comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ ur̃m ꝑꝑcõmixtiõe gñtis tenebͣꝵ ñ carnes s ip̃e ds̃ ũr im.¬
mũdꝰ ÷ ĩ ea parte.ꝗͣ uelut debellãdis ⁊ captiuãdis hostibꝰ absor¬
bendã ⁊ ĩ qͥnandã misit ⁊mniscuit. de in ꝑꝑ ip̃ã cõmixtiõe ⁊̃ qͥcqͥ¬
aliud mãducatis ĩmũdũ ÷ .s. dicitis. młto ãpliꝰ ĩmũde st̃ carng.
& qr ãpliꝰ ĩmũde sint carnes. lõgũ ÷ eoꝵ de hac re delirainta ꝯmnedio¬
rare.S breuit̃ attingã ꝙ sat ÷: ut ĩspiciant᷑ rẽphensores uẽtis te¬
stam̃ti tãtastulticie. uetustate fecti. ut carnis accusatores si¬
ne ulla spuali ũitate solã carnẽ saꝑe ꝯiuncant᷑. Fortassis n paulo
plixior ista respõsio. sic adũs eos lectores ĩstruet: ut ĩcȩt̃is respõ̾sio¬
nib. ñ a nob̾ tã młta u̾ba reqͥrãt᷑. Dic̃t n isti uaniloqͥ ⁊ m̃tis seducto¬
res. ĩ illa pugna qñ pͥmꝰ hõ eoꝵ tenebͣꝵ gentẽ elem̃ttis fillacibꝰ ir¬

Expanded text:
propter commixtionem gentis tenebrarum non carnes, sed ipse deus uester inmundus est in ea parte, quam uelut debellandis et captiuandis hostibus absorbendam et inquinandam misit et miscuit, deinde propter ipsam commixtionem aliud manducatis, inmundum est. sed dicitis: multo amplius inmundae sunt carnes. et quare amplius inmundae sunt carnes longum est eorum de hac re deliramenta commemorare, sed breuiter adtingam, quod sat est. ut inspiciantur reprehensores ueteris testamenti tanta stultitiae uetustate confecti, ut carnis accusatores sine ulla spiritali ueritate solam carnem sapere conuincantur. fortassis enim paulo prolixior ista responsio sic aduersus eos lectorem instruet, ut in ceteris responsionibus non a nobis tam multa uerba requirantur. dicunt enim isti uaniloqui et mentis seductores in illa pugna, quando primus homo eorum tenebrarum gentem elementis fallacibus in
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ septies s ⁊̃ septuagies septies: nullo pacto ĩdagare pos¬
setis: nͥ aut ab aliqͦ catholico id audiretis. ñ eqͦlibet̃ s diuinaꝵ
pietate catholiea pet̾ẽtii ut acciꝑetis.q̃ reretis ut ĩueniretis.
tate ꝑmouit. qm̃ ĩ duob patͥb ĩtelligendis ħ nodꝰ erat. ĩ tellecta
nat᷑a ⁊ adoptiõe solutũ ẽ. frustͣ se uoluit ad duo eugłistas ꝯferre.
a duob aliis auferre. mag̃ offensurꝰ ad qͦs se ꝯtuliss. ꝗͣ eosa
qͥb abstuliss. Nn amant sc̃i ꝯͥselectores: si suoꝵ socioꝵ eos ĩ¬
uenĩnt desertores. Unitate ugaudent. ⁊ ĩ xͦ uiũ st̃. Ꝙ si
nec s ullo mͦ ꝯt̾ria si piꝰ lector accedat. si mitis legat. siñ heticodĩc

Expanded text:
m septies, sed etiam septuagies septies —: nullo pacto indagare possetis, nisi aut ab aliquo catholico id audiretis, non quolibet, sed quodampietate catholica peteretis, ut acciperetis, quaereretis, ut inueniretis, tate permovit, quia in duobus patribus intelligendis hic nodus erat, intellecta natura et adoptione solutum est, frustra se voluit ad duos evangelistas conferre, et ab aliis duobus auferre: magis offensurus ad quos se contulisset, quam eos a quibus abstulisset. Non enim amant sancti suos electores, si suorum sociorum eos invenerint desertores. Unitate enim gaudent, et in Christo unum sibi ullo modo contraria, si pius lector accedat. si mitis legat, si non haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ mͦ puro corde. ĩqͦ tumultuant᷑ tã saclega ⁊ tã młta figm̃ta:
Quo lugentẽ. nͥ dincaptũ ⁊ ligatũ donec soluat᷑ ⁊ euadat. ex qͣdã
tñ parte decurtatũ q̃ ĩglobo tenebͣꝵ apatre. ligabr̃. ⁊ñlugebr̃.¬
Qũo esurientẽ ⁊ sitientẽ iusticiã. ꝗͣ faustꝰ ĩ scͥptis ss ñ addidit᷑.
cͤdo ne s̃ deee uidẽt᷑ si eã se adhuc esurire ⁊ sitire fatet᷑: S ꝗͣ
t̾ticiã isti esuriunt ⁊ sitiunt: qͥb ꝑfecta i̾ticia erit. dãpnati
ĩ globo fr̃ibꝰ qͥnicħ suo uicio peccauer̃: s hostili tabe qͦeos pat̃

Expanded text:
puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmenta ? quomodo lugentem, nisi deum captum et ligatum, donec soluatur et euadat ex quadam n parte decurtatus, quae in globo tenebrarum a patre ligabitur et non lugeburientem et sitientem iustitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo, ne sibi deesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed host
Abbreviated transcription (Latin):
zexp̃ssiꝰ elocutꝰ :. Cũ n hãc dñi sententiã testam̃to ueti oppo¬
suiss adymantꝰ : qr ĩ illa scͥpta st̃ q̃dã ĩmũda carniũ. aqͥb
ille ppłs uissus: abstine̾: timuit ne s̃ diceret᷑. Curgͦ uos
ñ qͣsdã siõs carnes ĩmũdeͣs est existimatis atq abedendis
õĩb tẽꝑatis. cũ tu ip̃e ꝓferas eugłicũ testimõiũ. ñ coĩqͥnari
hõiẽ. exhis q̃ inoingrediunt᷑ur. ⁊ ĩuentrẽ uadt̃. atq in
latͥnã emittunt᷑: Itaq has artissimas. ⁊ fallaciã suã ma¬
nifestissima uĩtatẽ p̃focantes angustias conatꝰ euadẽ. arc
ħ dñm ad t̾bas dixisse. qͣsi paucis ille ĩsecreto uadicẽt. in
t̾bas aũ falsa iactaret. cũ ⁊ħ de dñocrede saclegiũ sit. ⁊ õs¬

Expanded text:
i obposuisset Adimantus, quia in illo scripta sunt quaedam inmunda carnium. a quibus ille populus iussus est abstinere, timuit, ne sibi diceretur: cur ergo uos non quasdam, sed omnes carnes inmundas existimatis atque ab edendis omnibus temperatis, cum tu ipse proferas euangelicum testimonium non coinquinari hominem ex his, quae in os ingrediuntur et in uentrem uadunt atque in latrinam emittuntur ? itaque has artissimas et fallaciam suam manifestissima ueritate praefocantes angustias conatus euadere ait hoc dominum ad turbas dixisse, quasi paucis ille in secreto uera diceret, in turbas autem falsa iactaret, cum et hoc de domino credere sacrilegum sit, et o
Abbreviated transcription (Latin):
aqbꝰ ahelaret᷑ ĩ celũ. Nec illi dicẽnt d qñ te uidimꝰ esurientẽ ⁊ de¬
dimꝰ tͥ mãducare : s dicent qñ te uidimꝰ esuriẽtẽ ⁊ mãducastinos.
Q b slle ̃ respõd̾et. cũ uni exminiinis meis dedistis mͥ dedistis: s
cũ unũ exini umis mus uosmãducaũ. ego uos mãducaui. hec
poriunta soneiẽtes ⁊ docẽtes ⁊ s i̾ huiuiẽtes. audetis uos dice eũn.
głica pcepta fuare ⁊ catholice eccłȩ drogare. ĩqͣst̃ tã młtipusilli
aũ ⁊ qͥ manichei ficti st̃. mali st̃: & qͥ ficti ñ st̃. uani st̃. Ubi ufide ᷤ
exea pot̃ existẽ bona uita. qr ex amore suo qͥsq uiuit ł bñ ł male.
U os au si sp̃uał atq ĩ telligibił bõ caritate. ac ñcorꝑaliũ phãtasmatũ
cupiditate ardetis: ut cito dicã qͥ de uob̾ notissimũ ẽ. solẽ istũ corꝑeũ

Expanded text:
ine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec portenta sentientelica praecepta servare, et catholicae Ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti non sunt, uani sunt. ubi enim fides ex ea potest existere bona uita, quia ex amore suo quisque uiuit uel bene uel male. uos autem si spiritalis atque intellegibilis boni caritate, ac non corporalium phantasmatum cupiditate arderetis, ut cito dicam, quod de uobis notissimum est, solem istum corporeum
Abbreviated transcription (Latin):
factã.qͥ ÷ et̃nꝰ uniũsoꝵ cͤator ⁊ dñs: Itaq illa stella ꝗͣ uiderũt
magi.xp̃o ẜcarnẽ nato ñ ad decretũ dñabat᷑. s at̾testimõiũ fa¬
cꝰtodiunt: s nouo mrginis partu nouũ fydꝰ appiruit. q̃ ministiũ
donec eosusq ad ip̃m locũ uͥdĩ ũbũ ĩ fans erat peũdo ꝑduceret.
Qͥ tãdẽ astrologi ita ꝯstituer̃ hõiũ nascentiũ fata substelł. ut aliꝗͣ
actur erat. q̃ nato xp̃o ussa ÷ relinq̃re qͥ agebat: Si aũ ut pheli

Expanded text:
aeternus universorum creator et Dominus. Itaque illa stella quam viderant Magi Christo in carne nato, non ad decretum dominabatur, sed ad testimonium facustodiunt. sed novo virginis partu novum sidus apparuit, quod mysterium donec eos usque ad ipsum locum ubi Dei Verbum infans erat, praeeundo perduceret. Qui tandem astrologi ita constituerunt hominum nascentium fata sub stellis, ut aliquam acturus erat, quae nato Christo iussa est relinquere quod agebat? si autem, ut pro
Abbreviated transcription (Latin):
suo bõã sr̃. ⁊nemo ĩcis peceat. nͥ qͥordinẽ suũ ĩ dĩ bediẽtu
ñ cꝰtodiens. eoꝵ qͦq ordinẽ male utendo ꝑturbat. Patres aũ
qͥcꝗͥ ds̃ tp̃ribiꝰ ꝯgruis iuibendo distͥbuit. sic obseruarẽt. ꝗ ã mo.¬
dũ ille distͥbuit. Itaq ñ solũ carnes adcibos datas cũ õ nat᷑e
mũde cẽnt. qͣsdã tñ ñ nulla sĩgficatiõe ĩ mũdas illo tp̃r nõ
eder̃: qͥ eas ñ edi p̃ceptũ ẽ: ut talib significatiõib fut᷑a reꝑ

Expanded text:
 nemo in eis peccat, nisi qui ordinem suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Patres autequicquid deus temporibus congruis iubendo. distribuit. sic obseruarent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas n
Abbreviated transcription (Latin):
aust᷑ d̾. Accipis testam̃tũ uetꝰ: Si ÷ mͥ ĩ eoheditas accipio.si
ñ ÷: ñ accipio. Imꝓbitas i ħ eqͥdẽ nmia ẽ: usurpare tabulas
q̃ti testent᷑ ex eredatũ. An ignoras testam̃tũ uetꝰ chananeoꝵ t̃rã re.¬
ꝓmittẽ.s eã tñ uideis .i. cͥc̃cisis ⁊ sacͥficãtibꝰ. ⁊ abstinẽtibꝰaporeina
ac reliqͥs carnibꝰ qͣs ĩmũdas moyses appellat. sabb̃ta obsuãtibꝰ &
dignũ ẽ: ut cũ refusa hẽditate. reddamꝰ ⁊ tabulas. ħ gͦ pͥma cau¬
sa ÷. cͥego testam̃tũ uetꝰ abiciẽdũ putẽ. nͥ tu me prudẽtiꝰ aliꝗͥ doceaᷤ.¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Accipis testamentum uetus? si est mihi in eo hereditas, accipio; si non est, non accipio. inprobitas enim haec quidem nimia est usurpare tabulas. quae testentur exheredatum. an ignoras testamentum uetus Chananaeorum terram res, id est circumcisis et sacrificantibus et abstinentibus a porcina ac reliquis carnibus, quas inmundas Moyses appellat, sabbata obseruantibusdignum est, ut cum refusa hereditate reddamus et tabulas. haec ergo causa est, cur ego testamentum uetus abiciendum puto, nisi tu me prudentius ali
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ d aũ sp̃ualit ẜ hoie ĩ tiorẽ qͥ renorat᷑ ĩ agnitiõe d̃ potestis cagitare.
cũ ꝑuetustatẽ carnis ⁊ ꝑcarnaliũ rerũ unagines qͥbꝰ totus
error ur̃ ĩ uoluit᷑. res corporeas ñ possessiõe teneatis. s in¬
mini.qͣsi ñ ita t̾rã lumunis descͥbatis exuna parte at̾rã
gñtis renebͣꝵ: tãꝗͣ cuneo coartato discissã. ut neq ĩ rerũ
u̾itate ĩueniat᷑. ⁊ ĩcogitatiõũ ur̃aꝵ falsitate cͤdat᷑. ⁊ idõ
nec uitã urã data sustineat: ⁊mtẽ ur̃a desidata corrũpat.¬
austꝰ.d̾. Accipis eugłm: Tume ĩtrogas utrũ accipiã.
ĩ qͦ idip̃m acciꝑe apparet. qr q̃ iubet obsuo: An ego de te
q̃rere debeo: utrũ accipias. ĩ qͦ nulla accipiẽtis euqł̃m uidẽ¬
tur ĩ dicia: Ego patrẽ dimisi.⁊matrẽ.uxorẽ. filios.⁊cęt̃a¬

Expanded text:
renouatur in agnitione dei, potestis cogitare, cum per uetustatem carnis et per carnalium rerum imagines, quibus totus error uester inuoluitur, res corporeas non possessione teneatis, sed pmini. quasi non ita terram luminis describatis ex una parte a terra gentis tenebrarum, tamquam cuneo coartato discissam, ut neque in rerum ueritate inueniatur et in cogitationum uestrarum falsitate credatur; et ideo nec uitam ut: Accipis Evangelium? tu me interrogas utrum accipiam, in quo idipsum accipere apparet, quia quae jubet observo. An ego de te quaerere debeo, utrum accipias, in quo nulla accipientis Evangelium videntur indicia? Ego patrem dimisi, et matrem, uxorem, filios, et
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bͦꝵ dĩ. nullã gͥ causã repꝑiũt: cͥ asseuerẽt carnes frugibꝰ ĩmũdi¬
ores. S uidł fallacẽ castitatẽ suã ostentare conãtes: eoputant
ĩmũdiorẽ carnẽ: q decubito existat. qͣsi ñ tãtouehem̃tiꝰ cogunt᷑
m̃bro illẽ diuino mãducãdo succ̾rrere. ꝗͣto illic arciꝰ colligatũ
putãt. Pt̾remo si ista causa ÷ maioris ĩmũdiciae carniũ: ea co¬
medãt aĩaliũ corp̃ra: q̃ ñ de ꝯcubitu oriunt᷑. sic̃ st̃ innñabilia
gña u̾miũ. qͦꝵ ñ nullos uulgo edt̃ q̃dã uenecie regiões exarbo¬
ribꝰ natos. Ranas ⁊̃ qͣs repente ex una pluuia t̾ragñat: ĩescã

Expanded text:
m Dei. Nullam igitur causam reperiunt, cur asseverent carnes frugibus immundiores. Sed videlicet fallacem castitatem suam ostentare conantes, eo putant immundiorem carnem, quod de concubitu existat: quasi non tanto vehementius cogantur membro illi divino manducando succurrere, equanto illic arctius colligatum putant. Postremo, si ista causa est majoris immunditiae carnium, ea comdant animalium corpora, quae non de concubitu oriuntur, sicut sunt innumerabilia genera vermium, quorum nonnullos vulgo edunt quaedam Venetiae regiones ex arboribus natos. Ranas etiam quas repente ex una pluvia terra generat, in escam
Abbreviated transcription (Latin):
illũ tͥnsitoriũ dolorẽ tãta felicitate cõpensans. ⁊ tãtã euadens
miseriã. si ĩ alios ĩcidiss. Cur itaq pomũ ñdeterpatis. cũ de¬
cerpto tã młtas plagas doloresq ĩgeratis. respõdete si potestis.
Necip̃a iciunia uob cõpetũt. Ñ n oportet uacare fornace. ĩ qͣ sp̃ũa¬
le aurũ de ftcoris cõmixtiõe pͥgatũ: ⁊ amisandis nexibꝰ diuina
nicħ eiꝰ ualitudira obsit sepe crudos cibos sumẽ: imłta ꝯsu¬
mere. Uos aũ ⁊ tãtas penas escȩ ur̃e irrogãdo crudelit̃ mãdu ca
audetis tñ ⁊̃ sacͥficia testam̃ti uetis execͣre. Xydolatͥã nõare:¬

Expanded text:
illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens illum transitorium dolorem tanta felicitate conpensans et tantam euadens miseriam, si in alios incidisset. cur itaque pomum non decerpatis, cum decerpto tam multas plagas doloresque ingeratis? respondete, si potestis. nec ipsa ieiunia uobis conpetunt; non enim oportet uacare fornacem, in qua spiritale aurum de stercoris commixtione purgatur et a miserandis nexibus diuinanihil eius ualetudini obsit saepe crudos cibos sumere et multa consumere. uos autem et tantas poenas escae uestrae inrogando crudeliter manducaaudetis tamen etiam sacrificia Testamenti Veteris exsecrari, et idololatriam no
Abbreviated transcription (Latin):
fructũ cũ de arbore carpit᷑. sentire cũ tundit᷑. cũ t̾it᷑. cũ coqͥt᷑.
rari. ut unũ saltẽ dolorẽ cũ decepunt᷑. ñ auob̾ s aur̃is audi¬
toribꝰ patẽnt᷑. S dicitis. Qmͦ subuenimꝰ tãtȩ uite. si ea tm̃
absumimꝰ. qĩ cocta ⁊ mollia posst̃ absorbi : Sigͦ ista cõpensatiõe
tã młtos cib ur̃is dolores ĩ fligitis: c̃ abillosolo abstinetis. ad
ꝗͥ maxime ista necessitas cogit : Nã fructꝰ pot̃ ⁊ crudꝰ comedi.
oleribꝰ facẽnt.Si aũ ñ auellat᷑ aut decidat᷑: aut qͦ qͦmͦ de¬
mat᷑ ext̃ra łarbore. uenire adescã nullo pacto pot̃. ħ gͦ facile
debuit ẽẽ ueniale. sine qͦeis subuenire nualerens. ñ illi tam
iłti cruciatꝰ. qͦs ĩ reparãdis escis: m̃bͥs dĩ ur̃i ñ dubitatis
ĩ ferre. At a plorat arbor: cũ fructꝰ carpit᷑. ħ qͥppe dic̃e ñ eru¬
U enientibꝰ gelectis ⁊ poma carpentibꝰ. gaudedebuit ñ plorare.

Expanded text:
fructum, cum de arbore carpitur, sentire cum conciditur, cum teritur, cum coquitur, ris auditoribus paterentur. Sed dicitis: quomodo subuenimus tantae uitae, si ea tantum absumimus, quae incocta et mollia possunt absorberi ? si ergo ista conpensatione tam multos cibis uestris dolores infligitis, cur ab illo solo abstinetis, ad quem maxime ista necessitas cogit? nam fructus potest et crudus comedi, oleribus facerent. si autem non uellatur aut decidatur aut quoquo modo dematur ex terra uel arbore, uenire ad escam nullo pacto potest. hoc ergo facile debuit esse ueniale, sine quo ei subuenire non ualeretis, non illi tam multi cruciatus, quos in praeparandis escis membris dei uestri non dubitatis inferre. at enim plorat arbor, cum fructus carpitur, hoc quippe dicere non eruuenientibus ergo electis et poma carpentibus gaudere debuit, non plorare
Abbreviated transcription (Latin):
c̾rerent: ut au̾itatis uia longiꝰ aberrarẽt. Cõmodũ au arbit᷑r
sub eiꝰ nõie ũba eiꝰ ponẽ. ⁊ sub meo respõsionẽ meã. E xplic̃ ꝓlog̃.¬
austꝰ dix. Satis suꝑq ĩ luce ĩ troductis
de tecta fallacia. ad octissimo scił ⁊ solo nob̃ pt batũ patrẽ
rentiũ nob̾cũ ꝓpositiões scb̾e. ꝙ cĩ idam uosex more ƿarẽtis
sui ẜpentis captiosis cͥcũ uenire q̃stiundis uolũint: ⁊ ip̃i ad
respõdendũ uigilãt̃ eis. fitis ĩseructi. Itaufit. ut ad ea ip̃a
q̃ ꝓposuerint religati. ultĩ huc atq illuc uagari ñ pꝰsint.
ac ne ꝓfusa ꝯfusaue orone legẽtiũ ĩundarent᷑ ĩ genia: tã bre¬
nos aũpsendo rͥanos cauemꝰ:q uos eẽ ostendimꝰ. Nã ꝙ
semũ ẽ: ex qͣdã parte ĩꝑfectũ. exnulla tñ falsũ ẽ. Qͥdg. si aliꝗͥ¬
qͥ usq ad culm̃ ꝑfectiõis adhuc edificãdũ ẽẽ sentiebat. Ita
fallatis n seducatis ur̃a ꝑũsitate ĩ sectamini. S: siqͥ adhuc ⁊̃ tals

Expanded text:
rerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem rentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam brenos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tquod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales
Abbreviated transcription (Latin):
q ĩ serie: ꝗͣ lucas exposut. Attendũt aũ ista ñnulli. &
uident: ñ posse aduobꝰ uiris ꝑ cõmixtiõe carnis hoĩem
gigni.⁊ iõ putãt istã q̃stiõe ñ posse dissolui. Nec ĩtuent᷑ qͥ
usitatissimũ atq facillimũ ẽ: patrẽ cuiꝰꝗͣ ñeũ tm dici aqͦ
antiqͦs alienũ ab eoꝵ moribꝰ fuit. cũ ⁊̃ feminas ĩ ueniamus
adoptasse sibi filios ñ exuto suo natos.sic̃ sara ex agar. &
lia ex ancilla sua ⁊ filia pharaõis moysen adoptauit. ip̃e
aũ iacob. nepotes suos filios ioseph ad optauit. Ip̃muͦ adoptio¬
nis nom̃ plurimũ ualere ĩ nr̃e fidĩ sacm̃to apłica doctͥna

Expanded text:
 in serie, quam Lucas exposuit. adtendunt enim ista nonnulli et uident non posse a duobus uiris per commixtionem carnis hominen gigni et ideo putant istam quaestionem non posse dissolui. nec intuentur, quod usitatissimum atque facillimum est patrem cuiusquam non eum antiquos alienum ab eorum moribus fuit, cum etiam feminas inueniamus adoptasse sibi filios non ex utero suo natos, sicut Sara ex Agar et Lia ex ancilla sua et filia Pharaonis Moysen adoptauit. ipse autem Iacob nepotes suos, filios Ioseph, adoptauit. ipsum uero adoptionis nomen plurimum ualere in nostrae fidei sacramento apostolica doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰtificare se ip̃m ub̃ ss. uolass ĩ cȩlũ hõiste cũ ħ loq̃ret᷑. S ego
ĩdelicias fausti ñ ĩuehor notas oĩb auditoribꝰ manicheoꝵ.
⁊ eis maximȩ qͥft̃ rome. Talẽ ꝓpono manicheũ. qͣlẽ c̃stantiꝰ
reqͥrebat: cũ illa p̃cepta exigebat ĩpleri. ñ qͣlẽ uide nolebat.
nec captiuiis erubescat : Quo mitẽ: ꝗ tãtȩ auctoritati eugłice
mauult ĩ sultare. ꝗͣ ced̾e : Qũo pacificũ. qͥnat᷑ã ip̃a diuinã qua

Expanded text:
tificare se ipsum, uerbis suis uolasset in caelum homo iste, cum haec loqueretur. sed ego in delicias Fausti non inuehor notas omnibus auditoribus Manichaeorum et eis maxime, qui sunt Romae: talem propono Manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat inpleri, non qualem uideri nolebat. nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ nat̾e nouissimas residuasq particłas. q̃ ita sordidate ft̃.
ut nullomͦ dilui ualeãt. dãnari ĩ et̃nũ ꝯfixas globo orrido te¬
nebꝵ. Ecceqͥse fingũt ĩdignari. qͥ filio dĩ fiat ĩ uiria. qr eũ
natũ stella dmõstrassedicat᷑. tãqͣ genesis eiꝰ subfatali ꝯstella¬
tioẽ sit ꝯstititta: cũ eũ ip̃i ñ tm̃ substellaꝵ conextõe s ĩ uindĩ
õiũ t̾renoꝵ ⁊ ĩsuccis oiũ herbaꝵ. ⁊ ĩputredine õiũ carniũ. &
corruptioẽ oĩũ cibaꝵ ita ligatũ pollutũq ꝯstituãt: ut ex mag¬
stellaꝵ nulliꝰ hõis genesĩ ponimꝰ : ut libũ arbitͥũ uolũtatis qͣuł

Expanded text:
naeque naturae nouissimas residuasque particulas, quae ita sordidatae sunt, ut nullo modo dilui ualeant, damnari in aeternum confixas globo horrido tenebrarum. ecce qui se fingunt indignari, quod filio dei fiat iniuria., quia eum natum stella demonstrasse dicatur, tamquam genesis eius sub fatali constellatione sit constituta, cum eum ipsi non tantum sub stellarum conexione. sed in uinculis omnium terrenorum et in sucis omnium herbarum et in putredine omnium carnium et corruptione omnium ciborum ita ligatum pollutumque constituant. ut ex magstellarum nullius hominis genesim ponimus, ut liberum arbitrium uoluntatis, qua uel
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. ne lingua ur̃a cũ uita ur̃a. tãꝗͣ ille pͥmꝰ hõ cũ gente
tenebͣꝵ m̃dacib ñelem̃tis s ub pugnare uideat᷑.S ne in
hoĩeꝰ potiꝰ ñ ĩplentes ea q̃ s p̃cipiunt᷑ : ꝗͣ in ip̃a sectã uanissimi
erroris me ista dicere qͥsꝗͣ rep̃hendat: ħdico. talia st̃ ip̃a p̃cep¬
ta manichei: ut si ea ñ faciatis: deceptores: si aũ faciatis:
ne homicidiũ ꝑpetretis. qͥdiscipłos suos ꝑsegetes tnseuntes:
iesurientes: nellere spicas sabb̾o ñ ꝓhibuit. un̾ꝯuincẽt & p̃¬
sentes uideos: & fut᷑os manicheos. illos. qr sabb̃o fiebat: illos
qͥa fiebat. S plane manicheus p̃cep̃. ut ociosis manibꝰ ur̃ĩs.
de homicidiis uiuatis alienis. & illa ꝗ falsa st̃ homicidia.
s ur̃a st̃ uera. cũ tali demõioꝵ doctrina miseras aĩas truci¬
datis: in est tñ ille hẽticꝰ trypꝰ. ĩ tolerabiłq suꝑbia. Uides in

Expanded text:
uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in
Abbreviated transcription (Latin):
apłs ut acet̃is ĩ ꝓhancdis repuruandisq secerneret. ait alioloco finis
aũ p̃cepti ÷: caritas decorde puro ⁊ ꝯscientia bona. ⁊ fide ñ ficta.
U ñ gͦ hr̃e potestis uerã caritatẽ exfide ficta surgentẽ: Aut qñ uos
pigebit fidẽ ur̃a fucare m̃daciis. qñ ⁊ pͥmũ hõiẽ ur̃m cũ ss hosticꝰ
in sue nat᷑e uĩtate manẽtibꝰ mutabili fallacia dimicasse p̃dicatis.
ĩplere dicias. ñ sit nͥ sola fallacia : Qͥ ppe cũ ausus sit faust dice.
qͥb cũ ur̃a ĩfirmitas ced̾et.: disꝑsi estis qͥsq ĩuia siã. Uñ illi qĩeis ꝑ¬
durare uoluer̃.: aur̃a societate scisma fecer̃: ⁊ qr ĩ mattis dormiũt.
mattarii appellant᷑. A qͦꝵ stratis longe dissimiles fuer. plumȩ
fausti. & capͥne lodices. qͣ deliciaꝵ affluentia ñ solũ mattarios
fastidiebat: s ⁊̃ domũ patͥs sui hõis pauꝑis mileuitani. Aufer¬
te gͦ ꝑditã simulatiõe si de morib ñ uultis: saltẽ delitt̃is

Expanded text:
lio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere potestis ueram caritatem ex fide ficta surgentem ? aut quando uos pigebit fidem uestram pugnare mendaciis, quando et primum hominem uestrum cum suis hostibus in suae naturae ueritate manentibus mutabili fallacia dimicasse praedicatisinplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Nã usta ĩpia uanitate seducti. seducitis auditores ur̃os. ut
uob̾ cibos afferãt. qͦp̾sit ligatoĩeis xp̃o subueniri ꝑ ur̃os dentes
iuentres. Talibꝰ n auxiliis eũ solui ⁊ lib̾arip̃dicatis. nec saltẽ
totũ s adhuc licet exiguas sordidasq reliꝗas eiꝰ ĩst̾coribꝰ re¬
manẽ ꝯtẽditis. ut ĩ aliis atq aliis rerũ corꝑaliũ formis itũm
atq it̃m ĩplexe ĩplicateq teneãt᷑. ⁊ si mũdo stãte solui ⁊ pͥgari

Expanded text:
tis. Nam et ista impia vanitate seducti, seducitis Auditores vestros, ut vobis cibos afferant, quo possit ligato in eis Christo subveniri per vestros dentes et ventres. Talibus enim auxiliis eum solvi et liberari praedicatis; nec saltem totum, sed adhuc licet exiguas sordidasque reliquias ejus in stercoribus remanere contenditis, ut in aliis atque aliis rerum corporalium formis iterum a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ nulla ĩueni. ꝗͣuis attenti eos ⁊curiosissime leg̃ĩm. S tñ ⁊ ħ ener.
docere soletis. idcͥco incħ eẽ curiosiꝰ exqͥrendũ. qr simplexsit ⁊ ab.¬
ciis eã ac testibꝰ fulciendo ⁊ ħiudeis: Aut si pͥma uobsententia
displicet. idcͥ coq tnsistos ĩ altã. qͥs fidelior uob ẽe testis debet. ꝗͣdẽ
de se. apat̾ mõ ꝓcessi.⁊ ueni ĩ hc̃ mũdũ. atq młta alia hmõi. Ad

Expanded text:
 nulla inueni, quamuis adtentius eos et curiosissime legerim. sed tamen et hoc eneruidocere soletis idcirco nihil esse curiosius exquirendum, quia simplex sit et abciis eam ac testibus fulciendo et hoc Iudaeis? aut si prima uobis sententia displicet idcircoque transistis in alteram, quis fidelior uobis esse testis debet quam dede se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñł certa rõe sexilla canonica auctoritate defendant᷑. ut de¬
mõstret siue oĩoita eẽ siue fieri potiusse ꝙ tł disputatũ ibi.
ł narratũ si cui displicũtt. aut erede nolũit. ñ rep̃bendit᷑.
aut eugłista aliꝗͥ ĩ sylitis posuisse. ip̃a canonis ꝯfirmatione
declarit᷑ ñ licet dubitare ꝙ ueꝵ sit. Alioqͥn nulla erit pa¬
gina qͣ humane ĩꝑitiȩ regat ĩfirmitas si libꝰ salubruma
Auctoritas auit tẽpta penitꝰ abolet᷑: aut ĩtminata ꝯfũdit̾.¬

Expanded text:
 certa ratione uel ex illa canonica auctoritate defendantur, ut demonstretur siue omnino ita esse, siue fieri potuisse, quod uel disputatum ibi est uel narratum, si cui displicuerit aut credere noluerit, non reprehenditur.  suis litteris posuisse ipsa canonis confirmatione declaratur, non licet dubitare, quod uerum sit; alioquin nulla erit pagina, qua humanae inperitiae regatur infirmitas, si librorum saluberrima auctoritas aut contempta penitus aboletur aut interminata confundit
Abbreviated transcription (Latin):
chorinthios dogmatirare: Quãuis ⁊ ħ adduriciã urã ita res¬
ne se ip̃e p̃uaricatorẽ ꝯstituat: ut ꝯtestatꝰ ÷. Uerũtñ si eiꝰ
⁊pͥor illa sententia. nc̃ emndata ẽ. si nefas ñ ẽ paulũ ĩem̃da¬
tũ dixisse aliꝗͥ unꝗͣ ipsius non est.
eẽ respondent. Ouocẽ auĩtate fugacẽ. ĩ am̃tia ꝑtinacẽ. Usq
adõ ĩ uicta st̃. q̃ adũs uos de duunis codicibꝰ ꝓferĩt᷑: ut ñsit
aliudꝙ dicatis. nͥ eos ẽẽ falsatos. Que auctoritas littaꝵ aꝑi¬
ri. qͦsacer liber euolui. ꝙ docum̃tũ cuilibet scͥpt̾e adiun¬
cendos errores exeri pot. si ħ uox ãmittit᷑. si alicuiꝰ podis esti¬
mat᷑ : Alud÷ ip̃os libs ñ acciꝑe.⁊ nullo eoꝵ uindõ detinĩ¬

Expanded text:
Corinthios dogmatizare? quamuis et hoc ad duritiam uestram ita resne se ipse praeuaricatorem constituat. ut contestatus est. uerumtamen si eius est prior illa sententia, nunc emendata est; sin fas non est Paulum inemendatum dixisse aliquid umquam, ipsius non est.  falsum esse respondent. o uocem a ueritate fugacem, in amentia pertinacem! usque adeo inuicta sunt, quae aduersus uos de diuinis codicibus proferuntur, ut non sit aliud, quod dicatis nisi eos esse falsatos. quae auctoritas litterarum aperiri. qui sacer liber euolui, quod documentum cuiuslibet scripturae ad conuincendos errores exeri potest, si haec uox admittitur, si alicuius ponderis aestimatur? aliud est ipsos libros non accipere et nullo eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ut teneã tñ ad testificatiõẽ. sic̃⁊ ꝓmissa carnalia q̃ibi otinent᷑.
illa tñ attestantia lego. q̃ ĩ sig̾ã ꝯtingebãt iłł. scͥpta aũ st̃ ꝑꝑnos
adcorreptiõẽ nr̃a. ĩ qͥs finis scłoꝵ obuenit. Itaq si audistis ꝗ res-¬
pondeã uideis audite. & ꝗͥ respondeã manicheis. Certe faustꝰ dix̃.
turbari nos posse. si nob̃ uidei dixĩnt. qr̃ tenetis uetꝰ testam̃tũ cuiꝰ
p̃cepta ñ obsuatis: qͥbꝰ nos eiꝰd scͥpt̾e uenerata atq seruata auctori
ñ solũ ñcͤaitis. s ⁊̃ qͣntis potestis uiribꝰ oppugnatis: Certe uidetis
uos potiꝰ de nouo testam̃to ꝗͣ nos deuete obiectis respõdẽ ñ posse.

Expanded text:
ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continilla tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint: quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritnon solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse.
Abbreviated transcription (Latin):
dicet᷑ maluitq dicẽ pauli epłã. alioꝵ falsitate corruptã. ꝗ ipsuiꝰ
errore uiciosã. De nr̃is in lib̾s diei pot̾ aliꝗͥ eos hr̃e ñ osonũ fortasse
occultiori ⁊ ad dinoscendũ difficiliori ũitati q aut sic reman¬
serit. aut ĩ post̾ioribꝰ correctũ sit: qͥcũq ñ p̃cipiendi auctoritate.
s ꝓficiendi exercitatiõe aliꝗͥ sc̃bimꝰ. Int hos nsumꝰ. qͥb̃ ia dic̃ apłs¬
linguȩ acstili salubrimꝰ labor. distincta ẽ apͥtioꝵ libͥs excel¬
lentia canonice auctoritatis. uet̾is inoui testam̃ti. q̃ apłoꝵ¬

Expanded text:
lsitate corruptam quam ipsius errore uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione linguae et styli saluberrimus labor, distincta est a posteriorum libris excellentia canonicae auctoritatis Veteris et Novi Testamenti.
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. cũ pͥꝰ ꝯtentꝰ ss̃ finibꝰ plena felicitate iuixisset: S utinã
uẽ isti ħ ip̃a p̃cepta uitȩ agende. qͦꝵ ÷ unũ ne ꝯcupiscamꝰ alie¬
nũ. uellent exilł litt̃is disc̾e.ꝓfecto mãsuesc̾e̾nt. ⁊ mutes ĩ cel¬
ligerẽt ⁊̃ illã p̃cepta uitȩ sig̃ficãd&. qͥbꝰ eoꝵ oblatrat offensio.
ere. Nos aũ qũo uetꝰ testam̃tũ tãꝗͣ alienũ ꝯeupiscimꝰ. cũ ea lega¬

Expanded text:
suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa ps discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, ere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea lega
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃rib diftributa. Uos aũ cũ uobobiecta fuĩnt q̃ ĩ libͥs noui tes¬
tam̃ti sc̃pta ft̃. nec accipiunt᷑ auob̾. ac deficientes ĩ respõdendo.
⁊ manifesta uĩtate faucibꝰ p̃ssis. anhelitu sautio dicitis ẽẽ falsata.
Qͥ daliud possent exptrare p̃focata ora fallaciũ. ł potiꝰ qͥ aliud possẽt
a suodõ ñpossẽ discẽ. Ille qͥppe si ñ xupiũ aliena. qr̃ sr̃ trã tene
bꝵ uͥ nũꝗͣ fuer̃ noua scła ꝯstruit : Andicturꝰ ÷ pͥor ip̃a gens te¬
nebͣꝵ regnũ meũ ꝯcupiũ. q abilla erat alienũ: Ergo imitatꝰ :
gẽtẽ teneb̾ꝵ. ut ⁊ ip̃e ꝯcupisc̾e̾t aliena. An angtũ ⁊̃ antea fũit
regnũ lucis : Optandũ gͥ erat bellũ. ut acqͥreretur de uictoria la¬
titudo regnãdi. Qđ si bonũ ẽ: ⁊ an potuit xupisci. s expectabat᷑
ut gens hostił ĩ bellũ pͥor erũꝑet. qͦ qͣsi itiꝰ expugnaret᷑.Si aũt
ñ ÷ bonũ: qr̃ inimico uicto si alienã t̃rã crescere uoluit regnũ

Expanded text:
libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ue : Nolon uos ignorare frs sac̾m̃tũ ħ. ut ñ sitis uob̃ sapienꝰ¬
tes: qr cecitas exparte ĩ isrł facta ẽ.donec plenitudogentiũ ĩ¬
tͣret. ⁊ sic oĩs ifrł saluus fieret. Uidetis ͦ uos qĩ ista ĩseri ra¬
dice ñ uultis. ñ qͥ fractis ramis ẽẽ similes. sic̃: carnał ⁊ ĩpu
gentiũ sapit adorare solẽ ꝯlunã: Nisi forte ꝑꝑea uos iã ñ pu¬
tatis ẽẽ ĩ oleastro gentiũ qr spinas noui gñis addidistis. ⁊ fal
ficiristis. Inserimini gͦ ĩradice olee. qͦse redditũ gaudet apłs. qui
int fractos ramos ꝑ ĩcredulitatẽ fuit. Inde se qͥppe lib̾atũ dic̃.

Expanded text:
apientes, quia caecitas ex parte Israhel facta est, donec plenitudo gentium intraret. et sic omnis Israhel saluus fieret. uidetis ergo uos, qui in ista inseri radice non uultis, non quidem fractis ramis esse similes, sicut est carnalis egentium sapit adorare solem et lunam? nisi forte propterea uos iam non putatis esse in oleastro gentium. quia spinas noui generis addidistis et falsfinxistis? inserimini ergo in radicem oleae, quo se redditum gaudet apostolus, qui inter fractos ramos per incredulitatem fuit. inde se q
Abbreviated transcription (Latin):
dinis redditꝰ. Qͥgͦ ĩ uob̾st̃ qͦs in fregit ĩpietas. redeãt. ⁊ rursus ĩ
ticipes fecunditatis futuri.
nouo didicimꝰ. aliena ñ ꝯcupiscere. Qͥdaũ ĩqͥs alienũ h̃t̃ testa¬
mentũ uetꝰ : Immo qͥ ht̃ ñ alienũ : Diuitiaf ꝓmittit. ⁊ uentͥs
satairitatẽ. filios ⁊ nepotes. uitãq lõgã. ⁊ cũ his chanatutidis
regnũ. S oĩa ħ cͥcũcisis ⁊ obsuantibꝰ sabbata ⁊ĩmolãtibꝰsͥ.⁊ absti¬
nentibꝰ aportina.⁊ hmõi cet̃is. Quȩ qr ego negligo. ⁊ xͥanꝰ oĩs. ut in¬
aliena. uideis bõa suahr̃e. libens uolensq ꝑmisi. solo scił eugł̃io
tũ uentꝰ. cui mandata contẽpnã.
UG R. Fadẽ sepe uana repetẽ. istũ ñ pudet. s ead̃ sepe qͣuis
uera respõde me piget. Qͥsqͥs itaq ⁊̃ adũsũ ista: respõsiõe q̃rit.¬

Expanded text:
ditus. qui ergo in uobis sunt, quos inde fregit inpietas, redeant et rursus insticipes fecunditatis futuri. nouo didicimus aliena non concupiscere. quid autem, inquis, alienum habet. testamentum uetus? immo quid habet non alienum? diuitias promittit et uentris saturitatem et filios et nepotes uitamque longam et cum his Chananitidis regnum, sed omnia haec circumcisis et obseruantibus sabbata et immolantibus sibi et abstinentibus a porcina et huiusmodi cetaliena , Judaeis bona sua habere, libens volensque permisi, solo scilicet Evanntum Vetus, cujus mandata contemnam. Eadem saepe uana repetere istum non pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eos suȩ ꝓpħiȩ ꝯgruent̃ apteq uixisse. In hac tͥꝑtita dispu¬
tatioe. illudꝙ pͥmo posui. longũ: sic ꝓbare.: ut de ilł oĩb libs

Expanded text:
et eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita dispuet eos suae prophetiae congruenter apteque uixisse. in hac tripertita disputatione illud, quod primo posui, longum est sic probare, ut de illis omnibus libris
Abbreviated transcription (Latin):
nicħĩ uidõꝵ fuisse uatibꝰ qi te ñ latũit sentio. Siꝗ ꝯsulente
me c̃eos accipiendos putares: ñ ĩꝑuide nec ĩurbanit̃. silen¬
tio eoꝵ mãdatis oꝑibꝰ. ĩ sola tnsilusti p̃sagia. oblitꝰ utiq scͥp¬
ĩparentũ nr̃oꝵ libͥs ostñsũ ẽ. Egouͦ illud adiciã. qr si hebraici
uates xͫ scientes ⁊ p̃dicãtes. tã flagitiose uixer̃: iuire ⁊ ĩ p̃os
dici potĩt id: ꝙ paulꝰ de gentiũ sapientib ꝯtestat᷑ qr cũ cog
nouissent dm̃. ñ ut dm̃ magnificauer̃. aut grãs eger̃t. s eua¬
nuert ĩ cogitatiõibꝰ ss: ũtenebratũ ẽ. ĩ sipiens cor eoꝵ. Uidesgͦ
ñ eẽ magnũ magna cognouisse nͥ exeoꝵ uixeris dignitatẽ.
moia nob ꝓdẽe. neq illos ip̃os ex eoꝵdẽ testimoĩoꝵ dignita¬
te uixisse credamꝰ. Nos itaq demonstrabimꝰ. & eoꝵ dexp̃o
p̃sagia. ⁊ ꝗͣtũ ꝑea nob̃ adfidĩ ũitatẽ firmitatẽq ꝯsultũ sit.

Expanded text:
n Iudaeorum fuisse uatibus quia te non latuerit sentio, siquidem consulente me, cur eos accipiendos putares, non inprouide nec inurbaniter silentio eorum mandatis operibus in sola transiluisti praesagia, oblitus utique scripparentum nostrorum libris ostensum est. ego uero illud adiciam,. quia si Hebraici uates Christum scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentiuerunt, sed euanuerunt in cogitationibus suis et intenebratum est insipiens cor eorum. uides ergo non esse magnum magna cognouisse, nisi ex eorum uixeris dignitate. Amonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixantum per ea nobis ad fidei ueritatem firmitatemque consultum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
pare: Om̃s qͥppe gentiles nascim᷑: ñ uidei. ñ deniq xͥam. sed¬
alios exse exead gentilitate testam̃tũ uetꝰ adduc̃ fac̃q udeos.
alios nouũ.: & iniciat xp̃ianos. tãꝗͣ si due arbores dulcis⁊
amara radicib ss uniꝰ t̾re ĩse uim tͣnfferãt inutãdã qͣlita
tib ss. Apłis gͦ ĩdulce tͣsiseũtibꝰ examaro. ꝗͣ demens eroego. si¬
iamarũ mu̾tar exdulci :¬

Expanded text:
pare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non deniquealios ad se ex eadem Gentilitate Testamentum Vetus adducit, facitque Judaeos; alios Novum, et initiat Christianos: tanquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se vim transferant, immutandam qualitais ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam demens ero ego, siamarum conuertar ex dulci
Abbreviated transcription (Latin):
cũ exurexĩt ꝯfring̾e t̃rã. Illa u die. ꝑiciet hõ abhoĩatioẽs au¬
reas.⁊ argenteas. q̃ fecer̃ ut ad orarent sr̃uacanea ⁊ noxia.
ñ credo ppħis hebreis. aliqͣ manu fabricata ydola absc̃dit ĩ spe¬
lũca. aut ĩcissura petre. aut ĩ caũna t̾re aut aliꝗͦ amicũ suũ
scit ħ fecisse. aut ĩciuitate. ł ĩ fũdosuo sit factũ eẽ. a facie ti-

Expanded text:
die projiciet homo abominationes aureas et argenteas, quas fecerunt ut adorarent supervacanea et noxia . Non credo Prophetis Hebraeis, aliqua manu fabricata idola abscondit in spelunca, aut in scissura petrae, aut in caverna terrae, aut aliquem amicum suum scit hoc fecisse, aut in civitate, vel in fundo suo scit factu
Abbreviated transcription (Latin):
dicentẽ. sic dicetis ilł. Dii qͥcelũ: t̾rã ñ fecer̃. ꝑeãt at̾ra: đ sub
aouitortũ meũ.⁊ refrigeriũ meũ ĩdie maloꝵ. ad te gt̃s ueni¬
ent abeitremo t̾re: dicent ꝗͣ falsa posseder pati̾s nr̃i simulac̃
⁊in ẽ i eisutilitas. si faciet ho dõs. ⁊ ip̃i ñ st̃ dii. ꝑpea ecce ego ostñdã ilł
ĩtpr illo manũ meã. ostñdã illi ⁊sciẽt uͥtutẽ meã. qm̃ ego dñs.¬

Expanded text:
dicentem, Sic dicetis illis: Dii qui coelum et terram non fecerunt, pereant a terra, et adjutorium meum, et refugium meum in die malorum: ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Quam falsa possederunt patres nostri simulacra, et non est in eis utilitas! si faciet homo deos et ipsi non sunt dii. Propterea ecce ego ostendam illis in tempore illo; manum meam ostendam illis, et virtutem meam, et s
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictũ: qͣntũ moũet᷑ ad fidẽ. qͥs tã demens ÷ ut ñ uideat: Qͥs
tã ĩprudens ut se uide dissimulet: Os ndubitet ħ de uideis
fuisse ꝓpħatũ. cũ esaias dicat. agnoũ bos possessorẽ suũ. zasinꝰ
illud qͥ apłs cõmemorat. tota die expandi manꝰ meas ad ppłm
ñ credentẽ ⁊ ꝯtͣdicentẽ ⁊ maxime illud. dedit illis sp̃m cõpũe¬
qͣntũ possem ĩ buendo rudi hõi ostñdẽmꝰ. exaliis occultis pec¬
catis docognitis uenire iustã penã hꝰ cecitatis. qͥ ñ solũ¬
dercisse. a płm de qͥbdã ꝑꝑh tlidit illos ds̃ ĩ c̃cupiscentiã
cordis eoꝵ ł ĩ reꝓbũ sensũ. ut faciãt q̃ ñ c̃ueniunt. uolentẽ
ostende ꝗ̃dã pecẽa manifesta expena uenire qͦꝵdã occultoꝵ.
s nec ip̃os ħtacuisse ꝓpħas dmõstraremꝰ. Nã ne ꝑgã lõgiꝰ. idẽ
m̃iti fuissent: ut ñ cognoscent. Ait .n. egodñs ĩtrogans corda.

Expanded text:
praedictum, quantum moueretur ad fidem, quistam demens est, ut non uideat? quis tam inpudens, ut se uidere dissimulet? quis enim dubitet hoc de Iudaeis fuisse prophetatum, cum Esaias dicat: agnouit bos possessorem suum et asinus illud quod Apostolus commemorat, Tota die expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem ; et maxime illud, Dedit illis Deus spiquantum possemus, imbuendo rudi homini ostenderemus ex aliis occultis peccatis deo cognitis uenire iustam poenam huius caecitatis; quod non solu tradidit illos deus in concupiscentiam cordis eorum uel in reprobum sensum. ut faciant, quae non conueniunt, uolentem ostendere quaedam peccata manifesta ex poena uenire quorundam occultorum, sed nec ipsos hoc tacuisse prophetas demonstraremus. nam. ne pergam longius, idem meriti fuisse, ut non cognoscerent. ait enim: ego dominus interrogans corda,
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ p̃dicta putarent᷑. neqͣsi tem̃e humauttꝰ facta c̃tẽpñent᷑.
ille signo accepto. ne abaliqͦ ĩtficiat᷑. ⁊ ille chã seruus fr̃um
suoꝵ portãdo libs qͥbꝰ illi erudiãt᷑. ip̃r oneret᷑. ꝑ eoꝵ qͥppe co¬
dices ꝓbamꝰ ñ a nob̾ tãꝗͣ de rerũ euentu cõmonitis. ista ẽẽ
c̃scͥpta. s olim ĩ illo regno p̃dicta atq seruata: nẽ aũ mani.¬
festata ⁊ ĩpleta. ĩqͥbꝰ ⁊ ea q̃ ibi minꝰ ꝑspicua st̃: qͥa ĩfig̾a ꝯtĩ¬

Expanded text:
nitus praedicta putarentur, ne quasi temere humanitus facta contemnerentur. ille signo accepto, ne ab aliquo interficiatur , et ille Cham servus fratrum suorum portando Libros, quibus illi erudiantur, ipse oneretur. Per eorum quippe codices probamus, non a nobis tanquam de rerum eventu commonitis ista esse conscripta, sed olim in illo regno praedicta atque servata, nunc autem manifestata et impleta: in quibus et ea quae ibi minus perspicua sunt, quia i
Abbreviated transcription (Latin):
his tp̃ribꝰ cõpletã corda fideliũ sic firmari cognoscimꝰ.: Iã uͦ ne
cogitatiõe excutet. Ibi i seqͥt᷑ ⁊ cdic̃. Maledictꝰ hõ qͥspẽ ht̃ ĩ hõie:
firmat carnẽ behiisu. ⁊ adño discedit cor eiꝰ. Et erit sic̃ tamarix
q̃ĩ deserto ẽ. ñ uidebit cũ ueniẽt bõa. ⁊ habit ĩt̃ iniqͦs ĩtra dserta.
ritq si c̃ lignũ fructiferũ secꝰaꝗͥ: ĩ humorẽ mittet radices suas. ñ time.¬
bit cũ uenĩt estꝰ. Q er̃t ĩ eoꝓpagines nemorosȩ: ĩ annosiccitatis ñtime¬
bit. ⁊ ñdeficiet faciens fructũ. Hcerte cũ maledictũ dicẽt eũ qspem
ponit ĩ hoĩe. eãq maledictiõẽ ꝓpħicis similitudinibꝰ explicaret: &

Expanded text:
his temporibus impletam, corda fidelium sic firmari cognoscimus? CAPUT VIIIcogitatione excuteret. Ibi enim sequitur et dicit: Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem brachii sui, et a Domino discedit cor ejus: et erit sicut tamarix quae in deserto est; non videbit cum venient bona, et habitabit inter iniquos in terra dque tanquam lignum fructiferum secus aquam, et in humore mittet radices suas; non timebit cum venerit aestus, et erunt in eo propagines nemorosae; in anno siccitatis non timebit, et non deficiet faciendo fructum. Hic certe cum maledictum diceret eum qui spem ponit in homine,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e fuer̃. Nã si ysmahel ⁊ ysaac hoĩes nati duotestam̃ta
siq̃ficãt. qͥ cdendũ :÷ de tot factis: q̃ nullo nat᷑ali usu. nulla
negocii necessitate factas: Nicħne si g̃ficãt: Siqͥs nr̃m qͥ he¬
breas litt̃as ignoramꝰ .i. ip̃os uocũ carectes. udet eas ĩ pariete¬
parietẽ putaret. ac ñ potiꝰ ĩ telligẽts cͥptũ. ut si legẽ ñ ua¬
leret. ñ tñillos apices altqͥ sig̃ficare dubitaret: Ita ꝑ illaoĩa¬
oportebat adiutoriouiri feminã fieri. ⁊ ħ necessitas ulla coge¬
bat. hulla sua debat utilitas. ut de dormientis latẽ fieret:
Sicausa euadendi diluuii. opꝰ erit fabͥcari archã. dͥ operat m̃su¬
ras eiꝰ aut ip̃as potissimũ fieri. aut: soͥptis ad reli
includi oͣportebat. qͥ opꝰ erat illo potissimu nũo septena de

Expanded text:
rae fuerunt . Nam si Ismael et Isaac homines nati, duo Testamenta significant ; quid credendum est de tot factis, quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? Nihilne significant? Si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id parietem putaret, ac non potius intelligeret scriptum: ut si legere non valeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? Ita prius ia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religincludi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstituta sñ accep̃. ut iñ ad pꝰtos firmata cõmñdatiõe tͣnsc̾teret:
Qͦ mͦ ille cui ñ eͤdo ꝑfert mͥ scͥpt̾as. qͥb de illo ceͦdã :⁊ eis ip̃e conatur
eos libs ꝑferre cogẽt᷑: qͦꝵ auctoritas nulla ÷. aut ad eos ligare
dete.utrũ ydonea testis sit. diligntq ꝯsid̾ate : qͦuos p̃cipi¬
tetis. Alala n młta de uob̃fama disseminat. cui cdi non
⁊ ysaac ⁊ iacob. ĩ semine ttiobñdicẽt᷑ õs gt̃s. Qͥdgͦ respõdetis cui

Expanded text:
commendatione transcurreret ? quomodo ille, cui non credo, profert mihi scripturas. quibus de illo credam. et eis ipse conatur eos libros proferre cogeretur, quorum auctoritas nulla est, aut ad eos ligaretdete utrum idonea testis sit, diligenter considerate. quo uos praecipitetis. mala enim multa de uobis fama disseminat, cui credi non et Isaac et Iacob. in semine tuo benedicentur omnes gentes. quid ergo respondetis, cui
Abbreviated transcription (Latin):
aduesꝑã scł̃i ⁊̃ carnis resurrectiõe. Aittit̾ helras pascendꝰ ad alieni¬
genã uduã. q̃uolebat duoligna colligẽ pͥ ꝗͣ moreret᷑. Ñ ħ sololigni nõĩe
s ⁊̃ nũo lignoꝵ signũ crucis expͥmit᷑. Bñdr̃ farina eiꝰ : oleũ. fructꝰ⁊ hy
laritas caritatis: Que cũ ĩpendit̾ ñ defic̃. hylarẽ ⁊ datorẽ dilig ds̃.
H ehyseo pueros ĩ sultãtes ⁊ clamãtes calue calue bestie comedt̃. pue¬
rili stulticia deridentes xͫ ĩ loco caluarie crucifixũ: ĩuasi ademo¬
legẽ ꝑ suũ suũ nec ꝓfuit hipecc̃is mortuogni humano q̃ tñ¬
ñ siue causa missa :. ille a misit. qͥsciret eã pͥ eẽ mittẽdã. ueñ tp̃e.
formaũ se nob̾ factꝰ particeps mortis nr̃e. ⁊uiuuficati sumꝰ. Cũ se¬
curibꝰ ligna cedent᷑. delignoferrũ exiliens ĩꝑfũdũ fluminis mer¬
sũ ẽ. atq ĩ lignũ desuꝑ ab helyseo ꝓieetũ reũsũ÷. Itacũ ĩpios uideos

Expanded text:
aeculi etiam carnis resurrectionem. mittitur Helias pascendus ad alienigenam uiduam. quae uolebat duo ligna colligere. priusquam moreretur: non hic solo ligni nomine sed etiam numero lignorum signum crucis exprimitur. benedicitur farina eius et oleum: fructus et hilaritas caritaHeliseo pueros insultantes et clamantes: calue, calue! bestiae comedunt: puerili stultitia deridentes Christum in loco Caluariae crucifixum innasi a daemolegem per seruum suum nec profuit in peccato mortuo generi humano. e causa missa est; ille enim misit qui sciret eam prius esse mittendam. uenit ipse, conformauit se nobis factus particeps mortis nostrae et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum impios Iudaeos
Abbreviated transcription (Latin):
gendo reũtit᷑. uͥ ꝑuitȩ reparatiõẽ. morte ꝯsũpta nicħ spentis apparet.
Ios qͦq corpꝰeiꝰ ĩ ead mortalitate ꝑlubca tp̃rm uolium .s fine nouissuo
reparabim̃. ⁊ nouissima inimica morte destructa resurgentes ĩ dext̃a

Expanded text:
gendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumta nihil serpentis apparet. gendo reuertitur, ubi per uitae reparationem morte consumta nihil serpentis apparet. nos quoque, corpus eius, in eadem mortalitate per lubrica temporum uoluimur, sed fine nouissimo reparabimur et nouissima inimica morte destructa resurgentes in dextera