comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gi potꝰ infundit humorẽ.Ideoq
concaua ẽ. quod ad restinguendam
tantȩ beluȩ sitim plenos lacꝰ hau¬
riat. ut collecto flumine possit un¬
dare potantẽ. Ceruix sane minor
ẽ quam poscit tanti corꝑis moles:
ne ea quoq oneri magis ẽẽt quã
usui. Ideoq nec genua inflectit. qr
rigidiorib opꝰ fuit crurib quo ue¬
lut colũpnis tanta possit menbro¬
rum machina sustinere. Calcane¬
um leuit̃ incuruat: rigent cet̾a
tere. Meritoq nõ uoluendi se
neq recuuandi usum cum ce¬
teris animantibus pot̾ habe¬
re cõmunem. Fulcit᷑ hinc inde
trabibus maximis. ut in sõno
aliqͥntu lum sine ꝑiculo refecta¬
tur. qr pes eiꝰ nulla artuũ ꝯiunc¬
tione distinguit᷑. Mansuetis gͥ
ueluti quȩdam fulchra eoꝵ quib
hic usus ẽ parant᷑ ingenio. feris aũ¬
⁊ agrestib quia nemo huiꝰ mõi qͥbꝰ
sustentari queant fulchra subst̃nit:
hinc uenit usus ꝑiculi. Namq ar¬
bore ^ nixi. aut costas fricant. aut

Expanded text:
gi potus infundit humorem; ideoque concava est, quo ad restinguendam tantae belluae sitim plenos lacus hauriat, aut collecto flumine possit inundare potantem. Cervix sane minor est quam poscat tanti corporis moles; ne ea quoque oneri magis esset quam usui. Ideoque nec genua inflectit, quia rigidioribus opus fuit cruribus, quo velut columnis tanta possit membrorum machina sustineri. Calcaneum leviter incurvat, rigent caetera tere; meritoque non volvendi se, neque curvandi usum cum caeteris animantibus potest habere communem. Fulcitur hinc inde trabibus maximis; ut in somno aliquantulum sine periculo reflectatur, quia pes ejus nulla artuum conjunctione distinguitur. Mansuetis igitur veluti quaedam fulcra eorum quibus hic usus est, parantet agrestibus, quia nemo huiusmodi quibus sustentari queant fulcra substernit, hinc uenit usus periculi. namque arbori innixi aut costas fricant aut
Abbreviated transcription (Latin):
temperantia. fortitudo. iusticia.
Quib mens nr̃a & caro ipsa firma¬
tur. & ad obedienda impigrȩ mu¬
nia uirtutis erigit᷑. Hos partꝰ alu̾
ille ꝓpheticus parturiuit. & ido

Expanded text:
temperantia fortitudo iustitia, quibus mens nostra et caro ipsa firmatur et ad obeunda inpigre munia uirtutis erigitur. hos partus aluus ille propheticus parturiuit. et id
Abbreviated transcription (Latin):
bestiarum. Uerũtam̃ non homicidio
uoluit homicidam uindicari. qui
mauult peccatoris correctionẽ quã
mortem. Unde in lamech septuagies
septies uindicat᷑. quia grauior culpa
eiꝰ ẽ. qui nec post daꝑnationẽ se cor¬
rexit alt̾ius. Caym impetu quodam
in ꝑuido ante peccauerat. lamech utiq
quod in alterum rep̃hensum aduer¬
terat cauere debuerat. suqꝰ senten¬
tia iudici debebatur. ne quis passim
reum putaret ẽẽ feriendum. Et
ut ad misteriũ uenias non debuit
interimere eum. qui usq ad natura¬
lem terminum mortis suȩ. agende
habebat spatium penitentiȩ. Excu¬
sare posset. quod se redemisset
uel sera actione penitentiȩ: nisi
eum p̃matura pena rapuisset.

Expanded text:
bestiarum. uerum tamen non homicidio bestiarum. uerum tamen non homicidio uoluit homicidam uindicari, qui mauult peccatoris correctionem quam mortem. unde in Lamech septuagies septies uindicatur, quia grauior culpa eius est qui nec post damnationem se correxit alterius. Cain impetu quodam inprouido ante peccauerat, Lamech utique quod in altero reprehensum aduerterat cauere debuerat. suo sententia iudici debebatur, ne quis passim reum putaret esse feriendum. et ut ad mysterium uenias, non debuit interimere eum qui usque ad naturalem terminum mortis suae agendae habebat spatium paenitentiae. excusare posset quod se redemisset uel sera actione paenitentiae, nisi eum praematura poena rapuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
tua uita iustoꝵ: nulla sit imꝓboꝵ.
Iusti sangius clamat. & mortui: uita
au̾t peccatoris abscondit᷑. Tercium
ẽ enĩ qr cum parricidium e̾e̾t admis¬
sum. hoc ẽ scelerũ principatꝰ. ubi pec¬
catum obrepsit. statim ⁊ lex diuinȩ
mansuetudinis p̃rogari debuit. Ne¬
si continuo uindicatum e̾e̾t in reũ.
homines quoq in uindicando nul¬
lam patientiam moderationẽq ser¬
uarent. s statim reos supplicio darent.
Diumȩ aũt sententiȩ ꝓuidentia hu-¬
iusmodi ẽ. ut magnanimitatẽ & pa¬
cientiam doceret. iudices. ne quis
p̃propere rũꝑet᷑ studio umdictȩ.⁊
ipsa delib̾ationis inmaturitate puni¬
ret innoxium. ut penam aceruaret
irati. Nec tam̃ indultum ẽẽ penitus¬
pateret᷑ in eo. qui nullam peniten¬
tiam sceleris indulsisset. Reppulit
enĩ eum a facie sua & a parentib ab¬
dicatum seꝑate habitationis quodã
relegauit exilio. eo quod ab humana
mansuetudine transisset ad seuitiã.

Expanded text:
tua uita iustorum et nulla sit inproborum. tua uita iustorum et nulla sit inproborum. iusti sanguis clamat et mortui, uita autem peccatoris absconditur. tertium est quoniam cum parricidium esset admissum, hoc est scelerum principatus, ubi peccatum obrepsit, statim et lex diuinae mansuetudinis prorogari debuit, nsi continuo uindicatum esset in reum, homines quoque in iudicando nullam patientiam moderationemque seruarent, sed statim reos supplicio darent. diuinae autem sententiae prouidentia huiusmodi est, ut magnanimitatem et patientiam doceret iudices, ne quis praepropere raperetur studio uindictae et ipsa deliberationis inmaturitate puniret innoxium aut poenam acerbaret ingrati nec tamen penitus indultum esse pateretur in eo qui nullam paenitentiam sceleris induisset. reppulit enim eum a facie sua et a parentibus abdicatum separatae habitationis quodam relegauit exilio, eo quod ab humana mansuetudine transisset ad saeuitiam
Abbreviated transcription (Latin):
cens. puis. ꝓpt̾ grãm deuotionis ocdia
fr̃is incurrens. inmaturꝰ adhuc eui.
sublatꝰ ẽ parricidio: & iniquus. scele¬
ratꝰ. impiꝰ. etiã frat̃na cede pollutꝰ. lon¬
geuam duxit etatẽ. duxit uxorẽ. pos¬
teritatẽ reliquit: urbes ꝯdidit. & ħ
meruit ꝑmissione diuina. Nonne in
his aꝑte uox di clamat: Erratis qͥ
putatis hic ẽẽ omnẽ uuendi grãm.
Non intelligitis ñ adutitis senectutẽ
hanc miseriarũ ẽẽ ueteranam ꝓcessi¬
onẽq etatis. erũpnarũ stipendia. &
scylleo quodam usu circumsonari
nos cotidianis naufragiis. tundi fluc¬
tib. in scopulosis habitaculis degere.
& in his delectari. sic̃ illud ñ tam et̃nũ
aninial quam inmortale malũ. Ergo
& isti caym longeuitas indulta uin¬
dicta ẽ: eo quod uixit in metu & ꝓ¬
lixum spatium multo cucurrit ⁊ in¬
fructuoso labore. qua pena nichil
grauius quam ut quis ipsȩ sibi maior
causa penarũ sit. Uide gͥ quam ꝑpe¬

Expanded text:
cens pius propter gratiam deuotionis odia cens pius propter gratiam deuotionis odia fratris incurrens inmaturus adhuc aeui sublatus est parricidio, et iniquus sceleratus inpius, etiam fraterna caede pollutus longaeuam duxit aetatem, duxit uxorem, posteritatem reliquit. urbes condidit et hoc meruit permissione diuina. nonne in his aperte uox dei clamat? erratis qui putatis hic esse omnem uiuendi gratiam. non intellegitis, non aduertitis senectutem hanc miseriarum esse ueteranam processionemque aetatis aerumnarum stipendia et Scyllaeo quodam usu circumsonari nos cotidianis naufragiis, tundi fluctibus, in scopulosis habitaculis degere et in his delectari sicut illud non tam aeternum animal quam inmortale malum? ergo et isti Cain longaeuitas indulta uindicta est, eo quod uixit in metu et prolixum spatium multo cucurrit et infructuoso labore, qua poena nihil grauius quam ut quis ipse sibi maiorum causa poenarum sit. uide igitur quam perpe
Abbreviated transcription (Latin):
ruptione anime. quod ipsa uera:
beata uita sit. qua unꝰquisq bene
ꝯscius uiuit: multo puriꝰ ac beatiꝰ
cum huiꝰ carnis anima nr̃a depo¬
suerit inuolucłum. & quodã carce¬
re isto fuerit absoluta corporeo:
mn illum suꝑiorẽ reuolans locum.
Unde nr̃is infusa uiscerib cõpassio¬
ne corꝑis huiꝰ ingemuit. donec cõ¬
missi gub̃naculi munus impleret.
ut carnis huiꝰ inrationabiles motꝰ
rationabili ductu regeret ꝙ coerce¬
ret: Inde ẽ quod postea ꝓphete in
captiuitatẽ cum iudeoꝵ populo
transierunt. ne reliqua plebis scõꝵ
destituta p̾ndio ꝯsilioq uiduata.
grauiorẽ subiret erũpnam: S ma¬
gis frequentibꝰ oraculis cõmonita
pio affectu. nec adu̾sis captiuitatis
attrita ꝓrueret in ꝑfidie peccatũ.
salutisq ꝑpetuȩ remediũ desꝑar&.
hanc uitam putant ẽẽ quȩ sit in
hoc scło omnia plena lapsus plena
meroris sunt: & redarguunt᷑ simpli¬
ci seriȩ gestoꝵ Ecce enĩ ustꝰ. inno¬

Expanded text:
ruptione animae, quod ipsa uera et ruptione animae, quod ipsa uera et beata uita sit, quam unusquisque bene conscius uiuit multo purius ac beatius. cum huius carnis anima nostra deposuerit inuolucrum et quodam carcere isto fuerit absoluta corporeo, in illum superiorem reuolans locum, unde nostris infusa uisceribus conpassione corporis huius ingemuit, donec commissi gubernaculi munus impleret, ut carnis huius inrationabiles motus rationabili ductu regeret et coherceret. inde est quod postea prophetae in captiuitatem cum ludaeorum populo transierunt, ne reliqua plebis sanctorum destituta praesidio consilioque uiduata grauiorem subiret aerumnam, sed magis frequentibus oraculis conmonita  adfectu nec aduersis captiuitatis adtrita prorueret in perfidiae peccatum salutisque perpetuae remedium desperaret. hanc uitam putent esse quae sit in hoc saeculo, <quo> omnia plena lapsus, plena maeroris sunt, et redarguuntur simplici serie gestorum. ecce enim iustus inno
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiam insipientis ulciscitur.
Qui cum ẽet ꝑpetius suppliciis ob¬
noxius. ñ remitti sibi penã popos¬
cit. s uitam corꝑis huiꝰ obsecrandã
putauit. in qua plus erũpnȩ est
quam uoluptatis. Mors enĩ una ẽ
fine istius uitȩ: quȩ simul ut uenit:
om̃s corꝑis dolores auferre. ñ auge¬
re ꝯsueuit. Metꝰ uͦ qui hanc uitã
uiuentib frequent᷑ ingruunt. mes¬
ticie: dolores: gemitꝰ: diu̾siq cru¬
tiatus: grauitatum & egritudmũ
uulnera. plurimas mortes generi
humano inferunt. ut ista mors re¬
medium uideatur ẽẽ ñ pena Non
enĩ pemptoria ẽ. ꝑ quam ñ adimit᷑
uita. s ad meliora transfertur. Nã
si nocentes moriunt᷑ qui gradum
a peccatis reuocare noluerunt. uł
inuiti tam̃ finem ñ nature s culpe
adipiscunt᷑: ne plura delinquant
quib uita fenꝰ ẽ delictoꝵ. Si autẽ
bonȩ spei cõpotes sunt mitigare
magis quam deficere credendi sunt.
Inserit᷑ hoc loco dogma de incor¬

Expanded text:
prudentiam insipientis ulciscitur, prudentiam insipientis ulciscitur, qui cum esset perpetuis suppliciis obnoxius, non remitti sibi poenam poposcit, sed uitam corporis huius obsecrandam putauit, in qua plus aerumnae est quam uoluptatis. mors enim una est fine istius uitae, quae simul ut uenit, omnes corporis dolores auferre, non augere consueuit. metus uero, qui hanc uitam uiuentibus frequenter ingruunt, maestitiae, dolores, gemitus diuersique cruciatus, grauitatum et aegritudinum uulnera plurimas mortes generi humano inferunt, ut ista mors remedium uideatur esse, non poena; non enim peremptoria est, per quam non adimitur uita, sed ad meliora transfertur. nam si nocentes moriuntur, qui gradum a peccatis reuocare noluerint, uel inuiti tamen finem non naturae, sed culpae adipiscuntur, ne plura delinquant quibus uita faenus est delictorum. si autem bonae spei compotes sunt, migrare magis quam deficere credendi sunt. inseritur hoc loco dogma de incor
Abbreviated transcription (Latin):
tionabile quo p̃stet cet̾is. habet &
quinq corꝑis sensus. habet ã uocẽ
habet & generandi grãm. Hec sep¬
tem nisi in illo rõnabili subiecta re
gantur morti sunt: & id̾o stultꝰ ĩ his
babet omne ꝑiculũ sui. Qui gͦ rati¬
onabile illud amiserit. frustra de
istoꝵ sibi usu septẽ carnaliũ mune¬
rum blandiet᷑. Disoluunt᷑ hec õia:¬
nisi habenis quib dã rõnis. adstric¬
ta sint. Mors itaq rõnis. mortẽ
oꝑatur inrationabiliũ passionum.
S illud meliꝰ quod septimꝰ nume¬
rus quietis & remissionis ẽ. Ergo
nus ei remissionis peccatoꝵ inui¬
derit: ipse sibi spem remissionis eri¬
piet: & erit in eo pari mensura
iundicta de gr̃a. Quod aũt signũ
posuit suꝑ caym. ne quis eũ occi¬
deret. reflectere uoluit errantem.
& benefitio suo inuitare ad correc¬
tionem. Ipsis enĩ nos faciliꝰ cõmitte¬
re solemus: quoꝵ habemꝰ grãm slec
tam̃ magna ꝯcedit. s in eo ipso in¬

Expanded text:
tionabile, quo praestet ceteris, habet et tionabile, quo praestet ceteris, habet et quinque corporis sensus, habet etiam uocem, habet et generandi gratiam. haec septem nisi illo rationabili regantur, subiecta morti sunt. et ideo stultus in his habet omne periculum sui. qui ergo rationabile illud amiserit frustra de istorum sibi usu septem carnalium munerum blandietur. dissoluuntur haec omnia,nisi habenis quibusdam rationis adstricta sint. mors itaque rationis mortem operatur inrationabilium passionum. sed illud melius quod septimus numerus quietis et remissionis est. ergo nus ei remissionis peccatorum inuiderit ipse sibi spem remissionis eripiet, et erit in eo pari mensura uindicta de gratia. quod autem signum posuit super Cain, ne quis eum occideret, reflectere uoluit errantem et beneficio suo inuitare ad correctionem; ipsis enim nos facilius committere solemus, quorum habemus gratiam. nec tamen magna concedit, sed in eo ipso in
Abbreviated transcription (Latin):
minosam ꝯscientiã quam timeat de-¬
p̃hendi. Merito gͦ se abscondit: ma¬
le ꝯscius. & ait. Omĩs qui inuenerit
me occidet me. Anguste mentis ho-¬
mo p̃sentẽ mortẽ ueretur. ꝑpetuam
negligit. & diuinũ iuditiũ non refor¬
midat. interitum solũ corꝑis dep̃cat᷑.
S a quo timebat occidi. qui solos pa¬
rentes habebat in t̾ris: potuit quidẽ
& incursus bestiarũ timere: qui legis
diuinȩ ura uiolauerat. nec p̃sumere
de subiectis animalib cet̾is. qui homi¬
nem docuerat occidi. Potuit & paren¬
tes parricidas timere: qui docuerat
homicidiũ posse cõmicti. Potuer̃t enĩ
& parentes de filio discere. quod didi¬
cerant posteri de parente. Nunc ꝯsi¬
deremꝰ qua causa dixerit ds omnis
qui occiderit caym septies iundictã
exsoluet. & qua ratione signum suꝑ
eum ponit᷑. ne occidat᷑ parricida: cũ
ꝓspectum ñ fuerit ne innocens occi¬
deretur. Octauus ẽ homo habet ra¬

Expanded text:
minosam conscientiam, quam timeat depminosam conscientiam, quam timeat deprehendi. merito ergo se abscondit male conscius et ait: omnis qui inuenerit me occidet me. angustae mentis homo praesentem mortem ueretur, perpetuam neglegit et diuinum iudicium non reformidat, interitum solum corporis deprecatur. sed a quo timebat occidi qui solos parentes habebat in terris? potuit quidem et incursus bestiarum timere qui legis diuinae iura uiolauerat nec praesumere de subiectis animalibus ceteris qui hominem docuerat occidi, potuit et parentes parricidas timere qui docuerat parricidium posse committi; potuerunt enim et parentes de filio discere quod didicerunt posteri de parente. Nunc consideremus qua causa dixerit deus: omnis qui occiderit Cain septies uindictam exsoluet et qua ratione signum super eum ponitur, ne occidatur parricida, cum prospectum non fuerit, ne innocens occideretur. octauus est homo, habet ra
Abbreviated transcription (Latin):
mala & ad sunt. & ad futura sunt.
Quȩ ad st̃ tristiciam oꝑant᷑. Quȩ fu¬
tura formidinẽ. S imꝓbum plus pre¬
sentia quam futura sollicitant.
Unde ⁊ caym dixit ad dm. Maior
causa mea ẽ: si derelinques me ho¬
die: a fatie tua abscondam me. Nichil
eni grauiꝰ quam errantẽ ado deseri.
ut se reuocare ñ posset. Mors pecca¬
toris finẽ peccandi adfert. Uita aũt
diuino gubnaculo desticuta p̾cipita¬
tur. & in grauiora ꝓlabit᷑. Ut si gre-¬
gem pastor relinquat: incursant bes¬
tiȩ: ita cum ds deserit hominẽ. in¬
gruit diabolus grauem p̃sertim ĩsi¬
pientibꝰ. ñ habere rectorẽ. Serpit ma¬
litia. uulnꝰ auget᷑ ubi medicina de¬
fuerit. Abscondit se aũt qui uelare
uult culpam: & tegere peccatũ. Qui
enĩ male agit odit lucẽ. & tenebras
suoꝵ querit & latibula delictoꝵ.
Iustꝰ aũt non abscondere se a dño dõ
suo: s. ipse se magis offerre ꝯsueuit
dicens. Ecce sum ego: qui ñ habet cri¬

Expanded text:
mala et adsunt et adfutura sunt. mala et adsunt et adfutura sunt. quae adsunt tristitiam operantur, quae futura formidinem, sed inprobum plus praesentia quam futura sollicitant. unde et Cain dixit ad dominum: maior causa mea est. si derelinques me hodie, a facie tua abscondam me. nihil enim grauius quam errantem a deo deseri, ut se reuocare non possit. mors peccatoris finem peccandi adfert, uita autem diuino gubernaculo destituta praecipitatur et in grauiora prolabitur. ut si gregem pastor relinquat, incursant bestiae, ita cum deus deserit hominem, ingruit diabolus. graue praesertim insipientibus non habere rectorem. serpit malitia, uulnus augetur, ubi medicina defuerit. abscondit se autem qui uelare uult culpam et tegere peccatum. qui enim male agit odit lucem et tenebras suorum quaerit ut latibula delictorum, iustus autem non abscondere se a domino deo suo, sed ipse se magis offerre consueuit dicens: ecce sum ego, qui non habet cri
Abbreviated transcription (Latin):
ritoꝵ. luce quoq fruunt᷑ et̃na.
Iustoꝵ gͦ audit & sanguinẽ: auer
& si uideant᷑ iuiuere. miseriores
sunt tamen omnib mortuis. Car-¬
nem sicut tumulũ circumferen¬
tes. cui infelicẽ infoderunt animã
suam. Quid enĩ aliud quam sepul¬
ta ẽ quȩ intra humũ. uoluitur.
& terrę auaritiȩ cupiditatibꝰ ce-¬
terisq uiciis includitur. ut gr̃e
celestis auram spirare ñ possit :
huiꝰmodi peccator ã terra male¬
dictus ẽ. quȩ ẽ infima & postre¬
ma pars mundi. suꝑius utiq celũ
& quȩ in cȩlo st̃. Sol & luna. & stel¬
lȩ. throni. dñationes. pͥncipatus &
potestates. cherubin. & seraphin.
Non ẽ gͦ dubiũ quod eum ⁊ suꝑiora
dãpnauerint. quẽ inferiora dãpna¬
runt. Nam quomͦ absoluit᷑ pura illic
celestiq sententia: quẽ nec terra po¬
tuit absoluere: & ido gemens & tre¬
mens iubet᷑ ẽẽ suꝑ terram. euidens
generalisq ratio. quia omni imꝑbo

Expanded text:
ritorum, luce quoque fruuntur aeterna. ritorum, luce quoque fruuntur aeterna. iustorum ergo audit et sanguinem, auertsi uideantur uiuere, miseriores sunt tamen omnibus mortuis, carnem sicut tumulum circumferentes, cui infelicem infoderunt animam suam. quid enim aliud quam sepulta est quae intra humum uoluitur et terrenae auaritiae cupiditatibus ceterisque uitiis includitur, ut gratiae caelestis auram spirare non possit? huius modi peccator a terra maledictus est, quae est infima et postrema pars mundi. superius utique caelum et quae in caelo sunt, sol, luna et stellae, throni, dominationes, principatus est potestates, Cherubin et Seraphin. non est ergo dubium quod eum et superiora damnauerint quem inferiora damnarunt. nam quomodo absoluitur purae illic caelestique sententiae quem nec terrae potuerunt absoluere? et ideo gemens et tremens iubetur esse super terram. euidens generalisque ratio, quia omni inprobo
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ adhuc parricidii tui sangui¬
neͣm mandet. Iudex asꝑior. que
tanto scelere coinquinata ẽ. ut
aꝑiret os suum. & exciꝑet sangui¬
nem fr̃is tui de manu tua. & illa
quidẽ aꝑuit os suũ. quasi excep-¬
tura de fr̃ibꝰ uerba pietatis. ni-¬
chil timens cum frs̃ uideret. quȩ
sciret ius genmanitatis incenti¬
uum ẽẽ non odii. Nam quomodo
poterat parricidiũ spectare. qͣ
adhuc ñ uiderat homicidium:
S tu effudisti sanguinẽ: cuiꝰ do¬
lens illa contagiũ. ñ audebat in¬
quit uirtutẽ suam dare tibi. Quã
nocens ultio. ut tam grauit᷑ uio¬
lata quȩ fuerit. satis habere nõ
prodesse: ñ querat nocere. Non
mediocre &̃ dogina. quod ait
uox sanguinis fr̃is tui ad me cla-¬
mat. quia ds iustꝰ suos audit &iã
mortuos. qm̃ dõ uiuunt. Et me¬
rito ꝓ uiuentibꝰ habent᷑ quia ã¬
si corꝑis gustauerint mortem. ui¬
tam incorpoream tam̃ capiunt.
& illuminant᷑ suoꝵ splendore me¬

Expanded text:
quae adhuc parricidii tui sanguiquae adhuc parricidii tui sanguine madet, iudex asperior, quae tanto scelere coinquinata est, ut aperiret os suum et exciperet sanguinem fratris tui de manu tua. et illa quidem aperuit os suum quasi exceptura de fratribus uerba pietatis, nihil timens, cum fratres uideret, quae sciret ius germanitatis amoris incentiuum esse, non odii. nam quomodo poterat parricidium suspectare, quae adhuc non uiderat homicidium? sed tu effudisti sanguinem, cuius dolens illa contagium non augebit inquit uirtutem suam dare tibi. quam innocens ultio, ut quae tam grauiter uiolata fuerit satis habeat non prodesse. non quaerat nocere! Non mediocre etiam dogma quod ait: uox sanguinis fratris tui ad me clamat, quia deus iustos suos audit etiam mortuos, quoniam deo uiuunt. et merito pro uiuentibus habentur, quia etiamsi corporis gustauerint mortem. uitam incorpoream tamen carpunt et iuluminantur suorum splendore me
Abbreviated transcription (Latin):
arguit. quã si fr̃ uiueret. Soli eratis
quis eum potuit alt̃ occidere:
Si accusas parentes: parricidã
probas. Potuit frẽm occidere. qui
ñ parcit parentib Potuit parri¬
cida ẽẽ. qui de parricidis se ortũ
ꝓbare desiderat. & bene ait. uox
sanguinis fr̃is clamat. ñ fr̃ clamat.
hoc ẽ innocentiam & grãm germa¬
nitatis. in ipsa morte seruat. Non
accusat fr̃ abel: ne uideat᷑ parri¬
cida. Non accusat uox ipsius. non
anima eiꝰ. s accusat uox sangui¬
nis quẽ ipse fudisti. Tuũ te g faci¬
nus. ñ fr̃ accusat. Simul querela
criminoso adimit᷑. Non potest de
alieno testimonio queri. qui crim̃
ꝓprio facinore ꝯfitetur. Minor est
sermo quam factum. ẽ tam̃ etiam
terra testis. que cepit sanguinẽ. &
bene ait. uox sanguinis fr̃is tui cla¬
mat de terra. Hon dixit de fr̃is
si fr̃ parcit: terra ñ parcit. Si fr̃
tacet: terra ꝯdẽpnat. Ipsa ẽ in
te & testis & iudex: Testis acrior:

Expanded text:
arguit quam si frater uiueret. soli eratis: arguit quam si frater uiueret. soli eratis: quis eum potuit alter occidere? si accusas parentes, parricidam probas. potuit fratrem occidere qui non parcit parentibus, potuit parricida esse qui de parricidis se ortum probare desiderat. et bene ait: uox sanguinis clamat, non frater clamat, hoc est innocentiam et gratiam germanitatis etiam in ipsa morte seruat, non accusat frater, ne uideatur parricida, non accusat uox ipsius, non anima eius, sed accusat uox sanguinis, quem ipse fudisti. tuum te ergo facinus, non frater accusat.\' simul querella criminoso adimitur. non potest de alieno testimonio queri qui crimen proprio facinore confitetur. minor est sermo quam factum. est tamen etiam terra testis, quae cepit sanguinem. et bene ait: uox sanguinis fratris tui clamat de terra, non dixit: \'de fratris si frater parcit, terra non parcit: si frater tacet, terra condemnat. ipsa est in te et testis et iudex: testis acrior,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid miraris si pietatẽ ñ agnouit.
qui ñ nouit auctorem: & ido doceris
hac seriȩ scripturarũ. fidẽ ẽẽ radicẽ
uirtutum omniũ. Unde ⁊ apłs ait.
caueris hoc solũ ad oꝑis tui fructũ
& uirtutis ꝓficere mercedẽ. Con¬
grue gͥ respondit dñs. tam imprui¬
denter neganti dicens. uox sangui¬
uis fr̃is tui ad me clamat. hoc ẽ cur
nescis ubi ẽ fr̃ tuus: Soli eratis cũ
duobꝰ parentib inter paucos. & te
fr̃ latere debuit: An quia parentes
tu accusatores ẽe ñ possunt: Nolo
enĩ ut ea necessitudo. que ẽ auctrir
salutis. fiat auctrix ꝑiculi. In te solo
leges suas natura amiserit. Ido gͦ pu¬
tas crimen latere qr parentes accu¬
sare ñ debent: s eõ maior ẽ condẽp¬
natio tua. Nam si cara necessitudi¬
nis nomina accusare ñ debent: mul¬
tomagis ñ debent occidere. S si me
testem abnuis ⁊ refugis arbitrẽ. uox
sanguinis tui fr̃is testis ẽ qui ad me
clamat. Illa te maiore auctoritate

Expanded text:
quid miraris si pietatem non agnouit quid miraris si pietatem non agnouit qui non agnouit auctorem? et ideo doceris hac serie scripturarum fidem esse radicem uirtutum omnium. unde et apostolus ait qcaueris hoc solum ad operis tui fructum et uirtutis proficere merce- demo congrue igitur respondit dominus tam inprudenter neganti dicens: uox sanguinis fratris tui ad me clamat, hoc est: \'cur nescis ubi est frater tuus? soli eratis cum duobus parentibus, inter paucos frater te latere non debuit. an quia parentes tui accusatores esse non possunt? nolo enim ut ea necessitudo quae est auctor salutis fiat auctor periculi, in te solo leges suas natura amiserit. ideo ergo putas crimen latere, quia parentes accusare non debent? sed eo maior est condemnatio tua. nam si cara necessitudinis nomina accusare non debent, multo magis non debent occidere. sed si me testem abnuis et refugis arbitrum, uox sanguinis fratris tui testis est, quae ad me clamat. illa te maiore auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
ius causa peccati sit. Qui enĩ neces¬
sitate aliqua coactus occiderit: qua¬
si iuitꝰ occidit. Ea uͦ quȩ a nobis
sunt excusationẽ ñ habent: quȩ
autẽ p̾ter nos sunt excusabilia sunt.
S quanto grauiꝰ peccato ip̃so ad
dm̃ referre quod feceris: & reatꝰ sui
inuidiam transfundere in auctorẽ.
ñ criminis s innocentiȩ. Perpende
autẽ parricidȩ responsionẽ. Nescio
inquit. Numqͥd ego custos fr̃is mei
sum: & si contumatiam ꝓdat hic
sermo: sonat tam̃ quasi bonũ fra-¬
trem ꝯsiderasset: custos debuit ẽe pi¬
etatis. Quem enĩ magis quam frẽm
seruare debuerat: S quomͦ germa¬
nitatis seruaret offitiũ qui neces¬
sicudinis ñ agnouisset effectum:
Aut qualit̃ posset fieri. ut nature
obedientiam deferret. qui deo reue¬
rentiam ñ exhiberet: Negat primũ
quasi apud ignorantẽ. recusat fr̃-¬
nȩ munꝰ custodiȩ quasi exsors nat᷑e.
declinat iudicẽ quasi liber arbitrii.

Expanded text:
uis causa peccati sit; qui enim necesuis causa peccati sit; qui enim necessitate aliqua coactus occiderit quasi inuitus occidit. ea uero quae a nobis sunt excusationem non habent, quae autem praeter nos sunt excusabilia sunt. sed quanto grauius peccato ipso ad deum referre quod feceris et reatus tui inuidiam transfundere in auctorem non criminis, sed innocentiae. perpende autem parricidae responsionem. nescio inquit; numquid custos fratris mei ego sum? etsi contumaciam prodat hic sermo, sonat tamen quia, si bonum fratrem considerasset, custos debuit esse pietatis. quem enim magis quam fratrem seruare debuerat? sed quomodo germanitatis seruaret officium qui necessitudinis non agnouisset affectum? aut qui fieri posset, ut naturae oboedientiam deferret qui deo reuerentiam non exhiberet? negat primum quasi apud ignorantem, recusat fraternae munus custodiae quasi exsors naturae, declinat iudicem quasi liber arbitrii.
Abbreviated transcription (Latin):
uos. montes mortis. Nunc conside¬
mus. qua rõne int̾rogauit đs caym.
ubi esset fr̃ suus. quasi nesciret oc¬
cisum. S qͦd ad scientiam dĩ expec¬
tat: negantẽ arguit. ꝙ inficianti
quasi sciens respondit. uox sangui¬
nis frĩs tui ad me clamat. Quod
aut ad rationẽ ꝓfundam attinet:
peccantes admonet penitentiam.
Confessio enĩ penarum cõpendiũ:
Inde in iuiditiis scłarib. impositi ecu¬
leo torquent᷑ negantes & quȩ dam
tangit iudicẽ miseratio ꝯfitentis.
Est quedã in peccatis uerecundia.
& penitentie portio crimen fateri:
nec deriuare culpam s recognosce¬
re. Mitigat iudicẽ pudor reoꝵ. exci¬
tat aũt ꝑtinatia denegantiũ. Uult
te ꝓuocare ad ueniam ds̃. uult de
se sꝑari indulgentiam. uult demon¬
strare tua ꝯfessione quod ñ sit auc¬
tor malitiȩ. Nam qui peccatũ suũ
ad quandam refert ut gentiles asse¬
runt decreti aut oꝑis sui necessitatẽ.
diuina arguere uident᷑: quasi ipsoꝵ

Expanded text:
uos, montes mortis! Nunc consideuos, montes mortis! Nunc consideremus qua ratione interrogauit deus Cain ubi esset frater suus, quasi nesciret occisum. sed quod ad scientiam dei spectat, negantem arguit et infitianti quasi sciens respondit: uox sanguinis fratris tui ad me clamat, quod autem ad rationem profundam adtinet, peccantes admonet paenitentiae; confessio enim poenarum conpendium est. inde in iudiciis saecularibus inpositi eculeo torquentur negantes, et quaedam tangit iudicem miseratio confitentis. est quaedam in peccatis uerecundia et paenitentiae portio crimen fateri nec deriuare culpam, sed recognoscere. mitigat iudicem pudor reorum, excitat autem pertinacia denegantium. uult te prouocare ad ueniam deus, uult de se sperari indulgentiam, uult - demonstrare tua confessione quod non sit auctor malitiae. nam qui peccatum suum ad quandam referunt, ut gentiles adserunt, decreti aut operis sui necessitatem diuina arguere uidentur, quasi ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
te facinus impediret. & lib̾alitatis
assuetudine genitalis quȩ facit
sibi fetꝰ & fructus uarios germanes¬
cere. in hoc quoq criminis appara¬
tu. uel mutua spetie sui. frat̃num
reuocaret affectum. Latro diẽ re¬
fugit. quasi criminis testẽ. Lucem
adult̃ quasi erubescens conscia par¬
ricida terrarũ fecunditatẽ. Quomͦ
enĩ poterat cõmunis partꝰ uidere
consortia. qui ꝯsortẽ sui sanguinis
trucidabat: Ioseph in lacũ mittit᷑
siccum. amon intra domũ occidit᷑.
Iustum gͥ natura ẽ imꝑtita iuditi¬
um: ea loca in quib erat futurũ
parricidiũ. muneris sui dote pͥuan¬
do: ut ex innocentis soli quadam
dãpnatione ostenderet: quanta es¬
sent futura supplitia noxiora. Propt̃
scelus gͥ hominũ & ipsa elem̃ta dãp¬
nantur. Deniq dauid montib in
quibꝰ ionatha cum patre int̾emptꝰ
ẽ. ꝑpetue penam sterilitatis opta¬
uit dicens. Nontes qui estis in gel¬
boȩ. neq ros neq pluuia cadat suꝑ

Expanded text:
te facinus inpediret et liberalitatis te facinus inpediret et liberalitatis adsuetudine genitalis, qua facit sibi fetus et fructus uarios germinascere, in hoc quoque criminis apparatu uel muta specie sui fraternum reuocaret affectum. latro diem refugit quasi criminis testem, lucem adulter quasi erubescens consciam, parricida ten-arum fecunditatem. quomodo enim poterat communis partus uidere consortia qui consortem sui sanguinis trucidabat? Ioseph in lacum mittitur siccum, Amnon intra domum occiditur. iustum igitur natura est inpertita iudicium ea loca, in quibus erat futurum parricidium, muneris sui dote priuando, ut ex innocentis soli quadam damnatione ostenderet quanta essent futura supplicia noxiorum. propter scelus igitur hominum et ipsa elementa damnantur. denique Dauid montibus, in quibus Ionatha cum patre interemptus est, perpetuae poenam sterilitatis optauit dicens: montes qui estis in Gelbue, neque ros neque pluuia cadat super
Abbreviated transcription (Latin):
iuditio ñ lapsu fecisti dolum. quo
te diuine iniuriȩ reum ipse ꝯum¬
cis. Ad monitꝰ ẽ gͥ ut quiesceret:
auget insolentiam. aceruat fla¬
gitium. Quid gͥ sibi uult quod ait
eamꝰ in campum: nisi qr locus nudꝰ
gignentiũ. eligitur parricidio: ubi
enĩ frat̃ habebat occidi: nisi ubi
fructus deesset: tanquã p̾sagiens
natura tanti sceleris loco germina
denegauerat: qr ñ conueniebat
ut idem solum & contagia parrici¬
dalis sanguinis reciꝑet. pret natu¬
ram & fructus scđm naturã. germi¬
naret. Merito ipse dicit eamꝰ in cã¬
pum: ñ dicit eansꝰ in ꝑadisum. ubi
poma florent. ñ in aliquẽ cultum
&. fructiferum locum. Ipsi parri¬
cide indicant fructum se sceleris
habere. ñ posse: nec penes eos fruc¬
tum manere. qui tantȩ impietati
pbuerunt officium. Nam ipsam
refugiunt elem̃toꝵ benignitatẽ:
ut istȩ caym. qui uidet᷑ ueritꝰ ne
gͥargius bonoꝵ terrȩ ꝓuentꝰ tris¬

Expanded text:
iudicio, non lapsu fecisti dolum, quo iudicio, non lapsu fecisti dolum, quo te diuinae iniuriae reum ipse conuincis. admonitus igitur ut quiesceret auget insolentiam, acerbat flagitium. quid igitur sibi uult quod ait: eamus in campum nisi quia locus nudus gignentium eligitur parricidio? ubi enim frater habebat occidi nisi ubi fructus deesset? tamquam praesagiens natura tanti sceleris loco germina denegauerat, quia non conueniebat ut idem solum et contagia parricidalis sanguinis reciperet praeter naturam et fructus secundum naturam germinaret. merito ipse dicit: eamus in campum, non dicit: eamus in paradisum, ubi poma florent, non in aliquem cultum et fructiferum locum. ipsi parricidae indicant fructum se sceleris habere non posse nec penes eos fructum manere qui tantae impietati praebuerint officium. nam ipsam refugiunt elementorum benignitatem, ut iste Cain, qui uidetur ueritus, ne largior boni terra prouentus tris
Abbreviated transcription (Latin):
Sit saltem uerecundia: ubi ñ est abso¬
lutio. Inde ẽ illud. Iustꝰ in exordio ser
gr̃a ut iusticiam teneat uerecundia.
quam culpa reatꝰ abstulerit: Ido aũ
ait. quiesce: qm̃ ñ habes quod excu¬
ses. Culpe ipsiꝰ ad te ꝯu̾sio ẽ. Non enĩ
fr̃ ei addicit᷑: s error adscribit᷑ cus
ipse sibi auctor ẽ. In te inquit reu̾¬
citur crim̃: quod a te cepit. Non ha¬
bes in quo necessitatẽ magis quam
mentẽ tuam arguas. In te retorque¬
tur imꝓbitas tua: tu pͥnceps es illius.
Bene ait tu pͥnceps es illiꝰ. & enĩ im¬
pietas mat̾ ẽ quȩdam delictoꝵ. & qͥ
grauiora peccauerit: in cet̾a facile
prolabitur. Quomͦ enĩ pocest ab hu¬
manis temꝑare. qui diuina inolauit:
Atrotiorẽ gͥ scelerũ reatum uitia
reliqua sequunt᷑. qm̃ quo flagitio¬
sa propenderint. eo inclinant cet̾a.
Tu gͦ princeps oꝑis tui. tu dux cri¬
minis. ñ te inuitũ. ñ inprudentem
error adtraxit. s uoluntarius reus

Expanded text:
sit saltim uerecundia, ubi non est absosit saltim uerecundia, ubi non est absolutio. inde illud: iustus in exordio sermgratia, ut iustitiam teneat uerecundia, quam culpae reatus abstulerit! ideo autem ait: quiesce, quoniam non habes quod excuses. culpae ipsius ad te conuersio est. non enim frater ei addicitur, sed error adscribitur, cuius ipse sibi auctor est. in te inquit reuertitur crimen, quod a te coepit. non habes in quo necessitatem magis quam mentem tuam arguas. in te retorquetur inprobitas tua, tu princeps es illius. bene ait: tu princeps es illius. etenim inpietas mater quaedam est delictorum, et qui grauiora peccauerit in cetera facile prolabitur. quomodo enim potest ab humanis temperare qui diuina uiolauit atrociorem igitur scelerum reatum uitia reliqua secuntur, quoniam quo flagitiosa propenderint eo inclinant cetera. tu ergo princeps operis tui, tu dux criminis. non te inuitum, non inprudentem error adtraxit, sed uoluntarius reus
Abbreviated transcription (Latin):
nos in omnib imitaremur negotiis
& maxime in uicissicudinib gr̃arum.
in quibꝰ non satis ẽ reddere quod ac¬
ceꝑis. s cõmendare quod reddas. Nã
si quis debitum soluat: & in referen¬
do faciat iniuriam creditori: intole¬
rabilius ẽ utiq quam ñ reddidisse.
quod debebat. Non gͦ quantitas so¬
lutionis. s animꝰ reddentis. qualitas
considerat᷑ & affectus. Recte gͥ obtu¬
lit: qr oblatio insigne deuotionis &
inditium gr̃arum ẽ. S ñ recte diui¬
sit. quia ante omnia do debuit de¬
ferre pͥmitias. ut a gr̃a inchoaret
auctoris. & enĩ diuisionis hic ordoẽ
ut prima secundis: ñ primis scda
p̃currant. Et celestia terrens p̃
ei. Peccasti quiesce. Omnia docet
d̾: primum ne pecces. ut in adam
monuit. Scđo si peccaueris quiescas.
ut in caym doceris. Erubescere de
bemus. & ꝯdẽpnare peccatum non
defendere. Qm̃ pudore culpa minu¬
itur: defensione cumulat᷑. & silendo
corrigimur. contentione ꝓlabimur.

Expanded text:
nos in omnibus imitaremur negotiis nos in omnibus imitaremur negotiis et maxime in uicissitudinibus gratiarum. in quibus non satis est reddere quod acceperis, sed conmendare quod reddas. nam si quis debitum soluat et in referendo faciat iniuriam creditori, intolerabilius est utique quam non reddidisse quod debebat. non ergo quantitas solutionis, sed animus reddentis et qualitas consideratur et affectus. recte igitur optulit, quia oblatio insigne deuotionis et indicium gratiarum est, sed non recte diuisit, quia ante omnia deo debuit deferre primitias, ut a gratia inchoaret auctoris. etenim diuisionis hic ordo est, ut prima secundis, non primis secunda praecurrant et caelestia terrenis, nei: peccasti; quiesce. omnia docet deus, primum ne pecces, ut in Adam monuit, secundo, si peccaueris, quiescas, ut in Cain doceris. erubescere enim debemus et condemnare peccatum, non defendere, quoniam pudore culpa minuitur, defensione cumulatur, et silendo corrigimur, contentione prolabimur.
Abbreviated transcription (Latin):
pale p̃cationis genus de quo dic̃
propħa. Inpinguasti in oleo cap̃
meum Sicut enĩ agni multo lac¬
te pinguescunt: & sicut oues be¬
ne pastȩ adipe nitent. ita apłi-¬
co suco pasta fideliũ pinguescit
oratio. hoꝵ. si desit aliquid quȩ su¬
ꝑius diximꝰ: sacrificiũ non ꝓbatur.
Idoq dictum ẽ ad caym. Si recte
offeras ñ recte autẽ diuidas. Namq
mundus ipsȩ distincte factus e̾e le¬
gitur. cum eẽt ante incõposita pars
eius. quia terra erat inuisibilis & ĩ¬
cõposita. Nempe lux primũ facta
ẽ. & uocauit d̃ lucem & separauit
d̾s int̾ lucem & tenebras. & uocate
sunt tenebre nox: & ꝑ ordinem sin-¬
gula quod facta sunt legimꝰ. Celum
terra. ligna. fructifera. animalia di¬
uersa. Distributa aũt st̃ leuiora su¬
ꝑiorib ut aer & ignis. & grauiora
inferioribꝰ. hoc ẽ aqua & terra. Utiq
simul omnia fieri iubere potuit d̾.
s distinctionẽ seruare maluit. quã

Expanded text:
pale precationis genus, de quo dicit pale precationis genus, de quo dicit propheta: inpinguasti in oleo caput meum. sicut enim agni multo lacte pinguescunt et sicut oues bene pastae adipe nitent, ita apostolico suco pasta fidelium pinguescit oratio. horum si desit aliquid quae supra diximus, sacrificium non probatur. ideoque dictum est ad Cain: si recte offeras, non recte autem diuidas namque mundus ipse distincte factus legitur, cum esset ante incomposita pars eius, quia terra erat inuisibilis et inconposita. nempe lux primum facta est et uocauit deus lucem et separauit deus inter lucem et tenebras et uocatae sunt tenebrae nox. et per ordinem singula quod facta sint legimus, caelum, terra, ligna fructifera, animalia diuersa. distributa autem sunt leuiora superioribus, ut aer et ignis et grauiora inferioribus, hoc est aqua et terra. utique simul omnia fieri iubere potuit deus, sed distinctionem seruare maluit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
gentia. Bona gͥ exercitatio. Demiq
corꝑis uirtꝰ exercitatione augetur
frequenti. aut mexercitata minu¬
itur & labitur. Plurimi enĩ exerci¬
tii dissuetudine. etiam naturalẽ
dissoluere uirtutẽ. Similit animȩ
fortitudo. exercitationis assidui¬
tate solidat᷑: ut labor ipse discipli¬
na sit: ñ oneri futurꝰ. s usui. Hũc
cibum menti nr̃ȩ deferamꝰ: qui
multa attritꝰ medicatione ac
politꝰ. cor hominis sicut illud ce¬
leste manna confirmet. Quod ñ
otiose tritum ac politũ accipimꝰ.
eo quod celestium scripturarũ al¬
loquia diu terere. ac polire debe¬
mus. toto animo ac corde uersan¬
tes: ut sucus ille sp̃alis cibi in õs
se uenas animȩ diffundat. Ergo
si tanquam pubescens adolescat
fides: quȩ defectum senescentis de¬
uotionis obleget & spũ ferueat.¬
& congrua distinctione teneat᷑
mensurȩ legitimȩ diuisionis. &
assiduitas cõmendet grãm. tunc
fit illud pingue. & tanquã adi¬

Expanded text:
gentia. bona igitur exercitatio. denique gentia. bona igitur exercitatio. denique corporis uirtus exercitatione augetur frequenti, at inexercitata minuitur et labitur; plurimi enim exercitii dissuetudine etiam naturalem dissoluere uirtutem. similiter animae fortitudo exercitationis adsiduitate solidatur, ut labor ipse disciplinae sit non oneri futurus, sed usui. hunc cibum menti nostrae deferamus, qui multa adtritus meditatione ac politus cor hominis sicut illud caeleste manna confirmet. quod non otiose tritum ac politum accepimus, eo quod caelestium scripturarum alloquia diu terere ac polire debemus toto animo et corde uersantes, ut sucus ille spiritalis cibi in omnes se uenas animae diffundat. ergo si tamquam pubescens adolescat fides, quae defectum senescentis deuotionis ableget et spiritu ferueat et congrua distinctione teneatur mensura legitimae diuisionis, et assiduitas conmendet gratiam, tunc fit illud pingue et tamquam adi
Abbreviated transcription (Latin):
facta e̾ẽt eius oratio. Quando enĩ
magis ab iniustis oꝑib ac studiis ab¬
stinere debemꝰ: quam tunc quando
di iusticiam dep̃camur: Et ideo dñs
ut cordi nobis ẽẽt iustieia. beati inqͥt
qm̃ ipsoꝵ ẽ regnum cęloꝵ. Hec de¬
fuit udȩ. Nam si affuisset non tra¬
didisset dñm: nec ꝓdidisset magistrũ.
Defuit sacrificio etiã caym istius.
Qui si tenuisset iusticiam dño debu¬
it pͥmitiua munera ñ posteriora
deferre. Defuit itaq ei diuisio. Ioq¬
diuinũ responsum ait. Si recte offe¬
ras ñ autẽ recte diuidas. peccasti.
quiesce. Uides quantũ sit uicii. ubi
de ẽ diuisio. ibi totum sacrifitium
refutatur. Suꝑẽ ut de continua &
iugi oratione dicamꝰ: quod si immo¬
rari nos & uacare orationͣe oportet.
Dernoctabat dñs in oratione. ñ ut
sibi ꝓdesset. s ut nos doceret. Fre¬
quens enĩ oratio quandam oꝑat᷑
disciplinam orandi. qr ipse usus
docibiles dĩ facit: indocibiles negli¬

Expanded text:
facta esset eius oratio. quando enim facta esset eius oratio. quando enim magis ab iniustis operibus ac studiis abstinere debemus quam tunc quando dei iustitiam precamur? et ideo dominus, ut cordi nobis esset iustitia, beati inquit m; ipsorum est regnum caelorum. haec defuit ludae; nam si adfuisset, non tradidisset dominum, non prodidisset magistrum. defuit sacrificio etiam Cain istius, qui si tenuisset iustitiam, domino debuit primitiua munera, non posteriora deferre. defuit itaque ei diuisio, ideoque responsum ait: si recte offeras, non recte autem diuidas, peccasti; quiesce. uides quantum sit uitii. ubi deest diuisio, ibi totum sacrificium refutatur. Superest ut de continua et iugi oratione dicamus, quod inmorari nos et uacare orationi oportet. pernoctabat dominus in oratione, non ut sibi prodesset, sed ut nos doceret. frequens enim oratio quandam operatur disciplinam orandi, quia ipse usus docibiles dei facit, indocibiles negle
Abbreviated transcription (Latin):
nudum sacrificium sit: eo quod nu¬
da atq omnib exuta inuoluciis de¬
beat fides nr̃a feruere. ne uagis ⁊ fal¬
lacibꝰ opinionib induatur. s pura
atq sincera simplicitas mentis ap
pareat: deinde in partes diuidatur
congruas. Uirtꝰ enĩ genus ẽ. quȩ di¬
uroitur in plurimas speties. s pͥnci¬
pales quatuor sunt. Prudentia tẽ¬
perantia. fortitudo. iusticia. Redole-¬
at gͦ oratio tua prudentiam erga
cognitionẽ di & ueritatẽ fidei. Redo¬
leat temꝑantiam: quã etiam erigen¬
Nolite fraudare inuicẽ. nisi forte
ex consensu ad tempus. ut uacetis
orationi. & lex castificatos ante hes¬
ternum diẽ. & nudius t̃cianũ diem.
ad sacrificiũ accedere iubet. Fortitu¬
dinẽ teneat oratio. ut nullo int̃po¬
letur metu. nulla lassitudine defi¬
tiat. Tunc enĩ debet e̾ẽ intentio ad
p̃dicandum robustior. cum urget᷑
adũsis. Iustitiam custodiat p̃dicatio.
quam si tenuisset uidas ñ in peccatũ

Expanded text:
nudum sacrificium sit, eo quod nunudum sacrificium sit, eo quod nuda atque omnibus exuta inuolucris debeat fides nostra feruere, ne uagis et fallacibus opinionibus induatur, sed pura atque sincera simplicitas mentis appareat. Deinde in partes dividatur congruas. Virtus enim 216 genus est, quae dividitur in plurimas species: sed principales quatuor sunt, prudentia, temperantia, fortitudo, justitia. Redoleat igitur oratio tua prudentiam erga cognitionem Dei, et veritatem fidei: redoleat temperantiam quam etiam nolite fraudare inuicem, nisi forte ex consensu ad tempus, ut uacetis orationi. et lex castificatos ante hesternum et nudiustertianum diem ad sacrificium accedere iubet. fortitudinem teneat oratio, ut nullo interpoletur metu, nulla lassitudine deficiat; tunc enim debet esse intentio ad precandum robustior, cum urguemur aduersis. iustitiam custodiat precatio, quam si tenuisset Iudas, non in peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃alis gr̃ȩ colorat uapore. Rationa¬
bilia quoq inuenta corroborat. dis¬
soluitq omnẽ uim inrationabiliũ
passionum. Ideoq esau laxatis ur¬
tucis suȩ nexib dissolutꝰ est. Illi autẽ
qui succincti lumbos ñ crudũ neq
coctum in aqua: s assatum igni capͥ
agni edere iubebantur. sic̃ habes n
exodo forti & fideli animo pedestri
itinere maria transfretariuit. In
eugłio quoq assos pisces dñs iħe man¬
ducabat. sicut scriptũ: in quo ple¬
nitudo sc̃i sp̃c redundabat. Et for¬
tasse ido deficiebat esau: qr coctum
in aqua desiderabat cibum: quem
iacob quasi in abilẽ sibi. donauit in¬
firmo. Oblationẽ aũt atq orationẽ
oportet non confusam ẽe. s cõpetenti
diuisione distinctam. In omni enĩ ꝯ¬
fusione melior distinctio. multo ma¬
gis in oratione atq oblatione: que
nisi certas diuisiones habeat. fit ob¬
lex diuidi iubet. & holocausta offerri.
ut sine admixtione & oꝑimento aque

Expanded text:
spiritalis gratiae colorat uapore, rationaspiritalis gratiae colorat uapore, rationabilia . quoque inuenta conroborat dissoluitque omnem uim inrationabilium passionum. ideoque Esau laxatis uirtutis suae nexibus dissolutus est, illi autem qui succincti lumbos non crudum neque coctum in aqua, sed assatum in igni caput agni edere iubebantur, sicut habes in Exodo, forti ac fideli animo pedestri itinere maria transfretarunt. in euangelio quoque assos pisces dominus Iesus manducabat, sicut scriptum est, in quo plenitudo sancti spiritus redundabat. et fortasse ideo deficiebat Esau, quia coctum in aqua desiderabat cibum, quem Iacob quasi inhabilem sibi donauit infirmo. oblationem autem atque orationem oportet non confusam esse, sed conpetenti diuisione distinctam. in omni enim confusione melior distinctio, multo magis in oratione atque oblatione, quae nisi certas diuisiones habeat, fit oblex diuidi iubet et holocausta offerri, ut sine admixtione et operimento atque
Abbreviated transcription (Latin):
oracula: Tali sagina mens pascat᷑
interior. S iam ñ speties agni sit.
s ueritas corꝑis ap̃i. Non legis um¬
bra p̃stringat oculos: s aꝑte dñicȩ
gr̃a passionis. Splendor. resurrec¬
tionis atiem mentis illuminet. Si
autẽ offeres sacrifitiũ de pͥmitiuis
ouibꝰ frixum in igne. frixum pingue
offeres sacrificium pͥmitiuoꝵ. sicut
scriptum ẽ. quod significat fidem
tuam uelut igni ꝑbatam ẽe debere.
& sco feruere sp̃u. Deniq coxit len¬
tam iacob: & fr̃i pͥmatꝰ benedictio¬
nis eripuit. quos utiq solida conse¬
coquere nesciebat: fatigatꝰ aũt atq
defitiens defluebat. Urat᷑ gͥ uerbo
dñi sicut igne uirtꝰ animȩ tuȩ. ui¬
de ustum ioseph sicut scriptũ ẽ. Elo¬
quium dñi ussit eũ. Torreat᷑ fides
tua sicut spicȩ messium. Tunc enim
maturitatẽ fructuum p̾ferunt: cũ
eas primo solis ꝓcessu tempora estiua
torruerint. Sermo gͥ plurimꝰ scriptu¬
rarum animani ꝯfirmat: & quodam

Expanded text:
arum <libris> oracula. tali sagina mens pascatur arum <libris> oracula. tali sagina mens pascatur interior, sed iam non species agni sit, sed ueritas corporis Christi. non legis umbra praestringat oculos, sed aperte dominicae gratia passionis, splendor resurrectionis aciem mentis inluminet. Si autem offeres sacrificium de primitiuis ouibus, frixum in igne, frixum pingue, offeres sacrificium primitiuorum, sicut scriptum est, quod significat fidem tuam uelut igni probatam esse debere et sancto feruentem spiritu. denique coxit lentem Iacob et fratri primatus benedictionis eripuit, quos utique solida consecoquere nesciebat fatigatus atque deficiens defluebat. uratur igitur uerbo domini sicut igne uirtus animae tuae. uide ustum Ioseph, sicut scriptum est: eloquium domini ussit eum. torreatur fides tua sicut spicae messium; tunc enim maturitatem fructuum praeferunt, cum eas primo solis processu tempora aestiua torruerint. sermo igitur plurimus scripturarum animam confirmat et quodam
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ genera sunt: quibꝰ sacrificia
cõm̃dabant᷑. Si aũt noua nouoꝵ
eent̾. aut frixa. aut diuisa. aut con¬
tinua. Noua nouoꝵ pͥmo tẽpore
anni. quȩ spetie in pͥmogenitis
fructib estimabant᷑. Nunc aũt re¬
uelatum ẽ eos significari qui ꝑ bap¬
tismatis sacram̃ta renouant᷑. Hoc
ẽ enim uerȩ sacrifitiũ pͥmitiuũ.
quando unusquisq se offert hos¬
tiam. a se incipit ut postea munꝰ
suum possit offerre. Noua gͥ fides
renouatoꝵ ualida pubescens. in¬
crem̃tum uirtutis ad quirens. ñ
remissa ñ fessa. ñ senio quodã mar¬
cida. & uigore ignaua. Apta sacͥ¬
ficio ẽ: quȩ pullulet quodã uiren¬
ti germine sapientie & iuuenili
diuinȩ cognitionis feruore pubes¬
cat. Habeat tam̃ sucum doctrine
uet̾is. Sicut enĩ noui ita et
uet̾is testam̃ti debet doctri¬
na concurrere. quia sic scrip¬
tum ẽ: manducate uetera ueterũ.
& uetera a fatie nouoꝵ. auferte.
Cib nobis sit cognito patriarcha

Expanded text:
enim genera sunt quibus sacrificia enim genera sunt quibus sacrificia commendabantur: si aut noua nouorum essent aut frixa aut diuisa aut continua. noua nouorum primo tempore anni, quae specie in primogenitis fructibus aestimabantur; nunc autem reuelatum est eos significari qui per baptismatis sacramenta renouantur. hoc est enim uere sacrificium primitiuum, quando unusquisque se offert hostiam, a se incipit, ut postea munus suum possit offerre. noua igitur fides renouatorum, ualida, pubescens, incrementum uirtutis adquirens, non remissa, non fessa, non senio quodam marcida et uigore ignaua apta sacrificio est, quae pullulet quodam uirenti germine sapientiae et iuuenali diuinae cognitionis feruore pubescat, habeat tamen sucum doctrinae ueteris; sicut enim noui ita et s testamenti debet doctrina concurrere, quia scriptum est: manducate uetera ueterum et uetera a facie nouorum auferte. cibus nobis sit cognitio patriarchar