comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plangebat. Quis hoc dicat: Quo¬
separatione diuinitatis moritu¬
rum clamasse affirmat. si d̃s ab
homine non recesserat: Quid gͦ:
Non potuit diuinitas humanita¬
tẽ &̃ scd̃m aliquid deseruisse. in
quantum uidelicet eam potes¬
tati inimicoꝵ expositam ad tem¬
pus ñ defendit. & scđ̃m aliquid
non deseruisse. inquantũ scili¬
cet etiam tunc ab eaͭ p̃sentiam
maiestatis non recessit: Uereliqͥt
illis. s illam non dereliquit. Dere¬
liquit illis. s sibi non derelinquit.
Dereliquit quia auxilium non con¬
tulit: s non dereliquit: quia pre¬
sentiam non abstulit. Subtraxit
ꝓtectionem: s ñ separauit unio¬
nem. Separauit se foris. ut adde¬
fensionem contra inimicos non
ad ẽẽt. s non separauit se intꝰ ut
illi ad unionẽ ꝑsonȩ deẽẽt. Sic gͦ de¬
reliquit ut non adiuuaret. s ñ
dereliquit ut recederet. Uado
ꝑuiam mecũ ꝑgis. paritͥ ambula¬
mus. securus sum. quasi amicum
mecum habens. Uenit hostis meꝰ

Expanded text:
plangebat. Quis hoc dicat? Quoplangebat. Quis hoc dicat? Quoseparatione divinitatis moriturum clamasse affirmat, si Deus ab homine non recesserat? Quid ergo? Non potuit divinitas humanitatem, etiam secundum aliquid deseruisse, in quantum videlicet eam potestati inimicopus non defendit, et secundum aliquid non deseruisse, in quantum scilicet etiam tunc ab ea per praesentiam majestatis non recessit? Dereliquit illis, sed illam non dereliquit. Dereliquit illis, sed sibi non dereliquit. Dereliquit, quia auxilium non contulit, sed non dereliquit quia praesentiam non abstulit. Subtraxit protectionem, sed non separavit unionem. Separavit se foris ut ad defensionem contra inimicos non adesset, sed non separavit se intus, ut illi ad unionem personae deesset. Sic ergo dereliquit ut non adjuvaret, sed non dereliquit ut recederet. Vado per viam, mecum pergis, pariter ambulamus. Securus sum quasi amicum mecum habens. Venit hostis meus
Abbreviated transcription (Latin):
tem quide comitando ꝑduxit. &e
inmorte quando maiori ꝑiculo
iam inminente maius auxilium
necessarium erat deseruit: Qua¬
re gͦ tantoꝑe mercennarus im¬
ꝓperat qđ lupo ueniente oues
quas custodire debuerant. fugi¬
entes deserunt: cum ipse unicã
illam ouem. & agnũ illum ouis
uirginis filium. quẽ ñ solum
custodiendũ. s & głificandũ sus¬
cepit: lupo ueniente deseruit:
Ouis pͥus de pastore secura. ueniente
lupo ñ timuit dicens. uenit enĩ
pͥnceps mundi huius: & in me ñ
habet quicquã. Nunc autẽ apas¬
tore derelicta causando & conque¬
rendo clamat. Quare dereliquisti
me: Solus homo fuit. & ds non
fuit. & iam ds homo ñ fuit. quia
iam abhomine recesserat ds. nec
homo d̃s fuit. qui adhuc uiuus
incruce pendens adõ derelictus
fuit. Iam non solum gͦ in morte.
s ante mortẽ diuinitas ab homi¬
ne recesserat. quando homo ad¬
huc homo dm̃ a se recessisse. ac ꝑ
hoc ut isti aiunt dm̃ se noneẽ

Expanded text:
tem quidem comitando perduxit, et tem quidem comitando perduxit, et in morte, quando majori periculo jam imminente, majus auxilium necessarium erat, deseruit. Quare ergo tantopere mercenariis improperat, quod lupo veniente oves quas custodire debuerant, fugientes deserunt, cum ipse unicam illam ovem, et agnum illum ovis Virginis filium, quem non solum custodiendum, sed etiam glorificandum suscepit, lupo veniente, deseruit? Ovis prius de pastore secura, veniente lupo non timuit dicens: « Venit princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam . » Nunc autem a pastore derelicta causando et conquerendo clamat: « Quare dereliquisti me? » Solus homo fuit, et Deus non fuit, et jam Deus homo non fuit, quia jam ab homine recesserat Deus; nec homo Deus fuit, quia adhuc vivus in cruce pendens, a Deo derelictus est. Jam non solum ergo in morte, sed ante mortem divinitas ab homine recesserat, quando homo adhuc homo a se recessisse Deum, ac per hoc, ut isti aiunt, Deum se non esse
Abbreviated transcription (Latin):
serit. Id̃o dix̃ quia clamat homo
seꝑaratione diuinitatis moriturꝰ.
S uidete quod dicitur. Si enim agi¬
tur de illa separatione diuinita¬
tis. ꝓ qua xp̃c homo incruce cla¬
mabat. illa utiq iam facta erat.
Non enim derelinquendum. s dere¬
lictum iam ¶ ꝥtestabatur dicens.
Ds meus ut quid dereliquisti me:
Sigͦ de illa separatione diuinitatis
agitur. iam recesserat ds̃ quando
homo incruce pendens derelictũ
se ado uociferabatur. Et utiq ao¬
do sic d̾s ab eo recesserat. Respon¬
deant gͦ.Simors ẽẽ non poterat.
nͥ pͥus uita discederet. quomͦ uita
causabatur. Si gͦ in hac recessio¬
ne di &e in hac diuinitatis separa¬
tione aillam quȩ int̾ diuinitatẽ
humanitatẽ. constabat unionẽ
ꝑsonȩ solutam dicunt. fuit qđdã
tempus quando. xp̃c adhuc uiuus
homoerat. & d̃s non erat.Si quiᷤ
hoc dicat:Quis sane fidi concor¬
dans ñ abhorreat dõ imponere.
qđ assumptũ hominẽ usq ad mor¬

Expanded text:
serit. Ideo dixit, quia clamat homo serit. Ideo dixit, quia clamat homo separatione divinitatis moriturus. Sed videte quid dicitur; si enim agitur de illa separatione divinitatis pro qua Christus homo in cruce clamabat, illa utique jam facta erat. Non enim derelinquendum, sed derelictum jam se protestatur dicens: « Deus meus ut quid dereliquisti me? » Si ergo de illa separatione divinitatis agitur, jam recesserat Deus, quando homo in cruce pendens, derelictum se a Deo vociferabatur, et utique, addo sic Deus ab eo recesserat. Respondeant ergo. Si mors esse non poterat nisi prius vita discederet, quomodo vita causabatur. Si ergo in hac recessione Dei, et in hac divinitatis separatione illam quae inter divinitatem et humanitatem constabat unionem personae solutam dicunt, fuit quoddam tempus quando Christus adhuc vivus homo erat et Deus non erat. Sed quis hoc dicat? Quis sanae fidei concordans non abhorreat Deo imponere quae assumptum hominem usque ad mor
Abbreviated transcription (Latin):
uidam putauerunt carnis in¬
Smn morte diuinitatẽ a xp̃o xp̃o.
homine recessisse. & mortẽ homi¬
nis aliud quã separationem diuini¬
tatis acarne ñ fuisse. Inueniunt enĩ
quȩdam u̾ba. inquib ita dictum
ẽẽ uidetur. & inuenientes eusmo¬
di littere adherent. ñ ꝑtingentes ad
uidetur dicere in expositione psal¬
mi illiꝯ quem ipse dñs in passiõe
de se scriptũ ẽẽ ostendit. dicens. Is̃
ds meus ut quid dereliquisti me:
Suꝑ hunc gͦ locum ambrosius ita
dicit. Clamat homo separatione
diuinitatis moriturus. & alia quȩ¬
dam quasi ad ipsum ꝓbandum
adducta. qr scilicet d̾s uita ẽ. & uͥ
uita fuit. mors ẽẽ ñ potuit. Ae ꝓp¬
t̾ea nͥ uita pͥus recessisset. mors ueni¬
re non potuisset. Scriptum qͥppe
ẽ quia iħc clamans magna uoce
dix̃. Ds meus. ds meus. ut quid
dereliquisti me: Clamat homo
se derclictum ẽẽ ado. & conqueri¬
tur dm̃ ase recessisse. & quasi ido
se moriturũ eẽ. qđ ds ab ipso reces¬

Expanded text:
uidam putaverunt in morte divinitatem a Christo homine recessisse, et mortem hominis aliud quam separationem divinitatis a carne non fuisse. Inveniunt enim quaedam verba in quibus ita dictum esse videtur, et invenientes hujusmodi litterae adhaerent, non pertingentes ad videtur dicere in expositione psalmi illius quem ipse Dominus in passione de se scriptum esse ostendit: « Deus meus, Deus meus, ut quid me dereliquisti? Super hunc locum Ambrosius ita dicit: Clamat homo separatione divinitatis moriturus, et alia quaedam quasi ad ipsum probandum adducta: quia scilicet Deus vita est, et ubi vita fuit, mors esse non potuit; ac propterea nisi vita prius recessisset mors venire non potuisset. » Scriptum quippe est quia Jesus clamans magna voce dixit: « Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me . » Clamat homo se derelictum a Domino, et conqueritur Deum a se recessisse, et quasi ideo se moriturum esse, quod Deus ab ipso reces
Abbreviated transcription (Latin):
fecꝰtum naturȩ fecit. quo nemo
carnẽ suam odio habet. cuius
malum aliquando ex ratione
sustinere potest. amare autẽ
nũquã potest. Sic itaq in xp̃o
scdm affectum naturȩ quẽ anima
incarne & ꝓcarne habuit. uo¬
luntas quedã erat. scđm quã &
mortẽ. & dolorem:⁊ passionem hor
quodam loco constituta. uolunta¬
tem carnis subiectam ꝑ rationẽ
moderabatur. & uoluntati patͥs
suꝑori ꝑobedientiam subiciebat᷑

Expanded text:
fectum naturae fecit, quo nemo fectum naturae fecit, quo nemo carnem suam odio habuit, cujus malum aliquando ex ratione sustinere potest; amare autem nunquam potest. Sic itaque in Christo secundum affectum naturae quem anima in carne et pro carne habuit, voluntas quaedam erat, secundum quam et mortem et dolorem, et passionem horrquodam loco constituta, voluntatem carnis subjectam, per rationem moderabatur, et voluntati Patris superiori per obedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
corruptionẽ passibilitatis porta¬
uit & sola mortua fuit. quando
in cruce sine anima uita sua pe¬
pendit. & sola sepulta fuit. quando
anima cum ipsa insepulchro mor¬
tua iacente non fuit. Et tam̃xͨ
hoc totum qđ sola caro fecit. uera¬
citer & ipse fecit qui ꝑdiuinita¬
tem suam ꝑsonalit̾ presens erat
incarne & cum earne sua quȩ boc
tasse dicit᷑. siue affecꝰtum aut de¬
siderium uł timorẽ habuisse di-¬
citur. scđm solam animã hȩc ha¬
buisse intelligit᷑. quia sola ani¬
ma hȩc habuit & ipse ꝑ animã
ueracit᷑ habuit. cuius diuinitati
ipsa anima ꝑsonalit̾ unita fuit.
abuit quippe anima illa scđ̃m
affectus naturȩ cum quib assump¬
ta fuit. & desiderium &e gaudiũ.
& dolorem. & timorem passionis
ꝓcarne sua. quȩ omnia ad tempꝰ
rationabilit ad missa sunt. potes¬
tate facientis. & uoluntate paci¬
entis. Et cum timuit pęnã suȩ
carnis & doloremresiigit scđ̃m af¬

Expanded text:
corruptionem passibilitatis portacorruptionem passibilitatis portavit; et sola mortua fuit, quando in cruce anima sine vita sua pependit. Et sola sepulta fuit, quando anima cum ipsa in sepulcro mortua jacente non fuit. Et tamen Christus hoc totum quod sola caro fecit, veraciter et ipse fecit, qui per divinitatem suam personaliter praesens erat, in carne, et cum carne quae hoc tasse dicitur sive affectum aut desiderium, vel timorem habuisse dicitur, secundum solam animam hoc babuisse intelligitur; quia sola anima hoc habuit, et ipse per animam veraciter habuit cujus divinitati ipsa anima personaliter unita fuit, habuit quippe anima illa secundum affectus naturae cum quibus assumpta fuit, et desiderium et gaudium, et dolorem et timorem passionis, pro carne sua; quae omnia ad tempus rationabiliter admissa sunt, potestate facientis et voluntate patientis. Et cum timuit poenam suae carnis et dolores refugit, secundum af
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝓpt̾ solam animã aił ꝓpt̾ so¬
lam carnem. Cum homo dicit᷑
homo. dicit᷑ ꝑsona. Cum dicit᷑
id qđ ẽ in homine dicit᷑ qđ ẽ in
ꝑsona. Dicitur quippe homo sa¬
piens. & ñ dicit᷑ tam̃ ꝓpt̾ totum
qđ ẽ homo. s ꝓpt̾ partẽ quȩ ẽ in
homine quia sapientia non in
Item cum dicit᷑ homo candidus
aut niger. non ꝓpt̾ totum qđ ẽ.
homo dicit᷑. s ꝓpt̾ partẽ quȩ ẽ
inhomine. quia candor & nigu¬
do ñ manima & carne ẽ. s in so¬
la carne. Et si forte totꝰ homo
hoc ẽẽ dicit᷑. ñ tam̃ ita dicitur quasi
totũ qđ hominisẽ hoc sit .s. quia
bet. totum hoc sit. Dicitur quippe
totus homo albus. quando totũ
corpus hominis album ẽ. non qͥa
totum qđ hominis ẽ albumẽ. sed
quia totum qđ in homine albũ
Cum autẽ mortalis uł mortuus uł
sepultus dicitur. ꝓpt̾ partẽ homi¬
nis dicitur. idẽ solam carnẽ quia
sola caro ⁊ mortalis fuit quando

Expanded text:
est propter solam animam vel propter soest propter solam animam vel propter solam carnem. Cum homo dicitur homo, dicitur persona; cum dicitur id quod est in homine dicitur quod est in persona. Dicitur quippe homo sapiens, et non dicitur tamen propter totum quod est homo, sed propter partem quae est in homine; quia sapientia non in Item cum dicitur homo candidus aut niger, non propter totum quod est homo dicitur, sed propter partem quae est in homine; quia candor et nigredo non in anima et carne est, sed in sola carne. Et si forte totus homo hoc esse dicitur, non tamen ita dicitur, quasi totum quod hominis est hoc sit; sed quia bet, totum hoc sit. Dicitur quippe totus homo albus, quando totum corpus hominis album est; non quia totum quod hominis est album est, sed quia totum quod in homine album Cum autem mortalis vel mortuus vel sepultus dicitur, propter partem hominis dicitur id est solam carnem; quia sola caro et mortalis fuit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
quia xp̃c insepulchro iacuit.
nec tam̃ totus homo insepul¬
chro iacuit. quãius totꝰ homo
fuit. quia anima & caro u̾bo
quia caro enis ibi lacuit. & iccir¬
co u̾bum ꝑsona de cẽ non potu¬
it. uͥ caro erat. quȩ ipsi u̾bo
ꝑsonalit unita fuit. Sic itaq
xp̃c insepulchro fuit quando caro
eius ibi fuit. & totus tam̃ homo
ibi non fuit. quia non anima
& caro simul. s sola caro ibi fu¬
it. Qd autẽ homo dicitur homo.
& ꝑsona homo. ꝓpt̾ totum ho¬
minem dicitur. & ꝓpt̾ totum
qđ hominis ẽ dicit᷑. Non iddico mͦ
qđ homo aparte de humo sump¬
ta de nominat᷑. s cum dicit᷑ homo
& inteligitur ꝑsona. totum qđ ho¬
mo ẽ. atoto dicitur quod hominis
ẽ. Aliud uͦ ẽ cum homo dicit᷑ eẽ id
qđ ẽ homo. atq aliud cum dicit᷑
ẽẽ id qđ ẽ in homine. Cum enim
dicit᷑ ẽẽ homo ꝓpt̾ totũ hominis
c̃ẽ dicitur. id est animã & carnẽ.
Cum uͦ dicitur ẽẽ id qđ ẽ in homi¬
ne ꝓpt̾ partẽ hominis dicit᷑ hoc

Expanded text:
istus in sepulcro jacuit, nec tamen homo totus in sepulcro jacuit, quamvis totus homo fuit; quia anima et caro Verbo quia caro ejus ibi jacuit. Et idcirco Verbum persona deesse non potuit ubi caro crat, quae ipsi Verbo personaliter unita fuit. Sic itaque Christus in sepulcro fuit quando caro ejus ibi fuit, et totus tamen homo ibi non fuit; quia non anima et caro simul, sed sola caro ibi fuit. Quod autem homo dicitur homo, et persona homo, propter totum hominem dicitur, et propter totum quod hominis est dicitur, non id dico modo quod homo a parte de humo sumpta denominatur, sed cum dicitur homo et intelligitur persona totum quod homo est, a toto dicitur quod hominis est. Aliud vero est cum homo dicitur esse id quod homo est, atque aliud cum dicitur esse id quod est in homine. Cum enim dicitur esse homo propter totum hominis esse dicitur, id est animam et carnem. Cum vero dicitur esse id quod est in homine, propter partem hominis dicitur, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& carnem. In sepulchro autem
non totus homo iacuit s pars
hominis tantum caro. Similit
ad infernũ non totus homo des¬
cendit. s pars hominis tantum
anima. Si enim insepulchro to¬
tus homo iacuisse diceret᷑. ꝓfec¬
to acarne mortua anima reces¬
sisse negaretr. Similit si to¬
tus homo adinfernum descendis¬
se diceret᷑. caro utiq parit᷑ cum
anima illuc descendisse affirma¬
retur. Itaq pars hominis tantũ
insepulchro iacuit & non totuᷤ
homo. & dum xp̃c insepulchro
iacuisse dicitur. ꝓpt̾ solam car

Expanded text:
et carnem. In sepulcro autem et carnem. In sepulcro autem non totus homo jacuit, sed pars hominis tantum, hoc est caro. Similiter ad infernum non totus homo descendit, sed pars hominis tantum, hoc est anima. Si enim in sepulcro totus homo jacuisse diceretur, profecto a carne mortua anima recessisse negaretur. Similiter si totus homo ad infernum descendisse diceretur, caro utique pariter cum anima illuc descendisse affirmaretur. Itaque pars hominis tantum in sepulcro jacuit, et non totus homo; et dum Christus in sepulcro jacuisse dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dimidia pars hõ. s totꝰ xp̃c homo.¬
qr idẽ ipse d̃s et hõ Intelligis qͥd di¬
xp̃i u̾bum fuit nec aliqđ excar¬
ne & anima u̾bo quasi expartib
cõpositum totũ fuit. quia totũ
ipsum u̾bum fuit. Ugͦ totum fuit.¬
fuit compositũ expartibꝰ.U par¬
tes fuerunt in toto. totum fuit
ex partibus: Diuinitas autẽ pars
non fuit. ut exipsa totũ eẽt ma¬
ius ipsa. nec inipsa pars fuit.
ut impsa aliquid ẽẽt minus
ipsa. In humanite sola partes
inuenimꝰ & totum expartibꝰ con¬
stat. homo quoddã totum est.
duab partib constans anima
& carne. Iste sunt duc partes ho¬
minis. & in his duab partibꝰ
constat totus homo. Natura di¬
uina simplex ẽ. natura huma¬
na duplex. ꝓpt̾ea partes homi¬
nsduȩ sunt. quia in natura ho¬
minis duo sunt. anima & caro.
U hec duo sunt. totꝰ homo ẽ uͥ al¬
t̾m hoꝵ ẽ. pars hominis est. ꝓp¬
ter hoc gͥ u̾bũ totum hominẽ
assumpsit. quia totũ qđ homi¬
nis erat assumpsit. anima

Expanded text:
dimidia pars homo, sed totus Chrisia idem ipse Deus et homo. Intelligis quid diChristi Verbum fuit, nec aliquid ex carne, et anima, et verbo, quasi ex partibus compositum totum fuit, quia totum ipsum Verbum fuit. Ubi ergo totum fuit, compositum ex partibus? Ubi partes fuerunt in toto et totum fuit ex partibus. Divinitas autem pars non fuit, ut ex ipsa totum esset majus ipsa, nec in ipsa pars fuit, ut in ipsa aliquid esset minus ipsa. In humanitate sola partes invenimus, et totum ex partibus constat. Homo quoddam totum est duabus partibus constans, anima et carne. Istae sunt duae partes hominis, et in his duabus partibus constat totus homo. Natura divina simplex est, natura humana duplex; propterea partes hominis duae sunt. Quia in natura hominis duo sunt: anima et caro. Ubi haec duo sunt, totus homo est. Ubi alterum horum est, pars hominis est. Propter hoc igitur Verbum totum hominem assumpsit; quia totum quod hominis erat assumpsit, animam
Abbreviated transcription (Latin):
adinfernum descendit. s pars
xp̃i tantum anima sola. Aliqͥd
scrupulositatis in currit. Suspec¬
ta quippe sunt hec catholice ue¬
ritati. & non recipit aut approbat
ut dicatur xp̃c non uere in se¬
pulchro iacuise. nec uere aom
fernũ descendisse. Quid enĩ: Si
ido non uere insepulchro iacuit.

Expanded text:
ad infernum descendit, sed pars ad infernum descendit, sed pars Christi tantum, anima sola. Aliquid scrupulositatis incurrit. Suspecta quippe sunt haec catholicae veritati, et non recipit aut approbat ut dicatur Christum non vere in sepulcro jacuisse, nec vere ad infernum descendisse. Quid enim? Si ideo non ver
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa ꝑsona d̃s fuit ꝓpt̾ diui¬
nitatẽ. & homo fuit ꝓpt̾ unitã
ad infernum descendit. s scd̃m
solam animã. quia sola anima
ad infernũ descendit. Et xp̃c ꝑ
sona insepulchro iacuit. s scđm
solam carnem. quia sola caro in
sepulchro iacuit. Et xp̃c ꝑsona
u̾iq fuit. s scđm solam diuini¬
tatẽ. quia sola diuinitas uͥq fuit.
Nec anima insepulchro iacuit.
nec caro adinfernũ descendit ne¬
q caro uł anima uͥq fuit. Corpꝰ
solum insepulchro iacuit. & ꝓp¬
mo insepulchro iacuit. Dicũt
hoc quȩdam scripturȩ quia cũ
xp̃c insepulchro iacuisse dicit᷑.
totum ꝓparte ponitur. qr ñ
totꝰ hõ in sepulchro iacuit. una pars
hominis tantũ corpus. hic in¬
tendite. Non totus homo. s parᷤᷤ
it. Tõtum ꝓparte ponitur. Gͦ
non totum iacuit. s pars. Quid
S xp̃c insepulchro uere iacuisse ddi¬
citur. & ẽ figura dicendi. quia to¬
tum ꝓparte ponitur. & in toto
pars intelligitur. G nec xp̃c uere

Expanded text:
et ipsa persona Deus fuit propter divinitatem, et homo fuit propter unitam ad infernum descendit, sed secundum solam animam; quia sola anima ad infernum descendit; et Christus persona in sepulcro jacuit et secundum solam carnem; quia sola caro in sepulcro jacuit et Christi persona ubique fuit, et secundum solam divinitatem quia sola divinitas ubique fuit. Neque anima in sepulcro jacuit, nec caro ad infernum descendit, neque caro vel anima ubique fuit. Corpus solum in sepulcro jacuit, et propmo in sepulcro jacuit. Dicunt hoc quaedam scri in sepulcro jacuisse dicitur: totum pro parte ponitur; quia non totus homo in sepulcro jacuit, sed una pars hominis tantum corpus. Hic intendite. Non totus homo, sed pars it, totum in parte ponitur. Ergo non totum jacuit sed pars. Quid si Christus in sepulcro jacuisse dicitur, et est figura dicendi qua totum pro parte ponitur, et in toto pars intelligitur. Ergo nec Christus vere
Abbreviated transcription (Latin):
re mortuũ fuisse. quia homo in
isse. quia pars ipsa quȩ iacuit a
toto iam diuisa fuit: G xp̃c uere¬
pultus. uere ad infernum descen¬
dit. & uere incelum ascendit. Q¬
mͦ gͦ totum positum ẽ ꝓ parte.
quando scriptum ẽ xp̃m iacuis¬
se insepulchro: Qđ est totum &
quȩ ẽ pars Totũ enim ad par¬
tes dicitur. & partes ad totum refe¬
runtur. Fortasis gͦ cogitas quasi
tͥa quedam. diuinitatem. animã.
ẽe totum quoddã tribꝰ partibus

Expanded text:
vere mortuum fuisse, quia homo in vere mortuum fuisse, quia homo in isse, quia pars ipsa quae jacuit a toto jam divisa fuit? Ergo Chrpultus; vere ad infernum descendit et vere in coelum ascendit. Quomodo ergo totum positum est pro parte, quando scriptum est Christum jacuisse in sepulcro? Quod est totum, et quae est pars? totum enim ad partes dicitur, et partes ad totum referuntur. Fortassis ergo cogitas quasi tria quaedam: divinitatem, animam, esse totum quoddam tribus partibu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͦ qđ scriptum ẽ quia cum xp̃c
insepulchro iacuisse dicitur. totũ
ꝓparte positum ẽ: An aliud ẽ
totum ꝓparte poni. atq aliud
totum inparte oꝑari:Quando
enim totũ ꝓparte ponitur. ipsũ
quidem totũ nominat᷑. s non ip¬
sum intelligitur. s pars eius sola
ꝓqua ponitur. Quando uͦ totũ
inparte oꝑari dicitur. ipsum
qđ dicit᷑ incelligit᷑. nec ꝓ ipso qđ̃
dicitur aliud intelligitur. quã
uis scđ̃m aliud id est scdm
partem oꝑari intelligat᷑. Quan¬
do enim totum inparte oꝑatur.
ido uere totum oꝑatur. quia &
totum cum parte ẽ. & pars into¬
to ẽ. quando & totum ⁊ parsoꝑa¬
tur. Quando simul sunt. simul
oꝑari possunt. Tunc quippe oꝑa¬
tio partis recte totiꝰ dicitur. qͣn¬
do totiꝰ ẽ. & in toto ẽ ipsa parᷤ
quȩ oꝑ atur. Quando uͦ totum
destructum ẽ. & iam totum ñ
ẽ. non ꝓpͥe totiꝰ dicit᷑. qđ extra
totum pars sola oꝑatur. Quidgͦ.
Numquid scdm hoc dicemus. quã¬

Expanded text:
scriptum est? Quia cum Christus in sepulcro jacuisse dicitur totum pro parte positum est? An aliud est totum pro parte poni, atque aliud totum in parte operari? Quando enim totum pro parte ponitur, ipsum quidem totum nominatur sed non ipsum intelligitur, sed pars ejus sola, pro qua ponitur. Quando vero totum in parte operari dicitur, ipsum quod dicitur intelligitur, nec pro ipso quod dicitur aliud iest secundum partem operari intelligatur. Quando enim totum in parte operatur, ideo vere totum operatur, quia et totum cum parte est, et pars in toto est, quando et totum et pars operatur. Quando simul sunt simul operari possunt. Tunc quippe operatio partis recte totius dicitur, quando totius est, et in tote est ipsa pars quae operatur. Quando vero totum destructum est, et jam totum non est, non proprie totius dicitur, quod extra totum pars sola operatur. Quid ergo? Nunquid secundum hoc dicemus quan
Abbreviated transcription (Latin):
cius cum qua idem una fuerat caro
effectus. Iđ karolo archiepiscopo.
i quis cummatre spuali fu̾it
fornicatus. anathematis ut scitis
perrutitur ictibus. Similiter autẽ
& illum ꝑcutere ꝑmulgamus qui cũ
ea quam de sacro fonte baptismatis
susceperit. aut cum illa quam ante
ep̃m tenuerit. cum sacro crismate
fuerit uncta. fornicationis perpetra¬
uerit scelus. legitimam tamen si
habuerit non dimittere cogatur uxo¬
rm. Ex concilio cabilonensi.

Expanded text:
us cum qua idem una fuerat caro effectus. Idem Carolo archiepiscopo. Si quis cum commatre spirituali fornicatus fuerit, anathematis ut scitis percutitur ictibus. Similiter autem et illum percutere promulgamus, qui cum ea quam de sacro fonte baptismatis susceperit, aut cum illa quam ante episcopum tenuerit, cum sacro chrismate fuerit uncta, fornicationis perpetravit scelus; legitimam tamen, si habuerit, non dimittere cogatur uxorem. Ex concilio Cabilonensi.
Abbreviated transcription (Latin):
uxores in cognitas facie desponsan¬
tibus alias quasdam uiles perso¬
nas dolo subpositas. ubi quidem
si assensum suum postea hii qui do¬
lum passi sunt. facto quod ex inten¬
tione non fecerunt prebere nolue¬
runt. nequaquam coniugium
ratum eẽ debere censemus. Ex in¬
tentione enim factum constat. nec
possunt constringi ad exsequendũ
id quod nec intenderunt cum face¬
rent. nec uoluerunt cum scirent.
seruo nupserit liberum eum
extimans. aut liber ancillam
duxerit liberamputans.postea uͥ
fraus detecta fuerit coniugium
dissolui debeat. Et sunt qui hũc
dolum aliter quam superiorem
iudicandum putant. Nam quia
hic non inpersona sed inqualitate
ꝑsonȩ solum erratur. idcuro scĩta¬
tem matrimonii preuidicare de¬
bere censent. Sed fortasis hoc ma¬
gis ueritati & paci inqua nos uoca¬
uit d̾s conuieniat. ut ubi alterius
ignorantia culpabilis non ẽẽ osten¬
ditur. alterius dolus adlesionem
innocentis in eo quod fraude usur¬

Expanded text:
uxores incognitas facie desponsanuxores incognitas facie desponsantibus, alias quasdam viles personas dolo suppositas, ubi quidem si assensum suum postea ii qui dolum passi sunt, facto, quod ex intentione non fecerunt, praebere noluerint, nequaquam conjugium ratum esse debere censemus. Ex intentione enim non factum constat, nec possunt constringi ad exsequendum id quod nec intenderunt cum facerent, nec voluerunt cum scirent. servo nupserit liberum eum existimans, aut liber ancillam duxerit liberam putans, postea, ubi fraus detecta fuerit, conjugium dissolvi debeat. Et sunt qui hunc dolum aliter quam superiorem judicandum putant. Nam quia hic non in persona, sed in qualitate personae solum erratur, idcirco sanctitatem matrimonii praejudicare debere censent. Sed fortassis hoc magis veritati et paci in qua nos vocavit Deus conveniat, ut ubi alterius ignorantia culpabilis non esse ostenditur, alterius dolus ad laesionem innocentis in eo quod fraude usur
Abbreviated transcription (Latin):
pronepotem & cetera similiter de
patre adfiliam. uel de filia ad patrẽ.
supra infra consideratur. Qua ꝓpt̾
inter eos qui alatere descendunt
gradus consanguinitatis in matrimo¬
nio computatur. Quidam affinita¬
tem quinto gradu terminare uolu¬
erunt. alii usq ad septimum. sicut
& consanguinitatem obseruandam
ẽẽ iudicauerunt. Sp̃ualis autem
germanitas suie propinquitas. hoc
modo custoditur. Nemo commatrẽ
aut filiam sp̃alem uxorem ducere
potest.Simili modo mulier com¬
patri suo aut filio sp̃ali uxor ẽẽ ñ
potest. filius quoq commatrem pa¬
tris. uł filiam sp̃alem uxorem habere
prohibetur. Et similiter filia com¬
patri matris suȩ. aut filio sp̃uali
uxor ẽẽ non potest. In concilio tribu¬
riensi conceditur. ut homo defun¬
cto compatre suo uxorem illus du¬
cat. si ei commater non est. Quod
lier commatre sua uiro illius nube¬
re potest. si ei compater non est. qd
tamen in aliquibus locis in hibitum

Expanded text:
pronepotem, etc. Similiter de pronepotem, etc. Similiter de patre ad filiam, vel de filia ad patrem supra et infra consideratur. Quapropter inter eos qui a latere descendunt, gradus consanguinitatis in matrimonio computantur. Quidam affinitatem quinto gradu terminare voluerunt. Alii usque ad septimum sicut et consanguinitatem observandam esse judicaverunt. Spiritualis autem germanitas sive propinquitas hoc modo custoditur. Nemo commatrem aut filiam spiritualem uxorem ducere potest. Simili modo mulier compatri suo aut filio spirituali uxor esse non potest. Filius quoque commatrem patris vel filiam spiritualem uxorem habere prohibetur. Et similiter filia compatri matris suae aut filio spirituali uxor esse non potest. In concilio Tiburiensi conceditur ut homo, defuncto compatre, suo uxorem illius ducat, si ei commater non est. Quod ncta commatre sua, viro illius nubere potest, si ei compater non est. Quod tamen in aliquibus prohibitum
Abbreviated transcription (Latin):
Potest enim & sic intelligi quia usq
ad septimum quidem prohibentur.
sed inscptimo conceduntur. uel quia
septimus gradus ultimus est inquo
prohibentur. & post quem permit¬
tuntur. Quidam pͥmo gradu po¬
suerunt filios. scđo nepotes. terco
pronepotes. quarto adnepotes.
quinto abnepotes. sexto trinepotes.
septimo trinepotum nepotes.In
hunc modum septem gradus
inprohibitione continentur. Qui
autem patrem & matrem radicem
generationis ẽẽ dicunt filium autẽ
& filiam quasi trumcum genera¬
tionis constituunt. isti in nepotib
primum gradum computandũ
censent. scđm quam acceptionem
ille gradus qui insupcriori dispo¬
sitione septimus fuit. in hac sextꝰ
ẽẽ ostenditur. Gradus consangui¬
nitatis quantum ius tendatur
sursum & deorsum: copulam con¬
iugalem non admittit. sicut de
filio ad matrem & om̃s qui supta
sunt. hoc est auiam. proauiam. &¬
cetera. & de matre ad filium & om̃s
qui infra sunt. hoc est nepotem.

Expanded text:
Potest enim et sic intelligi, quod usque Potest enim et sic intelligi, quod usque ad septimum quidem gradum prohibentur, sed in septimo conceduntur, vel quod septimus gradus ultimus est, in quo prohibentur; et post quem permittuntur. Quidam primo gradu posuerunt filios; secundo, nepotes; tertio, pronepotes; quarto, adnepotes; quinto, abnepotes; sexto, trinepotes; septimo, trinepotum nepotes. In hunc modum septem gradus in prohibitione continentur. Qui autem patrem et matrem radicem generationis esse dicunt, filium autem et filiam quasi truncum generationis constituunt; isti in nepotibus primum gradum computandum censent, secundum quam acceptionem ille gradus qui in superiori dispositione septimus fuit; in hac sextus esse ostenditur. Gradus consanguinitatis quantumvis tendatur sursum et deorsum, copulam conjugalem non admittit, sicut de filio ad matrem et omnes qui supra sunt, hoc est aviam proaviam, etc., et de matre ad filium; et omnes qui infra sunt. Hoc est nepotem
Abbreviated transcription (Latin):
id est consanguinitas. affinitas.
& sp̃alis germanitas. inquibus xp̃i¬
anoꝵ coniugio lex indicta est. Con¬
sanguinitas est inter eos qui iun¬
guntur scđm lineam generis. Af¬
finitas ẽ inter eos qui genere quidẽ
iuncti non sunt. & tamen median¬
te genere sunt sociati. Uerbi gr̃a
filius fr̃is mei. consanguineus me¬
us est. uxor eius quȩ de meo gene¬
re non est. per ipsum qui est de
genere meo affinis michi facta est
& ego illi. Qui ergo de aliena cog¬
natione uxorem ducit. cognatos
suos affines illi facit. & est inter
mulierem & cognatos uiri. siue int̾
iurum & cognatos mulietis. non
quidem consanguinitas sed affinita ᷤ.
in qua similiter ut inconsanguini¬
tate contractus matrimonii prohi¬
betur. Inconsanguinitate usq ad
septimum gradum coniugia uetita
sunt. Quedam tamen scripture in
serto gradu. quędam uͦ in septimo
prohibitionẽ terminare uidentur.
Ambigua est enim locutio cum dicit
quod usq ad septimum gradum con¬
iugia copulari non permittuntur.

Expanded text:
id est consanguinitas, affinitas et spiritualis germanitas; in quibus Christianorum conjugio lex indicta est. Consanguinitas est inter eos qui junguntur secundum lineam generis. Affinitas est inter eos qui genere quidem juncti non sunt, et tamen mediante genere sunt sociati. Verbi gratia: Filius fratris mei consanguineus meus est; uxor ejus quae de meo genere non est, per ipsum qui est de genere meo affinis mihi facta est, et ego illi. Qui ergo de aliena cognatione uxorem ducit, cognatos suos illi affines facit, et est inter mulierem et cognatos viri, sive inter virum et cognatos mulieris non quidem consanguinitas, sed affinitas, in qua similiter ut in consanguinitate contractus matrimonii prohibetur. In consanguinitate usque ad septimum gradum conjugia vetita sunt. Quaedam tamen Scripturae in sexto gradu, quaedam vero in septimo prohibitionem terminare videntur. Ambigua est enim locutio cum dicitur, quod usque ad septimum gradum conjugia copulari non permittuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
sus alium sponsor. & debitor fit pro¬
missionis suç prouecitate seruan¬
da ad proximum. Siquidem bo¬
num ẽ. quod promisit. debitor
ẽ quia bonum ẽ. & quia promisit.
Si autem malum ẽ quod promisit
debitor non ẽ. in eo quod malum
est quod promisit. reus tamen
est. quia promittere p̃sumpsit.
quod sine culpa implere non po¬
tuit. Nouissime sequitur uotum.
in quo amplius aliquid apromissi

Expanded text:
sus alium sponsor, et debitor fit prosus alium sponsor, et debitor fit promissionis suae pro veritate servanda ad proximum. Siquidem bonum est quod promisit, debitor est quia bonum est, et quia promisit. Si autem malum est quod promisit, debitor non est in eo quod malum est, quod promisit. Reus tamen est quia promittere praesumpsit, quod sine culpa implere non potuit. Novissime sequitur votum in quo amplius aliquid a promissi
Abbreviated transcription (Latin):
consueuit. cogitatione. uoluntate.
deliberatione. promissione. & uoto.
Aliud ẽ enim cogitate aliquid. atq
aliud uelle quod cogitaueris. Nam
& cogitare potes. quod non uis.
Uelle autem non potes nͥ cum placet.
id quod cogitaueris. Uerum aliquo¬
ciens contingit ut id quod scđm
delectationem placet. scd̃m rationẽ
non placeat. & ut nundum ipsa
ratio ad quiescat. ad illud ut faciat
ipsum quod delectat. Et ẽ quidem
in ipsa delectatione quasi quedam
uoluntas facti. sed in ratione ipsa¬
nec dum tamen ẽ propositum faci¬
endi. Si autem secutum fuerit post
uoluntatem propositum. ut mens
in id quod delectat assensum confir¬
met. iam tenetur siue ad culpam
si malum ẽ. siue ad meritum si bo¬
num ẽ. Hoc autem totum quod co¬
gitationis est. & uoluntatis ẽ. & pro¬
positi. est totum in ipsa ẽ & ad ipsã.
sue bonumsit. siue malum. & ñ
tenetur nisi inse. & quantum in se
ẽ tantum tenetur. Cum autem
promissio secuta fuerit post propo¬
situm. iam obligari incipit aduer¬

Expanded text:
tatione, voluntate, deliberatione, promissione et voto. Aliud est cogitare aliquid, atque aliud velle quod cogitaveris. Nam et cogitare potes quod non vis, velle autem non potes nisi cum placet id quod cogitaveris. Verum aliquoties contingit ut id quod secundum delectationem placet, secundum rationem non placeat, et ut nondum ipsa rationi acquiescat ad illud ut faciat ipsum quod delectat. Et est quidem in ipsa delectatione quasi quaedam voluntas facti, sed in ipsa ratione necdum tamen est propositum faciendi. Si autem secutum fuerit post voluntatem propositum, ut mens in id quod delectat assensum confirmet, jam tenetur, sive ad culpam si malum est, sive ad meritum si bonum est. Hoc autem totum quod cogitationis est, et voluntatis est, et propositi est, totum in ipsa est, et ad ipsam sive bonum sit sive malum, et non tenetur nisi in se; et quantum in se est, tantum tenetur. Cum autem et promissio secuta fuerit post propositum, jam obligari incipit adver
Abbreviated transcription (Latin):
e uotis uotum non soluo. Tu pos¬
tulasti. & ego quod non spoprindi
soluere cogor. Modicum inter fiequen¬
tes occupationes furatus ocium. sum¬
matim perstrinxi. sed non plene pro¬
secutus sum quod quesisti. Queris
de uotis utrum pari debito & eadem
necessitate astringant promissores su¬
os. Si interrogationi tuȩ tantum
& non edificationi etiam responsũ
dare uellem. breuiter respondere
potiuissem. quia non unum inuo¬
tis omnibus debitum constat. Ue¬
rum quia te non questionem mo¬
uisse sed edificationem magis quesiᷤ¬
se non dubito: quantum interim
pro tempore possibilitas se sugges¬
sit & ratio: deuotioni tuę satis face¬
re conatus sum. De quinq modis
quibꝰ mens agenda tractat. Il.

Expanded text:
De votis, votum non solvo; tu postulasti, et ego quidem quod spopondi solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatus otium summatim perstrinxi, sed non plene prosecutus sum quod quaesisti. Quaeris de votis utrum pari debito et eadem necessitate astringant promissores suos; si interrogationi tuae tantum et non etiam aedificationi, responsum dare vellem, breviter respondere potuissem, quod non unum in votis omnibus debitum constat. Verum quia te non quaestionem movisse, sed aedificationem magis quaesisse non dubito, quantum interim pro tempore possibilitas se suggessit et ratio, devotioni tuae satisfacere conatus sum. CAP. II. De quinque modis quibus mens agenda tractat.
Abbreviated transcription (Latin):
at: tale consilium damus. Si unup¬
ti manere uoluerunt bonum est.
Sin autem: grauis penitentia insidia¬
toriͥ iungatur. & simul maneant.
Et si super uixerit preuaricator
coniugii acerrima penitentia
multetur. & sine spe conuigii ma¬
neat. Ex concilio triburiensi.
Ui spiritalem compatrem habet.
cuius filium uel filiam de la¬
lauacro sacri fontis accepit. & eiꝰuror
cummater nonẽ. liceat ei defunc¬
to cumpatre suo eius iuduam
ducere inuxorem si nullam habent
consanguinitatis propinquitatem.
coniungi quos nulla proximitas
carnalis uelnulla generatio secernit
sp̃ãlis: Item. Simili ratione qui
spũalem habet cumpatrem gener
eius fieri non prohibetur. de illa
dum taxat filia quam ipse de
sacro fonte non suscepit. Spĩali¬
um quoq parentum id est cum¬
patrum filii uel filiȩ. ante siue post
compaternitatem geniti. legitime
coniungi possunt. preter illas per¬
sonas quibus compatres existunt.
quia spalem filiam patris sui ne-¬

Expanded text:
at, tale consilium damus, si innupat, tale consilium damus, si innupti manere voluerint bonum est; sin autem, gravis poenitentia insidiatori injungatur; et simul maneant, et si supervixerit praevaricator conjugii, acerrima poenitentia mucltetur, et sine spe conjugii maneat. De concilio Tiburiensi. Qui spiritualem compatrem habet cujus filium vel filiam de lavacro sacri fontis accepit, et ejus uxor commater non est, liceat ei defuncto compatre suo ejus viduam ducere in uxorem, si nullam habent consanguinitatis propinquitatem. conjungi quos nulla proximitas carnalis vel in id generatio secernit spiritalis? Item simili ratione qui spiritualem habet compatrem, gener ejus fieri non prohibetur; de illa duntaxat filia quam ipse de sacro fonte non suscepit. Spiritualium quoque parentum, id est compatrum filii vel filiae ante sive post compaternitatem geniti, legitime conjungi possunt. Praeter illas personas quibus compatres existunt, quia spiritualem filiam patris sui ne
Abbreviated transcription (Latin):
ictum etiam nob̃ ẽ quasdam fe¬
minas desidiose. quasdam uero
fraudulenter. ut aiuris suis separen¬
tur proprios filios coram ep̃is ad con¬
firmandum tenuisse. Unde nos dignũ
duximus. ut siqua mulier filium su¬
um desidia aut fraude aliqua coram
ep̃o tenuerit ad confirmandum ꝓpt̾
fallaciam suam. aut ꝓpter fraudem:
quam diu uiuat penitentiam agat.
a iuiro tamen suo non separetur.
Ex concilio maguntiensi.
e eo quod interrogasti si ille qui
filiolam suam duxit uxorem &
de eo qui cõcumbit cum cõmatre
sua sp̃uali. & de eo qui filium suum
baptizauit. & cuius uxor eum de
bonte suscepit. ea ratione ut discidi¬
um coniugii fieret. si post ea intali
copulatione permanere possent: de
talibus sic respondendum est.Si fili¬
olam aut commatrem suam sp̃ua¬
lem aliquis inconiugio duxerit. sepa¬
randos eos ẽẽ iudicamus. & graui pe¬
nitentia plectendos. Si autem coniu¬
ges legitimi unus aut ambo ex in¬
dustria fecerint. ut filium suum
de fonte suscipiant. ut discidium fi¬

Expanded text:
ictum etiam nobis est quasdam feminas desidiose, quasdam vero fraudulenter, ut a viris suis separentur, proprios filios coram episcopis ad confduximus, ut si qua mulier filium suum desidia aut fraude aliqua coram episcopo tenuerit ad confirmandum, propter fallaciam suam aut propter fraudem, quandiu vivat poenitentiam agat; a viro tamen suo non separetur. Ex concilio Maguntinensi. De eo quod interrogasti, si ille qui filiolam suam duxit uxorem, et de eo qui concubuit cum commatre spirituali, et de eo qui filium suum baptizavit, et cujus uxor eum de fonte suscepit, ea ratione ut dissidium conjugii fieret; si postea in tali copulatione permanere possent. De talibus sic respondendum est. Si filiolam aut commatrem suam spiritualem aliquis in conjugio duxerit; separandos eos esse judicimus, et gravi poenitentia plectendos. Si autem conjuges legitimi unus aut ambo ex industria fecerint ut filium suum de fonte suscipiant, ut dissidium fi
Abbreviated transcription (Latin):
ta de indumentis sacris. Quinta
de dedicatione eccłiȩ. Sexta de bap¬
tismo. Septima de confirmati¬
one. Octaua de corporis & sangui¬
nis xp̃i sacram̃to. Nona de mi¬
noribus sacram̃tis & sacris. De¬
cima de simonia. Undecima de con¬
iugio. Duodecima de uotis. Tercia
decima de uitiis & uirtutibus.
Quarta decima de confessione. & pe¬
nitentia. & remissione peccatoꝵ

Expanded text:
ta de indumentis sacris. Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Tertia decima de vitiis et virtutibus. Quarta decima de confessione et poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
modica despiciunt. neq rursũ
modica magnis associari indigna
sunt: sed ornant se inincem inu¬
na ueritate quȩ propter ueritatẽ
placent omnia. Nemo igitur mi¬
retur. si post magna & int̾ mag¬
na fidi sacram̃ta.coꝵ quȩ in suo
ordine inferiora uidentur mentio
fit:quia non se abhorent simul.
quȩ inueritate unum sunt. Nam
ipse d̾s humiliari dignatus est ad
humana descendens: ut hominẽ
post modum ad diuina subleuaret:¬

Expanded text:
modica despiciunt, neque rursus modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem postmodum ad divina sublevaret
Abbreviated transcription (Latin):
turis sacris sp̃ualium
sensuum ꝓfunditates.
Sed quia non omnib
eadem intelligendi gr̃a
data est: habet sacrum eloquium
quedam in se quibus fidem sinpli¬
tium pascit. quȩ quidem altiorib
iuncta. unam ueritatis regłam
ꝑfitiunt. Propt̾ea insacri eloquii
tractatione. non eadem dicendi
forma uͥq seruanda est: quia al¬
tiora fidi sacram̃ta. excellentiori
sermone & digno sc̃is reuerenter
tractanda sunt. minora autem
sacram̃toꝵ diuinoꝵ instrum̃ta ꝓ
capacitate si plicium humiliori
locutionis genere explananda:
ut constet qd scriptum est: in
finbriis aureis circum amicta ua¬
rietatibus. Sicut enim scã electoꝵ
eccłia morum bonoꝵ ac uirtu¬
tum uarietate pulchre adorna¬
tur: ita sacra scriptura unde iꝑ¬
sa ȩccłia sc̃a uiuendi formam su¬
mit. in suo sermone pulchra
uarietate contexitur. in qua ta¬
men uarietas ipsa apta est ut scis¬
ma non generet: & diuersitas
concors. utaduersitatem non pa¬
riat. Neq enim in ea magna

Expanded text:
turis sacris spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna
Abbreviated transcription (Latin):
aures audiunt. nec tamen sibi
solummͦ audiunt. s toti corpori.
Soli pedes ambulant. & non sibi
tamen solum ambulant. s toti
corpori. Et adhunc modum unũ¬
qđq qđ̃ habet solum inse. non
habent solũmͦ ꝓpt̾ se. quatinus
scłm dispensationem optimi lar¬
gitoris & distributoris sapientis¬
simi. singła sint om̃iũ. & om̃ĩa
singłoꝵ. Quisqͥs gͦ donum gr̃e dĩ
ꝑcipere meruit. sciat non ad
se solum ꝑtinere qđ habet. etiã
sisolus habet. Hac itaq similitu¬
dine eccłia sc̃a id ẽ uniu̾sitas fi¬
participatio innomine designa¬
tur. quando a xp̃o xp̃ianus ap¬
pellatur. hoc itaq nomen sig¬
nat m̃bra xp̃i. participantia
sp̃m xp̃i. ut abuncto sit unctꝰ.
quippe unctus int̾pretatur. illo
uidelicet oleo leticiȩ qđ p̃cunctis
participibus suis scđ̃m plenitu¬
dinem accepit. & cunctis parti¬
cipibus suis. quasi caput men¬
bris scdm participationem trans¬
fudit. sicut ungentum incapite

Expanded text:
aures audiunt nec tamen sibi aures audiunt nec tamen sibi solummodo audiunt, sed toti corpori. Soli pedes ambulant et non sibi tamen solummodo ambulant, sed toti corpori. Et ad hunc modum unumquodque quod habet solum in se non habet solummodo propter se quatenus secundum dispositionem optimi largitoris, et distributoris sapientissimi, singula sint omnium, et omnia singulorum. Quisquis ergo donum gratiae Dei percipere meruit sciat non ad se solum pertinere quod habet, etiam si solus habet. Hac itaque similitudine Ecclesia sancta, id est universitas fiparticipatio in homine designatur quando a Christo Christianus appellatur. Hoc itaque nomen signat membra Christi participantia Spiritum Christi ut ab uncto sit unctus;. Christus quippe unctus interpretatur; illo videlicet oleo laetitiae, quod prae cunctis participibus suis secundum plenitudinem accepit et cunctis participibus suis quasi caput membris secundum participationem transfudit: Sicut unguentum in capite,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. non ẽ menbrum xp̃i. In cor¬
pore uno sp̃c unus. Nicħ incorpo¬
re mortuum. nicħ extͣ corpꝰ ui¬
uum. Per fidem m̃bra efficimur.
ꝑdilectionem uiuificam᷑. Per fidẽ
accipimus unionem: ꝑcaritatẽ
accipimus uiuificationẽ. In sacra¬
m̃to autẽ ꝑbaptismum unimur.
ꝑ corpus xp̃i & sanguinem uiui¬
ficamur. ꝑ baptismum efficim᷑
m̃bra corporis. ꝑ corpus autẽ
xp̃i efficimur participes uiui¬
uno spũ iiuificata. & unita fi¬
de una & scificata. huius corporiᷤ
menbra singłi quiq fidelium exis¬
tunt. om̃s corpus unum. ꝓpter
sp̃m unum. & fidem unam. Quẽ¬
admodum autem incorpore hu-¬
mano. singła queq m̃bra ꝓpͥa
men unum quodq ñ sibi soli
agit qđ solum agit. sic incorpore
sc̃ẽ eccłiȩ dona gr̃arum distributa
sunt. & tam̃ unusquisq non sibi
soli habet etiam id qđ solus babet.
Soli oͣculi uident. & tam̃ sibi solum¬
mͦ non uident. ẜ toti corpori. Solȩ

Expanded text:
Christi non est membrum Christi. In corChristi non est membrum Christi. In corpore uno spiritus unus. Nihil in corpore mortuum, nihil extra corpus vivum. Per fidem membra efficimur, per dilectionem vivificamur. Per fidem accipimus unionem; per charitatem accipimus vivificationem. In sacramento autem per baptismum unimur, per corpus Christi et sanguinem vivificamur. Per baptismum efficimur membra corporis, per corpus autem Christi efficimur participes viviuno Spiritu vivificata, et unita fide una, et sanctificata. Hujus corporis membra singuli quique fidelium existunt; omnes corpus unum, propter spiritum unum, et fidem unam. Quemadmodum autem in corpore humano singula quaeque membra propria men unumquodque non sibi soli agit quod solum agit, sic in corpore sanctae Ecclesiae dona gratiarum distributa sunt, et tamen unusquisque non sibi soli habet, etiam id quod solus habet. Soli enim oculi vident; et tamen sibi solummodo non vident sed toti corpori. Solae autem
Abbreviated transcription (Latin):
sus concripiscentia. quia gr̃am
ad iuuantem ñ habuit ab oꝑe
uirtutis defecit. Conuinctꝰ ẽgͥ in
utroq. quia uidelicet ꝑse nec ue¬
rum potest agnoscere. nec bonũ
ꝑficere. Post hec itaq gr̃a conueni¬
enter data ẽ. que & illuminaret
cecum. & sanaret infirmum. Illu¬
minaret ignorantiã. refrigeraret
concupiscentiã. Illuminaret ad cos¬
nitionẽ ueritatis. iiflammaret
ad amorem uirtutis. Propt̾ea sp̃c
inigne datꝰ ẽ. ut lum̃ haberet &
flammã. Lumen ad cognitionem.
flammã ad dilectionẽ. Sorro sicui
sp̃c hominis mediante capite ad
m̃bra uiuificanda descendit. sic
C aput unũ. m̃bra multa. ce con¬
stat unum corpus ex capite &
m̃bris. & inuno corpore sp̃c unꝰ.
Cuius plenitudo quidem incapite
ẽ. participatio inm̃bris. Si gͦ cor¬
pus unum ẽ & sp̃c unus. qui in
corpore ipso nonẽ. a sp̃u uiuifica¬
ri nonpocest. sicut scriptum ẽ.
qui non habet sp̃m xp̃i. hic non
ẽ eius. Qui enim non habet sp̃m

Expanded text:
sus concupiscentia quia gratiam sus concupiscentia quia gratiam adjuvantem non habuit, ab opere virtutis defecit. Convictus igitur in utroque est quia videlicet per se nec verum potest agnoscere nec bonum perficere. Post haec itaque convenienter gratia data est quae illuminaret caecum, et sanaret infirmum; illuminaret ignorantiam, refrigeraret concupiscentiam; illuminaret ad cognitionem veritatis; inflammaret ad amorem virtutis. Propterea Spiritus in igne datus est ut lumen haberet, et flammam; lumen ad cognitionem, flammam ad dilectionem. Porro sicut spiritus hominis mediante capite ad membra vivificanda descendit sic SCaput unum, membra multa, et constat unum corpus ex capite et membris et in uno corpore Spiritus unus. Cujus plenitudo quidem in capite est participatio in membris. Si ergo corpus unum est, et spiritus unus qui in corpore ipso non est, a Spiritu vivificari non potest sicut scriptum est: Qui non habet Spiritum Christi hic non est ejus . Qui enim non habet Spiritum