comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t̃minũ ad finẽ mundi designare¬
uolunt. ab eo quod alicui em̃sus
beliscum meffres rex egipti
pͥmus fecisse fertur: tali
excausa. Cum quodã tempore
nilus iuolenta inundatione egip¬
tum nocuisset. indignatus rex
tnͣqm penas aflumine exigeret.
sagiitam inundas misit. ñ multo
post graui ualitudine correptus
lumen amisit. Qui post cecitatẽ
uisu recepto: duos obe liscos soli
sacrauit. Obeliscus enĩ sagitta
dr. Qui ideo inmedio circoponit᷑.
quia ꝑ mediũ mundũ sol currit.
Medio autẽ spatio abutraq meta
constitutus ob.eliscus. fastigiũ
sũmitatẽq celi significat. cũ sol
abutroq spatio medio horarũ dis¬
crimine tͣnscendit. sũmo ob elisco
suꝑ positum ẽ quoddam auratũ
in modu flamine formatũ:. qm̃ sol
plurimũ inse caloris atq ignis ħt.
tuntur equi carceres dixerunt
ab ea re qua ͦ ille carcer qui ẽ inci¬
uitate. quod sicut ibi homines dã¬
nati atq inclusi. ita hic equi co¬
ercentur ne exeant anteqmͣ sig¬
num emittant.

Expanded text:
minum ac finem mundi designarolunt, ab eo quod alicui emensus beliscum Mespres rex Aegypti primus fecisse fertur tali ex causa. Cum quodam tempore Nilus violenta inundatione Aegypto nocuisset, indignatus rex tanquam poenas a flumine exigeret, sagittam in undas misit. Non multo post gravi valetudine correptus, lumen amisit, qui post caecitatem visu recepto duos obeliscos Soli sacravit. Obeliscus enim sagitta dicitur, qui ideo in medio circo ponitur, quia per medium mundum sol currit. 2. Medio autem spatio ab utraque meta constitutus obeliscus, fastigium summitatemque coeli significat, cum sol ab utroque spatio medio horarum discrimine transcendit. Summo obelisco superpositum est quoddam auratum in modum flammae formatum, quoniam sol plurimum in se caloris atque ignis habtuntur equi, carceres dixerunt ab ea re, qua et ille carcer, qui est in civitate: quod sicut ibi homines damnati atque inclusi, ita hic equi coercentur, ne exeant, antequam signum emittant.
Abbreviated transcription (Latin):
rator ẽ gͥ uir bonus: dicẽdi
ꝑitus. Uir bonꝰ consistit. na¬
tura. moribus. uita. artibꝰ. Dicendi
ꝑitus consistit artificiosa eloquen¬
tia. quȩ constat partibꝰ quinque.
inuentione. dispositione. elocutione.
memoria. ꝓnunciatione. & sine offi¬
cio quod ẽ aliquid ꝑsuadere. Inuen

Expanded text:
 vir bonus, dicendi peritus. Vir bonus consistit natura, moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque: inventione, dispositione, elocutione, memoria, pronuntiatione, et fine officii, quod est aliquid persuadere. Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentia. Ipsa autẽ ꝑttia dicen¬
di. in tribꝰ rebꝰ consistit: natura.
doctrina. usu. Natura: ingenio:
doctrina: scientia: usu: assiduitate. Hȩc
sunt enĩ quȩ ñ solum in oratore: s in
unoquoque homine artifice expectan¬
tur ut aliquid efficiat.

Expanded text:
ere. Ipsa autem peritia dicendi in tribus rebus consistit: natura, doctrina, usu. Natura ingenio, doctrina scientia, usus adsiduitate. Haec sunt enim quae non solum in oratore, sed in unoquoque homine artifice expectantur, ut aliquid efficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
etiarius ab armature genẽ
ingladiatorio ludo contra
alt̾m pugnantẽ. ferebat occulte
rete quod iaculũ appellat᷑. ut ad¬
uersariũ cuspide insistentem
oꝑiret. implicitũq uirib suꝑaret:
quȩ armatura pugnabat neptu¬
no tridentis causa. De secutorib
ecutor ab insequendo reciariũ
dictus. Gestabat enĩ cuspidẽ
& massam plumbeã quȩ adũsarii
iaculũ impediret. ut anteqmͣ il¬
le feriret rete: iste exuꝑaret. hec
armatura saerata erat uulcano.
Ignis enim semꝑ in sequituꝵ.
Id eoq cũ retiario componebatur.
quia ignis & aqua semꝑ int̾ se
immica sunt.
De la queatorib.
aqueatoꝵ pugna erat.
fugientes inludo homines inie¬
cto laqueo impeditos consecutoq
ꝓstrare. amictos umbone pelliceo.
na erat. ut ultro citroq
tela obiectarent. Erat autẽ eoꝵ
uaria pugna: & spectantibus
gratior qmͣ reliquȩ. Uleletes autem
uocatos: siue auolitatione siue aci¬
uitate etruscoꝵ quȩ ueles uocaba¬
tur.
De ferali certamine.

Expanded text:
etiarius ab armaturae genere. In gladiatorio ludo contra alterum pugnantem ferebat occulte rete, quod iaculum appellatur, ut adversarium cuspide insistente operiret, inplicitumque viribus superaret. Quae armatura pugnabat Neptuno tridentis causa. De secutoribus . Secutor ab insequendo retiarium dictus. Gestabat enim cuspidem et massam plumbeam, quae adversarii iaculum inpediret, ut antequam ille feriret rete, iste exsuperaret. Haec armatura sacrata erat Vulcano. Ignis enim semper insequitur, ideoque cum retiario componebatur, quia ignis et aqua semper inter se inimica sunt. De laqueariis . Laqueariorum pugna erat fugientes in ludo homines iniecto laqueo inpeditos consecutosque prostrare amictos umbone pellicio. ugna erat ut ultro citroque tela obiectarent. Erat enim eorum varia pugna et spectantibus gratior quam reliqua: velites autem nuncupatos sive a volitatione, sive a civitate Etruscorum quae Veles vocabatur. De ferali certamine
Abbreviated transcription (Latin):
tum: qͦd unãquamq rem aut
laudando. aut uituꝑando de¬
monstrat: qd̾ genꝰ duas habet
species. laudem & uituꝑationẽ.
Uaudis ordo tribꝰ temporib distin¬
dum fluuii current. dũ montibus
umbre lustrabunt. semꝑ honos no¬
menq tuũ laudesq manebunt. Pa
ri ordine e contrario & in uituꝑati¬
one hominis hȩc forma seruanda ẽ:
communis ad demonstratiuũ uitu¬
ꝑationis genꝰ ꝑtinet: qͦd tamen ab
eo in aliquo differt. Nam uituꝑ a¬
tio quȩ contraria ẽ laudi: specialit̃
ad certã facientis ꝑsonã adhibetur.
Cõmunis uͦ locus: generaltt̃ in facti
crimine p̃ponitur. Unde &e cõmu¬
nis locus dicit᷑: quia absente ꝑso¬
na ñ tam in homine quã in ipsũ
criũ exponitur. Om̃e enĩ uicium:
ñ in uno tantũ s etiam cõmune
in pluribꝰ inuenitur.
mino statu causarum.

Expanded text:
tum, quod unamquamque rem aut tum, quod unamquamque rem aut laudando aut vituperando demonstrat. Quod genus duas habet species: laudem et vituperationem. Laudis ordo tribus temporibus distindum fluvii current, dum montibus umbrae lustrabunt, semper honos nomenque tuum laudesque manebunt. Pri ordine econtrario in vituperatione hominis hec forma servanda est, communis ad demonstrativum vituperationis genus pertinet, quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam vituperatio, quae contraria est laudi, specialiter in certam facientis personam adhibetur. 8. Communis vero locus generaliter in facti crimine praeponitur; unde, et communis locus dicitur, quia absente persona non tam in hominem quam in ipsum crimen exponitur. Omne enim vitium non in uno tantum, sed etiam commune in plurimis invenitur. mino statu causarum.
Abbreviated transcription (Latin):
tria sunt: deliberatiuũ. demon¬
stratiuũ. iudiciale. Delib̾atiuum ẽ:
in quo de quibuslibet utilitatibus
uitȩ quid aut debeat aut ñ debeat
fieri tractat᷑. D emonstratiuũ est:
in quo laudabilis ꝑsona aut re¬
p̃hensibilis ostenditur. Iudiciale:
in quo de ipsius ꝑsone facto. aut
pene aut p̃mii sententia datur.
Dictũ autem iudiciale eo quod u¬
dicet hominẽ & sententia sua os¬
tendat utrũ laudabilis p̾mio di¬
gnus sit: aut certe reus condẽp¬
nari lib̾ariue supplicio. Delib̾a¬
tiuum genꝰ uocatur: eo quod de
una quaque re in eo delib̃atur.
Huiꝰ genus duplex ẽ: suasio &
dissuasio. id ẽ de expectando &
fugiendo. id est de faciendo &e ñ
faciendo. Suasoria autẽ in trib
locis diuiditur: honesto utili. &
possibili. Hȩc differt aliquid a de¬
lib̾atiua causa: quia suasoria
eget altera ꝑsona. Delib̾atiuia: int̾¬
dum & apud se agit. In suasoria
autẽ duȩ sunt quȩ plus ualent:
spes & metꝰ. Demonstratiuũ dic¬

Expanded text:
tria sunt, deliberativum, demonstrativum, iudiciale. Deliberativum genus est, in quo de quibuslibet utilitatibus vitae, quid aut debeat aut non debeat fieri, tractatur. Demonstrativum, in quo laudabilis persona aut reprehensibilis ostenditur. Iudiciale, in quo de ipsius personae facto aut poenae aut praemii sententia datur. Dictum autem iudiciale eo, quod iudicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplicio. Deliberativum genus vocatur eo, quod de unaquaque re in eo deliberatur. Huius genus duplex est, suasio et dissuasio, id est de expetendo et fugiendo, id est de faciendo et non faciendo. Suasoria autem in tribus locis dividitur: honesto, utili, et possibili. Haec differt aliquid a deliberativa, quia suasoria eget alteram personam, deliberativa interdum et apud se agit. In suasoria autem duae sunt quae plus valent: spes et metus. Demonstrativum dic
Abbreviated transcription (Latin):
nhoc uͦ libello quasi inquadam
breui tabella. quasdam cęli causas
situsq cerrarũ & maris spatia an¬
notaiumus. ut immodico eã lector
ꝑcurrat. & compendiosa bre uitate
ethimologias eoꝵ causaq cognoscat.

Expanded text:
hoc libello, quasi in quadam brevi tabella, quasdam coeli causas, situsque terrarum, et maris spatia annotavimus, ut in modico lector ea percurrat, et compendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat.
Abbreviated transcription (Latin):
minor. Unde & eas uulgus maiori¬
cam. & minoricã nuncupauit. Inhis¬
primũ insulis inuente sunt fundȩ.
quib lapides emittunt᷑. Unde &
baleares dicte. Bali enim grece
emittere dr. Unde & balista. qua¬
si missa & fund ibalũ. Uirgilius.
balearis uerbera funde.¬
De promonto Ri i8.

Expanded text:
minor; unde et eas vulgus Maioriminor; unde et eas vulgus Maioricam et Minoricam nuncupaprimum insulis inventae sunt fundae, quibus lapides emittuntur. Unde et Baleares dictae; ballein enim Graece emittere dicitur. Unde ballista, quasi missa, et fundibulum. Virgilius: Balearis verbere fundDe promontoriis.
Abbreviated transcription (Latin):
ex grege quem ꝓpe littora regebat
transnatare solitum. atq ꝑinter¬
ualla corpore acto remeare uidet.
cupiens scire incognita sibi pa¬
bula: taurum aceteris digredi¬
entẽ usq ad insulam nauigio ꝓ¬
secuta ẽ. Cuius regressu in sule
fertilitatem cognoscentes ligures:
ratib ibi ꝓfecti sunt. eamq noĩe
mulieris auctoris & ducis appel¬
lauerunt. Hec autẽ insula grece
cirne dr a cirmo herculis filio¬
in habitata. De qua uirgilius. Sic¬
taxos. diuiditur a sardinia .xx.
milium freto. cincta ligustici eqͦ¬
ris sinu. ad ꝓspectum italiȩ. Est
autẽ multis ꝓmontoriis angulo¬
sa. gignens letissima pabula &
lapidem quem catotitem greci
uocant. Ebosus insula hispanie
dicta. quod azomo non ꝓcul sit
quasi eboros. Nam septuaginta
stadiis abea distat. Cuius terrã
serpentes fugiunt. Huic contraria
ẽ colubraria. quȩ referta ẽ anguib.
Baleares insule hispanie due st̃.
affrosides. & gennasite. maior et

Expanded text:
ex grege, quem prope litora regebat, ex grege, quem prope litora regebat, transnatare solitum atque per intervallum corpore aucto remeare videret, cupiens scire incognita sibi pabula, taurum a ceteris digredientem usque ad insulam navigio prosecuta est. Cuius regressu insulae fertilitatem cognoscentes Ligures ratibus ibi profecti sunt, eamque nomine mulieris auctoris et ducis appellaverunt. Haec autem insula Graece Κύρνη dicitur, a Cyrno Herculis filio habitata. De qua Vergilius Ectaxos. Dividitur autem a Sardinia viginti milium freto, cincta Ligustici aequoris sinu ad prospectum Italiae. Est autem multis promuntoriis angulosa, gignens laetissima pabula et lapidem quem catochiten Graeci vocant. Ebosus insula Hispaniae dicta quod a Zanio non procul sit, quasi abozus; nam septuaginta stadiis ab ea distat. Cuius terram serpentes fugiunt. Huic contraria est Colubraria, quae feta est anguibus. Baleares insulae Hispaniae duae sunt: Aphrosiades et Gymnaside, maior et
Abbreviated transcription (Latin):
qua rodanus. fluuius inmare
exit. Dicte autẽ grece stoeca des
quasi oꝑe inordinem sint positȩ.
Sardus hercule procreatus. cum
magna multitudine alibia ꝓfec¬
tus sardiniam occupauit. & ex suo
uocabulo insule nomen dedit.
hȩc in affrico mari faciȩ humani¬
uestigii tam in orientẽ quam occi-¬
dentẽ latior ꝓminet ferme paribꝰ
lat̾ib que inmeridiẽ & septentri¬
onem uertunt. ex quo ante com¬
mertiũ anauigantib grecorum
icus appellata ẽ terra. padet in
longitudine milia centũ quadra-¬
ginta. in latitudine quadragin¬
ta. In ea neq serpens gignitur
neq lupus. s solifuga tantum
nisi herba ꝑscͥp tores plurimos
& poetas memorata. apiastro simi¬
nia fontes ħt calidos infirmis
medelam prebentes: furib ceci-¬
tatem. si sacramento dato. oculos
aquis eius tetigerint. Corsice in¬
sule exordium incole ligures de¬
derunt. appellant eam ex nomi¬
ne ducis. Nam quedam corsa no¬
mine ligus mulier cum taurũ

Expanded text:
qua Rhodanus fluvius in mare qua Rhodanus fluvius in mare exit. Dictae autem Graece Στοιχάδες, quasi opere in ordinem sint positae. Sardus Hercule procreatus cum magna multitudine a Libya profectus Sardiniam occupavit, et ex suo vocabulo insulae nomen dedit. Haec in Africo mari facie vestigii humani, in orientem quam in occidentem latior prominet, ferme paribus lateribus quae in meridiem et septentrionem vertunt; ex quo ante commercium a navigantibus Graecorum Ἴξνος appellata est. Terra patet in longitudine milia centum quadraginta, in latitudine quadraginta. In ea neque serpens gignitur neque lupus, sed solifuga tantum, nisi herba per scriptores plurimos et poetas memorata, apiastro siminia calidos, infirmis medellam praebentes, furibus caecitatem, si sacramento dato oculos aquis eius tetigerint. Corsicae insulae exordium incolae Ligures dederunt appellantes eam ex nomine ducis. Nam quaedam Corsa nomine Ligus mulier, cum taurum
Abbreviated transcription (Latin):
litterã puncto notamus. & mediam
distinctionẽ uocamus: quia punc¬
tum ad mediã litteram ponimus.
Ubi uͦ iam ꝑ gradus ꝓnunciando ple¬
nam sententiȩ clausulam facimus.
fit periodus. punctumq ad capie
litterȩ pouimus. & uocatur distin¬
ctio id ÷ disuinctio: quia integrã
seꝑauit sententiã. Hoc qͥdem apd̃
oratores. ceterũ apud poetas. ubi
in uersu post duos ꝑedes sillaba re¬
manet cõma ẽ: quia ibi post scan¬
sionem p̾cisio uerbi facta est. Ubi
post duos pedes de parte orationis
nichil suꝑ est: colon ẽ Totus autẽ
uersus periodus est¬
xi. De notis

Expanded text:
litteram puncto notamus; et mediam litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam. Hoc quidem apud oratores. Ceterum apud poetas ubi in versu post duos pedes syllaba remanet, comma est, quia ibi post scansionem praecisio verbi facta est. Ubi vero post duos pedes de parte orationis nihil superest, colon est. Totus autem versus periodus est. De notis
Abbreviated transcription (Latin):
ositura. ẽ figura ad distin¬
guendos sensus. ꝑ cola. & cõ¬
mata. & periodos. Quȩ dum ordine
suo apponitur: sensũ nobis lectionsᷤ
ostendit. Dictȩ autẽ positurȩ. uł qͥa
punctis positis ad notant᷑: uł quia
ibi uox ꝓ int̾uallo distinctionis de¬
ponitur. Has greci thesis uocant:
latini posituras. Prima positura:
sub distinctio dicit᷑. Fadem ẽ & cõma
Media distinctio sequens ẽ: ipsa &e cola.
Ultuna distinctio que totã senten¬
tiam claudit: ipsa ẽ periodos. Cuiꝰ
ut diximꝰ partes sunt cola &e com¬
mata. Quarũ diu̾sitas: punctis
diuerso loco positis demonstrat᷑:¬
Ibi enim in inicio ꝓnunciationis necdũ
plena pars sensus ẽ. & tamen respirare
oportet: fit comina id÷ particula sensꝰ.
punctusq ad unã litteram ponitur.
&e uocatur subdistinctio. ab eo quod
punctũ subtus. id÷ ad unã litteram
accipit. Ubi autẽ in sequentib iam sen¬
tentia sensum p̃stat. s adhuc aliquid
suꝑ est de sententie plenitudine: fit

Expanded text:
ositura est figura ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratUbi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit
Abbreviated transcription (Latin):
decem sunt: quȩ a gramaticis ꝓ uer¬
borum distinctionib apponun¬
tur. Oria. id ÷ acutꝰ accentꝰ: linea a
suustra parte in dexteram partẽ
sursũ ducta: fit ita. Baria id÷
grauis: linea a summo sinistre in
dexteram deposita. fit ita. UPeris¬
acuto & graui facta. expͥmit᷑ ita.
Maeros id: longa uirgula: iacens ita
Brachin id: breuis pars circuli infe
sui circumflexa fit ita. V. Diastole id:
distinctio quȩ e contrario seꝑat dextra
pars circuli supposita u̾sui fit ita..¬
apostrophus pars item circuli dextra &
ad suminã litteram apposita: fit ita.ꝯ
Qua nota de esse ostenditur in sermone
ultima uocalis: ut tribunal ꝓ tͥbu¬
nale. Dasyan quod int̾pretatur aspi¬
ratio: ubi. h. littera poni debet. tali
figura notatur .ł. Psile qͦd interp̃ta¬
tur siccitas. siue purũ. id÷ ubi .h. lit¬
tera ẽẽ ñ debet. tali nota ostendit᷑. I.
Quoꝵ duoꝵ accentuũ figuram: latini
ex ipsa littera aspirationis fecerunt:

Expanded text:
decem sunt, quae a grammaticis pro verborum distinctionibus adponuntur. Ὀξεῖα, id est acutus accentus, linea a sinistra parte in dexteram partem sursum ducta, fit ita:  ́.o βαρεῖα, id est gravis, linea a summo sinistrae in dexteram deposita, fit ita: acuto et gravi facta, ita exprimitur ˆ . Macros, idest longa virgula iacens ita –. Bracin299, idest brevis, pars300 circuli infersui circumflexa, fit301 ita ∩. Diastole, idest distinctio302, que contraria303 separat, dextra parte304 circuli supposita Apostrophus pars item circuli dextra et ad summam litteram adposita, fit ita: , qua nota deesse ostenditur in sermone ultima vocalis, ut 'tribunal' pro 'tribunale'. Δασεῖα, quod interpretatur aspiratio, id est ubi H littera poni debet, tali figura notatur: . ψιλή, quod interpretatur siccitas, sive purum, id est, ubi H littera esse non debet, tali nota ostenditur: . Quorum duorum accentuum figuram Latini ex ipsa littera aspirationis fecerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sectilis.tercia dimidia.
quarta plena. O quinta iterum
bicornis. ¶ Septima autẽ semis.
& uicesima scda semis. in suo orbe
mediȩ sunt: ceterȩ autẽ ꝓportiona
autẽ tricesima dies. quo luna non
lucet: quȩ ido uideri ñ potest qͥa
soli coniuncta obscuratur. s eodem mo¬
mento renascens paulatim ab eo rece¬
dendo udetur. xxxiii. De cursu lunȩ.
una amissi ac recepti luminis uicibꝰ:
menstrua spacia moderat᷑. Quȩ ideo
obliquo incedit cursu. & ñ recto ut sol
scilicet ne incidat in centrũ terre: &
frequent patiatur eclypsim. Uicinꝰ est
enim eiꝰ circulus t̾re. Crescens autem
orientẽ cornib expectat. decrescens oc¬
cidentẽ: merito qͥa occasura & amis¬
sura ẽ lumeni.¬

Expanded text:
sectilis, tertia dimidia, quarta plena, quinta iterum bicornis. 2. Septima iterum semis et vicesima secunda semis in suo orbe mediae sunt; caeterae proportionalautem tricesima dies qua luna non lucet. Quae ideo tunc videri non potest, quia soli conjuncta obscuratur; sed eodem momento renascens paulatim ab eo recedendo videtur. De cursu lunae . Luna amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen
Abbreviated transcription (Latin):
mini. qui ꝓpt̾ mulierũ cupiditatẽ:
ut mulier ẽ ornatus. Crassus qui
apud parthos ꝑiit. in senectute du¬
os habuit anulos: causã p̃ferens
quo pecunia ei in mensa creuisset.
Multi etiã romanoꝵ ꝓgrauitate
anulũ gestare indigito abstinuer̃.
femine non use a nulis nͥqͦs uirgi¬
ni sponsus miserat: neq amplius
qmͣ binos anulos aureos indigitis
habere solebant. At nunc pre aurȩo
nullũ feminis lene ẽ. atq ĩmune
menbrũ. Inter genera anuloꝵ sũt.
ungulus. sarmotratiꝰ. tinius. Un¬
gulus ẽ geminatꝰ. uocatꝰq hoc noĩe
quia sicut ungula carni. ita gem¬
ma anuli auro accingit᷑. Sarmotra¬
tius aureus quidẽ. s capło ferreo:
aloco ita uocat᷑. Tinuis purus ẽ.
pͥmũ inbithinia fabricatꝰ qmͣ olim
tinã uocabant. Flacus lugente mea
uita nec smaragdos berillosq mͥ.
flacce nec nidentes ꝑcandida mar¬
garita quero nec quos tinica lima.
ꝑpoliuit anellos. nec iaspioᷤ lapillos.

Expanded text:
mini, qui propter mulierum cupiditatem mini, qui propter mulierum cupiditatem ut mulier est ornatus.' Crassus, qui apud Parthos periit, in senectute duos habuit anulos, causam praeferens quod pecunia ei inmensa crevisset. Multi etiam Romanorum pro gravitate anulum gestare in digito abstinuerunt. Feminae non usae anulis, nisi quos virgini sponsus miserat, neque amplius quam binos anulos habere solebant. At nunc prae auro nullum feminis leve est atque immune membrum. 5. Inter genera annulorum sunt: ungulus, samothracius, thynnius. Ungulus est gemmatus, vocatusque hoc nomine, quia sicut ungula carni, ita gemma annuli auro accingitur. Samothracius aureus est quidem, sed capitulo ferreo, a loco ita vocatus. 6. Thynnius purus est, primum in Bithynia fabricatus, quam 477 olim Thynnam vocabant. Flaccus: Lugente mea vita, nec smaragdos, berillosque mihi, Flacce, nec nitentes percandida margarita quaero. Nec quos Thynnica lima perpolivit annulos, neque jaspios lapillos.
Abbreviated transcription (Latin):
rimus ꝓmeteus. fertur
circulũ ferreũ incluso lapi¬
de digito circũdasse: qua consue¬
tudine homines usi anulos hab̃e
ceꝑunt. Anuli autẽ ꝑdiminutionẽ
dicti acirculis. & anis. qui sunt cir¬
ca brachia & circũ crura. Uñ & sig.¬
na eoꝵ ꝑdiminutionẽ sigilla. Nã
signa maiora sunt. sigilla uͦ quasi
minora signa. Anulos pͥmũ homi¬
nes gestare ceꝑunt. quarto apolli¬
ce digito quod eo uena qued̾a ad cor
usq ꝑtingat. qmͣ notanda ornan-¬
damq aliquo insigni putauerunt.
Apud romanos anuli de publico
dabant᷑. & non sine discrimine.
Nam dignitate precipius uiris
geminati dabant᷑: ceteris solidi.
Aureũ anulũ neq seruus. neq lib̃¬
tinus. gestabat inpublico. S a¬
nulo aureo lib̃i utebant᷑. lib̾tini
argenteo. serui ferreo: licet multi
honestissimi uiri. anulo ferreo ute¬
bantur. Apud ueteres ultra unũ
anulũ uti. infame habitũ uiro Gra¬
cus inneuiũ. Considerate quirites
sinistrã eiꝰ en cuiꝰ auctoritatẽ sequi¬

Expanded text:
rimus Prometheus fertur circulum ferreum incluso lapide digito circumdasse; qua consuetudine homines usi anulos habere coeperunt. Anuli autem per diminutionem dicti a circulis et anis, qui sunt circum brachia et circum crura; unde et signa eorum per diminutionem sigilla: nam signa maiora sunt, sigilla vero quasi minora signa. Anulos homines primum gestare coeperunt quarto a pollice digito, quod eo vena quaedam ad cor usque pertingat, quam notandam ornandamque aliquo insigni veteres putaverunt. Apud Romanos anuli de publico dabantur, et non sine discrimine; nam dignitate praecipuis viris gemmati dabantur, ceteris solidi: anulum aureum neque servus neque libertinus gestabat in publico, sed anulo aureo liberi utebantur, libertini argenteo, servi ferreo; licet et multi honestissimi anulo ferreo utebantur. Apud veteres ultra unim anulum uti infame habitum viro. Gracchus in Mevium: 'Considerate, Quirites, sinistram eius; en cuius auctoritatem sequi
Abbreviated transcription (Latin):
greca lingua. latine transfor¬
matio dicit᷑: qui fit in uno uerbo
ꝓpter metri necessitatẽ. & licentiã
poerarũ. Cuiꝰ species istȩ sunt. Pro¬
thesis. appositio in pͥncipio uerbi:
resis. abscisio de pͥncipio: ut tẽpno
ꝓ contempno. Sincope. abscisio
de medio: ut forsan ꝓ forsitan.
Apocope. abscisio de fine: ut sat
ꝓsatis. E ctasis. ꝓductio contͣ
le. correptio contra naturã: ut urbemq
labarum. in unã: ut pheton ꝓ foeton.¬
Sinalimphe. collisio uocaliũ adiun
ille e t̾ris iactatꝰ & alto. Antithesis
Metathesis. transpositio litcerȩ: ut¬
tymbre ꝓ tymber. Int̾ barbarismũ
eloquutionẽ methaplasmũ esse: qͥ
in uno sermone fit ratione uiciosꝰ.
Item int̾ soloecismũ & scema id ÷ ꝑ
fectam sermonũ conexionem figura
ẽ: que fit contextu sermonũ raci¬
one uiciosa. Ergo methaplasma &
scemata media sunt: & discernunt᷑
peritia & imꝑitia. Fuint autem ad
ornatum.

Expanded text:
Graeca lingua, Latine transformatio dicitur. Qui fit in uno verbo propter metri necessitatem et licentiam poetarum; cuius species istae sunt. Prothesis adpositio in principio verbi, resis abscisio de principio, ut 'temno' pro 'contemno'. Syncope abscisio de medio, ut 'forsan' pro 'forsitan'. Apocope abscisio de fine, ut 'sat' pro 'satis'. Ectasis, productio contrale coarum in unam, ut Phaeton, proSynaloephe, collisio vocalium adjuncille et terris iactatus et alto Vergilius metathesis est translatio litterarum inter barbarismum elocutionem, metaplasmum esse, qui in uno sermone fit ratione vitiosus. item inter soloecismum et schema, id est perfectam sermonum conexionem, figura est, quae fit contextu sermonum ratione vitiosa. ergo metaplasmus et figura media sunt et discernuntur peritia et inperitia. fiunt autem ad ornatum.
Abbreviated transcription (Latin):
cat in quoto canone positꝰ sit nume¬
rus. cui subiecta est era. Uerbi gr̃a.
si est era .s. in pͥmo canone. Si duo:
scire qui reliquoꝵ euuangłistarũ
similia dixerunt: assumes adia¬
centẽ numerũ capłi. & requires
ipsũ numerũ in suo canone quẽ
indicat: ibiq inuenies qͥd. & qui
dixerunt: & ita demũ in corpore
in quisita loca quȩ ex ipsis nume¬
ris indicant᷑ ꝑ sin gła euuangłia
de eisdem
dixisse inue¬
lu canonib

Expanded text:
cat in quoto canone positus sit numecat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunscire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse inve canonib
Abbreviated transcription (Latin):
euuangłioꝵ. ammoniꝰ alexan¬
driȩ pͥmꝰ excogitauit: quẽ postea
euses ius cesariensis sequutꝰ ple¬
nius composuit. Q id̾o facti sunt:
ut ꝑ eos inuenire &e scire possimꝰ.
qͥ reliquoꝵ euuangłistarũ simi-¬
lia aut ꝓpͥa dixerunt. Sunt autẽ
numero decẽ. quoꝵ pͥmꝰ continet nu¬
merus. in quib. tcu. eadem dixert̃.
matheus. Marcus. lucas. iohannes.
Scd̾s. in quib tres: matheus. Mareꝰ.
lucas. Terciꝰ in quib tres: matheus.
lucas. ioħ̃s. Quartꝰ. in quib tres.
matheus. marcus. ioħs. Quintꝰ. in
quib duo: matheus. lucas. Sextus.
in quib duo. matheus. marcus.
Septimꝰ. in quib duo. iatheus. ioħs
Octauus. in qͥb duo. lucas. marcus.
Nonus. in qͥb duo. lucas. iohanneᷤᷤ.
Decimꝰ. in quib singłi eoꝵ ꝓpria
queda dixerunt: quoꝵ exposicio
hȩc est ẜ singłos enĩ eiui angłistas
numerꝰ quida capłis affixus ad¬
iacet: in quib numeris subdita ẽ
era quȩda minio notata: quȩ indi¬

Expanded text:
Evangeliorum Ammonius Alexandriae primus excogitavit, postea Eusebius Caesariensis secutus plenius composuit; qui ideo facti sunt, ut per eos invenire et scire possimus qui reliquorum Evangelistarum similia aut propria dixerunt. Sunt autem numero decem, quorum primus continet numeros in quibus quattuor eadem dixerunt: Matthaeus, Marcus, Lucas, Iohannes. Secundus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Lucas. Tertius, in quibus tres: Matthaeus, Lucas, Iohannes. Quartus, in quibus tres: Matthaeus, Marcus, Iohannes. Quintus, in quibus duo: Matthaeus, Lucas. Sextus, in quibus duo: Matthaeus, Marcus. Septimus, in quibus duo: Matthaeus, Iohannes. Octavus, in quibus duo: Lucas, Marcus. Nonus, in quibus duo: Lucas, Iohannes. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indi
Abbreviated transcription (Latin):
enofori. fundus sententia nob̃. Flasce
ex greco uocabulo dicte. Hee ꝓuehen¬
dis ac recondendis fialis. pͥmũ facte
sunt. Undȩ & nuncupate. Postea in
usum uini transierunt manente gre¬
co uocabulo: unde sũpser̾t initiũ.
Lagena & sicula greca nomina sũt.
inflexa ex parte. ut fierent latina.Il
nos siculã uoeamus. Cantarus. Y¬
dria genus uasis aquatilis. ꝑdiri¬
uationẽ uocatã. Y dros enĩ greciaqmͣ
dicunt. Situla quod sitientib apta
sit adbibendũ. quod uas greci cadũ
uocant. Catinũ uas fictile qd̾ melius
neutro dr qmͣ masculino: sicut &.
salinũ dr̃. uas aptũ salib. Orca ẽ
amphore spẽs cuiꝰminore uocabulo
urceus diminuduo urceolus ẽ. Sci¬
phus in quo manus lauamus. Sera¬
cla ẽ orcarũ ordo directus. ł uas fic¬
tile uini apud siriã pͥmũ excogita¬
tũ: sicut celiceses. acęlidia ñ cupate
uñ pͥmũ aduecte sunt. Doliũ. Cuppos
& cuppas a capiendo ł accipiendo
a quas uł uinũ uocatas: uñ & capͥo¬

Expanded text:
enophori fundus, sententia nobis. Flascae ex Graeco vocabulo dictae. Haec pro vehendis ac recondendis fialis primum factae sunt, unde et nuncupatae; postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo unde sumpserunt initium. Lagoena et Sicula Graeca nomina sunt, inflexa ex parte ut fierent Latina. Illi nos Siculam dicimus. Cantharus. Hydria genus vasis aquatilis per derivationem vocata; ὑδωρ enim Graeci aquam dicunt. Situla, quod sitientibus apta sit ad bibendum; quod vas Graeci κάδον vocant. Catinum vas fictile, quod melius neutro dicitur quam masculino; sicut et salinum dicitur vas aptum salibus. Orca est amphorae species, cuius minore vocabulo urceus diminutivo urceolus est. Scyphus, in quo manus lavamus. Seriola est orcarum ordo directus vel vas fictile vini apud Syriam primum excogitatum; sicut Cilicises a Cilicia nuncupati, unde et primum advectae sunt. Dolium. Cupos et cupas a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum vocatas; unde et caupo
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Uitrum enĩ grece hialim dicit᷑.
Patere filiale sunt. dictȩ. uł quod
in ipsis potare solemus .ł qd̾ paten¬
tes sunt dispansisq labris. Cratera¬
calix ẽ duas habens ansas: & ẽ grecũ
nom̃. Declinat᷑ autẽ apudeos hic crat̾.
coronant. fiebant autẽ pͥmũ acone¬
xionib uirgultoꝵ. Unde & dicte cra
se teneant. Ciati quoq sciphi. Cim¬
bia & ipsa poculoꝵ sunt genera. Ex
quib cimbia pocula. dicta sunt.
ex similitudine cimbe naius. Emi¬
stis. spẽs poculi. quȩ ductim .i. uno
spũ bibitur. Baccea pͥmũ abaco qd̾
ẽ uinũ nominata: postea musibus
a quariis transiit. C alices & calati
& scalȩ poculoꝵ sunt genera: antea
ex ligno facta. inde & uocata. G reci
enĩ om̃e lignũ cala dicebant. Am¬
pulla qua si ampla bulla. Similis ei
ẽ rotunditate bullis quȩ exspumis
aquarũ fiunt atq ita in flant᷑ uendo.
De uasis uinariis & aquariis.
noforum uas ferens uinũ. Eno¬

Expanded text:
ant. Vitrum enim grece hyalin dicitur. Patere phiale sunt dicte, vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt, dispansisqcalix est duas habens ansas, et est Graecum nomen. Declinatur autem apud eos hic crater; coronant. Fiebant autem primum a conexionibus virgularum; unde et dictae cra teneant. Cyathi quoque, scyphi, cymbia, et ipsa poculorum sunt genera. Ex quibus cymbia pocula dicta sunt ex similitudine cymbae navis. Amystis species poculi qua ductim, id est uno spiritu, bibitur. Baccea primum a Baccho, quod est vinum, nominata, postea in usibus aquariis transiit. Calices et calathi et scalae poculorum genera, antea ex ligno facta, inde et vocata; Graeci enim omne lignum κᾶλα dicebant. Ampulla quasi ampla bulla: similis est enim rotunditate bullis quae ex spumis aquarum fiunt atque ita inflantur vento. De vasis vinariis et aquariis . Oenophorum vas ferens vinum;
Abbreviated transcription (Latin):
iam crepusculũ: & dictum mane a
mano. Manũ enim antiqͥ bonum
dicebant. Ed enim meliꝰ luce: Alii ma¬
ne estimant uocari a manib. quoꝵ
conu̾satio a luna ad t̾ram est: ali
putant ab aere. qͥa manus id est rarus
est. atq ꝑspicuus. Meridies dicta qͣsi
medidies. hoc est medius dies: uł qͥa
tunc purior dies est. Merũ enĩ: purũ
dicitur. In toto enĩ die nichil clarius
meridie. quando sol e medio celo ru¬
tilat: & omnẽ orbem pari claritate
illustrat. Suppma est. postrema
pars diei quando sol cursũ suum in
occasum u̾tit: dicta qͦd suꝑ est ad
partem ultimã diei. Serum uoca¬
tum. a clausis seris: quando nox
iam uenit ut unusqͥsq tutior ste
somno. Hodie: quasi hoc die: & qͦ¬
tidie. ñ cotidie: ut sit quot diebus.
Cras est: quod postea. Externum
est pͥdie: & dictum ext̾num ab eo
qͦd iam dies ipse sit a nobis extra¬
neus: & p̃tereundo alienꝰ. Pridie
autẽ: quasi pͥori die. Perendie:

Expanded text:
iam crepusculum. Et dictum mane a iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie,
Abbreviated transcription (Latin):
Sabbatũ autẽ ex hebreo in latinũ re¬
quies interp̃tatur: eo qͦd deus in eo
reqͥeuisset ab om̃ib oꝑib sius. Meliꝰ
autẽ in uocabulis dierũ de ore. xp̃i¬
ano ritꝰ loquendi eccl̃iasticus ꝓcedit.
Tam̃ si quẽ forte consuetudo traxerit
ut illud exeat ex ore qͦd imꝓbat corde.
intelligat illos om̃s de quoꝵ nominib
appellati sunt hi dies. homines fuisse:
& ꝓpt̾ beneficia qued̃a mortalia qͥa
plurimũ potuerunt & eminuerunt
in hoc scło. delati sunt eis ab amatorib
suis diuini honores. & in dieb & in
syderibus. S pͥmũ a nominibꝰ hõium
sẏdera nuncupata: & a syderibus dies
sunt appellati. Afando autem feriȩ
nuncupatȩ sunt: qͦd sit in eis nobis
tempꝰ dictionis. id est in diuino ił hu¬
mano officio fari: s ex his festos dies
hominũ causa institutos: feriatos¬
autẽ diuinoꝵ sacroꝵ. Partes diei
tres sunt: mane. meridies. & supp̃¬
ma. Mane lux matura & plena nec

Expanded text:
Sabbatum autem ex Hebraeo in Latinum reSabbatum autem ex Hebraeo in Latinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec
Abbreviated transcription (Latin):
sibi effici existimarent: dicentes hab̾e
a sole sp̃m. a luna corpꝰ. a mercurio
ingeniũ & linguã. a uenere uolup¬
tatem. a marte sanguinẽ. a ioue
temꝑantiam. a saturno humorẽ.
Talis quippe extitit gentiliũ stulti¬
cia: qui sibi finrerunt tam ridicu¬
losa figmenta. Apd̾ hebreos autem.
dies pͥma. una sabbati dicitur: qui
apd̾ nos dies dñicus est: quẽ genti¬
les soli dedicauerunt. Scd̾a sabbati.
scd̾a feria: quẽ scłares diemit:
lunȩ uocant. T̃ercia sabbao hoc¬
ti. tercia feria: quẽ diem sunte¬
illi martis uocant. Quarta sabbati. quar¬
ta feria: qui mercurii dies dictt a paganiꝰ.
Quinta sabbati. quinta feria est. id est qͥntꝰ
a die dñico: qui apd gentiles iouis uo¬
catur. Sexta sabbati. sexta feria dicit᷑:
qui apd̃ eosdem paganos ueneris nun¬
cupatur. Sabbatũ autẽ septimꝰ a die¬
dñico est: quẽ gentiles saturno dedi¬
cauerunt & saturni nominauerunt.

Expanded text:
sibi effici existimarent, dicentes habere sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicaverunt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbatum autem septimus a dominico dies est, quem gentiles Saturno dicaverunt et Saturni nominaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tu solis: sed̃m achenienses a serca
hora diei: scdm Romanos: a media nocte.
Unde & tunc gallicinsũ est: quorum
uox diei ostendit p̃conium: qnͣdo &
mesonictiꝰ afflatus fit. Oies dicti a
diis: quoꝵ nomina Romanz quibꝰ¬
dam sẏderib sacrauerunt. Primum
enĩ diem a sole appellauerunt. qui
pͥnceps est om̃ium syderũ: sicut et
idem dies caput est cunctoꝵ dierũ.
Scđm a luna: que solis & splendore
& magnitudine ꝓxima est: & ex eo
nutuat lum̃. Terciũ. ab stella mar¬
tis: quȩ uesꝑ appellat᷑. Quartũ ab
stella mercurii: quã quidã candidũ
circulũ dicunt. Quintũ ab stella iouiᷤ:
quã fetontẽ auint. Sextũ a ueneris
stella. quã luciferũ asserunt: que
uit̾ om̃ia sẏdera plus lucis habet.
Septimũ ab stella saturn: quȩ sexto
cęlo locata. triginta annis fertur ex¬
plere cursũ siũ. Proinde autẽ ex his
septem stellis nomina dierũ genti¬
les dederunt: eo qͦd ꝑ easdem aliquid

Expanded text:
tu solis: secundum Athenienses a sexta tu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae Soli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
empora autẽ: momentis. horis.
dieb mensib. annis. lustris.
scłis. etatib diuidunt᷑. Momentũ
est. mininũ atq angustissimũ tempꝰ.
a motu syderũ dictum Est enĩ extre
mitas horȩ in breuib uituallis:
cũ aliquid sͥ cedit atq succedit. Ho¬
ra grecum nom̃ est: & tam̃ latinũ
sonat. Hora enĩ finis est temporis.
sicut & ora sunt fines maris. flu
aut supra t̾ram sol: aut sub t̾ris.
Dies legitimꝰ uigiiti. uͦu. horarum¬
est: usq dũ dies &e nox spacia sui
cursus ab oriente usq ad aliũ ori¬
entalem solem celi uolubilitate con¬
cludat. Abusiue autẽ dies unus ẽ:
spaciũ ab oriente sole usq ad occi¬
dentẽ. S unt autẽ diei spacia duo:
ut̃dianum. atq nocturnũ. Et est
Uocatur autẽ dies a parte meliore.
unde & in usu est. ut sine comme¬
moratione noctis numerũ dicamꝰ
dierũ: sicut &e in lege diuina scͥp¬
dies unꝰ. Dies scđm egyptios incho¬
at ab occasu solis: scd̃m ꝑsas ab or¬

Expanded text:
empora autem momentis, horis atque diebus, mensibus, annis, lustris, seculis et etatibus dividuntur. Momentum est minimum atque tempus angustissimum, a motu syderum dictum. Est etiam emitas horae in brevibus intervallis, cum aliquid sibi cedit atque succedit. Hora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis, sicut et horae sunt fines maris, fluvaut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quattuor horarum, usque dum dies et nox spatia sui cursus ab oriente usque ad alium orientalem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scripdies unus.' Dies secundum Aegyptios inchoat ab occasu solis: secundum Persas ab or
Abbreviated transcription (Latin):
erario faciunt: pecuniãq publieã
intuertunt. Nã a pecunia: pecula¬
tum est dictũ uidiciũ. Non autem
sic uidicat᷑ furtũ rei publicȩ: sicut
rei pͥuatȩ. Nã ille sic iudicatur ut
sacrilegus: quia fur est sacrorum.
Depetendarũ accusator ẽ. qui pecu¬
nias a sociis accepit. in hoc iudicio
reus si ante moriatur. in bona eiꝰ
uidiciũ redditur. Incesti udiciũ
in uirgines sacratas. uł ꝓpinquas
sanguine: constitutũ est. Qui enim
talib miscentur: incesti id est inca¬
sti habent᷑. Maiestatis reatu tenent᷑
hii qͥ regiam maiestatẽ leserunt uł
uiolauerunt. itł qui rem publicã
ꝓdiderunt: uł cũ hostib consen¬
serunt. Piaculũ dictum: ꝓ eo
quod expiari potest. Cõmissa sunt
enĩ: quȩ erant quoquo ordine ex¬
pianda.¬
Cx.xuii. De penis in
legibus constitutis.

Expanded text:
aerario faciunt, pecuniamque publicam aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudsacrilegus, quia fur est sacrorum. 24. Repetundarum accusatur, qui pecunias a sociis coepit. In hoc 212 judicio reus si ante moriatur, in bona ejus judicium redditur. 25. Incesti judicium in virgines sacratas vel propinquas sanguine constitutum est; qui enim talibus miscentur, incesti, id est, incasti habentur. 26. Majestatis reatu tenentur ii qui regiam majestatem laeserunt, vel violaverunt, vel qui rempublicam prodiderunt vel cum hostibus consenserunt. Piaculum dictum pro eo quod expiari potest; commissa sunt enim quae erant quoquo ordine expianda. De poenis in legibus constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
& ob id hominẽ occiderat. Accusatorẽ
eiꝰ: possessio bonoꝵ sequebat᷑. Int̾neci
autẽ significatio est: quasi queda ho¬
minis necatio. Nam p̃positionem int̾.
ponebant antiqͥ ꝓ .e. Neuiꝰ mare uiter
bibere. & plautꝰ. uit luere mare. id ÷
ebibere & eluere. Purtũ est. rei alie¬
ne clandestina contractio a furuo
id est fusco uocatũ: qͥa in obscuro fit.
furtũ autẽ. capitale crim̃ apud maio¬
res fuit. ante poenã quadrupli. Per¬
uasio ẽ: rei alienȩ manifesta psũp¬
tio. furtũ autẽ fit earumde rerũ
quȩ de loco ad locũ transferri possunt: ꝑ
uasio autẽ & earum quȩ transferunt᷑.
& earũ quȩ immobiles sunt. Inficia¬
cio ẽ. negatio debitȩ rei: cũ a creditore
reposcitur. Idem & abiuratio: id est
rei creditȩ abnegatio. Ambitꝰ iudi¬
ciũ in eum ẽ. qui largitione honorẽ
capit. & ambit. amissurus dignita¬
dem quã munere inuadit. Pecula¬
tum iudiciũ in eos datur. qͥ fraudẽ

Expanded text:
et ob id hominem occiderat. Accusatorem et ob id hominem occiderat. Accusatorem eius possessio bonorum sequebatur. Internecivi autem significatio est, quasi quaedam hominis ponebant antiqui pro e. Naevius: Mare INTER- bibere. Et Plautus: INTER luere mare, id est, ebihere, et eluere. 19. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, quia Furtum autum capitale crimen apud maiores fuit ante poenam quadrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum tervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem
Abbreviated transcription (Latin):
Inuiria est: inuisticia. Hinc est apd̃ cõ
contra ordinẽ iuris. S edicio dicitur.
dissensio ciuiũ: quod seorsũ alii ad ali¬
os seiuunt. Nã hi maxime: turbatio¬
ne rerũ & tumultu gaudent. S acͥ¬
legũi ꝓprie est: sacrarũ rerũ furtũ:
postea & in ydoloꝵ cultu hesit hoc no¬
men. Adulteriũ est: illusio alienz
coniugii. Quod quia alt̃ alteriꝰ thoꝵ
cominaculauit: adulterii nom̃ ac¬
cepit. S tuprũ: raptus ꝓprie ẽ illicitꝰ.
coitus a corrumpendo dictꝰ: unde &
qui rapto potitur. stupro fruitur.
Homicidii uocabulũ: compositũ est ex
homine ce cede. E enun cedem in homi¬
nem fecisse comꝑtꝰ erat: homicidam
ueteres appellabant. Parricidiz ac¬
tio. ñ solum in eũ dabatur. qͥ paren¬
tem id est patrẽ uł matrem interemiᷤ¬
set: s & ui eũ qui fratrẽ occiderat.
Et dictũ parricidiũ: quasi parentiᷤᷤ
cediũ. Int̾necii uidiciũ in eum da¬
batur. qͥ falsũ testimoniũ fecerat:

Expanded text:
Iniuria est iniustitia. Hinc est apud ComiIniuria est iniustitia. Hinc est apud Comicontra ordinem iuris. Seditio dicitur dissensio civium, quod seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidii vocabulum conpositum est ex homine et caede. Qui enim caedem in hominem fecisse conpertus erat, homicidam veteres appellabant. Parricidii actio non solum in eum dabatur qui parentem, id est vel patrem vel matrem interemisset, sed et in eum qui fratrem occiderat; et dictum parricidium quasi parentis caedem. Internecivum iudicium in eum dabatur qui falsum testamentum fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
Ri Men a carendo nom̃ accep̃.
ut furtũ. falsitas. & cęt̾a que
ñ occidunt s infamant. Facinus
dictũ a faciendo malũ: qͦd noceat
alteri. Flagiciũ. a flagitando cor¬
ruptelam libidinis: qua noceat sͥ.
Hȩc sunt duo genera om̃ium peccatoꝵ
Uis est uirtꝰ potestatis: ꝑ quã causa
siue res uł aufertur uł extorquet᷑.
is pͥuata est.si quisq ante iudiciũ
armatis hominib quemquam a
suo deiecerit uł expugnauerit.
Uis publica est. siqͥs cuiem ante po¬
pulum uł iudicem itł regem ap¬
pellantẽ necauerit. aut torserit.
siue uerberauerit. uł uinxerit.
olus est m̃tis calliditas: ab eo qͦd
deludat. Aliud enĩ agit: & aliud si¬
mulat. Petroniꝰ aliter existimat
dicens. Quid est iudicis dolus: Ni¬
mirũ ubi aliqͥd factum est: quod
legi dolet. Habetis dolũ: accipite nẽ
malũ. Calumpna est iurgiũ
alienȩ litis: a callendo id est deci¬
piendo dicta. E alsitas appella¬
ta: a fando aliud quã uerum est.

Expanded text:
rimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res vel aufertur vel extorquetur. Vis privata est, si quisque ante iudicium armatis hominibus quemquam a suo deiecerit vel expugnaverit. Vis publica est, si quis civem ante populum vel iudicem vel regem appellantem necaverit, aut torserit sive verberaverit vel vinxerit. Dolus est mentis calliditas, ab eo quod deludat. Aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: 'Quid est, iudices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet. Habetis dolum, accipite nunc malum.' Calumnia est iurgium alienae litis, a calvendo, id est decipiendo dicta. Falsitas appellata a fando aliud quam verum est.