comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ptem euari. ¶ Mauec autẽ
societas eo usq donec ĩ eodem
quis renuntiau̾it socrecati sol¬
uitur societas s plane. si qͥs
callide in hd reuũciau̾it. socie¬
uiens aliqd̾ lucrum solus hãt
ueluti si totoꝵ bonoꝵ socius cũ
ab aliquo hrs ess relictus ĩ ħ
renũtiau̾it societati uc hedi.¬
tatem solus lucu fac̾ cogitu
hoc lucrum ꝯm̃care. ¶Si ꝙ¬

Expanded text:
partem servari Manet autem societas eo usque, donec in eodem quis renuntiaverit societati, solvitur societas. sed plane si quis callide in hoc renuntiaverit socieniens aliquod lucrum solus habeat, veluti si totorum bonorum socius, cum ab aliquo heres esset relictus, in hoc renuntiaverit societati ut hereditatem solus lucrifaceret, cogitur hoc lucrum communicare: si q
Abbreviated transcription (Latin):
tabulas bonoꝵ possessio quã midei
legitum ⁊ unde cognati exquibꝰ possĩ
suanira uendicari õi scmupolositate
⁊ ĩtertabili errore duaꝵ istaꝵ bonoꝵ¬
possoemque unde iur. ⁊ i .or appellat᷑
posita fu̾at. ⁊ suo iugore resnauimꝰ
cognati manmissoris p̃pcãs enait¬
atas m̃ito sblata ut .ui. tr̃modo bõꝑ
possones ordinate ꝑmaneant suo
ingore pouicentes ¶septima eas se¬
uire ꝯmim̾auit. S quasi ultimu
⁊ ex̃ ordinariũ auxiliũ ꝓut res exig̾
accomoduuit .s. hiis qui exlegibus

Expanded text:
tabulas bonorum possessio quam unde legitimi et unde cognati, ex quibus possint sua iura vindicare, omni scrupulositate et inextricabili errore duarum istarum bonoonem, quae unde vir et uxor appellatur posita fuerat, et in suo vigore servavimus cognati manumissoris, propter causas enarratas merito sublata: ut sex tantummodo bonorum possessiones ordinariae permaneant suo vigore pollentes. 8 7. Septima eas seiure connumeravit, sed quasi ultimum et extraordinarium auxilium, prout res exigit, accommodavit scilicet his qui ex legibus,
Abbreviated transcription (Latin):
rem estimau̾it canti sit empta.
quociens uc conpõita ueditio
quanti ille estimau̾it sub haci
ꝯditione stare ꝯͣctus ut si quidẽ
ipẽ qui noĩatuis ẽ p̾cium difłini¬
uem et u̾ ⁊ũ ꝑ soluatur et res tͣ¬
datur et̾ uẽditio adeffi ꝑluca¬
tur empcore quidem ex eipto
acuone. uendicore aut ex uen¬
dito agente sui art ille qui no¬
minatus ẽ uł uoluerit uł nõ
pocuent p̾cium c iffiuire tuc̃
binillo else ueclitionẽ qua si
nullo p̾cio statuto. ¶ Sd̾ si ius
cũ ĩ iic̃clicionib noł placuit

Expanded text:
rem aestimaverit, tanti sit empta: quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium defininem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit pretium definire, tunc pro nihilo esse venditionem, quasi nullo pretio statuto. quod ius cum in venditionibus nobis placuit,
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ent dare spondes et si¬
milia que nacura sui dn̾ior
nr̃o exempta mobligationem
decliici nuillo modo possunt.¬
¶ Si quis alium daturũ facꝑ¬
turum ne quid spopondent᷑
nou obligabitur ueluti si spe¬
deat ticium. u aureos dat᷑n
quid soffecturum se ut titiue
alii qͣt cuius un subiectus sit
stipuletur nichil eg̾. plane soło
luti si quis ita scipũletur mͥ
aut seio dare spondes ut obli¬
gatio quidem stipulatori ad qͣ¬
ratur iolui tũ seio ⁊̃ inuito eorͤ¬
te possit ut lib̾atio ipõ uire ꝯtin¬
gat s ille ad n̾sus eum h̾at mã¬
dati accionem ¶Qd̾ si quis sͥ
et alii cuius ui subiectꝰ ñ sit
dare .x. aureos stipulatus ẽ na¬
lebit quidem scipllatio. s utr̃
tantum debetur qd̾ inscipula¬
tiouem deductumi ẽ au u̾o ꝑs
dimidia dubitatum ẽ. S pla-¬
sicuti filii uox tãꝙͣ tua ĩtlłigit᷑
ĩ his rebꝰ quetͥ acquiri possũt ͤ¬
¶Ptea ĩntilis ẽ suipuło si quis

Expanded text:
servus erit dare spondes? ’ et siservus erit dare spondes? ’ et similia: quia natura sui dominio nostro exempta in obligationem deduci nullo modo possunt. Si quis alium daturum facturumve quid spoponderit, non obligabitur, veluti si spondeat Titium quinque aureos daturum. quodsi effecturum se ut Titius alii, quam cuius iuri subiectus sit, stipuletur, nihil agit. plane sveluti si quis ita stipuletur ‘ mihi aut Seio dare spondes? ’, ut obligatio quidem stipulatori adquiratur, solvi tamen Seio etiam invito eo recte possit, ut liberatio ipso iure contingat, sed ille adversus Seium habeat mandati actionem. quodsi quis sibi et alii, cuius iuri subiectus non sit, decem dari aureos stipulatus est, valebit quidem stipulatio: sed utrum totum debetur quod in stipulationem deductum est, an vero pars dimidia, dubitatum est: sed placsicuti filii vox tamquam tua intellegitur in his rebus quae tibi adquiri possunt. Praeterea inutilis est stipulatio, si quis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eclilicie. uam et hee iurdcõne
ue̾iunt. ¶ Conuẽcionales sunt
que ex ꝯuetione ntuiusq ꝑtis ꝯci¬
quoc pene dix̾imus rerum ꝯͣ¬
hendarum ¶ Comimes sutͣ
stipulatione ⁊ uelutirẽ saluã
fore pupille. nam et p̾cor uͭ rẽ
hec res non pot̾ uł de rato sti
subicitur inscipulatione dedu¬
ci pot siũ illa mobilis sũ inẜ
sit. si quis rem que iurerum
natura uon ẽ aut eẽ nõ potͣ
dan snpulatus fu̾it uelimi sti-¬
chum qui mortuus sit quem
iuuere credebat aut yppocen¬
ta aurum qui non ẽẽ no ppsuit
in utilis ent stipulatio. ¶Ide
uiris est sirem sacram aut re¬
ligiosam qͣui humaui iuris
c̃eꝰ c̾ dẽbat uł publicam que
nsibus ppłi ⁊petuo expoi̾ta sit.
ut forut uel iq actum uł libe¬
ti erit stipulatio ob id ꝙ publi¬
ca res iu prinatum dedua pt̃
et ex lib̾o sernus fien põt et ꝯm̃¬
tium adipisci scipulacor potͣ
guitur stipulatio. ¶ Hac nͣ
sratim abiuitio talis scipula¬
tio ualebit. lucium. titiuur cũ

Expanded text:
aediliciae : nam et hae ab iurisdictione veniunt. Conventionales sunt, quae ex conventione utriusque partis conciquot paene dixerim rerum contrahendarum. Communes sunt stipulationes veluti rem salvam fore puphaec res non potest: vel de rato stipsubicitur, in stipulationem deduci potest, sive illa mobilis sive soli sit. At si quis rem, quae in rerum natura non est aut esse non potest, dari stipulatus fuerit, veluti Stichum, qui mortuus sit, quem vivere credebat, aut hippocentaurum, qui esse non possit, inutilis erit stipulatio. Idem iuris est, si rem sacram aut religiosam, quam humani iuris esse credebat, vel publicam, quae usibus populi perpetuo exposita sit, ut forum vel theatrum, vel libeti erit stipulatio ob id quod publica res in privatum deduci et ex libero servus fieri potest et commercium adipisci stipulatorguitur stipulatio. ac ne statim ab initio talis stipulatio valebit ‘ Lucium Titium cum
Abbreviated transcription (Latin):
dligatur s  hedem õbligatum
erut ĩ nu̾o singuli insolidum te¬
uentur. Itaq lib̾um crelicori est
a quo uelit solidũ pet̾e. S ex
epła diui adriaui ꝯpellitur
credicor a singulis qui modo¬
s soluendo sint litis ꝯtestate tem¬
pore ꝑtes pec̾e. ¶ Idoqr siquis ex
sideuissorib eo tempore soluẽdo
nõsit ho ceteros hon̾at. S et si
qt ł ab imo fideuissore tditor totũ ꝯ¬
aꝵ imsecutus fu̾it huiꝰ soluis decri¬
s s mẽtum erit si is ꝓ quo fideiꝰ sic¬
sc soluẽdo ñ ut et sibł inputare
dicũ potuerit adiuuari exepłã
diui adriauret desid̾are ut pro¬
n t ꝑte inse decur accio ¶ tideuissõs¬
res ita obligͣn nõ possũt ut płꝯꝵ
debeant qͣm d is ꝓ quo obligãt᷑
nã eoꝵ obligacio accessio ẽ pͥnĩ¬
Icipalis obligationis nec plus ͣ¬
in accessione esse pot ꝙͣ in pͥnapa¬
lire. ¶At ex diu̾so ut inimis
debeant debeãt obligͣni possut

Expanded text:
dam heredem obligatum erunt numero, singuli in solidum tenentur. itaque liberum est creditori, a quo velit solidum petere. sed ex epistula divi Hadriani compellitur creditor a singulis qui modo solvendo sint litis contestatae tempore partes petere. ideoque si quis ex fideiussoribus eo tempore solvendo non sit, hoc ceter ab uno fideiussore creditor totum consecutus fuerit, huius solius detrimentum erit, si is pro quo fideiussit solvendo non sit : et sibi imputare debet, cum potuerit adiuvari ex epistula divi Hadriani, et desiderare ut pro parte in se detur actio. Fideiussores ita obligari non possunt, ut plus debeant, quam debet is pro quo obligantur: nam eorum obligatio accessio est principalis obligationis nec plus in accessione esse potest quam in principali re. at ex diverso, ut minus debeant, obligari possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
modo legatis his et fidei ꝯmis¬
sis que sacro scis eccliis ceceris
uen̾alibus locis que relĩgiõĩs
uł pietatis intuitu honorificã¬
tur d̾encta st̃ que si in debita ⁊¬
soluantur ño repetũcur.

Expanded text:
is et fideicommissis quae sacrosanctis ecclesiis, ceterisque venerabilibus locis quae religionis vel pietatis intuitu honorificantur, derelicta sunt, quae si indebita solvantur non repetuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
uius iuci iam arratum nouĩe
secuta sintinscriptis sine sc̃ptis
uenditio alebrata ẽ is qui recu¬
sat adimpłe ꝯͣccum. Si quidem
ditor duplum restituere ꝯpellit᷑.
lic nich̾ suꝑ aruis exp̾ssim est
la eptio sine p̾tio esse põt lar

Expanded text:
omine secuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si quidem ditor, duplum restituere compellitur, licet nihil super arris expressum est. la emptio sin
Abbreviated transcription (Latin):
tes date sut quid gͦ siquis ĩtesta¬
tus decederis cocditillis lib̾tatem
dederit nec adita sit ab intestato
ħ̾rditas fauor ne ꝯstitutiorus de¬
bebit locum þre. certe sitestatusi
decedat ⁊ coditillis dedit libtate
ꝯpet̾e eam nenuim dubiũ e¶¬
ꝯstitrtiom locumuba ẽẽ ostende¬
rit. cũ nemo succesor ab itestato
existat gͦ quandu inc̾tũ sit utr¬
um existat an nõ cessabit ꝯstitu¬
tio sictum eẽ ceꝑit neminẽ exsta¬
re tuc locus erit ꝯstitutiomi ¶ Set¬
restitutuis. utiq no erit dicendũ
reuotar lib̾tates. qr semel ꝯpetite¬
runt ħ ꝯstitutio lib̃tatũ tuendaꝵ
cã introcluctaẽ gͥ silibtates mille
sũt date tessat ꝯstitutio quid ergo
sumus dedit lib̃tates. uł mortiᷤ
ca ⁊ ne deħ queratur utrũ i ftau¬
dem crelitoꝵ an nõ fcmn fit idcuto
uelint adicibona sibi an audiendi
sunt ⁊ magis ẽ ut aut iri debeant ⁊¬
sidefitiant uba ꝯstitutionis. s cum
quibꝰ in huiꝯ mocli successiois ple¬

Expanded text:
tes datae sunt. quid ergo, si quis intestatus decedens codicillis libertates dederit neque adita sit ab intestato hereditas? favor constitutionis debet locum habere. certe si testatus decedat et codicillis dederit libertatem, competere eam nemini dubium estitutioni locum esse verba ostendunt, cum nemo successor ab intestato existat. ergo quamdiu incertum sit, utrum existat an non, cessabit constitutio: si certum esse coeperit neminem extare, tunc erit constitutioni locurestitutus? utique non erit dicendum revocari libertates quae semel competierunt. Haec constitutio libertatum tuendarum causa introducta est: ergo si libertates nullae sint datae, cessat constitutio. quid ergo, si vivus dedit libertates vel mortis causa et, ne de hoc quaeratur, utrum in fraudem creditorum an non factum sit, idcirco velint addici sibi bona, an audiendi sunt? et magis est, ut audiri debeant, etsi deficiant verba constitutionis. Sed cum quibus ius huiusmodi successionis ple
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat bondꝵ empcio q̃deboms debi
toris uendentis ꝑmultas ambages
fuerat introducta ⁊ tuc locum hẽ¬
bat quando iuditia ordinaria in usu
fuerunt. S cumextra oromnariis in¬
ditiis posteritas usa ẽ cum ipĩs ordi¬
datur ꝯfissio iuditis bona possidere
⁊prout utile iussum fuerat ea dis¬
poñe. que ex latiorib digestoꝵ et
ubris ꝑfectius appnebit. ¶Erat. ⁊̃
ex senatus ꝯsulto claudiano misa¬
bilis ꝑ mim̾sitatẽ ad quisitio cũ li¬
bera mulier ẜinli amore bactata
ip̃am libtatem ꝑsenatum ꝯsultu
samittebant ⁊ lib̾tate sbstantiam
qd̃ indignum nrĩs temporib esse

Expanded text:
fuerat bonorum emptio quae de toris vendendis per multas ambages fuerat introducta, et tunc locum habebat quando iudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordidatur officio iudicis bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem adquisitio, cum libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus consultum amittebat et cum libertate substantiam: quod indignum nostris temporib
Abbreviated transcription (Latin):
tio pp̃ cełitatem dirimẽdaꝵ lici¬
um introducta ẽ ꝙͣ ad cesarien¬
ses aduocatos scripsimꝰ ꝑ qͣm
disposuimꝯtales scripturas que
p̾sto eẽ ꝑtes indicant oĩmodo
eẽ credendas insi ipẽ qui talib

Expanded text:
tio propter celeritatem dirimendarum litium introducta est, quam ad Caesarienses advocatos scripsimus, per quam disposuimus, tales scripturas quae praesto esse partes indicant omnimodo esse credendas, nisi ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
ditione stipulationis gͦ si qͥs sti¬
reos dare spondes tut ꝯmittitur
scipło ¶ S ec siquis stipuletur
alii cũ eius int̾ess placuit sti¬
pulationẽ uałe. namsi is qui
pupilli cutelam admistrare
ceꝑat cessic admi̾stracoĩ eẽ tu¬
tori suꝰ et scipulatus ẽ rẽ pu
latori t̾ qd̾ scipulatus ẽ cũ obli¬
gatus eucurus ess pupillo si
male res gessent tenz obliga¬
tio. ¶Ergo si quis ꝓcuratori.
suo dau scipulatus sit scipło
uires h̃ebib et si creditori suo.
forte uel pena ꝯmittatur uel
data erant ual scipulatio Wsa
Onice qui aliũ fcũrum ꝓmisit
Quidetur ĩea eẽ cã ut non tene
¶Si de alia re spulator seuse¬
rit de alia ꝓmusor ꝓinde ulła
qͣhitur obligatio ac si adĩt̾ro¬
gatũ respõsi nõ ess ueluti si
hominem stichũ a te scipula¬
tus quis fu̾it tu de pauphilo
seneis ꝙ sticũ uocan credid̾is
¶Qd̾ turpi ex causa ꝓmissũ Ts
ueluti si quis homicidiũ ł sac¬

Expanded text:
ndicione stipulationis. ergo si quis stireos dare spondes? ’ tunc committitur stipulatio. Sed si quis stipuletur alii, cum eius interesset, placuit stipulationem valere. nam si is qui pupilli tutelam administrare coeperat, cessit administratione contutori suo et stipulatus est, rem pulatoris fieri quod stipulatus est, cum obligatus futurus esset pupillo si male res gesserit, tenet obligatio. ergo et si quis procuratori suo dari stipulatus sit, stipulatio vires habebit. et si creditori suo, forte data erant, valet stipulatio. 2 Versa vice qui alium facturum promisit, videtur in ea esse causa, ut non teneaSi de alia re stipulator senserit, de alia promissor, perinde nulla contrahitur obligatio ac si ad interrogatum responsum non esset, veluti si hominem Stichum a te stipulatus quis fuerit, tu de Pamphilo senseris, quem Stichum vocari credideris. Quod turpi ex causa promissum est veluti si quis homicidium vel sac
Abbreviated transcription (Latin):
eaꝵ que ꝑsp̾em sideiomissi relicte
sunt tuendaꝵ gr̃a aditiantur tibi
siidonee cditorib caĩs desolido
qd̃ cuiq debentur soluendo ⁊ hii
quidem quib directa lib̾tas data
ẽ ꝑm̃liberi erut ac si hrditas datai

Expanded text:
er speciem fideicommissi relictae sunt, tuendarum gratia addicantur tibi, si idonee creditoribus caveris de solido quod cuique debetur solvendo. et hi quidem quibus directa libertas data e liberi
Abbreviated transcription (Latin):
ressiss nel sinemo sit denceps ceꝑ¬
tis ꝑuite bonoꝵ posẜõm ex success¬
orio edicto pollicetim ac siis quipre¬
cedebat ex eo mim̃io nõ ess. Siquis
expectatur. S statĩ ceti ex eodem e¬
edicto ad mituntur. ¶In petenda
aut᷑ uonoꝵ possessione dies utileᷤ
quis propetenda bonoꝵ possessioe
curet. S si quocũq modo admittẽdi
eam uiditium intͣ statuta tẽpora ost¬

Expanded text:
vel si nemo ex eo sit, deinceps ceteris proinde bonorum possessionem ex successorio edicto pollicetur ac si is qui praecedebat ex eo numero non esset. si quis expectatur, sed statim ceteri ex eodem edicto admittuntur. 11 6. In petenda autem bonorum possessione dies utiles quis pro petendo bonorum possessiones curet, sed, quocumque modo si admittentis eam indicium intra statuta ta
Abbreviated transcription (Latin):
si modo .s id exprimas .i. si cui
subꝯlicione uł in die scipulãti
cu respondens p̾senti die spond̾o
uã si hoc soluni respondeas pro¬
micto. b̾uit̾ id̾eis ineãdẽ diẽs
aut licõnẽ spoplisse. nec emꝰ
nccͣie ẽ ĩ respondendo eade̾ oĩare¬
inucił est ⁊ yulatid si abeo sti¬
puleris qui iurituo sũbiectꝰẽ
uł si is ate scipuletur s ẜuꝯqͥ
ri u ꝓtuict̾e posse palã ẽ ꝙ et
ĩ surdo recentũ ẽ qr et hiis qui sci¬
pulancur ĩ ba ꝓmitcẽtis is qͥ
ꝓmictit u̾ba stĩpulantis audi¬
re d ũde appar nõ de eo loqui
qui tarduis exaudit ¶ Funosꝰ¬
ulłm negociũ g̾ere pot̾ qr nõ i¬
clłigit qd̾ agitipnpillus omne
beatur tutor ueluci si ip̃e oblige¬
de pupillis nciq de hiis uerũ ẽ.
qui iam aliꝙͣ intlłctum hñt nã
uitans et qui in fanti ꝓximꝰ est
nõ młtum afurioso dĩstat qr hiꝰ
etatis pupilli ulłm inclłctũ hũc
s ĩ ꝓximis ĩ fanti pp̃ utilitatem

Expanded text:
si modo scilicet id exprimas, id est si cui sub condicione vel in diem stipulanti tu respondeas: ‘ praesenti die spondeo ’. nam si hoc solum respondeas: ‘ promitto ’, breviter videris in eandem diem aut condicionem spopondisse: nec enim necesse est in respondendo eadem omnia reinutilis est stipulatio, si ab eo stipuleris, qui iuri tuo subiectus est, vel si is a te stipuletur. sed servus sse palam est. quod et in surdo receptum est: quia et is qui stipulatur verba promittentis, et is qui promittit verba stipulantis audire debet. unde apparet, non de eo nos loqui qui tardius exaudit, sum negotium gerere potest, quia non intellegit, quid agat. Pupillus omne beatur tutor, ueluti si ipse obligede pupillis, utique de his verum est, qui iam aliquem intellectum habent: nam infans et qui infanti proximus est non multum a furioso distant, quia huius aetatis pupilli nullum intellectum habent: sed in proximis infanti propter utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
uel ostituta res tibi utenda data
ẽ alioqum m̃cede int̾uemende lo¬
catus tibi usus rei indetur gratu
re obligatur acdne depositi tenet᷑
qr ⁊ p̃e deea re quã accepit restitu¬
enda tenetur. s is exco solo tenet
sic tolo ꝯmiserit culpe aut̾ nonnie
i. desidie atq negligentie nõ tenet᷑
ita securus ẽ qm parũ diligent rẽ
custolitam furto amiserit. qr qui
negligenti amico rem custodien¬
dam cradidit sue fatilitati id imp¬
utare debet ¶Croclitor q qui pignꝰ
accepit re obligatur qui ⁊ ip̃e deea
cuma crederetur ⁊ cclitoris quo ma¬
quo mag̾ eintuto sit c̃ditum pla¬
cnt suffite qd̾ ad ea eantem rẽ cust¬
cliendã diligentiam ł actam ad¬
hibe: quam si p̾stit̾it ⁊ aliquo fortu¬
ito casu rem amiserit securum ẽẽ
mec impediri creditum petere.

Expanded text:
vel constituta res tibi utenda data vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: grature obligatur et actione depositi, qui et ipse de ea re quam accepit restituenda tenetur. sed is ex eo solo tenete autem nomine, id est desidiae atque neglegentiae, non tenetur: itaque securus est qui parum diligenter custoditam rem furto amisit, quia, qui neglegenti amico rem custodiendam tradidit, suae facilitati id imputare debet. Creditor quoque qui pignus accepit re obligatur, qui et ipse de ea cunia creditur et creditoris quo ma in tuto sit creditum, placuit sufficere, quod ad eam rem custodiendam exactam diligentiam adhiberet: quam si praestiterit et aliquo fortuito casu rem amiserit, securum esse nec impediri creditum petere.
Abbreviated transcription (Latin):
obligationis nõ indetur ex ꝯͣctu cosi¬
stere cum his qui soluendi ammoda
mag̾ distraere uoluit negociũ qua.
otraere. ¶ Item iscuu res aliqua uteti¬
da datur.i acomodatur re obligatur
⁊tenetur comoduti acc̃one. s is abco
quimutuũ accepit longe ditat nã¬
q nõ ita res datur ut eis fiat. ⁊ obid
de ea re ip̃e restituenda tenetur ⁊ isi
quidem qui mutuũ accepit. Si quob
fortuitu casu ꝙ accepit amiserit. ue
accepit sane cundem exattam dilig¬
entiã custocliende rei prestare iubet
Nec suffitit eitantã diligentiam ad¬
sibuisse quanta in sius reb ad ibere
solitus est simodo alius diligentius
rem nm maiores ne tasus notentꝰ¬
si modo nõ ip̃ius culpa is cosus int̾¬
uenit alioqui si d ꝙ tͥ domi comoda¬
tum ẽ ꝑege tecum ferre malueris rt
uel nicursu ostiũ uel predonũ neli
n aufragio amseris. dubiũ nõẽ
quinde ea re restituenda tenearis
Comodata ant̾res tunc ppris in¬
telligitur similla m̃cede accepta

Expanded text:
on videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo dat magis distrahere voluit negotium quam contrahere. Item is cui res aliqua utenda datur, id est commodatur, re obligatur et tenetur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, velaccepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior rem vim maioresve casus nonsi modo non ipsius culpa is casus intervenerit. Alioquin si id quod tibi commodatum est, peregre tecum ferre malueris et incursu hostium predonumve vel naufragio amiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta
Abbreviated transcription (Latin):
non dubuatur. ¶ Tetum int̾
maiculos quidem aguacionis
iuire hecutas ⁊ longiunno gra-¬
du ultro utroq capuur qdͤ ad
femnias u̾c ĩ placebat i ipẽ
ꝯsanguinitans uire tuicapi¬
ant hereclitarem i iorores sit
ult̾ius ñ capiant. ¶ Maicuui
u̾o ad eam Hrlitates eciã si
longissimo gradu suut ad iuit¬
tantur. Qua de causa frĩs tui
aut patrui tui filie uł amice
ad illas uõ ꝑtinebat. Od̾ iõ ita
debatur ita uira ꝯstitui ut ple¬
rum q hrdicatis ad masculos
ꝯfluerent. ¶Set qr sane erat¬
iuiquin ĩ uuiusum eas quasi
exͣuees it pelli p̾tor eas ad bono¬
rum nossessionem admitut.¬
¶ Ea ꝑte qua ꝓximitatis nomĩe

Expanded text:
non dubitatur. Ceterum inter masculos quidem adgnationis iure hereditas etiam longissimo gradu ultro citroque capitur. quod ad feminas vero ita placebat ut ipsae consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius non capiant: masculi vero ad earum hereditates, etiam si longissimo gradu sint, admittantur. qua de causa fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae ad illas non pertinebat. quod ideo ita debatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine
Abbreviated transcription (Latin):
ligacoes ad hoc ut uniꝰquisq sͥ
acquirat qd̾ sua ĩt̾est. ¶ Cecum¬
ut si alii detur uichiutẽ scipłato¬
ris. ¶Plane si q̾s uelit ħ fac̾e
penãstipłari ꝯuei̾et ut inisi ita

Expanded text:
obligationes ad hoc, ut unusquisque sibi adquirat quod sua interest: ceterum si alii detur, nihil interest stipulatoris. plane si quis velit hoc facere, poenam stipulari conveniet, ut, nisi ita
Abbreviated transcription (Latin):
cstum ꝯmodatum uerum pͦrescͤp¬
mͥtis u̾bis ageudum ẽ ¶Adco at̾
famĩliaritatem aliquam ĩt̾
se hab̾e uidentur emptio et nẽ¬
ditio. Itẽ locatio et conclctio.
ut in quibusdam causes que¬
ri soleat utrum emꝑcio et uẽ-¬
ditio ꝯͣhatur aulecatio et iꝯ¬
duccõ ut ecce de p̾diis que ppe¬
tuo quibdam aluenda tradũt᷑
¶Id est ut qͣm dm pensio siue

Expanded text:
tum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio et conductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive
Abbreviated transcription (Latin):
lum ap̾ueteres sirmũ appellabatꝰ
forte ascipite tesçendent ¶In ħ̃
ie olim calia u̾bi tradita fuenunt
spondes spondeo ꝑmmiitis promuto.
fidei pronuttis. ndci promitto. fi¬
deibes sider inbeo dabis. dabo fa¬
ties fatiam. ¶Uetum antẽ latina
coutrahere possunt ¶S ħ sollep̃¬
ma u̾ba olim quidem in nsu
fuerunt postea aut̃ leomana
ꝯstitutio laca ẽ que sollemp¬
uitate u̾bor ublata sensimi
et consondem intelleccum
abutraq ꝑte solum desiderat
licet quibuscum q u̾bis exp̃s¬
dsus ẽ. ¶ Om̃is stipulatio aut
pure. aut nidiem aut subcon¬
dicione fit pure ueluti .u. aure¬
os dare spondes idq ⁊festĩm:
peti põt. iudiem cum adiecto
die quo peccuna soluatur sti¬
pulatio fic ueluti .x. aureos pͥ¬
mis klis marcu dare spondes

Expanded text:
lum apud veteres firmum appellabatur, forte a stipite descendens. In hac re olim talia verba tradita fuerunt: spondes? spondeo, promittis? promitto, fidepromittis? fidepromitto, fideiubes? fideiubeo, dabis? dabo, facies? faciam. utrum autem Latina contrahere possunt. sed haec sollemnia verba olim quidem in usu fuerunt: postea autem Leoniana constitutio lata est, quae, sollemnitate verborum sublata, sensum et consonantem intellectum ab utraque parte solum desiderat, licet quibuscumque verbis expressus est. Omnis stipulatio aut pure aut in diem aut sub condicione fit. pure veluti ‘ quinque aureos dare spondes? ’ idque confestim peti potest. in diem, cum adiecto die, quo pecunia solvatur, stipulatio fit: veluti ‘ decem aureos primis kalendis Martiis dare spondes
Abbreviated transcription (Latin):
dolus ueq aũpa uẽdito. is it̾¬
ueĩant. animaducendum.
cat an custechiara eius usq ad
tracdis ouem uenditor susceꝑ¬
it sane eũiũ iuscepit ad ipiꝰ
piculum is calus ꝑtiu sinẽsꝰ¬
bit empcori/qr sane qui rẽ ues¬
dum empcori cradidit adhuc
ipẽ diĩs ẽ. ¶Idem ẽ etiam de
turci et dampni ĩiire accõne
tibi placuerit erit tibi emptꝰ
aureis cot. ¶ocasacra uel
religiosa. Item publica ułuti
foꝵ. uasilicara.frustra quis sci
emerit hebit accionem exep̾¬
to qd nou habe liceat ei ut ꝯͥse¬
q̃utur qd̾ sua int̾ ẽ deceptum

Expanded text:
us neque culpa venditoris interveniat, animadvertendum erit, an custodiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinebit emptori, quia sane, qui rem nondum emptori tradidit adhuc ipse dominus est. idem est etiam de furti et de damni iniuriae actione. tibi placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis scieemerit, habebit actionem ex empto, quod non habere ei liceat, ut consequatur, quod sua interest deceptum
Abbreviated transcription (Latin):
is dies arbitrio soluendi tribi
quem ꝓmissum ẽ datum uõ eẽ
prius qͣuam is p̾cereat ¶ At si-
ita scipuleris .x. aureos aumos
quo adiuuam dare spondes et
pure fc̃a obligatio incelligͥat᷑
et ꝑpetuacur qͦr ad cempus de
pacci exceptione suno uebnt᷑.¬
¶ Sub odicione scipulatio fit
ami in aliquem casum differ¬
tur obligatio ut si aliquid fcm̃
fuerit aut non fu̾it scipulatio
¶Si quis ita stipuletur si u
capicolium non ascend̾o dare
¶ Ex odiuouali stipulatione cã¬
tum spes est indebitum ĩ eãdẽ¬
qd̾ ipiani spem transuntamꝰ¬
existat mors nobio ꝯtiguerit
¶Loca iusi stipulationib solet̃
uel ht carchagine dare spondes
q̃ stipulatio licet pure fien ui¬
deatur tũ ie ip̃a ht tempus
iniectum quo ꝓmissor utat᷑
ad peccumam cartagine dan¬
dam et iõsi quis ita rome sti¬
pulatur hodie carthagiẽ dare
ĩpondes mutilis erit᷑ stipło cũ
in possibilis sic re ꝓmissio ¶ Cõ¬
diciones que ad prec̾itum uł ad
u̾sens tempus ref̾initur aut

Expanded text:
dies arbitrio solventis tribuquem promissum est datum non esse, priusquam is praetereat. At si ita stipuleris ‘ decem aureos annuos quoad vivam dare spondes? ’, et pure facta obligatio intellegitur et perpetuatur, quia ad tempus depacti exceptione submovebitur. Sub condicione stipulatio fit, cum in aliquem casum differtur obligatio, ut, si aliquid factum fuerit aut non fuerit, stipulatio ’ si quis ita stipuletur ‘ si in Capitolium non ascendero, dar. ex condicionali stipulatione tantum spes est debitum iri, eamque ipsam spem transmexistat, mors nobis contigerit. Loca etiam inseri stipulationi solent, veluti ‘ Carthagine dare spondes? ’ quae stipulatio licet pure fieri videatur, tamen re ipsa habet tempus iniectum, quo promissor utatur ad pecuniam Carthagine dandam. et ideo si quis ita Romae stipuletur ‘ hodie Carthagine dare spondes? ’ inutilis erit stipulatio, cum impossibilis sit repromissio. Condiciones, quae ad praeteritum vel ad praesens tempus referuntur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ duc̾e emuẽdationẽ ut siñ pꝰ mor¬
tem siũ p̾die ꝙͣ moretur i pła¬
ta ẽ uaseat scipulatio ¶ Ite si
quis ita scipulacus erat si na¬
ius exasia ueu̾it. hodie dare spo¬
des ĩ ucilis erat scipulatio qr pͥ¬
post̾e ꝯcepta ẽ S du leo inciite
recor dationis nĩdotib eandem
patur uõ eẽ reiciendam exisim̃¬
iut nob̾ placuit et huic ꝑ fectũ
cepta stipulatio ueluti si titiꝰ di¬
cat cũ moriar dare spondes uł
cũ morieris et aꝑd̾ uet̾es utiłerat
et nũc ualet. ¶ Item post mortẽ
alt̾iꝰ recte stipulamur. ¶ Si sc̃pt̃
fu̾it ĩistiumẽcũ ꝓmisisse aliꝙ̃¬

Expanded text:
ut, sive post mortem sive pridie quam morietur stipulata est, valeat stipulatio. Item si quis ita stipulatus erat: ‘ si navis ex Asia venerit, hodie dare spondes? ’ inutilis erat stipulatio, quia praepostere concepta est. sed cum Leo inclytae recordationis in dotibus epatur non esse reiciendam existimavit, nobis placuit et huic perfectum cepta stipulatio, veluti si Titius dicat ‘ cum moriar, dare spondes? ’ vel ‘ cum morieris ’, et apud veteres utilis erat et nunc valet. Item post mortem alterius recte stipulamur. Si scriptum fuerit in instrumento promisisse ali
Abbreviated transcription (Latin):
te debet ⁊ ius agriatioms usus ⁊ eĩ
⁊ usufructu. licet ei hiis aña ꝯmim̾i¬
abantur attũ capitis dimimntione
nimina eos tolli nr̃a prohibuit ꝯ¬
saituto. Nunc aut̃ nos eandem adi¬
quisitionem que ꝑ arrogaconem fi¬
ebat coartaminꝰ ad similitudiem
naturaliũ ꝑentum nicħ enim ali¬

Expanded text:
gnationis. usus etenim et usus fructus, licet his antea connumerabantur, attamen capitis deminutione minima eos tolli nostra prohibuit constitutio. Nunc autem nos eandem adquisitionem, quae per adrogationem fiebat, coartavimus ad similitudinem naturalium parentum: nihil etenim ali
Abbreviated transcription (Latin):
Eo eo qui pmirat
soluĩt alii õbligar qͥ fideiusso¬
res appellantur quos hoĩnes
accpere solent dũ curãt ut di¬
ligencius c̃ cantũ sitłi oĩbus
aut õbligationib ad simi roi¬

Expanded text:
o eo qui promittit solent alii obligari, qui fideiussores appellantur, quos homines accipere solent dum curant ut diligentius sibi cautum sit. In omnibus autem obligationibus adsumi pos
Abbreviated transcription (Latin):
p̾sentia oĩmodo opͥus ẽ ac neda
capiat obligͣtio s sufficit eos qͥ
negocium gerint ꝯsentire. uñ
inter ab sentes quoq talia ne¬
gocia ꝯͣhuntur ueluti ꝑ epłam¬

Expanded text:
praesentia omnimodo opus est, ac ne dacapiat obligatio, sed sunegotium gerunt, consensisse. unde inter absentes quoque talia negotia contrahuntur, ueluti p
Abbreviated transcription (Latin):
unctendi duo plures ne rei
fieri possunt stipulandi. ica. si
post omñumi int̾rogationẽ pro¬
missor ⁊ deat spondero ut puta
cum duob seꝑacim scipulanti
titio spopond̾it de m̃ alio int̾ro¬
gante spondea alia acq aliaent
obligatio nec crediuitur duo
rei scipulaudeẽ .s. ¶Duo płes¬
ne rei ꝓmictendi ita fuut me¬

Expanded text:
tendi duo pluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibTitio spoponderit, deinde alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec creduntur duo rei stipulandi esse. duo pluresve rei promittendi ita fiu
Abbreviated transcription (Latin):
sustment. ĩdeoq qd̾ seruus heclit̾¬
nus aũ actlitam heditatem at¬
pulatur ad quirit hedicatiac ꝑ
hor que heredi postea scõ adquint᷑.¬
¶ Siue aut̃ domino suue sibisiũ
oseruo siue in ꝑsonalit̾ seruus aa¬
stipuletur domnio ad quirit.¬
¶ Idem niris ẽ et iulib̾is qui in potes¬
tate patuis sunt ex quib causis.
Cacquirere possunt. ¶ S cum fañ
ĩstipulatione ꝯ ciuebitur omimo¬
do ꝑsona stipulãtis neꝯtinebitur¬
netier uelliti si seruus scipuletur
ut sibi ire agere liceat ip̃e eĩ tm̃
eius. ¶ Seniius comuinis scipu¬
lando unicuiq dominoꝵ ꝓporcoẽ
domimi acquint insi si minus.
eoꝵ iussu aut nonñatim cui eoꝵ
sipulatus ẽ tiic em̃ soli eladqͣ¬
ritur qd̾ seruus cominis scipuse¬
tur alteri ex dominis non pot̃ ad
luti si res quam dare stipulatꝰ est
uinus domini sit.
alie ꝯuentionales alie comuiues
tam p̾corie quam iudiciales.¬
¶ Indicales sũt lũ taxat que auie¬
ro uidicis ofto ꝓfisciscuntur ue ⁊¬

Expanded text:
sustinet: ideoque quod servus hereditarius ante aditam hereditatem stipulatur adquirit hereditati, ac per hoc etiam heredi postea facto adquiritur. Sive autem domino sive sibi sive conservo suo sive impersonaliter servus stipuletur, domino adquirit. idem iuris est et in liberis qui in potestate patris sunt, ex quibus causis adquirere possunt. Sed cum factum in stipulatione continebitur, omnimodo persona stipulantis contineturuti si servus stipuletur, ut sibi ire agere liceat: ipse enim taeius. Servus communis stipulando unicuique dominorum pro portione dominii adquirit, nisi si unius eorum iussu aut nominatim cui eorum stipulatus est: tunc enim soli ei adquiritur. quod servus communis stipulatur, si alteri ex dominis adquiri non luti si res quam dari stipulatus est unius domini sit. aliae conventionales, aliae communes tam praetoriae quam iudiciales. Iudiciales sunt dumtaxat, quae a mero iudicis officio proficiscuntur : ve
Abbreviated transcription (Latin):
ihii qui nr̃ĩs reb attenduit sciat
quomodo pecumaro p̃ferendã
lib̾tatis cam ⁊ ita bona cogenda u̾
ub̃tas salua sit.huquieam ad ip¬
issi potuerunt sih̾rditas extest̾o
ad itasit. ¶xc rescripto sbuentũ
stitit em̃ defũcti defensor ⁊ quidẽ¬

Expanded text:
hi qui rebus nostris attendunt scient, commodo pecuniario praeferendam libertatis causam, et ita bona cogenda ut libertas his salva sit qui eam adipisci potuerunt si hereditas ex testamento adita esset. ’ Hoc rescripto subventum titit enim defuncti defensor, et quide
Abbreviated transcription (Latin):
corigentes ꝯ̃ tabulas quid ⁊ ẜtabła
nccs ꝯstitutas. Nec nõ ab intestato
unde lib̾i ⁊ urde legitum bonorum
possones. que aut̾ inp̾toris edicto u.
aneo manumissori nr̃a ꝯstitutio qͣp
tremantipatione liboꝵ fecims oĩbo
pentib eidemq maniuissorib¬

Expanded text:
corrigentes, contra tabulas quidem et secunecessarias constitutas, nec non ab intestato unde liberi et unde legitimi bonorum possessiones. Quae autem in praetoris edicto quinto aneo manumissori, nostra constitutio, quam de emancipatione liberorum fecimus, omnibus parentibus eisdemque manumissorib
Abbreviated transcription (Latin):
eo nre ꝙ ꝯsensu receptũ ẽ intrcclue¬
ta est ecce enĩ cũ pat̾ fam̃. sese ĩ aridg¬
acõem dat cẽs res eius corporales i
corporales queq ei debite sñt arrcgͣ¬
tori. quidem an̾a pleno uire. ad qui¬
relmitur exhiis q̃ ꝑcapitis dumni¬

Expanded text:
eo iure quod consensu receptum est, introducta est. Ecce enim cum paterfamilias sese in adrogationem dat, omnes res eius corporales et incorporales quaeque ei debitae sunt adrogatori ante quidem pleno iure adquirebantur. ex
Abbreviated transcription (Latin):
ies liberi nõ solum ꝙ inpotestate ra¬
ortis tempore ħebat. S ⁊̃ emantipiti
ĩ ad opc̃oem dr̃i si moto exaliqua ꝑte
ħr̃des scripti erant. aut sipreciti ꝯ̃ tab¬
ulas tonoꝵ posẜonenem exedicto
petierant. Nam exhrdati nullo modo
repellebant pronũ ¶Postea lege pipia
ad aucta sunt mra pr̃onoꝵ qui locu¬
pletiores lib̾tos hebant cantũ ẽ ein
ut ex bonuis eius qui sexttioꝵ .c. miluĩ
filiren filiã uehrdem reliqrit liber¬
tus parde ꝑs dimidia prono debebu¬
tur. ac pisus srnc ullo filio filia ne
at repellebatur pr̃onus. ¶ S ma cõ¬
stitutio ꝙ̃ proom̃ium nacõe grecalĩ¬
gua ꝯpendioso tractatu hĩto ꝯposin¬

Expanded text:
 in potestate mortis tempore habebat, sed etiam emancipati et in adoptionem dati, si modo ex aliqua parte heredes scripti erant aut praeteriti contra tabulas bonorum possessionem ex edicto petierant: nam exheredati nullo modo repellebant patronum. Postea lege Papia adaucta sunt iura patronorum, qui locupletiores libertos habebant. cautum est enim ut ex bonis eius qui sestertiorum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave dat, repellebatur patronus. Sed nostra constitutio, quam pro omnium notione Graeca lingua compendioso tractatu habito composui
Abbreviated transcription (Latin):
auus ama tam pat̾m q̃m in ater¬
m Itẽ fil. filia nepos neptis cam
ex filio ꝙ̃ exfilia. fiat soror sũ ꝯsan¬
guiei siut nt̃mi. ¶uar̃to cogna¬
tis ꝓrimis. ¶O intito cũqua ex fam¬
ilia ¶Sexto prono prone q liberis¬

Expanded text:
aterni, item filius, filia, nepos, neptis, tam ex filio quam ex filia, frater, soror, sive consanguinei sive uterini: quarto cognatis proximis: quinto tanquam ex familia: sexto patrono et patronae liberis
Abbreviated transcription (Latin):
las ẜa qͣm omibꝰ iure scriptis hrdi¬
b pretor poilicetur. ⁊ ideo que uo¬
catur. smtabulas testi. ⁊ cũ detestis
prius locutus ẽ adĩtestatos tranti¬
tum fec̾. ¶Et primo loco sius hr¬
dibus ⁊ hiis qui exedicto p̾toris ĩ¬

Expanded text:
a quam omnibus iure scriptis heredibus praetor pollicetur, ideoque vocatur secundum tabulas. Et cum de testamentis prius locutus est, ad intestatos transitum fecit. et primo loco suis heredibus, et his qui ex edicto praetoris su
Abbreviated transcription (Latin):
quatins possim ⁊ exaurib ⁊ exĩ¬
spoctone cculoꝵ adolecentes per¬
fectissimã graduum doctrinam
ad ipissi.
llud c̃tumẽ ad c̾uiles
cognationes illam ꝑte¬
edicti qua ꝓrimitatis
noĩe bonoꝵ possessio
ꝑmutitur nõ ꝑtinere. Nam neq
ulła antiq̃ lege tał cognatio ꝯput
usq ad nr̃a tẽpora satis obsuru
atq nube plenum ⁊ undiq ꝯfus¬
um fuerat ⁊ ħhumanitate sugge¬
rente xessimua. ut siquis ĩẜuili

Expanded text:
quatenus possint et auribus et inspectione adulescentes perfectissimam graduum doctrinam adipisci. Illud certum est ad serviles cognationes illam parteedicti, qua proximitatis nomine bonorum possessio promittitur, non pertinere: nam nec ulla antiqua ege usque ad nostra tempora satis obscurum atque nube plenum et undique confusum fuerat et hoc, humanitate suggerente, concessimus, ut si quis in servili
Abbreviated transcription (Latin):
ditate lib̾ti nocabiit pr̃onus ĩ
us Nulli sua h̾iditate uelicta
Itaq intestato quoq mortuo¬
sus uiberto sus sĩ hrdem reli¬
ris et̃ ⁊ siquidem exnaturalib̾
lib̾is aliquẽ suum hr̃dem reli¬
quissz nulla indebatur quere¬
la siuo ad optuus filiꝰ fuiss aꝑte ĩ¬

Expanded text:
 liberti uocabat patronum, us nullo suo herede relicto. itaque intestato quoque mortuo liberto, si is suum heredem reliuris erat; et, si quidem ex naturalibus liberis aliquem suum heredem reliquisset, nulla uidebatur esse querela; si uero uel adoptiuus filius filiaue ue
Abbreviated transcription (Latin):
q quitesto sco decesserunt. Naisi
aliemuis postums sirt hr̃s institu¬
tus ꝙ̃uis hr̃s hrditate nre cili
adire nõ potat. eũ institutio non
ualebat honorario tñ nue bonoꝵ¬

Expanded text:
testamento facto decesserint. nam si alienus postumus heres fuerit institutus, quamvis hereditatem iure civili adire non poterat, cum institutio non valebat, honorario tamen iure bono
Abbreviated transcription (Latin):
adhrditatẽ hrdes qͥdẽ ip̃o uire non
fu̾it. Nam p̾tor hrdes fac̾e nõ pot̾
per legem enĩ tm nel sumilẽ uerus
ꝯstitucoem hrdes fuint ueluti pec
cenato cõsulto ⁊ ꝯstitutiones prĩ¬
tipales. s cũ eis p̃tor dat bonoꝵ po¬
sones loco hr̃oũ ꝯstitiuitur ⁊ nocãt᷑
bonoꝵ possones. ¶ad huc auten
⁊ alios quam plures grado p̃tor fe
huis agebat nequis sñ suctessore
moriatur.Nam ⁊ angutissmis

Expanded text:
e non fiunt: nam praetor heredes facere non potest; per legem enim tantum uel similem iuris constitutionem heredes fiunt, ueluti per senatus consultum et constitutionem principalem. sed cum eisdem praetor dat bonorum poonem, loco heredum constituuntur et vocantur bonorum possessores. adhuc autem et alios complures gradus praetor fecndis, dum id agebat, ne quis sine successore moriatur: nam angustissimis
Abbreviated transcription (Latin):
frib filie nascuntur sorores prũ¬
eles appellantur. ¶ at eos quiexfn
⁊ sorore ppagantur amtitinos ꝓprie
diti prtant. amitetue fin reꝯsobͥ¬
nũ appellant tuillos amitinos .¬

Expanded text:
ribus filie nascuntur, sorores patrueles appellantur. Qui ex fratre et sorore progenerantur, amitinos proprie dici putant. Amite tue filii consobrinum te appellant, tu illos amitinos.
Abbreviated transcription (Latin):
q igitur imꝑator ꝑepistolam¬
uel cõstituit uel cognoscens dec̃.¬
int uel edicto p̃cepit. legem ẽẽ cõm
hee sũt que costitucces appellant
Plae ex his que dam sunt perso

Expanded text:
 igitur imperator per epistulam constituit vel cognoscens decrevit vel edicto praecepit, legem esse constat: hae sunt quae constitutiones appellantur. plane ex his quaedam sunt perso
Abbreviated transcription (Latin):
u sit. cuiꝰ enĩ filiã duc̃e uxorem
iuderis impedin uxorem dic̃e¬
duce qr neq naturali neq cui¬
n̾ autẽ frm nel sororũ lib̃i nel
fr̃ĩs ⁊ sororis m̾gi possũt. ¶ Itẽ
.amitam l ad optuuã uxorem
duc̾e nõ licet. Itẽ mat̾ terã quia
parentũ loco hẽntur q̃ rõne neꝵ
ẽ magnã quoq amitã ⁊ mat̾¬
teram magnã phiberi uxorem
duc̃e. ¶Affinitatis quoq uenͣ¬

Expanded text:
u sint. cuius enim filiam uxorem ducere videris impediri uxorem ducere, quia neque naturali neque civum autem fratrum vel sororum liberi vel fratris et sororis iungi poss. Amitam licet adoptivam, uxorem ducere non licet. Item nec materteram, quia parentum loco habentur: qua ratione verum est magnam quoque amitam et materteram magnam prohiberi uxorem ducere. Affinitatis quoque
Abbreviated transcription (Latin):
hiiquos adopta¬
mus. ¶ ad opcio aut̃ duobꝰ
eties ad optõnis dititur arro¬
gatio. ¶Imꝑio magrãtus ad¬
gradũ lid̾oꝵ obtineant. qli
e fuiꝰ filia siue iferiore. qͣlis
atre natinali extͣnee ꝑsone:
ĩ ad opcoem ditur iura pote¬
statis pris naturał minime
ad optinũ trarisit nec ĩ potest¬
ate eiꝰ ẽ. licet ab intestato iua
successionis ei a nob̾ tributa sĩt
Suero p̃r naturalis nõextran¬
eo s auo filii sin mat̾nio. uł si
ip̃e prnatiualis fuerit emãtip̃

Expanded text:
hi, quos adoptamus. Adoptio autem duobus species adoptionis dicitur adrogatio, gradum liberorum optineant, qualis est filius filia, siue inferiorem, qualis atre naturali extraneae personae in adoptionem datur, iura potestatis naturalis patris minime adoptivum transit nec in potestate eius est, licet ab intestato iura successionis ei a nobis tributa sunt. si vero pater naturalis non extraneo, sed avo filii sui materno, vel, si ipse pater naturalis
Abbreviated transcription (Latin):
sit qd siis qui lib̾os ĩ potestate
habet si se arrogand̾ dedent. nõ
solu ip̃e ĩ potestate arrogatoris
subititur. s etiã liberi eius ĩ eiꝰ¬
dem funt potestate taquam
ustus põ añ tibiũ adͣ õpͣtͣait
q̃m is gͣmanicũ ad optauit. si
ptimis ad opcõne fc̃a ĩcipiat
gͣmamcus augusti nepos esse
sapud bene scriptũ refert anti¬
quitas. ¶ Secm̃ si adño ad op¬
tatisũt exhoc ip̃o posse libaren
unde ⁊ nos cruditi ĩn ostra con¬

Expanded text:
fit, quod is, qui liberos in potestate habet, si se adrogandum dederit, non solum ipse potestati adrogatoris subicitur, sed etiam liberi eius in eiusdem fiunt potestate tanquamante Tiberium adoptavit, quam is Germanicum adoptavit: ut protinus adoptione facta incipiat Germanicus Augusti nepos esse. Apud Catonem bene scriptum refert antiquitas, servi si a domino adoptati sint, ex hoc ipso posse liberari. unde et nos eruditi in nostra con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓueniens luctuosũ ei ꝓcedat.
¶ Squaq a nob̃ dispositumẽ ⁊ iea
spe ubi parens emãtpando ubũ
ex reb que ad quisitom prĩs effu¬
giunt sibi t̾tiam ꝑtem nã rẽtiñe

Expanded text:
eniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parens, emancipando liberum, ex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retine
Abbreviated transcription (Latin):
hec platitũ er putãtib antiq̾ori¬
bꝰ dm̃s sufficere ad inq̃rẽdas re
suas p̾fata tẽpora nob̃ melior
sina resedit nedm̃i iatiris suiᷤ
mt̃ ao sentes ingintiãtus nsu¬
capiãtur ¶ Et huis modis non

Expanded text:
hoc placitum erat, putantibus antiquioribus dominis sufficere ad inquirendas res suas praefata tempora, nobis melior sententia resedit, ne domini maturius suis inter absentes viginti annis, usucapiantur, et his modis, non
Abbreviated transcription (Latin):
remanebat cũ an mipcias qduo
cabatur po inpias auĩ tale ac¬
cipiebat ic̾mentũ s ncs pleniᷤ¬
cimo futrade saion es cupien¬
tes ⁊ oscquenta noia itb esse
studentes ꝯstitums ut tales
donac̾des nõ angeantur tili o¬

Expanded text:
remanebat, cum ante nuptias quidem vocabatur, post nuptias autem tale accipiebat incrementum. sed nos plenissimo fini tradere sanctiones cupientes et consequentia nomina rebus esse studentes, constituimus, ut tales donationes non augeantur t
Abbreviated transcription (Latin):
is qui mcti ei ppotestatem fuat
ꝯcedebant testimioma ĩtestam̃ti
prestare licet ⁊ hiiqui to ꝑmute¬
bat ħ iure mimime ab uti debe eoꝰ
sua debani. ¶actu nos cãdem ꝯsti¬
tucdem corrigentes ⁊ qd̃ ab illis
suasuẽ ilegis necessitatẽ tranftẽ¬
rentes ad mmitatione pristimfa¬
milie eptoris m̃ito nec ħediqui

Expanded text:
iuncti ei per potestatem fuerant concedebant testimonia in testamentis praestare, licet hi qui id permittebant hoc iure minime abuti debere eos suadebant: tamen nos, eandem observationem corrigentes et quod ab illis suasum est in legis necessitatem transferentes, ad imitationem pristini familiae emptoris merito nec heredi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
donauit fintũ nõ ꝯmittit furtu
n. sũ affectu furtĩdi nõ ꝯmittitur.
salis quoq modis accide pot̾ ut si
qͥs sĩ iucio furti. rẽ alienã ad ali¬
quẽ tranfferat ⁊ effitiat ut aposse¬

Expanded text:
donauerit, furtum non committit; furtum enim sine affectu furandi non committitur. aliis quoque modis accidere potest, ut quis sine uitio furti rem alienam ad aliquem transferat et efficiat, ut a posse
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dis positum uti lic̾e tutori. uel
curatori debitore pupillarem
solu̾e ut p̾us sit̾ia iudicialis sñ
onñi cãpno celebrata hoc ꝑmit¬
pilla ant siexa locupletior sit ⁊¬
sirꝑserit aut furto amiserit nͦ¬

Expanded text:
qua dispositum est, ita licere tutori vel curatori debitorem pupillarem solvere, ut prius sententia iudicialis sine omni damno celebrata hoc permitpillus aut ex ea locupletior sit et nsumpserit aut furto amiserit, ni
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtestiũ nõ ad hiberi. ¶ Scum ali¬
quis extestib testi quid̃ fatiendi
tẽpore lib̾ enstimabatur postea
uero ẜuus apint tã diuus adria¬
seuerus ⁊ anromino rescripsecũt
souenture seer sua lib̾alicate te¬
st̃out sic heatur firmũ ac suit op¬
ortet factũ ẽet cũ cotepore qd te¬
stamentũ signaretur omin̾ꝯsẽ¬
sa hictestis liboꝵ loco fuat necc

Expanded text:
testium adhiberi. Sed cum aliquis ex testibus testamenti quidem faciendi tempore liber existimabatur, postea vero servus apparuit, tam divus HadrieSeverus et Antoninus rescripserunt, subvenire se ex sua liberalitate testamento, ut sic habeatur atque si ut oportet factum esset, cum eo tempore quo testamentum signaretur omnium consensu hic testis liberorum loco fuerit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
anb uel promulgatis uei
copositis reguntur. ¶Et q̃
sacratissimas costitilcones
antia sofusas in lucuilenta
erexnaus cõsonantiam . m¬
nc nostram extendimus cit¬
ram ad in mensa prudencie
fauore iam ad impleumnus
Cumq hoc deo ꝓpitio peractũ
est tribiuano uiro magiifi¬
co. magistio ⁊exquestori sa¬
cri palacii ñi. nec nõ theoph¬
ilo ⁊ thecdoro uiris illustribꝰ
um solerciam ⁊ legum scien¬
tiam ⁊ cirta uras uisiones
fidem iam ex multis argu
ab antiquis fabulis diccere
set ab impiali splendore app¬
ete ⁊ tam aures quam am¬
sis irrum optinet argumen¬
tis accipiant. ¶Et ꝙ inpri¬
ori temporẽ uit post quaori¬
eninum priorib cõtingeb¬
at. ut tuc cõstitucõnes im¬
patorias legerent. hot lics

Expanded text:
s vel promulgatis vel compositis reguntur. Et cum sacratissimas constitutiones antea confusas in luculentam ereximus consonantiam, tunc nostram extendimus curam et ad immensa prudentiaefavore iam adimplevimus. Cumque hoc Deo propitio peractum est, Triboniano, viro magnifico, magistro et ex quaestore sacri palatii nostri, nec non Theophilo et Dorotheo, viris illustribus, ium sollertiam et legum scientiam et circa nostras iussiones fidem iam ex multis rerumab antiquis fabulis discere, sed ab imperiali splendore appetere, et tam aures quam ansis rerum optinet argumentis, accipiant, et quod in priore tempore vix post quadriennium prioribus contingebat, ut tunc constitutiones imperatorias legerent, hoc vos a