comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. & iterũ tangit illũ. qͥd ꝓficit in
lauacro suo O& qͥ ie uinat suꝑ
peccata sua. & iterũ ambulans hac
eadr̃ facit. P peccato enĩ mortuũ
cato tãqͣ baptismũ. hoc ẽ. mundati¬
onẽ amortuo: iterũ aũ redire ad
peccatũ. tãqͣ iterũ tangere mortuũ.
Quare ñ gͦ animalis illa pars nr̃a quȩ
tã qͣ uiro deb& obtẽperare rationi. cũ
ꝑ ipsã rationẽ de uerbo uitȩ recte
iuuendi sarcinã c̃ceperit. appellet᷑
uita. & cũ parturitione abstinentiȩ
quãuis cũ dolorib atq gemitib
male c̃suetudini resistens bonã c̃sue̾¬
tudinẽ ad recte facta pepererit
mat̃ uiuoꝵ uocet᷑ id .ẽ. recte factoꝵ
qͥb c̃traria st̃ peccata quȩ nomine
mortuoꝵ significari posse docuimꝰ:¬

Expanded text:
tuo, et iterum tangit illum, quid proficit in lavacro suo? Sic et qui jejunat super peccata sua, et iterum ambulans haec eadem facit . Pro peccato enim mortuum cato, tanquam baptismum, hoc est mundationem a mortuo: iterum autem redire ad peccatum, tanquam iterum tangere mortuum. Quare ergo non animalis illa pars nostra, quae tanquam viro debet obtemperare rationi, cum per ipsam rationem de verbo vitae recte vivendi sarcinam conceperit, appelletur vita; et cum parturitione abstinentiae, quamvis cum doloribus atque gemitibus, malae consuetudini resistens, bonam consuetudinem ad recte facta pepererit, mater vivorum vocetur, id est recte factorum; quibus contraria sunt peccata, quae nomine mortuorum significari posse docuim
Abbreviated transcription (Latin):
uitentiã ad cognoscendã ueritatȩ̃.
ꝑcest gͦ uideri ꝓpt̃ra homͦ in laboris
huiꝰ uitȩ e̾e dimissus: ut aliqͣndo ma¬
nũ porrigat ad arborẽ uitȩ. & uiuat
in ȩt̾nũ. QESanꝰ aũ porrectio bent
significat crucẽ: ꝑ qͣ uita xt̾na recu¬
perat᷑. OMius criã si illo mͦ intel¬
ligamꝰ: ne porrigat manũ & uiuat¬

Expanded text:
nitentiam ad cognoscendam veritatem , Potest ergo videri propterea homo in labores hujus vitae esse dimissus, ut aliquando manum porrigat ad arborem vitae, et vivat in aeternum. Manus autem porrectio bene significat crucem, per quam vita aeterna recuperatur. Quamvis etiam si illo modo intelligamus, ne manum porrigat
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Uborẽ &iã adã magro suo. & qđ
spmas & tribulos ei parit t̾ra: intel¬
ligat ñ nacure ẽe. sed pęnȩ. Et hoc
ñ nescio cini genti tenebrarũ. sed di¬
uino uidicio tribuat: qͥa moderam̃
iusticiȩ . ẽ. sua cuiq tribuere. Ipse
d& mulieri escã cȩlestẽ. quã accepit
uetitũ cibũ. id.ẽ. hereticoꝵ fallacũ.
cũ magna pollicitatione scientiȩ.
& qͣsi secretoꝵ ad aꝑtione. qͦ fiat de
cipiendo errori ipse c̃ditor hereticoꝵ.
Quippe suꝑbia & curiosa cupiditas.
in libro ꝓuerbioꝵ. clamat sub muli¬
eris imagie. & dicit. Eui stultus
ẽ: diuertat adme. Eit in opessen¬
su ex hortor: dicens. Panes occultos
bibite. Et necesse. ẽ. tam̃. cũ & illa
qͥsq crediderit p̃cedente libidine
mentiendi. quȩ xp̃m mñcitũ. eẽ: cre¬
dit: accipiat &iã cunicã pelliciã
diuino iudicio. Qeͦi nomine mͥ uide¬
t᷑ in prophetia. significari. ñ corporis
mortalitas quȩ significat᷑ in histo¬

Expanded text:
. Laboret jam Adam in agro suo, et quod spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos vam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipiat etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in histo
Abbreviated transcription (Latin):
iã extraneã naturã quȩ nulla ẽ.
sed se ipsũ accusando. & ipse uemã
mereat᷑ & plenitudinẽ scientiȩ
qđ .ẽ. haritas : diligendo dm̃ qui
supra om̃ia. ẽ. in cõmutabilis &
diligendo ex toto corde. & eoc cotͣ
animͥ. & ex tota m̃te. diligendo ꝓximũ
cãquã se ipsũ : ꝑuemi& ad arborẽ ite &¬

Expanded text:
aturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem
Abbreviated transcription (Latin):
malus: in qͣntũ diabolus. ẽ. Sed bonus &
om̃ps ds̃. ẽ: qͥ etiã de malicia eius multa
iusta ꝗ bona operatur. carił
enĩ diabolo imputat᷑ nisi uolũ¬
Itas sua. qua conat᷑ facere male:
ñ dĩ ꝓuidentiã. quȩ de illo bene facit.

Expanded text:
 est; sed bonus et omnipotens Deus est, qui etiam de malitia ejus multa justa et bona operatur. Non enim diabolo imputatur, nisi voluntas sua, qua conatur facere male, non Dei providentia, quae de illo bene facit.
Abbreviated transcription (Latin):
Quxͣ moueat ñ aũ qđ post peccatũ
& sententiã iudicis dĩ uocat adã
mulierẽ suã uitã. qͥa uiuoꝵ ipsa sit
mat̃ postea qͣ meruit mortẽ. & mor¬
cales fȩtꝰ parere destinata . ẽ.: nisi
qͥa illos fȩtꝰ actendit scriptura. qͦs
cũ in dolorib pepererit. fi&e illi
c̃uersio ad uirũ suũ. & eiꝰ ipse domina¬

Expanded text:
 moveat, quod post peccatum et sententiam judicis Dei vocat Adam mulierem suam, Vitam, quia vivorum ipsa sit mater, posteaquam meruit mortem, et mortales fetus parere destinata est; nisi quia illos fetus attendit Scriptura, quos cum in doloribus pepererit, fiet illi conversio ad virum suum, et ejus ipse domina
Abbreviated transcription (Latin):
sciebaf: qͥa & de peccante multa bona
facere poterat. ordinans eũ scđm mode¬
ram̃ iusticiȩ suȩ. & qͥa nihil oberat dõ
peccatũ eiꝰ : & siue ñ peccar&e mors nul¬
la eẽt. siue qͥa peccauit. alii mortales
de peccato eiꝰ corrigunt᷑. Sͦ eũ facer&¬

Expanded text:
sciebat? Quia et de peccante multa bona facere poterat, ordinans eum secundum moderamen justitiae suae, et quia nihil oberat Deo peccatum ejus: et sive non peccaret, mors nulla esset; sive quia peccavit, alii mortales de peccato ejus corriguntur. Nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
tis : id.ẽ. si oꝑaret᷑ in paradiso & custodi¬
r& qđ accepit. ñ uenir& millã defor¬
mͥ ditẽ : ut cũ sibi displic& caro qͣsi nuditas
sua. carnalia magis tegum̃ta m̃dacio¬
ꝵ. tãqͣ folia fici colliger&: quib sibi
facert succinctoria. Q enĩ isti faciunt.

Expanded text:
in paradiso, et custodiret quod accepit; non veniret in illam deformitatem, ut cum sibi displicet caro quasi nuditas sua, carnalia magis tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici colligeret, quibus sibi faceret succinctorium. Hoc enim isti faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
met frameã quȩ uersat᷑. quȩ uno
nomine uersatilis dici potest: ad
custodiendĩ uiã arboris uitȩ. Scut
illi uolunt qͥ hebrea uerba inscrip¬
turis inc̃p̃tati st̃: cherubin latinȩ sci¬
frãmea uersatilis cẽporales pęne in¬
rit qͦdã modo om̃is cribulatio. Sali¬
ud.ẽ. uri ad c̃sũptionẽ. Aliud. ẽ. uri
fectꝰ purgabat eũ magis. qͥa de carita¬
te ueniebat. Eille tribulationes qͣs
iusti patiunt᷑ ad ipsã ꝑtinent flãmeͬ
frameã: qm̃ in igne ꝓbat᷑ aurũ &ar¬
gentũ. & homines acceptabiles inca¬
mino humiliationis. Q iterũ. EBa

Expanded text:
meam frameam quae versatur, quae uno nomine versatilis dici potest, ad custodiendam viam arboris vitae. Sicut illi volunt qui hebraea verba in Scripturis interpretati sunt, Cherubim latine Sciframea versatilis, temporales poenae inrit quodammodo omnis tribulatio. Sed aliud est uri ad consumptionem, et aliud est uri fectus purgabat eum magis, quia de charitate veniebat. Et illae tribulationes quas justi patiuntur, ad istam pertinent flammeam frameam: Quoniam in igne probatur aurum et argentum, et homines acceptabiles in camino humiliationis .
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ cangeremꝰ lignũ in medio para¬
disi plantatũ scientię boni & mali:
id .ẽ. Ñ uellemꝰ suꝑbire de natura
nr̃a. que sic̃ ũ dixximꝰ media. ẽ: ut
decepti exxperiem᷑. qͥd int̾ sit int̾
simplicẽ fidẽ catholicã & fallacias
hereticoꝵ. ¶A enĩ ꝑuenimꝰ addinos¬
centiã boni & mali. Hoport& inqͥt
& iã hereses. e̾ẽ. ut ꝓbati manifesti
fiant int̾ uos. E enĩ serpens ille
scđm ꝓphetiã hereticoꝵ uenena
significat. & maxime istoꝵ mani¬
cheoꝵ : & qͥcũq ueteri cestam̃to ad¬
uersant᷑. Denĩ aliqͥd manifestiꝰ p̃¬
nuntiatũ arbitror : quã istos in illo
serpente. uł potiꝰ illũ in istis. ẽẽ. uitan¬
mictunt scientiã boni &mali . & in ip¬
so homine tãqͣ in arbore que planta¬
ta.ẽ. in medio paradisi eã dinoscentiã
demonstraturos se ẽẽ. p̃sumunt ¶Ttã
illud qđ dictũ. ẽ. eritis sic̃ dii qͥ magͥs

Expanded text:
non tangeremus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prophetiam, haereticorum venena significat, et maxime istorum Manichaeorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitanromittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis sicut dii, qui alii magis
Abbreviated transcription (Latin):
erpens aũ significat diabolũ:
qui sane ñ erat simpleac. Qđ
enĩ dr̃ sapientior om̃ib bestiis: fi¬
gurate insinuat᷑ eiꝰ uersutia.
aũ dictũ . ẽ. qđ inparadiso erat ser¬
pens. sed erat serpens int̾ bestias
quas fecit ds̃. Eradisũ nãq bratã
uitã ut superiꝰ dixi significat: in ꝗͣ
iã ñ erat serpens. qͥa iã diabolus
erat. & de sua beatitudine ceciderat.
qͥi inueritate ñ stetit. i miran¬
dũ . ẽ. qͦmͦ mulieri loꝗͥ potuerit.
cũ illa ẽe̾t in paradiso. & ille ñ eẽt.¬

Expanded text:
erpens autem significat diabolum, qui sane non erat simplex. Quod enim dicitur sapientior omnibus bestiis, figurate insinuatur ejus versutia. Non autem dictum est quod in paradiso erat serpens, sed erat serpens inter bestias quas fecit Deus. Paradisus namque beatam vitam, ut superius dixi, significat , in qua jam non erat serpens, quia jam diabolus erat; et de sua beatitudine ceciderat, quia in veritate non stetit. Nec mirandum est quomodo mulieri loqui potuerit, cum illa esset in paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
cũ sibi congruũ uideret᷑ urgeri: qđ pa¬
tit᷑ plerũq malus homͦ. cũ int̾ bonos uiure¬
re cȩperit. Ei se imeliꝰ cõmutare nolue¬
rit. ex illa bonoꝵ c̃gregacione pondere
malȩ suȩ csuetudinis pellit᷑: & illi
eũ ñ excludunt reluctantẽ. sed di¬
mittunt cupientẽ. MUaũ dictũ
.ẽ. ne porriger& adã manũ suã ad
arborẽ uite. &iã haec ambigua locu¬
cio.ẽ. QQuimͦ enĩ sic: cũ dicimꝰ. ideo
te moneo ne iterũ facias qđ frcisti
uolentes utiq ut ñ faciat. E itẽ sic:
icheo te moreo ne seerũ ñsis bonꝰ: uo¬

Expanded text:
ideretur urgeri. Quod patitur plerumque malus homo cum inter bonos vivere coeperit, si se in melius commutare noluerit: ex illa bonorum congregatione, pondere malae suae consuetudinis pellitur; et illi eum non excludunt reluctantem, sed dimittunt cupientem Quod autem dictum est, Ne porrigeret Adam manum suam ad arborem vitae, etiam haec ambigua locutio est. Loquimur enim sic, cum dicimus, Ideo te moneo, ne iterum facias quod fecisti, volentes utique ut non faciat: et iterum sic, Ideo te moneo, ne forte sis bon
Abbreviated transcription (Latin):
in cantat apłs cũ dic̃: metuo ne sic̃ serpe̾
euã fedux̃ astutia sua. sic & sens ur̃i cor¬
rũpant᷑: ille gͦ error pentore & uentr
serpit & c̾rã manducat. ¶Senĩ decipit
nisi aut suꝑbos qͥsibi arrogantes qđ ñ
nalib implicatos. qͥlibent̃ audiunt. qͣ
lasciuȩ. qͥcqͥd faciunt ñ ipsi faciunt. sed
gens tenebraꝵ: aut curiosos qͥ crena
sapiunt & sp̃italia t̾reno oculo inqͥrt̃.
ista filios qͣuis cũ dolorib. & se adurũ
suũ c̃uertat. ut eiꝰ ipse dominetur.
¶D enĩ potest cognosci. ñ aliã
partẽ in nob̃ ꝑtinere ad auctorẽ
dm̃. &. alia ad gentẽ tenebraꝵ sic̃ isti
dict̃: sed potiꝰ & illud qđ regendi
hab& pocestatẽ in homine. & illud in¬
feriꝰ qđ regendũ .ẽ. ex dõ. ẽ ẽ. sic̃ dic̃¬

Expanded text:
 Apostolus, cum dicit: Metuo, ne sicut serpens Evam seduxit versatia sua, sic sensus vestri corrumpantur; ille ergo error pectore et ventre serpit, et terram manducat. Non enim decipit, nisi aut superbos, qui sibi arrogantes quod non nalibus implicatos, qui libenter audiunt quod quidquid lascive faciunt, non ipsi faciunt, sed gens tenebrarum; aut curiosos, qui terrena sapiunt, et spiritualia terreno oculo inquiruntista filios quamvis cum doloribus, et se ad virum suum convertat, ut ejus ipse dominetur. Tunc enim potest cognosci non aliam partem in nobis pertinere ad auctorem Deum, et aliam ad gentem tenebrarum, sicut isti dicunt; sed potius et illud quod regendi habet potestatem in homine, et illud inferius quod regendum est, ex Deo esse, sicut dic
Abbreviated transcription (Latin):
bũ. ne fructific& in homine sic̃ dñs in
euangłio dic̃. E qm̃ necessicate iã ꝑ
hos oculos. & ꝑ has aures & de ipsa ueri¬
tatt ammonem᷑. & difficile. ẽ. resistere
phantasmatib quȩ pistos sensꝰ incrant
in animã. quãuis ꝑillos iner& &iã
ipsa ammonicio ueritatis: in ista gͦ
ꝑ plexitate cuiꝰ uulcꝰ ñ sud&. ut
manduca panẽ suũ: Quod om̃ib
dieb uitȩ nr̃ȩ passuri sumꝰ: id .ẽ.
huiꝰ uitȩ quȩ transitura . ẽ. T hoc
illi dictũ . ẽ. qͥ coluerit agrũ suũ.
qͥa ista pacit᷑ donec reuertat᷑ in t̾rã

Expanded text:
bum, ne fructificet in homine, sicut Dominus in Evangelio dicit . Et quoniam necessitate jam per hos oculos et per has aures de ipsa veritate admonemur, et difficile est resistere phantasmatibus quae per istos sensus intrant in animam, quamvis per illos intret etiam ipsa admonitio veritatis; in ista ergo perplexitate, cujus vultus non sudet ut manducet panem suum? quod omnibus diebus vitae nostrae passuri sumus, id est hujus vitae quae transitura est. Et hoc illi dictum est, qui coluerit agrum suum, quia ista patitur donec revertatur in terram,
Abbreviated transcription (Latin):
interiꝰ. & ad panẽ suũ quãuis cũ la¬
bore ꝑuenerit. pocest usq ad finẽ
intȩ huiꝰ hunc laborẽ pati. ꝗͦ hanc
aũ uitã ñ. ẽ. necesse ut paciat᷑. Sed
qͥforte agrũ ñ coluerit. & spinis eũ
opprimi ꝑmiserit. hab& in hac uica
maledictlonẽ t̾rȩ sue in om̃ib oꝑib¬

Expanded text:
cum labore pervenerit, potest usque ad finem vitae hujus hunc laborem pati: post hanc autem vitam non est necesse ut patiatur. Sed qui forte agrum non coluerit, et spinis eum opprimi permiserit, habet in hac vita maledictionem terrae suae in omnibus oper
Abbreviated transcription (Latin):
uat ipse plantã mulieris. ut si quan
do illicita elabit᷑ delectatio. tẽ illã
capiat. Ellla obseruat eiꝰ caput. ut
ũ ꝑꝑ ipso iicio male suasionis exclu
quȩstio est. ¶nifeste enĩ multi¬
plicatos dolores hab& atq suspiria :¬
in huiꝰ uitȩ calamitatib. S qđ in do¬
lorib pariat filios. qͣuis & in ista ui¬
sibili muliere cõpleat᷑. tam̃ ad illã
secretiorẽ consideratio reuocanda
.ẽ.¶M&r in pecorib fȩmine cũ dolo¬
re pariunt filios: & hac .ẽ. in illis
mortalitatis c̃ditio. potiꝰ quã pęna
peccati. ꝓꝰ est gͦ fieri. ut etiã infe¬
minis hominib mortaliũ corporũ
sit ista c̃dicio. Sed hoc .ẽ. magnũ
suppliciũ. qđ ad istã cor¬
porũ mortalitatẽ eox illa in morta¬
litate uenert̃. Arũtam̃ uerũ sicram̃tũ
ẽ. huiꝰ fententiȩ. qđ nulla abstinentia sit
a uoluptate carnali. quȩ ñ habeat in ex¬
ordio dolorẽ. donẽc in meliorẽ partẽ ẽ¬

Expanded text:
vat ipse plantam mulieris, ut si quando vat ipse plantam mulieris, ut si quando in illicita labitur delectatio, tunc illam capiat: et illa observat caput ejus, ut eum in ipso initio malae suasionis excludquaestio est: manifeste enim multiplicatos dolores habet, atque suspiria in hujus vitae calamitatibus; et quod in doloribus pariat filios, quamvis et in ista visibili muliere compleatur, tamen ad illam secretiorem consideratio revocanda est. Nam et in pecoribus feminae cum dolore pariunt filios, et haec est in illis mortalitatis conditio potius quam poena peccati. Potest ergo fieri ut etiam in feminis hominibus mortalium corporum sit ista conditio. Sed hoc est magnum supplicium, quod ad istam corporum mortalitatem ex illa immortalitate venerunt. Verumtamen magnum sacramentum est hujus sententiae, quod nulla abstinentia fit a voluntate carnali, quae non habeat in exordio dolorem, donec in meliorem partem co
Abbreviated transcription (Latin):
Duob modis. hoc intelligi potest.
i adte ꝑtinebunt qͦs t̾rena
cupiditate deceperis. id .x̃. peccatores
qͥ t̾rȩ nomine significant᷑: uł certe
genꝰ c̾ciũ cep̃tationis his uerbis fi¬
gurat᷑ qđ .ẽ curiositas. Errã enĩ qͥ
manducat. ꝓfunda & tenebrosa peni¬
crat: & tam̃ tẽporalia atq t̾rena.
manifestũ . ẽ. qđ decipit. An qͥa ipsũ
adã ñ decepit. sed mulierẽ eius: Sed
ꝑuenit ꝑmulierẽ suã illa deceptio:
¶Maxime qͥa de futuro iã dr̃. ini¬
micicias ponã int̾te & muliere᷑.
Si aũ qđ ñ de inceps decepit adã
nec ipsã euã deinceps decepit.
Quare gͦ ita dr̃. nisi qͥa hic manifeste
ostendit᷑. ñ possẽ nos a diabolo tep̃ta¬
ri. nisi ꝑ illã animalẽ partẽ quȩ
qͣsi mulieris imagiẽ uł exẽplũ
in uno ipso homine ostendit. de qͣ
nunt᷑ inimiciciȩ. significat᷑ seminre
diaboli ꝑuersa suggestio. semine aũ
mulieris fructꝰ boni oꝑis qͦ ꝑuersȩ
suggestioni resistit. E ideo obser¬

Expanded text:
duobus modis intelligi potest: vel ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis, id est peccatores, qui terrae nomine significantur; vel certe genus tertium tentationis his verbis figuratur, quod est curiositas. Terram enim qui manducat, profunda et tenebrosa penetrat, et tamen temporalia atque terrena. manifestum est quod decipit. An quia ipsum Adam non decepit, sed mulierem ejus? Sed pervenit per mulierem suam illa deceptio, maxime quia de futuro jam dicitur, Inimicitias ponam inter te et mulierem? Si autem quod non deinceps decepit Adam, nec ipsam Evam deinceps decepit. Quare ergo ita dicitur, nisi quia hic manifeste ostenditur non posse nos a diabolo tentari, nisi per illam animalem partem, quae quasi mulieris imaginem vel exemplum in uno ipso homine ostendit, de quanuntur inimicitiae, significatur semine diaboli perversa suggestio; semine autem mulieris, fructus boni operis, quo perversae suggestioni resistit. Et ideo obser
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ds̃. ẽ. Et ad qͦs magis ꝑtin& aꝑtio
carnaliũ oculoꝵ quã ad istos. qͥ relic¬
ta inceriore sapientiȩ luce. solẽ istũ
qͥ ꝑtin& ad oculos corporis ad orare cõpel¬
tiȩ pollicitatione decipiunt. & rep̃bendt̃
eos: qͦs simplicit̃ credentes inuenerint.
Eqͥa om̃ino carnalia ꝑsuadent. qͦsi ad car¬
naliũ oculoꝵ aꝑtionẽ conant᷑ adducere :
talitatẽ quã peccando meruimꝰ: sed ita
ut negent dm̃. ẽẽ. corporũ c̃ditorẽ. caqͣ
aꝑtis oculis carneis nuditas ista displice
at. Sed nichil uebem̃tus istos designat
& notat. qͣ qđ dicit serpens: ñ morte mo¬
riemini. sciebat enĩ ds̃ qm̃ qͣ die ederitis
aperientur oculi ur̃i. Henĩ isti credt̃
qđ serpens ille xp̃c fuerit. & dm̃ nescio
quẽ gentis cenebraꝵ sicuti affirmant

Expanded text:
quod Deus est? Et ad quos magis pertinet apertio carnalium oculorum, quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compeltiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, talitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicu
Abbreviated transcription (Latin):
mulier quã dedisti mͥ. Nhil. ẽ. aũ tã fa¬
miliare peccantib : quã cribuere deo
uelle. undecũq accusant᷑. I hoc de illa
uena suꝑbiȩ. ut qm̃ sic hõ peccauit. cũ
uult. eẽ. par deo id .ẽ. lib̃. ẽẽ. ab eiꝰ domi¬
nio. sic̃ ille ab om̃i dominio lib̾. ẽ. Quia
illi. eẽ. ñ potuit ũ lapsus & tacens inpec¬
cato suo. parẽ sibi eũ facere conat᷑ : uł
potiꝰ illũ uult ostendere peccasse. se aũ¬
ẽẽ. in nocentẽ. Et mulier int̾rogita refert
culpã inserpentẽ. qͣsi aut ille sic accepe
illa ñ poterat dĩ p̃cepta pociꝰ custodire.
quã uerba serpentis ammittere. A ser¬
pens ñ int̾rogat᷑. sed prior exxcipit pȩnã :
qͥa nec c̃fiteri peccatũ potest. nec hab&
om̃ino unde se excusor. Maũ nc̃ ea dã¬
natio diaboli dr̃. quȩ ultimo udicio re¬
seruat᷑: de qͣ loqͥt᷑ dñs cũ dicit. ite in ignẽ¬

Expanded text:
Mulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam faMulier quam dedisti mihi. Nihil est autem tam familiare peccantibus, quam tribuere Deo velle undecumque accusantur: et hoc de illa vena superbiae, ut quoniam sic homo peccavit cum vult esse par Deo, id est liber esse ab ejus dominio, sicut ille ab omni dominio liber est, quonilli esse non potuit, jam lapsus et jacens in peccato suo, parem sibi eum facere conetur. Vel potius illum vult ostendere peccasse, se autem esse innocentem. Et mulier interrogata refert culpam in serpentem: quasi aut ille sic acceperilla non poterat Dei praeceptum potius custodire, quam verba serpentis admittere. 26. Jam serpens non interrogatur, sed prior excepit poenam, quia nec confiteri peccatum potest, nec habet omnino unde se excuset. Non autem nunc ea damnatio diaboli dicitur, quae ultimo judicio reservatur, de qua loquitur Dominus cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nifestac qͣ dictũ. ẽ. ad me ipsũ¬
añima mͣ
adã ñ dõ nesciente ubi. ẽẽt.
d& aũ uoce eiꝰ audita. abscondisse
se. qm̃ nudus. eẽt. H miserrimo er¬
rore respond&: qͣsi dõ poss& displicere
nudus. sic̃ eũ ipse fecerat. Piũ hoc erroris
ꝓpriũ : ut qđ cuiq displic&. hoc etĩ dõ
displicere arbitrem᷑. Illd̃ aũ sublimit̃
intelligendũ. ẽ: qđ dñs ait. Suis annũ
tiauit tͥ qđ nudꝰ es : isi qͥa ab illa arbore
de qͣ didcerã cͥ ut ex illa sola ñ manduca¬
res. ex illa manducasti Ndus enĩ erat
a simulatione. sed uestiebat᷑ luce diuma.
¶de auersꝰ& ad se ipsũ c̃uersus. qđ signi¬
ficat de il la arbore manducasse. nuditatẽ
suã uidit: & displicuit sibi exeo. qđ ñ ha¬
mse ñ accusat qđ c̃sensit mulieri : fed imu¬
lierẽ refundit culpã suã. sic subtilit̃
qͣsi de astutia quã miser c̃ cȩperat. uoluit
ad ipsũ dm̃ ꝑtinere qđ peccauit. Un enĩ
ait mulier dedit mͥ. fed addidit dicens.

Expanded text:
qua dictum est, Ad meipsanima mea Adam, non Deo nesciente ubi esset, dit autem, voce ejus audita, abscondisse se, quoniam nudus esset. Jam miserrimo errore respondit, quasi Deo posset displicere nudus, sicut eum ipse fecerat. Est autem hoc erroris proprium, ut quod cuique displicet, hoc etiam Deo displicere arbitretur. Illud autem sublimiter intelligendutiavit tibi quod nudus esses, nisi quia ab illa arbore de qua dixeram tibi, ex illa sola ne manducares, ex illa manducasti? Nudus enim erat a simulatione, sed vestiebatur luce divina. Unde aversus et ad seipsum conversus, quod significat de illa arbore manducasse, nuditatem suam vidit, et displicuit sibi ex eo quod non hain se non accusat quod consensit mulieri, sed in mulierem refundit culpam suam; et sic subtiliter quasi de astutia quam miser conceperat, voluit ad ipsum Deum pertinere quod peccavit. Non enim ait, Mulier dedit mihi; sed addidit dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ut incelligeremꝰ eos oculos. ẽe̾. aꝑtos pos¬
cea qͣ de fructu illo acceper̃. qͥb se nudos
uidebant & displicebant sibi: id .ẽ. oculos
astutiȩ. qͥb simplicitas displicar. ¶ enĩ
qͥsq ceciderit ab illa intima & secretis¬
sima luce ueritatis. nihil. ẽ. unde uelit
placere suꝑbia: nisi fraudulentis simula¬
tionib. Sinc. enĩ & hypocrisis nascit᷑.
Nl qͣ multũ sibi uident᷑ cordati. qͥ potuer̃
fallere & deciꝑe quẽ uoluert᷑. Odit
enĩ mulier uiro suo. & manducauer̃ : &¬

Expanded text:
est, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posest, ut intelligeremus eos oculos esse apertos, posteaquam de fructu illo acceperunt, quibus se nudos videbant, et displicebant sibi, id est oculos astutiae, quibus simplicitas displicet. Cum enim quisque ceciderit ab illa intima et secretissima luce veritatis, nihil est unde velit placere superbia, nisi fraudulentis simulationibus. Hinc enim et hypocrisis nascitur, in qua multum sibi videntur cordati, qui potuerint fallere et decipere quem voluerint. Dedit enim mulier
Abbreviated transcription (Latin):
sub dõ. ẽẽ. nollent. sed insua potestate po¬
tius sine dño ut lege̾ eiꝰ ñ obseruarent.
qͣsi inuidentis sibi. ne se ipsi regerent.
ñ indigentes illiꝰ inc̾no lumine. sed uten¬
ces ꝓpru ꝓuidentia qͣsi oculis suis addi¬
noscendũ bonũ & malũ. qđ ille ꝓbibu¬
tatẽ nunis amarent: & cũ. ẽẽ. dõ pares
uolunt. illa medietate ꝑ qͣ dõ subiecti
erant & corpora subiecta babebant. cã¬
qͣ fructi arboris constitutȩ in medio pa¬
radisi male uterent᷑. id . ẽ. c̃cra legẽ dĩ:
atq ita qđ acceperant amitterent. dũ
id qđ ñ acceperant usurpare uoluer̃.
Wenĩ accepit hominis natura. ut ꝑ su¬
ã p̾otestatẽ dõ ñ regente beata sic: qͥa
nullo regente ꝑ suã pocestatẽ beatꝰ. ẽẽ.
solꝰ ds̃ pocest. Euidit inqͥt mulier qͥa
bonũ . ẽ. lignũ ad escã. & qͥa bonũ. ẽ. oculis
ad uidendũ & cognoscendũ. Quomͦ uide¬
bat. si clausi erant oculi. Sed hoc dictũ

Expanded text:
sub Deo esse nollent, sed in sua potestate potius sine Deo, ut legem ejus non observarent quasi invidentis sibi, ne se ipsi regerent, non indigentes illius aeterno lumine, sed vacantes propria providentia quasi oculis suis ad dignoscendum bonum et malum quod ille prohibutatem nimis amarent, et cum Deo esse pares vellent, illa medietate, per quam Deo subjecti erant, et corpora subjecta habebant, tanquam fructu arboris constitutae in medio paradisi, male uterentur, id est contra legem Dei; atque ita quod acceperant amitterent, dum id quod non acceperant, usurpare voluerunt. Non enim accepit hominis natura, ut per suam potestatem Deo non regente beata sit; quia nullo regente, per suam potestatem beatus esse solus Deus potest. 23. Et vidit, inquit, mulier quia bonum est lignum ad escam; et quia bonum est oculis ad videndum, et cognoscendum. Quomodo videbat, si clausi erant oculi? Sed hoc dictum
Abbreviated transcription (Latin):
maledicta p̃cepta st̃. si ñ carnalit̾ spĩtalia
legamꝰ. Ex enĩ fp̃icalis. ẽ. Itẽ de sententu¬
diuites qͥb ꝓ̃̾uenit facillimꝰ uictꝰ neq
in t̾ra operant᷑ euasisse istã pęnã existi¬
mandi st̃. qͣ dr̃ maledicta t̾ra erit tͥ in
om̃ib oꝑib tuis. in tristicia & gemitu cuo¬
manducabis ex ea om̃ib dieb uicȩ tuȩ
spinas & tribulos pari& cͥ. & edes pabu¬
lũ agricui. In sudore uultꝰ tui edes pa¬
nẽ tuũ. do :nec reuertaris in t̾rã exqua
sumptꝰ es. qͥa tr̃a es & intrã ibis: Sed cer¬

Expanded text:
maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia maledicta, praecepta sunt, si non carnaliter spiritualia legamus. Lex enim spiritualis est divites, quibus provenit facillimus victus, neque in terra operantur, evasisse istam poenam existimanducares, maledicta terra erit in omnibus operibus tuis: in tristitia et gemitu edes ex ea omnibus diebus vitae tuae, spinas et tribulos ejiciet tibi, et edes pabulum agri; in sudore vultus tui edes panem tuum donec revertaris in terram de qua sumptus es; quia terra es, et in terram ibis .
Abbreviated transcription (Latin):
malȩ. ¶Iã & illud qđ post partũ dictũ
ẽ. erit tibi c̃ uersio ad uirũ tuũ. & ipse
tui dominabit᷑: nonne multȩ ac ꝓpe
om̃s mulieres absentib uiris siuis parum.
ris. nũquid post partũ carent hoc uicio.
ut uiri earũ dominent᷑. Immo qͣsi dig¬
nitatẽ sibi additã credunt. qđ matres
fuint . & plerũq suꝑbiores existunt.
Quid sibi gͦ uult. qđ postea qͣ dictũ. ẽ.
in dolorib paries filios. additũ . ẽ & erit
tͥ c̃uersio ad inrũ tuũ & ipse tui domina¬
bit᷑. nisi qͥa illa parsanimȩ quȩ carnalib
gaudi is tenet᷑ cũ aliqͣ malã c̃suetudinẽ¬
uolens uincere passa fuerit difficulta¬
tẽ ac dolorẽ atq ita pepererit c̃suetu¬
dinẽ bonã. cautiꝰ iã & diligentiꝰ ration̾
optẽperat tãqͣ uiro. & ipsis qͣsi erudita
dolorib c̃uertit᷑ ad rationẽ & libent̃
seruit iubenti. ne iterũ in aliqͣ ꝑniciosã
c̃surtudinẽ defluat: Ista gͦ quȩ uident᷑

Expanded text:
rtum dictum est, Erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nonne multae ac prope omnes mulieres absentibus viris suis pariunt, ntur viris, numquid post partum carent hoc vitio, ut viri earum dominentur? Imo quasi dignitatem sibi additam credunt, quod matres fiunt, et plerumque superbiores existunt. Quid sibi ergo vult, quod posteaquam dictum est, In doloribus paries filios, additum est, et erit tibi conversio ad virum tuum, et ipse tui dominabitur; nisi quia illa pars animae, quae carnalibus gaudiis tenetur, cum aliquam malam consuetudinevolens vincere, passa fuerit difficultatem ac dolorem, atque ita pepererit consuetudinem bonam, cautius jam et diligentius rationi obtemperat tanquam viro; et ipsis quasi erudita doloribus convertitur ad rationem, et libenter servit jubenti, ne iterum in aliquam perniciosam consuetudinem defluat? Ista ergo quae videntur
Abbreviated transcription (Latin):
conder̃ se a conspectu eiꝰ. Quis
se abscondit aconspectu dĩ. nisi qui
deserto ipso incipit iã amare qđ
suũ. ẽ: Iã enĩ habebant cooperim̃t᷑
m̃datii. Qui aũ loqͥt᷑ m̃datiũ. de
suo loqͥt᷑. Et ideo ad arborẽ fedi¬
cunt᷑ abscondere que erat inmͤ
.paradisi id .x̃. a se ipsos qui in mediot uini¬
dio. rerũ in fra dm̃ & supra corpora
ordinati erant. Eirgͦ ad ipsos abs¬
conder̾ se : ut c̃turbarent᷑ miseris
errorib relicto lumine ueritad
qđ ipsi ñ erant articeps enĩ ue¬
ritatis potest. ẽẽ. anima humana :
ipsa aũ ueritas ds̃. ẽ. in cõmutabi¬
lis. supra illã. Sbea gͦ ueritate
qͥsqͥs auersus . ẽ. & ad se ipsũ c̃uer¬
sus. & ñ de rectore atq illustra¬
tore dõ sed de suis motib qͣsi libe¬
ris exultat. tenebrat᷑ m̃dacio:

Expanded text:
conderunt se a conspectu ejus. Quis conderunt se a conspectu ejus. Quis se abscondit a conspectu Dei, nisi qui deserto ipso incipit jam amare quod suum est? Jam enim habebant cooperimenta mendacii: qui autem loquitur mendacium, de suo loquitur . Et ideo ad arborem se dicuntur abscondere, quae erat in medio paradisi, id est ad seipsos, qui in medio rerum infra Deum et supra corpora ordinati erant. Ergo ad seipsos absconderunt se, ut conturbarentur miseris erroribus, relicto lumine veritatis, quod ipsi non erant. Particeps enim veritatis potest esse anima humana: ipsa autem veritas Deus est incommutabilis supra illam. Ab ea ergo veritate quisquis aversus est, et ad seipsum conversus, et non de rectore atque illustratore Deo, sed de suis motibus quasi liberis exsultat, tenebratur mendacio:
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙcc̃ uider̃ qͥa nudi eẽnt. sed ocuł
ꝑuersis: qͥb illa simplicitas quȩ
nuditatis nõe significata. ẽ. eru¬
bescenda uidebat᷑. Uq ut ũ ñ
essent simplices. fecer̃ sibi de fo¬
liis fici succinctoria. tã quã tegen¬
tes pudenda sua. id . ẽ. occultantes
simplicitatẽ. de ꝗͣ ũ erubescebat
astuta suꝑbia. Folia uͦ fici. pru¬
ritũ quendã significat. si hoc bene
in reb corportis dr̃. Quẽ miris
modis animꝰ patit᷑. cupiditate &
delectatione m̃tiendi. Qde &iã
latine salsi dicunt᷑. qͥ iocari amant.
N iocis aũ utiq simulatio cen&¬
Taq cũ de ambular& ds in
paradiso aduesperã id. ẽ cũ ad
eos iã udicandos uenir& ad huc
ante pęnã eoꝵ de ambulabat in
Emouebat᷑ in eis p̃señtia
dĩ. qͣndo iã ipsi stabiles in eiꝰ p̃cep
T ñ erant. Et bene ad uresperã
id .ẽ. cũ abeis iã sol occider&. id. ẽ.
auferret᷑ ab eis luxe illa interior
ueritatis: audier̃t uocẽ eiꝰ & abs¬

Expanded text:
c viderunt quod nudi essent, sed oculis perversis, quibus illa simplicitas quae nuditatis nomine significata est, erubescenda videbatur. Itaque ut jam non essent simplices, fecerunt de foliis fici sibi succinctoria, tanquam tegentes pudenda sua, id est occultantes simplicitatem, de qua jam erubescebat astuta superbia. Folia vero fici pruritum quemdam significant, si hoc bene in rebus incorporeis dicitur, quem miris modis animus patitur cupiditate, et delectatione mentiendi. Unde etiam latine salsi dicuntur, qui jocari amant. In jocis autem utique simulatio taque cum deambularet Deus in paradiso ad vesperam, id est cum ad eos jam judicandos veniret, adhuc ante poenam eorum, deambulabat in movebatur in eis praesentia Dei, quando jam ipsi stabiles in ejus praecepto non erant; et bene ad vesperam, id est cum jam ab eis sol occideret, id est auferretur ab eis lux illa interior veritatis: audierunt vocem ejus, et abs
Abbreviated transcription (Latin):
uo aũ mͦ serpens ille peccatũ ꝑsua¬
serit. diligent̾ c̃siderandũ. ẽ.
Etin& enĩ maxxime ad nr̃am silutẽ PN
ideo haec scripta st̃: ut iã talia caueam:
tͣ int̾rogata mulier respondiss&r qͥd eis
p̃ceptũ ee̾t : ait ille. N morte moriem¬
ni.Sebat enĩ ds̃ qm̃ qͣ die manducaue¬
ritis ex illo. aperient᷑ oculi ur̃i: & eritis

Expanded text:
uo autem modo serpens ille peccatum persuaserit, diligenter considerandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, e
Abbreviated transcription (Latin):
ei insꝰ ẽ. Sed utiq ut dictũ. ẽ.
in cor eiꝰ intrauit. Ea.pellit illũ aũ
hõ: si paradisũ custodiat. q suit enĩ
tatis ille psusor sed tam̃. ꝑ mulierẽ
decipit. Menĩ &iã ratio nr̃a dedu ᷝ
ad c̃sensionẽ peccati potest: nisi cũ
delectatio mota fuerit in illa par¬
te animi. que deb& obtẽperare ra¬
tioni. tãqͣ rectori uiro. Etiã nc̃ in
uo qͦq nr̃m nihil aliud agit᷑ cũ
ad peccatũ qͥsq delabit᷑. qͣ tc̃ actũ

Expanded text:
ei visus est? Sed utique dictum est: In cor ejus intravit . Repellit autem illum homo, si paradisum mentis custodiat. Posuit enim tatis ille persuasor, sed tamen per mulierem decepit. Non enim etiam ratio nostra deduci ad consensum peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, q
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑ in filiis diffidencie. M̾ qͥd gͦ
uisibilic̃ eis appar&. auit qͣsi corporeiᷤ
locis accedit ad eos in qͥb oꝑat᷑
gerit. qͥcqͥd pocest. Quib sug¬
gestionib resistunt. qͥ uere dict̃

Expanded text:
operatur in filiis diffidentiae . Numquid ergo visibiliter eis apparet, aut quasi corporeis locis accedit ad eos in quibus opergerit quidquid potest. Quibus suggestionibus resistunt, qui vere dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nulla m̃tiunt᷑. ¶& enĩ cẽpꝰ. qͦ nihil &iã
c̃tegat᷑. Wchil .ẽ. enĩ ocultũ. qđ ñ manifes¬
AMdu aũ in paradiso Rapłtabitur.¬
fuer̃ isti. qͣuis iã subsententia dãpnan¬
tis dĩ. donec uentũ. ẽẽt. ad pellicias tunicas
id .ẽ. ad huiꝰ uitȩ mortalitatẽ. Qđ enĩ ma¬
iore indicio potuit significari mors quã
sentimꝰ in corpore. qͣ pellib quȩ mortuis
prcorib dechrai solent: ẽ contra
p̃ceptũ ñ imitacione legitima sed illicita suꝑ

Expanded text:
nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam nulla mentiuntur. Veniet enim tempus ut nihil etiam contegatur: nihil est enim occultum qamdiu autem in paradiso fuerunt isti, quamvis jam sub sententia damnantis Dei, donec ventum esset ad pelliceas tunicas, id est ad hujus vitae mortalitatem. Quo enim majore indicio potuit significari mors quam sentimus in corpore, quam pellibus quae mortuis pecoribus detrahi solent? Itaque cum contra praeceptum, non imita
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. illa ergͦ mors in cunicis pelliciis. figu¬
rata . ẽ. Ipsi enĩ sibi fecer̃ p̃cinctoria de fo¬
liis fici. & ds̃ illis fecit cunicas pellicias:
id .ẽ. appetiuerunt m̃tiendi libidinẽ re¬
licta facie urritatis. & ds̃ corpora eoꝵ in
istã mortalitatẽ carnis mucauit: ubi latent
corda m̃daitia. Aq enĩ in illis corporib
cȩlestib sic latere posse cogitationes cre¬
dendũ . ẽ : quẽ ad modũ in his corporib latent
Ssic̃ ñ nulli motꝰ animarũ apparent mn
uultu. & maxime in oculis : sic in illa ꝑspi¬
cuitate ac simplicitate cȩlestiũ corporũ.
om̃s om̃ino animi motꝰ latere ñ arbitror.
¶q illi merebunt᷑ habitationẽ illã & cõ¬
mutationẽ in angłicã formã: qͥ etiã in hac
uita cũ possint sub tunicis pelliciis occulta¬
re m̃ditia. oder̃ ea tam̃: & cauent flagran¬
tissimꝰ amore ueritatis. M̾ hoc solũ tegunt.
qđ hii qͥ audiunt ferre ñ possunt. Ued

Expanded text:
retur; illa ergo mors in tunicis pelliceis figurata est. Ipsi enim sibi fecerunt praecinctoria de foliis fici, et Deus illis fecit tunicas pelliceas: id est, ipsi appetiverunt mentiendi libidinem relicta facie veritatis, et Deus corpora eorum in istam mortalitatem carnis mutavit, ubi latent corda mendacia. Neque enim in illis corporibus coelestibus sic latere posse cogitationes credendum est, quemadmodum in his corporibus latent: sed sicut nonnulli motus animorum apparent in vultu, et maxime in oculis, sic in illa perspicuitate ac simplicitate coelestium corporum omnes omnino motus animi latere non arbitror. Itaque illi merebuntur habitationem illam et commutationem in angelicam formam, qui etiam in hac vita cum possint sub tunicis pelliceis occultare mendacia, oderunt tamen ea et cavent flagrantissimo amore veritatis, et hoc solum tegunt, quod ii qui audiunt, ferre non possunt; sed
Abbreviated transcription (Latin):
& uiro. Hprimͦ fit suggestio. siure
ꝑ cogitacionẽ. siue ꝑ sensus corporis.
uł uidendo. uł cangendo. uł audi¬
endo uł gustando uł ol faciendo
Quȩ suggestio cũ facta fuerit. si cupidi¬
tas nr̃a ñ mouebit᷑ ad peccandũ: excludet᷑
serpentis astutia. Ni aũ mota fuxrit. qͣsi
iã mulieri ꝑsuasũ erit. Sed aliqͣdo ratio
atq cõpescit. Qđ cũ fit ñ labim᷑ inpecca

Expanded text:
sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo; quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur ad peccatum excluditur serpentis astutia. Si autem mota fuerit, quasi jam mulieri persuasum erit. Sed aliquando ratiatque compescit. Quod cum fit, non labitur homo in pecca
Abbreviated transcription (Latin):
duplicit̃ intelligi potest. ULunꝰ ex nob
qͣsi & ipse ds̃. qđ ꝑtin& ad insulcationẽ. sic̃
dr̃ unꝰ exx senatorib utiq senator: aut cer¬
te qͥa & ipse dĩ eẽt̾. qͣuis creatoris sui bene¬
ficio ñ natura. si sub eiꝰ pocestace manere
q̃ rẽ factꝰ .ẽ: E quã unꝰ ex nob̾ adscien¬
tiã scilic&s dinoscendi boni & mali: ut iste
ꝑ exxperim̃tũ discer& dũ sentit malũ. qđ
dĩ ꝑsapientiã nouit. & potestatt̾ illã oñu¬
potentis quã pati noluit beatꝰ atq c̃senci¬
ens. pena sia discat. ẽẽ. in eutabilẽ. Ẽ
tt̃ ne porriger&. adĩ manũ suã ad arborẽ

Expanded text:
otest: vel unus ex nobis quasi et ipse Deus, quod pertinet ad insultationem; sicut dicitur, unus ex senatoribus, utique senator: aut certe, quia et ipse deus esset, quamvis Creatoris sui beneficio, non natura, si sub ejus potestate manere quam rem factus est tanquam unus ex nobis? Ad scientiam scilicet dignoscendi boni et mali, ut iste per experimentum disceret dum sentit malum, quod Deus per sapientiam novit; et potestatem illam Omnipotentis quam pati noluit beatus atque consentiens, poena sua discat esse inevitabilem. 34. Et tunc ne porrigeret Adam manum suam ad ar
Abbreviated transcription (Latin):
Mꝗ̃ manichei si ñ cȩci legerent. qͥ ꝑ epi¬
tolas apostolicas multos decipiunt. intel¬
ligerent qͦmͦ accipiende sint ueteris
testam̃ti scripture : nec tã sacrilega uoce
auderent accusare qđ nesciunt. Raptł̃.¬
d̾ aũ nudi erant adã & mulier eiꝰ
& ñ c̃fundebant᷑: simplicitatẽ¬
animȩ castitatẽq significat. M&¬

Expanded text:
 Manichaei si non caeci legerent, qui per Epistolas apostolicas multos decipiunt, intelligerent quomodo accipiendae sint Veteris Testamenti Scripturae, nec tam sacrilega voce auderent accusare quod nesciunt. Qud autem nudi erant Adam et mulier ejus, et non confundebantur, simplicitateanimae castitatemque significat. N
Abbreviated transcription (Latin):
de ossib fortasse ꝓpt̃ forticudinẽ. & caro
de carne ꝓpt̃ tẽperantiã. ħ nãq duȩ uircu¬
tes ad iferiorẽ anum partẽ quã prudẽ¬
tia rationalis regit. docent᷑ ꝑtinere. Qđ
aũ dictũ.ẽ. hac uocabit᷑ mulier qm̃ de
uiro suo sup̃ta. ẽ: in ista origo nominis
& int̃p̃tatio in latina lingua ñ appar&.
Quid enĩ simile habeat mulieris nom̃
ad uiri nom̃: ñ inuenit᷑. Fed in hebrea
locutione dr̃. sic sonare. quasi dictũ sit.
haec uocabit᷑ uirago. qm̃ de uiro suo sup̃ta.¬

Expanded text:
caro de carne, propter temperantiam. Hae namque duae virtutes ad inferiorem animi partem, quam prudentia rationalis regit, docentur pertinere. Quod autem dictum est, Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est; ista origo nominis, et interpretatio in lingua latina non apparet. Quid enim simile habeat mulieris nomen ad viri nomen, non invenitur. Sed in hebraea locutione dicitur sic sonare, quasi dictum sit: Haec vocabitur virago, quoniam de viro suo sumpta
Abbreviated transcription (Latin):
c̃tep̃nunt. Benĩ explicat᷑ his uerbis. qͥb
in eũ ꝓfert᷑ sentencia. Einde maior poꝵ¬
na .ẽ: qͥa de hac cã infelici potestate letat᷑.
qͥsolebat anteqͣ cader&. de sublimi uerita¬
te gaudere: in qͣ ñstetit. Eideo illi &iã
pecora p̃ponunt᷑. ñ in pocestate sed incon¬
uersatione naturȩ suȩ : qͥa pecora ñ ami¬
serunt beatitudinẽ aliqͣ cȩlestẽ. quã nũ¬
pectore &uentre repes. Quod qͥdẽ &
in colubro animaduertit᷑. E illo animã¬
te uisibili. adhunc inuifibilẽ inimicũ
nr̃m locutio figurat᷑. Umine enĩ pecto¬
ris significat᷑ suꝑbia. qͥa ibi dominat᷑
impetꝰ anunȩ. mine aũ uentris signi¬
ficat᷑ carnale desideriũ : qͥa haec pars
mollior sentit᷑ in corpore. Q qͥa his
reb ille serpit ad eos qͦs uult deci¬
pere ꝓpt̃ea dictũ .ẽ: pectore &

Expanded text:
 enim explicatur his verbis, quibus in eum profertur sententia: et inde major poena est, quia de hac tam infelici potestate laetatur, qui solebat antequam caderet, de sublimi veritate gaudere in qua non stetit. Et ideo illi etiam pecora praeponuntur, non in potestate, sed in conservatione naturae suae: quia pecora non amiserunt beatitudinem aliquam coelestem, quam nunPectore et ventre repes. Quod quidem et in colubro animadvertitur, et ex illo animante visibili ad hunc invisibilem inimicum nostrum locutio figuratur. Nomine enim pectoris, significatur superbia, quia ibi dominatur impetus animi: nomine autem ventris, significatur carnale desiderium, quia haec pars mollior sentitur in corpore. Et quia his rebus ille serpit ad eos quos vult decipere; propterea dictum est, Pectore et
Abbreviated transcription (Latin):
uetustate ñ sunt : qͥa diuinȩ Substanciȩ
pars magna discessit: Absurdũ . ẽ. dicere
uob̾ p̃sertiꝰ: qui p̃sentiã partis dĩ oculis
narib. palato. cũ his sensus bene afficiunt᷑
putare fel principũ tenebrarũ & uuis
comedendis ñ parcere: Ehagis ne me¬
rit illud fel cũ in cupa qͦ cũ macinis
fuerit: Nđ Si bono discedente qͣsi
meraciꝰ reman& malũ. & id tẽporis
mora c̃tingit: ñ oportebat easdẽ u¬
uas Suspensas atq feruatas fieri mi¬
ciores. diciores. Salubriores. neq ipsũ
uinũ qđ supradictũ. t̃. & amissa luce
liquiuiꝰ atq luculentiꝰ. & salutifera
Substancia discedente salubriꝰ. car̃.

Expanded text:
vetustate non sunt, quia divinae substantiae vetustate non sunt, quia divinae substantiae pars magna discessit? Absurdum est dicere; vobis praesertim qui praesentiam partis Dei, oculis, naribus, palato, cum hi sensus bene afficiuntur, putare fel principum tenebrarum, et uvis comedendis non parcere? Magisne inerit illud fel cum in cupa, quam cum in acinis fuerit? Quod si bono discedente quasi meracius remanet malum, et id temporis mora contingit; non oportebat easdem uvas suspensas atque servatas fieri mitiores, dulciores, salubriores: neque ipsum vinum quod supra dictum est, et amissa luce liquidius atque luculentius, et salutifera substantia discedente salubrius. 45.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã : si canto desertiora bono fierent qͣnto
diuturniꝰ reponunt᷑.  Postqͣ aterra qͣsi a
matre separata st̃. Caro ipsa pridie occiso¬
ꝵ animaliũ ꝓfecto . ẽ. iocundior atq cõmo¬
dior. Non aũ ita. ẽẽ. oporter&: si ut asSeri¬
cis plus haber& boni eo die recens animante
incempto quã post pridie cũ diuinȩ substan¬
puriꝰ meliusq fueri qͥs ignor&. Mec ad ꝑ¬
uertendos sensꝰ dolentiꝰ ut putatis. Sed adue¬
getandũ corpꝰ utiliꝰ. Tantũ assit moduꝰ que̾ in
om̃i re dominari deca. Hã musto recentiore
ꝑuersitas sensuũ citiꝰ sol& accidere: ita ut
si aliqͣndo in lacu remanserit. aliqͣntulũq
ferbuerit. intuentes desuꝑ ꝑcusso cerebro
p̃cipites agat : & nisi aliqͦ modo subueniat᷑ ex¬
tinguat. Nã qđ ad ualitudine̾ attinoe. in¬
flari eo corpora. ꝓniciosȩq distendi quis
abnuat. Nũ ideo tanta in cõmoda insunt
qͥa plus habos bonũ. Eropt̃ea ista in uini

Expanded text:
tram sententiam, tanto desertiora bono fierent, quanto tram sententiam, tanto desertiora bono fierent, quanto diuturnius reponuntur, postquam a terra quasi a matre separata sunt. Caro ipsa pridie occisorum animalium profecto est jucundior atque commodior: non autem ita esse oportebat, si, ut asseritis, plus haberet boni, eo die recens animante interempto, quam postridie cum divinae substanpurius meliusque fieri quis ignoret? nec ad pervertendos sensus redolentius, ut putatis, sed ad vegetandum corpus utilius: tantum adsit modus, quem in omni re dominari decet. Nam musto recentiore perversitas sensuum citius solet accidere: ita ut si aliquando in lacu remanserit, aliquantumque ferbuerit, intuentes desuper percusso cerebro praecipites agat, et nisi aliquo modo subveniatur, exstinguat. Jam quod ad valetudinem attinet, inflari eo corpora pernicioseque distendi, quis abnuat? Num ideo tanta incommoda insunt, quia plus habet boni; propterea ista in vini
Abbreviated transcription (Latin):
loris .ẽ.: sed quȩ in partiũ congruentiaꝰ U¬
tinã hoc ẽẽt. Quando enĩ corporib ani¬
mantiũ in qͦꝵ forma paria parib m̃bra
respondent. auderetis distorta ligna c̃fer¬
re: Sed si corporaliũ sensuũ testimoni is de¬
lectamini. qđ necesse. ẽ. his qui uim essen¬
tiȩ m̃te uidere ñ posst̃.ꝰ Quomͦ ꝓbatis ꝑ
morã tẽporis & ꝑ obtriciones qͣs fugere
de corporib substanciã boni dicitis nisi qͥa
inde descendit ds̃ ut asferitis. & de loco
in locũ migrat: Plenũ. ẽ. dem̃ciȩ.D
rũtam̃ Signa uos ad istã sententiã & indicia
qͣntũ existimare possũ nulla dłxerunt.
¶ulta enĩ carta de arborib uł euulsa det̾ra
antequã ad cibũ nr̃m ueniant int̾posicione
aliqͣ tẽporis meliora reddunt᷑. ut porri. &
in tiba lactucȩ. uue mala. ficus. & qͥdã pira.
& multa p̃cerea: quȩ & colorant᷑ melius. dũ
ñ staxtĩ ut decerpta fuerint assumunt᷑. & cor¬
pore capiunt᷑ salubriꝰ. & sapiunt in ore c̃ditiꝰ

Expanded text:
partium congruentia? Utinam hoc esset Quando enim corporibus animantium, in quorum forma paribus paria membra respondeant, auderetis distorta ligna conferre? Sed si corporalium sensuum testimoniis delectamini, quod necesse est iis qui vim essentiae mente videre non possunt, quomodo probatis per moram temporis, et per obtritiones quasdam, fugere de corporibus substantiam boni, nisi quia inde discedit Deus, ut asseritis, et de loco in locum migrat? Plenum est dementiae. Verumtamen signa vos ad istam sententiam et indicia, quantum existimare possum, nulla duxerunt. Multa enim carpta de arboribus vel evulsa de terra, antequam ad cibum nostrum veniant, interpositione aliqua temporis meliora redduntur; ut porri et intiba, lactucae, uvae, mala, ficus, et quaedam pira: et multa praeterea quae et colorantur melius, dum non statim ut decerpta fuerint, absumuntur, et corpore capiuntur salubrius, et sapiunt in ore conditiu