comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ligna foenũ stipulam
qui aedificant suꝑ fundamen¬
tũ : quomodo Ñpereant sed sal¬
ui fiant . sic tam̃ tam quã ꝑignẽ :
Obscura quidẽ illa qua estio:
Sed ut possũ. breuiter dico:
Fr̃s sunt homines omnino contẽ¬
ptores scłihuius. Quib nẽ natũ.
quicquid temporaliter fluit :
Non haerent dilectione aliqua.
terrenis rebus : Sc̃i. casti. conti¬
nentes. iusti. fortassis & om̃a sua
uendentes . & pauperib distri¬
buentes : Aut possidentes. tan¬
quam Ñ possidentes: & utentes
hoc mundo. tanquã Ñutentes:
Sunt itẽ alii : qui reb infirmita¬
ti concessis: Inhęrent aliquan¬
tũ dilectione: Non rapit uilla
alienã : sed sic amat suã : Ut si
ꝑdiderit conturb&ur: Non
app&it uxorẽ alienã. sed IN
her& suae: Sic misc&ur suae:¬
ut modũ ibi Nteneat p̃scriptũ
tabulis: liberoꝵ procreandoꝵ
causa: Non tollit aliena. sed re¬
p&it sua. & hab& iudiciũ cum
fr̃esuo : Talib enĩdicitur: Iam

Expanded text:
nobis, ligna, fenum, stipulam nobis, ligna, fenum, stipulam qui aedificant super fundamentum, quomodo non pereant, sed salvi fiant; sic tamen quasi per ignem. Obscura quidem illa quaestio, sed, ut possum, breviter dico. Fratres, sunt homines omnino contemptores saeculi hujus, quibus non est gratum quidquid temporaliter fluit; non haerent dilectione aliqua terrenis operibus, sancti, casti, continentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes . Sunt autem alii qui rebus infirmitati concessis inhaerent aliquantum dilectione. Non rapit villam alienam; sed sic amat suam, ut si perdiderit, conturbetur. Non appetit uxorem alienam; sed sic inhaeret suae, sic miscut modum non ibi teneat praescriptum tabulis, liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua, et habet judicium cum fratre suo. Talibus enim dicitur: Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Ñtacuit sententiã definitiuã.
Nonmisit foras eos. & dux̃ uelũ:
Ante uoluit p̃nuntiare : quod
disposuit ꝓnuntiare: Nempe.
congregabuntur ante eum om̃s
gentes : Quid deillis faci&.
Separabit eas : & alios pon& ad
dexterã. alios ad sinistram
Numquid medius locus seruat᷑
Quid dextris dicturus ẽ : Ne¬
nite benedicti patris mei. ꝑci¬
pite regnũ: Quid sinistris: Ite
inignẽ a &ernũ. qui paratus ẽ
diabolo & angelis eius : Sitimes
mitti quo: uide cũ quo: Siergo
om̃a illa opera regnũ dĩñpossi¬
debunt: immoÑopera sed qui
talia agunt : Nã opera taliu.
in igne Nerunt. Nemo enĩ illo ig¬
ne ardens: furaturus ẽ & adul¬
teraturus : Sed quitalia aguNTt
regnũ dĩ ñ possidebunt: Noner¬
go erunt ad extris. cũ illis quib
dicitur : uenite benedicti patris
mei. ꝑcipite regnũ: Quitalia
agunt : regnũ dĩ ñpossid ebunt:
Siergo adextris neruntꝰ p̃re¬
stat. nisi ut sint asinistris: Sini¬

Expanded text:
non tacuit sententiam definitivam, non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:» non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sini
Abbreviated transcription (Latin):
securitatẽ malã : Nondabo qđ
ñ accipio: timens terreo: Secu¬
rosuos facerẽ. si securus fierem:
Ego ignẽ a &ernũ timeo: Scri
deimpus dix̃ ait aliquis. ñdeme
Quiquamuis peccator sim: quã¬
uis adult̃. quãuis fraudator. quã¬
uis raptor. quãuis ꝑiurus. habeo
sum. baptizatus sum: Ego ꝑ ignẽ
purgor & propt̃ fundamentum
Ñpereo: Dic mihi iterũ: quid es
Xp̃ianus inquit : Interim transi:
Quid aliud: raptor. adulter :
bunt: Certe ergo. atalib Ñcor¬
rectus : d&alib cõmissis poeni¬
tentiã Ñagens. regnũ caelorũ
speras: Non opinor: Quia qui
talia agunt. regnũ ði ñposside¬
bunt: Et ignoras quia patien¬
tiadi. ad poenitentiã te addu¬
cit: Tu nescio quid tibi pollicens.
scđm duritiã tuã & cor impoe¬
nitens. thesaurihas tibi irã indie
irae. & reuelationis iusti iudicii
di : qui redd& unicuiq scđm o¬
pera sua : Attende ergo ipsũ iu¬
dicẽ uenientẽ : Bene. Sogratias:

Expanded text:
securitatem malam. Non dabo quod securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignem aeternum timeo. «Et de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis perjurus; habeo sum, baptizatus sum: ego per ignem purgor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. Quid aliud? Raptor, adulter, ebunt» . Certe ergo a talibus non correctus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipite regnũ : Illis aũ. ite inig¬
nem a dernũ: Non sibi polli¬
ceatur unusquisq: habens facta
nefaria : quae regnũ dĩ ñposside¬
bunt. &dicat sibi: Qũo habeosi¬
bor in aernũ : Etsipurgor ꝑ
ignẽ saluus ero : Nam quid ẽ qđ
ait apł̃s. dehis qui habent fun¬
dam̃tum᷑ Fundam̃tum aliud ne¬
mo potest ponere. p̃ter id quod
ẽ inquiunt quod sequitur.
Vnusquisq aũ. suꝑ fundam̃tum
uideat quod suꝑ a edificat: Ali¬
us enĩ suꝑ a edificat. aurũ. argen¬
tũ. lapides p̃tiosos : Alius. ligna
foenũ. stipulã Vn iuscuiusq opus
quale sit. ignis ꝓbabit: Dies eñ
dñi declarabit. quia inigne re¬
uelabitur : Sicuius opus ꝑman¬
serit qđ suꝑ aedificauit : merce¬
dem accipi&: Hocẽ. quia suꝑ hoc
fundam̃tum iusta opera a edifi¬
cat: aurũ. argentũ. lapides p̃¬
tiosos : i aũ peccata: ligna. foe¬
nũ. stipulã : tam̃ ꝓpt̃ fundam̃¬
tum. ipse saluus erit. sic tam̃

Expanded text:
percipite regnum: illis autem, Ite in igpercipite regnum: illis autem, Ite in igneat. Non sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, quae regnum Dei non possidebunt, et dicat sibi: Quoniam habeo sibor in aeternum; et si purgor, per ignem salvus ero. Nam quid est quod ait Apostolus de his qui habent fundamentum? «Fundamentum aliud nemo potest ponere, praeter id quod est, inquiunt, quod sequitur? «Unusquisque autem super fundamentum videat quid superaedificat. Alius enim superaedificat aurum, argentum, lapides pretiosos; alius ligna, fenum, stipulam: uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit; dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur. Si cujus opus permanserit quod superaedificavit, mercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.» Si autem peccata; «lignum, fenum, stipulam:» tamen propter fundamentum «ipse salvus erit; sic tamen
Abbreviated transcription (Latin):
amittendi talia deserit xp̃m:
quã uis doleat cũ amittit᷑. saluus
ẽ quidẽ. sic tam̃ quasi ꝑignem
dilexerat amissarũ : Sed ñ sub uer¬
tit. neq consumit: fundam̃tista¬
bilitate atq incorruptione mu¬
nitũ: Lale aliquid &iã posthnc
uitã fieri. incredibile ñẽ : Et u¬
trũ ita sit quaeri potest : & aut
inueniri. aut latere . Ñnullos
fideles ꝑignẽ quendã purgato¬
riũ : quanto magis minusue pere¬
untia dilexerunt : tanto tardi¬
us citiusue saluari: Non tam̃ ta¬
les. dequib dictũ ẽ. quod regnũ
di x̃possidebunt : Nisi conueni¬
enter poenitentib. eadẽ crim¬
na remittantur : Conuenient̃
aũ dixi : ut steriles inelemosy¬
nis ñsint : Quib tantũ tribuit
scriptura diuina: ut earũ tan¬
tum modo fructũ. se imputatu¬
rũ praenunti& dñs dextris. &
carũ tantum modo sterilitatẽ.
sinistris. Quando his dicturus
ẽ : uenite benedicti patris mei.

Expanded text:
amittendi talia deserit Christum, amittendi talia deserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei,
Abbreviated transcription (Latin):
lesit. ignis probabit: Sicuius o¬
pus manserit. quod suꝑ aedifica¬
uit: mercedẽ accipi& Sicuius o
pus exustũ fuerit: damnũ patie¬
tur: Ipse aũ saluus erit : sic tam̃
quasi ꝑignẽ. Non ergo unius eoꝵ.
sed utriusq opus ignis ꝓbabit :
Est quidã ignis. temptatio tribu¬
lationis. dequo aꝑte alio loco
scriptũ ẽ. Vasa figuli ꝓbat for¬
nax. & homines iustos. tempta¬
tio tribulationis: Iste ignis in
hac interim uita fac̃. quod apłs
dix̃. si accidat duob fidelib: un
scilic& cogitanti quae sunt dĩ.
quomodo placeat dõ. hoc ẽ aedi¬
ficanti suꝑ xp̃i fundam̃tum : aurũ¬
argentũ. lapides p̃tiosos : Alte¬
riaũ cogitanti ea quae sunt mun¬
di : quomodo placeat uxori Idẽ.
a edificanti suꝑ idẽ fundamentũ.
ligna. foenũ stipulã: Illius enim
opus Ñexuritur : quĩa ñ ea dilex̃.
quoꝵ amissione cruci&ur: Exu
pereunt: quae cũ amore posses¬
sa sunt : Sed qm̃ alterutra condi¬
tione ꝓposita: eis potius mall&

Expanded text:
is probabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti super argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt, quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur; exurpereunt quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterutra conditione proposita, eis potius carere
Abbreviated transcription (Latin):
cendus ẽ ad fidẽ: Si enĩ ab eoquȩras
utrũ t̃ra in aquã possit c̃uerti
ꝓpt̃ uicinitatẽ ñ ei uid&ur in¬
credibile : Rursus siquȩras utrũ
aqua possit In aerẽ. neq hoc ab¬
surdũ eẽ respond&. uicina enĩ
st̃ sibi: Et de aere siqueratur.
utrũ in&heriũ corpꝰ. Idẽ cȩleste
possit mutari. lã ipsa uicinitas
ꝑsuad&: Vt ergo ꝑhos gradus
fieriposse c̃cedit . ut t̃ra incor¬
pus & heriũ c̃uertat᷑ cur non
accedente dĩ uoluntate: qua¬
& corpus humanũ suꝑ aquas
potuit ambulare. cȩlerime id
fieriposse : quẽ ad modũ dictũ ẽ.
inictu oculi: sine ullis talib gradib
credit : Sic̃ plerũq fumus inflãmã
mira celeritate conuertit :: Caro
enĩ nr̃a utiq ex terra ẽ: Philo¬
sophi aũ : quoꝵ argum̃tis sȩpius
resurrectioni carnis resistit᷑: quib
asser̃. nullũ eẽ posse terrenũ cor¬
pus incȩlo : qđ lib& corpus in om¬
ne corpus conuerti & mutari pos¬
se c̃cedunt: Qua corporis resurrec¬

Expanded text:
eo quaeras, utrum terra in aquam possit conuerti, propter uicinitatem non ei uidetur incredibile. rursus si quaeras utrum aqua possit in aerem, neque hoc absurdum esse respondet; uicina enim sunt sibi. et de aere si quaeras, utrum in aethereum corpus, id est in caeleste possit mutari, iam ipsa uicinitas persuadet. quod ergo per hos gradus fieri posse concedit, ut terra in corpus aethereum conuertatur, cur non accedente dei uoluntate, qua corpus humanum super aquas potuit ambulare, celerrime id fieri posse, quemadmodum dictum est: in ictu oculi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut plerumque fumus in flammam mira celeritate conuertitur? caro enim nostra utique ex terra est; philosophi autem, quorum argumentis saepius resurrectioni carnis resistitur, quibus asserunt nullum esse posse terrenum corpus in caelo, omne corpus in omne corpus conuerti et mutari posse concedunt. qua corporis resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis enĩ caro &iã corpus ẽ : Non
aũ omne corpus. &iã caroẽ, Primo
in ipsiꝰ terrestib : quõ lignũ corp̃
ẽ sed ñ caro: Hominis aũ uel pec¬
coris : & corpus & caro ẽ : Incȩlesti¬
b uero nulla caro s corpora sim¬
plicia & lucida: quȩ appellat
apł̃s spĩtalia : ñ nulli aũ uocant
&heria : Et ideo ñ carnis resur

Expanded text:
corpus est, non autem omne corpus etiam caro est: primo in istis terrestribus, quoniam lignum corpus est, sed non caro: hominis autem vel pecoris et corpus et caro est: in coelestibus vero nulla caro, sed corpora simplicia et lucida, quae appellat Apostolus spiritualia; nonnulli autem vocant aetherea. Et i
Abbreviated transcription (Latin):
anma : quȩ ꝓpt̃ carnales affectio¬
nes caro nomnatur sed hȩc &iã
uisibilis caro quȩ naturalit̃ ẽ caro.
Cuius nom̃ anima : ñ ꝓpt̃ natura .s.
ꝓpt̃ affectiones carnales accepit:
Hec ergo uisibilis. quȩ ꝓprie dicitꝰ caro
sine dubitatione credenda ẽ resur¬
gere : Hid& ÷ enĩ paulus apłs eã tãquã
digito ostendere cũ dic̃ Oporta
corruptibile hoc induere incorruptionẽ
Cũ enĩ dic̃ hoc In eã quasi digitũ intendit.
Qđaũ uisibile ẽ. io potest digito ostendi
uutii Quõ poss& &iã anima corruptibilis
dici: Nã uitiis morũ. ipsa corrum¬
pit᷑: Et mortale hoc indu& immorta¬
litatẽ cũ legitꝰ. eadẽ significatur
uisibilis caro : quia in eã identidẽ
velut digitus intendit᷑: Potest enĩ
& anima sic̃ corruptibilis ꝓpt̃ morũ
uitia: Ita &iã mortalis dici: Mors
quippe animae ẽ. apostatare adõ:
Quod primũ eiꝰ peccatũ in parady¬
so. sacris litteris contin&ur
Resurg& igitur corpus. secundum

Expanded text:
nc propter carnales affectiones caro nominatur, sed haec etiam uisibilis caro, quae naturaliter est caro, cuius nomen anima non propter naturam, sed propter affectiones carnales accepit, haec ergo uisibilis quae proprie dicitur caro sine dubitatione credenda est resurgere. uidetur enim Paulus apostolus eam tamquam digito ostendere, cum dicit: opcorruptibile hoc induere incorruptionem. Cum enim dicit, hoc, in eam quasi digitum intendit. Quod autem visibile est, id potest digito ostendi: quoniam posset etiam anima corruptibilis dici; nam vitiis morum ipsa corrumpitur. Et mortale hoc induere immortalitatem , cum legitur, eadem significatur visibilis caro, quia in eam identidem velut digitus intenditur. Potest enim et anima sicut corruptibilis propter morum vitia, ita etiam mortalis dici. Mors quippe animae est apostatare a Deo : quod primum ejus peccatum in paradiso sacris Litteris continetur. 24. Resurget igitur corpus secundum
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ Ad am delimo formatus
carnẽ : Qua suscepta: & homo ex¬
terius fier& & ds interius ꝑma¬
ner& Vt & dĩ filius uerus ẽ&
ꝑquẽ factisumꝰ : & homnb filius
uerus fier& ꝑquẽ refecti sumus:¬
Primus homo ada sic olimde¬
functus ẽ ut tam̃ post illũ secun¬
dus homo sit xp̃c: cũ tot homnũ
milia. int̾ illũ & hunc orta sint:
Et Ideo manifestũ ẽ : ad illũ ꝑtinere
omnẽ. qui ex illa successione ꝓpa¬
ginis nascit Sic̃ ad istũ ꝑtin&
omĩs qui in illa gr̃ȩ largitate
renascit :: Inde fit. ut totũ genꝰ
humanũ : qđ am modo sint homnes
duo p̃rimꝰ & secundus : Hoc aũ¬

Expanded text:
s carnem. qua suscepta et homo exterius fieret et deus interius permaneret, ut et dei filius uerus esset, per quem facti sumus, et hominis filius uerus fieret, per quem refecti sumusPrimus homo Adam sic olim defunctus est, ut tamen post illum secundus homo sit Christus, cum tot hominum millia inter illum et hunc orta sint: et ideo manifestum est, ad illum pertinere omnem qui ex illa successione propaginis nascitur; sicut ad istum pertinet omnis qui in illo gratiae largitate renascitur. Unde fit ut totum genus humanum quodammodo sint homines duo, primus et secundus . C
Abbreviated transcription (Latin):
sta insufflatione cũ factus ẽ ho¬
mo in animã uiuentẽ non quia¬
illa insufflatio conuersa ẽ in ani¬
factus ẽ In animã tuuentẽ : sed ad¬
huc animalem : Iunc enĩ sp̃italȩs
efectus ẽ cũ in para dyso hoc ẽ in
beata uita constitutus: p̃ceptum
dĩ c̃sũ mar&ur : Itaq postquã
peccauit. recedens ap̃cepto dĩ &
dimissus a paradyso. ineo remansit
ut animalis e& : Et ideo animalẽ
homnẽ prius agim̃ : om̃s qui de illo
p̃peccatũ natisumꝰ : donec assequa
illo recreati & uiuificati. restitua¬
mur in para dysũ Ubi latro ille
cũ ipso eo die meruit eẽ: quo istã
uitã finiuit :: Sic enĩ apłs d̾it
Sed ñ prius qđ spĩ talẽ ẽ sed qđ ani¬
male ÷̃: Sic enĩ scriptũ ẽ. factusẽ
primus adam in animã uiuentẽ.
nouissimꝰ adã inspmuiuificantẽ :

Expanded text:
sta insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quiilla insufflatio conversa est in anifactus est in animam viventem, sed adhuc animalem. Tunc enim spiritualis effectus est, cum in paradiso, hoc est in beata vita constitutus, praeceptum Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamillo recreati et vivificati, restituamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit . Sic enim Apostolus dicit: Sed non prius quod spirituale est, sed quod animale, sicut scriptum est: Factus est primus Adam in animam viventem, novissimus Adam in spiritum vivificantem .
Abbreviated transcription (Latin):
ria: Quodalio loco ait. Ut ab¬
sorbeat᷑ mortale auita: hoc isto
loco. absonta ẽ mors inuictoria
Nusquam mors. Non in fra ñ supra.

Expanded text:
riam. Quod illo loco ait, ut absorbeatur mortale a vita; hoc isto loco, Absorpta est mors in victoriam. Nusquam mors: non infra, non supra
Abbreviated transcription (Latin):
aduitã a&ernam sola perducit:
Et multi incruce xẽi gloriantes.
& ab eadem uia non recedentes.
&iam qui ifta quȩ subtilissime
disseruntur ignorant. quia non
perit unus depusillis proquib
mortuus ẽ : ad eandem ꝑueniun
a&ernitatem : ueritatem. cari¬
tatem : Id ẽ ad stabilẽ certam
plenamq felicitatem. Ubi ma¬
nentibus. uidentibus. Amantib:
sint cuncta per spicua

Expanded text:
ad uitam aeternam sola perducit, ad uitam aeternam sola perducit, et multi in cruce Christi gloriantes et ab eadem uia non recedentes, etiam qui ista, quae subtilissime disseruntur, ignorant, quia non perit unus pusillus, pro quibus mortuus est, ad eandem perueniant aeternitatem, ueritatem. caritatem, id est ad stabilem, certam plenamque felicitatem. ubi manentibus, uidentibus, amantibus sint cuncta perspicua
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Ut nonsolũ qui nondum ua¬
lent. certa intelligentia conspi¬
cere naturam dĩ. quã fide tenent.
uerum &iam qui non dum in ipsa
anima sua. Ita incorpoream sub¬
stantiam. acorporis generalitate
discernunt: quẽ ad modũ certis
se uiuere. nosse. uelle ñ sint alieni
asalute : quam stultitia illa p̃di¬
cationis fidelibus confest Nam
si propter eos solos xec̃ mortuus
est : qui certa intelligentia possun
ista discernere : pene frustra in
eccła laboramus: Si autem quod
ueritas hab&. Infirmi populi cre¬
dentium ad medicum currunt. sa¬
nandi per xPm. & hunc crucifixũ
ut ubi abundauit peccatũ. super¬
abund& gratia: miris fit modis.
per altitudinem diuitiarũ sapien¬
tiae & scientiae di: & per inscru¬
tabilia iudicia eius: ut & non nulli
a corporib: incorporea discernen¬
tes: cum sibi ex hoc magniuident᷑.
& irrident stultitiam prȩdicatio¬
nis. qua salui fiunt credentes: ab
unicauia longe exerrent: quae

Expanded text:
tem, ut non solum qui nondum uatem, ut non solum qui nondum ualent certa intellegentia conspicere naturam dei, quam fide tenent, uerum etiam qui nondum in ipsa anima sua ita incorpoream substantiam a corporis generalitate discernunt, quem ad modum certi sunt se uiuere, nosse, uelle, non sint alieni a salute, quam stultitia illa praedicationis fidelibus confert. Nam si propter eos solos Christus mortuus est, qui certa intellegentia possunt ista discernere, paene frustra in ecclesia laboramus. si autem, quod ueritas habet, infirmi populi credentium ad medicum currunt sanandi per Christum et hunc crucifixum, ut, ubi abundauit peccatum, superabundet gratia, miris fit modis per altitudinem diuitiarum sapientiae et scientiae dei et per inscrutabilia iudicia eius, ut et nonnulli a corporibus incorporea discernentes, cum sibi ex hoc magni uidentur et inrident stultitiam praedicationis, qua salui fiunt credentes, ab unica uia longe exerrent, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃a iudicat. & a nemine lu¬
dicatur : Illi ergo seditiones &
per turbationes in ecclesia facie¬
bant : qui uidebantur ẽe quod
non erant: Hos doc&. cognosce¬
re dñi eẽ mandatum. Quia ñ ẽ
seditionis ds. sed pacis: Si quis
ignorat. ignorabitur Idẽ im¬
probabitur: Non enim dssiad sci¬
entiam referas. ignorat eos quib
dicturus ẽ non noui uos: Sed eo¬
rum improbatio. hoc uerbo insi¬
nuata ẽ: Cum autẽ dñs dicat.
beati mundo corde. quia ipsi dm̃
uidebunt: eaq uisio nobis infine
summum prȩmium promittatur.
non ẽ metuendum. sinunc adli¬
quidum quȩ de dĩnatura cre¬
dimus. conspicere non ualemus.
ne inde sit dictum : qui ignorat
ignorabitur : Quia enim insapi¬
entia dĩ. non cognouit mundus
persapientiam dm̃: placuit dõ
per stultitiam prȩdicationis.
saluos facere credentes: Haec
stultitia prȩdicationis. ac stul¬
tum dĩ: quȩ sapientior ẽ homi¬
nib: multos contrahit Adsalu¬

Expanded text:
quia omnia iudicat et a nemine iuquia omnia iudicat et a nemine iudicatur. illi ergo seditiones et perturbationes in ecclesia faciebant, qui uidebantur esse, quod non erant. hos docet cognoscere domini esse mandatum, quia non est seditionis deus sed pacis. si quis autem ignorat, ignorabitur, id est inprobabitur. non enim deus, si ad scientidicturus est, Non novi vos ; sed eorum improbatio hoc verbo insinuata est. 3. Cum autem Dominus dicat, Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , eaque visio nobis in fine summum praemium promittatur; non est metuendum, si nunc ad liquidum, quae de Dei natura credimus, conspicere non valemus, ne inde sit dictum, Qui ignorat, ignorabitur. Quia enim in sapientia Dei non cognovit mundus per sapientiam deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. haec stultitia praedicationis ac stultum dei, quod sapientius est hominibus, multos contrahit ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
fidem . uel mores multorum e¬
dificarent. Non quae uix ad
paucorum eamq ex iguam : quan¬
tula cumq in hacuita dere tan¬
ta eẽ potest. Intelligentiam per¬
tinerent: Id est ut linguis pro¬
ph&ia praeponer&ur & Ut
non perturbate illa gereren¬
tur: quasi proph&iȩ sp̃s. &iã
in uitos loqui coger&. Ut muli
eres in ecclesia tacerent Ut om̃a
honeste & secundũ ordinẽ fierent᷑:
Haec cumager& ait: Siquis ui¬
d&ur proph&a ẽẽ. aut spiritalis.
cognoscat quȩ scribo uobis: quia
dñi ẽ mandatum: Siquis autem
ignorat ignorabitur : His uer¬
bis coercens. & ad pacificum ordi¬
nem reuocans inqui&os. Ianto
ad seditionem faciliores : quanto
sibi uidebantur spũ excellere. cũ
superbiendo cuncta turbarent:
Siquis ergo uid&ur proph&a eẽ
aut spiritalis. cognoscat inquit
quȩ scribo uobis. quia dñi ẽ man¬
datum: Siquis uid&ur ẽẽ. & utiq
non ẽ: Nam qui ẽ sine dubitati¬
one cognoscit: Nec ad monitio¬
ne & coercitione opus hab&:

Expanded text:
fidem uel mores multorum aedificarent, non quae uix ad paucorum eamque exiguam. quantulacumque in hac uita de re tanta esse potest, intellegentiam peruenirent, id est ut linguis prophetia praeponeretur, ut non perturbate illa gererentur, quasi prophetiae spiritus etiam inuitos loqui cogeret, ut m u Ii ere sin ecclesia tacerent, ut omnia honeste et secundum ordinem fierent. haec cum ageret, ait: Si quis uidetur propheta esse aut spiritalis, cognoscat, quae scribo uobis. quia domini est mandatum. si quis autem ignorat. ignorabitur, his uerbis cohercens et ad pacificum ordinem reuocans inquietos tanto ad seditionem faciliores, quanto sibi uidebantur spiritu excellere, cum superbiendo cuncta turbarent. si quis ergo uidetur propheta esse aut spiritalis. cognoscat, inquit, quae scribo uobis, quia domini est.mandatum. si quia uidetur esse et utique non est; nam qui est, sine dubitatione cognoscit nec admonitione et cohortatione opus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
cephȩ: Omnium ergo uirorum.
primo apparuisse intelligitur
p&ro: Ex his dumtaxat omnib
quos euangelistȩ quatuor : & pau¬
lus apostolus commemorauerunt:
C&erum si apparuit alicui aliorũ.
prius quam p&ro : quod omnes ta¬
cuerunt : quis uel dicere audeat.
uel negare : Neq enim & pau¬
lus dixit: apparuit primo cephe
sed appar
Nam ess& contrarium: quod
primo mulieribus apparuisse in
resurrectionis : Persi nec dochen¬

Expanded text:
est. omnium ergo uirorum primo apparuisse intellegitur Petro, ex his dumtaxat omnibus quos euangelistae quattuor et Paulus apostolus commemorauerunt. ceterum si apparuit alicui eorum prius quam Petro, quod omnes tacuerunt, quis uel dicere audeat uel negare? neque enim et Paulus dixit: apparuit primo Cephae,\' sed: apparnam esset contrarium quod primo mulieribus apparuisse in resurrectionis die. de
Abbreviated transcription (Latin):
tur : mulier ex uiro est : Siue
quo constat humana natura.
Nihil enimhorũ tam quã cer¬
tum affirmamus. sed quid ho¬
rum uerũ sit. adhuc quȩrimꝰ.
Etuir permulierem. siue ex
paste. tota hominis natura
dicatur quȩ ꝓmulierẽ nascit᷑.
siue sola caro. unde adhuc
quȩstio ẽ : om̃a tam̃ ex dõ. unde
nulla quȩstio ẽ: idẽ & corpus &
anima & sp̃s: & uiri & mulieris:
Etsienĩ ñ ex dõ nata uel tracta
sunt: uel manarunt: ita ut eius
naturȩ sint : tam̃ ex dõ s̃ A quo enim
creata condita facta s: ab illo

Expanded text:
tur, mulier ex uiro est siue sequo constat humana natura — nihil enim horum tamquam certum affirmamus, sed quid horum uerum sit adhuc quaerimus — et uir per mulierem, siue ex patre tota hominis natura ducatur, quae per mulierem nascitur, siue sola caro, unde adhuc quaestio est, omnia tamen ex deo, unde nulla quaestio est, id est et corpus et anima et spiritus et uiri et mulieris. etsi enim non ex deo nata uel tracta sunt uel manarunt, ita ut eius naturae sint, tamen ex deo sunt. a quo enim creata, condita, facta sunt, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
nem quȩstionũ dificiliũ: cum
calumniator nullus obstar&:
Num quid enim perfecte de
trinitate tractatũ ẽ. ante¬
quã oblatrarent arriani.
Numquid perfecte depoe¬
nitentia tractatũ ẽ: antequã
obsisterent nou tianiꝰ Sicq
non perfecte debaptismate
tractatũ ẽ: ante quã contra¬
dicerent. foris positi bapti¬
tatores: N ec deipsa unitate
gere coepit fr̃s infirmos :
Et iam illi qui nouerant haec
tractare. atq dissoluere ne
perirent infirmi. sollicitati
quȩ stionib impiorũ . sermo¬
nib & disputationib obscura
legis inpublicũ deduxerunt:¬

Expanded text:
nem quaestionum difficilium cum nem quaestionum difficilium cum calumniator nullus instaret. Numquid enim perfecte de Trinitate tractatum est, antequam oblatrarent Ariani? numquid perfecte de poenitentia tractatum est, antequam obsisterent Novatiani? Sic non perfecte de Baptismate tractatum est, antequam contradicerent foris positi rebaptizatores; nec de ipsa unitate gere coepit fratres infirmos, ut jam illi qui noverant haec tractare atque dissolvere, ne perirent infirmi sollicitati quaestionibus impiorum, sermonibus et disputationibus suis obscura Legis in publicum deducerent
Abbreviated transcription (Latin):
O post& & hereses esse. ut pro¬
bati manifesti fiant interuos:¬
rasse: Queri potest. quȩsiN
uasa mostis. An foste her&ici:
Nam & ipsi ex eodem arcu:
idest eisdem scripturis. in ani¬
mas ñ caritate inflamandas.
seduenenis perimendas insili¬
unt: Quod non contingit. nisi
promeritis: Propterea: diui¬
nae prouidentiae. &iã istadis¬
positio tribuenda ẽ: Non qͥa
ipsa peccatores facit. sed quia
ipsa ordinat cum peccauerin
Malo enim uoto perpeccatũ.
legentes male coguntur in¬
tellegere: ut ipsa sit poena¬
peccati: Quorũ tamen mor¬
te: filii catholicȩ ecclesiae.
tam quã quib dã spinis a som¬
no excitantur: & ad intelle¬
gentiam diuinarũ scriptura¬
rum proficiunt: O post& enĩ
& hereses eẽ: ut probati inquit
manifestifiant interuos Hoc
ẽ interhomines: cũ manifesti
sint dõ Multi qui optime pos
sent scripturas dinoscere & ꝑ¬
tractare. laȩtabant inpopu¬
lo dĩ: Nec asserebant solutio¬

Expanded text:
oportet et haereses esse, ut prooportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter uosrasse, quaeri potest quae sint vasa mortis. An forte haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, id est, ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae Providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non quia ipsa peccatores facit, sed quia ipsa ordinat cum peccaverint: malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poenpeccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, et ad intelligentiam divinarum Scripturarum proficiunt. Oportet enim et haereses esse, ut probati, inquit, manifesti fiant inter vos , hoc est inter homines, cum manifesti sint Dsent Scripturas dignoscere et pertractare, latebant in populo Dei; nec asserebant solutio
Abbreviated transcription (Latin):
nae prouidentiȩ beneficio:
Ex his enim hominib her&ici
fiunt: qui &iã siessent in ec¬
clesia nihilominus errarent :
Cum aut̃ foris sunt. plurimũ
prosunt. N onuerũ docendo
quod nesciunt. sed aduerum
quȩrendũ carnales: & aduerũ
reperiendũ spiritales catho¬
licos excitando: Sunt enĩ
innumerabiles in scã ecclesia.
dõ probati uiri. Sed manife¬
sti nonfiunt internos: quã¬
diu imperitiȩ nr̃ȩ tenebris
delectati . dormire malumus.
quã lucem ueritatis intueri
Qua propter. multi utueri¬
tatem dĩ uideant & gaudeant :
perher&icos desomnio exci¬
tantur: U tamur ergo &iã
her&icis. non ut eorũ appro
bemus errores. sed ut catho¬
licam disciplinam aduersus
eorũ insidias asserentes: ui¬
gilantiores & cautioressimꝰ.¬
&iã sieos adsalutem reuocare
nonpossumus. Quamuis
interse dissentiant & iudȩi
abher&icis. & ipsi her&icialii
abaliis. una tamen conditio¬
probationẽ. utiles sunt eccłae:
Nam & deher&icis dictum ẽ

Expanded text:
nae providentiae beneficio. nae providentiae beneficio. Ex his enim hominibus haeretici fiunt, qui etiamsi essent in Ecclesia, nihilominus errarent. Cum autem foris sunt, plurimum prosunt, non verum docendo, quod nesciunt; sed ad verum quaerendum carnales, et ad verum aperiendum spirituales catholicos excitando. Sunt enim innumerabiles in Ecclesia sancta Deo probati viri, sed manifesti non fiunt inter nos, quamdiu imperitiae nostrae tenebris delectati dormire malumus, quam lucem veritatis intueri. Quapropter multi, ut diem Dei videant et gaudeant, per haereticos de somno excitantur. Utamur ergo etiam haereticis non ut eorum abemus errores, sed ut catholicam disciplinam aduersus eorum insidias asserentes, uigilantiores et cautiores simus, etsi eos ad salutem reuocare nati sumus, quamuis inter se dissentiant, et Iudaei ab haereticis et ipsi haeretici alii ab aliis, - una tamen condicioprobationem utiles sunt ecclesiae. nam et de haereticis dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo ciuitatem dĩ. uasa
propria commouendo. Nihil
ei nocere permittitur
Her&icorũ genus callidũ : p̃
spũ sapientiae. sed impatientiȩ.
quosolent her&icorũ feruere
primordia : & pacem per turba
Escõrum: Sed haec inusum ce¬
dunt proficientiũ: Iuxta illud
apostoli O post& & hereses eẽ.
ut probati manifesti fiant in
uobis: Unde &iã scriptũ ẽ . fili¬
us eruditus. sapiens erit: Im
prudente aut̃ : ministro ut&ur:
Multa quippe adfidem ca¬
tholicam pestinentia: dumhe¬
r&icorũ callida in qui&udine
exagitantur. ut aduersus eos
defendi possint. & consideran¬
tur diligentius. & intellegun¬
tur clarius. & instantius prȩ¬
dicantur : Et abaduersario
mota quȩ ftio. discendi ex iftit
occasio: Ced malus frater in
filio suo. hoc ẽ in opere suo. pu¬
er: id est seruus ẽ fratrũ suorũ
cum ad exerci tationẽ patien¬
tiae.: uel ad prouectũ sapien¬
tiae: scienter utuntur malis
teruos. utamur &iam isto diui¬

Expanded text:
in hoc mundo ciuitatem Dei uasa in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittiturhaereticorum genus calidum, non spiritu sapientiae, sed inpatientiae, quo solent haereticorum feruere praecordia et pacem perturbare sanctorum ? Sed haec in usum cedunt proficientium, iuxta illud apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis. Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapprudente autem ministro utetur . Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit uram. Sed malus frater in filio suo, hoc est in opere suo, puer. id est seruus est fratrum bonorum, cum ad exercitationem patientiae uel ad prouectum sapientiae scienter utuntur malis ter vos ; utamur etiam isto divi
Abbreviated transcription (Latin):
habuit philosophos. in terse
in eccła xp̃i. morbidũ aliquid
prauumq: sapiunt. sicorrep¬
ti utsanũ rectumq sapiant .
resistunt contumaciter : suaq
pestifera & mostifera dogmata
emendare nolunt: sed defensare
persistunt. her&ici fiunt : Etfo¬
ras ex euntes. habentur in exer¬
centib inimicis: Etiam sic quip¬
pe: ueris illis catholicis membris
xp̃i. malo suo prosunt: Dumds̃
utitur & malis bene: & diligen¬
tib eũ. oma cooperantur inbo¬
num: Inimici enim om̃s eccłae.
quolib& errore cȩcentur. uel
malitia deprauentur. siaccipi¬
unt potestatem corporaliter
affligendi : exercent eius pati¬
entiam: Sitantum modo male
sentiendo aduersantur: exer¬
cent eius sapientiam: Otaut̃ ipsi¬
&iam inimici diligantur: exer¬
cent eius beniuolentiã: aut &iã
beneficen tiã: Siue suã deͥbili
doc trina cum eis agitur: siue
terribili disciplina. Ac perhoc
diabolus. princeps impiȩ ciuita¬
tis: aduersus peregrinantem

Expanded text:
habuit philosophos inter se dhabuit philosophos inter se din ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti, ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem
Abbreviated transcription (Latin):
tes si mulate humilitas um¬
braculũ: ut subeo proponat
uenalem typhũ: Quasi apłs
superbiã doceat. cũ dicit.
Omnis uir: orans aut pro¬
ph&ans uelato capite: confup¬
dit caput suũ: Etuir quidẽ
ñ deb& uelare caput: cũsit
imago & gloria dĩ: Qui ergo
dicit. ñ deb&. nescit foste do¬
cere humilitatem: Sed sihanc
ignominiã tempore euan¬
gelii : quod erat sacramentũ
tempore ꝓph&iae prohumi¬
litate isti app&unt. tonde¬
ant: & cilicio caput uelent:
Sed nonerit tunc species illa
uenalis : qui asamson. noncili¬
cio sed coma uelabatur: Primũ
quidẽ conuenientib uobis
inecclesia: audio scissuras eẽ
bis : Videns diabolus templa
dȩmonũ deseri: & in nomen li¬
berantis mediatoris currere
genus humanũ: her&icos mo¬
uit : qui subuo cabulo xpiano:
doc trinȩ resisterent xp̃ianȩ:
Qua si possent in differenter
sine ulla correptione haberi
inciuitate dĩ. sicut ciuitas
confusionis. in differenter

Expanded text:
tes simulatae humilitatis umtes simulatae humilitatis umbraculum, ut sub eo proponant uenalem typhum; quasi apostolus superbiam doceat, cum dicit: omnis uir orans aut prophetans uelato capite confundit caput suum, et: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei. qui ergo dicit "non debet", nescit forte docere humilitatem. sed si hanc ignominiam tempore euangelii, quod erat sacramentum tempore prophetiae, pro humilitate isti appetunt, tondeant et cilicio caput uelent. sed non erit tunc species illa uenalis, quia Samson non cilicio, sed coma uquidem convenientibus vobis in ecclesia, audio scissuras esse? bis. Videns diadaemonum deseri et in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter
Abbreviated transcription (Latin):
monemꝰ tã scõs uiros. neftultis
uanorũ argum̃ tationib mo¬
ueatur : & eos in hac peruersi¬
tate imitentur. quib s̃ in c&e¬
ris longe dissimiles: Illi enĩ
uenalem circũ ferentes ypo¬
crisin: timent neuilior habe¬
atur tonsa scĩtas. quã comatu
Otuidelic& qui eos uid&. an¬
tiquos illos quoslegimus
cogit&. sam uelem &c&eros
quiñ tondebantur : N ecco¬
gitant : quid intersit in ter
illud proph&icũ uelamen¬
tũ: & hanc euangelii reue¬
lationem : dequa dicit apłs
Cum transi eris adxp̃m: au¬
fer&ur uelamen: Quodenĩ
significabat uelamen in ter¬
positũ. interfaciem moysi
& aspectũ populi israhel. hoc
significabat illis temporib
&iã coma sc̃oꝵ Nam idem
apłs &iã comã prouelamen¬
to eẽ dicit. cuius auctorita¬
te ifti urgentur: Apeste
quippe ait : Dir quidẽ sico¬
matus sit: ignominia est illi :
Ipsam ignominiã inquiunt.
suscepimꝰ merito peccatorũ
nostrorũ: Ad hoc optenden¬

Expanded text:
monemus tam sanctos uiros, ne stultis monemus tam sanctos uiros, ne stultis uanorum argumentationibus moueantur et eos in hac peruersitate imitentur, quibus sunt in ceteris longe dissimiles. illi enim uenalem circumferentes hypocrisin timent, ne uilior habeatur tonsa sanctitas quam comata, ut uidelicet qui eos uidet, antiquos illos quos legimus cogitet, Samuelem et ceteros, qui non tondebant. nec cogitant quid intersit inter illud propheticum uelamentum et hanc euangelii reuelationem, de qua dicit apostolus: cum transieris ad Christum, auferetur uelamen. quod enim significat uelamen interpositum inter faciem Moysi et aspectum populi Israhel, hoc significat illis temporibus etiam coma sanctorum. nam idem apostolus etiam comam pro uelamento esse dicit, cuius auctoritate isti urgentur. aperte quippe ait: uir quidem si comatus sit, ignominia est illi. ipsam ignominiam, inquiunt, suscipimus merito peccatorum nostrorum, ad hoc obtenden
Abbreviated transcription (Latin):
iniquius: quã uelle sibi optem¬
perari aminorib: & noll& op¬
temperare maiorib: Apło dico
non nobis: intantũ ut&iã co¬
mam nutriat: unde ille nec
disputari omnino uoluit dicens.
Siquis aut̃ uult contentiosus
ẽẽ : nos talẽ consu&udinem
non habemꝰ. neq eccła dĩ: Hoc
aut̃ prȩcipio:. Otscilic& non
disserentis sollertia requira¬
tur. sed prȩcipientis auctori¬
tas attendat᷑: Nam & hoc quo
pertin& quȩso. tã a peste con¬
tra apostoli prȩcepta conari
Anita uacandũ ẽ: ut nec ton¬
sores operentur  An quia
euangelicas uolucres imitari¬
se dicunt: quasi depilari timent:
neuolare ñ possint.: U ereor in
hoc uitium plura dicere: propt̃
quosdã crinitos fr̃s. quorũ pr&er
hoc multa. & pene oma uenera¬
mur : Sed quo magis eos in xp̃o
diligimus: eos sollicitius ad mo¬
nemus : Neq enim m&uimus.
nehumilitas eorũ respuat ad¬
monitionem nram Quando¬
quidem & nos atalib ubi foste
titubamus. aut aberramꝰ: cupi¬
mus admoneri : Hoc ergo ad¬

Expanded text:
iniquius quam uelle sibi obtemperari a minoribus et nolle obtemperare maioribus? apostolo dico, non nobis, in tantum, ut etiam comam nutriant: unde ille nec disputari omnino uoluit dicens: si quis autem uult contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus neque ecclesiae dei. hoc autem praecipio: ut scilicet non disserentis sollertia requiratur, sed praecipientis auctoritas attendatur. nam et hoc quo pertinet, quaeso, tam aperte contra apostoli praecepta comari? an ita uacandum est, ut nec tonsores operentur? an quia euangelicas uolucres imitarise dicunt, quasi depilari timent, ne uolare non possint? uereor in hoc uitium plura dicere propter quosdam crinitos fratres, quorum praeter hoc multa et paene omnia ueneramur. sed quo magis eos in Christo diligimus, eo sollicitius admonemus. neque enim metuimus, ne humilitas eorum respuat admonitionem nostram, quandoquidem et nos a talibus, ubi forte titubamus aut aberramus, cupimus admoneri. hoc ergo ad
Abbreviated transcription (Latin):
ait idem apostolus: opost&
& hereses eẽ ut probati mani¬
festi fiant in uobis. hoc &iã
hic sequitur : ut excludantur
hi qui ꝓbati sunt argento.
Idest. quiꝓbatisunt eloquiis
dñi: Eloquia quippe dñi . elo¬
quia casta. argentũ igne pro¬
batũ terrȩ Nam excludan¬
tur dictũ ẽ. appareant̃ em ne¬
ant. Quod ait ille. manife¬
stifiant: Unde & in aste ar
gentaria: exclusores uocan¬
tur. qui de confusione massȩ
nouerunt formã uasis expri¬
mere: Multi enim sensus sc̃a¬
rum scripturarũ latent: &
paucis intellegentiorib no¬
tis : Nec asseruntur commo¬
dius & acceptabilius. pisi cũ
respondendi her&icis cura
compellit: Tunc enim & iã
qui neglegunt studia doctri¬
nae. sopore discusso: adau¬
diendi excitantur diligen¬
tiã. ut ad uersarii reppellant᷑
Deniq: quã multi scriptura¬
rũ scãrum sensus. dexp̃o dõ.¬
exesti sunt contra fotinũ:
Quam multi dehomine xp̃o
contra manicheum . Quã mul¬
ti d&rinitate. contra sabelliũ:

Expanded text:
ait idem apostolus, Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimos. Multos enim sensus sanctarum Scripturarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt, nec asseruntur commodius et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura impellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii repellantur. Denique quam multi Scripturarum sacrarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum? quam multi de homine Christo contra Manichaeum? quam multi de Trinitate contra Sabellium?
Abbreviated transcription (Latin):
gatio taurorũ interuaccas
populorũ. ut excludantur
hi qui probati sunt argento.
Tauros uocans. propt̃ super¬
biam durȩ indomiteq cerui¬
cis : Significat enim her&icos:
Uaccas aut̃ populorũ. seducti¬
les animas intellegendas puto.
quia facie sequuntur hos tau¬
ros: N on enim populos uni¬
uersos seducunt: inquib sunt
graues & stabiles: Undescri¬
ptum ẽ. in populo graui lau¬
dabo te: Sed ineis populis . quas
inuenerint uaccas: Exhis
enim sunt: qui pene trant
domos. & captiuas ducunt
muli erculas. oneratas pec¬
catis: Quȩ ducuntur uarus

Expanded text:
gatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas peccatis, quae ducuntur va
Abbreviated transcription (Latin):
at eã qui non loquitur linguis.
nec hab& proph&iã nec om̃a
scit sacramenta: omnemq sci¬
entiã: nec distribuit om̃a sua
pauperib: uel non habendo qđ
distribuat: uel aliqua necessi¬
tate prohibitus. nec tradat
corpus suũ ut ardeat. sitalis
passionis nulla temptatio est.
per ducit ad regnũ: Ita ut ipsã
fidẽ non faciat utilẽ. nisi cari¬
tas : Sine caritate quippe. fi¬
des potest quidẽ ẽẽ. sed non
p̃putiũ: sed fides quȩ ꝑ dile¬
ctionẽ operatur: Sic eã discer¬
nens. Ab ea fide qua & dȩmo¬
nes credunt. & contremiscun :
Dilectio igitur quȩ ex dõẽ.
quẽ diffunditur in cordib
in habitat trinitas: Quo circa:
rectissime sp̃s sc̃s. cũ sit d̃s uoca¬
tur &iã donũ dĩ : Quod donũ
ꝓprie. quid nisi caritas intelli¬
genda ẽ : quȩ per ducit ad dm̃.
& sine qua qđ lib& aliud dĩ
donũ. non per ducit ad dm̃¬

Expanded text:
at eam qui non loquitur linguis, nec habet prophetiam, nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam, nec distribuit omnia sua pauperibus, vel non habendo quod distribuat, vel aliqua necessitate prohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quidem esse, sed non t, sed fides quae per dilectionem operatur : sic eam discernens ab ea fide, qua et daemones credunt et contremiscunt . Dilectio igitur quae ex Deo est quem diffunditur in cordibus inhabitat Trinitas. Quocirca rectissime Spiritus sanctus, cum sit Deus, vocatur etiam donum Dei. Quod donum proprie quid nisi charitas intelligendum est; quae perducit ad Deum, et sine qua quodlibet aliud Dei donum non perducit ad D
Abbreviated transcription (Latin):
Vbiẽ mors uictoria tua. ubi ẽ mors
aculeus tuus: Aculeus aut̃ mortis
peccatũ: uirtus uero peccati. lex:
Deresurrectione corporis agebat:
qua obsorbebitur mors inuictoria
cũ mortale hoc induerit inmorta¬
litatẽ : Tunc ipsi morti in sultabitꝰ quac

Expanded text:
est, mors, victoria tua? ubi est, mors, est, mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. De resurrectione corporis agebat, qua absorbebitur mors in victoriam, cum mortale hoc induerit immortalitatem. Tunc ipsi morti insultabitur, qua