comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ dicipotest qđ homini acuto fortasse
suffecerit. aliis sacra m̃tis p̾nuntiari xp̃m
oportuis se. sic̃ nos mͦ id ipsũ loquentes diuer¬
sitas rerũ cõpulit &iam uba mutare Siqͥdẽ
aliud c̃ p̃nuntiari. aliud ad nuntiari. aliud
cũ uenturꝰ e&̃: aliud cum ueniss&r. Punc
deinde iudcamꝰ quale sit qđ in epła tia sequitur.
A d iccisti eñi eos dicere qđ xxp̃i p̃dicatio atq doctrina¬

Expanded text:
breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis breuiter dici potest, quod homini acuto fortassis suffecerit, aliis sacramentis praenuntiari Chrt, adnuntiari oportuisse, sicut modo nos id ipsum loquentes diuersitas rerum compulit etiam uerba mutare, si quidem aliud est \'praenuntiari\' aliud adnuntiari aliud \'cum uenturus esset\' aliud \'cum uenisset. Nunc deinde uideamus, quale sit, quod in epistula tua sequitur. adiecisti enim eos dicere, quod
Abbreviated transcription (Latin):
legitus exꝑsona xp̃i. Non c̃gregabo c̃uenti¬
cula eoꝵ desangunib. hoc ẽ pe coꝵ iuctimis.
qͥb pͥus c̃gregabantus c̃uenticula iudȩorum
Et alibi dicit. Non accipiam dedomo tua uitulos
neq degregib tius hircos. Et alius ꝓpħa
łcce dies inqͥt uenient dic̃ dñs. & confir mabo
Suꝑdomũ iacob testam̃tũ nouum. ñsicut testa¬
m̃tũ quod disposui patrib eoꝵ. cũ eduxi cos
deterra aegipti. Et alia multa sunt de hac
re testimonia. quib hoc dm̃ stcturũ et̃ p̃dic¬
tũ ẽ quȩ cõmemorare nc̃ longuẽ. Hiciã sisatis
c̃ sistit qđ rectt alio tẽprẽ constitutũ ẽ. itidẽ
recte alio tẽpre posse mutari. mutantis oꝑe
ñ dispositione mutata. quã dispositionẽ intel¬
legibilis fatio c̃tin& ubi sine tẽprẽ simulst̃
que in temprib Simul fieri ñ possunt. quia
tẽ pra ñsimul currunt. quispiã fortassis ex¬
pecta causas a nob̾ ipsius mutationis acciꝑe.
qđ ipse nosti quã plixi negotii sit. Ueritam̃

Expanded text:
i: Non congregabo conuenticula eorum de sanguinibus, hoc est pecorum uictimis, quibus prius congregabantur conuenticula Iudaeorum; et alibi dicit: Non accipiam de domo tua uitulos neque de gregibus tuis hircos; et alius propheta: Ecce dies, inquit, uenient, dicit dominus, et confirmabo super domum Iacob testamentum nouum non sicut testamentum, quod disposui patribus eorum, cum eduxi eos de terra Aegypti. et alia multa sunt de hac re testimonia, quibus hoc deum facturum esse praedictum est, quae commemorare nunc longum est. Hic iam si satis constitit, quod recte alio tempore constitutum est, itidem recte alio tempore posse mutari mutantis opere non dispositione mutata, quam dispositionem intellegibilis ratio continet, ubi sine tempore simul sunt, quae in temporibus simul fieri non possunt, quia tempora non simul currunt, quispiam fortassis expectet causas a nobis ipsius mutationis accipere, quod ipse nosti quam prolixi negotii sit. uerum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
moueaintur. c̃tentiosũ tam̃ Studiũ & p̃occupatio diut᷑ni
erroris ab intellegendo impedit. possint utcumq
sufficere. Uerũ tim̃ cognosce. qͥd eos c̃tra moueat.
atq rescribȩ. ut uł epłis uł libris si adiuuaueritds̃
ad om̃a respondere curemus. Sis in dño felix grã¬

Expanded text:
moueantur, contentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus. sis in domino felix gra
Abbreviated transcription (Latin):
diset quib opib ingenii sactificia laudis ei offerat.
Aefundẽs illi quiequid boni accepit ex illo. ne amit¬
tit ontĩ sinon ineo reponat aquo hȩc hab&. Quid
estuas. quid fluctuas. quid imaginationibus mor¬
tistratum uoluptatũ aurẽ accomodes. & auertis
rationẽ patescat. Siplus heridino fluat. ñ dicit
uerũ nisi ueritas. Ap̃s est ueritas: ueniamus ad
tum nelaboremus ut ipse nos reficiat. Tollamus
ugum eius suꝑnos & discamus abeo qm̃ mitis ẽ
& hnumilis corde. & inutmit mus reqiuem animabus
nris. Iugum enim eus lentẽ: & sarcina eiꝰ leuis est.
Otnari abste diabolus quęrit. Si calicẽ anreũ inuenis¬
ses interra. donares aeccłȩ illum dĩ. Accepisti
adõ ingenium spñalit̾ aureum. & ministras inde
librdinib & in illo sathanę ꝓpinas teipsam teipsum
N di obsego. sic aliquando sentias. Quam misero &
miserando pectore haec scripserim. & misercaris

Expanded text:
disce, quibus opibus ingenii sacrificia laudis ei offerat disce, quibus opibus ingenii sacrificia laudis ei offerat refundens illi, quicquid boni accepit ex illo, ne amittat omnia, si non in eo reponat, a quo haec habet. Quid aestuas? quid fluctuas? quid imaginationibus mortiferarum uoluptatum aurem accommodas et auertis ratione patescat, sic plus Eridano fluat>. non dicit uerum nisi ueritas: Christus est ueritas; ueniamus ad eum, ne laboremus. ut ipse nos reficiat, tollamus iugum eius super nos et discamus ab eo, quoniam mitis est et humilis corde, et inueniemus requiem animis nostris. iugum enim eius lene est et sarcina eius leuis est. ornari abs te diabolus quaerit. si calicem aureum inuenisses in terra, donares illum ecclesiae dei. accepisti a deo ingenium spiritaliter aureum et ministras inde libidinibus et in illo satanae propinas te ipsum! noli, obsecro; sic aliquando sentias, quam misero et miserando pectore haec scripserim, et miserearis
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s quilaboratis & oneratiestis. & ego uos reficiam.¬
Tollite ugum meum suꝑuos. & discite a me quia
mitissum ⁊ humilis corde. & inut nietis requiem
animabus ur̃is. Iugũ enĩ meum lene: & sarcina
mea leuisẽ. Si haec non audiuntur. aut usq ad
aures audiuntur. expectasne. Licenti ut augus¬
tinus iubeat conseruosuo. ⁊ non potius plangat
frustra iubere dum̃suum:Immo non iuibere. sed
inuitart & rogare quodam modo. ut quilaborant
reficiantur ab eo: Sed uidelic& fortissimo a. p̃fi¬
denti collo iugũmundi iugo xp̃iẽ iocundius.
Quisinos laborart coger&. uide quis coger&. qua
mercede coger&. Uade in cam paniam disce pauli¬
nũ egregium & scm̃ dĩ seruum. quam grandem
fastũ. scłi huius tanto generosiorẽ quanto humi¬
liorẽ ceruicẽ cunctant excusserit. ut eã subder&
xxp̃i iugo sicut subdidit. & nuno illo modtraitore
itineris sui quietus & modestus exultat. Uade.

Expanded text:
omnes, qui laboratis et onerati estis, eomnes, qui laboratis et onerati estis, eiam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris, iugum enim meum lene est et sarcina mea leuis est. si haec non audiuntur aut usque ad aures audiuntur, expectasne, Licenti, ut Augustinus iubeat conseruo suo et non plangat potius frustra iubere dominum suum, immo non iubere, sed inuitare et rogare quodam modo, ut, qui laborant, reficiantur ab eo? sed uidelicet fortissimo et praefidenti collo iugum mundi iugo Christi est iucundius. qui si laborare nos cogeret, uide, quis cogeret, qua mercede cogeret. uade in Campaniam, disce Paulinum, egregium et sanctum dei seruum, quam grandem fastum saeculi huius tanto generosiore quanto humiliore ceruice incunctanter excusserit, ut eam subderet Christi iugo, sicut subdidit; et nunc illo moderatore itineris sui quietus et modestus exultat. uade,
Abbreviated transcription (Latin):
cano. Nec fera tempestas zephirũ fremitusq borini.
Quintua sollicito p̃merẽ uestigia passu. hoc opus
ut iubeas tantum. Memiserũ: ego noniubeo. sin
cogo atq imꝑo. Sinonrogo acsupplico: Sedsi aures
tuat aduersus meas uoces clausesunt. ori tuo pate¬
ant. pateant carminituo. Eox audi teipsũ durissi¬
me. immanissime. surdissime: quomͥ linguam
auream & cor ferreum:. Quib ego ñcarminibus
sealam̃tationib sufficiam plangere carminatua.
in quib uideo qł animã. qtl ingeniũ non mihi
liceat app̃hendere & unmolare dõ nr̃o: Expectas
ut ego iubtam: sis bonus. sis quietus. sis beatus.
Quasi quiddicam mihi dierũ gratius iluces cat:
Qũ ut ingenio tuo fruar indño: Aut uere tunes¬
cias. qđ ite esuriam & siciam:. Aut non hoc ipso id
carmine fatears: Reuoca animũ. quo ista scripsisti:
uit ingeniũ. Namego quidsũ nisi seruus tuus ꝑ ip¬
sũ. & conseruus subipso: Anipse non uib& : Audi
eugłm. Stat inquid iħs & clamat. uenite ad me

Expanded text:
ra tempestas Zephyrum fremitusque Borini, quin tua sollicito premerem uestigia passu. hoc opus ut iubeas tantum. Me miserum, si ego non iubeo, si non cogo atque impero, si non rogo ac supplico. sed si aures tuae aduersus meas uoces clausae sunt, ori tuo pateant, pateant carmini tuo; exaudi te ipsum, durissime, immanissime, surdissime. quo mihi linguam auream et cor ferreum? quibus ego non carminibus sed lamentationibus sufficiam plangere carmina tua, in quibus uideo, quam animam, quod ingenium non mihi liceat adprehendere et immolare deo nostro ? expectas, ut ego iubeam, sis bonus, sis quietus, sis beatus; quasi quicquam mihi dierum gratius inlucescat, quam ut ingenio tuo fruar in domino, aut uere tu nescias, quod te esuriam et sitiam, aut non hoc ipso id carmine fatearis. reuoca animum, quo ista scripsisti; uit ingenium. nam ego quid sum, nisi seruus tuus per ipsum et conseruus sub ipso? An ipse non iubet? audi euangelium. stabat, inquit, Iesus et clamabat: Venite ad me
Abbreviated transcription (Latin):
NER SUS Tuus momentis inordinatis ꝑuersus e&̃.
sisuis legibus nonstara. si mensuris imparibus
aure auditoris offender&. puder& te certe nec differ¬
res nec desisteres doneo ordinares. corrigeres. statue¬
res. ar quares uersum tuum discendo & agendo
ar tem metricã acerrimostudio & labore quolib&.
Quod eñ inordinatꝰ ipsc ꝑuerteris. cũ legib di tuipse
nonstas. neq inagenda uita honestis tuoꝵ uotis
& huic ipsi eruditioni tuę concinnis. Abiciendum
postergum putas & neglegendũ. Quasi p̃sono lin¬
guetuȩ sis tibi uilior. & in compositis morib quod
osfendis auresdĩ. Leuius sit. quãsi incõpositis sillabis
tuis. grammatica successera. auctoritas. Seribis.
om̃ trans actos reuoc& si pristina soles. L&ificis
aurora rotis. quos lib̾a tecũ. Otia temptantes &

Expanded text:
ersus tuus momentis inordinatis peruersus psset, si suis legibus non staret, si mensuris inparibus aurem auditoris offenderet, puderet te certe nec differres nec desisteres, donec ordinares, corrigeres, statueres, aequares uersum tuum discendo et agendo artem metricam acerrimo studio et labore quolibet. quid; cum inordinatus ipse peruerteris, cum legibus dei tui ipse non stas neque in agenda uita honestis tuorum uotis et huic ipsi eruditioni tuae concinis, abiciendum post tergum putas et neglegendum? quasi prae sono linguae tuae sis tibi uilior et, incompositis moribus quod offendis aures dei, leuius sit, quam si incompositis syllabis tuis grammatica suscenseret auctoritas. scribis: O mihi transactos reuocet si pristina soles laetificis aurora rot
Abbreviated transcription (Latin):
damus & iam e nemoratos intisdẽ auctoriatib
non legumus : ut salus religionis huius ꝑquã
solam ueram salus utra utracit̃o ꝓmittitur.
nulli umquã defuit quidignus fuit: & cuidefuit
dignus non fuit. & ab exordio ꝓpagationis hu¬
mant usq ad fitẽ quibda ad uiditium p̃dicatur¬

Expanded text:
amuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibu
Abbreviated transcription (Latin):
aeccłiis latinȩ aeccłę dissonabunt. maxime
qͥa facile c̃tradictor c̃ uincit̾ greco ꝓlato libro.
id ẽ lingue notissimȩ. Quisquis aut̃ in eo
quod exhebreo translatũẽ aliqͦ insolito ꝑ motꝰ
fuerit. & falsi crim̃ intenderit: uix aut nũꝙ.
adhebrea testimonia ꝑuenit᷑. quib defendat᷑
obiectũ. Quod si &iã ꝑuentũ fuerit. tot lati¬
nas & grecas auctoritates dap̃nari quis ferat:
Nuc accedit. quia & iã c̃sulti hebrei possunt
aliud respondere. ut tusolus necessarius uidearis.
qui & um eos ipsos possis conuncere. Sed tamen
quo iudice mirum sipotueris inuenire. Nã quidã¬

Expanded text:
ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime ecclesiis Latinae ecclesiae dissonabunt, maxime quia facile contradictor conuincitur Graeco prolato libro, id est linguae notissimae. quisquis autem in eo, quod ex Hebraeo translatum est, aliquo insolito permotus fuerit et falsi crimen intenderit, uix aut numquam ad Hebraea testimonia peruenitur, quibus defendatur obiectum. quod si etiam peruentum fuerit, tot Latinas et Graecas auctoritates damnari quis ferat? huc accedit, quia etiam consulti Hebraei possunt aliud respondere, ut tu solus necessarius uidearis, qui etiam ipsos possis conuincere, sed tamen quo iudice, mirum si potueris inuenire. Nam quida
Abbreviated transcription (Latin):
ingreco aut̃ nẽe. Porro aut̃ in hac posterio¬
re int̃p̃tatione quȩ uersa ẽ ex hȩbreo non
eadẽ uerboꝵ fides occurrit: nec parũ turbat
cogitintẽ. uł cur in illa pͥma tanta diligen¬
tia figantur asterisci. ut mini mas &iam particulas
orationis indicent decẽ codicib grecis quȩ sunt
in hębreis. ut cur in hac altera quȩ ex hȩbreisẽ
neglegentius hoc curatũ sit. ut heç eadẽ parti¬
culȩ locissuis inuenirentur: aliquid inde exẽ¬
pligrã ponere uolui. sed nuhi adhorã codex
defuit quiex hȩbreis ẽ. Uerũtam̃ qͥa p̃uolas
ingenio ñ solũ qͥd dixerim uerũ& iã quiddicere
uoluerim satis ut opinor intellegis. ut causa
red dita qđ mou&. edisseras. Egosanr mallẽ
grecas potius canonicas te nob̾ int̾p̃tari scrip¬
turas quȩ septuaguita int̾ptũ ꝑ hibentur.
Perdurũ enĩ erit. situa int̾p̃tatio ꝑ multas
eccłas frequentius cȩꝑit lectitari. qđ agrecis

Expanded text:
in Graeco autem non esse. porro in hac posterioin Graeco autem non esse. porro in hac posteriore interpretatione, quae uersa est ex Hebraeo, non eadem uerborum fides occurrit nec parum turbat cogitantem, uel cur in illa prima tanta diligentia figantur asterisci, ut minimas etiam particulas orationis indicent deesse codicibus Graecis, quae sunt in Hebraeis, uel cur in hac altera, quae ex Hebraeis est, neglegentius hoc curatum sit, ut hae eaedem particulae locis suis inuenirentur. aliquid inde exempli gratia ponere uolui, sed mihi ad horam codex defuit, qui ex Hebraeo est. uerum tamen, quia praeuolas ingenio, non solum quid dixerim, uerum etiam quid dicere uoluerim, satis, ut opinor, intellegis, ut causa reddita, quod mouet, edisseras. Ego sane mallem Graecas potius canonicas te nobis interpretari scripturas, quae septuaginta interpretum perhibentur. perdurum erit enim, si tua interpretatio per multas ecclesias frequentius coeperit lectitari, quod a Graecis
Abbreviated transcription (Latin):
quod ũ diuẽ ut expecto. Primas & iam quas ad¬
huc presbit̾ litteras p̃parauerã. mittendas
ꝑ quendã frem nr̃m ꝓfuturũ. quipostea colle¬
ga nob̾ stictus. um ex hac uita migrauit. nec
eas tuncipse ꝑferre potuit. qͥa c̃tinuo dũ ꝓfi¬
cisei dis ponit episcopatꝰ sarcina detentꝰ. ac
de inde breui defunctus ẽ. & iã nunc mittere
uolui. ut scias in tua colloquia quamolim
in ardescam & quã ium patiar. qđ ame tam
longe sunt sensus corꝑis tui. ꝑ quos ad ire
epła hoc addo qđ postea didicimꝰ iob eox hȩ¬
brco ate int̾pretatũ. cũ iã quadã haberemus
int̾pretationẽ tuã eiusdẽ ꝓpħȩ ex greco elo¬
quio uersam in latinũ. ubi tam̃ asteriscis no
tasti quȩ in hebreo sunt. & ingreco de sunt.
oboeliscis aũt quȩ in greco inueniuntur
& in hebreo ñ sunt. tã mirabili diligentia
ut quibdã in locis aduerba singula stellas
significantes uideamꝰ eadẽ uerba eẽ in hȩbreo.

Expanded text:
quod iam diu est, ut expecto. primas etiam, quas ad te adquod iam diu est, ut expecto. primas etiam, quas ad te adhuc presbyter litteras praeparaueram mittendas per quendam fratrem nostrum Profuturum, qui postea collega nobis factus iam ex hac uita migrauit nec eas tunc ipse perferre potuit, quia continuo, dum proficisci disponit, episcopatus sarcina detentus ac deinde breui defunctus est, etiam nunc mittere uolui, ut scias, in tua conloquia quam olim inardescam et quam uim patiar, quod a me tam longe absunt sensus corporis tui, per quos adire epistula hoc addo, quod postea didicimus Iob ex Hebraeo te interpretatum, cum iam quandam haberemus interpretationem tuam eius prophetae ex Graeco eloquio uersam in Latinum, ubi tamen atasti, quae in Hebraeo sunt et Graeco desunt, obeliscis autem, quae in Graeco inueniuntur et in Hebraeo non sunt, tam mirabili diligentia, ut quibusdam in locis ad uerba singula stellas significantes uideamus eadem uerba esse in Hebraeo,
Abbreviated transcription (Latin):
actua scripta desiderare. nũ quã mͥ melior
occurrit occasio. quã ut ꝑdi seruum ac mi¬
nistrũ fidissimũ mihiq carissimũ mea tͥ
afferretur epła. qualis ẽ filius nr̃ cyprianꝰ
diaconus. Per hunc certe ita sꝑo litteras
tuas. ut certius in hoc rerũ genere quicii¬
quicqua sperare non possim. Nam neo
studium inpetendis rescriptis memorato
filio nr̃o de erit. nec gr̃ã in ꝑmerendis.
nec diligentia ineustodiendis. necala cri¬
tas inꝑferendis nec fides in reddendis. tantũ
si aliqua modo mereor ad uiu& dñs & ad sit
cordituo & dosiderio meo. ut frat̃nã uolun¬
tatẽ nulla uoluntas maior impediat.
Quia ergo duas iam ȩpłas misi. nullã autẽ
tuam postea recepi. easdẽ ipsas rursus
mittere uolui. credens eas non ꝑuenisse
Quod & si ꝑuenerunt. acfortasse tuȩ potentiȩ
ad me ꝑuenire minime potuerunt. ea ipsa
scripta quȩ um misisti iterũ mite. si forte
seruata sunt. Sin minus: rursus dicta quod
legam. dũta m̃ his res pondere negraueris.

Expanded text:
ac tua scripta desiderare. numquam mihi melior occurrit occasio, quam ut per dei seruum ac ministrum fidelissimum mihique carissimum mea tibi adferretur epistula, qualis est filius noster Cyprianus diaconus., per hunc certe ita spero litteras tuas, ut certius in hoc rerum genere quicquam sperare nstudium in petendis rescriptis memorato filio nostro deerit nec gratia in promerendis nec diligentia in custodiendis nec alacritas in perferendis nec fides in reddendis; tantum, si aliquo modo mereor, adiuuet dominus et adsit cordi tuo et desiderio meo, ut fraternam uoluntatem nulla uoluntas maior inpediat. Quia ergo duas iam epistulas misi, nullam autem tuam postea recepi, easdem ipsas rursus mittere uolui credens eas non peruenisse. quodsi et peruenerunt ac fortasse tuae potius ad me peruenire minime potuerunt, ea ipsa scripta, quae iam misisti, iterum mitte, si forte seruata sunt; sin minus, rursus dicta, quod legam, dum tamen his respondere ne graueris,
Abbreviated transcription (Latin):
lathas paulũ id inpetro ñ potusse rep̃hendẽ qđ
ipsefecerat. nec in alio arguere simulationẽ cuius
ipsc̃ tenebat᷑ reus. & asseris rep̾hensionẽ apłicã
ñ fuisse dispensatoriã seduerã.ne indño salua
ñ scribant sed affirmanti paulo credendũ sit. infa¬
ciẽ illi paulus festitisse scribit. qͥa rep̃hensibilis
erat. Prius enĩ quã uenirent qͥdã aiacobo: cũ
gentib edebat. Cũ aut̃ uenissent. subtrahebat
se & segregabat timenseos qͥex cir cũcisione eraN
Et ẽsenser cũ illo cȩteri uidei. ita utbarnabas du¬
ceretur ab his in illã simulationẽ. sed cũ uidissẽ
inqͥt qđ ñrecte ingrediunt᷑ adueritatẽ euanglii.
dixi paro coramonũb. Situ cũ iudȩussis genti
lit̃ & ñ uidaicȩ uiuis. quomͦ gentes cogis iudai¬
sententię huius cuius nunc p̃uaricator arguitur.
pͥmus auctor ex titerit Causa aut̃ p̃uaricatio¬

Expanded text:
latas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod latas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adseris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram et me non tolorum Acta non scribant, sed affirmanti Paulo credendum sit, in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. Prius enim quam venirent cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione erant. et consenserunt cum illo ceteri Iudaei, ita ut et Barnabas duceretur ab his in illa simulatione. sed cum uidissem, mquit, quod non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coramudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaisententiae huius, cuius nunc praeuaricator arguitur, primus auctor extiterit. causa autem praeuaricatio
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptor historiȩ. Cũ uenisse mꝰ inquid iero¬
Solimã libent̾ exceꝑunt nosfr̃s. Et sequen¬
tidie: ia cob & om̃s seniores quicũ eo erant
eugłio illiuis cõꝓbato dixerei. Uides fr̃¬
& hi om̃s aemulatores legis. Auoier̃ aut̃
dete. quia discefsionẽ doces amoise eoꝵ qui

Expanded text:
scriptor historiae: Cum uenissemus Hieroscriptor historiae: Cum uenissemus Hierosolymam, libenter exceperunt nos fratres et sequenti die Iacobus et omnes seniores, qui cum eo erant, euangelio illius comprobato dixerunt ei: Vides, fret ii omnes aemulatores legis. Audierunt autem de te, quod dissensionem doceas a Moyse eorum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
locis. Screbant enĩom̃s quod pat̾ eius gentił ea&̃.
Obeate paule apłȩ qͥ in paero rep̃hendis Simula¬
filiũ hominis gentilis utiq & ipsũ gentilem
N eq enĩ uidęus erat qͥ nonfuerat circũcisus. ẽtra
sententiã tuã circũcidere cogeris: Respon¬
debis mihi ꝓpt̃ iudȩos. qͥ erant in illis locis.
Qui igͥ tibi ignoscis incircũcisione discipł ue¬
nientis exgentib: Ignosce & paro p̃cessori
tuo qđ aliqua fecerit i&u fideliũ iudȩorum
Rursus scriptũẽ. Paulus uͦ cũ adhuc sustinuis¬
s& dies multos. frĩb ualedicens nauigauit
siriã & cũ eo priscilla & aquila: & totondit
sibi incentris caput. uotũ ẽnĩ habuerat. Esto.
ut ubi iudeoꝵ timore cõpulsus sit facere qđ
nolebat. Quare comã nutriũ exuoto. & p̾tca
eã incentris totondit exlege. qđ nararei qui
se dõ uoueriit. iuxta p̃cepta moysi facere
c̃suer: Uerũ hȩc ad cõparationẽ eiꝰ rei quȩ
sequitur paruasunt. Refert lucas sacrȩ

Expanded text:
ebant enim omnes, quod pater eius gentilis esset. o beate apostole Paule, qui in Petro reprehenderas simulafilium hominis gentilis utique et ipsum gentilem — neque enim Iudaeus erat, qui non fuerat circumcisus —, contra sententiam tuam circumcidere cogeris? respondebis mihi: \'propter Iudaeos, qui erant in illis locis\'. qui igitur tibi ignoscis in circumcisione discipuli uenientis ex gentibus, ignosce et Petro, praecessori tuo, quod aliqua fecerit metu fidelium Iudaeorum. rursum scriptum est: Paulus uero cum adhuc sustinuisset dies multos, fratribus \'uale\' dicens nauigauit Syriam et cum eo Priscilla et Aquila et totondit sibi in Cenchris caput; uotum enim habuerat. esto, ut ibi Iudaeorum timore compulsus sit facere, quod nolebat: quare comam nutriuit ex uoto et postea eam in Cenchris totondit ex lege, quod Nazaraei, qui se deo uouerint, iuxta praecepta Moysi facere consuerunt? Verum haec ad comparationem eius rei, quae sequitur, parua sunt. refert Lucas, sacrae
Abbreviated transcription (Latin):
stilsa sunt. sed ambulas & ipse custodiens legẽ.
Tunc paulꝰ adsũptis uiris. postera die purificatꝰ
cũ illis intraũ intẽplũ. ad nuntians expletionẽ
eoꝵ oblatio. Opaule & in hoc te rursũ int̾rogo.
Fȩc de explanatione unius capituli ȩpłȩ adgala¬
thas. Sed ne iudear aduersũ rationẽ tuã niti
testiũ numero & occasione iuroꝵ illustriũ subt̃¬
fugere ueritatẽ. nec manũ audere c̃serere. bre¬
uit descripturis exempla ꝓponã. Inactib apłoꝵ
uox ftcta ÷ ad p&rũ dics̃. Surge p&re. occide
& manduca. iđ om̃a animalia. quadrupedũ
& serpentiũ t̾rȩ & uolatiliũ cęli. Quodicto:
ostendit᷑ nullũ hominẽ scđm naturã eẽ pollutũ.
parus responđ. Absit. qͥa nũq manducaui

Expanded text:
custodiens legem. tunc Paulus adsumptis uiris postera die purificatus cum illis intrauit in templum adnuntians expletio. nequoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursus interrogo, haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersus rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in Actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: surge, Petre, occide et manduca, id est. omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum hominem secundum naturam esse pollutum, pr
Abbreviated transcription (Latin):
mo questionib tus quantũ attin& adminꝰ capaces
& ẽtentiosos ñsatis. quantũ aũt adpacatos & intelle¬
gentes plusforte quã sat÷. nectͥ ad excusationẽ meã
obieci firmissimã consuetudinẽ. sed salubrime c̃sue¬
tudinis reddidi quã potui rationẽ .xXU.¬

Expanded text:
mo, quaestionibus tuis, quantum adtinet ad minus capaces mo, quaestionibus tuis, quantum adtinet ad minus capaces et contentiosos, non satis, quantum autem ad pacatos et intellegentes, plus forte quam satis. nec tibi ad excusationem meam obieci firmissimam consuetudinem, sed saluberrimae consuetudinis reddidi, quam potui, rationem. X
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sacramentũ fidelẽ facit. Namsicut credere res¬
pondetur. ita &iã fidelis uocatur: ñrẽ ipsã mte an¬
nuendo sed ipsius rei sacram̃tũ ꝑcipiendo. Cũ autẽ
saꝑe homo ceꝑit. non illud sacram̃tũ rep&it sed in¬
tellegit. eusq ueritati c̃sona &iã uoluntate coap¬
tabitur. Hoc quã diu non potest. ualebit sacram̃tu
ad eius tutelã aduersus contranas potestates. &
tantũ ualebit. ut si ante maioris usũ ex hac uita
migrauerit. ꝑ ipsũ sacram̃tũ cõm̃datꝰ ȩccłe caritati
ab illa condemp natione que ꝑ unũ hominẽ intrauit
inmundũ xpiano ad uitorio liberetur. Hoc qui
ñcredit & fieri non posse arbitratur. ꝓfecto infide¬
lisẽ. & si hab&at fidei sacram̃tũ longe melior: ille
paruulus. qui& tam si fidẽ ñdũ hab& in cogitatione.
ñ ei tam̃ obicẽ contrariȩ cogitationis opponit. unde
sacram̃tũ eiꝰ salubrit̾ ꝑcipit. Res pondi sieut existi¬

Expanded text:
fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere resfidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur, non rem ipsam mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum repetit, sed intellegit eiusque ueritati consona etiam uoluntate coaptabitur. hoc quamdiu non potest, ualebit sacramentum ad eius tutelam aduersus contrarias potestates et tantum ualebit, ut, si ante maioris usum ex hac uita emigrauerit, per ipsum sacramentum commendante ecclesiae caritate ab illa condemnatione, quae per unum hominem intrauit in mundum, christiano adiutorio liberetur. hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum, longeque melior est ille paruulus, qui etiam si fidem nondum habet in cogitatione, non ei tamen obice eius salubriter percipit. respondi, sicut existi
Abbreviated transcription (Latin):
olim factũe : Nonne semel immolatꝰ ẽ xp̃s inseipso.
Ettam̃ insacram̃to ñ solũ ꝑ om̃s paschȩ sollepnitates.
sed om̃i die popłis immolatus. nec utiq m̃titus
qui int̾rogatꝰ. eum responderit immolari. Sienum
sacra quandã similitudinẽ rerũ earũ quarũ sacra¬
m̃ta sunt ñ haberent. omino sacram̃ta ñeent.
Ex hac aut Similitudine plerũq iamipsarũ rerum
nomina accipiunt. Sicut gͦ scđm quendã modum
N ihil÷ aut̃ aliud credere. quã fidẽ habere. Ac ꝑ hoc
cũ respondetur paruulus credere. qui fidei ñdu hab&
affectũ. res pondecus fidẽ habe propt̃ fidei sacra¬
m̃tu. et c̃uertere se addm propter conuersionis sacra¬
mentũ. quia & ipsa responsio ad celebrationẽ ꝑtin&
S acra imntũ gͦ tantȩ rei. ñnisi eiusde ri uocabulsꝰ
nuncupauit. Itaq paruulũ & si ñdũfioes illa
cue incredentiũ uoluntate consistt. ia tam̃ ipsius

Expanded text:
olim factum sit. Non semel immolatus est Christus in seipso? olim factum sit. Non semel immolatus est Christus in seipso? et tamen in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed omni die populis immolatur: nec utique mentitur qui interrogatus cum responderet immolari. Si enim sacramenta quamdam similitudinem rerum earum quarum sacramenta sunt non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac ipsa autem similitudine plerumque jam ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum Nihil est autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum, propter conversionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinsacramentum enim tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
legere nec mihi scribere. Namille tunc adolescens
quitalia breuit nolebat audire. & de nr̃a multa
in nr̃a sermocinatione querebat. ab ocioso querebat
ociosus. Tuuͦ cogitans nunc quis & aquo ista flagi¬
ies. breuit̃ dere tanta respondere meiubes:
Cece facio quaintũ possũ. dñs adiuu& utqđ̃ postulas
possim. Nec̃pe sepe ita loquimur ut pascha ꝓpinquan¬
it dicamꝰ. erastinã uł ꝑendina dñi passionẽ. cum
ille ante tam multos annos passussit. nec omi no nisi
scmel illa passio factasit. Nempe ipso die dominico
dicimꝰ. Hodie dñs resurrexit. cũ ex quo resurrexit
tot anni transierint. Cur nemo tam ineptusẽ ut nos
italoquentes arguat eẽ intitos. nisi quia istos dies
scđm illor quibus hȩc gestasunt similitudinẽ nun¬
cupa mus. ut dicatur ille dies qui nonẽ ipse. sed
reuolutione tẽpris similis eiꝰ. & dicat᷑ illo die fieri
propt̃ sacram̃ti celebrationẽ. qđ non illo die sediam

Expanded text:
legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, legere nec mihi scribere. nam ille tunc adulescens, qui talia breuiter nolebat audire et de me multa in nostra sermocinatione quaerebat, ab otioso quaerebat otiosus; tu uero cogitans nunc, quis et a quo ista flagites, breuiter de re tanta respondere me iubes. ecce facio, quantum possum; dominus adiuuet, ut, quod postulas, possim. Nempe saepe ita loquimur, ut pascha propinquante dicamus crastinam uel perendinam domini passionem, cum ille ante tam multos annos passus sit nec omnino nisi semel illa passio facta sit. nempe ipso die dominico dicimus: Hodie dominus resurrexit\', cum, ex quo resurrexit, tot anni transierint. cur nemo tam ineptus ita loquentes arguat esse mentitos, nisi quia istos dies secundum illorum quibus haec gesta sunt similitudinem nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse, sed revolutione temporis similis ejus, et dicatur illo die fieri propter sacramenti celebrationem, quod non die, sed jam
Abbreviated transcription (Latin):
spetidicut mihi sine dubitatione responda. qđ cre¬
dat indi. & quod se conuertat addm̃. Deinde
tua scripta c̃cludens adiungis. etdicis. Adistas gͦ
questiones petobre uiter respondere digneris. ita utñ
mihi deconsuetudine p̃scribas. sed rationẽ reddas.
His litteris tuis lectis & relectis. & quantũ sinebant
temporis angustiȩ c̃sideratis. recordatussum nebri¬
dium amicũ meum. quicũ ec̃t rerũ obscurarum
ad doctrinã pietatis mxxime ꝑtinentium diligen¬
tissimus & Acerrimus inquisitor. ualde oderat
dequestione magna responsionẽ breuẽ. & quis quis
id poposciss&. cgerrime ferebat. eumq si eus ꝑ sora
pateretur uultu indig nabundus & uoce cohibebat.
indignum᷑ de putans. quitilia querer& alibi. cũde
re tanta quadere tanta qua multa dici possent de¬
berent quȩ nescirent: sed ego tibi ñ similit ut sole¬
bat ille sufcenseo. Es eni ep̃s multis curis occupatꝰ
ut ego. Unde nec tibi facile uacat ꝓlixũ aliquid

Expanded text:
sicut mihi sine dubitatione respondet, quod credat in deum et quod se conuertat ad deum.\' deinde tua scripta concludens adiungis et dicis: Ad istas ergo quaestiones peto breuiter respondere digneris, ita ut non. mihi de consuetudine praescribas, sed rationem reddas.\' His litteris tuis lectis et relectis et, quantum sinebant temporis angustiae, consideratis recordatus sum Nebridium amicum meum, qui cum esset rerum obscurarum ad doctrinam pietatis maxime pertinentium diligentissimus et acerrimus inquisitor, ualde oderat de quaestione magna responsionem breuem. et quisquis id poposcisset, aegerrime ferebat eumque, si eius persona pateretur, uultu indignabundus et uoce cohibebat indignum deputans, qui talia quaereret, cum, de re tanta quam multa dici possent deberentque, nesciret. sed ego tibi non similiter, ut solebat ille, suscenseo; es enim episcopus multis curis occupatus ut ego; unde nec tibi facile uacat prolixum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
impendio ut scĩtitẽ tuã ñipsius tantũ uerbis
sed plenius eloquentia & fidetia cognita non
possemus amare mediocrit̾. tinto ꝑcurasse
eundẽ credimus. ut nos uicissim ipsius imita¬
tione plurimũ diligas. Grã dĩ tecũ ut ẽ : inȩt̾nũ
mo fr̃nitatis unanimȩ salutamus affectu.
Panẽ unũ quẽ unanimitatis inditio misimus¬
caritati tuȩ rogamus accipiendo benedicas.

Expanded text:
inpendio, ut sanctitatem tuam non ipsius tantum uerbis inpendio, ut sanctitatem tuam non ipsius tantum uerbis sed plenius eloquentia et fide tua cognitam non possemus amare mediocriter, tantopere curasse eundem credimus, ut nos uicissim ipsius imitatione plurimum diligas. gratia dei tecum, ut est, in aeternum mo fraternitatis unanimae salutamus affectu. panem unum, quem unanimitatis indicaritati tuae, rogamus accipiendo benedicas.
Abbreviated transcription (Latin):
Lex est menis & animus & consilium & sententia ciuitatis : & aliter pax est
tranquilla libestas: fit & ꝑuitupe rationẽ quã greci progon uocant: ut
ton prostin. latini ad aliquid uocant : ut est illud: pater est cui estfilius.

Expanded text:
Lex est mens et animus et consilium et sententia ciuitatis' et aliter 'Pax est tranquilla libertas.' Fit et per uituperationem, quam Graeci psogon uocant: 'Seton pros ti, Latini ad aliquid uocant, ut est illud: 'Pater est cui est filius,
Abbreviated transcription (Latin):
quod inunum coeuntes uiuant ut uita communis & ornatior
fiat &tutior Domus unius familiae habitaculum est sicut urbs
unius populi. sicut orbis domicilium totius generis humani. Est
autem domus genus familiae. siue coniunctio uiri & uxoris. Incipit
autem aduobus & est nomen grecum Nam domata greci tecta
dicunt Familia est liberi. exliberis legibus susceptiã femorer¬
Genus aut ꝗͥgignendo & progenerando distum aut afinitione c&er̃¬
prsg ecorumtut nationes quae propriis cognationibus terminarȩ gen¬
tesappe llaniur Populus est humanas mufeit udiis saris consen so
&eon eordi esommonio ne sociatus Eopulus auter eoisitri s eoriesensus
quod po pulus umiuersiciues sunt connumeratis se to ostoi ⁊ plebibus

Expanded text:
quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ordinatior fiat et tutior. Domus unius famule familie habitaculum est, sicut urbs unius populi, sicut orbis domicilium totius generis humani. Est autem domus genus familie sive coniunctio viri et uxoris. Incipit autem a duobus et est nomen grecum, nam domata grece tecta dicuntGenus autem a gignendo et progenerando dictum, aut a definitione cerprognatorum, ut nationes, quae propriis cognationibus terminatae gentes appellantur. Populus est humanae multitudinis, iuris consensu concordi communione sociatus. Populus autem eo distat a plebibus, quod populus universi cives sunt, connumeratis senioribus
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis autem senatoria quisq origine ess& usq ad legitimosan¬
nos eques romanus erat: deinde accipiebat honorem senatoriȩ
dignitatis Censores apud u& eres romanoserant Est enim nom̃¬
censoris dignitas iudicialis : censere enim iudicare est Item cen¬
sores sunt patrimoniorum iudices a censu aeris appellati ludices
Iudices
disti quasius dicentes populo seu quod iure disceptent: Iureaut̃

Expanded text:
Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos anQuamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomcensoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure aut
Abbreviated transcription (Latin):
gus est pas fim nhabitans multitudo quasi quisq qaouibt Tribus
dicuntur tariquam curiae & congregationes ffinsttibo puloris :¬
& no eatoe ur ibus abeo quod in principio romanlin fariop suerunt
dromiulo dis ptiti in senatoribus. militibus & plebibsuss qua siterin
ti bors mune multiplicatae nomen pristinum raiis quastam̃
Senatus¬
tio uomen: &as dedit quod seniores essent: Ali q̃sinendo distorac¬
cipium senatores Ipsienim agendi facultatem dabant gena
tuis consultus a consulendo & tractando est distus : quod sic fit ut
comsult ad & no cere nompossit Patresautem ut salustius dicit acurae
similitudi nae uocati sunt Ham sicut patres filios suosistaiire¬
publicam alebant. Patres autem conscripti: quiadum romulus
decem curias senatorum elegiss& nomina eorum p̃sentipo pulo
in tabulas aureas contulit atq inde patres conscripti uocatist᷑¬
rimi ordines senatorum dicuntur in lustres. secundi spestabi¬
les testii claris simi : lam inferius quastum aliquod genus non est:

Expanded text:
bus. Vulgus est passim inhabitans multitudo, quasi quisque quo vult. 7. Tribus dicuntur tanquam curiae et congregationes distinctae populorum, et vocatae tribus ab eo quod in principio, Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti, in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. 8. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores; ipsi enim agendi facsconsultus a consulendo et tractando est dictus; quod sic fit, ut consulat et nocere non possit. Patres autem ut Sallustius dicit a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti: quia dum Romulusdecem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est.
Abbreviated transcription (Latin):
quidum conparatus ad inferiorem sibi numerum fuerit. contin& eum multiplicit᷑
cum aliis pastibus eius ut iaerbi gratia. UIIi adui. dum comparati fuerint continen
in sebis ternoᷤ. cũ aliis duabus pastibus eius : xiiii. adxii.dũ comparatifuerint continen
intersebis seno̾cũ aliis duabus pastibus eius : xͦiͦ adiui e ddii dũ conparatifu

Expanded text:
qui dum comparatus ad inferiorem siqui dum comparatus ad inferiorem sicum aliis partibus eius, ut uerbi gratia VIII ad III dum comparati fuerint, continent in se bis terni cum aliis duabus partibus eius; XIIII ad VI dum comparati fuerint, continent intra se bis seni cum aliis duabus partibus eius; XVI ad
Abbreviated transcription (Latin):
ad quinq dum conparati fuerint habent in seu & alia s iiii. pastes eius: Sub super¬
pastiens numerus est qui contin&ur in numero suꝑpastienti cum aliquibus pastibus
suisduabus aut tribus aut pluribus ut uerbi gratia tres continentur aquinq: cũ aliis
duabus paflibus suis v ad uiiii. cum quattuor pastibus suis: Sub suꝑ pasticularis
numerus est minor qui contin&ur in foftiorinumero cũ alia una paste sua. aut medi
aut testia Autquasta aut quinta. Aut uerbi gratia .ii. ad iii. iu ad .iiii. quattuor
riorem sibi numerum fuerit. contin& insetotũ inferiorem numerũ multiplicr
cumaliqua pafle eius. ut uerbi gratia quinq ad uresdũ conparatifuerint continti
in sebis bino̾ .iiii. & unã pastem eius : Uiii adiui dumconparati fuerint continent
in sebis quater noꝰ & unam pastem eius ͦ Sub multiplex suꝑ paflicularis numerus :

Expanded text:
ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus aut tribus aut pluribus, ut uerbi gratia III continentur a V cum aliis II partibus suis; V a IX cum IV partibus suis. Subsuperparticularis numerus est minor, qui continetur in fortiori numero cum alia una parte sua, aut media, aut tertia, aut quarta, aut quinta; ut verbi gratia II ad III, III ad IV, IV umerum multipliciter, cum aliqua parte ejus, verbi gratia: V ad II dum comparati fuerint continent in se bis binos, et unam partem ejus; IX ad IV dum comparati fuerint continent in se bis quaternos, et unam partem ejus. 12. Multiplex superpartiens numerus est
Abbreviated transcription (Latin):
Submultiplex numerus est quiintra multiplicem contin&ur bis autcer. aut quat᷑
aut multi plicit̃ ut uerbi gratia nus ad uobusbis contin&ur a tribuster aquat᷑¬
turquater aquinq quinquies & ab aliis multi pliciter. Suꝑ pasticularis nume¬
usesi dũ foflior contin& intrase inferiorem numerũ circaquem conparatur :
Simliter & unam pastem eius. ut uerbi gratia iii adduo dũ comparati fuerint: continem
intrase duo & alium unum quimedia pars efiduorum: quattuor ad tresdũ con
saratifuerint continent in setres & alium unum qui est teflia pars trium. Iterũ
aduis dũ comparati fuerint. habent in se quater nariũ numerum & alium unũ :
sui quasta pars esse dicitur quaternarii numeri & caeritales Suꝑ pastiens
unerus est qui in se in feriorem numerũ tocũ contin& & suphoc alteras pasteseius
duas aut treẜaut quattuor aut quinq aut alias: ut uerbi gratia Uadui dumcon¬
parati fuerint habent in se quinarius numerus trinariũ & suꝑhoc alias paftes cius duas

Expanded text:
submultiplex numerus est qui intra multiplicem continetur bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter, verbi gratia: unum a duobus bis continetur, a tribus ter, a quatuor quater, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est dum fortior continet intra se inferiorem numerum circa quem comparatur, similiter et unam partem ejus. 7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et aliparati fuerint, continent in se III, et alium unum, qui est tertia pars trium. Iterum V ad IV dum conparati fuerint, habent in se quaternarium numerum, et alium unum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri, et ceteri tales. Superpartiens numerus est, qui in se inferiorem numerum totum continet, et super hoc alteras partes eius 2, aut 3, aut 4, aut 5, aut alias, ut, verbi gratia, 5 ad 3, dum comparati fuerint, habet in se quinarius numerus trinarium numerum, et insuper alias duas p
Abbreviated transcription (Latin):
ulgares notas ennius primus mille &centũ inuenit. Notarum usus
erat : quic quid procontentione : Aut iniudices dicer&ur. librarii scriberent
complures sunul adstantes. diuisis interse: pastibus quodquisq uerba & quo
ordine excꝑperit. Romae primus tullius tiro ciceronis libestus comanen¬
Tatus est notas. s& tantum p̃positionũ: posteũ .iiꝰ. iꝑsannius. filargius & aqͥla
libestus micenatis aliud addiderunt. De inde seneca contracto omniũ de¬
gestoq & austo numero opus effecit inquinq milia: Notae autẽ distae
eo quod uerba uel syllabas prae fxis carasteribus notent᷑ & ad notitiã le¬
gentiũ reuocent quas qui didicerunt propriae iã notari i appellantur¬

Expanded text:
ulgares notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo ordine exciperet. Romae primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentus est notas, sed tantum praepositionum. Post eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis alius alias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omnium digestoque et aucto numero, opus efficit in quinque milia. Notae autem dictae eo, quod verba vel syllabas praefixis characteribus notent et ad notitiam legentium revocent; quas qui didicerunt proprie iam notarii appellantur
Abbreviated transcription (Latin):
Autem littera interdum prod littera utimur. ilatum prodatũ & cala¬
mitatem pro cadamite Acadendo enim nomen ad sumpsit calamitas
Algxumus anmaximus & siqua sunt similia. qualiter scribi debeat. quor sitis est
dapird trade dit caesarem pera. cius modi uerba enuntiare soliti essaȩ
maximus optimus pessimus scribatur. Malo perunamt scribendũ:
auia eslimagis uolo: malle perduas I scribendũ: quiꝗ est magis uelle¬
ol Nolo quoq per unam .l: uille & nolle perduo: nolo enim neuoso est¬
Nolle neͦuelle: os siuultum aut ossum significat pero solã seribendum est: siꝑ sonam.
h preponenda est: ora finium perio. hora dierum perh. scribendum. onus si deonere
uenit peno sola scribendum Side honore cũ aspiratione: Prae positio & pra&e¬
rea perdiptongois eriben dum: ÷ pene uero quod est coniunstio per .e: poena quod est

Expanded text:
autem littera interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calaautem littera interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calamitatem pro cadamitate; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 15. Maxumus, an maximus, et si qua similia sunt, qualiter scribi debeant 45 quaesitum est. Varro tradidit Caesarem per i hujusmodi verba enuntiare, et 'maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, quia est 'magis volo'. 'Malle' per duo LL, quia est 'magis velle'. 'Nolo' quoque per unum L; et 'nolle' per duo. 'Nolo' enim 'nevolo' estnolle', 'nevelle'. 'Os' si vultum aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' dierum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' et 'praeterea' per dipthonga scribendum. 'Pene' vero, quod est coniunctio, per E; 'poena', quod est
Abbreviated transcription (Latin):
honor homo humus Aspiratur autem & consonantibus sedingrecis & hebreis
nominibus: heus autem & heu interc tediones perh scribendtm: ilit terã in¬
terduas uocales constitutam bis scribi quidã existimabant ut introia & maia
hoc ratio non permittit Num quã enimtres uocales in una syllaba sera¬
buntur : sedi. lit tera inter duas uocales constituta pro duplici hab&ur:
al pronomen neutri generis perd scribitur abeo quo deftisea iđ quia faat
idẽ quod si uerbum est testiae personae : ꝑt. notabim̃ orabeo quodest qiua fat
quia facit itur łe. litteram antiqui preponebant quotiensia seque batur
ut lia put. Rana Κ alamus Nunc dutem Nasthago & Ralende pereandem
tantum seribuntur Omnia dutem greca nomina qualicũq  sequente
alatitudine uocata est. cuiꝰ contraria est tristitia quae angustiam facit A

Expanded text:
honor, homo, humus. Aspiratur autem et consonantibus, sed in Graecis, et Hebraeis honor, homo, humus. Aspiratur autem et consonantibus, sed in Graecis, et Hebraeis nominibus. Heus autem, et heu interjectiones per h scribendae. 11. I litteram inter duas vocales constitutam his scribi quidam existimabant ut Trojia, Majia, sed hoc ratio non permittit. Nunquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed i littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 12. Id, pronomen neutri generis per d scribitur, ab eo quod est is, ea, id, quia facit idem. Quod si verbum est tertiae personae per t notabitur, ab eo quod est eo, is, it, quia facit itur. 13. K litteram antiqui praeponebant quoties A sequebatur, ut kaput, Kanna, Kalamus. Nunc autem Kartago, et Kalendae per eamdem tantum scribuntur. Omnia autem Graeca nomina qualicunque sequentea latitudine vocata est, cui contraria est tristitia, quae angustiam facit. L
Abbreviated transcription (Latin):
natio est: namhuiuseeperc cuiusq perq scribi mus. cum autem p̃positio. per
.cscribenda est siautem ad uerbiũ fuerit ꝑ qdicimus enim quum lego. Deus
ꝑe solam. dac monper diptongon est notandus : equus quod est animalpere
solam scribendus : Aequus quod est iustus perae diptangon scribendus:
exsul additas deb& scribi: quia ex suldicitur qui extra solum est: exultat
melius sine .s. littera scribitur Namcũ ipsa .x. exͦ & .s. constat. quo modo
cũ in ea sit Rursus ei additur alia : Aequor ꝑdiptongon scribendũ : quia
ab aqua est nomen fastum. Forsitan pern. scribendũ infine :quia integrum
foedus quod est pastũ cumoe diptongo scribendũ : formosus sine n scribitur
quia a forma uocatur Gnatus quod est filius per.g. scribendum quia fueciti
H. quaea spirationis littera est. in latina tantum uocalibus iungitur. ut

Expanded text:
natio est. Nam 'huiusce' per C, 'cuiusque' per Q scribimus. 'Cum' autem praepositio per natio est. Nam 'huiusce' per C, 'cuiusque' per Q scribimus. 'Cum' autem praepositio per C scribenda est; si autem adverbium fuerit, per Q. Dicimus enim 'quum lego'. 'Deus' per E solam: 'daemon' per AE dipthonga est notandus. 'Equus', quod est animal, per E solam scribendum. 'Aequus', quod est iustus, per AE dipthonga scribendum. 'Exsul' addito S debet scribi, quia exsul dicitur qui extra solum est. 'Exultat' melius sine S littera scribitur. Nam cum ipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? 'Aequor' per dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. 'Forsitan' per N scribendum in fine, quia integrum oedus' quod est pactum, cum O et E dipthonga scribendum. 'Formosus' sine N scribitur, quia a forma vocatur. Sive eeneratus. 10. H, quae aspirationis nota est, in Latino tantum vocalibus jungitur, ut