comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc primum conuersi cum proximo facia¬
mus. Tunc gͦ uere sine macula faciẽ
leuamus ⁊ cum nec nos prohibita mala
cõmitimus: nec ea quȩ in nobis cõmis¬
sa sunt ex proprio zelo retinemus. Gra¬
ui naiq mens ur̃a orationis suȩ tem¬
pore confusione deprimitur: si hanc
aut sua adhuc operatio inquinat. aut
alienȩ nequitiȩ seruatus dolor accusal.
Quȩ duo quisq dum treserit. ad
ca quȩ subnera sunt protinus liber exurgit.
Et eris stabilis ex nontimebis: quia nimirũ
tantominus adiudicem trepidat ⁊ quanto
in bonis actibus solidius stat. Timorem
quippe superat qui stabilitatem seruat ⁊
quia dum sollicitus studet peragere quod
mausuete conditor imperat: sccurus cogi¬
tat etiam quod terribiliter intentat. Sei¬
cndum preterea est quoniam non nulla bo¬
na sunt ad quę uidefessi ꝑsistimus ⁊ or
rursum non nulla sunt a quib continue
gitur: acontemplatiua autem infirmitatis

Expanded text:
hoc primum cum proximo conversi faciahoc primum cum proximo conversi faciamus. Tunc igitur vere sine macula faciem levamus, cum nec nos prohibita mala committimus, nec ea quae in nos commissa sunt ex proprio zelo retinemus. Gravi namque mens nostra orationis suae tempore confusione deprimitur, si hanc aut sua adhuc operatio inquinat, aut alienae malitiae servatus dolor accusat. Quae duo quisque dum terserit, ad ea quae subnexa sunt protinus liber exsurgit. Et eris stabilis, et non timebis; quia nimirum tanto minus judiin bonis actibus solidius stat. Timorem quippe superat, qui stabilitatem servat, quia dum sollicitus studet peragere quod mansuete conditor imperat, securus cogitat etiam quod terribiliter intendat. Seendum praeterea est quod nonnulla bona sunt ad quae indefessi persistimus, et rursum nonnulla sunt a quibus continue gitur, a contemplativa autem infirmitatis
Abbreviated transcription (Latin):
in comspectu iudicis caritatem non inqͥnat
scd necat. Uitam quippe anime quelibet
culpa polluit: seruatus uero contra pro¬
ximum dolor occidit. Nenti namq ut
gladus figitur: & mucrone illius ipsa
uiscerum occulta ꝑforantur. Qui scilicet
a tranfixo cotde si prius non edueitur: nichib
in precib diuine opis obtinetur: quia ce
uulneratis menbris ĩponi salutis medica¬
menta nequeunt. nisi ferrum a uulnere
ante subtrahatur. Hinc est enim quod
ꝑ semetipsam ueritas dicit. Nisi remise¬
ritis hominib peccata eoꝵ : nec pater u̾r
qui est in celis remittet uobis peccata ur̃a.
Hinc ãmonet dicens. Cum stabitis ad
orandum: dimittite siquid habctis ad¬
uersus alterum. Hinc tursus ait. Date
& dabitur uobis: dimittite & diniti¬
tur uobis. Nine constitutioni postulati¬
onis conditionem posuit pietatis dicens:
dimitte nobis debita nr̃a. sicut ox nos
dimittimus debitorib nr̃is: ut ꝓfecto
bonum quod a deo conpuncti petimus:

Expanded text:
in conspectu judicis charitatem non inquinat, in conspectu judicis charitatem non inquinat, sed necat? Vitam quippe animae quaelibet culpa polluit, servatus vero contra proximum dolor occidit. Menti namque ut gladius figitur, et mucrone illius ipsa viscerum occulta perforantur. Qui scilicet a transfixo corde, si prius non educitur, nihil in precibus divinae opis obtinetur, quia et vulneratis membris imponi salutis medicamina 353 nequeunt, nisi ferrum a vulnere ante subtrahatur. Hinc est enim quod per semetipsam Veritas dicit: Nisi remiseritis hominibus peccata eorum, nec Pater vester qui in coelis est remittet vobis peccata vestra . Hinc admonet, dicens: Cum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversus alterum . Hinc rursum ait: Date, et dabitur vobis; dimittite, et dimittetur vobis . Hinc constitutioni postulationis conditionem posuit pietatis, dicens: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris ; ut profecto bonum quod a Deo compuncti petimus,
Abbreviated transcription (Latin):
sa premebatur : & quasi iam faciem ani¬
ma ad dm̃ leuare non sufficit: qͥa uise ni¬
mirum inquinata mente maculas pol¬
lutȩ cogitationis erubescit. Sepe curis
inundi libenter occupamur ⁊ cumq post
hec studio orationis intẽdimus. nequa¬
quam se mens ad cęlestia erigit. quia
pondus hanc terrenȩ sollicitudinis in
profundum mersit: & in prece facies
munda non ostenditur ⁊ quia cogitationiᷤ
infime luto maculatur. Non numquã
motib etiam cum a prece uacat obuiamꝰ.
Sedtamen quia nos culpas rarius com¬
mittimus ⁊ aliena pigrius delicta rela¬
xamus: er quo peciate noster animus
sollititus metuit ⁊ eo districtius hoc quos
in se ab alio delinquitur ab horreseit. Un¬
de fit ut eo inueniatur quisq tardus ad
ueniam : quo proficiendo factus est cautꝰ
ad culyam: & quo ipse excedere in alterũ
metuit ⁊ hoc quod in se exceditur puniri
deterius exquirit. S ed quid hac dolo¬
ris macula reperiri deterius potest ⁊ que

Expanded text:
sa premebatur; et quasi jam faciem anisa premebatur; et quasi jam faciem anima ad Deum levare non sufficit, quia in se nimirum inquinata mente maculas pollutae cogitationis erubescit. Saepe curis mundi libenter occupamur. Cumque post haec studio orationis intendimus, nequaquam se mens ad coelestia erigit, quia pondus hanc terrenae sollicitudinis in profundum mersit; et in prece facies munda non ostenditur, quia cogitationis infimae luto maculatur.  Vet. XVIIImotibus, etiam cum a prece vacat, obviamus; sed tamen quia nos culpas rarius committimus, aliena pigrius delicta relaxamus; et quo peccare noster animus sollicitius metuit, eo districtius hoc quod in se ab alio delinquitur abhorrescit. Unde fit ut eo inveniatur quisque tardus ad veniam, quo proficiendo factus est cautus ad culpam; et quo ipse excedere in alterum metuit, hoc quod in se exceditur punire durius exquirit. Sed quid hac doloris macula reperiri deterius potest, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed curandum nimis est. ne ab hoc rursus
proruat. quod se mundasse fletib exultat:
ne dũ deplorata iterum culpa cõmittitur
in conspectu iusti iudicis ipsa etiam lam̃ta
leuigtntur. Sollerter quippe debemus
meminisse quod dicitur: ne iteres uerbum
in oratione tua. Quo uidelicet dicto uir
sapiens nequaquam nos prohibet sepe ueni-¬
am petere : sed culpas iterare. Ac si aꝑte
dicat. Cum male gesta defleueris: nequa¬
quam rursum facias quod in precib iterũ
la leuetur ⁊ aute orationis semꝑ tempora
debet sollicite conspici quicquid potest in
oratione reprobari: talemq se mens &
cum ab oratione cessat exhibere festinet
qualis apparere iudici in ipso orationis
tempore exoptat. Sepe namq im¬
munda quędam uel illicita in animo
uertimus : quotiens a precib uacamus.
Sed cum se mens ad studium orationis
erexerit ÷ earum rerum imagines reuer-¬
berata patitur: quib libenter prius otio¬

Expanded text:
Sed curandum nimis est ne ad hoc rursus Sed curandum nimis est ne ad hoc rursus proruat quod se mundasse fletibus exsultat, ne dum deplorata iterum culpa committitur, in conspectu justi judicis ipsa etiam lamenta levigentur. Solerter quippe debemus meminisse quod dicitur: Ne iteres verbum in oratione tua . Quo videlicet dicto vir sapiens nequaquam nos prohibet saepe veniam petere, sed culpas iterare. Ac si aperte dicat: Cum male gesta defleveris, nequaquam rursus facias, quod in precibus iterumla levetur, ante orationis semper tempora debet sollicite conspici quidquid potest in oratione reprobari; talemque se mens et cum ab oratione cessat exhibere festinet, qualis apparere judici in ipso orationis tempore exoptat. Saepe namque immunda quaedam vel illicita in animo versamus, quoties a precibus vacamus. Sed cum se mens ad studia orationis erexerit, earum rerum imagines reverberata patitur, quibus libenter prius otio
Abbreviated transcription (Latin):
si uitenti precib necdum deuicte culpe memo¬
ria mordetur. Diffidit namq accipere se pos¬
se quod appetit: quȩ ꝓfecto reminiscitur
uolle se adhuc facere quod diuinitus audiuit.
Hinc ꝑ iohannem dicitur. Si cor nr̃m non
reprehenderit nos fidutiam habemus apud
dm̃: & quicquid petierimus ab eo accipiemꝰ.
Hinc ꝑ salomonem dicitur. Qui auertit au-¬
rem suam ne audiat legeni: oratio eius erit
execrabilii. Cor quippe nos in petitione repre¬
hendit: cum resstere preceptis eius quem
postulat meminit. Et oratio fit execrabi¬
lis. cum a censura auertitur legis ÷ quia
dignum profecto est ut ab eus beneficiis sit
quisq extraneus: cuius nimirum iussionib
non uult esse subiectus. Qua in re hoc ẽ
salubre remedium. ut cum mens ex culpe¬
memoria reprehendit ⁊ hoc prius in oratione
defleat quod errauit: quatinus erroris
macula cum fletib tergitur ⁊ in petitione
sua cordis facies ab auctore munda uideat᷑.

Expanded text:
si intenta precibus necdum devictae culpae memosi intenta precibus necdum devictae culpae memoria mordetur. Diffidit namque accipere se posse quod appetit, quae profecto reminiscitur nolle se adhuc facere quod divinitus audivit. 352 Hinc per Joannem dicitur: Si cor nostrum non reprehenderit nos, fiduciam habemus apud Deum, et quidquid petierimus ab eo accipiemus . Hinc Salomon ait: Qui avertit aurem suam, ne audiat legem, oratio ejus erit exhendit, cum resistere se praeceptis ejus quem postulat meminit, et oratio fit exsecrabilis, cum a censura avertitur legis, quia dignum profecto est ut ab ejus beneficiis sit quisque extraneus cujus nimirum jussionibus non vult esse subjectus. Qua in re hoc est salubre remedium, ut cum se mens ex memoria culpae reprehendit, hoc prius in oratione defleat quod erravit, quatenus erroris macula cum fletibus tergitur, in petitione sua cordis facies ab auctore munda videatur;
Abbreviated transcription (Latin):
rat bona quȩ fiant ⁊ sed postquam fieri unpe¬
rata ceperint: ipsis suis exercitata accionibus
discit cum imperare bona inchoauerit. quan¬
tum minus uidebat. E oris gͦ ager excolitur
ut domus postinodum construatur ⁊ quia
plerumq ab exteriori opere sumimus: quantã
subtilitatem rectitudinis in corde teneamus.
Quem bene sophar scruare ordinem studuit :
cum prius auferri iniquitatem amanib oe
postea a tabernaculo iniustitiam dixit: quia
nequaquam plene auimus in cogitatione erigi¬
tur. quando adhuc ab eo extrinsecus in opere
dm̃ statim sine macula faciem leuamus. Inter
na quippe facies hominis mens est: in qua
nimirum recognoscimus ut ab auctore nr̃o di¬
ligamur. Quam scilicet lcuare faciem est: in
deo animum ꝑ studium orationis attollere.
Sed leuatam faciem macula inquinat ⁊ si
intendentem mentem reatus sui conseientia accu.¬
sat: quia ab spei fidutia protinus frangitur.

Expanded text:
rat bona quae fiant; sed postquam fieri imperat bona quae fiant; sed postquam fieri imperata coeperint, ipsis suis exercitata actionibus discit, cum imperare bona inchoaverat, quantum minus videbat. Foris ergo ager excolitur, ut domus postmodum construatur, quia plerumque ab exteriori opere sumimus, quantam subtilitatem rectitudinis in corde teneamus. Quem bene Sophar servare ordinem studuit, cum prius auferri iniquitatem a manibus, et post a tabernaculo injustitiam dixit, quia nequaquam plene animus in cogitatione erigitur, quando adhuc ab eo extrinsecus in opere dna quippe facies hominis mens est, in qua nimirum recognoscimur, ut ab auctore nostro dirigamur. Quam scilicet faciem levare est in Deo animum per studia orationis attollere. Sed elevatam faciem macula inquinat, si intendentem mentem reatus sui conscientia accusat, quia a spei fiducia protinus frangitur,
Abbreviated transcription (Latin):
praua opera ase exterius resecat. necesse pro¬
fecto est ut ad semetipsum rediens sollerter
in mentis intentione disceruat: ne culpa quã
iam in actione non habet adhuc in cogitatio¬
ne perduret. Unde bene per salomonem dici¬
tur. P repara foris opus tuum ⁊ & diligent̃
exerce agrum tuum: ut post ea edifices do-¬
mum tuam. Quid namq est preparato
opere agrum diligenter exterius ȩxercere:
uisi euulsis iniquitatis sentib actionem no-¬
stram ad frugem retributionis excolere:
Et quid est post agri exertitium ad edificiũ
domus redire ⁊ nisi quod plerunq ex bo¬
nis operib discimus quantam uitȩ mun¬
ditiam & incogitatione construamus:
Pene cuncta naiq bona opera ex cogitati¬
one prodeunt. Sed sunt non nulla cogi¬
tationis acumina: que ex operatione nascun-¬
tur. Nam sicut ab animo opus sumitur:
ta rursus ab opere animus eruditur. Mens
quippe diuini amoris exordia capiens impe¬

Expanded text:
prava a se opera exterius resecat, necesse proprava a se opera exterius resecat, necesse profecto est ut, ad semetipsum rediens, solerter sese in mentis intentione discernat; ne culpa, quam jam in actione non habet, adhuc in cogitatione perduret. Unde bene etiam per Salomonem dicitur: Praepara foris opus tuum, et diligenter exerce agrum tuum, ut postea aedifices domum tuam . Quid namque est praeparato opere agrum diligenter exterius exercere, nisi evulsis iniquitatis sentibus, actionem nostram ad frugem retributionis excolere? Et quid est post agri exercitium ad aedificium domus redire, nisi quod plerumque ex bonis operibus discimus quantam vitae munditiam in cogitatione construamus? Pene cuncta namque bona opera ex cogitatione prodeunt, sed sunt nonnulla cogitationis acumina, quae ex operatione nascuntur; nam sicut ab animo opus sumitur, ita rursus ab opere animus eruditur. Mens quippe divini amoris exordia capiens impe
Abbreviated transcription (Latin):
unt ignorant. Sedquia uirum iustũ
sophar hactenus reprehendendo corripuit.
nunc uelut docendo subiungit. Si iniqui
tatem quȩ est in manu tua abstuleris ate.
& non manserit in tabernaculo tuo iniusti¬
tia tunc leuare poteris faciem tuam absꝙ..
macula: o eris stabilis o non timebis.
Oine peccatum aut sola cogitatione cõmit¬
titur: aut cogitatione simul &ꝵ opere ꝑpetra¬
tur. Iniquitas gͦ in manu est: culpa in
opere. Iniustĩa uero in taberuaculo: iniqui¬
tas inmente. Mens quippe nr̃a non incon
nos metipsos abscondimur. cum foris in o¬
pere non uidemur. Sophar itaq quia ui¬
sti uiri ainicus est. nouit quod dicat: sed qͥa
iustũ increpat hereticoꝵ tenens spetiem pro¬
ferre recte etiam quȩ nouit ignorat. Sed
nos calcantes hocꝰ ab eo tumide dicitur:
pensemus eius uerba quã uera suit. si recte
dicerentur. Prius enim a manu iniquitatẽ
subtrahi. & post a tabernaculo adionet
iniustitiam abscidi ⁊ quia quisquis iam

Expanded text:
iunt ignorant. 351 Sed quia justum virum iunt ignorant. 351 Sed quia justum virum Sophar hactenus reprehendendo corripuit, nunc velut docendo subjungtatem, quae est in manu tua abstuleris a te, et non manserit in tabernaculo tuo injustitia, tunc levare poteris faciem tuam absque macula, et eris stabilis, et non timebis.Omne peccatum aut sola cogitatione committitur, aut cogitatione simul et opere perpetratur. Iniquitas ergo in manu est culpa in opere, injustitia vero in tabernaculo iniquitas in mente. Mens quippe nostra tabernacnosmetipsos abscondimur, cum foris in opere non videmur. Sophar itaque, quia justi viri amicus est, novit quod dicat; sed quia justum increpat, haereticorum tenens speciem, proferre recte etiam quae novit ignorat. Sed nos calcantes hoc, quod ab eo tumide dicitur, pensemus ejus verba quam vera sint, si recte dicerentur. Prius enim a manu iniquitatem subtrahi, et post a tabernaculo admonet injustitiam abscidi, quia quisquis jam
Abbreviated transcription (Latin):
ter dicit. Tollam uobis cor lapideum: &e
deum tollit cum a nobis suꝑbiȩ duritiam
subtrahit ⁊ & cor carneum tribuit: cum
eandem ꝓtinus ur̃am duritiam ad sensibili¬
tatem uertit. Per manus uero ut iam cre¬
bro docuimus: opera designantur. Cum
culpa igitur manus ad dĩn expandere est:
contra largitoris grãm de uirtute operum
suꝑbire. Qui enim in conspectu eterni iu¬
dicis loquens sibibona quȩ facit tribuit:
ad dm̃ manus suꝑbiens tendit. Sic pro¬
fccto contra electos reprobi. sic contra catho¬
licos heretici semꝑ effrenantur ⁊ ut cum
obiurgare facta uequeunt. bonos repre¬
hendere de factoꝵ elatione moliantur.
quatiuus cos quos redarguere ex infirmi¬
tate actionis non ualent.÷ ex crimiue tumo¬
ris accusent. Unde & ea bona quȩ exteriꝰ
fiunt neqͣquã bona esse iam censentur: quȩ
quasi ꝑ studium turgide cogitationis exhi¬
bẽtur. Qui sepe humilia tumentes mer¬
pant: & quod dictis suis scmetipsos fin¬

Expanded text:
ter dicit: Tollam vobis cor lapideum, et ter dicit: Tollam vobis cor lapideum, et deum tollit cum a nobis superbiae duritiam subtrahit, et cor carneum tribuit cum eamdem protinus nostram duritiam ad sensibilitatem vertit. Per manus vero, ut jam crebro docuimus, opera designantur. Cum culpa igitur manus ad Deum expandere est contra largitoris gratiam de virtute operum superbire. Qui enim in conspectu aeterni judicis loquens sibi bona quae facit tribuit, ad Deum manus superbiens tendit. Sic profecto contra electos reprobi, sic contra catholicos haeretici semper effrenantur, ut cum objurgare facta nequeunt, bonos reprehendere de factorum elatione moliantur, quatenus eos quos redarguere ex infirmitate actionis non valent, ex crimine tumoris accusent. Unde et ea bona quae exterius fiunt, nequaquam bona esse jam censent, quae quasi per studium turgidae cogitationis exhibentur. Qui saepe humilia tumentes increpant, et quod dictis suis semetipsos fer
Abbreviated transcription (Latin):
calcitrare. Restat ergo ut si esse iam similes
pullo onagri nolumus. in cunctis quȩ appe¬
timus nutum prius intimȩ dispensationis
exquiramus : ut mens nr̃a in omne quod
nititur. suꝑni regiminis loro teneatur: &¬
inde magis uota sua ad uitam impleat
unde uitȩ suȩ studia & contra ꝓpriã uolun¬
tatem calcat. Aulta sophar fortia ꝓtulit.
sed quod meliori se hec loquitur nescit.
Unde & adhuc increpando subiuingit. T̃u
autem firmasti cor tuum: & expandisti ad¬
n eum manus tuas. E irmari cor non i hoclam¬
ꝑ uirtutem dicitur: sed ꝑ insensibilitatem
Omnis namq auimus qui districtionis intime
considerationi se subicit. ex eius protinus ti¬
more mollescit ⁊ eumq sagitta diuinȩ formi¬
dinis penetrat: qui infirma uiscera ꝑhumili¬
tatem gestat. Quis quis autem ꝑtinatia
uisensibilitatis obdurescit: quasi confirmat
ue hoc iacula superni tuoris confodiant
Unde quib dam ꝑ ꝓphetam dñs misericordi¬

Expanded text:
calcitrare . Restat ergo ut si esse jam similes calcitrare . Restat ergo ut si esse jam similes pullo onagri nolumus, in cunctis quae appetimus nutum prius intimae dispensationis exquiramus, ut mens nostra in omne quod nititur, superni regiminis loro teneaturinde magis vota sua ad vitam impleat, unde vitae suae studia et contra propriam voluntatem calcat. Multa Sophar fortia protulit, sed quod meliori se haec loquitur nescit. Unde adhuc increpando subjungit: autem firmasti cor tuum, et expandisti ad eum manus tuas. - Firmasti cor non hoc per virtutem dicitur, sed per insensibilitatemOmnis namque a intus qui districtionis intimae considerationi se subjicit, ex ejus protinus timore mollescit; eumque sagitta divinae formidinis penetrat, quia infirma viscera per humilitatem gestat. Quisquis autem pertinacia insensibilitatis obdurescit, quasi cor firmat, ne hoc jacula timoris superni confodiant. Unde quibusdam per prophetam Dominus misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis motib sub discipline dispositione reli¬
getur÷ & quasi domesticum animnal loris
uinctum seruiat: atq ȩternis dispositionib
restrictum uiuat. Qui ergo implere cuncta
quȩ desiderat per effrenatai libertatẽ q̃rit :
quid aliud quam pullo ouagri esse similis
concupiscit ⁊ ut disciplinȩ hunc lora non
tio quos prodire in effrenationem illicitȩ liber¬
tatis conspicit ⁊ obiectione properȩ aduersitati
frangit: quatinus lisi discant quam reyba
erectione tumuerunt ut iam flagelli experi-¬
mentis edomiti quasi iumenta domestica pre¬
ceptoꝵ. loris mentis colla ĩubitiant: & uite
presentis itinera ad niitum presidentis ꝑgant.
Quib bene loris ligatum se nouerat: qui
dicebat. Ut iumentum factus sum. apud te:
& ego semꝑ tecum. U nde & seuus ille per¬
secutor ab agro ꝑfide uoluptatis ad domum
fidei deductus: rectoris sui calcarib pũctus
audiebat. Durum est tibi contra stimulum

Expanded text:
tis suis motibus 350 sub disciplinae dispositione relitis suis motibus 350 sub disciplinae dispositione religetur, et quasi domesticum animal loris vinctum serviat, atque aeternis dispositionibus restrictum vivat. Qui ergo implere cuncta quae desiderat per effrenatam libertatem quaerit, quid aliud quam pullo onagri esse similis concupiscit, ut disciplinae hunc lora non tio, quos prodire in effrenationem illicitae libertatis conspicit, objectione properae adversitatis frangit, quatenus elisi discant quam reproba erectione tumuerant; ut jam flagelli experimentis edomiti, quasi jumenta domestica praeceptorum loris mentis colla subjiciant, et vitae praesentis itinera ad nutum praesidentis pergant. Quibus bene loris ligatum se noverat, qui dicebat: Ut jumentum factus sum apud te, et ego semper tecum . Unde et saevus ille persecutor ab agro perfidae voluptatis ad domum fidei deductus, rectoris sui calcaribus punctus, audiebat: Durum est tibi contra stimulum
Abbreviated transcription (Latin):
reddat ⁊ quatinus sui reatus oblita que
ainisisse se innocentiam non dolet: iusto
excecata iuditio simul & humilitatẽ ꝑdat.
Et fit pleruinq ut prauis desideriis ser-¬
uiens a iugo se diuini amoris excutiat:
ce quasi in maloꝵ perpetratione iam li¬
bera omue quod uoluptas suggerit im¬
plere contendat. Unde & cum uir uanꝰ
se erigere in superbiam dicitur: ilico subinfer
⁊ tum putat. Per pullum quippe onagri omne
agrestium genus exprimitur: quod naturȩ di¬
missum motib. loris dominantium non te¬
netur. Agri uamq animalia libertatem ha¬
bent: & ire quo appetunt. & quiescere cum
lassantur. Et quamuis insensatis animalib
homo longe sit inclior ⁊ hoc tamen plerumq
homini non licet: quod brutis animalib licet.
Quȩ enim ad aliud minime seruantur: eoꝵ
motus ꝓculdubio nequaquam sub disciplina
restringitur. Homo autem qui ad sequentem
uitam ducitur. necesse profecto est ut in cunc¬

Expanded text:
reddat; quatenus, sui reatus oblita, quae reddat; quatenus, sui reatus oblita, quae amisisse se innocentiam non dolet, justo excaecata judicio, simul et humilitatem perdat. Et fit plerumque ut, pravis desideriis serviens, a jugo se divini timoris excutiat, et, quasi in malorum perpetrationem jam libera, omne quod voluptas suggerit implere contendat. Unde cum vir vanus se erigere in superbiam dicitur, illico subinfertum putat. 23. Per pullum quippe onagri omne agrestium genus exprimitur, quod, naturae dimissum motibus, loris dominantium non tenetur. Agri namque animalia in libertate habent et ire quo appetunt, et quiescere cum lassantur. Et quamvis insensatis animalibus homo longe sit melior; hoc tamen plerumque homini non licet quod brutis animalibus licet. Quae enim ad aliud minime servantur, eorum motus procul dubio nequaquam sub disciplina restringitur. Homo autem qui ad sequentem vitam ducitur, necesse profecto est ut in cunc
Abbreviated transcription (Latin):
quam caute cõpescitur ⁊ ab iniquitate ꝓtinus
mens incauta deuoratur: salomone attestan¬
te qui ait. Qui modica s̃pernit: paulatĩ
decidit. Si enim parua curare negligimꝰ:
in sensibiliter seducti audenter etiam maio¬
ra perpetramus. Et notandum quod nõ
uideri: sed considerari iniquitas dicitur.
Studiosius quippe conpicunus quȩ cõside¬
ramus. Ds̃ itaq hominum uanitatem no¬
uit. iniquitatem considerat ⁊ quia nec mi-¬
nora delicta uulta deserit: & ad maio-¬
ra ferienda se intentus accingit. Quia
igitur aleuiorib malis incipitur ⁊ & ad
grauiora ꝑuenitur: uanitas mentem ob-¬
nubilat. iniquitas cȩcat. Quȩ nimirũ
mens amisso mox lumine. tanto se altus
ꝑtumorem erigit: quanto & iiqͥtatis
capta laqucis aueritate longus recedit.
Unde & apte quoq quo uanitas cum
iiquitate pertrahat exprunit: eum repen-¬
Uanitatis quippe finis est. ut cum peeccato
mentem sauciat hanc ex culpa audacem

Expanded text:
quam caute compescitur, ab iniquitate protinus quam caute compescitur, ab iniquitate protinus mens incauta devoratur, Salomone attestante, qui ait: Qui modica spernit, paulatim decidit . Si enim curare parva negligimus, insensibiliter seducti, audenter etiam majora perpetramus. Et notandum quod non videri, sed considerari iniquitas dicitur. Studiosius quippe conspicimus quae consideramus. Deus itaque hominum vanitatem novit, iniquitatem considerat, quia nec minora delicta inulta deserit, et ad majora ferienda sese intentius accingit. Quia igitur a levioribus malis incipitur, et ad graviora pervenitur; vanitas mentem obnubilat, iniquitas caecat. Quae nimirum mens, amisso mox lumine, tanto se altius per tumorem erigit, quanto et iniquitatis capta laqueis a veritate longius recedit. Unde et apte quoque quo vanitas cum iniquitate pertrahat, exprimit, cum repenanitatis quippe finis est, ut cum peccato mentem sauciat, hanc ex culpa audacem
Abbreviated transcription (Latin):
nos semꝑ alternantib cupido concutiat.
inctus frangat. letitia mulceat: dolor
affligat. Ex uanitate ergo ut superius
dictum est ad iniquitatem ducimur.
cum prius ꝑ leuia delicta defliumus:
ut usu cuncta leuigante. nequaquam
post comittere etiam grauiora timeamꝰ.
Nam dum moderari lingua otiosa uer-¬
ba negligit: more inolite remissionis
capta auddax ad noxia ꝓrumpit. Duin
gule iicumbitur: ad lcuitatis ꝓtinus
insaniam proditur. Cumq mens sub¬
igere delectationem carnis renuit: pleꝵq
&e ad perficliȩ uoraiginem ruit. Unde
bene paulus plebis israheliticȩ dampna
conspitiens. ut iinminentia ab auditori¬
b mala compesceret: curauit ex ordine
transacta narrare dicens. Neq idolatre
efficiamini sicut quidam: quemadinodũ
scriptum est. Sedit populus manducare
ce bibere:  surrexerunt ludere. E sus qͥppe
potusq ad lusum impulit ⁊ lusus ad idola¬
triam traxit: quia si uanitatis culpa nequa¬

Expanded text:
nos semper alternantibus cupido concutiat, nos semper alternantibus cupido concutiat, metus frangat, laetitia mulceat, dolor affligat. Ex vanitate ergo, ut et superius dictum est, ad iniquitatem ducimur cum prius per levia delicta defluimus, ut, usu cuncta levigante, nequaquam post committere etiam graviora timeamus. Nam dum moderari lingua otiosa verba negligit, more inolitae remissionis capta, audax ad noxia prorumpit; dum gulae incumbitur, ad levitatis protinus insaniam proditur; cumque mens subigere delectationem carnis renuit, plerumque et ad perfidiae voraginem ruit. Unde bene Paulus plebis Israeliticae damna conspiciens, ut imminentia ab auditoribus mala compesceret, curavit ex ordine transacta narrare, dicens: Neque idololatrae efficiamini, sicut quidam eorum, quemadmodum scriptum est : Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Esus quippe potusque ad lusum impulit, lusus ad idololatriam traxit, quia si vanitatis culpa nequa
Abbreviated transcription (Latin):
recte etiam iniquitas appellatur: quia ce¬
i ac pena est culpe quod deficit ⁊ non tam̃
hoc ipsum culpa est quod auita percurrit.
Uana sunt itaq quȩ transeunt. Q udẽ oe
per salomonem dicitur: omnia uanitas.
tas subuifertur: quia dum ꝑ quȩdam trau¬
sitoria educimur. in quib dam noxie liga¬
mur. Cuinq mens incõmutabilitatis sta¬
tum non tenet: a semetipsa defluens ad
uitia prorumpit. U anitate ergo ad inqͥ.¬
tatem labitur ÷ que adsucta rebus muta¬
bilib dum ex aliis ad alia semꝑ impellitur.
& iniquitatis nomine reatus grauior
demonstrari. Si enim aliquaudo uani¬
tas culpa non esset ⁊ psalmista non dice¬
ret ⁊ quamquam in unagine dĩ ambu¬
let homo. tamen uane conturbatur.
thesaurizat &e ignorat cui congrega¬
bit ea: quia quamuis trinitatis imagi¬
nem in uatura seruemus. uanis tamen
delectationis motib ꝑturbati. in conuer¬
satione nr̃a delinquimus: ut modis

Expanded text:
recte etiam iniquitas appellatur, quia etrecte etiam iniquitas appellatur, quia etsi de poena est culpae quod deficit, non tamen hoc ipsum culpa est, quod a vita percurrit. Vana sunt itaque, quae transeunt. Unde et per Salomonem dicitur: Omnia vanitas tas subinfertur, quia dum per quaedam transitoria ducimur, in quibusdam noxie ligamur; cumque mens incommutabilitatis statum non tenet, a semetipsa defluens, ad vitia prorumpit. Vanitate ergo ad iniquitatem labitur, quae assueta rebus mutabilibus, dum ex aliis ad alia semper impellitur, et iniquia is nomine reatus gravior demonstrari. Si enim aliquando vanitas culpa non esset, Psalmista non diceret: Quanquam in imagine Dei ambulet homo, tamen vane conturbatur; thesaurizat, et ignorat cui congreget ea ; quia quamvis Trinitatis imaginem in natura servemus, vanis tamen delectationis motibus 349 perturbati, in conversatione nostra delinquimus; ut modis
Abbreviated transcription (Latin):
tioꝵ concuti impugnatione ꝑmittit.
Sepe nainq ui clationem cor tollitur.
cum letis successib in uirtute roboratur.
Sed dum latens inotus audatiȩ in cogi¬
tatione conditor conspicit ⁊ se sibi homi¬
nem ostendendo derelinquit: ut cius
mens relicta quid sit inueniat: quȩ ma¬
le in se secura gaudebat. Uude cum sub¬
uit homiuum uanitatem ⁊ ce uidens in¬
quitatem non ne considerat  Acsi p̃mis
tolerando succrescere uitia conspicit: iudi¬
cando dona confundit. Rectus uero in de¬
scriptione ordo seruatur: cum prius nosa
uanitas. & post considerari iniquitas per¬
hibetur. Ounis quippe iniquitas uani¬
tas: non tamen omnis uanitas ini quid¬
esse solet. U ana namq agimus: quouien
transitoria cogitamus. U nde euaneicere
dicitur: quod repente ab intuentium ocu¬
lis aufertur. Hinc psalmista ait. Qniud¬
sa uanitas omnis homo uiuens ⁊ quoniã¬
per hoc quod uiuendo adinttritum tendit.
stete quidem uanitas dicitur. sed nequaqu̾a

Expanded text:
tiorum concuti impugnatione permittit. tiorum concuti impugnatione permittit. Saepe namque in elationem cor tollitur cum laetis successibus in virtute roboratur, sed dum latentes motus audaciae in cogitatione conditor conspicit, se sibi hominem ostendendo derelinquit, ut ejus mens derelicta quid sit inveniat, quae male in se secura gaudebat. Unde cum subvit hominum vanitatem, et videns iniquitatem nonne considerat? Ipse enim tolerando succrescere vitia conspicit, judicando dona confundit. Rectus vero in descriptione ordo servatur, cum prius nosci vanitas, et post considerari iniquitas perhibetur. Omnis quippe iniquitas, vanitas, non tamen omnis vanitas esse iniquitas solet. Vana namque agimus quoties trandicitur, quod repente ab intuentium oculis aufertur. Hinc Psalmista ait: « Universa vanitas omnis homo vivens . » Aper hoc quod vivendo ad interitum tendit, recte quidem vanitas dicitur, sed nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
qui oe ꝑ fidem sperans. dee ꝑ infiddita¬
tem luctuans dicebat. credo dñe ad-¬
iuua ĩ ctedulitatem meam. Quid itaq
est quod se oe credere asserit. &e adiu-¬
uari uise incredulitatem quexit ⁊ nisi¬
quod coartari in suis cogitationib terrã
cum mari deprehenderat ⁊ qui ce exora¬
re certus iam per fidem ceperat. ar
adhuc incertus undas perfidię ex incre¬
culta fieri dispensatione ꝑmittitur ⁊ ut
cum mens iam surgere ad rectitudinem
ceperit. prauitatis suȩ reliquiis impugnet᷑
quatinus ipsa hec impugnatio aut resisten¬
tem exerceat ⁊ aut delectationib seductã
frangat. Recte itaq nunc dicitur. si
subuerterit omnia ul in uinum coartaue.¬
rit. quis contradicit ei ⁊ uel quis diccre
ei potest cur ita facis.S Quia nimirũ
diuinum uditium nec aduersitate ualet
imminui. nec inquisitione cognosei:
cum uel uirtutes quas tribuerat subtra¬
hit uel has omuino non adimens ui¬

Expanded text:
qui et per fidem sperans, et per infidelitaqui et per fidem sperans, et per infidelitatem fluctuans, dicebat: Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam ? Quid itaque est, quod et se credere asserit, et adjuvari in se incredulitatem quaerit, nisiquod coarctari in suis cogitationibus terram cum mari deprehenderat, qui et exorare certus jam per fidem coeperat, et adhuc incertus undas perfidiae ex increculta fieri dispensatione permittitur, ut cum mens jam surgere ad rectitudinem coeperit, pravitatis suae reliquiis impugnetur; quatenus haec ipsa impugnatio, aut resistentem exerceat, aut delectationibus seductam frangat. Recte itaque nunc dicitur: Si subverterit omnia, vel in unum coarctaverit, quis contradicet ei? vel quis dicere ei potest: Cur ita facis? quia nimirum divinum judicium nec adversitate valet imminui, nec inquisitione cognosci, cum vel virtutes quas tribuerat subtrahit, vel has omnino non adimens, vi
Abbreviated transcription (Latin):
tiuum me ducentem in lege peccati quȩ ẽ
in menbris meis. Quid ergo in huius
tanti pectore predicatoris nisi cedum ds̃
infernumq coartauerat.S Qui oe uisio¬
nis uitimę iam lumen acceperat: & tam̃
adhuc tenebras de carne tolerabat. Suꝑ
se uiderat quod letus appeteret: in se cer¬
nebat quod metuens dolcret. Iam celestis
patriȩ lux irradiauerat: adhuc temptati¬
onis obscuritas anuum confundebat.
Cum celo gͦ infernum pertulit ⁊ quia &
aluminatum securitas erexit: o tẽptatũ
fides in mente iam uigcat ⁊ seatamen ex
parte aliquantula in dubietate contabe¬
scat: quatinus ce certam se a uisibilib
eleuet ⁊ c ex quibusdam sese incertam
perturbet. Nam plerumq ad eterna
appetenda se crigit: & subortis cogitati¬
tur. cum unam candemq mentem &
certitudo solidȩ fidei roborat: & tamen
ex aliquantula mutabilitate perfidiȩ aura
dubietatis uersat. An non in suo pectore
coartari terram mareq cognouerat:

Expanded text:
tivum me ducentem itivum me ducentem ihujus tanti praedicatoris pectore nisi coelum Deus infernumque coarctaverat, qui et visionis intimae jam lumen acceperat, et tamen adhuc tenebras de carne tolerabat? Super se viderat quod laetus appeteret, in se cernebat quod metuens doleret. Jam coelestis patriae lux irradiaverat, sed adhuc tentationis obscuritas animum confundebat. Cum coelo ergo infernum pertulit, quia et illuminatum securitas erexit, et tentatum fides in mente jam vigeat, sed tamen ex parte aliquantula in dubietate contabescat; quatenus et certa se a visibilibus elevet, et ex quibusdam sese incerta perturbet. Nam plerumque ad aeterna appetenda se erigit, et subortis cogitatitur cum unam eamdemque mentem, et certitudo solidae fidei roborat, et tamen ex aliquantula 348 mutabilitate perfidiae aura dubietatis versat. An non in suo pectore coarctari terram mareque cognoverat,
Abbreviated transcription (Latin):
importunis caro temptationib impugnet.
Cumq ad contemplanda celestia animus du¬
citur: obiectis actionis illicite imaginibus
reuerberatur. Nam carnis repente hunc sti-¬
mulus sautiat: quem extra carnem cõtempla¬
tio scã rapiebat. Celum gͦ simul infernusq
coartatur. cum unam candemq mentem &
subleuatio contemplationis illuminat: &
importunitas temptationis obscurat ⁊ ut &
uideat intendendo quod appetat: & succum¬
bendo in cogitatione toleret quod erubescat.
De celo quippe lux oritur: infernus autem
tenebris possiditur. In ununi gͦ celum infer¬
nusq redigitur: cum mens que iam lucẽ
patriȩ supernȩ considerat. etiam de carnis
bello tenebras occultȩ temptationis portat.
Certe iam paulus tertii cęli culmen ascende¬
rat ⁊ iam paradisi secreta cognouerat: &
tamen adhuc carnis bella tolerans gemebat
dicens. Uideo aliam legem in menbris
meis repugnantem legi mentis incȩ : & cap¬

Expanded text:
importunis caro tentationibus impugnet. importunis caro tentationibus impugnet. Cumque ad contemplanda coelestia animus ducitur, objectis actionis illicitae imaginibus reverberatur. Nam carnis repente hunc stimulus sauciat quem extra carnem contemplatio sancta rapiebat. Coelum ergo simul infernusque coarctatur cum unam eamdemque mentem et sublevatio contemplationis illuminat, et importunitas tentationis obscurat; ut et videat intendendo quod appetat, et succumbendo in cogitatione toleret quod erubescat. De coelo quippe lux oritur, infernus autem tenebris possidetur. In unum ergo coelum infernusque redigitur cum mens, quae jam lucem patriae supernae considerat, etiam de carnis bello tenebras occultae tentationis portat. Certe jam Paulus tertii coeli culmen ascenderat, jam paradisi secreta cognoverat, et tamen adhuc carnis bella tolerans gemebat, dicens: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et cap
Abbreviated transcription (Latin):
si aperte ei despecto diceretur. P rofunditatem
eiui atq excellentiam quando tu cognoscere
sufficis : qui uel uirtute ad sumina euehi.
uel temetipsum reprehendere in temptationib
uel inunum coartauerit ⁊ quis contradicit.
ei.  Uel quis dicere ei potest cur ita facis is
Subuertit dñs celum : cum terribili & oc¬
culta dispensatione humanȩ contemplationiᷤ
celsitudinem destruit. Subuertit infernum:
cum cuiuslibet mentem in suis temptationib
pauidam cadere etiam ad deteriora ꝑmittit
Subuertit terram: cũ fructificationem boni
operis aduersis irruentib intercidit. Sub
uertit mare: cum fluctuationem nr̃e tituba¬
tionis emergente subito pauore confundit.
Dubictate qͥppe sua cor anxium hoc ipsum
quia titubat ualde formidat: & quasi ma¬
re subuertitur. cum ipsa in dĩn nr̃a trepida-¬
tio considerato eius iuditii terrore turbat᷑.
nunc aliquantulũ laboriosuis restat ut hec
qualiter in unum coartari ualeant demon¬
iam mentem spiritus eleuet: sed tam̃ hanc

Expanded text:
si ergo despecto diceretur: Profunditatem ejus atque excellentiam quanto tu cognoscere sufficis, qui vel virtute ad summa evehi, vel temetipsum reprehendere in tentationibus omnia, vel in unum coarctaverit, quis contradicet ei? vel quis dicere ei potest. Cur ita facis? - Subvertit Dominus coelum, cum, terribili et occulta dispensatione, humanae contemplationis celsitudinem destruit. Subvertit infernum, cum cujuslibet mentem in suis tentationibus pavidam cadere etiam ad deteriora permittit. Subvertit terram: cum fructificationem boni operis adversis irruentibus ivertit mare cum fluctuationem nostrae titubationis emergente subito pavore confundit. Dubietate quippe sua cor anxium hoc ipsum quia titubat valde formidat, et quasi mare subvertitur cum ipsa in Deum nostra trepidatio, considerato ejus judicii terrore, turbaturnunc aliquantulum laboriosius restat ut haec qualiter in unum coarctari valeant, demoni
Abbreviated transcription (Latin):
prauoꝵ contumatiam despicit dicens.
Qui erudit derisorem: ipse sibi facit
iniuriam. Nam sit plerumiq ut cum
correpta in se mala defendere nequeunt.
ex uerecundia peiores fiant ÷ ac sic in sua
defensione superbiant. ut quȩdam uitia
contra corripientis uitam exquirant:&
co se criminosos non estimant. si crimina
& aliis imponant. Qui cum uera inue¬
nire nequeunt. fingunt ut ipsi quoq
habeant: quod non impari iustitia in¬
crepari uideantur. Unde ce sophar qͥa
quasi irrideri se ꝑ increpationem doluit:
ꝓtinus mentiendo subiungit. Dixisti enĩ
ininit: quam falso hoc uoci illius imꝑin
gatur agnoscit. Quomodo enun mun¬
dum se dicere potuit ⁊ qui ait. si iustifica¬
re me uoluero os meum me condẽpnabit
aliena. N am quasi solatio faciuoris utitur
si falsis uocib oe uita corripientis inqͥnet
uerbotenus bona optant ⁊ ut mala esse
que in presentib habentur ostendant: &
quasi fauentes prospera expetunt. ut

Expanded text:
pravorum contumaciam despicit, dicens: pravorum contumaciam despicit, dicens: Qui erudit derisorem, ipse sibi facit injuriam . Nam fit plerumque ut cum correpta in se mala defendere nequeunt, ex verecundia pejores fiant; ac sic in sua defensione superbiant, ut quaedam vitia contra vitam corripientis exquirant; et eo se criminosos non aestimant, si crimina et aliis imponant. Quae cum vera invenire nequeunt, fingunt, ut ipsi quoque habeant quod non impari justitia increpare videantur. Unde et Sophar, quia quasi irrideri se per increpationem doluit, protinus mentiendo subjungit: CAPUT IV. VERingatur agnoscit. Quomodo enim mundum se dicere potuit, qui ait: Si justificare me voluero, os meum condemnabit me ? aliena. Nam quasi solatio facinoris utitur, si falsis vocibus et vita corripientis inquinetplerumque perversi verbotenus bona optant, ut mala esse quae in praesentibus habentur ostendant; et quasi faventes prospera expetunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ualet : quia tacta in uulnere sui reatus
dolet: o per hoc quod generalitir contra
peruersa dicitur ⁊ sc impediti spetialiter su¬
spicatur. Quod enim intus egisse se meini¬
nit: audire foris erubescit. Unde & mox
se addefensionem preparat: ut reatus sui
uerecundiam per uerba praue refutationis
tegat. Sicut enim recti de quibus dam
que ab eis non recte gesta sunt correctionis
uocem ministerium caritatis estimant:
sic peruersi contumeliam derisionis putant.
Illi se piotinus ad obedientiam sternunt.
isti ad usamam sue defensionis eriguntur
Illi correptionis adiutorium uite suȩ pa¬
trocinium dẽputant: per quod dum pre-¬
sentis uitii culpa corripitur uenturi iudi-¬
cis ira temperatur : isti cum se impediri
reclargutione conspitiunt gladium ꝑeus-¬
sionis credunt ⁊ quia dum ꝑ correptio¬
nis uocem culpa detegitur: presentis głe
oppuno feclatur. H inc quippe ulaude
iustum : & festinabit accipere. Hinc

Expanded text:
valet, quia tacta in vulnere sui reatus valet, quia tacta in vulnere sui reatus dolet, et per hoc quod generaliter contra perversos dicitur, se impeti specialiter suspicatur. Quod enim intus egisse se meminit, audire foris erubescit. Unde mox se ad defensionem praeparat, ut reatus sui verecundiam per verba pravae refutationis tegat. Sicut enim recti de quibusdam quae ab eis non recte gesta sunt correptionis vocem, ministerium charitatis aestimant, sic perversi contumeliam derisionis putant. Illi se protinus ad obedientiam sternunt, isti ad insaniam suae defensionis eriguntur. Illi correptionis adjutorium vitae suae patrocinium deputant, per quod dum praesentis vitae culpa corripitur, venturi judicis ira temperatur; isti cum se impeti redargutione conspiciunt, gladium percussionis credunt, quia dum per correptionis vocem culpa detegitur, praesentis gloriae opinio foedatur. Hinc quippe in laude justum, et festinabit accipere . Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
sum dicit. In multiloquio peccatum non
dcerit. Hinc ꝓsalmista testatur dicens. Uix
uerbosus non dirigetur super terram. Sed
uirtus uere sententie ꝑditur: que sub discre¬
tionis custedia non profertur. Certum itaq
est quod uerbosus iustificari uir nequeat
sed bonum bene non dicitur: quia nõ
intenditur cuidicatur. U era quippe contͣ
malos sententia si bonoꝵ recritudinem
impetit suam perdit ⁊ o eo retunsa dissi¬
lit: quo illud est forte quod ferit. Quia
autem praui audire bona patienter nequeũt :
oe cum uite emendationem negligunt. ad
uerba se responsionis accingunt: aꝑte sophar
ueritatis sententiam grauiter tolerat. &
silentium penam putat ⁊ atq omne quod
rectum dicitur. dedecus sue irrisionis ar-¬
bitratur: quia cum uera uox prauoꝵ se
aurib admouet inemoriam culpe mordet:¬
& in redargutione uitioꝵ quo intus co¬
guitione mens tangitur: foras ad studiũ
contradictionis excitatur. E erre uocem non

Expanded text:
sum dicit: In multiloquio peccatum non sum dicit: In multiloquio peccatum non deerit . Hinc Psalmista testatur, dicens: Vir verbosus non dirigetur super terram . Sed virtus verae sententiae perditur, quae sub discretionis custodia non profertur. Certum itaque est quod verbosus justificari vir nequeat. Sed bonum bene non dicitur, quia non intenditur cui dicatur. Vera quippe contra malos 338 sententia, si bonorum rectitudinem impetit, suam perdit, et eo retusa resilit, quo illud est forte quod ferit.  Vet. et Rec. III. ? Quia autem pravi audire bona patienter nequeunt, et cum vitae emendationem negligunt, ad verba se responsionis accingunt, aperte Sophar veritatis sententias graviter tolerat, et silentium poenam putat atque omne quod rectum dicitur dedecus suae irrisionis arbitratur, quia cum vera vox pravorum se auribus admovet, memoriam culpa mordet, et in redargutione vitiorum quo intus cognitione mens tangitur, foras ad studium contradictionis excitatur. Ferre vocem non
Abbreviated transcription (Latin):
solet. ut rectis dictis semꝑ e diuerso respon¬
deant: ne si ad prolata consentiunt inferiores
esse uideantur. Quib iustoꝵ uerba quam¬
libet pauca sonuerint multa sunt: quia
quo coꝵ uitia resecant. auditum grauãt.
Unde ce ad crimen trahitur hoc quod recta
predicatione contra crimina profertur. Ipsũ
qui ex ueritate fortes sententias dixerat. sophar
redarguens uerbosum uocat ⁊ quia cum ab
ore iustoꝵ. sapientia culpas increpat: stultoꝵ
aurib superfluitas loquacitatis sonat. Praui
namq nichil rectum nisi quod ipsi senseriit
putant: & iustoꝵ uerba eo otiosa estimant:
quo suis hec sensib inueniunt diuersa. Nec
fallacem quidem sophar seutentiam protulit.
quia dum quisq ꝑ uerba defluit: ꝑdita gra¬
uitate silentii mentis custodiam amittit. Hĩc
quipye scriptum est. Cultus iustitie s̃ ilentiũ.
Hiunc salomon ait. Sieut urbs patens o
absq muroꝵ ambitu: ita uir qui non potest
in loquendo cohibere spm suum. Hinc rur¬

Expanded text:
solet ut recte dictis semper e diverso respondeant, ne si ad prolata consentiant, inferiores esse videantur. Quibus justorum verba quamlibet pauca sonuerint multa sunt, quia quo eorum vitia resecant, auditum gravant. Unde et ad crimen trahitur hoc quod recta praedicatione contra crimina profertur. Ipsum quippe qui ex veritate fortes sententias dixerat Sophar redarguens, verbosum vocat, quia cum ab ore justorum sapientia culpas increpat, stultorum auribus superfluitas loquacitatis sonat. Pravi namque nil rectum, nisi quod ipsi senserint, putant; et justorum verba eo otiosa aestimant, quo suis haec sensibus inveniunt diversa. Nec fallacem quidem Sophar sententiam protulit, quia dum quisque per verba diffluit, perdita gravitate silentii, mentis custodiam amittit. Hinc quippe scriptum est: Cultus justitiae, silentium . Hinc Salomon ait: Sicut urbs patens et absque murorum ambitu, ita vir qui non potest in loquendo cohibere spiritum suum . Hinc rur
Abbreviated transcription (Latin):
transcendendo subuehit. Terra longior.
quia creaturȩ modum perhennitate suȩ¬
eternitatis excedit. Mari latior ⁊ quia rerũ
temporalium fluctus sic regens possidet: ut
hos sub omuimoda potentiȩ suȩ presentia c¬
angustando circumdet. Quamuis possũt
& celi appellatione angeli. & inferni uoca¬
bulo demonia designari: per terram uero
iusti homines. ꝑ mare autem peccatores in¬
telligi. Excelsior itaq cęlo est: quia ipsi
quoq electi spiritus uisionem tante celsitudi¬
nis ꝑfecte non penetrant. Profundior infero
est: quia malignoꝵ spirituum astutias lõge
subtilius quam ipsi putauerant iudicans
dampnat. Terra longior: quia longanimi¬
tatem nrãm patientia diuine longanimitats
exuperat  quȩ nos & peccantes tolerat: &
conuersos ad premia remunerationis expectat

Expanded text:
transcendendo subvehit; terra longior, transcendendo subvehit; terra longior, quia creaturae modum perennitate sueternitatis excedit; mari latior, quia rerum temporalium fluctus sic regens possidet, ut hos sub omnimoda potentiae suae praesentia coangustando circumdet. Quamvis possunt et coeli appellatione angeli, et inferni vocabulo daemonia designari; per terram vero justi homines, per mare autem peccatores intelligi. Excelsior itaque coelo est, quia ipsi quoque electi spiritus visionem tantae celsitudinis perfecte non penetrant. Profundior inferno est, quia malignorum spirituum astutias longe subtilius quam ipsi putaverant judicans damnat. Terra longior, quia longanimitatem nostram patientia divinae longanimitatis exsuperat, quae nos et peccantes tolerat, et conversos a
Abbreviated transcription (Latin):
S piritus ubi uult spirat ⁊ ce uocem eius
audis: & uescis uude ueniat. aut quo ua-¬
dat. In retributionis aũt culmine reperiri
omnipotens per contemplationis spetiem
potest. sed tamen ad perfectum non potest:
quia oe si hunc in claritate sua quandoq con¬
spicimus: non tamen eius essentiam plene
contuemur. Angelica &e enim uel humana
mens cum ad incircuinscriptum lumen in¬
hiat ⁊ eo ipso se quo est creatura coangustat:
& suꝑ se quidem per profectum tenditur:
sed tamen eius fulgorem conprehendere nec
dilatata sufficit qui e transcendendo &
portando omnia. & inplendo concludit.
Unde o adhuc subditur. Excelsior celo¬
cęlo excelsior. inferuo profundior. terra
longior. mariq latior esse describitur:
tanto spiritaliter debet intelligi: quanto
de eo quicquam nefas est iuxta corporea
liuiamenta sentiri. Sed celo est excelsior:
quia in circunscriptione sui spiritus cunc¬
ta transcendit. Inferno profundior: qͥa

Expanded text:
Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo vadat . In retributionis autem culmine reperiri Omnipotens per contemplationis speciem potest, sed tamen ad perfectum non potest, quia etsi hunc in claritate sua quandoque conspicimus, non tamen ejus essentiam plene contuemur. Angelica etenim, vel humana mens cum ad incircumscriptum lumen inhiat, eo ipso se, quo est creatura, coangustat; et super se quidem per provectum tenditur, sed tamen ejus fulgorem comprehendere nec dilatata sufficit, qui et transcendendo et portando omnia et implendo concludit. Unde et adhuc subditur: CAPUT IX. VEcoelo excelsior, inferno profundior, terra longior, marique latior esse describitur, tanto spiritaliter debet intelligi, quanto de eo quidquam nefas est juxta corporea lineamenta sentire. Sed coelo est excelsior, quia incircumscriptione sui spiritus cuncta transcendit; inferno profundior, quia