comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nã facultatẽ: s & ipsũ hominẽ agens os¬
tendit ei quousq se ꝓpt̃ ipsũ depresserit.
Et ñ teneri sensib quib uident᷑ illa miranda
s ad intellectũ iubet euolare simuldemons¬
trans & qͣnta hic possit. & cur hec faciat. &
quã paruipendat. Noceat eni oport&: &¬
factis potestatẽ suã. & humilitate. clem̃tiã.
& p̃ceptione natura Quȩ omĩa sacris qͥb
mitiam᷑. secretius firmiꝰq tradunt᷑. In qͥb:
bonoꝵ uita facillime ñ disputationũ ab a¬
gib s mystioꝵ auctoritate purgat᷑. Huma¬
na uero auctoritas plerũq fallit: in eis tam̃
iure uidet᷑ excellere: qͥ qͥntũ imꝑitoꝵ sens
capit. multadant indicia doctrinarũ su¬
arũ. & ñ uiuunt alit̾. qͣm uiuendũ eẽ p̾ci¬
piunt. Quib si aliqͣ etiã fortune munera
accesserint. qͦrui appareant usu magni.
conteptuq maiores. difficillimũ omĩno ẽ
ut eis qͥsq uiuendi p̃cepta dantib credeis

Expanded text:
nam facultatem, sed et ipsum hominem agens osnam facultatem, sed et ipsum hominem agens ostendit ei quo usque se propter ipsum depresserit; et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare, simul demonstrans et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam. quae omnia sacris quibus initiamur secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus, sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctiure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt aliter, quam uiuendum esse praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni contemtuquemaiores.difficillimum omnino est, ut eis quisque uiuendi praecepta dantibus credens
Abbreviated transcription (Latin):
toritate contẽti bonis tant̾ morib rectisq uo¬
tis constant oꝑam dedint. aut contẽnentes
aut ñ ualentes disciplinis lib̾alib atq opti¬
mis erudiri: beatos eos quidẽ c̃ int̾ homines
uu̾int nescio qͦmͦ appelle. tam̃ inconcusse cre¬
do mox ut hoc corpꝰ reliquerint. eos qͦbene
magis minꝰ ue uixer̃. eo faciliꝰ aut difficiliꝰ
liłuri. Auctoritas autẽ partĩ diuina. ẽ: par¬
tĩ humana. S uera. firma. suma ea. ẽ: que
diuna nominat᷑. In qua metuenda ẽ. aerio¬
rũ animaliũ mira fallatia. quȩ ꝑ rerũ ad
istos sensꝰ corporis ꝑtinentiũ qͣsdã diumationes
ñnullas quȩ potentias deciꝑe animas facilli¬
me consuer: aut ꝑiturarũ fortunarũ cu¬
riosas. aut fragiliũ cupidas potestatũ: aut
maniũ formidolosas miraculoꝵ. Illa gͦ auc¬
toritas diuina dicenda. ẽ: quȩ ñ solũ in
sensibilib signis transcendit omẽm huma¬

Expanded text:
toritate contenti bonis tantum moribus rectisque uotoritate contenti bonis tantum moribus rectisque uotis constanter operam dederint aut contemnentes aut non ualentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines uiuant, nescio quo modo appellem, tamen inconcusse credo, mox ut hoc corpus reliquerint, eos, quo bene magis minusue uixerunt, eo facilius aut difficilius liberari. Auctoritas autem partim diuina est, partim humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diunonnullasque potentias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidolosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem huma
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ salubrior. ratio uͦ aptior eruditis: tam̃ qr nul¬
lus hominũ nͥ eximꝑito ꝑitꝰ fit. nullꝰ autẽ im¬
ꝑitꝰ nouit quale se debeat p̾bere docentib
& qͣli uita eẽ docilis possit: euenit ut om̃ib bo¬
na magna & occulta discere cupientib ñ aꝑiat
nͥ auctoritas ianuã Quã qͥsq ingressꝰ sine ulla
dubitatione uitȩ optimȩ p̃cepta sectat᷑. ꝑquȩ
cũ docilis factꝰ fuerit: tũ demũ dicet & qͣnta
ratione p̃dicta sint ea ipsa quȩ sequutꝰ .ẽ. ante
rationẽ: & quid sit ipsa ratio quã pꝰ auctorita¬
tis cunabula firmꝰ & idoneus iã seqͥt᷑ atq cõ¬
p̃hendit. & qͥd intellectꝰ in qͦ uniuersa st̃ł¬
ipse potiꝰ uniuersa. & qͥcquid p̃t̾ uniu̾sa uni¬
uersoꝵ pͥncipiũ Ad quã cognitionẽ in hac it¬
uita ꝑuenire pauci: ult̾ quã uͦ etiã pꝰ hanc
uitã nemo ꝓgredi potest. Qui aut̃ sola auc¬

Expanded text:
esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nulesse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit, qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non aperiat nisi. auctoritas ianuam. quam quisque ingressus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa, quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque conprehendit, et quid intellectus, in quo uniuersa sunt-uelipse potius uniuersa-et quid praeter uniuersa uniuersorum principium. ad quam cognitionem in hac uita peruenire pauci, ultra quam uero etiam post hanc uitam nemo progredi potest. qui autem sola auc
Abbreviated transcription (Latin):
fici aut̃ ł intͥ etatẽ senatoriã festuent ł
certe int̾iuuentutẽ. S qͥsqͥs sero se ad ista
conuerterit: ñ arbitret᷑ nichil sibi. eẽ. p̃cep¬
tũ. Nam ista utiq facilius decocta etate
seruabit. In om̃i aut̃ uita. loco tpr̃e ami¬
rcos aut habeant. aut hab̃e instent. Obseqͣnt᷑
digdis. etiã ñ hoc expectantib Suꝑbos mi¬
nuscurent. minime sint. Apte congruent᷑q
uiuant. Dm̃ colant. cogitent. quetant fide.
spe. caritate subnixi. Optent tͣnqͥllitatẽ atq
tertũ cursũ studus siuis om̃iũq socioꝵ & sibi
quibq posst̃ m̃tẽ bonã pacatãq uitã. Seqͥt᷑
ut dicã qͦ mͦ studiosi erudiri debeant qͥ sic̃
dictũ ẽ inuere instituer̃. Ad discendum
itẽ. necessario duplicit᷑ ducim̃ auctoritate
atq ratione. Tepore auctoritas. re aut̃ ratio pͥor
.ẽ Auud ẽ eni qđ in agendo ante ponit᷑: aliud
qđ pluris in appetendo estimat᷑. Itaq qͣmꝗͣ bo¬
norũ auctoritas imꝑite multitudini uideat᷑

Expanded text:
fici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe intra iuuentutem. sed quisquis sero se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur, ut dicam, quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim, quod in agendo anteponitur, aliud, quod pluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur
Abbreviated transcription (Latin):
qđ fabricant minꝰ apte conguent̃q dim̃sũ ẽ
Inimo numerosissimũ ẽ. Nongͦ numerosa faci¬
endo s numoros cognoscendo melior sũ. Qͥdgͦ
ille nescientes oꝑari numerosa pot̾ant: Pote¬
rant ꝓfecto. Unde id docet᷑. Ex eo qđ nos qͦq
certis dimensionib linguã dentib & palato ac¬
cõmodamꝰ ut ex ore litterȩ ac uerba prũpauł.
nec tam̃ cogitamꝰ cũ loquim᷑. qͦ motu oris id fa¬
cere debeamꝰ. Deide qͥs bonꝰ cantator. etiã si
musice sit imꝑitꝰ. ñ ipso sensu naturali& rith¬
mũ & melos ꝑceptũ memoria custodiat. in ca¬
nendo qͦ quid fieri numerosiꝰ potestꝰ hoc ues¬
cit indoctꝰ s tam̃ facit oꝑante natura Qndo
autẽ melior. & peccorib p̃ponendꝰ.: Qͣndo no¬
uit qđ faciat. At nichil aliud me peccori ppo¬

Expanded text:
quod fabricant, minus apte congruenterque dimensum est? quod fabricant, minus apte congruenterque dimensum est? immo numerosissimum est. non ergo numerosa faciendo sed numeros cognoscendo melior sum. quid ergo? illae nescientes operari numerosa poterant? poterant profecto. unde id docetur? ex eo, quod nos quoque certis dimensionibus linguam dentibus et palato adcommodamus, ut ex ore litterae ac uerba prorumpant, nec tamen cogitamus, cum loquimur, quo motu oris id facere debeamus. deinde quis bonus cantator, etiamsi musicae sit imperitus, non ipso sensu naturali et rhythmum et melos perceptum memoria custodiat in canendo, quo quid fieri numerosius potest? si nescit indoctus, sed tamen facit operante natura. quando autem melior et pecoribus praeponendus ? quando nouit, quod faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne quȩ uis multitudo eominus uincit᷑.
qͦ magis in unũ coit: Unde ipsa coicio in
unũ cuneus nominatꝰ. ẽ. qͣsi couneus. Quid
amor om̃is. Non ne unũ uult fieri cũ eo
qđ amat & si ei contingat. unũ cũ eofit:
Uoluptas ipsa. non ob aliud delectat uehe¬
mentius : nͥ quod amantia sese corpora inun̾
cogunt᷑. Polor unde ꝑnitiosꝰ ẽ: Quia id quod
unũ erat dissicere nititur. Ergo molestũ &
ꝑiculosu. ẽ. unũ fieri cũ eo quod separari po¬
test. Ex multis reb passim ante iacentib
deinde in unã formã congregatis unã fa¬
cio domũ melior ego. Si quide ego facio:
illa fit. Ido melior. qr facio. Non dubrõ est
inde me. eẽ. meliorẽ qͣm domꝰ ẽ. S ñ inde
sũ melior hẏrundine. aut apicula Nam &
illa nidos affabre struit. & illa fauos. S.
his melior: qi rationale animal sũ At fi in
ratis dimensionib ratio. ẽ nũqͥd nã & aues

Expanded text:
nonne quaeuis multitudo eo minus uincitur, nonne quaeuis multitudo eo minus uincitur, quo magis in unum coit? unde ipsa coitio in unum cuneus nominatus est quasi couneus. quid amor omnis ? nonne unum uult fieri cum eo, quod amat et, si ei contingat, unum cum eo fit? uoluptas ipsa non ob aliud delectat uehementius, nisi quod amantia sese corpora in unum coguntur. dolor unde perniciosus est? quia id, quod unum erat, dissicere nititur. ergo molestum et periculosum est unum fieri cum eo, quod separari potest. Ex multis rebus passim ante iacentibus, deinde in unam formam congregatis unam facio domum. melior ego, si quidem ego facio, illa fit, ideo melior, quia facio; non dubium est inde Ille esse meliorem, quam domus est. sed non inde sum melior hirundine aut apicula — nam et illa nidos adfabre struit et illa fauos — sed his melior, quia rationale animal sum. at si in ratis dimensionibus ratio est, numquidnam et aues
Abbreviated transcription (Latin):
ius mea ratio uocat᷑. Quid aut̃ discernendũ
ẽ nͥ quod aut unũ putat᷑ & ñ. ẽ. aut certe
ñ tã unũ .c̃. qͣm putat᷑. Itẽ cur quid conec¬
tendũ ẽ nͥ ut unũ fiat qͣntũ potest: Ergo &
indiscernendo & in conectendo: unũ uolo
& unũ amo. S cũ discerno purgatũ cũ co¬
necto integrũ uolo. In illa parte uitantur
aliena: in hac propͥa copulant᷑ ut unũ aliquid
ꝑfectũ fiat. Lapisut eẽt lapis om̃s eius partes.
om̃isq natura in unũ solidata. ẽ Quid arbor:
Nne arbor ñ. eẽt. siuna ñ ẽẽt: Quid m̃bra cuiꝰ¬
lib& animantis acuiscera. & quicqͥd ẽ. eoꝵ ẽ qͥb.
constat: Certe si unitatis patiant᷑ diuortiũ: ñ
erit animal. Amici. qͥd aliud qͣm unũ eẽ co¬
nant᷑: & qͣnto magis unũ: tantomagis amu¬
ci st̃. Populus. una ciuitas ẽ. Cui ẽ ꝑiculosa
dissensio Quid ẽ aut̃ dissentire. nͥ ñ unum
sentire: Ex multis militib fit unꝰ exercitꝰ.

Expanded text:
uis mea ratio uocatur. quid autem discernendum uis mea ratio uocatur. quid autem discernendum est, nisi quod aut unum putatur et non est aut certe non tam unum est quam putatur? item cur quid conectendum est, nisi ut unum fiat, quantum potest? ergo et in discernendo et in conectendo unum uolo et unum amo, sed cum discerno, purgatum, cum conecto, integrum uolo. in illa parte uitantur aliena, in hac propria copulantur, ut unum aliquid perfectum fiat. lapis ut esset lapis, omnes eius partes omnisque natura in unum solidata est. quid arbor? nonne arbor non esset, si una non esset? quid membra cuiuslibet animantis ac uiscera et quidquid est eorum, e quibus constat? certe si unitatis patiantur diuortium, non erit animal. amici quid aliud quam unum esse conantur? et quanto magis unum, tanto magis amici sunt. populus una ciuitas est, cui est periculosa dissensio. quid est autem dissentire nisi non unum sentire? ex multis militibus fit unus exercitus.
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit unũ. S longe altius. longeq diui.¬
nius. Cuiꝰ duplex questio. ẽ. Una deanima
alta de dõ. Prima efficit: ut nosmet ipsos no¬
uerimꝰ. altã. ut originẽ nram. Illa nobis
dulcior. ista carior. Illa nos dignos beata uita:
beatos hec facit. Prima ẽ illa discentib: ista
iã doctis. Hic ẽ. studioꝵ sapientie ꝑ quẽ fit
qͥsq idoneus ad intelligendũ ordinẽ rerũ
id .ẽ. ad dinoscendos duos mundos. & ipsu
parente uniuersitatis. Cuiꝰ nulla scientia ẽ
in anima. nͥ scire qͦmͦ eũ nesciat. Huncgͥ ordi¬
nẽ tenens anima iã phylosophye. tradita
se ipsa pͥmo inspicit & cui iã illa erudicio
ꝑsuasit aut suã aut se ipsam eẽ. rationẽ:
in ratione autẽ aut nichil eẽ meliꝰ & po¬
tentius numeris. aut nichil aliud quã nu¬
merũ eẽ rationẽ : ita secũ loquet᷑. Ego qͦda
meo motu int̾iore & occulto ea quȩ discen¬
da st̃. possũ discernere ł conectere & hȩc

Expanded text:
quid sit unum, sed longe altius longeque diuiquid sit unum, sed longe altius longeque diuinius. cuius duplex quaestio est, una de anima, altera de deo. prima efficit, ut nosmet ipsos nouerimus, altera, ut originem nostram. illa nobis dulcior, ista carior, illa nos dignos beata uita, beatos haec facit, prima est illa discentibus, ista iam doctis. hic est ordo studiorum sapientiae, per quem fit quisque idoneus ad intellegendum ordinem rerum, id est ad dinoscendos duos mundos et ipsum parentem uniuersitatis, cuius nulla scientia est in anima nisi scire, quomodo eum nesciat. Hunc igitur ordinem tenens anima iam philosophiae tradita primo se ipsam inspicit et, cui iam illa eruditio persuasit aut suam aut se ipsam esse rationem, in ratione autem aut nihil esse melius et potentius numeris aut nihil aliud quam numerum esse rationem, ita secum loquetur: ego quodam meo motu interiore et occulto ea, quae discenda sunt, possum discernere uel conectere et haec
Abbreviated transcription (Latin):
fatentur. cũ int̾ eiꝰ & dĩ substantiã nidnl
uelint om̃ino distare.Si autẽ istũ mundũ
ĩ factũ dicamꝰ impiũ ẽ atq ingratũ cre¬
go de his atq huiꝰmodi reb aut ordine illo
erudicionis. aut nullo nͦ qͥcquã reqͥrendũ ẽ
Et ne qͥsqͣm latissimũ aliquid nos coplexos eẽ
irbitret᷑  hoc dico planius atq breuius.
Adistarũ rerũ cognitionẽ nemine aspirare
deb̾e. si ne illa quasi duplici scientia bone
disputationis potentiȩq numeroꝵ. Si qͥs
etiã hoc plurimũ putat: solos numeros op¬
time nouerit aut solã dialecticã. Si & hoc
infinitũ ẽ: tantũ ꝑfecte sciat qͥd sit unĩ
in numeris ꝗͥntuq ualeat nũdũ in illa sum¬
malege sumoq ordine rerũ om̃iũ s in his
quȩ cotidie passim sentimꝰ atq agimꝰ. Exci¬
pit enĩ hanc erudicione iã ipsa phylosophyȩ
disciplina & in ea nichil plus inuenit qͣni

Expanded text:
fatentur, cum inter eius et dei substantiam nihil fatentur, cum inter eius et dei substantiam nihil uelint omnino distare. si autem istum mundum non factum dicamus, impium est atque ingratum crego de his atque huius modi rebus aut ordine illo eruditionis aut nullo modo quicquam requirendum est. Et ne quisquam latissimum aliquid nos conplexos esse arbitretur, hoc dico planius atque breuius, ad istarum rerum cognitionem neminem adspirare debere sine illa quasi duplici scientia bonae disputationis potentiaeque numerorum. si quis etiam hoc plurimum putat, solos numeros optime nouerit aut solam dialecticam. si et hoc infinitum est, tantum perfecte sciat, quid sit unum in numeris quantumque ualeat nondum in illa summa lege summoque ordine rerum omnium, sed in his, quae cotidie passim sentimus atque agimus. excipit enim hanc eruditionem iam ipsa philosophiae disciplina et in ea nihil plus inueniet, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quo illud malũ diuino ordine domarctur:¬
si aut̃ hic mundꝰ aliqͣndo eẽ. cȩpit qͦ modo
ante quã cẽt potestate dimalũ tenebat᷑. &
quid opꝰ erat mundũ fabricari quo malũ
qđ iã dĩ potestas fenabat ad pęnas anima¬
rũ includeret᷑. Si aut̃ fuit tepꝰ qͦ sub di
dominio malũ non erat. quid subito ac¬
cidit qđ ꝑ ȩtña retro tẽpora ñ acciđat: in
do enĩ nouũ extitisse consiliũ. ne dicã im¬
piũ ineptissimũ. ẽ dicere.Si autẽ ĩportuuũ
fuisse & qͣsi imꝓbũ malũ dõ dicimꝰ qđ ñ¬
nulli existimant: iã nemo doctꝰ risũ tene¬
bit. nemo ñ suscensebit indoctꝰ quid enĩ
potuit dõ nocere mali nescio. ꝗ illa natura:
Si enĩ dicunt ñ potuisse: fabricandi mun¬
di causa ñerit si potiusse dicunt: mexpia¬
bile nefas ẽ. dm̃ uiolabilẽ crede. nec ita sal¬
tẽ ut ł uirtute ꝓuidit ne sua substantia
iuolaret᷑ Nãq Animã penas hinc pendẽ

Expanded text:
quo illud malum diuino ordine domaretur-quo illud malum diuino ordine domaretur-si autem hic mundus aliquando esse coepit, quomodo, antequam esset, potestate dei malum tenebatur et quid opus erat mundum fabricari, quo malum, quod iam dei potestas frenabat, ad poenas animarum includeretur? si autem fuit tempus, quo sub dei dominio malum non erat, quid subito accidit, quod per aeterna retro tempora non acciderat? in deo enim nouum extitisse consilium, ne dicam impium, ineptissimum est dicere. si autem inportunum fuisse et quasi improbum malum deo dicimus, quod nonnulli existimant, iam nemo doctus risum tenebit, nemo non suscensebit indoctus; quid enim potuit deo nocere mali nescio qua illa natura? si enim dicunt non potuisse, fabricandi mundi causa non erit; si potuisse dicunt, inexpiabile nefas est deum uiolabilem credere, nec ita saltem, ut uel uirtute prouiderit, ne sua substantia uiolaretur; namque animam poenas hic pendere
Abbreviated transcription (Latin):
rib tale coꝑtũ. ẽ: ut & ipsa eius oratio bar¬
bara uideat᷑ ꝗͣ roma seruata. ẽ. S tu con¬
temptis istis ł puerilib reb ł ad te ñꝑti¬
nentib Ita grãmatice pene diuinã ui natu¬
rãq cognoscis. ut eius anima teniusse. cor¬
pus disertis reliquisse uidearis. Hoc etiã
de cet̾is huiꝰ modi artib dixerĩ. Quassi
penitꝰ fortasse contẽpnis: ad moneo te
qͣntũ filius audeo qͣntũq ꝑmittis. ut fi¬
de istã tuã quã uenerandis myst̃us ꝑcepis¬
ti.firme cauteq custodias. Deinde ut in
hac uita atq morib constant̃ uigilant̃q
ꝑ maneas. De reb. autẽ obscurissimis & ta¬
men diuinis. qͦ mͦ ds̃ & nichil mali faciat
& sit omĩps. & tanta mala siant. & cui
bono mundũ fecerit. qͥ non erat indign̾us.
& utrũ semꝑ fuerit malii. an tẽpore ceꝑit
& si semꝑ fuit utrũ sub condicione di fuerit¬
& si fuit utrũ etiã iste mundus sep̃ fuerit. in

Expanded text:
ribus tale compertum est, ut et ipsa ejus oratio barribus tale compertum est, ut et ipsa ejus oratio barbara videatur, qua Roma servata est. Sed tu, contemptis istis vel puerilibus rebus, vel ad te non pertinentibus, ita grammaticae pene divinam vim naturamque cognoscis, ut ejus animam tenuisse, corpus disertis reliquisse uidearis. Hoc etiam de ceteris huius modi artibus dixerim, quas si penitus fortasse contemnis, admoneo te, quantum filius audeo quantumque permittis, ut fidem istam tuam, quam uenerandis mysteriis percepisti, firme cauteque custodias, deinde ut in hac uita atque moribus constanter uigilanterque permaneas. de rebus autem obscurissimis et tamen diuinis, quomodo deus et nihil mali faciat et sit omnipotens et tanta mala fiant et cui bono mundum fecerit, qui non erat indiguus, et utrum semper fuerit malum an tempore coeperit et, si semper fuit, utrum sub conditione dei fuerit et, si fuit, utrum etiam iste mundus semper fuerit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ma. uĩ potentissima cognitione aut̃ multis
quide ardua. tͥ tam̃ cuiꝰ ingeniũ cotidie.
mͥ nouũ .ẽ. & cuiꝰ aminũ ł etate ł amirabi
li tẽꝑantia remotissimũ ab omib nugis. & a
magna labe corporis emergente inse multũ
surrexisse cognosco. tã erunt facilia tardis¬
simis miserimeq uiuentib Si enĩdicã te
facile ad eũ sermonẽ ꝑuentura qͥ locutionis
& linguę uicio careat: ꝓfecto intiar. Me enĩ
ipsu cui magna necessitas fuit usta ꝑdiscere.
ad huc in multis uerboꝵ sonis itali exagitant
& ame uicissim qđ ad ipsũ sonũ attinet re¬
p̃hendunt᷑. Aliud ẽ. enĩ eẽ. arte: aliud gente
securũ. Doloecismos aut̃ qͦs dicimꝰ fortasse
qͥsq doctꝰ diligent̃ attendens. in oratione
mea repi&. Non enĩ defuit qͥ mͥ ñ tulla huiꝰ¬
modi uicia ipsũ cyceronẽ fecisse ꝑitissime
ꝑsuasiss& . Barbariꝰmoꝵ aut̃ genꝰ nr̃is tẽpo¬

Expanded text:
ma, tu potentissima, cognitione autem multis ma, tu potentissima, cognitione autem multis quidem ardua, tibi tamen, cuius ingenium cotidie mihi nouum li temperantia remotissimum ab omnibus nugis, et a magna labe corporis emergentem, in se multum surrexisse cognosco, tam erunt facilia quam difficilia tardissimis miserrimeque viventibus. Si enim dicam te facile ad eum sermonem perventuram, qui locutionis et linguae vitio careat, profecto mentiar. Me enim ipsum, cui magna necessitas fuit ista perdiscere, adhuc in multis verborum sonis Itali exagitant; et a me vicissim, quod ad ipsum sonum attinet, reprehenduntur. Aliud est enim esse arte, aliud gente securum. Soloecismos autem quos dicimus, fortasse quisque doctus diligenter attendens in oratione mea reperiet; non enim defuit qui mihi nonnulla hujusmodi vitia ipsum Ciceronem fecisse peritissime persuaserit. Barbarismorum autem genus nostris tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ergo ista nesciens ñ dico de sũmo illo dõ qͥ
scit᷑ melus nesciendo. s de anima ipsa sua
querere ac disputare uoluerit: tantũ erra¬
bit qͣntũ errari plurimũ potest. Facilius
autẽ ista cognoscet. ꝗͥ numeros siplices atq
intelligibiles cõphendit. Porro istos cõpre¬
hendet. qͥ & ingenio ualens & pͥuilegio ȩta¬
tis aut cuiꝰ lib& felicitatis ocios & studio
uehem̃t᷑ incensꝰ memoratũ disciplinarũ
ordinẽ qͣntũ satis ẽ. fuerit ꝑsecutꝰ. Cũ enĩ artes
ille om̃s lib̾ales partĩ ad usu uitȩ. partĩ ad
cõgnitionẽ rerũ contẽplationẽ discant᷑. ufy
earũ assequi difficillimũ ẽ. nͥ ei qͥ ab ipsa
pueritia ingemosissimꝰ instantissime atq con¬
stantissime oꝑam dedit. Qđ uͦ ex illis ad id
qđ querimꝰ opꝰ. ẽ. ne te queso mat̾ hec uelut
rerũ ĩmensa quȩdã silua det̾reat. Et ent̃
quȩdã dẽ om̃ib eligent᷑. numerõ paucissi¬

Expanded text:
ergo ista nesciens, non dico de summo illo deo. qui ergo ista nesciens, non dico de summo illo deo. qui scitur melius nesciendo, sed de anima ipsa sua quaerere ac disputare uoluerit, tantum errabit, quantum errari plurimum potest. facili?.. autem ista cognoscet. qui numeros simplices atque intellegibiles conprehenderit; porro istos conprehendet, qui et ingenio ualens et priuilegio aetatis aut cuiuslibet felicitatis otiosus et studio uehementer incensus memoratum disciplinarum ordinem, quantum satis est, fuerit persecutus. cum enim artes illae omnes liberales partim ad usum uitae partim ad cognitionem rerum contemplationemque discantur, usum earum assequi difficillimum est nisi ei. qui ab ipsa pueritia ingeniosissimus instantissime atque constantissime operam dederit. Quod uero ex illis ad id, quod quaerimus, opus est, ne te quaeso, mater. haec uelut rerum inmensa quaedam silua deterreat. etenim quaedam de omnibus eligentur numero paucissi
Abbreviated transcription (Latin):
intionẽ fecit alypius cũ de academ icis quere .As.¬
remꝰ qͣsi ꝓteus in manib erat. Imagines enĩ
falsȩ. rerũ earũ quas numeramꝰ ab illo oc¬
cultissimo ꝗͥ numeramꝰ de fluentes in sese
rapiunt cogitationẽ. &̾ sepe illũ cũ iã tene¬
t᷑ elabi faciunt. Quib siqͥs non cesserit & il¬
la om̃ia quȩ ꝑ tot disciplinas late uarieq
diffusa st̃ ad unũ qͥddã simplex uerũ cer¬
ñ temere iam querit illa diuina ñ iã creden¬
da solum uerũ etiã contẽplinda. intelligen¬
da atq retmnenda. Quisqͥs autẽ ł ad huc
seruus cupiditatũ. & in hẏans reb ꝑeuntib
ł iã ista fugiens casteq uiuens. nesciens ta¬
men quid sit nichil quid imformis mate¬
ria. qͥd formatũ exanime qͥd corpꝰ quid
species incorpore qͥd locꝰ quid cepꝰ qͥd in
loco qͥd in tẽpore. qͥd motꝰ scđm locũ. quid
motꝰ ñ scđm locũ. qͥd stabilis motꝰ quid sĩt

Expanded text:
mentionem fecit Alypius, cum de Academicis quaerementionem fecit Alypius, cum de Academicis quaereremus, quasi Proteus in manibus erat. imagines enim falsae rerum earum, quas numeramus, ab illo occultissimo, quo numeramus, defluentes in sese rapiunt cogitationem et saepe illum, cum iam tenetur, elabi faciunt. Quibus si quisque non cesserit et illa omnia, quae per tot disciplinas late uarieque diffusa sunt, ad unum quiddam simplex uerum cern temere jam quaerit illa divina, non jam credenda solum, verum etiam contemplanda, intelligenda atque retinenda. Quisquis autem vel adhuc servus cupiditatum, et inhians rebus pereuntibus; vel jam ista fugiens, casteque vivens, nesciens tamen quid sit nihil, quid informis materia, quid formatum exanime; quid corpus, quid species in corpore, quid locus, quid tempus, quid in loco, quid in tempore, quid motus secundum locum, quid motus non secundum locum, quid stabilis motus, quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
chil aliud qͣm illã dimisionẽ numerosq
dominari. Quȩ similit definiendo ac se¬
cerdiendo in ordinẽ nectens. astrologiã
genuit. Magnũ religiosis argum̃tũ tor¬
ñtũq curiosis. In his gͥ omib disciplinis
occurrebant ei omia numerosa. Quȩ tam̃
in illis dim̃sionib manifestius eminebant.
qͣs in se ipsa cogitando atq uoluendo intue¬
bat᷑ uerissimas. In his autẽ quȩ sentiunt᷑.
umbras earũ potiꝰ atq uestigia recolebat.
Hic semultũ erex: multũ q p̾sũpsit. Ausa . ẽ
immortale animã cõꝓbare. Tractauit om̃ia
diligent. Precepit ꝓrsse plurimũ posse.
& quic qͥd posset numeris posse. Mouit eã
qđcdã miraculũ & suspicari cepit se ipsam
fortasse numerũ eẽ. eũ ipsũ. qͦ cuncta nume¬
rarent᷑. Aut sud ñ eet ibi tam̃ eũ eẽ qͦ ꝑue¬
nire satageret. Hunc uͦ totis uirib cõphendit
Qui iã uniuerse ueritatis index futurꝰ ille cuiꝰ

Expanded text:
nihil aliud quam illam dimensionem numerosque nihil aliud quam illam dimensionem numerosque dominari, quae similiter definiendo ac secernendo in ordinem nectens astrologiam genuit, magnum religiosis argumentum tormentumque curiosis. In his igitur omnibus disciplinis occurrebant ei omnia numerosa, quae tamen in illis dimensionibus manifestius eminebant, quas in se ipsa cogitando atque uoluendo intuebatur uerissimas, in his autem, quae sentiuntur, umbras earum potius atque uestigia recolebat. hic se multum erexit multumque praesumpsit, ausa est inmortalem animam conprobare. tractauit omnia diligenter, percepit prorsus se plurimum posse et quidquid posset numeris posse. mouit eam quoddam miraculum et suspicari coepit se ipsam fortasse numerum esse eum ipsum, quo cuncta numerarentur, aut si id non esset, ibi tamen eum esse, quo peruenire satageret. hunc uero totis uiribus conprehendit, qui iam uniuersae ueritatis index futurus, ille, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tionabili m̃datio iã poetis fauente ratione.
querendũ ne qͥd aliquid ꝓ paganis similit̃¬
riȩ filias musas eẽ. confictũ ẽ. Unde ista
disciplina sens intellectꝰq particeps. musi¬
ce nom̃ inuenit. Hinc ꝓfecta. ẽ. in oculoꝵ
opes & trã cęlũq collustrans sensit nichil
aliud qͣm pulchritudinẽ sibi placere. &
in pulchritudine figuras. in figuris dim̃¬
siones. in dimsionib nuneros. Quesiuitq
ipsa secũ utrũ ibi talis linea talisq rotuni¬
ditas ł quelib& alia forma & figura. eẽt
qͣle intelligentia continen&. Longe de¬
tiorẽ inuenit & nulla ex parte qđ uident
oculi cũ es qđ mens cerner& cõparandũ
Hec qͦꝙ distincte disposita in disciplinã rede¬
git appellauit q geometricã. Motꝰ eã celi
multu mouebat & ad se diligerit᷑ consicdan¬
diĩ inuitabat. Etiã ibi ꝑ constantissimas
tẽpoꝵ uices ꝑ astroꝵ ratos desmitosq curs
ꝑ int̾ualloꝵ spacia moderata: intellex i

Expanded text:
ratione quaerendumne quid propagini similitriae filias Musas esse confictum est. Unde ista disciplina sensus intellectusque particeps musicae nomen inuenit. Hinc profecta est in oculorum opes et terram caelumque conlustrans sensit nihil aliud quam pulchritudinem sibi placere et in pulchritudine figuras, in figuris dimensiones, in dimensionibus numeros quaesiuitque ipsa secum, utrum ibi talis linea talisque rotunditas uel quaelibet alia forma et figura esset, qualem intellegentia contineret. longe deteriorem inuenit et nulla ex parte, quod uiderent oculi, cum eo, quod mens cerneret, conparandum. haec quoque distincta et disposita in disciplinam redegit appellauitque geometricam. motus eam caeli multum mouebat et ad se diligenter considerandum inuitabat. etiam ibi per constantissimas temporum uices, per astrorum ratos definitosque cursus, per interuallorum spatia moderata intellexit
Abbreviated transcription (Latin):
laudis ĩ modica cupiditate se abstineant.
A morẽ autẽ pecuniȩ. totiꝰ sue spei certissimũ
uenenũ eẽ tredant. Nichil eneruit᷑ faciant
nichil audact᷑. In peccatis autẽ suoꝵ ł pellant
omĩno uã. ł ita frenent ut sit pulsȩ sinuł.
Nemmẽ ołint. Nulla uicia ñ curare uelint.
Magnoꝑe obseruent cũ uindicant ne nimiũ
sit. Cũ ignoscunt: ne parũ Nichil puniant.
qđ ñ ualeat ad meliꝰ. Nichil indulgeant qđ
uertat impeiꝰ. Suos putent om̃s in quossibi
potestas data fuerit. Ita seruiant. ut eis do¬
minari pudeat. Ita dominent᷑ ut eisser¬
uire delect&: In alienoꝵ autẽ peccatis. mo¬
lesti ñ sint inuicto. Inimicitias uitent cau¬
tissime. ferant equissime. finiant̾ citissime.
In om̃i uͦ contractũ atq conuersatione cũ
hominib satis. ẽ. seruare unũ hoc uulgare

Expanded text:
laudis immodica cupiditate se abstineant, laudis immodica cupiditate se abstineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat in peius. suos putent omnes, in quos sibi potestas data fuerit. ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare
Abbreviated transcription (Latin):
tiduus: ł suspicione remotissima discipli¬
na se ita studiosis & dm̃ atq animastantũ
amantib animis manifestaturã eẽ ꝓmittit.
ut ñ nob̾ sũmę mnimeroꝵ possint eẽ certio¬
res. Hec autẽ disciplina ipsa dĩ lex ẽ quȩ
apud dm̃ fixa & inconcussa sẽꝑ manens
in sapientes animas qͣsi transcribit᷑. ut tan¬
to se sciant uniere meliꝰ tantoq sublimiꝰ:
qͣnto & ꝑfectius eã contẽplant᷑ intelligendo.
& uiuendo custodiunt diligentiꝰ. Hecigit᷑
disciplina eisqͥ illã nosse desidant simul ge¬
minũ ordinẽ seqͥuib&. Cuiꝰ una pars uitȩ:
altã erudicionis. ẽ. Adolescentib gͦ studios¬
sis eiꝰ ita uiuendũ ẽ: ut a uenerus reb ab il¬
lecebris uentris & gutturis. ab indomesto cob¬
nodent poris cultu & ornatu: ab in anib negotus
ludoꝵ a torpore sumni atq pigritię. ab
emulatione. obtrectatione. inuidentia:
ab honoꝵ potestatũq abicionib ab ipsiꝰ etiã

Expanded text:
tudinis uel suspicione remotissima disciplitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis et deum atque animas tantum amantibus animis manifestaturam esse promittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsius quẽq uirib dm̃ querere . s. ipsũ de
quo agebamꝰ ordinẽ ñ tenere : qͦ adilliꝰ in¬
effabilis maiestatis intelligentiã ꝑuenit᷑.
oro uos inquã si ut uideo multũ diligitis
ordinẽ. ne nos p̃pot̃os & inordinatos ẽẽ pa¬
tiamini. Quaꝗͣm enĩ occultissima ratiose
demonstraturã polliceat᷑. nichilp̃t̃ diui¬
nũ ordinc̃ fieri: tam̃ si quẽpiã ludi magis¬
atrũ audiremꝰ conantẽ docere puerũ syllabis
quẽ pͥus sittas nemo docuiss&. ñ dico riden¬
dũ tãquã stultũ s uinciendũ taquã furio¬
sũ putaremꝰ N ob aliud op̃mor nͥ qđ do¬
cendi ordinẽ ñ tener&: At multa talia &
imꝑitos quȩ a doctis rephendant᷑ ac deri¬
deant᷑ & dem̃tes homines quę nec stultoꝵ
iudiciũ fugiunt facere nemo ãbigit: & ta¬
m̃ etiã ista onĩia quȩ fatemͣ ẽẽ ꝑuersa: ñ
ẽt. p̃t̃ diuinũ ordine alta quedã & a multi¬

Expanded text:
pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de pro suis quemque uiribus deum quaerere sed ipsum, de quo agebamus, ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur: Oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et inperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit, et tamen etiam ista omnia, quae fatemur esse peruersa, non esse praeter diuinum ordinem alta quaedam et a multi
Abbreviated transcription (Latin):
trygetiꝰ disseruit. ita & ordinẽ fuisse a pud
dm̃. S ad usũ eius ñ uenisse. nͥ post quã ma¬
la eẽ. ceꝑunt. Codẽ in quã relab̾is. Iuud
eiũ qđ minime uis in concussũ man& Na
siue apud dm̃ fuit ordo. siue exillo tẽpore
eẽ cȩpit ex quo etiã maliĩ: tam̃ malũ illuo
p̃t̃ ordinẽ natũ. ẽ. Qđ si concedis. fatis ali¬
quid p̃t̃ ordinẽ posse fieri qđ causã tuã
debilitat. & ͦ decruncat. Si autẽ ñ concedis.
incipit dĩ ordine natũ malũ uidi. & ma¬
lorũ auctoꝵ ẽ dm̃ fateb̃is. Quo sacrilegio
mͥ detestabiliꝰ nichil occurrit. Qđ cũ siue
ñ intelligenti siue dissimulanti se in¬
dit. Tũ mat̾ ego inquit ñ puto nichil
potuisse p̃t̃ dĩ ordinẽ fieri: qr ipsũ malũ
qđ natũ ẽ nullo mͦ dĩ ordine natũ. ẽ.S.
illa iusticia id in ordinatũ ẽẽ ñ siait &¬
in sibi meritũ ordinẽ redegit & cõpulit.
Hic ego cũ om̃s cernerẽ studiosissime. ac

Expanded text:
Trygetius disseruit, ita et ordinem fuisse apud Trygetius disseruit, ita et ordinem fuisse apud deum, sed ad usum non uenisse, nisi postquam mala esse coeperunt. — Eodem, inquam, relaberis; illud enim, quod minime uis, inconcussum manet. nam siue apud deum fuit ordo siue ex illo tempore esse coepit, ex quo etiam malum, tamen malum illud praeter ordinem natum est. quod si concedis, fateris aliquid praeter ordinem posse fieri, quod causam tuam debilitat ac detruncat; si autem non concedis, incipit dei ordine natum malum uideri et malorum auctorem deum fateberis, quo sacrilegio mihi detestabilius nihil occurrit. - Quod cum siue non intellegenti siue dissimilanti se indit. tum mater: Ego, inquit, non puto nihil potuisse praeter dei ordinem fieri, quia ipsum malum, quod natum est, nullo modo dei ordine natum est, sed illa iustitia id inordinatum esse non siuit et in sibi meritum ordinem redegit et conpulit. Hic ego, cum omnes cernerem studiosissime ac
Abbreviated transcription (Latin):
seruisti. nichil p̃t̃ ordinẽ fieri: Q d enĩ fac¬
tũ .ẽ. ut malũ nasceret᷑ ñ utiq diordine fac¬
tũ ẽ. ss cũ. ẽẽt natũ di ordine inclusũ. ẽ. Et
ille ãmirans ac moleste ferens qđ tã repente
bona causa eĩt lapsa de manib ꝓrsꝰ inquit
ex illo dico cepisse ordinẽ. ex qͦ malũ cepit.
E rgo inqͣm ut ẽẽt ipsũ malii. ñ ordine factũ
ẽ. si pꝰqͣm malii ortũ . ẽ. ordo ẽẽ cepit. Sẽperat
ordo apud dm̃. & aut sẽꝑ fuit nichil qđ
dr̃ malũ. aut si aliquando inuenit᷑ ce¬
pisse. qr ordo ipse. aut bonꝰ. ẽ. aut ex bono
ẽ: nunquã aliquid sine ordine fuit. nec
erit aliqͣndo: qͣmiuis & nescio qͥd potius
occurrit. s illa consuetudine obliuio¬
nis elapsũ. ẽ. Qđ credo ordine contigisse.
ꝓ merito ł gradu. ł ordine uite. Nescio qͦ¬
mͦ mͥ inqͥt effugit. qͣm nc̃ sꝑno sententia
Non eni debui dic̾e pꝰ quã malũ natũ. ẽ.
cepisse ordinẽ: s ut illa iusticia de qua

Expanded text:
fieri? quod enim factum est, ut malum nasceretur, non utique dei ordine factum est, sed cum esset natum, dei ordine inclusum est.— Et ille ammirans ac moleste ferens, quod tam repente bona causa esset lapsa de manibus: Prorsus, inquit, ex illo dico coepisse ordinem, ex quo malum esse coepit. — Ergo, inquam, ut esset ipsum malum, non ordine factum est, si, postquam malum ortum est, ordo esse coepit. semper erat ordo apud deum et aut semper fuit nihil, quod dicitur malum, aut, si aliquando inuenitur coepisse, quia ordo ipse aut bonum est aut ex bono est, numquam aliquid sine ordine fuit nec erit aliquando. quamuis et nescio quid potius occurrit, sed illa consuetudine obliuionis elapsum est; quod credo ordine contigisse pro merito uel gradu uel ordine uitae. — Nescio q effugit quam nunc sperno sententia; non enim debui dicere, postquam malum natum est, coepisse ordinem, sed ut illa iustitia, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Nichil hoc ad me inquã. fate¬
ris enĩ ut opinor non om̃ia quȩ in
hoc mundo sunt non moueri. Exquo
conficit᷑ non om̃ia mundi huiꝰ ee cũ dõ
Fateor inqͥt non omĩa. Ergo ẽ. aliquid
sine dõ: Non inquit. Cum dõ st̃ igit᷑
om̃ia. Hic cunt tabundꝰ queso inquit il¬
lud non dixerim. qđ sine dõssit. Nam
prorsꝰ om̃ia que mouent᷑. non mͥ uiden¬
tur eẽ. cum do. Sine do .ẽ. inquã igitur
celum quod moueri nemo ambigit. N
ẽ inquit sine dõ celũ. Ergo ẽ aliqui
cũ dõ qđ moueat᷑. N possũ inquit ut uo¬
lo explicare quod sentio. Tam̃ qđ moliar
dicere. peto ut non expectatis uerbis meis
sagacissime si potestis intelligatis. Nam &
sine dõ. nichil mͥ uidet᷑. eẽ. & qđ cũ dõ ẽ rur¬
sum uidet᷑ inconcussũ manere: Celũ aut̃¬

Expanded text:
sunt. Nihil hoc ad me, inquam. Fatesunt. Nihil hoc ad me, inquam. Fateris enim, ut opinor, non omnia quae in hoc mundo sunt, non moveri. Ex quo conficitur, non omnia mundi hujus esse cum Deo. Fateor, inquit, non omnia. Ergo est aliquid sine Deo. Non, inquit. Cum Deo sunt igitur omnia. Hic cunctabundus: Quaeso, inquit, illud non dixerim, quod sine Deo nihil sit; nam prorsus omnia quae moventur, non mihi videntur esse cum deo. — Sine deo est, inquam, igitur caelum hoc, quod moueri nemo ambigit. — Non est, inquit, sine deo caelum. — Ergo est aliquid cum deo, quod moueatur ? — Non possum, inquit, ut uolo, explicare quod sentio; tamen quid moliar dicere, peto, ut non exspectatis uerbis meis sagacissime, si potestis, intellegatis. nam et sine deo mihi nihil uidetur esse et, quod cum deo est, rursum uidetur inconcussu
Abbreviated transcription (Latin):
ministrari. nichilq om̃ino. eẽ qđ ab or
ꝑ que factu ẽ ut & bona ordo concludat
quȩ st̃: non sola utiq bona dicimꝰ. Ex
⁊uo sit : ut omĩa simul que ds̃ ãmius¬
trat: ordine ad ministrent᷑. Cui ego
quȩ ad ministrant᷑ & aguit᷑ uident᷑ tͥ¬
moueri an in mobilia putas eẽ. Ista inquit
que in hoc mundo fiunt fateor moueri.
Reliqua inquã negas: Quȩ sunt cũ dõ
inquit ñ mouent᷑. reliqua om̃ia moue¬
ri arbitror. Cũ igit᷑ ea quȩ cũ do st̃ inqͣm
non moueri putas. cetera autẽ concedis
moueri: ostendis om̃ia quȩ mouent᷑ non
ce cũ do. Repete hoc ipsum inquit paulo
planius. Q uod non michi uifusest disfi¬
cultate intelligendi fieri uoluisse. sed
querendi spacio. quo inuenir& quid
responder&. Dixisti inquã ea que cum
dõ sunt non moueri. cet̾a aute moue¬
ri.Si gͦ hȩc que mouent᷑. non moueren
quȩ mouent᷑. Quib dictis. ad huc tace
hoc mundo si qua non mouent᷑ cũ dõ

Expanded text:
ministrari nihilque omnino esse, quod ab ord quae factum est, ut et bona ordo concludat;quae sunt\', non sola utique bona dicimus. ex quo fit, ut omnia simul, quae deus administrat, ordine administrentur. Cui ego: Quae administrantur et aguntur, uidentur timoueri an immobilia putas esse? — Ista, inquit, quae in hoc mundo fiunt, fateor moueri. — Reliqua, inquam, negas ? — Quae sunt cum deo, inquit, non mouentur; reliqua omnia moueri arbitror. — Cum igitur ea, quae cum deo sunt, inquam, non moueri putaş, cetera autem concedis moueri, ostendis omnia, quae mouentur, non esse cum deo. — Repete hoc ipsum, inquit, paulo planius. — Quod non mihi uisus est difficultate intellegendi fieri uoluisse, sed quaerendi spatium, quo inueniret quid responderet. — Dixisti, inquam, ea quae cum deo sunt non moueri. cetera autem moueri. si ergo haec, quae mouentur, non mouerentquae moventur. Quibus dictis adhuc tacebuod et in hoc mundo si qua non moventur, cum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
e non parue̾ rei quã die natali
eo cũ conuius habut at̾q in libellũ
contĩi tanta mͥ mens eius apparuerat
ut nichil aptius uere phylosophye ui¬
deic̃. Itaq institueramt cũ habundai&
ocui agere ut colloquio ur̃o non deeẽt
uod in primo etiã huiꝰ oꝑis libro
abste cognitũ e. Cuinigit᷑ memorato
utlaso it co̾mode potuimꝰ consedissemꝰ
gpo illis duiobꝰ poot escentib quiius lop
inquã succensuerĩ puerilit̃ de magnis re¬
b agentib. tam mͥ uidet᷑ non sine ordiue
ꝓpicio dõ accidisse quo in sermone quo
uos ab ista leuitate detͣhebum tẽpꝰ ita con¬
suptui. ẽ ut restanta ad alypii aduentui
dilata uideat᷑. Quappt̃ qm̃ ei iam questio¬
nẽ notissimã feci. & qͣuantũ in ea ꝓcesseri¬
nꝰ ostendi. paratꝰ ne es licenti. causã quã
inquit: qͣntũ ualeo. Quo mͦ ergo in quã
agit ordine omĩa ds̃ : Itane ut etiã se or¬
dine agat. an p̃t̃ eũ ordine ab eo ceta gu¬
bnantur : Ubi omĩa bona st̃ inquit or¬

Expanded text:
non parvae rei, quam die natali meo cum convivis habui, atque in libellum contuli, tanta mihi mens ejus apparuerat, ut nihil aptius verae philosophiae videretur. Itaque institueram, cum abundaret otio, agere ut colloquio nostro non deesset. Quod in primo etiam hujus operis libro abs te cognitum est. 2. Cum igitur memorato in loco, ut commode potuimus, consedissemus, ego illis duobus adolescentibus: Quamvis vobis, inquam, succensuerim, pueriliter de magnis rebus agentibus; tamen mihi videtur non sine ordine, propitio Deo, accidisse, quod in sermone quo vos ab ista levitate detrahebam, tempus ita consumptum est, ut res tanta ad Alypii adventum dilata uideatur. quapropter quoniam ei iam quaestionem notissimam feci et quantum in ea processerimus ostendi, paratusne es, Licenti, causam, quaminquit, quantum ualeo. — Quomodo ergo, inquam, agit ordine omnia deus? itane, ut etiam se ordine agat? an praeter eum ordine ab eo cetera gubernantur? — Ubi omnia bona sunt, inquit, or
Abbreviated transcription (Latin):
ac disput&. Qđ nͥ memoriȩ cõmendaue¬
rit pereat necesse ẽ. Ergo aut officia
beniuolentis negabis eẽ sapientis: aut
confiteberis res asiquas sapientis memo¬
ria custodiri. An fortasse aliquid sua¬
rũ rerũ non propt̃ se quidẽ .s. ꝓp̃t suos
sibi tam necesarios cõmenclat ser ual¬

Expanded text:
ac disputet, quod nisi memoriae commendaueac disputet, quod nisi memoriae commendauerit, pereat necesse est. ergo aut officia beniuolentiae negabis esse sapientis aut confiteberis res aliquas sapientis memoria custodiri. an fortasse aliquid suarum rerum non propter se quidem sed propter suos, sibi tamen necessarium commendat seruan
Abbreviated transcription (Latin):
nti am ipsũ fixc imimobilit q intu¬
enti cum quo st̃ omĩa que intelletꝰ᷑ uid&
ac possid& quid opꝰ eẽt queso memoria:
Michi autẽ ut opꝰ eẽt ad hec que abste au¬
dieram retinenda: ũdũ sũ illi famuli
dñs.s ei modo seruio. mͦ pugno ut ñ ser¬
uiã & quasi audeo me asserere in lib̃ta¬
tem meã. & si forte aliquando unꝑo. atq
optemꝑat mͥ facitq sepe putare quod
uicerĩ: in aliis rursꝰ reb ita sese erigit: ut
eius sub pedib miser iaceã. Quã obre qͣn¬
do de sapiente querimꝰ: me nolo nomi¬
nes Nec me inquã. d tam̃ nunquid nã
sapiens iste suos potest deserere. aut ullo
pacto cũ hoc corpus agit. in quo istũ famu¬
lũ sua lege deunctũ tenet. relinquit
officii beneficia tribuendi quib potest. &
maxime qđ ab eo uehem̃tissime flagitat᷑
sapientia ipsã docendi: Quod cũ facit ut
congrue doceat. minꝰq ineptꝰ sit p̃parat
sepe aliquid qđ ex dispositione eloqͣtur

Expanded text:
est deum ipsum fixe immobiliterque intuest deum ipsum fixe immobiliterque intuenti, cum quo sunt omnia, quae intellectus uidet ac possidet, quid opus est quaeso memoria? mihi autem ut opus esset ad haec quae abs te audieram retinenda, nondum sum illius famuli dominus sed ei modo seruio, modo pugno, ut non seruiam, et quasi audeo me adserere in libertatem meam, et si forte aliquando impero atque obtemperat mihi facitque saepe putare, quod uicerim, in aliis rursus rebus ita sese erigit, ut eius sub pedibus miser iaceam. quam ob rem quando de sapiente quaerimus, me nolo nomines. — Nec me, inquam; sed tamen numquidnam sapiens iste suos potest deserere aut ullo pacto, cum hoc corpus agit, in quo istum famulum sua lege deuinctum tenet, relinquit officium beneficia tribuendi quibus potest et maxime, quod ab eo uehementissime flagitatur, sapientiam ipsam docendi? quod cum facit, ut congrue doceat minusque ineptus sit, praeparat saepe aliquid, quod ex dispositione eloquatur
Abbreviated transcription (Latin):
quoda mͦ peculiũ: ut eo tamꝗͥ frugi&
diligeus famułꝰ bene utat᷑ parce custo¬
diat᷑. Qua sententiã eius cũ ãmiratione
considans: recordatꝰ sũ id ipsũ aliquan¬
do me breuit illo audiente dixisse: Tũ
arridens grãs age inquã licenti huic sei¬
uo cuo qui tͥ nisi aliquid de peculio suo
ministrar&e : nunc fortasse quod ꝓmeres
non habes. Nam si ad eã partẽ memoria
ꝑtiuet quȩ se uelut famulã bonȩ m̃ti
regendã concedit: ipsa nc̃ aduitꝰ es mͥ
crede ut hoc diceres. Ergo antequã ad
illii ordinẽ redeam ⁊̃ nonne tͥ iudetur
ł ꝓpt̾ talia id. ẽ ł ꝓpt̾ honestas ac ne¬
cessarias disciplinas memoria opꝰ ec̃ sa¬
pionti: Q uid inquit memoria opꝰ ẽ
cit om̃s suas res p̾sentes habeat ac tene¬
at. Non enĩ ł in ipso sensu ad idad
ante oculos nr̃os. e. mn auxilũ nobil
uocanꝰ memoria Sapientigͥ ante illos
intiores intellectꝰ oculos habenti omiua

Expanded text:
quodam modo peculium, ut eo tamquam frugi et quodam modo peculium, ut eo tamquam frugi et diligens famulus bene utatur parceque custodiat. Quam sententiam eius cum admiratione considerans recordatus sum id ipsum aliquando me breuiter illo audiente dixisse. tum arridens: Gratias age, inquam, Licenti, huic seruo tuo, qui tibi nisi aliquid de peculio suo ministraret, nunc fortasse quod promeres non haberes. nam si ad eam partem memoria pertinet, quae se uelut famulam bonae menti regendam concedit, ipsa nunc adiutus es, mihi crede, ut hoc diceres. ergo antequam ad illum ordinem redeam, nonne tibi uidetur uel propter talia, id est propter honestas ac necessarias disciplinas, memoria opus esse sapienti? — Quid, inquit, memoria opus est, cum omnes suas res praesentes habeat ac teneat? non enim uel in ipso sensu ad id, quod ante oculos nostros est, in auxilium uocamus memoriam. sapienti igitur ante illos interiores intellectus oculos habenti omnia, id