comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum est. hoc decebit: quod nec futurum ẽ
si non decebit. Resurgent gͥ scõrum corpora
sine ullo uicio. sine ulla deformitate: sicut
sine ulla corruptione. onere. difficultate: in
quib tanta facilitas quanta felicitas erit:
ꝓpter quod & sp̃ualia dicta sunt: cum ꝓcul
dubio corpora sint futura non sp̃s: Sed sic̃
nunc corpus animale dicitur. qđ tam̃ corpꝰ
corpus tamen non sp̃s erit. Proinde qͣntũ
attinet ad corruptionẽ. quȩ nunc aggrauat
animã.& uitia quib caro aduersus sp̃m con¬
cupiscit. tunc nonerit caro. s corpꝰ: quia &
cȩlestia corpora ꝑhibentur.
Iropter quod dictum ẽ. caro & sanguis
regnũ dei non possidebunt: & tanqͣm ex¬
ponens quid dixerit. neq corruptio inqͥt
incorruptionẽ possidebit. Qđ prius dixit¬
caro & sanguis.hoc posterius dyxit corrup¬
dio: & quod prius dixit regnũ dei. hoc poste¬
rius incorruptionẽ: Qnͣtum autem attinet
ad sub̾am. etiam tunc caro erit: ꝓpter quocd

Expanded text:
rum est, hoc decebit, quia nec futurum est, si non decebat. Resurgent ergo sanctorum corpora sine ullo vitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate. In quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritalia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut tunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, corpus, tamen non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nunc aggravat animam, et vitia quibus caro adversus spiritum concupiscit, tunc non erit caro, sed corpus, quia et coelestia corpora perhibentur.quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixitcaro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius, incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. Propter quod
Abbreviated transcription (Latin):
saluos fieri: ñ qđ nullus hominũ esset. quẽ
saluũ fieri nollet. qui uirtutes miraculor¬
noluit facere. apud eos quos dicit acturos
fuisse penitentiã si fecisset: s ut om̃s homi¬
nes omne genus humanũ hominũ intelli¬
gamus.ꝑ quascunq differentias distribu¬
cum: reges. priuatos. nobiles. & ignobiles.
sublimes. humiles. doctos indoctos. integri
corporis.debiles. ingeniosos.tardicordes. fo¬
tuos. diuites. pauꝑes. mediocres. mares. fe¬
minas. infantes. pueros. adolescentes. iuue¬
nes. seniores. in linguis omnib. in morib
omnib in artib omnib in ꝓfessionib om¬
nib. in uoluntatũ & conscientiarũ uarietate

Expanded text:
salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum var
Abbreviated transcription (Latin):
uel illud uolentes qđ ds̃. uel aliud uolen¬
tes quam ds̃. dei ommipotentis uoluntas semꝑ
inuicta ẽ: quȩ mala esse nunqͣm potest:.Quȩ
etiam cum mala irrogat iusta ẽ: & ꝓfecto
nec nisi uolens ꝗuicqͣm facit: & omnia que¬
cunq uult facit. . Cxiiii.
eꝑhoc cum audimus & in sacris litteris
legimus qđ uelit om̃s homines saluos fieri:
qͣmuis certum sit nobis. non õs homines saluo
fieri. tam̃ non ideo debemꝰ oĩpocentissime dei
uoluntati aliquid derogare: s: ita intelligere
qđ scriptum ẽ qui omnes homines uult sal¬
sit hominũ. nisi quẽ saluũ fieri uelit: s quocd
nullus fiat nisi quẽ uelit ⁊ & ideo sit rogandus
ut uelit: quia necesse est fieri si uoluerit.Cxu.¬
U orando quippe apłs aiebat deo. cũ hoc
diceret: Sic enim intelligimus & qđ in ȩugło
scriptumẽ. qui illuminat omnẽ hominem:
ñ quia nullus ẽ hominũ qui ñ illuminet᷑:
s quia nisi abipso nullus illuminat᷑: Aut
certe sic dictum ẽ qui om̃s homines uult

Expanded text:
l illud quod Deus, vel aliud volentium quam Deus, omnipotentis voluntas semper invicta est, quae mala esse nunquam potest, sive etiam dum mala irrogat justa est; et profecto nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. Ac per hoc cum audimus, et in sacris litteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salsit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult
Abbreviated transcription (Latin):
am ds̃ quasdam uoluntates suas utiq bo¬
nas implet ꝑ malorũ hominũ uoluntates¬
malas: sicut ꝑ iudeos maliuolos.bona uolunta¬
tantum bonũ factumẽ: ut apłs petrus qͣndo
id fieri nolebat. sathanas ab ipso qui occidi
uenerat diceret᷑ Quam bonȩ apparebant
uoluntates piorũ fideliũ. qui nolebant apłm
illum pati uolebat: ꝓ annuntianda fide. xp̃i.
exercens martyrem xp̃i: Neq enim istam
bonam uoluntatẽ suam impleuit ꝑ xp̃ia¬
norũ uoluntates bonas. s ꝑ iudeoꝵ malas:
& ad eum ꝑtine bant potiꝰ qui nolebant
qđ uolebat. quã illi ꝑ quos uolentes fac¬
tumẽ qđ uolebat: qͥa idipsũ qͥdem. s ipse ꝑ
eos bona. illi autẽ mala uoluntate fecerunt:

Expanded text:
am Deus quasdam voluntates suas, utique bonas implet per malorum hominum voluntatesmalas: sicut per Judaeos malevolos bona voluntatantum bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, satanas ab ipso qui occidi venerat diceretur . Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostillum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas: et ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona,
Abbreviated transcription (Latin):
magnum in re magna. aut paruũ in re
parua: tamen semꝑ est malũ: Quis enim
nisi errans malum neget. approbare falsa
ꝓ ueris. aut improbare uera ꝓfalsis ÷ aut
bonus est. qđ ẽ erroris: & aliud est ex hoc
malo aliud malum non pati: si nichil no¬
ceat homo malus qui est putatus bonus:
Itemq aliud est ipsam uiam putare quȩ
non ipsa: & aliud est ex hoc erroris malo
aliquid boni consequi: uelut est ab insidus
malorũ hominũ liberari: XXUI.
est. cum homo de malo homine bene sen¬
tit. qualis sit nesciens: aut ꝓ eis que per
sensus corporis capimꝰ. occurrunt nobis si¬
milia. quȩ sp̃u tamqͣm corpore. aut cor¬
pore tanqͣmispũ sentiunt᷑: quale putabat
esse apłs petrus. qndo se eristimabat uisũ
uidere. repente de claustris & uinculis per
angelum liberatus: aut in ipsis reb cor¬
poreis lene putatur esse qł asꝑum ẽ aut

Expanded text:
magnum in re magna, aut parvum in re parva, tamen semper est malum. Quis enim nisi errans malum neget, approbare falsa pro veris aut improbare vera pro falsis, aut us est, quod est erroris; et aliud est ex hoc malo aliud malum non pati, si nihil noceat homo malus, qui est putatus bonus. Itemque aliud est ipsam viam putare, quae non est ipsa; et aliud est ex hoc erroris malo aliquid boni consequi, velut est ab insidiis malorum hominum liberari. es: cum homo de malo homine bene sentit, qualis sit nesciens; aut pro eis quae per sensus corporis capimus, occurrunt similia, quae spiritu tanquam corpore, aut corpore tanquam spiritu sentiuntur; quale putabat esse apostolus Petrus, quando existimabat se visum videre, repente de claustris et vinculis per angelum liberatus : aut in ipsis rebus corporeis lene putatur esse quod asperum est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ tuũ. fiat uoluntas tua sicut in cȩlo
& interra : qđ ñ absurde qͥdam intellexert̃
in sp̃u & corpore omnino sine fine retinen¬
cimus augentur in nobis: ꝑfecta uͦ quod
in alia uita sperandũ est semꝑ possidebunt᷑.
Qđ uͦ dicimus panem nr̃m cotidianũ da no¬
bis hodie. & dimitte nobis debita nr̃a. sicut

Expanded text:
num tuum, et fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra. Quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinencimus, augentur in nobis. Perfecta vero quod in alia vita sperandum est semper possidebuntur. Quod vero dicimus: Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; et: Dimitte nobis debit
Abbreviated transcription (Latin):
sint quidam religiosi: quibus nemo
prauoꝵ audeat in faciem derogare.
Alia ergo intelligenda est quȩ immani¬
o & magis noxia est. quam ñ made¬
rialis intorquet seueritas: sed uitioꝵ
gignit aduersitas. Dum enim contra
humilitatem suꝑbia : contra dñi dimo¬
rem manis gla ÷ contra uerã religionẽ
simulatio ÷ contͣ subiectionẽ oppugnat
contemptus : dũ contͣ fraternã congra¬
tulationem inuidia ÷ contͣ dilectionẽ
odium ÷ contra libertatẽ iustȩ correp¬
donis detractio : contͣ pacientiam ira:
contͣ mansuetudinem ꝓderuia: contͣ
satisfactionẽ cumor ÷ contͣ spiritale
gaudium scł̃i tristicia: cont uirtutis
exercicium corpor uel ignauia ÷ contͣ
firmã stabilitatẽ dissoluta uagatio ÷ contͣ

Expanded text:
sint quidam relipravorum audeat in faciem derogare. Alia vero quaedam intelligenda est, quae immanior, et magis noxia est, quam non materialis intorquet severitas, sed vitiorum gignit adversitas. Dum enim contra humilitatem superbia, contra Dei timorem inanis gloria, contra veram religionem simulatio, contra subjectionem pugnat contemptus, contra fraternam congratulationem invidia, contra dilectionem odium, contra libertatem justae correctionis detractio, contra patientiam ira, contra monsuetudinem protervia, contra satisfactionem tumor, contra spirituale gaudium saecularis vita, contra virtutis exercitum torpor vel ignavia, contra firmam stabilitatem dissoluta
Abbreviated transcription (Latin):
remꝰ: statim hoc uidit apl̃s. atq subiecit:
dere. ne multo amplius inde tͥ dñetur: Q
cum audimus.si sp̃u actiones carnis morti¬
ficaueritis. uiuetis: ñ hoc tantũ bonũ sp̃ui
nr̃o quasi ꝑ seipsum possit. ista tribuamꝰ.
dã istũ ne carnalẽ sensũ sp̃u mortuo potius

Expanded text:
remus, statim hoc uidit apostolus atque subiecit: remus, statim hoc uidit apostolus atque subiecit: dere, ne multo amplius inde tibi dominetur. et cum audimus: si spiritu actiones carnis mortificaueritis, uiuetis, non hoc tantum bonum spiritui nostro, quasi per se ipsum possit ista, tribuamus. nam ne istum carnalem sensum spiritu mortuo potius
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iacob: idest septuaginta quinq homines:
Noli gͦ uiuere scđm teipsum ohomo: Inde
ꝑieras: s quesitus es: Noli inquã uiuere se¬
cundũ teipsum. si inde ꝑieras. & inuentus
es:Noli carnis accusare naturã. qnͣdo audis.
si sed̃m carnẽ uixeritis. moriemini: Si autẽ
dici potuit. & uerissime dici potuit ⁊ si se¬
cundũ uos upceritis moriemini: nam di¬
abolus non habet carnẽ. & tam̃ quia scđm se
ipsum uoluit uiuere ⁊ in ueritate ñ stetit. qͥd
gͦ mirũ si scd̾m seipsum uiuens. cum loqͥtur
mendaciũ de suo loquit᷑ : qđ uerũ de illo
ueritas dixit: Cum gͦ audis. peccatũ uobis
ñ dñabit᷑. noli de te fidere. ut peccatũ tͥ non
dñetur: s de illo cui dicit orans quidam
sc̃s ⁊ itinera mea dirige scdm uerbũ tuũ: ut ñ
dñetur mͥ omnis iniqui tas: Et enĩ ne forte
cum audissem. peccatũ uobis ñ dñabit᷑. nos
ipsos extolleremꝰ. & uirib nr̃is hoc tribue¬

Expanded text:
cum Iacob, id est septuaginta quinque homines. cum Iacob, id est septuaginta quinque homines. noli ergo uiuere secundum te ipsum, o homo; inde perieras, sed quaesitus es. noli, inquam, uiuere secundum te ipsum; si perieras, inuentus es. noli carnis accusare naturam, quando audis: si secundum carnem uixeritis, moriemini. sic enim dici potuit et uerissime potuit: si secundum uos uixeritis, moriemini. nam diabolus non habet carnem et tamen, quia secundum se ipsum uiuere uoluit, in ueritate non stetit. quid ergo mirum, si secundum se ipsum uiuens, cum loquitur mendacium, de suo loquitur? quod uerum de illo ueritas dixit. Cum ergo audis: peccatum uobis non dominabitur, noli de te fidere, ut peccatum non dominetur, sed de illo, cui dicit orans quidam sanctus: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et non dominetur mihi omnis iniquitas. etenim ne fortasse, cum audissemus: peccatum nobis non dominabitur, nos ipsos extolleremus et uiribus nostris hoc tribue
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ autẽ scđm hominẽ ambularet᷑. id est ui¬
ueret᷑: ñ exꝓbrans diceret. scđ̾m hominẽ
ambulatis: Audiat homo opprobriũ: mu¬
tet ꝓpositũ: uitet interitũ: audi homo:
qui fecit hominẽ: Ab eo qui fecit te noli de¬
ficere. nec adte: Homo enĩ dicebat: qui tam̃
ñ scdm hominẽ uiuebat: Non quia idonei
sumꝰ cogitare aliquid anobis.quasi ex no¬
bis metipsis: s sufficientia nr̃a ex deo est:
uide si sedm hominẽ uiuebat: qui ista ue¬
racit᷑ dicebat: ammonens gͦ apłs hominẽ. ne
uiuat scđm hominẽ. ñ hominẽ deo reddit
ẽ & ipse: S ideo dicit᷑ etiã scđm carnẽ uiuere.
cũ ita uiuit:quia & carne sola nominata. in¬
telligit᷑ homo. qđ iam ostendimus. sicut so¬
la anima nominata intelligit᷑ homo. unde
dicit᷑. omnis anima sublimiorib potestatibꝰ
subdita sit: idẽ omnis homo: Et septuagin¬
ta quinq animȩ descenderunt in egyptũ

Expanded text:
liter autem secundum hominem ambularetur, id est uiliter autem secundum hominem ambularetur, id est uiueretur, non exprobrans diceret: secundum hominem ambulatis. agnoscat homo obprobrium, mutet propositum, uitet interitum. audi, homo;qui fecit hominem; ab eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat, qui tamen non secundum hominem uiuebat: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem, hominem deo reddit.est et ipse. sed ideo dicitur etiam secundum carnem uiuere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima nominata intellegitur homo; unde dictum est: omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit, id est omnis homo, et: septuaginta quinque animae descenderunt in Aegyptum
Abbreviated transcription (Latin):
partem hominis uiuit.qua homo ẽ. Hoc est
hȩc disputatio ualet aliquid forte in scolis
debemus aduertere. Eides certe omnino om
minẽ . a uerbo dei assumptũ: ñ utiq sine ani¬
ma rationali. sicut quidam heretici putant:
caro intelligenda est. nisi homo: Et uidebit
omnis caro salutare dei:quid pocest intelli¬
giꝰ. nisi omnis homo: Adte omnis caro ue¬
niet ÷ quid ẽ nisi omnis homo: Dedisti ei
potestatẽ omnis carnis :qͥdẽ nisi omnis ho¬
minis: Ex oꝑib legis ñ iustificabit᷑ omnis
caro: qͥd ẽ ñ nulłꝰ iustificabit᷑ homo: Qđ¬
idem apłs alibi manifestius expͥmens: ñ
inqͥt iustificabit᷑ homo ex oꝑib legis: Corin¬
thios quoq increpat dicens: Nonne carna¬
les estis: & scd̾m hominẽ ambulatis: Cum
carnales eos dixisset. ñ ait scđm cd̃nem am¬
bulatis. s: scdm hominẽ: quia & hoc quid
uoluit intelligi. nisi scdm carnẽ: Quia utiq
siculpabilit̾ quidem scđ̃m carnẽ. laudabi¬

Expanded text:
partem hominis uiuit, qua homo est, hoc est haec disputatio ualet fortassis aliquid in scholis debemus aduertere. fides certe omnium minem a uerbo dei adsumptum, non utique sine anima rationali, sicut quidam haeretici uolunt,caro intellegenda est nisi homo? et uidebit omnis caro salutare dei, quid potest intellegi nisi omnis homo? ad te omnis caro ueniet, quid est nisi omnis homo? dedisti ei potestatem omnis carnis, quid est nisi omnis hominis? ex operibus legis non iustificabitur omnis caro, quid est nisi nullus iustificabitur homo? qidem apostolus alibi manifestius exprimens, non, inquit, iustificabitur homo ex operibus legis. Corinthios quoque increpat dicens: nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? cum carnales eos dixisset, non ait \'secundum carnem ambulatis>, sed: secundum hominem, quia et hoc quid uoluit intellegi nisi secundum carnem? nam utique si culpabiliter quidem secundum carnem, laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
sit ȩqualis. utrumq unus sicut dictum est:
Sed aliud ꝓpter uerbum. & aliud ꝓpter ho
minor: Unus dei filius. idemq hominis filiꝰ:
unus hominis filius.idemq dei filius: non

Expanded text:
sit aequalis, utrumque unus, sicut dictum est: sed aliud propter Verbum, aliud propter homr hominem minor. Unus Dei Filius, idemque hominis filius; unus hominis filius, idemque Dei Filius: non
Abbreviated transcription (Latin):
ds ꝑtinenti ad templum dei. quod edificat᷑
ex diis quos facit non factus ds̃. Acꝑhoc
sp̃s sẽs si creatura non creator esset: ꝓfecto
creatura racionalis esset: Ipsa enim sũma
creatura: & ideo in regula non poneretur
ante ȩccłam: quia & ipse ad ȩccłam ꝑtineret.
in illa eius parte quȩ in cȩlis est: nec haberet
templum. sed etiam ipse templũ esset. Tem¬
xp̃o est. cuius membra templũ habet: Neq
enim aliud templum eius. aliud templum
dei est. cum idem dicat apłs. Nescitis quia tẽ¬
plum dei estis: Quod ut ꝓbaret adiecit: & sp̃s
dei habitat in uobis. Ds̃ gͦ habitat in tem¬
plo suo:non solum sp̃s sc̃s. sed etiam pater
& filius: qui etiam de corpore suo ꝑ quod
factus est caput eccłȩ quȩ in hominib est.
ut sit in omnib ipse principatũ tenens. ait:
quod nullus in ea malus:nec quisqͣm de¬
inceps inde cecidit. aut casurus est: ex quo

Expanded text:
Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factus Deus. Ac per hoc Spiritus sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte quae in coelis est. Nec haberet templum, sed etiam ipse templum esset. TemChristo est, cujus membra templum habet? Neque enim aliud templum ejus, aliud templum Dei est, cum idem dicat Apostolus, Nescitis quia templum Dei estis: quod ut probaret, adjecit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus ergo habitat in templo suo, non solum Spiritus sanctus, sed etiam Pater et Filius, qui etiam de corpore suo, per quod factus est caput Ecclesiae, quae in hominibus est, ut sit ipse in omnibus primatum tenens , ait,quod nullus in ea malus est, nec quisquam deinceps inde cecidit aut casurus est, ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi rationalẽ creaturam ad iherłm libe¬
ram ꝑtinentẽ. post commemorationẽ creato¬
ris id est summȩ illius trinitatis fuisse sub¬
dendam: qm̃ quicquid de homine xp̃o dic¬
tum est. ad unitatẽ ꝑsonȩ unigeniti ꝑtinet:
Rectus itaq confessionis ordo poscebat. ut
trinitati subiungeret᷑ eccła. tanqͣm habitato¬
ri domus sua: & deo templũ suum. & condi¬
tori ciuitas sua: quȩ tota hic accipienda est.
ñ solum ex parte qua ꝑegrinat᷑ in terris.a
solis ortu usq ad occasum laudans nomen
dñi. & post captiuitatẽ uetustatis cantans
canticum nouũ: uerum etiam ex illa quȩ
in celis semꝑ ex quo condita est cohesit dño:
nec ullum malum sui casus exꝑta est: Hȩc in
erit consortio ȩternitatis ͥ& nunc una est.
uinculo caritatis: quȩ tota insticuta est ad
colendum unũ dm̃: Unde nec tota. nec ulla
pars eius uult se coli ꝓ deo: nec cuiqͣm esse

Expanded text:
intelligi rationalem creaturam ad Jerusalem libeintelligi rationalem creaturam ad Jerusalem liberam pertinentem , post commemorationem Creatoris, id est summae illius Trinitatis, fuisse subdendam. Quoniam quidquid de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse
Abbreviated transcription (Latin):
Iuob autem modis accipitur qđ.lxII.
uiuos & mortuos iudicabit: siue uiuos in¬
telligamus quos hic nondum mortuos. sed
ad huc in ista carne uiuentes inuenturus est
eius aduentus: mortuos autẽ qui de corpore
priusqͣm ueniat exierunt. uel exituri sunt:
malo: Unde illud est: Qui autem male ege¬
runt: in resurrectionẽ iudicii: Aliqͣndo &¬
in bono: scđm quod dictum est: Ds̃ in nomi¬
ne tuo saluum me fac. & in untute tua iudi¬
ca me: Piudicium dei quippe fit. ipsa bonoꝵ
malorumq diseretio: ut liberandi a malo
non ꝑdendi cum malis.boni ad dexteram
segregentur: Propt̾ quod ille clamat. iudica
me ds̃: & qđ dixerit uelut exponens. &e dis¬
cerne inquit causam meam de gente ñ sc̃ã: lxiii.
um autem de iħu xp̃o filio dei unico dño
nr̃o qđ ad breuitatẽ confessionis ꝑtinet dixe¬
rimus ÷ adiungimus ut scis. credere nos & in
sp̃m scm: ut illa trinitas compleat᷑ quȩ ẽ ds̃.
Deinde scã commemorat᷑ ecclła: Unde datur

Expanded text:
uobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri sunt: malo, unde illud est: Qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii . Aliquando quod dictum est, Deus, in nomine tuo salvum me fac, et in virtute tua judica me . Per judicium quippe Dei fit ipsa bonorum malorumque discretio, ut liberandi a malo, non perdendi cum malis, boni ad dexteram segregentur . Propter quod ille clamabat, Judica me, Deus: et quid dixerat velut exponens, Et discerne, inquit, causam meam de gente non sancta .um autem de Jesu Christo Filio Dei unico Domino nostro, quod ad brevitatem Confessionis pertinet, dixerimus, adjungimus sic credere nos et in Spiritum sanctum, ut illa Trinitas compleatur, quae Deus est: deinde sancta commemoratur Ecclesia. Unde datur
Abbreviated transcription (Latin):
re. Similis est qui obtempat ĩmalo:
ei qui facit malum. facientẽ & obse¬
quentẽ: ꝑpetua pena constringit.
A subditis uenerari magis ꝙͣ. cimeri
studium sit. Subiecti: plus te ue¬

Expanded text:
. Similis est qui obtemperat in malo ei qui agit malum, facientem et obsequentem par poena constringit. 76. A subditis venerari magis quam timeri stude, subjecti plus te re
Abbreviated transcription (Latin):
penditur. Tale erit opus cuũ: qualis
fuerit intentio tua. Qui cũ tristicia
manum porrigit: fructũ remuratioĩs
amittit. Non est miscchia: ubi non est
beniuolendia. Non auferas uni unde

Expanded text:
niam tale erit opus tuum, qualis fuerit intentio tua. Qui cum tristitia manum porrigit, fructum remunerationis amittit. Non est misericordia, ubi non est benevolentia. Non auferas uni, unde
Abbreviated transcription (Latin):
contrahere. & penas ꝓ eis debitas pendere:
an aliud aliquid de re tanta inscripturis
scĩs diligentius ꝑscrutatis. atq tractatis ua¬
leat uel non ualeat repperiri: temere af
in loco & habitu tantȩ felicitatis admissũ
est. ut in uno homine originaliter. atq ut
ita dixerim radicabilit᷑ totum genus huma¬
nũ dampnaret᷑. non soluitur ac diluitur:
non opus esset renasci.U.

Expanded text:
contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affin loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur, non solvitur ac diluitur nnon opus esset renasci.
Abbreviated transcription (Latin):
magnũ est ut eo mutaret᷑ & conuerteretur
in necesitatem mortis humana natura: rep¬
ꝑiunt᷑ sicut supra disserui plura peccata: &
alia parentũ. quȩ & si ita non possunt mu¬
tare naturã: tam̃ reatu obligant filios: nisi¬
ed de peceatis aliorũ parentũ quib ab¬
ipso adam usq ad patrem suum ꝓgenitorib
merito disceptari potest. utrum omniũ ma¬
lis actib & multiplicatis delictis originalib
qui nascitur implicet᷑: ut tanto peius qͣnto
posterius quisq nascatur: an ꝓpterea deus
interciam & quartam generationẽ de pecca¬
tis parentũ eorum posteris comminet᷑. quia
iram suam qͣntum ꝑtinet ad ꝓgeneratorũ
culpas non extendit ulterius moderatione
miserationis suȩ: ne illi quib regenerationis
gr̃a non confertur.nimia sarcina in ipsa
ȩterna sua dampnatione premerent᷑. sicoge¬
rent᷑ ab initio generis humani omniũ pre¬
cedentium parentũ suoꝵs originalit̾ peccata

Expanded text:
magnum est, ut eo mutaretur et converteretur magnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, Sed de peccatis aliorum parentum, quibus abipso Adam usque ad patrem suum pro generationibus merito disceptari potest utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus, qui nascitur implicetur, ut tanto pejus, quanto posterius quisque nascatur. An pin tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: illa quippe diuina sententia. reddã
peccata patrum infilios eorũ: Tenet utiq¬
eos anteqͣm ꝑ regenerationẽ ad testamentũ
nouum incipiant ꝑtinere: qđ destamentũ
ꝓphabatur. cum diceretur ꝑ iezechielẽ ꝓpħã¬
non accepturos filios peccata patrum suoꝵ:¬
nec ulterius futurã in isrł parabolam illã.
patres nr̃i manducauerunt uuam acerbã:
& dentes filiorũ obstupuerunt. Ideo enim
quisq renascitur: ut soluat᷑ in eo quieqͥd
peccati est. cum quo nascitur: Nam pecca¬
ta que male agendo postea cõmittunt᷑. pos¬
sunt & penitendo sanari: sicut etiam post
baptismũ fieri uidemus: Acꝑhoc non est
instituta regeneratio. nisi quia uiciosa est
generatio: usqadeo. ut etiam de legitimo
matrimonio ꝓcreatus dicat. in iniquitatib
cato. cum & hoc recte dici posset: s iniquita¬
tes & peccata dicere maluit: quia & in illo
uno qđ in om̃s homines ꝑtransiit. atq tã

Expanded text:
dicitur. Illa quippe diuina sententia "Reddam dicitur. Illa quippe diuina sententia "Reddam peccata patrum in filios" tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Nouum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur cum dicitur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibuscato, cum et hoc recte dici posset: sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam
Abbreviated transcription (Latin):
uitulum fecerint: de quo dixerunt. Hii sunt
dii ui isrł. qui eduxerunt te de t̾ra egypti&
hic plurarẽ ponentes ꝓ singulari:. Iii.¬
uamuis & in illo peccato quo ꝑunum
hominẽ intrauit in mundum. & in omnes
homines ꝑtransut. ꝓpter quod etiam par¬
uuli baptitantur. possint intelligi plura pes¬
cata: si unum ipsum in sua quasi membra
singula diuidatur: Nam & suꝑbia illic: quia
homo in sua potius esse quam in dei potesta¬
te cdilexit: Et sacrilegium: quia deo non cre¬
didit Homicidiũ: quia se precipitauit in
mortem: E formeatio sp̃ualis: quia integͥtas
mentis humane.serpentina suasione corrup¬
ta est: E furtum: quia cib ꝓhibitus usur¬
patus est: Et auaritia. quia plusqͣm sufficere
illi debuit appetunit: & siquid aliud in hoc
uno admisso. diligenti consideratione inue¬
arentum quoq peccatis paruulos obliga¬
ri.non solum primorũ hominũ.sed etiam
suorũ de quib ipsi natisunt. ñ imꝓbabilit᷑

Expanded text:
vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem ponentes pro singulari. mvis et in illo peccato, quod per unum hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibpatus est cibus; et avaritia, quia plus quam sufficere illi debuit appetivit, et si quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poteParentum quoque peccatis parvulos obligari non ssuorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiiiter
Abbreviated transcription (Latin):
ed ideo etiam ipsi mori plerũq .li.
peccato dicuntur. cum ꝓculdubio non uni
sed multis peccatis omnibq moriantur.
quȩcunq tam ꝓpria commiserunt. uel cogi¬
tatione. uel locutione. uel oꝑe:quia etiam ꝑ
singularẽ numerum pluraris numerus sig¬
nificari solet: sicut ait ille. uterumq arma¬
to milite complent: qͣmuis hoc multis mi¬
litib fecerint: E in nr̃is litteris legitur: Ora
gͦ ad dñm ut auferat a nobis serpentem:
non ait serpentes quos patiebatur popłs.
ut hoc diceret: & innumerabilia talia: Cum
uꝰͦ & illud originale unum plurali numero
significat᷑: qͣndo dicimus in peccatorũ remis¬
sionem baptitari paruulos. nec dicimus in
remissionẽ peccati: illa est e contrario locutio.
quam ꝑ pluralem significat᷑ numerus singu¬
laris: Sicut in eugłio herode mortuo dictum
est: mortui sunt enim qui querebant animã
pueri: Non dictum est mortuus est. Et in ero¬
do. fecerunt inquit sibi deos aureos. cum unũ

Expanded text:
ed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecumque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum
Abbreviated transcription (Latin):
omne hominũ genus intelligere possumus.
Uel si quocunq aliomͦ intelligi pocest. dum
tamen credere non cogamur aliquid omni¬
potentẽ fieri uoluisse. factumq non esse:
qui sine ullis ambiguitatib. siue in cȩlo. si¬
ue in terra. sicut ueritas cantat. omnia que¬
cunq uoluit fecit: ꝓfecto facere non uolu¬
I quodcunq non fecit..CxuII.

Expanded text:
omne hominum genus intelligere possumus: omne hominum genus intelligere possumus: et quocumque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse; qui sine ullis ambiguitatibus, si in coelo et in terra, sicut eum veritas cantat, omnia quaecumque voluit, fecit, , profecto facere noluit quodcumque non fecit. C
Abbreviated transcription (Latin):
omnes gentes saluos fieri hommes uelit.
Et ideo faciet:quia omp̃s uelle inaniter non
ꝑotest. quodcunq uoluerit:
receperat enim apłs ut oraretur ꝓ omnib
hominib: non specialiter addiderat ꝓ regib
& his qui in sublimitate sunt: qui putari
poterant fastu & suꝑbia seculari. fidei xp̃i¬
anȩ humilitatẽ abhorrere. Promde dicit.
hoc enim bonum ẽ coram saluatore nr̃o deo:
idest ut etiam ꝓtalib oretur. Statim ut
desperationẽ tolleret addidit: qui omnes
homines uult saluos fieri. & inagnitionẽ
ueritatis uenire: Hoc quippe ds̃ bonũ rudi¬
cauit: ut orationib humiliũ dignaretur
salutẽ prestare sublimiũ: qđ utiq ium in¬
demus impletum: Isto locutionis mͦ. & dñs
est locutus in eugłio: ubi ait phariseis:
Decimatis mentam. & rutam: & omne holus
Neq enim pharisei & quecunq aliena: & om¬
niũ ꝑ omnes terras alienigenarũ omnia
olera decimabant: Sicut hic gͦ omne olus.
omne olerũ genus: ita illic omnes homines.

Expanded text:
omnes gentes salvos fieri homines velit, et ideo faciat, quia omnipotens velle inaniter non potest quodcumque voluerit? Praeceperat enim Apostolus ut oraretur pro omnibus hominibus, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatore nostro Deo, id est, ut etiam pro talibus oretur; statim ut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam demus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes homines,
Abbreviated transcription (Latin):
mortifero errore: qđ ex parte animarũ ꝑ¬
tineat ad xp̃m. ex parte corporũ ad diabo¬
lum: Quid adhec dicit doctor gentiũ in
fide & ueritate: Nescitis inquit. quia corpo¬
ra ur̃a membra sunt xp̃i: De sexu masculi
& feminȩ quid dicit filius ꝑditionis: quod
uterq sexus. non ex deo sit s ex diabolo:
Quid ad hȩc dicit uas electionis: Sicut in¬
quit mulier ex uiro. &uir ꝑ mulierẽ: Oĩa
autem ex deo: De carne quid dicit sp̃s im
nec dei s inimici ereatura: Quid ad hȩc di
autem membra corporis cum sint multa.
Posuit inquit ds̃ m̃bra singulũ qđ̃q eorum
in corpore ꝓut uoluit: Item paulopost. ds̃
inquit temperauit corpus.ei cui deerat ma¬
iorẽ honorẽ dans. ut non essent seissure in
corpore: Sed idem ipsum ut ꝓinuicẽ sollicita

Expanded text:
mortifero errore? quod ex parte animarum pertineat ad Christum, ex parte corporum ad diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium in fide et ueritate? nescitis, inquit, quia corpora uestra membra sunt Christi? de sexu masculi et feminae quid dicit filius perditionis? quod uterque sexus non ex deo sit, sed ex diabolo. quid ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit, mulier ex uiro ita et uir per mulierem, omnia autem ex deo. de carne quid dicit per Maninec dei, sed inimici creatura. quid ad haec dicautem membra corporis cum sint multa, posuit, inquit, deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ facultates cũ dispensatione pauꝑib erogare:
Melius ẽ ꝓ intentione sequendi dñm insimul do¬
nare & absolutũ sollicitudine egere cum xp̃o:¬
Maritũ duarũ post baptismũ matronarũ cle¬
ricũ ñ ordinandũ: Neq eum qui unã quidẽ
s concubinã ñ matronã habuit: Nec illumqͥ
uiduã & repudiatã uel meretrice in matrimo

Expanded text:
 facultates cum dispensatione pauperibus erogare. Melius est pro intentione sequendi Dominum insimul donare, et absolutum sollicitudine cum t baptismum matronarum clericum non ordinandum. Neque eum qui unam quidem, sed concubinam, non matronam habuit. Nec illum qui viduam, aut repudiatam, vel meretricem in matrimo
Abbreviated transcription (Latin):
nec ds̃ mutaretur in humanã subam as¬
sum̃do hominẽ. nec homo in diuinã.glo¬
rificatus in dm̃. quia mutatio uel uersibili
iuncta trinitas. sine seꝑatione distincta: a¬
tus ẽ gͦ deifilius ex homine & ñ ꝑ hominẽ.
ĩ est nonex uiri coitu sicut ebion dicit.
s carnẽ ex uirginis corpore trahens. & non
de cȩlo secum afferens.sicut marcion.ori
genes. & euthices affirmant: Neq in fanta¬
pus uerũ. ñ tantũ carnẽ ex carne. sicut mar¬
tinianus. s uerus ds̃ ex diuinitate. & uerus
homo ex carne unus filius in diuinitate uer

Expanded text:
nec Deus mutaretur in humanam substantiam, assumendo hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum: quia mutatio vel versibilitsancta Trinitas, sine separatione distincta. Natus est ergo Dei Filius ex homine, et non per hominem: id est, non ex viri coitu, sicut Ebion dicit; sed carnem ex virginis corpore trahens, et non de coelo secum afferens, sicut Marcigenes, et Eutyches affirmant, neque in phantapus verum, non tantum carnem ex carne sicut Marcianus sed verus Deus ex divinitate, et verus homo ex carne: unus filius in divinitate, Ver
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi pecca: ubi dm̃ esse nescis. Uidet oc¬
culta: qui fecit absconsa. Nemo pocest
semecipsum effugere. Et si etiam te
non dampnat publica fama: condẽp¬
nat ꝓpria conscientia. Nulla pena gͣ¬

Expanded text:
Ibi pecca, ubi Dominum esse nescis. Videt occulta qui fecit abscondita; et etiam semetipsum effugere, et si te non damnat publica fama, condemnat propria conscientia: nulla poena gr
Abbreviated transcription (Latin):
loꝵ.R espue sermones impudicos: fu¬
co polluitmentẽ: & facile agitur quod
libenter auditur. Hoc ꝓferatur ex labiiˢ:
quod aures non polluat audientis.
& qualis sermo ostenditur. talis animꝰ
dis: os loquit᷑. Reice uerbum quod
non edificat audentes: qua qui oci¬
osum uerbum non reprimit. cito¬
ad noxia transit. Paulatim crescũt
uitia: & dũ parua non cauemus. in
irreprehensibilis: sit expectationi
libet: sed quod oportet. De malo¬
alieno os cuum non comquines: ñ
detrahas peccanti sed condole: & qđ
in aliis detrahis. in te potiꝰ ꝑcimesce.
Numquam detrahes: si ceipsum bene
Nec casu nec studio loquaris falsũ: quia
os quod mencitur occidit animã. Per
nullam fallaciam: uitam alicuius defen¬
das. Non sis in uerbis facilis: & ĩ opib
In curpibus: tocum muta decretum.

Expanded text:
Respue sermones impudicos, futo polluit mentem: et facile agitur, quod libenter auditur. Hoc proferatur ex labiis, quod t qualis sermo ostenditur, talis animus ur. Retice verbum quod non aedificat. Auris quae otiosa verba non reprimit, ad noxia cito transit. Paulatim crescunt vitia, et dum parva non cavemus, in irreprehensibilis, sit exspectationi non quod libet, sed quod oportet. Dmalo os tuum non coinquines: numquam detrahas peccanti, sed condole: quod in aliis detrahis, in te potius pertimesce. Numquam profecto detrahes, si te ipsum bene Nec casu, nec studio loquaris falsum: quia os quod mentitur occidit animam . Per nullam fallaciam vitam alicujus defen. Non sis in verbis facilis, et in opere In turpe votum muta decretum.
Abbreviated transcription (Latin):
mul dulcis est.⁊ aut amarusͥ nullum
corpus simul ubi album ibi & nigrum:
nullum simul ibi deforme ubi formosum:
Et hoc in multis & pene in omnib contͣrus
reperit᷑: ut in una re simul esse non possint:
Cum autem bona & mala nullus ambigat eẽ
contraria: ñ solum simul eẽ possunt: s etiã
mala omnino sine bonis. & nisi inbonis ẽẽ ñ
possunt: qmuis bona sine malis possint:

Expanded text:
mul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint
Abbreviated transcription (Latin):
entem. non ex eorum numero de quib đr.
ubi sapiens. ubi scriba. ubi conquisitor huius
scłi. nonne stultam fecit ds̃ sapientiã huius
mundi: sed ex eoꝵ de quib scriptum est.
multitudo sapientiũ sanitas est orbis t̾ra¬
rum. & quales uult apłs fieri quib dicit:
Uolo autem uos sapientes quidem esse in bo¬
no: simplices autem in malo: Sicut enim ne¬
mo a seipso esse. ita etiam nemo a seipso sa¬
piens esse potest: sed illo illustrante de quo
scriptũ est: Omnis sapientia a dño deo est:
Habes hoc in libro sc̃ĩ iob Nam ibi legitur
qđ ipsa sapientia dixerit homini: ecce pietas
est sapientia: Si autem queras quam dixerit
eo loco pietatem: distinctius in greco repꝑies
theosebiañ: quod est dei cultus: Dicit᷑ enĩ
referatur ad colendũ dm̃ Sed nichil est
cõmodius illo nomine quo euidenter dei
cultus expressus est: cum quid esset homi¬
nis sapientia diceretur: Queris ne aliquid
dici breuius. qui petis ame ut breuit᷑ mag¬

Expanded text:
entem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ! sed ex eorum de quibus scriptum est, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum ; et quales vult Apostolus fieri, quibus dicit, Volo autem vos sapientes quidem esse in bono, simplices autem in malo . Sicut autem nemo a se ipso esse potest; ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed ab illo illustrante, de quo scriptum est, Omnis sapientia a Deo est . CAPHabes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter mag
Abbreviated transcription (Latin):
la somniat᷑. s una omniũ. Et si id resurgere
dicit᷑. qđ cadit. caro gͦ nr̃a in ueritate resurget.
sic̃ inueritate cadit : Et ñ scđm origenẽ ĩmu¬
tatio corpoꝵ erit idẽ aliud nouũ corpus pro
carne.s eadem caro corruptibilis que cadit.¬
resurget incorruptibilis: Tam iustoꝵ quam
iniustoꝵ caro incorruptibilis resurget. ut
erit resurrectio: Si omniũ erit . gͦ om̃s mori
dñet᷑. & maneat illud pͥuilegiũ in dño quod
de eo specialit᷑ dicit᷑: Non dabis sc̃m tuũ ui¬
donẽ: Hanc rationẽ maxima patrũ turba
tradente suscepimꝰ: Uerũ quia sunt & alii
adeque catholici & eruditi uiri qͥ credunt
anima in corpore manente ĩmutandos ad
incorruptionẽ & ĩmortalitatẽ eos qui in ad

Expanded text:
 somniatorum, sed una omnium. Et si id resurgere dicitur quod cadit, caro ergo nostra in veritate resurget, sicut in veritate cadit. Et non secundum Origenem immutatio corporum erit, id est, aliud novum corpus pro carne; sed eadem caro corruptibilis, quae caditro corruptibilis tam justorum quam injustorum caro incorruptibilis resurgit: ut erit resuiis dominetur: et maneat illud privilegium in Domino, quod de eo specialiter dicitur: Non dabis sanctum tuum vitionem. Hanc rationem maxima Patrum turba tradente suscepimus. Verum quia sunt et alii aeque catholici, et eruditi viri, qui credunt, anima in corpore manente, immutandos ad incorruptionem et immortalitatem eos qui in ad
Abbreviated transcription (Latin):
tanto excellentes ingenio: flagͣntes studio:
habundantes ocio: & quȩdam humana con¬
iectura inuestigantes : quedam uͦ historica
exꝑientia ꝑscrutantes: & in eis quȩ se inuenis¬
se głantur plura opinantes potius quam

Expanded text:
tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se inveniss
Abbreviated transcription (Latin):
nichil aliud quam sperant᷑: Iam de amore
quid dicam. sine quo fides non prodest:
Spes uero sine amore esse non potest: Deniq
tremiscunt :nectam̃ sꝑant uel amant: sed
potius quod nos speramus. illi credendo
uenturum esse formidant: Propt̃ quod &
apłs paulus fidem quȩ ꝑ dilectionẽ ope¬
ratur approbat atq commendat: quȩ utiq
sine spe non potest esse: Proinde nec amor
sine spe est. nec sine amore spes: nec utrũq¬
credendum sit quod ad religionẽ ꝑtineat.
non rerum natura ita rimanda est: quemad¬
modum abeis quos phisicos greci uocant:
ne aliquid de ui. & numero elementorum:
de meatu atq ordine. & defectib syderum.
& figura cȩli: de generib & de naturis ani¬
malium.fructicũ. lapidum. fontium. flumi¬
num. montium: de spacus locorũ & tempo¬
rum: de signis ĩminentiũ tempestatũ. & aliis
sequentib ÷ de his reb quas illi uel inuene¬
runt. uel inuenisse se existimant. xp̃ianus
ignoret: quia nec ipsi omnia repererunt.

Expanded text:
nihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Deniquedunt et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant, sed potius quod speramus et amamus, credendo venturum esse formidant. Propter quod et apostolus Paulus, fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrcredendum sit quod ad religionem pertineat, non rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt
Abbreviated transcription (Latin):
tantes resurrectionẽ corporis sui. ut ad inte¬
gram & ꝑpetuã beatitudinẽ cum ipso parit᷑
immutent᷑. sicut & peccatoꝵ anime in infernũ
subtimore posite expectant resurrectionẽ sui
etiã si in ultimo uite sp̃u admissoꝵ peniteat.¬
& publica lamentatione peccata ꝓdant᷑: Quia
ꝓpositum dei quo decreuit saluare qđ ꝑierat
stat ĩmobile: & ideo quia uoluntas eiꝰ ñ muta¬
tur siue emundatione uite si tempꝰ concedit᷑.

Expanded text:
t ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur, sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae exspectant resurrectionem sui etiam si in ultimo vitae spiritu admissorum poeniteat, et publica lamentatione peccata prodantur, quia propositum Dei, quo decrevit salvare quod perierat, stat immobile; et ideo quia voluntas ejus non mutatur, sive emendatione vi
Abbreviated transcription (Latin):
In resurrectione ex mortuis sexus forma ñ mu¬
tabit᷑. S uir mortuus resurget in forma uiri.
& femina in forma femine. carens sexu tam̃ huiꝰ
uite. tantũ conditione: ñ sp̃e naturali. ne ñ sit
uera resurrectio.si ñ id resurgit quod cadit:
sub debito p̾uaricationis ade tenebant᷑. donec
auctoritate dñi ꝑ indebitam eiꝰ mortẽ de serui¬
li conditione liberarent᷑. ¶ Post ascensionẽ
dñi ad celos omniũ sc̃oꝵ anime cum xp̃o st̃.

Expanded text:
In resurrectione ex mortuis sexus forma non mutabitur: sed vir mortuus resurget in forma viri: et femina in forma feminae non carens sexu, sed tamen hujus vitae tantum conditione, specie naturali: ne non sit vera resurrectio: si non id resurgit, quod cadit.sub debito praevaricationis Adae tenebantur, donec auctoritate Domini per indebitam ejus mortem de servili conditione liberarentur. Post ascensionem Domini ad c