comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reis obiectũ platoni. uelquẽ ad modũ de¬
bilis calũna refellat᷑ &. quib tractatib
philosophi admisceant. uel a quib peni¬
tus excludant fabulosa retulimꝰ adie¬
cimꝰq posthaec necessario genera omniũ
Imaginũ quȩ faliso quȩq uero uidentꝰ
in somnis: i psãsq distiiximꝰ species som¬
nioꝵ adquas africam sominiũ constar&.
referri & si scipioni conuenerit calia
somniare &. de geminis somni portis
quȩ suerit aueterib: exp̃sia sententia
suꝑ his omnib: ipsius somnude quo loqui¬
m᷑ mentẽ ꝓpositũq signainmꝰ .&. partẽ
cȩli euident᷑ exp̃ssimꝰ in qua sibi scipio
ꝑ quietẽ hec uel uidisse uisus e uel audisse
quȩ retulit : nunciã discutienda nobis sunt
ipsius somni: uerba ñ om̃a sed utquȩq ui¬
debunt᷑ digna quȩ situ. Ac prima nobis
tractandã se ingerit pars illa denumeris
biqua sic ait. Nãcũ aetas tua sẽptenos

Expanded text:
reis obiectum Platoni uel quemadmodum dereis obiectum Platoni uel quemadmodum debilis calumnia refellatur, et quibus tractatibus philosophi admisceant uel a quibus penitus excludant fabulosa rettulimus, adiecimusque post haec necessario genera omnium imaginum quae falso quaeque uero uidentur in somnis, ipsasque distinximus species somniorum ad quas Africani somnium constaret referri, et si Scipioni conuenerit talia somniare, et de geminis somnii portis quae fuerit a ueteribus expressa sententia, super his οmnibus ipsius somnii de quo loquimur mentem propositumque signauimus, et partem caeli euidenter expressimus in qua sibi Scipio per quietem haec uel uidisse uisus est uel audisse quae rettulit, nunc iam discutienda sunt nobis ipsius somnii uerba, non omnia, sed ut quaeque uidebuntur digna quaesitu. Ac prima nobis tractandam se ingerit pars illa de numeris in qua sic ait: «Nam cum aetas tua septenos
Abbreviated transcription (Latin):
uia ẽ incelũ &. in hunc cortũ eoꝵ qui lã
iuxere &. corporelaxati illũ bi colunt
locũ quẽ uides sĩgnificans galaxian
Sciendũ ẽ enĩ qd̃ locus in quo sibi uidet᷑
eẽ scipio ꝑquietẽ lacteus circulus ẽ. qui
galaxias uocat᷑. Si quidem his uerbis in
principio utit᷑ Ostendebat aut̃ cartha¬
ginẽ de excelsõ & plenostellarũ inlus¬
tri &. claro quodã loco. Et paulo post aꝑ¬
tius dicit. Erat aut᷑ is splendidissimo
candore int᷑ flãmas circulus elucens
quẽ uos ut agrais accepistis orbẽ lacteũ
nuncupatis ex quo omã michi contẽplan¬
ti p̃clara & mirabilia uidebant᷑ : Et de hoc
quidem galaxia cũ decirculis loquemur
plenius doseremꝰ. Sediã qmͣ bit̃ libros
quos de .RP. cicero quosq prius plato
scripserat quȩ differentia quȩ similitu¬
do habeat᷑ exp̃ssimꝰ &. curoperisuo uel
plato eRIs. indiciũ. uel. cicero somniũ
scipionis assc̃uerit . quidue sit ab epicu¬

Expanded text:
uia est in caelum et in hunc coetum eorum qui iam uia est in caelum et in hunc coetum eorum qui iam uixere et corpore laxati illum incolunt locum quem uides», significans γαλαξίαν. Sciendum est enim quod locus in quo sibi uidetur esse Scipio per quietem, lacteus circulus est, qui γαλαξίας uocatur, siquidem his uerbis in principio utitur: «Ostendebat autem Carthaginem de excelso et pleno stellarum illustri et claro quodam loco.» Et paulo post apertius dicit : «Erat autem is splendidissimo candore inter flammas circus elucens, quem uos, ut a Grais accepistis, orbepatis. Ex quo omnia mihi cοntemplanti praeclara et mirabilia uidebantur.» Et de hoc a quidem γαλαξίᾳ, cum de circulis loquemur, plenius disseremus. Sed iam quoniam, inter libros quos de re publica Cicero quosque prius Plato scripserat, quae differentia, quae similitudo habeatur expressimus, et cur operi suo uel Plato Eris indicium uel Cicero somnium Scipionis adsciuerit, quidue sit ab Epicu
Abbreviated transcription (Latin):
gioꝵͣ amplissimũ uirtutis ẽp̃miũ tam̃
illa diuina uirtꝰ. ñ statuas plũbo bi hȩ¬
rentes nec criũphos arescentib laures
sedstabiliora quȩdã & uiridiora p̃miaꝵ
genera desiderat. Quae tam̃ ista sunt
inquit lalius: Eũ scipio Patimini me
qm̃ terciũ diẽ iam feriati sumꝰ .&. cetera
quib ad narratione᷑ somnuuenit doceis
illa eẽ stabiliora &. uiridiora p̃miorũ ge¬
nera quȩ ipse uidiss&. incaelo bonis rerũ
publicarũ seruata rectorib sicut his
uerbis eiꝰ ostenditur. Sed quo sis a fri¬
cane a lacrior ad tutandã .R P. sic habe¬
to. Omnib: qui patriã conseruarint. ad¬
iuuerint. auxerint certũ eẽ incaelo diffi¬
nitũ locũ ubibeati aeuo sẽpiterno fruant᷑
Et paulo post hunccertũ locũ quisit desg¬
nans ait. Sed sic scipio ut auus hic tuus
ut ego qui tegenui iusticiã cole &. preta¬
tẽ quȩ cũ magna in parentib &. ꝓpin¬
quis tũ in patria maximat᷑ Eauita

Expanded text:
giorum amplissimum uirtutis est praemium, tamen giorum amplissimum uirtutis est praemium, tamen illa diuina uirtus non statuas plumbo inhaerentes nec triumphos arescentibus laureis, sed stabiliora quaedam et uiridiora praemiorum genera desiderat.» — «Quae tamen ista sunt?» inquit Laelius. Tum Scipio: «Patimini me, quoniam tertium diem iam feriati sumus,» et cetera quibus ad narrationem somnii uenit, docens illa esse stabiliora et uiridiora praemiorum genera quae ipse uidisset in caelo bonis rerum publicarum seruata rectoribus, sicut his uerbis eius ostenditur: «Sed quo sis, Africane, alacrior ad tutandam rem publicat, adiuuerint, auxerint, certum esse in caelo definitum locum ubi beati aeuo sempiterno fruantur.» Et paulo post hunc certum locum qui sit designans ait: «Sed sic, Scipio, ut auus hic tuus, ut ego qui te genui, iustitiam cole et pietatem quae, cum magna in parentibus et propinquis, tum in patria maxima est. Ea uita
Abbreviated transcription (Latin):
rũ usq: aciẽ animae bn trospicientis admit¬
betat ac repellit obtutũ eburputat᷑. cu
uisu ad ulteriora tendente penetretur
Iractatis generib: &. modis ad quos iõm¬
niũ scipionis refert᷑ nunc ipsã eiusdẽ sõ¬
numentẽ ipsũq ꝓpositũ quẽ greci
CBOΠΟΝ uocant antequã uerba inspici¬
antur tẽptemꝰ a perire a. eoꝑtinere ꝓ¬
positũ pͣsentis operis asseramꝰ sicut iã in
principio huiꝰ sermonis astruximꝰ ut ani¬
mas bene de .&pͣ. meritoꝵ post corpoa
caelo reddi &. illic frui beatitatis ꝑprtui¬
tate nos doceat. Nã scipionẽ ipsũ haȩc
occasio ad narrandũ sõmniũ ꝓuocauit. qđ
longo tẽpore setestatus ẽ silentio con¬
didisse. Cũ enĩ laelius quereret᷑ nullas
nasicae statuas in publicobit̃ fecti tirannu
remuneratione locatas. respondit scipi¬
o post aliab haec uerba Sed quanquã
sãpientib conscientia ipsã factoꝵ egre¬

Expanded text:
rum usque aciem anime introspicientis admitrum usque aciem anime introspicientis admitbetat ac repellit obtutum, ebur putatur, uisu ad ulteriora tendente penetreturTractatis generibus et modis ad quos somnium Scipionis refertur, nunc ipsam eiusdem somnii mentem ipsumque propositum, quem Graeci σκoπόν uocant, antequam uerba inspiciantur, temptemus aperire et eo pertinere propositum praesentis operis adseramus, sicut etiam in principio huius sermonis adstruximus, ut animas bene de re publica meritorum post corpora caelo reddi et illic frui beatitatis perpetuitate nos doceat. Nam Scipionem ipsum haec occasio ad narrandum somnium prouocauit, quod longo tempore se testatus est silentio condidisse. Cum enim Laelius quereretur nullas Nasicae statuas in publico in interfecti tyranni remunerationem locatas, respondit Scipio post alia in haec uerba: «Sed quamquam sapientibus conscientia ipsa factorum egre
Abbreviated transcription (Latin):
nature. uir ñ minꝰ philosophia quã iurtute
p̃cellens His assertis quia superius falsita¬
tis in somnioꝵ uirgiliũ testẽ citantes uersus
fecimꝰmentionẽ eruti degeniinarũ somni
de scriptione portarũ siquis forte quȩ rere
uelit curporta ex ebore falsis: &. e cornu
ueris sit deputata instruet᷑ auctore por¬
phirio qui incomm̃tariis suis hec in eundẽ
locũ dicit ab homero subeadẽ diuisionedes¬
criptũ. Lat&. inquit om̃e uerũ. Hoc tam̃
anima cũ ab officiis corporis somno eiꝰ pau¬
lulũ libera ẽ int̃dũ aspicit nonnũ quã ten¬
dit aciẽ. nec tam̃ ꝑuenit. Et cũ aspicitta¬
m non libero &. directo lumine uidit sẽd
int̃iecto uelamine qđ nexus nature cali¬
gantis obducit. Et hoc inatura eẽ idem
uirgilius anserit dicens Aspice nãq: omne
quȩ nunc obductatuenti. mortales hebe¬
tat uisus tibi& humida circũ Caligat nu
bẽ eripiã. Hoc uelam̃ cũ inquiete adue¬

Expanded text:
naturae, uir non minus philosophia quam uirtute naturae, uir non minus philosophia quam uirtute praecellens. His adsertis, quia superius falsitatis insomniorum Vergilium testem citantes, uersus fecimus mentionem eruti de geminarum somnii descriptione portarum, si quis forte quaerere uelit cur porta ex ebore falsis et e cornu ueris sit deputata, instruetur auctore Porphyrio, qui in commentariis suis haec in eundem locum dicit ab Homero sub eadem diuisione descriptum: «Latet, inquit, omne uerum. Hoc tamen anima cum ab officiis corporis sοmnο eius paululum libera est, interdum aspicit, nonnumquam tendit aciem nec tamen peruenit, et, cum aspicit, tamen non libero et directo lumine uidet, sed interiecto uelamine, quod nexus naturae caligantis obducit.» Et hoc in natura esse idem Vergilius asserit, dicens: aspice —namque omnem quae nunc obducta tuenti mortales hebetat uisus tibi et umida circum bem eripiam. Hoc uelamen cum in quiete ad ue
Abbreviated transcription (Latin):
minũ motꝰ terraeq om̃is sitũ suspiciendo
uel despiciendo concepit. Pec dici potest
ñ aptũ fuisse scipionis ꝑsonae somniũ qđ &
generale eẽt &. publieũ: quia necdũ illi
contigissa. amplissimꝰ magistratꝰ immo cũ
adhuc ut ipse dicit pene miles haberetur
Aiunt enĩ ñ habenda ꝓueris de statu ci¬
uitatis somnia nisi quȩ rector eiꝰ magis¬
tratꝰ ue uidiss&. aut quȩ deplebe ñ unꝰ
sed multi similia somniassent. Ideo a¬
pud homerũ cũ in concilio grȩcoꝵ aga¬
mennon somniũ qđ cie instruendo p̃lio
exercitũ concilians fidẽ relatis. destatu
inquit publico credendũ regiosomnio. qħ
si alt̃ uidiss&. repudiaremꝰ ut fuctile
Sed ñ abre erat ut scipic & si necdũ adep¬
tꝰ tunc fuerat consulatũ. nec erat rector
exercitꝰ carthaginis somniar&. interitũ
cuiꝰ erat auctor futurꝰ. Audir&.q uidtoriã
beneficio suo publicã uidere. reiã secreta

Expanded text:
minum motus terraeque omnis situm suspiciendo minum motus terraeque omnis situm suspiciendo uel despiciendo concepit. Nec dici potest non aptum fuisse Scipionis personae somnium quod et generale esset et publicum quia necdum illi contigisset amplissimus magistratus, immo cum adhuc, ut ipse dicit, paene miles haberetur. Aiunt enim non habenda pro ueris de statu ciuitatis somnia nisi quae rector eius magistratusue uidisset, aut quae de plebe non unus sed multi similia somniassent. Ideo apud Homerum, cum in concilio Graecorum Agamemnon somnium quod de instruendo proelio exercitum, concilians fidem relatis: «De statu, inquit, publico credendum regio somnio, quod, si alter uidisset, repudiaremus ut futile.» Sed non ab re erat ut Scipio, etsi necdum adeptus tunc fuerat consulatum nec erat rector exercitus, Carthaginis somniaret interitum cuius erat auctor futurus audiretque uictoriam beneficio suo publicam, uideret etiam secreta
Abbreviated transcription (Latin):
lũ : quia paulus & africanꝰ uterq pa¬
rens sci grauesq: ambo nec alieni a
sãcerdotio quid illi euenturũ ess& de¬
nunciauerunt Est uisio quia loca
ipsa in quib post corpꝰ uel qualis futu¬
rus ess& aspexit Est somniũ quia
rerũ que illin arratae sunt altitudo
tecta ꝓfunditate prudentiae. ñ po¬
test nobis. nisi scientia int̃pretatio¬
nis aperiri Ad ipsius quoq: somnii
species om̃s referat᷑ Est ꝓpriũ quia
ad supera ipse ꝑductus ẽ & desefutu¬
ra cognouit. Est alienũ qđ quẽ sta¬
tũ alioꝵ animae sõrtitae sint dep̃hendit
Eõmune : qđ eadẽ loca tã sibi quã cete¬
ris eiusdẽ meriti didicit pͣparari
Publicũ qđ iuictoriã patriaȩ & cartha¬
ginis interitũ & capitolinũ triũphũ
ac sollicitudinẽ futurȩ seditionis ag¬
nouit. Generale ẽ qđ caelũ celiq circulos
conuersionisq: concentũ uiuo ad huc ho¬
mini noua &. in cognita stellarũ eciã ac lu¬

Expanded text:
lum, quia Paulus et Africanus uterque palum, quia Paulus et Africanus uterque parens, sancti grauesque ambo nec alieni a sacerdotio, quid illi euenturum esset denuntiauerunt. Est uisio, quia loca ipsa in quibus post corpus uel qualis futurus esset aspexit. Est somnium, quia rerum quae illi narratae sunt altitudo, tecta profunditate prudentiae, non potest nobis nisi scientia interpretationis aperiri. Ad ipsius quoque somnii species omnes refertur: est proprium, quod ad supera ipse perductus est et de se futura cognouit; est alienum, quod quem statum aliorum animae sortitae sint deprehendit; commume, quod eadem loca tam sibi quam ceteris eiusdem meriti didicit praeparari; publicum, quod uictoriam patriae et Carthaginis interitum et Capitolinum triumphum ac sοllicitudinem futurae seditionis agnouit; generale, quod caelum caelique circulos conuersionisque concentum, uiuo adhuc homini noua et incognita, stellarum etiam ac lu
Abbreviated transcription (Latin):
da cõmittens. Somniũ ꝓprie uo¬
cat᷑ qđ tegit figuris & uelat ambag b
ñ nisi int̃ pretatione intelligendã signi¬
ficationẽ reiquȩ demonstrat᷑: Qđ qua¬
le sit ñ a nobis exponendũ ẽ cũ hoc u¬
nꝰquisq: ex usu quid sit agnoscat. Huiꝰ
quinq sunt species. Aut enĩ ꝓpriũ.
aut alienũ. aut cõmunt iuit publicũ.
aut grnerale eͣ Propriũ ẽ cũ sequis
faciente᷑ patientr̃ue aliquid somniat
Alienũ cũ aliũ. Cõmune cũ se una
cũ alio Publicũ ẽ: cũ ciuitati foro ue
uel theatio seu quib liba. publicis mor¬
nib: actib ae. triste uel latũ quid
aestimat accidisse. Generale ẽ cũ
circa solis orbẽ lunare᷑ ueglobũ seu
ilia sidera uel caelũ om̃s ue terras ali¬
quid somniat innouatũ. Hoc ergoqd
scipio uidisse se retulit & . tria illa
quȩ sola ꝓbabilia sunt genera principa¬
litatis amplectit᷑ &. om̃s ipsius som¬
nii species attingit. Est enĩ oracu¬

Expanded text:
da committens. Somnium proprie uoda committens. Somnium proprie uocatur quod tegit figuris et uelat ambagibus non nisi interpretatione intellegendam significationem rei quae demonstratur, quod quale sit non a nobis exponendum est, cum hoc unusquisque ex usu quid sit agnoscat. Huius quinque sunt species: aut enim proprium aut alienum aut commune aut publicum aut generale est. Proprium est, cum se quis facientem patientemue aliquid somniat, alienum cum alium, commune cum se una cum alio; publicum est, cum ciuitati foroue uel theatro seu quibuslibet publicis moenibus actibusue triste uel laetum quid aestimat accidisse; generale est, cum circa solis orbem lunaremue globum seu lia sidera uel caelum omnesue terras aliquid somniat innouatum. Hoc ergo quod Scipio uidisse se rettulit et tria illa quae sola probabilia sunt genera principalitatis amplectitur, et omnes ipsius somnii species adtingit. Est enim oracu
Abbreviated transcription (Latin):
cere iuidetur inruentes inse uel passi
uagantes formas a natura seu magni¬
tudine. seu specie discrepantes uariasq
iẽpestates rerũ uel latas uel turbũ¬
lentas in hoc genere ẽ & emaa¬
łnc. quẽ publica ꝑsuasio quiescentes
opinat᷑ inuadere &. pondere suo presses
ac sentientes grauare His duob mo¬
dis ad nullã noscendi futurios ẽ recep¬
tis trib ceteris in ingeniũ diuinationis
instruim᷑ Et ẽ oraculũ quidem cũ
in somnis parens uel alia scã grauisq ꝑ
sona seu sacerdos uel etiã dr̃ aꝑte rum¬
turũ quid aut ñ euenturũ faciendũ
uitandũ ue denunciat. Uisio aut̃.ẽ.
cũ id quis uid& : qđ eodẽ modo quo appa¬
ruerat eueni&: Amicũ peregre cõ¬
morante᷑ quẽ ñ cogitabat uisus sibi ẽ
reuersũ udere . & ꝓcedentiob¬
uius quẽ uiderat uenit in amplexus
Depositũ inquieti suscepit &. matu¬
tinus ei pͣcator occurrit mandans
pecuniȩ tutelã .&. fide custodiȩ caelan¬

Expanded text:
cere uidetur irruentes in se uel passim cere uidetur irruentes in se uel passim uagantes formas a natura seu magnitudine seu specie discrepantes uariasque tempestates rerum uel laetas uel turbulentas. In hoc genere est et ἐπιάλτης, quem publica persuasio quiescentes opinatur inuadere et pondere suo pressos ac sentientes grauare. His duobus modis ad nullam noscendi futuri opem receptis, tribus ceteris in ingenium diuinationis instruimur. Et est oraculum quidem cum in somnis parens uel alia sancta grauisque persona seu sacerdos uel etiam deus aperte euenturum quid aut non euenturum, faciendum uitandumue denuntiat. Visio est autem cum id quis uidet quod eodem modo quo apparuerat eueniet. Amicum peregre commorantem quem non cogitabat uisus sibi est reuersum uidere, et procedenti οbuius quem uiderat uenit in amplexus. Depositum in quiete suscepit et matutinus ei precator occurrit mandans pecuniae tutelam et fidae custodiae celan
Abbreviated transcription (Latin):
aut potũ sitiens desiderare querere uel e¬
ciã inuenisse uideatur Fortunae. cũse
quis ęstimat uel potentia uel magistrata
aut augeri ꝓdesiderio aut exii ꝓtimore
Haec &. hiĩ similia qm ex habitu mentis qri¬
etẽ sicut prȩuenerant ita &. turba uerant
. tũ modo eẽ crlturdũ iudetꝰ post simni¬
um nullã sui ut litatẽ uelsigficaiiont̃
relinquit: Fals eẽ in somnia nec mam
tacuit. sed filsa ad celum mittunt in som¬
nia manes: celũ hic uiuoꝵ rigionẽ uocans
Quia sicut di nobis ita nos defunctis superi
habem᷑ Amorẽ quoq describens cuiꝰ curã
semꝑ sẽquunt᷑ in semnia ait Haerent in sei
prctore uuiltꝰ uerbaq: nec placidã menbris
dit cura quietẽ Et post haec Anna scror
que me suspensa in somnia terrent TaE¬
tac Ma uero hoc ẽ uisuĩ cũ interuigilẽ
&. adultã quicte᷑. in quadã ut auint pri¬
ma somini nebula ad huc se iugilare
est inans qui dormire uixcoepit. aspi¬

Expanded text:
aut potum sitiens desiderare, quaerere, uel eaut potum sitiens desiderare, quaerere, uel etiam inuenisse uideatur; fortunae, cum se quis aestimat uel potentia uel magistratu aut augeri pro desiderio aut exui pro timore. Haec et his similia, quoniam ex habitu mentis quietem sicut praeuenerant ita et turbauerant tummodo esse creditur dum uidetur, post somnium nullam sui utilitatem uel significationem relinquit. Falsa esse insomnia nec Maro tacuit: sed falsa ad caelum mittunt insomnia manes, caelum hic uiuorum regionem uocans quia, sicut di nobis, ita nos defunctis superi habemur. Amorem quoque describens, cuius curam semper sequuntur insomnia, ait: ... haerent infixi pectore uultus uerbaque, nec placidam membris dat cura quietem, et post haec: Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent? Φάντασμα uero, hoc est uisum, cum inter uigiliam et adultam quietem in quadam, ut aiunt, prima somni nebula adhuc se uigilare aestimans qui dormire uix coepit aspi
Abbreviated transcription (Latin):
nniũ quȩ uidere sibi dormientes uiden¬
t᷑ quinq: sunt principales & diuersitates
& nomina Aut enĩ ẽ OMΕΙΡΟC. secun¬
dũ grecos qđ̵ latini somniuuocant . Aut ẽ
oΡωMa qđ uisio recte appellat᷑. Aut ẽ
ut ẽ ΕΝΥΠΝΙΟΝ qđ in somniũ dicitur. E¬
aut tͣ ΦAΝTACMΑ qđ cicero quotiens o¬
pus hoc nomine fuit. uisũ uocauit Ulti .v¬
ma ex his duo cũ :ndent᷑ cura int̃ precati¬
onis indigna sunt quia nichil diuinatio¬
oppressi animi corporis ue si ue foriuni̧ qua¬
lis uigilantẽ fatigauerat . talẽ se ingerit dor¬
mienti Animi si amator delicuis suis aut iru¬
entẽ seuideat aut carentẽ. Si metuensqui
inminentẽ sibi uel insidiis uel ꝓpotesta
ꝑsonã aut incurrisse hanc ex imagine cogita¬
tionũ suarũ aut effugisse uideat᷑. Corporis
uĩ temeto ingurgitatꝰ aut distentꝰ cibo. uel
abundantia p̃fouri se ȩstim&: uel grau in¬
tib exhonerar:. Aut contra siesuriens cibũ

Expanded text:
Omnium quae uidere sibi dormientes uidenOmnium quae uidere sibi dormientes uidentur quinque sunt principales et diuersitates et nomina. Aut enim est ὄνειρος secundum Graecos quod Latini somnium uocant, aut est ὅραμα quod uisio recte appellatur, aut est aut est ἐνύπνιον quod insomnium dicitur, aut est φάντασμα quod Cicero, quotiens opus hoc nomine fuit, uisum uocauit. Vltima ex his duo cum uidentur, cura interpretationis indigna sunt, quia nihil diuinatiooppressi animi corporisue siue fortunae, qualis uigilantem fatigauerat, talem se ingerit dormienti: animi, si amator deliciis suis aut fruentem se uideat aut carentem, si metuens quis imminentem sibi uel insidiis uel potestate personam aut incurrisse hanc ex imagine cogitationum suarum aut effugisse uideatur; corporis, si temeto ingurgitatus aut distentus cibo uel abundantia praefocari se aestimet uel grauantibus exonerari, aut contra si esuriens cibum
Abbreviated transcription (Latin):
sas nꝰ conuenientis numinib: turpitudinis
consulenti respondisse iratas ab ipso se
adito pudiciciȩ suȩ ui abstractas . &. pis¬
sim adeuntib ꝓstitutas. Adeo sẽꝑ ita
& sciria coli numina maluerunt qualit᷑
in uulgus antiquitas fabulata ẽ quȩ & .¬
magines & simula cra formarunt taliũ pris
alienis & axtates tã increm̃ti quã cbminu¬
tionis ignaris &. amictus ornatꝰq uarios
corpus ñ habentib assignauit. Secundũ
haec pithagoras ipse atq: empedocles par¬
menides quoq & heraclitꝰ dedisfabula¬
ti sunt Nec secus timȩus qui ꝑgenies
eoꝵ sicut traditũ fuerat executꝰ ẽ his
pͣlibatis ante quã ipsa somnii uerba
tractemꝰ prius quot somniandi modos
obseruatio depͣhenderit cũ licentia fi¬
gurarũ quȩ passim quiescentib ingerun¬
t᷑ sub disfinitione ac regulã uetustas mit¬
ter&. edisseramꝰ ut cui eoꝵ generi somni¬
ũ quode agimꝰ applicandũ sit in notescat

Expanded text:
sas non conuenientis numinibus turpitudinis sas non conuenientis numinibus turpitudinis consulenti respondisse iratas ab ipso se de adyto pudicitiae suae ui abstractas et passim adeuntibus prostitutas. Adeo semper ita se et sciri et coli numina maluerunt qualiter in uulgus antiquitas fabulata est, quae et imagines et simulacra formarum talium prorsus alienis, et aetates tam incrementi quam diminutionis ignaris, et amictus ornatusque uarios corpus non habentibus adsignauit. Secundum haec Pythagoras ipse atque Empedocles, Parmenides quoque et Heraclitus de dis fabulati sunt, nec secus Timaeus qui progenies eorum sicut traditum fuerat exsecutus est. His praelibatis antequam ipsa somnii uerba tractemus, prius quot somniandi modos obseruatio deprehenderit, cum licentiam figurarum quae passim quiescentibus ingeruntur sub definitionem ac regulam uetustas mitteret, edisseramus, ut cui eorum generi somnium quo de agimus applicandum sit innotescat.
Abbreviated transcription (Latin):
nimã ita supra naturã sunt quonichil
ias t̃ de fabulis ꝑuenire. Dedis aut̃ ut
dixi ceteris & de anima ñ frustra se nec
ut oblectent ud fabuloia conuertunt.
sed quia sc̃iune inimica ee natare aꝑtã
nudĩq expostionẽ sui Quȩ sicut uulgarib
hominũ sensib intellectũ sui uariorerũ
tegmine operimꝰtoq subtraxit ita a pru¬
dentib: archana sũa uoluit ꝑfabulosa trac¬
tari Sic ipsa misteria figurarũ cuniculis
operiunt᷑. ne uel adeptis haec nudã rerũ
taliũ natura se pͣbrat. sed sũmatib tantũ
uiris sapientia int̃prete ueri archani con¬
scus contenti sint reliqui ad uenerationẽ
figuris defendentib auilitate secretũ
Numenio deniq int̃ philosophos occultoꝵ
curiosiori offensã numinũ qđ eleusinia
sacra int̃ pretando uulgauerit somnia ꝓ¬
diderunt : iuso sibi ipias eleus mas deas
habitu meretricio ante aꝑtũ lupanar
uiderȩ ꝓstantes. Ad mirantiq: & cau¬

Expanded text:
nimam, ita supra naturam sunt, quo nihil nimam, ita supra naturam sunt, quo nihil fas est de fabulis peruenire. De dis autem, ut dixi, ceteris et de anima non frustra se nec ut oblectent ad fabulosa cunuertunt, sed quia sciunt inimicam esse naturae apertam nudamque expositionem sui, quae, sicut uulgaribus hominum sensibus intellectum sui uario rerum tegmine operimentoque subtraxit, ita a prudentibus arcana sua uoluit per fabulosa tractari. Sic ipsa mysteria figurarum cuniculis operiuntur ne uel haec adeptis nudam rerum talium natura se praebeat, sed, summatibus tantum uiris sapientia interprete ueri arcani consciis, contenti sint reliqui ad uenerationem figuris defendentibus a uilitate secretum. Numenio denique inter philosophos occultorum curiosiori offensam numinum, quod Eleusinia sacra interpretando uulgauerit, somnia prodiderunt, uiso sibi ipsas Eleusinias deas habitu meretricio ante apertum lupanar uidere prostantes, admirantique et cau
Abbreviated transcription (Latin):
diis loquunt᷑ Ceterũ cũ ad suminũ &
principẽ omniũ deũ qui a pud grecos. Ta¬
tractatꝰ se aud& attollere uel admen¬
tẽ quã greci NoyNAppellant origina¬
les rerũ speties quȩ INEA dictae sunt
continente᷑ ex summonatã & ꝓfectã dõ
cũ de his inquã loquunt᷑ summodõ & men¬
te. nichil fabulosũ penitꝰ attogunt. Sed
si quib dehis ad signare conant᷑ quȩ non
sermonẽ tantũ modo sed cogitationẽ quo¬
q: humanã superant ad similitudines &
exẽpla confugiunt. Sic plato cũ lasaeo
loqui esiet animatꝰ dicere quidsit ñ au¬
sus ẽ hoc solũ de eosciens qđ sciriquale
sit ab homine ñ possit. Solũ uero ei si¬
millimũ deui sibilib: solẽ repperit & ꝑ
eiꝰ similitudinẽ uiã sermoni suo atcollen¬
dise ad non cõprȩhendenda patefecit
Ideo & nullũ eiꝰ simulachrũ cũ dis aliis
constituerent᷑ fixit antiquitas quia sũ¬
mꝰ deus nataq: ex eomens sicut ultra a¬

Expanded text:
dis loquuntur. Ceterum cum ad summum et dis loquuntur. Ceterum cum ad summum et principem omnium deum, qui apud Graecos τἀtractatus se audet attollere, uel ad mentem, quam Graeci νοῦν appellant, originales rerum species, quae ἰδέαι dictae sunt, continentem, ex summo natam et profectam deo, cum de his, inquam, loquuntur, summo deo et mente, nihil fabulosum penitus attingunt; sed, si quid de his adsignare conantur quae non sermonem tantummodo, sed cogitationem quoque humanam superant, ad similitudines et exempla confugiunt. Sic Plato, cum de τἀγαθῷ loqui esset animatus, dicere quid sit non ausus est, hoc solum de eo sciens, quod sciri quale sit ab homine non possit, solum uero ei simillimum de uisibilibus solem repperit, et per eius similitudinem uiam sermoni suo adtollendi se ad non comprehendenda patefecit. Ideo et nullum eius simulacrum, cum dis aliis constituerentur, finxit antiquitas, quia summus deus nataque ex eo mens, sicut ultra a
Abbreviated transcription (Latin):
reperit᷑ modus ꝑfigm̃tũ uera referendi
Aut enĩ contextio narrationis ꝑturpia
& indigna numinib: ac monstro similia cõ¬
ponit᷑ ut di adulteri satumꝰ pude nda caeli
patris abscidens & ipse rursus a filio regni
potito in uinda coniectus. Od ge nꝰ totũ phi¬
lose phi nescire malunt aut sacrarũ rerũ no¬
tio sub piofigm̃toẽ uelamine honestis.
& cesta reb & uestita nominib: enunciatur
et hoc ẽ solũ figm̃tigenꝰ qd cautio dediu¬
nis reb philosõphantis idmittit Eu̾igitur
nullã disputationi pariat in iuriã uel eR
index ueł somnians africanꝰ. sed rerũ sa¬
crarũ enintictio integra suidignitate his
sit tecta nominib: accusator tandẽ edocł
a fabulis fabulosa secei nere conquie scit
Siendũ ẽ tam̃ non inominẽ disputationẽ
philosophos ad mittere fibilosa uel lictex
sed his uti solent cũ uel de anima ł de ae¬
riis aethereis ue pote statib ł dececers

Expanded text:
reperitur modus per figmentum uera referendi. reperitur modus per figmentum uera referendi. Aut enim contextio narrationis per turpia et indigna numinibus ac monstro similia componitur, ut di adulteri, Saturnus pudenda Caeli patris abscidens et ipse rursus a filio regni potito in uincla coniectus — quod genus totum philosophi nescire malunt; aut sacrarum rerum notio sub pio figmentorum uelamine honestis et tecta rebus et uestita nominibus enuntiatur. Et hoc est solum figmenti genus quod cautio de diuinis rebus philosophantis admittit. Cum igitur nullam disputationi pariat iniuriam uel Er index uel somnians Africanus, sed rerum sacrarum enuntiatio integra sui dignitate his sit tecta nominibus, accusator tandem edoctus a fabulis fabulosa secernere conquiescat. Sciendum est tamen non in omnem disputationem philosophos admittere fabulosa uel licita, sed his uti solent cum uel de anima uel de aeriis aetheriisue potestatibus uel de ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
licias ꝓfitetur e sacrario suo innutri¬
cũ cunas sapientiȩ tractatꝰ eliminat
Exhis aut̃ quȩ ad quandã uirtutũ specie᷑
uttellectũ legentis hortant᷑ fit secun¬
da discretio In quibdã enĩ & argumtõ
exficto locat᷑ & ꝑmendacia ipse rela¬
tionis orlo contexit᷑. ut suit illȩ & sopi
fabulae elegantia fictionis illustres
At in alus argum̃tũ quidem fundatur
ueri soliditate. sed haec ipsa ueritas ꝑ
quȩdã cõposita & ficta ꝓfertur Et
hoc iã uocat᷑ narratio fabulosa ñ fabula
t sunt cȩrimoniarũ sacra ut haesio di
& orphei quȩ de deõe ꝓgenie actuue
narrant᷑ ut mistica pyt hagoreqꝵ sensa
referunt᷑ Ergo ex hac secunda diuisio¬
ne quã diximꝰ aphilo sophiȩ libris prior
species quȩ concepto de falso ꝑfalsũ narrat᷑
alienaẽ. Sequens. in aliã rursus discreti¬
onẽ scissa diuidit᷑ Na cũ ueritas argum̃to
sube solaq fit narratio fabulosa non unꝰ

Expanded text:
licias profitetur, e sacrario suo in nutrilicias profitetur, e sacrario suo in nutricum cunas sapientiae tractatus eliminat. Ex his autem quae ad quandam uirtutum speciem intellectum legentis hortantur fit secunda discretio. In quibusdam enim et argumentum ex ficto locatur et per mendacia ipse relationis ordo contexitur, ut sunt illae Aesopi fabulae elegantia fictionis illustres, at in aliis argumentum quidem fundatur ueri soliditate, sed haec ipsa ueritas per quaedam composita et ficta profertur, et hoc iam uocatur narratio fabulosa, non fabula, ut sunt caerimoniarum sacra, ut Hesiodi et Orphei quae de deorum progenie actuue narrantur, ut mystica Pythagoreorum sensa referuntur. Ergo ex hac secunda diuisione quam diximus, a philosophiae libris prior species, quae concepta de falso per falsum narratur, aliena est. Sequens in aliam rursus discretionem scissa diuiditur: nam cum ueritas argumento subest solaque fit narratio fabulosa, non unus
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑsona ẽ quȩ ac cõmoda enuntian¬
dis haberet᷑: resistamꝰ urgenti & frus¬
tra argu tnis refellat᷑. ut unacalũ¬
nia dissoluta utriuꝰq factũ. incolu¬
nẽ ut sas ẽ. retoreat dignita tẽ
Nec omnib: fabulis philo sophia repug¬
nat nec omnib ad quiescit. Et ut faci¬
le secerni possit quȩ exhis a se abdic& :
ac uelut ꝓfana ab ipso uestibulo sacre
disputationis excludat. que uero roiã
sepe ac libenter admittat: diuisionũ
gradib: explicandũ ẽ. Fabule qua¬
rũ nom indicat falsi ꝓfessionẽ aut
tantũ conciliande aurib uoluptatis¬
aut ad hortationis quoq: inbon frugẽ gra¬
tia reꝑtae sunt Auditũ mulcent᷑ uel
comoediȩ quales menander. eiusue
mitatores agendas dederunt uel argu¬
mta fictis casib amatoꝵ referta quib
uel multũ se arbiter exercuit uel a¬
puleiũ nonnũ quã lusisse miram᷑ Pue
totũ fabularũ genus qđ solas auriũ de¬

Expanded text:
ta persona est quae accommoda enuntianta persona est quae accommoda enuntiandis haberetur —, resistamus urgenti et frustra arguens refellatur, ut una calumnia dissoluta utriusque factum incolumem, ut fas est, retineat dignitatem. Nec omnibus fabulis philosophia repugnat, nec omnibus adquiescit; et ut facile secerni possit quae ex his a se abdicet ac uelut profana ab ipso uestibulo sacrae disputationis excludat, quae uero etiam saepe ac libenter admittat, diuisionum gradibus explicandum est. Fabulae, quarum nomen indicat falsi professionem, aut tantum conciliandae auribus uoluptatisaut adhortationis quoque in bonam frugem gratia repertae sunt. Auditum mulcent uel comoediae, quales Menander eiusue imitatores agendas dederunt, uel argumenta fictis casibus amatorum referta, quibus uel multum se Arbiter exercuit uel Apuleium non numquam lusisse miramur. Hoc totum fabularum genus, quod solas aurium de
Abbreviated transcription (Latin):
sacrũ uolum̃ & augustissima irrisit natu¬
rae seria Colotes uero int̃ epicuri audi¬
tores loquacitate notabilior etiã in li¬
brũ retulit quȩ de hoc amarius cauillatꝰ
ẽ deo ertera quȩ in iuria notauit si
quidem ad somniũ dequohiç ꝓcedit ser¬
mo non attinent. hoc loco nobis omit¬
tenda sunt Illã calũniã ꝑstquem̃ quȩ
nisi supplodetur manebit ciceroni cũ pla¬
tonr cõmunis. Ait aphilo sopho fabulã
ĩ oportuisse configi qm̃ nullũ figinenti
genus ueripfessoribus c̃ uenir&: Cur
enĩ inqͥt̃ sirerũ cęlestiũ notionẽ. si ha¬
bitũ nos animarũ docere uoliusti ñ
simplici & absoluta hoc insiuatione
curatũ c̃. sedquesita ꝑsona casusq ex¬
cogitata nouitas. & conposita aduoca¬
ti scena figmenti ipsã querendi ianu¬
ã mendatio polluert̃: Hȩc qm̃ dũ de
platonico ere iactant᷑ &iã quietem
africani nrĩ somnantis accusant. Ui¬
traque enĩ sub ad posito argum̃to elec¬

Expanded text:
sacrum uolumen et augustissima irrisit natusacrum uolumen et augustissima irrisit naturae seria. Colotes uero, inter Epicuri auditores loquacitate notabilior, etiam in librum rettulit quae de hoc amarius cauillatus est. Sed cetera quae iniuria notauit — si quidem ad somnium de quo hic procedit sermo non attinent — hoc loco nobis omittenda sunt: illam calumniam persequemur quae, nisi supplodetur, manebit Ciceroni cum Platone communis. Ait a philosopho fabulam non oportuisse confingi, quoniam nullum figmenti genus ueri professoribus conueniret. «Cur enim, inquit, si rerum caelestium notionem, si habitum nos animarum docere uoluisti, non simplici et absoluta hoc insinuatione curatum est, sed quaesita persona casusque excogitata nouitas et composita aduocati scaena figmenti ipsam quaerendi ueri ianuam mendacio polluerunt?» Haec quoniam, dum de Platonico Ere iactantur, etiam quietem Africani nostri somniantis accusant — utraque enim sub apposito argumento elec
Abbreviated transcription (Latin):
uiscere maluit. Ac prius quã sominii
uerba consulimꝰ enodandũ nobis est a
quo genere homunũ tullius memora
uel irrisa platonis fabulã uel ne sibi idem
eueniat ñ uereri Nec enĩ his uerbis uult
imperitũ uulgus intelligi. sed genus ho¬
minũ ueri ignarũ subpericiȩ ostentati¬
one quippe quos &. legisse calia .&. ad rep̃¬
hendendũ constara. animatos dicemꝰ iei¬
tur & ipis intantũ philosophũ referat
quandã censure exercuusse leuitatẽ quis¬
ue eoꝵ eciã scriptã reliquerit accusitionẽ
&. postrema quid pedidũ taxat parte que
huic operi necessaria ẽ responderi conue¬
niat obiectis. Quib qđ factu facile ẽ e¬
neruatis : iam quicquid uel contia cicero¬
nis opinionẽ eciã inscipionis somniũ seu
aculatꝰ c̃ unquã morsus liboris seu for¬
te iaculabitur dissolutũ erit : Epicureoꝵ
toca factio x quo semꝑ errore a uero de¬
ua .&. illa estimans ridenda quȩ nesciat

Expanded text:
uiscere maluit. Ac priusquam somnii uiscere maluit. Ac priusquam somnii uerba consulimus, enodandum nobis est a quo genere hominum Tullius memoret uel irrisam Platonis fabulam uel ne sibi idem eueniat non uereri. Nec enim his uerbis uult imperitum uulgus intellegi, sed genus hominum ueri ignarum sub peritiae ostentatione, quippe quos et legisse talia et ad reprehendendum constaret animatos. Dicemus igitur et quos in tantum philosophum referat quandam censurae exercuisse leuitatem, quisue eorum etiam scriptam reliquerit accusationem, et postremo quid pro ea dumtaxat parte quae huic operi necessaria est responderi conueniat obiectis. Quibus, quod factu facile est, eneruatis, iam quicquid uel contra Ciceronis opinionem etiam in Scipionis somnium seu iaculatus est umquam morsus liuoris seu forte iaculabitur, dissolutum erit. Epicureorum tota factio, aequo semper errore a uero deuia et illa aestimans ridenda quae nesciat,
Abbreviated transcription (Latin):
r .ꝑ. otio ac negotio. palmã iusticiȩ
disputando dedit. sacras bi mortaliũ
animarũ sedes. et cȩlestiũ archana
regionũ in ipso consummati operis fastigi¬
olocauit Indicans quo his ꝑueniendũ
uel potius reuertendũ sit. qui rẽ .ł. cum
prudentia iusticia. fortitudine ac mo¬
deratione tractauerint. Sed ille pla¬
tonicus secretoꝵ relator eR quidã no¬
amine fuit . natione pamphilus. miles ofti¬
s cio. Quicũ uulnerib in pͣlio acceptis ui¬
tã esfudisse uisus duo decimo demũ die
int̃ ceteros una ꝑemptos ultimo esset ho¬
norandus igne subito seu recept anima
seu retenta quic quid emensis int̃ utrãq:
uitã dieb egerat. uiderat ue. tã quã pub¬
licũ ꝓfessus indiciũ humano generi e¬
muinciauit Hanc fabulã cict̾ro licet ab
indoctis quasi ipse ueri conscius doleat ir¬
risam exemplũ tam̃ stolide rep̃hensio¬
nis uitans excitari narraturũ quã reui¬

Expanded text:
rei publicae otio ac negotio palmam iustitiae rei publicae otio ac negotio palmam iustitiae disputando dedit, sacras immortalium animarum sedes et caelestium arcana regionum in ipso consummati operis fastigio locauit, indicans quo his perueniendum uel potius reuertendum sit qui rem publicam cum prudentia, iustitia, fortitudine ac moderatione tractauerint. Sed ille Platonicus secretorum relator Er quidam nomine fuit, natione Pamphylus, miles officio, qui, cum uulneribus in proelio acceptis uitam effudisse uisus duodecimo demum die inter ceteros una peremptos ultimo esset honorandus igne, subito seu recepta anima seu retenta, quicquid emensis inter utramque uitam diebus egerat uideratue, tamquam publicum professus indicium humano generi enuntiauit. Hanc fabulam Cicero licet ab indoctis quasi ipse ueri conscius doleat irrisam, exemplum tamen stolidae reprehensionis uitans excitari narraturum quam reui
Abbreviated transcription (Latin):
pugnabiliũ luce rationũ anima bi uerã
dignitatẽ ꝓpriȩ inmortalitatis adserta
sequit᷑ distinctio locoꝵ quȩ hanc uitam
relinquentib: ea lege debentur quã
sibi quisq uiuendo sanxerunt Sic in
gorgia post ꝑactã ꝓlusticia disputatio¬
nẽ. de habitu post corpus animarũ mo¬
rali grauitate socraticȩ dulcedinis ad¬
monemur Idem igitur obseruanter
secutꝰ ẽ. in illis p̃cipue uoluminib qui¬
b: statũ . R.p̃. formandũ recepit: Na
postquã principatũ iusticiȩ dedit do¬
cuitq animã post animal non peri¬
re ꝑ illã demũ fabulã. sic enĩ quidã
uocant quo anima post corpus eua¬
dat. uel unde ad corpus ueniat. in fi¬
ne operis asseruit. ut iusticiȩ uel
cultae p̃miũ. uel spretae poenã. animis
quippe in mortalib subiturisq ludici¬
ũ seruari doceret. Nunc ordinẽ tul¬
lius non minore iudicio reseruans.
quã ingenio repertꝰ ẽ. postquã in om̃i

Expanded text:
pugnabilium luce rationum anima in ueram pugnabilium luce rationum anima in ueram dignitatem propriae immortalitatis adserta, sequitur distinctio locorum quae hanc uitam relinquentibus ea lege debentur quam sibi quisque uiuendo sanxerunt. Sic in Gorgia, post peractam pro iustitia disputationem, de habitu post corpus animarum morali grauitate Socraticae dulcedinis admonemur. Idem igitur obseruanter secutus est in illis ρraecipue uoluminibus quibus statum rei publicae formandum recepit. Nam postquam principatum iustitiae dedit docuitque animam post animal non perire, per illam demum fabulam — sic enim quidam uocant — quo anima post corpus euadat uel unde ad corpus ueniat in fine operis adseruit, ut iustitiae uel cultae praemium uel spretae poenam animis quippe immortalibus subiturisque iudicium seruari doceret. Hunc ordinem Tullius non minore iudicio reseruans quam ingenio repertus est: postquam in omni
Abbreviated transcription (Latin):
is fortassẽ uideat᷑. Neuros sar entia
p̃cellentes nihilque in uest igat ene
uiri nisi diuinũ sentire solitos aliꝗd
castigito operi ad iecisse suꝑfluũ sus¬
picem᷑. De hoc ergo priũ pauca di¬
cenda st: ut liquido mensoperis de quo
loquit᷑ in notescat. Rerũ om̃iũ pla¬
to & actuum naturã penitꝰ inspici¬
ens aduertit in om̃i sermone derei
publicȩ institutione ꝓposito infun
co&us ne domꝰ quidẽ parua consta¬
bit. At hunc porro iusticiȩ offectũ
pectorib in oculandũ nihil aequae
patrocinaturũ uidit. quã si fructꝰ
eiꝰ ñ uideret᷑ cũ uita homunis t̃ mina¬
ri Hunc uero suꝑstitẽ durare post
hominẽ. qui poterat ostendi Nisi pri¬
u deanuimȩ in mortalitate constara :
fide aut̃ facta perpetuixtis animarũ
c̃sequens eẽ anĩ aduertit. ut ceria
illis loca nexucorporis absolutis ꝓ
contẽplatu ꝓbi mꝓbiue meriti de¬
putata sint. Sic in phȩdrone mex¬

Expanded text:
is fortasse uideatur, ne uiros sapientia is fortasse uideatur, ne uiros sapientia praecellentes nihilque in inuestigatione ueri nisi diuinum sentire solitos aliquid castigato operi adiecisse superfluum suspicemur. De hoc ergo prius pauca dicenda sunt, ut liquido mens operis de quo loquimur innotescat. Rerum omnium Plato et actuum naturam penitus inspiciens aduertit in omni sermone de rei publicae institutione proposito infundcoetus, ne domus quidem parua constabit. Ad hunc porro iustitiae adfectum pectoribus inoculandum nihil aeque patrocinaturum uidit quam si fructus eius non uideretur cum uita hominis terminare. Hunc uero superstitem durare post hominem qui poterat ostendi, nisi prius de animae immortalitate constaret? Fide autem facta perpetuitatis animarum, consequens esse animaduertit ut certa illis loca nexu corporis absolutis pro contemplatu probi improbiue meriti deputata sint. Sic in Phaedone inex
Abbreviated transcription (Latin):
nter platonis &ciceronis libros quos de
hi dulcedo parit̃ &gloria hoc inter cẽ
prima fronte ꝑspeximꝰ. quod ille rẽpub¬
licã ordinauit. Hic retulit. Alter qua¬
liseẽ deber&. Alter qualis ess& amaio¬
ribus instituta disseruit. In hoctam̃
uel maxime operis similitudiem
seruauit imitatio. quod cũ plato in
uoluminis conclusione a quodã uite
reddito quã reliquisse uidebatur
indicari faciat. quisit exutarum cor¬
porib status animarũ. ad iecta qua¬
dã sperarũ. ułsiderũ. ñ ociosa des¬
scriptione. rerũ facies ñ dissimilia signi¬
ficans. Atulliano scipione ꝑquietẽ
sibi ingesta narratur. Sedquid uł
illi cõmento tali uel huictali somnac
in his potissimũ libris opus fuerit qui¬
bus dererũ publicarũ statuloqueban¬
tur. quoue ad tinuerit inter guber¬
nandarũ urbiũ. constituta. circu¬
los orbes. glob.sq des cribere. defiel¬
larũ modo decęli c̃uersione tracta¬
re quȩsitudignũ emuhi uisũ ẽ : & ali¬

Expanded text:
nter Platonis et Ciceronis libros quos de hi dulcedo pariter et gloria, hoc interesse prima fronte perspeximus quod ille rem publicam ordinauit, hic rettulit; alter qualis esse deberet, alter qualis esset a maioribus instituta disseruit. In hoc tamen uel maxime operis similitudinem seruauit imitatio quod, cum Plato in uoluminis conclusione a quodam uitae reddito, quam reliquisse uidebatur, indicari faciat qui sit exutarum corporibus status animarum, adiecta quadam sphaerarum uel siderum non otiosa descriptione, rerum facies non dissimilia significans a Tulliano Scipione per quietem sibi ingesta narratur. Sed quid uel illi commento tali uel huic tali somnio in his potissimum libris opus fuerit in quibus de rerum publicarum statu loquebantur, quoue adtinuerit inter gubernandarum urbium constituta circulos, orbes globosque describere, de stellarum modo, de caeli conuersione tractare, quaesitu dignum et mihi uisum est et ali
Abbreviated transcription (Latin):
circũ unaquȩq siuĩ modũ partis obtinean.
sine dubio singulae t̾ra st̃ ampliores. quã ad
solis circũ qui superiorib minor.ẽ. punctũ
eẽ p̃dixim̾ De luna si uere luce luc&. ali¬
ena sequentua docebunt. Haec cuscipi¬
onis obtutus ñ sine admiratione ꝑcur¬
rens ad terras usq: Fluxisset &. illic fami¬
liaris haesiss& . rursus aui monitu adsu¬
periora reuocatꝰ ẽ. ipsũ acȩliexordio spȩ¬
rarũ ordinẽ in haec uerba monstrantis
Nouẽ tibi orbib uel potius globis conexa sur̃
omã quoꝵ unꝰ ẽ cȩlestis. extimꝰ qui reliquos
oms cõplectit᷑ summꝰ ipse deus arcens &.¬

Expanded text:
circum unaquaeque suum modum partis obtineant, circum unaquaeque suum modum partis obtineant, sine dubio singulae terra sunt ampliores, quam ad solis circum, qui superioribus minor est, punctum esse praediximus. De luna, si uere luce lucet aliena, sequentia docebunt. Haec cum Scipionis obtutus non sine admiratione percurrens ad terras usque fluxisset et illic familiaris haesisset, rursus aui monitu ad superiora reuocatus est, ipsum a caeli exordio sphaerarum ordinem in haec uerba monstrantis: «Nouem tibi orbibus uel potius globis conexa sunt omnia, quorum unus est caelestis extimus qui reliquos omnes co
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ẽ. Manifestissimis enĩ dimensionũ ra¬
tionib constitie. m̃surã solis ducentesi¬
mã sextã decimã partẽ habere magnitu¬
dinis circi ꝑquẽ sol ipse discurrit: Cũ er¬
go sol adcircũ pars certa sit . terra uero
ad circũ solis punctũ sit. qd pars eẽ ñ possit
sine cunctatione iudicii . solẽ constat t̾ra
eẽ maiorẽ simaior ẽ pars eo qđ partis no¬
m̃ nimia breuitate ñ capit. Uerũ solis
circo superioresstellarũ circos certũ ẽ. ẽẽ
maiores. si eo qđ continet᷑ id qđ continet.
maus. ẽ. cũ hic sit cȩlestiũ sperarũ ordo
ut a superiore unaquȩq: inferior ambi¬
at᷑ Vnde & lunȩ sperã quasi acȩlo ul¬
timã &. uicinã terrae minimã dixit. cũ
t̾ra ipsa inpunctũ quasi uere iã postrema
deficiat. Si ergo stellarũ superioꝵ cir¬
ci ut diximꝰ. circo solis sunt grandiores.
singulae aut̃ huiꝰ sunt magnitudinis. ut ad

Expanded text:
sum est. Manifestissimis enim dimensionum rasum est. Manifestissimis enim dimensionum rationibus constitit mensuram solis ducentesimam sextam decimam partem habere magnitudinis circi per quem sol ipse discurrit. Cum ergo sol ad circum pars certa sit, terra uero ad circum solis punctum sit, quod pars esse non possit, sine cunctatione iudicii solem constat terra esse maiorem, si maior est pars eo quod partis nomen nimia breuitate non capiat. Verum solis circo superiorum stellarum circos certum est esse maiores, si eo quod continetur id quod continet maius est, cum hic sit caelestium sphaerarum ordo, ut a superiore unaquaeque inferior ambiatur. Vnde et lunae sphaeram, quasi a caelo ultimam et uicinam terrae, minimam dixit, cum terra ipsa in punctum quasi uere iam postrema deficiat. Si ergo stellarum superiorum circi, ut diximus, circo solis sunt grandiores, singulae autem huius sunt magnitudinis ut ad
Abbreviated transcription (Latin):
ista narraret. Sequit̾ illa discus sio qid sit
qd aiecit. et łȩma gnitudines om̃iuquas ẽẽ
nũ quã supicatisum. Curaut̃ magnitudines
quas uidit instellis nũquã homines suspica¬
tisint: ipsepate sec̃ addendo. Stellarũ autẽ
globi: t̃ raemagnitudinẽ facile uincebanł
Nã quandoliomonisique doctrinaphilogopliȩ
supͣ hominẽ. immoriere hominẽ fecte. Sus¬
picari potest stellã una om̃it̾raeẽ maiorẽ.
cũ uulgo singule uix facis uniu̾ flãma ȩquare
pos seuideant᷑. Ergo tunc carũ ueremagni¬
tudo adcerta credet̾: simaioress ingulas
quã ÷ omis t̃ra c̃stiterit. qd hoc modo licet re¬
cognoscas. Punctũ dixer eẽgrome crae
qd ob inc̃p̃hensibilẽ breuitatẽ sui in partes
diuidi ñ possit necipsũpars aliꝗͣs edtantũ modo
Signũ ẽẽdicat᷑. Physici t̃rã ad magnitudinẽ cirti
ꝑquẽ soluoluit᷑ punctimodũ obtinere docuer
Solaut̃ quanto minor sit circoyprio. dep̃ hen¬

Expanded text:
ista narraret. Sequitur illa discussio, quid sit ista narraret. Sequitur illa discussio, quid sit quod adiecit: «et eae magnitudines omnium quas esse numquam suspicati sumus». Cur autem magnitudines quas uidit in stellis numquam homines suspicati sint, ipse patefecit addendo: «stellarum autem globi terrae magnitudinem facile uincebant.» Nam quando homo, nisi quem doctrina philosophiae supra hominem, immo uere hominem fecit, suspicari potest stellam unam omni terra esse maiorem, cum uulgo singulae uix facis unius fiammam aequare posse uideantur? Ergo tunc earum uere magnitudo adserta credetur, si maiores singulas quam est omnis terra constiterit. Quod hoc modo licet recognoscas. Punctum dixerunt esse geometrae quod ob incomprehensibilem breuitatem sui in partes diuidi non possit, nec ipsum pars aliqua, sed tantummodo signum esse dicatur. Physici terram ad magnitudinem circi per quem sol uoluitur puncti modum obtinere docuerunt. Sol autem quanto minor sit circo proprio deprehen