comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuum & sex annis putabis uitem tuam & congregabis fruc¬
tum eius. Anno autem septimo sabbato requies erit terrȩ
Sabbata dñi agrum tuum non seminabis. & uineam tuam
non putabis. & perhoc quod ait non putabis omnem cultu¬
ram eo anno prohibitum debemus accipere Neq enim si pu¬
tanda non est aranda ẽ aut eminiculis sus pendenda uelqd¬
lib& aliud quod ad culturam eius pestineat adhibendum
Sed quomodo sol& a paste totum intellegi. Ita perputati¬
onem omnis cultura significata ẽ & per agrum aruum atꝙ¬
uineam cum & illum seminari & putarihanc prohibuit. Om¬
ne agrigenus intellegendum ẽ. Neq enim in oliu&o uel
quolib& alterius generis agro aliquid operandumẽ de
dẽ quibus tacuit: quod uero ait. It erunt sabbata terrẽ
sc̃a tibi & puero tuo & puellȩ tuȩ & c&era. Satis appe¬
ruit nec dñm agri prohbitum uesci eis quȩ non adhibi¬
ta cultura illo anno sponte nascuntur. sed fructus redi¬

Expanded text:
tuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructuum et sex annis putabis uitem tuam et congregabis fructum eius; anno autem septimo sabbata: requies erit terrae, sabbata domini. agrum tuum non seminabis et uineam tuam non putabis. et per hoc quod ait "non putabis", omnem culturam eo anno prohibitam debemus accipere. neque enim si putanda non est, aranda est aut adminiculis suspendenda uel quodlibet aliud, quod ad culturam eius pertineat, adhibendum; sed quomodo solet a parte totum intellegi, ita per putationem omnis cultura significata est. et per agrum atque uineam, cum et illum seminari et hanc putari prohibuit, omne agri genus intellegendum est. neque enim in oliueto uel quolibet alterius generis agro aliquid operandum est, de quibus tacuit. quod uero ait: et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et cetera, satis aperuit nec dominum agri prohibitum uesci eis, quae non adhibita cultura illo anno sponte nascantur, sed fructus redi
Abbreviated transcription (Latin):
sabbato dño. Quo modo intellegendum ẽ. Cum in troieritis in
terram quam dabo uobis & requieuerit. terra. sex annos
seminabis agrum tuum & c&era. quasi tunc fieri prȩceptum
sit quando terra requi euerit. Cum propter ea terra requiescat
qũo hoc sit requi enim terrȩ septimno utiq anno uult intelle¬
gi quo iussit nihil in ea quẽquam operari per agriculturã
Sednimirum longum y perbaton facit obscuritatem huic sen¬
sui. UVid &ur ergo hic eẽ ordo uerboꝵ. Cum in troieritis inter¬
ram quam ego douobis. & requieuerit terra quam ego do uobis
sabbata dñi quȩ abse surgunt. Agrum tuum non m&es & uua
sc̃ificationis tuȩ non uindemiabis. Annus requi escendierit
terrȩ & erunt sabbata terrȩ esca tibi & ꝓuero tuo. & puellȩ
tuȩ & mercennario tuo. & quilino qui applicitus ẽ adte &
pecoribus tuis & bestus quȩ sunt in terra tua. omne quod nas¬
c&ur ex eo in escam. Interposuit autem exponendo quo¬
modo terra requi escat & ait. Sex annis seminabis agrum¬

Expanded text:
aeritur quomodo intelligendum sit, cum introieritis in terram quam dabo vobis, et requieverit terra, sex annos seminabis agrum tuum, et caetera, quasi tunc fieri praeceptum sit quando terra requieverit, cum propterea terra requiescat, quoniam hoc fit. Requiem enim terrae septimo utique anno vult intelligi, quo jussit nihil in ea quemquam operari per agriculturam. Sed nimirum longum hyperbaton facit obscuritatem huic sensui: videtur ergo hic esse ordo verborum: Cum introieritis in terram quam ego do uobis et requieuerit terra quam ego do uobis, sabbata domini: quae ab se surgunt <ab> agro tuo non metes et uuam sanctificationis tuae non uindemiabis. annus requiescendi erit terrae. et erunt sabbata terrae esca tibi et puero tuo et puellae tuae et mercenario tuo et inquilino qui applicitus est ad te. et pecoribus tuis et bestiis quae sunt in terra tua omne quod nascetur ex eo in escam. interposuit autem exponendo quomodo terra requiescat et ait: sex annis seminabis agrum
Abbreviated transcription (Latin):
minis apercussore feriatur. Sicut & dñs dicit. Nolite timere
eos qui corpus occidunt. eomore ergo quosol& scriptura
appellat animam uita ipsam corporisq fit per anm Et
hinc uoluit ostendere homicidiam ql honns animm ꝑcutiat
Ioest percutiendo uita homnem priu&. Curergo addidit
& mostuus fuerit. Siiam hoc ipso ostendit homixidium qd ani¬
mam hominis percusserit. id est uita homo aꝑcutiente priuatus
sit. anexponere uoluit quomodo accipiendum sit quod
dixerat hominis animm ꝑcussam. & sic ait . & mostuus fuerit
tamquam dicer&. idest mostuus fuerit. hoc est enim animam
hominis fuisse percus sam
um introieritis interram quam ego dabo uobis. & requeuerit
taerra quam ego douobis sabbata dñi sex annis seminabis

Expanded text:
minis a percussore feriatur, sicut et dominus dicit: nolite timere minis a percussore feriatur, sicut et dominus dicit: nolite timere eos qui corpus occidunt. eo more quo solet scriptura appellat animam uitam ipsam corporis, quae fit per animam, et hinc uoluit ostendere homicidam, quod hominis animam percutiat, id est percutiendo uita hominem priuet. cur ergo addidit: et mortuus fuerit, si iam hoc ipso ostendit homicidium, quod animam hominis percusserit, id est uita homo a percutiente priuatus sit? an exponere uoluit quomodo accipiendum sit, quod dixerat "hominis animam percussam", et sic ait: et mortuus fuerit, tamquam diceret: id est mortuus fuerit? hoc est enim, animam hominis fuisse percussam. um introieritis in terram quam ego do uobis et requieuerit terra qua
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui t&igerit omnem in munditiam animȩ. Id est aliquid
mosticinum cuius secundum legem tactus inquinat xC.
nans aũt nomen dñi moste moriatur quasi aliud sit meledi¬
cere dm̃ suum. aliud nominare nomen dñi atꝙ illud sit pec¬
catum Hoc autem peccatum nesas ut &iam morte sit dignum
quamuis hoc loco ita intellegendum sit qued dictum ẽ no¬
men dñi ut cum maledictofiat. Id est maledicendo nomin&
Quid ergo distat inter illud peccatum. & hoc tanti sceleris
crimen Anfoste hoc ipsum rep&endo monstrauit. non leue
illud ẽẽ peccatum sed tantum scelus quod moste puni endũ
sit. Sed quia perdis trictionem hoc intulit non dicens nomi¬
nans enim. sed nominans aũt Sub obscurum factum ẽ & ideo
si hoc recte intellegit᷑ notandũ est &iam locutionis genus : XCI¬
Et homo qui percusserit omnẽ animam homns. & mostuus fue¬
rit moste moriatur. non ait quicumq ꝑcusserit hominem
& mostuus fuerit. sed animam homns cum potius corpus ho¬

Expanded text:
Et qui tetigerit omnem immunditiam animae: id est, aliquid morticinum, cujus secundum Legem tactus inquinat. LXXnans autem nomen Domini, morte moriatur: quasi aliud sit maledicere Deum suum, aliud nominare nomen Domini; atque illud sit peccatum, hoc autem tantum nefas, ut etiam morte sit dignum. quamuis hoc loco ita intellegendum sit, quod dictum est: nomen domini, ut cum maledicto fiat, id est maledicendo nominet. quid ergo distat inter illud peccatum et hoc tanti sceleris crimen? an forte hoc ipsum repetendo monstrauit non leue illud esse peccatum, sed tantum scelus quod morte puniendum sit? sed quia per distinctionem hoc intulit, non dicens: "nominans enim", sed: nominans autem, subobscurum factum est. et ideo si hoc recte intellegitur, notandum est etiam locutionis genus. Et homo qui percusserit omnem animam hominis et mortuus fuerit, morte moriatur. non ait: quicumque percusserit hominem et mortuus fuerit, sed: animam hominis, cum potius corpus ho
Abbreviated transcription (Latin):
enim dicit . et facies uela capillatia operire suꝑ tabernaculũ.
Vtrum uniuersum tabernaculum his velis cooperiri velit.
cum atrio scilic& de quo circumponendo postea loquitur.¬
Axhoc interius tabernaculũ qđ decẽ auleis fierilussit. Ixcertũ ẽ
Sequitur ergo & dicit. Et facies operimentũ tabernaculo. pelles
arie tũ rubricatas. Etiam hoc operimentũ utrũ uniuerso taber¬
naculo fieri ius serit Incircuitu . An interiori tantũ. similiter
habetur incestum Quod uero adiungit & operimenta pelles
lacincthinas desuper. hoc Non incireuitu. sed atecto uelut ca¬
mera accipiendumẽ Et facies inquit columnas tabernaculo
delignis inputribilibus decẽ cubitorũ columnã unã. & cubitiun us
& dimidii latitudinẽ columnȩ unius .: Duos anconiscos de quibis
Antea dixi quidessent . ponsatis mihi appar& Sienimadco
Sienim adco

Expanded text:
enim dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, enim dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, utrum uniuersum tabernaculum his uelis cooperiri uelit cum atrio scilican hoc interius tabernaculum, quod decem aulaeis fieri jussit, incertum est. Sequitur ergo et dicit, Et facies operimentum tabernaculo, pelles arietum rubricatas. Etiam hoc operimentum utrum universo tabernaculo fieri jusserit in circuitu, an interiori tantum, similiter habetur incertum. Quod vero adjungit, Et operimenta pelles hyacinthinas desuper, hoc non in circuitu, sed a tecto velut camera accipiendum est. 5. Ib. 15-21. Et facies, inquit, columnas tabernaculo de lignis imputribilibus: decem cubitorum columnam unam, et cubiti unius et dimidii latitudinem columnae unius; duos aantea dixi quid essent , non satis mihi apparet. Si enim ad co
Abbreviated transcription (Latin):
superat delongitudine uelorũ quia prima aulea debysso &
cocco & purpura &ia cinetho. Uiginti octo cubitis longa eẽ
p̃cepit. Ista uero capillatia triginta cubitorũ eẽ uoluit. duo¬
bus cubitis superantu singula aulea asingulis uelis capillatus
quae insummã ducta. excepto undecimo qđ duplicarilus sit
Viginti cubiti excrescunt quib: superantur. ambitus aulea¬
rũ ambitu capillatiorũ. Decẽ quippe uelorũ cubita bina. quib
longiora erant uiginti faciunt. quorũ exutroꝙ latere de¬
cemhinc et decẽ inde poterant superare: ñcubitũ exhoc &
cubitũ exhoc. sicut scriptura loquitu Qua propter diffe¬
renda mihi uidetur huius loci expositio. donec taber naculũ
columnis omnib cũ atrio qđ circumponitur. omni ex parte con¬
siftat For tassis enĩ ꝑ anticipationẽ aliquid dicit de his uelis
capillatiis qđ ad illa ꝓficiat. dequib: xondũ locutus ẽ Quod

Expanded text:
superat de longitudine uelorum, quia prima aulaea de bysso et superat de longitudine uelorum, quia prima aulaea de bysso et cocco et purpura et hyacintho uiginti octo cubitis longa esse praecepit, ista uero capillacia triginta cubitorum esse uoluit, duobus cubitis superantur singula aulaea singulis uelis capillaciis: quae in summam ducta excepto undecimo. quod duplicari iussit, uiginti cubita excrescunt, quibus superatur ambitus aulaeorum ambitu capillaciorum. decem quippe uelorum cubita bina, quibus longiora erant, uiginti faciunt: quorum ex utroque latere decem hinc et decem inde poterant superare, non cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, sicut scriptura loquitur. quapropter differenda mihi uidetur huius loci expositio, donec tabernaculum columnis omnibus cum atrio, quod circumponitur, omni ex parte consistat. fortassis enim per anticipationem aliquid dicit de his uelis capillaciis, quod ad illa proficiat, de quibus nondum locutus est. quod
Abbreviated transcription (Latin):
nis iungeretur primo & tertio. Nihil ibi aliudẽ. isi qđ
circulos non aureos sedaereos fierinunc p̃cepit: Ansas aũ
ixauleis lacynthinas dixerat. In uelis aũ capillatus. quo
tacuit cuius modiessent Ansae . quid nisi capillacias eascre¬
dibilius accipimus Quod deinde sequitur ita ẽ ad intelle¬
gendũ difficile ut uerear ne exponendo fiat obscurius.
uerit. Subteges quod abundat de uelis tabernaculi. subteges
post tabernaculũ cubitũ exhoc &cubitũ exhoc. eo qđ superat
uelis delongitudine uelorũ taber naculi. erit c̃tegens suꝑ
latera tabernaculi hinc atq: hinc. Itaq: hinc ut operiat. sextũ
velũ lusserit duplicari secundũ faciẽ taberna culi Quid dicat
superare inuelis dimidiũ ueli . & quid dicat cubitũ ex hoc & cubtũ
exhoc. cũ dimidiũ ueli quindecim cubita sint. quõ triginta cu¬
bitorũ lussit eẽ unũ uelũ. quis facile ixtellegat᷑. Aut si propt̃ea

Expanded text:
ansis iungeretur primo et tertio. nihil hic aliud est nisi quod ansis iungeretur primo et tertio. nihil hic aliud est nisi quod circulos non aureos, sed aereos fieri nunc praecepit. ansas autem in aulaeis hyacinthinas dixerat. in uelis autem capillaciis, quoniam tacuit cuius modi essent ansae, quid nisi capillacias eas credibilius accipimus? Quod deinde sequitur ita est ad intellegendum difficile, ut uerear, ne exponendo fiat obscurius. uerit subteges, quod abundat de uelis tabernaculi subteges post tabernaculum. cubitum ex hoc et cubitum ex hoc ex eo quod superat uelis de longitlatera tabernaculi, hinc atque hinc ut operiat. cum sextum uelum iusserit duplicari secundum faciem tabernaculi, quid dicat superare in uelis dimidium ueli et quid dicat: cubitum ex hoc et cubitum ex hoc, cum dimidium ueli quindecim cubita sint, quoniam triginta cubitorum iussit esse unum uelum, quis facile intellegat? aut si propterea
Abbreviated transcription (Latin):
uela inse & sex uela inse Quomodo illa aulea uoluit quina
c̃iungi sic ista uela quinq & sex. qui undecim erant ñ decẽ :
et duplicabis inquit uelũ sextũ. secundũ faciẽ tabernaculi:
Ne mouer&. quia inpariliter alterutru incurrebant sex
& quinq: Deinde dicit etiã ista uela capillatia. quẽ ad modũ
sibim& iungerentur. &idem dicit. sed fortasse planius : Et
facies inquit ansas quinquaginta inora ueli unius. quȩ contra
mediumẽ. Idest contra secundũ quia ipsũ erit mediũ inter
primũ et tertiũ. Secundũ commissurã Idest coniuncturã: &
quinquaginta ansas facies super oram ueli quod coniunctũ est
ad secundũ uelũ Idẽ super orã tertii ueli qua coniungitur
secundo : Et facies circulos aereos quinquaginta. et coniunges
circulos deansis. et coniunges uela. et erit unũ Circulosergo
medio uelo vuluit apponi. Idest secundo. quibus quinquage

Expanded text:
uela in se et sex uela in se. quomodo illa aulaea uoluit quina uela in se et sex uela in se. quomodo illa aulaea uoluit quina coniungi, sic ista uela quinque et sex, quia undecim erant, non decem. et duplicabis, inquit, uelum sextum secundum faciem tabernaculi, ne moueret, quia inpariliter alterutrum occurrebant sex et quinque. deinde dicit etiam ista uela capillacia quemadmodum sibimet iungerentur. et idem dicit, sed fortasse planius. et facies, inquit, ansas quinquaginta in ora ueli unius quod contra medium est — id est contra secundum, quia ipsum erit medium inter primum et tertium — secundum commissuram, id est iuncturam. et quinquaginta ansas facies super oram ueli, quod coniunctum est ad secundum uelum, id est super oram tertii ueli, quia coniungitur secundo. et facies circulos aereos quinquaginta et coniunges circulos de ansis; et coniunges uela et erit unum. circulos ergo medio uelo uoluit adponi, id est secundo, quibus quinquagenis
Abbreviated transcription (Latin):
exuna parte . per quos cun lungeretur quinquaginta
ansis aulei primi. Acper hoc consequens erat. ut exalia
quoq paste circulos totidem per quos coniungeretur. an¬
sis aulei testii: quod breuiter scriptura ita dixit. Et facies
circulos quinquaginta Aureos. & coniunges auleum adauleũ
circulis &erit tabernaculum unum Circuli ergo quinqua¬
ansis tertii aulei . & deinceps ita ceteri conectebantur ut
quinque complerentur. atque exaduersa parte alia sim¬
liter quinq: Deinde dicit. Et facies uela capillatia operire
super tabernaculum. Idest quae uenirent super noua
parte tecti . sed super cingendo. dicimus enim & sic aliquid
super poni. Nonquemad modum tectum domus. sed quẽ ad¬
modum tectorium parietis. tamquam suꝑlineam fasciam Un¬
decim inquit uela facies in ea. longitudo ueli unius erit tri¬
ginta cubitorũ & quattuor cubitorũ. Latitudiꝰne veliunius.
mensuraȩ eadem erit undecim uelorũ : & coniunges quinq

Expanded text:
ex una parte, per quos coniungeretur quinquaginta ex una parte, per quos coniungeretur quinquaginta ansis aulaei primi. ac per hoc consequens erat, ut ex alia quoque parte circulos totidem haberet, per quos coniungeretur ansis aulaei tertii. quod breuiter scriptura ita dixit: et facies circulos quinquaginta aureos et coniunges aulaeum ad aulaeum circulis; et erit tabernaculum unum. circuli ergo quinquaansis tertii aulaei; et deinceps ita ceteri conectebantur, ut quinque complerentur atque ex aduersa parte alia similiter quinque. Deinde dicit: et facies uela capillacia operire super tabernaculum, id est, quae uenirent super non a parte tecti, sed supercingendo. dicimus enim et sic aliquid superponi, non quemadmodum tectum domus, sed quemadmodum tectorium parietis tamquam super lineam fasciam. undecim, inquit, uela facies ea. longitudo ueli unius erit triginta cubitorum et quattuor cubitorum latitudo ueli unius; mensura eadem erit undecim uelorum. et coniunges quinque
Abbreviated transcription (Latin):
missuram secundam . Idest ubi committitur auleum auleo. tertiũ
scilic& secundo. quod secundum. lam cum primo commis sum est.
idest coniunctum atque conexum: faciem contra faciem consis¬
tentia exaduerso Singula : quoniam interse iussit quicon¬
iungi. ut exaduerso constituerentur Utrum autem quadrũ
spatium his concduderetur. Anrotundum. Nondum ap¬
paret : sed apparebit . cum de columnis coeperit dicere.
quibus protenduntur. auleae Nonergo amplius quã
de trium conexione dicere uoluit. quae sit induabus commis¬
suris. secundi ad primum. testii ad secundum. ut ex hac ueluti
regula. cetera iungerentur: Ansas ergo precepit fieri
primo auleo quinquaginta exuna paste. qua illi fuerat
committendum secundum. &ansas quinquagina testio
auleo exea paste qua secundo coniungebatur. Ipsumau
secundum. Idest inter utrasque ansas quinquagenas me¬
dium. circulos habere uoluit quinquaginta aureos. vtiq

Expanded text:
missuram secundam: id est, ubi committitur aulaeum aulaeo, tertium missuram secundam: id est, ubi committitur aulaeum aulaeo, tertium scilicet secundo, quod secundum iam cum primo commissum est, id est coniunctum atque conexum, faciem contra faciem consistentia ex aduerso singula, quoniam inter se iussit quina coniungi, ut ex aduerso constituerentur. utrum autem quadrum spatium his concluderetur an rotundum, nondum adparet: sed adparebit cum de columnis coeperit dicere, quibus protenduntur aulaea. non ergo amplius quam de trium conexione dicere uoluit, quae fit in duabus commissuris, secundi ad primum et tertii ad secundum, ut ex hac ueluti regula cetera iungerentur. ansas ergo praecepit fieri primo aulaeo quinquaginta. ex una parte, qua illi fuerat committendum secundum, et ansas quinquaginta tertio aulaeo ex ea parte, qua secundo coniungebatur ; ipsum autem secundum, id est inter utrasque ansas quinquagenas medium, circulos habere uoluit quinquaginta aureos utique
Abbreviated transcription (Latin):
fidem formamq pietatis aedific& Iub& ergo ds̃ moysi face¬
re tabernaculum. decem auleorum debisso torta. & lacincto &
purpura. & cocco torto cherubim opere textoris. Auleas quas
greci appellant. latini aulea perhibent. quas cortinas uulgo
Vocant Nonergo decem atria fieri iussit. sicut quidam Negle¬
gentes Interpretati sunt. Non enim aulas sed auleas dixit
Opere ergo textili cherubim iussit inauleis fieri. Quorumau¬
leorum longitudinem ẽẽ precepit cubitorum uiginti octo.
& latitudinem cubitorum quattuor. Cohȩrere autem Inuicẽ
Aulea: & coniungi inter se quinꝙ hinc &quinq: inde. ut spatiũ
quod eis cingeretur hoc ess& tabernaculi spatium Quomodo
Autem inter se conecterentur eadem quina aulea. Ita precepit.
facies illis inquit ansas lacinthinas. ora summa auleae unius.
exuna parte in commissuram. et sic facies super summa ad com¬

Expanded text:
fidem formamque pietatis aedificet. Iubet ergo deus Moysi facefidem formamque pietatis aedificet. Iubet ergo deus Moysi facere tabernaculum decem aulaeorum de bysso torta et hyacintho et purpura et cocco torto Cherubin opere textoris. aαὐλαίας quas Graeci appellant, Latini aulaea perhibent, quas cortinas uulgo uocant. non ergo decem atria fieri iussit, sicut quidam neglegenter interpretati sunt; non enim αὐλάς, sed αὐλαίας dixit. opere ergo textili Cherubin iussit in aulaeis fieri, quorum aulaeorum longitudinem esse praecepit cubitorum uiginti octo et latitudinem cubitorum quattuor; cohaerere autem inuicem aulaea et coniungi iuter se quinque hinc et quinque inde, ut spatium, quod eis cingeretur, hoc esset tabernaculi spatium. quomodo autem inter se conecterentur eadem quina aulaea, ita praecepit. <et> facies illis. inquit, ansas hyacinthinas super ora summa aulaei unius ex una parte in commissuram; et sic facies super ora summa ad com
Abbreviated transcription (Latin):
re non posset . quando quidem Non remouebatur Nubes Nisi
cum eis hoc signum dabatur disiungendi. hoc ẽ castra mouen¬
di exeo loco vbierant. etaccedendi quo Nubes ducebat per
diem. flamma per Noctem. Quae duo uicissim etiam super
tabernaculum maneba N ubi castra posuisseat. Nubes per diem
UONIAM LIBERQUIEXODUS DICITUR
INconstitutione tabernaculi sumit termi¬
num. de quo tabernaculo etiam per superiora
eiusdem libri multa dicuntur faciant quae
faciebant difficultatem Intellegendi. sicut sol&
omnis
Itopografia idest loci alicuius descriptio. Iom¬
Ni historia facere. visum ẽ mihi de toto tabernaculo sepa¬
ratim dicere. quo iNtellegatur. si fieri potest. quale illud
& quid fuerit Interim ad proprietatem Narrationis. expec¬
tata & lnaliud tempus dilata figurata significatione: Neque
enim aliquid ibi fuisse putandum ẽ. quod lubenẽ dõ constitu¬
eretur: sine alicuius magnae rei sacramento. cuius cognitio.

Expanded text:
re non posset, quandoquidem non remouebatur nubes, nisi re non posset, quandoquidem non remouebatur nubes, nisi cum eis hoc signum dabatur disiungendi, hoc est castra mouendi ex eo loco ubi erant, et accedendi quo nubes ducebat per diem, flamma per noctem. quae duo uicissim etiam super tabernaculum manebant, ubi castra posuissent, nubes per diem, uoniam liber qui Exodus dicitur, in constitutione tabernaculi sumit terminum, de quo tabernaculo etiam per supeeiusdem libri multa dicuntur, quae faciant difficultatem intellegendi, sicut solet omnis toTCofpacpia, id est loci alicuius descriptio in omni historia facere, uisum est mihi de toto ipso tabernaculo separatim dicere, quo intellegatur, si fieri potest, quale illud et quid fuerit interim ad proprietatem narrationis excepta et in aliud tempus dilata figurata significatione; neque enim aliquid ibi fuisse putandum est, quod iubente deo constitueretur sine alicuius magnae rei sacramento, cuius cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
umdicit & super atrium incircuitu tabernaculi & alta¬
ris manifestat Altare olochaustomatum ad ostium taber¬
Naculi forinsecus fuisse. ut atrio totum ambiretur. &
es s& altare ixfra atriũ Iner postã atrii. &ostium tabernaculi
Uotanda ẽres multum mirabilis. quod nube descendene &
implente tabernaculum. quae tamengloria dñi dicitur.
Non poterat moyses Intrare tabernaculum. qui lxmonte
syna quando legem primitus accepit: Intrauit. Innube
ubi erat ds̃ Proculdubio ergo aliam personam tunc fi¬
gurabat . aliam nunc. et tunc eorum qui pasticipes fivNT
Ixtimae ueritatis dĩ. Nunc autem iudeorum. quibus glo¬
ria dñi quae Ixtabernaculo ẽ. quodẽ gratia xp̃i. taquã
Nubes opponitur . Noneam Intellegentibus. &ideo Non
Intrant intabernaculum testimonii Et hoc credendũ ẽ
semel factum mox ut constitutum ẽ tabernaculum. signi¬
ficationis huius causa. uel alicuius alterius. Neque enim sem¬
per sic erat Nubes super tabernaculum. vt illuc moyses ixtra¬

Expanded text:
um dixit: et super atrium in circuitu tabernaculi et altaris, manifestat altare holocaustomatum ad ostium tabernaculi forinsecus fuisse, ut atrio totum ambiretur et esset altare infra atrium inter portam atrii et ostium tabernaculi. Notanda est res multum mirabilis, quod nube descendente et inplente tabernaculum, quae tamen gloria domini dicitur, non poterat Moyses intrare tabernaculum, qui in monte Sina, quando legem primitus accepit, intrauit in nubem, ubi erat deus. procul dubio ergo aliam personam tunc figurabat, aliam nunc: et tunc eorum qui participes fiunt intimae ueritatis dei, nunc autem Iudaeorum, quibus gloria domini, quae in tabernaculo est — quod est gratia Christi - tamquam nubes opponitur non eam intellegentibus. et ideo non intrat in tabernaculum testimonii. et hoc credendum est semel factum, mox ut constitutum est tabernaculum, significationis huius causa uel alicuius alterius. neque enim semper sic erat nubes super tabernaculum, ut illuc Moyses intra
Abbreviated transcription (Latin):
Et locutus ẽ dñs ad aarondicens. Uinum & siceram non bibe¬
tis tu & filii tui tecum. cum intrabitis in tabernaculum tes¬
timonii. Aut cum accedetis ad altare & non moriemini: Quando ergi¬

Expanded text:
Et locutus est dominus ad Aaron dicens: uinum et siceram non bibetis, tu et filii tui tecum, cum intrabitis in tabernaculum testimonii aut cum accedetis ad altare, et non moriemini. quando erg
Abbreviated transcription (Latin):
rito. non fuisse secundũ uoluntatem dĩ. quia fieri hoo non
precepit sed desiderantibus permisit. Uerum tamen prȩ¬
cepit nefier& alienus. sed frater. id est ex eodẽ populo.
indigena. non alienigena. Quod autẽ ait non poteris. in¬
tellegendum est. non debebis

Expanded text:
rito non fuisse secundum voluntatem Dei, quia fieri hoc non rito non fuisse secundum voluntatem Dei, quia fieri hoc non praecepit, sed desiderantibus permisit. Verumtamen praecepit, ne fieret alienus, sed frater, id est, ex eodem populo indigena non alienigena. Quod autem ait, non poteris, intelligendum est, non debebis
Abbreviated transcription (Latin):
dõ tuo. ꝓutual& manus tua. quȩ cumq. dñs tibi secundũ¬
quod benedic& te dñs ds̃ tuus. & epulaberis ante dnm̃ dm̃
tuum Si enim abuniuerso populo. haec pente coste nussa
est obseruari. numquid omnes uno die credendum ẽ falcẽ
iussos mittere in messem:  Siaut̃ sibi quisq obseruat istã
quinquagesimam: dinumerans abillo die quosalcem mittit.
non una ẽ uniuerso populo: Illa uero una ẽ qua e computatur
ab immolatione paschȩ . usq indiem date legis insina
te: & hereditaberis eã & habitaberis in ea & dices constitu¬
am suꝑme principes. sicut &c&ere gentes quȩ circa mesunt
Constituendo constitues super te principem. que melege¬
rit dñs ds̃ tuus ipsum exfratrib tins constitues superte
principem Non poteris constituere suꝑte hominem
alienum. qui& non ẽ frater tuus. Quȩri potest curdispli¬
cuerit populus dõ. quando regẽ desiderauit. cum hic inue

Expanded text:
deo tuo, prout ualet manus tua, quaecumque dominus tibi deddeo tuo, prout ualet manus tua, quaecumque dominus tibi dedquod benedicet te Dominus Deus tuus; et epulaberis ante. Dominum Deum tuum. Si enim ab universo populo haec pentecoste jussa est observari, numquid omnes uno die credendum est falcem jussos mittere in messem? Si autem sibi quisque observat istam quinquagesimam, dinumerans ab illo die quo falcem mittit; non una est universo populo: illa vero una est quae computatur ab immolatione Paschae usque in diem datae Legis in Sinate, et haereditaveris eam, et habitaveris in ea, et dices, Constituam super me principes, sicut et caeterae gentes quae circa me sunt; constituendo constitues super te principem, quem elegerit Dominus Deus tuus ipsum: ex fratribus tuis constitues super te principem; non poteris constituere super te hominem alienum, quia non est frater tuus. Quaeri potest cur displicuerit populus Deo, quando regem desideravit , cum hic inve
Abbreviated transcription (Latin):
Mirum ẽ autẽ utrũ inter parere &gignere. euiden¬
tissimis documentis. sacra scriptura distinguat X
Et immolabis pascha dño dõ tuo. oues & boues Quid
sibi hoc uult qđ addit boues cumimmolatione paschȩ.
deoue tantum modo commendauerit. quamius sit ac¬
cipi exouibus & hedis uel capris : quodmiftice accipi¬
tur promte xpm. cuius exiustis & peccatorib ẽ ori¬
go carnalis. Non enim ait exouibus aut capris. lic&
proprie nonpossit intellegi oues excapris. sednefor te
iudei dicerent subaudiendum. caprum .si dictum eẽt aut
ex capris. dictum ẽ autem . exouib & capris. Quid er¬
go hic sibi uolunt boues : an propter alia sacrificia quȩ
ipsis diebus atimorum sunt immolanda
uerendum quomodo prȩceperit obseruari qđ ait. sep¬
Item septimanas in tegras dinumerabis tibi ipsi. incho¬
are te falcem inicere in messem Incipies numerare sep¬
tem septimanas. & facies diem festũ septimanarum dnõ

Expanded text:
mirum est autem utrum inter parere et gignere euidenmirum est autem utrum inter parere et gignere euidentissimis documentis sacra scriptura distinguat. Et immolabis pascha domino deo tuo oues et boues. quid sibi hoc uult, quod addidit: boues, cum immolationem paschae de oue tantummodo commendauerit, quam iussit accipi ex ouibus et haedis uel ex capris? quod mystice accipitur propter Christum, cuius ex iustis et peccatoribus est origo carnalis. non enim ait: ex ouibus aut capris, licet proprie non possit intellegi ouis ex capris; sed ne forte Iudaei dicerent subaudiendum caprum, si dictum esset. "aut ex capris", dictum est: ex ouibus et capris. quid ergo hic sibi uolunt boues? an propter alia sacrificia quae ipsis diebus azymorum sunt immolanda? Quaerendum quomodo praeceperit obseruari quod ait: septem septimanas integras dinumerabis tibi ipsi, inchoante te falcem inicere in messem incipies numerare septem septimanas. et facies diem festum septimanarum domino
Abbreviated transcription (Latin):
togenes. tam quã pater genuerit aequalem sibi : Creatu¬
ra uero pepererit. Nam & qđ dicitur primogenitus om¬
nis creaturȩ. quȩ: ibi prototocos grece legitur. Po test
ita intellegi secundum nouã creaturam. dequa dicit apos¬
tolus Siqua igitur inxp̃o. noua creatura. Ex qua ille
primitiuus ẽ. quia primitus ita resurrexit. ut iam non
moriatur. nec mors illi ultra dominetur. Quod nouȩ
creature quȩ in illo est. futurũ infine promittitur
Sed ista dis tinetio. nontemere adfirmanda. sed inscrip¬
turis. diligentius perscrutanda ẽ Mou& enim quem¬
ammodum dici potuit in prouerbiis Primogenite ti¬
bi dico fili. idẽ excuius persona dictum intellegatur
Si enim ex dĩ patris ꝑsona adxpm̃ dicitur: cui senten¬
tie. utrum sequentia consonent. uix est asserere. Fun¬
dem dicit primogenitum. quem unigenitum. Quia &iã
substantia patris. & patri ȩqualis. atq coeternus est

Expanded text:
 πρωτογένης: tamquam pater genuerit aequalem sibi, creatu πρωτογένης: tamquam pater genuerit aequalem sibi, creatura uero pepererit. nam et quod dicitur: primogenitus omnis creaturae, quae et ibi πρωτότοκος graece legitur, potest ita intellegi secundum nouam creaturam, de qua dicit apostolus: si qua igitur in Christo noua creatura: ex qua ille primitiuus est, quia primitus ita resurrexit, ut iam non moriatur nec ei mors ultra dominetur, quod nouae creaturae, quae in illo est, futurum in fine promittitur. sed ista distinctio non temere adfirmanda sed in scripturis diligentius perscrutanda est. mouet enim quemadmodum dici potuit in Prouerbiis: primogenite, tibi dico, fili; id est ex cuius persona dictum intellegatur. si enim ex dei patris persona ad Christum dicitur — cui sententiae utrum sequentia consonent uix est adserere — eundem dicit primogenitum quem unigenitum: primogenitsubstantia patris et patri aequalis atque coaeternus est.
Abbreviated transcription (Latin):
illorum. septimus iste annus occurrer &
Omne primogenitum qđ natũ fuerit inbubus tuis.
& inouib tuis. masculina scĩficabis dño dõ tuo Quȩ¬
rendum. utrumqregreci dicunt. prototoca. neclatine
dici. nisi primogenita potuerunt: In his tantum in¬
tellegendasunt. quȩ nascuntur ex matrib Ipsa enim
ꝓprie pariuntur potius. quamgignuntur. Parere
quippe ẽ. tietin. quod ẽ exfemina. unde ꝓtoto con
dicitur Gignere aũ ẽ. gennan. Unde proprie latine
primogenitus dicitur Exfeminis autẽ dabantur
primitiua. idẽ quȩ prima pariebantur Nonque
prima gignebantur auiris. si forte exuiduis quȩ iam
pepererant.gignerentur.. Non enim aliter essent quȩ
apperirent uuluam. quod proprium uoluit eẽ lex eorum
quȩ primo nata dnõ debebantur. Siergo est in his uerbis
certa distinctio. non frustra dñs non dicitur apatre mo¬
tuis aũ primogenitus quidem latine dicitur : quia non
potuit latinum uerbum ita conponi. secundum loquen

Expanded text:
illorum septimus iste annus occurreret. Omne primogenitum quod natum fuerit in bubus tuis et in ouibus tuis masculina sanctificabis domino deo tuo. quaerendum utrum quae graece dicuntur rcpwtotoxa nec latine dici nisi primogenita potuerunt, in his tantum intellegenda sunt, quae nascuntur ex matribus; ipsa enim proprie pariuntur potius quam gignuntur. parere quippe est uxtetv, quod est ex femina — unde πρωτότοκον dicitur — gignere autem est τίκτειν, unde proprie latine primogenitus dicitur. ex feminis autem dabantur primitiua, id est quae prima pariebantur, non quae prima gignebantur a uiris, si forte ex uiduis quae iam pepererant gignerentur. non enim aliter essent quae aperirent uuluam, quod proprium uoluit esse lex eorum quae primo nata domino debebantur. si ergo est in his uerbis certa distinctio, non frustra dominus non dicitur a patre μοtuis autem primogenitus quidem latine dicitur, quia non potuit latinum uerbum ita componi secundum loquend
Abbreviated transcription (Latin):
UM SCRIPTURAS SCAS qUE
APPELLANTUR CANONICAELEGENDO
& cum aliis codicibus secundum septuaginta
nter pr&ationẽ conferendo percurreremus. placuit
as questiones quȩ inmente uenirent. siue breuiter

Expanded text:
as quae appellantur canonicae legendo et cum aliis codicibus secundum Septuaginta interpretationes conferendo percurreremus, placuit eas quaestiones, quae in mentem uenirent, siue breuiter
Abbreviated transcription (Latin):
cim. Unus autem decem annorum fuisse repperiatur :¬
&iam siper singulos annos. sine intermissione illa
pepererat: Quod utiq incredibile: ẽ. ab illius a&atis
pueris. illa omnia fieri potuisse. quando & ipsa dina
uix adhuc sex annorum fuit Proinde aliter soluen¬
da queftio ẽ. ut ideo in tellegatur dictum commemo¬
ratis duodecim filiis : Hisunt filii ia cob quifacti sunt
ei inme sopotamia syriȩ : Quia omnes qui tam multi

Expanded text:
ius autem decem annorum fuisse reperiatur, etiamsi per singulos annos sine intermissione illa pepererat. quod utique incredibile est ab illius aetatis pueris illa omnia fieri potuisse, quando et ipsa Dina uix adhuc sex annorum fuit. Proinde aliter soluenda quaestio est, ut ideo intellegatur dictum commemoratis duodecim filiis: hi sunt filii Iacob, qui facti sunt ei in Mesopotamia Syriae. quia inter omnes, qui tam multi
Abbreviated transcription (Latin):
ies. Queritur utr̃u usq adhunc diem creuerit. anꝑ
tot. dies in altitudine quȩ creuerat manserit. qũo alii
interpr&es. planius uidentur hoc dicere. Nam aquila
dixit optinuit. Symmachus p̃ualuerunt. iđ aquȩ XII.
uod scriptũ ẽ. postcentu quinquaginta dies. ad¬
ductũ ẽẽ sp̃m suꝑ terrã. & desisse aqũa. & conclu¬
sos fontes abrsn & cataractas cȩli. & d&entã pluuiã
decelo: Queritur utr̃u post .c. l. dies hec facta sint. anꝑ¬
recapitulationẽ omnia cõmemorata sunt. quȩ post
qua draginta dies pluuiȩ fieri coeperunt. uthoc solũ
adcentũ quinquaginta dies ꝓtineat. quousq ad ipsos a¬
qua ẽ exaltata aut defontib abyssi cessante iam plu¬
uia. aut quȩ mansit in altitudine sua. dũ nullo sp̃u
siccar&ur. Ca&era uero quȩdicta sunt. non post .c. l dies
omnia facta sunt sed cõmemorata sunt omnia. quȩ ex
fine qua draginta dierũ fieri coeperunt
XIII.

Expanded text:
ies, quaeritur utrum usque ad hunc diem creuerit an per tot dies in altitudine qua creuerat manserit, quoniam alii interpretes planius uidentur hoc dicere. nam Aquila dixit "ob tinuit", Symmachus ,"praeualuerunt", id est aquae. Quod scriptum est post centum quinquaginta dies adductum esse spiritum super terram et desisse aquam et conclusos fontes abyssi et cataractas caeli et detentam pluuiam de caelo, quaeritur utrum post cerecapitulationem omnia commemorata sint, quae post quadraginta dies pluviae fieri coeperunt: ut hoc solum ad centum quinquaginta dies pertineat, quod usque ad ipsos aqua exaltata est, aut de fontibus abyssi cessante jam pluvia, aut quia mansit in altitudine sua, dum nullo spiritu siccaretur; caetera vero quae dicta sunt, non post centum quinquaginta dies omnia facta sint, sed commemorata sint omnia, quae ex fine quadraginta dierum fieri coeperunt. XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Quõ tantus patri archa isa ac. ante quã moriatur quȩrit afilio
suo uenationem. & escam qualem amat. ꝓmagno beneficio: & ꝓ¬
mittit benedictionem. nullo modo uacare arbi tramur signi¬
ficacione prophetica: maxime quo festinat uxor ei. ut illã
be nedictionem minor accipiat. que ipsa diligebat. & cȩtera
in eadem narracione. multum mouet. ad maiora intelle¬
genda uel requi renda¬
Quod habent latinicodices. ex pauit aũt isa ac pauore magno
ta commutatio intellegitur. ut quȩ dam mentis alienatio
sequeretur: ipsa enim proprie dicitur exstasis: & quia solet
in magnarum rerum reue lationibus fieri : in hac intellegen¬
dum est factã eẽ spiritalem amͦmonitionẽ. ut confirma¬
ret benedictionem suam filiominore. cui potius iras¬
cendum fuit quod fefellerit patrem: sic et dea dã prophe

Expanded text:
 tantus patriarcha Isaac, antequam moriatur, quaerit a filio suo venationem et escam, qualem amat, pro magno beneficio, et promittit benedictionem, nullo modo vacare arbitramur a significatione prophetica: maxime quoniam festinat uxor ejus ut illam benedictionem minor accipiat, quem iin eadem narratione multum mouent ad maiora intellegenda uel requirendaQuod habent latini codices: expauit autem Isaac pauore magno ta commotio intellegitur, ut quaedam mentis alienatio sequeretur. ipsa enim proprie dicitur extasis. et quia solet in magnarum rerum reuelationibus fieri, in hac intellegendum est factam esse spiritalem admonitionem, ut confirmaret benedictionem suam in filio minore, cui potius irascendum fuit quod fefellerit patrem. sic et de Adam cum prophe
Abbreviated transcription (Latin):
b dictũ est ergo ꝓpt̃ laborem seruitutis. quẽ facilem & leuẽ a mor
faciebat :
ia cobdũx uxorem : deinde seruiuit alios septẽ annos ꝓ rachel & tunc
eamduxit: uerum aũ ñ ita .x. secllaban eilix consũ ma itaq: septimã nã
istius & dabo tibi & hanc ꝓopere qđ o peraberis apudme adhuc
septẽ annos alios: qđ itaq ait consumma septima istius. ad nup

Expanded text:
bus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor bus. Dictum est ergo propter laborem servitutis, quem facilem et levem amor faciebat. LJacob duxit uxorem, deinde servivit alios septem annos pro Rachel, et tunc eam duxit. Verum autem non ita est, sed Laban ei dixit, Consumma itaque septimanam istius, et dabo tibi et hanc pro opere quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Quod itaque ait, Consumma septimanam istius, ad nup
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit . & indicauit ei quia frater ẽ eius. &uia filius rebeccȩ ẽ:
Consu&udinis quidẽ fuit : maxime in illa simplicitate anti quo¬
rum ut ꝓpinqui ꝓpinquas oscularentur. Et hoc hodie fit in
multis locis: sedquȩri potest. quomodo ab in cognito illa oscu¬
lum acceperit . sipostea indicauit ia cob ꝓpinquitatẽ suã: rgo
intellegendũ est. aut illum quiiam audierat quȩ illa ess&. fidenter
in ei osculũ mnͣru isse. aut postea scripturã narrasse ꝑrecapitu¬
lationem quod primo factum erat. idx & indicauerat iacob
quis ess&: sicut de para dsso postea dicitꝰ. quomodo ds̃ eum insti¬
tuerit. cumiam dictũ ess&. quod plantauit ds para dssum.
uod scriptum est & seruiuit ia cob ꝓrachel annis septem. & erant inc̃¬
spectu eius uel ut pacidies. eo quod diligebat illam. quȩrendum quo
modo dictũ sit: cũ magis &iam breue tẽpus longũ eẽ soleat amanti¬

Expanded text:
fleuit. et indicauit ei quia frater <patris> est eius et quia filius Rebeccae est, fleuit. et indicauit ei quia frater <patris> est eius et quia filius Rebeccae est, consuetudinis quidem fuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob quis esset. sicut de paradiso postea dicitur, quomodo deus eum instituerit, cum iam dictum esset quod plantauerit deus paradisum uod scriptum est: et seruiuit Iacob pro Rachel annis septem; et erant in conspectu eius uelut pamodo dictum sit, cum magis etiam breve tempus longum esse soleat amanti
Abbreviated transcription (Latin):
rit illum titulum constituere: quod aũ uouit uotum si prospe¬
rar& eundo & redeundo & decimus ꝓmisit domuidĩ futurȩ in
loco illo: ꝓphetiax domus dĩ ubi & ipse rediens dõsacrauit. non il¬
lum lapidem dm̃ appellans. sed domum dĩ. id est qua in illoloco
futura erat domus dĩ:
uodue rachel cũ ouibus patris sue: & dicit scritura quod
cum uidiss& ia cob rachel filiam laban fratris matris suȩ: Ac¬
cessit. & reuollit lapidem abore putei : magis notandum est.
aliquid scripturam pret̃ mittere quod intellegere debemus.
quam ulla quȩstio com mouenda: intellegit᷑ enim. quod illi cum
quib: primo loquebatur ia cob. interrogatiquȩ ess& quȩ ueni¬
ebat cum ouibus ĩ psi dixerunt. filiam esse laban: quam utiq: ia¬
cob non nouerat: sed illi interrogationem. responsionem que
illoꝵ. scriptura prȩtermit tens intellegi uoluit :
uod scriptum ẽ : osculatus ẽ ia cobrachel. & ex clamans uoce sua

Expanded text:
rit illum titulum constituere. quod autem uouit uotum, si prosperit illum titulum constituere. quod autem uouit uotum, si prosperaretur eundo et redeundo, et decimas promisit domui dei futurae in loco illo, prophetia est domus dei, ubi et ipse rediens deo sacrificauit non illum lapidem deum appellans, sed domum dei, id est quia in eo loco futura erat domus dei. uenit Rachel cum ouibus patris sui et dicit scriptura quod, cum uidisset Iacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et reuoluit lapidem ab ore putei, magis notandum est aliquid scripturam praetermittere quod intellegere debemus quam ulla quaestio commouenda. intellegitur enim quod illi, cum quibus primo loquebatur Iacob. interrogati, quae esset quae ueniebat cum ouibus, ipsi dixerunt filiam esse Laban, quam utique Iacob non nouerat; sed illius interrogationem responsionemque illorum scriptura praetermittens intellegi uoluit. uod scriptum est: et osculatus est Iacob Rachel et exclamans uoce sua
Abbreviated transcription (Latin):
Et surrexit iacob desomno suo et dixit. quia dñs in loco hoc ego
at̃ nescibam. et timuit & dix quam terribilis locus hic. hoc non
est nisi domusdĩ. & hȩc porta est celi: hȩc uerba ad propheti ã
pertinent . quia ibi futurum erat in hominibus in primopopulo
suo: portam cȩli autem sic intellegere debemus : tam quã in de
fiat auditus credentibus. incapessendũ regnũ cęlorũ: Boccuiii.
Quod statuit lapidem ia cob quẽ sibi ad ca puđ posuerat:
& constituit eum titulum. & perfudit illum oleo. non aliqͥđ
idolatriȩ simile fecit: non eneͥm uel tunc uel postea frequen¬
tauit lapidem adorando. uel ei sacrificando. sed signum fue¬
ret in prophetia euidentissima constrtitum : quȩ
ꝓtinet adunctionem. unde xp̃i nomen acrimatae est LXU.
Et uocauit ia cob nomen lociillius domus dĩ. & ula maus erat
nomen ciuitati ante: iuxta ciuitatem dormisse suntellegat᷑.
nulla questio est: siaũ inciuitate. mirum uidetꝰ. quo modo potue¬

Expanded text:
Et surrexit Iacob de somno suo et dixit: quia est dominus in loco hoc, ego autem nesciebam; et timuit et dixit: quam terribilis locus hic; hoc non est nisi domus dei, et haec porta est caeli. haec uerba ad prophetiam pertisuo. Portam coeli autem sic intelligere debemus, tanquam inde fiat aditus credentibus ad capessendum regnum coelorum. LXXXIV. Ib XXVIII, 18. Quod statuit lapidem Jacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum titulum, et perfudit illum oleo, non aliquid idololatriae simile fecit; non entauit lapidem adorando uel ei sacrificando: sed signum fuit in prophetia euidentissima constitutum, quae pertinet ad unctionem: unde Christi nomen a chrismate est. Et uocauit Iacob nomen loci illius "domus dei"; et Vlammaus erat nomen ciuitati ante. iuxta ciuitatem dormisse si intellegatur, nulla quaestio est; si autem in ciuitate, mirum uidetur quomodo potue
Abbreviated transcription (Latin):
nomina leguntur. Cũ deillo scriptura loquens. ita
concludat. qđ genuerit filios & filias: Pro inde cũ
multo plurib illi uixerint annis. qũa israhelite inegrp¬
to fuerunt. quis non uideat qũa multi homines nasci
potuerunt. unde illa ciuitas impler&ur : sihebrei mul¬
to minore tepore. ita multiplicari potuerunt
ueri sol&. quomodo mathusala. secundũ annorũ com¬
pu tationẽ uiuere post diluuiũ potuerit. cũ omnes prȩ¬
ter eos qui in art̃a ingressi sunt perisse dicantur: Sed
hanc questionẽ plurima codicũ mendositas peperit .:
non solũ quippe in hebreis aliter inuenitur . ueru &ia
inseptuaginta inter pr&atione. mathusalã incodicibu
pauciorib sedueratiorib sex annos ante diluuiũ re

Expanded text:
nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita nomina leguntur, cum de illo scriptura loquens ita concludat, quod genuerit filios et filias. proinde cum multo pluribus illi uixerint annis quam Israhelitae in Aegypto fuerunt, quis non uideat quam multi homines nasci potuerunt, unde illa ciuitas inpleretur, si Hebraei multo minore tempore ita multiplicari potuerunt ? Quaeri solet quomodo Mathusalam secundum annorum conputationem uiuere post diluuium potuerit, cum omnes praeter eos qui in arcam ingressi sunt perisse dicantur. sed hanc quaestionem plurium codicum mendositas peperit. non solum quippe in hebraeis aliter inuenitur uerum etiam in Septuaginta interpretatione Mathusalam in codicibus paucioribus sed ueracioribus sex annos ante diluuium re
Abbreviated transcription (Latin):
trinȩ potius gratul&ur. Non enĩ disputatio ueritate :¬
sedueritas disputatione requiritur. Exceptis ergo his
qusa principio ubi ds cȩlũ & terra fecisse narratur. usq
ad dimissionẽ duorũ priorũ hominũ deparadiso tracta¬
ri multipliciter possunt: de quib alias quantũ potuims
disseruimus. hec sunt quȩ legentib nobis occurrentia.
uoluimus litteris adtinere
Quomodo cain potuerit condere ciuitatẽ. cũciuitas
AlINCui utiq constituatur hominũ multitudini. illiaũt
duo parentes & duo filii fuisse referantur . quorũ filioꝵ
abaltero alter occisus ẽ incuius occisi locũ. alius natus ẽẽ
narratur : anideo questio ẽ. qũo quilegunt. putant
solos tunc fuisse homines. quos diuina scriptura comme¬
morat: nec aduertunt eos qui prius sint conditi duos.
uel &iã eos quos genuerunt. tãdiu uixisse. ut multos
gignerent: Nonenĩ & ada ipse eos solos genuit. quorũ

Expanded text:
trinae potius gratuletur; non enim disputatio ueritate trinae potius gratuletur; non enim disputatio ueritate sed ueritas disputatione requiritur. exceptis ergo his quae a prin- cipio, ubi deus caelum et terram fecisse narratur, usque ad dimissionem duorum primorum hominum de paradiso tractari multipliciter possunt, de quibus alias, quantum potuimus, disseruimus, haec sunt quae legentibus nobis occurrentia uoluimus litteris adtinere. QVAEST. I. Quomodo Cain potuerit condere ciuitatem, cum ciuitas alicui utique constituatur hominum multitudini, illi autem duo parentes et duo filii fuisse referantur, quorum filiorum ab altero alter occisus est, in cuius occisi locum alius natus esse narratur. an ideo quaestio est, quoniam qui legunt putant solos tunc fuisse homines quos diuina scriptura commemorat nec aduertunt eos qui prius sunt conditi duos uel eos etiam quos genuerunt tam diu uixisse, ut multos gignerent? non enim et Adam ipse eos solos genuit, quorum