comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gelica nulli sefecit suspectum : Addens amplius cumdic̃ coramdo: Vt hoc ipsum
non solum hominibus manifestum probet sed etiam dõ cuinihil occultumẽ. Testimo¬
niũ ergo dĩ implorat. ut uel ipsi credatur : quia ita p̃dicat sicut datum ẽ ab auctore :
Etds̃ hoc modo testis ẽ : dumdat signa et prodigia fieri ꝑmanus eius: Ded sioꝵ¬
tumẽ euangelium nrũm : in his qui pereunt : Uerumẽ quia increduli non uident
ꝑfidia obcecante splendorem uirtutis dĩ: Velamen ẽ enim suꝑ coreorum : et obtim¬
sio infidelitatis iud eis Maxime In quib ds̃ scłibuius obcecauit sensus infideli
hominum quia maliuoli s̃ erga fidem xp̃i sensus obcecare neuideant ueritatem euan¬
geli maiestatis xp̃i : Hoc ergo illis prestat quoduolunt: quia ergo maliuoli sunt
homines et ÷n intellegentes. uerum dicunt eẽ falsum: in eo ipso adiuuantur nepos¬
sint credere quod uolunt: Xp̃m autem cum sit imago dĩ. corporeum tantum asser̃.

Expanded text:
gelica nulli se fecit suspectum, addens amplius, cum dicit: Coram Deo; ut hoc ipsum non solum hominibus manifestum probet; sed etiam Deo, cui nihil occultum est. Testimonium ergo Dei implorat, ut vel sibi credatur, quia ita praedicat, sicut datum est ab Auctore: et Deus hoc modo testis est, dum dat signa et prodigia fieri per manus ejus. Sed tum est Evangelium nostrum, in his qui pereunt. Verum est, quia increduli non vident, perfidia obcaecante, splendorem virtutis Dei; velamen enim est supra cor eorum, et obtusio infidelitatis, in Judaeis maxime. In quibus Deus saeculi hujus obcaecavit sensus infideliueum dicit saecularium hominum, quia malevoli sunt erga fidem Christi sensus obcaecare, ne videant veritatem Evangelii majestatis Christi. Hoc ergo illis praestat, quod volunt. Quia enim malevoli sunt homines, et intelligentes verum, dicunt esse falsum, in eo ipso adjuvantur; ne possint credere, quod nolunt. Christum autem, cum sit imago Dei, corporeum tantum asserunt: et
Abbreviated transcription (Latin):
tans filium dõ. ut donet ei gła similẽ głae filii propriidĩ:edi
edrenuntiamus
occultis dedecoris  ut illigłae dignussit hõ omnia turpia et polluta quae fie¬
ri ec cogitari possunt a mouenda docet : ut non solum opere. sed et decogitatione
pellantur : inuitantis uerba s̃ : Subsua enim et suorum ꝑsona ad meliorem uitã
hortatur p̃p̃ supͣ dicta uitia quae in hissaepe reprehendit : Possethaec occulta
dedecoris eẽ quae prauo sensu ad predicandum meditantur ut fallant: Vnde subie¬
cit.
Non ambulantes in astutia neq adulterantes uerbum dĩ : Addede¬
cus enim et deformationẽ eius proficit : qui subdola mente conf ingit doctri¬
nam ad decipiendum corda sumplicium: Turpis enĩ inuenietur indie iudicu
dĩ.  Astutia enim malȩ mentis ut id qđ sibi libitum ẽ expleat: Verba di ad¬
ulterat . ut sensum inuertat : Adulterare ẽ autem : uerum sensum ꝑfalsũ¬
ed inmanifestatione ueritatis. cõm̃dantes nos metipsos

Expanded text:
tans Filium Deo; ut donet eum gloria simili gloriae Filii proprii Dei. Sed renuntiamus occultis dedecoris. Ut illius gloriae dignus sit homo, omnia turpia et polluta, quae fieri et cogitari possunt, amovenda docet; ut non solum de opere, sed et de cogitatione pellantur. Invitantis verba sunt; sub sua enim et suorum persona ad meliorem vitam hortatur, propter supradicta vitia, quae in his saepe reprehendit. Possunt et haec occulta dedecoris esse, quae pravo sensu ad praedicandum meditantur ut fallant; unde subjecit: Non ambulantes in astutia, neque adulterantes verbum Dei. Ad dedecus enim et deformationem ejus proficit, qui subdola mente confingit doctrinam ad decipiendum corda simplicium; turpis enim invenietur in die judicii Dei. Nam astutia malae mentis, ut id quod sibi libitum est, expleat, verba Dei adulterat, ut sensum invertat. Adulterare est autem verum sensum per falsued in manifestatione veritatis commendantes nosmetipsos
Abbreviated transcription (Latin):
sibi utile probat: Quiaũ discernit. si ederit damnatur est: Uerũ ẽ
quia qui iudicatnon edendum & edit damnatus est ⁊ Ipseenim sereũ¬
facit qarido id quod sibiu̾tile putatfacit: Quia non exfide. Con

Expanded text:
sibi utile probat. Qui autem discernit, si ederit, damnatus est. Verum est, sibi utile probat. Qui autem discernit, si ederit, damnatus est. Verum est, quia qui judicat non edendum, et edit, damnatus est; ipse enim se damnat, quando id quod sibi inutile asserit, facit. Quia non ex fide. Non
Abbreviated transcription (Latin):
num bonumesseaddiscunt nemo ligat: Creatura enipaelata
adusum uolentibus. non tam̃ nec essitas estiposita : Nec¬
aut uolenti aut nolenti
quo fratertuus offendat ł scandalisatur autinfirmatur
Eadem dicit non debere fratri qui in firmum animum sibi consti¬
tuit adedendum fien questionem : nepertur batus offendat
nesciens quidteneat: Tu sidem hiaber penerte m& ipsũtiabeto
coram dõ: Hoc esttuquis es qui edis securur: quia creatura di
bona est non opus est ut de altero iudices quia plus est ut pacem
hebeas cum fratre. hocenimutile ẽ apud dm̃: In estaaũ utilitas
castiis est inpace uero & carnuis & animae: Acperhoc ab huius mo¬
di disceptatione cessandum est :unus quisque in ꝓposito cordisma
neat. Seatus qui non iudicat sem& ipsum in eo quod probat nũ¬
quem que proprioiuditiocens& condemnandum qui quod dicit non
debere sefacere facit. &iustum beatum quinon aliud facit quam

Expanded text:
num, bonum esse addiscunt, nemo litigat. Creatura enim data num, bonum esse addiscunt, nemo litigat. Creatura enim data est ad usum volentibus; non tamen necessitas est imposita aut volenti, aut nolenti. quo frater tuus offendit, aut scandalizatur, aut infirmatur. Eadem dicit non debere fratri, qui infirmum animum sibi constituit ad edendum, fieri quaestionem; ne perturbatus offendat, nesciens quid teneat. Tu fidem habes penes temetipsum: habe coram Deo. Hoc est, tu qui sedes securus, quia creatura Dei bona est; non opus est ut de altero judices; quia plus est, ut pacem habeas cum fratre; hoc enim utile est apud Deum. In esca enim utilitas carnis est, in pace vero et carnis et animae: ac per hoc ab hujusmodi disceptatione cessandum est; ut unusquisque in proposito cordis sui maneat. Beatus qui non judicat semetipsum, in quo probat. Unumquemque proprio judicio censet condemnandum, qui quod dicit non debere se facere, facit: et hunc beatum, qui non aliud facit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ad peccatum : soluens in illo operaxpĩ quae gessit. ut hominem a pec¬
catoliberar&: Omniaquidem munda sunt : Uerum ac manifes¬
tum est omnia munda esse : Quippe cumingenesi legatur: Om¬
nia quȩ dr̃ fecit essebonaualde: sed malumẽ homini: qui peroffensi¬
onem edit: Cu mergo pernaturam omniabona &munda sintdu¬
bit antibus tamen fiunt inmunda: Fteritilli offendiculũ quicũ
dubitat. ed &. tamen non munda conscientia. quia quod sibi inuti¬
leputat facit. Ideo nulli contra dicendum est quid in hacre sequat᷑
onum est non ederecarem & non bibere uinum : Cum desola
carne ageretur. adiecit & potum : intcum foueateos qui alihis ab¬
stinent : Neperid quod licitumẽ & carnemedere & iunumbiber
contristarentur abillis. qui hi sutuntur dediteis respirandi sola¬
tium ut in uoluntatesua requi escerent: & disceptatio perquã¬
fit discordia cessar& : Cum enimnon lat& bonum esse. & carnẽ
edere & uinũ bibere &econtra carnem nonedere & non bibereui¬

Expanded text:
ad peccandum, solvens in ipso opera Christi quae gessit, ut hominem a peccato liberaret. Omnia quidem munda sunt. Verum et manifestum est omnia munda esse: quippe cum in Genesi legatur, omnia quae Deus fecit, esse bona valde; Sed malum est homini, qui per offensionem edit . Cum ergo per naturam omnia bona et munda sint, dubitantibus tamen fiunt immunda: et erit illi offendiculum, qui cum dubitet, edit tamen immunda conscientia; quia quod sibi inutile putat, facit: ideo nulli contradicendum est quid in hac re sequatur. Bonum est non edere carnem, et non bibere vinum. carne ageret, adjecit et potum, ut confoveat eos qui ab his abstinent, per id quod licitum est, et carnem edere, et vinum bibere. Ne contristarentur ab his, qui his utuntur, dedit eis respirandi solatium, ut et in voluntate sua quiescerent, et disceptatio per quam discordia fit cessaret. Cum enim non latet bonum esse carnem edere, et vinum bibere: 104 et e contra carnem non edere, et non bibere vi
Abbreviated transcription (Latin):
Hic cum ad fidem xp̃i accessit. paulum sedicit : id est quasi iam
sus est propter spem quam ante iudaismi amore negauerat: Ser¬
uum autem ihũ xp̃i se profitens : alege se exutum ostendit : &ideo
utrumque posuit id est ihũ xp̃i : ut & dĩ & hominis naturam signa¬
r& quia in utroq est dñs. Sicut & petrus a postolus testatur dicens:

Expanded text:
hic cum ad fidem Christi accessit, Paulum se dicit, id est, quasi ex tsus est propter spem, quam ante amore Judaismi negarat. Servum autem Christi Jesu se profitens, a Lege se exutum ostendit. Et ideo utrumque posuit, id est, Jesu Christi: ut et Dei et hominis personam signaret: quia in utroque est Dominus, sicut et Pe
Abbreviated transcription (Latin):
dostensionem iustitiae suae:. Hoc est ut promissum suum
palam faceret. quonos a peccatis liberaret . sicut ante promiserat: quod cũ
leuit : iustum seostendit: Propter propositum precedentium de¬
lictorum in patientia dĩ: Scĩens ds̃ propositum benignitatis suae. quo
censuit peccatoribus subuenire. tam his qui sunt apud superos. quam his
qui in inferno tenebantur. utrosque diutissime expectauit. euacuans
sententiam qu auid &ur omnes damnari: Vt ostender& nobis quod

Expanded text:
d ostensionem justitiae suae, hoc est, ut promissum suum d ostensionem justitiae suae, hoc est, ut promissum suum palam faceret, quo nos a peccatis liberaret, sicut ante promiserat; quod cum  ostendit. Propter propositum praecedentium delictorum, in patientia Dei. Sciens Deus propositum benignitatis suae quo censuit peccatoribus subvenire, tam iis qui sunt apud superos, quam iis qui in inferno tenebantur; utrosque diutissime exspectavit, evacuans sententiam, qua justum videtur omnes damnari; ut ostenderet nobis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
greci. ut ostender& nihil profuisselegem sine fide: Sic enim lex¬
data est ut & fides esse in lege quae futuram sperar& salutem: Quã¬
obrem xp̃imors omnibus proficit quia & iihic insȩculo quid creden¬
dum & obseruandum est docuit . & de inferno omnes eripuit:
ustificatigratis pergratiam ipsuis : Iustificati sunt gratis quia nihil ope
rantes sola fide scĩficati sunt dono dĩ perredemptionem quae est in xp̃o
ihũ. Gratiam dĩ in xp̃o esse testatur . quia uoluntate dĩ axpõ redemp¬
ti sumus ut manu missi iustificaremur. Sicut &adgalatas dicit. xp̃s
nos redemit. offerens se pronobis: Permisit enim seui enti diabolo.
Sed quia uirtutem eius ferre non potuit. omnes quos tenebat. simulcũ
illo amisit. Quem proposuit ds̃ propitiatorem fidei. Hocdicit
quia in xp̃os posuitꝰ ds̃ id est disposuit se propitium futurum huma noge¬
neri si credant : Insanguine ipsius: Ideo in sanguine ipsius quia morte
damnaret.A¬

Expanded text:
es, ut ostenderet nihil profuisse legem sine fide. Sic enim lexdata est, ut fides esset in lege, quae futuram speraret salutem. Quamobrem mors Christi omnibus profecit, quia et hic in saeculo quid credendum et observandum est, docuit: et de inferno omnes eripuit. . Justificati gratis per gratiam ipsius. Justificati sunt gratis, quia nihil operantes, neque vicem reddentes, sola fide justificati sunt dono Dei. Per redemptionem quae est in Christo Jesu. Gratiam Dei in Christo esse testatur; quia voluntate Dei a Christo redempti sumus; ut manu missi justificaremur, sicut et ad Galatas dicit: Christus nos redemit , offerens se pro nobis. Permisit enim se diabolo saevientsed quia virtutem ejus ferre non potuit, omnes quos tenebat, simul cum illo amisit. Quem proposuit Deus propitiatorem fidei. Hoc dicit quia in Christo proposuit Deus, id est, disposuit propitium se futurum humano generi, si credant. In sanguine ipsius. Ideo in sanguine ipsius, quia morte damnaret. A
Abbreviated transcription (Latin):
solutum est quod promissum est: It cum suscipit confugientes ad se
sa dĩ iustitia manifestatio xp̃i est: perfidem enim manifestatio¬
nis ihũ xp̃i agnoscitur. donum dudum promissum uel sumitur
nomnes & super omnes qui credunt. Hoc est super omnes iudȩos
& grecos credentes uideri dĩ iustitiam.
onest enim distinctio
omnes enimpeccauerunt. & egent gloria dĩ: Quia dixerat suꝑ

Expanded text:
solutum est quod promissum est; et cum susolutum est quod promissum est; et cum susa Dei justitia manifestatio Christi est? Per fidem enim praedicationis Jesu Christi agnoscitur donum dudum promissum a Deo, vel sumitur. In omnes vel super omnes, qui credunt, hoc est, super omnes Judaeos et Graecos credentes veri Dei justitiam. Non enim est distinctio; omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Quia dix
Abbreviated transcription (Latin):
inuitiis cohibendis cognitum fecit peccatum. Non quod late¬
nis apȩna sit: Neforte quis ad tempus euadens legem in lusisse pu¬
unc uero sine lege iustitia dĩ manifestata est testimonium
habens alege et proph&is. Apertum est quia iustitia dĩ sine lege
apparuit sed sine lege sabbati &circumcisionis & neomoeniae. & uin¬
dictae nonsine sacramento diuinitatis dĩ : Quippe cum iustitia desa
cramento dĩ sit. Nor quando reos quos lex tenebat iustitia dĩ igno¬
uit illos. in lege utique hoc fecit: Quia quos lex uindicatura erat.
donauit illis peccatum: Et ne hoc factum contralegem forte puta¬
r&ur. adiecit iustitiam dĩ testimonium habere exlege & proph&is
hoc est quia ipsa lex & alia parte olim istud futurum dixerat.
quia uenturus erat qui homines saluaret. Quod legi concessum
non erat ut peccata don ar&, Idcirco autem dĩ iustitia dicitur quae¬
Itcum promissum dĩ redditur. iustitia dĩ dr̃. Iustitia est quia ex¬

Expanded text:
in vitiis cohibendis, cognitum fecit peccatum, non quod late apud Deum; ne forte quis ad tempus evadens, legem illusisse puunc vero sine lege justitia Dei manifestata est, testimonium 46 habens a lege et prophetis. Apertum est quia justitia Dei sine Lege apparuit, sed sine lege sabbati et circumcisionis et neomeniae et vindictae; non tamen sine sacramento divinitatis Dei: quippe cum justitia Dei de sacramento Dei sit. Nam quando quos lex reos tenebat, justitia Dei ignovit illis, sine lege utique hoc fecit; quia in quos lex vindicatura erat, haec donavit illis peccatum. Et ne hoc forte contra legem factum putaretur, adjecit justitiam Dei testimonium habere ex Lege et prophetis, hoc est, quia ipsa Lex ex alia parte olim istud futurum dixerat; quia venturus erat, qui homines salvaret : quod legi concessum non erat, ut peccata donaret. Idet cum promissum Dei redditur justitia Dei dicitur. Justitia enim est, quia ex
Abbreviated transcription (Latin):
ido latria qua corrum puntur mores et fidei ueritas : Nam simulieres:
intellegas. utideo putes uirgines dictas. quia corpora sua in taminata
seruauerunt : ex cludis ab hac gła scõs quia omnes apłi exceptis
io hanne & paulo uxores habuer̃ : Etuide an conueniat accusare apłm
p&rum quiprimus inter apł̃os ẽ. quanto magis interceteros.
imeo enim nesicut serpens euam seduxit astutia suai sic sensus ur̃ĩ cor¬
rumpantur a castitate dĩ quae ẽ in xp̃o ilũ. Ostendit qua causa cogit᷑¬
uera dese protestart : Ad hoc enĩ głam sibidatam ꝓfit&ur. nonut se lau¬
A quibus corinthii seducebantur & ueritas haec his magis quã ei ꝓficer&:
Hoc enĩ agit neaudeantur seductores quos diabolo comparauit p̃p̃ astu¬
tiam malitia e eorum. quia corrumpere fidelium corda aueritate xp̃i¬
conantur : Hoc ergotimens sempersollicitus deeis ẽ neuiolentur
Nam

Expanded text:
idololatria, qua corrumpuntur mores, et fidei veritas. Nam si mulieres intelligas, ut ideo putes virgines dictas, quia corpora sua incontaminata servaverunt, excludis ab hac gloria sanctos; quia omnes apostoli, exceptis Joanne et Paulo, uxores habuerunt. Et vide an conveniat accusare Petrum apostolum, qui primus inter apostolos est, quanto magis inter caeteros? Timeo autem, ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic sensus vestri corrumpantur a castitate, quae est in Christo Jesu. Ostendit qua causa cogera de se protestari; ad hoc enim gloriam sibi datam profitetur, non ut se laua quibus Corinthii seducebantur; et veritas haec his magis, quam ei proficeret. Hoc enim egit, ne audiantur seductores, quos diabolo comparavit propter astutiam malitiae eorum; quia corrumpere fidelium corda a veritate Chriconantur. Hoc ergo timens, semper sollicitus de eis est, ne violentur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
t sitis alterius qui ex mortuis resurrexit . ut fructificemus dõ: Hoc
dicit quia ideo mortui sumus legi. ut decetero xp̃isimus seriui solius¬
hoc erit fructificare dõ: Adquiritur enim dõ qui ingratia eius man&.
dignus resurrectione promissa. Cum enim essemus incarne. Cũ
esse in carne. quia aliquid sequitur quod lege prohib&ur : Igitur in
carne esse multi fariae intellegitur: Nam omnis incredulus in car¬
ne est idest carnalis: Et xp̃ianus sublege uiuens incarne est . & qui
de hominibus aliquid sperat in carne est. It qui male intellegit xp̃m.
in carne est: It siquis xp̃ianus luxurio sam hab&uitam. in carne est
Hoctamen loco incarne esse intellegamus quia ante fidem eramus

Expanded text:
t sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Hoc dicit, quia ideo mortui sumus Legi, ut de caetero Christi simus servi soliushoc erit fructificare Deo. Acquiritur enim Deo, qui in gratia ejus manet, dignus resurrectione promissa. Cum enim essemus in carne. Cumesse in carne, qui aliquid sequitur, quod lege prohibetur. Igitur in carne esse multifarie intelligitur: nam omnis incredulus in carne est, id est, carnalis; et Christianus sub lege vivens in carne est; et qui de hominibus aliquid sperat, in carne est; et qui male intelligit Christum, in carne est; et si quis Christianus luxuriosam habet vitam, in carne est. 64 Hoc tamen loco in carne esse sic intelligemus, quia ante fidem in carn
Abbreviated transcription (Latin):
ropensius enim malum est dignitatem perdi disse quã non
habusse : Interea des aluatore dicit : qui ẽ super omni a dr̃
benedictus in secula amen : Quando enim nulla paterni
dr̃ dicatur: Ire quenterenim scriptura propteruniurdĩ
professionem sidepatreloquitur dõ & cd iungit filium dm̃ parru
uocat & filium dnm̃: Si quis autem non putat dexp̃o dictum qui
est dr̃ depersona de qua dictum uestimat. depatreenim dõnulla
omnia aperta uoceloqueretur : Dequoalia mepła hunc sensum
tali sermone firm auit dicens : Vtin nom in eihũ omnegenu flectatur
celestium. terrestrium. & infernorum : H& sunt omnia superquae
dr̃ xp̃s est. Neque enim exceptis hissunt aliquacut non superom nia

Expanded text:
ropensius enim malum est dignitatem perdidisse, quam non habuisse. Interea de Salvatore dicit: Qui est super omnia Deus benedictus in saecula. Amen. Quando enim nulla paterni Deus dicatur. Frequenter enim Scriptura propter unius Dei professionem, si de Deo Patre loquitur, et Deo adjungit Filium, Deum Patrem vocat, et Filium Dominum. Si quis autem non putat de Christo dictum: Qui est Deus, det personam, de qua dictum est: de Patre enim Deo hoc loco omnia aperta voce loqueretur, de quo alia in epistola hunc sensum tali sermone firmavit, dicens: Ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum ? Haec sunt omnia, super quae Deus Christus est. Neque enim, exceptis his, sunt aliqua, ut non super omnia
Abbreviated transcription (Latin):
enim caritatis non emuli sunt quaxp̃s nos liberauit. peccant inxpo non
Propter quod si scandali⁊ at fratrem: non
aedam carnem in aeternum. nefratrem scandaliçem:
intantum
caritati studendum docet : ut licita pro inlicitis habeantur. neobsin fratri
Quantum enim maliest per inlicita non delinquere : &per ea quae con¬
cessa sunt affendere : ut lex seruetur in licitis & in licitis non custo diatur.
dum in considerate aeduntur. L ex enim sic permisit quae concessit :
utmodus tamen sit quem cus todiant: Item de uxoribus: Vxorem
certe licet habere. sed si fornicata fuerit abiciendaẽ: Ita & carnem¬
lta & carnem
non sum liber: nonne ihm̃ dnm̃ nrm̃ uidi: Cumnegare indetur. confirmat :
iratus enim loquitur: Aposto lum enim seprobat: quia missus est
adgentes. dicente dño ad eumꝰ:.Ego ad gentes. mitt᷑amte: Liberũ aũ

Expanded text:
enim charitatis non aemuli sunt, qua Christus nos liberavit, peccant in ChristoPropter quod si esca scandalizat fratrem meum, non edam carnem in aeternum, ne fratrem scandalizem. In tantum charitati studendum docet, ut licita pro illicitis habeantur, ne obsint fratri. Quantum enim mali est per illicita non delinquere, et per ea quae concessa sunt, offendere; ut Lex servetur in illicitis, et in licitis non custodiatur, dum inconsiderate eduntur? Lex enim sic permisit quae concessit, ut modus tamen sit, quem custodiant. Uxorem certe licet habere, sed si fornicata fuerit, abjicienda est: ita et carnem non sum liber? nonne Jesum Dominum nostrum vidi? Cum negare videtur, confirmat; iratus enim loquitur. Apostolum enim se probat, quia missus est ad gentes, dicente Domino ad eum: Ego ad gentes mittam te . Liberum au
Abbreviated transcription (Latin):
tieñ estis scđm dm̃ Id circo gauisum se dic̃ quia cũ pudore contristati sunt
non cum ira: Quienĩ rep̃hensus pudorem patitur. corrigere se promittit: Quieuim
irascitur. peiorem sefuturum ostendit.
tnullo detrimentũ paciamini & nob̵,
Vtomã inquit nr̃a effectum habeant innobis : etiam quo contristamus uos ꝓuobis est:
Quae enim scđm dm̃ ẽ tristitia: penitentiã adsalutem stabilem operat᷑.: Manifes¬
tum ẽ quod qui tristis ẽ quia peccauit : scđm dm̃ tristis ẽ. Dolet enĩ quia fecit quod
odit ds̃. hoc ad stabilitatẽ salutis ꝑtinet:
ristitia enĩ huuis mundi mortem
et sperat dĩ miam : Ita scđm mundũ tristia mortem operatur: Detectus enim
peccator tristis ẽ. quasi puniendus non habens aquo speret miãm: &si forte¬

Expanded text:
secundum Deum. Idcirco 189 gavisum se dicit; quia cum pudore contristati sunt, non cum ira. Qui enim reprehensus pudorem patitur, corrigere se promittit: qui vero irascitur, pejorem se futurum ostendit. Ut in nullo detrimentum patiamini ex nobis. Ut omnia, inquit, nostra effectum habeant in vobis, etiam quod contristavimus vos, pro vobis est. Quae enim secundum Deum est tristitia, poenitentiam ad salutem stabilem operatur. Manifestum est quod qui tristis est, quia peccavit, secundum Deum tristis est; dolet enim quia fecit quod odit Deus. Hoc ad stabilitatem salutis pertinet. Tristitia autem hujus mundi mortemmisericordiam: ita secundum mundum tristitia mortem operatur. Detectus enim peccator tristis est quasi puniendus, non habens a quo speret misericor
Abbreviated transcription (Latin):
hac & hortatione ductimente sedula consummarent. It¬
ta ut rogemus titũ
utquemad modum coepit. Ita consumet inuos etiã grãm istã. Quõtiti affec¬
tum sincerum sciebat circa istos : nec non hos obocdientes ei. Id circõ ꝑ ipsũ etiam
ad hocopus & hortariillos facilius posse significat : Vt quomodo inceteris rebus ex¬
hortationis suae habuit fructum in eis habere etiã in hac grã ut ad ministerium
scõrũ promptos eos facer& : Vt quia iã uitia emendabant huius largitatis fruc¬
tũ haberent. Qui enĩ adhocdant ne arguant᷑ nullum fructum huius rei habe

Expanded text:
hac exhortatione aucti, mente sedula consummarent. Ihac exhortatione aucti, mente sedula consummarent. Ita ut rogaremus Titum, quod quemadmodum coepit, ita consumet in vos etiam gratiam istam. Quoniam Titi affectum sciebat sincerum circa istos, nec non hos obedientes ei; idcirco per ipsum etiam ad hoc opus exhortari illos facilius posse significat; ut quomodo in caeteris rebus exhortationis suae habuit fructum in eis, haberet etiam in hac gratia; ut ad ministerium sanctorum promptos eos faceret: ut quia jam vitia emendabant, hujus largitatis fructum haberent. Qui enim ad hoc dant, ne arguantur, nullum fructum hujus rei habe
Abbreviated transcription (Latin):
tender̃ ut puro animo iam p̃sentia postponentes. futuris se ꝓmissionibus
firmarent. accipi ab eis uisumẽ nebono cordis gratia
fructũ amiteret.
tnonsicut sperauimus sed semetipsos primum de¬
der̃ dõ deinde nob̵ pro uoluntate di. Id circo inquit ab hir accipi debuit . quia pri¬
us emendantes errores pristinos & uitȩ uitia. ac morums ultra quam sperabatur dõse
de uouerunt. Visum ẽ enim simplicit̃ illos hoc agere & nec timer& cui offerebat᷑
accipere : quia ñ utiq hoc animo offerebant ut redimentes p̃positos suos uitia
eorum paterent᷑ nec arguerent: quia munera excecant ocuilos. et uimauctori¬
tatis inclinant: danti ergosedõ dumemendant uitia: deinde fr̃ib: dum offe¬
r̃ sumptus contristari non debuerunt qui ante ꝓpe quã inciperent ꝓfecti eẽ
uoluerunt. Horũ igitur &emplo inuitat corinthios ut ea quae coeperant

Expanded text:
ostenderunt, ut puro animo jam praesentia postponentes, futuris se promissionibuostenderunt, ut puro animo jam praesentia postponentes, futuris se promissionibus confidentia fidei confirmarent, accipi ab eis visum est; ne boni cordis gratia fructum mitteret. Et non ut speravimus; quin immo semetipsos primum dederunt Deo, deinde nobis per voluntatem Dei. Idcirco, inquit, ab his accipi debuit; quia prius emendantes errores pristinos et vitae vitia ac morum, ultra quam sperabatur, Deo se devoverunt. Visum est enim simpliciter illos hoc agere, ut nec timeret, cui offerebatur, accipere; quia non utique hoc animo offerebant, ut redimentes praepositos suos, vitia eorum paterentur, nec arguerent; quia munera excaecant oculos, et vim auctoritatis inclinant. Dantes ergo se Deo, dum emendant vitia: deinde fratribus, dum offerunt sumptus; contristari debuerunt, qui ante prope quam inciperent, perfecti esse voluerunt. Horum igitur exemplo invitat Corinthios, ut ea quae coeperant,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ quaedata ẽ in ecclesus machedoniae quod in multa probatione p̃ssurȩ abun¬
scandalum non paterentur.: sed in exultatione mentis acciperent confidentes
despe promissa : ut probatos se horum passionib: demonstrarent.
t quod
profda paupertas illorum abundauit indiuitiis simplicitatis eorũ.
eorũ p̃dicat . quia cum denuesessent substantia facultatũ animus ipsorũ diuis
inuentus ẽ inministerio scõrum. Pura enĩ conscientia operati s̃. non ut homi¬
nibus . sed ut dõ placerent.¬
scit in facultatibus dederant administerium. et quia extoto corde dõ se dede¬
rant amplius uolebant offerri . quam eorum uires admittebant.
erat p̃dicat : utcum lacrimis dep̃cantes offerent ut uelsic cogerent accipia
ase quod accipiendũ non uidebatur : quia plus erat quam poterant eorum sub¬
stantiȩne fonte eis postta egestas boni operis penitentiam suader& : sed quia tales os

Expanded text:
i, quae data est in Ecclesiis Macedoniae, quod in multa probatione pressurae abuni, quae data est in Ecclesiis Macedoniae, quod in multa probatione pressurae abunavi, scandalum non paterentur: sed in exsultatione mentis acciperent confidentes de spe promissa, ut probatos se horum passionibus demonstrarent. Et quod profunda paupertas illorum abundavit in divitiis simplicitatis eorum. Votum eorum praedicat, quia cum tenui essent substantia facultatum, animus ipsorum dives inventus est in ministerio sanctorum; pura enim conscientia operati sunt, non ut hominibus, sed ut Deo placerent.scivit, in facultatibus dederant, ad ministerium. Et quia ex toto corde Deo se dederant, amplius volebant offerre, quam eorum vires admittebant. erat, praedicat; ut cum lacrymis deprecantes offerrent, ut vel sic cogerent accipi a se, quod accipiendum non videbatur: quia plus erat, quam poterat eorum substantia; ne forte eis postea egestas boni operis poenitentiam suaderet. Sed quia tales se
Abbreviated transcription (Latin):
one dumtaxat : Veritas enĩ arguentis in eo ipso tuncuidetur esse manifesta
sihi quiarguuntur incipient emendare se: Dum enim correpti inmutantur¬
testimonium ꝑhibent arguerei.
Et uistera illius habundantius in uob sunt.
nimũ & affectum titi dicit esse meis. quia uidit ꝓfectum illorum: Scĩ enimani¬
mus. in omnibono ẽ ⁊
emiis centis omnium urm̃ oboedientia. quomodocũ¬
timore & tremore excepͥtis illum. Scientis corinthio ab apostolo missum esse titum
ac se intantis uitiis ab apło fuerant correpti. territi sunt in aduentu eius : et quia
uitam suam ceperant emendare . solliciti erant oboedire p̃ceptiscius ut regressus
animum apł̃i mitigaret eis. Quam obrem titum laudasse significat: intito enĩ
in bona uoluntate eorum laetatusẽ sed in operibus bonis quibus quae peccauerant
emendabant. Ideo in omnibus inquid confido in uob̾.

Expanded text:
one dumtaxat. Veritas enim arguentis in eo ipso tunc videtur esse manifesta, one dumtaxat. Veritas enim arguentis in eo ipso tunc videtur esse manifesta, si ii qui arguuntur, incipiant emendare se; dum enim correpti itestimonium perhibent arguenti. Et viscera illius abundantius in vobis sunt. nimum et affectum Titi dicit esse in eis; quia vidit profectum illorum; sancti enim animus in omni bono est. Reminiscentis omnium vestri obedientiam, quomodo cutimore et tremore exce pistis illum. Scientes Corinthii ab Apostolo esse missum Titum ad se, qui in tantis vitiis ab ipso jam fuerant correpti, territi sunt in adventu ejus. Et quia vitam suam coeperant emendare, solliciti erant obaudire praeceptis ejus; ut regressus, animum Apostoli mitigaret eis: quamobrem Titum laudasse significat, nam in Tito in bona voluntate eorum laetatus est, sed et in operibus bonis, quibus quae peccaverant, emendabant. Ideo, in omnibus, inquit, confido in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
quia requieuit sp̃i eius in omnib: uob̵: Correptos ꝑprimã epłam audiens: uelle
corrigere consolationẽ accepit : Atito aũ ad discens quia dolorem paterentur
errorissui : Auctus ẽ in consolatione gaudio repletis . quia uoluntas eorum in ope¬
re ceperat probaritito hoc idoneo teste cum lȩtitia animi referente.
rinthios audiuit ab eis idẽ ab apło etquierant cum eo bonam uoluntatẽ esse co¬
rinthiorũ inemendandis uitiis ac ꝑ hoc regresso et eadem referente : Non
utiq confususẽ apłs seda lacer factus ẽ quia ñ aliter inuenerat titus quã audie¬
rat ab eis
Sedquẽ ad modũ om̃a uobis inueritate locuti sumus. ita etgłatio nr̃a
apudtitum ueritas ẽ facta . Exultans in spũ haec seribit apłus. sic gaudensin
his utefficatiã eorum tam uerã prob& quam ẽ & p̃dicatio eius ad eos. incorrepti¬

Expanded text:
quia requievit spiritus ejus in omnibus vobis. Correptos per primam epistolam audiens se velle quia requievit spiritus ejus in omnibus vobis. Correptos per primam epistolam audiens se velle corrigere, consolationem accepit. A Tito autem addiscens quia dolorem paterentur erroris sui, auctus est in consolatione, gaudio repletus; quia voluntas eorum in opere coeperat approbari, Tito hoc idoneo teste cum laetitia animi referente. rinthios, audivit ab eis, id est, ab Apostolo, et qui erant cum eo, bonam voluntatem esse Corinthiorum in emendandis vitiis; ac per hoc regresso, et eadem referente, non utique confusus est Apostolus, sed alacer factus est; quia non aliter invenerat Titus, quam audierat ab eis. Sed quemadmodum omnia vobis in veritate locuti sumus, ita et gloriatio nostra apud Titum veritas facta est. Exsultans in spiritu haec scribit Apostolus, sic gaudens in his; ut efficaciam eorum tam veram probet, quam est et praedicatio ejus 190 ad eos in correpti
Abbreviated transcription (Latin):
H iniq tractã sunt quia Sfr̃ib contrarico passi sunr: hic sensin
quȩ incapite epłe memorat ubi diat. Sicui aliqđ doncestis & ego
Ostendit enim non magis horum causa qui peccauerunt scripsisse remitte illis debe¬
re sed magis propt̃ ecclesiam. quia in uno maleagente. multi sunt qui confundant᷑
et in uno contumeliam. aut fraudem pacienti: multi sunt qui indignentur: Qua
festaretur sollicitudo nr̃a quam ꝓuobis habemus corãdõ: Emendando iniustos.
Accepisse. acꝑ hoc daredicit conso lationem: Accepit autem cum didicit corrigere uel¬
le quos arguebat. ut ꝑpenitentiam sere formarent: Dataũ dum eos reuocat
ad ecłam nediu contristati desperent dese & ad publicã & funestam uitã decdi¬
narent :: In consolationẽ aũ nram̃ magis magisq gauin sumus suꝑ gaudiotiti.

Expanded text:
. Hi inique tractati sunt; quia fratribus contraria passi sunt. Hic sensus est, . Hi inique tractati sunt; quia fratribus contraria passi sunt. Hic sensus est, quem in capite epistolae memorat, ubi dicit: Si cui aliquid donastis, et ego Ostendit enim non magis horum causa, qui peccaverunt, scripsisse se remitti illis debere, sed magis propter Ecclesiam; quia in uno male agente multi sunt, qui confundantur: et in uno contumeliam aut fraudem patiente, multi sunt, qui indignentur; quiabra. Sed ut manifestaretur sollicitudo nostra, quam pro vobis habemus coram Deo. Emendando injustos, pisse se, ac per hoc et dare dicit consolationem. Accepit autem, cum didicit corrigere se velle, quos arguebat, ut per poenitentiam se reformarent: dat autem, dum eos revocat ad Ecclesiam; ne diu contristati desperarent de se, et ad publicam et funestam vitam declinarent. In consolatione autem nostra, magis magisque gavisi sumus super gaudio Titi;
Abbreviated transcription (Latin):
erũ ẽ quia qui penitet sollicitus ẽ : nedenuo peccet.
ed excusationem.
Recte quia penitentiã non habet ecusationẽ sed confessionẽ: Sed tn
Ostendit timorẽ in peccato quidelicti causam ueniam postulat.
Sed desi¬
im. Desiderat reformari se.: qui se scit factum ꝑpecc
intellegit ꝓse eẽ qđ corripitur
ed uindictam: Necesse est ut quis
uin dic& eum cuius ergec se sen¬
tit affectum. & in se ipsum uindicat.
quise causce dolicti affligit:
nomnib castos uos &hibuistis eẽ negotio:
Quando omnia que adyfectũ
melions spei ꝑtinen meditaN uidentur
elum habentes apłi. &p̃ceptoris sui inomnib: officiis humcenȩ conũ¬
sationis duce fide ꝓbosse uiden contendunt: Igitur &si scrpsi. ñꝑꝑcũ¬
qui inq uersatus est. Iniq ue rsatum illum
dicit qui incestum ad¬
miserat : Nec ñ &iam hostang& quos in iurices & frudes fr̃ib in primce
edneq ꝑꝑeũ quimiq tractatus est

Expanded text:
Verum est quia qui poenitet, sollicitus est, ne denuo peccet. Sed excusationem. Recte, quia poenitentia non habet excusationem, sed confessionem. Sed timorem. Ostendit timorem in peccatore, qui delicti causa veniam postulat. Sed desiderium. Desiderat reformari se, qui se scit factum per peintelligit pro se esse, quod corripitur. Sed vindictam. Necesse est ut quis vindicet eum, cujus erga se sentit affectum: et in seipsum vindicat, qui se causa delicti affligit. In omnibus castos vos exhibuistis esse in eo negotio. Quando omnia quae ad profectum melioris spei pertinent, meditati videntur, zelum habentes Apostoli et praeceptoris sui in omnibus officiis humanae conversationis, duce fide, probos se videri contendunt. Igitur et si scripsi voqui inique versatus est. Inique versatum dicit illum, qui incestum admiserat: nec non etiam hos tangit, quos injuria et fraudes fratribus in prima eum, qui inique tractatus est
Abbreviated transcription (Latin):
acceptiabilis ẽ non scđm quod non hab&. Quõ corinthii ad hocopus ministeri pro¬
uocant᷑ hoc eis indr̃ ut nomplus tribuant quã possunt: neplus forte offerentes.
coacti non uoluntarii grauati uiderentur sine mercede futuri: Quia quico actus
aliꝗd facit :mercedem non habet. Ecclãe enim machedoniae ultro obtuler̃
cump̃cebus ut probarent tota seuo luntate hoc facere : ut plus offerent quam
poterant Ideoq: acceptabile fuit: quanto enim amplius obtuler̃. tanto plus
accepturi s̃ : Nam sitantum quis det quantũ uult aut potest. acceptũ ẽ : Iudi¬

Expanded text:
acceptabilis est, non secundum quod non habet. Quoniam Corinthii ad hoc opus ministerii proacceptabilis est, non secundum quod non habet. Quoniam Corinthii ad hoc opus ministerii provocantur, hoc eis indicitur, ut non plus tribuant, quam possunt; ne plus forte offerentes coacti, non volontarii, gravati viderentur sine mercede futuri; quia qui coactus aliquid facit, mercedem non habet. Ecclesiae enim Macedoniae ultro obtulerunt cum precibus, ut probarent tota se voluntate hoc facere, ut plus offerrent, quam poterant; ideoque acceptabile fuit. Quanto enim amplius obtulerunt, tanto plus accepturi sunt. Nam si tantum quis det, quantum vult, aut potest, acceptum est; judi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ gram dñi ihũ xp̃i quippuos pauꝑ factus ẽ cumdiues eẽt : ut illius inopia
uos diuites ess&is. Pauperẽ xp̃m dic̃ factũ : quia ds nasci dignatis ẽ homo
factus ẽ ut hominem indm̃ assumeret. sicut scriptum ẽ : Ego dixidi estis: hoc mo¬
do exhortatur ut largiendo quasi pauperes fiant. ut prosit pauꝑtas eorũ. sicut xp̃i
pauꝑtas profuit nob̵: & xp̃s quidem nr̃i non suicausa pauꝑ factus ẽ nosaũ ut nob̵ ꝓficiat
t consilium in hocdo. hoc enĩ uob̾ utileẽ. quia non tantum facere. sed et uelle coepis¬
tis ab anno priore. nunc ergo & facere consummate : ut quemad modũ prompta ẽ uolun¬
tas in uob uelle. ita sit & ꝑficiendi ex eo quod hab&is. Noc dic̃ ut uoluntas illorũ
in opere appareat siuera ẽ secundũ uires. ut tantum det quantum potest. etuult
animus ut munda fiat conscientia . non insimulatione ut hominib: placeat et
mercedẽ apuddm̃ non habeat.
Sienim uoluntas prompta ẽ scđm uoluntatem

Expanded text:
set ut illius inopia vos divites essetis. Pauperem Christum dicit factum; quia Deus nasci dignatus est homo, factus est, ut hominem in Deum assumeret, sicut scriptum est: Ego dixi: dii estis . Hoc modo exhortatur, ut largiendo quasi pauperes fiant; prosit paupertas eorum, sicut Christi paupertas profuit nobis: et Christus quidem nostri, non suit causa pauper factus est, nos autem, ut nobis proficiat. Et consilium in hoc do; hoc enim vobis utile est, qui non tantum facere, sed et velle coepistis ab anno priore: nunc ergo etiam facere consummate; ut quemadmodum prompta est voluntas in vobis velle, ita sit et perficiendi ex eo quod habetis. Hoc dicit, ut voluntas illorum in opere appareat, si vera est, secundum vires; ut tantum det, quantum potest et vult animus, ut munda fiat conscientia: non in simulatione, ut hominibus placeat, et mercedem apud Deum non habeat. Si enim voluntas prompta est, secundum facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
abund&is magis. Exhortatur illos ut glon&ur dehis apud ceteras eccłas:
haec ẽ enĩ ꝓbatio emendationis eorum : si prompti sint administeriũ scõrum:
ꝓbans: Manifestumẽ quia non imperat sed ex hortatur. ut penunã patien¬
tib: mittant sumptus : etreleuent sollicitudinẽ illorũ : bonum animũ suumdõ
& hominib: ostendentes : ꝓquarẽ sine dubio mercedẽ accipient. Nostis

Expanded text:
abundetis magis. Exhortatur illos, ut glorietur de his apud caeteras Ecclesias. Haec est enim probatio emendationis eorum, si prompti sint ad ministerium sanctorum. bans. Manifestum est quia non imperat, sed exhortatur; ut penuriam patientibus mittant sumptus, et relevent sollicitudinem illorum, bonum animum suum Deo et hominibus ostendentes, pro qua re sine dubio mercedem accipient. Nostis
Abbreviated transcription (Latin):
factus passionum dõ gr̃as ageret prohorum salute : Sic hoc ȩstimans quasimii¬
neratione tribulationum : : Ad nuntians nob̵ urũm desiderium: Nuntiaũ¬
neratione tribulationum: ⁊ P¬
dnuntians nob̵ drũm desiderium: Nuntiaũ¬
titus desiderium habere illos emendandi sei addiscentes enĩ quȩ promissa sunt
bene uiuentib: incitati sunt addesiderium horũ.: Urũm fletũ: correpti fle¬
enter :. Quia peccauerant nec ex cusare nisi sunt : unde głatur
illum defendere contra aduersarios.: Ita ut magis gauderẽ quia & si con¬
tristaui uos in epła non mepenit&: Manifestum non debere peniteri &x
hac rẽ quã secutus effectus ẽ, Quõ seuerius in prima epła corripuit erro¬
res eorum. non inquit mepenit& asperius scripsisse quia hoc causa poposcit:

Expanded text:
factus passionum, Deo gratias ageret pro eorum salute, sic hoc aestimans quasi refactus passionum, Deo gratias ageret pro eorum salute, sic hoc aestimans quasi remunerationem tribulationum. Annuntians nobis vestrum desiderium. Nuntianerationem tribulationum. Annuntians nobis vestrum desiderium. NuntiavTitus desiderium habere illos emendandi se; addiscentes enim quae promissa sunt bene viventibus, incitati sunt ad desiderium horum. Vestrum fletum. Correpti fleentes quia peccaverunt, nec excusare nisi sunt; unde Apostoludefendere contra adversarios. Ita ut magis gauderem; unde etsi contristavi vos in epistola, non me poenitet. Manifestum est non debere poeniteri ex uam secutus talis effectus est; quoniam severius in prima epistola corripuit errores eorum. Non, inquit, me poenitet asperius scripsisse; quia hoc causa poposcit.
Abbreviated transcription (Latin):
poris & animae afflictus in carne dicat᷑. ex parte uero sp̃s in passibilis . Potest
& sic intellegi : ut foris pugnae id est inpublico aꝑfidis fierent contra fidos.
dum furore pleni resistebant ueritati . cuius rei nuntius intus timores generabat.
ubi erat apłs : quis eñi hominum nontimeat angustias: sed quia indĩ reb ꝓpensior
erat : timorem hunc spe superabat
Sed qui consolat᷑ humiles consolatus ẽ nos ds̃
Quõ ds̃ suorũ nonẽ inmemor. & semꝑdat eis intribulatione
solacium : accelerauit aduentum titi. ut refrigerio ess& positis inferuore :
Magna enĩ consolatio ẽ pacientis. sisecum habea t consolantẽ.
cionẽ quia audisse se atito significat conuersiones eorum̃ promptã uoluntatẽ :
Intantũ ut titus quidolorẽ habebat: in obauditionis illorũ consolationẽ acciper&
ima carceris nec plagarum dolorẽ computaret scissi corporis : neq neruum quo
pedes eius conclusierant: sedaudita correctione eorum laetar&ur : In memor

Expanded text:
poris et animae afflictus in carne dicatur; ex parte vero spiritus impassibilis. Potest et sic intelligi, ut foris pugnae, id est, in publico a perfidis fierent contra fidos, dum furore pleni resistebant veritati: cujus rei nuntius intus timore generabat, ubi erat Apostolus. Quis enim homo non timeat angustias? Sed quia in Dei rebus propensior erat, timorem hunc spe superabat. Sed qui consolatur humiles Deus, consolatus est nos in us suorum non est immemor, sed semper dat eis in tribulatione solatium, acceleravit adventum Titi, ut refrigerio esset positis in fervore. Magna enim consolatio est patientis, si secum habeat condolentem. Etionem; quia audisse se a Tito significat conversionis eorum promptam voluntatem, in tantum ut Titus qui dolorem habebat inobauditionis eorum, consolationem acciperet ima carceris, nec plagarum dolorem computaret scissi corporis, neque nervuum, quo pedes ejus conclusi erant: sed audita correctione eorum, laetaretur, et immemor
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia per zelum caritatis foedera perdiderunt uersi inscis ma
adper ditionem sui hereses creauerunt
Et sihabuero omnem fidẽ
ita ut montes transferam: Virtutes facere aut demonia perfidẽ
eicere: dĩ uirtus & gloria ẽ: Nec hoc admeritum proficit nisi
quis bone conuersationis fuerit emulus. sicut supra memoraui:
tsiero gauero omnem sub stantiam meam: Apertum est quia
si omnis substantia impendatur nihil proficit caritate neglecta
quia caput religionis caritas est:
Etqui caput non habet uitam non habet:
Et sitra didero corpus meum
ut ar deam nihilmihi prodest: Sine caritate nihil prodest qr fundamer¬

Expanded text:
sed quia per zelum charitatis foedera perdiderunt, in schisma verssed quia per zelum charitatis foedera perdiderunt, in schisma versi, ad perditionem sui haereses creaverunt. Et si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam. Virtutes facere, aut daemonia per fidem ejicere Dei virtus et gloria est: nec hoc ad meritum proficit, nisi quis bonae conversationis fuerit aemulus, sicut supra memoravi. Et si erogavero omnem substantiam meam. Apertum est quia si omnis substantia impendatur, nihil proficit, charitate neglecta; quia caput religionis charitas est: et qui caput non habet, vitam non habet. Et si tradidero corpus meum, ut ardeam, nihil mihi prodest. Sine charitate nihil prodest; quia fundame
Abbreviated transcription (Latin):
tauit : non merito sed dignitate ordinis sacerdotalis: Et saul prophetaũ
cum iam in obedientiae causa spũ malo fuisset repletus: sed propter dĩ causa
ne posset comprehendere dauid &occidere quem uolebat:
tsi sci ero omnia misteria: Iudae enim nihil profuit fuisse cum a posto¬
lis & didicisse misteria c̃aelestia scire ostendit quando increpita uoce in pa¬
ra dyso illum dĩfuisse & preciosos lapides habuisse testatur: Quos lapi¬
des idem a postolus doctrinae diuina misteria signi ficaur
profuit quia caritatis inmmor in superbiam prosiliuit :¬
tsi habeam omnem scientiam:
Nihil prodest scientia si caritas
nonsit: Deniq scribis & phariseis nihil pro fuit dicente saluatore:
Vos habetis clauem scientiae &neq uos intratis neq alios sinitis intro¬
ire : Per inuidiam enim caritatem corrum pentes. scientiam eius adnihiby
decluxerunt : Nam & tertullianus &nouatianus non parfcientiae fuer̃:

Expanded text:
tavit , non merito, sed dignitate ordinis sacerdotalis: et Saul prophetavit , tavit , non merito, sed dignitate ordinis sacerdotalis: et Saul prophetavit , cum jam inobedientiae causa spiritu malo fuisset repletus; sed propter Dei causam, ne posset comprehendere David, quem et occidere volebat. Et si sciero omnia mysteria; Judae enim nihil profuit fuisse cum apostolis, et didicisse mysteria; cradiso illum Dei fuisse, et pretiosos lapides habuisse testatur, quos lapides idem Apostolus doctrinae divinae mysteria significavit : et illi nihil profuit; quia charitatis immemor, in superbiam prosilivit. Et si habuero omnem scientiam. Nihil mihi prodest scientia, si charitas non sit. Denique scribis et pharisaeis nihil profuit, dicente Salvatore: Vos habetis clavem scientiae, et neque vos intratis, neque alios sinitis introire ; per invidiam enim charitatem corrumpentes, scientiam ejus ad nihilum deduxerunt. Nam et Tertullianus et Novatianus non parvae scientiae fuerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ut loqui possit: Sicut alio loco saluator dicit: Non enim uos estis quilo qui¬
mini sed sp̃s patrisurĩ quiloquitur in uobis: Nam asina locuta est huma¬
na lingua adbałam filium beor ut discer& dĩ magestatem: Et pue¬
ri infantes in laudem dĩ proruperunt ad confusionem iudeorum:
Saluator autem non solum istos. sed & lapides ad condempnationẽ¬
perfidorum & gloriam dĩ clamare posse ostendit: Et inter ipsa
primordia ad commen dationem fidei qui baptiz abantur linguis
loquebantur
tsihabuero prophetiam & nouerim misteria omnia¬
& omnem scientiami caritatem autem non habeam nihil mih prodest:
Vere nihil pro dest : ad dĩ enim gloriam prophetatur: Sicut dicit dauid
propheta: Non nobis dñẽ non nobis. sed nominituo dagloriam: Nam &
balaam prophe tauit cum propheta non eẽti sed ariolus: & caiphas prophe¬

Expanded text:
ut loqui possit, sicut et alio loco dicit Salvator: Non enim vos estis, qui loquiut loqui possit, sicut et alio loco dicit Salvator: Non enim vos estis, qui loquimini; sed Spiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis . Nam et asina locuta est humana lingua ad Balaam filium Beor, ut addiceret Dei majestatem : et pueri infantes in laudem Dei proruperunt ad confusionem Judaeorum . Salvator autem non solum istos, sed et lapides ad condemnationeperfidorum, et gloriam Dei clamare posse ostendit . Et inter ipsa primordia ad commendationem fidei, qui baptizabantur, linguis loquebantur . Et si habuero prophetiam, et noverim omnia mysteria, et omnem scientiam; charitatem autem non habeam, nihil mihi 155 prodest. Vere nihil prodest; ad Dei enim gloriam prophetatur, sicut dicit David propheta: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Nam et Balaam prophetavit , cum propheta non esset, sed hariolus: et Caiphas prophe