comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
decernunt. łłis gͦ exẽplis acollegis meiᷤ mihi ꝓpositis
ces si. Nammea primitus sententta nerat. nisi neminẽ
ad unitatẽ eepi eẽ cogendum. uerbo cẽ agendũ. disputa¬
tione pugnandũ. rationt iuncendũ. nefictos catholicos
habtremus. quos apte heretieos noueramꝰ. Sed haec opi¬
mo mea non contra dicentium uerbis. sed ac monstrantium
suꝑabatur taẽplis Namprimo mihi opponebatur ciui¬
tas mea. Que cũ tota e& in parte donati. ad unitatt̃ catho.¬
licam legum imperialium timore conuersat̃. qua nunc
uidentus ita huius urt̃ẽ animositatis ꝑniciem detesta¬
ri. ut inta nũqua fuisse credatur. Ita alie multe quȩ
mihi nominatĩ cõmemorabantur. ut ipsis rebus ag¬
noscerem & iã in hac causa recte intellegi posse quod
scriptũe. Dasapienti occasionẽ: & sapientior erit.
Quã multienĩ quod certo scimus ia uolebant eẽ catho¬
lici mainifesta ueritatę commoti. & offensionẽ suorum

Expanded text:
decernunt. His ergo exemplis a collegis meis mihi propositis decernunt. His ergo exemplis a collegis meis mihi propositis cessi. nam mea primitus sententia non erat nisi neminem ad unitatem Christi esse cogendum, uerbo esse agendum, disputatione pugnandum, ratione uincendum, ne fictos catholicos haberemus, quos apertos haereticos noueramus. sed haec opinio mea non contradicentium uerbis sed demonstrantium superabatur exemplis. nam primo mihi opponebatur ciuitas mea, quae cum tota esset in parte Donati, ad unitatem catholicam legum imperialium timore conuersa est, quam nunc uidemus ita huius uestrae animositatis perniciem detestari, ut in ea numquam fuisse credatur; ita aliae multae, quae mihi nominatim commemorabantur, ut ipsis rebus agnoscerem etiam in hac causa recte intellegi posse, quod scriptum est: Da sapienti occasionem et sapientior erit. quam multi enim, quod certo scimus, iam uolebant esse catholici manifestissima ueritate commoti et offensionem suorum
Abbreviated transcription (Latin):
sed quale sit illud quo cogitur. utrũ bonũ anmalum.
ñ quo quisq bonꝰeẽ possit inuitus. sedtimendo quod non
uult pati. uł relinquit impedientẽ animositatem.
uł ignoratã compellitur cognoscere ueritatẽ. uiti¬¬
mens uł respuat stlsũ dequo contendebat. ut querat
uerũ quod nesciebat. & uolens iãteneat quod nolebat
Supfluo forttisse hoc dicer& quibus lib& uerbis. sinonta
multis ostender&̃ exemplis. non illos aut illos homines
fed multis ciuitites fuisse donatistas. nunc eẽ catho¬
licas. decestari uehem̃ter diabolicã separationẽ. dili¬
gere ardent̃ unitatẽ : quȩ tamen timoris huius quitͥ
displic& occasionib catholicȩ stactȩ sunt ꝑleges
imꝑator corStAInNo. apud quẽ pͥmũ ur̃i ultro¬
cecilia nit accusauer. usq adp̃sentes imꝑxtores. qui
iuoitium ilius. que uñ eleger̃ quẽ iudicibus ep̃is
p̃tulerunt. iustissime contrauos custodiendum eẽ

Expanded text:
sed quale sit illud, quo cogitur, utrum bonum an malum. sed quale sit illud, quo cogitur, utrum bonum an malum. non quo quisque bonus esse possit inuitus, sed timendo, quod non uult, pati uel relinquit impedientem animositatem uel ignoratam compellitur cognoscere ueritatem, ut timens uel respuat falsum, de quo contendebat, uel quaerat uerum, quod nesciebat, et uolens iam teneat, quod nolebat. superfluo fortasse hoc diceretur quibuslibet uerbis, si non tam multis ostenderetur exemplis. non illos aut illos homines sed multas ciuitates uidemus fuisse Donatistas, nunc esse catholicas, detestari uehementer diabolicam separationem, diligere ardenter unitatem. quae tamen timoris huius, qui tibi displicet, occasionibus catholicae factae sunt per leges imperatorum a Constantino, apud quem primum uccusauerunt, usque ad praesentes imperatores, qui iudicium illius, quem uestri elegerunt, quem iudicibus episcopis praetulerunt, iustissime contra uos custodiendum esse
Abbreviated transcription (Latin):
nentur. Nonenĩ propt̃ malos boni deserendi. sed
propt̃ bonos mali tolerandi sunt. sicut tolerarunt
ꝓpbae contra quos tanta diceb int. nec cõmunio¬
nẽ sacraintoꝵ illius popłi relinquebant. sicut
ipse dñs nocente udã usq ad cognitu eiꝰ exitum
tolerauit. & cum sacrã cęnã cũ in nocentib cõmu¬
nicare ꝑmisit. Sicut tolerarunt apłi eos. quiꝑ inui¬
qͥcqͥd tunc int̾ illos epos gestũẽ. & uam si forte ab ali¬
quib eorũ sciebatur. sinon sit acceptio ꝑsonarũ. nunc
ab om̃ibus ignoratur. Curgͦ non abom̃ib: pax amatur.
Hȩc stiullime cogitare possetis. aut fortasse & im cogi¬
tatis. Sed melius erat ut amarxis possessiones t̾renas.
quas timendo ꝑdere cognite ueritati consentiretis. qiã
ut amar&is uanissimã hominũ głam. qu̾auos putatis
ꝑdere. si cognite ueritati consenseritis. Uides itaq
um ut opinor noneẽ considirandũ quod quisq cogitꝰ.

Expanded text:
nentur. non enim propter malos boni deserendi, sed nentur. non enim propter malos boni deserendi, sed propter bonos mali tolerandi sunt, sicut tolerarunt prophetae, contra quos tanta dicebant, nec communionem sacramentorum illius populi relinquebant, sicut ipse dominus nocentem ludam usque ad condignum eius exitum tolerauit et eum sacram cenam cum innocentibus communicare permisit, sicut tolerarunt apostoli eos, qui per inuiquicquid tunc inter illos episcopos gestum est, etiam si forte ab aliquibus eorum sciebatur, si non sit acceptio personarum, nunc ab omnibus ignoratur. cur ergo non ab omnibus pax amatur?\' haec facillime cogitare possetis aut fortasse etiam cogitatis. sed melius erat. ut amaretis possessiones terrenas, quas timendo perdere cognitae ueritati consentiretis, quam ut amaretis uanissimam hominum gloriam, quam uos putatis perdere, si cognitae ueritati consenseritis. Vides itaque iam, ut opinor, non esse considerandum, quod quisque cogitur,
Abbreviated transcription (Latin):
in bac causa inqua discucienda non uiter futrunt.
iudicibus potius fuo periculo iudicantib qu̾ãuic¬
tis litigatoribus credere malutrunt : Certe nullius
crimen maculat nescietẽ. Quomodo fideles toto
orbe diffusi crimen traditoꝵ cognoscere poteran.
quod accusatores & iam sinouerant tam̃ eis ostendert
non ualebant: hos gͦ ab hoc crimine in nocentes
eẽ. nempe ipsa ignorantia facillimt ostendit.
Curgͦ in nocentos falsis criminib accisantur.
quia crimina aliena seustlsa seuueta nescier :
Quis locus in nocentiȩ reseruatur. sicrimẽ ꝓpriũ.
nescire crimen alienum: Porrositot gentium
poptos ipsa ignorantia sicut dictũẽ innocen¬
tes ostendit. qutã magnũ erim̃ ẽ. ab istor in nocen¬
tiũ communione separari: Nam & facta nocen¬
tium que innoceatib demonstrari uł ab in nocen¬
tibꝰ credi non possunt. noninquinant quemqua.
si propter innocentiã consostiũ & ĩ cognita susti¬

Expanded text:
in hac causa, in qua discutienda non interfuerunt, in hac causa, in qua discutienda non interfuerunt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus quam uictis litigatoribus credere maluerunt? certe nullius crimen maculat nescientem. quo modo fideles toto orquod accusatores etiamsi noverant, tamen eis ostendere non valebant? Hos ergo ab hoc crimine innocentes esse, nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. cur ergo innocentes falsis criminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocentiae reseruatur. si crimen est proprium nescire crimen alienum? porro si tot gentium populos ipsa ignorantia, sicut dictum est, innocentes ostendit, quam magnum crimen est ab istorum innocentium communione separari? nam et facta nocentium, quae innocentibus demonstrari uel ab innocentibus credi non possunt, non inquinant quemquam, si propter innocentium consortium etiam cognita susti
Abbreviated transcription (Latin):
rare atq cogitare constintini iuditium. atque
sententiam contiauos uiutre. quȩ uris maioribus
cccilunũ apud imꝑatorẽ toties acusantibus
& ñ conuincentib: aduersus uos ꝓmulgataẽ:
cã necissario sequi ceceros imꝑatores maxime
catholicos xp̃iatos. quoties deuobaliquid
agere ur̃ẽ obstinationis necssitas cogit: facile.
erat ista cogitart. ut uob ipsis aliquando diceraeis.
Sicecilianus uł innocens fuit uł nocens c̃uinci
ñpotui. quid in hoc negotio tã longe lateq
diffirsa socutas xp̃ra naata peccauit: Cur
orbi depĩano non licuit ignoiare. qđ ñpotuer
qui accusaurrant dtmonsttare: Cur illi quos
xp̃s inagro suo id ÷ in hoo mundo seminauit.
& int̾zi dana crescere usq ad messẽ precepit:
Curtet milta hominũ fideliũ inomibi gentibus
quorũ multitudint̃ stellis caeli & arenę maris. dñs
comparauit. quos in semine abrahȩ benedicendos pro¬
misit &e reddidit: Propterea negant᷑. cẽ. xpiani. qua

Expanded text:
tque sententiam contra uos uigere. quae uestris maioribus Caecilianum apud imperatorem totiens accusantibus et non conuincentibus aduersus uos promulgata est, eamque necessario sequi ceteros imperatores, maxime catholicos Christianos, quotiens de uobis aliquid agere uestrae obstinationis necessitas cogit. Facile erat ista cogitare, ut uobis ipsis aliquando diceretis: \'Si Caecilianus uel innocens fuit uel nocens conuinci non potuit, quid in hoc negotio tam longe lateque diffusa societas Christiana peccauit? cur orbi Christiano non licuit ignorare, quod non potuerunt, qui accusauerant, demonstrare? cur illi, quos Christus in agro suo, id est in hoc mundo seminauit et inter zizania crescere usque ad messem praecepit, cur tot milia fidelium in omnibus gentibus, quorum multitudinem stellis caeli et harenae maris dominus comparauit, quos in semine Abrahae benedicendos promisit et reddidit, propterea negantur esse Christiani, quia
Abbreviated transcription (Latin):
potest dicere uoluntates Snas. Qđ uꝰ inpsmo qͥnqͣge¬
simo octiuo deuideis intellegitũ dic̃te. Neoccideris
tos. neq̃ndo obliuis cant᷑ logis tuȩ. c̃uenient̃ mͥ intel¬
leginta cẽ p̃muntiatũ. tandẽ gentẽ xtam debellatã
atq saburrlã inpopłi uictoris suꝑstitiones ñ fuisse
cesstrã. sed initeteri lege mansurã. ut apud eã ex̃
testimoniũ seripturarũ toto orbe t̾rarũ. unde ecđa
fuerat euocanda. Nullo enĩ euidentiore. docum̃to
p̾polleat. s oli fuisse ꝓphatũ atq conscriptum.
Nã ipsa propłia qͥd aliud nisi auris putata& ẽẽ. c̃ficta

Expanded text:
potest dicere uoluntates suas. Quod uero in psalmo quinquagesimo octauo de Iudaeis intellegitur dicente: Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legis tuae, conuenienter milegi ita esse praenuntiatum: eandem gentem etiam debellatam atque subuersam in populi uictoris superstitiones non fuisse cessuram, sed in ueteri lege mansuram, ut apud eam esset testimonium scripturarum toto orbe terrarum, unde ecclesia fuerat euocanda. nullo enim euidentiore documento praepolleat. sed olim fuisse prophetatum atque conscriptum. nam ipsa prophetia quid aliud nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
Quore scilic& multiplicatesunt infirmitates. ut eis
sanandis e&̃ necessaria tintȩ gr̃ę inedicina. Et cui
dimittunt᷑ peccata multa. diliger& multũ: hoceinis
uacce ⁊ asꝑsio sanguinis. ⁊ cruentaꝵ multipli catio
uictimar Significabat. neffictebat. Idõ deinceps
dic̃. Nonc̃ gregabo cuenticula eoꝵ desanguib id ÷
illoꝵ sacrificior quę in molabant᷑ infigura san¬
guinis xp̃i. Nec memor. nominũ illoꝵ eroplabra
molles. masculoꝵ c̃cubitores. fures. auari. raptores.
ebriosi maledici. ⁊ qͥcũq abii regnũdĩ nonpossidebunt:
sedubi habund inte peccato suꝑ habundaũ grã. Itpostta
accleriuer. Hecqͥdẽ futr̃. seđ ablutisunt. sed sc̃i ficatist̃
codices eindatiores ⁊ electioris auctoritatis ñ habent
uoluntites suas s uoluntates meas in eis. Qđ tantudẽ
itala. qr exꝑ sona filii dĩ dr̃. Ipse quippe loquitur.

Expanded text:
quorum scilicet multiplicatae sunt infirmitates, ut eis sanandis esset necessaria tantae gratiae medicina et, cui dimittuntur peccata multa, diligeret multum. Hoc cinis uaccae et aspersio sanguinis et cruentarum multiplicatio uictimarum significabat, non efficiebat. ideo deinceps dicit: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, id est illorum sacrificiorum, quae immolabantur in figura sanguinis Christi, nec memor ero nominum illorum perlabia molles, masculorum concubitores, fures, auari, raptores, ebriosi, maledici et quicumque alii regnum dei non possidebunt. sed ubi abundante peccato superabundauit gratia et postea accelerauerunt, haec quidem fuerunt, sed abluti sunt, sed sanctificati sunt, codices emendatiores et electioris auctoritatis non habent \'uoluntates suas\' sed \'uoluntates meas\\ quod tantundem ualet, quia ex persona filii dei dicitur. ipse quippe
Abbreviated transcription (Latin):
decimo aut̃ p̃smo qđ scriptũ ÷ mirificaũ. uł mirific&
om̃s uoluntates suas int̾ illos. ihil ꝓhib& intellegi.
immo ut c̃uenientiuꝰ uid&̃ ñ int̾ illos sed in illis. Sic
eñ ⁊ greci codices habent. Sepeaut̃ quod hab& illa
lingua in illis. nr̃ĩ int̾piaeant᷑ int̾illos. Unde uidetur
habent. ⁊ in tellegamꝰ uoluntates eiꝰ munera gr̃ę. quȩ
gratis datai. id ÷ qr uoluit. ñqr debebat᷑. Und÷. Scuto
bone uołtatis coronastinos. ⁊ ĩ uoltite tua deduristinos.
& iuoltarie ienuit nos ũbo ueritatis. ⁊ pluuiã uoluntanã
segregans ds̃ hereditati tuȩ. & diuidens ꝓpͥum unicuiq
ꝓut uult. ⁊ alia innumerabilia. Pro inoe miricauit
oñs uołtitessuas in illis. Inqͥb nisi inscĩs qͥ int̾ra st̃ esꝰ:
Dieñ terra licut supͣ ostendimꝰ potest accipi inbono &
desꝑatione mirabilit̾ liberauit. Ex hac ammiratio
in infidelitate. ut omium misereat᷑. Nã hoc &iã huc
seqͥt᷑. Multiplicatest̃ in firmitates coꝵ. postea accele¬

Expanded text:
Mirificet omnes voluntates suas inter illos, nihil prohibet intelligi, imo et convenientius videtur, non, inter illos, sed, in illis. Sic enim graeci codices habent: saepe autem quod habet illa lingua, in illis. nostri interpretantur, inter illos, ubi videtur habent: et intelligamus, voluntates ejus, munera gratiae, quae gratis data est, id asti nos et: In uoluntate tua deduxisti et: Voluntarie genuit nos uerbo ueritatis et: Pluuiam uoluntariam segregans, deus, hereditati tuae et: Diuidens propria unicuique, prout uult, et alia innumerabilia. proinde: Mirificauit omnes uoluntates suas in illis; in quibus nisi in sanctis, qui in terra sunt eius? si enim terra, sicut supra ostendimus, potest accipi in bono et desperatione mirabiliter liberauit. Ex hac admirationin infidelitate, ut omnium misereatur. nam hoc etiam hic sequitur: Multiplicat
Abbreviated transcription (Latin):
angenitiuus qͦđ illa utit ꝓablatiuo. & inueni
genitiuũ. Qđ si ad utrbũ int̾ pra&̾: scriptũ eã
saturatist̃ filii coꝵ. Sed recte int̾pros sententiã
Secutꝰ ÷. ⁊ latino more dix̾ saturatist̃ filiis.
Qđ uͦ sequit᷑ ⁊ reliquer᷑ reliqͥas suas paruulis suis:
existimo par uulos accipiendos. manifestos
carnis filios. Unde & iam secundũ istã ñde porcina
sed defiliis expositionẽ man& illa sententia. qua

Expanded text:
 ablatiuo, et inueni genetiuum. quod si ad uerbum interpretaretur, scriptum esset: Saturati sunt filiorum; sed recte interpres sententiam secutus est et Latino more dixit: Saturati sunt filiis. quod uero sequitur: Et reliquerunt reliquias paruulis suis, existimo paruulos accipiendos manifestos carnis filios. unde etiam secundum istam non de porcina sed de filiis expositionem manet illa sententia. qua
Abbreviated transcription (Latin):
sentit doc&. qđ agit sentit. stict᷑ẽ aut̃ tãquã uide¬
us uideis aliud claudit inpectore. aluit ꝓmit in
uerbis. instictis. inscriptis: Sed absit hoc sapere.
U trisq eñ debebat caritate decorde puro & c̃scren¬
tra bona. & fide ñficta. Aꝑ hoc om̃ib omia
stctusẽ ut om̃s lucristicerae. ñ mentientis astu sed
cõpatientis affectu. iđ non om̃a mala hominum
stillacit̾ agendo. sed alioꝵ om̃ium malis om̃ib tãqua
sisuatent misericordis inedicine diligentiã ꝓcurando.
Cũ itaq illa testuñti ueteris sacraita &iã sibiagen¬
da minime recusabut. ñ miscđit ftllebat sed
om̃ino ñ sallens atq hoc modo ad nõdõ illa usque
ad certi tempris dispensationẽ. iussace cõmendans

Expanded text:
sentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaesentit, docet, quod agit, sentit; factus autem tamquam Iudaeus Iudaeis aliud claudit in pectore, aliud promit in uerbis, in factis, in scriptis? sed absit hoc sapere. utrisque enim debebat caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. ac per hoc omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifacecompatientis affectu, id est non omnia mala omnium fallaciter agendo, sed aliorum omnium malis omnibus tanquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans
Abbreviated transcription (Latin):
ehuit libertite prudenti. ñ necessitate seruili autqđ:
indignius oispensatione fallaci potius quã fideli:
fidelib enĩ & his qͥ cognouer̃ ueritatẽ sicut ipse
testit᷑ nisi forte & hic stllit omĩs creatura di bonaẽ.
& nihil abiciendũ qđ cũ gr̃aꝵ accione accipitur.
Ergo & ipsi paulo ñ solũ uiro uerũ &iã dispensator
maxime fideli ñ solũ cognitori uerũ &iã doctori
ueritatis. omis utiq in cibis creatura dĩ nsimulate
sed uere bona erat. Curgͥ nihil simulate suscipi¬
endosacroꝵ cerimoniarũq gentiliũ sedde peybiso
& p̃pitio ut̃ rũ sentiendo acdocendo tãqua tamen
gentilis sactuse gentib & ñ potuit fum tãquã pudeis
uideus nͥ stllacit̃ suscipiendo sacranita iudȩoꝵ:
Cut oleastro inserto seruauit dispensationis utracẽ
fidẽ & naturalib pamis nextra sed in arbore c̃stitu¬
tis nescio qđ dispensatorie Simulationis uelamen
obtendit: cur factus tãqua gentilis gentib quod

Expanded text:
ebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fideli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallit, omnis creatura dei bet nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibus ramis non extra sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationis uelamen obtendit? cur factus tamquam gentilis gentibus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uos eẽ ñisimus. Meum quoq ppłam adsyaxtũ¬
hocẽ ad uersus eosdẽ pelagianos. unitũ ergo¬
lira catholica ꝑseurrent. quȩ neq lib̾um arbitiũ
negat siue inuitã bonã sint inmalã : neq tantũ ei.
tribuit. ut Sine dĩ grã ualeat aliqͥd. stue ut ex malo
c̃uertitur inbonũ. siue ut inbono ꝑseutiant̃ ꝓsii¬
at. siue ut adbonũ sẽpit̃nũ ꝑueniat. ubiiã non de¬
ex hortor qđ nos om̃s exhortatur apłs. nom plus
saꝑe quã oport& sape. si saꝑt ad temꝑantiam
sicut unicuiq ds̃ partitusẽ m̃suram fidei.¬

Expanded text:
uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtuuos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtuhoc est, adversus eosdem Pelagianos. Haec sana catholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non tiexhortor, quod nos omnes exhortatur apostolus. non plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam, sicut unicuiq
Abbreviated transcription (Latin):
puntia cartiginensis. & dec̃cilio numieuȩ. & aliqͣn
to diligentius aquinq ep̃is. & quȩ ipse adista
ma rescriꝑ sit. Itẽ quod pape zosimo de affricano
concilio scriptume. eiusq rescriptũ ad uniuer¬
sos totius orbis ep̃os missum. & quod inposterio¬
re. concilio plenario totius affrict contra ipsum
errorẽ brtuit constituimus. & supra memoratũ
librũ meũ quẽ modo aduosscripsi Haec om̃ia
& inpsenti legeiaus cũipsis. & ꝑcos misimus uob̃.
Legimus tis &ũ librum beatissimi martyris cypͥan
deoratione dni ca. & ostendinus quẽ admodũ docue¬
rit om̃a que admores nrõs ꝑtinent. quib recte uiuimꝰ
apatto nr̃o qui incarł ẽ. cẽposcenda. nede libo p̃su¬
m̃tes arbitrio. adiuina gra decidamus. Ubi& iam
demonstrauimꝰ. quomodo ad monuerit idẽ głosis¬
hominũ uoluntates ꝑ dĩgram in bonũ posse c̃urrq
Seo hunc librũ scĩ cypͥani quia dixtr̃ &iam illic apud

Expanded text:
prouinciae Carthaginensis et de cprouinciae Carthaginensis et de cto diligentius a quinque episcopis, et quae ipse ad tria ista rescripsit; item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est, ejusque rescriptum ad universos totius orbis episcopos missum; et quod posteriori concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breviter constituimus; et supra memoratum librum meum, quem modo ad vos scripsi: haec omnia et in praesenti legimus cum ipsis, et per eos misimus vobis. 3. Legimus eis etiam librum beatissimi martyris Cypriani de Oratione Dominica, et ostendimus quemadmodum docuerit, omnia quae ad mores nostros pertinent, quibus recte vivimus, a Patre nostro qui in coelis est, esse poscenda; ne de libero praesumentes arbitrio, a divina gratia decidamus. Ubi etiam demonstravimus, quomodo admonuerit idem glorihominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud
Abbreviated transcription (Latin):
scđin originis. uerũ &iam scđm ꝓprię uoluntatis me¬
rita iuditium reportabunt. Boniuꝰ &iam ipsi qͥdẽ
scđm suȩ bonȩ uoluita tis merita p̾miũ consecunt᷑
sed &um ipsa bonã uoluntatẽ ꝑdĩgrim consecuti
sunt. acsic impletur qđ seriptũe: ira & indigna¬
tio. tribulatio & angustut inomem animã homi¬
nis oꝑantis malũ. iudei pͥmũ ⁊ greti. Gła autem
& honor & par. om̃i oꝑantibonum. uidȩo pͥmum &
greco. Dequi difficillima questione hoc ÷ deuoluntate
& gr̃a. non opus habui &iam inhac aepła diutius
disputare. qm̃& aliam ueis dederam. tãquã cicius
redituris. & scripsi aduos & um librũ. quẽsi adiu¬
uante dño diligent̃ legeritis ⁊iuiuacit᷑ intellect¬
ritis. nullas existimo int̃uos dehacre dissensoones
ultitius uifuturas. Portant aut̃ sccũ & alia quȩ
uob̾ dilignnita eẽ. credidimus. quibus cognoscatis
ac papã in nocintium romanat urbis ip̃m dec̃cilio

Expanded text:
secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis mesecundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudiciusecundum suae bonae voluntatis merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam voluntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic impletur quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judpax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secum et alia. quae nobis dirigenda esse credidimus, quibus cognoscatis,ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio
Abbreviated transcription (Latin):
oMINO dilectissimo & in ap̃i m̃bris hono¬
rando fri ualen uino & fribus quitecusunt
AuocSTINUS in dño salutẽ. Cres conium felicem.
& aliũ felicẽ dĩ seruos. qui ex ura congregatione
adnos uentr̃ nob̾ cumegisse pascha nouerit can¬
tas ura: Quos idõ teniumꝰ aliquanto diutius.
ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos
hereticos pelagianos. in quoꝵ errorẽ cadit. qui pu¬
tat scđm aliqua merita humana dari grãm dĩ.
uenerit ñiudicare homine scđm oꝑa sua
quia iam ꝑ artatẽ utipotuit lib̾o uoluntatis
arbitrio. nhilominꝰ inerrore ẽ. Soli enĩ par¬
uuli quinondũ habent oꝑa ꝓpria ut bona
uł mala. scđm solũ originalo pepcatũ dũp¬
nabuntur. quibii ꝑlauacrũ regenerationis non sub uenit
gra salitatoris. Cȩteri aut onis qui iam utentes libero
arbitio sua ꝓpria peccati originali peccato insuꝑ
addider side potestatt tenebrarũ ꝑ grãmdĩ nonera¬
untur nec transseruntur adregnũ xp̃i. non solum

Expanded text:
TISSIMO ET IN CHRISTI MEMBRIS HONORANDO FRATRI VALENTINO ET FRATRIBUS, QVI TECUM SUNT, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorum errorem cadit, qui putat secundum aliqua merita humana dari gratiam dei, uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis arbitrio, nihilo minus in errore est. soli enim paruuli, qui nondum habent opera propria uel bona uel mala, secundum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
c̃siderate frs: quia sine&̾ libenũ arbitrium. nondi¬
ceretur rectos cursus stc pedib tius ⁊inas titas dirige
nedecdlines indexterã neq in sinistram. Ettãm̃ sint
dĩ grã siposs& hoc fitri. non postta diccta. ipse autem
rectos fuci& cursus tuos. & itintra tua in pace ꝓouc&¬
Nolitegꝰ diclinire indexteram neq insinistrã. Quã¬
uis laudent᷑ uit qua adextris sunt. uituꝑentur
quȩ sunt asinistris. Hoc ÷ enim propter. quod ad¬
didit. Auerte aut̃ pedẽ tuũ aina mala hoc ÷ͥ asi¬
iustra. Quod manifestat in cõnsequintib i dicens.

Expanded text:
ratres, quia si non esset liberum arbitrium, non diceretur: Rectos cursus fac pedibus tuis, et vias tuas dirige, ne declines ad dexteram, neque ad sinistram . Et tamen sine Dei gratia si posset hoc fieri, non postea diceretur: Ipse autem rectos faciet cursus tuos, et itinera tua in pace producnare in dexteram, neque in sinistram; quamvis laudentur viae quae a dextris sunt, et vituperentur quae sunt a sinistris. Hoc est enim propter quod addidit, Averte autem pedem tuum a via mala, hoc est, a sinistra: quod manifestat in consequentibus, dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ ab aliis apłicas litteras. eẽ stlsatas. qđ sꝰpsos apłos
falsa scripsisse dicamus : Nonest inquis credibile
hoc in paero paulum qđ ipse paulus fecerat argu¬
isse. Non nunc quero qd fecerit. quid scripserit
ut ueritas diuinarũ scripturarũ ad nram fidẽ ȩdifi¬
parte uerax atq indubitanda ꝑsistat: Nã si hoc fecit
parus qđ facere debuit: m̃titusẽ paulus quod eũ
uiderit non recte ingredientẽ adueritatẽ eugłii.
Quis quis enĩ hoc ftcit qđ facere deb&: recte utiq
fecisse. qđ cum nouit sticere debuisse. Siaut̃ uerũ
scripsit paulus. uerũe qđ parus nrecte tunc ingre¬
diebat᷑ ad ueritatẽ eugłii. Iogͦ faciebat quod factre
n debebat. Et sitale aliquid paulus ipse iã fecerat.
correp̃tũ potius & um ipsũ credã coapłifui correctionẽ
ñ potuise neglegere. quã m̃dacit̃ aliquid insua epła

Expanded text:
si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos si non ab aliis. apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? Non est, inquis, credibile hoc in Petro Paulum, quod ipse Paulus fecerat, arguisse. non nunc quaero, quid fecerit: quid scripserit, tinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedifiparte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, quod facere non debebat. et si tale aliquid Paulus ipse iam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse neglegere, quam mendaciter aliquid in sua epistula
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatis culmine collocatã. deueritate eius
certus acsecurꝰ legã & in ea homine uł apꝓbatos
uł em̃datos. uł damnatos utracit᷑ discam potius quã
facta humana. dũ in quib dã laudabilis excellen¬
tiȩ ꝑsonis aliquando credere timeo rep̃hendenda
ipsa diuina eloquia m̾sint ubiq suspecta.
no farius error clarissima sententiaꝵ ꝑspicuitate
õuincit᷑. quia in alũ sensũ detor quere ñ possunt
falsa et̃ contendunt. Ita tam̃ ut eandẽ ftdsitatẽ non
scribentib apłis tribuant. sed nescio quib codicum
corruptorib. qđ tam̃ quia nec plurib sine antiqui¬
orib exemplarib nec p̃cedentis linguę auctori¬
tate unde latini libri int̾ pr&atisunt. ꝓbare ali¬
quando potuer̃. notissuna om̃ib ueritate suꝑati
c̃fusiq discedunt. Itane ñ intellegit scã pruden¬
tia tua qnta malitiȩ illoꝵ patescat occasio.

Expanded text:
auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius auctoritatis culmine conlocatam de ueritate eius certus ac securus legam et in ea homines uel adprobatos uel emendatos uel damnatos ueraciter discam potius, quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa diuina eloquia mihi sint ubique suspecta. m nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate conuincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contscribentibus apostolis tribuant sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplaribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretati sunt, probare aliquando potuerunt, notissima omnibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio,
Abbreviated transcription (Latin):
cquumẽ me credere apłmpaulũ ñ aliud sensissẽ quã
scripserit. ubi ait de paro & barnaba. Cũ uiderẽ quia
ñrecte ingrediunt᷑ adueritatẽ euangłii. dixiparo
coramoñb. Situ cũ uideussis gentilit̃ & ñ iudaice
uiuis. quomͦ gentes cogis uidaizare : Dequo enĩ cer¬
tussim qđ me scribendo uł loquendo ñfallit. si fallebat
apłs filios suos. quos iterũ parturiebat. donec in eis
dicens quȩ aut̃ scribo uob. ecce corãdõ quia ñm̃tior:
ñ tam̃ueracit̾ scribebat: sed nescio quadispensatoria
simulatione fallebat uidisse se paerũ & barnaban
ñrecte ingredientes adueritatẽ eugłii. ac paro
insticiẽ restitisse. non ob aliud nisi adueritates co¬
ger& uidaitare. At enĩ satius ẽ credere apłm
scenda atq abducenda uxore aliena commisisse
adulteriũ. & in marito eius necando tamhorrendũ
homicidium. Iimouͦ scam̃ scripturã insumo & cȩlesti

Expanded text:
aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatecoram omnibus: si tu cum sis Judaeus, gentiliter et judaice vivis, quomodo gentes cogis judaizare ? De quo enim certus sim, quod me scribendo vel loquendo non fallat, si fallebat Apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, donec in eis dicens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est credere apostolum  concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
huno timore & honorẽ deferre. ut¬
e. ut nullũ eoꝵ auctorẽ scribendo errasse¬
aliquid firmissime credã. acsi aliquid in eis offen¬
dero litteris qđ uideat᷑ contrariũ ueritati. nihil
aliud quã uel mendosum eẽ codicẽ uł int̾p̃tẽ non
assecutũ eẽ quod dictume uł me minime intelle¬
xisse non ambigam. Alios aut italego. ut quanta liba
sc̃itate doctrinaq p̃polleant. non idõ uerũ putẽ.
qͥa ipsitale ita senser̃. sed quia mͥ uł ꝑ illos auctores
canonicos uł ꝓbabili ratione qđ auero ñ abhorreat
ꝑsuidere potuerunt. Necte mi fr̾ sentire aliud
existimo. prorsus inquam nonte arbitror sic legi
fariumẽ. Absit hoc apia humilitate & ueraci
decein& ipso cognatione. quanͥesses p̃ditꝰ ñutiq
diceres. Utinã intrerem᷑ cõplexus tuos. & colla¬
tione mutua uł doceremꝰ aliqua uł disceremus.
Q uodsi te ipsũ consideratione uite acmoꝵ tuore
ñsimulate. ñ fallacit dixisser credo. quanto magis

Expanded text:
hunc timorem honoremque deferrhunc timorem honoremque deferre ut nullum horum auctorum , scribendo errasse firmissime credam aut si aliquid in eis offendo litteris quod videatur contrarium veritati nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quod dictum est, uel me minime intellexisse non ambigam. alios autem ita lego, ut. quanta libet sanctitate doctrinaque praepolleant. non ideo uerum putem, quia ipsi ita senserunt, sed quia mihi uel per illos auctores canonicos uel probabili ratione. quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam. non te arbitror sic legi farium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: \'Utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus\'. Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fallaciter dixisse credo, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
dicendũeẽ ludamꝰ. siue illud aꝑtũ & planũ sit unde
colloquimur. siue arduũ atq difficile. hoc ipsũ
ed oce obsecrote. quonã mͦ asseqͥ ualemꝰ. ut cũ forte
re lib̾tate dicamꝰ. ñ incidamꝰ insuspitionẽ puerilis
iactantiȩ. quasi nr̃o nomini famã uiros inlustres
accusando queramus. Siaut̃ aliqͥd asꝑum refel¬
lendi necessitate deꝓmtũ. quotolerabile fiat leni.¬
ore circũ fundamus eloqͥo. litũ melle gladiũ strin¬
gere udicem᷑. nisi forte ille modusẽ. quo utrũq
hoc uitiũ uł uitii suspitionẽ caueamꝰ. sicũ doctiore
amico sicdis putemꝰ: ut quicquid dixerit necesse
sit appbare: nec quȩ rendi saltim causa liceat ali¬
quantulũ reluctari. Iumuͦsine ullo timore offensio¬
nis tamquam in cimpo luditur. Sed mirũ. sinobis
ñ inluditur. Ego enĩ fateor caritati tuȩ solis cis
scripturarũ libris qus ĩa canonicȩ appellant᷑ didici

Expanded text:
dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde dicendum esse \'ludamus\', siue illud apertum et planum sit, unde conloquimur, siue arduum atque difficile, hoc ipsum edoce, obsecro te, quonam modo adsequi ualeamus, ut, cum forte re libertate dicamus, non incidamus in suspicionem puerilis iactantiae, quasi nostro nomini famam uiros inlustres accusando quaeramus, si autem aliquid asperum refellendi necessitate depromptum, quo tolerabile fiat, leniore circumfundamus eloquio, litum melle gladium stringere iudicemur, nisi forte ille modus est, quo utrumque hoc uitium uel uitii suspicionem caueamus, si cum doctiore amico sic disputemus, ut, quicquid dixerit, necesse sit adprobare nec quaerendi saltem causa liceat aliquantulum reluctari. Tum uero sine ullo timore offensionis tamquam in campo luditur, sed mirum si nobis non inluditur. ego enim Scripturae libris quae iam Canones appellantur didici
Abbreviated transcription (Latin):
brant. sicut abipso paulo celebratȩ sunt sine ulla
salutẽ non afferunt. cur obseruantur: Si autem
obseruanda sunt : utiq salutẽ afferunt. maximeq
seruata martyres stciunt. Nonenĩ obseruarent᷑.
nisi afferrent salutẽ. Neq enĩ indifferentia sunt
int̾bonũ & malũ sicut phylosofi disputant.
Bonũe continentia: in alũ luxuria. Int̃ utrumq
indifferens abulare. digerere aluei stercora.
capitis narib purgam̃ta ꝓicere. sputare¬
umatis iacere. Hoc nec bonũ nec malũẽ. Siue
eñ fectris siue n feceris: nec iustitiã habebis
nec iniustitia. Obseruare aut iustitiã cerimo

Expanded text:
brabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla sbrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla ssalutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter utrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimo
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ confirmare sita quã aliena rep hendere ac ne
forsitintͥ ũcrederemꝰ immo ñ intellegem quid dict¬
res. Trequent eiũ in longũ sermo ꝓtractus car& intel¬
legentia & dũ nonsentitur ab imꝑitis. minꝰrep̾hen¬
dit᷑. In culcas & replicas. hocgꝰ udeoꝵ paulꝰ dimi¬
serat. quod malũ habebant. Qđẽ in alii uideoꝵ. qđ¬
rantes dĩ iustitiã inqͥt & suã uol iusticiã uolentes
estituere. iustitiȩdĩ nst̃ subiecti. Deinde quod
post passionẽ & resurrectionẽ xp̃i dato ae mani¬
Sollempnitatis. Sed ex uecessitatis Salitis eẽ cȩle¬
branda. Quȩ tam̃ sinũq fuiss&̾ necessaria. infruc
tuose atq inanit᷑ ꝓeis machabei martyres fierent.
Postremo illud quod p̃dicatores grae xp̃ianos. uidei
tamqua hostes legis ꝑsequerentur. hos atq euis
modi errores & uitia dicit sedap̃nare. & stercora
sũ te docente discamꝰ. que bona eoꝵ tenuerit.
Obseruationes inqͥᷤᷤ legis. quas more patrio celeꝰ¬

Expanded text:
dere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorantes dei iustitiam et suam iustitiam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manisollemnitatis sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numqtuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; postremo illud, quod praedicatores gratiae Christianos Iudaei tamquam hostes legis persequerentur. hos atque huius modi errores et uitia dicit se damna et stercora sum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio cele
Abbreviated transcription (Latin):
rarũ rerũ frustt̾a maliena colligere ambisti.
Anforte illud respondebis. ñ te grecos delus rebus
libros contẽpsisse. sedpͥus latinos curasse cognosce¬
te: nunc aut̃ uellece inlatinis doctum greciam
querere : disioc noupudos. hominẽ greum. latina
puttũ didicise. Nucutre discere greca: barbarũ.
pudebit: netandẽ inipsis latinis ignorare aliqͣ
qrc̃ quamulti latini doet tecũ nesciant. Uel lioe
ipso sentis. quodte nob̾magna necessitite dicis
hontro sum: intanta doctoꝵ. multitudine apud
cartagniẽ constitutus. Postremo faꝗt̃ deoñib
quȩ anob̾ quixis interrogatũ respondere potusse.
Ecce iam doctissimus atq. acutissimus diceris. eccẽ
ia telaudib incelum greculus flatus attollit.
tutintũ mem̃to grauitatis tuȩ. & illa mereri lau¬
dẽ quofine uolueris. ut scilic& eoleuit̃ leura
imratds ⁊beni uolentiss imo̾s atq auidissimȩ
tam intua ora suspensus: grauis simum aliquid

Expanded text:
earum rerum frusta in aliena colligere ambisti! earum rerum frusta in aliena colligere ambisti! an forte illud respondebis, non te Graecos de his rebus libros contempsisse sed prius Latinos curasse cognoscere, nunc autem uelle te in Latinis doctum Graeca iam quaerere? si hoc non pudet, hominem Graecum Latina puerum didicisse, nunc uelle discere Graeca barbatum, pudebitne tandem in ipsis Latinis ignorare aliqua, quae quam multi Latini docti tecum nesciant, uel hoc ipso sentis, quod te nobis magna necessitate dicis onerosum in tanta doctorum multitudine apud Carthaginem constitutus? Postremo fac te de omnibus, quae a nobis quaeris, interrogatum respondere potuisse. ecce iam doctissimus atque acutissimus diceris, ecce iam te laudibus in caelum Graeculus flatus adtollit; tu tantum memento grauitatis tuae et illam mereri laudem quo fine uolueris, ut scilicet eos leuiter leuia ista miratos et beniuolentissime atque auidissime iam in tua ora suspensos grauissimum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
orientilib urbibus quẽpiã deliis reb molestũ
int̾rogatorẽ feras. Facilius quippe corniculas
inaffrica anditris: quã in illis partib hoc genꝰ
uocis. Deinde sifallor. & quisquã ibi forte luiꝰ¬
huins modi questionum tanto utiq odiosior
quanto inillis locis ineptior ꝑ cunctator exuterit.
nonue magis cauos. nemulto facilius existant.
qte greci homines ingreta constitutũ & greca
iubutũ pͥmitꝰ lingua. deipsis phuilosophoꝵ libro
aliqua introgent. quȩ cicero insius litteris ũ
posuit : qđ si acciderit. qui responsuruses. potiuꝰ.
te ista inlatinoꝵ auctoꝵ libris. quã in greco
nosse uoluisse: Quaresponzione: pͥmo greciȩ
facies inutiã : ⁊ nosti quia illi homines hoc ñ
matum particulas quasdam discerptas atq dis¬
ꝑsas inlatinis dialogis. quã inipsoꝵ auctorum
libris grecis tota atqͦ. contexta discere maliusti.
et indoctum. quicũ tamulta in tua lingua nescias.

Expanded text:
orientalibus urbibus quemquam de his rebus molestum orientalibus urbibus quemquam de his rebus molestum interrogatorem feras. facilius quippe corniculas in Africa audieris quam in illis partibus hoc genus uocis. Deinde si fallor et quisquam ibi forte huius modi quaestionum tanto utique odiosior quanto in illis locis ineptior percontator extiterit, nonne magis caues, ne multo facilius existant, qui te Graeci homines in Graecia constitutum et Graeca inbutum primitus lingua de ipsis philosophorum libris aliqua interrogent, quae Cicero in suis litteris non posuit? quod si acciderit, quid responsurus es? potius te ista in Latinorum auctorum libris quam in Graecorum nosse uoluisse? qua responsione primo Graeciae facies iniuriam et nosti, quam illi homines hoc nonmatum particulas quasdam discerptas atque dispersas in Latinis dialogis quam in ipsorum auctorum libris Graecis tota atque contexta discere maluisti, et indoctum, qui cum tam multa in tua lingua nescias,
Abbreviated transcription (Latin):
resp̃dendi cura inspictre aliqͥd. uolens uidere
quomͦ ad sententiã quȩ mͥ exponenda e&̃ desuꝑ
ueniat᷑. aut ab ea dein ceps quȩ c̃texeretur
orato codicẽ ꝓr sus uiuenire ñpossem. lili
aũt cartaginenses rechores si huic tuo studio de
cogititionẽ intecfsti. & ea quoq ipsa inuenuisti
talib reb nuda atq frigida. ubi has curas tuas
deponeres. ep̃ranoꝵ tibibasilica ipponicusis
occurrit: qͥa inea nc̃ sed& ep̃s. qui aliquando
ista pucris uendidit. Sed nec uolote eẽ. puerũ.
& me iã eẽ pueriliũ rerũ sic̃ nonuentonẽ. ita
nec largitorẽ dec&. Quȩcũ ita sint. id: cũdue
tantȩ urbes latinaꝵ. litterarũ artisices roma
atq cartago nectedio tibisint. ut att ista ꝑ qui¬
rant: nectedia tita curent. ut ista ꝑ quirentem
exaudiant. imror tantũ qͥntũ dia ñpotest. ue¬
reri tẽ taboni ingenii iuuenẽ. ne ingreciꝰ atq

Expanded text:
respondendi cura inspicere aliquid uolens uidere, respondendi cura inspicere aliquid uolens uidere, quo modo ad sententiam, quae mihi exponenda esset, desuper ueniatur aut ab ea deinceps quae contexeretur oratio, codicem prorsus inuenire non possem. illi autem Carthaginienses rhetores si huic tuo studio defcogitationem iniecisti et ea quoque ipsa inuenisti talibus rebus nuda atque frigida, ubi has curas tuas deponeres, Christianorum tibi basilica Hipponiensis occurrit, quia in ea nunc sedet episcopus, qui aliquando ista pueris uendidit. sed nec te uolo esse adhuc puerum et me iam esse puerilium rerum sicut non uenditorem ita nec largitorem decet. quae cum ita sint, id est cum duae tantae urbes Latinarum litterarum artifices, Roma atque Carthago, nec taedio tibi sint, ut a te ista perquirant, nec taedia tua curent, ut te ista perquirentem exaudiant, miror tantum, quantum dici non potest, uereri te, tam boni ingenii iuuenem, ne in Graecis atque
Abbreviated transcription (Latin):
Et inafrica usq ad eo delus int̾rogatorẽ pateris ne¬
minẽ. ut nec te ipsũ qͥs patiat᷑ inurnias. eaq in o¬
pra epis exponende᷑ emittere cogaris. Iuasi uero
isti ep̃i &iã si adolescentes eo dẽ quoturaperis ani¬
mi ardore uł potius errore. qutasi aliqͥd magnũ
hae discere cutariut. usq. adcmnos epis copales. &
usq ad cathedras eccłasticas ea sibi in memorta
durare paterent᷑. Autsi ipsi uellent. ũilla & iam
de inuitoꝵ cordib curȩ maiores grauiores que
Secluderent: aut sialiqua exeis inanimis coꝵ
nimia consuudine remanerent. ñ &iã ipsa
obliuione Sepelite mnallent recordata. quã inep¬
tia resp̾dere quęsita. cũ impsa & iam scolari leui¬
tate ⁊ rethoricis cathedris ita obuuituisse atq
obtorpiusse uideint᷑. ut a carthagine ypponẽ
quo ex poni possint muttenda existim̃tur. ubi
tã insolita atq om̃ino peregrina st̃. ut si uellẽ

Expanded text:
et in Africa usque adeo de his interrogatorem pateris neet in Africa usque adeo de his interrogatorem pateris neminem, ut nec te ipsum quis patiatur inuenias eaque inopia episcopis exponenda ea mittere cogaris, quasi uero isti episcopi, etiam si adulescentes eodem, quo tu raperis, animi ardore uel potius errore quasi aliquid magnum haec discere curarunt, usque ad canos episcopales et usque ad cathedras ecclesiasticas ea sibi in memoria durare paterentur aut, si ipsi uellent, non illa etiam de inuitorum cordibus curae maiores grauioresque secluderent aut, si aliqua ex eis in animis eorum nimia consuetudine remanerent, non etiam ipsa obliuione sepelire mallent recordata quam ineptia respondere quaesita, cum in ipsa etiam scholari leuitate et rhetoricis cathedris ita obmutuisse atque obtorpuisse uideantur, ut a Carthagine Hipponem, quo exponi possint, mittenda existimentur, ubi tam insolita atque omnino peregrina sunt, ut, si uellem
Abbreviated transcription (Latin):
e& uideamꝰ. utrum alioꝵ falsa existiatio quis
ut scribis adutuꝑandum ꝓcliues. ita ittsite ista
iguotare ꝑ senserint in doctum ati hebetera
falso quidẽ sed tam̃ putent. sicte mouere debeat.
ut & rim ab ep̃is tibi hat exponi nuicongruenter
petas. qͣndo quidẽ eofine iãte ista cupere credimus.
quo illis clulas ad ꝑsua deudu᷑m uerititẽ uitãq eoꝵ
corrigendã. qͥte siuullis ciceronis libris indoctũ
hebetẽq putiuerint. indignũ habebunt. a quo
aliqͥd utilis salubrisq scientiȩ sibi accipiendũ eẽ
arbitrentur. Qđ nonita ÷. mͥ crede. Primũ quia
cẽ aliqͦs uillis t̾ris ubi inperitꝰ inuumeq acutus
uideri tues. quite deistis questiõ nib qͥcquã int̾̃¬
rogent om̃ino uuideo. qͣndo qͥdẽ luc quo adea discen¬
da uenisti. ⁊⁊ romȩ exꝑtus es qua neglegenter
habeantur. & obhoc neq doceautur neq discant᷑

Expanded text:
cet, uideamus, utrum aliorum falsa existimatio, qui sunt, cet, uideamus, utrum aliorum falsa existimatio, qui sunt, ut scribis, ad uituperandum procliues, ita ut, si te ista ignorare persenserint, indoctum atque hebetem falso quidem sed tamen putent, sic te mouere debeat\' ut etiam ab episcopis tibi haec exponi non incongruenter petas, quando quidem eo fine iam te ista cupere credimus, quo illis consulas ad persuadendam ueritatem uitamque eorum corrigendam, qui te, si in illis Ciceronis libris indoctum hebetemque putauerint, indignum habebunt, a quo aliquid utilis salubrisque scientiae sibi accipiendum esse arbitrentur. Quod non ita est — mihi crede —, primum quia esse aliquos in illis terris, ubi inperitus minimeque acutus uideri times, qui te de istis quaestionibus quicquam interrogent, omnino non uideo, quando quidem hic, quo ad ea discenda uenisti, et Romae expertus es, quam neglegenter habeantur et ob hoc neque doceantur neque discantur;