comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tetigeritis: Ego ut intellegã
quod dixit. attendo quod fecit:
facto suo mihi exponit dictũ
suum: Dixit recedite: Quib
dixit. Utiq iustis: Aquibus
ut recederent dixit . Utiq A
peccatorib & Iniquis : Quȩro
atalib utrum ipse recesserit
Inuenio quod non recesserit
Ergo aliter intellexit: Nam

Expanded text:
tetigeritis. Ego ut intelligam tetigeritis. Ego ut intelligam quod dixit, attendo quod fecit. Facto suo mihi exponit dictum suum. Dixit, Recedite. Quibus dixit? Utique justis. A quibus ut recederent, dixit? Utique a peccatoribus et iniquis. Quaero, a talibus utrum ipse recesserit? Invenio quod non recesserit. Ergo aliter intellexit. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ta moyses clamauit esaias: cla¬
mauit hieremias. clamauit hie¬
Zechiel Uideamussi hoc ipsi
fecerunt: Si dimiserunt po¬
pulum dĩ : & se ad gentes alias
transtulerunt : Quã multa
& quã uehe menter hieremias in¬
crepauit Inpeccatores & scelera¬
tospopuli sui : Inter eos tam̃ erat.
Unum cũ illis templum intrabat.
Eadem sacramenta celebrabat.
In ea hominum sceleratorum con¬
gregatione viuebat: sed cla¬
mando exiebat inde Hoc est
exire inde. hoc est inmundum
non tangere: & uoluntate non
consentire &ore non parcere
Certe manifestum est iã pru¬
dentiȩ uraẽ : quomodo accipien¬
da sint omnia talia testimonia
scripturarum : ut quando scrip¬
tura sonat. recedere nos debere
amalis . Non aliud intellegere
iubeamur : nisi ut corde receda¬
mus: Ne maius malum insepa¬
ratione bonorum committamus.
quam Inmalonum coniunctio¬
ne fugiamus: Sicut ipsi do¬
nat iste fecerunt: Ceste man
feste dixit ꝓph&a. Recedite
exite inde & inmundum ne

Expanded text:
ta Moyses, clamavit Isaias, clata Moyses, clamavit Isaias, clamavit Jeremias, clamavit Ezechiel. Videamus si hoc ipsi fecerunt, si dimiserunt populum Dei, et se ad gentes alias transtulerunt. Quam multa et quam vehementer Jeremias increpavit in peccatores et sceleratos populi sui! Inter eos tamen erat, unum cum illis templum intrabat, eadem sacramenta celebrabat: in ea hominum sceleratorum congregatione vivebat, sed clamando exibat inde. Hoc est exire inde, hoc est immundum non tangere, et voluntate non consentire, et ore non parcerejam manifestum est prudentiae vestrae, quomodo accipienda sint omnia talia testimonia Scripturarum: ut quando Scriptura sonat, recedere nos debere a malis, non aliud intelligere jubeamur, nisi ut corde recedamus; ne majus malum in separatione bonorum committamus, quam in malorum conjunctione fugiamus, sicut ipsi Donatistae fecerunt. Qui si feste dixit propheta, Recedite et exite inde, et immundum ne
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ: sic utiq intellegenda sunt:
Exite inde dixit ꝓph&a : Pri¬
us suscitata ipsius uerba consue¬
tudine assero iftã sententiã : &
postea ostendo non meã : Plerumq
accus antur homnes : & cũ accusati
fuerint defendunt se : Cum aũ
seille qui accusatur homo : rati¬
onabiliter iusteq defenderit :
inde: Quomodo inde exiit:
Ratione reddita & defensio¬
ne iustissima: Hoc ẽ quod facie¬
bant scĩ quando excutiebant
puluerem depedib: : Aduersus
eos qui sibi pacẽ nuntiatã non
accipiebant: Exit inde specu¬
lator: cui dictum ẽ. peculato¬
remposui tedomus i srł: Illi
enĩ dicitur. Si dixeris iniquo.
& non se auesterit ab iniquita¬
te & auia sua. Iniquus ille in
sua iniquitate mori&ur : & tu
animã tuã liberaris : Hoc sifa¬
cit: exit inde. Non separatione
corporis. sed defensione operis
sui Fecit enĩ iste quod faciendũ
fuit : etiã si ille non optempera¬
uit : cui obtemperandũ fuit:

Expanded text:
sancti, sic utique intelligenda sunt. sancti, sic utique intelligenda sunt. Exite inde, inquit propheta. Prius usitata ipsius verbi consuetudine assero istam sententiam, et postea ostendo non meam. Plerumque accusantur homines; et cum accusati fuerint, defendunt se: cum autem se ille qui accusatur homo, rationabiliter justeque defenderit, inde. Quomodo inde exiit? Ratione reddita, et defensione justissima. Hoc est quod faciebant sancti, quando excutiebant pulverem de pedibus suis, adversus eos qui sibi pacem nuntiatam non accipiebant . Exiit inde ille speculator, cui dictum est, Speculatorem posui te domui Israel. Illi enim dicitur, Si dixeris iniquo, et non se averterit ab iniquitate et a via sua; iniquus ille in sua iniquitate morietur, et tu animam tuam liberabis . Hoc si facit, exit inde, non separatione corporis, sed defensione operis sui. Fecit enim iste quod faciendum fuit: etiamsi ille non obtemperavit, cui obtemperandum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecceinquiunt dicit ꝓph&a Re¬
cedite. exite inde & inmundum
netetigeritis : Quomodo ergo
malos ꝓpace tolerabimus: aquib
exire & recedere iubemur : ne tan¬
gamus inmundum: Nos istã re¬
cessionẽ sp̃italiter intellegimus:
illi corporaliter : Nam & ego
clamo cum ꝓph&a: Et qualiacumq
sumus uasa : utitur nob̵ ds̃ indis¬
pensatione ura : Clamamus & nos
& dicimus uob Recedite. exite
inde : & inmundũ netetigeritis:
sed contactu cordis. non corporis:
Quid est eñ tangere inmundũ.
nisi consentire peccatis : Quid
ẽ aũ exire inde : nisi facere quod
ꝑtin& ad correptionẽ malorum:
quanto ꝓ uniuscuiusq graduatq
ꝑsona salua pace fieri potest
Displicuit tibi quod quisq pec¬
cauit : nontetigisti inmundum:
Redarguisti corripuisti. mo¬
nusti:. Adhibuisti etiam si res
exegit congruam & quȩ unita¬
tem noniuol& disciplinã: existi
inde : Attendite infacta scõrum:
ne foste nr̃a uideatur interp̃tatio
Quomodo hȩc uerba intellexer

Expanded text:
Ecce, inquiunt, dicit Propheta: Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis. Quomodo ergo malos pro pace tolerabimus, a quibus exire et recedere jubemur, ne tangamus immundum? Nos istam recessionem spiritaliter intelligimus: illi corporaliter. Nam et ego clamo cum Propheta; et qualiacunque sumus vasa, utitur nobis Deus in dispensatione vestra. Clamamus et nos, et dicimus vobis, Recedite, exite inde, et immundum ne tetigeritis; sed contactu cordis, non corporis. Quid est enim tangere immundum, nisi consentire peccatis? Quid est autem exire inde, nisi facere quod pertinet ad correptionem malorum, quantum pro uniuscujusque gradu atque persona salva pace fieri pDisplicuit tibi quod quisque peccavit, non tetigisti immundum: redarguisti, corripuisti, monuisti, adhibuisti etiam si res exegit congruam et quae untem non violet, disciplinam; existi inde. Attendite in facta sanctorum, ne forte nostra videatur interpretatio. Quomodo haec verba intellexerunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos. Id est ñ co aptamini corpo¬
ri meo : ñ hȩretis regulis meis:
uitiati estis : Ego aũ ars ipsa sũ
qua eñ hab& uitiũ. Et in qua
quisq ñ didicit : nisi ñ facere
uitium
Quis dubit& malũ eẽ pecca¬
tum. Et tam̃ cũ laude dic
quomodo quod ñ nouerat argu
ebat. neq enĩ peccata ñ arguebat.
Om̃a aũ quȩ arguuntur. sicut
dicit apłus. alumine manifestan¬
tur. Quomodo igitur . a quo argu¬
ebantur ignorabantur : Nonne
rectissime respondebitur. & no¬
uerat & ñ nouerat . Rectis¬
sime omnino: Nouerat enĩ ꝑsa
pientiã. non nouerat ꝑ experien¬
tiã¬
num anniculum sine uitio. in
peccatũ: Hoc quidã nr̃i inter¬
p̃tes transferre noluerunt: ue¬
luti locutionẽ in usitatã uitan¬
tes: Et dixerunt ꝓ peccatoñ
Inpeccatũ. Cum sit sensus in ea
locutione : qui ñ fuerat ꝑ tur¬
bandus: Inpeccatũ quippe dictũ
ẽ: quia hoc ipsũ quod ꝓpeccato
offerebatur : peccatũ uocaba¬

Expanded text:
vos: id est, non coaptamini corpovos: id est, non coaptamini corpori meo, non haeretis regulis meis: vitia estis; ego autem ars ipsa sum quae non habet vitium, et in qua quisque non discit nisi non facere vitiumQuis dubitet malum esse peccatum? Et tamen cum laude dictquebat? neque enim peccata non arguebat: Omnia autem quae arguuntur, sicut dicit Apostolus, a lumine manifestantur : quomodo igitur a quo arguebantur, ignorabantur? Nonne rectissime respondebitur, et noverat, et non noverat? Rectissime omnino: noverat enim per sapientiam, non noverat per experientianam anniculam sine uitio unam in peccatum. hoc quidam nostri interpretes transferre noluerunt ueluti locutionem inusitatam uitantes et dixerunt "pro peccato", non "in peccatum", cum sit sensus in ea locutione, qui non fuerat perturbandus. "in peccatum" quippe dictum est, quia hoc ipsum, quod pro peccato offerebatur, peccatum uocaba
Abbreviated transcription (Latin):
reconciliarĩ : Eum inquit
Quae ignorabã Interrogabant
me : Ignorabat peccatum.
Et hoc ignorabat. ñ quasi iudi¬
cando sed ñ committendo : Sunt
huiusmodi locutiones. etiã cot¬
tidianae : Cum dicis de aliquo.
ñ nouit stare. hoc ẽ quia ñstat :
Et ñ nouit bene facere. quia ñ
bene facit : Non nouit male fa¬
cere. quia ñ malefacit: Quod
ñ nouit uitia : & tam̃ ꝑ astem
cognita deuitantur: Hoc ergo
nob̵ caput nr̃m interrogantibus.
ex ipsius euangelii sui ueritate
respond& Cui dixerimus dnẽ
quid ignorabas. quid tu potuis¬
ti interrogari ꝗd nesciebas.
Respond& Iniquitates ignora¬
bam de iniquitatib interroga¬
bar: Habes in euangelio: si me
ñ credis ignorare iniquitates. qͥ a
& ipsos iniquos ignoro : quib In
fine dicturus sũ. Non noui uos.
recedite ame qui operamini lnz nou nui¬
quitatẽ : Num quid non nouerat
quos damnabat.: Aut potest
iustedamnare : nisi bonus cogni¬
tor: Et tam̃bonus cognitor.
non ẽ mentitus dicendo: ñ noui

Expanded text:
reconciliari? Eum, inquit, Quae ignorabam, interrogabant me. Iget hoc peccatum ignorabat, non quasi non judicando, sed non committendo. Sunt hujusmodi locutiones etiam quotidianae, cum dicis de aliquo, Non novit stare, hoc est, quia non stat: et, Non novit benefacere, quia non benefacit. Non novit malefacere, quia non malefacit. Quod non novit vitia; et tamen per artem cognita dijudicantur. Hoc ergo nobis caput nostrum interrogantibus ex ipsius Evangelii sui veritate respondet, cum dixerimus, Domine, quid ignorabas? quid tu potuisti interrogari quod nesciebas? Respondet: Iniquitates ignorabam, de iniquitatibus interrogabar. Habes in Evangelio, si non me credis ignorare iniquitates, quia et ipsos iniquos ignoro, quibus in fine dicturus sum: Non novi vos, recedite a me qui operamini iniquitatem . Numquid non noverat quos damnabat? aut potest juste damnare, nisi bonus cognitor? Et tamen bonus cognitor non est mentitus, dicendo, Non novi
Abbreviated transcription (Latin):
peccata uocabantur sacrificia ꝓ
peccatis: Quod uere iste factus est.
cuius umbrȩ erant illa : Hinc a
ait : ut in quibusdã mendosis co¬
dicib legitur: is qui non noue
sumus : Hoc ẽ sacrificiũ ꝓpecca¬
tis ꝑ quod reconciliari ualere¬
mus: Ipse ẽ ergo peccatũ : ut
nos iustitia : Nec nr̃a sed dĩ: Nec
in nob̵ sed in ipso: Sicut ipse pec¬
catũ non suũ sed nr̃m: nec inse
sed in nob̵ constitutũ. si militudine
carnis peccati in qua crucifixus ẽ.¬
stitia dĩ. ñ qua ipse iustus ẽ. sed
qua nos abeo facti sumꝰ austi
Illa namq: iustitia dĩ commen¬
datur in eo quod dr̃: ignorantes
dĩ iustitiã : qua nos ex eius gratia
iusti sumus ut ipsa iustitia eius
nossimus cũ iuste uiuimus. cre¬
dentes in eũ qui iustificat impiũ.
Non illa qua ipse iustus ẽ aeter¬
na sua & in commutabili iustitia.
Haec itaq iustitia: qua nos dĩ mu¬
nere iustisumus significatur in
psalmo illo ubi scriptum ẽ. Iusti¬

Expanded text:
peccata vocabantur sacrificia pro peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apoait, ut in quibusdam mendosis codicibus legitur, Is qui non noversumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobcatum non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum similitudine carnis peccati, in qua crucifixus stitia Dei, non qua ipse justus est, sed qua nos ab eo justificati sumusilla namque iustitia dei commendatur in eo, quod dicitur: Ignorantes dei iustitiam, qua nos ex eius gratia iusti sumus, ut ipsa iustitia eius nos simus, cum iuste uiuimus credentes in eum, qui iustificat impium non illa, qua ipse iustus est, aeterna sua et incommutabili iustitia. haec itaque iustitia, qua nos dei munere iusti sumus, significatur in psalmo illo, ubi scriptum est: Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
carne : Hoc ẽ desimilitudine car¬
nis peccati quae ipsius erat. Dam¬
nauit peccatũ In carne peccati: quȩ
nr̃a ẽ: Propt̃ hoc etiã deillo dr̃
Quod enĩ mostuus ẽ peccato : mor
ixũ cotutuus ẽ semel: Quia similitudine
carnis peccati mostuus ẽ : quando
moriendo exutus ẽ carne. Ut
ꝑ hoc mysteriũ significar& : eos
qui moste ipsius baptitantur
mori peccato: ut uiuant dõ: SiC
etiã ꝑ crucẽ . factus ẽ ꝓ nob male¬
dictũ: Pendens quippe inligno mor¬
tẽ. quaedemaledicto dĩ uenerat.
suspendit inligno: Atq ita u&us
homo nr̃ simul confixus ẽ cruci.
ut ñmendaciter dictũ intellega¬
tur inlege : maledictus omnis qui
pend& in ligno: Quid est male¬
dictus. nisi terra es & interrã ibis
Quid est omnis. nisi quia & ipse
xp̃c: Qui cũ ess& uita mostuus
Propt̃ similitudinẽ carnis peccati
Inqua uenerat : dictus ẽ & ipse
peccatũ seacrificandus ad diluen exlũ oe¬
da peccata: In u&ere quippe lege ata t¬

Expanded text:
carne : hoc est, de similitudine carcarne : hoc est, de similitudine carnis peccati, quae ipsius erat, damnavit peccatum in carne peccati, quae nostra est. Propter hoc etiam de illo dicitur: Quod enim mortuuim mortuus est semel, quia similitudini carnis peccati mortuus est, quando moriendo exutus est carne: ut per hoc mysterium significaret, eos qui in morte ipsius baptizantur, mori peccato, ut vivant Deo. Sic etiam per crucem factus est pro nobis maledictum . Pendens quippe in ligno, mortem quae de maledicto Dei venerat, suspendit in ligno, atque ita vetus homo noster simul confixus est cruci : ut non mendaciter dictum intelligatur in Lege, Maledictus omnis qui pendet in ligno . Quid est, maledictus, nisi, Terra es, et in terram ibis ? Et quid est, omnis; nisi quia et ipse Christus, qui cum esset vita, mortuus propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege
Abbreviated transcription (Latin):
locaustomato ut ipsũ pecus e&
peccatũ: idest sacrificiũ fier& ꝓ
peccato: Sicut de ari&e quod se¬
quitur Insalutare dicit : lam¬
quã ipsũ sit salutare: cũ sit sa¬
crificiũ salutaris: Quod postea
repetendo manifestat : Nam
& illud ꝓpeccato dicit : qd prius
Quod enĩ apłm dixisse comme
diligentius: & neforte mendosũ
Incurreris codicem : Aut latinus in
t̃pres errauerit : grecũ inspice : In
catũ sed a patre dõ ĩpsũ xpm factũ
eẽ peccatũ. Idest sacrificiũ ꝓ pec¬
cato: Ait enĩ apłus: Obsecramus
nouerat peccatũ. ꝓ nob peccatũ fe¬
cit: Non ergo fecit ipse peccatũ.
sed eũ ds̃ ꝓ nob peccatũ fecit: Hoc
eũ dixi̾ sacrificiũ ꝓpeccato: Sien
recolas ł relegas. Inuenies in li¬
bris u&eris testamenti : peccata
appellari. sacrificia ꝓpeccatis:
Similitudo etiã carnis peccati in
qua uenit adnos. dicta ẽ ipsa pec¬
catũ : Misit inquit ds̃ filiũ suum
insimilitudine carnis peccati Et
depeccato. damnauit peccatum In

Expanded text:
eccatum, ut ipsum pecus esset peccatum, id est sacrificium fieret pro peccato, sicut de ariete quod sequitur "in salutare" dicit, tamquam ipsum sit salutare, cum sit sacrificium salutaris. quod postea repetendo manifestat; nam et illud "pro peccato" dicit, quod prius Quod enim Apostolum dixisse commemdiligentius, et ne forte mendosum incurreris codicem, aut latinus interpres erraverit, graecum inspice; et icatum, sed a Patre Deo ipsum Christum factum esse peccatum, id est, sacrificium pro peccato. Ait enim Apostolus: Obsecramus noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit . Non ergo fecit ipse peccatum, sed eum Deus pro nobis peccatum fecit, hoc ut dixi, sacrificium pro peccato. Si enim recolas vel relegas, invenies in libris Veteris Testamenti peccata appellari sacrificia pro peccatis. Similitudo etiam carnis peccati, in qua venit ad nos, dicta est et ipsa peccatum: Misit, inquit, Deus Filium suum in similitudine carnis peccati, et de peccato damnavit peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
populũ tuũ benedictio tua: Sic̃
ergo quod legitur. dñi ẽ salus.
non ea salus intellegitur. qua
dñs saluus ẽ. sed qua hi salui sunt.
quos ipse saluos facit: sic cũ legi¬
legenda qua dñsiustus ẽ sed
qua iusti sunt homines. quos gra¬
tia sua iustificat: Inde enĩ salui :
unde iusti: Qũo quod ait : Non
ẽ opussanis medicus. sed male ha¬
bentib: exposuit consequenter
dicens. Non ueni uocare iustos
sed peccatores: Haec iustitia dĩ.
qua eius fideles iustisunt. Inte¬
rim uiuentes exfide: donec ꝑfec¬
ta iustitia ꝑducantur adspeciẽ:
sic̃ salute ꝑfecta : etiã ad ipsius
corporis immostalitatẽ. gratia¬
ẽ testamenti noui. Unde dicit.¬

Expanded text:
populum tuum benedictio tua. Sicnt ergo, quod legitur: Domini est salus, non ea salus intellegitur. qua dominus saluus est. sed qua hi salui sunt. quos ipse saluos facit, sic, cum legilegenda. qua deus iustus est, sed qua iusti sunt homines, quos gratia sua iustificat. inde enim salui, unde iusti, quoniam, quod ait: Non est opus sanis medicus sed male habentibus, exposuit consequenter dicens: Non ueni uocare iustos sed peccatores. qua eius fideles iusti sunt interim uiuentes ex fide, donec perfecta iustitia perducantur ad speciem sicut salute perfecta etiam ad ipsius corporis inmortalitatem, gratia testamenti noui. unde ali
Abbreviated transcription (Latin):
gat ut credat: Quõ est mundus
dequo scriptum ẽ ne cũ mun¬
do damnemus :: Pisto mundo ñ
rogat: Neq: enĩ quͦd sit p̃disti¬
natus ignorat Et ẽ mundus.
de quo scriptũ ẽ. Nonuenit fi¬
lius homins ut iudic& mundũ.
sed ut salu&ur mundus ꝑ ipsũ:
inxp̃o. mundũs reconcilians
sib Pisto mundo rogat diceas.
ut mundus credat. quia tu
me misisti: ꝑhanc eñĩ fidem.
mundus reconciliatur dõ: cũ
credit inxp̃m. qui ẽ missus a
dõ : Si aũ dicer& ut cognos¬
cant quia tu me misisti: tan¬
tundẽ ualer& quantũ hoc qd
ait : ut cognoscat mundus: Ip¬
si sunt enĩ mundus non ꝑma¬
nens inimicus. qualis ẽ mun¬
dus damnationi p̃distinatus.
sed ex inimico amicus effectus:
Propt̃ quem ds̃ erat in xp̃o
mundũ reconcilians sibi: Ideo
dix. Ego incis & tu in me:
Tam quã dicer&. Ego in eis
ad quos misistime: & tu in me
mundũ reconcilians tibi ꝑ me:¬
reconcilians sibi
Qui uerbũ caro factũ ẽ. &
habitauit innob̾. Ut

Expanded text:
gat ut credat, quoniam est mundus de quo scriptum est: « Ne cum mundo damnemus . » Pro isto mundo non rogat: neque enim quo sit praedestinatus, ignorat. Et est mundus de quo scriptum est: « Non venit filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundisto, mundum reconcilians sibi . Pro isto mundo rogat, dicens, Ut mundus credat quia tu me misisti. Per hanc enim fidem mundus reconciliatur Deo, cum credit in Christum qui est missus a Si autem diceret: ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret, quantum hoc quod ait: Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus, sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi ; ideo dixit: Ego in eis, et tu in me, tanquam diceret: Ego in eis ad quos misisti me, et tu in me, mundum reconcilians tibi pereconcilians sibi, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis: ut
Abbreviated transcription (Latin):
pasticipatio iustitiȩ cũ iniqui¬
tate. Aut quae sotietas luci ad
tenebras .
Nulla pasticipatio ẽ iustitiȩ
recedat ab iniquitate : omnis qui
Inuocat nomen dñi: Nulla e¬
tiã communio ẽ luci & tenebris.
nonsolũ quȩ foris. sed etiam quȩ
intussunt: Qui enĩ odit fra¬
trẽsuũ ait iohannes. Intene¬
bris ẽ usq adhuc¬
apłum paulũ dicentẽ : Aut quȩ
soti& as luci ad tenebras. Dicis
te sotietatẽ habere cum dõ: &
Intenebris ambulas : Et ds lux
ẽ & tenebrȩ in eo non sunt ullȩ
Quomodo ergo soti& as luci &
tenebris. Iam ergo dicat sibi
homo: Quid faciam: Unde e¬
ro lux: In peccatis & In iniqui¬
tatib uiuo: quasi subrepit quȩ¬
dam desperatio & tristitia.
Salus nulla ẽ nisi sotietate
dĩ : Ds lux ẽ & tenebrȩ in eo ñ

Expanded text:
participatio est justitiae cum iniquitate? aut quae societas luci ad tenebras? nulla participatio est justitiae recedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini . » Nulla etiam communio est luci et tenebris, non solum quae foris, sed etiam quae intus sunt. qui enim odit fratrem suum, ait Iohannes, in tenebris est usque adhucapostolum Paulum dicentem, Aut quae societas luci ad tenebras ? Dicis te societatem habere cum Deo, et in tenebris ambulas; et Deus lux est, et tenebrae ae in eo non sunt ullae: quomodo ergo est societas luci et tenebris? Jam ergo dicat sibi homo, Quid faciam? unde ero lux? In peccatis et in iniquitatibus vivo. Quasi subrepit quaedam desperatio et tristitia. Salus nulla est, nisi in societate Dei. Deus lux est, et tenebrae in eo non
Abbreviated transcription (Latin):
dicit : & ipsa creatura liberabitur
a seruitute interitus : Et postea
dicit. Non solũ aũ illa sed & nos
ipsi primitias sp̃s habentes : discer¬
nit eos qui credider̃ ab appella¬
tione creaturȩ: Quomodo eosdẽ
aliquando homines. aliquando¬
ñ homines dicit᷑ : Nam exꝓbrans
obicit corinthiis quodãm loco.
quod adhuc homines essent. Vbi
ait. Nonne homines estis & scđm̃
hominẽ ambulatis: Quomodo
eundẽ dnm: etiã post resurrec¬
tionẽ. Alicubi ñ hominẽ appellat:

Expanded text:
dicit, Et ipsa creatura liberabitur a servitute interitus; et postea dicit, Non solum autem, sed et nos ipsi primitias Spiritus habentes : discernit eos qui crediderunt ab appellatione creaturae quomodo eosdem aliquando homines, aliquando non homines dicit. Nam exprobrans objecit Corinthiis quodam loco, quod adhuc homines essent, ubi ait: Nonne homines estis, et secundum hominem ambulatis ? Quomodo eumdem Dominum etiam post resurrectionem, alicubi non hominem appellat,
Abbreviated transcription (Latin):
Alii dicebant. bonus ẽ. Alii aũ
Non sed seducit turbas : Dictũ
enĩ hoc ẽ ad eorũ solatiũ qͥ poste¬
.a p̃dicantes uerbũ dĩ. futuri e¬
rant ut seductores & ueraces: Si
enĩ seducere decipere ẽ: nec
aliquẽ aliud ꝑsuadendo ducere
ẽ : quȩrendũ ẽ unde & quo si
amalo adbonũ bonus seductor ẽ: atua c¬
Si abono ad malũ : malus seductor
ẽ: In hanc ergo pastẽ qua seducun¬
tur homnes demalo adbonum.
Vtinã om̃s seductores & uocemur
bo opera dñi: Illi stragẽ funerũ
arbitrabantur : Eccenunc nar
quit emendauit me dñs & mosti
ñ tradidit mẽ: Non ergo quic¬
quam uirib suis licuisse. arbi¬
trar&ur fremitus impiorũ: Nlon
haber& istã potestatẽ nisi sibi da¬
ta ess& desuꝑ: Sepe filiũ pat̾ fa¬
milias. ꝑ nequissimos seruos e¬
mendari iub&. Illi hereditatem.
illis compedes prȩparat.

Expanded text:
alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor estsi a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur bo opera Domini.» At illi stragem funerum arbitrabantur. Ecce nunc enarrquit, «emendavit me» «Dominus, et morti non tradidit me.» Non ergo quidquam viribus suis licuisse arbitretur fremitus impiorum: non haberet istam potestatem, nisi sibi data esset desuper. Saepe filios paterfamilias per nequissimos servos emendari jubet; cum illis haereditatem, illis compedes praeparet.
Abbreviated transcription (Latin):
ulceris : Acriorum dolorũ p̃tio
redimantur: In languida. &
incesta uacationis breuissimae.
atq ultima uita. Immanissi¬
mis bellis miles aiteritur: Plu¬
rib fostasse annis in laboribus in¬
qui&us. quã in otio quieturus :
Quib tempestatib & ꝓcel¬
lis: quam horribili & trem̃¬
da seuitia caeli & maris : Im¬
postuni sunt mercatores : ut di¬
uitias uenturas adquirant : ma¬
iorib quã quib adquisitae s̃¬
periculis & tempestatib ple¬
nas : Quos estus . quae frigora
quae pericula. ab aquis effusis.
ap̃cipitus A fluminib: aferis
ꝑferunt uenatores quẽ labo¬
rẽ esuriendi & sitiendi: quantas
uilissimi & sordidissimi cibi &
potus angustias. ut bestiam
immania prorsus facilia & ꝓ¬
pe nulla: efficitamor: Quanto
ergo cestius acfacilius. ad uerã
beatitu dinẽ caritas facit: quod
admiseriam quantũ potuit cu¬
piditas fecit : Quam facileto¬
leratur . quȩ lib& aduersitas tẽ¬
poralis . ut ȩterna poena vrte¬

Expanded text:
ulceris, acriorum dolorum pretio ulceris, acriorum dolorum pretio redimantur. In languida et incerta vacationis brevissimae atque ultima vita, immanissimis bellis miles atteritur; pluribus fortasse annis in laboribus inquietus, quam in otio quieturus. Quibus tempestatibus et procellis, quam horribili et tremenda saevitia coeli et maris importuni sunt mercatores, ut divitias ventosas acquirant, majoribus quam quibus acquisitae spericulis et tempestatibus plenas? Quos aestus, quae frigora, quae pericula ab equis, a fossis, a praecipitiis, a fluminibus, a feris perferunt venatores? quem laborem esuriendi et sitiendi, quantas vilissimi et sordidissimi cibi et potus angustias, ut bestiam immania, prorsus facilia et prope nulla efficit amor. Quanto ergo certius ac facilius ad veram beatitudinem charitas facit, quod ad miseriam, quantum potuit, cupiditas fecit? Quam facile toleratur quaelibet adversitas temporalis, ut aeterna poena vite
Abbreviated transcription (Latin):
dragenas. unaminus accepi.
Ter uirgis cesus sũ. semel lapida¬
tus sũ ter naufragiũ feci. nocte
& die in ꝓfundo maris fui. Et cȩ¬
tera pericula. quae numerari
quidem possunt: sed tolerari nisi
ergo illa quȩ commemorauit as¬
spera & grauia. frequentius &
abundantius sustinebat : Sed
ꝓfecto aderat ei sp̃ssc̃s. qui in ex¬
terioris hominis corruptionem.
interiorẽ renouar& dedie in
diẽ : Et gustata requie spĩtali :¬
in affluentia deliciarum dĩ. In
p̃sentia delinir& aspera : & om̃a
grauia releuar&: Ecce quam
quã leuẽ sarcinã. Ut om̃a illa
quae superius enum erata: dura
& immania hominis auditus hor¬
rescit leuẽ tribulationẽ dicer&.
Intuens interiorib & fidelib o¬
culis. quanto p̃tio temporalium
emenda ess& futura uita
Non pati ȩternos labores impi¬
orum : & sine ulla sollicitudine
ꝑfrui a &erna felicitate iusto¬
rum Necari & uri se homines
patiuntur : ut dolores non ȩter¬
ni sed aliquanto diuturniorq̃s

Expanded text:
na minus, accepi. Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci, nocte et die in profundo maris fui : et caetera pericula quae numerari quidem possunt, sed tolerari, nisi ergo illa quae commemoravit aspera et gravia, frequentius et abundantius sustinebat: sed profecto aderat ei Spiritus sanctus, qui in exterioris hominis corruptione, interiorem renovaret de die in diem, et gustata requie spirituali in affluentia deliciarum Dei, in praesentia deliniret aspera, et omnia gravia relevaret. Ecce quam quam levem sarcinam: ut omnia illa, quae superius enumerata dura et immania omnis auditor horrescit, levem tribulationem diceret; intuens interioribus et fidelibus oculis, quanto pretio temporalium emenda sit futura vita, non pati aeternos labores impiorum, et sine ulla sollicitudine perfrui aeterna felicitate justorum. Secari et uri se homines patiuntur, ut dolores non aeterni, sed aliquanto diuturnioris
Abbreviated transcription (Latin):
noua
Nunc inspe tunc inrẽ.¬
ał xxuii. Innouati enĩ fide & spe: quanta
adhuc u& era agimus: Non eñ
homonr̃ corrumpitur. sed inte¬
rior renouatur dedie indiem
Ergo ad peccatũ. ad mostalitatẽ.
ad p̃teruo lantia tempora: ad
gemitũ & laborem & sud orem.
ad a&ates succedentes ñ manen¬
tes . ab infantia usq in senectutẽ
sine sensu transeuntes: ad haec
attendentes: uideamus hic uete¬
rẽ hominẽ : u&erẽ diẽ : uetus
canticũ. u&us testamentũ: Con¬
uersi aũ ad interiorem : ad ea
quȩ innouanda sunt. ꝓ his quae
immutabuntur . In ueniamus ho¬
minẽ nouñ. diẽ nouũ. canticũ
nouũ. testamentũ nouũ: Et
sic amemus istã nouitatẽ. ut
ñ ibi timeamus u&ustatẽ: Nunc
ergo in hoc cursu : transiuimus
Au& erib ad noua : Ipse tran¬
situs agitur : cũ corrumpuntur
exteriora. Innouantur interiora
Donec etiã hoc ipsũ quod ex¬
terius corrumpitur: reddat de¬
bitũ naturȩ : ueniat ad mostem
Renou&ur & hoc inresurrecti¬

Expanded text:
nova nova : nunc in spe, tunc in re. Innovati enim fide et spe, quanta adhuc vetera agimus? Non enim homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Ergo ad peccatum, ad mortalitatem, ad praetervolantia tempora, ad gemitum et laborem et sudorem, ad aetates succedentes, non manentes, ab infantia usque ad senectutem sine sensu transeuntes, ad haec attendentes, videamus hic veterem hominem, veterem diem, vetus canticum, Vetus Testamentum: conversi autem ad interiorem, ad ea quae innovanda sunt, pro his quae immutabuntur, inveniamus hominem novum, diem novum, canticum novum, Testamentum Novum; et sic amemus istam novitatem, ut non ibi timeamus vetustatem. Nunc ergo in hoc cursu transimus a veteribus ad nova: ipse transitus agitur cum corrumpuntur exteriora, et innovantur interiora; donec etiam hoc ipsum quod exterius corrumpitur, reddat debitum naturae, veniat in mortem, renovetur et hoc in resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
gentib omnib idolatria: In
ipsis iudeis omnis illa seruitus
legis. Om̃a illa sacrificia. pre¬
nuntiantia p̃sens sacrificium:
renouar& opus suũ : uenit qͥ
conflar& argentum suũ : qui for¬
mar& monetam suã Et atten¬
dimus plenã terra . xp̃ianis cre¬
dentib indm̃: Auestentesse a
priorib suis immunditiis & ido¬
latria. & abspe p̃terita. ad spẽ
noui scłi : Ecce nondum ẽ inre.
etiã ten&ur inspe : Et ꝑ ipsam
spẽ iã cantamus & dicimus. re¬
pl&a ẽ terra creatura tua: Non
dum inpatria cantamus hoc.
Nondum illa requie quae ꝓmit¬
titur: Nondum confirmatis uec¬
tib postarũ hierus alẽ: Sed ad¬
huc inperegrinatione. Intuen¬
tes mundũ istũ totũ : & undiq
homines currentes ad fidẽ : Tim̃¬
tes gehennã. contemnentes mor¬
tẽ. Amantes uitã a &ernã. sper¬
nentes p̃sentẽ: Et talib specta¬
culis compl&i gaudio dicimus.
repl&a ẽ terra creatura tua:¬
U&era transier̃ ecce facta sunt

Expanded text:
Gentibus omnis idololatria, in Gentibus omnis idololatria, in ipsis Judaeis omnis illa servitus Legis, omnia illa sacrificia praenuntiantia praesens sacrificium. renovaret opus suum, venit qui conflaret argentum suum, qui formaret monetam suam, et attendimus plenam terram Christianis credentibus in Deum, avertentibus se a prioribus immunditiis suis et idololatria, a spe praeterita ad spem novi saeculi: et ecce nondum est in re, et jam tenetur in spe, et per ipsam spem jam cantamus et dicimus, «Repleta est terra creatura tua.» Nondum enim in patria cantamus hoc, nondum in illa requie quae promittitur, nondum confirmatis vectibus portarum Jerusalem ; sed adhuc in peregrinatione intuentes mundum istum totum, et undique homines currentes ad fidem, timentes gehennas, contemnentes mortem, amantes vitam aeternam, spernentes praesentem, et tali spectaculo completi gaudio dicimus, «Repleta est terra creatura tuaera transierunt, ecce facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Omnis ergo noua creatura id ÷
populus innouatus ꝑfidem.
ut habeat interim inspe quod
Inre postea ꝑficiatur : In xp̃o
hab& iã quod inse sperat: I¬
taq nunc. u&era transi erunt
scđm spem: Quia modo iam
non ẽ tempus u&eris testamen¬
t: quo temporale atq. carnale
regnum expectetur adõ: Et
facta sunt om̃a noua. scđm ean¬
dẽ spẽ. Ut regnũ cȩlorum. ubi
nulla erit morsatq corruptio.
ꝓmissum teneamus: In resur¬
rectione aũ mostuorũ : non iã
scđm spẽ. sed scđm rem & uete¬
ra transibunt cũ inimica no¬
uissima destru&ur mors. & fi¬
ant om̃a noua. cum corrupti¬
bile hoc induerit incorruptio¬
nẽ : & mostale hoc induerit in¬
mostalitatẽ: Quod iã factum ẽ¬
in xp̃o : quẽ scđm rem iam non
nouerat paulus. scđm carnem:
Corũ uero ꝓ quib mostuus est
& resurrexit : non dum scđm rẽ.
sed scđm spem : neminẽ nouerat
noua creatura: U&era transi¬
erunt. & ecce facta sunt om̃a noua:
Quae u& era transierunt: In

Expanded text:
stum. omnis ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, quod in re postea perficiatur — in Christo habet iam quod in se sperat. itaque nunc uetera transierunt secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundum spem, sed secundum rem et uetera transibunt, cum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum eisto, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero pro quibus mortuus est et resurrexit, non secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat tura, vetera transierunt; ecce facta sunt omnia nova» . Quae «vetera transierunt?» In
Abbreviated transcription (Latin):
uauit aurẽ ne audiat: sed pec¬
cata ur̃a. separant inter uos &
dm̃: Quia ergo ñ reconciliamur:
nist ablato quod mediũ ẽ & po¬
sito qd mediũ sit ẽ enĩ mediũ
separans. sed contra ẽ mediator
reconcilians: Medium sepa¬
rans ẽ peccatũ. mediator recon¬
maceria separans . quod ẽ percatũ.
uenit ille mediator: & factus est
sacrificiũ sacerdos ipse : Et quia
sacrificiũ factus ẽ. ꝓ peccato offe¬
rens se ipsũ inholocaustũ. Incru¬
cepassionis suȩ Sequitur aplus
& dicit. Cũ dixiss& obsecramus

Expanded text:
vavit aurem ne audiat, sed pecvavit aurem ne audiat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconmaceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus
Abbreviated transcription (Latin):
enient legati ex aegyp¬
to. a&hiopia p̃ueni& manꝰ
eius dõ Aegyptił a&hio¬
piȩ nomine : omniũ gentium
fidem significauit. Apar¬
te totũ : Legatos appellans.
reconciliationis p̃dicatores¬
tamquã dõ exhostante ꝑnos.:
obsecramus ꝓ xp̃o. reconcili¬
ari dõ : Non ergo desolis is¬
rahelitis. unde apłi electi sunt.
sed etiã dec& eris gentib.. futu¬
ros p̃dicatores xp̃ianȩ pacis. hoc
modo mystice ꝓph&atum ẽ:
conciliari dõ: Si exhostatur
& obsecrat apłus ut reconcilie¬
mur dõ. Inimici eramus dõ
Nemo enĩ reconciliatur. nisi
inimicitsis : In imicos aũ nos
ñ natura sed peccata fecerunt:
Vnde inimici illius inde ser¬
ui peccati: Non hab& ds libe¬
ros inimicos: Necesse ẽ serui
sint : Et serui remanebunt: nisi
ab illo liberentur. cui peccan¬
do Inimici eẽ uoluerunt: Ob¬
secramus ergo inquit ꝓ xp̃o re¬
conciliari dõ Quomodo autẽ
reconciliamur : nisi soluatur
quod inter nos & ipsũ separat
Ait enĩ ꝑ ꝓph&am: Nongra¬

Expanded text:
enient legati ex Aegypto; Aethiopia praeveniet manus ejus. Aegypti, vel Aethiopiae nomine, omnium gentium fidem significavit, a parte totum; legatos appellans reconciliationis praedicatorestanquam Deo exhortante per nos, obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo. Non ergo de solis Israelitis, unde Apostoli electi sunt, sed etiam de caeteris gentibus futuros praedicatores Christianae pacis hoc modo mystice prophetatum est. conciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ergo, inquit, pro Christo, reconciliari Deo. Quomodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gra
Abbreviated transcription (Latin):
Iunc in eius nomine p&unt qui¬
p&unt᷑ Quia in sono eius nominis. Non
aliud quã resipsa ẽ. quȩ hoc nonne vo¬
catur : intelligunt : Nec animi uani¬
tate vel infirntate. c̃fingunt: tãquã
in alio loco patr̃e: in alio filiũ. ante
patrẽ stantẽ : & ꝓnobis rogantẽ Spa¬
tia sua quȩq: amborũ occũpantib
molib: & uerbũ adeũ cuius ẽ uerbũ
facere verba ꝓnobis. int̃uallo inter¬
posito : int̃os loquentis & auriculas
audientis Etalia talia : quȩ sibi a¬
nimales. idemq: carnales : incordib
fabricant᷑ : Quicꝗd enĩ tale : spirita¬
lib dedõ cogitantib excorporũ c̃¬
su&udine occurrit: negando atq
respuendo taqua importunas mu¬
scas: ab interiorib oculis abigunt.
Etsinceritati eius lucis adquiescunt.
qua teste ac iudice. has ipsas ima¬
gines corporũ : suis int̃nis aspectib

Expanded text:
tunc in ejus nomine petutunc in ejus nomine petunt, quia in sono ejus nominis non aliud quam res ipsa est quae hoc nomine vocatur, intelligunt, nec animi vanitate vel infirmitate confingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantetia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectib
Abbreviated transcription (Latin):
docti spũ spiritalib. spiritalia cõparan¬
tes : Animalis ãa homo: ñ ꝑcipit ea
sunt sp̃s dĩ homo animalis sic audit
quȩcũq audit dedĩ natura : utaliud
qũa corpus cogitare ñ possit : Qua¬
lib& amplissimũ uel immensũ: quã¬
lib& lucidũ ac speciosũ: corpistam̃:
Ideo ꝓuerbia illi sunt: quȩcũq
dicta sapientiȩ. de incorporea im¬
mutabiliq substantia : Non qđ ea
tã quã ꝓuerbia deputat : sed quia
sic cogitat: quomodo qui ꝓuerbia
solent audire. neq intelligere :
Cũ uero spiritalis coeperit om̃a di¬
iudicare: ipse aũ anemine diiudi¬
cari: &iã siinhac uita adhuc uelut
ꝑspeculũ & exparte : ꝑspicit tam̃.
ñullo corporis sensu: Non ulla ima¬
ginaria cogitatione : quȩ capit aut
fingit qualescũq similitudines
corporũ: sed mentis certissima in¬
telligentia : dm̃ non corpꝰ ẽẽ. sed sp̃m
Ita palam depatre adnuntian¬
te fi lio. Ut eiusdẽ substantiȩ con¬
spiciatur. & ipse qui adnuntiat

Expanded text:
omparentes. Animalis autem non percipit quae sunt Spiritus Dei, homo animalis, sic audit quaecunque audit de Dei natura, ut aliud quam corpus cogitare non possit, quamlibet amplissimum vel immensum, quamlibet lucidum ac speciosum corpus. Tamen ideo proverbia illi sunt quaecunque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia: non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire, neque intelligere. Cum vero spiritalis coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte perspicit, tamen non ullo corporis sensu, non ulla imaginaria cogitatione, qua capit aut fingit qualescunque similitudines corporum, sed mentis certissima intelligentia, ita Deum non corpus esse, sed spiritum, ita palam de Patre annuntiante Filio, ut ejusdem substantiae conspiciatur et ipse, qui annuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
Hec dona dĩ eẽ quanto magis nosti:
tanto magis es eisdẽ donis beata : Im¬
moalit̃ ñes nisi qđ habes : Noris a quo
habeas : Attende enĩ ꝗd dehac reapłs
dixerit: Nos aũ Ñsp̃m huius mundi
accepimꝰ sed sp̃m qui exdõ ẽ : ut sciamꝰ
quea dõ donata s̃ nobis Multi quip¬
pe habent multa dona dĩ: & nescien¬
do a quo habeant: impia vantate
iactant᷑ : Nemo ẽ aũ donis dĩbeatu:
quidonanti existit ingratus: Quia
& illud qđ int̃sacra mysteria. cor
habere sursũ iubemur : ipso adiu¬
uantẽ idualemus. quo iubente ad¬
monemur: Etideo sequit᷑ Utde
hoc tanto bono sursũ leuaticor¬
dis ñ nobis gloriã quasi nr̃arũ ui¬
riũ tribuamus sed dño dõ nr̃o gr̃as
agamus : Noc enĩ c̃tinuo cõmone¬
mur : quia hoc dignũ ẽ. hoc iustũẽ
Recordaris hȩc uerba unde sint : in¬
terquas actiones. & quanta sc̃itate
commendentur: agnoscis:
Ie habere: scire unde habeas : Qui
cuius eẽt hoc donũ: Sic &apłs paulu.¬

Expanded text:
ec dona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hac re apostolus dixerit: nos autem non spiritum huius mundi accepimus, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursum leuati cordis non nobis gloriam quasi nostrarum uirium tribuamus, sed domino deo nostro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est, hoc iustum est. recordaris, haec uerba unde sint, item qua sanctione et quanta sanctitate commendentur agnoscis. ne habere? Scire unde habeas. Qui acujus esset hoc donum. Sic et apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
gois : Sp̃s enĩ om̃a scutat᷑: &iã alti¬
tudines dĩ : Nisi forte. quia scruta¬
ridictus ẽ : negatur app̃henderȩ Ne¬
get᷑ ergo ds̃. app̃hendere corda &
renes hominũ Scriptu est enim
Scrutans corda & renes ds̃¬

Expanded text:
gatis. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam altitudines Dei . Nisi forte quia scrutator dictus est, negatur apprehendere: negetur ergo Deus apprehendere corda et renes hominum; scriptum est enim, Scrutans corda et renes D
Abbreviated transcription (Latin):
sciamꝰ Non solũ enĩ honnes. uerũ
&iã iustos. ipse facit nos & ñipsi nos:
Etut hoc sciamus. quis isi ipse facit: Non.
enĩ sp̃mhuius mundi accepimꝰ. sed
sp̃m qui ex dõ ẽ. ut sciamus quȩ a dõ
donata s̃ nobis: Ab ipso quicꝗd boni¬

Expanded text:
sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bonũ mihi operatũ ẽ mortẽ
It fiat suꝑ modũ peccator aut
peccatũ ꝑ mandatũ: Suꝑ modũ
dixit : quia &iã p̃uaricãtio ad¬
ditur: cũ peccandi aueta libi¬
dine : &iã lex ipsa contemnitur:
& maiores uires accipit le¬
ge ꝓhibente : nisi ad iuu& sp̃s
gratiȩ: Hoc ẽ qđ dicit ille ipse
doctor gentiũ: Aculeus aut̃
mortis ẽ peccatũ : uirtus uero
peccatilex: ecce unde dicit homo
Iolo legis seruare mandatũ : sed
uirtute concupiscentiȩ meȩ uin¬
cor: Et cũ uoluntas eiꝰ conuentur
& dicitur noli vinciamalo
ꝗd ei prodest : nisigratia succur¬
rente fiat. quod ipse apłs secutus
adiunxit : Nã & cum dixis s& uir¬
tus peccatilex: Gratias aũ dõ
peccatũ uincitur : nihilẽ aliud.
quã dĩ donũ: In isto certamne
ad iuuantis:¬
irtus uero peccatilex: Quõ lex
prohibendo: aug& peccati cu¬
piditatem. diffundat sp̃s caritatẽ:

Expanded text:
eratum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Supra modum, dixit; quia etiam praevaricatio additur, cum peccandi aucta libidine etiam lex ipsa contemnitur. et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lepeccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto certamine adjuvantisirtus vero peccati lex. Quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat Spiritus charitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Et apłs paulus : potest uideri de
crastino cogitare. cũ dicit. De
collectis aut̃ in scõs. sicut ordina¬
ut. ecclesus galatiȩ. Ita & uos facite
Secundũ unã sabbati: unusquisq
ur̃m aputi se ponat thesaurizans
qđ ei placuerit: ut non cũ uenero.
tunc collectȩ fiant: His & huius¬
cemodi scripturarũ locis: satis
appar& dñm nr̃m non hoc inꝓba¬
re: siquis humanomore ista ꝓcur&:
sed siquis ꝓpt̃ istam dõ milit&.
Vt in operib suis. non regnũ dĩ sed
istorum ad quisionẽ intueatur
Adhanc ergo regulam hoc totũ prȩ
Inmilitia uero regnodĩ ista non co¬
gitemus: Ita enim &iã sialiquan¬
do defuerint qđ plerumq ꝓpt̃
exercitationem nram ds sinit.
non solum debilitant ꝓpositum
nr̃m : sed &iã exanimatum proba

Expanded text:
em. Apostolus Paulus potest videri de crastino cogitare, cum dicit: De collectis autem in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite, secundum unam Sabbati. Unusquisque vestrum apud se ponat, thesaurizans e placuerit, ut non, cum venero, tunc collectae fiant. His et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si quis humano more ista procuret, sed si quis propter ista Deo militet, ut in operibus suis non regnum Dei, sed istorum acquisitionem intueatur. Ad hanc ergo regulam hoc totum praecin militia vero regni Dei ista non cogitemus. Ista enim etiamsi aliquando defuerint, quod plerumque propter exercitationem nostram Deus sinit, non solum non debilitant propositum nostrum, sed etiam examinatum proba
Abbreviated transcription (Latin):
postolus cũ uell& ostendere: quan¬
Atũ peccatũ grã ñ subueniente.
adnocendũ ualer& &iã ipsã legẽ
qua ꝓ hib&ur peccatũ: non dubita¬
uit dicere uirtuts̃ eẽ peccati: Acu¬
leus in quid mortis ẽ peccatũ: iur¬
tus aũ peccati. lex: Uerissime omni¬
no: Aug& enĩ ꝓhbitio desideriũ
operis inlicito: quando lustitia
ñ sic diligit ut peccandi cupiditas.
eiꝰ delectatione uincatur:¬
Vt aũ diligatur & delect& uera
iustitia: ñ nisi diuina subuenit
gr̃a: Sed nepp̃t ea lexputar&ur
malũ : quõ uirtus ẽ dicta peccati
ideo ipse alio loco. uersans huius
modi quȩstionẽ: Itaq inquidlex
quidẽ scã : & mandatũ sc̃m & iustũ.
& bonũ: Quod ergo bonũ ẽ in

Expanded text:
Apostolus cum uellet ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincaturUt autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dicta peccati: ideo ipse alio loco uersans huius modi quaestionem: Itaque, inquit, lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. Quod ergo bonum e
Abbreviated transcription (Latin):
los liber sapientiȩ. UbI DICIT
Si enĩ tantũ potuer̃ ualere : ut
possent estimare sȩculũ : quo¬
modo eru dñm. non facilius inue¬
neruN: Accusati s̃ consumen¬
tes tẽpora sua: & occupationes¬

Expanded text:
los liber Sapientiae, ubi dicitur: Si enim tantum potuerunt valere, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius invenerunt ? Accusati sunt, consumentes te
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. Confiteor tibi pater
dñe celi &terre: Quid ei confite¬
tur : In quo eũ laudat: Quia
abscondisti inquit hȩc asapientib
& prudentib & reuelasti ea par¬
uulis: Quȩ ille occultauit sapi
entib & prudentib & reuelauit
paruulis: Sapientes & pruden¬
tes. illos signficat. dequib pav¬
lus dicit Ubi sa piens : Ubiscri¬
ba. Ubi c̃quisitor huius seculi:
Nonne stultã fecit dssapientiã
huius mundi Etiam nunc
adhuc fortasse quȩris. qui sunt
isti: Porte illi sunt : qui multũ de
dõ disputantes. falsa dixer̃: Infla¬
ti doctrins suis. dm̃ inuenre &
cognoscere mme potuerunt.
Et ꝓdõ cuius ẽ in cõprehensibi¬
lis inuisibilisq substantia: puta

Expanded text:
icentem, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae. Quid ei confitetur? In quo eum laudat? Quia abscondisti, inquit, haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Quentibus et prudentibus, et revelavit parvulis? Sapientes et prudentes illos significat, de quibus Paulus dicit: Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? Etiam nunc adhuc fortasse quaeris, qui sunt isti. Forte illi sunt, qui multum de Deo disputantes, falsa dixerunt; inflati doctrinis suis, Deum invenire et cognoscere minime potuerunt, et pro Deo, cujus est incomprehensibilis invisibilis