comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab om nibus male intellegentibus liber fuit. : Libenter enim male
in tellex erunt: Ne bona opera seque rentur.: Nolite eẽ denu¬
me ro talium fratres.: Dicitur in quodam psalmo. dequodam
homine tali: Id est d&ali genere. quaside uno : No luit in quit
intellege re utbene ager&.: nondictum est: non potuit intelle¬
gere.: Uos aũ o port& ut uelitis intellegere ut bene agatis:
itellectus enim uobr nonde erit mani fegtut : utbansegats
festus intellectus : nemo iatt& bona operasua ante fidem: ne¬
mo sit piger in bonis operibus. accepta fide: Ds̃ ergo dat in¬
dul gentiam omnibus impus: & eos iustificat exfide : Bea¬
pec cata : Be atus uir cui non inputabit dñr peccatũ: nec ẽ in
ore eius dolus .⁊.¬
am psalmus incipit: & incipit intellectus: In tellectus ergo uł
in telle gentia ipsa est: ut noueris nec iactare te debere de me¬
ta tua : necprȩ sumere de inpunitate peccati

Expanded text:
ab omnibus male intelligentibus liber fuit. Libenter enim male ab omnibus male intelligentibus liber fuit. Libenter enim male intellexerunt, ne bona opera sequerentur. Nolite esse de numero talium, fratres. Dicitur in quodam psalmo, de quodam homine tali, id est de tali genere, quasi de uno: Noluit, inquit, intelligere ut bene ageret . Non dictum est, Non potuit intelligere. Vos ergo oportet ut velitis intelligere, ut bene agatis. Intellectus enim vobis non deerit manifestus. festus intellectus? Nemo jactet bona opera sua ante fidem, nemo sit piger in bonis operibus accepta fide. Dat Deus ergo indulgentiam omnibus impiis, et eos justificat ex fide. postolus: beatus, inquit, cui non inputauit dominus peccatum neque est in ore eius dolus. haintelligentia ipsa est, ut noveris nec jactare te debere de meritis tuis, nec praesumere de impunitate peccati
Abbreviated transcription (Latin):
mentum: ꝑ ductus ad stabulum.: Ei aũ inquit quioperatur:
mertes non in putatur scđm gratiam. sed scđm debitum.
Siuir alienus et̃ agratia: iacta meritatua: Ille aũ uid & quid sit
inte : & nouit quid cui debeat .: Ei uero qui non operatur inquit.
ecce pono aliquem impium peccatorem. Non operatur: quid
aũ credit : credidit aũ in eum quiiustificat impium: Ex eo enim
quod non o peratur bene impius est : & sibona uid&ur facere : &¬
ta men quia sine fide: nec bona uo canda sunt: Credidit aũ in eũ
qui iustificat impium. De putatur fides eius ad iustitiam.
Sicut & dauid dicit. beatudinem hominis: cui ds̃ accepto fert
iustitiam: Si ne operibus iustitiam: quã fidei. quam bona opera
non prae tesserunt: Quam bona opera non sequ̾ntur: In tendi¬
te ergo uos alio quin male intellegendo: protatis uos in illam uo¬
raginem in pune peccandi: & ego libersum: sicut ipse apostoł

Expanded text:
quit, qui operatur, quit, qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum. Si vis esse alienus a gratia, jacta merita tua. Ille autem videt quid sit in te, et novit quid cui debeat. Ei vero qui non operatur, quid? Ecce pone aliquem impium peccatorem, non operatur. Quid autem? Credit autem in eum qui justificat impium. Ex eo enim quia non operatur bene, impius est: etsi bona videatur facere, tamen, quia sine fide, nec bona vocanda sunt. Credenti autem in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam; sicut et David dicit, beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus . Justitiam autem quam? Fidei, quam bona opera non praecesserunt, sed quam bona opera consequuntur. 8. Intendite ergo vos: alioquin male intelligendo projicitis vos in illam voraginem impune peccandi: et ego liber sum, sicut ipse Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
dum gratiam. sed scđm debitum: Quid est hoc: nisi quod merces nr̃a
gratia uocatur: Si gratia est. gratis datur: Quid est gratisdatur:¬
quia gratis constat . Nihilboni fecisti: & datur tibi remissio
peccatorum: Ađtenduntur operatua : &inueniuntur omnia mala:
i quod debetur istas operibus ds̃ red der& : utiq: dam nar&.⁊ Sti¬
pendium peccati mors.: Malis operibus quid deb&ur : nisidam¬
natio : Bonis quid deb&ur merces regnum caelorum:. Tu aũ in
malis operibus inuentus es: Si reddatur tibi quod deb&ur: pu¬
nien dus es: Quid ergo fit: ut non tibi ds̃ reddat debitam poena
sed don& indebitam gratiam: Neb& uindictam: dat indulgentiã:
In cipite ergo eẽ infide per indulgentiam: Iam fides illa assump¬
ta spe & dilectione. incipit bene operari. Sed ne &tu glorieris
& extollaste: Memento a quo in uia positus sis. Memento
quia & sanis pedib: & uelocibus exerrabar.: Nemento quia

Expanded text:
dum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nostra dum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nostra gratia vocatur? Si gratia est, gratis datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod debetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim peccati mors . Malis operibus quid debetur, nisi damnatio? Bonis quid debetur? Regnum coelorum. Tu autem in malis operibus inventus es: si reddatur tibi quod debetur, puniendus es. Quid ergo fit? Non tibi Deus reddit debitam poenam, sed donat indebitam gratiam. Debebat vindictam, dat indulgentiam. Incipis ergo esse in fide per indulgentiam; jam fides illa assumpta spe et dilectione incipit bene operari: sed nec tunc glorieris, et extollas te: memento a quo in via positus sis; memento quia et sanis pedibus et velocibus errabas; memento quia
Abbreviated transcription (Latin):
deradice bona procedunt.: Quid est hoc: aut uitam tem poralem
ab acterna dõ speras. IAut uitam a&ernam adȩ monibus speras.
besbonos pedes ambula: iam securus curre : uiamtenes: Quanto me¬
lus cucurreris : tanto facilius peruenies.: Sed forte claudicas: ali¬
quantum sallies: auia noli recedere.: & sitardius peruenturus es. noli
rec manere. noli retro conuerti. nolideuiare.: Quidergo: qui sunt
beati : non in quibus non inuenerit ds̃ peccatum Nam in omnibus
inuenit. Om̃s enim peccauerunt &egent gloriãdĩ : Si ergo inomni¬
bus peccata in ueniuntur: Remanent ut non sint beati nisiquorum
re missa sunt peccata.: Hoc ergo aposto lus sic commendauit dicens:
Credidit abraham dõ: & deputatũ est illi ad iustitiam: Ei aũ quio¬
peratur iniquitatem: Id est quideoperibus praesumit : &eorum me¬
rito sibidicit datam gratiam fidei: Merces non in putatur secun¬

Expanded text:
de radice bona procedunt. Quid est hoc? Aut vitam temporalem de radice bona procedunt. Quid est hoc? Aut vitam temporalem ab aeterno Deo speras, aut vitam aeternam a daemonibus speras: bes bonos pedes, ambula jam securus, curre, viam tenes: quanto melius cucurreris, tanto facilius pervenies. Sed forte claudicas aliquantum. Saltem a via noli recedere; etsi tardius, perventurus es: noli remanere, noli retro converti, noli deviare. 7. Quid ergo? Qui sunt beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Si ergo in omnibus peccata inveniuntur, remanet ut non sint beati, nisi quorum remissa sunt peccata. Hoc ergo Apostolus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus praesumit, et eorum merito sibi dicit datam esse gratiam fidei, merces non imputatur secun
Abbreviated transcription (Latin):
Iuomo illi de quibus dictum est : & seruierunt creaturȩ potius quã
creatori qui est bene dictus in scła: quo modo es impius: quid
si dehis omnibus bonis operibus. aut illud speras quod sperandum
est. sed non ab illo aquo sperandum est: aut hoc speras quod speran¬
dum non est: &iam ab illo a quo aeterna uita speranda est probo¬
nis operibus. speras tibi terrenam quandam felicitatem: impius es.:
non est ista mertes fidei: cara res est fides uilem illam ad dixisti im¬
pius ergo es. nulla sunt ista operatua: Moue as lic& in bonis ope¬
ribus lacertos : &uidearis nauim optime gubernare : in saxa festinas:
Quid si quod speran dum est speras. Id est uitam akernam. Ced ñ
Sed putaste aduitam Xernam posse ꝑ uenire permilitiam caeli p
solem & lunam: perpotestatem aeris & maris. & ce tera &syderũ.
impius es: sed crede in eum qui uistificat impium : ut possint & opera

Expanded text:
Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula . Quomodo es impius? Quid si de his omnibus bonis operibus, aut illud speras quod sperandum est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua. Moveas licet in bonis operibus lacertos, et videaris navim optime gubernare, in saxa festinas. Quid si quod sperandum est speras, id est vitam aeternam, sed nosed putas te ad vitam aeternam posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona o
Abbreviated transcription (Latin):
sine caritate : Caritas aũ ubi fuerit. Necesse est ut o per&ur fides
ipsa perdilettionem operatur: Quomo iustificatur homo exfide
sine operibus : Responder& ipse apostolus. propter eatibi hoc dio
Ohomo nequasi deoperibur tuis praesumere uideris: & merito operum
tuorum accipisse fidei gratiam: Noliergo praesumere deoperibus
ante fidem: noueris quiate peccatorum fides inuenit: & site fides
data fecit iustum: impium inuenit quem facer& uftum. Credentẽ
inquit incum Qui iustificat impium. deputatur fides eius ad uistiti¬
am: suustificatur impius: ex impio iustus fit: Si ex impio iustus fit.
quae sunt opera impiorum n Dimittat impius operasua. Dicat.
do pauperibus: nihil alicui aufero: non uxorem alienam concu¬
piscor: Nonquem quam occido. nulli fraudem facio. Depositũ
apud me nullo testere praesento: hȩc omnia dicat: Quȩro u¬
trum piussit an impius: & quomodo sum impius in quit ista faciens.

Expanded text:
sine charitate, charitas autem ubi fuerit necesse est ut operetur, fides sine charitate, charitas autem ubi fuerit necesse est ut operetur, fides ipsa per dilectionem operatur. Quomodo ergo justificabitur homo per fidem sine operibus? Respondet ipse Apostolus: Propterea hoc tibi dixi, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justifquae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens?
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionem operatur: Nonenim ia cobum apostolopaulo: sed ipsum
paulum ipsipaulo opponamur: & dicamus ei acnos quodam modo
ꝑmittis inpune peccare : Cum dicis. arbitramur iustificari hominẽ
perfidem sine operibus: & dicis. fides quae perdilectionem operatur:
quo modo hac quasi securus fio: sio peratus non fuero : h ac aũ nec
spem nec ipsam fidem habere uideor bonam: nisi operatus fuero
perdilectio nem. te ipsum Audio apostolum: certe fidem mihi hic
sine operibus uis commendare: Opus aũ fidei dilectio est. quia
dilectio uacare non potest. nisi & mali nihil operetur: & quic quid
potest boni oper&ur: Quidenim facit dilectio. Delina amalo
& facbonum: hanc enim fidem sine operibus commendas: &alio
loco dicis: & sifidem habeam. ita ut montes trans feram. Carita¬
tem aut non habeam. nihil mihi prodest: Ergo sinihil ꝓdest fides

Expanded text:
dilectionem operatur ? Non ergo Jacobum apostolum Paulo, sed ipsum dilectionem operatur ? Non ergo Jacobum apostolum Paulo, sed ipsum Paulum ipsi Paulo opponamus, et dicamus ei: Hac nos quodammodo permittis impune peccare, cum dicis, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus: et hac dicis, Fides quae per dilectionem operatur. Quomodo hac quasi securus fio, si operatus non fuero: hac autem nec spem, nec ipsam fidem videor habere bonam, nisi operatus fuero per dilectionem? Teipsum audio, Apostole. Certe fidem mihi hic sine operibus vis commendare: opus autem fidei dilectio est; quae dilectio vacare non potest, nisi et mali nihil operetur, et quidquid potest boni operetur. Quid enim facit dilectio? Declina a malo, et fac bonum . Hanc ergo fidem sine operibus commendas; et alio loco dicis: Etsi fidem habeam, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Ergo si nihil prodest fides
Abbreviated transcription (Latin):
entiam posuit. ille enim sperat : quibonam conscientiam gerit:
Quem uero pungit mala conscientia. r&rahit se aspe: & non sibi sperat
nisi damnationem: ut ergosper& regnum. habeat conscientiam ho
nam. & ut habeat bonam conscientiam: credat &oper&iur: Quia¬
quod credidit. fidei est: Quodoperctur. caritatis est: Illo ergo loco
a fide coepit apostolus. Fides. spes. caritas: alio loco. ab ipsa ca¬
ritate cocpit.: Caritas aũ decorde puro & conscientia bona. & fide
non ficta Modonos amedio coepimus: ab ipsa conscientia & spe
Qui uult ergo habere bonamspem: habeat bonam conscientiam: ut
aũ habeat bonam conscientiam: credat &oper&ur: A medio imus
ad initium & finem: credat &oper&ur: quod credit fidei est: Quod
operatur. caritatis est: Quomodo ergo dicit a postolus. Iustificari
hominem exfide sine operibus: Cum alio loco dicat. fides quȩper

Expanded text:
entiam posuit. Ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. entiam posuit. Ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quem vero pungit mala conscientia, retrahit se a spe, et non sibi sperat nisi damnationem. Ut ergo speret regnum, habeat bonam conscientiam; et ut habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. Quod credit fidei est, quod operatur charitatis est. Illo ergo loco a fide coepit Apostolus, Fides, Spes, Charitas: alio loco ab ipsa charitate coepit, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Modo nos a medio coepimus, ab ipsa conscientia et spe. Qui vult, inquam, habere bonam spem, habeat bonam conscientiam; ut autem habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. A medio imus ad initium et finem: credat, et operetur. Quod credit, fidei est: quod operatur, charitatis est. 6. Quomodo ergo dicit Apostolus justificari hominem, sine operibus ex fide ; cum alio loco dicat: Fides quae per
Abbreviated transcription (Latin):
Amor mundi amor huius scłi cupiditas dicitur. ⁊cupiditas refre¬
n&ur caritas excitetur.: Ipsaenim caritas bene operantis: Dat
& spem bonam con scientiae. Opem enim gerit bona con scien¬
cia. Quo modo mala conscientia in tota desperatione est: Eic &¬
bona conscientia in tota spe.: &erunt tria hȩc Dequibus dixit
a postolus. Fides. spes caritas .⁊ &alio loco ipsatria : sed ꝓspe
bonam conscientiam posuit  Finis aũt praecepti est : Nixit enĩ
quid est finis praecepiti: quo perfici untur. non quo consũmentur:
Aliter enim dicimus. finis ẽ cibis: Aliter uim dicimus. finis est
& ibi ÷ non enim hic finem praecepti dixit: quod quasi pereantur¬
p̃cepta : sed quo ꝑ ficiantur. & consummentur : non ut consumantur :
Fi nis ergo propter tria illa: finis inquit pracepti est caritas. Decor¬
de puro & conscientia bona & fide non ficta. prospebonam consci¬

Expanded text:
amor mundi, amor hujus saeculi, cupiditas dicitur. Cupiditas refreamor mundi, amor hujus saeculi, cupiditas dicitur. Cupiditas refrenetur, charitas excitetur. Ipsa enim charitas bene operantis dat ei spem bonae conscientiae. Spem enim gerit bona conscientia: quomodo mala conscientia tota in desperatione est, sic bona conscientia tota in spe. Et erunt tria haec, de quibus dicit Apostolus, Fides, Spes, Charitas . Et alio loco ipsa tria, sed pro spe bonam conscientiam posuit: Finis enim praecepti est, dixit. Quid est finis praecepti? Quo perficiuntur praecepta, non quo consumuntur. Aliter enim dicimus, Finitus est cibus; aliter dicimus, Finita est et ibi. Non ergo hic finem praecepti dixit, quo quasi pereant praecepta; sed quo perficiantur, et consummentur, non consumantur. Finis ergo propter tria illa: Finis, inquit, praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Pro spe bonam consci
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectio proximi. malũ
non operatur. Plenitudo aũ legis ẽ caritas.: Num quid caritas p¬
mittit te aliquid mali facere. ei quẽ diliges: sed fortetantum mo¬
do mali nihil facis: non &iam aliquidboni: ergo ne caritas permit¬
titte non prȩstare quic quid potes ei quem diligis : Non ne illa est
caritas quae orat &iam proinimicis. Ergo deserit amicum qui
bene optat inimico: Itaque sifides sine dilectione sit: sine opere
erit: Ne aũ multa cogites deopere fidei: Ad de illispem &dilec¬
tionem : & noli cogitare quid operis: ipsa dilectio uacare non pote¬
rit: Quid enim de quodam homine &iam male operatur. nisi a¬
morDamihi amorem uacantem. & ni hil operantemꝰ. flagi¬
tia. adulteria. facinora. homicidia. luxurias om̃s: nonne amor
peratur r. Purga ergo amorem tuum: aquam fluentem inclo
am&is: ab sit: pigri mortui. De testandi. miserieritis: Amate :
sed quid am&is Uid&e : amordĩ. amor proximi caritas dicit᷑.:

Expanded text:
imi malum non operatur: Plenitudo autem legis, charitas . Numquid charitas permittit aliquid mali te facere ei quem diligis? Sed forte tantummodo mali nihil facis, non etiam aliquid boni. Ergone charitas permittit te non praestare quidquid potes ei quem diligis? Nonne illa est charitas quae orat etiam pro inimicis? Ergo deserit amicum, qui bene optat inimico? Itaque si fides sine dilectione sit, sine opere erit. Ne autem multa cogites de opere fidei, adde illi spem et dilectionem, et noli cogitare quid opereris. Ipsa dilectio vacare non potest. Quid enim de quoquam homine etiam male operatur, nisi amor? Da mihi vacantem amorem et nihil operantem. Flagitia, adulteria, facinora, homicidia, luxurias omnes, nonne amor operatur? Purga ergo amorem tuum: aquam fluentem in cloametis? Absit. Pigri, mortui, detestandi, miseri eritis, si nihil ametis. Amate, sed quid ametis videte. Amor Dei, amor proximi, charitas dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
r&. Optimus ergo ille qui &uam ten&: & bene ibi ambulat :
equentis aũ spei qui & si aliquantum claudicat : Non omnino ut er¬
r& aut remaneat sed ꝓgrediatur: & si paulatim. Fortasseenim spe¬
randum est eum quoten dit. &iam sitardius peruenturum. ⁊
rgo fratres exfide iustificatus est abraham: sed sifidem opera ñ p̃¬
cesserunt tamen secuta sunt. : Num quid enim fidestua sterilis erit:
sisterilis non est. sterilis ñẽ ipsa: aliquid mali credidisti. &ig

Expanded text:
ret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: ret? Optimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: equentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen secuta sunt. Numquid enim fides tua sterilis erit? Si sterilis non es, sterilis non est ipsa. Aliquid mali credidisti, et i
Abbreviated transcription (Latin):
quid homo fatiat: sed quid cum facit aspiciat. Quod lacertos op¬
timȩ gubernationis erigat ⁊ facenim hominem optime guber¬
na re nauim & perdidisse quo tendit: quid ual&. quia tȩmones op¬
time ten& optime mou& ⁊ Dat proram fluctib: cau& nelatei infligan¬
tur: Tantis est uiribus ut inde torqueat nauim quouelit: atq unde
uelit : &dicaturei usq quo is &dicat nescio: Aut non dicat nescio: sed
dicat. ad illum portum eo .: Nec dicat inportum: sed insaxa festin&.
Nonne iste quanto sibi ui d&ur innaui gubernandi agilior &efficatior:
Tanto periculosius eam sic gubernat. ut aut nau fragium properan do
perducat .:: Talisest & qui optime currit praeter uiamꝰ. non neergo erat
melius &tolerabilius. ut e& gubernator ille aliquanto in uallidior:
ut cum labore & aliqua difficultate gubernacula reger& : & tamen
rectum debitumq cursum tener&: Rursum que ille &iam pigri

Expanded text:
quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos opquid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; quid valet quia artemonem optime tenet, optime movet, dat proram fluctibus, cavet ne latera infligantur; tantis est viribus, ut detorqueat navim quo velit, atque unde velit: et dicatur ei, Usquequo is; et dicat, Nescio: aut non dicat, Nescio; sed dicat, Ad illum portum eo, nec in portum, sed in saxa festinet? Nonne iste quanto sibi videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; rursumque ille pigrius etia
Abbreviated transcription (Latin):
fructum boni operir : sed in fide agnosco radicem: Si aũ hoc
praeter fidem rectam facer& abraham: Nihil illi prodes¬
s& quale cumque illud opus e&: Rursum sisic tener& a
bra ham fidem: Ut cum ci ds̃ impera r& offerre sibi immo lan¬
dum filium: dicer& apud sem& ipsum: non facio: & tamencre¬
do: qui ame &iam contemnentem iussua: liberat dr̃ Fides
sisine opere mortua e&: &tam quam radix sine fructu sterilis.
atque arida remaner&: Quidergo debemus: nulla opera
prae ponere fidei: id est ut ante fidem quisq dicat. bene o¬
pe ratus sum. : Ea enim ipsa opera quȩ dicuntur ante fidem:
quam uis uide antur homihib laudabilia: in ania sunt. ⁊ ita
mihi uidentur eẽ : ut magnȩ uires. & cursus celerrimus prae¬
ter uiã .: Nemo ergo comput& bona opera sua ante fidem:
Vbi fides nonerat. bonum opus non erat:: Bo num enim opus in¬
tentio facit. Intentionem. fides dirigit: non ualde ađten das

Expanded text:
fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. 4. Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere fidei, id est ut ante fidem, quisquam dicatur bene operatus? Ea enim ipsa opera quae dicuntur ante fidem, quamvis videantur hominibus laudabilia, inania sunt. Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas
Abbreviated transcription (Latin):
iustificatus est abraham: Fati am ergo quic quid uolo: quia &¬
sibona opera non habuero. & tantum credidero indm̃. deputa
tur mihi ad iustitiam.: Si dixit & decreuit: lapsus & demersus
est: siad huc cogitat & fluctuat: periclitatur.: Scriptura aũ
dĩ &uerus intellectus. non solum periclitantem apericu¬
lo liberat: sed & demersum depro fundo eleuat .⁊ Re spon¬
deo ergo tanquã contra aposto lum: & dico de ipso abraham
quod in uenimus &iam in epistola alterius apostoli: quiuole¬
bat corrigere homines. qui male intellexerant istum apostolũ
a cobus enim in epistola sua contraeos quinolebant bene opera¬
ri de sola fide pręsumentes: Ipsuis habra hȩ opera commen¬
dauit : Cuius paulus fidem: & non sunt sibi aduersi apostoli:
Di cit aũ. notum omnibus opus ab ra hȩ filium suum im molan¬
dum dõ optulit.: Magnum opus: sed exfide. laudo super ȩdifi¬
cationem operis : Ced ui deo fidei fundamentum. Lauc

Expanded text:
justificatus est Abraham. Faciam ergo quidquid volo, quia ejustificatus est Abraham. Faciam ergo quidquid volo, quia etsi bona opera non habuero, et tantutur mihi ad justitiam. Si dixit et decrevit, lapsus demersus est: si adhuc cogitat et fluctuat, periclitatur. Scriptura autem Dei verusque intellectus, non solum periclitantem a periculo liberat, sed et demersum a profundo elevat. Respondeo ergo tanquam contra Apostolum, et dico de ipso Abraham, quod invenimus etiam in Epistola alterius apostoli, qui volebat corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide praesumentes, ipsius Abrahae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo
Abbreviated transcription (Latin):
micidium. Nullum furtum. Nullam rapinam fatio: Res
alienas non concupisco. Nullo adulterio non contaminor:¬
am non inueniatur aliquid inuita mea quod reprae hendatur
& qui reprae enderit: fatiat me xp̃i anum.: Hab& gloriam.
sed non ad dm̃.: Non aũ sic pater noster abra ham: hȩc enim
sententia scripturae : ad hoc uult intentionem nostram dirige¬
re : qui aenim fatemur. &ipsa est fides nr̃a: De sco patriꝰ¬
archa. quiplacuit dõ. utdicamus eum &nouerimus ad dm̃
habere gloriam Ait apostolus: certe notum est nobis &
i ergo non ex operibus iusti ficatus est abraham: un de iusti¬
ficatus est : SEQUITUR &dicit unde: Quid enim scr¬
tura dicit: id est. unde dicit iustificatũ s̃criptura abra¬
ham: Credidit aut̃ abraham dõ & deputatũ est illi-
ad iustitiam: Ergo exfide iustificatus est abra ham:
Iam qui audit exoperibus ñ exfide. obseru& illam uoraginem
dequa locutus sum.: Uides ergo quia non exoperibus. sed ex fide

Expanded text:
micidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res micidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraginem, de qua locutus sum: Vides ergo, quia ex fide, non ex ope
Abbreviated transcription (Latin):
dus : Si se deuias se inuenerit: redeat. in uia
bul& ,sise in uia inuenerit: ambul& ut per¬
mum ad eam gratiã pertinere quaxp̃i anisumus. Testatus est
apostolus paulus: Vnde ipsam lectionem uobis legi uoluimus:
Hoc dixit apostolus cum com men dar& iustitiamquae ex fide
est aduersus eos quigloriantur de iustitia quae exoperibus est.
Hoc ait : quid ergo dicamus. in uenisse abraham patrum nos¬
trum secundum carnem: Sienim abra ham exoperibus est¬
iustificatus: hab& gloriam sed non ad dm̃, Auertat ipse
ds̃ talem gloriam: &illud potius audiamus. Quigloria¬
tur in dño glorietur: Multiergo gloriantur de operibus:
& in uenis multos paganos propter ea nolle fieri xp̃i anos.
quia quasi suffitiant᷑ sibi debona uita sua: Bene uiuere
opus est: ait: quid mihi prae cepturus est xp̃s: ut bene uiuam:
iam bene uiuo. quid mihi necessarius est xp̃s: Nullum ho¬

Expanded text:
dus. Si se deviasse invenerit, redeat ut in via dus. Si se deviasse invenerit, redeat ut in via ambulet: si se in via invenerit, ambulet ut peria. 2. Hunc autem psalmum ad eam gratiam pertinere, qua christiani sumus, testatus est apostolus Paulus: unde ipsam lectionem vobis legi voluimus. Hoc dixit Apostolus, cum commendaret justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia quae est ex operibus, hoc ait: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non ad Deum . Avertat ipse Deus a nobis talem gloriam, et illud potius audiamus: Qui gloriatur, in Domino glorietur . Multi enim gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait: quid mihi praecepturus est Christus? Ut bene vivam? Jam bene vivo: quid mihi necessarius est Christus? Nullum ho
Abbreviated transcription (Latin):
quasi dex traest. Cogitatio inpunitatis peccatorum:
quasi sinistra est . Audi amus uocem dĩ dicentem nõb
Ne declines indextram aut sinistram: Neprae sumes ad
regnan dum de iustitia tua: Ne prȩsumas ad peccan¬
dum demi sericordiadĩ. Ab utro quae tere uocat
praeceptum diuinum: & ab illa altitudine: & abista
funditate.: Illuc si ascenderis praecipitaueris: ac si lap¬
sus fueris de mergeris.: Ne in quit declines addexte¬
ram aut sinistram: Iterum dico. quod breuiter fixum
omni animo teneatis .⁊ nepraesumas ad regnandum de ius¬
titia tua: Ne praesumas ad peccandum de misericordi¬
adĩ: Re spon debis: quid ergo fatiam psalmus iste
docet nos: quo ꝑ lecto atq tractato: arbitror ad uiuante
misericordia dñiuisuros nosianuiam: uł ubi iam ambula¬
us : uel quam tenere debeamus : unus qi
dulo suo audiat: Et sicut sibi conscius fuerit : ita
ł doleat corrigendus: uł gaudeat ad pro¬
ban¬

Expanded text:
quasi dextera est: cogitatio impunitatis peccatorum, quasi dextera est: cogitatio impunitatis peccatorum, quasi sinistra est. Audiamus vocem Dei dicentem nobis: Ne declines in dexteram aut sinistram . Ne praesumas ad regnum de justitia tua, ne praesumas ad peccandum de misericordia Dei. Ab utroque te revocat praeceptum divinum; et ab illa altitudine, et ab ista profunditate. Illuc si ascenderis, praecipitaberis; hac si lapsus fueris, demergeris. Ne, inquit, declines in dexteram aut sinistram. Iterum dico quod breviter fixum omnes animo teneatis: Ne praesumas ad regnum de justitia tua, ne praesumas ad peccandum de misericordia Dei. Respondebis: Quid ergo faciam? Psalmus iste docet nos: quo perlecto atque tractato, arbitror adjuvante misericordia Domini, visuros nos viam vel ubi jam ambulemus, vel quam tenere debeamus. Unusquisque pro modulo suo audiat; et sicut sibi conscius fuerit, ita vel doleat corrigendus, vel gaudeat approban
Abbreviated transcription (Latin):
quandam prȩsumptionis erexerit. & desuis uiribus iustitiaq p̃si¬
pserit. & pro posueritanimo implereiustitiam.
nia quae prȩcipiuntur inlegeita faciat. ut innullo of¬
dat : atq inpotestate sua sehabere uitam suam ut omnino
nusquam labatur. Nusquam defici&. Nusquam titub&. Nusquã
ig&: Sibiq hoc tribuat. & potentatui uoluntatis
su ae &iam si forte in pleuerit omniaquae iusta uiden¬
tur coram oculis hominum: ita ut nihil inueniatur in uita
eius quod possit reprae hendi ab hominibus: ipsamprȩ sump¬
tionem. iactantiamque superbiȩ damnat dr̃: Quid igitur
fit. sise homo iustificauerit: & de ustitia sua prę sumpꝰ se¬
rit: cadit: Si considerans & cogitans infirmitatem suam:
& prae sumens de misericordia dĩ. neglex erit uitam suã
mundare apeccatis suis: & se communi gurgiti sl agitio¬
rum de merserit : & ipse cadit prae sumptione de iustitia

Expanded text:
quamdam praesumptionis erexerit, et de suis viribus justitiaque praesuquamdam praesumptionis erexerit, et de suis viribus justitiaque praesumpserit, et proposuerit animo implere justitiam, et omnia quae praecipiuntur in Lege ita facere ut in nullo offendat, atque in potestate sua se habere vitam suam, ut omnino nusquam labatur, nusquam deficiat, nusquam titubet, nusquam caliget, sibique hoc tribuat, et potentatui voluntatis suae: etiam si forte impleverit omnia quae justa videntur coram oculis hominum, ita ut nihil inveniatur in vita ejus, quod possit reprehendi ab hominibus, ipsam praesumptionem jactationemque superbiae damnat Deus. Quid igitur fit, si se homo justificaverit, et de justitia sua praesumpserit? Cadit. Si considerans et cogitans infirmitatem suam et praesumens de misericordia Dei, neglexerit vitam suam mundare a peccatis suis, et se omni gurgite flagitiorum demerserit; et ipse cadit. Praesumptio de justitia,
Abbreviated transcription (Latin):
contenditur. & ita impellit᷑. ut eunquam lib& partemͣ p̃recipitiũ
sit: Sienimscin firmitati propriȩ omniex partedonauerit. &inhanc
cogitationem se inclinauerit. ut dicat quia miseri cordia dĩ omnibus
peccatoribus. in quibus lib& peccatis perseuerantibus tantum cre¬
dentibus. qui adr̃ liberat. Ds ignoscit: itainfineparata est. utnemo
pereat fidelium iniquorum : idest nemopereat eorum qui sibi dicunt :
quicquiduis ut faciam. quibus lib& facinoribus. & flagitus inqͥn&
quantum lib& Peccem liberatmeds̃ misericordia sua qui a credidi
ineum. Quiergo dicitneminem periretalium cogitatione mala in¬
clinatur in inpunitatem peccatorum. & dr̃ illeiustus cui cantatur.
Misericordiam&iudicum non solamisericordia sediudicium in¬
uenithominem maledeseprȩsumentem. Et ad interitum suum sine¬
misericordia dĩ abutentem:: & necesseestutdamn&.: Talis itaq
cogitatio pręcipitathominem quaquisq t̃ritur si sein audaciam

Expanded text:
contunditur, et ita impellitur ut ei in quamlibet partem cadere praecipitium sit. Si enim se infirmitati propriae omni ex parte donaverit, et in hanc cogitationem se inclinaverit, ut dicat, quia misericordia Dei omnibus peccatoribus, in quibuslibet peccatis perseverantibus, tantum credentibus quia Deus liberat, Deus ignoscit, ita in fine parata est ut nemo pereat fidelium iniquorum; id est, nemo pereat eorum qui sibi dicunt, Quidvis faciam, quibuslibet facinoribus et flagitiis inquiner, quantumlibet peccem, liberat me Deus misericordia sua, quia credidi in eum. Qui ergo dicit neminem perire talium, cogitatione mala inclinatur in impunitatem peccatorum; et Deus ille justus, cui cantatur misericordia et judicium , non sola misericordia, sed et judicium, invenit hominem male de se praesumentem, et ad interitum suum misericordia Dei abutentem, et necesse est ut damnet. Talis itaque cogitatio praecipitat hominem: qua quisque territus, si se in audaciam
Abbreviated transcription (Latin):
Auerte fatiem tuam apeccatis meis. Quis est quiillut dixit. nisi
contra meest semper. Itaque fr̃s mei erat &phariseus illepet¬
cator. Non enim quia dicebat. non sum sicut c&eri homines. in iu
raptores. adulteri. Neq: enim quia ieuinabat. bis in sabbato
N eque enim decimas dabat non erat peccator Quod si in nullis pe¬
catis ess& ipsa suꝑbia graue crimen erat. & tamen ecce illa om̃a
dicebat. quis tandem sine peccato quis gloriatur castum sehabere
cor autquis gloriabitur mundum secẽ apecratisꝰ. Habebat
ergo ille peccata. sed per uersus & nesciens quoueniss&. Erat
tam quam instantione medicicurandus. & sana menbra ostende

Expanded text:
Averte oculos tuos a peccatis meis. Quis est enim qui illud dixit, nisi Averte oculos tuos a peccatis meis. Quis est enim qui illud dixit, nisi go agnosco ? Itaque, fratres mei, erat et Pharisaeus ille peccator. Non enim quia dicebat, Non sum sicut caeteri homines, injusti, raptores, adulteri; neque quia jejunabat bis in sabbato; neque quia decimas dabat, non erat peccator. Quod si sine ullis peccatis esset, ipsa superbia grande crimen erat: et tamen ecce illa omnia dicebat. Quis tandem sine peccato? Quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccatis ? Habebat ergo ille peccata; sed perversus, et nesciens quo venisset, erat tanquam in statione medici curandus, et sana membra ostende
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam suam. longe stans. iustificatus est magis quam ille phari¬
sȩ us Quare rogotedñe. expone nobis hanc iusticiam tuam
Expone nobis equitatem uiris tui Exponit deregula legi suae
Vultis audire quare : Quia omnis quise exaltat humiliabitur: &
qui se humiliat exaltabitur. Intendat ergo caritas ur̃a diximus
non ausum eẽ oculos ad caelum leuare publicanum. Quare cadũ
dõ placaer&.: Tu aũ iactastt erectam ceruicem. & nescis quid
dicat ds̃ superbo. non uis ad tendere. ego adtendo. Nis aũ ut ñ
ad tendam. tu adtende. Ideo publicanus non audebat oculos
ad caelum leuare. quia se ipsum intuebat. & conscientiam suam
puniebat ipse sibi uidex erat. & dñs interced ebat. ipse se punie¬
bat. &l dñs liberabat ipse se accusabat. & dñs defen debat :
tificatus publicanus magis quam illȩ pharisaeus . Qui a omnis qui
se ex altat humiliabitur. & quischumiliat exaltabitur. Ad¬
tendit se inquit. & egonolui adtendert. Audiui dicentem.

Expanded text:
scientiam suam, longe stat, et justificatus est magis quam ille Pharisaeus. Quare? Rogo te, Domine, expone nobis hanc justitiam tuam, expone nobis aequitatem juris tui. Exponit Deus regulam legis suae. Vultis audire quare? Quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur . 12. Intendat ergo Charitas Vestra. Diximus non ausum fuisse oculos ad coelum levare Publicanum. Quare coelumDeo placeret. Tu autem jactas te, erecta cervice es. Ait Dominus superbo, Non vis ad te attendere? ego attendo. Vis autem ut non attendam? tu attende. Ideo Publicanus non audebat oculos ad coelum levare; quia seipsum intuebatur, conscientiam suam puniebat: ipse sibi judex erat, ut ille intercederet; ipse puniebat, ut ille liberaret; ipse accusabattificatus Publicanus ille magis quam ille Pharisaeus: quia omnis qui se exaltat, humiliabitur; et qui se humiliat, exaltabitur. Attendit se, inquit, et nolui ego attendere: audivi dicentem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uenias. ubi non spes. sediam res erit: Obfirmabo suꝑte oculos meos. Non
ate auferam oculos meos. Quia &tu non habeo auferes oculostuos. lam ius¬
tificatus. iam post remissionem peccatorum. Leua oculostuos ad dm̃
utru erat enim cortuum cum eẽt in terra. Non gratis audis sursum cor
neputriat. Ergo & tuleua oculos tuos semꝑ addm̃. ut ipse superte ob¬
firm& oculos suos. sed quid times necum habes oculos addm̃ offendas
ipsius. quos obfirmas superte. Nolite inquit sollicitieẽ, & aposto lus p&rus:
omnem sollicitudinem uram superillum mittite. quia illi curaẽ de uobis
Ait ergo. ob firmabo superte oculos meos. Tu aũ oculos in eum crige.
& nonti mes ut dixi ne in laqueum incurras: Audi alium psalmum
ꝓtectionem suam: Con uertit se ad superbos deffendentes peccata
& mulus. in quib: non est intellectus: Equus & mulus erecta cerui¬

Expanded text:
pervenias, ubi jam non spes, sed res erit. Obfirmabo super te oculos meos: non pervenias, ubi jam non spes, sed res erit. Obfirmabo super te oculos meos: non a te auferam oculos meos, quia et tu non auferes a me oculos tuos. Jam justificatus, jam post remissionem peccatorum leva oculos tuos ad Deum. Putruerat enim cor tuum cum esset in terra. Non gratis audis, Sursum cor, ne putreat. Ergo et tu leva jam oculos tuos semper in Deum, ut firmet super te oculos suos. Sed quid times ne cum habes oculos ad Deum, offendas, ipsius, quos obfirmat super te; Nolite, inquit, solliciti esse ; et apostolus Petrus: Omnem sollicitudinem vestram super illum mittite, quia illi cura est de vobis . Ergo obfirmabo super te oculos meos. Tu ergo oculos tuos in illum erige, et non timebis, ut dixi, ne in laqueum incurras. Audi alium psalmum:protectionem suam: convertit se ad superbos defendentes peccata mulus, quibus non est intellectus. Equus et mulus erecta cervi
Abbreviated transcription (Latin):
ait: Non solum inquit. sed &iam nos ipsi primitias. habentes & ipsi in
onem corporis nr̃i Ecce ergo en de redimeme. quia adhuc exspecta¬
mus in nobis ingementes redemptionem corporis nr̃i. Vn de ergo
exultatio mea: Ibi sequitur ldem apostolus &dicit: Spe enim sal
ui facti sumus :: spes aũ quae uid&ur non est spes: quod enim uid& quis
quid sperat.Siaũ quod non uidemus speramus. ꝑ patientiam exspecta¬
mus. Sisperas gaudes: siperpatientiam exspectas geͥmis: nonenimop: ÷
patientia ubi nihil mali perp&eris: Tolerantia quaedicitur: Patientia¬
quaedicitur. sustinentia quaedicitur. longanimitas non est. nisi inmalis ubi
praemeris. Vbi angustia est. ergo siperpatientiam exspectamur. Ad huc
dicimus. redime me a praessura quae circum dedit me: Quia spe uerõ salui fac¬
detur. Intellectum dabotibi & statuamte inuia hacqua gradieris. Quidẽ
Vtcognos caste semper. & semꝑ gaudeas ad dm̃ in spe. donec ad illam patriã

Expanded text:
t. Non solum, inquit, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus etonem corporis nostri. Ecce ergo unde redime me; quia adhuc exspectamus in nobis ingemiscentes redemptionem corporis nostri. Unde ergo exsultatio mea? Ibi sequitur idem apostolus, et dicit, Speur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Si speras, gaudes; si per patientiam exspectas, adhuc gemis: non enim opus est patientia, ubi nihil mali perpeteris. Tolerantia quae dicitur, patientiquae dicitur, sustinentia quae dicitur, longanimitas quae dicitur, non est nisi in malis. Ubi premeris, ibi angustia est. Ergo si per patientiam exspectamus, adhuc dicimus, Redime me a pressura quae circumdedit me: quia vero spe salvi facdetur: Intellectum dabo tibi. Ipse est psalmus ut cognoscas te semper, et semper gaudeas in spe ad Deum; donec ad illam patriam
Abbreviated transcription (Latin):
aũ crutis: Quid aluit docuit soluendo quod non debebat utnos ad bito
liberar& Quid aliut docuit. bapzatus qui peccatum non habebat cruci¬
fixum quireatum non habebat. Quid aliud docuit: nisihanc humilitatẽ:
Non in merito ait. Egosum uia ueritas. &uita. In hac ergo humilitate
confitemus peccato Perstrepunt circanos aquae ille diluuii: ñ su¬
demergent. Quidergo tufacis. qui inmedio diluio es ambulans in hoc
iam iustificatus & praesumptus dedõ. quia circum datur adiliuio isto:
Tu mihi es refugium. apressura quae circũ deditme: Refugiunt illi. uł
ad deos suos. uł ad demones suos uel adui ressuas. uel ad defensione pec¬
catorum suorum. Nihi inisto diluuio non est refugium nisitua praes¬
sura que circum deditmae. Exultatio mea redimeme: Iam exultas.
quid uis redimi. exultatio mea redimeme. Audiuocem gaudii: Ex ul¬

Expanded text:
autem crucis ? Quid aliud docuit solvendo quod non debebat, ut nos a debito autem crucis ? Quid aliud docuit solvendo quod non debebat, ut nos a debito liberaret? Quid aliud docuit baptizatus qui peccatum non fecit, crucifixus qui reatum non habebat? Quid aliud docuit, nisi hanc humilitatem? Non immerito ait: Ego sum via et veritas et vita . In hac ergo humilitate confitemur peccata, perstrepunt circa nos aquae illae diluvii. Non sudemergunt. Quid ergo tu facies, quia in medio diluvio es, ambulans in hoc jam justificatus et praesumens de Deo, qui circumdatur diluvio isto? Tu mihi es refugium a pressura quae circumdedit me. Refugiant illi, vel ad deos suos, vel ad daemones suos, vel ad vires suas, vel ad defensionem peccatorum suorum: mihi in isto diluvio non est refugium nisi tu, a pressura quae circumdedit me. 20. Exsultatio mea, redime me. Si jam exsultas, quid vis redimi? Exsultatio mea, redime me. Audio vocem gaudii, Exsul
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid geritur. & ipsa doctrina ẽ : aliurdicit. est gens contraria tenebra¬
rum. quaere bellauit aduersus dm̃ ipsa fecit peccare homines. In hoc dilu¬
uio aquarum multarum. addm̃ non ad ypinquabunt. Quae est aqua illa
uera. quaeman& de intimã fonte purȩ uenȩ ueritatis: Quae est illa aqua
dño: Ego dixi dnẽ miserere mei sana animam meam. quõ peccauitibi
Hȩc aqua confessionis peccatorums hȩc aqua humilicctionis cordis
Hec aquauiae salutaris. abicientisse: nihil dese presumentis. nihil suae po¬
tentiae superbe tribuentis. Hȩc aqua. in nullis aligenige narum librisẽ.
non in epicureis. non in stoicis. non in mani cheis. non in platonicis.: Vbi¬
cumq &iam inueniuntur optima prȩceptamorum & cliscipline.
umilitas tamenista non inuenitur. uia humiliatatis. huius aliunde ma
aliut docuit. humilian dose. factus obediens usque admortem. mortẽ

Expanded text:
aliquid geritur: et ipsa doctrina est. Alius dixit, Est gens contraria tenebraaliquid geritur: et ipsa doctrina est. Alius dixit, Est gens contraria tenebrarum, quae rebellavit adversus Deum, ipsa facit peccare homines. In hoc diluvio aquarum multarum ad Deum non appropinquabunt. Quae est illa aqua, illa vera quae manat de intimo fonte purae venae veritatis? Quae illa aquat, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi? Haec aqua confessionis peccatorum, haec aqua humiliationis cordis, haec aqua vitae salutaris, abjicientis se, nihil de se praesumentis, nihil suae potentiae superbe tribuentis. Haec aqua in nullis alienigenarum libris est, non in epicureis, non in stoicis, non in manichaeis, non in platonicis. Ubicumque etiam inveniuntur optima praecepta morum et disciplinae, humilitas tamen ista non invenitur. Via humilitatis hujus aliunde manaliud docuit humiliando se, factus obediens usque ad mortem, mortem
Abbreviated transcription (Latin):
personam mutare. quomodo dñi est salus & superpopulum tuum benedic¬
tiotua. Sed cum inciper& dñi est salus. non ad illum sed de illo dicens
ibi conuersus est adillum &ait. Superpopulum tuum benedictio tua.
Sic & hic cũ audis primo ad te deinde ad eum. Neputes alium cẽ: prohac
Quid est in diluuio aquarum
multarum : quinatant in diluuio aquarum multarum. non ad propinqua¬
bunt addm̃. hocẽ dilu cuuium aquarum multarum. multiplicatas uari &ates
doctrinarum Intendite fr̃s. multa ea quaesunt uariae doctrinȩ dĩ una ẽ.
lutaris. De ipsa doctrina. qua in rigamur per spm̃ scm̃. Dicitur enim.¬
bibe aquã d&uis uasis. & deputto rum tuorum fontib: ad istos fontes ñ ac¬
cedunt impu. sed credentes in cum qui iustiscͥat impium. iam iustificati acc¬
dunt Aliȩ aque multȩ . & multȩ doctrinae. inquinant animas homi¬
num. quod paulo ante dicebat. Alia doctrina fatum mihi fecit. alia
casus mihi fecit fortuna fecit. Casib regunt᷑ homines. nulla ꝓuidentia

Expanded text:
s: aut, Domine, tua est salus, et super populum tuum benedictio tua: sed cum inciperet, Domini est salus, non ad illum, sed de illo dicens; ibi conversus est ad illum, et ait, Et super populum tuum benedictio tua. Sic et hic cum audis primo ad te, deinde ad eum, ne putes alium esse; Pro hQuid est, in diluvio aquarum multarum? Qui natant in diluvio aquarum multarum, non appropinquant ad Deum. Quid est diluvium aquarum multarum? Multiplicitas variarum doctrinarum. Intendite, fratres. Multae aquae sunt variae doctrinae. Doctrina Delutaris. De ipsa doctrina qua irrigamur per Spiritum sanctum, dicitur: Bibe aquam de tuis vasis, et de puteorum tuorum fontibus . Ad istos fontes non accedunt impii, sed credentes in eum qui justificat impium , jam justificati accedunt. Aliae aquae multae, multae doctrinae inquinant animas hominum, quod paulo ante dicebam. Alia doctrina est, Fatum mihi fecit. Alia doctrina, Casus mihi fecit, fortuna fecit. Si casibus reguntur homines, nulla providentia