comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non solũ uerarum sed etiam falsarum sententiarũ
facileẽ ueritatẽ conexionũ etiam inscolis illisdis¬
cere quaep̃ter ecclesiã s̃. Sententiarũ aũ ueri¬
tas insc̃is libris ecdesiasticis uestigandaẽ. Ipsa
tamenueritas conexionũ non instituta sedanim¬
aduersaẽ ab hominib & notata. ilteam possint
uel discere ł docere: Namẽ inrerũratione
ꝑpetua & diuinitus instituta: Sicutenim qui
narrat ordinem temporũ non eum ipse c̃ponit.¬
& locorum situs. aut naturas anima lium uelstir¬
pium. uellapidum. qui ostendit non res ostendit
ab hominibus institutas.: Et ille quidemonstrat
sidera eorumq motus non ase uel abhomine ali¬
quo.rem stitutam demonstrat.: Sic etiam qui
dic̃ cũ falsũ ẽ quod consequitur. necesseẽ ut fal¬
sumsit quod p̃cedit uerissimedic̃. Neq ipse fac̃
utitasit. sed tantũ lta eẽ demonstrat.: Ex hac
regula illudẽ quod deapostolo paulo cõmemo¬

Expanded text:
non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ilsidera eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit, Cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit; verissime dicit, neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de apostolo Paulo commemo
Abbreviated transcription (Latin):
consectans ophisticus dicitur ⁊ Sunt etã uerȩ co¬
nexiones rationationis falsas habentes sententias
quae consecuntur errorem illius cũ quoagitur:
quaetamen adhoc inferuntur a bono et docto ho¬
mine ut in his erubescens illecuius errorem con¬
secuntur. eundem rel inquat errorẽ quiasi in
eodem manere uoluerit. necesse ẽ etiã illa quae
damnat tenere cogatur Non enim uera infere¬
bat apostolus cũ diceret neq xp̃s resurrex̃. & illa
alia in anis ẽ p̃dicationra in anisẽ & fides urã : &
deincepsalia quae omnino falsa sunt. quia et xp̃s
resurrex̃. et nonerat inanis p̃dicatio eorũ qui
hocadnuntiabant. nec fides eorũ qui hoc credi¬
derant. sed ista falsa uerissime conectebantur illi
sententiae quadicebatur. Non eẽ resurrectionẽ
mortuorũ. Istisaũ falsis repudiatis quõ ueraerant
simoriui non resurgunt. Consequens erit resur¬
rectio mortuorũ : cumergo sint uerȩ conexiones.

Expanded text:
consectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae coconsectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, et illa alia: inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra et deinceps alia. quae omnino falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones
Abbreviated transcription (Latin):
Sed disputationis disciplina adomnia genera
questionũ. quae inlitteris scĩs s̃ penetranda
& dissoluenda plurimũ ualet. tantũ ibi
cauenda ẽ libidorixandi & puerilis quaedã
ostentatio decipiendi aduersarium.: Sunt enim
multa que appellantur sophismata falsae conclu¬
siones rationum. &plerũq Itaueras imitantes. ut
non solum tardos. sed ingeniosos etiã minus dili¬
genter ađtentos decipiant: Proposuit enim
qui dã dicensei cum quo loquebatur quodego sũ
tunones. atille consensit. Uerũ enimerat ex parte
uel eo lpso quod iste insidiosus. illesim plexerat :
Cumiste addidit: Ego autem homosum. hoc quoq
cum abillo accepisset condusit dicens. Tulgitur
nones homo : Quod genus captiosarũ condusionũ
scriptura quantũ existimo decestatur illalaco
ubi dictumẽ. qui sophistice loquitur odibilis ẽ .
Quã quã etiam sermo non captiosus. sed tam̃ ab un¬
dantius quã grauitatem decet uerborũ ornam̃ta

Expanded text:
Sed disputationis disciplina ad omnia genera Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: qui sophistice loquitur, odibilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta
Abbreviated transcription (Latin):
ne quantum adusumeius attinet. quidmihi
quibus aliquid fabricatur uel quod remaneat
post operationẽ artificis ab illo effectum. sicut
domus et scamnum &uas aliquod atq alia hu¬
iusce modi uel quaeministerium quoddam
exhibent operantidõ sicut medicina etagri¬
cultura &gubernatio. uelquarum omnis
effectus ẽ actio. sicut saltationum & cursionũ
&luctaminum. Harum ergo cunctarũ artiũ
dep̃teritis experimenta faciunt etiã futura
conici: Namnullus earũ artifex mẽbra mo¬
uet in operando. nisi p̃teritorũ memoriã cum
futurorũ expectatione contexat : Larum
autẽ cognitio tenuiter in ipsa humana uita
cursimq usurpandaẽ non adoperandum.
nisi forte officium aliquod cogat. De quo
nunc non agimus. sed adiudicandum. neom¬
nino nesciamus quid scriptura uelit insinua¬
re cum de his artibus aliquas figuratas locu¬
ris sensus. sed adrationem animi ꝑtinent ubi
disciplina regnat disputationis &numeri .:

Expanded text:
ne, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi ne, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi quibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas locuris sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri.
Abbreviated transcription (Latin):
Non multum tamen ac propenihil. adiuuattracta¬
tionẽ diuinarũ scripturarũ. & infructuosa inten¬
tione : plus impedit : Et quia familiarisẽ per¬
ni cio sissimo errori. fatuo. fato cantantium
commodius honestiusq contemnitur: Habet
autem p̃ter demonstrationẽ p̃sentiũ. etiã p̃teri¬
torũ narrationi simile aliquid quod a p̃senti
positione motuq siderũ. et inp̃terita eorũ ues¬
tigia regulariter licetreturrere .: Habet etiã
futurorũ regulares coniecturas non suspitiosas
etabominosas. sedratas et certas. Non utexeis ali¬
quid trahere innrã fata & euenta temptemus
qualia genethliacorum deliramenta s̃. sed quan¬
tum ad ipsaꝑtinet sidera.: Nam sicut is qui cõ¬
putat lunã cum hodie inspexerit quotasit.¬
& ante quotlibet annos quota fuerit. & postquot¬
libet annos quota futurasit. potestdicere
sic deuno quoq: siderum quiea perite cõputant.
respondere consuerunt.: Dequatota cognitio¬

Expanded text:
non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractanon multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
ones. et inuocationes. & caracteres non sunt. :¬
Plerumq dubiũẽ utrũres quae alligatur.
aut quo quomodo adiungitur sanando cor¬
pori. uĩ naturae ualeat. quodlibere adhi¬
bendumẽ. ansignificatiua quadam obligatio¬
ne proueniat. Quodtanto prudentius oportet
cauere xp̃ianum. quanto efficatius prodesse ui¬
debitur ⁊ Sedubilatet quacausa quidualeat
quo animo quisq utatur. Interest dumtaxat
insanandis uel tem perandis corporibus. siue in
medicina siue inagricultura: Siderũ aũ cog¬
noscendorum non narratio. sed demonstratio est
quorũ ꝑpauca scriptura cõmemorat.⁊ Sicut aũ
plurimis notusẽ . lunȩ cursus. qui etiã ad passio¬
nem dnĩ anniuersariae celebrandã sollemnit̃
adhibetur. Sic paucissimis ceterorũ quoq side¬
rũ. uelortus. uel occasus uel alia quaelibet mo¬
menta. sineullos̃ errore notissima Quae ꝑse
ipsa cognitio. quam quã superstitione ñ alliget:

Expanded text:
ones, et invocationes, et characteres non sunt, ones, et invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget,
Abbreviated transcription (Latin):
fideliter atq utiliter: Libriaũ haruspicum.
& quaeq similes litterȩ facienda uel obseruanda
intendunt. docere monitoris audacia non indicis
fide : Estetiam narratio demonstrationi similis.
qua non p̃terita sed p̃sentia indicantur ignaris:
in quogeneres̃ quaecumq delocorũ situ. natu¬
risq: animaliũ. lignorum. herbarũ. lapidũ ali¬
orumue corporũ scriptas. De quo genere supe¬
rius egimus eamq cognitionem ualere ad enig¬
mata scripturarũ soluenda docuimus.: Nonut
proquibusdam signis adhibeantur tamquã ad
remedia uel machinamenta suꝑstitionis alicuius :
Nam etillud genus lam distinctũ ab hoclicito &
libero separauimus.: Aliudẽ enĩ dicere. tri¬
tam istam herbam sibiberis uenter non dolebit.
& aliudẽ dicere istam herbam collo si suspende¬
ris. uenter non dolebit: Ibi enim probatur
contemperatio salubris. hic significatio super¬
stitiosa damnatur.: Quãquam ubi p̾cantati¬

Expanded text:
fidfidet quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris. In quo genere sunt quaecumque de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scripta sunt. De quo genere superius egimus, eamque cognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus. Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantati
Abbreviated transcription (Latin):
memoratus episcopus considerata historia gentiũ
cum repperisset platonem hieremiae temporib
profectum fuisse in aegyptũ. ubi propheta ille
tuncerat. probabilius eẽ ostendit quod plato
potius nr̃is litteris perhieremiã fuerit inbutus.
ut illa posset docere uel scribere quae iure laudan¬
tur : Ante litteras enimgentis hebreorũ inqua
ũnius dĩ cultus emicuit. ex qua secundum carnẽ
uenit dñs nr̃. nec ipsequidem pythagoras fuit.
acuius posteris platonem theologium didicisse
istiasserunt. : Ita consideratis temporibus fitmulto
credibilius istos potius delitteris nrĩs habuisse
Narratione autem historica cump̃terita etiam
hominum instituta narrantur. non inter humana
instituta ipsa historia numerandaẽ : Quia lam
quaetransierunt nec infecta fieripossunt. In or¬
dinetemporum habenda s̃. quorumẽ conditor
etamministratords̃. Aliudẽenim facta narrare
aliud docere facienda. Historia facta narrap

Expanded text:
memoratus episcopus, considerata historia gentium, memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius Dei cultus emicuit, ex qua secundum carnem venit Dominus noster, nec ipse quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa historia numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat
Abbreviated transcription (Latin):
norum quidem fere triginta baptitatũ ẽẽ retine¬
mus auctoritate euangelica: Sed postea quot
annos in hac uita egerit. quam quã textu ipso
actionũ eius animaduerti possit. tamen nea li¬
unde caligo dubitationis oriatur. dehistoria
gentium conlata cum euangelio liquidius cer¬
tiusq colligitur.: Tuncenim uidebitur non
frustraeẽ dictum quod quad raginta sex annis
templum aedificatũ sit. ut cum referri istenume¬
rus adaetatem dnĩ non potuerit. ad secretiorẽ
instructionem humani corporis referatur. quo
indui propternos non dedignatus ẽ unicus dĩ
filius. perquem facta sunt omnia. Deutilitate
aũ historiae ut omittã grecos quantam noster
ambrosius questionẽ soluit calumniantibus
platonis lectoribus et dilectoribus. quidicere
rari et p̃dicare coguntur. deplatonis libris eũ
didicisse.:: Quõ longe ante humanum aduentũ
dñ platonem fuisse negari non potest. Nonne

Expanded text:
norum quidem fere triginta baptizatum esse retinenorum quidem fere triginta baptizatum esse retinemus auctoritate evangelica : sed postea quot annos in hac vita egerit, quanquam textu ipso actionum ejus animadverti possit; tamen ne aliunde caligo dubitationis oriatur, de historia gentium collata cum Evangelio, liquidius certiusque colligitur. Tunc enim videbitur non frustra esse dictum, quod quadraginta sex annis templum aedificatum sit, ut cum referri iste numerus ad aetatem Domini non potuerit, ad secretiorem instructionem humani corporis referatur, quo indui propter nos non dedignatus est unicus Dei Filius, per quem facta sunt omnia. 43. De utilitate autem historiae, ut omittam Graecos, quantam noster Ambrosius quaestionem solvit, calumniantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicererari et praedicare coguntur, de Platonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ad quas ad ipiscendas seruiredebent. non sint lm¬
pedimento: lamuero illa quaenon instituendo¬
sed aut transacta temporibus aut diuinitus in¬
stituta inuestigando homines prodiderunt ubi¬
cumq discantur. non sunt hominũ instituta ex¬
istimanda.: Quorum alia sunt adsensus corpo¬
ris. Alia uero adrationem animi ꝑtinentia .
Sedilla quaesensu corporis attinguntur. uel
narrata credimus. uel de monstrata sentimus.
dine temporum transactorum. Indicatea quae
appellatur historia. plurimumnos adiuuat
adlibros scõs intellegendos. etiam sip̃ter ecde¬
siam puerili eruditione discatur: Nam &
olympidas et ꝑ consulum nomina multa sepe
quaeruntur anobis : &ignorantia consulatus
quonatus ẽ dñs & quo pas susẽ non nullos coegit
errare : Ut putarent quadraginta sex anno¬
rũ aetate passum eẽdnm̃. quia ꝑ totannos
aedificatũ templum eẽ dictũ ẽ aiuda eis. qđ
imaginem dominici corporis habebat.: Etan¬

Expanded text:
ad quas adipiscendas servire debent, non sint imad quas adipiscendas servire debent, non sint impedimento. CAPUsed aut transacta temporibus, aut divinitus instituta, investigando homines prodiderunt, ubicumque discantur, non sunt hominum instituta existimanda. Quorum alia sunt ad sensum corporis, alia vero ad rationem animi pertinentia. Sed illa quae sensu corporis attinguntur, vel narrata credimus, vel demonstrata sentimus, dine temporum transactorum indicat ea quae appellatur historia, plurimum nos adjuvat ad sanctos Libros intelligendos, etiamsi praeter Ecclesiam puerili eruditione discatur. Nam et per Olympiadas, et per Consulum nomina multa saepe quaeruntur a nobis; et ignorantia consulatus, quo natus est Dominus, et quo passus est, nonnullos coegit errare, ut putarent quadraginta sex annorum aetate passum esse Dominum, quia per tot annos aedificatum templum esse dictum est a Judaeis, quod imaginem Dominici corporis habebat. Et an
Abbreviated transcription (Latin):
modi : Quaenisi hominũ instituta essent. non
ꝑdiuersos populos uaria essent. Nec in ipsis sin¬
gulis populis. proarbitrio suorũ principum
mutarentur :: Sed haec tota pars humanorũ
institutorum quae adusum uitae necessarium
proficiunt. nequaquã ẽ fugienda xp̃iano:
Immo etiam quantum satisẽ intuenda memori
&naturalib: uttumq similia hominũ insti¬
tuta s. Quorũ ea quae ad societatẽ ut dictũ ẽ
demonũ ꝑtinent. penitus repudianda sunt
& detestanda. Fauero quae homines cum
hominibus habent assumenda inquantũ non s̃
luxuriosa atq suꝑflua: Etmaxime litterarũ
figurȩ sine quibus legere non possumus: Lin¬
guarumq. uarietas quantum satisẽ. Dequa su¬
perius disputauimus.⁊ Exeo generesunt etiam
notae quas quididicer̃. proprie lam notarii ap¬
pellantur: Vtilia sunt ista nec discuntur in li¬
cit .e. nec suꝑstitione implicant. nec luxu ener
Sitantum occupent. ut maiorib reb¬

Expanded text:
modi, quae nisi hominum instituta essent, non modi, quae nisi hominum instituta essent, non per diversos populos varia essent, nec in ipsis singulis populis pro arbitrio suorum principum mutarentur. 40. Sed haec tota pars humanorum institutorum, quae ad usum vitae necessarium proficiunt, nequaquam est fugienda christiano; imo etiam quantum satis est, intuenda, memoriet naturalibus utcumque similia hominum instituta sunt. Quorum ea quae ad societatem, ut dictum est, daemonum pertinent, penitus repudianda sunt et detestanda: ea vero quae homines cum hominibus habent, assumenda, in quantum non sunt luxuriosa atque superflua; et maxime litterarum figurae, sine quibus legere non possumus, linguarumque varietas quantum satis est, de qua superius disputavimus. Ex eo genere sunt etiam notae, quas qui didicerunt proprie jam notarii appellantur. Utilia sunt ista, nec discuntur illicite, nec superstitione implicant, nec luxu enervant, si tantum occupent, ut majoribus reb
Abbreviated transcription (Latin):
maxime peritorũ artificum nemoerrat cũsimilia
uiderit. ut agnoscat quibus sint rebus similia:
Ethoctotum genus inter superflua hominum
instituta numerandũ ẽ.: Nisi cũ inter est quid
eorum quas decausa. &ubi & quando & cuius auc¬
toritate fiat: Milia deniq fictarũ fabularũ
& fassitatũ. quarum mendacuis ho mines delec¬
tantur humana institutas., Et nulla magis
hominũ propria quae ase ipsis habent existiman¬
dasunt. quã quaeq falsa atq mendacia. Cõ¬
moda uero et necessaria hominũ cũ hominibus
instituta s̃. quaecumq: in habitu &cultu corpo¬
ris ad sexus uel honores discernendos differen¬
tia placuit. Etinnumerabilia genera signifi¬
cationum. sine quibus humana societas. aut
non omnino autminus commode geritur.
Quaeq in ponderibus atq mensuris etnũmorũ
impressionibus uelaestimationibus. sua cuiq
ciuitati & populo sunt propria &cetera huius¬

Expanded text:
maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus auctoritate fiat. Millia denique fictarum fabularum et falsitatum, quarum mendaciis homines delectantur, humana instituta sunt. Et nulla magis hominum propria, quae a seipsis habent, existimanda sunt, quam quaeque falsa atque mendacia. Commoda vero et necessaria hominum cum hominibus instituta sunt, quaecumque in habitu et cultu corporis ad sexus vel honores discernendos differentia placuit; et innumerabilia genera significationum sine quibus humana societas, aut non omnino, aut minus commode geritur; quaeque in ponderibus atque mensuris, et nummorum impressionibus vel aestimationibus, sua cuique civitati et populo sunt propria; et caetera hujus
Abbreviated transcription (Latin):
quia placuit intereos ut ualeant. instituta
hominum s̃ : quorũ partim superflua lux¬
uriosaq instituta sunt. partim cõmoda etne¬
cessaria  Illa enim signã quae saltando fa¬
ciunt histriones. sinatura non instituto & con¬
sensione hominum ualerent: Non primis tẽ¬
poribus saltante pantomimo p̃co pronunti¬
aret populo carthaginis. quid saltator uel¬
let intellegi: quod adhuc multi meminer̃
senes. quorũ relatu haec solemus audire:
quodideo credendum ẽ. quia nunc quoq si
quis theatrum taliũ nugarum imperitus in¬
trauerit. nisi ei dicatur abaltero quid illi
motus significent. frustra totus intentus ẽ.
Appetunt tamen omnes quandã similitudi¬
nẽ significando. ut ipsa signa inquantum
possunt rebus quae significantur similia
sint ÷ Sed quia multis modis simile aliquid
alicui potest eẽ non constant talia signa inter
homines nisi consensus accedat  Inpicturis uero
&statuis ceterisq huiusmodi simulatis operibus.

Expanded text:
quia placuit inter eos ut valeant, instituta quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo, praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus,
Abbreviated transcription (Latin):
apudlatinos holeris nomenẽ. Etcum dicolege
in his duabus syllabis. aliud grecus aliud latinus
intellegit: Sicutergo haeomnes significationes
prosuae cuiuusq societatis consensione animos
mouent : & quia diuersa consensio ẽ diuerse mo¬
uent. nec ldeo consenserunt in eas homines quia
lam ualebant ad significationem : Sedideo ua¬
lent quia consenserunt in eas : Sicetiam illa sig¬
na quibus pernitiosa daemonum societas com¬
paratur. procuiusq obseruationibus ualent: :¬
Quod manifestissimae ostenditritus augurũ.
qui & ante quã obseruent. & postea quã obserua¬
ta signa tenuerint. Idagunt neuideant uolatus
aut audiant uoces auium. quia nulla ista sig¬
nasunt. nisi consensus obseruantis accedatur.
quibus amputatis atq. eradicatis ab animo
xpĩano : De inceps uidendȩ sunt institutiones
hominum non superstitiose. Id est noncum dae¬
monibus sed cum ipsis hominibus institutȩ
Namq: omnia quaeldeo ualent inter homines

Expanded text:
apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedat. Quibus amputatis atque eradicatis ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines,
Abbreviated transcription (Latin):
rint tam quã simula periat. aut fulmine ali¬
quantum p̃sumptione animorũ. quasi commu¬
ni quadam lingua cum dae monib foederatas̃:
Quaetamen plenas̃ omnia pestiferȩ curiosita¬
tis cruciantis sollicitudinis mortiferȩ seruitu
tis: Nonenim quiaualebant anim aduersa s̃.
sedanim aduertendo atq signando factũ ẽ ut
ualerent : Etldeo diuersis diuersa proueniunt.
secundum cogitationes & p̃sũptiones suas .
Illi enim sp̃s qui decipere uolunt. talia procu¬
rant cuiq: qualibus eum in recitũ persuspitio¬
nes et consensiones eius uident: Sicutenim uer¬
bigratia una figuralitterae quae decussatim
notatur. aliud apud grecos aliud apud lati¬
nos ualet: Nonnatura sed placito. & consen¬
sione significandi: Et ldeo qui utramq lin¬
guã nouit. si homini greco uelitaliquid significa¬
re scribendo. non in ea significatione ponit hanc
litterã in qua eã ponit tum homini scribit latino
& betauno eodemq sono apud grecos litterȩ.

Expanded text:
rint, tanquam si mula pariat, aut fulmine aliquantum praesumptione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. Quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae,
Abbreviated transcription (Latin):
rerit refut&ur: Neibi occurrat ubinonerit qua
respondeat : aut praesenti quidem sed tacenti
occurrat. & minus sanatus abscedat ⁊ In illis
autẽ apostolicis uerbis dictiotem perata est.
semorẽ neincrepaueris sed obsecra ut patrem.
luniores ut fratres. anis utmatres. adulescentu¬
las utsorores : Etinillis. Obsecro autem uos fratres
per miserationem dĩ utex hibeatis corpora uestra
ostiam uiuam. scãm dõ placentem. & totur
fere ipsius &ortationis locus temperatum
habet. elocutionis genus: ubi illa pulchri¬
ora sunt in quibus propria propriis tam¬
quam debita red dita decenter excurrunt:
sicuti est: habentes dona diuersa. secundum
gratiam quae data est nobis. siue pro¬
phecia secundum regulam fidei: siue mi¬
nis terium inministrando: siue qui docet
indoctrina. siue qui ex hortatur in ex hortati¬
one. Qui tribuit insimplitate. Qui prȩest in
solitudine. Qui miseretur in hilaritate.
dilectio sinesimulatione. Odientes malũ

Expanded text:
rerit, refutetur; ne ibi occurrat, ubi non erit qui rerit, refutetur; ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat; aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. 40. In illis autem apostolicis verbis dictio temperata est: Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem, juniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores . Et in illis: Obsecro autem vos, fratres, per miserationem Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem. Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet elocutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, in quibus propria propriis tanquam debita reddita decenter excurrunt, sicuti est, Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; sive ministerium, in ministrando; sive qui docet, in doctrina; sive qui exhortatur, in exhortatione; qui tribuit, in simplicitate; qui praeest, in sollicitudine; qui miseretur, in hilaritate. Dilectio sine simulatione
Abbreviated transcription (Latin):
& respondit. absit: redditq rationem dicens. sienĩ
dataess& lex quae posset uiuificare. Omnino ex
lege ess& iustitia: sed conclusit scriptura omnia
subpeccato. ut promissio exfide ihũ xp̃i daretur
credentibus. & c& era. uel siquid eius modi est . ⁊¬
Pertinet ergo addocendi curam. Nonsolum aperi¬
reclausa. Et nodos soluere questionum: Sed etiam
quaedum hoc agitur. aliis questionibus fortassis inci¬
derint : Neid quod dicimus in probet᷑ ꝑ illas. aut
refellatur oocurrere. sitamen & ipsa earum solutio par
occurrerit Nemoueamus auferre non possumus.
sit autem ut cum incidentes quaestioni. aliae quaesti¬
ones & aliae rursus incidentibus incidentes ꝑtrac¬
tantur : atq: soluuntur. In eam longitudinem ratio¬
tiunationis extendatur intentio : ut nisi memoria
plurimum ualeat atque uigeat. ad capud unde age¬
batur . disputator redirenon possit : ualdeaũt
bonum est. ut quicquid contradici potest. sioccur¬

Expanded text:
Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim Et respondit, Absit: reddiditque rationem, dicens, Si enim data esset Lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus, etc. ; vel si quid ejusmodi est. Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum; sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus, quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen et ipsa earum solutio pariter occurrerit, ne moveamus quod auferre non possumus. Fit autem ut cum incidentes quaestioni aliae quaestiones, et aliae rursus incidentibus incidentes pertractantur atque solvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur disputator redire non possit. Valde autem bonum est ut quidquid contradici potest, si occur
Abbreviated transcription (Latin):
dicite mihi sublege uo lentes esse legẽ ñ audistis scriptũ
ẽ enĩ qđ abrahã duos filios habuit
confirmatum testamentum Nemo irritum facit aut
suꝑ ordinat : abrahȩ sunt dictae promissiones & semi
meius: Nondicit & seminibus tamquam in multis.
sed tam quam in uno. & seminituo quod est xp̃s.¬
post quadrigentos & triginta annos facta est lex
non in firmat ad euacuandas promissiones: Sienim
exlege hereditas. lam non ex promissione : abrahae
aut̃ ꝑ promissionẽ donauit ds̃: Etqui a occurrere
poterat audientes cogitationi. Vtquid ergolex da¬
ta est si ex illa non est hereditas. ipsesibi hoc obiecit
atq ait uelut interrogans: Quidergo lex : deinde
respondit. trans gressionis gratia proposita est.
Donec ueniret semen cin promissum est dispositum
ꝑ angelos in manu mediatoris. mediator autem unius
non est. ds̃ uero unus est ⁊ Ethic occurrebat quod sibi
ipse proposuit : Lexergo aduersus promissa dĩ.

Expanded text:
Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non audistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, confirmatum testamentum nemo inritum facit aut superordinat. Abrahae dictae sunt promissiones et semini eius. non dicit \'et seminibus\' tamquam in multis. sed tamquam in uno et semini tuo,\' quod est Christpost quadringentos et triginta annos facta lex, non infirmat ad evacuandas promissiones. Si enim ex lege haereditas, jam non ex promissione. Abrahae autem per repromissionem donavit Deus. Et quia occurrere poterat audientis cogitationi, Ut quid ergo lex data est, si ex illa non est haereditas? Ipse sibi hoc objecit, atque ait velut interrogans: Quid ergo lex? Deinde respondit: Transgressionis gratia proposita est, donec veniret semen cui promissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris. Mediator autem unius non est, Deus vero unus est. Et hic occurrebat, quod sibi ipse proposuit, Lex ergo adversus promissa Dei?
Abbreviated transcription (Latin):
sed pronobis omnibus tradidit eum: quomodo p̃
& cum illo omnia nobis donauit : Quis accusabit
aduersus electos dĩ : ds qui iustificat : quis condemp¬
nat : xp̃s ihs qui mortuus est. magis autem qui re
surrexit. qui est indexteradĩ qui & interpellat

Expanded text:
eum, quomodo non et cum illo nobis omnia donavit? Quis accusabit adversus electos Dei? Deus qui justificat? Quis condemnat? Christus qui mortuus est, magis autem qui et resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat
Abbreviated transcription (Latin):
aut contraria contrariis uerba sunt reddita. aut
aliqua gradatione sibi subnex a sunt. aut cesa
& membra circuitusue sonuerunt : Et tamen
non ideo tepuit grandis affectus. quo eloquium fer¬
uere sentimus: Sed a postolica istaclara sunt. ut &
profunda sint. atque conscripta. memori aeq:
mandata : ut nonsolum lectore uel auditore.
uerum etiam expositore opus habeant : Siquis
i eis non suꝑficie contentus altitudinem quaerat :
Qua propter uideamus ista genera dicendiin eis.
qui istorũ lectione adrerum diuinarum atq
salubrium scientiã profecerunt. Eamq eccle¬
siae ministrarunt : Beatus cyprianus summis¬
so dicendi genere utitur in eolibro ubi desacra

Expanded text:
aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aut contraria contrariis verba sunt reddita, aut aliqua gradatione sibi subnexa sunt, aut caesa et membra circuitusve sonuerunt? et tamen non ideo tepuit grandis affectus, quo eloquium fervere sentimus. CAPprofunda sint; atque ita conscripta memoriaeque mandata, ut non solum lectore vel auditore, verum etiam expositore opus habeant, si quis in eis non superficie contentus altitudinem quaerat. Quapropter videamus ista genera dicendi in eis qui istorum lectione ad rerum divinarum atque salubrium scientiam profecerunt, eamque Ecclesiae ministrarunt. Beatus Cyprianus submisso dicendi genere utitur in eo libro ubi de Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
qũauis tota illa epistolasum misso dicendi
genere scriptasit : Nisi in extremis partibus
ubi est eloquium temperatum : tamen in terponit quen¬
dam locum. eo motu animi utsine ullis quidem talibus
ornamentis. qualia sunt in his quȩ modo posuimus. ñ
poss& tamen nisi granditer dici: dies inquit obserua¬
tis & menses . & annos. & tempora : Timeo uos ne forte
si ne causalaborauerim in uos: Estote sicut ego. quõ &
ego sicut uos : Fratres. precor uos i hil melesistis. Sci¬
tis qui a ꝑ infirmitatẽ carnisiam pridem euangeliza¬
ui uobis. & temptationem uestram in carne mea
non speuistis neq respuistis : sed sicut angelum dĩ.
excepistis me sicut xp̃m ihm̃. Quae ergo fuit beati¬
factus sum uobis uerum predicans. aemulantur
uos non bene. sed excludereuos uolunt uteosemu¬
& non solum cum p̃sens sum apud uos: filiolimei
quositerum partuo donecxp̃s formetur in uobis.
uellẽ aut̃ nunc adesse apuduos & mutare uocẽ
meam. quia confundor inuobis : Num quid hic

Expanded text:
quamvis tota ipsa Epistola submisso dicendi genere subi est eloquium temperatum: tamen interponit quendam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici: Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis. Estote sicut et ego: quoniam et ego sicut vos. Fratres, precor vos, nihil me laesistis. Scitis quia per infirmitatem carnis iampridem Evangelizavi vobis, et tentationes vestras in carne mea non sprevistis, neque respuistis: sed sicut angelum Dei excepistis me, sicut Christum IESUM. Quae ergo fuit beatifactus sum vobis vera praedicans? Aemulantur vos non bene, sed excludere vos volunt ut eos aemur, et non solum cum praesens sum apud vos. Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christus in vobis. Vellem autem nunc adesse apud vos, et mutare vocem meam, quia confundor in vobis . Numquid hic
Abbreviated transcription (Latin):
aut quid oc& unitatem trinitatis deb& submissa
disputatione agere. utres ad dinoscendum difficilis.
quantum datur possit intellegi : Num quid hicor¬
namenta & non do cumenta quaerentur :  Numquid
ut aliquid agat. est flectendus auditor. & non potius
uidiscat instruendus: porro cum laud atur ds̃. siue
deipso siued eo peribus suis. quanta facies. pulchrae
acspelendidȩ dictionis oboritur ei qui potest quan¬
dat ⁊ At sinon colatur: aut cum illo uel etiam prae
illo colantur idola. siue dȩmonia. siue quaecumq:
creatura. quantum hoc malum sit. atq ut ab hoc¬
malo auertantur homines. deb& utiq: granditer
dici: submissae dictionis exemplum est apud apostolũ
paulum ut planius aliquid commemorem ubiatt.¬
unũ deancilla & unum delibera. Sed illequidem qui
deancilla secundum carnem natus est. Qui autem
delibera ꝑ repromissionem quae sunt in allegoria.
Haec enĩ sunt duotestamenta. unum quidem amon¬
tesina in seruitutem generans quod est agar. Sina enĩ

Expanded text:
Aut qui docet unitatem Trinitatis, debet nisi submissa disputatione agere, ut res ad dignoscendum difficilis, quantum datur, possit intelligi? Numquid hic ornamenta, et non documenta quaeruntur? numquid ut aliquid agat est flectendus auditor, et non potius ut discat instruendus? Porro cum laudatur Deus sive de seipso, sive de operibus suis, quanta facies pulchrae ac splendidae dictionis oboritur ei qui potest quandat! At si non colatur, aut cum illo vel etiam prae illo colantur idola, sive daemonia, sive quaecumque creatura; quantum hoc malum sit, atqmalo avertantur homines, debet utique granditer dici. Submissae dictionis exemplum est apud apostolum Paulum ut planius aliquid commemorem ubi aitunum de ancilla et unum de libera. Sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt in allegoria. Haec enim sunt duo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar; Sina enim
Abbreviated transcription (Latin):
intribulationib: in necessitatib:. in angustis
in plagis. in carcerib: in seditionib:. in laborib
inuigilus. in ieiuniis. in castitate . inscientia.
in longanimitate. in benignitate. in spũ sco. Inca¬
ritate non ficta. In uerbo ueritatis. in uirtute
dĩ ꝑ arma iustitiae. dextra & sinistra. pergloriã
& ignobilitatem. perin famiam & bonam famam.
ut seductores & ueraces. utqui ignoramus & cognosci¬
mur: Quasimorientes &ecceuiuimus. Vt coerciti¬
et non mor ficati : Vt tris tes semper autem gau¬
dentes. sicut egeni multos autem ditantes: Tam¬
quam nihilhabentes. & omnia possidentes
uidead huc ardentem: os nostrum patet aduos o
corinthii. cornostrum dilatatum est. & c&era
quae ꝑsequi longum est.⁊ Itemq ad romanos agit
ut ꝑsecutqͥnes huiusmundi caritate uincantur.
specerta in aduitorio dĩ: agit aũt & granditer.
& ornate : Scimus inquit qnm̃ diligentibus dm̃
omnia cooperantur in bonum. his qui secundum¬

Expanded text:
in tribulationibus, in necessitain tribulationibus, in necessitan carceribus, in seditionibus, in laboribus. in uigiliis, in ieiuniis, in castitate, in scientia, in longanimitate, in benignitate, in spiritu sancto. in caritate non ficta, in uerbo ueritatis, in uirtute dei; per arma iustitiae dextra et sinistra, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes. Vide adhuc ardentem, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est , et caetera, quae persequi longum est. 43. Itemque ad Romanos agit, ut persecutiones hujus mundi charitate vincantur, spe certa in adjutorio Dei. Agit autem et granditer et ornate: Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, iis qui secundum
Abbreviated transcription (Latin):
illa ornamenta pene omnia. sed ea sinon habu
erit . non requirit ⁊ Fertur qui ppẽ impecu suo.
& elocutionis pulcritudinem sioccurrerit . uͥi.
rerum rapit. non cura decoris ad sumit: Sa¬
tis enĩ est ei propt̃ quod agit : ut uerba congruen¬
tia non oris eligant᷑ industria. sed pectoris se quan¬
tur ar dorem: Nam si aurato gemmatoq ferro uir
fortis armetur. intentissimus pugnȩ. agit quidem
illis armis quod agit. qui non quia praetiosa sed
quia armasunt. Idem ipse est tamen & ual&
plurimum etiam cum rimanti telum ira facit.
agit a posto lus ut pro euangelico ministerio.
patienter mala huiustemporis. cum solatio
donorum dĩ omnia tolerentur. magnares est
& granditer agitur. Nec desunt ornamenta
dicendi: Ecce inquit nunc temp acceptabile.
eccenunc dies salutis. nallam in quoquam dan¬
tes offensionem ut non repraehendatur ministe¬
rium nostrum. sed in omnib: commendantes
nos i&ipsos ut dĩministros. In multa patientia.

Expanded text:
illa ornamenta pene omnia; sed ea si non hailla ornamenta pene omnia; sed ea si non haerit, non requirit. Fertur quippe impetu suo, et elocutionis pulchritudinem, si occurrerit, vi rerum rapit, non cura decoris assumit. Satis enim est ei propter quod agitur, ut verba congruentia non oris eligantur industria, sed pectoris sequantur ardorem. Nam si aurato gemmatoque ferro vir fortis armetur intentissimus pugnae, agit quidem illis armis quod agit, non quia speciosa, sed quia arma sunt: idem ipse est tamen, et valet plurimum, etiam cum rimanti telum ira facit. Agit Apostolus, ut pro Evangelico ministerio patienter mala huius temporis, cum solatio donorum Dei omnia tolerentur. Magna res est et granditer agitur, nec desunt ornamenta dicendi: Ecce, inquit, nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis: nullam in quoquam dantes offensionem, ut non reprehendatur ministerium nostrum: sed in omnibus commendantes nosmetipsos, ut Dei ministros, in multa patientia,
Abbreviated transcription (Latin):
genera tanti decoris. quaequidem & in nostra sed¬
maxime in sua lingua decorasunt. Quorum nul¬
lum in eis quib: isti in flantur lit teris inuenitur ⁊
Sed cauendum est. nediuinis grauibusq sententus
dum additur numerus. pondus decrahatur : Nã
illamusica disciplina. ub inumerus iste plenissime
discitur. usq adeo non de fuit proph&is nr̃is. ut uir
doctus hieronimus quorundam etiam metracom¬
memor&. in hebraea dumtaxat lingua. Cuius
ut ueritatem seruaret in uerbis. haec in denontrans¬
tulit : Ego aũt ut desensumeo loquar. quimihi quã
aliis & quam aliorum est utiq notior. sicut in meo
eloquio quantum modestefieri arbitror. non
praetermitto istos numeros clausularum. Ita
mauctoribus nris hocmihi plus plac& quod ibi
eos rarissime inuenio: Grande autẽ dicendige¬
nus. hoc maxime distat abisto genere temperato.
quod non tam uerborũ ornatibus comptum est.
quam uiolenti animi affectibus: Nam capit etiã

Expanded text:
genera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sedgenera tanti decoris, quae quidem et in nostra, sedmaxime in sua lingua decora sunt, quorum nullum in eis, quibus isti inflantur, litteris invenitur. Sed cavendum est ne divinis gravibusque sententiis, dum additur numerus, pondus detrahatur. Nam illa musica disciplina, ubi numerus iste plenissime discitur, usque adeo non defuit Prophetis nostris, ut vir doctissimus Hieronymus quorumdam etiam metra commemoret, in hebraea duntaxat lingua : cujus ut veritatem servaret in verbis, haec inde non transtulit. Ego autem ut de sensu meo loquar, qui mihi quam aliis et quam aliorum est utique notior, sicut in meo eloquio, quantum modeste fieri arbitror, non praetermitto istos numeros clausularum; ita in auctoribus nostris hoc mihi plus placet, quod ibi eos rarissime invenio. 42. Grande autem dicendi genus hoc maxime distat ab isto genere temperato, quod non tam verborum ornatibus comptum est, quam violentum animi affectibus. Nam capit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem maluit tenere uerborum ⁊ Quomodo
autem hoc ingraeco eloquio sonet quod est locu¬
tus a postolus. uiderint eius eloquii usque
ad ista doctiores: mihitamen quod nobis eodem
uerborum ordine interpretatũ est. Nec ibiui¬
d&ur currere numerose : Sane hunc elocuti¬
onis ornatum quinumerosis fit clausulis. de¬
esse fatendum est auctoribus nostris. quodu¬
trum ꝑ interpretes faccum sit. an quod magis
arbitror consulto illi haec plausibilia deuita¬
uerint. ad firmare non audeo. quoniam mefa¬
teor ignorare : illud tamen scio quod siquis qua
huius numerositates peritus illorum clausulas
eorundem numerum lege componat. quod
facillimefit . mutatis quib: dam uerbis. quae
tantundem significatione ualent. uel muta¬
toporum quem inuenerit ordine nihil horum
quae uelut magna in scolis gram maticorum
aut rhethorũ didicit illis diuinis uiris de fuis¬
se cognosc&. & multa repperiet locutionis

Expanded text:
ordinem maluit tenere verborum. Quomodo ordinem maluit tenere verborum. Quomodo autem hoc in Graeco eloquio sonet, quo est locutus Apostolus, viderint eius eloquii usque ad ista doctiores. Mihi tamen, quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo, quoniam me fateor ignorare. Illud tamen scio, quod si quisquam hujus numerositatis peritus illorum clausulas eorumdem numerorum lege componat, quod facillime fit mutatis quibusdam verbis, quae tantumdem significatione valent, vel mutato eorum quae invenerit ordine; nihi. illorum quae velut magna in scholis grammaticorum aut rhetorum didicit, illis divinis viris defuisse cognoscet: et multa reperiet locutionis