comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑. sed tale ẽ ut &indextro: & in
leuo conueniat pede. Baxea calci¬
amentum comedorum erat. sicut
trago edorum coturni. quos quidam
&iam calones appellant. eo qđ ex sa¬
lice fierent. Nam greci ut diximus
lignum cala uocabant. Talares
calcei soccis quunde nominati ui¬
dent᷑ qđ ea figura sint ut contingant
talum. sicut subtolares. qđ subtolo
sint. quasi subtalares. Obstrigilli
sunt quiꝑplantas consuti sunt &
exsuperiori parte corrigiatrahit᷑
i ton stringat᷑. Unde & nomin ant᷑
Osasputo aboso primum factas. &
quãuis nunc ex alio genere nomen
tam̃ pristinum retinent. Mullei
similes sunt coturnorum solo alto.
superiori aũ parte cumosseis łȩne is
malleolis adquos lora deligabant᷑¬

Expanded text:
bantur; sed tale est ut et in dextro et in bantur; sed tale est ut et in dextro et in laevo conveniat pede. Baxeae calciamentum comoedorum erat, sicut tragoediorum coturni. Quos quidam etiam calones appellant, eo quod ex salice fierent; nam Graeci, ut diximus, lignum κᾶλα vocabant. Talares calcei socci sunt, qui inde nominati videntur quod ea figura sint ut contingant talum; sicut subtolares, quod sub talo sint, quasi subtalares. Obstrigilli sunt qui per plantas consuti sunt, et ex superiori parte corrigium trahitu ut constringantur; unde et nominantur. Osas puto ab os primum factas, et quamvis nunc ex alio genere, nomen tamen pristinum retinent. Mullei similes sunt coturnorum solo alto, superiori autem parte cum osseis vel aeneis malleolis, ad quos lora deligabant
Abbreviated transcription (Latin):
utores nuncu pati quod in sertis
filo portorum setis suant. idest
consuant. quasi setores. Calciari¬
os uero non acallo pedũ. sed acalo
id est ligno uocatos. sine quo consiu
calciamenta non possunt. quas gre¬
ci calopodas dicunt. fiebant aũ. pri¬
us exsalice tantum. Hinc calciam̃ta
dicta qđ in calo. idẽ lignofiant. ł
qđ calcent᷑. Crepitas greci ante
reptas usisunt. Est aũ genus singu
stringant᷑. siue apedum crepitu in
ambulando: Calceos reges utebant᷑
& cȩsares. Formã corum patricius
calceus romulus repperit. quat¬
tuor corrigiarũ assutaq luna. hos
soli patricii utebant᷑. Luna aũ in eis
non sideris formã sed notã centena¬
ri numeri significabat. quod initio
patricu senatores centum fuerint
Ocreae tibialia calciam̃tas. dicta qđ
crura tegant. Coturnis quib calcia¬
bant᷑ trago edi. quuntheatro dicturi
erant. & alta intonantiq. uoce carmina
cantaturi. Est enim calciamentum
inmodum crepitarum quo heroes ute¬

Expanded text:
utores nuncupatos quod insertis filo porcorum setis suant, id est consuant, quasi setores. Caligarios vero non a callo pedum, sed a calo, id est ligno, vocatos, sine quo consui calciamenta non possunt, quas Graeci καλόποδας dicunt: fiebant autem prius ex salice tantum. Hinc et calciamenta dicta quod in calo, id est ligno, fiant; vel quod calcentur. Crepidas Graeci ante repertas usi sunt. Est autem genus singulstringantur, sive a pedum crepitu in ambulando. Calceos reges utebantur et Caesares. Forma eorum   . Patricios calceos Romulos repperit quattuor corrigiarum, adsutaque luna: hos soli patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio patricii senatores centum fuerint. Ocreae tibialia calciamenta sunt, dicta quod crura tegant. Coturni sunt quibus calciabantur tragoedi, qui in theatro dicturi erant et alta intonantique voce carmina cantaturi. Est enim calciamentum in modum crepidarum, quod heroes ute
Abbreviated transcription (Latin):
mullipiscis. Solex̧ sunt quibus
tantũ pecdum plantȩ tegunt᷑. Dictȩ
a solo pedum. Item soleȩ materia¬
les. ex miteria corio intexta
Socci cuius diminutiuum soccelli. ap¬
pellati inde quod soccum habeant.
inquopars plante inicitur. Calli¬
culȩ. caligȩ. ł acallo pedũ dictȩ ł quia
ligantur. non socci non ligantur.
sed tantũ intro mittunt᷑. Cernui
soccisunt sinesolo. Lingulati
quos nos foliatos uocamus. Clauati
perones. & culponiȩ. rustica cal¬
ciamenta sunt. Baxia. calciam̃ta
mulierũ sunt. Corrigiȩ acoriis
uocant᷑ ł a colligatione quasi colligiȩ.

Expanded text:
minantur. Solee sunt quibus tantum pedum plante teguntur, dicte a solo pedum. Item solee materiales ex materiali corio intexta. Socci cuius diminutivum socelli, appellati inde quod soccum habeant, in quo pars plante iniicitur. Caligule, calige, vel a callo pedum dicte, vel quia ligantur: nam socci non ligantur, sed tantum intromittuntur. Cernui socci sunt sine solo. Lingulati quos nos foliatos vocamus. ClavatiPerones et sculponeae rustica calciamenta sunt. Baxea calciamenta mulierum sunt. Corrigiae a coriis vocantur, vel a conligatione, quasi colligiae.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. quasi rodigo mutatic .i. lutera
hȩc & erugo aberodendo. Nam
erugo uitium estferri. ab ero¬
dendo dictum. non aba cramento¬
Scoria uõ purgamentu & sordes
sunt. quȩ igni excoquntur. & dicta
scoria qui a deferro excutitur
Rubigine aũ car& ferrum sicȩrussa
& gypso & liquida pice ꝑungit᷑
Item rubigo ferramenta Nonuitiat
sica demedulla ceruina ł cerussa
mixta rosatio liniantur

Expanded text:
tes, quasi rodigo mutata una littera; tes, quasi rodigo mutata una littera; haec et aerugo ab erodendo; nam aerugo vitium est ferri ab erodendo dicta, non ab aeScoria vero purgamenta et sordes sunt quae igne exquoquuntur: et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur
Abbreviated transcription (Latin):
Stricture uocantur hȩ omnes.
quod non in aliis metallis adstrin¬
gendo apte uocabulo imposuit.
aquarum uero summa diffe¬
renti est. quib ferrum candens
inmergitur quo utilius fiat
sicut birbilis inis pania &ira¬
sona conus initalia. in accuendo
ferro oleo delectacior fitacies.
Unde & tenui ora ferramenta.
oleo restringi. mos estinea qua
infragilitatem durent  Afer¬
ro sanguis humanus sese
ulciscitur. contactum namq:
rubiginem trahit. Cum ferro
magnes lapis concordiam hab&.
Sola enim haec materia uim ab hoc
lapide accepit. Retin&q. longo
tempore. Ex eodem lapide
architectus quidam alex andriȩ
templum concamerauit. Unde¬
& in eo. simulacrum ferro. Inaer
pendere uid&ur. Ferrum accen¬
sum igni. msiduret᷑. ictib cor¬
rum pitur. Rubens nonẽ habile
ad tundendum. neq ante quam
albescert incipiat. ac&o uel
alumine illitum ferrum. fit
eri simile. Purgamenta ferri
rubigo & scoria. Nubigo est
uitium rodens ferrum. uel sege¬

Expanded text:
Stricturae vocantur hae omnes, Stricturae vocantur hae omnes, quod non in aliis metallis, ab stringendo apte vocabulo inposito. Aquarum vero summa differentia est, quibus ferrum candens inmergitur quo utilior fiat, sicut Bilbilis in Hispania et Tirassona, Comus in Italia. In acuendo ferro oleo delectatior fit acies; unde et tenuiora ferramenta oleo restingui mos est, ne aqua in fragilitatem durentur. A ferro sanguis humanus sese ulciscitur; contactum namque celerius rubiginem trahit. Cum ferro magnes lapis concordiam habet; sola enim haec materia vim ab hoc lapide accipit retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, conrumpitur: rubens non est habile ad tundendum neque antequam albescere incipiat: aceto vel alumine inlitum ferrum fit aeris simile. Purgamenta ferri, rubigo et scoria. Robigo est vitium rodens ferrum, vel sege
Abbreviated transcription (Latin):
errum dictum quod farra idẽ
semina frugum terre condat
Idẽ &calibs. a calibe flumine.
ubi ferrum optima acie temperat᷑.
Unde & abusiue dr̃. calibs ipsa
erriusus post alia metalla reꝑ¬
tus est. Cuius postea uersa est¬
in obpro brium species. Nam unde
pridem tellus tractabatur. in¬
de modo cruor effunditur. Nullũ
aũ corpus tam densis interse
coeuntib & implicitis elementis
quam ferrum. un de in est illi
duritia cum frigore. ferriaũ
metallum. pene ubiq reperit᷑
Sed exomnib generib palma.
serico ferro datur. Seres enim hoc
cum uestib suis pellibusq mittunt.
Secunda uero parthico. neq alia
genera ferri ex mera acietem¬
perantur. Ceteris enim ad mis¬
c&ur. molliort complexus.i
Differentia ferri plurima. uixta
terre genus. Nam aliud molle.
plumboq uicinum. Rotarum
& clauorum usib aptum
Aliud fragile & ęrosum. culturȩ
terre conueniens. aliud breuitait
sola placens clauisq. caligarus.
Aliud rubiginem celerius sentit

Expanded text:
errum dictum quod farra, id est semina frugum, terrae condeat. Idem et chalybs a Chalybe flumine, ubi ferrum optima acie temperatur. Unde et abusive dicitur chalybs ipsa Ferri usus post alia metalla repertus est. Cuius postea versa in opprobrium species. Nam unde pridem tellus tractabatur, inde modo cruor effunditur. Nullum autem corpus tam densis inter se cohaerentibus et inplicitis elementis quam ferrum; unde inest illi duritia cum frigore. Ferri autem metallum pene ubique reperitur, sed ex omnibus generibus palma Serico ferro datur. Seres enim hoc cum vestibus suis pellibusque mittunt. Secunda Parthico; neque alia genera ferri ex mera acie temperantur; ceteris enim admiscetur mollior conplexus. Differentia ferri plurima iuxta terrae genus. Nam aliud molle plumboque vicinum, rotarum ut clavorum usibus aptum; aliud fragile et aerosum, culturae terrae conveniens; aliud brevitate sola placet clavisque caligariis; aliud rubiginem celerius sentit.
Abbreviated transcription (Latin):
hominum insitam cordis duritiã
sed & flumina cum insolitis auc¬
ta imbrib ultra consu& udinem
uel diuturnitatem uel magnitudi¬
nem redundant. multaq pro¬
sternunt . & ipsa diluium dicunt᷑.
Sciendum aut̃ flumina cum su¬
pra modum crescunt. nontantũ
adpresens. inferre damna. sed
&iam & aliqua significare
futura.

Expanded text:
hominum insitam cordis duritiam. hominum insitam cordis duritiam. Sed et flumina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntur. Sciendum autem, flumina cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etiam et aliqua significare futura.
Abbreviated transcription (Latin):
aes illud fuerat. siue aurum
cum in locaterrȩ depressiora.
decurrer& sumꝑsit figuram
inquam illud uel pro fluens riuus
uel excipiens lacuna formauerat.
Quarum rerum splendore capti
homines cum ligatas attollerent
massas. uiderunt in ea terrȩ uesti¬
gia figurata hincq. excogitauer
liq factas ad omnem formam

Expanded text:
aes illud fuerat, sive aurum, cum in loca terrae depressiora decurreret, sumpsit figuram, in quam illud, vel profluens rivus, vel excipiens lacuna formaverat. Quarum rerum splendore capti homines, cum ligatas attollerent massas, viderunt in eis terrae vestigia figurata, hincque excogitaverunt liquefactas ad omnem formam
Abbreviated transcription (Latin):
UIII. sibi tentoria faciunt
ana alaniando id est uellendo
uocata. hinc & uellus dictũ quod
prius lanȩ uellerentur nontonde¬
rentur. Linum ex terra oritur
deflexumq nomen eius agreco. Nam
linum greci. linariũ dicunt. siue qđ
sit molle & lene. Stuppa uero
canabi ẽ. siuelini. Hȩc secundum
antiquam orthographiã. Stuppa
dicta quod ex ea rime nauiũ stuppent᷑
Vnde & stuppatores dicuntur qui in
uallib eam conponunt. Tumentum
appellatum. qđ aut infilo aut intela
tumeat. nec subtilitatẽ habeat.
Canabũ asimilitudine canne uocatũ.
siue agreca a& himologia. naillicana¬
bum canabinuocant. Bissum genus ẽ
qđ clamlini nimiũ candidi & mollis¬
simi. quod greci papaten uocant¬
Fibrinalana ẽ animaliũ quos fibros
uocant. ipsos & castores existimant
Quos dum uenatores secunt᷑ ipsi sibi
testiculos adimunt. Araneauocata
eo quod aeris infusione infrondib
nutriat᷑. Sericum dictum quia id
seres primi miserunt. uermicu li

Expanded text:
uibus sibi tentoria faciunt. De lanis . Lana a laniando, id est a vellendo, vocata: hinc et vellus dictum, quod prius lanae vellerentur, non tonderentur. Linum ex terra oritur, deflexumque nomen eius a Graeco; nam linum Graeci λινάριον dicunt; sive quod sit molle et lene. Stuppa vero cannabi est sive lini. Haec secundum antiquam orthographiam stuppa dicta, quod ex ea rimae navium stipentur. Unde et stipatores dicuntur, qui in vallibus eam conponunt. Tomentum appellatum quod aut in filo aut in tela tumeat, nec subtilitatem habeat. Cannabum a similitudine cannae vocatum, sive a Graeca etymologia; nam illi cannabum κάνναβιν vocant. Byssum genus est quoddam lini nimium candidi et mollissimi, quod Graeci papaten Fibrinum lana est animalium, quae fibros vocant, ipsos et castores existimant, quos dum venatores 465 sequuntur, ipsi sibi testiculos adimunt. Aranea vocata, eo quod aeris infusione in frondibus nutriatur. 5. Sericum dictum, quia id Seres primum miserunt; vermiculi
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. quod altario libat᷑ atq
offertur. Spurcũ quod offerri
non lic&. aut cui aqua ammixtaẽ.
quasi spurium. hoc ẽ inmundum.
Ho norarium uinum quod regib &
potentib honoris gratia offertur.
cato de innocentia sua. cumessem
in ꝑ uincia legatus quã plures ad
pretores & consules uinũ hono¬
rarium dabant. num quã accepi.
nepriuatus quidem. Crudũ uinũ
est insuaue ꝗđ serui potant. Acctũ

Expanded text:
dicitur quod altario libatur atque dicitur quod altario libatur atque offertur. Spurcum, quod offerri non licet, aut cui aqua admixta est, quasi spurium, hoc est inmundum. Honorarium vinum, quod regibus et potentibus honoris gratia offertur. Cato de innocentia sua 1: 'Quum essem in provincia legatus, quamplures ad praetores et consules vinum honorarium dabant: numquam accepi, ne privatus quidem.' Crucium vinum est insuave quod servi potant. Acetu
Abbreviated transcription (Latin):
soli ac separatim non in prandio aut
incena ad unam mensam. Indecredi¬
mus &iam illud temp. quod postme¬
dium diemẽ. meridiem appellari
quod purumsit. Mustum ẽ uinum
elacu statim sublatũ. Dictũ autem
credit᷑ mustum quod in selimum
& terrã habeat mixtum. Nam mus
terra. unde & humus. cuius tantic
uis feruoris est. utuasa quãuis gran¬
dia ex eo plena. absq spiramine re¬
pleta ilico disrumpat. Roscũ uinũ
idest cum rubore. Rosa enĩ rub&.
Amin eum uero quasi sine mineo. idest
sine rubore. nam albũ est. Suci¬
natium sucinȩ gemmȩ simile est.
id est fului coloris. Limpidum uinũ
idẽ ꝑspicuum ab aquę specie dictũ
quasi limphidum. limpha enim
aquaest. Turbidum quasi terbidũ.
idẽ terra commixtũ quod est fece
Falernum uinum uocatũ a falerna
regione cam paniȩ. ubioptima
uina nascuntur. Colatum. uas
propriũ nuncupauit. in quo depor¬
tatur. Cazeum uero aregione
unde defertur. Gata enim. oppidũ¬
est palestinȩ. In fertum uinum

Expanded text:
soli, ac separatim, non ut in prandio, aut in coena ad unam mensam. Inde credimus etiam illud tempus, quod post medium diem est, meridiem appellari, quod purum sit. 4. Mustum est vinum e lacu statim sublatum. Dictum autem creditur mustum, quod in se limum et terram habeat mistam. Nam mus terra, unde et humus. Cujus tanta vis fervoris est, ut vasa, quamvis grandia, ex eo plena, absque spiramine relicta, illico disrumpat. 5. Roseum vinum, id est, cum rubore. Rosa enim rubet. Amineum vero, quasi sine minio, id est, sine rubore, nam album est. Succinatium succinae gemmae simile est, id est, fulvi coloris. 6. Limpidum vinum, id est, perspicuum, ab aquae specie dictum, quasi lymphidum. Lympha enim aqua est. Turbidum, quasi terbidum, id est, terra commistum, quod est faece. Falernum vinum vocatum a Falerna regione Campaniae, ubi vina nascuntur. 493 7. Colatum, vas proprium nuncupant in quo detatur. Gazetum vero a regione, unde defertur. Gaest Palaestinae. Infertum vinum
Abbreviated transcription (Latin):
pleni sint omni facundia. siue
a saturitate &copia.. De plu¬
ribus enim simul rebus locuntur.
Sedabilla lance. quaediuersis
frugum ul pomorum generib
ad templa gentilium solebant
deferri. aut a satisis nomen trac¬
tum. qui inulta habent. ea quȩ
punolentiam dicuntur.
Quidam autem poetae theologi
dicti sunt. quõ dedus carmina
faciebant. Officium autem
po&ae in eo est. utea quae ue¬
re gesta sunt. in alias species
obliquis figurationibus cum
decore aliquo conuersa. trans¬
ducant. Unde & lucanus ideo
innumero po&arum non poni¬
tur. quia uidetur histortas
composuisse non poema. Apuo
po&as autem tres caracteres ee
dicendi. unum in quo tantum
po&a loquitur. ut est in libris
uirgilii gcorgicorum. Alium
dragmaticum. in quonus quam¬
po&a loquitur. ut est in come¬
dus. &tragoedis. Testium mix¬
tum ut est ineneide. Nam po&a
illic & introductȩ personae lo¬
quuntur

Expanded text:
pleni sint omni facundia, sive pleni sint omni facundia, sive a saturitate et copia: de pluribus enim simul rebus loquuntur; seu ab illa lance quae diversis frugum vel pomorum generibus ad templa gentilium solebat deferri; aut a satyris nomen tractum, qui inulta habent ea quae per vinolentiam dicuntur. Quidam autem poetae Theologici dicti sunt, quoniam de diis carmina faciebant. Officium autem poetae in eo est ut ea, quae vere gesta sunt, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant. Unde et Lucanus ideo in numero poetarum non ponitur, quia videtur historias conposuisse, non poema. Apud poetas autem tres characteres esse dicendi: unum, in quo tantum poeta loquitur, ut est in libris Vergilii Georgicorum: alium dranunquam loquitur; ut est in comediis et tragediis. Tertium mixtum, ut est in eneide. Nam poeta illic et introducte persone loquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tauit obircum. Iam dehinc
sequentes. tragii. multum ho¬
norem adepti sunt. & excellen¬
tes in argumentis fabularum
adueritatis imaginem fictis
Comedi appellati. siue alo co
.quia circumpagos agebant
quos greci comas uocant. siue
a commes satione. Solebant
enim post crbum. homines ad eos
audiendos uenire.. Sed comio
priuatorum hominum praedi¬
cant acta tragici uero respu¬
blicas & regum hystorias
Item tragicorum argumenta.
exrebus luctuosis sunt. comi¬
corum exrebus lactis Duo s̃
autem genera comicorum. id
est uettres & noui. Uettres.
qui &ioco ridiculares extite¬
runt. ut plautus. actius. teren¬
tius. Noui qui & satirio.
equibus generaliter. uitia car¬
puntur. ut flactius. persius.
uiuenalis. uel alii. Hi enim
uniuersorum delicta corri¬
piunt. Nec uitabatur cis
pessimum quemq describere.
nec cuilibet peccata moresq
reprehendere. Unde &nudi
pinguntur. eo quod percos
uitia singula denudentur.
Satirici autemdicti. siue q̃o

Expanded text:
tavit ob hircum. Iam dehinc tavit ob hircum. Iam dehinc sequentes tragici multum honorem adepti sunt, excellentes in argumentis fabularum ad veritatis imaginem fictis. Comoedi appellati sive a loco, quia circum pagos agebant, quos Graeci κώμας vocant, sive a comisatione. Solebant enim post cibum homines ad eos audiendos venire. Sed comici privatorum hominum praedicant acta; tragici vero res publicas et regum historias. Item tragicorum argumenta ex rebus luctuosis sunt: comicorum ex rebus laetis. Duo sunt autem genera comicorum, id est, veteres et novi. Veteres, qui et ioco ridiculares extiterunt, ut Plautus, Accius, Terentius. Novi, qui et Satirici, a quibus generaliter vitia carpuntur, ut Flaccus, Persius, Iuvenalis vel alii. Hi enim universorum delicta corripiunt, nec vitabatur eis pessimum quemque describere, nec cuilibet peccata moresque reprehendere. Unde et nudi pinguntur, eo quod per eos vitia singula denudentur. Saturici autem dicti, sive quod
Abbreviated transcription (Latin):
OETAE UNDESINT DICTI.
sicut ait tranquillus.
Cumprimum homines exuta
feritate rationem uitae habe¬
re coepissent. seq ac deos suos
nosse: cultum modicum ac ser¬
monem necessarim. conmenti
sibi utrisq magnificentiam ad
religionem deorum suorum ex¬
cogitauerunt. Igitur uttem¬
pla illis domibus pulchriora.
& simulacra corporibus ampli¬
ora faciebant. Ita doquio &iam
quasi angustiore. honorandos
putauerunt. laudesq eorum.
&uerbis inlustriorib &iocundi¬
oribus numeris extulerunt.
Id genus quia forma quadam
efficitur qua epo&es dicitus
Poema uocitatum est. eiusq fic
est flectendis. hoc est modu¬
landis . & proinde po&ac. la¬
tine uates.. Olimscribta eorũ
uaticinia dicebantur. quod ui
quadam & quasi uesania in
scribendo commouerentur
ud quod modis uerba connec¬
terent. Uigere antiquis pro
uincere ponentibus. &iam per
furorem diuini codem erant
&lira dicta. Tra goedi dicti
quod initio canentibus. prac¬
mium erat ircus. quem grecitra

Expanded text:
oetae unde sint dicti, sic ait Tranquillus: « Cum primum homines, exuta feritate, rationem vitae habere coepissent, seque ac Deos suos nosse, cultum modicum ac sermonem necessarium commenti sibi utriusque magnificentiam ad religionem deorum suorum excogitaverunt. 2. Igitur, ut templa illis domibus pulchriora, et simulacra corporibus ampliora faciebant, ita eloquio, etiam quasi augustiore honorandos putaverunt, laudesque eorum, et verbis illustrioribus, et jucundioribus numeris extulerunt. » Id genus, quia forma quadam efficitur, quae poesis dicitur, poema vocitatum est, ejusque fictest, flectendis, hoc est, modulandis; et proinde poetae Latine vates olim, et scripta eorum vaticinia dicebantur, quod vi quadam et quasi vesania in scribendo commoverentur, vel quod modis verba connecterent; viere enim antiquis pro vincire ponentibus. Etiam per furorem divini eodem erant et lyra dicta. Tragoedi dicti, quod initio canentibus praemium erat hircus, quem Graeci τρ
Abbreviated transcription (Latin):
onibus. detutelis. deusu captionib
quaeiura apud nulsum alium po¬
pulum repperiuntur. sed propria
sunt romanorum &ineosdem so¬
los constituta. Constat autem
ius quiritum exlegib. explebis¬
scitis. constitutionib principum¬
& edictis. siue prudentium respon¬
EXEST CONSTITUTIO POPULI
quomaiores natu simul cumple¬
bibus aliquid sancierunt.
QUIDSCITA PLEBIUM
CITA SUNT QUAEELEBESTANTUM
constituunt &uocata scita. quoo
ea plebs sciat. uel quod sciscitatur
& rogat ut fiat.:¬

Expanded text:
onibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura apud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum et in eosdem solos constituta. Consius Quiritum ex legibus, ex plebiscitis, constitutionibus principum sive prudentium responest constitutio populi, quando maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt. Quid scita plebium. Scita sunt quae plebes tantum constituunt; et vocata scita quod ea plebs sciat vel quod sciscitatur et rogat ut fiat.
Abbreviated transcription (Latin):
rit. continet inse totum. inferiorẽ
numerum. multiplictter cumaliqua
paste eius. ut uerbi gratia. quinq
adtres. dum comparati fuerint.
continent inse bisbini .iiii. & unã
pastem eius. UIIII. ad .iiii. dum
comparati fuerint. continent inse
bis quaterni &unam pastem cius.
Submultiplex suꝑ pasticularis nu¬
continet cum multipliciter cum a¬
lus pastib cius. ut uerbigratia .uiii.
adiiii. dum comparati fuerint con¬
tinent in sebis terni. cumaliis duab
pastib eius. XIIII. adxii. dumcon¬
paratifuerint continent inse bisseri
cumalus duabus pastibus suis.
XUI. ad uii. dum conparati fuerint

Expanded text:
rit, continet in se totum inferiorem rit, continet in se totum inferiorem numerum multipliciter cum aliqua parte eius, ut uerbi gratia V ad II dum comparati fuerint, continent in se bis bini cum una parte eius; VIIII ad IIII dum comparati fuerint, continent in se bis quaterni et unam partem eus. Submultiplex superparticularis num multipliciter cum aliis partibus ejus, verbi gratia: VIII ad III dum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis duabus partibus ejus; XIV ad VI dum comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibus ejus; XVI ad VII dum comparati fuerint
Abbreviated transcription (Latin):
dum conparati fuerint continent
insetr aes. & alium unum. qui est
testia parstrium.. Iterum .u. ad qua¬
bent inse quaternarium numerum.
& aliumunum. qui quasta pars esse¬
dicitur. quaternaru numeri. & ce¬
teritales.. Suꝑ pastins numerus
est. qui inse inferiorem numerum
totum continet. & suꝑhoc alteros
tuor. aut quinq. aut alias. ut uerbi
gratia .u. adtres. dum comparati fu¬
erint habent inse quinarius nume¬
UIIII. ad .u. dum comparati fue¬
rint habent inse .u. &alias .iIII.
pastescius. Sub suꝑ pastiens nume¬
rus est. qui continetur innumero
suꝑ partienti. cumaliquib pastib
sius: duab auttrib aut pluri¬
bus. ut uerbi gratia. tres continex¬
quatuor pastibus suis. : Sub super¬
pasticularis numerus est minor
qui continetur in fostiori numero.
cumalia una paste sua. aut media.
aut testia. autquasta. aut quinta.
utuerbi gratia . II. adtres tres ad
risnumerus est. qui dum compara
tus ad inferiorem sibi numerum fue¬

Expanded text:
dum comparati fuerint continent dum comparati fuerint continent in se tres et alium unum, qui est tia pars trium. Item V ad bent in se quaternarium numerum, et alium unum, qui est quarta pars dicti quaternarii numeri, et caeteri tales. 8. Superpartiens numerus est qui in se inferiortotum continet, et super hoc alteras 4, aut 5, aut alias, ut, verbi gratia, 5 ad 3, dum comparati fuerint, habet in se quinarius numeVIIII ad V dum comparati fuerint, habent in se V et alias IIII partes eius. Subsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus aut tribus aut pluribus, ut uerbi gratia III continenIV partibus suis. Subsuperparticularis numerus est minor, qui contcum alia una parte sua aut media aut tertia aut quarta aut quinta, ut uerbi gratia II ad III, III ad numerus tus ad inferiorem sibi numerum fue
Abbreviated transcription (Latin):
quinarius numerus inse trinarũĩ.
& alias partes cius duas. &reliqui
tales.: Minor numerus est. qui
continetur . amaiori. adquem con¬
paratur cum aliqua paste sui.
ut terarius adquinarium. conti¬
n&ur ab eo cumaduabus pastib suis.
Multiplex numerus est. qui hab&
inse illum minorem numerum. bis
aut ter. aut quater. aut multipli¬
citer. ut uerbigratia .II. ad .i. dum
comparati fuerint. duplex est .iiI.
adunum triplex. quatuor. qua dru¬
plex &rdiqui. E contra. submul¬
tiplex numerus est. qui intra multi¬
plicem contin&ur. bis. aut ter
aut quater. aut multipliciter
utuerbigratia. unus aduob bis
continetur. atrib ter. a quatuor
quater. aquinq: quinquies. & aba¬
lus multipliciter Super pasti¬
cularis numerus est. dum fostios
continet intra se inferiorem nume¬
rum. circa. quem comparatur. si
militer &unam pastem eius. ut
uerbigratia. tres adduo. dum cõ¬
parati fuerint continent intrase.
duo. & aliumunum. quimedia pars

Expanded text:
quinarius numerus in se trinarium numerum quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas, et reliqui tales. Minor numerus est, qui continetur a maiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternarius ad quinarium. Continetur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex numerus est, qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter; ut verbi gratia II ad unum dum conparati fuerint, duplex est; III ad unum, triplex; IV quadruplex, et reliqui. Econtra submultiplex numerus est, qui intra multiplicem continetur bis aut ter aut quater aut multipliciter, ut uerbi gratia unus a duobus bis continetur, a tribus ter, a IIII quater, a V quinquies, et ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est, dum fortior continet intra se inferiorem numerum circa quem commiliter et unam partem ejus. 7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et alium unum, qui media pars
Abbreviated transcription (Latin):
sub suꝑpasticulares .III. sub super¬
pastientes . IIII. submultiplices. sub¬
suꝑ pasticulares. submultiplices.
sub suꝑpastientes. Persenu merus ẽ
qui sinerelatione aliqua dicitur.
UT .III. IIII. U. UI. & ceterisimi¬
les Ad aliquid numerus est. qui
relatiuȩ ad alios comparatur¬
ut uerbi gratia .iIII. adduo. dum
comparatus fuerit duplex dicitur
& multiplex. VI. adtresocto ad
IIII. X. ad .u. &iterum tresadu
num triples. Sex. ad .ii. uiiii. ad
tres. &ceteri.. Aequales numeri
dicuntur. qui sccundum quantita¬
tem. acquales sunt. ut uerbi gra¬
qui adinucem comparati in ae¬
qualitatem demonstrant. ut .iii.
ad .ii. iiii. ad .iII. uU. ad .IIII.
X. ad .ui. &uniuersaliter. maior
minori. aut minor maiori. huius¬
modi dum comparatus fuerit. in¬
lis dicitur. Maior nume¬
Maior nume¬
rus est. qui habet inse illum mino¬
rem numerum. adquem compara¬
tur. & aliquid plus. ut uerbi gra
tia. quinarius numerus. trinario
numero fortior est. coquod hab&

Expanded text:
subsuperparticulares, subsuperpartientes, submultiplices subsuperparticulares, submultiplices subsuperpartientes. 2. Per se numerus est qui sine relatione aliqua elicitur, ut III, IV, V, VI, et caeteri similes. Ad aliquid est numerus qui relative ad alios comparaturut uerbi gratia IIII ad II dum comparatus fuerit, duplex dicitur et multiplex, VI ad III, VIII ad IIII, X ad V; et iterum III ad I triplex, VI ad II, VIIII ad III et ceteri. Aequales numeri dicuntur qui secundum quantitatem aequales sunt, ut uerbi graqui ad inuicem comparati inaequalitatem demonstrant, ut III ad II, IIII ad III, V ad IIII, X ad VI; et uniuersaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum comparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est qui habet in se illum minorem numerum, ad quem comparatur, et aliquid plus, ut uerbi gtia quinarius numerus trinario numero fortior est, eo quod habet
Abbreviated transcription (Latin):
QUIDSITIUS PUBLICUM
US PUBLICUMEST. IN SACRIS IT
sacerdotib & inmagistratibus.
ONIDSITIUS QUIRITUM. UII

Expanded text:
Quid sit ius publicum. Ius publicum est in sacris et sacerdotibus, in magistratibus. § 9 Quid sit ius Quiritum. I
Abbreviated transcription (Latin):
TIARUM CAUENDIS
RAETEREA PURUMETEIONES¬
tum oratoris eloquium carere
debet. omnib uitus tam in litteris
quam in uerbis. quam &iam insenten¬
tus.: In litteris. ut uinctura apta
& conueniens sit. & sic obseruandũ
nepcedentis uerbi extrema uocalis.
in eandem uocalem primam incidat
uerbi sequentis. ut faeminae acgr̃p¬
tiae. qua e instructura melior fit
si consonantes uocalib adplicentur
Trium quoq consonantium quaein
se incidentes stridere & quasi rixa¬
ri uidentur. uitanda iinctura est.
id est. Rsx. utars studiosorum.
rexxerses. error romuli. Eugienda
est & consonans .m. in lisa uocalib
utuerum enim
DEIUNCTURIS UERBOR̃

Expanded text:
tiarum cavendis . Praeterea purum et honestum oratoris eloquium carere debet omnibus vitiis tam in litteris, quam in verbis, quam etiam in sententiis. In litteris, ut iunctura apta et conveniens sit; et sic observandum, ne praecedentis verbi extrema vocalis in eandem vocalem primam incidat verbi sequentis, ut 'feminae Aegyptiae'. Quae structura melior fit, si consonantes vocalibus adplicantur. Trium quoque consonantium, quae in se incidentes stridere et quasi rixare videntur, vitanda iunctura est, id est, R, S, X, ut: 'ars studiorum,, 'rex Xerxes, 'error Romuli'. Fugienda est et consonans M inlisa vocalibus, ut 'verum enim'. De iuncturis verbor
Abbreviated transcription (Latin):
ras. non credentes omnibus prophe¬
tis. dicentes. aliis &alus spiritib
prophetasse. Meris enim grece.
latine parsdicitur.. Samaritae
dicti quod legem solam custodiant.
Nam prophetas non recipiunt.
Imero baptistae. eo quod cottidie
uestimenta sua &corpora lauent

Expanded text:
ras, non credentes omnibus propheras, non credentes omnibus prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus prophetasse. Meros enim, μέρος Graece, Latine pars dicitur. Samaritae dicti, quod legem solam custodiunt, nam prophetas non recipiunt. Hemerobaptistae, eo quod quotidie vestimenta sua et corpora lavent.
Abbreviated transcription (Latin):
monentur. ut depeioribus ad me¬
liora transeant. & pristinos erro¬
Nampharisa ei. exhebreo in lati¬
num interp̃tantur diuisi. eo go
traditionum & obseruationum
tiam praeferunt. Unde & diui¬
si uocantur. apopulo quasi perius
titiam.: Saducaci inter pretan¬
tur iusti. uindicant enim sibi qo
non sunt.. Corporis resurrectio¬
nem negant. & animam interire
cum corpore p̃dicant. Hi quinq:
tantum libros legis recipiunt
prophetarum uaticinia respuunt
Efnci dicunt. ipsum esse xp̃m. qui
docuit illos omnem abstinentiam.
Marmonei dicunt. ipsum ẽexp̃m.
qui docuit illos in omnire sabbati¬
zare. Cenistae dicti eo quod de
genere abrahae esse. seglorientur.
Nam cum in babylonia uenisset
populus dĩ . pleriq relinquentes
uxores suas. babylonicis mulierib
adheserunt.. Quidam autem is¬
raheliticis tantum conuigus con¬
tenti. & exeis geneti. dumrcuer¬
siceñt debabrlonia diuiserunt
se ab omni populo. & ad sumpseruÑ
appellati coquod separent scriptu

Expanded text:
monentur ut de peioribus ad memonentur ut de peioribus ad meliora transeant, et pristinos erroNam Pharisaei ex Hebraeo in Latinum interpretantur Divisi, eo quod traditionum et observationum, tiam praeferunt. Unde et divisi vocantur a populo, quasi per iutitiam; Sadducaei vero interpretantur justi, vendicant enim sibi quod non sunt, corporis resurrectionem negant, et animam interire cum corpore praedicant. Hi quinque taprophetarum vaticinia respuunt. Efnei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos omnem abstinentiam. Marbonei dicunt, ipsum esse Christum, qui docuit illos in omni re sabbatizare. Genistae dicti, eo quod de genere Abrahae se esse glorientur. Nam cum in Babylonia venisset populus Dei, plerique relinquentes uxores suas, Babylonicis mulieribus adhaeserunt. Quidam autem Israeliticis tantum conjugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo, et assumpserunt appellati, eo quod separent Scri
Abbreviated transcription (Latin):
tur. longe alia in religionis cultu
opinantes quamceteri.: Scisma
abscisura animorum uocata. eodẽ
enim cultu. eodem ritu credit ut
ceteri. solo congregationis delecta¬
tur discidio.. Fit autem scisma
cumdicunt homines. nos iusti su¬
mus. nos scĩficamus inmundos.
&cetera similia. Superstitio
dicta. eo quod sit suꝑflua aut
super statuta obseruatio. Alu
dicunt a senibus. quia multis an¬
nis super stites pera & atem delirant.
&errant superstitione quad am
nescientes qua euctera colant. aut
qua cueterum ignari adsciscant.
Lucretius autem super stitionem
dicit super stantium rerum. id est
cadestium & diuinorum. quae
super nosstant. sed male dicit.
Hereti corum autem dogmata
ut facile possint agnosti. causas
eorum uel nomina demonstrare
opostuit.
DEFIERESIBUS
IU D AEORU M
UDAEI CONFESSORES INTERERE¬
tantur.. Multos enim exhis se¬
quitur confessio quosantea persi¬
dia possidebat. Hebret transito¬
res. dicuntur.: Quo nomine ad¬

Expanded text:
tur, longe alia in religionis cultu tur, longe alia in religionis cultu opinantes quam ceteri. Schisma ab scissura animorum vocata. Eodem enim cultu, eodem ritu credit ut ceteri; solo congregationis delectatur discidio. Fit autem schisma cum dicunt homines, 'nos iusti sumus,' 'nos sanctificamus inmundos,' et cetera similia. Superstitio dicta eo quod sit superflua aut superinstituta observatio. Alii dicunt a senibus, quia multis annis superstites per aetatem delirant et errant superstitione quadam, nescientes quae vetera colant aut quae veterum ignari adsciscant. Lucretius autem superstitionem dicit superstantium rerum, id est caelestium et divinorum quae super nos stant; sed male dicit. Haereticorum autem dogmata ut facile possint agnosci, causas eorum vel nomina demonstrare oportuit. De haeresibus Iudaeorum . Iudaei confessores interpretantur. Multos enim ex his sequitur confessio, quos antea perfidia possidebat. Hebraei transitores dicuntur. Quo nomine ad
Abbreviated transcription (Latin):
lectio sedmagis amor dici solet.
dilectionis autem nomen. tantũ
uocatus. quod scilicet unus¬
quisq: id sibi eligat. quod melius
sibi esse uidetur. Utphrlosophi
peripathetici. a chademici. &e¬
picurei. & stoici. uel sicut alu
qui peruersum dogma cogitan¬
tes. arbitrio suo. deccđa recesse¬
runt.. Inde ergo heresis dicta.
greca uoce exinterp̃tatione dec¬
tionis. quaquisq arbitrio suo
adinstituenda siue ad suscipien¬
da qua elibet. ipse sibi ligit
Nobis ueronihil exnostro arbitrio
inducere licet. sed nec eligere gõ
aliquis dearbitrio suo induxerit.
A postolos dĩ habemus auctores.
quinec ipsi quicquam ex suo arbi¬
trio quod inducerent elegerunt
sedacceptam axp̃o disciplinam.
fidditer nationib ad signauerun.
Itaq &iam siangelus decaelis ali¬
ter euangdi tauerit. anathema
uocabitur. : Secta a sequendo
& tenendo nominata Nam sec¬
tas dicimus. habitus animorum.
ac instituta circa disciplinam uel
propositum quem tenendo sequun¬

Expanded text:
lectio, sed magis amor dici solet. lectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum vocatur, quod, scilicet, unusquisque id sibi eligat quod melius sibi esse videtur, ut philosophi Peripatetici, Academici, Epicurei, et Stoici, vel sicut alii, qui, perversum dogma cogitantes, arbitrio suo de Ecclesia recesserunt. 2. Inde ergo haeresis dicta Graeca voce, ex interpretatione electionis, qua quisque arbitrio suo ad instituenda, sive ad suscipienda quaelibet ipse sibi eligit. Nobis vero nihil nostro ex arbitrio inducere licet, sed nec eligere quod aliquis de arbitrio suo induxerit. 3. Apostolos Dei habemus auctoqui nec ipsi quicquam ex suo arbitrio, quod inducerent, elegerunt, sed acceptam a Christo disciplinam fideliter nationibus adsignaverunt. Itaque etiamsi angelus de caelis aliter evangelizaverit, anathema vocabitur. Secta a sequendo et tenendo nominata. Nam sectas dicimus habitus animorum, ac instituta circa disciplinam vel propositum, quem tenendo sequun
Abbreviated transcription (Latin):
autem quacinreligio¬
nis cultu
ad colendum dm̃. in ho¬
minibus
perquiruntur. IoEST. FIDES
SPES CARITAS. Infide quid
credendum est. Inspe. quid spe¬
randum. Incaritate. quid sit a¬
mandum. Fides est quauera ci¬
tor credimus. id quod nequa quã
uidere ualemus.. Nam credere
iam non possumus. quoduidemus.
Proprie autem nomen fidei. in¬
de est dictum. si omnino fiat g̃o
dictum est. quod promissum.
Etnde fides uocata. ab eo quoo
fit illud. quod inter utrosq placi¬
tum est. quasi inter dm̃ & hominẽ
Hinc & foedus. Spes uocata.
quod sit pes progrediendi. quasi
est pes. unde econtrario dispera¬
tio. de est enimibi pes. nullaq
progrediendi facultas est.
Quia dumquisq peccatum amat
futuram gloriam non sperat.
Caritas grece. latine dilectio in¬
terp̃tatur. quod duos inse liget.
Nam di lectio aduob incipit.
autem haec omnibus: qui a qui
diligit. & credit. & sperat. qui au
non diligit. quamuis multa bona
faciat. frustra laborat. Omnis
autem dilectio carnalis. non di¬

Expanded text:
autem quae in religionis cultu ad colendum Deum in hominibus perquiruntur, id est fides, spes, caritas. In fide, quid credendum; in spe, quid sperandum; in caritate, quid sit amandum. Fides est qua veraciter credimus id quod nequaquam videre valemus. Nam credere iam non possumus quod videmus. Proprie autem nomen fidei inde est dictum, si omnino fiat quod dictum est aut promissum. Et inde fides vocata, ab eo quod fit illud quod inter utrosque placitum est, quasi inter Deum et hominem; hinc et foedus. Spes vocata quod sit pes progrediendi, quasi 'est pes.' Unde et e contrario desperatio. Deest enim ibi pes, nullaque progrediendi facultas est; quia dum quisque peccatum amat, futuram gloriam non sperat. Caritas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit, autediligit, et credit, et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis, non di
Abbreviated transcription (Latin):
geniti .ti. pro .b. littera posita. Tri¬
ginta quod aternariodenaniogig¬
nantur. Sicusq ad nonaginta.
Centum uero uocati. acantu quod
est cutulum. ducenti ad uocentum.
sic & reliqui usq admille. Mille
autem amultitudine. unde & mili
tia quasi multitia. inde &milia quȩ

Expanded text:
geniti, U pro B littera posita. Trigeniti, U pro B littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur: sic usque ad nonaginta. Centum vero vocati a cantho, quod est circulum; ducenti a duo centum. Sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et mtia, quasi multitia; inde et milia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
UMERUS AUTEMEST MULTITUDO
exunitatibus constituta. Nam unũ
semen numeri ẽẽ nonnumerum . IIII.¬
VMERO NUMMUSNOMEM DEDIT
& asiu frequentatione uocabu¬
lum indidit. Vnus a greco nom̃
trahit. Greci enim unum mona di¬
cunt. sic duo &tres. quosilli dia
&tria appellant. Quattuor uero
afigura quadrata nomen sumpse¬
runt. Quinq autem non secundũ
naturam. secundum placitum uolun¬
tatis uocabulum acceperunt ab co
quinumeris nomina indidit. Sex
autem & septem a grecouenuint. in
multis enim nomis ub. qua cingreco
a spirationem habent. nos proaspira¬
tione .s. ponimus. indcest prohexa.
SEX. & proepta. SEΡTEM sicut
proherpillo herba serpillum. Octo
uero ꝑstrans lationem. sicut illi. ogdo.
nos octo. Ita illi nea. nos nouem
Illi deca. nos decem. Dictiautem
decem a greca &himologia eo quod
ligent & conuingantur infraiacen¬
tes numeros. Nam desmos coniunge¬
re uel ligare apudeos dicitur. Por¬
rouiginti dicti. quod sint decem bis

Expanded text:
umerus autem est multitudo ex unitatibus constituta; nam unum semen numeri esse, non numerum.mero, nummus nomen dedit, et a sui frequentatione vocabulum ei indidit. Unus, a Graeco nomen trahit: Graeci enim unum, ἕνα dicunt. Sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quatuor vero, a figura quadrata nomen sumpsrunt. Quinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro ἑξ sex, et pro ἑπτά septem, sicut pro herpillo herba serpillum. Octo vero per translationem, sicut illi et nos: ita illi ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dicti autem decem a Graeca etymologia, eo quod ligent et coniungant infra iacentes numeros. Nam δεσμός coniungere vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti quod sint decem bis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. cum enimgreci dicunt. cymba
la ballematia Sistrum ab inuen¬
tricae uocatum. ISIS. enim regina
aegyptiorum id genus inuenisse pro
incalumina sistro. Inde & hocmu¬
lieres ꝑcutiunt. quia inuentrix hu¬
ius generis mulier extitit. unde &
apud amatonas. sistro adbellum
feminarum exercitus uocabatur
Tintinnabulum desono uocis nomen
habet. sicut & plausus manuum. stri¬
dor ualuarum.  Simphonia uulgo
paste pelle extenta. quam uirgulis
hinc &inde musici feriunt fitq in¬

Expanded text:
tur; cum enim Graeci dicunt σύν, tur; cum enim Graeci dicunt σύν, βαλά ballematia. Sistrum ab inventrice vocatum. Isis enim regina Aegyptiorum id genus invenisse probmea lumina sistro. Inde et hoc mulieres percutiunt, eo quod inventrix hujus generis mulier fuit. Unde et apud Amazonas sistro ad bellum feminarum exercitus vocabatur. Tintinnabulum de sono vocis nomen habet: sicut et plausus manuum, stridor valvarutraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt.
Abbreviated transcription (Latin):
se dicunt. hoc modo cum regredieas¬
nilus in suos meatus uaria in campis
reliquisset animalia. relicta &iã
testudo est. qua e cum putre facta
eet. & nerui cius remansissent. ex¬
torti intracoriuim: ꝑcussa a mer¬
curio sonitum dedit: Ad cuius spe¬
ciem mercurius lẏram fecit. &or¬
feo tradidit. qui cius rei maximae¬
erat studiosus. unde &estimatur
eadem aste nonferas tantum. sed
& saxa atq siluas. cantus modula¬
propter studii amorem. & carmins
laudem. &iam inter sedera suarum
fabularum commentis conlocatum
ẽẽ finxerunt. Tympanum est pellis
uel corium ligno exuna paste exten¬
tum. est enim pars media simphoniae
insimilitudinem cribri. Tympanum
autem dictum quod medium est.
unde &margarctum medium tym¬
panum dicitur. &ipsum ut simpho¬
nia aduirgulam ꝑcutitur. Cimba¬
la acitabula quaedam sunt quae
ꝑcussae inuicem setangunt. & faci¬
unt sonum. Dicta autem cimbala
quia cumballematia simul ꝑcutiun¬

Expanded text:
se dicunt, hoc modo. Cum regrediese dicunt, hoc modo. Cum regredieNilus in suos meatus varia in campis reliquisset animalia: relicta etiam testudo est, quae cum putrefacta esset, et nervi ejus remansissent extenti, intra corium percussa a Mercurio sonitum dedit, ad cujus speciem Mercurius lyram fecit, et Orpheo tradidit, qui ejus rei maxime studiosus erat: unde et aestimatur eadem arte non feras tantum, sed et saxa atque silvas cantus modulatructuram propter studii amorem, et carminis laudem, etiam inter sidera suarum fabularum comesse finxerunt. Tympanum est pellis vel corium ligno ex una parte extentum. Est enim pars media symphoniae in similitudinem cribri. Tympanum autem dictum quod medium est, unde et margaritum medium tympanum dicitur; et ipsud, ut symphonia, ad virgulam percutitur. Cymbala acitabula quaedam sunt, quae percussa invicem se tangunt et faciunt sonum. Dicta autem cymbala, quia cum ballematia simul percutiun
Abbreviated transcription (Latin):
se chordȩ eius. quam bene conueni¬
at inter quos fides sit. Antiqua
autem cythara .uIi. chordis erat.
nulla corda uicinae cordȩ. similẽ
sonum reddat. Sedideo vii chordȩ
uel quia totam uocem implent. uel
quia septem motibus sonat cęlum:
Chordas autem dictas achorde: quia
sicut pulsus est cordis inpectore. ita
pulsus chordae in cythara. Haspri¬
mus mercurius excogitauit. idemq
prior inneruos sonum strinxit.
Psalterium quod uulgo canticum
dicitur apsallendo nominatum.
quod ad cius uocem. chorus conso¬
nando respondeat. Est autem
ru & eytharȩ haec differentia est
quod psalterium lignum illud con¬
cauum. undesonus redditur superi¬
us habet . &d eorsum feruintur chor¬
dae & desuꝑsonant.. Cythara uero.
concauitatom ligni inserius habet.
psalterium autem hebrȩi. deca chor¬
don usisunt. propter num crum de¬
calogum legis. Lira dicta apo
diuersos sonos efficiat. Liram.
primum a mercurio inuentam fius¬

Expanded text:
se chordae eius, quam bene convenise chordae eius, quam bene conveniat inter quos fides sit. Antiqua autem cithara septemchordis erat. nulla chorda vicinae chordae similem sonum reddat. Sed ideo septem chordae, vel quia totam vocem implent, vel quia septem motibus sonat caelum. Chordas autem dictas a corde, quia sicut pulsus est cordis in pectore, ita pulsus chordae in cithara. Has primus Mercurius excogitavit, idemque prior in nervos sonum strinxit. Psalterium, quod vulgo canticum dicitur, a psallendo nominatum, quod ad eius nando respondeat. Est autem rii et citharae haec differentia est, quod Psalterium lignum illud concavum, unde sonus redditur, superius habet, et deorsum ferudae, et desuper sonant. Cithara vero concavitatem ligni inferius habet. Psalterium autem Hebraei decachordon usi sunt propter numerum Decalogi legis. Lyra dicta ἀπὸ diversos sonos efficiat. Lyram primum a Mercurio inventam fuis
Abbreviated transcription (Latin):
ERTIAEST DIUISIORITHMICA
ptinens adneruos &pulsum. cui
dantur species cythararum diuer¬
sarum Tympanum quoq cmba¬
lum sistrum. acitabula aenea. &
argentea. uel alia qua emetallico
rigore ꝑcussa reddunt cum suaui¬
tate tnnitum. &cetera huiuscemo¬
di Cytharȩ ac psalteru repestor
tubal. utp̃dictum est ꝑhibetur
iuxta oppinionem autem grecorum
cytharȩ usus repestus fuisse aba pol¬
line creditur: Porma ytharae
initiosimilis fuisse traditur pecto¬
rihumano. quauti uox epectore
ita exipsa cantus ederetur. Appel¬
latamq cadem decausa.: Nam
pectus dorica lingua. eytharam
uocari: Paulatim autem plures
euis species extiterunt. ut psalteria
lirae. barbitac. sęnices. & pectites.
& qua edicuntur indicae & feri¬
untur aduobus simul. Item aliȩ
atq aliae & quadrata forma. uel
trigonali chordarum &iam nume¬
rus multiplicatus est. & commenta¬
tum genus. Ueteres autem cytha¬
ram fidiculam. uel fidicen nomina¬
uerunt. quia tam concinunt inter

Expanded text:
ertia est divisio rythmica, pertinens ad nervos et pulsum, cui dantur species cithararum diversarum, tympanum quoque, cymbalum, sistrum, acetabula aenea et argentea, vel alia quae metallico rigore percussa reddunt cum suavitate tinnitum et cetera huiuscemodi. Citharae ac psalterii repertor Tubal, ut praedictum est, perhibetur. Iuxta opinionem autem Graecorum citharae usus repertus fuisse ab Apolline creditur. Forma citharae initio similis fuisse traditur pectori humano, quo uti vox a pectore, ita ex ipsa cantus ederetur, appellatamque eadem de causa. Nam pectus Dorica lingua κιθάρα vocari. Paulatim autem plures eius species extiterunt, ut psalteria, lyrae, barbitae, phoenices et pectides, et quae dicuntur Indicae, et feriuntur a duobus simul. Item aliae atque aliae, et quadrata forma vel trigonali. Chordarum etiam numerus multiplicatus, et conmutatum genus. Veteres autem citharam fidiculam vel fidicem nominaverunt, quia tam concinunt inter