comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
buisset. qualẽ ergacet̾os. tam be¬
nignũ. tam liscretũ. tam sollicitũ
Seid continuo cũ ab annue illuis o¬
bedientie uincło solutꝰ. et sui iuris
effectus est. uelut arcus distentus
ad pͥstinũ rigorẽ. et situt torrens de¬
tentus ⁊ climissus ad pͥoris cursus
consuetudinẽ reu̾sus est: qͣi repe¬
uideres hoĩem inbecillẽ ⁊ langui¬
dum conari ⁊ aggredi quetumq
uellet. minus considerare quid pos¬
set ÷ sollicitũ ꝓ omĩb. circa seipsũ
negligentẽ. om̃ib in oĩb aliis obe¬
dientissimũ: s de seip̃o uix aliqͥndo
sen caritati seu potestati obedientẽ:
Semꝑ enim pͥora sua nulla reputãs
maiora moliebat᷑. ad non partendũ
corꝑi. ad studiis spũalib robur ad¬
dendum: corpꝰ suũ uariis infirmita¬
tib per se aitenuatũ. ieiuniis insu¬
ꝑ et uigiliis sine int̾missione aite¬
rendo. Orabat stans die noctuq. do¬
nec ienua eius infirmata a ieiunio:

Expanded text:
buiset qualem erga caeteros, tam bebuiset qualem erga caeteros, tam benignum, tam discretum, tam sollicitum! Sed continuo, cum ab annuae illius obedientiae vinculo solutus, et sui juris effectus est, velut arcus distentus ad pristinum rigorem, et sicut torrens detentus et dimissus, ad prioris cursus consuetudinem reversus est, quasi repeVideres hominem imbecillem et languidum conari et aggredi quaecunque vellet, minus considerare quid posset; sollicitum pro omnibus, circa seipsum negligentem; omnibus in omnibus aliis obedientissimum, sed de seipso vix aliquando seu charitati, seu potestati obedientem. Semper enim priora sua nulla reputans, majora moliebatur ad non parcendum corpori, ad studiis spiritualibus robur addendum, corpus suum variis infirmitatibus per se attenuatum, jejuniis insuper et vigiliis sine intermissione atterendo. 39. Orabat stans die noctuque, donec genua ejus infirmata a jejunio,
Abbreviated transcription (Latin):
amaritudinẽ indulcedinẽ ou̾tens.
gr̃a dei oꝑans est in uob̾. Sumite g
securi et cum gr̃arum acfõe: quod
cum naturalit̾ minꝰ aptum fuerit
usib humanis. ad hoc ꝑ grãm dei
ur̃is est usib apͣtũ: ut utamini et
comedatis. Inqͦ si obedientes ⁊ incredu
liꝑmanetis. resistitis sp̃iu sc̃o: et gr̃e
eius ingrati estis. Het gͦ fuit intemꝑe¬
illo sub abbate bernardo ⁊magis¬
terio eius inclarissima ⁊ carissima
ualle illa sp̃ualiũ scola studiorum:
hic feruor regłaris discipline ⁊ omĩa
eo faciente ⁊ ordinante: et tabcłm
deo interris edificante scl̃m exem¬
plar qd̃ ei in monte ostensũ est:cum
in solitudine cistertiensi tũ deo ĩnu¬
be habitaret¬
.Et utinã pꝰ rudimentas pͥme
conu̾satõis. pꝰqmͣ didicit aliqͣrenus
et consueuit homo cũ hõib esse. et
intellig̾e suꝑ egenũ ⁊ pauꝑem com¬
patiendo infirmitatib hoĩm: uti¬
nam se circa semetip̃m talem exi¬

Expanded text:
amaritudinem in dulcedinem convertens, amaritudinem in dulcedinem convertens, gratia Dei operans est in vobis. Sumite ergo securi, et cum gratiarum actione, quod cum naturaliter minus aptum fuerit usibus humanis, ad hoc per gratiam Dei vestris est usibus aptatum, ut utamini et comedatis. In quo si inobedientes et increduli permanetis, resistitis Spiritui sancto, et gratiae ejus ingrati estis. » CAPUT illo sub abbate Bernardo et magisterio ejus in clarissima et charissima valle illa spiritualium schola studiorum: hic fervor regularis disciplinae, omnia eo faciente et ordinante, et tabernaculum Deo in terris aedificante secundum exemplar quod ei in monte ostensum est, cum in solitudine Cisterciensi cum Deo in nube habitaret. Et utinam post rudimenta primae conversationis, postquam didicit aliquatenus et consuevit homo cum hominibus esse, et intelligere super egenum et pauperem, compatiendo infirmitatibus hominum; utinam se circa semetipsum talem exhi
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrabant᷑. Quasi enĩ ꝑ aliã uiam
reduci seputabant in regionẽ suã:
cum p̃dulcedine amoris interioris.
amara eque ac dulcia delestabilit̃
edendo. delectabiłiis uiuere sibi ui-¬
derent᷑ in heremo. qmͣ pͥus iuxissẽt
in scło. Cumq in hoc suspectã aliqͣ¬
tenus haberent sp̃ualis patͥs cotidi¬
anam correctõem. qͣi carni eoꝵ plus
qmͣ sp̃ui deferentẽ: aliqnͣ̃do ad iudi¬
cium p̃fati forte aderat res delata
est. Suꝑ quo nir ille potens in u̾bo.
cum ẽẽ gr̃e dei. et sp̃ui sc̃o resistere
ꝓnuntiaret. Adducta siquidẽ hysto¬
ria de helyseo ꝓpħ̃a. et filiis ꝓpħarũ
cum eo in desertis locis uitã heremi¬
ticam ducentib. quomͦ cum aliqͣndo
ad horã resectionis uentũ esset. ama¬
ritudo quedã mortis molla decocti¬
onis eoꝵ inuenta ⁊ ꝑ uirtutem dei
farmule dulcorata est: olla inquid
illa ꝓpħica olla ur̃a est. nilui se nisi
amaritudinẽ habens farina uero.

Expanded text:
arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam arbitrabantur. Quasi enim per aliam viam reduci se putabant in regionem suam, cum prae dulcedine amoris interioris, amara aeque ac dulcia delectabiliter edendo, delectabilius vivere sibi viderentur in eremo quam prius vixissent in saeculo. 37. Cumque in hoc suspectam aliquatenus haberent spiritualis Patris quotidianam correptionem, quasi carni eorum plus quam spiritui deferentem, aliquando ad judicio, cum esse gratiae Dei, et Spiritui sancto resistere pronuntiaret. Adducta siquidem historia de Eliseo propheta, et filiis Prophetarum cum eo in desertis locis vitam eremiticam ducentibus, quomodo, cum aliquando ad horam refectionis ventum esset, amaritudo quaedam mortis in olla decoctionis eorum inventa, per virtutem Dei farinulae dulcorata est: « Olla, » inquit, « illa prophetica, olla vestra est, nil in se nisi amaritudinem habens: farina vero
Abbreviated transcription (Latin):
qͦͥq cibaria que uix erant aliquid
laporis habentia. pret̃ quẽ fames.
seu amor dei faciebat. Sed ⁊ ipsũ
nouicii feruoris simplititas sibi tol¬
lebat: cum qͣi uenenũ arbitrantes
quicqͥd comed ͤ ntem ut cunq de¬
lectaret. recusarent donader ꝓpt̃
grãm qmͣ ineis sentiebant. Cum
enum cirta omne genus carnalis
tolerantie cum ad iutorio gr̃e dĩ
studium sp̃ualis pr̃is in eis hoc effe¬
cisset. ut plurua que hõi incarne
constituto ĩpossibilia prius uide¬
bant᷑. iam ñ solum constant̃ ꝑage¬
rent ⁊ sine murmuratõe. s ⁊ cum
ingenti delectatõe: ip̃a delectatio
aliam in eis peperat murmurati¬
onem. eo peritsosiorẽ. qͦ eam estima¬
bant qi remociorẽ a carne. sp̃ui ꝓ
pinqͥorem. Psuasũ quippe habẽtes.
⁊ qͣi cum testimonio conscientie
sue memorie fidelit ꝯmendatũ.
inimicam ẽẽ aĩe oẽm delectatõem
carnis: quicqͥd carnem cũ qͣlibet de¬
lectatõe nutͥre uideret᷑. sugienlum

Expanded text:
quoque cibaria quaeque vix erant aliquid quoque cibaria quaeque vix erant aliquid saporis habentia, praeter quam quod fames seu amor Dei faciebat. Sed et ipsum novitii fervoris simplicitas sibi tollebat, cum, quasi venenum arbitrantes quidquid comedentem utcunque delectaret, recusarent dona Dei propter gratiam quam in eis sentiebant. Cum enim circa omne genus carnalis 1078 tolerantiae, cum adjutorio gratiae Dei, studium spiritualis Patris hoc in eis effecisset ut plurima, quae homini in carne constituto impossibilia prius videbantur, jam non solum constanter peragerent et sine murmuratione, sed etiam cum ingenti delectatione: ipsa delectatio aliam in eis pepererat murmurationem, eo periculosiorem, quo eam aestimabant quasi remotiorem a carne, spiritui propinquiorem. Persuasum quippe habentes, e suae memoriae fideliter commendatum, inimicam esse animae omnem delectationem carnis, quidquid carnem cum qualibet delectatione nutrire videretur, fugiendum
Abbreviated transcription (Latin):
cam praua uelotiosa. s aliquid eti¬
am quod ad rem actineret ibi loqͥ
uererent᷑. Loti uero ipsius solitudo.
int̃ opaca siluarũ ⁊ nicinoꝵ hinc
inde montiũ angustias. in qͦ serui
dei latebant. speluncã illã sc̃i bene¬
dicti pr̃is nr̃i quodammͦ rep̃senta¬
bat. in qua aliqndo apastoribꝰ in¬
uentus est: ut cuiꝰ imitabant᷑ uitã.
habitatõis etiam eiꝰ ac solitudinis
formã aliqͣm habere uiderentur.
Om̃s quippe etiã in młtitudine so¬
litarii ibi erant. uallem namq il¬
lam plenã hom̃ib ordinis ratõe
caritas ordinata. singłis solitariã
faciebat: quia situt unus homo
inordinatꝰ. etiã tum solus est. ip̃e
sibi turba est. sic ibi unitate sp̃c.
⁊ regłaris lege silentii. in młtitudĩe
hõim orclinata solitudinẽ cordis
nictus inhabitantiũ per similis eratz
panis non tam furfureus qmͣ t̃rens
uidebat᷑ duris fr̃m laborib uix de
t̾ra deserti illius st̾ili ꝓcluctꝰ: cetera

Expanded text:
cam prava vel otiosa, sed aliquid eticam prava vel otiosa, sed aliquid etiam quod ad rem non attineret, ibi loqui vererentur. Loci vero ipsius solitudo inter opaca silvarum, et vicinorum hinc inde montium angustias, in quo servi Dei latebant, speluncam illam sancti Benedicti patris nostri quodammodo repraesentabat, in qua aliquando a pastoribus inventus est: ut cujus imitabantur vitam, habitationem ejus ac solitudinis formam aliquam habere viderentur. Omnes quippe etiam in multitudine solitarii ibi erant. Vallem namque illam plenam hominibus, ordinis ratione charitas ordinata singulis solitariam faciebat; quia sicut unus homo inordinatus, etiam cum solus est, ipse sibi turba est; sic ibi unitate spiritus, et regularis lege silentii, in multitudine hominum ordinata, solitudinem cordis licibus victus inhabitantium persimilis erat. Panis non tam furfureus quam terreus videbatur, duris fratrum laboribus vix de terra deserti illius sterili productus: caetera
Abbreviated transcription (Latin):
infame ⁊ siti. infrigore ⁊ nuilitate.
inꝑsecutionib et contumeliis. et an¬
gustiis multis p̃pantes clareualli
eam qm hodie habet sufficientiã
⁊ pacem. Neq enim se tam sibi qmͣ
quid sibi deesset dum relinquerent
pꝰ se qd̾ illis suffic̾et: et ad subsidiũ
facie ab introeuntib claranuallẽ
per descensũ montis deus indomib
eius cognoscebat᷑: cum insimplicita¬
te ⁊ humilitate edificioꝵ. simplicita¬
tem ⁊ humilitatẽ in habitantium
pauꝑum xp̃i uallis muta loq̃ret᷑
Deniq in ualle illa plena hõib inqͣ
nemini ociosũ ẽẽ licebat. oĩb labo¬
rantib ⁊ singłis circa iniuncta oc¬
cupatis. media die. medie noctis si¬
lentiũ asuꝑuenientib inueniebat᷑.
prẽt laboꝵ sonit᷑. uel si fr̃es in lau¬
dib dei occuparent᷑. Porro silentii
ipsus ordo ⁊ fama tantã etiã apd̃
sclares hõies suꝑuenientes sui fa¬
ciebat reuerentiã: ut et ipsi non cli¬

Expanded text:
in fame et siti, in frigore et nuditate, in fame et siti, in frigore et nuditate, in persecutionibus, et contumeliis, et angustiis multis; praeparantes Clarae-Valli eam quam hodie habet sufficientiam et pacem. Neque enim se tam sibi quamquid sibi deesset: dum relinquerent post se quod illis sufficeret et ad subsidium facie ab introeuntibus Claram-Vallem per descensum montis. Deus in domibus ejus cognoscebatur, cum in simplicitate et humilitate aedificiorum simplicitatem et humilitatem inhabitantium pauperum Christi vallis muta loqueretur. Denique in valle illa plena hominum, in qua nemini otiosum esse licebat, omnibus laborantibus, et singulis circa injuncta occupatis, media die mediae noctis silentium a supervenientibus inveniebatur, praeter laborum sonitus, vel si fratres in laudibus Dei occuparentur. Porro silentii ipsius ordo et fama tantam etiam apud saeculares homines supervenientes sui faciebat reverentiam, ut et ipsi, non di
Abbreviated transcription (Latin):
tulinis copiose. Euigilans aũt et
easdem uoces plenius audiens. cel¬
lamq̃q inqua iacebat egreditur:
⁊ ꝓsequit᷑ abeuntes: Haut ꝓcul ab¬
erat lotus densis ad huc spinarum
uepͥumq frutectis abundans: sed
nunc longe mutatus ab illo. suꝑ
hunc aliqndiu stabant uelut alt̃¬
nantes chori. huic inde dispositi:
et uir sc̃s audiebat ⁊ delectabat᷑:
Cuiꝰ tam̃ misteriũ uisionis ñ prius
agnouit. qmͣ tnͣslatis post aliquot annos
edificiis monasterii. eodem in loco po¬
situm oratorium cerneret: nbi uoces
illas audi s Mansi aut̃ indignꝰ ego
cum eo pantis dieb: quocumq oculos
uertebam. mirans qͣiͣ celos me uid̾e
nouos ⁊ terram nouã: ⁊ antiqͦꝵ
egyptioꝵ monachoꝵ patrũ nr̃oꝵ an¬
tiquas semitas: ⁊in eis nr̃i temꝑis
hoĩm recentia uestigia. Erat enum
tunc temꝑis uidere clareuallis aure¬
a scła. cum uiri uirtutis olim diuites
in scło. ⁊ honorati. tunc in pauꝑta

Expanded text:
tudinis copiosae. Evigilans autem et tudinis copiosae. Evigilans autem et easdem voces plenius audiens, cellam quoque in qua jacebat egreditur, et prosequitur abeuntes. Haud procul aberat locus densis adhuc spinarum vepriumque frutetis abundans, sed nunc longe mutatus ab illo. Super hunc aliquandiu stabant velut alternantes chori hinc inde dispositi, et Vir sanctus audiebat, et delectabatur. Cujus tamen mysterium visionis non prius agnovit quam, translatis post aliquot annos aedificiis monasterii, eodem loco positum oratorium cerneret, ubi voces illas audisset. Mansi autem indignus ego cum eo paucis diebus, quocunque oculos vertebam, mirans, quasi coelos me videre novos, et terram novam, et antiquorum Aegyptiorum monachorum patrum nostrorum antiquas semitas, et in eis nostri temporis hominum recentia vestigia. 35. Erat enim tunc temporis videre Clarae-Vallis aurea saecula, cum viri virtutis, olim divites in saeculo et honorati, tunc in paupert
Abbreviated transcription (Latin):
uidebamꝰ ⁊ tabescebamꝰ. uix regła¬
ri silentio nos cohibente. qͥ m illũ
qͣi sallegum ⁊ homitidã ira et con¬
tumeliis insurgeremꝰ. Ipseaũt inqͣm
hec fiebant indifferent̃ cuncta su¬
mens. eque oĩa approbabat: sicut
qui sensu ipso corrupto ⁊pene emor¬
tuo. sapore uix aliquid discernebat.
Nam ⁊ sagunen crudũ. ꝑ errorem
sibi oblatũ ꝓbutyro multis dieb
noscit᷑ comeclisse. oleum bibisse tan¬
qm̃ aqm̃: et multa talia continge¬
bant ei. solam qͥppe aqmͣ sibi sape¬
re dicebat: eo qd̃ clum sum̾et. fauces
⁊ guitur ei refrigerabat. Sic ergo
tunc eum intieni. ⁊ sic habitabat
i illa sollitucdine sua: iur ille deiz
Sed non erat solus. cũ qͦ erat deus.
et tustoclia ⁊ ꝯsolatio sc̃oꝵ angeloꝵ:
Qs̃ etiam manifestis indiciis demon-¬
stratum est. Nocte enĩ quadã soli¬
to attentiꝰ orando effud̾at suꝑse ani¬
mamsuã: cũ tenuit̃ soporatus. uo¬
ces audiuit tanꝙͣ transeuntis młti¬

Expanded text:
videbamus et tabescebamus, vix regulavidebamus et tabescebamus, vix regulari silentio nos cohibente quin in illum quasi sacrilegum et homicidam ira et contumeliis insurgeremus. Ipse autem in quem haec fiebant, indifferenter cuncta sumens, aeque omnia approbabat: sicut qui sensu ipso corrupto, et pene emortuo sapore, vix aliquid discernebat. 1077 Nam et sanguinem crudum per errorem sibi oblatum pro butyro multis diebus noscitur comedisse; oleum bibisse tanquam aquam, et multa talia contingebant ei. Solam quippe aquam sibi sapere dicebat, eo quod dum sumeret, fauces et guttur ei refrigerabat. 34. Sic ergo tunc eum inveni, et sic habitabat in illa solitudine sua vir ille Dei. Sed non erat solus, cum quo erat Deus, et custodia et consolatio sanctorum Angelorum: quod etiam manifestis indiciis demonstratum est. Nocte enim quadam solito attentius orando effuderat super se animam suam, cum tenuiter soporatus voces audivit tanquam transeuntis multi
Abbreviated transcription (Latin):
nem illum. tantoq desicłio inpau¬
ꝑtateꝰ et᷑ simplicitate cohabitandi
ei: ut si optio illa die mͥdata suiss
niltam optassem. qmͣ ibi cũ eo semꝑ
manere ad seruiendũ eiz Cumq et
ipse uicissim noscũ gaudio susce¬
pisset. et q̃reremꝰ quid ag̾et ⁊ qmͦ
ibi uiueret÷ modo illo suo genero¬
so arridens nob: optime inquit. E¬
go cui actenus hoĩes rationaies obe¬
diebant: iusto dei iudicio irratio¬
nali cuidam bestie datussũ ad obe¬
diendum: Dicebat aut̃ de quodam
hoĩe rusticano ⁊ uano. nil prorsus
stiente. ip̃m quia ab infirmitate qͣ
laborabat curaturũ se iactitante:
cui ad obecdiendũ ab ep̃o ⁊ abb̃ib
et fr̃ib suis traditus erat. Ibiq cũ
eo manducantes. cũ arbitraremur
hõiem tam insirmũ tanteq ꝓuidẽ¬
tie cõmissũ. sic̃ oportebat ꝓcuran¬
dum ⁊ ⁊ uideremꝰ ei agente metli¬
co illo suo offerri cibos qͦs sanꝰ quis
uix p̃angustia famis autingeret:

Expanded text:
nem illum, tantoque desiderio in paunem illum, tantoque desiderio in paupertate illa et simplicitate cohabitandi ei, ut si optio illa die mihi data fuisset, nil tam optassem quam ibi cum eo semper manere ad serviendum ei. Cumque et ipse vicissim nos cum gaudio suscepisset, et quaereremus quid ageret, quomodo ibi viveret, modo illo suo generoso arridens nobis: « Optime, » inquit « Ego cui hactenus homines rationabiles obediebant, justo Dei judicio irrationali cuidam bestiae datus sum ad obediendum. » Dicebat autem de quodam homine rusticano et vano, nihil prorsus sciente, ipsumque ab infirmitate qua laborabat, curaturum se jactitante, cui ad obediendum ab Episcopo et Abbatibus et fratribus suis traditus erat. Ibique cum eo manducantes, cum arbitraremur hominem tam infirmum, tantaeque providentiae commissum, sicut oportebat, procurandum, et videremus ei, agente medico illo suo, offerri cibos quos sanus quis vix prae angustia famis attingeret,
Abbreviated transcription (Latin):
uallem extra claustra ⁊ t̾minos
monasterii domuncłam uñã eifi
eri p̃cepit ⁊ ordinans ⁊ mandans
incibo uel potu. siue maliqͦ eus¬
mock. circa eum nillã ibi teneri
ordinis districtõem. nullam de tota
cura domꝰ ad eum referri sollicitu¬
cdum modũ ab eõ prestitłum. Eodẽ¬
temꝑe ⁊ ego claranuallẽ ip̃mq fre¬
quentare cepi. Quem cũ ibi cum qͦ¬
dam abb̃e altero uisitarẽ : inue¬
ni eum in suo illo tugurio. quale
leprosis inrompitis publicis fieri
solet. Inueni aut̃ exp̃cepto ut dic¬
tum est ep̃i abbatũ. feriatum ab
omni sollicitudine domꝰ tam int̾io¬
ri qm ext̾iori uacantem deo ⁊ sibi:
⁊ quasi in deliciis paradisi exultã¬
tem. Ingressusq regium illud cu¬
biculum. cum confid̾arem habitatõem
et habitatorẽ ⁊ tantã mͥ dm̃ testor do¬
mus ipsa incutiebat reuerentiam
sui: ac si ingrederer ad altare cłi. Tan¬
taq affectus sũ suauitate circa homi¬

Expanded text:
-Vallem, extra claustra et terminos -Vallem, extra claustra et terminos monasterii domunculam unam fieri et praecepit, ordinans et mandans in cibo et potu, sive in aliquo hujusmodi, circa eum nullam teneri Ordinis districtionem, nullam de tota cura domus ad eum referri sollicitundum modum ab eo praestitutum. et ego Claram-Vallem, ipsumque frequentare coepi: quem cum ibi cum quodam abbate altero visitarem, inveni eum in suo illo tugurio, quale leprosis in compitis publicis fieri solet. Inveni autem ex praecepto, ut dictum est, Episcopi et Abbatum feriatum ab omni sollicitudine domus, tam interiori quam exteriori, vacantem Deo et sibi, et quasi in deliciis paradisi exsultantem. Ingressusque regium illud cubiculum, cum considerarem habitationem et habitatorem, tantam mihi, Deum testor, domus ipsa incutiebat reverentiam sui, ac si ingrederer ad altare Dei. Tantaque affectus sum suavitate circa homi
Abbreviated transcription (Latin):
uereri tanqͣm angłm dĩ: ita ut hu¬
ius temꝑis p̃sensisse in eo grãm ui¬
deat᷑. homo tante auctoritatis sic
asfectus erga ignotũ monachum.
et monachũ tante humilitatis. Mo
dico uͦ post temꝑe transacto cũ eo¬
usq infirmitas abbis ingrauesce¬
ret ut iam non nisi mors eiꝰ aut
omni morte grauior uita sꝑaret᷑:
ab ep̃o uisitatꝰ est. Cumq uso eo
ep̃c se non solũ uite eiꝰ. s ⁊ sanitatis
spem habere diceret. si consilio eiꝰ
acquescens scłm infirmitatis sue
mocdum aliꝙͣ corꝑi suo curã patere¬
tur impencli⁊ ille uͦ arigore uł usu
consuetudinis sue minꝰ facile flecti
ciense ibi coram pautulis abb̾ibus
qui conuen̾ant pontificali humili¬
tate. ⁊ sacerdotali caritate ⁊ toto cor¬
pore interrã ꝓstratus. petiit ⁊ obti¬
nuit: ut toto anno uno in obelien¬
tiam sibi traderet᷑. Quid eñi tante
humilitati. in tanta posset auctori¬
tate negari : Rcu̾sus itaq claran¬

Expanded text:
vereri tanquam angelum Dei, ita ut huvereri tanquam angelum Dei, ita ut hujus temporis praesensisse in eo gratiam videatur homo tantae auctoritatis, sic affectus erga ignotum monachum, et monachum tantae humilitatis. 32. Modico vero post tempore transacto, cum eousque infirmitas Abbatis ingravesceret, ut jam nonnisi mors ejus, aut omni morte gravior vita speraretur, po visitatus est. Cumque viso eo Episcopus se non solum vitae ejus, sed et sanitatis spem habere diceret, si concilio ejus acquiescens, secundum infirmitatis suae modum, aliquam corpori suo curam pateretur impendi; ille vero a rigore vel usu consuetudinis suae minus facile flecti ulum Cisterciense, ibi coram pauculis abbatibus qui convenerant, pontificali humilitate et sacerdotali charitate toto corpore in terram prostratus, petiit et obtinuit, ut toto anno uno in obedientiam sibi traderetur. Quid enim tantae humilitati in tanta posset auctoritate negari? Reversus itaque Claram
Abbreviated transcription (Latin):
rem sicut erat int̾pretando uene¬
rantib. Cum aũt quereret᷑. quis
eoꝵ eẽt abbas. ep̃c pͥmus ocłos in
eum aꝑtos habens agnouit seruũ
dei: et suscepit enm sic̃ seriuis dei
Cum enim pͥmo in pͥuato colloqͥo.
om̃i meliꝰ locutõe prudentiã iuue¬
nis magis magisas ptod̾et u̾ecũchra
loquendi: intellexit uir sapiens di¬
uinam uisitationẽ maduentu nos¬
pitis sui. Nec defuit hospitalitatis pi¬
a instantia: donec usq ad familiarẽ
siduciã et libertatẽ lequendi ꝓduc¬
to colloquio ad alterutrũ iam meuꝰ
eum comm̃daret conscientia sua ꝙͣ
uerba. Quid multa: Ex illa clie et
ex illa hora. facti sunt corunũ taĩa
una indño: intantum ut sepe alt̃
alterum hospitem deinceps haberet
et ꝓpͥa esset domus ep̃i clareuallis ⁊
clareuallensiũ uͦ efficeret᷑ non sola
uotionem excitata est ⁊ reuerenti¬
am uiri dei. Ab illo siquidẽ tanto
ep̃o ceteri dilicert suspit̾e eũ ⁊ re¬

Expanded text:
rem, sicut erat, interpretando venerem, sicut erat, interpretando venerantibus. Cum autem quaereretur quis eorum esset abbas, Episcopus primus oculos ineum apertos habens, agnovit servum Dei, et suscepit eum sicut servus Dei. Cum enim primo in privato colloquio omni melius locutione prudentiam juvenis magis magisque proderet verecundia loquendi, intellexit vir sapiens divinam visitationem in adventu hospitis sui. Nec defuit hospitalitatis pia instantia, donec usque ad familiarem fiduciam et libertatem loquendi producto colloquio ad alterutrum, jam melius eum commendaret conscientia sua quam verba. Quid multa? Ex illa die et ex illa hora facti sunt cor unum et anima una in Domino, in tantum ut saepe alter alterum hospitem deinceps haberet, et propria esset domus Episcopi Clara-Vallis; Clarae-Vallensium vero efficeretur non sola votionem excitata est ad reverentiam Viri Dei. Ab illo siquidem tanto episcopo caeteri didicerunt suscipere eum, et re
Abbreviated transcription (Latin):
cum sc̃imonialibus in ibi deo seruienti¬
bus reliquum uite sue deo uouit. ubi
tantam ei dñs grãm contulit sc̃itatis.
ut non minus animo qnͣ carne. illo¬
rum ꝓbaret᷑ uiroꝵ dei ẽẽ germana.
um aut̃ missus nouĩt
claranuallem bernardꝰ ordinã¬
dus eẽt. inminist̾ium ad qd̃ assũptꝰ
erat ⁊ et sedes lingonensis uacaret. ad
qm ordinatio ip̃a respiciebat. q̃ren¬
tib fr̃ib qͦ eum duc̾e̾nt ordinandũ.
cito de ꝓximo se obtulit bona fama
uen̾abilis cathalaunensiũ ep̃r opi
natissimi illuis mag̃riGuillermi de
campellis: illucq eum transmuten¬
dum ẽẽ diffinitũ est. Sicq fc̃m est
Abiit aũt cathalaunũ: assumpto se¬
cum elbodone monacho quodam
cistertiense. Intrauit gͦ p̃dicti ep̃i
domũ iuuenis ex esi corꝑis ⁊ moribũ¬
di habitu qͦq despicabilis. subsequẽ¬
te monacho seniore. et magnitu¬
dine ⁊ robore corꝑis eleganti: aliis
ridentib. aliis irridentib. aliis

Expanded text:
cum sanctimonialibus inibi Deo servienticum sanctimonialibus inibi Deo servientibus reliquum vitae suae Deo vovit: ubi tantam ei Dominus gratiam contulit sanctitatis, ut non minus animo quam carne illorum probaretur virorum Dei esse germana.um autem missus noviter Claram-Vallem Bernardus, ordinandus esset in ministerium ad quod assumptus erat, et sedes Lingonensis vacaret, ad quam ordinatio ipsa respiciebat, quaerentibus fratribus quo eum ducerent ordinandum, cito de proximo se obtulit bona fama venerabilis Catalaunensium episcopi, opinatissimi illius magistri Guillelmi de Campellis, illucque eum transmittendum esse definitum est. Sicque factum est. Abiit autem Catalaunum, assumpto secum Elboldone monacho quodam Cisterciensi. Intravit ergo praedicti episcopi domum juvenis exesi corporis et moribundi, habitu quoque despicabilis, subsequente monacho seniore, et magnitudine et robore corporis eleganti, aliis ridentibus, aliis irridentibus, aliis
Abbreviated transcription (Latin):
auiro non poterat: pͥmo u̾bo õẽm
eĩ mundi głam in cultu uestium.¬
int̃idixit. et formã uite matͥs sue
inqua multo tẽꝑe uixit cum uiro.
ei indixit. ⁊ sic eam a se dimisit.: Illa
uero obeilientissime parens p̃cepto.
rediit ad ꝓpͥa: mutata repente. secũ¬
dum om̃ipotentiã dextere excelsi:
Stupebant om̃s adolescentulam
nobilem. delicatam. subita mutati¬
one mabitu et uistu. in medio se¬
culi uitã duc̾e heremiticã: instare
iugiliis ⁊ ieiuniis. et continuis ora¬
tionib. et ab oñi scło prorsus se fa¬
cere alienam. Biennio postea sic uix
tum uiro suo: illosane scd̃o maxĩe
annodante deo honorẽ. nec teme¬
rare ult̾uis p̃sumente tẽplũ sp̃c
sc̃i. Qui etiam tandem uirtute eiꝰ
ꝑseuerantie iuctus. lib̾amq a sedi¬
mutens: iuxta ritũ eccłie faculta¬
tem ei contessit sermendi deo cui
seꝓbauit. Iua uͦ optata lib̾tate po¬
tita. monast̾ium iuilleium adiens

Expanded text:
a viro non poterat, primo verbo omnem a viro non poterat, primo verbo omnem ei mundi gloriam in cultu vestiuminterdixit; et formam vitae matris suae, in qua multo tempore vixerat cum viro, ei indixit; et sic eam dimisit. Illa vero obedientissime parens praecepto, rediit ad propria, mutata repente secundum omnipotentiam dexterae Excelsi. Stupebant autem omnes adolescentulam nobilem, delicatam, subita mutatione in habitu et victu, in medio saeculi vitam ducere eremiticam, instare jejuniis, et vigiliis, et continuis orationibus, et ab omni saeculo prorsus se facecum viro suo, illo sane, secundo maxime anno, dante Deo honorem, nec temerare ulterius praesumente templum Spiritus sancti. Qui etiam tandem virtute ejus perseverantiae victus, liberamque a se dimittens, juxta ritum Ecclesiae, facultatem ei concessit serviendi Deo cui se probavit. Illa vero optata libertate potita, monasterium Julleium adiens,
Abbreviated transcription (Latin):
bona. soror qͦq eoꝵ in scło nupta
⁊ scło dedita. cum indiuitiis ⁊ deli¬
ciisscłi ꝑiclitaret᷑: tandem aliqͣndo
inspirauit ei deus ut fr̃es suos uisita¬
ret. Cumq uenisset qͣi uisura uene¬
rabilem frẽm suũ. et adesset cũ comi¬
tatu suꝑbo et apparatu: ille detestãs
⁊ execrans eam tamꝙͣ rete diaboli
ad capiendasanimas. nullatenus
acquieuit exire ad uidendam eam.
Quod audiens illa confusa ⁊ cõpunc¬
ta uehement̃. cum nullus ei fr̃m su¬
orum occurrere dignaret᷑: cum a fr̃e
suo andrea quẽ ad portã inuen̾at
monasterii. obuestium apparatũ
stercus inuolutũ argueret᷑. tota
in lacrimis resoluta. et sipectatͥx
silium ⁊ colloqͥumbonoꝵ reqͥro. Et si
despitit fraf meus carnẽ meã: ne
despiciat seruus dei aĩam meã. Ue¬
niat p̃cipiat: quicquid p̃ceꝑit fa¬
cere. parata sum. Hanc gͦ promissio¬
nem tenens: exiit ad eam. cũ fr̃ĩb
suis frat̃ eius. Et quia eam separare

Expanded text:
bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, bona. Soror quoque eorum in saeculo nupta, et saeculo dedita, cum in divitiis saeculi periclitaretur, tandem aliquando inspiravit ei Deus ut fratres suos visitaret. Cumque venisset quasi visura venerabilem fratrem suum, et adesset cum comitatu superbo et apparatu, ille detestans et exsecrans eam tanquam rete diaboli ad capiendas animas, nullatenus acquievit exire ad videndum eam. Quod audiens illa, confusa, et compuncta vehementer, cum ei nullus fratrum suorum occurrere dignaretur, cum a fratre suo Andrea, quem ad portam invenerat monasterii, ob vestium apparatum stercus involutum argueretur, tota in lacrymas resoluta: « Et si peccatrix silium et colloquium bonorum requiro. Et si despicit frater meus carnem meam, ne despiciat servus Dei animam meam. Veniat, praecipiat: quidquid praeceperit, facere parata sum. » Hanc ergo promissionem tenens, exiit ad eam cum fratribus suis frater ejus. Et quia eam separare
Abbreviated transcription (Latin):
atus cordis. decreuit ab ext̾ib oĩb
ad int̾iora sua recollig̾e se: ibiq ĩ
solitudine cordis ⁊ secreto silentii.
dieb uidit inuisu noctis puerũ¬
cum claritate quadam diuina as¬
tantẽ sibi. et magna auctoritate
p̃cipientẽ. fiducialit̃ loqui qͥcqͥd
ei suggereret᷑ inaꝑtione oris sui.
qm̃ non ip̃e eẽt qui loqueret᷑: sed
sp̃c qͥ loqueret᷑ in eo. Et ex tunc
et sensum inscͥpturis abundancio¬
rem sugge̾ns in aꝑtione oris eiꝰ apd̃
auditores qͦq grãm ei addidit. et
auctoritatẽ ⁊ intellectũ suꝑ egenũ
⁊ pauꝑem. peccõrem. penitentem.
⁊ ueniam postulantem.
umq iam aliquatenꝰ didicisset
int̃ hoĩes conu̾sari ⁊ humana
agere ⁊ tolerare. iamq int̃ fr̃es suos
et cum eis inciperet srui fructib cõn¬
u̾sionis sue: pat̃ qͣq qͥ solus domire¬
manserat ueniens ad filiossuos appo¬
situs est ad eos. Quicum aliqͣnͣtum
tempꝰ ibi fecisset: obiit in senectute

Expanded text:
atus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus atus cordis, decrevit ab exterioribus omnibus ad interiora sua recolligere se, ibique in solitudine cordis et secreto silentii cdiebus, vidit in visu noctis puerum charitate quadam divina astantem sibi, et magna auctoritate praecipientem fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritus qui loqueretur in eo. Et extunc met sensum in Scripturis abundantius suggerens in apertione oris ejus, apud auditores quoque ei gratiam addidit et auctoritatem, et intellectum super egenum et pauperem, peccatorem poenitentem, et veniam postulantem. 30. Cumque jam aliquatenus didicisset inter homines conversari, et humana agere et tolerare, jamque inter fratres suos et cum eis inciperet frui fructibus conversionis suae, pater quoque, qui solus domi remanserat, veniens ad filios suos, appositus est ad eos: qui cum aliquantum tempus ibi fecisset, obiit in senectute
Abbreviated transcription (Latin):
Cumenĩ ad nutũ arguentis humi¬
liarent᷑ qͥ arguebant᷑. cepit etiam
sp̃uali magistro adu̾sus frẽs humi¬
les ⁊ subiectos zelus suus ẽẽ suspecꝰ
intantũ ut ip̃e iam potius accusa¬
ret ignorantiã suã. ⁊ defleret ne¬
cessitatẽ quod silere non liceret. cũ
nesciret loqui. qđ̃ non tam alta ad
hoĩes qͣm indigna hõibus loquendo
lederet conscĩas auditoꝵ: qd
scrupulose perfectõem afr̃ib sun¬
plicib exigebat. in quo se nundũ
inueniret ip̃e peffectum. Cogita¬
bat namq eosmulto meliora ⁊ ui¬
ciniora salutis sue in filentio suo
meditari qm̃ ab ip̃o audirent:
deuotius et efficatius salutẽ suã oꝑa¬
ri qmͣ ex euis exemplo acciꝑent ⁊ex
predicatõe uero eus scandalitari po¬
tiuis qm aliquid conciꝑe edificati¬
onis. Comq suꝑ hoc uehementius
turbaret᷑ ⁊ contristaret᷑. ⁊ diu̾se cogi¬
tationes ascenderent in cor eiꝰ post
multos cogitationũ fluctꝰ ⁊ cruci¬

Expanded text:
Cum enim ad nutum arguentis humiCum enim ad nutum arguentis humiliarentur qui arguebantur, coepit etiam spirituali magistro adversus fratres humiles et subjectos zelus suus esse suspectus, in tantum ut ipse jam potius accusaret ignorantiam suam, et defleret necessitatem, quod silere non liceret, cum nesciret loqui: quod non tam alta ad homines, quam indigna hominibus loquendo laederet conscientias auditorum: quod tam scrupulose perfectionem a fratribus simplicibus exigebat, in quo se nondum inveniret ipse perfectum. Cogitabat namque eos multo meliora et viciniora saluti suae in silentio suo meditari, quam ab ipso audirent: devotius et efficacius salutem suam operari, quam ex ejus exemplo acciperent: ex praedicatione vero ejus scandalizari potius quam aliquid concipere aedificationis. Cumque super hoc vehementius turbaretur et contristaretur, et diversae cogitationes ascenderent in cor ejus, post multos cogitationum flexus et cruci
Abbreviated transcription (Latin):
uentio ẽẽ non potuit: scilicet quod
hoĩes inueniebat. qͦs in hac parte
angłos estimabat. Anglicam enum
magna ex parte degustans purita¬
tem. et ex conscĩa. iam olun accepte
adeo gr̃e singłaris simplicit preiu¬
dicans uniu̾se ꝯditioni hũane fra¬
gilitatis: intẽptatões seu inqͥnati¬
ones cogitationũ harũ nullũ reli¬
giosum posse incid̾e. uel si incideret.
uere religiosum non ẽẽ estimabat:
Sed uiri religiosi et pie prudentes.
⁊ in predicatione sermonũ eius ue¬
nerabant᷑ etiã que non capiebant.
et inconfessionib suis licet ad no¬
uum stuperent auditũ eo qd semi¬
narium qd̃dam desꝑatõis preferre
iuderet᷑ infirmis ÷ tam̃ iuxta sentẽ¬
tiam sc̃i iob nesas putabant. contͣ¬
dit̾e sermonib sc̃i. non extusantes
s atiusantes infirmitatẽ suã in con¬
spectu hõis dei: inquo nemo uiuẽs
iustificari potest inconspectu deiz
unde factũ est: ut fieret magistra
magistri pia humilitas discipłoꝵ:

Expanded text:
entio esse non potuit: scilicet quod homines inveniebat, quos in hac parte Angelos aestimabat. Angelicam enim magna ex parte degustans puritatem, et ex conscientia jam olim acceptae a Deo gratiae singularis, simpliciter praejudicans universae conditioni humanae fragilitatis in tentationes seu inquinationes cogitationum harum nullum Religiosum posse incidere; vel si incideret, vere religiosum non esse aestimabat. 29. Sed viri vere religiosi, et pie prudentes, et in praedicatione sermonum ejus venerabantur etiam quae non capiebant, et in confessionibus suis, licet ad novum stuperent auditum, eo quod seminarium quoddam desperationis praeferre videretur infirmis: tamen juxta sententiam sancti Job, nefas putabant contradicere sermonibus Sancti , non excusantes, sed accusantes infirmitatem suam in conspectu Hominis Dei, in quo nemo vivens justificari potest in conspectu Dei. Unde factum est ut fieret magistra magistri pia humilitas discipulorum.
Abbreviated transcription (Latin):
stillare dulcedinẽ. Que uatua fu̾at
⁊ st̃̾iuis abonui bono. cepit habũdare
spũali frum̃to ⁊ et derore celi ⁊ bñ¬
dictõe dei intantũ pinguesc̾e omĩa
descrta eius. et młtiplicata gente
magnificare leticiã: ut impletũ in ea
udeat᷑. qd̃ olim ꝑ ꝓpħam dictũ ẽ ad ci¬
uitatẽ ierłm. Aohuc inquit dicent ĩ
aurib tuis. silii st̾ilitatis tue. Angus¬
tus est locus: fac locũ ut habitemus
Et dices incorde tuo. Quis genuit mͥ
istos: Ego sfilis ⁊ ñ parturiens ⁊ et
istos qͥs enutͥuit: Iam eñi de locis an¬
gustiorib ualł uliꝰ. domꝰ claustralis
habitatõis non sine cliuinis qͥbusdã
reuelatõib translate. in locũ plani¬
orem ⁊ spaciosum magnificate ibi.
⁊ amplificate sunt: et adhuc młtitu¬
dini inhabitantiũ ip̃e lotꝰ angustꝰ ẽ
Iam domꝰ ordinis illiꝰ filie domꝰ ipsius
citra ⁊ ultra alpes ⁊ maria. deserta

Expanded text:
stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat stillare dulcedinem. Quae vacua fuerat et sterilis ab omni bono, coepit abundare spirituali frumento, et de rore coeli et benedictione Dei in tantum pinguescere omnia deserta ejus, et multiplicata gente magnificare laetitiam, ut impletum in ea videatur quod olim per prophetam dictum est ad civitatem Jerusalem: Adhuc, inquit, dicent in auribus tuis filii sterilitatis tuae: Angustus est locus, fac locum ut habitemus. Et dices in corde tuo: Quis genuit mihi istos? Ego sterilis et non parturiens, et istos quis enutrivit? 62. Jam enim de locis angustioribus vallis illius, domus claustralis habitationis, non sine divinis quibusdam revelationibus translatae in locum planiorem et spatiosum, magnificatae ibi et amplificatae sunt, et adhuc multitudini inhabitantium ipse locus angustus est. Jam domus Ordinis illius, filiae domus ipsius, citra et ultra Alpes et maria, deserta
Abbreviated transcription (Latin):
hiũ mundi de multis huꝰmodi im¬
possibilib possibilia faciendo. quasi
montes transferendo magis ac ma
mocłis omniũ mirabilis ⁊ uenera¬
biuit apparere. Maxime uͦ intaritũ
ineo enitescere uirtꝰ p̃dicatõis cepit:
ret. uix aliq̃n uatuus domũ rediret:
Post modum uͦ feliciter ꝓsuente.
⁊ usu sermonis. ⁊ exemplo ou̾satoĩs.
rete u̾bi dei in manu piscatoris dei
tam copiosas piscium rationaliũ
multitudines cepit ꝯcludere: ut de
sigñs euis capturis. nauicła domꝰ
aliuis impleri posse uideret᷑. unde
factum est. ut inbreui maiori mi¬
miracłis. ꝑ unũ hominẽ languidũ
⁊ seminetẽ. ⁊ tantumm loqͥ ualentẽ
obscura usq ad illud tempꝰ illa ual¬
lis ⁊ re ⁊ nomĩe clarauallis efficeret᷑:
diuine cuiusdã claritatis lum̃ qͣi de
sũmo quodã apice uirtutũ diffun¬
dens in deuexa t̃rarum. Et extunc apd̾
uallem illam. que pͥus dicebat᷑ uallis
absincialis ⁊ amara: ceꝑunt montes

Expanded text:
hujus mundi, de multis hujusmodi imhujus mundi, de multis hujusmodi impossibilibus possibilia faciendo, quasi montes transferendo, magis ac magis in oculis omnium mirabilis et venerabilis apparere. Maxime vero in tantum in eo enitescere coepiret, et vix aliquando vacuus domum rediret. Postmodum vero feliciter proficiente et usu sermonis, et exemplo conversationis, rete verbi Dei in manu piscatoris Dei tam copiosas piscium rationalium multitudines coepit concludere, ut de singulis ejus capturis navicula domus illius impleri posse videretur. Unde factum est ut in brevi majori mimiraculis, per unum hominem languidum et seminecem, et tantummodo loqui valentem, obscura usque ad illud tempus illa vallis, et re et nomine Clara-Vallis efficeretur, divinae cujusdam claritatis lumen, quasi de summo quodam apice virtutum diffundens in devexa terrarum. Et extunc apud vallem illam, quae prius dicebatur vallis Absinthialis et amara, coeperunt montes
Abbreviated transcription (Latin):
moriemini mͣ. Et̃ abiit. Et qͥd dic̃a:
Confestum. ⁊ oĩs dolorabiit. nisi qd̃
fatigatꝰ nocturno ulo dolore meo:
tota ip̃a die uix delecto surg̾e p̃ua¬
lui. Quis enim aut qualis fuit ille
doior:. hon recolo similem me aliqͣndo
fuisse ꝑpessum. In crastino aut̃ sanꝰ
factus sum: ⁊ uires recepi. Et paucis
int̃positis dieb. cũ bñdictõe ⁊ gr̃a
bona boni hospitis mei ad propͥa
reuer sus sum.
18
unq dilectus deo ⁊ hõib bernar¬
cdus. in illa ualle sua. ⁊ uitius
ciuitatib ⁊ regionib quas aliquo¬
tiens eum inuisere domestice cure
ratio cogebat. tantis floreret uirtu¬
tib ⁊ iniracłis ⁊ cepit etiã seu com¬
munib eccłĩe necessitatib. seu cari¬
tate fratrum. seu obedientia ma¬
iorum. ad remotas pertrahi regio¬
nes: paceᷤ̾ desꝑatas inter dissidentes
etcłias ⁊ pͥncipes scłi reformore: cau¬
sas humano sensui ⁊ consilio int̾mi¬
nabiles. auxilio dei pacifice termina¬
re: et uirtute potius fidei qmͣ sp̃u

Expanded text:
moriemini modo. » Et abiit. Et quid dicam? Confestim et omnis dolor abiit: nisi quod fatigatus nocturno illo dolore meo, tota ipsa die vix de lecto surgere praevalui. Quis enim aut qualis fuit ille dolor? Non recolo similem me aliquando fuisse perpessum. In crastino autem sanus factus sum, et vires recepi: et paucis interpositis diebus, cum benedictione et gratia bona boni hospitis mei, ad propria reversus sum. 1. Cumque dilectus Deo et hominibus Bernardus in illa valle sua et vicinis civitatibus et regionibus, quas aliquoties eum invisere domesticae curae ratio cogebat, tantis floreret virtutibus et miraculis, coepit etiam seu communibus Ecclesiae necessitatibus, seu charitate fratrum, seu obedientia majorum, ad remotas pertrahi regiones, paces desperatas inter dissidentes ecclesias et principes saeculi reformare, causas humano sensui et consilio interminabiles, auxilio Dei pacifice terminare, et, virtute potius fidei quam spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
diuina uirtꝰ ip̃am qͦq infantiam
extitat ⁊ exꝑtem adhuc ratõis. ⁊ de¬
uotõis ignarã: Norunt multi illu-¬
strem iuuienẽ Walcherũ de monte¬
mirabili. cuiꝰ patruus fr̃ Walcheiꝰ.
int̃ eos qͦs p̃cliximꝰ milites: sacrã in

Expanded text:
divina virtus ipsam quoque infantiam divina virtus ipsam quoque infantiam excitat expertem adhuc rationis, et devotionis ignaram? Norunt multi illustrem juvenem Waltherum de Monte-Mirabili, cujus patruus frater Waltherus, inter eos quos praediximus m
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illi fere om̃s iuuenes dediti milicie
scłari. cucuniebant querentes exetͣ¬
biles nundinas: quas uulgo torne¬
paucos illos qͥ añ quadragesimam
suꝑerant lies:ne armis interim
ut̾entur. Quib obstinato aĩo renu
quas negatis. Et accersito fr̃e uibet ei
ceruisiam ꝓpinari. bñclicens eam. et
dicens: ut potionẽ bib̾ent animaꝵ:
Biberunt gͦ parit̾. quidã tam̃ inui¬
ti: ꝑre amore scłi metuentes eũ quẽ
postea sunt exꝑti. diuine uirtutis
effectum. Ut enĩ egressi sunt mona¬
sterii fores mutus sese ceperunt ĩ¬
flãmare sermonib: quia cor eorũ
ardenserat in eis. Inlpirante gͥ deo
⁊ currente uolociter uerbo eiꝰ: eadẽ
hora reu̾si ⁊ conu̾si auiis siuis. spi¬
ritali militie dextras dederũt: Quo¬
rum quidã ad huc militant d̾õ: qͥ¬
dam aut̃ cum eo iam regnant car¬
nis uintłis absoluti. Quid aũt mi¬
rum qd̃ deuotis hunc hõiem colit ob¬
sequiis maior etas in cuiꝰ deuotõem

Expanded text:
et illi omnes fere juvenes dediti militiae et illi omnes fere juvenes dediti militiae saeculari, circumibant quaerentes exsecrabiles illas nundinas, quas vulgo tornepaucos illos qui ante Quadragesimam supererant dies, ne armis interim uterentur. Quibus obstinato animo ejus quas negastis. » Et accersito fratre, jubet eis cerevisiam propinari, benedicens eam, et dicens ut potionem biberent animarum. Biberunt ergo pariter, quidam tamen inviti prae amore saeculi, metuentes eum quem postea sunt experti divinae virtutis effectum. Ut enim egressi sunt monasterii fores, mutuis sese coeperunt inflammare sermonibus, quia cor eorum ardens erat in eis. Inspirante igitur Deo, et currente velociter verbo ejus, eadem hora reversi, et conversi a viis suis, spirituali militiae dextras dederunt. Quorum quidam adhuc militant Deo, quidam autem cum eo jam regnant, carnis vinculis absoluti. 56. Quid autem mirum quod devotis hunc hominem colit obsequiis major aetas, in cujus devotionem
Abbreviated transcription (Latin):
bi mecditi non ignorant: miserabi¬
lit deficiens tabescebat. Qĩe seorsũ
alloquens pat̃ sc̃s monebat: ut su¬
orum confessionẽ fac̾et delictortu:
facta aut̃ ꝯfessione subito uultum
serenans: petiit abeato patre sibi
oscłm dari. Accepto oscło patis ex
ore sc̃i. in omni ꝓtinꝰ pace qͥ euit: et
lacͥmarũ fonte siccato. letꝰ ⁊ incolu¬
mis est regressus ad ꝓpͥa. Exeuntia¬
liqnͣdo abb̃i post fr̃s reliqͦs ad iabo¬
rem. filiũ claudũ pat̾ obtulit: suꝑ¬
plicans. ut ei manũ impon̾e cligna¬
retur. Extusabat aut̃ iuir dei. clicens
ñ se ẽẽ illus meriti a qͦ talia deberẽt
bñficia postulari: claudis redd̾e gres
at dimisit. Qui ex ea hora conualuit ⁊¬
⁊ intra pautos dies ab eodẽ it̾um pat᷑
cum multa gr̃aꝵ actõe reductꝰ: in¬
columis oblatꝰ est uiro dei. Diuertit
aliqnͣdo nobilium cohors militum
claranuallẽ: ut uiderent locũ ip̃m.
aut̃ erat sacrum quadragesime tẽpꝰ.

Expanded text:
bi medici non ignorant, miserabibi medici non ignorant, miserabiliter deficiens tabescebat. Quem seorsum alloquens Pater sanctus monebat ut suorum confessionem faceret delictorum. Facta autem confessione, subito vultum serenans, petiit a beato Patre sibi osculum dari. Acceptoque osculo pacis ex ore Sancti, in omni protinus pace quievit; et, lacrymarum fonte siccato, laetus et incolumis est regressus ad propria. 54. Exeunti aliquando Abbati post fratres reliquos ad laborem, filium claudum ei pater obtulit, supplicans ut ei manum imponere dignaretur. Excusabat autem se Vir Dei, dicens non se esse illius meriti, a quo talia deberent beneficia postulari; claudis reddere gressit puerum, ac dimisit. Qui ex ea hora convaluit, et intra paucos dies ab eodem iterum patre 1084 cum multa gratiarum actione reductus incolumis oblatus est Viro Dei. 55. Divertit aliquando nobilium cohors militum ad Claram-Vallem, ut viderent locum, autem erat sacrum Quadragesimae tempus:
Abbreviated transcription (Latin):
nouimus otigisse. uenerat aliqͣndo
fusnacum: que est abb̃ia una de
pͥmis qm ip̃e edificauit in laudu¬
nensi t̃ritorio sita. Cunq noui ibi¬
dem oratorii declicatio pararetur:
ita illud occupau̾at muscarũ incre¬
dibilis multitudo: ut earũ sonitus
imꝓbꝰq discursus grauẽ nimũ in¬
troeuntib molestiã gen̾aret. Nullo
gͥ occurrente remetlio. dix̃ sc̃s. excõ¬
munico eas: ⁊ mane om̃s pariter
mortuas inuenerunt. Cunq pa¬
uimentũ omne oꝑuissent: palis
eicientes eas. ita demũ basilicam
mundauert̃: Hoc aũt tam notum
et tamcelebre fuit ⁊ ut int uicinos
qͦq qͦrum ad dedicatoẽm maxima
multitudo conuenit: muscarũ fusm¬
acensium maleclictio. inꝑabolam u̾¬
teret᷑: In eo qͦq monast̾io cui caruslo¬
tus nomen est. puerũ quendã qui
incessant̃ flebat &̾ eiulabat: uirsc̃s
oscło sanauit: Cum enĩ ꝑ multoscli¬
es sine int̾missione plorans nullam
retiꝑet consolatõem. qd̾ genus mor¬

Expanded text:
novimus contigisse. Venerat aliquando novimus contigisse. Venerat aliquando Fusniacum, quae est abbatia una de primis quam ipse aedificavit, in Laudunensi territorio sita. Cumque novi ibidem oratorii dedicatio pararetur, ita illud occupaverat muscarum incredibilis multitudo, ut earum sonitus improbusque discursus gravem nimis introeuntibus molestiam generaret. Nullo igitur occurrente remedio, dixit sanctus: « Excommunico eas; » et mane omnes pariter mortuas invenerunt. Cumque pavimentum omne operuissent, palis ejicientes eas, ita demum basilicam mundaverunt. Hoc autem tam notum et tam celebre fuit, ut inter vicinos quoque, quorum ad dedicationem maxima multitudo convenit, muscarum Fusniacarum maledictio in parabolam verteretur. 53. In eo quoque monasterio, cui Charus-Locus nomen est, puerum quemdam, qui incessanter flebat et ejulabat, Vir sanctus osculo sanavit. Cum enim, per multos dies sine intermissione plorans, nullam reciperet consolationem, quod genus mor
Abbreviated transcription (Latin):
tolar̃ eiꝰ a fr̃ĩb non um̾ito pͥma ẽ
ordinata: Agebat᷑ sollẽpnitas q̃dam
p̃cipua. ⁊ frat̃ aliqͥs quẽ ꝓsecreta
culpa ab altaris sacri cõmunione
suspend̾at ⁊ notari timens ⁊ ruborẽ
non sustinens: ad manũ eiꝰ cũ cet̾s
niuniũ p̃sũptuosus acceslit Intuitꝰ
ant̃ eum qm̃ causa latenserat. repel¬
lere hoĩem noluit ⁊ s intimo corde
orabat dm̃. ut de tanta p̃sũptione
meluis aliquid ordinaret: Itaq su¬
mens hõ eucharistiã non poterat
ad ut̾iora trahit̾e. ⁊ diu multũt
conatꝰ. cum nullomͦ p̃ualeret. an¬
xuis ⁊ tremebundꝰ clausam ore ser¬
uabat. Expleta deniq hora oratõis
sexta. patrẽ sc̃m traxit in partem:
cuiꝰ pedib ad uolutꝰ. cum młtis ei la¬
crimis qd̃ paciebat᷑ aꝑuit. ⁊ aperto
ore ip̃am qͦq eucharistiã ostende¬
bat. Increpans aũ eũ ꝯfitentẽ absol
uit: ⁊ sine difficultate recepit do¬
minica satramenta.
ꝯminimis etiã reb magna ꝑ eum

Expanded text:
 a fratribus non immerito prima est ordinata. 51. Agebatur solemnitas quaedam praecipua, et frater aliquis, quem pro secreta culpa ab altaris sacri communione suspenderat, notari timens, et ruborem non sustinens, ad manum ejus cum caeteris nimium praesumptuosus accessit. Intuitus autem eum, quoniam causa latens erat, repellere hominem noluit, sed intimo corde orabat Deum ut de tanta praesumptione melius aliquid ordinaret. Itaque sumens homo Eucharistiam non poterat ad interiora trajicere, et diu multumque conatus, cum nullo modo praevaleret, anxius et tremebundus clausam ore servabat. Expleta denique hora orationis sexta, Patrem sanctum traxit in partem: cujus pedibus advolutus, cum multis ei lacrymis quod patiebatur aperuit, et aperto ore ipsam quoque Eucharistiam ostendebat. Increpans autem eum, confitentem absolvit, et ex eo sine difficultate recepit dominica Sacramenta. 52. In minimis etiam rebus magna per eum
Abbreviated transcription (Latin):
illud infirmitatis mee ꝑmisit.me
teriis scͥpture illiꝰ: quia sic uolebã
⁊ sic petierã ab eo. Singłisq dieb
q̃tunq suꝑ hoc audiebã. ne mͥ effu¬
gerent scͥpto alligabã. inqnͣtũ m
deus donabat.⁊ memoria me iuua¬
bat. In quo cum benigne ⁊ sine inui¬
dia expou̾et mͥ ⁊cõmunicaret sen¬
tentias intelligentie. ⁊sensus exꝑi¬
entie sue. ⁊ multa docere niteretur
in exꝑtum. que ñ nisi exꝑiendo dis¬
cunf᷑ ⁊ ⁊ su intellig̾e non pot̾am ad¬
huc que apponebant᷑ mͥ: plus tam̃
solito intellig̾e me faciebat. quid ad
ea intelligenda deesset mͥ. Sed de hil
hucusq dixisse sufficiat: Cum aũt
instante clñica que septuagesima
denominat᷑. uesꝑe sabb̃i lñicam
ip̃am p̃cedentis iam tantũ conua¬
luissem ⁊ ualerem. ut de lecto ꝑ me
surg̾e.⁊ intrare possem.⁊exire:

Expanded text:
atis meae permisit, teriis Scripturae illius, quia sic volebam, et sic petieram ab eo. Singulisque diebus quaecunque super hoc audiebam, ne mihi effugerent, scripto alligabam, in quantum mihi Deus donabat, et memoria me juvabat. In quo cum benigne et sine invidia exponeret mihi, et communicaret sententias intelligentiae et sensus experientiae suae, et multa docere niteretur inexpertum, quae nonnisi experiendo discuntur, etsi intelligere non poteram adhuc quae apponebantur mihi, plus tamen solito intelligere me faciebat quid ad ea intelligenda deesset mihi. Sed de his huc usque dixisse sufficiat. 60. Cum autem, instante Dominica quae Septuagesima denominatur, vespere sabbati Dominicam ipsam praecedentis, jam tantum convaluissem ut valerem de lecto per me surg