comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
concessit. tñ lex diuina ꝓhibuit.
Siuͦ utrisq conueniat contiuentẽ
uitam ducere. hoc qͥs audeat accu¬
sare: Sic em̃i multos scõꝵ nouimꝰ cũ
suis coniugib ⁊ pͥus contiuentem
uitaui duxisse: ⁊ post ad sc̃ẽ eccł̾ie regi

Expanded text:
concessit, tamen lex divina prohibuit. concessit, tamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Sic enim multos sanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse, et post ad sanctae Ec
Abbreviated transcription (Latin):
licet aliam ducere. Coniugatris
uͦ uł coniugata nec continentiã
nisi ex communi cousensu ser¬
uare ualet: nec monastĩum pet̾e
uisi ut̾q continentiam ꝑit̾ ꝓfiteat᷑.
Quod uero liceat sponse mouaste
satam puellami ñ licet parentib
alii urro tradere: tñ licet sibi mona¬
galia desponsatam si ꝯu̾ti uolui̾t:
nullo penitus consuerunt damp¬
no multari. Nefert ⁊̃ ihere.
qd̾ machariris inter xp̃i heremi¬
tas. p̃cipuis celebrato uuptiarum
conuinio. cum uesꝑe thalamiun
eẽt ingressurus. exurbe egredi¬
ens transmarma petiit. ⁊ he̾mi
solitudinem elegit sibi. Beatus ⁊̃
alexius similit̾ ex iptiis diuina
grã uocatus sponsam deseruit: ⁊
iudus xp̃o fantulari cepit. Hiis¬
re sponsis sũ consensu suarum spon¬
sarum: ⁊ e conu̾so continentiã ꝓfit̾i.
slon enim pot̾ uir melioris uite ꝓ¬
positum sumere sũ uxoris consen
grã coniugia debere dissolui: uerum
sciendum ẽ qr ⁊ si hoc lex humana

Expanded text:
licet aliam ducere. Conjugatus licet aliam ducere. Conjugatus vero vel conjugata, nec continentiam nisi communi consensu servare valet, nec monasterium petere, nisi uterque continentiam pariter profiteatur. Quod vero liceat sponsae monastesatam puellam non licet parentibus alii viro tradere; tamen licet sibi monagalia desponsatam, si converti voluerit, nullo penitus consuerunt damno mulctari. Refert etiam Hieron. quod Macharius inter Christi eremitas praecipuus, celebrato nuptiali convivio, cum vespere thalamum esset ingressurus, ex urbe egrediens transmarina petiit, et eremi solitudinem sibi elegit. Beatus etiam Alexius similiter ex nuptiis divina gratia vocatus, sponsam deseruit, et nudus Christo famulari coepit. Hisre sponsis sine consensu suarum sponsarum, et e converso, continentiam profiteri. Non enim potest vir melioris vitae propositum sumere sine uxoris consensgratia conjugia debere solvi. Verum sciendum est quia etsi hoc lex. humana
Abbreviated transcription (Latin):
rius appellant᷑ apͥma desponsatio¬
nis fide. qm̃iuis ad huc inter eos igno¬
sceretur coniugalis concubitus. It
augꝰ. Coniunx uocatur ex p̾ma
desponsationis fide. qm concubitu
ñ agnouerat. nec fuerat agniturꝰ:
nec ꝑierat. uec mendax: mauserat
coniugis appellatio. ubi nec fuerat
nec furura erat carus iilla cõmix¬
rentes uocari meruerunt. Nõ solũ
illa mnater. s etiam ille pater eus sic̃
ñ carne. Ex his enident̾ insiuuat᷑
sunt sponsus ⁊ sponsa. Quidam
tñ asserunt uerui coniugnuim ñ
contrahi ante traductionem ꝙ
carnalem copulain: nec uere con¬
uiges sunt aliqui añqm intercedat
ꝯmixtio sexus. s apͥma fide despõ¬
sationis. uir sponsus ⁊ mulier sp̃o¬
sa est ũ coniunx. Sponsos aũt et
sponsas conuiges frequent̾ dicunt
ri sunt. cuiꝰ rei sponsionem iui¬
cem fecerunt. ⁊ scd̾m hoc u̾ba p̃¬
missarum auctoritatum intelli
sponse ante carnalem copulam in¬
consulto uł uolente sponso monaste¬
rium eligere. quo fc̃o sponso etiã

Expanded text:
rius appellantur a prima desponsationis fide, quamvis adhuc inter eos ignoretur conjugalis concubitus. Item uam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixrentes Christi vocari meruerunt, non solum illa mater, sed etiam ille pater ejus, sicen mente, non carne. Ex his evidenter insinuatur t sponsae sunt. Quidam tamen asserunt verum conjugium non contrahi ante traductionem et carnalem copulam: nec vere conjuges esse aliquos antequam intercedat commixtio sexus; sed a prima fide desponsationis vir sponsus, et mulier sponsa est, non conjux. Sponsos autem et sponsas conjuges frequenter appellri sunt; cujus rei sponsionem invicem fecerunt. Et secundum hoc verba praemissarum auctoritatum intelligsponsae ante carnalem copulam inconsulto vel nolente sponso monasterium eligere; quo facto, sponso etiam
Abbreviated transcription (Latin):
iõ ñ fuisse coniugem: cui iuiuente
sponso alteri nubendi licentia ñ ne¬
gatur. Sunt enĩ quedam pacta nup
tialia de futuro: ex quib sponsi et
sponse uocantur. nec exinde conuges
siuit. ⁊ est quedam coniugalis pactio¬
dep̃senti que sponsum ⁊ sponsam enã
coniuges facit. ⁊ utraq pactio despon
pactis. ubi tm̃ est sponsio futuri:a
uilem habcat maritus datam:
quam ũ suspirauit sponsus dilatã.
Que sponsa sit iudua mortuo spon¬

Expanded text:
ideo non fuisse conjugem, cui vivente ideo non fuisse conjugem, cui vivente sponso alteri nubendi licentia non negatur. Sunt enim quaedam nuptialia pacta de futuro, ex quibus sponsi et sponsae vocantur, nec exinde conjuges sunt. Et est pactio quaedam conjugalis de praesenti quae sponsum et sponsam etiam conjuges facit. pactis, ubi est tantum sponsio futuri aivilem habeat maritus datam, quam suspiravit sponsus dilatam. 13. Quae sponsa sit vidua mortuo spon
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Si quis sponsam filii op
presserit. ⁊ post euis filius eam
duxi̾t. pat̾ ũ postea habeat uxoren
nec mulier uirum. Filius quipatͥs¬
facinus ignorauit: aliam ducat.
Si conuix illa fuiss qd̾ utiq foret
si in sponsalib pactio ꝯuigalis inter¬
cessiss: ñ ꝑmitt̾etur sponsus aliam
ducere. Mechis aũt pena ñ nubendi
ex rigore in fligitur: ut alii terrean¬
tur. Item ex eodem. Quidam desp̃o¬
sauit uxorem ⁊ dotauit eam. ⁊ cum
ea uxore ñ potuit coire: qm clanculo
fr̃ eus corrupit. ⁊ grauidam reddidit.
Decretum ẽ gͦ quamuis nupta uon
potuerit eẽ legitimo uiro desponsa¬
⁊ mecha foruicationis quidem uin¬
dictam sustineant. licita uͦ eis conin¬
gia ñ negeutur. De illa desponsatõe
sus ꝯuigalis dep̃senti. Auoqͥn ñ liceret
eis alia sortiri coniugia. Scd̾m hoc
⁊ si ipã eidem crimini consentiens nõ
fu̾i̾t licentia nubendi alii ũ neget᷑.
Apparet hanc fuisse desponsatam:
sine pactione conuigali dep̃senti: ⁊

Expanded text:
 Si quis sponsam filii sui oppresserit, et postea filius eam duxerit, pater postmodum non habeat uxorem, nec ipsa mulier virum. Filius quifacinus ignoravit, aliam ducat. Si conjux illa fuisset quod utique foret, si in sponsalibus pactio conjugalis intercessisset, non permitteretur sponso aliam ducere. Moechis autem poena non nubendi ex rigore infligitur, ut alii terreantur. Idem ex eodem: Quidam desponsavit uxorem et dotavit, et cum ea coire non potuit, quam clanculo frater ejus corrupit et gravidam reddidit, decretum est, ut quamvis nupta non potuerit esse legitimo viro, desponsaet moecha fornicationis quidem vindictam sustineant, licita vero eis conjugia non negentur. De illa desponsatione sus conjugalis de praesenti; alioquin non liceret eis alia sortiri conjugia. Secundum heat. Et si ipsa eidem crimini consentiens non fuerit, licentia nubendi alteri non negetur. Apparet hanc fuisse desponsatam sine pactione conjugali de praesenti, et
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Item uiluis pp̃. Si quis de¬
sponsauerit uxorem uł sub arra¬
uerit. ⁊ uł p̃ueniente die mortis
uł irruentib quibdam causis eã
ñ cognoui̾t: nec fr̃ eius nec ullus
de consanguiuitate eãdem sibi tol
mi sui puellam ceꝑit in conugi-¬
ui auathema sit ip̃e ⁊ om̃s con¬
sentientes ei: qr scdmn legemn dei
mori deceruitur. Nam diuine le
coniugem tuam. Et in deuterono
mio. Siquis alterius sponsam in
agr̃o uł quolibet loco oppresserit
uł adduxerit ni domum suã mo¬
riatur: qr uxoreni ꝑximi uiolauit.
ñ q̃ iam uxor erat. s que apareuti¬
b uxor fieri debebat. Ex hiis colligi¬
sunt ante cõmixtionem sexuũ.
S forte illud mouet qd̾ in fine ca¬
pituli d̾r. ñ que iam uxor erat:
s que rixor fieri debebat. Qd̃ ũ
ita debet intelligi quasi uxor u̾e
ñ frãt. ex quo pactio coniugalis
intercessit: s qr nũdum tradricta
fuĩt. nec res uxoria intercesserat.
.s. concubitus coniugalis. Uocat᷑¬

Expanded text:
 Si quis desponsaverit uxorem vel subarrhaverit, et vel praeveniente die mortis, vel irruentibus quibusdam causis, eam non cognoverit; nec frater ejus, nec ullus de consanguinitate ejus eamdem sibi tollmi sui puellam ceperit in conjugium, anathema sit ipse, et omnes consentientes ei, quia secundum legem Dei mori decernitur. Nam divinae leconjugem tuam. Et in Deut.: Si quis alterius sponsam in agro vel quolibet loco oppresserit, vel adduxerit in domum suam, moriatur; quia uxorem proximi sui violavit; non quae jam uxor erat, sed quae a parentibus uxor fieri debebat. Ex his colligisunt ante commixtionem sexuum. Sed forte illud movet quod in fine capituli dicitur: Non quae jam uxor erat, sed quae uxor fieri debebat. Quod non ita intelligi debet, quasi uxor vere non fuerit, ex quo pacto conjugalis intercessit; sed quia nondum traducta fuerat, nec res uxoria intercesserat, scilicet concubitus conjugalis.
Abbreviated transcription (Latin):
grum contrahitur.: ⁊ ab illiuis de¬
sponsationis pͥma fide ueri con¬
iuges appellantur. Sod̾m hauc
Ali qũ enun sponsas uocant que
talem habueriuit desponsationẽ
ubi fuit pactio coniigalis. de p̃¬
senti ⁊ ille uere coniuges sunt.

Expanded text:
gium contrahitur; et ab illius degium contrahitur; et ab illius desponsationis prima fide veri conjuges appelAliquando enim sponsas vocant, quae talem habuerunt desponsationem, ubi fuit pactio conjugalis de praesenti; et illae vere conjuges sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
postea efficiunt᷑ coniiges. Premissas
auctoritates quib asseritur qd̾ con¬
sensus facit matrimoniũ̃. ita intel¬
ligi uolunt: ut consensus uł pactio
conugalis ñ añ coitum faciat inatͥ¬
moniũ. s in coitu. Sicut enĩ deflo¬
ratio uirginitatis ñ facit matrimo¬
nium. nisi p̃cedat pactio coniuiga¬
lis. ita nec pactio coniugalis. añqͣm
adsit copula carnalis. Expactione
igitur coniugali: sponsi ⁊ sponse
fiunt añ coitum: nn coitu uͦ efficiim¬
tur coniuges. Facit enum pactio cõ¬
iuigalis: ut que pͥus erat sponsa
satio ubiẽ ꝓmissio uiri ꝙ mulie¬
ris de contrahendo matͥmonio. Nõ
est aũt ibi consensus dep̃senti. ⁊ ẽ
desponsatio hũs consensum de p̃seu
ti .i. pactionem uigalem: q̃ sola facit
conuigiũ. In illa ergo desponsatio¬
ne ubi est pollicitatio matrimo
sis licet sine cõmu ni consensu ꝯ¬
tinentiam ꝓ fiteri ⁊ monasteriui
eligere. In ea uero desponsatioue
ubi est consensus de presenti ꝯu¬

Expanded text:
conjuges. Praemissas autem auctoritates, quibus asseritur quod consensus matrimonium facit, ita intelligi volunt, ut consensus vel pactio conjugalis non ante coitum faciat matrimonium, sed in coitu. Sicut enim defloratio virginitatis non facit matrimonium, nisi praecedat pactio conjugalis, ita nec pactio conjugalis, antequam adsit copula carnalis. Ex pactione ergo conjugali sponsi et sponsae fiunt ante coitum; in coitu vere efficiuntur conjuges. Facit enim pactio conjugalis ut quae prius erat sponsa, satio, ubi est compromissio viri et mulieris de contrahendo matrimonio; non est autem ibi consensus de praesenti. Est et desponsatio habens consensum de praesenti, id est, pactionem conjugalem, quae sola facit conjugium. In illa ergo desponsatione, ubi est pollicitatio contrahesis licet sine communi consensu continentiam profiteri, et monasterium eligere. In ea vero desponsatione ubi est consensus de praesenti, conju
Abbreviated transcription (Latin):
moniam ꝓfitente fuĩt ab solutus. Ta¬
les gͥ nũc sine culpa secunt᷑ xp̃m relie¬
to scło: si hũt ex pari uolũtate castitatiᷤᷤ
ꝯsensum. Item si uir ⁊ incor diu̾tere ꝓ
sola religiosa interse consenserint ui¬
ta: nullatenus sñ conscĩa ep̃i fiat. ut
ab co singulariter ꝓuiso coustituan¬
tur loco. Nam uxore uoleute uł alt̾o
illoꝵ. ⁊̃ ꝓ tali re matrimoniũ ũ sol¬
ris uoluntate. tribuis ei formeandi li¬
centiam: ⁊ peccatũ illiꝰ tue imputabit᷑
sit nobis tedb̾ga regina se uelle dig
Cui scripsimus ñ hoc aliter fieri posse:
nisi eandem ratam uir eius lothariꝰ
elegĩt. Ex his patet quia coniugati
ñ ualent: ⁊ si fecerint reuocari debent
Sponsi uͦ possunt sine cõmuni ꝯsen¬
su mouastium eligere. Uñ uidetur ĩt̾
sponsuim ⁊ sponsam coniugiũ ũ ẽẽ.
Id̾oq asserũt a pͥma fide desponsati

Expanded text:
lutus. Tales ergo tunc sine culpa sequuntur Christum relicto seculo, si habent ex pari voluntate castitatis consensum. Item, si vir et uxor divertere pro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus sine consensu episcopi fiat, ut ab eo singulariter proviso constituantur loco. Nam uxore nolente, vel altero illorum, etiam tali re matrimonium non solris voluntate, tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae imputabitur sit nobis Theiberga regina se velle dignCui nos scripsimus, non hoc aliter fieri pnisi eamdem vitam vir ejus Lotharius elegerit. Ex his patet quod conjugati non valent; et si fecerint, revocari debent. Sponsi vero possunt sine communi consensu monasterium eligere. Unde videtur inter sponsum et sponsam conjugium non esse. Ideoque asse
Abbreviated transcription (Latin):
s expressus ꝑ u̾ba: nec de futuro: s de
presenti. Si enim consentiunt in
futurum dicentes. accipiam te inui¬
rum. ⁊ ego te in icorem: ñ ẽ iste cõ¬
sensus matrimonii efficax. Item.
Si consentiaut mente. ⁊ ũ expͥmant
u̾bis. uł aliis certis signuis: nec talis
consensus efficit matrimoniũ. Si
gatio illa u̾boꝵ quib consentiunt
dicentes. accipio te in uirum ⁊ ego
te in uxorem: inatrunonium facit.
Ait euim ysidorus. Consensus matri¬
moniũ facit. Item nicholaus pp̃. Suf¬
ficiat solus scd̃ui legei eoꝵ consen¬
sus: de quoꝵ coniunctionib agitur.
Qui solus si forte defui̾t in nupti¬

Expanded text:
 expressus, nec de futuro, sed de praesenti. Si enim consentiunt in futurum, dicentes: Accipiam te in virum, et: Ego te in uxorem, non est iste consensus efficax Matrimonii. Item si consentiant mente, et non exprimant verbis vel aliis certis signis; nec talis consensus efficit matrimonium. Si gatio illa verborum quibus consentiunt dicentes: Accipio te invirum, et ego te in uxorem, Matrimonium facit. Ait enim Isidorus: Consensus facit Matrimonium. Item Nicolaus papa: Sufficiat solus secundum leges eorum consensus, de quorum conjunctionibus agitur; qui solus si forte in nupti
Abbreviated transcription (Latin):
amibr. Non defloratio uirgiuita¬
tis facit coniugium: s pactio cõ¬
uigalis. Ex his apparet qd̃ conseusꝰ
facit: ⁊ ex tũc coniuguiui ẽ. etiam
copula carualis. Qd̃ enĩ abipã de

Expanded text:
atth: Non defloratio virginitatis facit Conjugium, sed pactio conjugalis. Ex his apparet quod consensufaciat; et ex tunc Conjugium est, etiam copula carnalis
Abbreviated transcription (Latin):
stea ñ ꝓfecit potuis obfuit obseruato¬
rib siuis. S usq ad oblationẽ uere
hostie potuit ꝓdẽẽ. Si eiũ ante passi¬
onem logalia finem habuissent: ñ
ca ĩminente uetus pascha cum disci¬
pulis manducasset
De causa ĩstitutõĩs

Expanded text:
it observatoribus suis. Sed usque ad oblationem verae hostiae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non ea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De causa institutionis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩquis dum in labore quo¬
us. in coquina. ĩ cellario.
in ministerio in pistrino.
in orto. in arte aliqua dum laborat.
uł in quocumq loco aliqͥd deliquerit
aut fregerit quippiam aut ꝑdid̾it ser
fuĩt. maiori subiacear emendatõi. Si¬
tum abbati aut spũalib semoribus
parefauat: qui sciant curare sua et
aliena uulnera. non detegere ⁊ publi¬
care.

Expanded text:
i quis dum in labore quois in coquina, in cellario, in ministerio, in pistrino, in horto, in arte aliqua dum laborat, vel in quocunque loco, aliquid deliquerit, aut fregerit quippiam, aut perdiderit, vel fuerit, majori subjaceat emendationi, stum abbati aut spiritualibus senioribus patefaciat, qui sciant curare et sua et aliena vulnera, non detegere et publicare.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt inter eos legicimum conuigrũ.
logitunum est qd̾ legali institatione
uł puicie moribus ñ contra domini¬
lis. Primum de carnali cognatione
⁊ affinitate in spiciamus. Cognati
igitur uł affiues inseptimo gradu
uł ifra copulari non debent. Uũ
gregorius. Progeniem suam usq ad
septimam obsuare decreuimus ge¬
nerationem: ⁊ qͣm diu inter se ag¬
noscunt affinitatem. ꝓpinquos ad cõ¬
iugalem copulam accẽdere denegamꝰ.
Qd̃ si feceriut. separentur. Item nicho¬
laus. De consangumitate sua nullus
uxorem ducat usq post septinam:¬

Expanded text:
esset inter eos legitimum conjugium. esset inter eos legitimum conjugium. Legitimum est quod legali institutione, vel provinciae moribus, non contra jussionelis. Primum de carnali cognatione et affinitate inspiciamus. Cognati igitur vel affines in septimo gradu vel infra copulari non debent, unde Gregorius: « Progeniem suam unusquisque ad septimam observare decernimus generationem, et quandiu se agnoscunt affinitate propinquos, conjugalem copulam contrahere denegamus. Quod si fecerint, separentur. » Item papa Nicolaus: « De consanguinitate sua nullus uxorem ducat usque post gen
Abbreviated transcription (Latin):
Augꝰ etiã dicit: qi ñ ẽ u̾a pudicitia ĩ tide¬
lis ciut fidele. S uera negatur ẽẽ
bonum qd̾ excusat coitum ⁊ mere¬
tur p̃mium. Item illud apłi. om̃e
qd̾ ñ est ex fidẽ peccatum est. ñ ita ĩ¬
celligendum est: ut quicqͥd fit ab
infidelib peccatũ sit: S om̃e quod
fit contra fidem .i. conscientiam
male fit ⁊ ad gehenum edificat
uł in om̃i eo qd̾ infidelis facit pec¬
cat: ñ quia illud facit s quia ñ eo mͦ
illud facit quo debet ñ ixferens ad
gium est legitimum: s ñ ratum.
Legitimum. quia ẽ inter legitimas
ꝑsonas. s ñ ratum. quia sine fide.
Coniugium uero fidelium ⁊ legi¬
timuuni est ⁊ ratum: si tñ legitime
sunt ꝑsone. Qd̃ aũt legitina sit in¬
dicens. Uxor legitima societate cõ¬
iuncta sine ulla culpa relinquitur.
si cum uiro xꝑiano ꝑman̾e nolu̾it.
Ex hoc etiam ꝓbatur qd̾ infideli ad
fidem conu̾so apłs consulie in fi¬
delem non dimitt̾e: qd̾ ñ face̾t si non

Expanded text:
August. etiam dicit quia non est vera pudicitia infidelis cum fideli. Sed vera negatur esse bonum, quod excusat coitum, et meritur praemium. Item illud Apostoli: Omne quod non est ex fide, peccatum est, non ita intelligendum est, ut quidquid fit ab infidelibus peccatum sit; sed omne quod fit contra fidem, id est, conscientiam, male fit, et ad gehennam aedificat. Vel in omni eo quod infidelis facit, peccat, non quia illud facit, sed quia non eo modo illud facit quo debet, non referens ad gium est legitimum, sed non ratum. Legitimum, quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Conjugium vero fidelium est legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt personae. QuOper.: Uxor legitima societate conjuncta, sine ulla culpa relinquitur, si cum viro christiano permanere noluerit. Ex hoc etiam probatur, quod infideli ad fidem converso Apostolus consuluit infidelem non dimittere; quod non faceret, si non
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit sic. Series consaugninita¬
truncus illis seorsum seiunctis. ex
radice illius trunci egrediuntur
isti ramusculi: nepos ⁊ neptis pͥmꝰ.
pronepos ⁊ ꝓueptis scd̃s. ad uepos⁊
ad neptis tercuis. Ab nepos ⁊ ab nep¬
cis quartus. trinepos ⁊ triueptis qͥntꝰ
trinepotis filius ⁊ trinepotis filia
ysidorus: quia truncum uiter gradꝰ
ñ computat. Alii uͦ qui septem po¬

Expanded text:
nitatis. Series consanguinitatruncus; illis seorsum sejunctis ex radice illius trunci egrediuntur isti ramusculi: nepos, neptis: primus; pronepos, proneptis: secundus; abnepos, abneptis: tertius; atnepos, atneptis: quartus; trinepos, trineptis: quintus; trinepotis filiIsidorus, quia truncum inter gradus non computat. Alii vero qui septem
Abbreviated transcription (Latin):
otest tñ licite dimittẽ qr nifi¬
deli est fornicatio: si ũ corꝑis
tñ mentis. Causam enĩfornicatio¬
nis dñs excepit. fornicationẽ uero
generalem ⁊ umiu̾salem intelli¬
⁊ sic dedit apło locinu monendi ut
qui uolui̾t ñ dimittat: pot̾ tũ lici¬
te diuiitere. Si enim fornicatio
caruis de testauda est inconĩge
catio est ⁊ ydolatria in fidelitas ara¬
ricia ydolatria. ñ est dubitandum
⁊ auariciam fornicationem eẽ. Quis
ergo qmilibet illicitam concupiscenti¬
am pot̾ a fornicationis gen̾e sepa¬
rare: si auaritia forncatio ẽ: Exqͦ
intelligitur qd̾ ꝑ illicitas concupiscẽ¬
tias. ñ tm̃ que instuprris cum alie¬
nis uiris uł feminis cõmittunt᷑:
s ob quaslibet que animã aloge d̾i
ab errare faciunt ⁊ ꝑnitiose corrũ¬
pi possit sine cͥmine: ⁊ uir uxorem
nio diuitias congeras. uł nisi soli
ud facinorosum uł flagitiosum a
uro suo expetat. Tunc ille si uera¬
cit̃ penitens ẽ. ht̃q fidem ꝑ dilecti¬

Expanded text:
otest tamen licite dimittere, quia in infideli est fornicatio, si non corporis, tamen mentis. Causam enim fornicationis Dominus excepit. Fornicationem vero generalem et universalem intelli sic dedit Apostolo locum monendi, ut qui voluerit non dimittat: potest tamen licite dimittere. Si enim fornicatio carnis detestanda est in conjugecatio est, et idololatria infidelitas, et avaritia idololatria, non est dubitandum et avaritiam fornicationem esse. Quis ergo quamlibet illicitam concupiscentiam potest a fornicationis genere separare si avaritia fornicatio est? Ex quo intelligitur quod propter illicitas concupiscentias non tantum quae in stupris cum alienis viris vel feminis committuntur, sed ob quaslibet quae animam a lege Dei aberrare faciunt et perniciose corrumpi, possit sine crimine et vir uxoremnio diuitias congeras aut nisi solitud facinorosum vel flagitiosum a viro suo expetat. Tunc ille, si veraciter poenitens est, habetque fidem per dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
uiuente aliam duc̾e. discedentem
riͦ sequi ñ oportet ⁊ ea uiuente
aliam duce̾ licet. S hoc ñ est in¬
telligendum. nisi de his qui sibi¬
in infidelitate iuucti sunt. S si
ad fidem ut̾q conu̾sus est. ut si u¬
terq fidelis matrimouio iunctus
est. ⁊ post alter eoꝵ a fide discesserit¬
⁊ odio fidei couuigem reliquerit¬
dimissus discedentem ñ comitabi¬
tur: nec tũ ip̃a uiuente aliam du¬
cere potuit. quia inter eos fuerat
Sunt tñ non nulli qui iuter infide¬
les asserunt ñ ideo cẽ conuigium
quia nec rata uec legituua ẽ eoꝵ
copula. Rata ñ est quia pot̾ solui:
nec legitima quia apłs dicit. om̃e¬

Expanded text:
licet. Discedentem vero sequi non oportet: et ea vivente aliam ducere licet. Sed hoc non est intelligendum, nisi de his qui in infidelitate sibi copulati sunt. Sed si ad fidem uterque conversus est, vel si uterque fidelis matrimonio conjunctus est, et post alter eorum a fide discesserit, et odio fidei conjugem reliqueritdimissus discedentem non comitabitur, nec tamen illa vivente alteram ducere poterit, quia inter eos fuerat Sunt tamen nonnulli qui inter infideles asserunt non esse conjugium, quia nec rata, nec legitima est eorum copula. Rata non est, quia solvi potest: nec legitima, quia Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
mĩttat. uł in fidelis a fideli discedat
anliceat fideli aliam ducere. Uide¬
tur auctoritas testari: quia uiuen
te illa alteram ducere ñ ualeat.
Ambrr enni uerba apli exponens
ait. Alioquin sidisceditis ab inui-¬
cem ⁊ uolentes cohabitare dimit¬
titis. ⁊ aliis uos copulatis adulte¬
ri estis. ⁊ filii ur̃i. qui de hac copula
nem ante baptismum: uiuente il
statur. Si infidelis dicit apłs disce¬
dit discedat. Non est seruituti sub¬
iectus fr̃ aut soror in huiꝰmodi: qr
eniui creatoris. solui ius matrimo¬
morrii circa eum qui reluiquitur.
ue accusetur alii copulatus. Infideł
aũt discedens: ⁊ ĩ deum peccat ⁊ in
matrimonium. Nec est ei seruanda
fides coniugii: qui id̾o recessit ue au

Expanded text:
idelem, vel infidelis a fideli discedat, an liceat fideli aliam ducere. Videtur auctoritas testari quod illa vivente alteram ducere non valeat. Ambros. enim verba Apostoli exponens ait, 28, q. 5: Alioquin si disceditis ab invicem, et volentes cohabitare dimittitis, et aliis vos copulatis, adulteri estis; et filii vestri qui de copula nem ante Baptismum, vivente illHil.: Si infidelis dicit Apostolus discedit, discedat. Non enim est servituti subjectus frater aut soror in hujusmodi, quia enim Creatoris solvit jus matrimonii circa eum qui relinquitur, ne accusetur alii copulatus. Infidelis autem discedens, et in Deum peccat, et in matrimonium; nec est servanda ei fides conjugii, qui ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit eos accepisse fidem ⁊ carita¬
oꝑari possint cum fuerit adulti.
non ergo sufficit eis in hoc statu
grã in bapõ data. nec ꝑ illam posst̃
mͦ boni ẽẽ inasi alia addatur que si ñ
addatur nõ ẽ ex eoꝵ culpa. quia iu¬
stificati sunt apcc̃o. Quidam pu¬
tant grãm oꝑantem ꝙ cooꝑantem.
cunctis pariuilis in bap̃o dari i
mun̾e. ñ in usur᷑ ut cũ ad maiorẽ
uenerint etatem ex munere so¬
ciantur usum: nisi ꝑ liberumar¬
bitrium usum muueris extin¬
guant peccando:. ⁊ ita ex culpa eoꝵ
ẽ non ex defectu grẽ qd̾ mali fiunt
qui ex dei mun̾e ualentes habere u¬
sum bonum ꝑ liberimmi arbitrum
renuerunt: ⁊ usum prauum ele¬
gerunt

Expanded text:
dixerit eos accepisse fidem et charitadixerit eos accepisse fidem et charitaoperari possunt cum fuerint adulti; non ergo sufficit eis in hoc statu gratia in Baptismo data, nec per illam possunt modo boni esse, nisi alia addatur; quae si non additur, non est ex eorum culpa, quia justificati sunt a peccato. Quidam putant gratiam operantem et cooperantem cunctis parvulis in Baptismo dari in munere, non in usu, ut cum ad majorem venerint aetatem, ex munere sortiantur usum, nisi per liberum arbitrium usum muneris extinguant peccando; et ita ex culpa eorum est, non ex defectu gratiae quod mali fiunt, qui ex Dei munere valentes habere usum bonum, per liberum arbitrium renuerunt, et usum pravum elegerunt
Abbreviated transcription (Latin):
oportet dẽ ꝑ quos baptizatur. uisto ᷤ
oportet ẽẽ tanti uidicis ministroᷤᷤ
sint ministri uisti si uolunt. si
aũt noluint ẽẽ uisti qui ineathedͣ
moysi sedent: securuim me fecit ma
tizauit uidas: xp̃s baptizauit. Si qͥͦs
baptizauit. Solet etiain queri
si pariuilis in bapõ datur grã. qͣ
cum tempus habuerint utendo
libero arbitrio possint uelle ⁊ cur¬
rere. De adultis enun qui digne re¬
cipiunt sacram̃tum ñ ambigitur
quin grãm oꝑantem ⁊ cooꝑantem
ꝑceꝑint que in uacuum eis cedit
si ꝑ liberimi arbitrium post mor¬
talit᷑̾ deliquerint. qui nũto pccĩ
graĩm appositani ꝑdunt. ⁊ dicũtur¬
inde contumeliam spũ scõ facere:
⁊ ipm̃ a se fugare. De pariuilis ue¬
ro qui nũdum ratione utuntar
questio est: an in bap̃o receꝑint
grãm qua ad maiorem uenientes
etatem possint uelle ⁊ oꝑari bo¬
iummi. uidetur qd̾ ñ receꝑint: quia
gr̃a illa caritas est ⁊ fidet que uolun¬
tatem p̃ꝑat Maduuat. S quis

Expanded text:
portet esse, per ques baptizatur, quia justos oportet esse tanti judicis ministros. Sint ministri justi si volunt. Si autem noluerint esse justi qui in cathedra Moysi sedent, securum me fecit magtizavit Judas, Christus baptizavit. Si ergo roficere. Solet etiam quaeri si parvulis in Baptismo datur gratia qua, cum tempus habuerint utendi libero arbitrio, possint bene velle et operari. De adultis enim qui digne recipiunt sacramentum non ambigitur quin gratiam operantem et cooperantem perceperint; quae in vacuum eis cedit, si per liberum arbitrium post mortaliter deliquerint, qui merito peccati gratiam appositam perdunt. Unde dicuntur contumeliam Spiritui sancto facere, et ipsum a se fugare. De parvulis vero qui nondum ratione utuntur, quaestio est an in Baptismo receperint gratiam, qua ad majorem venientes aetatem possint velle et operari bonum. Videtur quod non receperint, quia gratia illa charitas est, et fides quae voluntatem praeparat et adjuvat. Sed quis
Abbreviated transcription (Latin):
iqueritrir cuiꝰ rei bap̃s ille sit
sacram̃tũ qui datur iam usto:
dicimus saccam̃tũ ẽẽ ⁊ rei q̃ p̃cessit .i.
reris rem aliqñ ⁊̃ longe p̃cede̾ sacra¬
mentum. cum aliqũ ⁊̃ longe post
seqnatur. ut i illis qui fiete accedt̃
qͥb cũ pt᷑ penituerint ĩcipiet bap̃s ꝓ¬

Expanded text:
quaeritur cujus rei Baptismus ille sit sacramentum, qui datur jam justo, dicimus sacramentum esse et rei quae praecessit, id reris rem aliquando praecedere sacramentum, cum aliquando etiam longe post sequatur, ut in illis qui ficte accedunt, quibus, cum postea poenituerint, incipiet Bap
Abbreviated transcription (Latin):
Absit eñĩ ut illum bimembrem
quẽ nuꝑ natum moriente frẽs di¬
lectissimi qui eum uiderũt rettule¬
riuit: ⁊ sc̃s ihese. scriptinn reliquit
ut inuun homuĩe duplicem ac nou
potius duos quod futurum erat si
gemini nascerentur resurrecturos
estimenits. Ita ⁊ cetã que nimia de¬
formitate monstra dicuntur. ad hu¬
mane nature figuram resur rectio¬
ne reuocabuntur.¬

Expanded text:
Absit enim ut illum bimembrem, Absit enim ut illum bimembrem, quem nuper natum in Oriente fratres fidelissimi qui eum viderunt retulerunt, et sanctus Hieron. scriptum reliquit, ut unum hominem duplicem, ac non potius duos, quod futurum erat, si gemini nascerentur, resurrecturos existimemus. Ita et caetera quae nimia deformitate monstra dicuntur, ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
augꝰ. ita ait. Occurrit de aborti¬
uis fetib questio: qui iam nati
sunt iuteris matrum:. s ũ ita
ut iam possint renasci. Si enun
resurrecturos ẽẽ dixerimus: de
his qui iam formati sunt tole¬
rari pot̾ utrr̃iq qd̾ dicitur. Infor¬
mes uero quis uon proclunus
ꝑire arbitretur. sicut semĩa que
lose quidem inter doctos queri ac
disputari pot̾. qñ incipit hõ in
utero uruere. an sit quedam ui¬
ta occulta:. que ñdum motibus
uiuentis appareat Negari enĩ ui¬
xisse puerꝑla que ideo iembra¬
tim exsecantur. ut eiciantur:
ex uteris pregnan tũi: ne matreᷤ
etiam si mortria ibi relinqũt᷑
occidant impudentia nimia
uidetur. Ex quo aũt incipit hõ
uiuere: ex illo utiq iam mori
pot̾. sortuus uͭ ubicũq illi morᷤ¬
potuit euenire. quoiͦ ad resur¬
Noq enim monstra q̃ nascuntur
⁊ uiuunt. qmilibet cito moriant᷑
aut resurrectura negabiuitur: aut
ita resurrectura credenda sunt. si po
tiris correcta ⁊ emendata natura.¬

Expanded text:
ap. 85: Occurrit de abortivis foetibus quaestio, qui jam nati sunt in uteris matrum, sed non ita ut jam possint renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt tolerari potest utcumque quod dicitur. Informes vero quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae lose quidem inter doctores quaeri ac disputari potest, quando incipit homo in utero vivere, an sit quaedam vita occulta quae nondum motibus viventis appareat. Negari enim vixisse puerperia, quae ideo membratim exsecantur, ut ejiciantur ex uteris praegnantium, ne matres etiam, si mortua ibi relinquantur, occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest; mortuus vero, ubicumque illi pomors evenire, quomodo ad resurNeque enim monstra quae nascuntur et vivunt quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt, aut non potius correcta emendata
Abbreviated transcription (Latin):
frequent̾ corrept᷑ ꝓ qualibet᷑
culpa. si enã excommunica¬
tuᷤ ñ emendaui̾t. acrior ei accedat cor¬
restio: idest ut u̾berum uindicta ĩ eo
ꝓcedat. Quod si nec sic correx̾it. aut
forte qͦd absit. insuꝑbiam elat᷑ enam
defendere uoluit opera sua: tunc abbas
faciat quod sapiens medicus Si exhi¬
buit fo menta. si unguenta adhortatõ¬
num si medicamina scripturarũ dini¬
narum. si adulumum ustionẽ excõi¬
cauonis uł plagas uirgaix et iam si¬
ud̾it nichil suam p̃ualere industͥam:
adhibeat etam quod maiꝰ est suam et
omniũ fratrum pro eo orationem ut
aominus qui orunia porst optenur
salutem circa infirmum fratrem.
Quod si nec isto modo sanatus fuit⁊
tunc iam utatur abbas ferro abscisio¬
nis. ut ait apostolus auferte malũ
ex uobis. et iterum. infidelis si disce¬
dit discedat. ne una oius morbida.
omnem gregem contaminet. Si de

Expanded text:
frequenter correptus pro qualibet culpa, si etiam excommunicatus se non emendaverit: acrior ei accedat correptio: id est, ut verberum vindicta in eum procedat. Quod si nec ita se correxerit, aut forte, quod absit, in superbiam elatus, etiam defendere voluerit opera sua: tunc abbas faciat, quod sapiens medicus. Si exhibuit fomenta, si unguenta exhortationum, si medicamenta divinarum Scripturarum, si ad ultimam ustionem excommunicationis, si plagas virgarum; et si jam viderit nihil suam praevalere industriam: adhibeat etiam, quod magis est, suam, et omnium fratrum orationem pro eo; ut Dominus, qui omnia potest, operetur salutem circa infirmum fratrem. Quod si nec isto modo sanatus fuerit, jam tunc abbas utatur ferro abscissionis, ut ait Apostolus, auferte malum ex vobis . Et iterum: Infidelis si discedit, discedat : ne una ovis morbida omnem gregem contaminet. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotem debitum eterne mor¬
tis dimittere sicut ⁊ aiãm inti̾is
ꝑ se uiuificat nec tam̃ diffitentur
sacerdotibus traditam potestatem
dimitiendi peccata.⁊ retinendi. Qͥ¬
b dictum est. Quoꝵ retunentis
p. ⁊c̾. Sicut eñ sibi retinuit po
testarem bap̃r: ita q penitentie:
⁊ ideo sicut interuis grã sua aiãm¬
illuminat. ita ⁊ simul debitum et̾ue
mortis relaxat. Ip̃e enĩ ꝑ se ip̃m pec¬
cata penitentium tegit: ⁊ tunc tegit
adu̾tere: uoluit animadu̾tere .i. pu
nire. s ignoscere. Ita ergo dicit a deo
recta: ut deus ũ uideat .i. eterualiter
puniat. Uidert eñĩ dei: pccã ẽ ad pe¬
nam imputare. au̾tere aũt faciem

Expanded text:
sacerdotem, debitum aeternae morsacerdotem, debitum aeternae mortis dimittere, sicut et animam interius per se vivificat; nec tamen diffitentur sacerdotibus traditam potestatem peccata dimittendi et retinendi, quibus dictum est,  . Sicut enim Deus retinuit sibi potestatem baptismi, ita et poenitentiae, et ideo sicut interius gratia sua animilluminat, ita simul debitum aeternae mortis relaxat. Ipse enim per seipsum peccata poenitentium tunc tegit, advertere, noluit animadvertere, id est, punire, sed ignoscere. Ita ergo dicit a Deo tecta, ut Deus non videat, id est, aeternaliter puniat. Videre enim Dei peccata, est ad poenam imputare. Avertere autem fa
Abbreviated transcription (Latin):
sus etiã harum clauium mł¬
tiplex est discernere .s. ligandos
ut soluendos: deinde ligare uł sol
Sed queritur utrum apcc̃o:
solu̾e nalcat sacerdos .i. aculpa: ut
crilpe maculam abstergat uł
leat. Quidam autem arbitrati
sunt. cum peccator dupliciter li¬
gatus teneatur. ut p̃dictum est
.s. mentis contagione ac cecitate
q debito future pene alterum cu¬
rari ꝑ deum: alterum solra ꝑ sacer¬
dotem. Patitur enĩ ꝑ pcc̃m quas¬
dam tenebras initeriores ⁊ maculaᷤᷤ
a quib nͥ lib̾etur ꝓicietur inte¬
nebras exteriores. Cum aũt libe¬
retur abhis: suscitatur amorre
riorib ⁊ maculis eam illuminat¬
⁊ mundat: qui aĩe faciem lauat:
Debitum uͦ eterne pene. solu̾e̾ con¬
cessit sacerdotib. Qd̃ mresurrec¬
tione lazari signatum asserũt.
ad huc ligatum solue̾ apłis prece¬
pit: qr ut alunt ip̃e interior ani¬
main acaligine ⁊ macula pecra¬
ti. emundat: sacerdotib uͦ de dit
uinculum eterne mortis soluere.
Alii uero dicunt solum deum. ñ

Expanded text:
sus vero harum clavium multiplex est: discernere, scilicet, ligandos et solvendos, ac deinde ligare vel solSed quaeritur utrum a peccato solvere valeat sacerdos, id est, a culpa, ut culpae maculam abstergat, vel leat. Quidam arbitrati sunt, cum peccator dupliciter ligatus teneatur, ut praedictum est, scilicet, mentis contagione ac caecitate, et debito futurae poenae, alterum curari per Deum, alterum solvi per sacerdotem. Patitur enim per peccatum quasdam tenebras interiores et maculas, a quibus nisi liberetur, projicietur in tenebras exteriores. Cum autem liberatur ab his, suscitatur a morterioribus et maculis, eam illuminat et mundat, qui animae faciem lavat; debitum vero aeternae poenae solvere concessit sacerdotibus. Quod in resurrectione Lazari signatum asserunt; adhuc ligatum solvere apostolis praecepit; quia, ut aiunt, ipse interius animam a caligine maculaque peccati emundat, sacerdotibus vero dedit vinculum aeternae mortis solvere. Alii vero dicunt solum Deum; non
Abbreviated transcription (Latin):
peccata: aliis deus imputat. aliis ꝑ mi¬
sericordiam ñ imputat. Ex his aꝑte o¬
stenditur. qd̾ deus ip̃e penitentẽ soluit
a debito pene: ⁊ tũc soluit qñ intus il¬
luminat. inspirando ueram cordis cõ¬
tritioñe. Cui sentontie ratio suffra¬
gatur: ⁊ auctoritates attestantur.
Nemo enim de pcc̃o uere compun
igitur tunc ligatus debito eterne mor¬
tis. Filius enĩ ire ẽẽ desiit. ex quo di
ꝑsacerdorem cui confitetur. abira
Solusigitur deus hoĩem intius m̃ũ¬
dat amacula pccĩ: ⁊ a debito et̾̃ne pe¬
ne soluit. qui ꝑ ꝓph̾am ait. Ego solus

Expanded text:
peccata, aliis Deus imputat, aliis per misericordiam non imputat. Ex his aperte ostenditur quod Deus ipse poenitentem solvit a debito poenae; et tunc solvit quando intus illuminat, inspirando veram cordis contritionem. Cui sententiae ratio suffragatur, et auctoritates attestantur. Nemo enim vere compungt ergo tunc ligatus debito aeternae mortis. Filius enim irae esse desiit ex quo dil per sacerdotem cui confitetur ab ira Solus ergo Deus hominem interius mudat a macula peccati, et a debito aeternae poenae solvit, qui per prophetam ait: Ego solus
Abbreviated transcription (Latin):
rituales .s. disceruendi scĩa
⁊ potentia iudicandł .i. ligandi sol¬
uendi qͣ dignos reciꝑe in dignos
index. Qui sicut ht̃ uis ligandi
ita ⁊ soluendi. Uñ amb̾. Dñs par¬
misit. Ergo qui soluendi ius nõ
ht̃: nec ligandi ht̃. Et in fra. Cer¬
tum ẽ qd̾ eccłie utrumq licet. he¬
resis utrũq ñ ht̃. Ius em̃ hoc. so¬
lis ꝓmissum est sacerdotib. Recte

Expanded text:
licet discernendi scientia, et potentia judicandi, id est, ligandi et solvendi; qua dignos recipere, et indignos  judex, qui sicut habet jus ligandi, ita solvendi. Unde Ambr., de Pmisit. Ergo qui solvendi jus non habet, nec ligandi habet. Et infra: Certum est quod Ecclesiae utrumque licet, haeresis utrumque non habet. Jus enim hoc solis permissum est sacerdotibus. Recte
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter disserendum est. Omĩbus
questionib que de re hac moueri asso¬
leut satisfacere non ualeo: resur rectu¬
ram tũ carueni omniun quicũꝙ
nati sunt ⁊ uascentur. ⁊ mortui sũt
atq morientur. nullatenus ambig̾e
debet x̾anus. Ait eiuĩ ysaias. Resur¬
gent mortui: ⁊resurgent qui eraut
in sepulchris. Et apłs. Noluuiꝰ uos

Expanded text:
breviter disserendum est. Omnibus quaestionibus quae de hac re moveri solent satisfacere non valeo: resurrecturam tamen carnem omnium quicumque nati sunt atque nascentur, et mortui sunt et morientur, nullatenus ambigere debet Christianus . Ait enim Isaias, c. 26: Resurgent mortui, et resurgent qui erunt in sepulcr
Abbreviated transcription (Latin):
longanimitans: Hec sunt igitur
uestes qͣs apud se habebat rebecca.
et quib induit iacob cum a parre
libet benedictione ꝑfruatur. Inter
ullos etiam qui tunitis inliuntur.
uoluptas pedem posuit. ñ qd̾ cami¬
siis induantur. s quodam delicato
panno qd̾ uulgo saya nocat᷑. In ostẽ¬
sione gͥ lanee uestis asꝑitatem cõ¬
u̾sationis ostendunt:. s in delectatõ¬
ne delicati panni suauitatis mol
ꝙ dicentem. Carior ẽ staminia qͣm
camisia tunica uero. uestiri magna
ẽ difficultas. S forsitan dices. qm̃
infirmus erat huiusmodi:. immo
sanus & petulans et ꝑingui residẽs
equo abundans reb et turias freq¬
tans. Cug tamen ante conu̾sionis
habitum pedes ire consueu̾at. nec
semper lineis indnebatur: & id̾o
Hec abusio. ñ tantũ claustri. s en¬
am abusio seculi porest appellari.

Expanded text:
longanimitatis? Hae sunt igitur longanimitatis? Hae sunt igitur vestes, quas apud se habebat Rebecca, et quibus induit Jacob cum a patre libet benedictione perfruatur. Inter illos etiam, qui tunicis induuntur voluptas pedem posuit, non quod camisiis utantur, sed quodam delicato panno, qui vulgo saia dicitur. In ostensione igitur lanei vestis, asperitatem conversationis ostendunt, sed in delectatione delicati panni suavitatis mollet dicentem: carior est stamina, quam camisia; tunica vero vestiri magna est difficultas. Sed forsitan dices, quod infirmus fuit hujusmodi, imo sanus et petulans, et pingui residens equo, abundans rebus, et curias frequentans. Qui tamen ante conversionis habitum, pedes ire consueverat, nec semper lineis induebatur. Et ideo haec abusio non tantum claustri, sed etiam abusio saeculi potest appellari.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑidẽ sb̾ capite posuit ⁊ dormiuit scalã uid̃
anglos ascendentes et destendente.
ꝙ dñm innixũ scale. In itin̾e dor¬
mit: qui intransitu presentis uire.¬
oculos quos ad concupiscendũ aꝑ¬
peruerat. ab appetitu secularium
claudit. Uidet angelos quanto desi¬
derio suꝑ se deo inhereant: quanto
caritans affectu nobis infirmis cõ¬
descendant. Nidet etiam dñm ĩnixõ
scale: ut uideat si est intelligens
aut requirens d̃m. Nec mirũ si
hoc uideat qui caput in lapide po¬
suit id est mentem in xp̃o. Audi¬
stis delectulo: audite de uestimento.
Et induit inquit eũ mat̾ sua ue¬
stib esau ualde bonis quas apud
se habebat. forsitan cum audid.
quod induit eum mat̾ sua uestibꝰ
stiri queris: dum legis tunicam io¬
seph fuisse talorem. conaris & tu
habere longiorem. An nestis quia
ut ait apostolus. omnia continge¬
bant illis in figuram : An ignoras
qͥa. ĩ iacob fraglantia uestimento¬
rum famam designat uirtutũ.
⁊ ioseph tunica talaris ꝓseuana

Expanded text:
 posuit, et dormivit, scalam vidit, angelos ascendentes et descendentes, et Dominum innixum scalae . In itinere dormit, qui in transitu vitae praesentis oculos quos ad concupiscendum aperuerat ab appetitu saecularium claudit. Videt angelos, quanto desiderio super se Deo inhaereant, quanto charitatis affectu nobis infirmis condescendant. Videt etiam Dominum innixum scalae, ut videat, si est intelligens aut requirens Deum . Nec mirum si hoc videat, qui caput in lapide posuit, id est, mentem in Christo. Audistis de lectulo, audite de vestimento: Et induit, inquit, eum mater sua vestibus Esau valde bonis, quas apud se habebat . Forsitan cum audis, quod induit eum mater sua vestibus stiri quaeris, dum legis tunicam Joseph fuisse talarem, conaris et tu habere longiorem. An nescis, quod, ut ait Apostolus, omnia contingebant illis in figura? An ignoras, quod in Jacob fragantia vestimentorum famam designat virtutum; in Joseph tunica talaris perseverantiam
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ inter hoĩs mortẽ ⁊ ultimã restir¬
rectionẽ interpositum est aĩas ab¬
ditis receptaculis continet:. sicut
una queque digna est ul reqirie
ul erumptia ꝓ eo qd̾ sortita est in
carne dum uiueret.

Expanded text:
d inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod sortita est in carne dum viveret.
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ũut distingueret sexum
s ut siguifitaret ꝑ fectionem uiriũ
qͣm tuuc habebiit. s ñ om̃s candẽ
staturam corꝑis optinebunt. Uñ
uł stature s etatis. Quia iuniꝰquisq
suam recipiet mensuram corꝑis qm̃
uł habuit in iuuentrte etiam si
senex obiit uł fuerat habiturus
si ante defuctus. etas uͦ erit illa ad
⁊ duoꝵ aiorum ⁊ triũ mẽsiũ erat
etas xp̃r: in qua mortuus ẽ ⁊ re¬
surrexit. Non ẽ enim fas dicere
qd̃ in resurrectione accidat corꝑi
maguitudo. qͣm nec habuit hic
nec erat habiturun diu uiuendo
da sunt dommici corꝑis. Piret .ii.
multum de illis corꝑib. cum uec
ꝑiturus sit capillus. ut ait dũs ca
⁊ natura corꝑis. ⁊ in eadem parte

Expanded text:
sexum, sed ut significaret perfectionem virium quam tunc habebunt; sed non omnes eamdem staturam corporis obtinebunt. Undevel staturae, sed aetatis, quia unusquisque suam recipiet mensuram corporis, quam vel habuit in juventute, etiam si senex obiit, vel fuerat habiturus si ante est defunctus. Aetas vero erit illa ad m duorum annorum et trium mensium erat aetas Christi, in qua mortuus est, et resurrexit. Non est autem fas dicere quod in resurrectione accedat corpori magnitudo, quam nec habuit hic, nec erat habiturus diu vivendo; dum dominici corporis. Periret enim multum de illis corporibus, cum nec periturus sit capillus, ut ait Dominus,et natura corporis, et in eadem parte
Abbreviated transcription (Latin):
cum carne sua. s ut cum dẏabolo ⁊
euis angłis puniautur. Utrũ uͦ ip̃i
cum uitiis ⁊ deformitatib suoꝵ cor¬
starunt inrequirẽdo laborare quid o¬
pus est. Non enĩ fatigare non debet
in certa eoꝵ habitudo uł pulchritudo.
quoꝵ erit certa ⁊ sempiterna damp¬

Expanded text:
 sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corstarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna dam
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ Portat ignem et gladiũ
in manibꝰ qͥ qd̃ amat. ⁊ qd̾ predicat ĩ
plet oꝑib. Ego inquit et puer reu̾tem᷑
aid uos. Aecesse est ut ambo redeant. soest
uis tanonis & puritas mentis. ut reu̾¬
tantur ad agendã euram carnis non
in desideriis. s in necessariis: semꝑ enĩ
caro querit affluentiam cibi libertatẽ
srbtrahenda. S ne uaiẽt ocio dñ ĩpẽ¬
ditur cib: seqͣntur q̃ conueniunt
a sino. uirga scilicet et omis. Uirga
correctionis: et omis laboris. Int̾ uirgã
siquidẽ et onꝰ ñ est ocio locus. Laboret
quid hic statis tota die ociosi᷑ Totadie
otiosi stant: qui omni temꝑe ute sue
cessantes. a bono oꝑe. in foro uane gle
torpentesꝑseuant. Audiant tam̃ pre¬
lati causam ocii. Nemo inquit nos
tonducerent: Ad querendũ forsitan
honorem non ad laborem ad curiã
ñ ad uincam. Ii agit᷑ de pond̾e pe¬
cume. ñ de quarititate tulpe. de exa¬
minatione argenti ñ de purgatõe
peccati. Sunt tamen prelati boni

Expanded text:
Ille igitur portat ignem et gladium in manibus, qui quod amat et praedicat, bonis implet operibus. Ego, inquit, et puer revertemur ad vos. Necesse est ut ambo redeant, id est vis rationis, et puritas mentis, ut revertantur ad agendam curam carnis, non in desideriis, sed in necessariis . Semper enim caro quaerit ciborum affluentiam, et subtrahenda. Sed tamen ne vacet otio, dum impenditur cibus, sequantur quae conveniunt asino, virga scilicet et onus . Virga correctionis, et onus laboris. Inter virgam siquidem et onus non est otii locus. Laboret Quid hic statis tota die otiosi? Tota die otiosi stant, qui omni tempore vitae suae cessantes a bono opere, in foro vanae gloriae torpentes perseverant. Audiant tamen praelati causam otii. Nemo, inquiunt, nosconducerent? Ad quaerendum forsitan honorem non ad laborem, ad curiam non ad vineam. Ibi agitur de pondere pecuniae, non de quantitate; culpae de examinatione argenti, non de purgatione peccati. Sunt tamen boni praelati,
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Funtib dormitum suirgentes
aduigilias obient fratres uigilanti¬
b ilt dormiant: redeunib surgãt.
S melius forsitan ẽẽt. si nicħ dicent.
quam si subtractis sillabis aut dit¬
⁊ionib oscitando psalmos decanta¬
rent. Hec est tarditas ociosoꝵ. qui
nicħ oꝑant᷑ ad horam: s semꝑ co¬
mitantur moram. Hii sunt qui ex¬
pectant cum asino. nec ascendunt
tum ysaac in montẽ portantes pa-¬
leas et stimulum que ad asinum
ꝑtinent ñ ignẽ et gladiũ que per-¬
tinẽt ad sacrificiũ. Ait enĩ abrahã
ad pueros suos. Fxpectate hic cũ
asino: ego et puer tum adoraui̾mꝰ reu̾¬
temur ad uos. Pueri sunt pueriles
sensus animi. Qui cum asino expectãti
quia tarditatem semꝑ amant. Duo di¬
cuntur ẽẽ pui̾ ociosi iudelicet et tepsor:
portantes stinulum carnis ⁊ paleas
leuitatis. Abraham uͦ qͥ int̾pretatur

Expanded text:
nem, euntibus dormitum surgentes nem, euntibus dormitum surgentes ad vigilias obvient fratres, vigilantibus illis dormiant, redeuntibus surgant. Sed melius forsitan esset, si nihil dicerent, quam si subtractis syllabis, aut dictionibus, oscitando psalmos decantarent. Haec est tarditas otiosorum, qui nihil operantur ad horam, sed semper comitantur moram. Hi sunt, qui exspectant cum asino, nec ascendunt cum Isaac in montem, portantes paleas et stimulum, quae ad asinum pertinent, non ignem et gladium quae pertinent ad sacrificium. Ait enim Abraham ad pueros suos: Exspectate hic cum asino, ego et puer cum adoraverimus, revertemur ad vos . Pueri sunt pueriles sensus animi, qui cum asino exspectant, quia tarditatem semper amant. Duo dicuntur esse pueri, otiosi videlicet et tepidi, portantes stimulum carnis et paleas levitatis. Abraham vero, qui interpretatur