comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ est. Angłs gͦ cũ anima: d̾s in a¬
nima. Ille ut contubermalis ani¬
mȩ inest: ds̃ ut uita. Itaq sic̃ ani¬
na uidet in ocłis. audit in auribꝰ.
odorat in narib. in faucib gustat.
tangit in toto reliquo corpore: sic ds̃
diuersa in diuersis spiritib oꝑat᷑.
uerbi causa. in aliis amantẽ se exhi¬
bens: in aliis agnoscentem. in aliis
alia facientem: sicut unicuiq dat᷑
manifestacio sp̃c ad utilitatẽ. Quis
est iste tam cõmunis in uocib. tam
longe reb: Quomodo quẽ nr̃is loqͥ¬
mur uerbis. in sua reconditus ma¬
iestate. nrõs penitus et aspectus ef¬
fugit. et affectus. Audi ipsum. quid
loquatur hominib. Sicut exaltan¬
tur cȩli a terra. sic exaltatȩ sunt uiȩ
meȩ a uiis ur̃is: et cogitaciones mẽ
a cogitacionib ur̃is. Dicim᷑ amare.
et ds̃. dicimͣ nosse. et ds̃: et multa
in hunc modũ. S ds̃ amat ut cari¬
tas: nouit ut ueritas. sedet ut eqͥtas.

Expanded text:
spiritus est . Angelus ergo cum anima, Deus in aspiritus est . Angelus ergo cum anima, Deus in anima. Ille ut contubernalis animae inest, Deus ut vita. Itaque sicut anima videt in oculis, audit in auribus, odorat in naribus, in faucibus gustat, tangit in toto reliquo corpore: sic Deus diversa in diversis spiritibus operatur; verbi gratia, in aliis amantem se exhibens, in aliis agnoscentem, in aliis alia facientem, sicut unicuique datur manifestatio spiritus ad utilitatem . Quis est iste tam communis in vocibus, tam longe in rebus? quomodo quem nostris loquimur verbis, in sua reconditus majestate, nostros penitus et aspectus effugit, et affectus? Audi ipsum quid loquatur hominibus. Sicut exaltantur coeli a terra, sic exaltatae sunt viae meae a viis vestris, et cogitationes mimur amare, et Deus: dicimur nosse, et Deus: et multa in hunc modum. Sed Deus amat ut charitas, novit ut veritas, sedet ut aequitas,
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo: sed cui debent qͦd fortes
sunt. ꝙ alit.ẽ. et fortis & plus. Nec
tã fortis. quã ipsa fortitudo . ẽ. Uir¬
tuites ꝓ suo ministerio: et potenta¬
tu satagunt excitare corda tepen¬
cia hominũ innouatione signorũ:
uirtus uͦ in eis manens. ipsa facit
oꝑa. faciunt et ille: s in compara¬
tione eius ñ facunt. Deniq tantũ
intest: ut quasi singłarit̃ ꝓpħa dicat
ad dm̃. Tues ds̃. qͥ facis mirabilia.
Et item de eo. Q facit mirabilia
magna solus. Assunt angłi et arcan¬
geli. s ille germanior nobis: qͥ ñ mͦ
adest s inest. Quod si dicas posse in eẽ
et angłm: ñ inficior. Memini scͥptũ.
Et angłs qui loquebat᷑ in me. At qui
differentia et in hoc. In est angelus
suggerens bona: ñ ingerens. Inest
hortans ad bonum: ñ bonũ creans.
Ds̃ sic in est ut afficiat: ut infundat.
uł potius ut infundatur. et partici¬
ñ unam ꝑsonam. unam ue sub̾am.
habes enĩm : qui adheret dõ unus

Expanded text:
fortitudo: sed qui debent quod fortes fortitudo: sed qui debent quod fortes sunt, et aliter est fortis, et plus; nec tam fortis quam ipsa fortitudo est. Virtutes pro suo ministerio et potentatu satagunt excitare corda torpentia hominum innovatione signorum: virtus vero in eis manens, ipsa facit opera. Faciunt et illae, sed in comparatione ejus non faciunt. Denique tantum interest, ut quasi singulariter propheta dicat ad eum, Tu es Deus qui facis mirabilia : et idem de eo, Qui facit mirabilia magna solus . Adsunt Angeli et Archangeli: sed ille germanior nobis, qui non modo adest, sed inest. 12. Quod si dicas posse inesse et angelum, non inficior. Memini scriptum: Et angelus qui loquebatur in 450 me . Atqui differentia et in hoc. Inest angelus suggerens bona, non ingerens: inest hortans ad bonum, non bonum creans. Deus sic inest ut afficiat, ut infundat, vel potius ut infundatur et particinon unam personam, unamve substantiam. Habes enim: Qui adhaeret Deo, unus
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. atq exꝑientiam uocis ulliꝰ.
qm̃ ipsi cura est de uobis: qui taliũ
nos et tantorum ñ desinit iocundare
uisitacionib. instruere reuelatiõibꝰ.
suggestionib commonere: sedulita¬
spiritib. ipsequi condidit illos. unꝰ
dit oꝑari et uus: s alit̃. Ardent se¬
rapħim. s igne dĩ: uł potiꝰ igne dõ.
Quod p̃cipuũ ẽ in eis amant: s ñ
quantũ ds̃. nec quomodo. Lucent
cherubim. et in scientia eminent.
s participatione ueritatis: ac ꝑ hoc
n ut ueritas. nec quantum. Sedent
throni: s insidentis beneficio. Iu¬
dicant et ipsi cũ tranquillitate. s
ñ ad mensuram modũ ue pacis pa¬
cantis: pacis quȩ exsuꝑat omnẽ
sensum. Dominantur dñationes.
s sub dño dnãntur: s seruiumt
parit̃. Qd hoc ad sũmũ. sempit̃nũ.
singłare dñium: Presunt princi¬
patus et regunt. s reguntur & ip¬
si ita ut regere iã ñ norint. si regi
desierint. P recellit in potestatibus

Expanded text:
tatem atque experientiam vocis illius, tatem atque experientiam vocis illius, Quoniam ipsi cura est de nobis ; qui talium nos et tantorum non desinit jucundare visitationibus, instruere revelationibus, suggestionibus commonere, sedulitaspiritibus ipse qui condidit illos, unusdit operari et illis, sed aliter. Ardent Seraphin, sed igne Dei, vel potius igne Deo. Quod praecipuum est in eis, amant, sed non quantum Deus, nec quomodo. Lucent Cherubin, et scientia eminent, sed participio veritatis; ac per hoc non ut Veritas, nec quantum. Sedent Throni, sed insidentis beneficio. Judicant et ipsi cum tranquillitate, sed non ad mensuram modumve pacis pacantis, pacis quae exsuperat omnem sensum. Dominantur Dominationes, sed sub Domino dominantur, serviunt pariter. Quid hoc ad summum, sempiternum, singulareque dominium? Praesunt Principatus et regunt: sed reguntur et ipsi, ita ut regere jam non norint, si regi desierint. Praecellit in Potestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
nolit. circumueniri ñ possit: qͥppe
sic amans. et sic uidens. Nec uacat ses¬
sio: tranquillitatis insigne. ẽ. Deuul¬
tu tali. iudicium meum ꝓdeat opto:
cui insit amor.⁊ error absit: absit et
pturbatio. Cernere ẽ in dnãtionib
quante sit dñs maiestatis. ⁊ cui nutu
imꝑium constat: et imꝑio uniuer¬
sitas atq et̃nitas t̃mini sunt. Cerne¬
re.ẽ. in princiꝑatib. pͥncipiũ ex cͦ
omĩa: & quomͦ a cardine ostium. sic
ab ipso regi uniuersitatẽ. Cernere in
potestatibus quã potestatiue idẽ pͥn¬
ceps quos regit ꝓtegit: contrarias
potestates arcens et ꝓpulsans. Cernere
in uirtutib. unam ubiq equaliteR
ficam. efficacem. inuisibilem. ĩmo¬
bilemq. omĩa tam̃ mouentem u¬
tilit̃: tenentem fortit̃. Quȩ cũ in
minus usitata. effecta. apud mor¬
tales eruꝑit: miracła suie ꝓdigia
uocant. Ternere postremo et mira¬
ti est in angłis. et archangłis. ueri¬

Expanded text:
nolit, circumveniri non possit; quippe nolit, circumveniri non possit; quippe sic amans, et sic videns. Nec vacat sessio: tranquillitatis insigne est. De vultu tali judicium meum prodeat opto, cui insit amor, error absit, absit et perturbatio. Cernere est in Dominationibus, quantae sit Dominus majestatis, cujus nutu imperium constat, et imperio universitas atque aeternitas termini sunt. Cernere est in Principatibus principium ex quo omnia; et quomodo a cardine ostium, sic ab ipso regi universitatem. Cernere est in Potestatibus, quam potestative idem princeps quos regit, protegit, contrarias potestates arcens et propulsans. Cernere est in Virtutibus unam ubique aequaliter ficam, efficacem, invisibilem, immobilemque, omnia tamen moventem utiliter, tenentem fortiter: quae cum in minus usitata effecta apud mortales eruperit, miracula sive prodigia vocant. Cernere postremo et mirari est in Angelis et Archangelis veri
Abbreviated transcription (Latin):
clausa mortalib etiam ipsis elettis
suspecta sunt. Io quidẽ salubrit̃.
ne desinant timere. oũ necdũ dig¬
ne amare idonei inueniuntun.
Ceruere.ẽ in his qui seraphĩ appel¬
lant᷑: quomͦ amet. qͥ unde amet
ñ ht̃. s est et qͥ nichil horũ quȩ fe¬
cerit odit: quos saluandos fecit. qͦ¬
amplexet᷑. quomͦ delicta electȩ iuuuen¬
tutis et paleas ignorantium eiꝰ ignis
ile consumens. ipsam sibi purgatissi¬
mã. et suo more dignissimam reddat.
semere.ẽ. in cherubim qͥ plenitudo
scientiȩ dicit᷑. dm̃ scientiarũ dnm. eẽ.
qui solus solam nesciat ignorantiã:
qui totus sit lux. et tenebre in eo nõ
sint ullȩ.⁊ totus sit ocłs: et qͥ minime
aliquando fallitur. qͥa minime clau¬
ait. qͥ extra se ñ querat lum̃: cui admo¬
ueatur ut uideat ipse qui uidet. ip̃e
unde iuidet. Cernere est in thronis.
quã ñ suspectus om̃i innocentiȩ iu¬
dex sedeat in his. qui circum uenire

Expanded text:
clausa mortalibus, etiam ipsis electis clausa mortalibus, etiam ipsis electis suspecta sunt. Id quidem salubriter, ne desinant timere, dum necdum digne amare idonei inveniuntur. 10. Cernere est in his qui Seraphin appellantur, quomodo amet qui unde amet non habet, sed est et qui nihil horum quae fecerit odit: quos salvandos fecit, quamplexetur, quomodo delicta electae juventutis, et paleas ignorantiarum ejus ignis ille consumens, ipsam purgatissimam et suo amore dignissimam reddat. Cernere est in Cherubin, qui plenitudo scientiae dicuntur, Deum scientiarum dominum esse, qui solus solam nesciat ignorantiam, qui totus sit lux, et tenebrae in eo non sint ullae; totus sit oculus, et qui minime aliquando fallitur, quia minime clauditur; qui extra se non quaerat lumen, cui admoveatur ut videat, ipse qui videt, ipse unde videt. Cernere est in Thronis, quam non suspectus omni innocentiae judex sedeat in his, qui circumvenire
Abbreviated transcription (Latin):
captiui tenentur. timendo quȩ nõ
oportet. amando quȩ ñ decet. doleu¬
do uane. gaudendo uanius. cũ his
ineat tota libertate uolatũ. puset
umpetu sp̃c. et in pinguedine grena
labatur: Non ne cũ ceꝑit circuite
lucidas mansiones. et sinum illum
etiam abrahȩ curiosius ꝑscrutati. et
sub altari qͦocũq ẽ illud martirum
recisere alumas in pͥma stola scdam
pacientissime expectantes. multo
magis tc̃ instabit loquens cũ ꝓpła
unam petii a oño hanc requiram.
ut inhabitem in domo dñi om̃ibus
dieb uitȩ meȩ. ut uideam uolunta¬
tem dñi. et uisitem templũ eiꝰ: Qd¬
ne ibi iuideatur cordĩ: Quid ni ibi ꝓ¬
betur quȩ sit uoluntas dĩ bona. etꝰ
bene placens. et ꝑfecta: Bona in se
placens in effectib. bene placens
fruentib: ꝑfecta ꝑfectis. et nicħ
ultra querentib. Patent uiscera
muscdie. patent cogitaciones pacis:
diuitiȩ salutis. misteria bonȩ uo¬
luntatis. benignitatis archana. qͥ

Expanded text:
captivi tenentur, timendo quae non captivi tenentur, timendo quae non oportet, amando quae non decet, dolendo vane, gaudendo vanius, cum his ineat tota libertate volatum, pulset impetu spiritus, et in pinguedine gratiae illabatur? Nonne cum coeperit circuire lucidas mansiones, et sinum illum etiam Abrahae curiosius perscrutari, et sub altari, quodcumque illud est, martyrum revisere animas, in prima stola secundam patientissime exspectantes, multo magis tunc instabit loquens cum propheta: Unam petii a Domino: hanc requiram, ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae, ut videam voluntatem Domini, ac visitem templum ejus? Quidni ibi videatur cor Dei? quidni ibi probetur quae sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta? Bona in se, placens in effectibus, beneplacens fruentibus, perfecta perfectis, et nihil ultra quaerentibus. Patent viscera misericordiae, patent cogitationes pacis, divitiae salutis 449, mysteria bonae voluntatis; benignitatis arcana, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nius cherubim ex ipso sapientie fon¬
de ore altissimi haui ientes: & refun¬
dentes aluenta scientiȩ uniuersis cõ¬
ciuuib suis. Et uide ne is sit quẽ ꝓpła
loquebatur: fluminis impetus len¬
ficat ciuitatẽ dĩ. Putemus seraphim
sp̃e totos diuino igne succensos. succẽ¬
oere uniuersa. ut singłi ciues. singłe
sint lucerne ardentes. et lucentes:Ar¬
dentes caritate. lucentes cognitione.
Oeugeni. quã bonum. ẽ. nos hic ẽt̃
quã fore melius. si quando tam̃ toti sẽ¬
querem᷑. quo ex parte p̃cessimꝰ. Precedi¬
mus animo. et neipso quidẽ toto sed¬
parte & parte modica nimis. affectꝰ
racter mole corporea ꝑͥgrauati: ꝙ lu¬
to herentib desideriis. sola interim
arida et tenius consideratio p̃uolat.
Et cam̃ ex tantillo qͦd iam dat᷑ libet
exclainate: dñe dilexi decorem domus
Tlie & locum habitacionis gloriȩ te
Quid si totam secolligat anima. et re¬
ductis affectib e cunctis locis quib

Expanded text:
mus Cherubin ex ipso sapientiae fonmus Cherubin ex ipso sapientiae fonte, ore Altissimi haurientes, et refundentes fluenta scientiae universis civibus suis. Et vide ne is sit, quem propheta loquebatur, fluminis impetus laetificans civitatem Dei . Putemus Seraphin, spiritus totos divino igne succensos, succendere universa, ut singuli cives singulae sint lucernae ardentes et lucentes; ardentes charitate, lucentes cognitione. 9. O Eugeni, quam bonum est nos hic esse! quam fore melius, si quando tamen toti sequamur quo ex parte praecessimus! Praecedimus animo, et ne ipso quidem toto, sed parte modica nimis. Affectus jacent mole corporea praegravati et luto haerentibus desideriis, sola interim arida et tenuis consideratio praevolat. Et tamen ex tantillo quod jam datur, libet exclamare: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae . Quid si totam se colligat anima, et reductis affectibus, e cunctis locis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatus his qͦq p̃latos: quorũ
moderamine et sapĩa omĩs in t̾ris
pͥncipatus constituitua. regitur.
limitat᷑. transfert᷑. mutilat᷑. mutat᷑
Pntrenis dñationes adeo cunctis suꝑ¬
eminere p̃fatis ordinibus: ut respeͣ¬
tuborum ceteri uideantur om̃s ami¬
nistratorii sp̃c. & ad istos tanquã ad
dominos referri regimina pͥncipatuũ.
turamina potestatum. oꝑationes uir¬
nuitum. reuelationes archangłorum.
curam et ꝓuidentiam angłorũ. Pute¬
mus thronos. alto eniam abhis euolas¬
se recessu: qͥ ex eo qͦd sedent throni di¬
cunt᷑. ꝙ ex eo sedent. qͦd sedet in eis ds̃.
Neqenim sedere in eis qui ñ sederent
Sumã tranqͥlitatem. placiaissimãqe
serenitatem: pacem quȩ exsuperat
omnẽ intellectũ. Talis est qͥ sedet in
throno dñs sabaoth. iudicans oniã
uĩ traniqͥlitate: placidissimꝰ. serenis¬
simus: pacatissimus. Et tales sibi cõ¬
fatuit: thronos simillimoss. Pute¬

Expanded text:
Principatus his quoque praelatos, quorum Principatus his quoque praelatos, quorum moderamine et sapientia omnis in terris principatus constituitur, regitur, limitatur transfertur, mutilatur, mutatur. Putemus Dominationes adeo cunctis supereminere praefatis ordinibus, ut respectu horum caeteri videantur omnes administratorii spiritus, et ad istos, tanquam ad dominos, referri regimina Principatuum, tutamina Potestatum, operationes Virtutum, revelationes Archangelorum, curam et providentiam Angelorum. Putemus Thronos alto etiam ab his evolasse recessu, qui ex eo quod sedent, Throni dicuntur; et ex eo sedent, quod sedit in eis Deus. Neque enim sedere in eis qui non sederent Summam tranquillitatem, placidissimam serenitatem, pacem quae exsuperat omnem intellectum. Talis est qui sedet in Thronis Dominus sabaoth, judicans omnia cum tranquillitate, placidissimus, serenissimus, pacatissimus. Et tales sibi constituit Thronos, simillimos sibi. Pute
Abbreviated transcription (Latin):
li doctrinam ꝓpt̃ eos qͥ hereditatem
capiunt salutis.: De quib saluator.
Angłi eorum semꝑ uident faciem
patris. Putemus ħis p̃eẽ archange¬
los: qui conscii misteriorũ diuinoꝵ.
ñ nisi ob p̃cipuas et maximas cau¬
sas mitruntur. Ex quib magnus
ile archangłs gabriel. missus legit᷑
ad mariam: ob causam utiq qua
maior. ẽẽ. ñ potuit. Putemus fuꝑ
istos uirtutes. ẽẽ: quorũ nutu uel
oꝑe. signa et ꝓdigia in elementis
siue ex elementis facra apparentꝰ
ad cõmonitionẽ mortalium. Inde
est fortassis qͦd cũ in eiũgłiis legas.
erunt signa in sole et luna et stellis.
post habes. Nã uirtutes. cȩlorũ mo¬
uebuntua. hii nimirum sp̃c: ꝑ
quos signa fiunt. Putemꝰ potestã¬
tes suꝑiores istis. quarũ uirtute po¬
testas tenebrarũ comprimit᷑. et
cohercetur malignitas aeris huiꝰ.
ne quantũ uult noceat: ne malig¬
nari nisi ut ꝓsit possit. Putemus

Expanded text:
li doctrinam, propter eos qui haereditatem li doctrinam, propter eos qui haereditatem capiunt salutis : de quibus Salvator, Angeli eorum semper vident faciem Patris . Putemus his praeesse Archangelos, qui conscii mysteriorum divinorum, nonnisi ob praecipuas et maximas causas mittuntur. E quibus magnus ille archangelus Gabriel missus legitur ad Mariam , ob causam utique, qua major esse non potuit. Putemus esse super istos Virtutes esse, quorum nutu vel opere signa et prodigia in elementis, sive ex elementis facta apparent ad commonitionem mortalium. Inde est fortassis, quod cum in Evangeliis legas: Erunt signa in sole et luna et stellis, paulo post habes, Nam virtutes coelorum movebuntur ; hi nimirum spiritus, per quos signa fiunt. Putemus Potestates superiores istis, quarum virtute potestas tenebrarum comprimitur, et coercetur malignitas aeris hujus, ne quantum vult noceat; ne malignari, nisi ut prosit, possit. Putemus
Abbreviated transcription (Latin):
participes. ẽẽ. Sunt & nomina q̃dã
nota nobis similit̃ ex auditu: ꝑ q̃
harum beatitudinum etiã quȩ ñ
liquido mortalium ꝑcepit audi¬
tus. officia. merita. gradus. ordines.
utcumq a nobis conici et discer¬
ni queunt. Sed enim qͦd ex audi¬
tu ñ est: iam si ex fide. Nam fides
ex auditu. Itaq opinando ista di¬
rerimus. Ad qͥd enim cęlestiũ no¬
mina innotuerunt. si ne opina¬
riquidẽ salua fide aliqͥd licẽt. de
reb quarũ nomina suni. Angeli.
archangeli. uirtutes. potestates. pͥn¬
cipatus. dñationes. throni. cherubĩ
et seraphim. hȩc nomina. Quȩ signi¬
ficata eorum: Nulla ne int̾ eos sp̃c.
qui simplicit̃ angłi. ⁊ et eos qui et ar¬
changłi nuncupant᷑. distancia: Qd¬
sibi gͦ uult. gradalis distinctio hec:
Dutemus angłos dici. nisi tu conue¬
nientius aliquid considerasti. qui
singłi singłis hominib dati credun¬
tur. missi in manisterium scd̾m pau¬

Expanded text:
participes esse. Sunt et nomina quaedam participes esse. Sunt et nomina quaedam nota nobis similiter ex auditu, per quae harum beatitudinum, etiam quae non liquido mortalium percepit auditus, officia, merita, gradus, ordines, utcumque a nobis conjici et dicerni queunt. Sed enim quod ex auditu non est, jam non ex fide; nam fides ex auditu . Itaque opinando ista dixerimus. Ad quid enim coelestium nomina innotuerunt, si ne opinari quidem salva fide aliquid licet de rebus, quarum nomina sunt? Angeli, Archangeli, Virtutes, Potestates, Principatus, Dominationes, Throni, Cherubin, et Seraphin, haec nomina. Quae significata eorum? Nullane inter illos spiritus qui simpliciter Angeli, et eos qui Archangeli nuncupantur, distantia? sibi vult gradualis distinctio haec? Putemus 448 Angelos dici nisi ut convenientius aliquid considerasti qui singuli singulis hominibus dati creduntur; missi in ministerium, secundum Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ac totis memoratis trib uiis. caute
it uigilaꝵt uestigemis inuestiga¬
bilia: quatinus tam̃ licet uel mag̃
quatinus nob̃ dnabitur. Et primo
quidẽ ciues sp̃c. eẽ. illic potentes glo¬
riosos. beatos. distinctos in ꝑsonas.
dispositos in dignitares. ab inicio
stantes in ordine suo. ꝑfecros in ge¬
nere suo. corpore ethereos. immorta¬
litace ꝑpetuos. impassibiles. ñ cre¬
atos. s factos. idẽ. grã ñ natura.
mente puros: affectu benignos.
religione pios. castimonia integͥs.
unanimitate indiuiduos. pace se¬
curos. a dõ conditos: diuinis lau¬
dib et obsequiis deditos. Hȩc omĩa
legendo comꝑimus: fide tenemꝰ.
Quãquã de corporib horum. ñ mͦ
unde sint. s an aliquatenus sint:
heret sentencia aliquorũ. Unde si
quis int̾ oꝑinabilia magis id ponẽ¬
dum censuerit: ñ contendo. Porro
intellectu p̃ditos. ñ fide ñ opimo¬
ne s intellectu capiamus: quia ñ
possunt huius exꝑtes. et di simul

Expanded text:
 tribus memoratis viis caute et vigilanter vestigemus investigabilia: quatenus tamen licet, vel magis quatenus nobis donabitur. Et primo quidem cives spiritus esse illic potentes, gloriosos, beatos, distinctos in personas, dispositos in dignitates, ab initio stantes in ordine suo, perfectos in genere suo, corpore aethereos, immortalitate perpetuos, impassibiles non creatos, sed factos, id est gratia, non natura; mente puros, affectu, benignos, religione pios, castimonia integros, unanimitate individuos, pace securos, a Deo conditos, divinis laudibus et obsequiis deditos. Haec omnia legendo comperimus, fide tenemus. Quanquam de corporibus horum non modo unde sint, sed an aliquatenus sint, haeret sententia aliquorum. Unde si quis inter opinabilia magis id ponendum censuerit, non contendo. Porro intellectu praeditos, non fide, non opinione, sed intellectu capimus; quia non possunt hujus expertes, et Dei simul
Abbreviated transcription (Latin):
stientiȩ suȩ. Michi ꝓ minimore aluii
abuiis iuidicer qui diet uonuĩ ma ter
at malubonum: ponentes luce tene¬
bras. et tenebras lucem. Et si nettes
sitauium fieri e duob ⁊ malo ⁊ uos
excipio uice elipei in me detrabentiã
linguas maledicas. et uenenata spuco
ublasphemorum: ut ñ ad ipsu pue¬
nant. Nec recuso inglorius fierde uit
stuus ao suam materiam.egiat or aci

Expanded text:
scientiae suae. Mihi pro minimo est ut scientiae suae. Mihi pro minimo est ut ab illis judicer, qui dicunt bonum malum, et malum bonum, ponentes lucem tenebras, et tenebras lucem . Etsi necesse sit unum fieri e duobus, malo in nosexcipio in me detrahentium linguas maledicas, et venenata spicula blasphemorum, ut non ad ipsum perveniant. Non recuso inglorius fieri, ut nstilus ad suam materiam, et in ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
qu audisti et iudisti: aut certe scdri
q anspirauerit ds. S forte muraris
mn ꝓ sequi ista: qui aliud aꝑo siroat
facio n oblitus ꝓpositi s ed ⁊ apostto¬
nuidicem auenũ. Nemperde corsa dei¬
ratione ut memini: sermo mͥ ao tuã
dignationem. Et sane magna ustares.
it egens consideratione ñ msimad
Quoo si res magnas amagnis conside¬
lar oporret. cui eque ut t ro studiicõ¬
petit. qui parem suꝑ trã n habese et
tuscom sapientiam et potestate datã
tdesuꝑ: tacies de hoc. Non est mes ha¬
mllitatis: dictare łͥ sic uł sic fieri qͥceͦ.
Sufficit intimasse oportere aliqd sre¬
ii iunde et eccłia consoletur: E obstru¬
atur os loquentium iniguã. ħ pausa
uie a pologie dicta fiit: ut apsar dͣae¬
cũq habeat ꝯscĩa tua ex mei tndesie
habeat excusarum. et te parit̃. Et sin
apd eos qui facta ex tuentib estimãt
aetrte apd te ipsum. ꝑ fecta cuiopec ab¬
soluita excusatio: testimonuro con¬

Expanded text:
que audisti et vidisti aut certe secundum que audisti et vidisti aut certe secundum quod inspiraverit Deus. Sed forte miraris me prosequi ista qui aliud proposueram. Facio non oblitus propositi, sed quoudicem aliena. Nempe de consideratione, ut memini, sermo mihi ad tuam Dignationem. Et sane magna ista res, et egens consideratione non minima. Quod si res magnas a magnis considerari oportet, cui aeque, ut tibi, id studii competit, qui parem super terram non habes? Sed tu secundum sapientiam et potestatem datam tibi desuper, facies de hoc. Non est meae humilitatis dictare tibi sic vel sic fieri quidquam. Sufficit intimasse oportere aliquid fieri, unde et Ecclesia consoletur, et obstruatur os loquentium iniqua. Haec pauca vice apologiae dicta sint, ut ipsa qualiacumque habeat conscientia tua ex me, unde habeat me excusatum, et te pariter, etsi non apud eos qui facta ex eventibus aestimant, certe apud te ipsum. Perfecta et absoluta cuique excusatio, testimonium con
Abbreviated transcription (Latin):
ones dĩ iusticiȩ dĩ p̃iuidicant. Ftaudi
aliud. Peccauit beniamin: accingun¬
tur reliquȩ trib ad ultionẽ. nec sine
pliaturis. Itaq p̃liantur. freti. et ma¬
nu ualidiori. et causa potiori: & qd̾ his
leratis ultores sceleris: & paucioribus
plures. S recurrunt ad dñm: & dñs
ad eos ascendite inquit.Ascendunt
denuo:denuoq fusi et confusi sunt.
Ita dõ primũ quidẽ fauente. scd̾o et
iubente: iusti uistum certam̃ ine¬
unt. et succumbunt. S quo inferi¬
ores certamine:eo fide suꝑiores in¬
uenti sunt. Quid putas de me face¬
rent isti. si meo hortatu iterato as¬
cenderent. iterato succũberent.
Qñ me audirent monentem t̃cio
repetere it̃. repetere opus. in quo
semel iam & scd̃o frustrati forent:
Et tñ isrłite unam et alterã ñ repu¬
tantes frustrationem: t̃cio parent
et suꝑant. S dicunt forsitan isti.
Undẽ scimus qd̃ a dño sermo egres¬
sus sit: Que signa tu facis. ut creda¬

Expanded text:
ones Dei justitiae Dei praejudicant. Et audi ones Dei justitiae Dei praejudicant. Et audi aliud. 3. Peccavit Benjamin: accinguntur reliquae tribus ad ultionem, nec sine  praeliaturis. Itaque praeliantur, freti et manu validiori, et causa potiori, et, quod hleratis ultores sceleris, et paucioribus plures. Sed recurrunt ad Dominum. Et Dominus ad eos: Ascendite, inquit. Ascendunt denuo, denuoque fusi et confusi sunt. Ita Deo primum quidem favente, secundo et jubente, justi justum certamen ineunt, et succumbunt. Sed quo inferiores certamine, eo fide superiores inventi sunt. Quid putas de 417 me facerent isti, si meo hortatu iterato ascenderent, iterato succumberent? quando me audirent monentem tertio repetere iter, repetere opus, in quo semel jam, et secundo frustrati forent? Et tamen Israelitae unam et alteram non reputantes frustrationem, tertio parent, et superant . Sed dicunt forsitan isti: Unde scimus quod a Domino sermo egressus sit? Quae signa tu facis, ut creda
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est: in necessitate nescimꝰ. Moyses
educturus popłm de t̃ra egypti : me¬
liorem illis est pollicitus terrã. Nam
qͣndo ipsum alit̃ sequeretur popłs.
solam sabiens terram: Eduxit: educ¬
tos tam̃ in terram quã ꝓmiserat nõ
introduxit. Nec est qd̾ ducis temerita¬
ti imputari queat. tristis et in opinatꝰ
euentus. Omĩa faciebat dño imꝑan¬
te. dno cooꝑante. & opꝰ confirmante
sequentib signis. S popłs ille inquis
durȩ ceruicis fuit: semꝑ contenciose
agens contra dñm. et moysen seruũ
eius. Bene illi increduli et rebelles. hi
aũt quid Ipsos int̾roga. Quid me dicẽ
opus est. qͦd fatentur ipsi: Dico ego unũ
Quid poterant ꝓficere. qui semꝑ reu̾¬
tebantur cũ ambularent: Qñ et isti
ꝑ totam uiam ñ rediert̃ corde in egip¬
facientes. eadem passos : S nunquid
illorum casus aduersus ꝓmissa dĩ: Ergo
nec istorum. Neq enim aliqñ ꝓmissi¬

Expanded text:
non est, in necessitate nescimus. Moyses non est, in necessitate nescimus. Moyses educturus populum de terra Aegypti, meliorem illis pollicitus est terram . Nam quando ipsum aliter sequeretur populus, solam sapiens terram? Eduxit; eductos tamen in terram, quam promiserat, non introduxit. Nec est quod ducis temeritati imputari queat tristis et inopinatus eventus. Omnia faciebat Domino imperante, Domino cooperante, et opus confirmante sequentibus signis. Sed populus ille, inquis, durae cervicis fuit, semper contentiose agens contra Dominum, et Moysen servum ejus. Bene, illi increduli et rebelles; hi autem quod? Ipsos interroga. Quid me dicere opus est, quod fatentur ipsi? Dico ego unum. Quid poterant proficere, qui semper revertebantur, cum ambularent? Quando et isti per totam viam non redierunt corde in Aegypfacientes, eadem passos? Sed nunquid illorum casus adversus promissa Dei? Ergo nec istorum. Neque enim aliquando promissi
Abbreviated transcription (Latin):
ciantium bona: Diximus pax. et ñ . ẽ.
pax : ꝓmisimus bona. & ecce turbacio.
Quasi uͦ temeritate in oꝑe isto aut le¬
uitate usi simus. Currimus plane ĩ
eo ñ quasi in incertum: sed te iuben¬
te immo ꝑ te dõ. Quare gͦ ieiunau¬
mus et ñ aspexit. humiliauimꝰ aiãs
nr̃as et nesciuit: Nam in his om̃ibꝰ
ñ est auersus furor eius: sed adhuc
manus eius extenta. Quã pacienter
interim adhuc audit uoces sac̾legas.
et egyptios blasphemantes: qͥa calli
de eduxit eos ut occideret in deserto.
Et quidẽ iudicia dñi uera qͥs nesciat:
at iudicium hoc abyssus tanta: ut
iuidear mͥ ñ immerito ꝓnuntiare
beatum. qui ñ fuerit scandalrzatus
in eo. Et quomodo tam̃ humana te
meritas audet rep̃hendere. qͦd mini¬
me comp̃hendere ualet: Recordem᷑
suꝑnorũ iuditiorum quȩ a scło suit:
si forte sit consolatio. Nã quidã ita dix̃.
nemini notam. Nempe sic se habert
mortalium corda. qͦd scimꝰ cũ necesse

Expanded text:
tiantium bonum. Diximus pax, et non est tiantium bonum. Diximus pax, et non est pax. Promisimus bona, et ecce turbatio. Quasi vero temeritate in opere isto aut levitate usi sumus. Cucurrimus plane in eo, non quasi in incertum, sed te iubente immo per te Deo. Quare ergo ieiunavimus et non aspexit? Humiliavimus animas nostras et nescivit? Nam in his omnibus non est aversus furor eius, sed adhuc manus eius extenta. Quam pacienter interim adhuc audit voces sacrilegas et Egyptios plasphemantes, quia callide eos eduxit, ut occideret in deserto. Et quidem iudicia Domini vera, quis nesciat? At iudicium hoc abyssus tanta, ut videar mihi non immerito pronunciare beatum, qui non scandalizatus fuerat in eo. Et quomodo tamen humana temeritas audet reprehendere, quod minime comprehendere valet? Recordemur supernorum judiciorum, quae a saeculo sunt, si forte sit consolatio. Nam quidam ita dixit:nemini notam. Nempe sic se habent mortalium corda: quod scimus cum necesse
Abbreviated transcription (Latin):
enior ꝓmissi mei. quo ecce iã
aliquandui teneor apud te
iuir optime papa eugeni: uo¬
lo ipso absoluere me uel sero. Puderet
dilationis: si mͥ conscius forem incu¬
riȩ aut contemptus. Non÷ ita. Sed
incidimus ut ipse nosti tempꝰ graue:
qͦd et ipsi pene uiuendi usui uideba¬
tur indicere cessationem. nedũ stu¬
diis. Cũ scilicet dñs ꝓuocatꝰ pecc̃is
nrĩs. ante tempꝰ quodãmodo uisus
sit iudicasse orbem terrȩ in eqͥtate
quidẽ: s miscdiȩ suȩ oblitus. Non pe¬
ꝑcit popło suo: ñ suo nomini. Nõne
dicunt in gentib ubi est ds̃ eorum:
Nec mirum. Eecłie filii et qui xp̃i¬
ano censentur nomine ꝓstrati st̃
in deserto: aut interfecti gladio.
aut fame consumpti. Effusa ẽ con¬
tencio suꝑ principes : et dñs erra¬
re fecit eos in inuio et ñ inuia. Con¬
tricio et infelicitas in uiis eorũ: pa¬
uor. et meror et confusio inpenetra¬
bilibus regum ipsorum. Quã confusi
pedes annunciantium pacem: annũ¬

Expanded text:
emor promissi mei, quo ecce jam emor promissi mei, quo ecce jam aliquamdiu teneor apud te, vir optime, papa Eugeni, volo absolvere me vel sero. Puderet dilationis, si mihi conscius forem incuriae, aut contemptus. Non ita est: sed incidimus, ut ipse nosti, in tempus grave, quod et ipsi pene vivendi usui videbatur indicere cessationem, nedum studiis; cum scilicet Dominus provocatus peccatis nostris, ante tempus quodammodo visus sit judicasse orbem terrae, in aequitate quidem, sed misericordiae suae oblitus. Non pepercit populo suo, non suo nomini. Nonne dicunt in gentibus, Ubi est Deus eorum? Nec mirum. Ecclesiae filii, et qui christiano censentur nomine, prostrati sunt in deserto, aut interfeaut fame consumpti. Effusa est contentio super principes et errare fecit eos in invio et non in via. Contricio et infelicitas in viis eorum, paor et meror et confusio in penetralibus regum ipsorum. Quam confusi pedes annuntiantium pacem, annun
Abbreviated transcription (Latin):
sent. Ergo et tu fac similit̃: E rubes¬
cant uuiltum tuum istiusmodi ne¬
gotiatores si fieri pot̃: si ñ timeant.
Et tu flagellum tenes. Timeant nũ¬
mularii. ne fidant in nummis sed
diffidant. abscondant es suum a te:
scientes effundere quã acciꝑe para¬
tiorem. Hoc stuidiose et constanter
agendo. multos iucrifacies turpiũ
sectatores lucrorum. honestioribus of¬
ficiis uendicando: multos ne uel au¬
deant huiꝰmodi attemptare seruab̃.
Adice illud qͦd ñ parum ꝓficiet: ꝙ ad
ferias quas tͥ suadeo. Ita nempe. nõ
pauca tͥ momenta temporũ redimes
ad uacandũ considerationi: quedã
ut dixi negotia nec audiendo. qͤdã
aliis committendo. quȩ tua digna
putaueris audientia : fideli quodã
et accõmodo ipsi causȩ compendio
t̃minando. De qua consideratione.
his addere aliqua cogito: sed sub al¬
terius sane principio libri. Atq
hic sit finis istius: ne duplo te oneret
minus suauis oratio. si et longa fu¬

Expanded text:
sent. Ergo et tu fac similiter. Erubessent. Ergo et tu fac similiter. Erubescant vultum tuum istiusmodi negotiatores, si fieri potest: si non, timeant. Et tu flagellum tenes. Timeant nummularii, nec fidant in nummis, sed diffidant; abscondant aes suum a te, scientes effundere, quam accipere paratiorem. Hoc studiose et constanter agendo, multos lucrifacies, turpium sectatores lucrorum honestioribus officiis vindicando: multos, ne vel audeant hujusmodi attentare, servabis. Adjice illud, quod non parum proficiet et ad ferias quas tibi suadeo. Ita nempe non pauca tibi momenta temporum redimes ad vacandum considerationi, quaedam, ut dixi, negotia nec audiendo, quaedam aliis committendo: quae tua digna putaveris audientia, fideli quodam et accommodo ipsi causae compendio terminando. De qua consideratione his addere aliqua cogito, sed sub alterius sane principio libri: atque hic sit finis istius, ne duplo te oneret minus suavis oratio, si longa fu
Abbreviated transcription (Latin):
as: in quo uel suȩ soluis sats poterãt
confundi iudicio. Non fuit qui retun¬
deret attritas frontes. et ido plures
facti sunt.et magis induruert̃.Sed
et nescio quomͦ uiciosus conscientias
uiciosorum ñ refugit: ꝙ ubi omnes
sordent. uniꝰ minime fetor sentitur.
Quis enim uerbi causa. umquã aua¬
rus auarum. immundus immundũ.
iuxuriosum luxuriosus erubuit.:
Plena est ambitiosis ȩccłia. et ñ ẽ iã
qͦd horreat in studiis et molitionib
ambitionis. ñ plusquã spelunca latro¬
nis in spoliis uiatorum. Si xp̃i disci¬
pulus es ignescat ⁊elus tuus. ex ur¬
gat auctoritas aduersus impuden¬
tiam hanc. et generalem pestem. In¬
tuere magistrum sic facientem. et
audi dicentem : qͥ mͥ ministrat me
sequatur. Non parat aures ut audi¬
at: s flagellum quo feriat. Uerba
nec facit. nec recipit. nec enĩ sedet
iudicans.: s insequitur puniens.
Causam tam̃ ñ tacet: qͦd uidelicet
domũ orationis negociationis fecis¬

Expanded text:
as, in quo vel suae solius satis poterant as, in quo vel suae solius satis poterant confundi judicio. Non fuit qui retunderet attritas frontes; et ideo plures facti sunt, et magis induruerunt. Sed et nescio quomodo vitiosus conscientias vitiosorum non refugit: et ubi omnes sordent, unius fetor minime sentitur. Quis enim unquam, verbi causa, avarum avarus, immundum immundus, luxuriosum luxuriosus erubuit? Plena est ambitiosis Ecclesia: non est jam quod horreat in studiis et molitionibus ambitionis, non plus quam spelunca latronis in spoliis viatorum. CAPUT XIpulus es, ignoscat zelus tuus, exsurgat auctoritas adversus impudentiam hanc et generalem pestem. Intuere Magistrum sic facientem, et audi dicentem: Qui mihi ministrat, me sequatur . Non parat aures ut audiat, sed flagellum quo feriat. Verba nec facit, nec recipit. Nec enim sedet judicans, sed insequitur puniens. Causam tamen non tacet, quod videlicet domum orationis, negotiationis fecis
Abbreviated transcription (Latin):
tate. Sapientes sunt ut faciant mala:
eloquentes ut impugnent uerum.
hii sunt qui instruunt a quib fue
innocentiȩ. destruunt simplicitatem
ueritatis: obstruunt iudicii uias. Ni¬
chil ita absq labore manifestã facit
ueritatem : ut breuis et pura narra¬
tio. Ergo illas quas ad te necesse erit
intrare causas. neq enim om̃s neces¬
se erit: diligent̃ uelim sed breuiter
decidere assuescas. frustratorias uena
toriasq p̃cidere dilationes. Causa
uiduȩ intret ad te: causa pauperis.
et eius qui ñ ht̃ qͦd det. Aliis alias mul¬
tas poteris committere terminandas:
quã plures ne dignas audientia uidi¬
care. Quid enim opus est admittere
illos. quorum peccata manifesta surs
p̃cedentia ad iudicium: Tanta ẽ im¬
pudentia ñ nullorum: ut cũ manifes¬
tȩ ambitionis prurigine scateat tota
facies causȩ eorum ñ erubescant au¬
dientiam flagitare.publicantes
semet ipsos ad multorum conscienti¬

Expanded text:
tate. Sapientes sunt ut faciant malum, tate. Sapientes sunt ut faciant malum, eloquentes ut impugnent verum. Hi sunt qui instruunt a quibus fueinnocentiae; destruunt simplicitatem veritatis, obstruunt judicii vias. Nihil ita absque labore manifestam facit veritatem, ut brevis et pura narratio. Ergo illas quas ad te necesse erit intrare causas neque enim omnes necesse erit, diligenter velim, sed breviter decidere assuescas, frustratoriasque et venatorias praecidere dilationes. Causa viduae intret ad te, causa pauperis, et ejus qui non habet quod det. Aliis alias multas poteris committere terminandas, quam plures nec dignas audientia judicare. Quid enim opus est admittere illos, quorum peccata manifesta sunt praecedentia ad judicium? Tanta est impudentia nonnullorum, ut cum manifestae ambitionis prurigine scateat tota facies causae eorum, non erubescant audientiam flagitare, publicantes semetipsos ad multorum conscienti
Abbreviated transcription (Latin):
baricus ensis: ciuium ceruicibus
immunebat. Numqͥt tam̃ istud ter¬
ruit beatum papam gregorium.
quo minus sapientiam scriberet in
ocio: Eo nempe temporis qͦd ex eiꝰ
tremã partem iezechielis. tã diligẽ¬
ter quã elegant̃ exposuit. S esto.
alii hominũ mores. et tempora ꝑicu¬
losa ñ ustant iam. s extant. fraus.
et circumuentio. et uiolentia: inua¬
luere suꝑ terram. Calumpniatores mł¬
causȩ. audiantur partes. int̾ partes
sed sicut oportet. Nam is modus qͥ fre¬
quentatur execrabilis plane: et qͥ nõ
dico eccłiam. s nec forum deceret. Mi¬
ror nãq quẽadmodũ religiose aures
tuȩ audire sustinent huuismodi dis¬
putaciones aduocatorum. et pugnas
uerborum: quȩ magis ad subuersio¬
nem quã ad inuentionẽ proficiunt
ueritatis. Corripe prauum morem. et
precide linguas uaniloquas: et labia
dolosa claude. hii sunt qui docuerunt
linguas suas loqui mendatium: diser¬
ti aduersus iusticiam. eruditi ꝓ falsi¬

Expanded text:
baricus ensis civium cervicibus baricus ensis civium cervicibus imminebat: nunquid tamen istud terruit beatum papam Gregorium, quominus sapientiam scriberet in otio? Eo nempe temporis quod ex ejtremam partem Ezechielis tam diligenter, quam eleganter exposuit. CAPUT X. alii hominum mores et tempora periculosa non instant jam, sed exstant. Fraus, et circumventio, et violentia invaluere super terram. Calumniatores mucausae, audiantur partes, inter partessed sicut oportet. Nam is modus, qui frequentatur, exsecrabilis plane; et qui, non dico Ecclesiam, sed nec forum deceat  al. deceret. Miror namque quemadmodum religiosae aures tuae audire sustinent hujusmodi disputationes advocatorum, et pugnas verborum, quae magis ad subversionem, quam ad inventionem proficiunt veritatis. Corrige pravum morem, et praecide linguas vaniloquas  al. maliloquas, et labia dolosa claude. Hi sunt qui docuerunt linguas suas loqui mendacium, diserti adversus justitiam, eruditi pro falsi
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc dixerim.hortans ad uacandum
consid̾ationi. cuiꝰ beneficio hȩc & si¬
milia aduertunt᷑. Cui tam pio tãq
utili ocio. nullam in uita oꝑam da¬
re. nonne uitam ꝑdere est:: Qͥd tñ:
Si te philosophiȩ huic totũ repente
deuoueris. p̃decessores tui ñ ita consu¬
euerunt: eris molestus quã plurib.
quasi qͥ apatrum uestigiis deuiaris.
Nempe id ui deberis agere: in sugil¬
lationem eorum. Sed et notabere uul¬
gari ꝓuerbio. qͥ hoc facit qͦd nullus.
mirant᷑ om̃s: ueluti qui cupias admi¬
rationi fore. Nec potes eorum omnia
simul et subito uel errata corrigere:
uel excessus redigere in modũ. Erit
cũ acceꝑis tempus: ut scd̃m sapientiã
tͥ adõ datam. paulatim et oportune
id studeas. Interim sane malo alt̾ius
utere in bonum qͦd potes. Quãquã
si de bonis & de nouis sumamꝰ exem¬
pla. ñ defuere romani pontifices.
qui sibi ocia int̾ maxima negotia
inuenirent. Obsidio urbi. et bar¬

Expanded text:
haec dixerim hortans ad vacandum haec dixerim hortans ad vacandum considerationi, cujus beneficio haec et similia advertuntur. Cui tam pio, tamque utili otio nullam in vita operam dare, nonne vitam perdere est? CAPUTsi te philosophiae huic totum repente devoveris? Praedecessores tui non ita consueverunt: eris molestus quam pluribus, quasi qui a patrum vestigiis subito deviaris: nempe id videberis agere in suggillationem illorum. Sed et notabere vulgari proverbio: Qui hoc facit quod nullus, mirantur omnes: veluti qui cupias admirationi fore. Nec potes eorum omnia simul et subito vel errata corrigere, vel excessus redigere in modum. Erit cum acceperis tempus, ut secundum sapientiam tibi a Deo datam paulatim et opportune id studeas. Interim sane malo alterius utere in bonum quod potes. Quanquam si de bonis, et non de novis sumamus exempla, non defuere Romani pontifices, qui sibi otia inter maxima negotia invenirent. Obsidio urbi, et bar
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd nil immoderatũ admutit. Sed
puto fatebere etam ñ minus . ẽẽ
fortitudinis. cũ uel maxime ipsa
sit quȩ ab irruentib uiciis. et quasi
purum illud potent̃ eruit: et uẽ¬
dicat in qͦddã stabile fundamentũ
boni. sedemq uirtutis. Ergo mo¬
dũ tenere iusticia est: temꝑancia
est: fortitudo ẽ. S uide in hoc dif¬
ferant. ut uisticie quidẽ in affectu
res sit: a fortitudine aũt efficatia
eius. porro possessio atq usus apd̃
temꝑantiam. Restat: ut doceamꝰ
ab hac communione prudentiã
ñ excludi. Nonne ipsa est. quȩ mo¬
dũ diu animi neglectu posthabitũ.
et uiciorum inuidia quasi in abdi¬
tis reclusum. et cooꝑtum quadam
uetustatis caligine prior repperit
et ad uertit: ꝓpterea dico tibi. a
paucis auertit᷑: quia paucorũ pru¬
dentia est. Itaq iusticia querit: pru¬
dentia inuentt. uenidicat fortitudo.
temꝑantia possider. Non mͥ hoc loco
ꝓpositum de uirtutib disputare: sed

Expanded text:
quod nil immoderatum admittit? Sed, quod nil immoderatum admittit? Sed, puto, fatebere etiam non minus esse fortitudinis, cum vel maxime ipsa sit, quae ab irruentibus vitiis, et quasi purum illud potenter eruit et vindicat in quoddam stabile fundamentum boni, sedemque virtutis. Ergo modum tenere justitia est, temperantia est, fortitudo est. Sed vide ne in hoc differant, ut justitiae quidem in affectu res sit; a fortitudine autem efficacia ejus; porro possessio atque usus apud temperantiam. Restat ut doceamus ab hac communione prudentiam non excludi. Nonne ipsa est, quae modum, diu animi neglectu posthabitum, et vitiorum invidia quasi in abditis reclusum, et coopertum quadam vetustatis caligine, prior reperit et advertit? Propterea dico tibi: a paucis advertitur, quia paucorum prudentia est. Itaque justitia quaerit, prudentia invenit, vindicat fortitudo, temperantia possidet. Non mihi hoc loco propositum est de virtutibus disputare: sed
Abbreviated transcription (Latin):
nuis. ut sit contenta uoluntas
modo illo medio. nudo. puro. solo
constante sibi equali undiq sui. ut¬
pote ex om̃i parte parit circunciso.
quẽ solum constat. ẽẽ. uirtutis: Di
cito mͥ queso si potes. cui nã potissi¬
mũ trium harum uirtutũ medi¬
tullium hoc dandũ censeas: qͦd ita
cunctis conterminum est. ut uide¬
atur. ẽẽ. ꝓprium singularũ. An ip¬
sum uirtus est. & nichil aliud.S
sic uirtus ñ eẽt multiplex: s eẽnt
om̃s una. An potius quia sine eo uir¬
tus ñ est. om̃ium quodãmodo inti¬
ma uis una est. et medulla uirtu¬
tum. in qua sic uniuntur:. ut una
non illud participando cominum¬
cant. s totum a singłis atq inte¬
grum possidetur: Uerbi causa.
quid tã iusticie quã modus: Alioqͥn
si qͥd extra modum relinqͥt: ñ pla¬
necuiq tribuit qͦd suum . ẽ. quod
suum tam̃ ipsius est facere. Quid
tam rursus temꝑantiȩ. quȩ non
aliunde ꝓfecto temꝑantia est.nisi

Expanded text:
nimis; ut sit contenta voluntas nimis; ut sit contenta voluntas modo illo medio, nudo, puro, solo, constante sibi, aequali undique sui, utpote ex omni parte pariter circumciso, quem solum constat esse virtutis. 11. Dicito mihi, quaeso, si potes, cuinam potissimum trium harum virtutum meditullium hoc dandum censeas, quod ita cunctis conterminum est, ut videatur esse proprium singularum? An ipsum virtus est, et nihil aliud? Sed sic virtus non esset multiplex, sed essent omnes una. An potius, quia sine eo virtus non est, omnium quodammodo intima vis una est et medulla virtutum, in qua sic uniuntur, ut proinnon illud participando communicant, sed totum a singulis atque integrum possidetur. Verbi causa, quid tam justitiae, quam modus? Alioquin si quid extra modum relinquit, non plane cuique 414 tribuit quod suum est: quod tamen suum ipsius est facere. Quid tam rursum temperantiae, quae non aliunde profecto temperantia est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
facite illis: neutrum horũ erit. nisi
ipsa uoluntas de qua tota ducit᷑ for¬
ma sic ordinata fuerit. ut nec uelit
aliqͥd suꝑfluum: nec necessariũ qͥd
suꝑsticiose nolit. qͦd quidẽ temꝑantiȩ
est. Deniq et ipsi usticiȩ ut iusta sit:
temꝑantia modũ imponit. Noli nimi¬
um ẽẽ iustus ait sapiens: ostendens
ꝑ hoc minime approbandã iusticiã.
quȩ temꝑantie moderamine ñfrene¬
tur. Quid qͦd et ipsa sapientia hoc tẽ¬
perantiȩ frenum ñ respuit.dicente
paulo ĩcd̃m sapientiam sibi datam.
ñ plus saꝑe quã oportet saꝑe. s saꝑe
ad sobrietatem: S e conuerso. quod
temꝑantiȩ necessaria iusticia sit.
nantes. Erat in cibo temꝑantia. sed
ñ iusticia in animo: quia ñ dõ pla¬
cere sed hominib intendebant. Quo¬
modo rursum uel illa uel ista sine
fortitudine. cũ constet fortitudinis
eẽ ñ mediocris. cohibere uelle & nol¬
le suum int̃ angustias parum et

Expanded text:
facite illis : neutrum horum erit, nisi facite illis : neutrum horum erit, nisi ipsa voluntas, de qua tota ducitur forma, sic ordinata fuerit, ut nec velit aliquid superflum, nec necessarium quid superstitiose nolit, quod quidem temperantiae est. Denique et ipsi justitiae, ut justa sit, temperantia modum imponit. Noli nimium esse justus, ait Sapiens , ostendens per hoc minime approbandam justitiam, quae temperantiae moderamine non frenetur. Quid quod et ipsa sapientia hoc temperantiae frenum non respuit; dicente Paulo secundum sapientiam a Deo sibi datam, non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem? Sed et e converso, quod temperantiae necessaria justitia sit, jejunantes . Erat in cibo temperantia, sed non justitia in animo: quia non Deo placere, sed hominibus intendebant. Quomodo rursum vel ista, vel illa sine fortitudine? cum constet fortitudinis esse, et non mediocris, cohibere velle et nolle suum inter augustias, parum et
Abbreviated transcription (Latin):
addens in desidio. necessaria ñ exclu¬
dit. Unde mͥ uidetur ñ om̃ino absur¬
de diffinire temꝑantiam. qui hanc
nec p̃cidere necessitatem nec exced̾e̾
dicat: iuxta illud philosophi nequid
iimis. Iam de uisticia quȩ una ex
qͥ tuor est. nonne constat consid̾atio¬
nementẽ p̃ueniri t si formet in
ea Se eium necesse est primũ cogi¬
tet. ut ex se ducat normam iusticiȩ.
nec factura uuq alter qͦd sibi fieri
nolit: nec qͦd sibi uelit fieri negatu¬
ra. In his nempe ouob. Liquet inte¬
grum eẽ iusticie statum. S nec ipsa
solitaria est. Intuere et enĩ ñc̃ mecum
etiam huipulchram conexionem. et co¬
herentiam cũ temꝑantia: et itẽ amba¬
rum cũ duab suꝑiorib id prudẽtia
et fortitudine. Nã cͥũ iusticiȩ dicat᷑ por¬
cio. qͦd sibi ñ uult fieri qͥs. alii ñ facere.
porro ꝑfectio qͦd ait dñs. quecũq uul¬
tis ut faciant uobis homines. et uos

Expanded text:
addens, in desiderio , necessaria non excluaddens, in desiderio , necessaria non excludit. Unde mihi videtur non omnino absurde definire temperantiam, qui hanc nec praecidere necessitatem, nec excedere dicat, juxta illud philosophi, « Ne quid nimis. » 10. Jam de justitia, quae una ex quatuor est, nonne constat consideratione mentem praeveniri, ut se formet in ea? Se enim necesse est prius cogitet, ut ex se normam ducat justitiae, nec factura utique alteri, quod sibi fieri nolit; nec quod sibi velit fieri negatura. In his nempe duobus liquet integrum esse justitiae statum. Sed nec ipsa solitaria est. Intuere etenim nunc mecum etiam hujus pulchram connexionem et cohaerentiam cum temperantia, et item ambarum cum duabus superioribus, id est prudentia et fortitudine. Nam cum justitiae dicatur portio, quod sibi non vult fieri quis, alii non facere; porro perfectio, quod ait Dominus, Quaecumque vultis ut faciant vobis homines et vos