comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã tenere & ȩstimare magis quã scire quod uerũ
est Et uidi ego. quia ẽ abundantia sapientia suꝑ
stultitiã. sicut abundantia lucis suꝑtenebras
Lic& inquit ipsã hominũ sapientiã. mixtã errore
ꝑuiderim. nectam pure in nr̃os animos in labi
posse. quã est in rege & conditore nr̃o. tamen ma¬
gnã &iã in eo quod ẽ. differentiã inter illã & stulti¬
tiã esse cognoui. quantũ potest distare dies a nocte.
lumen a tenebris Sapientis oculi incapite eius &
stultus intenebris ambulat. & cognoui ego quia euen¬
tus unus euenit omnib eis
ui in ꝑfectũ uirũ ꝑuenerit. & meruerit ut caput
Aipsius sit xp̃c. oculos suos semꝑ habebit ad xp̃m. &
cos in sublime leuans. nũquã de inferiorib cogita¬
bat: cũ hȩc scita habeant. & inter sapientẽ & stul
tũ tanta distantia sit. quod alter diei. alter te¬
nebris cõparctur. ille oculos ad cęlũ leu&. iste¬

Expanded text:
quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum est. Et vidi ego, quia est abundantia sapientiae super stultitiam, sicut abundantia lucis super tenebras. Licet, inquit, ipsam hominum sapientiam mixtam errore perviderim, nec tam pure in nostros animos illabi posse, quam est in rege et conditore nostro; tamen magnam etiam in eo quod est, differentiam inter illam et stultitiam esse cognovi, quantum potest distare dies a nocte, lumen a tenebris. Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Et cognovi ego, quia eventus unus eveniet omnibus eis. Qui in perfectum virum pervenerit, et meruerit ut caput ipsius Christus sit, oculos suos semper habebit ad Christum, et eos in sublime elevans, numquam de inferioribus cogitabit. Cum haec se ita habetum ea distantia est, quod alter diei, alter tenebris compar
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. ad quã ut festinar& cifuerat imperatirascen¬
dit inmontẽ. & solexiuit suꝑsegor. Uadit
ad austrũ. &girat ad aquilonẽ Cirans girando
uadit sps & in circulos suos reuertitur sꝑs¬
inc possumus estimare. hicmis tempore solẽ ad
meridianã plagã currere. & ꝑęstatẽ septentrio¬
ni esse uicinũ & ñ ꝑȩquinoctiũ autũnihabere prin¬
cipiũ. sed primũ inspirante fauonio. quandotẽ¬
poreucris infoctũ cuncta rũ puntur: Quod aũ
ait. girans girando uadit sp̃s . & incirculos suos
rcuertitur. siuc ipsũ solẽ spm nominauit. quod
anim&. & spir&. & iuigrat. & annuos orbiscurso

Expanded text:
tem, ad quam, ut festinaret, ei fuerat imperatum, ascentem, ad quam, ut festinaret, ei fuerat imperatum, ascendit in montem, et sol exivit super Segor . Vadit ad austrum, et girat ad aquilonem: girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur spiHinc possumus aestimare hyemis tempore solem ad meridianam plagam currere, et per aestatem septentrioni esse vicinum, et non per aequinoctium autumni habere principium: sed primum spirante favonio, quando tempore veris in foetum cuncta rumpuntur. Quod autem ait: Girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur, sive ipsum solem spiritum nominavit, quod animet, et sp
Abbreviated transcription (Latin):
hab&. loseph quod aquila int̾ pretatur ẽp̃neũ
se. idẽ ad spirat. Simmachus. & theodotion. recur¬
rit. Quia uidelic& sol reuertatur ad locũ suum.
&ibi unde prius egressus fuerat ad spir& Hocaũ
totũ ideirco. ut doceat mutationib temporum.
exortu occasuq syderũ. humanã gatẽ labi. &
interire dũnesciat Aliter: Soliustitie incurs
alis ẽsanitas. timentib dm̃oritur. & ipse pscudo¬
ꝓph&is occidit meridie Cũ aũt ortus fuerit.
in locũ suũ nos trah& Quo: ui delic& ad patrem
Ad hoc enĩuenit. ut nos de terris adcęlũ leu&
& dicat. Cũ exaltatus fuerit filius hominis. om¬
niatrah& ad se. Nec mirũ filiũ ad seipsũ trahere
credentes. cũ & pater ipse ad filiũ trahat Nemo
enĩ ait uenit ad me.nisi pater quimisit me ad¬
ducat cũ Iste ergosol. quẽ aliis occidere. aliis
rã reꝓmissionis intrar&. ortus ẽ ei. Loth quoq¬
quando egressus ẽ desodomis. & uenit ad ciuita¬

Expanded text:
habet SOEPH  : quod Aquila interpretatur εἰσπνεῖ, habet SOEPH  : quod Aquila interpretatur εἰσπνεῖ, id est, aspirat. Symmachus vero, et Theodotion, recurrit, quia videlicet sol revertatur ad locum suum, et ibi, unde prius egressus fuerat, aspiret. Hoc autem totum idcirco, ut doceat, mutationibus temporum, 388 et ortu occasuque siderum, humanam aetatem labi et interire, dum nesciat. Aliter, Sol justitiae, in cujus alis est sanitas, timentibus Deum oritur, et pseudoprophetis occidit meridie. Cum autem ortus fuerit, in locum suum nos trahit. Quo? videlicet ad Patrem. Ad hoc enim venit, ut nos de terris ad coelum levet, et dicat; Cum exaltatus fuerit Filius hominis, omnia trahet ad se . Nec mirum, Filium ad se trahere credentes, cum et Pater ipse ad Filium trahat: Nemo enim, ait, venit ad me, nisi Pater, qui misit me, adducat eum . Iste ergo sol, quem aliis occidere, aliis ram repromissionis intraret, ortus est ei . Lot quoqit ad civita
Abbreviated transcription (Latin):
hacuarus uanitate quã terrã manere. quȩ ho¬
minũ causa facta ẽ: & ipsũ hominẽ terrȩ dnm̃
inpuluerẽ repente dissolui: Aliter prima ge
neratio iudȩorũ recedit. & succedit generatio
degentib congregata Terra aũ tãdiustat.
quã diusynagoga relicta. ecclesia omnis in¬
trocat Cũ cnĩ prȩdicatũ fuerit hoc euange¬
liũ intoto orbe tunc erit finis Imminentẽ
uero c̃sũmatione. cçlũ & terra ꝑtransibunt.
Et signant᷑ ñait . terra insȩculis stat. sed insę¬
culo. Porro laudamus dnm non inuno sȩculo
sed inscculis scculorũ Oritur sol & occidit &
ad locũ suũ deducit.
ritur ipsesibi sol. ipse qui inlucẽ mortalib
datus ẽ. interitũ mundi ortusuo cottidie
indicat & occasu Quipostquã ardentẽ rotã
occano tinxerit. ꝑ incognitas nob uias. ad
locũ unide exicrat regreditur. expl&oq: no¬
ctissilentio rursũ dethalamo suo festinus
tes posuimus. ad locũ suũ ducit. In hebrço

Expanded text:
vanitate, quam terram manere, quae hominum causa facta est: et ipsum hominem terrae dominum, in pulverem repente dissolvi? Aliter, Prima recedit generatio Judaeorum, et succedit generatio de gentibus congregata: terra autem tamdiu stat, quamdiu, Synagoga recedente, Ecclesia omnis introeat. Cum enim praedicatum fuerit Evangelium in toto orbe, tunc erit finis. Imminente vero consummatione, coelum et terra pertransibunt. Et signanter non ait: Terra in saeculis stat, sed in saeculum. Porro laudamus Dominum, non in uno saeculo, sed in saeculis saeculorum. Oritur sol, et occidit sol, et ad locum suum ducit, et oritur ipse ibi. Sol ipse, qui in lucem mortalibus datus est, interitum ortu suo quotidie indicat et occasu. Qui postquam ardentem rotam Oceano tinxerit, per incognitas nobis vias ad locum, unde exierat, regreditur: expletoque noctis circulo, rursum de thalamo suo festinus tes posuimus, ad locum suum ducit, in Hebraeo
Abbreviated transcription (Latin):
nos ex hoc libro aduoluptatẽ . & luxuriã ꝓuoca¬
ri cũ econtrario. omnia quȩ inmundo cernimus.
uana esse doceantur Nec debere nos ea ftudiose
appetere. quȩ dũtenentur. intercant Uanitas
uanitatũ dix ecclesiastes. uanitas uanitatũ
omnia uanitas

Expanded text:
nos ex hoc libro ad voluptatem et luxuriam provocanos ex hoc libro ad voluptatem et luxuriam provocari: cum e contrario omnia, quae in mundo cernimus, vana doceantur: NEC DEBERE EA nos studiose appetere, quae, dum tenentur, intereant. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes: Vanitas vanitatum, et omnia vani
Abbreviated transcription (Latin):
quit filius meus dilectus. in quo mihi bene ẽ¬
placii. hunc audite. qui ẽ caput omnis eccłȩ
Ne qua quã ad sy nagogã iudcorũ. sed ad gen¬
tiũ multitudinẽ loquens. rex hicrusalẽ. uiuis
lapidib extructȩ. Non illius. de qua ipse ait
Hierus alẽ hierusalẽ. quȩ occidis ꝓph& as &
ecce relinqu&ur uob̾ domus ur̃a deserta
Sed illius ꝑ quã iurariu&at. quia sit ciuitas magni
regis. hic ẽfilius dauid. adquẽ cȩci in euangelio cla¬
mabant. miscrere nr̃i fili dauid & omnis turba ẽ¬
sona & una uoce resonabat. osanna filio dauid.
Deniq: non adeũ fit uerbũ dĩ sicut adhicremiã
& ad c&eros ꝓph&as. sed quia diues ẽ &rex. & potens.
ipse est siquidẽ uerbũ. & sapientia. c&erȩq uirtu¬
tes. uerba loquitur ad ecclesiȩ uiros uerba insi¬
nuat apostolis. dequib cantatur inpsalmo In
omnẽ terrã exiuit sonus eorũ. & infines orbis
terrȩ uerba corũ. Male igitur quidã opinant᷑.

Expanded text:
quit , filius meus dilectus, in quo mihi comquit , filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite, qui est catut omnis Ecclesiae: Nequaquam ad synagogam Judaeorum, sed ad gentium multitudinem loquens rex Jerusalem vivis lapidibus exstructae: non illius, de qua ipse ait: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis Prophetas ; et: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta : sed illius, per quam jurare vetat; quia sit civitas magni regis. Hic est filius David, ad quem caeci in Evangelio clamabant; Miserere nostri, fili David ; et omnis turba consona voce resonabat: Osanna filio David . Denique non ad eum fit verbum Dei, sicut et ad Jeremiam, et ad caeteros Prophetas: sed quia dives est, et rex, et potens ipse est siquidem Verbum et sapientia, caeteraeque virtutes, verba loquitur ad Ecclesiae viros: verba insinuat Apostolis, de quibus cantatur in Psalmo: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Male igitur quidam opinantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cis & latinis codicib Inuenitur: Incantico aũ¬
canticorũ. nec filius dauid. necrex israhel.
siuc hierusalẽ pręscribitur. sed tantũ canti¬
cũ canticorũ salomonis Sicut enĩ ꝓuerbia
& rudis institutio. ad duodecim trib & ad¬
totũ ꝑtin& israhel . & quomodo contemptus
mundi nonnisi meropolitis conuenit hoc
ẽ habitatorib hierusalẽ . Ita canticũ canticorũ.
ad cos ꝓprie facit mentionẽ. qui tantũ suꝑna
desiderant: Ad incipientes uero & ꝓficientes.
catur auctoritas Ad ꝑfcctos uero. ubi non
timore cruditur discipulus. sed filius amore.
propriũ nomen sufficit. & ȩqualis magister ẽ
& nescit esse seregẽ Hec interim iuxta literã
Exerũ sccundũ intelligentiã spiritalẽ. paci¬
ficus & dilectus dĩ patris. & ccclesiastes nost̃
est xp̃s Qui medio pari&e destructo. & ini¬
micitias in carne euacuans. fecit utraq unũ
dicens. pacẽ meã douobis. & pacẽ relinquo
uobis De quo pater ad discipulos. Hic est in¬

Expanded text:
cis et Latinis codicibus invenitur. In Cantico canticorum, nec filius David, nec rex Israel, sive Hierusalem praescribitur, sed tantum: Canticum canticorum Salomonis. Sicut enim Proverbia, et rudis institutio, ad duodecim tribus, etotum pertinent Israel; et quomodo contemptus mundi, non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Hierusalem; ita et Canticum canticorum ad eos proprie facit mentionem, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes et proficientes, catur auctoritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium et nescit esse se regem. Haec interim juxta litteram. Caeterum secundum intelligentiam spiritualem: pacificus et dilectus Dei Patris, et Ecclesiastes noster est Christus; qui medio pariete destructo, et inimicitias in carne evacuans, fecit utrumque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, in
Abbreviated transcription (Latin):
b: sed de homine. ecclesiastes esse sermonẽ. Ait enim
Non ẽ omnerecens subsole. quod loquatur: & dicat.
ecce hoc nouũ est. Animalia aũ non loqui. scdtantũ
hominẽ Quod siloquantur animalia. nouũ eẽ sub
sole. & soluisse sententiã. nihil nouũ esse sub sole
Est ne uerbũ dequodicatur: uide. hoc nouum ẽ
Iã fuit insȩculis. quȩ fucrunt ante nos
ꝑtius hoc symmnachus transtulit Putasne ẽ qui
possit dicere: Uide. hoc nouũ est. &iã factũ est in
seculo quod fuit antenos Cũ superiorib aut ẽ
gruit. quod nihil nouũ inmundo fiat. nec sit ali¬
quis. qui possit exsistere & dicere. ecccnouũ est
Si quidẽ omne quod seputauerit nouu ostendere
lã in priorib sȩculis fuit Neputemus signa atq
ꝓdigia. & multa quȩ arbitrio dĩ noua inmundo
fiunt. inpriorib sȩculis eẽ iã facta. & locũ inueni¬
re epicurũ. qui asserit ꝑ innumerabiles ꝑ iodos.

Expanded text:
bus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: bus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: Non est omne recens sub sole, quod loquatur, et dicat: Ecce hoc novum est. Animalia autem non loqui, sed tantum hominem: quod si loquantur animalia novum esse, et solvi sententiam, nihil novum esse sub sole. Estne verbum de quo dicatur, vide hoc novum est: jam fuit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Apertius hoc Symmachus transtulit: Putasne est, qui possit dicere: Vide, hoc novum est, et jam factum est in saeculo, quod fuit ante nos. Cum superioribus autem congruit, quod nihil novum in mundo fiat: nec sit aliquis, qui possit exsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaverit novum ostendere, jam in prioribus saeculis fuit. Nec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiunt, in prioribus saeculis esse jam facta: et locum invenire Epicurum, qui asserit per innumerabiles periodos
Abbreviated transcription (Latin):
Abinitio cnĩ mundi & homines nati & mortui
sunt. & terra suꝑ aquas librata c̃sistit. & solortv
occubuit. Et neplura ꝑcurrã. & auib uolare.
&natare piscib. & terrestrib: ingredi . & serpen¬
tib labi. dõ artifice ẽ cessũ est Huic quid simile
sententiȩ. & comicus ait. Nihil ẽ dictũ. quod non
sit dictũ prius Unde pręceptor m̃s donatus cũ
ipsũ uersiculũ exponer&. pereant inquit. qui ante
nos nr̃a dixcrunt Quod si in sermonib nihil no¬
uũ dicipotest. quanto magis in ad ministratione
mundi: quȩ ab initiosic ꝑfecta ẽ. ut requiescer&
ds ab operib suis indie septima Legi inquodam
libro Si omne quod sub sole factũ est. fuit inp̃¬
teritis sęculis. ante quã solfier&. & homoiã sole
condito factus ẽ. fuit ergo homo ante quã sol ficr&
cuntur. fuisse quã cęlũ Nisi illud forte responde¬
at. exc̃sequentibus ostendi. non dec&eris animali¬

Expanded text:
Ab initio enim mundi et homines nati et mortui Ab initio enim mundi et homines nati et mortui sunt, et terra super aquas librata constitit, et sol ortus occubuit. Et ne plura percurram, et avibus volare, et natare piscibus, et terrestribus ingredi, et serpentibus labi, Deo artifice concessum est. Huic quid simile sententiae et Comicus ait: Nihil est dictum, quod non sit dictum prius. . Unde praeceptor meus Donatus, cum istum versiculum exponeret: Pereant, inquit, qui ante nos nostra dixerunt. Quod si in sermonibus nihil novum dici potest, quanto magis in administratione mundi, quae ab initio sic 391 perfecta est, ut requiesceret Deus ab operibus suis in die septima! Legi in quodam libro: Si omne, quod sub sole factum est fuit in praeteritis saeculis antequam fieret, et homo jam sole condito factus est: fuit ergo homo, antequam sub sole fcerentur fuisse, quam coelum. Nisi forte illud respondeat, ex consequentibus ostendi, non de caeteris animali
Abbreviated transcription (Latin):
difficile ẽ. nec sermoual& explicare. causas¬
& naturasrerũ. necoculus ut reiposcit digiitas
intueri. nec auris instituente doctore. ad sum¬
mã scientiã ꝑuenire Si enĩnunc ꝑspeculum
uidemus & menigmate. exparte eni cogno¬
scimus & exparte proph&amus. c̃ sequenttr
nec sermo potest explicare quod nescit. nec
oculus in quo cȩcussit aspicero. nec auris de
quo dubitat Impleri Simul & hoc notandũ.
quod omnia uerba sint grauia. & magno labo¬
re discantur. Contra eos quiputant otiosis
sibi & uota facientib uenire notitiã scripturarũ¬
Quid ẽ quod fuit: Ipsũ quod fi& Et non ẽ omne
recens subsole
id&ur mihi dehis quȩ supra enumerauit. gene¬
ratione & generatione. mole terrarũ. ostu solis.
& occasu. cursu fluminũ. magnitudine oceani.
omnibꝙ quȩ aut cogitatione. aut uisu. aut au¬
rib discimus. nunc cõmuniter. loqui. quod nhl¬
nouũ sit innaturarerũ. quod ñ ante iã fuerit

Expanded text:
difficile est. Nec sermo valet explicare causasdifficile est. Nec sermo valet explicare causas naturasque rerum, nec oculus, ut rei poscit dignitas, intueri, nec auris, instituente doctore, ad summam scientiam pervenire. Si enim nunc per speculum videmus in aenigmate, et ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus, consequenter nec sermo potest explicare quod nescit; nec oculus, in quo caecutit, aspicere; nec auris, de quo dubitat, impleri. Simul et hoc notandum, quod omnia verba sint gravia, et magno labore discantur, contra eos, qui putant otiosis sibi, et vota facientibus venire notitiam  Al. aquod factum est? ipsum quod fiet. Et non est omne recens sub sole. Videtur mihi de his quae supra enumeravit, generatione et generatione, mole terrarum, ortu solis et occasu, cursu fluminum, magnitudine Oceani, omnibusque quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quod nihil sit in natura rerum, quod non ante jam fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
nas ad capita fontiũ regredi . & de matrice abys¬
so. insua semꝑ ebullire principia Melius aut
hebrei. sub torrentiũ & maris nomine. ꝓm&a¬
phorã dehominib: significari arbitrantur. quod
interrã dequa sumpti sunt redeant . & torrentes
uocentur. non flumina. eo quod cito intereant:
nectamen impleatur terra multitudine mor
aquȩ Inmare unde substiterant reuestentur
Et nisi fallor. absq: additamento nusquãtor¬
rens inbonã partẽ legitur. Nãtorrente uolup¬
tatistuc potabis cos. cũ additamento dicitur
uoluptatis Et econtrario. saluator adtor¬
rentẽ traditur cedron lt helias ꝑsecutionistẽ¬
pore. ad torrentẽ choraht latitat. qui& ipse
siccatur. & ñ impl&ur. Marc aũ insatiabile.
quomodo & in ꝓuerbus. filiȩ sanguis suga . Om̃s
sermones graues. non poterit uir loqui. ñsatia¬
bitur oculus uidendo. & ñ inplebitur auris au¬
ditu
onsolũ dephisicis. sed & de & hicis quoq scire.

Expanded text:
nas ad capita fontium regredi, et de matrice abysnas ad capita fontium regredi, et de matrice abysso in sua semper ebullire principia. Melius autem Hebraei sub torrentium et maris nomine per metaphoram de hominibus significari arbitrantur, quod in terram, de qua sumpti sunt, redeant: et torrentes vocentur, non flumina, eo quod cito intercidant, nec tamen impleatur terra multitudine mortaquae in mare, unde substiterant, revertuntur. Et, ni fallor, absque additamento nusquam torrens in bonam partem legitur. Nam Torrente voluptatis tuae potabis illos, cum additamento dicitur voluptatis . Et e contrario Salvator ad torrentem traditur Cedron . 390 Et Elias persecutionis tempore ad torrentem Chorath latitat, qui et ipse siccatur . Non adimpletur autem mare insatiabile, quomodo et in Proverbiis filiae sanguisugae . Omnes sermones graves non poterit vir loqui. Non satiabitur oculus videndo, et non implebitur auris auditu. Non solum de physicis, sed et de ethicis quoque scire
Abbreviated transcription (Latin):
uitur annus. Siue quod lunç lucentẽ globum.
&astratitania. sp̃s intus alit. totãq infusa p
artus. mens agitat molẽ. & magnose corpore
misc&. Nonde annuosolis cursu. sed de cottidi¬
anis cius semitis loquitur. Obliqua enĩ & fra¬
currit. ucinior terrȩ ẽ. quando ꝑaquilonem
sublimius attollitur. ł orsanergo his qui hic¬
mis & tribulationũ frigore coartantur. ab
aquilone enĩ exardescent malasupterram.
uicinior soliste iustitia ẽ. His uero qui in bo¬
c̃reuertitur. Cũ enĩ traxerit omnia adse. &u
niuersos suis radus illuminauerit. fit restitu¬
tio principalis . & ẽds̃ omnia in omnib: Sym¬
machus hunc locũ ita interp̃tatus ẽ Uadit ad
meridiẽ . & circiu& adboreã ꝑ ambulans uadit
u&us & ꝑ quȩ circiuerat. reuertitur uentus
Om̃s torrentes uadunt inmare. & mare non
impl&ur. Ad locũ de quo torrentes excunt.
illuc ipsi reuertuntur ut abeant
utant quidã. aquas dulces quȩ inmare flu¬

Expanded text:
vitur annus; sive quod et lunae lucentem globum et astra Titania: Spiritus intus alit: totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet; 389 non de annuo solis cursu, sed de quotidianis semitis ejus loquitur. Obliqua enim et fracurrit, vicinior terrae est; quando per aquilonem, sublimis attollitur. Forsitan ergo his qui hyemis et tribulationum frigore coarctantur ab aquilone enim , exardescunt mala super terram vicinior sol iste justitiae est: his vero qui in boest, revertitur. Cum enim traxerit omnia ad se, et universos suis radiis illuminaverit, fit restitutio principalis, et est Deus omnia in omnibus. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Vadit ad meridiem, et circumit ad boream; perambulans vadit ventus, et per quae circumierat, revertitur ventus. Omnes torrentes vadunt in mare, et mare non impletur. Ad locum de quo torrentes exeunt, illic ipsi revertuntur, ut abeant. Putant quidam, aquas dulces, quae in mare influ
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate. plena sordib: plena spiritu erroris intui¬
tussũ: Nihil enĩ quod inmundo putatur bonum
potui reperire Reputans igitur quȩ essent sapien¬
ti& bona & quȩ stultitia mala. c̃ sequenter in lau¬
dẽ illius hominis crupi. qui post uitia sere frenans.
uirtutũ possit esse sectator Magna quippe distan¬
tia ẽ. inter sapientiã & stultitiã: & quantũ dies
distat a nocte. tantũ uirtutes auitiis separantur
Uid&ur mihi itaq quisapientiã sequitur oculos
incclũ semꝑ crigerc. & in sublime eos habere sũb¬
plari. Qui uero stultitia & uitus deditus sit uer¬
sari intenebris. & inrerũ ignorantia uolutari Magni¬
uincas Magnificat opera sua. qui iuxta imaginem
conditoris. insuꝑna sustollitur:. Et ȩdificat domos

Expanded text:
vanitatis, plena sordium, plena spiritu erroris intuivanitatis, plena sordium, plena spiritu erroris intuitus sum. Nihil enim, quod in mundo putabatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur, quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque, qui sapientiam sequitur, oculos in coelum semper erigere, et in sublime os habere surplari. Qui vero stultitiae et vitiis deditus sit, versari in tenebris, et in rerum ignorantia volutari. Magnic. Magnificat opera sua, qui juxta imaginem conditoris in superna sustollitur. Et aedificat domos,
Abbreviated transcription (Latin):
pomariaq plantaui. diuersas arbores institu¬
ens pͥiscina quas collȩetȩ in unũ aquȩ de super
irrigar& ut longus huiror. umore ꝑp&i nͣtrir&
uerna culorũ mihi fuit innumerabilis multitudo
It qua drupedũ greges multi. boũ scilic& &ouiũ.
quantũ nullus alter ante merex habuit inhic
rusalẽ Sed & thesauri argenti & auri. inmerabi¬
les c̃debant: quos mihi diuersorũ regũmunera. &
gentiũ tributa ẽtulerunt Unde & accidit. ut ex¬
nimiis opib ad maiores delitias ꝓuocarer. & musi¬
carũ artiũ chori. mihitibia. lyra. uoce c̃cinerent.
& uterq: sexus inc̃uus ministrarent ed quanto
ista crescebant. tanto sapientia deerat Nã in quã¬
cũq: uoluptatẽ iccupidũ traxissent. infrenis fe¬
rebar & ꝑprȩceps putabãq hunc esse fructũ labo¬
rũ meorũ. sipse libidine luxuriaq: c̃sumerer
Iandẽ in me reuersus. & quasi de graui somno eui¬

Expanded text:
pomariaque plantavi, diversas arbores institupomariaque plantavi, diversas arbores instituens, quas collectae in piscinas aquae desuper irrigarent, ut longius viror humore perpeti nutriretur. vernaculorum, mihi fuit innumerabilis multitudo, et quadrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus ante me rex habuit in rusalem. Sed et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos mihi diversorum regum munera et gentium tributa contulerant. Unde et accidit, ut nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et musicarum artium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis ministraret: sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam in quamcumque voluptatem me cupido traxisset, infrenis ferebar et praeceps, 398 putabamque hunc esse fructum laborum meorum, si ipse in libidine luxuriaque consumerer. Tandem in memet reversus, et quasi de gravi somno evi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed cogitatio mea & ratio naturalis. quã &lã pecca¬
torib: ds̃ auctor inscruit. r&raxer̃ me. & deduxer̃
ad sapientiã requirendã. stulticiãq calcandam
ut uiderẽ quidnã ess& illudboni quod homines
inuitȩ suȩ possent agerecirculo. Cleganter aũ
crit sapientia cõmutare. & ut in quibusdã codi
cib hab&ur obtinere. ispoterit ad scientiã rei
istius ꝑuenire. quid inhac uita appetendũ sit :
plantaui mihi uincas. & c&era. usq ad cũ locũ in
quoatt. fapientis oculi incapite cius. & stultus
intenebris ambulat
Ante quã desingulis disserã. uid&ur mihi utili¬
us breui cuncta sermone ꝑstringere. & quasi in
unũ corpus sensũ redigere. ut possint facilius
intelligiquȩ dicuntur: Omnia quȩ putantur
inscculo bona quasi rex & potens habui Aedifi¬
cauimihi inexcelsũ palatia. uitib colles montes¬
q: conscui Et nequid de ess& adluxũ. ortosmh

Expanded text:
sed cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccased cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccatoribus Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et deduxerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homines in vitae suae possent agere curriculo. Eleganter autepientia commutare, iam spiritualem; is poterit ad scientiam rei istius pervenire, quid in hac vita appetendum sit, mihi vineas, et caetera usque ad eum locum, in quo ait: Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Antequam de singulis disseram, videtur mihi utile brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpus sensum redigere, ut possint facilius intelligi, quae dicuntur. Omnia quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Aedificavi mihi in excelsum palatia, vitibus montes collesque consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt Lxx. uero int̃pr&es. & theodotio. sicut
inplurib locis. ita & in hoc quoq: c̃cordant & tran¬
stulerunt nepigopan: quã nos uerbũ de uerbo expri¬
mentes. circũlationẽ possumus dicere Quomodo
igitur . hi. qui circũ feruntur omniuento doctrinae.
instabiles sunt & in diuersa fluctuant. sic qui illorisu
cachinnant. quẽ dñs in euangelio fl&u dicit c̃ẽ mu¬
ruinã peccatorũ suorũ. nec p̃terita uitia plangen¬
tes. sed putantes breuia bona eẽ ꝑp&ua. & in his ex¬
ultantes. quȩ magis digna sunt planctu. Potest
hoc dehereticis accipi. qui falsis dogmatib ac¬
quiescentes. l&a sibi & ꝓspera reꝓmittunt. Consi¬
deraui incorde meo ut traherẽ inuino carnẽmeã
&cormeũ dedux̃ me insapientiã. ut obtincrem
stultitiã. donec uiderẽ quid ess& bonifilus hon¬
nũ. quod facerent sub sole. numerodicrum uitȩ
suae
Volui uitã trahere deliciis. & carnẽ meã ab õnibus
curis liberare. & quasiuino sic uoluptate sopire

Expanded text:
icut in pluribus locis, ita et in hoc quoque concordant, et transtulerunt περιφορὰν, quam nos, verbum de verbo exprimentes, circumlationem possumus dicere. Quomodo igitur hi, qui circumferuntur omni vento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachinnant, quem Dominus in Evangelio fletu dicit muruinam peccatorum suorum, neque praeterita vitia plangentes; sed putantes brevia bona esse perpetua, et in his exsultantes, quae magis digna sunt planctu. Potest hoc et de haereticis accipi, qui falsis dogmatibus acquiescentes, laeta sibi et prospera repromittunt. Consideravi in corde meo, ut traherem in vino carnem meam, et cor meum deduxit me in sapientiam, et ut obtinerem in stultitiam, donec viderem quid esset bonum filiis hominum, quod facerent sub sole numero dierum vitae suae. Volui vitam tradere 397 deliciis, et carnem meam ab omnibus curis liberare, et quasi vino, sic voluptate sopire;
Abbreviated transcription (Latin):
loscriptũ est. ne insuꝑbiã clatus. iniudiciũ incidat
diaboli Id est tale iudiciũ. in quod &iã diabobi
incidit. Sed & hoc possumus dicere. propterea nunc
laitiã spiritalẽ. sic̃ c&era uanitatẽ pronuntiari qđ
ꝑspeculũ eãuideamus. & in enigmate Cũ aũ facia
ad faciẽ fuerit reuelata. tunc eã nequaquã ua¬
nitatẽ. sedueritatẽ uocari. Risui dixi amentiã.
& iocunditati. quid hoc facis
Ubi nos amentiã legimus. in hebreo hab&. Molaui
Quod aquila nΛΑΝΗCΙΝ idẽ errorẽ. Syminachis

Expanded text:
lo scriptum est: Ne in superbiam elatus, in judicium incidat lo scriptum est: Ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli , id est, in tale judicium, in quo etiam diabolus incidit. Sed et hoc possumus dicere, propterea nunc laetitiam spiritualem, sicut et caetera, vanitatem pronuntiari, quod per speculum eam videamus et in aenigmate. Cum autem facie ad faciem fuerit revelata, tunc eam nequaquam vanitatem, sed veritatem vocari. Risui dixi amentiam, et jocunditati, quid hoc facis? Ubi nos amentiam legimus, in Hebraeo habet MOLAL  , quod Aquila πλάνησιν, id est, errorem: Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
tificat me. nisi quiẽtristatur ex me: nisi forte & hoc
intelligendũ. quod sapiens uir doleat. tã in abdito.
uenire Dixi ego incorde meo Ueninune. tempta¬
bote in l&itia. & uidebo inbono Etecce &iã hocuantas
Post quã inmultitudine sapientiae. & adiectione
nisi cassũ & sine finccertamen. transtuli me ad lȩ¬
titiã. ut luxu fruerer. congregarẽ opes diuitus
abundarẽ. & perituras uoluptates caperẽ. ante quã
morcrer: Sedin hoc uanitatẽ meã ipse ꝑspexi. dũ prȩ¬
terita uoluptas pręsentẽ noniuuat. & exhausta ñ
satiat Non solũ aũ corporalis l&itia. sed &iã spirita¬
lisẽ temptatio possidenti. ut indigeã coripiente sti¬
mulo. & angelo satana qui me colafiz&. nehinc ele¬
uer. Vnde & salomon Diuitias inquit & pauptatẽ
ne dederis mihi. statĩq sub didit. nesatiatus mendax
fiã & dicã quis me c̃spicit: Siquidẽ & diabolus per
bonorũ abundantiã concidit. Unde & in aposto¬

Expanded text:
tificat me, nisi qui contristatur ex me ? Nisi forte et hoc tificat me, nisi qui contristatur ex me ? Nisi forte et hoc intelligendum, quod sapiens vir doleat tam in abdito udio provenire. Dixi ego in corde meo: Veni nunc, tentabo te in laetitia, et videbo in bono: et ecce etiam hoc vanitas. Postquam in multitudine sapientiae et adjectione nisi cassum laborem et inane certamen, transtuli me ad laetitiam, ut luxu fruerer, et congregarem opes, et ut divitiis abundarem, et perituras voluptates caperem, antequam morerer. Sed et in hoc vanitatem meam ipse perspexi, dum praeterita voluptas praesentem non juvat, et exhausta non satiat. Non solum autem corporalis laetitia, sed etiam spiritualis est tentatio possidenti, ut indigeam corripiente me stimulo, et angelo Satanae, qui me colaphizet, ne elever . Unde et Salomon: Divitias, i XXX, 8: Statimque subdidit: Ne satiatus mendax fiam; et dicam, quis me conspicit ? Siquidem et diabolus per bonorum abundantiam concidit. Unde et in Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ontrariis ẽtraria intelliguntur: & sapientia pri
lexerit cã Unde & plura in reb noxia sunt cre¬
ata. ut dũ uitamus ea. ad sapientiã erudiamur
Equalis crgostudi fuit. scire salomoni sapien
dis alis. aliis declinandis. uera eius sapienti a
ꝓbar&ur. Sedinhoc quoq ut incxeris. dicit
pauisse seuentos. & ñualuisse ꝑfectã conp̾hendere
ucritatẽ De p̃sumptione sp̃s. siue depastione uenti
quia sȩpius in hoc libro dicitur supra disseruisso
sufficiat Quia in multitudinc sapientia. multitu¬
do furoris & quiapponit scientiã. apponit dolorẽ
Quanto magis quissapientiã fuerit c̃secutus. tanto
plus indignatur subiacere seuitus. & ꝓcul eẽ auis¬
tutib quas requirit. Qui aũ potentes sunt. potent᷑
tormenta patiuntur Cuiq plus credit: plus ab eo
exigitur Propterca apponit dolorẽ. quia appont
scientiã: & c̃tristatur merore sccundũ dm̃. doletq
suꝑ delictissuis Unde apostolus ait Quis ẽ qui le¬

Expanded text:
ontraria contrariis intelliguntur, et sapientia primlexerit eam. Unde et plura sunt in rebus noxia creata, ut, dum vitamus ea, ad sapientiam erudiamur. Aequalis ergo studii fuit Salomoni scire dis et aliis declinandis, vera ejus sapientia probaretur. Sed in hoc quoque, ut in caeteris, dicit pavisse se ventos, et non valuisse perfectam comprehendere veritatem. De praesumptione spiritus, sive pastione venti, quae saepius in hoc libro dicitur, supra disseruisse sufficiat. Quia in multitudine sapientiae, multitudo furoris: et qui apponit scientiam, apponit dolorem. Quanto magis quis sapientiam fuerit consecutus, tanto plus indignatur subjacere vitiis, et procul esse a virtutibus, quas requirit . Quia autem potentes potenter torexigitur ab eo, propterea apponit dolorem, qui apponit scientiam, et contristatur moerore secundum Deum, doletque super delictis suis. Unde et Apostolus ait: Et quis est, qui lae
Abbreviated transcription (Latin):
qui degrege dñi abcorapti sunt. ut supputatione
non queant comp̃hendi locutus sũego incorde
meo. dicens Ccce egomagnificatus sũ. & adicci
fapientiã. suꝑ om̃s qui fuerunt ante mo in hicrũsa¬
lẽ. &cormeũ uidit multã sapientiã & scientiam
Sapientior fuit salomon. ña brahã & moyse &
e&eris scĩs. sed his qui fuer̾ ante se in hierus alem
Legimus in regnorũ libris. multę sapientię fuisse sa
di ergo cordis oculus. multã sapientiã & scientiã con¬
tu&ur . quia ñ ait multã sapientiã & scientiã sum
locutus. sed multã sapientiã. & scientiã. uidit cormeũ
Non cñi possumus eloqui omnia. quȩ sentimus It
dedicor meũ. ut nossẽ sapientiã & scientiã errores
& stultitias Conoui. quia & hoc ẽ pastiouenti. siue

Expanded text:
qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione non queat comprehendi. Locutus sum ego cum corde meo, dicens: Ecce ego magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem, et cor meum vidit multam sapientiam et scientiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, et Moyse, et caeteris Sanctis, sed his qui fuerunt ante se in Jerusalem. Legimus et in Regnorum libris, multae sapientiae fuisse Salodi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam contuetur; quia non ait: Multam sapientiam et scientiam sum locutus; sed, Multam sapientiam et scientiam vidit cor meum. Non enim possumus eloqui omnia, quae sentimus. Et dedi cor meum, ut nossem sapientiam et scientiam, errores et stultitiam: cognovi quia
Abbreviated transcription (Latin):
correctionẽ ꝑuersus ñdicitur: nisi qui depra¬
uatus arecto ẽ Hoc ẽtra hereticos. qui quasdã
naturas introducunt. quȩ ñ recipiant sanitatẽ
Et quia imminutio. hoc ẽ quod deẽ. non potest
numerari. proptereatantũ primogenita israhelis
numerata sunt: Peminȩ uero & serui & paruuli. &
uulgus exȩgipto. nequaquã plenitudo. sedim¬
minutio exercitus. absꝙ numero p̃termissi sunt
Potest & hic ec̃ sensus. Tanta malitia inmundihu¬
ius capacitate uersatur ut adintegrũ bonista¬
tũ mundus redire uix ualcat. nec possit facile re¬
cipere ordinẽ & ꝑfcctionẽ suã. quib primum
conditus ẽ Aliter Omnib ꝑpoenitentiã ad in¬
tegrũ restitutis. solus diabolus in suoꝑmanebit
errore. Cuncta enĩ quȩ subsole facta sunt. in illixs
arbitrio & spũ malignitatis euersa sunt. dũ ad
cius instinctũ peccatis peccata cumulantur
Deniq tantus ẽnumerus seductorũ. & eorum

Expanded text:
correctionem. Perversus non dicitur, nisi qui depracorrectionem. Perversus non dicitur, nisi qui depravatus a recto est. Hoc contra haereticos, qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia imminutio, hoc est, quod deest, non potest numerari: propterea tantum primogenita Israel numerata sunt. Feminae vero, et servi, et parvuli, et vulgus ex Aegypto, nequaquam plenitudo, sed imminutio exercitus, absque numero praetermissi sunt. Potest et hic esse sensus: Tanta malitia in mundi hujus capacitate versatur, ut ad integrum boni statum mundus redire vix valeat, nec possit facile recipere ordinem et perfectionem suam, in quibus primum conditus est. Aliter, Omnibus per poenitentiam in integrum restitutis, solus diabolus in suo permanebit errore. Cuncta enim, quae sub sole facta sunt, illius arbitrio et spiritu malignitatis eversa sunt, dum ad ejus instinctum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus seductorum et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
quam praesumptionem sonat Dicitur aut̃.
quod agat unus quisque quod uelit . et sibi
rectum eẽ uideatur. atque indiuersa libero
homines ferantur arbitrio & uanasi nt uni¬
uersa subsole dum inuicem nobis bonorum
& malorum finibus displicemus Dicebat
mihi hebreus. quo scripturas scãs instituente
ꝑlegi quod supra scriptũ ra utħ uerbũ. in hoc
loco magis afflictionem & malitiam. qua
pastionem & uoluntatẽ significaret. non
amalor quod ẽ contrarium bono. sed abeo
quod in euangelio scribitur. sufficit dicima¬
litia sua: quod greci significantius. RARu¬
XI AN uocant . & eẽ sensum Consideraui uni¬
uersa quȩ inmundo fiunt. & nihil aliud de¬
p̃hendi quã uanitatẽ & malitias Idest miscrias
sp̃s. quibus anima aduersis cogitationib afflictatꝰ
Peruersũ non poterit ad ornari & imminutio non
poterit numerari
Qui ꝑuersus ẽ nisi ante corrigatur non poterit
Ladornari. Recta ornatũ recipiunt . & curua

Expanded text:
quam praesumptionem sonat. Dicitur autem, quod agat unusquisque quod velit, et sibi rectum esse videatur, atque in diversa libero homines ferantur arbitrio, et vana sint universa sub sole, dum invicem nobis in bonorum et malorum finibus displicemus. Dicebat mihi Hebraeus, quo 394 Scripturas sanctas instituente perlegi, quod supra scriptum ROOTH verbum, magis in hoc loco afflictionem, et malitiam, quam pastionem, et voluntatem significaret: non a malo, quod est contrarium bono, sed ab eo, quod in Evangelio scribitur: Sufficit diei malitia sua . Quam Graeci significantius κακουχίαν vocant, et esse sensum: Consideravi universa, quae in mundo fiunt, et nihil aliud deprehendi, quam vanitatem, et malitias, id est miserias spiritus, quibus anima diversis cogitationibus afflictatur. Perversus non poterit adornari, et imminutio non poterit numerari. Qui perversus est, nisi ante corrigatur, non poterit adornari. Recta ornatum recipiunt, curva
Abbreviated transcription (Latin):
ses. Propterca mut& cis ds̃ operationẽ crroris & priis
causȩ oftenduntur: quare uelpassionib ignominiş
uel sensui rȩꝓbo ł cordissui desideriis concedantur
aut quid fecerint. ut operationẽ ersoris accipiant.
Ita & in p̃sentiarũ idcirco ds̃ distentionẽ malã dedit
hominib: ut distendantur. in ea. quia prius sponte
SOLI ETECCEOMNIA UANITAS ET ẼSUMETIO
SPS. Necessitate compellimur ut crebrius quã
uoluimus. de uerbis hebraicis disseramus. Nec enĩ
possumus scire sensum . nisi eũ ꝑ uerba discamus

Expanded text:
ses: Propterea mittet eis Deus operationem erroris . Et prius ses: Propterea mittet eis Deus operationem erroris . Et prius causae ostenduntur, quare vel passionibus ignominiae, vel sensui reprobo, vel cordis sui desideriis concedantur  Al. concidantur, aut quid fecerint, ut operationem erroris accipiant. Ita et in praesentiarum idcirco Deus distentionem malam dedit hominibus, ut distendantur in ea, quia prius sponte sole, et ecce omnia vanitas, et praesumptio spiritus. Necessitate compellimur, ut crebrius, quam volumus de verbis Hebraicis disseramus. Nec enim possumus scire sensum, nisi eum per verba discamus
Abbreviated transcription (Latin):
latinus inter pres. indistentionẽ expressit. eo quod
inuarias sollicitudines. mens hominis distenta la¬
niur. Symmachus ucro acholian. idẽ occupatio¬
nẽ transtulit. Quia igitur sępius in hoc uolumine
nominatur. siue occupationẽ. siue distentionẽ. siue
quid aliud dixerimus. adsuperiorẽ sensũ cunta
referuntur. Dedit ergo ecclesiastes primo omniũ
mentẽ suã. ad sapientiã requirendã. & ultra licitũ se
extendens. uoluit causas rationesq cognoscere.¬
quare paruuli corriperentur adȩmone. cur nau¬
fragia & iustos & impios pariter absorberent. utrũ
hȩc & his similia. casu euenirent aniudicio Et si casu.
ubi ꝓuidentia dĩ. siiudicio. ubi iustitia dĩ Hęc inquit
nosse desidesans. intellexi suꝑfluã curã. & sollicitu¬
dinẽ ꝑdiuersa cruciantẽ. adõhominib datã. ut scire
cupiant. quod scire inlicitũ est. Quomodo enĩ in epi
unt: Ac deinde. Propter quod tradidit eos ds̃ indesi¬
deria cordissui. ininmunditiã Et ad thessalonicen¬

Expanded text:
Latinus Interpres expressit, eo quod in varias sollicitudines mens hominis distenta lanietur. Symmachus vero ἀσχολίαν, id est, occupationem transtulit. Quia igitur saepius in hoc volumine nominatur, sive occupationem, sive distentionem, sive quid aliud dixerimus, ad superiorem sensum cuncta referantur. Dedit ergo Ecclementem suam ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, voluit causas rationesque cognoscerequare parvuli corriperentur a daemone, cur naufragia et justos, et impios pariter absorberent. Utrum haec, et his similia casu evenirent, an judicio Dei. Et si casu, ubi providentia? si judicio, ubi justitia Dei? Haec, inquit, nosse desiderans, intellexi superfluam curam, et sollicitudinem per diversa cruciantem a Deo hominibus datam, ut scire cupiant, quod scire non licitum est. Pulchre autem . Ac deinde: Propterea tradidit eos Deus in desideria cordis sui in immunditiam . Et ad Thessalonicen
Abbreviated transcription (Latin):
quantã hi quisc humiliantes. nouissimi inmundo cẽ
uoluerunt Dicitur itaq: Inc̃sequentib Non ẽ memo¬
ria sapientis cũ stulto ingernũ Ego ecclesiastes
fuirex suꝑ israhel. inhierus alẽ
to uniuersa cognouerit. doc& Aiunt hebrȩi. hunc
librũ salomonis esse. poenitentiã agentis. quod in
sapientia diuitusq c̃ fisus. ꝑmulieres offender& dm̃
Et dedi cormeũ ad inquirendũ . & c̃siderandum
insapientia. de omnib quȩ fiunt subsole. Hane
occupationẽ malã. dedit ds̃ filus hominũ. ut oc¬
cuparentur in eã Uerbũ. anian. Aquila .lxx. & theo

Expanded text:
quantam his qui se humiliantes novissimi in mundo esse quantam his qui se humiliantes novissimi in mundo esse voluerunt. Dicitur itaque et in consequentibus: Non est memoria sapientis cum stulto in aeternum. Ego Ecclesiastes fui rex super Israel in Jerusalem. nto universa cognoverit, docet. Aiunt Hebraei hunc librum Solomonis esse, poenitentiam agentis, quod in sapientia divitiisque confisus, per mulieres offenderit Deum. Et dedi cor meum ad inquirendum et considerandum in sapientia de omnibus quae fiunt sub sole. Hanc occupationem malam dedit Deus filiis hominum, ut occuparentur in ea.
Abbreviated transcription (Latin):
& prȩdistinatione di iã & facta sunt. quȩ futuras
Qui cñĩ electi sunt inxp̃o. ante c̃stitutionẽ mun¬
di. in priorib scculis lã fucrunt. Non c̃ memoria
primis. & quidẽ nouissimis. quȩ futura sunt nonenit
cis memoria apud cos. qui futuris in nouissimo
Quomodo pracrita apud nos abscondit obliuio.
sic caquȩ uelnunc fiunt. uel futura sunt. hi qui
nascihabent. scire ñ poterunt. & cuncta silentio
pr&eribunt. & quasi ñ fuerint. abscondent᷑ Et
conplebitur illa sententia . Uanitas uanitatũ om
nia uanitas Nã & scraphim ꝓpterea faciẽ dĩ& pe
desuclant quia prima & extrema cooperta furs
sunt. noncrit cis memoria cũ his qui futuri sunt
in nõuissimo. Ille de cuangelio sensus ẽ. quod qui
inisto scculo primisunt. sint omnũi nouissimi
It quia ds̃. ut benignus & clemens. minimorũ quo¬
q & omniũ recordatur. hi qui propter uitiũ suũ
nouissimi cẽ merucrunt. nontantã habent gloriã.

Expanded text:
praedestinatione Dei jam ea facta sint, quae futura sunt. Qui enim electi sunt in Christo ante constitutionem mundi, in prioribus saeculis jam fuerunt. Non est memoria primis, et quidem novissimis quae futura sunt, non erit eis memoria apud eos qui futuri sunt in novissimo. Quomodo praeterita apud nos 392 abscondit oblivio: sic ea quae vel nunc fiunt, vel quae futura sunt, hi qui nasci habent, scire non poterunt, et cuncta silentio praeteribunt, et quasi non fuerint abscondentur: et complebitur illa sententia: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. Nam et Seraphim propterea faciem suam et pedes velant, quia prima et extrema cooperta sunt.sunt, non erit eis memoria cum his, qui futuri sunt in novissimo : ille de Evangelio sensus est, quod qui in isto saeculo primi sunt, sint omnium novissimi. Et quia Deus, ut benignus et clemens, minimorum quoque, et omnium recordatur, his qui propter vitium suum novissimi esse meruerunt, non tantam dabit gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
philosophi sectatores suos erudiunt. ut primũ
& hicã doccant. deinde phisicã inter p̃tentur.
& quẽ in eis ꝓfecisse ꝑspexerint. ad theologiã
usq ꝑ ducant Nec non & hoc diligentius at¬
tendendũ. quod ꝑtres libros. auetoris ẽtitu¬

Expanded text:
philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologicam usque perducant. Nec non et hoc diligentius attendendum, quod per tres libros auctoris,
Abbreviated transcription (Latin):
Icclesiastes autẽ. greco sermone appellatur:
nuncupare possumus contionatorẽ. quod lo¬
quatur ad populũ . & sermo eius nonspecialit᷑
cificus & dilectus dñi. ab eo quod in regno
cius paxfuerit. & eũ dñs dilexerit appela
res salomonis excedunt. tamen sccundum
ystoriã suꝑsalomonẽ conscripti sunt Is itaq
iuxta numerũ uocabulorũ. tria uolumina
edidit. ꝓuerbia. ecclesiasten cantica canticoꝵ
Inꝓuerbis paruulũ docens. & quasi de &hicis
prȩsentes crudiens Vnde &adfiliũ cicrebro¬
sermo repetitur. Inecclesiaste uero. maturae
uirũ ȩtatis instituens. ne quic quã inmundi reb
put& esse ꝑp&uũ. sed cadica & breuia uniuer¬
sa quȩ cernimus. Ad extremũ iã consũmatum
uirũ & calcato sȩculo prȩparatũ. Incantico can¬
ticorũ. sponsi iungit amplexib Nisi cnĩ prius
non possumus dicere. osculetur me osculo oris
sui Haud ꝓcul abhoc ordine doctrinarũ. &

Expanded text:
Ecclesiastes autem Graeco sermone appellatur, Ecclesiastes autem Graeco sermone appellatur, nuncupare possumus concionatorem, eo quod loquatur ad populum, et sermo ejus non specialitecificus, et dilectus Domini, ab eo quod in regno ejus pax fuerit, et eum Dominus dilexerit, appellres Salomonis excedunt; tamen secundum historiam super Salomone conscripti sunt. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria volumina edidit, Proverbia, Ecclesiasten, et Cantica Canticorum. In Proverbiis parvulum docens, et quasi de officiis per sententias erudienssermo repetitur. In Ecclesiaste vero, maturae virum aetatis instituens, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum, in Cantico canticorum, sponsi jungit arimus, non possumus dicere: Osculetur me osculo oris sui . Haud procul ab hoc ordine doctrinarum, et
Abbreviated transcription (Latin):
EMINIME ANTENOC FIRME QUIN QUEN¬
nium. cum adhuc rome essẽ. & ecclesiasten
scãe blesillȩ legerẽ. ut eã ad contemptũ
istius sȩculi ꝓuocarẽ. & omne quod inmundo
ceiner&. putar& eẽ ꝓnihilo rogatũ abea. ut
morte subtracta ẽ & non meruimus Opaula
& custochiũ. talẽ uitȩ nr̃ȩ habere c̃sortem
tantoq uulnere ꝑculsus. obmutui nunc in
b&h leẽ positus. angustiori uidelic& ciuita¬
te: & illius memoria. & uob reddo quod de¬
beo Hoc breuiter ad monens. quod nulliss
auctoritatẽ secutus sũ. sed exebreo trans¬
co aptaui. In his dũtaxat. quȩ ñ multũ ab
hebraicis discrepant Interdũ aquilȩ quoq
& symmachi & theodotionis recordatus sũ.
uti nec nouitate nimia lectoris studiũ de ter¬
rerẽ nec rursũ contra conscientia meam
fonte ueritatis omisso. opinionũ riuulos ẽsectarer
erba ecclesiastes. filu dauid. regis hierusalẽ
Trib: nominib uocitatũ fuisse salomonem.
scripturȩ manifestissime docent. Pacificum.

Expanded text:
emini me ante hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustiori videlicet civitate, et illius memoriae, et vobis reddo quod debeo. Hoc breviter admonens, quod nullius auctoritatem secutus sum; sed de Hebraeo transcoaptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilae quoque et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nec novitate nimia lectoris studium deterrerem, nec rursum contra conscientiam meam, fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectarererba Ecclesiastae filii David Regis Jerusalem. Tribus nominibus vocatum fuisse Salomonem, Scripturae manifestissime docent: pacificum,