comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiro potius sententia dĩ d&ulit.
& maritum habere dnm̃ meruit
mulieris non natura. sed culpa : qđ
tamen nisi seru&ur: deprauabit᷑¬
amplius natura. &augebitur culpa:
dixit ergo &aduirum enis. quia au¬
difti uocem mulieris tuae. & edifti
deligno. dequo preceperam tibi de
eo solo non aedere: maledicta ter¬
ra in operib tuis. intriftitiis edes
illam omnes dies uitae tuae. spinas
agri: insudore faciei tuae aedes
panem tuum. donec reuertaris
interram exqua suptus ef. quia
terra es & interram ibis: hos esse
in terra labores humano generi
quis ignorat: & quia non essent.
si felicitas quȩ mnpara diso fuerat
teneretur. nonest utiq dubitan¬
dum Ac perhoc &iam. propriȩ
uerba haec primitus accipere ne
pigeat. seruanda tamen est &
expectanda. significatio prophe
TIAe. quam maxime hic intu&¬
dxeritȩ dĩ loquentis intentio. Neq
enim frustra & ipse adam. miro
quoda inftinctu. nunc uocauit
nomen mulieris suae uitam. sub¬

Expanded text:
uiro potius sententia dei detulit uiro potius sententia dei detulit t maritum habere dominum meruit mulieris non natura, sed culpa: quod tamen nisi seruetur, deprauabitamplius natura, et augebitur culpa. Dixit ergo et ad virum ejus: Quia audisti vocem mulieris tuae, et edisti de ligno, de quo praeceperam tibi de eo solo non edere, maledicta terra in operibus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas i et edes fenum agri. In sudore faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es, et in terram ibis . Hoc esse in terra labores humani generis quis ignorat? Et quia non essent, si felicitas quae in paradiso fuerat, teneretur, non est utique dubitandum; ac per hoc etiam proprie verba haec primitus accipere ne pigeat. Servanda tamen est et exspectanda signifitiae, quam maxime hic intuetur dei loquentis intentio. neque enim frustra et ipse Adam miro quodam instinctu tunc uocauit nomen mulieris suae "Uitam", sub
Abbreviated transcription (Latin):
morituris : &alio quodam statu
feliciori uicturis. donec post uitã hon¬
bene gestam in melius mutari me¬
rerentur. sicut iam supra plurib
locis insinuauimus: refertur haec
pena &adpropri&atem litterȩ.
nisi quia id quod dictum est & ad
uirum tuum conuersiotua. & ipse
tibi dominabitur . uidendum est
quem ammodum propriae possit
accipi: neq enim &ante peccatũ
aliter factum fuisse d&c& crede¬
re mulierem. nisi ut uirei domina¬
retur. & ad eum ipsa seruiendo con¬
uerteretur: sed recte accipi potest.
hanc serui tutem significatam:
qua ecuius dam conditionis est po¬
tius quam dilectionis: ut &iam
ipsa talis seruitus. qua homines
hominibus poftea serui eẽ coepe¬
runt : depoena peccati repperia¬
tur exorta: dixit quidem aposto¬
lus. percaritatem seruire inuicem.
sed nequaquam dicer& inuicem
dominamini: possunt itaq con¬
iuges percaritatem seruire inuicẽ.
sedmulierem non permittit apos¬
tolus dominari inuirum. hoc emm

Expanded text:
morituris et alio quodam statu morituris et alio quodam statu feliciore uicturis, donec post uitam bene gestam in melius mutari mererentur, sicut iam supra pluribus locis insinuauimus, refertur haec poena et ad proprietatem litterae, nisi quia id, quod dictum est: et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur, uidendum est, quemadmodum proprie possit accipi. neque enim et ante peccatum aliter factam fuisse decet credere mulierem, nisi ut uir ei dominaretur et ad eum ipsa seruiendo conuerteretur. sed recte accipi potest hanc seruitutem significatam, quae cuiusdam condicionis est potius quam dilectionis, ut etiam ipsa talis seruitus, qua homines hominibus postea serui esse coeperunt, de poena peccati reperiatur exorta. dixit quidem apostolus: per caritatem seruite inuicem; sed nequaquam diceret: inuicem dominamini. possunt itaque coniuges per caritatem seruire inuicem; sed mulierem non permittit apostolus dominari in uirum. hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
neri humano futurus ess& quodge¬
nus humanum. propagari tunc caepit
quando haec indiabolum est tãquã
inserpentem prolata sententia:.
haec itaq uerba. quomodo figuris
expositis accipienda sint. & in illis
duobus aduersus manicheos aeditis
libris degenesi : quantum potuimꝰ
disseruimus & siquid diligentius
& congruentius alias potuerimus.
ds̃ adaerit ut efficiamus : nunctam̃
nostra intentio. in aliud quam sus¬
cepimus nullo exigente. auertenda
est Et mulieri dixit. multipli
cabo tristitias tuas &gemitum tuũ:
intristitiis paries filios: & aduirum
tuum conuersiotua: & ipse tui
domin abitur : haec quoq in muli¬
erem dĩ uerba. figurate ac prophe¬
ticae multo commodius intellegun
tur: uerum tamen quia non dum
pepererat faemina nec dolor &ge¬
mitus parientis . nisi excorpore mor¬
tis est : quae illa prȩcepti trans¬
gressione concepta est: animalibus
quidem &iam tunc membris
Sed si homo non peccass& nonutiq

Expanded text:
neri humano futurus esset, quod generi humano futurus esset, quod genus humanum propagari tunc coepit, quando haec in diabolum est tamquam in serpentem prolata sententia. haec itaque uerba quomodo figuris expositis accipienda sint, et in illis duobus aduersus Manichaeos editis libris de Genesi, quantum potuimus, disseruimus et, si quid diligentius et congruentius alias potuerimus, deus aderit, ut efficiamus; nunc tamen nostra intentio in aliud quam suscepimus nullo exigente auertenda est. Et mulcabo tristitias tuas et gemitum tuum; in tristitiis paries filios, et ad virum tuum conversio tua, et ipse tui dominabitur . Haec quoque in mulierem Dei verba figurate ac prophetice multo commodius intelltur. uerum tamen. quia nondum pepererat femina nec dolor et gemitus parientis nisi ex corpore mortis est, quae illa praecepti transgressione concepta est, animalibus quidem etiam tunc membris, sed si homo non peccasset, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
dies uitae tuae: & inimicitias po¬
nam interte & inter mulierem.¬
& intersemen tuum. & intersem
eius ipse tibi seruabit caput. &
tuseruabis eius calcaneum: tota
ifta sententia figurata est. nec
aliud ei deb& scriptoris fides.
narrationisq ueritas N esine
quod enim positum est: Et dix̃
dñs ds̃ serpenti. uerba scribentis
sunt: haec exigenda sunt perpro¬
pri&atem. hoc ergo uerum est :¬
dictum eẽ serpenti: iam c&era uer¬
ba dĩ sunt. quae lib ero lectoris
intellectu relinqͥuntur. utrum
propriae. ac figurate accipi de¬
beant sicut in exordio uolumins
huius noftri praelocuti sumus:
pro inde quod serpens curhoc
fecerit non est interrogatus. potest
uideri: quod non ipse utiq id
sua natura & uoluntate fecerat.
sed diabolus deillo: & per illum.
& in illo fuerat operatus qui iã
ex peccato impi&atis acsuper¬
biae suae. igni destinatus fuerat
sempiterno: nam in his uerbis temp¬
tator ille describitur. qualis ge¬

Expanded text:
diebus vitae tuae. Inimicitias podiebus vitae tuae. Inimicitias ponam inter te et mulierem,et inter semen tuum et inter semen eius. ipsa tibi seruabit caput, et tu seruabis eius calcaneum. tota ista sententia figurata est nec aliud ei debet scriptoris fides narrationisque ueritas, nisi ne quod enim positum est: et dixit dominus deus serpenti, uerba scribentis sunt; haec exigenda sunt per proprietatem. hoc ergo uerum est dictum esse serpenti. iam cetera uerba dei sunt, quae libero lectoris intellectui relinquuntur, utrum proprie an figurate accipi debeant, sicut in exordio uoluminis huius nostri praelocuti sumus. proinde quod serpens, cur hoc fecerit, non est interrogatus, potest uideri, quod non ipse utique id in sua natura et uoluntate fecerat, sed diabolus de illo et per illum et in illo fuerat operatus, qui iam ex peccato inpetatis ac superbiae suae igni destinatus fuerat sempiterno. nuntator ille describitur, qualis ge
Abbreviated transcription (Latin):
aligno & ȩdi: quasi ad hoc data
sit. ut non ipsa potius oboedir&
uiro. Et ambo dõ: Et dixit
dñs ds̃ mulieri. quid hoc fecisti.
& dixit mulier. serpens seduxit me:
& manducaui: nec ista confitetur
peccatum. sed inalterum refert :¬
inparis exu. parifastu: exhistamen
natus est. nec eos imitatus est. sed
plane pluribus malis exercitatus.
qui dixit. & dicet usq ad terminũ
saeculi : Ego dixi. dnẽ miserere
mei. sana animam meam quia.
peccaui tibi: quanto melius sic &
isti: sed adhuc ceruices peccatorũ
non conciderat dñs: restabant laho¬
res. dolores mortis. & omnis contri¬
tio saeculi. & gratia dĩ quatempo¬
re oportuno subuenit hominib
quos ad flictos docuit non dese ipsis
debere presumere. Serpens inqu¬
id seduxit me . & manducaui: qua¬
si cuius quam suasio: precepto dĩ
debuerit ante poni. Et dixit
dñs ds̃ serpenti quia fecifti tuhoc
maledictus : abomnibus peccori¬
bus & ab omnibus bestus . quae
sunt super terram: superpec

Expanded text:
a ligno, et edi: quasi ad hoc data a ligno, et edi: quasi ad hoc data sit, ut non ipsa potius oboediret uiro et ambo deo. Et dixit dominus deus mulieri: quid hoc fecisti? et dixit mulier: serpens seduxit me, et manducaui. nec ista confitetur peccatum, sed in alterum refert inpari sexu, pari fastu. ex his tamen natus est nec eos imitatus est. sed plane pluribus malis exercitus, qui dixit et dicet usque ad terminum saeculi: ego dixi: domine, miserere mei; sana animam meam, quoniam peccaui tibi. quanto melius sic et isti! sed adhuc ceruices peccatorum non conciderat dominus. restabant labores, dolores, mortes et omnis contritio saeculi et gratia dei, qua tempore oquos afflictos docuit non de seipsis debere praesumere. Serpens, inquit, seduxit me, et manducavi; quasi cujusquam suasio praecepto Dei debuerit anteponi! Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia fecisti tu hoc, maledictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Sup
Abbreviated transcription (Latin):
terrogatos. punire amplius quam erat
illa poena dequa iam cogebantur eru¬
bescere. Quis inquid nuntiauit tibi
quia nudus es. nisi aligno quo prece¬
peram tibi tantum ne ex eo mandu¬
cares. ab eo aediftr: hinc enim mors
concepta propter dĩ sententiam.
qui sic fuerat comminatus. fecit
aduerti concupiscentia liter mem¬
bra. ubi dictisunt aperti oculi: &
secutum est quod puder&: & dixadã.
mulier quam dedisti mihi: haec
mihi dedit aligno &edis super¬
bia. num quid dixit. peccaui: ha¬
b& deformitatem confusionis.
& non hab& confusionis humilita¬
tem: ad hoc ifta conscripta sunt.
tiones ad hoc factȩ sunt: ut &ue¬
raciter & utiliter scriberentur:
quia simenda citer : non utiq uti¬
liter : ut aduertamus quo morbo
superbiae laborent homines ho¬
diae: non nisi increatorem conant᷑
referre siquid egerint mali : cum
sibi uelint tribui. siquid egerint
boni: mulier in quid quam dedis¬
ti mecum. idest quam dedifti ut
ess& mecum. haec mihi dedit

Expanded text:
terrogatos, punire amplius quam erat terrogatos, punire amplius quam erat illa poena de qua jam cogebantur erubescere: Quis nuntiavit, inquit, tibi quia nudus es, nisi a ligno quod praeceperam tibi tantum ne ex eo manducares, ab eo edisti? Hinc enim mors concepta propter Dei sentenqui sic fuerat comminatus, fecit aduerti concupiscentialiter membra, ubi dicti sunt aperti oculi, et secutum est, quod puderet. et dixit Adam: mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. superbia! numquid dixit: peccaui? habet deformitatem confusionis et non habet confessionis humilitatem. ad hoc ista conscripta sunt, tiones nimirum ad hoc factae sunt, ut et ueraciter et utiliter scriberentur, quia, si mendaciter, non utique utiliter, ut aduertamus, quo morbo superbiae laborent homines hodie nonnisi in creatorem conantes referre, si quid egerint mali, cum sibi uelint tribui, si quid egerint boni. mulier, inquit, quam dedisti mecum, id est quam dedisti, ut esset mecum, haec mihi dedit
Abbreviated transcription (Latin):
latere uelle. quem latere nihil po¬
test: & abeo carnem occultare.
qui cordis inspector est: sed quid
mirum. si superbe uolentes esse.¬
qui sicut dii euanuerunt in cogi¬
tationibus suis. & obscuratum est
insipiens coreorum: se quippedix¬
erunt eẽ sapientes in abundan¬
tia sua : & illo auertente faciem
stulti facti sunt: quod enim iam
ipsos pudebat erga seipsos. unde
sibi & suc cinctoria fecerant.
multo uehementius ab illo sic
succincti uideri uerebantur.
quitam quam familiari tempe¬
ramento. ad eos uidendos per
creaturam uisibilem uel huma nos
oculos adferebat: sienim propter
ea sic apparebat. ut homines tam¬
quam cum homine loquerentur.
quem ammodum abraham adquer¬
cum mambre: illa ipsa prope ami¬
citia. pudore honerabat post pec¬
catum. quae fiduciam dabat ante
peccatum: nec iam illam nuditatẽ
audebant oftendere talibus oculis.
quae displicebat & suis: dñs ergoiã
uolens peccatores more iuftitiae in¬

Expanded text:
latere uelle, quem latere nihil polatere uelle, quem latere nihil potest, et ab eo carnem occultare, qui cordis inspector est. sed quid mirum, si superbe uolentes esse sicut dii euanuerunt in cogitationibus suis et obscuratum est insipiens cor eorum? se quippe dixerunt esse sapientes in abundantia sua et illo auertente faciem stulti facti sunt. quod enim iam ipsos pudebat erga se ipsos, unde sibi et succinctoria fecerant, multo uehementius ab illo etiam sic succincti uideri uerebantur, qui tamquam familiari temperamento ad eos. uidendos per creaturam uisibilem uelut humanos oculos adferebat. si enim proea sic apparebat ut homines tanquam cum homine loquerentur, quemadmodum Abraham ad quercum Mambre , illa ipsa prope amicitia pudore onerabat post peccatum, quae fiduciam dabat ante peccatum; nec jam illam nuditatem audebant ostendere talibus oculis, quae displicebat et suis. Dominus ergo volens jam peccatores, more justitiae in
Abbreviated transcription (Latin):
aliquam pertin& significationem.
quod sicut preceptum uiro datum
est. perquem peruenir& adfeminã:
ita uir prior interrogatur: preceptũ
enim ad nõ. peruirum usq ad feminã:
peccatum adiabolo. perfeminam
usq aduirum: haec misticis signifi¬
cati onibus plena sunt: non id agen¬
tibus in quibus facta sunt: sed de
his idagente potentissima sapien¬
tia dĩ: non autem nunc significata
reseramus. sed gesta defendimus
Respondit ergo adam: uocem tuã
audiui in paradiso. & timui. quia nudus
sum & abscondime: satis probabile
est. solere dm̃ percreaturam tali
actioni congruam. in forma huma¬
na. primis illis hominibus adparere :
quos tamen num quam permisit
aduertere nuditatem suam. eorũ
intentionem in superna suftollens.
nisi post peccatum. pudendum in
mem bris motum poenali mem¬
brorum lege sensissent: sic ergo
affecti sunt : ut solent affici homines
sub oculis hominum: & talis affec¬
tio. depeccati poena erat: eum

Expanded text:
aliquam pertinet significationem, aliquam pertinet significationem, quod sicut praeceptum viro datum est per quem perveniret ad feminam; ita vir prior interrogatur. Praeceptum enim a Domino per virum usque ad feminam: peccatum autem a diabolo per feminam usque ad virum. Haec mysticis significationibus plena sunt, non id agentibus in quibus facta sunt, sed de his id agente potentissima sapientia Dei non autem nunc signireseramus, sed gesta defendimus. Respondit ergo Adam: uocem tuam audiui in paradiso et timui, quia nudus sum, et absondi me. satis probabile est solere deum per creaturam tali actioni congruam in forma humana primis illis hominibus adparere; quos tamen numquam permisit aduertere nuditatem suam eorum intentionem in superna sustollens, nisi post peccatum pudendum in membris motum poenali membrorum lege sensissent. sic ergo adfecti sunt, ut solent adfici homines sub oculis hominum; et talis adfectio de peccati poena erat eum
Abbreviated transcription (Latin):
sps. corporalibus imaginibus. siue
ipsis sensibus corporis aliqua
speciae presentata: uel aduiden¬
dum uel adaudiendum. sicut in
angelis suis uideri sol& ds̃ uel
sonare pernubem N unc tamen
quod audierunt uocem dĩ ambu¬
lantis in paradiso aduesperam:
non nisi percreaturam uisibiliter
factum eft nesub stantia illa in¬
uisibi lis. & ubiq tota. quae patris
& filui est & sp̃s scĩ: corporalibus eorũ
sensibus. locali & temporali motu
apparuisse credatur : & absconder̃
se adam & muli er eius a faciaednĩ.
in medio ligno quod est in paradiso:
cum ds auertit intrinsecus faciẽ
suam. & fit homo conturbatus non
nonmiremur haec fieri. quȩ similia
sunt dementiae. pernimium pudo¬
rem ac timorem: illo quoq occulto in¬
ftinctu non qui escente: ut ea nescientes
facerent. quae aliquid significarent
quandoque scituris posteris. propter
quos ista conscripta sunt Et uocauit
uox est. non ignorantis : & hoc sane ad¬

Expanded text:
spiritus corporalibus imaginibus siue spiritus corporalibus imaginibus siue ipsis sensibus corporis aliqua specie praesentata uel ad uidendum uel ad audiendum, sicut in angelis suis solet uideri deus uel sonare per nubem. nunc tamen quod audierunt uocem dei ambulantis in paradiso ad uesperam, nonnisi per creaturam uisibiliter factum est, ne substantia illa inuisibilis et ubique tota, quae patris et filii est et spiritus sancti, corporalibus eorum sensibus locali et temporali motu adparuisse credatur. Et absconderunt se Adam et mulier eius a facie domini in medio ligno, quod est in paradiso. cum deus auertit intrinsecus faciem suam et fit homo conturbatus, non miremur haec fieri, quae similia sunt dementiae, per nimium pudorem ac timorem illo quoque occulto instinctu non quiescente, ut ea nescientes facerent, quae aliquid significarent quandoque scituris posteris, propter quos ista conscripta sunt. Et uocauituox est, non ignorantis.
Abbreviated transcription (Latin):
bus congruer& contegi iam mẽ¬
bra prurientia: sed occultos tinctu
ad hoc illa conturbatione con¬
pulsi sunt: ut &iam talis poene
suae significatione anescientib
fier&. quae peccatorem facta con¬
uincerent. & docer& scripta lec¬
torem. Et audierunt uocem
dnĩ dĩ ambulantis inparadiso
ad uesperam : & a quippe oratales
iam conuenerat uisitari. quide¬
fecerant aluce ueritatis: fortassis
autem. aliis intrinsecus uel effabi¬
libus uel ineffabilibus modis. ds̃
cum illis antea loquebatur. sicut
&iam cum angelis loquitur. ipsa
in commutabili ueritate. in lustrans
mentem eorum: ubi est intel¬
lectus. nosse simul. quȩcumq &iã
pertem pora nonfiunt: simul:for¬
te inquam. sic cum eis loquebat᷑.¬
& si non tanta participatione
diuinae sapientiae. quantam
capiunt angeli : tamen prohuma¬
no modulo quantum lib&minus.
sed ipso generae uisitationis & lo¬
cutionis: fortas sis &iam illo. qui
fit percreaturam: siue in extasi

Expanded text:
bus congrueret contegi iam membus congrueret contegi iam membra prurientia; sed occulto instinctu ad hoc illa conturbatione conpulsi sunt, ut etiam talis poenae suae significatio a nescientibus fieret, quae peccatorem facta conuinceret et doceret scripta lectorem. Et audierunt uocem domini dei ambulantis in paradiso ad uesperam. ea quippe hora tales iam conuenerat uisitari, qui defecerant a luce ueritatis. fortassis autem aliis intrinsecus uel effabilibus uel ineffabilibus modis deus cum illis antea loquebatur, sicut etiam cum angelis loquitur ipsa incommutabili ueritate inlustrans mentes eorum, ubi est intellectus nosse simul quaecumque etiam per tempora non fiunt simul: forte, inquam, sic cum eis loquebatur, etsi non tanta participatione diuinae sapientiae, quantam capiunt angeli, tamen pro humano modulo, quantumlibet minus, sed ipso genere uisitationis et locutionis; fortassis etiam illo qui fit per creaturam siue in extasi
Abbreviated transcription (Latin):
& mostiferam qualitatẽ : quod in¬
est &iam pecorũ carni: ac per
hoc &iam eundem motum quo
fit inpecorib concum bendi
ad p&itus. ut succedant nascen¬
tia morientibus. sed tamen
&iam in ipsa iam poena. suae
generositatis index anima ra¬
tionalis. bestialem motum
in membrum suae carnis eru¬
buit: eiq incussit pudorem :
non solum quia solũ sibi senti¬
ebat. ubi num quam ante tale
aliquid senserat: uerum
&iam quod ille pudendus
motus deprae cepti trans¬
gressione ueniebat. ibi enĩ
sensit: qua prius gratia ues¬
tiretur. quando insua nudita¬
te nihil indecens patiebatur.
ibi compl&um est: dnẽ inuolunta¬
te tua prestitisti decori meo uir¬
tutem Auertifti autem faciẽ
tuam ame & factus sum contur¬
batus. Deniq: illa conturbatione
ad folia ficulnea cu currerunt: suc¬
cinctoria consuerunt. & quia glo¬
rianda deseruerant. pudenda tex¬
erunt Nec arbitror eos cogitas¬
se aliquid in illis folus. quod tali¬

Expanded text:
et mortiferam qualitatem, quae inet mortiferam qualitatem, quae inest etiam pecorum carni, ac per hoc etiam eumdem motum quo fit in pecoribus concumbendi appetitus, ut succedant nascentia morientibus: sed tamen etiam in ipsa jam poena suae generositatis index anima rationalis bestialem motum in membris suae carnis erubuit, eique incussit pudorem, non solum quia hoc ibi sentiebat, ubi nunquam antea tale aliquid senserat, verum etiam quod ille pudendus motus de praecepti transgressione veniebat. Ibi enim sensit, qua prius gratia vestiretur, quando in sua nuditate nihil indecens patiebatur. Ibi completum est, Domine, in voluntate tua praestitisti decori meo uirtutem. auertisti autem faciem tuam, et factus sum conturbatus. denique illa conturbatione ad folia ficulnea cucurrerunt, succinctoria consuerunt et quia glorianda deseruerant pudenda texerunt. nec arbitror eos cogitasse aliquid in illis foliis, quod tali
Abbreviated transcription (Latin):
quã patienter tulerunt ñ cog¬
noscere. quid nam e&. cur eos in¬
de cibũ sumere u&uiss&: mox
utergo p̃ceptum trans gressis
intrinsecus gratia deserente om¬
nino nudati: quacm tipo quodã
& superbo amore suae potesta¬
tis offenderant: in sua membra
oculos iniecerunt: eaq motu eo
qu ẽ non nouerant concupiue¬
runt: ad hoc ergo apesti sunt
oculi. ad quod antea non pate¬
bant : quam uis ad alia paterent:
tũ est quod ds̃ u&uit: amisso
quippe statu mirabili. corpus.
ipsum : quistatus &iam deligno ui¬
tae: uistute mistica p̃bebatur: per
quẽ nec morbo temptari. nec mu¬
tari a&ate potuissent. hoc ineorũ
in melius postea cõmutanda iã
tamen significar& ꝑ escã ligni uitȩ
quod ex ipso spiritali alim̃to sa¬
pientiȩ : cuius sacram̃tũ illud lig¬
num erat. fit in angelis ꝑ a&erni¬
tatis pasticipationẽ : utinde teri¬
us ñmutentur. hoc ergo amisso
statu: corpus eorũ dux̃ morbidã

Expanded text:
quam patienter tulerunt non cogquam patienter tulerunt non cognoscere, quidnam esset uel cur eos inde cibum sumere uetuisset. mox ergo ut praeceptum transgressi sunt intrinsecus gratia deserente omnino nudati, quam typho quodam et superbo amore suae potestatis offeoculos injecerunt, eaque motu eo quem non noverant, concupiverunt. Ad hoc ergo aperti sunt oculi, ad quod antea non patebant, quamvis ad alia paterent. tum est quod Deus vetuit. Amisso quippe statu mirabili, corpus ipsum cui status etiam de ligno vitae virtute mystica praebebatur, per quem nec morbo tentari, nec mutari aetate potuissent, ut hoc in eorum in melius postea commutanda, jam tamen significaretur per escam ligni vitae, quod ex ipso spirituali alimento sapientiae, cujus sacramentum illud lignum erat, fit in Angelis per aeternitatis participationem, ut in deterius non mutentur: hoc ergo amisso statu, corpus eorum duxit morbidam
Abbreviated transcription (Latin):
cer& de illis duob quorum erat
unus cleophas. quod cum fre¬
giss& eis dns panẽ. a perti sunt
oculi eorũ & cognouerunt eum
quẽ periuiam ñ cognouerant :
non utiq clausis oculis ambu lan¬
tes. sed eũ cognoscere non ualen¬
tes: sicut ergo ibi. sic nec isto loco
narratio figurata ẽ. quã uis trans¬
lato uerbo scriptura łsa sit ut
apestos dicer& oculos. qui & an¬
tea patebant: apestos utiq ad
aliquid intuendũ & cogitandũ:¬
quod antea num quã aduesterant :
ubi enim adtrans gredietiũ prae¬
ceptum: audax curiositas mota ẽ.
auida experiri latentia : quid nã
tacto u&ito sequer&. & noxia li¬
bestate habenas ꝓhibitionis rum¬
pere delectata. ꝓbabilius existi¬
mans non eẽ mostẽ quã timu¬
erant secuturã. Tale quippe
pomum credendũ est fuisse in
illa arbore. cuius generis poma
iam in aliis arborib in noxia sen¬
serant: magis crediderunt dm̃¬
posse peccantib facile ignoscere :

Expanded text:
ceret de illis duobus, quorum erat ceret de illis duobus, quorum erat unus Cleophas, quod, cum fregisset eis dominus panem, aperti sunt oculi eorum et cognouerunt eum, quem per uiam non cognouerant, non utique clausis oculis ambulantes, sed eum cognoscere non ualentibus. sicut ergo ibi, sic nec isto loco narratio figurata est, quamuis translato uerbo scriptura usa sit, ut apertos diceret oculos, qui et antea patebant: apertos utique ad aliquid intuendum . et cogitandumquod antea numquam aduerterant. ubi enim ad transgrediendum praeceptum audax curiositas mota est, auida experiri latentia, quidnam tacto uetito sequeretur, et noxia libertate habenas prohibitionis rumpere delectata, probabilius existimans non esse mortem, quam timuerant, secuturam — tale quippe pomum credendum est fuisse in illa arbore, cuius generis poma iam in aliis arboribus innoxia senserant — magis crediderunt posse deum peccantibus facile ignoscere,
Abbreviated transcription (Latin):
est. quando facta est: ut deilla
quam ñ uidebat dicer&. hoc nc̃
os exossib meis. & caro decarne
mea. & cȩtera postremo quomo¬
do uidit mulier quia bonum
ẽ lignũ in escam. & quia plac&
oculis aduidendũ & decorũ ẽ
cognoscere : si eorum clausi erant
oculi: nec tamen ideo propter
unius uerbi translationem to¬
tum figurate accipiendũ est :
uiderit enim quẽ ad modum
dixerit serpens. a perientur
uobis oculi. hoc enim eum scrip¬
tura libri dixisse narrauit. In
qua uero significatione uel sen¬
tentia dixerit. lectori conside¬
rare permisit: hoc autem qđ
scriptum est. & apesti sunt ocu¬
li eorum. & cognouerunt quia
nudi erant : ita scriptum ẽ quẽ¬
admodum omã quae gesta
narrantur: nec tamen ideo in
allegoricã narrationem nos de¬
bent ducere: neq enim &euan¬
gelista narratur dicta cuius quã
figurata ex eius persona insere¬
bat. ac non expersona sua. quae
fuerant gesta narrabat : cum di¬

Expanded text:
est, quando faest, quando faquam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in qua uero significatione uel sententia dixerit, lectori considerare permisit. hoc autem, quod scriptum est: et aperti sunt oculi eorum et cognouerunt, quia nudi erant, ita scriptum est, quemadmodum omnia, quae gesta narrantur, nec tamen ideo in allegoricam narrationem nos debent ducere. neque enim et euangelista narrator dicta cuiusquam figurata ex eius persona inserebat, ac non ex persona sua, quae fuerant gesta, narrabat, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
bitror quod putauerit dm̃ali¬
cuius significationis causa dixis¬
se: siman ducaueritis moste mo¬
riemini: atꝙ. sumpsit defructu
eius & manducauit. & dedit uiro
suo secum. fortassis &iam cum
uerbo suasorio: quod scriptura
tacens intellegendum reli¬
quit. Anfoste nec suaderi
iam opus erat uiro quando illã
eo cibo mostuam non esse
& aperti sunt oculi amborũ:
quo: nisi ad inuicem concupis¬
cendum ad peccati poenam
carnis ipsius memoriae conceptã.
utiam essx corpus ñ animale tan¬
tum: qđ poterat sio boedientiã
conseruarent. in meliorẽ spiri¬
talemq habitũ sine moste mu¬
tari: sed iam corpus mortis. in
quo lex in membris repugnar&
legi mentis: neq enim clausis
oculis facti erant: & inpara diso
deliciarũ : caeci palpantesq ober¬
rabant. utu&itũ lignum: &iã
nescientes adtingerent. palpan¬
tesq fructus ꝓhibitos ignoran¬
do decerperent: quo modo an¬
ad adam : ut uideret quid ea uo¬
car&. si non uidebat: & quo modo
ipsa mulier aduirum addueta

Expanded text:
bitror quod putaverit Deum alicujus significationis causa dixisse, Si manducaveritis, morte moriemini: atque ideo sumpsit de fructu ejus, et manducavit, et dedit etiam viro suo secum; fortassis etiam cum verbo suasorio, quod Scriptura tacens intelligendum relinquit. An forte nec suaderi jam opus erat viro, quando illam eo cibo mortuam non esse  aperti sunt oculi amborum. Quo, nisi ad invicem concupiscendum, ad peccati poenam carnis ipsius morte conceptam; ut jam esset corpus non animale tantum, quod poterat, si obedientiam conservarent, in meliorem spiritualemque habitum sine morte mutari, sed jam corpus mortis, in quo lex in membris repugnaret legi mentis ? Neque enim clausis oculis facti erant, et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut vetitum lignum etiam nescientes attingerent, palpantesque fructus prohibitos ignorando decerperent. Quomodo aad Adam, ut videret quid ea vocaret, si non videbat? et quomodo ipsa mulier ad virum adducta
Abbreviated transcription (Latin):
te omnem diem fecisse intellegi¬
tur. quod dictum est: In prin¬
cipio fecit ds̃ caelum et terram
ut caeli nomine intellegatur
spiritalis iam facta & formata
creatura. tam quam caelum caeli
huius quod in corporibus sum¬
mum est. Secundo enim die:
factum est firmamentum.
quod rursus caelum appella¬
uit: Terrae autem nomine.
inuisibilis et in compositae. ac
tenebrosa abysso: inperfectio
corporalis substantiae signifi¬
cata est. Unde temporalia illa
fierent. quorum prima esset lux.
quod autem percreaturam quã
fecit ante tempora. dici potuit
tem poraliter. fiat lux inuenire
difficile est: sono uocis enim non
intellegimus dictum.
Nam
quicquid est tale. corporeum ẽ.
an ex illa inperfectione substan¬
tiae corporalis. fecit aliquam
uocem corpoream. perquam
sonaret. fiat lux. Ergo aliquod
uocale corpus. ante lucem crea¬
tum atque formatum est. sed
si ita est. iam erat tempus. per
quod uox curreret sonorum.¬
quae sibi spacia succedentium
prȩter irent. Quod si iam erat

Expanded text:
te omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile est. sono uocis enim non intellegimus dictum; nam quidquid est tale, corporeum est. an ex illa inperfectione substantiae corporalis fecit aliquam uocem corpoream, per quam sonaret: fiat lux? ergo aliquod uocale corpus ante lucem creatum atque formatum est. sed si ita est, iam erat tempus, per quod uox curreret sonorumque spatia sibi succedentium praeterirent. quodsi iam erat
Abbreviated transcription (Latin):
modo innotuisse cum ea fe¬
cisset. quam illo quo ea norat
ut faceret: Apud quem non
est. com mutatio. necm om̃¬
ti obum bratio. N onsane
propter . inferiorum scienti¬
am nuntiis indig&. quasi
percosfiat scientior : Sed
illo simplici ad mirabilimo¬
omna ante¬

Expanded text:
modo innotuisse, cum ea femodo innotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili moomnia st
Abbreviated transcription (Latin):
gruat conditioni huius. et qđ
sexdiebus consummatus est
cum omnibus quae in eosunt.
Et quod tunc factum est cum
factus est dies ut et illud con¬
gruat quod creauit omnia
simulhuius uniuersae dĩ cre¬
aturȩ. multa non nouimus.
siue quae in caelissunt. alti
us noster sensus ea posset
ad tingere. siue quae in regi¬
onibus terrarum fortassis
in habitabilibus siue quȩ¬
deor sum latent. uel in profun¬
do abyssi uel inoccultis sini¬
bus terrae : Haecigitur ante¬
quã fierent utiꝙ nonerant
quo modo ergo dõ nota erant
quae non erant: et rursus quo¬
modo ea faceret quae sibi
nota non erant . Non enim
quicquam fecit ignorans
nota ergo fecit non facta.
cognouit: Proinde antequa
fierent: et erant et non erant :
erant indĩ scientia. non e¬
rant insua natura: Acꝑ
hoc factus est diesille. cui
utroq modo innotescerent.
etindõ & inse ipsis illa ue¬
lu đ matutina siue diurna
cognitione: Haecuero ue¬
luđ ues pertina: ipsi autem
dõ non audeo dicere alio

Expanded text:
gruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus consummatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue qudeorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio
Abbreviated transcription (Latin):
a opera sua indie sexto secun¬
dum illa enim genera rerum
quae primo condidit. nou a
eum multa facere quae tunc
non fecit manifestum est: No¬
uum autem genus instituere
credi recte non potest. quõ
tunc omnia consummauit.
mouet ltaq occulta potentia
uniuersam creaturam suam :¬
Eoq motu illauersata. dum
angeli iussa perficiunt dum
circum eunt sidera: dum al¬
ternant uenti. dum abyssus
aquarum lapsibus. et diuer¬
sis etiam per aerem conglo¬
bationibus agitatur. dumui¬
rentia pullulant. suaq semi¬
na euoluunt. dum animalia
gignuntur. uarioꝙ appetitu
proprias uitas agunt. dum ini¬
qui iustos exercere ꝑmittun¬
tur explicat scła quȩ illi
cum primũ condita est tam¬
quam iam liciata indiderat:
quae tamen in suos cursus non
explicarentur. sieaille qui
condidit. prouido motu ad¬
ministrare cessaret: Admo¬
neri autem nos oportet hisquȩ
intempore formantur atq
nascuntur. quomodo ista consi¬
derare debeamus: non enim

Expanded text:
a opera sua in die sexto. secuna opera sua in die sexto. secundum illa enim genera rerum, quae primo condidit, noua eum multa facere, quae tunc non fecit, manifestum est. nouum autem genus instituere credi recte non potest, quoniam tunc omnia consummauit. mouet itaque occulta potentia uniuersam creaturam suam eoque motu illa uersata, dum angeli iussa perficiunt, dum circumeunt sidera, dum alternant uenti, dum abyssus aquarum lapsibus et diuersis etiam per aerem conglobationibus agitatur, dum uireta pullulant suaque semina euoluunt, dum animalia gignuntur uarioque adpetitu proprias uitas agunt, dum iniqui iustos exercere permittuntur, explicat saecula, quae illi, cum primum condita est. tamquam plicita indiderat: quae tamen in suos cursus non explicarentur, si ea ille, qui condidit, prouido motu administrare cessaret. Admoneri autem nos oportet his, quae in tempore formantur atque nascuntur, quomodo ista considerare debeamus. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit & iussit: dm̃ autẽ ip¬
sum autem nihil operari: con¬
tra quos profertur illa senten¬
tia dnĩ. patermeus usq nunc
operatur :: Et nequis quam pu¬
taret. apud se illum aliquid
operari non in hocmundo. pa¬
ter inme manens inquit. facit
opera sua : Et sicut pater sus¬
citat mortuos etuiuificat.: sic
et filius quos uult uiuificat:
Deinde qui anon solum mag¬
na atq prȩcipua uerum eti ã
ista terrena. etextrema ip̃se
operatur: Itadicit a postolus
stulte. tũ quod seminas nonui¬
uificatur. nisimoriatur : et cum
seminas. noncorpus quod futu¬
rum est seminas. sed nudum
granum. fere tritici. aut ali¬
uel si possumus etiam intellega¬
mus usq nunc operari dm̃: ut
si conditis ab eo rebus opera.¬
tio eius subtra hatur. Interce¬
dant: sed planx si aliquam
creaturam siceum instituere
putauerimus. ut genus eius
primae illi suae conditioni
non inseruerit . a perte contra¬
dicimus. dicente scriptura
quod consum mauerit omni¬

Expanded text:
dinauit et iussit, deum autem ipdinauit et iussit, deum autem ipsum nihil operari. contra quos profertur illa sententia domini: pater meus usque modo operatur. et ne quisquam putaret apud se illum aliquid operari, non in hoc mundo, pater in me manens, inquit, facit opera sua; et sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. deinde quia non solum magna atque praecipua, uerum etiam ista terrena et extrema ipse operatur, ita dicit apostolus : stulte, tu quod seminas non uiuificatur, nisi moriatur; et quod seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed nudum granum fere tritici aut aliuel, si possumus, etiam intellegamus usque nunc operari deum, ut, si conditis ab eo rebus operatio eius subtrahatur, intercidant. Sed plane, si aliquam creaturam sic eum nunc instituere putauerimus, ut genus eius primae illi suae conditioni non inseruerit, aperte contradicimus dicenti scripturae, quod consummauerit omni
Abbreviated transcription (Latin):
eis appar& cum efficitur atq
propalatur : idem apostolus
ita testis est: & sine dubio inquit
magnum est pi&atis mesterium.
quod manifes tatum est in carne.
iustificatum est inspũ. apparu¬
it angelis. praedicatũ. est in
gentib: creditũ est inmundo.
ad sumptũ est ingloria: Et
nisi fallor. mirum est sinon om¬
nia quae dicitur ds̃ tam quã
ad presens tempus cognosce¬
re : Ideo dicitur qui a cognos¬
cifacio. siue ab angelis siue
ab hominibus : modus qui ppe
iste locutionis. cum ꝑ efficien¬
tem id quod efficitur signi¬
ficatur creber est inscriptu¬
risscis. maxime cum dedõ ali¬
quid dicitur : quod ei. ad pro¬
prietatem locutionis non con¬
uenire presidens mentibus nr̃is
ips aueritas clamat: Iam nunc
ergo discerna mus ipsa opera
dĩ qua eusq nunc operatur ab
illis operibus a quibus indie sep¬
timo requi euit Sunt enĩ qui
arbitrentur tantum modo mun
dum factum adõ cetera iam fi¬
eri abipsomundo sicut ille or¬

Expanded text:
eis adparet, cum efficitur atque eis adparet, cum efficitur atque propalatur, idem apostolus ita testis est: et sine dubio, inquit, magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, adparuit angelis, praedicatum est in gentibus. creditum est in mundo, adsumtum est in gloria. et. nisi fallor, mirum est, si non omnia, quae dicitur deus tamquam ad praesens tempus cognoscere, ideo dicitur, quia cognosci facit, siue ab angelis siue ab hominibus. modus quippe iste locutionis, cum per efficientem id quod efficitur significatur. creber est in scripturis sanctis, maxime cum de deo aliquid dicitur, quod ei ad proprietatem locutionis non conuenire praesidens mentibus nostris ipsa ueritas clamat. Iam nunc ergo discernamus opera i, quae usque nunc operatur, ab illis operibus a quibus in die septimo requievit. Sunt enim qui arbitrentur tantuipsum factum a deo, cetera iam fieri ab ipso mundo, sicut ille or
Abbreviated transcription (Latin):
positio sacramenti quod fuit
absconditum asaeculis in dõ
qui uniuersa. creauit. ut inno¬
tesceret principibus et potes¬
tatibus in caelestibus ꝑ eccle¬
siam multi formis sapientiȩ¬
dĩ secundum propositum sae¬
absconsum asaeculis in dõ. ut
tamen innotesceret principi¬
bus et potesta tibus in caelesti¬
bus ꝑ ecclesiam multi formis
sapientiae dĩ . quia. ibi primi.¬
tus ecdesia. quo post resurrec¬
tionem etista ecclesia con¬
greganda est . ut simus a equa¬
les angelis dĩ.: illisergo asae¬
culis innotuit. qui a omnis
creatura non ante saecula
sed asaeculis: ab ipsa enim ex¬
orta sunt scła. et ipsa asaecu¬
lis. quõ initium eius. initium
saeculorum est: Vnigenitus
aut ante saecula: perquem
facta sunt saecula: Id eoq
exꝑsona sapientiae ante
saecula. in quid fundauit me
Ut in ea facer& omnia cindic¬
tum est. omnia insapientia fecis
u: quod autem non in dõ tantũ
in notes c& angelis quod abscon
ditum est. uerum & iam hinc

Expanded text:
positio sacramenti. quod fuit positio sacramenti. quod fuit absconditum a saeculis in deo, qui uniuersa creauit. ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientiDei, secundum propositum saeabsconditum a saeculis in Deo, ut tamen innotesceret Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientia Dei; quia ibi primitus Ecclesia, quo post resurrectionem et ista Ecclesia congreganda est, ut simus aequales Angelis Dei . Illis ergo a saeculis innotuit; quia omnis creatura non ante saecula, sed a saeculis. Ab ipsa enim exorta sunt saecula, et ipsa a saeculis; quoniam initium ejus initium saeculorum est: Unigenitus autem ante saecula, per quem facta sunt saecula . Ideoque ex persona Sapientiae, Ante saecula, inquit, fundavit me ; ut in ea faceret omnia, cui dictum est, Omnia in Sapientia fecisti . 39. Quod autem non in Deo tantum innotescit Angelis quod abscoditum est, uerum etiam hic
Abbreviated transcription (Latin):
donouit omnia. stabilitertatq
in commutabiliter: Habet aut̃
nuntios propternos. et prop¬
ter illos. qui a illo modo dõ pa¬
rere et adsiftere. ut eum de
inferioribus consulant. eius¬
q supernis praeceptis etius¬
sis obtemperent. Bonum est
eis in ordine proprie natu¬
rae atq substantiae: Nuntu
autem grece angeli dicuntur :
quo nomine generali uniuer¬
sailla superna ciuitas nun¬
cupatur. quem primũ diem con¬
ditum existimamus: Nam
nec illudeos latuit mysteriũ.
regni caelorũ. quodoportuno
tempore reuelatũ est prosa¬
lute nrã. quod ex hac pere¬
grinatione liberati eorum
coetui coniungamur : Neq
enim hocignorarent. quan¬
doquidem ipsum semen quod
oportuno tempore aduenit.
ꝑ ipsos dispositum est inmanu.
mediatoris. Id est in eius potes¬
tate qui dñs eorum est infor¬
madĩ. Et informa serui:
Dicit ltem a postoluss mihi mi¬
nimo omnium scorum dataest
gratia haecingentibus uadnun¬
tiare. inuesti gabiles diuiti as
xp̃i etinlaminare quae sit dis¬

Expanded text:
do novit omnia stabiliter atque incommutabiliter. Habet autem nuntios propter nos et propter ipsos; quia illo modo Deo parere et assistere, ut eum de inferioribus consulant, ejusque supernis praeceptis et jussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. Nuntii autem graece ἄγγελοι dicuntur; quo nomine generali universa illa superna civitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. 38. Nam nec illud eos latuit mysterium regni coelorum, quod opportuno tempore revelatum est pro salute nostra, quod ex hac peregrinatione liberati, eorum coetui conjungamur. Neque enim hoc ignorarent; quandoquidem ipsum semen, quod opportuno tempore advenit, per ipsos dispositum est in manu mediatoris, id est in eius potestate, qui dominus eorum est, et in forma dei et in forma serui. dicit item apostolus: mihi minimo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dis
Abbreviated transcription (Latin):
quaestio est. ut etiam
qui eam uera citer
soluunt. non facile in telle¬
gantur atalibus qualis ipse
sum. Fateor neminem mihi
adhuc per sua sisse. quod sic
habeam de anima. ut nihil
am plius quaerendum pu¬
tem. Utrum autem nunc
certum aliquid inuenturus
sim. & definiturus ignoro.
Quod autem potuero. si co
quenti uolumine explicare
curabo

Expanded text:
quaestio est, ut etiam quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conquenti uolumine explicare curabo
Abbreviated transcription (Latin):
uiuebant. renouati scilicet
in agnitione dĩ. secundum
ideo tamen iam non peccare
po terant. si consentirent
iniquitati. Nam & spirita¬
les posse cadere intempta¬
tionem peccati. ostendit
apostolus ubi ait. Fratres
si prae occupatus fuerit homo¬
in aliquo delicto. Uos qui spi¬
ritales estis instruite huius¬
modi inspiritu lenitatis.
Intendens te ipsum ne et tu
tempteris hoc dixi ne
cuiquam impossibile uide¬
atur. quod peccauit adam
sispiritalis erat mente. quã¬
uis animalis ess& corpore
Quae cum ita sint. nihil
tamen adhuc praeꝓ pere
confirmamus. sed expecta¬
mus potius. utrum etiam
ce tera scriptura hunc
in tellectum non impediat
Sequi tur enim queftio
de anima ualde difficilis
in qua multi laborauerunt.
nobis que ubi laboremus
reli querunt Seue enim
quia non omnium
omnia legere po¬
tui. qui de hac re secundũ
scripturarum nostrarum
ueritatem ad ali quid li¬
qui dum minimeque du¬
bium peruenire potue¬
runt. Siue quia tanta

Expanded text:
uiuebant, renouati scilicet uiuebant, renouati scilicet in agnitionem dei secundum ideo tamen iam peccare non poterant, si consentirent iniquitati. nam et spiritales posse cadere in temtatione peccati ostendit apostolus, ubi ait: fratres, et si praeoccupatus fuerit homo aliquo delicto, uos, qui spiritales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta
Abbreviated transcription (Latin):
unde lapsus est. aut si indu¬
mentum corporalis immor¬
talitatis significat. &iam
hanc ille sic amisit. cum prop¬
ter peccatum ad eam perue¬
nisse non potuit. Dicitur
enim & amisisse uxorem.
& amisisse honorem. qui
speratum non acceperit.
illo aquo sperabat offenso:
Secundum hanc ergo senten¬
tiam . corpus animale habu¬
it adam. non tantum ante
para dysum sed iam in para¬
dysi constitutus: Quam uis
in interiore homine fuerit
spiritalis. secundum imagi¬
nem eius qui creauit eum.
quod amisit peccando.
meruit que etiam corporis
mortem. qui non peccando
mereretur & in corpus spi¬
ritale commutati. onem
Nam si & interius animaliter
uixit. non possumus dice¬
nouari. Quibus enim dicitur
Renouamini in spũ mentis
uestrae. hoc eis dicitur ut
spiritales fiant: Quod si ille
nec ipsa mente fuit. quomo¬
do nos reno uamur ad id
quod homo num quam fuit
Apostoli autem & omnes
iusti. animale utique cor¬
pus ad huc habebant. sed
tamen spirita liter interius

Expanded text:
unde lapsus est, aut, si induunde lapsus est, aut, si indumentum corporalis inmortalitatis significat, etiam hanc ille sic amisit, cum propter peccatum ad eam peruenire non potuit. dicitur enim et amisisse uxorem et amisisse honorem, qui speratum non acceperit illo, a quo sperabat, offenso. Secundum hanc ergo sententiam corpus animale habuit Adam non tantum ante paradisum, sed iam in paradiso constitutus, quamuis in interiore homine fuerit spiritalis secundum imaginem eius, qui creauit eum: quod amisit peccando meruitque etiam corporis mortem, qui non peccando mereretur et in corpus spiritale commutationem. nam si et interius animaliter uixit, non possumus dicnouari. quibus enim dicitur: renouamini spiritu mentis uestrae, hoc eis dicitur, ut spiritales fiant: quod si ille nec in ipsa mente fuit, quomodo nos renouamur ad id, quod homo numquam fuit? apostoli autem et omnes iusti animale utique corpus adhuc habebant, sed tamen spiritaliter interius