comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiae ut iniciantur pedes in compedes eius &
collũ intorquẽ eius : Prȩcidisti. instupore
mentis sub audimus uincula: ex citauit enim
bona p̃cidit mala : de quib: ei dicitur : Disru¬
pisti uincula mea : & hoc instupore mentis idẽ
mirabiliter: Capita potentiũ mouebuntur
in ea : in ea scilic& ammiratione: Ad aperieNt
morsus suos. sicut edens pauper in abscon¬
so: Potentes quidam enĩ iudȩorũ uenie¬
bant ad dnm̃ facta eius & uerba mirati: & e¬
surientes panẽ doctrinȩ manducabant ab¬
sconse: ꝓpt̃ m&ũ iudȩorũ : sicut prodit
euangeliũ: Etiꝰmisisti inmare equos
tuos turbantes aquas multas. quȩ nih¬
il sunt aliud quam populi multi: Non enĩ
alii timore conuerterentur alii furore ꝑse¬
querentur : pisi om̃ turbarentur : Obserua¬
ui & expauit uenterms auoceorationis labi¬
orũ meorũ & introut tremor inossamea:
& subtus me turbata ẽ habitudo mea: Inten¬

Expanded text:
entiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et entiae, ut iniciantur pedes in conpedes eius et collum in torquem eius. Praecidisti in stupore mentis, subaudimus uincula; excitauit enim bona, praecidit mala, de quibus ei dicitur: Disrupisti uincula mea, et hoc in stupore mentis, id est mirabiliter. Capita potentium mouebuntur in ea, in ea scilicet admiratione. Adaperient morsus suos, sicut edens pauper absconse. Potentes enim quidam Iudaeorum ueniebant ad Dominum facta eius et uerba mirati, et esurientes panem doctrinae manducabant absconse propter metum Iudaeorum, sicut eos prodidit euangęlium. Et inmisisti in mare equos tuos turbantes aquas multas, quae nihil sunt aliud quam populi multi; non enim alii timore conuerterentur, alii furore persequerentur, nisi omnes turbarentur. Obseruaui, et expauit uenter meus a uoce orationis labiorum meorum; et introiit tremor in ossa mea, et subtus me turbata est habitudo mea. Inten
Abbreviated transcription (Latin):
perioris ẽ expositio: Altitudo enĩ ẽ abys¬
sus: quod aut̃ ait phantasiae suae : sub audi¬
endum ẽ uocem dedit: hoc ẽ quod diximus.
quidei uider&ur expressit :: Phantasia quip¬
pe uisio ẽ: quam nontenuit nonoperuit sed
confitendo eructuauit: Fleuatus ẽsol &
luna st&it in ordines uo: hoc ẽ ascenditx p̃s in
cȩlũ & ordinata ẽ ecclesia sub regno suo: In
lucem iacula tua ibunt hoc ẽ non inoccultũ
sed in manifestũ tua uerba mittentur: Inspex¬
dorẽ coruscationis armorũ tuorũ subaudiex¬
dũ ẽ iacula tua ibunt: Dixerit enim suis : quȩ
dico uobis intenebris. dicite in lumine: In cõ¬
minatione minorabis terrã: idẽ comminando
humiliabis homines : & in furore deicies gentes.
quia eos quiseex altant iundicando comͥlides.
Ex isti in salutẽ populitui ut saluos facias xpos
tuos: misisti incapita iniquorũ mortẽ: Nihil
horũ ẽ exponendũ: Excitasti uincula usq ad col¬
lum: & bona hic possunt intellegi uincula sapi¬

Expanded text:
perioris est expositio; altitudo enim est abyssus. Quod autem ait: Phantasiae suae, subaudiendum est uocem dedit; hoc est, quod diximus, quid ei uideretur expressit. Phantasia quippe uisio est, quam non tenuit, non operuit, sed confitendo eructauit. Eleuatus est sol, et luna stetit in ordine suo, hoc est \'adscendit Christus in caelum, et ordinata est ecclesia sub rege suo. In lucem iacula tua ibunt, hoc est \'non in occultum, sed in manifestum tua uerba mittentur.\' In splendorem coruscationis armorum tuorum, subaudiendum est iacula tua ibunt\\ Dixerat enim suis: Quae dico uobis in tenebris, dicite in lumine. In comminatione minor a b i s terram, id est \'comminando humiliabis homines. Et in furore deicies gentes, quia eos, qui se exaltant, uindicando conlides. Existi in salutem populi tui, ut saluos facias christos tuos; misisti in capita iniquorum mortem, nihil horum est exponendum. Excitasti uincula usque ad collum, et bona hic possunt intellegi uincula sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ex terminandum & ꝑdendum usque infinem:
& regnum & potestas & magnitudo regum
qui sub omni cȩlo sunt᷑ data est scĩs altissimi:
& regnum eius regnum sempiternum &omnis
principatus ipsi seruient. & ob audiaent: huc
usque inquit finis. sermonis: ego danihel: mul¬
tum cogitationes meae contur babant me & for¬
ma me a inmutata est. suꝑ me: &uerbum in
cordemeo con seruaui: quattuor illa regna
ex posuerunt quidam: assyriorum. ꝑsarum.
macedonum & romanorum: Quam uero con¬
uenienter id fecerint. qui nosse desiderant:
legant prȩs brteri hieromini librum indani¬
helem satis erudite diligenterque conscrip¬
tum: Anti christi tamen.
temporis sustinendum: donec dĩ ultimo
iudicio regnum scĩ accipiant sempiternum.
qui uł dormitans hȩc legit: dubitare non sini¬
tur : Tempus quippe & tempora: & dimidi¬
um temporis. unum annum esse & duo & di¬
midium: ac ꝑ hoc ꝑtres annos &s emissem
posterius posito:
delucescit: aliquando in scripturis & mensuu

Expanded text:
exterminandum et perdendum usque in finem; et regnum et potestas et magnitudo regum, qui sub omni caelo sunt, data est sanctis Altissimi. Et regnum eius regnum sempiternum; et omnes principatus ipsi seruient et obaudient. Huc usque, inquit, finis sermonis. Ego Daniel; multum cogitationes meae conturbabant me, et forma mea inmutata est super me, et uerbum in corde meo conseruaui. Quattuor illa regna exposuerunt quidam Assyriorum, Persarum, Macedonum et Romanorum. Quam uero conuenienter id fecerint, qui nosse desiderant, legant presbyteri Hieronymi librum in Danielem satis erudite diligenterque conscriptum. Antichristi tamen atemporis sustinendum, donec Dei ultimo iudicio regnum sancti accipiant sempiternum, qui uel dormitans haec legit, dubitare non sinitur. Tempus quippe et tempora et dimidium temporis unum annum esse et duo et dimidium ac per hoc tres annos et semissem posterius posito dilucescit, aliquando in scripturis et mensum
Abbreviated transcription (Latin):
metienda sunt.: Sicut ins petie uisibilis
hominis. siunum radatur supercilium. quã
prope modum nihil corpori. &quam mul¬
tum detrahitur pulchritudini. quõ non mo¬
le constat. sed parilitate membrorum acdi
mensione.
Nec sane multum mirandũ
est: quodhi qui non nullam malam putant
naturam esse. suo quodam contrario &ortã.
propagatamq principio. nolunt accipere
istam causam creationis rerum : ut bonus ds̃
conderet bona. credentes autem potius.
ademundanda molimina rebellantis aduer sum

Expanded text:
metienda sunt; sicut in specie uisibilis hominis, si unum radatur supercilium, quam propemodum nihil corpori, et quam multum detrahitur pulchritudini, quoniam non mole constat, sed parilitate ac dimensione membrorum! Nec sane multum mirandum est, quod hi, qui nonnullam malam putant esse naturam suo quodam contrario exortam propagatamque principio, nolunt accipere istam causam creationis rerum, ut bonus Deus conderet bona, credentes eum potius ad haec mundana molimina rebellantis aduersum
Abbreviated transcription (Latin):
lescentula gignere. sicut abrahã post
mortẽ sarae. decethura potuit: qui aui¬
uidã eius inuenit aetatẽ. Hoc ergo ẽ
qđ mirũ comm̃dat a postolus: et ad hoc
dicit abrahae iam fuisse corpus emortuũ.
quõ non ex omni femina cui adhuc esset
ali quod pariendi tempus extremũ gene¬
rare ipse in illaȩtate adhuc possit.
Ad aliquid enim emortuũ corpus intellegere
debemꝰ non ad omã. Nam siad oma ñ iam se¬
nectus uiui sed cadauer ẽ mortui.. Quã uis
etiã sic solui soleat ista questio quod de
cethura p̾ea genuit abrahã : quia domũ
gignendi qđ ad nõ accepit : etiã p̃obitum
mansit uxoris Sed ꝓpt̃ ea mihiuidet᷑
illa quã secuti sum huius questionis sola¬
tio p̃ferenda : quia centenarius ꝗuidem

Expanded text:
lescentula gignere, sicut Abraham post lescentula gignere, sicut Abraham post mortem Sanae de Cettura potuit, quia uiuidam eius inuenit aetatem. Hoc ergo est, quod mirum commendat apostolus, et ad hoc dicit Abrahae iam fuisse corpus emortuum, quoniam non ex omni femina, cui adhuc esset aliquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intellegere debemus, non ad omnia. Nam si ad omnia, non iam senectus uiui, sed cadauer est mortui. Quamuis etiam sic solui soleat ista quaestio, quod de Cettura postea genuit Abraham, quia donum gignendi, quod a Domino accepit, etiam post obitum mansit uxoris. Sed propterea mihi uidetur illa, quam secuti sumus, huius quaestionis solutio praeferenda, quia centenarius quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cernimus redi: exillo de inceps illi coniu¬
ges non uocantur inscripturis. sicut antea
uocabantur abram et sarai. sed sicut
eos nos ab initio uocauimus: quõ sic iam
uocant᷑ ab omnib abraham et sara
Cur aũ mutatũ sit nom̃ abrahȩ reddita est
ratio: quia patrẽ inquit multarũ gentiũ
posuite. Hoc ergo significare intelle
aũ mutato sarȩ : non ẽ redditaratio .
Sedsi c̃ aint qui scripser̃ interp̃tationes
nominũ hebreorũ quȩ hus sacris literis con¬
tinent᷑ : sarai interp̃tatur princeps mea sara
aũ uirtus. Unde scriptũ est in epistolu
ad hebreos. fide et ipsa sara uirtutem
accepit in conceptione seminis, Ambo
aũ seniores erant sicut scripturatestatur:
sed illa etiã sterilis et cruore menstruo
iam destituta: ꝓpt̃ quodiam parere
non posset: etiã si sterilis non fusset
orro sifemina ita sit prouectioris etatis
ut ei solita mulierũ adhuc fluant: deiuuene
parere potest: deseniore non potest:
quãuis ad huc possit ille senior de adu¬

Expanded text:
cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratio: Quia patrem, inquit, multarum gentium posui te. Hoc ergo significare intellegautem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut aiunt, qui scripserunt interpretationes nominum Hebraeorum, quae his sacris litteris continentur, Sara interpretatur princeps mea, Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem accepit ad emissionem seminis. Ambo enim seniores erant, sicut scriptura testatur; sed illa etiam sterilis et cruore menstruo iam destituta, propter quod iam parere non posset, etiam si sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit prouectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de iuuene parere potest, de seniore non potest; quamuis adhuc possit ille senior, sed de adu
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑueniendo quotendebat: siue amit tendo
quo ꝑuenerat: uertit᷑ indolorem.⁊ Qua ꝓp¬
ter siccnima quȩ uł sola uł maxime
dol&. hab& tamen quandam ꝓsuo modo
in mortalitatem suã : nonideo mori pote¬
runt illa corpora qui a dolebunt. Postre¬
mo si corpora faciunt ut animȩ doleant:
cur eis dolorem possunt: mortẽ uero in fer¬
re non possunt : nisi quia non est consequens.
ut mortẽ faciat. quod dolorem facit.i
Cur ergo incredibile est: ita ignes illis corpo¬
ribus dolorem posse inferre. non mortem:
sicut ipsa corpora dolere animas faciunt.
quastamen non ideo mori cogunt.. Non est
igitur necessarium futurȩ mortis argum̃¬
tum dolor.

Expanded text:
non perueniendo quo tendebat sine amittendo non perueniendo quo tendebat sine amittendo quo peruenerat uertitur in dolorem. quapropter si anima, quae uel sola uel maxime dolet, habet tamen quandam pro suo modo immortalitatem suam, non ideo mori poterunt illa corpora, quia dolebunt. postremo si corpora faciunt, ut animae doleant, cur eis dolorem possunt, mortem uero inferre non possunt, nisi quia non est consequens, ut mortem faciat quod dolorem facit? cur ergo incredibile est ita ignes illis corporibus dolorem posse inferre, non mortem, sicut ipsa corpora dolere animas faciunt, quae tamen non ideo mori cogunt ? non est igitur necessarium futurae mortis argumentum dolor.
Abbreviated transcription (Latin):
nec ecanime dol&. nec animatũ sine anima
dol&.: Siergo adolore argumentum
recte sumer&ur ad mortem: utideo mors
possit accedere : qui a potuit accidere & do¬
lor: magis ad animam ꝑtiner& mori : ad
quã magis ꝑtin& & dolere: Cum uero illa
quȩ magis dolere potest. non possit mori:
quod momenti ad fest cur illa corpora qm̃
futura sunindolorib:: ideo &iam moritura
esse credamus: Dixerunt quidẽ plato¬
nici & terrenis corporib moribundis que
membris eẽ animẽ & m&uere. &cupere.
&dolere. atq gaucdere. Unde uirgilius:
hinc inquit: id est &moribundis terrenicor¬
poris membris. mn&uunt. cupiunt: que. dolent :¬
gaudentq: Sed conuicimus eos induode¬
cimo huius operis libro: habere animas se¬
cundum ips os: ab omni &iam corporis labe
purgatas. diram cupiditatem: qua rursus
incipiunt. incorpora uelle reuerti Vbi
aut̃ potest esse cupiditas: ꝓ fecto &iam do¬
lor potest Frustrata quippe cupiditas. siue

Expanded text:
nec exanime dolet nec animatum sine anima nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accedere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. cum uero illa quae magis dolere potest non possit mori, quid momenti affert, cur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? dixerunt quidem Platonici ex terrenis corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere. et . dolere atque gaudere. unde Vergilius: "hinc" inquit — id est ex moribundis terreni corporis membris — "metuunt cupiuntque, dolent gaudentque." sed conuicimus eos in duodecimo huius operis libro, habere animas. secundum ipsos ab omni etiam corporis labe purgatas diram cupiditatem, qua "rursus incipiunt in corpora uelle reuerti." ubi autem potest esse cupiditas, profecto etiam dolor potest. frustrata quippe cupiditas sine
Abbreviated transcription (Latin):
potest & mori non potest. Ecce inuenta
res est: quȩ cum sensum doloris habeat.
in mortalis est. Hoc igitur erit tunc.
&iam incorporibus damnatorũ : quod nunc
esse scimus in animis ominum: Si aut̃
con sideremus diligentius : dolor quidici¬
tur corporis. magis ad animã ꝑtin&:
Anim ȩẽ enim dolere non corporis: &iam
quando ei dolendi causa & istit acorpore:
cum & in eo loco dol&. ubi lȩditur corpus⁊
Sicut ergo dicimus corpora sentientia &
corpora uiuentia: cum ab anima sit corporis
sensus & uita: ita corpora dicimus & dolentia
cumdolor corporis nisi ab anima esse non pos¬
sit: dol& itaq anima cũ corpore. in eo loco
eius. ubi aliquid contingit ut doleat: dol&
& sola quam ussit incorpore: cum aliqua
causa &iam inuisibili. tristis est ipsa cor¬
pore in colomi: Dol& &iam non incor¬
pore constituta: Nam. utiq: dolebat
diues ille apud inferos. quando dicebat.
crucior in hac flamma: Corpus autem

Expanded text:
potest et mori non potest. ecce inuenta potest et mori non potest. ecce inuenta res, quae, cum sensum doloris habeat, immortalis est. hoc igitur erit tunc etiam in corporibus damnatorum, quod nunc esse scimus in animis omnium. si autem consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. animae est enim dolere, non corporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corporis sensus et uita, ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. dolet itaque anima cum corpore eo in loco eius, ubi aliquid contingit, ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi. dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat dines ille apud inferos, quando dicebat: crucior in hac flamma. corpus autem
Abbreviated transcription (Latin):
non ualeat sustinere: Tunc aũt tali corpo¬
ri anima &eo conect&ur modo: ut illud uin¬
culum sicut nulla temporis longitudine
soluitur : ita nullo dolore rumpatur . Pro¬
inde &iam sicaro nunc talis nulla est quȩ
sensum doloris ꝑp&ipossit: mortemq non
possit: erit tamen tunc talis caro: qualis
nunc non est: sicut talis erit & mors. qualis
nunc non est. Non enim nulla sed sempit̃¬
na morserit: quando nec uiuere anima
poterit dm̃ non habendo: nec doloribus
corporis carere. moriendo: Prima mors anim̃a
nolentem pellit ecorpore: secunda mors
animam nolentem ten& incorpore: Abu¬
traq: morte communiter idhab&ur : ut qđ
non uult: anima desuo corpore patiatur
Attendunt aut̃ isti contra dictores: nullã
esse nunc carnẽ: quȩ dolorem pati possit.
mortemq: non possit : & non adtendunt esse
tamen aliquid tale. quod corpore mauis
sit. Ipse quippe animus: cuius prȩsentia
corpus uiuit &regitur: & dolorem pati

Expanded text:
non ualeat sustinere. Tunc autem tali corponon ualeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluetur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit: erit tamen tunc talis caro, qualis nnunc non est. non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. prima mors animam nolentem pellit e corpore, secunda mors animam nolentem tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur. Attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit mortemque non possit, et non attendunt esse tamen aliquid tale, quod corpore maius sit. ipse quippe animus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati
Abbreviated transcription (Latin):
potius nomine id explicem: nullam esse
carnem quȩdolere possit mori que. non pos¬
sit : quid aliud dicitur. nisi quod sensu corpo¬
ris homines &eperientia collegerunt: Nul¬
lam namq carnem nisi mortalem sciunt :¬
& hȩc est eorum tota ratio: utquod &perti
non sunt: nequaquam esse posse arbitrentur:
nam cuius rationis est dolorem facere mortis
argumentum : cum uitȩ potius sit indicium
E tsienim quęrimus utrum semꝑ possit uiuere:
certum tamen est uiuere omne quod dol&: do¬
loremq omnem nisi in reuiuente : esse non pos¬
se: Ne cesse est ergo ut uiuat dolens: non
est necesse: ut occidat dolor: quia nec corpo¬
ra ista mortalia: & utiq moritura: omnis do¬
lor occidit. Et ut dolor aliquis possit occi¬
dere: illa causa est: qm̃ sic est anima conexa
huic corpori ut sum mis dolorib cedat atq:
discedat : qm̃ & ipsa conpago membrorum.
atq uitalium. sic in firma est: ut eam uim.
quȩ magnum uł sum mum dolorem facit:

Expanded text:
potius nomine id explicem, nullam esse potius nomine id explicem, nullam esse carnem, quae dolere possit morique non possit: quid aliud dicitur, nisi quod sensu corporis homines et experientia collegerunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt; et haec est eorum tota ratio, ut, quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbitrentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum, cum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere: certum tamen est uiuere omne quod dolet doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. Necesse est ergo ut uiuat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit occidere. illa causa est, quoniam sic est anima conexa huic corpori, ut summis doloribus cedat adque discedat; quoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit,
Abbreviated transcription (Latin):
sine ulla sui lesione ibi esse: sed &tra eẽ
non posse : aut nolunt credere. sios¬
tendere non ualemus : aut siualuerimus.
siue oculis demonstrare resipsas: siue ꝑtestes
idoneos etdocere: non satis esse hoc ad&empłu
rei dequa questio est: eadem infidelitate
contendent: qui a hec animalia nec semꝑ
uiuunt & in illis feruorib: sine doloribus
uiuunt. Suȩ quippe nature conuenienti¬
bus. uegitantur illis noncruciantur elem̃¬
tis : quasi non incredibilius sit ue getari:
quam cruciari talib rebus Mirabi le
est enim dolere in ignib & tamen uiuere.
sed mirabilius. uiuere in ignib net dolere:
Si autem hoc creditur. cur non & illud.:
Diere possit nec possit mori : & hoc unde
scimus. nam decorporib quiscertus est
dȩmonum: utrum in eis doleant quando se
affligi magnis cruciatib confitentur: Quod
sirespond&ur. terrenum corpus solidũ scili¬
c& atq conspicuum. nullum esse: atq ut uno

Expanded text:
sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse sine ulla sui laesione ibi esse, sed extra esse non posse: aut nolunt credere, sitendere non ualemus; aut, si ualuerimus sine oculis demonstrare res ipsas siue per testes idoneos edocere, non satis esse hoc ad exemplum rei, de qua quaestio est, eadem infidelitate contendent, quia haec animalia nec semper uiuunt et in illis femoribus sine doloribus uiuunt: suae quippe naturae conuenientibus uegetantur illis, non cruciantur elementis; quasi non incredibilius sit uegetari quam cruciari talibus rebus. Mirabile est enim dolere in ignibus et tamen uiuere, sed mirabilius uiuere in ignibus nec dolere. Si autem hoc creditur, quur non et illud? lere possit nec possit mori. Et hoc unde scimus? Nam de corporibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se adfligi magnis cruciatibus confitentur? Quod si respondetur terrenum corpus solidum scilicet adque conspicuum nullum esse, adque ut uno
Abbreviated transcription (Latin):
ut est. Mit& filius hominis angelos suos
& colligent de regno eius omnia scandala
& mit tent in caminum ignis ardentis. illic
erit fletus & stridentium: tunc iusti ful¬
gebunt sicut sol in regno patris sui Et
illud sic ibunt in iusti in supplicium a&ersiũ¬
num: iusti aut̃ inuitam &ernam. Eit
in ꝓph&is. quod commemorare longũ est:
nunc ille: nunc iste ordo siquis in spiciat
inuenitur. Sed ego istũ quacausa e¬
cantur increduli: posse humana corpora
animata atque uiłentia. non solum num¬
quam morte dissolui : sed in&ernorum quo¬
que ignium durare niormentis. Nolunt enim
hoc ad omni potentis nos referre potentiam.
sed aliquo &emplo ꝑ sua deri sibi flagitant:
Quibus sirespondebimus ẽsse animalia: ꝓfec¬
to corruptibilia quia mortalia: quȩ tam̃
in mediis ignib uiuant: non nullum &iam
genus uermium in aquarũ calidarũ scatur¬
rigine repperiri: quarũ feruorem nemo
impune contrectat: illos aut̃ non solum

Expanded text:
ut est: Mittet filius hominis angelos suos, ut est: Mittet filius hominis angelos suos, et colligent de regno eius omnia scandala et mittent in caminum ignis ardentem; illic erit fletus et stridor dentium; tunc iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris sui, et illud: Sic ibunt isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam \' aeternam; et in prophetis, quod commemorare longum est, nunc ille, nunc iste ordo, si quis inspiciat, inuenitur. Sed ego istum qua causa ecantur increduli, posse humana corpora animata adque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? Nolunt enim hoc ad Omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. Quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia. quae tamen in mediis ignibus uiuant; nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruorem nemo inpune contrectat; illos autem non solum
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝑ iħm xp̃m dñm nostrum iudicem ui.¬
Quorum atq mortuorum addebitos fines. am¬
bȩ ꝑuenerint ciuitates: quarum est una dĩ:
altera di abolicu ius modi sup plicium sit fu¬
turum diaboli & omnium ad eum ꝑtinentiũ.
in hoc libro nobis quantum ope diuina uale¬
bimus diligentius disputandum est. Ideo
aut̃ hunc tenere ordinem malui. ut poste a
disseram defelicitate scorum: qm̃ utrumq
cum corporib erit: & incredibilius uid& ur
esse: in&ernis corpora durare cruciatibus.
quam sine dolore ullo inxerna beatitudine
ꝑmanere. Ac ꝑ hoc cum illam poenam non
debere esse incredibilem demonstra uero:
ad iuuabit me plurimum: ut multo facilius
omni carens molestia in mortalitas corpo¬
rum. in scĩs futura credat᷑.: Nec adiuinis or¬
do iste abhorr& eloqui is. ubi aliquando qui¬
dem bonorum beatitudo prius ponitur ut
est illud quibona fecerunt in resur rectionẽ
uite : qui aut̃ male egerunt. in resurrecti¬
onem iudicii: sed aliquando &posterius

Expanded text:
um Dominum nostrum, iudicem uiuorum adque mortuorum, ad debitos fines ambae peruenerint ciuitates, quarum est una Dei, altera diaboli, cuius modi supplicium sit futurum diaboli et omnium ad eum pertinentium. in hoc libro nobis, quantum ope diuina ualebimus, diligentius disputandum est. Ideo autem hunc tenere ordinem malui, ut postea disseram de felicitate sanctorum, quoniam utrumque cum corporibus erit et incredibilius uidetur esse in aeternis corpora durare cruciatibus quam sine dolore ullo in aeterna beatitudine permanere; ac per hoc cum illam poenam non debere esse incredibilem demonstrauero, adiuuabit me pluri- u mum, ut multo facilius omni carens molestia inmortalitas corporum in sanctis futura credatur. Nec a diuinis ordo iste abhorret eloquiis, ubi aliquando quidem bonorum beatitudo prius ponitur, ut est illud: Qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui autem mala egerunt, in resurrectionem iudicii; sed aliquando et posterius,
Abbreviated transcription (Latin):
namque in corporib uita non animarum
sed corporum uita est: quam possunt eis
animae &iam mortuae. hoc est dõ deser¬
tae. quantula cumq propria uita: ex qua
&iam & in mortales sunt. non desistente
conferre.: Uerum indam natione no¬
uissima quam uis homo sentire non desi¬
nat : tamen quia sensus ipse. Nec uo lup¬
tate suauis. nec qui&e salubris. Sed do¬
lore poenalis est. Non immerito mors

Expanded text:
namque in corporibus uita non animarum, namque in corporibus uita non animarum, sed corporum uita est; quam possunt eis animae etiam mortuae, hoc est Deo deserente, quantulacumque propria uita, ex qua et inmortales sunt, non desistente, conferre. Verum in damnatione nouissima quamuis homo sentire non desinat, tamen, quia sensus ipse nec uoluptate suauis nec quiete salubris, sed dolore poenalis est, non inmerito mors
Abbreviated transcription (Latin):
testatem. & corpus & animam perdere ip
gehenna: Quod cum ante nonfiat quã
cum anima corpori sic fuerit copulata.
ut nulla direptione separ&ur: mirum
uideri potest quo modo corpus ea mor¬
te dicatur occidi qua non anima deseritur.
sed animatum sentiensq cruciatur. Nã
in illa poena ultima ac sempiterna: dequa
suo loco diligentius disserendum est. recte
mors animȩ dicitur. quia non uiuit exdõ:
mors aut̃ corporis quo modo. cum uiuat ex
anima: non enim aliter possint ipsa corpora¬
lia quae post resurrectionem futura sunt
sentire tormenta: An quia uita qualis cum¬
q aliquod bonum est: dolor aut̃ malum.
ideo nec uiuere corpus dicendum est inquo
anima non uiuendi causa ẽ. sed dolendi:
Viuit itaq anima ex dõ. cum uiuit bene: Nop
enim potest bene uiuere. nisi dõ inseope¬
rante quod bonum ẽ : Uiuit aut̃ corpus
ex anima cum animaiuit incorpore. seu
uiuat ipsa seu non uiuat exdõ: Impiorũ

Expanded text:
testatem et corpus et animam perdere in testatem et corpus et animam perdere in gehennam. Quod cum ante non fiat, quam cum anima corpori sic fuerit copulata, ut nulla diremtione separentur: mirum uideri potest quo modo corpus ea morte dicatur occidi, qua non anima deseritur, sed animatum sentiensque cruciatur. Nam in illa ultima poena ac sempiterna, de qua suo loco diligentius disserendum est, recte mors animae dicitur, quia non uiuit ex Deo; mors autem corporis quonam modo, cum uiuat ex anima? Non enim aliter potest ipsa corporalia, quae post resurrectionem futura sunt, sentire tormenta. An quia uita qualiscumque aliquod bonum est, dolor autem malum, ideo nec uiuere corpus dicendum est, in quo anima non uiuendi causa est, sed dolendi? Viuit itaque anima ex Deo, cum uiuit bene; non enim potest bene uiuere nisi Deo in se operante quod bonum est; uiuit autem corpus ex anima, cum anima uiuit in corpore, seu uiuat ipsa seu non uiuat ex Deo. Inpiorum
Abbreviated transcription (Latin):
sent. sedita ut per functos oboedientiae
munere. sine interuentu mortis. angelica in¬
mortulitas. & beata a &ernitas sequeretur.:
In oboedientes autem mors plecteret damnati¬
one iustissima. Quod &iam in libro superiore
mihi paulo diligentius disserendum. ⁊ Quam
uis anima humana. ueraciter in mortalis per¬
hibeatur. hab&tamen quandam &iam ipsa
mortem suam .⁊ Nam ideo dicitur in mortalis.
quia modo quodam quantulo cumq non desi¬
nit uiuere atq sentire: Corpus aut̃ ideo¬
mortale quõ deseri omni uita potest. Nec ꝑ
se ipsum aliquatenus uiuit: Mors igitur ani¬
maefit. cum eam deserit ds̃. sicut corporis.
cum ud deserit anima  Ergo utriusq rei idest
totius hominis mors est. cum anima dõ deser¬
ta deserit corpus: Ita enim nec ex dõ uiuit
ipsa. Nec corpus exipsa: Huius modi aut̃
totius hominis mortem illa sequitur. quam
secundam mortem diuinorum eloquiorum
apellat auctoritas. Hanc saluator signi¬
ficauit. ubi ait: Fum tim&e qui hab& po¬

Expanded text:
sent; sed ita ut perfunctos oboedientiae munere sine interuentu mortis angelica inmortalitas et beata aeternitas sequeretur; inoboedientes autem mors plecteret damnatione iustissima; quod etiam in libro superiore mihi paulo diligentius disserendum. Quamuis enim anima humana ueraciter inmortalis perhibeatur, habet tamen quandam etiam ipsa mortem suam. Nam ideo dicitur inmortalis, quia modo quodam quantulocumque non desinit uiuere adque sentire; corpus autem idemortale, quoniam deseri omni uita potest nec per se ipsum aliquatenus uiuit. Mors igitur animae fit, cum eam deserit Deus, sicut corporis, cum id deserit anima. Ergo utriusque rei, id est totius hominis, mors est, cum anima Deo deserta deserit corpus. Ita enim nec ex Deo uiuit ipsa nec corpus ex ipsa. Huius modi autem totius hominis mortem illa sequitur, quam secundam mortem diuinorum eloquiorum appellat auctoritas. Hanc Saluator significauit, ubi ait: Eum timete, qui habet po
Abbreviated transcription (Latin):
referuntur: Quia nemo inquiunt. de¬
cem annorum homo: potest gignere fili¬
os: Quinumerus centum appellabantur
anni ab illis hominibus: Sed in annis se
decim est matura pubertas: & proli lam
idonea procreandae : quoscentum & sexa¬
ginta annos illa tempora nuncupabant :
Ut autem aliter annum tunc fuisse com¬
putatum nonsit incredibile : adiciunt quod
apud plerosque scriptores historiae re¬
peritur . aegyptios habuisse annum quatu¬
or mensiũ: acarnanas sex mensiũ. la¬
uinios tredecim mensiũ: plinius secun¬
dus cum commemorasset relatum fuisse
inlitteris: quendam uixisse centum quin¬
quaginta duos: alium decem amplius.
alios ducentorum annorum habuisse
uitam. Alios trecentorum : quosdam
ad quingentos : Alios ad sexcentos : non¬
nullos adoctingentos &iam peruenisse :
Hȩc omnia. inscientia temporum acci¬
disse arbitratus est: Alii quippe inquit
aestate de terminabant᷑ annum : & alterũ

Expanded text:
referuntur; quia nemo, inquiunt, decem annorum homo potest gignere filios, qui numerus centum appellabantur anni ab illis hominibus; sed in annis sedecim est matura pubertas, et proli jam idonea procreandae, quos centum et sexaginta annos illa tempora nuncupabant. Ut autem aliter annum tunc fuisse computatum non sit incredibile, adjiciunt quod apud plerosque scriptores historiae reperitur, Aegyptios habuisse annum quatuor mensium, Acarnanas sex mensium, Lavinios tredecim mensium. Plinius Secundus cum commemorasset, relatum fuisse in litteras, quemdam vixisse centum quinquaginta duos annos, alium decem amplius, alios ducentorum annorum habuisse vitam, alios trecentorum, quosdam ad quingentos, alios ad sexcentos, nonnullos ad octingentos etiam pervenisse, haec omnia propter inscientiam temporum accidisse arbitratus est. Alii quippe, inquit, aestate unum determinabant annum, et alteru
Abbreviated transcription (Latin):
etiam: quod hic reticere non possum: quam¬
uis ad ea quȩ hoc opus urguent. festinare
compellar . ⁊ A quodam uideo dixit sibi fu¬
isse ꝑsua sum . ut anulum capillatro uinculo
insereret : quo sub omni ueste. anuda corporis
cingeretur : qui anulus. haberet sub gemma
lapidem. ĩnrenibus inuentum bouis, Hoc
alligata quasi remedio: ad sc̃i martiris limi¬
na ueniebat. ⁊ Sed profecta a casthagine:
cum in confinio fluminis ba gradȩ : in sua pos¬
sessione mansisset .: surgens ut iter perage¬
ret : ante pedes suos illum iacentem anulũ
uidit: et capillatiam zonam: quafuerat¬
alligatus mirata : temptauit .: Quam cum

Expanded text:
etiam, quod hic reticere non possum, quamuis ad ea, quae hoc opus urgent, festinare conpellar. A quodam ludaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut anulum capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerdligatus, mirata tentauit. Quam cum
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inquibus &iam codicibus grecis tri¬
bus & uno latino & uno &iam syro interse
consentientib: inuentus est mathusalam.
sex annis ante diluuium fuisse defunctus .
Nunc lam uideamus. quomodo euidenter
possit ostendi non tam breuss ut illi decẽ
unus ess& noster : sed tantȩ prolixitatis
annos: quantȩ nunc habemus. quos utique
circuitus conficit solis. In illorum hominũ
uita prolixissima computatos: Sexcente

Expanded text:
Nam in quibusdam etiam codicibus Graecis tribus et uno Latino et uno etiam Syro inter se consentientibus inuentus est Mathusalam sex annis ante diluuium fuisse defunctus.Nunc jam videamus quonam modo evidenter possit ostendi, non tam breves, ut illi decem unus esset noster, sed tantae prolixitatis annos quantae nunc habemus quos utique circuitus conficit solis, in illorum hominum vita prolixissima computatos. Sexcente
Abbreviated transcription (Latin):
etiam decreatura dici solere manifestum est.
Sedcum dixiss& inquiunt spm̃: non adder&
uitae. nisi illum scm̃ spm̃ uell& intellegi:
Etcum dixiss& factus est homo in animam uiuen¬
tem: non adder&. uiuentem nisi animae uitã
signi ficar& quae illi diuinitus impertitur do¬
no sp̃s dĩ. Cum enim uiuat anima inquiunt
proprio suae uitae modo: quid opus erat ad¬
dere uiuentem: nisi utea uita intellegeretus
quae illi perspm̃ scm̃ datur. Hoc quid est aliud:
nsi diligenter pro humane suspicione conten¬
dere & scripturas scas neglegenter attendere:

Expanded text:
etiam de creatura dici solere manifestum est. Sed cum dixisset, inquiunt, spiritum, non adderet uitae, nisi illum sanctum Spiritum uellet intellegi; et cum dixisset: Factus est homo in animam, non adderet uiuentem, . nisi animae uitam significaret, quae illi diuinitus inpertitur doritus Dei. Cum enim uiuat anima, inquiunt, proprio suae uitae modo, quid opus erat addere uiuentem, nisi ut ea uita intellegeretur, quae illi per sanctum Spiritum datur? Hoc quid est aliud nisi diligenter pro humana suspicione contenet scripturas sanctas neglegenter adtendere
Abbreviated transcription (Latin):
ita est artifex magnus in magnis. utminor
non sit in parius. quae parua non sua gran¬
ditate. nam nulla est. sed artificis sapientia

Expanded text:
ita est artifex magnus in magnis, ut minor non sit in paruis; quae parua non sua granditate nam nulla est, sed artificis sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis anima post corpus ut incedit
nosti: Asapientia autem abscisa semꝑ
errat: uiri pietate prestantissimi est

Expanded text:
mortalis anima post corpus ut incedit, nosti; a sapientia autem abscisa semper errat. Viri pietate praestantissimi est
Abbreviated transcription (Latin):
uid ergo istorũ trium sit uerũ atque sec¬
tandum : isto modo persuadere conatur: Pri¬
mum quia summũ bonũ inphilo sophia non ar¬
boris non pecoris nondĩ sed hominis quȩritur.
quid sit ipse homo quȩrendũ putat: Sentit
qͥippe. In eius natura duo esse quȩdam: corpus
& animam : & horũ quidem duorũ melius esse
animam : longeq prestabilius õmnino non dubi¬
tat: Sed utrũ anima sola sit homo: utita sit
ei corpus. tãquam ȩquus. ȩquiti: eques enĩ non
homo & equus sed solus homo ẽ: Id eotamen eques
dicitur : quod aliquomodo se hab& adequum
Ancorpus solũ sit homo aliquo modo se habens ad
animã : sicut poculũ ad potionem : Non enim ca

Expanded text:
uid ergo istorum trium sit uerum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim ca
Abbreviated transcription (Latin):
res ds̃ non solũ iratus. uerũ &iã miseratus eũtat: Euer¬
tunt᷑ enĩ peccatores duob modis aut sicut sod omfitȩ:¬
utꝓpeccatis suis ipsi homines puniant᷑ aut sicͥ niniuitȩ:
utipsa hominũ peccata poenitendo destruant᷑: Factũ¬
est ergo qđ p̃dixit ds̃ euersa estriniue. qͣsmalaerat :¬
& bona ȩdi ficata est quȩ nonerat: Stantib enĩ moc¬
nib atque domib: euersa ẽ ciuitas in ꝑditis moribus:
ac si quã uis ꝓph&a fuerit c̃tristatus quia ñ est factũ
qđ illi homines timuerunt illo ꝓph&ante uenturũ.
factum est tam̃ qđ fuerat dõ prȩsciente prȩdictũ:
qũõ nouerat qui p̃dixit. quo modo in melius esse im¬
plendum: Vtaut̃ nouerint isti inꝑuersum miseri¬
cordes quoꝑtine at quod scriptumẽ. Quam multa
multitudo dulcedinis tuȩ dñe quã abscondisti ti

Expanded text:
res Deus non solum iratus, uerum etiam miseratus euertat? Euerres Deus non solum iratus, uerum etiam miseratus euertat? Euertuntur enim peccatores duobut pro peccatis suis ipsi homines puniantur; aut sicut Ninivitae , ut ipsa hominum peccata poenitendo destruantuest ergo quod praedixit Deus; euersa est Nineue quae mala erat, et bona aedificata est quae non erat. Stantibus enim moenibus adque domibus euersa est ciuitas in perditis moribus. Ac sic, quamuis propheta fuerit contristatus, quia non est factum quod illi homines timuerunt illo prophetante uenturum, factum est tamen quod fuerat Deo praesciente praedictum, quoniam nouerat qui praedixit, quo modo in melius esset inplendum. Ut autem nouerint isti in peruersum misericordes quo pertineat quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti ti
Abbreviated transcription (Latin):
Dcitait eruciari: nonut eas poenas uel numquã
subeant: uł aliquando finiant sedutea s mitiores
qu ammerita sunt corum leuioresq patiantur: sicenĩ
& iradĩ manebit & in ipsa ira sua: mniserationes suas non
continebit. Quod quidem ñideo c̃firmo q̃uõ ñ resisto.:
e&erum eos quiputant minacit᷑ potius quãuera uiterdic¬
tũ : discedite ame maledieti inignẽ xernũ &ibunt isti
in suppliciũ &ernũ & cruciabunt᷑ insȩcula sȩculorum¬
& uermis corũ ñ mori& &ignis ñ ee tingu&᷑ & e&era hu¬
ius modi: non tã ego quã ipsa scriptura diuuna: planis si¬
me atq plenis sine redarguit acrefelut: Niniuitȩ
quippe. in hacuita egerunt poenitentiam̃ &ideo fruc¬
tuosã : uelut in hoc agro seminantes. in quods̃ uoluit
cũ lacrimis seminari: quod postea cũ lgtitiã: &e¬
r&  Ettamenquis negabit qđ dñs prȩdixit ineis fu¬
isse c̃pletũ : nisi parũ aduertat: quẽ ad modũ peccato¬

Expanded text:
citate cruciari; non ut eas poenas vel nunquam subeant, vel aliquando finiant, sed ut eas mitiores quam merita sunt eorum levioresque patiantur. Sic enim et ira Dei manebit, et in ipsa ira sua miserationes suas non continebit. Quod quidem non ideo confirmo, quoniam non resisto. 4. Caeterum eos qui putant minaciter potius quam veraciter dictum, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum; et, Ibunt isti in suppliciuermis eorum non morietur et ignis non exstinguetur, et cetera huius modi, non tam ego, quam ipsa scriptura diuina planissime adque plenissime redarguit ac refellit. Nineuitae quippe in hac uita egerunt paenitentiam et ideo fructuosam, uelut in hoc agro seminantes, in quo Deus uoluit cum lacrimis seminari, quod postea cum laetitia meteretur; et tamen quis negabit, quod Dominus praedixit in eis fuisse conpletum, nisi parum aduertat, quem ad modum peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta ꝓtendere: saltim sic intellegant: utmanen¬
te in eis ira dĩ q̃ in &erno ẽ p̃nunttata supplicio: non
c̃tineat ds̃ in hac ira sua miserationes suas: & faciat
eos nontanta quanta digni sunt poenarum a troci

Expanded text:
tormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manentormenta protendere, saltem sic intelligant, ut, manente in eis ira Dei, quae in aeterno est pronuntiata supplicio, non contineat Deus in hac ira sua miserationes suas, et faciat eos non tanta quanta digni sunt poenarum atroci
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tinebit in ira sua miserationes suas : Ira enimdĩ.
est &iã istauita mortalis. ubi homouanitati simi¬
lis factus ẽ. dies eius uelut umbra p̃tereunt: Inqua
tam̃ ira non obliuisc& misereri ds̃. faciendo solẽ
suũ oriri suꝑbonos & malos: & pluendo suꝑ iustos
& in iustos: acsic non c̃tin& in ira sua miserationes
suas. maximeq: in eo qđ & pressit hic psalmus dicen¬
do. Nunc coepi. hȩc ẽ immutatio dexterȩ excelsi:
Qũo in hac ipsa erũ nosissima uita. ira dĩ est. uasa
misericordiȩ mutat in melius: quãuis ad huc in hu¬
iuscorruptionis miseria maneat ira eiꝰ : quia nec in
ipsa ira sua. c̃tin& miserationes suas ł Cum ergo
isto modo cõpleat᷑ diuini illius cantici ueritas.
ñ est eã neces se &iã illic intellegi: ubi ñ ꝑtinentes
ad ciuitatem dĩ. sempit̃no supplicio punient᷑: Sed
quib ꝑlac&. istã sententiam usque ad illa impiorũ

Expanded text:
continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei continebit in ira sua miserationes suas? Ira enim Dei est etiam ista vita mortalis, ubi homo vanitati similis factus est, et dies ejus velut umbra praetereunt . In qua tamen ira non obliviscitur misereri Deus, faciendo solem suum oriri super bonos et malos, et pluendo super justos et injustos; ac sic non continet in ira sua miserationes suas : maximeque in eo quod expressit hic Psalmus, dicendo, Nunc coepi, haec est immutatio dexterae Excelsi; quoniam in hac ipsa aerumnosissima vita, quae ira Dei est, vasa misericordiae mutat in melius, quamvis adhuc in hujus corruptionis miseria maneat ira ejus, quia nec in ipsa ira sua continet miserationes suas. Cum ergo isto modo compleatur divini illius cantici veritas, non est eam necesse etiam illic intelligi, ubi non pertinentes ad civitatem Dei sempiterno supplicio punientur. Sed quibus placet istam sententiam usque ad illa impiorum
Abbreviated transcription (Latin):
abolo & angelis eiꝰ: Etibunt isti insuppli¬
ciũ &ernum: iusti aut̃ inuitã Rernam: Ni¬
miȩ prȩsumptionis ẽ dicere: cuiquã eorũ
&ernum suppliciũ non futurum : quos ds̃
ituros in suppliciũ dixit aeternum: &ꝑ hu¬
ius prȩsumptionis persuasionem facere : ut de
ipsa quoq uitauł desper&ur. uł dubitetur acter¬
na: Nemoitaq sic intellegat psalmũ canentẽ
num quid obliuisc& miscrerids̃ : aut continebit
inira sua miserationes suas. utopinetur de homi¬
nib bonis ueram : demalis falsam: aut debonis ho¬
minibꝰ & malis angelis uerã: demalis aut̃ homini¬
bus. falsã dĩ esse sententiã: Hoc enĩ qđ ait psal¬
mus. aduasa misericordiȩ ꝑtin&: & ad filios pmis¬
sionis : quoruerat unus. &iamipse ꝓph&a.: Quicũ
dixiss& : num quid obliuisc& misererids̃ aut con
tinebit inira sua miserationes suas: continuo sub¬
iecit:: Et dixi : nunccepi. haec ẽ immutatio dexte¬
raeexcelsi Exposuit ꝓfecto quid dixerit: nũquid

Expanded text:
ngelis eius, et ierint isti in supplicium aeternum, iusti autem in uitam aeternam: nimiae praesumtionis est dicere cuiquam eorum aeternum supplicium non futurum, quos Deus ituros in supplicium dixit aeternum, et peuius praesumtionis persuasionem facere, ut de ipsa quoque uita uel desperetur uel dubitetur aeterna. Nemo itaque sic intellegat psalmum canentem: Numquid obliuiscetur misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas? ut opinetur de hominibus bonis ueram. de malis falsam, aut de bonis hominibus et malis angelis ueram, de malis autem hominibus falsam Dei esse sententiam. Hoc enim, quod ait psalmus, ad uasa misericordiae pertinet et ad filios promissionis, quorum erat unus etiam ipse pro pheta, qui cum dixisset: Numquitinebit in ira sua miserationes suas? continuo subjecit, Et dixi, Nunc coepi, haec est immutatio dexterae Excelsi . Exposuit profecto quid dixerit, Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
utneq nunc neq tunc or& pangelis malis. quȩ ttidẽ
causa ẽ . ut quãuis ꝓ hominib tam̃ iã nec nunc ore
t᷑ ꝓinfidelibꝰ: impusq de functis: Nam prode¬
functis quibus dam. uel ipsius ecclesiȩ: uł quorundã
piorum & auditur oratio. sed ꝓhis. quorum in xp̃o
regeneratorum. nec usque adeo uita incorpore ma
cessariam non habere. Sicut &iam facta resur¬
rectione mortuorum nondeerunt. quib post poe¬
nas quas patiuntur sp̃s mortuorum: impertiatur
mi sericordia: ut in ignem non mittantur a&er¬
num: Neque enim dequibus damueraqter di¬
ceretur. quod non eis remitatur. neque in hoc sȩcu¬
lo neq infuturo. nisiessent quib: & si non isto: tam̃
remittet᷑ in futuro: Sed cũ dictũ fuerit auidice
uiuorũ atq mortuorũ: uenite benedicti patris mei:
pos sid&e paratũ uobis regnum a constitutione
mundi: & aliis ec ontrario: Discedite ame ma

Expanded text:
ut neque nunc neque tunc oretur pro angelis malis; quae itidem ut neque nunc neque tunc oretur pro angelis malis; quae itidem causa est, ut, quamuis pro hominibus, tamen iam nec nunc oretur pro infidelibus inpiisque defunctis. Nam pro defunctis quibusdam uel ipsius ecclesiae uel quorundam piorum exauditur oratio, sed pro his, quorum in Christo regeneratorum nec usque adeo uita in cocessariam non habere; sicut etiam facta resurrectione mortuorum non deerunt, quibus post poenas, quas patiuntur spiritus mortuorum, inpertiatur misericordia, ut in ignem non mittantur aeternum. Neque enim de quibusdam ueraciter diceretur, quod non eis remittatur neque in hoc saeculo neque in futuro, nisi essent quibus, etsi non in isto, tamen remittitur in futuro. Sed cum dictum fuerit a iudice uiuorum adque mortuorum: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum a constitutione mundi
Abbreviated transcription (Latin):
p̾enitentiam: & resipiscant dediaboli laque¬
is: a quo captiui tenentur. secundum ipsius uolun¬
tatem. Denique side aliquibus itacerta es s&
ut qui sint illi &iam nos s&. quilic& ad huc in
hac uita sint constituti: tamen prȩdistinati
sunt un a&ernum ignem. ire cum diabolo : tam
proeis non orar& : quam nec proipso Sed quia
denullo certa est: orat proomnibus. dum ta¬
xat hominibus. inimicis suis: in hoc corpore
constitutis. Nec tamen ꝓomnib & auditur
ꝓhis enim solis ex auditur : qui & siaduersantur ec¬
clesiȩ. ita sunt tamen prȩdistinati. utpeis & audi¬
atur ecclesia: & filuiefficiantur ecclesiȩ: Si qui
autem usq admortem habebunt cor inpoenitens.
nec &x inimicis conuertentur infilios numquid iã
clesia  curita. nisi quia in parte iamdiaboli cõ¬
putat᷑. quicũ ess& incorpore : ñ ẽ trans latus ad
xp̃m: Eadem itaq causa ẽ : cur non or& ur tunc
ꝓ hominibꝰ ȩterno igne puniendis. quȩ causa est:

Expanded text:
paenitentiam et resipiscant de diaboli laqueis, a quo captiui tenentur secundum ipsius uoluntatem? Denique si de aliquibus ita certa esset, ut qui sint illi etiam nosset, qui licet adhuc in hac uita sint constituti, tamen praedestinati sunt in aeternum ignem ire cum diabolo: tam pro eis non oraret, quam nec pro ipso. Sed quia de nullo certa est, orat pro omnibus dumtaxat hominibus inimicis suis in hoc corpore constitutis; nec tamen pro omnibus exauditur. his enim solis exauditur. qui, etsi aduersantur ecclesiae, ita sunt tamen praedestinati. ut pro eis exaudiatur ecclesia et filii efficiantur ecclesiae. Si qui autem usque ad mortem habebunt cor inpaenitens nec ex inimicis conuertentur in filios, numquid tamclesia? Quid ita, nisi quia in parte iam diaboli conputatur, qui cum esset in corpore non est translatus ad Christum? Eadem itaque causa est, quur non oretur tunc pro hominibus aeterno igne puniendis, quae causa est,