comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ad monendi sunt legentes quan flum
agnoscant : quo dictũ ẽ. in expo¬
liatione corporis carnis: Sicut
enim corpus carnis. nihil aliudẽ
quã caro: Ita donũ sp̃s sc̃i. nihil
aliud ẽ quã sp̃s sc̃s: Intantũ ergo
donũ dĩ ẽ. Inquantũ datur eis
quib: datur: Apud seautẽ d̃s
ẽ & si nemini d&ur : Quia d̾serat
patri & filio coa&ernus. ante quã
cuiq iam dar&ur : N ec quia
illi dant. ipse datur: ideominor
ẽ illis: Ita enĩ datur sicut dĩ do¬
num: ut &iã se ipsum d&. sicut
d̃s: Non enim dici potest: non
ẽẽ suȩ potestatis. de quo dictũ ẽ.
sp̃s ubi uult spirat: Et apud a¬
postolũ. quod iam supra cõ me¬
moraui Om̃a autẽ hȩc. operat᷑
unus atq idem sp̃s. diuidens
propria unicuiq ꝓ vt uult
None illic conditio dati. & do
minatio dantiũ. sed concordia
dati & dantium.
Torte quis dicat: Sp̃m sc̃m
dari potius a patre uel filio.¬
quã sua uoluntate aliquidope¬
rari. Et ad hoc pertinere qđ

Expanded text:
admonendi sunt legentes quoniam doagnoscant, quo dicit Apostolus, in exspoliatione corporis carnis . Sicut enim corpus carnis nihil aliud est quam ipsa caro, ita donum Spiritus sancti nihil aliud est quam spiritus sanctus. in tantum ergo donum dei est, in quantum datur eis quibus datur. apud se autem deus est, etsi nemini detur, quia deus erat patri et filio coaeternus, antequam cuiquam daretur. nec quia illi dant, ipse datur, ideo minor est illis. ita enim datur sicut dei donum, ut etiam se ipsum det sicut deus. non enim dici potest non esse suae potestatis de quo dictum est: spiritus ubi uult spirat; et apud apostolum quod iam supra commemoraui: omnia autem haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult. non est illis minatio dantium, sed concordia dati et dantium.orte quis dicat, Spiritum sanctum dari potius a Patre et Filio,quam sua voluntate aliquid operari; et ad hoc pertinere quod
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qui eũ diligit dicit. sieo
uoluit Multi enĩ uoce dicuNt.
corde aut̃ & factinegant :
Sicut d&alib ait. Confiten¬
tur se nos sedm̃. factis aut̃
negant: Sinegatur factis. ꝓ¬
culdubio &iam dicitur factis:
animo. uerbo facto corde.
ore. opere: nemo dicit
nemo sic dicit. pisi quidi
uerba. quȩ spatia temporũ
sylabis tenent: si pronunci¬
entur siue cogitentur. Alit̃
oma quod notũ ẽ uerbũ dicit᷑.
animȩ impressũ quamdiude
memoria ꝓferri & definiri po¬
test: quam uis res ipsa displi¬
ceat:. Aliter cum plac&. quod
mente conspicitur Scđm qđ
genus uerbi . accipiendũ ẽ quod
illi. dequib ipse dñs ait̃ Non
omnis quidic̃ mihi dñe dñe.
in trabit in regnũ cę̧lorum:¬

Expanded text:
nisi qui eum diligit, dicit, si eo igi voluit? Multi enim voce dicunt, corde autem et factis negant: sicut de talibus ait, Confitentur enim se nosse Deum, factis autem negant . Si negatur factis, procul dubio etiam dicitur factis. animo, verbo, facto, corde, ore, opere, nemo dicit,nemo sic dicit, nisi qui verba quae spatia temporum syllabis tenent, sive pronuntientur, sive cogitentur; aliter omne quod notum est, verbum dicitur animo impressum, quamdiu de memoria proferri et definiri potest, quamvis res ipsa displiceat; aliter cum placet quod mente concipitur. Secundum quod genus verbi accipiendum est quod illi, de quibus ipse Dominus ait, Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
interra laborante caput decȩ¬
lo clamabat: Si ergo fr̃s. ums¬
quisq qđ potest iuste egerit.
& in eo qđ alius plus potest non
inuiderit: sed congratulatus fu¬
erit. tam qua inuno corpore
cum eo constitutus. pertin& ad
eum vox ista psalmi: Neq in
gressus sum inmagnis. neq: in
mirabilib super me : Quod enĩ
excessit uires meas ait. Nonquȩ¬
siui : Non ibime extendi: nolui
ibi magnificari
postolus cum despiritalib di¬
uersis muneribus. & tamen ad:
unitatẽ consonis. rem plane
magnã & diuinã & abditã
nos docer&: deista ipsa cas¬
ne nr̃a similitudinẽ dedit.¬

Expanded text:
in terra laborante caput de coein terra laborante caput de coelo clamabat. 7. Si ergo, fratres, unusquisque quod potest juste egerit, et in eo quod alius plus potest non inviderit, sed congratulatus fuerit tanquam in uno corpore cum eo constitutus, pertinet ad eum vox ista Psalmi, «Domingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Quod enim excessit vires meas, ait, non quaesivi, non ibi me extendi, nolui ibi magnificaripostolus, cum de spiritualibus diversis muneribus, et tamen ad unitatem consonis, rem plane magnam et divinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit
Abbreviated transcription (Latin):
dies. tantũ in principia noctis
sunt: His enim sunt necessaria.
quib ille prudentissimus ser¬
uus tuus. non potuit loquiquasi
spirita libus. sed quasi carnalib
Ille qui sapientiã loquitur in¬
ter per fectos: Animalis autẽ
homo tam quã paruulus inxp̃o
lactisq potator. donec robo¬
r&ur ad solidũ cibũ. & aciem
firm& ad solis aspectũ. Non ha¬
beat desertã noctẽ suã. sed lu¬
ce lunȩ stellarũq c̃tentus sit:
side &iã ipsam fidẽ. inter dĩmu¬
nera reperiri . quȩ dantur in
eodẽ spũ : Utrumq ergo nr̃m
ẽ. propter arbitriũ uoluntatis
Et utrumq tamen datum est.
per sp̃m fidei & caritatis: Neq
enim sola caritas. sed sicut scri¬
ptum ẽ: caritas cumfide adõ

Expanded text:
dies, tantum in principio noctis dies, tantum in principio noctis sunt. his enim sunt necessaria, quibus ille prudentissimus seruus tuus non potuit loqui quasi spiritalibus, sed quasi carnalibus, ille, qui sapientiam loquitur inter perfectos. animalis autem homo tamquam paruulus in Christo lactisque potator, donec roboretur ad solidum cibum et aciem firmet ad solis aspectum, non habeat desertam noctem suam, sed luce lunae stellarumque contentus sit. em etiam ipsam fidem inter dei munera reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo nostrum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque tamen datum est propter spiritum fidei et caritatis. neque enim sola caritas, sed, sicut scriptum est, caritas cum fide a deo
Abbreviated transcription (Latin):
A&erno quippe consilio: pro tluio
priis temporib bona caele¬
stia das super terrã. Quoni¬
am quidẽ alii datur ꝑ sp̃m. ser¬
mo sapientiȩ: Tamquã lumina¬
re maius: propter eos qui per¬
spicuȩ ueritatis luce delectant᷑.
tam quã in principio diei Alu
autẽ sermo scientiȩ. secundũ
eundẽ sp̃m tam quã luminare
minus: Alu fides. Alii curationũ
donationũ. Alii operationes
uirtutũ. Alii proph&ia. Alii
diiudicatio spirituũ. Alteri ge¬
nera linguarũ : Et hec omnia
tam quã ftellę: Om̃a enĩhȩc
operatur. unus atq idẽ sp̃s.
diuidens propria unicuiq pro¬
ut uult: Et faciens apparere
sidera in manifestationẽ. ad uti¬
litatem. Sermo autẽ scientiae.
qua continentur om̃a sacram̃¬
ta quȩ uariantur temporibus.
tam quã luna & c&erȩ notitiȩ
donorũ. quȩ de inceps tam quã
stellȩ commemorata sunt. quan¬
tum differunt ab illo candore
sapientiȩ. quo gaud& p̃dictus

Expanded text:
erno quippe consilio pro- erno quippe consilio pro- priis temporibus bona caelestia das super terram, quoniam quidem alii datur per spiritum sermo sapientiae tamquam luminare maius propter eos, qui perspicuae ueritatis luce delectantur tamquam in principio diei, alii autem sermo scientiae secundum eundem spiritum tamquam luminare minus, alii fides, alii donatio curationum, alii operationes uirtutum, alii prophetia, alii diiudicatio spirituum, alteri genera linguarum, et haec omnia tamquam stellae. omnia enim haec operatur unus atque idem spiritus, diuidens propria unicuique prout uult et faciens apparere sidera in manifestatione ad utilitqua continentur omnia sacramenta, quae variantur temptamquam luna, et ceterae notitiae donorum, quae deinceps tamquam stellae conmemorata sunt, quantum differunt ab illo candore sapientiae, quo gaudet praedictus
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait. ecce pi&as ẽ sapien¬
co: Qđ ut totũ latine expri¬
matur : di cultus dicipotest:
Abstinere autẽ amalo. quod
dixit ẽẽ scientiã : quid ẽ aliud:
quã in medio nationis tortu¬
osȩ & peruersȩ: tamquã in
nocte huius sȩculi caute pru¬
denterq uersari. Vt absti¬
nendo quisq: ab iniquitate.
non confundatur tenebris.
proprii muneris luce discre
concordẽ gratiarũ uari&a¬
tẽ in hominib dĩ uell& osten¬
dere. hȩc inprimis duoposu¬
it dicens. Alii quidẽ datur
per sp̃m. sermo sapientiae :
lunam: Deinde quodã mõdo
stellas comme morariputo.
in eo qđ dicitur. Alii fides. in
eodẽ sp̃ui. Aliicurationũ do¬
natio. inuno sp̃u. Aluo pera¬
tiones uirtutũ. Aluiꝓph&ia
Alii di iudicatio spirituũ. Al¬
teri genera linguarũ. Alii in¬
ter p̃tatio sermonũ: Nihil
enim horum ẽ. qđ non inhu¬
ius scłi nocte sit necessariũ:
Quȩ cũ transierit. necessa¬
ria ista non erunt:

Expanded text:
quod ait, «Ecce pietas est sapienquod ait, «Ecce pietas est sapienco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretconcordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;»  hoc est, «lunam.» Deinde quodammodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtutum, alii prophetia, alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non erunt:
Abbreviated transcription (Latin):
non sint.. Sed ipsum ẽẽ semper
habuerunt. semper habitura s̃:
Manent autẽ. non tam quã in
spaciis locorũ fixa. ueluti cor¬
pora: sed innatura incorporali
sic intellegibilia presto sunt
mentis aspectibus. sicut ista in
locis. uisibilia uel contrectabi¬
lia corporis sensibus
ecit d̃s cęlos in intellectu: Spiri¬
Itales scõs suos: quib nontantũ
credere: uerũ &iã intelligere
diuina donauit : Hoc quinon¬
dum possunt : & solã fidẽ fir¬
missimã tenent. tam quã in¬
fra cęlos. terrȩ nomine figu¬
rantur : Et quia inbaptismo
quẽ acceperunt. inconcussa
credulitate consistunt: Ideo
dictum ẽ. firmauit terrã super
id ẽ sapientiã & scientiã dista¬
re interse aliquid. alia quoq
scripturarũ testantur elo qͥa
Maxime loquente sc̃õ iob. ubi
quodammodo singula de fini
gimus sapientiã in cogniti¬
one & dilectione eius. qđ sem¬
per ẽ: atq: in commuta bili¬
ter man& qđ ds ẽ : Nam &

Expanded text:
non sint: sed idipsum esse semper non sint: sed idipsum esse semper habuerunt, semper habitura sunt. Manent autem, non tanquam in spatiis locorum fixa veluti corpora: sed in natura incorporali sic intelligibilia praesto sunt mentis aspectibus, sicut ista in locis visibilia vel contrectabilia corporis sensibusin intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram super id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiungruenter intelligimus sapientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
disermonib: ipse mihi uid&us
eẽ sermosapientie : Abstinere
autẽ amalis. quã iobscientiam
dixit ẽe: rerũ proculdubio tem¬
poralium ẽ: Quõ secundũ tẽpus
in malis sumus. aquib: abstinere
debemus. ut adilla bona a & er¬
naueniamus: Quam obrẽ: quic¬
quid prudenter: fortiter. tem¬
peranter. & iuste agimus: ad ea
pertin& scientiam siue discipli¬
nã : qua in euitandis malis. bonisq
app&endis. actio nr̃a uersatur :
Et quic quid propter exempla.
vel cauenda. uel imitanda. & pro¬
pter quarumq rerũ. quae nr̃is
accomodata sunt usib. neces¬
saria documenta. historia co¬
gnitione colligimus: De hiser¬
go sermo cũ fit: eũ scientia e
sermonẽ puto. discernendũ aser.¬
mone sapientie: Ad qua ꝑtinens
ea quȩ ñ fuerunt. Nec futura suNs.
sed sunt Et propt̃ a&ernitatẽ
inqua sunt. & fuisse. & ẽẽ. & fu¬
tura ẽẽ dicuntur: sine ulla mu¬
tabilitate temporũ : Non enĩ
sic fuerunt. ut ẽẽ desinerent:
Aut sic futura sunt. quasinunc

Expanded text:
e mihi videtur esse sermo sapientiae. Abstinere autem a malis, quam Job scientiam dixit esse, rerum procul dubio temporalium est. Quoniam secundum tempus in malis sumus, a quibus abstinere debemus, ut ad illa bona aeterna veniamus. Quamobrem quidquid prudenter, fortiter, temperanter et juste agimus, ad eam pertinet scientiam sive disciplinam, qua in evitandis malis bonisque appetendis actio nostra versatur; et quidquid propter exempla vel cavenda, vel imitanda, et propter quarumque rerum quae nostris accommodata sunt usibus necessaria documenta, historica cognitione colligimus. 23. De his ergo sermo cum fit, eum scientiae sermonem puto, discernendum a sermone sapientiae, ad quam pertinent ea quae nec fuerunt, nec futura sunt, sed sunt, et propter eam aeternitatem in qua sunt, et fuisse et esse et futura esse dicuntur, sine ulla mutabilitate temporum. Non enim sic fuerunt ut esse desinerent, aut sic futura sunt quasi nunc
Abbreviated transcription (Latin):
unum quodq eorũ incorpore.
sicut uoluit: Qđ si essent om̃a
unũ membrũ. ubi corpus
Nunc autẽ : multa quidẽ mẽ¬
bra. unum autẽ corpus: Non
potest dicere oculus manui.
operatua non indigeo Aut
iterũ caput pedib non eftis
mihi necessarii.

Expanded text:
 in corpore sicut voluit. Quod si essent omnia unum membrum, ubi corpus? Nunc autem multa quidem membra, unum autem corpus. Non potest autem oculus dicere manui: Opera tua non indigeo: aut iterum caput pedibus: Non estis mihi necessarii.
Abbreviated transcription (Latin):
numquid dicit manus. non
moueor. quia non tendit ad
me : Sic pes ambulando. om¬
nibus membris militat Mem¬
bra c&era tacent̃ lingua om¬
nib loquitur: Ha bemus er
Amamus autẽ. si in eius con¬
page & caritate consistimus.
Nam ipse apl̃s cum dixiss&
diuersa dona dari diuersis
hominibus. tam quã officia
quorum cumq: membrorũ.
ad huc inquit super eminen¬
tiorẽ uiã uobis demonstro
Et coepit loqui decaritate:
Preposuit eam linguis homi¬
nũ & angelorũ Preposuit miracu¬
lis fidei Preposuit scientie & ꝓphe¬
tiȩ Preposuit illiꝰ &iã magno o¬
peri misericordiȩ: quosua quȩ
possid&. distribuit quisq: pau¬
perib: Et adextremũ. prae¬
posuit eam &iam corporis pas¬
sioni : His omnib tã magnis
rebus. prȩposuit caritatem
psam hab&o & cuncta habe¬
bis . quia sine illa nihil pro¬
derit . quicquid habere po¬
tueris : Quia uero ad sp̃m
sc̃m pertin& caritas. dequa

Expanded text:
numquid dicit manus, Non me numquid dicit manus, Non me moveo, quia non tendit ad me? Sic pes ambulando omnibus membris militat: membra caetera tacent, et lingua omnibus loquitur. Habemus ergamamus autem, si in ejus compage et charitate consistimus. Nam ipse Apostolus cum dixisset diversa dona dari diversis hominibus, tanquam officia quorumque membrorum, Adhuc, inquit, supereminentiorem viam vobis demonstro, et coepit loqui de charitate. Praeposuit eam linguis hominum et Angelorum, praeposuit miraculis fidei, praeposuit scientiae et prophetiae, praeposuit etiam illi magno operi misericordiae, quo sua quae possidet distribuit quisque pauperibus; et ad extremum praeposuit eam etiam corporis passioni: his omnibus tam magnis rebus praeposuit charitatem . Ipsam habeto, et cuncta habebis: quia sine illa nihil proderit, quidquid habere potueris. Quia vero ad Spiritum sanctum pertinet charitas de qua
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam. si caritate compa¬
ginamur. si catholico nomi¬
ne & fide gaudemus. Cre¬
damus fr̃s.: Quantũ quisq
amat ecclesiam xp̃i. tantũ
hab& sp̃m sc̃m: Datus est
manifestationem: Quã ma¬
nifestationẽ : Sicut ipse itẽ
dicit: Quia alii datur per
sp̃m sermo sapientiȩ. aliiser¬
mo scientiȩ. secundũ eundẽ
sp̃m. Alii fides. in eodẽ sp̃u
Alii donatio curationũ. Inuno
sp̃u. Alii operatio uir tutum.
in eodẽ sp̃u: Multa ergo dan¬
tur. ad manifestationẽ: Sed
tu forte. eorũ omniũ quȩ dixi.
nihil habes: Siamas. ñ nihil
habes: Si enimamas unitatẽ.
&iam tibi hab&. quisquis in
illa aliquid hab& : Tolle in¬
uidiam. & tuum ẽ qđ habeo:
Tollã inuidiã & meũ quod
habes: Liuor separat: sani¬
tas iungit: Oculus solus uid&
incorpore : Sed numquid soli
sibi. oculus uid& Et manui
membris uid&: Non enĩsia¬
liquis ictus inpedẽ ueniat.
auertit se inde oculus. ut non
siictus aliquis ueniens. ñ eat
inmanum. sed tantũ infaciẽ.

Expanded text:
Ecclesiam, si charitate compaginamur, si catholico nomine et fide gaudemus. Credamus, fratres; quantum quisque amat Ecclesiam Christi, tantum habet Spiritum sanctum. Datus est manifestationem. Quam manifestationem? Sicut ipse idem dicit, Quia alii datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii donatio curationum in uno Spiritu, alii operatio virtutum in eodem Spiritu. Multa enim dantur ad manifestationem, sed tu forsitan eorum omnium quae dixi nihil habes. Si amas, non nihil habes: si enim amas unitatem, etiam tibi habet quisquis in illa habet aliquid. Tolle invidiam, et tuum est quod habeo: tollam invidiam, et meum est quod habes. Livor separat, sanitas jungit. Oculus solus videt in corpore: sed numquid soli sibi oculus videt? Et manui membris videt: non enim si aliquis ictus in pedem veniat, avertit se oculus inde ut non si ictus aliquis veniens non eat in manum, sed tantum in faciem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo simul om̃s nos cũ capite
hil ualentes: Quare : Quia
nos cũ capite nr̃o. uitis: Sine
capite nr̃o qđ absit : sarmenta
p̃cisa: Non alicui operiagri¬
colarũ. sed igni tantũ modo
destinata: Ideo & ipse in euan¬
gelio : Ego sum uitis. & uosestis
palmites. pater meus agricola
Et sine me inquit. nihil po¬
testis facere:¬

Expanded text:
Ergo simul omnes nos cum capite hil valentes. Quare? Quia nos cum capite nostro vitis: sine capite nostro, quod absit, sarmenta praecisa, non alicui operi agricolarum, sed igni tantummodo destinata. Ideo et ipse in Evangelio: Ego sum vitis, vos estis palmites, Pater meus agricola est; et: Sine me, inquit, nihil potestis facere
Abbreviated transcription (Latin):
Discr&iosane difficillima ẽ cũ
sp̃s malignus. quasi tranquillus
corporis : ab sumpto humano
sp̃u. dicit quod potest: Quando
& iamuera dicit. & utilia p̃¬
dicat: trans figurans se sicut
scriptũ ẽ. uelut angelũ lucis
Ad hoc ut cum illi inmanife¬
stis bonis creditũ fuerit: sedu¬
cat ad sua: Hunc discerni ñ
arbitror. uisi dono illo. de quo
ait apłs. cũ dediuersis di mu¬
nerib Ioquer&ur: Alii diu¬
dicatio spirituũ: Non enim
magnum ẽ. tunc eũ dinoscere.
cũ ad aliqua per uenerit. uel
per duxerit. quȩ sunt contra
bonos mores . uel regulã fidei :
Iunc enim. amultis discernitur.
Illo autem dono: in ipso primor¬
dio quomultis adhuc bonus
appar& : continuo diiudica¬
tur. anmalus sit.

Expanded text:
discretio sane difficillima est, cum spiritus malignus quasi tranquillius corporis adsumto humano spiritu dicit quod potest. quando etiam uera dicit et utilia praedicat, transfigurans se, sicut scriptum est: uelut angelum lucis, ad hoc, ut, cum illi in manifestis bonis creditum fuerit, seducat ad sua. hunc discerni non arbitror nisi dono illo, de quo ait apostolus, cum de diuersis dei muneribus loqueretur: alii diiudicatio spirituum. non enim magnum est tunc eum dinoscere, cum ad aliqua peruenerit uel perduxerit, quae sunt contra bonos mores uel regulam fidei; tunc enim a multis discernitur. illo autem dono in ipso primordio, quo multis adhuc bonus adparet, continuo diiudicatur an malus sit.
Abbreviated transcription (Latin):
inuenio scriptum ẽẽ in libro
iob eodem uiro sco loquente
Icce pi&as ẽ sapientia: absti¬
nere autẽ amalis. scientia ẽ:
In hac differentia. intelligen¬
dum ẽ: ad contemplationẽ sa¬
pientiã: ad actionem scientiã
pertinere : Pi&atẽ quippe hoc
loco posuit dicultũ. qui grece
uerbum hab& ista sententia.
incodicib grecis: Et quid est
in ȩternis excellentius. nisi ds:
cuius solius immutabilis ẽ natu¬
ra. Et quis cultus eius: nisia m&
eius : quo nunc desideramus eũ
uidere: credimusq & speramꝰ
nos. ẽẽ uisuros. Et quantũ pro¬
ficimus: uidemus nunc per spe¬
culũ in enigmate : tunc autẽ
in manifestatione : Hoc ẽ enim

Expanded text:
invenio scriptum esse in libro invenio scriptum esse in libro Job, eodem sancto viro loquente: Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis est scientia . In hac differentia intelligendum est ad contemplationem sapientiam, ad actionem scientiam pertinere. Pietatem quippe hoc loco posuit Dei cultum, quae graece verbum habet ista sententia in codicibus graecis. Et quid est in aeternis excellentius quam Deus, cujus solius immutabilis est natura? Et quis cultus ejus, nisi amor ejus, quo nunc desideramus eum videre, credimusque et speramus nos esse visuros; et quantum proficimus videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem in manifestatione? Hoc est en
Abbreviated transcription (Latin):
ab & & enim & scientia
modum suum bonum. siquod
in ea inflat. uel inflare asso¬
l& a&ernorũ caritate uin¬
catur: Quȩ non inflat : sed
ut sciamus. aedificat: Si nesci¬
entia quippe. nec uirtutes
ipsȩ quib recte uiuitur. pos¬
sunt haberi Perquas hȩc
uita misera sic gubern&ur.
ut ad illam que uerebeata ẽ.
perueniatur &ernã. Distat
tamen ab &ernorũ contem¬
platione actio . qua beneuti¬
mur temporalib rebus. Et
illa sapientiȩ. hȩc scientiȩ de¬
putatur : Quamuis enĩ & illa
quȩ sapientia ẽ. possit scien¬
tia nuncupari: Sicut & apłs
lo quitur. ubi dicit : Nunc scio
exparte. tunc autẽ cogno¬
scã sicut & cognitus sum.
plationis dĩ uult intelligi.
Iamen ubi dicit. alii quidem
datur ꝑsp̃m sermo sapientie:
alii sermo scientiȩ. secundũ eun¬
dẽ sp̃m: Haec utiq duo: sine du¬
bitatione distinguit: Lic& ñ
ibi explic& quid intersit: &
unde possit utrumq dinosci:
Uerum scripturarũ sc̃arum
multiplicẽ copiam scrutatus

Expanded text:
abet enim et scientia modum suum bonum, si quod in ea inflat vel inflare assolet, aeternorum charitate vincatur, quae non inflat, sed, ut scimus, aedificat . Sine scientia quippe nec virtutes ipsae, quibus recte vivitur, possunt haberi, per quas haec vita misera sic gubernetur, ut ad illam quae vere beata est, perveniatur aeternam. 22. Distat tamen ab aeternorum contemplatione actio qua bene utimur temporalibus rebus, et illa sapientiae, haec scientiae deputatur. Quamvis enim et illa quae sapientia est, possit scientia nuncupari, sicut et Apostolus loquitur, ubi dicit, Nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum ;plationis Dei vult intelligi, summum: tamen ubi dicit, Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eumdem Spiritum ; haec utique duo sine dubitatione distinguit, licet non ibi explicet quid intersit, et unde possit utrumque dignosci. Verum Scripturarum sanctarum multiplicem copiam scrutatus,
Abbreviated transcription (Latin):
diuers& nec alibi maiore.
alibi minore : sed cum sint
ipsa disparia. communi & pa¬
ri salute congaudent: Huius
corporis. caput est xẽc: Huius.
corporis unitas. nr̃o sacrificio
commendatur: Quod bre¬
uiter significauit apostolus.
dicens: Unus panis. unũ
corpus multi sumus. Per
caput nostrum. reconcilia¬
mur dño Quia in illo
est diuinitas unigeniti.
facta particeps mortalita¬
tis nostrȩ. Ut & nos par¬
ticipes ei us Immortalita¬
tis essemus. Hoc sacra¬
mentum. longe est acor¬
dibus sapientiũ suꝑborũ. Et
ideo ñ xp̃ianorũ ac perhoc.
nec uere sapientiũ: Illorũ
&iã dico sapientium. qui
cognouerunt dm̃. Quia
cognoscentes. sicut dicit
apłs Non sicut dm̃ glorifi¬
cauerunt. aut grãs egerunt.
Nostiaut̃ in quo sacrificio
dicatur. gratias agamus dño
dõ nostro. Acuius sacrificu
humilitate. longe ab est.
typhus & coturnus illorũ¬

Expanded text:
diuersa nec alibi maiore diuersa nec alibi maiore alibi minore sed, cum sint ipsa disparia, communi et parili salute congaudent. huius corporis caput est Christus, huius corporis unitas nostro sacrificio commendatur, quod breuiter significauit apostolus dicens: Unus panis is, unum corpus multi sumus. per caput nostrum reconciliamur deo. quia in illo est diuinitas unigeniti facta particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes eius inmortalitatis essemus. ; Hoc sacramentum longe est a cordibus sapientium superborum et ideo non Christianorum ac per hoc nec uere sapientium, illorum etiam dico sapientium, qui cognouerunt deum, quia cognoscentes deum, sicut dicit apostolus, non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt. nosti autem, in quo sacrificio dicatur: Gratias agamus domino deo nostro. a cuius sacrificii humilitate longe abest typhus et ęothurnus illoru
Abbreviated transcription (Latin):
te inse ipso manens. totus ad¬
esse reb omnib potest. & sin¬
gulis totus : Quamuis inquib
habitat: habeant eum ꝓ suȩ
capacitatis diuersitate: alii
amplius . alii minus : Quos
ipse sibi dilectissimum templũ.
gratiȩ suȩ bonitatis ȩdificat.
Et donationũ quidem dictȩ s̃
diuisiones. tamquã ꝑ partes
& membra unius corporis:
Ubi & simul omnes unũ tempbũ.
& singuli singula templa
sumus: quia non est ds̃ in omnib
quam insingulis maior: Et fit
plerumq ut plures cum minus
capiant. unus amplius: Sed cũ
dixiss& apłs. diuisiones autem
donationum sunt. continuo sub¬
iecit. ĩdem aut̃ sp̃s: Item cum
ipsas donationum diuisiones
commemorass&. omnia autẽ
haec inquit. operatur unus
non ipse diuisus: quia ipse
unus atq idẽm: Ille ue¬
ro diuisiones dictȩ sunt:
sicut membrorum Incor¬
pore. quia non idem ua¬
lent aures quod oculi. Atq
ita membra cactera: di¬
uersis officiis concorditer
distributa: Quae tamen
cum sani sumus . una neq

Expanded text:
te in se ipso manens totus adesse rebus omnibus potest et singulis totus, quamuis, in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diuersitate alii amplius alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat! Et donationum quidem dictae sunt diuisiones tamquam per partes et membra unius corporis, ubi et simul omnes unam templum et singuli singula templa sumus, quia non est deus in omnibus quam in singulis maior et fit plerumque, ut plures eum minus capiant, unus amplius. sed cum dixisset apostolus: Diuisiones autem donationum sunt, continuo subiecit: Idem autem spiritus; item cum ipsas donationum diuisiones commemorasset, omnia autem haec, inquit, operatur unus non ipse diuisus, quia ipse unus atque idem. illae uero diuisiones dictae sunt sicut membrorum in corpore, quia non idem ualent aures quod oculi atque ita membra cetera diuersis officiis concorditer distributa. quae tamen, cum sani sumus, una neque
Abbreviated transcription (Latin):
immanifera. intrepida prȩ¬
sentia. ad sui domini funus
asstante : Quo mirabili signo.
appar& hominẽdĩ coercitũ
potius temporali ter usq
ad mostem. quam punitũ
esse post mostem:. Dequa
reꝰ apostolus: cumpro quadã
offensa commemorass& in¬
firmitates q multorum si
enim nos ipsos inquit iudi ca¬
remur. ad p̃o non iudicare¬
mur: Cum iudi camur aut̃
adño corripimur. necum
mundo damnemur Modo¬
parcit malis: adducens illos ad
pęnitentiam Hlagellatbo¬
nos erudiens illos ad regnũ cȩ¬

Expanded text:
inmani fera intrepida praeinmani fera intrepida praesentia ad sui domini funus adstante. quo mirabili signo adparet hominem dei cohercitum potius temporaliter usque ad mortem, quam punitum esse post mortem. de qua re apostolus, cum propter quasdam offensas commemorasset infirmitates mortesque multorum, si enim nos ipsos, inquit, iudicaremus, a domino non iudicaremur; cum iudicamur autem, a domino corripimur, ne cum mundo damnemurparcit malis, adducens illos ad poenitentiam; flagellat bonos, erudiens illos ad regnum coe
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. necomederes ƿanem.Neq
biberes aquã ñ infer&ur cadauer
tuũ insepulcrum patrum tuorũ:
Quanti haec poena pendendasit.
siscđm euangeliũ cogitemus. ubi
post corꝑus occisum. pihil m&u¬
endũ ẽe didicimts. pemembra ex¬
anima patiantur : nec poena
dicenda ẽ : Siaut̃ humanum er¬
ga suam carnem consideremus
affectũ. potuit inde terreri
uel contristariuiuus: quod sen¬
surus nonerat mostuus: Ethȩc
erat poena. cumdolabat ani¬
mus. id desuo corpore futurũ.
quamuis cum fuerit ñdoler&:
Hactenus enim uoluit dñs
seruum suũ plectere: qui ñ
sua contumacia spreuerat.
preceptum eius implere:
sed aliena decipiente falla¬
cia obedire se credidit.
quando ponoboediuit
Neq enim putandum est.
ita eum fuisse interemptum
morsu bestiae: ut ad supplici¬
um tartarum eius deinde ani¬
ma raper&ur. Quandoquidẽ
ipsum eius corpus. idem leo
qui occiderat cuftodiuit
Iumento &iam quo ueheba¬
tur in leso. & simul cumilla

Expanded text:
tibi, ne comederes panem neque tibi, ne comederes panem neque biberes aquam, non inferetur cadauer tuum in sepulcrum patrum tuorum. quanti haec poena pendenda sit, si secundum euangelium cogitemus, ubi post corpus occisum nihil metuendum esse didicimus, ne membra exanima patiantur, nec poena dicenda est. si autem humanum erga suam carnem consideremus affectum, potuit inde terreri uel contristari uiuus, quod sensurus non erat mortuus; et haec erat poena, quoniam dolebat animus id de suo corpore futurum, quamuis cum fieret non doleret. hactenus enim uoluit dominus seruum suum plectere, qui non sua contumacia spreuerat praeceptum eius inplere, sed aliena decipiente fallacia oboedire se credidit, quando non oboediuit. neque enim putandum est ita fuisse interemptum morsu bestiae, ut ad supplicium tartareum eius deinde anima raperetur, quandoquidem ipsum eius corpus idem leo qui occiderat custodiuit iumento etiam, quo uehebatur, inlaeso et simul cum illa
Abbreviated transcription (Latin):
Multa &iam hic uidentur igno¬
sci& nullis suppliciis uindicari. sed
eorũ poenȩ reseruantur inposte¬
rum: Neq enim. ꝓprie frustra
ille dicitur dies iudicii: quando
uenturus ẽ iudex uiuorũ atq
mostuorũ: Sicut econtrario.
uindicantur hic aliqua. Et ta¬
men siremittitur. ꝓfecto infu¬
turo scło ponnocebunt: Pro¬
pterea quibusdã temporalib
poenis : quȩ in hac uita peccan¬
tib irrogantur. eis quorũ pec¬
cata delentur. Nereseruentur
infinem Ait apłs: Sienim nosmet
ipsos iudicarem᷑. ad nõ ñ iudicare¬
mur: Cum iudicamuraut̃ adño.
nemur: Inuenitur in regno¬
rum librqs : ds̃ perproph&ã
minari altan proph&ȩ: qui
eius trans gressus est uerbũ.
quodꝰ ferr&ur cadauer eius
insepulchrum patrum eius:
Quȩ scriptura sic hab& :
Haec dicit dñs. Quia in¬
oboediens fuisti oridnĩ: &
Noncusto disti mandatum quod
tibi prȩcepit dñs d̃s tuus & reuer¬
sus es. & comediftipanem. & bibi¬
stiaquã in loco in quo prȩcepi

Expanded text:
Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt. Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, ait Apostolus: Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem a Domino ut inueniatur in Regnorum libris deus per prophetam minari alteri prophetae, qui eius transgressus est uerbum, quod non inferretur cadauer eius in sepulcrum patrum eius. quae scriptura sic se habet. haec dicit dominus: quia inoboediens fuisti ori domini et non custodisti mandatum quod tibi praecepit dominus deus tuus, et reuersus es et comedisti panem et bibisti aquam in loco in quo praecepit
Abbreviated transcription (Latin):
in regnũ cȩlorũ: Sed qui fac̃ uo¬
luntatẽ patris mei qui incelis ẽ :
ipse intrabit in regnũ cȩlorũ:
Neputemus ad illos fructus iã
uid&ur: Sed illi sunt fructus.
facere uoluntatem patris. quiẽ
incȩlis : Cuius faciende. seipsũ
exemplũ p̃bere dignatꝰ ẽ: Sed
merito potest mouere. quomo¬
do huic sententiȩ conuenat.
illud apłi ubi ait Nemo inspũ
dĩ loquens. dicit anathem inũ.
Etnemopotest dicere dñs ũc :

Expanded text:
um coelorum: sed is qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse intrabit in regnum coelorum: ne putemus ad illos fructus jam videatur. Sed illi sunt fructus, facere voluntatem Patris qui est in coelis, cujus faciendae seipsum exemplum praebere dignatus est. 83. Sed merito potest movere quomodo huic sententiae conveniat illud Apostoli ubi ait, Nemo in Spiritu Dei loquens, dicit anathema Jesu; et nemo potest dicere, Dominum Jesum,
Abbreviated transcription (Latin):
cui caput ẽ : quo lam ascendit incęlũ.
ipse c̃cui dic̃ apłs petrus : Hebsscã regale
sacerdotiũ: Quomodo ergo in interiora uel
& inilla
in uisibilia scã scorũ intrare au¬
paulisꝑ auisibilib separari : Qui
enimpoluit humiliari ut exal¬
tar&ur cũ exaltari uoluerit dei¬
ci&ur. Et in&ernũ seiungit᷑ ab &¬
nis scĩs. quisquis hoc tempore per
merita oboedientiȩ: & ꝑsatis facti¬
onem poenitentiȩ. p̃sibi ꝓuidit
locũ incorpore sacerdotis : Qua
enim fronte impudentiȩ: tunc
uol& auesti faciemdp̃i apecca¬
tissuis. qui nunc toto corde Ñ
dicit:. Quõ facinus meũ ego ag¬
nosco: & peccatũ meũ anteme ẽ
semper: Quo pacto quȩso ds
dignatur ignoscere quod inse
ipse homo dedignatur agnoscerẽ
Peccata siue parua siue magna : Exlũ¬
impunita eẽ p̃possunt: Quia aut
homine poenitente. aut dõ iudican¬
te plectuntur: Cessat aut̃ uindi¬
cta diuina. si conuersio prȩcurat

Expanded text:
qui caput est, quod jam ascendit in coelum. qui caput est, quod jam ascendit in coelum. Ipse est cui dixit apostolus Petrus, Plebs sancta, regale sacerdotium . Quomodo ergo in interiora veli, et in illa invisibilia Sancta sanctorum intrare aupaulisper a visibilibus separari? Qui enim noluit humiliari, ut exaltaretur; cum exaltari voluerit, dejicietur; et in aeternum sejungetur ab aeternis sanctis, quisquis hoc tempore per merita obedientiae et per satisfactionem poenitentiae non sibi providit locum in corpore sacerdotis. Qua enim fronte impudentiae tunc volet averti faciem Dei a peccatis suis, qui nunc toto corde non dicit, Quoniam facinus meum ego agnosco, et peccatum meum ante me est semper ? Quo pacto, quaeso, Deus dignatur ignoscere, quod in se ipse homo dePeccata, sive parva, sive magna, impunita esse non possunt, quia aut homine penitente, aut Deo iudicante, plectuntur. Cessat autem vindicta divina, si conversio precurrat
Abbreviated transcription (Latin):
tes: inunouna. Ipsa ẽ unitas:
Quomodo enim eccła & eccłȩ
gentes. Modo unagens : Quare
una gens  Quia una fides. quiu
una spes: quia una caritas. quia
una expectatio: Postremo qua
tẽ x̃ꝑtin&: Quisquis aut̃ inde
ciuis ẽ : inun gente dĩẽ: Ethȩc
gens aboriexte in occidenẽ ab aqͥ¬
lone &mre distendit᷑ ꝑ quat tuor
pastes totius orbis:I deo notũ uobis¬

Expanded text:
tes in uno una; ipsa est unitas. Quomodo enim Ecclesia et Eccgentes; modo una gens. Quare una gens? Quia una fides, quia una spes, quia una charitas, quia una exspectatio. Postremo quarnon pertinet; quisquis autem inde civis est, in una gente Dei est. Et haec gens ab oriente in occidentem, ab aquilone et mari distenditur per quatuor partes totius orbis. Hoc Deus di
Abbreviated transcription (Latin):
atis. quanta gratia ꝑtineatis
Quomodo cum patre unum: Igo
& pater unũ sumus: Quomodo
nobiscũ unus: Non dicit inquit
qđ ẽ xp̃c: Sed ait aliquis Si
xp̃c semen abrahȩ : numꝗͥd nos:
Memento quia semen abra hȩ¬
xp̃c: Ac per hoc si & nos sem̃
modo unũ corpus. multa mem
Nempe semen abra hȩ xp̃c. Nec
contra dici potest. apostolicis
apertissimis uerbis. & semini
nobis dicat: Si autẽ uos xp̃i.
magnum ẽ & illud sacram̃tum
Crunt duo in carne una. A
clesia: duo incarne una Refer
ad distantiã maiestatis. Duo
Duo plane: Non enim & nos uer¬
bum: Non enim & nos in princi¬
pio d̃s. apud dm : Non enĩ & nos
ille perquẽ facta sunt om̃a: Ue¬
nitur ad carnẽ : & ibi xp̃c & ille & nos¬
sum manus. non sum decorpore :
Non ideo non ẽ decorpore: Et
si dixerit auris. quia non sũ ocu¬
lus. non sũ decorpore: nonideo
non ẽ decorpore: Sitotũ cor¬
pus oculus. ubi auditus : Sito¬

Expanded text:
atis quanta gratia ad Deum peQuomodo cum Patre unum? Ego et Pater unum sumus . Quomodo nobiscum unus? Non dicit, et semst Christus. Sed ait aliquis: Si  semen Abrahae, numquid et nos? Mementote quia semen Abrahae Christus; ac per hoc si et nos semen modo unum corpus multa membNempe semen Abrahae Christus; nec contradici potest apostolicis apertissimis verbis, «Et seminnobis dicat: «Si autem vos Christi, magnum est illud sacramentum: «Erunt duo in carne una» . istus et Ecclesia, duo in carne una. Refer ad distantiam majestatis duo. Duo plane. Non enim et nos Verbum, non enim et nos in principio Deus apud Deum, non enim et nos ille per quem facta sunt omnia . Venitur ad carnem, et ibi Christus et ille et nossum manus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore? Et si dixerit auris, quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore? Si totum corpus oculus, ubi auditus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ quod fr̃s cũ conuentis ad
manducandũ. inuicẽ expec¬
tate: Siquis esurit dom mn¬
duc&. utnonadiudiciũ conuen¬
atis. statĩ subtexuit: & era aut̃
cũ uenero ordinabo Hic intel¬
legit᷑ quia multũ erat . ut in epła¬
nuar& quẽ uniũ saꝑ orbẽ ser¬
uat eccła. ab ipso ordinatũ eẽ
quod nulla horũ diuersitate

Expanded text:
opter quod, fratres, cum co.nuenitis ad manducandum, inuicem exspectate; si quis esurit, domi manducet, ut non ad iudicium conueniatis, statim subtexuit: cetera autem, cum uenero, ordinabo. unde intellegi datur — quia multum erat, ut in epinuaret, quem universa per orbem servat Ecclesia, ab ipso ordinatum esse, quod nulla horum diversitate
Abbreviated transcription (Latin):
quem peccantem non flagel¬
lat: Nam cui uere ꝓpitius ẽ.
nonsolum donat peccata ne
noreant ad futurum sȩculũ.
sed &iã castigat. nesemperpec¬

Expanded text:
quem peccantem non flagellat: nam cui vere propitius est, non solum donat peccata, ne noceant ad futurum saeculum; sed etiam castigat, ne semper pec
Abbreviated transcription (Latin):
significatur : qđ post resurre¬
ctionẽ corporis speratur. fu¬
turũ in a &ernũ: Et fortasse
ꝓꝑterea qui conducuntur ad
uineã. denariũ accipiunt mer¬
cedis nomine. Cũ dictum ẽ. qm

Expanded text:
significatur, quod post resurrectionem corporis speratur futurum in aeternum. Et fortasse propterea qui conducuntur ad vineam, denarium accipiunt mercedis nomine . Sicut autem
Abbreviated transcription (Latin):
alia temptatio ꝓbations: Secđm
illã ñ intellegit᷑. qui temptat.
nisi diabolus: Secđm hanc uero.
temptat d̃s: Itacũ dicit᷑ c̃aro
possidebit regnũ dĩ. & caro possi¬
debit regnũ dĩ: &iã huius nomns
intellegentia decernatꝰ: & nulla

Expanded text:
alia temptatio probationis: secundum alia temptatio probationis: secundum illam non intellegitur, qui temptat, nisi diabolus. secundum hanc uero temptat deus —, ita, cum dicitur caro possidebit regnum dei\' et caro non possidebit regnum dei etiam huius nominis in
Abbreviated transcription (Latin):
& nos cõmutabimur : tãquã quȩ re¬
remꝰ quomodo istud fiat: qualis illa
cõmutatio futura sit: Adlungit.¬
& dicit: O port& enĩ corrupti¬
bile hoc. induere incorruptione.
& mortale hoc. induere Im mor¬
talitatẽ: Non ut opinor du¬
bitandũ ẽ. secđm hoc dictũ. caro
& sanguis regnũ dĩ ñ possidebt̃.
ꝗa ñ ibierit corruptio & mortalitas
carnis & sanguinis : Secđm has
enĩ qualitates. hoc loco carne &
sanguinẽ nuncupauit: Quocirca
ut aliquid exempli gr̃a ponã qđ in
terim occurit : sic̃ scriptũ ẽ. Nefor¬
te temptauerit uos is qui tẽptat.¬
& in anissit labor nr̃. atꝙ hic intel¬
legitur diabolus : Tamquã dñs
omnino non tempt&. dequo alio
loco scriptura dicit: Ipse autẽ
neminẽ temptat: Nec contraria ẽ
ista sententia ei qua dicit᷑: temp¬
tat uos dñs ds̃ ur̃. Sed soluitur
quȩstio cũ uocabulũ temptationqͥs.
dimersas intellegentias hab& Io
qđ alia sit temptatio deceptionis.

Expanded text:
: Nos commutabimur, tamquam quaere: Nos commutabimur, tamquam quaereremus, quo modo istud fiat uel qualis illa commutatio futura sit, adiungit et dicit: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptelam et mortale hoc induere inmortalitatem. non, ut opinor, dubitandum est secundum hoc dictum: Caro et sanguis regnum dei non possidebunt, quia non ibi erit corruptio et mortalitas carnis et sanguinis; secundum has enim qualitates hoc loco carnem łt sanguinem nuncupauit. Quocirca, ut aliqterim occurrit, sicut scriptum est, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster; atque hic intelligitur diabolus tanquam Deus omnino non tentet. De quo alio loco Scriptura dicit: Ipse autem neminem temptat; nec contraria est ista sententia ei. qua dicitur: Temptat uos dominus deus uester, sed soluitur quaestio, cum uocabulum temptationis diuersas intellegentias habet eo -quod alia sit temptatio deceptionis
Abbreviated transcription (Latin):
Quimala egerunt. In resurrectionẽ
iudicii: Iudiciũ appellans. poenã
sempiternã : Sic̃ alio loco: Qui ñ
credit inquit : lã ludicatus est
Pinde : illiqui ad ludiciũ resurrectu¬
rist̃ ñ cõmutabunt᷑ : in illã incor¬
ruptelã. quȩ nec doloris corrup¬
tionẽ pati potest : Illa nãq fide¬
corruptione cruciabunt᷑ quia ig¬
nis eoꝵ extingu&ur & uermis eoꝵ
ñ mori&ur: Quid sibi ergo uult
ista distintio. & mortui resurgent
incorrupti. & nos cõmutabimur.
Nisi quia om̃s incorruptire surgent:
Sed ex his. iusti&iã immutabunt᷑.
in illã incorruptelã: cui omnno
nulla possit nocere corruptio
Ac ꝑ hoc qui lneã ñ cõmutabunt᷑.
incorrupti quidẽ resurgent integri¬
tate membroꝵ sed tam̃ corrũpendi
dolore poenarũ. Cũ audierint.
ite in ignẽ &ernũ qui paratus ẽ
diabolo & angelis eĩ: Aquo audi¬
tu malo: iustus ñtimebit: De illa
uero cõmutatione lustoꝵ: cũ dixis s&¬

Expanded text:
qui male egerunt. in resurrectionem qui male egerunt. in resurrectionem iudicii, iudicium appellans poenam sempiternam, sicut alio loco: Qui non credit, inquit, iam iudicatus est. proinde illi, qui ad iudicium resurrecturi sunt, non commutabuntur in illam incorruptelam, quae nec doloris corruptionem pati potest; illa namque fidecorruptione cruciabuntur, quia ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur. -Quid sibi ergo uult ista distinctio: Et mortui resurgent incorrupti et nos commutabimur, nisi quia omnes incorrupti resurgent, sed ex his iusti etiam inmutabuntur in illam incorruptelam. cui omnino nulla possit nocere corruptio? ac per hoc, qui in eam non commutabuntur, incorrupti quidem resurgent integritate membrorum sed tamen corrumpendi dolore poenarum, cum audierint: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. a quo auditu malo iustus non timebit. de illa uero commutatione iustorum cum dixisset
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi uoluit: Deniq tam quã
ei dicer&ur : quomodo caro erit
& caro non erit Caro quippe
erit : quõ dñs post resurrectio¬
nẽ ait: Palpate & uid&e. quia
sp̃s ossa & carnẽ non bab& sic̃ me
uid&is habere: caro aut̃ nonerit
quõ caro & sanguis regnũ dĩ ñ
possidebunt᷑ Expont ꝗd dixent : adiciens
Ecce mysteriũ uobis dico: om̃s quidẽ
resurgemꝰ: Vel sic̃ greci codices
habent: Om̃s quidẽ dormiemus.
ñ tamen om̃s immutabimur:
Hanc immutationẽ utrũ ind&eri¬
us an in melius intellegi uoluerit
Hocẽ inpuncto temporis. qđ diuidi¬
S non potest: Inictu oculi. hoc ẽ. in
summa celeritate: Innouissima
tuba Hocẽ in nouissimo signo: quod
dabitur ut ista compleantur:
mur: Ergo istã cõmutationẽ. In
melius sine dubitatione oport&
intellegi. Quia omes & iusti & in¬
iusti. resurrecturi sunt: Sed sic̃
dñs in euangelio loquitur : quibe¬
ne fecerunt in resurrectionẽ uite.

Expanded text:
intelligi voluit. 14. Denique, tanquam intelligi voluit. 14. Denique, tanquam ei diceretur, Quomodo caro erit, et caro non erit? caro quippe erit, quoniam Dominus post resurrectionem ait: Palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, caro autem non erit, quoniam caro et sanguis regnum dei non possidebunt\', exponit, quid dixerit, adiciens: Ecce mysterium dico uobis; omnes quidem resurgemus - uel, sicut Graeci codices habent, omnes quidem dormiemus , non tamen omnes inmutabimur. hanc inmutationem utrum in deterius an in melius intellegi uoluerit,hoc est in puncto temporis, quod diuidi non potest, in ictu oculi, hoc est in summa celeritate, in nouissima tuba, hoc est in nouissimo signo, quod dabitur, ut ista compleantur; mur. ergo istam commutationem in melius sine dubitatione oportet intellegi, quia omnes et iusti et iniusti resurrecturi sunt sed, sicut dominus in euangelio loquitur, qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae,
Abbreviated transcription (Latin):
Quidẽ qualȩs terrenus & tales
terrenĩ. nisi mortales exmortali :
Et quidẽ qualis cȩlestis. tales
factus ẽ cũ ess& cȩlestis: ut eos
qui terreni erant facer& cȩlestes:
Hoc ẽ Ideo ex inmortali mortalis
factus ẽ : assummendo serui for¬
mã : ñ dñi mutando naturã : ut
eos qui mor tales erant. facer&
immortales : In ꝑtiendo domncã
grãm : non seruilẽ in iuriã ꝑpeti¬
endo: Cũ igitur deresurrecti¬
one corporis apłs disputans.
docer& nr̃a corpora futura ex
mis fortia : exanmalib spirita¬
lia: hoc est exmortalib immor¬
dico fr̃s. quia caro & sanguis:
regnum dĩ possidere ñ possunt:
Et nequis quã putar&. secđm
substantiã carnis apłm definis¬
se: aperuit qđ dicer& sublun¬
gendo : Neꝙ corruptio incor
ruptelã possidebit: Iamquã di¬
cer&. Quod dixi : caro & sanguis
regnum dĩ non possidebunt.
ideo dixi : quia corruptio incor¬
ruptionẽ non possidebit: Hoc
ergo loco: nomine carnis & sangui¬
nis. corruptionẽ mortalitatis

Expanded text:
Quid est, Qualis terrenus, tales et terreni; nisi, mortales ex mortali? et quid est, Qualis coelestis, tales factus est, cum esset coelestis, ut eos qui terreni erant, faceret coelestes; hoc est, ideo ex immortali mortalis factus est, assumendo servi formam, non Domini mutando naturam, ut eos qui mortales erant faceret immortales, impertiendo dominicam gratiam, non servilem injuriam retinendo. 13. Cum igitur de resurrectione corporis Apostolus disputans, doceret nostra corpora futura ex mis fortia, ex animalibus spiritualia, hoc est, ex mortalibus immordico, fratres, quia caro et sanguis regnum dei possidere non possunt. et ne quisquam putaret secundum substantiam carnis hoc apostolum definisse, aperuit, quid diceret, subiungendo: Neque corruptio incoronem possidebit. Tanquam diceret, Quod dixi, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt, ideo dixi, quia corruptio incorruptionem non possidebit Hoc ergo loco nomine carnis et sanguinis, corruptionem mortalitatis
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentẽ & spm uiuificantẽ. hoc¬
inter eẽ uoluit: Vt illic sitcor¬
pus animale. hic spiritale: Ani¬
ma quippe incorpore animali. iui¬
uit quidẽ. sed ñ uiuificat usq ad
auferendã corruptionẽ: Incor¬
pore uero spiritali : quõ ꝑfecte
adhȩrens dnõ unus sp̃s ẽ: sic uiuifi¬
cat: ut spiritale corpus efficiat.
absumens omnẽ corruptionẽ. nullã
m&uens separationem : Pro in¬
de sequitur
Ded non prius qđ spiritale ẽ sed
qđ animale: de inde quodspiritale.
Prim homo d&erra terrenus. secun

Expanded text:
viventem et spiritum vivificantem viventem et spiritum vivificantem interesse voluit, ut illic sit corpus animale, hic spirituale. Anima quippe in corpore animali uiuit quidem, sed non uiuificat usque ad auferendam corruptionem; in corpore uero spiritali, quoniam perfecte adhaerens domino unus spiritus est, sic uiuificat, ut spiritale corpus efficiat absumens omnem corruptionem, nullam metuens separationem. Proinde sequitur: Sed non prius, quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale. primus homo de terra terrenu