comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
soli eniulari inqͥt in malig¬
nantib. Malignantes dic̃¬
ti sc̃. q̃si malum ignẽ alentes:
id ẽ c̃cupiscentiam. Uñ scͥp¬
tum ẽ. Qui dilig̃ innqͥtatẽ: odit aĩa
suam. & ider̃. Quic̃q uolu̾it amicꝰ
eẽ scli huiꝰ. inimicꝰ dĩ c̃stituet᷑. Ipsi
st̃ malignantes. qͥ in seipsis oꝑant᷑
maluni: dm̃ ⁊ aiãs suas odiendo. ⁊
diligendo peccm̃. Cinulari. diũsos
bab& sensus. Aliqñ enim ponit᷑ ꝓ
dilig̾e. sic̃ dic̃ apłs. Emulor enim uos
dĩ emulatiõe. Aliqñ ꝓ imitari. sic̃
loco. Admonet᷑ gͦ quȩq fideł ⁊ imꝑ¬
fecta anima. ut ñ uelit emulari.
idẽ inuide. his qui in malo delectã¬
dir: neq ⁊elare id ẽ ꝑsequi eos qͥ mni¬
quitadem oꝑant᷑. & hoc ẽ qd subdit.
Neq telau̾is facientes iniqͥtatẽ. Duob
enim modis in firmꝰ electoꝵ ammus
cõmouet᷑ anlu̾sus reꝓbos: aut cũ in¬
uid&. de illoꝵ felicitate: aut cũ irasci¬
dir de miqͥtate. Noli hoc. s esto ȩqͦ

Expanded text:
oli aemulari inquit in malignantibus. Malignantes dicti sunt quasi malum ignem alentes, idest concupiscentiam. Unde scriptum est, Qui diligit iniquitatem, odit animam suam . Et iterum, Quicumque voluerit amicus esse seculi hujus, inimicus Dei constituetur . Ipsi sunt malignantes, qui in seipsis operantur malum: Deum et animas suas odiendo, et deligendo peccatum. Aemulari diversos habet sensus. Aliquando enim ponitur pro diligere, sicut dicit Apostolus, Aemulor enim vos Dloco. Admonetur ergo quaeque fidelis et imperfecta anima, ut non velit aemulari, id est, invidere, his qui in malo delectantur: neque zelare, id est, persequi, eos qui iniquitatem operantur. Et hoc est, quod subdit: Neque zelaveris facientes iniquitatem. Duobus enim modis infirmus electorum animus commovetur adversus reprobos: aut cum invidet de illorum foelicitate: aut cum irascitur de iniquitate. Noli hoc, sed esto aequo
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑitas in uia ẽ: in ꝑuentiõe infelici¬
tas. Tibi labor inuia. in ꝑuentione
felicitas. Illa uia lata ẽ: finis eiꝰ in ꝓ¬
fundũ inferi ꝑduc̃. uia tua angusta
ẽ. finis eiꝰ uita et̃na. Dico ne emule¬
ris. & si aliqͦ mͦ mot᷑ es siue in animo
siue in corꝑe: corrige illud. & hoc ẽ
qd̃ subdit. Desinc abira. ⁊ dcrelinq̃
furorem: noli emulari ut maligne¬
ris. Ira ꝑtinet ad animũ. furor ad
corpus. Ac si dicer&. Nec iniqͥtas pͣ¬
uoꝵ moueat te ad iracundiã. nec illoꝵ
ꝓsꝑitas adinuidiam. Qm̃ qͥ malig¬
nant᷑ ext̃minabunt᷑. id ẽ extͣ t̾mi¬
nos suꝑnȩ ierłm eicient᷑. sic̃ scͥptũc.¬

Expanded text:
rosperitas in via est, in perventione infoelicirosperitas in via est, in perventione infoelicitas. Tibi labor in via, in perventione foelicitas. Illa via lata est, finis ejus in profundum inferi perducit: via tua angusta est , finis ejus vita aeterna. Dico, ne aemuleris. Et si aliquo modo motus es, sive in animo, sive in corpore, corrige illud. Et hoc est quod subdit: 8. Desine ab ira, et derelinque furorem: noli aemulari, ut maligneris. Ira pertinet ad animum, furor ad corpus. Ac si diceret, Nec iniquitas pravorum moveat te ad iracundiam, nec illorum prosperitas ad invidiam. Quoniam, qui malignantur, exterminabuntur. Id est, extra terminos supe
Abbreviated transcription (Latin):
dño ꝯficeri. Si hoc facis: ⁊ ipse faciet.
Quid: E educ&s qͣsi lum̃ iusticiam
tuam: ut nunꝗͣ in tenebͥs ⁊ uiciis ob¬
scuret᷑. Iusticia tua ẽ fides tua: iustꝰ
enim ex fide uiuit. Hec iusticia mͦ
abscondita ẽ. Infide res ẽ: nundũ ĩ
specie. Aliqͥd credis ut facias: nundũ
uides qd̾ credis. Cum aut̃ ceꝑis uidere
qd credidisti: educet᷑ in lum̃ iusticia
tua. & iudiciũ tuũ tanꝗͣ meridiẽ.
clarior lux qͣm medio die. Mͦ iudicas¬
sequi xp̃m. Hoc ꝓposusti. hoc elegisti.
In abscondito ẽ iudicium tuũ: adhue
rep̃hendit᷑ ⁊ irridet᷑ ab infidelib. Qñ
educ& tanqͣm meridiem: Cum xp̃c
apparuerit uita ur̃a: tẽ⁊ uos appare¬
bitis cum ipso in gła. Int̾im qͥd: Sub¬
ditus esto dño.⁊ ora eum. Hoc sit ui¬
ta nr̃a. obedire p̃ceptis eius: ⁊ obsecra¬
re eum. ꝑseuer& bonum opꝰ ⁊ oradio:
donec d& id. pmisit. Siuideris flo¬
rere impuim. ñ de moueat uanitas.
in uia sua: tu labora in uiadi. Illi ꝓ¬

Expanded text:
nfiteri! Si hoc facies, et ipse faciet. Quid? 6. Et educet quasi lumen justitiam tuam. Ut nunquam in tenebris et vitiis obscuretur. Justitia tua est fides tua . Justus enim ex fide vivit . Haec justitia modo abscondita est. In fide res est, nondum in specie . Aliud credis, ut facias, nondum vides, quod credis. Cum autem coeperis videre, quod credidisti, educetur in lumen justitia tua . Et judicium tuum tanquam meridiem. clarior lux qsequi Christum, hoc proposuisti, hoc elegisti. In abscondito est judicium tuum , adhuc reprehenditur et irridetur ab infidelibus. Quando educet tanquam meridiem? Cum Christus apparuerit vita nostra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Interim quid? 7. Subditus esto Domino, et ora eum. Hoc sit vita nostra, obedire praeceptis ejus, et obsecrare eum. Perseveret bonum opus et oratio, donec det quod promisit. Si videris florere impium, non te moveat vanitas. in via sua? Tu labora in via Dei. Illi p
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cum in tẽptatioe labit᷑: ꝑ cand̾
temptationẽ prudnt̾ erudit᷑. Nã
cũ temꝑtat᷑ cadit: eo pꝰ ueriꝰ quo hu¬
milius surgit: ⁊ uñ uirtꝰ qͣsi amita¬
tur. inde certius possidet᷑ stit aũ¬
qd̾ ñ collidct᷑ iustus. cũ subiungit.
Iunior fui ⁊ enĩ senui: ⁊ ñ uidi iustũ
derelictũ. nec sem̃ eiꝰ q̃ rens panem.
loquit᷑ hic corpus xꝑitanꝗͣ unus
hõ. qui iunior fuit in pͥmis ȩtatib:
senior aut̃ in nouissimis demꝑib:
& in tando spacio ñ uidit iustum
derelictũ ita ut ꝑir&: nec sem̃ eiꝰ idẽ.

Expanded text:
cum in tentatione labitur, per eamdem tentationem prudenter eruditur. Nam cum tentatus cadit, eo post verius quo humilius, surgit. Et unde virtus quasi amittitur, inde certius possidetulidetur justus, cum subjungit: 25. Junior fui, etenim senui: et non vidi justum derelictum, nec semen ejus quaerens panem. Loquitur hic corpus Christi tamquam unus homo, qui junior fuit, in primis aetatibus, senior autem in novissimis temporibus: et in tanto spatio non vidit justum derelictum, it
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbandum iustũ. qͦmͦ usus ẽ diabo¬
ad tͣdendum xp̃m. Est gͦ in hac ui¬
ta qd̾ agat᷑ de peccatore. Hic ẽ locꝰ eiꝰ.
Qͦ mͦ ẽ infornace aurificis palea. ⁊
ard& palea. ut aurũ purget᷑. sic se¬
uit impiꝰ ut iustus ꝓbet᷑. S cum tͣnͣ¬
sierit tp̃s ꝓbatioĩs nr̃e. qnͣdo ñ erut

Expanded text:
est diaboad tradendum Christum . Est ergo in hac vita, quod agatur de peccatore. Hic est locus ejus. Quomodo est in fornace aurificis palea, et ardet palea, ut aurum purgetur: sic saevit impius, ut justus probetur. Sed cum transierit tempus probationis nostrae: quando non eru
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ lib̾abit᷑ de ista ꝑegͥnatione: ⁊ in
et̃num uiu&. cũ dõ ⁊ de dõ. & delec̃¬
tabunt᷑ in młtitudine pacis. Fruẽ¬
dur enĩ ȩt̃no dõ: qͥ ẽ om̃iũ bonoꝵ fõs
ĩplenitudo. Inde suꝑna illa ciuitas
ierłm noĩat᷑. quȩ uisio pacis int̃p̃¬
tat᷑. Cantũ ẽ aut̃ pacis bonũ. ut in
ri: nicħ desidabilius c̃cupisci:. nicb̃
post̾mo possit melius inueniri. In¬
om̃ib aut̃ reb pax q̃dam q̃rit᷑. ⁊ or¬
do nat᷑e. Pax om̃ium rer. tnqͥllitas
ordinis. Ordo ẽ. pariũ dispariũq
rer̃ sua cuiq loca tͥbuens dispositio.
Pax domꝰ: ordinata imꝑandi ⁊ obedi¬
endi c̃cordia cohabitantiũ. Pax aĩe
ronał: ordinata cognitiõis actiõisq
c̃sensio. Pax anime ⁊ corꝑis: ordinata
uita.⁊ salus aiãntis. Pax hõis mortalis &
di: ordinata in fide sub et̃na lege o¬
bedientia. Hec sc̃ in qͥb mansuetus
di sedeb& nut̾re: ut ad celestẽ pacẽ
ualcat ꝑuenire. Pax uͦ cęlestis ciuui¬

Expanded text:
quae liberabitur de ista peregrinatione et in aeternum vivet cum Deo et de Deo. Et delectabuntur in multitudine pacis. Fruentur enim aeterno Deo, qui est omnium bonorum fons et plenitudo. Inde superna illa civitas Jerusalem nominatur, quae visio pacis interpretatur. Tantum est auri, nichil desiderabilius concupisci, nichil postremo possit melius inveniri». omnibus autem rebus pax quaedam quaeritur et ordo naturae. Pax omnium rerum, tranquillitas ordinis. Ordo est parium dispariumque rerum sua cuique loca tribuens dispositio. Pax domus ordinata imperandi et obediendi concordia cohabitantium. Pax animae rationalis ordinata cognitionis actionisque consensio. Pax animae et corporis, ordinata vita et salus animantis. Pax hominis mortalis et Dei ordinata in fide, sub aeterna lege obedientia. Haec sunt in quibus mansuetus Dei se debet nutrire, ut ad coelestem pacem valeat pervenire. Pax
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in dieb famis. pabulo u̾itatis:
⁊ celestib sacͣm̃tis. In hac enĩ fame
uͥ scĩ dm esuriũt. int̾im u̾bũ suũ ĩ
cibũ assumunt. ne deficiant in uia: do¬
nec uisione ipsius sacient᷑ in patͥa.
& qr supͣdix̾at. brachia peccõꝵ c̃terẽ¬
tur: ꝓbat hoc cum subinfert᷑: qͥa
peccatores ꝑibt̃. Qͦ mͦ: Sequit᷑ ⁊
mox ut honorificati fui̾nt in reuẽ¬
rentia habiti: ⁊̃ exaltati ꝑ potñtias
⁊dignitades. deficientes cotidie de
malo in peiꝰ. q̃ ad modũ fumꝰ defici¬
ent. fũmꝰ a loco ignis erumpẽs. in alco
exdollit᷑. ⁊ ipsa elatioe in globũ mag¬
num intumescit:⁊ qͣndo fuerit ille
gͣnͣdior. tando fit uanior. Sic iniqui
qͣnto plus sc̃ erecꝰti: qnͣdo extensi. qnͣ¬
do undiq ĩ maiorẽ ambitũ diffusi:
tanto fiunt exiliores.⁊ deficientes. ⁊ ñ
apparentes. Sic ꝑ multas partes ẽ ostñ¬
sum: qd̾ melior ẽ iusti modicitas. quã
diuicie peccõꝵ. Dem̃ ponit causã qͣre

Expanded text:
autem in diebus famis, pabulo veritatis, et coelestibus sacramentis. In hac enim fame, ubi sancti Domini esuriunt, interim verbum suum in cibum assumunt, ne deficiant in via: donec visione ipsius satientur in patria. Et quia supra dixerat, Brachia peccatorum conterentur, probat hoc, cum infertur: 20. Quia peccatores peribunt. Quomodo? sequitur et Mox ut honorificati fuerint, in reverentia habita, Et exaltati, per potentias et dignitates, Deficientes quotidie de malo in pejus, quemadmodum fumus deficient. Fumus a loco ignis erumpens in alto extollitur, et ipsa elatione in globum magnum intumescit. Et quanto fuerit ille grandior, tanto fit vanior. Sic iniqui, qui quanto plus sunt erecti, quanto extensi, quanto undique in majorem ambitum diffusi: tanto fiunt exiliores, et deficientes, et non apparentes. Sic per multas partes est ostensum, quod melior est justi modicitas, quam divitiae peccatorum. Deinde ponit caussam, quare
Abbreviated transcription (Latin):
or enim iustorũ pauꝑtas. ꝗͣ diuidie
peccõꝵ. Iste enim paucis abundat:
ille aut̃ plenus sitit. Iste aiãm saluat:
homini si mundũ uniu̾sũ lucretur:
aĩe aut̃ suȩ detͥm̃tum patieit᷑: Meli

Expanded text:
or est justorum paupertas quam divitiae peccatorum; iste enim paucis abundat, ille autem plenus sitit; iste animam salvat, homini si universum mundum lucretur, animae au
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑. In corꝑe occidẽ uoluer.: in aĩa
moriunt᷑. Qͥ cunq alium ledẽ mo¬
lit᷑. pͥmum seipsum ꝓpͥo iacło ꝑcu¬
tit. Arcꝰ aũ c̃fringit᷑. qñ dolus ⁊ ma¬
la uoluntas. ñ ꝑuenit ad effectum.
Constat plus eẽ qd̾ seledt̃ iniqͥ: qmͣ qd̃
sibi uident᷑ ledẽ alios. Grauiꝰ ẽ enim
uicio aiãm occidi: qmͣ gladio corpo

Expanded text:
gatur. In corpore occidere voluerunt, in anima moriuntur. Quicumque alium laedere molitur, primum seipsum proprio jaculo percutit. Arcus autem confringitur, quando dolus et mala voluntas non pervenit ad effectum. Constat plus esse quod se laedunt iniqui, quam quod sibi videntur laedere alios. Gravius est enim vitio animam occidi, quam gla
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑib q̃ habent dͥouunt: nec bñ
uiuendo ꝑsolũt q̃ debent: ⁊ idõ sic̃ fu¬
mus deficient. Iustꝰ aut̃ miseret᷑. ĩdẽ.
pia affectione erga afflic̾tos mouet᷑:
⁊ tͥbuit. Hab& semꝑ unde d&: euius
pectus plenũ ẽ caritatis. Ipsa ẽ cari¬
tas. quȩ dr̃ ⁊ uoluntas bona. Si hab&
foris facultatẽ: dat ipsam caritas. Si
mag̃ hoc ual&. ꝗͣ si panem porrigere.
uacare ñ pot̾ bona uoluntas. Ipsuint
se pauꝑes prant sibi de bona uolunta¬
de. uides cecum a uidñte duci: qr nũ¬
mos ñ hab& qͦs dae: cõmodat ocłos ñ
babenti. Uñ hoc factum ẽ. nͥ qr intꝰ ẽ
uoluntas bona q̃ ẽ thesaurꝰ pauꝑũ:
Qui aut̃ miseret᷑. ⁊ tͥbust: mercedem
bonã recipi&. Nam subdit᷑. Quia bñ¬
dicendes ei heditabt̃ c̾ram. Quibene
one tͥbuunt: ipsi st̃ qͥ ddño bñdic̃t. Ta¬
lib inuidicio dicłus ẽ. Uenite bñdiẽ¬
tipatͥs mei: ꝑcipite regnum qd̃ uob̾¬

Expanded text:
c bene vivendo persolvunt quae debent. Et ideo sicut fumus deficient. Justus autem miseretur, idest, pia affectione erga afflictos movetur: Et retribuet. Habet semper unde det, cujus pectus plenum est charitatis. Ipsa est charitas quae dicitur et voluntas bona . Si habet foris facultatem, dat ipsam charitas. Si magis hoc valet, quam si panem porrigeret. Vacare non potest bona voluntas. Ipsi inter se pauperes praestant sibi de bona voluntate. Vides caecum a vidente duci, quia nummos non habet, quos det, commodat oculos non habenti. Unoluntas bona, quae est thesaurus pauperum? Qui autem miseretur et tribuet, mercedem bonam recipiet. Nam subditur: 22. Quia benedicentes ei haereditabunt terram. Qui bene one tribuunt, ipsi sunt qui Domino benedicunt. Talibus in judicio dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, q
Abbreviated transcription (Latin):
tagentis. filioli mei qͦs itum parturio.
hoc ẽ. ꝓ melech: donec formet᷑. xp̃c
in uob̃. hoc ẽ in finem. Mat̾ia ẽ hꝰ
ꝑsalmi. insipiens ppłs. ñ cognoscens
dm̃. Intendit audẽ ipsum cap̃ nr̃m
in hoc psalmo c̃futare eos qui xp̃m
dm̃ esse negabant: ostendñs cos con¬
sũmare & ẽẽ corruptos. & ita ab omi¬
nabiles eẽ dõ. ut nullus illoꝵ faciat
bonum. donec conu̾tantur ad unũ:
scilic& addm. Ostendit ec ꝓpt̃ quoꝵ¬

Expanded text:
tagentis. Filioli mei, quos iterum parturio tagentis. Filioli mei, quos iterum parturio hoc est pro Mahalath donec formetur C 4., hoc est in finem. Materia est hujus psalmi insipiens populus, non cognoscens Deum. Intendit autem ipsum caput nostrum in hoc psalmo confutare eos qui Christum Dominum esse negabant: ostendens eos consummare et esse corruptos, 263 et ita ab minabiles esse Deo, ut nullus illorum faciat bonum, donec convertantur ad unum, scilicet ad Deum. Ostendit etiam pro
Abbreviated transcription (Latin):
qm bonum ẽ in c̃spectu scõꝵ tuorũ.
Nõ dic̃ in c̃speclu imꝑioꝵ. s inc̃spectu
ocłm aut palatum cordis: ut uidere
aut gustare ualeant qm̃ bonꝰ & qͣm
suauis ẽ dñs. Homo nesciens qͥd sĩt
mel. ĩl gustuu̾it nescit qͥd dicat. Id̃o
mag̃ ad exꝑim̃tũ inuitans psalmꝰ:
gustate inqͥt & uidete qm̃ suauis est
dñs. Ac si dicat. Tc̃ indebitis. si gusta¬
ueritis. Si nicħ dulce eẽt martyrib:
neqͣqm tantas tͥbulationum ama¬
ridudines eqͦ animo dolerarent. Bo¬
num ẽ nom̃ duum ĩ ẽspectu scõꝵ tu
dnĩ in corde eiꝰ. Tando etiã padientiꝰ
& desidãbilius expectat: ut tandẽ
uidẽ mereat᷑ qd̾ amat . Lii.¬
tanti nos. idẽ. in c̃fiͣrmitatem supsiꝰ.
qui ẽ finis legis.. ꝓponit᷑ nob̾ idẽ xp̃c
in hoc psalmo ad intelligendũ. ut ip¬
sum qui finis legis ẽ tnsformem᷑: ut cre
lentis uel parturientis. scilicae arguẽ¬
do increꝑando. uidaicam ꝑfidiã de ue¬
tustade in nouitadem tñsformare sa¬

Expanded text:
 tuorum. Non dicit in conspectu impiorum, sed in conspectu oculum aut palatum cordis, ut videre aut gustare valeant quam bonus et quam suavis est Dominus. Homo nesciens quid sit mel, nisi gustaverit, nescit quid dicat. Ideo magis ad experimentum invitans Psalmus, Gustate, inquit, et videte quoniam suavis est Dominus. Ac si dicat: Tunc videbitis si gustaveritis. Si nihil dulce esset martyribus, nequaquam tantas tribulationum amaritudines aequo animo tolerarent. Bonum est nomen tuum in conspectu sanctorum tuoDomini in corde ejus. Tanto etiam patientius et desiderabilius expectat, ut tandem videre mereatur quod amat. TItanti nos, id est, in conformitatem sui ipsius qui est finis legis. Proponitur nobis idem Christus in hoc Psalmo, ad intelligendum, ut in ipsum qui finis legis est, transformemur: ut credlentis vel parturientis, scilicet arguendo, increpando Judaicam perfidiam, de vetustate in novitatem transformare sa
Abbreviated transcription (Latin):
& si mͦ uideris stare & florere qͣsi fe¬
num in agro. in finẽ euell&c de ds.
qͣndo dicae. ide in ignem ȩt̃nũ. Eeqͣ¬
ius fixeris in amore mundi radicẽ
cordis. cuell& te. & emigͣbit de. idẽ.
emigͣre faci&. de tab̃nacło tuo.idẽ
de hoc mundoul̃ decorpe:siue de ec¬

Expanded text:
Et si modo videris stare, et florere quasi foeEt si modo videris stare, et florere quasi foenum in agro, in finem evellet te Deus, quando dicet: Ite in ignem aeternum . Et quamvis fixeris in amore mundi radicem cordis: Evellet te, et emigrabit te, id est, emigrare faciet de tabernaculo tuo, id est, de hoc mundo,
Abbreviated transcription (Latin):
Dilexisti maliciam suꝑ benignitatẽ
Non solũ cogitasti & secisti: s & dilex¬
isti malum. Nec hoc tantũ dilexisti
ad faciendum: s ⁊̃ ad loq̃ndum. E
id̾o subdit. Inqͥtadem mag̃ qͣm lo¬
qui eqͥtadem:. subaudiᷤᷤ dilexisti.
Hoc ꝓfecto semꝑ conuenit reꝓbis:
ut mag̃ diligant malũ cogitare.
agere. loqͥ. qm bonum. & in hoc¬
ẽ eis duplex iniqͥtas & damnatio:
qͥa qd̃ repbandum erat eligt̃: & qd̃
eligendum fuerat contẽpnt̃. Ue ini¬
quo cordi: au̾dit se ne indeat qd ui¬
Noluit intelligere. ut bene ager&.
. ẜpt̃ hoc recte subinfert᷑. Dilexisti
omĩa u̾ba p̃cipitationis. lingua do¬
losa. lam ñ curat qͥd dicat: qͥd m̃ti¬
atur: qͣlit̃ fallat. ad omẽm falsitcat̃
dolositadem. uanitatẽ. se p̃cipitem
derclinqͥt. Lingua dolosa ministͣ
fallaciȩ ẽ. Lingua dolosa aliud ĩ
corde gestantium. aliud ore ꝓmẽ¬
tium. S in his p̃cipitatio & subme
sio ẽ. ꝓpt̃ea ds destru& de infinẽ.

Expanded text:
Dilexisti malitiam super benignitatem. Dilexisti malitiam super benignitatem. Non solum cogitasti et fecisti, sed etiam dilexisti malum. Nec hoc tantum dilexisti ad faciendum, sed etiam ad loquendum. Et ideo subdit: Iniquitatem magis, quam loqui aequitatem. Subaudis dilexisti. Hoc profecto semper convenit reprobis, 261 ut magis diligant malum cogitare, agere, loqui, quam bonum. Et in hoc est duplex iniquitas et damnatio, quia quod reprobandum erat, eligunt: et quod eligendum fuerat, contemnunt. Vae iniquo cordi. Avertit se, ne videat quod viNoluit intelligere, ut bene ageret . Propter hoc recte subinfertur: 6. Dilexisti omnia verba praecipitationis, lingua dolosa. Jam non curat quid dicat, quid mentiatur, qualiter fallat. Ad omnem falsitatem, dolositatem, vanitatem se praecipitem derelinquit. Lingua dolosa ministra fallaciae est. Lingua dolosa aliud in corde gestantium, aliud ore promentium. Sed in his praecipitatio et submest. 7. Propterea Deus destruet te in finem.
Abbreviated transcription (Latin):
linguã suam. Qle officium foris ha¬
ba lingua in loqñdo: dale officium
lingua cordis intus hab& in cogitan¬
do. Hinc ẽ qd̃ sñ u̾boꝵ. st̃pitu sepe nob̾¬
ipsis loqͥmur in corde. Nec solum co¬
gitasti inusticiã: s ⁊ dolum fecisti
hoc ẽ qd subdit. Sic̃ nouacla acuta
fecisti dolum. Dolus tuus officium
hab& nouacłȩ. Si c̃ nouacła acuta
sordes & pilos abradit pellium. ita
dolus tuus qͣndo aufers fidelibꝰ trenas fa¬
cultates. aut corꝑa cedis aut occidis.
suꝑflua tantũ dollis. dãna nulla a¬
nimȩ facis. ĩmo candidiorẽ & ꝑfecꝰ¬
tiorem reddis. Ecce quid faciũt scĩs
mali. pilos radt̃. Ergo acuat noua¬
culam suã malus: acuat dolum:
qͣntum pot̾ suꝑflua tpr̃alia abla¬
tͣus ẽ. ñ necessaria sempit̾na. Uitã
dpralẽ dollit: ad ȩt̃nam mittit. Au¬
fert tpr̃alia: impellit ad ȩc̃na. E no¬
tandum qđ in hoc u̾su cogitatio
& actus continet᷑ malciȩ: in seqñ

Expanded text:
linguam suam. Quale officium foris halinguam suam. Quale officium foris habet lingua in loquendo, tale officium lingua cordis intus habet in cogitando. Hinc est, quod sine verborum strepitu saepe nobisipsis loquimur in corde. Nec solum cogitasti injustitiam, sed et dolum fecisti. Hoc est, quod subdit: Sicut novacula acuta fecisti dolum. Dolus tuus officium habet novaculae. Sicut novacula acuta sordes et pilos abradit pellium, ita dolus tuus, quando aufers fidelibus terrenas facultates, aut corpora caedis, vel occidis: superflua tantum tollis, damna nulla animae facis. Imo candidiorem et perfectiorem reddis. Ecce quid faciunt sanctis mali: pilos radunt. Ergo acuat novaculam suam malus, acuat dolum quantum potest: superflua temporalia ablaturus est, non necessaria sempiterna. Vitam temporalem tollit, ad aeternam mittit. Aufert temporalia, impellit ad aeterna. Et notandum, quod in hoc versu cogitatio, et actus continetur malitiae: in
Abbreviated transcription (Latin):
cerce te reuocare deb̾et: qd̾ in hac gła
fructus aliqͥs inueniri ñ ual&. Rlus
ꝓfecto ẽ głari in iniqͥdate: qmͣ iniqͥta¬
tem oꝑe exercere. Namst̃ ñ nulli qui
iniqua quid̃e faciunt. s remordet
eos conscientia de ꝑeccato: atq in se¬
metipsis c̃tremisc̃t: & sol& conting̾e
qd̃ sinũdũ ex om̃ib posst̃. a qͥb dam
tam̃ oꝑib pͣuis student seipsos refre¬
nare. & st̃ qui letant᷑ cum malefece¬
rint: & exultant in reb pessimis. Hi
st̃ qui habenis laxis ad uniu̾sũ sep̃cipi¬
tant malum. Tales redarguunt᷑ in
hoc psalmo. Qm̃ in malicia głantur
⁊ potentes st̃ in iniqͥtade: rep̃hñdidar
ineis ⁊ uoluntas pͣua. & actio ꝑu̾sa.
Maliciam aut̃ exequit᷑ ꝑ parces. cum
subiung̃. Tota die. idẽ assiduc iniusti¬
ciam cogitauit lingua tua. Aut facis
malũ. aut dum ñ potes fac̾e dicis ma¬
lum: aut qͣndo nec hoc potes. uis & co¬
gitas malum. Linguã cordis cõm̃dat.
in hoc loco. ñ oris. Hab& enim cornr̃m

Expanded text:
in hac gloria fructus aliquis invenire non valet. Plus profecto est gloriari in iniquitate, quam iniquitatem opere exercere. Nam sunt nonnulli, qui iniqua quidem faciunt, sed remordet eos conscientia de peccato, atque in semetipsis contrem scunt. Et solet contingere; quod si nondum ex omnibus possunt, a quibusdam tamen operibus pravis student seipsos refraenare. Et sunt qui laetantur cum male fecerint, et exultant in rebus pessimis . Hi sunt qui habenis laxis ad universum se praecipitant malum. Tales redarguuntur in hoc psalmo. Quoniam in malitia gloriantur, et potentes sunt in iniquitate: reprehenditur in eis, et voluntMalitiam autem exequitur per partes, cum subjungit: 4. Tota die, id est, assidue, injustitiam cogitavit lingua tua. Aut facies malum, aut dum non potes facere, dicis malum: aut quando nec hoc potes, vis et cogitas malum. Linguam cordis commendat in hoc loco, non oris: habet enim cor nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
cisti. Ergo quia talẽ me fecisti. id̃o lau¬
dabo te dium in ȩt̃num. Magna ẽ¬
fessio. magna gr̃e cõm̃datio ẽ: dicere
d̾o quia fecisti. Qͥa ẽ qd̾ fecisti: utiq
hoc qd̃ ego sic̃ oliua fructifera in domo
di sꝑaui in miscdia di. Nã qͥd ego feci.
nͥ malum: Ds̃ aut̃ ẽ qui oꝑat᷑ in nob̃¬

Expanded text:
cisti. Ergo quia me talem fecisti, ideo laucisti. Ergo quia me talem fecisti, ideo laudabo te in aeternum. Magna confessio, magna gratiae commendatio est, dicere Deo, Quia fecisti. Quid est quod fecisti? Utique hoc quod ego sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia Dei. Nam quid ego feci, nisi malum? D
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. qͥd in hoc iniquo damn& scͥpt᷑a.
Non enim dix̃. ecce qͥ fuit diues: sed
ecce homo qui ñ posuit dm̃ adiu¬
tore suum. S sꝑauit in młtitudi¬
ne diuidiaꝵ suaꝵ:. id ẽ in copia auri
uł argenti. & potentiȩ. & głȩ. & ali¬
arum rer̃.N qͥa habuit diuitias. s
quia in ipsis sꝑauit. idõ damnat᷑:
Io de tab̾naculo mouet᷑. ideo extir¬
patur radix eius de t̾ra uiuentiũ.
Ee p̃ualuit in uanitate sua. Quid
enm uanꝰ eo qͥ plus putat ualere
numum qͣm dm̃: Ergo istodãnato:
qͥd dicis de te odauid: Qͥd dicis de
de o corpus xp̃i: Ego aut̃ sic̃ oliua
fructifera in domodĩ. Ego manẽs
in eccłia quȩ ẽ domus dĩ. sic̃ oliua fru¬
dĩ: ego dico ꝑducendus in ec̃num. o
hoc exponit cũ subdit: & in scłm sub
hyeme neq in estate suã amittit ui¬
riditatem: sic scĩ uiri neq in ꝓsꝑis
neq in adu̾sis amittunt uͥtutum
decorem. Conficebor tͥ in scdłm: qͥa fe¬

Expanded text:
est, quid in hoc iniquo damnet Scriptura. est, quid in hoc iniquo damnet Scriptura. Non enim dixit, Ecce qui fuit dives: sed Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Sed speravit in multitudine divitiarum suarum, idest, in copia auriliarum rerum. Non quia habuit divitias sed quia in ipsis speravit, ideo damnatur, ideo de tabernaculo movetur, ideo extirpatur radix ejus de terra 262 viventium Et praevaluit in vanitate sua. Quid enim vanius eo qui plus putat valere nummum quam Deum? Ergo isto damnato, quid dicis de te, o David? Quid dicis de te, o corpus Christi? 10. Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei. Ego manens in EccDei: Ego dico perducendus in aeternum. Et hoc exponit cum subdit: et in saeculumhyeme neque in aestate suam amittit viriditatem, sic sancti viri neque in prosperis neque in adversis amittunt virtutum decorem. 11. Confitebor tibi in saeculum, quia fe
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ & credimꝰ: uidemꝰ & tme¬
mus. Apłs dic̃. In timore & tremo
re urãm ipsoꝵ salutem oꝑamini.
C psalmista. Seruite dno ingus¬
re. Ergo iusti qui st̃ mͦ. qui uruũt
ex fide. intelligt̃ qd̃ damnandi sc̃
mali: ꝓpt̾ea diment & sibi. Qͦd enĩ
sunt hodie sciunt: qd̃ cras futͣi sũt
rebimus cum ipso in głã. dc̃ suꝑ eum
ridebunt iusti: qͥa iam ñ erit locꝰ com¬
patiendi aut condolendi. Ñ quomͦnc̃:
qnͣdo uides hominẽ inuiste usuen¬
tem. Uis cum illo laborare:. ⁊ ad uia
ueritatis errantem reduce. Unde ⁊
doles de illo: & oras ꝓ illo. Tc̃ uͦ cum
uenerit iudici dp̃s. iam ñ erit cor¬
rectionis locus. s tantũ dãnadiõis.
Erit enim penitñtia. s infructuosa:
qͥa sera. Tc̃ iniquum uidebt̃ iusti
& suꝑ eum ridebt̃. id ẽ suꝑiores ap¬
parendes eum irrisione dignũ udi¬
cabunt: ⁊̃ dicent int̾iori locutione
sua: ecce homo qui ñ ꝑosuit dm̃ ad¬
uitorẽ suum. Uigilant̃ nob̃ intuẽdũ

Expanded text:
igimus et credimus: videmus et timemus. Apostolus dicit, In timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Et Psalmista: Servite Domino in timore . Ergo justi qui sunt modo, qui vivunt ex fide, intelligunt quod damnandi sunt mali. Propterea timent et sibi. Quod enim sunt hodie, sciunt. Quod cras futuri sunt,rebimus cum ipso in gloria . Tunc super eum ridebunt justi, quia jam non erit locus compatiendi aut condolendi. Non quomodo nunc, quando vides hominem injuste viventem, vis cum illo laborare, et ad viam veritatis errantem reducere. Unde et doles de illo, et oras pro illo. Tum vero cum venerit judicii tempus, jam non erit correctionis locus, sed tantum damnationis. Erit ibi poenitentia, sed infructuosa, quia sera. Tunc iniquum videbunt justi, et super eum ridebunt , idest, superiores apparentes, eum irrisione dignum indicabunt. Et dicent, interiori locutione sua: 9. Ecce homo qui non posuit Deum adjutorem suum. Vigilanter nobis in nuendum
Abbreviated transcription (Latin):
ti: in rememoratiõe et̃ne requiei.
Sic enim int̾p̃tat᷑ salb̾m: id ẽ reqͥes.
Est in hoc ꝑsmõ mat̾ia. penitñs af¬
flictus multis miseriis. multisq do¬
lorib: ꝓpeccatis suis. In exordio.
captat iudicis beniuolñtiam. In
scda parte. narrat miseriam ⁊ de¬
iectionem nimiam: uͥait. miserfa¬
ctus suni. In tcia parce. ostñdit se
nunqm dm̃ int̃ dot mala deseru¬
isse. s semꝑ in ipso sꝑasse:⁊ se ad gͣ¬
uiora patiendum paratum cẽ. In
c̃clusione. ponit qnͣdã exultatioẽm
de impetͣta uenia. Incendit nos
admonere. ñ ut intelligamꝰ. sicut
fec̃ in alio penitũtiali ꝑsmo. s ut

Expanded text:
ti, in rememoratione aeternae requiei. Sic enim interpretatur sabbatum, id est, requies. Est in hoc psalmo materia, poenitens afflictus multis miseriis, multisque doloribus pro peccatis suis. In exordio captat judicis benevolentiam. In secunda parte narrat miseriam et dejectionem nimiam, ubi ait, Miser factus sum. In tertia parte ostendit, se nunquam Deum inter tot mala deseruisse: sed semper in ipso sperasse, et se ad graviora patiendum paratum esse. In conclusione ponit quandam exultationem de impetrata venia. Intendit nos admonere, non ut intelligamus sicut fecit in a
Abbreviated transcription (Latin):
a dño facta atq disposita. & neqͥs
tantũ unã t̾rã aut unã gñtẽ scilic
iudaicã ẽẽ dñi estimar.&. subiunxit.
Orbis t̾rarum ⁊ uniu̾si qͥ habitãt ineo.
Cum clarificatꝰ dñs anñciat᷑ in fidẽ
om̃ium gñtiũ: gr̃a eiꝰ abundant̃ diftͥ¬
buit᷑. longe lateq peccata dimittũt.

Expanded text:
atque disposita. Et ne quis tantum unam terram, aut unam gentem, scilicet Judaicam esse Domini aestimaret, subjunxit: Orbis terrarum, et universi qui habitant in eo. Cum clarificatus Dominus annunciatur in fidem omnium gentium, gratia ejus abundanter distribuitur, longe lateque peccata d
Abbreviated transcription (Latin):
tium tant̃ ⁊ ꝑfectoꝵ. Ascendit uidas.
s minime stetit: ascendert̃ multi
alii. s c̃uersi abiere retͦrsum. Qͥs gͥ
sic stabit ut ñ cadat: ut in tp̃r dẽp¬
manib ⁊ mundo corde ẽ: qͥ ñ oꝑat᷑
nec cogitat malum. In manib it
oꝑa.in corde cogitationes intelligi¬
mus. In uano aut̃ aiãm suã accip̃:
qͥsqͥs infructuose uiuit. Inuano
animas suas acceꝑant. qͥb pat̃fa¬
milias dicebat. Qͥd hic statis tota
die ociosi: Qͥ ne ocio uacarent ua¬
nitatis. continuo audiert̃. Ite⁊
uos inuineã meã:⁊ qd̃ iustũ fuit
dabo nob̃. Qͥs quis ad bñoꝑandũ se
p̃parat. hic ẽ. qui ñ accep̃ in uano
animã suã. Erimo suo in dolo u¬
rare ẽ: uerũ ei ꝓfalso aut falsum ꝓ
uero affirmare. In dolo ꝑximo iurat:
qui ea u̾ba affirmando denunciat.
quib eũ decipiat. Qͥ gͦ sic bona ag̃.
ut in oꝑe. incogitatioẽ. ⁊ in u̾bo inno
Int̃ illos enimerit: qͥb in die iudicii

Expanded text:
orum tantum et perfectorum. Ascendit Judas, orum tantum et perfectorum. Ascendit Judas, sed minime stetit. Ascenderunt multi alii, sed conversi abiere retrorsum . Quis ergo sic stabit, ut non cadat, ut in tempore tenmanibus et mundo corde est, qui non operatur, nec cogitat malum. In manibus enim opera, in corde cogitationes intelligimus. In vano autem animam suam accipit, quisquis infructuose vivit. In vano animas suas acceperant, quibus paterfamilias dicebat: Quid hic statis tota die otiosi? Qui ne otio vacarent vanitatis, continuo audierunt, Ite, et vos in vineam meam, et quod justum fuerit dabo vobis . Quisquis ad bene operandum se praeparat, hic est qui non accepit in vano animam suam. Proximo suo in dolo jurare, est verum ei pro falso, aut falsum pro vero affirmare. In dolo proximo suo jurat, qui ea verba affirmando denuntiat, quibus eum decipiat. Qui ergo sic bona agit, ut in opere, in cogitatione, et in verbo innocInter illos enim erit, quibus in die judicii
Abbreviated transcription (Latin):
orb̾ t̾raꝵ fit eccła eiͦ. & merito. Qa ip̃e
suꝑ maria fundauit eũ : suꝑ flumi¬
na p̃parauit eũ. Terra uł orb̾ suꝑ ma¬
ria fundari dr̃. qr aqͥs maris undiq
circ̃datur. Sic̃ enim dicimꝰ aliqua
ciuitatẽ suꝑ mare fundatã. ñ ut sil
mus intellig̾e ꝑ mare mundũ. ptr
flumina cupidos hoĩes. qui labuiꝰ
deuictis ꝑ dñi grãm cupiditatib scła¬
rib ad recipiendã ĩmortalitatẽ cari¬
tate parata ẽ. Suꝑ maria fundata ẽ.
eccła: qr uixta amaras huiꝰ scl̃i fluctu¬
ationes sita ẽ. Siue suꝑ maria ñ sub
mari fundat᷑: qr nullis impioꝵ dorm̃¬
qui fluminũ noĩe designant᷑. magi¬
stri atq p̃lati ꝯstituunt᷑. Ecce eccł̃ia
posita ẽ in sublimi: in alto locauit
dñs locauit orbẽ suũ. sic̃ imꝑator
palatium. & qͥs miles ascend illuc
ad imꝑatorẽ: Qͥs ascend in montẽ
dñi: aut qͥs stabit in loco scõ eius:
Ascend̾e multoꝵ ẽ: stare aut̃ pruden¬

Expanded text:
a ejus. Et merito: Quia ipse super maria fundavit eum, et super flumina praeparavit eum. Terra vel orbis super maria fundari dicitur, quia aquis maris undique circumdatur: sicut dicimus aliquam civitatem super mare fundatam, non ut sub mus intelligere per mare, mundum: per flumina cupidos homines, qui labuntur devictis per Domini gratiam cupiditatibus saecularibus, ad recipiendam immortalitatem caritate parata est. Super maria fundata est Ecclesia, qui juxta amaras hujus saeculi fluctuationes sita est. Sive super maria non sub mari fundatur: quia nullis impiorum tormequi fluminum nomine designantur, magistri atque praelati constituuntur. Ecce, Ecclesia posita est in sublimi: in alto locavit Dominus orbem suum, sicut Imperator palatium. Et quis miles ascendet illuc ad Imperatorem? 3. Quis ascendet in montem Domini, aut quis stabit in loco sancto ejus? Ascendere multorum est, stare autem pauc
Abbreviated transcription (Latin):
saluos nos fec̃. hec ẽ gñatio q̃rentiũ
eum: querentiũ faciẽ di iacob. Ex
talib inqͥt constͥuit᷑ eccla. sic nascũ¬
tur qui quer̃ eũ. qui q̃rt̃ faciem. idẽ
cognitionẽ d̃i iacobminoris frĩs: in
qͦ ds gram suã comm̃dauit. Anteꝗͣ
enĩ aliqͥd egissent boni uł mali: dict᷑
ẽ. iacob dilexi. esau aut̃ odio habui.
Sic̃ tẽ minori fr̃ĩ grã diuinadata ẽ.
⁊ maiori ñ data. sic adhuc suꝑb̃ tãꝗͣ
maiorib resistit d̃s. humilib aut̃
qͣsi minorib dat grãm suã. Diãps.¬

Expanded text:
s nos fecit . 6. Haec est generatio quaerentium eum, quaerentium faciem Dei Jacob. Ex talibus, inquit, constituitur Ecclesia, sic nascuntur qui quaerunt eum: qui quaerunt faciem, idest, cognitionem Dei Jacob, minoris fratris, in quo Deus gratiam suam commendavit. Antequam enim 106 aliquid egissent boni vel mali, dictum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Sicut tunc minori fratri gratia divina data est, et majori non data: sic adhuc superbis, tanquam majoribus, resistit Dominus, humilibus autem, quasi minoribus dat gratiam suam . Diaps
Abbreviated transcription (Latin):
gentił. qui ꝑ d̾ĩ grãm saluandi fũ¬
erant:. recte qd̃ primũ iudaico dr.
pꝰmodum gentili replicat᷑. cũ sub¬
ditur. Atcollite portas pͥncipes ur̃a.
⁊ eleuamni porte et̾̃nales:⁊ intͦibit

Expanded text:
gentilis, qui per Dei gratiam salvandi fuerant: recte quod primum Judaico dicitur, postmodum gentili replicatur, cum subditur, 9. Attollite portas principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit
Abbreviated transcription (Latin):
bolo. ⁊ aꝑiant᷑ xp̃o. Unde ⁊ rec̾tebic
pͥncipes appellant᷑: qui his corꝑalib
sensib spãlit̾ pͥncipant᷑. Qͥ student
castigare corpꝰ suum ⁊ in seruitutẽ
redigere. ne regn& peccatũ in eorũ
mortali corꝑe: hi iubent᷑ accollere
portas suas. scil& sensus corꝑales.⁊

Expanded text:
iantur Deo. Unde et recte hic principes appellantur, quia his corporalibus sensibus spiritualiter principantur. Qui student castigare corpus suum, et in servitutem redigere , ne regnet peccatum in eorum mortali corpore : hi jubentur attollere portas suas, scilicet sensus corporales,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ portas ds ad humana corda ing̾
structor suꝑbiȩ ut qui głat᷑ in dño
głetur. Pau& ãmirans nat᷑a mortał
⁊ querit. Qs ẽ iste rex głe. dñs fortis
⁊ potens: dñs potens in p̃lio. Qui ac¬
cepit formã serui. ecce dñs ẽ. Ande
infirmus excorruptione. mͦ fortis
ex ĩmortalitate. Añ qͣsi impotens
cũ occid̾etur. mͦ potens in p̃lio cũ
morte sua mortẽ destruer&:⁊ resur¬
gens a mortus diabolũ debellar&.

Expanded text:
 portas Deus ad humana corda ingrestructor superbiae: ut qui gloriatur, in Do Pavet admirans natura mortalis, et quaerit: Quis est iste Rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus potens in praelio. Qui accepit formam servi , ecce Dominus est. Ante infirmus ex corruptione, modo fortis ex immortalitate. Ante quasi impotens, cum occideretur: modo potens in praelio , cum morte sua mortem destrueret, et resurgens a mortuis diabolum debe
Abbreviated transcription (Latin):
Nĩ ẽ t̾ra ⁊ plenitudo eiꝰ: orb̾
t̾rarũ ⁊ uniu̾si qͥ habitãt in
eo.Si hec u̾ba iuxta hẏsto¬
riam accipimꝰ: ex reb uisibilib intͣ
nos pensare debemꝰ: qnͣta sit dignꝰ ue¬
neratioe tantꝰ ac tał dñs. qͥ totũ mun¬
dum suo dnio potuit subiugare. Qd̃
si hȩc sp̃alit̃ accipimꝰ: ꝑ t̾ram ȩccl̃am.

Expanded text:
ni est terra et plenitudo ejus, orbis terrarum et universi qui habitant in eo. Si haec verba juxta historiam accipimus, ex rebus visibilibus intra nos pensare debemus, quanta sit dignus veneratione tantus ac talis Dominus, qui totum mundum suo dominio potuit subjugare, Quod si hoc spiritualiter accipimus, per terram Ecclesiam,
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. ñ oport&e ut in hismo¬
ram faciamꝰ. Uox ẽ fideł aĩȩ in hoc
psmño de morte infillelitatis ad fidẽ
ꝯu̾se. ꝑseuerantia orantis. Intñdit
aut̃ nos exemplo suo instruere. ut
¶ ecclȩ

Expanded text:
diximus: non oportet ut in his moram faciamus. Vox est fidelis animae in hoc psalmo de morte infidelitatis ad fidem conversae, perseverantia orantis. Intendit autem nos exemplo suo instruere, ut x Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit. in u̾bo aut‸ oꝑe delinqͥt. Nec tñ
tẽ u̾bum eiꝰ defluit. ⁊̃ cum offendit. Asa
tamdiu culpa corde retinet᷑: qͦusq sa¬
tisfactione penitñtiȩ curet᷑. & cum pꝰ
culpam cautior redit ad iusticiã. qd̃
or existit. Merito gͦ ꝑ paulũ dr. Oĩa¬

Expanded text:
vivit, in verbo aut in opere delinquit. Nec tamen tunc verbum ejus defluit, etiam cum offendit, nam tandiu culpa corde retinetur, quousque satisfactione poenitentiae curetur. Et cum post culpam cautior redit ad justitiam, quodor existit. Merito ergo per Paulum di
Abbreviated transcription (Latin):
S iam quid ile reꝓbis subiungat. au¬
diamus. Non sic imꝑii. ñ sic. Ubi repe¬
ticio. cõminatio ẽ. Ac si dic̾et. Nec sic
beati eritis. nec sic ꝓsꝑari pot̾itis: sed̃
tanqm puluis. quẽ ꝓicit uent̾ a facie
t̃re. Merito impiꝰ pulu̾i cõꝑatur. qͥa
peccanti homini dr̃. Puluis es:⁊ in
pulu̾em reu̾teris. Qͥ dum tẽptatio¬
nib agit᷑:. qͣsi puluis uendo mouet᷑.

Expanded text:
Sed jam quid de reprobis subjungat, audiamus. 4. Non sic impii, non sic. Ubi repetitio comminatio est, ac si diceret: Nec sic beati eritis, nec sic prosperari poteritis, Sed tanquam pulvis, quem projicit ventus a facie terrae. Merito impius pulveri comparatur, quia peccanti homini dicitur: Pulvis es, et in pulverem reverteris . Qui dum tentationibus agitatur, quasi pulvis vento movet
Abbreviated transcription (Latin):
am iustoꝵ. Nouit: id ẽ approbat.
Iter autẽ imꝑioꝵ ꝑibit. Ac si dr̃ẽt᷑.
Ider impioꝵ ñ nouit dñs. Ut hoc
sciri a dño. qdđ ẽ manerẽ. Ouob enĩ
S cđ̃m hoc autẽ qđ scire di dr noscere:
piam iudicarae: si neqͣqm cognoseẽ¬
ret. E tñ iniquum nescit: q facta
dit: ⁊ ñ nouit. quia hc̃ in suȩ sapien¬
diȩ speciem ñ recognoscit. Hinc di¬
cturus ẽ eis in iudicio. Am̃ dico uob:
nescio uos. Iuxta hoc uͦ qd̾ scire dicit᷑
apꝓbare. ñ noscit dñs nisi bonos. Uñ
scͥptum ẽ. Nouit dñs qui st̃ eiꝰ. Quos
ido nouit: qr p̃sciuit ⁊ p̃destinauit
eos c̃formes fieri. imaginis filii dei

Expanded text:
am justorum. Novit, idest approbat. Iter autem impiorum peribit. Ac si diceret, iter impiorum non novit Dominus: ut hoc sciri a Domino, quod est manere. Duobus enim Secundum hoc autem, quod scire Dei dicitur noscere, emquam judicaret, si nequaquam cognosceret. Et tamen iniquum nescit, quia facta ndit, et non novit, quia hunc in suae sapientiae speciem non recognoscit. Hinc dicturus est eis in judicio, Amen dico vobis, nescio vos . Juxta hoc vero quod scire dicitur approbare, non noscit Dominus nisi bonos, unde scriptum est: Novit Dominus qui sunt ejus . Quos ideo novit, quia praescivit et praedestinavit eos conformes fie
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ appetit. Dicat᷑ gͦ de qͦlib ꝑfecto uro
ueritate sermo ꝯsistit. folium eiꝰ ñ deflu¬
it: qui a suꝑfluitate u̾boꝵ linguam cõ¬
pescit. Hinc ꝑ salomonẽ dr̃. Sapiens
usq ad tempꝰ tacebit. Psalmista quoq
alibiait. Dixi custodiam uias meas:¬
ut ñ delinqm in lingua mea. & iacob̾
ꝑhibre dicens. Qin u̾bo ñ offendit. hic

Expanded text:
us appetit. Dicatur ergo de quolibet perfecto viro:veritate sermo consistit. Folium ejus non defluit, quia superfluitate verborum linguam compescit. Hinc per Salomonem dicitur, Sapiens usque ad tempus tacebit . Psalmista quoque alibi ait, Dixi custodiam vias meas, ne delinquam in lingua mea . Et Jacobus perhibet dicens, Qui in verbo non offendit, hic
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosos. totum ꝑ oꝑationẽ adimple¬
bitur. Uñ scͥptum ẽ. Iota unũ aut
unꝰ apex ñ p̃tibit de lege: donec oĩa
fiant. & quia potens in oꝑe ⁊ sermo¬
sapientia: merito deipso subditur
Unigenit᷑ꝰ di filiꝰ in carne ueniens. qͥa
uerus ds̃ ⁊ uerꝰ homo excitit: alia ut
d̾s. alia ut homo. ⁊ docuit.⁊ fecit. d
qd fecit aut docuit ut ds. nob̃ ꝓfu¬
it ad recte credñdum: qđ uͦ ut homo.
ꝓfuit nob̃ ad recte uiuendũ. Imple¬
ꝓsꝑabunt᷑. S fortasse ñ credit᷑ ꝓsꝑe
egisse. qñ a udeis captus. ligatꝰ. flagel¬
git: quia morte sua mortẽ nram destru¬
digisset mori ⁊ resurgere. & mira dei¬

Expanded text:
ligiosos: totum per operationem adimplebitur. Unde scriptum est, Iota unum, aut unus apex non praeteribit de Lege, donec omnia fiant . Et quia potens in opere et sermocitur , merito de ipso subditur:Unigenitus Dei Filius in carne veniens , quia verus Deus et verus Homo extitit, alia ut Deus, alia ut Homo, et docuit et fecit. Sed quod fecit, aut docuit, ut Deus, nobis profuit ad recte credendum. Quod vero ut Homo, profuit nobis ad recte vivendum. Impleabuntur. Sed fortasse non creditur prospere egisse: quando a Judaeis captus, ligatus, flagelgit, quia morte sua mortem nostram destrutigisset mori et resurgere. Et mira D
Abbreviated transcription (Latin):
Postqm dictum ẽ. ñ abit
suꝑfluum uidet᷑ eẽ. qd
additur. ñ stetit. ⁊ ñ sed̃.
Qui enim ñ ꝯsentit
peccato: iam nec in
eo stare ualet aut
hod facit. quia ordinem uult exequi
quo pͥmus homo peccauit: ut scđm
hominẽ ostñdat a pͥmo penitꝰ eẽ dis¬
similem. Beatus uir qui ñ abũt. De

Expanded text:
um est, non abiit, superfluum videtur esse quod additur, non stetit, et non sedit. Qui enim non consentit peccato, jam nec in eo stare valet, aut hoc facit, quia ordinem vult exequi, quo primus homo peccavit: ut secundum hominem ostendat a primo penitus esse dissimilem. Beatus vir qui non abiit.  De
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ dr̃. Lignũ uitȩ ẽ his qͥ app̃ben¬
d̾int eã: ⁊ qui tenũit eam beatꝰ. Qͥ d
autẽ xp̃s. nisi di uirt᷑ꝰ ⁊ di sapientia:
Quẽ qͥsquis amando & desidando app̃¬
hendit: in ęt̾num ꝓculdubio uiuit.
Legimꝰ in paradysõ lignum uite esse:
de quo dictum ẽ. Uidete ne forte su¬
mat de ligno uitȩ: ⁊ uiuat in et̾nũ.
Sigͦ de hoc ligno sumens in ȩt̃num ui¬
uerae: merito ligno xͦ comparat᷑. qͥ ẽ
cibꝰ uitę: qͦ quisqͥs uescit᷑. uita uiuet.
⁊ ñ morietur. Sol& autẽ in scͥpt᷑a sac̃

Expanded text:
apprehenderunt eam, et qui tenuerit eam, beatus . Quid autem Christus, nisi Dei virtus, et Dei sapientia ? Quem quisquis amando et desiderando apprehendit, in aeternum proculdubio vivit. Legimus in paradiso lignum vitae esse, de quo dictum est: Videte ne forte sumat de ligno vitae, et vivat in aeternum . Si ergo de hoc ligno sumens in aeternum viveret, merito ligno Christus comparatur, qui est cibus vitae, quo quisquis vescitur, vita vivet et non morietur. Solet autem in Script
Abbreviated transcription (Latin):
ualde notandum ẽ. quia omp̃s ds̾
qͥcquid nob in hac uita tribut.
mutuo dat: ⁊ cum lucꝰ reqͥrit. Nlec
sufficit datum seruare: s sũmoꝑe
illud oportet quemq multiplicare:¬
ut pigri serui sententiam mereat᷑¬
audire qđ illic dr̃: Euge serue bo¬
ne ⁊ fidelis: quia suꝑ pauca fuisti
fidelis. supͣ multa te constituã. intͣ
in gaudium dñi dui. Ergo si pauca
fidelit̾ agimus. dum paruo hic tp̃re
uiuimus: pauca enim st̃ cunct᷑a
temporalia ad et̾nitatẽ comparata:
supͣ multa constituem᷑. Multa st̃
quide bona cȩlestia: de quib scͥptũ
est. qr nec ocłs uidit. nec auris audi¬
uit. nec in cor hominis ascendert̃ quȩ
Q& enim folia agunt arboris: hoc in
nob̾ ꝑsimilitudine agc̃ u̾ba redẽpto¬
ris. fr̃uctii quide eiꝰ sp̾alit̾ pascim᷑. ser¬
mone uͦ ipsius a uiciis obumbramur.
Quomͦ autẽ folium. id ẽ u̾bum eius¬
ñ defluat. ipse in eugłio demonstrat
uͥait. Celum ⁊ t̾ra tnͣsibt̃. u̾ba autem

Expanded text:
de notandum est, quia omnipotens Deus quicquid nobis in hac vita tribuit, mutuo dat, et cum lucro requirit. Nec sufficit datum servare, sed summopere illud oportet quemque multiplicaut pigri servi sententiam derve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, super multa te constituam: intra in gaudium Domini tui . Ergo si pauca fideliter agimus, dum parvo hic tempore vivimus pauca enim sunt cuncta temporalia ad aeternitatem comparata super multa constituemur. Multa sunt quidem bona caelestia, de quibus scriptum est, quia nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, quae Quod enim folia agunt arboris, hoc in nobis per similitudinem agunt verba Redemptoris. Fructu quidem ejus spiritualiter pascimur: sermone vero ipsius a vitiis obumbramur. Quomodo autem folium, id est, verbum non defluat: ipse in Evangelio demonstrat, ubi ait: Caelum et terra transibunt, verba autem
Abbreviated transcription (Latin):
scilier: qͥa nullo uͥtutum ponde gͣua¬
ti. tanqm puluis a facie t̾rȩ sunt pro¬
iecti. Unde scpͥtum ẽ. Tollat᷑ imꝑius¬
Une uideat głam di. Neq peccatores
in c̃silio iustoꝵs. Repetita sentñtia
ligant᷑ peccatores. E qđ p̃missũ ẽ.
in iudicio: hoc dictũ sit in consilio
iustoꝵ. Aut si aliud st̃ impii. aliud
surgunt iniudicio. subaudis ut iudi¬
centur: qͥa iam penis certissimis depu¬
tati st̃: peccatores autẽ ñ resurgunt.
in ꝯsllio rustoꝵ: subaudis ut iudicẽt:
s ut iudicent᷑. S cum dauid dicat
qͥa impii ñ resurgunt in iudicio: qͥd
ẽ qd̾ paulus ait. Om̃s quid̾ resurge¬
mus: Nam ꝑ om̃s uult intelligi tã
bonos qm malos. tam impios qm ĩ¬
pios. tam peccatores qͣm iustos. Sed̃
sciendũ ẽ. qͥa om̃s ⁊ boni ⁊ mali resur¬
gere hñt ad uitam: s ñ om̃s resur¬
gent ad głam. Qđ satis manifestat id̾
apłs. cum ibide subiungit. S ñ om̃s
immutabim᷑. Resurgent quid̃e õs

Expanded text:
stino, quia nullo virtutum pondere gravati, tanquam pulvis a facie terrae sunt projecti. Unde scriptum est, Tollatur impiusne videat gloriam Dei . Neque peccatores in consilio 9 justorum. Repetita sententia ligantur peccatores, et quod praemissum est, in judicio, hoc dictum sit in consilio justorum. Aut si aliud sunt impii, aliud surgunt in judicio, subaudis, ut judicentur: quia jam poenis certissimis deputati sunt. Peccatores autem non resurgunt in consilio justorum, subaudis, ut judicent, sed ut judicentur. Sed cum David dicat quod impii non resurgunt in judicio, quid est quod Paulus ait: Omnes quidem resurgemus ? Nam per omnes vult intelligi tam bonos quam malos, tam pios quam impios, tam peccatores quam justos. Sed sciendum est quia omnes et boni et mali resurgere habent ad vitam, sed non omnes resurgent ad gloriam. Quod satis manifestat idem Apostolus, qui ibidem subjungit, Sed non omnes immutabimur. Resurgent quidem o
Abbreviated transcription (Latin):
nificat lapsum qͥ fit ꝑpeccatũ. Recte
gͦ dñs secꝰ decͣsus aquaꝵ plantatꝰ esse
descͥbit᷑: quia int̾ homines fluxu mor¬
talitatis ⁊ peccati decurrentes nasci
dignatus ẽ. Qui tanqͣm lignum ꝑ
uide nouitatẽ uiruit: ꝑ noua u̾ba
qͣsi noua folia misit: ꝑ miracła floru¬
it: remissionẽ omĩum peccatoꝵ ⁊ ui
tam ȩt̃nam p̃stando fructus dedit.
Bene gͦ subdit᷑. qł fructũ suũ dabit
in temꝑe suo. De quo tp̃re ⁊ fructu.
ꝑpaulum dr̃. P ostqm uenit pleni¬
dudo temporis. misit d̾s filiũ suum
in t̾ris. facꝰtum ex muliere. factũ sub

Expanded text:
ificat lapsum qui fit per peccatum. Recte ergo Dominus secus decursus aquarum plantatus esse describitur, quia inter homines fluxu mortalitatis et peccati decurrentes nasci dignatus est. Qui tanquam lignum per vitae novitatem viruit: per nova verba quasi nova folia immisit: per miracula floruit, remissionem omnium peccatorum, et vitam aeternam praestando, fructus dedit. Bene ergo subditur, quod fructum suum dabit in tempore suo . De quo tempore et fructu per Paulum dicitur: Postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum in terris,