comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illa scĩtas sacram̃ti uerbis euange¬
licis consecrata suꝑ eũ integra per¬
manebat. sicut eã traditam acce¬
perat quã uis ipse in carnalis men¬
tis uanitate constitutus aliud cũ
baptiar&ur creder& quã crede¬
re debuisset. Qua ꝓpter manifes¬
tum ẽ fieri posse ut fide non inte¬
gra Integrum in quoquã maneat
baptismi sacram̃tum. &ideo illa quȩ
dediuersorũ her&icorũ uari&ate
dicuntur. ad istam questionẽ non ꝑ¬
tinent. illud enĩ inquoq: corrigen¬
dum ẽ quod ille perquẽ corrigit᷑
prauum eẽ ꝑspexerit. illud sanan¬
dum ẽ quod egrotat. illud dandũ
est qđ non habetur . & maxime ca¬
ritas pacis sine qua c&era prodesse
non possunt. sed tamen cum ad sunt
non quasi desint tradenda sunt
sed ut fructuose & non ꝑnitiose ha¬
beantur peripsum uinculũ pacis
&eminentiã caritatis agendũ est:
Quã obrem si euuangelicis uerbis in
nomine patris & filii & sp̃s scĩ mar¬

Expanded text:
illa sanctitas sacramenti uerbis euangeilla sanctitas sacramenti uerbis euangelicis consecrata super eum integra permanebat, sicut eam traditam acceperat, quamuis ipse in carnalis mentis uanitate constitutus aliud cum baptizaretur crederet quam credere debuisset quapropter manifestum est fieri posse, ut fide non integra integrum in quoquam maneat baptismi sacramentum. et ideo illa, quae de diuersorum haereticorum uarietate dicuntur, ad istam quaestionem non pertinent. illud enim in quoque corrigendum est, quod ille per quem corrigitur prauum esse perspexerit, illud sanandum est quod aegrotat, illud dandum est quod non habetur et maxime caritas pacis, sine qua cetera prodesse non possunt. sed tamen cum adsunt non quasi desint tradenda sunt, sed ut fructuose et non perniciose habeantur, per ipsum uinculum pacis et eminentiam caritatis agendum est. Quamobrem si euangelicis uerbis in nomine patris et filii et spiritus sancti Mar
Abbreviated transcription (Latin):
latiam suorũ phantasmatũ de
dõ crediderint quã ueritas pos¬
tulabat. iterũ baptiꝵ andi sunt.
Sic &iã fieri potest ut in alicuius
heretici librũ cathicuminus ca¬
tholicus incidat &aueritate ne¬
sciens discernere errorẽ credat.
Aliquid contra catholicã fidem.
cui tam̃ errori. uerba symboli ñ
repugnant. sub eisdẽ quippe
uerbis innumerabiles hereticorũ
errores exorti sunt. putans ergo
iste catholici alicuius magni atq
docti ẽẽ illũ librũ sitalia credens
in catholica baptixetur & poste¬
riore diligentia cognoscat quẽ¬
admodũ credere debeat atq ar¬
repta fide catholica illud exa¬
nimo respuat. Numquid si
hoc confessus fuerit. denuo bap¬
tigandus est. aut si ante quã dis¬
cat &confiteatur hoc sentire in¬
ueniatur & quid abicere debeat
quidue credere doceatur ma¬
nifestũq fiat in ea falsitate fidei
bapti zatũ fuisse. nũquid denuo
baptiandus ẽ : Quid ita quia

Expanded text:
laciam suorum phantasmatum de laciam suorum phantasmatum de deo crediderint quam ueritas postulabat, iterum baptizandi sunt? sic etiam fieri potest, ut in alicuius haeretici librum catechumenus catholicus incidat et a ueritate nesciens discernere errorem credat aliquid contra catholicam fidem, cui tamen errori uerba symboli non repugnant; sub eisdem quippe uerbis innumerabiles haereticorum errores exorti sunt. putans ergo iste catholici alicuius magni adque docti esse illum librum, si talia credens in catholica baptizetur et posteriore diligentia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque arrepta fide catholica illud ex animo respuat, numquid, si hoc confessus fuerit, denuo baptizandus est? aut si, antequam discat et confiteatur, hoc sentire inueniatur et quid abicere debeat quidue credere doceatur manifestumque fiat in ea falsitate fidei baptizatum fuisse, numquid denuo baptizandus est? quid ita? quia
Abbreviated transcription (Latin):
mine ueritatis. Animalis inquit
homo non ꝑcipit quae sunt sp̃s
dĩ. & tamen dehis hoc dicebat
quos iam fuisse bapti ⁊atos ipse
manifestat. eis enĩ dicit. nũquid
paulus crucifixus ẽ ꝓuobis. aut
in nomine pauli baptizati estis:
habebant ergo isti baptismi sacra¬
mentũ. &tam̃ carnaliter sapien¬
do quid poterant dedõ credere
nisi secundũ sensũ carnissue ubi
animalis homo ñ percipit quȩ s̃
sp̃s dĩ. talibus dicit. ñ potui uob̃
loqui quasi spiritalib sed quasi
carnalib quasi paruulis in xp̃o
lac uobis potũ dedi non escam
nondũ enĩ poteratis sed nec ad¬
huc quidẽ potestis. adhuc enĩ
estis carnales : Tales etiã circũ¬
feruntur omni uento doctrinȩ
de quib dicit. ut ultra ñ simus
paruuili iactati & circum lati om¬
ni uento doctrinȩ. nũquid ergo
isti siꝓfecerint usq ad spiritalẽ
hominis interioris a etatem &
intellegentiȩ sinceritate cogno¬
uerint quã longe alit̃ perfal¬

Expanded text:
mine ueritatis: animalis, inquit, mine ueritatis: animalis, inquit, homo non percipit quae sunt spiritus dei. et tamen de his hoc dicebat, quos iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habebant ergo isti baptismi sacramentum, et tamen carnaliter sapiendo quid poterant de deo credere nisi secundum sensum carnis suae, ubi animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei? talibus dicit: non potui uobis loqui quasi spiritalibus, sed quasi cvobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales . Tales etiam circumferuntur omni vento doctrinae de qualibus dicit: Ut ultra non simus parvuli, jactati et circumlati omni vento doctrinae . Numquid ergo isti si profecerint usque ad spiritualem hominis interioris aetatem, et intelligentiae sinceritate cognouerint, quam longe aliter per fal
Abbreviated transcription (Latin):
salutis uiã sed ad sacramenti ques¬
tionẽ nhil inter est. Fieri enĩ po¬
test ut homo integrum habeat
sacramentũ & ꝓuersã fidem sic̃
fieri potest ut integra teneat uer¬
ba symboli &tamen non rectecre¬
dat siue de ipsa trinitate. siue
deresurrectione uel aliꝗd aliud
neque enm parua resest in ipsa
intus catholica tenere inte grã
fidem ita ut omnino non deali¬
qua creatura sed de ipso dõ nihil
aliter credat quam ueritas ha¬
b&. Num quid num ergo
si in ipsa catholica baptiratus
postea legendo & pacifice dis¬
serendo ipso dño reuelante
cognouerit aliter se antea cre¬
didisse quam debuit denu¬
o baptizandus est
Quis autem carnulis & anima¬
lis homo non perfantas macta
sui cordis euagetur & consti¬
tuat sibi dm̃ qualisei ꝓsuo car¬
nali sensu placuerit. atq: itacre¬
dat tantũ longe alit̃ quã ds̃ ẽ
quantũ aueritate uanitas dif¬
fert .: Uerissimã quippe senten¬
tiam dixit apostolus plenus lu¬

Expanded text:
salutis uiam, sed ad sacramenti quaessalutis uiam, sed ad sacramenti quaestionem nihil interest. fieri enim potest ut homo integrum habeat sacramentum et peruersam fidem, sicut fieri potest ut integra teneat uerba symboli et tamen non recte credat siue de ipsa trinitate siue de resurrectione uel aliquid aliud. neque enim parua res est in ipsa intus catholica tenere integram fidem, ita ut omnino non de aliqua creatura, sed de ipso deo nihil aliter credat quam ueritas habet. numquidnam ergo, si in ipsa catholica baptizatus postea legendo audiendo et pacifice disserendo ipso domino reuelante cognouerit aliter se antea credidisse quam debuit, denuo baptizandus est? quis autem carnalis et animalis homo non per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credat tantum longe aliter quam deus est, quantum a ueritate uanitas differt? uerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus lu
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ ꝓpter eandẽ discordiȩ foe¬
ditatẽ & dissensionis iniquitatẽ.
tunc incipit ualere iđẽ baptism
ad dimittenda peccata cũ ad eccłs
pacẽ uenerint ut uere dmissa non
r&ineant᷑ neq ut ille baptismus
quast alienꝰ aut alius in probetur
ut alter tradat᷑ sed ut idẽ ipse qui
ꝓpt̃ discordiã foris operabat᷑ mor¬
tẽ ꝓpt̃ pacẽ intus opereur salu¬
tẽ. Idẽ quippe odor erat de quo
dicit apostolus xp̃i bonus odor
sumꝰ in omn loco & tam̃ in his qui
salui fiuit inquit & in his qui pere¬
unt: Aliis quidẽ odor uite in uitã
Alus aut̃ odor mortis in mortem.
Quod & sidealia re dix̃: ad hoc ego
posui ut intellegatur aliquod
bonum non solum uitã posse ope¬
rari bene utentib sed &iã mortẽ
male utentib Nec inter c̃cum
desacram̃ti integritate & sc̃ĩtate
tractatur ꝗd credat & quali fide
imbutus sit ille qui accipit sacra¬
m̃tum inter ẽ quidẽ plurimũ ad

Expanded text:
catorum propter eandem discordiae foecatorum propter eandem discordiae foeditatem et dissensionis iniquitatem, tunc incipit ualere idem baptismus ad dimittenda peccata, cum ad ecclesiae pacem uenerint, ut uere dimissa non retineantur neque ut ille baptismus quasi alienus aut alius inprobetur, ut alter tradatur, sed ut idem ipse, qui propter discordiam foris operabatur mortem, propter pacem intus operetur salutem. idem quippe odor erat de quo dicit apostolus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et tamen: et in his qui salui fiunt, inquit, et in his qui pereunt aliis quidem odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. quod etsi de alia re dixit, ad hoc ego posui, ut intellegatur aliquod bonum non solum uitam posse operari bene utentibus, sed etiam mortem male utentibus. Nec interest, cum de sacramenti integritate et sanctitate tractatur, quid credat et quali fide imbutus sit ille qui accipit sacramentum. interest quidem plurimum ad
Abbreviated transcription (Latin):
pini sanari oporter&. si ab agrip¬
pino usq ad cyprianũ hoc tenebat
ecđa. Curdeniq tot cius collegȩ
in concilio dixer̃ rationẽ & ueri¬
tatẽ consu&udin pręponendicm
ac non potius dixerunt: eos qui
aliud facere uellent & contraue¬
ritatem & contra c̃su& udinẽ face¬
re. Derenssione aut̃ peccatoꝵ u
trũ ꝑbaptismũ apud her& icos fi¬
at ꝗd n: h uider&ur iã in aliouo¬
lumne scripsi sed &iã hic breuit̃
cõmemoro. si fit illicremssio de¬
bitoꝵ per baptismi sc̃itatẽ rursus
debita redeunt ꝑ hȩresis aut scis¬
matis obstinationẽ & ideo neces¬
sicriũ habent huius modi homines
uenre ad catholicã pacẽ ut hȩr&i¬
ci & scismatici iã cẽ desinant &eoꝵ
quȩ in illos redierant peccatoꝵ pur¬
gationem inuntatis uinculo cari¬
tate operante mereantur. Si
aut̃ quãuis apud hȩr&eicos uelscis¬
maticos idẽ sit baptismus xp̃i ñ
tamen ibi operat᷑ remssionẽ pec¬

Expanded text:
pini sanari oporteret, si ab Agrippini sanari oporteret, si ab Agrippino usque ad Cyprianum hoc tenebat ecclesia? cur denique tot eius collegae in concilio dixerunt rationem et ueritatem consuetudini praeponendam ac non potius dixerunt eos, qui aliud facere uellent, et contra ueritatem et contra consuetudinem facere? De remissione autem peccatorum, utrum per baptismum aput haereticos fiat, quid mihi uideretur iam in alio uolumine scripsi; sed etiam hic breuiter commemoro. si fit illic remissio debitorum per baptismi sanctitatem, rursus debita redeunt per haeresis aut schismatis obstinationem, et ideo necessarium habent huiusmodi homines uenire ad catholicam pacem, ut haeretici et schismatici esse iam desinant et eorum quae in illos redierant peccatorum purgationem in unitatis uinculo caritate operante mereantur. si autem, quamuis aput haereticos uel schismaticos idem sit baptismus Christi, non tamen ibi operatur remissionem pec
Abbreviated transcription (Latin):
inquit multiedonga aetas e quo
sub agrippino bonȩ memoriȩ
uiro. conuenientes episcopi plu¬
rimi hoc statuerunt. Promde
ab ipso agrippino resnoua facta
est. Quomodo aut̃ dicat atq ex¬
inde in hodiernum totmliahere¬
ticoꝵ. in ꝓuincus nrĩs ad eccłam
conuersi non aspernati st̃ neq
cuncti ĩmo & rationabilit̃ & li¬
bent̃ amplexi sint ut lauacri uita¬
lis & salutaris baptism gratiam
c̃sequerent᷑ Nonuideo nsi forte
hoc dicat exinde in hodiernũ qui¬
a nulla de illis ex quo in eccłe ꝑ
agrippini concilium baptuati st̃
quȩ stio alicuius ex cõmunications
exortu est. C&erum si perma¬
nebat ab agrippino usq adcrpri¬
anum consu&cudo baptiandi
ab her&icis uenentes. ut quid
facta st acypriano dehacre con¬
cilia: Ut ꝗd eidem iubaiano dic̃
ñ se rem nouã facere aut repen¬
tinã sed agrippinus institutã
Cur deniq: iubaianus denouitate
tur bar& ut eũ ꝑ auctoritatẽ agrip¬

Expanded text:
inquit, multi et longa aetas ex quo inquit, multi et longa aetas ex quo sub Agrippino bonae memoriae uiro conuenientes episcopi plurimi hoc statuerunt. proinde ab ipso Agrippino res noua facta est. quomodo autem dicat: adque exinde in hodiernum tot milia haereticorum in prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non aspernati sunt neque cunctati. immo et rationabiliter et libenter amplexi sunt, ut lauacri uitalis et salutaris baptismi gratiam consequerentur, non uideo, nisi forte hoc dicat \'exinde in hodiernum\', quia nulla de illis, ex quo in ecclesia per Agrippini concilium baptizati sunt, quaestio alicuius excommunicationis exorta est. ceterum si permanebat ab Agrippino usque ad Cyprianum consuetudo baptizandi ab haereticis uenientes, ut quid facta sunt a Cypriano de hac re concilia? ut quid eidem Iubaiano dicit non se rem nouam facere aut repentinam, sed ab Agrippino institutam? cur enim Iubaianus de nouitate turbaretur, ut eum per auctoritatem Agrip
Abbreviated transcription (Latin):
heretici rebaptizare non debeant
aliud curcatholica. Her&icire
enĩ nec suncatholica faciendũ
eẽt facere deber&. quia hoc inca¬
tholicis non eẽ dicunt qđ ipsicum
ibi essent acceperunt & cũ disce¬
derent abstuler̃. catholica uero
ꝓpt̃ea non deb& iterare baptismũ
qui apud her&icos datus est ne ui¬
aut eos non habere qđ intus cum
acciperent. ammittere utique
foras exeundo non possent. Hoc
enĩ &iam ipse cyprianus cum c&e¬
ris statuit. ut si abheresib redi¬
rent ad ecclesiam. qui cum que
in ea fuerint baptizati. non iam
perbaptis mum sed perpeniten
recipiunt remeantes. Non aut̃
sicut hȩresis ipsoꝵ est sicut error
ipscꝵ ẽ. sicut sacrilegiũ dissenons
ipsoꝵ itaq cũ illa ipsoꝵ mala quan¬
doredeunt corriguntur. In eo qđ
ipsoꝵ non est ille agnoscendus est
cuius est. Ideo aut̃ se nouã aut
repentinã rem status se beatus
cyprianꝰ ostendit. quia subagrip¬
pino fieri iã coeperat. Anni st̃

Expanded text:
haeretici rebaptizare non debeant, haeretici rebaptizare non debeant, aliud cur catholica. haeretici enim nec si in catholica faciendum esset facere deberent, quia hoc in catholicis non esse dicunt, quod ipsi cum ibi essent acceperunt et cum discederent abstulerunt. catholica uero propterea non debet iterare baptismum qui aput haereticos datus est, ne iuisti est aut eos non habere, quod intus cum acciperent amittere utique foras exeundo non possent. hoc enim etiam ipse Cyprianus cum ceteris statuit, ut, si ab haeresibus redirent ad ecclesiam quicumque in ea fuerant baptizati, non iam per baptismum sed per paeniterecipiunt remeantes. non autem, sicut haeresis ipsorum est, sicut error ipsorum est, sicut sacrilegium dissensionis ipsorum. itaque cum illa ipsorum mala quando redeunt corriguntur, in eo quod ipsorum non est ille agnoscendus est cuius est. Ideo autem non se nouam aut repentinam rem statuisse beatus Cyprianus ostendit, quia sub Agrippino fieri iam coeperat. anni sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ adulteros & in adulteris sc̃s est.
quãuis illi sint inpudici & inmun¬
di quia ipsa eiꝰ sc̃itas pollui non
potest. & sacram̃to suo diuina
uirtus adsistit. siue ad salutem
bene utentium. siue ad ꝑnetiem
male utentium. Anuero solis
uel &iã lucerne lux cũ ꝑcȩnosa
diffunditur. nihil inde sordi¬
ũ contrahit. & baptismus xp̃i
potest cuius quã scelerib in qui¬
nari. sienĩ adipsas res uisibi¬
les quib sucram̃ta tractant᷑ ani¬
mum c̃feram. quis nesciat eas
eẽ corruptibiles. Siaut̃ ad id
qđ ꝑillas agit᷑. quis nonuide at̃.
ñ posse corrũpi quã homines per
quos agit᷑ ꝓsuis morib uel p̃ma
ꝑcipiant uel poenas luant.
Recte aut̃ non mouit cyprianũ:
qđ scripsit iubaianus nouatianen¬
ses. rebaptizare eos qui ad se ex
catholita uenirent. neq: enim
quicquid herecici peruerse fue¬
rint imitati. ꝓpter ea faciendum
a catholicis non est quia illi suni
liter faciunt. sed aliud est cur

Expanded text:
per adulteros et in adulteris sanctus est, per adulteros et in adulteris sanctus est, quamuis illi sint inpudici et inmundi, quia ipsa eius sanctitas pollui non potest et sacramento suo diuina uirtus adsistit siue ad salutem bene utentium siue ad perniciem male utentium. an uero solis uel etiam lucernae lux, cum per caenosa diffunditur, nihil inde sordium contrahit, et baptismus Christi potest cuiusquam sceleribus inquinari? si enim ad ipsas res uisibiles quibus sacramenta tractantur animum conferamus, quis nesciat eas esse corruptibiles? si autem ad id quod per illas agitur, quis non uideat non posse corrumpi, quamuis homines per quos agitur pro suis moribus uel praemia percipiant uel poenas luant? Recte autem non mouit Cyprianum, quod scripsit Iubaianus Nouatianenses rebaptizare eos qui ad se ex catholica uenirent. neque enim quidquid haeretici peruerse fuerint imitati propterea faciendum a catholicis non est, quia illi simi- Uter faciunt; sed aliud est cur
Abbreviated transcription (Latin):
dent baptismi sacram̃tum. rec¬
te tamen facere extra eccłam
colligere & contra ecđam sen¬
tire sed aliud ẽ non habere ali¬
quid. aliud ñ iure habere uel
in licite usurpare. Nonitaq
non her&ici solũ. sed &iam om̃s
iniqui & impi sed tam̃ illi cor¬
rigendi aut puniendi illa ue¬
ro agnoscenda & ueneranda
st̃. Dicit sune dehacre nonu¬
nũ sed duo uel amplius facta
eẽ concilia sed tamen affricana:
Nam & in quođã septua ginta
& unum epis copos fuisse com¬
memorat. Quoꝵ omnium auc¬
toritati in uniuersȩ eccłe . cum
longe pluribus episcopis toto
orbe diffusȩ. auctoritatem non
dubitamus cum ipsius cyprian
pace p̃ponere. cuuis uniuersȩ
eccłȩ in euulsibile mẽ brum se
eẽ gaudebat. Non ẽ autem
aqua ꝓfana & adultera suꝑ quã
di nomen inuoc&ur &iã sia pro¬
fans & adulteris in uoc&ur qui a
nec ipsa creatura nec nom̃ ipsum ad¬
ulterũ est. Baptismus uero xp̃i
uerbis euuangelicis c̃secratus &

Expanded text:
dent baptismi sacramentum, recdent baptismi sacramentum, recte tamen facere extra ecclesiam colligere et contra ecclesiam sentire. sed aliud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite usurpare. non itaqunon haeretici solum sed etiam omnes iniqui et impii. sed tamen illi corrigendi aut puniendi, illa uero agnoscenda et ueneranda sunt. Dicit sane de hac re non unum, sed duo uel amplius facta esse concilia, sed tamen Africana. nam et in quodam septuaginta et unum episcopos fuisse commemorat, quorum omnium auctoritati uniuersae ecclesiae cum longe pluribus episcopis toto orbe diffusae auctoritatem non dubitamus cum ipsius Cypriani pace praeponere, cuius uniuersae ecclesiae ineuulsibile membrum se esse gaudebat. Non est autem aqua profana et adultera super quam dei nomen inuocatur, etiamsi a profanis et adulteris inuocetur, quia nec ipsa creatura nec ipsum nomen adulterum est. baptismus uero Christi uerbis euangelicis consecratus et
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt huic consu&udini eẽ
p̃ponendã liquide iuxerit
si autẽ uenitas id aperuerit ẽẽ
r&inendum. quod illa consue¬
tudo p̃scripserat. manfestum
erit nec illam frustra fuisse
in stitutam. atꝙ roboratam.
& uigilantius &iam post istas
disputationes tanti sac cram̃ti
scluberrimã obseruationem
in eccłã catholica non potuisse
mutari. sed conciliorũ &iã ma¬
iore robore confirmatã reli¬
giosissime custo diri.
Scribit ergo ad uibaianum cy¬
prianus deher&icorũ baptis¬
mo. qui uidentur ei foris positi.
& extra ecclesiam constituti
uindicare sibi rem. nec uiris sui¬
nec potestatis . quod nos inquit
nec ratum possumus nec legiti¬
mũ putare. quando hoc apud
eos esse const& inlicitum.
Nec nos abnuimus eũ qui apud
her&icos. uel in aliquo scismate
extra cõmunionem eccłs bapti¬
zat᷑ non ei ꝓdesse in quantum
her&icoꝵ & scismaticorũ ꝑ uer¬
sitati consentit. nec illos quibap¬
tizant quam uis ipsum & uerũ

Expanded text:
dicunt huic consuetudini esse dicunt huic consuetudini esse praeponendam liquide luxerit. si autem ueritas id aperuerit esse retinendum quod illa consuetudo praescripserat, manifestum erit nec illam frustra fuisse institutam , adque roboratam et uigilantius etiam post istas disputationes tanti sacramenti saluberrimam obseruationem in ecclesia catholica non potuisse mutari, sed conciliorum etiam maiore robore confirmatam religiosissime custodiri. Scribit ergo ad Iubaianum Cyprianus de haereticorum baptismo, qui uidentur ei foet extra Ecclesiam constituti, vindicant sibi rem nec nec potestatis: quod nos, inquit, nec ratum possumus nec legitimum putare, quando hoc aput eos esse constet inlicitum. nec nos abnuimus, cum qui aput haereticos uel in aliquo schismate extra communionem ecclesiae baptizatur, non ei prodesse in quantum haereticorum et schismaticorum peruersitati consentit, nec illos qui baptizant, quamuis ipsum et uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cum cidebat. cessit paulo ueri¬
tatem predicanti. satis indicat.
quod aliud &iam debaptis mo
fieri solebat. simul & ad mo¬
n& nos non fuisse in possibile
ut de baptismo cyprianus ali¬
quid aliter saper&. quam ue¬
ritas postulabat. quȩ ab ecclesi¬
a & ante illum & post illum re¬
tenta est. si potuit aliquid &iã
p&rus aliter sapere quod ueri¬
tas non habebat. Quam paulo a¬
postolo doctore dicimus
r&icis sine ecclesiȩ baptismo
admittendis. nono. consu&udi¬
nem rationi &ueritati prepo
nat. qui consu&udinem rationi
& ueritati preponat. qui consu¬
&udinem ratio & ueritas exclu
dit semper. Saratio si ueritas
optime sed hoc mox uidebimꝰ.
inter im aliam fuisse consu&u¬
dinem. &iam uerbis huis appa¬
r&. Item honoratus atucca dix̃¬
Cumxp̃s ueritas sit. magis ueri¬
tatem quam consu&udinem
sequi debemus . his omnibus sen
tentiis declaratur. non extra ec¬
cdesiȩ communionem nos esse
constitutos. donec ueritas quã

Expanded text:
cumcidebat, cessit Paulo vericumcidebat, cessit Paulo veritatem praedidicanti, satis indicat quod aliud etiam de Baptismo fieri solebat. Simul et admonet nos, non fuisse impossibile ut de Baptismo Cyprianus aliquid aliter saperet quam veritas postulabat, quae ab Ecclesia et ante illum et post illum retenta est; si potuit aliquid etiam Petrus aliter sapere quod ueritas non habebat, quam Paulo apostolo doctore didicimureticis sine ecclesiae baptismo admittendis nemo consuetudinem rationi et , ueritati praepo consuetudinem rationi et , ueritati praeponat, quia consuetudinem ratio et ueritas semper excludit. si ratio, si ueritas, optime. sed hoc mox uidebimus; interim aliam fuisse consuetudinem etiam uerbis huius apparet. Item Honoratus a Tucca dixCum Christus ueritas sit, magis ueritatem quam consuetudinem sequi debemus, ut haereticos qui tentiis declaratur non extra ecclesiae communionem nos esse constitutos, donec ueritas quam
Abbreviated transcription (Latin):
lio castus sic censis. qui contẽ¬
ta ueritate presumit consue
tudinem sequi. aut circa fra¬
tres inuidus est & malignus.
quibus ueritas reuelatur
Aut circa dm̃ ingratus est cuius
inspiratione ecclesia eius instra¬
itur. Utrum ueritas reue¬
lata sit mox queremus. Tam̃
aliam fuisse ecclesiȩ consu&u¬
dinem &iam ifte confessus ẽ
Dicit & libosus uagensis. in euuan¬
gelio dñs ego sum in quit ueritas.
Non dixit ego sum consu&udo.
ltaque ueritate mani festata.
caedat consu&udo ueritati
Plane quis dubit& ueritatim¬
nifeftate debere consu&udinẽ
cedere sed de manifestata ue¬
ritate ui debimus: Nuncta:¬
men & ifte aliam fuisse con sue¬
tudinem manifestat. r¬
Item tosimus atarassac dixit.
Reuelatione facta ueriatis cȩ¬
dat error ueritati. Quia & pe¬
trus qui prius circum cidebat.
cessit paulo ueritatem praedi
Noluit quidem ifte
dicere consu&udinem seder¬
rorem. Uerumtamen cum di¬
cit quia & p&rus qui prius cir¬

Expanded text:
lio Castus Siccensis: Qui contemlio Castus Siccensis: Qui contempta ueritate prtudinem sequi aut circa fratres inuidus est et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa Deum ingratus cuius inspiratione ecclesia eius instruitur . utrum ueritas reuelata sit, mox quaeremus; tamen aliam fuisse ecclesiae consuetudinem etiam iste confessus est. Dicit et Libosus Uagensis: In euangelio dominus ego sum, inquit, ueritas. non dixit: ego sum consuetudo. itaque ueritate manifestata cedat consuetudo ueritati. plane quis dubitet ueritati manifestatae debere consuetudinem cedere? sed de manifestata ueritate uidebimus; nunc tamen et iste aliam fuisse consuetudinem manifestat. Item Zosimus a Tarassa Reuelatione facta ueritatis cedat error ueritati, quia et Petrus qui prius circumcidebat cessit Paulo ueritatem praediNoluit quidem iste dicere consuetudinem, sed errorem: verumtamen cum dicit, Quia et Petrus qui prius cir
Abbreviated transcription (Latin):
ab codem data est. recitatam
nobis sicut in concilio recitatu
est. Legat eam primo qui lec¬
turus haec est quae dicturus
sum. Nequid forte necessan¬
um me sub traxisse arbitre¬
tur. Nimis enim longũ
est nec ad explicationem sus¬
cepte rei pertin&. ut omnia
uerba huius aepistolȩ nunc
commemorentur anobis
inter imteneam dum ista.
pertracto respondeo
Primum mihi cypriani lit¬
tera suggessisse. quod teneam
donec perspiciam. quale sit
quod coepit postea disputa¬
ri Ait quippe ipse cy pri¬
anus sed dicit aliquis. quid
ergo fi& dehis. qui in pr&ceri¬
tum deheresi uenientes ad ec¬
desiam sine baptismo amnis¬
si sunt. Utrum isti reuera
sine baptismo fuerint. an ideo
sint admissi quia illi qui
admittebant eos habere
baptismum intellegebant
mox considerabimus
Uerum tamen quȩ soler& eccle¬
siȩ consu&udo. satis idem cypri¬
anus ostendit . qui ait in pr&ce¬
ritum deheresi ad ecclesiam
uenientes. sine baptismo adms¬
sos. Dicit &iam in ipso conci¬

Expanded text:
ab eodem data est, recitatam ab eodem data est, recitatam nobis, sicut in concilio recitata est. Legat eam primo, qui lecturus est haec quae dicturus sum, ne quid forte necessarium me subtraxisse arbitretur. Nimis enim longum est, nec ad explicationem susceptae rei pertinet, ut omnia verba hujus epistolae nunc commemorentur a nobisinterim teneam dum ista pertracto: respondeo, primum mihi Cypriani litteras suggessisse quod teneam, donec perspiciam quale sit quod coepit postea disputari. Ait quippe ipse Cyprianus: Sed dicit aliquis, Quid ergo fiet de his qui in praeteritum de haeresi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum isti reuera sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia illi qui admittebant eos habere baptismum intellegebant, mox considerabimus. uerumtamen quae soleret esse ecclesiae consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos. Dicit etiam in ipso conci
Abbreviated transcription (Latin):
tes. latinas grecas. barbaras
& ipsam hebream ecclesia toto
orbe diffusa parere potuit.
quȩ ipsum quoque pepererat.
quimihi nullomodo uideri po¬
tuerunt. fruftra noluisse is¬
tam tenere sententiam . non
quia fieri non potuit. ut in ob¬
scurissima questione uerius
pluribus unus. pauciue senti¬
rent. sed quia non facile pro
uno uel paucis aduersus in¬
numerabiles eiusdem religi¬
onis & unitatis uiros. & mag¬
no ingenio & uberiori doc¬
trina preditos. nisi pertracta¬
tis pro uiribus atque perspec¬
tis rebus. ferenda sententia
est. Itaque sollititius in¬
quirenti. quanta mihi & iam
ipsius cypriani litterȩ sug¬
gesserint. pro hac sententia
quam nunc eoclesia catholica
ten&. ut xp̃i baptismus non
exmerito eorum perquos da¬
tur. sed exipsius dequo dic¬
tum est. hic est qui baptizat
agnoscendus . & ad probandus
sit. in progressu sermonis nr̃i
res ipsa indicabit.
Arbitremur itaqueiam illã
epistolam. quȩ adiubaianum¬

Expanded text:
tes Latinas Graecas barbaras tes Latinas Graecas barbaras et ipsam Hebraeam ecclesia toto orbe diffusa parere potuit, quae ipsum quoque pepererat, qui mihi nullo modo uideri potuerunt frustra noluisse istam tenere sententiam, non quia fieri non potuit ut in obscurissima quaestione uerius pluribus unus pauciue sentirent, sed quia non facile pro uno uel paucis aduersus innumerabiles eiusdem religionis et unitatis uiros et magno ingenio et uberi doctrina praeditos nisi pertractatis pro uiribus adque perspectis rebus ferenda sententia est. itaque sollicitius inquirenti quanta mihi etiam ipsius Cypriani litterae suggesserint pro hac sententia quam nunc ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum per quos datur, sed ex ipsius de quo dictum est: hic est qui baptizat agnoscendus et adprobandus sit, in progressu sermonis nostri res ipsa indicabit. arbitremur itaque iam illam epistulam quae ad
Abbreviated transcription (Latin):
ponendi nos in ecclesiȩ suȩ
gubernatione & de actu nr̃o
iudicandi. Subtanti ergo com¬
memoratione iuditu. uerum ex¬
spectans audire a collegis prior
eis mentiendi preber& exem¬
plum Auerterit ds̃ banc
dementiam aquolib& xp̃iano.
quanto magis acypriano
Habemus ergo querendi liberũ
arbitrium ipsius cypriani. nob
mitissimo &ueracissimo ser¬
mone concessum. Iam qui¬
dem incipiunt eius collegę ꝓ¬
prias proferre sententias.
sed ad iubaianum datas literas
audierunt. Recitatȩ sunt
enim sicut in exordio comme¬
moratum est. & nobis ergo
recitentur. ut nos quoque inde
quid sentiri oporteat. quantũ
dñs aduiuat indagemus
Dicit forsitan quispiam. quid
ergo tu modo dicis. quid ad
iubaianum scripserit cypria¬
nus iam legi fateor. & profec¬
to issem in eandem sententiã
nisi me ad diligentiorem consi¬
derationem reuocaret. tanta
auctoritas aliorum. quos uel par¬
tes gratia doctrinȩ. uel &iam
fortasse doctiores pertot gen¬

Expanded text:
ponendi nos in ecclesiae suae ponendi nos in ecclesiae suae gubernatione et de actu nostro iudicandi. sub tanti ergo commemoratione iudicii uerum expectans audire a collegis prior eis mentiendi praeberet exemplum? auerterit deus hanc dementiam a quolibet christiano, quanto magis a Cypriano! habemus ergo quaerendi liberum arbitrium ipsius Cypriani nobis mitissimo et ueracissimo sermone concessum. Iam quidem incipiunt eius collegae proprias proferre sententias, sed ad Iubaianum datas litteras audierunt; recitatae sunt enim, sicut in exordio commemoratum est. et nobis ergo recitentur, ut nos. quoque inde, quid sentiri oporteat, quantum dominus adiuuat indagemus. dicit forsitan quispiam: quid ergo? tu modo discis quid ad Iubaianum scripserit Cyprianus?\' iam legi, fateor, et profecto issem in eandem sententiam, nisi me ad diligentiorem considerationem reuocaret tanta auctoritas aliorum, quos uel pares gratia doctrinae uel etiam fortasse doctiores per tot gen
Abbreviated transcription (Latin):
sima perspectione discussȩ
sunt Nouerat enim quan¬
tam sacramenti profundita¬
tem. tunc omnis ecclesia uari¬
a disputatione uersabat. libe¬
rumque faciebat quȩrendi
arbitrium. ut ex aminata ue¬
ritas pander&ur
Neque enim menciebatur. &
simpliciores collegas suos inuer¬
bo capero cogitabat. ut cum
se diuersum sentire prodidis¬
sent tunc contra quampro
miserat ex commucandos esse
censerat. Ab sit ab animatã
sc̃a ista scelerata perfidia. qui
hoc d&ali uiro quasi cum eĩ
laude sentiunt. nihil aliud
quam se ipsos tales esse prositen¬
tur: Ego cyprianum catho¬
licum episcopum catholicum
martyrem & quanto magis
magnus erat. tanto se in omn¬
bus humiliantem . ut coram dõ
inuenir& gratiam. Nullo pror¬
sus modo crediderim in sc̃o
praesertim concilio collega¬
rum. aliud ore protulis se quã
corde gestabat: Prȩsertim
cum addat & dicat. sed exspec¬
temus uniuersi iudicium dñi
nostri iħu xp̃i qui unus & so¬
lus hab& potestatem & pre¬

Expanded text:
sima perspectione discussae sima perspectione discussae sunt. nouerat enim, quantam sacramenti profunditatem tunc omnis ecclesia uaria disputatione uersabat, liberumque faciebat quaerendi arbitrium, ut examinata ueritas panderetur. neque enim mentiebatur et simpliciores collegas suos in uerbo capere cogitabat, ut, cum se diuersum sentire prodidissent, tunc contra quam promiserat, excommunicandos esse censeret. Absit ab anima tam sancta ista scelerata perfidia: qui hoc de tali viro quasi cum ejus laude sentiunt, nihil aliud quam se ipsos tales esse profitentur. Ego Cyprianum catholicum episcopum, catholicum martyrem, et quanto magis magnus erat, tanto se in omnibus humiliantem, ut coram Deo inveniret gratiam , nullo prorsus modo crediderim, in sancto praesertim concilio collegarum, aliud ore protulisse quam corde gestabat, praesertim cum addat et dicat: Sed exspectemus universi judicium Domini nostri Jesu Christi, qui unus et solus habet potestatem et prae
Abbreviated transcription (Latin):
lam qua hoc iubaciano persua sũ
est. donec enim per suadeatur &
nobis si hoc persuaderi ueris rati¬
onibus potest. securos nos de ui¬
re catholicȩ communionis facit
ipse cyprianus. sequitur enim
& dicit super est ut dehac ipsa
re singuli quid sentiamus. pro¬
feramus neminem iidicantes
aut aiire communionis aliquẽ
sidiuersum senserit amouentes
Non solũ ergomhsaluduire cõmu¬
nionis adhuc uerum querere. sed
&iam diuersum sentire concedit:
Neꝙ enim quis quam nostrum in¬
quit. episcopum se episcoporum
constituit. Aut tyrannico ter¬
rore ad obsequendi necessitatẽ
collegas suos adigit
Quid mansu&xius. Quidhumilius.
Nulla nos certe d&err& aucto¬
ritas. aquȩrendo quid uerum
sit. Quando habeat in quit om̃s
episcopus prolicentia liberta¬
tis & postestatis suȩ arbitrium
proprium tam que idicari ab
alio non possit. qua nec ipse po¬
test alierum iudicare
Opinor utique in his questio¬
nibus. quȩ nondum cliquatis¬

Expanded text:
lam qua hoc Iubaiano persuasum lam qua hoc Iubaiano persuasum est? donec enim persuadeatur et nobis, si hoc persuaderi ueris rationibus potest, securos nos de iure catholicae communionis facit ipse Cyprianus. Sequitur enim et dicit: superest ut de hac ipsa re singuli quid sentiamus proferamus, neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. non solum ergo mihi saluo iure communionis adhuc uerum quaerere sed etiam diuersum sentire concedit. neque enim quisquam nostrum, inquit, episcopum se episcoporum constituit aut tyrannico terrore ad obsequendi necessitatem collegas suos adigit. quid mansuetius, quid humilius? nulla nos certe deterret auctoritas a quaerendo quid uerum sit. quando habeat, inquit, omnis episcopus pro licentia libertatis et potestatis suae arbitrium palio non possit, quam nec ipse potest alterum iudicare, opinor utique in his quaestionibus quae nondum eliquatis
Abbreviated transcription (Latin):
sum concilium quia maximia¬
nistarum baptismum recepe¬
runt. Nunc ergo nos manen¬
tes in exemplo cypriani. consi¬
deremus &iam concilium cy¬
priani. Quid ait cyprianus
Audiftis inquid collegę dilec¬
tissimi quid mihi iubaianus
co episcopus noster scripserit.
consulens medio critatem nos¬
tram de inlicito & profano hȩ¬
r&icorum baptismo. quidque
ego ei rescripserim censens sci¬
lic& quod semel atꝙ iterum
& sepe censuimus her&icos ad
ecclesiam uenientes. ecclesiȩ bap¬
tismo baptirari & scificari opor¬
tere. Item lectȩ sunt uobis & ali¬
eiubaiani literȩ. quibus prosua
sincera & religiosa de uotiono.
ad epistolam nostram rescri¬
bens. nontantum consensit sed
& instructum se esse gratias
egit. His uerbis beati eyprian
accepimus eum aiubaiano esse
consultum & quod responderit
consulenti. & quod ille in¬
structum se esse gratias egit.
Num quid iam pertinaces ex isti¬
mari debemus. siconsiderare uo¬
luerimus eandem ipsam episto¬

Expanded text:
sum concilium, quia Maximiasum concilium, quia Maximianistarum baptismum receperunt. Nunc ergo nos manentes in exemplo Cypriani consideremus etiam concilium Cypriani. quid ait Cyprianus? Audistis, inquit, collegae dilectissimi, quid mihi lubaianus coepi. scoconsulens mediocritatem nostram de illicito et profano haereticorum baptismo, et quid ego ei rescripserim, censens scilicet quod semel atque iterum et saepe censuimus, haereticos ad Ecclesiam venientes, Ecclesiae Baptismo baptizari et sanctificari oportere. item lectae sunt uobis et aliae Iubaiani litterae quibus pro sua sincera et religiosa deuotione ad epistulam nostram rescribens non tantum consensit, sed et instructum se esse gratias egit. his uerbis beati Cypriani accepimus eum a Iubaiano esse consultum et quod responderit consulenti et quod ille instructum se esse gratias egit. numquid iam pertinaces existimari debemus, si considerare uoluerimus eandem ipsam epistu
Abbreviated transcription (Latin):
torum quos in affrica in fama¬
uerunt. & intrans marino iudi¬
cio non conuicerunt. se ab orbis
terrarum communione separa¬
runt. Cum &iam siuera cri¬
mina abicerent multa sunt ma¬
iora scelera haeresum & scisma¬
tum. unde sine baptismo sicut
sensit ipse uenientes & incatho¬
licam communionem non per
baptismum recepti. non potue¬
runt maculare yprianum.
Neque in eo ipso in quo sedicunt
imitari cyprianum. inueniunt
quid respondeant de recepto
baptismo maximianistarum.
cum eis quos ex eo numero. quos
concilio suo plenario damnatos.
&iam terrenarum postes¬
tatum iudicio ipersecuti. in suã
communionem in eodem ipso epis¬
copatu in quo damnauerant
reuocauerunt. Qua propter
sitemporibus cypriani perdi¬
dit ecclesiam malorum commu¬
nio non habent isti sue commu¬
nionis originem. si autem non
perdidit non habent suȩ pre¬
cisionis aliquam defensionem.
Insuper nec exemplum cypria¬
ni sectantes. quia unitatis uin¬
culum disruperunt: Nec ip̃¬

Expanded text:
torum,. quos in Africa infamatorum,. quos in Africa infamauerunt et in transmarino iudicio non conuicerunt, se ab orbis terrarum communione separarunt, cum etiam si uera crimina obicerent multo sunt maiora scelera haeresum et schismatum. unde sine baptismo sicut sensit ipse uenientes et in catholicam communionem non per baptismum recepti non potuerunt maculare Cyprianum. neque in eo ipso, in quo se dicunt imitari Cyprianum, inueniunt quid respondeant de - recepto baptismo Maximianistarum cum eis, quos ex eo numero, quos concilio suo plenario damnatos etiam terrenarum potestatum iudicio persecuti sunt, in suam communionem in eodem ipso episcopatu in quo damnauerant reuocauerunt. quapropter si temporibus Cypriani perdidit ecclesiam malorum communio, non habent isti suae communionis originem. si autem non perdidit, non habent suae praecisionis aliquam defensionem, insuper nec exemplum Cypriani sectantes, quia unitatis uinculum dirruperunt, nec ip
Abbreviated transcription (Latin):
paruit de qua terra germinauit.
de quo mare emersit. de quo cȩ¬
lo cecidit. Nos itaque ut di¬
cere coeperam. in eius ecclesiae
communione securi sumus. per
cuius uniuersitatem nunc itl
agitur. quod & ante agrip¬
pinum & inter agrippi¬
num & cyprianum per eius¬
eius
uniuersitatem similiter ageba¬
tur: & cuius uniuersitatem ne¬
que agrippinus deseruit. neque
cyprianus. neque illi qui eis con¬
senserant. quamuis aliter quã
c&eri superent. sed cum eis ip¬
sis aquibus diuersa senserunt:
in eadem unitictis communione
mansorunt. Ipsi autem con¬
siderent ubi sint. quineque un¬
de propagati sint: possunt di¬
cere. suam tunc ecclesiam recep¬
ti sine paptismo her&ici & scis¬
matici. communionis contagi¬
one perdiderant. neque ipsi
cypriano consentiunt.
Ille enim cum receptoribus hero¬
ticorum & scis maticorum . ac per
hoc cum &iam ipsis receptis. mane¬
re se in communione professus ẽ.
isti autem propter nomen tradi¬

Expanded text:
paruit, de qua terra germinauit, paruit, de qua terra germinauit, de quo mari emersit, de quo caelo cecidit? nos itaque, ut dicere coeperam, in eius ecclesiae communione securi sumus, per cuius uniuersitatem nunc id agitur, quod et ante Agrippinum et inter Agrippinum et Cyprianum per eius uniuersitatem similiter agebatur, et cuius uniuersitatem neque Agrippinus deseruit neque Cyprianus neque illi qui eis consenserant, quamuis aliter quam ceteri saperent, sed cum eis ipsis a quibus diuersa senserunt in eadem unitatis communione manserunt. ipsi autem considerent ubi sint, qui neque unde propagati sint possunt dicere, si iam tunc ecclesiam recepti sine baptismo haeretici et schismatici communionis contagione perdiderant, neque ipsi Cypriano consentiunt. ille enim cum receptoribus haereticorum et schismaticorum ac per hoc cum etiam ipsis receptis manere se in communione professus est, isti autem propter nomen tradi
Abbreviated transcription (Latin):
multi qui baptismum datum a¬
pud her&icos in probabant. &
baptizabant eos qui inde ueni¬
ebant. Quid ergo ante agrip¬
pinum aquo ista coepit quasi
noua ratio ad uersus consu&u¬
dinem dimicans. Num quid ñ
erat ecclesia. Quid deniq post
agrippinum. quando nist ad pris¬
tincm consu&udinem reditum
ess&. alterum moliri concilium
non ess& necesse cypriano. Num¬
quid non erat ecclesia quiatalis
per omnia consueudo tenebat᷑
ut baptismus xp̃i. nonnisi xp̃i
baptismus habertur. &iam¬
siapud her&icos uel scismaticos
datus fiusse probar&ur
Quod sierat &iam tuno aecclesi¬
a & hereditas xp̃i non interrup¬
ta perierat. sed per omnes gen¬
tes augmenta capiens permane¬
bat. tutissima ratio est in eadẽ
consu&udine permanere. quȩ
tunc bonos & malos una complexi¬
one portabat. si autem non
erant tunc ecclesia. quia sacrilegi
her&ici sine baptisno recipieban¬
tur . & hoc uniuersali consu&udi¬
ne tenebatur. unde donatus ap¬

Expanded text:
multi, qui baptismum datum amulti, qui baptismum datum aput haereticos inprobabant et baptizabant eos qui inde ueniebant, quid ergo? ante Agrippinum, a quo ista coepit quasi noua ratio aduersus consuetudinem dimicans, numquid non erat ecclesia? quid denique? post Agrippinum, quando, nisi ad pristinam consuetudinem reditum esset, alterum moliri concilium non esset necesse Cypriano, numquid non erat ecclesia, quia talis per omnia consuetudo tenebatur, ut baptismus Christi non nisi Christi baptismus haberetur, etiamsi aput haereticos uel schismaticos datus fuisse probaretur? quodsi erat etiam tunc ecclesia et hereditas Christi non interrupta perierat, sed per omnes gentes augmenta capiens permanebat, tutissima ratio est in eadem consuetudine permanere, quae tunc bonos et malos una conplexione portabat. si autem non erat tunc ecclesia, quia sacrilegi haeretici sine baptismo recipiebantur et hoc uniuersali consuetudine tenebatur, unde Donatus ap
Abbreviated transcription (Latin):
ca consenserunt. uel si forte
aliqui extrans marinis terris.
longeqd discr&is. nulli quidẽ
siue plenario. siue saltem regi¬
onali concilio. sed epistolarum
collo quio commoti sunt. ut hoc
esse faciendum putarent. quod
& consu&udo ecclesiȩ pristina
non habebant & post ea catho¬
licus orbis terrarum . robustis¬
sima firmitate consensionis
exclusit. ut qđ perdisputatio¬
nes eius modi in aliquorum
mentes in repere coeperat.
desalute ueniens unitatis
potentior uentas. & uniuer¬
salis medicina sanar&.
Hunc itaq: sermonem uideant.
quam securus ad grediar. si
ad sequi & ostendere non potu¬
ero. quomodo refallantur ea
quȩ deconcilio espriani. uele¬
pisto las eius ad firmant xp̃i
baptismum per her&icos dan
non posse. In ea ecclesia mane¬
bo securus. in cuius communi¬
one. cum eis quisibi non con¬
senserant mansit ipse cypri¬
anus. Quod sidicunt prop¬
terea tunc illam catholicam
ecclesiam fuisse. quia erant
ibi pauci. Uel si hoc putant &iã

Expanded text:
ca consenserunt, uel si forte ca consenserunt, uel si forte aliqui ex transmarinis terris longeque discretis nullo quidem siue plenario siue saltem regionali concilio, sed epistulari conloquio commoti sunt, ut hoc esse faciendum putarent, quod et consuetudo ecclesiae pristina non habebat et postea catholicus orbis terrarum robustissima firmitate consensionis exclusit, ut, quod per disputationes eiusmodi in aliquorum mentes inrepere coeperat, de salute ueniens unitatis \'potentior ueritas et uniuersalis medicina sanaret. hunc itaque sermonem uideant quam securus adgrediar. si adsequi et ostendere non potuero, quomodo refellantur ea, quae de concilio Cypriani uel epistulis eius adfirmant, Christi baptismum per haereticos dari non posse, in ea ecclesia manebo securus, in cuius communione cum eis qui sibi non consenserant mansit ipse Cyprianus. Quodsi dicunt. propterea tunc illam catholicam ecclesiam fuisse, quia erant ibi pauci uel, si hoc putant, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
beati cypriani. ad retinendũ
uinculum pacis. Nulloq: modo
uio landam unitatis ecclesis sa¬
lu berrimam caritatem magis
pronobis. quam prodonatis ẽẽ
proponendam. si enim cypria¬
ni exemplo. uti uoluerint ad
rebaptitandos catholicos. quia
ille censuit incatholica bapti¬
randos her&icos. Nos potius
exemplo eius utimur. quo aper¬
tissime statuit acatholica com¬
munione. id est axp̃ianis toto
terrarum orbe diffusis. &iamm¬
lis & sacrilegis ad missis. nullomo¬
do perseparationẽ communions
esse recedendum. Quando quidẽ
nec eos qui ut eidem uidebatur.
non baptiiatos sacrilegos. in com¬
munionem catholicam recibiebant
auire communionis uoluit a¬
mouere dicens neminem iudi¬
cantes. aut auirt communions
aliquem sidiuersum senserit
amouentes : Uideo tamen quid
adhuc ame possit inquiri. Vide¬
lic& ut respondeam ueri simi¬
libus illis rationibus. quibus
uel ante agrippinus. uel ipse
cyprianus uel illi quieis in afri¬

Expanded text:
beati Cypriani ad retinendum beati Cypriani ad retinendum uinculum pacis nulloque modo uiolandam unitatis ecclesiae saluberrimam caritatem magis pro nobis quam pro Donatistis esse proponendam. si enim Cypriani exemplo uti uoluerint ad rebaptizandos catholicos, quia ille censuit in catholica baptizandos haereticos, nos potius exemplo eius utimur, quo apertissime statuit a catholica communione id est a christianis toto terrarum orbe diffusis etiam malis et sacrilegis admissis nullo modo per separationem communionis esse recedendum, quandoquidem nec eos qui, ut eidem uidebatur, non baptizatos sacrilegos in communionem catholicam recipiebant, a iure communionis uoluit amouere dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. Uideo tamen quid adhuc a me possit inquiri, uidelicet ut respondeam uerisimilibus illis rationibus, quibus uel ante Agrippinus uel ipse Cyprianus uel illi, qui eis in Afri
Abbreviated transcription (Latin):
tiratos tim&is & illis & uobis sa¬
litis aditus in uid&is
suit aliquando de baptismodu¬
bitatio quidiuersa senserunt¬
tatio procedente tempore. per¬
specta ueritate sub lata est. Ques¬
tio quȩ nondum finita cyprianũ
non d&cerruit ut receder&. uos
finita ut redeatis inuitat
Venite ad catholicam concortlan¬
tem. quam cyprianus non de se¬
ruit fluctuantem. Aut siuo¬
bis exemplum cypriani iam displi¬
c. qui com municauit eis qui cum
baptis mate her&icorum recipi¬
ebantur. Aperte dicens neminẽ
uidicantes. aut auire communio¬
nis aliquem sidiuersum senserit:
amouentes. Quo itis miseri ꝗd
agitis : & uos ipsos fugite . quia
inde processistis ubi ille perman¬
sit. Siuero ei propter abundan¬
tiam caritatis. &amorem frater¬
nitatis. & uinculum pacis. nec sua
peccata nec aliena obesse potue¬
runt. Huc redite. & nobis &uo¬
bis multominus obrerunt
quece uestri finxerunt.
rbitror iam manifestum esse
omnibus posse auetoritatem

Expanded text:
tizatos timetis, et illis et uobis satizatos timetis, et illis et uobis salutis aditus inuidetis? fuit aliquando de baptismo dubitatio: qui diuersa sensetatio procedente tempore perspecta ueritate sublata est: quaestio, quae nondum finita Cyprianum non deterruit ut recederet, uos finita ut redeatis inuitat. uenite ad catholicam concordantem, quam Cyprianus non deseruit fluctuantem. aut si uobis exemplum Cypriani iam displicet, qui communicauit eis, qui cum baptismate haereticorum recipiebantur, aperte dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes, quo itis, miseri, quid agitis? et uos ipsos fugite, quia inde processistis ubi ille permansit. si uero ei propter abundantiam caritatis et amorem fraternitatis et uinculum pacis nec sua peccata nec aliena obesse potuerunt, huc redite, ubi et nobis et uobis multo minus oberunt quae uestri finxerunt. Arbitror iam manifestum esse omnibus posse auctoritatem