod cum auditũ incredibile ui¬
deretur. euenit ut apud kartaginem
nobis cocta apponeretur hec auis. De
cuius pectore pulparũ quantũ uisum. ẽ. De
decerptũ seruari iussimus. quod post di¬
erum tantũ spatium quantũ alia caro
quȩcũq cocta putresceret. ꝓlatũ atq
oblatum. nichil nr̃m offendit olfactũ.
Itemq repositum post dies amplius
quã triginta: idem quod erat inuentũ
est. Idemq post annũ: nisi quod aliqͦn¬

Expanded text:
iudicem uiuorum adque mortuorum, ad modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea lius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna betatem ab illo inditam, qui tam miras et uarias tot rebus indidit, quas uidemus, ut eas, quia multae sunt, non miremur. Quis enim nisi Deus creator omnium dedit carni pauonis mortui ne putesceret? Quod cum auditum incredibile uideretur, euenit ut aput Carthaginem nobis cocta adponeretur haec auis, de cuius pectore pulparum, quantum uisum est, decerptum seruari iussimus; quod post dierum tantum spatium, quanto alia caro quaecumque cocta putesceret, prolatum adque oblatum nihilo nostrum offendit olfactum. Itemque repositum post dies amplius quam triginta idem quod erat inuentum est, idemque post annum, nisi quod aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
cantur. Ubi & si fabula cantat crimen
numinũ falsum: delectari tamen fal¬
so crimine crimen est.
in insula diomedea non longe amonte
gargano qui est in appiilia: & hoc tẽplũ
circumuolare atq incolere has alites. tam
mirabili obsequio ut aqua impleant &
asꝑgant: & eo si greei uenerint uel gre

Expanded text:
cantur, ubi etsi fabula cantat crimen cantur, ubi etsi fabula cantat crimen numinum falsum, delectari tamen falso crimine, crimen est in insula Diomedea, non longe a monte Gargano, qui est in Apulia, et hoc templum circumuolare adque incolere has alites tam mirabili obsequio, ut aquam inpleant et adspergant; et eo si Graeci uenerint uel Gr