comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo die alexandriam peruenimus. Ubi foe¬
Vbi foe¬
da inter episcoposatq: monachos certamina
gerebantur. exea occasione uel causa. quia
congregati in unum sȩpius sacerdotes. frequen¬
tibus decreuisse synodis uidebantur . Nequis ori¬
genis libros leger& aut haber&. Qui tracta¬
tor scripturarũ sacrarum. peritissimus habe¬
batur: Sed episcopi quaedam in libris ipsius.
insanius scripta memorabant. quae assesto¬
res eius de fendere non ausi. abher&icis poti¬
us fraudolenter in sesta dicebant. Et ideo
non propter illa quae inreprehensionem
merito uocarentur. &iam reliqua esse dam¬
nanda. cum legentium fides. facile possit ha
bere discrimen. ne falsata sequeretur.
& tamen catholice disputata. r&iner&
Non esse autem mirum. si in libris neo tericis &re¬
cens scriptis. fraus her&ica fuiss& operata: quȩ
inquibusdam locis nontimu iss& Incidere euan¬
gelicam ueritatem. Aduersum hȩc episcopi
obstinatius renitentes. propotestate cogebant.
recta &iam uniuersa cum prauis. & cum ipso

Expanded text:
mo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet, qui tractator scripturarum sacrarum peritissimus habebatur. sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsa sequeretur, et tamen catholice disputata retineret. Non esse au tem mirum, si in libris neotericis et recenter scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset impetere Evangelicam veritatem. Adversum hoc episcopi obstinatius renitentes, pro potestate cogebant recta etiam universa cum pravis, et cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
tam astutum. neq gallum dec& esse tam
callidum Uerum aggredere potius.
& quod te man& explica: Nimium enim
dudum alias resagentes . consuminus tem¬
pus. &lam solis occidui umbra prolixior
mon&. non multum deuicina nocte suꝑ eẽ
Deinde cum paululum omnes contiruissemꝰ.
gallus ita coepit: Cauendum mihi in¬
primis esse arbitror. ne ea demartini uir¬
tutibus rep&am. quae in libro suo sulpi¬
cius iste memorauit. Unde prima illius
interin militando gesta. pra&er eo
Neque ea attingam quae laicus egit ac
monachus. nec uero audita ab aliis poti¬
us. quam quae uidi ipse dicturus sum:¬

Expanded text:
tam astutum neque Gallum decet esse tam tam astutum neque Gallum decet esse tam callidum. uerum adgredere potius et quod te manet explica: nimium enim dudum alias res agentes consumimus tempus, et iam solis occidui umbra prolixior monet, non multum diei uicina nocte superesse. Deinde cum paululum omnes conticuissemus, Gallus ita coepit: cauendum mihi inprimis esse arbitror, ne ea de Martini uirtutibus repetam, quae in libro suo Sulpicius iste memorauit. unde prima illius inter militandum gesta praetereo, neque ea adtingam, quae laicus egit ac monachus: nec uero audita ab aliis quam quae uidi ipse dicturus sum
Abbreviated transcription (Latin):
GO PLANE IN QUIT GAL¬
lus. lic& imparsim tanto oneri. tam̃
relatis superius apostumiano oboedientiȩ
cogor exemplis. ut munus istud quod im¬
ponitis. non recusem: Sed dum cogitome
hominem gallum. Inter aquitanos uerba
facturum. uereor ne offendat uestras ni¬
mium urbanas aures. sermo rusticior
Audi&is me tamen. ut gurdonicum hominẽ
nihil cum fuco. aut coturno loquentem
Nam si mihi tribuitis. martini me esse
discipulum. illud &iam concedite. ut mi¬
hi liceat exemplo illius. In anes sermonũ
faleras . & uerborum ornamenta contem¬
nere: Tu uero inquit postumianus. uel
celtice. aut simauis gallice loquere. dũ¬
modo iam martinum loquaris
profiteor. quia &iam simutus esses.
non defutura tibi uerba. quibus martinum
facundo ore loquereris. sicut zachariae in io¬
hannis nomine lingua resoluta est C&erũ
cum sis scolasticus. hoc ipsum quasi scolasticus
astificiose facis. ut excuses imperitiam. quia
exsuperas eloquentia. Sed neque monachũ

Expanded text:
Ego plane, inquit GalEgo plane, inquit Gallus, licet impar sim tanto oneri, tamen relatis superius a Postumiano obedientiae cogor exemplis, ut munus istud quod imponitis, non recusem: sed dum cogito, me hominem Gallum inter Aquitanos verba facturum, vereor ne offendat vestras nimium urbanas aures sermo rusticior. Audietis me tamen ut Gurdonicum hominem, nihil cum fuco aut cothurno loquentem: nam si mihi tribuitis Martini me esse discipulum, illud etiam concedite, ut mihi liceat exemplo illius inanes sermonum phaleras et verborum ornamenta contemnere. Tu vero, inquit Postumianus, vel Celtice; aut, si mavis, Gallice loquere, dummodo jam Martinum loquariscredo, quia, etiams mutus esses, non defutura tibi uerba, quibus Martinum facundo ore loquereris, sicut Zachariae in Iohannis nomine lingua resoluta est. ceterum cum sis scholasticus, hoc ipsum quasi scholasticus artificiose facis, ut excuses inperitiam, quia exuberas eloquentia. sed neque monachum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse testatus sit. istiusmodi opera. quȩ mar
tinus impleuit. ab omnibus fidelibus eẽ
facienda. qui martinum non credit ista
fecisse. non credit xem ista dixisse
Sed infelices degenere somnolentia. quȩ
ipsi facere non possunt. facta ab illo
crubescunt. & malunt illius negare uirtu¬
tes. quam suam inertiam confiteri xuiiii¬
ERUM NOBIS AD ALIA
properantibus. omnis istorum memo¬
ria relinquatur. Tu potius ut iam dudũ
desidero. residua martini opera contexe
At ego inquam arbitror. rectius istud agallo
esse poscendum. quippe qui plura nouerit
Neꝙ enim ignorare potuit. magistri fa¬
cta discipulus. Et qui non immerito istã
uicem non solum martino. sed &iam nobis
debeat. Ut quia ego iam librum edidi.
ac tu hactenus orientalium gesta memo¬
rasti. istam demum necessarii sermonis¬
hystoriam. gallus euoluat. Quia ut di¬
xi. & nobis deb& loquendi uicem. & mar¬
tino suo credo prȩstabit. ut non grauate
illius facta commemor&

Expanded text:
ipse testatus sit istiusmodi opera, quae Mipse testatus sit istiusmodi opera, quae Mtinus implevit, ab omnibus fidelibus esse facienda; qui Martinum non credit ista fecisse, non credit Christum ista dixisse. Sed infelices, degeneres, somnolenti, quae ipsi facere non possunt, facta ab illo erubescunt: et malunt illius negare virtutes, quam suam inertiam confiteri. Verum nobis ad alia properantibus omnis istorum memoria relinquatur: tu potius, ut jamdudum desidero, residua Martini opera contexe. At ego, inquam, arbitror rectius istud a Gallo esse poscendum, quippe qui plura noverit neque enim ignorare potuit magistri facta discipulus, et qui non immerito istam vicem non solum Martino, sed etiam nobis debeat; ut, quia ego jam librum edidi, ac tu hactenus Orientalium gesta memorasti, istam demum necessarii sermonisstoriam Gallus evolvat: quia, ut dixi, et nobis debet loquendi vicem, et Martino suo, credo, praestabit ut non gravate illius facta commemoret.
Abbreviated transcription (Latin):
uam semper &sapiam. a egypti mo¬
nachos praedicabo. laudabo anachor& as.
mirabor heremitas. mastinum semper ex¬
cipiam. Non illi ego quemquam aude¬
bo monachorum. certe non episcoporum
quempiam comparare. Hoc aegyptus
fat&ur : hoc siria. hoc a&hiops comperit :
hoc indus audiuit. hoc parthus & persa no¬
uerunt: nec ignorat armoenia. bosfo¬
rus exclusa cognouit. Et postremo si
quis aut fostunatas insulas. aut glacia¬
lem frequentat oceanum
Quo rserior¬
est regio ista nr̃orum. quae tantum uirum
cum in proximo habuerit. nosse non meru¬
it. Nec tamen huic crimini. miscebo po¬
pulares : Soli illum clerici. soli nesciunt
sacerdotes. Nec immerito. nosse illum
in uidi noluerunt. Quia si uistutes illius
nossent. sua uitia cognouissent. Horreo
dicere. quod nuper audiui infelicem dixis¬
se. nescio quẽ te in illo libro tuo plura men¬
titum : Non est hominis uox ista. sed diaboli
Nec mastino in hac paste d&rahitur: sed fi¬
dei euangelii derogatur. Nam cum dñs

Expanded text:
am semper et sapiam, Aegypti monachos praedicabo, laudabo anachoretas, mirabor eremitas; Martinum semper excipiam: non illi ego quemquam audebo monachorum, certe non episcoporum quempiam comparare. Hoc Aegyptus fatetur, hoc Syria, hoc Aethiops comperit, hoc Indus audivit, hoc Parthus et Persa noverunt, nec ignorat Armenia; Bosphorus exclusa cognovit, et postremo si quis aut fortunatas insulas, aut glacialem frequentat oceanum: quo miseriorest regio ista ncum in proximo habuerit, nosse non meruit. nec tamen huic crimini miscebo populares: soli illum clerici, soli nesciunt sacerdotes, nec inmerito nosse illum inuidi noluerunt, quia si uirtutes illius nossent, sua uitia cognouissent. horreo dicere quae nuper audiui, infelicem dixisse nescio quem, te in illo libro tuo plura mentitum. non est hominis uox ista, sed diaboli, nec Martino in hac parte detrahitur, sed fides Euangeliis derogatur. nam cum Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ sibi conscius fuit nesciuntur : quia lau¬
dem abhominib: Non requirens. quantũ in ipso
fuit. omnes uistutes suas latere uoluiss&
Quam quã &iã exhis quȩ compesta nobis erant
plura omisimus. quia sufficere credidimus.
si tantũ excellentia notarent᷑. Simul & legen¬
tib consulendũ fuit. xeqđ hs parer& copia
congesta fastidiũ. Obsecro aũ eos qui lecturi
sunt. ut fidem dictis adhbeant. Neq me quic¬
quã Nisi cõpestũ & probatũ scripsisse arbitren¬
tor Alioquin tacere. quã falsa dicere ma¬
luissem

Expanded text:
tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia lautantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. quam per ennem memoriam quaerere.
Non scribendo. aut pugnando. vel philosophan¬
do. sed pie. scẽ. religioseq uiuendo. Qui qui¬
dem error humanus literis traditus : in tantum
ualuit. ut multos tamen ȩmulos. uel inanis
philosophiae. uel stultae illius uistutis in ue¬
nerit: Vnde facturus mihi opere precium ui¬
deor si uitam sanctissimi iuri. exemplo aliis mox
futuram per scripsero. Quo utiq adueram sapi¬
entiam . & cȩl estem militiam. diuinamq uirtu¬
tem. legentes incitabuntur. In quo ita nr̃i
quoq rationem commodi ducimꝰ. ut ñ in anẽ
ab honnb memoriam. sed a&ernum adõ prȩ¬
mium expectemus quia & si ipsi xon ita
uiximus. ut exemplo aliis eẽ possimus. dedimus
tamen operam. ue is later&. qui ess& intandus
Igitur scĩ mastini uitam scribere exordiar¬
Ut quȩ uel ante episcopatum. uel in episcopa¬
tu gesserit. quam us nequaquã ad om̃a illius
potuerim pervenre. adeo ea inquib ipse

Expanded text:
uitam quam perennem memoriam quaerere, uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiarut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
LERIQUE MORTALIUM STUDIO
&gloria sȩculari bnaniter dediti. exinde per¬
ennem ut putabant memoriam nominis sui quȩ¬
siuerunt : si uitas clarorum virorum stilo illustras¬
sent Quae res utiq Non perennem quidem.
sed aliquantulum tamen conceptȩ̨ spei fructũ
afferebat: Quia & sui memoriam. lic& in cassum
propagabant. & propositis magnorũ uirorum
exemplis. non parua ȩmulatio. legentibus exci¬
tabatur. Sed tamen nihil adbeatã illã &ernamq
uit̾am. haec eorum cura ꝑtinuit. Quid enim
aut ipsis occasura cum sȩculo scriptorum suorum
gloria profuit: aut quid posteritas ȩmolumenti
tulit. legendo hȩctorem pugnantem. aut socra¬
ten philosophantem: Cum eos xonsolum inztari
stultitia sit. sed non acerrime &iam impugna¬
re. dementia: Quippe . qui humanam uitam
prȩsentib tantum actib estimantes. spes suas fabu¬
lis anmas sepulchris dederint:. Si quidem ad solam
hominum memoriam. se perp&uandos credide¬
runt : Cum hominis officium sit .per ennem potrus

Expanded text:
lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquantulum tamen conceptae spei fructum adferebat, quia et suam memoriam, licet incassum, propagabant, et propositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius
Abbreviated transcription (Latin):
bestia non ueniss&. nimirum audacis facti con¬
scia. ad eum uenire dissimulans cui feciss&
in iuriam. aegre patiebatur heremita. se
alumnae solatio destitutum. Postremo il¬
lius oratione reuocata. septimũ post diem
affuit. ut solebat ante cęnanti. Sed ut faci¬
Sed ut faci¬
le cerneres uerecundiam pęnitentis . non au¬
sa propius accedere. de iectis interram profun¬
do pudore luminibus. quod palam licebat
intelligi. quandam ueniam precabatur
Quam illius confusionem heremita miseratus.
iub& eam propius accedere. ac manu blan¬
da. caput triste permulc&. De in pane du¬
plicato ream suam reficit. Ita indulgenti¬
Ita indulgenti¬
am consecuta: officii consu&udinem. deposito
merore reparauit. Intuemini quȩso xẽi &iã
in hac paste uirtutem. cui sapit omne quod
brutum est. cui mite est omne quod sȩuit
Lupa prȩstat officium. lupa fusti crimen ag¬
noscit. lupa conscio pudore confunditur.

Expanded text:
bestia non ueniret nimirum audacis facti conbestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecisset iniuriam —, aegre patiebatur eremita se alumnae solacio destitutum. postremo illius oratione reuocata septimum post diem adfuit, ut solebat ante, cenanti. sed, ut facile cerneres uerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet eam propius accedere ac manu blanda caput triste permulcet: dein pane duplicato ream suam reficit. ita indulgentiam consecuta officii consuetudinem deposito maerore reparauit. intuemini, quaeso, Christi etiam in hac parte uirtutem, cui sapit omne quod brutum est, cui mite est omne quod saeuit. lupa praestat officium, lupa furti crimen agnoscit, lupa conscio pudore confunditur:
Abbreviated transcription (Latin):
nis occurrer&. & tam diu proforibus expec¬
tar&. donec ille panem qui cęnulȩ superfu¬
iss&. offerr&. Illam manum eius lambere
solitam. atq ita quasi impl&o officio. & prȩ¬
stita consolatione. discedere. Sed forte acci¬
dit. ut sc̃s ille. dum fratrem qui ad eum uene¬
rat deducit ab euntem. diutius abess& . & non¬
nisi sub nocte remear&. Interim bestia ad
consu& udinarium illud cȩnȩ tempus occurrit.
uacuam cellulam. cum familiarem patronum ab¬
esse sentir& ingressa. curiosius explorans ubi¬
nam ess& habitator. casu contigua cum pani¬
bus quinque. palmitia sportella pendebat
Ex his unum praesumit. & deuorat. De in
perp&rato scelere. discedit. Regressus here¬
mita : uidit sportulam dissolutam. non stante
panum numero. Damnum rei familiaris in¬
tellegit . ac prope limen. panis ab sumpti frag¬
menta cognoscit: Sed non erat incerta suspi¬
cio quae furtum persona feciss&. Ergo cũ
sequentibus diebus secundum consu&udinẽ

Expanded text:
nis occurreret et tam diu pro foribus expecnis occurreret et tam diu pro foribus expectaret, donec ille panem, qui cenulae superfuisset, offerret: illam manum eius lambere solitam, adque ita quasi inpleto officio et praestita consalutatione discedere. sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem, qui ad eum uenerat, deducit abeuntem, diutius abesset et nonnisi sub nocte remearet. interim bestia ad consuetudinarium illud cenae tempus occurrit. uacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
sistunt. cum alia ibi germina nulla succedans
istarum arborum pomis aluntur. Ergo ubi
ad illam ad quam nos humanitas nostri hospi¬
tis ducebat. arborem peruenimus. leonem
ibi offendimus. Quo uiso. ego & ille dux m̃s
intremuimus. Sc̃s uero ille. incunctanter
accessit Nos lic& trepidi . secuti sumus
Fera paululum. cerneres imperatam adõ.
modesta discescit & conftitit: dum ille at¬
tigua ramis humilioribus poma decerper&
Cumq plenam palmulis manum obtuliss&.
occurrit bestia: accepitq tam libere. quã
nullum animal domesticum. Et cum co¬
mediss&. abscessit: Nos hȩc intuentes. & ad huc
trementes. facile potumus ꝑ pendere. quanta
in illo fidei uirtus. & quanta in nobis ess& in
firmitas
LIUM AEQUE SINGULAREM
uirum uidimus. paruo tugurio . In quo non
nisi unum recipi posse habitantem. De hoc il¬
lud ferebatur. quod ei lupa solita erat astare
cenanti: Nec facile umquam bestia fallere¬
tur. quin illi ad legitimam oram refectio¬

Expanded text:
sistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, sistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus: quo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. fera paululum — cerneres imperatam a Deo — modesta secessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet. cumque plenam palmulis manum obtulisset, adcurrit bestia accepitque tam libere quam nullum animal domesticum, et cum comedisset, abscessit. nos haec intuentes et adhuc trementes facile potuimus expendere, quanta in illo fidei uirtus et quanta in nobis esset firmitas. Alium aeque singularem uirum uidimus, paruo tugurio, in quo non nisi unus recipi posset, habitantem. de hoc illud ferebatur, quod ei lupa solita esset adstare cenanti, nec facile umquam bestia falleretur, quin illi ad legitimam horam refectio
Abbreviated transcription (Latin):
cem reperisse ferunt. Uerum hoc scõ illi
labor cum pecore communis. & propria
prȩstabat industria. Frequens enim irri¬
gatio aquarum. tantam pinguedinem
harenis dabat . ut mirum in modum uire¬
re atq fructificare. hosti illius holera ui¬
derimus. Exhis igitur una cum domino.
bos ille uiuebat. Nobis quoq ex ea copia
cȩnam sc̃s dedit. Ibi uidi. quod uos galli
forte non creditis. ollam cum holeribus
quae nobis incȩnam prȩparabatur . sine ig¬
ne feruere. Tanta uissolis est. ut quibus li¬
b& coquis. &iam adgallorum pulmenta
sufficiat. Post cęnam autem iam inclinan¬
te uespera. Inuitat nos ad arborem pal¬
mam. cuius interdum pomis uti solebat.
quae fere duobus milibus aberat. Nam
hae tantum inheremo arbores. lic& raro
Iamen quod utrum sollers anti¬
quitas procurauerit. ansolisnatura gignat
ignoro. Nisi si ds praescius. habitandam quan¬
doq: a scĩs heremum. haec seruis suis parauerit
Exmaiore enim paste. qui inter illa secr&a con¬

Expanded text:
m radicem ferunt. uerum hoc sancto illi labor cum pecore communis et propria praestabat industria: frequens enim inrigatio aquarum tantam pinguedinem harenis dabat, ut mirum in modum uirere adque fructificare horti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli forte non creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis etiam ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum in eremo arbores, licet raro, habentur tamen. quod utrum sollers antiquitas procurauerit, an soli natura gignat, ignoro, nisi Deus praescius habitandam quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta con
Abbreviated transcription (Latin):
senem monachum. subradice montis habitan¬
tem. Ibi quod in illis locis rarissimum est
puteus erat. bouem unum habebat. cuius
hic erat totus labor. impulsa rotali machi¬
na aquam producere. Nam fere mille aut
amplius pedum. profundum putei fereba¬
tur: Hortus illic erat. multis holeribus
copiosus. id quidem contranaturã heremi.
ubi omnia arentia exusta solis ardoribus.
nullius umquam seminis. uel exiguam radi

Expanded text:
senem monachum sub radice montis habitansenem monachum sub radice montis habitantem. ibi, quod in illis locis rarissimum est, puteus erat. bouem unum habebat, cuius hic erat totus labor, impulsa rotali machina aquam producere: nam fere mille aut amplius pedum profundum putei ferebatur. hortus illic erat multis Tioleribus copiosus, id quidem contra naturam eremi, ubi omnia arentia, exusta solis ardoribus, nullius umquam seminis uel exiguam radi
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum. grauiter irascerer discessione
fugitiui. Sed quia irasci non lic&. tota isto¬
rum commemoratio quae nos compungit
abolenda est Te inquam postumiane. te
potius audiamus: Faciam inquit galle quod
prȩcipis. quatenus tam studiosos esse audien¬
di vos uideo. Sed mementote. quia non sine
foenore istum apud uos depono sermonem
Libens prȩsto quod poscitis. dum modo paulo
post quod poposcero. non neg&is. Nos ue¬
ro inquam. vihil habemus in quo tibi mu¬
tuum. uel sine foenore restituere possimus
Sed tamen quicquid putaueris imperato.
dum modo ut coeperas desideriis nostris
satis facias: Ualde enim nos delectat tua
oratio. Nihil inquit postumianus. ur̃a stu¬
dia fraudabo. Et quia heremitȩ incipien¬
tis unius agnouistis uirtutem: referam ad¬
huc uobis pauca deplurimis
RCO UBI PRI MAHERE MI
ingressus sum .xii. fere anilo milibus.
habebam autem unũ exfratribus. ducem
locorum peritum. peruenimus adquendã

Expanded text:
exemplum, grauiter irascerer discessione exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irasci. non licet, tota istorum commemoratio, quae nos conpungit, abolenda est. te, inquam, Postumiane, te potius audiamus. Faciam, inquit, Sulpici, quod praecipis, quatenus tam studiosos esse audiendi uos uideo. sed mementote, quia non sine faenore istum apud uos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos uero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum uel sine faenore restituere possimus.. sed tamen quidquid putaueris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: ualde enim nos delectat tua oratio. Nihil, inquit Postumianus, uestra studia fraudabo: et quia eremitae unius agnouistis uirtutem, referam adhuc uobis pauca de plurimis. Ergo ubi prima eremi ingressus sum, duodecim fere a Nilo milibus - habebam autem unum ex fratribus ducem locorum peritum — peruenimus ad quendam
Abbreviated transcription (Latin):
tur: Siquidem id de eorum uirtutibus
& abbatis ipsius testimonio. & omnzũ fratrũ
audierim sermone celebrari : quod unũ eorũ
sol num quam uidiss& ȩpulantem . alterum
num quam uidiss& iratum. Ad haec gallus me
intuens. O si uester ille nolo nomen edicere
nunc ad ess&. uelim ad modum istud audir&
exemplum. quod inmultorum saepe perso¬
nis nimium expesti sumus uehementer lra¬
sci Sed tamen quia in imicis suis quantum
audio nuper ignouit. si istud audir&. ma¬
gis magisq proposito confirmar&ur exem¬
plo. praeclaram esse uir tutem iracundia
non moueri. Nec uero inficiabor iustas il¬
li causas irarum fuisse. sed ubi durior pugna.
ibi gloriosior est corona. Unde quendam
si agnoscis. censeo iure laudandum. quod
cum eum libertus deseruerit ingratus.
miser tus est potius. quam insectatus ab¬
euntem: Sed neque illi irascitur. a quo uide¬
tur abductus. Ego autem nisi istud uin¬
cendȩ iracundiae postumianus prodidiss&

Expanded text:
tur, siquidem id de eorum uirtutibus tur, siquidem id de eorum uirtutibus t abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audierim sermone celebrari, quod unum eorum sol numquam uidisset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset
Abbreviated transcription (Latin):
spexit. occurrit. agit gratias. ducit ad cellu¬
lam Cum ingressi pariter ambo. conspici¬
deposte pendere : ac primum calidi panis
odor sentitur. tactu uero acsi ante paulu¬
lum focis ess& ereptus ostenditur. egyptii
tamen panis forma non cernitur. Ol¬
Obstupe¬
facti ambo. munus cȩleste cognoscunt Cum ille
hoc abbatis aduentui prȩstitum fater&ur. abbas
uero illius fidei ac uirtuti id potius asscriber&.
ita ambo cęlestem panem cum multa exultatio¬
ne fregerunt. Quod cum senex admonaste¬
rium post regressus fratribus r&uliss&. tan¬
tus omnium incenderat ardor animos. ut cer¬
tatim adheremum. & sacras solitudines ire
properarent. miseros se fatentes. qui diutius
in congregatione multorum. ubi humana
ess& patienda conuersatio. resedissent U.
N HOC MONASTERIO DU¬
os ego senes uidi . qui iam perqua dragin¬
ta annos ibi degere. Ita ut num quam in¬
de discesserint. ferebantur. Quorum prȩ¬
tereunda mihi commemoratio non uide¬

Expanded text:
spexit, occurrit, agit gratias, ducit ad celluspexit, occurrit, agit gratias, ducit ad cellulam. cum ingressi pariter ambo, conspiciante postem pendere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi, qui iam per quadraginta annos ibi degere, ita ut numquam inde discesserint, ferebantur. quorum praetereunda mihi commemoratio non uide
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq compescuit. multum obiurgatos.
cur ipsi quod per eos dñs operatus fuerat.
prodidissent. Opus illud non suae fidei.
sed diuinȩ fuisse uirtutis. Discerent potius
dõ in humilitate seruire & non insignis & uir¬
tutibus gloriari. Quia melior ess& infirmi¬
tatis conscientia. uirtutum uanitate
Hoc ubi ille monachus audiuit. & periclitatos
infantes serpentis occursu. & ipsos insuper
multa uerbera uicto serpente meruisse.
abbatem obsecrat. ne sibi post hȩc panis ullus aut
cibus aliquis mitter&ur. Iamq octauus dies fu¬
erat emensus. quose homo xẽi intra periculum
famis ipse conduserat. Arebant membra ieiu¬
nio. sed deficere mens cȩlo intenta non poterat
Corpus in edia fatiscebat. fides firma durabat
discipulum uisitar&. pia sollicitudine cogno¬
scere cupiens. qua uitae substantia uir fidelis
aler&ur . quiministrari sibi panem ab homi¬
ne noluisset. ad requirendum eum ipse pro¬
ficiscitur: Ille ubi eminus senem uenire con¬

Expanded text:
.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, .utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum famis ipse concluserat - arebant membra ieiunio, sed deficere mens caelo intenta non poterat: corpus inedia fatiscebat, fides firma durabat-ut discipulum uisitaret, pia sollicitudine cognoscere cupiens, qua uitae substantia fidelis aleretur, qui ministrari sibi panem ab homine noluisset, ad requirendum eum ipse proficiscitur. ille ubi eminus senem uenire con
Abbreviated transcription (Latin):
Trans gressis adheremum abbatis illius ordina¬
tione. panis uel qui lib& cibus alius ministra¬
tur: Casu per illos dies quibus illo aduenerã.
cuidam qui nuper ad heremum secesserat.
neq amplius ab hoc monasterio. quam sex mi¬
libus tabernaculum sibi constituerat. panẽ
abbas perduos ꝓueros miserat. Quorum maior
habebat a&atis annos quindecim. minor duo¬
decennis erat. His ergo inde redeuntibus.
aspis mirȩ magnitudinis fit obuiam. Cuius
occursu nihil ꝑterriti. vbi ante pedes eorum
uenit. quasi incantata carminibus. caerula¬
colla deposuit Minoris pueri manu apprehen¬
sa. ac pallio inuoluta. ferri coepit De in mo¬
nasterium quasi uictor ingressus. In occursum
fratrum expectantibus cunctis. captiuam besti¬
am resoluto pallio nonsine iactantiae tumore
deposuit. Sed cum infantium fidem atq vir¬
tutem c&eri prȩdicarent. abbas ille altiore
consilio. ne infirma a&as insolescer&. uirgis¬

Expanded text:
transgressis ad eremum abbatis illius ordinatransgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerulacolla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consilio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis
Abbreviated transcription (Latin):
temporis punctum. atanto uiro discedere nolu¬
issem. Huic ergo traditis atq commissis omni¬
bus meis. omniq familia. quae me contra uolun¬
tatem animi mei secuta. tenebat implicitum :
exoneratus quodam modo graui fasce penitus.
ac liber regressus alexandriam: uisitatis
ibi fratribus. ad superiorem inde thebaidem.
id est adegypti extrema contendi. Ibi enim
uastȩ patentis heremi solitudines. plurimum
ferebantur habere monachorum. Longum
est si omnia cupiam referre quae uidi. tam̃
pauca perstringam epluribus
AUD LONGE ABHERE MO CON¬
tigua nilo. multa monasteria: habitant
uno in loco pleriq centeni. quibus summum
ius est sub abbatis imperio uiuere:. Nihil
arbitriosuo agere. omnia adnutum illius po¬
testatemq: pendere. Exhis siqui maiorem uir¬
tutem mente concupiuerint. ut acturi solita
riam uitam se adheremum conferant. non nisi
permittente abbate discedunt. Haec illorũ
prima uirtus est. parere alieno imperio

Expanded text:
temporis punctum a tanto viro discedere nolutemporis punctum a tanto viro discedere noluissem. Huic ergo traditis atque commissis omnibus meis, omnique familia, quae me contra voluntatem animi mei secuta tenebat implicitum, exoneratus quodammodo gravi fasce penitus ac liber, regressus Alexandriam, visitatis ibi fratribus, ad superiorem inde Thebaidam, id est ad Aegypti extrema contendi. Ibi enim vastae patentis eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. Longum est, si omnia cupiam referre quae vidi: tamen pauca perstringam e pluribus. X. Haud longe ab eremo, contigua Nilo multa sunt monasteria. Habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum jus est, sub abbatis imperio vivere, nihil arbitrio suo agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. Ex his, si qui majorem virtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam se ad eremum conferant, nonnisi permittente abbate discedunt. haec illorum prima uirtus est, parere alieno imperio.
Abbreviated transcription (Latin):
& te aliquis qui haec fortassis agnoscit exau¬
diat. teq unã cum hieronimo incipiat non ama¬
re: Nam quia scolasticus es. non inmerito te
uersu comici illius admonebo. Obsequium an¬
cos. ueritas odium parit: Tua nobis potius
ut coeperas postumiane. rep&atur orientalis
oratio: Ego inquit ut dicere institueram.
apud hieronimum sex mensibus fui. Cui iugis
ad uersus malos pugna. perp&uumq: cestamen
consciuit odia perditorum. Oderunt eum
her&ici. quia eos impugnare non desinit
Oderunt clerici: quia uitam eorum in secta¬
tur & crimina. Sed plane eum boni omnes.
& mirantur & diligunt Nam qui eum here¬
ticum esse arbitrantur. insaniunt. Uere dixe¬
rim. catholica hominis scientia. sana doctri¬
na est. Totus semper in lectione: totus in
libris est Non die non nocte requi escit.
aut legit aliquid semper aut scribit.
Quod nisi mihi fuiss& fixum animo. & promissum
dõ teste propositum heremum adire. uel exigui

Expanded text:
et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exauet te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris est: non die, non nocte requiescit; aut legit aliquid semper, aut scribit. Quod nisi mihi fuisset fixum animo et promissum, Deo teste, propositam eremum adire, vel exigui
Abbreviated transcription (Latin):
atq: ita sentio. de orientalibus illum potius
monachis. quam de occidentalibus disputas¬
se. Nam edacitas ingrecis gula est: Ingallis
natura: Tum ego. Scolastice inquam galle
defendis gentem tuam Sed quaeso te liber ifte¬
Numquid hoc solum uitium damnat inmonachis:
Immo uero inquit : Nihil penitus omisit. quod ñ
carper&. lacerar&. exponer&. Praccipue aua¬
ritiam. nec minus uanitatem insectatus est
Multa desuperbia. xon pauca desuperstitione
disseruit. Uere fatebor. pinxisse mihi uid&ur
uitia multorum C&erum defamiliaritati¬
bus uirginũ & monachorum . atq &iam lerico¬
rum. quam uera quam fostia disputauit .
Vnde aquibusdam quos nominare nolo. dicitur
non amari. Nam sicut belgiciis noster lras¬
citur edacitatis nimiȩ nos notatos. Ita illi fre¬
mere dicuntur. cum in illo opusculo scriptum
legunt: Caelibem spernit uirgo germanum.
fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego
Nimium inquam galle progrederis. Caue. ne

Expanded text:
adque ita sentio, de orientalibus illum potius adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galldefendis gentem tuam: sed quaeso te, liber numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. multa de superbia, non pauca de superstitione disseruit: uere fatebor, pinxisse mihi uidetur uitia multorum. Ceterum de familiaritatibus uirginum et monachorum adque etiam clericorum quam uera, quam fortia disputauit! unde a quibusdam, quos nominare nolo, dicitur non amari. nam sicut Belgicus noster irascitur, edacitatis nimiae nos notatos, ita illi fremere diculegunt: Coelibem spernit virgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, Nimium, inquam, Galle, progrederis: cave ne
Abbreviated transcription (Latin):
leem oppidum p&ii. quod ab hierosolimis sex
milibus disparatur. Ab alex andria autem
sed ecim mansionibus ab est Ecclesiam loci
illius. hieronimus presbyter regit. Nam
parrochia est episcopi. qui hiero solimam te¬
n&. Mihi iam pridem hieronimus. supe¬
riore illa mea peregrinatione compertus.
facile obtinuerat. ut nullum mihi expeten¬
dum rectius arbitrarer. Vir enim pr&er¬
fidei meritum dotemq uistutum. non solum
latinis atq grecis. sed & hebreis &iam Ita litte¬
ris inftitutus est. ut se illi in omni scientia ne¬
mo audeat comparare. Miror autem si non
& uobis. per multa quaescripsit opera comꝑ¬
tus est: cum per totum orbem legatur. No¬
bis uero gallus inquit. Nimium nimiumq com¬
pertus est:. Nam ante hoc quinquennium.
quendam illius libellum legi. In quo tota
nostrorum natio monachorum. ab eo uehe¬
mentissime uexatur & carpitur. Vnde in¬
terdum belgicus noster . valde irasci sol&.
quod dixerit nos usq ad uomitum satiari

Expanded text:
leem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex millibus disparatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. Ecclesiam loci illius Hieronymus presbyter regit: nam parochia est episcopi, qui Hierosolymam tenet. Mihi jam pridem Hieronymus superiore illa mea peregrinatione compertus facile obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer: vir enim prmeritum dotemque virtutum, non solum Latinis atque Graecis, sed et Hebraeis etiam ita litteris institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat comparare. Miror autem, si non et vobis per multa quae scripsit opera compertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis vero, Gallus inquit, nimium nimiumque compertus est: nam ante hoc quinquennium quemdam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo vehementissime vexatur et carpitur; unde interdum Belgicus noster valde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad vomitum solere satiari.
Abbreviated transcription (Latin):
tu formaq qua passus est. Nisi crucis stigma¬
ta proferentem: uenisse non credam
Ad hanc ille uocem. statim ut fumus euanu
it. & cellulam tanto fo&ore cõpleuit
ut in dubia indicia relinquer&. diabolum
se fuisse. Hoc ita gestum. ut supra r&ulimus.
ex ipsius mastini ore cognoui. Ne quis foste
exiftim& fabulosum.
AM CUM OLIM AUDITA

Expanded text:
tu formaque qua passus est, nisi crucis stigmatu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. XXV. Nam cum olim audita
Abbreviated transcription (Latin):
sub isdem diebus diabolus aste temptauerit
Quodam enim die praemissa praese: & circum¬
iectus ipsa luce purpurea: quo facilius clari¬
tate assumpti fulgoris illuder&. ueste &iã
regia indutus : diademate exgemmis au¬
roq redimitus. calceis auro inlitis. sereno
ore. la&a facie . ut nihil minus quã diabolus
putar&ur . oranti incellula asstitit. Cumq
mastinus primo aspectu eius fuiss& heb&atus.
diu multumq ambo silentium tenuerunt
Tum prior diabolus. Agnosce inquit masti¬
ne quem cernis. Xẽc ego sum. descensurus
ad terras. prius me manifestare tibi uolui
Adhȩc cum mastinus tacer&. nec quicquam
responsi referr&. iterare ausus est diabolus
professionis audaciam. Mastine. quid du¬
bitas credere. cum uideas. xẽs ego sum.
Tum ille reuelante sibi spũ. ut intelleger& dia¬
bolum eẽ non dm̃. Non se inquit iũc dñs pur¬
puratum & diademate renitentem: uentu¬
rum eẽ prȩdixit. Ego xẽm. nisi in eo habi¬

Expanded text:
sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uolui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diprofessionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquit, Jesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habi
Abbreviated transcription (Latin):
no ostender&: Cumq inuitum ire compel
lerent. in ter trahentium manus. uestis eua¬
nuit: Unde quis dubit&. hanc &iam mar¬
tini fuisse uistutem. ut fantasiam suam dia¬
bolus. cum erat mastini oculis ingerenda
dissimulare diutius aut tegere non poss&
Anim aduersum est tamen. eodem fere tem¬
pore fuisse in hispaniis uiuenem. qui cũ sibi
multis signis auctoritatem parauiss&. eo usq
elatus est . ut se heliam profiter&ur. Quod
cum pleriq temere credidissent. addidit
VUt se xem esse dicer&. In quo &iam adeo illusit.
ut eum quidam episcopus rufus nomine. Ut
dnm adorar&. Propter quod eum postea ab epi¬
scopatu de iectum uidimus. Pleriq &iam no¬
bis efratribus r&ulerunt. eodem tempore in
oriente quendam extitisse . qui se iohannem
esse iactitar&. Ex quo conicere possumus.
istiusmodi pseudo proph&is existentibus.
antixẽi aduentum imminere. qui iam in istis
mysterium iniquitatis operatur. Nec enĩ
pr&ereundum uid&ur . quanta mastinum

Expanded text:
no ostenderet. Cumque invitum ire compeno ostenderet. Cumque invitum ire compelerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
crebris cerneres micare luminibus. fremitusq
in ea discurrentium & murmur quod đa mul¬
tarũ uocum audiebatur De in facto silentio
egressus. unum efratrib sabacium nomine ad
se uocat. tunicamq ei qua erat indutus ostendit:
Obstupefactus ille: conuocat ceeros. ipse &iam
clarus accurrit. ad hibitoq lumine. uestem
om̃s diligenter inspiciunt: Erat aũ summa
mollitia. candore eximio. micanti purpura.
Nec tamen cuius ess& generis aut uelleris
poterat agnosci. Curiosis tamen oculis aut
digitis attrectata: Non aliud quã ueftis uidebat᷑
Int̃ea claru fr̃s ad mon&. oration instare: ut nnfestiv
eis dñs quid nã e&̃ ostender&: Ita reliquũ noctis.¬
ymns psalnsq: consunt᷑ : At ubi in iux̃ dies. app̃¬
hensũ dextera. trahere ad mastinum uolebat.
bene conscius: illudi eum diaboli aste non
posse: Tunc uero reniti ac reclamare msercoe¬
pit. int̃̾dictumq sibi esse dicebat. Ne se masti¬

Expanded text:
crebris cerneres micare luminibus, fremitusque crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egressus unum de fratribus Sabatium nomine ad se uocat tunicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam hymnis psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Marti
Abbreviated transcription (Latin):
innocentiã mentitus accessit: Habitauitq ali¬
quandiu in commune cũ c&eris. Demn: pro¬
cedente tempore. angelos apud se loqui sole¬
re dicebat. Cum fidem nullus adhiber&.
signis quibusdam. plerosq ad credendum cohor¬
tabatur. Postremo eo usq processit . vt inter
se ac dm̃ angelos discurrere praedicar&: Iamꝙ
se unum ex proph&is haberi uolebat. Clarus
tamen: Nequaquam ad credendũ cogi pote
rat. Ille ei iram dñi & prȩsentes plagas. cur
sco non creder& comminari:. Postremo In hanc
uocem erupisse fertur: Ecce hac nocte. ue¬
stem mihi candidam dñs de cęlo dabit. qua
indutus in medio vestrum diuersabor
Idq uobis signum erit: me indĩ esse uirtute. qui
dĩ ueste donatussim. Tum uero grandis omni¬
um adhanc professionẽ expectatio. Itaq: ad me¬
diam fere noctem. fremitu insultantiũ: cõmo¬
ueri omne monasterium loco uisum est: Cellu¬
lam autem qua idem adolescens continebat᷑.

Expanded text:
innocentiam mentitus accessit, habitavitque aliinnocentiam mentitus accessit, habitavitque aliquamdiu in commune cum caeteris. Dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat: cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad credendum coarctabat. Postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum angelos discurrere praedicaret: jamque se unum ex prophetis haberi volebat. Clarus tamen nerat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur,