comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
los xpi. & facta & dicta xpĩ adnuntiata sunt. quibus conftatreligio
xpĩana. ad huc istis iam paucissimis. nec iam obpugnantibus. sedta¬
men adhucmusitantibur inimica: Sed sinolunt crederexpm̃
talia docuisse ꝓph&as legant : qui nonsolum superstitiones
idolorum euerti prȩceperunt : uerũ &iam apĩanis temporib:
hanceuersionem futurã p̃dixer̃: quise fefellerunt curtanta
manifestatione conpl&ur : Siuerum dixerunt: curtante diuini¬
tati resistitur: Uerũtaꝓmen diligentius abistir quȩrendũ est .
quẽnã putent essedm̃ israhel: cur eũ colendũ ñ receperint
sicutaliarũ sentiũ deosquas romanũ subegi imperium
prȩsestim cum eorũ sententia sit : omnes deos colendos eẽ sapien¬
tia: Cur ergo anumero c&erorum. istereiectus est : Siplurimum
ual& cur̃ ab eis solus non colitur: Siparũ autnibil ual&. Cur con¬
tritis eorum simulacris. ab omnibus gentibus solus pę̧neiã

Expanded text:
los Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio los Christi et facta et dicta Christi adnuntiata sunt, quibus constat religio christiana adhuc istis iam paucissimis, nec iam obpugnantibus, sed tamen adhuc mussitantibus, inimica. sed si nolunt credere Christum talia docuisse, prophetas legant, qui non solum superstitiones idolorum euerti praeceperunt, uerum etiam christians temporibus hanc euersionem futuram praedixerunt. qui si fefellerunt, cur tanta manifestatione conpletur? si uerum dixerunt, cur tantae diuinitati resistitur? Verum tamen diligentius ab istis quaerendum est, quemnam putent esse deum Israhel. cur eum colendum non receperunt sicut aliarum gentium deos, quas Romanum subegit imperium, praesertim cum eorum sententia sit omnes deos colendos esse sapienti? cur ergo a numero ceterorum iste reiectus est? si plurimum ualet, cur ab eis solus non colitur? si parum aut nihil ualet, cur contritis eorum simulacris ab omnibus gentibus solus paene iam
Abbreviated transcription (Latin):
obtr&cittores: propter ea non audentplas phem are xpm̃.
Quia quidãcphilosophi eorum sicut in libris suis porphinius siculis
prodidit. consuluerunt deos suor quid dexp̃o responderent. Illi
aũ oraculissuis xpm̃ laudare conpulsi sunt. Nec mirũ cũ & in eugło
legamus eum daemones fuisse confessor. Scriptum est aũ in pro
suorum responsa conentur: continent blasphemias axp̃o. &
eas indiscipulos eius effundunt: Mihiaũ uid&ur. quod illi
dii gentium. quor philosophi paganorũ consulere potuerunt:¬
&iam si dediscipulis ap̃ĩ in terro garentur. Ipsos quoque laudare
cogerentur: Uerumta men istaita disputant quod ha& euersio
templorũ & dãnatio sacrificiorum. & confractio simulacrorũ
Nonper doctrinã apĩ fiat. sed perdiscipulorum eius. quos aliud quã
ab illo didicerunt docuis se condendunt.: Itauolentes ꝓpĩanã fidẽ
xpm̃ honorantes lacudantesq̃ conuellere : qui autiꝙ̃ ꝑ discipu¬

Expanded text:
obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, obtrectatores propterea non audent blasphemare Christum, quia quidam philosophi eorum, sicut in libris suis Porphyrius Siculus prodit, consuluerunt deos suos, quid de Christo responderent, illi autem oraculis suis Christum laudare  conpulsi sunt? nec mirum, cum et in euangelio legamus eum demones fuisse confessos; scriptum est autem in prsuorum responsa conentur, continent blasphemias a Christo et eas in discipulos eius effundunt; mihi autem uidetur, quod illi di gentium, quos philosophi paganorum consulere potuerunt, etiam, si de discipulis Christi interrogarentur, ipsos quoque laudare cogerentur. Verum tamen isti ita disputant, quod haec euersio templorum et damnatio sacrificiorum et confractio simulacrorum non per doctrinam Christi fiat, sed per discipulorum eius, quos aliud quam ab illo didicerunt docuisse contendunt, ita uolentes christianam fidem Christum honorantes laudantesque conuellere, quia utique per discipu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen reliquias quarundã obseruationum suarũ : Romana
autem sacra illa deidolorũ cultu N&uictus ac subiugatus ac ce¬
pit ut libros ꝓph&icos ad testimonium geratapĩ. Acsic deini mi¬
corum codicibus. prob&ur ueritas proph&atixpi. quidergo
adhuc miseri xpm̃ malelaudando seipsos indicat. si aliqua
magica subeius nomine scypta sunt. cũ uehementer his arti¬
bus xp̃i doctrina inimicasit. Hinc pot̾ĩus intellegant quan¬
tum
sit illud nom̃. quo ad dito &iamilli qui contras
ceptauiuunt. suas nefarias astes. honorare conant
diuersis hominũ errorib: multi &iã uarias here¬
ses aduersus uentatẽ sub eius nomine condiderunt: Itasentiunt
&iam inimicixp̃i ad suadendũ. quod proferunt contra docoꝵ¬
nã xp̃i nullũ sibi esse pondus auitoritatis. siñ habeat nom̃ xp̃i:
quid quod istiuanrap̃s laudatores. &xp̃i ñȩ religionis obliqui

Expanded text:
tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana tamen reliquias quarundam obseruationum suarum, Romana autem sacra illa de idolorum cultu nec uictus ac subiugatus accepit, ut libros propheticos ad testimonium gerat Christi ac sic de inimicorum codicibus probetur ueritas prophetati Christi. quid ergo adhuc miseri Christum male laudando se ipsos indicant? si aliqua magica sub eius nomine scripta sunt, cum uehementer his artibus Christi doctrina inimica sit, hinc potius intellegant, quantum sit illud nomen, quo addito etiam illi qui contra eius praecepta uiuunt suas nefarias artes honorare conantur. sic enim diuersis hominum erroribus multi etiam uarias hereses aduersus ueritatem sub eius nomine condiderunt, ita sentiunt etiam inimici Christi ad suadendum quod proferunt contra doctrinam Christi nullum sibi esse pondus auctoritatis, si non habeat nomen Christi. Quid quod isti uani Christi laudatores et christianae religionis obliqui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃figurauit. Nuncipsed s̃ isrłubiq del& idolagentium: quȩ unq̃.
nedelerentur. recipere sacraeius romaninoluerunt sicut receper̃
deorũ aliarum gentium quas uicerunt. Ita & regnũ sacerdotiũꝙ̃.
proph&icȩ gentis abstulit. quiaiam qui per eam ꝓmittebat̾
cduenerat: Etromanũ imperium aq̃o illagens uicta est.
perxpm̃ regem suo nomini subiu gauit. Atque ad euertenda
idola propter quorum honorem sacraeius recepta nonerant. Apĩanȩ
fide robore acdeuotione conuertit Puto quia dese hȩc futura ut ꝑ
tot proph&as & ꝑ cuiusdam &iamgentis regnũ acsocerdotium
p̃nuntiar&ur . Non magicis artibus fecitxp̃s. antequã ess& in hom¬
nibus natus. Nam & illius iam del&i regni populus ubique disꝑ¬
sus. mirabilidĩ prouidentia. quãuis sine illa unctioneregis sacer¬
dotisque remanserit : In quo diris matexpĩ nom̃ appar&. ten&

Expanded text:
praefigurauit, nunc ipse deus Israhel ubique delet idola gentium, quae utique praefigurauit, nunc ipse deus Israhel ubique delet idola gentium, quae utique ne delerentur, recipere sacra eius Romani noluerunt, sicut receperunt deorum aliarum gentium, quas uicerunt. ita et regnum sacerdotiumque propheticae gentis abstulit, quia iam qui per ea promittebatur aduenerat, et Romanum imperium, a quo illa gens uicta est, per Christum regem suo nomini subiugauit adque ad euertenda idola, propter quorum honorem sacra eius recepta non erant, christianae fidei robore ac deuotione conuertit Puto, quia de se futura ut per tot prophetas et per cuiusdam etiam gentis regnum ac sacerdotium praenuntiarentur, non magicis artibus fecit Christus, antequam esset in hominibus natus. nam et illius iam deleti regni populus ubique dispersus mirabili dei prouidentia, quamuis sine ulla unctione regis sacerdotisque . remanserit, in quo chrismate Christi nomen apparet, tenet
Abbreviated transcription (Latin):
N escientibus romanis. perquorum uictoriam: nescientibus iudȩ is.
Perquorum subiugationem factum est utilla cessecrent: Rem sane
mirabilem non aduertunt. pauci pagani qui remanserunt.
Dm̃ ebreorum offensũ auictis. nec receptum auictoribus. Nunc
p̃dicari. & coliab omnibus gentib. Ipseẽ enĩ dr̃ isrł. dequotanto.
ante proph&a plebem dĩ s̃cad locutus est. Et quierunte dr̃ isrł
uniuersae terrae uocabitur: Hoc factũ est pernom̃ apĩ uenientir
ad homines ex semine ipsius isrł. quinepos fuit abrahȩ. a quogens
coepit ebreorum: Nã &ipsi isrł dictũ est. inseminetuo benedi¬
centur omnes tribus terrȩ . Hinc ostenditur dr̃ isrł. dr̃ unur qͥ
fecit cȩlum & terram & mare. &res humanas. iuste acmisericor¬
diter curat : Itccut nẽc p̃cdudat iustitia misen cordiam : nec in
populo suo. quia regnum sacerdotiumq eius. roma¬
nis

Expanded text:
nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, per quorum subiugationem factum est, ut illa cessarent. Rem sane mirabilem non aduertunt pauci pagani, qui remanserunt, deum Hebraeorum offensum a uictis nec receptum a uictoribus nunc praedicari et coli ab omnibus gentibus. ipse est enim deus Israhel, de quo tanto ante propheta plebem dei sic adlocutus est: et qui eruit te deus Israhel uniuersae terrae uocabitur. hoc factum est per nomen Christi uenientis ad homines ex semine ipsius Israhel, qui nepos fuit Abrahae, a quo gens coepit Hebraeorum; nam et ipsi Israhel dictum est: et in semine tuo benedicentur omnes tribus terrae. hinc ostenditur deus Israhel, deus unus, qui fecit caelum et terram et res humanas iuste ac misericorditer curat, ita ut nec praecludat iustitia misericordiam, nec inppopulo suo, quia regnum sacerdotiumque eius Romanis
Abbreviated transcription (Latin):
possunt dicere. Cur ergo dr̃ ebreorũ quẽ sũmũ &uerũ dm̃
dicitis : Non solũ romanos eis non subiugauit. sed nec ipsos
ebrȩos nearomanis subiugarentur adiuuit : prȩcesser̃
enĩ manifesta peccata eorũ. propter quȩ illis hoceuenturum
proph& tando antep̃diterat: Et maxime quia impio furore
xpm̃ occiderunt : in quo peccato aliorum occultorum pec
catorũ meritis excȩcati sunt Et quod illius passio esr&
gentib: profutura. eadem proph&ica contestatione p̃dictũ
est. Nec alia re magis claruit illius gentis regnũ. & templũ
& sacer dotium & sacrificiũ &unctionẽ illã mysticã quodens¬
ma grece dicitur. Vnde xp̃i nomen eluc&. & propterquã reges
su dos christos ipsa gens appella bat. Non fuisse nisip̃numian¬
do xp̃o deputatũ. quã quod occisi xpĩ resurrectio: Postea quã
coepit credentibus gentbus prȩdicari. illa omnia cessa uerunt.

Expanded text:
possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum, propter quae illis hoc uenturum prophetae tanto ante praedixerant, et maxime, quia impio furore Christum occiderunt, in quo pcatorum meritis excaecati sunt: et quod illius passio esset Gentibus profutura, eadem prophetica contestatione praedictum est. Nec alia re magis claruit, illius gentis regnum, et templum, et sacerdotium, et sacrificium, et unctionem illam mysticam, quod χρma Graece . dicitur, unde Christi nomen elucet et propter quam reges suos christos ipsa gens appellabat, non fuisse nisi praenuntiando Christo deputatam, quam quod occisi Christi resurrectio postea quam coepit credentibus gentibus praedicari illa omnia cessauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nitentiȩ dederunt ad sanandas animas miserorum. Ac non
potius collectã tim̃tium manum contra suas ciuitates. qudrũ
leges timebant. mercede inpunitatis armarunt. Autquan¬
do romulus fratrem. quinihil in eũ mali perpetrat occidit.
iustitiam uindicandi. Acñ principatum dominandi cogitau̾ :
Itane. istos mores dilexerunt dii. hostes succrũ ciuitatum. fa¬
uendo hostibus earum: quin potius nec illas deseren do
presserunt. nec adistos transeundo. eos aliquid adiuuauer̃.
quic non habent inpotestate regnũ dare & au ferre. sed ds̃
unus &uerus. hocagit occulto iudicio. Non continuo beatos
facturus. quibus terrenũ regnũ dederit. nec continuo miseros
quib: ademerit. Sed beatos uel miseror propter aliud & aliun¬
de faciens. temporalia regna atq terrena quibus uoluerit
& quã diu uoluerit. secundum prȩdistinatũ ordinem seculo¬
rum : uelsinendo ueldonando distribuit: Unde nec illud

Expanded text:
nitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non nitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc agit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud
Abbreviated transcription (Latin):
Credo quoduidebant. si eius dĩ sacra reciperent. qui sesolum. dele¬
tis &iam simulacris coli iuber&: dimittenda esse omniaquȩ
prius colenda susceperant. quorum religi onibus. inperium
suum creuisse arbitrabantur. inquo eos plurimũ fallaciadȩ¬
monũ decipiebat: Nam utique intellegere debebant. occulta
dĩ ueriuo luntate. pęnes quemrerũ sum ma potestas est. sibi
datũ & auctũ regnum. non illorum deorum fauore. Quisi
aliquid inhacre potestatis habuissent. suos potius protexissent.
nearomanis superarentur : Autipsos eis romanose dominatos
subiugassent. Neque enimpossunt dicere pi&atem acmores
suos adus gentium quas uicerunt. dilectos &electos. Nũ quã
hocdicent si primordia sua recolent facinorosorum a sylum.
& romuli fratri cͥdium Neque enim quando asrlum constitu¬
eruntremus & romulir utquis quis cuiuslib& sceleris reus
eõ confugisset inultum haber& cõmissum prȩcepta poe¬

Expanded text:
credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum delecredo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore, qui si aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius protexissent, ne a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos subiugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cuiuslibet sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta pae
Abbreviated transcription (Latin):
tac in euangelio legimꝰ & qualia in orbe terrarum presentia
nuncuidemus: Neque enim. simagicis artibus fecit ut cole¬
r&ur & mortuus magus erat antequã ess& natus : cui pro¬
ph&ando uenturogens una deputata est. Cuius rei pupli¬
cetota ad ministratio ꝓph&ia ess& illius regis uenturi. & cuu¬
tatem caelestem exomnibus gentib: condituri :
Proinde illius ebraeegentis. ad proph& andum xpm̃ sic̃ dixi depu¬
tate . Nullus alius ds̃ erat. nisi dr̃ unus ds̃ uerus. qui fecit caelũ & ter¬
ram: & omniaque ieis sunt quo offenso. sȩpe suis hostib: subdebant᷑:
Nuncaũ prograuissimo scelere occisixp̃i exipsa hiero solima. qđ
erat regnieorũ caput. penitus eradicati & romano imperio subiu¬
gati sunt.: Solebant autem romani deos gentium quas subiuga¬
bant colendos ꝓpitiare & eorũ sacra suscipere Hoc dedõ gentis
ebreae cũ eam uel obpugnauerunt. ueluicerunt. facerenoluerunt:

Expanded text:
ita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia ita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis ad prophetandum Christum, sicut am, deputatae nullus alius deus erat nisi deus unus, deus uerus, qui fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uicerunt, facere noluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo xp̃r in carnemortali cum sus discipulis uixit: Ñdũ
erat paulus discipulus eius. quẽp̾passionem suã pͥresurr&tio¬
nem. p̾ascensionem. postinissum decaelis spm̃ scm̃. postmul¬
torum iudȩorum conuersionem. & mirabilem fidem. post
lapidationem stephani diaconi & martsris. Cũ ad huc salus
decaelouocauit. & suũ discipulũ atq apostolum fecit: Quomodo
igitur potuitlibros quos ante quã morir&ur eum scripsisse:
putari uoluerunt ad discipulos. tam quã familia rissimos p&ix
& paulũ scribere : cum paulus ñdũ fuerit discipulus eius
Illud quo que adtendant. quimagicis artibus tanta potuisse.
& nomen suum ad populor inse con uertendos arte ipsa con¬
secrasse delirant. utrum potuerit magicis artibus. tantos
proph&as diuino spũ. ante quam interranas cer&ur im¬
plere qui de illotalia futura p̃locut sunt. qualia iamp̃ten¬

Expanded text:
pore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum pore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post ascensionem, post missum de caelis spiritum sanctum, post multorum Iudaeorum conuersionem et mirabilem fidem, post lapidationem Stephani diaconi et martyris, cum adhuc Saulusde caelo uocauit et suum discipulum adque apostolum fecit. quomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeter
Abbreviated transcription (Latin):
toritatis darese posse putauerunt: Talia subxp̃i &apos¬
tolorum nomine scripserint: Inqua fallacissima auda¬
cia sic exc&ati sunt. ut&iam apueris. qui ad huc puerilit̃
in gradu lectorũ xpĩanas litteras norunt merito rideant᷑
Cũ enim uellenttalealiquid fingere. xpm̃ scripsisse ad dis¬
cipulos suos cogitauerunt. ad quos potissimũ scribere
potuis se facile creder&ur : tam quã ad illos qui ei familia¬
rius ad hȩs issent. quib illud quasi secretũ digne cõmitte¬
r&ur : Et occurriteis p&rus & paulus : credo qđ pluribur
locis simul eos cumillopictos uiderent. qui a merita b&ri
& pauli. &icem propter eundẽ passionis diem celebnus & sollẽ¬
niter roma comm̃dat : sic omnino erraremeruerunt. qui apm̃
&a postolus eius non in scĩs codicibus. sed inpictis pari&ibus q̃siuer
Necmirũ si apingentibus . singentes deceptisunt: Toto enimtem¬

Expanded text:
toritatis dare se posse putauerunt talia sub Christi et apostoritatis dare se posse putauerunt talia sub Christi et apostolorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tem
Abbreviated transcription (Latin):
sipiunt. ut illirlibris. quos eũ scripsisse existimant. dicant
contineri eas artes. quibus eum putant illac fecisse mira¬
cula quorum fama ubiq̃ ꝑcreb̾uit. Quod existimando:
seipsos produnt. quiddiligant. & quid affectant: quando.
quidem xpm̃. propterea sapientissimum putant fuisse :
quianescio quȩ inlicita nouerat: quȩ nonsolum discipli¬
na xpĩana. sed &iam ipsa terrenae rei puplice ad mi¬
nistratio. iure condemnat: Et certe quitales xp̃i libids
legisse se adfirmant. curipsi nulla talice faciunt: qua¬
lia illũ delibris talib fecisse mirantur quid quod &iã
diuino iudicio sicerslent quidam eorũ. quitali a xpm̃ scyp¬
sisse. uel credunt. uel crediuolunt: ut eosdem libros ad p&rũ
& paulum dicant: tãquã episto larititulo p̃notator Etfien
potest. ut siue inimici nominis xpĩ: siue quieius modi ex e¬
crabilibus artibus d&am glorioso nomine pondus auc¬

Expanded text:
sipiunt, ut illis libris, quos eum scripsisse existimant, dicant sipiunt, ut illis libris, quos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant et quid adfectent: quando quidem Christum propterea sapientissimum putant fuisse, quia nescio quae inlicita nouerat, quae non solum disciplina christiana, sed etiam ipsa terrenae rei publicae administratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid quod etiam diuino iudicio sic errant quidam eorum, qui talia Christum scripsisse uel credunt uel credi uolunt, ut eosdem libros ad Petrum et Paulum dicant tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nomine pondus auc
Abbreviated transcription (Latin):
contradictiunculas insinu suo rodant. iam plur i &uentes
eligunt. quȩ tanta dacritate p̃fulg&: si scripturã. curñ euan¬
gelicã. quȩ tanta auctoritate p̃poll&. Nos certe h& dediis eorũ
credimus quȩ hab& scriptura eorũ antiquior. & fama celebrꝰ¬
or: quȩsi ad oranda sunt: cur earident intheatris : Siaũ ri¬
dendas: plus ridendum ẽ. cũ adorantur intemplis: Restat.
ut ipsi uelint testes essedexp̃o: qui sibi auferunt meritum
sciendi quid loquantur. loquendo quod nesciunt. Aut si
aliquos libror se haberedicunt. quos eum scripsisse ad serant
prodant eos nobis: profecto enim utilissimi &sa luberrimi
sunt : quos ut ipsi fatentur. uir sapientissimus scripsit.
Si aũtiment eos proferre : uuq̃ malisunt: Porro simalis unt :
noneos sapientissimus scripsit. Sa pientissimũ aũ xpm̃ fa¬
tentur : Nonergo xp̃r talealiquid scripñt. Itauero istide¬

Expanded text:
contradictiunculas in sinu suo rodant iam plus metuentes contradictiunculas in sinu suo rodant iam plus metuentes eligunt, quae tanta claritate praefulget? si scripturam, cur non euangelicam, quae tanta auctoritate praepollet? nos certe haec de dis eorum credimus quae habet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. quae si adoranda sunt, cur ea rident in theatris? si autem ridenda sunt, plus ridendum est, cum adorantur in templis. restat, ut ipsi uelint testes esse de Christo, qui sibi auferunt meritum sciendi quid loquantur loquendo quod nesciunt, aut si aliquos . libros habere se dicunt, quos eum scripsisse adserant, prodant eos nobis. profecto enim utilissimi et saluberrimi sunt, quos, ut ipsi fatentur, uir sapientissimus scripsit. si autem timent eos proferre, utique mali sunt; porro si mali sunt, non eos sapientissimus scripsit; sapientissimum autem Christum fatentur: non ergo Christus tale aliquid scripsit. Ita uero isti de
Abbreviated transcription (Latin):
abeo c&eros homines. sapientia superatos essefateantur.
quã uis eũ fateri dm̃ nolint. Anuero illi quosisto multo infen¬
ores fuisse ñ dubitant. ueraces dese discipulos facere potuerunt.
&isteñ potuit: quod si ab surdissi me dicitur credant deillo
quẽ sapientẽ fatentur: Non qđ ipsi uolunt. sed qđ apud eos
legunt. qui ea quȩ scripserunt ab illo sapiente didicerunt.
Dein dedicant unde saltim quod sapientissimus fuerit. nosse
uel audire potuerunt Sin fama disse minante: certiorne
deillo nuntiata famaẽ. quã discipuli eius quibus eum p̃dicantib
ipsa ꝑtotum mundum fama flagrauit. Postremofamam
p̃ferant famȩ & ei famȩ deillo credantquȩ maior est. Ea
quippe fama. quȩ decatholica ecclesia quã stupent toto orbe
diffusã mirabili dacritate dispergitur: tenues istorum ru¬
mores in comparabiliter uincit: Eccporro famatã magna
tam celebris: ut eamtimendo istitrepidassent: tepidar

Expanded text:
ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est. ea quippe fama, quae de catholica ecclesia, quam stupent toto orbe diffusam, mirabili claritate dispergitur, tenues istorum rumores inconparabiliter uincit; ea porro fama tam magna, tam celebris, ut eam timendo isti trepidas et tepidas
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli scriptũ memoriȩ reliquerunt cum dese ipsi nihil scnp¬
sissent. Nam pytagoras quo in illa contemplatiua uirtute.
nihil tunchabuit grecia clarius. non tantũ dese. sed nec de
ullacre aliquid scripsisse perhib&ur socrates aũ quẽ rur¬
sus in actiua qua mores informant̾ omnibus p̃tulerunt. itaut
testimonia quoque deisui apollinis omnium sapientissimum
pronuntiatũ eẽ nontaceant. hỹ sopi fabulas pauculis uersib
persecutus ẽ uerba & numeros suos ad hibens rebus alterius.
usq ad eo nihil scribereuoluit. ut hoc se coactũ imperiosui dȩ¬
monis fecisse dixerit. sicut nobilissimus discipulorũ eiusplato
commemorat: In quotam̃ opere maluit alienas quã suas exor¬
nare sententias. quidigitur causȩ ẽ. curdeistis hoccredant.
qđ de illis discipulieorũ litteris cõm̃darunt: &d exp̃o nolint
credere quod eius deillo discipuli conscripser̃. p̃sertim cum

Expanded text:
discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripdiscipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolint credere, quod eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ scriptores quatt̾or ostendũ est. hocenĩ solent quasi palma¬
resuae uanitatis obicere. qđ ips̃ euangeliste interse ipsos
dissentiant. Sed illud prius discutiendum est. quod sol& ñ¬
nullos mouere. cur ipse dñs nihil scripserit. ut aliis de illo
scribentibus necesserit credere. Hoc enim dicunt illi uel
phemare non audent. eiq tribuunt excellentis simam
sapientiã. sed tamentam quã homini. Discipulos uero eius
dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat. ut eum
filiũdĩ dicerent & uerbũ dĩ ꝑ qđ facta sunt omnia. & ipsũ acdm̃
patrẽ unũ esse ac si quasimilia sunt in apostolicis litteris quibus
eũ cũ patreunũ dm̃ colendũ eẽ didicimus. honorandũ enim
tam quã sapientissimũ uirũ putant. colendum aũ tãquã dm̃
negant Cum ergo quȩrunt quare ipse ñ scripserit. uidentur
nobilis simis philosophissuis hoc crediderint quod de illis eorũ

Expanded text:
idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmaidem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt illi uel phemare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ leui quidã uel impia uanitate uel inperita temeritate.
calumniis app&unt uteis ueracis narrationis derogent fidẽ.¬
perquos xpĩana religio dissemi nata ꝑmundũ tanta fertilitate
prouenit. uthomines infideles iaminterseipsos calũ nias suas mu¬
sitare uixaudeat conpressi fidegentiũ &omniũ deuotionepopũ¬
lorũ. uerumtam̃ qui a non nullos adhuc calũmosis disputationi¬
bussuis uel r&ardant a sidenecredant. uel iam credentes quantũ
potuerint agitando ꝑturbant. nonnulliaũ fratres salua fide nosse
desiderant quid talibus respondeant questionib uel ad prouectũ
scientiȩ suȩ uel adillorum uanilo quia repellenda. Inspirante
re demonstrare suscepimꝰ errorem ueldemeritatem eorum
qui contraeuangelii quattuor libros quos euango liste quattuor
singulor conscripserunt. satis argutas crimina¬
tiones
seproferre arbitrantur. qđ ut fiat quansibi ad¬
uersentꝰ

Expanded text:
nae levi, quidam vel impia vanitate vel imperita temeritate nae levi, quidam vel impia vanitate vel imperita temeritate calumniis appper quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante re demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta primisacerdoti in infantexpo. Impl&a narran¬
tur. Et quȩ cum quȩ alia possunt diligenter aduerti
quibus appccreat lucã intentionem circapersonã sacerdo¬
tis habuisse Martus ergo quineq̃ strirpem regiam.¬
cerdotalem uel cognationẽ uel consecra
narrare uoluit & tamen ineis uersatus
ostenditur. quȩ homo xp̃soperatus est. tantum hominis
figura in illis quattuor animalibus significatus uid&ur
Hȩcautem ammaliatria siueleo siue homo. siue uitulus in t̾ra
gradiuntur. Unde istitres euañgltȩ in his maxime occupa¬
ti sunt. quȩ xp̃s in carneoperatus est & quȩ p̃cepta mortalis
uitȩ exercende carnem portantibus tradidit. At uero
iohannes supranubila infirmitatis humanȩ uelut aquila
uolat. & lucem incommutabilis ueritatis. acutissimis atq
firmissimis oculis cordis intu&ur. has dnĩ scãs quadrigar
quibus ꝑ orbem uectus sub egit populos leni suo iugo & sarti¬

Expanded text:
sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narransacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marsacerdotalem vel cognationem vel consecrationem narrare voluit, et tamen in eis versatus ostenditur, quae homo Christus, operatus est, tantum homifigura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus sub
Abbreviated transcription (Latin):
inmarco : uitulum in luca: aquilam in iohanne intellexer̃. quã illi
qui hominem matheo. aquilã marco. leonem io hannitribuer̃:
Deprincipis enim librorum quandã coniecturam capereuo luer̃
non d&ota intentione euangelistarum quȩ magis fuerat per¬
scrutanda. Multo enim congruentius illequi regiã xpi personã
maxime commendauit. perleonem significatus accipitur. Un¬
de & in apocalipsi cũ ipsa tribu regia leo commemoratus est. ubi
dictumest. Uicitleo d&ribuiuda. Secundum mattheum enĩ
& magi narrantur uenisse aboriente ad regem quae¬
rendum & adorandum. quieis per stellã natus apparuit:
Etipse rexherodes regẽ formidat infantem. atq uteum pos¬
sit occidere. tot paruulos necat: quod autem peruitulum
lucas significatus sit. propt̃m aximã uictimã sacerdotis. neum
dubitauerunt: ibienĩ & sacerdote sacharia incipit sermonar¬
rantis. ibi cognitio mariȩ &elis ab&hcom memoratur. Ibi

Expanded text:
in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribuerunt. de principiis enim librorum quandam coniecturam capere uoluerunt, non de tota intentione euangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendauit per leonem significatus accipitur. unde et in apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi de tribu Iuda. secundum Mattheum enim et magi narrantur uenisse ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem adque, ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas significatus sit propter maximam uictimam sacerdotis, neutri dubitauerunt. ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis, ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
induabus uxoribus ia cob figuratȩ intelleguntur Dequibus ad¬
uersus faustũ manicheũ promodulo meo quantum illi operi suffi¬
cereuidebatur disserui. La quippe. interp̃tatur laboras. Ra¬
chelccũ uisũ principiũ. Ex quo intellegi datur. sidiligenter ad ũ¬
tas. tres euangelistar aemporalia factadnĩ & dicta quȩ ad infor¬
mandos mores uitaep̃sentis matime ualerent copiosius perse¬
cutos. circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos. Iohannem
uero factadnĩ multo pauciora narrantem⁊ Dicta uero eius. ea
presertim quae ternitatis unitatem &uitȩ &ernȩ felicitatem
insinuar& diligentius &uberius conscribentem inuirtute con¬
tem platiuae commendendã : sua intentionep̃dicatione que tenu¬
isse. Undemihi uidentur. quiex apocalipsi illaquattuor animalia
ad intellegendos quattuor euangelistas interp̃tati sunt: pro ba¬
bilius aliquid adtendisse illiqui leonem inmattheo: hõminem

Expanded text:
in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus adin duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersus Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur laborans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos, Iohannem uero facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
qua exp̃i diuinitatem inqua ȩqualis ẽ patri recteintelle¬
gentibus intiment pene solus iohannes in euangelio suo
posuit tamquã depectore ipsius dnĩ suꝑ qđ discumbere
meius conuiuio solitus erat secretũ diuinitatis eius uberius
& quodam modo familiarius biberit: Proindecũduȩ
uirtutes ꝓpositȩ sint animȩ humanȩ una actiua. altera con¬
tem platiua. illaquaitur. ista quo ꝑuenitur. illaqualabo¬
ratur ut cormund&ur aduidendum dm̃. ista quauacat᷑
&uid&ur dr̃. illa ẽ inp̃ceptis exercendȩ uitȩ huius tempora¬
lis istac in doctrina uitae illius sempiternȩ. Acper hoc illa
operatur. istac requi escit. qui a illa est inpurgatione p&¬
catorum ista in luminaẽ purgatorũ. Acperhoc in hac
uita mortali illa est in operebone conuersationis. istauero
magis in fide &aput ꝑ paucos per speculum in enigmate & expar¬
te inaliquauisione in commutabilis ueritatis: Hȩduȩ uirtuter

Expanded text:
quae Christi diuinitatem, in qua aequalis est patri, recte intellequae Christi diuinitatem, in qua aequalis est patri, recte intellegentibus intiment,. paene solus Iohannes in euangelio suo posuit, tamquam de pectore ipsius domini, super quod discumbere in eius conuiuio solitus erat, secretum diuinitatis eius uberius et quodammodo familiarius biberit. Proinde cum duae uirtutes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgatione peccatorum; ista in lumine purgatorum. ac per hoc in hac uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes
Abbreviated transcription (Latin):
euanłio quantum interhomines sufficere credidit cõ¬
mendare curauit. Itcq longe atrib istis superius
fertur. Itac ut hos uideas quodam modo in terra cũ
xp̃o homine conuersari: illũ autem trancendisse nebulã
quategitur omnis terra & peruenisse adli quidũ caelum.
Unde aciementis acutissi mac atque firmissima uider& in
principio uerbum dm̃ aput dm̃ ꝑquod facta sunt omnia
& ipsum agnoscer& carnem factum ut habitar& in nob̶
Quod acciper& carnem non quod fier& mutatus in carnẽ
Nisi enim carnis apsumptio seruata in commutabili diuinita¬
te facta ess& non dicer&ur ego & pat̃ unũ sumus. Neq
enimpater & caro unum sunt. Et hoc deipso dnõtesti moni¬
um solus idem iohannes commemorauit. Et qui meuid&
uid& & patrem. et ego in patre & pater mme. Etutsint
unum sicut &nos unũsumus. Et quae cumque paterfacit
hȩc eadem & filius facit similiter. Et siqua alia sunt

Expanded text:
euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, comeuangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum aput deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod acceperit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et hoc de se ipso domini testimonium solus idem Iohannes commemorauit, et: qui me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et: quaecumque pater facit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: Cuidedit dr̃ sedem dauid patris sui. ut regnieius
non ess& sinir. &ess& adinter pellandum pronobis
mediator dĩ & hominum homo xp̃s ihr̃. Non aũ hoc¬
buit tamquam preuiatorem coniunctum lucas. sicut
marcum mattheus. Et hoc forte non sine aliquosa¬
cramento. quia regum est non esse sine comitum ob¬
sequio: Unde ille qui regiam personam xpĩ narran¬
dam susceperat. habuit sibitam quã comitem ad iunc¬
tum: qui succ uestigia quodam modo sequer&ur
Sacerdos autem qñ inscã scõrum solus intrabat. Prop¬
ter ealucas. cuius circa sacerdotium xpĩ eratintentio
non habuit tamquã socium subsequentem qui suam
narrationem quodam modo breuiar&, Tres tamen
isti euangelistę. in hisrebus matime deuersati sunt
quas xp̃s ꝑ humanã carnem temporalitergessit
Porro autem iohannes ipsã maxime diuinit atem dnĩ
quac patri est ȩqualis intendit. eamq prȩcipue suo

Expanded text:
tus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius tus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequeretur, sacerdos autem quoniam in sancta sanctorum solus intrabat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo
Abbreviated transcription (Latin):
dotis attin&. in eo quod nos offerre atq̃ accipere. Unde ꝓ
secundum ordinem melchi sedech Multisq̃ aliis documen¬
tis diuinarum scripturarum rex & sacerdos xp̃r appar&
Hinc & ipse dauid cuius non frustra crebrius filius dictus est.
quam filius abrahȩ. & quem com muniter tenuerunt
mattheus & lucas. ille a quo persalomonem descende¬
r& isteadquem pernathan ascender&. quam quam
aperterex fuit: sigurauit tamen & sacerdotis personã.
quando panes propositionis manducauit. quos non
licebat manducare nisi solis sacerdotibus. Huc acce¬
dit quod solus &iam lucas. mariã commemorat
ab angelo manifestatã. cognatã fuisse elisab&h.
qua euxor erat zachariae sacerdotis dequo idem
scripsit quod eam defiliabus aaron. hoc est detribu
sacerdotum habebat ux orem . Cum ergo mattheus cir¬
ca regis. lucas circasa cerdotis personam gerer& inten¬
tionem. utiq̃ humanitatem xpĩ maxime cõmenda uer̃
Secundum hominem quippexp̃s. & rex & sacerdos effec¬

Expanded text:
dotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit,secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utique humanitatem Christi maxime commendarunt. secundum hominem quippe Christus et rex et sacerdos effec
Abbreviated transcription (Latin):
uõ sermone non breui & ad modũ necessan o
quemlibro uno conplex sumus. refutauimꝰ
eorum uanitatem qui discipulos xp̃i euan¬
gelium conscribentes ideo condempnen¬
dos putant. qui a ipsius xpĩ quem lic& non
ut dm̃ tamen ut hominem sapientia longe
prec&eris excellentem honorandum esse non
dubitant. nulla scriptura profertura nobis:
Et eum talia
scripsisse uideri uolunt qualia peruersi
diligunt non qualibus lectis & creditis aperuersitate comgi
possunt: Nunc iam uideamus eaquȩ quattuor euangelistȩ
dexp̃o scipserunt quem admodum sibi atque interse con¬
gruant: Nequid ex hoc infide xpĩana offendiculi paciant̾.
qui curiosiores quã capatiores sunt: quod ut cumque ꝑlectis
sed quasi diligentius ꝑ scrutatis euangelicis libris ain conueni¬
entia quȩdã & repugnantia se dep̃hendis se existimantes.
macgis ea contentiose obiecta. quam prudenter consideran¬

Expanded text:
 sermone non brevi et admodum necessario, quem libro uno complexi sumus, refutavimus eorum vanitatem, qui discipulos Christi Evangelium conscribentes, ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi quem licet non ut Deum, tamen ut hominem sapientia longe prae caeteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis; et eum talia scripsisse videri volunt, qualia perversi diligunt, non qualibus lectis et creditis a perversitate corrigi possunt: nunc jam videamus ea quae quatuor Evangelistae de Christo scripserunt, quemadmodum sibi atque inter se congruant; ne quid ex hoc in fide christiana offendiculi patiantur, qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis evangelicis Libris, inconvenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes, magis ea contentiose objectanda, quam prudenter consideran
Abbreviated transcription (Latin):
uid&ur in hoc congruere matheo. quiadixit solus ess&
orans cum ille dixiss& ascendit in montem solus orare.
Sedomnino alibi cumsolus orar&. &essent cumillo discipłi
hoc interrogauit solũ quippe lucas fuissedixit nonsine
discipulis sicut in atħ &io hannes. quando ab illo discesser̃
utp̃cederent eũ trans mareistenamq apertissime ad¬
iurxit erant cumillo & discipuli promn desolũ diait
sine turbis. quaecum illo ñ habitabant. Sq̃ matħ dicens¬
Luiii

Expanded text:
videtur in hoc congruere Matthaeo, quia dixit, cum solus esset videtur in hoc congruere Matthaeo, quia dixit, cum solus esset orans; cum ille dixisset, ascendit in montem solus orare ? sed omnino alibi, cum solus oraret, et essent cum illo discipuli, hoc interrogavit. Solum quippe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Matthaeus et Joannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. Iste namque apertissime adjunxit, Erant cum illo et discipuli. Proinde solum dixit, sine turbis, quae cum illo non habitabant. CAPUT XLVIII