comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾am dicat᷑. Nam si hoc diceret᷑: ꝯfu¬
sio fieret in ꝑsonis. Obiectioni illoꝵ hic
respondet. qͣ nitunt᷑ ꝓbare: ꝑsonas
qͦrentibꝰ. quid tres. uł qͥd tria.
uenit᷑: quid illi trossint: ñ eẽntia. ꝑ
hoc uolentes nos induc̾e: ut noĩe ꝑsonȩ
eẽntiã intelligamꝰ: cũ respondem tres
ꝑs onas: Ita dicimꝰ. Indubitabilit̾ uerũ
est: quia ñ inuenit᷑ unrũ aliqͥd qđ illi
tres sint: nͥ cẽntia. Unũ enĩsunt illi trr.

Expanded text:
uando; nam si hoc diceretur, confusio fieret in personis. 7. Objectioni illorum hic respondet, qua nituntur probare personas quaerentibus quid tresvenitur quid illi tres sint nisi essentia; per hoc volentes nos inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi tres sint, nisi essentia. Unum en
Abbreviated transcription (Latin):
quia intͥnitate nulla ẽ diu̾sitas si
tñ aliqñ insc̾ptura inuenit᷑ dictũ. treᷤ
diuerse ꝑsone: & huiꝰmͦi: diu̾sas: dicit
distinctas. Qd ñ deb dici d̾s multiples
t sic̃ intrinitate ñ ẽ diuersitas: ita
confusũ: qđ unũ ẽ. nec multiplex esse
potest: qđ indifferens ẽ. Multiplex itaq

Expanded text:
ate nulla est diversitas: si tamen aliquando in Scriptura invenitur dictum, tres diversae personae, et hujusmodi, diversas dicit distinctas. 10. Quod non debet dici Deus multiplex. Et sicut in Trinitate non est diversitas, ita confusum quod unum est, nec multiplex esse potest quod indifferens est. Multiplex itaque
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ tres ꝑsone .i. tres subsistentie
tres entes. Non enĩ posst̃ dici. sub
sistentie: uł entes: nisi singulus eoe¬
recte dicunt᷑ tres ꝑsone .i. subsisten¬
tie. uł subsistentes. ut sic̃ eeñtia qͦ ẽ
eis cõmunis: uere ac ꝓpͥe ẽ: ita illi
tes intelligant᷑. Idoq auõ causas¬

Expanded text:
dicuntur tres personae, tres substantiae, tres entes. Non enim possunt dici tres substantiae vel entes, nisi singulus eorecte dicuntur tres personae, id est subsistentiae, vel subsistentes, ut sicut essentia quae est in eis communis vere ac proprie est, ita illi tes, intelligantur. Nec cum qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑs onalit̾ pater. alius ꝑsonaliter filius.¬
quia & si posset eod modo accipi: ꝯgruen¬
tius tam̃: ex rõne dicti alia: uariat᷑ intel¬
ligentia. ut hic ꝑsone noĩe. ꝓpͥetas ꝑso¬
ne intelligat᷑. ut sit sensus talis. Qđ alit̾
pater. Paternali enĩ ꝓpͥetate: distinguit᷑
ẏpostasis patris. abypostasi filii. & ypo¬
stasis filii. filiali ꝓpͥetate disc̾nit᷑ apatre.

Expanded text:
alius personaliter Spiquia etsi possit eodem modo accipi, congruentius tamen ex ratione dicti alia variatur intelligentia, ut hic personae nomine proprietas personae intelligatur; ut sit sensus talis: Alius a alius quam Pater. Paternali enim proprietate distinguitur hypostasis Patris ab hypostasi Filii; et hypostasis Filii filiali proprietate discernitur a Patre:
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃: & sp̃c̃ sc̃s deus: cur ñ dicunt᷑ tres dii:
Ecce ꝓposuit questionẽ. attende quid re¬
spondeat subdens. An id̾o ñ dicunt᷑ treᷤ
oii: quia scͥptura ñ dicit. tres deos S nͨ
tres ꝑsonas alicuiꝰ scͥpture textus cõme¬
morat. An id̾o licuit loqͦndi disputan¬
di ue necessitate cres ꝑsonas dic̾e: Non
quia scͥptura dic̃: s qi scͥptura ñ contͣ¬

Expanded text:
s sanctus Deus, cur non dicuntur tres dii? Ecce proposuit hanc quaestionem; attende quid respondeat, subdens: An ideo non dicuntur tres dii, quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturae textus commemorat. An ideo licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non cont
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s sunt tres ꝑsone: qͥd noĩe ꝑsone
mur. Supra enĩ dix̃. qđ ido tres ꝑsonas
dicimus: quia id qđ ꝑsona ẽ: cõmune
est tribus. Et item. Quia pater est ꝑso¬
na: filius est ꝑsona: & sp̃c sc̃s est ꝑso¬

Expanded text:
sonae, quid nomine personae mur. Supra enim dixit quod ideo tres personas dicimus, quia id quod persona est commune est tribus; et item, quia Pater est persona, et Filius est persona, et Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
uina: cum dr: pater ẽ ꝑeona: ꝙ filiꝰ
est ꝑsona: qd̃ significatur noĩe dei
cum dr̃: pater est deus. filiꝰ ẽ ds. Ita e¬
tiã idem sigc̃atur: cum łr. deus est
deus. & deus est ꝑsona. Utroq enĩ
noiẽ eẽntia diuina intelligit᷑. qͥa utrũq¬

Expanded text:
vina, cum dicitur: Pater est persona, et Filius est persona, quod significatur nomine Dei, cum dicitur: Pater est Deus, Filius est Deus. Ita etiam idem significatur cum dicitur: Deus est Deus, et Deus est persona. Utroque enim nomine essentia divina intelligitur, quia utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
lia ꝑsona spẽ scĩ. Si enĩ inhis locuti¬
onbus ꝑsone uocabulũ eeñtie intelli¬
ibi ñ tenet: alia ẽ huiꝰ nominis ratio.
cum dr.: pater est ꝑsona: uł filius ẽ
ꝑsona: os alia cum dr. pater & filius

Expanded text:
ritus sancti. Si enim in his locutionibus personae vocabulum essentiae intelliibi non tenet, alia est hujus nominis ratio cum dicitur: Pater est persona, vel Filius est persona; et alia cum dicitur: Pater et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
p̃termittendũ. qd̾ cũ supra dictũ
sit: d̃m nec singularẽ: nec multi¬
plicẽ ẽẽ confitendũ: idq scõꝵ auctorita¬
tibus sit confirmatũ: in contrariũ sen¬
tire uidet᷑ ysidorus. dicens. distinguen¬
dũ esse: inter trinitatẽ & unitatẽ. Est e¬
nĩ unitas simplex. & singularis. tͥnitas
uͦ: multiplex & numerabilis. quia tri-

Expanded text:
termittendum quod cum supra dictum sit Deum nec singularem nec multiplicem esse confitendum, idque sanctorum auctoritatibus sit confirmatum, in contrarium videtur sentire Isidor., dicens: Distinguendum est inter Trinitatem et unitatem: est enim unitas simplex et singularis, Trinitas vero multiplex et numerabilis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ plures esse ꝑsonas: singularitatẽ
atq solitudinẽ excludimꝰ. ñ diu̾sitatẽ.
uł multiplicitatẽ ibi ponimus. qͣi di¬
ceret᷑. sine solitudine: ac singularitate:
dic hc̃ sermonẽ eiꝰ intelligas ad al¬
terũ extitisse. Si solũ fuisse dicis: ip¬
ius dei uoce arguetis. dicentis. faciamꝰ.
& ntãm. Sustultt enĩ singularitatis ac so¬
litudinis intelligentiã: ꝓfessio consortii.
quia aliqd̾ consortiũ eẽ ñ pot̃ ip̃i solitario.
Neq solitudo solitarii: recipit. faciamꝰ. nͦ
alieno ase: diceret. nrãm. Attende lector
his uerbis. & uide quia nomine ꝯsoctii:
pluralitatẽ sigc̃auit. Pfessio gͦ consortii.
ẽ ꝓfessio pluralitatis. qua ꝓfessus ẽ. di¬
cens. faciamꝰ. ⁊ nrãm. Pluralit̾ enĩ utrũq
dr̃. S hac ꝓfessione pluralitatis: ñ diu̾si

Expanded text:
plures esse personas, singularitatem atque solitudinem excludimus, nec diversitatem nec multiplicitatem ibi ponimus, quasi diceretur: Sine solitudine ac singularitate hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem significavit; professio ergo consortii, est professio pluralitatis; quam professus est dicens: Faciamus et nostram, pluraliter enim utrumque dicitur. Sed hac professione plur
Abbreviated transcription (Latin):
nica ait: Tres sunt qui testimoniũ ꝑhi¬
bent incelo: querebat᷑ quid illi tres eẽnt.
cessitate: inuentũ ẽ hoc nom̃. ꝑsona. ad
respondendũ: & dictũ est. tres ꝑsone.
on aut̃ Qđ tres res ⁊ una res dicit᷑.¬
te moueat: qđ diximꝰ tres res. Non
enĩ hoc dicentes: diuersarũ reꝵ nume¬
rũ ponimꝰ intrinitate. S ita tres res di¬
cimꝰ ut easd eẽ unã quanda sũmã rẽ
confiteam᷑. Unde aus̃. in .iͦ. li. de doctri¬
na xp̃iana sic ait. Res quibus fruendũ
cõmunisq fruentibꝰ ea. si tam̃ res & ñ

Expanded text:
 ait: Tres sunt qui testimonium perhibent in coelo, quaerebatur quid illi tres essent,cessitate inventum est hoc nomen persona ad respondendum, et dictum est tres personae. 8. Quid tres res, et quid una res hicte moveat quod dicimus tres res. Non enim hoc dicentes diversarum rerum numerum ponimus in Trinitate, sed ita tres res dicimus, ut easdem esse unam quamdam summam rem confiteamur. Unde Aug., in lib. 1 de Doctrn tom. 3, sic ait: Res quibus fruendum communisque fruentibus ea, si tamen res et non
Abbreviated transcription (Latin):
distincte sunt ꝑsone. uł cũ dr̃. distinctio
ꝑsonarũ. pluralitas ꝑsonarũ. tͥnitas ꝑ¬
sonarũ. & huiꝰmͦi. Nidem᷑ enĩ hec dicen¬
tes: numeroꝵ qͣntitates. & rerũ multitu¬
dinẽ. uł multiplicitatẽ indo ponere.
Quid gͦ ista ibi sigc̃ent: ipõ dequo loqͥ¬
mur aꝑiente: insinuare curemus. Mag̃
illa dicunt᷑ ad excludendũ ea qͦ ñ sunt
indo: quã adponendũ aliqua.
i diligent̾ p̃missis auctoritatũ. u̾bis
intendimus: ut dictoꝵ intelligen¬
introductus ratione remouendi. atq ex¬
cludendi. a simplicitate deitatis qͣ ibi
deoꝵ excludit᷑. Nec etiã numeri qͣn¬
titas indiuinitate ponit᷑. tamqͣm di¬
ceret᷑. ds ẽ. nec multi sunt. uł plures dii.
deoꝵ. nec quantitatẽ in deo ponit. qr
nec numerꝰ. nec quantitas ibi ẽ. Q sensu

Expanded text:
ur, distinctio personarum, pluralitas personarum, trinitas personarum, et hujusmodi. Videmur enim hoc dicentes, numerorum quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. 2. Magis illa dicuntur ad excludendum ea quae non sunt in Deo, quam ad ponendum aliqua. Si diligenter praemissis auctoritatum verbis intendimus, ut dictorum intelligenrum usus introductus ratione removendi atque excludendi a simplicitate deitatis quae ibi deorum excluditur, nec numeri quantitas in divinitate ponitur: tanquam diceretur: Deus est, nec multi sunt vel plures dii. deorum: nec quantitatem in Deo ponit, quia nec numerus nec quantitas ibi est. 4. Quo sensu
Abbreviated transcription (Latin):
tio: quo discretio. & congrue ibi dt c̃ẽ
discretio uł distinctio. ñ diu̾sitas. uł
uiuisio. siue separatio. Unde amb̾sui
ͣ. li. detri. Non est ip̃e pater quifilius.
s inter patrẽ &filiũ: exp̃ssa distinctio ẽ¬
Ium ũ Quomͦ trinitas ibi accipiat᷑.
nificat᷑ cũ d̾r. tres ꝑsone. ut sic̃ ñ po¬
test dici: pater ẽ tres ꝑsone. uł filius¬

Expanded text:
tio, quo distinctio. Et congrue dicitur ibi esse discretio vel distinctio, non diversitas, vel divisio sive separatio; unde Ambr., in lib. 1 de Trin.: Non est ipse Pater qui Filius, sed inter Patrem et Filium expressa distinctio est. 9. Quomodo Trinitas ibi accipiatur.nificatur cum dicitur, tres personae; ut sicut non potest dici Pater est tres personae,
Abbreviated transcription (Latin):
unici uitelligentia. Nã nec solitariũ
sermo sig̃cat. & indifferentẽ tam̃ natu¬
rã ꝓfessio docet. Uisus ẽ enĩ infilio pat̾:
ꝑ nature unttã similitudiuẽ. Unũ st̃
enĩ: natus & generans. unũ st̃. neq u-¬
nus. Non itaq solitariꝰ filiꝰ ẽ neq singu¬
laris. nec dispar. Itẽ in eod̾. Sic̃ inpatre
&e filio edere duos deos impiũ ẽ: ita pa¬
trẽ & filiũ singularẽ dm p̃dicare. sacle¬
giũ ẽ. Hichil inhis nouũ nicħ diu̾sũ n¬

Expanded text:
ii intelligentia. Nam nec solitarium sermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversu
Abbreviated transcription (Latin):
qua necessitate dicamꝰ tres ꝑsonas:
quare ñsimilit̾ tres dos. uł eeñtias Qa
scił. in alt̾o obuiat scͥptura. in alt̾o di¬
u̾sitatis intelligentia quia ibi: nul¬
la penttus ẽ diuersitas. sic̃ nͨ singula¬
ritas. uł solitudo. s unitas. & tͥnitas.
Unde auõ. in uͦiͦi . li. detri: ait. ħ uma¬

Expanded text:
necessitate dicamus tres personas, et quare non similiter tres deos vel essentias; quia scilicet in altero obviat Scriptura, in altero diversitatis intelligentia, quia ibi nulla penitus est diversitas, sicut nec singularitas vel solitudo, sed unitas et Trinitas. Unde Aug., in li
Abbreviated transcription (Latin):
reci quippe. ut supͣ
subam dicimꝰ eẽntiã siue naturao.
ł sonas autẽ dicimꝰ. sic̃ illi dict̃: sub¬
sistentias.i. ẏpostases. Si gͦ nos ita
accipimꝰ ꝑsonas: ut illi accipiunt
sub̾as. uł ypostases: At illi alit̾ acci¬
piunt ypostases qͣm nos subam ałi¬

Expanded text:
eci quippe, ut suprasubstantiam dicimus essentiam sive naturam. Personas autem dicimus sicut illi dicunt substantias, id est, hypostases. Sic ergo nos ita accipimus personas, ut illi accipiunt substantias, vel hypostases; at illi aliter accipiunt hypostases, quam nos substa
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Unus ẽ ds.s. ñ singularis. Itẽ ambꝵ
ds̃ unus cũ d̾r: nequaqͣm deitatis trini¬
tatẽ excludit. & id̾o: ñ qdđ singularitatiꝰ:
s. qd̃ unitatis ẽ: p̃dicat᷑. E oce exp̃dictis
ostendit᷑: qđ nec singłaris. nec diu̾sus.
nec unicꝰ. uł solitarius. ꝯfitendus ẽ d̾s.
quia singularitas uł solitudo. ꝑsona¬
rũ pluralitatẽ excludit. & diu̾sitas u¬
nitatẽ eẽntie tollit. diu̾sitas: induc̃ se¬
parationẽ diuinitatis. singularitas.
gularis equalitas. Nec iuxta sabellia¬
nos: patrẽ filiũq ꝯfundens. Nec iuxta
arrianos: patrẽ filiũq secernens. Pater
enĩ & filius: distinctionẽ habent. sepa¬
rationc̃ uͦ ñ habent. Itẽ in eod. Pater & si¬
lius: diuinitate unũ sunt. noc ẽ ibi sub¬
stantie differentia nec ulla diuersitas.
Alioqͥn: quomͦ unũ d̾m dicimꝰ: diu̾si¬
tas enĩ: plures fac̃.¬

Expanded text:
ait: Unus est Deus, sed non singularis. Item AmbroDeus, unus cum dicitur, nequaquam deitatis Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas gularis aequalitas, nec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinctionem habent, separationem vero non habent. Item in eodem: Pater et Filius divinitate sunt unum, nec est ibi substantiae differentia, nec ulla diversitas; alioquin quomodo unum Deum dicimus? diversitas enim plures fac
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ unus ẽ. Eoce: absolutio questionis.
quare potius dicamꝰ: tres ꝑsonas. qͣm
tres deos. qr scił. illud ñ contiadic̃ scͥpt᷑a.
Alia qͤstio. cur ñ dicimꝰ tresẽẽntias: ut
tres ꝑsonas. cũ scͥptura hoc ñ otͣlicat.
erũ & hic alia emergit questio. qͣm
aus̃ conseqͤnt̾ adiecit dicens Cur ua¬

Expanded text:
Deus unus est. Ecce absolutio quaestionis, quare potius dicamus tres personas quam tres deos; quia scilicet illud non contradicit Scriptura. 7. Alia quaestio, cur non dicimus tres essentias, ut tres personas, cum Scriptura non contradicat. Verum et hic alia emergit quaestio, quam August. consequenter annectit dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
mune habeant. Non enĩ possunt dici:
tres patres. qm̃ tantũ pater: ibi ẽ pat̾. Nec
tres filii. cũ nec pater ibi sit filius. nͨ sp̃e
pater est nec filius Quid gͥ tres. Si tres ꝑ¬
sone eẽ dicunt᷑: cõmune est eis. id qđ ꝑso¬
na est. Certe enĩ: quia pater est ꝑsona:

Expanded text:
mune habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres filii, cum nec Pater ibi sit Filius, nec SpirPater est, nec Filius. Quid ergo tres? Si tres personae esse dicuntur, commune est eis id quod persona est. Certe enim quia Pater est persona,
Abbreviated transcription (Latin):
nas: qr cõmune est eis id qđ ẽ ꝑso¬
na. ut sit talis intelligentia: pat̾ &
tres id habentes cõmune. qđ ẽ ꝑsona .i.¬
qͦmͦ uxta hanc intelligentiã dicet᷑. alia
ẽ ꝑsona patris: alia filii. Et hoc etiã ita
lius. id tam̃ cõmune habentes. qđ ẽ
ꝑs ona & hoc confirmant auctoritate
nas eiꝰd eeñtiȩ. uł tres ꝑsonas: unã eẽn¬
tiã dicimus. Tres autẽ ꝑsonas exead̾e
eeñtia: ñ dicimꝰ. quasi aliud ibi sit qd̾

Expanded text:
nas, quia commune est eis id quod est persona, ut sit talis intelligentia: Pater etres id habentes commune quod est quomodo juxta hanc intelligentiam dicetur: Alia est persona Patris, alia Filii? Et hoc etiam ita lius, id tamen commune habentes quod est persona. Et hoc confirmant auctoritate nas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus; quasi aliud ibi sit quod
Abbreviated transcription (Latin):
supra ait auõ. ad se dr. os ide ẽ d̾o:
esse ꝑsonã: qd eẽ. sic̃ ide est ei esse qd
dm̃ esse. Unde manifeste colligit᷑: ꝗd̾
eẽntiã diuinã p̃dicamꝰ: dicentes: pat̾
est ꝑsona. filius est ꝑsona sp̃c sc̃s est

Expanded text:
supra ait Aug., ad se dicitur, et idem est Deo esse personam quod esse, sicut idem est ei esse, quod Deum esse. Unde manifeste colligitur quod essentiam divinam praedicamus dicentes: Pater est persona, Fi
Abbreviated transcription (Latin):
cur ñ ꝓpt̾ eandẽ unitatẽ trinitatis: di¬
cant᷑ una ꝑsona & ñtres ꝑsone. Ut e¬
nĩ est illis cõmune nomen eentie: ita
ut singłs quisq dicat᷑ cẽntia: sic illis cõ¬
mune ẽ ꝑsone uocabulũ. Quid gͥrestat:¬
Ut fateam᷑: loquendi necessitate ag̾eis
&s latinis parta hec uocabula adusus
insidias. uł etrores hereticoꝵ. Cũq co-¬
naret᷑ humana inopia loqͥndo ꝓserre
ad hominũ sensus: qđ insecretario m̃¬
tis dedeo tenet: siue ꝑpiã fidẽ. siue ꝑ
qualẽcũq intelligentiã: timuit dic̾e̾
tres eẽntias. ne intelligeret᷑ in illa sũma
equalitate ulla diu̾sitas. Ruisũ ñ pote¬
rat dic̾e̾: ñ ẽẽ tria quęd̾a. qd̾ qi dixerat

Expanded text:
amdem unitatem Trinitatis dicantur una persona, et non tres personae. Ut enim est illis commune nomen essentiae, ita ut singulus quisque dicatur essentia, sic illis commune est personae vocabulum. Quid igitur restatate a Graecis et Latinis parta haec vocabula adversus insidias vel errores haereticorum? Cumque conaretur humana inopia loquendo proferre ad hominum sensus quod in secretario mentis de Deo tenet, sive per piam fidem, sive per qualemcumque intelligentiam, timuit dicere tres essentias, ne intelligeretur in illa summa aequalitate ulla diversitas. Rursum non poterat dicere non esse tria quaeda
Abbreviated transcription (Latin):
lii enĩ dicunt: duos esse motus.¬
turaliter. Quare naturalit̾: & quare na¬
turalis dr̃. Quia talis fuit motꝰ humane
Sine uicio fuimꝰ: quȩ ꝓpͥe natura dicit᷑
fuit enĩ homo creatus in uoluntate¬
arbitͥo. quo possent: si uellent: ꝓpͥa uo¬
luntate peccare. eosq: ñ necessitate.
s ꝓpͥa uoluntate peccasse. Recte gͥ đr
homo naturalit̾ uelle bonũ. qͥa in bo¬
na &s recta uoluntate ꝯditꝰ ẽ. Suꝑior e¬
nim scintilla rationis: quȩ etiã ut ait
ieronimꝰ. iii cayn. ñ potuit extingui:
relicta suꝑioꝵ lege: subicit se peccatis.
naturaliter bonꝰ: lib̾at᷑ & ad iuuat᷑: ut
efficacit̾ bonũ uelit Ante grãm uͦ: li¬
men absolute ꝯcedi oportet: bonã ha¬
bere uoluntatẽ. s potiꝰ malã. Sođm a¬

Expanded text:
lii enim dicunt duos esse motturaliter. Quare naturaliter, et quare naturalis dicitur? Quia talis fuit motus naturasine vitio sumus, quae proprie natura dicitur. Fuit enim homo creatus in voluntatearbitrio, quod possent si vellent propria voluntate peccare, eosque non necessitate, sed propria voluntate peccasse. Recte ergo dicitur homo naturaliter velle bonum, quia in recta et bona voluntate conditus est. Superior enim scintilla rationis, quae etiam, ut ait Hieron., in Cain non potuit extingui, relicta superiorum lege subjicit se peccatis, naturaliter bonus liberatur, et adjuvatur ut efficaciter bonum velit. Ante gratiam vero limen absolute concedi oportet bonam habere voluntatem, sed potius malam. A
Abbreviated transcription (Latin):
Alii uͦ: qui tͥfariã distinctionẽ actuũ fa¬
ciunt: oꝑa cuncta que ad nature subsi¬
diũ fiunt: semꝑ bona esse astruunt:
Set qđ aug̃ mala ẽẽ dicit: si malas ha¬
bent causas: ñ ita est accipiendũ. qͣsu p¬
Sa mala sint. s quia peccant: &s mali
sunt: qui ea malo fine agunt. ¶Itẽ: &¬
illud aliud. scił. bonũ opus intentio
facit: & intentionẽ fides dirigit: dec̾¬
minant. dicentes: ibi bonũ uocatũ:
qđ remunerabile ẽ ad uitã ñ qđ illud
solũ sit bonũ opus. ĩmo os alia plura.
licet ñ ea ratione : qua illud: sint bo
pspecie boni. ꝓlicito. & aliis forte modiᷤ.
Solaq illa intentio: remuntrabilis ẽ
ad uitã: quã fides dirigit. s ñ illa so¬
la: bona ẽ: ut aiunt. Nam siquiᷤᷤ ep̃i¬
anus malus: uł uideus: necessitatẽ
ꝓorimi reuelau̾it: naturali pietate duc¬
tus: bonũ fecit. & bona fuit uoluntas:
qua illud fecit. Hic ponunt᷑ quędã aug̃i
capitula quę retractauit. ñ qͣsi praue

Expanded text:
lii vero qui trifariam distinctionem actuum faciunt, opera cuncta quae ad naturae subsidium fiunt, semper bona esse astruunt. Sed quod Aug. mala esse dicit, si malas habeant causas, non ita accipiendum est, quasi ipsa mala sint, sed quia peccant et mali sunt qui ea malo fine agunt. Item illud aliud, scilicet bonum opus intentio facit, et intentionem fides dirigit, determinant, dicentes ibi bonum vocatum quod remunerabile est ad vitam; non quod illud sit solum bonum opus, imo etiam alia plura, licet non ea ratione qua illud sint bonapro specie boni, pro licito, et aliis forte modis. Solaque illa intentio remunerabilis est ad vitam, quam fides dirigit; sed non illa sola bona est, ut aiunt. Nam si quis Judaeus vel malus christianus necessitatem proximi relevaverit naturali pietate ductus, bonum fecit, et bona fuit voluntas qua illud fecit. 4. Hic ponuntur quaedam August. capitula, quae retractavit, non quasi prave
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ aliud sonat delictũ: nͥ dere
quit: nͥ bonũ: Uel delictũ est: qđ ig¬
noranter fit. Peccatũ: qđ scient̾ cõmit¬
tit᷑. Indifferent̾ tam̃: & pecẽm: noĩe
delicti: &s delictũ: nomine peccati: ap¬

Expanded text:
Quid enim aliud sonat delictum, nisi derQuid enim aliud sonat delictum, nisi derisi bonum? Vel delictum est quod ignoranter fit, peccatum quod scienter committitur. Indifferenter tamen et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccati ap
Abbreviated transcription (Latin):
rali. Duo enĩ sunt: pecc̃oꝵ genera. mor¬
taliũ scił. & uenialiũ. Mortale ẽ: ꝑ qd̾
homo mortẽ eternã meret᷑. Crunen e¬
ñ grauat. uerũtam̃: penã meret᷑ s fa¬
cile indulget᷑. De modis pecc̃aꝵ multi¬
odi autẽ pecc̃oꝵ: uarias
inscͥptura habent distinctiones.
te oriunt᷑. Suffossa uͦ: quȩ extimore ma¬
le humiliante ꝓueniunt. qđ est: cũ
quis cupit ñ cupienda. uł timet: ñ
modis .s. cogitatu. uerbo. oꝑe. Unde: ie¬
ronunꝰ suꝑ edechielẽ. Tria gñalia de¬
cet. Aut enĩ cogitatione: aut sermo
hereticꝰ. uel: que dei sunt usurpare p̃¬
sumit. indigne participando sacͤmen¬
tis. uel: qñ nom̃ dei peccando: otẽp¬
cet. Quo differant delictũ ⁊ peccatũ.
ariã qͦq appellationẽ habet.
nibus leuitici: declinare a bono. Lec¬
catũ est: facere malũ. Aliud ẽ enĩ de¬
clinare a bono: aluid ẽ: facere malũ.
Pecc̃m est gͦ: ꝑpetiatio mali. Delictũ:
desertio boni. qđ & ip̃m nom̃ ostendit.

Expanded text:
rali. Duo enim sunt genera peccatorum, mortalium scilicet et venialium. Mortale est, per quod homo mortem aeternam meretur. Crimen en gravat, verumtamen poenam meretur, sed facile indulgetur. 6. De modis peccatorum qui multiodi autem peccatorum varias in Scriptura habent distinctiones, te oriuntur: suffossa vero, quae ex timore male humiliante proveniunt; quod est quando quis cupit non cupienda, vel timet non ieron. super Ezech.: Tria generalia degenus. Aut enim cogitatione, aut sermonhaereticus; vel quae Dei sunt usurpare praesumit indigne, participando sacramentis; vel quando nomen Dei pejerando contempcet. 7. Quomodo differant delictum et peccatum. Variam quoque appellationem habet.  est declinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declicare a bono, aliud est facere malum. Peccatum ergo est perpetratio mali, delictum desertio boni, quod et ipsum ostendit nomen.
Abbreviated transcription (Latin):
uult: malus ẽ. An exfine om̃s actus
pensari debeant. ut simpłr boni uel¬
osthec mali dicantur.
beant. bomi uł mali. Licet enĩ scd̾m
quosdã om̃s boni sint: in qͣntũ sunt:¬

Expanded text:
DISTINCTIO XL. AN EX FINE OMNES ACTUS PENSARI DEBEANT, UT SIMPLICITER BONI VEL MALI DICANTUR. beant boni vel mali. Licet enim secundum quosdam omnes boni sint, in quant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯstet hec duo esse diuersa: aut diu̾sa
duo pecc̃a dicunt᷑: aut duo diu̾sa ñ
peccata. Quibꝰ alii respondent. hec
duo diuersa eẽ ñ peccata. Non enim
peccata sunt: s peccatũ unũ. qͥa una
p̃uaricatio: uł in obedientia: inutͦt
admittit᷑. siue qñ uult. siue qñ agit.
& unꝰ ẽ ibi otẽptus. s minor: eũ in
uoluntate solũ pec̃em ꝯtinet᷑. Maice

Expanded text:
um constet haec duo esse diversa, aut diversa duo peccata dicuntur, aut duo diversa non peccata. Quibus alii respondent haec duo diversa esse, non peccata. Non enim peccata sunt, sed peccatum unum; quia una praevaricatio vel inobedientia in utroque admittitur, sive quando vult, sive quando agit: et unus est ibi contemptus, sed minor cum in voluntate sol
Abbreviated transcription (Latin):
inuoluntate. quã ip̃a uoluntas.sita
est: uoluntas itaq mala: recte uoliu¬
tariũ d̾r pecc̃m. qđ in uoluntate ꝯsi¬
stit. Noluntas quippe ut ait aug̃ in
eod̾e: ẽ pͥma causa peccandiaut nullũ
pecc̃m. ẽ pͥma cã peccandi. nͨ ẽ cui recte im¬

Expanded text:
luntas situm est? Voluntas itaque mala recte voluntarium dicitur peccatum, quod in voluntate consistit. Voluntas quippe, ut ait Aug. in eodem, est prima causa peccandi; aut nullum peccatum est prima causa peccandi, nec est cui recte im
Abbreviated transcription (Latin):
pecẽm sine uoluntate esse potuit. s
quis aut̃ sciens peccat: si pot̾ cogenti
ad pecẽm. sine peccato resistere: nec
tamen facit: utiq uolens peceat. qͥa
qui potest resistere: ñ cogit᷑ cedere. Qua¬
ꝓpter: pecẽm sine uoluntate eẽ ñ posse:

Expanded text:
m sine voluntate esse potuit; sed quis autem sciens peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato resistere, nec tamen facit, utique volens peccat; quia qui potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatum sine voluntate esse n
Abbreviated transcription (Latin):
renda est: que in libro de duabus a¬
nimabus edidit. inquiens. Nusqͣm
dicens. Potest putari: falsa esse ista¬
nusquã est. nͥ inuoluntate: illud p̃¬
cipue intelligendũ est: qđ iusta dõp¬

Expanded text:
quod, tom. 6, in lib. de duabus Animabus, c. 10, edidit, inquiens: Nusquamdicens: Potest putari ista falsa esse nusquam est nisi in voluntate, illud praecipue intelligendum est quod justa d
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas ẽ: animi motꝰ. cogente nullo
ad aliquid: uł ñ admittendũ. uł adipis¬
cendũ. Huiꝰ dicti causã aꝑiens: os intel¬
& sic ad illos referret᷑ intentio. qͥ inpara¬
dyso fecerunt originẽ mali. nullo cogen
tẽptator suasit: ut hoc fieret. ñ coegit.
Nam qui nesciens peccauit: ñ in ogru¬
enter nolens peccasse dici pot̾. qͣmius
&. ip̃e qđ nesciens fecit: uolens tam̃ fec̃¬

Expanded text:
nullo, ad aliquid vel non admittendum, vel adipiscendum. Hujus dicti causam aperiens, et intel sic ad illos referretur intentio, qui in paradiso fecerunt originem fecerunt, et ille temptator suasit, ut hoc fieret, non coegit. nam et qui nesciens peccauit, non incongruenter nolens peccasse dici potest, quamuis et ipse, quod nesciens fecit, uolens tamen fec
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa: illis ꝓhibeant᷑. sic̃ econũso: duo
sunt mandata caritatis. qͥbꝰ duo p̃cipi¬
missũ in eosit quousq peniteat.
cum ab aliqͦ ꝑpetrato uoluntate
peccato: uoluntas id agendi: & actio
transierint: ñdũ tam̃ uera habita pe¬
nitentia: utrũ illud peoc̃m usq qͦ pe¬
niteat: sit in eo. Qd ñ esse uidet᷑. qͥa
uoluntas illa. que pͥus fuit: ñ est. neq
pecratũ duobus modis dici: ẽẽ¬
in aliqͦ. & transire. scił. actii. & reatu.
Actu ẽ in aliqͦ: dũ ip̃m qđ peccatũ ẽ:
ut actio: uł uoluntas: inpeocante ẽ.
Reatu uͦ: cũ ꝓeo: siue transierit: siue
assit: mens polluta ẽ. & corrupta. to¬
tusq homo: suppliciis obligatus ꝑpe¬
tius: Nec unqͣm in aliqͦ ẽ pecem actu:
p̃ter originale: qͥn sit eciã reatu. s ẽ ir¬

Expanded text:
versa illis prohibeantur. Sicut e converso duo sunt mandata charitatis, quibus duo praecipimissum in eo sit quousque poeniteat? cum ab aliquo perpetrato voluntate peccato voluntas id agendi et actio transierint, nondum tamen vera habita poenitentia, utrum illud peccatum usquequo poeniteat sit in eo? Quod non esse videtur; quia voluntas quae prius fuit, non est, neque peccatum duobus modis dici ein aliquo, et transire, scilicet actu et reatu. Actu est in aliquo, dum ipsum quod peccatum est, ut actio vel voluntas, in peccante est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusque homo suppliciis obligatur perpetuis. Nec unquam est in aliquo peccatum actu, praeter originale, quin sit etiam reatu; sed e
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa hominis: ex affectu os fine: sint
qui dicunt. om̃s actus eẽ in differentes.
ut nec boni: nec mali ꝑse sint. s exinten¬
tione bona: bonꝰ. & exmala: sit malus
om̃is actus. Scd̾m quos: quilibet actus:
pot̾ eẽ bonꝰ: si bona intentione gerat᷑¬
qd quida actus inse mali sint. ita: ut
ñ possint eẽ nͥ pecc̃a: eciã si bonã habe¬
ant causã. E quid̾a inse boni: ita: ut
& si malã habeant cãm: ñ tam̃ boni eẽ
desinunt. Qđ testimonio augĩ ꝯfirmant.
qui dicit: bonũ aliqñ ñ bene fieri. Quod
enĩ quis inuitꝰ uł necessitate facit: ñ be¬

Expanded text:
ex affectu et fine sint qui dicunt omnes actus esse indifferentes, ut nec boni nec mali per se sint, sed ex intentione bona bonus, et ex mala malus sit omnis actus. Secundum quos quilibet actus potest esse bonus, si bona intentione geratod quidam actus in se mali sint, ita ut non possint esse nisi peccata, etiam si bonam habeant causam; et quidam in se boni, ita ut etsi malam habeant causam, non tamen boni esse desinant. Quod testimonio Augustini confirmant, qui dicit bonum aliquando non bene fieri. Quod enim quis invitus vel necessitate facit, non be
Abbreviated transcription (Latin):
mala uoluntate tractũ est. Non itaq
falsũ est qđ dixi .l. usq ad eo pec̃em
cato hominis: uł de omĩbꝰ gñalit̾ pec¬
catis moetiferis. quoꝵ licet quęda di¬
cant᷑ ñ uoluntaria: que s. ꝑ ignoran¬

Expanded text:
mala contractum est. Non itaque falsum est quod dixi: Usque adeo peccatum cato hominis, vel de omnibus generaliter peccatis mortiferis; quorum licet quaedam dicantur non voluntaria, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & adbonũ finẽ tendunt. Mali uͦ sim¬
plictter dici debent: qui ꝑu̾sã habent
causã. & intentionẽ. Unde: amb̾ꝵꝵ ait
Affectus tuus oꝑi tuo nom̃ imponit. &
computet bona oꝑasua: ante fidẽ. Ita
enĩ mͥ uident᷑ eẽ: ut magne uires: & cur¬
sus celerrimꝰ: p̃ter uiã. quia uͥ fides ñ erat:
bonũ opus ñ erat. Bonũ enĩ opus: inten¬
tio facit. Intentionẽ: fides dirigit. Non
ualde attendas: quid homo faciat. s qͥd
cũ facit: attendat. qͦ lacertos optimȩ gu¬
bernationis dirigat. His destimoniis u¬
sinuari uidr: ex affectu: & fine: oꝑa esse

Expanded text:
tur, et ad bonum finem tendunt; mali vero simpliciter dici debent qui perversam habent causam et intentionem. Unde Ambros. ait: Affectus tuus operi tuo nomen imponit. Et computet bona opera sua ante fidem. Ita enim videntur mihi esse ut magnae vires, et cursus celerrimus praeter viam; quia ubi ipsa fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit attendat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. His testimoniis insinuari videtur ex affectu et fine opera bona
Abbreviated transcription (Latin):
caritatẽ ñ habet. Qui enĩ seruilit̾ timet:
caritate uacuus ẽ. de quo tam̃ hic di¬
cit: quia bonũ facit. s ñ bene. Qui
etiã suꝑ illũ locũ psalmi: turt᷑ inue¬
nit nidũ. ubi reponat pullos suos:¬
dicentes. oꝑa bona appellari huimͦi:
que sine caritate fiunt: ñ quia bona sint:

Expanded text:
charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum facit, sed non bene. Qui etiam super illum locum psal. 83: Turtur invenit nidum sibi, ubi ponat pullos suosdicentes bona opera appellari hujusmodi quae sine charitate fiunt, non quia bona sint
Abbreviated transcription (Latin):
questioni instant. dicentes: ido hec duo
diu̾sa esse pecc̃a: quia diu̾soꝵ legis man¬
datoꝵ p̃uaricationes sunt. Alio enim
mandato legis. ꝓbibet᷑ actio furti scił.
duo ꝓhibentur: patet illa duo: diu̾¬
sas esse preuaricationes. Diu̾sa gͥ pecc̃a
Ed qd etiã illi dicunt: Respe¬
diuersa esse quide mandata: qͥbꝰ illa

Expanded text:
quaestioni instant, dicentes haec duo ideo diversa esse peccata, quia diversorum legis mandatorum praevaricationes sunt. Alio enim mandato legis prohibetur actio furti, scilicet, duo prohibentur, patet illa duo diversas esse praevaricationes; diversa igitur peccata. Ad quod etiam illi dicunt, diversa quide
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑibꝰ: alia. uoluntas: habendi uitã. A¬
lii aut̃ putant: qđ una sit uoluntas:
& hic: o ibi. s ꝓpt̾ subiectoꝵ multiplici¬
tatẽ: diu̾sitas meinorat᷑ uoluntatũ Cȩ¬
terũ: qđ libet hoꝵ uerũ sit: illud nullis
in ambiguũ uenit: quin uoluntas ex
suofine penset᷑. utrũ rocta sit: an pͣua.
pecc̃m: an gr̃a. qͥn nomine intentioniᷤ:
homo habet. ꝗͣre pecc̃i fore dicat᷑. cũ nullũ ali¬

Expanded text:
peri, alia voluntas habendi vitam. Aperi, alia voluntas habendi vitam. Alii autem putant quod una sit voluntas et hic et ibi, sed propter subjectorum multiplicitatem diversitas memoratur voluntatum. Caeterum quodlibet horum verum sit, illud nulli in ambiguum venit, quin voluntas ex suo fine pensetur utrum recta sit an prava, peccatum an gratia; et quin nomine intentionis a HABET, QUARE PECCATUM FORE DICATUR, CUM NULLUM ALI
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. cuiꝰ finis ẽ: refectio esurientis. Inten
tio uͦ: qua: sic aduitã ꝑuenire uolo.
finis autẽ sup̃mus est: ip̃a uita. ad qͦo:
& alius finis refert᷑. An illa intentio
& intentio talis: sit uoluntas. &
si uoluntas ẽ: an in hoc oꝑe: sit una
eadeq uoluntas: qua uolo habere ui¬
rientẽ. Uidet᷑ nempe talis intentio:¬
qua uolo reficere pauperẽ: ita &
uoluntas ẽ: qua ꝑistud uolo habere
esse uoluntas: qua uolo hab̾e uitã:
& alia: qua pauperi subuenire uolo.
S ista: ad illã refert᷑. Nam & si hoc ita
placet: ut in eo cũ aliqua delectati¬
one uoluntas acqͥescat: ñdũ tam̃¬
est illud: quo tendit᷑. s hoc: ad illud
refert᷑: ut illud deputet᷑: tanqͣm pa¬
tria ciuis. Istud uͦ: tanqͣm refectio
luntates: affectus: siue motꝰ mentis:
quibꝰ quasi gressibꝰ uł passibꝰ tendit᷑
ad patriã. Sic̃ gͦ altera ẽ uoluntas.
uidendi fenestras: ut supra docente
augustino didicimꝰ: altera: quȩ ex
det᷑ uoluntas. elemosinas dandi pau¬

Expanded text:
rientis; intentio vero est, qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius finis refertur. 7. An illa intentio  intentio talis sit voluntas, et si voluntas est, an in hoc opere sit una eademque voluntas, qua volo reficere eaeternam. Videtur nempe talis intentioqua volo reficere pauperem, ita et voluntas est qua per illud volo habere etur voluntas esse qua volo habere vitam, et alia qua pauperi subvenire volo. Sed ista ad illam refertur. Nam etsi hoc ita placeat, ut in eo cum aliqua delectatione voluntas acquiescat, nondum est tamen illud quo tenditur, sed hoc ad illud refertur, ut illud deputetur tanquam patria civis, istud vero tanquam refectio luntates affectus sive motus mentis, quibus quasi gressibus vel passibus tenditur ad patriam. Sicut ergo altera est voluntas videndi fenestras, ut supra docente August. didicimus, altera quae ex esse voluntas eleemosynas dandi pau
Abbreviated transcription (Latin):
tricibus quȩ ditant stupratores: rapi¬
at diuitias uir bonꝰ: ut indigentibus
eas largiat᷑: cũ nullũ malũ: malũ sit.
si ꝓbonofiat: Quis hec dicat: nͥ qͥ res
humanas moresq conat᷑ & legẽ subu̾¬
tere: Qđ enĩ facinꝰ ñ dicat᷑ posse recte
fieri : nec impune tantũ: uerũ etiã
gloriose: ut in eo ñ timeat᷑ suppliciũ:¬

Expanded text:
tricibus quas ditant stupratores, rapitricibus quas ditant stupratores, rapiat divitias vir bonus, ut indigentibus eas largiatur, cum nullum malum malum sit si pro bono fiat? Quis hoc dicat, nisi qui res humanas moresque conatur et leges subvertere? Quod enim facinus non dicatur recte fieri posse, nec impune tantum, verum etiam gloriose, ut in eo non timeatur suppliciu
Abbreviated transcription (Latin):
facienda st̃ Ea qͥppe oꝑa hominũ. si
causas habu̾int bonas uł malas: nẽ
st̃ bona: nc̃ mala: que ñ sunt ꝑse ip̃a.
si ea fide fiat: ut gignant᷑ regenerandi. bȩx
rursus mala sunt. si malas habeant
causas. uelut si iactantie causa: pascit᷑
pauꝑ. aut lascuuȩ causa: cũ uxore o¬
cumbit᷑. aut filii generant᷑: ñ ut deo:
peecata sunt: ut furta. stupra: blasphe¬
nuȩ: quis dicat causis bonis esse facien¬
ta peccata esse᷑. Quis dicat: furem᷑ di¬
uitibꝰ: ut habeamus qͥd demꝰ pauꝑibꝰ:
Aut falsa testimonia ꝓferamꝰ: ñ. unde
innocentes ledant᷑. s potiꝰ saluent᷑ : Duo
enĩ bona: hic st̃. ut mops alat᷑. & in¬
nocens ñ puniat᷑. Aut quis dicat: ad¬
ulteriũ esse faciendũ: ut ꝑ illã cũ qua
fit. homo de morte liberetur. Testam̃ta
etiã uera cur ñ suppͥmimꝰ: & falsa sup¬
ponimꝰ : ne hereditates habeant. qui
nicbil boni agunt: s hii potiꝰ qͥ indi¬
sunt malaꝰ Cur ñ ab ĩmundis mere¬

Expanded text:
pera hominum, sicut causas habuerint bonas seu malas, nunc sunt bona, nunc mala, quae non sunt per se ipsa si ea fide fiat, ut gignantur regenerandi. Haec rursus mala sunt, si malas habeant causas: velut si jactantiae causa pascitur pauper, aut lasciviae causa cum uxore concumbitur, aut filii generentur non ut Deo, psa per se peccata sunt, ut furta, stupra, blasphemiae, quis dicat causis bonis esse facienta peccata esse? Quis dicat: Furemur divitibus, ut habeamus quid demus pauperibus; aut: Falsa testimonia proferamus, non ut inde innocentes laedantur, sed potius salventur? Duo enim bona hic sunt: ut inops alatur, et innocens non puniatur. Aut quis dicat adulterium esse faciendum, ut per illam cum qua fit, homo de morte liberetur? Testamenta etiam vera cur non supprimimus, et falsa supponimus, ne haereditates habeant qui nihil boni agunt, sed hi potius quilindisunt mala? Cur non ab immundis mere
Abbreviated transcription (Latin):
omimͦ possunt: sine uoluntate omit.¬
ti. quia & ille qui peccat ignorans:
uoluntate quid̃e facit: qđ cũ facien¬
dũ ñ sit: putat esse faciendũ. & ille
qui ꝯcupiscente adu̾sus sp̃m carne: ñ
ea quȩ uult facit: ocupiscit quide no¬
lens. & in eo ñ facit: qđ uult. S si uin

Expanded text:
ni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille, qui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uin
Abbreviated transcription (Latin):
eisd̾e obicit᷑. Si unũ tantũ peccatũ
illa duo sunt: cũ quis uoluntate
mali prius ocepta: deinde opus pa¬
trauerit: ñ ꝓ aliquo reus ẽ: nͥ ꝓ quo
ante opus reus erat: cum adhuc in
sola uoluntate pecẽm osistebat. Nul¬
lus enĩ reus ẽ. eterne mortis: nͥ ꝓpeo
cato. s pecc̃m aliud ñ est admissũ ac¬
tione: quam pͥus ãmissũ erat: uolum¬
tate. Non gͥꝓ aliquo alio iste fit dãp¬
nabilis: actu peccando: qͣm ante fuerat:
cũ sola uoluntate delinq̃bat.
respondent. dicentes: ꝓpt̾ peccatũ qͥd̾e

Expanded text:
eisdem objicitur: Si unum tantum illa duo peccatum sunt, cum quis voluntate mala prius concepta deinde opus patraverit, non pro aliquo reus est, nisi pro quo ante opus reus erat, cum adhuc in sola voluntate peccatum consistebat; nullus enim reus est aeternae mortis, nisi pro peccato; sed peccatum aliud non est admissum actione, quam prius admissum erat voluntate. Non ergo pro aliquo alio iste fit danabilis actu peccando, quam ante fuerat, cum sola voluntate delinquebat. respondent, di
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si bonũ est qđ facit. Eece habemus.
qd aliquis ñ bene fac̃ illud: qđ bonũ ẽ.
Facit gͦ qđ bonũ ẽ: intentione ñ bona.
Id̾o asserunt illi: qued̾a oꝑa ẽẽ talia: qͦ¬
sic bona sunt: qd ẽẽ mala ñ possunt.
mala: ut ñ possint esse mala. bona: qua¬
c̃q excausa fiant. Alia aut̃ cẽ oꝑa: qͦ ex
fine: uł causa: bona sunt uł mala. &
ad illa referunt: scõꝵ testimonia: qͥbꝰ ex
affectu uł intentione iudiciũ oꝑũ pen¬
saridicunt. Triꝑtitã enĩ edunt isti dif
uł malos. p̃ter quosd̾a. qͥita st̃ mali: ut
nunqͣm possint ẽẽ boni. etiã sibonã ui-¬
deant᷑ habere causã. Int̾ ẽ in qͥt pluri¬
mũ: qua causa: qͦ fine: qͣ intentione:

Expanded text:
e habes quod aliquis non bene facit illud quod bonum est. Facit ergo quod bonum est intentione non bona. Ideo asserunt illi quaedam opera esse talia, qusic bona sunt, quod mala esse non possunt, mala, ut non possint esse bona, quacumque ex causa fiant. Alia autem esse opera quae ex fine vel causa bona sunt vel mala, et ad illa referunt sanctorum testimonia, quibus ex affectu vel intentione judicium operum pensari dicunt. Tripartitam edunt isti diffvel malos, praeter quosdam, qui ita sunt mali, ut nunquam possint esse boni etiamsi bonam videantur habere causam. Interest, inquit, plurimum qua causa
Abbreviated transcription (Latin):
on gͥ mandata custodit: qui carita¬
te caret. quia sine caritate: nullũ
mandatoꝵ custodit᷑. Unde aug̃. suꝑ e
pistolã ad galathas: ait. Custoditionẽ
ritatẽ ñ habet. Impossibile est enĩ: ut
Que gͦ sine fide fiunt: bona ñ sunt.
qͥa om̃e bonũ placet deo. Quȩ p̃missȩ

Expanded text:
on ergo mandata custodit, qui charitate caret, quia sine charitate nullum mandatorum custoditur; unde Aug. super Epistolam ad Gal., ait: Custoditionem ritatemque non habet. Impossibile est enim, ut Quae ergo sine fide fiunt, bona non sunt; quia omne bonum placet Deo. 2. Quae praemissae
Abbreviated transcription (Latin):
lud qđ uolo ago. s qd nolo: illud facio.
Dic̃ enĩ: qđ homo subiectus pecc̃o: faẽ
qđ ñ uult. quia naturalit̾ uult bonũ.
S uoluntas hec: semꝑ caret effectu. nͥ
grã dei adiuuet. & liberet. Si homo sub¬
iectus pecc̃o est: uult quidẽ malũ. & o¬
Sic̃ supra dix̃ aug̃: libent̾ facit. Qͦmͦ gͦ

Expanded text:
lud ago, sed quod nolo, illud facio. Dicit enim quod homo subjectus peccato facit quod non vult, quia naturaliter vult bonum. Sed voluntas haec semper caret effectu, nisi gratia Dei adjuvet et liberet. Si homo subjectus peccato est, vult quidem malum et osicut su
Abbreviated transcription (Latin):
la sunt. Omĩa gͥ hoĩs oꝑa: scd̃m in¬
tentionẽ & causã: udicant᷑ bona
uł mala. exceptis his. que ꝑse mala
sunt. idẽ. quȩ sine p̃uaricatione fie¬
ri nequeunt:. Quidã dicunt: hee p̃¬
dicta ñ posse fieri bonofine.
ue tam̃: quidã otendunt nunꝗͣ
habere bonã causã. Qui enĩ ali¬
ena furat᷑: ut pauꝑibꝰ tribuat: ñ ꝓbo
no ut aunt furat᷑. Non enĩ bonũ est:
aliena pauꝑibꝰ dare. Qui enĩ de rapina
Abominabilis nẽpe ẽ deo: impioꝵ ob¬
latio. Ita etiã: & hominẽ ꝑ ad ulteriũ
a moete lib̾are: malũ eẽ dicunt. Et si
enĩ bonũ sit hominẽ a morte liberare:

Expanded text:
la sunt. Omnia ergo hominis opera secundum intentionem et causam judicantur bona vel mala, exceptis his quae per se mala sunt, id est, quae sine praevaricatione fieri nequeunt. 4. Quidam dicunt praedicta non posse fieri bono fine. Quae tamen quidam contendunt nunquam habere bonam causam. Qui enim aliena furatur ut pauperibus tribuat, non pro bono, ut aiunt, furatur. Non enim bonum est aliena pauperibus erogare. Qui enim de rapina Abominabilis nempe Deo est impiorum oblatio. Ita etiam et hominem per adulterium a morte liberare, malum esse dicunt. Etsi enim bonum sit hominem a morte liberare,
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ intellectus. ratio. ingeniũ. & huiꝰmodi
cũ inordinata st̃: peccata ñ ft̃. In cedi¬
nata uͦ sunt sic̃ uoluntas: cũ adrectũ
finẽ ñ tendunt. eoꝵq actus: p̃uarica¬
tiones existunt. Ad qđ illi dicunt. uo¬
lem potentiã uolendi: aliqñ actũ ip̃iꝰ
uis: sigc̃ari. Nis autẽ ip̃a: naturaliter
anime insita: nunqͣm pecẽm ẽ. sic̃ nec
uis memorandi. uł intelligendi. s actꝰ
est: quando inordinatꝰ ẽ Quare actus
uoluntatis sit pecem. si actus aliarũ po
catũ sit: si aliarũ potentiarũ actus pec¬
cata ñ sunt . s. potentie memorandi. cuiꝰ
actus ẽ: memorare. & potentie intelli¬
gendi. cuiꝰ actus ẽ: intellige̾ Ad qđ &s
ip̃i dicunt : quia alterius generis ẽ ac¬
tus ille uoluntatis : quã actus memorie.
uł uoluntatis. Hic enĩ actus ẽ: ad aliqͥd¬

Expanded text:
ergo intellectus, ratio, et ingenium et hujusmodi, ergo intellectus, ratio, et ingenium et hujusmodi, cum inordinata snata vero sunt, sicut voluntas, cum ad rectum finem non tendunt, eorumque actus praevaricationes existunt. Ad quod illi dicunt volem potentiam volendi, aliquando actum ipsius vis significari. Vis autem ipsa naturaliter animae insita, nunquam peccatum est, sicut nec vis memorandi vel intelligendi, sed actus est, quando inordinatus est. 2. Quare actus voluntatis sit peccatum, si actus aliarum potcatum sit, si aliarum potentiarum actus peccata non sunt, scilicet, potentiae memorandi, cujus actus est memorare, et potentiae intelligendi, cujus actus est intelligere. Ad quod ipsi dicunt quia alterius generis est actus ille voluntatis, quam actus memoriae vel intellectus. Hic enim actus est ad aliq
Abbreviated transcription (Latin):
inqua ds̃ ea fecit: penitꝰ ꝯsumere. ut
uerbi gr̃ã. intellectus. uł ratio. uł in¬
geniũ. ac memoria. & si uici̾s q pec¬
catis obnubilent᷑ : & corrũpant᷑: bona
tam̃ sunt: nec pecc̃a nominant᷑. si c̃
aug̃. de ratione que est ymago dei: in
inqua homines sunt creati. qua ceteris
animalibꝰ p̾sunt. que creatura in rebꝰ
creatis excellentissima: cũ adeo iusti¬
ficat᷑: a defcemi forma: informos ã
mutat᷑ formã. Erat enĩ eciã int̾iucia:
natura bona. Hec autẽ ymago: ratio
est. uł intellectus. Cũ gͦ uoluntas de
naturalibus sit: quare ip̃a ñ semꝑ
bonũ est: & si aliquando uiciis sub¬
iaceat: Ad hoc facile respondent: qͥ
dicunt omĩa que sunt: inqͣntũ sunt:
bona esse. qͥa ip̃am uoluntatẽ. in qͣntũ
ẽ: uł in quantũ uoluntas ẽ: ut supra
posuimꝰ : bonũ eẽ asserunt. s in qͣntũ in¬
oedinata ẽ: mala ẽ & pccc̃m. ubi potest
ab eis rationabilit̾ queri. Si uoluntas.
inquantũ in ordinata ẽ: pecẽm est: qͣre

Expanded text:
t, penitus consumere; ut, verbi gratia, intellectus, vel ratio, et ingenium, ac memoria, etsi vitiis ac peccatis obnubilentur et corrumpantur, bona tamen sunt, nec peccata nominantur; sicut Augustinus de ratione quae est imago Dei, in in qua homines sunt creati, qua caeteris animalibus praesunt; quae creatura in rebus creatis excellentissima, cum a Deo justificatur, a deformi forma in formosam mutatur formam. Erat enim etiam inter vitia natura bona. Haec autem imago, ratio est vel intellectus. Cum ergo voluntas de naturalibus sit, quare ipsa non semper bonum est, etsi aliquando vitiis subjaceat? Ad hoc facile respondent qui dicunt omnia quae sunt, in quantum sunt, bona esse; quia et ipsam voluntatem, in quantum est, vel in quantum voluntas est, ut supra posuimus, bonum esse asserunt; sed in quantum inordinata est, mala est et peccatum. Ubi potest ab eis rationabiliter quaeri si voluntas, in quantum inordinata est, peccatum est, quare
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt temꝑasse sermonẽ: cauteq lo¬
cutũ: ubi ait. Ea que ostat ẽẽ peccata:
nullo quasi bono fine: nulla uelut
bona intentione. facienda. Non enim
simpłr dixit: bono fine. &. bona inten¬
tione. s addidit: quasi. & uelut. qͥa ta¬
lia: ñ fiunt bono fine. & bona intenti¬
one. s uitentione: quȩ uidetͣ bona. &
fine: qui putat᷑ bonꝰ. s ñ est. Nec ideo
excepit augustinꝰ ista: ut aiunt: quin
causas habeant malas. s qͥa causas ha-¬
bent: quȩ uident᷑ bone: sunt tam̃ ma¬
Iũq intentio: carent: sit mala.¬

Expanded text:
dicunt temperasse sermonem cauteque locutum, ubi ait ea quae constat esse peccata, nullo quasi bono fine, nulla velut bona intentione facienda. Non enim simpliciter dixit bono fine et bona intentione, sed addidit quasi et velut; quia talia non fiunt bono fine et bona intentione, sed intentione quae videtur bona, et fine qui putatur bonus, sed non est. Nec ideo accepit August. ista, ut aiunt, quin causas habeant malas; sed quia causas habent quae videntur bonae, sunt tamen maIS INTENTIO