comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in scripturis plerumq: in bono dicitur : & uid&ur mihi
significare animi affectum. studiosissime aliquid co
gitantis. cum delectatione cogitationis: nisi aliud
sentiunt qui hȩc uerba greca melius intellẽgunt. Boc
ram: questio hȩc ess& si peccatum ess& max ime inan¬
tiquis dantibus operã propagandȩ proli: quod lib&
enim hic quam in continentia suspicanda ẽ. tanti
uiri in illa prȩsertim iam &ate : Cur aũt in hac filios fe¬
cerit . quicum miraculo desara fecerat supra dictumest
Quam quã ̃mnulli donum quod accepit abraham. uelut reui¬
uiscentis corporis. ad filios pereandos diuꝑmansisse ad¬
serant . ita ut poss& & alios ꝓcreare: sed multo ẽ absolu¬
tius. de adolescentula potuisse seniorẽ. quod senior de
seniore non poss&. nisids̃ illic miraculum prȩstitis s&
maxime ꝓpter sarȩ nonsolum aetatem. ueru &iam
sterilitatẽ : Sane &iam grandioris &atis. & sicut

Expanded text:
in scripturis plerumque in bono dicitur et uidetur mihi in scripturis plerumque in bono dicitur et uidetur mihi significare animi adfectum studigitantis cum delectatione cogitationis; nisi aliud sentiunt qui haec verba graeca melius intelligunt. LXX. ram. Quaestio haec esset, si peccatum esset, maxime in antiquis dantibus operam propagandae proli. Quodlibet enim hic quam incontiuiri in illa praesertim iam aetate. cur autem de hac filios fecerit, qui cum miraculo de Sarra fecerat, supra dictum est; quamquam nonnulli donum quod accepit Abraham uelut reuiuiscentis corporis ad filios procreandos diu permansisse adserant, ita ut posset et alios procreare. sed multo est absolutius de adulescentula potuisse seniorem, quod senior de seniore non posset, nisi deus illic miraculum praestitisset maxime propter Sarrae non solum aetatem uerum etiam sterilitatem. sane etiam grandioris aetatis et, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quod abraham dixerat. non derebecca dixerat.
sed dealiqua femina ex tribu uel decognatione sua:
& hoc adutrũq̃ in muni s ess& aiuramento seruus. si non
imperass& : quod utiq nondicitur. cumaliquid ꝓpho¬
tatur ⁊ certamenim dec& eẽ proph&iam
Quod rebecce dixerunt fr̃s eius ꝓficiscenti. soror nr̃a
Les esto inmilia milium. & hereditatẽ obtineat se¬
men tuum ciuitates aduersariorum ꝑuorum. non ꝓ¬
ph&ȩ fuerunt : aut uanitate . tam magna optaueriã
sed eos quȩ promiserat ds abrahȩ. latere non potuit
Quod scriptũ ẽ. ex ut isaac exerceri incampo meridie:¬
meridie qui uerbum dehac re grecũ nesciunt. exer¬
pertin&. & sepe uicio deputatur: more tamen serip¬
turarum plerũq: in bono ponitur: ꝓisto uerbo quidã
inter pr&es nr̃i exercitationẽ : quidem garrulitatem
quasi uerbositatem quȩ in bonoquantum adlatinũ elo¬
quium ꝑtin&. uix aut numquam inuenitur : sed ut dixi

Expanded text:
nam quod Abraham dixerat, non de Rebecca dixerat, nam quod Abraham dixerat, non de Rebecca dixerat, sed de aliqua femina ex tribu uel cognatione sua; et hoc ad utrumque, ut immunis esset a iuramento seruus, si non impetrasset. quod utique non dicitur, cum aliquid protatur. certam enim decet esse prophetiam. Quod Rebeccae dixerunt fratres eius proficiscenti: soror nostra es; esto in milia milium et hereditate obtineat semen tuum ciuitates aduersariorum, non prophetae fuerunt aut uanitate tam magna optauerunt: sed eos quae promiserat deus Abrahae latere non potuit. Quod scriptum est: et exiit Isaac exerceri in campo meridie, qui uerbum de hac re graecum nesciunt, exerpertinet et saepe uitio deputatur, more tamen scripturarum plerumque in bono ponitur. pro isto uerbo quidam interpretes nostri exercitationem, quidam garrulitatem quasi uerbositatem, quae in bono, quantum ad latinum eloquium pertinet, uix aut numquam inuenitur. sed, ut dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
mento meo uel iuratione mea. Grecihabent a maledic¬
to meo: orcos. enim dicitur iuratio. Ara. maledic tum.
Vnde & cãtaros. maledictos. uel epicataratos dicitur ꝓ¬
inde oritur questio. quomodo illa iuratio maledictũ
possit intellegi. nisi quia maledictus ẽ qui contra iura¬
tionẽ fecerit
iergo facitis misericor diam & ustitiam ad dñm meum.
renuntiate mihi: duo illa quȩ assidue ponuntur in a¬
lus scĩs scripturis & maxime in psalmis misericordia &
iustitia. tantundẽ enim ual& misericordia & ueritas.
hinc iam apparere coeperunt :
ux or silii dñi tui. que admodum locutus est dñs: quȩri¬
tur quando locutus dñs . nisi quia uel ꝓph&am eẽ abra¬
ham nouerant . & ꝓph&ice ad nõ dictum quod ꝑ il¬
lum dictũ fuerat agnoscebant: aut signum illud
qđ sibi datũ seruus eius narrauit. locutionẽ dñi appel¬
la uerunt: hoc eñi magis derebecca ex pressũ est :

Expanded text:
mento meo, uel: iuratione mea, graeci habent: a maledicmento meo, uel: iuratione mea, graeci habent: a maledicto meo; opxo? enim dicitur iuratio, apa maledictum: unde et xatapotto; maledictus uel aixaTapatoc dicitur. proinde oritur quaestio, quomodo illa iuratio maledictum possit intellegi, nisi quia maledictus est qui contra iurationem feceriti ergo facitis misericordiam et justitiam ad dominum meum, renuntiate mihi. Duo illa quae assidue ponuntur in aliis sanctis Scripturis, et maxime in Psalmis, misericordia, et justitia, tantumdem enim valet misericordia et veritas, hinc jam apparere coeperunt. Luxor filii domini tui, quemadmodum locutusest dominus. quaeritur quando locutus sit dominus. nisi quia uel prophetam esse Abraham nouerant et prophetice a domino dictum quod per illum dictum fuerat agnoscebant; aut signum illud quod sibi datum seruus eius narrauit, locutionem domini appellauerunt; hoc enim magis de Rebecca expressum est.
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant adomino suo. dicit eum sibi dixisse. non sumes
Vxorem filio meo a filiab: chananeorum interquos ego
habito interra eorum. sed indomũ patris ibis. & in tribũ
meam & sumes uxorẽ filio meo inde & c&era: silegan¬
tur quẽ admodum illi mandata sint : sententia eadẽ
reperitur : uerba uero non omnia. uel ipsa uelita dicta
sunt : que madmonendũ putaui. propter stultos & in¬
doctos homines. quie uangelistis hinc calumniantur.
quod in aliquibus uerbis non omnimodo conueniunt.
quã ius rebus atq sententiis omnino non discrepent
Certe enim istum librum unus homoscripsit. quiea quȩ
supra dixi cum mandar& abraham uel relicta. sic pone¬
re potuit: si adremꝑtinere iudicar&. cum ueritas nar¬
rationis exigitur: nisi utrerum sententiaruq sit . quibus
uoluntas. propter qua intimanda uerba fiunt: satis appareat
Quod habent latini codices. narrante seruo abrahȩ. LxV.¬
quȩ sibi mandauerat dñs eius. tunc in nocens eris aiura¬

Expanded text:
fuerant a domino suo dicit eum sibi dixisse: non sumes uxorem filio meo a filiabus Chananaeorum, inter quos ego habito in terra eorum, sed in domum patris mei ibis et in tribum meam et sumes uxorem filio meo inde et cetera. si legantur quemadmodum illi mandata sint, sententia eadem reperitur, uerba uero non omnia uel ipsa uel ita dicta sunt. quod admonendum putaui propter stultos et indoctos homines, qui euangelistis hinc calumniantur, quod in aliquibus uerbis non omni modo conueniunt, quamuis rebus atque sententiis omnino non discrepent. certe enim istum librum unus homo scripsit, quia ea quae supra dixit cum mandaret Abraham uel relecta sic ponere potuit, si ad rem pertinere iudicaret, cum ueritas narrationis exigitur nisi ut rerum sententiarumque sit, quibus uoluntas, propter quam intimandam uerba fiunt, satis adpareat. Quod habent latini codices narrante seruo Abrahae quae sibi mandauerat dominus eius: tunc innocens eris a iura
Abbreviated transcription (Latin):
genus quod fit uoto & deuotione offerentis. Sed utrum si¬
cut istomodo scificantur. eaquȩ offeruntur ab hominb:
ita & homnes ipsi eodemmodo seipsos scĩficare dicant᷑ cũ in
aliqua reseipsos uouent obseruandũ ẽ inscripturis

Expanded text:
genus, quod fit voto et devotione offerentis. Sed utrum sigenus, quod fit voto et devotione offerentis. Sed utrum sicut isto modo sanctificantur ea quae offeruntur ab hominibus, ita et ipsi homines eodem modo seipsos sanctificare dicantur, cum in aliqua re seipsos vovent, observandum est in Scripturis.
Abbreviated transcription (Latin):
& adtendant ao sc̃is filiorum israhel. Et non ꝓfanabant no¬
men sc̃mmeum quanta ipsi scĩficant mihi ego dñs & dicis
illis in progenies uestras. Omnis homo quicumq accesserit
ab omni semine uestro adscã quȩ cumq sc̃ĩficauerint filus
israhel dño. & in munditia eius in illo ex terminabitur
anima illa ame ego dñs ds uester. Ablata est omnis dubi¬
tatio. Neminem sacerdotum uel sum mor uel secundorum
debuisse accedere ad sca. si immunditia eius in ipso ess&. Frat
ergo consequens continentia sacerdotis. ne propter filior
procrxeationem aliquibus diebus non imponeretur continua¬
tionis incensum quod asolis summis sacerdotibus bis die sole¬
bat inponi mane & uespera quando quidem post cortum
coniugalem &iam toto conpore inmundus erat usq aues¬
peram aquo id necesse erat in poni. quod aut ait. quȩ scĩ¬
ficant filii isrł. Intellegendum offerendo sacerdo tibus sa¬

Expanded text:
et adtendant a sanctis filiorum Israhel, et non profanabunt noet adtendant a sanctis filiorum Israhel, et non profanabunt nomen sanetum meum, quanta ipsi sanctificant mihi; ego dominus. et dices illis: in progenies uestras omnis homo quicumque accesserit ab omni semine uestro ad sancta quaecumque sanctificauerint filii Israhel domino et inmunditia eius in illo, exterminabitur anima illa a me: ego dominus deus uester. ablata est omnis dubitatio neminem sacerdotum uel summorum uel secundorum debuisse accedere ad sancta, si inmunditia eius in ipso esset. erat ergo consequens continentia sacerdotis, ne propter filiorum procreationem aliquibus diebus non inponeretur continuationis incensum, quod a solis summis sacerdotibus bis die solebat inponi mane et uespera, quandoquidem post coitum coniugalem etiam loto corpore inmundus erat usque ad uesperam a quo id necesse erat inponi. quod autem ait: quae sanctificant filii Israhel, intellegendum est offerendo sacerdotibus of
Abbreviated transcription (Latin):
negare possumus id tamen in eo factum uisibiliter non
inuinimus Antequam admiis terium baptixandi ueni¬
r& hoc & delatrone illo cui secũ crucifixo dñs ait.
hodie mecũ eris in para diso. Neq enim sine scificatio¬
ne inuisibili tanta felicitate donatus est proinde col¬
ligitur inuisibilem scĩficationẽ quibusdam affuisse
atq profuisse sine uisibilibus sacramentis. quȩ protempo¬
rum diuersitate mutata sunt. Ut alia tunc fuerit & alia
modo sint Uisibilem uero scĩficationem quȩ fier& per
uisibilia sacramenta Sine ista in uisibili posse adeẽ. non
posse prodesse . Nec tamen ideo sacramentũ uisibile con¬
temnen dum ẽ . Nam contemptor eius in uisibiliter scĩ¬
ficari nullomodo potest. Hinc est quõd corneliuis & qui
rerent baptizati sunt tamen . nec super flua iudicata ẽ uisibi¬
lis scificatio quam in uisibilis iam prȩcesserat¬
t locutus est dñs ad moysen dicens. Dic a aron & filuis eius

Expanded text:
negare possumus. id tamen in eo factum uisibiliter non negare possumus. id tamen in eo factum uisibiliter non inuenimus, antequam ad ministerium baptizandi ueniret. hoc et de latrone illo, cui secum crucifixo dominus ait: hodie mecum eris in paradiso. neque enim sine sanctificatione inuisibili tanta felicitate donatus est. proinde colligitur inuisibilem sanctificationem quibusdam adfuisse atque profuisse sine uisibilibus sacramentis, quae pro temporum diuersitate mutata sunt, ut alia tunc fuerint et alia modo sint, uisibilem uero sanctificationem, quae fieret per uisibilia sacramenta, sine ista inuisibili posse adesse, non posse prodesse. nec tamen ideo sacramentum uisibile contemnendum est; nam contemptor eius inuisibiliter sanctificari nullo modo potest. hinc est, quod Cornelius et qui rerent, baptizati sunt tamen; nec superflua iudicata est uisibilis sanctificatio, quam inuisibilis iam praecesseratt locutus est dominus ad Moysen dicens: dic Aaron et filiis eius:
Abbreviated transcription (Latin):
ritur utrũ &iam ista inuisibilis scificatio sine. iusibi libus sacra¬
mentis quibus iusibiliter homo sc̃ĩficatur pariter nihil prosit
quod utiq absurdum ẽ. Tolerabilius eñi quisq dixerit sine
illis iftam ess& quamsifuerit non ꝓdesse cum in ista sit omys
utilitas illoꝵ. sed &iam hoc quod sine illis ifta eẽ non pos¬
sit. Quomodo recte dicatur intuendum ẽ. Nibil quippe
profuit simoni mogo uisibilis baptismus cui scĩficatio in¬
uisibilis de fuit: Sed quibus ista inuisibis qũo ad fuit. pro¬
fuit &iam inuisibilia sacramenta perceperuint. Similit̃
baptizati nec tamen moyses qui uisibiliter sacerdotes
scĩficabat ubi fuerit ipse ipsis sacrificiis uel oleo scifica¬
tus ostenditur. Inuisibiliter uero sc̃ificatum quis audeat¬
negare. cuius tanta gratia preminebat. hoc & de iohan¬
ne baptista dicipotest. prius enim baptizatur quam
baptizatus apparuit. Unde eum scĩficatũ nequaquam

Expanded text:
ritur, utrum etiam ista inuisibilis sanctificatio sine uisibilibus sacraritur, utrum etiam ista inuisibilis sanctificatio sine uisibilibus sacramentis, quibus uisibiliter homo sanctificatur, pariter nihil prosit: quod utique absurdum est. tolerabilius enim quisque dixerit sine illis istam non esse quam si fuerit non prodesse, cum in ista sit omnis utilitas illorum. sed etiam hoc, quod sine illis ista esse non possit, quomodo recte dicatur intuendum est. nihil quippe profuit Symoni mago uisibilis baptismus, cui sanctificatio inuisibilis defuit; sed quibus ista inuisibilis quoniam adfuit profuit, etiam uisibilia sacramenta perceperant similiter baptizati. nec tamen Moyses, qui uisibiliter sacerdotes sanctificabat, ubi fuerit ipse ipsis sacrificiis uel oleo sanctificatus ostenditur; inuisibiliter uero sanctificatum negare quis audeat, cuius tanta gratia praeeminebat? hoc et de Iohanne Baptista dici potest; prius enim baptizator quam baptizatus adparuit. unde eum sanctificatum nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod aut super funus patris sui. Summus sacerdos prohib& ur
intrare quȩri potest quomodo iam eẽ poterat summus sacer¬
dos non dum mostuo patre suo cum eos patrib succere iubeat
Ideo necesse erat non dum sepulto summos acerdote continuo
substitui sacerdo tem propt̃ continuationis incensum quod
persũmum sacerdotem cottidie opostebat inponi. quamquam
& illa quȩstio de egritudine summi sacerdotis man&. siue mori¬
turum necesse erat diebus aliquib egrotare. nisi forte & hoc ita
soluatur. Vt dicatur non solere summos sacerdotes misi subi¬
tomori non prȩcedente egritudine sicut de ipso aaron scri¬
ptura testatur¬
do ergo & moyses scificat & dñs non enim moyses pro dño
sed moyses in uisibilib: sacram̃tis perminis terium suum. dñs aut
inuisibili gratia ꝑ sp̃m suum. ubi est totus fructus &iam uisi¬
bilium sacramentoꝵ. Namsine ista scificatione in iuisibilis
gratiȩ. inuisibilia sacramenta qͥd prosunt. Merito aut quȩ¬

Expanded text:
Quod autem super funus patris sui summus sacerdos prohibetur intrare, quaeri potest, quomodo iam esse poterat summus sacerdos nondum mortuo patre suo, cum eos patribus succedere iubeat. ideo necesse erat nondum sepulto summo sacerdote continuo substitui sacerdotem propter continuationis incensum, quod per summum sacerdotem cotidie oportebat inponi. quamquam et illa quaestio de aegritudine summi sacerdotis manet, si uel moriturum necesse erat diebus aliquibus aegrotare; nisi forte et hoc ita soluatur, ut dicatur non solere summos sacerdotes nisi subito mori non praecedente aegritudine, sicut de ipso Aaron scriptura testaturdo ergo et Moyses sanctificat et dominus? non enim Moyses pro domino, sed Moyses uisibilibus sacramentis per ministerium suum, dominus autem inuisibili gratia per spiritum sanctum, ubi est totus fructus etiam uisibilium sacramentorum. nam sine ista sanctificatione inuisibilis gratiae uisibilia sacramenta quid prosunt? merito autem quae
Abbreviated transcription (Latin):
curnon potius creditori preciperit. vt non auferat
pignus. qđ eodẽ die oport& restituat. Quodsi ad con¬
pellendum debitorem fieri uoluerit. quomodo se ur¬
geat adreddendum. cum sciat pignus eodem die sere¬
cepturum Anforte hoc fieri uoluerit propter me¬
moriam neobliuiscatur reddere. Et tunc non reddat.
siuere non habuerit Maxime quia creditoris sui
misericordia uincitur. cui esse non deb& ingratus.
si pignus receperit in quo dormiat. Simul & credi¬
tor cum ille non reddiderit. deb& eum credere non
habere . qui hac &iã in dig& misericordiã. ut pignus
ei ꝓpt̃ea restituatur. qđ aliud non hab& ubi dormat
on morientur patres ꝓfiliis. & filii non morien¬
tur ꝓpatrib unus quisq suo peccato mori&ur
Ecce non solum ꝓph&ȩ hoc dixerunt. uerum &iã
lex dicit: Sua culpa quemq interimendum. non aut
patris sui. aut filius sui Quid est ergo quod alibi dici¬

Expanded text:
cur non potius creditori praeceperit, ut non auferat cur non potius creditori praeceperit, ut non auferat pignus, quod . eodem die oportet ut restituat. quod si ad conpellendum debitorem fieri uoluerit, quomodo se urgeat ad reddendum, cum sciat pignus eodem die se recepturum? an forte hoc fieri uoluerit propter memoriam, ne obliuiscatur reddere et tunc non reddat, si uere non habuerit? maxime quia creditoris sui misericordia uincitur, cui esse non debet ingratus, si pignus receperit in quo dormiat; simul et creditor cum ille non reddiderit, debet eum credere non habere, qui hac etiam indiget misericordia, ut pignus ei propterea restituatur. quod aliud non habet ubi dormiat. on morientur patres pro filiis et filii non morientur pro patribus: unusquisque in suo peccato morietur. ecce non solum prophetae hoc dixerunt uerum etiam lex dicit sua culpa quemque interimendum, non aut patris sui aut filii sui. quid est ergo quod alibi dici
Abbreviated transcription (Latin):
admodum dictum ẽ. Exuite uos u&erem hominẽ
Quod exponens ait. qui furabatur iam non fur&ur
Secundum legem omnem. quam iurauerint uobis
sacerdotes leuite. Hic appar&. omnem sacerdotẽ
leuitam fuisse. quam uis non omnis leuites. sacer¬
dos fuerit
Sidebitum fuerit inproximo tuo. debitum quod¬
cumq : non in trabis indomum eius pignorare pignus.
foris ftabis Ethomo apud quem debitum tuum ẽ
ꝓfert᷑ ibi pignus foras. Si autẽ homo eg&. non dor¬
mies inpignore eius. redditione reddes ei uestimen¬
tum suum circa occasum solis. & dormi& inuestimen¬
to suo. & benedic&te. Et tibi erit misericordia. co¬
rã dño dõ tuo. Non immerito uid&ur adopus
misericordiȩ ꝑtinere. ut non intr& pignerator in
domum. nefiat ꝑturba turbatio debitori sed ex
hoc &iam ipsum debitorẽ ammon&. pignus foras
proferre creditori. Quoduero iub& egenti pig¬
nus eodẽ die restitui. Utineo dormiat qui non ha¬
b& ubi dormiat. Merito mou& ut requiratur.

Expanded text:
admodum dictum est: exuite uos ueterem hominem, admodum dictum est: exuite uos ueterem hominem, quod exponens ait: qui furabatur, iam non furetur. Secundum legem omnem quam iurauerint ? uobis sacerdotes Leuitae. hic adparet omnem sacerdotem Leuitam fuisse, quamuis non omnis Leuites sacerdos fuerit. Si debitum fuerit in proximo tuo, debitum quodcumque, non intrabis in domum eius pignerare pignus: foris stabis, et homo apud quem debitum tuum est proferet tibi pignus foras. si autem homo eget, non dormies in pignore eius: redditione reddes ei uestimentum suum circa occasum solis et dormiet in uestimento suo et benedicet te et tibi erit misericordia coram domino deo tuo. non inmerito uidetur ad opus misericordiae pertinere, ut non intret pignerator in domum, ne fiat perturbatio debitori; sed ex hoc etiam ipsum debitorem admonet pignus foras proferre creditori. quod uero iubet egenti pignus eodem die restitui, ut in eo dormiat qui non habet ubi dormiat, merito mouet. ut requiratur
Abbreviated transcription (Latin):
& aufer&is malignum ex uobis ipsis. Assidue
hoc dicit scriptura cum iub& occidi malos. Qua
locutione usus ẽ &iam apostolus cum dicer& Quid
enim mihi dehis quiforis sunt iudicare. nonne dehis
quintus sunt uos iudicatis Auferte malum exuo¬
interpretari. quam malum. Nec ait. tõponeron.
id est hocmalignum. sed tomponeron. qđ est hunc ma¬
lignum Ex quo appar& eum uoluisse intellegi. quia
aliquid tale commisit. ut ex communicatione sit dig¬
nus. hoc enim nunc agit in ecclesia ex communicatio.
quod agebat tunc interfectio. Quam uis &aliter
illud apostolicum possit intellegi. & unus quisque
malum uel malignum ex se ipso sit iussus auferre
Qui sensus acceptabilior eet. si hoc malum uel hoc
malignum. non aut̃ hunc malignum ingreco inueni¬
r&ur . Nunc uero credibilius ẽ dehomine dictum.
quam deuitio Quam quã poss& eleganter intelle¬
gi. &iam homo auferre ase malum hominem. quem¬

Expanded text:
et auferetis malignum ex vobis ipsis. Assidue et auferetis malignum ex vobis ipsis. Assidue hoc dicit Scriptura, cum jubet occidi malos: qua locutione usus est etiam Apostolus, cum diceret, Quid enim mihi de iis qui foris sunt judicare? Nonne de iis qui intus sunt, vos judicatis? Auferte malum ex vointerpretari, quam malum. Nec ait, τὸ πονηρὸν, id est, hoc malignum; sed τὸν πονηρὸν, quod est, hunc malignum. Ex quo apparet eum voluisse intelligi, qui aliquid tale commisit, ut excommunicatione sit dignus. Hoc enim nunc agit in Ecclesia excommunicatio, quod agebat tunc interfectio. Quamvis et aliter illud apostolicum possit intelligi, ut unusqmalum uel malignum ex se ipso sit iussus auferre. qui sensus acceptabilior esset, si hoc malum uel hoc malignum, non autem hunc malignum in graeco inueniretur; nunc uero credibilius est de homine dictum quam de uitio. quamquam possit eleganter intellegi etiam homo auferre a se malum hominem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
onofferes mercedẽ mer&ricis. neq commutationẽ
canis in domum dnĩ dĩ tui . adomne uotũ. quõ ab omi¬
natio dnõ dõtuo ẽ. & utrumq: qđ ita intellegitur.
quõ abominatio dñõ dõ tuo ẽ. & hoc non unum orum.
sed utrumq Decane quippe u&at fieri commuta¬
tionem primogenitorum. quam iub & fieri dealiis in¬
mundis animalibus. idẽ equis & asims. & siquid ẽ eorũ
quae adiuuant hominem. & latine aiuuando iumen¬
ta dicuntur :. Decane autẽ noluit : Utrum & depor¬
co: Et quare noluerit. requirendum ẽ. Et sideomni¬
bus talibus noluit. quare solum canem isto loco ex¬
ceptum fecerit. De mercede autẽ meretricis ut di¬
cer& uid&ur ea eẽ causa. quia superius ꝓhibuerat
eẽ meretricẽ defiliabus israhel Aut quem quam fi¬
liorum israhel uti meretrice : & ne subriper& cogita¬
tioni. expiari posse hoc peccatum. si aliquid inde of
fer&ur in templum: dicendum fuit. qđ sit abomina

Expanded text:
Non offeres mercedem meretricis neque commutationem Non offeres mercedem meretricis neque commutationem canis in domum domini dei tui ad omne uotum, quoniam abominatio domino deo tuo est et utrumque: quod ita intellegitur, quoniam abominatio domino deo tuo est et hoc non unum horum, sed utrumque. de cane quippe uetat fieri commutationem primogenitorum, quam iubet fieri de aliis inmundis animalibus, id est equis et asinis et si quid est eorum quae adiuuant hominem et latine a iuuando iumenta dicuntur. de cane autem noluit; utrum et de porco et quare noluerit, requirendum est et, si de omnibus talibus noluit, quare solum canem isto loco exceptum fecerit. de mercede autem meretricis ut diceret, uidetur ea esse causa, quia superius prohibuerit esse meretricem de filiabus Israhel aut quemquam filiorum Israhel uti meretrice; et ne subreperet cogitationi expiari posse hoc peccatum, si aliferretur in templum, dicendum fuit quod sit abominat
Abbreviated transcription (Latin):
sed reddi potius prohibuit fugitiuos. Hoo quidẽ
putari potest. nisi intellegamus genti & populo is¬
ta dici. non uni homini. sed exalia itaq gente refu¬
gientẽ adistã gentẽ cui loquebatur. hominem ad nõ
suo idẽ arege suo reddi prohibuit. Quod &iã alie¬
nigena seruauit aman. rex g&h. quando ad eum re¬
fugit dauid a facie domini sui. hoc ẽ regis saul Aper¬
tissime autẽ hoc explanat. cum dicit de ipso refuga.
in uobis habitauit inomni loco ubi placuerit ei. UI¬
on erit meretrix afiliabus isrł. & nonerit forni¬
cans afiliis israhel Ecce ubi manifeste ꝓhibuit for¬
nicari & uiros & feminas. Etiã cum non alienis con¬
nigibus peccatum eẽ demonstrans misceri. non coniu¬
gibus suis . quando & meretrices eẽ & ad meretrices
accedere ꝓ hib&. quarum publice uenalis ẽ turpitu¬
do. Indecalogo autẽ moeģie nomine non uid&ur hoc
aꝑte ꝓhibuisse. quõ moeeiẽ non nisi adulterium in¬
tellegi sol&. Unde quid nobis uider&ur ibi tractauimꝰ

Expanded text:
sed reddi potius prohibuit fugitivos. Hoc quidem putari potest injustum, nisi intelligamus genti et populo ista dici, non uni homini: sed ex alia itaqgientem ad istam gentem, cui loquebatur, hominem a domino suo, id est a rege suo reddi prohibuit: quod etiam alienigena seruauit Amman rex Geth, quando ad eum refugit Dauid a facie domini sui, hoc est regis Saul. apertissime autem hoc explanat, cum dicit de ipso refuga: in uobis habitabit in omni loco ubi placuerit ei. Non erit meretrix a filiabus Israhel et non erit fornicans a filiis Israhel. ecce ubi manifeste prohibuit fornicari et uiros et feminas etiam cum non alienis coniugibus peccatum esse demonstrans misceri non coniugibus suis, quando et meretrices esse et ad meretrices accedere prohibet, quarum publice uenalis est turpitudo. in decalogo autem moechiae nomine non uidetur hoc aperte prohibuisse, quoniam moechia nonnisi adulterium intellegi solet. unde quid nobis uideretur, ibi tractauimus.
Abbreviated transcription (Latin):
Piat execratio inter nos & interte. id est iuratio
quȩ maledictis obstringit. quȩ accidant ei qui pe ierauerit: secun
dum quam consideran dumẽ. quod & seruus abrehȩ com memorauit.
naras eis a quibus accepit uxorẽ dño suo isa ac:
fodimꝰ puteum & non inuenmꝰ aquam. appella uit eundem
puteum isa ac iura mentum: an quamuis factum sit inali qã
significationem: si ne dubio ducendũx spiritalem. qũo nihil
hab& conuenientiȩ secundum literam: ut ideo iuram̃tũ

Expanded text:
iat execratio inter nos et inter te, id est iuratio quae maledictis obstringit, quae accidant ei qui peierauerit. secdum quam considerandum est quod et servus Abrahae commemoravit, narrans eis a quibus accepit uxorem domino suo Isaac. LFodimus puteum, et non invenimus aquam; appellavit eumdem puteum Isaac juramentum? An quamvis factum sit, in aliquam significationem sine dubio ducendum est spiritualem; quoniam nihil habet convenientiae secundum litteram, ut ideo juramentum
Abbreviated transcription (Latin):
uerit & deliquerit : nisi post cognitionem deliquerit.
Vt sisciens fecerit quod faciendum non ess&. tunc de¬
licto purgatio debeatur: sed non ita prȩlocutus ẽ: ea
quippe uidetur ex ȩqui peccata. quȩ ab ignorantib¬
& per hoc anolentibus committuntur: fortassis ergo
aliquo genere locutionis deliquerit dictum est: de¬
dictum est: de

Expanded text:
verit et deliquerit, nisi post cognitionem deliquerit; verit et deliquerit, nisi post cognitionem deliquerit; ut si sciens fecerit quod faciendum non esset, tunc delicto purgatio debeatur? Sed non ita praelocutus est. Ea quippe videtur exsequi peccata quae ab ignorantibt per hoc a nolentibus committuntur. Fortassis ergo aliquo genere locutionis deliquerit dictum est, delictum esse d
Abbreviated transcription (Latin):
uit antequam cognoscer&. siue quia fecit quod iura¬
uit . & cognouit postea quia non fuit faciendum neq:
iuran dum. & confesus fuerit: peccatum uero quo pecca¬
uit. idest peccatũ quod peccauit. locutio ẽ enim. Quod
autem addidit aduersus ipsum. quid intelligitur:
nisi aduersus ipsum peccatum confessus fuerit. Idẽ
confitendo peccatũ accusauerit. & affer& de his pro
his quȩ deliquit. dño ꝓpeccato quo peccauit. feminã
ab ouibus agnam. usitata locutione agnam feminam
dicit. quasi possit eẽ non femina. aut caprã decapris
sicut agnam de ouib: quasi possit eẽ auti agnande ouibus
aut capra nisi de capris : Nonnulla autem questio est.
immo non parua. quid sit quod assidue dicit. Post hoc
autẽ cognouerit. & deliquerit. quasitunc fiat delictũ
cum fuerit cognitum. anpotius. nisi quia procognito sa¬
tis fieri non potest: sed nonait. Post hoc autem cognoue¬
rit & penituerit cum: Quid ergo est post hoc cogno

Expanded text:
uit, antequam cognosceret, siue quia fecit quod iurauit, antequam cognosceret, siue quia fecit quod iurauit et cognouit pojurandum: et confessus fuerit peccatum pro quo peccavit, id est, peccatum quod peccavit: locutio est enim. Quod autem addidit, adversus ipsum, quid intelligitur, nisi adversus ipsum peccatum confessus fuerit, id est, confitendo peccatum accusaverit? Et offeret pro his quae deliquit domino, pro peccato quo peccauit feminam ab ouibus agnam — usitata locutione agnam feminam dicit, quasi possit esse non femina — aut capram de capris, sicut agnam de ouibus, quasi possit esse aut agna nisi de ouibus aut capra nisi de capris. nonnulla autem quaestio est, immo non parua, quid sit quod assidue dicit: post hoc autem cognouerit et deliquerit, quasi tunc fiat delictum, cum fuerit cognitum. an potius quia nisi pro cognito satisfieri non potest? sed non ait: post hoc autem cognouerit et paenituerit eum. qu
Abbreviated transcription (Latin):
legis dictionẽ: ñ nisi inmunda sunt . .II. Item quod
ait anima quecumq iurauerit. distinguens labus male¬
facere aut bene facere. queritur quid dixerit. diftingens:
assidue quippe hoc uerbum ponit scripeura: Unde ẽ &
illud. Reddam uotam ea. quȩ distinxerunt labia mea
Itemdicitur adechi elem cum dicam iniquo moste mori¬
cris. & tu non distinxifti. neque locutus es: Item scriptũ
est siqua indomo patris sui constituta uouerit uotum.
distinguens labiis suis aduersus animam suam: uidetur
ergo ista diftinctio. quasi definitio ẽẽ. qu a secernitur
aliquid ac&eris. quȩ solo dicto nontentur: Sicergo ac¬
cipiantur tamquam dictum. siȩ anima quȩ iurauerit. de¬
finies labiis male facere aut bene facere. secundũ omnia
quȩ definierit homo cum iure iurando. & latuerit eum. Idest
nesciens faciendum esse uel non faciendum. iurauerit facere.
& idcognouerit. & peccauerit unum ex his. sue qua iura¬

Expanded text:
legis distinctionem nonnisi inmunda sunt. Item quod legis distinctionem nonnisi inmunda sunt. Item quod ait: anima quaecumque iurauerit distinguens malefacere aut benefacere, quaeritur quid dixerit "distinguens". assidue quippe hoc uerbum ponit scriptura. unde est et illud: reddam uota mea, quae distinxerunt labia mea; item dicitur ad Ezechielem: cum dicam iniquo: morte morieris; et tu non distinxisti neque locutus es; item scriptum est: si qua in domo patris sui constituta uouerit uotum, distinguens labiis suis aduersus animam suam. uidetur ergo ista distinctio quasi definitio esse, qua secernitur aliquid a ceteris, quae solo dicto non tenentur. sic ergo accipiantur, tamquam dictum sit: anima quae iurauerit, definiens labiis malefacere aut benefacere, secundum omnia quae definierit homo cum iureiurando, et latuerit eum — id est nesciens faciendum esse uel non faciendum iurauerit facere — et id cognouerit. et peccauerit unum ex his — siue quia iura
Abbreviated transcription (Latin):
dixit offerri agnam uel capram: An ꝓomnibus sup᷑
dictis hoc sacrificiũ opost& intellegi: Uoluit enim pri¬
us omnia enumerare. & sic inferre. quosacrificio pos¬
sit expiari : sed in eis omnibus sup᷑ dictis generibus
peccatoꝵ. sunt quȩdam propt̃ locutionum modos.
sub obscure posita. sicuti est quod ait mosticinũ ium̃¬
torum : ea enim quȩ grece CtΕΝe appellantur pleriq
nostroꝵ iumenta interprȩtatisunt. quod nomen in lati¬
na consu& udine eorum animalium est. quorũ laborib
adiuuamur. maxime inpostandis oneribus. sicuti sunt
equi asini muli. cameli & siquid huius modi: quȩ uero
greci CTeNI uocant. tam late intelleguntur . vt omnia
aut prope omnia peccora. istonomine concludantur:
& ideo nongenere locutionis uelut PAEONACMO ADdi¬
tum ẽ greco. inmundorum cũ dicer&ur iumentorum.¬
qũo sunt &iam munda pecora. quȩ CTENE appellant᷑:
quȩ autẽ iumenta usus latinus appellat. secundum

Expanded text:
dixit offerri agnam uel capram? an pro omnibus supra dixit offerri agnam uel capram? an pro omnibus supra dictis hoc sacrificium oportet intellegi? uoluit enim prius omnia enumerare et sic inferre quo sacrificio possint expiari. sed in eis omnibus supra dictis generibus peccatorum sunt quaedam propter locutsubobscure posita, sicuti est quod ait, morticinum jumentorum. Ea enim quae graece κτήνη appellantur, plerique nostrorum jumenta interpretati sunt; quod nomen in latina consuetudine eorum animalium est, quorum laboribus adjuvamur, maxime in portandis oneribus, sicuti sunt equi, asini, muli, cameli, et si quid hujusmodi: quae vero Graeci κτήνη vocant, tam late intelliguntur, ut omnia aut prope omnia pecora isto nomine concludantur. Et ideo novo genere locutionis, velut πλεονασμῷ, additum est in graeco, immundorum, cum dicerquoniam sunt etiam munda pecora, quae xtrjvrj appellantur. quae autem iumenta usus latinus appellat, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tiam hominis. ab omni inmundicia cuius quam. sitetige¬
rit. inquinabitur. & lauerit eum. Post quam autem
cognouerit . & deliquerit: neq: hic sacrificium proisto
genere peccati quid offeratur commemorauit. Sed ad¬
huc adiecit & ait. Anima quȩ cumq iurauerit : diftin¬
guens labis male facere aut bene facere. secundum
omnia quȩ cumq difuinaerit homocum iure iurando.
& latuerit eum . & id cognouerit. & peccauerit unum
ex his. & confessus fuerit peccatũ pro quo peccauit.
aduersus ipsum: his om nib sine aliqua interpositio¬
ne sacrificii. nonexis s& explicatis. adiungit & dicit.
It affer& ꝓhis quȩ deliquit. dño propeccato quo pec¬
cauit. feminam abouibus agnam. aut capram decapris
propeccato. & ex orabt ꝓeo sacerdos propeccato. &
remittetur illi peccatũ. Quidest ergo quod ꝓtacito
cuius quam piurio & pro eo quod tangitur mosticinũ
uel aliquid inmundum. nullũ sacrificium cõmemora¬
uit : ꝓeo uero peccato ubi falsum quisq nesciens iurat.

Expanded text:
tia hominis, ab omni immunditia ejus, quam si tetigerit inquinabitur, et latuerit eum, post hoc autem cognouerit et deliquerit. neque hic sacrificium pro isto genere peccati quod offerretur commemorauit, sed adhuc adiecit et ait: anima quaecumque iurauerit distinguens labiis malefacere aut benefacere secundum omnia quaecumqeum, et id cognouerit, et peccauerit unum ex his, et confessus fuerit peccatum, pro quo peccauit aduersus ipsum. his omnibus sine aliqua interpositione sacrificii conexis et explicatis adiungit et dicit: et offeret pro his quae deliquit domino, pro peccato quo peccauit, feminam ab ouibus agnam aut capram de capris pro peccato; et exorabit pro eo sacerdos pro peccato et remittetur illi peccatum. quid est ergo, quod pro tacito cuiusquam periurio et pro eo, quod tangitur morticinum uel aliquid inmundum, nullum sacrificium commemorauit, pro eo uero peccato, ubi falsum quisquam nesciens iurat,
Abbreviated transcription (Latin):
qua dringentis annis. Illud autem interpositum intelle
gatur & inseruitutem redigent eos. & nocebunt illis. Ita
ut adqua dringentos annos ista interpositio non pertine¬
at. In extrema enim parte annorum summae huius. hoc
ẽ post mortem ioseph. factum ẽ ut in aegypto populus dĩ¬
duram per ager& seruitutem
Quid est quod ait cum de pascha preciper&. erit tibi
insigno super manum tuam An intellegitur. super
opera tua id est quod praeferre debeas operibus tuis
Pertin& enim pascha propter occisionem ouis. ad fidem
xp̃i & sanguinem quo redempti sumus Haec autem
fides operibus praeponenda ẽ. ut sit quod ammodo suꝑ
manum aduersus illos qui inoperibus legis gloriabantor.
Dequa reapostolus loquitur & multum agit qui fidem
operibus sic ante ponitut exilla pendeant operabona.
atque abea praeueniantur . non ut ipsa uelut meritis
bonorum operum retribui uideatur : Illa enim ad gra¬

Expanded text:
quadringenquadringengatur: et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. in extrema enim parte annorum summae huius, hoc est post mortem loseph, factum est, ut in Aegypto populus dduram perageret seruitutem. Quid est quod ait, cum de pascha praeciperet: <et> erit tibi in signo super manum tuam? an intellegitur super opera tua, id est quod praeferre debeas operibus tuis? pertinet enim pascha propter occisionem ouis ad fidem Christi et sanguinem, quo redemti sumus. haec autem fides operibus praeponenda est, ut sit quodam modo super manum aduersus illos, qui in operibus legis gloriabantur. de qua re apostolus loquitur et multum agit, qui fidem operibus sic uult anteponi, ut ex illa pendeant opera bona atque ab ea praeueniantur, non ut ipsa uelut meritis bonorum operum retribui uideatur. illa enim ad gra
Abbreviated transcription (Latin):
anni quadringenti quinq: Cum ergo de quadringen¬
tis triginta. de traxeris uiginti quinq. qui sunt apro¬
missione usque ad natum isaac. non mirum ẽ si quadrin¬
gentos &quinq: Annos summa solida quadringentos
uoluit appellare scriptura. quae sol& tempora ita nuncu¬
pare . ut quod de summa perfectioris numeri paululum
excrescit. aut infra ẽ. non computentur. Nonitaq quod
At inseruitutem redigent eos & nocebunt illis. ad qua¬
dringentos annos referendum ẽ tamquam per totannos
eos habuerint. inseruitute. sed referendi sunt quadrin¬
genti anni adid quod dictum ẽ. peregrinum erit semex
tuum interra non propria. Quia siue interra chanaan
siue inaegypto peregrinum erat illud semen. Ante quam
hereditatem sumerent terram expromissione dĩ. quod
factum ẽ postea quam exaegypto liberati sunt: ut yper¬
baton hic intellegatur. & ordo uerborum sit. sciendo
scies quia peregrinum erit semen tuum interra ñ propria.

Expanded text:
anni quadringenti quinque. cum ergo de quadringenanni quadringenti quinque. cum ergo de quadringentis triginta detraxeris uiginti quinque, qui sunt a promissione usque ad natum Isaac, non mirum est, si quadringentos et quinque anuos summa solida quadringentos uoluit appellare scriptura, quae solet tempora ita nuncupare, ut quod de summa perfectioris numeri paululum excrescit aut infra est non conputetur. non itaque quod ait: in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ad quadringentos annos referendum est, tamquam per tot annos eos habuerint in seruitute: sed referendi sunt quadringenti anni ad id quod dictum est: peregrinum erit semen tuum in terra non propria, quia siue in terra Chanaan siue in Aegypto peregrinum erat illud semen, antequam heredifactum est posteaquam ex Aegypto liberati sunt; ut hyperbaton hic intellegatur et ordo uerborum sit: sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria
Abbreviated transcription (Latin):
aetatis eius anni. centum decem fuerunt: Cum itaq
adducentos quindecim annos accesserunt septua¬
ginta unum. fiunt anni ducenti octoginta sex
Restant centum quadraginta quatuor uel quinq
quibus intellegitur. seruisse inaegypto populus isra
hel post mostem ioseph His annis quantum multipli¬
cari potuerint. si fecunditas hominis consideretur
adiuuante illo qui eos uoluit ualde multiplicari. repe¬
ritur. non ẽẽ mirum. quod insexcentis milibus peditũ
egressus ẽ populus exaegypto. excepto c&ero appa¬
ratu. ubi & seruitia erant. & sexus muliebris. & inbel¬
lis aetas. Quod ergo dixit ds̃ ad abraham. sciendo
scies quia peregrinum erit semen tuum interra
non propria. & inserui tutem redigent eos. & nocebuNT
illis qua d ringentis annis. non sic accipiendum est.
tamquam in illa durissima seruitute. qua dringen¬
tos annos dipopulus fuerit: Sed quia scriptum est.
inisaac uocabitur tibi semen. exanno natiuitatis isaac.
usque annum egressionis exaegypto. computantor

Expanded text:
aetatis ejus anni centum decem fuerunt. Cum itaque ad ducentos quindecim annos accesserint septuaginta unum, fiunt anni ducenti octoginta sex. Restant centum quadraginta quatuor vel quinque quibus intelligitur servisse in Aegypto populus Ishel post mortem Ioseph. his annis quantum multiplicari potuerint, si fecunditas. hominis consideretur, adiuuante illo qui eos uoluit ualde multiplicari, reperitur non esse mirum quod in sescentis milibus peditum egressus est populus ex Aegypto excepto cetero adparatu. ubi et seruitia erant et sexus muliebris et inbellis aetas. Qscies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis quadringentis annis, non sic accipiendum est, tamquam in illa durissima seruitute quadringentos annos dei populus fuerit; sed quia scriptum est: in Isaac uocabitur tibi semen, ex anno natiuusque annum egressionis ex Aegypto conputantur
Abbreviated transcription (Latin):
Et diuid& uobis uelamen inter medium scm. & inter mediu
quo nunc loquitur . Inquat tuor columnis extentum
epistola loquitur. quia ubi arcba testimonii. ibi scm
scõrum. hoc ẽ in tus ultra uelum foris aũ mensa & can¬
delabrum &cetera. quae paulo ante dixit que madmo¬
dum fierent. scã dicta sunt. & non scã scõrum Et signi¬
sicari foris uetus testamentum. in tus aũ nouum. cum
sit utrumq inlectione ueteris testamenti. & expres¬
sum operibus. et significatione figuratum Ac per
hoc in scĩs. figura ẽ figurae . quia figura ẽ ueteris testa¬
menti in scĩs aũ scõrum figura ẽ ipsius ueritatis. quia
figura ẽ noui testamenti Totum quippe uetus testamen¬
tum in his rebus & celebrationibus quae ita obseruanda

Expanded text:
Et diuidet uelamen uobis inter medium sancti et inter medium quo nunc loquitur. in quattuor columnis extentum. epistula loquitur. quia ubi arca testimonii, ibi sanctum sanctorum, hoc est intus ultra uelum. foris autem mensa et candelabrum et cetera quae paulo ante dixit quemadmodum fierent, sancta dicta sunt et non sancta sanctorum. et significatur foris uetus testamentum, intus autem nouum, cum sit utrumque in lectione ueteris testamenti et expressum operibus et significatione figuratum. ac per hoc in sanctis figura est figurae, quia figura est ueteris testamenti; in sanctis autem sanctorum figura est ipsius ueritatis, quia figura est noui testamenti. totum quippe uetus testamentum in his rebus et celebrationibus, quae ita obseruanda
Abbreviated transcription (Latin):
cique dnm respondisse:
n eo quod dñs respondit rebeccȩ. duogentes inutero tuo sunt.
& duo populi deuentre tuo separabuntur & populus populũ
superabit . & maior serui& minori : spiritali intellegentia. car¬
nales inpopulo dĩ significantur. per maiorẽ filiũ. & spiritales
perminorẽ : quia sicut dicit apostolus. non prius quod spiritale :¬
sed quod animale. postea spiritale: sol& & sic intellegi hoc
quod dictũ ẽ. ut inesau figuratus sit maior populus dĩ. hoc ẽ
israheliticus secundũ carnẽ. ꝑ ia cobaut figuratus sit ipse
ia cobsecundum spiritalẽ ꝓgeniem : sed &iamꝰ istorica ꝓpri&a¬
te hoc responsum inuenitur eẽ compl&um. ibi populus israhel
hoc ẽ ia cobminor filius. superauit idumeos. hoc ẽ gentẽ quam ꝓ¬
pagauit esau. eosq fecerunt tributarios ꝑ nauid. qđ diu fue¬
runt usq ad regẽ subquo idum ei rebellauerunt. & iugum is¬
rahelitarum idumei aceruice sua deposuerunt. secundum ꝓ¬

Expanded text:
eique dominum respondisse. eique dominum respondisse. n eo quod dominus respondit Rebeccae: duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur; et populus populum superabit et maior seruiet minori, spiritali intellegentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ipse Iacob secundum spiritalem progeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellauerunt et iugum Israhelitarum Idumaei a ceruice sua deposuerunt secundum p
Abbreviated transcription (Latin):
Iuod de rebecca scriptũ ẽ quia uent interrogare dñm
cumgestirent puerperia inutero eius. Queritur quoierit :¬
non enimerant tunc ꝓph&ȩ aut sacerdotes secundũ or dinẽ
tabernaculi uel templidñi: quo ergo ierit . merito mou& :¬
nisi forte ad locũ ubi aram constituerat abraham: sed illic
quomodo responsa dentur. omnnotac& scriptura. utrũ per
aliquẽ sacerdotẽ : quod incredibile ẽ: sierat. non fuisse no¬
minatũ & nullũ ibi omnino sacer dotẽ aliquorũ factacẽ
mentione: anforte ibi cũ orando allegassent desideria sua.
dormierunt in loco ut ꝑ somniũ monerentur : anadhuc uiue¬
bat melchisedech cuius tanta fuit excellentia. ut a non nul¬
lis dubit&ur. utrũ homo. angelus fuerit: anerant aliquita¬
les &iam illo tempore homines dĩ. inquib poss& ds̃ int̃ro¬
gari : quicquidorũẽ : & siquid aliud quod me forte ne cõ¬
memorarẽ prȩter terierit. mentiri tamenscriptura ñ
potest. quȩ dixit rebeccã isse ad interrogandum dñm

Expanded text:
uod de Rebecca scriptum est, quia uenit interrogare dominum, cum gestirent puerperia in utero eius, quaeritnon enim erant tunc prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi uel templinisi forte ad locum ubi aram constituerat Abraham; sed illic quomodo responsa dentur, omnino tacet Scriptura, utrum per aliquem sacerdotem, quod incredibile est, si erat non fuisse nominatum, et nullam ibi omnino sacerdotum aliquorum factam esse mentionem. An forte ibi cum orando alligassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc vivebat Melchisedech? cujus tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur utrum homo an angelus fuerit. An erant aliqui tales etiam illo tempore homines dei, in quibus posset deus interrogari? quidquid horum est et si quid aliud quod me forte, ne commemorarem, praeterierit, mentiri tamen scriptura non potest, quae dixit Rebeccam isse ad interrogandum dominum
Abbreviated transcription (Latin):
gere ꝓhibitũ. Sic ergo ꝑmissus ẽ aliquid inde ines¬
cam sumere. quomodo transiens ut hoc solum caperet
quod ftat inuescendo c̃sumer& non qd inusus reponer&
Et terra non uenundabitur in ꝓfanationem. Alii codices
habent in confirmationem quam mendo sitatem in al¬
terutris prius ingreco accidisse arbitror propt̃ uer¬
bisimilem sonum. BEB LOSIS enimprofanatio dicitur
BEBE LOSIS. autem confirmatio. Sed ille sensus apestus ẽ
& terra non uenun dabitur in profanationem. Id est nequis
auder& terram quam accepit adõ uendere ꝓfanis
qui ea utantur adimpietatem cultumq deorũ alie¬
norum atq falsorum. Illud autem sub obscurum est
nouenun dabitur terra in confirmationem quod puto non
intellegendum nisineita uenditio confirm&ur. Ut eam
non recipiat uenditor tempore remissionis sicut precep¬
tum ẽ quod uero sequitur utriq sensui potest congrue¬

Expanded text:
gere prohibitum. sic ergo permissus est aliquid inde in esgere prohibitum. sic ergo permissus est aliquid inde in escam sumere, quomodo transiens, ut hoc solum caperet quod statim uescendo consumeret, non quod in usus reponeret. Et terra non uenumdabitur in profanationem. alii codices habent "i n confirmationem"; quam mendositatem in alterutris prius in graeco accidisse arbitror propter uerbi similem sonum; βεβήλωσις enim profanatio dicitur, βεβαίωσις; autem confirmatio. sed ille sensus apertus est: et terra non uenumdabitur in profanationem, id est ne quis auderet terram, quam accepit a deo, uendere profanis, qui ea utantur ad inpietatem cultumque deorum alienorum atque falsorum. illud autem subobscurum est: non uenumdabitur terra in confirmationem. quod puto non intellegendum, nisi ne ita uenditio confirmetur, ut eam non recipiat uenditor tempore remissionis, sicut praeceptum est. quod uero sequitur utrique sensui potest congrue