comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hesit pauimento anima mea. uiuifica
me secundũ uerbũ tuum: Non Ido¬
rat u de corporet mortis huius.
Morte ipsius corporis interuenien¬
te solua: tur. quor dies ultimus uitȩ
huius qui propter eius breuitatem.
non potest esse diuturnus quandoq:
futurus est: Sed ut concupiscentia
qua concupiscitur aduersus sp̃m ma¬
gis magisque mutaetur: Et concu¬
piscentia qua concupiscitur aduersus
carnem magis ac magis augeatur:
donec ista consũ matur in nobis. &
illa consummetur per spm scm qui
sed ait. secundũ uerbum tuũ. Quod.
quid est aliud. nisi secundum promis¬
sum tuum: filius promissionis uult

Expanded text:
haesit pavimento anima mea, vivifiea haesit pavimento anima mea, vivifiea me secundum verbum tuum,» non id orat, ut de corpore mortis hujus, morte ipsius corporis interveniente solvatur; quod dies ultimus vitae hujus, qui propter ejus brevitatem non potest esse diuturnus, quandoque facturus est: sed ut concupiscentia qua concupiscitur adversus spiritum, magis magisque minuatur, et concupiscentia qua concupiscitur adversus carnem, magis ac magis augeatur; donec ista consumatur in nobis, et illa consummetur per Spiritum sansed ait, «secundum verbum tuum:» quod quid est aliud, nisi, secundum promissum tuum? Filius promissionis vult
Abbreviated transcription (Latin):
quia exterra est : non absurde in¬
tellegitur pauimentum Quod adhuc.
quia corruptibile est aggrauat ani¬
mam: Recte in illo ingemescitur
et dicitur dõ: Adhesit pauimento
anima mea uiuifica me secundum
uerbum tuum: Neque enim cum
corporibus nostris semper dño here¬
mus. sed tunc quia nanerunt cor¬
ruptibilia: nec animas aggra uabunꝰ :
Ie Sidiligenter consideremus. non eis
nos. sed ipsa nobis potius adherebun
nosaũ dõ: Vnde alterius psalmi uer¬
ba illa sunt. Mihi autem adherere
dõ bonum est : ut uiuant corpora
ex nobis adherendo nobis Nos autẽ
uiuamus ex dõ. quia nobis adhere¬
re dõ bonum est. Adhesio quippe
ista dequa dictumẽ. Adhesit pa¬
uimento anima meu: N
Non con¬
iunctionis carnis et animȩ: quam¬
uis et ipsam quidã intellexerint.
sed carnalem magis animȩ affectũ.
quo caro concupiscit aduersus sp̃m.
significare mihi uidetur:
Quod sirec¬
te accipitur: profecto quidicit: Ad¬

Expanded text:
quia ex terra est, non absurde inquia ex terra est, non absurde intelligitur pavimentum; quod adhuc quia corruptibile est et aggravat animam , recte in illo congemiscitur et dicitur Deo, «Adhaesit pavimento anima mea, vivifica me secundum verbum tuum.» Neque enim non cum corporibus nostris semper cum Domino erimus ; sed tunc quia non erunt corruptibilia nec animas aggravabunt, si diligenter consideremus, non eis nos, sed ipsa nobis potius adhaerebunt, nos autem Deo. Unde alterius psalmi verba illa sunt, «Mihi autem adhaerere Deo bonum est» : ut vivant corpora ex nobis, adhaerendo nobis; nos autem vivamus ex Deo, quia nobis «adhaerere Deo bonum est.» Adhaesio quippe ista de qua dictum est, «Adhaesit pavimento anima mea,» non cojunctionem carnis et animae, quamvis et ipsam quidam intellexerint; sed carnalem magis animae affectum, quo caro concupiscit adversus spiritum , significare mihi videtur. Quod si recte accipitur, profecto qui dicit, «Ad
Abbreviated transcription (Latin):
talia dixerat. quibus magis dõ uiderct᷑¬
tis adhesisse quam pauimento: Vt
conuersatio eius non in terrenis sed
incȩlestibus haberetur : Quomodo
enim potest intellegi terrenis ad¬
hesisse quidicit: Seruus aũ tuus
exercebatur in iustificationibus tuis.
Nam et testimonia tua meditatiomea.
et consilium meum iustificationes tu¬
ae: Haec sunt enim uerba eius an¬
tecedentia : quorum anteceden¬
tium : ista sunt consequentia: Ad¬
hesit pauimento anima mea. An.
ex hoc intellegere debemus. quantũ¬
libet quisq proficiat in iustificati¬
onibus dñi. habere eũ mortalis car¬
nis affectum circa ista terrena.
perseueranter proficit. cottidie
reuiuȩscere: uiuificante illo cuius
gratia homo nr̃ interior renouu¬
tur dedie indiem : Nam et illud
a postolus cum dicebat: Quam diu
sumus incorpore peregrinamur a
dño. et concupiscebat dissolui &
esse cum xp̃o. Ad hesit pauimento
anima eius : Unde et corpus ipsũ.

Expanded text:
talia dixerat, quibus magis Deo videatalia dixerat, quibus magis Deo videatur adhaesisse quam pavimento, ut conversatio ejus non in terrenis, sed in coelestibus haberetur. Quomodo enim potest intelligi terrenis adhaesisse qui dicit: «Servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus; nam et testimonia tua meditatio mea est, et consilium meum justificationes tuae?» Haec sunt enim verba ejus antecedentia, quorum antecedentium ista sunt consequentia, «Adhaesit pavimento anima mea.» An ex hoc intelligere debemus, quantumlibet quisque proficiat in justificationibus Domini, habere eum mortalis carnis affectum circa ista terrena, perseveranter proficit, quotidie reviviscere, vivificante illo, cujus gratia homo noster interior renovatur de die in diem ? Nam et illud Apostolus cum dicebat, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino» , et concupiscebat dissolvi, et esse cum Christo ; adhaeserat pavimento anima ejus. Unde et corpus ipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
equitur in isto psalmo maiore. quod
considerare. et sicut dñs dederit per¬
tractare debemus : Adhesit paui¬
mento anima mea uiuifica me secun¬
dum uerbum tuum: Quid est adhesit
pauimento anima meu: Nam cum
adiungit et dicit. uiuifica me scđm
uerbum tuum Quare se uiuificari
poscat : utiq causam prȩmisit dicen¬
do: Adhesit pauimento anima meu.
Ergo quia propterea uiui ficari
petit. quia pauimento adhesit
anima eius: Mirum siboni aliquid
hinc uult intellegi: Ita quippe se
habet tota ista sententia. tam quam
diceret : mortuus sum. uiuifica me :
Quid est ergo pauimentum : sitamquã
uersum mundum uelimus accipere:
Uidemus uelut eius cameram incȩlũ:
Terra erit igitur pauimentũ :. Vult
itaq terreni serui. etcũ apostolo
dicere conuersatio nr̃a in caelis ẽ :
Proinde terrenis adherere mors.
animȩ est: Cui malo contraria pos¬
citur uita cum dicitur: uiuificame:
Sed uidendum est utrum congru¬
ant huic uerba ista: quia superius

Expanded text:
equitur in isto psalmo majore, quod considerare, et sicut Dominus dederit, pertractare debemus, «Adhaesit pavimento anima mea; vivifica me secundum verbum tuum.» Quid est, «Adhaesit pavimento anima mea?» Nam cum adjungit et dicit, «Vivifica me secundum verbum tuum;» quare se vivificari poscat, utique causam praemisit, dicendo, «Adhaesit pavimento anima mea.» Ergo quia propterea se vivificari petit, quia pavimento adhaesit anima ejus; mirum si boni aliquid hinc vult intelligi. Ita quippe se habet tota ista sententia, tanquam diceret: Mortuus sum; vivifica me. Quid est ergo pavimentum? Si tanquam versum mundum velimus accipere, videmus velut ejus cameram coelum: terra erit igitur pavimentum. Vult itaque terrenis erui, et cum Apostolo dicere, «Conversatio nostra in coelis est» . Proinde terrenis adhaerere mors animae est; cui malo contraria poscitur vita, cum dicitur, «Vivifica me.» 2. Sed videndum est utrum congruant huic verba ista, qui superius
Abbreviated transcription (Latin):
mides beate uir qui times dnm̃ et
in mandatis eius uoles nimis .: Esto
suauis. mise rere et commoda :
illi sine misericordia faciat. qui
non fecit misericordiam. Sua
modat : non enim eum euomit ds̃
exore suo tamquã in suauem.
Dimit tite inquit et dimittetur uo¬
bis : date et dabitur uobis In eo
qđ dimittis. ut dimittat᷑ tibi mi¬
sereris. In eo qđ das. ut detur tibi¬
commodas Quam uis enim gene¬
rali nomine. om̃s misericordia di¬
catur : qua misero subuenitur.
Inter est tamen. ubi non in pendis
nec sumptum pecuniae: nec cor¬
poralis laboris industriam: sed
ignoscendo qđ inte quisq peccauit :
ut tuorum gratis compares ueni am
peccatorum: Haec duo benignita¬
tis officia: ignoscendorũ peccato¬
rum: et bene ficiorum erogando¬
rum.  Sicut in euangelio quod
com memorauimus: dimittite et di¬
mit tetur uobis: date et dabitur
uobis : sic in isto uersu arbitror
eẽ distincta: suauis uir qui mise¬
retur et commodat . Nec pigri

Expanded text:
mides, beate vir qui times Dominum et mides, beate vir qui times Dominum et in mandatis ejus voles nimis: esto suavis, miserere et commoda. Idicium illi sine misericordia faciat, qui non fecit misericordiam Jacomodat;» non eum emovet Deus ex ore suo, tanquam insuavem. «Dimittite,» inquit, «et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . In eo quod dimittis, ut dimittatur tibi, misereris; in eo quod das, ut detur tibicommodas. Quamvis enim generali nomine omnis misericordia dicatur qua misero subvenitur, interest tamen ubi non impendis nec sumptum pecuniae, nec corporalis laboris industriam, sed ignoscendo quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis comparas veniam peccatorum. Haec duo benignitatis officia, ignoscendorum peccatorum et beneficiorum erogandorum, sicut in Evangelio quod commemoravimus, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis;» sic in isto versu arbitror esse distincta, «Suavis vir qui miseretur et commodat.» Ne pigri
Abbreviated transcription (Latin):
querit : nec terrenas diuitias con¬
cupiscit : et tamen gloria et diuiti¬
ae indomo eius.: Domus eius enĩ.
cor eius ẽ. ubi dõ laudante opulen¬
tius habitat cum spe uitae aeter¬
ne : quam hominibus adulantib
in marmaratis laqueatisq tectis.
cum timore mortis aeterne : huius
enim iustitia manet inseculum
seculi Ipsa eius gloria ipse di¬
uitiae : illius aũ. purpura et bys¬
sus et aepulȩ splendidȩ : et cum
presto sunt. transeunt : et cum
ad finem uenerint. aquae guttam
ex digito stillante desiderans. ar¬
dens lingua clamabit. Exortũ
Merito dirigunt cor in dm̃ suum.
merito ambulant recti cũ dõ suo.
Prȩ ponentes eius uoluntatem sibi:
neq de sua quicquam superbe p̃¬
sumentes. Meminerunt enim se¬
fuisse aliquando tenebras: nunc
aũ lucem in dño. Misericors
et miserator et iustus dñs ds̃.
Delectat quod misericors et misera¬
tor : sed terret fortasse qđ iustus
dñs ds̃ Nulla desperatione for¬

Expanded text:
quaerit, nec terrenas divitias conquaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria et divitiae in domo ejus. Domus enim ejus cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timore mortis aeternae. Hujus enim justitia manet in saeculum saeculi: ipsa ejus gloria, ipsae divitiae. Illius autem purpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, trad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua clamabit . 4. «veMerito dirigunt cor in Deum suum, merito ambulant recti cum Deo suo, praeponentes ejus voluntatem sibi; neque de sua quidquam superbe praesumentes. Meminerunt enim fuisse se aliquando tenebras, nunc autem lucem in Domino . «Misericors et miserator et justus Dominus Deus.» Delectat quod «misericors et miserator,» sed terret fortasse quod «justus Dominus Deus.» Nulla desperatione for
Abbreviated transcription (Latin):
qui parce seminat. parce et me¬
tet.
Ouid aũ fr̃s potentius quã
ut regnũ caelorum. non solum
Zacheus emat dimidio rerũ sua¬
rum: sed et uidua duobus minu¬
tis : et tantundem ibi uterq pos¬
ideat . Quid potentius. quam ut
idem regnum et thesauris diutis.
et calice aquae frigide pauperi
ualeat.¬
Sunt aũ qui ista faciant
dũ terrena conquirdent: aut hic
mercedem sperantes ad nõ: aut
hominibus placere cupientes: sed
generatio rectorum benedicetur
Id ẽ opera eorum. quorũ bonus ds̃
israhel. quia recto sunt corde. Rec¬
tum aũ cor est. non resistere pa¬
tri emendanti : et credere pollicen¬
ti: non eorum quibus commouent᷑
pedes. et effundentur gressus atq
labuntur: sicut alio psalmo cani¬
tur : dum Telant in peccatoribus.
pacẽ peccatorum uidentes: et pu¬
tant perire opera sua. qui a non
eis merces redditur peritura.
At iste uir qui timet dñm et intem¬
plum scm̃ dĩ conuersione recti cor¬
dis aptatur : nec gloriã hominum

Expanded text:
qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque posideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae pauperi valeatSunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces redditur peritura . At iste vir qui timet Dominum, et in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum
Abbreviated transcription (Latin):
lum abscidere aꝓ tectione terrȩ.
aliquando poterit ds̃ non pro tege¬
re timentesse.: Ad tende & caelũ
ubique: undique protegit terram.
& nulla pars terrae est quae non
caelo protegatur.⁊ Peccant ho¬
mines sub caelo. faciunt omniama¬
la sub caelo. Tamen proteguntur
caelo : Inde lux adoculos: inde
aer. in de spiritus in de pluuia ad
terram propterfructum. Inde
omnis misericordia: acelo: Tolle
auxilium caeli a terra statim defici¬
& ⁊ Si cut ergo protectio caeli ꝑ¬
manet super terram. sic protec¬
tio dni perman& super timentes
eum.: Times dm̃. su prate est pro¬
tectio ipsius. Sed foste flagellaris.

Expanded text:
lum abscedere a protectione terrae, lum abscedere a protectione terrae, aliquando poterit Deus non protegere timentes se. Attende et coelum: ubique, undique protegit terram, et nulla pars terrae est quae non coelo protegatur. Peccant homines sub coelo, faciunt omnia mala sub coelo; tamen proteguntur coelo. Inde lux ad oculos, inde aer, inde spiritus, inde pluvia ad terram propter fructus, inde omnis misericordia a coelo. Tolle auxilium coeli a terra, statim deficiet. Sicut ergo protectio coeli permanet super terram, sic protectio Domini permanet super timentes eum. Times Deum, supra te est protectio ipsius. Sed forte flagellaris
Abbreviated transcription (Latin):
res turpes quantas molestias habent.
quantas sollicitudines. hic in istaui¬
ta. ⁊ Omitto gehennas: uide neiam
ipse tibi gehennasis. ⁊ Hoc ergo totum
fratresmei de ira ipsius est.: Et cumte
conuesteris ut iusteagas. non poteris
nisi laborare interra.: Et non finit᷑
labor nisi cum finita fuerit uia. Et¬
O post& uia laborare . ut in patria gaude¬
amus Ergo consolatur ꝓmissiones ua
laborem tuum. sud oremtuum : molestias¬
tuas. & dicit tibi: Non in finemi¬
ras cetur. neq in acternum indig¬
nabitur.: Non se cun dum pecca¬
ta nos tra fec̃ nobis.⁊ Dõ gratias.
quia hoc uoluit.: Non quod mere¬
bamur accepimus.: Non secundũ
pec cata nr̃a fecit nobis. neque se¬
cundum iniqui tates nos tras retri¬
buit nobis. Quoniam secundum
altitu dinem caeli a terra: confir¬
mauit miseri cordi am suam super
timen tes eum. Confirmauit dñs
miseri cordiam suam supertimen¬
tes eum.: Secundum quid. secun¬
dum altitudinem caeli a terra.
Quiddixit: Si aliquando potest cae¬

Expanded text:
res turpes quantas molestias habent? quantas sollicitudines hic in ista vita? Omitto gehennas. Vide ne jam ipse tibi gehenna sis. Hoc ergo totum, fratres mei, de ira ipsius est: et cum te converteris, ut juste agas, non poteris nisi laborare in terra; et non finitur labor, nisi cum finita fuerit via. Oportet in via laborare, ut in patria gaudeamus. Ergo consolatur promissione sua laborem tuum, sudorem tuum, molestiastuas, et dicit tibi: rascetur, neque in aeternum indignabitur: non secundum peccata nostra fecit nobis.» Deo gratias, quia hoc voluit. Non quod merebamur accepimus: «Non secundum peccata nostra fecit nobis, neque secundum iniquitates nostras retribuit nobis. Quoniam secundum altitudinem coeli a terra, confirmavit Dominus misericordiam suam super timentes eum. Confirmavit Dominus misericordiam suam super timentes eum:» secundum quid? «Secundum altitudinem coeli a terra.» Quid dixit? Si aliquando potest coe
Abbreviated transcription (Latin):
inhunc & pugna contra concu piscenci¬
am : dõ desistente ab ad uitorio. labora¬
re potes. uincere non potes Ettum fu¬
eris pressus consuetudinetua praua.
humiliabitur cortuum in laboribus. ut
iam corde humiliato discas clamare:
Infelix homo quis me liberabit decor¬
pore mortis huius: Humiliatum est¬
in laborebus cor eorum infirmati sunt
nec fuit qui adiuuaret eos. Quidergo restat
nisi quare factum est: Sienim data es¬
s& lex quae poss& uiui ficare. omnino
& lege ess& iustitia: Sed condusit scrip¬
tura omnia sub peccato : ut promissio
& fide iħuxp̃i daretur credentibus.
Lex sub intrauit ut habundaret delictum:
Accepisti uerbum. accepisti preceptum:
nec desinis facere quod male faciebas:
& accepto praccepto auges peccata ꝑ
praeuaricationem superbiae.: Site ig¬
norabas uel discete humiliatus clama¬
bis. anecessitate liberaberis: liberatus.
miserationes dñi confiteberis: Exla¬
mauerunt ad dñm cum tribula rentur

Expanded text:
nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum estin laboribus cor eorum; infirmati sunt, nec fuit qui adjuvaret eos.» Quid ergo restat, nisi quare factum est? «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia: sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur,
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc quaeratur: exparte inuenta.
adhuc quaeratur:
exeanamq: par¬
te quadicit iste: mandatatua non
sum oblitus: Inuenta est: sed per
eos qui mandata di eligunt. col¬
ligunt. diligunt: Ad huc quae¬
ritur : et persui pastoris sangui¬
nem fusum atq dispersum inom¬
nibus gentibus inuenitur: Ut
potui. quantum ad nõ adiutussũ.
psalmum istum magnũ pertrac¬
taui etexposui: Quod profec¬
to melius. sapientiores doctores¬
que fecerunt. siue facturi sunt.
Nec ideo tamen ei nr̃m de eẽ de¬
buit ministerium: Maxime id
deme flagitantibus fr̃ibus: qui¬
bus sum debitor huius officii.
Quod autem de alfabeto hebreo:
ubi octo uersus singulis subia¬
cent lit teris. at que ita psalmus
totus contexitur. Nihil dixi.
Non sit mirum. quõ nihil quod ad
istum proprie pertineret in ue¬
ni: Non enim solus habet has lit¬
teras : Illud sane sciant qui hoc
ingreca et latina scriptura.
quia non illic seruatum ẽ. in ueni¬
re non possunt. Omnes octo¬
uersus. in hebreis codicibus. ab ea

Expanded text:
adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt, sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit mirum, quoniam nihil quod ad istum proprie pertineret inveni: non enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam non illic servatum est, invenire non possunt, omnes octoersus in hebraicis codicibus ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt: impletae sunt scripturae.
crediderunt omnes gentes : sed
a postauit & perut ecclesia de
omnibus gentibus Quid est
hoc.: Ex iguitatem dierum me¬
orum annuntia mihi: Et ad nun¬
tiauit. nec uacuit istauox. Quis
ad nuntiauit nisi ipsauia. Quo¬
modo adnuntiauit. Ecce ego
uobis cum sum usq: in consummati¬
onems acculi. Sed hic existunt &
dicunt. Vobiscum sum inquit usq
in consummationem saeculi. quia
nos praeuidebit: quĩpars donati
erat in terra. : Num quidipsa est
quaedixit. Ex iguitatem dierũ
meorum annuntia mihi: Ac non
illa potius. quae superius loq batur:
Inconueniendo populos inunum &
regna ut seruiant dñõ. Vn de uo¬
bis cordol& : quia & imperatores
contrahereticos leges proponunt:
Ibiimpletumest. & regna. ut serui¬
ant dño N on enimuos filii estis
illorum mortificatorum: quorum
uox compeditorum ex audita est
ad nõ: absit Non hoc indicant
facta urã. Non hoc indicat suꝑ¬

Expanded text:
dicunt, Impletae sunt Scripturae, dicunt, Impletae sunt Scripturae, crediderunt omnes gentes, sed apostatavit et periit Ecclesia de omnibus gentibus. Quid est hoc, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi?» Et annuntiavit, nec vacavit ista vox. Quis annuntiavit mihi, nisi ipsa via? Quomodo annuntiavit? «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . 9. Sed hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, «usque in consummationem saeculi;» quia nos praevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid ipsa est quae dixit, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi;» ac non illa potius quae superius loquebatur, «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino?» Unde vobis cor dolet? Quia et imperatores contra haereticos leges proponunt: ibi impletum est, «Et regna, ut serviant Domino.» Non enim vos filii estis illorum mortificatorum, quorum vox compeditorum exaudita est a Domino. Absit: non hoc indicant facta vestra, non hoc indicat sup
Abbreviated transcription (Latin):
prac sumptionis & falsitatis ple¬
nam. nulla ueritate suffultam.
nulla sapientia in luminatam.
nullo sale conditam. uanam.
temerariam. precipitem. perni¬
ciosam praeuiditsps̃ dĩ. Et
tam quam contra illos cum adnun¬
tiaret unitatem. in conueniendo po¬
pulos inunum. & regna. ut
seruiant dnõ. Cumque sub¬
didiss&. respondit ei. ittique
laur eius. utiq hierus alem ma¬
ter nostra. de peregrinatio¬
ne reuocanda. Fo&osa
cum multis filus. magis. quam
ea quehabebat uirum. Quo
quidem dicturi erant contra. fu¬
it & nonest Exiguitatem in¬
quit dierum meorum. annuntia
mihi: Quid est quod nescio. quiꝰ
recedentes ame. murmurant con¬
trame : Quid est quod perditi:
me perisse contendunt:. Certe
enimhoc dicunt. quia fui & non
sum : Annuntiamihi exiguita¬
tem dicrum meorum Non ate
quaero illos dies acternos.⁊ Iui
sine fine sunt. ubiero Non ip¬
meorum. non acternitatem die
Propter illos quidicunt. fuit. &iã¬
& non est Propter illos qui

Expanded text:
praesumptionis et falsitatis plepraesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapientia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temerariam, praecipitem, perniciosam, praevidit Spiritus Dei, et tanquam contra illos cum annuntiaret unitatem: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Cumque subdidisset, «Respondit ei,» utique laus ejus, utique Jerusalem mater nostra de peregrinatione revocanda, fetosa cum multis filiis, magis quam ea quae habebat virum; quoniam quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exiguitatem,» inquit, «dierum meorum annuntia mihi.» Quid est, quod nescio qui recedentes a me, murmurant contra me? quid est, quod perditi me perisse contendunt? Certe enim hoc dicunt, quia fui, et non sum: «Annuntia mihi exiguitatem dierum meorum.» Non a te quaero illos dies aeternos: illi sine fine sunt, ubi ero; non ipeorum,» non aeternitatem dierpropter illos qui dicunt, Fuit, et jam non est: propter illos qui
Abbreviated transcription (Latin):
In hacergo fide quia congregata e
ecclesia multulli filii desertae.
magis quam eius quae hab& uirum:
Respondit ei. dixiteilaudem secun
cius: Quomodo ei responderit.
iam supra audistis: In conueni¬
endo populos inunum. & regna ut
serui ant dõ: In hoc ei respondit.
inunitate . Qui autemnon est
inunitate: non ei respondit.
Ille enimunus. ecclesia unitas.
Non res pond& uni. nisi unitas.
S ed existunt quidicant. iam hoc
factumest.. Res pondit & inom¬
nibus gentibus ecclesia. pari¬
ens filios plures : quam illa
quae habebat uirum.: Respon¬
dit inuia fortitudinis eius.
Credidit enim xpm̃ resurrexis¬
se: crediderunt in eum omnes
gentes. Sed illa ecclesia quae
fuit omnium gentium. iam
non est. periit. Hoc dicunt
qui in illa non sunt. O impu¬
dentem uocem. illa non est.
quia tu in illa nones: Vide ne
tu ideo nonsis. N amilla erit.¬
& si tunonsis.. H anc uocem
abominabilem. de testabilem.

Expanded text:
In hac ergo fide, qua congregata est In hac ergo fide, qua congregata est Ecclesia, «multi» illi «filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; respondit ei,» dixit ei laudem secundtis ejus. 8. Quomodo ei responderit, jam supra audistis: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autem non est in unitate, non ei respondet. Ille enim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes gentes: sed illa Ecclesia quae fuit omnium gentium, jam non est; periit. Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem,
Abbreviated transcription (Latin):
resurrectionem uocauit eccłeam. de
toto orbe terrarum: iam non in fir¬
mus incruce sed fortis in cae¬
lo  Non enim laus fideixpiano¬
rumest. qui a credunt mortuum
XP̃m. sed quia credunt resur¬
rexissexpm̃ Nam mortuum
& paganus credit. & hoctibi pro
crimine obicit. quia mortuum
credidisti. Quae igitur laus
tua credere resurrexisse xpm
& sperare te resurrecturum esse
Si enim credideris in corde tuo.
quia dns̃ est ihs̃ : & confessus fu¬
eris ore tuo quia eum ds̃ susciti¬
uit amortuis. saluus eris.
quia eum dr̃ suscitauit amor¬
tus : si confessus fueris. sal¬
uus eris. Corde enim creditur
adiustitiam. ore autem confessio
fit ad salutem.. Quare autem cre¬
dimus & mortuum. quiacre¬
dere eum resurrexisse non pos¬
sumus nisi prius mortuum fuisse
credamus Quis enim resurg&
Nisi mortuus fuerit.: quis exper¬
gescctur nis idormierit : Sednum¬
quid qui dormit non adici& ut resur¬
gat: Haec fides xp̃ianorum

Expanded text:
resurrectionem vocavit Ecclesiam de resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coelo. Non enim laus fidei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te resurrecturum esse «Si enim credideris in corde tuo quia Dominus est Jesus, et confessus fueris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» ? Haec fides est Christianorum.
Abbreviated transcription (Latin):
proferuntur: At uero illa hierusa¬
lem dequa dictum est. Lactare steri¬
lis . quae non paris. erumpe & ex cla¬
ma quae non pasturis. quõ multi fi¬
lii desertae. magis quam eius quae
hab& uirum: Responditei
Quid estresponditei: non contep¬
sit uocantem.: Quid est respondit
ci Ille pluit. illa fructum dedit :
Responditei.. Sedubi. Inuia for¬
titudinis suae: Numquid inse:
N am quid ess& inse.: aut quam
uocem haberetinse dese nisolam
uocem peccati. uocem iniquitatis.
Excute uocem ipsius. quid inuenis.
est: res pondit ei . Non ex meri¬
tis suis. sed ex manibus ipsius. Vbi :¬
Inuia. fortitudinis suae: A p̃s est.
ipse est Egosum inquit uia. ueri¬
tas & uita. Sed ante resurrectionẽ
non agnoscebatur apopulo suo.
Et maxime crucifixus exinfirmi¬
tate latuit quis ess& . donec fortis
resurgendo apparer&. Nonergo ei
res pondit eccłea. inuia infirmitatis.
sed inuia fortitudinis suae: Quia post

Expanded text:
proferuntur. At vero illa Jerusaproferuntur. At vero illa Jerusalem, de qua dictum est, «Laetare, sterilis, quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. «Respondit ei,» sed ubi? «In via fortitudinis suae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nest, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «In via fortitudinis suae.» Christus est, ipse est: «Ego sum,» inquit, «via, veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post
Abbreviated transcription (Latin):
xiss&. Quia ergo respondit ei
singularemnumerum. quaeri¬
mus superius. & non inuenimus.
Nisi aut laudem eius. authie¬
rusalem Et quia hoc ambigu¬
umest. utrum laus eius. an hie¬
rusalem. secundum utrumq
tractemus: Quomodo ci res¬
pondet laus eiꝰ: quando ei grati¬
as agunt uocati ab illo: Ille enim
uocatnos. respondemus. non uoce.
s ed fide : non lingua. seduita Si
pondes . N ec laus eius res pond&
ei dete. quia sicuiuis ut ille non
laudetur. sed potius blas pheme¬
tur peste. Cum autem sic uiui¬
mus ut pernos laudetur ds̃. res¬
pondit ei laus eius. deuocatis &
scis eius. Respondit & hieru¬
salem. Uocata est enim & hieru¬
salem Et prima hicrus alem
noluit audire. & dictum est.
Ecce dimitt&ur uobis domus
urã deserta . Hierus alem. hieru¬
salem : clamat. & non respondetur:
Quotiens uolui congregare filios tu¬
os tamquam gallina pullos suos sub
alas suas & noluisti: non respondet᷑.
Pluitur desuper. & profructu spinȩ

Expanded text:
xisset. Quia ergo «respondit ei,» xisset. Quia ergo «respondit ei,» singularem numerum quaerimus superius, et non invenimus, nisi aut laudem ejus, aut Jerusalem. Et quia hoc ambiguum est, utrum laus ejus, an Jerusalem, secundum utrumque tractemus. Quomodo et respondit laus ejus! Quando ei gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat, nos respondemus; non voce, sed fide; non lingua, sed vita. Spondes, nec laus ejus respondet ei de te; quia sic vivis, ut ille non laudetur, sed potius blasphemetur per te: cum autem sic vivimus, ut per nos laudetur Deus, respondit ei laus ejus. De vocatis et sanctis ejus, respondit et Jerusalem. Vocata est enim et Jerusalem, et prima Jerusalem noluit audire, et dictum est ei: «Ecce dimittetur vobis domus vestra deserta. Jerusalem, Jerusalem» clamat, et non respondetur, «quoties volui congregare filios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas, et noluisti» ! Non respondetur: pluitur desuper, et pro fructu spinae
Abbreviated transcription (Latin):
Inconueniendo populos inunum. & re¬
gna ut seruiant dnõ: Vndehoc factum
nisi sanguine mostificatorum. Vnde hoc
factum  nisi gemitibus compeditorũ.
Ex auditiergo sunt quierant in p̃ssura.
& humilitate : ut ess & nris temporib
ecclesia intanta gloria quamuidemus.
Vtiam regna quae per sequebantur.
ditꝰ nisidño. Quis respondit Su¬
prauideamꝰ. Et laus eius inquit hie
rusalem. In conueniendo populos iN
unum & regna ut seruiant dñõ. Res¬
ponditei inuia fortitudinis suae.
Quae illires pondit : autquis illi res¬
pondit. inuia fortitudinis suae :
Quaeramus ergo primo quis respon¬
dit: Et sic quaeramus. quae sit
uia fortitudinis eius. Superiore
uerba indicantres pondisse ei. aut
laudem eius. aut hierus alem: Su¬
praenim dixerat. & laus eiꝰ in hie¬
rusalem : In conueniendo popu¬
lus inunum & regna ut serui¬
ant dño. Respondit ei: non por¬
sumus dicere regna. qui ares¬
ponderunt dixiss&. Respondit
ei non possumus dicere popu¬
li : quia & hic responderunt di¬

Expanded text:
o populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Unde hoc factum, nisi sanguine mortificatorum? unde hoc factum, nisi gemitibus compeditorum? Exauditi ergo sunt qui erant in pressura et humilitate; ut esset nostris temporibus Ecclesia in tanta gloria, quam videmus, ut jam regna quae persequebantur, dit, nisi Domino? Quis respondit, supra videamus: «Et laus ejus,» inquit, «in Jerusalem; in conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei in via fortitudinis suae.» Quae illi respondit, aut quis illi respondit, in via fortitudinis suae? Quaeramus ergo primo quis respondit, et sic quaeremus quae sit via fortitudinis ejus. Superiora verba indicant respondisse ei, aut laudem ejus, aut Jerusalem: supra enim dixerat, «Et laus ejus in Jerusalem; in conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei,» non possumus dicere, Regna; quia, Responderunt dixisset. «Respondit ei,» non possumus dicere, Populi; quia et hic, Responderunt di
Abbreviated transcription (Latin):
las p̃ssuras ad nuntiatur insion. nom̃
dni. cummagna libertate in ipsa eccłea
Ipsa enimsion non ille unus locus. pri¬
mosuperbus. postea captiuatus: Sed
sion. cuius umbra erat illasion. quae in¬
Propterea. quia
in carne positi uidemus. inpriora exter¬
dentes. non ad p̃sens quod est. sed adid
quod futurum ẽ. Ideo speculatiatio:¬
i iomnis speculator longe prospic̃
Specula dicitur. ubi ponuntur custodes:
Fiunt istaes peculae in saxis. in monti¬
bus in arborib:: ad hoc : ut deloco emi¬
nentiore longe uideatur: Sionergo
speculatio. ecclesia speculatio: Vnde
speculatio: Longe uidere : hoc est spe¬
culatio : Labor est enimanteme. do¬
nec introeam in sanctuariũ dĩ. & intel¬
legam in nouissima. Qu
Qualis specula¬
tio intellegere in nouissima: transi¬
remare: uidendo. non nauigando. &
habitare in extremis maris : : idest
ibi ponerespem. in eo quod erit finito
saeculo Ergosieccłeaspeculatio. ibiad nun¬

Expanded text:
las pressuras annuntiatur in Sion nomen las pressuras annuntiatur in Sion nomen Domini, cum magna libertate, in ipsa Ecclesia. Ipsa enim Sion: non ille unus locus primo superbus, postea captivatus; sed Sion cujus umbra erat illa Sion, quae inropterea quia in carne positi videmus in priora, extendentes nos non ad praesens quod est, sed ad id quod futurum est. Ideo speculatio. Omnis enim speculator longe prospicit. Specula dicitur, ubi ponuntur custodes: fiunt istae speculae in saxis, in montibus, in arboribus, ad hoc ut de loco eminentiore longe videatur. Sion ergo speculatio, Ecclesia speculatio. Unde speculatio? Longe videre, hoc est speculatio. «Labor est» enim «ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Qualis speculatio, intelligere in novissima? Transire mare videndo, non navigando, et habitare in exterma maris ; id est, ibi ponere spem, in eo quod erit finito saeculo. Ergo si Ecclesia speculatio, ibi jam annun
Abbreviated transcription (Latin):
molem sepulto impositam uicit :¬
& processit ille uinctus: Noner¬
go pedibus propriis. sed uirtute ꝓ¬
ducentis: Fit hoc incorde peniteN¬
tis : cum audis hominem penitere
peccatorum suorum. Iamreuixit :
Quiaudis hominẽ confitendo profer¬
re conscientiã. iamdesepulchro ductꝰ
ẽ. sed nondum s olutus ẽ : Quando solui¬
tur : a quibus soluitur. Quae solueri¬
tis inquit interra. erunt soluta & incae¬
lo Merito per ecclesiam daris olutio
petcatorum potest. Suscitari autem
ipse mortuus. nonnisi intus clamante
dnõ potest : Haec enim dr̃ interius a¬
git .: Loquimur ad auresuras : unde
scimus quid agitur in cordib urĩs:
Quod aũ intus agitur. Non a nobis.
sed ab illo agitur. Respexit ergo
ut soluat filios mortificatorum: Quo¬
rum mortificatorum: audistis.
quos filios. audistis: Quid deinde:
Vt ad nunti &ur insion nomen dnĩ
Primo enim p̃mebatur eccłea. quando
mortificabantur compediti: Post il¬

Expanded text:
molem sepulto impositam vicit, emolem sepulto impositam vicit, et processit ille vinctus: non ergo pedibus propriis, sed virtute producentis. Fit hoc in corde poenitentis: cum audis hominem poenitere peccatorum suorum, jam revixit; cum audis hominem confitendo proferre conscientiam, jam de sepulcro eductus est, sed nondum solutus est. Quando solvitur? a quibus solvitur? «Quae solveritis,» inquit, «in terra, erunt soluta et in coelo» . Merito per Ecclesiam dari solutio peccatorum potest: suscitar autem ipse mortuus nonnisi intus clamante Domino potest; haec enim Deus interius agit. Loquimur ad aures vestras; unde scimus quid agatur in cordibus vestris? Quod autem intus agitur, non a nobis, sed ab illo agitur. 4. Respexit ergo «ut solvat filios mortificatorum.» Quorum mortificatorum audistis, quos filios audistis. Quid enim inde? «Ut annuntietur in Sion nomen Domini.» Primo enim premebatur Ecclesia, quando mortificabantur compediti: post il
Abbreviated transcription (Latin):
ceis eam. & coronam ex ultationis
superpones tibi.: Clamentergo
compediti. quamdiu sunt inuincu¬
lis disciplinaedĩ: in quasunt exer¬
citatimartyres.: Soluentur cõ¬
pedes & uolabunt: & eadem ipsa
inornam̃ tum postea conuertent᷑.
Factum est hocdemartyrib Quid
enimpers ecutores occidendo fecer̃.
nisit compeder soluerent᷑. & in co¬
ronas conuerterent᷑ : Decaelo er¬
go respexit dns̃. ut audir& gemitũ
compeditorum. ut soluat filios mor¬
tificatorum: Mortificati illi: filu
aũ mortificatorum quis: nisi nos..
Quomodo aũ soluimurnos: nisicũ
dicimus ei. Dis rupisti uincula mea.
tibi sacrificabo hostiam laudis Sol¬
uitur enim unus quisq auinculis cu¬
piditatum malorum. uel anodis
peccatorũ suorum: Remissio pec¬
catorum: solutio ẽ.: Quid enim
prodess& lazaro. quia processit de
monumento : nisidiceretur. soluite eũ
& sinite ire:: Ipse quidem uoce dese¬
pulchro suscitauit: ipse clamando
animam reddidit: ipse terrenam

Expanded text:
es eam, et coronam exsultationis es eam, et coronam exsultationis superpones tibi» . Clament ergo compediti, quamdiu sunt in vinculis disciplinae Dei, in qua sunt exercitati martyres: solventur compedes, et volabunt, et eaedem ipsae in ornamentum postea convertentur. Factum est hoc de martyribus. Quid enim persecutores occidendo fecerunt, nisi ut compedes solverentur, et in coronas converterentur. 3. «De coelo» ergo «respexit Dominus, ut audiret gemitum compeditorum, ut solvat filios mortificatorum.» Mortificati illi; filii autem mortificatorum qui, nisi nos? Quomodo autem solvimur nos, nisi cum dicimus ei: «Disrupisti vincula mea; tibi sacrificabo hostiam laudis» ? Solvitur enim unusquisque a vinculis cupiditatum malarum, vel a nodis peccatorum suorum. Remissio peccatorum, solutio est. Quid enim prodesset Lazaro, quia processit de monumento, nisi diceretur: «Solvite eum, et sinite abire» ? Ipse quidem voce de sepulcro suscitavit, ipse clamando animam reddidit, ipse terrenam
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ  Vndeuox martyrumest in alio
psalmo.: Intr& in conspectum tuui
gemitus compeditorum: Non tam̃
euitandae sunt tales compedes. ut
app&atur perniciosa libertas. & tẽ¬
poralis uitae. breuisq dulcedo: quã
sequatur a maritudo perp&ua.
Proinde scriptura nerecusemus eẽ
compediti sapientiae. sicnos alloqui¬
tur .: Audifili & excipe sententiam
meam. &ne abicias consilium meum.
& infer pedemtuum in compedes il¬
lius. & in tor quemeiꝰ collum tuum :
Subice humerumtuum & porta illam
& neo deris uincula illius.: In omni
animatua accede ad illam. & in om¬
niuir tute tua serua uias eiꝰ . In ue¬
stiga & quere. & in notesc& tibi.
Etcontinens factus nederelinquas eam
innouissimis eniminuenies requie
eius. & conuert&ur tibi in laetitiam
Et erunt tibi compedes eiꝰ in protec¬
tionem fortitudinis. & torques illi¬
us instolam gloriae. Decus enim
aureum ẽ in illa. & uincula eiꝰ. fila
iacinthina Stolam gloriae indu¬

Expanded text:
Dei; unde vox martyrum est in alio Dei; unde vox martyrum est in alio psalmo, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum:» non tamen evitandae sunt tales compedes, ut appetatur perniciosa libertas, et temporalis vitae brevisque dulcedo, quam sequatur amaritudo perpetua. Proinde Scriptura, ne recusemus esse compediti sapientiae, sic nos alloquitur: «Audi, fili, et excipe sententiam meam, et ne abjicias consilium meum; et infer pedem tuum in compedes illius, et in torquem ejus collum tuum: subjice humerum tuum et porta illam, et ne oderis vincula illius. In omni anima tua accede ad illam, et in omni virtute tua serva vias ejus: investiga et quaere, et innotescet tibi; et continens factus, ne derelinquas eam. In novissimis enim invenies requiem ejus, et convertetur tibi in laetitiam, et erunt tibi compedes ejus in protectionem fortitudinis, et torques illius in stolam gloriae. Decus enim aureum est in illa, et vincula illius fila hyacinthina: stolam gloriae indu
Abbreviated transcription (Latin):
catenati potius quam compediti.
Ductos enimscõs dĩ martyres post
iudices. per prouinciam cirtum eun¬
tes. incatenam nouimus missos. in
compedes aũ non nouimꝰ: Agnos¬
cuntur & compedes disciplinae di.
& timoris eiꝰ de quodictum ẽ : in itiũ
sapientiae. timor dñĩ.. Perhunc enim
timorem : nontimuer̃ seruidi eos qui
corpus occidunt. animam aũ non pos¬
sunt occidere: quia eumtimebunt.
qui habet potestatem & animã & cor¬
pus occidere ingehennam ignis.
Nisi enim compedibus timoris huius
ligatiessent martyres: quando illa
omnia dura & molesta sustinuerunt
apersecutorib: suis. cum eis liberũ
fuerit. facere quod cogebantur:
& euadere quod patiebantur : sed
alligauerat eos dr̃ istis compedib
duris quidem & molestis ad tempus:
sed tolerandis propter promissa eiꝰ.
cuidicitur. Propter uerba labiorũ
tuorum. ego custodiui uias duras.
Gemendum quidem est in his compedi¬
bus. ad impetrandam misericordiam

Expanded text:
catenati potiusquam compediti? catenati potiusquam compediti? Ductos enim sanctos Dei martyres post judices, per provincias circumeuntes, in catenas novimus missos; in compedes autem non novimus. Agnoscuntur et compedes disciplinae Dei et timoris ejus, de quo dictum est: «Initium sapientiae timor Domini» . Per hunc enim timorem non timuerunt servi Dei eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere; quia eum timebant qui habet potestatem et corpus et animam occidere in gehennam ignis . Nisi enim compedibus timoris hujus ligati essent martyres, quando illa omnia dura et molesta sustinerent a persecutoribus suis, cum eis liberum fuerit facere quod cogebantur, et evadere quod patiebantur? Sed alligaverat eos Deus istis compedibus, duris quidem et molestis ad tempus, sed tolerandis propter promissa ejus, cui dicitur: «Propter verba labiorum tuorum, ego custodivi vias duras» . Gemendum quidem est in his compedibus ad impetrandam misericordiam
Abbreviated transcription (Latin):
esterno die audiuimus cuius¬
dam pauperis gemitum in orati¬
one eumq esse cognouimus
qui propter nos pauper factus ẽ
cum diues ess&. Fiq. membra co¬
herentia. & per suum caput loquen¬
tia . Vidimus enim ibi & nos ipsos.
sttamenper eius gratiam aliquid
& nos.: Finita autem iam erant
uerba gemituum. & coeperant con¬
solationum Sed ea finiri hester¬
nodie tractando minime potuer̃:
inhis quaerestant audiamus hodie.
non iam gementem pauperem. sed
gaudentem Ideo gaudentem.
quia sperantem.. Ideo sperantem :
quia dese non praesumentem.
Prae nuntiauit felicitatemrerum
humanarum inscriptis dĩ & adiec̃.
Scribantur haec ingenerationẽ alte¬
ram. & populus qui creabit᷑ lauda¬
bit dnm̃. quõ pros pexit ex altos cõ
ut audir& gemitum compeditorũ
ut soluat filios mortificatorum: In¬
uenimus in alio psalmo dictum: intr&
in conspectum tuum gemitus compe¬
ditorum: Et in eo loco dictum. ubi
uox martyrum intellegebatur.:
Vnde martyres compediti: Nonne

Expanded text:
esterno die audivimus cujusdam pauperis gemitum in oratione; eumque esse cognovimus, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset , eique membra cohaerentia et per suum caput loquentia. Vidimus enim ibi et nos ipsos; si tamen per ejus gratiam aliquid et nos. Finita autem jam erant verba gemituum, et coeperant consolationum; sed ea finiri hesterno die tractando minime potuerunt: in iis quae restant, audiamus hodie non jam gementem pauperem, sed gaudentem; ideo gaudentem, quia sperantem; ideo sperantem, quia non de se praesumentem. Praenuntiavit felicitatem rerum humanarum in Scriptis Dei, et adjecit: «Scribantur haec in generationem alteram: et populus qui creabitur, laudabit Dominum. Quoniam prospexit ex alto sancto ut audiret gemitum compeditorum, ut solvat filios mortificatorum.» Invenimus in alio psalmo dictum, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» ; et in eo loco dictum, ubi vox martyrum intelligebatur. Unde martyres compediti? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
illos docuit dicere : dimitte nobis
debita nr̃a sicut & nos dimittimꝰ
debitoribus nr̃is: P&a refugium
ericiis & leporibus : Fecit lunam¬
intẽporẽ .: Intellegimus sp̃ĩtalites
ȩclesiam crescentem deminimo. &
istam mortalitatem uitȩ. quodam¬
modo senescentem: sedut ꝓpinqu&
adsolem: Nonistã lunam dico uisi¬
bilem oculis : sed quȩ hoc nomine sig¬
nificatur: ista Quando obscura erat
ȩrlesia : quando non dum apparebat
nondum eminebat. Seducebantur
homines & dicebatur: hec ẽ ȩclesia:
hic ẽ xp̃s ut sagitarent in obscura luna
rectoscorde: Modo quam cȩcus ẽ
quiluna plena er̃at fecit lunam intẽ¬
pore: hic enim temporaliter tran¬
sit ȩclesia Non enim hic erat semꝑista

Expanded text:
illos docuit dicere, «Dimitte nobis illos docuit dicere, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . «Petra refugium ericiis in tempora.» Intelligimus spiritualiter Ecclesiam crescentem de minimo, et ista mortalitate vitae quodammodo senescentem; sed ut propinquet ad solem. Non istam lunam dico visibilem oculis, sed quae hoc nomine significatur. Ista quando obscura erat Ecclesia, quando nondum apparebat, nondum eminebat, seducebantur homines, et dicebatur, Haec est Ecclesia, hic est Christus; «ut sagittarent in obscura luna rectos cord.» . Modo quam caecus est qui plena luna errat? «Fecit lunam in tempora.» Hic enim temporaliter transit Ecclesia; non enim hic erit semper ista
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtus ẽ In eo quodtim & lepus est:
Ineo quocdminutis simis peccatis ope¬
ritur : ericius ẽ Etion potest te¬
nere excelsa illẽ & ꝑfecta p̃cepta:
isti: pereunt. non: Sic enĩ montes
altissimi ceruis. ut uideas quid sequa¬
tur:: P&ra refugium ericiis & lepo¬
ribus: Quia factus ẽ dñs refugium
pauperi : Ponas p&ram illam interra.
refugium ericus & leporibus: Ponas
illam inmari. domus ẽ fulice: Vbi¬
que utilis p&ra. &in montibus ip¬
sa utilis Montes sine p&re funda¬
demontibus dicebatur: illic uolatilia
celi in habitabunt. Demedio p&rarũ
dabunt uocefsuas .: Vbiq ergo pe¬
tre refugium nrũm. Siue in monti¬
bus excelsa sit. siue in marigundatur
fluctibus non frangitur Siue inter¬
ra solid&ur: adillam cerui. acdllam
fulica. ad illam lepus &ericius: Tun¬
dant pectora lepores &ricii: confite¬
antur peccata sua: Lic& cooꝑtis
minutis quidem cottidianisq pec¬
catis. non eis tamen deẽ p&ra quȩ

Expanded text:
tus est. In eo quod timet, lepus est; in eo quod minutissimis peccatis operitur, ericius est: et non potest tenere excelsa illa et perfecta praecepta. isti pereunt? Non. Sic enim «montes altissimi cervis,» ut et his videas quid sequatur: «Petra refugium ericiis et leporibus.» Quia factus est Dominus refugium pauperi . Ponas petram illam in terra, refugium est ericiis et leporibus: ponas illam in mari, domus est fulicae. Ubique utilis petra. Et in montibus ipsa utilis: montes sine petrae fundane jamdudum de montibus dicebatur: «Illic volatilia coeli inhabitabunt; de medio petrarum dabunt voces suas?» Ubique ergo petra refugium nostrum: sive in montibus excelsa sit, sive in mari tundatur fluctibus, non frangatur, sive in terra solidetur; ad illam cervi, ad illam fulica, ad illam lepus et ericius. Tundant pectora lepores, et ericii confiteantur peccata sua: licet cooperti sint minutis quidem quotidianisque peccatis; non eis tamen deest petra, quae