comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ñ nulla significatione immundas illo tempore ñederur̃
quo eas ñedi praeceptũ erat. uttalib significationib fu¬
tura rerũ manifestatio p̃figurar&ur. Sed & asymũ pa¬
nẽ. & cętera huiusmodi. in quib fuisse umbrã futurorũ
dic̃ apłs. quae tã rei essent illius temporis. & illius po¬
puli homines. si obseruare contemnerent. quando illa
sic fieri. & ista quae nunc reuelata sunt sic p̃nuntiari o¬
portebat : quã nos desipientes essemꝰ. sinunc iam mani¬
festato nouo testam̃to. illas p̃nuntiatiuas obseruatio¬
nes. aliquid nob̵ ꝓd ẽẽ putaremus . Sed hoc u&eris te
stam̃ti temporib infigura occultatũ. a quibusdã sc̃is in¬
telligebatur . Tempore aũ noui testam̃ti. inmanifesta¬
tione reuelatũ populis p̃dicatur. Unde scriptura ip¬
sa tunc erat p̃ceptum. nunc testimoniũ. Illud enim¬
erat tempus significandi. hoc manifestandi. Ergo ipsa

Expanded text:
tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat. ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur, sed et azymum panem et cetera huiusmodi, in quibus fuisse umbram futurorum dicit apostolus, tam rei essent illius temporis et illius populi homines, si obseruare contemnerent, quando illa sic fieri, ista quae nunc reuelata sunt. tunc sic praenuntiari oportebat, quam nos desipientes essemus, si nunc iam manifesto nouo testamento illas praenuntiatiuas obseruationes aliquid nobis prodesse putaremstamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur. tempore autem noui testamenti in manifestatione reuelatum populis praedicatur. unde scriptura ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. erat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
gluttit illũ. Sed priori populo. multa talia. Ntantũ audi
enda uerũ &iã obseruanda p̃cepta sunt. Tempus enĩ erat.
quo ñ tantũ dictis sed &iã factis ꝓph&ari oporter&. ea
quae posteriore tempore fuerant reuelanda. Quib per
xp̃m atq: inxp̃o reuelatis. fidei gentiũ onera obseruati¬
onũ ñ suNt imposita: ꝓph&iȩ tam̃ auctoritas comm̃data.
Im̃a munda mundis. DÑi ẽ tra & plenitudo eius. Omns
creatura di bona ẽ . Om̃a quippe quae naturaliter suNT.
in ordine suo bona sunt. Etnemo in eis peccat. nisi qui or¬
dinẽ suũ indi oboedientia ñ custodiens. eorũ quoq ordinẽ
male utendo ꝑturbat. Patres aũ nr̃i qui dõplacuerunt.
tenuerunt ordinẽ suũ in ipsa oboedientia. Ut quicquid
ds̃ temporib: congruis iubendo distribuit. sic obseruareñ
quẽ admodum ille distribuit. Itaq ñ solũ carnes ad
cibos datas. cum om̃s naturae mundae essent. quasdam

Expanded text:
gluttit illum. gluttit illum. enda, uerum etiam obseruanda praecepta sunt. tempus enim erat, quo non tantum dictis, sed etiam factis prophetari oporteret ea, quae posteriore tempo Christum atque in Christo reuelatis fidei gentium onera obseruationum non sunt imposita, prophetiae tamen auctoritas commendata.ia munda mundis; domini est terra et plenitudo eius; omnis creatura dei bona est. omnia quippe, quae naturaliter sunt, in ordine suo bona sunt et nemo in eis peccat, nisi qui ordinem suum in dei oboedientia non custodiens eorum quoque ordinem male utendo perturbat. Patres autem nostri, qui deo placuerunt. tenuerunt ordinem suum in ipsa oboedientia. ut quicquid deus temporibus congruis iubendo. distribuit. sic obseruarent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam
Abbreviated transcription (Latin):
mal. quã istae duae syllabae quod dicitur stultus. qͥd¬
dam unũ idemq significat. Immundũ quippe illud an¬
mal inlege positũ ẽ. eo quod ñ rumin&. Naũ hoc eius
uitiũ. sed natura ẽ: Sunt aũ homines qui ꝑhocanml
significantur immundi. ꝓprio uitio ñnatura. Qui cũ li¬
bent̃ audiant uerba sapientiae. postea dehis omnino
ñ cogitant. Qđ enĩ utile audieris. uelut ab intestino
memoriae. tam quã ados cogitationis recordandi dulce¬
dine reuocare. quid ẽ aliud. quã sp̃italit̃ quodam modo
uminare : Qđ qui ñ faciunt. illorũ animaliũ genere
urantur. Vnde & ipsa atalib: carnib abstinentia.
tale uitiũ Nos cauere p̃monuit. Cũ enĩ thesaurus desi¬
derabilis sit ipsa sapientia. de hac munditia ruminandi. &
immunditia ñ ruminandi. alio loco ita scriptũ ẽ. Thesau¬
rus desiderabilis. requiescit in ore sapientis. uir aũ stultꝰ.

Expanded text:
mal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quidmal quam istae duae syllabae, quod dicitur stultus, quiddam unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal\' significantur, immundi proprio uitio, non natura; qui cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare P quod qui non faciunt, illorum animalium genere urantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa sainmunditia non ruminandi alio loco scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus
Abbreviated transcription (Latin):
Lestam̃to ueteri ubi quidã cibi carniũ ꝓhibent᷑. cur ñsit c̃¬
traria ista sententia qua dic̃ apłs. om̃a munda mundis.
& omnis creatura dĩ bona ẽ. si possunt. intelligant hoc
apłm deipsis dixisse naturis : Illas aũ litteras. ꝓpt̃ quas¬
dã p̃figurationes tempori congruentes. animalia quae¬
dam p̃natura sed significatione immunda dixisse. Itaq
uerbi gr̃a sideporco & agno requiratur. utrũq natura mun¬
dũ ẽ. quia omnis creatura dĩ bona ẽ. Quadã uero signifi¬
catione. agnus mundus. porcus immundus ẽ. Tam quã
sistultũ & sapientẽ diceres. utrũq hoc uerbũ. natura
uocis & litterarũ & syllabarũ quib: conftat. utiq mun¬
dum ẽ. Significatione aũ. unũ horũ uerbũ qđ dicitur
stultus. immundũ dici potest. p̃inatura sui. sed q̃m̃ quid¬
dã immundũ significat. Et fortasse quod ẽ inrerũ figu¬
ris porcus. hoc ẽ inrerũ genere stultus. Ettã illud ani¬

Expanded text:
estamento Veteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apdam praefigurationes tempori congruentes animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. itaque, uerbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura dei bona est; quadam uero significatione agnus mundus, porcus immundus est. tamquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc uerbum natura uocis, litterarum et syllabarum, quibus constat, utique mundum est; significatione autem unum horum uerbum, quod dicitur stultus, immundum dici potest, non natura sui, sed quoniam quiddam immundum significat. et fortasse quod est in rerum figuris porcus, hoc est in rerum genere stultus, et tam illud ani
Abbreviated transcription (Latin):
lib castisq coniugib qđ alterũ sine altera. uel alterã sine
altero. uouere fas nonẽ. Haec ergo & siqua alia sunt quȩ
rectissime uouentur . cũ homines uouerint. nulla condi¬
tione rum penda sunt. quae sine ulla conditione uouer̃.
quia & hoc dñm prȩcepisse intelligendum ẽ. ubi legitur
Nouete & reddite dño dõ ur̃o. Unde & apłs. de quibusdã
quae continentiã uouent. & postea nubere uolunt.
qđ eis ante quã uouissent utiq licebat. habentes in¬
quit damnationẽ. qm primã fidẽ irritã fecerunt

Expanded text:
libus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine libus castisque coniugibus, quod alterum sine altera uel alteram sine altero uouere fas non est. haec ergo et si qua alia sunt, quae rectissime uouentur, cum homines uouerint, nulla condicione rumpenda sunt, quae sine ulla condicione uouerunt, quia et hoc dominum praecepisse intellegendum est, ubi legitur: uouete et reddite domino deo uestro. unde apostolus de quibusdam, quae continentiam uouent et postea nubere uolunt, quod eis, antequam uouissent, utique licebat, habentes, inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt
Abbreviated transcription (Latin):
q̃d ei licebat. spreuit licita. & inlicita tanta cõmittit
Hocdico. Nubere lic&. ante quã uoueat. Superbire num¬
quã lic&. Otu uirgo dĩ. nubere noliusti qđ lic&. extol¬
lis te quod ñ lic&: Melior uirgo superba. quã maritatu
humilis  sed melior maritata humilis. quã uirgo superba
Quae aũ respexerit adnuptias. ñ quia uoluit nubere dam¬
natur . sed quia iam antecesserat. & fit uxor loth. respi¬
ciendo retrorsũ. Non sitis pigri qui potestis. quib aspi¬
rat ds. apprehendere gradus meliores. quia Nista ideo lo¬
quimur. ut ñuoueatis. sed utuoueatis & reddatis
Quod enĩ cuiq ante quã uouiss& licebat. cũ id se nũquam fa¬
cturũ uouerit . ñ licebat : si tam̃ id uouerit. qđ uouendũ
fuit. Sicuti ẽ ꝑpetua uirginitas. uel continentia post ex¬
ꝑta conubia. solutis auinculo coniugali. Uel ex consensu
uouentib. & carnalia debita sibi inuicẽ relaxantib. fide¬

Expanded text:
quod ei licebat; superbit, et illicita tanta committit. quod ei licebat; superbit, et illicita tanta committit. Hoc dico: Nubere licet antequam voveat; superbire nunquam licet. O tu virgo Dei, nubere noluisti, quod licet; extollis te, quod non licet. Melior virgo humilis, quam maritata humilis; sed melior maritata humilis, quam virgo superba. Quae autem respexit ad nuptias, non quia voluit nubere damnatur; sed quia jam antecesserat, et fit uxor Lot respiciendo retrorsum. Non sitis pigri qui potestis, quibus aspirat Deus apprehendere gradus meliores, quia non ista ideo loquimur, ut non voveatis, sed ut voveatis, et reddatisod enim cuique, antequam uouisset, licebat, cum id se numquam facturum uouerit, non licebit; si tamen id uouerit quod uouendum fuit, sicuti est perpetua uirginitas uel continentia post experta conubia solutis a uinculo coniugali uel ex consensu uouentibus et carnalia debita sibi inuicem relaxantibus fide
Abbreviated transcription (Latin):
cum dñsminaretur. quid ait: Mementote uxoris loth.
Vbi respex̃. ibi remansit: Facta ẽ aũ statua salis. ut illius c̃¬
templatione condiantur homines. corhabeant. ñ sint fatui.
Nretro respiciant. nemalũ exemplũ dantes. ipsi rema neaNT¬
uxor loth. ad om̃s ꝑtin& : Maritata mulier. uoluit face¬
re adulteriũ. deloco suo quo ꝑuenerat. retro respexit
Uidua quae iam sic ꝑmanere uouerat. uoluit nubere. hoc
uoluit quod licuit ei quae nupsit. sed illi ñ licuit. quia delo¬
co suo retro respex̃. Uirgo ẽ castimonialis. iam dicata dõ
habeat & cȩtera quae uere ornant ipsã uirginitatẽ. & si¬
ne quib illa uirginitas turpis ẽ. Quid si enĩ sit corpore
integra. & mente corrupta: Quid ẽ quod dixi. Quid si
nullus tetigerit corpus. sed si forte ebriosa sit. superba
sit. linguos sit. Haec om̃a damnat ds: Si ante quã uouis¬
s& nupsiss& ñ damnaretur: Elegit aliquid melius. spreũ

Expanded text:
cum Dominus minaretur, quid ait? Mementote uxoris Lot . cum Dominus minaretur, quid ait? Mementote uxoris Lot . ubi respexit, ibi remansit. Facta est autem statua salis , ut illius contemplatione condiantur homines; cor habeant, non sint fatui, non retro respiciant, ne malum exemplum dantes, ipsi remaneant, etuxor Lot ad omnes pertinet. Maritata mulier voluit facere adulterium; de loco suo quo pervenerat retro respexit. Vidua quae jam sic permanere voverat, voluit nubere, hoc voluit quod licuit ei quae nupsit; sed illi non licuit, quia de loco suo retro respexit. Virgo est castimonialis, jam dicata Deo; habebat et caetera, quae vere ornant ipsam virginitatem, et sine quibus illa virginitas turpis est. Quid si enim sit corpore integra, et mente corrupta? Quid est quod dixi? Quid si nullus tetigerit corpus, sed si forte ebriosa sit, superba sit, litigiosa sit, linguosa sit? Haec omnia damnat Deus. Si antequam vovisset nupsisset, non damnaretur: elegit aliquid melius, superavit
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. habentes damnationẽ. Et dix̃ quare . Qm prio¬
rẽ fidẽ irritã fecerunt. It uoluntatẽ quae a proposito
cecidit. appareat eẽ damnatã. siue subsequantur nuptiȩ
uere uoluerit. uoueat. Aliud attendat. Vt quod uouerit
reddat. Vnusquisq dẽ quod uouerit si respicit retror¬
sũ. malum ẽ. Nescio quae castimonialis nubere uoluit.
Quid uoluit. Quod etuirgo quaelib& Quid uoluit.
Qđ & mat̃ ipsius : Aliquid mali uoluit : Maliplane . Quare
Quia iam uouerat dño dõ suo. Quid enĩ dix̃ detalib apłs
paulus .:: cũ dicat uiduas adolescentulas nubere. siuelint
Sed tam̃ ait quodã loco. Beatior aũ erit sisic ꝑmanserit.
scđm meũ consiliũ. Ostendit beatiorẽ sisic ꝑmanserit. non
tam̃ damnandã . sinubere uoluerit. Quid aũ ait dequibus¬
dam qua euouerunt & ñ reddiderunt: Habentes damna¬
tionẽ . quia primã fidem irritã fecerunt. Quid ẽ primã fidẽ

Expanded text:
addidit: habentes damnationem, et dixit quare: quoniam prioaddidit: habentes damnationem, et dixit quare: quoniam priorem fidem inritam fecerunt, ut uoluntatem, quae a proposito cecidit, appareat esse damnatam, siue subsequantur nuptiae vovere voluerit voveat: illud attendat, ut quod voverit reddat. Unusquisque Deo quod vovet, si respicit retrorsum, malum est. Nescio quae castimonialis nubere voluit: quid voluit? Quod et virgo quaelibet. Quid voluit? Quod et mater ipsius. Aliquid mali voluit? Mali plane. Quare? Quia jam voverat Domino Deo suo. Quid enim dixit de talibus apostolus Paulus? Cum dicat viduas adolescentulas nubere si velint , sed tamen ait quodam loco: Beatior autem erit, si sic permanserit secundum meum consilium . Ostendit beatiorem, si sic permanserit; non tamen damnandam, si nubere voluerit. Quid autem ait de quibusdam quae voverunt, et non reddiderunt? Habentes, inquit, damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt . Q
Abbreviated transcription (Latin):
Nconiugali quippe uinculo sipudicitia conseruatur. damna¬
tio ñtim&ur. Sed inuiduali continentia. & uirginali ex¬
cellentia . uirtus muneris amplioris expetitur : Quae ex¬
petita & electa. & uoto deuoto oblata. iam ñ solum capessere
nuptias. sed &iam siñ nubatur. nubere uelle. damnabile ẽ
in xp̃onubunt. sed nubere uolunt. Habentes inquit dam¬
nationẽ qm̃ primã fidẽ irritam fecerunt:. Et siñ nubendo
tam̃ uolendo. Non quia ipsae nuptiae uelut malũ damnan¬
dae iudicantur. sed damnatur ꝓpositi fraus. damnatur
fracta uotifides : Damnatur ñ susceptio ab ono inferiore.¬
sed ruina exbono superiore. Postremo damnantur tales.
ñ quia coniugalẽ fidẽ posterius inierunt. sed quia conti¬
nentiae primã fidẽ irritã fecerunt. Quod utbreuiter
insinuar& apł̃s noluit eas dicere habere damnationẽ
quia postampliorẽ sc̃itatis ꝓpositũ nubunt
Non quia ñdamnantur. sed nein eis ipsae nuptiae damna¬
riputarentur. Sed cũ dixiss& nubere uolunt. continuo

Expanded text:
conjugali vinculo si pudicitia conservatur, damnatio non timetur. Sed in viduali et in virginali continentia excellentia muneris amplioris expetitur. Qua expetita et electa et voti debito oblata, jam non solum capessere nuptias, sed etiam, siiis egerint in Christo, nubunt, sed, nubere uolunt habentes. inquit, damnationem, quoniam primam fidem inritam fecerunt etsi non nubendo, tantum uolendo: non quia ipsae nuptiae uel talium damnandae indicantur, sed damnatur propositi fraus, damnatur fracta uoti fides, damnatur non susceptio a bono inferiore,sed ruina ex bono superiore; postremo damnantur tales, non quia coniugalem fidem posterius inierunt, sed quia continentiae primam fidem inritam fecerunt. quod ut breuiter insinuaret apostolus. noluit eas dicere habere damnationem, quae post amplioris sanctitatis propositum nubunt — non quia non damnantur. sed ne in eis ipsae nuptiae damnari putarentur — sed, cum dixisset: nubere uolunt, continuo
Abbreviated transcription (Latin):
Habebat & dñs loculos. Eta fidelib oblata conseruans & suoꝵ
necessitatib. & aliis indigentib tribuebat. Iunc primũ
ecclesi asticae pecuniae. forma ẽ inftituta. ubi intellege¬
remus qđ precipit Ñ cogitandum eẽ decrastino. ñ ad hoc fu¬
isse p̃ceptum. ut nihil pecuniae seruetur a scĩs. sed ne dõ ꝓpt̃
ista seruiatur : & propt̃ inopiae timorẽ deseratur. Nã
& apłs. in posterũ ꝓuidens ait. Siquis fidelis hab& uiduas.
sufficient̃ tribuat eis. ut ñ grau&ur eccła. quo ueris uiduis

Expanded text:
a fidelibus oblata conservans, et suorum a fidelibus oblata conservans, et suorum necessitatibus et aliis indigentibus tribuebat. Tunc primum ecclesiasticae pecuniae forma est instituta, ubi intelligeremus quod praecepit non cogitandum esse de crastino , non ad hoc fuisse praeceptum, ut nihil pecuniae servetur a sanctis; sed ne Deo pro ista serviatur, et propter inopiae timorem justitia deseratur. Nam et Apostolus in posterum providens, ait: Si quis fidelis habet viduas, sufficienter tribuat eis, ut non gravetur Ecclesia, quo veris viduis
Abbreviated transcription (Latin):
bandas laudare cogemur. Vndiq unus assumetur . & unꝰ
are. matres familias eẽ. nullã occasionẽ dare aduersario
maledicti gr̃a. iam enĩ quaedã conuersae sunt retro satann¬
uptiarũ bonũ apostolica auctoritate & sobrietate com¬
mendat. Ñ procreandi officiũ. &iam eis quae continen¬
tiae bonũ capiunt. tamquã ad obsequelã legis impont
Deniq cur hocdixerit. pandit. cũ adiungit & dicit
Nullã occasionẽ dare aduersario. maledicti gr̃a. Iam enĩ
quaedã conuersae sunt retro post satanan. Vt his uerbis
eius intellegamꝰ. eas quas nubere uoluit. melius potuisse
continere quã nubere. sed melius nubere. quã retro ire
post satanan. Id ẽ ab excellenti illo uirginalis uel uidualis
castitatis ꝓposito. in posteriora respiciendo cadere. & in¬
terire: Siqua fidelis hab& uiduas. sumministr& illis.
& ñ grauetur eccła dĩ. ut his quae uerae uiduae sunt. sufficiat

Expanded text:
bandas laudare cogemur? Undique unus assumetur, et unus bandas laudare cogemur? Undique unus assumetur, et unus are, matresfamilias esse, nullam occasionem dare adversario maledicti gratia. Jam enim quaedam conversae sunt retro Satanuptiarum bonum apostolica sobrietate et auctoritate commendat, non procreandi officium etiam eis, quae continentiae bonum capiunt, tamquam ad obsequellam legis inponit. denique cur hoc dixerit, pandit, cum adiungit et dicit: nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia; iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan, ut his uerbis eius intellegamus eas, quas nubere uoluit, melius potuisse continere quam nubere, sed melius nubere quam retro ire post satanan, id est ab excellenti illo uirginalis uel uidualis castitatis proposito in posteriora respiciendo cadere et interire. et non gravetur Ecclesia, ut his quae vere viduae sunt, sufficiat
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. Nemo uos fallat fr̃s. Siñuultis falli. &
uultis amare fr̃s. scito te omnẽ ꝓfessionẽ inecclesia ha¬
bere fictos. Non dixi omnẽ hominẽ eẽ fictũ. sed omnẽ
ꝓfessionẽ habere fictas ꝑsonas . Sunt xp̃ianimali. sed
sunt & boni. Quasi plures malos uides. quia paleae sunt
Necte ad grana ꝑuenire ꝑmittunt. Sunt ibi & grana. ac¬
cede. tempta. excute. adhibe oris iudiciũ : Inuenis sc̃imo¬
niales in disciplinatas. num quid id eo scĩmoniũ reprehen¬
dendũ ẽ : Multae Ñ stant in domib: suis. circueunt domos
alienas curiose agentes. loquentes quae Ño port&. Suꝑbȩ
linguatȩ. ebriosȩ. Sed siuirgines sunt. quid prod ẽ integra
caro mente corrupta. Melius ẽ humile coniugiũ. quã
superba uirginitas. Si enĩ nuber&. ñ haber& nom̃ unde
extoller&ur & haber& frenũ quo reger&ur. Sed nũ¬
quid propt̃ uirgines malas. damnaturi sumus & scãs cor¬
pore & sp̃u.÷ Aut propt̃ istas laudabiles. &iã illas impro¬

Expanded text:
r.» Nemo vos fallat, fratres: si non vultis falli, et vultis amare fratres, scitote omnem professionem in Ecclesia habere fictos. Non dixi omnem hominem esse fictum, sed omnem professionem habere fictas personas: sunt christiani mali, sed sunt et boni. Quasi plures malos vides, quia palea sunt, et te ad grana pervenire non permittunt: sunt ibi et grana, accede, tenta, excute adhibe oris judicium. Invenis sanctimoniales indisciplinatas; numquid ideo sanctimonium reprehendendum est? Multae non stant in domibus suis, circumeunt domos alienas, curiose agentes, loquentes quae non oportet, superbae, linguatae , ebriosae: etsi virgines sunt, quid prodest integra caro, mente corrupta? Melius est humile conjugium, quam superba virginitas. Si enim nuberet, non haberet nomen unde extolleretur, et haberet frenum quo regeretur. Sed numquid propter virgines malas, damnaturi sumus sanctas et corpore et spiritu ? aut propter istas laudabiles, etiam illas impro
Abbreviated transcription (Latin):
Operari enĩ sumus. & adhuc inuinea laboramꝰ. Finito die. fi¬
nito opere. merces restituctur. Sed quis operarius per¬
durat ad accipiendã mercedẽ. nisi qui pascitur dũ labo¬
rat: : Non enĩ & tu operario tuo mercedẽ solã daturus es.
N&iã afferes illi unde uires repar& in labore : pascis
utiq cumercedẽ daturus es : Vnde ergo uiuitur ẽ necessi
tatis accipere ẽ caritatis praebere : Nontamquã uenale
sit cuangeliũ. utillud sit pretiũ eius. quod sumunt qui ad nun¬
tiant unde uiuant. Si enĩ sic uendunt. magnã rem uiliuen
dunt. Accipiant sustentationẽ necessitatis apopulo. merce¬
dem dispensationis adño. Non enim ẽ idoneus populus redde¬
re mercedẽ illis qui sibi incaritate euangelii seruiunt. Nex
pectant illi mercedẽ. nisi unde & isti s alutẽ. Dicit enĩ scriptu¬
ꝑtinet addm  sed propt̃ nos scripturadicit . Omnis ergo
qui praedicat uerbum dĩ mon&. oburgat. terr&. triturat

Expanded text:
Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus es: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istitatis est accipere, charitatis est praebere. Non tanquam venale sit evangelium, ut istud sit pretium ejus quod sumunt qui annuntiant, unde vivant. Si enim sic vendunt, magnam rem vili pretio vendunt. Accipiant sustentationem necessitatis a populo, mercedem dispensationis a Domino. Non enim est idoneus populus reddere mercedem illis, qui sibi in charitate Evangelii serviunt. Non exspectent illi mercedem, nisi unde et isti salutem. Quid ergo istdixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat
Abbreviated transcription (Latin):
Odicimꝰ fr̃s humilitatẽ ab excelso. Faciamus inuicẽ humi¬
les qđ humilit̃ fecit excelsus. Magna ẽ commendatio
Est enĩ apud plerosq consu&udo huius humilitatis usq
ad factũ quocernatur expressa. Vnde & apł̃s. cũ bene me
ritã uiduã commendar&. si hospitio inquit recepit. sis cõrum
pedes lauit. Etapud scõs ubicumq haec consuctudo non ẽ. qđ
manu ñ faciunt. corde faciunt. siln illoꝵ numero sunt. quib
dicitur in ymno beatorũ trium uirorũ. benedicite sc̃i. & hu¬
miles corde dñm. Multo ẽ aũ melius. & sine controuersia ue¬
re xp̃ianus. Cum enĩ ad pedes fr̃is inclinatur corpus. &iam
incorde ipso uel excitatur. uel siam inerat. confirmatur
ipsius humilitatis affectus. Ad olescentiores aũ uiduas de¬

Expanded text:
dicimus, fratres, humilitatem ab Excelso; faciamus invicem humiles, quod humiliter fecit Excelsus. Magna est haec commendatio est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad factum quo cernatur expressa. Unde Apostolus cum viduam bene meritam commendaret, Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicumque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum, Benedicite, sancti et humiles corde, Domino . Multo au facere Christianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. Sed excepto is
Abbreviated transcription (Latin):
Quae aũ uere uidua ẽ & desolata. sperat in dñm. Agebat
aũ deistis uiduis. quas om̃s dicimus in ecła. Dixerat autem:
Quae in deliciis agit. uiuens mortua ẽ. & ñ illã numerauit
interuiduas. Describens aũ uiduas & scãs. quid ait : Quae
cib & obsecrationib nocte ac die. ibi subiecit. quae aut̃
indelicus agit. uiuens mortua ẽ. Vnde ergo uidua : quia
ñ hab& auxiliũ aliunde. nisi solius dĩ. Illȩ quae habent ui¬
ros. quasi suꝑbiunt deauxilio uirorũ. Desertae uidentur¬
uiduaẽ . Siue inuiris. siue infeminis. siue inconiugatis.
siue inmaritatis feminis. siue in ad olescentib. siue inserb
siue inuirginib:. omnis ecła una uidua ẽ. Neserta in hoc

Expanded text:
«Quae autem vere vidua est et desolata, speravit» «in Dominum.» Agebat «Quae autem vere vidua est et desolata, speravit» «in Dominum.» Agebat autem de istis viduis quas omnes dicimus in Ecclesia. Dixerat autem, «Quae in deliciis agit; vivens mortua est;» et non illam numeravit inter viduas. Describens autem viduas sanctas, quid ait? «Quae cibus et obsecrationibus nocte ac die.» Ibi subjecit, «Quae autem in deliciis agit, vivens mortua est» . Unde ergo vidua est? Quia non habet auxilium aliunde, nisi solius Dei. Illae quae habent viros, quasi suvidua est, sive in viris, sive in feminis, sive in conjugatis, sive in maritatis feminis, sive in adolescentibus, sive in senibus, sive in virginibus. Omnis ecclesia una vidua est, deserta in h
Abbreviated transcription (Latin):
Qualis illa erat. docente magistro intimo inscola pectoris.
Deniq & iã uirũ suũ iam in extremauita temporali eius. lu¬
crata ẽ tibi: Nec in eo iam fideli planxit. qđ in nondũ fideli
tolerauerat: Erat &iã serua seruorũ tuorũ. Quisquis coꝵ
nouerat eã. multũ in ea laudabat. & honorabat. & dilige¬
bat te. Quia sentiebat p̃sentiã tuã incorde eius. scãe con¬
uersationis fructib testibus. Euerat enĩ unius uxor. Mu¬
tuã uicẽ parentib reddiderat: Domũ suã pie tractauerat.
in operib: bonis testimoniũ habebat . Nutrierat filios . to¬
tiens eos pasturiens. quotiens ate deuiare cernebat. Postre¬
mo nobis dñe omnib:. quia exmunere tuo sinis loqui seruis
tuis. qui ante dormitionẽ eius inte &iã consociati uiuebamꝰ.
ꝑcepta gr̃a baptismi tui. ita curã gessit. quasi om̃s genuiss&
Ita seruiuit. quasi ab omnib genita fuiss&. Quae aũ uere
Omnis anima quae intelligit se derelictã omni auxilio nisi

Expanded text:
qualis illa erat docente te magistro intimo in schola pectoris. Denique etiam uirum suum iam in extrema uita temporali eius lucrata est tibi nec in eo iam fideli planxit, quod in nondum fideli tolerauerat. erat etiam serua seruorum tuorum. quisquis eorum nouerat eam, multum in ea laudabat et honorabat et diligebat te, quia sentiebat praesentiam tuam in corde eius sanctae conuersationis fructibus testibus. fuerat enim unius uiri uxor, mutuam uicem parentibus reddiderat, domum suam pie tractauerat, in operibus bonis testimonium habebat. nutrierat filios totiens eos parturiens, quotiens abs te deuiare cernebat. postremo nobis, domine, omnibus, quia ex munere tuo sinis loqui seruis tuis, qui ante dormitionem eius in te iam consociati uiuebamus percepta gratia baptismi tui, ita curam gessit, quasi omnes genuisset, ita seruiuit, Omnis anima quae intelligit se derelictam om
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c inpaulo. Xec ergo utrumq dix̃. Unũ ore suo. alterum
ore praeconis sui
Quia quando pracco d&eribunali aliquid
dicit ñ conscribitur ingestis. p̃codix̃ sed ille dixis se conscri
cepta fr̃s sic audiamꝰ ut nos intellegamꝰ nos in utroq pracce¬
pto pacati constituamur : Cũ corde Nr̃o nos concordemus.
Nã scriptura sc̃a in nullo discordat : Uerum ẽ sed discerne¬

Expanded text:
: Christus ergo utrumque dixit; unum ore suo, alterum ore praeconis sui. Quia quando praeco de tribunali aliquid dicit, non scribitur in Gestis, Praeco dixit: sed ille dixisse scribcepta, fratres, sic audiamus, ut intelligamus, et inter utraque praecepta pacati constituamur. Cum corde nostro nos concordemus, et Scriptura sancta in nulla parte discordat. Verum est omn
Abbreviated transcription (Latin):
eum: Omnis filius hominis homo. quãuis nomnis homo fi¬
lius hominis possit intelligi Adã quippe homo. sed ñ filius
hominis. Qua ꝓpt̃. hinc iam lic& attendere atq discerne¬
re. quid hoc in loco interhominẽ & filiũ hominis dift&. Ut
qui postant imaginẽ terreni hominis. qui non ẽ filius hom¬
nis. hominũ nomine significentur. Quiaũ portant ima¬
ginẽ caelestis hominis. filii hominis potius appellentur¬
loco. terrenus ẽ. filius aũ hominis. caelestis. Et ille longe
seiunctus a dõ. hic aũ praesens dõ. łtpropterea illius me¬
mor ẽ. tamquã in longinquo positi. Hunc uero uisitat. quẽ
p̃sens in lustrat uultu suo. Longe ẽ enĩ apeccatorib salus.
Et signatũ ẽ in nobis. lum̃ uultus tui dñe. Sic in alio psalmo.
usq ad infima intenditur . saluos fieri dicit cũ ipsis ium̃tis
Qm̃ carnaliũ hominũ salus. carnalis ẽ tam quã pecorum
łilios aũ hominũ. seiungens ab eis quos homines pecorib: iunx̃.

Expanded text:
uia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter hominem et filium hominis distet: ut qui portant imaginem terreni hominis , qui non est filius hominis, hominum nomine designantur. Qui autem portant imaginem caelestis hominis, filii hominum appellanturloco est terrenus, filius autem hominis coelestis: et ille longe sejunctus a Deo, hic autem praesens Deo: et propterea illius memor est, tanquam in longinquo positi; hunc vero visitat, quem praesens illustrat vultu suo: Longeest enim a peccatoribus salus , et, Signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Sic in alio psalmo usque ad infima intenditur, salvos fieri dicit cum ipsis jumentis; quoniam carnalium hominum salus carnalis est, tanquam pecorum. Filios autem hominum sejungens ab eis quos homines pecudibus junxit,
Abbreviated transcription (Latin):
dextera coronabo ꝑfectionẽ ur̃am. Anforte apłi relin¬
quentes om̃a sua. aut pauperib quod habebant distribu¬
entes. sine diuitus in hoc saecło remanserunt. Et ubi ẽ illa
ꝓmissio sinistrae Accipient in hoc saecło septies tantum
Multiplicationẽ ꝓmisit. E treuera quid desit homini di
Siquis forte infidelis ẽ. unã domũ aut paucas hab&. Fide¬
lis hominis totus mundus diuitiarũ ẽ. Uide sinistrã eius
plenã sub capite. Accipi& in hoc scło septies tantũ. Uide

Expanded text:
dextera coronabo perfectionem vestram. An forte Apostoli relindextera coronabo perfectionem vestram. An forte Apostoli relinquentes omnia sua, aut pauperibus quod habebant distribuentes, sine divitiis in hoc saeculo remanserunt? Et ubi est illa promissio sinistrae: «Accipiet in hoc saeculo septies tantum»? Multiplicationem promisit. Et revera, quid desit homini Dei? Si quis forte infidelis est, unam domum aut paucas habet: «Fidelis hominis totus mundus divitiarum est» . Vide sinistram ejus plenam sub capite: «Accipiet in hoc saeculo septies tantum.» Vid
Abbreviated transcription (Latin):
Uid&e amatoria sca cantica. Uidete cantica canticorũ nu
ptiarũ caelestiũ xp̃i & ecłae. Quid dicit sponsa desponso.
Sinistra eius sub capite meo. & dextera eius amplectetur
me. Sinistra sub capite. dextera suꝑ caput. Amplecten¬
tis enĩ desuꝑbrachiũ suꝑ caput. Sinistra aũ. subter caput
Sinistra inquit eius sub capite meo. Non enĩ me deserit. &¬
intemporalib necessariis : Sed tam̃ ipsa sinistra. sub capi
te erit p̃capiti p̃pon&ur. sed erit sub capite. Et dextera
eius complectitur me. pollicens uitã aernã. Ita enĩ sini¬
stra sub capite. dextera suꝑ caput. impl&ur quod scriptũ¬
ẽ. ꝓmissionẽ habens uitae p̃sentis & futurae. Quid in prae¬
senti: sinistra sub capite. Quid infuturo : dextera eius
complectetur me: Tempora necessaria quaeritis. querite
primũ regnũ dĩ. id ẽ dexterã & haec om̃a apponent᷑ uobis
Habebitis & hic inquit diuitias & głam & infuturo saccło
uitã acernã Itsinistra continebo infirmitatẽ ur̃am. &

Expanded text:
idete amatoria sancta cantica; videte Cantica canticorum, nuptiarum coelestium Christi et Ecclesiae. Quid dicit sponsa de sponso? «Sinistra ejus sub capite meo, et dextera ejus complectetur me.» Sinistra sub capite, dextera super caput. Amplectentis enim desuper brachium super caput, sinistra autem subter caput. «Sinistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Non enim me deseret in temporalibus necete erit, non capiti praeponetur, sed erit sub capite. Et dextera ejus amplectitur me, pollicens vitam aeternam. Ita enim sinistra sub capite, dextera super caput, impletur quod sic dictu inquit, «habens vitae praesentis et futurae.» Quid in praesenti? «Sinistra sub capite.» Quid in futuro? «Dextera ejus complectetur me.» Tempori necessaria quaeritis? «Quaerite primum regnum Dei,» id est, dexteram; «et haec omnia apponentur vobis» . Habebitis hic, inquit, et divitias et gloriam, et in futuro saeculo vitam aeternam: et sinistra continebo infirmitatem vestram, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod malũ essent nuptiae. & qđ diabolus eas feciss&. Cũ i¬
dem dñs dicat in euangelio. Interrogatus utrũ liceat ho¬
mini dimittere uxorẽ suã ex qualib& causa. Nlicere exce¬
pta causa fornicationis: Inqua responsione. si meministis.
hocait. Qđ ds̃ coniunx̃. homo ñ separ&. Et quibene eru¬
diti sunt infide catholica. nouer̃ qđ ds̃ fecerit nuptias
It sic̃ coniunctio ado. itadiuortiũ adiabolo sit. Sed pro¬
pterea incausa fornicationis lic& uxorẽ dimittere. quia
ipsa eẽ uxor prior noluit. quae fidẽ coniugalẽ marito
ñ seruauit: Nec illae qui uirginitatẽ dõ uouent. quanquã
ampliorẽ gradũ honoris & sc̃itatis in ecła teneant. sine
ostender&ur sacram̃tum nuptiarũ
Quia & illarũ nu¬
ptiarũ sponsus. ꝑsonã dñifigurabat . cui dictũ ẽ. seruasti

Expanded text:
quod malum essent nuptiae, et quod diabolus eas fecisset: cum idem Dominus dicat in Evangelio, interrogatus utrum liceat homini dimittere uxorem suam ex qualibet causa, non licere excepta causa fornicationis. In qua responsione, si meministis, hoc ait: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Et qui bene eruditi sunt in fide catholica, noverunt quod Deus fecerit nuptias, et sicut conjunctio a Deo, ita divortium a diabolo sit. Sed propterea in causa fornicationis licet uxorem dimittere, quia ipsa esse uxor prior noluit, quae fidem conjugalem marito non servavit. Nec illae quae virginitatem Deo vovent, quanquam ampliorem gradum honoris et sanctitatis in Ecclesia teneant, sine ostenderetur sacramentum nuptiarum: quia et illarum nuptiarum sponsus personam Domini figurabat, cui dictum est, Servasti
Abbreviated transcription (Latin):
Acsic auditores uros dũ cauent nefeminae quib: miscen¬
tur concipiant : & iã uxoꝵ ad ulteros faciatis:. Quo modo
quando id conaris auferre denuptiis. unde sunt nuptiae :
Quo ablato: mariti erunt turpit̃ amatores. mer& rices
uxores thalami fornices socerileones : Ac ꝑhoc & iam
illud p̃ceptũ. quod ẽ ñoccides : exeiusdẽ erroris ꝑuersi¬
tate ñ seruas : Dũ enĩtimes. nedĩ tui membrũ lig& ur incar¬
nẽ : ñdas esurienti panẽ : Hic formidans homicidiũ falsũ.
illic ꝑ p&rans uerũ : Itaq si incurras incum famelicũ. qui
moripossit nisi cibũ porrigendo subuenias : iam tu homi¬
cida teneberis : Aut legi di siñ dederis : aut legimychei sidederis¬

Expanded text:
ac sic auditores uestros, dum cauent, ne feminae, quibus miscentur, concipiant, etiam uxorum adulteros faciatis. ducunt quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones. ac per hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, ex'eiusdem erroris peruersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti panem, hic formidans homicidium falsum, illic perpetras uerum. itaque si incurras in eum famelicum, qui mori possit, nisi cibum porrigendo subuenias? iam tu homicida teneberis aut lege dei, si non dederis, aut lege Manichaei, si dederis
Abbreviated transcription (Latin):
idiscutiamus om̃s hereses: inue¬
Quid miramini si iudaci negant xp̃m in carne uenisse: Quid mi¬
ramini. si manichei a pertissime negant xp̃m in carne uenisse
Sed dico caritati uestrae : &iam omnes mali catholici: Uerbis con¬
fitentur xp̃m incarne uenisse . factis aut̃ negant: Nolite ergo eẽ

Expanded text:
i discutiamus omnes haereses, inQuid miramini, si Judaei negant Christum in carne venisse? Quid miramini, si Manichaei apertissime negant Christum in carne venisse? Sed dico Charitati vestrae, etiam omnes mali Catholici verbis confitentur Christum in carne venisse; factis autem negant. Nolite ergo e
Abbreviated transcription (Latin):
si solum dixiss&. tam quã nutrix fouens. & non addidis:¬
s& filios suos : tam quã ab alia pariente nutriendos ac¬
cepisse uider&ur: Et nutricẽ se dixit. quia alebat
It filios suos : quia ipse pepererat dicens : Fllu mei.
Parit aũ sicut parit eccła. Vtero suo. Nonsemine suo :¬
Et mat̃ paruulũ amat nutrire s eum non amat paruulum
remanere : Insinu ten&. manib fou& : blanditus consola¬
tur. lacte nutrit : Oma paruulo facit : s optat ut
crescat : Nesemꝑ talia faciat: Vid&e apłm: Melius eerm
ipsũ intuemur : qui se &iam matre non dedignatus est
dicere : Ibi ait lactus sum paruulus inmedio urm̃ tam
dem̃ nutrices. sed non filios suos: Item sunt matres : nu¬
tricib dantes . ñ fouentes filios suos: Apłs uero. germano

Expanded text:
si solum dixisset, Tanquam nutrix fovens; et non addidisssi solum dixisset, Tanquam nutrix fovens; et non addidisset, filios suos: tanquam alia pariente nutriendos accepisse videretur. Et nutricem se dixit, quia alebat; et filios suos, quos ipse pepererat, dicens: Filii mei, Parit autem, sicut parit Ecclesia in utero suo, non semine suoet mater parvulum amat nutrire, sed eum non amat parvulum remanere. In sinu tenet, manibus fovet, blanditiis consolatur, lacte nutrit: omnia parvulo facit; sed optat ut crescat, ne semper talia faciat. Videte Apostolum: melius enim ipsum intuemur, qui se etiam matrem non dedignatus est diced non filios suos. Et item sunt matres nutricibus dantes, non foventes filios suos. Apostolus vero germano e
Abbreviated transcription (Latin):
filios suos: Sunt enim matres quȩ cũ peperit dant pars
nutricib: Ille quȩ peperunt. non fouent filios suos quia
nutriendos dederunt. Ille aũ quȩ fouent ñ suos fouent
sed alienos : Ita uero ipse pepererat. ipse fouet: Nulli nu¬
trici quem pepererat . commit tebat: Dixerat enim
Quos iterum parturio. donec xpc̃form&ur in uobis: Io¬
uebat ergo & lactabat : Erant aũ quidã quasi doctores
spãles : qui paulo d&raherent : Eplae quidem aiunt gra¬
ues & fortes sunt : Praesentia aũ corporis infirma : & ser¬
mo contemptibilis : Dicit ipse in epła sua quosdam de¬
tractores suos ista dixisse: Sed ebant: & aduersus frm̃ suũ
d&rahebant . et aduersus filium illũ lactandũ matris suae
ponebant scandalum: Merito fecerunt ipsi matri : ut
iterum parturir&: Ideo ñ dixit mat̃. quia aliquando
matres uel delicatiores sunt. uel minus amantes filios
suos : cũ pepererint : tradunt aliis nutriendos : Rursũ

Expanded text:
filios suos. Sunt enim matres quae cum pepererint, dant filios suos. Sunt enim matres quae cum pepererint, dant nutricibus: illae quae pepererunt, non fovent filios suos, quia nutriendos dederunt; illae autem quae fovent, non suos fovent, sed alienos: iste vero ipse pepererat, ipse fovebat, nulli nutrici quem pepererat committebat; dixerat enim, Quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Fovebat ergo, et lactabat. Erant autem quidam quasi docti et spirituales qui Paulo detraherent. Epistolae quidem, aiunt, graves et fortes sunt, praesentia autem corporis infirma, et sermo contemptibilis : dicit ipse in Epistola sua quosdam detractores suos ista dixisse. Sedebant, et adversus fratrem suum detrahebant, et adversus lactandum illum filium matris suae ponebant scandalum. Merito fecerunt ipsi matri ut iterum parturirematres vel delicatiores sunt, vel minus amantes filios suos, cum pepererint tradunt aliis nutriendos. Rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Iudeorum proprie synagoga dici sol&. quamius & eccła
dicta sit: Nr̃a uero apłi numquam synagogã dixerunt seo
semper ecđam : Siue discernendi causa : Siue quod inter con:¬
gregationẽ. unde synagoga : & conuocationem. unde eccła
nomen accepit dist& aliquid Quod scilic& congregari &
cari aũ magis utentium ratione. sicut sunt homines: Inde
expersona ipsius as aph. in alio psalmo canitur: Quasi pe¬
cus factus sumate. &ego semꝑ tecum: Quando utiq quam¬
uis uni uero dõ mancipatus uider&ur : promagnis tam̃
ac sũmis bonis. ab illo carnalia. terrena temporalia requi¬
sione auaritiae. ds̃ testis ẽ: Nec quȩrentes abͥomnib: glo¬
ut xp̃i apłi: Quas uires nocendi habeat humaneglo:¬
riae amor : ñsentit nisi quibellum indixerit: Qua¬
& sicuiquam facile ẽ laudẽ noncupere dumnegatur.
difficile ẽ ea non delectari cumoffertur: Sed facti sumus¬
paruuli inmedio urm : tamquam sinutrix foueat filios
suos: Non nutrix nutriens filios alienos. s nutrix fouens

Expanded text:
ipsorum proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam: sive discernendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari ecari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requisione avaritiae, neque quaerentes ab omnibus gloia. Quas vires nocendi habeat humanae gloriae amor, non sentit, nisi qui ei bellum indixerit. Quia si cuiquam facile est laudem non cupere, dum negatur; difficile est ea non delectari, cum offertur . CCCXXI parvulus in medio vestrum, tanquam nutrix fovens filios suos . Non nutrix nutriens filios alienos, sed nutrix fovens
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enim molefuię tristitiȩq ingerant prudentibus fratrib
temerarii prȩ sumptores. satisdici ñ potest. Cum siquando de
praua & falsa opinatione sua. rep̃hendi & conuinci coeperint.
sima temeritate. & a pertissima falsitate dixerunt : eosdẽ libros
sc̃os unde id probent ꝓferre conantur. Vel &iam memoriter
quȩ ad testimoniũ ualere arbitrantur. multa inde uerba pro¬
nuntiant. Non intellegentes. neq quȩ loquntur neq dequib
affirmant :
Ad hoc enĩ considerandũ & obseruandum. libri
geneseos multipliciter. quantũ potui enucleaui ꝓtuliq sen¬
tentias. deuerbis ad excitationem nr̃am obscure positis. nona¬
liquid unũ temere affirmans. cum p̃iudicio alterius expositio¬
nis. fortasse melioris. Ut prosuo mudulo eligat quisq quod
capere possit. Ubi autem intellegere non potest. scripturȩ
d̃ĩ d& honorem. sibi timorẽ: Sed cĩt tam multis ex itibus uerba
scripturȩ quae tractauimus ex ponantur: cohibeant se tandẽ

Expanded text:
quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumtores, satis dici non potest, quod, si quando de praua et falsa opinatione sua reprehendi et conuinci coeperint asima temeritate et apertissima falsitate dixerunt, eosdem libros sanctos, unde id probent, proferre conantur uel etiam memoriter, quae ad testimonium ualere arbitrantur, multa inde pronuntiant uerba, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem,
Abbreviated transcription (Latin):
iquitatẽ putas qđ te ipsũ diligas: Erras: ita & ꝓximũ diligens
adinquitatẽ duces: Et dilectiotua. laqueus erit dilecti:
Cũ tñĩ dicer& caritas. addidit de corde puro: ut nihil aliud¬
malȩ c̃scientiȩ scrupulus inẽ : Tertio & fide inquit ñficti: Si enĩ fides
nr̃a mendatio caruerit tunc & ñdili gimꝰ qđ nẽ diligendũ & recte
uiuendo id speramus. utnullo modo spes nr̃a fallatur: Aquib:¬

Expanded text:
iquitatem, putas quod teipsum diligas? Erras: ita et proximum diligens, ad iniquitatem duces, et dilectio tua Cum enim diceret charitas, addidit de corde puro, etc., usmalae conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum et recte uiuendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. CCLI
Abbreviated transcription (Latin):
cimatus ẽ Adhuc enĩ in lũbis abrahe fuit: Siergo &iã hoc
ual& adistã distantia. quantũ p̃mineat sacerdotio leui¬
qͥdecimauit abrahã inqͦ & ipse leui decimato ẽ: ꝓfecto
quia inlumbis erat abrahȩ : ꝓpt̃ ea non ẽ decimatus
xp̃s quia nerat in lũbis abrahȩ Porro aũ sicarnẽ ac¬

Expanded text:
cimatus est: adhuc enim in lumbis patris sui fuit . Si ergo etiam hoc valet ad istam distantiam, quantum praeemineat sacerdotio Leviqui decimauit Abraham, in quo et ipse Leui decimatus est, profequia in lumbis erat Abrahae, propterea non est decimatus Christus, quia non erat in lumbis Abrahae. porro autem, si non
Abbreviated transcription (Latin):
ma sed aliquid ipsius : sicut apostolus dicit. & integer sp̃s vri
& anima & corpus : vel illud multo ex presius in libro iob: absol¬
uisti animam meam abspũ meo : tamen & uniuersa anima ap¬
pellatur hoc nomine : Cumenim const& esse aliquid in anima
quod ꝓpriȩ sp̃s nominur : Illud &iam ego dico ꝓprie uocari sp̃m¬
quẽ admodũ apłs ait. Et integer sp̃s ur̃: & anima & corpus:
H unc aũ spm̃ &iam mentẽ uidctur appellare. cũ dicit. mente ser¬
uo legi dĩ Carne aũ legi peccati: Nam ipsa sententia ẽ. Caro con
mentẽ . hoc intellegatur hic spm̃ dicere : Mlentẽ quippe
per hoc : quid ait idem apłs. renouamini spũ mentis uraẽ quid
aliud dixit. quãre nouamini mente ur̃a. Sic enĩ sp̃smentis nihl
ẽ aliud quã mens quomodo corpus carnis. nihil aliud potest ẽẽ
quã caro : Nam & hoc scriptũ ẽ in expoliatione corporis
carnis : Ubi carnẽ corpus appellat : Dicit sane & alio modo
spm hominis : quẽ prorsus amente discernit. Si enĩ orauero

Expanded text:
sa anima, sed aliquid ipsius; sicut dicit Apostolus: Et integer spiritus, et anima, et corpus. Vel illud multo expressius in libro Job: Absolvisti animam meam a spiritu meo. Tamen universa anima vocatur hoc nomine. Cum enim constet aliquid esse in anima quod proprie spiritus nominetur, illud etiam ego dico quemadmodum apostolus ait: etinteger spiritus uester et anima et corpus. hunc autem spiritum etiam mentem uidetur appellare, cum dicit: mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. nam ipsa sententia est: et caro mentem, hoc intellegatur hic spiritum dicere, non, sicut per hoc quod ait idem apostolus: renouam i n i spiritu mentis uestrae, quid aliud dixit quam \'renouamini mente uestra\'? sic enim spiritus mentis nihil est aliud quam mens, quomodo corpus carnis nihil aliud potest esse quam caro. nam et hoc scriptum est: in expoliatione corporis carnis, ubi carnem corpus carnis appellat. dicit sane et alio modo spiritum hominis, quem prorsus a mente discernit: si enim orauero
Abbreviated transcription (Latin):
amamus xp̃m : utiq aduentũ eius desiderare debemus:
Peruersum enim ẽ & nescio utrum uerum: quem diligis.
timere neueniat: Orare . adueniat regnum tuum. & ti¬
mere ne ex audiaris: Vnde aut̃ timor : quia iuidex uen¬
turus est: Numquid iniustus: Num quid maliuolus
Numquid inuidus: Numquid postremo. ab altero ex¬
pectans nosse causam tuam : Ne forte ille quẽ instruxisti

Expanded text:
amamus Christum, utique adventum ejus desiderare debemus. Perversum enim est, et nescio utrum verum, quem diligis timere ne veniat; orare, «Adveniat regnum tuum» ; et timere ne exaudiaris. Unde autem timor? quia judex venturus est? Numquid injustus? numquid malevolus? numquid invidus? numquid postremo ab altero exspectans nosse causam tuam; ne forte ille quem instruxisti