comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ue legũ oritur pax ⁊ trãqͥllitas
Nã ut supͣ dicebatur leges ⁊ ÷̃
houesti ꝓ ĩc̾ꝑatões pat̾nas ⁊ au¬
coꝵ nõ retͣhit᷑ ab oꝑib scełatis
santẽ tiuore pene retrahit᷑ ab ilł
expediens .n. fuit regno ⁊ cuuta¬
tem ne malesio turbarẽt pacem
cuiũ. Iutend̾e .n. d quil legis¬
lator ut coxta ciuiũ suit trãqͥlla
⁊ ut aues iuuãt pacifice ⁊ unam¬
tur uelle ꝙ sic se hateãt legis la¬
tores ad aĩas sic̃ uedici ad coꝵ¬
pora. nã sic̃ iuedic̾ intẽdit seda¬
re hũores ne ĩsurgat luorbus ⁊
bellũ. ĩ corpore. sic legis lator ĩ¬
tẽdit placare corda sedare aĩas
ue ĩsurgat rixa. ⁊ disseusio n
regno aut ĩ ciuitate. Iude ẽ ⁊̃ ꝙ¬

Expanded text:
ne legum oritur pax et tranquillitas Nam ut supra dicebatur leges et etiam honesti per increpationes paternas, et amicorum non retrahitur ab operibus sceleratis, saltem timore poenae retrahatur ab illis. Expediens enim fuit regno et civitatem, ne malefici turbarent pacem civium. Intendere enim debet quilibet legislator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et unantur velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regno, aut in civitate. Inde est
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sic̃ aĩam ad corpus. nã sic̃.
aiã coxpus regit ⁊ ꝯseruat sic
rex regit ⁊̃ gubnat regnũ. et
sic̾ aia ẽ salus ⁊ uita corporis sic
rex si recte ꝓͥncipetur ÷ saluss
uita regui q̃r sic̃ pessimũ ẽ cor¬
tori delinq̃re aiãm ⁊ nõ regiꝑ
eã. sic pessiuũ ÷ regno desc̾re

Expanded text:
num, sicut animam ad corpus. Nam sicut anima corpus regit et conservat, sic rex regit et conservat regnum: et sicut anima est salus et vita corporis, sic rex si recte principetur est salus et vita regni. Quare sicut pesssimum est corpori delinquere animam, et non regi per eam, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dem iuores ÷ aliquid boñ
cuus ⁊ bonꝰ hõ. est quidẽ aliqͥs
bonus crus si tene obediat
pͥncipãti ⁊ ei cꝰ ẽ leges ferre
qr̾ si pͥncipãs recte regat.
eiꝰ ẽ induc̾e alios ad uͥtutẽ
cũ uͥtus faciat hũtem bouũ
⁊ opus bonũ o in recto regi¬
⁊ qui bene sõicitur regi ẽ bonꝰ¬

Expanded text:
dem mores,est aliquis bonus civis, et bonus homo est quidem aliquis bonus civis, si bene obediat principanti, et ei cuius est leges ferre. Quare si principans recte regat eius est indicere alios ad virtutem, cum virtus faciat habentem bonum et opus bonu oportet in recto regiet qui bene subiicitur regi
Abbreviated transcription (Latin):
tatis ut suꝑiꝰ dicebatur
hcz quał debet eẽ rex siue pͥn¬
ceps. quales ꝯfibiaru. quales
iudices ⁊ quał ppłs. expeditis
gͦ tͥb. restat dic̾e de quarto
scil de ppło. s cũ ad sciẽd̾ qua¬
lis debeat eẽ poputus ⁊ quõ de¬
beat se hr̃e ad pͥncipãtẽ non

Expanded text:
tatis ut superius dicebatur icet qualis debet esse rex sive princeps, quales consiliarii, quales iudices, et qualis populus. Expeditis ergo tribus, restat dicere de quarto, scilicet de populo. Sed cum ad sciendum qualis debet esse populus, et quomod debeat se habere ad principantem, non
Abbreviated transcription (Latin):
quib ius d iutendere ut sit
maxiã bona ꝯ sĩtm a diligẽcia
stnd̾e d ut regi obediat et
ue p̾uaricetur leges ⁊ p̾cep¬
ignobilib nccͣia ẽ obedientia
regis ⁊ obsu̾ãcia legũ. Inmo
tãto magis est hoc expedi

Expanded text:
is debet intendere ut sit maxima bona, cum summa diligentia studere debet, ut regi obediatur, et ne praevaricentur leges et praecepignobilibus necessaria est obedientia regia, et observantia legum. Imo tanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
tariã duc̾ent. Inde ẽ gͥ ꝙ timo¬
re pene młti desinũt uiale fac̾e
⁊ assuescĩct ad oꝑitões bonas ad̾
ꝯstituta potissime tñ ꝯstiticta est
a maiori fine. ⁊ a maiori bouo ꝙ
nitẽditur ĩ re accppienda ẽ eiũs

Expanded text:
ariam ducerent. Inde est igitur quod timore poenae multi desinunt malefacere, et assuescunt ad operationes bonas: quod constituta, potissime tamen constituta est a maiori fine, et a maiori bono quod intenditur in re accipienda est eius
Abbreviated transcription (Latin):
efficaciã hũt ex rõne s leges
ex ductc᷑uitate ⁊ ex assuefactõe¬
¶ Decet gͦ reges ⁊ pͥncipes obser¬
uare bouas ꝯsuetudines pͥnci¬
patus ⁊ regui ⁊ nõ ĩouare pa¬
trias leges nͥ fu̾int recte rõm.
.C. XXXII. Quid ast cuutas ⁊ quid
eit regiũ ⁊ qualeui o portet eẽ.¬

Expanded text:
ed leges ex diuturnitate et assuefactione. Decet ergo reges et principes observate bonas consuetudines principatus et regni, et non innovare patrias leges, nisi fuerit rectae rationi ae. Quid est civitas, et quid est regnum, et qualem oportet e
Abbreviated transcription (Latin):
daretͥ ⁊̃ diuicus uł in nobilita¬
te gei̾ns. uł ĩ aliis ext̾iori bo¬
nis. ꝯcredũt gͦ usti eẽ ciues t
ẽẽ de regno si ĩ reguo habeãt
domos uiltas possoes mognas
si magas fut de regno habutã¬
leges rectas ⁊ statuta regni
ꝓͥ habẽtes nobilitatẽ geuisa¬

Expanded text:
 in divitiis, vel in nobilitate generis, vel aliis exterioribus bonis: Credunt ergo multi esse cives, et esse de regno, si in regno habeat domos multas possessiones magnas: sed magis sunt de regno abundanleges rectas, et statuta regni, quam habentes nobilitatem ge
Abbreviated transcription (Latin):
sus et aliquis ꝯsangumeus mor¬
tui ĩuad̾et aliꝙ̃ ciuẽ ⁊ ille p̾sei¬
tib aliquib sug̾et ab eo repu¬
tabatur fugiẽs rens homiaidi
dicebat .n. logis lator ꝙ uõ fugͥet
bił siue nõ si tueat uusu̾ari nͣle ÷¬

Expanded text:
sus, et aliquis consanguineus mortui invaderet aliquem civem, et ille praesentibus aliquibus fugeret ab eo reputabatur fugiens reus homicidii: dicebat enim legislator quod non fugeret, bilis sive non, si timeat vulnerari,
Abbreviated transcription (Latin):
onsequit ᷑ ã ppłs quãtum ad
p̾seus spectat tͥa si cũmag¬
nadiligẽcia obediat regi¬
b ⁊̃ pͥucipib ⁊ obseruet leges
regias ex quib triplici ua ue¬
uari possiusꝰ. quãtũ sit utile ⁊
expediẽs ppło obedire regib¬

Expanded text:
onsequitur autem populus quantum ad raesens spectat tria, si cum magna diligentia obediat regibus, et principibus, et obseruet leges regias ex quibus, triplici via venari possumus, quantum sit utile et expediens populo obedire regib
Abbreviated transcription (Latin):
regni ¶ debet .ii. rex si fit i̾us
⁊ rectus idẽ intẽd̾e ĩ uuo ci
ue ĩ tota ciuitate ⁊ ĩ regno
toto. nã cura ꝑuigili stud̾e d
ut quilz cuus nir tuose se hãt
ut tota ouitas nͥtuosa existat
⁊ ut totũ regnũ. bũ ⁊ uͥtuose

Expanded text:
regni. Debet enim rex, si sit verus et rectus idem intendere in uno cive, et in tota civitate, et in regno toto. Nam cura pervigili studere debet, ut quilibet civis virtuose se habeat, ut tota civitas virtuosa existat, et ut totu
Abbreviated transcription (Latin):
assuesc̾e ã nõ obedire segibus
cipatũ ⁊ regiũ quãtũ ã malũ
sequit᷑ nõ obedire regib ⁊ legi
medicis nã medici dͥstẽdũt bonũ
corporis. Uolũt .ii. corpora iuduc̾e
ad sauitatẽ s ui legis latores ⁊¬
ui reges pͥncipalit̾ ĩtẽdũt bonũ
anme qr ĩtendũt ciuies iuduc̾e
ad uͥtutẽ. ut gͦ aꝑꝑeat quid te¬
uẽd̾ sit de q̃sito. sciend̾ ꝙ les poĩ¬

Expanded text:
bus, cipatum et regnum. Quantum autem malum sequitur non obedire regibus et legibmedicis. Nam medici intendunt bonum corporis: volunt enim corpora inducere ad sanitatem. Sed veri legislatores  intendunt bonum animae; quia intendunt cives inducere ad virtutem. Ut ergo appareat quid tenendum sit de quae sito, sciendum quod lex posi
Abbreviated transcription (Latin):
uestiuiẽtũ est additũ corpori
leges sint defectine. qr uõ ꝯple¬
coue det̾iuiuãt ꝑticularia agi¬
bilia dato ꝙ occurrãt leges
mesiorest magis sufficientes
uõ ÷ assuescend̾ ĩuonare leges

Expanded text:
est additum et adductum corpori leges sint defectivae, quia non complete determinant particularia agibilia, dato quod occurrant leges meliores et magis sufficientes, non est assuescendum innovare leges
Abbreviated transcription (Latin):
oĩa ꝑ ꝑccã ꝓhibentur uł ꝓhib̾i
debent. Nou̾ .n. hñt rectami i¬
tentõmi rex uł quil alius legis¬
lator iusi uitendat suos ꝯcies
fac̾e̾ qm uͥtuosiores pt̃ s cũ ad
ꝑfcãm uͥtutẽ nullus inducat᷑
isi intendat oiã pccã uitare
si ꝯsid̾etur lex quãtũ ad intẽ¬
tõm legis latoris ꝓhibet aniuũ

Expanded text:
hibentur, vel prohiberi debent non enim habet rectam intentionem rex vel quilibet: alius legislator, nisi intendat suos conscius facere quam vituosiores potest. Sed cum ad perfectam virtutem nullus inducatur nisi intendat omnia peccata vitare: si consideretur lex quantum ad intentionem legislatoris, prohibet animum
Abbreviated transcription (Latin):
reregno ip̃i regi sũt sbditi fore¬
fit i regẽ quociensꝯ aliau existẽ¬
ti ĩ regno efficit᷑ ĩ uria aliqua
ira ꝙ irascim forefacientib ĩ ꝑẽ¬
tes filios uxores ⁊ sb̾iectos eo ꝙ
tur pe sit ipĩs nõ augiliariE ttio
spectat ad habitatores regi nõ
forefac̾e ĩ ea q̃ aliquo iͦ ordiuã¬

Expanded text:
regno ipsi regi sunt subditi, foreficit in regem quotienscunque alicui existenti in regno efficitur iniuria aliquaira, quod irascimur forefacientibus in parentes, filios, uxores, et subiectos eo quod est turpe ipsis non auxiliari. Tertio spectat ad habitatores regni non forefacere in ea quae aliquo modo ordinan
Abbreviated transcription (Latin):
malas ⁊ barbaricas. sic̃ erat
lex oli apud g̾cos ꝙ portã¬
tes ferrũ ⁊ alia uietalla enye¬
bãt uxores adĩnicẽ. oĩo .n. bar
bari cũ erat statu̾e leges ut
cues possent suas uxores uẽ¬

Expanded text:
malas et barbaricas: sicut erat lex olim apud Graecos, quod portantes ferrum, et alia metalla, emebant uxores adinvicem: omnino enim erat barbaricum, statuere leges, ut cives possent uxores
Abbreviated transcription (Latin):
nare nõ ꝓt̃ i̾o expedit regẽ aut¬
aut ꝑ legem nͣlem quã deus.
ip̾ssit in mente ciul hoĩs
dirig̾e legẽ poĩtiuã et eẽ supͣ
isticiam legalem et nõ obser¬
nare legẽ ubi nõ est obseruã¬

Expanded text:
t. Ideo expedit regem autaut per legem naturalem, quam Deus impressit in mente cuiuslibet hominis, dirigere legem positivam, et esse supra iustitiam legalem, et non observare legem, ubi non est observan
Abbreviated transcription (Latin):
li uõ deiuat. est cñ sipͣ legẽ po¬
sicniã qr illã sua auctoritate ꝯstitu¬
it. Itaq sic̃ rex ñquã recte regit
nͥ uinitat᷑ legi nͣli ⁊ agat ut recta
rõ dictat. sic lex põĩtiua ũꝙͣ recte
ligat nͥ ĩuitatur auctoritati regis
aut alt̾uis pͥucipãtis. nã iustũ posi¬
tuiũ ⁊ legale ut supͣ dicebatur ex
ꝓͥncipio nichil difft᷑ sic uł alit̾. qñ¬

Expanded text:
on deviat: est tamen supra legem positivam, quia illam sua auctoritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex positiva nunquam recte ligat, nisi innitatur auctoritati legis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut supra dicebatur ex principio nihil differt sic, vel aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ant oruitatẽ sit melius regi
optrino regeaut optima
ege. adducit a̾ rõnes duas quod
ielius sit politiciã regmi regi
orginia lege ꝙͣ optino rege. p

Expanded text:
aut civitas sit melius regi optimo rege, aut optima lege. Adducit autem rationes duas, quod melius sit politiam regni regi optima lege, quam optimo rege. P
Abbreviated transcription (Latin):
copetir.q. qd̾dã organũ iuste¬
ꝑtimlem̃ potẽciã obsiori facit.
qr̾ si qd̾ ẽ pͥncipuilius eligibilꝰ
est ĩ regĩe ꝙͣ organũ ⁊ ĩstru¬
niãuregi optmalege elgibi¬
luis et ꝙ regi optimo rege hoc
.s. reges aut pͥncipes instituẽdñ¬

Expanded text:
 iustper civilem potentiam observari facit. Quare si quod est principalius, eligibilius est in regimine, quam organum et instruemntum: regi optima lege eligibilius est, quam regi optimo rege. Hocuia reges aut principes ita sun
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipãtem hoc nõ ẽ ut positina
est s ut ĩ ea resu̾atur uͥtus uiris
naturał. cũ gͦ querit᷑ utr̃ iuelius
sit regnũ aut ciuitatẽ regi op¬
timo rege. aut optina lege. si lo¬
quarh de lege nͣli pͥ hãc pͥncipa¬
liorẽ eẽ in regẽdo ꝙͣ sit ip̃e rex
eo ꝙ uullus sit rectus rex uͥ ĩ quã¬
tũ ĩiutitur illi legi pp̃ qd̾ bñdcm̃

Expanded text:
antem, hoc non est ut positiva est, sed ut in ea reservatur virtus iuris naturalis. Cum ergo quaeritur utrum melius sit regnum aut civitatem regi optimo rege, aut optima lege. Si loquamur de lege naturali, patet hanc principaliorem esse in regendo, quam sit ipse rex: eo quod nullus sit rectus rex nisi in quantum innititur illi legi. Propterea benedictum
Abbreviated transcription (Latin):
bilit̾ fiꝰ post̾ clemẽcia ⁊ sei̾ntas
sił ꝯ iusticia possunt existe¬
llicã et diuiuaur
genio p̾sumẽtes dicen¬
tes theologiã suꝑflũe
ex quo habenius phicꝰ ꝑ discipli¬
nas in quibꝰ determnat᷑ de
oĩ ente ⁊ suꝑfluere legẽ ennͣ¬
gelicã ⁊ diunã. ex quo habe¬
mus legẽ huãnã ⁊ naturailẽ
q̃ uidentur oĩa uitia ꝓhib̾e ⁊¬

Expanded text:
biliter fieri possunt, clementia et severitas simul cum iustitia possunt existeelicam et divinam. genio praesumentes, dicentes Theologiam supefluere, ex quo habemus phyficas disciplinas, in quibus determinatur de omni ente et superfluere legm Evangelicam et divinam, ex quo habemus legem humanam et naturalem, quae videntur omnia vitia prohibe
Abbreviated transcription (Latin):
si occurrat post̾ionb aliquid
ta ĩ medicinali ãmota sut̃ uit¬
ta pat̾ua eloquia et ĩ sciã gi
gastica siue i arte luctatua
q̃ docet luccari. ut ĩunt pħs¬

Expanded text:
si occurrat posterioribus aliquid ta in medicinali amota sunt multa paterna eloquia, et in scinetia gymnastica, sive in arte luctativa quae docet luctari, ut innuit P
Abbreviated transcription (Latin):
infecto dei filius ut nos reduu̾et
assup̃sit carũae in beata uͥgi¬
ne ⁊ est natus ex ip̃a ꝙ ipẽ dei
filius pp̃ pectata nr̃a fuit past̃
mortuns ⁊̃ sepultus ꝙ descendit
ad iuf̾os ⁊ eduxit inde captinas

Expanded text:
infecto, Dei filius, ut nos redimeret, assumpsit carnem in beata Virgine, et est natus ex ipsa. Quod ipse Dei filius propter peccata nostra fuit passus, mortuus, et sepultus. Quod descendit ad inferos, et edux
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊ pͥncipes ccͣ regimẽ fili¬
oꝵ sic sollicitari debent. ut ab
ip̃ã infantia instruantur in
fide. fides .n. pͦ supra rõm est
⁊ ea q̃ sunt fidei rõne ꝯp̾hen¬

Expanded text:
reges et principes circa regimen filiorum sic soilicitari debent, ut ab ipsa infantia instruantur in fide. Fides, enim primo supra rationem est: et ea, quae sunt fidei, ratione comprehen
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ sunt fidri qr supra rõn
siuit ĩo eis sumplicit᷑ ẽ credẽ¬
dũ ad quiescendũ ÷ aut̃ hus.
que sinit fidei ex auccoritate
diuma ⁊ ex sumplici creduli¬
tate nõ ex ꝑspicacia rõnis. nõ
tũ hoc inꝯuenient̾ fit quia
nulli dubiũ eẽ debet diumã
prudẽciã ⁊ eiꝰ auctoritatem
oem̃ ꝑspicaciã humami in¬
geuii suꝑare qr̃ utilius au

Expanded text:
sunt fidei quia supra rationem sunt, ideo eis simpliciter est credendum. Acquiescendum est autem iis quae sunt fidei ex auctoritate divina, et ex simplici creduilitate, non ex perspicacia rationis, non tamen hoc inconvenienter sit, quia nulli dubium esse debet divinam prudentiam et eius auctoritatem, omnem perspicaciam humani generis superare, quare util
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tractauimꝰ de moribus ui
uenũ sunt simpliciter credi¬
muenes erudici sunt solum
⁊ docimiẽta illius fidei quã ꝑen¬
tes tenent si .n. ĩ alus legibus
ꝑentes statiu sunt solliciti e¬
rudire ꝓpͥos filios in hus que
nẽt ad eoꝵ legẽ eo ꝙ illa etas
sit simpͣ creditina tãto mag̃
lex est ĩnunus ab õim erroꝵ
ꝯtagio Iu cet̾is aliis legibũs¬
sunt falsitates aliq̃ anumete¬

Expanded text:
tractavimus de moribus iuvenum, Iuvenes sunt simpliciter crediiuvenes eruditi sunt solum et documenta illius fidei quam parentes tenent. Si enim in alii legibus parentes statim sunt soliciti erudire proprios filios in iis quae nent ad eorum legem, eo quod illa aetas sit simpliciter creditiva: tanto magis lex est immunis ab omni errorum contagio: in caeteris aliis legibus falsitares aliquae
Abbreviated transcription (Latin):
.n. sollicitatur cͥca delectũ qr̃
cũ nit̾ patrẽ ⁊ filiũ sit auor nͣ¬
patres ex ip̃o amore nͣ li quen
hũt ad filios sollicitari ccͣ eos¬
IE .ii. ꝙ maxĩe decer reges et pͥm¬
cipes sollicitari circa regunẽ¬
icet oẽs patres deceat
ges ⁊ pͥncipes taleni solicitudi¬
uẽ g̾ere ꝙ triplicima uena¬
ri possiuiius. p᷑ siͦ ex eoꝵ in¬

Expanded text:
 solicitatur circa dilectum: quare cum inter patrem et filium sit amor napatres ex ipso amore naturali, quem habent ad filios, solicitari circa eos. Quod maxime decet reges et principes solicitari circa regimeicet omnes patres deceat ges, et principes talem solicitudinem gerere. Quod triplici via venari possumus. Pri
Abbreviated transcription (Latin):
meu sut originem ex amo¬
re. ex ħ gͦ manifeste ostendi¬
tur ꝙ nõ eodem regamine de¬
bent᷑ regi filu quo regẽdi sũt
serui. nã dñs pͥest s̾uis pp̃ bo

Expanded text:
me sumit originem ex amore. Ex oc ergo manifeste ostenditur, quod non eodem regimine debent regi filii, quo regendi sunt serui. Nam dominus praeest servis pro
Abbreviated transcription (Latin):
diligũt suos filios ⁊ poete sua
poemata tanquã ꝓpͥum opus
quãto gͦ aliquis intelligen¬
opus tãto maiori sollicitũdi¬
ne ⁊ dileccõne mouetur cͣc
illud petres gͦ tãto magis de¬
bent sollicitari cͣcͣ filios quã¬
to prudentõres sunt sunt ⁊¬
quãto maiori intelligẽcia iu

Expanded text:
diligunt filios, et poetae sua poemata tanquam proprium opus. Quando ergo aliquis est intelligenopus, tanto maiori solicitudine et dilectione movetur circa illud. Patres ergo tanto magis debent solicitari circa filios, quanto prudentiores sunt, et quanto maiori intelligentia vig
Abbreviated transcription (Latin):
tes cãquã ad eos quos uolũt eẽ s
honore ⁊ iureu̾encia cũ honora¬
re ⁊ reu̾eri abnĩ sit quodamͦ sb̾i¬
ci illi sic̃ ex amore quẽ hũt pa¬
tres ad filios debent eos reg̾ez
gub̾nare sic ex dilectõne quam
hũt filu ad patres debent eis
diligũt filios quã filu ipõs sed
quãtũ ad bonũ ꝙ ẽ houor ⁊ reu̾¬
encia filu plus diligũt patres

Expanded text:
tanquam ad eos, quos volunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam filii habent ad patres, debent eis diligunt filios, quam filii ipsos. Sed quantum ad bonum, quod est honor et reverentia, filii plus diligunt pat
Abbreviated transcription (Latin):
Icebat᷑ in p̾cedenti capitu¬
lo pat̾uale reguẽ suiu̾e
orignẽ ex amore uidẽd̾
est gͥ quãtus sit amor patrũ
ad filios ⁊ filioꝵ ad patres ut
uobis inuoteseit quõ patrel de¬
beaut filios reg̾e ⁊ filu patͥbus
plus dilig̾e filios quã eꝯͦ. pͣ uia

Expanded text:
icebatur in praecedenti capitulo, paternale regimen sumere originem ex amore. Videndum est igitur quantus sit amor patrum ad filios, et filiorum ad patres, ut nobis innotescat, quomodo patres debeant regere filios, et filii patribus plus diligere filios quam econtra
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sit sollicita cͥca ea ꝑ q̃ illd̾
ualet ꝯseruari ĩ eẽ ut si natitra
dat ẽẽ igui statun ÷ sollicita da
sursum eo ꝙ ĩ loco suꝑiori ina¬
est solicita dare ałib ora ⁊ alia
orgaua ꝑ q̃ possut sum̾e cibũ
⁊ nutͥmẽtũ. qr̃ si patres sunt
rã filioꝵ ⁊ sollicitari erga eos
ut ĩuemiant eis illa ꝑ q̃ possñt

Expanded text:
nisi sit solicita circa ea per quae illud valet conservari inesse, ut si natura dat esse igni, statim est solicita darsursum, eo quod in loco superiori maest solicita dare animalibus ora et alia organa, per quae possunt sumere cibum et nitrimentum. Quare si patres sunt ram filiorum, et solicitari erga eos, ut inveniant eis illa, per quae possint
Abbreviated transcription (Latin):
cogintõm de ipã ꝑle. ĩo miagis
filios est amior natutał tãto hiꝰ¬
tes est maior c̾citudo de ꝓle. ex
hac a̾ rõne ostendi pt̃ ꝙ et ma¬
tres plus plus diligũt filios ꝙͣ
patres qr de illis c̾ciores existut
¶t̾cia nia ꝓrãs hoc idem sumit᷑
ex unione̾ ꝑentũ ad filios. nau
filu sũt magis ꝓpniqui ⁊ magis
totũ uiuatur parti. ꝙ ab ea ꝯp̾¬
hendi uõ pt̃. In coto .n. ẽ assig

Expanded text:
nt de ipsa prole: ideo magis filios est amor naturalis, tanto huiutes est maior certituido de prole. Ex hac autem ratione ostendi potest, quod et matres plus diligunt filios, quam patres: quia de illis certiores existunt. Tertia via probans hoc idem, sumitur ex unione parentum ad filios. Nam filii sunt magis propinqui et magis totum uniatur parti, quod ab ea comprehendi non potest. In to
Abbreviated transcription (Latin):
qui fu̾nt ꝑentes eiꝰ iuusi ex qui¬
puer uidet ꝑsonas aliquas ma¬
dit ab alus i̾o sic ex se putat iu
pͥncipio tũ natiuitatis eius uõ
÷̃ illius cognitõns. ut possit cog

Expanded text:
qui fuerint parentes eius, nisi ex quipuer videt personas aliquas madit ab aliis, ideo sic esse putat. In principio tamen nativitatis eius non est illius cognitionis ut possit cog
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ uaturã ad hiꝰ siłia sit dilect̃õ
ex ip̃o ordiue uͣli arguere pos¬
sumꝰ pat̾nũ regamen ĩ amore
fudari. ⁊ ex amore a oriri si cut
tudinẽ ct eos. est gͦ hic nł ordo¬

Expanded text:
 naturam ad huiusmodi similia sit dilectio, ex ipso ordine naturali arguere possumus, paternum regimen in amore fundari, et ex amore oriri. Sicut tudinem circa ipsos. Est ergo hic natur
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatib ⁊ castris assiłant ur tͥa
regnuna reꝑta ĩ una douo.
nã reginiẽ ꝯuigale assiłat᷑ regi¬
iumi politico qr uxori ut ĩ p̾hi¬
tis tã gebatur nõ quis debet p̾
debet ut requirũt leges uatͥ¬
monii ⁊ ut postulant pacta de¬
bita ⁊ honesta q̃ nni t̾ueniant

Expanded text:
itatibus et castris, assimilantur tria regimina reperta in una domo. Nam regnum coniugale assimilatur regimini politico: quia uxori ut in praehabitis tangebatur non quis debet praei praeesse debet ut requirunt leges matrimonii, et ut potius per pacta debita et honesta, quae interveniunt
Abbreviated transcription (Latin):
elig̾e sibi patrem s ex nͣli ori¬
giue filu ꝓcedũt a ꝑ entibus
nõ .ii. sic filu sibi eligũt patres
ut uxores uiros. qr̃ cũ regiẽ
rũ p̾eẽ mulieri ⁊ natis tãquã
lib̾is nõ tũ eodẽ modo pͥncipan¬
di s mulieri quidẽ politite na
quo regitur faiuilia cet̾a assi¬
debet eẽ filus regalit̾ ⁊ pp̃ bonũ
uelle ei bonũ pater debet p̾eẽ.¬

Expanded text:
eligere sibi patrem, si ex naturali origine filii procederent a parentibus. Non enim sic filii eligunt sibi patres, ut uxores viros. Quare cum regimen rum praeesse mulieri, et natis tanquam liberis. non tamen eodem modo principandi: sed mulieri quidem politice, naquo regitur familia caetera, assidebet praeesse filiis regaliter et propter bonum velle ei bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ⁊ p̾euimentẽ sollicitari quõ
ꝑ cebita auxilia influat ⁊ sb̾¬
ueniat suis sb̾iectis ⁊ quõ eos
regulet ⁊ ꝯseruet uñ ⁊ ipẽ
deus qui singulis rebus p̾est
h sollicitudinẽ ⁊ ꝓuidenciam
tocius uniu̾si patres gͦ ea ip̃o

Expanded text:
tem, et praeminentem solicitari, quomodo per debita auxilia influat, et subueniat suis subiectis, et quomodo eos regulet et conseruet. Unde et ipse Deus, qui singulis rebus praest, habet solicitudinem, et providentiam totius Universi. P
Abbreviated transcription (Latin):
ca ipõs se habeant negligẽt̾
tãto decet reges ⁊ pͥncipes ma¬
gis sollicitari ccͣ pprios filios
quãto filu eoꝵ pollere debent
maiori pͥdençia ⁊ amplioribo¬
uitate ¶ t̾çia ma ad hoc ostẽ¬
dend̃ siu ex urtilitate regni.
bonitas .n. regni debendet ex
bouitate eoꝵ qui sunt in regno

Expanded text:
negligenter, tanto decet reges et principes magis solicitari circa proprios filios, quanto filii eorum pollere debent maiori prudentia et ampliori bonitate. Tertia via ad hoc ostendendum sumitur ex utilitate regni. Bonitas enim regni dependet ex bonitate eorum qui sunt in regno
Abbreviated transcription (Latin):
sauitas corporis nͣlis depẽdet
e sanitate oĩm mẽbroꝵ ⁊ maxĩe
ex saintate cordis ⁊ nembroꝵ
pͥncipaliũ e ꝙ cor ⁊ pͥncipalia
mẽbra h influere ĩ alia ⁊ recti¬
ficare ip̃ã sic bonitas regni de¬
pendet ex bonitate om̃u cruum¬
⁊ maxie tũ pendet ex hus qͥ pͥn¬
cipantur ⁊ duãnt᷑ in regno. uti¬
le ẽ gͦ toti regno hab̾e bonos ci¬
ues. s utilius ẽ hr̃e bonos pͥncipã¬
tes eo ꝙ pͥncipãciũ sit alios re¬
g̾e ⁊ gubernare. tãto gͦ magis
decet reges ⁊ p̾ncipes sollitita
rictͣ ꝓpͥos filios ut polleant pͣ¬
dẽcia ⁊ bonitate quãto maior u¬
tilitas ꝯsurgit ipĩ reguo ex bo¬
nitate filioꝵ regũ qui debent
hr̃e pͥncipatũ ⁊ dũiũ ĩ regno
quã ex bonitate ⁊ prudencia a¬

Expanded text:
lis dependet ex sanitate omnium membrorum, et maxime ex sanitate cordis et membrorum principalium, eo quod cor et principalia membra habent influere in alia et rectificare ipsa: sic bonitas regni dependet ex bonitate omnium civium; maxime tamen dependet ex iis qui principantur et dominantur in regno. Utile est ergo toti regno habere bonos cives, sed utilius est habere bonos principantes, eo quod principiantis sit alios regere et gubernare: tanto ergo magis decet reges et Pincipes solicitari circa proprios filios, ut polleant prudentia et bonitate; quanto maior utilitas, consurgit ipsi regno ex bonitate filiorum Regum, qui debent habere principatum et dominium in regno; quam ex bonitate et prudentia a
Abbreviated transcription (Latin):
fficient̾ arguere possumꝰ ꝙ ad ꝑ
re diligit ad filios u̾o ꝑtinet
obedire ꝑentibꝰ qr quil illis o¬
bedire debet quos scit eũ uehe
cebantur. tñ ut magis speciali
entes magis afficiant᷑ cͣc filios
⁊ magis intense ueluit bonum

Expanded text:
fficienter arguere possumus, quod ad re diligit. Ad filios vero pertinet obedire parentibus: quia quilibet illis obedire debet, quos scit eum vehmecebantur. Tamen ut magis specialitd licet parentes magis afficiantur circa filios, et magis intende velint bonum
Abbreviated transcription (Latin):
quã iuiri. ¶Ci ia ad muestigãd
hoc idẽ sm ex mollicie cordis. nã
qr inulieres ut płimũ sũt mol¬
les ⁊ ductibiles statĩꝯ aliqua
ꝑsona eis applaudet ⁊ ridet n
facie eaꝵ c̾dũt ipam eẽ anucau
⁊ reuelant sibi oĩa sec̾ta cordis
¶t̾cia ma ad hoc ꝓpbãd̃ su ex ap

Expanded text:
quam viri. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex molicie cordis. Nam quia mulieres ut plurimum sunt molles et ductibiles, statim cum aliqua persona eis applaudet, et ridet in facie earum, credunt ipsam esse amicam, et revelant ei omnia secreta cordis. Tertia via ad hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
herib quas c̾dũt aiutas eẽ rene¬
laut sec̾ta iuroꝵ. cͥ dũt .ii. ex hoc
eẽ in quadã excellençia ⁊ lauda¬
ri apud eas si sciaut referte ni¬
roꝵ sec̾ta. nã qr uidentur a suis
mris diligi si sciant sec̾ta ipõꝵ
cũ glorientur si possant se lauda¬
ri ꝙ a sins maritis diligãt᷑ appe¬
tẽtes quãtã uauẽ gloriam ⁊ quã¬
dã laudem de facili reuelant se¬
creta niroꝵ ex hoc ⁊̃ de facili
apꝑet qualit̾ iuri sius ꝯuigibus
debeant reuelare secreta. nã
cũ dicimꝰ hos eẽ mores iuuenum
hos mulieꝵ. hos senũ nõ ẽ nitel¬
ligend̾ talia ncãtatẽ iupon̾e s¬

Expanded text:
 quas credunt amicas esse, revelant secreta virorum. Credunt enim ex hoc esse in quadam excellentia, et laudari apud eas; si sciant referre virorum secreta. Nam quia videntur a suis viris diligi; si sciant secreta ipsorum; cum conglorientur, si possint se laudari quod a suis maritis diligantur, appetentes quandam inanem gloriam, et quandam laudem, de facili revelant secreta virorum. Ex hoc autem de facili apparet, qualiter viri suis coniugibus debeant revelare secreta. Nam cum dicimus hos esse mores iuvenum, hos mulierum, hos senum. non est intelligentum talia necessitatem impone
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ sollicitudo ccͣ hõ mes quã c̾ca pa¬
ssionẽ ĩaiãtoꝵ ⁊ cͥca lib̾os quã
cͥca su̾os i̾o decremiinus pͥus det̃¬
minare de regiẽ filiali quã ser
amplior cura iudet̾umãdo quidẽ
de reginue filioꝵ ꝙͦ ostend̾e uo¬
filios eẽ sollicitos. nã cognita
sollicitudiue q̃ ÷ cͥca filios habẽ¬
da magis incitabũtur ꝑ entes
ut suos filios bñ regant Epos¬

Expanded text:
ca homines quam circa passionem inanimatorum, et circa liberos quam circa servos, ideo decrevimus prius determinare de regimine filiali quam de ramplior cura. In determinando quidem de reginine filiorum, primo ostendere vofilios esse solititos. Nam cognita solicitudine, quae est circa filios habenda, magis incitabuntur parentes ut suos filios bene regant. Pos
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ sit ferieud̾ hostem ⁊ q̃ adun¬
niculãt᷑ ad istra uifra patebit
¶Occauo decet bellatores u̾e¬
cũdari ⁊ erubesc̾e tur pem fu¬
gã. nã ut dr̃ .mͦ. etħ. apud illos
sũt uiri fortissum apud quos
⁊ erubest̾e turpẽ fugã ¶ad
u̾tẽd̾ ã ꝙ cũ dicañ bellatores
nõ horrere effusionẽ sangui¬
nis non deb̾e młtũ app̾ciari.
corporalem iutã et cet̾a alia q̃
diffnsius quiuu̾animꝰ Intelligẽ¬
d̾ est si habeant istũ bellumi.
Nã ꝑdefensione iusticie et
ꝓ ꝯĩ bono exponẽda ẽ ꝑiculo
corpor ał uita . nõ ẽ cauẽda ef¬
fusio sangĩs ⁊ c̾et̾a alia siuit
fienda ꝑ q̃ iusticia ⁊ ꝯẽ bonũ¬

Expanded text:
ter sit feriendum hostem, et quae admiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam. Nam, ut dicitur 3. Ethic. apud illos sunt viri fortissimi, apud quos et erubescere turpem fugam. Adutem quod cum dicimus, bellatores non habere effusionem sanguinis, non debere multum appretiari corporalem vitam, et caetera quae diffusius connumeravimus: intelligendum est, si habeat iustum bellum. Nam pro defensione iustitiae et pro communi bono exponenda est periculo corporalis vita, non est cavenda effusio sanguinis, et caetera alia sunt fienda, per quae iustitia et co
Abbreviated transcription (Latin):
fortẽ ⁊ ad bonũ bellatorẽ nͭ ĩu¬
lo bene mori. tũc̃ .ii. qͥs d⁊ bene
mori un bello qñ iuste bellãs ut
ꝓ defensione patͥe uł ꝑ aliquo
alio magno bono iuste ⁊ auda¬
ct̾ exponit se mortis ꝑiculis. dũ
ã quis ultra quã debeat diligit
corporalẽ uitã de facili eligit
tur pem fugã. ¶ sexto pugnã¬
tes uõ debent horr̾e sangunus
effusionẽ uã si quis cor molle
hũs nuiliebris existens horre¬
at effund̾e sauguinẽ. nõ aude
¶septiiuo decet eos hr̃e aptitudi¬
nem ⁊ ĩdustriã ad ꝓtegẽd̾ se
⁊ ad feriend̾ alios. uãut dr̃ p̃¬
etħ. finis uulitaris ẽ uictoria
s cũ oĩs bellica oꝑatõ ꝯtineat᷑
eẽ sius. qr cũ maxĩe ꝯtĩgat bel¬
lantes mnc̾e si beue sciãt se ꝓte¬
g̾e ⁊ alios ferire industria ꝓ¬
tegẽdi ⁊ feriendi ualde ẽ expe¬
diens bellatorib. qualit̾ aut̃
talis industria habeatur ⁊ qͣli¬

Expanded text:
fortem et ad bonum bellatorem, ut innufortem et ad bonum bellatorem, ut innulo bene mori. Tunc enim quis dicitur bene mori in bello, quando iuste bellans, ut pro defensione patriae, vel aliquo alio magno bono, iuste et audacter exponit se mortis periculis. Cum autem quis, ultra quam debeat, diligit corporalem vitam, de facili eligit turpem fugam. Sexto pugnantes non debent horrere sanguinis effusionem. Nam si quis cor molle habens, muliebris existens, horreat effundere sanguinem; non audebSeptimo decet eos habere aptitudinem, et industriam ad protegendum se, et ad feriendum alios. Nam ut d Finis militaris, est victoria. Sed cum omnis bellica operatio contineatur esse finis. Quare cum maxime contingat belantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens bellatoribus. Qualiter autem talis industria habeatur, et quali
Abbreviated transcription (Latin):
pp̃ qd̾ tales debẽt eẽ hoiẽs pugna¬
tiui ut dui tolłare possuit assiduũ
mẽbroꝵ motũ ¶st̾tio hoĩes pugua¬
tiuos decet nõ curare de parcita¬
te uict᷑. nã graue ẽ ultra armoꝵ
põd̾a ⁊ eoꝵ q̃ requirũt᷑ od defen¬
sionẽ excitus deferre ĩ habũdacia
uaunẽ adẽet pugnãtib ciboꝵ u¬
bertas adhuc eẽt eis ucqͣa absti¬
uencia ⁊ nõ graue se exmuio cibo
ut laborẽ pugnãdi iuelius tolłare¬
possent ¶Quarto decet eos
nõ curare de ĩcõioditate iacẽ¬
di ⁊ stãdi. nã expedit alũ pugnã¬
tib die uoctuq eẽ iu armis pp̃
qd̾ uec ĩstando nec ĩ iacẽdo est
eis ꝯmod̾ aut requies. ¶Quin¬
to decet ip̃os pp̃ iusticiã ⁊ ꝯẽ¬
tonũ .q. nõ app̾ciare corporalẽ
uitã. nã cũ tota oꝑatõ bellica
exposita sit ꝑiculis mortis. ñ¬
ꝙͣ quis est fortis aĩo ⁊ bouus bel¬
lator nisi aliquo uͦ sit ĩpanidꝰ
cͥcͣ ꝑicula iꝯitis spectat .n. ad

Expanded text:
es pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homines pugnativos decet non curare de parcitate victus. Nam grave est, ultra armorum pondera et eorum quae requiruntur ad defensionem exercitus, deferre in abundantia adesset pugnantibus ciborum ubertas, adhuc esset eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolepossent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando pugnantibus die noctuque esse in armis: propter quod nec in stando, nec in iacendo est eis commodum aut requies. Quinto decet ipsos propter iustitiam eonum quasi non appretiari corporalem vitam. Nam cum tota operario bellica exposita sit periculis mortis, nunquam quis est fortis qnimo et bonus bellator, nisi aliquo modo sit impavidus circa pericula mortis. Spectat enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
aunuositate suꝑant. qr si tã aĩosi¬
tas ꝙͣ industͥa nccͣia ẽ ĩ bellis ex.
neutris ꝑtib eligendi sunt bella¬
tores s ex regione media nec
oĩo a sole remota. nec oĩo sob ppĩ¬
qua eligẽdi sũt bellautes ut tam
prudencia ꝙͣ aĩositate ꝑticipent
da acapienda eẽ ut ĩ płib. nam
i oĩb ꝑtib sunt aliqui aĩosi ut¬

Expanded text:
 si tam animositas quam industria necessaria est in bellis, ex neutris partibus eligendi sunt bellatores; sed ex regione media, nec omnino a sole remota, nec omnino soli propinqua eligendi sunt bellantes, ut tam prudentia quam animositate participent. ta accipienda esse ut in pluribus. Nam in omnibus partibus sunt aliqui i
Abbreviated transcription (Latin):
Idet᷑ ꝙͫ ad p̾seus spectat
Qn
mope bellico duo uccͣa
eẽ st renuitas bellãdi ⁊
pͥdençia erga bella qr si sare
uolum ĩ quib regionib iueli¬
ores sũt bellacores o attẽd̾e et

Expanded text:
tum ad prsesens spectat in opere bellico duo necessaria ese, strenuitas bellandi, et prudentia erga bella. Quare si scire volumus in quibus regionibus meliores sunt bellatores, oportet at
Abbreviated transcription (Latin):
tores habeant spaciũ addiscẽdism¬
gula q̃ requirũtur ad bellũ. ab
ip̃a pub̾tate assuescendi sunt ad
oꝑa bellica. qr si legis lator ut.
rex aut pͥnceps debeat ꝯuuct̾e
bellũ uros excitatos ⁊ bellatores
strenuos d assume. ¶ Uiso i
qua etate asfuescendi funt qui
debent effici bellatores ad accõ¬
ues bellicosa uid̾e restat ex qui¬
b figiuis coguosti heant hoĩes tes¬
⁊ cordatos utiliores eẽ ad bellũ
ꝙͣ trurdos. ¶Rursus hoĩes for¬
tes ⁊ duros corpore qr poten¬
tõres sũt uirib sũt iagis e¬
ligendi ad opus bellicũ. ¶Auy¬
plius cũ iudeamiꝰ ali qua ałia bel¬
licosa. aliqua u̾o tiunda hoĩes

Expanded text:
iscendi singula, quae requiruntur ad bellum; ad ipsa pubertate assuescendi sunt ad opera bellica. Quare si legislator ut rex aut princeps debeat committere bellum, viros exercitatos et bellatores strenuos debet assumere. Viso in qua aetate assuescendi sunt qui debent effici bellatores ad actiones bellicas: videre restat, ex quibus signis cognosci habeant homines belet cordatos utiliores esse ad bellum, quam timidos. Rursus, homines fortes et duros corpore, quia potentiores sunt viribus, sunt magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida: homines
Abbreviated transcription (Latin):
tos sirat uirosi ⁊ foxtõres corpore
sũt aptõres ad pugnã ¶ Signa
iagnitudo extͤiitatũ ⁊ latitudo pe¬
ctotis. iii demꝰ .n. leones ałibĩ fottis¬
snuos hre magna brachia ⁊ latũ pe¬
ctus. Quã¬

Expanded text:
irosi et fortiores corpore, sunt aptiores ad pugnam. Signa magnitudo extremitatum, et latitudo pectoris. Videmus enim leones animalium fortissimos habere magna brachia, et latum pectus. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
utilis. io ⁊ si gẽtes oĩo ꝑpĩque soli
⁊ oĩo remote nõ sũt penitus utiles
accib bellicis magas tñ ĩt̾ medias
regiones eligẽde sũt ad oꝑa telli¬
ca remotõres a sole ꝙͣ ꝓpĩquiores
ut magis aĩo sitate ꝑticipent.
¶Uiso ex quib ꝑtib meliores sũt
tellatores. iud̾e restat ex quib ac¬
tib engẽdi funt tellautes. enu

Expanded text:
utilis. Ideo et si gentes omnino propinquae soli, et omnino remotae non sunt penitus utiles actibus bellicis: magis tamen inter medias regiones eligendi sunt ad opera bellica remotiores a sole, quam propinquiores, ut magis animositate participent. Viso ex quibus partibus meliores sunt bellatores: videre restat, ex quibus partib
Abbreviated transcription (Latin):
ad bella uec ad ꝑcussioẽs¬
¶ Rursus ĩ ꝑtib unnus septẽtͥo¬
ualib ⁊ iniuis a sole remotis nõ
sũt eligẽdi tellãtes ꝙ ⁊ si illis est
sangunus copia ut uulu̾a nõ me¬
tuant. tũ p̃p sangunus habñdau¬
iuprudeutes. ł̾o nõ oĩo fut utiles

Expanded text:
ad bella, nec ad percussiones. Rursus in partibus nimis septentnalibus, et nimis a sole remotis, non sunt eligendi bellantes: quia et si illis est sanguinis copia, ut vulnera non metuant, tamen propter sanguinis abundani
Abbreviated transcription (Latin):
land̾. simo foate nõ uimus ꝑicu¬
losum ẽ bellare ꝯapro ꝙͣ pugna¬
re ꝯ hoste. io̾ nõ timẽt̾es aproꝵ
ꝑicula signũ ẽ eos nõ tm̾e hosti¬
nu bella. s. nr sus uenatores ceruo¬
rũ nõ funt repudiaudi ab hostib
tellicis eo ꝙ tales assueti fint ad
labores nĩunos  ex hus gͦ artib
pp̃ra q̃ dixinꝰ eligẽdi sunt tellato¬
res. barbitõsores ã ⁊ sutores si
ꝯsid̾etur ars ꝓpͥa ad pugnã sũt
ĩntiles. nã ñ quã bene iubrabit
clauã aut eusam qui d hre ma¬
nũ leuẽ ⁊ nõ ÷̃ assuetus tetin̾e in
niauib nisi rasoriũ aut acũ q̃ .ni.
ꝓportõ est acus ad lanceã ⁊ raso¬
rũ ad clauã. sic ⁊ apothetatũ au
aliqui bellicosi ⁊ andaces. aliqͥ
uo tauidi et pusillmnmues. s quã¬
tũ est ⁊ gen̾e artis et ꝓut ars
dem ad opus bellicũ aliquagen̾a
arciũ dixnhꝰ eẽ utilia ad actões
besticas ⁊ aliqua iccilia ẽ iii. in
qua ette alluesceudi sunt ui¬
uenes ad opa belica ⁊ es qͥb us¬

Expanded text:
ndum. Imo forte non minus periculosum est bellare cum apto, quam pugnare cum hoste. Nam non timentes aprorum pericula, signum est eos non timere hostium bella. Rursus venatores cervorum non sunt repudiandi ab actibus bellis: eo quod tales assueti sunt ad labores nimios. Ex his ergo artibus propter ea quae diximus eligendi sunt bellatores. Barbitonsores autem et sutores, si consideretur ars propria, ad pugnam sunt inutiles. Nam nunquam bene vibrant clavam, aut ensem qui debet habere manum levem, et non est assuetus retinere in manibus nisi rasorium aut acum. Quae enim proportio est acus: ad lanceam, et rasorii ad clavam? Sic etiam Apothecarii, Aucaliqui bellicosi et audaces; aliqui vero timidi et pusillanimes. Sed quantum est ex genere artis, et prout ars m ad opus bellicum, aliqua genera artium diximus utilia ad actiones bellicas, et aliqua inutilia. In qua aetate assuescendi sunt iuvenes ad opera bellica, et
Abbreviated transcription (Latin):
bores fortes ut ad labores nulita¬
res ⁊ tellicosos qd̾ ꝯcordat ꝯ ue¬
gecio de te militari dicẽte qd̾
a tempoie pub̾tatis assuescẽdi
sunt uiuenes ad nulitares lato¬
res. iuimo qr q̃ a iuuẽtite nicho

Expanded text:
 fortes, ut ad labores militares et bellicosos. Quod concordat cum Vegetio dere militari dicente, quod a tempore pubertatis assuescendi sunt iuvenes ad militares labores. Imo quia quae a iuventute
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓciãt tỹrãm ꝑime excellẽ¬
tes ue sin subditi suit magna¬
uru. destruere sapiẽtes et
ipedire st̃ scolas ⁊ studum
ut existentes ĩ reguo sint
sodalitates cur bare ques uit se.
ut de se ĩuitẽ nõ ꝯfidaut depau
ꝑateeos occupare ipõs ĩ bello ⁊
in alus eꝯ̾ticus ut uõ nacẽ ocio
um nullus forte ã oĩo tẏrãnus
qr malũ se ipm̃ destruit ⁊ si ĩte¬
grũ sit ĩportabile sit ut dr̃ .iiiͦ.¬
si nichil de tyrãiude ꝑticiꝑet ĩ de
est gͦ ꝙ dnãntes aliquid ꝑ̃ticip̃t
de cautelis regus ⁊ aliaiud de n̾su¬
cus tyrãnoꝵ ⁊ tãto est melius do¬
iuruiũ quãto plus accedit ad
reginiẽ ⁊ est longuis a tp̃rãnio
uolutmꝰ quidẽ utͥus oꝑa eparra¬
re. ⁊ ntrasq cautelas descb̾e. nã
oppor̃ta iusta se pot̃ta magis e¬
gia eẽ oꝑtimaostendendo tyrãn¬
ca eẽ pessima.  ee hocã mani¬
feste p tyrãuidem maxiẽ eẽ fu¬
giendam a regaib qr pessuũ dese

Expanded text:
ant tyranni perimere excellentes, ne sui subditi sunt magnanimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint sodalitates; turbare cives inter se ut de se inviceupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. quia nullus forte est omnino tyrannus, quia malum seipsum destruit, et si integrum sit, importabile sit ut dicitusi nihil de tyrannide participaret. Inde est ergo quod dominantes aliquid participant de cautelis regiis, et aliquid de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utriusque opera enarrare, et utrasque cautelas describere: quia opposita iuxta se posita sse optima, ostendendo tyrannica esse pessima. Ex hoc autem manifeste patet, tyrannidem maxime esse fugiendam a regibus: quia pessimum de se
Abbreviated transcription (Latin):
honorisite retiuere. restat ostẽ¬
dere qualit̾ ꝯ eis cebeant ꝯu̾sa¬
ri. tũc a̾ iuri ad uxorẽ ẽ ꝯu̾sa¬
tõ ꝯgrua si ei ostendat debita
signa anncitia ⁊ si eas ꝑ debitas
monitõnes instruat ¶ declata¬
re ã que st̃ signa debita aiici

Expanded text:
e retinere: restat ostendere, qualiter cum eis debeant conversari. Tunc autem viri ad uxorem est conversatio congrua, si ei ostendat debita signa amicitiae, et si eas per debitas monitiones instruat. Declarare autem quae sunt signa amici
Abbreviated transcription (Latin):
dũ decet atalib abstin̾e sic
⁊ tẽ poribus quibus possit n¬
surge nocumentũ ꝓli decet
ab stin̾e atali copulo. ¶ est
gͦ obseruãd̾ tenipus debitũ
siłi ⁊̃ obseruãdus est locus ꝯ¬
gruus ⁊ modus ꝯueniens ut
sit it̾ ꝯiuiges nõ solũ amci¬
tia delectabił s honesta iu¬
so quõ decet iuiros ueoribus
mod̾ate ⁊ discrete uti. restat

Expanded text:
dum, decet a talibus abstinere: sic etiam temporibus, quibus posset insurgere nocumentum proli, decet abstinere a tali copula. est ergo observandum tempus debitum. Sic etiam observandus est locus congruus et modus conveniens, ut sint inter coniuges non solum amicitia delectabilis, sed honesta. Viso, quomodo decet viros suis uxoribus moderate uti et discrete: restat
Abbreviated transcription (Latin):
te si eis iułta auncia᷑ ostendat᷑
rursus sic ꝯu̾sãdũm ẽ cũ eis ꝙ
alit̾ iustruendesut pͥdentes alit̾
fatue nã prudentibus ad corre¬
fatius u̾o iest as ꝑ ior increpa¬
tõ adhibenda. decet gͦ ꝙl uiros

Expanded text:
tae, si eis multa amicitia ostendatur, Rursus sic conversandum est cum eis, quod aliter instruendae sunt prudentes, aliter fatuae. Nam prudentibus ad correfatuis vero est asperior increpatio adhibenda. Decet ergo quos
Abbreviated transcription (Latin):
nereis accibus tãtoplus in¬
citatur appetitus ut sic imꝑa
quoꝵdã brutalis cogitatõ dicẽ
quil usus carualis cappule in¬
citat ad ult̾iorem usum et
quãto quis plus ea utit᷑ tãto
magis nicitatur ad utẽditmm
¶decet gͦ oẽs cuies uti mod̾ate
ꝯigali copula ⁊ tãto magis
hoc decet reges ⁊ pͥncipes ꝙͣ¬
to indecentius est eos p̃p hulꝰ
mẽtem dep̾ssam ⁊ intẽꝑatũ
appetitũ nec sufficit eos uti¬
tali copula temꝑate uisi u¬
tautur ea discrẽte: nõ ĩ oĩ¬
bus oꝑibus ẽ discretõ adhi¬
benda ut fiant tempore de¬
bito. loco ꝯuenienti. ⁊ mͦ ꝯgͥo

Expanded text:
nereis actibus, tanto plus incitatur appetitus ut sit intemquorundam brutalis cogitatio dicentquilibet usus carnalis copulae incitat ad ulteriorem usum: et quanto quis plus ea utitur, tanto magis incitatur ad utendum, eDecet ergo cives uti moderate coniugali copula, et tanto magis hoc decet reges, et principes, quanto indecentius est eos propter hmentem depressam, et intemperatum appetitum. Nec sufficit eos tali copula uti temperate, nisi utantur ea discrete. Nam in omnibus operibus discretio est adhibenda, ut fiant tempore debito, loco convenienti, et mo
Abbreviated transcription (Latin):
s sibi possibilem facultatem
decet suam uxorẽ honorifice
retiu̾e in debito apꝑatu ⁊ ei
uctͣia debita tribuẽndo.nã ꝯ
uxor sit ꝑsona ualde ꝯ mĩcta
honor qui uxori exhibetur re¬
dũdat in ꝑsonã ipiꝰ uiri ĩnio
ꝯ osteusum sit supra ueorem
nõ se haber ad iurũ .q. suam¬

Expanded text:
 possibilem facultatem decet suam uxorem honorifice retinere in debito apparatu, ei necessaria debita tribuendo. Nam cum uxor sit persona valde coniuncta, honor, qui uxori exhibetur, redundat in persona ipsius viri. immo cum ostensum sit supra uxorem non se habere ad virum qua
Abbreviated transcription (Latin):
tas quas fet̾ñt. nõ .n. delectã¬
tur ĩ recitãdo res fiendas qͣs
sunt fcũri eo ꝙ udeant seuił¬
ta fecisse ⁊ cogitãt se panca
futuros. sũt gͦ difficilis sper
qr ĩsꝑando deficiũt ⁊ panca
se face sꝑant ¶Sexto senes
sunt ĩu̾eꝯdi ⁊ ĩ erubescitiui
nã senes quia illib̾ales sũt ma¬
gis curãt de utili quã de ho¬
nesto. magis .ii. student ad
utilitatẽ quã ad ea q̃ requirit
ẜ magis curãt de utili ꝙͣ de ho¬
nore tota .n. causa qr̃ quis est
hr̃i in honore ⁊ uult reputa¬
ri senes ã sic̃ deficiũt ĩuitar
ĩ hũorid ⁊ ĩ caloren᷑li sic defi¬
ciũt ĩ aião ⁊ nõ curãt reputa¬
¶ Poss a̾ una cã assiguari q̃ .q. ꝯ¬
nuis ẽ ad oĩa tacta. dcm̃ est
.n. seues eẽ frigidos frigidũ
ꝯstringendo ea reddit ipã gͦ¬
locãtur calidaꝟo⁊ lema ĩ su¬
ꝑ iori. seues gͦ qr frigidi sunt
es frigiditate ꝯscipãt᷑ ⁊ re¬
ĩmobiles ut nichil audiãt nͥ

Expanded text:
tas, quas fecerunt. non autem delectantur in recitando res fiendas, quas sunt facturi, eo quod videant se multa fecisse, et cogitent se pauca facturos. Sunt ergo difficilis spei, qse facere sperant. Sexto senex sunt inverecundi, et inerubescitivi. Nam senes quia illiberales sunt, magis curant de utili quam de honesto. Magis enim student ad utilitatem, quam ad ea quae requirit quia magis curant de utili, quam de honore. Tota enim causa, quare quis est ri in honore, et vult reputari. Senes autem sicut deficiunt in vita, et in humoribus, et in calore naturali: sic deficiunt in animo, et non curant reputa Posset autem una causa assignari, qnis est ad omnia tacta. Dictum est enim senes esse frigidos. Frigidus constringendo ea, reddit ipsa grlocantur: calida vero et levia superiori. Senes ergo, quia frigidi sunt, ex frigiditate constipantur, et reimmobiles, ut nihil audeant vel
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ magnanimos. Equarto
detestabile ẽ eos eẽ illib̾ales
nã sip᷑ cũ de nͥtutibus tra¬
ctabatur sufficiẽt̾ ostensum
fuit ꝙ nõ solũ decet reges ⁊
pͥncipes eẽ lib̾ales. fortitudo
mediocres sup̃tus s ⁊̃ ꝯgru¬

Expanded text:
et magnanimos. Quarto detestabile est ipsos esse illiberales. Nam supra cum de virtutibus tractabatur, sufficienter ostensum fuit, quod non solum decet reges et principes esse liberales, faciendo mediocres sumptus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipẽ de facili ĩclinatur ut nu¬
sereatur ⁊ ꝯpaciatur aliis. se¬
nes u̾o pp̃ ĩ becillitatẽ qr uel¬
lent sibi alios ꝯpati ⁊ unse̾ri
de facili ꝯ paciũtur ⁊ nuseren¬
tur alus. ¶ttio nichil dubiũ
ꝑtinatit̾ affirmãt. nã ut pħs
uł forte ⁊ nichil fixe ꝓnlĩciãt
cũ .i. ab eis que de aliq̃ nego cio

Expanded text:
t ipsi de facili inclinatur, ut miserantur, et compatiantur aliis. Senes ergo propter imbecillitatem, quia vellent sibi alios compati, et misereri, de facili compatiuntur et miserentur aliis. Tertio nihil dubium pertinaciter affirmant. Nam  ut vel Forte, et nihil fixe pronunciat. cum enim ab quaeritur de aliquo negocio
Abbreviated transcription (Latin):
landabilitatis ÷ ĩ semib uł ĩ
ninus ꝑcalidi ut iuuenes nec¬
sunt ĩfrigiditati ut senes
nec sũt sic aĩosi ⁊ p̾uolãtes
ut uiuenes nec sunt fic tiu¬
di ⁊̃ pusillauimes. ut senes
s tenentes mediũ ĩt̾ utros¬
q sunt trudi ubi ẽ timẽdũ
⁊ audates ubi ẽ audend̾. sic

Expanded text:
laudabilitatis est in senibus, vel nimis percalidi, ut iuvenes, nec infrigidati ut senes, nec sunt sic animosi, et praevolantes, ut iuvenes, nec sunt sic timidi, et pusillanimes ut senes: sed tenentes medium inter utrosque, sunt timidi ubi est timendum; et audaces, ubi est audendum. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
multis am̃us eẽ nõ ptͣ quin
ĩ multis pectau̾ũt ĩo sũt ma¬
lesuspitõsi ⁊ oiõ ĩ det̾uus esti¬
niãt. ¶u̾tio senes funt pu¬
sillannues ⁊ timidi. pusillani¬
nies .ii. st̃ qr sũt hũiliati a ui¬

Expanded text:
multis annis, esse npn potest quin in multis peccaverint. Ideo sunt male suspitiosi, et omnia in deterius aestimant. Tertio senes sunt pusillanimes, et tumidi. Pusillanimes enim sunt, quia sunt humilitati a vi