comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itIncaritate ñ simulata. Simulata caritas in¬
his ẽ qui in necessitate deserunt frẽs.: Vnde hic semꝑ necessitates frum suas
faciens simplex erat incaritate : Conpaciebatur enĩ omnibus sicut alio loco dic̃
Quis scandalit atur et ego ñ uror : Haec enĩ uera caritas ẽ si sua uti litate contẽp
adñõ acceperat. Inuirtute dĩ. irtus in eodĩ erat. quae ꝑ signa atq
ꝓdigia hunc idon eum ministrum ꝓbabat. er arma iustitiae adextris & asinis¬
tris. Librã se significat furse & fidelibus et infidelib: et incredulis ÷ Ar
ma enĩ iustitiȩ ꝑ lmit iniquitatẽ.Eigłam et ignobilitatẽ. H isꝰ qui euan¬
głium dĩ glãm estimabaut : Man feste integrum et fidelem se p̃dicatorẽ dic̃:
Simili modo et eis quiũba doctrinae diuinae ignobilitatẽ & deformationẽ puta¬
bant fidelẽ se dĩ ministrũ ex hibuit dũ ñ terr&. neq pudorẽ patitur. ea illis

Expanded text:
In charitate non simulata. Simulata charitas inIn charitate non simulata. Simulata charitas inest, qui in necessitate deserunt fratres; unde hic semper necessitates fratrum suas faciens, simplex erat in charitate . Compatiebatur enim omnibus, sicut alio loco dicit: Quis scandalizatur, et ego non uror ? Haec enim vera charitas est, si sua utilitate contemptaa Domino acceperat. In virtute Dei. Virtus in eo Dei erat, quae per signa atque prodigia hunc idoneum ministrum probabat. Per arma justitiae a dextris et sinistris. Liberum se significat fuisse a fidelibus etstitiae perimunt iniquitatem. Per gloriam et ignobilitatem. His qui Evangelium Dei gloriam aestimabant, manifeste integrum se et fidelem praedicatorem dicit. Simili modo et eis qui verba divinae doctrinae ignobilitatem et deformationem putabant, fidelem se Dei ministrum exhibuit; dum non terretur, neque pudorem patitur ea illis
Abbreviated transcription (Latin):
deis & gentilibus cesus frequenter ñ tacuit grãm xp̃i : n carceribus. Saepe in
aborare non destitit manibus suis. necui grauis eẽt: certus hoc sibi ꝓficere
ut nec nocte cessar&. In ie slnis. Aliquando uoluntaria. aliquando
necessitatis ie iunia ꝑtulit causa penuriae. & dõ grãs egit spĩtalit̃ se pascen¬
ti : quia ideo contentus erat neuentris causa inclinar&ur.¬
Castitatem siue corporis euangłii undicans non paucos fec̃ inimicos¬
nscientia.
ientia.Legis & euangłu scientia ñ in sapientia humana neq insimulatione as¬
serens dõ sefidelem dispensatorẽ xpi x hibuit. In magnanimitate. Erandis
animi erat inbaiulan dis infirmitatib: frem̃ et in contemptu mundi huułs : Vnde
alio loco dic̃. mihimundus crucifixus ẽ & ego mundo
nbemgnitate. Benig¬
nus erat : quia sic̃ arguebat. ita& blandiebat᷑. ut post correctionẽ: leni & horta
inspũ scõ dĩ donum tradebat.

Expanded text:
et gentibus caesus frequenter, non tacuit gratiam Christi. In carceribus. Saepe in et gentibus caesus frequenter, non tacuit gratiam Christi. In carceribus. Saepe in Laborare non destitit manibus suis; ne cui gravis esset, certus hoc sibi proficere ut nec nocte cessaret. In jejuniis. Aliquando voluntaria, aliquando necessitatis jejunia pertulit causa penuriae, et Deo gratias egit spiritaliter se pascenti; quia ideo contentus erat, ne ventris causa inclinaretur.stitatem sive corporis, sive Evangelii vindicans, non paucos fecit inimicosscientia. Legis et Evangelii scientiam non in sapientia humana, neque in simulatione asserens Deo se fidelem dispensatorem Christi exhibuit. In magnanimitate. Grandis animi erat in bajulandis infirmitatibus fratrum, et in contemptu mundi hujus; unde alio loco dicit: Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . In benignitate. Benignus erat, quia sicut arguebat, ita et blandiebatur; ut post correptionem leni exhortain Spiritu sancto Dei donum tradebat.
Abbreviated transcription (Latin):
significant. quia quod salutare ẽ. simplicit̃ omni instantia p̃dicant : Vnde subiec̃ :
euatuper&ur ministerium nrum: Vitupe rar&ur enĩ minister
quȩ ũbis docebant: operibus suis utfierent &xempla ñdarent. ⁊ Sed in omnib:
cõmendemus nos met ipios ut điministri. Dĩ
Ñministri sine adulatione docent:
senti utilitati studebant.
ant n multa pacientia : : Pacientia ẽ quaesaluat homines
nisi enĩ pacientia ab usus eẽt : quomodo saluasset corinthios: quos post p̃dicationẽ
suã tantis uitiis morum eterrorib: diuersarũ sectarũ inuenerat inuolutos. quos
pacientia sua paulatim aduerã doctrinã reuocat.
ras ꝑtulit sciens quid adõ ꝓhis sit promissum. nnecenitatib. Neces¬
nnecessitatib
Necessitas
erat etiã in pressura positũ docere quia adño erat missus. In angustiis. Spe¬
futuri angustatus perfidorum obinsitonibus noncessit. In plagis. Qui

Expanded text:
significant; quia quod salutare est simpliciter omni instantia praedicant. Unde subjecit: significant; quia quod salutare est simpliciter omni instantia praedicant. Unde subjecit: Ne vituperetur ministerium nostrum; vituperaretur enim ministerium ipsorum, si ea quae verbis docebant, operibus suis, ut fierent, exempla non darent. Sed in omnibus commendemus nosmetipsos ut Dei ministros. Dei ministri sine adulatione docent, senti utilitati studebant. In multa patientia. Patientia est, quae salvat homines; nisi enim patientia abusus esset, quomodo salvasset Corinthios, quos post praedicationem suam tantis vitiis morum, et erroribus diversarum sectarum invenerat involutos, quos patientia sua paulatim ad veram doctrinam revocat? ras pertulit, sciens quid a Deo pro his sit promissum. In necessitatibus. Necessitas erat etiam in pressura positum docere; quia a Domino erat missus. In angustiifuturi angustiatus, perfidorum oppositionibus non cessit. In plagis. A
Abbreviated transcription (Latin):
in aniuit infernum ut mors iusti peccatorib proficer&. Vt decetero mors eo
curã subicere contendit : ut &dĩ ꝓuidentiae deuotus ecister& et hominib: cari¬
tatis officium ex hiberet
empore enĩ accepto ex audiuite & indie salutis
ad iuuitẽ: Hoc scriptumẽ inesaia propħa : Prae distinatã doc& gramdi in
auxilium largir&ur.
cce nunc tempus acceptabile ecce nunc dies salutis. Ne¬
mini dantes ullam offensionẽ neuituperetur ministerium nrum. : Tempus ad esse¬
dic̃ quo possint ad indulgentiam proficere peccatores : Tempus ad esse dic̃. quo morbns
mortalibus medicina possit infundi: Et ideo sesollicitũ esse circum egrorũ salu¬
tem. neforte neglegentia aliqua medicinȩ grã effectu carer& bonae uoluntatis
suae : fide ergo & uigilantia sua. omnẽ offensionẽ neglegentib amputat :
Tehorum forte segnitia occasionem offensionis pareret discpłis: acꝑhocliberos eẽ sẽ

Expanded text:
inanivit infernum, ut mors justi peccatoribus proficeret; ut de caetero mors eos, inanivit infernum, ut mors justi peccatoribus proficeret; ut de caetero mors eos, curam subire contendit; ut ei Dei providentiae devotus existeret, et hominibus charitatis officium exhiberet. In tempore accepto exaudivi te, et in die salutis adjuvi te : hoc scriptum est in Esaia propheta. Praedestinatam docet gratiam Dei in bus auxilium largiretur. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis; nemini dantes ullam offensionem, ne vituperetur ministerium nostrum. Tempus adesscit, quo possint ad indulgentiam proficere peccatores: tempus adesse dicit, quo morbis mortalibus medicina possit infundi; et ideo se sollicitum esse 185 circa aegrorum salutem, ne forte negligentia aliqua medicinae gratia effectu careret bonae voluntatis suae. Fide ergo et vigilantia sua omnem offensionem negligentibus amputat; ne horum forte segnitia offensionis occasionem pareret discipulis: ac per hoc liberos se
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ xp̃s causa peccati. quẽ non tangebat sors. neq dignitas nasci hominẽ. Propt̃
quod enĩ omnis caro subpeccato ẽ. Ideo factus caro factus ẽ peccatum: Et quomã
oblatus ẽ propeccatis. non in merito peccatũ factus dir̃. Quia hostia in lege quae
ꝓpeccatis offerebatur. peccatum nuncupabatur : ut nos eẽmus iustitia dĩ in ipso:
qui peccatũnesciebat. dicente esaia. Qui peccatũñfecit nec dolus inuentus ẽ h ore
eius : Quas peccator occisus ẽ ut peccatores iustificarent᷑ apud dm̃ in xp̃o  elum enĩ
passus ẽ sathanas aduersus saluatorẽ . Videns eum docere homines quo modo sibi ꝓ¬
pitium facerent dm̃ abrenuntiantes diabolo : Et p̃phoc occidit eũ. nesciens fil¬
turum aduersusse Y Xxp̃s enĩ post crucẽ descendit ad inferos deuicta morte :
quia peccatũ nesciebat teneri amorte non poterat: Quia mors peccatum

Expanded text:
factus est Christus causa peccati, quem non tangebat sors, neque dignitas nasci hominem. Propter factus est Christus causa peccati, quem non tangebat sors, neque dignitas nasci hominem. Propter quod autem omnis caro sub peccato est, ideo factus caro, factus est etiam peccatum. Et quoniam oblatus est pro peccatis, non immerito peccatum factus dicitur; quia et hostia, in lege, quae pro peccatis offerebatur, peccatum nuncupabatur. Ut nos essemus justitia Dei per ipsum, qui peccatum nesciebat, dicente Esaia: Qui peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus , quasi peccator occisus est, ut peccatores justificarentur apud Deum in Christo. Zelum enim passus est Satanas adversus Salvatorem, videns eum docere homines quomodo sibi propitium facerent Deum, abrenuntiantes diabolo: et propter hoc occidit eum, nesciens futurum adversus se; Christus enim post crucem descendens ad inferos, devicta morte; quia qui peccatum nesciebat, teneri a morte non poterat; quia mors per peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
Recte ergo dr̃ ds̃ erat in xp̃o. hoc ẽ pat̃ infilio mundũ reconcilians sibi ñ reputans
illis delicta eorum. Quõ creatura peccauit indm̃ nec penituit : ut reueretur
addm̃. dr̃ opussuum nolens perire. misit filium suum. ꝑquem p̃dicatec eis remissione
peccatorum reconciliaret eos sibi ꝑipsum ꝑ quemnos creauerat. Siue ergo ꝑfilium
siue ꝑseruos. ds̃x hortatur ppłm. Quia adipsum om̃s summa referenda ẽ . cuius uolun¬
tate & ꝓuidentia xp̃s incarnatus ẽ ad salutẽ hominum pedibendam : Quicũ reuerti
uell& ad patrem. dispensationẽ acceptam apatre dedit dispłis. Orantes ꝓxp̃orecon
iciliaridõ ⁊ eum qui non nouerat peccatum. ꝓ nob peccatũ fec̃.⁊ Dn¬
peccatum fecisse filium suumxp̃m : eũ utiq qui peccatum nesciebat. id est quinon
peccauerat . quia factus caro ñ inmutatus. sed in carnatus factus ẽ peccatum
Sicut quifit ꝓfectus. ñ amittit quod erat. sed sumit utiq quod nonerat : Homo ergo

Expanded text:
tur: Deus erat in Christo; hoc est, Pater in Filio, mundum reconcilians sibi; non reputans illis delicta eorum; quoniam creatura peccavit in Deum, nec poenituit, ut reverteretur ad eum: Deus opus suum nolens perire, misit Filium suum, per quem praedicata eis remissione peccatorum, reconciliaret eos sibi per ipsum, per quem nos creaverat. Sive ergo per Filium, sive per servos Deus exhortatur populum; quia ad ipsum omnis summa referenda est, cujus voluntate et providentia Christus incarnatus est ad salutem hominum redimendam: qui cum reverti vellet ad Patrem, dispensationem acceptam a Patre dedit discipulis. Orantes pro Chrireconciliari Deo. Eum qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit. Dpeccatum fecisse Filium suum Christum, eum utique qui peccatum nesciebat, id est, qui non peccaverat; quia factus caro non immutatus, sed incarnatus factus est peccatum; sicut qui fit praefectus, non amittit quod erat: sed assumit utique quod non erat. Homo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
fideles habent gloriam. Quidergo dicit scriptura: Credidit
abraham dõ & reputatum est ei adiustitiam. Manifestauit non
ideo abrabam gloriam habere apud dm̃ quia circumcisus est. aut
quia abstinuit se ab iniquitate. sed quia dõ crediditꝰ. hinc &iustifica¬
tus est laudis suae prȩmium infuturo consecuturus: Ei autem
qui operatur. merces non inputatur secundum gratiam. sed secun¬
dum debitum: Absolutum est ei qui legi factorum idest moysi sub
iectus est. aut naturali non inputari meritum ad mercedem ut
gloriam habeat apud dm̃, Debitor est enim facere legem quia
necessitas inposita est perlegem. ut uelit nolit faciat legem nereus¬
sit: Sicut alio loco dicit Qui autem contemnunt. ipsi sibi damna¬

Expanded text:
fidei causa. Quid enim dicit Scriptura? Credidit Abraham Deo; et reputatum est ei ad justitiam. Manifestavit non ideo Abraham gloriam apud Deum habere, quia circuquia abstinuit se ab iniquitate; sed quia Deo credidit, hinc et justificatus est, laudis suae praemium in futuro consecuturus. Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Absojectus est, aut naturali; non imputari meritum ad mercedem, ut gloriam habeat apud Deum. Debitor est enim facere legem, quia necessitas imposita est per legem, ut, velit nolit, faciat legem ne damnetur, sicut alio loco dicit : Qui autem contemnunt, ipsi sibi damna
Abbreviated transcription (Latin):
trum secundumo Postquam ostendit non posse peropora¬
legis quem quam iustificari apud dm̃ : Inducit nec abraham
potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens
circum cisionem significauit : quia nihil que siuit abraham ꝑcircũ¬
cisionem . Ante enim iustificatus est quam circum cider&ur:
Sienim abraham exoperibus legis iustificatus est hab& gloriam
sed non apud dm̃: Hoc proponentis est Nam abraham hab&

Expanded text:
trum secundum carnem? Postquam ostendit non posse per operalegis quemquam justificari apud Deum, adjecit, nec Abraham potuisse aliquid mereri secundum carnem. Carnem dicens circumcisionem significavit, quia nihil quaesivit Abraham per circumcisionem. Ante enim justificatus est, quam circumcideretur. Si enim Abraham ex operibus Legis justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum. Hoc proponentis est. Nam Abraham ex
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatur inspm̃ scm̃ dicat peccare: ꝓpt̃ causamqua scisus
est ab ecła: hoc nullaratione ad strui potest: Corpus enim
xp̃i non est unus. aut duo xp̃iani sed omnes. Singuli aut̃ mem¬
bra sunt : quomodo ergo qui fornicatur. in xp̃i corpus peccat :
Cum non om̃s contaminat: quod si ita esset ut nouati a no
uidetur. Cetera omnia peccata extradm̃ eent & sola fornica¬
tio peccatum eẽt indm̃: &iam qui uadit adidola ñ peccat in dm̃:
Nec quinegat in ꝑsecutione. quiomne peccatum quod cumq fecerit
homo extra corpus ẽ xp̃i sicut illi uidetur: Si autem & hoc altter uolu¬
erit ꝓnuntiare . ut neget aliquod &xtracorpus xp̃i esse peccatum.
peccare dicatur : Et quomodo ẽ illud quod ait dñs: quia om̃a peccata
& blasphemia remittentur hominibus. Qui autem peccauerit in
spm̃ scm̃ non remitt&ur ei . neq hic neque infuturo , Apparet

Expanded text:
fornicatur in Spiritum sanctum dicat peccare, propter causam qua scissus est ab Ecclesia. Hoc nulla ratione astrui potest, corpus enim Christi non est unus aut duo Christiani, sed omnes, singuli autem membra sunt. Quomodo ergo qui fornicatur in Christi corpus peccat, cum non omnes contaminet? Quod si ita esset, ut Novatiano videtur, caetera omnia peccata extra Deum essent, et sola fornicatio peccatum esset in Deum. Etiam qui vadit ad idola non peccat in Deum, nec qui negat in persecutione, quia omne peccatum quodcunque fecerit homo, extra corpus est Christi, sicut illi videtur. Si autem et hoc aliter voluerit pronuntiare, ut neget aliquod extra corpus Christi esse peccatum, Spiritum sanctum peccare dicatur. Et quomodo est illud, quod ait Dominus: Quia omnia peccata et blasphemia remittentur hominibus: qui autem peccaverit in Spiritum sanctum, non remittetur ei, neque hic, neque in futuro ? Apparet
Abbreviated transcription (Latin):
turae quibonum surculum inserunt. in non bonam radicẽ:
quicccum essentisti exradicem eda. inserti sunt inbonam
arborem: Ideo oleastrum dicitinsertum : ut surculus fruc¬
tum radicis ad ferat socius effectus: Noligloriari aduer¬
sus ramos: Hocest noligaudere in incredulitate illorum.
displic& enim dõ. siquis exult& in mali salterius: Si cut dic̃
non crediderunt occasionem dederunt. ut predicarecur
gentibur: Quodsitugloriaris nonturadi cemportas.
sedra dixte : Id est site extuleris supra illos inquorum
insertus es radicem in sultans genere quodte exmalo bonꝰ esses
suscepit ne stabis sullud perquod stat destruis. Dicis
itaquȩ fracti s untrami. &ego inseror: Expersonagen

Expanded text:
turae, quia bonum surculum inserunt in non bonam arborem; hi turae, quia bonum surculum inserunt in non bonam arborem; hi enim cum essent in radice mala, inserti sunt in bonam arborem. Ideo oleastrum dicit insertum, ut fructum surculus radicis afferat, socius ejus effectus. Noli gloriari adversus ramos, hoc est, noli gaudere in incredulitate illorum; displicet enim Deo, si quis exsultet in malis alterius, sicut dicit deant: sed quia non crediderunt, occasionem dederunt, ut praedicaretur gentibus. Quod si tu gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te. Id est, si te extuleris super illos, in quorum insertus es radicem; insultes generi, quod te, ut ex malo bonus esses, suscepit: nec stabis, si illud per quod stas, destruis. Dicis itaque: Fracti sunt rami, ut ego inserer. Ex persona gen
Abbreviated transcription (Latin):
cedfidem xp̃i nisi ut ex mortuis uiui fic&ur mundus in homi¬
nibus : Quiccergo prouectus est danda dicit opera ut cre¬
dant. Quõ c&citatis obtunsiotempore compen santi delicti
aufertur utuoluntatis suȩ secipiant arbitrium liberum :
Quodsi delibatio scã est pimassa. Mcnifestum est quia quod
unius substantia eestunum. acperlocnon potest delibati¬
o scã esse & massa inmiunda Delibatio enim demassa est
Ideo que ostendit non posse indignos dici adfidem hos quo¬
rum lampases adepti sunt fidem: Qui ccsipars iuda eorum
suum duobus commendat exemplis: Quodsi aliqui exra¬
mis fracti sunt : dest siccliqui non crediderunt excisi a pro¬
missione :Tuccũ cumole aster esses insertus es millor &
socius factus es radicis oliuae.: Hoc significat quicmoncre¬
dentibur multis iudaeis insitȩ sunt perfidem in spempro¬
missionis utdolor ess& iudaeis: sed non iuxtalegan agricul¬

Expanded text:
ad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in homiad fidem Christi, nisi ut ex mortuis vivificetur mundus in hominibus? Quia ergo profectus est, dandam dicit operam, ut credant; quoniam caecitatis obtusio tempore compensati delicti aufertur, ut voluntatis suae recipiant liberum arbitrium. Quod si delibatio sancta est, et massa. Manifestum est, quia quod unius substantiae est, unum est: ac per hoc non potest delibatio sancta esse, et massa immunda; delibatio enim de massa est. Ideoque ostendit non posse indignos dici ad fidem hos, quorum jam patres adepti sunt fidem; quia si pars Judaeorum commendet duobus exemplis. Quod si aliqui ex ramis fracti sunt: id est, si aliqui non crediderunt ex eis, excisi a promissione. Tu autem cum esses oleaster, insertus es in illos, et socius factus es radicis et pinguedinis olivae. Hoc significat, quia non credentibus multis Judaeis, gentes insitae sunt per fidem in spem promissionis; ut dolori esset Judaeis: sed non juxta legem agricul
Abbreviated transcription (Latin):
si& hi quicecati sunt conuertantur : Ex magnaenim par¬
te saluabitur mundus: Mundor homines significantꝰ
Sicut dictumẽ desaluatore. Ecce totus mundur abiitp̾illũ:¬
Iobis enim dico gentibus quam diu quidem egosum gen¬
tium apłrministerium meum honorificosi quomodo
Semulor carnem meam ut saluos faciam aliquos &xillis :
Ostendit gentibus quo affectu diligãs iudaeos: Nammi
nisterium suum quo apłs gentium est honori ficat: Si prdpt̃
generis suidatã operationem &iam iuda eos adquirat
adfidem: Nonorificentior enim fit. si & illos ad quos ñ
missus est lucretur aduitam: patribus enim in laudẽ
maximẽcerit: si fratres inuenerit qui perierant:
ienim amissio eorum reconciliatio est mundi quae ẽ ss
adsumptiõ nisi uita exmortuis: Hocdicit quicsi non
credentibus iudaeis. genter reconciliarȩ sunt dõ adin¬
crementum mundicirca fidem xp̃i : Quȩ erit in hac
parte & queenta plenitudosalutir : si ad sum antur &iuds

Expanded text:
si et ii qui excaecati sunt, convertantur: ex magna enim parsi et ii qui excaecati sunt, convertantur: ex magna enim parte salvabitur mundus. Mundus hic homines significat, sicut dictum est de Salvatore: Ecce totus mundus abiit post illuVobis enim dico gentibus, quamdiu quidem ego sum gentium apostolus, ministerium meum honorificabo, si quo modo aemuler carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis. Ostnisterium suum, quod Apostolus gentium est, honorificat, si propter affectum generis sui data opera etiam Judaeos acquirat ad fidem: honorificatior enim fit, si et illos, ad quos non missus est, lucretur ad vitam. Patribus enim in laude maxima erit, si fratres invenerit, qui perierant. Si enim amissio eorum reconciliatio est mundi: quae est assumptio, nisi vita ex mortuis? Hoc dicit, quia si non credentibus Judaeis gentes reconciliatae sunt Deo, ad incrementum mundi circa fidem Christi; quae erit in hac parte, et quanta plenitudo salutis, si assumantur Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
it Dicoergonum quid sic offenderunt ut caderent᷑:¬
absit. Hocdicit quod su p̃memoraui quia non sic diffiderunt ut
num quam possent credere. Id est nonitapropter in credulitatẽ
suam cecati sunt utcurari non possent. sicut diabolum legimus
cecidisse : dicente esaia proph&a. Quomodo cecidit decaelo lu¬
cifer : Casum a postasiam significauit : Nonergo hos sic offen¬
dissedixit ut caderent: sed offensionis suȩ causa ad tempur obtunsas:
Sedillorum delictum salus gentibus fuit utillos emulentur:
Hocest quod dixit quia propter peccatum illorum : gentibur salur
data est: quia enim donumdĩ recusarunt iudaei : tranrlatum
gentium quanto magis plenitudo illorum : Manifes¬
tumest qui asi delictum illorum profuit mundo dum
horum desperatio plures hab& bonos. quiamulto plurer¬
sunt gentes iudaeir. Et deminutio eorum quodẽdam¬
num promissioms diuitiȩ gentium perid quod iucratir
uitam ȩternam : Quantomagir plenitudo eorum : Vꝑ¬
tum est quia magis diues erit mundus hominibus bonis

Expanded text:
i. Dico ergo: Numquid sic offenderunt, ut cadereAbsit. Hoc dicit, quod supra memoravi, quia non sic diffiderunt, ut numquam jam crederent, id est, non ita propter improbitatem suam caecati sunt, ut curari non possent, sicut et diabolum legimus cecidisse, dicente Esaia propheta: Quomodo cecidit de coelo Lucifer ? casum et apostasiam significans. Non ergo hos sic offendisse dicit, ut caderent, sed offensionis suae causa ad tempus obtusos. Sed illorum delicto salus gentibus, ut illos aemulentur. Hoc est quod dixit, quia propter peccatum illorum gentibus salus data est. Quia enim donum Dei recusaverunt Judaei, translatum gentium; quanto magis plenitudo illorum! 91 Manifestum est quia si delictum illorum profuit mundo, dum horum dispendio plures habsunt gentes, quam Judaei; et diminutio eorum, quod est damnum promissionis, divitiae gentium, per id quod lucrati sunt vitam aeternam; quanto magis plenitudo eorum! Apertum est quia magis dives erit mundus hominibus bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
N sicut scrptumest. In esaia loquitur deditillis dr̃ spm̃ conpuncti¬
onis oculos ut non uideant . & aures in non audiant usque m hodi¬
ernum diem: & dauid dicit. ꝑiat mensa eorum in laqueum &i
ant &dorsumillorum in perpetuum incuruit: Ideo mensam
enim uocantur ad conuiuium ut perimantur: Sic enim
lignus o lofernis perepulum scam̃ iudith putauit sepossedecipe¬
re : Etinmensa scelerati hero dis: seierunt maligni in caput
io hannis proph&ae : Vnur sensus est duorum proph&arum de
huius modi hominibus quicchinitio in fideles &repugnates inuenti
sunt hostes bonorum : sed aliqui eorum emendati sunt & correcq:
lic& tarde : Quidam uero inpertinatia manentes: seueritatem sen¬
tentiae non euecserunt inperp&ium incuruati: Hoc est excecati.
nedec&ero possent ueritatis uicm aspicere : quam mali uolentia
asperinati fuerant declinantes ab ea &cd salutis gratiã periue¬
nire: Qui enim cum intellexis s& credere noluit id deb& consequi

Expanded text:
 subjectum in Esaia legitur: Dedit illis Deus spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant usque in hodiernum diem . Et David dicit: Fiat mensa eorum in laqueum, 90ant, et dorsum illorum semper incurva. Ideo mensam enim vocantur ad convivium, ut perimantur. Quia sic lignus Holophernes per epulum sanctam Judith putavit se posse decipere , et in mensa scelerati Herodis saevierunt maligni in caput Joannis prophetae . Unus sensus est duorum prophetarum de hujusmodi hominibus, qui ab initio fidei et repugnantes inventi sunt hostes bonorum. Sed aliqui illorum emendati sunt et correcti, licet tarde: quidam vero in pertinacia manentes, severitatem sententiae non evaserunt in perpetuum curvati, hoc est, excaecati; ne de caetero possint veritatis viam aspicere quam malevolentia aspernati fuerant, declinantes ab ea et ad salutis gratiam pervenire. Qui enim cum intellexisset, credere noluit, id debet consequi
Abbreviated transcription (Latin):
ces sine dubio gratia est quic ueniam peccantibur dare¬
non est aliud quatin gratia ẽt his qui non requirunt. sedof¬
fertur illir ut credant: Duplexergo gratia est quia hoc
comp& itdõ qui habundat miseri cordia ut & requiratquor
Quidergo quod querebat israhel hocnones t
dsecutus. eleedio autem consecutaest : Isra helite hi carna¬
les sunt qui ex operibur legis iustificari seput antes non sunt
adepti utiustiessent perfidem apud dm̃: Preter ea cum om̃s
reisint perlegem : quia maledictus omnis qui non peman¬
serit in omnibus quȩ scripta sunt in librolegis ut faciat ea. quã¬
uis utsimanerent in omnibus serpns quod uix possibile esd

Expanded text:
 sine dubio gratia est; quia veniam dare peccantibus non est aliud quam gratia: et iis qui non requirunt, sed offertur illis, ut credant. Duplex ergo gratia est, quia hoc competit Deo, qui abundat misericordia; ut et requirat, quos gratis curet. Quid ergo? quod quaerebat Israel, hoc non est assecutus; electio autem consecuta est? Israelitae ii carnales sunt, qui ex operibus Legis justificari se putantes, non sunt adepti, ut justi essent per fidem apud Deum. Propterea cum omnes rei sint per Legem; quia maledictus omnis qui non permanserit in omnibus, quae scripta sunt in libro Legis, ut faciat eam . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sed eam iustitiam quae exside est xr̃i: dõ enimista ueraẽ iustiti a
&permanens si agnos catur: Quid est enimtam iustum quam
cognosceredm̃ patrem : ex quosunt omnia. Expm̃ filium &us
perquem sunt omnia : Primaergo lȩcẽ iustitia agnoscere
creatorem: Deinde custodire quȩ p̃cepit: Genterergo quȩ
prius non re qui rebant iustitiam idestlegem quȩ creaton¬
testimonium testimoniumperhibebat : ueniente xso ad secuti
inuenerunt iustitiam superhabundantem plus quã scriba¬
rum & phariseorum: Iuda ei autem in legepositi: qui ꝑfi
cere magis debuerant deterior auerunt: Namisra hel
sectando lecem iustitiae: ⁊nlecem Notperuenit

Expanded text:
sed eam justitiam quae ex fide est Christi; Deo enim haec vera justitia est, sed eam justitiam quae ex fide est Christi; Deo enim haec vera justitia est, et permanens, si agnoscatur. Quid enim est tam justum, quam cognoscere Deum Patrem, ex quo sunt omnia: et Christum Filium ejus, per quem sunt omnia ? Prima ergo haec justitia est agnoscere Creatorem, deinde custodire quae praecepit. Gentes ergo quae prius non requirebant justitiam, id est, Legem, quae Creatori testimonium perhibebat, veniente Christo, invenerunt justitiam superabundantem plus quam scribarum et pharisaeorum. Qucere magis debuerant, deterioraverunt. Nam Israel sectando Legem justitiae, in Legem justit
Abbreviated transcription (Latin):
peccatorum non puniremur alege sicut peri it sodoma: Saluatorẽ
ergorelictum nobis dicit aedsuffragium uitae quam lex preuidere
non potuit quem abinitio dr̃ nascidecreuit: Qui propterea quod solus
sinepeccato inueniretur deuicto humani generis hoste omnium
peccata deler& : Hoc in apocalrpsi iohannes hab&ur : Qui anemo
ait dignus inuentus est siue in caelo siue interra qui a perir & librũ
& signasulacius nisi saluator qui uicit mortem : Hocergo est semen
quodolim promissum reserua ut dr̃: ut tunc fructificar& quan¬
do omniumtam iudaeorum quam gentium peccata repl&aerant:
Fructus aũ eius ẽ indulgentia p&catorum : Quidergo dicemus
quod gentes quae non sec tabantur iustitiam conprehenderunt ius¬
tam iustitiam aũ quȩ exfideest: Quõ iustitia ẽ exlege quȩ cre¬
dita mundo est quaepro hib& p&cari Id cireo genter non hanc
iustitiam dicit conp̃hendisse. quaenatura magistra dinoscitur

Expanded text:
peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem peccatorum, non puniremur a Lege, sicut periit Sodoma. Salvatorem ergo relictum nobis dicit ad suffragium vitae, quam Lex providere non potuit, quem ab initio Deus nasci decrevit: qui propterea quod solus sine peccato inveniretur, devicto humani generis hoste, omnium peccata deleret. Hoc et in Apocalypsi Joannis habetur: Quia nemo, ait, dignus inventus est, sive in coelo, sive in terra, qui aperiret librum et signacula ejus; nisi Salvator, qui vicit mortem . Hoc ergo est semen, quod olim promissum reservavit Deus, ut tunc fructificaret, quando omnium tam Judaeorum quam gentilium peccata repleta erant. Fructus autem ejus est indulgentia peccatorum; nisi enim Christabantur justitiam, comprehenderunt justitiam: justitiam autem quae ex fide est. 85 Quoniam justitia est in Lege, quae credita mundo est, quae prohibet peccari; idcirco gentes non hanc justitiam dicit comprehendisse, quae natura magistra dignoscitur,
Abbreviated transcription (Latin):
breuiatum faci& dñr superterram: Saluari hos promitit
quo s reliquos dicit᷑ uerbum quodiuste definiens breuiauit dñs
superterram: onuenitenim utinsolo nomine dñi & conditons
consequatur salutem creatura hoc est perfidem qui a subla¬
tis omnibus neomenis & sabbato &cirtũ cisione & lege esca¬
rum & oblationibus pocorum sola fides posita ẽ ad salutem :
quae ad breuiata exlegeẽ quia quod in fide est in legeh ab&¬
quasi principelelegis: Dicente salucctore. De me enim scn ꝓsitmor¬
ses Ad breuiata ergo lege reliquiȩ iudeorumsaluantur : C&eri uero
saluari non possunt quicp̃finitionem dĩ spernunt. perquã genus hum cc
num saluiccri decreuit: Et sicut predixit esaias nisi dñr sabaoth reliquis¬
s& nobis semen sicut sodoma facti essemus & ut gomorra similis fuissem :
Semen est uerbum dĩ : Hocergo nobis olim promissum. sublatis quae
oneri legis erant reliquit ad redemptionem ut accepta remissione

Expanded text:
breviatum faciet Dominus super terram. Salvari hos promittit, breviatum faciet Dominus super terram. Salvari hos promittit, quos reliquos dicit per verbum, quod juste definiens, breviavit Dominus super terram; convenit enim ut in solo nomine Domini conditoris consequatur salutem creatura, hoc est, per fidem; quia sublatis omnibus neomeniis, et sabbato, circumcisione, et lege escarum, et oblationibus pecorum, sola fides posita est ad salutem. Quae abbreviata ex Lege est; quia quod in fide est, in Lege habequasi principale Legis, dicente Salvatore: De me enim scripsit Moyses . Abbreviata ergo Lege, reliquiae Judaeorum salvantur: caeteri vero salvari non possunt, quia per definitionem Dei spernuntur, per quam geNisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma fuissemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus . Semen est verbum Dei . Hoc ergo nobis olim promissum, sublatis quae oneri erant Legis, reliquit ad redemptionem; ut data remissione
Abbreviated transcription (Latin):
to: Notus in iudea dr̃: Postea aũ in propheta facharia. Ponam in¬
quit hierusalem in omnibus gentibus quiccubiq futuri erant filiidĩ
& domusdĩ in omnibus locis quȩ ẽ & desia : Hinc dñs ait iudaeis. Sa
tolletur a uobis regnumdĩ : &dabitur genti facienti fructũ eius
Esaias aũ clamat postisrł, Hoc dicit quia esaias clamatprolus
rus filiorum isrł tam quã corenamaris reliquiae saluae fient
Decedentibus iuda eis amerito & promissione patrũ dum illam
non recipiunt: Hireliquiae sunt. qui credendo in fide promis¬
siones patribur factae persistunt: Alege enim recedunt: qui
in eum quem lex solum ad salutem sufficere promisiti non cre¬
dunt: Igitur apostate habeantur necesse est quidum nonse
tudine solos credentes dicit saluari quos presciit dr̃: Uerbum
enim consummans & ad preuians in equitate : qui a uerbum

Expanded text:
to: Notus in Judaea Deus . Postea autem in prophetia Zachariae: Ponam, into: Notus in Judaea Deus . Postea autem in prophetia Zachariae: Ponam, inquit, Hierusalem in omnibus gentibus ; quia ubique futuri erant filii Dei, et domus Dei in omnibus locis, quae est Ecclesia. Hinc Dominus ait Judaeis: Quia tolletur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Esaias autem clamat pro Israel. Hoc dicit, quia Esaias clamat pro iirus filiorum Israel tamquam arena maris, reliquiae salvae fient. Recedentibus Judaeis a merito et promissione patrum, dum illam non recipiunt, hi reliquiae sunt, qui credendo in fide promissionis patribus factae persistunt, fideles effecti; a Lege enim recedunt, qui in eum quem Lex solum ad salutem sufficere promisit, non credunt. Igitur apostatae habeantur necesse est, qui dum Chritudine solos credentes dicit salvari, quos praesciit Deus. Verbum enim consummans et brevians in aequitate; quia verbum
Abbreviated transcription (Latin):
caturus propter quoddiu dissimulat cumceperit uindicare. appare
quȩr̃i non possint damnati: Preparareestaũ unumquem que prescire qͥ¬
uos & uoca uitnos non solũ exiuda eis sed etiam exfen
tibus : Hos quos uocauit preperauit ad gloriam siue eos qui prõ¬
peerant siue eos qui longe. suens permansuros infide: Sicut
moseae dicituo cabo non plebemmeam plebemmeam Renondi¬
lectam dil& tam erit enim in loco ubi uocabuntur non ples mea
ibi uocabuntur filuidi uiui: Apertum est istud degentibus es se
predictum qui aprius nonerat plebs di: Post ea aũ ad obꝓbrium
iudaeorum misericordiam accipientes. uocatȩ sunt plebsdĩ. Etqui an¬
ne dil&tĩ nonerant abdicatis iudaeis adobtati infilior & dilecti sunt:
utinloco ubi non uocabatitur plebsdi illicuo casentur filu di uiui-
Pnius enimlis quam uocabantur filuidĩnsi iniud ea hocẽ in hueroso¬
limis ubi domus dierat.: Sicut dicit in psalimo septua gesimo quin¬

Expanded text:
caturus, quia diu dissimulat, cum coeperit vindicare, apparebcaturus, quia diu dissimulat, cum coeperit vindicare, apparebqueri non possint damnati. Praeparare est autem, unumquemque praescire quos et vocavit nos, non solum ex Judaeis, sed etiam ex tibus. Hos quos vocavit, praeparavit ad gloriam, sive eos qui prope erant, sive illos qui longe, sciens permansuros in fide. Sicut in Osee dicit: Vocabo non plebem meam, plebem meam; et non dilectam, dilectam. Et erit in loco, ubi vocabuntur non plebs mea; ibi vocabuntur filii Dei vivi. Apertum est istud de gentibus esse praedictum, quae prius non erat plebs Dei: postea autem ad opprobrium Judaeorum misericordiam accipientes vocatae sunt plebs Dei: et qui dilecti ante non erant, abdicatis Judaeis, adoptati in filios, et dilecti sunt; ut in loco ubi non vocabantur plebs Dei, ibi vocarentur filii Dei vivi. Prius enim nusquam vocabantur filii Dei, nisi in Judaea, hoc est, Hierosolymis, ubi domus Dei erat, sicut dicit in Psalmo septuagesimo quin
Abbreviated transcription (Latin):
pse sen sus est quiccuo luntate & leganimitatecłi quȩ est pacientia
preparantur infideles adpenam, Diuenim expectati con¬
uerti noluerunt. Adeoergo expectatisunt ut in exeusabiles
deperirent: Sciuit enim dr̃ hos non credituros Et ut ostender&
diuitias gloriȩ suae inucsis miseri cordiȩ quae p̃parauitꝰ gloriã
Pauentia & longanimitas dĩ ipsa est quae sicut malos preparatad in
Iteritum: It a& bonos prȩparat ad coronam: Bonienim sunt in qͥb
perfidem in est : Omnes enim sustin& sciens exitum singulorum Ne
per hoc pacientia est quae illos ut exmalis corrigantur autinbonoper¬
seuerantes sint preparat adgloriam : Diuitiae aũgloriȩ sunt dig¬
nitas multiplex prȩparatacsedentibur: Eosaũ qui exbonis fiuntmali
& in coepro perdurant preparat adinteritum : Hocẽ aũ manifestare
potentiam suam in multa pacientia: Quia cumputabatur non uindi¬

Expanded text:
Ipse sensus est, quia voluntate et longanimitate Dei, quae est patientia, Ipse sensus est, quia voluntate et longanimitate Dei, quae est patientia, praeparantur infideles ad poenam; diu enim exspectati converti noluerunt. Ideo ergo exspectati sunt, ut inexcusabiles deperirent. Scivit enim Deus hos non credituros. Et ut ostenderet divitias gloriae suae in vasis misericordiae, quae praeparavit ad gloriam. Patientia et longanimitateritum, ita et bonos parat ad coronam: boni enim sunt, in quibus spes fidei est, omnes enim sustinet, sciens exitum singulorum, ac per hoc patientia est, quae illos qui ex malis corriguntur, aut in bono perseverantes sunt, praeparat ad gloriam Dei. Divitiae autem gloriae sunt dignitas multiplex praeparata credentibus, eos autem qui ex bonis fiunt mali et in coepto perdurant, praeparat ad interitum. Hoc est autem manifestare potentiam suam in multa patientia, quia cum putatur non vindi
Abbreviated transcription (Latin):
tio hominem respondere in aduersisdõ. iniquum iustomalũ bono
imperitum perfecto infirmum fortissimo: Corruptibilem in cor¬
rupto mortalem in mortali seruũ dnõ creaturã conditori:
deesaia proph&aẽ quod hic quisi pro priũ ponit perquod osten¬
dit contra auctor ẽ opus eius quȩri non posse : In potestatẽ enim
auctoris est qualem uelit condere creaturam. Aut non hab&¬
potestatem figulus luti exeadem massa facere aliud quidem¬
uces in honorem: aliuduero in contu meliam: Manifestum est
uasa aliquae fieri adhonorem quȩ adusus honestos sint necessane
Alituero ad contumeliam quȩ strumento sint culinarum
nus tamen esse substantiȩ sed differre uoluntate opificis in ho¬
norem : Ita & ds̃ cumomnes exune atque eadem massa simus
insubstantia & cuncti peccatores : Alii miseretur & alterum dis¬
inmulta pacientia in uasisirȩ preparatis in interitum:

Expanded text:
tio, hominem respondere Deo in adversis, iniquum justo, malum bono, tio, hominem respondere Deo in adversis, iniquum justo, malum bono, imperitum perfecto, infirmum fortissimo, corruptibilem incorrupto, mortalem immortali, servum nequam domino, de Isaia propheta est, quod hic proprium quasi ponit, per quod ostendit, contra auctorem opus ejus non posse: in potestate enim auctoris est qualem velit condere creaturam. Quid sibpotestatem figulus luti ex eadem massa aliud vas in honorem, aliud vero in contumeliam? Manifestum est vasa aliqua fieri ad honorem, quae ad usus honestos sint necessaria, alia vero ad contumeliam, quae instrumenta sint culinarum. Unius tamen esse substantiae, sed differre voluntate opificis in honorem. Ita et Deus cum omnes ex una atque eadem massa simus in substantia, et cuncti peccatores, alii miseretur et alterum desin multa patientia in vasis irae praeparatis in interitum.
Abbreviated transcription (Latin):
gitur cuidr̃ uult miseretur: & quem uult indurat. Dicis itaq
mihi: expessona contradicentis loquitur quiquasi put& dm̃
neglecta iustitia alicui gratiosum utunum eduobus pari bur
accipiat. alterum respuat: Hoc estunum conpungat ut credat:
alterum indur& necedat. Cui quidem ex auctoritate respondit
seruatatamen iustitia exsupsamemorata p̃scientiadicens
uid ad hucqueritur uoluntatienim eius quis resistit : primo
doc& quiccresistiei non potest. estenim potentis simus ultra omnes
Deinde quia dr̃ est omnium & parens &ideo nulli maleuult: Quae
fecit enimincolomes uultmanere : Nec enĩ competitei utinius¬
tus sit. cuius beniuolentia tanta appareat ut non solum in facer&
esse quȩ nonerant : Uerum ea ipsa uita ȩterna don ar& &glo¬
ria ut opuseius ediquid maiestatiseius simile haber&: Quiesgo
tam prouidus &bonus est ambiginon deb& quia iustus ẽ. O homo
tuquises qui sespondeas dõ : Magna est inquit dignitas & p̃sũp¬

Expanded text:
Igitur cui vult miseretur, et quem vult indurat. Dicis itaque mihi. Ex persona contradicentis loquitur, qui quasi putet Deum, neglecta justitia, alicui gratiosum; ut unum e duobus paribus accipiat, alterum respuat, hoc est, unum compungat, ut credat: alterum induret, ne credat. Cui quidem ex auctoritate respondit, servata tamen justitia, ex supra memorata praescientia dicens: Quid adhuc quaeritur? Voluntati enim ejus quis resistit? Primum dicit, quia resisti ei non potest; est enim potentissimus ultra omnes. Deinde quia Deus omnium est et parens, et ideo nulli male vult; quae fecit enim, incolumia vult manere. Nec enim competit ei, ut injustus sit, cujus benevolentia tanta apparet, ut non solum faceret esse, quae non erant; verum ea ipsa vita aeterna donaret et gloria, ut opus ejus aliquid majestatis ejus simile haberet. Qui ergo tam providus et bonus est, ambigi non debet quia justus est. O homo, tu quis es, qui respondeas Deo! Magna est, inquit, indignitas et praesump
Abbreviated transcription (Latin):
dignatio & angustiae , Diffidentes de futuro dĩ iudicio perxpm̃. acper
hoc & patientiam eius contemnentes. contendunt euacuare illud cumsit:
ergo alia posuit incredulitati condigna dicens. ira . & indignatio &
angustiae : Ira est non ei qui iudicat. sed illi qui iudicatur dumfit reus
Irascienim ds̃ dicitur. ut uindicaturus credatur. Porro autem dĩnatura
abhis passionibus inmunis est: Ft nonsolum rasci sed & uindicare cre¬

Expanded text:
iterata angustia. Diffidentes de futuro Dei judicio per Christum, ac per hoc et patientiam ejus contemnentes, contendunt evacuare illud, cum sitergo alia posuit incredulitati condigna, dicens: Ira et indignatio, et angustia. Ira est enim non ei, qui judicat; sed illi, qui judicatur, dum fit reus. Irasci enim dicitur Deus, ut vindicaturus credatur; nam Dei natura ab his passionibus immunis est. Et ut non solum irasci, sed et vindicare cre
Abbreviated transcription (Latin):
est declarauit : His uidelic& qui cognoscentes dĩ patientiam. partim
adcor reptionem. partim admaiorem ultionem nonse corrigentium
protelari: Priorum operum penitentesbene uersantura fretifiducia
fidei dĩ. ne diuhic positi damnum faciant promissȩ uitae: Dabit ergo
his gloriam &honorem. Et nenon istud ualde magnum ad compara¬
tur. Adiecit. Et in corruptionem. Vt exeo alia gloria & alter honor
intelleger&ur . quando in corruptio simul comitabitur: In presenti enim
honor uel gloria frequenter amittitur. quia corruptibilis est & quidat.
& quod donat. & qui accipit: Indie enim iudicii dĩ. in corruptis iam dabi¬
tur honor &gloria ut sit doria aeterna. Ipsa enim substantia glorificabi¬
qui non solum bonȩ professionis sed &uitae sunt:¬

Expanded text:
est, declaravit: hos dicit, qui patientiam Dei scientes, partim ad correptionem, partim ad majorem ultionem non se corrigentium protelari, priorum operum poenitentes bene versantur, freti fiducia fidei; ne diu hic positi damnum incurrant promissae vitae. Dabit ergo eis gloriam et honorem. Et ne non hoc valde magnum ad comparaati, adjecit: Et incorruptionem; ut ex eo alia gloria et alter honor intelligeretur, quando incorruptio simul comitabitur. In praesenti enim honor vel gloria frequenter amittitur; quia corruptibilis est, qui dat, et quod dat, et qui accipit; in die enim judicii Dei incorruptibilis jam dabitur honor et gloria, ut sint tota aeterna: ipsa enim glorificabiqu
Abbreviated transcription (Latin):
legis locutus ẽ : ut sic̃ in lege qui hostias bono uoto offerebat : bonusodor eratdõ
et acceptabilis : Ita et ñc p̃dicationis uir doctrinae odorem prestat flagrantem dõ:
Quã obcausam auxiluissuis tutos prestabat ds̃ apłos : ut uerba cognitionis eiꝰ infunde¬
rent patentib aurib: Siue iudeis siue gentilibus: addito hic sacram̃to natiuita¬
tis dñi iħu scđm uoluntatẽ dĩ et patris eius. inunitate fidei salutaris. adsalutem
credentiũ & ꝑditionẽ diffidentium. Alus quidemodor mortis in mortem:¬

Expanded text:
Legis locutus est, ut sicut in Lege qui hostias bono voto offerebat, bonus odor erat Deo et acceptabilis: ita et nunc praedicationis virtus doctrinae odorem praestat flagrantem Deo. Quam ob causam auxiliis suis tutos praestabat Deus apostolos, ut verba cognitionis ejus infunderent patentibus auribus, sive Judaeis, sive gentilibus, addito his sacramento nativitatis Domini Jesu secundum voluntatem Dei et Patris ejus in unitate fidei salutaris ad salutem credentium, et perditionem diffidentium. Aliis quidem sumus odor mortis in mortem
Abbreviated transcription (Latin):
alege . Ita differunt dispensatores illius legis. adispensatorib: legis fidei.
fiduciã ad dm̃. quiaminor fuit administratio
on qđ sufficientes sinus esti¬
mare aliꝗd a nob̵ tamquã a nob̵ sit : sed sufficientia nr̃a & dõ ẽ : Qui idoneos nos fecit
minis tros noui testamenti non litterȩ sed ipũ. Littera enim occidit sp̃s aũ uiuificat
Quamuis p̃ferat a postolicam dignitatẽ. indĩ tam̃ laude: ꝓrumpit non istud meritis
humanis ad scribens : sed eius grãe quidignatus ẽ ꝓuita humana salutarẽ p̃dicationẽ
xp̃m dñm nrũm Ltterae enim adhocdatae sunt moysi. ut contempnentes legem occi¬
derent scđm ius naturae: Sp̃s autem idẽ lexfidei quae non scribitur. sed animo con¬
tinetur uiuificat reos mortis. Conuertentes tamense ut iustificati decetero non pec¬
cent: Recte ergo data fuerat lex ut timor eẽt peccandi: sed quia fragile ẽ genꝰ

Expanded text:
lege; ita differunt dispensatores illius legis a dispensatoribus legis fidei.fiduciam ad Deum; quia minor fuit administratio. Non quod sufficientes simus aestimare aliquid a nobis, tamquam a nobis sit: sed sufficientia nostra ex Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros novi Testamenti, non littera, sed spiritu. Littera enim occidit, spiritus autem vivificat. Quamvis praeferat apostolicam dignitatem, in Dei tamen laudem prorumpit, non istud meritis humanis ascribens, sed ejus gratiae, qui dignatus est pro vita humana salutarem praedicationem esum Christum Dominum nostrum. Litterae enim ad hoc datae sunt Moysi, ut contemnentes Legem occideret secundum jus naturae. Spiritus autem, id est, lex fidei quae non scribitur, sed animo continetur, vivificat reos mortis; convertentes tamen se, ut justificati, de caetero non peccent. Recte ergo data fuerat Lex, ut timor esset peccandi: sed quia fragile est genus
Abbreviated transcription (Latin):
gła. ita ut ñ possent filii isrł intueri infaciem morsi p̃p̃ głam uultus eius quae eua¬
cuatur. quo modo non magis administratio sp̃s erit ingłam Manifestum ẽ ma¬
iorem gram esse legis fidei quam legis morsi: Quã uis enĩ ad hoc data sit lex moysi
ut prode ẽt: Contemptatanim facta ẽ lex mortis :ergo qui a peccatorib: prouide

Expanded text:
 ita ut non possent intueri filii Israel in faciem Moysi, propter gloriam vultus ejus, quae evacuatur: quomodo non magis administratio Spiritus erit in gloria? Manifestum est majorem esse gratiam legis fidei, quam legis Moysi, quamvis enim ad hoc data sit lex Moysi, ut prodesset: comtempta tamen, facta est lex mortis. Ergo quia peccatoribus provide
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate sermonis & instultitia p̃dicationir sicutmundo
uidetur. locutur estillis dex pomysterium : quodideo
mysterium uocat quia qđ in camatũx est occultum erat
a sđis eouddm̃ dr̃ uerbum : Hereticos aũ eẽ in quibus glori¬
ebaentur. quicc & ꝑ eloquentiam prauũ doctrinũ commenda¬
bunt & prudentiã mundi sectanter crucemxpĩ euacucbnt :
erubescentes stulti appellas amundo: Utneque natũ xp̃m
ex uirgine prȩdicarent neque uere crucifixum docerent quia
stultum uidetur dĩsilium natum. hominem fateri & cruci fiñ:
nisse anti christus est: Et quinegat filium necpatrem habeus
quiaipsum patrem sibi filium Appellatum dicebant: Ex quibus

Expanded text:
humilitate sermonis, et in stultitia praedicationis, sicut mundo humilitate sermonis, et in stultitia praedicationis, sicut mundo videtur, locutus est illis de Christo mysterium. Quod ideo mysterium vocat, quia quod incarnatum est, occultum erat apud Deum, Deus Verbum. Haereticos autem esse in quibus gloriabantur, quia et per eloquentiam, pravam doctrinam commendabant, et prudentiam mundi sectantes, crucem Christi evacuabant, erubescentes stulti appellari a mundo; ut neque natum Christum ex Virgine praedicarent, neque vere crucifixum docerent; quia stultum videtur Dei Filium natum hominem fateri et crucifixum.nisse, antichristus est; et qui negat Filium, nec Patrem habet ; quia ipsum Patrem sibi Filium appellatum dicebant; ex quibus