comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sensum quo ꝙ &c istimemus &iam illos quos
hic uiuos inuenturus est dñs in ipso paruo
spatio: & passuros mortem & accepturos in¬
mortalitatem : ipse apostolus nos uid&
tur : cum alio loco de ipsa loquens resur¬
rectione corporum dicat. N Tu quod semi¬
nas non uiuificatur nisi moriatur: Quomo¬
do igitur quos uiuentes hic xp̃s inueni& ꝑ
in mortalitatem in illo uiuificabuntur: &¬
si non moriantur : cum uideamus ꝓpter
hoc esse dictum tu quod seminas. non uiui¬
ficatur nisimoriatur: Quod sirecte non di¬
cimus seminari: nisi ea corpora hominum.
quȩ moriendo quo quomodo reuertuntur
interram: sicut se se hab& &iam illa intrans¬
gressorem patrem generis humani diuini¬
tus plata sententia: terra es & interram
ibis: fatendum est: istos quos non dum de
& & istis uerbis apostoli & illis de genesi
non teneri : qm̃ sursum innubibus rapti non
utique seminantur: qui a neceunt inter¬
ram nec redeunt: siue nullam pros sus
experiantur mortem: siue pau lulum in

Expanded text:
sensum, quo existimemus etiam illos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, in ipso paruo spatio et passuros mortem et accepturos inmortalitatem, ipse apostolus nos uidetur icabuntur; cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat: Tu quod seminas, non uiuificatur. nisi moriatur. Quo modo igitur, quos uiuentes hic Christus inueniet, per inmortalitatem in illo uiuificabuntur, etsi non moriantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur? Aut si recte non dicimus seminari nisi ea corpora hominum, quae moriendo quoquo modo reuertuntur in terram sicut sese habet etiam illa in transgressorem patrem generis humani diuinitus prolata sententia: Terra es, et in terram ibis: fatendum est istos, quos nondum de eniet, et istis uerbis apostoli et illis de genesi non teneri; quoniam sursum in nubibus rapti non utique seminantur, quia nec eunt in terram nec redeunt, siue nullam prorsus experiantur mortem siue paululum in
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua gentium coleret inter deos suos ro¬
mulum: nisi romani nominis metus cogeret
quis porro numeret : quam multi quanta lib&
sȩuitia crudelitatis occidi: quam xp̃m dm̃
negare maluerunt.: Proinde metus. quã¬
libet leuis indignationis: quȩ ab animis ro¬
manorum si non fieret : posse putabatur

Expanded text:
aliqua gentium coleret inter deos suos Romulum, nisi Romani nominis metus cogeret? Quis porro numeret, quam multi quantalibet saeuitia crudelitatis occidi quam Christum Deum negare maluerunt? Proinde metus quamlibet leuis indignationis, quae ab animis Romanorum, si non fieret, posse putabatur
Abbreviated transcription (Latin):
his non sensu corporis iuidicemus.: Habemus
enim alium interioris hominis sensum.
isto longe praestantiorem. quo iusta &in¬
iusta sentimus. iusta perintellegibilem sp&iẽ.
in iusta per eius priuationem. Ad eius sensus¬
Adeius sensus
offitium non acies pupillȩ: non foramen auri¬
culae. non spiramenta narium. nongustus
faucium. non ullus corporeus tactus accedit:
lbime &esse & hoc nossecertussum & haec
amo atq: amare me similiter certus sum :: Sed de
duobus illis essentia scilic& & noticia. quantũ
amentur in nobis. &quem admodum &iam ince¬
teris rebus quacinfra sunt eorum reperiatur &¬
si differens. quaedam tamen similitudo: quan¬
tum sus cepti huius operis ratio uisa est postu¬
lare : satis diximus :
Deamore autem quo a¬
matur. utrum & ipse amor a metur nondictum
est.: A matur autem : & hinc probamus. quocd in
hominibus quirectius amantur : ipse magis ama¬
tur. Neq: enim uir bonus merito dicitur qui
Tscit quod bonum est : sed qui diligit.: Cumergo

Expanded text:
his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo iusta et iniusta sentimus, iusta per intellegibilem speciem, iniusta per eius priuationem. Ad huius sensus officium non acies pupulae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo adque amare me similiter certus sum. duobus illis, essentia scilicet et notitia, quantum amentur in nobis, et quem ad modum etiam in ceteris rebus, quae infra sunt, eorum reperiatur, etsi differens, quaedam tamen similitudo, quantum suscepti huius operis ratio uisa est postulare, satis diximus; de amore autem, quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem; et hinc probamus, quod in hominibus, qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim uir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit Quur ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ducentibus. intellegiuoluit Et septies
indie laudabote.: Quod alibi alio modo
dictum est. semꝑlaus eius in ore meo.: Et
multa huius modi indiuinis auctoritatib
repperiuntur. in quib septenarius nume¬
rus ut dixi: procuiusq rei uniuersitate po¬
nisol&. Propter hoc eodem sepe numero
uos omnem ueritatem. ⁊ Ibi requiesdĩ. quia

Expanded text:
ducentibus intellegi uoluit: et: Septiens in die laudabo te; quod alibi alio modo dictum est: Semper laus eius in ore meo; et multa huius modi in . diuinis auctoritatibus reperiuntur, in quibus septenarius numerus, ut dixi, pro cuiusque rei uniuersitate poni solet. Propter hoc eodem saepe numero uos omnem ueritatem. Ibi requies Dei, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Bene potius eẽ uiuendum: utinter eos quisque
repperiatur: qui pro alus intercessuri sunt
liberandis: netam pauci sint: utcito adnume¬
rum suum. uel tricenum uel sexagenum. uel
centenum. uno quoq eorum perueniente :¬
multi remaneant: qui erui iam depoenis. illorũ
intercessione non possint.: Etin eis inueniatur:
quisquis sibi spem fructus alieni: temeritate
uanissima pollicetur.: Haec me illis respon¬
disse suffecerit: quisacrarum litterarum.
quas communes habemus. auctoritatem non sper¬
nunt : sed eas male intellegendo. non quod illȩ
loqͥuntur : sed hoc potius putant futurum
ẽẽ quod ipsi uolunt.: Hac itaq responsione reddi¬
ta : librum sicut ꝓmisimus terminamus.⁊¬

Expanded text:
bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate uanissima pollicetur. Haec me illis respondisse suffecerit, qui sacrarum litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intellegendo non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi uolunt. Hac itaque responsione reddita librum, sicut promisimus, terminamus.
Abbreviated transcription (Latin):
etiam siper seueret ignoratur modus. profecto
& studim in meliora proficiendi orando & instan¬
do uigilantius adhibetur: & faciendi demam¬
mona iniquitatis sanctos amicos. cura non
spernitur .: Verum ista liberatio : quae fit
siue suis quibusq orationibus. siue interceden¬
tibus scĩs. id agit : utinignem quisq nonmit¬
tatur aeternum : nonut cum fuerit missus post
quantum cumq inde tempus eruatur . : Nam
&illi. quiputant sic intellegendum eẽ quod
scriptum est: afferre terram bonam uberem
fructum. aliam tricenum : aliã sexagenum:
aliã centen um : ut scĩ prosuorum diuersitate
meritorum: alii tricenos homines liberent:
alii sexagenos: alii centenos: Hoc indie uidi¬
cu futurum suspicari solent : non post iudicium
Qua opinione : quidam cumuideret homines im¬
punitatem sibi ꝑuersissime pollicentes : eo quod
omnes isto modo adliberationem ꝑtinere posse
uideantur : elegantissime respondisse ꝑhibetur:

Expanded text:
etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisqtatur aeternum, non ut cum fuerit missus post quantumcunque inde tempus eruatur. Nam et illi qui putant sic intelligendum esse quod scriptum est, affructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iano : Cumse cuiq scorum humilis quisq commen¬
dat: &dicit: Memor mei esto: Atq id ut eẽ
possit: ꝓmerendo efficit.: Sed quis iste sit modis.
& quȩ sint ipsa peccata : quȩita impediunt peruen¬
tionem ad regnum di: Ut tamen scõrum amicorũ
meritis impetrent indulgentiam : difficillimũ
est inuenire : periculosissimum diffinire . : Ego
ceste : usq ad hoc tempus cum inde satagerem :
ad eorum indaginem ꝑuenire non potiu : Et for¬
tassis ꝓpter ea latent: nestudium ꝓficiendi ad
omnia cauenda peccata pigrescat. Quõ
siscirentur. quȩ uł qualia sint delicta: pro
quib etiam ꝑmanentibus. nec profectum uitae
melioris ab sumptis. intercessio sit inquirenda
&speranda iustorum : eis secura se ob uolueret
humana segnitia nec euoluitalibus implicamentis.
ullius iuistutis expeditione curaret : sed tantum mo¬
do quȩreret aliorum meritis liberari: quos amicos
sibi demammona iniquitatis elemosinarum largitate
fecisset.: Nunc uero dumuenialis iniquitatis.

Expanded text:
iano, cum se cuique sanctorum humilis quisque commendat, et dicit, Memor mei esto: atque ut id esse possit, promerendo efficit. Sed quis iste sit modus, et quae sint ipsa peccata, quae ita impediunt perventionem ad regnum Dei, ut tamen sanctorum amicorum meritis impetrent indulgentiam, difficillimum est invenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem, ad eorum indaginem pervenire non potui. Et fortassis propterea latent, ne studium proficiendi ad omnia peccata cavenda pigrescat. Quoniam si scirentur quae vel qualia sint delicta, pro quibus etiam permanentibus nec profectu vitae melioris absumptis intercessio sit inquirenda et speranda justorum, eis secura se obvolveret humana segnities, nec evolvi talibus implicamentis ullius virtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis lisibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis iniquitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
existere : compellebat aliquas ciuitates po¬
sitas sub ure romano: tamquam dm̃ colere
romulum: axp̃o autem dõ non solum colendo :
rȩ mastyrum multitu dinem metus reuocare
non potuit: non leius offensionis animorum.
sed im mensarum uariarumq poenarum.

Expanded text:
exsistere, conpellebat aliquas ciuitates positas sub iure Romano tamquam deum colere Romulum; a Christo autem Deo non solum colendo, rrae populos martyrum multitudinem metus reuocare non potuit non leuis offensionis animorum, sed inmensarum uariarumque poenarum
Abbreviated transcription (Latin):
egissemus: ut reuera nulla mors ess&: Nunc
aut non solum ẽ uerum &iam tammolesta est
utnec ulla & plicari locutione possit: neulla ra¬
tione uitari: Loquamur ergo secundum consu¬
&udinem : Non enim aliter debemus & dicamus
ante mortem. prius quã mors accidat. sicut scrip¬
tũ est : Ante mortẽ non laudes hominẽ quẽ quã.
dicamus &iam postquam acciderit. postmor¬
tem illius uł illius. factum est illud uel illud:
Dicamus & deprȩsenti tẽpore ut possumus: uł¬
ut cumita loquimur: moriens ille testatus est: &
illis atq illis: illud atq illud moriens dereliquit:
Quamuis hoc nisi uiuens omninofacere non poss&.
& potius hoc ante mortem fecerit non in morte:
Loquamur. &iam sicut loquitur scriptura diuina
quȩ mortuos quoq non post mortem: sed inmorte
esse non dubitat dicere: Hinc enim est illud qm̃
non est in morte qui memor sit tui. Donec enim
reui uescant recte essedicuntur in morte : sic ut
in somno essequisq donet euigil& dicitur: quã¬

Expanded text:
egissemus, ut re uera nulla mors esset. Nunc autem non solum est, uerum etiam tam molesta est, ut nec ulla explicari locutione possit nec ulla ratione uitari. Loquamur ergo secundum consuetudinem non enim aliter debemus et dicamus ante mortem\', priusquam mors accidat; sicut scriptum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquam. Dicamus etiam cum acciderit: Post mortem illius uel illius factum est illud aut illud. Dicamus et de praesenti tempore ut possumus, uelut cum ita loquimur: Moriens ille testatus est, et: Illis adque illis illud adque illud moriens dereliquit; quamuis hoc nisi uiuens omnino facere non posset et potius hoc ante mortem fecerit, non in morte. Loquamur etiam sicut loquitur scriptura diuina, quae mortuos quoque non post mortem, sed in morte esse non dubitat dicere. Hinc enim est illud: Quoniam non est in morte, qui memor sit tui. Donec enim reuiuescant, recte esse dicuntur in morte, sicut in somno esse quisque, donec euigilet, dicitur; quam
Abbreviated transcription (Latin):
uam quã uita mortaliũ tota poena sit: qui¬
a tota temptatioẽ : sicut sacrȩ lit terȩ ꝑ¬
sonant ubi scriptũ est: Numquid non temptatio
est uita humana suꝑ terram: : Non enĩ parua poeni
est: ipsa insipientia uł inperitia: quȩ usq: adeo
fugienda merito uidicat᷑: ut ꝑ poenas dolorib
plenas pueri cogant᷑ quȩ q artificia uł litteras
discere : ipsũq discere: ad quod poenis adigunt᷑
tam poenale ẽ eis ut nonnum quã ipsas poenas
ꝑ quas cõpellunt᷑ discere: malint ferre quam
discere : Quis aũt̃ non e horreat &mori eligat

Expanded text:
uam vita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae Litterae personant, ubi scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Non enim parva poena est ipsa insipientia, vel imperitia, quae usque adeo fugienda merito judicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia vel litteras discere: ipsumque discere, ad quod poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnunquam ipsas poenas per quas compelluntur discere, malint ferre, quam discere. Quis autem non exhorreat, et mori eligat
Abbreviated transcription (Latin):
hominem ds̃ ut ei adderet festilitatem quandam.
qua homines alios ꝓpagaret: congenerans eis &iã
ipsam ꝓpagandi possibilitatem non necessitam
Quibus tamen uoluit hominibus abstulit camds̃
& steriles fuerunt. non tamen generi humano ab¬
stulit: semel datam primis duobus conuigibus be¬
nedictionem generandi .: Haec ergo ꝓpagatioquã
uis pecato ablata non fuerit: non tamen
&iam ipsa talis est : qualis fuisset sinemo peccas¬
set : Exquo enim homo in honore positus. post¬
ea quam deliquit. comparatus est pecoribus: simi¬
liter generat: non in eo tamen penitus extincta
est. quȩdam scintilla rationis : inqua factus est

Expanded text:
hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, hominem Deus, ut ei adderet fertilitatem quandam, qua homines alios propagaret, congenerans eis etiam ipsam propagandi possibilitatem, non necessitatem: quibus tamen uoluit hominibus abstulit eam Deus, et steriles fuerunt; non tamen generi humano abstulit semel datam primis duobus coniugibus benedvis peccato ablata non fuerit, non tamen etiam ipsa talis est, qualis fuisset, si nemo peccasset. Ex quo enim homo in honore positus, posteaquam deliquit, comparatus est pecoribus , similiter generat: non in eo tamen penitus exstincta est quaedam velut scintilla rationis, in qua factus est
Abbreviated transcription (Latin):
nunc confert. dicere institui.: Neq enim dam¬
nando: aut totum abstulit quod dederat: aliquin
nec esset omnino: aut eam remouit a sua potesta¬
te : &iam cumdiabolo poenaliter subdidit. cum
nec ipsum diabolum a suo alienarit imperio.
Quando quidem utipsius quoq diaboli natura sub¬
sistat: ille facit : qui summe est bonus: & facit eẽ
quicquid aliquomodo est.: Duorum igitur il¬
lorum quȩ diximus bona: utetiam innaturam
peccato uiticatam. supplicioq damnatam: debo¬
nitatis cius quodam ueluti fonte manaret : pro¬
pagationem in primis mundi opcribus benedictio¬
ne largitus est : a quibus operibus die septimo
requieuit. Conformatio uero in illo eius est
opere : quousq nunc operatur .: Efficacem quip¬
pe potentiam suam sirebus subtrahat: nec pro¬
gredi poterunt : & sius dimensis motibus ꝑagere
tempora : nec prorsus in eo quod creatȩ sunt :¬
aliquatenus ꝑmanebunt .⁊ Sic ergo creauit

Expanded text:
nunc confert, dicere institui. Neque enim damnunc confert, dicere institui. Neque enim damnando aut totum abstulit quod dederat, alioquin nec esset omnino; aut eam remouit a sua potestate, etiam cum diabolo poenaliter subdidit, cum nec ipsum diabolum a suo alienant imperio; quando quidem, ut ipsius quoque diaboli natura subsistat, ille facit qui summe est et facit esse quidquid aliquo modo est. Duorum igitur illorum, quae diximus bona etiam in naturam peccato uitiatam supplicioque damnatam de bonitatis eius quodam ueluti fonte manare, propagationem in primis mundi operibus benedictione largitus est, a quibus operibus die septimo requieuit; conformatio uero in illo eius est opere, quo usque nunc operatur. Efficacem quippe potentiam suam si rebus subtrahat, nec progredi poterunt et suis dimensis motibus peragere tempora nec prorsus in eo quod creatae sunt aliquatenus permanebunt. Sic ergo creauit
Abbreviated transcription (Latin):
AMNVNC CONSIDERANDVM EST HANC IESA
miseriam generis humani inqua laudatur
iustitia punientis. qualibus & quam multis
impleuerit Bonis eiusdem bonitas. cuncta quȩ
creauit administrantis. Primum benedictio¬
nem illam : quamꝓtulerat ante peccatum dicens:
crescite & multiplicamini &implete terram: nec
post peccatum uoluit in hibere: mansitq instirpe¬
damnata donata fȩcunditas: nec illam uimmi¬
efficiuntur & semina: inditam corporibus huma
auferre: quo nobi simpacta est &iam necessitas
uio. atq torrente generis humani: malum quod
aparente trahit᷑: & bonum quod acreante tri¬
buitur : In originali malo sunt duopecca¬
tum atq supplicium: In originali bono. alia duo.
ꝓpagatio & conformatio. Sed quantum au¬
prȩsentem ꝑtinet intentionem nram. demalis quo¬
rum unum denr̃a uenit audacia idest pecca¬
tum: alterum deiudicio dĩ idest supplicium iam
satis diximus: nunc debonis dĩ quȩ ipsi quoque
uitiatae damnataq naturae contulit: siue usq

Expanded text:
am nunc considerandum est hanc ipsam miseriam -generis humani, in qua laudatur iustitia punientis, qualibus et quam multis inpleuerit bonis eiusdem bonitas cuncta quae creauit administrantis. Primum benedictionem illam, quam protulerat ante peccatum dicens: Crescite et multiplicamini et inplete terram, nec post peccatum uoluit inhibere mansitqdamnata donata fecunditas: nec illam vim miefficiuntur et semina, indidit corporibus humanauferre, quo nobis impacta est necessitas mortiuvio atque torrente generia parente trahitur, et bonum quod a creante tribuitur. In originali malo duo sunt, peccatum adque supplicium; in originali bono alia duo, propagatio et conformatio. Sed quantum apraesentem pertinet intentionem nostram, de malis, quorum unum de nostra uenit audacia, id est peccatum, alterum de iudicio Dei, id est supplicium, iam satis diximus. Nunc de bonis Dei, quae ipsi quoque uitiatae damnataeque naturae contulit siue usque
Abbreviated transcription (Latin):
casulam perdiderat. etunde sibi emeret non
habebat.: A diuginti martyres. quorum
memoria est apud nos celeberrima: clara
uoce ut uestiretur. orauit. Audierunt eum
adolescentes qui forte aderant: inrisores.
cumq discedentem : exagitantes prosequebant᷑:
quasi amastrribus quinquagenos folles un

Expanded text:
casulam perdiderat et unde sibi emeret non habebat; ad uiginti martyres. quorum memoria est aput nos celeberrima, clara uoce ut uestiretur orauit. Audierunt eum adulescentes qui forte aderant inrisores eumque discedentem exagitantes prosequebantur: quasi a martyribus quinquagenos folles, un
Abbreviated transcription (Latin):
ge ꝓph&a es aias ꝑ hib&ur occisus samiam
fuis sesybillam fer̃ : Regnante uero apud¬
hebreos sedechia & apud romanos tarqui¬
nio prisco quis uccesserat anco martio ductus
ẽ captiuus in babyloniam populus iudȩorũ:
euersa hierusalem & templo illo asalomone
constructo: Increpantes enim eos proph&e
deiniquitatib & impi&atib suis: haec eis uen¬
tura predixerant: maxime hieremias. qui
&iam numerũ definiuit annorũ. Eetem

Expanded text:
ge propheta Esaias perhibetur occisus, Samiam ge propheta Esaias perhibetur occisus, Samiam fuisse Sibyllam ferHebraeos Sedechia et aput Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam populus Iudaeorum euersa Hierusalem et templo illo a Salomone constructo. Increpantes enim eos prophetae de iniquitatibus et inpietatibus suis haec eis uentura praedixerant, maxime Hieremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tem
Abbreviated transcription (Latin):
ferbuerat ac pullulauerat: philosophorũ sup¬
tilis & acuta loquacitas: Sed &iam si posteriora
tempora deos homines mortuos non instituer:
Tamen ab antiquis institutos colere ut deos &
habere non destiter̃ : quin&iam simulacris.
quȩ ueteres non habebant auxer̃ uanȩ atq im¬
piȩ suꝑstitionis in lecebram: id efficientib
inmundis in eorũ corde daemonib ꝑ fallatia
quoq: oracula decipientib ut fabulosa &iam
crimina deorũ quȩiam urbaniore sȩculo ñ
fingebantur ꝑludos tamen in eorundem
falsorum nominum obsequiũ turpiter
agerentur: Regnauit deindenuma post
romulum :: Qui cum illam ciuitatem pu¬
tauerit deorũ profecto falsorũ numero¬
sitate muniendã: in eandem turbam re¬
ferri mortuus ipse non meruit : tam qua
ita putatus sit caelũ multitudine numi¬
nũ constipasse : ut locũ ibi repperire non
poss& : Hoc regnante romae : & apud he¬
breos initio regni manasse : a quo impiore¬

Expanded text:
ferbuerat ac pullulauerat philosophorum subferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines mortuos non instituerunt, tamen ab antiquis institutos colere ut deos et habere non destiterunt; quin etiam simulacris, quae ueteres non habebant, auxerunt uanae adque inpiae superstitionis inlecebram, id efficientibus inmundis in eorum corde daemonibus per fallacia quoque oracula decipientibus, ut fabulosa etiam crimina deorum, quae iam urbaniore saeculo non fingebantur, per ludos tamen in eorundem falsorum numinum obsequium turpiter agerentur. Regnauit deinde Numa post Romulum, qui cum illam ciuitatem putauerit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eandem turbam referri mortuus ipse non meruit, tamquam ita putatus sit caelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae et aput Hebraeos initio regni Manasse, a quo inpio re
Abbreviated transcription (Latin):
li sed belli troiani tempore fuisse scrip¬
serunt: Eodem romulo regnante: thales
milesius fuis seꝑ hib&ur: unus eseptem sa¬
pientib qui post theologus po&as inqui¬
b orpheus maxime omnibum nobilitatus
ẽ : sophi appellati sunt quodẽ latine sapi¬
entes: Peridem tempus decem tribus
quȩ in diuisione populi uocatȩ sunt isrł.
debellatȩ achalde is & in eas terras capti¬
uȩ ductȩ sunt : remanentib in iudea ter¬
ra duabus illis tribub quȩ nomine iu¬
de uocabantur : sedemq regni habebant
hierus alem: Mortuum romulum cum & ip
se non comparuiss& in deos quod & uulgo no¬
tissimum ẽ r&ulere romani : quod usq ad¬
eo fieri iam desierat : Nec postea nisi adulap¬
do nonerrando factũ ẽ temporib caesarũ: ut
cicero magnis romuli laudib tribuat quod p̃
rudib & in doctis temporib: quando facile ho¬
mines fallebantur : sediam expolitis & erudi¬
tis meruerit hos honores : Quamuis nondũ ef¬

Expanded text:
li, sed belli Troiani tempore fuisse scripli, sed belli Troiani tempore fuisse scripserunMilesius fuisse perhibetur, unus e septem sapientibus, qui post theologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, cotpoi appellati sunt, quod est Latine sapientes. Per idem tempus decem tribus, quae in diuisione populi uocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis et in eas terras captiuae ductae sunt, remanentibus in Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iuae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum se non comparuisset, in deos, quod et vulgo notissimum est, retulere Romani; quod usque adeo, fieri jam desierat, nec postea nisi adulado, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efi
Abbreviated transcription (Latin):
simpliciter scm̃ dorsum: & co laphos accipi¬
ens tacebit : Nequis agnoscat quo uerbum ł
undeuenit ut inferis loquatur: & coronaspi¬
nea coron&ur: Adcibum aũ fel & adsitim
acetum dederunt: in hospitalitatis hanc
monstrabunt mensam: ipsa enim insipiens.
tuum dm̃ non intellexisti : ludentem mor¬
talium mentib: sed spinis coronasti : & hor¬
ridum felmisciusti: Templiuero uelum
scind&ur : & medio die nox erit tenebro sa
nimis intrib: horis : & mortemori&ur tri¬
b: dieb: somno suscepto : Et tunc ab inferis
regresus ad lucem ueniet primus resurrec¬
tionis principio reuocatus ostenso: Ista
lactantius cap̃tim ꝑ inter ualla disputati¬
onis suae sicut ea poscere uidebantur. quȩ
probare intenderat: adhibuit testimonia
sybillina: quȩ nos nihil in terponentes. Sed
inunam seriem conexa ponentes solis capi¬
tib: Sitam̃ sciptores deinceps ea seruare n
neglegant distinguenda curauimus: Non¬
nulli sane erit ream sybillam : non romu¬

Expanded text:
simpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipisimpliciter sanctum dorsum. Et colaphos accipiens tacebit, ne quis agnoscat, quod uerbum uel unde uenit, ut inferis loquatur et corona spinea coronetur. Ad cibum autem fel et ad sitim acetum dederunt; inhospitalitatis hanc monstrabunt mensam. Ipsa enim insipiens tuum Deum non intellexisti, ludentem mortalium mentibus, sed spinis coronasti et horridum fel miscuisti. Templi uero uelum scindetur; et medio die nox erit tenebrosa nimis in tribus horis. Et morte morietur tribus diebus somno suscepto; et tunc ab inferis regressus ad lucem ueniet primus resurrectionis principio reuocatis ostenso.\' Ista Lactantius carptim per interualla disputationis suae, sicut ea poscere uidebantur, quae -probare intenderat, adhibuit testimonia Sibyllina, quae nos nihil interponentes, sed in unam seriem conexa ponentes solis capitibus, si tamen scriptores deinceps ea seruare non neglegant, distinguenda curauimus. Nonnulli sane Erythraeam Si-10 byllam non Romu
Abbreviated transcription (Latin):
saluator siprimas litteras iungas erit ixey
idẽ piscis in quo nomine mistice intellegi
turxp̃s: eo quod in huius mortalitatis abys¬
so uelut in aquarũ profunditate uiuus hoc
ẽ sinepeccato eẽ potuerit: Haec aũ sybil¬
la siue erithrea siue ut quidam magiscre¬
dunt cymea: ita nihil hab& in toto carmi¬
ne suo. cuius ex igua ista particula ẽ quod
ad deorũ falsorũ si uefictorũ cultum ꝑtine¬
at: Quin immo ita &iam contra eos & con¬
tra cultores eorũ loquitur : ut in eorũ nu¬
mero deputanda uideatur quiꝑ tinent
adciuitatem dĩ : Inserit &iam lactantius
operi suo quȩdam dexpõ uaticinia sybillȩ
quam uis non exprimat cuius : sed quȩ ipse
singillatim posuit ego arbitratus sum con¬
iuncta eẽ ponenda: tam quam unum sit
pro lixum quȩ ille plura commemorauit¬
postea ueni&: dabunt aut̃ dõ a lapas ma¬
nib incestis : & impurato ore expuent
ueneꝰ atos sputus: Dabit uero ad uerbera

Expanded text:
saluator, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, saluator, si primas litteras iungas, erit ἰχθύς, id est piscis, in quo nomine mystice intellegitur Christus, eo quod in huius mortalitatis abysso uelut in aquarum profunditate uiuus, hoc est sine peccato, esse potuerit. Haec autem Sibylla sine Erythraea siue, ut quidam magis credunt, Cumaea ita nihil habet in toto carmine suo, cuius exigua ista particula est, quod ad deorum falsorum siue factorum cultum pertineat, quin immo ita etiam contra eos et contra cultores eorum loquitur, ut in eorum numero deputanda uideatur, qui pertinent ad ciuitatem Dei. Inserit etiam Lactantius operi suo quaedam de Christo uaticinia Sibyllae, quamuis non exprimat cuius. Sed quae ipse singillatim posuit, ego arbitratus sum coniuncta esse ponenda, tamquam unum sit prolixum, quae ille plura commemorauit etpostea ueniet; dabunt autem Deo alapas manibus incestis et inpurato ore exspuent uenenatos sputus; dabit uero ad uerbera
Abbreviated transcription (Latin):
ut cumq trans latis ubi non potuit illesen¬
sus occurrere qui fit cum litterȩ quȩ sunt
in eorũ capitib conectuntur : ubi y littera
ingreco posita ẽ quia non potuerunt lati¬
na uerba inuenire quȩ ab eadem littera in¬
ciperent: & sententiae conuenirent: hiaũ
sunt uersus tres: quintus & octauus de¬
cimus & nonus decimus: Deniq silitteris¬
quȩ sunt in capitibus omnium uersuum conec¬
tentes: horum trium quȩ scriptȩ sunt non
legamus: sed proeis y littera tam quam in eis
dem locis ipsa sit posita recordemur. expri¬
tor: Sed cum grece hoc dicitur non latine &
sunt uersus uiginti & septem: qui numerus
quadratum ternariũ solidũ reddit. tria enĩ
terducta fiunt nouem: & ipsa nouem siterdu¬
cantur utex lato in altum figura consurgat.
ad uiginti & septem ꝑueniunt: Horũ aut̃
grecorũ quinq: uerborũ quȩ s̃ ihs xpõs the¬
Xyos soter quod ẽ latine ihs̃ xp̃s dĩ filius

Expanded text:
utcumque translatis ibi non potuit ille senutcumque translatis ibi non potuit ille sensus occurrere, qui fit, cum litterae, quae sunt in eorum capitibus, conectuntur, ubi Υ littera in Graeco posita est, quia non potuerunt Latina uerba inueniri, quae ab eadem littera inciperent et sententiae conuenirent. Hi autem sunt uersus tres, quintus et octauus decimus et nonus decimus. Denique si litterasquae sunt in capitibus omnium uersuum conectentes horum trium quae scriptae sunt non legamus, sed pro eis Υ litteram, tamquam in eisdem locis ipsa sit posita, recordemur, expritor; sed cum graece hoc dicitur, non latine. Et sunt versus viginti et septem, qui numerus quadratum ternarium solidum reddit. Tria enim ter ducta fiunt novem: et ipsa novem si ter ducantur, ut ex ad viginti et septem perveniunt. Horum autem graecorum quinque verborum, quae sunt, Iesous Ch quod est Latine Iesus Christus Dei filius
Abbreviated transcription (Latin):
orbis: Reicient simulacra uiri c̃unctam
quoque gazam : Exur& terra signis pontũ¬
que polumq : Inquirens tetri portas effring&
auerni: Sanctorum sedenim cunctȩlex libe¬
ra carni: Tradet᷑ sontes a&erna flamma
cremabit : Occultos actus retegens: tunc
quis que loquetur. Secr&a atq. ds̃ resera¬
ũabit pectora luci: Tunc erit & luctus stri¬
debunt dentibus om̃s: Fripitur solis iubar
& chorus interit astris: Volu& celũ iuna¬
ris splendor obibit: Deici& colles ualles
extoll& abimo: Nonerit inrebus hominũ
sublime uel altum: Iamaequantur campis.
montes & cȩrula ponti: Omnia cessabunt.
tellus confracta peribit: Sic pariter fontes
torrentur fluminaq igni: Sed tubatu
sonitum tristem dimitt& ab alto Orbe
gemens facinus miserum uariosq labores:
Tarta reumq. chaos monstrabit terra de
hiscens : Et corã hic dño reges sistentur
adunum: Recid& ȩcelo ignisq & sulphu¬
ris amnis: In his latinis uersib degreco

Expanded text:
orbis, Rejicient simulacra viri, cunctam orbis, Rejicient simulacra viri, cunctam quoque gazam, Exuret terras ignis pontumque polumque, Inquirens, tetri portas effringet Averni. Sanctorum sed enim cunctae lux libera carni Tradetur, sontes aeterna flamma cremabit. Occultos actus retegens tunc quisque loquetur Secreta, atque Deus reserabit pectora luci. Tunc erit et luctus, stridebunt dentibus omnes. Eripitur solis jubar, et chorus interit astris. Volvetur coelum, lunaris splendor obibit. Dejiciet colles, valles extollet ab imo. Non erit in rebus hominum sublime vel altum. Jam aequantur campis montes et caerula ponti. Omnia cessabunt, tellus confracta peribit. Sic pariter fontes torrentur fluminaque igni. Sed tuba tum sonitum tristem dimittet ab alto Orbe, gemens facinus miserum variosque labores. Tartareumque chiscens. Η Et coram hic Domino reges sistentur ad unum. Ρ Reccidet e caelo ignisque et sulphuris amnis. In his Latinis uersibus de Graeco
Abbreviated transcription (Latin):
quod &iam nos prius in latina lingua uersib
malelatinis & non stantib legimus : pernescio
cuius interpr&is imperitiam. sicut post cog¬
nouimus : Nam uir clarissimus flaccianus :
qui &iam proconsule fuit. homo facillimȩ
facundiae: multȩq doctrinȩ : cum dexpo con¬
loqueremur : grecum nobis codicem protulit:
carmina essedicens. sybillȩ eritreȩ: ubios¬
tendit quodam loco incapitib uersuum or¬
dinem litterarũ ita sehabentẽ: ut haec in eo
soter : quod ẽ latine ihs̃ xp̃s dĩ filius s alua¬
tor : Hiaut uersus quorũ primȩ litterȩ
istum sensum quem diximus redduntsi
cuteos quidam latinis & nonstantib: uer¬
sibus ẽ inter pretatus hoc continent:
iudicii signum tellus sudore madesc&:
Ecelo rex adueni& ꝑ sȩcla futurus: Sci¬
lic&  carne prȩsens ut iudic& orbem:
unde dm̃ cernent incredulus atq: fidelis.
Celsum cum sc̃ĩs ȩui iã termino in ipso: Sic
anime cum carne aderunt quas iudicat
ipse. Cumiac& incultus densis inuepribus

Expanded text:
quod etiam nos prius in Latina lingua uersibus male Latinis et non stantibus legimus per nescio cuius interpretis inperitiam, sicut post cognouimus. Nam uir clarissimus . Flaccianus, qui etiam proconsul fuit, homo facillimae facundiae multaeque doctrinae, cum de Christo conloqueremur, Graecum nobis codicem protulit, carmina esse dicens Sibyllae Erythraeae, ubi ostendit quodam loco in capitibus uersuum ordinem litterarum ita se habentem, ut haec in eo σωτήρ, quod est Latine, Iesus Christus Dei filius saluator. Hi autem uersus, quorum primae litterae istum secut eos quidam latinis exstantibus versibus est interpretatus, hoc continent: Judicii signum, tellus sudore madescit. E coelo rex adveniet per saecla futurus, Scilicet ut carne praesens dijudicet orbem: Unde Deum cernent incredulus atque fidelis, Celsum cum sanctis, aevi jam termino in ipso. Sic animae cum carne aderunt, quas judicat ipse, Cum jacet incultus densis in vepribus
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlum nouum & terra noua manebit corã
me dixit dñs: sic stabit semen ur̃m & no¬
men urm : &erit mensis. & mense : & sab¬
batum & sabato : ueni & omnis caro in con¬
spec tu meo adorare in hirłm dixit dñs.
Et egredientur & uidebunt membra ho¬
minum qui preuari cati sunt in me : Ver¬
mis eorum non morietur: & ignis eorum
non &tingu&ur : &erunt uisui omnicar¬
ni: Ad hoc iste ꝓph&a terminauit librũ.
ad quod terminabitur sȩculum: Qui dã
sane. non interpre tatisunt membra ho¬
minum sed cad auera uirorum. ꝑcada¬
uera significantes. euidentem corporum
poenam : quam uis cadauer: nisi caro
& animis: non soleat nuncupari: illa
uero animata erunt corpora : alio quin
nulla poterunt sentire tormenta: Nisi
forte qui amortuorum erunt corpora: id est
eorum: qui in secundam mortem cadent.
ideo non absurde &iam cadauera dici pos¬
sunt: unde est & illud: quod ab eodem ꝓphe¬
ta dictum. iam supra posut: terra uero

Expanded text:
caelum nouum et terra noua manebit coram caelum nouum et terra noua manebit coram me, dicit Dominus, sic stabit semen uestrum et nomen uestrum, et erit mensis ex mense et sabbatum ex sabbato. Veniet omnis caro in conspectu meo adorare in Hierusalem! dixit Dominus; et egredientur et uidebunt membra hominum, qui praeuaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur. et erunt uisui omni carni. Ad hoc iste propheta terminauit librum, ad quod terminabitur saeculum. Quidam sane non interpretati sunt: Membra hominum, sed cadauera uirorum, per cadauera significantes euidentem corporum poenam; quamuis cadauer nisi caro exanimis non soleat nuncupari, illa uero animata erunt corpora, alioquin nulla poterunt sentire tormenta; nisi forte, quia mortuorum erunt corpora, id est eorum, qui in secundam mortem cadent, ideo non absurde etiam cadauera dici possunt. Unde est et illud, quod ab eodem propheta dictum iam supra posui: Terra uero
Abbreviated transcription (Latin):
niunt
Com parauit aut illos dñs tã¬
quam ꝑsimili tudinem filiis israb: offe¬
rentibus ei suas hostias cumpsalmis in do¬
mo eius: quod ubique iam facit ecclesia:
& promisit ab ipsisse accepturum sibi sa¬
cerdo tes & leuitas: quod nihil hominus
fieri nunc uidemus: Non enim & genere
carnis & sanguinis. sicut erat primum.
secundum ordinem a aron: sed sicut o¬
por tebat intestamento nouo ubi secun¬
dum ordinem melchi sedech sum mus sa¬
cerdos est xp̃s. ꝓcuius que merito quod in
eum gratia diuina contulerit: sacerdotes
& leuitas eligi nunc uidemus. Qui non
isto. nomine quod sȩpȩ ad sequuntur &¬
in digni : sed ea quȩ non est bonis malis¬
que com munis sci tate . pensandi sunt.
Haec cum de ista quenunc impetritur ecde¬
sie ꝑspicua nobisque notissima dĩ miserat¬
one dixisset : promisit & fines. ad quos pul
timum iudicium facta bonorum malorũ¬
que discretione ueni&: dicens ꝑ proph& ã:
uł de dño dicens ipse ꝓph&a : quo modo enĩ

Expanded text:
niunt. Comparavit autem illos Dominus, tanquam per similitudinem, filiis Israel offerentibus ei suas hostias cum psalmis in domo ejus; quod ubique jam facit Ecclesia; et promisit ab ipsis se accepturum sibi Sacerdotes et Levitas; quod nihilominus fieri nunc videmus. Non enim ex genere carnis et sanguinis, sicut erat primum secundum ordinem Aaron; sed sicut oportebat in testamento nouo, ubi secundum ordinem Melchisedech summus sacerdos est Christus, pro cuiusque merito, quod in eum gratia diuina contulerit, sacerdotes et Leuitas eligi nunc uidemus; qui non isto nomine, quod saepe adsequuntur indigni, sed ea, quae non est bonis malisque communis, sanctitate pensandi sunt. Haec cum de ista. quae nunc inpertitur ecclesiae, perspicua nobisque notissima Dei miseratione dixisset, promisit et fines, ad quos per ultimum iudicium facta bonorum malorumque discretione uenietur, dicens per prophetam, uel de Domino dicens ipse propheta: Quo modo enim
Abbreviated transcription (Latin):
& uisus eius maior cȩteris .: Videbam &
cornu illud faciebat bellum cum scĩs &
prȩualebat ad ipsos doner uenit uetustus
dierum : & regnum dedit scĩs altissimi &
tempus ꝑuenit & regnum optinuerunt
scĩ Haec danihel quȩ sis se se dixit:
de inde quid audierit. continuo subiun¬
gens : & dixit inquit idest ille a quo quȩ¬
sierat: respondit. & dixit. Bestia quar¬
ta quartum regnum erit in terra quod
prȩ ualebit omnibus regnis. & manduca¬
bit omnem terram : & conculcabit eam
& concid&: Et detem cornua eius decem
reges surgent : & post eos surg& alius qui
superabit malis. omnes qui ante eum fuerunt:
& tres reges humiliauit : & uerba aduersus
altissimum loqu&ur & scõs altissimi conte¬
r&: & suspicabitur mutare tempora & le¬
gem: & dabitur inmanueius usque ad temp:
& tempora: & dimidium tempus: Et iudici¬
um sedebit: & principatum remouebunt ad

Expanded text:
et uisus eius maior ceteris. Videbam, et et uisus eius maior ceteris. Videbam, et cornu illud faciebat bellum cum sanctis, et praeualebat ad ipsos, donec uenit uetustus dierum, et regnum dedit sanctis Altissimi; et tempus peruenit, et regnum obtinuerunt sancti. Haec Daniel quaesisse se dixit. Deinde quid audierit continuo subiungens: Et dixit, inquit id est ille, a quo quaesierat. respondit et dixit: Bestia quarta quartum regnum erit in terra, quod praeualebit omnibus regnis; et manducabit omnem terram, et conculcabit eam et con c ide t. Et decem cornua eius decem reges surgent; et post eos surget alius, qui superabit malis omnes, qui ante eum fuerunt; et tres reges humiliabit et uerba aduersus Altissimum loquetur et sanctos Altissimi conteret et suspicabitur mutare tempora et legem: et dabitur in manu eius usque ad tempus et tempora et dimidium tempus. Et iudicium sedebit, et principatum remouebunt ad
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc &ernum regnum filii hominis. qui intel¬
legitur xp̃s. horruit inquit sp̃s m̃s ego dani¬
hel in habitudine mea: & uisus capitis mei
cor turbabant me: & accessi inquit ad unũ
destantibus & ueritatem quȩ rebam abeo
deomnibus his: & dixit mihi ueritatem.
De inde quiclaudierit ab illo a quo de omni¬
bus his quȩ si uittamquam eos ibi exponen¬
te : sic loquitur.. Hae bestiȩ magne quat¬
tuor: quat tuor regna surgent interra
quae auferentur : & accipient regnum sc̃i
altissimi & optinebunt illud usque in
sȩculum: &usque in sȩculum sȩculorum.
Etquȩrebam inquit diligenter debestia
quarta quȩ erat differens prȩ omni
bestia terribilis amplius: dentes eius
ferrei : ungues eius aerei: manducans &
commi niens. & reliqua pedibus suis con¬
culcans: & decornibus eius decem quȩ erant
in capite eius : &de altero quod ascendit
& ecussit deprioribus tria: cornu illud
inquo erant oculi: & os loquens magna

Expanded text:
haec aeternum regnum filii hominis, qui intelhaec aeternum regnum filii hominis, qui intellegitur Christus: Horruit, inquit, spiritus meus, ego Daniel, in habitudine mea, et uisus capitis mei conturbabant me. Et accessi, inquit, ad unum de stantibus, et ueritatem quaerebam ab eo de omnibus his, et dixit mihi ueritatem. Deinde, quid audierit ab illo, a quo de omnibus his quaesiuit, tamquam eo sibi exponente sic loquitur: Hae bestiae magnae quattuor quatta, et accipient regnum sancti altissimi Dei, et obtinebunt illud usque in saeculum et usque in saeculum saeculorum. Et quaerebam, inquit, diligenter de bestia quarta, quae erat differens prae omni bestia, terribilis amplius — dentes eius ferrei et ungues eius aerei, manducans et comminuens et reliqua pedibus suis conculcans —, et de cornibus eius decem, quae , erant in capite eius, et de altero, quod adscendit et excussit de prioribus tria; cornu illud in quo erant oculi et os loquens magna,
Abbreviated transcription (Latin):
tempora libus. in illa lumina noua. ac
sempiterna transibunt: In poenis autem
malorum: & in & tinguibilis ignis. & uiua¬
cissimus uermis ab aliis atque aliis. aliter
atque aliter est & positus: Alii quippe
utrumq ad corpus alii utrumque ad a¬
nimam r&ulerunt: Alii ꝓprie adcor¬
pus ignem : tropice ad animum. uermem :
quod esse credibilius uidetur.: Sed nunc
de hac differentia non est temporis
disputare : Deiudicio namque ultimo
quo fi& direptio bonorum & malorũ.
hoc uolumen implere suscepimus: De
ipsis uero prȩmiis & pęnis alias dilegen¬
tius disserendum est: danihel de hoc¬
ultimo iudicio sic ꝓph&at: ut anti chris¬
tum quoque prius uenturum esse prȩ¬
nunti& atque ad&ernum regnum sc̃o¬
rum ꝑducat narrationem suam: Cum
enim uisione ꝓph&ica. quattuor bestias.
significantes quat tuor regna uidiss&:
ipsum que quartum a quodam rege supe¬
ratum : qui anti christus agnoscitur: & post

Expanded text:
temporalibus in illa lumina noua ac temporalibus in illa lumina noua ac sempiterna transibunt. In poenis autem malorum et inexstinguibilis ignis et uiuacissimus uermis ab aliis adque aliis aliter adque aliter est expositus. Alii quippe utrumque ad corpus, alii utrumque ad animum rettulerunt; alii proprie ad corpus ignem, tropice ad animum uermem, quod esse credibilius uidetur. Sed nunc de hac differentia non est temporis disputare. De iudicio namque ultimo, quo fiet diremtio bonorum et malorum, hoc uolumen inplere suscepimus; de ipsis uero praemiis et poenis alias diligentius disserendum est. CAultimo iudicio sic prophetat, ut Antichristum quoque prius uenturum esse praenuntiet adque ad aeternum regnum sanctorum perducat narrationem suam. Cum enim uisione prophetica quattuor bestias significantes quattuor regna uidisset, ipsumque quartum a quodam rege superatum, qui Antichristus agnoscitur, et post
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus. de quo dicitur seruo bono: intragau¬
dium dñi tui : ne illuc mali putentur ingre¬
di utsciantur: sed ad illos potius uł ut egre¬
di scientia quaeos cognituri sunt boni: qui¬
a id quod &tra est. cognituri sunt: Qui enim ñ¬
tene bris & terioribus. scient: ideo dictum
est. egredientur. Qui a eos &iam quiforis
abeis erunt: utique non latebunt: Si enĩ
haec proph&e non dum facta nosse po¬
tuerunt: ꝑ hoc quod erat ds quantulũ¬
cumque erat ineorum mortalium mentib
quo modo in mortales scĩ iam tunc nescient.
cum ds erit omni a inom nibus: Stabit ergo
in illa beatitudine scõrum: semen & nomen:
semen scilic& de quo ioħs ait : & semen eius
in ipso manet: nomen uero de quo ꝑ hunc
esaiam dictum est: nomen &ernum da¬
bo eis: E terit eis mensis & mense & sab¬
batum & sabbato: tam quam luna ex lu¬
na & requies ex requie: quorum utrumq
ipsierunt cum ex his uerbis u&eribus &

Expanded text:
ingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gauingressus, de quo dicitur seruo bono: Intra in gaudium Domini tui; ne illuc mali putentur ingredi, ut sciantur, sed ad illos potius uelut egredi scientia, qua eos cognituri sunt, boni, quia id quod extra est cognituri sunt. Qui enim tenebris exterioribus scient. Ideo dictum est: Egredientur, quia eos etiam qui foris ab eis erunt utique non latebunt. Si enim haec prophetae nondum facta nosse potuerunt per hoc, quod erat Deus, quantulumcumque erat, in eorum mortalium mentibus: quo modo inmortales sancti iam facta tunc nescient, cum Deus erit omnia in omnibus? Stabit ergo in illa beatitudine sanctorum semen in nomen; semen scilicet de quo Iohannes ait: Et semen eius in ipso manet; nomen uero de quo per hunc Esaiam dictum est: Nomen aeternum dabo eis Erit eis et mensis ex mense et sabbatum ex sabbato, tamquam luna ex luna et requies ex requie, quorum utrumque ipsi erunt cum ex his umbris ueteribus et
Abbreviated transcription (Latin):
uarica trices feminas. in illo sup plicio non
futuras : sed &potiore prȩsertim de quo femi¬
na facta est: uterque sexus accipitur. Ue¬
rum quod adrem maxime ꝑtin&: cum & in
bonis dicitur: ueni& omnis caro: qui aexom¬
ni genere hominum populus ille constabit :¬
non enim omnes homines ibi erunt. quando
in poenis plures erut : sed ut dicere cȩpe¬
ram cum & in bonis caro: & in malis mem bra
uł cadauera nominantur: profecto post
resurrectionem carnis. cuius fides. his rerũ
uocabulis omnino firmatur: illud quo boni
& mali suis finibus dirimentur. Fut¬
Futurum esse
iudicium declaratur
penas malorum numquid corporis motu.
beatos illas relicturi sunt sedes & ad loca pę¬
nalia per recturi. ut malorum tormenta.
conspiciant prȩsentia corporali absit Sed
egredictur ꝑscientiam: hoc ergo uerbo signi¬
ficatum est eos qui cruciabuntur &ętra futu¬
ros. ꝓpter quod & dñs ealoca tenebras &te¬
riores uocat: Quibus contrarius est ille

Expanded text:
uaricatrices feminas in illo supplicio non futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. Verum, quod ad rem maxime pertinet, cum et in bonis dicitur: Veniet omnis caro, quia ex omni genere hominum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus dirimentur, futurum esse iudicium declaratur.poenas malorum? Numquid corporis motu beatas illas relicturi sunt sedes et ad loca poenalia perrecturi, ut malorum tormenta conspiciant praesentia corporali? Absit; sed egredientur per scientiam. Hoc enim uerbo significatum est eos qui cruciabuntur extra futuros. Propter quod et Dominus ea loca tenebras exteriores uocat, quibus contrarius est ille