comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõmoueri. At hi quidem nulli sunt. amicos ꝓferet:
at nemo ẽ qui sibi ũ turpe putet. istius amicũ nomi¬
nari. Item credo inimicum innocentẽ putabas in
iudicium adduxti: non. Nam eum ind apnatum
necasti. Leges quȩ id facẽ ꝓhibent ueritꝰ es: at
ne scripturas qͥdem iudicasti. cum ipse te ueteris
amicicie comonefaceret cõmotꝰ es: At eoꝵ patrem
tum. quare facilime sit ut exaugeat᷑ indignitas
negocii Ex eodem gene̾ ut ad nr̃am quoq ꝑsonã
referamꝰ. subiectionẽ facimꝰ sic Namgͥo fac̃e me
conuenit. cum a tanta galloꝵ multitudine circum sede¬
runt: andimicarem: At cum parua manu tum ꝓde
at neq subsidiũ qͥdem expectarem habebamꝰ. neq erat
quod uitam ꝓducerem. an castra relinquerem: at
obsidebamur. Uitam militũ negligerem: at eosui¬
debar ea accepisse condicione. ut eos quo ad possẽ
incolumes patriȩ & parentibꝰ conseruarem. hostiũ

Expanded text:
commoveri. At hi quidem nulli sunt. Amicos proferet. commoveri. At hi quidem nulli sunt. Amicos proferet. At nemo est, qui sibi non turpe putet istius amicum nominari.» Item: «Credo, inimicum, quem nocentem putabas, in iudicium adduxisti? Non: nam indemnatum necasti. Leges, quae id facere prohibent, veritus? At ne scriptas quidem iudicasti. Cum ipse te veteris amicitiae commonefaceret, commotus es? At tum. Quare facillime fit, ut exaugeatur indignitas negotii. Ex eodem genere, ut ad nostram quoque personam referamus subiectionem, sic: «Nam quid me facere convenit, cum a tanta Gallorum multitudine circumsederer? Dimicarem? At cum parva manu tum prodAt neque subsidium, quod expectarem, habebamus, neque erat, qui vitam produceremus.› Castra relinquerem? At obsidebamur. Vitam militum neglegerem? At eos videbar ea accepisse condicione, ut eos, quoad possem, incolumis patriae et parentibus conservarem. Hostium
Abbreviated transcription (Latin):
futurũ sit. aut illis sit obfuturum e contrario hoc
modo. Quero gͥ unde iste tam pectiniosus factus
sit. amplũ patrimoniũ relictum ẽ: aut patris bona
uendiderunt. hereditas aliqua uenit: Honpotest
dici s & anecessariis omnibꝰ exheredatꝰ est. P remiũ
aliquod ex lite aut ex iudicio cepit: nomn id ñ
fecit. s &̾ insuꝑ ipsi grandi sponsione iunctꝰ: Ergo
si his rationibꝰ locupletatꝰ ñ est sicut om̃s uideris.
aut isti domi nascit᷑ aurũ aut im̃ ñ est licitũ pecu¬
nias cepit. Item. Sepe iudices animadũti multos
aliqua ex honestare. quam nec mimici qͥdem possint
criminari sibi p̃sidium pet̾e. Quoꝵ nichil pot̃ adu̾¬
sarus facere. Nam utrũ ad patris es uirtutes confu¬
giet. at eum uosurati capite dãpnastis. Anad suam
hic qͥdem ante oculos ur̃os quomͦ uix̾it scitis om̃s. an
cognatos suos enumerabit: quibus uos conueniat

Expanded text:
futurum sit aut offuturum sit idem contrario, hoc futurum sit aut offuturum sit idem contrario, hoc modo: «Quaero igitur, unde iste tam pecuniosus factus sit. Amplum patrimonium relictum est? At patris bona venierunt. Hereditas aliqua venit? Non potest dici; sed etiam a necessariis omnibus exhereditatus est. Praemium aliquod ex lite aut iudicio cepit? Non modo id non fecit, sed etiam insuper ipse grandi sponsione victus est. Ergo, si his rationibus locupletatus non est, sicut omnes videtis, aut isti domi nascitur aurum, aut, unde non est licitum, pecunias cepit.» Item: «Saepe, iudices, animum advorti multos aliqua ex honesta re, quam ne inimici quidem criminari possint, sibi praesidium petere. Quorum nihil potest adversarius facere. Nam utrum ad patris eius virtutem confugiet? At eum vos iurati capite damnastis. An ad suamhic quidem ante oculos vestros quomodo vixerit, scitis omnes. At cognatos suos enumerabit, quibus vos conveniat
Abbreviated transcription (Latin):
tionum. quoꝵ unũ in similit̾ cadentibꝰ. alt̾m in si¬
milit̃ desinentibꝰ u̾bis. t̾cium in annominationibꝰ
positum ẽ. ꝑ raro assumenda sunt cum inueritate
dicimus. ꝓpterea quod ñ hec uident᷑ reꝑi posse si¬
ne elaboratione. ⁊ p̃sũptione oꝑe. exhusꝰ mͦ aũt stu¬
dia ad delectationẽ. quam ad ueritatẽ uident᷑ ac¬
cõmodatiora. Quare fides & grauitas & seueritas o¬
ratoria minuit᷑. his exornationibꝰ frequent colloca¬
tis. ñ modo tollit᷑. auctoritas dicendi. s offendit᷑
ampla atq pulcra dui placere possunt. quȩ lepida
⁊ concinna cito sacietate afficiunt. aurium sensũ
sastigiosum. Q uom igit᷑ si crebro his generibꝰ ute¬
mur. puerili uidebimur elocutione delectari. ita
si raro int̾seremus has exornationes ⁊ in causa to¬
ta uariȩ disꝑgemus: cõmode luminibꝰ distinctis il¬
contra nos dici possit. Dem̃ subicimꝰ id quod opor¬
tet dici. aut ñ oportet. aut ad iumento nobis¬

Expanded text:
 cadentibus, alterum in similiter desinentibus verbis, tertium in adnominationibus positum est, perraro sumenda sunt, cum in veritate dicimus, propterea quod non haec videntur ‹reperiri posse sine elaboratione et sumptione operae; eiusmodi autem studia ad delectationem quam ad veritatem videntur› adcommodatiora. Quare fides et gravitas et severitas oratoria minuitur his exornationibus frequenter conlocatis, et non modo tollitur auctoritas dicendi, sed offendituampla atque pulcra, diu placere possunt; quae lepida et concinna, cito satietate adficiunt aurium sensum fastidiosissimum. Quomodo igitur, si crebro his generibus utemur, puerili videmur elocutione delectari, item, si raro interseremus has exornationes et in causa tota varie dispergemus, commode luminibus distinctis incontra nos dici possit; dein subicimus id, quod oportet dici aut non oportet, aut nobis adiumento
Abbreviated transcription (Latin):
imagines : ꝑare. Q uantulũ enĩ hec poterunt ualere cũ
exinfinita u̾boꝵ copia mͦ aliud modo aliud u̾bũ me¬
illi oĩa parata quesitaq tradamꝰ. Preterea similitu¬
dine alia aliꝰ magis cõmouet᷑. Namut sepe formam
siquam similẽ cuipiam dixerimꝰ ẽẽ ñ om̃s habemus
assensores. qđ aliĩ uidetur aliud. Item fit immaginibꝰ
ut que nobis diligent̃ nota sint ea parum iuid eant᷑.
insignis aliis. Quare sibi quẽq comodo suo conue¬

Expanded text:
imagines conparare. Quantulum enim poterunt haec valere, cum imagines conparare. Quantulum enim poterunt haec valere, cum ex infinita verborum copia modo aliud modo aliud nos verbum meilli omnia parata quaesita tradamus? Praeterea similitudine alia alius magis commovetur. Nam ut saepe, formam si quam similem cuipiam dixerimus esse, non omnes habemus adsensores, quod alii videtur aliud, item fit ‹in› imaginibus, ut, quae nobis diligenter notata sit, ea parum videatur insignis aliis. CAPUT 39 Quare sibi quemque suo co
Abbreviated transcription (Latin):
nes ponemꝰ. Si egregiam pulcritudinem. aut uiicã
turpitudinẽ eis attribuemꝰ. Si aliquas exoruabimꝰ
ut si coronis aut ueste purpurea quo nobis notatior
sit similitudo. Aut si quam rẽ deformabimꝰ. ut si cruen¬
tam aut ceno oblitam. aut rubrica delibutã inducamꝰ
quomagis insignita sit forma. Aut si ridiculas res
aliquas maginibꝰ attͥbuamꝰ. Nam ea res qͦ facierut
facilius meminisse possimꝰ. Nam quas res facile memi¬
nerimus. easdem fictas & diligent̃ notatas meminis¬
señ difficile : S illud face̾ oportebit ur identidem
quoq pͥmos locos imaginũ renouandarũ causa cele
ria scripserunt fecisse ut multoꝵ u̾boꝵ imagines ꝯ¬
scriberent uti qui eas ediscẽ uellent. ꝑatas haberent
ne quid in querendo consum̾et oꝑe. Quoꝵ rationẽ ali¬
qđ de causis imꝓbamus. Primũ quod inu̾boꝵ innni¬
merabilium multitudine ridiculum sit nulle u̾boꝵ

Expanded text:
nes ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam nes ponemus; si egregiam pulcritudinem aut unicam turpitudinem eis adtribuemus; si aliquas exornabimus, ut si coronis aut veste purpurea, quo nobis notatior sit similitudo; aut si qua re deformabimus, ut si cruentam aut caeno oblitam aut rubrica delibutam inducamus, quo magis insignita sit forma, aut ridiculas res aliquas imaginibus adtribuamus: nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisse valeamus. Nam, quas res ‹veras› facile meminerimus, easdem fictas et diligenter notatas meminisse non difficile est. Sed illud facere oportebit, ut identidem primos quosque locos imaginum renovandarum causa celerria scripserunt, fecisse, ut multorum verborum imagines conscriberent, uti, qui ediscere vellent, paratas haberent, ne quid in quaerendo consumerent operae. Quorum rationem aliquot de causis inprobamus: primum, quod in verborum innumerabili multitudine ridiculumst mille verborum
Abbreviated transcription (Latin):
cotidianas: meminisse ñ solemꝰ ꝓpterea qđ nulla nisi¬
re noua. uel admirabili cõmonet᷑ animꝰ. At si quid ui¬
demꝰ ⁊ audimꝰ egregie turpe: aut honestũ: inusitatũ
magnũ incredibile: rediculũ id dui meminisse con
Nec hoc alia de causa poterit accidere. nisi quod usi¬
tate resfacile memoria labunt᷑. Insignes & noue diutiꝰ
manent manimo. Sic solis exortꝰ. cursus occasus: nemo
admirat᷑ ꝓpterea quod cotidiȩ flunt. At eclipsis solis
res fiunt. Docet gͦ natura se uulgari & usitatare nõ
exsuscitari. nouitate ũ o insigni quodam negocio cõ
ueniet. si quod ostendit sequat᷑. Nichil enĩ est quodaut
natura extremũ inuenerit aut doctrina pͥmũ quã re¬
rum principia abingeno sunt ꝓfecta. & exitꝰ eiꝰ discipli¬
res ei accidit. si quam maxime notatas similitud ines ꝯ¬
stituerimꝰ. si ñ multas ac uagas s aliqͥd agentes imagi¬

Expanded text:
cottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla ncottidianas, meminisse non solemus propterea quod nulla nova nec admirabili re commovetur animus: at si quid videmus aut audimus egregie turpe aut honestum, inusitatum, magnum, incredibile, ridiculum, id diu meminisse consnec hoc alia de causa potest accidere, nisi quod usitatae res facile e memoria elabuntur, insignes et novae diutius ‹manent in animo. CAPUT 36 Solis› exortus, cursus, occasus nemo admiratur, propterea quia cottidie fiunt; at eclipsis solis res sunt. Docet ergo se natura vulgari et usitata re non exsuscitari, novitate et insigni quodam negotio comminveniat, quod ostendit, sequatur. Nihil est enim, quod aut natura extremum invenerit aut doctrina primum; sed rerum principia ab ingenio profecta sunt, exitus discipliere. Id accidet, si quam maxime notatas similitudines constituemus; si non multas nec vagas, sed aliquid agentes imagi
Abbreviated transcription (Latin):
fac̾e oportebit. Iam domi ultionẽ reges atride parant.
dm̃ cum a regibꝰ marcũs loris cedat᷑ hoc erit iamdomi
ultionem ad reges. In alt̾o loco esopum & cibrũ subor
mͦ omnia u̾ba er̃t exp̃ssa. S hec imaginũ confirmatio ⁊ uin
ualet. si naturalẽ memoriam exsuscitau̾imus hac nota¬
mus. hoc mͦ naturȩ suppeditabit docꝰ trina nã utraq¬
ab altera seꝑata minus erit firma. ita tam̃ ut multopłꝰ
indoctrina atq arte p̃sidii sit. Quod doce ñ graua¬
remu̾s. ni metueremꝰ ne cum ab instituto nr̃o recessisse¬
ceptionis. Nunc qm̃ solet accidẽ ut imagines partim
& infirme que ux memoriam possint excitare. qua
de causa utrũq fiat considerandum ẽ. ut cognita cau¬
sa quas uitemus & quas consequamͦ imagines scire
possumus. Docet igit᷑ nos ipsa natura quid oporte¬
at fieri. nam si quas res inuita uidemꝰ. paruas. usitatas.

Expanded text:
facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant facere oportebit: Iam domum itionem reges Atridae parant m Domitium, cum a Regibus Marciis loris caedatur: hoc erit «Iam domum itionem reges»; in altero loco Aesopum et Cimbrum subornmodo omnia verba erunt expressa. Sed haec imaginum conformatio tum valet, si naturalem memoriam exsuscitaverimus hac notamus. Hoc modo naturae subpeditabitur doctrina. Nam utraque altera separata minus erit firma, ita tamen, ut multo plus in doctrina atque arte praesidii sit. Quod docere non gravaremur, nei metueremus, ne, cum ab instituto nostro recessisseceptionis. CAPUT 35 Nunc, quoniam solet accidere, ut imagines partim et infirmae, quae vix memoriam possint excitare, qua de causa utrumque fiat, considerandum est, ut cognita causa, quas vitemus et quas sequamur imagines, scire possimus. Docet igitur nos ipsa natura, quid oporteat fieri. Nam si quas res in vita videmus parvas, usitatas,
Abbreviated transcription (Latin):
tocius memoriam sepe una nota & imagnie simplici
conp̃hendimꝰ hoc modo. Ut hoc accusator dixerit
ab reo hominẽ ueneno necatũ & hereditatis causa
factũ arguerit. & euis rei multos dixerit testes & con¬
cios ẽẽ. si hoc pͥmũ ad defendendum quod expeditũ
est meminisse uolemus inpͥmo loco tocius rei imagnẽ
conformabimus. egrotum in lecto cubantẽ faciemus. &¬
ipsum illum de quo arguit᷑ si forman eius detinebimus.
Sieum ñ agnou̾imꝰ aliquem egrotum ñ de minimo
loco sumemus. ut cito uimentẽ uenire possit. & reũ
ad lectum eius statuemus. dextra poculum sinistra ta¬
bulas. medicom testiculos arietinos tenentẽ. hoc modo
& testium &e hereditatis & ueneno necati memoriam
habere pot̾imus. Item deinceps cet̾a crimina exor¬
dine in locis ponemus & quocienscũq rem meminisse
uolemus si formarũ disposicione. & imaginum dili¬
nes imaginibꝰ expͥmere uolemꝰ plus negocũ suscipiemꝰ.
& magis ingeniũ nr̃m exercebimus. Id nos hoc modo

Expanded text:
tocius rei memoriam sepe una nota et ymagine simplici comprehendimus; hoc modo, ut si accusator dixerit a reo hominem ueneno necatum et hereditatis causa factum arguerit et eius rei multos dixerit testes et conscios, - si hoc ipsum, ut ad defendendum nobis expeditum sit meminisse uolemus, in primo loco rei totius ymaginem conformabimus: aegrotum in lecto cubantem faciemus ipsum illum, de quo agetur, si formam eius detinebimus; si eum non, at aliquem aegrotum ‹non› de minimo loco sumemus, ut cito in mentem venire possit. Et reum ad lectum eius adstituemus, dextera poculum, sinistra tabulas, medico testiculos arietinos tenentem: hoc modo et testium et hereditatis et veneno necati memoriam habere poterimus. CAPUT 34 Item deinceps cetera crimina ex ordine in locis ponemus; et, quotienscumque rem meminisse volemus, si formarum dispositione et imaginum dilines imaginibus exprimere volemus, plus negotii suscipiemus et magis ingenium nostrum exercebimus. Id nos hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
admou̾is. id quod oportet uideri. S quã quã facile est
se ñ putarit. ipse sibi ꝯstituat quã multos uolet lice¬
bit. Cogitatio enĩ quamius regionũ amplecti potest.
⁊ inea sitũ loci cuiꝰdam. ad suũ cõmodũ. ⁊ arbitriũ fabri¬
cari & architectari. Quare licebit si hac ꝓmpta copia
ꝯtenti ñ erimꝰ nos sinet ipsos nobis cogitatione nr̃a regi¬
onem constituere. & idoneoꝵ locoꝵ ꝯmodissimã distinc¬
cionem ꝯpare. De locis satis dictumẽ nunc ad magi
& ex ommbus u̾bis nosmet notas nobis simi¬
litudines elig̾e̾ debemus. duplices gͥ similitud mes
ẽẽ debent. ime rerum alt̾e u̾boꝵ. Rerum similitudineᷤ
constituunt᷑ cum sũmatim ipsoꝵ negocioꝵ imagines

Expanded text:
r prope admoveris id, quod oportet videri. Sed quamquam facile est r prope admoveris id, quod oportet videri. Sed quamquam facile est se non putabit, ipse sibi constituat quam volet multos licebit. Cogitatio enim quamvis regionem potest amplecti et in ea situm loci cuiusdam ad suum arbitrium fabricari et architectari. Quare licebit, si hac prompta copia contenti non erimus, nosmet ipsos nobis cogitatione nostra regionem constituere et idoneorum locorum commodissimam distinctionem conparare. De locis satis dictum est; nunc ad imagin ex omnibus rebus nosmet nobis similitudines eligere debemus. Duplices igitur similitudines esse debent, unae rerum, alterae verborum. Rerum similitudines exprimuntur, cum summatim ipsorum negotiorum imagines
Abbreviated transcription (Latin):
modiꝰ ẽ inderelicta quam incelebri regione locoscõ¬
ꝑare. ꝓpterea. quod frequentia. & ob ambulatio hoĩũ
conturbat & infirmatamaginũ notas solitudo ꝯ ser-¬
uat integras. simulacroꝵ figuras. Preterea dissimiles for¬
ma atq natura. loci ꝯ ꝑandi sunt. ut distincti int̾luc̾e pos¬
sinit. Nam si quis multa int̾ ca̾lũpnia sumpserit cont᷑¬
babitur. similitudine locoꝵ ut ignoret. quid in quo qͦ¬
loco collocarit. Et magnitudine modica & mediocres
locos her̾e oportebit. Nam & p̃ter modum ampliua¬
gas imagines reddunt. & nimis angusti sepe uident᷑. non¬
posse caꝑe maginũ collacionẽ: Tum nec nimis illustres
nec uehem̃ter obscuros locos haberi oportet ne aut ob¬
cecent᷑ tenebris mmagines. aut splendore p̃tulgeant.
Int̃ualla locoꝵ mediocria placet ẽẽ. licẽt paulo plus ant
minus pedum tricenũ. Nam ut aspectꝰ itẽ minus co

Expanded text:
modius est in derelicta, quam in celebri regione locos conmodius est in derelicta, quam in celebri regione locos conparare, propterea quod frequentia et obambulatio hominum conturbat et infirmat imaginum notas, solitudo conseruat integras simulacrorum figuras. Quinto, dissimili forma atque natura loci comparandi sunt, ut distincte interlucere possint. Nam siquis multa intercollumpnia sumpserit, conturbabitur similitudine locorum et ignorabit quid in quo loco collocauit. Sexto, magnitudine modica et mediocri locos habere oportebit. Nam et preter modum ampli uagas ymagines reddunt, et nimis angusti sepe non uidentur posse capere ymaginum collocationem. Septimo, nec nimis illustres nec uehemcaecentur tenebris imagines aut splendore praefulgeant. Intervalla locorum mediocria placet esse, fere paulo plus aut minus pedum tricenum: nam ut aspectus item cogitati
Abbreviated transcription (Latin):
catio imaginũ scripturȩ. ꝓnunciatio leccioni. Oport&
loco libebit uel asuꝑiore ł aũ inferiore parte unagi¬
nes sequi. ut ea que mandata locis erunt. uidẽ o ꝓfer¬
re possimꝰ. Nam& si in ordine. stantes quam plures ui¬
derimus. nichil nr̃a int̾sit utrũ a sũmo. an abimo. an
amedio. noĩa eoꝵ dicẽ incipiamꝰ. Item in locis exordine
collocatis eueniet. ut inqualibet partẽ quotoloco libe¬
bit. imaginibꝰ cõmoniti dic̾e possimꝰ id quod locis man¬
cos quos sumserimꝰ egregie & meditari oportebit. ut
ꝑpetuo nobis hereri possint. Nam imagines sicut
litt̾ẽ delent᷑ ubi nichil utim᷑ͦ loci tamꝙ̃ cera reman̾e
debent. & ne forte innũo locoꝵ falli possimus quĩ¬
tum quemq placet notari. Q uod genus si in quin¬
toloco manum auream collocemꝰ. si indecimo aliquẽ
notum cui p̃nomen sit decumo. dem̃ facile erit de¬
inceps similes quinto quoq loco collocare. Item cõ¬

Expanded text:
catio ymaginum scripture, pronunciatio lectioni. Oportebit catio ymaginum scripture, pronunciatio lectioni. Oportebit loco licebit, uel a superiore uel ab inferiore parte ymaginem sequi, ut ea que mandata locis erunt uidere et proferre possimus. Nam ut, si in ordine stantes notas quam plures uideamus, nichil nostra intersit utrum a summo uel ab ymo aut in medio nomina eorum incipiamus, ita in locis ex ordine collocatis ueniet, ut in quamlibet partem quoquo loco libebit ymaginibus admoniti dicere possimcos, quos sumpserimus, egregie commeditari oportebit, ut perpetuo nobis haerere possint: nam imagines, sicuti litterae delentur, ubi nihil utimur; loci, tamquam cera, remanere debent. Et, ne forte in numero locorum falli possimus, quintum quemque placet notari: quod genus, si in quinto loco manum auream conlocemus, ‹si› in decumo aliquem notum, cui praenomen sit Decumo; deinde facile erit inceps similis notas quinto quoquo loco conlocare. Item com
Abbreviated transcription (Latin):
his qui musꝰ ingenũ habent ad iumento uelimꝰ ẽẽ ¶ Himnc
de artificiosa memoria loquemur. Constat gͥ artificiosa
memoria ex locis & imaginibꝰ. locos appellamꝰ eos. quibre¬
uit̃ ꝑfecte insignite. aut a natura. aut manii sunt abso¬
luti uteos facile naturali memoria conp̃hendere: & amp¬
lectiq̃amus ut edes int̾colũmũ. angulum fornicẽ & alia
que his similia sunt Imagines sunt forme quedam &e no¬
te & simulacra eius rei quam meminisse uolumꝰ. qđ genꝰ
eque leones. aquilȩ Memoriam si uolemus hr̃e. imagi¬
constituere oporteat ostendemꝰ. Quemadmodũ gͥ qui
litteras sciunt possunt id quod dictum ẽ scribere & re¬
citare quod scripserunt. Ita qui inmnodica didicerunt.
possunt ea que didicerunt. eque audierunt in locis
collocare. & ex his memorit ꝓnuntiare. Locicerȩ aut
cartulȩ simillimi st̃ imagines litteris disposicio & collo¬

Expanded text:
iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc iis, qui minus ingenii habent, adiumento velimus esse. Nunc de artificiosa memoria loquemur. Constat igitur artificiosa memoria locis et imaginibus. Locos appellamus eos, qui breviter, perfecte, insignite aut natura aut manu sunt absoluti, ut eos facile naturali memoria conprehendere et amplecti queamus: ‹ut› aedes, intercolumnium, angulum, fornicem et alia, quae his similia sunt. Imagines sunt formae quaedam et notae et simulacra eius rei, quam meminisse volumus: quod genus equi, leones, aquilae; memoriam si volemus habere imagiconstituere oporteat, ostendemus. Quemadmodum igitur qui litteras sciunt, possunt id, quod dictatur, eis scribere et recitare quod scrpossunt ea que didicerunt in locis collocare et hos memoriter pronunciare. Nam loci cere aut carte similimi sunt, ymagines litteris, dispositio et collo
Abbreviated transcription (Latin):
una naturalis. altera artificiosa. Naturał : ea quȩ nr̃is
animis insita ẽ & sine multa cogitatione nata artificiosa
ẽ ea quam confirmat inductio quedam & ratio p̃ceptioĩs.
S qi inceteris rebus ingenĩ bonitas sepe imitat᷑ doctri¬
nam. ars porro nature cõmoda ꝯ firmat & auget. Ita fit
gra. sunilis sit huic artificiosie. Porro hec artificiosu na¬
ture cõmoda retinet. & amplificat racionẽ doctrine. Qua¬
ꝓpt̃ & naturalis memoria p̃ceptione ꝯ firmanda ẽ. ut sit
egregia & hec que doctrina dat᷑ mdiget ingenii. Necħ
aut magis aut minus in hac re quam incet̾is artibus fit
ut ingenio doctrina & p̃ceptione natura nitescant. Qua¬
re& illis quinatura memores sunt utilis erit hec instiru¬
cio. quoa tute paulo post pot̾is intellig̾e. & si illi fretisuo
ingenio nr̃i s̃ indigentitam̃ usta causa daretur quare

Expanded text:
memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris memoriae: una naturalis, altera artificiosa. Naturalis est ea, quae nostris animis insita est et simul cum cogitatione nata; artificiosa est ea, quam confirmat inductio quaedam et ratio praeceptionis. Sed qua via in ceteris rebus ingenii bonitas imitatur saepe doctrinam, ars porro naturae commoda confirmat et auget, item fit gia, similis sit huic artificiosae, porro haec artificiosa naturae commoda retineat et amplificet ratione doctrinae; quapropter ‹et› naturalis memoria praeceptione confirmanda est, ut sit egregia, et haec, quae doctrina datur, indiget ingenii. Nec hoc magis aut minus in hac re, quam in ceteris artibus fit, ut ingenio doctrina, praeceptione natura nitescat. Quare et illis, qui natura memores sunt, utilis haec erit institutio, quod tute paulo post poteris intellegere: et si illei, freti ingenio, nostri non indigerent, tamen iusta causa daretur, quare
Abbreviated transcription (Latin):
amplificatione ꝑ conquestionẽ femineo plangore. & ca¬
pitis ictu. ñ nũquã sedato & constanti gestu mesto & cõ¬
turbato uultu uti oportebit. Non sum nescius quantũ
susceꝑĩ negocũ qui motus corporis exprime̾ uerbis ⁊ mu¬
tari scriptura conatꝰ sim uoces. Uñ nec hec confisus sum
posse fieri ut de his rebꝰ satis cõmode stribi posset nec
quodd hic amnnonẽ uolumꝰ quid oporteret. reliqua trade¬
inus exercitatione. hec tam̃ scire oportebit ꝓ minciationẽ
bonam id ꝑfice̾. ut res ex anino agi uideat᷑. Nunc ad thes¬
aurum inuentoꝵ atq ad omniũ parcium rethorice cus¬
todem memoriam transeamꝰ.
emoria utrũ hãt aliqͥd artificii an om̃s a na¬
tura ꝓficiscat᷑ aliud dicendi tẽpus mag̃ dabit̃
artem oe p̃ceptionẽ. ita de eare loquemur placet enĩ nob̾
ẽẽ artificium memorie. quare placeat alias ostendemus.

Expanded text:
amplificatione per conquestionem, feminis plangore et caamplificatione per conquestionem, feminis plangore et capitis ictu, nonnumquam sedato et constanti gestu, maesto et conturbato vultu uti oportebit. Non sum nescius, quantum susceperim negotii, qui motus corporis exprimere verbis et imitari scriptura conatus sim voces. Verum nec hoc confisus sum posse fieri, ut de his rebus satis commode scribi posset, necquod hic admonere voluimus, quid oporteret: reliqua trademus exercitationi. Hoc ‹tamen› scire oportet, pronuntiationem bonam id perficere, ut res ex animo agi videatur. CAPUT 28 Nunc ad thesaurum inventorum atque ad omnium partium rhetoricae custodem, memoriam, transeamus. MEMORIA utrum habeat quiddam artificiosi, an omnis ab natura proficiscatur, aliud dicendi tempus ‹magis› idonartem et praeceptionem, ita de ea re loquemur. Placet enim nobis esse artificium memoriae; quare placeat, alias ostendemus;
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigia leui. destre motu loqui oportebit hilarita¬
te t̾sticia. medio critate uultus ad sermonis sententias
accõmodata. Sinerit indemonstracione sermo. paulu¬
ium corpꝰ a c̾uicibꝰ demittemꝰ. Nam hoc ex natura est¬
datũ ut qͦ ꝓxime tñ uultum admoneamꝰ ad auditores.
si quam rẽ docẽ eos ⁊ uehement̃ instigare uelimꝰ. Sin
qui paulo añ de monstrabat᷑ indignitate Simiocatiõ e
uultꝰ debemus quandam hilaritatẽ sig̾care sine cõmu¬
tatione gestꝰ. Sin contendemus ꝑ contumationẽ: brachio
celeri mobili uultu at aspectu utemur. Si contentio fiet
ꝑ distributionẽ: porrectione celĩ brachit̃ ambulatione
pedis dextri rata sub plausione acri& defpeo asspectu uti
oportebit. Sin utenur amplificatione ꝑ cohortationem
paulo tardiore. & consideratione gestu ꝯueniet uti simił
cet̾is rebꝰ atq incontentione ꝑ continuationẽ. Sin utem̃

Expanded text:
in uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritain uestigio leui dextre motu loqui oportebit, hilaritate, tristicia, mediocritate uultus ad sermonis sententias accomodata. – Si erit in demonstratione sermo, paululum corpus a ceruicibus dimittemus; nam hoc est a natura datum ut quam proxime uultum admoveamus ad auditores, si quam rem docere eos et uehementer instigare uolumus. – Si qui paulo ante demonstrabatur in divultu quandam debebimus hilaritatem significare sine commutatione gestus. CAPUT 27 Sin contendemus per continuationem, brachio celeri, mobili vultu, acri aspectu utemur. Sin contentio fiet per distributionem, porrectione perceleri brachii, inambulatione, pedis dexteri rara subplusione, acri et defixo aspectu uti oportet. Sin utemur amplificatione per cohortationem, paulo tardiore et consideratiore gestu conveniet uti, similibus ceteris rebus atque in contentione per continuationem. Sin utemur
Abbreviated transcription (Latin):
sit. In distribucione uocẽ ab imis faueibꝰ exclamatione qͦ
clarissima adhibere oportet. & quantũ spacũ ꝑ singulas
exclamationes sumserimus tantum in singula int̾ualla
spacũ consimẽ iubemur. In amplificationibꝰ cum cohor¬
tacione utemur uoce attenuissima. clamore leni sono
equabili cõmutationibꝰ crebris maxima celeritate. In ꝯq̃s¬
tione utem᷑ uoce de p̃sa inclinato sono. crebris int̾uallis
longis spacũs magnis cõmutationibꝰ. De figura uocis die
tumẽ nunc de corporis motu dicendũ ucet᷑.
otus est corporis gestus & uultus moderatio que
dam quȩ ꝓruncianti conueniat. Conuenit igit᷑
inuustu pudorẽ. & acrimoniã esse. Ingestu nec uenusta¬
tem conspiciendam nec turpitudinẽ eẽ. ne aut histrio¬
nes. aut oꝑarũ uideam᷑ ẽẽ. Ad easdem gͥ partes inquas
uox ÷ distributa. motus quoq corporis racio uidet᷑ accõ¬
modanda ẽẽ. Ham sernosierit cum diguitate stantes

Expanded text:
sit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam sit. In distributione vocis ab imis faucibus exclamationem quam clarissimam adhibere oportet, et quantum spatii in singulas exclamationes sumpserimus, tantum in singula intervalla spatii consumere iubemur. In amplificationibus ‹cum› cohortatione utamur voce attenuatissima, clamore leni, sono aequabili, commutationibus ‹crebris,› maxima celeritate. In conquestione utemur voce depressa, inclinato sono, crebris intervallis, longis spatiis, magnis commutationibus. De figura vocis satis dictum est: nunc de corporis motu dicendum videtur. CAPUT 26 Motus est corporis gestudam que pronuncianti conuenit. Conuenit igitur in uultu pudore<m> et agrimoniam inesse, in gestu nec uenustatem inspiciendam nec turpitudinem inesse, ne aut histriones aut operarii uideamur esse. Ad easdem igitur partes, in quas uox distributa est, motus quoque corporis ratio uidetur accomod<and>a esse. Nam si erit sermo cum dignitate, stantes
Abbreviated transcription (Latin):
mo in narratione: uocum uarietate opus ẽ ut quo
quodq pacto gestum sit: ita narrari uideatur. Stre¬
nue qđ uoluntꝰ ostendẽ factum celerscule dicemus.
at aliud ociose retardabimꝰ. Deiñ modo acrit tũ clemen¬
ter meste. ilarit̾. in om̃s partes ꝯmutabimꝰ. ut u̾baita ꝓ¬
nunciationẽ. Si qua incideriit in narracionẽ dicta ro¬
gata. responsa. si que ad miserationes de quilꝰ narrabunꝰ
tremebundauoce cum parua significatione risus sine ul¬
lasuspicione. mire cachinnationis. leuit̾ oportebit a sermo¬
ne serio retorquere uocẽ ad liberalẽ iocum. Cum aũt ꝯ¬
tendẽ oportebit: qm̃ id ꝑ continuationẽ aut ꝑ distributi¬
onem faciendũ est. in continuatione ad aucto mediocrit
sono uocis: u̾bis continuand is. uocẽ quoq adiung̾e opor¬
tebit & torquere sonum & celerit̾ cum clamore u̾baꝯ
fringe̾. ut m̃ uolubilem orationis uociferatio consequipos¬

Expanded text:
mo in narratione, uocum uarietates exponi possuntmo in narratione, uocum uarietates exponi possunt, ut, quo quidque pacto gestum sit, ita narrari uideatur; strennue quod uolumus ostendere factum, celeriuscule dicere, aut aliud otiose retractabimus. Deinde autem modo acri aut clementer, meste, hilariter in omnes partes commutabimus ut  si ronuntiationem. Si qua inciderint in narrationem dicta, rogata, responsa, si quae admirationes de quibus nos narrabimus, tremibunda voce, cum parva significatione risus, sine ulla suspicione nimiae cachinnationis leniter oportebit ab sermone serio torquere verba ad liberalem iocum vocem. tebit, quoniam id aut per continuationem aut per distributionem faciendumst, in continuatione, adaucto mediocriter sono voci, verbis continuandis vocem quoque augere oportebit et torquere sonum et celeriter cum clamore verba conficere, ut vim volubilem orationis vociferatio consequi pos
Abbreviated transcription (Latin):
pudentẽ & liberalem pot̾it conparare ¶ Contenciodi¬
uidit᷑. in continuationẽ & distribucionẽ. Continuatio
ẽ or̃onis enunciande acceleratio clamosa. Distributio
est incontentionẽ or̃o frequens. cum raris & breuibꝰ in¬
t̃uallis acri uociferatione. Amplificatio diuidit᷑ incohor¬
tationẽ & conquestionẽ. Cohortacio ÷ or̃o que aliqđ
peccatum amplificans auditorẽ ad iracundiã duc̃.
Conq̃stio ẽ or̃o que incõmodoꝵ amplificationẽ aui¬
mũ auditoris ad misericordiam ꝑducit. ¶ Qm̃ gͥ mul
inocto partes alias distribute. harum octo parcium
que cuiusq idonea ꝓnunciatio sit: demonstrandũ
uidet᷑. Sermo cũ ÷ indignitate plenis faucibꝰ quanse¬
datissima & dep̃ssima uoce uti conueniet. ita tn ut
ne aboratoria consuetudine ad traicam transeamꝰ
crebris int̾uallis & diuisionibꝰ uti oporcebit ut in ipsa
ꝓnunciatione eas res quas demonstrabimꝰ inserereiatq
int̾ secare uideam in animis auditoꝵ. Cum aũt ẽ ser¬

Expanded text:
arare. Contentio dividitur in continuationem et in distributionem. Continuatio est ‹orationis enuntiandae adceleratio clamosa. Distributio est in contentione› oratio frequens cum raris et brevibus intervallis acri vociferatione. CAPUT 24 Amplificatio dividitur in cohortationem et conquestionem. Cohortatio est oratio, quae aliquod peccatum amplificans auditorem ad iracundiam adducit. Conquestio est oratio, quae incommodorum amplificatione animum auditoris ad misericordiam perducit. Quoniam igiin octo partes alias distributae, harum octo partium, quae cuiusque idonea pronuntiatio sit, demonstrandum videtur. Sermo cum est in dignitate, plenis faucibus quam sedatissuma et depressissuma voce ‹uti› conveniet; ita tamen, ut ne ab oratoria consucrebris interuallis et diuisionibus uti oportebit, ut in ipsa pronunciatione eas res quas demonstrabimus inserere atque intersecare uideamur in animis auditorum. Cum autem est ser
Abbreviated transcription (Latin):
ris. in p̃lio p̃ ignaiua tube sonitum ꝑferre ñ po¬
nificationẽ doloris aut indignationis alicuꝰ ꝑ ho¬
minis aut urbis aut loci aut rei cuiꝰpiam cõpella¬
cionẽ hoc m. Te nunc alloquor affricane cus mor¬
tui quoq nom̃ splendori ac decori ciuitati: Tui
Rarissimi nepotes suo sangiune aluerunt mimi¬
coꝵ crudelitatẽ. Item ꝑfidiose fregelliȩ quam fa¬
oile scelere nr̃o contabistis. ut ciuius nitor lirbĩ¬
italiam nuꝑ illustrauit. eius uix mine fundamen

Expanded text:
ris, in proelio prae ignavia tubae sonitum perferre non poris, in proelio prae ignavia tubae sonitum perferre non ponificationem doloris aut indignationis alicuius per hominis aut urbis aut loci aut rei cuiuspiam conpellationem, hoc modo: «Te nunc adloquor, Africane, cuius mortui quoque nomen splendorei ac decori est civitati. Tui clarissimi nepotes suo sanguine aluerunt inimicorum crudelitatem.» Item: «Perfidiosae Fregellae, quam facile scelere vestro contabuistis, ut, cuius nitor urbiItaliam nuper inlustravit, eius nunc vix funda
Abbreviated transcription (Latin):
ex eodem gen̾e ẽ exornationis. cum idem ũbum po¬
uit̾ modo inhac modo in altera rehoc modo. Cureã
tem tam studiose curas. quȩ tibi multas dabit curas:
Item Nam amari iocundũ sit si curet᷑ ne qͥd insit ama¬
ri. Item ueniam ad uos si michi senatꝰ det ueniam In
his quattuor generib exoruationũ quȩ adhuc ꝓ¬
positȩ sunt. ñ inopia u̾boꝵ fit ut ad idem u̾bum
redeatur sepius s in est festiuitas quȩ facilius auribꝰ
duudicari quã u̾bis demonstrari pot̃ ¶Contẽptio
ẽ cum ex contrariis rebꝰ oratio conficit᷑ hoc pacto.
habet assentatio iocunda principia. eadem exitꝰ
amarissimos affert. Item te minicis placabilem.
amicis in exorabilem p̃bes. Item. In ocio tumultua¬
ris. in tumultu es ociosus. In re frgidissima cales.
inferuentisima friges. Cito cũ ñ est opus clamas¬
cum tibi loqui conuenit obmutescis ad es. ab ẽe
uis. Abes reũti cupis. In pace bellum queritas. iubel¬
lo pacẽ desideras. In contione de uirtute loque¬

Expanded text:
Ex eodem genere est exornationis, cum idem verbum ponitur modo in hac, modo in altera re, hoc modo: «Cur eam rem tam studiose curas, quae tibi multas dabit curas?» Item: «Nam amarei iucundumst, si curetur, ne quid insit amari.» Item: «Veniam ad vos, si mihi senatus det veniam.» In his quattuor generibus exornationum, quae adhuc propositae sunt, non inopia verborum fit, ut ad idem verbum redeatur saepius; sed inest festivitas, quae facilius auribus diiudicari quam verbis demonstrari potest. Contentio est, cum ex contrariis rebus oratio conficitur, hoc pacto: «Habet adsentatio iucunda principia, eadem exitus amarissimos adfert.» Item: «Inimicis te placabilem, amicis inexorabilem praebes.» Item: «In otio tumultuaris; in tumultu es otiosus; in re frigidissima cales, in ferventissima friges; tacito cum opus est, clamas; ubi loqui convenit, obmutescis; ades, abesse vis; abes, reverti cupis; in pace bellum quaeritas, in bello pacem desideras; in contione de virtute loque
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ postremũ reu̾tit᷑ hoc mͦ. Qui sunt qui si dera sepe
ruperunt: Hartaginenses. Qui st̃ qui initalia crude¬
le bellũ gesserunt Rartaginenses. Qui sunt qui itabã
deformauerunt: Rar tagnenses. Qui st̃ qui sibi postu¬
lent ignosci: Rartaginenses. Uidete gͦ quam conue¬
tentuis ur̃is absoluetis: ¶ Traducio ẽ: quȩ facit uti
cumidem u̾bum crebrsꝰ ponat᷑. ñ modo ñ offendata¬
nimũ. s. õ concumiorẽ orationẽ redd̾at hoc pac̾to.
Qui nichil habet in uita io cuncliꝰ uita. is cum uirtute
uitam ñ potest colere. Item eum hominẽ appellas. qui
si fuisset homo nunꝙͦ tam crudelit̾ hominis uitam
petisset. At erat inimicꝰ. ergo mimicum sic ulcisci
uoluit. ut ipse sibi reꝑiet᷑ mimicꝰ: Item diuicias si¬
ne diuiti ẽẽ. tu uͦ uirtutẽ p̃fer diuicus. Namsi
uoles diucias cum uirtutibꝰ conꝑare. iuix satis ido

Expanded text:
e nominatur, hoc modo: "Qui sunt, qui foedera saepe ruperunt? Carthaginenses. Qui sunt, qui in Italia crudele bellum gesserunt? Carthaginenses. Qui sunt, qui Italiam deformaverunt? Kartaginienses. Qui sunt, qui sibi postulent ignosci? Kartaginienses. Videte ergo, quam convetentiis vestris absolvatis?» Traductio est, quae facit, uti, cum idem verbum crebrius ponatur, non modo non offendat animum, sed etiam concinniorem orationem reddat, hoc pacto: «‹Qui› nihil habet in vita iucundius vita, is cum virtute vitam non potest colere.» Item: «Eum hominem appellas, qui si fuisset homo, numquam tam crudeliter hominis vitam petisset. At erat inimicus. Ergo inimicum sic ulcisci voluit, ut ipse sibi reperiretur inimicus?» Item: «Divitias sine divitis esse: ‹tu vero virtutem praefer divitiis›; nam si voles divitias
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Nam constãt exenumeratione. amplificatione
⁊ cõmiseratione. Quattuor locis uti conclusionibꝰ
colligimnꝰ ⁊ cõmonemꝰ quibꝰ de rebus ĩba fecerimus.
Breuit̾ ut renouet᷑ ñ remtegret᷑ oracio ⁊ ordine qͥ e¬
qd erit dictum referemꝰ ut auditor si memorie manda¬
iũt adidem qd̃ ipse memmerit reducat᷑. Inqua curan¬
dum ẽ. ne aut ab exordio aut a narracione incipiatur
oracionis enumeratio. ficta enĩ ⁊ ded̾ita oꝑa cõꝑata
oracio uidebit᷑ ẽẽ artificũ signisicandi. ingeniiq uen¬
ditandi ⁊ memorie ostenstande caus a. Qua ꝓpt̾ inicium

Expanded text:
sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, sunt. Nam constant ex enumeratione, amplificatione, et conmiseratione. Quattuor locis uti possumus ‹conccolligimus et commonemus, quibus de rebus verba fecerimus, breviter, ut renovetur, non redintegretur oratio: et ordine, ut quicquid erit dictum, referemus, ut auditor, si memoriae mandaverit, ad idem, quod ipse meminerit, reducatur. Item curandum est, ne aut ab exordio aut narratione repetatur orationis enumeratio. Ficta enim et dedita opera conparata oratio videbitur esse artificii significandi, ingenii venditandi, memo
Abbreviated transcription (Latin):
uiciosum est. si aut falsumẽ ut rep̃hendat᷑. aut in ꝓbũ
ut ñ sit mitandum aut maiꝰ aut niiꝰ quam res postu¬
lat. Res iudicata uiciose ꝓferetur. si aut dissimili de
re. ꝓferet᷑. aut de eare dequa controu̾sia ñ ẽ. aut impba
aut huiꝰ modi. ut ad plures aut idoneȩ res iudicate
ab adu̾sariis ꝓferri possint. Item uiciosum ẽ id quod ad¬
u̾sarĩ factum ẽẽ consiteant᷑. de eo argumentari ⁊ planũ
facere factũ ẽẽ. Nam id augeri oportet. Item uiciosũ
ẽ id augeri qđ ꝯuenit doceri hoc modo. ut si quis quem
arguat hominẽ occidisse. ⁊ añ quã satis idoneas argum̃¬
taciones attulerit. augeat peccatum ⁊ dicat nichil mn¬
digniꝰ ẽẽ quã hoĩem occidere. Non enĩ utrũ indignũ
sit annon. s factum ne sit queritur. Conplexio uiciosa
⁊ quȩ ñ breuit̃ concludit᷑. ⁊ quȩ ñ ex numeracione
certum & constans relinquit ut intelligat᷑. qͥd ꝓposi¬

Expanded text:
vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, vitiosum est, si aut falsum est, ut reprehendatur, aut inprobum, ut non sit imitandum, aut maius aut minus, quam res postulat. Res iudicata vitiose proferetur, si aut dissimili de re proferetur, ‹aut› de ea re, qua de controversia non est, aut inproba, aut eiusmodi, ut aut plures aut magis ab adversariis proferri possint. Item vitiosum est id, quod adversarii factum esse confiteantur, de eo argumentari et planum facere factum esse; nam id augeri oportet. Item vitiosum est id augere, quod convenit docere, hoc modo: ut si quis quem arguat hominem occidisse et, antequam satis idoneas argumentationes attulerit, augeat peccatum et dicat nihil indignius esse quam hominem occidere. Non enim, utrum indignum sit an non, sed, factumne sit, quaeritur. Conplexio vitiosa et quae non breviter concluditur; et quae non ex enumeratione certum et constans aliquid relinquit, ut intellegatur, quid proposi
Abbreviated transcription (Latin):
pugnasse contra ueritatẽ puteris. Item uiciosum ẽ de
nomine & uocabulo controu̾ siam struere quam remcon¬
suetudo optime potest iudicare. uelud sulpicius quĩ
tercesserat ne exules quibꝰ causam dicere ñ licuisset re¬
ducerentur. s idem posterius inmutata uoluntate
cum eandẽ legen ferret aliam se ferre dicebat ꝓpt̾ no¬
minũ cõmutationẽ. Nam ñ exules s ui eiectos se reduce¬
re aiebant ꝓ iñ quasi idfuisset in controu̾sia quo illi no¬
mine appellarent᷑ ap̃ R. aut ꝓm̃ quasi nos om̃s quibꝰ
aqua ⁊ igni int̃dictum ẽẽt exules appellarent᷑. Uerũ
illi fortasse ignoscim us. si cum causa fecit nos tamen
intelligamꝰ uiciosum eẽ intendere controũsiam ꝓpt̾
nominũ mutationẽ. Qm̃ exornatio constat¬
ad exangendam & conlocupletandam argumentatio
qđ ex aliqua parte dissimile ẽ nec habet parẽ racionẽ
cõꝑacionis. aut sibi ipso obẽ qui aufert. Exemplum

Expanded text:
depugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de depugnasse contra veritatem puteris. Item vitiosum est de nomine et vocabulo controversiam struere, quam rem consuetudo optime potest iudicare; velut Sulpicius, qui intercesserat, ne exulis, quibus causam dicere non licuisset, reducerentur, idem posterius inmutata voluntate, cum eandem legem ferret, alio se ferre dicebat propter nominum commutationem: nam non exules, sed vi eiectos se reducere aiebat. Proinde quasi id fuisset in controversia, quo illi nomine appellarentur, aut proinde quasi non omnes, quibus aqua et igni interdictum est, exules appellentur. Verum illi fortasse ignoscimus, si cum causa fecit; nos tamen intellegamus vitiosum esse intendere controversiam propter nominum mutationem. ad exaugendam et conlocupletandam argumentationosum est, quod de aliqua parte dissimile est, nec habet parem rationem conparationis, aut sibi ipsi obest qui adfert. Exemplum
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽẽ hoc modo. mortuũ deformatum tumore ꝑdi¬
tum corpore decoloratum constat fuisse Ergo ueneno
necatꝰ ẽ. Dem̃ sisit usq adeo in eo occupatus ut multi
faciunt uenenum datum uicio ñ medicri conflictetur.
Non enĩ factum ne sit querit᷑ s a quo factum sit. Item
uicio sum ẽ incõꝑandis rebꝰ necesse putare alteram rem
efferre ⁊ alterius mencionẽ ñ facere: aut negligentius dis¬
putare. ut si conꝑatur utrũ saciꝰ sit populum frumen¬
tum acciꝑe anñ accipere quȩ cõmoda sunt inaltera re
sa p̃tereat. aut ea que minima sunt dicat. Item uiciosũ
ẽ in rebꝰ conꝑandis necesse putari alteram rem uitupe¬
rari cum alteram laucies. Q uod sigenus querat᷑ utrũ
alteros led̾at. Non enĩ necesse ẽ si alteros p̃ponas alt̃os
uituꝑare. Fieri em̃ potest ut cũ alteros magis laudaris
aliquam alteris partem laudis attribuas. ne cupitle

Expanded text:
factum esse, hoc modo: «Mortuum deformatum, tumore praedifactum esse, hoc modo: «Mortuum deformatum, tumore praeditum, corpore decoloratum constat fuisse: ergo veneno necatus est.» Deinde, si sit usque in eo occupatus, ut multi faciunt, venenum datum, vitio non mediocri conflictetur. Non enim factumne sit quaeritur, sed a quo factum sit. CAPUT 45 Item vitiosum est in conparandis rebus alteram rem efferre, de re altera mentionem non facere aut neglegentius disputare: ut si cum conparetur, utrum satius sit populum frumentum accipere an non accipere, quae commoda sint in altera reuae velit depressa, praetereat aut ea, quae minima sint, dicat. Item vitiosum est in rebus conparandis necesse putari alteram rem vituperari, cum alteram laudes: quod genus, si quaeratur, utris alteros laedat. Non enim necesse est, si alteros praeponas, alteros vituperare: fieri enim potest, ut, quom alteros magis laudaris, aliquam alteris partem laudis adtribuas, ne cupide
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Item uerendũ est ne de aliqua re dicat᷑ cum alia
de re controu̾sia ẽ. Inꝙ huiꝰmodi uicio considerandũ
ẽ ne aut ad rem addat᷑ quid. aut quippiã de re detra¬
hat᷑ aut tota causa mutata in aliam causam deriuet᷑
sia cum de musica inducta ẽẽt disputatio insapientiȩ
racionẽ ⁊ uirtutis consumit᷑ utilitatẽ. Item consideran¬
dum ẽ nealiud accusatoris criminatio contineat. aliud
defensoris purgacio purget qđ sepe multi consulto
ab reo faciunt angustus cause coacti ut si quis cum
accusatur ambitu magistratum petisse. dicat sese ab
imperatoribꝰ sepe nũo ap̃t exercitũ donatum ẽẽ hoc
sidiligent᷑ in oracionibꝰ adu̾sarioꝵ diligent᷑ obserua¬
piam uituperare ꝓpt̾ eoꝵ uitam qui in eo studiosunt.
ueluti qui rethoricam uituperauit propt̃ alicuius
oratoris uituperandam uitã. Item uiciosum ẽ quodexeo
ꝑamfractum constet ẽẽ putari ostendi a certo homine

Expanded text:
ne. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia ne. Item verendum est, ne de alia re dicatur, cum alia de re controversia sit; inque eiusmodi vitio considerandum est, ne aut ad rem addatur quid aut quippiam de re detrahatur, aut tota causa mutata in aliam causam derivetursia de musica inducta disputatione in sapientiae rationem et virtutis utilitatem consumitur. Item considerandum est, ne aliud accusatoris criminatio contineat, aliud defensoris purgatio purget, quod saepe consulto multi ab reo faciunt angustiis causae coacti; ut si quis, cum accusetur ambitu magistratum petisse, ab imperatoribus saepe numero apud exercitum  donatum esse. Hoc si diligenter in oratione adversariorum observapiam vituperare propter eorum vitia, ‹qui› in eo studio sunt: veluti qui rhetoricam vituperant propter alicuius oratoris vituperandam vitam. Item vitiosum est ex eo, quia perperam factum constet esse, putari ostendi a certo homine
Abbreviated transcription (Latin):
tali dari arma qualis qui gessit fuit iubet. potiri si stu¬
deamus ꝑgamo. Quȩ ego mea ꝑfiteorẽẽ me enĩ ẽ equũ
frat̃nis fruiarmis michiq adiudicarier uel quod ꝓpin¬
quus sum ł quod uirtutũ emulus. Item uiciosumẽ ipsũ
sibi insua oracione dissentire. ⁊ contra ea que ante dix¬
ent dicere hoc modo. Qua causa accusem hunc neques
mecum id disputando euoluere. Nam si ueret᷑ quid eum
accusem qui est ꝓbꝰ. Simuerecundũ animi ingeniũ possi¬
det quid eũ accusem: qui paru idauditũ existimet non
incõmoda racione uidet᷑ sibi ostendisse quare ñ accuset.
Quid postea qͥdait: Nunc ego te absũmo detexam exor-
tatem. aut eoꝵ qui audiunt. siaut partes quibꝰ ististu¬
dent. aut hoĩes quos illi caros habent. ledant᷑. aut aliqͦ
etꝰ modi uicio ledat᷑ auditoris uoluntas. Item uiciosũ
est ñ om̃s res confirmare quas pollicitꝰ sis iexposicio¬

Expanded text:
Tali ‹dari arma, qualis qui gessit› fuit, Iubet, potiri si stuTali ‹dari arma, qualis qui gessit› fuit, Iubet, potiri si studeamus Pergamum. Quem ego me profiteor esse: me est aecum frui Fraternis ‹armis› mihique adiudicarier, Vel quod propinquus vel quod virtute aemulus. Item vitiosum est ipsum sibi in sua oratione dissentire et contra atque ante dixerit dicere, hoc modo: Qua causa accusem hunc? tum id exputando evolvere: Nam si veretur, quid eum accuses, qui est probus? Sin inverecundum animi ingenium possidet, Quid autem eum accuses, qui id parvi auditum aestimet? Non incommoda ratione videtur sibi ostendisse, quare non accusaret. Quid postea? Quid ait? Nunc ego te ab summo iam detexam exorditatem aut eorum, qui audiunt, si aut partes, quibus illi student, aut homines, quos illi caros habent, laedantur aut aliquo eiusmodi vitio laeditur auditoris voluntas. Item vitiosum est non omnis res confirmare, quas pollicitus sis in expositio
Abbreviated transcription (Latin):
Nam & hec tam ⁊ si rei augendȩ causa potest sine malicia
dici tam̃ ꝓpt̾ potentiam eiꝰ a quo id dr̃ nisi dr̃ sine atro¬
eẽ nullam nisi que pissitatione aut conuicio constat.
Uulgares sunt que nichilominus in aliam rem transfer¬
ri possunt ut si quis dicat quadrupletorq ut breuit de
scribam capitalis ẽ Estem̃ in ꝓb ⁊ pestifercuus. Namui¬
chilociosum ẽ ꝓ argumento sumẽ quod indisquisicione
positum ẽ. ut si quis quem furti arguit dicat eum ẽẽ
hominẽ imꝓbum auarum fraudulentum: ei rei testimo¬
nium esse quod sibi furtũ fecerit. Item uiciosum ẽ con¬
trou̾siam controu̾sia dissoluere hoc modo Non conue¬
nit censores istum satis uobis facere ex eo quod ait se ñ
potuisse adẽẽ ita ut iuratꝰ fuerit. quod si ad exercitũ
ñ uenisset id ne tributo militũ duceret. hoc ĩõ uiciosũ
ẽ q ñ expedita nec iuidicata res. s inpedita & insimili

Expanded text:
Nam et hoc, tametsi rei augendae causa potest sine malitia Nam et hoc, tametsi rei augendae causa potest sine malitia dici, tamen propter potentiam eius, qui dicit, non dicitur sine atrodicat iniuriam esse nullam, nisi quae ex pulsatione aut convicio constet. Vulgares sunt, quae nihilominus in aliam rem transferri possunt, ut si quis dicat: «Quadruplator, ut breviter scribam, capitalis: est enim inprobus et pestifer civis.» Namitiosum est pro argumento sumere, quod in disquisitione positum est; ut si quis quem furti arguat et ita dicat, eum esse hominem inprobum, avarum, fraudulentum: ei rei testimonium esse, quod sibi furtum fecerit. Item vitiosum est controversiam controversia dissolvere, hoc modo: «Non convenit, censores, istum vobis satis facere, quod ait se non potuisse adesse ita, ut iuratus fuerat. Quid? Si ad exercitum non venisset, idemne tribuno militum diceret?» Hoc ideo vitiosum est, quia non expedita aut iudicata res, sed inpedita et in simili