comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
turus israbel. Inquo aꝑte ostendunt quia redemptionẽ
isrł. ꝑpassionem . xͥ. uenturam non crediderant. qui inpsa
passione de redemptione desꝑabant. ꝓpt̾ qͦd & ullis ibidẽ
dicitur. Ostulti & tardicorde ad credendũ. non ne oportuit
xp̃m pati. & resurgere amortuis. & sic in trare ingłam suã:
Postremo quod. ẽ. mistĩum ascłis absconditũ. & ne forte
putetur solis malis absconditum. sub iecit nouissimis tẽꝑib
scĩs reuelatum:. S om̃is boc abiitio bom ꝯgnouerunt qͦmͦ
uel mali boc ignorare potuerunt: Maxime cum abipsis
bonis qui hoc ꝑcepissent. qui uere bom uel mali eent quib
hoc reuelandum uel celandũ foret discerni non potiuisset.
atq inbunc modũ ꝯsequens. eẽ. manifeste agnoscimus. ut
si bonis om̃ib bec re uelata ꝯfitemur. malis quoq non igno¬
rata fuisse non dubitemꝰ. porro si hoc st are debebit quis ñ

Expanded text:
turus Israel . In quo aperte ostendunt quod redemptionem turus Israel . In quo aperte ostendunt quod redemptionem Israel per passionem Christi venturam non crediderant, qui in ipsa passione de redemptione desperabant. Propter quod et illis ibidem dicitur: O stulti et tardi corde ad credendum. Nonne oportuit Christum pati et resurgere a mortuis, et ita intrare in gloriam suam? Postremo quod est mysterium a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non
Abbreviated transcription (Latin):
& ardent̾ desiderant. formam tam̃ ac statum ne cogita¬
re quidem uel tenuit̾ norunt. It gͦ multi ante saluato.¬
ris aduentum dm̃ omĩpotentẽ tenentes & diugentes sue sa¬
lutis gratuitũ ꝓmissorem credentes. inꝓmissorẽ fidelẽ sꝑãtes.
certissimũ redditorẽ in hac fide & expectatione saluati sunt.
licet qͥndo & qualit & quo ordine salus repmissa fieret ig¬
noratent. Nam & ipsis apostolis quos iuistos fuisse nemo.ẽ.
qui ambigat p̃sente saluatore & regnũ faluatore celorum
manifesta iam luce p̃dicante mistĩũ passionis in tantũ ad¬
huc ignotũ fuisse atq occultũ legitur. ut ipso hoc dño aꝑ
te p̃dicante. & p̃dicente illi nec intelligere possent que di¬
cebantur. duo quoq illi discipuli quib euntib & dubitan¬
tib inuia. iesus apparuit. ad ipsius int̾rogationẽ pulsati int̾
cetera dixisse referunt᷑. Nof sꝑabamus quia ipse eẽt redẽp¬

Expanded text:
et ardenter desiderant; formam tamen ac statum ne cogitaet ardenter desiderant; formam tamen ac statum ne cogitare quidem vel tenuiter norunt; ita ergo multi ante Salvatoris adventum, Deum omnipotentem tenentes et diligentes, suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis in tantum adhuc ignotum fuisse atque occultum legitur, ut ipso Domino hoc aperte praedicante et praedicente, illi nec intelligere possent quae dicebantur. Duo quoque illi discipuli quibus euntibus et dubitantibus in via Jesus apparuit; ad ipsius interrogationem pulsati, inter caetera dixisse referuntur: Nos sperabamus quod ipse erat redemp
Abbreviated transcription (Latin):
.Il. &d. q̃ .ii. a & ñ. audierunt. Quare᷑. Ut uidelicet. clariꝰ
largiusq ꝑciꝑent. qd uix tenuit᷑ obscureq p̃senserant.
Auoqͥn qͦd opus erat. foris uidere carnẽ. & carnis audire ser¬
mones. Si iam intus aspũ fuerant. ꝑ fecte instructi. deom-¬
nib p̃sertim cum dñs dicat. caro non prodest quicqm sp̃s. ẽ.
qui uuficat᷑: Quod si ꝓpħe. & qui illustriores udebant᷑ in il-¬
lo populo. non om̃s ommĩa aliqͣndo equalit̾ agnoscere ualue¬
runt. sed alii plus. alii minus. ꝓut sp̃s dabat. diuidens sin¬
gulis ꝓut uolebat. idq absq p̃iuditio sue scĩtatis atq ꝑ¬
fectionis. qͣnto magis simpliciores quiq iusti siue detͥm̃to
salutis. saluationis tempꝰ. modũ & ordinẽ nescire potuert̃.
qmͣ tam̃ certam spe & fide uti ꝓmissa fuerat. firmissime
tenuerunt. Quanti hodieqͥ ꝓfecto inpopulo xͥano uite
et̾ne. scuicetq futuri. qͦd indubitant̃ credunt. & sꝑant.

Expanded text:
unt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam intus a Spiritu fuerant perfecte instructi de omnibus? praesertim cum Dominus dicat, Caro non prodest quidquam, spiritus est qui vivificat . Quod si Prophetae, et qui illustriores videbantur in illo populo, non omnes omnia liquido aequaliter agnoscere valuerunt, sed alii plus, alii minus; prout eis S absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis, quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus modum et ordinem nescire potuerunt, quam tamen certa spe et fide uti promissa fuerat firmissime tenuerunt. Quanti hodieque in populo Christiano vitae aeternae saeculique futuri, quod indubitanter credunt et sperant,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgrãms & alia ẽ. grã creatrix. alia saluatͥx. ꝑgrãm creatͥtem facta
sunt. que non erant. ꝑgrãm saluattem reꝑantur que ꝑierant. Grã
creatͥx pͥmum nature ꝯdite quedam bona inseruit. Grã saluatͥx &
bona. que natura pͥmũ corrupta ꝑdidit restaurat. & que in ꝑfecta
non dum accepit aspirat. ꝑ pͥma bona lib̃um arbitͥum reꝑat᷑.
ꝑsecunda bona liberum arbitum oꝑatur. In pͥmis bonis. ds̃ in
homĩe oꝑatur. Insecundis bonis ds̃ hõi cooꝑatur. ꝑma bona donũ
dei sunt. non meritum hominis. Secunda bona & dei sunt ꝑdoñ.
hominisq ꝑmeritũ. Pͥma bona grã sunt. Secunda bona grã ꝓ
grã. Qndo uergͦ uoluntas hominis scdm naturam solã mouet᷑.
extra naturam non meret᷑. Qnͣdo ueroscdm d̃m mouetur. supra-

Expanded text:
acta sunt quae non erant, per gratiam salvatricem reparantur quae perierant. Gratia creatrix primum naturae conditae quaedam bona inseruit, gratia salvatrix et bona quae natura primum corrupta perdidit restaurat, et quae imperfecta nondum accepit aspirat. Per prima bona liberum arbitrium reparatur, per secunda bona liberum arbitrium operatur. In primis bonis, Deus in homine operatur; in secundis bonis, Deus homini cooperatur. Prima bona donum Dei sunt non meritum hominis; secunda bona et Dei sunt per donum, et hominis per meritum. Prima dona gratia sunt; secunda dona gratia pro gratia. Quando ergo voluntas hominis secundum naturam solum movetur, extra naturam non meretur; quando vero secundum Deum movetur, supra n
Abbreviated transcription (Latin):
E⁊ rerum gestarũ ex ordiũ & constitucionẽ narrat oꝑum conditionis.
Nonemꝰ conuenienter ostendere posset qͣliter homo reꝑatussit. nͥ
pꝰ demonstraret qͣliter sit lapsus. Neq uͦ lapsum eiꝰ conuenienter
ostenderet nͥ pͥus qͣliter adeo institutꝰ fuit explicaret: adostenden¬
dũ autẽ pͥmã institutionẽ bominis. oportuit ut ⁊̃ tociꝰ mundi con¬
ditio ac creatio panderet᷑. qͥa ꝓpter hominẽ fẽs ẽ. mundus. Sp̃e
qdem ꝓpter deuni. corpꝰ ꝓpter sp̃m. Mundus ꝓpter coꝵpꝰ humanũ ut sp̃c¬

Expanded text:
gestarum exordium et constitutionem narrat operum conditionis. Non enim convenienter ostendere posset qualiter homo reparatus sit, nisi prius demonstraret qualiter sit lapsus; neque vero lapsum ejus convenienter ostendere, nisi prius qualiter a Deo institutus fuerit explicaret. Ad ostendendam autem primam institutionem hominis oportuit, ut totius mundi conditio ac creatio panderetur; quia propter hominem factus est mundus. Spiritus quidem propter Deum, corpus propter spiritum; mundus propter corp
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd eẽntia subtiles erant. qͦd intelligentia erant. sapientes
& libertate uoluntatis ꝓmpti adutrũlibet. & habiles non eqͣ¬
le om̃ib erat. & tam̃ sufficient̾ erat. Istas discretiones inui.¬
sibiles. inuisibiliũ & intelligibiliũ naturalit̾ solus pond̾are
potuit. & unius cuiꝰq mensuram & modũ & t̾minum. sua¬

Expanded text:
quod essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale omnibus erat, et tamen sufficienter erat. Istas discretiones invisibiles invisibilium et intelligibilium natura solus ponderare potuit et uniuscu
Abbreviated transcription (Latin):
subicitur. nec om̃e occultum sapientie manifestat᷑. Nec omnis
euentus elaͣtionẽ sequit᷑. aut uoluntati famulatur. s scd̾m
aliquid quđo possunt. & sapiunt. scd̃m aliquid etiam liberisũt.
Et ꝓpt̾ea det̾minanda.ẽ. libertas. Potestas autẽ ad oꝑationẽ
ꝑtinet sapientia ad cognitionẽ libertas aduoluntatem.
Detͥplici potestate illorum

Expanded text:
subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis subjicitur, nec omne occultum sapientiae manifestatur, nec omnis eventus electionem sequitur. aut voluntati famulatur; sed secundum aliquid tantum possunt et sapiunt, secundum aliquid et liberi sunt. Et propterea determinandapertinet, sapientia ad cognitionem, libertas ad voluntatem. triplici potestate illorum
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia ꝯprehendere. conditum erat totum: ꝓuidentia ordĩatũ.
Nos om̃s uero caligante intelligentia tunide. incedimꝰ ad illa. &
palpamus sensu cognitionis infirme. que uirtute nõ ꝯ̃phendimꝰ.
Que gͥ uis & quanta potentia fuerit. inuisibiliũ eẽntiarũ que ue
sapientia. qualisq libertas. & qnͣtum inhis ꝯmune omnib &
quia singulis ꝓͥum. uel singulare ac different datũ sit. ualde in¬
esfabie ẽ. & a sensu humano remotũ. Sola enĩ diuina potestas.
ꝙ sapientia diuina. nec t̾mino nec mensura ꝯcluditur. & arbi¬
trũ libertas et̾ni. atq in cõmutabileͥs uoluntatis ꝯplacitũ nulla
unqmͣ minoratione. sine necessitatis angustia coartatur. s ab
solutum . ẽ. & dominans. & suꝑ excellens. & efficax. & nutus sui
libertate singularit̃ ꝑfectum. ac ꝓpͥa potestate plenũ. Omne
autem quod creatũ. ẽ. exparte. ẽ. & exparte potens ÷ & sapiens
& liberum ẽ. exparte. qiua nec omĩs effectus potestati creature

Expanded text:
s potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sapientia, qualisque libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque incommutabilis voluntatis complacitum nulla unquam misolutum est et dominans et superexcellens et efficax et nutus sui libertate singulariter perfectum, ac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
autem motus sensualitatis dnatur motui mentis. Motui cor¬
ꝑis dnãtur mentis motus. & motui corꝑli sub̃tus est illi tunc
arma. & sunc simul motus mentis. & motus sebisum motus sensua¬

Expanded text:
autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, doautem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur et motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc ae. Et sunt simul motus mentis et motus corporis, seorsu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. uel admeritum sibene. uel si male ad culpam. Quod autem
corpus mouetur. neceditate mouet᷑. quia abalio mouet᷑ hoc est¬
amente. nec suũ. ẽ. qͦd mouet᷑. s illius a quo mouet᷑. siue adm̾̃itũ
sibene. siue adculpam simale. Ita motus mentis dnatur motui
corꝑis lege nature. sub̃to. & qͣndo abutitur illo. uitiũ. ẽ. inꝑantis
debitũ obedientis. Nec culpat᷑ qui ducitur. quia necessitate du¬
citur. s culpatur quiducit. quia insub̃tũ lib̃tate abutitur. Por¬
ro uoluntas. si iustitiam tenuiss haberet non solũ modũ corꝑis
obedientẽ s motũ sensualitatis ꝯsencientẽ. Nunc uͦ qm̃ rectitu¬
dinem suam ipsa non tenuit. habet quidẽ ad huc ex indulgẽ¬
tia motũ creatoris corꝑis obedientẽ. ex uindicta autẽ motum
sensualitatis ꝯtradicentẽ. Quius molentiam aliqͣndo infirmata
sequit᷑. aliqnͣdo autẽ corroborata cohercet. & moderat᷑. Si

Expanded text:
tur vel ad meritum, si bene; vel si male, ad culpam. Quod autem tur vel ad meritum, si bene; vel si male, ad culpam. Quod autem corpus movetur, necessitate movetur, quia ab alio moveta mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in subjectum abutitur libertate. Porro voluntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinem suam ipsa non tenuit, habet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem; ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur; aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
oRRo tres sunt motus in homine. motus m̃tis motꝰ corꝑis
motus sensualitatis. Motus mentis inuoluntate. ẽ. motus cor¬
ꝑis. inope. motus sensualitatis. medius induectione. In motu mẽ¬
tis soluim liberum arbitũ. ẽ. inmotu corpis & sensualitatis illast
que sequunt᷑ liberũ arbtum. Sic enĩ fuit pͥma dispositio nature
nam motus mentis uoluntariꝰe. ẽ. appetitus. inuoluntario u¬
berum in appetitu arbitͥum. Mens gͥ ꝑse mouetur. & ẽ. pͥmus
uoluntatis motus. Motum uoluntatis sequit᷑ motus corpis. Me
itaq sicut dixi ꝑse moueri ht̃. s secundũ se moueri non deb et i
no secundũ uoluntatẽ creatoris sui que forma illi ẽ. & exemplar
& ꝓposita regula qm̃ sequatur. & ꝓpt̾ hoc siscdm dm̃ mouet᷑. hoc
est iustitia. si pret̃ dm̃ mouetur. uel ꝯtra dm̃ hoc. ẽ. iniustitia.
corꝑis semꝑ ẽ. obedientia. Quod enĩ mens mouet᷑. libertate mo¬
uetur. qui a uoluntarie mouet᷑. & ꝑse mouetur. & eius. ẽ. qͦd moue-¬

Expanded text:
orro tres sunt motus in homine, motus mentis, motus corporis, motus sensualitatis. Motus mentis in voluntate est, motus corporis in opere, motus sensualitatis medius in delectatione. In motu mentis solo, liberum arbitrium est; in motu corporis et sensualitatis, illa sunt quae sequuntur liberum arbitrium. Sic enim prima fuit dispositio naturae; nam motus mentis voluntarius est appetitus, in voluntario liberum, in appetitu arbitrium. Mens igitur per se movetur, et est primus voluntatis motus. Motum voluntatis sequitur motus corporis. Mens itaque sicut dixi per se moveri habet; sed secundum se moveri non devoluntatem Creatoris sui, quae forma illi est et exemplar et proposita regula quam sequatur. Et propter hoc, si secundum Deum movetur, hoc est justitia; si praeter Deum movetur vel contra Deum, hoc est injustitia. ens movetur, libertate movetur, quia voluntarie movetur, et per se movetur, et ei est quod move
Abbreviated transcription (Latin):
N ulis autem qͦd erat pͥmũ inciꝑe uelle non erat. aut facere
qui aduolendum & faciendũ tͥm facti erant non uolentes aut
facientes. Uelle autem aut facere motum habet. & de hoc in illud
& successum & moram. quod incipientes pͥncipii. ẽe. non potest.
qͦd incipit t̃m. & amplius non. ẽ. ad huc s pͥmum ẽ. & ñ deincepᷤ.
elle autẽ uoluntaᷤᷤ uoluntate. ẽ. uelle ꝯmouet᷑. uoluntas & oꝑat᷑.
iam aliqud. ẽ. ibi hoc & illud. & de hoc in illud. qͦd p̃cessit uolũtas
exquo uelle erat. cum adhuc uelle non erat. s uoluntas erait
tm̃n. ut exea uelle. ẽẽt. qͦd quia incipientis non erat aut facere
Nongͦ sic intelligendũ ẽ. simplex pͥncipiũ. & pͥma origo nascentis
nature. s unum ipsum. & hoc tm̃ & non amplius. sine spatio &
motu. & mora que omnia sub sequunt᷑ postea in quib constat

Expanded text:
n illis autem quod erat primum incipere, velle non erat aut facere, qui ad volendum et faciendum tantum facti erant non volentes aut facientes. Velle enim aut facere motum habet, et de hoc in illud, et successum et moram; quod incipientis principii esse non potest, quod ivoluntas et operatur jam aliquid; et est ibi hoc et illud; et de hoc in illud quod praecessit voluntas ex qua velle erat cum adhuc velle non erat; sed voluntas erat tantum ut ex ea velle esset quod incipientis non erat aut facere. Non ergo sic intelligendum est simplex principium et prima origo nascentis naturae. Sed unum ipsum et hoc tantum et non amplius sine spatio et motu et mora, quae omnia subsequuntur postea, in quibus velle constat
Abbreviated transcription (Latin):
tum fc̃m ẽ. ⁊ cͥcãctionis ꝑpetue p̾ceptũ simul & legem accepit. ħ¬
partis assertionẽ elegerit. Si cui autẽ ista interp̾tõ nimis obscura
uidebit᷑ maxime qͦd demotu firmamenti nec dũ rata fit assertio.
ad illam alt̾am ꝙ ꝓposuimus rexurrat expõnem. que facilior ẽ.
& se ꝓintuis ad intelligendũ cõmodat rõni. dic̃ gͥ deũ sex dieb oꝑa¬

Expanded text:
tum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Htum factum est, et circumactionis perpetuae praeceptum simul et legem accedit. Hpartis assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat r
Abbreviated transcription (Latin):
ne usq adexortũ sequentis diei qñ firmamentũ fecit: ab oꝑe cessasse
c̃dendum sit. cũ scͥpt᷑a septima eũ die demũ reqͥeuisse testaeͤtur. Cui
questioni gemina responsione obuiamus. aut enĩ dicemꝰ dm̃ millis
sex dieb oꝑationem suã ita continua ꝑseuerantia ꝑ duxisse. ut nul¬
lo t̾̃pis in ter uallo ab oꝑando desierit. aut ita sex dieb oꝑatũ ut
nullum qͥdem diẽ inoꝑando int̾miserit. non qͦd nullo tꝑis spatio
i
cessau̾it oꝑari: & siquidẽ illam assertionẽ þare uolumꝰ. qͦd c̃tinua
fuit eiꝰ oꝑatio. dicẽ pot̾imus qͣ pͥma die lucẽ in exortu. ipsius diei fec̃.
de uide ut cursu suo diem noctẽq distĩgueret. pͥmũ deoriente
ad occasũ & rursũ deoccidente ad ortum direx̾it. Nec solum opꝰ
eiꝰ fuisse. qͦd lux fca est. s qͦd directa ip̃o gubernante & dirigñte
cursum suũ expleuit. Eodem mͦ de scdã die dicet᷑. qñ firmamen¬

Expanded text:
mne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseverantia produxisse, ut nullo temporis intervallo ab operando desierit. Aut ita sex diebus operatum, ut nullum quidem diem in operando intermiserit; non quod nullo temporis spatio i cessaverit. Quia, siquidem illam assertionem probare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamen
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum nature fuit. qͦd intus aspirat. ubi ẽ ꝑ naturã. p̃ceptũ
uero discipline qͦd foris appositum. ẽ. ad disciplinam. Intus ꝑsensum.
foris ꝑuerbum. In his duob mandatis totum tinetur quicquid ho¬
mini uel faciendum uel cauendũ p̃cipit᷑. Inp̃cepto nature tͥa sunt
liud: qmͣ ipsam discretionẽ naturalem que intͥnsecus aspirata ẽ.
ut ꝑeam homo erudiret᷑. dehis que sͣ appetenda uel fugienda fue.¬
rant. Quasi enim quoddam p̃ceptum dare erat discretionẽ &
intelligentiam agendi cordi hominis asspirare. Quid gͦ cogni-¬
tio faciendorũ fuit. insi quedam ad eor hominis facta p̃ceptio. Et
quid rur sus cognitio utandorum fint nisi quedam ꝓhibitio. Qͥd
gͦ cognitio eorum que media fueriͥnt estimanda ẽ. nisi quedã
ꝯcessio ut illuc homo suo arbitͥo relinqueret᷑. ubi quõcunq par¬
tem elegisset non lederetur. deo gͥ p̃ciꝑe erat docere hominẽ. q̃
sibi forent necessaria. ꝓhibere autem demonstrare noxia. Uonce.¬

Expanded text:
ceptum naturae fuit quod intus aspiratum est per naturam; praeceptum vero disciplinae quod foris appositum est ad disciplinam: intus per sensum, foris per verbum. In his duobus mandatis totum continetur quidquid bonum vel faciendum vel cavendum, praecipitur. In praecepto naturus, quam ipsam discretionem naturalem quae intrinsecus inspirata est ut per eam homo erudiretur de his quae sibi vel appetenda vel fugienda fuerunt. Quasi enim quoddam praeceptum dare erat, discretionem et intelligentiam agendi, cordi hominis aspirare. Quid ergo cognitio faciendorum fuit, nisi quaedam ad cor hominis facta praeceptio? et quid rursus cognitio vitandorum fuit nisi quaedam prohibitio? quid vero cognitio eorum quae media fuerunt existimanda est, nisi quaedam concessio? ut illic homo suo libero arbitrio relinqueretur ubi quamcunque partem elegisset non laederetur Deo igitur praecipere, erat docere hominem quae sibi necessaria forent. Prohibere autem demonstrare noxia. Conce
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ hec intoto manfeste uidet᷑. & non dr̃ scd̃m locũ cũ tam̃ in
partib scdm locũ sit. qm̃ hec manifeste non uidet᷑. Eit non ẽ.
forma aliquid omnĩo. nisi disp̃o partiũ intoto. & cum hec mu¬
tatur. quia partes locum mutant. mutatur forma in toto.
quia disp̃o partiũ mutatur. que est forma totius. & ita mut̾o
forme. in toto fieri ñ pot̾. sine mutatione loci in partib sed ñ
dicit᷑ mut̾o ͥ mnsi cum totũ locũ muitat ꝯsistentib partib ĩ toto.

Expanded text:
non dicitur secundum locum cum tamen in partibus secundum locum sit quoniam haec manifeste non videtur. Et non est forma aliquid omnino nisi dispositio partium in toto; et cum haec mutatur quia partes locum mutant mutatur forma in toto, quia dispositio partium mutatur quae est forma totius. Et ita mutatio formae in toto fieri non potest sine mutatione loci in partibus. Sed non dicitur mutatio loci nisi cum totum locum mutat consistentibus partibus in toto.
Abbreviated transcription (Latin):
bit̾o ipsius factum est. Inquo quidem asimilitudine dei ꝑuer sa¬
qͣd ẽ quia cum praua efficitur exipsa & pipsam. & impsa hoc so¬
lum.ẽ. ꝯͦid uichil:. Et hoc illi peccatum. ẽ. & in iusticia & culpa.
exqua turpis ei apparet. & rep̾hensibilis. & digna reꝓbatione
quia non habet formam suam. nec decorẽ nec pulcritudinem
ꝓquaamari debuisset. & ad duci ingliam

Expanded text:
o ipsius factum est. In quo a similitudine Dei quadam peomne quod est, quia cum prava efficitur; ex ipsa et per ipsam et in ipsa hoc solum est quod nihil est. Et hoc illi peccatum est et injustitia et culpa, ex qua turpis apparet et reprehensibilis et digna reprobatione, quia non habet formam suam, nec decorem nec pulchritudinem pro qua amari debuisset et adduci ad gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
iaete gͦ qͦd malum ibi fuit. Nam bonũ qͦd appetebatur.
malũ non fuit. & uoluntas qua appetebat᷑ similit̾ in qnͣ¬
tum uoluntas fuit. & inqͣntũ adbonũ fuit. malũ nõ fuit. sed
qͦd sine mensura appetebatur. hoc solum malũ fuit. Ergouo¬
luntati hominis. nec hoc malum. ẽ. qͦo uoluntas .ẽ. qͥa aliqͥd:

Expanded text:
it malum. Nam bonum quod appetebatur malum non fuit, et voluntas qua appetebatur similiter in quantum voluntas fuit; et in quantum ad bonum fuit malum non fuit, sed quod sine mensura appetebatur hoc solum malum fuit. Ergo voluntati hominis nec hoc malum est quod voluntas est, quia aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ eoꝵ illuc non p̾scĩa sed scĩa erat. Andicemus qͥa omnia
in catore ab eterno inc̾ata fuerunt. que abipso tẽꝑaliter cͤata sunt¬
& illic sciebant᷑ uͥ ħebant᷑. & eo mõ sciebant᷑ qͦ hebantur. & non cogno¬
uit aliqͥd extͣse deus. qͥa omĩa ħebat inse. Nec iõ ibi fuerunt qͥa hic
fut᷑a fuer̃ nec̾a illor fuisse credat᷑ existis neq ide huc uenerunt

Expanded text:
 non praescientia, sed scientia erat. An dicemus quod omnia in Creatore ab aeterno increata fuerunt quae ab ipso temporaliter creata sunt, et illic sciebantur ubi habebantur; et eo modo sciebantur quomodo habebantur; et non cognovit aliquid extra se Deus qui omnia habebat in se? Nec ideo ibi fuerunt, quia hic futura fuerunt; nec causa illorum fuisse credatur ex istis, neque ideo huc venerunt
Abbreviated transcription (Latin):
IOETIIR enim indeum necessitas cadẽ rerum facienda¬
rum quasi c̾ator ẽẽ non posset nisi c̃at᷑a ẽẽt. Dem̾ ex ip̃a
p̾scĩa ex ip̃a p̃scĩa & ꝓuidentia dei alia necessitas in reb
frĩs ł faciendis ꝓ uenire. qͣsifieri non p̾sit. Ut non eueniat ꝙ ꝓuisũ¬
ẽł p̾scitum adeo.ꝙ utrũq parim conuementia animum pulsat
& esiderationẽ ꝑturbat. Pmum considandum est. qͣ rõe. rerũ faci¬
dispoitĩone ł p̾destinatione cor que facienda fuerant ab ipso. Omĩs
nichil scit. Scĩa qͥppe que denullo e ipsa nulla ẽ. Omĩs ergo scĩa de ali¬
ergo cãtum nichil uelc̾andum fuisset: nichil inc̾atore scitum łpre¬
inc̾atore ẽẽ potuisset. nec ẽẽ erat aliqͥd ẽẽ ł fut̾um ẽẽ de quo ẽẽ potuiss.
cum sic̃ diccũ est. si denichilo eẽt. nulla ẽẽt. Omnis enim scĩa alicꝰ est
scĩa. & de aliquo est̃. Si ergo ex c̾at᷑is pendet p̾scla catoris. causaliter

Expanded text:
idetur enim in Deum necessitas cadere rerum faciendarum, quasi Creator esse non posset nisi creatura esset. Deinde ex ipsa praescientia et providentia Dei alia necessitas in rebus factis vel faciendis provenire, quasi fieri non possit ut non eveniat quescitum a Deo; quod utrumque pari inconvenientia animum pulsat et considerationem perturbat. Primum ergo considerandum est qua ratione rerum facidispositione et praedestinatione eorum quae facienda fuerant ab ipso. Omnis  qui scit aliquid, nihil scit. Scientia quippe de nullo est; et ipsa nulla est. Omnis ergo scientia de aliergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praetuisset: cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter,
Abbreviated transcription (Latin):
soluit. & moriendo reatũ hoĩs expiauit. ut cum ipse mortẽ
ꝓhomĩe qmͣ nondebebat sustiñet. iuste ꝓpt̾ ipsum homo
mortẽ qmͣ debebat euaderet. & iam locũ calumpniandi
diabolus non inueniret. qͥa ipse homini dñari ñpotuit.
& homo liberari dignus fuit. Iem itaq & iuditiũ nrm̃¬

Expanded text:
solvit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem solvit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem pro homine quam non debebat sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nos
Abbreviated transcription (Latin):
est as homo ꝓhoĩe. & dedit se hõ hoĩ. ut se assumeret ab hoĩe.
Incarnatus. ẽ. ds̃ dei filius. & datus. ẽ. hõib ds̃ homo xp̃s. sic̃
quia taus ħo inuentus. ẽ. ꝓ hoĩe. qͥ nõ solũ ut dictum. ẽ. par.s
etiam maior eẽt hoĩe. Ideo innatiuitate .xͥ. angłi. pacem mun¬
do nuntiant dicentes. Gloria in excelsis . d. &. ĩ .t.p. h.b.ii. S
iram. ita quoq ꝑꝯtemptu. satiᷤfaciendo dignus fieret. euad̾e
penam. S hoc ꝯuenientius fieri non pot̾at. nisi ut penã gmͣ
non debebat sponte & obedient̃ susciꝑet. ut de pena qmͣ ꝑ in¬
obedientiã meruerat eripaͥt dignus fieret. Hanc autẽ penã
homo peccator soluere nonpot̾at. qui qmͣcũq penã susciꝑet.
gͦ homo iuste debitam penam euaderet. uecẽe fuit ut talis ħo
ꝓhoĩe penã susciꝑet: qui nichil pene debuisset. S talis nullꝰ
inueniri pot̾at nisi xͨ. Xp̃c nascendo debitũ hominis patri

Expanded text:
se acciperet ab homine. se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut quia talis homo inventus pro homine, qui non solum, ut dictum est par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiant dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibiram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo, dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat nisi ut poenam, quam non debebat, sponte et obedienter susciperet, ut de poena, quam per inobedientiam meruerat, eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui, quamcunque poenam susciperet, ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis pro homine poenam susciperet qui nil poenae debuisset. Sed talis nullus ristus igitur et nascendo debitum hominis Patri
Abbreviated transcription (Latin):
num qͦd intulerat restauraret. & de ꝯtemptu satis faceret.
homo uero nichil habint qͦd digne deo ꝓillato dampno re¬
ꝯpensaret. quia si quid de irrationali creatura redderet. pro
rationali sub̃a sublata minus. eẽt. Sed nec hominẽ ꝓhomine
reddere potuit. quia iustum & innocentẽ abstulerat. & ne-¬
minem nisi peccatorẽ inuenit. Nichil gͦ homo inuenit. m̃¬
uirtute iugum dampnationis euadere non posse misertꝰ
ut deinde liberaret ꝑiustitiã. hoc. ẽ. quia homo exse iusti-
te iusta fieret: hoc ẽ. sicut ds̃ iustitiam habuit hominẽ requirẽdi.
ita homo ĩticiam haberet euadendi. S hanc iustitiã homo nũꝙͣ.
habere potuisseo nisi ds̃ ꝑmiãm suã illi tͥbueret. Ut gͦ as ab
homine placari posset dedit ds̃ gratis hõĩ qͦd homo exdebito
deo reoderet. Dedit gͥ homini homĩe quẽ homo ꝑhomine red.¬
deret. qui ut digna reꝯpensatio fieret pͥori non solũ equalis
s maior eẽt. Ut gͥ ꝓbomine redderct᷑ homo. maioi homine fastꝰ

Expanded text:
num quod intulerat restauraret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro oblato damno recompensaret. Quia si quid de irrationali creatura redderet, pro rationali sublata, minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit, quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unvirtute jugum damnationis justae evadere non posse, misertus ut deinde liberaret per justitiam: hoc est, quia homo ex se justitte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requirendi, ita et homo justitiam haberet evadendi. Sed homo hanc justitiam nunquam habere potuisshomine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit igitur homini hominem quem homo pro homine redderet, qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homin
Abbreviated transcription (Latin):
onum homini adeo uel datum. uel ꝓmissum nichil ꝓfuiss
nisi & ad illud qͦd datum fucrat apponeret᷑ custodia ne a
nature & ad bonum ꝓmissum aꝑta. ẽ uia p̃ceptũ discipline. Duo
ista p̃cepta data sunt bonuni uature & p̃ceptum discipline. pre

Expanded text:
onum homini a Deo vel datum vel promissum nihil profuisset, nisi et ad illud quod datum fuerat apponeretur custodia ne amnaturae; et ad bonum promissum aperta est via, praeceptum disciplinae. Duo ista p
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃s. in carnationẽ uerbi. ⁊ que in carne & ꝑcarnem ges¬
sit uerbum. cum omib sacramentis suis siue his que ab
inicio mundi adipsã in carnationẽ figͣandã p̃cesserunt. siue his que
usq infinẽ scłi ad ip̃a enuntiandã & p̾dicandã subseq̃nt᷑ de his lo

Expanded text:
dicimus incarnationem Verbi, et quae in carne et per carnem gesdicimus incarnationem Verbi, et quae in carne et per carnem gessit Verbum cum omnibus sacramentis suis; sive iis quae ab initio mundi ad ipsam incarnationem figurandam praecesserunt, sive iis quae usque in finem saeculi ad ipsam annuntiandam et praedica
Abbreviated transcription (Latin):
que de his dieb mistica dici potuerunt. Sed nos q̃si
extra matiã nrãm cursum ista p̾stinximꝰ. utadean¬
dem mat̾iam cctandẽ qͣsi exp̃cedenti accessũ ꝯuenientiorem
hr̃emꝰ. Nos siqͥdẽ ꝓpositum ħmus de sacramento redemptioĩs
huãne quod apͥncipio in oꝑib restaurationis formatũ ẽ. qͣntũ
dñs dedit in ħ oꝑe tcͣtare. Sed qͥa oꝑa ꝯditioĩs tꝑ̃e pͥora fue¬
it̃. ab his exordiũ sermonis sumpsimus. ut inde ad reliqͥ que
seq̃nt᷑ suo ordine uiam faciamꝰ. Dm̃s namq oꝑa conditiõis
creationẽ uniuersoꝵ qñ fc̃a sunt ut ẽẽnt q̃ non erant. oꝑa uͦ
restaurationis: qͥb impletũ ẽ. ł fig̾atum ẽ sacͣmentũ redempti¬
onis qͦ reꝑata sunt q̃ ꝑierant. Ergo oꝑa conditionis st̃ que
inpͥncipio mundi sex dieb fc̃a sunt. oꝑa uͦ restaurationis
que apͥncipio mundi ꝓpter reꝑationẽ hominis sex etatib
fiunt. que ut b̃ui diffõe stringamꝰ oꝑa restaurationis ẽẽ

Expanded text:
quae de his diebus mystica dici potuerunt. Sed nos quasi extra materiam nostram cursim ista perstrinximus, ut ad eamdem materiam tractandam quasi ex praecedenti accessum convenientiorem haberemus. Nos siquidem propositum habemus de sacramento redemptionis humanae quod a principio in operibus restaurationis formatum est quantum Dominus dederit in hoc opere tractare. Sed quia opera conditionis tempore priora fuerunt, ab his exordium sermonis sumpsimus, ut inde ad reliqua quae sequuntur suo ordine viam faceremus. Dicimus namque opera conditionis creationem universorum, quando facta sufiguratum est sacramentum redemptionis quo reparata sunt quae perierant. Ergo opera conditionis sunt quae in principio mundi sex diebus facta sunt; opera vero restaurationis quae a principio mundi propter reparationem hominis sex aetatibus fiunt; quae ut brevi definitione stringamus, opera restaurationis esse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ uidebatur filius quasi non desuo potens quia potͣn¬
tia patris erat. neq pater de suo sapiens qͥa sapientia
filii erat. neq pat̾ uel filius de suo bonum qͥa sp̃c sc̃i
scissionẽ nec pot̾at int̾b ꝑfectꝰ dici unꝰ cui ꝓͥum de e̾ẽt aliqͥd. qͦd
alter singłare ħeret. ꝓpt̾ea potentia patris erat et filii erat. E¬

Expanded text:
 videbatur Filius quasi non de suo potens. Quia potentia Patris erat, neque Pater de suo sapiens, quia sapientia Filii erat; neque Pater vel Filius de suo bonus, quia Spiritusscissionem; nec poterat in tribus perfectus dici unus, cui proprium deesset aliquid, quod alter singulare haberet. Propterea potentia Patris erat, et Filii erat, e
Abbreviated transcription (Latin):
actus est itaq ds̃ homo. ut hominẽ quẽ fecerat. libe¬
raret. ut idem. eẽt. creatorꝰ omĩs & redemptor. Mis¬
sus. ẽ. filius ut in adoptione pat̾na assensũsuũ demonstͣret.
Uenit sapientia ut uinceret maltiam. Ut ostis qͥrastu nͣ¬
tia sua iuncerat prudentia uinceretur

Expanded text:
actus est itaque Deus homo ut hominem quem fecerat liberaret, ut idem esset creator hominis et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostis qui astutia vicerat, prudentia vinceretur
Abbreviated transcription (Latin):
pueta eum cum demonstraret currꝰ igneos consolent are.
Pauires sunt qni nobiscum sunt. qm qui cum alis. hie comet¬
muis płes et. eiectos angeios qm̃ reꝓbos. Sunt qui aicunt tot
eitos ex omĩb ad numũ ang̾łoruĩ ascensuros. quot ibi ostat re¬
mansiste. ei est os angelos ꝓpt᷑ scͥptunam ꝯue dicit. statuit d̾imuõ
popłoruĩ iuxta nunũ angĩorũ dei. qͦd siuerũ. ẽ. cũ multo pres
puort inhominib reybi qm̃ electi. plures inueniunt᷑ hoĩts repbi
unũ bonũ addefensionẽ cum nunius bominũ transcendat num̾um
anglorũ. si eni inhominib plures mali sunt qmͣ boni. in angłis plẽs
boni qͣm mali. cum positum sit tot electos futuros homines. quot
sunt angeli boni. ꝯstat sine ulla dubitatione plures eẽ. bonos. qmͣ
quia plures sunt hoĩes mali qmͣ bom. cum plures ͭ hoĩes boniꝰ an¬

Expanded text:
ropheta enim, cum demonstraret currus igneos, consolans ait: Plures sunt qui nobiscum sunt quam qui cum illis . Hinc conjicimus plures esse electos angelos quam reprobos. Sunt qui dicunt tot electos ex hominibus ad numerum angelorum ascensuro; quot ibi constat remansisse electos angelos, propter Scripturam quae ait: Statuit terminos populorum, juxta numerum angelorum Dei. Quod si verum est cum multo plures sint in hominibus reprobi quam electi, plures invenientur homines reprobi unum bonum ad defensionem, cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Si enim in hominibus mali plures sunt quam boni et in angelis boni plures quam mali, cum positum sit tot electos futuros homines quot sunt angeli boni; constat sine ulla dubitatione plures esse homines bonquia plures sunt homines mali quam boni, cum plures sint homines boni
Abbreviated transcription (Latin):
ubi t̾ra q̃dam de orsum poĩta ꝯsistit sensuał nat᷑a hominis. celũ au̾
sursum puritas intelligentie. & qͣsi qͦdam in mortalis uite motu
uegaᷤtata rõ. Duas gͦ istas tam dissimiles in uno hoĩe nat᷑as magna
q̃dam de sidĩoꝵ moles hinc in de fluctuantium & in contͣria sepe
motu. alt̾no tendentiũ oberrat. qͥa & alicł qͥd subtꝰ caro exinfirmi¬
tate dep̾ssa appetit & alid̃ qͦd sp̃c sursum ꝑ contẽplationẽ ueritatiᷤᷤ
eleuatꝰ intendit. Sed fit aliqͦciens ut contͣriĩ motꝰ confusionẽ gig¬
nant nͥ rõ media interueniens diiudicat. qͥd sit ab inuicẽ. & disc̾¬
nat uoluntates & appetitꝰ desidĩaq diuidicet. qͥd sit uidelicet
qͥd ex carne deorsũ trahit. qͥd qͦdex spu in suꝑna in hiat. sũmũ illd̃
& inmortale bonũ ambiens. nã cũ ip̃a r̾õ fortiter iudicii censurã
qͣsi qͦddam firmamentum in medio sese collocat. atq hinc suꝑ¬
celestes aqͣs illic autẽ eas quȩ sub cȩlo sunt seꝑatim disponit. non

Expanded text:
ubi terra quaedam deorsum posita consistit sensualis natura hominis; coelum autem sursum puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc inde fluctuantium, et in contraria saepe motu alterno tendentium oberrat; quia et aliud est quod subtus caro ex infirmitate pressa appetit, et aliud quod spiritus sursum per contemplationem veritatis elevatus intendit. Sed fit aliquoties ut contrarii motus confusionem gignant; nisi ratio media interveniens dividat ab invicem, et discernat voluntates et appetitus, desideriaque dijudicet. Quid sit videlicet quod ex carne deorsum trahit; quid quod ex spiritu in superna inhiat, summum illud et immortale bonum ambiens. Nam, cum ipsa ratio fortiter judicii censura quasi firmamentum quoddam in medio sese collocat, atque hinc supercoelestes aquas, illinc autem eas quae sub coelo sunt disponit separatim, non
Abbreviated transcription (Latin):
mine: & multo añ omĩa qͥbus hõ causaliter pͥor est. Id autẽ
ꝓpter qͦd fc̃s ẽ homo. qͥd aliudẽ nͥ ipse aqͦ fc̃s ẽ homo. Sigͦ cau-¬
erat. neq homo erat. & fc̃s ẽ ꝓpter dm̃ homo. qͥ non erat.
& mundus ꝓpter hominem erat. qͥ nec dum erat. & quasi
minem mundus fc̃s est. Nam uͤt homo fẽs est ut seruiet¬
fc̃s erat. & plenus bono consũmato. neq opus huit aliunde
iuuari. qm̃ nec minui potuit et̾nus. nec in mensus auge¬
ri.Homo uͦ nat᷑a egenserat. alieni auxilũ qͦ ł conseruaret qͦd
mutabile accepat. uel auget qͦd ñ consũ manͣt ħebat. Ita po-¬
situs ẽ. in medio ho. ut & ei seruiret᷑ & ipe seruie̾t. ut acciꝑet utrũq¬

Expanded text:
mine est; et multo ante omnia quibus homo causaliter prior est. Id autem propter quod factus est homo, quid aliud erit nisi ipse a quo factus est homo? Si ergo cauerat, neque homo erat; et factus est propter Deum homo qui non erat et mundus propter hominem qui necdum erat; et quasi minem mundus factus est. Nam et homo factus est ut Deo se Deus perfectus erat et plenus bono consummato; neque opus habuit aliunde juvari, quoniam nec minui potuit aeternus, nec immensus augeri. Homo vero natura egens erat alieni auxilii, quo vel conservaret quod mutabile acceperat, vel augeret quod non consummatum habebat. Ita pohomo in medio, ut ei serviretur, et ut ipse serviret: ut acciperet utrumq
Abbreviated transcription (Latin):
alter nemo erat nͥ ipse qͥ fecite Quasin ꝓ nichilo fc̃m ẽẽ
uiđr. & causã non huisse ut fieret qͦd ita fcm̃ ut inde nec
iuuaret᷑ ille qͥ fec̃ qͥa ꝑfectꝰ non eguit. nec alter inde
iuuaret᷑. qͥa ꝓp̾ter ipsum qͥ uiuari posset alter non
fuit. Et ħ fortassis diligentius considatũaliquẽ mou̾e
possit. ꝓpt̾ea causam condicionis rõalium ꝙͣ insolo
rer̃ auctore constituimꝰ ñ solum ꝓ hominibus de qͥb
sic̃ eiusdem nature participes sunt. ita qͦq ab eodẽ
forͥte originis causam trahunt gn̾aliũ quadam
consideratione in uestigare oportet qm̃ in ip̃sa pͥn¬

Expanded text:
alter nemo erat nisi ipse qui fecit. Quasi enim pro nihilo factum esse videtur et causam non habuisse, ut fieret quod ita factum est; ut inde nec juvaretur ille qui fecit quia perfectus non eguit; nec alter inde juvaretur, quia praeter ipsum qui juvari posset alter non fuit. Et hoc fortassis diligentius consideratum aliquem movere possit; propterea causam conditionis rationalium quam in solo rerum auctore cosicut ejusdem naturae participes sunt, ita quoque ab eodem fonte originis causam trahunt: generali quadam consideratione investigare oportet; quoniam in ipsa p
Abbreviated transcription (Latin):
Sed alid̃ bonũ deorsũ erat. & de subtus sumebat᷑ ad necessita¬
tẽ. aliud bonũ sursum erat & desuꝑ sumebat᷑ ad felicitatem.
Bonũ qͥppe illud quodinc̾at᷑a positum erat. bonum erat
necessitatis. qͦuͦ in creatore erat bonũ. bonũ erat felicitatis.
Et utrũq adhominẽ ferebat᷑. qͥa utrũq homĩ debebatur.
qͥa ꝓpter aliud fc̃s ẽ hõ ut illud possidẽt & frueret᷑. alid̾ ꝓ.¬
cat᷑e conditio cet̾is om̃ib que ꝓpter ipsã ft̃a st̃. ex cellentior

Expanded text:
Sed aliud bonum deorsum erat et de subtus sumebatur ad necessitatem, aliud bonum sursum erat, et desuper sumebatur ad felicitatem. Bonum quippe illud quod in creatura positum erat, bonum erat necessitatis; quod vero in Creatore erat bonum, bonum erat felicitatis. Et utrumque ad hominem ferebatur quia utrumque homini debebatur; quia propter alterum factus est homo, ut illud possideret et frueretur; alterum prrat
Abbreviated transcription (Latin):
post mundũ ignis purgatorius. post ignẽ purgatoriũ in¬
fernus. Diabolus gͦ qui asũmo ceciderat inimo detrus
ẽ. ꝓpt̾ea quia reꝑandꝰ non erat. Homo autẽ llon corruit
locus. eẽt. quo ascendere posset ꝑmeritũ iusticie. uel

Expanded text:
post mundum ignis purgatorius, post purgatorium inpost mundum ignis purgatorius, post purgatorium infernus. Diabolus ergo qui a summo ceciderat, in imum detrusus est, propterea quia reparandus non erat. Homo autem quia non a sulocus esset quo ascendere posset per meritum justitiae, vel
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ & malũ neutrũ sũmũ. Padisus locus. ẽ. inchoantiũ &
in meluis ꝑficientium. & ideo ibi solum ẽẽ. bonũ debuit. quĩa
creatura amalo initianda nõ fuit. ñ tam̃. ẽẽ. sũmũ debuit.
quia sisumũ ibi. eẽt. bonum. illic positis ꝓfectus non ẽet.
Delum locus est. ꝯfirmatoꝵ bonoꝵ & ꝑ disciplinã adsumũ
ꝑfectum ꝑtingentiũ. Unde solũ sũmũq bonũ in eo colloca
tum. ẽ. Infernus locus ẽ. ꝯfirmatorũ maloꝵ. & disciplinã
inrecuꝑ abilit̾ deserentium. & ideo ibi solũ & sũmũ malũ
positum. ẽ. Purgatorius ignis locus ẽ. in pͥma correptione
mul bonũ & malum. in eo ordine. ẽ. ut ꝑ bonum quidem
ꝯsolationem accipiant. ꝑmalũ uero correptionẽ. non tam̃e
sũmũ bonũ aut sũmũ malũ ibi ẽ. ut si quo & ꝑsistentes in¬
maio deficere. & recedentes amalo ꝓficere possint. Sic gͥ ce.¬
lum insũmo. ẽ. post celum ꝑadisus. post adꝑadisũ muidus.

Expanded text:
trum summum. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium; et ideo ibi solum esse bonum debuit, quia creatura a malo initianda non fuit. Non tamen summum esse debuit, quia si summum ibi esset bonum illic positis profectus non esset. Coelum locus est confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Untum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Purgatorius ignis est locus in prima correctione mul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant; per malum vero correctionem. Non tamen summum bonumalo deficere, et recedentes a malo proficere possint. Sic igitur coelum in summo est, post coelum paradisus, post paradisum mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
in quo. ẽ. summũ bonũ. & solum bonũ. Unus. ẽ. in qͦ est
solum malum. & sũmũ malũ. Post hec alia duo. alter sub
sũmo in quo ẽ. solum bonũ. sed non sũmũ. Alter supra imum.
in quo ẽ solum malũ. & non sũmũ. Inmedio unus inquo est. &
bonũ & malum. neutrum sũmũ. In celo. ẽ. solum bonũ & sum¬
mũ. In inferno solum malũ & sũmu. In ꝑadiso. ẽ. solũ bom̃ ñ

Expanded text:
in quo est solum bonum et summum bonum. Unus in quo est solum malum et summum malum. Post haec alia duo. Alter sub summo in quo est solum bonum, sed non summum. Alter supra imum in quo est solum malum, sed non summum, in medio unus, in quo est et bonum et malum, neutrum summum. In coelo est solum bonum et summum; in inferno est solum m
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑenam remanet. ad eos qui gẽn̾ant᷑ transiens nõ solũ
adpenam ꝯstat. s etiam imputatur ad culpã. donec. ꝑcep¬
to lauacro regenerationis in ipsis quoq culpa deleatur.
etiam pena si remaneat.

Expanded text:
ad poenam remanet; ad eos qui generantur transiens non solum ad poenam remanet; ad eos qui generantur transiens non solum ad poenam constat, sed etiam imputatur ad culpam, donec percepto lavacro regenerationis in ipsis quoque culpa deleatur, etiam si poena remaneat.
Abbreviated transcription (Latin):
quia non tollitur. Hoc. ẽ. enim qͥd ait apostolus. Iam nichil
dampnationis. ẽ. his qui sunt in xp̃o ib̃u. ut uidelicet osten¬
ouginalis corruptionis non tollitur. inter ueniente tamen
regenerationis sacramento. ad dampnationẽ non debuit im.¬
putatur. Quib quidẽ fomes peccati in ẽẽ. potuit. sed peccatũ
dominari non potest. Qmͣdiu libertatem suam custodiunt
& peccatũ adoptionis uolun. tarie peccando nõ amittunt.
Libertati em̃ adseruitutem peccati sub corruptione quidem
mortalitatis necessitate tenemur. s duũo peccati non nisiuo
luntarie subicimur. Ppt̾ qͦd idem apostolus dicit. Non reg¬
net peccatum in ur̃o mortali corꝑe. Corpus qͥppe nr̃m neces¬
sitate mortale inipsa corruptionis radice fomitẽ peccati por-¬
tat. S: nisi sp̃s libertatis. ẽ. peccatũ ipsum ad regenerandũ
surgere non potest. Sic itaq originałe peccatũ qͦd inpatͥb
ꝑregenerationẽ deletum. ẽ. qnͣtum adculpam. quia tamẽ

Expanded text:
est quod ait Apostolus: Jam nihil damnationis est his qui sunt in Christo Jesu . Ut videlicet ostenmitas originalis corruptionis non tollitur, interveniente tamen regenerationis sacramento ad damnationem non imputatur. Quibus fomes quidem peccati inesse potest, sed peccatum dominari non potest quandiu libertatem suam custodiunt, et spiritum adoptionis voluntarie peccando non amittunt. Liberati enim a servitute peccati sub corruptione quidem mortalitatis necessitate tenemur, sed dominio peccati non nisi ex voluntate subjicimur. Propter quod idem Apostolus dicit: Non regnet peccatum in vestro mortali corpore . Corpus quidem nostrum necessitate mortale in ipsa corruptionis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsum ad regnandum surgere non potest. Sic itaque originale peccatum quod in parentibus per regenerationem deletum est quantum ad culpam, quia tamen
Abbreviated transcription (Latin):
care u̾e de luce sibonaẽ donec ista luce illuminati fuerimus que u̾e
bona ẽ. Sp̃ualis hoͣmo diudicat om̃ia & ipse anemine iudicat᷑.
manifestum erit. de om̃i luce. sibona est. & sic fiducialiter diuide¬
mꝰ lucẽ atenebris & iudicabimꝰ non solum inter tenebras & lucẽ.
s s̃ inter lucẽ & lucẽ iudicabimus. Non solum inter noctẽ &
diem s ⁊̃ inter diem & diẽ. iudicabimꝰ. & iudicabimꝰ omnem diem.
Parum ẽ .ii. ad ꝑfectũ inter diem & noctem iudicare. Parum ẽ.
.i. tenebras & lucem diuidẽ. ħ est uͥtutes auiciis sequestͣre. nͥ scia¬
mus ⁊̃ inter diẽ & diẽ iudicare. & sciamꝰ omnẽ diem iudicare.
ut sapiamus qͥs int illi motꝰ qͥ sub uirtutũ sp̃e qͣsi luce aliena

Expanded text:
care vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere care vero de luce an bona est, donec ista luce illuminati fuerimus, quae vere bona est: Spiritualis enim dijudicat omnia, et ipse a nemine judicatur manifestum erit de omni luce utrum bona est; et sic fiducialiter dividemus lucem a tenebris, et judicabimus non solum inter tenebras et lucem, sed etiam inter lucem et lucem judicabimus; non solum inter noctem et diem, sed etiam inter diem et diem judicabimus, et judicabimus omnem diem. Parum est enim ad perfectum inter diem et noctem judicare, parum est lucem et tenebras dividere: hoc est virtutes a vitiis sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena