comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel propter tuam humilitatem uel propt̃
litterarum breuitatem. De re ergo quam
plene non noui suspensam relinquens sen¬
tentiam unum quod fecisti irretractabili¬
ter laudo. Q uod uidelicet deposito iugo
regiminis: sine iugo tamen esse noliusti.
s amicam repetens disciplinam. de magi¬
stro fieri denuo discipulus non erubuisti.
slam cum pastoraliuintulo solutus posses
tui remanere iuris. siquidem promotio
abbatis emancipatio filii est: tu tam̃ hat
potestate uti non utens. sicut aliis domi¬
nari renueras: sic tibi quoq preesse timu¬
isti. Quiq ut magister esses alioꝵ minus
te iuditabas idoneum. nec te quidẽ tibi
credens tuus fieri discipulus contẽpsisti.
Et merito. Quia qui se sibi magistrum
constituit: stulto se discipulum subdit.
Et quidem quid alii de se sentiant ignoro.
ego de me expertus sum quod dico. Et fati¬
lus imperare ⁊ securius possum preesse
aliis multis: qͣm soli michi. Prudens ergo

Expanded text:
vel propter tuam humilitatem, vel propter vel propter tuam humilitatem, vel propter litterarum brevitatem. De re ergo quam plene non novi, suspensam relinquens sententiam, unum quod fecisti irretractabiliter laudo, quod videlicet deposito jugo regiminis, sine jugo tamen esse noluisti: sed amicam repetens disciplinam, de magistro fieri denuo discipulus non erubuisti. Nam cum pastorali vinculo solutus posses tui remanere juris: siquidem promotio abbatis, emancipatio filii est: tu tamen hac potestate tui non utens, sicut aliis dominari renueras, sic tibi quoque praeesse timuisti: quique ut magister esses aliorum, minus te judicabas idoneum; nec te quidem tibi credens, tuus fieri discipulus contempsisti. Et merito: quia qui se sibi magistrum constituit, stulto se discipulum subdit. Et quidem quid alii de se sentiant, ignoro: ego de me expertus sum  al. sentio quod dico: et facilius imperare, et securius possum praeesse aliis multis, quam soli mihi. Prudens ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ergo puniat quodego feti. bonum autem
maneat quod ipse prouidit. Nostͥs quippe
mordinatis seu uoluntatib seuactionib
nouit bonitas dei uti. semper qͥdem recte
in sui ordinis pulchritudinem: seꝑe etrã
pie in nostram utilitatem. Oclementissi¬
ma circa filios adam diuine pietatis re
non solum ubi nullum inuenit meritũ.
s plerumq etiam ubi totum uidet contͣ¬
rium. S ad teredeamus. Secund̃ ergo
duos timores qui supra distincti st̃: uolo
tetimere.⁊ non temere p̾sumere: ⁊ non
presumere. Timereut peniteas: non ti¬
mere ut presumas. Porro presumere
ne diffidas: ñ presumere ne torpescas
agnosce frater qͣntum de te confisus sim
qui te tam acriter intrepare. tuũ factũ
nec michi satis probatum tam audacter
diiudicare ñ dubitauerim. cũ id forsitan
rationabilius a te factum fuerit qͣm mi¬
chi hutusq notum sit. Neq enun tu in tuis
extusari posset hoc factum ponere uoliusti.

Expanded text:
ergo puniat quod ego feci, 92 bonum autem ergo puniat quod ego feci, 92 bonum autem maneat quod ipse providit. Nostris quippe inordinatis seu voluntatibus, seu actionibus novit bonitas Dei uti, semper quidem recte in sui ordinis pulchritudinem; saepe etiam pie in nostram utilitatem. O clementissima circa filios Adam divinae pietatis renon solum ubi nullum invenit meritum, sed plerumque etiam ubi totum videt contrarium. Sed ad te redeamus. Secundum ergo duos timores qui supra distincti sunt, volo te timere, et non timere; praesumere, et non praesumere. Timere, ut poeniteas; non timere, ut praesumas: porro praesumere, ne diffidas; non praesumere, ne torpescas. 7. Agnosce, frater, quantum de te confisus sum, qui te tam acriter increpare; tuum factum, nec mihi satis probatum, tam audacter dijudicare non dubitaverim, cum id forsitan rationabilius a te actum fuerit, quam mihi hucusque notum sit. Neque enim tu in tuis excusari posset hoc factum, ponere voluisti,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc fecisti: nichil hoc quoq superbius. Dei
quoq consilio tuum pretulisti. magis eli¬
gens tibi quiescere: qͣm eius operi deseruire
ad quod ipse te assumpserat. Si ergounde
deum contempsisti inde ad maiorem eius
glouaris contemptum: non est bonaglori¬
atiotua. S cauegloriationem. tolle et se¬
curitatem. quatinus semper utiliter solli¬
citus sis: semper humiliter pauidus. non
illo scilicet timore qui situt iam dixi puo¬
cat iram: s illo qui mitigat. Qi horribilis
timor siquando terrendotuum pulsauit
animum. tatite suggerens tuum obseqͥũ
deo esse nonposse acceptum: ⁊quod tua sit
infructuosa penitentia. quia uidelicet un¬
de ate deus offensus est per teemendari
non potest: ne ad momentum quidem re¬
cipias. s fidenter responde ⁊ dic. Myile qͥ¬
dem egi. s factum est: ⁊ iam non potest ñ
ficri. Qius scit si hoc michi deus expedire
prouiderit. et de malo meo ipse qui bonꝰ

Expanded text:
hoc fecisti; nihil hoc quoque superbius. Dei hoc fecisti; nihil hoc quoque superbius. Dei quippe consilio tuum praetulisti, magis eligens tibi quiescere, quam ejus operi deservire, ad quod te ipse assumpserat. Si ergo unde Deum contempsisti, inde ad majorem ejus gloriaris contemptum, non est bona gloriatio tua. Sed cave gloriationem, tolle et securitatem: quatenus utiliter semper sollicitus sis, semper humiliter pavidus, non illo scilicet timore, qui, sicut jam dixi, provocat iram, sed illo qui mitigat. 6. Qui horribilis timor si quando terrendo tuum pulsaverit animum, tacite suggerens tuum obsequium Deo esse non posse acceptum, et quod tua sit infructuosa poenitentia, quia videlicet unde Deus a te offensus est, per te emendari non potest: ne ad momentum quidem recipias, sed fidenter responde et dic, Male quidem egi, sed factum est, et jam non potest non fieri. Quis scit si hoc mihi Deus expedire providerit, et de malo meo ipse qui bonus
Abbreviated transcription (Latin):
non delectet taminclita proles. Alterius
uero misera soboles pertinatia. ĩ moderata
tristicia. rancor. horxor. contemptus ⁊ des¬
peratio. Non hoc ergo qui desperationem.
s illo qui generat spem. timens neñ tune¬
res uel parum tueres: tuam tibi culpam
sic rememorandam esse putaui. Est et qd
quibusdam seriptum est. quod letantur cũ
malefecerint ⁊ exultant in reb pessimis.
tu quoq deceptus non solum hoc putes cul¬
pam non esse. s insuper quod absit incorde
tuo glorieris temagnum aliquid et quod
a paucis solet fieri fecisse. dum qui eman¬
cipatus etiam aliis preeras. contẽpnene
prelationem rursus subdi p̃lato malueris.
falsa humilitas ueram inducens suꝑbiam
incor talia cogitantis. Quud nãꝙ suꝑbius
qͣm spontanee ⁊ tanqͣm libere ascrib̾e uolun¬
tati. quod uel coegit necessitatis uis uel pu¬
sillanimitatis infirmitas: Quod sinlabore
uictus. nec necessitate compulsus. s uolens

Expanded text:
non delectet tam inclyta proles? Alterius non delectet tam inclyta proles? Alterius vero misera soboles est pertinacia, immoderata tristitia, rancor, horror, contemptus et desperatio. Non hoc ergo qui desperationem, sed illo qui generat spem, timens ne non timeres, vel parum timeres, tuam tibi culpam sic rememorandam esse putavi. 5. Est etiquibusdam scriptum est, quod laetantur cum malefecerint, et exsultant in rebus pessimis ; tu quoque deceptus, non solum hoc putes culpam non esse, sed insuper quod absit in corde tuo glorieris, te magnum aliquid, et quod a paucis solet fieri, fecisse: dum qui emancipatus etiam aliis praeeras, contemnens praelationem rursus subdi praelato malueris. Falsa humilitas, veram inducens superbiam in cor talia cogitantis. Quid namque superbius, quam spontaneae et tanquam liberae ascribere voluntati, quod vel cogit necessitatis vis, vel pusillanimitatis infirmitas? Quod si nec labore victus, nec necessitate compulsus, sed volens
Abbreviated transcription (Latin):
Iuxta illud. alligatus es uxori noli querere
solutionem.Sed ad quod hus nitor ratiosi¬
nationibus e sumquid suadeo tibi redire ad
onus regiminis cumiam non pateat locus
retuperationis: Aut desperare te intendo.
quasi quitetali ligaueris culpa qua ĩa solu̾e
non possis: Absit. Sed tamen nolo te illud
tanquam nullum uel paruum malum ne¬
gligere. unmo semꝑer timere.semper peni¬
tere. semper securum non essesicut scriptũ
est. Beatus homo qui semper est pauidus
uides certe quem timorem tͥ incutere nitor
non qui tibi sit laqueus desperationis. sed
qui spem acquirat beatitudinis. Est siqͥdem
timor inutilis. tristis. crudelis. qͥueniam
quia non querit: ñ consequitur. Est tunor
pus. humilis. fructuosus. qui cuilibet
quantumlibet peccatori facile miscłiam
promeretur. Talis timor generat. nutrit
⁊ seruat humilitatem. s mansuetudinẽ.
s pacientiam. s longanimitatem. Quem

Expanded text:
juxta illud: Alligatus es uxori? noli quaerere juxta illud: Alligatus es uxori? noli quaerere solutionem . 4. Sed ad quid nitor his ratiocinationibus? Nunquid suadeo tibi redire ad onus regiminis, cum jam non pateat locus recuperationis? aut desperare te intendo, quasi qui te tali ligaveris culpa, quam jam solvere non possis? Absit! sed tantum nolo te illud, tanquam nullum vel parvum malum, negligere; imo semper timere, semper poenitere, semper securum non esse, sicut scriptum est: Beatus homo qui semper est pavidus . Vides certe quem timorem tibi incutere nitor, non qui tibi sit laqueus desperationis, sed qui spem acquirat beatitudinis. Est siquidem timor inutilis, tristis, crudelis, qui veniam, quia non quaerit, non consequitur. Est et timor pius, humilis, fructuosus, qui cuilibet, quantumlibet peccatori, facile misericordiam promeretur. Talis timor generat, nutrit, et servat humilitatem, sed mansuetudinem, sed patientiam, sed longanimitatem. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
fecit inuitus: ñ fuit absoluere s abrum¬
pere. Congratulor quidem tibi quod sis
exoneratus : s uereor ne deus ate qͣntũ
in te est exhonoratus sit. Cuius pculdu¬
bio ordinationi resistis: dum promotus
ab illo tute deicis. Quod site excusans
paupertatis pretendis necessitatem. ne¬
cessitas parit coronam. Si difficultatem.
si impossibilitatem: omnra possibilia sunt
credenti. S responde quod uerius est. qͥa
scilicet placuit tibi magis quies tua: qꝙ
utilitas aliena. Nec mirum. Placet fat̾eor
⁊ michi quod hec quies placeat tibi. si tn
non nimis. Quodeumq autem bonũ ita
placet ut sirecte fieri non possit placeat tũ
fieri eo etiam modo quo fas non est: nimis est.
Ac per hoc iam quia bene non fit: bonumñ
est. Scriptum est enim. Si recte offers et
recte non diuidis: peccasti. Aut ergo opor¬
tuit te gregem dominicum minime seruã¬
dum suscipere: aut susceptũ ñ relinquere.

Expanded text:
fecit invitus, non fuit absolvere, sed abrumfecit invitus, non fuit absolvere, sed abrumpere. 3. Congratulor quidem tibi, quod sis exoneratus: sed vereor ne Deus a te, quantum in te est, exhonoratus sit; cujus procul dubio ordinationi resistis, dum promotus ab illo tu te dejicis. Quod si excusans paupertatis praetendis necessitatem; necessitas parit coronam: si difficultatem, si impossibilitatem; omnia possibilia sunt credenti. Sed responde quod verius est, quia scilicet placuit tibi magis quies tua, quam utilitas aliena. Nec mirum: placet fateor et mihi, quod haec quies placeat tibi, si tamen non nimis. Quodcunque autem bonum ita placet, ut si recte fieri non possit, placeat tamen fieri eo etiam modo quo fas non est, nimis est: ac per hoc jam quia bene non fit, non est bonum. Scriptum est enim: Si recte offers, et non recte dividis, peccasti . Aut ergo oportuit te gregem dominicum minime servandum suscipere, aut susceptum nequaquam relinquere,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut postulas satisfacio prote. Agnoscene
siquidem sapientie mee siccitatem. immo
insipientie mee semper suspectam habens
temeritatem cum non fit quod fieri laudo.
nec audeo nec debeo indignari. desiderans
quemiq consultius agere ꝙͣ a me acceꝑit.
Quotiens uero mea sententia eligitur ac
tenetur: graui fateor onere me premi sen¬
tio. rei finem semper pauidus ⁊ nunqͣm
seturus expectans. uideris tutamen si
super hoc fretus es consilio: anrationabili¬
ter egeris. uiderunt inqͣm siliceat xp̃ia¬
no iniunctam sibi duniitere obedientiã
ante mortem: cum xp̃s factus sit obediens
patri usq ad mortem. Etiam inquis per
licentiam. Nam quesiu eam abepiscopo
⁊ accepi. Bene. Licentiam quidẽ quesisti:
s quomodo non licebat. Ac per hoc ñ acte¬
pisti s extorsisti. Extorta autem seu co¬
actalicentia: licentia non est s uiolentia.
Quod ergo tua importunitate uictus ep̃s

Expanded text:
sicut postulas, satisfacio pro te. Agnoscens sicut postulas, satisfacio pro te. Agnoscens siquidem sapientiae meae siccitatem, imo insipientiae meae semper suspectam habens temeritatem; cum non fit quod fieri laudo, nec audeo, nec debeo indignari, desiderans quemque consultius agere, quam a me acceperit. Quoties vero mea sententia eligitur ac tenetur, gravi, fateor, onere me premi sentio, rei finem semper pavidus et nunquam securus exspectans. Videris tu tamen, si super hoc fretus es consilio, an rationabiliter egeris. Viderint, inquam, si liceat Christiano injunctam sibi dimittere obedientiam ante mortem, cum Christus factus sit obediens Patri usque ad mortem. Etiam, inquis, per licentiam: nam quaesivi eam ab episcopo, et accepi. Bene, licentiam quidem quaesisti, sed quomodo non licebat; ac per hoc non accepisti, sed extorsisti. Extorta autem seu coacta licentia, licentia non est, sed violentia. Quod ergo tua importunitate victus 91 episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
nescio: uel tunc incipiet sciri ꝙͣ nicħ scio.
Ita ne lanam querit oius a capra. aquã
molendinuma furno. uerbum sapiens
a stulto. Preterea per totam seriem litte¬
rarum attollens me supra me multũ
de me laudabilia intermiscens. quorum
quia ipse michi conscius ñ sum: ⁊ tue hec
benuiolentie ascribo ⁊ ignosco ignoran¬
tie. Tu enim uides in facie deus autem
in corde. Sub cuius tremendo aspectu
si sollicite me cirrunspitio. certum est
quod eo ipse notior sum michi qͣm tibi:
quo propinquior. Ideoq magis credo mͥ
de me uidenti me: qͣmi tibi opmanti de me
quod non uides in me. Quod si quid forte
a me audisti quod posset prodesse tibi: deo¬
gratras age in cuius manu sunt et nos et
sermones nostri. Satisfacis etiam michi
tantis te ⁊ monentis animoñ frangi. pu¬
sillammitate non uinci. s portarepatien¬
teronus impositum: quod semel susceptũ
deponere non licebat. De qua re ipse nuichi

Expanded text:
nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil scio. nescio, vel tunc incipiet sciri quam nihil scio. Itane lanam quaerit ovis a capra, aquam molendinum a furno, verbum sapiens a stulto? Praeterea per totam seriem litterarum attollens me supra me, multum de me laudabilia intermisces: quorum quia ipse mihi conscius non sum; et tuae haec benevolentiae adscribo, et ignosco ignorantiae. Tu enim vides in facie, Deus autem in corde: sub cujus tremendo aspectu si sollicite me circumspicio, certum est quod eo ipse mihi notior sum quam tibi, quo propinquior. Ideoque magis credo mihi de me videnti me, quam tibi opinanti de me quod non vides in me. Quod si quid forte a me audisti quod posset prodesse tibi, gratias Deo age, in cujus manu sumus nos et sermones nostri. 2. Satisfacis etiam mihi ptantis te et monentis animo non frangi, pusillanimitate non vinci, sed portare patienter onus impositum, quod semel susceptum deponere non licebat: de qua re ipse mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
otis iuisceribus caritatis amplecten¬
do fratri. O. canonico. frater.B. mo¬
nathus s peccator digne deo conuersari
usq in finem. Si tibi ad tuas litteras tar¬
dius iuuideor rescripsisse: noueris potius
oportunitatem nunti defuisse. Qs enĩ
nunc primum legis: iamdudum crede
dictatas. S ut dixi propt̃ latoris in opiã
tardaui mittere: quod scribere ñ tardaui.
Legi itaq intius litteris te illam quami
grauiter ferebas ture pastoralis sarrinã
deposuisse. licentia siquidem episcopo uyc
impetrata. imo extorta tua importu¬
nitate. Et hoc non aliter nisi in eius epis¬
copatu quotumq alibi manens ab eius
subiectione non recederes. Tu uõ cum hoc
tibi non placeret archiep̃m adiens. et ab
ip̃o tanquam superiori auctoritate secu¬
ritatem accipiens: ad priorem locum ⁊
ad tuum abbatem reuersus es. ubi qͣlit̾
post hec uiuere debeas: a me doceri flagi¬
tas. egregio utiq doctore ⁊ magistro in¬
comparabili. Quicum cepero dicere qd̾

Expanded text:
otis visceribus charitatis amplectendo fratri OGERIO canonico, frater BERNARDUS monachus, sed peccator, digne Deo conversari usque in finem. 1. Si tibi ad tuas litteras tardius videor rescripsisse, noveris potius opportunitatem nuntii defuisse. Quas enim nunc primum legis, jamdudum crede dictatas: sed, ut dixi, propter latoris inopiam tardavi mittere, quod scribere non tardavi. Legi itaque in tuis litteris, te illam, quam graviter ferebas, curae pastoralis sarcinam deposuisse, licentia siquidem ab episcopo vix impetrata, imo extorta tua importunitate: et hoc non aliter, nisi ut in ejus episcopatu, quocunque alibi manens, ab ejus subjectione non recederes. Tu vero cum tibi hoc non placeret, archiepiscopum adiens, et ab ipso tanquam superiori auctoritate securitatem accipiens, ad priorem locum, et ad tuum abbatem reversus es. Ubi qualiter post haec vivere debeas, a me doceri flagitas, egregio utique doctore et magistro incomparabili, qui cum coepero docere quod
Abbreviated transcription (Latin):
nobis in aliquo possit esse officiosa rusticitaᷤᷤ.
forte frustra de uobis semper confisꝰ sim.
ex quouestram ⁊ noticiam merui ⁊ amici¬
ciam. Michi quidem uos prestitisse confidi¬
te. quicquid opis uestre isti remenses lega¬
ti presto sibi esse persenserint. Nonquia
me tanti putem hec audeo. s uos promisi¬

Expanded text:
vobis in aliquo possit esse officiosa rusticitas. 3vobis in aliquo possit esse officiosa rusticitas. 3forte frustra de vobis semper confisus sim, ex quo vestram et notitiam merui, et amicitiam. Mihi siquidem vos praestitisse confidite, quidquid opis vestrae isti Remenses legati praesto sibi esse persenserint. Non quia me tanti putem, haec audeo, sed quia vos promisi
Abbreviated transcription (Latin):
quesistis ad transcribendum habetis. Opu¬
dignum putem. Tamen quia meliꝰ iudico
michi nostrum culpari ingeniolum qͣm
uoluntatem. ⁊ periditari apud uos potiꝰ
imperitia qͣm obedientia: que horum et qͦ
uobis ꝑlacet ut mittam. scripto nobis per
presentem nuncium significate:. ut quia mͦ
penes me non sunt: abhuis qui habent ea
requiram. ⁊ dirigam quocũq mandauĩtis.
Et ut sciatis quid petatis: scio me scripsisse
libellum qui inscribitur de humilitate. et
quatuor omelias in laudibus uirginis ma¬
tris. nam hunc habet titulum. super illũ
uidelicet locum euangelii ubi dicituR ãp
⁊ apologiam ad quendam amicum nostrũ.
ubi aliqua disserui de clumacensibus ⁊ no¬
stris. idest cisterciensibus obseruantiis.
S ⁊ paueas ad diuersos epistolas dictaui.
Aliqui fratres ex hiis que me corã audiere
loquentem: suo stilo exteperunt ⁊ penes se
tenent. Utinam quod minime spero. nr̃a

Expanded text:
quaesistis ad transcribendum, habetis. Opuquaesistis ad transcribendum, habetis. Opudignum putem. Tamen quia melius judico mihi, nostrum culpari ingeniolum, quam voluntatem; et periclitari apud vos potius imperitiam, quam obedientiam: quae horum, et quo vobis placet ut mittam, scripto nobis per praesentem nuntium significate; ut quae modo penes me non sunt, ab his qui habent ea requiram, et dirigam quocunque mandaveritis. Et ut sciatis quid petatis, scio me scripsisse libellum, qui inscribitur, De humilitate; et quatuor homilias in Laudibus Virginis Matris nam hunc habet titulum, super illum videlicet locum Evangelii apud Lucam, ubi et Apologiam ad quemdam amicum nostrum, ubi aliqua disserui de Cluniacensibus, et nostris, id est Cisterciensibus, observantiis. Sed et paucas ad diversos epistolas dictavi. Aliqui fratres ex his qui me coram audiere loquentem, suo stilo exceperunt, et penes se retinent. Utinam, quod minime spero, nostra
Abbreviated transcription (Latin):
autem ne quis me existimet supra id quod
uidet in me aut audit aliquid ex me. Hec¬
interim uobis uimis festine ⁊ obhoc minꝰ
festiue exaraui potius qͣm dictaui. ac fortas¬
se loquatius qͣm debui. s omnino ueracius
ñ potui prout sapui. S ut indesumat e¬
pistola finem unde sumpsit exordiũ: nolo
uos de me incerte fame nimis credulũ esse.
que ut optime nostis. sepe in sua solet utro¬
biq sententia falli ⁊ de laude uidelicet:
⁊ de uituperatione. Probate si placet et
estimate quatinus amor uel fauor uester
⁊ uistus ⁊ eo sit amplius amico gratus:
quo pro meritis moderatur. ut cum laus
gi processerit: ⁊ si minus honoris minus
quoq conferat ⁊ oneris. Est certe quod
magis quantuluscumq sum facit ẽe ur̃m.
quod udelicet in rebus dei strenue sint̾eq
ut auint: pro uestra uice uersamini. Hoc¬
est ut semper de uobis uere dicatur.semꝑ
in uobis uere inueniatur. Librũ quem

Expanded text:
autem ne quis me existimet supra id quod autem ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me . Hinterim vobis nimis festine, et ob hoc minus festive exaravi potius quam dictavi, ac fortassis loquacius quam debui, sed omnino veracius non potui, prout sapui. Sed ut inde sumat epistola finem, unde sumpsit exordium, nolo vos de me incertae famae nimis credulum esse: quae, ut optime nostis. saepe in sua solet utrobique falli sententia; et de laude videlicet, et de vituperatione. Probate, si placet, et aestimate, quatenus amor vel favor vester et justus, et eo sit amplius amico gratus, quo pro meritis moderatus: ut cum laus sserit vulgi, et si minus honoris, minus quoque conferat et oneris. Est certe quod me magis, quantuluscumque sum, facit esse vestrum: quod videlicet in rebus Dei strenue sincereque, ut aiunt, pro vestra vice versamini. Hoc ut semper de vobis vere dicatur, semper in vobis vere inveniatur. 5. Librum quem
Abbreviated transcription (Latin):
deus est. deus enim caritas est. Est et dei
uirtus ⁊ dei sapientia. S qͣndo hec erunt:
Quando uidebinus eũ sicuti est. Qxrando¬
amabimus eum prout est: Nam expecta¬
tio treature reuelationem filioꝵ dei expet¬
tat.uanitati enim creatura subdita est:
non uolens. De qua uniuersali uanitate in¬
est ⁊ nobis. ⁊ uelle laudari cum simus uitu¬
perabiles: ⁊ nolle laudare quos scumus esse
laudabiles. S ⁊ hoc uanum est quod nostra
plerumq ignorantia ⁊ tacetur quod est: ⁊
predicatur quod non est. Q uid ad ista dice¬
mus nisi quia uani filii hominum. menda¬
ces filii hominum instateris ut decipiant
ipsi de uanitate in idipsum Laudamur
mendaciter. delectamur maniter. ut et
uani sint qui laudantur ⁊ mendaces qui
laudant. Alii adulantur et ficti sunt. alii
laudant quod putant ⁊ falsi sunt. alii utro¬
rumq preconus gloriantur et uami sunt.
Solus sapiens qui cum apostolo dicit. parco

Expanded text:
Deus est: Deus enim charitas est . Est et Dei Deus est: Deus enim charitas est . Est et Dei virtus, et Dei sapientia . Sed quando haec erunt? quando videbimus eum sicuti est? Quandoamabimus eum prout est? Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens . De qua universali vanitate inest nobis et velle laudari, cum simus vituperabiles; et nolle laudare quos scimus esse laudabiles. Sed et hoc vanum est, quod nostra plerumque ignorantia et tacetur quod est, et praedicatur quod non est. Quid ad ista dicemus, nisi quia vani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant ipsi de vanitate in idipsum? Laudamus  al. laudamur mendaciter, delectamur inaniter; ut et vani sint qui laudantur, et mendaces qui laudant. Alii adulantur, et ficti sunt; alii laudant quod putant, et falsi sunt; alii utrorumque praeconiis gloriantur, et vani sunt. Solus sapiens qui cum Apostolo dic
Abbreviated transcription (Latin):
at fides ⁊ desiderium. presentes profecto
consummat intellectus ⁊ amor. Sicut aũ
fides ducit ad plenam cognitionem: sic desi¬
derium ad perfectam dilectionem. Et sicut
dicitur nisi credideritis non intelligetis:
sit dici eque non absurde potest. si non desi¬
deraueritis non perfecte amabitis. Intel¬
lectus igitur est fructus fidei: perfecta
caritas desiderii. Interim iustus ex fide
uiuit. nam beatus ex intellectu. Interim
iustus desiderat ad deum sicut ceruus ad
fontes aquarum: nam beatus iam haurit
un gaudio de fontibus saluatoris. hoc est de¬
lectatur in pleuitudine caritatis. Hiis gͦ
fortassis quasi duobus auime brachiis. in¬
tellectu usdelicet ⁊ amore. idest cognitõe
⁊ dilectione ueritatis amplectitur ⁊ comp̾¬
henditur cum omnibus sanctis longitudo.
latitudo. sublimitas ⁊ profundum. Hoc est
eternitas. caritas. uirtus ⁊ sapientia. et
hec omnia xp̃s. Eternitas est: quia hec est

Expanded text:
at fides, et desiderium, praesentes profecto at fides, et desiderium, praesentes profecto consummat intellectus et amor. Sicut autem fides ducit ad plenam cognitionem, sic desiderium ad perfectam dilectionem. Et sicut dicitur: Nisi credideritis, non intelligetis : sic dici aeque non absurde potest, Si non desideraveritis, non perfecte amabitis. Intellectus igitur est fructus fidei, perfecta charitas desiderii. Interim justus ex fide vivit ; nam beatus ex intellectu. Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes aquarum: nam beatus haurit jam in gaudio de fontibus Salvatoris, hoc est, delectatur in plenitudine charitatis. 3. His igitur fortassis quasi duobus animae brachiis, intellectu videlicet et amore, id est cognitione et dilectione 37 veritatis, amplectitur et comprehenditur cum omnibus sanctis longitudo, latitudo, sublimitas et profundum, hoc est aeternitas, charitas, virtus et sapientia. Et haec omnia Christus. Aeternitas est, quia haec est
Abbreviated transcription (Latin):
est homo o deus nisi quod innotuisti ei f
Itaq si noticia dei causa est ut homo aliqͥd
sit: ignorantia facit ut nichilsit. S qui uo¬
cat ea que non sunt tanqͣmea que sunt mi¬
seratus quodammodo redactos in nithili.
manna uud absconditum de quo apostolus.
⁊ uita inquit uestra abscondita est cum xp̃o
in deo. quia necdum possumus contẽplari
per spetiem. uel plene amplecti per amorẽ:
dedit interun nobis ⁊ sapere per fidem. et
querere per desiterium.per que utiq duo
ad esse de non esse secundo reducti.fieri inci¬
piamus initium aliquod creature eius.
transituri quandoq in uirum perfectum.
in mensuram etatis plenitudins xp̃i. Md̾
proculdubio erit cum iusticia conuertetur
in iudicium. hoc est fides in intellectum.
iusticia uidelicet que ex fide est in uiditiũ
plene cognitionis. ⁊ item desiderium pere¬
grinationis. inplenitudinẽ commuitabit᷑
dilectionis. Si enim adhuc absentes inici¬

Expanded text:
est homo, o Deus, nisi quod innotuisti ei? est homo, o Deus, nisi quod innotuisti ei? Itaque si notitia Dei causa est ut homo aliquid sit, ignorantia facit ut nihil sit. Sed qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, miseratus quodammodo redactos in nihil; manna illud absconditum de quo Apostolus, Et vita, inquit, vestra abscondita est cum Christo in Deo , quia necdum possumus contemplari per speciem, vel plene amplecti per amorem, dedit interim nobis et sapere per fidem, et quaerere per desiderium: per quae utique duo ad esse de non esse secundo reducti, fieri incipiamus initium aliquod creaturae ejus, transituri quandoque in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quod procul dubio erit, cum justitia convertetur in judicium, hoc est, fides in intellectum, justitia videlicet quae ex fide est, in judicium plenae cognitionis, et item desiderium peregrinationis in plenitudinem commutabitur dilectionis. Si enim adhuc absentes initi
Abbreviated transcription (Latin):
proinde obscuratum est insipiens cor eorũ.
quia cum ueritatem cognoscerent ⁊ con¬
tempnerent. iure receperunt in penam
ut nec cognoscerent. Heu sic adherendo
ueritati per tognitionem. s ab illa deflu¬
ento per amorem. amando scilicet pro illa
uanitatem. homo uanitati similis fẽs est
Et quid uanius qͣm diligere uanitatem:
Et quid iniquius qͣm contempn̾e u̾itatẽ e
Quid uero iustius qͣm contemptorib sub¬
trahi ⁊ ipsam cognitionem: Quid inquam
iustius qͣm ut iam de eius cognitione glori¬
ari non possit. qui cognitam ñ glorificauit ⁊
Itaq appetitus uanitatis: est contemptus
ueritatis. Contemptus ueritatis: causa
nostre cecitatis. Et quia non probauer̃t
inquit deum habere in noticiam: tradidit
illos deus in reprobum sensum. Ex hac gͦ
cecitate descendit quod plerumq pro eo
quodest: amamus uel approbamus quod
non est. q̃m dum sumus in hoc corpore: pe¬
regrinamur ab eo qui summe est. Et quid

Expanded text:
proinde obscuratum est insipiens cor eorum: proinde obscuratum est insipiens cor eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam diligere vanitatem; et quid iniquius, quam contemnere veritatem? Quid vero justius quam contemptoribus subtrahi et ipsam cognitionem? quid, inquam, justius, quam ut jam de ejus cognitione gloriari non possit, qui cognitam non glorificavit? Itaque appetitus vanitatis est contemptus veritatis; contemptus veritatis, causa nostrae caecitatis. Et quia non probaverunt, inquit, Deum habere in notitiam, tradidit illos in reprobum sensum . 2. Ex hac ergo caecitate descendit, quod plerumque pro eo quod est, amamus vel approbamus quod non est: quoniam dum sumus in hoc corpore, peregrinamur ab eo qui summe est. Et quid
Abbreviated transcription (Latin):
nio acquisierit. Pudet nimirum grandit᷑
exultare. consentio in me uenerari uel dili¬
gi non quidem quod sum. sed quod putor.
Neq enim tunc diligor ego quando sic dili¬
gor: sed nescio quid in me prome. quod nõ
sum ego. Immo ut uerius loquar ñ nescio:
nam certissime scio quod nichil. Nichil enĩ
proculdubio est: quicquid putatur ⁊ ñ est
Dorro cum amatur quod non est. s esse pu¬
tatur: non amor uel amans nichil est. sed
quod amatur. Mirandum. s magis dolend̾
qͣm mirandum quod id quod nichili est ama¬
ri potest. Hinc plane sentimus unde qͦueni¬
mus. quid perdidimus. quid inuenimus.
adherendo ei qui semper ⁊ beate est. semper
⁊ nos esse ⁊ esse beate poteramus. Adhendo
autem dixerim non solum per cognitionẽ:
sed per amorem. Nam quidam ex filiis adã
cum recognouissent deum non sicut deum
glorificauerunt: aut gr̃as egerunt. s eua¬
nuerunt in cogitationibus suis. Merito

Expanded text:
nio acquisierit. Pudet nimirum granditer nio acquisierit. Pudet nimirum granditer exsultare, cum sentio in me 36 venerari vel diligi, non quidem quod sum, sed quod putor. Neque enim ego tunc diligor, quando sic diligor: sed nescio quid in me pro me, quod non sum ego. Imo ut verius loquar, non nescio: nam certissime scio quod nihil. Nihil enim procul dubio est, quidquid putatur et non est. Porro cum amatur quod non est sed esse putatur, non amor vel amans nihil est, sed quod amatur. Mirandum, sed magis dolendum quam mirandum, quod id quod nihil est, amari potest. Hinc plane sentimus unde, quo venimus; quid perdidimus, quid invenimus. Adhaerendo ei qui semper et beate est, semper et nos esse, et beate esse poteramus. Adhaerendo autem dixerim, non solum per cognitionem, sed per amorem. Nam quidam ex filiis Adam cum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: sed evanuerunt in cogitationibus suis. Merito
Abbreviated transcription (Latin):
trecensis. ⁊ archidiaconus gebuinus. et
facile potestis habere si qua placent que
ab illo excepta sunt. Tamen si cure uobis.
aut curis quandoq uestris uacuũ fuerit¬
⁊ ita dignum iudicatis. dignitatis uide¬
licet uestre promissam presentiam expec¬
tantibus exhibere filiolis: tunt si quidin
manibus iuentum. aut nostro posse ad¬
huc elaborari studio uisum fuerit quod
forte delectet: uestre omnino pro uirib
non deero uoluntati. Diliguus enim bo¬
nam famam uestram. reueremur quam
in uobis audiuimus cirta res dei sollicitu¬
dinem ⁊ sinceritatem. Et ideo ualde gra¬
tum habemus si nostra forte uobis in aliqͦ
esse possit officiosa rusticitas. ad eundem¬
um totum me dedero uobis:. xuiii.¬
parum est ut digne michi uidear
recompensasse uel dimidium beniuolentie
quam erga nostram humilitatem habere
uos aiunt. Gaudeo quidem degratia s
temperat fateor pro tanto fauore leticiam
quod eundem michi fauorem ñ opus s opi¬

Expanded text:
Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile potestis habere, si qua placent, quae ab illo accepta sunt. Tamen si curae vobis, aut curis quandoque vestris vacuum fuerit, et ita dignum judicatis, dignitatis videlicet vestrae promissam praesentiam exspectantibus exhibere filiolis, tunc si quid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam famam vestram; reveremur quam in vobis audivimus, circa res Dei sollicitudinem et sinceritatem; et ideo valde gratum habemus, si nostra vobis forte in aliquo esse possit officiosa rusticitas. Eum totum me dedero vobis, parum est, ut digne mihi videar recompensasse vel dimidium benevolentiae, quam erga nostram humilitatem habere vos aiunt. Gaudeo quidem de gratia: sed temperat, fateor, pro tanto favore laetitiam, quod eumdem mihi favorem non opus, sed opi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Quod utiq ⁊ nos confidimus. et tota
romane etelesie diacono cardinali et
legato. frater. B. seipsum quantũ potest.
Q uod ad uos non ueni ut mandastis non
mea pigricia sed causa fuit ñ contẽpnenda.
Siquidem salua uestra omnium ꝙ bono¬
rum reuerentia michi propositum est ne¬
quaqͣm egredi demonasterio nisi certis
ex causis. quarum utiq nulla modo se
optulit: ut licite possem uestre in hoc ĩmo
⁊ nostre satisfatere uoluntati. uerum uos
qui facitis de eo quod iam dudum uestrar̃
priorum litterarum promissione tenemꝰ.
uestro scilicet quem adhuc sustinemus ad¬
uentu. que illa deinde scripta suit que ⁊
tis omnino nescimus. ⁊ ideo nichil paraui¬
mus. Ego enu nescio me quidpiam q̃nꝙ
scriptitasse demoralibus: quod uestre ex¬
cellentie studio dignum putem Aliqͥ fra¬
tres non nulla ex hiis que me coram audie¬
re loquentem stilo suo excepere. Quorum
unus uobis presto est. precentor uidelitet

Expanded text:
sit. Quod utique et nos confidimus, et tota sit. Quod utique et nos confidimus, et tota Romanae Ecclesiae diacono cardinali et legato, frater BERNARDUS, se ipsum quantum potest. Quod ad vos non veni ut mandastis, non mea pigritia, sed causa fuit non contemnenda. Siquidem salva vestra omniumque bonorum reverentia, mihi propositum est nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jamdudum vestrarum priorum litterarum promissione tenemus, vestro scilicet, quem adhuc sustinemus, adventu? Quae illa deinde scripta sint, quae tis, omnino nescimus; ideoque nihil paravimus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
inconcusso tenore fertur diuionensis etele¬
sia possedisse ea dequibus aduersus eam
causantur luxouienses. ita ut hũ qͥ uident᷑ ᷑
antiquiores de uicinis mirentur. ⁊ indig¬
uentur nouam abhominantes calumpniã.
illustri domino. Ha. apostolice sedis
cantellario. B. de clara ualle que retro sũt
obliuisci. ⁊ ad ea que ante sunt apostolum
sequi. Non latet amicos nostros qd̾ familiari
affectu me diligitis. ⁊ tante felicitatis michi¬
fructum inuident si solus habere uoluero.
Monachi diuionenses ob antiquam illius
etelesie religionem michi kan sunt. Senti¬
ant si placet quod non sit amor ociosus si¬
ue uester ad nos: siue noster adulos. salua
tamen in omnibus iusticia. contra quam
ne amicum quidem respicere fas est:
cardinali. frater. B. albas cdareualt. salt̃¬
⁊ non inuia. Ego causam ñ habeo. tausam
tamen diuionensium monachoꝵ cͥa uiri
religiosi sunt: meam facio. Manutenete
eam ut meam. Sic t̾n meã: ut et iusticie¬

Expanded text:
inconcusso tenore fertur Divionensis Ecclesia possedisse ea, de quibus adversus eam causantur Luxovienses: ita ut hi qui videntur antiquiores de vicinis, mirentur et indignentur, novam abominantes calumniam. tri domino HAIMERICO apostolicae Sedis cancellario, BERNARDUS de Clara-Valle, quae retro sunt oblivisci, et ad ea quae ante sunt, Apostolum sequi. Non latet amicos nostros quod me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi Divionenses ob antiquam illius Ecclesiae religionem mihi charissimi sunt. Sentiant, si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, contra quam ne amicum quidem respicere fas est. CARDINALEM.  non in via. Ego causam non habeo; causam tamen Divionensium monachorum, quia viri religiosi sunt, meam facio. Manu tenete eam ut meam; sic tamen meam, ut et justiti
Abbreviated transcription (Latin):
facere qui promisit. De centuplo ⁊ uita et̃na
entuplum inquit accipietis: et
uitam eternam possidebitis. Illud enĩ
in uia: hec in patria est. Inmo hec patria:
illud ua. Illud consolatio p̾sentis laborie:
hec future felicitatis consuminatio est.
Sic nimirum et operariis huius seculi
solet cibus in opere. merces in fine daxi.
sic militantib ⁊ stipendia ministrantur
pro necessitate temporis: ⁊ nouissime do¬
natiuum maius exogatur pro qͣntitate
laboris. Sit ⁊ filiis israel donec t̾ram pro¬
missionis intrarent in deserto manna non
defuit. ⁊ ab ecelesia post quesitum regnice¬
lestis aduentum cotidianus panis petitur
in oratione quam ipse saluator instituit. ha¬
bes hanc duplicem promissionem ⁊ in ꝓpħa
euidenter expressam ubiait. Redoet deus
mercedem laborum sanctorum suoꝵ ⁊ d.i
in qua propheta alius sicut in omnibus di¬
uitus delectatum se esse testatur. Ut quid

Expanded text:
facere qui promisit. LVI-- De centuplo et vita aeternafacere qui promisit. LVI-- De centuplo et vita aeternaentuplum, inquit, accipiet, et vitam aeternam possidebit. Illud enim in via, haec in patria est; imo haec patria, illud via; illud consolatio praesentis laboris, haec futurae felicitatis consummatio est. Sic nimirum et operariis hujus saeculi solet cibus in opere, merces in fine dari: sic militantibus et stipendia ministrantur pro necessitate temporis, et novissime donativum majus erogatur pro quantitate laboris. Sic et filiis Israel, donec terram promissionis intrarent, in deserto manna non defuit: et ab Ecclesia, post quaesitum regni coelestis adventum, quotidianus panis quotidie petitur in oratione quam ipse Salvator instituit. Habes hanc duplicem promissionem et in propheta evidenter expressam, ubi ait: Reddet Deus mercedem laborum sanctorum suorum, et in qua propheta alius sicut in omnibus divitiis delectatum se esse testatur . Utquid
Abbreviated transcription (Latin):
rens inueniret. pulsanti aperiretur. Alioqͥn
si forte quod absit pudendum illum apostasie
saltum presumpserit. certumominino sit
testimonium ueritatis accipientib. aut
nunqͣm eum omnia reliquisse. aut ipsum
quoꝙ postea deseruisse centuplum quod ac¬
cepit. Non nulli siquidem eũ sp̃u ceperunit:
heu carne postea consummantur. quod si
insanum est centuplum nolle recipere: uel¬
lerelinquere plusqͣm insanum uire censet᷑.
An ñ plangendus tibi uidetur qui abstract᷑
⁊ ilectus a concupiscentia sua sponte id de¬
serit. libens abicit. uoluntarie derelinqͥt.¬
⁊ qui nutriebatur in croceis amplexat᷑ ster¬
cora ÷ Non est unde causetur qͥ eiusmodi
est. tanqͣm in eo ueritum iudeatur uerbũ
domini aut euacuata promissio. Dũ enim
reliquit omnia: habuit sine dubio repro¬
missam centupli benedictionem. Sine cã
contendit. Non ei magis qͣm xp̃o credimus.
nec om̃ino acquiescimus mendacem eum

Expanded text:
rens inveniret, pulsanti aperiretur. Alioquin rens inveniret, pulsanti aperiretur. Alioquin si forte quod absit! pudendum illum apostasiae saltum praesumpserit, certum omnino sit testimonium veritatis accipientibus, aut nunquam eum omnia reliquisse, aut ipsum quoque postea deseruisse centuplum quod accepit. Nonnulli siquidem cum spiritu coeperint, heu! carne postea consummantur. Quod si insanum est centuplum nolle recipere, velle relinquere plus quam insanum jure censetur. An vero plangendus tibi videtur qui abstractus et illectus a concupiscentia sua, sponte id deserit, libens abjicit, voluntarie derelinquit; et qui nutriebatur in croceis, amplexatur stercora? Non est unde causetur qui ejusmodi est, tanquam in eo videatur irritum verbum Domini, aut evacuata promissio. Dum enim reliquit omnia, habuit sine dubio repromissam centupli benedictionem. Sine causa contendit: non ei magis quam Christo credimus; nec omnino acquiescimus mendacem eum
Abbreviated transcription (Latin):
si pretilitinr occidi. Quod et factum est.
Consolation miseram obtinuit quã que
dium querert oportebat. Simile quiddam
⁊ de saule legisti. cum amalechitarũ rege
seruato. pͥmum quidem samueli sancto ui¬
sus est pro indulgentia supplicare. sed eo
tamen insententia persistente. ñc inquit
honora me coram poyuls. Hoctine est quod
dicebas. pectaui roga dñm pro me. Merito
ñ pepereit qui intuebatur cor: nec simulate
est humiliationi misertus. Non ita sane post
maiora licet crimina in exorabilem eum da¬
uid potuit inuenire. Deniq uix adhuc dixe
rat peccaui. ⁊ responsum illi est: ⁊ dominu
usꝙ hodie dilectissimi. cuius ad alias conso¬
lationes mens inhiat. ⁊ ñ penitus renuit¬
in cadutis ⁊ transitoriis consolari. ip̃e sibi
profecto celestis subtrahit grãm consolatio¬
nis. Quam si digna deuotione. pleno affectu.
desiderio uebementi. petere. querere. pussare
satageret: sine dubio petens acciperet. que¬

Expanded text:
si prohiberetur occidi. Quod et factum est, si prohiberetur occidi. Quod et factum est, Consolationem miseram obtinuit quam quaedium quaerere oportebat. Simile quiddam et de Saule legisti, cum, Amalecitarum rege servato, primum quidem Samueli sancto visus est pro indulgentia supplicare: sed eo tamen in sententia persistente, Nunc, inquit, honora me coram populo. Hoccine est quod dicebas: Peccavi, roga Dominum pro me? Merito 310 non pepercit qui intuebatur cor, nec simulatae est humiliationi misertus. Non ita sane, post majora licet crimina, inexorabilem eum David potuit invenire. Denique vix adhuc dixerat David, Peccavi! et responsum illi est, Dominus tusque hodie, dilectissimi, cujus mens ad alias consolationes inhiat, et non penitus in caducis et transitoriis renuit consolari, ipse sibi profecto coelestis subtrahit gratiam consolationis: quam si digna devotione, pleno affectu, desiderio vehementi petere, quaerere, pulsare satageret, sine dubio petens acciperet, quae
Abbreviated transcription (Latin):
proximos diligant tanqͣm se. trudeles inꝙͣ
uel inse uel in suos. immo qd̾ uerus est in
utrosq. Nlemo ergo cum se uidet ñ om̃ĩa re¬
liquisse: centuplum ñ accepisse miretur:
diuina consolatio est: nec omnino tri¬
buitur admittentib aliena. Infelix tu esar
quui dixisti. Num unam tm̃ benedictionem
habes pater: Quanto melius diceres cum
ꝓropheta. Unam petii hanc requiram. In¬
dignus enim benedictione celesti conuinci¬
tur: qui dubio querit affectu. duplici petit
intentione. aliud sibi refugium parant:
si forte eam ñ obtintre contingat. Maior
est iniquitas mea ait fratritida primus
qͣm ut ueniam merear. Muid ergo : Renu¬
at consolari anumatua: siteniam ñ mere¬
tur. Hoc solum deplua ⁊ hoc solũ plange.
aliud ne cogitta quidim. S ñe cayn inquit.
omnis qui inlienerre occidet me. Grane
sedicet dampahime grandis iactura sipe¬
eunatur erpu: quandoquidẽ aĩa perut.
Sit enun idundum sese causabiatur infe¬
lix: tanqͣm pro magno beneficio habiturus

Expanded text:
proximos diligant tanquam se: crudeles, inquam, vel in se, vel in suos; imo, quod verius est, in utrosque. Nemo ergo, cum se videt non omnia reliquisse, centuplum non accepisse miretur. divina consolatio est, nec omnino tribuitur admittentibus alienam. Infelix tu, Esau, qui dixisti: Num unam tantum benedictionem habes, pater? Quanto melius diceres cum Propheta: Unam petii a Domino, hanc requiram? Indignus enim benedictione coelesti convincitur qui dubio quaerit affectu, duplici petit intentione, aliud sibi refugium parans, si forte eam non obtinere contingat. Major est iniquitas mea, ait fratricida primus, quam ut veniam merear. Quid ergo? Renuat consolari anima tua, si veniam non meretur. Hoc solum deplora, hoc solum plange; aliud ne cogites quidem. Sed nunc, inquit, omnis qui invenerit Cain, occidet me, . Grave scilicet damnum, grandis jactura, si perimatur corpus, quandoquidem anima periit! Sed occidendum sese causabatur infelix, tanquam pro magno beneficio habiturus
Abbreviated transcription (Latin):
libet. Uturam tamen quisquis sic intrat.
si fieri posset tam fideliter ministraret: ꝙͣ
fiducialiter se ingessit. At difficile for¬
tassis ⁊ impossibile est: ut ex amara radi¬
te ambitionis suauis fructus prodeat cari¬
tatis. Dico ergo si uultis audire: unmo ñ
ego s dominus. Cum inuitatus fueris ad
nuptias recumbe u nouissimo loco: quia
omnis qui se exaltat humiliabitur. et
qui se humiliat exaltabitur.

Expanded text:
libet. Utinam tamen quisquis sic intrat, libet. Utinam tamen quisquis sic intrat, si fieri posset, tam fideliter ministraret, quam fiducialiter se ingessit. At difficile, fortassis et impossibile est, ut ex amara radice ambitionis, suavis fructus prodeat charitatis. Dico ego, si vultis audire, imo non ego, sed Dominus: Cum vocatus fueris ad nuptias, recumbe in novissimo loco: quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur
Abbreviated transcription (Latin):
tulpam que remittitur. ñ ad presentem
consolationis gratiam q̃ immittitur. non
ad futuram gloriam q̃ promittitur nobis.
Deniq nulla est tanta amaritudo: quam
non farina prophete dulcoret. quam non
sapidam reddat sapientia. lignum uite.
Si uerbis non treditis operibus credite: exẽ¬
plis acquiescite plurimoꝵ. Curr̃t undiq
pectatores ad penitentiam : ⁊ nat᷑a pariter
⁊ consuetudine delicati. ext̾iorem omnino
asperitatem ũ reputant: ut exasperate con¬
scientie leniantur. silcredentib impossibi¬
le. nil amantib difficile. nil asperũ mitib.
nil humilibus arduum reperitur: quibus
⁊ gratia fert auxilium ⁊ obediendi deuotio
lenit imperium. Q uid ambulatis in mag¬
nis ⁊ mirabilibus super uos : Magñ ꝓrsus
⁊ mirabile est ministrum esse xp̃i: ⁊ mini¬
steriorum dei dispensatorem. Longe supra
uos est ordo pacificoꝵ: nisi forte omissis gra¬
dibus preostensis saltare magis ꝙͣ ascend̾e̾

Expanded text:
culpam, quae remittitur; non ad praesentem culpam, quae remittitur; non ad praesentem consolationis gratiam, quae immittitur; non ad futuram gloriam quae promittitur nobis. Denique nulla est tanta amaritudo, quam non prophetica farina dulcoret , quam non sapidam reddat sapientia, lignum vitae . 38. Si verbis non creditis, operibus credite, exemplis acquiescite plurimorum. Currunt undique peccatores ad poenitentiam, et natura pariter et consuetudine delicati exteriorem omnino asperitatem non reputant, ut exasperatae conscientiae leniantur. Nihil credentibus impossibile, nil amantibus difficile, nil asperum mitibus, nil humilibus arduum reperitur, quibus et gratia fert auxilium, et obediendi devotio lenit imperium. Quandiu ambulatis in magnis et mirabilibus super vos? Magnum prorsus et mirabile est ministrum esse Christi, et mysteriorum Dei dispensatorem. Longe super vos est ordo pacificorum, nisi forte, omissis gradibus praeostensis, saltare magis, quam ascendere