comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ra iussit germinare t̃rã non dic¬
dũ est. scĩficauit . f. ec̃ luna & sidera.
ñ dictũ est scĩficauit: Iussit anima¬
lia ꝓcedere deaquis natantia &x uo¬
latilia non dicoum est scĩficauit.
Iussit de t̃ra exire animalia qua¬
drupedia & om̃a reptilia nondic
uentum est ad septimũ diẽ ubi re¬
suã significauit requiẽ nr̃am Ibi
ergo erit scĩficatio nr̃a plena ubi
cũ illo sine fine requioscamus. Nam
quare ds̃ requiescer&. ñ enĩ ope¬
rando fatigatus est. Tusi uerbo fa¬
cias non fatigaris. Si iubeas ex con¬
dinuo fiat stas integor manes. pau¬
ca uerba dixit imde totũ fecio.
& subito lassatus est ergo legẽ
inseptem Iungatur sp̃s legis quia
si acceperis legẽ & defuerit tibi
adiutoriũ sp̃s. nonin ples quod legis.
non inplos quod tibi iubetur. Sed
homo sublege in suꝑ praeuaricator
cidĩte. Quare lit cera occidite : quia
preuaricatorẽ tefacit: Non potes
excusare de ignorantia quia legẽ
accopisti. iam quod faceres didicisti

Expanded text:
 non dictum est, sanctificavit. Fecit lunam et sidera, non dictum est, sanctificavit. Jussit animantia procedere de aquis natantia et volantia, non dictum est, sanctificavit. Jussit de terra exire animalia quadrupedia et omnia reptilia, non diavit. Ventum est ad septimum diem, ubi resuam Deus sanctificavit requiem nostram. Ibi ergo erit sanctificatio nostra plena, ubi cum illo sine fine requiescamus. Nam quare Deus requiesceret? Non enim operando fatigatus est. Tu si verbo facias non fatigeris? Si jubes, et continuo fiat, stas, integer manes. Pauca verba dixit, unde totum fecit, et subito lassatus est. Ergo agnosin septem. Jungatur spiritus legi, quia si acceperis legem, et defuerit tibi adjutorium spiritus, non imples quod legis: non imples quod jubetur tibi, sed homo sub lege insuper praevaricator cidit te. Quare littera occidit te? Quia praevaricatorem te faciet, nec potes excusari de ignoraccepisti, jam quod faceres didicisti,
Abbreviated transcription (Latin):
que modo est quia & ipsa uocat¬
in regno celorum hab& pisces simul
natantes & bonos & malos. In isto
regno celorũ idẽ mnecclesia hui:
temporis minimus uocatur.
ille quidocex bona &agit mala¬
quia ibi est &ipse. Honenĩ non
est ibi in regno celocũ idest in
ecclesia qualis est illo tẽpore do¬
cex bona. agit mala necessarius
est: mercennarius est. Am̃ dico
uobit ait. ꝑceperunt mercedẽ
erit : magnus uocabitur in regno
celorum Ecce sunt illi pisces magni
addexteram capti qui fecerit &
sic docuerit bona docueris. ñ sibi
loquenti male uiuendo contradi¬
xerit cũ male uite testẽ habeat
lingũa bonã quiergo fecerit &
sic docuerit: magnus uocabitur
in regno celorũ Dico enim uobis
quia nisi habundauerit iusticia

Expanded text:
quae modo est. Quia et ipsa vocatquae modo est. Quia et ipsa vocatur regnum coelorum, habet pisces simul natantes, et bonos et malos. In isto regno coelorum, id est, in Ecclesia hujus temporis, minimus vocatur ille, qui docet bona quia ibi est et ipse. Non enim non est ibi: ibi est in regno coelorum, id est, in Ecclesia, qualis est isto tempore. Docet bona, agit mala: necessarius est, mercenarius est. Amen dico vobis, ait, perceperunt mercedem erit, magnus vocabitur in regno coelorum. Ecce sunt illi pisces magni ad dexteram capti, qui fecerit et sic docuerit, bona docuerit, non sibi loquenti, male vivendo contradixerit, cum malae vitae testem habeat linguam bonam. Qui ergo fecerit et sic docuerit, magnus vocabitur in regno coelorum. Dico autem vobis, quia nisi abundaverit justitia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possunt. petrus ad traxit
retia adlitus. Modo cũ euuan¬
goliũ legeretur. audistis. ubi
audis litus: intellige finem
maris. ubi audis finem maris.
intellige finẽ scłi In illa pisca¬
dione non adlitus tracti sunt
retia. sed ipsi pisces qui capti
sunt in nauiculas fusi sunt:
hic autẽ traxer̃ adlitus. S pera
finem seculi uenturus est. finis
bono dextrorũ. malo sinistrorũ.
quid pisces: ad traxerunt inquid
retia habentia pisces centũ quin¬
quaginta tres. Et adiecit euuan¬
gelista rem necessariã. et cũ tam
magni esient non ẽ scissũ rete.
magni erunt: sed hereses none¬
rint. &ideo magis heroses ñerunt:
quia magni erunt. quid sunt
magni. lege uerba ipsius dñi in
euangelio & inuenis magnos. Ait
enim quodã loco. am̃ enĩ dico¬
uobis quõ quicumq soluerit
unũ demandatis istis minimis
&x docuerit sic. Id est soluerit
male uiuendo. &docuerit bona
dicendo: minimus uocabitur
in regno celorũ Id est inecclesia

Expanded text:
n pn pretia ad littus. Modo cum evangelium legitur audistis. Ubi audis littus, intellige finem maris: ubi audis finem maris, intellige finem saeculi. In illa piscatione, non ad littus attracta sunt retia, sed ipsi pisces, qui capti sunt, in naviculas fusi sunt, hic autem traxerunt ad littus. Spera finem saeculi, venturus est finis, bono dextrorum, malo sinistrorum. Quid? pisces attraxerunt, inquit, retia habentia pisces centum quinquaginta tres. Et adjecit Evangelista rem necessariam: Et cum tam magni essent, non est scissum rete. Magni erunt, sed haereses non erunt, et ideo magis haereses non erunt, quia magni erunt. Quid sunt magni? Lege verba ipsius Domini in Evangelio, et invenies magnos, ait enim quodam loco: Non veni vobis, quoniam quicunque solverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic, id est, solverit male vivendo, et docuerit bona docendo, minimus vocabitur in regno coelorum , id est in Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
sinistram missa sunt retia pres¬
sura turbarũ quia tantũ cap¬
eum est ut nauicula p̃merent:¬
Tuno separationes hereticorũ
quia tanta fuerat multitudo
ut retia rumperentur. Respice
nunc ad istam piscationẽ qua̧
hodiȩ recitata est. pacta est
enim post resurrectionẽ dni
ut significar& talẽ suturam
ecclesiam post nr̃am resurreo¬
tionem mittitte inquid rete in
dexteram partẽ. discretus ẽ ergo
numerus eorum qui addexteram
terã hedos adsinistrã mit citte
inquid indexterã : tamquã dicer&
&xiã resurrexi ecclosiã uolo signi¬
ficari que erit in resurrectione
morcuorũ Ibi dicta ẽ mulcitudo
idest in prima piscatione. sed non
certus numerus. Insecunda aũ
& multitudo & magnitudo &
certus dictus est numerus. mo
do ante quã ueniat resurrectio
& separentur boni amalis. Illud
impletur quod ait ꝓpheta ad¬
nunciaui & locutus sum quid¬
numerũ modo in ecolesiã in¬
trare possunt in regno celorũ¬

Expanded text:
sinistram missa sunt retia. Pressinistram missa sunt retia. Pressura turbarum, quia tantum captum est, ut naviculae premerentur. Separationes haereticorum, quia tanta fuerat multitudo, ut retia rumperentur. Respicite nunc ad istam piscationem quae hodie recitata est. Facta est enim post resurrectionem Domini, ut significaret talem futuram Ecclesiam post nostram resurrectionem. Mittite, inquit, rete in dexteram partem. Discretus est ergo numerus eorum qui ad dexteram tram, haedos ad sinistram: Mittite, inquit, in dextram, tanquam diceret: Et jam resurrexi, Ecclesiam volo significare, quae ut erit in resurrectione mortuorum. Ibi dicta est multitudo, id est, in prima piscatione, sed non certus numerus. In secunda autem et multitudo et magnitudo, et certus dictus esdo autem antequam veniat resurrectio, et separentur boni a malis, illud impletur quod ait propheta: Annuntiavi et locutus sum,numerum modo in Ecclesiam intrare possunt, in regnum no
Abbreviated transcription (Latin):
Liberatoris nr̃i p̃dicatio nostra
est liberatio. Duas autẽ aduer¬
timus in scõ euangelio piscationes.
Id est quando ad uerbũ ipsius mis¬
sa sunt retia. unã prius quando
discipulos elegit . & hano alteram
quando amortuis resurrexit.
Illa piscatio significauit ecclesiã
qualis est modo ista uero post
resurrectionẽ dni significauit
ecclesiam qualis futura est in
fine seculi. Deniqua in illa ius¬
sit mitti retia & nondixit in quã
partẽ nondixit in dextem̃ aut
insinistram pisces enim hominos
significa ant. Siergo dicorotur
indexteram. soli boni futuri erant
Sidiceretur insinistram solimali.
quia uero ꝑmixti fuerant futuri
inecdesia bom ac mali. sine diffe¬
rentia missa sunt retia utcaperent
pisces significantes mixturã bono¬
rum & malorũ. Tria ergo in illa¬
prima piscatione significata sunti
mixtura bonorũ & malorũ pros¬
sura turbarũ separationes here¬
tieorũ irxtura bonorũ &x ma¬
lorũ. quia nec indexterã nec in

Expanded text:
Liberatoris nostri praedicatio nostra est liberatio. Duas autem advertimus in sancto Evangelio piscationes, id est, quando ad verbum ipsius missa sunt retia, unam prius, quando discipulos elegit, et hanc alteram, quando a mortuis resurrexit. Illa piscatio significavit Ecclesiam qualis est modo, ista vero post resurrectionem Domini significavit Ecclesiam, qualis futura est in fine saeculi. Denique in illa jussit mitti retia, et non dixit in quam partem, non dixit in dextram aut in sinistram, pisces enim homines significabant. Si ergo diceretur in dextram, soli boni futuri erant. Si diceretur in sinistram, soli mali. Quia vero permixti fuerant futuri in Ecclesia boni ac mali, sine differentia missa sunt retia, ut caperentur pisces, significantes mixturam bonorum ac malorum. Tria ergo in illa piscatione prima significata sunt. Mixtura bonorum et malorum: pressura turbarum, separationes haereticorum. Mistura bonorum et malorum, quia nec in dexteram nec in
Abbreviated transcription (Latin):
lunt decẽ & septẽ : in lege agnosce
decõ: decẽ precepta data sunt. pri¬
ma de calogus dicitur scriptus in
tabulis digito dĩ Indecẽ agnosce
legẽ. Inseptẽ agnosce sp̃m scm̃ Sep¬
tenario enĩ numero cõmendat¬

Expanded text:
lunt decem et septem, in lege agnosce lunt decem et septem, in lege agnosce decem, decem praecepta data sunt. Primo decalogus dicitur, scriptus in tabulis digito Dei, in decem agnosce legem, in septem agnosce Spiritum sanctum. Septenario enim numero commendat
Abbreviated transcription (Latin):
benedicti patris mei ꝑcipite reg¬
nũ Misi habundauerit iusticia ur̃a
plus quã scribarũ & phariseorum.
quid est plus quã scribarũ &pha¬
riseorũ R espicite scribas illos &
phariseos quicathedrã morsi sedent
dequib: dictum est. quȩdicunt
sacite: que uero faciunt facere
nolite. Dicunt enĩ & ñfaciunt.
ergo iusticia phariseorũ est dicere.
& ñ facere. ab undex iusticia ura suꝑ
scribarũ & phariseorũ. ut & bona
dicatis & bene uiuatis. Iam ergo
denumero centũ quinquaginta
triũ pisciũ quid opus est. eadem
retexere. nostis illa ad decẽ & sep¬
tem nascitur numerus crescens.
Incipe ab uno: ꝑueni addecẽ & sep¬
tẽ ut om̃s addas idẽ unũ addas &
duas. & fiant tres. addas tres & fant
sex addas quatuor & fant decẽ
Sicom̃s adde usqua ad decom
quinquaginta tros. Tota ergo in¬
tentio nr̃a esse non deb& nisi
quid sibi uolunt decẽ & soptem.
Ibi est enini fundam̃tũ centum
quinquaginta triũ Quid sibi uo¬

Expanded text:
benedicti Patris mei, percipite regnum? Nisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum. Quid est, plus quam Scribarum et Pharisaeorum? Respice Scribas illos et Pharisaeos, qui in cathedra Mosi sedent . De quibus dictum est: Quae dicunt facite, quae autem faciunt, facere nolite. Dicunt enim et non faciunt. Ergo justitia Pharisaeorum est, dicere et non facere. Abundet justitia vestra super Scribarum et Pharisaeorum, ut et bona dicatis, et bene vivatis. Jam ergo de numero centum quinquaginta trium piscium, quid opus est eadem retexere? nostis illa. A decem et septem nascitur numerus crescens, incipe ab uno, perveni ad decem et septem, ut omnes addas, id est, unum addas et duos, et fiant tres, addas tres, et fiunt sex, addas quatuor et fiant decem, sic omnes adde usque ad decem quinquaginta tres. Tota ergo intentio nostra esse non debet, nisi quid sibi volunt decem et septem, ibi est enim fundamentum centum quinquaginta trium. Quid sibi vo
Abbreviated transcription (Latin):
ibint. Et dequa beatus iob cũgloriã
resurrectionis describer ait. Et
rursũ circũdabor pelle mea: & in
carne mea in debo dm̃ Lege episto¬
lam scĩ agustini ad consentiũ decor¬
pore dñi post resurrectionem.
sedcũ hoc dixisser os gen¬
dig eis manus egpedes.

Expanded text:
hibuit. Et de qua beatus Job, cum gloriam hibuit. Et de qua beatus Job, cum gloriam resurrectionis describeret, ait: Et rursum circumdabor pelle mea, et in carne mea videbo Deum . Lege epistolam sancti Augustini ad Consentium, de corpore Domini post resurrectionem. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et pedes.
Abbreviated transcription (Latin):
tiam ueri corporis. sed corruptionẽ
mortalitatis nĩgnificat sic ut ipse
consequenter exposuit dicens. Neq
corruptio incoruptelã possidebit.
Aliter namque caro inscriptura
sc̃ã iuxta naturã Aliter iuxta culpã
aliter iuxta corruptionẽ mortali¬
tatis que exculpa contigit appel¬
latur. Iuxta natura quidẽ cũ dic¬
tum est. Hoc nunc os ex ossib meis
& caro decarne mea : Et uerbũ caro
factũ est &x habitauit in nobis. Iuxta
culpa uero cumdicitur. Caro concupiscit
Iuxta corruptilitatẽ autem cũ scriptũ
est. & memorati sunt quia caro sunt.
id est fragiles & moribundi. hoo enim
secarnis nomine designasse manifestat
ipse psalmista quiꝓtinus addit. Sp̃s
uadens & non rediens. Regnũ itaquȩ
di caro non possidebit. id est caro iuxta
culpã uel mortalitatẽ. Etam̃ caro pos¬
sidebit regnũ di idest caro iuxta na¬
turam quã & dñs post resurrectionẽ
uidendam palpandamq discipulis ex¬

Expanded text:
tiam veri corporis, sed corruptionem tiam veri corporis, sed corruptionem mortalitatis significat. Sicut ipse consequenter exposuit dicens: Neque corruptio incorruptelam possidebit . Aliter namque caro in Scriptura sacra juxta naturam, aliter juxta culpam, aliter juxta corruptionem mortalitatis quae ex culpa contigit, appellatur. Juxta naturam quidem cum dictum est: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea . Et Verbum caro factum est et habitavit in nobis . Juxta culJuxta corruptibilitatem autem cum scriptum est: Et memorati sunt, quia caro sunt, ideo fragiles et moribundi, hoc enim se carnis nomine designasse manifestat ipse Psalmista, qui protinus addit: Spiritus vadens et non rediens . Regnum itaque Dei caro non possidebit, id est, caro juxta culpam vel mortalitatem, et tamen caro possidebit regnum Dei. Ideo caro juxta naturam, quam et Dominus post resurrectionem videndam palpandamque discipulis ex
Abbreviated transcription (Latin):
sũ palpate eguidete quia
Sp̃s carne ex ossa t̃babex
Sicuo me uidens babexe.
Pesurrectionem suã certã &ue¬
ram multis &uanis docum̃tis per¬
suadere dignatus est. propter edi¬
ficandã fidẽ & fugandã decorde ꝑfi¬
diam omnemq dubitacionem de
sua resurrectione dollendã. parũ
fuit oculis seuiendũ prebere: siñ
p̃ber& &iam manib: contrectandũ
Quidũ palpanda discipulis ossa carnẽ¬
que premonstrat: apte factũ uere
resurrectionisquȩ & inse facta &
mnobis est futura significat. quia
ñsicut euthicius constantino po¬
litane urbis ep̃s scripsit: corpus
ur̃m in illa resurrectionis gloria
erit in palpabile uentis aeriquȩ
subtilius. In illa enim resurrecti¬
onis gloria erit corpus nrm subtile:
quidẽ ꝑ effectũ sp̃italis potentiȩ:
sed palpabile ꝑ ueritatẽ naturae.
Neque hunc a sertioni putetur
apłi sermo repugnare quia caro
& sanguis regnum dĩ non posside¬
bunt. hoc enĩ loco apłr carnis
& sanguinis nomine non substan¬

Expanded text:
lpate et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet sicut me videtis habere. Resurrectionem suam certam et veram multis et variis documentis persuadere dignatus est, propter aedificandam fidem, et fugandam de corde perfidiam, omnemque dubitationem de sua resurrectione tollendam. Parum fuit oculis se videndum praebere, si non praeberet etiam manibus contrectandum. Qui dum palpanda discipulis ossa, carnemque praemonstrat, aperte statum verae resurrectionis quae in se facta, et in nobis est futura significat. Quia non sicut Eutychius Constantinopolitanae urbis episcopus scripsit, corpus nostrum in illa resurrectionis gloria erit impalpabile, ventis aereque subtilius. In illa enim resurrectionis gloria erit corpus nostrum subtile quidem per effectum spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae. Neque huic assertioni putetur Apostoli sermo repugnare: Quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt . Hoc enim loco Apostolus, carnis et sanguinis nomine, substan
Abbreviated transcription (Latin):
ic locus ita ex pla¬
natur adueniente xp̃o & prȩdi¬
catione illius coruscante: primo
terra ⁊ abulon &neptalim scriba¬
rum & phariseorũ est erroribus
liberata & grauissimũ traditionũ
iudaicarũ iugum excussit decer¬
uicibus suis Postea autẽ per euan¬
geliũ apostoli pauli qui nouissimus
apostolorũ omnium fuit in graua¬
ta est Id est multiplicata predicatio
& inter minos gentiũ & uiam uni¬
uersi maris xp̃i euangeliũ splenduit
deniq omnis orbis qui ante am¬
bulabat uel sedebat in tenebris
& ido latriȩ ac mortis uinculis
tenebatur: clarum euangelii lum̃
aspexit

Expanded text:
ic locus ita explanatus, adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, primo terra Zabulon et Nephthalim Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excussit de cervicibus suis. Postea autem per Evangelium Apostoli Pauli, qui novissimus Apostolorum omnium fuit, ingravata est, id est, multiplicata praedicatio: et in terminos gentium et viam universi maris Christi Evangelium splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit
Abbreviated transcription (Latin):
Fr̃s rogamus uos & obsecramus
indño iħu ut quẽ ad modũ acce¬
pistis anobis quomodo uos opor¬
teat ambulare sicut &ambu¬
latis post laudem & consolatio¬
nẽ incipit exortatio ac sidicer&
uob quib xp̃s uia est dignis eũ
ambulantes sequimini gressibus
Idest mansuetudinis caritatis
humilitatis oboedientiȩ & pacis
omniũ que uirtutũ ut has un¬
dectis macis ci¬

Expanded text:
ecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum accepistis a nobis, quomodo vos oporteat ambulare, sic et ambuletis. Post laudem et consolationem incipit exhortatio, ac si diceret, vos quibus Christus via est, dignis eum ambulantes sequimini gressibus, id est, mansuetudinis, charitatis, humilitatis, obedientiae et pacis omniumque virtutum. Ut abundetis magis
Abbreviated transcription (Latin):
Sinumn ues grrum.
Huic simile ẽ. qđ alibi dĩc. ut &ipsi
recipiant uos in et̃na tabernacula
Mon eñi pauperes ipsi. sed xp̃s mer¬
ceđe his qui elemosinã facere red¬
diturus. ẽ. Quã tam̃ insinũ dare
dicunt᷑ qͥa ꝓmerendo illius occasio¬
nẽ dederes cũ uł gentes misere: uł
in ꝓbe seuientes fortioꝵ s̃. eccole¬
rati patientia. & beneficientia susten¬
tati & adipsa aliquoties fidẽ dulci
gratia ꝓuocati.
eadẽ quippe cñ¬
suna qua merasi puerrigis

Expanded text:
sinum vestrum. Huic simile est quod alibi dicit, ut et ipsi recipiant vos in aeterna tabernacula. Non enim pauperes ipsi, sed Christus mercedem his qui eleemosynam fecere redditurus est. Quam tamen in sinum dare dicuntur, quia promerendo illius occasionem dedere, cum vel egentibus miserti vel improbe saevientes fortiorum sunt, et tolerati patientia, et beneficentia sustentati, et ad ipsam aliquoties fidem indulgentiae gratia probati. Eadem quippe mensura qua mensi fueritis
Abbreviated transcription (Latin):
nã sic̃ conciliũ in gehenna quippe
certa ẽ. &đapnatio & poena dãp¬
nanti. Gehenna nom̃ conpositũ ẽ.
exgehenna: qͥe eñi. uallis int̃ptatꝰ
cehenna. ut ẽ. uallis grauita. f.uit
eñĩ uallis filioꝵ ennom iuxta hueru¬
salẽ inqua multa iacuere cadauera
mortuoꝵ unde & inferni gehienne
congruit nomine.
Sienco ofre¬
res mia: guũ ad algane ei
usi rrecordagus puenis quia
peratr guus habea alaquid

Expanded text:
nam sicut consilium. In gehenna quippe nam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Siuero ñ solũ uox indignantis au¬
diat sed &iã uerbũ qđ iã certã ei
uituperationẽ inquẽ ꝓfertur
design& & noc& quis dubit& ãpli¬
us hoc eẽ quã si solus indignationis
sonus ederetꝰ. itaq in primo unũ ẽ
id ẽ ira sola. Insecundo duo ira qugx
ꝗ irã significat. Intertio tria. idẽ.
ira & uox ꝗ irã significat & inuooe
ipsa certe uituperationis exprȩs¬
sio. Vide nunc &eiã tres reatus
iudicii & conoilii & gehennȩ ignis
Mã iniudicio adhuc defensione
datꝰ locus. Inc̃cilio autẽ quã quã
& iudiciũ ẽẽ. soleat. tam̃ qr int̃ ẽẽ
aliquid hoc loco fateri cogit: ipsa
distinctio. uidetꝰ ad conciliũ ꝑtine¬
re sententiȩ: ꝓbatio quando ñ iã
cũ ipso reo agitꝰ utrũ dãpnandus sit.
sed int̃ se quidicant confer̃ quo
supplicio dãpnari oporteat quẽ
constat. eẽ. dãpnandũ gehenna
uero ignis. nec dãpnationẽ hab&
dubiã sic̃ iudiciũ. nec dãpnanti poe¬

Expanded text:
Si vero non solum vox indignantis auSi vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, ira et vox quae iram significat, in tertio tria, id est, ira et vox quae iram significet, et in voce ipsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, consilii, et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut judicium, nec damnati poe
Abbreviated transcription (Latin):
obscurũ ẽ. qr nec grecũ ẽ. neo latinũ.
Non nulli autẽ degreco trahere
uoluer̃ ei interp̃tationẽ putantes
pannosũ dici. Crece eñi pannius. ra¬
chus dicitꝰ ꝓbabilius autẽ dicitꝰ uocẽ
ẽẽ. ñ significantẽ aliquid aliud. nisi
indignantis animi motũ exprim̃¬
tẽ. ut .s̃. apud gramaticus int̃ iecti¬
ones cũ dicit̾ adolente heu. uł ab iras¬
cente hem ꝗuoces quarũq lingua¬
rũ s̃. ꝓpriȩ nec in aliã linguã facile
transferunt᷑. ꝗ causa utiq coegit
cẽ ipsã ponere cũ quomodo eã in¬
t̃prȩtaretꝰ ñ inuenir&. Gradus ita
q ĩ inistis peccatis. ut primo quisq
irascat᷑ & eũ motũ reuineat corde
m̃te conceptũ. Ia si ex torserit uo¬
cẽ indignantis ipsa cõmotio ñsig¬
nificantẽ aliquid sed illũ animi
motũ ipsa eruptione testantẽ qua
feriat᷑ ille cui irascitꝰ plus ẽ. utiq
quã si surgens ira silentio p̃meret᷑:

Expanded text:
urum est, quia nec Graecum est nec latinum, urum est, quia nec Graecum est nec latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem putantes pannosum dici: Graece enim pannus rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse significantem non ad aliquid aliud nisi indignanis animi motum exprimendum, ut sunt apud grammaticos interjecti cum dicitur a dolente heu, ab irascente hem; quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur. Quae causa utique coegit cem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur et eum motum retineat corde, mente conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum, ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascitur: plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uerbũ ꝓpriȩ hebreorũ ẽ. ra¬
cha enĩ dicitꝰ. NHNoo idẽ. in anis
& uacuus quẽ nos possum: uulga¬
ta iniuria absꝗ cerebro nuncupa¬
re. Si deotioso sernione redditu¬
risum: rationẽ. quanto magis de
contumelia: sed & signant̃ addit
qͥ dixerit fratri suo racla. Firater
eni nr̃t nullus ẽ. nisi qͥeundẽ nob̃¬
cũ hab& patrẽ. Cũ ergo similiter
gio denotari potest. Quid int̃ ẽ.
int̃ eũ iudicio & reũ concilio &reũ
gehennȩ ignis. nã hoc postremũ
grauissimũ sonat. & ad inon& građ
quosdã factus a leuiorib a grauio¬
ra doneo ad geliennã ignis ueniretꝰ
&ido sileuius ẽ. reũ eẽ iudicio
quã ẽẽ. concilio. Itẽ leuius ẽ. esse
reũ contilio quã reũ ẽẽ. gehennȩ
ignis. oport& leuius. ẽẽ. intellegat᷑
rrasci sine causa fr̃i quã dicere ra¬
cha &rursus leuius. eẽ. dicere racha
quã dicere fatuȩ. Non eñi reatus
ipse haber& građ.nisi gradatĩ &iã
peccata cõmemorarent᷑. Racha eñĩ¬

Expanded text:
braeorum est: raca enim dicitur κήναι, id est, inanis et vacuus quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo, Raca, frater enim nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet patrem. Cum ergo similiter gio denotari potest? Quid interest inter reum judicio et reum consilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levius est reum esse judicio quam reum esse concilio; item levius est reum esse concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. 23. Un
Abbreviated transcription (Latin):
Nolite inquid ex pauescere. acsi
aparte dicit. paueant illi qui non
amant aduentũ suꝑnorũ ciuiũ ꝑti¬
mescant qui carnalib desideriis pres¬
si ad eorũ societatẽ ꝑtingere posse
disperant . Vos aũcur ꝑtimescitis
que uros conciues uidetis: unde &
matheus angelũ apparuisse descri¬
bens ait : Erat aũ aspectus ei. sicut
fulgur. &uestim̃ta ei sic̃ nix Inful¬
gore & enim terror timoris ẽ Inniue
aũ blandim̃tũ candidoris. Quia uero
om̃ps dr̃ & t̃ribilis ẽ peccatorib &
blandus iustis recte testis resur¬
rectionis eius angelus & infulgore
uultus. & incandore habitus de¬
monstraẽ : ut deipsa sua specie &
trer& reꝓbus & mulcer& pios.
Iim queritis nazarenũ ihs̃ latino
eloquio salutaris idest saluator in¬
t̃prȩtatur. At uero multi hoc no¬
mine dici poterant. Tunc ñtam̃
substantialit̃: sed nuncupatiua Ideo¬
& locus sub iungitur. ut de quo ihũ
dictũ sit manifestetꝰ. nazarenum.
Et causa ꝓtinus subdit᷑ crucifixũ

Expanded text:
Nolite, inquit, expavescere, ac si aperte dicat: Paveant illi, qui non amant adventum supernorum civium, pertimescant qui carnalibus desideriis pressi, ad eorum se societatem pertingere posse desperant. Vos autem cur pertimescitis, quae vestros concives videtis? Unde et Matthaeus angelum apparuisse describens ait: Erat autem aspectus ejus sicut fulgur, et vestimentum ejus sicut nix. In fulgore etenim terror timoris est, in nive autem blandimentum candoris. Quia verootens Deus et terribilis est peccatoribus, et blandus justis, recte testis resurrectionis ejus angelus et in fulgure vultus et in candore habitus demonstratur, ut de ipsa sua specie et terreret reprobos, et mulceret pios. Jesum quaeritis Nazarenum. Jesus Latino eloquio salutaris, id est, Salvator, interpretatur. At vero multi hoc nomine dici poterant tunc, non tamen substantialiter, sed nuncupative. Ideoque locus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit, manifestetur: Nazarenum; et causam protinus subdit, Crucifixum,
Abbreviated transcription (Latin):
debere consec rari uino quid est de
aqua facto infracissimo donatus es
uerũ si ad huc donatus est circum¬
cisionis diem ad generalẽ resurreo¬
tionẽ inter prx̧teris &circũcisos
induci intẽplũ cũ hostus quando sc̃i
iam incorruptibiles ad contẽplandã
speciẽ diuine maiestatis cũbonorũ
operũ munerib intrabunt intel¬
lexeris tantũ ꝓfecto uinũ dea qua
fieri uidebis ut admirans conditori
dicas & poculũ tuũ in ebrians quã
prec larusest et dic̃ eis iħs au¬
Rite munc et perte archi¬
triclano eg tuleñ ut augẽ¬

Expanded text:
debere consecrari. Vino quidem de debere consecrari. Vino quidem de aqua facto meracissimo donatus es. Verum si adhuc quod majus est, circumcisionis diem, ad generalem resurrectionem interpreteris, et circumcisos induci in templum cum hostiis, quando sancti jam incoruptibiles ad contemplandam speciem Divinae majestatis, cum bonorum operum muneribus, intrabunt, intellexeris. Tantum profecto vinum de aqua fieri videbis, ut admirans, conditori dicas, et poculum tuum inebrians quam praeclarum est! Et dicit eis Jesus: Haurite nunc, et ferte architricl
Abbreviated transcription (Latin):
tuat penitentie remediũ confu¬
geris aq: hrdriȩ qui inte ablu¬
tus est Si autẽ intellexeris babr¬
lonẽ esse confusionẽ peccatorũ
untur uinũ deaqua factũ habes
quia ante ꝑtinereq scripta ĩ
intellegis Insexta &ate dñs
aperiens in carne: octaua die
natiuitatis circũcisus & intre¬
cesima tercia ad tẽplũ est dela¬
tus & legalia munera sunt ob¬
lata ꝓ illo hȩc intuens ad litterã
aꝑte discimus. quanta nob dili¬
gentia sunt fidei sub euangelice
sub eunde mysteria quando ipse
qui benedictio adferens gratiȩ¬
mo coeremonias impleuit. & sic
noua sac ram̃ta suscipere simul
& tradere curauit ecce habes
hi driam sexta ad abluenda pec¬
gaudia mundi hocẽ coeris affe¬
rente unda uerũ si incircũcisione
octaua diei baptismã intelleges &
in inductione in tẽplũ & in oblatio¬
ne hostiȩ cognoscis. figura fideles
debaptisterio ad altare sc̃m ingredi
& dominice corporis & sanguinis

Expanded text:
tu ad poenitentiae remedium confutu ad poenitentiae remedium confugeris, aqua hydriae quintae ablutus es, si autem intellexeris Babylonem esse confusionem peccatorum, untur. Vinum de aqua factum habes, quia ad te pertinere quae scripta sunt intelligis. In sexta aetate Dominus apparens in carne, octava die Nativitatis, circumcisus, et in tricesima tertia ad templum est delatus, et in eo munera sunt oblata pro illo. Haec intuentes ad litterarum, aperte discimus quanta nobis diligentia sunt fidei Evangelicae subeunda mysteria, quando ipse, qui benedictionem adferens gratmo caeremonias implevit, et sic nova sacramenta suscipere, simul et tradere curavit. Ecce habes hydriam sextam ad abluenda pecgaudia, mundiorem caeteteris afferentem undam. Verum et si in circumcisione octavi diei, baptisma intelligis, et in inductione in templum, et in oblatione hostiae cognoscis figurari fideles, de baptisterio, ad altare sanctum ingredi, et Dominici corporis et sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
es at urde esset. ministri
au scies art qͥ aus eran
aquã Vino utiq archi triclinus
deaqua factũ ꝓpinatur indomo
ubi esse describitur quia nimirũ
tres sunt inecclesia ordine: or di¬
nes fideliũ coniugatorũ continen¬
tiũ doctor
uocat porsucn
archi trclanus ex dic̃ ei

Expanded text:
ebat unde esset, ministri autem sciebant, qui hauserant aquam. Vinum utique architriclino, de aqua factum propinatur, in domi. Triclinum ibi esse describitur, quia nimirum tres sunt in Ecclesia ordines fidelium, conjugatorum, continentium et doctorum. Vocat sponsum architriclinus, et dicit ei
Abbreviated transcription (Latin):
iss& tẽpus scłi ascis alienũ docto¬
rib: qui siue uerb siue exemplis
siue &iam scriptis uiam uitȩ mor¬
talib: aperirent & quidem potuit
dñs uacuas implere hrdrias uino
qui in ex ordio mundi cuncta creau̾
ex nihilo sed maluit deacua facere
uinũ cotipice docer& non se ad
soluendã in ꝓbandamq sed ad im¬
plendam potius legem ꝓph&asq
ueniss& uid eamus ergo sex hr¬
drias scripturarũ aqua salutari
repletas: uideamus & eandẽ aquã
in suauissimũ uini hodorẽ gustũq
conuersam in prima &ate scłi ab el
iustũ frater occidit . & ab hoc mar¬
trrio coronatus in euangeliis &
epistolis iustus scribit᷑ fratercida
impius nominatur quis quis his
auditimetuit cũ impiis &ideo om

Expanded text:
enum doctoribus, qui sive verbis, sive exemplis, sive etiam scriptis, viam vitae mortalibus aperirent. Et quidem potuit Deus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundi cuncta creavit ex nihilo, sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendam improbandamque, sed ad implendam potius legem Prophetasque venisse. Videamus ergo sex hydrias Scripturarum aqua salutari repletas. Videamus et eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater occidit, et ob hoc martyrio coronatus, in Evangeliis et in Epistolis justus scribitur, fratricida impius nominatur. Quisquis his auditis, metuit cum impiis dam
Abbreviated transcription (Latin):
rogat & ad ño magnopere dep̃¬
cat. nedeficiat in pressuris suis
uidebat quippe sede hierusa¬
lẽ usq illiricũ euangeliũ p̃di¬
casse isseromã hispaniã ał ꝑre¬
xisse uł disponere. totus mun¬
dus ad doctrinã ipsius de potes¬
tade principis tollebatꝰ. disse¬
rebat idola: &cultorib tẽpla
deserta ex qualore & sordib: re¬
plebantꝰ obquã causa omnis.
exercitus demonũ omnis tur¬
nes &anguitias euangeliũ xp̃i de¬
siner& p̃dicare & lassus aliquan¬
do requiescer&. hoc ẽ. itaꝗ qđ ait
peto nedeficia intribulationib
meis ꝓuob. totũ eni qđ patior
qđ tribulor qđ coactor ur̃ȩ salu¬

Expanded text:
rogat, et a Domino magnopere deprecatur, ne deficiant in pressuris suis. Videbat quippe se de Hierusalem usque ad Illiricum Evangelium praedicasse, isse Romam, Hispaniam perrexisse, vel ire disponere, totus mundus ad doctrinam ipsius, de potestate principis tollebatur. Deserebant idola et cultoribus templa deserta squalore et sordibus replebantur. Ob quam causam omnis exercitus daemonum, omnis turnes et angustias Evangelium Christi desineret praedicare, et lassus aliquando requiesceret. Hoc est itaque quod ait: Peto ne deficiatis in tribulationibus meis pro vobis, totum enim quod patior, quod tribulor, quod coarctor vestrae salu
Abbreviated transcription (Latin):
&osculatus ẽ eũ In pu¬
dens quidem & scelerata confi¬
dentia magistrũ eũ uocare &
osculũ ei ingerere quẽ tra¬
debat dix̃ ei iħs amice ad
q̃d uerisnꝰ Duob modis
hoc intellegendũ ẽ ad qđ ue¬
nisti idẽ ad qđ scelus dilapsus
es ut discipulus traderes ma¬
gistrũ & dũ esses apłs effec¬
tus es traditor. Siue ad qđ
uenisti sub auditꝰ hoc a ge
Relinque osculũ &imple
traditoris officiũ ecce uta :
exhis qͥ erant cũ iħu ex¬
tenders manũ & ex e¬
Sacerdogũ ac putauit
Inalio euangelio scriptũ legi¬
mus qđ petrus hoc fecerit
eodem m̃tis ardore quo c&era
seruus quoq: principis sacer¬
dotũ qui malchus idẽ rex appellatꝰ
populus iudȩorũ ẽ qui ꝑ increduli¬
tatẽ seruus factus est impietatis
qui ꝑdidit auriculã dextrã ut totã
liotere uilitatẽ audiat insinistrã
Sed dñs iłis in his qui ex iudeis cre¬
dere uoluerit reddit aurẽ dextrã
& fecto seruũ genus regule & sacer¬

Expanded text:
osculatus est eum. Impudens quidem et scelerata confidentia, magistrum eum vocare, et osculum ei ingerere quem tradebat. Dicit illi Jesus: Amice, ad quod venisti? Duobus modis hoc intelligendum est. Ad quod venisti, id est, ad quod scelus delapsus es, ut discipulus traderes magistrum, et dum esses apostolus, effectus es traditor? Sive ad quod venisti? subaudiatur, hoc age, relinque osculum et imple traditoris officium. Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum exesacerdotum, et amputavit In alio Evangelio scriptum legimus, quod Petrus hoc fecerit eodem mentis ardore, quo et caetera. Servus quoque principis sacerdotum, qui Malchus, id est, rex appellatur, populus Judaeorum est, qui per incredulitatem servus factus est impietatis. Qui perdidit auriculam dextram, ut totam litterae utilitatem audiat in sinistra. Sed Dominus Jesus in his qui ex Judaeis credere voluerunt, reddit aurem dextram, et fecit servum genus regale et sacer
Abbreviated transcription (Latin):
docete. ocos qenges
Babgin aniges eosin
uominie patrus egpi¬
lñ ecspĩi sc̃i. Primum
docent om̃s gentes. de inde
doctus in tinguit aqua non po
test fieri ut corpus babtismi re¬
cipiat sac ram̃tũ: nisi autea anima
fidei susceperit ueritate babti¬
⁊ antur autẽ in nomine patris
diuinitas. sit una largitio nom̃
docentes eos ocña senua

Expanded text:
docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti. Primum docent omnes gentes, deinde doctos intingunt aqua; non enim potest fieri ut corpus baptismi recipiat sacramentum, nisi antea anima fidei susceperit veritatem. Baptizantur autem, in nomine Patris, divinitas, sit una largitio, nomeDocentes eos serva
Abbreviated transcription (Latin):
illos dies continuȩ apparuit: sed quo¬
ties uoluit quib: uoluit: &quẽ ad¬
modũ uoluit apparuit. his quisimul
ascender̃ cũ eo degalilea in hierusalẽ¬
et cetora Salua historia uideamus
intelligontiã Galilea namq trans¬
migratio facta int̃pretatur. hieru¬
cendunt in hierus alẽ qui prius hic
uitiorũ fomitẽ respuentes ad uir¬
tutũ culmina transmigrantur.
Illi scilic&x cũ redẽptore nr̃o a passi¬
one adrosurrectionẽ ad mortẽ ad
uitam. ad poena ad gloriã acorrupti¬
onẽ ad incorruptionẽ trans migra¬
bunt & in hierus alẽ celestiquandoq
dm̃ leti uidebunt. qui hic modo ui¬
tus derelictis aduirtutũ celsitudinẽ
transierunt.
etr mos uois admunciam:

Expanded text:
uadraginta illos dies continue apparuit, sed quouadraginta illos dies continue apparuit, sed quoties voluit, quibus voluit, et quemadmodum voluit apparuit. His qui simul ascenderunt cum eo de Galilaea in Hierusalem, etc. Salva historia videamus intelligentiam. Galilaea namque transmigratio facta interpretatur, Hierucendunt in Hierusalem, qui prius hic vitiorum fomitem respuentes, ad virtutum culmina transmigrant. Illi scilicet cum Redemptore nostro a passione ad resurrectionem, a morte ad vitam, a poena ad gloriam, a corruptione ad incorruptionem transmigrabunt, et in Hierusalem coelesti quandoque Dominum laeti videbunt, quando vitiis derelictis ad virtutum celsitudinem transierint. Et nos vo
Abbreviated transcription (Latin):
cati et enim simardo cheus p̃parato¬
ligno ad pensus sententia regiȩ cru¬
delitatis exploss&x. Numquid eũ hu
nunc dignũ hac maledictione iudi¬
carent. non omnino id circo dñs nr̃t
pependit in ligno ut nos adelicto qđ¬
in ligno fuerat ꝑditionis ad missum:
ligno adpensus ab soluer&. posuer̃¬
ãq̃ inmorucñgo Inmonum̃to nouo
positus est ihr inquo nondũ quisquȩ
positus fuerat. sic ut inuirginis utero
nemo ante illũ nemo post illũ con¬
ceptus est. Ita in hoc monum̃to ne¬
mo ante illũ nemo post illũ sepul¬
tus est. d̃s̃ uero sus cigaũ eũ amõr
Nadix amara crucis euanuit: flos
uita cũ fructib: surrex̃ ingloria. hec
est uirga a aron que post siccitatẽ
flocuit. Virga enim post ariditatẽ
in rescens: xp̃s est post mortẽ resur¬
gens. qui est flos uirginũ corona mar¬
trrũ. gratia continentiũ quiuisus
est pordies mulgos. Idest ꝑdies
quad raginta non tamen eis ꝑ om̃s xl.

Expanded text:
cati. et enim si Mardochaeus pcati. et enim si Mardochaeus pligno appensus, sententiam regiae crudelitatis explesset, nunquid eum hi tunc dignum hac maledictione judicarent? Non omnino. Idcirco Dominus noster pependit in ligno ut nos a delicto qin ligno fuerat perditionis admissum ligno adpensus absolueret. DE in monumentum. In monumento novo positus est Jesus, in quo nondum quisquam positus erat: sicut in virginis utero nemo ante illum, nemo post illum, conceptus est. Ita in hoc monumento acmo ante illum nemo, nemo post illum sepultus est. Deus vero suscitavit eum a mortuis. Radix amara crucis evanuit, flos vitae cum fructibus surrexit in gloria. Haec est virga Aaron quae post siccitatem floruit. Virga enim post ariditatem virescens. Christus est post mortem resurgens, qui est flos virginum, corona martyrum, gratia continentium. Qui visus est per dies multos, id est per dies quadraginta, non tamen eis per omnes q
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc &x inactib apostolorum
scriptũ est. morses enĩ a tompo¬
rib: antiquis hab& in singulis
ciuitatib quieũ praedicent in
sr̃nagogis. In his costimoniis ma¬
ifeste declaratur quia lectio
legis uol ꝓphetarũ aiudeis sabbato
semper insrnagogis legebatur.
cũque consũmas Setag
ocna quedeeo scXIΡgaSUNT¬
hoc modo dicens. postea sciens ihs̃
quia om̃a consumata sunt ut con¬
sumaretur scriptura dic̃. sitio. &c̃
ꝑactis omnib ihs̃ queante suã martẽ¬
ꝑagi oportebat quando uoluit &
sicut uoluit tradidit spm.
deponentes eũ deliquo.
Amorse inheremo ereus serpens
ligno suspensus ẽ ut dñs & in sorpente
mortuus & inere significaretur
ȩternus. uidelic& ut indicaretur
mortuus ꝑ humanitatẽ. & tam̃ ess&
dendũ est iudeis. obicientib testi¬
monũ illud maledictus omnis qui
pendit in ligno maledictũ osse ho¬
minẽ qui in ligno pendeat : sed noxiũ
non in nocentẽ. Neq enim in nocen¬
tiae potest esse maledictũ poena pec¬

Expanded text:
 apostolorum scriptum est: Moyses enim a temporibus antiquis habet in singulis civitatibus, qui eum praedicent in synagogis. In his testimoniis manifeste declaratur quia lectio legis vel prophetarum a Judaeis sabbato semper in synagogis legebatur. Cumque consummassent omnia quae de eo scripta sunthoc modo narrat dicens: Postea sciens Jesus quod omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura dicit: Sitio, etc. Peractis omnibusperagi oportebat, quando voluit, et sicut voluit, tradidit spiritum. « Deponentes eum de ligno. » A Moyse in eremo aereus serpens ligno suspensus est, ut Dominus in serpente mortuus, et in aere significaretur aeternus, videlicet ut judicaretur mortuus per humanitatem, et tamen esset dendum Iudaeis obicientibus testimonium illud: maledictus omnis qui pendet in ligno? Maledictum esse hominem qui in ligno pendeat, sed noxium non innocentem. neque enim innocentiae potest esse maledictum poena pec
Abbreviated transcription (Latin):
Illud utiquae dequo isaias ait. uer¬
bũ misit dñs inia cob &cecidit in
is rałi. Idest misit ds̃ filiũ suũ de quo
iohannes ait. In principio erat uer¬
bũ & uerbũ erat apud dm̃ & ds erat
uerbũ adiacob id est adiudeos & ue¬
nit adisrałi hoc ẽ ad gentiũ populũ.
Dĩ aũ uerbũ ipse est dĩ filius. qua
& uerbo ei factũ est ut mit tores
ergo apatre & filio missus est idẽ
filius quia uerbũ patris est ipse
filius. In ipso dĩ uerbo qđ erat in
principio apud dm̃ & ds erat : In
ipsa scilicex sapientia dĩ erat: quo
tempore uerbũ caro fier& & ha¬
bitar& in nobis. quȩ plenitudo
tomporis cũ ueniss&. misit ds̃ filiũ¬

Expanded text:
Illud utique de quo Isaias ait: Verbum misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel, id est, misit Deus Filium suum, de quo Joannes ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ad Jacob, id est, ad Judaeos. Et venit ad Israel, hoc est ad gentium populum. Dei autem verbum, ipse est Dei Filius, quapet Verbo ejus factum est ut mitteretur. Ergo a Patre et Filio missus est idem Filius, qui verbum Patris est ipse Filius in ipso Dei Verbo, quod erat in principio apud Deum et Deus erat. In ipsa scilicet sapientia Dei erat, quo tempore Verbum caro fieret et habitaret in nobis; quia plenitudo temporis cum venisset, misit Deus Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum dĩ. Nemo militũ
aud& adbellũ sine gladio ꝓficis¬
ci. se eñi ut cumquȩ tueri potest
sed hostem non ual& occidere.
Sicut non numquã &iam abau¬
daci inimico omnibus arinis ipo¬
liatus ꝑimitur ita sine dĩ uerbo
iustitia omnis induta est. pide¬
lis quasi uir bellator & fortis
omnes sectas contrarias uarieta¬
ti concid& interfici& iugulabit
gladiũ. sp̃s id est uerbũ dĩ manu
tenens. Saluator autẽ & ueritas
&iustitia naminatur nulli dubiũ
quin ipse &cingulũ sit & lurica
& preparatio euangelii paois &s.
cutũ fidei &galea salutaris &gla.¬
diũ sp̃s quod est uerbum dĩ &ui.¬
uens sermo &efficax dequo apos¬
tolus ait. uiuus est sermodi &
officax & penetrabilior omni.
gladio ancipiti &pertingens us.¬
quȩ ad diuisianem animȩ ac
sp̃s conpagum quoquȩ & medul¬
larũ & discretor cogitationũ cor

Expanded text:
verbum Dei. Nemo militum verbum Dei. Nemo militum audet ab bellum sine gladio proficisci, se enim utcunque tueri potest, sed hostem non valet occidere, sicut non nunquam etiam ab audaci inimico omnibus armis spoliatur, perimitur, ita sine Dei verbo justitia omnis intuta est. Fidelis quasi vir bellator et fortis, omnes sectas contrarias veritati concidet, interficiet, jugulabit. Gladium spiritus, id est, verbum Dei manu tenens salvator et veritas et justitia nominatur. Nulli dubium, quin ipse et cingulum sit et lorica, et praeparatio Evangelii pacis et scutum fidei et galea salutaris et gladium spiritus, quod est verbum Dei, et vivens sermo, et efficax, de quo Apostolus ait: Vivus est sermo Dei, et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, pertingens usque ad divisionem animae, ac spiritus, compagumque et medullarum et discretor cogitationum
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit in omni opere portate
clipeũ fidei ut possetis tecti atq
muniti excipere uenientes sagit¬
tas & huc atquȩ illuc arte eas
bellica declinare. perspicua sunt
autẽ iacula maligni quȩ uult
mittere in corda nostra ꝑ cogi¬
tationes pessimas de quib unũ
iecit incor iude ut trader&
saluatorẽ : Itaquȩ ne principiũ
quidem habere poterit inimicus
uuinerande sit tenuerimus
scudũ fidei in quo nan solũ uenien¬
ti atela franguntur sed &iam
telorũ ipse ignis extinguitur.
Infidelitas quoquȩ quȩ inimica ẽ.
fidei ubi scutuest fidei nibil ualebit:
et qalea salartis aduange:
Propter hano galeam salutaris
omnes incapite nostro sensus
in tegri ꝑ seuerant. Si eñi capud
uiri xp̃s est. sequitur. ut omnis
noster sensus mens oogitatio
sermo consiliũ sitamen sapientes
fuerimus inxp̃o sint capud &iã
quod est principale cordis in
quo sensus omnes locati sunt salu¬
tis galee circũ datũ nonquas sabit᷑.
et gliadiũ sp̃s quod est

Expanded text:
dixerit in omni opere portate clypeum fidei, ut possitis tecti atque muniti excipere venientes sagittas, et huc atque illuc arte eas bellica declinare. Perspicua autem sunt jacula maligni, quae vult mittere in corda nostra per cogitationes pessimas, de quibus unum jecit in cor Judae, ut traderet salvatorem . Itaque vel principium quidem habere poterit inimicus vulnerandi, si tenuerimus scutum fidei, in quo non solum venientium tela franguntur, sed etiam telorum ipse ignis exstinguitur; infidelitas quoque inimica est fidei, ubi scutum est fidei, nihil valebit. Et galeam salutis assumite. Propter hanc galeam salutarem omnes in capite nostro sensus integri perseverant. Si enim caput viri Christus est, sequitur omnis noster sensus, mens, cogitatio, sermo, consilium, si tamen sapientes fuerimus, in Christo sint. Caput etiam, quod est principale cordis, in quo sensus omnes locati sunt, salutis galea circumdatum non quassabitur. Et gladium spiritus, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
Enat quibam requlus
Batur capharmiauco
Regulus diminutiuũ nomenest
arege cideo forsitan regulus di¬
citur iste qui salutem poposcit
filio suo quia plenã nonhabuit
fidem. capharnaũ autem ager
uel uilla pulcherrima int̃ pretat̾.
hic cũ audiaset quia iłs

Expanded text:
Erat quidam regulus, batur Capharnaum. Regulus diminutivum nomen est a rege, et ideo forsitan regulus dicitur iste, qui salutem poposcit filio suo, quia plenam non habuit fidem. Capharnaum autem ager vel villa pulcherrima interpretatur. Hic cum audisset, quia Jes
Abbreviated transcription (Latin):
ta uĩdes. Haec cũ fratre agis uer¬
bi gratia qđ ira ille peccauit tuhio¬
dio rep̃hendis : quantũ autẽ inter
festuca &e trabẽ : quasi tantũ inter
irã diftat adq odiũ. Odiũ est eñi.
ira inueterata. quasi uecustate
ipsa tantũ ac ceperit ut merito
appelletꝰ trabes. Fieri autẽ potest
ut si irasceris homini uelbs eũ cor¬
rigi.Si autẽ oderis hominẽ non
potes eũ uelle corrigere : Et ideo
in possibile dicit̾ ut festucã fratris
oculo demat. qͥ suo trabẽ gestat

Expanded text:
 videns. Haec cum fratre agis, si verbi gratia, quod ira ille peccavit, tu odio reprehendis. Quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat atque odium. Odium est enim ira inveterata, quasi quae vetustate ipsa tantum acceperit, ut merito appelletur trabes. Fieri autem potest, ut si irascaris homini, velis eum corrigi. Si autem oderis hominem, non potes eum velle corrigere, et ideo impossibile dicitur, ut festucam fratris oculo demat, qui suo trabem gestat