comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gita dies postresurrectionem cumdis cipulis fuit
Hancipsam illis credo dispensationem temporalem
quam pronr̃a salute gesssit insinuans. Qua dragenarius
autem numerus partibus suis quaeillum m&iuntur compu¬
tatis. Usq ad quinqua gerium numerum peruenit: ad ipsum
commendans. quando quidem ipsȩ partes quȩ illum m&i¬
untur. aequales interse sunt. Quod cum aequalitate
amministrata corporał & uisibilis tempora liter actio
perfectionem homini comparat. Quȩ perfectio sicut
dietum est denaronumero significatur. Sicut quadra¬
genartus numerus. aequalibus partibus suis in summam
sicut supra dictum est peruenit. Unum enim quodha¬
bent quadraginta quadragies & duo quod habent uities
& quater quod habent decies. & quinq: quod habent occies
& octo quod habent quinquies. & decem quod habent qua¬
ter. & uiginti quod habent bis. simul ducta. fiunt quin¬
quaginta. Nullus enim alius numerus m&iri perpar¬

Expanded text:
ginta dies post resurrectionem cum discipulis fuit, ginta dies post resurrectionem cum discipulis fuit, hanc ipsam illis, credo, dispensationem temporalem, quam pro salute nostra gessit, insinuans. Quadragenarius autem numerus, partibus suis, quae illum metiuntur, computatis, usque ad quinquagenarium numerum pervenit, idipsum commendans; quandoquidem ipsae partes, quae illum metiuntur, aequales inter se sunt: quia cum aequitate administrata corporalis et visibilis temporaliter actio perfectionem homini comparat. Quae perfectio, sicut dictum est, denario numero significatur: sicut quadragenarius numerus aequalibus suis partibus in summam sicut supra dictum est, pervenit. Unum enim quod habent quadraginta quadragies, et duo quod habent vicies, et quatuor quod habent decies, et quinque quod habent octies, et octo quod habent quinquies, et decem quod habent quater, et viginti quod habent bis, simul ducta fiunt quinquaginta. Nullus enim alius numerus metiri per par
Abbreviated transcription (Latin):
alongitudine adlatitudinem. altitudine ad altitudinem
soliditatem corporis facit: Quaerursus quaternario
numero contin&ur : N on absurde intellegitur. qua¬
dragenarius numerus temporalem dispensationem sig¬
nificare quȩ prosalute nra gesta est. Cumdñs corpus ad
rem & creaturam: Quater ducta id est percorpus tem¬
poraliter demonscrata fiunt xl. N am inter quattu¬
or & quater hoc inter est. quod quatuor instatu sunt
quater immotu : Ergo ut quattuor deferuntur ad corpus
Ita quater refertur ad tempus insinuaturq: sacramentum
corporaliter & tempora liter gestum. propter eos qui cor¬
porum amore implicati erant & temporibus sub diti
Qua dra genarius ergo numerus ut dictum est tempora¬
lem ipsam dispensationem non in congrue significare
creditur : Et fortasse hocest. quod qua dra ginta dies
dies dñs ieiun auit sacculi huius. quod motucorporum
& temporibus agitur ostendens in opiam. Et quadra¬

Expanded text:
a longitudine ad latitudinem, a latitudine ad altitudinem, a longitudine ad latitudinem, a latitudine ad altitudinem, soliditatem corporis facit, quae rursus quaternario numero continetur: non absurde intelligitur quadragenarius numerus temporalem dispensationem significare, quae pro salute nostra gesta est, cum Dominus corpusrem et creaturam, quater ducta, id est, per corpus temporaliter demonstrata, fiunt quadraginta. Nam inter quatuor et quater hoc interest, quod quatuor in statu sunt, quater in motu. Ergo ut quatuor referuntur ad corpus, ita quater ad tempus: insinuaturque sacramentum corporaliter et temporaliter gestum, propter eos qui corporum amore implicati erant, et temporibus subditi. Quadragenarius ergo numerus, ut dictum est, temporalem ipsam dispensationem non incongrue significare creditur. Et fortasse hoc est quod quadraginta dies Dominus jejunavit , saeculi hujus, quod motu corporum et temporibus agitur, ostendens inopiam: et quadra
Abbreviated transcription (Latin):
& duo &tres. & quattuor ducta. fiunt decem. Qua prop¬
ter disciplinam quȩ insi nuat conditorem dm̃. &
conditam creaturam. recte significat denarius nu¬
merus. Etcum corpus perfectum atq in ex termi¬
nabile subditur animae perfectȩ atq in ex termina¬
bili : Rursusq ipsa subditur xp̃o & ille dõ : non tam quam
dis similis aut alterius naturae. sed tam quam patri filius.
Hoc totum eodem numero denario recte significatur.
Quod post resurrectionem corporis speratur futurum
in a& ernum : Etfortasse propterea qui conducuntur.
aduineam denarium accipiunt mercedis nomine:
Sicut autem unum. & duo & tres. & quat tuorsimul
decem sunt. Sic unum & duo & tres. & quat tuor quater
ducta. qua draginta sunt. Siautem quater narius
numerius corpus significat. propter quattuor notissi¬
mas naturas quibus constat siccam. humidam. frigidam
calidam. Etquod progressio apuncto ad longitu dinem

Expanded text:
o et tria et quatuor simul ducta fiunt decem. Quapropo et tria et quatuor simul ducta fiunt decem. Quapropter disciplinam, quae insinuat conditorem Deum et conditam creaturam, recte significat denarius numerus. Et cum corpus perfectum atque inexterminabile subditur animae perfectae atque inexterminabili, rursusque ipsa subditur Christo, et ille Deo, non tanquam dissimilis aut alterius naturae, sed tanquam Patri Filius, hoc totum eodem numero denario recte significatur, quod post resurrectionem corporis speratur futurum in aeternum. Et fortasse propterea qui conducuntur ad vineam, denarium accipiunt mercedis nomine . Sicut autem unum et duo et tria et quatuor simul decem fiunt, sic unum et duo et tria et quatuor quater ducta quadraginta fiunt. 2. Si autem quaternarius numerus recte corpus significat, propter quatuor notissimas naturas, quibus constat, siccam et humidam, frigidam et calidam; et quod progressio a puncto ad longitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
autem conceptio humana sic procedere & perfici. Ut pri¬
mis sex diebus quasilactis habeat similitu dinem. Sequen¬
tibus nouem diebus. conuertatur insanguinem. Deinde
duodecim diebus solid& ur. Reliquis decem & octo forma¬
tur : usq: ada perta liniam̃ta omnium membrorum
thiciam reliquotempore usque ad tempus partus. magni¬
tudine aug&ur Qua draginta ergo quinq dies. addito
ipsum senarium numerum. qui huuis ordinationis ca
dies: qui conputantur ab octauo kł ap̃. quo die con¬
ceptus dñs creditur. quia eodem die &iam passus eft
Vsq ad octa uo ł ianuarias. quo die natus est. N on
quod corpus cius significabat. Ut quot anni fuerunt infa¬
bricatione tem pli tot dies fuerint incorporis domini¬
ci perfectione.
pite numerentur. inueniuntur vnum. duo tres. inor.
Item caput muli eris uir. caput uiri xp̃s. caput autem
xp̃i ds̃. Si eodem modo numerentur: inueniuntur
similiter unum. duo. tres. quat tuor. Porro unũ

Expanded text:
autem conceptio humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem, deinde duodecim diebus solidetur, reliquis decem et octo diebus formetur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum, et hinc jam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. Quadraginta ergo quinque diebus addito ipsum senarium numerum, qui hujus ordinationis capdies, qui computantur ab octavo calendas aprilis, quo die conceptus Dominus creditur, quia eodem die etiam passus est, usque ad octavum calendas januarias, quo die natus est. Non equod corpus ejus significabat : ut quot anni fuerunt in fabricatione templi, tot dies fuerint in corporis Dominici perfectione. pite numerentur, inveniuntur unum, duo, tria, quatuor. Item: Caput mulieris vir, caput viri Christus, caput autem Christi Deus . Si eodem modo numerentur, inveniuntur similiter unum, duo, tria et quatuor. Porro unum
Abbreviated transcription (Latin):
Si quominus. forte enĩ non ẽ illic filius pacis. nihil ꝑdidit
qui salutauit.⁊ Aduos inquit reuert&ur. ⁊ Reuertitur
adte quae non discessit ate.⁊ Hoc enĩ dicere uoluit.
tibi ꝓdest. qđ adnuntiasti. illi nihil ꝓfuit qui non susce¬
pit.⁊ Non quia ille in anis remansit. ideo tu ꝑdidisti
mercedem. ⁊ Redditur tibi ꝓuoluntate tua: redditꝰ
tibi ꝓcaritate quã inpendifti. reddit tibi qui securũ¬
te fecit uoce euangelica: pax interra hominibus bonȩ

Expanded text:
si quo minus, forte enim non est illic filius pacis, nihil perdidit si quo minus, forte enim non est illic filius pacis, nihil perdidit qui salutavit; ad vos, inquit, revertetur. Revertetur ad te, quae non discessit a te. Hoc enim dicere voluit: Tibi prodest quod annuntiasti, nihil ei profuit qui non suscepit: non quia ille inanis remansit, ideo tu perdidisti mercedem; redditur tibi pro voluntate tua, redditur tibi pro charitate quam impendisti, reddet tibi qui te securum fecit voce angelica, Pax in terra h
Abbreviated transcription (Latin):
ueritis. tibi ñ nocebit.⁊ Qui siue atranseunte siue aue¬
niente. salutẽ audis. salutẽ tenes. ⁊ Apostolũ audi. sicut
ꝓmiseram admittentẽ ista.: Quid enĩ : dum omnimo¬
do siue occasione siue ueritate xp̃s adnunti&ur. & in
hoc gaudeo sed & gaudebo.⁊ Scio enĩ quia ipsũ mihi ꝓfi¬
postoli xp̃i. prȩdicatores euangelii non salutantes in uia:
gelium adnuntiantes : ueniant domũi &dicant. pax
huic domui.⁊ Non o¬
re solum dicunt. quo ple¬
ni sunt fundunt. ⁊¬
praedicant pacem & ha¬
bent pacem.⁊ Non s̃
tales dequalib dictum ẽ
pax pax & non ẽ pax:
Quid ẽ paxpax. & non
est pax : prȩdicantes
non habent. laudant &
non amant. dicunt & non faciunt.⁊ Sed tamen¬
tu accipe pacem. siue occasione siue ueritate xp̃s ad
nunti&ur.: Qui ergo plenus ẽ pace & salutat: pax do¬
mui huic: si est illic filius pacis. requi esc& suꝑ eũ illius.:

Expanded text:
veritis; tibi non nocebit, qui sive a transeunte, sive a veveritis; tibi non nocebit, qui sive a transeunte, sive a veniente salutem audis, salutem tenes. Apostolum audi, sicut praemiseram, admonentem ista. Quid enim? Dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Scio enim ipsum mihi profipostoli Christi praedicatores Evangelii, non salutantes in via, gelium annuntiantes, veniant ad domum et dicant, Pax huic domui. Non ore solum dicunt: quo pleni sunt, fundunt; praedicant pacem, et habent pacem. Non sunt tales de quibus dictum est, Pax, pax, et non est pax . Quid est, Pax, pax, et non est pax? Praedicantes, non habent; laudant, et non amant; dicunt, et non faciunt. Sed tametu accipe pacem; sive occasione, sive veritate Christus annuntietur. Qui ergo plenus est pace, et salutat, Pax huic domui; si est illic filius pacis, requiescet super eum pax illius:
Abbreviated transcription (Latin):
cures : quod adnuntiat tene. ⁊ Quid uelit: non atten¬
das non adte ꝑtineat.⁊ Salutẽ audi ab ore ipsius. sa¬
lutem tene abore ipsius.
noli udex esse cordis
ipsius.⁊ Sed uides eũ alia
requirentẽ. quid adteꝰ.
Audi salutẽ. quae dicunt
facite. ⁊ Securũ tefe¬
cit. quid: quae dicunt
facite. : Mala faciunt :
quae faciunt facere nolite :
Bona faciunt: non in
uia salutant. non ꝑoccasio nem euangeliũ ad nunti¬
ant. Imitatores eorũ estote sicut &ipsi xp̃i ⁊ Bonus
tibi praedicat: carpe uuam deuite.⁊ Malus tibi praedi¬
cat. carpe uuam pendentẽ in sȩpe.⁊ Botrus inplicito
palmite interspinas creuit. & de spinis non germinauit. ⁊¬
Plane quando tale aliquid uides &esuris. sollicite carpe.
ne cum aduuam manũ mittis. lacereris abspinis. ⁊ Hoc
est quod dico.⁊ Sic audi qđ bonũ ẽ. ne malos mores imi¬
teris ÷ Prȩdic& ex occasione. salut& inuia. illi nocebit
qđ non audiuit praeceptũ xp̃i. neminem inuia saluta¬

Expanded text:
cures: quod annuntiat, tenere velis; quod vero attendit, non ad te pertineat. Salutem audi ab ore ipsius, salutem tene ab ore ipsius. Noli judex esse cordis ipsius. Si vides eum alia requirentem, quid ad te? Audi salutem: Quae dicunt, facite. Securum te fecit, qui dixit, Quae dicunt, facite. Mala faciunt: Quae faciunt, facere nolite . Bona faciunt, non in via salutant, non per occasionem Evangelium annuntiatores eorum estote, sicut et ipsi Christi . Bonus tibi praedicat; carpe uvam de vite. Malus tibi praedicat; carpe uvam pendentem in sepe. Botrus implicite in palmite inter spinas crevit, et de spinis non germinavit. Plane quando tale aliquid vides et esuris, sollicite carpe, ne cum ad uvam manum mittis, lacereris a spinis. Hoc est quod dico: Sic audi quod bonum est, ne malos mores imiteris. Praedicet ex occasione, salutet in via: illi nocebit quod non audivit praeceptum Christi, Neminem in via saluta
Abbreviated transcription (Latin):
nter parabolas adnõ dictas. sol& quaerentes multũ exer¬
cere. ista quae dedecem uirginib: posita ẽ.⁊ Et multi
quidem hinc multa senserunt. quae non sint praeter
fidem. Sed quomodo partibus eius omnibus conueniat
expositio : id elaborandũ est: Legi etiã in quadam
scriptura. ex earũ genere quae apocriphae nominant᷑:
quod non sit contra catholicam fidem:sed huic loco mihi¬
minus congruere uisa ẽ : consideranti om̃es huius simili¬
tudinis partes : dequatam̃ expositione temere nihil audeo
uidicare: neforte non eius in conuenientia mihi angusti¬
as fecerit : sed mea tarditas. in ea conuenientiã ñ inuenerit:
Quid aũ mihi uidetur non absurde hoc loco accipi: quantum
potuero. breuiter & diligenter exponam. Interrogatus
igitur dñs adiscipulis de consum matione saeculi : in ter
multa quae locutus ẽ. hoc quoq dix̃.⁊ Tunc simile aesti¬
mabitur regnũ caelorũ decem uirginib. quae acceper̃
lam pades suas. &uenerunt obuiã sponso.⁊ Quinq autẽ

Expanded text:
nter parabolas a domino dictas solet quaerentes multum exercere ista quae de decem uirginibus posita est. et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sint praeter fidem; sed quomodo partibus eius omnibus conueniat expositio, id elaborandum est. legi etiam in quadam scriptura ex earum genere, quae apocrypha nominantur, quod non sit contra catholicam fidem. sed huic loco minus congruere mihi uisa est, consideranti omnes huius similitudinis partes. de qua tamen expositione temere nihil audeo iudicare, ne forte non eius inconuenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea conuenientiam non inuenerit. quid autem mihi uideatur non absurde hoc loco accipi, quantum potero, breuiter et diligenter exponam. Inteigitur Dominus noster secreto a discipulis de consummatione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelorum decem virginibus, quae acceperunt lampades suas, et venerunt obviam sponso. Quinque autem
Abbreviated transcription (Latin):
Non ergo absurde sic intellegimus. tunc & ipse filius sub iectus erit
ei qui illi subiecit om̃a. ut filiũ non solũ caput ecclesiȩ sed omnes
cũ eo scõs intellegamus. qui sunt unũ in xp̃o. unũ semen abra hae
Sub iectum aũ secundũ contemplationẽ sempiternȩ ueritatis. ad
optinendã beatitudinẽ. nullo motu animi. nulla parte corporis
resistente. ut in illa uita nemine amante: ꝓpriã potestatẽ. sit ds̃¬

Expanded text:
. Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit . Non ergo absurde sic intelligimus. Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia; ut Filium non solum caput cum eo sanctos intelligamus, qui sunt unum in Christo, unum semen Abrahae. Subjectum autem secundum contemplationem sempiternae veritatis, ad obtinendam beatitudinem, nullo motu animi, nulla parte corporis resistente, vi in illa vita nemine amante propriam potestatem, sed D
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc & ipse filius sub iectus erit ei qui illi subiecit om̃a: quã¬
us secundũ susceptionẽ hominis dicatur. quia inde quȩstio
nata est cũ ager& deresurrectione mortuorũ. tamen recte
quaeritur. utrum secundũ ipsum tantũ dictũ sit quod
est caput ecclesiae. an secundũ uniuersũ xp̃m annume
seminibus tam quã inmultis. sed tam quã in uno & semini
tuo quod ẽ xp̃s. Ne ipsum solũ hoc loco intellegeremus
xpm. qui demaria uirgine natus est. postea dicit. Om
semen estis. Et ad corinthios cum decaritate dicer&.
de membris corporis similitudinẽ ducens. sicut enĩ cor¬
pus unum ẽ inquit. & membra habet multa. omnia
dens xp̃m. recte appellari etiam uniuersũ. hoc est
caput cũ corpore suo quodẽ ecclesia: & multis scripturarũ locis
inuenimus xp̃m etiã hoc modo appellari. ut cũ omnib: suis mem¬
bris intellegatur. quib: dictum ẽ. Vos estis corpus xp̃i & membra

Expanded text:
Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, quamTunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, quamvis secundum susceptionem hominis dicatur, quia inde quaestio nata est, cum ageret de resurrectione mortuorum, tamen recte quaeritur utrum secundum ipsum tantum sit dictum, quod est caput Ecclesiae, an secundum universum Christum, annumerseminibus tanquam in multis, sed tanquam in uno, et semini tuo, quod est Christus, ne ipsum solum hoc loco intelligeremus Christum, qui de Maria virgine est natus, postea dicit, Omngo Abrahae semen estis . Et ad Corinthios cum de charitate diceret, de membris corporis similitudinem ducens: Sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia dens Christum recte appellari etiam universum, hoc est, caput cum corpore suo, quod est Ecclesia. Et multis Scripturarum locis invenimus Christum etiam hoc modo appellari, ut cum omnibus suis membris intelligatur, quibus dictum est, Vos estis corpus Christi et membra
Abbreviated transcription (Latin):
quia usq ad crucẽ mortemq in firmatus est. Hoc autẽ modo
filius proprie regnat in fide credentium. Non enĩ pater dici
aut credi potest uel in carnatus uel iudicatus uel cruci fixus
Perspeciem autẽ qua ȩqualis ẽ patri. cum patre regnat in con¬
templantib: ueritatem. Quod autẽ trad& regnũ dõ & pa¬
tri a fide in carnationis suae ad spetiem deitatis perducens
eos qui sibi nunc credunt. non ipse amitt& sed uterque
se unum ad fruendum contemplantibus preb& Iam diu
autem opus est ut in hominibus nondum ualentib: aequalita¬
tem patris & filii ꝑspicua mentis luce contueri. ꝑ hoc regn&
xp̃s quod tales capere possunt. & quod ꝓprie ipse suscepit.
id est incarnationis humilitatẽ. donec ponat omnes inimicos
sub pedibus suis. id est donec omnis suꝑbia sȩcularis in car¬
nationis eius humilitati subdatur. Sane quod dictum ẽ

Expanded text:
quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo quia usque ad crucem mortemque infirmatus est? Hoc autem modo Filius proprie regnat in fide credentium. Non enim Pater dici aut credi potest vel incarnatus, vel judicatus, vel crucifixus. Per speciem autem, qua aequalis est Patri, cum Patre regnat in contemplantibus veritatem. Quod autem tradet regnum Deo et Patri, a fide incarnationis suae ad speciem deitatis perducens eos qui sibi nunc credunt, non ipse amitse unum ad fruendum contemplantibus praebet. Tandiu autem opus est, ut in hominibus, nondum valentibus aequalitatem Patris et Filii perspicua mentis luce contueri, per hoc regnet Christus, quod tales capere possunt, et quod proprie ipse suscepit, id est incarnationis humilitatem, donec ponat inimicos omnes sub pedibus suis, id est, donec omnis superbia saecularis incarnationis ejus humilitati subdatur. Sane quod dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
crediderant loquebatur cum dicer&: Si manseritis in
uerbo meo uere discupuli mei estis: & cognostitis ueritatẽ¬
per id regnauit in contemplantibus ueritatem quo aequalis
est patri. & perse unigenitũ ꝑspeciem faci& uider patrẽ
Nunc enĩ ꝑhoc regnat in credentibus quod semet ipsum ex¬
in aniuit formam serui accipiens Punc autẽ trad& reg¬
num dõ & patri. cum euacuauerit omnẽ principatum
& potestatẽ & uirtutem. Unde euacuauit: nisi humi¬
litate patientia & infirmitate : quis enĩ principatus non eua¬
cu&ur cum filius dĩ ꝓpterea regnat in credentib: quia eũ prin¬
cipes sȩculi iudicarunt. Quae potestas non euacuatur . cũ ille
ꝑquem facta sunt om̃ã: propterea regnat in credentib qui ait.
subiectus ẽ potestatib ut dicer& homini. non haberes in me po¬
testatem nisi data tibi ess& desuper. Quae uirtus non euacuatur
cum ipse ꝑquem caeli solidati sunt. Ideo regnat incredentibus

Expanded text:
crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in crediderant, loquebatur, cum diceret: Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritateper id regnabit in contemplantibus veritatem quo aequalis est Patri: et per se unigenitum per speciem faciet videri Patrem. Nunc enim per hoc regnat in credentibus, quod semetipsum exinanivit, formam servi accipiens. Tunc autem tradet regnum Deo et Patri, cum evacuaverit omnem principatum, et potestatem, et virtutem. Unde evacuabit, nisi humilitate, et patientia, et infirmitate? Quis enim principatus non evacuetur, cum Filius Dei propterea regnat in credentibus, quia eum principes saeculi judicarunt? Quae potestas non evacuatur, cum ipse, quem facta sunt omnia, propterea regnat in credentibus, quia ita subjectus est potestatibus, ut diceret homini, Non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper ? Quae virtus non evacuetur, cum ipse per quem coeli solidati sunt, ideo regnat in credentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
cio: & sine intermissione est regnum eius. Secundũ id aũ
quod uerbũ caro factum ẽ & coepit regnare incredentib:
ꝑ fidem incarnacionissuae. Unde est etiã illud. Dñs
regnauit aligno . Hinc autẽ euacuauit omnẽ principa¬
tum & omnẽ potestatem & uirtutẽ. dum non ꝑclaritatẽ
absconditũ asapientibus & prudentibus & reuelatũ par¬
uulis. quõ placuit dõ ꝑstultitiã praedicationis saluos facere
credentes. Neque quicquã se interparuulosscire dicit
dicatione tam diu opus est : donec ponantur om nes in imici
sub pedibus eius. id est ipsi humilitati eius : quã pedum no¬
mine significari arbitror : cedat atq subdatur omnis
suꝑbia secularis: sicut exmaxima parte iam factũ & co
tidie fieri uidemus. Sed quo fine ista fiunt᷑. Vt tradat
regnum dõ & patri. id est ut nutritos fide in carnationis suȩ:
ꝑducat ad speciem qua aequalis est patri: Iam enimeis qui

Expanded text:
tio et sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem tio et sine intermissione est regnum ejus. Secundum id autem quod Verbum caro factum est , coepit regnare in credentibus per fidem incarnationis suae. Unde est etiam illud: Dominus regnavit a ligno . Hinc autem evacuavit omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, dum non per claritatem  prudentibus, et revelatum parvulis ; quoniam placuit Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes . Neque quidquam se inter parvulos scire dicit dicatione tamdiu opus est, donec ponantur omnes inimici sub pedibus ejus: id est, ipsi humilitati ejus, quam pedum nomine significari arbitror, cedat atque subdatur omnis superbia saecularis; sicut ex maxima parte jam factum est, et quotidie fieri videmus. Sed quo fine ista fiunt? Ut tradat regnum Deo et Patri, id est ut nutritos fide incarnationis suae, perducat ad speciem qua aequalis est Patri. Jam enim eis qui
Abbreviated transcription (Latin):
autem sic appellauerit regnare. ut intellegatur tam quã
aduersus hostem exercitum ducere: uel defendere ciui¬
tatem: VUt ideo dixerit oportet eum regnarẽ: donecpo¬
nat omnes inimicos sub pedibus suis. quia talis regni qualẽ
habent principes armatorũ. nulla erit causa hoste ita sub
iecto ut rebellare non possit. Nam utiq dictum est
in euangelio. & regni eius non erit finis. secundũ quod reg¬
nat in aeternum: Secundũ autẽ id quod aduersus diabo¬
lum sub eo militatur. tam diuerit utiq ista militia do¬
nec ponat omnes in imicos suos sub pedibus suis. Postea
uero nonerit: cum pace ꝑpetua perfruimur. Haec aũ
ita dicta sint. ut nouerimus diligentius. etiã illud consi¬
derari oportere : secundũ quid regnet nunc dñs dispensa¬
tione sacramenti sui ꝑ incarnationẽ atq passionem. Nam
secundũ id quod uerbum dĩ est. tam sine fine quã sine ini¬

Expanded text:
autem sic appellaverit regnare, ut intelligatur tanquam autem sic appellaverit regnare, ut intelligatur tanquam adversus hostem exercitum ducere, vel defendere civitatem; ut ideo dixerit: Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis, quia talis regni, quale habent prjecto ut rebellare non possit. Nam utique dictum est in Evangelio, Et regni ejus non erit finis, secundum quod regnat in aeternum: secundum autem id quod adversus diabolum sub eo militatur; tamdiu erit utique ista militia, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; postea vero non erit, cum pace perpetua perfruemur. 9. Haec autem ita dicta sint, ut noverimus diligentius etiam illud considerari oportere, secundum quid regnet nunc Dominus dispensatione sacramenti sui per incarnationem atque passionem. Nam secundum id quod Verbum Dei est, tam sine fine quam sine ini
Abbreviated transcription (Latin):
l& concludere. De inde quasi membratim explicare
& exponere. Loquebatur enim deresurrectione. ubi ait
Inicium xp̃s. de inde hi qui sunt xp̃i in prȩsentia eius.
de inde finis. ipse scilic& finis ẽ : ut sit ds̃ om̃a in omnibus
Aliter enim dicitur finis qui ꝑtinet ad consũ mationem:
aliter qui pertin& ad consumptionem. Mliter enĩ tunica
finitur texendo aliter cibus comedendo: Ds autẽ omã¬
in omnib dicit. ut nemo eorũ qui ei cohȩrent amet aduer¬
sus eum suã ꝓpriam uoluntatem : mani festumq sit omni¬
bus quod idem a postolus alio locodicit: quid autẽ habes
quod non accepisti: sunt item qui sic intellegant hunc locũ
Oport& eum regnare donec ponat omnes in imicos sub pe¬
dibus suis ut sub alia significatione positum hic dicant
regnare. non sub ea qua positum est regnum. dequo ait
cum tradiderit regnum dõ & patri t illuc sic appella¬
uerit regnum: quo uniuersam ds̃ creaturã regit. Hoc

Expanded text:
let concludere, deinde quasi membratim explicare let concludere, deinde quasi membratim explicare et exponere. Loquebatur enim de resurrectione, ubi ait: Initium Christus, deinde ii qui sunt Christi in praesentia ejus, deinde finis. Ipse scilicet finis est, ut sit Deus omnia in omnibus. Aliter enim dicitur finis qui pertinet ad consummationem, aliter qui pertinet ad consumptionem. Aliter enim tunica finitur texendo, aliter cibus comedendo. Deus ain omnibus dicitur, ut nemo eorum, qui ei cohaerent, amet adversus eum suam propriam voluntatem: manifestumque sit omnibus, quod idem Apostolus alio loco dicit: Quid autem habes, quod non accepisti? Sunt item qui sic intelligant hunc locum: Oportet eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; ut sub alia significatione positum hic dicant regnare, non sub ea qua positum est regnum, de quo ait: Cum tradiderit regnum Deo et Patri; ut illud sic appellaverit regnum, quo universam Deus creaturam regit: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
destruetur mors. Non enim aliud destruetur: postea¬
quã mortale hoc induerit in mortalitatem: om̃a enim
subiecit subpedibus eius. hoc est ut &iam mortem destru¬
at Cum autem dixerit: qui omnia subiecta sunt. dixe¬
rit utiq proph&a in psalmis: manifestũ quia prȩter eũ
qui subiecit illi om̃a: patrem uult intellegi om̃a filio sub¬
iecisse: Sicut multis locis idem dñs in cuangelio cõmendat
& prȩdicat non solum propter formam serui. sed &iam prop¬
ter principium dequo ȩqualis est ei dequo est. Amat enĩ
adunum principiũ referre omnia : tam quã imago eius.
sed in quo in habitat omnis plenitudo diuinitatis: Cum
autẽ ei omnia subiecta fuerint. tunc & ipse filius subiectus
erit ei. qui illi subiecit om̃a. Non quasi modo non ita
sit: sed tunc manifestũ ȩrit. secundũ locutionẽ superius
tractatam ut sit ds̃ om̃a in omnibus. Ipse est finis
quem supra cõmemorauit. cũ totum primo breuiter uel¬

Expanded text:
destruetur mors. Non enim erit aliud quod destdestruetur mors. Non enim erit aliud quod destquam mortale hoc induerit immortalitatem. Omnia enim subjecit sub pedibus ejus: hoc est, ut etiam mortem destruat. Cum autem dixerit, quia omnia subjecta sunt, dixerit hoc utique propheta in Psalmis: manifestum, quia praeter eum qui subjecit illi omnia, Patrem vult intelligi omnia Filio subjecisse: sicut multis locis idem Dominus in Evangelio commendat et praedicat, non solum propter formam servi, sed etiam propter principium, de quo est, et de quo aequalis est ei de quo est. Amat enim ad unum principium referre omnia, tanquam imago ejus: sed in quo inhabitat omnis plenitudo divinitatis. Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei, qui illi subjecit omnia: non quasi modo non ita sit, sed tunc manifestum erit, secundum locutionem superius tractatam. Ut sit Deus omnia in omnibus. Ipse est finis quem supra commemoravit, cum totum primo breviter vel
Abbreviated transcription (Latin):
futurã non ꝑtinent. sic accipiendũ ẽ quõ & ipsi eum regnare
ipsa regni eius manifestatione confusi fatebuntur. Ergo
oport& eum regnare . donec ponat omnes inimicos subpedib
suis: non ita dictum ẽ. quasi cum posuerit in imicos subpedib
suis. non sit postea regnaturus. sed o port& eum regnare donec
ponat omnes inimicos suos subpedibus suis. Oport& eum in¬
quit ad tantam euidentiã suũ regnum perducere. donec
inimicieius nullomodo audeant negare quod regn&
oculos ab eo debemus auertere. Intantũ enim ẽ beatitudo
nr̃a. in quantũ eius contemplatione ꝑfruimur
Sic ergo
& hoc dictum ẽ. oculorũ nostrorũ intentio ad dñm non
porrigitur. nisi usq ad in p&rationẽ misericordiae ipsius.
fieri: manifestius non amplius : ꝑmanere non fieri : per¬
seuerantius. Quando autẽ manifestius erit regnũ xp̃i.
quã cum omnib: claruerit inimicis: nouissime inimica

Expanded text:
futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare futuram non pertinent, sic accipiendum est, quoniam et ipsi eum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Ergo, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos sub pedibus suis, non ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos suos sub pedibus suis, non sit postea regnaturus: sed, Oportet eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; oportet eum, inquit, ad tantam evidentiam regnum suum perducere, donec inimici ejus nullo modo audeant negare quod regnetoculos ab eo debemus avertere. In tantum enim est beatitudo nostra, in quantum ejus contemplatione perfruimur. Sic ergo et hoc dictum est. Oculorum nostrorum intentio ad Dominum non porrigitur, nisi usque ad impetrationem misericordiae ipsius, fieri manifestius: non amplius permanere, non fieri perseverantius. Quando autem manifestius erit regnum Christi, quam cum omnibus claruerit inimicis? 6. Novissima inimica
Abbreviated transcription (Latin):
quod ei cuncta creatura subiecta ẽ. & aliter regnum eius
dicitur ecclesia. secundũ propri&atẽ fidei quae in illo est.
secundũ quod orat qui dicit. posside nos. Neque enĩ non
ipse posside omnia secundũ quod dicitur &iam illud : cũ
serui essetis peccati. liberi eratis iustitiae: Euacuabit ergo
omnẽ principatũ & omnẽ potestatẽ. & iuirtutẽ. ut nulli pa¬
trem intuenti ꝑfiliũ opussit aut libeat incuiusquã creaturȩ.
uel in sua conqui escere potestate O porte enim eum regna¬
re : donecponat omnes inimicos subpedibus suis. Idest
oport& regnũ eius intantũ manifestari. donec omnes inim¬
cieius ipsum regnare fateantur: Hoc intellegitur. subpe¬
dibus eius futuros inimicos. Quod si deiustis acciperimus.
ideo dictum ẽ inimicos. quia ex iniustis iustificantur. &ei cre¬
dendo subduntur. De in iustis aũ qui ad iustorũ beatitatem

Expanded text:
s, secundum quod ei cuncta creatura subjecta est; et aliter regnum ejus s, secundum quod ei cuncta creatura subjecta est; et aliter regnum ejus dicitur Ecclesia, secundum proprietatem fidei quae in illo est, secundum quod orat qui dicit, Posside nos . Neque enim non ipse possidet omnia. Secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae . Evacuabit ergo omnem principatum et omnem potestatem et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae vel in sua conquiescere potestate. 5. Oportet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus in tantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsum regnare fateantur. Hoc enim intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum beatitudinem
Abbreviated transcription (Latin):
cum patrem regnare monstrauerit. ut ꝑspetiem manifestatio¬
nemq clarescat. qđ nunc a fidelib: creditur. & ab infidelibus
non putatur. Euacuabit aũ omnẽ principatũ & potestatẽ
manifestando utiq regnũ patris. ut omnib: notum sit : nul¬
lum principũ & potestatũ siue caelestiũ. siue terrestriũ: ꝑsẽ
habuisse aliquid principatus & potestatis: sed ab illo exquo
sunt om̃a non solum ut sint. uerũ &iam ut ordinata sint.
In illa enim manifestatione  nulli spesaliqua remanebit in
quo quã principe. aut in quoquã homine Quod &iam nunc
ꝓph&ice canitur. Fonum ẽ sperare in dño: quã sperare
in homine. Honũ est sperare in dño quã sperare in prin¬
cipes. ut ista meditatione animaiam in regnũ patris adsur¬
gat : nec cuiusquã potestatẽ praeter illũ magnifaciens.
nec sua sibi ipsa perniciosissime blandiens. Tra d& ergo
regnum dõ & patri. cum ꝑ illum ꝑspeciem cognoscitur pater
Regnum enĩ eius sunt. in quibus nunc regnat ꝑfidem. Aliter

Expanded text:
i, id est, cum Patrem regnare monstraverit, ut per speciem manifestationemque clarescat, quod nunc a fidelibus creditur et ab infidelibus non putatur. Evacuabit autem omnem principatum et potestatem, manifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis, sed ab illo ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homine. Quod etiam nunc prophetice canitur: Bonum est sperare in Domino, quam sperare in homine; bonum est sperare in Domino, quam sperare in principibus : ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestatem praeter illum magni faciens, nec sua sibi ipsi perniciosissime blandiens. Tradet ergo regnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus nunc regnat per fidem. Aliter
Abbreviated transcription (Latin):
postolus contentiosorũ hominũ ora concludens. ipsum &iã
uerbum poner& dicens. Non rapina arbitratus est eẽ aequa¬
lisdõ Cum ergo ea quae ad distinctionẽ patris & filii scrip¬
ta sunt. partim propter ꝑsonarũ ꝓpri&ates. partim propter
susceptionẽ hominis itascripta sint : dum tamen diuinae sub¬
stantiae patris & filii deitas & unitas & aequalitas maneat.
recte quaeritur in hoc loco. utrum secundũ ꝑsonarũ propri¬
& ates. an secundũ hominis susceptionẽ. apostolus dixerit
Tunc & ipse filius subiectus erit ei qui illi subiecit omnia
Solet namq: circum stantia scripturae in luminare sententiã.
cum ea quae circa scripturã sunt. prȩsentẽ quȩstionẽ contin¬
gentia. diligenti discussione tractantur. Inuenimus itaq
ita uentũ esse adhunc locum ut supra dicer&. Nunc aũ
xp̃s surrexit amortuis prmitiae dormientiũ. A¬
Agebat enĩ

Expanded text:
postolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam postolus contentiosorum hominum ora concludens ipsum etiam verbum poneret, dicens: Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo. 2. Cum ergo ea quae ad distinctionem Patris et Filii scripta sunt, partim propter personarum proprietates, partim propter suceptionem hominis, ita scripta sint; dum tamen divinae substantiae Patris et Filii deitas et unitas et aequalitas maneat: recte quaeritur in hoc loco, utrum secundum personarum proprietates, an secundum hominis susceptionem Apostolus dixerit, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia. Solet circumstantia Scripturae illuminare sententiam, cum ea quae circa scripta sunt, praesentem quaestionem contingentia, diligenti discussione tractantur. Invenimus itaque ita ventum esse ad hunc locum, ut supra diceret, Nunc autem Christus surrexit a mortuis, primitiae dormientium. Agebat enim
Abbreviated transcription (Latin):
non aliud quã patrem. & filium non aliud quã filiũ intellegi
oporteat : putant her&ici in his quaeita dicuntur atq intel¬
leguntur. aequalitatem esse non posse. Scriptum est enim
Omnia ꝑ ipsum facta sunt. utiq ꝑfilium. hoc est peruerbũ dĩ
A quo nisi apatre Nusquã autẽ scriptũ est: quod filius ꝑpatrẽ
aliquã creaturã operatus est. Item scriptum ẽ : quod imago
patris sit filius. nusquã autẽ scriptum ẽ : qđ imago filii sit pater:
Deinde quod illegenitor. &illegenitus : & caetera huiusmodi
quae non adaequalitatẽ substantiae : sed ad ꝓpri&atẽ ꝑtinent
ꝑsonarũ In quibus illi aequalitatẽ cum dicunt ẽẽ non posse.
quõ adhaec pęnetranda grossiores mentes adhibent. pondere
auctoritatis urguendi sunt. Si enĩ non possit in his intellegi
aequalitas eius ꝑquem facta sunt. & eius a quo facta sunt ima¬
ginis. & eius cuius imago est geniti & genitoris. nullo modo a¬

Expanded text:
non aliud quam Patrem, et Filium non aliud quam Filium intelligi non aliud quam Patrem, et Filium non aliud quam Filium intelligi oporteat, putant haeretici in iis quae ita dicuntur atque intelliguntur, aequalitatem esse non posse. Scriptum est enim, Omnia per ipsum facta sunt , utique per Filium, hoc est, per Verbum Dei: a quo, nisi a Patre? Nusquam autem scriptum est quod Filius per Patrem aliquam creaturam operatus sit. Item scriptum est quod imago Patris sit Filius ; nusquam autem scriptum est quod imago Filii sit Pater. Deinde quod ille genitor, ille genitus; et caetera hujuscemodi, quae non ad aequalitatem substantiae, sed ad proprietatem pertinent personarum: in quibus illi aequalitatem cum dicunt esse non posse, quoniam ad haec penetranda crassiores mentes adhibent, pondere auctoritatis urgendi sunt. Si enim in his non posset intelligi aequalitas ejus per quem facta sunt omnia et ejus a quo facta sunt, imaginis et ejus cujus imago est, geniti et genitoris; nullo modo A
Abbreviated transcription (Latin):
omnia in omnibus. Non enim possit eis error palliatus
nomine xp̃iano. nisi descripturis non intellectis. Dicunt
enim. si ȩqualis est. quomodo sub iectus erit. Quod utiq
simile est illi euangelicae quȩstioni. si aequalis ẽ: quomodo
maior est pater᷑ ipse enim dñsait Quõ pater maior me ẽ
Regula autẽ catholicae fidei sic sehabet. ut cum aliqua in
scripturis dicuntur defilio quod minor sit patre. secundũ
susceptionẽ hominis intellegantur. Cum uero ea dicuntur
quibus demonstratur aequalis. secundũ id quod ds̃ est acci¬
piantur. Appar& ergo quẽ ammodũ dictum sit & paterma¬
ior me est. & ego & pater unum sumus &ds̃erat uerbum &
uerbum caro factum ẽ & non rapina arbitratus est esse aequa¬
lis dõ & semetipsũ exinaniuit formã serui accipiens. Sed
quõ multa &iam secundũ ꝓprietatẽ ꝑsonae : excepto quod
adtin& adsusceptionẽ hominis. de illo ita dicuntur. ut patrẽ

Expanded text:
omnia in omnibus. Non enim posset eis error oboriri palliatus nomine christiano, nisi de Scripturis non intellectis. Dicunt enim, Si aequalis est, quomodo subjectus erit ei? Quod utique simile est illi evangelicae quaestioni, Si aequalis est, quomodo major est Pater? Ipse enim Dominus ait, Quoniam Pater major me est . Regula autem catholicae fidei sic se habet, ut cum aliqua in Scripturis dicuntur de Filio, quod sit minor Patre, secundum susceptionem hominis intelligantur: cum vero ea dicuntur quibus demonstratur aequalis, secundum id quod Deus est accipiantur. Apparet ergo quemadmodum dictum sit, Pater major me est; et, Ego et Pater unum sumus : et, Deus erat Verbum; et, Verbum caro factum est : et, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo, sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Sed quoniam multa etiam secundum proprietatem personae, excepto quod attinet ad susceptionem hominis, de illo ita dicuntur, ut Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi: quasi nunc aut aliquid filio non sit sub iectum
aut patri non sit ipse subiectus. Genere igitur locutionis.
soluitur quȩstio. Sic enĩ plerumq scriptura loquitur. ut
quod semꝑ est. tum fieridicatur in aliquo: cum abeo cognos¬
ci coeperit. Ita enĩ dicimus in oratione. scĩfic&ur nomen

Expanded text:
intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, intelligi, quasi nunc aut aliquid Filio non sit subjectum, aut Patri non sit ipse subjectus. Genere igitur locutionis solvitur quaestio: sic enim plerumque Scriptura loquitur, ut quod semper est, tunc fieri dicatur in aliquo, cum ab eo cognosci coeperit. Ita enim dicimus in oratione dominica: San
Abbreviated transcription (Latin):
principatũ & omnẽ potestatẽ. & uirtutem. O port& enĩ
illum regnare : donec ponat omnes inimicos suos subpedib
suis Nouissime inimica destruetur mors. Omnia enim sub¬
iecit sub pedibus eius. Cum aũ dixerit: quia omnia sub iec¬
ta sunt. manifestum ẽ quia prȩter eum qui subiecit illi om̃a
erit ei qui illi subiecit omnia. ut sit ds̃ omnia in omnibus
Manifestum est ergo hoc secundum susceptionẽ hominis dictũ
Ced alia in hoc capitulo cuius totum textum commemoraui:
solent habere quȩstionem. Primo quod dictum ẽ. cũ tra¬
diderit regnum dõ & patri: quasi nunc nonteneat regnum
pater. De inde quod dictũ est. oport& enĩ illũ regnare.
donecponat omnes inimicossuos sub pedib sus. quasi post¬
ea non sit regnaturus. Et ad hoc ualeat quod supra dictũ
est deindefinis Quod sacrilega opinione sic accipiunt.
qđ dictum ẽ. cũ autẽ ei omnia sub iecta fuerint. tunc &
ipse filius sub iectus erit ei: qui illi subiecit om̃a: sic uolunt

Expanded text:
portet enim eum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis. Novissime autem inimica destruetur mors. Omnia enim subjecta sunt sub pedibus ejus » . Cum autem dixerit, quia omnia subjecta sunt ei, haud dubium quin praeter eum qui subjecit ei omnia. erit ei qui illi subjecit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Manifestum est ergo hoc secundum susceptionem hominis dictum. 3. Sed alia in hoc capitulo, cujus totum textum commemoravi, solent habere quaestionem: primo quod dictum est, Cum tradiderit regnum Deo et Patri; quasi nunc non teneat regnum Pater. Deinde quod dictum est, Oportet enim illum regnare, donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis; quasi postea non sit regnaturus, et ad hoc valeat quod supra dictum est, Deinde finis. Quod sacrilega opinione sic accipiunt, quod dictum est, Cum autem ei omnia subjecta fuerint, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui
Abbreviated transcription (Latin):
operibus intellegitur quȩ habemus cumbestiis com¬
munia. Bestiȩ namq carent ratione. quȩ mentis
oueri ꝑse animam sentit . qui sentit inse ẽẽ uolun¬
tatem Nam siuolumus non alius denobis uult. & iste motus
animȩ spontaneus ẽ . Hoc enim enim ei tributum est adõ
Qui tamen motus. non deloco in locum ẽ tamquam corporis
Localiter enim moueri corporum proprium ẽ. Et cum ani¬
ma uoluntate. id est illo motu localis non est. corpus suũ
tamen localiter mou&: non exeo demonstratur. & ipsa lo¬
caliter moueri Sicut uidemus a cardine moueri aliquid
magnum spatium loci: & tamen ipsum cardinem non
moueriloco. OUOD CORPORIS SENSIBUSꝑCPNERI¬

Expanded text:
operibus intelligitur quae habemus cum bestiis comoperibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carent ratione, quae mentis Moveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatium loci, et tamen ipsum cardinem non moveri loco. IX. Utrum corporeis sensibus per
Abbreviated transcription (Latin):
hominis uoluntatem causa de prauationis eius redit
siue aliquo. siue nullo suadente deprauatus sit
nimal quod car& ratione. car& scientia. Nullum
autem animal quod scientia car&. beatum eẽ potest
Non igitur cadit inanimalia rationis expertia ut
beata sint
DE MALO
mne quod est. aut corporeum ẽ. aut incorporeum.
Corporeum sensibili. incorporeum autem in telle¬
gibili specie contin&ur. Omne igitur quod ẽ. sine
aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species. ne¬
cessario ẽ aliquis modus. Et modus aliquid boni est.
Summum ergo malum. nullum modum hab&. Car&
enim omnibono. Nonẽ igitur. quia nulla specie
contin&ur. Totumq: hoc nomen mali. despeciei pri¬
uatione repertum est
QUAE PROPRIEINANIMANTEANIMA DICATUR
nima aliquando ita dicitur: ut cum mente intelle¬
gatur: uel ut cum dicimus hominem exanima &cor¬
pore comestare. Aliquando ita. ut excepta men¬
te dicatur. Sed cum excepta mente dicitur. exhis

Expanded text:
hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, hominis voluntatem causa depravationis ejus redit, sive aliquo, sive nullo suadente depravatus sit.ossit. Animal quod caret ratione, caret scientia. Nullum autem animal quod scientia caret, beatum esse potest. Non igitur cadit in animalia rationis expertia ut beata sint. VI. De malo. Omne quod est, aut est corporeum, aut incorporeum. Corporeum sensibili, incorporeum autem intelligibili specie continetur. Omne igitur quod est, sine aliqua specie non est. Ubi autem aliqua species, necessario est aliquis modus, et modus aliquid boni est. Summum ergo malum nullum modum habet; caret enim omni bono. Non est igitur; quia nulla specie continetur, totumque hoc nomen mali de speciei privatione repertum est. VII. Quae proprie in animante anima dicatur. Anima aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis
Abbreviated transcription (Latin):
tsit homo deterior. aut in ipso causa est. aut in alio. aut
innihilo. Si innihilo nulla causa est. Aut siita accipitur
innihilo. quod homo exnihilo factus est uel exhis quȩ
exnihilo facta sunt: rursum in ipso erit causa quod
eius quasi materies ẽ nihilum: Siinalio aliquo utrũ
indõ an inalio quolib& homine. anineo quod neque
ds̃ neq: homo sit. sed non indõ. Bonorum enim ds̃ cau¬
sa est. Siergo in homine. aut ui aut suasione Sedui
nullo modo. nesit dõualentior Si quidem ds̃ ita ho¬
minem optime fecit. ut siuell& manere optimus.
nullo resistente impediretur. Suasione autem al¬
terius hominis. si concedimus hominem deprauari. Rur¬
sum quȩrendum erit. suasor ipse a quo deprauatus
sit. Non enim potest prauus non esse talium suasor
Restat nescio quid. quod nec homo. nec ds̃sit Sed eti¬
am hoc quicquid ẽ. aut uim intulit. aut suasus Sed
de ui hoc respond&ur quod supra. De suasione autẽ
quicquid est. quia suasio non cogit inuitum. ad eiusdẽ

Expanded text:
sit homo deterior aut in ipso causa est, aut in alio aliquo, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Aut si ita accipitur in nihilo, quod homo ex nihilo factus est, vel ex iis quae ex nihilo facta sunt; rursum in ipso erit causa, quod ejus quasi materies est nihilum. Si in alio aliquo, utrum in Deo, an in quolibet alio homine; an in eo quod neque Deus, neque homo sit. Sed non in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit: sed tamen hoc quidquid est, aut vim intulit, aut suasit. De vi hoc respondetur quod supra: de suasione autem quidquid est, quia suasio non cogit invitum, ad ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
uis quis duorum testamentorum dispensati ones. pro
temporum congruentia generis humani a&atibus
intellegit. quid prioria &ati generis humani. quid posteri¬
ori conueniat : Diuina prouidentia. pulchre omnia mo

Expanded text:
uisquis duorum Testamentorum dispensationes, pro temporum congruentia, generis humani diligenter  intelligit quid proprie priori aetati generis humani, quid posteriori conveniat. Divina enim providentia pulchre omnia mo