comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in ea ip̃a ultima egritudi¬
ne obsequiis meis inter blan¬
diens. appellabat me pium: ⁊
cõmemorabat gͣnͣdi dilectioniᷤ
affectu nũqͣm se audisse ex
ore meo iaculatũ in se durũ
aut contumeliosũ sermonẽ.
S tñ qͥd tale d̃s̃ m̃s: qui fe¬
cisti nos: Quid cõparabile ha¬
bebat bonor a me delatꝰ illi: ⁊
seruitꝰ ab illa mͥ: Qm̃ itaq
deserebar tã magno eius sola¬
tio. sautiabat᷑ anima mea. ⁊
quasi dilaniabat᷑ uita q̃ una
facta erat ex mea ⁊ illius. Cho
ibito gͦ a fletu illo puero psal¬
teriũ aperuit euodius ⁊ cepit
cantare psalmũ: eui respon¬
debanius omĩs domꝰ mised̃iã
⁊ iudiciũ cantabo tͥ dñe. Au¬
dito aut̃ quid ageret᷑ conuene¬
rant multi fratres ac religio¬
se femine.⁊ de more illis quoꝵ
officiũ erat fimꝰ curantib: e¬
go in ꝑte uͥ decent̾ poterã cum
eis qui me non deserendũ es¬
se censebãt. qd̃ erat tẽpori con¬

Expanded text:
quod in ea ipsa ultima aegritudiquod in ea ipsa ultima aegritudine obsequiis meis interblandiens appellabat me pium et conmemorabat grandi dilectionis affectu numquam se audisse ex ore meo iaculatum in se durum aut contumeliosum sonum. sed tamen quid tale, deus meus, qui fecisti nos, quid cobebat honor a me delatus illi, et servitus ab illa mihi? Quoniam itaque deserebar tam magno ejus solatio, sauciabatur anima mea, et quasi dilaniabatur vita, quae una facta erat ex mea et illius. 31. Cohibito ergo a fletu illo puero, Psalterium arripuit Evodius, et cantare coepit psalmum; cui respondebamus omnis domus: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Audito autem quid ageretur, convenerunt multi fratres ac religiosae feminae; et de more illis, quorum officium erat, funus curantibus, ego in parte ubi decenter poteram, cum eis qui me non deserendum esse censebant, quod erat tempori con
Abbreviated transcription (Latin):
bat in latͥmas:. Ibidẽq oculi
mei uiolenti animi imperio
resorbebant fontẽ suum usq
ad sictitatem: ⁊ in tali lucta¬
mine ualde male mͥ erat. Tũ
uͦ uͥ efflauit extremũ sp̃m. pu¬
er a deo datꝰ exclamauit in plã¬
dum: atq ab omnib nob̾ co¬
hercitꝰ tacuit hoc mͦ etiã me¬
um qͥddã puile qd̾ labebat᷑ in
fletꝰ uiueniles uoce cordis co¬
hercebat᷑ ⁊ tacebat. Neq enĩ
dec̾e arbit᷑bam̃ funꝰ illud que¬
stib lacͥmosis gemitibq cele¬
brarr:qͥa his plerũꝙ solet de¬
plorari q̃dã miseria morienti¬
um. aut quasi omĩmocla extĩ¬
ctio. At illa nec misere morie¬
bat᷑: nec omĩno moriebatur.
Hoc ⁊ documentis moꝵ eiꝰ. et
fide non ficta. rationibq certiᷤ
tenebamꝰ. Quid erat ergo qd̃
uitꝰ mͥ grauit̾ dolebat: nisi ex
consuetudine simł uiuendi.
dulcissima. ⁊ carissima. repẽte
disrupta uulnus recens: Gra¬
tulabar quidem testimonio eiꝰ.

Expanded text:
bat in lacrimas, ibidemque oculi bat in lacrimas, ibidemque oculi mei uiolento animi imperio resorbebant fontem suum usque ad siccitatem, et in tali luctamine ualde male mihi erat. tum uero, ubi efflauit extremum, puer Adeodatus exclamauit in planctu atque ab omnibus nobis cohercitus tacuit. hoc modo etiam meum quiddam puerile, quod labebatur in fletus, iuuenali uoce, uoce cordis, cohercebatur et tacebat. neque enim decere arbitrabamur funus illud questibus lacrimosis gemitibusque celebrare, quia his plerumque solet deplorari quaedam miseria morientium aut quasi omnimoda extinctio. at illa nec misere moriebatur nec omnino moriebatur. hoc et documentis morum eius et fide non ficta rationibusque certis tenebamus. Quid ergo quod intus mihi grauiter dolebat, nisi ex consuetudine simul uiuendi dulcissima et carissima repente dirrupta uulnus recens? gratulabar quidem testimonio eius,
Abbreviated transcription (Latin):
tue ceperat in eiꝰ corde non es¬
se. nesciebam ⁊ letabar. am¬
mirans quod sic mͥ apparu¬
isset: qͣm qͣm ⁊ illo sermone
nr̃o ad fenestrã cum dixit. iam
quid hic facio. ñ apparuit desi¬
derare in patria mori... Audl¬
ui etiã pꝰea qd̾ iam cum ostii
essemꝰ. cum quib dam ami¬
cis meis mat̾na fiducia collo¬
quebatur. quodam die de cõ¬
tẽptu uite huiꝰ ⁊ bono mortis
ũ ip̃e ñ aderã. Iir scupentib uir¬
tutẽ femine quã tu dederas ei.
q̃rentibq utrum ñ formida¬
ret. tã longe a sua ciuitate cor¬
pus relinq̃re: nichil inquit
longe ẽ deo neq timendũ est
ne ille ñ agnoscat in fine scł̃i.
uñ me resuscitet. Ergo die no¬
no egritudinis sue. quinqͣge¬
simo ⁊ sexto ãno etatis sue. tri¬
cesimo ⁊ tercio etatis mee. aĩa
illa religiosa ⁊ pia corpore so¬
luta ẽ. Premebã ocłos eius.
⁊ cõfluebat in precordia mea
mestitudo ingens: ⁊ tͣnsflue¬

Expanded text:
tuae coeperat in eius corde non estuae coeperat in eius corde non esse, nesciebam et laetabar admirans, quod sic mihi apparuisset, quamquam et in illo sermone nostro ad fenestram, cum dixit: "iam quid hic facio?" non apparuit desiderare in patria mori. audiui etiam postea, quod iam, cum Ostiis essemus, cum quibusdam amicis meis materna fiducia conloquebatur quodam die de contemtu uitae huius et bono mortis, ubi ipse non aderam, illisque stupentibus uirtutem feminae — quoniam tu dederas ei — quaerentibusque, utrum non formidaret tam longe a sua ciuitate corpus relinquere: "nihil" inquit "longe est deo, neque timendum est, ne ille non agnoscat in fine saeculi, unde me resuscitet". ergo die nono aegritudinis suae, quinquagensimo et sexto anno aetatis suae, tricensimo et tertio aetatis meae, anima illa religiosa et pia corpore soluta est. Premebam oculos eius, et confluebat in praecordia mea maestitudo ingens et transflue
Abbreviated transcription (Latin):
intuens. uide ait qͥd dicit.
Et mox ambobꝰ ponite inqͥt
hoc corpꝰ uͥcũq nichil uos e¬
ius cura conturbet: tãtum¬
uos illud rogo ut ad dñi al¬
tare memineritis mei uͥ fui̾¬
tis. Cũq hanc sẽtentiã u̾bis
quib poterat explicasset.cõ¬
ticuit:⁊ ingrauescente mor¬
bo exercebatur. Ego uero co¬
gitans dona tua ds̃ inuisi¬
bilis. qͥ ĩmittis in corda fideli¬
um tuoꝵ. ⁊ ꝓueniunt inde fui¬
ges ãmirabiles. gaudebam
grãs agebam tͥ: recolens quod
noueram. quanta cura semꝑ
estuasset de sepulchro qd̃ sibĩ
ꝓuiderat ⁊ preparauerat iux¬
ta corpꝰ uiri sui. Qͥa enim .¬
ualde concordit̾ uixerant: id
etiam uolebat ut ẽ animus
humanꝰ minꝰ capax diuinoꝵ
adiungi ad illam felicitatẽ
cõmemorari ab hominib cõces¬
sum sͥ esse. pꝰ tͣnsmarinam
peregrinationem. ut cõiũcta
terra amboꝵ coniugũ t̾ra te¬
geret᷑. Quando aũ ista ina¬
nitas. plenitudine bonitatiᷤ

Expanded text:
intuens: "uide" ait "quid dicit." intuens: "uide" ait "quid dicit." et mox ambobus: "ponite" inquit "hoc corpus ubicumque: nihil uos eius cura conturbet; tantum illud uos rogo, ut ad domini altare memineritis mei, ubiubi fueritis". cumque hanc sententiam uerbis quibus poterat explicasset, conticuit et ingrauescente morbo exercebatur. Ego uero cogitans dona tua, deus inuisibilis, quae immittis in corda fidelium tuorum, et proueniunt inde fruges admirabiles, gaudebamtibi agebam recolens, quod noueram, quanta cura semper aestuasset de sepulchro, quod sibi prouiderat et praeparauerat iuxta corpus uiri sui. quia enim ualde concorditer uixerant, id etiam uolebat, ut est animus humanus minus capax diuinorum, adiungi ad illam felicitatem et conmemorari ab hominibus, concessum sibi esse post transmarinam peregrinationem, ut coniuncta terra amborum coniugum terra tegeretur. quando autem ista inanitas plenitudine bonitatis
Abbreviated transcription (Latin):
consũpta spe huius scł̃i. Unũ
erat ꝓpt̾ quod in hac uita ali¬
quantulum ĩmorari cupie¬
bam: ut te xp̃ianum catholi¬
cum uiderem priꝰqͣm morerer.
Cumulatius hoc mͥ d̃s m̾s
prestitit: ut te etiam contẽp¬
ta felicitate terrena. seruum
eius uideã. Quid hic facio:
Ad hec ei quid responderim
non satis recolo: cum interea uix
intͣ quinq dies. aut ñ młto ã¬
plius decubuit febrib. Et cũ
egrotaret. quodã die defectum
anime passa ẽ:⁊ paululũ sub¬
tracta a presentib. Nos cucͤri¬
mus. Sed cito reddita ẽ sẽsui.
⁊ aspexit astantes me ⁊ frẽm
meũ: ⁊ ait nobis quasi que¬
renti simil. Ubi eram: Dein¬
de nos intuens merore atconi¬
tos: ponetis hic inqͥt matrem
uram: Ego silebã ⁊ fletũ fre¬
nabã fr̃ aũ m̃s quiddã locu¬
tus ẽ quod eã ñ peregre s in
pat̾a defungi felicuis optaret.
Quo audito illa: uultu an¬
xio reuerberans eũ ocłis ꝙ
talia saperet. atq inde me

Expanded text:
consumpta spe huius saeculi. unum consumpta spe huius saeculi. unum erat, propter quod in hac uita aliquantum inmorari cupiebam, ut te christianum catholicum uiderem, priusquam morerer. cumulatius hoc mihi deus praestitit, ut te etiam contemta felicitate terrena seruum eius uideam. quid hic facio?" Ad haec ei quid responderim, non satis recolo, cum interea uix intra quinque dies aut non multo amplius decubuit febribus. et cum aegrotaret, quodam die defectum animae passa est et paululum subtracta a praesentibus. nos concurrimus, sed cito reddita est sensui et aspexit astantes me et fratrem meum et ait nobis quasi quaerenti similis: "ubi eram?" deinde nos intuens maerore attonitos: "ponitis hic" inquit "matrem uestram." ego silebam et fletum frenabam. frater autem meus quiddam locutus est, quo eam non in peregre, sed in patria defungi tamquam felicius optaret. quo audito illa uultu anxio reuerberans eum oculis, quod talia saperet, atque inde me
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑ uocẽ angeli. neq ꝑ sonitũ
nubis. neq ꝑ enigina simili¬
tudinis. s ip̃m quẽ in his a¬
mamꝰ ip̃m sine his audiamꝰ.
sicut nũc extẽdimꝰ nos ⁊ rapi¬
da cogitatione attĩgimꝰ et̾nam
lapientiã. suꝑ omĩa manẽtẽ
si continuet᷑ hoc ⁊ subtͣhant᷑ ali¬
e uisiones longe imparis gene¬
ris. ⁊ hec rapiat ⁊ absorbeat. ⁊ re¬
condat in interiora gaudia spe¬
ctatorem suũ ut talis sit sẽpi¬
terna quale fuit hoc nomen tu¬
um intelligentie cui suspira¬
uimus. Nonne hoc ẽ intra in
gaudiũ dnĩ tur. Et istud qñ:
An cum om̃s resurgemꝰ. s ñ om¬
nes ĩmutabim᷑: Dicebamꝰ talia.
⁊ si non isto mͦ. ⁊ his u̾bis: tñ do¬
mine tu scis quod illo die cum
talia loquerem᷑. ⁊ mundus iste
nobis int̾ u̾ba uilesceret cum
omnib delectationib suis: tt̃
ait illa. Fili qͣntũ attinet ad¬
me nulla re iam delector in
hac uita. Quid hic faciam
adhuc. ⁊ cur hic sim nescio: iã

Expanded text:
vocem angeli, nec per sonitum nubis, nec per aenigma similitudinis; sed ipsum quem in his amamus, ipsum sine his audiamus, sicut nunc extendimus nos, et rapida cogitatione attigimus aeternam Sapientiam super omnia manentem; si continuetur hoc, et subtrahantur aliae visiones longe imparis generis, et haec una rapiat et absorbeat et recondat in interiora gaudia spectatorem suum, ut talis sit sempiterna vita, quale fuit hoc momentum intelligentiae, cui suspiravimus; nonne hoc est, Intra in gaudium domini tui? et istud quando? an cum omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur?" Dicebam talia, etsi non isto modo et his uerbis, tamen, domine, tu scis, quod illo die, cum talia loqueremur et mundus iste nobis inter uerba uilesceret cum omnibus delectationibus suis, tunc ait illa: "fili, quantum ad me adtinet, nulla re iam delector in hac uita. quid hic faciam adhuc et cur hic sim, nescio, iam
Abbreviated transcription (Latin):
se ñ se cogitãdo sileãt sõnia ⁊
imaginarie reuelatões. oĩs lĩ¬
gua ⁊ om̃e signum. ⁊ qͥcqͥd tͣn¬
seũdo fit. si cui sileat omĩno.
qm̃ si qͥs audiat. dicũt hec oĩa.
ñ ip̃a nos fecimꝰ. s fecit nos qͥ
manet in et̾nũ. His dcĩs si iã

Expanded text:
se non se cogitando, sileant somnia et se non se cogitando, sileant somnia et imaginariae reuelationes, omnis lingua et omne signum et quidquid transeundo fit si cui sileat omnino — quoniam si quis audiat, dicunt haec omnia: non ipsa nos fecimus, sed fecit nos qui manet in aeternum — his dictis si iam
Abbreviated transcription (Latin):
paratione. s ne cõmemoratio¬
ne qͥdem digna uideret᷑: crigẽ¬
tes nos ardentiore affectu in
id ip̃m ꝑ ãbulauimꝰ gͣdatim
cuncta corporalia. ⁊ in idip̃m
celũ uñ sol ⁊ luna ⁊ stelle lu¬
cent suꝑ t̾ram. Et adhuc ascẽ¬
debaniꝰ int̾ius cogitando. ⁊ lo¬
quendo te.⁊ mirando opera
tua: ⁊ uenimꝰ in mẽtes nr̃as.
⁊ tͣnscendimꝰ eas. ut attingere¬
cientis. uͥ pascis isrł in et̾nũ
u̾itatis pabulo: ⁊ ibi uita sa¬
pientia est ꝑ qͣm fiunt ista
sunt. Et ip̃a non fit. s sic est
ut fuit. ⁊ sic erit semꝑ. Quin
potius fuisse ⁊ futurũ esse
ñ est in ea. s esse solum. qm̃
ictu cordis. & suspirauimꝰ ⁊ re¬
liquimꝰ ibi. religatas pͥmitias
sp̃e ⁊ remeauimꝰ ad strepitũ oriᷤ
Et qͥd simile u̾bo tuo dño nr̃o.
in se ꝑmanẽti sñ uetꝰtate: atq
inouãti omĩa: Dicebamꝰ gͦ. Si
ti sileat tumłtꝰ carnis. sileant
⁊ poli. ⁊ ip̃a sͥ aĩa sileat. ⁊ tͣuseat

Expanded text:
paratione, sed ne conmemoratioparatione, sed ne conmemoratione quidem digna uideretur, erigentes nos ardentiore affectu in id ipsum perambulauimus gradatim cuncta corporalia et ipsum caelum, unde sol et luna et stellae lucent super terram. et adhuc ascendebamus interius cogitando et loquendo et mirando opera tua et uenimus in mentes nostras et transcendimus eas, ut attingerecientis, unde pascis Israel in aeternum ueritate pabulo, et ibi uita sapientia est, per quam fiunt omnia sunt, et ipsa non fit, sed sic est, ut fuit, et sic erit semper. quin potius fuisse et futurum esse non est in ea, sed esse solum, quonictu cordis; et suspirauimus et reliquimus ibi religatas primitias spiritus et remeauimus ad strepitum oris et quid simile uerbo tuo, domino nostro, in se permanenti sine uetustate atque innouanti omnia? Dicebamus ergo: "si cui sileat tumultus carnis, sileant et poli et ipsa sibi anima sileat et transeat
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac uita erat exitura quẽ
diem tu noueras ignorantibꝰ
nob̾. ꝓuenerat ut credo curãte
te occultis tuis modis. ut ego
⁊ ip̃a soli staremꝰ incũbentes
ad qͣndam fenestrã. uñ hortꝰ
untͣ domum q̃ nos habebat
ꝓspectabat᷑. illic apd̃ ostia tibe¬
rina uͥ remoti a turbis post
longi itineris laborẽ instau¬
rabamꝰ nos nauigationi. Col¬
loq̃ bam᷑ gͦ soli ualde dulcit̾:
⁊ preterita obliuiscentes in ea
que añ sũt extẽti. q̃ rebamꝰ in¬
ter nos apd̃ presentẽ ueritatẽ
qd̾ tu es. quał futura esset
uita et̾na sc̃oꝵ. qͣm nec oculꝰ
uidit. nec auris audiuit. nec
in cor hoĩs ascendit. S inhia¬
bamus ore cordis in suꝑna flui¬
enta fontis tui. fontis uite.qͥ
ẽ apud te: ut inde ꝓ captu nr̃o
aspersi. quo quomodo rẽ tãtã
cogitaremꝰ. Cũq ad eũ finem
sermo ꝑduceretur. ut carnali¬
um sensuũ delectatio qͣntalilm
in qͣntalibet luce corporea pu
illius uite iocunditate ñ cõ¬

Expanded text:
ex hac uita erat exitura — quem ex hac uita erat exitura — quem diem tu noueras ignorantibus nobis — prouenerat, ut credo, procurante te occultis tuis modis, ut ego et ipsa soli staremus incumbentes ad quandam fenestram, unde hortus intra domum, quae nos habebat, prospectabatur, illic apud Ostia Tiberina, ubi remoti a turbis post longi itineris laborem instaurabamus nos nauigationi. conloquebamur ergo soli ualde dulciter et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenti quaerebamus inter nos apud praesentem ueritatem, quod tu es, qualis futura esset uita aeterna sanctorum, quam nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. sed inhiabamus ore cordis in superna fluenta fontis tui, fontis uitae, qui est apud te, ut inde pro captu nostro aspersi quoquo modo rem tantam cogitaremus. Cumque ad eum finem sermo perduceretur, ut carnalium sensuum delectatio quantalibet in quantalibet luce corporea prae illius uitae iucunditate non con
Abbreviated transcription (Latin):
studuerit: quał illa erat docẽ¬
te te magistro intimo. in scola
pectoris. Deniq etiã uirũ su¬
um iam in extrema uita tẽ¬
porali eiꝰ lucrata ẽ tͥ: nec in eo
iam fideli planxit qd̃ innon¬
dum fideli tolerauerat. Erat
etiam serua suoꝵ tuoꝵ. Qsqͥs
eoꝵ nouerat eã multũ in ea
laudabat ⁊ honorabat ⁊ dilige¬
bat te: quia sentiebat p̾sentiã
tuã. in corde ciꝰ sc̃ẽ conu̾satõis
fructib testib. Fuerat enim
uniꝰ uiri uxor: mutuã uicẽ pa¬
rentib reddiderat. Domũ suã
pie tractauerat: in oꝑibꝰ bonis
testimoniũ habebat. Nutrierat
filios: totiens eos ꝑturiens. qͦti¬
ens a te deuiare cernebat. Postͤ¬
mo nob̾ dñe omnib. qͥ ex mu¬
n̾e tuo sinis loqͥ serius tius qͥ
añ dormitionẽ eius in te iam
consociati uiuebamꝰ. ꝑcepta gr̃a
baptismi tui. ita curam gessit.
quasi om̃s genuisset: ita serui¬
uit quasi ab omnibus genita
fu isset. Imminente aut̃ die qͦ

Expanded text:
studuerit. qualis illa erat docenstuduerit. qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui seruis tuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes genuisset, ita seruiuit, quasi ab omnibus genita fuisset. Impendente autem die, quo
Abbreviated transcription (Latin):
niuolentie suauitate uixer̃t.
Hoc quoq illi bono mancipio
tuo in cuius utero me creasti
d̃s m̃s. miscd̃ia mea munus
gͣnde uonau̾as: qd̃ int̾ dissidẽ¬
tes atq discordes quaslibet ani¬
mas ubi poterat tã se prebe¬
bat pacificam. ut cum ab utͣ¬
q multa de inuicem audiret
a marissima. qualia solet eru¬
ctare gens. atq idigesta dis¬
cordia qñ p̾senti amice de ab¬
sente inimica ꝑ acida colloqͥa.
crudelitas exalabat᷑ odioꝵ: ni¬
chil tũ alteri de altera proderet.
nͥ qd̃ ad eas reconciliandas ua¬
leret. Paruũ hoc bonũ mͥ uid̾e¬
tur. nͥ turbas innumerabiles
tristis experirer. nescio qua hor¬
rida pestilentia peccatoꝵ latis¬
sime ꝑuagante. ñ solum ira¬
toꝵ inimicoꝵ iratis inimicis
dicta ꝓdere. s etiam q̃ ñ dicta
sunt addere: cũ contͣ animo hu¬
mano parũ esse debeat inimi¬
citias hominũ nec excitare nec
augere male loquendo. nͥ etiã
eas extinguere bene loquendo

Expanded text:
niuolentiae suauitate uixerunt. niuolentiae suauitate uixerunt. Hoc quoque illi bono mancipio tuo, in cuius utero me creasti, deus meus, misericordia mea, munus grande donaueras, quod inter dissidentes atque discordes quaslibet animas, ubi poterat, tam se praebebat pacificam, ut cum ab utraque multa de inuicem audiret amarissima, qualia solet eructuare turgens atque indigesta discordia, quando praesenti amicae de absente inimica per acida conloquia cruditas exhalatur odiorum, nihil tamen alteri de altera proderet, nisi quod ad eas reconciliandas ualeret. paruum hoc bonum mihi uideretur, nisi turbas innumerabiles tristis experirer nescio qua horrenda pestilentia peccatorum latissime peruagante non solum iratorum inimicorum iratis inimicis dicta prodere, sed etiam quae non dicta sunt addere, cum contra homini humano parum esse debeat inimicitias hominum nec excitare nec augere male loquendo, nisi eas etiam extinguere bene loquendo
Abbreviated transcription (Latin):
ret. ñ quam fuisse auditum.
aut aliquo indicio claruisse
qd̃ patͥcius ciciderit uxorẽ. ant
qd̾ a se inuicẽ uł unũ diem do¬
mestica lite dissenserĩt. ⁊ cãm
familiarit q̃rerent: docebat il¬
la institutũ suũ. qd̾ supra me¬
moraui. Que obseruabãt ex¬
ꝑte gratula bant᷑ q̃ ñ obserua¬
bant subiecte uexabant᷑. So¬
crum etiã suam pͥmo susur¬
ris malare ancillax adũsli
irritatam. sic uicit obsequiis.
ꝑseuerans tolerantia.⁊ mansu¬
rtudine: ut illa ultro filio suo
medias linguas fa mularũ ꝓ¬
deret. quib int̾ se ⁊ nurũ pax
domestica turbabat᷑. expeteret¬
q uindictã. Itaq pꝰea qͣm ille
⁊ matͥ obtẽperans. ⁊ curans fa¬
milie disciplinã. ⁊ concordie su¬
orum cõsulens. ꝓditas ad pro
rib ꝓmisit illa talia de se pre¬
mia sperare debere. q̃ cũꝙ de su¬
a nuru sͥ quo placeret mali
aliqͥd loqueret᷑: nullaq iam
audente. memorabili int̾ se be¬

Expanded text:
ret, numquam fuisse auditum ret, numquam fuisse auditum aut aliquo indicio claruisse, quod Patricius ceciderit uxorem aut quod a se inuicem uel unum diem domestica lite dissenserint, et causam familiariter quaererent, docebat illa institutum suum, quod supra memoraui. quae obseruabant, expertae gratulabantur: quae non obseruabant, subiectae negabantur. Socrum etiam suam primo susurris malarum ancillarum aduersus se irritatam sic uicit obsequiis perseuerans tolerantia et mansuetudine, ut illa ultro filio suo medias linguas famularum proderet, quibus inter se et nurum pax domestica turbabatur, expeteretque uindictam. itaque posteaquam ille et matri obtemperans et curans familiae disciplinam et concordiae suorum consulens proditas ad prodrcuit, promisit illa talia de se praemia sperare debere, quaecumque de sua nuru sibi, quo placeret, mali aliquid loqueretur, nullaque iam audente memorabili inter se be
Abbreviated transcription (Latin):
inuirias: ut nullã de hac re
c̃ marito haberet ũ qͣm simł¬
tatem. Expectabat enuĩ miscd̃iã
tuã suꝑ eum: ut in te credẽs
castificaretur. Erat uͦ ille pre¬
terea sicut beniuolentia preci¬
puus. ita ira feruidꝰ. s nou̾at
hec ñ resistere irato uiro. Non
tm̃ fc̃o: s ne u̾bo quidẽ. Iam
uõ refractum ⁊ quiẽt cum o¬
portunum uiderat rationẽ sui
fc̃i reddebat: si forte ille considle¬
ratius cõmotꝰ fuerat. Demq ĩ
matrone multe. qͣrum uiri.
mansuetiores erant plagaꝵ
uestigia etiã de honestata facie
gererẽt int̾ amica colloquia
ille arguebant maritoꝵ uitã.
hec earum linguã ueluti ꝑ io¬
uẽ gͣuit ammonẽs. ex quo il¬
las tabulas. q̃ matͥmonia les
uocant᷑ recitari audissent tã¬
qͣm instrumenta quib ãcilli
fc̃e essẽt. deputare debuissent
ꝓinde memores concditõis su¬
ꝑbire adu̾sus dños ñ oport̾e.
Cumq mirarent᷑ ille sciẽtes
qͣm ferocem coniugẽ sustine¬

Expanded text:
iniurias, ut nullam de hac re iniurias, ut nullam de hac re cum marito haberet umquam simultatem. expectabat enim misericordiam tuam super eum, ut in te credens castificaretur. erat uero ille praeterea sicut beniuolentia praecipuus, ita ira feruidus. sed nouerat haec non resistere irato uiro, non tantum facto, sed ne uerbo quidem. iam uero refractum et quietum cum opportunum uiderat, rationem facti sui reddebat, si forte ille inconsideratius conmotus fuerat. denique cum matronae multae, quarum uiri mansuetiores erant, plagarum uestigia etiam dehonestata facie gererent, inter amica conloquia illae arguebant maritorum uitam, haec earum linguam, ueluti per iocum grauiter admonens, ex quo illas tabulas, quae matrimoniales uocantur, recitari audissent, tamquam instrumenta, quibus ancillae factae essent, deputare debuisse; proinde memores conditionis superbire aduersus dominos non oportere. cumque mirarentur illae scientes, quam ferocem coniugem sustine
Abbreviated transcription (Latin):
pexit feditatẽ suã: confestĩq.
dampnauit. atq exiuit. Sicut
imici litigantes. plerũq corri¬
gunt. Net tu ꝙ ꝑeos agis: sed
qd̾ ip̃i uoluerũt retͥbuis eis. Il¬
la enĩ irata: exagitare appeti¬
uit minorem dominã non sa¬
nare. Et ideo clanculo. aut quia
ita eas inuenerat locꝰ ⁊ tẽpꝰ liti:
aut ne forte ⁊ ip̃a ꝑiclitaret᷑ qd̃
tam sero ꝓdidisset. At tu dñe re¬
ctor celitum ⁊ t̾renoꝵ. ad usꝰ tu¬
os contorquens ꝓfunda tortẽ¬
bulenta etiam de alterius ani¬
me insania sanasti alteram.
Nec quisqͣm cũ hoc adu̾tit po¬
tentie sue tribuat: si u̾bo eius
alius corrigat᷑. quẽ nult corri¬
gi. Educata itaq pudite ac
sobrie potiꝰq a te subdita pa¬
rentibus. qͣm a parentib tͥ. uͥ
plenis annis nubił facta est.
tradita uiro seruiuit ueluti
te illis morib suis quib eã
pulchrã faciebas. ⁊ reuerẽt̾ a¬
mabilem atq mirabilem ui¬
ro. Ita aut̃ tolerauit cubilis

Expanded text:
pexit foeditatem suam confestimque pexit foeditatem suam confestimque damnauit atque exuit. sicut inimici litigantes plerumque corrigunt. nec tu quod per eos agis, sed quod ipsi noluerunt, retribuis eis. illa enim irata exagitare appetiuit minorem dominam, non sanare, et ideo clanculo, aut quia ita eas inuenerat locus et tempus litis, aut ne forte et ipsa periclitaretur, quod tam sero prodidisset. at tu, domine, rector caelitum et terrenorum, ad usus tuos contorquens profunda torrenrbulentum, etiam de alterius animae insania sanasti alteram, ne quisquam, cum hoc aduertit, potentiae suae tribuat, si uerbo eius alius corrigatur, quem uult corrigi. Educata itaque pudice ac sobrie potiusque a te subdita parentibus quam a parentibus tibi, ubi plenis annis nubilis facta est, tradita uiro seruiuit ueluti te illi moribus suis, quibus eam pulchram faciebas et reuerenter amabilem atque mirabilem uiro. ita autem tolerauit cubilis
Abbreviated transcription (Latin):
lẽt. Itaq ad illud modicũ coti¬
diana modica addendo qm̃ qͥ
modica sꝑnit paulatĩ decidit ĩ
cã cõsuetudinẽ lapsa erat: ut ꝓ¬
pe iã plenos mero caliculos in¬
hiant̾ hauririt. Ubi tũc sagax
anꝰ. ⁊ uehemẽs illa ꝓhibitio:
Nũqͥd ualebat aliqͥd aduersꝰ
latentem morbum: nͥ tua medi¬
cina dñe uigilaret super nos:
Absente patre ⁊ matre ⁊ nutri¬
torib: tu presens qui creasti. qͥ
uocas. qͥ etiam ꝑ p̾positos hoĩes
boni aliquid agis ad animaix
salutẽ. qͥd tũc egisti ds̃ m̃s. Un¬
de curasti: Unde sanasti: Nõ¬
ne ꝓtulisti durũ ⁊ acutũ ex al¬
tera anina conuitiũ tã qͣm me¬
diciuale ferrũ ex occultis ꝓuisi¬
onibus tuis: ⁊ uno ictu putre¬
dinẽ illam precidisti: Ancilla
enim cum qua solebat acced̾e
ad cupam. litigans cũ domina
minore ut fit sola cũ sola: obie¬
cit ob cͥmẽ a marissima in exł¬
tatione uocans meri bibulam.
Quo illa stimulo ꝑcussa. res¬

Expanded text:
lent. itaque ad illud modicum cotidianum cotilent. itaque ad illud modicum cotidianum cotidiana modica addèndo- quoniam qui modica spernit, paulatim decidit— in eam consuetudinem lapsa erat, ut prope iam plenos mero caliculos inhianter hauriret. ubi tunc sagax anus et uehemens illa prohibitio? numquid ualebat aliquid aduersus latentem morbum, nisi tua medicina, domine, uigilaret super nos? absente patre et matre et nutritoribus tu praesens, qui creasti, qui uocas, qui etiam per t praepositos homines boni aliquid agis ad animarum salutem. quid tunc egisti, deus meus? unde curasti? unde sanasti? nonne protulisti durum et acutum ex altera anima conuicium tamquam medicinale ferrum ex occultis prouisionibus tuis et uno ictu putredinem illam praecidisti? ancilla enim, cum qua solebat accedere ad cupam, litigans cum domina minore, ut fit, sola cum sola, obiecit hoc crimen amarissima insultatione uocans meribibulam. quo illa stimulo percussa res
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bum sanũ. Modo aqͣm bi¬
bitis: qͥa in potestate uinũ ñ
habetis. Cum aũ ad maritos
uen̾itis. fc̃e dñe apothetaꝵ ⁊ cel¬
larioꝵ aqua sordebit: s mos po¬
tandi p̾ualebit. Hac ratione p̾¬
cipiẽdi ⁊ auctoritate ĩperandi fre¬
nabat auiditatem tenerioris e¬
tatis: ⁊ ip̃am puellaꝵ sitim for¬
mabat ad honestũ modũ. ut iã
nec liberet qd̾ non deceret. Et sb̾¬
tepserat tam̃ sicut mͥ filio famu¬
la tua narrabat. subrepserat ei
uinolentia. Nã cũ de more tã¬
qͣm puella sobria. iuberet᷑ a pa¬
rentibus de cupa uinũ deꝓmere.
sũmisso poculo qua desuꝑ pa¬
tet. pͥusqͣm in lagunculam fũ¬
deret merũ pͥmorib lab̾s sorbe¬
bat exiguum: qͥa ñ poterat am¬
pluis sensu recusante. Non enĩ
ulla temulenta cupidine facie¬
bat hoc. s quibdã suꝑfluentibꝰ
etatis excessib. qui ludicͥs mo¬
tib ebulliunt: ⁊ in puerilib
animis maloꝵ pond̃e p̾mi so-¬

Expanded text:
uerbum sanum: "modo aquam biuerbum sanum: "modo aquam bibitis, quia in potestate uinum non habetis; cum autem ad maritos ueneritis factae dominae apothecarum et cellariorum, aqua sordebit, sed mos potandi praeualebit." hac ratione praecipiendi et auctoritate imperandi frenabat auiditatem tenerioris aetatis et ipsam puellarum sitim formabat ad honestum modum, ut iam non liberet quod non deceret. Et subrepserat tamen, sicut mihi filio famula tua narrabat, subrepserat ei uinulentia. nam cum de more puella sobria iuberetur a parentibus de cupa uinum depromere, submisso poculo qua desuper patet, priusquam in lagunculam funderet merum, primoribus labris sorbebat exiguum, quia non poterat amplius sensu recusante. non enim ulla temulenta cupidine faciebat hoc, sed quibusdam superfluentibus aetatis excessibus, qui ludicris motibus ebulliunt et in puerilibus annis maiorum pondere premi so
Abbreviated transcription (Latin):
nũ renascerer. Non eiꝰ. s tua di¬
cã dona mea. Neq eiĩ seipam
fecerat: aut educauerat seip̃am.
Tu creasti eã. Nec pat̾ nec mat̾
sciebat: qualis ex eis fieret. Et
crudiuit eam in timore tuo
uirga .xͥ. tui. regimẽ ñc filii tu¬
i: in domo fideli. bono mẽbro
ecclie tue. Nec tãtam erga disti¬
plinam suã diligentiã matͥs
p̾dicabat: qͣntã famule cuiꝰdã
decrepite q̃ patrem eiꝰ infantẽ.
portau̾at sicut dorso gͣndius tu¬
larum puellarũ ꝑuili porta¬
ri solent. Cuiꝰ rei gratia ⁊ ꝓpt̾
senectã ac mores optimos: in
tur. Unde etiã curã dnĩcarũ
filiaꝵ cõmissam sͥ diligent̾
gerebat. ⁊ erat in eis cohercẽ¬
dis cum opꝰ esset sc̃a seu̾itate
uehemẽs. atq in docendis so¬
bria prucdentia. Nam eas p̃t
illas horas quib ad mẽsam
parentum odoratissime alebã¬
tur. etiã si exardescerẽt siti. net
aqͣm bibere sinebat: p̾cauens
cõsuetudinẽ malã: ⁊ addens

Expanded text:
lucem nascerer. Non ejus, sed tua dilucem nascerer. Non ejus, sed tua dicam dona in ea; neque enim seipsam fecerat, aut educaverat seipsam. Tu creasti eam, nec pater nec mater sciebat qualis ex eis fieret. Et erudivit eam in timore tuo virga Christi tui, regimen unici Filii tui in domo fideli, bono membro Ecclesiae tuae. Nec tantam erga suam disciplinam diligentiam matris praedicabat quantam famulae cuiusdam decrepitae, quae patrem eius infantem portauerat, sicut dorso grandiuscularum puellarum paruuli portari solent. cuius rei gratia et propter senectam ac mores optimos in dtur. unde etiam curam dominicaruni tiliarum conmissam diligenter gerebat et erat in eis cohercendis, cum opus esset, sancta seueritate uehemens atque in docendis sobria prudentia. nam eas praeter illas horas, quibus ad mensam parentum moderatissime alebantur, etiamsi exardescerent siti, nec aquam bibere sinebat praecauens consuetudinem malam et ad-dens
Abbreviated transcription (Latin):
rierã. Et tñ tunc cũ ita flagra¬
ret odor unguentoꝵ tuoꝵ ñcͦ
rebamus post te:⁊ ideo plus
flebã int̾ cantica ymnoꝵ tuo
rũ suspirãs tͥ ⁊ tãdẽ respirãs
qͣntũ patet aura in domo fe¬
nea. Qui habitare facis una¬
nimes in domo: consotiasti
nob̾ ⁊ euodiũ iuuenẽ de nr̃o.
municipio. Qui cũ agens in
reb militaret. pͥor nob̃ ad tẽ cõ¬
u̾sus ẽ ⁊ baptizatꝰ ⁊ relicta mi¬
litia scł̃ari conuinctꝰ. in tuosi¬
mul eramꝰ. simł habitabamꝰ
placito sc̃o. Querebamꝰ qͥsnã
locꝰ nos utilius haberet: ⁊ s̾ui¬
entes tͥ parit̾ remeabamꝰ in af¬
fricã. Et cũ apud ostia tiberi¬
na essemꝰ: mat̾ defuncta est.
Multa pretereo: qͥa multũ
festino. Accipe confessiones
reb ĩnum̃abilib etiã in silẽ¬
tio. S ñ pret̾ibo qͥcqͥd mͥ ani¬
ma ꝑturit de illa famula tu¬
a. q̃ me ꝑturiuit: ⁊ carne ut ĩ
hanc tẽporalẽ. ⁊ corde ut inet̾

Expanded text:
rieram? et tamen tunc, cum ita fragrarieram? et tamen tunc, cum ita fragraret odor unguentorum tuorum, non currebamus post te; ideo plus flebam inter cantica hymnorum tuorum, olim suspirans tibi et tandem respirans, quantum patet aura in domo faenea. Qui habitarc facis uiianimes in domo, consociasti nobis et Kuodiuni iuuenem ex nostro municipio. qui cum agens in rebus militaret, prior nobis ad te conuersus est et baptizatus et relicta militia saeculari accinctus in tua. simul eramus, simul habitaturi placito sancto. quaerebamus, quisnam locus nos utilius haberet seruientes tibi: pariter remeahamus in Africam. et cum apud Ostia Tiberina essemus, mater defuncta est. multa praetereo, quia multum festino. accipe confessiones rebus innumerabilibus etiam in silentio. sed non praeteribo qma parturit de illa famula tua, quae me parturivit; et carne, ut in hanc temporalem; et corde, ut in aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
coertẽdã rabiẽ femineã sed re¬
giã. Cũ enĩ ꝓ palata ⁊ effosa dig¬
no cũ honore tͣnsferrent᷑ ad ãbͦ¬
sianã basilicã. ñ solũ quos ĩ¬
mundi uexabant sp̃c cõfessis
eisdẽ demonib sanabantur:
uerũ etiã qͥdã plures ãnos ce¬
cus ciuis cuuitatiq notissimꝰ.
cũ ppłi tumłtuãtis leticie cau¬
sam q̃sisset. atq audisset. exi¬
liuit: eoq se ut duceret suũ
ducẽ rogauit. Quo ꝑductus.
ĩpet᷑uit ãmitti: ut sudario tã¬
geret pheretrũ. p̾tiose in cõspe¬
ctu tuo mortis scõꝵ tuoꝵ. Qd̃
ubi fecit atq ãmouit ocłis:
cõfestim aꝑti sunt. Inde fama
discurrẽs. inde laudes tue fer¬
uentes. lucentes: inde illius
inimice animꝰ ⁊ si ad credendi sa¬
nitatẽ non applicatꝰ. a ꝑsequẽdi
tamẽ furore compressus est. Gra¬
tias tͥ d̾s m̃s. unde ⁊ quo eduxi¬
sti recordationẽ meã ut hec etiã
cõfiterer tͥ: q̃ magna oblitꝰ p̃te¬

Expanded text:
coercendam rabiem femineam, sed recoercendam rabiem femineam, sed regiam. Cum enim propalata et effossa digno cum honore transferrentur ad Ambrosianam basilicam, non solum quos inmundi uexabant spiritus confessis eisdem daemonibus sanabantur, uerum etiam quidam plures annos caecus ciuis ciuitatique notissimus, cum populi tumultuante laetitia causam quaesisset atque audisset, exiluit eoque se ut duceret suum ducem rogauit. quo perductus inpetrauit admitti, ut sudario tangeret feretrum pretiosae in conspectu tuo mortis sanctorum tuorum. quod ubi fecit atque admouit oculis, confestim aperti sunt. inde fama discurrens, inde laudes tuae feruentes, lucentes, inde illius inimicae animus etsi ad credendi sanitatem non applicatus, a persequendi tamen furore conpressus est. gratias tibi, deus meus! unde et quo duxisti recordationem meam, ut haec etiam confiterer tibi, quae magna oblitus praete
Abbreviated transcription (Latin):
clesia genꝰ hoc cõsolationis. ⁊ ex¬
hortacionis celebrare: magno stu¬
dio fr̃m cõcĩnentiũ uocib ⁊ cor¬
dib. Numirũ ãnus erat: aut
ñ multo amplius. Cũ iustina
ualentiniani regis pueri mat̾.
hominẽ tuũ ambrosiũ ꝑseq̃re¬
tur. heresis sue causa q̃ fuerat
seducta ab arrianis: excubabat
pia plebs in eccł̃ia. mori para¬
ta cũ ep̃o seruo tuo. Ibi mat̾ me¬
frigidi a calore sp̃c tui: excitaba¬
mur tamẽ ciuitate atonita at¬
q tͣbata. Tunc ymni ⁊ psalmi
ut canerent᷑ scdm morem oriẽ¬
talium ꝑtiũ ne ppłs meroris
tedio contabesceret. institutũ
ẽ ⁊ ex illo in hodiernũ retẽtũ
mstis iã ac pene omĩb gregibꝰ
tius ⁊ per cet̾a orbis imitantib.
Tunc memorato ãtistiti tuo. ꝑ
uisũ aperiusti. quo loco laterẽt
martyie corpora. ꝓthasii ⁊ Ger¬
uasii. q̃ ꝑ tot ãnos incorrupta
in thesauro secreti tui reconde¬
ras: unde oportune ꝓmeres ad

Expanded text:
clesia genus hoc consolationis et exclesia genus hoc consolationis et exhortationis celebrare magno studio fratrum concinentium uocibus et cordibus. nimirum annus erat aut non multo amplius, cum Iustina, Valentiniani regis pueri mater, hominem tuum Ambrosium persequeretur haeresis suae causa, qua fuerat seducta ab Arrianis. excubabat pia plebs in ecclesia mori parata cum episcopo suo, seruo tuo. ibi matfrigidi a calore Spiritus tui, excitabamur tamen civitate attonita atque turbata. Tunc hymni et psalmi ut canerentur secundum morem orientalium partium, ne populus moeroris taedio contabesceret, institutum est; et ex illo in hodiernum retentum, multis jam ac pene omnibus gregibus tuis, et per caetera orbis imitantibus. 16. Tunc memorato antistiti tuo per visum aperuisti, quo loco laterent martyrum corpora Protasii et Gervasii, quae per tot annos incorrupta in thesauro secreti tui recondideras, unde opportune promeres ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibi mecũ loquit᷑. Tu scis illus
esse sẽsa omĩa q̃ inserunt᷑ ibi.
ex ꝑsona collocutoris mei. Cũ
esset in ãnis seclecim: multa
Horrori mͥ erat illud ingeniũ.
Et quis pret̾ te taliũ miracu¬
loꝵ artifex: Cito de terra abstu¬
listi uitam eius ⁊ securior eũ
recordor: ñ timẽs qͥcqͣm puerite
nec adolescẽtie nec omĩno hõi.
Sotiauimꝰ eum coeuũ nobis in
gr̃a tua. educandũ in discipli¬
na tua. ⁊ baptizati sumus:⁊
fugit a nob̾ sollicitudo uite y¬
terite. Nec satiabar illis dieb
dulcedine mirabili: considera¬
re altitudinẽ consilii tui. suꝑ
salute gnĩs humani. Q ntũ
fleu in ymnis ⁊ cãticis tuis: su¬
aue sonantis eccłie tue uocib
cõmotꝰ acrit̾. Uoces ille influebãt
auribꝰ meis ⁊ eliquabat᷑ ueritas¬
tua in cor meũ: ⁊ ex ea estuabat.
Inde affectꝰ pietatis. ⁊ c̾rebãt lacͥ¬
me: ⁊ bene mͥ erat cum eis. Non
longe ceperat mediolanensis et¬

Expanded text:
ibi mecum loquitibi mecum loquitesse sensa omnia quae inseruntur ibi ex persona collocutoris mei, cum esset in annis sexdecim. Multa Horrori mihi erat illud ingenium; et quis praeter te talium miraculorum opifex? Cito de terra abstulisti vitam ejus; et securior eum recordor, non timens quidquam pueritiae, nec adolescentiae, nec omnino homini illi. Sociavimus eum coaevum nobis in gratia tua, educandum in disciplina tua; et baptizati sumus, et fugit a nobis sollicitudo vitae praeteritae. Nec satiabar illis diebus dulcitudine mirabili, considerare altitudinem consilii tui super salute generis humani. quantum fleui in hymnis et canticis tuis suaue sonantis ecclesiae tuae uocibus conmotus acriter! uoces illae influebant auribus meis et eliquabatur ueritas in cor meum et exaestuabat inde affectus pietatis, et currebant lacrimae, et bene mihi erat cum eis. Non longe coeperat Mediolanensis ec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetam: credo qd̃ pre ceteris e¬
uuãgłii. uocationis gẽtiũ sit
p̾nũtiator aꝑtior. Uerũtamẽ
ego pͥmã huius lestõnẽ ñ intel
ligens. totumq talẽ arbitͣns:
distuli repetendũ. ex̾citatior in
teret: relicto rure mediolanũ re¬
meauimꝰ. Placuit ⁊ alipio in¬
te renasci mecũ iã induto hũi¬
litate sacͣmentis tius cõgrua.
⁊ fortissimo domitori corporis:
usq ad italicũ solũ glatiale tu¬
ido pede obturẽdum. insolito au¬
su. Adiunximꝰ etiã nob̾ puere
de peccato meo. tu bene fec̾as eũ.
Annoꝵ erat ferme quĩdecim:
⁊ ingenio p̾ueniebat multos gͦ¬
ues ⁊ doctos uiros. Munera tu¬
a tͥ confiteor dñe d̾̃s̃ m̃s creator
omĩum: ⁊ multũ potẽs refor¬
mare nr̃a deformia. Nam ego
in illo puero. p̾ter delictũ nicħ
habebam. Quod enĩ ⁊ nutriela¬
tur a nob̾ in disciplina tua:
tu inspiraueras nob̾ nullus
aliꝰ. Muña tua tͥ confiteor. Et

Expanded text:
prophetam, credo, quod prae ceteris eprophetam, credo, quod prae ceteris euangelii uocationisque gentium sit praenuntiator apertior. uerum tamen ego primam huius lectionem non intligens, totumque talem arbitrans, distuli repetendum exercitatior in teret, relicto rure, Mediolanum remeauimus. placuit et Alypio renasci in te mecum iam induto humilitate sacramentis tuis congrua et fortissimo dominatori corporis usque ad Italicum solum glaciale nudo pede obterendum insolito ausu. adiunximus etiam nobis puerum de peccato meo. tu bene feceras eum. annorum erat ferme quindecim et ingenio praeueniebat multos graues et doctos uiros. munera tua tibi confiteor, domine deus meus, creator omnium et multum potens formare nostra deformia: nam ego in illo puero praeter delictum non habebam. quod enim et nutriebatur a nobis in disciplina tua, tu inspiraueras nobis, nullus alius: munera tua tibi confiteor. est
Abbreviated transcription (Latin):
si hoc in cera: ⁊ dedi eis ut leg̾et᷑.
Mox ut genua supplici affectu
fiximꝰ: fugit dolor ille. Sed quis
dolor: aut quomͦ fugit: Expa¬
enĩ tale ab ineunte etate exꝑtꝰ
fuerã. Et insinuati sunt mͥ in
ꝓfundo nutꝰ tui: ⁊ gaudens in
fide laudaui nomẽ tuũ. Et ea
fides me securũ esse. ñ sinebat de
p̾teritis peccatis meis: q̃ mͥ per
baptismũ tuũ remissa ñdũ e¬
rãt. Renũtiaui ꝑactis uĩdemi¬
alib. ut scolasticis suis medio¬
lauẽses uẽditorẽ ũboꝵ aliũ ꝓ¬
uiderent. quod ⁊ ego tͥ seruire
delegissẽ: ⁊ illi ꝓfessioni p̾ diffi¬
cultate suspirandi. ac dolore pe¬
ctoris ñ sufficerem. Et insinu¬
aui ꝑ litt̾as antistiti tuo uiro
sc̃o ambrosio. pristinos errores
meos. ⁊ presẽs uotũ meũ. ut
moneret qͥd mͥ potissimũ de li¬
bris tuis legendũ esset: quo
ꝑcipiende tante gr̃e paratior ap¬
tiorq fierẽ. At ille iussit isaiã

Expanded text:
si hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. si hoc in cera et dedi, ut eis legeretur. mox ut genua simplici affectu fiximus, fugit dolor ille. sed quis dolor? aut quomodo fugit? expaenim tale ab ineunte aetate expertus fueram. et insinuati sunt mihi in profundo nutus tui et gaudens in fide laudaui nomen tuum, et ea fides me securum esse non sinebat de praeteritis peccatis meis, quae mihi per baptismum tuum remissa nondum erant. Renuntiaui peractis uindemialibus, ut scholasticis suis Mediolanenses uenditorem uerborum alium prouiderent, quod et tibi ego seruire delegissem et illi professioni prae difficultate spirandi ac dolore pectoris non sufficerem. et insinuaui per litteras antistiti tuo, uiro sancto Ambrosio, pristinos errores meos et praesens uotum meum, ut moneret quid mihi potissimum de libris tuis legendum esset, quo percipiendae tantae gratiae paratior aptiorque fierem. at ille iussit Eseiam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs resistet nob̾: cũ fiet s̾mo qͥ
scͥptꝰ ẽ. absorta ẽ mors in uicto¬
ria. Et tu es in idip̃m ualde
qͥ ñ mutaris. ⁊ in te reqͥes obli¬
aliꝰ tecum. s nec ad alia młta¬
adipiscenda q̃ ñ st̃ quod tu: s
tu dñe sĩgła rit̾ in spe cõstituisti
me. Legebã ⁊ ardebã. nec inue¬
nebã quid facerẽ surdis mor¬
tuis: ex quib fuerã pestis latra¬
tor amarꝰ. ⁊ cecꝰ adu̾sꝰ litt̾as. de
melle celi melleas. ⁊ de lumine
tuo luminosas. Et suꝑ inimi¬
cis scͥpturis scͥpture huiꝰ tabesce¬
bã: qñ recordabat omĩa dieꝵ il¬
loꝵ feriator. Sed nec oblitꝰ sũ.
nec silebo flagelli tui. asꝑitatẽ:
⁊ miscdie tue mirabilẽ celerita¬
tem. Solore dentium. tũc excru¬
tiebas me: ⁊ cũ in tãtũ ingͣuesce¬
ret ut ñ ualerẽ loqͥ ascendit in
cor meũ ãmon̾e omĩs meos qͥ a¬
derant ut dep̾carent᷑ te ꝓ me de¬
um salutis omnimode. Et scͥp¬

Expanded text:
quis resistet nobis, cum fiet sermo, qui quis resistet nobis, cum fiet sermo, qui scriptus est: absorpta est mors in uictoria? et tu es id ipsum ualde, qui non mutaris, et in te requies oblialius tecum nec ad alia adipiscenda, quae non sunt quod tu, sed tu, domine, singulariter in spe constituisti me. legebam et ardebam nec inueniebam, quid facerem surdis mortuis, ex quibus fueram, pestis, latrator amarus et caecus aduersus litteras de melle caeli melleas et de lumine tuo luminosas, et super inimicis scripturae huius tabescebam. Quando recordabor omnia dierum illorum feriatorum? sed nec oblitus sum nec silebo flagelli tui asperitatem et misericordiae tuae mirabilem celeritatem. dolore dentium tunc excruciabus me, et cum in tantum ingrauesceret, ut non ualerem loqui, ascendit in cor meum admonere omnes meos qui aderant, ut deprecarentur te pro me, deum salutis omnimodae. et scrip
Abbreviated transcription (Latin):
men uultꝰ tui dñe. Non enĩ
lumẽ nos sumꝰ qd̾ illuminat
omnẽ hominẽ. s illuminam᷑
a te: ⁊ qͥ fuimꝰ aliqñ tenebre
sumꝰ lux in te. O si uiderent
int̾nũ et̾nũ. qd̃ ego qͥa gͥtaue¬
rã frẽdebam qm̃ non eis potera¬
mus ostend̾e: si afferrẽt ad me
e in ocłis suis foris a te. ⁊ dice¬
rent quis ostendet nobis bona.
Ii enim ibi mͥ iratꝰ erã iuitꝰ in
cubili u cõpunctus erã uͥ sacͥfi¬
cauerã mactãs uetustatẽ meã:
⁊ inichoata meditatione renoua¬
tionis mee. sꝑans in te uͥ mͥ dul¬
cescere ceperas. ⁊ dederas leticiã
in corde meo. Et exclamabam
legẽs hec foris: ⁊ agnoscẽs intꝰ.
sec uolebã młtiplicari t̾renis
bonis deuorans tẽpora. ⁊ deuo¬
ratꝰ tẽporalib: t̃ haberẽ in et̾na
siplicitate aliud frumẽtũ ⁊ uiñ
⁊ oleũ. Et clamabã in cõsequẽ¬
ti u̾su. clamore alto cordis mei.
Oin pace: o in iclip̃m. O qͥ dixit.
obdormiã ⁊ sõnũ capiã. Qm̃

Expanded text:
enim lumen nos sumus, quod inluminat omnem hominem, sed inluminamur a te, ut, qui fuimus aliquando tenebrae, simus lux in te. o si uiderent internum aeternum, quod ego quia gustaueram, frendebam, quoniam non eis poteram ostendere, si afferrent ad me cor in oculis suis foris a te et dicerent: quis ostendit nobis bona? ibi enim, ubi mihi iratus eram, intus in cubili, ubi conpunctus eram, ubi sacrificaueram mactans uetustatem meam et inchoata meditatione renouationis meae sperans in te, ibi mihi dulcescere coeperas et dederas laetitiam in corde meo. et exclamabam legens haec foris et agnoscens intus nec uolebam multiplicari terrenis bonis et deuorans tempora et deuoratus temporibus, cum haberem in aeterna simplicitate aliud frumentum et uinum et oleum. Et clamabam in consequenti uersu clamore alto cordis mei: o in pace! o n id ipsum! o quid dixit: obdormiam et somnum capiam? quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sa materies erat unde fieret ce¬
lum intelligibile. qd̾ alibi dici᷑
celũ celi. ⁊ t̾ra scilicet omĩs na¬
tura corporea sub quo nomine
intelligat᷑ etiã hoc celum cor¬
poreum. id ẽ unde fieret omĩs
inuisibil. usibil̃q creatura: a¬
luid qͥ dic̃ terra aũ erat ĩuisibi¬
lis ⁊ incõposita. Non illã infor

Expanded text:
erat, unde fieret caelum intellegibile - quod alibi dicitur caelum caeli — et terra, scilicet omnis natura corporea, sub quo nomine intellegatur etiam hoc caelum corporeum, id est unde fieret omnis inuisibilis uisibilisque creatura; aliud qui dicit: terra autem erat inuisibilis
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ ⁊ mͥ coram te de famili¬
ari affestu animi mei. inhor¬
riu timendo. ibidẽq inferbui
sperando ⁊ exultando in tua
miscd̾ia pater. ⁊ hec omĩa exhi¬
bant ꝑ oculos meos ⁊ nocẽ me¬
am. cum conũsꝰ ad nos sp̃e tu
us bonꝰ. ait nob̾. Filii homiñ
usq quo graues corde: Ut qͥd
diligitis uanitatẽ: ⁊ q̃ritis mẽ¬
datiũ: Dilexerã enĩ uanitatẽ.
⁊ quesieram mẽdatiũ. Et tu do¬
mine iam magnificaueras sã¬
ctũ tuũ. suscitans eũ a mortu¬
is ⁊ collocans ad dexterã tuã.
unde mitteret ex alto ꝓmissio¬
nẽ tuã paraclytũ sp̃m uerita¬
tis: ⁊ miserat eũ iam. s ego ne¬
sciebam. MNiserat eum iam qͥa
magnificatus erat: resurgens
a mortuis. ⁊ ascendens in celũ.
Ante aut̃ sp̃c ñdum erat datꝰ.
quia ih̾c ñdum erat clarifica¬
tus. Et clamabat ꝓphetia. Qͦ¬
usq graues corde ͤ Ut qͥd dili¬
gitis uanitatẽ ⁊ q̃ritis mẽda¬
tiũ: Et scitote qm̃ mirifica

Expanded text:
mecum et mihi coram te de familimecum et mihi coram te de familiari affectu animi mei. Inhorrui timendo ibidemque inferbui sperando et exultando in tua misericordia, pater. et haec omnia exibant per oculos et uocem meam, cum conuersus ad nos spiritus tuus bonus ait nobis: filii hominum, quousque graues corde? ut quid diligitis uanitatem et quaeritis mendacium? dilexeram enim uanitatem et quaesieram mendacium. et tu, domine, iam magnificaueras sanctum tuum, suscitans eum a mortuis et collocans ad dexteram tuam, unde mitteret ex alto promissionem suam, Paracletum Spiritum veritatis : et miserat eum jam , sed ego nesciebam. Miserat eum, quia jam magnificatus erat, resurgens a mortuis, et ascendens in coelum. Ante autem Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nondum erat clarificatus . Et clamabat prophetia: Quousque graves corde? Utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium? et scitote
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmis ill. ⁊ quomͦ in te
ĩ flãmabar ex eis: ⁊ accendebar
eos retitare si possem toto orbe
terrarũ. adu̾sus tẏpũ gnĩs hu¬
mani: Et tamen toto orbe cã¬
tat᷑: ⁊ ñ ẽ qui se abscondat a ca¬
lore tuo. Qͣm uehementi ⁊ acͥ
dolore indignabar manicheis.
⁊ miserabar eos rursꝰ. qd̾ illa
sacͣmenta illa medicamenta
nescirent: ⁊ insani essent ad¬
uersus antidotum quo sani es¬
se potuissent. Uellem ut alicu¬
bi uixta essent tunc ignorãte¬
quo ibi essent. intuerent᷑ faciẽ
meã. ⁊ audirent uoces meas:
qñ legi quartum psalmũ in
illo tunc otio quid de me fec̾it
idẽ psalmꝰ. Cum inuocarẽ te
exaudisti me d̾s̃ iusticie mee:
in tribulatione dilatasti mͥichi.¬
Miserere mei: ⁊ exaudi oratio¬
nem meã. Audirẽt ignoran¬
te me. utrum audirent. ne me
propt̾ se illa dicere putarent.
que int̾ hec u̾ba dixerim. qͥa
⁊ reuera nec ea dicerẽ. si me ab
nec si dicerẽ acciperent quomͦ

Expanded text:
in psalmis illis et quomodo in te in psalmis illis et quomodo in te inflammabar ex eis et accendebar eos recitare, si possem, toto orbi terrarum aduersum tyfum generis humani! et tamen toto orbe cantantur, et non est qui se abscondat a calore tuo. quam uehementi et acri dolore indignabar manichaeis et miserabar eos rursus, quod illa sacramenta, illa medicamenta nescirent et insani essent aduersus antidotum, quo sani esse potuissent! uellem, ut alicubi iuxta essent tunc quodv ibi essent, intuerentur faciem meam et audirent uoces meas, quando legi quartum psalmum in illo tunc otio, quid de me fecerit ille psalmus: cum inuocarem te, exaudisti me, deus iustitiae meae; in tribulatione dilatasti mmine, et exaudi orationem meam: audirent ignorante me, utrum audirent, ne me propter se illa dicere putarent, quae inter haec uerba dixerim, quia et re uera nec ea dicerem nec sic eanec, si dicerem, sic acciperent, quomodo