comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nulla hic resonat origo uoca¬
buli: sicut nec echiopũ. qui
dicunt᷑ adeũ filiũ cham ꝑti¬
nere. qui chus appellatus. ẽ :
Et si omĩa considerent᷑ : pluri¬
ma tam̃ gentiũ mutata quã
manentia uocabula apparent:
quib postea. nomina diuer¬
sa dedit ratio: Itaq ꝑscła. aut¬
a regibus. aut a locis aut amo¬
ribus. aut ex quibus libet
tata uocabula : ita ut prima
origo nominis eoꝵ. tẽporũ
uetustate non pateat. Scđm
diuersitatẽ uͦ loci : & facies
hominũ & colores & corpoꝵ
quantitates & animarũ diuer¬
sitates existunt : Inde romanos
graues: grecos leues: afros
uersipelles : gallos natura
propria uestis est : ut partis
sarabarȩ : gallis linnȩ ger¬
manis. renones : spanis striges:¬
Dinoscunt᷑ gentes. ita habitui :¬
sic̃ & lingua discordes: Persȩ.
brachia & crura liniamentis ÷
caput tiara tegunt : eminent
apicib: fastigiatis : Alani hor¬
rent : & male tecti cũ latran-¬
tib linguis: Scota. sagati st̃

Expanded text:
nulla hic resonat origo uocanulla hic resonat origo uocabuli; sicut nec Aethiopum, qui dicuntur ad eum filium Cham nere qui Chus appellatus est. Et si omnia considerentur, plura tamen gentium mutata quam manentia vocabula apparent: quibus postea nomina diversa, diversa dedit ratio. Naa regibus, aut a locis, aut a moribus, aut ex quibuslibet tata vocabula sunt, ita ut prima origo nominis eorum temporum vetustate non pateat. Iamdiversitatem enim caeli et facies hominum et colores et corporum quantitates et animorum diversitates existunt. Inde Romanos graves, Graecos leves, Afros versipelles, Gallos natura propria vestis est, ut Parthis sarabarae, Gallis linnae, Germanis renones, Hispanis stringesDinoscuntur et gentes ita habitu sicut et lingua discordes. Persae brachia et crura lineamentis, caput tiara tegunt; eminent apicibus fastigiatis Alani; horrent et male tecti cum latratoribus linguis Scotti; sagati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
des. Cinde & lingua quinta
grec e: eolis appellatur:
harsis. a quo silices : ut iosyp¬
pus arbitratur : unde &¬
metropolis ciuitas eoꝵ : tar¬
sis dicitur : Cetthim. a quo
cẽthȩi : idẽ cipri : a quib:
hodieq urbs citiũ nominat᷑
Dodanĩ : a quo rodii. hȩ st̃
gentes destrrpe ia feh:
quȩ atauro monte usq: ad
aquilonẽ : mediã partẽ asiȩ
& omnẽ europã. usq ad oce¬
anũ bri tannicũ possident :
nomina & locis & gentib
relinquentes: Dequib postea
immutata st̃ plurima : ce¬
tera ꝑmanent ut fuer̃ant:
Nã multarũ gentiũ uocabu¬
la part̃i manser̃ : ita ut
hodieq apparea it unde
fuer diriuta : sic̃ exassur
assiru: ex eber ebrei Portĩ
uͦ tẽporis uetustate. ita muta¬
ta sunt : ut uix homines docꝰ¬
tissimi. antiquissimas histori¬
as ꝑscrutantes ⁊ nec omniũ
sed ali quarũ existis origi
nes. gentiũ potueri reꝑire.
Nã qđ ex filio cham. qͥuocabat᷑
mesiã m. egyptii sint exorti

Expanded text:
des, unde et lingua quinta des, unde et lingua quinta Graeciae Aeolis appellatur 35. Tharsis, a quo Cilices, ut Josephus arbitratur; unde metropolis civitas eorum Tharsus dicitur. 36. Cethim, a quo Citii, id est, Cyprii, a quibus hodieque urbs Dodanim, a quo Rhodii. Haec sunt gentes de stirpe Iaphet, quae a Tauro monte ad aquilonem mediam partem Asiae et omnem Europam usque ad Oceanum Brittanicum possident, nomina et locis et gentibus relinquentes; de quibus postea inmutata sunt plurima, cetera permanent ut fuerunt. Nam multarum gentium vocabula partim manserunt, ita ut hodieque appareat unde fuerant derivata, sicut ex Assur Assyrii, ex Heber Hebraei: partim vero temporis vetustate ita mutata sunt, ut vix homines doctissimi antiquissimas historias perscrutantes, nec omnium, sed aliquarum nes gentium potuerint reperire. Nam quod ex filio Cham, qui uocabatur Mesraim, Aegyptii perhibentur exorti,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ artas condidit oppidũ. con-¬
tra tripolim: in radicib liba¬
ni sitũ. Octauus a seneus :
aquo asenei : Nonus aradius
aquo aradii st̃. qui aradũ in-¬
sulã possederunt : angusto
freto. a fenicis litore separatã :
Decimus amareus: aquo syriȩ
nobilis ciuitas. quȩ uocatur
coelis: Undecimus amattheus :
Hȩ st̃ gentes de styrpecham:
quȩ asidone usq ad gadi¬
tanũ fretũ. omnẽ meridi¬
anã partẽ tenent:
tẽ trib filioꝵ iãphet:
Filii igitur iafechi septem
nominantur: Gomer
Migos a quo arbitant sems¬
& exgotos traxise originem
Aadri: a quo medos existen
putant: Iurans aquo ione si
qui &greci unde &mare io¬
niũ : Tubal a quo hiberi
qͥ & hispani : licet quidam
Mosoch ex quo cappadoces
Vnde &urbs apud eos usq
hodie mateca dicitur: liras
exquo traces: quoꝵ non sa-¬
quasi tiraces: Filii gomer
ne potis iafeth: ascana a quo
farmate: quos greci reginos
ci elisei: qui uocantur eoli¬

Expanded text:
qui Arcas condidit oppidum conqui Arcas condidit oppidum contra Tripolim in radicibus Libani situm. Octavus Sinaeus, a quo Sinaei. Nonus Aradius, a quo Aradii sunt, qui Aradum insulam possiderunt angusto fretu a Phoenicis litore separatam. Decimus Samareus, a quo Syriae nobilis civitas, quae vocatur Coeles. Undecimus Amathaeus. Haec sunt gentes de stirpe Cham, quae a Sidone usque ad Gaditanum fretum omnem meridianam partem tenent. Item tribus filiorum Iafeth. Filii igitur Iaphet septem nominantur: Gomer, Magog, a quo arbitrantur Scythas et Gothos traxisse originem. Madai, a quo Medos existere putant. Iavan, a quo Iones, qui et Graeci. Unde et mare Ionium. Thubal, a quo Iberi, qui et Hispani; licet r. 30. Mosoch, ex quo Cappadoces sunt; unde et urbs apud eos usque hodie Mazaca dicitur. 31. Thiras, a quo Thraces, quorum non saquasi Tiraces. 32. Filii Gomer nepotes Japhet. Aschanaz, a quo Sarmatae, quos Graeci Reginos ci Elisaei, qui vocantur Aeoli
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ. & saba. & cuta. paulatim
antiqua uocabula ꝑdider̃:
& quȩ nc̃ aueterib: hab eant
ignorantur :
F ilu rema saba & dadan: Hic
saba : ꝑ .sin. litterã scribitur
in ebrȩo Ille aũ suꝑior raba.
ꝑ samec: aquo appellatos fa-¬
nc̃ saba: arabra : Dadan : aquo
gens ẽ. ethiopiȩ. inoccidentali
plaga :
F ilii mesraim:
nosmͦ corrupte palestinos
uocamus. Ceterȩ sex gentes
ignotȩ st̃ : quia bello ethiopi¬
co subuersȩ: usq adobliui¬
onẽ prȩteritoꝵ nominum
puenerunt.
ilu chanaan .xi. ex quo cha-¬
naneoꝵ undecĩ gentes: quoꝵ
terrã. his expulsis. iudei pos¬
seder̃ Quorũ primogenitus
sidon: a quo sidonii. Vnde
& urbs eoꝵ infenice : sidon
ȩthȩi Tertius iebuseus. a quo
iebusei: quoꝵ fuit hierłm
Quartus amorreus : a quo amorreii
Quintus gergeseus: a quo gergesei
Sextus ȩuȩus a quo ȩuȩi Ipsi
st̃ gabaonitȩ. aciuitate gaba-¬
on: qui supplices uenerunt
adinm. Septimus araceus ÷

Expanded text:
vero et Seba et Cuza paulatim vero et Seba et Cuza paulatim antiqua vocabula perdiderunt, et quae nunc a veteribus habeant ignorantur. Filii Rhegma, Saba et Dadan. Hic Saba per Sin litteram scribitur in Hebraeo; ille autem superior Saba per Samech, a quo appellatos Sabnc Saba Arabia. Dadan, a quo gens est Aethiopiae in occidentali plaga. Filii Mesraim Lnos modo corrupte Palaestinos vocamus. Ceterae sex gentes ignotae sunt, quia bello Aethiopico subversae usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenerunt. Filii Chanaam undecim, ex quo Chananaeorum decem gentes, quorum terram his expulsis Iudaei possiderunt. Quorum primogenitus Sidon, a quo Sidones. Unde et urbs eorum in Phoenice Sidon Chetaei. Tertius Iebus, a quo Iebusaei, quorum fuit Hierusalem. Quartus Amorrhaeus, a quo Amorrhaei. Quintus Gergesaeus, a quo Gergesaei. Sextus Hevaeus, a quo Hevaei. Ipsi sunt Gabaonitae, a civitate Gabaon, qui supplices venerunt ad Iesum. Septimus Aracaeus,
Abbreviated transcription (Latin):
Posteritas arfagat filii sem:¬
eber nepos arfaxat:
aquo ebrei Gedan. fi¬
lius eber: aquo indorum
ctan. a quo bactriani : licet
eos alii. scitarũ ex sules suspi¬
centur: hismael filius abrahã
a quo ismahelitȩ: qui nc̃ cor-¬
rupto nomine sarraceni. quasi ⁊ E ilu m¬
lbafura &agareni abagar :
N abeth filius ismael. aquo na-¬
batei : qui ab eufrata in mare
rubroͣ inhabitant: Moab
& ammon. filii loth: aquib:
filius esau: a quo idumei:
Hȩ st̃ gentes. quȩ desem styrpe
descendunt : possidentes ter¬
rã meridianã abortu solis
usq ad fenices.
Filii cham. quattuor ex quib
ortȩ st̃ gentes Hȩchus : aquo
ȩthiopes ꝓgeniti. Mesraum :
mauritaniȩ fluuius. usq in
prȩsens. futh dicitur : om̃isq:
cirta eũ regio. futensis : Cha
naan. a quo afri & fenices:
& chananeoꝵ decẽ gentes.
Itẽ exnepotib cham : filii chus
remotioris afficȩ : cohȩrentes.
S abata a quo rabaten : qui nc̃
astabari nominant᷑. Rema

Expanded text:
Posteritas ArPosteritas ArHeber nepos Arphaxat, a quo Hebraei. JECTAM filius Heber, a quo Indorum ctam, a quo Bactriani, licet eos alii Scytharum exsules suspicentur. 6. Ismael filius Abraham, a quo Ismaelitae, qui nunc corrupto nomine Sarraceni, quasi a Sara, et Agareni, ab Agar. 7. Nabajoth filius Ismael, a quo Nabathaei, qui ab Euphrate in mare Rubrum habitant. 8. Moab, et Ammom filii Loth, a quibufilius Esau, a quo Idumaei: hae sunt gentes quae de Sem stirpe descendunt, possidentes terram Meridianam, ab ortu solis, usque ad Phoenices 10. Filii Cham quatuor, a quibus ortae sunt gentes hae. Chus, a quo Aethiopes progeniti. Mesraim, Mauritanie fluvius usque in presens Futh dicitur, omnis autem circa eum regio Futnaam, a quo Afri et Phoenices et Chananaeorum decem gentes. Item ex nepotibus Cham filii Chus,remotioris Africae heremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nominantur. Rhegma
Abbreviated transcription (Latin):
Gens est multitudo. ab uno prin-¬
cipio orta: siue abalia natione.
scđm propriã collectionẽ dis-¬
tincta: ut greciȩ asiȩ: Hinc¬
& gentilitas dicitur: Gens aũ
appellata. ꝓpt̃ generationes
familiarũ : id ẽ agignendo
sic̃ natio anascendo: Gentes aũ
aquib: diuisa est t̃ra : quinde¬
cĩ st̃ Deiafeth. xxxi. decham:
xx UII Desem . xiͦ. Quȩ fiunt
prouincias & insulas impleuer̃:
Filii sem. quinq: singularit̃.
gentes singulas ꝓcreauerunt :
Q uorũ primus elam: a quo
elamitȩ principes persidis.
Seđs assur : a quo assirioꝵ pul¬
lulauit imperiũ. Tercius
arfaath: a quo gens chalde¬
orũ exorta est. Quartus
ludi : aquo lidi : Quintus arã¬
aquo syri : quorũ metropolis
fuit damascus
F ilii arã nepotis¬
chus & ul. & geter & mesa
hus traconitidis conditor: qͥ
int̃ palestinã & coele. syriã
tenuit principatũ. Vnde¬
ul: aquo ermenii. Tertius
geter : a quo carmeni. siue
cariȩ. Quartus mes : a quo hu
qui uocantur meones:

Expanded text:
Gens est multitudo ab uno principio orta, sive ab alia natione secundum propriam collectionem distincta, ut Graecia, Asia: hinc gentilitas dicitur. Gens autem appellata propter generationes familiarum, id est, a gignendo, sicut natio a nascendo. Gentes, a quibus divisa est terra, LXXIII: quindecim sunt de Japhet, XXXI de Cham, XXVII de Sem, quae fiunt provincias et insulas impleverunt. Filii Sem quinque singulariter gentes singulas procreaverunt. Quorum primus Elam, a quo Elamitae principes Persidis. Secundus Assur, a quo Assyriorum pullulavit imperium. Tertius Arphaxat, a quo gens Chaldaeorum exorta est. Quartus Lud, a quo Lydii. Quintus Araa quo Syri, quorum metropolis fuit Damascus. 4. Filii Aram, nepotesHus, et Ul, et Gether, et Mes. Hus Traconitidis conditor, qui inter Palaestinam et Coelesyriam tenuit principatum, Ul, a quo Armenii: tertius Gether, a quo Acarnanii sive Curiae: quartus Mes, a quo sunt hi qui vocantur Maeones.
Abbreviated transcription (Latin):
i Geniũ pagani dicunt: quod
quasi uim habeat. omniũ
rerũ gignendarũ : seu agig¬
nendis liberis. Vnde & geni-¬
ales. lecti dicebant᷑ agentilib :
qui nouo marito sternebant᷑ :
figm̃ta : quȩ int̃pretata sic
habent : ut ea non intellecta
dãnabilit̃ tam̃ adorent.¬

Expanded text:
 Genium autem dicunt, quod quasi vim habeat omnium rerum gignendarum, seu a gignendis liberis; unde et geniales lecti dicebantur a gentibus, qui novo marito sternebantur. figmenta, quae interpretata sic habent, ut ea non intellecta damnabiliter tamen adorent
Abbreviated transcription (Latin):
trice uł ex eodẽ germine manans:¬
Germani. de eade᷑ geritrice
manantes: non ut multi di-¬
cunt de eodẽ germine: qui
tantũ fr̃s uocantur. Ergo
fr̃s ex eodẽ fructu : germani
ex eadẽ genitrice manantes.

Expanded text:
trice uel ex eodem germine manansGermani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes.
Abbreviated transcription (Latin):
Genitor. nature uocabulũ est:
siue originis. Nã pat̃ : digni¬
tatis & honoris nom̃ est. Vinde
& scõs uiros ac seniores: patres
dicimꝰ. Genitores: non. nisi
aquib: nati sumus.
Genitores. agignendo dicti:¬
& parentes quasi parientes :
ideo & creatores. Crementũ
enĩ est. sem̃ masculi: unde ani-¬
maliũ & hominũ corpora
concipiunt᷑. Hinc & creatores.
parentes dicuntur: Ilitudinẽ:

Expanded text:
Genitor naturae uocabulum est, siue originis; nam pater dignitatis et honoris nomen est. Vnde et sanctos uiros ac seniores patres dicimus. Genitores nonnisi a quibus nati sumus. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater
Abbreviated transcription (Latin):
Germana. ita intelligitur ut
germanus : & eadẽ genitrice
manens : soror aũ ut fr̃: nã
soror est ex eodẽ semine: di¬
cta. qđ sola cũ fr̃ib in sorte
agnitionis habetur

Expanded text:
Germana ita intellegitur ut germanus, eadem genetrice manans. Soror autem, ut frater. Nam soror est ex eodem semine dicta, quod sola cum fratribus in sorte agnationis habeatur
Abbreviated transcription (Latin):
eon fluuius de paradiso exiens
atq: uniuersã ethiopram
cingens : uocatus hoc nomine:
qd̾ incremento suȩ exunda¬
tionis terrã ȩgypti irriget
Ge enĩ grece : latine terram
significat. Hic a pđ egypuos
nilus uocatur : ꝓpt̃ limũ quẽ
trahit. qui efficit fȩcundi¬
tatẽ. Vnde &nilus dictus ẽ :
Nã antea nilus. latine mela
dicebatur: Apparet aũ innili¬
delacu. dequo inmeridiem
uersus excipitur egypto :
ubi aquilonis flatib reꝑ-¬
cussus. aquis retro luctantib¬
intumescit. & undationẽ egyp

Expanded text:
on fluvius de paradiso exiens atque universam Aethiopiam cingens, vocatus hoc nomine, quod incremento suae exundationis terram Aegypti irriget. Ge enim Graece, Latine terram significat. Hic apud Aegyptios Nilus vocatur, propter limum quem trahit, qui efficit fecunditatem, unde et Nilus dictus est nam antea Nilus Latine melo dicebatur. Apparet autem in Nilide lacu, de quo in meridiem versus excipitur Aegypto, ubi aquilonis flatibus repercussus, aquis retro luctantibintumescit, et undationem Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut aũ infra decẽ om̃is . ẽ. nu¬
merus : ita intra hunc circu¬
lũ. omniũ figurarũ conclu¬
ditur ambitus. Prima aũ
figura huius artis. punctus ẽ
cuius pars nulla est: Scđa li¬
nea : preter latitudinẽ lon-¬
gitudo. Recta linea est : quȩ
ex ȩquo insuis punctis iacet.
Suꝑficies uͦ : qđ longitudines
&e latitudines solas habet.
Suꝑficies uͦ. fines lineȩ sunt :
quoꝵ formȩ ideo insuꝑiorib:
decẽ figuris positȩ non sunt.
quia int̃ eas inueniuntur.
Uumerus aũ scđm geometricã :¬
ita quȩris. Extrema quippe
eius. multiplicata. tantũ fa¬
ciunt. quantũ & media du-¬
plicata ut puta. sex & duo
decĩ multiplicata : faciunt
septuagies : dipondius meda
tantundẽ faciunt

Expanded text:
Sicut autem infra X omnis est numerus, ita intra hunc circulum omnium figurarum concluditur ambitus. Prima autem figura huius artis punctus est, cuius pars nulla est. Secunda linea, praeter latitudinem longitudo. Recta linea est, quae ex aequo in suis punctis iacet. Superficies vero, quod longitudines et latitudines solas habet. Superficiei vero fines linee sunt, quarum forme ideo in superioribus decem figuris posite non sunt, quia intra eas inveniuntur. Numeros autem secundum geometriam ita queris. Extrema quippe eius multiplicata tantum faciunt, quantum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media tantumdem faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
lisiđt k aput .ẽ. prima pars corporis.
datũq illi hoo nom̃. eo qđ
sensus om̃s nerui inde mitiũ
capiant : atq exeo om̃is uigendi
causa orut᷑. Ibi enĩ om̃s sensus
apparent : unde ipsius animȩ
quȩ consulit corpori. quodã¬
tanquã incelo ds̃: ut ab alto
speculetur omĩa siue regat

Expanded text:
ducitur. 25. Prima pars corporis caput, datumque illi hoc nomen, eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corpori, quodamtanquam in coelo Deus, ut ab alto speculetur omnia, atque regat
Abbreviated transcription (Latin):
ipse exprȩsagio futuri cog¬
nominatus. Posteritas enĩ
eius. eã terrȩ partẽ possedit:
quȩ uicino sole kalentioꝵ ẽ:
Vnde & egyptus. usq hodie
egyptioꝵ lingua uam dicit᷑¬

Expanded text:
ipse ex praesagio futuri cognominatus. Posteritas enim ejus eam terrae partem possedit, quae vicino sole calentior est. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicit
Abbreviated transcription (Latin):
isiđ h aritas grece. latine dilectio
int̃pretat᷑ : qđ duos illiget
Nã dilectio aduob incipit:
qđ est amor dĩ & proximi.
Deqͣ apłs. Plenitudo inquit
hȩc om̃ib : qui diligit &
credit. & sꝑat. Quiaũ non
diligit : quãius multa bona
faciat frustra laborat.
Om̃is aũ dilectio carnalis:
non dilectio. sed magis amor
dici solet. Dilectionis aũ nom̃:
tantũ in meliorib reb ac¬
cipi solet.

Expanded text:
Charitas Graece, Latine dilectio interpretatur, quod duos in se liget. Nam dilectio a duobus incipit: quod est amor Dei et proximi. De qua Apostolus : Plenitudo, inquit, haec omnibus, quia qui diligit, et credit, et sperat. Qui autem non diligit, quamvis multa bona faciat, frustra laborat. Omnis autem dilectio carnalis, non dilectio, sed magis amor dici solet. Dilectionis autem nomen tantum in melioribus rebus accipi solet.
Abbreviated transcription (Latin):
etiã necis illatȩ. euidentia
canes ad redarguendos reos
indicia ꝓdider : ut muto eoꝵ
testimonio plerũq sit cre¬
ditũ Antiochiȩ ferunt in
remotiore parte urbis. cre¬
pusculo necatũ uirũ : qui
canẽ sibi adiunctũ haberet.
Miles quidã: prȩdandi studio
ministir nelis ceciterat Tectus
idẽ tenebrest idhuc dia exor¬
dio imalias partes concesserat
acebat inhumatũ tadaugr
frequens spectantiũ uul
astabat : canis quest erũ¬
mabib domini deserat.

Expanded text:
etiam necis illatae evidentia etiam necis illatae evidentia canes, ad redarguendos reos indicia prodiderunt; ut muto eorum testimonio plerumque sit creditum. 24. Antiochiae ferunt in remotiori parte urbis crepusculo necatum virum, qui canem sibi ' adjunctum haberet. Miles quidam praedandi studio minister caedis exstiterat: tectus idem tenebroso adhuc diei exordio in alias partes concesserat: jacebat inhumatum cadaver, frequens spectantium vulgus astabat, canis questu lacrymabili domini deflebat
Abbreviated transcription (Latin):
Certe ex hortẽ rationis. canẽ ec̃
nemo dubitauerit. Iam̃ si
sensus eiꝰ uigor consideret᷑ :¬
censetur sentiendi sagacitate
ium sibi rationis ad ciscere
atẽ contriuerunt. uex po
moSuunctiones contexe
atq: ad diuerticulũ sẽmia ue¬
nerit. & quoddã uiarũ cõpecũ.
qđ partes in pluroas scindit᷑
obiciens singularũ semitarũ
exordia. tacitus secũ ipse ꝑ.¬
tractat uelut syllogisticã
uocẽ sagacitate colligendi
odoris emittens : aut in hanc
partẽ inquit deflexit. aut
in illã. aut certe in hunc se
anfractũ contulit. Sedsi nec
inistã nec inillã ingressus ẽ.
uiã : suꝑ est igit᷑ ut inistã se
partẽ sine dubitatione contu¬
lerit. Qđ homines uix ꝓlixa
cõpositȩ artis meditatione
cõponunt. hoc canib: exna-¬
tura suppetit: ut ante men-¬
daciũ deprehendant. &¬
postea falsitate refutata
inueniant ueritatẽ. Est tam̃¬
etiã in latrones insilire no-¬
uer̃. & extraneoꝵ accessus
ꝓhibere nocturnos: & mori

Expanded text:
r. Exortem rationis canem esse nemo dubitauerit; tamen si sensus eius uigorem consideres, censes eum sentiendi sagacitate uim sibi rationis asciscere. tatem contriuerint, uix poconjunctiones contexere ad diverticulum semitae venerit, et quoddam viarum compitum quod partes in plurimas scinditur; obiens singularum semitarum exordia, tacitus secum ipse pertractat, velut syllogisticam vocem sagacitate colligendi odoris emittens. Aut in hanc partem, inquit, deflexit, aut in illam; aut certe in hunc se anfractum contulit: sed nec istam, nec illam ingressus est viam: superest igitur ut in istam se partem sine dubitatione contulerit.\' quod homines uix prolixa compositae artis meditatione componunt, hoc canibus ex natura subpetit, ut ante mendacium deprehendant et postea falsitate repudiata inueniant ueritatem. etiam in latrones insilire noverunt, et extraneorum accessus prohibere nocturnos, et mori
Abbreviated transcription (Latin):
iugustisꝰ kam pestria id ẽ succincto¬
sed ex eo dictũ. qđ iuuenes
qͥ nudi exertebant᷑ incãpo
pudenda operiebant : unde
qui ita succincti sunt : cam¬
pestratos uulgus appellat:¬

Expanded text:
ibi campestria, id est succinctosed ex eo dictum, quod juvenes, qui nudi exercebantur in campo, pudenda operiebant: unde qui ita succincti sunt, campestratos vulgus appellat
Abbreviated transcription (Latin):
lisiđ Kalceos reges utebant᷑ & cesares
Forma eoꝵ. patricios calceos
romulus repperit : quattuor
corrigiarũ ad sutaq: luna
Hos soli patricii utebantur
Luna aũ in eis non sideris formã
sed notã centenarii numeri
significabat : qđ initio patri¬
cii. senatores centũ fuerunt:

Expanded text:
 Calceos reges utebantur et Caesares. Forma eorum   . Patricios calceos Romulos repperit quattuor corrigiarum, adsutaque luna: hos soli patricii utebantur. Luna autem in eis non sideris formam, sed notam centenarii numeri significabat, quod initio patricii senatores centum fuerint.
Abbreviated transcription (Latin):
lisiđr k alendaria appellant᷑ quȩ in
menses singulos digeruntur:
festos dies. romani instituer̃:
uł ꝓpt̃ officia magistratuũ
acolendo appellari existimaNt :
A pđ ueteres enĩ. omniũ mensiũ
principia colebant᷑ : sic̃ & apđ
hebrȩos.Ib¬

Expanded text:
gestio. Calendaria appellantur, que in menses singulos digeruntur. festos dies Romani instituerunt, vel propter officia magistratuum.a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensium principia colebantur: sic et apud Hebreos.
Abbreviated transcription (Latin):
latȩ st̃ illius popłi partes ex
quo ꝓpt̃ salomonis offensam
tẽpore filui eiꝰ robor̃. qͥ patris¬
uoce sit in regnũ. dõ uindicante
diuisus est  Proinde trib decẽ
quas accepit hieroboã seruus
salomonis. rex eis in samaria
constitutus: ꝓprie uocabant᷑
tribꝑb iudȩ scs licet &eben¬
nitus regnũ strrpis eiꝰ fuisset
eradicatũ remanserant. sub¬
iacentes ciuitati hierłm. iudȩ
nom̃ fuit : qr ipsa erat trib
unde dauid. Beniamin uero
tribus altera adidẽ regnũ
sic̃ dixi ꝑtinens erat: unde
simul istȩ duȩ trib ut dictũ ÷
uida uocabant᷑ : & hoc no¬
mine discernebant᷑ ab isrł. qđ
appellabant᷑ proprie decẽ
trib habentes suũ regẽ.

Expanded text:
latae sunt illius populi partes, ex quo propter Salomonis offensam tempore filii eius Roboam, qui patri successit in regnum, Deo uindicante diuisus est. Proinde tribus decem, quas accepit Hieroboam, seruus Salomonis, rex eis in Samaria constitutus, proprie uocabanturtribubus, Iudae scilicet et Bennitus regnum stirpis eius fuisset eradicatum, remanserant subiacentes ciuitati Hierusalem, Iudae nomen fuit, quia ipsa erat tribus unde Dauid. Beniamin uero tribus altera ad idem regnum, sicut dixi, pertinens erat, unde simul istae duae tribus, ut dictum est, Iuda uocabantur, et hoc nomine discernebantur. ab Israel, quod appellabantur proprie decem tribus habentes suum regem.
Abbreviated transcription (Latin):
us. aut naturale ẽ: aut cuule
aut gentiũ. lus naturale. ẽ
cõmune omniũ nationũ: co
qđ ubiq instinctu naturȩ ñ
constitutione aliqͣ habetꝰ
ut uiri & feminȩ coniunctio.
liberoꝵ successio & educatio
cõmunis omniũ possessio. &
omniũ una libtas: acqͥsitio
eoꝵ. quȩ cȩlo terra mariq
capiuntur: Itẽ depositȩ rei
uł cõmodatȩ pecuniȩ resti¬
tutio : uolentiȩ ꝑium re¬
pulsio. Nã hoc aut siquid
huic simile. ẽ: nunquã in¬
iustũ. sed naturale ȩquũq¬

Expanded text:
us aut naturale est aut civile aut gentium. Ius naturale est commune omnium nationum et quod ubique instinctu nature, non constitutione aliqua habetur, ut viri et femine coniunctio, liberorum susceptio et educatio, communis omnium possessio et omnium una libertas, acquisitio eorum que celo, terra marique capiuntur. Item deposite rei vel commodate pecunie restitutio, violentie per vim repulsio. Nam hoc, ac si quid huic simile est, nunquam iniustum, sed naturale et eq
Abbreviated transcription (Latin):
difficilis . ẽ. uenatio tũ ꝑicula
difficilia: quia testis ualidio¬
rib ȩsca interior. includit᷑.
Nã uelut muris quibusdam
molliciem carnis prȩcepti
imꝑialis int̃pres. na
niuit : quã medio testar
quodã sinu concauo nutrit
ac fouet : & quasi inquadam
ualle diffundit. Et ideo cati
omĩa tẽptamenta st̃ cancri:
quia aꝑire lausũ ostreum
nulla ui potest. & ꝑiculosũ . ẽ
si chelã eiꝰ indudat. Ad argu¬
menta confugit : & insidias
noua fraude molit᷑. ltaq qr
omĩa genera delectatione
mulcentur : explorat siquan¬
do ostreũ locis in remotis ab
omi uento. contra solis radios
dipticũ illud suũ aꝑiat. & re¬
seret claustra testarũ : ut li¬
bero aere iusceris fui uolup.¬
tatẽ quandã capiat : & tẽ
occulte calculũ immittens.
impedit conclusionẽ ostrei.
Ac sic aꝑta claustra reꝑiens
totũ se inserit chelis: iusce¬
raq: interna de pascitur:
ra mala : & duo insinistra st̃
Et dicti canini. quia adsimili¬

Expanded text:
difficilis est uenatio tum periculosa - difficilis, quia testis ualidioribus esca interior includitur; nam uelut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti imperialis interpres natura muniuit, quam medio testarum quodam sinu concauo nutrit ac fouet et quasi in quadam ualle diffundit ; et ideo cassa omnia temptamenta sunt cancri, quia aperire clausum ostreum nulla ui potest, et periculosum est, si chelam eius includat —, ad argumenta. confugit et insidias noua fraude molitur. itaque quia omnia genera delectatione mulcentur, explorat si quando ostreum in remotis locis ab omni iam contra solis radios diptycum illud suum aperiat et reseret claustra testarum, ut libero aere uisceris sui uoluptatem quandam capiat, et tunc clanculo calculum inmittens inpedit conclusionem ostrei ac sic aperta claustra repperiens tuto inserit chelas uisceraque interna depascitur. ra maxilla, et duo in sinistra sunt. Et dicti canini, quia ad simili
Abbreviated transcription (Latin):
ĩt luda confessio dicitur. Quan¬
do enĩ peperit eũ lia: laudem
dño retulit dicens. Nc̃ suꝑ hoc
confitebor dño. Et obid uoca¬
tus ẽ uida. A confessione itaq
nom̃ eius est dictũ : qđ est gra¬
tiarũ actio
Iudas iacobi qͥ alibi appella¬
tus est lebeus: figuratũ nom̃
habet acorde : quod nos dimi¬
nutiue corculũ possumꝰ ap¬
pellare: Ipse in alio euangłista
taddeus scribit᷑ : quẽ eccłiastica
tradit historia missũ ad edessa.
ad abgarũ regẽ
quonatus ẽ uł extribu isachar
uocabulũ sũpsit : quodã prȩ¬
fagio futuri. in condemnationẽ
sui: lsachar enĩ int̃precatur
merces ut significaret᷑ p̃tiũ
proditoris. quouendidit dñm. Iplac
sic̃ scriptũ est. Et acceperunt
mercedẽ meã .xxͣx. argenteos
p̃tiũ qđ adp̃ciatus sũ ab eis.¬
Iudacus lapis albus ẽ atq
inscemate glandis. scripturis
subinuicẽ modulatus quas
udȩa regio palestinȩ. ex no¬
mine iudȩ appellata: excuiꝰ
tribu reges habuit. hȩc prius

Expanded text:
 Juda confessio dicitur; quando enim peperit eum Lia, laudem Domino retulit, dicens: Nunc super hoc confitebor Domino. Et ob id vocatus est Juda. A confessione itaque nomen ejus est dictum, quod est gratiarum actio. IUDAS Iacobi, qui appellatur alibi Lebeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare. Ipse in alio evangelista Tadeus dicitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edissam ad Abigarum regem. quo ortus est, vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut significaretur pretium proditoris, quo vendidit Dominum, sicut scriptum est: Et acceperunt mercedem meam, triginta argenteos, pretium quo appretiatus sum ab eisudaicus lapis albus est, atque in schemate glandis scripturis sub invicem modulatus, quas udaea regio Palaestinae ex nomine Judae appellata, ex cujus tribu reges habuit. Haec prius
Abbreviated transcription (Latin):
I.possessio int̃pretat᷑.
unde ethimologiã ipsius. ex¬
primens pat̃ eiꝰ : ait : Nains id ẽ
possedi hominẽ ꝑdm̃ Idem
& lamentatio : eo qđ ꝓint̃ fecto
abel. int̾fectus sit & pȩnã
sui sceleris accepit. dederit:¬

Expanded text:
possessio interpretatur; unde etymologiam ipsius exprimens pater ejus ait: Cain, id est, possedi hominem per Deum. Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit
Abbreviated transcription (Latin):
armatus ut gladius: & stel¬
larũ luce terribilis atq: claris¬
simꝰ. Inquo si effulgent omia
serenitas portendit᷑. siobscu¬
ret᷑ his acies: tẽpestas cernit᷑

Expanded text:
armatus, ut gladius, et stellarum luce terribilis atque clarissimus; in quo si haec fulgent omnia, serenitas portenditur, si obscuratur his acies, tempestas cernitur
Abbreviated transcription (Latin):
pretatio. & mulcens aurem
popłi : nec tamen uera. Extra
urbẽ enĩ. & foris portã. lo¬
ca st̃. in quib: truncantur
capita damnatoꝵ : & haluariȩ
id .ẽ. decollatoꝵ sũpsere nom̃:¬
Sinaũ quispiã contendere uo¬
luerit. ideo ibi dñm crucifixũ.
ut sanguis ipsius suꝑ adãtu.¬
mulũ distillaret : in terroge¬
mus eũ. quare & illi latrones
in eodẽ loco crucifixi sunt.
ex quo apparet caluariam
non sepulerũ primi hominis.
sed locũ significare de collatoꝵ¬

Expanded text:
rpretatio et mulcens aurem populi, nec tamen vera. Extra urbem enim et foras portam, loca sunt in quibus truncantur capita damnatorum, et Calvariae, id est, decollatorum sumpsere nomSin autem quispiam contendere voluerit, ideo ibi Dominum crucifixum, ut sanguis ipsius super Adae tumulum distillaret, interrogemus eum, quare et alii latrones in eodem loco crucifixi sint? Ex quo apparet Calvariam non sepulcrum primi hominis, sed locum significare decollato
Abbreviated transcription (Latin):
in eufrata id ẽ. in bethleem :
ubi rachel cũ beniamin pepe¬
risset ociubuit. Suꝑ hoc uer¬
bo quid nobis uideatur : in
libro hebraicarũ questionũ
diximus

Expanded text:
in Ephrata, id est Bethleem: ubi Rachel cum Benjamin peperisset, occubuit. Super hoc verbo quid nobis videatur, in libris Hebraicarum Quaestionum diximus
Abbreviated transcription (Latin):
de ipsius ꝑsonae facto. aut pę¬
nȩ aut prȩmii sententia dat᷑:
Dictũ aũ uidiciale. eo qđ iudicet
hominẽ : & sententia sua osten¬
dat utrũ laudabilis prȩmio
dignussit : aut certe reus con¬
demnari libariue supplicus:¬

Expanded text:
de ipsius personae facto, aut poenae, aut praemii sententia datur. Dictum autem judiciale, eo quod judicet hominem, et sententia sua ostendat utrum laudabilis praemio dignus sit, aut certe reus condemnari liberarique supplic
Abbreviated transcription (Latin):
Iura st̃. quȩ a nobis iuste pos
Hoc enĩ iure possidet᷑. qđ iuste : Iis¬
hoc iuste qđ bene : Quod aũ
male possidet᷑ : alienũ est:
Male aũ possidet : qui uł sua
male utit᷑. uł aliena p̃sumit:
Possidet aũ iuste : qͥ non irrei¬
tur cupiditate. Qui aũ cupi-¬
ditate tenetur : possessus. ẽ.
non possessor.

Expanded text:
sunt quae a nobis iuste possHoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non poss
Abbreviated transcription (Latin):
ltalia. olim agrecis popłis
occupata.: magna grecia appel¬
lata est: deinde aregis nomi¬
ne saturnia. Mox & latiũ
dicta : eo qđ idẽ saturnus a io¬
ue sedib suis pulsus. ibi latu¬
erit. Postremo habitaculo
seculorũ rege. ibi regnante :
italia nuncupata. ẽ: Cuius
situs. longitudine amplius
quã latitudine. A circio in ea¬
rũ extendit᷑ a meridie tyr¬
reno mari. ab aquilone adri¬
atico claudit᷑ : ab occiduo al¬
piũ ugis finit᷑. Terra om̃ib:
in reb pulcherrima. soli fer¬
tilitate. pabuli ubtate gra¬
tissima: habet lacus benacũ
auernũ atq: lucrinũ : flu¬
uios eridanũ & tyberim &
tepentes fontib: baias : Gignit
gẽmas. sertiten liguriũ. &¬
lincẽ ferã : & diomedias aues¬
Italia aũ & hispania idcirco
hesperiȩ dictȩ : qđ greci ues¬
pero stella nauigent. & in ita¬
lia & in ispania : quȩ duȩ. hac
ratione discernuntur. Aut enĩ
hesperiã solã dicis & significas
italiã : aut addis ultimã & sig¬

Expanded text:
talia olim a Graecis populis occupata, magna Graecia appellata est; deinde a regis nomine Saturnia, mox et Latium dicta, eo quod, idem Saturnus, a Jove sedibus suis pulsus, ibi latuerit; postremo ab Italo, 162 Siculorum rege, ibi regnante, Italia nuncupata est. Cujus situs longitudine amplius quam latitudine a Circio in Eurum extenditur, a Meridie Tyrrheno mari, ab Aquilone Adriatico clauditur, ab Occiduo Alpium jugis finitur: terra in rebus omnibus pulcherrima, Soli fertilitate, pabuli ubertate gratissima. 19. Habet lacus Benacum, Avernum, atque Lucrinum; fluvios Eridanum, et Tiberim, et tepentes fontibus Baias. Gignit gelyncem feram, diomedias aItalia autem et Hispania idcirco Hesperiae dictae, quod Graeci Hespero stella navigent, et in Italia et in Hispania, quae hac ratione discernuntur; aut enim Hesperiam solam dicis et significas Italiam, aut addis 'ultimam' et sig
Abbreviated transcription (Latin):
Iubeleus. est remissionis
nis texitur : in quo iuxta le¬
gẽ clangebant᷑ tubȩ & ad
om̃s reuertebatur antiqua¬
possessio:¬

Expanded text:
quoque, id est, remissionis nis texitur, in quo clangunt tubae, et ad omnes revertitur antiquapossessio
Abbreviated transcription (Latin):
Est enĩ hebraicus & sermo &
numerus qͥ septenis annoꝵ
ebdomadib id. ẽ. xluiiii.
annis texit᷑  in quo lange¬
bantur tubȩ & ad om̃s re-¬
uertebat᷑ antiqua possessio
Debita obsoluebantur: con¬
firmabantur libertates
hunc numerũ etiã indieb
pentecosten. & ipsi celebra¬
mͦ : post dñĩ resurrectionem
remissa culpa. & totius debiti
errografo euacuato. ab omi
textu liberi : sopientes ad¬
uenientẽ in nos grãm sp̃s scĩ.¬
ubeleus annus quinqua¬
gesimus qͥ erat annus remis¬
sionis : quo isrł unus quisq
rei suȩ uenditor. aiosue
etiã absq precio reuertebat᷑.¬

Expanded text:
enim Hebraicus sermo, et numerus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est XLIX annis texitur, in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa, et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu liberi, suscipientes advenientem in nos gratiam Spiubilaeus annus quinquagensimus qui erat annus remissionis quo in Israhel unusquisque rei suae uenditor ad ius eius etiam absque pretio reuertebat
Abbreviated transcription (Latin):
Kacenfaton. est obscena enun¬
tiatio uł in cõposita dictio uł
muno uerbo : ut numerũ cũ
illud ꝓmuntiatione : & facis
tumida ꝓtumida. Itt̃ uirgilius
quolibet modo. in cõposita di¬
ctio ꝓferat᷑ : uacenfaton est

Expanded text:
kakenfaton est obscena enuntiatio uel in conposita dictione uel in uno uerbo, ut: numerum cum illud pronuntiatione et facis tumida pro tumida. item Vergilius:quolibet modo inconposita dictio proferatur kakenfaton est
Abbreviated transcription (Latin):
ab homine. quaqua uersum
potest. It̃ aũ & itiner : diuer¬
sã significationẽ habent.
It̃ enĩ est locus transitu facilis.
unde & appellamꝰ aditum.
itiner aũ est itus longȩ uiȩ.
& ipse labor ambulandi. ut
quo uelis ꝑuenias

Expanded text:
ab homine quaqua versum potest. Iter autem et itiner diversam significationem habent. Iter enim locus est transitu facilis, unde appellamus et itum. Itiner autem est itus longae viae, et ipse labor ambulandi, ut quo velis pervenias
Abbreviated transcription (Latin):
lisiđt ludices dicti. quasi ius dicentes
popło: siue qđ iure disceptent :
Iure aũ disputare : est iuste
iudicare. Non est aũ iudex :¬
si non est ineo iustitia:
dũ enĩ prȩponit᷑ causa ẽ
dũ discutit᷑ iudiciũ .ẽ: dũ finit᷑
iustitia : uocat᷑ aũ iudicium
quasi iuris dictio : & iustitia.
quasi iuris status. iudiciũ aũ
prius inquisitio uocabat᷑ : un¬
de & auctores iudicioꝵ & prȩ¬
positos. questores uł quȩsitores

Expanded text:
lati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem dispuiudicare, non enim est iudex si non est in eo iustitia. dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesi
Abbreviated transcription (Latin):
porrigit᷑ : in quo iudȩoꝵ parit̃
ac tyrioꝵ cõmunis habitatio ẽ :
Latitudo aũ eiꝰ: amonte libano
usq: ad tyberiadis lacũ extendit᷑
Inmedio aũ iudeȩ. ciuitas hieru¬
solima est. quasi umbilicus regio¬
nis totius terrȩ. uariarũ opũ
diues. frugib: fercilis aquis
illustris: opima balsamis: Vnde
scđm elementoꝵ grãm. existima¬
uer̃ iudȩi & cõpromissã patrib:
terrã fluentẽ lac & mel: cũ¬

Expanded text:
 in quo Judaeorum pariter, et Tyriorum communis habitatio est. Latitudo autem ejus a monte Libani 148 usque ad Tiberiadis lacum extenditur. 21. In medio autem Judaeae civitas Hierosolyma est, quasi umbilicus regionis totius. Terra variarum opum dives, frugibus fertilis, aquis illustris, opima balsamis. Unde secundum elementorum gratiam existimaverunt Judaei eam promissam patribus, terram fluentem lacte e
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab iulo ȩneȩ filio originẽ
duxit. Et confirmat uirgilius.
apđ romanos exortũ est.¬
Iumenta. nomina inde traxe.¬
suo adiutorio subuectando
uł arando iuuent. Nã bos
carpenta trahit : & durissimas
terre glebas. uomere uertit.
equus & asinus portant onera.
& hominũ in gradiendo laborẽ
tẽperant. unde & iumenta
appellant᷑ : ab eo qđ iuuent ho¬
mines. Sunt enĩ & magnarũ
uiriũ animalia. Idem quoq:
armenta. uł qđ sint apta ar¬
mis id ẽ. bello : uł qđ his in ar¬
nus utimur. Alii armenta tantũ
boues intelligunt ab arando.
quasi aramenta : uł qđ sint
cornib: armata. Discretio est
aũ. int̃ armenta & greges: nã
armenta equoꝵ &boum sunt:
greges uͦ caprarũ & ouiũ :¬

Expanded text:
quia ab Iulo Aeneae filio originem duxit, ut confirmat Vergilius apud Romanos eorum taIumenta nomina inde traxersuo adiutorio subvectando vel arando iuvent. Nam bos carpenta trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit; equus et asinus portant onera, et hominum in gradiendo laborem temperant. Unde et iumenta appellantur ab eo quod iuvent homines: sunt enim magnarum virium animalia. Item quoque armenta, vel quod sint apta armis, id est bello; vel quod his in armis utimur. Alii armenta tantum boves intellegunt, ab arando, quasi aramenta vel quod sint cornibus armata. Discretio est autem inter armenta et greges: nam armenta equorum et boum sunt, greges vero caprarum et oviu
Abbreviated transcription (Latin):
Iudȩis scissura decẽ trib nom̃
imposiuit. Nã antea. hebrȩi
destrrpe iuda reges habebaNt
pars decẽ tribuũ quȩ insamaria
regẽ sbi constituit: ob popłi
magnitudinẽ. pristinũ nom̃
recinuit usrł¬

Expanded text:
en scissura decem tribuum Hebreis imposuit. Nam antea Hebrei de stirpe Juda reges habebant, pars decem tribuum, quae in Samaria sibi regem constituit, ob populi magnitudinem, pristinum nomen retinuit Isr
Abbreviated transcription (Latin):
& morib constat Lex est̃.
constitutio scripta. Alos est
uetustate ꝓbata consuetudo:
siue lex non scripta. Nã lex
alegendo uocata : qr scripta ẽ:
Mos aũ longa consuetudo. ẽ
demorib tracta tantundẽ¬
suscipit᷑. cũ deficit lex nec
differt scriptura . anratione
consistat: quando & legẽ
ratio cõmendet. Porro si rati¬
one lex constat: lex erit omẽ
iã. qđ ratione constiterit :¬

Expanded text:
et moribus constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuesuscipitur, cum deficit lex: nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendet. Porro, si ratione lex constat, lex erit omne jam quod ratione constituerit
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ñ potest quisq conceptũ
gaudiũ uerbis annuntiare :¬
sed ipsã animi diffusi lȩtitiã
inuoce quadã exultationis
erũpit : lubilatio ẽ : quando
ineffabile gaudiũ. m̃te conci¬
pit᷑: qđ nec abscondi possit.
nec sermonib aperiri : & tam̃
quibusdã motib promitur.
quãuis in illis proprietatib:¬

Expanded text:
uero non potest quisque conceptum gaudium uerbis adnuntiare sed ipsa animi diffusi laetitia in uoce quadam exultationis erumpit, iubilatio est. ineffabile gaudium mente concipitur, quod nec abscondi possit, nec sermonibus aperiri, et tamen quibusdam motibus proditur, quamvis nullis proprietatib
Abbreviated transcription (Latin):
Iuniperus grece dicta : siue
qđ abamplo in angustũ finit
ut ignis: siue qđ conceptum
du teneat ignẽ : ad eo ut si
prunȩ exeiꝰ cinere fuerint oꝑtȩ
usq ad annũ ꝑueniant. Pyr
enĩ apđ grecos ignis dicitur
Iuniperus aũ alia parua. alia

Expanded text:
Iuniperus Graece dicta sive quod ab amplo in angustum finit, ut ignis, sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex eius cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Iuniperus autem alia parva, alia
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. quasi ianonẽ id ẽ
ianuã: ꝓpurgationib femi¬
narũ : eo qđ quasi portas ma-¬
trũ naturarũ pandat nuben¬
tiũ maritis. Sed hoc phyloso¬
phi. Poetȩ aũ iunonẽ iouis
dicunt qđ mundi pars est:
coniugẽ qđ cõmexta concor
ȩher. Coniugis in gremiũ
letȩ descendit id ẽ. ingremiũ
telluris aut terrȩ: quia &
hic aliquas differentias uo¬
lunt esse : atq in ipsa terra.
aliud terrã. aliud tellurẽ. ali¬
ud tellũ. nominatũ putant:¬

Expanded text:
dicunt quasi ianonem, id est ianuam, pro purgationibus feminarum, eo quod quasi portas matrum natorum pandat, et nubentum maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Iunonem Iovis dicunt quod mundi pars est; coniugem, quod commixta concordether Coniugis in gremium laetae descendit, id est in gremium telluris aut terrae; quia et hic aliquas differentias uolunt esse adque in ipsa terra aliud Terram, aliud Tellurem, aliud Tellumonem putant
Abbreviated transcription (Latin):
Iudicũ lib̵ nominat᷑ a principib Iđgl
popłi qͥ prefuer̃ant in isrł.
post moysen & iosue: anteꝗ
dauid &ceteri reges existere
Hunc librũ edidisse creditur
samuhel.

Expanded text:
 nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israhel post Moysen et Josue, antequam David et caeteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuhel.
Abbreviated transcription (Latin):
ulius & augustus. demorib
hominũ iulii & augusti cesarũ.
nuncupati st̃ Nã prius. quin¬
tilis & sextilis. uocabantur
Quintilis. quia quintus erat
amartio. quẽ principẽ anni
testantur. eẽ . romani : sextilis
similit̃. qđ sextus.

Expanded text:
 Augustus de honoribus hominum Julii et Augusti Caesarum nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus.
Abbreviated transcription (Latin):
÷ intellectũ. & icdonẽ corꝑet¬
risq uirtutes. Ista etas aiũgen¬
simo octauo anno exoritur:
& quad ragesimo nono consũ¬
mat᷑: quando & infeminis
partus deficiunt. Sic̃ aũ trige

Expanded text:
 intellectum et actionem corporisque uirtutem. Ista aetas a uicesimo octauo anno exoritur et quadragesimo nono consummatur, quando et in feminis partus deficiunt. Porro se
Abbreviated transcription (Latin):
incipit : ut in bub iuuenci
cũ auitulis discesserint. Est
enĩ uiuenis in ipso ȩtatis incre¬
mento positus & ad auxiliũ
prȩparatus. nã iuuare homi¬
nis ẽ: opus aliquid conferen-¬
tis. Sic̃ aũ infantia septimo
anno finit᷑ quarto decimo uͦ¬
puericia : ac deinde sequens
adolescentia. quȩ duab constat
ebdomadis: ꝓpt̃ intellectũ

Expanded text:
incipit: ut in bobus juvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim juvenis in ipso aetatis incremento positus, et ad auxiliandum praeparatus. Nam juvare hominis est opus, aliquid conferentam. Nam infantia septimo anno finitur, quartodecimo pueritia; dehinc sequens adulescentia duabus constat ebdomadibus propter intellectum
Abbreviated transcription (Latin):
his litteris scribit᷑ ut uir extrib:
litteris scribat᷑. aleph iod sin:
& dicat᷑ his uidens extribus
res. aleph. hec : & dicat᷑ iram
Porro hel ex duob. aleph. & la¬
meth : & int̃pretat᷑ ds̃ siue for¬
tis. Quãuis igit᷑ grandis aucto¬
ritatis sint & eloquentiȩ.
ipsoꝵ umbra nos opprimat.:
qui isrł iuirũ. siue mentẽ ui¬
dentẽ dm̃ transtulerunt. Nos
magis scripturȩ & angłi ułdĩ
qͥ israhelẽ ipsũ uocauit. aucto¬
ritatẽ dicimus : quã cuius libet
eloquentiȩ scđaris.

Expanded text:
his litteris scribitur, ut vir ex tribus litteris scribatur, aleph, , iod, , sin, , ut dicatur ais, ; videns ex tribus, res, aleph, he, dicatur rahe, . Porro el, , ex duabus, aleph et lamed, et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint et eloquentiae, et ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum sive mentem videntem Deum transtulerunt, nos magis Scripturae et angeli vel Dei, qui Israel ipsum vocavit, auctoritatem sequamur, quam cujuslibet eloquentiae saecularis.
Abbreviated transcription (Latin):
r Istrata dicta : quasi uulgi pe¬
dib: trita . Lucretius. Stratã¬
quȩ iã uulgi pedib trita uia¬
rũ uisa est. & dilapidata : id ẽ
lapidib: strata. Primi aũ pe¬
ni dicunt᷑ lapidib: uias strasuif¬
se. Postea romani eas ꝑ omnẽ
pene orbẽ disposuer. ꝓpt̃
rectitudinẽ itinerũ : & ne
srahel. iosephus in primo
antiquitatũ libro ideo appel¬
latũ putat : qđ aduersus an¬
gelũ steterit. Qđ ego diligent̃
excutiens: in hebrȩo penitus
inuenire non potui. Et quid
me necesse est. opiniones quȩ¬
rere singuloꝵ. cũ ȩchimologiã
nominus exponat. ipse qͥ po¬
suit : Non uocabitur inquit
nom̃ tuũ iacob sed isrł erit
nom̃ tuũ. Qua re int̃pretat᷑¬

Expanded text:
 Strata dicta, quasi vulgi pedibus trita. Lucretius: Strataque jam vulgi pedibus detrita viarum. Ipsa est et dilapidata, id est lapidibus strata. Primi autem Poeni dicuntur lapidibus vias stravisse, postea Romani eas per omnem pene orbem disposuerunt propter rectitudinem itinerum, ne s. Josephus in primo Antiquitatum libro, Israel ideo appellatum putat, quod adversum Angelum steterit: quod ego diligenter excutiens, in Hebraeo penitus invenire non potui. Et 357 quid me necesse est opiniones quaerere singulorum, cum etymologiam nominis exponat ipse qui posuit? Non vocabitur, inquit, nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum. Quare? Interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
principẽ senat. Sensus itaq
est hic. Nonuocabit᷑ nomen
tuũ supplantator. hoc. ẽ ia¬
cob: sed uocabit᷑ nom̃ tuum
princeps cũdõ hoc ẽ isrł : Quo¬
modo ego princeps sũ: sic &
tu qͥ mecũ luctare potiusti
princeps uocaberis. Siaũ mecũ
potuisti: quantomagis cũ hominib:
hoc .ẽ. cũ esau. quẽ formidare
non debes. Illud aũ qđ in libro
nominũ int̃pretat᷑. isrł uir
uidens dm̃ siue mens uidens dm̃.
omniũ pene sermone detritũ:
non tam̃ uere. Qđ iuolent̃ mͥ
int̃pretatũ uidet᷑. hic enĩ isrł
ꝑ .h. litterã scribit᷑. lod. sim res¬

Expanded text:
principem sonat. Sensus itaque hic est: Non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est, Jacob, sed vocabitur nomen tuum princeps cum Deo, hoc est, Israel. Quomodo enim ego princeps sum, sic et tu, qui mecum luctari potuisti, princeps vocaberis. Si autem mecpotuisti, quanto magis cum hominibus? hoc est cum Esau, quem formidare non debes. Illud autem quod in libro Nominum, interpretatur Israel vir videns Deum, sive mens videns Deum, omnium pene sermone detritum, non tam vere quam violenter mihi interpretatum videtur. Hic enim Israel per has litteras scribitur: iod,