comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sed unde non cogitabat. Quid enĩ scimus. si qđ ẽ. inmente nr̃a
nescunus: cũ om̃a quȩ scimus. non nisi mente scire possimus:: UI.¬
anta .ẽ. tam̃ cogitationis uis: ut nec ipsa mens quodam mo¬
Ido se inconspectu suo ponat: nisi quando se cogitat: Ac ꝑ hoc
ita nichil in conspectu mentis. ẽ. nisi unde cogitat᷑: ut nec ip¬
samens qua cogitatur quicquid cogitatur: alit̃ possit. ẽẽ. in cons¬
pectii suo. nisi se ipsam cogitando. Quomodo aut̃ quando se
non cogitat in conspectii suo nonsit. cũ sine se ipsa nũquĩ
ex̃ possit: quasi aliud sit psa. aluid conspectus eius: inuenire
non possumus. Hoc quippe de oculo corporis. non absurde dici¬
tur. Ipse quippe oculus. loco suo ẽ fixus corpore: aspectus au¬
tẽ eius. in ea quȩ extra sunt tenditur. & usq insidera ex¬
tenditur : nec ẽ. oculus inconspectu suo: quandoquidem
non conspicit se ipsum nisi speculo obiecto. unde iam loquu¬

Expanded text:
sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in nostra mente sed unde non cogitabat. Quid enim scimus, si quod est in nostra mente nescimus; cum omnia quae scimus, non nisi mente scire possimus? anta est tamen cogitationis vis, ut nec ipsa mens quodam modo se in conspectu suo ponat, nisi quando se cogitat: ac per hoc ita nihil in conspectu mentis est, nisi unde cogitatur, ut nec ipsa mens, qua cogitatur quidquid cogitatur, aliter possit esse in conspectu suo, nisi se ipsam cogitando. Quomodo autem, quando se non cogitat, in conspectu suo non sit, cum sine se ipsa nunquam esse possit, quasi aliud sit ipsa, aliud conspectus ejus, invenire non possum. Hoc quippe de oculo corporis non absurde dicitur: ipse quippe oculus loco suo fixus est in corpore, aspectus autem ejus in ea quae extra sunt tenditur, et usque in sidera extenditur. Nec est oculus in conspectu suo; quandoquidem non conspicit se ipsum, nisi speculo objecto, unde jam locu
Abbreviated transcription (Latin):
torqueri. nec ceruix possit mflecti: sc eius pide nonre¬
moueatur aspectus. ut nonnullos ex hoc etiam strabones
fieri nouerimus : eam formã tenentib oculis quã tene¬
ris & mollib consuedudo quodammodo infixit. Ita & in
alios corporis sensus. ꝗtũ sinit illa ȩtas. intentione se quasi coar¬
tant animȩ paruuloꝵ: ut quicquid ꝑ carnẽ offendit aut illi¬
cit. hoc solũ aut obhorreant uehement̃ aut appetant . Sua uero
interiora non cogitent. nec possint admoneri ut hoc faciant.
quia nondũ admonentis signa nouerunt: ubi p̃cipuũ locũ uer¬
ba obtinent. quȩ sicut alia prorsus nescunt. Quod aut̃ aliud
ri potest quid inse agatur. & nos ipsi eius ualde obliti sumus.
Hmc tantũ nos certos. rẽ. suffecerit: qđ cũ homo de animi sui
natura cogitare potuerit atq inuenire qđ uerũ . ẽ. alibi non
mueniet quã penes se ipsum : muenit autẽ non qđ nesciebat:

Expanded text:
torqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non retorqueri, nec cervix possit inflecti, sic ejus inde non removeatur aspectus, ut nonnullos ex hoc etiam strabones fieri noverimus, eam formam tenentibus oculis, quam teneris et mollibus consuetudo quodam modo infixit. Ita et in alios corporis sensus, quantum sinit illa aetas, intentione se quasi coarctant animae parvulorum, ut quidquid per carnem offendit aut allicit, hoc solum abhorreant vehementer aut appetant: sua vero interiora non cogitent, nec possint admoneri ut hoc faciant; quia nondum admonentis signa noverunt, ubi praecipuum locum verba obtinent, quae sicut alia prorsus nesciunt. Quod autem aliu interrogari potest quid in se agatur, et nos ipsi ejus valde obliti sumus. Hinc tantum certos nos esse suffecerit, quod cum homo de animi sui natura cogitare potuerit, atque invenire quod verum est, alibi non inveniet, quam penes se ipsum. Inveniet autem, non quod nesciebat,
Abbreviated transcription (Latin):
uel diligentia eisdem locis in quib conscripta sunt recensrant᷑
non hic desiderabit prolixiorẽ de rei tante inquisitione fer¬
monẽ. Inter cȩtera erg ii libro decimo diximus: honunis mentẽ
nosse semet ipsam. Nbͥchil enĩ tam nouit mens quam id quod
sibi presto .ẽ. Nec menti magis quicquã presto ẽ. quam ipsa sibi
bt alii quantũ satis ẽ. iusũ ad hibuimus documenta : quib hoc
Quid igitur dicendũ .ẽ. de infantis mente. ita ad huc paruuli
& intam magna demersi rerũ ignorantia: ut illius mentis te¬
nebras. mens hominis quȩ aliqud nouit exhorreat : anetũ
ipsa se nosse. credenda. ẽ: Sed intenta nimis in eas res. quas ꝑcor¬
sunt sensibilia feratur: it hinc solũ conici potest: quod lucis
huius hauriendȩ sic auida. ẽ. ut si qiusquã minus cautuss aut
nesciens qͥd inde possit accidere. noc turnũ lumen posuerit
ubi iacet infans. inea parte ad quã iacentis oculi possint re¬

Expanded text:
vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, vel diligentia in eisdem locis in quibus conscripta sunt, recenseantur, non hic desiderabit prolixiorem de rei tantae inquisitione sermonem. 7. Inter caetera ergo in libro decimo diximus, hominis mentem nosse semetipsam . Nihil enim tam novit mens, quam id quod sibi praesto est: nec menti magis quidquam praesto est, quam ipsa sibi. Et alia, quantum satis visum est, adhibuimus documenta, quibus hoc Quid itaque dicendum est de infantis mente, ita adhuc parvuli et in tam magna demersi rerum ignorantia, ut illius mentis tenebras mens hominis quae aliquid novit exhorreat? An etiam ipsa se nosse credenda est, sed intenta nimis in eas res quas per corsunt sensibilia feratur, vel hinc solum conjici potest, quod lucis hujus hauriendae sic avida est, ut si quisquam minus cautus aut nesciens quid inde possit accidere, nocturnum lumen posuerit ubi jacet infans, in ea parte ad quam jacentis oculi possint re
Abbreviated transcription (Latin):
ut auferat qđ imago ẽ. satis ostendit dicendo: quãꝗ in
imagine ꝑ ambulat homo. Qua propt̃ excutraq parte
ueracit̃ ꝓnuntiari potest ista sententia: ut quẽ admodũ dictũ
.ẽ. quanquã in imagine ꝑ ambulat homo. tam̃ uane contur¬
batur : ita dicat᷑ uanȩ quanꝗ uane conturbatur homo. tamen
nimagine ambulat. Quanquã enĩ magna natura sit: tam̃ uiti¬
ari potuit : quia sũma non .ẽ. Et quanꝗ uitiari potuit quia fũma
non ẽ. tam̃ qͥa sumȩ naturȩ capax .ẽ. & esse particeps potest
magna natura .ẽ. Quȩramus igitur imagine dĩ quandã suige¬
neris trmitatẽ: aduiuante ipso qui nos fecit adimaginem suã
Non enĩ alit̃ possumus hȩc salubrit̃ ouestigare : & scđm sipi¬
entiam quȩ ab illo. ẽ. aliquid inuenire. Sed ea quȩ in superiori¬
b libris & maxime in decimo libro de anima himana uel mente
diximus. si lectoris uł memoria teneantur atq recolantur.

Expanded text:
ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem, adjuvante ipso qui nos fecit ad imaginem suam. Non enim aliter possumus haec salubriter investigare, et secundum sapientiam quae ab illo est aliquid invenire: sed ea quae in superioribus libris, et maxime in decimo, de anima humana vel mente diximus, si lectoris vel memoria teneantur atque recolantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupatur . qm̃ qualicũq uita. etiã cũ miserrima .ẽ. nũ¬
quã desinaet uiuere. Ita quãuis ratio uł intellectus nunc in
ea sit sopitus. nunc paruus. nunc magnus appareat: nũꝗ ni¬
si rationalis & ortellectualis . ẽ. anima humana. Ac ꝑhoc. si
scđm hoc facta . ẽ. adimaginem dĩ. quod uti rationẽ atq in¬
tellectu ad intelligendũ & conspiciendũ dm̃ potest: ꝓfec¬
to abinitio quo.xx. cepit ista tam magna & mira natura
siue ita obsole̾ta sit hȩc imago ut pene nulla sit. siue obs¬
cura atq deformis. suie clara & pulchra sit. semꝑ .ẽ. deniq:
deformitatẽ dignitatis eius miserans diuina scriptura.
quanꝗ inqͥt inimagine ꝑ ambulat homo: tamen u ne con¬
turbatur : Thesauritat & nescit cui congregat ea. Non
itaq uanitatem imagini dei tribueret. nisi deformem
cerneret factã : nec tantũ ualere illam deformitatẽ.

Expanded text:
nuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunnuncupatur, quoniam qualicumque vita, etiam cum miserrima est, nunquam desinit vivere: ita quamvis ratio vel intellectus nunc in ea sit sopitus, nunc parvus, nunc magnus appareat, nunquam nisi rationalis et intellectualis est anima humana; ac per hoc si secundum hoc facta est ad imaginem Dei quod uti ratione atque intellectu ad intelligendum et conspiciendum Deum potest, profecto ab initio quo esse coepit ista tam magna et mira natura, sive ita obsoleta sit haec imago, ut pene nulla sit, sive obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divina Scriptura, Quanquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imagini Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
mo nr̃o .ẽ. uelut illud corpusm loco dũ tenetur aspici¬
tur. amatur. quandam efficit trinitatẽ. Sed non ipsa erit :
quando fides hȩc manimo sic̃ corpus illud in loco iam non e¬
rit. Quȩ uero tunc erit quando eam recordabimur in nob̾
fuisse non. ex̃ : alia profecto erit. hanc enĩ que numc.ẽ. facit
res ipsa p̃sens. & animo credentis affexa. At illam que tunc
erit. faciet rei p̃teritȩ imaginatio : in recordantis me¬
moria derelicta. Hlec illa igitur trinitas quȩ nunc non .ẽ.¬
inago dĩ erit : nec ista imago dĩ.ẽ. quȩ tunc non erit. Sed
ea.ẽ. inuenienda in anima hominis. id .ẽ. rationali. siue in¬
tellectuali imago creatoris: quȩ immortalit̃ inmor talita¬
ti eius .ẽ. insita. reo¬
am sicut ipsa imortalitas animȩ. scđm quendã modũ
dicitur : habet quippe & anima mortẽ suã cũ uita beata ca¬
ret. quȩ uera animȩ uita dicenda. ẽ. Sedimmor tals ideo

Expanded text:
nostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicinostro est, velut illud corpus in loco, dum tenetur, aspicitur, amatur, quamdam efficit trinitatem: sed non ipsa erit, quando fides haec in animo, sicut corpus illud in loco jam non erit. Quae vero tunc erit, quando eam recordabimur in nobis fuisse, non esse, alia profecto erit. Hanc enim quae nunc est, facit res ipsa praesens et animo credentis affixa: at illam quae tunc erit, faciet rei praeteritae imaginatio in recordantis memoria derelicta. imago Dei erit; nec ista imago Dei est, quae tunc non erit: sed ea est invenienda in anima hominis, id est rationali, sive intellectuali, imago Creatoris, quae immortaliter immortalitati ejus est insita. Nam sicut ipsa immortalitas animae secundum quemdam modum dicitur; habet quippe et anima mortem suam, cum vita beata caret, quae vera animae vita dicenda est; sed immortalis ideo
Abbreviated transcription (Latin):
rius effigiem in contuitu recordationis imp̃sam. conec¬
tit & iungit: Sicut m illa corporalis trinitate uisionis.
formã corporis qđ uidetur . & conformatonem que fit in
cernentis aspectu. coniungit intentio uoluntatis. faciamꝰ
ergo. corpus illud qđ cernebatur interisse dilapsũ: neceiꝰ
remansisse aliquid in illo loco: ad qđ uidendũ recurrat as¬
pectus. Nũ quid quia imago rei corporalis iam transactȩ
atq p̃teritȩ remanet inmemoria. undeͫ formetur cogi¬
tantis obtutus. atq utrũq terca uoluntate uingatur
radẽ trinitas. eẽ. dicenda .r̃. que fuerat quando species in
loco positi corporis iudebatur: : Non utiq : sed prorsus alia.
Nam p̃ter qđ illa erat extrinsecus. hȩc intrinsecus. illam
ꝓfecto faciebat species corporis. hanc imago p̃teriti:
sicut & in hac re de qua nunc agimus. & ꝓpt̾ quã putaui¬
mus ad hibendũ illud exemplũ: fides quȩ nunc mani-

Expanded text:
ejus effigiem in contuitu recordationis impressam connecejus effigiem in contuitu recordationis impressam connectit et conjungit; sicut in illa corporalis trinitate visionis, formam corporis quod videtur, et conformationem quae fit in cernentis aspectu, conjungit intentio voluntatis. Faciamus ergo corpus illud quod cernebatur, interisse dilapsum, nec ejus remansisse aliquid in ullo loco, ad quod videndum recurrat aspectus: numquid quia imago rei corporalis jam transactae atque praeteritae remanet in memoria, unde informetur recordantis obtutus, atque id utrumque tertia voluntate jungatur, eadem trinitas esse dicenda est, quae fuerat quando species in loco positi corporis videbatur? Non utique, sed prorsus alia: nam praeter quod illa erat extrinsecus, haec intrinsecus; illam profecto faciebat species praesentis corporis; hanc, imago praeteriti. Sic et in hac re, de qua nunc agimus, et propter quam putavimus adhibendum illud exemplum, fides quae nunc in animo
Abbreviated transcription (Latin):
maginarium uestigiũ inmemoria reconditũ recordatione
conturbimur. Et hȩc duo. id ẽ. qđ erat in memoria recipientis.
& qđ inde imprimitur inacie recordantis. tertia uoluntate
uingemus. Qđ ut possit intelligi. sumamus exemplũ decor¬
poralib reb: de quib in libro undecimo satis loquuti sumꝰ.
Nempe ab inferiorib: ad superiora ascendentes. uł ab exte¬
riorib ad interiora ingredientes : primã repperiebamus
trinitatẽ incorpore qđ uidetur : & acie uidentis que cũ
uidet ide formatur: & in uoluntatis intentione quȩ utrũ¬
q coniungit. huic trinitati similẽ constituamiis : cũ fi¬
des quȩ nunc in .ẽ. nob̃. tamꝗ corpus illud in loco. ita m
nr̃a memoria constituta.ẽ. de qua informatur recor¬
datio cogitantis: sic̃ ex illo corpore acies intuentis. Qui¬
b duob ut trinitas impleatur. annumeratur tertia
uoluntas: quȩ fidem in memoria constitutã. & quandam

Expanded text:
imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione imaginarium vestigium in memoria reconditum, recordatione contuebimur, et duet quod inde imprimitur in acie recordantis, tertia voluntate jungemus. Quod ut possit intelligi, sumamus exemplum de corporalibus rebus, de quibus in libro undecimo satis locuti sumus . Nempe ab inferioribus ad superiora ascendentes, vel ab exterioribus ad interiora ingredientes, primam reperimus trinitatem in corpore quod videtur, et acie videntis quae cum videt, inde formatur, et in voluntatis intentione quae utrumque conjungit. Huic trinitati similem constituamus, cum fides quae nunc inest nobis, tanquam corpus illud in loco, ita in nostra memoria constituta est, de qua informatur cogitatio recordantis, sicut ex illo corpore acies intuentis: quibus duobus, ut trinitas impleatur, annumeratur tertia voluntas, quae fidem in memoria constitutam et quamdam
Abbreviated transcription (Latin):
ginẽ dĩ. An ad huc utrũ itase res habeat. aliquanto diligenti¬
us atq abstrusius ꝑscrutabimur: Dici enĩ potest non perire
istam trutatẽ. etim cũ fides ipsa transierit: quia sicut eam
nunc & memoria tenemus. & cogitatione cernimꝰ & uolunta¬
te diligimuis. ita etiã tunc cũ eã nos habuisse memoria tene¬
binus & recolemus. & hoc utrũq tercia uoluntate iungemꝰ
eadem trinitas ꝑmanebit. Qm̃ si nullũ innob quasi uestigiũ
transiens reliquerit: ꝓfecto nec in memoria nr̃a eius aliqͥd
habebimus quo recurramus eam p̃teritam recordantes. at¬
q id utrũq intentione tercia copulantes:. Et qđ erat scilicet
inmemoria non inde cogitantib nob̵. & qđ inde cogitatio¬
ne formatur: Sed qui hoc dicit: non discernit aliam nunc. ex̃.
trmitatẽ quando p̃sentẽ fidem tenemus uidemus. amamꝰ
innobis : aliam tunc futurã. quando non ipsam sed eius uelut

Expanded text:
ginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentiginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat scilicet in memoria, non inde cogitantibus nobis, et quod inde cogitatione formatur. Sed qui hoc dicit, non discernit aliam nunc esse trinitatem, quando praesentem fidem tenemus, videmus, amamus in nobis; aliam tunc futuram, quando non ipsam, sed ejus velut
Abbreviated transcription (Latin):
do quȩ non uidebamus memorit̃ recoluerimus: inp̃teritis atq:
transactis deputabitur fides ista: non inp̃sentib reb semꝑq
manentib. Ac ꝑ hoc etiã trinitas ista quȩ nunc meuisdem fidei
p̃sentis ac manentis memoria. contuitu. dilectione consistit. tunc
transacta & p̃terita repperietur . ẽe: non ꝑmanens. Ex quo colli¬
gitur : ut si ram imago dĩ . ẽ. ista trimitas. etiam ipsa non ris quȩ sẽꝑ
sunt. sed in reb sit habenda transeuntib .III. oocoo¬
Absit aut̃ : ut cũ animȩ natura sit immortalis: nec abinitio quo
creata . ẽ. umꝗ deinceps. eẽ. desistat. id quo nichil melius habet:
non cũ eiusimmortalitate ꝑduret. Quid uero melius in eius na¬
tura creatũ. ẽ: quam qđ ad sui creatoris imaginẽ facta . ẽ: Non i¬
gitur in fidei retentione. contẽplatione. dilectione. quȩ non erit
semꝑ : sed meo qđ semꝑ erit murmenda . ẽ. quã dici oporteat ima¬

Expanded text:
do quae non videbamus, memoriter recoluerimus, in praeteritis atque do quae non videbamus, memoriter recoluerimus, in praeteritis atque transactis deputabitur fides ista, non in praesentibus rebus semperque manentibus: ac per hoc etiam trinitas ista quae nunc in ejusdem fidei praesentis ac manentis memoria, contuitu, dilectione consistit, tunc transacta et praeterita reperietur esse, non permanens. Ex quo colligitur, ut si jam imago Dei est ista trinitas, etiam ipsa non in eis quae semper sunt, sed in rebus sit habenda transeuntibus. CAbsit autem ut cum animae natura sit immortalis, nec ab initio quo creata est, unquam deinceps esse desistat, id quo nihil melius habet, non cum ejus immortalitate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat ima
Abbreviated transcription (Latin):
minem uiuat. licet ꝑeandẽ temporalem fidẽ adueritatẽ ni¬
tatur & tendat ȩt̾nã: tamen ineiusdem fidei tẽporalis reten¬
tione. contemplatione. dilectione nondũ talis ẽ. tronitas: lit
dĩ imago dicenda sit: ne in reb tẽporalib constituta uidea¬
tur. quȩ constituenda . ẽ. oiȩt̾nis. Ohens quippe humana. cũ fi¬
dem suã uidet qua credit qđ non uidet: non aliquid fempit̃¬
nũ uidet. Non enĩ semꝑ hoc erit. Quod utiq non erit. quando
ista peregrinatione facta. qua prregrinamur ad ño ut ꝑ fidem
ambulare necesse sit species illa succedet. ꝑ qiũ uidebimus facie
ad faciem : sicut modo non uidentes. tamen quia credimus uide¬
re merebimur. atq ad speciem nos ꝑfidem ꝑductos. eẽ gaude¬
binus. Neq enĩ uam fidis erit qua credantur qux non uiden¬
tur: sed species qua uideantur quȩ credebantur. Tunc ergͦ. & si uitȩ
hiuus mortalis transactȩ meminerimus. & credidisse nos aliquan¬

Expanded text:
em vivat, licet per eamdem temporalem fidem ad veritatem nitatur, et tendat ad aeterna, tamen in ejusdem fidei temporalis retentione, contemplatione, dilectione, nondum talis est trinitas, ut Dei jam imago dicenda sit: ne in rebus temporalibus constituta videatur, quae constituenda est in aeternis. Mens quippe humana cum fidem suam videt, qua credit quod non videt, non aliquid sempiternum videt. Non enim semper hoc erit, quod utique non erit, quando ista peregrinatione finita, qua peregrinamur a Domino, ut per fidem ambulare necesse sit, species illa succedet, per quam videbimus facie ad faciem : sicut modo non videntes, tamen quia credimus, videre merebimur, atque ad speciem nos per fidem perductos esse gaudebimus. Neque enim jam fides erit, qua credantur quae non videntur; sed species, qua videantur quae credebantur. Tunc ergo etsi vitae hujus mortalis transactae meminerimus, et credidisse nos aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
er̃. animos acceperat. Et̃ni quippe animi. non inconuenient hac
exxortatione excitantur : ut in suo cursu repperiantur cũ uene¬
rit uitȩ huius extremũ: id.ẽ. in ratione & inuestigandi cupidii¬
te. Moiusq se admisceant atq implicent hominũ uitis cerro¬
rib ut cis facilior sit regressus ad dnm Sed iste cursus qrui cor¬
stituitur m amore atq inuestigatione ueritatis: non suffict
miseris : id .ẽ. hominib cũ sola ista ratione mortalib sine fore
mediatoris : quod in libris superiorib huius operis. maxime in
quarto & tertio decimo quantũ potui demonstrare curaui.¬

Expanded text:
ernos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac ernos animos esse acceperat. Aeterni quippe animi non inconvenienter hac exhortatione excitantur, ut in suo cursu reperiantur, cum venerit vitae hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo, quantum potui, demonstrare curavi.
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ genusuitiis & errorib : hoc his faciliorẽ ascensũ & re¬
ditũ incȩlũ fore. Deinde addens hanc ipsam clausulã repeten¬
do sermonẽq finiens: qua ꝓpt̃ inquit ut aliquando termi¬
netur oratio. si aut extingui tranquillȩ uolumus cũ in his
artib uixerimus : aut si ex hac maliam. aut paulo melbr ẽ
domũ sine mora demigrare : in his studiis nobis. om̃is oꝑa
& cura ponenda .ẽ. Hic miror hominẽ tanti ingenii. ꝑfunc¬
platione ueritatis bratos facit: iocundũ promittert occasũ.
si hoc quod sentimus & sapimus. mortale & caducũ . ẽ. Quasi
hoc moriatur & int̾cidat qđ non diligebamus. uł potius qđ
atrocit̃ oderamus. ut iocundus sit nob̃ euis occasus Uerũ hoc
non didicerat a philosophis quos magnis laudib p̃dicabat:
sedex illa noua achademia. ubi ei dirbteare etiam de reb:
manifestis sinis placuit: ista sentenitia redolebat. Aphilosoplis

Expanded text:
hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et rehominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore. Deinde addens hanc ipsam clausulam, repetendoque sermonem finiens: Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artibus vixerimus, aut si ex hac in aliam haud paulo meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. Hic miror hominem tanti ingenii, perfuncbeatos facit, jucundum promittere occasum, si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est: quasi hoc moriatur et intercidat quod non diligebamus, vel potius quod atrociter oderamus, ut jucundus nobis sit ejus occasus. Verum hoc non didicerat a philosophis, quos magnis laudibus praedicat; sed ex illa nova Academia, ubi ei dubitare etiam de rebus manifestissimis placuit, ista sententia redolebat. A philosophis
Abbreviated transcription (Latin):
hanc contemplatiuã sapientiam quã proprie puto in litceris
sc̃ĩs abscientia distinctã. sapieritiã nuncupari dũ taxat hominis:
quȩ quidem illi non . ẽ. nisi ab illo cuius participatione uere
sapiens fieri mens rationalis & intellectualis potest: cicero
conendans in fore dialogi hortensii:Que nobis inquit dies
noctesq considerantib acuentibq intelligentiã qre. ẽ men¬
tis acies : cauentibq nequando illa hebescat. id .ẽ. inphiloso¬
phia uiuentib magna sprs. ẽ. Aut si hoc qđ sentimus & sapimꝰ
mortale & cacducũ. ẽ iocundũ nob ꝑfunctis. munerib hu¬
manis occasũ: neq molestã excessionẽ & quasi quie dem
uitȩ fore  Aut si ut antiquis philosophis hisq maximis longe¬
q: clarissimis placuit. ꝑ̧t̃nos animos ac diuinos habemus: sic
existimandũ ẽ.
quo magis hi
fueront femꝑ insuo cursũ . id .ẽ. inratione & inuestigandi cu¬
piditate : & quo minusse admiscuerint atq implicauerint

Expanded text:
Hanc contemplativam sapientiam, quam proprie puto in Litteris sanctis a scientia distinctam sapientiam nuncupari, duntaxat hominis, quae quidem illi non est, nisi ab illo cujus participatione vere sapiens fieri mens rationalis et intellectualis potest, Cicero commendans in fine dialogi Hortensii: Quae nobis, inquit, dies noctesque considerantibus, acuentibusque intelligentiam, quae est mentis acies, caventibusque ne quando illa hebescat, id est, in philosophia viventibus magna spes est, aut si hoc quod sentimus et sapimus mortale et caducum est, jucundum nobis perfunctis muneribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos habemus, sic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est, in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicuerint
Abbreviated transcription (Latin):
tatib tuis: quod fit inbaptismo. Demde sequitur. Qui sanat
om̃s languores tuos. Quod fit quotidianis accessib : cũ hyc
imago renouatur. De qua re. apłs aꝑtissime loquutus .ẽ. di¬
cens. Et si exterior homo nr̃ corrũpitur: sed interior reno¬
uatur de dir indiem. Renouamur aut̃ in agnitione dĩ. hoc¬

Expanded text:
tatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat tatibus tuis; quod fit in Baptismo: deinde sequitur, Qui sanat omnes languores tuos ; quod fit quotidianis accessibus, cum haec imago renovatur. De qua re Apostolus apertissime locutus est, dicens: Et si exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Renovatur autem in agnitione D
Abbreviated transcription (Latin):
rabilit̃ ita loquimur. Non itaq sic intelligamiis secundũ ima¬
gmẽ euis qui creauit eũ : quasi alia sit imago secundũ quam
renouatur. non ipsa quȩ renouatur. XUII. C
Sane ista renouatio non momento uno fit ipsius conuersionis.
sicut momento uno fit illa inbaptismo renouatio remissione
om̃iũ peccatoꝵ. Neq enĩ uł unũ quantulũcũq remanet. qđ
non remittatur : sed quẽad modũ aliud est carere febrib ali¬
ud ab infirmitate que febrib facta .ẽ. reualescere. Itemq
aliud .ẽ. in fixũ telũ decorpore demere. aliud uulms qđ
eo factũ . ẽ. fecunda curatione sanareIta prima curatio . ẽ.
causam remouere languoris. qđ ꝑ om̃iũ fit indulgentiam
peccatoꝵ. secuncla ipsũ sanare languorẽ : qđ fit paulatom
ꝓficiendo inrenouatione huuis imaginis. Quȩ duo dꝑmons¬
trantur in psalmo ubi legitur: qui propitius fit om̃ib miqui¬

Expanded text:
rabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imarabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus, secundum imaginem ejus qui creavit eum, quasi alia sit imago secundum quam renovatur, non ipsa quae renovatur. CSane ista renovatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta est, revalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est secunda curatione sanare: ita prima curatio est causam removere languoris, quod per omnium fit indulgentiam peccatorum; secunda ipsum sanare languorem, quod fit paulatim proficiendo in renovatione hujus imaginis: quae duo demonstrantur in Psalmo, ubi legitur, Qui propitius fit omnibus iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. secundũ imagniẽ eius qui creauit eũ. Qđ ergo ibilegitur
induite nouũ homiinẽ qui scđm dm̃ creatus.ẽ. hoc isto loco:
induite noriũ hominẽ qui renouatur scđm imaginẽ eius qͥ
creauit eũ. Ibi aut̃ ait. scđm deũ: hic uero scđm imagorẽ euis
qui creauit eũ. Pro eo uero qđ ibi posuit. in iustitia & scĩtate
ueritatis: hoc posuit hic magnitione dĩ. fit ergo ista reno
re itelligatur fueri hȩc renouatio. ubi. ẽ. omago dĩ. id .ẽ. in
mente. Quẽ ad modũ dicimus. scđm corpus mortuũ. ẽẽ. non¬
sccłm sp̃m: eũ qui de corpore fidelis & iustus abscedit. Quid eñ
dicimus scđm corpus mortuũ. nisi corpore uł in corpore: h̃
anima uł in anima mortuũ : Aut si dicamus scđm corpus. ẽ.
pulcher aut sccdłm corpus fortis. non scłm animũ: quid
est aliud quã corpore non animo pulcher aut fortis: Et innume¬

Expanded text:
Dei, secundum imaginem ejus, qui creavit eum . Quod ergo ibi legitur, Dei, secundum imaginem ejus, qui creavit eum . Quod ergo ibi legitur, induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est, hoc isto loco, induite novum hominem, qui renovatur secundum imaginem ejus, qui creavit eum. Ibi autem ait, secundum Deum; hic vero, squi creavit eum. Pro eo vero quod ibi posuit, in justitia et sanctitate veritatis; hoc posuit hic, in agnitione Dei. Fit ergo ista renovre intelligatur fieri haec renovatio, ubi est imago Dei, id est in mente. Quemadmodum dicimusuid enim dicimus secundum corpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, Secundum corpus est pulcher; aut, Secundum corpus fortis, non secundum animum: quid est aliud, quam, Corpore, non animo pulcher aut fortis est? Et innume
Abbreviated transcription (Latin):
aptissime scriptũ .ẽ ubi ait. Quis sct. sp̃s filioꝵ hominis
si ascendet ipse sursũ : & sp̃s petcoris si descenderit ipse deor sũ
interrã: Scriptũ .ẽ. etiam ingenesi. ubi dicit diluuio mortuã
uniuersã carnẽ. quȩ habebat inse spm̃ uite. dicitur sp̃s etiã uen¬
tus: res aꝑtissime corporalis. Unde illud .ẽ. in psalmis ignis gran¬
poris carnis : non duas utiq res intelligi uoluit. quasi aliud
sit caro. alud corpiis carnis: sed quia corpus multarũ rerũ
nomen .ẽ. quarũ nulla caro. ẽ.Nã multa sunt excepta carnȩ.
corpora cȩlestia & corpora terrestriã. Corpus carnis dix̃ . cor¬
pus quȩ caro .ẽ. Sic itaq sp̃m mentis. ẽum spm̃ qui mens.ẽ. ali¬
bi quoq aꝑtius. etiam imaginem nominauit: scilicet aliis
uerbis id ipsũ precipiens. expoliantes uos inquit ueterẽ ho¬
minẽ cũ actib eius induite nouũ: qui renouatur i agnitio

Expanded text:
apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum apertissime scriptum est, ubi ait: Quis scit spiritus filiorum hominum si ascendet ipse sursum, et spiritus pecoris si descendet ipse deorsum in terram ? Scriptum est etiam in Genesi, ubi dicit diluvio mortuam universam carnem, quae habebat in se spiritum vitae . Dicitur spiritus etiam ventus, res apertissime corporalis: unde illud in Psalmis, Ignis, gran In exspoliatione corporis carnis . Non duas utique res intelligi voluit, quasi aliud sit caro, aliud corpus carnis: sed quia corpus multarum rerum nomen est quarum nulla caro est nam multa sunt excepta carne corpora coelestia, et corpora terrestria, corpus carnis dixit, corpus quae caro est. Sic itaque spiritum mentis eum spiritum quae mens est. Alibi quoque apertius etiam imaginem nominavit, scilicet aliis verbis idipsum praecipiens: Exspoliantes vos, inquit, veterem hominem cum actibus ejus, induite novum hominem, qui renovatur
Abbreviated transcription (Latin):
scđm dm̃ creatus. ẽ. in uistitia & sc̃ĩtate ueritatis. Qđ ait se¬
cundũ dm̃ creatũ : hoc alio loco dicitur adimaginẽ dĩ: sed
peccando ustitiam & scĩtatem urritatis amisit. Propt̃ qđ he
imago. deformis & decolor facta .ẽ. hanc recipit : cũ reforma¬
tur atq renouatur. Qđ aut̃ ait spũ mentis ur̃e. non ibi du¬
as res intelligi uoluit : quasi aliud sit mens. aliud sp̃s mentis:
sed quia om̃is mens sp̃s . ẽ. non aut̃ om̃is sp̃s. mens est. Est enĩ sp̃s
imaginationes similes corpoꝵ. De quo dicit ad chorintios.
tuosa .ẽ. hoc enĩ ait. quando id quod dicitur non intelli¬
gitur : quia nec dici potest: nisi corporaliũ uocũ imagi¬
nes. sonos oris in sp̃s cogitatione p̃ueniant. Dicitur & homui¬
nis anima. sp̃s. Unde est in euuangło. Et inclinato capite tra¬
didit spm̃. Quo significata . ẽ. mors corporis: anima exeute.
Dicitur etiã sp̃s peccoris: qđ in ecclesiaste libro salomonis

Expanded text:
in justitia et sanctitate veritatis . Quod ait, secundum Deum creatum; hoc alio loco dicitur, ad imaginem Dei . Sed peccando, justitiam et sanctitatem veritatis amisit; propter quod haec imago deformis et decolor facta est: hanc recipit, cum reformatur et renovatur. Quod autem ait, spiritu mentis vestrae; non ibi duas res intelligi voluit, quasi aliud sit mens, aliud spiritus mentis: sed quia omnis mens spiritus est, non autem omnis spiritus mens est. Est enim Spiriimaginationes similes corporum: de quo dicit ad Corinthios, tuosa est . Hoc enim ait, quando id quod dicitur, non intelligitur: quia nec dici potest, nisi corporalium vocum imagines sonum oris spiritus cogitatione praeveniant. Dicitur et hominis anima spiritus: unde est in Evangelio, Et inclinato capite tradidit spiritum ; quo significata est mors corporis, anima exeunte. Dicitur spiritus etiam pecoris, quod in Ecclesiaste libro Salomonis
Abbreviated transcription (Latin):
mo scõ detetur cor querentiũ dñm: querite dñm & confirman¬
ni: querite faciem eius semꝑ. Uidetur enĩ qđ semꝑ quertar
nũquã inueniri. Et quomodo iam lȩtabitur & non potus tri¬
tabitur cor quȩrentiũ si non potuerit inuenire quod quer̃
Nomenĩ ait lȩcetur cor muenientiũ : sid qu ȩrentiũ chim Et

Expanded text:
num: quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper . Videtur enim, quod semper quaeritur, nunquam inveniri: et quomodo jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenientium; sed, quaerent
Abbreviated transcription (Latin):
patris mei. possidete paratũ uobis regnũ. Tunc quippe
snustri in suppliciũ ꝑt̾nũ ⁊ euntib dexetris inuitã &t̃¬
nam. Hec .x̃. aut̃ sicut ait ueritas uita xt̃na : ut cog

Expanded text:
Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Tunc quippe sinistri in supplicium aeternum, euntibus dextris in vitam aeternam . Haec est autem, sicut ait Veritas, vita aeterna, ut co
Abbreviated transcription (Latin):
deo fecuin dũ hanc potus & illud intelligendũ .ẽ. qcł ait apos¬
tolus iohs. Simuiles ti erimus. quoniã uidebimus eũ sicuti ap
quia & derillo dioxit dequo doxerat. filii di sumus. Et immor¬
ialitas carnis illo ꝑficietur momento resurrectionis. qequo
ant aposcolus paulus. In ictu oculi. innouussima tuba. & mor¬
tui resirgent incorrupti & nos inmutabimur in ipso inq
e uocilrante uidiciũ resurget inuircute in incorruptio¬
nr ingloria. corpus spiritale : quod nunc sẽminatur in i¬
frmitate i xbrruptione in contumelia corpiis anima¬
le.Imago uero que renouatur in spũ mentis magnitione
dir non exterius sed interuis de dre in diem. ipsa ꝑficre¬
ti uisione: que tunc erit post uidiciũ facie ad facit᷑
rumcaut ꝓficit ꝑspeculũ m enigmate Propt̃ ciuus ꝑ¬
fectionẽ dictũ intelligendũ ẽ
similes ei ermmꝰ.
qm̃ uidebimus eũ sicuti . ẽ. hoc enĩ donũ tunc nob̾ da
bitur. cũ dictũ furrit: uenite ar bemedict

Expanded text:
apostolus Joannes, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est: quia et de illo dixit, de quo dixerat Filii Dei sumus . Et immortalitas carnis illo perficietur momento resurrectionis, de quo ait apostolus Paulus, In ictu oculi, in novissima tuba, et mortui resurgent incorrupti; et nos immutabimur . In ipso namque ictu oculi ante judicium resurget in virtute, in incorruptione, in gloria corpus spirituale, quod nunc seminatur in infirmitate, corruptione, contumelia corpus animale. Imago vero quae renovatur in spiritu mentis in agnitione Dei, non exterius, sed interius de die in diem, ipsa perficietur visione, quae tunc erit post judicium facie ad faciem, nunc autem proficit per speculum in aenigmate . Propter cujus perfectionem dictum intelligendum est, Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est. Hoc enbitur, cum dictum fuerit, Venite, benedicti
Abbreviated transcription (Latin):
destimonia que paulo ante memoraui. In agn¬
nitione
igitur dĩ. uistitiaq & scĩtate. ueritatis
quide
die indiem ꝓficendo renouatur : transfert
amor em
atemporalib ad ȩt̃na. auisibilib ad intelligibilia : a carna¬
bib ad spiritalia. Atq abistis cupilitatẽ frenare. uł mimie¬
rȩ : illis se caritate alligare. diligent̃ insistit. Tantũ autẽ
facit: quantũ diunitus ad iuuatur. dĩ quippe sententia.p̃.
Sine me nichil potestis facere. In quo profectu. & accessu
tementẽ medutoris fidem cũ dies uitȩ huius ultimus
quemq reppererit: ꝑ ducendus ad dm̃ quẽ coluit & abeo ꝑfici¬
endus excipirtur abangelis sc̃is: incorruptibile corpus infi¬
ne scłi. non ad penã sed ad gloriam recepturus. In hac quippe
ĩmagine tunc ꝑfecta erit dĩ similitudo. quando dĩ ꝑfecta erit
iisio: de qua dicit apłi paulus indemus nimc ꝑspeculũ me
nignate : tunc aut̃ facir ad faciem. Item dicit. Nos aut̃ rrue¬

Expanded text:
estimonia quae paulo ante commemoravi. In agnitione igitur Dei, justitiaque et sanctitate veritatis, qui de die in diem proficiendo renovatur, transfert amorem a temporalibus ad aeterna, a visibilibus ad intelligibilia, a carnalibus ad spiritualia; atque ab istis cupiditatem frenare atque minuere, illisque se charitate alligare diligenter insistit. Tantum autem facit, quantum divinitus adjuvatur. Dei quippe sententia est: Sine me nihil potestis facere . In quo profectu et accessu tenentem Mediatoris fidem cum dies vitae hujus ultimus quemque compererit, perducendus ad Deum quem coluit, et ab eo perficiendus excipietur ab Angelis sanctis, incorruptibile corpus in fine saeculi non ad poenam, sed ad gloriam recepturus. In hac quippe imagine tunc perfecta erit Dei similitudo, quando Dei perfecta erit visio. De qua dicit apostolus Paulus: Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Item dicit, Nos autem reve
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ fecit om̃s cȩteras magnas paruasq naturas. eis que fecit sine
dibitatione prestantior : ac ꝑ hoc. hac etiam de qua loquimur
rationali & intellectuali quȩ hominis mens . ẽ. ad eius qui eũ fe¬
cit imaginẽ facta . Illa autẽ cȩteris naturis prestantior ds̃. ẽ.
& quidẽ non longe posita abuno quoq nr̃m sic̃ apłs dicit. adum¬

Expanded text:
e fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine e fecit omnes caeteras magnas parvasque naturas, eis quas fecit sine dubitatione praestantior, ac per hoc hac etiam de qua loquimur, rationali et intellectuali, quae hominis mens est, ad ejus qui eam fecit imaginem facta. Illa autem caeteris natura praestantior Deus est. Et quidem non longe positus ab unoquoque nostrum, sicut A
Abbreviated transcription (Latin):
particeps ex̃. potest. Propt̾ qđ scriptũ ẽ. Ecce dĩ cultus. ẽ. sapientia
Et non sua luce sed sũmȩ illius liicis participatione sapiens erit:
atq ubi ȩt̾na ibi beata regnabit. Sic enĩ sic dicitur ista hominis
sapientia: ut etiam dĩ sit . Tunc enĩ uera. ẽ. Nam si humana .ẽ.
uana .ẽ. Uerũ nonita dĩ. qua sapiens est ds̃ eq: enĩ participa¬
tione sui sapiens. ẽ. sic̃ mentis participatio. participatione dĩ:
Sed quẽ admodũ dicitur etiam iustitia dĩ. non solũ illa qua
ipse iustus ẽ. sed quã dat homini cũ iustificat impiũ : quã
conmendans apostolus. at de quib dam. Ignorantes enĩ dĩ
iustitiam. & suam iustitiam uolentes constiturre: iusticiȩ dĩ
non sunt ftnt subiecti. Sic enĩ dici etiã de quib dam potest.
Ignorantes lĩ sapientiam. & suã uolentes constituere. sa¬
pientiȩ dĩ non sunt subiecti. Est igitur natura non facta¬

Expanded text:
particeps esse potest; propter quod scriptum est, Ecce Dei cultus est sapientia particeps esse potest; propter quod scriptum est, Ecce Dei cultus est sapientia : et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens erit, atque ubi aeterna, ibi beata regnabit. Sic enim dicitur ista hominis sapientia, ut etiam Dei sit. Tunc enim vera est: nam si humana est, vana est. Verum non ita Dei qua sapiens est Deus. Neque enim participatione sui sapiens est, sicut mens participatione Dei. Sed quemadmodum dicitur etiam justitia Dei, non solum illa qua ipse justus est, sed quam dat homini cum justificat impium, quam commendans Apostolus ait de quibusdam, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam justitiam volentes constituere, justitit subjecti : sic etiam dici potest de quibusdam, Ignorantes Dei sapientiam, et suam volentes constituere, sapientiae Dei non sunt subjecti. 16. Est igitur natura non facta
Abbreviated transcription (Latin):
ulixem: quid alud intelligi uoluit. nisi qđ meminerat sui :
Cũ ergͦ sibi p̃sens er̃t. nullomodo sui meminisset: nisi & ad res
p̃sentes memora ꝑtineret. Qua propt̃. sic̃ inreb prȩteritis ea
memoria dicitur. qua fit ut ualeanit recoli & recordari: sic in
re p̃senti qđ sibi . ẽ. mens. memoria sine absurditate dicenda ẽ.
qua sibi p̃sto ẽ. ut sua cogitatione possit intelligi. & utrũq su¬
i amore coniungio¬
Sec igitur trinitas mentis. non ꝓpt̾ra dĩ imago .ẽ. quia sui me¬
minit mens. & intelligit ac diligit se. sed qͥa potest etiam
meminisse & ortelligerr. & amare. aquofacta . ẽ. Qđ cũ fit :sa¬
piens ipsa fit. Si aut̃ non facit. etiam cũ sui meminit. seq
intelligit ac diligit: stulta erit. Meminerit itaq di sui
ad cuius imaginẽ facta .ẽ. eũq intelligat atq diligat. Qđ ut bre¬
uius dicam: colat dm̃ non factũ . cuius abeo capax facta .ẽ. & cuiꝰ

Expanded text:
Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Ulyssem, quid aliud intelligi voluit, nisi quod meminerit sui? Cum ergo sibi praesens esset, nullo modo sui meminisset, nisi ad res praesentes memoria pertineret. Quapropter sicut in rebus praeteritis ea memoria dicitur, qua fit ut valeant recoli et recordari: sic in re praesenti quod sibi est mens, memoria sine absurditate dicenda est, qua sibi praesto est ut sua cogitatione possit intelligi, et utrumque sui amore conjungiec igitur trinitas mentis non propterea Dei est imago, quia sui meminit mens, et intelligit ac diligit se: sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare a quo facta est. Quod cum facit, sapiens ipsa fit. Si autem non facit, etiam cum sui meminit, seseque intelligit ac diligit, stulta est. Meminerit itaque Dei sui, ad cujus imaginem facta est, eumque intelligat atque diligat. Quod ut brevius dicam, colat Deum non factum, cujus ab eo capax est facta, et cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ligentiam. prouidentiam. Mlemoriã scilicet p̃teritis. intelligen¬
tram prȩsentib : ꝓuidentiã reb tribuentes futuris. Quã non
habent certã: nisi prȩscufuturoꝵ. Quod non . ẽ. mius homi¬
nũ: nisi detur desuꝑ. ut prophetis. Unde scriptura sapienti¬
ꝑ.de hominib agens: cogitationes oiquit mortaliũ timi¬
dȩ. & incertȩ prouidentie nr̃e. Memoria uero deprete
ritis. & intelligentia de prefentib certa . ẽ. Sed in p̃sen¬
tib. utiq incorporalib reb. Flam corporales. corpora¬
lium p̾̃sentes sunt aspectib oculoꝵ. Sed qui dicit. memo¬
riam non .eẽ. presentium: attendat qurẽ ad modũ dictũ
sit in ipsis secularib litteris. ubi maoris curȩ fuit uerboꝵ integri¬
tas. quã ueritas rerũ: nec talia passus ulixes. Oblitus ue sui. ẽ. i¬
thacus discrimine tanto. Uirgilius enĩ cũ sui non oblitũ diceret

Expanded text:
ligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligenligentiam, providentiam: memoriam scilicet praeteritis, intelligentiam praesentibus, providentiam rebus tribuentes futuris, quam non habent certam nisi praescii futurorum; quod non est munus hominum, nisi detur desuper, ut Prophetis. Unde Scriptura sapientiae de hominibus aiens: Cogitationes, inquit, mortalium timidae, et incertae providentiae nostrae . Memoentibus certa est, sed praesentibus utique incorporalibus rebus: nam corporales corporalium praesentes sunt aspectibus oculorum. Sed qui dicit memoriam non esse praesentium, attendat quemadmodum dictum sit in ipsis saecularibus litteris, ubi majoris fuit curae verborum integritas quam veritas rerum: Nec talia passus Ulysses, Oblitusve sui est Ithacus discrimine tanto. Virgilius enim cum sui non oblitum diceret
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ad se ipsam quȩ iam erat᷑: nata sit ea ipsa quȩ non erat:¬
Sic̃ mmente quȩ iam erat oritur fides quȩ non erat: aut post
cognitionẽ sui recordando se ipsam. cognitionẽ sui uelut inne¬
moria sua constitutam uidet. quasi non ibi furrit antequã se
ipsa cognosceret: Cũ profecto exquo. eẽ. ꝙpit. nũꝗ sui memi¬
nisse. nũꝗ se intelligere. nũquã se amare deftiterit. sicuti iam
ostendimus. Ac ꝑ hoc quando ad se ipsam cognitione conuerti¬
tur. fit trinitas. in qua iam & uerbũ possit intelligi. Formatur
quippe exipsa cognitione: uoluntate utrũq uingente Ibi ergͦ
magis agnoscenda . ẽ. imago quã querimus . XI.¬
ꝑ hibetur : quȩ sibi semꝑ .ẽ. p̃sens. Memoru enĩ. p̃trritorũ. ẽ ñ
prȩsentium. Nam quidam cũ de uirtutib agerent. in quib .ẽ.
etiam tullius. intria ista prudentiam duuser̃ . Memoriã. intel¬

Expanded text:
quasi ad se ipsam quae quasi ad se ipsam quae sicut in mente quae jam erat, oritur fides quae non erat: aut post cognitionem sui recordando se ipsam velut in memoria sua constitutam videt, quasi non ibi fuerit antequam se ipsam cognosceret; cum profecto ex quo esse coepit, nunquam sui meminisse, nunquam se intelligere, nunquam se amare destiterit, sicut jam ostendimus. Ac per hoc quando ad se ipsam cogitatione convertitur, fit trinitas, in qua jam et verbum possit intelligi: formatur quippe ex ipsa cogitatione, voluntate utrumque jungente. Ibi ergo magis agnoscenda est imago quam quaerimus. CAperhibetur, quae sibi semper est praesens. Memoria enim praeteritorum est, non praesentium: nam quidam cum de virtutibus agerent, in quibus est etiam Tullius, in tria ista prudentiam diviserunt, memoriam, intel
Abbreviated transcription (Latin):
scientia. quedã cognoscibilia. cognitionẽ interpositione
tẽporis anteceduit: sicut sunt ea fensibilia quȩ iam erant
in reb anteꝗ cognoscerenturꝰ. Uel ea om̃a quȩ ꝑ historum
cognoscuntur: Quedam uero simul. ex̃. incipiunt. Uelut si
aliquid uisibile qđ om̃ino nonerat. ante nostros oculos orut᷑
cognitionẽ nrãm utiq non p̃ceditꝰ. Aut si aliquid sonet ubi ad¬
.e. auditor simul profecto icipiunt. ẽx̃. simulq desinunt: &
sonus & eius auditus. Ueruntamen siue tepore prꝑ̧cedentia.
sure simul. eẽ. incipientia cognoscibilia cognitionẽ gignunt. non
cognitione gignuntur: Cognitione uero facta. cũ ea que cogno¬
uimus. posita : in memoria recordatione reuisuntur: quis non ui¬
deat priorẽ. er̃. tẽpore. tam inmemoria retentionẽ. quã inre¬
cordatione usionẽ. & huius utruisq tertia uoluntate umctio¬
nẽ. Porro aut̃ inmente. non sic.ẽ. Heq enĩ aduentiua sibi ipsat̃

Expanded text:
scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione scientia, quaedam cognoscibilia cognitionem interpositione temporis antecedunt; sicut sunt ea sensibilia quae jam erant in rebus, antequam cognoscerentur; vel ea omnia quae per historiam cognoscuntur: quaedam vero simul esse incipiunt; velut si aliquid visibile, quod omnino non erat, ante nostros oculos oriatur, cognitionem nostram utique non praecedit; aut si aliquid sonet, ubi adest auditor, simul profecto incipiunt esse, simulque desinunt et sonus et ejus auditus. Verumtamen sive tempore praecedentia, sive simul esse incipientia cognoscibilia cognitionem gignunt, non cognitione gignuntur. Cognitione vero facta, cum ea quae cognovimus, posita in memoria recordatione revisuntur; quis non videat priorem esse tempore in memoria retentionem, quam in recordatione visionem, et hujus utriusque tertia voluntate junctionem? Porro autem in mente non sic est: neque enim adventitia sibi ipsa est,