comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
therpbeder apharsaei. erchuaei: babrllonii. su¬
sanne chunnei dacer elamitae. Et ceteride gentib:
quas trenstulit a senna pharmagnus et gloriosus:
et habiture eas fecit inciuitatib: samariae . et in reliquis
regionibus trens flumei in pace . hoc ẽ exemplarepisto¬
Notum sit regi quic iudaei quia scenderunt ate ad nos
uenerunt in hierusadem ciuititẽ rebellem Et pessimam:
quam aedificant extruentes muros eius. et pari&es
conponentes: Nunc igitur notum sit regi qulcsiciuitas
illa aedificati fuerit et muricius instccuratti: tributum et
uectigal Et anños reditus non debunt. Etusq ad regis
haet noxa ꝑueni& : Nosergo memores selis quod in palatio
comedimus : et quia laesiones regis uidere nefas ducimus
Idcir comisimus & nunticuimus regi ut recenseas in libros
bistorirum patrumtuorum Et inuenies scriptum ocomen¬
datur et sias qnmurbs illa urbs rebellis e. Et nocens
regibus Et prouincus et bella concitont inea exdiebus

Expanded text:
Terphalaei, Apharsaei, Erchuaei, Babylonii, Susanechaei, Deaei, Elamitae, et caeteri de gentibus quas transtulit Asenaphar magnus et gloriosus: et habitare eas fecit in civitatibus Samariae, et in reliquis regionibus trans flumen in pace. Hoc est exemplar epistoNotum sit regi, quia Judaei, qui ascenderunt a te ad nos, venerunt in Jerusalem civitatem rebellem et pessimam, quam aedificant, exstruentes muros ejus, et parietes componentes. Nunc igitur notum sit regi, quia si civitas illa aedificata fuerit, et muri ejus instaurati, tributum, et vectigal, et annuos redditus non dabunt, et usque ad reges haec noxa perveniet. Nos autem memores salis, quod in palatio comedimus, et quia laesiones regis videre nefas ducimus, idcirco misimus et nuntiavimus regi, ut recenseas in libris historiarum patrum tuorum, et invenies scriptum in commentariis: et scies quoniam urbs illa, urbs rebellis est, et nocens regibus et provinciis, et bella concitantur in ea ex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
Zacharias et hieil&abdi . et Primoth et helia
& defiliis retua helio enai. et ia sibnathania
& hicrimuth & racbeth. & atizc et defilus bebai
iohanan anania. ⁊ abbui. athalicꝰ et defilus
benimosolã & melluch. & adaia iasub et sa al
& itmoth: et defiliis. pha&h moab et na. & cha¬
lal banaias. maasias matthanias. besele hel
& benui & manarse: Et defiliis erem elierer
iesue mel chias. semeias. sy meon beniam in . mo¬
loch samarias : Defiliis asom matha matimathe

Expanded text:
lia. Et de filiis Zetha, Elioenai, Eliasib, Mathania, et Jerimuth, et Zabed, et Aziza. Et de filiis Bebai, Johanan, Anania, Zabbai, Athalai. Et de filiis Bani, Mosollam, et Melluch, et Adaia, Jasub, et Saal et Ramoth. Et de filiis Phaeth Moab, Edna, et Chalal, Banaias, Maasias, Mathanias, Beseleel, et Bennui, et Manasse. Et de filiis Erem, Eliezer, Jesue, Melchias, Semeias, Simeon, Benjamin, Maloch, Samarias. De filiis Asom. Mathanai, Matthe
Abbreviated transcription (Latin):
quod &iam sapientir simocuidam nuꝑ apud graecos acci¬
dit. Vt interdum scriptuntesensum relinquens
unius cuius lib& interp̃tis sequer&urerrorem:
Nosautem qui hebrae ae lingucce saltim paruam habem
scientium : & latinus nobis ut cumq: sermonon dee:
Et dealiis magis possumus iudicare : Et ea quaeipsiin¬
tellegimus in nra linguatꝰ premere iticq: lic&exethra
sibilet iuictorq: si non incendia iactanum quam meũ
iuuantex põ silebit eloquium: & iampraecira lingua
balbuti&: legant qui uolunt: quinolunt abiciant:
euentilent apices littent scalumnientur magisura
caritate prouocabor ad studium quam illorum
d& naictione & odiod&errebor:¬
IN CP̃T LIBER ETRAE:¬

Expanded text:
Quod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos acciQuod etiam sapientissimo cuidam nuper apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos autem qui Hebraeae linguae saltem parvam habemus scientiam, et Latinus nobis utcumque sermo non deest: et de aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelligimus, in nostra lingua promere. Itaque licet et excetra sibilet, victorque Sinon incendia jactet : numquam meum, juvante Christo, silebit eloquium: etiam praecisa lingua balbutiet. Legant qui volunt: qui nolunt abjiciant. Eventilent apices, litteras calumnientur: magis vestra charitate provocabor ad studium, quam illorum detractione et odio deterreborIT LIBER EZRAE
Abbreviated transcription (Latin):
sedut ad conpendium uenicm certe quod in laturus sum
ae quis simum ẽ : edidi aliquid quod non habetur in graeco
uel aliter habetur quam a meuersume quidint̃ p̃tem
laniant̃ : in terrogent hebraeos : et ipsir auctorib: trens¬
lationim eae uel cđrogent uel dero gent fidem : porro
aliudẽ siclausis quod dicitur oculis mihi uolunt malo¬
dicere et non imitantur graecorum studium Et beniuo¬
corus can eiudaeos et hebionitts legis u&eris int̃ptesa qui¬
lam uidelic& & symmachum et theo dotionem curiose
legunt. Et perori genis laborem ẽΑΤI ΛΟΙC ecclesiis
dedicarunt : quanto magis latim gatiesse deberent
quod exultantem cernerent graeciam use aliquid mutu¬
ari : primum enim magnorum sumptuum ẽ et in finitae
difficultatis exemplaripossehabereomnia: De¬
inde &iam : qui babuerint et hebraei sermonis ignarisunt
magis errabunt ĩgnontntes quis emultis uerius dixerit:

Expanded text:
Sed ut ad compendium veniam, certe quod illaturus sum, Sed ut ad compendium veniam, certe quod illaturus sum, aequissimum est. Edidi aliquid quod non habetur in Graeco, vel aliter habetur quam a me versum est? Quid interpretem laniant? interrogent Hebraeos: et ipsis auctoribus, translationi meae vel arrogent vel derogent fidem. Porro aliud est, si clausis, quod dicitur, oculis mihi volunt maledicere, et non imitantur Graecorum studium ac benevocoruscante, Judaeos et Ebionitas Legis veteris interpretes, Aquilam videlicet, et Symmachum, et Theodotionem, et curiose legunt, et per Origenis laborem in Ἐξαπλοῖς, Ecclesiis dedicarunt. Quanto magis Latini grati esse deberent, quod exsultantem cernerent Graeciam a se aliquid mutuari? Primum enim magnorum sumptuum est et infinitae difficultatis, exemplaria posse habere omnia: deinde etiam qui habuerint, et Hebraei sermonis ignari sunt, magis errabunt, ignorantes quis e multis verius dixerit.
Abbreviated transcription (Latin):
non dis plicent: histribuatis exemplar. ad monentes ut he¬
bra ea nomina quorum gnondis in hoc uolumine copice dis¬
tincte & ꝑ inter ualla tntns scribant: Nibi lenim pro¬
terit emendar se librum nisi emendatio libntriorum
diligentia conseruetur: Nec quem quam mouect quod unus
a nobir editur libere: nec a pocrforum Tertu & quasti¬
libri somnus delectetur: Quic & apud hebraeos etrac neem¬
ȩq sermones in unumuo lumen coastantur : & quaenon haben
nauarietus ipra lacentta& euersa demonstneo net po¬
test utiq: uerum asseri quod diuersume mit ite eum adeuan¬
gelia in quib: multa ponuntur deueteri testamento quae
reus uocabitur : & ex aegrpto uocaui filium meum & ui debunt
in quem conpunexer̃: multaq alia quae latiori operire¬
seruamus & quaerite ab eo ubis cripta sint : Cumq pro¬
fene non potuerit : uor legite debis exemplaribus quaenuꝑ
a nobir aedita maledicorum cõtidie linguis confodiuntꝰ:

Expanded text:
non displicent, his tribuatis exemplar, admonentes ut Henon displicent, his tribuatis exemplar, admonentes ut Hebraea nomina, quorum grandis in hoc volumine copia est, distincte et per intervalla transcribant. Nihil enim proderit emendasse librum, nisi emendatio librariorum diligentia conservetur. Nec quemquam moveat quod unus a nobis editus liber est: nec apocryphorum tertii et quarti somniis delectetur: quia et apud Hebraeos Ezrae Neemiaeque sermones in unum volumen coarctantur: et quae non habentria varietas ipsa, lacerata et eversa demonstrat nec potest utique verum asseri quod diversum est, mittite eum ad Evangelia: in quibus multa ponuntur quasi de Veteri Testamento, quae eus vocabitur: et, Ex Aegypto vocavi filium meum: et, Videbunt in quem compunxerunt; multaque alia, quae latiori operiservamus: et quaerite ab eo ubi scripta sint. Cumque proferre non potuerit, vos legite de his exemplaribus quae nuper a nobis edita, maledicorum quotidie linguis confodiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ris in positi. Itu ceruices p̃mitutante substeruendũ
sit quam leuandum: Accedunt cdboc inuidorum
studic quiomne quod scribimus rep̃hendum putant:
& inter dum contrase conscientia repugnante. lacerant:
quue occultue legunt in tantum ut clamare compel¬
lur & dicere : Dñe libent animam meã alabiis iniquis
& clinguado losc Tertius annus ẽ. quod semꝑscribitis
atq resꝰbitis ut e rae librum uobis deaebrteo tranfentmꝰ
quusi non hubectis greca & latina uolumina. Aut quio¬
quid illudẽ quod a nobis uestitur non statim abom
nib: conspuendum sit: frustnt autem ut ait quidam:
niti neq: aliud fatigando nisiodium quacerere. extreme
dementiue ẽ : Itaq obsetro uos midomnion & rogutione ca¬
ris simi : ut priuata lectione contentilibrum non effent¬
tis in publicum: nec ftistidiosis in genttis cibos. uit&is que
eorum suꝑcilium quiiudica r&caum declus & ipsi facere
nihil nouerunt: si qui autem fratrum sunt quib: nostra

Expanded text:
ris impositi ita cervices premit, ut ante sub fasce ruendum sit, quam levandum. Accedunt ad hoc invidorum studia, qui omne quod scribimus, reprehendendum putant: et interdum contra se conscientia repugnante, publice lacerant quae occulte legunt; in tantum ut clamare compellar, et dicere: Domine, libera animam meam a labiis iniquis et a lingua dolosa . Tertius annus est quod semper scribitis atque rescribitis, ut Ezrae librum vobis de Hebraeo transferam: quasi non habeatis Graeca et Latina volumina: aut quidquid illud est quod a nobis vertitur, non statim ab omnibus  Al. hominibus conspuendum sit. Frustra autem, ut ait quidam, niti, neque aliud fatigando nisi odium quaerere, extremae dementiae est. Itaque obsecro vos, mi Domnion et Rogatiane charissimi, ut privata lectione contenti, librum non efferatis in publicum, nec fastidiosis ingeratis cibos, vitetisque eorum supercilium, qui judicare tantum de aliis, et ipsi facere nihil noverunt. Si qui autem fratrum sunt, quibus nostra
Abbreviated transcription (Latin):
tuuit dñs spm̃ crri regis ꝑsarum : et cransdux̃
uocem in uniuersoregnosuo &iam ꝑscripcuntm dicens:
Haec dicit cyrus rex ꝑsarum omnia regnaterrae dedio
mibi dñs dr caeli & ipsepcepit mihi Vt aedificaremei.
domum in bieru scclem quue ẽ iniuduea : Quise uobis
deuniuerso populo eius sit ds̃ illius cumipso: ascendue¬
incunctis locis ubicumq: habitaNT ad iuuenteum
uiri de loco suoargento & curo & substantico

Expanded text:
egis Persarum, & transduxit vocem in vniuerso regno suo, etiam per scripturam dicens. Hæc dicit Cyrus rex Persarum. Omnia regna terræ dedit mihi Dominus Deus cœli, & ipse præcepit mihi, vt ædificarem ei domum in Hierusalem, quæ est in Iudæa. Quis est in vobis de vniuerso populo eius? Sit Domiin cunctis locis ubicumque habitant, adjuvent eum viri de loco suo, argento et auro, et substanti
Abbreviated transcription (Latin):
di quodẽ inhieru sulemꝰ: Et surrexerunt principespa¬
trum deiuda et beniamin et sacer dotes et leuitue:
& omnis cuius suscitauit ds sp̃m ut ascenderet ad ae¬
uersiq: qui enant in circuitu. ad iuuerunt manus eorũ
inuasis argente is & uureis in substantia & iumentis
in suppellectili exceptis his quaes ponte obtulercoit:
Rex quoq cyrus protulit uasatem plidñi quae
tulit nabucho donosor dehierus adem Etposuenitea
in templodĩ sui: protulit autem cyrus rex ꝑsccrum
ꝑ manum mitridatis filii gazabar et adnumentuit ea
sasabussar principiiudae: & hicẽ numerur eorum
ficlae aureaexxx. ficclue argente ae millue:
cultrixx uiiii scifficcureixxx. sciffiargentei secundi
cccex: uasa aliu mille : Omnia uasa aurea etargen¬
tea quinq: miliaqua dringentaiini uersatulit sasabassar
cumbis qui ascende bant de tans mignatione babr lonis
derunt o ecaptiui tate : quam transtulit nabochodonosorr ex
babrlonis in babrlonem Et reuersi sunt in bierusadem

Expanded text:
iptum est: « Et surrexerunt principes patrum de Juda et Benjamin, et sacerdotes et levitae, et omnis cujus Deus suscitavit spiritum, ut ascenderet ad aeversique, qui erant in circuitu, adiuverunt manus eorum in vasis argenteis et aureis, in substantia et iumentis et subpellectili, exceptis his, quae sponte optulerant. Rex quoque Cyrus protulit vasa templi Domini, quae tulit Nabochodonosor de Ierusalem et posuerat ea in templo dei sui. Protulit autem Cyrus rex Persarum per manum Metridatis, filii Gazabar, et adnumeravit ea Sasabassar principi Iudae. Et hic est numerus eorum: fialae aureae XXX, fialae argenteae millę, cultri XX novem, scyphi aurei XXX, sciphi argentei secundi CCCCX, vasa alia mitte. Omnia vasa aurea et argentea quinque milia CCCC universa tulit Sasabassar cum his, qui ascendebant de transmigratione Babilonis ex Babylonis et reversi sunt in Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
postquã ab lactauerat inuitulis tribus & trib
modiis farinae & anfora uini & adduxit eum
ad domũ dnĩ insilo : Puer autemerat adhuc
in fantulus & immola uerunt uitulũ & obtuler̃
quae steticoramte hic orans dnm̃ propuero
isto: Oraui & deditmihi dns petitionem meã
quam postulauieum: Idcirco & ego commodaui
eum dño cunctis diebus quibus fuerit ac com¬
datus dnõ : & adorauerunt ibi dnm: Et orauit¬

Expanded text:
postquam ablactaverat, in vitulis tribus, et tribus modiis farinae, et amphora vini, et adduxit eum in domum Domini in Silo. Puer autem erat adhuc infantulus: et immolaverunt vitulum, et obtulerunt quae steti coram te hic orans Dominum. Pro puero isto oravi, et dedit mihi Dominus petitionem meam quam postulavi eum. Idcirco et ego commodavi eum Domino, cunctis diebus quibus fuerit accommodatus Domino. Et adoraverunt ibi Dom
Abbreviated transcription (Latin):
uituinunus deramatham sophim
demonte ep̃hracim & nomeneius helchana
filius hie roboam filii heliu. filii thau. filii
suph efrateus : & habuit duas uxores nomen
unianna & nomen secundae fenena fuerunt¬
que fe nenae filii. annae autem non erantli¬
beri & ascendebat uir ille deciuitatesua statu¬
tis diebus ut ad oraret & sacrificaret dnõ exer¬
cituũ insilo : Erant autẽ ibi duofili heli. ofni
& fine es  sacer dotes dni Venit ergodies & im¬
molauit helchana deditq femenae uxorisue
& cunctis filiis eius &efiliabus partes : Amae
autẽ dedit partem unã tristis quia annã dilige

Expanded text:
uit vir unus de Ramathaimsophim de monte Ephraim et nomen eius Helcana filius Hieroam filii Heliu filii Thau filii Suph Ephratheus et habuit duas uxores nomen uni Anna et nomen secundae Fenenna fueruntque Fenennae filii Annae autem non erant liberi et ascendebat vir ille de civitate sua statutis diebus ut adoraret et sacrificaret Domino exercituum in Silo erant autem ibi duo filii Heli Ofni et Finees sacerdotes Domini venit ergo dies et immolavit Helcana deditque Fenennae uxori suae et cunctis filiis eius et filiabus partes Annae autem dedit partem unam tristis quia Annam dilige
Abbreviated transcription (Latin):
enior gaio carissimo que megadili¬
go in ueritate cacrissime deomnib:
onrtionem faciopros pere te in¬
grediet uclere sicut prospere
agit anima tua: Eaiuisus sum uelde
uenientib fiactrib et teramonium ꝑ hibenti¬
b: ueriao tucce sicut tuin ueritate ambulas
maiore horum non babeo gratiam. quamut cudi¬
cimfilios meos inueritate cambulare: Caris¬
si me fideliter feccis quic quidoperaris infratres
et hoc inperegrinos qui testimoniũ reddiderunt
caritiatuae in conspectue edesic: quos bene¬
faciens deducenꝰs ddignedo: Pronomine enĩ
eius profectiiunt i hil accipientes egentiabus

Expanded text:
enior Gaio charissimo, quem ego diligo in veritate. Charissime, de omnibus orationem facio prospere te ingredi, et valere sicut prospere agit anima tua. Gavisus sum valde venientibus fratribus, et testimonium perhibentibus veritati tuae, sicut tu in veritate ambulas. Majorem horum non habeo gratiam, quam ut audifilios meos in veritate ambulare. Charissime, fideliter facis quidquid operaris in fratres, et hoc in peregrinos, qui testimonium reddiderunt charitati tuae in conspectu Ecclesiae: quos, benefaciens, deduces digne Deo. Pro nomine enim ejus profecti sunt, nihil accipi
Abbreviated transcription (Latin):
operatorer simus uerittis: Scripsissem
sorsitun eedesiue sed his quicomat primatum
arercines diotrepes non recipinos. Prop¬
te hoc siuenero commoneameius opora quace
faci uerbis malignis garriens innos et quasi
non eusta sufficiant neq: ipsesus coepit frs. et eos
quisuscipiunt prohibet et deetclenat eiecit¬
Caris sime nolumitarimalum sed quod bonum
est: quibenefacit exdo ost. quimale facit non
cidittum: De metrio testimonium redditur
uerum est Mult habuis cribere tibi sed noli
patramentu & chalamum scribere tibospero
acutem protenuste uidere eto cedos loq¬
mur: pcxtibi: salutantte uimici sclutatucm¬
cos nominatim. Ex pł epł. iii.

Expanded text:
operatores simus veritatis scripsissem forsitan ecclesiae sed is qui amat primatum gerere in eis Diotrepes non recipit nos propter hoc si venero commoneam eius opera quae facit verbis malignis garriens in nos et quasi non ei ista sufficiant nec ipse suscipit fratres et eos qui cupiunt prohibet et de ecclesia eicitcarissime noli imitari malum sed quod bonum est qui benefacit ex Deo est qui malefacit non vidit Deum Demetrio testimonium redditur verum est multa habui scribere tibi sed nolui per atramentum et calamum scribere tibi spero autem protinus te videre et os ad os loquemur pax tibi salutant te amici saluta amicos
Abbreviated transcription (Latin):
uno incipiens usq ad finem librorum disparuumerus increscit
discolorem qui cad decimus quȩ ꝓcedens indicat prior Numerus in quo
sit canon requitendus. Cumigitur aperto codice uerbignati
illud siueillud capitulum scire uolueras cuius canonissit statim
ex subiecto numero doceberis. et recurrens ad principia in quib:
canonum est distincta congeries eodemq statim canone extitu¬
lofrontis inuento. illum quem quaerebas pumerum etus dem
euangelistae quiet ipse exinscriptione signatur inuenies atque
euicin o ceterorum tnamitib: inspectis quosnumeros eregione
habecint ad notibis et cumscieris recurres ad uoluminas in¬
gulorum et sinemont repertis numeris quos ante signa uenes
optout in xpõ ualeas et memineris metpa pabactis sime

Expanded text:
uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit uno incipiens usque ad finem librorum, dispar numerus increscit discolorem, qui ad decem usque procedens, indicat prior numerus, in quo sit Canone requirendus. Cum igitur aperto codice, verbi gratia, illud sive illud capitulum scire volueris, cujus Canonis sit, statim ex subjecto numero doceberis, et recurrens ad principia, in quibus Canonum est distincta congeries, eodemque statim Canone ex titulo frontis invento, illum quem quaerebas numerum ejusdem Evangelistae, qui et ipse ex inscriptione signatur, invenies: atque e vicino caeterorum tramitibus inspectis, quos numeros e regione habeant, annotabis. Et cum scieris, recurres ad volumina singulorum, et sine mora repertis numeris, quos ante signaveras, Opto, ut in Christo valeas, et mei memineris, Papa beatissime
Abbreviated transcription (Latin):
uel cumeundem sensum alius aliter expresserit ille qui unũ
ex quattuor primum legenat adeius exemplum ceteros quoq
astimaiuerit aemendandos. Vndeticcidit ut apud nosmixta
sintomni et in marco pluneluce atquematthei Tursum in mat
dco iohannis etmarci et inceteris reliquorum quae aliis pro¬
pria sunt inueniantur. Cum itaquecanones legeris qui sub¬
iecti sunt confusionis errore sublato et simili ccomnium scies et
singulis sua quaq testitues. In canone primo concordant quat¬
tuor mattheus marcus lucas iohannes. In secundo tres matheis
marcus lucas. In tertiotres matibeus lucas iohannes. In quar¬
totres matheus marcus iohannes. In quinto duo matheus lucas
In sexto duo matcheus marcus. Inseptimo duo matcheus iohannes. Inoc¬
tauo duo lueas marcus In nonoduio lucasiohannes Indetimoꝓpria
unus quisq qu ae non habentur in aliis ediderunt singulis euangdis ab

Expanded text:
Vel dum eumdem sensum alius aliter expressit, ille qui unum Vel dum eumdem sensum alius aliter expressit, ille qui unum e quatuor primum legerat, ad ejus exemplum caeteros quoque aestimaverit emendandos. Unde accidit, ut apud nos mixta sint omnia, et in Marco plura Lucae atque Matthaei: rursum in Matthaeo plura Joannis et Marci, et in caeteris reliquorum quae aliis propria sunt, inveniantur. Cum itaque Canones legeris, qui subjecti sunt, confusionis errore sublato, et similia omnium scies, et singulis sua quaeque restitues. In Canone primo concordant quatuor, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes. In secundo tres, Matthaeus, Marcus, Lucas. In tertio tres, Matthaeus, Lucas, Joannes. In quarto tres, Matthaeus, Marcus, Joannes. In quinto duo, Matthaeus, Lucas. In sexto duo, Matthaeus, Marcus. In septimo duo, Matthaeus, Joannes. In octavo duo, Lucas, Marcus. In nono duo, Lucas, Joannes. In decimo propria unusquisque, quae non habentur in aliis, ediderunt. Singulis vero Evangeliis, ab
Abbreviated transcription (Latin):
in nouo ꝓfuit emendasse. Cummulta rumgentium linguis
scriptunt ante troons lata docett stlsa ẽẽ quacec edd itc supt
Igitur hocp̃iens praefaciunculapollicetur quattuor
tantum euangelia quorum ordo isteest. Mattheus
maitus lucas iohannes codicumgrecorum emendata
conlatione sed etueterum quae nemultum alectionis
latinae consuetudinedis crepatent Ita calamo tempe¬
racuimus ut his tantum quae sensum uidebantur
mutarecorrectis. reliquam anerepateremur
ut fueraent. Canones quoq: quos eusebius caesari¬
ensis ep̃s alexandrinum secutus ammonium in decem
Numeros ordinauit sicut in grecohabentur expres¬
simus quos siquis decuriosis uoluerit nosse quaeip
eucengeliis uel eadem uel uicina uel sola sint eorum dis¬
tinctio ne cognoscit magnus si quidem hicin nr̃is codicib:
error inoleuit dum quod in aadem realius euange¬
listaplus dixt. in alio quiamin us putauerint acdd idor

Expanded text:
in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis in Novo profuit emendasse: cum multarum gentium linguis Scriptura ante translata, doceat falsa esse quae addita sunt. Igitur haec praesens praefatiuncula pollicetur quatuor tantum Evangelia, quorum ordo est iste, Matthaeus, Marcus, Lucas, Joannes, codicum Graecorum emendata collatione, sed Veterum. Quae ne multum a lectionis Latinae consuetudine discreparent, ita calamo temperavimus, ut his tantum quae sensum videbantur mutare, correctis, reliqua manere pateremur ut fuerant. Canones quoque, quos Eusebius Caesariensis episcopus Alexandrinum secutus Ammonium, in decem numeros ordinavit, sicut in Graeco habentur, expressimus. Quod si quis de curiosis voluerit nosse, quae in Evangeliis, vel eadem, vel vicina, vel sola sint, eorum distinctione cognoscat. Magnus siquidem hic in nostris codicibus error inolevit, dum quod in eadem re alius Evangelista plus dixit, in alio quia minus putaverint, addiderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pluribus. Curnon adgraecam originẽ reuertentes ea quae
uel auitiosis interp̃tib maleedita uel a p̃ sumptorib: inperitis
emendata peruersius uel a libririis dormitantibus aut ad di¬
ta sunt aut mutata corrigimus. Nequed eue tert uero
uersum tertio gradu ad nos usq peruenit. Non quaero quide
a quila quid symmachus sapiant quaretheodotion interno¬
uos etueteres medius incedat: sit illauent interp̃tatio quam
a postoliꝓbauerunt. Denouo poncloquor testamento quod
gnaecum eẽ nondubium est excepto a posto lomattheo qui pri¬
mus iniudaec et angebium xpĩ hebnticis litteris edidit hoccer¬
te quod innrõ sermonedis cordat. et indiuersos riuolorum
tramites ducat uno defonte quaer endum est. Pnte termitto
eos codices quos aluciano et esrchionuncupatos prucorum homi¬
num ad serit peruersa contentio quib: utiq pecin ueteriius¬
trumento postseptuaginta in terp̃tes emendare quidlicuit pec

Expanded text:
pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae pluribus: cur non ad Graecam originem revertentes, ea quae vel a vitiosis interpretibus male edita, vel a praesumptoribus imperitis emendata perversius, vel a librariis dormitantibus addita sunt, aut mutata, corrigimus? Neque vero ego de veteri  linguam versum, tertio gradu ad nos usque pervenit. Non quaero quid Aquila, quid Symmachus sapiant, quare Theodotion inter novos et veteres medius incedat. Sit illa vera interpretatio, quam Apostoli probaverunt. De novo nunc loquor Testamento: quod Graecum esse non dubium est, excepto apostolo Matthaeo, qui primus in Judaea Evangelium Christi Hebraicis litteris edidit. Hoc certe cum in nostro sermone discordat, et diversos rivulorum tramites ducit: uno de fonte quaerendum est. Praetermitto eos codices, quos a Luciano et Hesychio nuncupatos, paucorum hominum asserit perversa contentio: quibus utique nec in veteri Instrumento post Septuaginta Interpretes emendare quid licuit, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ouum opus fecere mecozis exuccere. Vt
post exemplaria scriptunrum toto orbe dis¬
persa quasi quidem arbiter sed eum. et quia
interseucriant. quae sintilla quaecumgreca consentiant
ueritate decernam: Pius labor sed periculo sa prre sumptio
iudi caredeceteris ipsum ab omnib: iudicandum senis muture
linguam et tanes centemi ammundum adinitia retrahere par¬
uulorum Quis enim doctus pariter uel indoctus cuminmanu¬
succ uo lumenas sumpserit et asaliua quam semel inbibit. uide¬
rit discrepare quod lactitat. Nonstatim erum pat in uocem
mestalsarium mec lamitanset̃ sacrilegum quiccud e tamcliquid
inueterib libris addere mutate corrigere Aduersus quã
inuidiam duplexcausa me consolatur quod ettu qui sũmussa cer¬
dos esfieri iubes. et uerum non es sequoduccriat &ram mededico¬
rum testimonio conprobatur sienim latnis exemplaribus fi¬
des estadhibenda respondeant quibus cotenimsunt paene¬
exemplaria quot codices sinautemueritas est quaerendade

Expanded text:
ovum opus facere me cogis ex veteri, ut post exemplaria Scripturarum toto orbe dispersa, quasi quidam arbiter sedeam: et quia inter se variant, quae sint illa quae cum Graeca consentiant veritate, decernam. Plus labor, sed periculosa praesumptio, judicare de caeteris, ipsum ab omnibus judicandum: senis mutare linguam, et canescentem jam mundum ad initia retrahere parvulorum. Quis enim doctus pariter vel indoctus, cum in manus volumen assumpserit, et a saliva, quam semel imbibit, viderit discrepare quod lectitat, non statim erumpat in vocem, me falsarium, me clamans esse sacrilegum, qui audeam aliquid in veteribus libris addere, mutare, corrigere? Adversus quam invidiam duplex causa me consolatur: quod et tu, qui summus Sacerdos es, fieri jubes: et verum non esse quod variat, etiam maledicorum testimonio comprobatur. Si enim Latinis exemplaribus fides est adhibenda, respondeant, quibus: tot enim sunt exemplaria pene quot codices. Sin autem veritas est quaerenda de
Abbreviated transcription (Latin):
amostuis & uos cũ mortuiers&is indelicas & p̃putio carnis
urae. Conuiuificcuit cumillo donans uobis omnia delita
delens quod aduersus noserat chiro gntfũ detr&i quod
exspolians principatus & potestates traduxit con¬
fidenter pedã triumphans illos in sem& ipso. nemo
ergouos iudic& in hottut in potu aut in paste diciferti
autꝰ neo meniue auc sabbatorum quae sunt umbra fu¬
turorum corpus ccutonxp̃i ne mouos seducat uolens
in humilitate & relegione angelorum quace non
uidit ambulans frustrt inflatus sensu carnis suue

Expanded text:
mque essemus mortui in delictis et in praeputio carnis nostrae, conuiuificauit nos cum illo donans omnia delicta, delens, quod adugens illud cruci, et exspolians principatus, et potestates, traduxit confidenter, palam triumphans illos in semetipso. Nemo ergo vos judicet in cibo, aut in potu, aut in parte diei festi, aut neomeniae, aut sabbatorum: quae sunt umbra futurorum: corpus autem Christi. Nemo vos seducat, volens in humilitate, et religione angelorum, quae non vidit ambulans, f
Abbreviated transcription (Latin):
caris simus frater & fidelis minister & conser¬
uur in dño quemmini cduos ad hoc ipsum ut cog¬
nos catt quae cintiuor surT. & consol&ur cordo
ura cum onesimo caris simo & fideli fratre qui ẽ
ex uobis. omnia quae hic aguntur notastici&
uobis salutat uos aristarcus concaptiuus meq
& icrcur c̃sobrinus barnabae de quo accepis tir
mandata si uenerit aduos excipite illum & iesus
qͥ dicitꝰ iustus qui sunt excircumcisione. hisoli sunt
adiutorer mei in regnođi quimihi fuerunt solatio
sclutat uos epaphras qui ex uobis ẽ seruus xp̃i
ihũ semꝑ sollicitur ꝓ uobis in onationib uest&is
ꝑ fecti & plenii nomniuo luntate di. testimoniu
enim illi ꝑhibeo quod haba multu laborem ꝓuo
bis & ꝓhis qui sunt laodiciae & quiertpoli.
sclutut uor lucas medicus carissimus & demas
salutate fraties qui sunt lao diciae & pymphen
& quae indomo eius. ẽ ecclesiam Et cum lecti
fuerit apud uos epistolafacite ut & in lco¬
dicensium ecclena legatur & ea quae laodicen¬

Expanded text:
nservus in Domino quem misi ad vos ad hoc ipsum ut cognoscat quae circa vos sunt et consoletur corda vestra cum Onesimo carissimo et fideli fratre qui est ex vobis omnia quae hic aguntur nota facient vobis salutat vos Aristarchus concaptivus meus et Marcus consobrinus Barnabae de quo accepistis mandata si venerit ad vos excipite illum et Iesus qui dicitur Iustus qui sunt ex circumcisione hii soli sunt adiutores in regno Dei qui mihi fuerunt solacio salutat vos Epaphras qui ex vobis est servus Christi Iesu semper sollicitus pro vobis in orationibus ut stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei testimonium enim illi perhibeo quod habet multum laborem pro vobis et pro his qui sunt Laodiciae et qui Hierapoli salutat vos Lucas medicus carissimus et Demas salutate fratres qui sunt Laodiciae et Nympham et quae in domo eius est ecclesiam et cum lecta fuerit apud vos epistula facite ut et in Laodicensium ecclesia legatur et eam quae Laodicen
Abbreviated transcription (Latin):
oboedite ꝑomnia dominis caarnalib: non adoculũ
seruientes quasi bominib: placentes sed insimpli¬
citate cor distimentes dnm̃. Quod cumq ftcitis
ex animo operrmini sicut dñõ & non hominibus.
scientes quod ad ñõ ciccipi&is r&ributionem here¬
ditatis. dnõxpõ seruite. quienim in iuriã fticit
recipi& id quodiniq: gersit. & non .ẽ. ꝑ sonarum
acceptio apud dm̃. Domini quodiustum .ẽ. & ae quũ
seruis prtestate scientes qnm̃ & uos dnm hab&is
inccelo. Onrtioniins tate uigilantes in ea in grati¬
arum actione. Ontntes simul & ꝓnobis ut dr̃ape¬
riat nobis ostiumsermoms ad loquendũ myste¬
riumxpi. propter quod &iã uinctursum ut manistr¬
temillum itcut oporta meloqui. In sa pentia ambu

Expanded text:
ulum seruientes quasi hominibus placentes, sed in simplicitate cordis timentes dominum. quodcumque facitis, ex animo operamini, sicut domino et non hominibus, scientes quod a domino accipietis retributionem hereditatis. domino Christo seruite. qui enim iniuriam facit, recipit id quod inique gessit, et non est personarum acceptio apud deum. Domini, quod iustum est et aequum, seruis praestatein coelo. Orationi instate, vigilantes in ea in gratiarum actione: orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium sermonis ad loquendum mysterium Christi propter quod etiam vinctus sum, ut manifestem illud ita ut op
Abbreviated transcription (Latin):
seruiuit in euangelio. Huncigitur spero memit¬
tere aeduos mox ut ui dero quae circame sunt.
Confido cutem in dno qnm & ipse ueniama duor
cito Noncersarium autem existimaui epa
tactis meae mittere cduos qnmquidem omneruos¬
desidera bat & maestus erat ꝓpterea quodaudi¬
eratis illum infirmatum nam & infirmatus . ẽ
usq: admortem sed ds̃ misertus .ẽ. eius. non solũ
aut̃ eius utrum &iam & mei n&ristitiam suꝑ cruti¬
tiam haberem Fertinantiur ergo misu illum
ut uiso eo iterum gcudectis & egosi ne tristitiam sim
Excipite itaq: illũ cum omni giudio in dñõ et eius¬
modicum honore habetote qnm propt̃ opus xp̃i
usq: cedmortem accersit. Turdens animã succ̃
ut impleret id quod de uobis exerat erga mecu
obsequium Dec& ero fr̃s mei gaud& ein dño
eadem uobis scribere mibi quidẽ nonpigrum
uobis cutn necessarium. Vid&e canes uide¬

Expanded text:
servivit in Evangelio. Hunc igitur spero me mitservivit in Evangelio. Hunc igitur spero me mittere ad vos, mox ut videro quae circa me sunt. Confido autem in Domino, quoniam et ipse veniam ad vos cito. Necessarium autem existimavi Epaptadesiderabat, et moestus erat, propterea quod audistis illum infirmatum. Nam infirmatus est usque ad mortem; sed Deus misertus est ejus. Non solum autem eius verum etiam et mei ne tristitiam super tristitiam haberem festinantius ergo misi illum ut viso eo iterum gaudeatis et ego sine tristitia sim excipite itaque illum cum omni gaudio in Domino et eiusmodi cum honore habetote quoniam propter opus Christi usque ad mortem accessit tradens animam suam ut impleret id quod ex vobis deerat erga meum obsequium de cetero fratres mei gaudete in Domino eadem vobis scribere mihi quidem non pigrum vobis autem necessarium
Abbreviated transcription (Latin):
Cae lestium & terrestrium & infernorum.
& omnis lingua confiteatur quiadñs noster
iiii. ibr̃ xp̃s ingloria ẽ di patris. Itaq caris¬
simimei sicũt semper oboedistis nonut in p̃¬
senticmeittntum sed multo magis nunc in ab¬
sentia mea cum i&u & timore & tremore
urãm sccluton operamini. Ds̃ .ẽ enim quo ope¬
ratur in uobis & uelle & ꝑficere probona uo
tionib: & haentationib: ut sitirsine quaerela
& simplices filii dĩ sinerep̃hensione in medio
nationis prauae & ꝑuersae int̃ quos luce¬
tis sicut luminaria inmundo uerbum uitce
continentes adgloriammeã in diexpĩ quice
non inuacuum cucurri neq: inuacuum loc¬
boraui sed & siimmolor supra sacrificium
& obsequium fideiuraẽ guudeo & congratulor
omnib: uobir Idipsum cutem & uos guud&e
& con gratu lamini mihi speroautem indnoihũ
timotheum memittere cito cduos ut & egobono
animo sim cognitis quae ciauos sunt neminẽ
autem eius cognoscite qnm̃ sicut patrifilius mecũ

Expanded text:
ernorum et omnis lingua confiteatur quia Dominus Iesus Christus in gloria est Dei Patris itaque carissimi mei sicut semper oboedistis non ut in praesentia mei tantum sed multo magis nunc in absentia mea cum metu et tremore vestram salutem operamini Deus est enim qui operatur in vobtionibus et haesitationibus, ut sitis sine querella et simplices filii dei sine reprehensione in medio nationis prauae et peruersae, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, uerbum uitae continentes ad gloriam mihi in diem Christi, quia non in uacuum cucurri neque in uacuum laboraui. sed et si immolor supra sacrificiumet obsequium fidei vestrae, gaudeo, et congratulor omnibus vobis. Idipsum autem et vos gaudete, et congratulamini mihi. Spero autem in Domino Jesu, Timotheum me cito mittere ad vos: ut et ego bono animo sim, cognitis quae circa vos sunt. Neminem autem ejus cognoscite, quia sicut patri filius, mecum
Abbreviated transcription (Latin):
rebit uxori succe & erunt duo incaor neuna.
sacramentum hoc magnum .ẽ. Ego cutem
dico inxp̃o & in eccles asuerum tumen
& uos singuliunus quisq: sucmuxorem
sicut seipsum diligat. Vxor autem timeat
xxui.uirum suum Fli oboe dite parentib
uris in dñõ hoc onim iustum ẽ Honora
patremtuum & matremtuum quod ẽ
mandatum primum & in promissione ut bene
sittbi & sis longeuur super terram
Et patres nolite adiracundic̃ prouocare
filios urõs sed educate illos indisciplina
cuui. & cor reptionedñ Serui oboe dite dominir
carnadibus cumtrimore et tremore insimpli
uientes quac si hominib: placentes sed ut ser¬
uixpi. facientes uoluntatem di ex animo
cum bona uoluntate seruientes sicut dño
& non hominib: scienter qnm̃unus quisq
quodcũq fecerit bonum hoc ꝑcipiet adno¬
Xxuuiisiue seruur siueliber. Etuor dominieade
sticite illis. remittentes minarscientes quia
& illorum & uester ds̃ ẽ inaccelis & ꝑsonarũ¬

Expanded text:
in carne una. Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Verumtamen et vos singuli, unusquisque uxorem suam sicut seipsum diligat: uxor autem timeat virum. VI. Filii, obedite parentibus vestris in Domino hoc enim est iustum honora patrem tuum et matrem quod est mandatum primum in promissione ut bene sit tibi et sis longevus super terram et patres nolite ad iracundiam provocare filios vestros sed educate illos in disciplina et correptione Domini servi oboedite dominis carnalibus cum timore et tremore uientes, quasi hominibus placentes, sed ut serui Christi facientes uoluntatem dei ex animo, cum bona uoluntate seruientes ut domino et, non hominibus, . scientes quoniam unusquisque quodcumque fecerit bonum hoc recipiet a domino, siue seruus, siue liber. et domini, eadem facite illis remittentes minas, scientes. quia et illorum et uester dominus est in caelis
Abbreviated transcription (Latin):
sub portantes inuicon & donantes uobis me¬
ipsis siquis aduersus aliquem hab& querelc
sicut & dñs donauit uobis Itc&uor suꝑ omnia
autem haec cacritatem habentes quod .e. uin¬
culum ꝑsectionis & paxxp̃ĩ exult& in cordib¬
uestris in qua & uocatiestis in uno corpore & gra¬
nisccpientia docentes & commonentes uos metipsos
psadmis hrmnis ccudicis spiritalib: ingratia can¬
tades in cordib uestris dño. Omne quod cumq:
facitis in uerbo uut in opere omna in nomine dñi
nri ihũ xp̃i. gratias agentes do & patriꝑipsum.
Mulieres subdicestote uiris sicut oport& in dño

Expanded text:
s uobis ipsis, si quis aduersus aliquem habet querellam: sicut dominus donauit uobis, ita et uos. super omnia autem haec caritatem habete, quod est uinculum perfectionis. et pax Christi exultet in cordibuestris, in qua et uocati estis in uno corpore: et grani sapientia docentes et commonentes vosmetipsos psalmis, hymnis et canticis spiritualibus, in gratia cantantes in cordibus vestris Deo. Omne quodcumque facitis in verbo aut in opere, omnia in nomine Domini Jesu Christi, gratias agentes Deo et Patri per ipsum. Mulieres, subditae estote viris, sicut oportet, in Domino.
Abbreviated transcription (Latin):
sim sequor autem si conp̃hendam un quo&
arbitror conp̃hendisse. unum ccutem quae¬
quido r&rosunt obliuis cens adeauero
quue sunt priora extendenr meipsum addes¬
tincitum ꝑ sequor adbrauium suꝑnae uocationis
di in xpoihũ. Quicum que ergo ꝑfecti sumus
hoc sentiam: & siquid cliter scpitis & hocuo¬
bis ds̃ ꝓ reuelauit Terum tamen id quod ꝑ¬
uenimus ut idem scopiamus & in eccdem ꝑ ma¬
nem: regula. Imitaetorer mei estote fr̃i & ob¬
seruate eos qui ita cmbulct sicut h& betis for¬
mam nostram. multi enim ambulant quos sce¬
pe dicebã uobis Nunc cutem & flens dico
iniicos crucis xp̃i quorum finis interitus quo

Expanded text:
sim sequor autem si conprehendam in quo sim sequor autem si conprehendam in quo  ego me non arbitror conprehendisse unum quidem retro sunt obliviscens, ad ea vero quae sunt priora extendens meipsum, ad destinatum persequor, ad bravium supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Quicunque ergo perfecti sumus hoc sentiamus; et si quid aliter sapitis, et hoc vobis Deus revelabit: verumtamen ad id quod pervenimus, ut idem sapiamus, et in eadem permaneamus regula. Imitatores mei estote, fratres; et observate eos qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram. Multi enim ambulant, quos saepe dicebam vobis, nunc autem et fleus dico, inimicos crucis Christi: quorum finis i
Abbreviated transcription (Latin):
& omnia in ipso constant. & ipse ẽ caput corporis
ecclesice. quiẽ principium primo genitus ex mor¬
tuis ut sit in omnib: ipse primatum tenens. quiccin
ipso conplacuit omnem plenitudinon in habiticre
& ꝑ eum re conciliare omnia in ipsum pacificcias.
ꝑ sanguinem crucis eius. siue quae interris. siue
quace inccrelis sunđ Et uos cumer s&is cliquan

Expanded text:
s ecclesiae qui est principium primogenitus ex mortuis ut sit in omnibus ipse primatum tenens quia in ipso conplacuit omnem plenitudinem habitare et per eum reconciliare omnia in ipsum pacificans per sanguinem crucis eius sive quae in terris sive quae in caelis sunt et vos cum essetis
Abbreviated transcription (Latin):
fornicationem in munditiam libi dinem concu¬
pis contiam malã & cuacritiã quae ẽ simulacro¬
rum scruitus ꝓpe quaeuenit iradi suꝑfilios in¬
credulititis In quib: & uos abulastis adiquan¬
documui uer&is in illis. Nuncaut deponte & uor
omnia. intm in dignationem malitiam blasphemia
tiriinuicom exs policates uos u&erem hominon cum
actib: eius & induentes nouum eum qui renouacti
in cgnitionem secundum i maginem eius quicrecuit

Expanded text:
nem, inmunditiam, libidinem, concupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus: propter quae uenit ira dei super filios incredulitatis. in quibus et uos ambulastis aliquando, cum uiueretis in illis; nunc autem deponite st uos omnia, iram, indignationem, malitiam, blasphemiam: tiri invicem, exspoliantes vos veterem hominem cum actibus suis, et induite novum eum qui renovatur in agnitionum secundum imaginem ejus qui creavit
Abbreviated transcription (Latin):
in omnime moricurĩ scmꝑ in cunctis orationib:
meis. proomnib: uobis cumgcudio dep̃cationẽ
faciens suꝑ communicationem uram̃ ineucta¬
gelioxpĩ a primadie usqinunc confidens hoc
ip sum quiaqui coepit in uobis opur bonum ꝑfi¬
cie usq: in diem xpĩ ibũ sicut ẽ mihi iustum
hoc sentine proomnib uobis Eoquo dliebram
uos incorde & in uinculis meis &in dlefenlone
& confirmatione euangelusocios gieudissoe

Expanded text:
in omni memoria vestri semper in cunctis orationibus meis pro omnibus vobis cum gaudio deprecationem faciens super communicatione vestra in evangelio a prima die usque nunc confidens hoc ipsum quia qui coepit in vobis opus bonum perficiet usque in diem Christi Iesu sicut est mihi iustum hoc sentire pro omnibus vobis eo quod habeam in corde vos et in vinculis meis et in defensione et confirma
Abbreviated transcription (Latin):
re concilicuit in corpore carniseius ꝑ mortem ex¬
hibere uos scõs & inmaculatos & inrep̃hensibilas
corcmipso sitamen ꝑ mau&is infide fundati & sta¬
biles & immobiles aspe euc gelii quod audistis.
quod p̃dicatum ẽ in uniuersa creatura quae s ubcae¬
lo ẽ Cuiur ftictur sum egopeculus minister
qui nunc gacudeo in passionibus prouobis. & adim¬
pleo ea quece desunt pcessionum xp̃i incar ne mea
egominis ter. secundum des pensationon di quae
data ẽ. mihi in uobis ut implecm uerbum dimysteri¬
um quod eebr conditum fuit csceculis et generationib
nunc autem manifestatum ẽ scĩs eius quib uoluit
đs notar ficcere diuitias gloriae sacramentihuius
connuntiamus corripientes omnem hominem & do¬
centes omnem hominem in omnisccpientuc ut ex¬
hibecmus omnem hominem ꝑ fectum in xp̃o ihũ.
in quo & laboro cestando secundum operationẽ ei
qui sunt lao diciue & quicumq: non uiderunt faci¬
em meã in carne ut consolentur cordacipsorum

Expanded text:
conciliavit in corpore carnis eius per mortem exhibere vos sanctos et inmaculatos et inreprehensibiles coram ipso si tamen permanetis in fide fundati et stabiles et inmobiles ab spe evangelii quod audistis quod praedicatum est in universa creatura quae sub caelo est cuius factus sum ego Paulus minister qui nunc gaudeo in passionibus pro vobis et adimpleo ea quae desunt passionum Christi in carne mea ensationem Dei, quae data est mihi in vos, ut impleam verbum Dei: mysterium quod absconditum fuit a saeculis, et generationibus, nunc autem manifestatum est sanctis ejus, quibus voluit Deus notas facere divitias gloriae sacramenti hujusannuntiamus, corripientes omnem hominem, et docentes omnem hominem in omni sapientia, ut exhibeamus omnem hominem perfectum in Christo Jesu. In quo et laboro, certando secundum operationem ejus, qui sunt Laodiciae, et quicumque non viderunt faciem meam in carne: ut consolentur corda ipsorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dnmnrm in ipso ambulate radicati & suꝑue difica¬
ti in ipso & confirmati fide sicut & didicistis abun¬
daies in illo in graticrum actione. Vid&enequis
uos decipiat ꝑphilosophicm & in anem ftllatia
secundum traditionem hominum secundum ele

Expanded text:
m, in ipso ambulate, radicati, et superaedificati in ipso, et confirmati fide, sicut et didicistis, abundantes in illo in gratiarum actione. Videte, ne quis vos decipiat per philosophiam, et inanem fallaciam, secundum traditionem hominum, secundum ele
Abbreviated transcription (Latin):
sumite & gladium sp̃s quod .ẽ. uerbũdĩ
pomnem orationem & obsecrationem
Ontner omnitempore inspũ & in ipsouigi¬
lantes in omni instantia & obsecratione
cum omnib: scis et prome ut detur mihi sermo
incꝑtione oris mei. Cumsidutia notum facere
ministerium euangelii proquolegatione fungor
incatena ltcut in ipsocudeam ꝓut oportet melo qui

Expanded text:
 quod est uerbum dei, per omnem orationem et obsecrationem orantes omni tempore in spiritu, et in ipso uigilantes in omni instantia et obsecratione pro omnibus sanctis, et pro me, ut detur mihi sermo in apertione oris mei cum fiducia notum facere mysterium euangelii, propter quod legatione fungor in catena, ita ut in ipso audeam prout oportet me loqui.
Abbreviated transcription (Latin):
tiestis sicut ẽ ueritas inihũ. De ponite uos se¬
cundum pristinam conuersationem ueterem
hominem quicorrum pitur. secundum desideria
erroris renouaminiautem spũ mentis uraẽ¬
& induite nouum hominem qui secundum dm̃
creatus ẽ iniustitia & sc̃itate ueritatis. Prop

Expanded text:
is, sicut est ueritas in iesu, ut deponatis seis, sicut est ueritas in iesu, ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui conrumpitur secundum desideria erroris. renouamini autem spiritu mentis uestrae: induite nonum hominem, qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate et ueritate. Item
Abbreviated transcription (Latin):
Donec occurram: omnes in unitatem fidei & ag¬
nitionis filiidi inuirum ꝑ fectum in mensurã
c&atis plenitudinis xpi ut iam nonsimus par¬
uuli fluctuantes & circum feramur omniuen¬
to doctrince in ne quitia hominum incestutia
adcircum uentionem erroris ueratatem autẽ
facientes in caritate. Crestim in illo pom¬
nia qui ẽ. cciput xp̃s. Ex quo totum corpus compac¬
tum & connexum ꝑ omnem iuncturam subminis tra¬
tionis secundũ operationem in mensuram uniuscuiusq
membri. Augmentum corporis sticit inaedifica¬
xui. tionem suuncaritate  Hoc igitur dico & testificor
in dño ut im non ambuletis sicut & gentes ambu¬
lant inuanitate sensus suitenebris obscuratũ
habentes intellectũ. Alienaticcuita dĩꝑ ignoran
tium quace .ẽ. in illis propter cae cuatem
cor dis ipsorum qui des perentes semet ipsos
tradiderunt inpudititicae in operationem in mun¬
ditice omnis incuuicritioo. Uos autem nonitac
didicistis xp̃m sitamenillum ccudirtis & in ipso e doc

Expanded text:
 omnes in unitatem fidei et agnitionis Filii Dei in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi ut iam non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum in astutia ad circumventionem erroris veritatem autem facientes in caritate crescamus in illo pnia qui est caput Christus ex quo totum corpus conpactum et conexum per omnem iuncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate hoc igitur dico et testificor in Domino ut iam non ambuletis sicut gentes ambulant in vanitate sensus sui tenebris obscuratum habentes intellectum alienatiam, quae est in illis propter caecitatem cordis ipsorum : qui desperantes semet ipsos tradiderunt inpudicitiae in operationem inmunditiae omnis et auaritiae. uos autem non ita didicistis Christum: si tamen illum audistis
Abbreviated transcription (Latin):
ecdena subiecta ẽ xpo iac & mulieres uiris
xxU. suis inomnib: Tiridiligite uxores uras
sicut & xp̃s dilexitecclesiam & seipsum tra¬
didit proea ut illam scĩficaret mundacns
lauacro aquae inuerbouitue ut exhiberet
ipsesibi gloriosa mecclesi cm non habentem
maculum ccutrugam aut celiquideius modi
sedut sit scã & in meiculaeta ltc&uiri debea
diligere uxores succs ut corpore suc: quisciã
uxorem diligit seipsum diligit. Nemoeni

Expanded text:
res iris suis in omnibus. uiri, diligite uxores uestras, sicut et Christus dilexit ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea, ut illam. sanctificaret, mundans lauacro aquae in uerbo: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid eiusmodi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita et uiri debent diligere uxores suas ut corpora sua. qui suam uxorem diligit
Abbreviated transcription (Latin):
ui & cumxpõ eẽ multomagis melius ꝑ manere
autem incarne necersariumẽ. propter uos
& boc confidens scio quia manebo & ꝓmaneboomnib:
uobis ad profectum urm̃ & gaudium fidei ut gra¬
uer samini ut siue cum uenero & ui dereuos siue
ubsens cudicm de uobis qui cstatis in unospũ
unanimer conlaboranes fidei euaengelu & in

Expanded text:
um Christo esse multo magis melius permanere autem in carne magis necessarium est propter vos et hoc confidens scio quia manebo et permanebo omnibus vobis ad profectum vestrum et gaudium fidei ut grao Christi conversamini ut sive cum venero et videro vos sive absens audiam de vobis quia stetistis uno spiritu unianimes conlabora