comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li exultatione lȩtat᷑. habes hoc in canticis canticoꝵ Lȩta ĩ¬
capiat fructũ pomiferarũ suarũ: Quȩ s̃ istȩ pomiferȩ: Lignum
aridũ factus eras in adam: s nunc ꝑ gr̃ãm xp̃i pomiferȩ arbo¬
res pullulatis: Libent̃ accipit iħc dñs. & dignatione celesti
Uindemiaui myrrã cũ unguentis meis Quȩ ẽ ista uindemia: C o-¬
gnoscite uineã: &. agnoscetis uindemiã. uineã inquit ex egy¬
plantati: quasi uindemia fructũ dedistis Uindemiaui myr¬
ram cũ unguentis meis. hoc ẽ. in odore quem accepisti
Comedi panẽ meũ cũ melle meo. Uides qd in hoc pane nulla sit ama¬
ritudo. s om̃is suauitas : Bibi uinũ meũ cũ lacte meo. uides huiꝰ modi
buiꝰ eẽ lȩciciã. quȩ nulliꝰ peccati sordibꝰ polluat᷑: Quotienscũ ꝙ enĩ
bibis. remissionẽ accipis peccatoꝵ: & inebriaris sp̃u scõ. unde ⁊ apł
ideo p̾clara ebrietas: que sobriecatẽ operat᷑. ¶ Hȩc st̃ quȩ de sacr¬

Expanded text:
. Habes hoc in Canticis canticorum. Laetata incapiat fructum pomiferarum suarum . Quae sunt istae pomiferae? Lignum aridum factus eras in Adam: sed nunc per gratiam Christi pomiferae arbores pullulatis. 15. Libenter accipit Dominus Jesus, et dignatione coelesti 16. Vindemiavi myrrham cum unguentis meis. Quae est ista vindemia? Cognoscite vineam, et agnoscetis vindemiam. Vineam, inquit, ex Aegyplantati, quasi vindemia fructum dedistis. Vindemiavi myrrham cum unguentis meis, hoc est, in odorem quem accepistis. Manducavi panem meum cum melle meo. Vides quod in hoc pane nulla sit amaritudo, sed omnis suavitas sit? Bibi vinum meum cum lacte meo. Vides hujusmodi esse laetitiam, quae nullius peccati sordibus polluatur? Quotiescumque enim bibis, remissionem accipis peccatorum, et inebriaris spiritu. Unde et Apostolus ideo praeclara ebrietas, quae sobrietatem mentis operatur. Haec sunt quae de sacr
Abbreviated transcription (Latin):
manis angłcȩ tuoꝵ. sic̃ susciꝑe dignatꝰ es munera pueri tui
abel. ⁊ sacficiũ patͥarchȩ nr̃i abrahȩ. ⁊ qͦd tͥ optulit summus
sacerdos melchisedech Ergo quotienscũq accipis. qͥd tͥ dixit
apłs: Quotienscũq eumq accipimus: mortẽ dñi annuntiamꝰ:
Si quotienscũq effundit᷑ sanguis in remissionẽ peccatoꝵ
fundit᷑: debeo illũ semꝑ acciꝑe: ut semꝑ mͥ peccata dimit.
⁊ hodie quantũ pocurmus. explanauimus. s crastina die sab-¬
bato ⁊ dñica de orationis ordine dicemus ꝓ ut poterimus:¬

Expanded text:
e dignatus es munera pueri tui justi Abel, et sacrificium patriarchae nostri Abrahae, et quod tibi obtulit summus sacerdos Melchisedech. 28. Ergo quotiescumque accipis, quid tibi dicit Apostolus? Quotiescumque accipimus, mortem Domini annuntiamus Si quotiescumque effunditur sanguis, in remissionem peccatorum funditur; debe29. Interim et hodie quantum potuimus, explanavimus: sed crastina die sabbato et Dominica de orationis ordine dicemus, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNO. SERMO. NR. AT Q̃ TRA¬
ctatus usq ad altaris scĩ sacramenta deductus est.
& cognouimꝰ sacram̃toꝵ istoe figurã abralȩ tẽporibꝰ
p̃cessisse. quando optulit sacͥficiũ sc̃s melchisedech.
habet: Si melchisedech ũ habet initiũ dierũ: nũ xp̃c habere po¬
tuit: S ñ plus ẽ figura quã ueritas Uides gͦ qi ipse pͥmus ⁊ no

Expanded text:
esterno sermo noster ac tractatus usque ad sancti altaris sacramenta deductus est. Et cognovimus sacramentorum istorum figuram Abrahae temporibus praecessisse, quando obtulit sacrificium sanctus Melchisedech ,habet: si Melchisedech non habet initium dierum, num Christus habere potuit ? Sed non est plus figura quam veritas. Vides
Abbreviated transcription (Latin):
Iam redi mecũ ad ꝓpositionẽ meã Magnũ quid̾ẽ ⁊ uenera¬
bile qͦd manna pluit iudeis de celo: s intellige qͥd sit am.¬
ctor ẽ cęli deinde manna qͥ manducauit mortiuis est :
qͥ manducauerit hoc corpus. fiet ei remissio peccatoꝵ: ⁊ ñ mo-
riet᷑ in ȩt̃num Ergo ñ ociose dicis tu am̃. iã in spũ ꝯfitens
qͣd accipias corpꝰ xͥ: dicit tͥ sacerdos. corpꝰ xp̃i: ⁊ tu dicis
amen: hoc ẽ uerũ Qd̃ ꝯfitet᷑ lingua: affectꝰ teneat. Ut
scias aut̃ hoc eẽ sacramentũ: huiꝰ figura ante precess it:
Deinde quantũ sit sacramentũ cognosce Uide qͥd dicat: Quoti¬
escũq hoc feceritis: toties ꝯmemorationẽ mei facietis: do¬
nec iterũ adueniã: Et sacerdos dic̃. Ergo memores głosȩ eiꝰ¬

Expanded text:
positionem meam. Magnum quidem et venerabile, quod manna Judaeis pluit e coelo : sed intellige. Quid est amsti, qui auctor est coeli. Deinde manna qui manducavit, mortuus est: qui manducaverit hoc corpus, fiet ei remissio peccatorum, et non morietur in aeternum 25. Ergo non otiose dicis tu: Amen, jam in spiritu confitens quod accipias corpus Christi. Dicit tibi sacerdos: Corpus Christi; et tu dicis: Amen, hoc est, verum. Quod confitetur lingua, tenscias autem hoc esse sacramentum, hujus figura ante praecessit. Deinde quantum sit sacramentum, cognosce. Vide quid dicat: Quotiescumque hoc feceritis, toties commemorationem mei facietis, donec iterum adveniam . 27. Et sacerdos dicit: Ergo memores glorio
Abbreviated transcription (Latin):
re. qr credebat ĩ aduenientẽ: Melior tam̃ ⁊ ꝑfectior fuiss
si credidis iã uenisse: qmͣ sꝑabat eẽ uenturũ: Nc̃ uide sin¬
gula diximꝰ figurã p̃cessisse ĩ iordane. quando uaaman lep¬
erat: Non dico captiuitatẽ sub hoste aliqͦ ꝯsticutã. s eã ca
in mari rubro baptirati s̃ patres Habes quartũ genus in pi¬
scina: quando mouebat᷑ aqua Nunc te consulo utrũ cre¬
dere debeas q habes p̃sentiã. trinitatis in hoc baptismace.
Ecce aliud genus baptismatis Quare: Quia om̃is h̃õ ante ba-¬
ptismũ quasi ferrũ p̾mit᷑. atq demergit᷑. Ubi baptiratꝰ fue:¬
rit. ñ tamꝗͣ ferrũ. s tãqͣ leuior fructuosi ligni species leuat᷑.
Ergo ⁊ hic altera species securis erat: qua cedebant᷑ ligna: Ce¬
cidit manubriũ de securi: hoc ẽ ferrũ demersũ ẽ: Filiꝰ ꝓpħȩ
neiciuit qͥd faceret: s hoc solũ scuiit ut rogaret helẏseum

Expanded text:
re, quia credebat in advenientem. Melior tamen et perfectior fuisset, re, quia credebat in advenientem. Melior tamen et perfectior fuisset, si credidisset jam venisse quem sperabat esse venturum. CAPUgula. Diximus figuram praecessisse in Jordane, quando Naaman leproerat, non dico captivitatem sub hoste aliquo populo constitutam: in mari Rubro baptizati sunt patres, habes quartum genus in piscina, quando movebatur aqua. Nunc te consulo utrum credere debeas quia habes 357 praesentiam Trinitatis in hoc baptismate, Ecce aliud genus baptismatis. Quare? Quia omnis homo ante baptismum quasi ferrum premitur atque demergitur: ubi baptizatus fuerit, non tamquam ferrum, sed tamquam jam levior fructuosi ligni species elevatur. Ergo et hic figura altera. Securis erat qua caedebantur ligna. Cecidit manubrium de securi, hoc est, ferrum demersum est. Filius prophetae nescivit quid faceret: sed hoc solum scivit, ut rogaret Elisaeum
Abbreviated transcription (Latin):
Quare mͦ ñ mouet᷑ : Audi quare: Signa incredulis: fides credentibꝰ.
Qui pͥor descendiss: sanabat᷑ ab om̃i infirmitate Qd ẽ prior :
Tempore. an honore: Utrũq intellige Si tempore pͥor qui
prior descendiss sanabat᷑: hoc ẽ qui haberet di metũ: iusti¬
bat᷑. Tam̃ tc̃ tẽporis: unus sanabat᷑ Tc̃ inquã temporis. in
figura qͥ prior descendiss unus sanabat᷑ Quanto maior ẽ
gr̃a eccłȩ. in qua om̃s saluant᷑ qͥcũq descendunt: S uidece
illum paraliticum: descende: At ille Hominẽ ñ habeo:
Uide ubi baptizaris: unde sit baptisia. nͥ de cruce xp̃i:
de morte eiꝰ. Ibi ẽ om̃e mysteriũ: qu̾a ꝓte passus ẽ
In ipso redimeris: ein ipso saluaris Hominẽ inquit ñ
habeo. hoc ẽ. qr ꝑ hominẽ mors: ⁊ ꝑhominẽ resurrectio
de quo dictũ ẽ. & mictet dñis hoĩem qͥ eos saluos faciat: di¬
cebat Hoĩem ñ habeo: Ee ideo ad sanitatẽ meruit ꝑueni¬

Expanded text:
Quare modo non movetur? Audi quare? Signa incredulis, fides credentibus . 5. Qui prior descendisset, sanabatur ab omni infirmitate. Qui est prior, tempore, an honore? Utrumque intellige. Si tempore, prior qui prior descendisset, hoc est, qui haberet Dei metum, stubatur. Tamen tunc temporis unus sanabatur, tunc, inquam, temporis in figura qui prior descendisset, solus curabatur. Quanto major est gratia Ecclesiae, in qua omnes salvantur, quicumque desillum paralyticum: Descende. Ait ille: Hominem non habeo . Vide ubi baptizaris. Unde sit baptisma, nisi de cruce Christi, de morte Christi? Ibi est omne mysterium, quia pro te passus est. In ipso redimeris, in ipso salvaberis. 7. Hominem, inquit, non habeo; hoc est, quia per hominem mors, et per hominem resurrectio de quo dictum est: Et mittet Dominus hominem qui salvos faciat eos ; dicebat: Hominem non habeo; et ideo ad sanitatem meruit perveni
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ. uade ad illũ fontẽ ĩ qͦ crux domini p̃dicat᷑: uade ad
illũ fontẽ. in qͦ xp̃c om̃iũ redemit errores Isti : lauisti:
Uenisti ad altare: uidere cepisti quȩ ante ñ uideras. hocẽ.
ꝑ fontẽ dñi. ⁊ p̃dicationẽ dñicȩ passionis: aꝑti s̃ oculi tui Qui
ante uidebaris ẽẽ cȩcus. cȩpisti lumen sac̾mentoꝵ uidere.:
qr id temporis ẽ. disputationẽ integrã ñ possumꝰ incipere: qͥa
ꝓlixior tractatꝰ ẽ Satis sit qͦd dictũ ẽ hodie crastino die si
dño placet de sac̃mentis ipsis t̾ctabimꝰ: Ex plic̃. lib̾ .iii.
dent̃ ad hebreos recolens seriẽ ueteris testamenti ex¬
planat apłs paulus. E iat aut̃ ĩ seão tab̾naculo manna: erat
uniquo uos int̾dux̃ sacerdos: in q̃ seinel m anmno simmnus Ricerdos

Expanded text:
hoc est: Vade ad illum fontem in quo crux Domini praedicatur: vade ad hoc est: Vade ad illum fontem in quo crux Domini praedicatur: vade ad illum fontem in quo omnium Christus redemit errores. 366 15. Isti, lavisti, venisti ad altare, videre coepisti, quae ante non videras; hoc est, per fontem Domini et praedicationem Dominicae passionis tunc aperti sunt oculi tui: qui ante corde videbaris esse caecatus, coepisti lumen sacramentorum videre. Equia id temporis est, disputationem integram non possumus incipere: quia prolixior tractatus est, satis sit quod dictum est hodie; et crastina die, si Domino placet, de sacramentis ipsis tractabimus. LIBER QUARTUS. denter ad Hebraeos recolens, seriem veteris Testamenti explanat apostolus Paulus . Erat autem in secundo tabernaculo manna, erat in quod vos introduxit sacerdos, in quod semel in anno summus sacer
Abbreviated transcription (Latin):
marcus. dix̃ lucas: solus ioħes quid ait. Tulit lutũ. & liniuit
suꝑ oculos eiꝰ. ⁊ dix̃. Uade insyloam. Et exurgens iuit. ⁊ lauit:
⁊ uenit uidens Considera ⁊ tu oculos cordis tui. uidebas quȩ¬
lis cordis uidere non poteras: Ergo quando dedisti nom̃ tuum.
tulit lutũ. ⁊ liniuit suꝑ oculos tuos. qͦd significat ut pec¬
catũ tuũ fatearis: ut c̃scientiã recognosceres: ut pęnitenti¬
ã ageres delictoꝵ hoc ẽ. sortẽ humanȩ cognitionis agnosce-¬
res Nã eciã si ñ ꝯfiteat᷑ peccatũ. qͥ uenit ad laptismũ: ta¬
putare St̃ quidã. scio certe aliquẽ fuisse qui diceret. cum
illi diceremus in hac ȩtate mag̃ baptitari debes: dicebat ille:
Hic lutũ ñ habuit qͦd ei xp̃c ñ lauerat. hoc ẽ. ñ ei aperuerat
oculos Nullus enĩ hõ sine peccato. Ergo agnosc it se hoĩem.
uerecundiã: prudentiã: ꝯsiderationẽ fragilitatis tuȩ. ⁊ dix̃
tͥ uade ad syloam. Qd ẽ syloa: Qd int̾p̃tat᷑ inqtͥ missus.

Expanded text:
Marcus: solus Joannes quid ait? Tulit lutum, et linivit super oculos ejus, et dixit ei: Vade in Siloam. Et exsurgens ivit, et lavit, et venit videns lis adhuc videre non poteras. Ergo quando dedisti nomen tuum, tulit lutum, et linivit super oculos tuos. Quid significat? Ut peccatum tuum fatereris, ut conscientiam tuam recognosceres, ut poenitentiam ageres delictorum, hoc est, sortem humanae generationis agnosceres. Nam etiamsi non confiteatur peccatum, qui venit ad baptismum, taputare. Sunt quidam, scio certe aliquem fuisse qui diceret, cum illi diceremus: In hac aetate magis baptizari debes, dicebat ille: Hic lutum non habuit, quod ei Christus non leverat, hoc est, non ei aperuerat oculos; nullus enim homo sine peccato. 14. Ergo agnoscit se hominem, verecundiam, prudentiam, considerationem fragilitatis tuae; et dixit tibi: Vade in Siloam. Quid est Siloas? Quod interpretatur, inquit, missus,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ d̾s murimurantibꝰ uideis manna pluit de cęlo. tͥ autem
saeramentoꝵ hor figina p̃cessit. quando abrahã uernacu¬
rios: de captiuitate eruens nepotẽ suñ. Cũ uictor uenit.
occurrit illi melchisedech sacerdos: & optulit ei panem
auctor sacram̃toꝵ. Qs ẽ melchisedech: Qui significatur
rex iusticie: rex pacis Quis ẽ iste rex iusticie: slũqͥs homo
qͥsquã potest eẽ rex iusticiȩ : Quis ẽ gͣ rex iusticie. nͥ uisticu¬

Expanded text:
eis murmurantibus manna pluit e coelo, tibi autem sacramentorum horum figura praecessit, quando Abraham erat, quando vernacurios, de captivitate eruens nepotem suum; tunc victor venit, occurrit illi Melchisedech sacerdos, et obtulit ei panem auctor sacramentorum . Quis est Melchisedech? Qui significatur rex justitiae, rex pacis. Quis est iste rex justitiae? Numquid homo quisquam potest rex esse justitiae? Quis ergo rex justitiae, n
Abbreviated transcription (Latin):
uidisti sac̾menta posita suꝑ altare: & ipsã quid̾e miratꝰ es
creaturã: tam̃ ereatura sollempnis. ⁊ nota: Forte aliqͥs dixe¬
Qd plus dedit fidelibꝰ suis: Quid plus tribuit his. quibꝰ plus
promisit: Accipe quȩ dico. anceriora eẽ mysteria xͥ anoꝵ
quã iudeoꝵ: & diuiniora ẽẽ saeramenta Quomͦ. accipe. Iu¬

Expanded text:
 es  es creaturam; tamen creaturam solemnem et notam. 9. Forte aliquis dixe: quid plus dedit fidelibus suis, quid plus tribuit iis quibus plus promisit? 10. Accipe quae dico, anteriora esse mysteria Christianorum quam Judaeorum, et diviniora esse sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
in figura uidit. &. ꝯcupiuit: Uis scire qr c̃cupidit: Iterũ audi
dicentẽ: Asꝑges me ysopo & mundabor: lauabis me & suꝑ nũe
de albabor Quare: Quia nix qͣmuis sit candida: cito aliqua sor¬
de nigrescit atq corrũpit᷑. Ista gr̃a qm accepisti. si ceneas qͦd
accepisti: erit diuturna atq ꝑpetua Ueniebas gͦ desiderans:¬
qͦd acciꝑes sac̃mentũ: dicet aĩa tua Et in croibo add altare di
mei: ad dm̃ qui letificat utuentutẽ meã. deposuisti pecca.¬
toꝵ senectutẽ. accepisti gr̃ȩ uiuentutẽ: hoc tͥ p̃stiterunt sac̃¬
menta cȩlestia: deniq iterũ audi dd̃ dicentẽ: Renouabitur
seut aquilȩ uiuentꝰ tux Bona aquila eẽ cȩpisti. quȩ cȩlũ pe¬
tis terrena fastidis Bonȩ aquilȩ circa altare: ubi enĩ corpꝰ.
ibi ⁊ aquilȩ. E orma corporis altare ẽ: ⁊ corpus xͥ ẽ ĩ altari:
A quilȩ uos estis renouatȩ ablutione delicti: uenisti ad altare.¬

Expanded text:
Vis scire quia concupierit? Iterum audi dicentem: Asperges me hyssopo, et mundabor: lavabis me, et super nivem dealbabor . Quare? Quia nix, quamvis sit candida, cito aliqua sorde nigrescit atque corrumpitur: ista gratia quam accepisti, si teneas quod accepisti, erit diuturna atque perpetua. 7. Veniebas ergo desideranssacramentum. Dicat anima tua: Et introibo ad altare Dei mei, ad Deum qui laetificat juventutem meam . Deposuisti peccatorum senectutem, sumpsisti gratiae juventutem: hoc praestiterunt tibi sacramenta coelestia. Denique iterum audi dicentem David: Renovabitur sicut aquilae juventus tua . Bona aquila esse coepisti, quae coelum petis; terrena fastidis. Bonae aquilae circa altare: Ubi enim corpus, ibi et aquilae . Forma corporis altare est, et corpus Christi est in altari: aquilae vos estis, renovatae ablutione delicti. CAPUT III. Oste
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ totum: Immo ẽ totũ uere totũ: ubi tota innocentia:
cota pietas: tota gr̃a: tota sc̃ificatio Uidisti quę uidere
potiusti oculis corporis tui. ⁊ humanis conspectib: ñ uidisti illa
cis cͥllȩ ⁊ exige: Miram᷑ mysteria iudece. que patͥbꝰ nr̃is
data s̃: pͥmũ uecustatẽ sac̃mentoꝵ: deinde sc̃itatẽ p̃¬
stantiũ Illud ꝓmitto qͦd diuiniora ⁊ pͥora s̃ sacramenta xͥii

Expanded text:
est totum? Immo est totum. Vere totum, ubi tota innocentia, est totum? Immo est totum. Vere totum, ubi tota innocentia, tota pietas, tota gratia, tota sanctificatio. Vidisti quae videre potuisti oculis tui corporis, et humanis conspectibus: non vidisti illa cis meae, et exige. Miramur mysteria Judaeorum, quae patribus nostris data sunt, primum vetustate sacramentorum, deinde sanctitate praestan
Abbreviated transcription (Latin):
angłs ẽ & ipse: Ecce micto angłm meũ ante faciẽ tua. qͥ p̃para¬
bit uiã tuã ante te: accipe aliud malachiȩ ꝓpħȩ: Labia sacer
cłi ẽ omĩpotentis Hec ideo dicunt᷑. ut sacerdotis głam p̾dice¬
nius: ñ ut aliqͥd ꝑsonalib meritis arroget᷑. ¶ Ergo abrenunti-¬
asti diabolo: abrenuntiasti scło: esto sollicitꝰ. Qui pecuniã deba:
semꝑ cautionẽ suã ꝯsiderat: Et tu qui fidem debes xͦ. fid̾e ser¬
ua: quȩ multo p̃ciosior ẽ. qͣm pecunia F ides enĩ ȩternũ est¬
cessisti ꝓpi: uidisti fontẽ: uidisti sacerdotẽ supra fontem
Nec hoc possũ dubitare. qͦd in animũ ur̃m ñ potuerit cadere.
qͥd cecidit in illũ syrũ naaman: q ⁊ si mundatꝰ ẽ: tam̃ ante
dubitauit. Quare dicã accipe. Ingressus es. uidisti aquam:
uidisti sacerdocẽ : uidisti leuitã: ne forte aliqͥs dixerit. hoc

Expanded text:
angelus est et ipse: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, et praeparaangelus est et ipse: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, et praeparabit viam tuam ante te . Accipe aliud Malachiae prophetae: Quia labenim Dei omnipotentis . Haec ideo dicuntur, ut sacerdotis gloriam praedicemus, non ut aliquid personalibus meritis arrogetur. 8. Ergo abrenuntiasi mundo, abrenuntiasti saeculo, esto sollicitus. Qui pecuniam debet, semper cautionem suam considerat: et tu qui fidem debes Christo, fidem serva, quae multo pretiosior quam pecunia est; Fides enim aeternum cessisti propius: vidisti fontem, vidisti et sacerdotem supra fontem. Nec hoc possum dubitare, quod in animum vestrum non potuerit cadere, quod cecidit in illum Syrum Naaman ; quia etsi mundatus est, tamen ante dubitavit. Quare? Dicam, accipe. 10. Ingressus es, vidisti aquam, vidisti sacerdotem, vidisti levitam. Ne forte aliquis dixerit: Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
luctaturus: ꝓfessus es luctaminis tui cercamina: Qui luctatͥur:
habet qͦd sperat: Ubi cercamen: ibi corona Luctaris in scło: sed
coronaris a xp̃o: & ꝓ certaminib scł̃i coronaris Nã ⁊ si ĩ cȩlo
abrenuntias diabolo & oꝑibꝰ eiꝰ: qͥd respondisti: Abrenuntio:
Abrenuntias scło. ⁊ uoluptatibꝰ eiꝰ : Respondisti: abrenuntio:
Memor esto sermonis cui: ⁊ nũqͣm tͥ excidat᷑ series tuȩ cautiõis.
Si cyrographũ homini dederis. teneris obnoxiꝰ: ut pecuniã eiꝰ
ł quibꝰ ꝓmiseris. Leuitã uidisti: minister ẽ x̃pi Uidisti illũ ante
altare ministrare: Ergo cyrographũ tenet᷑ tuũ: ñ in terra. s in
cȩlo: Considera ubi capiassacram̃ta cȩlestia Si hic corpus ẽ xp̃i: hic
⁊ angłi ꝯstituti s̃ ubi corpus: ibi ⁊ aquile: Legisti in euangłio:
Ubi corpus xͥ. ibi ⁊ aquilȩ uolare ꝯsueuerunt: ut t̾rena fugiant:
baptistȩ rationẽ: Ioħes natus ex iuiro ⁊ muliere. attam̃ audi: qr

Expanded text:
eculi luctaturus, professus es luctaminis tui certamina. Qui luctatur, habet quod speret: ubi certamen, ibi corona. Luctaris in saeculo, sed coronaris a Christo, et pro certaminibus saeculi coronaris? Nam etsi in coelo Abrenuntias diabolo et operibus ejus, quid respondisti? Abrenuntio. Abrenuntias saeculo et voluptatibus ejus, quid respondisti? Abrenuntio. Memor esto sermonis tui, et nunquam tibi excidat tuae series cautionis. Si chirographum homini dederis, teneris obnoxius, ut pecuniam ejus l quibus promiseris. Levitam vidisti, sed minister est Christi. Vidisti illum ante altaria ministrare. Ergo chirographum tuum tenetur non in terra, sed in coelo. Considera ubi capias sacramenta coelestia. Si hic corpus est Christi, hic et angeli constituti sunt. Ubi corpus, ibi et aquilae, legisti in Evangelio . Ubi corpus Christi, ibi et aquilae volare consuerunt; ut terrena fugiant, Baptistae rationem. Joannes natus erat ex viro et muliere; attamen audi quia
Abbreviated transcription (Latin):
los pedeslauet Quare hoc: Quia in baptismate om̃is culpa
diluit᷑. Recedit gͦ culpa: S qi adam ẽ supplantatꝰ a diabolo.
& uenenũ ei ẽ effusũ sup̃ pedes. ideo lauas pedes: ut m ea par
te qua insidiatus ẽ serpens: maiꝰ subsidiũ sc̃ificationis acce¬
dat: quo postea te supplantare ñ possit. Lauas gͦ pedes: itt
laues uenena serpentis. Adhimmilitatẽ qͦ ꝓficit: ut ĩ mynste¬
rio ñ erubescanis. qͦd dedignam̃ obsequio. Sequit᷑ sp̃uale si-¬
& sp̃c scĩ timoris Septẽ qͣsi uirtutes sp̃e. Et om̃s quiden
uircutes ad sp̃m ꝑtinent: s iste s̃ cardinales. quasi pͥncipales¬

Expanded text:
los pedes lavet . Quare hoc? Quia in baptismate omnis culpa los pedes lavet . Quare hoc? Quia in baptismate omnis culpa diluitur. Recedit ergo culpa: sed quia Adam supplantatus a diabolo est , et venenum ei effusum est supra pedes, ideo lavas pedes; ut in ea parte in qua insidiatus est serpens, majus subsidium sanctificationis accedat, quo postea te supplantare non possit. Lavas ergo pedes, ut laves venena serpentis. Ad humilitatem quoque proficit, ut in mysterio non erubescamus, quod dedignamur in obsequio. CAPUT s sancti timoris. Septem quasi virtutes sunt et omnes quidem virtutes ad Spiritum pertinent: sed istae quasi cardinales, quasi principales
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsuecudinẽ ñ habet. aut pedes lauet uide gͦ. F orte ꝓpter
multitudinẽ declinauit St̃ tam̃ qͥ dicant ⁊ excusare conent᷑.
qr hoc ñ ĩ mysterio faciendũ ẽ. ñ ĩ baptismate: ñ ĩ regatiõe.:
s quasi hospiti pedes lauandi s̃. Aliud ẽ humilitatis: aliud scĩ¬
ficationis Deniq audi qr mysteriũ ẽ ⁊ sc̃ificatio Nisi lauero tͥ
pedes: ñ habebis partẽ mecũ. Hoc ideo dico. ñ qͦd alios ipse re-¬
p̃hendã: s ut officia mea ipse ꝯmendem In om̃ibꝰ cupio seqͥ ro-¬
manã eccłam: s tam̃ ⁊ nos hõies sensũ habemꝰ. Ideo qd alibi re¬
cte seruat᷑: ⁊ nos rectiꝰ custodimiꝰ. Ipsũ sequim᷑ apłm petrũ: ip¬
siꝰ ĩ heremus deuotioni. Adhoc eccłã romana qͥd respondet:
Utiq ipse auctor ẽ nob̾ huiꝰ assertionis. petrus apłs. qͥ sacerdos
ptulit. deuotionis fidei Respondit illi dñs. qr dixerat ma¬
nus ⁊ caput Qui lauit. ñ necesse habet iterũ lauare: nͥ ut so¬

Expanded text:
n habet, ut pedes lavet. Vide ergo, forte propter multitudinem declinavit. Sunt tamen qui dicant et excusare conentur, quia hoc non in mysterio faciendum est, non 363 in baptismate, non in regeneratione: sed quasi hospiti pedes lavandi sint. Aliud est humilitatis, aliud sanctificationis. Denique audi quia mysterium est et sanctificatio: Nisi lavero tibi pedes, non habebis mecum partem . Hoc ideo dico, non quod alios reprehendam, sed mea officia ipse commendem. In omnibus cupio sequi Ecclesiam Romanam: sed tamen et nos homines sensum habemus; ideo quod alibi rectius servatur, et nos rectius custodimus. 6. Ipsum sequimur apostolum Petrum, ipsius inhaeremus devotioni. Ad hoc Ecclesia Romana quid respondet? Utique ipse auctor est nobis hujus assertionis Petrus apostolus, qui sacerdos btulit, devotionis et fidei. 7. Respondit illi Dominus, quia dixerat manus et caput: Qui lavit, non necesse habet iterum lavare, nisi ut so
Abbreviated transcription (Latin):
trahere: Teueat te clauus xͥ: quẽ reuocat humanȩ ꝯditiõis
unfirmitas. Ergo mersisti: uenisti ad sacerdotẽ Od cͥdix:¬
tã ȩc̾nã Uide ubi unctus es. Inuitã inquit ȩt̾nã: Holi hanc
uitã illi uitȩ anteferre: Uerbi gr̃a. Si exurgat inimicꝰ aliqͥs.
si uelit tͥ fid̾ẽ tuã auferre: si minat᷑ mortẽ. ut p̃uaricet᷑ qͥsqm̃.
uide qͥd eligas: Noli negligere: Iilud elige: inqͦ unctꝰ es uitã¬

Expanded text:
trahere. Teneat te clavus Christi, quem revocat humanae conditionis infirmitas. 24. Ergo mersisti , venisti ad sacerdotem: quitam aeternam. Vide ubi unctus es: in vitam, inquit, aeternam. Noli hanc vitam illi vitae anteferre. Verbi gratia, si exsurgat inimicus aliquis, si velit tibi fidem tuam auferre, si minatur mortem, ut praevaricetur quisquam, vide quid eligas: noli eligere illud in quo non es u
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ sententie uidebit᷑. qi hõ qͥ factꝰ fuerat ut uiueret. si tam̃
ñ peccaret: incipiebat mori S ut di ꝑpetua gr̃a ꝑseueraret.
qr ⁊ mors finis c̃ peccatoꝵ: ⁊ resurrectio naturȩ ẽ reformatio
Uerũtam̃ ne in hoc sçło diaboli fraus ł insidiȩ p̃ualerent
inuentũ ẽ baptisma: De qͦ baptismate: audi qd dicat seͥpt̃a.
immo filiꝰ di: qr pharysei qͥ noluert̃ bapti: ari baptismo
ioħis.: consiliũ di spreuert̃ E rgo. baptismus consiliũ d̃i estꝰ

Expanded text:
ergo sententiae videbatur, quia homo qui factus fuerat ut viveret, si tamen ergo sententiae videbatur, quia homo qui factus fuerat ut viveret, si tamen non peccaret, incipiebat mori. Sed ut Dei perpetua gratia perseveraret,  mors finis est peccatorum, et resurrectio naturae est reformatio. 18. Verumtamen ne in hoc saeculo diaboli fraus vel insidiae praevalerent, inventum est baptisma. De quo baptismate audi quid dicat Scriptura, immo Filius Dei, quia Pharisaei qui noluerunt baptizari baptismo Joannis, consilium Dei
Abbreviated transcription (Latin):
da: Hc̃ disputemus qͥd sit. qͦd dicit᷑ baptisina. uenisti ad
fontẽ: descendisti in eñ attendisti sũmũ sacerdotẽ: leui¬
tas ⁊ pb̃rm in fonte uidisti Ed ẽ baptisimis: In pͥncipio
ds hoĩem fec̃: ut si peccatũ ñ gustaret: morte n moreret᷑.
Peccatũ ꝯtxit. factus ẽ obnoxiꝰ morti: eiectus ẽ de paracyso:
S dñs qͥ sua uellet beneficia ꝑmanere. ⁊ om̃s insidias abolere
serpentis. rescindere om̃e qͦd nocuit. pͥmũ qͥdẽ sententiã tulit
ĩ hõie. tra es ⁊ uit̾rã ibis: ⁊ hoĩem morti fec̃ ob noxiũ. Erat
diuna sententia solui: qͦd humana conditione ñ pocerat: Reme¬
diũ datũ ẽ ut hõ moreret᷑. ⁊ resurgeret Quare. Ut & illud qͣd
ante dãpnationis loco cesserat: Loco cederet benefici: Q uid
alud ẽ nͥ mors: Queris qͦmꝰ: Quia mors int̾ueniens. finẽ faeit
peccati Luando gͦ morimꝰ: utiq peccare desistimꝰ: Sacis factũ

Expanded text:
c disputemus quid sit quod dicitur baptisma. Venisti ad fontem, descendisti in eum, attendisti summum sacerdotem, levitas et presbyterum in fonte vidisti. Quid est bapt hominem fecit, ut si peccatum non gustaret, morte non moreretur. Peccatum contraxit, factus est obnoxius morti, ejectus est de paradiso. Sed Dominus qui sua vellet beneficia permanere, et insidias omnes abolere serpentis, rescindere quoque omne quod nocuit; primum quidem sententiam tulit in hominem: Terra es, et in terram ibis ; et modivina sententia, solvi humana conditione non poterat. Remedium datum est, ut homo moreretur, et resurgeret. Quare? Ut illud quod ante damnationis loco cesserat, loco cederet beneficii. Quid illud est nisi mors? Quaeris quomodo? Quia mors interveniens finem facit peccati. Quando enim morimur, utique peccare desistimus. Satisfactum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o si xp̃m amaret Tũ ille dix̃. Tu nosti dñe: qr amo te: Ter¬
cio dix̃: ut tercio absolueret᷑. ¶ Sic̃ gͦ peccatũ dimictit pat̃.
unũ nom̃. ubi ẽ una substantia: una diuinitas: una maie-¬
stas: Hoc ẽ nom̃ de qͦ dictũ ẽ: inqͦ opoitet nos om̃s saluo fieri.
In hoc nomine om̃s saluati estis: redditi estis ad gr̃am uicȩ. Clamat
sic & tu mortẽ degustes. Quom̃ xp̃c mortuus ẽ peccato ⁊̃ deo ui¬
uit: ita ⁊ tu supioribꝰ illecebris peccatoꝵ mortuis sis ꝑ baptisma¬

Expanded text:
u nosti, Domine, quia amo te . Tertio dixit, ut tertio absolveretur. 22. Sic ergo peccatum dimittit Pater, unum nomen ubi est, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc est nomen de quo dictum est: In quo oportet omnes salvos fieri In hoc nomine omnes salvati estis, redditi estis ad gratiam vitae. 23. Clamatsic et tu mortem degustes: quomodo Christus mortuus est peccato, et Deo vivit; ita et tu superioribus illecebris peccatorum mortuus sis per baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
Satissit gͦ sententiȩ cȩlestis sine morcis stupore. qͦd mag̃ soluit᷑¬
illa sententia. t̾ra es ⁊ ĩ terrã ibis Impleta sententia: locꝰ ẽ
beneficio. remedioq cȩlesti Ergo aqua de t̾ra: Possibilitas
aut̾ uitȩ nr̃e ñ admitcebat ut t̾ra oꝑiremͦ: ⁊ de t̾ra resur-¬
geremus: deinde ñ terra lauat: s aqua lauat: Ideo fons

Expanded text:
Satisfit ergo sententiae coelesti sine mortis stupore. Quod mergis, solvitur sententia illa: Terra es, et in terram ibis ; impleta sententia, locus est beneficio remedioque coelesti. Ergo aqua de terra, possibilitas autem vitae nostrae non admittebat ut terra operiremur, et de terra resurgeremus. Deinde non terra lavat, sed aqua lavat; ideo fons
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amaritudinẽ sensit. ⁊ cepit bibere ñ posse: ideo misit moyseᷤᷤ
lignũ infontẽ: ⁊ cepte aqua que antea amara erat dulcesc̾e
Qi d̃ significat: nͥ qr õĩs creatura corruptele obnoxia: aqua
ra ẽ quȩ ñ pocest auferre peccatũ: Ubi biberis: sities: ubi
potꝰ ceꝑis suauitatẽ: iterũ amaritudinẽ senties: amara
mouet᷑: E rgo. si infiguia tantũ ualuerc̃ baptismata:
quanto ampliꝰ ualec baptisma inueritate: Nc̃ gͦ consideremꝰ¬

Expanded text:
, amaritudinem sensit, et coepit bibere non posse; ideo Moyses misit lignum in fontem, et coepit aqua quae antea erat amara, dulcescere 13. Quid significat, nisi quia omnis creatura corruptelae obnoxia, aqua  tamen est, quae non potest auferre peccatum. Ubi biberis, sities: ubi potus coeperis suavitatem, iterum amaritudinem senties. Amara vocatur. Ergo si in figura tantum valuerunt baptismata, quanto amplius valet baptisma in veritate? CAPUT V. Ad pre
Abbreviated transcription (Latin):
innube ⁊ ĩ mari: Et subdidit: Hec aut̃ omnia infigura lunt
ilis Iilis infigura. s nobis inueritate: Tc̃ moyses uirgã tene.¬
bat. conclusus erat ppłs iudeorũ: instabat ȩgyptiꝰ cũ armis:
ĩ carent qͥ murmurauer̃ẽ: Tuũ ẽ ubi c̃stringeris credere qͦo
euadas: ñ murmurare: uiuocare: rogare: ñ querelã expͥmere:
Tenebat uirgã moyses ⁊ ducebat ppłm hebrȩoꝵ in nocte ĩ colũ¬
ina lucis: indie ĩ colũpna nubis Lux qͥd ẽ nͥ xp̃c dñs: qͥ tenor
bras ĩfidelitatis depulit: lucẽ ueritatis : gr̃e spũalis affecti¬
ppłs: ⁊ p̃ibat colũpna lucis: deinde sequebat᷑ colũpna nu-¬
baptismatis: ⁊ ad huic utiq ñ erant mysteria uideox: Si gͦ
huiꝰ baptismatis foria p̃cessit. uides suꝑiora inẏsteria xp̃ia-¬
noꝵ ꝙͣ fuerint iudeoꝵ S interĩ scd̾m fragilitatẽ uocis
nr̃ȩ. &. scdm tẽporis rationẽ. satis sit hodie. tã de sacͦ fon¬
te libasse mysteria: crastina die si dñs die si dñs dederit

Expanded text:
ubdidit: Haec autem omnia in figura facta sunt illis : illis in figura, sed nobis in veritate. Tunc Moyses virgam tenebat, conclusus erat populus Judaeorum; instabat Aegyptius cum armis enon carent, qui murmuraverunt. Tuum est ubi constringeris, credere quod evadas, non murmurare: invocare, rogare, non querelam expromere. 22. Tenebat virgam Moyses, et ducebat populum Hebraeorum in nocte, in columna lucis, bras infidelitatis depulit, lucem veritatis et gratiae spiritalis affectipopulus, et praeibat columna lucis: deinde sequebatur columna nubaptismatis, et adhuc utique non erant mysteria Judaeorum. Si ergo hujus baptismatis forma praecessit, vides superiora mysteria Chrint Judaeorum. 24. Sed interim secundum fragilitatem vocis nostrae, et secundum temporis rationem satis sit hodie etiam de sacro fonte libasse mysteria. Crastina die, si Dominus dederit
Abbreviated transcription (Latin):
Quare prior xp̃c descendit. postea sp̃c sc̃s. cũ forma baptisma
tis hoc habeat & usus. ut ante fons consecret᷑: ⁊ tc̃ descen¬
dat qui baptitandꝰ ẽ: Nam ubi primũ ingredit᷑ sacerdos.
exorcismũ facit scdm̃ creaturã aquȩ ꝑ inuocationẽ: postea
& precẽ defert ut fons sc̃isicet᷑. & adsit p̾sentia tͥnitatis ec̃ue.
Xp̃c aut̃ ante descendit. secutꝰ ẽ sp̃c. Qua ratione: Ut ñ
quasi ipse egere scĩficationis mysterio uideret᷑: s sc̃ificaret

Expanded text:
Quare prior Christus descendit, postea Spiritus sanctus; cum forma baptismatis et usus hoc habeat, ut ante fons consecretur, et tunc descendat qui baptizandus est? Nam ubi primum ingreditur sacerdos, exorcismum facit secundum creaturam aquae, invocationem postea et precem defert; ut sanctificetur fons,  autem ante descendit, secutus est Spiritus. Qua ratione? Ut non quasi ipse egere Dominus Jesus sanctificationis mysterio videretur: sed sanctificaret
Abbreviated transcription (Latin):
piscẽ: qui minorẽ quide adeptus ẽ giãm: Cam̃ debet tͥ esse
miraculũ: In mari ẽ. ⁊ suꝑ fluctus natat: In mari tẽpestas
furit: stridunt ꝓcelle: piscis natat Non dimergit᷑: quia
fluctꝰ: undas graues: seuas tẽpestates Et tu esto piscis: ut
scłi te unda ñ mergat. Pulchre aut̃ pat̃ dic ad filiũ: Ego ho¬
die genui te. hoc ẽ quando redemisti ppłm. quando ad cȩli
regnũ uocasti: quando implesti uoluntatẽ meã: ꝓbasti te¬
meũ ẽẽ filiũ. Ascendisti de fonte: q secutũ ẽ: Audisti le-¬
ctionẽ Succinctus sacerdos. licet enĩ & pb̃ri hoc faciant:
sacerdos pedes tͥ lauit. Quid istud mysteriũ: Audisti utiq
illi petrus. Tumͥ lauas pedes: hoc ẽ: Tu dñs seruo lauas pedes:
ad ioħem: ⁊ dicit illi ioħes. Ego ate debeo baptitari: Ego¬

Expanded text:
piscem qui minorem quidem adeptus est gratiam; tamen debet tibi esse piscem qui minorem quidem adeptus est gratiam; tamen debet tibi esse miraculo. In mari est, furit, stridunt procellae: sed piscis natat, non demergitur; quia fluctus, undas graves, saevas tempestates. Et tu esto piscis, ut saeculi te unda non mergat. Pulchre autem Pater dicit ad Filium: Ego hodie genui te , hoc est, quando redemisti populum, quando ad coeli regnum vocasti, quando implesti voluntatem meam, probasti meum esse te Filium. 4. Ascendisti de fonte, quid secutum est? Audisti lectionem. Succinctus summus sacerdos, licet enim et presbyteri fecerint, uam, summus sacerdos pedes tibi lavit. Quod est istud mysterium? Audisti utiqueilli Petrus: Tu mihi lavas pedes ? Hoc est, tu dominus servo lavas pedes? ad Joannem, et ait illi Joannes: Ego a te debeo baptizari,
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERNO. DE FORITE. DIS EUIA¬
uinus. cuiꝰ species ueluti quedã sepulchri for¬
Accipis aut̃ mysteriñ: hoc ẽ unguentũ suꝑ caput.
Quare sup̃ caput: Quia sensus sapientis in capite
eiꝰ. salomon ait: E riget enĩ sapientia sine gr̃a: s ubi gr̃a cepe-¬
quando resur rex̃ amortuis. patͥs uox resultauerit. filius
m̃s es tu: ego hodie genui te: Unde pͥmogenitꝰ amortuis đr:
Ergo resurrectio ꝗd ẽ: nͥ quando de morte ad uitã resur¬
gimus: Sic gͦ & in baptismate Quoniã similitudo mortis
ẽ: sine dubio dũ mergis ⁊ resurgis: fit ⁊ similitudo re
surrectionis Recte itaq scđ̾m int̾p̃tationẽ apłi petri.
sic̃ illa resurrectio regeneratio fuit: ita &. ista resurre¬
ctio regeneratio ẽ S qͥd dicis: Quia in aqͣm mergis. ideo
ꝑegrinaris. ideo te dubitatio tenet: Negimꝰ qͥ dem
ꝓ ducat terra ex se fructũ germinantẽ: Similit̃ ⁊ de aqͥs
raret ad grãm: sic̃ alia generauit ad uitã: Imitare illum

Expanded text:
esterno die de fonte disputavimus, cujus species veluti quaedam sepulcri forAccipis autem μύρον, hoc est, unguentum supra caput . Quare supra caput? Quia sensus sapientis in capite ejus, Salomon ait ; friget enim sapientia sine gratia: sed ubi graquando resurrexit Filius a mortuis, Patris vox resulta verit: Filius meus es tu, ego hodie genui te . Unde et primogenitus a mortuis dicitur. Ergo resurrectio quid est, nisi quando de morte ad vitam resurgimus? Sic ergo et in baptismate, quoniam similitudo mortis est, sine dubio dum mergis et resurgis, similitudo fit resurrectionis. Recte itaque secundum interpretationem apostoli Petri sicut illa resurrectio regeneratio fuit, ita et ista resurrectio regeneratio est. 3. Sed quid dicis quia in aquam mergis? Ideo peregrinaris, ideo te dubitatio tenet? Legimus quidem: Producat terra ex se fructum germinantem . Similiter et de aqret ad gratiam, sicut alia generavit ad vitam. Imitare illum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣd significat ad apire. Ideo tͥ sacerdos aures tetigit: ut
aperirent᷑ aures cuȩ. adsermonẽ & ad eloquium sacerdotis S dicis
michi Quare nares: Quia mutus erat: os tecigit. quia loqui ñ po¬
terat sacramenta cȩlestia: ut uocẽ acciꝑet axp̃o: Et ibi quia
uiri. hic qr mulieres baptizant᷑: &. ñ eadem puritas serui: qͣnta
& dm̃i: Cũ enĩ ille peccata concedat. huic peccata donent᷑: quȩ
pocest eẽ cõparatio. Ideo ꝓpt̾ grãm oꝑis &. muneris ñ os tangit
ep̃c s nares: ut bonũ odorẽ accipias pietatis ȩternȩ. ut dicas. xͥ¬

Expanded text:
dicitur adaperire. Ideo ergo tibi sacerdos aures tetigit, ut aperirentur aures tuae ad sermonem, et ad alloquium sacerdotis. 3. Sed dicis mihi: Quare nares? terat sacramenta coelestia, vocem acciperet a Christo. Et ibi, quia vir; hic, quia mulieres baptizantur, et non eadem puritas servi, quanta et Domini cum enim ille peccata concedat, huic peccata donentur, quae potest esse comparatio?, ideo propter gratiam operis et muneris non os tangit episcopus, sed nares; ut bonum odorem accipias pietatis aeternae, et ut dicas:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s mortui s̃ in deserto: Cȩcerũ qͥ ꝑ hẽ fontẽ tñsit. hoc
ẽ a t̾renis ad cȩlestia. hic ẽ enĩ tñsitꝰ. ideo pascha. idest
tnͣsitꝰ dr̃: transitꝰ aut̃ a peccato ad uitã: a culpa ad
grãm: ab inquinam̃to ad sc̃ificationẽ: qui inqm ꝑ hunc
fontẽ: tnsit: ñ moret᷑. s resurgit. Naaman gͦ le ꝓ¬
sus erat: puella quedã ait uxori illiꝰ. Dñs m̃s uult
mundari: uadat ĩ t̾rã isrł: ⁊ ibi inueniet eũ qui ei¬
possit lepm tollere: dix̃ illa dĩtȩ suȩ: uxor marito.
naaman regi syriȩ: qui eũ quasi sibi acceptissimũ misit
ad regẽ isrł Audiuit rex isrł qͦd misiss ad eũ. cuiꝰ lepm

Expanded text:
sunt omnes in deserto. Caeterum qui per hunc fontem transit, hoc est a terrenis ad coelestia; hic est enim transitus, ideo pascha, hoc est, transitus ejus, transitus a peccato ad vitam, a culpa ad gratiam, ab inquinamento ad sanctificationem: qui per hunc fontem transit, non moritur, sed resurgit. CAPUT V. In sus erat, puella quaedam ait uxori illius: Dominus meus si vult mundari, vadat in terram Israel, et ibi inveniet eum, qui possit ei lepram tollere. Dixit illa dominae suae, uxor marito, Naaman regi Syriae, qui eum quasi acceptissimum sibi misit ad regem Israel. Audivit rex Israel quod missus e
Abbreviated transcription (Latin):
nos implere omnẽ iusticiã: uide q om̃ĩs iusticia in ba¬
ptismate ꝯstituta c̃: Ergo quare xp̃c descendit:
nͥ ut caro ista mundaret᷑: caro quã susceꝑat de mr̃ ꝯdiciõe:
ñ enĩ ablutio peccatoꝵ suoꝵ xp̃o necessaria erat. qui peccatũ
lumba sp̃e sc̃s descendit: Non colũba descendit: s quasi colu̾ba:
Memento qͥd dixerĩ: Xp̃c carnẽ suscepit. ñ sic̃ carnẽ: s car¬
nis istiꝰ ueritatẽ: Uere carnẽ xp̃c suscepit Sp̃c eñ sc̃s in spe¬

Expanded text:
omnem justitiam . Vide quia omnis justitia in baptismate constituta est. 16. Ergo quare Christus descendit, nisi ut caro ista mundaretur, caro quam suscepit de nostra conditione? Non enim ablutio peccatorum suorum Christo necessaria erat, qui peccatum lumba Spiritus sanctus descendit. Non columba descendit, sed quasi columba. Memento quid dixerim: Christus carnem suscepit, non sicut carnem; sed carnis istius veritatem, veram carnem Chris
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Ita multiformis ẽ sp̃c sc̃s: qui habeat diuersas uariasq
uirtutes. Unde ds uirtutũ dr: qd aptari potest patͥ ⁊ filio
Post hec ꝗd seguit᷑: Uenire habes ad altare: qr uenisti.
uidere habes qͣd ante ñ uidebas. hoc ẽ mysteriũ qͦd
legisti ĩ euangłio: si tam̃ legisti. Certe audisti: Cȩcus
optulit se saluatori: ut curaret᷑. Et ille qui alios uerbo tantũ
⁊ sermone curabat. ⁊ refundebat imꝑio lum̃ oculo: tam̃ ĩ
libro euangłii qͥ inscribit᷑ scđm ioħem. qui uere p̾cȩteriᷤ

Expanded text:
Dei , ita multiformis est Spiritus sanctus, qui habeat diversas variasque virtutes. Unde Deus virtutum dicitur, quod aptari potest Patri, et Filioost haec quid sequitur? Venire habes ad altare . Quoniam venisti, videre habes quae ante non videbas, hoc est, mysterium quod legisti in Evangelio; si tamen non legisti, certe audisti. Caecus obtulit se Salvatori ut curaretur: et ille qui alios verbo tantum et sermone curabat, et refundebat imperio lumen oculorum; tamen in libro Evangelii qui scribitur secundum Joannem, qui vere prae caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
quasi colũba: Ut inereduli uocarent᷑ adfidem: In principio sigñu¬
ẽẽ debuit: in posterioribꝰ debet ẽẽ ꝑfectio Accipe aliud Pos ł
ferret᷑: & uisȩ s̃ lingnȩ disꝑsȩ sic̃ ignis Ed hoc significat.
nͥ descensũ sp̃c sc̃i: qui se uoluit incredulis etiã corporalit̃
demonstrare: hoc ẽ corporalit̃ ꝑ signũ: sp̃ualit̾ ꝑs ac̃mentũ:
Ergo manifestũ testimoniũ aduentꝰ eiꝰ. nob̃ aut̃ iã fidei p̾ro

Expanded text:
quasi columba? Ut increduli vocarentur ad fidem. In principio signum debuit esse, in posterioribus debet esse perfectio. 15. Accipe aliud: Post mferretur, et visae sunt linguae dispersae, sicut ignis . Quid hoc significat, nisi descensum Spiritus sancti, qui se voluit incredulis etiam corporaliter demonstrare, hoc est, corporaliter per signum, spiritaliter per sacramentum? Ergo manifestum testimonium ejus adventus, nobis aut
Abbreviated transcription (Latin):
baptismatis p̃cessisse: hesterno cepimus disputare:
Qͥd ẽ diluuiũ: nͥ inqͦ iustus ad seminariũ iusticiȩ reserua¬
t᷑: peccatũ morit᷑. Ideo dñs uidit hominũ pullulare deli-¬
tes exire p̃cepit:. Et ideo in illo diluuio om̃is corrupcela car¬
nis interiit: sola uisti ꝓsapia & forma ꝑmansit: Nonne hoc
ẽ diluiũ. qͦd ẽ lptisma: quo peccata om̃ia diluuntur:
Caro lauat᷑. ñ culpa diluit᷑: immo in illo lauachro ꝯtrahit᷑.
Erant aut̃ baptismata iudeoꝵ alia suꝑflua. alia infigura:
& figura ipsa nobis ꝓficit: qr ueritatis ẽ nuncia Quid le¬

Expanded text:
baptismatis praecessisse hesterno coepimus disputare. Quid est diluvium , nisi in quo justus ad seminarium justitiae reservatur, peccatum moritur? Ideo Dominus ut vidit hominum pullulare deli montes quoque exire praecepit. Et ideo in illo diluvio omnis corruptela carnis interiit, sola justi prosapia et forma permansit. Nonne hoc est diluvium, quod est baptisma; quo peccata omnia diluuntur, Caro lavatur, non culpa diluitur; immo in illo lavacro contrahitur. Erant autem baptismata Judaeorum, , alia superflua, alia in figura. Et figura ipsa nobis proficit, quia veritatis est nuntia.
Abbreviated transcription (Latin):
dies hodierna appropinquauit: Sequit᷑: dimitte nob̾ debita nĩa.
sic ⁊ nos dimitcimus debitorbꝰ nr̃is Debitũ qͥd ẽ nͥ peccatum.
G̃ si ñ acceꝑis. alieni fenons pecuniã ñ egeris: ⁊ ideo tͥ peccatũ
imputat᷑ habusti pecuniã: cũ qͣ diues nascereris: Diues eras. ad
imaginẽ & similitudinẽ cdĩ factus P erdidisti qͦd habebas: hoc est.
humilitatẽ: dũ arrogantiã desideras uendicare. ꝑ di disti pecumã.
sicut adã nudus es factus Accepisti a diabolo debitũ. qͦd ñ erat ne¬
cessariũ: ⁊ ideo qui eras liber ĩ xp̃o: debitor factꝰ es diaboli Cautionẽ
tuã tenebat inimicus: s eã añs erucifix̃: & suo cruore deleuit.
Abstulit debitũ tuũ: readidit libertatẽ: Bene gͥ att: Et dimitte no-¬
bis debita nĩa. sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is: Uide qͥd dicas Quo¬

Expanded text:
nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Debitum quid est, nisi peccatum? Ergo si non accepisses alieni fenoris pecuniam, non egeres: et ideo peccatum tibi imputatur. Habuisti pecuniam, cum qua dives nascereris. Dives eras, ad imaginem Dei et similitudinem factus; perdidisti quod habebas, hoc est, humilitatem: dum arrogantiam desideras vindicare, perdidisti pecuniam. Sicut Adam nudus es factus, accepisti a diabolo debitum, quod non erat necessarium: et ideo qui eras liber in Christo, debitor factus es diabolo. Cautionem tuam tenebat inimicus: sed eam Dominus crucifixit, et suo cruore delevit; abstulit debitum tuum, reddidit libertatem. Bene ergo ait, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Vide quid dicas: Quo
Abbreviated transcription (Latin):
niq dicebant Qs ẽ iste rex glȩ: Et cũ alii dicerent.
collice portas pnͥcipes ur̃as ⁊ eleuamini portȩ ȩc̃nales:
⁊ int̾ibit rex głe: alii dubitabant dicentes Os ẽ nste
rex glȩ. In ysaia qͦ: habes dubitantes uircutes cȩloꝵ
dixisse: Quis ẽ iste qui ascendit ex edom: rubor uestim̃¬
tor eiꝰ ex bosor: speciosus instola candida: A pc̃ aut̃ ui

Expanded text:
Et cum alii dicerent, tollite portas, principes vestras, et elevamini, portae aeternales, et introibit rex gloriae, alii dubitabant dicentes: Quis est iste rex gloriae? In Isaia quoque habes dubitantes virtutes coelorum dixisse: Quis est iste qui ascendit, ex Edom, rubor vestimentorum ejus ex Bosor, speciosus in stola candida . Idem de fi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ melle meo: bibi pocũ meũ cũ lacte meo. ¶ Quare cibum
& potũ dixerim. fidelis intellige. Iuud aũt ñ dubium qͦd in nob̃ ipse man
ducat ⁊ bibit. sic̃ legisti. quia in carcere ẽe se dicit. Unde ⁊ eccłia uidens tantã
grãm. hortat᷑ filios hortat᷑ proximos. ut ad sacram̃ta ꝯcurrant dicens. Edi¬
te ꝓximi mei. ⁊ bibite. ⁊ inebriamini fr̃s carissim. Quid edamꝰ. quid bibamꝰ
Alibi cibi per propħam spiritꝰ sc̃s expressit dicens.: Gustate ⁊ uidete.

Expanded text:
um meum cum melle meo, bibi potum meum cum lacte meo . Quare cibum um meum cum melle meo, bibi potum meum cum lacte meo . Quare cibum et potum dixerit, fidelis intellige. Illud autem non dubium, quod in nobis 341 ipse manducat et bibit, sicut in nobis legisti quia in carcere esse se dicit . 58. Unde et Ecclesia videns tantam gratiam, hortatur filios suos, hortatur proximos, ut ad sacramenta concurrant, dicens: Edite proximi mei, et bibite, et inebriamini, fratres mei . Quid edamus, quid bibamus, alibi tibi per Prophetam Spiritus sanctus expressit dicens: Gustate et videte q
Abbreviated transcription (Latin):
bia tua sponsa: mel ⁊ lac sub lingua tua Orcus ꝯclusus soror
mea sponsa: ortus ꝯclusus: fons signatiis Quo signifibat si¬
gnatũ debere apud te manere mysteriũ: ne uiolet᷑ oꝑibꝰ ma-¬
le uite. atq ad ulterio castitatis: ne diuulget quibꝰ ñ ꝯuente:
ne garrula loquacitate disꝑgat᷑ in ꝑfidos: Gona gͦ debet eẽ
fidi tuȩ custodia: ut intemerata uitę ac silentu ꝑseuer&
cȩlestũ: a se reicit grauiores uenti ꝓcellas. & inuitat uernan¬
tis gr̃ẽ suauitatẽ : & sciens qͦd horcus sius xp̃o displicere non
possit: ipsum aduocat sponsum dicens: Surge aquilo. & ue¬
ni auster: ꝑfla hortũ meũ. & defluant unguenta mea: de-¬
scendat fr̃ ins in hortũ suũ: & edat fructũ pomifera suax
Donas enĩ arbores & fructiferas habet. quȩ radices suas sacri
ctus germine pullularunt: ut iam ñ ꝓpħica cedant᷑ securi.
dñs delectatꝰ respondet: Ingressus m horcũ ineũ soror mea

Expanded text:
Libani. Hortus conclusus, soror mea sponsa, hortus conclusus, fons signatus . Quo significat signatum debere apud te manere mysterium, ne violetur operibus malae vitae, atque adulterio castitatis, ne divulgetur quibus non convenit, ne garrula loquacitate dispergatur in perfidos. Bona ergo debet esse fidei tuae custodia, ut intemerata vitae ac silentii integricoelestium, rejicit a se graviores venti procellas, et invitat vernantis gratiae suavitatem: et sciens quod hortus suus Christo displicere non possit, ipsum advocat Sponsum dicens: Exsurge aquilo, et veni auster: perfla hortum meum, et defluant unguenta mea . Descendat frater meus in hortum suum, et edat fructum pomiferarum suarum . Bonas enim arbores et fructiferas habet, quae radices suas tinxeratis germine pullulaverint; ut non jam prophetica caedantur securi, Dominus delectatus respondet: Ingressus sum in hortum meum, soror mea
Abbreviated transcription (Latin):
tiens ppłs bibere ñ posset. Misit moyses lignũ in aquã:
⁊ amaritudinẽ suã aquarũ natura deposuit: qm infusa
subito gr̃a temꝑauit: Suꝰ helyseo ꝓpħa uni ex filiis ꝓ¬
phecarũ excussũ ẽ ferrũ de securi: ⁊ statĩ mersũ ẽ Roga¬
uit helyseũ: qui ferrũ amiserat. Misit helyseus lignum
ĩ aquã: ⁊ ferrũ natauit utiq ⁊ hoc pret̃ naturã factũ
cognoscimus Grauior enĩ ẽ ferri species: qm aquarũ
liquor Ad uertimus gͥ maioris eẽ grãm. qm̃ naturã:
& adhuc tam̃ ꝓpħiee benedictionis numeiramus gr̃am. S d̾si
tantũ ualuit humana benedictio ut naturã ꝯuerteret: qͥd
dicimus de ipsa ꝯsecratione diuina: ubi ipsa d̾ni saluatoris uer-¬
ba oꝑant̃: Nam sacramentũ istud qͦo accipis. &ͥ sermone

Expanded text:
tiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, tiens populus bibere non posset; misit Moyses lignum in aquam, et amaritudinem suam aquarum natura deposuit, quam infusa subito gratia temperavit. Sub Helisaeo propheta uni ex filiis prophetarum excussum est ferrum de securi et statim mersum est; rogaui amiserat ferrum, et misit Eliseus lignum in aquam, et ferrum natavit. Utique et hoc praeter naturam factum agnoscimus: gravior est enim ferri species, quam aquarum liquor. Advertimus igitur majorem esse gratiam quam naturam; et adhuc propheticae benedictionitantum ualuit humana benedictio ut naturam conuerteret, quid dicimus de ipsa consecratione diuina ubi uerba ipsa domini saluatoris operantur? Nam sacramentum istud quod accipis,