comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Conditiones propriae testium sunt.
&dictae conditiones a condicendo.
quasi condictiones. quia nonibi
testis unus uirat. sed uel duo uel plu¬
res.: Nonenim inuniusore. sed
induorum aut trium testium stat
omne uerbum. Item conditiones.
quod inter se conueniat sermotesti¬
um. quasi condictiones. Stipulatio
est quasi ꝓmissio uel sponsio. unde¬
& sponsores & promissores. stipula¬
tores uocantur. Dicta autemstipu¬
latio abstipula. Uet eresenim
quando sibi aliquid promittebant.
stipulam tenentes frangebant. quã
iterum iungentes. sponsiones suas
agnoscebant. Siue quod stipulum
uixta paulum uiridicum. firmum
Sacramentum est
pignus sponsionis. Uocatum autẽ¬
sacramentum. quia uiolare quod
quisq promittit. ꝑfidiae est.

Expanded text:
Condiciones proprie testium sunt, et Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo, quasi condiciones, quia non ibi testis unus iurat, sed duo vel plures. Non enim in unius ore, sed in duorum aut trium testium stat omne verbum. Item condiciones, quod inter se conveniat sermo testium, quasi condictiones. Stipulatio est promissio vel sponsio; unde et promissores stipulatores vocantur. Dicta autem stipulatio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiagnoscebant. Sive quod stipulum juxta Paulum juridicum firmum Sacramentum est pignus sponsionis, vocatum autesacramentum, quia violare quod quisque promittit, perfidiae est.
Abbreviated transcription (Latin):
bile &rectum. unde &qui pollicetur
dicit. ratum ẽe profiteor. hoc est fir¬
mum atq ꝑpetuum. Rite autem ee
non recte. sed exmore. Cirogra¬
fum. cautio. Emptio &uenditio ẽ
rerum commutatio atq contractus.
ex conuenientia ueniens. Emptio
autem dicta quod ame tibi sit. uen¬
ditio quasi uenundatio id est anux¬
dinis.. Donatio est cuilibet rei
transactio. Dictam autem dicunt
donationem. quasi doni actionem.
& dotem. quasi do item. pra ecedex¬
te enim innuptis donatione. dos.
sequitur.
Nam antiquitus nup¬
tiarum erat ritus. quosemaritus &
uxor inuicem emebant. neuidere¬
tus uxor ancilla. sicut habemus in
uire.: Inde est ꝗd in precedente do¬
natione uiri. sequitur dos uxoris.
Donatio usu fructuaria ideo dicit᷑.
quia donator exea usum fructuum
adhucretinet. seruato cui donatum
est iuire .: Donatio directa id eonun¬
cupatur. quia &iure etusu statim
transit in alterum. nec ultra aliquio
inde adius donatoris retor quetur:

Expanded text:
bile et rectum, unde et qui pollicetur bile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum commutatio atque contractus ex convenientia veniens. Emtio autem dicta, quod a me tibi sit: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure. Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Necliberum illi est ultra capienda
hereditas. Cretio autem appella¬
ta quasi decretio idest decernere
uel constituere Utputa heres mibi
esto additurq: cernitoq infra di¬
estot.. Ad eundarum autem he¬
reditatem centesimus statutus erat
dies. quibus non cet cretio addita.
Pidei commissum dictum. ut fiat
quod adefuncto committitur.
Nam fides dicta eo quod fiat. quoo
tamen non directis uerbis. sed prȩ¬
catiuis exposcitur.. Pactum dici¬
tur interpastes expace conueniens
scriptura legib acmorib compro¬
bata. &dictum est pactum quasi
expace factum. ab eo quod est pan¬
go. unde &pepigit foedus. pla¬
itum uero similiter. ab eo quod pla¬
ceat. Alii dicunt pactumẽẽ quoo
uolens quis facit. Placitum uero
&iam nolens compellitur. ueluti
quando quisq paratus sit iniuidicio
adrespondendum. quod nemo po¬
test dicere pactum sed placitum
Mandatum dictum quodolim in cõ¬
misso negotio. alter alteri manum
dabat.. Ratum uero quasi rationa¬

Expanded text:
nec liberum illi est ultra capiendae nec liberum illi est ultra capiendae hereditatis. Cretio autem appellata quasi decretio, id est decernere vel constituere, ut puta: 'ille heres mihi esto': additurque, 'cernitoque infra dies tot.' Adeundarum autem hereditatum centesimus statutus erat dies, quibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta eo quod fiat; quod tamen non in directis verbis, sed precativis exposcitur. Pactum dicitur inter partes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus conprobata; et dictum pactum quasi ex pace factum, ab eo quod est paco, unde et pepigit. Placitum quoque similiter ab eo, quod placeat. Alii dicunt pactum esse quod volens quisque facit; placitum vero etiam nolens conpellitur, veluti quando quisque paratus sit in iudicio ad respondendum; quod nemo potest dicere pactum, sed placitum. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationa
Abbreviated transcription (Latin):
cacrisq scripta sunt. ita dico. itale¬
go : Itaq uos ciues romani testimo¬
nium mihi ꝑhibete. Et hoc dicit᷑
nuncupatio. Nuncupare est enim.
palam nominare & confirmare.
Ius liberorum est coniugium sine
liberis inuicem proloco pignerum
hereditatis alterna conscriptio.
Codicellum utueteres auint sine
dubio abauctore dictum. qui hoc
scripturae genus instituit. Est
autem scriptura. nulla indigens
solemnitate uerborum. sed sola
testatoris uoluntate. qualem cũq
scripturae significationem exp̃s¬
sam. cuius beneficio uoluntatib
defunctorum constat ẽẽ subuentũ.
propter legalium uerborum dif¬
ficultatem. aut ceste propter ne¬
cessitatem adhibendorum solem¬
nium. Ita ut quiscribit. titulum
eiusdem scripturae codicellum uo¬
cet. Sicut autem codicellus fit
uice testamenti. Ita epistola uice
codicellorum Cretio est cestus
dierum numerus in quo institutus
heres aut adit hereditatem. aut fi¬
nito tempore cretionis exduditur

Expanded text:
cerisque scripta sunt, ita dico, ita lecerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis invicem pro loco pignorum hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem qualicumque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verborum difficultatem, aut certe propter necessitatem adhibendorum sollemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut autem codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo institutus heres aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur,
Abbreviated transcription (Latin):
apud cies fit. inde ciuile. Istuo
apud p̃tores. inde iuiris p̃torii.
Testamentum autem signare. nota¬
re est. id est ut notum sit quod
scriptum est ologra fum testam̃¬
tum est manu auctoris totum con¬
scriptum. atq subscriptum. unde
& nomen accepit. Craecienim.
olo. totum. grafin. litteram dicunt.
Irritum testamentum est. siis qui
testauit capite diminutus est. aut
sinonrecte factum sit.. In officio
sum testamentum est. quod frustra
liberis exheredatis. sine officio
naturalis pietatis in extraneas ꝑ¬
sonas redactum est Ruptum
Ruptum
testamentum inde uocatum. eo
quod nascente postumo. Neq ex¬
heredato nominatim. neq herede
instituto disrumpitur. Suppres¬
sum testamentum est. quod infrau¬
de heredum uel legatorum seu li¬
bertorum non est palam prolatũ.
Quod sinon latet. tamen sip̃dictis
ꝑsonis non proferatur. supprimi
tamen uidetur. Nuncupatio est
quam in tabulis cacrisq: testator re¬
citat dicens Haec utinhis tabulis

Expanded text:
apud cives fit, inde civile; istud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamntum est manu authoris totum conscriptum atque subscriptum; inde et nomen accepit. Greci enim olo, totum, graphum literam dicunt. Irritum testamentum est, si is qui testavit capite diminutus est, aut si non recte factum sit. Inosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatur, supprimi tamen videtur. Nuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
DEIN SITRU MENTIS LEGALIB
OLUNTASEST GENERALE NOMEN
omnium legalium instrumento¬
rum. QuAE. quia nonui seduo¬
luntate procedit. ideo tale nomen
accepit. Testamentum uocatũ
quia nisi testator mostuus fuerit.
nec confirman potest. Nec sciri
quidineo scriptum sit. quia lau¬
sum &obsignatum est Etin¬
de dictum testamentum. qui a
non ualet nisi post testatoris mo
ne inscripturis scĩs non hoc solum
dicitur quod nonualet. nisi testa¬
torib mostus. sed omne pactum
& placitum testamentum uocabaNT.
Nam laban . & ia cob testamentum
fecerunt. quod utiq &dam inter
tum. & innumerabi lia talia
sabulae testamenti id co appellatę
sunt. quia ante castę &membra¬
narum usum. indolatis tabulis non
solum testamenta. sed &iam episto¬
larum alloquia scribebantur.
Unde & postitores carum. tabella¬
rii uocantur. Testamentum
uiris ciuilis est. quinq testium
subscriptione firmatum Testa¬
mentum iuris pretoru est. septẽ
testium signis signatum. sed illito

Expanded text:
De instrumentis legalibus . Voluntas generale nomen omnium legalium instrumentorum; quae quia non vi, sed voluntate procedit, ideo tale nomen accepit. Testamentum vocatur quia, nisi testator mortuus fuerit, nec confirmari potest nec sciri quid in eo scriptum sit, quia clausum et obsignatum est; et inde dictum testamentum, quia non valet nisi post testatoris monne in Scripturis sanctis non hoc solum dicitur, quod non valet nisi testatoribus mortuis, sed omne pactum et placitum testamentum vocabant. Nam Laban et Iacob testamentum fecerunt, quod utique etiam inter tum; et innumerabilia talia. Tabulae testamenti ideo appellatae sunt, quia ante chartae et membranarum usum in dolatis tabulis non solum testamenta, sed etiam epistolarum alloquia scribebantur; unde et portitores earum tabellarii vocabantur. Testamentum iuris civilis est quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud
Abbreviated transcription (Latin):
cuius pastes sunt tres. Decima
quod est unum. quinta quod duo
dimidia quodquinq. unum enim
& duo &quinq simul ducta. octo¬
narium faciunt. longe ad mario
minor est. similis est huic octona¬
rius ud alii plurimi. qui in pastes
redacti. infra consistunt. Per¬
fectus numerus est qui sus pastib
adimpletur . ut senaruis. habet
enim tres pastes. sextam. testiam
& dimidiam. sexta enim cius unu
est testia duo. dimidiatres. hȩ
pastes in summam ductȩ. id est unũ
& duo &tria simul eundem consu¬
mant. ꝑficiuntq senariũ:. Sunt
autem ꝑfecti numeri intra dena¬
rium sex. intra centenarium. ui¬
ginti octo. intra millenarium.
ALIA DIUISIOTOTIUS
NUMERI

Expanded text:
cuius partes sunt tres: decima, cuius partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim et duo et quinque simul ducta octonarium faciunt, longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi qui in partes redacti infra consistunt. Perfectus numerus est, qui suis partibus adinpletur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. Haec partes in summam ductae, id est unum et duo et tria simul eundem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVIII, intra millenarium unda divisione totius numeri
Abbreviated transcription (Latin):
&in compositi ẽẽ uidentur. Alio
uero modo & compositi. ut uerbigra¬
comparatus fuerit. primus est.
& in compositus. quia non habet
communem numerum nisi solum
mona dicum.. Ad quindetim ue¬
rosi comparatus suerit secompara¬
tus. quo in est illi communis nume¬
rus preter monadicum. idest ter¬
penarius numerus. qui nouem men¬
surat. terterni . & quindecim ter
quini Item pariuim numerorum.
alii sunt suꝑ flui. alii diminutiui.
alii ꝑfecti. Suꝑflui sunt. quorum
pastes simul ductȩ. plenitudinem
suam excedunt. ut puta duodena¬
riuis. habet enim pastes quinq. duo¬
decimam quod estunum. sextam.
quod duo quastam. quodtria testiã
quod quatuor. dimidiam quod sex
Unum enim &duo. &tria. & quat¬
tuor. & sex. simul ducta sed etim fa¬
cunt. & longe aduodenario exce¬
dunt. Sic & alii similes plurimi.
ut duod euice simus. & multitales.
Diminuti numeri sunt. qui pasti¬
bus suis conputati. minorem sum¬
mam efficiunt. ut puta denarius.

Expanded text:
inconpositi esse videntur, alio inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpositi; ut verbi graconparatus fuerit, primus est et inconpositus, quia non habet communem numerum nisi solum monadicum: ad quindecim vero si conparatus fuerit, secuntus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii perfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam, quod tria; tertiam, quod quattuor; dimidiam, quod sex. Unum enim et duo, et tria, et quattuor, et sex simul ducta XVI faciunt et longe a duodenario excedunt: sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, et multi tales. Diminutivi numeri sunt, qui partibus suis computati minorem summam efficiunt, utputa denarius,
Abbreviated transcription (Latin):
non possis. In pariter par nume¬
rus est . cuius pastes &i amdiuidipos¬
sunt. sedusq adunitatem non ꝑueni¬
in medietatem diuisi. duodecim fa¬
cuint. rursumq: in aliam medi&a¬
tem sex. deinde inaliamtres. &
ultra diuisionem non recipit sectio
illa. sed ante unitatem. inuenit᷑
terminus quem secare non possis
Inpariter in parnumerus est. qui
ab in parinumero in pariter men
resnumeri. ab inparib &iam par¬
tib diuiduntur. ut septies septe¬
ni. quad ries nonus. & quinquies
quini. uiesquinq: In parium
numerorum. alii simplices sunt.
alii compostu. alii mediocres.
Simplices sunt quinullam aliam
pastem habent. nisi solamunitatẽ
utternarius solam testiam. & qui¬
narius solam quintam. & septena¬
rius solam septimam. his enim u¬
na pars sola est Compositi sunt
qui non sola unia temetiuntur
sed &iam abalio numero procreant᷑
& septies terni. terquini & quin¬
quies quini: Mediocres numeri
sunt. qui quodammodo simplices.

Expanded text:
non possis. Inpariter par numenon possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniin medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpres numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies, quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii mediocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent, nisi solam unitatem; ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam: his enim pars una sola est. Compositi sunt, qui non sola unitate metiuntur, sed etiam alio numero procreanturet septies terni, et ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quo
Abbreviated transcription (Latin):
&inparibus ⁊ Parnumerus
duuditur in his. partter . par. pari¬
ter inpar. &inpariter . inpar.:
Inparnumerus diuiditur in his.
primum & simplum. secundum &
compositum. testium mediocre.
qui quodammodo primus & compo¬
situs est. alio uero modo secundus
& compositus est. Par numerusẽ.
qui induab aequis pastib diuidi
Inpar ueronumerus est. quidiuidi¬
induab aequis pastib nequit uno
medio uel deficiente. uel superante.
liqui Pariter. parnumerus est.
qui secundum parem numerum pari¬
ter diuiditur. Quousq ad indiui¬
sibilem. ꝑueniat unitatem. ut puta
sexaginta quatuor. habet medie¬
tatem triginta & duos. hic autem
sedecim. sed etim uero octo. & octona¬
rius quatuor. quaternarius duo.
binarius unum. qui singularis in¬
diuisibilis est. Pariter in par.ẽ
qui in partes a equas recipit sectio¬
nem. sed pastes cius mox in disseca¬
biles ꝑmanent. ut sex. decim & octo.
triginta. quinquaginta. Mox
enim sihunc numerum diuideris.
incurris innumerum. quem secare

Expanded text:
inparibus. Par numerus dividitur in his: pariter par, pariter inpar, et inpariter par. Inpar numerus dividitur in his: primum et simplum, secundum et conpositum, tertium mediocrem; qui quodammodo primus et incompositus est, alio vero modo secundus et conpositus est. Par numerus est, qui in duabus aequis partibus dividi Inpar vero numerus est, qui dividi aequis partibus nequit, uno medio vel deficiente vel superante, liqui. Pariter par numerus est, qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibile perveniant unitatem: utputa sexaginta quatuor habet medietatem trigintaduo, hic autem sedecim, sedecim vero octo et octonarius quatuor, quaternarius duos, binarius unum, qui singularis indivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut sex decem, octo, triginta, quinquaginta. Mox enim ut hunc numerum diviseris, incurris in numerum quem secare
Abbreviated transcription (Latin):
PUD NOS QUOQ PAMENILIUS
mastyr. cuius uitam eu sebius
caesariensis conscripsit.: Pisistra¬
tum insacrae bibliothecȩ suo studio.
primus adȩ̨quare contendit. hic
&iam inbibliotheca sua prope tri¬
ginta uoluminum milia habuit.
Hieronimus quoq: atq genna dius
etdesiasticos scriptores toto orbe.
quaerentes. ordinem ꝑsecuti sunt.
eorumq studia. in uno uoluminis in¬
diculo comp̃henderunt.

Expanded text:
pud nos quoque Pamphilus martyr, cujus Vitam Eusebius Caesariensis conscripsit, Pisistratum in sacrae bibliothecae studio primus adaequare contendit. Hic enim in bibliotheca sua prope triginta voluminum millia habuit. 2. Hieronymus quoque atque Gennadius Ecclesiasticos scriptores toto orbe quaerentes ordine persecuti sunt, eorumque studia in uno voluminis indiculo comprehenderunt.
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. &t enebras sequentes prȩ
diem clausum componit uesꝑolimpo
Tenebras autem dictas quod teneant
oms silent Conticescere enim si¬
lere est In tempestum est medium
& in actuosum noctis tempus. quando
aginihil potest. & omnia sopore qui¬
&a sunt. Nam tempus ꝑse nonintl¬
legitur. nisi ꝑactus humanos.
Medium autem noctis. actu caret.
Ergo tempestas in actuosa. quasi sine
tempore: hoc est sine actu. ꝑquem
dinoscitur tempus. Unde est
pesta dicitur. quia caret tempore
idest actu. Callicinium propter
gallos lucis prȩnuntios dictum.
Matutinum est interabsces sum te¬
nebrarum. &aurore aduentum.
& dictum matutinum quod hoctem¬
pus inchoante mane sit. Dilucu¬
lum quasi iam incipiens parua dici
lux : Haec & aurora. quaesolem
prȩcedit.: Est autem aurora dici
clarescentis exordium. & primus
splendor aeris. qui grece eoos dicit᷑.
Nam nos ꝑdiriuiationem auroram
uocamus. quasi cororam. unde est

Expanded text:
sequitur et tenebras sequentes praecesequitur et tenebras sequentes praecediem clauso conponit vesper Olympo. Tenebras autem dictas, quod teneant s silent. Conticescere enim silere est. Intempestum est medium et inactuosum noctis tempus quando agi nihil potest, et omnia sopore quieta sunt. Nam tempus per se non intelligitur, nisi per actus humanos. Medium autem noctis actu caret: ergo tempestas inactuosa, quasi sine tempdinoscitur tempus; unde est:' Ergo intempesta dicitur quia caret tempora, id est actum. Gallicinium propter gallos lucis praenuntios dictum. Matutinum est inter abscessum tenebrarum et aurorae adventum; et dictum matutinum quod hoc tempus inchoante mane sit. Diluculum quasi iam incipiens parva diei lux. Haec et aurora, quae solem praecedit. Est autem aurora diei clarescentis exordium et primus splendor aeris, qui Graece ἡὼς dicitur; quam nos per derivationem auroram vocamus, quasi eororam. Unde est
Abbreviated transcription (Latin):
DE N O CTE
OXANOCENDO DICTA EO
quod oculis noceat. quae
id circo lunae ac siderum lucem ha¬
bet. neindecora eet. &ut consola¬
rentur oms nocte operantes. &
ut quibusdam animantib qui lu¬
cem solis ferre nom possunt ad suf¬
ficientiam tempera retur. Noctis
autem &dici alternatio propter
uicis situdinem dormiendi uigilaN¬
diq effecta est. &ut operis diurni
laborem. Noctis requies temper&,
Noctem autem fieri aut quia lon¬
go itinere lassatur sol. &cum ad
ultimum cali spatium ꝑuenerit
clanguescit. actabe factus efflat
suos ignes. aut quia eademui. sub
terras cogitur. qua suꝑterras pro¬
tulit lumen. & sic umbra terrae.
noctem facit. Unde &uirgilius.
Ruit oceano nox inuoluens. umbra
magna terramq: polumq  Noc¬
tis pastes septem sunt. id est. uesꝑ
crepusculum. continium in tempe
stum. gallicinium. matutinum.
diluculum. Crepusculum est du¬
bia lux. Nam creperum dubium
dicimus. hoc est inter lucem & tene¬
bras. Vesperum abstella occiden
tali uocatum. quaesolem occiduũ

Expanded text:
De nocte. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni laborem noctis requies temperet. Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic umbra terrae noctem facit. Unde et VergiliusAen. 2, 250: Ruit Oceano nox, involvens umbra magna terramque polumque. Noctis partes septem sunt, id est vesper, crepusculum, contstum, gallicinium, matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux; nam creperum dubium dicimus: hoc est, inter lucem et tenebras. tali vocatum, quae solem occiduum
Abbreviated transcription (Latin):
DERE T HORICA
EIUSQ NOMINE
acopia locutionis.. Resis enim apuo
grecos locutiodicitur. A&hor ora¬
tor. Coniuincta est autem gramma¬
ticae asti rethorica. Ingrammatica
enim. scientiam recti loquendi. disci¬
mus. in rethorica uero ꝑcipimus. qua¬
liter ea quaedidicimus proferamus.
DE INUENTORIB RETHORI

Expanded text:
De Rhetorica eiusque nomine. a copia locutionis. Ῥῆσις enim apud Graecos locutio dicitur, ῥήτωρ orator. Coniuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica. In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus; in Rhetorica vero percipimus qualiter ea, quae didicimus, proferamus. De inventoribus Rhetori
Abbreviated transcription (Latin):
tentia sensum praestat. sed ad huc
aliquid suꝑ est desententiae pleni¬
tudine. fit cola mediamꝙ litterã
puncto notamus. & mediam distinc¬
tionem uocamus. quia punctum
admediam litteram ponimus.
Ubi uero iam ꝑgradus pronuntian¬
do plenam sententiae clausulam fa¬
cimus sit ꝑ iodos. punctumq ad caput
litterae ponimus. &uocatur distinc¬
tio idest disiunctio. quia in tegrã
separauit sententiam: hoc quidem
apud oratores : C&erum apud po&as.
ubi inuersu post duos pedes syllaba
remanet. Comma est. quia ibi scan¬
sionem p̃cisio uerbi facta est.
Ubiuero post duos pedes departe ora¬
tionis nihil super est. Colonest.
Totus autem uersus ꝑiodus est. id est¬
ambitus uel circuitus. Ex conunc
commate colon. excolonperiodos.
periodos autem longior esse non deb&.
quamuno sp̃u proferatur.

Expanded text:
tentia sensum praestat, sed adhuc tentia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam litteram ponimus. Ubi vero iam per gradus pronuntiando plenam sententiae clausulam facimus, fit periodus, punctumque ad caput litterae ponimus; et vocatur distinctio, id est disiunctio, quia integram separavit sententiam. Hoc quidem apud oratores. Ceterum apud poetas ubi in versu post duos pedes syllaba remanet, comma est, quia ibi post scansionem praecisio verbi facta est. Ubi vero post duos pedes de parte orationis nihil superest, colon est. Totus autem versus periodus est. § ambitus vel circuitus. Fit autem commate colon, ex colo periodos. Periodos autem longior esse non debet quam ut uno spiritu proferatur.
Abbreviated transcription (Latin):
OSITURAESTFIGURA ADDIS¬
tinguendos sensus . percola. & cõ¬
mata. & ꝑ iodos. quaedum ordine
parscirculi subposita uersui fitita.
A postrofos pars item crculi dextra.
suo adponitur: sensum nobis lecti¬
onis ostendit. Dictae autem posi¬
turae uel quia punctis positis ad no¬
tantur. uel quia ibi uox prointer¬
uallo distinctionis deponitur. Has
greci thesis uocant. latini posituras.
Prima positura. sub distinctio dicit᷑.
eadem est & comma.. Media distinc¬
tio sequens est ipsa & cola. Vltima
distinctio quaet otam sententiam
cludit. Ipsa est ꝑiodos. Cuius ut di¬
ximus pastes sunt cola & comma.
quarum diuersitas punctis diuerso
loco positis demonstratur. Ubi eñ¬
ininitio pronuntiationis nec dum
plena pars sensui est & tamen respi¬
rare opostet. fit comma. idest par¬
ticula sensus.. Punctusq adimam
lititram ponitur. &uocatur sub¬
distinctio ab eo quod punctum sub¬
tus. id est adimam licteram accipit.
Ubi autem insequentib iamsenten¬

Expanded text:
ositura est figurae ad distinguendos sensus per cola et commata et periodos, quae dum ordine pars circuli supposita uersui fit ita , . Apostrophos pars item circuli dextera suo adponitur, sensum nobis lectionis ostendit. Dictae autem positurae vel quia punctis positis adnotantur, vel quia ibi vox pro intervallo distinctionis deponitur. Has Graeci θέσεις vocant, Latini posituras. Prima positura subdistinctio dicitur; eadem et comma. Media distinctio sequens est; ipsa et cola. Ultima distinctio, quae totam sententiam cludit, ipsa est periodus; cuius, ut diximus, partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim initio pronuntiationis necdum plena pars sensui est, et tamen respirare oportet, fit comma, id est particula sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sen
Abbreviated transcription (Latin):
culo. Vnde & hoc tempus bruma
dicitur. quasi brachin. id est bre¬
uis. uel a cibo quod maior sit tuno
uescendi appetitus.. Aedacitas
enim graecȩ. bruma appellatur.
Vnde &inbrumarii dicuntur
quibus fastidium est ciborum.
Hibernus autem inter hiemem
&uerem quasi hieuurnus. qui
plerumq a paste totam hicmem
significat. Hacc tempora
singulis &iam cadi pastib ad scri¬
buntur.: Uer quippe orienti da¬
tur. quia tunc exterris omnia
oruintur. Aestas uero meridi¬
ano. eo quod pars eius calore fla
grantior sit.. Hiems septemtri¬
oni. eo quod frigorib & ꝑpetuo
gelu torpet. Autumnus occiduo
propter quod graues morbos ha¬
bet. Unde &tunc omnia folia ar¬
borum defluunt. Vt autem
autumnus habundet morbis fa¬
cit hoc confinium frigoris &ta¬
loris. & conpugnantia interse
contrariorum aerum.

Expanded text:
culo. Unde et hoc tempus bruma culo. Unde et hoc tempus bruma dicitur, quasi βραχύς, id est brevis; vel a cibo, quod maior sit tunc vescendi appetitus. Edacitas enim Graece βρῶμα appellatur; unde et inbrumarii dicuntur quibus fastidium est ciborum. Hibernus autem inter hiemem et vernum est, quasi hievernus; qui plerumque a parte totum, hiemem, significat. Haec tempora singulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meridiano, eo quod pars eius calore flgrantior sit. Hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet. Autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet. Unde et tunc omnia folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris et compugnantia intra se contrariorum aerum.
Abbreviated transcription (Latin):
EMPORA ANNI QUATUORSUNT.
uer. aestas. autumnus & hiems.
Dicta sunt autem tenpora a com¬
munionis temperamento. quod in¬
uicem se humore. siccitate : calore.
& frigore temperant.: Haec &tur¬
ricula dituntur. quia non stant.
factum mundum. exqualitate tur¬
sus solis. Tempora internos menses
fuisse duusa. quorum temporum
talem ueteres faciunt discretionẽ.
ut primo mense. uernouum dica¬
tur. secundo adultum. testio
praeceps. : Sic aestas in sus trib
mensib: noua. adulta. & prȩceps.
sic & autumnus. nouus. adultus.
& praeceps. Item hiemps. noua
adulta & praeceps. siue extrema.
su hiemis.. Uer autem dictum.
quod uiret.: Tunc enim post hie¬
mem uestitur tellus erbis. & inflo¬
rem cunctarum puntur.: Aestas
dicitur ab aestu. idest acalore
& ȩstas. quasi usta. idest exusta
& arida. Nam calor aridus est
Autumnus a tempestate uocatus.
quando & folia arborum cadunt¬
& omnia maturescunt.: Hie mẽ
ratio emispherii nuncupauit. quia
tunc breuiori sol. uoluitur cir¬

Expanded text:
empora anni quattuor sunt: ver, aestas, autumnus et hiems. Dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore et frigore temperent. Haec et curricula dicuntur, quia non stant, factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. su hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur cir
Abbreviated transcription (Latin):
Paratisis est : cum quasi de ponimus
aliquid in ꝑfectum apud memoriã
uidicum rep&ituros nos dicentes cũ
opostunum fucrit.: Peusis. id est
soliloquium cumad interrogata
ipsi nobis respondemus: Sincrosisẽ.
cum differimus aliquid. p&entes
ut aliuid interimnos non ꝑmittant
DE DI ALECTI CA

Expanded text:
Parathesis est cum quasi deponimus Parathesis est cum quasi deponimus aliquid imperfectum apud memoriam judicum repetituros nos dicentes cum opportunum fuerit. 48. Peusis, id est soliloquium, cum ad interrogata ipsi nobis respondemus. 49. Synchoresis est cum differimus aliquid petentes, ut aliud interim nos permittant De dialectica
Abbreviated transcription (Latin):
mos. cumplures sensus breuiter expe¬
ditos inunum locum coaceruat. &
cum quadam festinatione decurrit.
fostunas coniuiges. liberosq uestros.
&cetera.  ronia est. cum ꝑsimula¬
tionem diuersum quod dicit intel¬
legi cupit.. Fit autem aut cum
laudamus eum quemuitu pera re
uolumus. autuituperamus quem
laudare uolumus. utriusq exemplũ
erit. sidicas amatorem rei publicę
catilinam. hostem reipublicȩ. scipi¬
onem.. Dia sismos ea qua magna
sunt uerbis minuit. aut minima ex¬
tollit.. Efin est. quotiens in eodẽ
sensu dutius emoramur. cuitandẽ
peꝑcit. cuius amicitiae fidem custo¬
diuit. cui bono inimicus non fuit.
quando aut non accusauit aliquem
aut uerberauit. aut produt.
Epangelia est promissio. qua iudicẽ
attentum facimus. pollicentes nos
aliqua magna aut minima dicturos.
Prosopeia est cuminanimalium.
catilina. & enim simecum patria mea
qua e mihi uita mea. multo est carior
loquerctur dicens. & cetera.

Expanded text:
μός, cum plures sensus breviter expeμός, cum plures sensus breviter expeditos in unum locum coacervant, et cum quadam festinatione decurrit, fortunas, coniuges, liberosque vestros', et cetera. Ironia est, cum per simulationem diversum quam dicit intellegi cupit. Fit autem aut cum laudamus eum quem vituperare volumus, aut vituperamus quem laudare volumus. Utriusque exemplum erit, si dicas amatorem reipublicae Catilinam, hostem reipublicae Scipionem. Diasyrmos ea, quae magna sunttollit. † Efon† est, quotiens in eodem sensu diutius immoramur: 'Cui tandem pepercit? cuius amicitiae fidem custodivit? cui bono inimicus non fuit? quando non aut accusavit aliquem, aut verberavit, aut prodidit? Epangelia est promissio, qua iudicem adtentum facimus, pollicentes nos aliqua magna aut minima dicturos. Prosopopoeia est, cum inanimalium et date. etenim si mecum patria, quae mihi vita mea multo est cariorloqueretur, dicens, etc. 47.
Abbreviated transcription (Latin):
taculum. expugnatȩ miserȩ ciuitatis.
&uidere uos credite incendia. cedes.
rapinas. direptiones liberorum . cor¬
porum inuirias. captiuitates matro¬
narum. trucidationes senum. In
futurum autem anticipatio eorum
quȩ dicturus est aduersarius. ut tul¬
lium promilone. cummittit anmos
uidicum in cum rei publice statum.
futurus est &iam. si occiso milone
dodus uiueret.. Aposi o pesis est
cumid quod dicturi uidebamus
sed motos praestat componere fluc¬
tus. Epanalemsis est digressio.
tulit calor medicendi. & dignitas
rerum paulo longuis quam uolebam.
sed redeo ad causam. Anaminisisẽ
commemoratio eius rei. quod oblitos
fuisse nos fingimus.. Aparasis est
cumid quod in animos uidicum qua¬
si deposueramus opostune reposcimus.
Actilogia est cum proponimus. opor¬
sam &rationem reddimus.. Carec¬
terismos discriptio figurae aliciuus
exprȩssa. ut ꝑomnia mercurio simi¬
lis. uocemq: coloremq &crines flauos.
& membra decora iuuenta. Litris¬

Expanded text:
taculum expugnatae miserae civitatis, taculum expugnatae miserae civitatis, et videre vos credite incendia, caedes, rapinas, direptiones, liberorum corporum iniurias, captivitates matronarum, trucidationes senum'. In futurum autem anticipatio eorum, quae dicturus est adversarius, ut Tullio pro Milone, cum mittit animos iudicum in eum reipublicae statum, qui futurus est, etiamsi occiso Milone Clodius viveret. Aposiopesis est, cum id, quod dicturi videbamur, sed motos praestat conponere fluctus. Epanalempsis est digressio: 'Tulit calor me dicendi et dignitas rerum paulo longius quam volebam, sed redeo ad causam'. Anamnesis est commemoratio eius rei, quod oblitos fuisse nos fingimus. †Aparisis† est, cum id, quod in animos iudicum quasi deposueramus, opportune reposcimus. Aetiologia est, cum proponimus sam et rationem reddimus. Characterismus, descriptio figurae alicuius expressa, ut lis, uocemque coloremque / et crines flauos et membra decora iuventa. Ἀθροισ
Abbreviated transcription (Latin):
tio consilii cum iudicib aut aduer¬
sarus ut sidicas uos consulo iudices.
aut uos aduersari quidmefacere
conueniret. aut quiduos facturi fuis¬
sctis. Paradoxon est. cumdicimus
in opinatum aliquid accidisse . ut flac
cocicero. cuius laudis praedicator
eẽ debuerit eius periculi dep̃catorẽ
eẽ factum.. Epitrope. idest ꝓmissio
cum aliqua ipsis uidicib aut aduer¬
sarus ꝑmittimus extimanda. ut cal¬
uus inuaticinio. ꝑfrica frontem. &
dic. tedigniorem qui praetor fieres
quam catonem Parrisia est . ora
qua figura caute utendum est . ut
cicero. praemisit enim fac¬
tionem. Ethopopeia ẽ.
cum sermonem ex alia ꝑsona
inducimus. ut procelio tullius facit
appium cecum cum claudio loquen¬
tem.. Energia est. rerum gestarũ
aut quasi gestarum subocalis in duc¬
tio. dequa locutiiam sumus.
Metatesis est. quimittit animos
iudicum in res pr&eritas aut futuras.
hoc modo. Reuocate mentes ad spec¬

Expanded text:
tio consilii cum iudicibus aut advertio consilii cum iudicibus aut adversariis, ut si dicas: 'Vos consulo, iudices, aut vos adversarii, quid me facere convenerit, aut quid vos facturi fuissetis'. Paradoxon est, cum dicimus inopinatum aliquid accidisse, ut Flacco Cicero cf. Flacc. 1: 'Cuius laudis praedicator esse debuerit, eius periculi deprecatorem esse factum'. Epitrope, id est permissio, cum aliqua ipsis iudicibus aut adversariis permittimus aestimanda, ut Calvus in Vaticinio: 'Perfrica frontem, et dic te digniorem qui praetor fieres quam Catonem'. Parrhesia est oratQua figura caute utendum est, ut Cicero: praemisit enim factionem. Ethopoeia est, cum sermonem ex aliena persona inducimus, ut pro Caelio Tullius facit Appium Caecum cum Clodia loquentem. Energia est rerum gestarum aut quasi gestarum sub oculis inductio, de qua locuti iam sumus. Metathesis est, quae mittit animos iudicum in res praeteritas aut futuras, hoc modo: 'Revocate mentis ad spec
Abbreviated transcription (Latin):
piter annos. Alia ederogatiuae
ut nequaquam. Aliȩ quȩ cum excla¬
matione proferuntur. ut quis furor
ociues pacem conuestit in arma.
gentium sumus. Aliae exostatiuȩ
cum ad sententiam prouocamus. ut
deostatiuȩ cume contrario. auitio
peccatoq reducimus.. Sunt & ad fir¬
matiuae. ut quid .ni. quippe. Prȩ¬
ceptiuȩ. ut nudus ara. serenudus.¬
& habebis frigore messes. Uecatiuȩ
ut neue interuites corylum sere.
neue flagella summa p&e. Negati¬
nicarelibet. Dolentis. ut eimihi q̃o
Admonentis. in ridentis. gementis
exostatiuȩ. consolatiuȩ. conmiseran¬
tis. quorum quot sunt figurae. tot¬
& in pronuntiando uoces Sunt et
anfidoxe. quarum pars honesta est.
luntas. magna regna p&is pheton
Sunt & aliae procatalemsis. cumid
quod nobis obici poterat. ante pre¬
sumimus ad diluendum. ut siquis
dubitatio simulantis nescire sequȩ
scit. aut quomodo dicatur. Qui¬
nonosis autem dicitur communica¬

Expanded text:
piter annos.   Aliae derogativae, piter annos.   Aliae derogativae, ut: 'nequaquam'. Aliae, quae cum exclamatione proferuntur, utPetron. 68:   Quis furor, o cives, pacem convertit in arma? gentium sumus? Aliae exhortativae, cum ad sententiam provocamus, utVdehortativae, cum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt et adfirmativae, ut, quidni, quippe. 24. Praeceptivae, ut: Nudus ara, sere nudus, habebis frigore messes. 25. Vetativae,  Neve inter vites corylum sere, neve flagella summa pete. Negatinicare libet? Dolentis, ut cf. Ovid. Admonentis ut. Inridentis ut. Gementis ut. Exhortativae ut. Consolativae ut. Conmiserantis ut. Quorum quot sunt figurae, tot et in pronuntiando voces. Sunt et Amphidoxae, quarum pars honesta est, luntas: magna petis, Phaëthon. Sunt et aliae, procatalempsis, cum id, quod nobis obici puterat, ante praesumimus ad diluendum, ut Cic. Ddubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo dicatur. Koenonosis autem dicitur conmunica
Abbreviated transcription (Latin):
rae p̃tium sit cognoscere ꝑseqͥmur.
Sententia est dictum in ꝑsonale
ut obsequium amicos. ueritas odium
parit. huicsipersona fuerit adiecta.
crianerit. ita offendit acillis aga men¬
non est uera dicendo. metro fanes pro¬
meruit gratiam metridatis obsequen¬
do. Naminter crian &sententiam.
hoc inter est. quod sententia sine ꝑ¬
num quam dicitur. Vnde sisententię
ꝑsona adiciatur. sit crian. sidetraha¬
tur fit sententia.: Sententiarum
species multae. Aliae enim sunt indi¬
catiuae. Aliae sunt pronuntiatiuȩ.
me uincerae praestat. Aliae super¬
latiuae. quȩ cum aliquo motu animi
& indignatione promuntur. quid
nes quaecausa subegit ignotas temp¬
tare uias. quid genus. unde domum
pacemne huc festisanarma. Aliae
responsiuae. utillinc. istinc. Aliae
metumanent inmotatuorum. Aliȩ
concessiuȩ. quae in conpulsionae
tis p&e regna ꝑundas. qua & amen
nenon intellecta sit ꝑsuasio ꝑmixta
sunt aliqua quȩ uetent latenter

Expanded text:
rae pretium sit cognoscere, persequamur. rae pretium sit cognoscere, persequamur. Senteut obsequium amicos, veritas odium parit. crian erit, ita: ‘offendit Achilles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine ppersona dicitur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia. Etspecies multae. Aliae enim sunt indicativae, aliae sunt pronuntiativae, me vincere praestat?   Aliae superlativae, quae cum aliquo motu animi et indignatione promunturVirg. Anes, quae causa subegit ignotas temptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma?  Aliae responsivae, ut 'illinc', 'istinc'. Aliae metu, manent inmota tuorum.   Aliae concessivae quae inpulsione tis, pete regna per undas.   Quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permixta sunt aliqua quae vetent latenter,
Abbreviated transcription (Latin):
spes. cumomnium rerum disperatio¬
ne confligit. In huius modi cesta¬
mine acpralio. huiusmodi locuti¬
onis ornamento liber ecdesiasticus
& contra mostem. uita: Sic contra
pium. peccator. & sic intuere in om¬
nia opera altissimi. bina. & bina.¬
feram. non patiar. nonsinam.
Epanados. quam regressionem nostri
penepar. non par fostasse corum quȩ
sequebantur. Anta podosis quo¬
dopatres conscripti. non eum ac pul¬
cherrimum quidem factum. uerum
ut dixi. non meum seduestrum
Para diastole est. quotiens id quoo
proin considerato fostem. proinlibe¬
li diligentem.: Antanadasis est.
quae eodem uerbo contrarium ex¬
primit sensum. quaerebatur quidã
defilio cummostem suam expectaret
respondente. non expecto. immo
p&o inquit ut ex pectas. Antime¬
tabole est. conuersio uerbo quae
ordine mutato contrarium efficit
antonius. brutus hostis: Si conser¬
uator ropublice brutus. hostis an¬
Nunc figuras sententiarum quas ope¬

Expanded text:
spes cum omnium rerum desperatiospes cum omnium rerum desperatione confligit'. In huiusmodi certamine ac praelio, huiusmodi locutionis ornamento liber Ecclesiasticus et contra mortem vita: sic contra pium peccator: et sic intuere in omnia opera altissimi, bina et bferam, non patiar, non sinam'. Epanodos, quam regressionem nostri pene par; non par fortasse eorum, quae sequebantur'. Antapodosis, quodo, patres conscripti, non meum, ac pulcherrimum quidem factum: verum, ut dixi, non meum, sed vestrum'. Paradiastole est, quotiens id, quodpro inconsiderato fortem, pro inliberali diligentem'. Antanaclasis est, quae eodem verbo contrarium exprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut expectes'. Antimetabole est conversio verborum, quae ordine mutato contrarium efficit Antonius, Brutus hostis: si conservator reipublicae Brutus, hostis AnNunc figuras sententiarum, quas ope
Abbreviated transcription (Latin):
contextione uerborum. ut apud gre¬
cum pueritia tua. adulescentiae tuȩ
in honesta mentum fuit: Adulescentia
senectuti dedecora mentum : Senectus.
reipubliceflagitium. Sic & apud
scipionem. ui atq gratis coactus cum
illo sponsionem feci. facta sponsione
adiudicem ad duxi. adductum. pri¬
mo coctu damnaui. Damnatum ex
uoluntate dimisi Anthitheta
quadatine contra posita appellan¬
tur. quaedum ex aduerso ponuntur
sententiae pulchritudinem faciunt
&inornamento locutionis decentis¬
pudor pugnat. illinc p&ulantia
hinc pudicitia. illinc stuprum.
hinc fides. illinc fraudatio. hincpi¬
etas. illinc scelus. hinc constantia.
illinc furor. hinc honestas. illinctur¬
pitudo. hinc continentia. illinc libi¬
do. hinc deniq: aequitas. temperan¬
tia. fostitudo. prudentia. uistutes.
omnes cestant cumini quitate. luxu¬
ria. ignauia. temeritate. cumiu¬
tus omnibus. Postremo. copia
cumegestate. bona ratio. cumꝑdita.
mens sana. cumamentia. bona deq

Expanded text:
contexione verborum, ut apud Gracontexione verborum, ut apud Gracchum: 'pueritia tua adulescentiae tuae inhonestamentum fuit, adulescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium'. Sic et apud Scipionem: 'vi atque ingratis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad iudicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi'. Antitheta, quae Latine contraposita appellantur: quae, dum ex adverso ponuntur, sententiae pulchritudinem faciunt, et in ornamento locutionis decentispudor pugnat, illinc petulantia; hinc pudicitia, illinc stuprum; hinc fides, illinc fraudatio; hinc pietas, illinc scelus; hinc constantia, illinc furor; hinc honestas, illinc turpitudo; hinc continentia, illinc libido; hinc denique aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes omnes certant cum iniquitate, luxuria, ignavia, temeritate, cum vitiis omnibus; postremo copia cum egestate; bona ratio cum perdita; mens sana cum amentia; bona denique
Abbreviated transcription (Latin):
UGETRETORMATORORATIO
&iam figuris uerborum ac sen¬
tentiarum. Nam quia directa
& ꝑp&ua oratio fatigationem atq
fastidium tamdicendi quam audi¬
endi creat. Flectenda est. & in a¬
liasuersanda formas. ut & dicentẽ
reficiat. & ornatior fiat. &iudicẽ
diuerso uultu audituq deflectat
Equib plurime superius adonato
in schematib astis grammaticae
ad notatȩ sunt. Unde tantum
illa hic interponi opostuit. qua
in poemate aut num quam aut dif¬
ficulter fuint. in oratione autem
libere Item anadiplosis est conge
max est gradatio. cum abeo uerbo
quo sensus superior terminatur in¬
ferior incipit. acdehinc quasi per
gradus dicendi ordo seruatur. ut
est illud africani. ex innocentia nasci¬
tur dignitas. exdignitate honor
exhonore imperium. eximperio liber¬
tas : Hanc figuram non nulli catenã
appellant. propter quod aliud in alio
quasi nectitur nomine. Atꝙita res
plures ingeminatione uerborum tra¬
huntur. Fit autem hoc schema non
solum in singulis uerbis. sed &iam in

Expanded text:
ugetur et ornatur oratio etiam figuris verborum ac sententiarum. Nam quia directa et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat, et ornatior fiat, et iudicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus artis Grammaticae adnotatae sunt. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate aut numquam aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congemmax est gradatio, cum ab eo, quo sensus superior terminatur, inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud Africani: 'ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, ex honore imperium, ex imperio libertas'. Hanc figuram nonnulli catenam appellant, propter quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plures in geminatione verborum trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
hic exoris aruspicinam dictauit.
& postea non apparuit. Nam
dicitur fabulosae arante quo¬
dam rustico subito hunc exgle¬
bis exsiluisse. & aruspicinam dic¬
tasse. quadie &mostuus est.
Quos libros romani extusca lin¬
gua in propriam mutauerunt.
X. DEPAGANIS

Expanded text:
Hic ex †oris† aruspicinam dictavit, Hic ex †oris† aruspicinam dictavit, et postea non apparuit. Nam dicitur fabulose, arante quodam rustico, subito hunc ex glebis exiluisse et aruspicinam dictasse, qua die et mortuus est. Quos libros Romani ex Tusca lingua in propriam mutaverunt. § 10 De paganis