comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eilius & filia. a familia dicti st̃
ipsi enĩ primi. inordine nas¬
centiũ existunt. unde & cor-¬
nelia familia: istrrpis: ipsa :¬
omnis a cornelio orta. familia
aũ. afemore. Femur enĩ ge¬
nus est: & strrps ostenditur
Nã familia ꝓseruis: ab usiue.
non proprie dicitur. Quadri-
unigenitus. primogenitus: me
nitus: ante quẽ nullus. Vni-¬
Medius : int̃ om̃s nouissimus¬
amonade noiussimus autẽ
ꝓpt̃ qđ nouus: quia ceteri prȩ¬
cedendo antiquiores. Filii
natura. imitatione : ad optio¬
ne. doctrina: Natura: ueluti
cũ dicuntur filui abrahȩ iudȩ
mitatione : ut ipsius abra ha
sidẽ. imitantes exgentibus di¬
cente euangłio: potens est dĩ
delapidib istis suscitare filios
abrahȩ: uel sicut eosdẽ iu¬
dȩos. dñs filios. eẽ. dicit dabo¬
li: a quo nonnati. sedquẽ fu-¬
erant imitati. Adoptione qͦq
qđ humana consuetudine.
nullũ licet nescire : uł sicut
nos dõ nonnatura. sed adopti uire¬
one dicimꝰ: pat̃ nr̃ qͥes incelis:

Expanded text:
ilius et filia a familia dicti, ipsi enim primi in ordine nascentium existunt; unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur. Nam familia pro servis abusive, non proprie dicitur. 13. Unigenitus, primogenitus, mednitus ante quem nullus. Medius, inter omnes. Novissimusmonade. NOVISSIMUS autem propter quod novus, quia caeteri praecedendo antiquiores existunnatura, imitatione, adoptione, doctrina 441 Natura, veluti cum dicuntur filii Abrahae Judaei. Imitatione, ut ipsius Abrahae fidem imitantes ex gentibus, dicente Evangelio: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae, vel sicut eosdem Judaeos Dominus filios esse dicit diaboli, a quo non nati, sed quem fuerant imitati. 16. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus; Pater noster, qui es in Coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
Extorris dictus. quia extra
terrã suã est : quasi ext̾ris.
Sed proprie extorris: cũ ui
expulsus. & cũ terrore: Solo
patriȩ eiectus. extorris: &
terra sua pulsus. Exterris.
extra terrã. aut extra ter.¬
minos suos: qr exterretur:¬

Expanded text:
Extorris, quia extra terram suam est, quasi ex terris. Sed proprie extorris, cum vi expulsus, et cum terrore solo patrio ejectus; et extorris, ex terra sua pulsus. 87. Extorris, extra terram: aut extra terminos suos, quia exterretur
Abbreviated transcription (Latin):
Quando enĩ penitus auertitur
atq abripitur animi intentio.
asensib: corporis: tunc magis
dici extasis solet. Iunc omino
quȩcũq sunt p̃sentia corporis
etiã patentib oculis nonui¬
dentur : nec ullȩ uoces pror¬
sus audiuntur : Totus animi
contuitus. aut incorpoꝵ ima¬
ginib est ꝑspiritalẽ : aut
in reb incorporeis nulla
corporis imagine figuratis
ꝑ intellectualẽ uisionẽ

Expanded text:
quando autem penitus auertitur atque abripitur animi intentio a sensibus corporis, tunc magis dici extasis solet. tunc omnino quaecumque sint praesentia corpora etiam patentibus oculis non uidentur nec ullae uoces prorsus audiuntur: totus animi contuitus aut in corporum imaginibus est per spiritalem aut in rebus incorporeis nulla corporis imagine figuratis per inte
Abbreviated transcription (Latin):
Exiliũ dictũ : quasi extͣ solũ.
Nã exsul dicitur : qui extra
solũ est. unde post limio re¬
deuntibus. hoc est deexilio
gatis. et deportatis.

Expanded text:
Exilium dictum, quasi extra solum. Nam exul dicitur, qui extra solum est. Unde postliminium redeuntibus, hoc est de exilio gatis et deportatis.
Abbreviated transcription (Latin):
distinguitur. Vbi enĩ uerba
sufficiunt lȩtitiȩ & lingua
idonea est : mentis gaudiũ
explicare: exultatio est: Ubi
animi diffusi lȩtitia. inuoce
quadã exultationis erũpit:
iubilatio est.

Expanded text:
distinguitur. Ubi enim verba sufficiunt laetitiae, et lingua idonea est mentis gaudium explicare, exsultatio est. Ubi animi diffusi laetitia in uoce quadam exultationis erumpit, iubilatio est.
Abbreviated transcription (Latin):
Exsul dicitur. qͥ extra solũ est.
quasi trans solũ suũ missus:
aut extra solũ uagus. nam
exsulare dicunt᷑ : qui extra
solũ eunt.

Expanded text:
Exsul, quia extra solum suum est, quasi trans solum missus, aut extra solum vagus. Nam exsulare dicuntur qui extra solum eunt.
Abbreviated transcription (Latin):
re ignis uł solis ꝑfici¬
untur. siue qđ initio
colebant᷑. ut summȩ
subtilitatis existerent
colores aut̃ nascuntur
aut funt. Nascuntur
ut sinopis. rubrica. pa¬
ritoniũ. melinũ. frecia.
auripigmentũ cȩteri
fingunt᷑ aut arte aut
ꝑmixtione

Expanded text:
re ignis vel sole perficiuntur; sive quod in initio colabantur, ut summe subtilitatis existerent. Colores aut nasaut fiunt. Nascuntur, ut sinopis, rubrica, paretonium, melinum, eretria, auripigmentum. Caeteri finguntur, aut arte, aut permistione
Abbreviated transcription (Latin):
Coloquintis. cucurbita
agrestis & uehem̃ter
amara : quȩ similiter llaci
ut cucurbita ꝑterram
flagella tendit. Dicta
sit fructu rotundo atis sdegł
folius ut cucumer usualis.

Expanded text:
Colocynthis cucurbita agrestis, et vehementer amara, quae similiter, ut cucurbita flagella per terram tendit. Dicta sit fructu rotundo, atque foliis, ut cucumis usualis.
Abbreviated transcription (Latin):
Antapodisis. ẽ. quotiens me deg
conscripti : non eũ ac pul¬
cherrimũ quidẽ factũ
uerũ ut dixi non meum
te scire hoc scut alter
Antarticos quartus circulus
trarius fit circulo quem
articon nominamus

Expanded text:
Antapodosis, quotiens media pconscripti, non meum, ac pulcherrimum quidem factum: verum, ut dixi, non meum, te scire hoc sciat alterspicitur. Quartus circulus trarius sit circulo, quem arcticon nominamus
Abbreviated transcription (Latin):
Anata clusis. ẽ. quȩ eodem
uerbo contrariũ efficit
sensũ. Querebat᷑ quidam
defilio cũ mortẽ suam ex¬
pec taret. respondente non
expecto. immo peto in¬
quit ut spectes

Expanded text:
anaclasis est, quae eodem verbo contrarium exprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut expectes
Abbreviated transcription (Latin):
ĩdori Annona tractũ. ẽ. atẽpo¬
re quo romani ueteres
ãcibos aduocabant᷑. sic
matialis imperat excelsos
frangere nona thoros.
quod & usq hodie persȩ
faciunt

Expanded text:
13. Annona, tractum est a tempore quo Romani veteres ad cibos advocabantur, sic Martialis: Imperat excelsos frangere nona toros, quod et usque hodie Persae faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
pecorib Certissime aut̃
sp̃m animã . eẽ. euange¬
lista testat᷑. qui animã cic̃
quã xp̃s incarne suscepit
sp̃m nominauit. Nam
cũ dixisset dñs potesta¬
tẽ hãbeo ponendi animã
meã. Quã sine dubio tc̃
posuit. quando incruce
inclinato capite sp̃m tra¬
didit. Proinde anima
flatus uitȩ . ẽ. animalẽ
hominẽ faciens. Sp̃s
aut̃ ille . ẽ. qui carnales
concupiscentias calcat.
atq: immortalitatem

Expanded text:
sime autem spiritum animam esse euangelista testatur, quia animam quam Christus in carne suscepit spiritum nominauit. Nam cum dixisset Dominus: Potestatem habeo ponendi animam meam, quam sine dubio tunc posuit, quando in cruce, inclinato capite, spiritum tra. Proinde anima flatus uitae est, animalem hominem faciens; spiritus autem, uis est quae carnales concupiscentias calcat, atque ad inmortalitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tiaq ꝑcipitur. sicut uolun
tas qua intellecta con¬
sentiuntur. sicut memo¬
ria qua meditari memo¬
rantur. Et hȩc quidem
dũ multiplici constat
appellatione. non tam̃
ita dudunt᷑ insubstantia
sicut in nomine. qr eadẽ¬
om̃ia una ẽ anima Quȩ
dũ contemplat᷑. sp̃s est.
cdũ sentit sensus. ẽ. cdũ sapit
animus. ẽ. dũ intelligit
mens. ẽ. dũ discernit ratio
.ẽ. dũ consentit uoluntas
.ẽ. dũ recordat᷑ memoria
.ẽ. dũ membra uegetat
anima. ẽ: & modo sapit.
modo desipit. modo remo¬
tis paulisꝑ euris corporis
sõpore dełinita quiescit
Rursusq: cõmota ad con¬
templandas rerũ ima¬
gines ꝓtinus exagitata
recurrit
accepitꝰ. eo qđ uentus sit.
mur. Sed aꝑtissime fal
concipi aer ore possit. qui
ram int̃ animã aut̃ &¬
sp̃m hoc doctores differre deg̃¬
dixerunt qđ anima ipsa
uita. ẽ. hominis. prȩstans I¬
sensum motũq corporis.
sp̃s aut̃. ipsius animȩ est
quedã uis acpotentia ra P

Expanded text:
tiaque percipitur; sicut uotiaque percipitur; sicut uotas, qua intellecta consentiuntur; sicut memoria, qua meditata rememorantur. Et haec quidem dum multiplici constant appellatione, non tamen ita dividuntur in substantia sicut in nomine, quia eadem una est anima. Quae dum contemplatur, spiritus est; dum sentit, sensus est; dum sapit, animus est, dum intelligit, mens est; dum discernit, ratio est; dum consentit, 97 voluntas est; dum recordatur, memoria est; et dum membra vegetat, anima est et modo sapit, modo desipit, modo remotis paulisper curis, corporis sopore delinita quiescit, rursusque commota ad contemplandas rerum imagines protinus excitata recurritsumpsit, eo quod ventus sit, mur: sed apertissime falsconcipi ore aer possit, quia rrit. Inter animam et spiritum hoc doctores differre dixerunt, quod anima ipsa uita est hominis, praestans sensum motumque corporis; spiritus autem ipsius animae est quaedam poten
Abbreviated transcription (Latin):
nimã & animũ lactantius
diftinguere philosophos
quosdã ita existimat. Qui¬
cłã inquit aiunt aliud. ẽẽ
animã qua uiuimus. aliud
animũ quo sentimus & sa¬
pimus. Vnde & ualente
incorpore anima nonnun¬
quã aninus perit. scut
accidere dementib solet¬
Et addunt quoq: animã
morte sõporari. animum
somno. Obhoc inde putant
.eẽ. diuersum. ꝓeoquod
actionis officio separant᷑
Qui uͦ utrunq indifferent̃
accipiunt. ueracius sic ar¬
gumentantur. quod neq
nec sentire sine uita. ld¬
circo ne qua quã posse di¬
cunt .cẽ. diuersum quod
ase minime separatut. sed
idem unũ & uiuendi ha¬
bere uigorẽ. & sentiendi
ꝑfrui ratione. Et dũ sit
utrunq unũ. uaria sũpse¬
runt uocabula ꝓdiuersi¬
tate affectionũ. Siẽ enĩ
sp̃s pars animȩ .ẽ. proquo
imagines rerũ corporaliũ
imprimunt᷑ . sic animus
pars eiusdẽ animȩ . ẽ. quo
sentitur & sapitur. sicut¬
& mens eiusdem portio. ẽ.
ꝑ quã om̃is ratio intelligen¬

Expanded text:
nimum et animam Lactantius distinguere philosophos quosdam ita existimat: "Quidam, inquit, aiunt aliud esse animam qua uiuimus, aliud animum quo sentimus et sapimus". Vnde et ualente in corpore anima, nonnumquam animus perit, sicut accidere dementibus solet. Addunt quoque animam morte soporari, animum somno. Ob hoc inde putant esse diuersum pro eo quod actionis officio separantur. Qui uero utrumque indifferenter accipiunt ueracius sic argumentantur: quod neque nec sentire sine uita. Idcirco nequaquam posse dicunt esse diuersum quod a se minime separatur, sed idem unum et uiuendi habere uigorem et sentiendi perfrui rationem; et dum sint utrumque unum, uaria sumpsere uocabula, pro diuersitate affectionum. Sicut enim spiritus pars animae est, pro quo imagines rerum corporalium inprimuntur, sic animus pars eiusdem animae est, quo sentitur et sapitur; sicut et mens eiusdem portio est, per quam omnis ratio intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
Anima ẽ. substantia. incor¬
porea. intellectualis. rati
ginẽ. nichil tam̃ uinatu¬
ra sua mixtũ. concretũq
terrenũ. nichil humidũ.
flauileq uł igneũ. Atcon
bens sem̃ exiuicio. & ex
terrena fece materiã. Sed
anima qi sp̃italis creatu¬
ra. ẽ. in itiũ nouit. finem
habere non nouit. Sicut
enĩ angłi. ita & animȩ sunt
habent enĩ initiũ. finẽ
nullũ Corpus aut̃ quia
ex quattuor ȩlementis
constat igni. aere. aqua.
& terra. dũ fuerit exceden¬
te anima resolutũ. redit
rursus unde fuerat ortũ
Inde & partim mortales
partim immortales sumꝰ
animȩ enĩ naturã habemꝰ
cõmunẽ cũ angłis: carnẽ¬

Expanded text:
anima est substantia incorporea, intellectualis, ratioginem, nihil tamen in natura sua mixtum concretum, vel terrenum, nihil humidum, nihil flabile, vel igneum; at contbens semen ex vitio, et ex terrena faece materiam. Sed anima, quia spiritualis creatura est, initium novit, finem habere non novit. Sicut enim angeli, ita et animae sunt. Habent enim initium, finem nullum. Corpus autem, quia ex quatuor elementis contat, ignis, aeris, aquae, et terrae, dum fuerit excedente anima resolutum, redit rursus unde fuerat ortum. Inde et partim mortales, partim immortales sumus. Animae enim naturam communem habemus cum angelis, carne
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ animantib: adam pn¬
mus uocabula indidit.
appellans unicuiq nom̃
exprȩsenti institutione
uixta conditionẽ naturȩ
cui seruiret. Gentes aut̃
unicuiq: animaliũ expro¬
pria lingua dederunt uo¬
cabulum. Non aut̃ scđm
latinã linguã atq grecã
aut quarũlibet gentiũ¬
barbararũ nomina illa
imposuit acdam. sed illa
lingua quȩ ante diluuiũ
om̃ib: una fuit quȩ hebrȩa
nuncupat᷑. Latine autẽ
animalia siue animantia
dictͥa qđ animent᷑ uita

Expanded text:
us animantibus Adam primum vocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae cui serviret. 2. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum Latinam linguam, atque Graecam, aut quarumlibet gentiubarbararum nomina illa imposuit Adam, sed illa lingua quae ante diluvium omnium una fuit, quae Hebraea nuncupatur. 3. Latine autem animalia, sive animantia dicta, quod animentur vita,
Abbreviated transcription (Latin):
Anseres. aues quȩ noc tur¬
nas excubias celebrant.¬
asñduitate testantur
Deniq: eo etiã romani
capitolia agallo hoste
seruauerunt
lsidori Anseris nom̃ aoias dedit per.
itate clangoris testatur
Nullũ aut̃ animal ita ocdo¬
rem hominis sentit ut an¬
ser. Unde & clangore eiꝰ.
galloꝵ ascensus incapito¬
lio deprehensus. ẽ¬

Expanded text:
Anseres quoque nocturnas excubias celebrant,siduitate testantur? denique eo etiam Romana Capitolia a Gallo hoste seruaruntiant. Anseris nomen anes dedit per ditate clangoris testatur. Nullum autem animal ita odorem hominis sentit, ut anser. Unde et clangore ejus gallorum ascensus in Capitolio deprehensus e
Abbreviated transcription (Latin):
latine quia impressã
stellarũ lumina uelut
signa habeat tanquam
cęlatũ appellatur. Et sic̃
argentũ qđ signis emuinen¬
tib refulget cęlatũ di¬
cimus. oꝑa noc. aut̃ dicit᷑
qđ uidetur. Igitur terrȩ
quȩ obscurior . ẽ. oranoc.
nuncupatur quia lucidus¬
.ẽ. tanquã uisibilis. Rropo¬
sĩtũ aut̃ nobis. ẽ. quia in

Expanded text:
Latine, quia impressa stellarum lumina velut signa habeat, tamquam caelatum appellatur: sicut argentum quod signis eminentibus refulget, caelatum diatine, quia impressa signa habeat, tamquam caelatum appellatur: sicut argentum quod signis eminentibus refulget, caelatum dicim
Abbreviated transcription (Latin):
ram cȩli dicunt. & cũ
motu eius sydera in ea
fixa aboriente usq in
occidentẽ circumire.
sẽptentrionib breuiores
peragentib¬

Expanded text:
moveri dicunt, et cum motu ejus sidera in eo fixa ab oriente usque ad occidentem circumire, septentrionibus breviores peragentib
Abbreviated transcription (Latin):
stum sit aues inaere uo¬
lare & nos inconsuetu¬
dine hunc aerem cę̧lum
appellamus. Nã cũ de sere¬
no uł nubilo quȩrimus.
aliquando dicimus qualis
est aer. aliquando qua¬
le est cęlum
ȩlũ philosophi rotundũ
uolubile atq ardens. eẽ.
dixerunt. uocatũq hoc
nomine. eoquod tanquã
uas cȩlatũ impressa sĩg¬
na habeat stellarum
Distinxit enĩ illud dis
claris luminib & imple¬
uit sole scilicet & lunȩ
orbe fulgenti. & astroꝵ
micantiũ splendentib
signis adornauit. Hoc

Expanded text:
stum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelumCaelum philosophi rotundum, volubile atque ardens esse dixerunt; vocatumque hoc nomine, eo quod tamquam vas caelatum inpressa signa habeat stellarum. Distinxit enim illud Deus claris luminaribus et implevit, sole scilicet et luna orbi fulgentibus, et astrorum micantium splendentibus signis adornavit. Dic
Abbreviated transcription (Latin):
dendo eo qđ aer ꝑspicuus
sit. & ad ipeculandum
purior
est ex om̃ib partibus
ȩqualit̃ conclusa. hanc
speram nec principium
habere dicunt nec ter¬
minũ ideo qđ in rotundũ
quasi circuliis. unde inci¬
piat uł ubi desinat non
facile comprehendatur¬
Philosophi aut̃ mundi
septẽ cęlos id .ẽ. planetas
globoꝵ consono motu
introduxerunt. Quorũ
orbib: conexa memorans
om̃ia. quos sibi innexos
& uelut insertos uersari
i etro & contrario ceteris
motu ferri arbitrant᷑
De eiuidẽ sperȩ motu
Sperȩ motus duob axib
uoluitur. quoꝵ unus . ẽ.
septentrionalis qͥ nun¬
quã occidit. appellat᷑q
boreus : alter australis

Expanded text:
dendo, eo quod aer perspicuus sit et ad speculandum purior.est ex omnibus partibus aequaliter conclusa. Hanc sphaeram nec principium habere dicunt nec terminum, ideo quod in rotundum, quasi circulus, unde incipiat vel ubi desinat non facile conprehendaturPhilosophi autem mundi septem caelos, id est planetas, globorum consono motu introduxerunt, quorum orbibus conexa memorant omnia, quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur. De eiusdem sphaerae motu . Sphaerae motus duobus axibus volvitur, quorum unus est septentrionalis, qui numquam occidit, appellaturque Boreus; alter
Abbreviated transcription (Latin):
gͦcȩlũ. ẽ. quod nullum
nullis nubib imber
rumpitur. Est etiam
ferreũ cȩlũ subobscurus
aer presus atq nebulosũs
colore ferrugineo quan¬
do rigore frigoris strin¬
gitur terra: Tunc ueluti
suꝑ caput nr̃m humor
sũspensus uidetur. & ꝑ
momenta imminere
interdũ & cęlũ pro aere
accipit᷑. ubi uenti & nubes
& ꝓcellȩ & turbines fiunt

Expanded text:
coelum, quod nullum nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra, tunc veluti super caput nostrum humor suspensus videtur, et per momenta imminereInterdum et caelum pro aere accipitur, ubi venti et nubes et procellae et turbines fiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fas sit & hunc aerem
cęlũ dici. nulla alia
causa etiã firmam̃tũ
appellatũ uoluit esti¬
mare : Iisi quia inter¬
uallũ eiꝰ diuidit inter
quosdã uapores aquarũ
& istas aquas quȩ corpu¬
lentus interris fluitant
Dicunt᷑ aut̃ cęli pluralit̃
inuna eadẽq: re quae
dicitur unũ cęlũ. Nam
cũ in hoc libro singular
numero dicat᷑ cęlũ qđ
diuidit int̾ aquas quae
supra & has quȩ infra
sunt. millo tam̃ pialmo
& aquȩ inquit quȩ suꝑ
cȩlos sunt laudent no¬
men dñi. Et cȩlos cȩloꝵ
si bene intelligimuis
sidereos aeriorũ tar¬
quã suꝑiores inferiorũ
& hos in eodẽ psalmo ac¬
cipimus ubi dictum.ẽ.
laudate eũ cęli cęlorũ
Satis apparet hunc aerẽ
non solũ cȩlũ. sed etiam
cȩlos dici. sicut dicunt᷑
& terrȩ. nec aliud signi¬
ficatur quã illa quae
singularit̃ terra dicit᷑
quando dicimus orbem
terrarũ. & orbem terrȩ¬

Expanded text:
asset et hunc aerem coelum dici, nulla alia causa etiam firmamentum appellatum voluit existimari, nisi quia intervallum ejus dividit inter quosdam vapores aquarum, et istas aquas quae corpulentius in terris fluitantDicuntur autem coeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum coelum. Nam cum in hoc libro singulari numero dicatur coelum, quod dividit inter aquas quae supra, et eas quae infra sunt; in illo tamen psalmo, Et aquae, inquit, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini. Et coelos coelorum si bene intelligimus sidereos aeriorum, tanquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est, Laudate eum, coeli coelorum . Satis apparet hunc aerem, non solum coelum, sed etiam coelos dici: sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur, quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum, et orbem terr
Abbreviated transcription (Latin):
inquit michi nomen
ac plurimos cȩlos scrip¬
tura testificatur. Nom̃
tur supra generaliter
dixisse in principio cęlũ
factũ omnẽ cȩlestem
creaturȩ fabricã comprȩ¬
hendere. hic aut̃ specia¬
lem firmamenti huius
exterioris soliditatẽ qđ
dicitur cȩli: firmam̃tũ
sicut legimus inymno
prophetico. benedictus
es infirmamento caeli
Plerunq aut̃ glacialib:
uentoꝵ flatib algentes
aquȩ solidant᷑ inniuem
& rupto aere nix fundit᷑.
Neq: enĩ firmamentum
hoc potest sine aliquo
rumpi fragore. Ideo &
firmamentũ dicitur. qđ
non sit inualidum nec
remissum Unde & toni¬
trui qui concepti intra
sinũ nubiũ spũ cũ se
uehementer erupturos
eliserint. magno con¬
crepant sonitu Ait enĩ¬
scriptura. Firmans toni¬
trua. A firmitate gͦ fir¬
mamentũ. ẽ. nuncupa¬
tũ. uł qđ diuina uirtu¬
te firmatũ. ẽ. sicut scrip¬
tura nos docet dicens
laudate eũ infirmam̃to
uirtitis eius. In maledi¬

Expanded text:
 mihi nomen a plurimos coelos Scriptura testificatur, nomen  8, ut videatur supra generaliter dixisse, in principio coelum factum, ut omnem coelestis creaturae fabricam comprehenderet: hic autem specialem firmamenti hujus exterioris soliditatem, quod dicitur coeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: Benedictus es in firmamento coeliplerumque etiam glacialibus uentorum flatibus rigentes aquae solidantur in niuem et rupto aere nix funditur. neque enim firmamentum hoc potest sine aliquo rumpi fragore. ideo et firmamentum dicitur, quod non sit inualidum nec remissum. unde et de tonitribus, quae concepto intra sinum nubium spiritu, cum se uehementer erupturus inliserit, magno concrepant sonitu, ait scriptura: firmans tonitru. a firmitate ergo firmamentum est nuncupatum uel quod diuina uirtute firmatum sit, sicut et scriptura nos docet dicens: laudate eum in firmamento uirtutis eius. ne
Abbreviated transcription (Latin):
lum cę̧lũ. sed etiã nr̃a¬
rum ipsarũ consuetu¬
dine scripturarũ. cum
dicunt᷑ uolatilia cęli.
cũ aues in hoc aere uo¬
lare manifestum sit
Et dñi cũ denubib lo¬
queretur. faciem cȩli
inquit potestis ꝓbare

Expanded text:
um caelum, sed etiam nostrarum ipsarum consuetudine scripturarum, cum dicuntur uolatilia caeli, cum aues in hoc aere uolare manifestum sit; et dominus cum de nubibus loqueretur, faciem caeli, inquit, potestis probare.
Abbreviated transcription (Latin):
omiserunt. Quid ad me
ꝑtinet utrũ cęlũ sicut
spera undiq concludat
terrã in media mundi
mole libratã. an eam
ex una parte desuꝑ uelut
discus operiat: Sed q
defide agitur scriptura¬
rũ. breuiter dicendũ. ẽ.
defigura celi hoc scisse
auctores nr̃os quod uen¬
tas habet. sed sp̃m dĩ qui
ꝑ eos loquebatur noluisse
ista docere homines. nulli
saluti ꝓfutura. sed an
aliquis
quomodo non est contra¬
rium his qui figuram
sperȩ cęlo tribuentes¬

Expanded text:
omiserunt ad beomiserunt ad bepertinet, utrum coelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper velut discus operiat? Sed quia de fide agitur Scriptura breuiter dicendum est de figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habet; sed spiritum dei, qui per eos loquebatur, noluisse ista docere homines nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo tribuunt
Abbreviated transcription (Latin):
Sed denumero eoꝵ ni¬
chil sibi prȩsumat hu¬
mana temeritas: fecit
aut̃ cȩlos ds̃ noninfor¬
mes uł in confusos. sed
Nã suꝑioris circuli cęlũ
ꝓprio discretũ termino
ȩqualib undiq spaciis
collectũ extendit. atri:
in eo uirtutes sp̃italiũ
creaturarũ constituit
Cuiꝰ quidẽ cȩli naturã
artifex mundi ds̃ aquis
temꝑauit. ne conflagra¬
tione suꝑioris ignis infe¬
riora ȩlem̃ta succende¬
rent᷑. Dehinc circulum
inferioris cęli non uni¬
formi sed multiplici
motu solidauit. nuncu¬
pans cũ firmam̃tũ ppt̃
sustentationẽ suꝑiorũ
ȩlũ greco uocabulo ura¬
nus dicit᷑. Apud latinos
aut̃ ꝓpt̃ea cȩlũ appel¬
latur quia impressã
stellarum lumina ue¬
luti signa habens tan¬
quã cęlatũ dicit᷑. sicut
argentũ qđ signis eni¬
nentib resulgens cȩlũ ͣ
forma & figura cęli eẽ.
credenda sit scđm scrip¬
turas nr̃as Multi enim
multũ disputant dehis
reb quas maiore pru¬
dentia nonr̃i auctores

Expanded text:
Sed de numero eorum nihil sibi praesumat humana temeritas. Fecit autem eos Deus non informes, vel confusos, sed Nam superioris circuli coelum proprio discretum termino, et aequalibus undique spatiis collectum ostendit, atque in eo virtutes spiritualium creaturarum constituit. Cujus quidem coeli naturam artifex mundi Deus aquis temperavit, ne conflagratio superioris ignis inferiora elementa succenderet. Dehinc circulum inferioris coeli, non uniformi, sed multiplici motu solidavit, nuncupans eum firmamentum propter sustentationem superiorum elum Graeco vocabulo οὐρανὸς dicitur; apud Latinos autem propterea coelum appellatur, quia impressa stellarum lumina, veluti signa, habens, tanquam coelatum dicitur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, coelatum forma et figura caeli esse credenda sit secundum scripturas nostras. multi enim multum disputant de his rebus, quas maiore prudentia nostri auctores
Abbreviated transcription (Latin):
ctatus quid sit firmam̃
aliud. & si duo an plures
Ñ sunt qui unũ cęlum
eẽ.dicunt. nec alterius
cȩli faciem cũ ei set una
habent ut ipsi auint po¬
tiusse sufficere substan¬
tiã. qm̃ cũ om̃is suꝑiore
cȩlo expensa nichil reli¬
qui fuit quod adȩdifica¬
tionẽ scđi cęli tertu ue
proficeret. Alii uͦ mnnu¬
meros cȩlos & mundos
esse asserunt quos irri¬
clent sui Non enĩ nobis¬
cũ illis maior quã sius
pugna.ẽ. qui geometri
possit. nec pati natura
ut aut scđm aut tertiũ
sit. nec oꝑatoris sui¬
aut idoneũ ut multos
cȩlos faceret. Itaq: nos

Expanded text:
us quid sit firmamenaliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli faciendi, dum esset una flantibus, ut ipsi aiunt, potuisse subpetere substantiam, quoniam cum omnis suet expensa, nihil reliqui fuit quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna est — qui geometric non possit nec pati naturam, ut aut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis
Abbreviated transcription (Latin):
tertiũ cęlũ. ẽẽ. negare
non possumꝰ. cũ apłi
raptũ se ad teraũ cȩlũ
scripturarũ suarũ testi¬
ficatione confirmet
initantes philosophi .uiͤ.
stellarũ. & solis & lunȩ
globoꝵ consonũ motũ
introduxerunt quorũ
orbis uł potius globus

Expanded text:
esse negare non possumus, cum apostolus raptum se ad tertium caelum scriptorum suorum testificatione confirmet.imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae globorum consonum motum introduxerunt, quorum orbibus uel potius
Abbreviated transcription (Latin):
Celidros serpens qui et
cersidros quasi cerim.
qr & inaquis & interris
moratur: Nam cirson
dicunt greci terrã. idros
aquã hic ꝑquã labitur
terram fumare facit. Quã
sic macer describit. Seu
terga spirant spumantia
uirus seu terra fumat Frg¬
qua teter labitur anguis
& lucanus. Tractiq uia
fumante celidri. Semꝑ
aut̃ directus ambulat
Nã si torserit se dũ currit.
statim crepat

Expanded text:
Celidros serpens, qui et cersidros quasi cerigni, qui et in aquis et in terris moratur. Nam cirson dicunt Graeci terram, ydros aquam, per quam labitur, terram fumare facit. QuCelidros serpens, qui et sic Macer describit ‘seu terga exspirant fumantia virus / seu terra fumat qua taeter labitur anguis’ et ipse Lucanus ‘tractique via fumante chelydri’. Semper autem directus ambulat: nam si torserit se dum currit, statim crepat
Abbreviated transcription (Latin):
Celtiberi. exgallis celticis
fuerunt. quoꝵ ex nomi¬
ne appellata. ẽ. regio
celtiberia. Nã exflumi¬
ne hispaniȩ hibero ubi
consederunt & exgallis
qui celtici dicebantur
mixto utroq uocabulo
cełtiberi nuncupati sunt

Expanded text:
Celtiberi ex Gallis Celticis fuerunt, quorum ex nomine appellata est regio Celtiberia. Nam ex flumine Hispaniae Ibero, ubi consederunt, et ex Gallis, qui Celtici dicebantur, misto utroque vocabulo, Celtiberi nuncupati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩlata una argentea uel
aurea sunt fĩgnis eminen¬
tiorib intus extra ue
expressa acęlo uocata
qđ ẽ genus ferramenti
qđ uulgo cilicionẽ uocañ¬

Expanded text:
elata vasa argentea, vel aurea sunt, signis eminentioribus intus, extrave expressa: a coelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocan
Abbreviated transcription (Latin):
ȩlidonia herba idõ dicit᷑
uł qđ aduentu hirundi
nũ uidetur erumpere.
uł qđ pullis hirundinũ
si oculi auferant᷑. matres
eoꝵ illis exhac herba
mederi dicant᷑¬
Celedonia gemma. ex hi¬
rundinũ colore uocata.
& duoꝵ iẽ. generũ. Qua¬
rũ una ex altera parte
purpurea. & alia purpu¬
rea nigris int̃uenientib
macułis
Celidoniatus gladius. fer¬
rum. ẽ. latum cuiꝰ duplex
inucro acbifurcus inmo¬
dũ caudȩ hirundinis
formatus. Unde & celi¬
doniatus dicit᷑¬

Expanded text:
elidonia ideo dicitur, vel quod adventu hirundinum 355 videtur erumpere, vel quod pullis hirundinum si oculi auferantur, matres eorum illis ex hac herba mederi dicuntChelidonia ex hirundinum colore vocata; et duorum est generum, quarum una ex altera parte purpurea, et alia purpurea nigris intervenientibus maculiselidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Celebs dictus. quia iter
ñbi facit adcelũ
Celebs. conubii expers. qua¬
lia sunt numina incȩlo
quȩ absq conuigiis funt.
& celebs dictus. quasi

Expanded text:
eles dictus, quia iter sibi facit ad coelum. Coelebs, connubii expers, qualia sunt numina in coelo, quae absque conjugiis sunt. Et coelebs dicitur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩlibes ꝑb scribimus sic
hic cȩlebs. cęlibis. cęlibi
cȩlibes accusatiuo cęlibes sisidr
ocȩlibes tres scilicet in
numero plurali. & si
quasi cȩlo beatus

Expanded text:
ebs per b scribimus. Sic hic caelebs caelibis caelibi hi caelibes accusatiuo caelibes uoc. caelibes. Tres scilicet habet in numero plurali, et siquasi caelo beatus
Abbreviated transcription (Latin):
Cedrus arbor quã greci
cedros uocant quasi ceo¬
menes driosioron. idest
arboris humor ardentis.
Cuiꝰ folia ad eypressi suni¬
litudinẽ respondent
lignũ uͦ iocundi odoris
est & diu durans. nec
atinea unquã extermi¬
natur. Dequa persius.
Et cędro digna locutus.
scilicet ꝓpt᷑ durabilẽ
ꝑpetuitatẽ. Unde & in
templis ꝓpt̃ diuturni¬
tatem ex hoc ligno la¬
cunaria fiunt huius
ligni resina cȩdria dr̃
Quȩ inconseruandis li¬
bris adeo. ẽ. utilis. ut ꝑ¬
liniti exeo nec tineas
patiantur. nec tẽpore
consenescant. Nascitur
increta. africa. atq: siria

Expanded text:
Cedrus, quam Graeci cedron vocant, quasi caiomenes druos ugron, id est, arboris humor ardentis, cujus folia ad cypressi similitudinem respondent: lignum vero jucundi odoris est, et diu durans, nec a tinea unquam exterminatur, de quo Persius: Et cedro digna locutus, scilicet propter durabilem perpetuitatem. Unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno laquearia fiunt. Hujus ligni resina cedrea dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis, ut perliti ex ea nec tineas patiantur, nec tempore consenescant: nascitur in Creta, Africa atque Syria.
Abbreviated transcription (Latin):
Cȩcus appellatus quod
careat iusu. Est enim
luminib amissis
Cȩcus. ẽ. qui utroq oculo
nor uidet.

Expanded text:
ecus appellatus, quod careat visum. Est enim luminibus amissis. Caecus est qui utroque oculo non videt.
Abbreviated transcription (Latin):
Chebron. ciuitas iudere
quȩ quondã uocabatur
arbe condita. ẽ. agigantib
ante septẽ annoi᷑ quam
abeis tanais urbs exypti
conderetur. Ipsa . e. arbe
anumero ita uocata qđ¬
ibi tres patriarchȩ se¬
pulti sunt & quartus
adam lp̃sa . ẽ. & mambre
uocata exuno amico
abrahȩ¬

Expanded text:
Chebron civitas Iudaeae, quae quondam vocabatur Arbe, condita est a gigantibus ante septem annos quam ab eis Tanis urbs Aegypti conderetur. Ipsa est Arbe a numero ita vocata, qibi tres patriarche sepulti sunt et quartus Adam. Ipsa et Mambre, sic dicta ex uno amico Abrahe
Abbreviated transcription (Latin):
cardinem ꝑagentib ut
cȩlũ si .ẽ. nobis occul¬
tus alius cardo exalia
uertice sicut spera: si
aut̃ nullus alius car¬
do est uelut discus
rotari uideat᷑. Quib
respondeo multũ sub¬
tilib & laboriosis ratio¬
nib: ista ꝑquiri. ut
uere ꝑcipiatur utrum
ita anita sit hoc sane¬
nouerint nec nomen
firmam̃ti cogere. ut sta¬
re cȩlũ putemus Firma¬
mentũ enĩ non ꝓpt̃ sta¬
tionẽ sed ꝓpt̃ firmitatẽ.
aut ꝓpt̃ intransgressibi¬
lem terminũ suꝑiorum
& inferiorũ aquarũ uo¬
catũ intelligere licet
nec si ueritas cęlũ stare
ꝑsuaserit impediri nos
circuitu syderum nec
hoc intelligere possumꝰ.
& ab ipsis quippe qui hoc
curiosissime & ociosissime
quȩserunt inuentũ. ẽ.
etiã cȩlo non moto sisola
sydera mouerentur fieri
potuisse om̃ia quȩ in ipsis
syderũ conuersationibus
animaduersa atq: com¬
prȩhensa sunt. hic aũ¬
cȩlo in quo sunt lumina¬
ria ita uicinus. ẽ. aer.
ut & ipsius cęli nomen

Expanded text:
cardinem peragentibus, ut cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et laboriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sitnouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum uocatum intellegere licet — nec, si ueritas caelum stare persuaserit, inpediri nos circuitu siderum, ne hoc intellegere possimus. et ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et elo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen
Abbreviated transcription (Latin):
illa gͥ apud nos camerȩ
similitudo etiã scłm
litteram acepta non
impedit eos qui sperã
dicunt. Bene quippe
creditur scđm eã partẽ
quȩ suꝑ nos est decȩli
figura scripturã loqui uo¬
luse. Si gͥ spera non ẽ.
exuna parte. camera est
exqua parte eelũ terram
contngit. Siaut̃ spera.ẽ
undiqͦ: camera. ẽ Sed
illud quod depelle dictũ
est magis urget. ne non
sperȩ quodhumanũ est
forte cõmentũ. sedipsi
nrȩ camerȩ aduersũ sit¬
Utrunq aut̃ adlitteram
uidendũ. ẽ. Si enĩ came¬
ra non sołũ curua. sed
etiã plana recta di¬
citur. profecto & pellis
non solũ inplanũ. uerũ
etiã in rotundũ sinum
extenditur . Nã & uter
Q uesica pellis . ẽ. Demo¬
tu etiã cęli non nulli
fr̃s quȩstionẽ mouent
utrũ stet. anne moue¬
atur. quia sĩ mouetur
inquiunt. quomͦ firma¬
mentũ . ẽ: Si aut̃ stat
quomͦ sydera in illo
fixa creduntur : Abori¬
ente usq in occidentem
circũeunt septentrionib
breuiores giros iuxta

Expanded text:
idem apud nos camerae similitudo, etiam secundum litteram accepta, non impedit eos qui sphaeram dicunt. Bene quippe creditur secundum eam partem, quae super nos est, de coeli figura Scripturam loqui voluisse. Si ergo sphaera non est, ex una parte camera est, ex qua parte coelum terram contegit: si autem sphaera est, undique camera est. Sed illud quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum est forte commentum, sed ipsi nostrae camerae adversum situtrumque autem ad litteram uidendum est. si enim camera non solum curua, sed etiam plana recte dicitur, profecto et pellis non solum in planum, uerum etiam in rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. honestũ. adnirabile.
humile. anceps. obscurũ.
honestũ cauiȩ̃ genus est.
cui statĩ sine oratione nr̃a
Admirabile. eo qđ est
alienatus animus eoꝵ qui
audituri sunt. humile
est qđ negligitur abau
aut iudicatio dubia. ẽ.
aut causa honestatis &
turpitudinis particeps.
ut beniuolentia pariat Ie
offensam Obscurũ in quo
aut tardi auditores sunt.
aut difficiliorib ad cog¬
noscendũ negociũ causa u¬
cernitur implicata
Causarũ status sunt duo Idegł
iectura. finis. qualitas.
tramlatio. define iudi Ideg¬
cialis & negocialis. De ui¬
diciali. absoluta & assũp¬
tiua. De assumptiua con¬
cessio. remotio criminis.
relatio criminis cõpersa¬
tio. Peconcessione. purga¬

Expanded text:
inque: honestum ammirabile humile anceps obscurum. Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra Ammirabile, a quo est alienatus animus eorum qui audituri sunt. Humile est quod neglegitur ab auaut iudicatio dubia est, aut causa et honestatis et turpitudinis particeps, ut beniuolentiam pariat et offensionem. Obscurum in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur implicatacausarum status sunt octo; ex hiectura, finis, qualitas, tracialis et negotialis. De juridiciali absoluta et assumptiva. De assumptiva, concessio, remotio criminis, relatio criminis, comparatio. De concessione, purga
Abbreviated transcription (Latin):
id.ẽ. ueloces: biremes
uł triremes. agiles &
adminis teriũ clasfus
uncta carina ꝑȩquora
cana celones:¬

Expanded text:
id est veloces biremes vel triremes, agiles et ad ministerium classis uncta carina per aequora cana celocis
Abbreviated transcription (Latin):
dis tec toꝵ apta culmiͤ¬
nib eo qđ huꝰ modi ma¬
teries & ꝓcera sit spacus.
nec onerosa parictib
lacunarib quoq conden¬
disq fastigits habilis. ẽ.¬

Expanded text:
dis tectorum apta culminibus, eo quod hujusmodi materies et procera sit spatiis, nec onerosa parietibus. Lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis e
Abbreviated transcription (Latin):
Caułis. ẽ. generalit̾ her¬
barũ uł olerũ medius
frutex qui uulgo thirsais
dicitur. qđ a terra sursũ
conscendat. ex quo diri¬
uatũ. ẽ. ut sp̃ecialiter
quoddã genus olerũ cau¬
lis diceretur qr thirsus
ipsius amplius cȩteris ole¬
rib coalescit . id ẽ. crescit
Est aut̃ generale nom̃
om̃is enĩ frutex caulis:¬

Expanded text:
Caulis est generaliter herbarum vel olerum medius frutex; qui vulgo thyrsus dicitur, quod a terra sursum conscendat; ex quo derivatum est ut specialiter quoddam genus olerum caulis diceretur, quia thyrsus ipsius amplius ceteris oleribus coalescit, id est crescit. Est autem generale nomen; omnis enim frutex caulis
Abbreviated transcription (Latin):
Cauteriũ dictũ quasi cau¬
turiũ quod urat. & ꝓui¬
da sit in eũ seueraq cau¬
tio. ut dũ indetur cuiꝰ
sĩt. auaricia refrenetur.
quod int̃dum ꝓsigno. int̃¬
dũ ꝓcura adhibetur. ut
uis morbi ignis ardore
siccetur

Expanded text:
Cauterium dictum quasi cauturium, quod urat et provida sit in eum severaque cautio ut, dum videtur, cuius sit, avaritia refrenetur. Quod interdum pro signo, interdum pro cura adhibetur, ut vis morbi ignis ardore siccetur
Abbreviated transcription (Latin):
iđr C ȩca uox. ẽ. quȩ mox ut
emissa fuerit conticescit.
atq: suffocata nequaquã
longius producitur. Sic
est᷑ infictilib¬

Expanded text:
 Caeca vox est quae mox ut emissa fuerit conticescit, atque suffocata nequaquam longius producitur, sicut est in fictilib
Abbreviated transcription (Latin):
satũ melius continuare sdegl¬
taurũ cũ caucaso puta¬
tur. sed hoc non. eẽ. dis¬
cernit fluuius eufrates
qui radice parthoacrae
montus effusus tendens
inmeridiẽ ipsũ ad sinuis tr̃ã

Expanded text:
sum medius continuare Taurum cum Caucaso putatur; sed hoc ita non esse discernit fluuius Euphrates, qui, radice Parcohatrae montis effusus, tendens in meridiem, ipsum ad sinistram,
Abbreviated transcription (Latin):
Colũ colorũ unde muli¬
eres nent.¬
olũ. fastigiũ templi
rotundũ¬
intestinorũ¬
Collũ dictũ qđ fit rigi¬
lumna. baiulans caput Ilsiđ¬
& sustentans quasi capi¬
toliũ. cuiꝰ anterior pars
gula uocatur. posterior
incollo fistulȩ. una ci¬
borũ. altera aeris auriũ
quarũ suꝑior rumen uo
inter. ẽ. collũ semper
reruicẽ significat. cer¬
nficat collũ. dũ uͦ plu¬

Expanded text:
cunt colonem unde mulieres nent,fastigium templi rotundintestinuCollum dictum, quod sit rigilumna, baiulans caput et sustentans quasi capitolium: cuius anterior pars gula vocatur, posterior in collo fistulae: una ciborum, altera aeris. Harum superior rumen uocem. Collum semper ceruicem significat, cerficat collum, dum plu
Abbreviated transcription (Latin):
Fatuus est : qui neq: qđ fatur
ipse. neq qđ alii dicunt iN¬
telligit. Stultus uͦ: hebetior
corde Vnde & affranius Ego
inquit me stultũ ȩstimo. fa¬
tuũ. eẽ. non opinor: id est ob.¬
tunsis quidẽ sensibus. non
tamen nullis.
Fatuus. ideo ȩstimat᷑ dictus:
quia neq qđ fatur ipse neq
qđ alii dicunt intelligit. Fa-¬
tuos originẽ duci quidã pu-¬
tant. amiratorib: fatua &
fauni uxoris fatidice eosq
primũ fatuos appellatos:
qđ preter modũ obstupefa¬
ctisunt uaticinus illius. usq

Expanded text:
fatuum aestimant qui neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt intellegat; stultum uero hebetiore corde. Vnde Afranius: «Ego» inquit «me stultum existimo, fatuum esse non opinor», id est obtunsis quidem sensibus, non tamen nullis. Fatuus ideo existimatur dictus, quia neque quod fatur ipse, neque quod alii dicunt intellegit. Fatuos origine duci quidam putant a miratoribus Fatuae, Fauni uxoris fatidicae, eosque primum fatuos appellatos, quod praeter modum obstupefacti sunt vaticiniis illius usque
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere uiderent᷑ futura Iag̃i
Inlucis enĩ consulebantur a pa¬
ganis : & responsa illis noni o¬
signis seduocib dabant: Quẽ¬
uulgo incubonẽ uocant. Hunc lalb̃¬
Adquẽ horatius dicit. Faune
enĩ ferarũ fugientiũ amator:
ꝑmeos fines : & aprica rura

Expanded text:
ostendere viderentur futura. In lucis enim consulebantur a paganis, et responsa illis non signis, sed vocibus dabant. Geulgo incubonem vocant, hunc ad quem Horatius dicit: Faune, Nympharum fugientum amator, Per meos fines, et aprica rura
Abbreviated transcription (Latin):
annuens. & consentiens: uł
deridens. Renidens enĩ. ple¬
rũq uultus dicit᷑ lȩcitia uł
risu ꝑfusus: fastidiosũ uͦ
ꝓfastidiose dixit: nom̃ ꝓad-¬
uerbio: ut est. Torũq repente
clamat.¬

Expanded text:
nuens et consentiens, uel deridens. ‘Renidens’ enim plerumque uultus dicitur laetitia uel risu perfusus. ‘Fastidiosum’ uero pro fastidiose dixit, nomen pro aduerbio, ut est: ‘toruumque repente clamat
Abbreviated transcription (Latin):
iplacid̃ f auisae specus. fosie quȩdã
incapitolio : quȩ inmodũ cister hsiđr¬
narũ cauate. excipiebant doliurg̃¬
na iouis. siqua uetusta erañ Iagłr¬
hominũ afruge danda.

Expanded text:
pus. Fauisae specus, fossae quaedam in Capitolio, quae in modum cisternarum cauatae excipiebant dona Iouis, si qua uetusta erant hominum e fruge danda.
Abbreviated transcription (Latin):
fatur. Afando igitur fatũ
dicunt: id est aloquendo.
Quod nisi hoc nom̃. iã inalia re
soleret intelligi: quo corda
hominũ uolumus indinare:
rationabilit̃ possemꝰ. a fando
fatũ appellare. Non enĩ
abnuere possumus scriptũ
inlitteris sc̃is: semel locutus :
uod enĩ dictũ est. semel locu¬
tus est. intelligit᷑ immobilit̃ :
hoc est incõmũtabilit̾ est lo¬
cutus : sicut nouit in cõmuta.¬
bilit̃ omia quȩ futura sunt.¬
& quȩ ipse facturus ust Tria
aũ fata fingunt᷑ incolo &¬
fuso digitisq filo & lana
torquentibus: ꝓpt̃ tria tẽ¬
pora. Prȩceritũ : qđ infuso iã
neȩtũ. atq inuolutũ est. Prȩ¬
sens: qđ int̃ digitos mnhȩren¬
tis trahicit᷑. Futurũ : in lana
quȩ colo implicata est : &
qđ ad huc ꝑdigitos neentis ad fusũ
tanquã prȩsens ad p̃teritũ¬
tuna ita separatur. Qđ enĩ
dicebant. qđ nascim̃ & qđ occi¬
dim᷑: fortinã quicquid ne
uita uarietatis acciderit:hȩc¬
aasu st̃gentiliũ fabulosa fig¬

Expanded text:
fatur. A fando igitur fatum dicunt, id est, a loquendo, qui nisi hoc nomen jam in alia re soleret intelligi, quo corda hominum nolumus inclinare, rationabiliter possemus a fando fatum appellare: non enim abnuere possumus esse scriptum in litteris sanctis: Semel locutus est Quod enim dictum est, semel locutus est: intelligitur immobiliter, hoc est, incommutabiliter est locutus, sicut novit incommutabiliter omnia, quae futura sunt, et ipse facturus est. Tria autem fata fingunt in colo fuso, digitisque fila ex lana torquentibus, propter tria tempora: preteritum, quod in fuso iam netum et involutum est: presens, quod inter digitos nentis traiicitur: futurum in lana, que colo implicata est et quod adhuc per digitos nentis ad fusum tanquam presens ad preteritumgani ita separabant: quod enim dicebant quod nascimur et quod occidimus, fortunae quidquid in uita uarietatis acciderita sunt gentilium fabulosa fig
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eis utq sexus appareat.
Erma quippe apđ grecos.
masculos a frondi femina
nuncupat᷑. Hu dexterã ma¬
millã. urilẽ : sinistrã mu¬
liebrẽ habentes: uicissim
coeundo. & gignunt. & pa¬

Expanded text:
in eis uterque sexus appareat. Erma quippe apud Graecos masculus, aphrodi femina nuncupatur. Hi dextram mamillam virilem, sinistram muliebrem habentes, vicissim coeundo et gignunt
Abbreviated transcription (Latin):
ermogene quodã uocati :
qͥ matheriãñ. natam indu-¬
cens. deo non nato eã com¬
parauit. matrẽq elemen.¬
toꝵ & deam asseruit: quos
apłs improbat. elementis
seruientes

Expanded text:
ermogene quodam vocati: qui materiam non natam introducens, Deo non nato eam comparavit, matremque elementorum et deam asseruit, quos Apostolus improbat elementis servientes
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩdã etiã facta st̃ ex nominũ
diriuatione : ut a prudentia
prudens. Quȩdã etiã exuocib
litate garrulus: quȩdam ex
greco ȩhimologia orta. &
declinata st̃ in latinũ : ut silua
domus. Alia quoq: ex nomi¬
nibi locoꝵ urbiũ. fluminũ

Expanded text:
Quaedam etiam facta sunt ex nominum Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam etiam ex litate 'garrulus'; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminu
Abbreviated transcription (Latin):
Estẽma. dicunt᷑ ramusculi.
quos aduocati faciunt gerere.
cũ gradus cognationũ parti¬
unt᷑: ut puta ille filius. ille
pat̃. auus ille. agnatus &
cognatus : & ceteri

Expanded text:
Stemmata dicuntur ramusculi, quos advocati faciunt in genere, cum gradus cognationum partiuntur, ut puta: ille filius, ille pater, ille avus, ille agnatus, et cognatus, et caeteri
Abbreviated transcription (Latin):
Esperidũ insulȩ uocatȩ aci¬
uitate hesperida: quȩ fuit
infine mauritaniȩ. Sunt enĩ
ultra orģadas sitȩ. subath¬
lanteũ litus: in intimos ma¬
rissinus. Inquarũ hortis fin¬
gunt fabulȩ draconẽ ꝑiugi¬
lẽ : aurea mala seruantem
Fert᷑ aũ ibi emari estuariũ.
adeo sinuosis laterib tortu¬
osũ: ut uisentib procul. lap¬
sos angueos imitetur

Expanded text:
esperidum insulae vocatae a civitate Hesperide, quae fuit in fines Mauretaniae. Sunt enim ultra Gorgadas sitae sub Athlanteum litus in intimos maris sinus; in quarum hortis fingunt fabulae draconem pervigilem aurea mala servantem. Fertur enim ibi e mari aestuarium adeo sinuosis lateribus tortuosum ut visentibus procul lapsus angueos imitetur