comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
promisisti: Et neauferas exore meo
uerbum ueritatis usq ualde. Quo
in iudiciis tiuis supersperaui: Idest
quo iudiciatua quibus me corripis
et flagellas. non solum mihi auferun
et humiles corde dete presumendo.
in persecutionibus non de fecerunt:
Ecce etiam quidese prȩsumendo.
defecerunt : et tamen adipsũ corpꝰ
pertinuerunt: sibi innotescendo.
fleuerunt. et tuam gratiã solidi¬
us inuenerunt. quia suã superbiũ
perdiderunt: Ergo neauferas ex
ore meo uerbum ueritatis usque
ualde. quia in iudicis tuis super
speraui: er custodiã legem tuã
semper: Idest si non abstuleris
exore meo uerbũ ueritatis. Custo¬
diam legem tuã semper. in sȩłm
et in sȩculũ sȩculi Ostendit quid
dixerit semper: Aliquando enim
semper intellegitur. quam diu
hic uiuitur : Sed hoc non est insȩ
ita inter pretatũ ẽ. quam sicut
quidã codices habent. In a&ernũ
et in scłm scłi. quia non potuerunt
dicere: et in aeternũ aeterni. Lex
itaque ista intelle genda est.

Expanded text:
ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quoniam in judiciis tuis supersperavi:» id est, quoniam judicia tua, quibus me corripis et flagellas, non solum mihi non auferunt et humiles corde de te praesumendo, in persecutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis supers.» 44. «Et custodiam legem tuam semper:» id est, si non abstuleris ex ore meo verbum veritatis, «custodiam legem tuam semper. In saeculum et in saeculum saeculi:» ostendit quid dixerit, «semper.» Aliquando etenim «semper» intelligitur, Quamdiu hic vivitur; sed hoc non est, «in sita interpretatum est, quam, sicut quidam codices habent, «in aeternum et in saeculum saeculi;» quia non potuerunt dicere, et in aeternum aeterni. Lex itaque ista intelligenda est
Abbreviated transcription (Latin):
quae testimoniũ ꝑhibent de
illo : non in super ficiȩ pertranss¬
sire.: Nonenim tantum modo
ait. et tu dñe. Quid ẽ et tu dñe
nisi quia ego et tu : Quod autẽ
ñ semel dnẽ: sed repetens ait
affectus sicuti est ds̃ ds̃ meus.
Quod uero cũ dixisset fac mecũ:
addidit propt̃ nomen tuũ : gra¬
tiã commendauit. Nullis enĩ
operũ meritis p̾cedentib in tan¬
tã celsitudinem subłecta ẽ hu¬
mana natura ut totũ simul
uerbũ et caro: hoc est ds̃ et ho¬
mo unigenitus dĩ filius diceret᷑.
Hoc aũ factũ est ut ab illo quicre¬
auerat per id quod non perie¬
rat : id qđ perierat quaereret᷑.
go sum.. Egestas et paupertas.
infirmitas ẽ ex qua cruciftxus
est.: Et cor meũ turbatum ẽ
intra me Hoc ad illud re¬
fert᷑ qđ ait ad propinquante
passione: Tristis ẽ animu
mea usq ad mortem.⁊ Sicut
umbra cũ declinat ablatus sũ.
Hoc mortẽ ipsã significauit.
Sicut enim ex umbra declinan¬

Expanded text:
quae testimonium perhibent de quae testimonium perhibent de illo , non in superficie pertransiri. Non enim tantummodo ait, «Et tu.» Quid est, «Et tu,» nisi quia et ego? Quod autem non semel «Domine,» sed repetens ait,affectum: sicuti est, «Deus, Deus meus» . Quod vero, cum dixisset, «Fac mecum,» addidit, «propter nomen tuum;» gratiam commendavit. Nullis enim operum meritis praecedentibus in tantum celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul Verbum et caro, hoc est Deus et homo, unigenitus Filius Dei diceretur. Hoc autem factum est, ut ab illo qui creaverat, per id quod non perierat, id quod perierat quaereretur:go sum.» Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua crucifixus est. «Et cor meum conturbatum est intra me.» Hoc ad illud refertur, quod ait propinquante passione, «Tristis est anima mea usque ad moumbra cum declinat, ablatus sum. In hoc ipsam mortem significavit. Sicut enim ex umbra declinan
Abbreviated transcription (Latin):
mus et patrẽ et filiũ simul fa¬
cere misericordiã inuasa mi¬
sericordiae : Potest hoc etiã
sic intellegi. fac mecũ: hoc est
adiuua me. Quod in cottidia¬
na loquendi consuetudine habe¬
mus: cũ de aliquare quae pro¬
partib nr̃is est. dicimus. nobiscũ
facit: pater quippe adiuuat filium.
In quantũ ds̃. hominem propter for¬
mam serui: Cui homini ds̃. et cũ
ẽ hominis.. Sicut enim pater sus¬
citat mortuos et uiuificat: sic et
filius quos uult iuiuificat. Nec
alius pat̾ alius filius: Aut alit̃
pater : aliter filius : quia et ea¬
dẽ facit et similiter. Unde in
quantũ homo ẽ filius dĩ: ds̃ illũ
suscitauit a mortuis. Hoc est
pater: cui dicit inpsalmis: ex¬
suscita me et reddã illis: In quanis¬
tũ aũ ds̃ est: etiã ipse suscita¬
uit: pp̃t qđ dicit. : Soluite tem¬
plũ hoc. et intriduo suscitabo
illud.: Quod etiã hoc significa¬
uit: siquis diligenter intendat.
Scrutari enim iussit scripturas.

Expanded text:
mus et Patrem et Filium simul famus et Patrem et Filium simul facere misericordiam in vasa misericordiae . Potest hoc etiam sic intelligi: «Fac mecum,» id est, adjuva me. Quod in quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum facit. Pater quippe adjuvat Filium, in quantum Deus hominem, propter formam servi: cui homini Deus, et cuiest hominis. «Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat» : nec alios Pater, alios Filius, aut aliter Pater, aliter Filius; quia et eadem facit, et similiter. Unde in quantum homo est Filius Dei, Deus suscitavit illum a mortuis, hoc est Pater, cui dicit in Psalmis, «Suscita me, et reddam illis» : in quantum autem Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter quod dicit, «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Quod etiam hic significavit, si quis diligenter intendat: scrutari enim jussit Scripturas,
Abbreviated transcription (Latin):
qui detrahunt mihi apud dnm̃.
Quam quam pluralis numerus.
ponipotuit pronumero singulari:
Si cutherode mortuo dictum est ab
angelo. Mortui sunt quiquaere¬
bant animam ꝓueri: S ed quima¬
gis detrahuntxpõ apud dnm̃ nisi
qui non nulli ipsis uerbis dñi detra¬
huntdicentes . Nonesseipsum quẽ
lex dnĩ& prophetae praenuntia¬
runt: Et quiloquitur inquitma¬
la aduersus animam meam.
Negando eum cum uoluisset potu¬
quidã sub audiendã putauerunt
misericordiam: Quidã uero
addider̃: sed em̃datiores codi¬
ces sic habent : Et tu dñe dñe
fac mecũ pp̃t nomen tuum.
Vnde sensus altior non ẽ preter¬
mittendus. ita dixisse filiũ pa¬
tri : fac mecũ. quiꝰ eadẽ operu
sunt patris et filii .: Ubi enim¬
simisericordiã intellegamus.
Sequitur enim. Quia suauis est
misericordia tua: et ipsam quia
non dix̃ fac inme uel fac super
me : uel aliquid huius modi: sed
ait fac mecũ : Bene intellegi¬

Expanded text:
qui detrahunt mihi apud Dominum.» qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui magis detrahunt Christo apud Dominum, nisi illi qui ipsis verbis Domini detrahunt, dicentes non esse ipsum quem Lex Domini et Prophetae praenuntiarunt? «Et qui loquuntur,» inquit, «mala adversus animam meam:» negando eum, cum voluisset, potuQuidam subaudiendam putaverunt «misericordiam,» quidam vero et addiderunt; sed emendatiores codices sic habent: «Et tu, Domine, Domine, fac mecum, propter nomen tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi misericordiam intelligamus sequitur enim, «Quia suavis est misericordia tua», et ipsam quia non dixit, Fac in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
aũ oleũ est maledictio: cũ ho¬
mines inde se fortes putant:
quia licet eis mala tãquã inpu
to. Quid ẽ qđ repetitꝰ anquia
dixerat. induit maledictionem:
sicut uestim̃tum : differt: uestim̃¬
tũ quo non induitur. sed operi t᷑.
Induitur enim quisq tonica: ope¬
rictur pallio. Et quid ẽ hoc ni¬
si etiam inconspectu hominum
de iniquitate gloriari.¬
I Et sicut Zona inquit qua semꝑ
p̃cingitur. Maxime homines
ideo p̃cinguntur ut ad operandũ
sint apti ores. ne uestimenta sini¬
bus p̃pediantur Ergomaledicti¬
onese p̃cingit. quim alum non re¬
pentinum sed dispositum ad gre¬
ditur. & itadiscit malefacere. ut
semperparatursit .: Vnde & hic
ait. & sicut Zona. qua semꝑ prae¬
detrahunt mihi apud dnm̃: Non
dixit merces eorum. sed opus eorum :
Manifestum estenim. quod indum̃¬
to & opertorio. & aqua &oleo. &
Zona. ipsa opera describebat. qui¬
bus acterna male dictio comparat᷑
Non estergo unus iudas. sed multi.
Dequib: dicitur. Hocopus eorum.

Expanded text:
 oleum est maledictio, cum homines inde se fortes putant, quia licet eis mala tanquam impunnto, quid est quod repetit? An quia dixerat, «Induit maledictionem sicut vestimentum,» differt ab eo «vetum quo» non induitur, sed «operitur?» Induitur enim quisque tunica, operitur pallio. Et quid est hoc, nisi etiam in conspectu hominum de iniquitate gloriari? «Et sicut zona,» inquit, «qua semper praecingitur.» Maxime homines ideo praecinguntur, ut ad operandum sint aptiores, ne vestis sinibus praepediantur. Ergo maledictione se praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malefacere, ut semper paratus sit: unde et hic ait, «Et sicut zona qua semper praedetrahunt mihi apud Dominum.» Non dixit, merces eorum; sed, «opus eorum:» manifestum est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maledictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
salmus iste : miserationes dĩ comm̃¬
dat nobis probatas in nobis. &ide
o eꝑtis est dulcior: & mirum si poterit
suauis esse cuilibet. nisi illi quiid qđ

Expanded text:
salmus iste miserationes Dei commendat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id q
Abbreviated transcription (Latin):
quilibris quinq: constare perhibetur :¬
Nam ubi scriptum est fiat fiat. ibi fines
librorum essedicunt. Post om̃a quae
cantata sunt: ultimo alleluia claudere¬
tur: Nec propter finem centesimi &
quin quagesimi psalmi. nec esse esseui deo
beant: Cumuero in capite psalmi gemi¬
natur alleluia : cur dñs aliquando se

Expanded text:
qui libris quinque constare perhibetur qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, leluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluia, cur Dominus aliquando se
Abbreviated transcription (Latin):
SALMUSCENTESINUS QUIN¬
tus &iam ipse praenotatur alle¬
luia: & hoc dupliciter: sed quidam
dicunt unum alleliua pertinere ad fi¬
nem psalmi superioris: Alterum ad hui¬
us principium & hoc asserunt quodom¬
nes alleliuatici psałmi. habeant in fine
alleluia no n om̃s in capite : unde qui¬
cumq: psalmus non hab& infine al¬
leluia. nec incapite eum uolunt ha
bere : quod autem in eius capite uide¬
tur esse ad finem superioris pertinere.:
Sednos quousq nobis aliquibus certis
documentis iduerum esse persuade¬
ant : multorum consuetudines sequi¬
psalmo attribuunt. incuius hoccapi¬
te inueniunt: Paucissimi enim codi¬
cessunt quod quidem innullo greco¬
rum repperi quos inspicere potui.
qui habeant allelua in fine centesimi.
& quinquagesimi psalmi: Post quem iã
nullus est quiadeundem canonem perti¬
n& : Sed neq: hoc poss& praescribere con¬
su&udini: &iam siom̃s codices id habe¬
rent .: Fieri enim potuit aliqua ratione
laudationis dĩ. totus psalmorum liber:

Expanded text:
salmus centesimus quintus etiam ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequipsalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione laudationis Dei totus Psalmorum liber,
Abbreviated transcription (Latin):
mihuius uelut latentem quodã modo
eius animam commendemus. Hocest
in uerbis quasi &teriorib: interiorem
intellectum: Videtur mihi ammoneri
sem̃ abra hae : qui sunt omnes filu promis¬
sionis ꝑtinentes ad a &ernam heredita¬
tem. testamenti a &erni: uttam quã ipsã
hereditatem sibi eligendum dm̃ & eũ gra¬
tis colant. idest propteripsum non prop¬
ter aliquod emolumentum mercedis &¬
tra ipsum & hoc faciant laudantes. in uo
cantes ad nuntiantes : Nec in suã sed in&
gloriam ꝑfidem bene operantes.
spegaudentes. caritate feruentes : Hoc
totum sonat his uerbis. Confiteminidño¬
& inuocate nomeneius. adnuntiate ingenti¬
bus operaeius. Cantate &psallite ei narra¬
te omnia mirabilia eius. Laudamini in¬
nomine sc̃o eius. L&etur corquerentium
dñm. Querite dñm & confortamini que¬
rite faciemeius semꝑ: Deinde ad paruu
lorum corda nutrienda ut roborentur
infide depatriarchis proponuntur &illo¬

Expanded text:
mi hujus velut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hcantes, annuntiantes, nec in sua, sed in ejus gloria per fidem, bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes. Et hoc totum sonat psalmus, his verbis, confiteminiet invocate nomen eius adnuntiate inter gentes opera eius cantate ei et psallite ei narrate omnia mirabilia eius laudamini innomine sancto eius laetetur cor quaerentium minum quaerite Dominum et confirmamini qurite faclorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Benedicti uos acd õ qui fecit celũ
et terrã: tam quã diceret. bene¬
dicti uos ad ño qui uos fecit. Cęlũ
in magnis. terrã in pusillis: sed cȩ¬
lũ non istum uisibile. plenũ lumi¬
narib: ados oculos pertinentib:
ȩlũ enim caeli dño. qui erex̃ et
sublimauit quorundã scõrum
mentes intantũ. ut nulli homi¬
nũ : sed ipsi dõ suo dociles fierent.

Expanded text:
os Domino, qui fecit coelum et terram.» Tanquam diceret, Benedicti vos Domino, qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent
Abbreviated transcription (Latin):
one Si xp̃a cognoscerent
et tenerent : ñ delerentur.: IN
memoriã redeat iniquitas patrũ
eius in conspectu dñi : ut reddat
eidẽ populo dñs ꝑ seueranti in
malitia : etiã patrũ iniquitatẽ:
Sic enim eis dic̃: testimoniũ estis
uobis met ipsis: quia filii estis
eorũ qui prophetas occiderunt.
Et paulo post ait: ut ueniat su

Expanded text:
one, si eam cognoscerent et tenerent, non delerentur. «In memoriam redeat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini:» ut reddat eidem populo Dominus perseveranti in malitia etiam patrum ejus iniquitatem. Sic enim eis dicit, «Testimonium estis vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt:» et paulo post ait, «Ut veniat su
Abbreviated transcription (Latin):
Fremant gentes. populi meditentur
in ania: Occidatur certe caro dum
prȩdicatte : Uiuet anima mea &
laudabitte. et iudicia tua adiu ua¬
bunt me : Iudiciu quippe sunt illa.

Expanded text:
fremant gentes, populi meditentur inania , occidatur certe caro dum praedicat te: «Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me.» Judicia quippe il
Abbreviated transcription (Latin):
tos : ñ neeodem spũ ambulauimus.
ñ isdem uestigus.ꝰ Unde dicebũ¬
quam diu sumus in corpore. peregri¬
namur adnõ. per fidẽ enim ambu¬
lamus non per speciem. Quȩ ce¬
Quȩ cer¬
cior uia dñi quam fides ex qua ius¬
tus uiuit. Pin cuius alterius uiȩ itinere
ad superna tendebat quando dicebat .¬
unum aũ que retro oblitus. in ea quȩ
ante sunt extentus. secundũ inten¬
tionẽ sequor ad palmã supernę uo¬
cationis dĩ in xpo ihũ.: Postremo in
sa: quib apostolũ paulũ inuus dñi
ambulasse didicimus. sed ab illo et
aliud inquiramus.. Dic obsetro apos¬
tole: quando ad liuc in carne uiuens
inuus dñi ambulabas. habebas pec¬
catũ. ansine peccato eras: Audia¬
mus utrũ se ipse seducat: an uero
qđ beatus iohannes eius coapostolus
sapiat quõ ueritas erat in eis. Et hic

Expanded text:
tus? nonne eodem spiritu ambulavimus? tus? nonne eodem spiritu ambulavimus? nonne iisdem vestigiis» ? Unde diceba«Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem» ? Quae certior via Domini, quam fides ex qua justus vivit ? In cujus alterius viae itinere ad superna tendebam, quando dicebam, «Unum autem quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu» ? Postremo in sa, quibus apostolum Paulum in viis Domini ambulasse didicimus: sed ab illo et aliud inquiramus. Dic obsecro, o Apostole, quando adhuc in carne vivens in viis Domini ambulabas; habebas peccatum, an sine peccato eras? Audiamus utrum se ipse seducat, an vero quod beatus Joannes ejus coapostolus sapiat: quoniam veritas erat in eis. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
lingua mentiatur : Legis uel audis¬
non altũ sapere sed time : Ettu in
tantũ sapis altum ut te peccatum
existimes non habere: ac per hoc.
quia non uis timere: nihil tibi aliud
remanenet quam timere. Et unde
inquit scriptum ẽ: Non enim qus ope¬
rant᷑ in iquitatem. inuus eius ambu¬
lauerunt :: An uero scĩ dñi non am¬
bulant inuis dñi  quod si ambulant
in quit: non operant᷑ iniquitatẽ : si ñ
operantur ini quitatem: non habent
peccatũ : quõ peccatũ iniquitas est.
Exurge in ad uitoriũ mihi dnẽ ihũ:
et contra hereticũ superbientẽ opi¬
tulare mihi per apostolũ confitentẽ.
Ecce ubi ẽ homo tuus ex inaniens se.
ut impleat te: Ipsũ audiam̃ fr̃s̃
mei ipsũ de hac questione placet.
immo quia placet interrogemus.
Dic nobis paule beatissime uir. Am¬
bulaueris inuis dñi cum incarne
Respondet : et
unde dicebũ: uerum tam̃ in quod
per uenim in eo ambulem. Unde
dicebã. Numquid circũuenit uosti¬

Expanded text:
lingua mentiatur? Legis, vel audislingua mentiatur? Legis, vel audisNoli altum sapere, sed time:» et tu in tantum sapis altum, ut te peccatum existimes non habere; ac per hoc, quia non vis timere, nihil tibi aliud remanet quam tumere. 2. Et unde, inquis, scriptum est, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt?» An vero sancti Domini non ambulant in viis Domini? Quod si ambulant, inquit, non operantur iniquitatem: si non operantur iniquitatem, non habent peccatum; quoniam «peccatum iniquitas est.» Exsurge in adjutorium mihi, Domine Jesu, et contra haereticum superbientem opitulare mihi per Apostolum confitentem. Ecce, ubi est homo tuus exinaniens se, ut impleatur te? Ipsum audiamus, fratres mei; ipsum de hac quaestione, si placet, imo quia placet, interrogemus. Dic nobis, Paule beatissime, utrum ambulaveris in viis Domini, cum in carne spondet: Et unde dicebam, «Verumtamen in quod pervenimus, in eo ambulemus» ? Unde dicebam, «Numquid circumvenit vos Ti
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis ẽ et iustus ut dimittat nobis
peccata nr̃a. et mundet nos ab omni
iniquitate.
Haec ut dicuntur. ita
litas uera. si non sola ostendetur
in lingua: ut simus secundũ a posto¬
lum. non alta sapientes. sed humi¬
libus consentientes. Non ait con¬
Non ait con¬
loquentes. sed consentientes. quod
fit non ore sed corde. Hypocrita:
si dicis ista habere cum credas te
non habere peccatũ. foris fingis hu¬
militatem: intus amplecteris uani¬
em. Ergo et in ore et incorde ñ
habes ueritatem.
Quid tibi prodẽ:
uideri hominib humile eẽ quod di¬
cis: si ds̃ uidet altum esse qđ sapis:
Certe si auribus diuinum insonaret
oraculum. noli altũ dicere: nec sic
in merito damnareris: si humile
in ore coram hominibus. et altum
in corde coram dño loquereris.
Cum uero audias noli altũ sapere
sed time: non enim ait dicere. sed
sapere.: Cur non etiam intus
es humilis ubi sapis An ideo mens
altitudine in flatur. ut humilitatẽ

Expanded text:
fidelis est et justus, ut dimittat nobis fidelis est et justus, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate.» Haec ut dicuntur, ita litas vera, si non sola ostentetur in lingua; ut simus secundum Apostolum, «non alta sapientes, sed humilibus consentientes» : non ait, colloquentes, sed, «consentientes;» quod non fit ore, sed corde. Hypocrita, si dicis te habere, cum credas te non habere peccatum; foris fingis humilitatem, intus amplecteris vanitatem. Ergo et in ore et in corde non habes veritatem. Quid tibi prodest videri hominibus humile esse quod dicis, si Deus videt altum esse quod sapis? Certe, si auribus divinum insonaret oraculum, Noli altum dicere; nec sic immerito damnareris, si humile in ore coram hominibus, et altum in corde coram Domino loquereris. Cum vero audias, «Noli altum sapere, sed time» non enim ait, dicere, sed, «sapere»; cur non etiam intus es humilis ubi sapis? An ideo mens altitudine inflatur, ut humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
fit ut arrogantia de uite tur:
Quomodo impetrabitur¬
peccato¬
rum uera mundatio. quorumẽ fal¬
sa confessio. Conticescat igit᷑¬
et arescat elacio profana superbo¬
rũ se ipsam seducens: quȩ in auribus
hominum simulata humilitate dicit se
Ehabere peccatũ. In corde aũ suo
impia elatione dicit se non habere
peccatũ.⁊ Qui enim hoc dicunt. se¬
ipsos seducunt. et ueritas in eis non
ẽ Sed quando in auribus hominũ
hoc dicunt : non tantũ se ipsos. sed
alios quoq doctrinȩ in sanȩ peruer¬
sitate seducunt. Cum uero id in
corde suo dicunt. illic seipsos sedu¬
cunt. illic in eis ueritas non est:
ac per hoc se ipsos in suo corde se¬
ducunt. et in suo corde ueritatis
lumen aimittunt.. Exclamat aũ¬
scã familia xp̃i: fructificans et
herescens in uniuerso mundo. hu¬
militer uerax et ueraciter humi¬
lis. exclamet in quã Sidixerimꝰ
quia peccatũ non habemꝰ. nos ipsos
seducimꝰ. et ueritas in nobis nonẽ
Quod si confessi fuerimus delicta nr̃a

Expanded text:
fit, ut arrogantia devitetur? Quomodo ergo impetrabitupeccatorum vera mundatio, quorum est falsa confessio? Conticescat igiet arescat elatio fenea superborum, se ipsa seducens, quae in auribus hominum simulata humilitate dicit se habere peccatum, in corde autem suo impia elatione dicit se non habere peccatum. Qui enim hoc dicunt, seipsos seducunt, et veritas in eis non est. Sed quando in auribus hominum hoc dicunt, non tantum seipsos, sed alios quoque doctrinae insanae perversitate seducunt: cum vero id in corde suo dicunt, illic seipsos seducunt, illic veritas in eis non est; ac per hoc seipsos in corde suo seducunt, et in suo corde veritatis lumen amittunt. Exclamet aut familia Christi, fructificans et crescens in universo mundo, humiliter verax et veraciter humilis; exclamet, inquam: «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non Quod si confessi fuerimus delicta nostra,
Abbreviated transcription (Latin):
Dictũ est hoc. cum operũ eius
cõmemoratio fieret. inquib & an¬
geli . nominatis: Ergo erunt cũ illo ange
scõs dĩ: Quod fuit cam inus regis
tribus pueris. hocerit ardens
mundus iustis intrinitate signa¬
tis : Forte hiccȩlos & iamñ in portune:¬

Expanded text:
Dictum est enim hoc, cum operum ejus Dictum est enim hoc, cum operum ejus commemoratio fieret, in quibus et Angeli nominati sunt. Erunt ergo cum illo Angelsanctos Dei: quod fuit caminus regis tribus pueris , hoc erit ardens mundus justis in Trinitate signatis. 14. Forte hic coelos etiam non importune
Abbreviated transcription (Latin):
quinuncsunt. Eodem uerbo
repositisunt. igni reseruandi.
Iamergo dixit perisse caelos.¬
saecundum quantitatem & spa¬
cia aeris huius Excreuit enĩ
aqua. & totam istam capacita¬
tem ubi aues uolitant occupa¬
uit : ac sicutiq celiperierunt.
propinqui terris: Caeli secun¬
dum quos dicuntur auescę̧li:
sunt autem & caeli cȩlorum su¬
periores infirmamento. sedu¬
trũ & ipsi perituris int igne :
an hisolicaeli. qui etiam diluuio
perierunt : disceptatio est aliquan¬
to scrupulosior interdoctos. Nec fa¬
cile maxime in angustia temporis.
explicari potest: Dimittamus
ergo eam. uel differamus.: Noue¬
rimus tamen perire ista: dm̃
manere ⁊ Etsimanent quae¬
dam cum dõ quaefacta sunt
adõ: nonmanent inse : sed
in eo non recedendo adõ.
Quid enim dicturi sum us
fratres: quod angeli peritu¬
risunt igne. quo incendetur
mundus: absit .⁊
Sed quid dicemus: quodange¬
tiessent᷑ : Ipsedixit. & facta st̃.
ipsemandauit & creatasunt. ⁊

Expanded text:
qui nunc sunt, eodem verbo qui nunc sunt, eodem verbo repositi sunt igni reservandi» . Jam ergo dixit perisse coelossecundum quantitatem et spatia aeris hujus. Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, occupavit; ac sic utique coeli perierunt propinqui terris: coeli, secundum quos dicuntur aves coeli. Sunt autem et coeli coelorum superiores in firmamento: sed utrum et ipsi perituri sint igne, an hi soli coeli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos, nec facile, maxime in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus ergo eam vel differamus; noverimus tamen perire ista, Deum manere. Et si manent quaedam cum Deo, quae facta sunt a Deo, non manent in se, sed in Deo, non recedendo a Deo. Quid enim? dicturi sumus, fratres, quod Angeli perituri sunt igne, quo incendetur mundus? Absit. Sed quid? dicemus quod Angeti essent? «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt» .
Abbreviated transcription (Latin):
Contra responsionem d
mei dicentis. oport& predicari
hoc eu angelium in toto orbeter¬
rarum intestim onium omni¬
bus gentibus. & tuncueniet
finis⁊ Quiꝰad haec fratres.
planasunt: manifesta sunt :
Ds̃ fundauit terram. scimus.
Operamanuum sunt caeli :
Neputetis enim quasi aliud
dm̃ facere manu. aliud uer¬
bo Quod facituerbo. hoc
facit manu.
Non enim dif tinctus est corpo¬
reis mem bris qui dixit.
egosum quisum.⁊
Etforte uerbum eius. est manus
eius. Certe manus eius.
est uirtus eius.⁊
Quia enim dictum est:
fiat firmamentum: & fac¬
tumest firm amentum:
Verbo intellegitur fecisse :
Quia uero dixit. faciamus
hominem adimaginem. &
similitudinem nreñ: quasi
manu uidetur fecisse Audiergo:
Operamanuum tuarã sunt cȩli:
ecce qđ uerbo fecit: utiq &iam.
fecit: Adtende potius quid fece
fecerit cumte ipsum sic fecerit :
ut priussis seruus oboediens & p̾¬
&ea fortasse amicus intellegens.
mundus. aqua inundatus de¬
periit .: Terra autem & caeli.

Expanded text:
contra responsionem Domini mei, dicentis: «Oportet praedicari hoc Evangelium in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid ad haec, fratres? Plana sunt, manifesta sunt: Deus fundavit terram, scimus; opera manuum ejus sunt coeli. Ne putetis enim quasi aliud Deum facere manu, aliud verbo. Quod facit verbo, hoc facit manu; non enim distinctus est corporeis membris, qui dixit, «Ego sum qui sum.» Et forte verbum ejus est manus ejus. Certe manus ejus est virtus ejus. Quia enim dictum est, «Fiat firmamentum,» et factum est firmamentum; verbo intelligitur fecisse: quia vero dixit, «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram» ; quasi manu videtur fecisse. Audi ergo: «Opera manuum tuarum sunt coeli.» Ecce quod verbo fecit, utique etiam fecit. Attende potius quid fecerfecerit, cum teipsum sic fecerit, ut prius sis servus obediens, et postea fortasse amicus intelligens. mundus, aqua inundatus deperiit: terra autem et coeli
Abbreviated transcription (Latin):
abinitio masculum & feminam fecit:
quod ds̃ coniuxit homo non separ&.
Deinde addidit. quidimiserit uxorẽ
suam excepta causa fornicationis.
facit eam mechari. & sialiam dux¬
erit mechatur. Confirmauit.
com pedẽ: hõc expedit conligato pri¬
us agere neligar&ur. Alligatus
ef uxori nequesieris solutionem:
Sed non es onager ⁊ &solutus abuxore
habes ibi quod & lepus bibas: Et siac¬
ciperis uxorem non peccasti.: Disei¬
puli aũ cum uiderent dictum adño.
non licere ullomodo p̃ter causam for¬
nicationis disiungi coniugice. sita¬
lis ẽ inquiunt cicusa cum uxore ñ
expedit ducere : Et dñs. Nonom¬
nes capiunt uerbum hoc: Nam

Expanded text:
ab initio masculum et feminam fecit? ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «Alligatus es uxori, ne quaesieris solutionem, Si nondum es onager, et solutus ab uxore, habes ibi quod et lepus bibas: et si acceperis uxorem, non peccasti. Discipuli autem cum audirent dictum a Domino, non licere ullo modo praeter causam fornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
siacces serit rapi&ur. Tam fideli¬
ter & temperate fluit. ut sic ona¬
grum saciat̃ neleporem terreat :
Sonat strepitus uocis tullianȩ: ci¬
cero legitur: aliquis liber est dialo¬
gus eius siue ipsius siue platonis: siue
cuius que talium: Audiunt impe¬
riti infirmi minoris cordis ⁊ Quis
aud& illuc aspirare: strepitus aquȩ
Etforte turbatȩ. Certe tamen tam
rapater fluentis. Vt animaltimi¬
dum non audeat accedere &bibere:
Cui sonuit: In principio fecit ds̃ ce¬
lum & terram. & non ausus ẽ bibe¬
re : Cui sonat spalmus &dicat mul¬
tum ẽ adme. &ecce modo quod
sonat spalmus. certe occulta sunt
misteria: Tamen ita sonat. ut&pu¬
eros audire delect&. &imperiti ac¬
cedant adbibendum. & saciati ruc¬
tent inspallendo: bibunt ergo mi¬
nores bestiae & maiores. sed capa¬
cius maiores. Quia suscipiunt ona¬
lieres uiris suis subdite sint  Bi¬
bant minores: dictum ẽ aut̃ dño
sa prohibuit dñs &dixit non li¬
cere. Non scitis inquit. quia dr̃

Expanded text:
si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, quia «suscipient onalieres viris suis subditae sint» . Bibant minores. Dictum est autem Domsa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus
Abbreviated transcription (Latin):
usq illũ reliquisset : si ei nec tanta
medicina profuisset. hoc ẽ gratiu
lians sibi.. Potest hoc etiam sic in¬
tellegi. ut eius ista sit uox . Qui
cum dixisset in abundantia suu.
non mouebor in aeternum. uelut suu
uirtute confidens. ut ostenderet ei
ds̃ : quod non merito eius. sed inuolun¬
tate sua prestiterat decori eius uir¬
tutem. Auertit ab eo faciem suam
et factus est conturbatus.: Inueniens
ergo se: nec iam p̃sumens dese:cla¬
mat. Nederelinquas me usq ual¬
de: Si enim derequisti ut sine ad¬
uitorio tuo infirmus appaream: noli
usq ualde ne peream Tuergo p̃¬
cepisti mandata tua custodire nimis:
iam de ignorantia me excusare non
nam dirigantur uiae meae. adcus¬
todiendas iustificationes tuas.: Tunc
non confundar dum inspicio in om̃u
tibi in directione cordis: in eo quod
didicerim iudicia iustitiȩ tuae.
Tunc iustificationes tuas costodiam:
et si dereliquistime negloriarer
in me: noli usq ualde. et iustifi¬
catꝰ abste. gloriabor inte :¬

Expanded text:
 illum reliquisset, si ei nec tanta medicina profuisset, hoc est gratiaundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non nam dirigantur uiae meae ad custodiendas iustificationes tuas; tunc non confundar, dum inspicio in omnia ibi in directione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in t
Abbreviated transcription (Latin):
dicare . quia terminum acceperunt
debitum:. quia trans gredi non pos¬
sunt in positum finem: Neq reuer¬
tentur tegere terrã: Quid fit in ipsa
terra: quae operatione sibi fiunt. quã
iam mare nudauit: & si adeius tenues

Expanded text:
dicare; quia terminum acceperunt debitum, quia transgredi non possunt impositum finem, neque revertentur tegere terram; quid fit in ipsa terra? quae operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit? Etsi ad ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Iustitia uero: uirtus est animi
Magna: precipueq: laudabilis . de
qua nunc non est copiosius necessi¬
quando non nisi in bono ponitur. dis¬
tinctior loquendi ratio. huius uir¬
tutis est operatio: Qui enim habet
iustitiam : rec te iudicat. Immo se¬
cundum istam locutionem qui ha¬
bet iustitiam iudicat : quia nec
iudicat. sinon recte iudicat: et
iustitiae nomine hoc loco non ipsa
uirtus. sed opus eius significatum
est: Quis facit in homine iustiti¬
am: nisi qui iustificat impium.
hoc est pergratiam suam eximpi¬
o facit iustum: Vnde ait apłs:
Iusti ficati gratis pergratiã ipsius :
gratiae : Feci inquit iudiciũ &
iustitiam. nontradas me nocenti¬
bus me Idest feci iudiciũ iustũ.
netradas me illis. qui me propter
ea persequntur : Nam &iamqui¬
dam codices habent. netradas me
persequentibus me:
Quod enĩ

Expanded text:
Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius dispuquando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec judicat, si non recte judicat. Et justitiae nomine hoc loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» .gratiae. 2. «Feci,» inquit, «judicium et justitiam: ne tradas me nocentibus me:» id est, Feci judicium justum; ne tradas me illis qui propterea me persequuntur. Nam etiam quidam codices habent, «Ne tradas me persequentibus me:» quod eni
Abbreviated transcription (Latin):
ita ponitur: Quale illud estꝰ. mi¬
sericordiam et iudicium cantabo
tibi dñe: Et illud apud esaiam:
Ex pec taui ut faceret iudiciũ. fecit
aũ iniqui tatem: Non ait ex pec¬
taui ut faceret iudicium iustum:
fecit aũ iniquum: Sed tam quam
ideo iam iudicium sit quia iustum
est: nec sit iudicium: quod in iustũ
est: iustitia uero non solet dici
bona iustitia uel mala iustitia.
sicut aliquando dicitur. Bonum
malum ue iudicium: Sed in eo
ipso iam bona est. quia iustitia
est: Sic ergo habet loquendi
consuetudo utdicatur: et bonũ
iudicium et malum iudiciũ. quem¬
ad modum habet. ut dicatur & bo¬
nus uidex & malus iudex: Siaũ
non dicitur bona iustitia uel ma¬
la iustitia: sicut non dicitur.
Bonus iustus et malus iustus. quia
continuo bonus quisq si iustus.
ustit

Expanded text:
ita ponitur, quale illud est: «Miita ponitur, quale illud est: «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine» . Et illud apud Isaiam: «Exspectavi ut faceret judicium; fecit autem iniquitatem» . Non ait, Exspectavi ut faceret judicium justum, fecit autem iniquum: sed tanquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. ustit
Abbreviated transcription (Latin):
STO S psalmi huius uersus consi¬
derandos nunc suscepimus atque
tractandos Feci iudicium et
iustitiam : nontradas me nocen¬
tibus me: Non mirum ẽ eum
fecisse iudicium & iustitiam: qui
superius poscebat atimoredĩ
Utique casto. configi claui carnes
suas: hoc est carnales concupis¬
centias . quae solent quominus
rectum sit nr̃m impedire iudici¬
um. Quam uis aũ siue rectum si¬
ue prauum in nr̃u sermonis usu
iudicium nuncupetur. Vnde ho¬
minibus et in euangelio dicitur:
Nolite iudicare personaliter.
sed rectum iudicium iudicate: Ia¬
men hoc loco ita positum ẽ iudici¬
um: Tam quam sirec tum non
fuerit: non debeat iudicium no¬
minari. Alio quin: non suffice¬
ret dicere Feciiudicium: Sed
diceretur. Feci rectum iudiciũ :
Hoc genere locutus ẽ dñs ihs̃
ubi ait : Relin quitis grauiora
legis iudicium. & miseri cordiam
et fidem: IEt hic enim iudicium
sic positum est. tam quam non sit
iudicium. si peruersum est. & mul¬
tis diuindrum scripturarum locis

Expanded text:
 psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur unde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus est Dominus Jesus, ubi ait: «Reliquistis graviora Legis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hic enim judicium sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis
Abbreviated transcription (Latin):
bono: sed carnaliter malum me¬
tuit quod minatur: Timore
autẽ casto. ipsa quae hunc timo¬
rem foras mittit: peccare ti¬
met caritas. &iã si sequatir
in punitas : quia nec inpunitatẽ
iudicat secuturam : quando amo¬
re iustitiae : peccatum ipsum.
deputat poenamꝰ Talitimo¬
re carnes crucifiguntur. quõ
carnales delectationes. quaele¬
gis littera uetantur potius¬
quam uitantur. spi taliũ bonoꝵ
delectatione uincuntur
Et eedem usque ad perfectio¬
nem crescente uictoria peri¬
muntur. Confige ergo clauȩs
inquit atimore tuo carnes meas.
aiudiciis enimtius timui. Hoc
est damihi castum timorem: ad
quem petendum . me tam quam
pedagogus. timor legis ille per¬
duxit: quotimore : aiudicus tuis
timui.¬

Expanded text:
bono, sed carnaliter malum mebono, sed carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonorum delectatione vincuntur, et eadem usque ad perfectionem crescente victoria perimuntur. «Confige» ergo «clavis,» inquit, «a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, Da mihi castum timorem, ad quem petendum me tanquam paedagogus timor legis ille perduxit, quo timore «a judiciis tuis timui.
Abbreviated transcription (Latin):
quantum sufficeret crucifigen¬
dissuis carnibus. idest concupiscen¬
tiis affectibusq carnalibus. tam¬
quam dicens: Perfice in me timorẽ
tuũ. timui enim aiudicus tuis.
Sed est hic alius sensus altior quan¬
tum ds̃ donat. scrutato sinu scrip¬
turae huius erudiendus : Con¬
fige inquit claues atimore tuo.
carnes meas: aiudicus enĩ tus timui.:
Hoc est atimore tuo casto quiper¬
manet in scłm seculi. Carnalia mer
desideria comprimantur: Aiudi¬
cus enim tuis timui. Cum mihilex
minaretur paenã. quae mihi non
poterat da reiustitiã .⁊ Sed hunc
timorem quo poena metuitur.
consum mata caritas foras mittit:
Que nontimore poenȩ. sed delec¬
tatione iustitiae liberos reddit:
Timornamq: iste : quo non a ma¬
tur iustitia sed timetur poena:
seruilis est quia carnalis ẽ. &
ideo non crucifigit carnem: Ni¬
uit enim peccandi uoluntas. quȩ
tunc apparet in opere : quando
speratur inpunitas: Cum uero
uiuit Viuit tamen: mallet e
non spi taliter delectatur eius

Expanded text:
quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est, a timore tuo casto, qui permanet in saeculum saeculi , carnalia mea desideria comprimantur; «a judiciis enim tuis timui,» cum mihi lex minaretur poenam, quae mihi non poterat dare justitiam. Sed hunc timorem, quo poena metuitur, consummata charitas foras mittit ; quae non timore poenae, sed delectatione justitiae liberos reddit. Timor namque iste, quo non amatur justitia, sed timetur poena, servilis est, quia carnalis est; et ideo non crucifigit carnem. Vivit enim peccandi voluntas, quae tunc apparet in opere, quando speratur impunitas. Cum vero vivit: vivit tamen. Mallet ennon spiritualiter delectatur ejus
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uult quod cum dixis set.
Confige claug̃s atimore tuo car¬
nes meas. Addidit. Aiudiciis
enim tuis timui: Quod est.
Confige atimore tuo: timui
enim: Siiam timuerat. uel
timebat. Curadhuc ut atimo¬
re suo ds̃ crucifigeret carnes
eius orabat. anaddi sibi uole¬
bat timorem. ut tantũ timer&.¬

Expanded text:
sibi vult, quod cum dixisset, sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid est, «Confige a timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timer
Abbreviated transcription (Latin):
eo quod est confige. non sonant
uis intellegi non potest. nec
nisi duobus uerbis. latine dici
potest: Sicut dictum ẽ. con¬
fige clauis: Ubi quid uult in¬
tellegi: nisi quod ait apłs. Mi¬
mihi mundus crucifixus ẽ ete¬
in quit confixuf sum cruci.
Uiuo aũ iam nonego. uiuit ue¬
ro in me xp̃s. Quod quidest a¬
liud : nisi non est in me iustitia
mea. quae exlege est. inqua
preuaricator effectus sum:
sed iustitia dĩ. idest quae mihi
ex dõ est. non exme: Sic quippe
in me uiuit. nonego sed xp̃s qui
factus est nobis sapientia adõ.
et iustitia et scĩ ficatio. et redemp¬
tio: ut quem admodum scriptũ
est. Qui gloriatur. in dño glo¬
rietur. Item dicit. Qui autem
fixerunt cum passionibus et con¬
cupiscentiis: Cum hic dictũ sit.¬
Confige claues atimore tuo car¬
nes meas. ut intellegamus & iã
id quod recte facimus. gratiae
dĩ esse tribuendum : qui in no¬
bis operatur et uelle etoperari.
Pbonauoluntate. Sed quid

Expanded text:
eo quod est «confige,» non sonant eo quod est «confige,» non sonant vis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potest, sicut dictum est, «confige clavis.» Ubi quid vult intelligi, nisi quod ait Aposmihi mundus crucifixus est, et einquit, «confixus sum cruci; vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus» . Quod quid est aliud, nisi, Non est in me justitia mea, quae ex lege est, in qua praevaricator effectus sum; sed justitia Dei, id est, quae mihi ex Deo est , non ex me? Sic quippe in me vivit, non ego, sed Christus, «qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio: ut, quemadmodum scriptum est, Qui gloriatur, in Domino glorietur» . Item dicit, «Qui autem fixerunt cum passionibus et concupiscentiis» . Cum hic dictum sitConfige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis operatur et velle et operari, pro bona voluntate . 7. Sed quid
Abbreviated transcription (Latin):
nifestandȩ iustitiȩ dĩ quae
sine lege est. Verum &iam hoc ipso:
quod preuaricantes fecit. ita ut
&iam lit tera occidat. aduiuifican¬
tem sp̃m confugere timore com¬
pellit: Perquem peccatorũ deleie¬
tur uniuersitas. etrecte factorũ
caritas inspiretur: Propter et
dilexi inquit testimoniatua.
Quidam codices habent. semꝑ: qui¬
dam non habent: Sed si est: sic
accipiendum est semper: ut intel¬
legatur. quamdiu hic uiuitur:
nia delege & prophetis. ad testan¬
tia iustitiae dĩ qua iustificamin
gratis: Hic sunt et nra testimoniu
necessaria: Pro quibus ipsã quae
hic agitur uitam: martrres fini
quae sola liberata preuaricatio¬
ne . quae legis cognitione commit¬
titur. orandodicit: Con fige
clauis atimore tuo carnes meas:
Sic enim expressius interpreta
alii confige dicere uolue¬
runt : nec addiderunt clauis¬
Atque ita dum uolunt unouer¬
bo greco. unum latinũ interpre¬
tando reddere scientiam mi¬
nus explicauerunt. Quod in

Expanded text:
nifestandae justitiae Dei, quae nifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Quidam codices habent, «semper,» quidam non habent. Sed si est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. ria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martyres finiequae sola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretatalii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavisatque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in