comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Forum aduentu quod minus idoneis equis utebantur a tri¬
bunis militum reliquisq equitibus Romanis atq euocatis
equos summittit: germanisq distribuit. Interea dum haec
geruntur hostium copiae ex Aruernis. equitesq qui toti gal¬
lie erant imperati conueniunt.Magno eorum coacto nuo
cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines
iter faceret: quo facilius subsidium prouincie fieri posset:
circiter millia passuum decem ab Romanis trinis castrie
Uercingetorix consedit. Conuocatisq ad concilium prefe¬
ctis equitum uenisse tempus uictorie demonstrat. fugere
in prouinciam Romanos Calliaq excedere: id sibi ad prae.¬
sentem libertatem obtinendam satis esse. at reliqui tempoĩs
pacem atque otium parum profici: maioribus enim eoactis
copus reuersuros. neq finem bellandi facturos. proinde aꝯ¬
mine impeditos adoriantur. si pedites suos auxilium ferãt

Expanded text:
Eorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a triEorum adventu, quod minus idoneis equis utebantur, a tribunis militum reliquisque equitibus Romanis atque evocatis equos sumit Germanisque distribuit. Interea, dum haec geruntur, hostium copiae ex Arvernis equitesque qui toti Galliae erant imperati conveniunt. Magno horum coacto numero, cum Caesar in Sequanos per extremos Lingonum fines iter faceret, quo facilius subsidium provinciae ferri posset, circiter milia passuum decem ab Romanis trinis castris Vercingetorix consedit convocatisque ad concilium praefectis equitum venisse tempus victoriae demonstrat. Fugere in provinciam Romanos Galliaque excedere. Id sibi ad praesentem obtinendam libertatem satis esse; ad reliqui temporis pacem atque otium parum profici: maioribus enim coactis copiis reversuros neque finem bellandi facturos. Proinde agmine impeditos adorirentur. Si pedites suis auxilium ferant
Abbreviated transcription (Latin):
a superiore billo recessisse sperabat. horum principibus pecu¬
mas. ciuitati autem imperium totius prouinciae pollicetur
Ad hos omnes casus prouisa erant praesidia cohortium du¬
arum et uiginti: quac ex ipsa prouincia a L Caesare legato
ad omnes partes opponebantur. Heluii cum sua sponte fitri¬
timis prelio congressi pelluntur. et si. Ualerio domino sa¬
uro Caburi filio principe ciuitatis compluribusq aliis inter¬
festie intra oppida ac muros cõpelluntur. Allobroges crebrie
acd Rhodamum dispositio praesidis. magna cum cura ac dili¬
gentia suos fines tuentur. Caesar quod hostes equitatu
superiores esse intelligebat: et interclusis itineribus omni:¬
bus. muilla res ex prouincia atq ltalia subleuari poterat:
trans Rhenim in siemaniam mittit ad eas ciuitates quas
superioribus annis pacauerat.equitesq ab his arcessit. et le¬
uis armature pedites qui inter eos dimicare consueuerant

Expanded text:
ab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecuab superiore bello resedisse sperabat. Horum principibus pecunias, civitati autem imperium totius provinciae pollicetur. Ad hos omnes casus provisa erant praesidia cohortium duarum et viginti, quae ex ipsa provincia ab Lucio Caesare legato ad omnes partes opponebantur. Helvii sua sponte cum finitimis proelio congressi pelluntur et Gaio Valerio Donnotauro, Caburi filio, principe civitatis, compluribusque aliis interfectis intra oppida ac muros compelluntur. Allobroges crebris ad Rhodanum dispositis praesidiis magna cum cura et diligentia suos fines tuentur. Caesar, quod hostes equitatu superiores esse intellegebat et interclusis omnibus itineribus nulla re ex provincia atque Italia sublevari poterat, trans Rhenum in Germaniam mittit ad eas civitates quas superioribus annis pacaverat, equitesque ab his arcessit et levis armaturae pedites, qui inter eos proeliari consuerant.
Abbreviated transcription (Latin):
tec ꝗndecim mille numero celeriter comienire iubet. peditatu
quem antea habuerat se fore contentum dieit. neq fortu¬
nam temptaturum aut in acie dimicaturum. sed quoĩa
abundet equitatu. perfacile esse factu frumentationibus pa¬
bulatiomibusq Romanos prohibere: equo modo animo sua
ipsi frumenta corrumpant: aedificiã incendant: qua reisa¬
miliarie iactura: perpetuum impetium libertatemq conseꝗ
uideant. lis constitutis rebus heduis Segusianisq qui sũ
finitimi ei prouincie decemmillia peditum imperat huc
adit equites octingentos. his prefecit fratrem eporedorigie
bellumq inferri Allobrogibue iubet. Altera ex parte siabal¬
loc proximosqi pagos Aruernorum in heluios item Rute¬
nos Cadurcosq ad fines. Uolgarum ac remicorum depo¬
pulandos mittit Nihilominus clandestinis nunciis lega¬
tionibusq Allobroges sollicitat: quorum mentes nondum

Expanded text:
tes, quindecim milia numero, celeriter convenire iubet; peditatu tes, quindecim milia numero, celeriter convenire iubet; peditatu quem antea habuerit se fore contentum dicit, neque fortunam temptaturum aut in acie dimicaturum, sed, quoniam abundet equitatu, perfacile esse factu frumentationibus pabulationibusque Romanos prohibere, aequo modo animo sua ipsi frumenta corrumpant aedificiaque incendant, qua rei familiaris iactura perpetuum imperium libertatemque se consequi videant. His constitutis rebus Aeduis Segusiavisque, qui sunt finitimi provinciae, decem milia peditum imperat; huc addit equites octingentos. His praeficit fratrem Eporedorigis bellumque inferri Allobrogibus iubet. Altera ex parte Gabalos proximosque pagos Arvernorum in Helvios, item Rutenos Cadurcosque ad fines Volcarum Arecomicorum depopulandos mittit. Nihilo minus clandestinis nuntiis legationibusque Allobrogas sollicitat, quorum mentes nondum
Abbreviated transcription (Latin):
gentorige hedui ad se ueniat. rationesq belligerandi com¬
municet. Re impetrata contendunt: ut ipsis summa im¬
perii traditur. et rem in controuersiam deduci. totius gal¬
liae consilium bibracte indicitur. Fodem conueniunt un¬
diq frequentea multitudines. susragus tes ptemitur ad
unum. omnes imperatorem probant Uercitigetorigem.
Ab hoc concilio. Remi lingonee. Treuiri ab fucrunt. lii
quod amiciciam Remorum sequebantut Treueri quod ab¬
erat longius et ab gemanit premebantur. quae fuit causo q̃r̃
toto abessent bello. et uentric auxilia mitterent. Magno do¬
lore hedin ferunt. se deiectos principatu quaeruntur for¬
tunę commutationem et Caesaris inse requirunt. nec ta.
meñ suscepto bello suum consilium ab reliquie separare auđet
nuite summe spei adulescentes. Eporedora et uitidoma¬
rue Uercingentorigi parent. Ipse imperat reliquis cruita¬
tibue obsides. Demq ei rei constituit diem. Huc omne equi¬

Expanded text:
getorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi comgetorige Aedui ut ad se veniat rationesque belli gerendi communicet. Re impetrata contendunt ut ipsis summa imperi tradatur, et re in controversiam deducta totius Galliae concilium Bibracte indicitur. Eodem conveniunt undique frequentes. Multitudinis suffragiis res permittitur: ad unum omnes Vercingetorigem probant imperatorem. Ab hoc concilio Remi, Lingones, Treveri afuerunt: illi, quod amicitiam Romanorum sequebantur; Treveri, quod aberant longius et ab Germanis premebantur, quae fuit causa quare toto abessent bello et neutris auxilia mitterent. Magno dolore Aedui ferunt se deiectos principatu, queruntur fortunae commutationem et Caesaris men suscepto bello suum consilium ab reliquis separare audent. Inviti summae spei adulescentes Eporedorix et Viridomarus Vercingetorigi parent. Ipse imperat reliquis civitatibus obsides diemque ei rei constituit. Omnes equi
Abbreviated transcription (Latin):
derunt sign̾aq intulerunt. tre eo quidem tempore quisꝗͣ
loco cessit: sed circumuenti omnes interfecti sunt. Fande
fortunam tulit Camulogenus. At hi qui presidio contra
Labienum erant relicti: cum prelium commissum audissẽt
subsidio suis ierunt: collemq ceperunt: neq nostrorum mi¬
litum uictoriam atq impetum sustinere potuerunt. Sc cu
suie fugientibus permixti: quos non silue montesq texerũt.¬
et ab equitatu sunt interfecti. Hoc negotio confecto. Labie¬
nus reuertitur ad Egenidicum. ubi impedimenta totius
exercitus relicta erant. inde cum omnibus copis ad caesarẽ
peruenit. Defectione heduorum cognita. bellum augetur.
legationes in omnes partes circummittunt᷑. quantu gratia
auctoritate pecunia ualent ad sollicitandas ciuitates ni¬
tuntur: Hacti obsides. quos caesar apud eos deposuerat.
horum supplicio dubitantes tertitant. Petunt a Uercin¬

Expanded text:
derunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam derunt signaque intulerunt. Ne eo quidem tempore quisquam loco cessit, sed circumventi omnes interfectique sunt. Eandem fortunam tulit Camulogenus. At ei qui praesidio contra castra Labieni erant relicti, cum proelium commissum audissent, subsidio suis ierunt collemque ceperunt, neque nostrorum militum victorum impetum sustinere potuerunt. Sic cum suis fugientibus permixti, quos non silvae montesque texerunt, ab equitatu sunt interfecti. hoc negotio confecto Labienus revertitur Agedincum, ubi impedimenta totius exercitus relicta erant: inde cum omnibus copiis ad Caesarem pervenit. Defectione Aeduorum cognita bellum augetur. Legationes in omnes partes circummittuntur: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, ad sollicitandas civitates nituntur; nacti obsides, quos Caesar apud eos deposuerat, horum supplicio dubitantes territant. Petunt a Vercin
Abbreviated transcription (Latin):
naues processissent: reliquas copias contra labienum du¬
xerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati.
et hostium acies cernebantur. La bienue milites cohorta¬
tus ut suę pristinȩ uirtutis et secundorum prelioru reti¬
nerent memoriam: atq ipsum Caesarem cuius ductu sac¬
penumero hostes superassent presentem esse existimarent.
dat signum prelii. Primo concursu ab dextro cormi ubi septi¬
ma legio constiterat. hostes pelluntur. atq in fugam coniici¬
untur. Ab sinistro quem locum quintadecima legio tenebat:
cum primi ordines hostium transfixi taelis concidissent:
tamen acerrime reliqui resistebant. nec dabat suspitionẽ
fugȩ quisꝙͣ Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat.
atq eos cohortabatur: incerto nunc etiam exitu uictorie.
cum a septima legione tribunis esset nunciatu que in sini¬
stro cornu gererentur. post tergum hostium legionẽz osten¬

Expanded text:
naves processissent, reliquas copias contra Labienum dunaves processissent, reliquas copias contra Labienum duxerunt. Prima luce et nostri omnes erant transportati, et hostium acies cernebatur. Labienus milites cohortatus ut suae pristinae virtutis et secundissimorum proeliorum retinerent memoriam atque ipsum Caesarem, cuius ductu saepe numero hostes superassent, praesentem adesse existimarent, dat signum proeli. Primo concursu ab dextro cornu, ubi septima legio constiterat, hostes pelluntur atque in fugam coniciuntur; ab sinistro, quem locum duodecima legio tenebat, cum primi ordines hostium transfixi telis concidissent, tamen acerrime reliqui resistebant, nec dabat suspicionem fugae quisquam. Ipse dux hostium Camulogenus suis aderat atque eos cohortabatur. Incerto nunc etiam exitu victoriae, cum septimae legionis tribunis esset nuntiatum quae in sinistro cornu gererentur, post tergum hostium legionem osten
Abbreviated transcription (Latin):
remorum sonitu incitatas in eandem partem mittit.
Ipse post paulo scilentio egressus cum tribus legionib
eum locum petit quo naues appelli iusserat. Eo cum
esset uentum exploratores hostium omni flumitris
parte erant dispositi inopinantes quod magna subito
cohorta tempestas ab nostris opprimuntur Fxercitus
equitatusq equitibus Romanis administrantibus. qͦs
ei negotio perfecerat celeriter transmittitur. Uno fere
tempore sub lucem hostibus nunciatur in castris Romano¬
rum pretet consuetudinem tumultuari et magnum ire agmẽ
aduerso flumine sonitumq Remorum in cadlem parte
exaudiri: et paulo infra. milites nauibus transportari. Qui¬
bus rebus auditis. quod existimabant tribus locis transire
legiones: atq omnes perturbatos defectione heduorũ fugã
parare: suas quoq copias in tres partes distribuerunt
Nam presidio regione castrorum relicto. et parua manu
Iosedum uerlus f̾aissa. quȩ tantum progrediatur. quantu

Expanded text:
sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. sonitu remorum incitatas in eandem partem mittit. Ipse post paulo silentio egressus cum tribus legionibus eum locum petit quo naves appelli iusserat. Eo cum esset ventum, exploratores hostium, ut omni fluminis parte erant dispositi, inopinantes, quod magna subito erat coorta tempestas, ab nostris opprimuntur; exercitus equitatusque equitibus Romanis administrantibus, quos ei negotio praefecerat, celeriter transmittitur. Vno fere tempore sub lucem hostibus nuntiatur in castris Romanorum praeter consuetudinem tumultuari et magnum ire agmen adverso flumine sonitumque remorum in eadem parte exaudiri et paulo infra milites navibus transportari. Quibus rebus auditis, quod existimabant tribus locis transire legiones atque omnes perturbatos defectione Aeduorum fugam parare, suas quoque copias in tres partes distribuerunt. Nam praesidio e regione castrorum relicto et parva manu Metiosedum versus missa, quae tantum progrediatur, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
ceret cogitabat. Nanq altera ex parte Bellouaci: que
ciuitas in siallia maximam habet opinionem uirtũ¬
tis instabat: alteram Camulogenus parato atq in¬
structo exercitu tenebat. Tum legiones a presidio atq
impedimentic interclusas. maxithum flumen destine¬
bat: tantis subito difficultatibus obiectio ab animi uĩ¬
tute auxilium petendum uideat. Sub uesperum con-¬
silio conuocato cohortatus ut ea quae imperasset dili¬
genter industrieq administrarent. Naues quas a Me¬
leduno deduxerat singulis equitibus Romanis attribu¬
it. Et prima confecta uigilia. quattuor millia passurũ
secundo flumine scilentio progredi ibiq se expectari
iubet. Quinq cohortes quas minime firmas ad di¬
micandum esse existimabat. castris praesidio relinꝗt
ciusdem legionis reliquas de media nocte cum omnib
impedimentis aduerso flumine magno tumultu pro¬
ficisei imperat. Conquirit etiam Lintres. has magno

Expanded text:
ceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae ceret, cogitabat. Namque altera ex parte Bellovaci, quae civitas in Gallia maximam habet opinionem virtutis, instabant, alteram Camulogenus parato atque instructo exercitu tenebat; tum legiones a praesidio atque impedimentis interclusas maximum flumen distinebat. Tantis subito difficultatibus obiectis ab animi virtute auxilium petendum videbat. Sub vesperum consilio convocato cohortatus ut ea quae imperasset diligenter industrieque administrarent, naves, quas Metiosedo deduxerat, singulas equitibus Romanis attribuit, et prima confecta vigilia quattuor milia passuum secundo flumine silentio progredi ibique se exspectari iubet. Quinque cohortes, quas minime firmas ad dimicandum esse existimabat, castris praesidio relinquit; quinque eiusdem legionis reliquas de media nocte cum omnibus impedimentis adverso flumine magno tumultu proficisci imperat. Conquirit etiam lintres: has magno
Abbreviated transcription (Latin):
oppido potitur. Refecto ponte.quem superioribus diebus
hostes rescinderant exercitum traducit: et secundo flu.¬
mine ad luteciam iter facere coepit. Hostes re cognita ab
his qui a Meleduno fugerant Luteciam incendi. pon¬
tesq eius oppidi rescindi iubent. Ipsi prospecta palude
ad ripas Sequanȩ e regione luteciae contra Labieni ca¬
stra considunt. lam Caesar a Giergouia discessisse audie
mores afferebantur. Galliq in colloquiis interclusum
itinere et lageri Caesarem inopia frumenti coactum ĩ
prouinciam contendisse confirmabant. Bellouaci autez
defectione heduorum cognita.quia ante erant ꝑ se infi¬
deles: manus cogere atq aperte bellum parare coeperũt
Cum labienus tanta rerum commutatione: longe aliud
sibi capiendum consilium atq antea censuerat intellige¬
bat. Neq iam ut aliquid acquireret prelioq hostes laceł.¬
seret. sed ut in columem exercitum Agenducum redu.¬

Expanded text:
oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus oppido potitur. Refecto ponte, quem superioribus diebus hostes resciderant, exercitum traducit et secundo flumine ad Lutetiam iter facere coepit. Hostes re cognita ab eis, qui Metiosedo fugerant, Lutetiam incendi pontesque eius oppidi rescindi iubent; ipsi profecti a palude ad ripas Sequanae e regione Lutetiae contra Labieni castra considunt. Iam Caesar a Gergovia discessisse audiebmores adferebantur, Gallique in colloquiis interclusum itinere et Ligeri Caesarem inopia frumenti coactum in provinciam contendisse confirmabant. Bellovaci autem defectione Aeduorum cognita, qui ante erant per se infideles, manus cogere atque aperte bellum parare coeperunt. Tum Labienus tanta rerum commutatione longe aliud sibi capiendum consilium atque antea senserat intellegebat, neque iam, ut aliquid adquireret proelioque hostes lacesseret, sed ut incolumem exercitum Agedincum redu
Abbreviated transcription (Latin):
Sequane: cuius aduentu ab hostibus cognito. magne ex
finitimis ciuitatibus copiae conuenerunt. Summa im¬
perii traditur Camulegno aulerco: qui prope confectus
aetate tamen propter singularem scientiam reimilitais
ad eum est prouectus honorem. h cum animaduertisset
perpetuam esse paludem que influeret in Sequanam.atq
omnem illum locum magnoꝑe impediret: Hic consedit:
nostrosq transitu prohibe̾re instituit. Labienus primo
uineas agere eratibus. atq aggere paludem explere. atq
iter munsire conabatur. posteaꝙͣ id difficilius fieri ani¬
maduertit scilentio. e castris tertia uigilia egressus eodẽ
quo uenerat itinere Meledunum peruenit: Id est oppi¬
dum Senonum in insula Sequana positum: ut paulo
ante de Lutecia diximus. Deprehensis nauibue circiter
quinquaginta celeriterq coniunctis. atq eo militibus
imiectis. et rei nouitate perterritis oppidanis: quorum
magna pars erat ad bellum euocata. sine contentione

Expanded text:
Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex Sequanae. Cuius adventu ab hostibus cognito magnae ex finitimis civitatibus copiae convenerunt. Summa imperi traditur Camulogeno Aulerco, qui prope confectus aetate tamen propter singularem scientiam rei militaris ad eum est honorem evocatus. Is cum animadvertisset perpetuam esse paludem, quae influeret in Sequanam atque illum omnem locum magnopere impediret, hic consedit nostrosque transitu prohibere instituit. Labienus primo vineas agere, cratibus atque aggere paludem explere atque iter munire conabatur. Postquam id difficilius confieri animadvertit, silentio e castris tertia vigilia egressus eodem quo venerat itinere Metiosedum pervenit. Id est oppidum Senonum in insula Sequanae positum, ut paulo ante de Lutetia diximus. Deprensis navibus circiter quinquaginta celeriterque coniunctis atque eo militibus iniectis et rei novitate perterritis oppidanis, quorum magna pars erat ad bellum evocata, sine contentione
Abbreviated transcription (Latin):
atq indignitas rei et oppositus mons seuenne. uiarũq
difficultasꝰ impediebat. tum maxime quod adiuncto labie¬
no atq his legionibus. quas una miserat uehementer
timebat. Itaq admodum magnis diurnis atq noctur¬
nis itineribus confectis contra omnium opimonem ad
Ligerim uenit. uadoq per equites inuento. pro rei necessi¬
tate opportuno. ut brachia modo atq humeti ad sustinẽ.¬
da arma. liberi ab aqua esse possent. disposito equitatu ꝗ
uim fluminis refringeret atq hostibus primo aspectu p̾er¬
turbatis. incolumem exercitum traduxit᷑. Frumentumq ĩ
agris et copiam pecoris nactus repleto his rebus exercitu
iter in senones facere instituit. Dum haec apud Caesarez
geruntur Labienus eo supplemento quo nuper ex lralia
u̾enerat relicto Agendici ut esset impedimentis praesidio cũ
quattuor legionibus luteciam proficiscitur. Id est oppi¬
dum parisiorum quod positum est. in insula fluminis

Expanded text:
atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque atque indignitas rei et oppositus mons Cevenna viarumque difficultas impediebat, tum maxime quod abiuncto Labieno atque eis legionibus quas una miserat vehementer timebat. Itaque admodum magnis diurnis nocturnisque itineribus confectis contra omnium opinionem ad Ligerem venit vadoque per equites invento pro rei necessitate opportuno, ut brachia modo atque humeri ad sustinenda arma liberi ab aqua esse possent, disposito equitatu qui vim fluminis refringeret, atque hostibus primo aspectu perturbatis, incolumem exercitum traduxit frumentumque in agris et pecoris copiam nactus repleto his rebus exercitu iter in Senones facere instituit. Dum haec apud Caesarem geruntur, Labienus eo supplemento, quod nuper ex Italia venerat, relicto Agedinci, ut esset impedimentis praesidio, cum quattuor legionibus Lutetiam proficiscitur. Id est oppidum Parisiorum, quod positum est in insula fluminis
Abbreviated transcription (Latin):
obsides ciuitatum bibracte ad magistratum deducendos cu¬
rauerunt. Oppidum quod a se teneri non posse iudicabãt
ne quo esset usui romanis incenderent. frumentum quod
subito potuerunt. nauibus aduexerunt. reliquum flumine
atq incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibue
copias cogere. prȩsidia custodiasq ad ripas lageris disponẽ.
equitatumq omnibue locie iniciendi timoris causa osten¬
tare coeperunt. si ab re frumentaria Romanos excludere
aut adductos inopia ex prouincia expellere possent. Quas
ad spem multum eos adiuuabat: quod Liger ex muibus
creuerat: ut omnino uado non posse transiri uideretur.
uibus rebus cognitis Caesar. maturandum censuit sibi: si
essẽt ei in petficiendis pontibus periclitandum. ut priusꝙͣ
essent maiores eo copiae coactae dimicaret. Nam et cominu¬
tato consilio iter in prouinciam conuerteret: ut ne moetu
quidem necessario faciundum existimabat: cum infamia

Expanded text:
obsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos cuobsides civitatum Bibracte ad magistratum deducendos curaverunt; oppidum, quod a se teneri non posse iudicabant, ne cui esset usui Romanis, incenderunt; frumenti quod subito potuerunt navibus avexerunt, reliquum flumine atque incendio corruperunt. Ipsi ex finitimis regionibus copias cogere, praesidia custodiasque ad ripas Ligeris disponere equitatumque omnibus locis iniciendi timoris causa ostentare coeperunt, si ab re frumentaria Romanos excludere aut adductos inopia in provinciam expellere possent. quam ad spem multum eos adiuvabat, quod Liger ex nivibus creverat, ut omnino vado non posse transiri videretur. Quibus rebus cognitis Caesar maturandum sibi censuit, si esset in perficiendis pontibus periclitandum, ut prius quam essent maiores eo coactae copiae dimicaret. Nam ut commutato consilio iter in provinciam converteret, id ne metu quidem necessario faciendum existimabat; cum infamia
Abbreviated transcription (Latin):
dissent. sed omnium temporum dignitate et gratia antecessis¬
se uiderentur. His datis mandatis cos a se dimisit. Nouidu¬
num erat oppidum heduorum ad ripas ligeris opportuno loco
positum huc Caesar omnes obsidee galliae. frumentum pe¬
cuniam publicam suorum atq exercitus impedimentorum
magnam partem contulerat. Huc magnum mnumerum equo¬
rum huius belli causa in ltalia atq flisparo coemptorũ
miserat. Eo cum Eporedorix. Uiridomarusq uenissent:
et de statu ciuitatis cognouissent. Litauicum bibracti ab
heduis receptum. quod est oppidum apud eos maximę au¬
ctoritatio. Conuictolitauen magiltratum. magnamq̃i par¬
tem senatus ad eum conuenisse. legatos ad Uercingetorigem
de pace et amicicia concilianda publice missos. non preter¬
mittendum tantum commodum existimauerunt. Itaq
interfectie Nouioduni custodibus. quiq negotiandi causa
conuenerant. pecuniam atq equos inter se partiti sunt

Expanded text:
dissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisdissent, sed omnium temporum dignitatem et gratiam antecessisse viderentur. His datis mandatis eos ab se dimisit. Noviodunum erat oppidum Aeduorum ad ripas Ligeris opportuno loco positum. Huc Caesar omnes obsides Galliae, frumentum, pecuniam publicam, suorum atque exercitus impedimentorum magnam partem contulerat; huc magnum numerum equorum huius belli causa in Italia atque Hispania coemptum miserat. Eo cum Eporedorix Viridomarusque venissent et de statu civitatis cognovissent, Litaviccum Bibracti ab Aeduis receptum, quod est oppidum apud eos maximae auctoritatis, Convictolitavim magistratum magnamque partem senatus ad eum convenisse, legatos ad Vercingetorigem de pace et amicitia concilianda publice missos, non praetermittendum tantum commodum existimaverunt. Itaque interfectis Novioduni custodibus quique eo negotiandi causa convenerant pecuniam atque equos inter se partiti sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
mos confirmandos factum existimans in heduos castra mo
uit: ne tum quidem insequitis hostibus. Tertio die ad flumẽ
Flauer pontes reficit. eoq exercitum traducit Ibiq a Urri¬
domaro atq Eporodorige hedine appellatue discit cum omni
equitatu li tauicum ad sollicitandoc heduos profectum. opus eͥt
eos antecedere ad confirmandam ciuitatem. Et si multie iam
rebus petfidiam heduorum perspectam Caesar habebat: atq
horum discessu admaturari defectionem ciuitatis existimabat
tamen retinendos eos non constituit. He aut inferre imuria
uideretur. aut darc timoris aliquam suspitionem. Discedenti¬
bus his breuiter sua in heduos merita exponit quos et ꝗͣ hu¬
miles accepisset. et compulsos in oppida mulctatos agris omni¬
bus ereptis copus imposito stipendio obsidibus summa cum
contumelia extortis et quam in fortunam quamq in ampli¬
tudinem deduxisset. ut non solum in pristinum statum re¬

Expanded text:
mos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. mos confirmandos factum existimans in Aeduos movit castra. Ne tum quidem insecutis hostibus tertio die ad flumen Elaver venit; pontem refecit exercitumque traduxit. Ibi a Viridomaro atque Eporedorige Aeduis appellatus discit cum omni equitatu Litaviccum ad sollicitandos Aeduos profectum: opus esse ipsos antecedere ad confirmandam civitatem. Etsi multis iam rebus perfidiam Aeduorum perspectam habebat atque horum discessu admaturari defectionem civitatis existimabat, tamen eos retinendos non constituit, ne aut inferre iniuriam videretur aut dare timoris aliquam suspicionem. Discedentibus his breviter sua in Aeduos merita exposuit, quos et quam humiles accepisset, compulsos in oppida, multatos agris omnibus ereptis copiis, imposito stipendio, obsidibus summa cum contumelia extortis, et quam in fortunam quamque in amplitudinem deduxisset, ut non solum in pristinum statum re
Abbreviated transcription (Latin):
loci accideret: quantopere eorum animi magnitudinem ad¬
mitaretur. quod non castrorum munitiones.non altitudo
montis non murus oppidi tardare potuisser tancopere licen¬
tiam arrogantiam reprehendere: quod plus se qͣ imperato¬
rem de uictoria atq exitu rerum sentire existimarent: non
minus se ab milite modestiam et continentiam ꝙ̃ uirtutem
atq animi magnitudinem desyderare. Hac habita contẽ¬
tione. et ad extremum oratione confirmatis militibus: ne ob
hanc causam animo ꝑturbarentur. neu quod iniquitae loci
actulisset uirtuti hostium tribuerent eadem de profectione
cogitans quę ante senserat. legiones ex castrie eduxit. aciemq
idoneo loco constituit. Tum Uercingetorix nihi lominus in ae¬
quum locum descenderet leui facto equestri prelio atq secundo
in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die feciss.
satis ad gallicam ostentationem minuendam militumq ani¬

Expanded text:
loci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem adloci accideret. Quanto opere eorum animi magnitudinem admiraretur, quos non castrorum munitiones, non altitudo montis, non murus oppidi tardare potuisset, tanto opere licentiam arrogantiamque reprehendere, quod plus se quam imperatorem de victoria atque exitu rerum sentire existimarent; nec minus se ab milite modestiam et continentiam quam virtutem atque animi magnitudinem desiderare. Hac habita contione et ad extremam orationem confirmatis militibus, ne ob hanc causam animo permoverentur neu quod iniquitas loci attulisset id virtuti hostium tribuerent, eadem de profectione cogitans quae ante senserat legiones ex castris eduxit aciemque idoneo loco constituit. Cum Vercingetorix nihil magis in aequum locum descenderet, levi facto equestri proelio atque secundo in castra exercitum reduxit. Cum hoc idem postero die fecisset, satis ad Gallicam ostentationem minuendam militumque ani
Abbreviated transcription (Latin):
sidio paulo aequiore loco constiterat. hane rursus tertiedeci¬
me legionis cohortes exceperunt: quae ex castris minoribus
eductȩ cum .T. Sextio legato ceperant locum superiorem. le¬
giones ubi primum planiciem attigerunt: infestie contra
bostes signis constiterunt. Uercingetorix ab radicibus col¬
lis intra suos munitiones reduxit. Eo die milites sunt
paulominus septingenti desyderati. Postero die Caesat cõ¬
tione aduocata. temeritatem cupiditatemq militum re¬
prehendit: quod sibi ipsi iudicassent: quo procedendum
aut quid agendum uideret᷑. neq signo recipiendi dato cõ¬
stitissent: neq a tribunis militum legatisq retineri potu¬
issent exposuit: quid iniquitac loci posset. quid ipse ad
Auaricum sensisset: cum sine duce et sine equitatu deprehẽ¬
sis hostibus exploratam uictoriam dimisisset. nec paruum
modo detrimenrum in contentione propter iniquitatem

Expanded text:
sidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIIsidio paulo aequiore loco constiterat. Hanc rursus XIII legionis cohortes exceperunt, quae ex castris minoribus eductae cum Tito Sextio legato ceperant locum superiorem. Legiones, ubi primum planitiem attigerunt, infestis contra hostes signis constiterunt. Vercingetorix ab radicibus collis suos intra munitiones reduxit. Eo die milites sunt paulo minus septingenti desiderati. Postero die Caesar contione advocata temeritatem cupiditatemque militum reprehendit, quod sibi ipsi iudicavissent quo procedendum aut quid agendum videretur, neque signo recipiendi dato constitissent neque ab tribunis militum legatisque retineri potuissent. Exposuit quid iniquitas loci posset, quid ipse ad Avaricum sensisset, cum sine duce et sine equitatu deprehensis hostibus exploratam victoriam dimisisset, ne parvum modo detrimentum in contentione propter iniquitatem
Abbreviated transcription (Latin):
una murum ascenderant cireumuenti atq interfeeti
muro precipitanitur.M. Petronius ciusdem legionis ceb¬
turio cum portas excidere conatus esser a multitudine op¬
pressus. ac sui desperans multis iam uulneribus acceptis.
manipularibus suis qui illum sequuti erant. Quoniam
inquit me una uobiscum seruare non possum uestre ꝗđde
certe saluti prospiciam quos cupiditate ꝯloriȩ adductus in
periculum deduxi. Uos data facultate usbie consulite. Sim̃ł
ta paulum submouit. Conantibus auxiliari suis: frustra
inquit mee uite subuenire conamini. quem iam sanguis ui¬
resꝙ deficiunt. proinde hinc abite. dum est facultas. uos
ad segionem recipite. lta pugnans post paulum concidit. ac
suis saluti fuit. Nostri cumꝰ undiq premerent᷑: quadragĩ
tasex centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intoller᷑ã¬
tius gallos insequentes legio decima tardauit: que prosb̾¬

Expanded text:
una murum ascenderant circumventi atque interfecti una murum ascenderant circumventi atque interfecti muro praecipitabantur. Marcus Petronius, eiusdem legionis centurio, cum portam excidere conatus esset, a multitudine oppressus ac sibi desperans multis iam vulneribus acceptis manipularibus suis, qui illum secuti erant, "Quoniam," inquit, "me una vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, quos cupiditate gloriae adductus in periculum deduxi. Vos data facultate vobis consulite." Simulta paulum summovit. Conantibus auxiliari suis "Frustra," inquit, "meae vitae subvenire conamini, quem iam sanguis viresque deficiunt. Proinde abite, dum est facultas, vosque ad legionem recipite." Ita pugnans post paulum concidit ac suis saluti fuit. Nostri, cum undique premerentur, XLVI centurionibus amissis deiecti sunt loco. Sed intolerantius Gallos insequentes legio decima tardavit, quae pro sub
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar cum iniquo loco pugnari hostiumq augeri copias
uideret praemeruens suis ad T. Sextium legatum. quem
minoribus castris praesidio reliquerat mittit: ut cohõtec
ex castris celeriter educerer et sub infimo colle ab dextro la¬
tere hostium constitueret: ut si nostros depulsos loco ui¬
disset: quominus libere hostes insequerentur. terreret Ipse
paulum ex eo loco cum legione progressus ubi constiterat
euentum pugnae expectabat Cum acerrime cominus pu¬
gnaretur hostes loco et numeri nostri uirtute confiderent
subito sunt hedui uisi ab latere nostris aperto: quos Caesar
ab dextera parte alio ascensu manus destinende causa mi¬
serat. li similitudine armorum uachementer nostros ꝑ¬
terruerunt. ac tam et si dextris numeris exertis animall¬
uertebantur. quid in signe pacatum esse con suerat: tamen
id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum exi¬
stimabant. Fodem tempore L fabius Centurio quiq

Expanded text:
Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias Caesar, cum iniquo loco pugnari hostiumque augeri copias videret, praemetuens suis ad Titum Sextium legatum, quem minoribus castris praesidio reliquerat, misit, ut cohortes ex castris celeriter educeret et sub infimo colle ab dextro latere hostium constitueret, ut, si nostros loco depulsos vidisset, quo minus libere hostes insequerentur terreret. Ipse paulum ex eo loco cum legione progressus, ubi constiterat, eventum pugnae exspectabat. Cum acerrime comminus pugnaretur, hostes loco et numero, nostri virtute confiderent, subito sunt Aedui visi ab latere nostris aperto, quos Caesar ab dextra parte alio ascensu manus distinendae causa miserat. Hi similitudine armorum vehementer nostros perterruerunt, ac tametsi dextris humeris exsertis animadvertebantur, quod insigne pactum esse consuerat, tamen id ipsum sui fallendi causa milites ab hostibus factum existimabant. Eodem tempore Lucius Fabius centurio quique
Abbreviated transcription (Latin):
stabat excitari se a Uaricensibus premiis. neq commissu¬
rum aut prius quisꝙͣ murum ascenderet. tres suos nactus
manipulares. atq ab his subleuatus murum ascendit Nos
ipse rursus singulos expectans. in murum extulit. Interim
hi qui ad alteram partem oppidi ut supra demonstrauimꝰ
munitionis causa conuenerant. primo exandito elamore
inde etiam crebris nunciis incitati. oppidum ab Romanis
teneri. ptęmissis equitibus magno concursu eo contenderũt
Eorum ut quisq primus uenerat: sub muro consistebat:
suorumq pugnantium numerum augebat. Quorũ tu
magna multitudo conuenisset: matresfamiliae quae pau¬
loante Romanis manus tendebant: suos obtestari. et mo¬
re gallico passum capillum ostentare liberosq in conspe¬
ctum proferre coepetunt. Erat Romanis neq numero
neq loco aequa contentio simul et cursu et spacio pugne
de fatigati. non facile recentes atq integros sustinebanr.

Expanded text:
stabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissustabat excitari se Avaricensibus praemiis neque commissurum, ut prius quisquam murum ascenderet, tres suos nactus manipulares atque ab eis sublevatus murum ascendit: hos ipse rursus singulos exceptans in murum extulit. Interim ei qui ad alteram partem oppidi, ut supra demonstravimus, munitionis causa convenerant, primo exaudito clamore, inde etiam crebris nuntiis incitati, oppidum a Romanis teneri, praemissis equitibus magno concursu eo contenderunt. Eorum ut quisque primus venerat, sub muro consistebat suorumque pugnantium numerum augebat. Quorum cum magna multitudo convenisset, matres familiae, quae paulo ante Romanis de muro manus tendebant, suos obtestari et more Gallico passum capillum ostentare liberosque in conspectum proferre coeperunt. Erat Romanis nec loco nec numero aequa contentio; simul et cursu et spatio pugnae defatigati non facile recentes atque integros sustinebant.
Abbreviated transcription (Latin):
latis magna uallis intercedebat: tamen a tribunis militum
legatisq uterat a Cesare preceptum retinebantur. Sed elati
sp̃e celeris uictorie et hostium fuga et superiorum tempoR
secundis preliis nihil arduum adeo sibi esse existimauert:
quod non uirtute consequi possent. Neq prius finem sequen¬
di fecerunt: ꝙͣ muro oppidi portisq appropinquarent. Tum
uero ex omnibus urbis partibus orto clamore qui longius
aberant repentino tumultu perterriti. cum hostem intra
portas esse existimarent. se se ex oppido eiecerunt. Matresfa¬
milie de muro uestem argentumq iactabant. et pectore
nudo prominentes passis manibus obtestabant᷑ Romanos
ut sib parcerent. neu sicut Auarici fecissent. ne a mulieri¬
bus quidem ꝗtq infantibus abstinerent. Nonnulle de mu¬
gis permidnue demisse se se militibue tradebant: L fabiꝰ
Centurio legionis octaue quem inter suos eo die dixisse cõ¬

Expanded text:
satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum satis magna valles intercedebat, tamen ab tribunis militum legatisque, ut erat a Caesare praeceptum, retinebantur. Sed elati spe celeris victoriae et hostium fuga et superiorum temporum secundis proeliis nihil adeo arduum sibi esse existimaverunt quod non virtute consequi possent, neque finem prius sequendi fecerunt quam muro oppidi portisque appropinquarunt. Tum vero ex omnibus urbis partibus orto clamore, qui longius aberant repentino tumultu perterriti, cum hostem intra portas esse existimarent, sese ex oppido eiecerunt. Matres familiae de muro vestem argentumque iactabant et pectore nudo prominentes passis manibus obtestabantur Romanos, ut sibi parcerent neu, sicut Avarici fecissent, ne a mulieribus quidem atque infantibus abstinerent: nonnullae de muris per manus demissae sese militibus tradebant. Lucius Fabius, centurio legionis VIII, quem inter suos eo die dixisse con
Abbreviated transcription (Latin):
phractus intercederer mille ducentos passuc aberat. Quidꝗd
huic circuitus ad moliendum diuum accesserat. id spacium
uineris augebat. A medio fere colle in longitudine. ut na¬
tura montis ferebat ex grandibus saxis. sex pedum murũ
qui nostrum impetum tardaret preduxerant sialli. atq
inferiore omni spacio uacuo relicto superiorem partem collic
usq ad murum oppidi densissimis castris compleuerant.
Milites signo dato celeriter ad munitionem perueniunt
camq transgressi trime castris potiuntur Ac tanta fuit ĩ
castris capiendis celeritas: ut Teutomacue rex Niciobrigum
subito in tabernaculo oppressus. ubi meridie conquieuerat
superiore corporis parte nudata uulueratus uix. se ex mani¬
bus predantium militum eriperet. Consequutus id quod
animo proposuerat Caesar recepturi cani iussit. legionique
decime qua eum erat contionatur signa constituit. At reli¬
quarum milites legionum non exaudito sono tube. quod

Expanded text:
fractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid fractus intercederet, MCC passus aberat: quidquid huc circuitus ad molliendum clivum accesserat, id spatium itineris augebat. A medio fere colle in longitudinem, ut natura montis ferebat, ex grandibus saxis sex pedum murum qui nostrorum impetum tardaret praeduxerant Galli, atque inferiore omni spatio vacuo relicto superiorem partem collis usque ad murum oppidi densissimis castris compleverant. Milites dato signo celeriter ad munitionem perveniunt eamque transgressi trinis castris potiuntur; ac tanta fuit in castris capiendis celeritas, ut Teutomatus, rex Nitiobrigum, subito in tabernaculo oppressus, ut meridie conquieverat, superiore corporis parte nudata vulnerato equo vix se ex manibus praedantium militum eriperet. Consecutus id quod animo proposuerat, Caesar receptui cani iussit legionique decimae, quacum erat, continuo signa constituit. Ac reliquarum legionum milites non exaudito sono tubae, quod
Abbreviated transcription (Latin):
circuitu easdem iubet omnes petere regiones haec procul
ex oppido uidebantur ut erat a Ciergonia despectus in ca¬
stra. neq tanto spacio certi quid esser &plorari poterat le¬
gionem unam codem iugo mitͥtit. et paulo progressam in¬
feriore loco constituit. siluisq occultat Augetut Tallis
suspitio atq omnes illo munitionum copie traducuntur
Uacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus
suorum occultatisq signis militaribus. raros milites qui
ex oppido animaduerterent᷑ ex maioribiis castris in fias¬
milites ne studio pugnandi aut spe prede longidis peogted¬
antur. Quid iniquitas loci habeat incommodi proponit
hoc una celeritate posse mutari. occasionis esse rem non pre¬
lũ. his rebus expositie signum dat. et ab dexiera parte alio
ascensu eodem tempore ad heduoc mittit. Oppidi murue
ab planicie atq initio ascensus recta regione. si nullus atn¬

Expanded text:
circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul circuitu easdem omnes iubet petere regiones. Haec procul ex oppido videbantur, ut erat a Gergovia despectus in castra, neque tanto spatio certi quid esset explorari poterat. Legionem unam eodem iugo mittit et paulum progressam inferiore constituit loco silvisque occultat. Augetur Gallis suspicio, atque omnes illo ad munitionem copiae traducuntur. Vacua castra hostium Caesar conspicatus tectis insignibus suorum occultatisque signis militaribus raros milites, ne ex oppido animadverterentur, ex maioribus castris in minontineant milites, ne studio pugnandi aut spe praedae longius progrediantur; quid iniquitas loci habeat incommodi proponit: hoc una celeritate posse mutari; occasionis esse rem, non proeli. His rebus expositis signum dat et ab dextra parte alio ascensu eodem tempore Aeduos mittit. Oppidi murus ab planitie atque initio ascensus recta regione, si nullus an
Abbreviated transcription (Latin):
uertit collem qui ab hostibus tenebatur nudatum homini¬
bus qui superioribus diebus uix pre multitudine cerni
poterat. Admiratus querit ex perfugis causam. quorum
magnus ad eum quottidie numerus effluebat. Constabat
inter omnes. quod iam ipse Caesar per exploratores cogno¬
uerat dorsum esse eius iugi prope aequum sed hunc sil¬
uestrem et angustum. qua esset aditus ad alteram partem
sentire uno colle ab Romanis occupato si alterum amisis¬
sent quin poene cireumuallati atq omni poene exitu et
pabulatione interclusi uiderentur ad hunc muniendum
omnes a Uercingentorige euocatos. Hac re cognita Caesat
mittit complures equitism turmas. Fisdem media nocte
imperat ut paulo tumultuosius omnibus locis uagarent
Prima luce magnum numerum impedimentorum ex ca¬
stris detrahi mulionesq cum cassidibus equitum specie ade
simulatione collibue circumuehi iubet. His paucos adit e¬
quites qui latius ostentationis causa uagarentur longo

Expanded text:
dvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominidvertit collem, qui ab hostibus tenebatur, nudatum hominibus, qui superioribus diebus vix prae multitudine cerni poterat. Admiratus quaerit ex perfugis causam, quorum magnus ad eum cotidie numerus confluebat. Constabat inter omnes, quod iam ipse Caesar per exploratores cognoverat, dorsum esse eius iugi prope aequum, sed hunc silvestrem et angustum, qua esset aditus ad alteram partem sentire, uno colle ab Romanis occupato, si alterum amisissent, quin paene circumvallati atque omni exitu et pabulatione interclusi viderentur: ad hunc muniendum omnes a Vercingetorige evocatos. Hac re cognita Caesar mittit complures equitum turmas; eis de media nocte imperat, ut paulo tumultuosius omnibus locis vagarentur. Prima luce magnum numerum impedimentorum ex castris simulatione collibus circumvehi iubet. His paucos addit equites qui latius ostentationis causa vagarentur. Longo
Abbreviated transcription (Latin):
legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec fa¬
ciunt recuperandorum suorum causa. sed contaminati fa¬
cinore. et capti compendio ex direptis bonis: quod e a res ad
multos pertinebat. timore poene perterriti. consilia clam de
bello inire incipiunt. ciuitatesꝙ reliquas legationibus sollici¬
tant. Quar tam et si Caesar intelligebat: ta̾men ꝗͣ mitissime
potest legattis appellat. Nihil se propter inscientiam. leui¬
tatemqnuulgi grauius de ciuitate iudicare: neq de sua in
heduos biniuolintia diminuere. Ipse maiorem E allie mo
tur. mpestarie. ine ab omnibue ciuitatibus cireuisisteretuꝵ¬
consilia imebat quemadmodum a Gergonia discederet ac
rursus omnem exercitum contraheret. ne profectio nata
a timore defectionie similis fuge uideretur. Haec cogitan¬
ti accidere uisa est facultas bene rei gerendae. Nam cum
minora in castra operis perspiciendi causa uenisset anima¬

Expanded text:
legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec falegatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt. Haec faciunt reciperandorum suorum causa; sed contaminati facinore et capti compendio ex direptis bonis, quod ea res ad multos pertinebat, timore poenae exterriti consilia clam de bello inire incipiunt civitatesque reliquas legationibus sollicitant. Quae tametsi Caesar intellegebat, tamen quam mitissime potest legatos appellat: nihil se propter inscientiam levitatemque vulgi gravius de civitate iudicare neque de sua in Aeduos benevolentia dpectans, ne ab omnibus civitatibus circumsisteretuconsilia inibat quemadmodum ab Gergovia discederet ac rursus omnem exercitum contraheret, ne profectio nata ab timore defectionis similis fugae videretur. Haec cogitanti accidere visa est facultas bene rei gerendae. Nam cum in minora castra operis perspiciendi causa venisset, anima
Abbreviated transcription (Latin):
linquunt. Impellit alios auaricia. alios iracundia et teme¬
ritas : que maxime illi hominum generi est innata: ut le¬
uem auditionem habeant. Pro re comparata. bona ciuiu
romanorum diripiunt: cedes faciunt. in seruitutem ab¬
strahunt. Adiuuat rem proclinatam Conuictolitanes.
plebemq ad furorem impellit: ut facinore admisso. ad sa¬
nitarem reuerti pudeat. MAristium tribunum militu
iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cauillono
educunt. idem facere cogunt eos. qui negotiandi causa sibi
constiterant hos continuo itinere adorti. omnibus impedi¬
mentis exuunt. repugnantes diem noctemq obsident. Mul.¬
tis utrinq interfectis maiorem multitudinem armatoR
concitant. Interim nuncio allato. omnes iorum milites ĩ
potestare Caesaris teneri coneurrunt ad Arioiustum ni¬
hil publico factum consilio demonstrant questionem de bo¬
nis direptis decernnt. Li tauici fratrumq bona publicãt

Expanded text:
linquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temelinquunt. Impellit alios avaritia, alios iracundia et temeritas, quae maxime illi hominum generi est innata, ut levem auditionem habeant pro re comperta. Bona civium Romanorum diripiunt, caedes faciunt, in servitutem abstrahunt. Adiuvat rem proclinatam Convictolitavis plebemque ad furorem impellit, ut facinore admisso ad sanitatem reverti pudeat. Marcum Aristium, tribunum militum, iter ad legionem facientem fide data ex oppido Cabillono educunt: idem facere cogunt eos, qui negotiandi causa ibi constiterant. Hos continuo in itinere adorti omnibus impedimentis exuunt; repugnantes diem noctemque obsident; multis utrimque interfectis maiorem multitudinem armatorum concitant. Interim nuntio allato omnes eorum milites in potestate Caesaris teneri, concurrunt ad Aristium, nihil publico factum consilio demonstrant; quaestionem de bonis direptis decernunt, Litavicci fatrumque bona publicant,
Abbreviated transcription (Latin):
heduorum missis qui suo beneficio conseruatos docerent
quos iure belli interficere pocuisset. tribusq horis noctie
exercitui ad quietem datis castra ad siergouiam mouit. Me¬
dio fere itinere equites a Fabio missi. quanto res in perieulo
fuerit exponunt. summis copus castra oppugnata demon¬
strant. cum crebro in tegri defessis succederent. nostrosq
assiduo labore defatigaren̾t. quibus propter magnitudiei
castrorum perpetuo esset hisdem in uallo ꝑmanendũ. mul¬
titudine sagitarum atq omnis generis taelorum multos
uulneratos. ad haec sustinenda magno usui tormenta.
fabium. discessu eorum duabus relic̾tis portis. obstruere
caeteras. pluteosq uallo adere. et si in posterum diem simi¬
lemq casum apparare. His rebus cognitis Caesar. summo
studio militum ante ortum solis in castra peruenit.Dum
haec ad Ciergouiam geruntur. hedui primis nunciis a la¬
tauico acceptis. nullum sibi ad cognoscendum spacium re-¬

Expanded text:
Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent Aeduorum missis, qui suo beneficio conservatos docerent quos iure belli interficere potuisset, tribusque horis noctis exercitui ad quietem datis castra ad Gergoviam movit. Medio fere itinere equites a Fabio missi, quanto res in periculo fuerit, exponunt. Summis copiis castra oppugnata demonstrant, cum crebro integri defessis succederent nostrosque assiduo labore defatigarent, quibus propter magnitudinem castrorum perpetuo esset isdem in vallo permanendum; multitudine sagittarum atque omnis generis telorum multos vulneratos; ad haec sustinenda magno usui fuisse tormenta. Fabium discessu eorum duabus relictis portis obstruere ceteras pluteosque vallo addere et se in posterum diem similemque casum apparare. His rebus cognitis Caesar summo studio militum ante ortum solis in castra pervenit. Dum haec ad Gergoviam geruntur, Aedui primis nuntiis ab Litavicco acceptis nullum sibi ad cognoscendum spatium re