comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& ueniȩ petitio non congrua: Ut
ubiait. Ad teenim conuersio eius:
Non sub audiatu erit. sed sit. precipien¬
tis uidelic&. non prȩdicantis moclo:
Tuncenim dominabitur quisq: peccato:
si id sibi non defendendo preposuerit:
sed penitendo subiecerit: Alioquin &
illiserui & dominanti. si patrocinium
adhibuerit accedenti sed ut peccatum
intellegatur. concupiscentiapsa carna¬
lis Dequadicit apłr Caro concupiscit
aduersus sp̃m : Incuius carnis fructib
& inuidiam commemorat: Quautiq
ca in stimulabatur & accendebatur
infratris exitium: Bene subauditur
erit: Idest ad teenim conuersio eius
erit : & tud ominaberis illius: Cũ enĩ
commota fuerit pars ipra carnalis. quã
peccatũ appellat apostolur. Ubidicit
None go operor illud: sed quod habi¬
tat in me peccatum : quam partẽ animi
&iam philosophi dicunt ẽẽ uitiosam
nonquȩ mentem debeat tradere: sed

Expanded text:
et ueniae petitio non incongrua, ut, et ueniae petitio non incongrua, ut, ubi ait: ad te enim conuersio eius, non subaudiatur "erit" sed "sit", praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit. alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et acoendebatur in fratris exitium, bene subauditur "erit", id est: ad te enim conuersio eius erit et tu dominaberis illius. cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum — quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
lignitatẽ suam. in qua sedõ displicuis se
didicerat. a fratris doluerit bonitate:
quȩ dõ placuit. cuminsa crificiumeiꝰ
aspexit: sed rationem reddens dõͣ
quur eiur oblationem acciperenolue¬
rit: at sibi ipse potius. merito: quam ei
frater. inmerito displicer& : Cume&
iniustus. non rectediuidendo: hocest
non recte uiuendo: & indignus: cuius
ad probaretur oblatio: Quamess&
iniuste or quod fratrem iustũ groc¬
tis occidiss&: ostendit Non tam̃ eum
dimit tenr sinemandato scõ iusto & bono:
Quiesce inquit: ad . teenm conuer¬
sio eius : & tu dominaberis illius : Nũ¬
quid fratrir : Absit: Cuius igitur.
nisi peccati: Dixerat enim peccasti:
Tum deinde addidit quiesce. ad te
enim conuersio eius & tudominabe¬
ris illius Potest quidẽ ita intellegi.
adipsum hominẽ conuersionẽ eẽ debere
peccati. ut nulli alii quam sibi sciat
tribuere debere quod peccat Hȩc ẽ
enim salubris penitentiȩ medicine:

Expanded text:
alignitatem suam, in qua se Deo displicuisse alignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum gratis odisset, ostendit. Non tamen eum dimittens sine mandato sancto, iusto et bono: Quiesce, inquit; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Numquid fratris? Absit. Cuius igitur, nisi peccati? Dixerat enim: Peccasti, tum deinde addidit: Quiesce; ad te enim conuersio eius, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intellegi ad ipsum hominem conuersionem esse debere ptribuere debere quod peccat. haec est enim salubris paenitentiae medicina
Abbreviated transcription (Latin):
tibur. sed explendis: & hoc ẽ terrenȩ
proprium ciuitatis.: dm̃ uel deos colere.
quibus adiuuantib reg& inuictorus
& pace terrena. non caritate consulendi.
sed dominandi cupiditate: Boni quip¬
pe ad hoc utuntur mundo ut fruantir
dõ Maliaũ econtra. ut fruantur
mundo utiuoluntdõ Quitam̃ eum
uelẽe uelres humanar curareiam
credunt: Sunt enim multo de terio¬
res: quinechocquidem credunt: Cog¬
nitoitaq cain. quod suꝑ eius germa¬
ni sacrificium nec suꝑ suum respex¬
eratd̃r: utiq fratrem bonũ mutatus
imitari non elatur debuit emulccri
sed contris taturẽ. & concidit facies ei:
Hoc peccatum maxime arguit dr̃ tris¬
titiam alterius bonitate: & hoc fratris:
Hoc quippe arguendo: interrogocuit
dicens: Quare contristatus es: & qua¬
re concidit facier tua Quia enĩ fra¬
tri inuidebat. ds̃ uidebat & hoc argu¬
ebat : Nam hominib: quib: absconditũ ẽ
cor alteriur ẽẽposs& ambiguũ & pror
certum: utrum illatristitia m¬

Expanded text:
tibus, sed explendis. Et hoc est terrenae proprium ciuitatis, Deum uel deos colere, quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemulari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia m
Abbreviated transcription (Latin):
suprauidualis atque hac superior uirgi¬
nalis & si quid melius secundum fidem
ciuitatis huius intellegi & dicipotest: hoc&iã
dec&eris quaehic exponenda sunt dixerim:
quia & si nonuno disseruntur modo adunã
tam̃ catholicȩ fidei concordiã reuocandar̃¬
delocutione serpentis Adeuam et
de iii cantationisis Marsorum
exlipro degenesi adlitteram

Expanded text:
supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam reuocandaDe locutione serpentis ad Evam, et de incantationibus Marsorum, ex libro XI de Genesi ad litteram
Abbreviated transcription (Latin):
uod ait ds̃ abimalech propter sarram
pepercitibi. nepeccares in me quando
eum monuit uxorem abraham eẽ : quam
putabat sororem : aduertendum ẽ & no¬
tandum indm̃ peccarẽ quando talia com¬
mit tuntur. quȩ putant homines leuit
habenda tamquam in carne peccata.
quod aũ dixit ei. eccetumorieris. &iam
hoc notandumẽ quomododicatds̃. tãquã
predicens sinedubio futurum quod am¬
monendo dicit. ut apeccato abstinendo
caueatur

Expanded text:
uod ait deus ad Abimelech propter Sarram: et peperci tibi, ut non peccares in me, quando eum admonuit uxorem Abraham esse quam putabat sororem, aduertendum est et notandum in deum peccari, quando talia committuntur, quae putant homines leuiter habenda tamquam in caQuod autem dixit ei: Ecce tu morieris, etiam hoc notandum est quomodo dicat Deus, tanquam praedicens sine dubio futurum quod admonendo dicit, ut a peccato abstinendo caveatur.
Abbreviated transcription (Latin):
scendit autem dr̃ ab eo loco ubi locutusẽ
cumeo &stectuit iacobtitulum in loco
in quo locutus ẽ cumeo: titulum lapideũ
&libauit supereum libamen: & fudit suꝑ
illum oleum : & uocauit ia cob nom̃ locul
illic lius in quo locutus ẽ cumeo t ds̃. bethel:
iterum factumẽ hoc loco quod factum fu¬
erat: an iterum commemoratum ẽ: sed
quod lib& horum sit suꝑ lapidem libauit
u cob: non lapidi libauit: Non ergo sicut
idolatraȩ solent. aras antelapides con¬
stituere: & tamquam diis: libare lapidib:
PUTANT NONDŨNATOBENIMIN SOL

Expanded text:
scendit autem deus ab eo loco, ubi locutus est cum eo. et statuit Iacob titulum in loco, in quo locutus est cum eo, titulum lapideum. et libauit super eum libamen et infudit super illum oleum et uocauit Iacob nomen loci, in quo locutus est cum eo illic deus, Bethel. iterum factum est hoc loco quod factum fuerat, an iterum commemoratum est P sed quodlibet horum sit, super lapidem libauit Iacob, non lapidi libauit: non ergo sicut idolatrae solent aras ante lapides constituere et tamquam dis libare lapidibusPVTENTVR NONDVM NATO BENIAMIN, SOLVIT
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem: Quia ergo potiorerat patris
ꝑsona persinec docen. filiã urãm dic̃ns:
&iã fratrss tenuit hoc nomine quorũ
nonerat filia Hincẽ &illud Curre ad
oues & accipeindemihi duos hedos.
simulenĩ pascebant᷑ oues & hedi : & quia
potiores sunt oues: earũ nomine &iã
caprarum pecus conplexus ẽ: sic quia
potiorerat numerus undecĩ filiorum
ia cob quinatifuerant in mesopotamia.
ipsorũ cõmemoratione scriptura con¬
plexaest &iambeniamin: quiñerat
ibinatus: & dictũ ẽ. hi sunt filii iacob
qui facti suntei in mesopotamia syriȩ¬

Expanded text:
uxorem. quia enim potior erat patris uxorem. quia enim potior erat patris persona, per synecdocen filiam uestram dicens etiam fratres tenuit hoc nomine, quorum non erat filia. hinc est et illud: curre ad oues et accipe mihi inde duos hedos; simul enim pascebantur oues et hedi, et quia potiores sunt oues, earum nomine etiam caprarum pecus complexus est. sic quia potior erat numerus undecim filiorum Iacob, qui nati fuerant in Mesopotamia, ipsorum commemoratione scriptura complexa est etiam Beniamin, qui non erat ibi natus, et dictum est: hi sunt filii Iacob, qui facti sunt ei in Mesopotamia Syri
Abbreviated transcription (Latin):
modo locupletionis. puto & illud acdño
dictum : Non neego uos duodecim elegi:
& unus ex uobis habolurẽ: ut non adelec¬
tionem &iam ipse ꝑtinere uideat᷑: Non
enĩ facile inuenitur electorum nomen
inmalo: nisi quando malieligunt᷑ ama¬
lis: quod siputauerimus &illumelectũ
ut pereius traditionẽ dm̃passio con¬
pleret̾: idest malitiam ei̾ ad aliquio
electam: beneutentedõ &iam malis:
Illud adtendamus ubiait. Nondeom¬
nib: uobisdico. egoscio quoselegi Abi
declarat adelectionẽ non ꝑtinere. ni¬
sibonos: ac perhoc illud quoddictumẽ
egouos duodecielegi: persrnec docen
dictum ẽ: ut nomine maioris melionsq
partis : &iam illud conplecteret᷑ quod
adipsum nom̃ non ꝑtin&: Hic modus ẽ
in hoceodem libro. ubiemmor profilio
suo sychem. ut acciper& dinam filiam
ia cob ex it loqui cũ eodẽia cob Ꝙuener̃
&iã filueĩ qui absentes erant & ad
om̃s dicit emmor sychem filius m̃sele¬
git amimo filiãuram: dateergo illiẽa

Expanded text:
modo locutionis puto et illud a domino dictum: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diabolus est, ut non ad electionem etiam ipse pertinere uideatur. non enim facile inuenitur electorum nomen in malo, nisi quando mali eliguntur a malis. quod si putauerimus et illum electum, ut per eius traditionem domini passio compleretur, id est malitiam eius ad aliquid electam bene utente deo etiam malis, illud attendamus ubi ait: non de omnibus uobis dico; ego scio quos elegi; ubi declarat ad electionem non pertinere nisi bonos. ac per hoc illud quod dictum est: ego uos duodecim elegi, per synecdocen dictum est, ut nomine maioris meliorisque partis etiam illud complecteretur quod ad ipsum nomen non pertinet. hic modus est in hoc eodem libro, ubi Emmor pro filio suo Sychem, ut acciperet Dinam filiam Iacob, exiit loqui cum eodem Iacob, et uenerunt etiam filii eius, qui absentes erant, et ad omnes dicit Emmor: Sychem filius meus elegit animo filiam uestram; date ergo illi eam
Abbreviated transcription (Latin):
Dilectio proximi malũ non opera¬
tur: Plenitudo ergolegis ẽ dilec¬
tio: Ipsã caritatẽ a postolus p&rus
nondum habuit: quandotimoret
dnm̃ter ne gauit: timorenim ñ
est incaritate Sicutienĩ ait iohan¬
nes euange lista in epistulasua:
Sed ꝑ fecta caritas foras mittit
timorem: Et tamen quã uis par¬
ua & in ꝑfecta . ñ de erat: quan do
dicebat dño: animã meã protepo¬
nam putabatenim seposse quod
seuelle sentiebat: & quis istam. &¬
si aruam dare ceperat caritatem:
Nisi ille qui prȩparat uoluntatem:
& cooperando ꝑficit quod operan¬
do incipit: quõ supsi ueli muro¬
peratur incipiens: quiuolentibus
cooperatur perficiens: propter
quodait apostolur: certus sum.
quõ quio peratur in uobis opus
bonum : perfici& usq: indiem xp̃ĩ
ihũ: Vtergouelimus sineno bis
operatur: cum aut̃ uolumur: &
sic uolumus ut faciamus nobiscũ
cooperatur: Tamen sineullo uel
napi& atis opera nihilualemur:
deoperante illo ut uellemus.

Expanded text:
ilectio proximi malum non operatur: plenitudo ergo legis dilectio. ipsam caritatem apostolus Petrus nondum habuit, quando timore dominum ter negauit. timor enim non est in caritate, sicut ait Iohannes euangelista in epistula sua, sed perfecta caritas foris mittit timorem. et tamen, quamuis parua et inperfecta, non deerat, quando dicebat domino: animam meam pro te ponam. putabat enim se posse quod uelle sentiebat. et quis istam etsi paruam dare coeperat caritatem nisi ille, qui praeparat uoluntatem et cooperando perficit quod operando incipit, quoniam ipse ut uelimus operatur incipiens qui uolentibus cooperatur perficiens? propter quod ait apostolus: certus sum, quoniam qui operatur in uobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Iesu. ut ergo uelimus, sine nobis operatur; cum autem uolumus et sic uolumus, ut faciamus, nobiscum cooperatur. tamen sine illo uel na pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus
Abbreviated transcription (Latin):
annolit. nec g̃ cruciat: quisquis hoc
ꝓhib& ut susta libertate maleusus.
uenatur fuerit contra ꝓhibentis
imperium paulatim subripiens de¬
lectatio mortificat animãutsise
abstinere uelit . sine molestia & con
gruere ñ possit : cũidante totã sani

Expanded text:
an nolit, nec eum cruciat quisquis hoc prohibet. At si ista libertate male usus, venatus fuerit contra prohibentis imperium, paulatim subrepens delectatio mortificat animam, ut si se abstinere velit, absque molestia et sine angore non possit, cum id ante tota sani
Abbreviated transcription (Latin):
iterum. multir &uariis modis. xp̃m&
ecclesiam figurari. Quis erat insamson
obuiũ leonem necans: cum petendȩ ux¬
oris causa ad alienigenas tender& nisi
quiȩclesiã uocaturus exgentib dixit
gaudete quia ego uici sȩculum: Quid sibi

Expanded text:
iterum multis et uariis modis Christum et iterum multis et uariis modis Christum et ecclesiam figurari. quis erat in Samson obuium leonem necans, cum petendae uxoris causa ad alienigenas tenderet. nisi qui ecclesiam uocaturus ex gentibus dixit: gaudete, quia ego uici saeculum? quid sibi
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: uideat: introducentẽ populũ
intrã promissionis: neq: eñi hoc temere
ab initio uocabat᷑ : sed exipra dispensatione
botrum de terra promissionis. in ligno
pendentẽ: Uideat in hiericho. tãquam
in hoc mortali sȩculo meretricẽ: Dequa¬
lib: ait dm̃s quod prȩcedant superbor
tentem : quod ẽ utiq: sanguinis ngnũ
prop̃t remissionẽ peccatorũ confiteri ad
salutem: Uideat muros ipsiusciuitatis.
tam quã munitiones mortalis sȩculi. septies
circum acta testamentiarca cecidisse : sicat
nunc pertem pora quȩ septẽ dierum uicis¬
situdine dilabuntur. testamentum dĩ
cirtuit toto orbe terrarum : Ut infine tem¬
porum. mors nouissima in imica destruatꝰ:
& eximpiorum perditione: unicadomus.
tam quam unica ecclesia liberetur Mun¬
data a turpitudine fornicationis. perfe¬
nestram confessionum insanguinere¬
missionis: Uideat tempora primo iu¬
dicum: postea regum Uideat primo
iudicum. de inderegum: inquꝯ ipnistem¬
porib iudicum &regum Iterum atq

Expanded text:
 Videat introducentem populum in terram promissionis. neque enim hoc temere ab initio uocabatur, sed ex ipsa dispensatione botrum de terra promissionis in ligno pendentem. uideat in Hiericho tamquam in hoc mortali saeculo meretricem — de qualibus ait dominus, quod praecedant superbos tentem — quod est utique sanguinis signum — propter remissionem peccatorum confiteri ad salutem. uideat muros ipsius ciuitatis tamquam munitiones mortalis saeculi septies circumacta testamenti arca cecidisse, sicut nunc per tempora. quae septem dierum uicissitudine dilabuntur, testamentum dei circuit toto orbe terrarum, ut in fine temporum mors, nouissima inimica, destruatur et ex inpiorum perditione unica domus tamquam unica ecclesia liberetur. mundata a turpitudine fornicationis per fenestram confessionis in sanguine remissionis. Uideat tempora primo iudicum postea regum, sicut erit primo iudicium, deinde postea regnum; inque ipsis temporibus iudicum et regum iterum atque
Abbreviated transcription (Latin):
tatio consu&udinis: &iam quȩutilitate
adiuuat: nouitate perturbat: Qua¬
propt̃. quȩ utilis nonẽ ꝑturbatione:
infructuosa: & consequent̃ noxia est :
Nec ideo putccri deb&. institutũ esse
multis locis: utilladie postrefectionẽ
offeratꝰ: Quia scriptumẽ: iden tidẽ
& calicem postcenam dicem: ipsam
enimꝑosuit appella recȩnã quo iã

Expanded text:
tatio consuetudinis, etiam quae utilitate adiuuat, nouitate perturbat. quapropter quae utilis non est, perturbatione infructuosa et consequenter no- : xia est. Nec ideo putari debet institutum esse multis locis, ut illa die post refectionem offeratur, quia scriptum est: Identidem et calicem post cenam dicens; ipsam enim potuit appellare cenam, quod ia
Abbreviated transcription (Latin):
uiuat̾. huicaite moriendũ ẽ. Item in ̃po¬
sit o articulo. dicente scriptura: & ait
dñr. sequitur & loquitur eccelocus penes
me: Quisenim locus penes dm̃e : quinus¬
quam ẽ absens: sed ełam significat dicen
do. Eccelocus penesme. Tam quã tem¬
plum suũ comm̃danr: & stabis inquit suꝑ
gloriamea stabis suꝑ p&rã: quia p̾transi¬
tũ xp̃i idest postpassionem & resurrectio¬
nem xp̃i : Stetit populus fidelis super
p&ram: & ponamte inquit in cauerna
p&rȩ : munimen firmissimũ significat:
Aliiaũ int̃p̃tati sunt inspecala p&re: sed
grecus hab& ope. hocaũ foram̃ uel caũna
rectius in terp̃tamur: & protegam

Expanded text:
uiuatur huic uitae moriendum est. Item interpouiuatur huic uitae moriendum est. Item interposito articulo dicente scriptura: et ait dominus, sequitur et loquitur: ecce locus penes me. quis enim locus non penes deum est, qui nusquam est absens? sed ecclesiam significado, Ecce locus penes me, tanquam templum suum commendans, Et stabis, inquit, super gloria mea, stabis supra petram; quia post transitum Christi, id est post passionem et resurrectionem Christi stetit populus fidelis supra petram. Et ponam te, inquit, in caverna petrae: munimen firmissimum significat. Alii autem interpretati sunt, in specula petrae; sed graecus habet ὀπήν: hoc autem foramen vel cavernam rectius interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
mis crebortalib ueltalib Sed cum mise¬
ricors fuero ut neminem p̃cedentib
alii int̃pretatis. Cui misericors fuero
analiquid intersit. nescio Quod enim
uidetur significare non potuit latinur
diuersis uerbis dicere: & diuersis modis.
bor cuimisertusero: Nonsatis com¬
mode dici uideretur: & tam̃ fortius ille
ipse ibi sensus ẽ : quod autipsius mĩȩ
fiat fiat: Sicut repetitio somnii pha¬
raonis pluraq similia: Aut inutrisq
secutiestis. illorum incredulitate sic. &
miam consequantur: Condusit eñĩ dr̃
om̃s in incredulitate: utomniũ mise¬
reat̾: Deinde posthanc suȩmisericor¬
die cõmendationẽ: Respondit adillud
quod ei dictum fuerat: Ostende mihi
gloriam tnã uel quod supra petiuerat.
moy ses dic̃s Ostende mihi temetipsũ
manifeste utuideamte: Non poteris l
inquit uidere faciẽmea:. Nonem̃i uidit
homo faciẽ mẽa & uiu&: Ostendens huic
uitȩ quȩ agit̃ insensib: mortalib: corrup¬
tibilib carnis: dm̃ sicutiẽ apparere non

Expanded text:
miserebor talibus uel talibus, sed "cui misericors fuero, ut neminem" praecedentialii interpretati sunt, cui misericors fuero — an aliquid intersit nescio. quod enim uidetur significare — non potuit latinus diuersis uerbis dicere et diuersis modis ebor cui misertus ero", non satis commode dici uideretur. et tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius miser"fiat, fiat", sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — aut in utrisqucordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et iam consequantur. conclusit enim deus omnes in incredulitatem, ut omnium misereatur. Deinde post hanc suae misericordiae commendationem respondit ad illud quod ei dictum fuerat: ostende mihi gloriam tuam, uel quod supra petiuerat Moses dicens : ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te: non poteris, inquit, uidere faciem meam; non enim uidebit homo faciem meam et uiuet: ostendens huic uitae, quae agitur in sensibus mortalibus corruptibilis carnis, deum sicuti est apparere non
Abbreviated transcription (Latin):
rauit peristum iudicium. & ip¬
ꝑsepharao per liberum arbitrium:
Certe ergo scitote quia nonerit in¬
anis labor uester. si in bono propo¬
sito proficienter ꝑseueretis usq:
infinem: Dsenim qui modo illir
quos liberat. non reddit secundũ
opera eorum . tunc reddit unicu¬
iq secundum operaeius Reddet
omni nodr̃ & mala promalis.
bonus ẽ &iustus est : tantũ modo¬
mala probonis non redduq̃m̃ in
poenam pro iniustitia: ered d&
bona promalis. gratiam ꝓiniusti¬
cia: ored d& bona probonis gra¬
tiã progratia

Expanded text:
ravit per justum judicium, et ipse Pharao per liberum arbitrium. XXXI. . Certi estote quia non erit inanis labor vester, si in bono proposito proficientes perseveretis usque in finem. Deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera ejus. Reddet omnino Deus et mala pro malis, bonus emala pro bonis non reddet, quonipoenam pro injustitia. Et reddit bona pro malis, gratiam pro injustitia, et reddit bona pro bonis, gratiam pro gratia
Abbreviated transcription (Latin):
merecolo: quod postseptemdies & quo
ingressurẽ noe in arcã. factũ ẽ diluuium¬
quia inspefuturȩ quietis. quȩ septi¬
modie significataẽ. bapti amur: qđ
preter arcam omniscaro. quam t̃ra
sustentabat diluuio consumptaest
quia preteredȩ societatẽ aquabap¬
tismi: quamuis eademsit: non solum
non ualeat adsalutem. sedualeat poti¬
us adpernitiem: quod quadragintac¬
tus peccatorum. qui indecem p̃ceptis
legis ammittit᷑ peruniu sũ orbẽter¬
rarum. qui quattuor partib: contin&:
siue ille reatus. quod ad dies pertin&.
exrerum prosperitate: siue quod ad
noctis. & rerum aduersitate contrac¬
tus sit sacramento baptismicȩlestis abluit᷑:
NARIO RESURRECTIONIS NUMERO
UL DEEMISSIONECORUI ET COLUBE
ITE EXLIB CONTRAHAUSTŨ XI

Expanded text:
me recolo, quod post septem dies, ei quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuiumquia in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur; quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi, quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potius ad pernitus peccatorum qui in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum qui quatuor partibus continetur. ta fiunt. Sive ille reatus quod ad dies pertinet ex rerum prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur.nario resurrectionis numero, vel de emissione corvi et columbae: item ex libro XII contra Faustu
Abbreviated transcription (Latin):
nuncutiq: excepto scilic& ultimi illius igne
uentes inueni& suꝑ terram: quando int̃¬
fici& antichristum spũorissus ignẽ appel¬
lauit descendentẽ decelo eosq comedentẽ
Neq hoc ultimum suppliciũ erit im¬
piorũ. Sed illud quod facta corporũ re¬
surrectione passuri sunt:
extodelis xx deciuitattõi ⁊ xiii

Expanded text:
nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne uentes inueniet super terram, quando interficiet antichristum spiritu oris sui, ignem appellauit descendentem de caelo eosque comedentem: neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta corporum resurrectiex eodem libro XX de Civitate Dei
Abbreviated transcription (Latin):
secutionis illius in manitate cingetur:
hocẽ in angustias tribulationis artabitur.
urgebitur condudetur: nec militiã suam¬
deserttqueuocabulo ẽ appellata castrorũ:
quoduero ait. & discendst ignis decȩlo &
comedst eos. Non extrems̃ putandum est
idẽe supplicium quoderit cumdicit᷑. Disce¬
dite a me maledicti in ignẽȩt̃num : Tuncquip¬
pe inignẽmittent᷑ ipsȩ : nonignis decȩlo ue¬
ni& in ipsos: Hic aũbene intellegit̾᷑ ignis de
cȩlo de ipsa firmitate scõrum: qua nonces¬
sura sunt sȩuientib ut eorũ faciantuo luntatẽ:
Firmam̃tum eñiẽcȩlum : cuius firmitate
illi cruciabunt ardentissimogelo quõ non
potuerunt ađ trahere inpartes antichristi.scõs xp̃ie
& ipseerit ignis qui comed&eos: Et hocadõ
quiademinere insuperabiles fiunt sc̃i: un¬
de excruciant̾ inimici: Sicutem̃ ibonum
positumẽ : Telus dom̃tuȩ comedit me. Ita
econtrario: elus occupabit plebẽ ineru¬
ditã &nuncignis contrarios comed&: &

Expanded text:
secutionis illius inmanitate cingetur, hoc est, in angustias tribulationis artabitur urgebitur condeseret, quae uocabulo est appellata castrorum. Quod uero ait: et descendit ignis de caelo et comedit eos, non extremum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur ignis\'de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. firmamentum est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo, quoniam non poterunt attrahere in partes antichristi sanctos Christi. et ipse erit ignis, qui comedet eos, et hoc a deo, quia dei munere insuperabiles erunt sancti: inde excruciantur inimici. sicut enim in bono positum est : zelus domus tuae comedit me, ita e contrario: zelus occupauit plebem ineruditam et nunc ignis contrarios comedet. et
Abbreviated transcription (Latin):
agna opera dñi exquisita in õm
uoluntates ei : Scrutare exquire.¬
in uestigare si potes om̃ uoluntates
dñi: in omnib semꝑ magna ope¬
ra eius inuenies: Nulla eñi uolun¬
tas potentior ẽ : ipsius uoluntate:
contra quam cũ aliquid fieri si¬
nit miseri cordiã suã iustitiãq:
demonstrat: Sic̃ eñi uult ut ho
mo ñ peccet: ita uult peccanti
parcere ut reuertatur &uiuat:
ita etiã uult inpeccatis ꝑseueran¬
tẽ punire iniustitiȩ potentiã
c̃tumax ñ euadat: ac sic quic ꝗd
eligeris. õ homo ñ de erit dõin
de suã dete conpleat uoluntatẽ:
siue ergo iustificet impiũ siue ar¬
guat pigrum siue exspectet auer¬
sum siue oderet puniendũ. sẽ per
misericors ẽ sẽꝑ iustus sẽꝑ omp̃s:¬

Expanded text:
agna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus. Scrutare, exquire, vestiga, si potes, omnes voluntates Domini: in omnibus semper magna opera ejus invenies. Nulla enim voluntas potentior est ipsius voluntate; contra quam cum aliquid fieri sinit, misericordiam suam justitiamque demonstrat. Sicut enim vult ut homo non peccet, ita vult peccanti parcere, ut revertatur et vivat; ita etiam vult in peccatis perseverantem punire, ut justitiae potentiam contumax non evadat. Ac sic quidquid elegeris, o homo, non deerit Domino de suam de te compleat uoluntatem. siue ergo iustificet impium siue arguat pigrum siue exspectet auersum seu deserat puniendum, semper misericors est, semper iustus, semp
Abbreviated transcription (Latin):
requieũ ab omnib operibus suisquȩ fecit:
Futuram enimrequiẽ significabat: quã
post bona opera daturus erathominib::
Sicutenim cumbeneoperamur ipsedicitꝰ
operari innobis. cuius munere bene
operamur: Ita cum requiescim̃: ipse
requiesceredicit᷑. quo don ante requi
escimus: Ideoq: interomnia decẽilla
p̃ceptec solumibi quod desabbato po¬
situmẽ. figurate obseruan dũ p̃cipitur :
Quam figuram nos intellegendã non
&iam perotiũ corporale celebrandã.
suscepimus: Cumenm sabbato signifi¬
c&ur spiritalis requies : Deniq: dic tũẽ
in psalmo: Uacate & uidete quõ egosũ

Expanded text:
requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit. requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit. futuram enim requiem significabat, quam post bona opera daturus erat hominibus. sicut enim, cum bene operamur, ipse dicitur operari in nobis, cuius munere bene operamur, ita, cum requiescimus, ipse requiescere dicitur, quo donante requescimus. Ideoque inter omnia decem illa praecepta, solum ibi quod de Sabbato positum est, figurate observandum praecipitur. Quam figuram nos intelligendam non etiam per otium corporale celebrandam suscepimus. cum enim sabbato significetur spiritalis requies - de qua dictum est in psalmo: uacate et uidete, quoniam ego su
Abbreviated transcription (Latin):
ergo uita. non fuit sempiterna peccanti:
Requies aũultima: sempiternaẽ : Acꝑ
hoc & octauus. sempiternam becctitu¬
dinem habebit: Quia requies illa quȩ
sempiternaẽ excipit᷑ ab octauo. non ex¬
tinguitur Neq: enime& aliter sempi¬
terna: Itaerit ergo octauus qui primꝰ:
ut primauita. sed eterna reddatur:
Sabbato tam̃ c̃ommendatumẽ priori
populo. motio corporalit̃ celebrando
ut figura e& scĩficationis in requiem
sp̃isci : Num quam enĩ legimꝰ in genesi
sconctificationem perom̃s priores dies
die com memorataẽ : ubirequies comm̃¬
datur: quia uero necbeneoperari pos¬
sumꝰ. nisi dono ei adiuti: Sicut a postoł
dicit. Dsenimẽ quio peratur in uobis.
& uelle &operari probonauoluntate :
Nec requiescere poterimꝰ p̾ommabona
operanrã quȩ in hacuitagerimꝰ : nisi ei
dono ad ȩt̾nitatẽ scificati atq ꝑfecti:
Proptea deipsododicitur: Quia cũ feciss&
omnia operabona ualde: septimodie

Expanded text:
ergo uita non fuit sempiterna peccanti, ergo uita non fuit sempiterna peccanti, requies autem ultima sempiterna est ac per hoc et octauus sempiternam beatitudinem habebit, quia requies illa, quae sempiterna est, excipitur ab octauo, non extinguitur; neque enim esset aliter sempiterna. ita ergo erit octauus, qui primus, ut prima uita sed aeterna reddatur. Sabbatum tamen commendatum est priori populo in otio corporaliter celebrando, ut figura esset sanctificatspiritus sancti. numquam enim legimus in Genesi sanctificationem per omnes priores dies, die commemorata est, ubi requies commendatur. quia uero nec bene operari possumus nisi dono eius adiuti, sicut apostolus dicit: Deus enim est, qui operatur in uobis et uelle et operari pro bona uoluntate, nec requiescere poterimus post omnia bona opera nostra, quae in hac uita gerimus, nisi eius dono ad aeternitatem sanctificati atque perfecti, propterea de ipso deo dicitur, quia, cum fecisset omnia opera bona ualde septimo die
Abbreviated transcription (Latin):
ñrihs xp̃s: sua passione premonstrare
& consecrare dignatusẽ: In ẽaũ inillac
requie non desidiosa segnitiai sedquȩ¬
dã in effabilis tranquillitas otiosos Sic
escitur ut in alterius uitȩ actionegicu¬
deat᷑: Sed quiatalis actio indq̃ laude
agit᷑ sine labore membrorũ : sine lan¬
guore curarum non adeã sic transitꝰ ꝑqui&ẽ.
ut ipsil abore ssuccedant: Idest non siceẽ in¬
cipiat actio utdesinatquies: Neq enĩredit
ad labores &curas. sed ꝑmanet in actione:
quod ad quie tem ꝑtin& nec inoperelabo¬
rare. nec in cogitatione fluctuare : Quia ergo
ꝑrequiem ad primãuit̃a reditur. undeani¬
malapsa ẽ in peccatum : Propt̃ ea sabbatum
requies significat᷑: Illaaũ primauita quȩ
a peregrinationeredeuntib: & primam
stolam accipientib redditur: perunam
sabbati quem diem dominicum dicimus
figuratur: Quere septem dies: genesim
lege: inuenies septimum sineuespere:
quia requiem sine fine significat: Prima

Expanded text:
ristus sua passione praemonstrare ristus sua passione praemonstrare et consecrare dignatus est. inest autem in illa requie non desidiosa segnitia sed quaedam ineffabilis tranquillitas actionis otiescitur, ut in alterius uitae actione gaudeatur. sed quia talis actio in dei laude agitur sine labore membrorum, sine angore curarum, non ad eam sic transitur per quietem, ut ipsi labor succedat, id est non sic esse incipiat actio, ut desinat quies, neque enim reditur ad labores et curas, sed permanet in actione, quod ad quietem pertinet, nec in opere laborare nec in cogitatione fluctuare. quia ergo per requiem ad primam uitam reditur, unde anima lapsa est in peccatum, propterea sabbato \'requies significatur. illa autem prima uita, quae a peregrinatione redeuntibus et primam stolam accipientibus redditur, per unam sabbati, quem diem dominicum dicimus, figuratur. quaere septem dies, Genesim lege: inuenies septimum sine uespere, quia requiem sine fine significat. prima
Abbreviated transcription (Latin):
ut sabbatũ occurrat: Hoceñ proprium
modo m̃sem nouorũ & lunã obseruant
Aquarta decima usq adiucensimã pri¬
mã: Sed quia illudeorum pascha quo
passusẽ dñs. it a occurrit ut int̃ mortem
eĩ & resurrectionẽ medius e& sabbati
dies: addendũ patresnr̃i censuer: ut &
nr̃a festiuitas. iud ȩorũ festiuitate distin¬
gueret̃: Et quod non frustra factũ eẽcre¬
dendũẽ ab illo quiẽ antetempora: & per
quem facta sunt tempora: & quiuenit
inplenitudinẽ temporũ: & qui potestatẽ
hab& ponendi animã suã. & iterum re¬
cipiendieã: Etideo non fatalem. sedopor¬
ctunam sacram̃to. quod cõmendare in¬
stituerat horam expectabat cũdicer&
Nondum uenit horamea: ut in anniuer¬
saria passianis eĩ celebratione a posteris
seruaretur: Quodenĩnunc ut superius
dixi: Fide acspe peregrinamur atq
ut adid ꝑueniamꝰ dilectione satagimꝰ:
Requies ẽ quedam ab omni labore om
nobis exhacuita fit transitus. Quẽ dñr¬

Expanded text:
ut Sabbatum occurrat. Hoc enim proprimodo mensem novorum et lunam observant, a quartadecima usque ad vicesimam primam. Sed quia illud eorum Pascha quo passus est Dominus ita occeius et resurrectionem medius esset sabbati dies, addendum patres nostri censuerunt, ut et nostra festiuitas a ludaeorum festiuitate distingueretur, et quod non frustra factum esse credendum est ab illo qui est ante tempora et per quem facta sunt tempora et qui uenit in plenitudine temporum et qui potestatem habebat ponendi animam suam et iterum recipiendi eam, et ideo non fatalem, sed opportunam sacramento, quod commendare instituerat, horam exspectabat, cum diceret: nondum uenit hora mea, ut in anniuersaria passionis eius celebratione a posteris seruaretur. quod enim nunc, ut superius dixi, fide ac spe peregrinamur atque ut ad id perueniamus dilectione satagimus, requies est quaedam ab omni labore omnin eam nobis ex hac uita fit transitus, quem d
Abbreviated transcription (Latin):
sinepeccato uel aliquem uel se ipsum.
Sed tantum modo eẽposse. Respon¬
dit qđ neq nos negamus. quando
aũt possit & ꝑquem possit. Nocqritꝰ
Si enim modo est non omnianimȩ fide¬
li positȩ incorpore mortis huius. o¬
randum est & dicendum. dimit teno¬
bisdebitanr̃a. cumiam in scõbaptis¬
mo uniuersa fuerint dimissa pr&e¬
rita. Quisquis aũt mẽbris fidelib
xp̃i hoc non ẽẽ orandum ꝑ suadere
conatur Nihilaliut quam seipsum
xp̃ĩanum non ẽe ꝓfit&ur: Porro si
propt̃se ipsum potest homo ẽẽ sine
peccato. Ergoxp̃s gratismortuus ẽ
Non aũt gratis mortuurẽ xp̃s. Nonigi¬
tur potest cẽ homo sine peccato &iã¬
siuellit: Nisi ad iuu&ur gratiadĩ ꝑ
&omnimodo implebitur contenti
one adsumpta & caritate quȩ cre¬
dendo & sperando nutritur uidendo
& obtinendo ꝑfecta. Deinceps insti¬
tuit diuinis testimonus agere qđ
in tendit. qđ qualesit diligentius
aduertamus:

Expanded text:
sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sine peccato, uel aliquem uel se ipsum, sed tantummodo esse posse respondit, quod neque nos negamus. quando autem possit et per quem possit, hoc quaeritur. si enim modo est, non omni animae fideli positae in corpore mortis huius orandum est et dicendum: dimitte nobis debita nostra, cum iam in sancto baptismo uniuersa fuerint dimissa praeterita. quisquis autem membris fidelibus Christi hoc non esse orandum persuadere conatur, nihil aliud quam se ipsum christianum non esse profitetur. porro si per se ipsum potest homo esse sine peccato, ergo Christus gratis mortuus est. non autem gratis mortuus est Christus; non igitur potest homo esse sine peccato, etiamsi uelit, nisi adiuuetur gratia dei pomni modo implebitur contentione mortis absumpta et caritate quae credendo et sperando nutritur uidendo et obtinendo tuit diuinis testimoniis agere quod intendit. quod quale sit diligentius aduertamus.
Abbreviated transcription (Latin):
Siue hocuitari uoluntate possit siue
non possit: qui asi potest: presens uo¬
luntas hoc facit Siaũt non potest
pr&eritauo luntas hȩc fecit & tam̃
uitari potest: Non quando uo¬
luntas suꝑba laudatur sed quando
humilis adiuuatur: POSTHAEC ILle
quiista conscripsit introducit ꝑ sonã
suam quasi cum altero disputantem:
& facitse interro gari. quasi ab inter¬
rogante sibidicit. Dasmihi homi¬
nem sinepeccato᷑: Etrespondit doti¬
bi qui ẽẽ possit . Etrursus ab interro¬
tu. quod sidixeris inquit ergo ẽe non
possum. Respondendum ẽ cuius
culpa: qđ sidixerit mea dicendumẽ
& quo modo tua est sic ẽẽ non potes.
Iterum facit se in terrogari & dicit sibi
tuipse sine peccato es. qui dicirhomi
qđ ñ sum sine peccato cuius culpa est
quodsidixerit inquit tua est. Respon¬
dendum est quomodo meancẽẽ non
possum. Nos respondemus. Nullum
re quia ñẽ ausus dicere eẽ hominẽ

Expanded text:
siue hoc uitari uoluntate possit siue siue hoc uitari uoluntate possit siue non possit; quia si potest, praesens uoluntas hoc facit, si autem non potest, praeterita uoluntas hoc fecit; et tamen uitari potest, non quando uoluntas superba laudatur, sed quando humilis adiuuatur. Post haec ille qui ista conscripsit introducit personam suam quasi cum altero disputantem et facit se interrogari et quasi ab interrogante sibi dici: \'das mihi hominem sine peccato?\' et respondet: \'do tibi qui esse possit\'. et rursus ab interrotu. quodsi dixeris\', inquit, \'ego esse non possum, respondendum est: cuius culpa est? quodsi dixerit: mea, dicendum est: et quomodo tua est, si esse non potes?\' iterum facit se interrogari et dici sibi: \'tu ipse sine peccato es, qui dicis homindet: \'quod non sum sine peccato, cuius culpa est? quodsi dixerit\', inquit, \'tua est, respondendum est: quomodo mea, si esse non possum?\' nos respondemus nullum m, quia non est ausus dicere esse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
catum: uirtus uero peccati. lex: ꝗm̃
lexpro hibendo aug& peccati cupidi¬
tatem : Nisi diffundat sp̃s caritatẽ
quȩ plena & perfecta tuncerit cũ ui¬
debimus facie ad faciem:¬
M. Et hocinquit. Dicendumẽ certeius¬
tus dẽ: Negare enim non potest: Im¬
putataũt ds̃ homini omnepeccatũ:
& hoc quoq confitendum puto: quia
neq peccatum ẽ quicquid non inpu¬
tabitur peccatũm : Et siest aliquod
peccatum qđ uitari non possit: quo¬
modo iustus ds̃ dicit᷑ siim putare cui¬
quam creditur qđ uitari ñ possit:
Respondemus lamolim contra suꝑbis
ẽẽ clamatum. beatus cui ñ in putabit
dñs peccatũ Non enim in putat his
quifideliter eidicunt : Dimit teno¬
bis debitanra sicut & nos dimittimꝰ
debitorib nr̃is: &iuste non in putat.
qui aiustũ ẽ qđ ait: in qua mensura
mensi fueritis: in eademremeti&uob:
Peccatum aũt est cum uel ñ ẽ caritas
quȩ cẽdeb&: ułm inorest quã deb&:

Expanded text:
catum, uirtus uero peccati lex, quoniam catum, uirtus uero peccati lex, quoniam lex prohibendo auget peccati cupiditatem, nisi diffundat spiritus caritatem quae plena et perfecta tunc erit, cum uidebimus facie ad faciem. \'Et hoc\', inquit, dicendum est: certe iustus deus — negari enim non potest — imputat autem deus homini omne peccatum. et hoc quoque confitendum puto, quia neque peccatum est quicquid non imputabitur in peccatum. et si est aliquod peccatum, quod uitari non possit, quomodo iustus deus dicitur, si imputare cuiquam creditur, quod uitari non possit?\' respondemus iam olim contra superbos esse clamatum: beatus cui non imputabit dominus peccatum. non enim imputat his qui fideliter ei dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. et iuste non imputat, quia iustum est quod ait: in qua mensura mensi fueritis, in eadem remetietur uobis. peccatum est autem, cum uel non est caritas quae esse debet uel minor est quam debet,
Abbreviated transcription (Latin):
siue corporis quam dẽ creauit & quȩ
totabonaest accusamus. Sȩd eam di¬
cimus propria uoluntate uitiatam.
sine dĩ gratia non posse sanari:
XIIIIterum ait quȩrendumẽ siñ potest:
minisest: si hoc non est quodes señpo¬
test Respondemus. Ideo esse homi¬
nisculpam quod non ẽ sinepeccato:
quia sola hominis uoluntate factũ
est ut ad istam necessitatem uene¬
ret quam sola hominis uoluntas
superare non possit:
Xiiii Iterum ait quȩrendũ ẽ: sinatura ho¬
minis bona est. quod nullus negare:
nisi marcion. aut manicheus audebit:
Quomodo igitur bonaest simalumei
non estcarere possibile : Omne eñ ĩ
peccatum malum eẽt quis dubit& ::
Respondemus & naturam hominisbo¬
nam ẽẽ & eãmalam carere posse:
Nam ideo clamamur liberanos amalo.
Quod non ꝑficitur quam diu corpũf qͦd cor¬
rũpit᷑. ad grauat animam: sed hocagitur
gratia ꝑ sidem ut aliquando dicatur.
Vbi est mors contentio tua. ubi ẽ mors
aculeustuus: Aculeu saũt mortis pec¬

Expanded text:
siue corporis, quam deus creauit et quae tota bona est, accusamus; sed eam dicimus propria uoluntate uitiatam sine dei gratia non posse sanari. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si non potest minis est, si hoc non est quod esse non potest?\' respondemus ideo esse hominis culpam, quod non est sine peccato, quia sola hominis uoluntate factum est, ut ad istam necessitatem ueniret, quam sola hominis uoluntas superare non possit. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, si natura hominis bona est, quod nullus negare nisi Marcion aut Manicheus audebit: quomodo igitur bona est, si malo ei non est carere possibile? omne enim peccatum malum esse quis dubitet?\' respondemus et naturam hominis bonam esse et eam malo carere posse. nam ideo clamamus: libera nos a malo. quod non perficitur, quamdiu corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam. sed hoc agitur gratia per fidem, ut aliquando dicatur: ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis pec
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem non habeat: uel femina quȩ uirũ
non hab& p̃ceptihuius trans gressione
teneant̾: Merito queritur: sienĩ non
tenent̾ non ẽ ꝓhibita indecalogo fornica¬
tio: sed sola moechia idẽ adulteriũ quã¬
uis omnis moechia &iam fornicatioeẽ
intellegitꝰ. sicut locunt̾ scripture. Dñsaũ
dicit in euangelio: Quicumq dimiserit
uxorem suã excepto causa. fornicationis
facit eã moechari Hicutiq fornicationẽ
appellauit sicum alio pecc&. quȩ uirum
hab& quod ẽ moechia. idẽ adulterium:
Omnisergo moechia &iam fornicatio in
scripturis dicit᷑: sed utrũ &iã omnis forni¬
catio moechia dici possit ineirdemscrip¬
turis. non mihi interim occurritlocutio¬
nis exemplum: Sed sinon omnis forni¬
catio. &iam moechia dicipotest ubi
sit indecalogo prohibita illa fornicatio.
quam faciunt uiri quiuxores ñ habent.
cumfeminis quimaritos non habȩpite
utrum in ueniri possit ignoro: Sed & forte

Expanded text:
uxorem non habeat uel femina quae uirum uxorem non habeat uel femina quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, mento quaeritur. si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis omnis moechia etiam fornicatio esse intellegitur, sicut loquuntur scripturae; dominus enim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit, ignoro. sed si furt
Abbreviated transcription (Latin):
dataẽ: Neq enim quia dictũ ẽ. non concu¬
pisces uxorem ꝓximitui : Nihilhic sibi prȩ¬
ceptũ deb& putari femina: & tãqualicite
concupiscereuirũ ꝓximȩ suȩ: Siergo hic
& illo quod uiro dictũ ẽ. intellegit̾: quãuis
non dictumsit: quod &iã ad feminã ꝑtineat:
quanto magis. eo quod dictũ ẽ. non moecha¬
beris uterq: sexus adstringit᷑ cum & ipsũ
p̃ceptũ potest referri Adutrumq sicut
non occidss. non furaberis : & quȩ alitc simi¬
lit̃ non ex presso uno sexu : utriq uident᷑
sonare communit̃ : Tam̃ ubiunus & primitꝰ
honoratior utiq & primit᷑: idẽ masculus:
ut ex hoc intellegat &iamfemina quid sibi
p̃ceptũsit: ac perhoc sifemina mȩchataẽ
habensuirũ. concũbendo cũeo quiuir eĩ
nonẽ &iam suillenon habeat uxorẽ ꝑfecto
moechusẽ Et uirhabens axorẽ concũ¬
bendocũea queaxor euis nonẽ &iã sulla
non habeat uirũ: sed utrum sifaciat qui

Expanded text:
data est. neque enim quia dictum est: non concudata est. neque enim quia dictum est: non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis non dictum sit, quod etiam ad feminam pertineat, quanto magis eo quod dictum est: non moechaberis, uterque sexus adstringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique uidentur sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id est masculinus, ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum concumbendo cum eo, qui uir eius non est, etiam si ille non habeat uxorem, profecto moechus est et uir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor eius non est, etiam si illa non habeat uirum. sed utrum, si faciat qui
Abbreviated transcription (Latin):
nis qui furaturrem proximi concupiscipo¬
terat In illageneralitate. ubi denon concu¬
piscenda re ꝓximi p̃cipit̾ &iamillud quod
ad furtum ꝑtin& contineri: Similit̃ &iam
quȩrit᷑ quid differat quod dictũ ẽ. non me¬
chaberis: ab eo quod paulo post dicitur
Non concupisces uxorẽ ꝓximitui In eoquip¬
pe quod dictum ẽ non mechaberis. poterat
& illud intellegi: Nisi forte in illis duob
peccatis moechandi & furandi Ipsa opera
notata sunt in his uero extremis ipsa con¬
cupiscentia: Quȩ tantũ differunt : ut ali¬
quando mechat᷑ qui non concupiscit axorẽ
proximi. aliqua alia causa cũ illimisc&:
Aliquando aũ concupiscit : neceis̃ misceat᷑
pȩnatimens : & hoc fortassel e ostendere
uoluit. quodutraq peccata sint: Itẽquȩri
Hocenim grecũ uerbũẽ : quodiam scriptu¬
rautitꝰ prolatino: moechos tam̃ grece non¬
nisi adulteros dicit: Sedutiq istalex non
solis uiris in populo : uerum &iã feminis

Expanded text:
nis, qui furatur, rem proximi concupiscit. poterat in illa generalitate, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur, etiam illud quod ad furtum pertinet contineri. similiter etiam quaeritur quo differat quod dictum est: non moechaberis, ab eo quod paulo post dicitur: non concupisces uxorem proximi tui. in eo quippe quod dictum est: non moechaberis, poterat et illud intellegi. nisi forte in illis duobus peccatis moechandi et furandi ipsa opera notata sunt, in his uero extremis ipsa concupiscentia; quae tantum differunt, ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, aliqua alia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaerihoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis
Abbreviated transcription (Latin):
ueri ptura in multis locir: posteadicere
quodor dinetemparis priusẽ: qui
ordo ita sehab&. Tegã manũ meã suꝑ
te donec transeã. & tunc uidebis por¬
terioramea. Nam facies mea non uide¬
biturtibi & stabis suꝑ p&ram: Statim
ut transir & gloria mea . & ponamte in
cauernam p&rȩ: Hocenim factumẽ
in eis. quos tunc significabit. persona
sicut actus a postolorũ indicant. Post¬
ea credider̃. Idẽ statim ut transiuit eiꝰ
gloria : Nã postea quam resurrexit
amortus . & ascendit incelũ : missode suꝑ
spũsco : Cum linguis omniũ gentiũ apłi
eis qui crucifixerant xpm: quẽ cũ ñ ñ
cognouissent. &chm̃ glorie crucistxis

Expanded text:
riptura in multis locis. postea quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui ordo ita se habet: "tegam manu mea super te, donec transeam; et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non uidebitur tibi; et stabis super petram statim ut transiet gloria mea, et ponam te in cauerna petrae". hoc enim factum est in eis, quos tunc significabat persona M Iesum, sicut Actus apostolorum indicant, postea crediderunt, id est statim ut transiit eius gloria. nam posteaquam resurrexit a mortuis et ascendit isancto, cum linguis omnium gentium loqueeis qui crucifixerant Christum, quem ut non cognovissent et Dominum gloriae crucifixis