comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
undas. quas sorbentis estus uorago
collidit. Eingunt & monstra q̃dã
irrationabiliũ animaliũ. ut cerb̾um.
inferoꝵ canẽ tria capita habentem:
significantes ꝑ eum tres etates ꝑ qͦs
mors hominẽ deuorat. infantiam.
iuuentutẽ. & senectutẽ. Quẽ quid̃a
ideo dictũ cerb̃um putant quasi ce¬
reuoros .i. carnẽ uorans. Dicunt
& idram serpentẽ cũ nouem capi-¬
tib. quȩ latinȩ cedra dr. qd̃ uno
ceso. tria capita excrescebant. Sed
constat idram locum fuisse euomẽ¬
tem aquas: uastantes uicinã ciuita-¬
tẽ: in quo uno meatu clauso. multi
erumpebant. quod hercules uidens
loca ipsa exussit. & sic aque clausit
meatus. Nam idra abaqua dicta ẽ.¬
Huus mentionẽ facit ambrosiꝰ in
similitudinẽ heresium dicens. He-¬
resis enĩ
fabula¬
rum. uulneribꝰ sus
creuit.
& dum sepe recidit᷑
pullulauit. igni debita. incendioq
ꝑitura. Tingunt & chimerã trifor¬
mem bestiã. quȩ ore ẽ leo. postremis

Expanded text:
undas, quas sorbentis aestus vorago undas, quas sorbentis aestus vorago collidit. Fingunt et monstra quaedam irrationabilium animantium, ut Cerberum inferorum canem tria capita habentem: significantes per eum tres aetates, per quas mors hominem devorat, id est, infantiam, juventutem, senectutem; quem quidem ideo dictum Cerberum putant, quasi creovorum, id est, carnem vorans. Dicunt et Hydram serpentem cum novem capitibus, quae Latine Caedra dicitur, quod uno caeso tria capita excrescebant. Sed constat hydram locum fuisse evomentem aquas, vastantes vicinam civitatem, in quo uno meatu clauso multi erumpebant: quod Hercules videns loca ipsa exussit et sic aquae clausit meatus; nam hydra ab aqua dicta eHujus mentionem facit Ambrosius in similitudinem haeresium dicens: Haeresis enim fabularum vulneribus suis crevit, et dum saepe recipitur, pullulat igni debita, incendioque peritura. Fingunt et Chimaeram triformem bestiam, quae ore est leo, postremis
Abbreviated transcription (Latin):
tantȩ concordiȩ ut intrib corporib.
quasi anima una eẽt. G orgones qͦ
meretrices. crinitos serpentes quȩ
aspicientes conuertebant in lapides.
habentes unũ oculũ quem inuicẽ
utebantur. Tuerunt autẽ tres so¬
rores unius pulchritudinis. quasi
fingunt fuisse ex parte uirgines.
ex parte uolucres.
habentes
alas & ungulas.
quarũ
una uoce. alt̾a tibiis
tercia
lira canebat. quȩ illectos nauigantes.
sub cantu innaufragia trahebant.
Scđ̾m ueritatẽ autẽ meretrices fuert̃
quȩ transeuntes qm̃ deducebant ad
egestatẽ. his ficte sunt inferre nau¬
fragia. Alas autẽ habuisse & ungu¬
las. quia amor & uolat. & uulnerat.
quȩ ideo influctib commorasse dñr:
quia fluctus uenerem creauerunt.
Scillam quoq fert̾ feminã capitib
succinctã caninis. cum latratib ma-¬
gnis. ꝓpt̾ fretũ siculi maris. inquo
nauigantes uerticib in se concurren¬
tiũ undarũ ext̾riti. latrare estimant.

Expanded text:
tantae concordiae ut in tribus corporibus tantae concordiae ut in tribus corporibus quasi una anima esset. Gorgones quoque meretrices crinitas serpentibus, quae aspicientes convertebant in lapides, habentes unum oculum quem invicem utebantur. Fuerunt autem tres sorores unius pulchritudinis, quasi fingunt fuisse ex parte virgines, et ex parte volucres, habentes alas et ungulas: quarum una voce, altera tibiis, tertia lyra canebat; quae illectos navigantes sub cantu in naufragia trahebant. Secundum veritatem autem meretrices fuerunt, quae transeuntes, quoniam deducebant ad egestatem, his fictae sunt inferre naufragia. Alas autem habuisse et ungulas, quia amor et volat et vulnerat; atque in fluctibus commorasse dicuntur, quia fluctus Venerem creaverunt. Scyllam quoque ferunt feminam capitibus succinctam caninis cum latratibus, magnis propter fretum Siculi maris, in quo navigantes verticibus in se concurrentium undarum exterriti latrare existimant
Abbreviated transcription (Latin):
homines: quos nonnulli faunos fi¬
carios uocant. Seinopodum gens
fertur in ethiopia singulis crurib &
celeritate mirabili. quos inde scinopo¬
das greci uocant. eo qd̃ ꝑestum int̾ra
resupini iacentes. pedum suoꝵ ma¬
gnitudine adumbrent᷑. Intipo¬
des inlibia plantas uersas habent
post crura. & octonos digitos inplan¬
tis. Hipopodes insithia sunt huma¬
nã formã. & equinos pedes habentes.
Inindia ferunt ẽẽ gentẽ quȩ macbii
nuncupant᷑ .xiiͫ. pedum staturam
habentes. Est & gens ibi statura cu¬
bitalis. quos greci acubito pigmeos
uocant. de qua supra diximus. Hii
montana indie denent quib ẽ uicmꝰ
occeanus. ꝑhibent & in eadẽ india
gentẽ ẽẽ feminarũ. quȩ quinqͦnnes
concipiunt. & octauũ uite annum
non excedunt. Dñr autẽ & alia ho¬
minũ. fabulosa. portenta quȩ ñ ft̾.
s ficta incausis rerũ interpretant᷑.
ut gerionẽ hispaniȩ regem. triplici
forma proditũ. Fuerunt enĩtres frrẽs

Expanded text:
homines, quos nonnulli Faunos fihomines, quos nonnulli Faunos ficarios vocant. Sciopodum gens fertur in Aethiopia singulis cruribus et celeritate mirabili: quos inde σκιόποδας Graeci vocant, eo quod per aestum in terra resupini iacentes pedum suorum magnitudine adumbrentur. Antipodes in Libya plantas versas habent post crura et octonos digitos in plantis. Hippopodes in Scythia sunt, humanam formam et equinos pedes habentes. In India ferunt esse gentem quae μακρόβιοι nuncupantur, duodecim pedum staturam habentes. Est et gens ibi statura cubitalis, quos Graeci a cubito pygmaeos vocant, de qua supra diximus, § 7. Hi montana Indiae tenent, quibus est vicinus oceanus. Perhibent et in eadem India esse gentem feminarum quae quinquennes concipiunt, et octavum vitae annum non excedunt. Dicuntur autem et alia hominum fabulosa portenta, quae non sunt, sed ficta in causis rerum interpretantur, ut Geryonem Hispaniae regem triplici forma proditum. Fuerunt enim tres fratres
Abbreviated transcription (Latin):
tore. alios sine ceruicib gigni. ocłõs
habentes inhumeris. Inultimo aut̃
orientis monstruose gentium facies
scribunt᷑. Aliȩ sine narib. equali
totius oris planitie in formes habentes
uultꝰ. Aliȩ labro subteriori adeo ꝓmi¬
nenti: ut insolis ardorib totam ex
eo faciem contegant dormientes. Ali¬
is concreta ora eẽ modico tm̃ foramine.
calamis auenarũ haurientes potꝰ.
Nonnulli sine lingius ẽẽ dicunt᷑ in¬
uicem sermonis utendes nutu siue
motu. Panot̾ios apud scithiam ẽẽ
fert̾ tam diffusa magnitudine au¬
riũ: ut om̃e corpus ex eis condegant.
Dan enim greco sermone om̃e dr. othe
aures dñr. Ertabatite methiopia
ꝓm ut peccora ambulare dñr. qua¬
dragesimũ eiui annũ nullus suꝑgre¬
ditur. Satiri homuntiones sunt
aduncis narib. cornua infrontib
& caprarũ pedib similes: qualem
delusa errore gentilitas faunos. sa¬
tirosq colit. Dñr quid̾a & siluestres

Expanded text:
tore. Alios sine cervicibus gigni, oculos tore. Alios sine cervicibus gigni, oculos habentes in humeris. 18. In ultimo autem Orientis monstrosae gentium facies scribuntur. Aliae sine naribus, aequali totius oris planitie, informes habentes vultus. Aliae labro subteriori adeo nenti ut in solis ardoribus totam ex eo faciem contegant dormientes. Aliis concreta ora esse, modico tantum foramine calamis avenarum pastus haurientes. Nonnulli sine linguis esse dicuntur, invicem sermonis utentes nutum sive motum. Panotios apud Scythiam esse ferunt, tam diffusa magnitudine aurium ut omne corpus ex eis contegant. Πᾶν enim Graeco sermone omne, ὦτα aures dicuntur. Artabatitae in Aethiopia proni, ut pecora, ambulare dicuntur: quadragesimum aevi annum nullus supergreditur. Satyri homunciones sunt aduncis naribus; cornua in frontibus, et caprarum pedibus similes, qualem delusa errore gentilitas Faunos Satyrosque colit.' Dicuntur quidam et silvestres
Abbreviated transcription (Latin):
monstra sunt hominũ: ita muniu̾so
genere humano quedã monstra st̃
gentiũ ut gigantes. cenocephali. ci¬
clopes. & cetera. Oigantes dictos:
iuxta greci sermonis ethimologiam.
qui eos gegines existimant. idẽ ter¬
rigenas: eo quod fabulose parens t̾ra.
immensa mole. & similes sibi genue¬
rit. Ge. enĩ terra appellat᷑. genes genꝰ.
licet & derrȩ filios uulgus uocat. qͦꝵ
genus incertũ ẽ. falso enĩ opinant᷑
quidam imꝑiti de scripturis scĩs p̾¬
uaricatores angłos cũ filiab homi-¬
nũ ante diluuiũ concubuisse. & ex¬
inde natos gigantes. sdẽ nimium
grandes & fortes uiros: de quib tra
completa ẽ. Cenocephali appellant᷑
eo quod canina capita habeant. quos
ipse latratus magis bestias quã ho¬
mines confitet᷑. Hii mindia nascũt᷑.
Ciclopes autẽ. eadem indiagignit.
infronte media habere ꝑhibentur.
inlibia credunt truncos sine capite
nasci. & os & oculos habentes inpec¬

Expanded text:
monstra sunt hominum: ita et in universo monstra sunt hominum: ita et in universo genere humano quaedam monstra sunt gentium, ut gygantes, cynocephali, cyclopes, et caetera. Gigantes dictos juxta Graeci sermonis etymologiam, qui eos gegines existimant, id est, terrigenas eo quod eos fabulose pariens terra immensa mole et similes sibi genuerit. Ge enim terra appellatur: genos, genus: licet et terrae filios vulgus vocet, quorum genus incertum est. Falso autem opinantur quidam imperiti de Scripturis sacris praevaricatores, angelos cum filiabus hominum ante diluvium concubuisse, et exinde natos gigantes, id est, nimium grandes et fortes viros, de quibus terra completa est. Cynocephali appellantur eo quod canina capita habeant, quosque ipse latratus magis bestias quam homines confitetur: hi in India nascuntur. Cyclopes quoque eadem India gignit, in fronte media habere perhibenturmmyas in Libya credunt truncos sine pite nasci, et os et oculos habere in pec
Abbreviated transcription (Latin):
gn̾atũ. Alia quȩ sine tnͣfig̾atione mu¬
tationẽ ħnt locoꝵ. ut ocłos inpecto¬
re uł infronte. aures supra intim¬
pore. uł sicut aristotiles tradidit
quend̾a insmistra parte iecur. in
dextera splen habuisse. Alia scđ̾m
cõnaturationẽ. ut in alia manu
digiti plures connaturati & coherentes
repꝑiunt᷑. in alia mani minus siue
inpedib. Alia scdm inmaturã. & in¬
temꝑatã creationẽ sicut hii qui den¬
tati nascunt᷑. siue barbati uel cani.
Alia complexu plurimarũ differenti¬
arũ. sicut illud quod prediximus in
alexandro multiforme portentum.
Alia comixtione generis ut androgeni.
& ermafrodite uocant᷑. Ermafrodi¬
te autẽ nuncupati. eo quod ineis ut̃q
sexus appareat. Erma quippe apud
grecos masculus ẽ: affrodi femina
nuncupat᷑. Hii dextrã mamillã uiri¬
lem. sinstrã muliebrẽ habentes: ui¬
cissim coeundo & gignunt & paru̾it.
Sicut autẽ insingulis gentib q̃d̾a

Expanded text:
generatum. Alia, quae sine transfiguratione mugeneratum. Alia, quae sine transfiguratione mutationem habent locorum, ut oculos in pectore, vel in fronte: aures supra in tempore: vel sicut Aristoteles tradidit quemdam in sinistra parte jecur, in dextra parte splen habuisse. Alia, secundum connaturationem, ut in alia manu digiti plures connaturati et cohaerentes reperiunt, in alia minus, sive in pedibus. Alia secundum immaturam et intemperatam creationem, sicut hi, qui dentati nascuntur, sive barbati vel cani. Alia complexu plurimarum differentiarum, sicut illud, quod diximus in Alexandro multiforme portentum. Alia commistione generis, ut androgyni et hermaphroditae nuncupantur. Ermaphroditae autem nuncupati eo quod in eis uterque sexus appareat. Erma quippe apud Graecos masculus, aphrodi femina nuncupatur. Hi dextram mamillam virilem, sinistram muliebrem habentes, vicissim coeundo et gignunt et pariunt. Sicut autem in singulis gentibus quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
totius corporis ultra cõmunem ho¬
minũ modũ quantus fuit tition.
innonem iugerib iacens homero
testante. Alia paruitate totius cor¬
poris ut nani. uel quos greci pig¬
meos uocant. eo quod sint statura
cubitales. Alia magnitudine par¬
tium ueluti capite informi. aut suꝑ¬
flius menbroꝵ partib. ut bicipites
& trimani. uł sinoduntes. quib ꝓ
cedunt gemini dentes. Alia defecty
partium in quib altera pars pluri¬
mũ defecit abaltera. ut manus a
manu. uel pes a pede. Alia discissi¬
one. ut sine manu. aut capite gene¬
rati: quos greci steresios uocant.
Alia ꝑnumeria: quando solum ca¬
put. aut crus nascitur. Alia quȩ
in parte transfigurant᷑. sicut qui le¬
onis habent uultum. uł canis. uł
taurinũ caput. aut corpus. ut ex
pasiphe memorant genitũ mino¬
uocant. Alia que exom̃i parte tnffigu¬
rant᷑ in alienȩ creationis portentũ:
ut ex muliere uitulũ dic̃ historia

Expanded text:
totius corporis ultra communem hototius corporis ultra communem hominum modum, quantus fuit Tityon in novem iugeribus iacens, Homero testante: alia parvitate totius corporis, ut nani, vel quos Graeci pygmaeos vocant, eo quod sint statura cubitales. Alii a magnitudine partium, veluti capite informi, aut superfluis membrorum partibus, ut bicipites et trimani, vel cynodontes, quibus gemini procedunt dentes. Alii a defectu partium, in quibus altera pars plurimum deficit ab altera, ut manus a manu, vel pes a pede. Alii a decisione, ut sine manu aut capite generata, quos Graeci steresios vocant. Alia praenumeria, quando solum caput aut crus nascitur. Alia, quae in parte transfigurantur, sicut qui leonis habent vultum vel canis, vel taurinum caput aut corpus, ut ex Pasiphaë memorant genitum Minovocant. Alia, quae ex omni parte transfigurantur in alienae creationis portentum, ut ex muliere vitulum dicit historia
Abbreviated transcription (Latin):
uentura significare ꝑ aliqua nascen¬
tiũ noxia. sicut & ꝑsomnos & per
oracula quib p̾moneat & signifi¬
cet. quib da uel gentib uel hominibꝰ.
futuram cladem: quod plurimis
etiam exꝑimentis ꝓbatũ ẽ. Xersen
quippe uulpes ex equacreata sol¬
ui regnum portendit. Alexandro
ex muliere monstrũ creatũ quod
s mortuas habuerit. inferiores di¬
uersarũ bestiarũ. s uiuentes. signi¬
ficasse repentinã regis int̾fectionẽ.
Suꝑuixerant enĩ deteriora meliorib.
S & monstra quȩ insignificationibꝰ
dant᷑. non diu uiuunt. s continuo
ut nata fuerint occidunt. Inter
portentũ autẽ & portentuosũ dif¬
fert. Nam portenta sunt quȩ trans¬
figurant᷑: sicut fert᷑ inumbria mu¬
lierem peꝑisse serpentẽ. Unde
lucanus. Matrẽq suus cont̾ruit¬
infans. Portentuosa uͦ leuem sumũt
mutationẽ exempli causa. cum sex
digitis nati. Portenta gͥ uel porten¬
tuosa existunt. alia magnitudine

Expanded text:
ventura significare per aliqua nascenventura significare per aliqua nascentium noxia, sicut et per somnos et per oracula, qua praemoneat et significet quibusdam vel gentibus vel hominibus futuram cladem; quod plurimis etiam experimentis probatum est. Xerxen quippe vulpis ex equa creata solvi regnum portendit. Alexandro ex muliere monstrum creatum, quod sed mortuas habuerit, inferiores diversarum bestiarum, sed viventes, significasse repentinam regis interfectionem: supervixerant enim deteriora melioribus. Sed haec monstra quae in significationibus dantur non diu vivunt, sed continuo ut nata fuerint occidunt. Inter portentum autem et portentuosum differt. Nam portenta sunt quae transfigurantur, sicut fertur in Umbria mulierem peperisse serpentem. Unde Lucanus1,563: Matremque suus conterruitinfans. Portentuosa vero levem sumunt mutationem, exempli causa cum sex digitis nati. Portenta igitur vel portentuosa existunt alia magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
ortenta ẽẽ uarro ait quȩ con¬
tra naturã nata uidentur.
S non sunt contra naturã. quia di¬
uina uoluntate fiunt: cũ uoluntas
creatoris uniꝰcuiꝰq rei condidȩ natura
sit. Unde & ipsi gentiles. am̃modo
naturã. modo dm̃ appellant. Por¬
tentũ gͦ fit non contra naturã: s
contra quod ẽ nota natura. Porten¬
ta autẽ & ostenta. monstra atq pro¬
digia. ideo nuncupant᷑. quod porten¬
d̾e atq ostend̾e monstrare ac pre¬
dicare aliqua futura uident᷑. Nã
portenta dicta ꝑhibent aportenden
do .i. preostendendo. O stenta autẽ.:
quod ostende quicqm fut᷑m ẽẽ uide¬
antur. Prodigia: quod porro dicant
.i. futura p̃dicant. Monstra uͦ amoni¬
tu dicta. qd̃ aliquid significandum
demonstrent. suie qd̾ statim monstrẽt
qͥd appareat & hoc ꝓpͥetatis ẽ abusio¬
ne tamen scͥptoꝵ płmq corrumpit᷑.
Quedam autẽ portentoꝵ creatione
insignificationib futuris constitu¬
ta uident᷑. Uult enĩ d̃s interdũ

Expanded text:
ta esse Varro ait, quae contra naturam nata videntur: sed non sunt contra naturam: quia divina voluntate fiunt, cum voluntas Creatoris cujusque conditae rei natura sit. Unde et ipsi gentiles Deum modo naturam, modo deum appellant. Portentum ergo fit non contra naturam, sed contra quam est nota natura. Portenta autem et ostenta, monstra atque prodigia ideo nuncupantdere atque ostendere, monstrare ac praedicare aliqua futura videntur. Nam portenta dicta perhibent a portendendo, id est praeostendendo. Ostenta autem, quod ostendere quidquam futurum videantur. Prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Monstra vero a monitu dicta, quod aliquid significando demonstrent, sive quod statim monstrent quid appareat; et hoc proprietatis est, abusione tamen scriptorum plerumque corrumpitur. Quaedam autem portentorum creationes in significationibuso futuris constituta videntur. Vult enim deus interdum
Abbreviated transcription (Latin):
esponsa sunt que iuris consul¬
ti respondere dicunt᷑ consulen¬
tib: unde & responsa pauli dicta
fuerunt enĩ quida prudentes & ar¬
bitri eqͥtatis. qͥ institutiones ciii¬
lis iuris cõpositas ediderunt. qͥb
dissidentiũ lites contentionesq so¬
pirent
uedam

Expanded text:
esponsa sunt que iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus: unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri equitatis qui institutiones civilis iuris compositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. Quedam
Abbreviated transcription (Latin):
liqua parte sub numeroꝵ consist̾e
disciplina quando horas ꝑ eam di
scimus. quando de mensiũ circulo di¬
sputamus: quando sꝑaciũ anni re¬
deuntis agnoscimꝰ. ꝑ numerũ siqͥdẽ
ne confundam instrumur: Tolle
numerũ in rebus om̃ibus & omnia
ꝑeunt: adime scło compotum. & cun¬
dta ignorantia ceca complectitur.
nec differri potest a ceteris anima¬
libꝰ qui calculi nescit racionem .ui.¬

Expanded text:
liqua parte sub numerorum consistere liqua parte sub numerorum consistere disciscimus, quando de mensium curriculo disputamus, quando spatium anni redeuntis agnoscimus. Per numerum, quidem, ne confundamur, instruimur. Tolle numerum in rebus omnibus, et omnia pereunt. Adime saeculo computum, et cuncta ignorantia caeca complectitur. Nec differre potest a caeteris animalibus, qui calculi nescit rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
iacentes numeros. Nlam desmos. con¬
iungere uel ligare apud eos dicitur
Porro uiginti dicti: quod sint decem
bis geniti .u. ꝓ .s. littera posita. Trigin¬
ta. quod a ternario denario gignant᷑.
sic usq ad nonaguita. Centum uͦ uo¬
cati a cantu: quod ẽ circulum. Du¬
centi a duo & centũ. sic & reliqui
usq ad mille. Mille autẽ a multi¬
tudine: unde & milicia qͣsi multicia:
nde & milia: quȩ greci mutata littera
est. In multis enĩ sc̃arum scriptura¬
rum locis: quantũ mysterium
habent eluicet. Non enĩ frustra in lau¬
dibus di dictum ẽ. Onĩa in mensura.
& numero. & pondere. fecisti. Senartꝰ
significatione declarat. Similiter &
quadraginta dies quibꝰ moyses &
helyas & ipse dñs ieumnauerunt:
sine numeroꝵ cognitione ñ intelli¬
guntur. Sic & alii in scͥpturis sacriᷤ
numeri existunt: quoꝵ figuras ñ
nisi noti huiꝰ artis scientiȩ soluere
possunt. Datũ est nobis etiam ex a¬

Expanded text:
jacentes numeros. Nam δεσμεύειν, conjacentes numeros. Nam δεσμεύειν, conjungere, vel ligare apud eos dicitur. Porro viginti dicti, quod sint decem bis geniti, v, pro b littera posita. Triginta, quod a ternario denario gignantur, sic usque ad nonaginta. 5. Centum vero vocatia cantho, quod est circulus, ducenti a duo, et centum, sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia; nde et milia, quae Graeci mutata littera est; in multis enim sanctarum Scripturarum locis quantum mhabet, elucet. Non enim frustra in laudibus Dei dictum est: Omnia in mensura et numero et pondere fecisti. Senariussignificatione declarat. Similiter et quadraginta dies, quibus Moses et Elias et ipse Dominus jejunaverunt, sine numerorum cognitione non intelliguntur. Sic et alii in Scripturis sacris numeri existunt, quorum figuras non nisi noti hujus artis scientiae solvere possunt. Datum etiam nobis est, ex a
Abbreviated transcription (Latin):
conscripsisse. ac deinde a nychoriaco dif¬
fusius ẽẽ dispositam: quã apud latinos
primꝰ apuleius. deinde boetius transtu¬
lerunt. .iii. Quid sit numerus.
umerus autem ẽ multitudo ex
unitatibꝰ constituta. Nam unũ
semen numeri ẽe. ñ numerũ dicimus.¬
umero nummꝰ nom̃ dedit: & a
sui frequetatione uocabulum
indidit. Unꝰ a greco nom̃ trahit. Greci
enim unũ: enna dicunt. Sic duo & tres:
quos illi dia & tria appellant. Quatuor
uͦ a figura quadrata nom̃ sumꝑser̃t.¬
quinque autẽ ñ scdm naturam sed
scd̾m placitum uoluntatis uocabu¬
lum acceꝑunt. ab eo qui numeris no¬
men uididit. S̾ex autẽ &e septem: a
greco ueniunt. In multis enĩ nominibꝰ
quȩ in greco aspirationẽ habent. nos
ꝓ aspiratione .s. ponimꝰ. Inde est pro
lo herba serpillum. Octo uͦ ꝑ transla¬
tionem sicut illi ogda & nos octo. tta
illi nea. nos nouem. illi deca. nos decẽ.
Dicti autẽ decem a greca echimologia
eo quod ligent & conungant infra

Expanded text:
conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam, quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Booethius transtulerunt. CAPUT III. Quid sit numerus. 1. Numerus autem est multitudo ex unitatibus constituta; nam unum semen numeri esse, non numerum.o nummus nomen dedisui frequentatione vocabulum ei indidit. Unus, a Graeco nomen trahit: Graeci enim unum, ἕνα dicunt. Sic duo et tres, quos illi δύο et τρία appellant. Quatuor vero, a figura quadrata nomen sumpsitQuinque autem non secundum naturam, sed secundum placitum voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem et septem a Graeco veniunt. In multis enim nominibus quae in Graeco aspirationem habent, nos pro aspiratione S ponimus. Inde est pro lo herba serpillum. Octo vero per translationem, sicut illi et nos: ita illi ἐννέα, nos novem: illi δέκα, nos decem. Dieo quod ligent et conjungant infra
Abbreviated transcription (Latin):
Gentiles autẽ paleam aquadam
pale frugũ inuentrice uocauert̃:
qmͣ cererem ẽẽ uolunt. Be qua
uirgilius. Te quoq magna pales.
& te memoran de canemus. Item
alii a pabulo nuncupatã dñt
paleam: quod pͥmũ ea sola inpas¬
cendis ammalib prebebatur.
Quiꝰ natura ex contrario tantũ
ẽ frigida ut obrutas nues flue¬
re non sinat: ad eo calida. ut ma-¬
turescere poma compellat . iiii.
De leguminib

Expanded text:
Gentiles autem paleam a quadam Gentiles autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua Virgilius: Te quoque, magna Pales, et te memorande, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cujus natura ex contrario tantum est frigida, ut obrutas nives fluere non sinat; adeo calida, ut maturescere poma compellat. CAPUT IV. De leguminib
Abbreviated transcription (Latin):
ad maturitatẽ turgentib. Spi-¬
cam de maturis frugib abusiue
dicimus. Nam ꝓpͥe spica ẽ cum
ꝑculmi folliculũ .i. extremum
tumorẽ ariste adhuc tenues in
modũ spiculi eminent. Arista
appellata. quod prius ipsa ares¬
cat. Culmus ẽ ipse calamus
spice qui aradicib nascit᷑. & dic¬
tus culmus. quasi calamus.
folliculũ ẽ theca frumenti. inqͣ
granũ seruatur interius. Hȩc
suꝑ spicam uallo instructa mu¬
nimen pretendit: ne auium
minorũ morsib. spica sius fructi¬
b exuatur. aut uestigiis ꝓterat᷑.
Stipulȩ sunt folia seu uagine qͥb
culmus ambit᷑ atq fuleitur. ne
pondere frugis curuetur. quȩ am¬
bunt culmũ. & dicta stipula. qͣ¬
si usta. & quasi ustipula. Stipula:
dicta abusto. Collecta enĩ messe
uritur. ꝓpt̾ culturã agri. Item sti¬
pula uel quia pars eiꝰ urit᷑. pars
interdũ pro palea precidit᷑. Palea
aquib dã uocari dicitur qd̾ pala
uentiletur. ut frumentũ purget᷑.

Expanded text:
ad maturitatem turgentibus. 15. Spiad maturitatem turgentibus. 15. Spicam de maturis frugibus abusive dicimus. Nam proprie spica est cum per culmi folliculum, id est, extremum tumorem aristae, adhuc tenues in modum spiculi eminent. 16. Arista appellata, quod prius ipsa arescat. Culmus est ipse calamus spicae, qui a radicibus nascitur. Et dictus culmus, quasi calamus. 17. Folliculus est theca frumenti, in qua granum servatur interius. 314 Haec super spicam vallo instructa munimen praetendit, ne avium minorum morsibus spica suis fructibus exuatur, aut vestigiis proteratur. 18. Stipulae sunt folia, seu vaginae, quibus culmus ambitur, atque fulcitur, ne pondere frugis curvetur, quae ambiunt culmum. Et dicta stipula, quasi usta, et quasi ustipula. Stipula dicta ab usto; collecta enim messe uritur propter culturam agri. Item stipula, vel quia pars ejus uritur, pars interdum pro palea praeciditur. 19. Palea a quibusdam vocari dicitur, quod pala ventiletur, ut frumenta purgentur.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum quod precet̾is generib
frumenti ante fiat aridũ: ł qd̃
spica eiꝰ ordines hat. Hoꝵ tria
genera. Primũ exatticũ uocat᷑.
eo quod spica eius sex ordines
habeat. quod qui d̃ã canterinũ
appellant. qm̃ animalia melius
qmͣ triticũ pascit. & homines
salubrius qmͣ malũ triticũ. Al¬
terũ disticum. eo quod duos or¬
aines habeat. hoc pleriq cala¬
ticum uocant. Cercium tͥmense.
quia cũ cogit necessitas uerno¬
seminat᷑: & celerit̾ colligitur.
Scandula a diuisione uocata:
duplex ẽ enĩ scinditurq .i. diuidit᷑.
Centenũ appellatũ. eo quod in
plerisq locis iactus seminis
eiꝰ in incrementũ frugis cente¬
simũ renascant᷑. Hinc & miliũ
amulaidudine fructus uocatũ
Panitium dictũ quod multis
in regionib ex eo panis uice ho¬
mines substentent᷑. quasi panis¬
uiciũ. Pistum apasto. Si samũ
grecũ nomen. farrago a farre di¬
cta. Est enim herba ordeacia
adhuc uiridis necdum ingͣnis

Expanded text:
dictum quod prae ceteris generibus dictum quod prae ceteris generibus frumenti ante fiat aridum, vel quod spica eius ordines habeat. Horum tria genera. Primum hexaticum vocatur eo quod spica eius sex ordines habeat; quod quidam canterinum appellant, quoniam animalia melius quam triticum pascit, et hosalubrius quam malum triticum; aliud disticum, quia duos ordines habeat, hoc plerique calaticum vocant; tertium trimense, quia cum cogit necessitas seminatur et celeriter colligitur. Scandula a divisione vocata; duplex est enim scanditurque, id est dividitur. Centenum appellatum eo quod in plerisque locis iactus seminis eius in incrementum frugis centesimum renascatur. Hinc et milium a multitudine fructus vocatum. Panicium dictum quod multis in regionibus ex eo panis vice homines sustententur, quasi panivicium. Pistum a pasto. Sisamum Graecum nomen est. Farrago a farre dicta: adhuc viridis, necdum granis
Abbreviated transcription (Latin):
a fruendo. hoc ẽ auescendo dicte
Nam frumen dr. summa pars gut¬
turis. Primitiȩ ꝓpͥe sunt: quȩ de
frugib precerpunt᷑. Triticum uł
atcritura dictũ quod purissimũ
horreo condat᷑: uel quia granũ eiꝰ
cõmolit᷑ & teritur. far dr. eo qd̃
mitio frangeret᷑. Apud antiquos
enĩ molarũ usus nondũ erat. s
frumentũ inpilam missũ frã-¬
gebant. & hoc erat genus molen¬
di. Ad oreum tritici genus quod
idem uulgo semen dr̃. Edor
quondã appellatũ ab edendo.
siue quia insacrificio ipsiꝰ gñis
panis ad aras offerebat᷑ unde
adorea sacrificia dñr. Soligo
genus tritici a selecto dictum.
Nam in pane sp̃es es precipua ẽ.
Trimense triticũ ideo ñcupatũ.
quia satũ post tres menses colli¬
gitur. Nam ubi ꝓpt̾ aquã aliã¬
ue causam matura satio omissa
ẽ. presidiũ ab hoc petitur. Ha¬
lica grecũ nomen ẽ. Halicastrũ
simile ẽ halice: pondere. &
bonidade precipua. Ordeum

Expanded text:
a frumendo, hoc est a vescendo, dictae; a frumendo, hoc est a vescendo, dictae; nam frumen dicitur summa pars gulae. Primitiae proprie sunt quae frugibus praecerpuntur. Triticum vel a tritura dictum, quo purissimum horreo condeatur, vel quia granum eius conmolitur et teritur. Far dicitur eo quod initio frangeretur; apud antiquos enim molarum usus nondum erat, sed frumentum in pila missum frangebant; et hoc erat genus molendi. Adoreum tritici genus, quod idem vulgo semen dicitur. Ador quondam appellatum ab edendo, sive quia in sacrificio ipsius generis panis ad aras offerebatur. Unde et adorea sacrificia dicuntur. Siligo genus tritici a selecto dictum; nam in pane species eius praecipua est. Trimestre triticum ideo nuncupatum quia satum post tres menses colligitur; nam ubi propter aquam aliave causa matura satio omissa est, praesidium ab hoc petitur. Alica Graecum nomen est. Alicastrum simile est alicae, pondere et bonitate praecipua. Hordeum
Abbreviated transcription (Latin):
& dicta occatio quasi obcecatio.
quod oꝑiat semina. Occecare gͥ
ẽ oꝑire terra. semina. uites uł
arbores. Runcatio ẽ aterra her-¬
bas uellere. namrus terra est.
Sulcus a sole uocatus. quod ꝓ¬
scissus solem capiat. Lieractum
dictum quasi uere actũ .i. uerno
aratum. ꝙꝓ scissio ẽ aratio pͥma
cum adhuc durus ager ẽ. Satio
dicta quasi semmnis actio: quasi
satoꝵ actio. Serere autẽ uocatũ:
quia hoc sereno cęlo faciendũ ẽ.
non ꝑymbres. Hinc ẽ & illud
uirgilianũ. Nudus ara. nudꝰ sere.
Messis ametendo .i. a recidendo¬
dicta. Seges autẽ desemine di¬
cta quod iacimus: siue asectione.
De frumentis.
ceres cepit uti frugib in
grecia. & habere segetes translatᷤ¬
aliunde seminib. Huiꝰ meminit
ouidius dicens. Prima ceres
unco glebam dimouit aratro.¬
Prima dedit fruges. alimentaq
mitia terris. frumenta st̃ ꝓpriȩ
quȩ aristas ħnt. fruges autẽ reli¬
qua. frumenta autẽ uel fruges

Expanded text:
 dicta occatio, quasi obcaecatio,  dicta occatio, quasi obcaecatio, quod operiat semina: occare igitur est operire terra semina, vites, vel arbores. Runcatio est a terra herbas vellere: nam rus terra est: sulcus a sole vocatus, quod proscissus solem capiat. Veruactum dictum, quasi vere actum, id est, verno aratum. Proscissio est aratio prima, cum adhuc durus ager est. Satio dicta, quasi seminis actio, vel quasi satorum actio. Serere autem vocatum, quod hoc sereno coelo faciendum est, non per imbres. Hinc est et illud Virgilianum: nudus ara: sere nudus. Messis a metendo, id dicta. Seges autem de semine dicta quod iacimus, sive a sectione. De frumentis . Prima Ceres coepit uti frugibus in Graecia et habere segetes translataliunde seminibus. Hujus meminit Ovidius dicens: Prima Ceres unco glebam dimoprima dedit fruges alimentaque mitia terris. Frumenta sunt proprie quae aristas habent, fruges autem reliqua. Frumenta autem vel fruges
Abbreviated transcription (Latin):
ultura ẽ qua frumenta
uł uina magno labore
queruntur: abincolendo uocata.
diuitiȩ enĩ antiquoꝵ inhis duo¬
b erant. bene pascere & bene
arare. Cultura agri. cinis. ara¬
tio. int̾missio. incensio stipulaꝵ.
stercoratio. occatio. runcatio. Ci¬
nis ẽ incendiũ. ꝑ quod ager inu¬
tilem humorẽ ex sudat. Aratio
dicta quia de ere priꝰ terre cul¬
turã exercebant. anteqmͣ fer¬
ri fuisset usus reꝑtꝰ. Duplex
ẽ aratio: uernalis & autũnalis.
Int̾missio ẽ qua alt̾nis annis
uacuus ager uires recipit. Ster
coratio ẽ letaminis asꝑsio. Sterꝰ
autẽ uocatũ uł quia sternitur
in agris: ł quia extergi oporteat
quod sordidũ inciuitate redun-¬
dat. Idem & fimus ẽ qui ꝑagros
iacitur: & dictus fimus qd̃ fiat
imus .i. stercus. quod uulgoletam̃
uocatur. eo quod suo nutrim̃to
leta faciat germina. reddatq
arua pingua & fecunda. Occatio
ẽ cum rustiei satione facta bo¬
bus dimissis grandes glebas
cedunt. ac ligonib frangunt.¬

Expanded text:
ultura est, qua frumenta vel vina magno labore queruntur, ab incolendo vocata. Divitie enim antiquorum in his duobus erant, bene pascere et bene arare. Cultura agri, cinis, aratio, intermissio, incensio stipularum, stercoratio, occatio, runcatio. Cinis est incendium per quod ager inutilem humorem exudat. Aratio dicta, quia de ere prius terreculturam exercebant, antequam ferri fuisset usus repertus. Duplex autem est aratio, vernalis et autumnalis. Intermissio est qua alternis annis vacuus ager vires coratio est laetaminis aspersio. Stercus autem vocatum, vel quia sternitur in agris, vel quia extergi oporteat, quod sordidum in civitate redundat. Item et fimus est, qui per agros jacitur; et dictus fimus, quod fiat mus, id est, stercus, quod vulgo laetamen vocatur, eo quod suo nutrimento laeta faciat germina, reddatque arva pinguia et fecunda. Occatio est, cum rustici, satione facta, bobus dimissis, grandes glebas caedunt ac ligonibus frangunt: et
Abbreviated transcription (Latin):
carcer. Qua. honori pollucis &¬
castoris ascribunt: qui illos ouo
editos credendo de cigno ioue ñ
erubescunt. fingunt autẽ cir¬
censia romani. ad causas mundi
referri: ut sub hac sp̃e suꝑstitio¬
nes uanitatũ suarũ excu.sent.
etarum

Expanded text:
carcer. Ova honori Pollucis Castoris ascribunt, qui illos ovo editos credendo de Cigno et Iove non erubescunt. Fingunt autem circensia Romani ad causas mundi referri, ut sub hac specie superstitiones vanitatum suarum excusent. Metarum
Abbreviated transcription (Latin):
nchiridion dictum se quod
manu astringatur: dũ plu¬
runa contineat ferramenta. Cyron
enũ grece: manꝰ uocatur. Ileboto¬
mum: ab incisione uocatũ. Nam
ucisio grece: tomũ dicitur. Sinila¬
ria. Angistrũ. Spatomele. Guua:
que a latinis a similitudine cucur¬
bite a suspirio uentosa uocatur
Deinde animata sp̃u ꝑ igniculum.
de hinc p̃ciso corpori suꝑposita:
om̃e quod intra cutẽ uel altiꝰ estuat
siue humorem suie sanguinẽ uo¬
cat in suꝑficiem. Clystere. Pila:
a pisendis seminib id est terendis
Hinc & pigmenta. eo quod in pila
& pilo aguntur: quasi pilimenta
Est enĩ pila uas concauũ. & medi¬
corum aptũ usui: in qua ꝓprie
typsane feriri & pigmenta concidi
solent. Uarro autẽ refert pilũniũ
quenda in ytalia fuisse qui pisen¬
dis p̾fuit arius: unde & pilumn
& pistores. Ab hoc gͥ pilum &e pilã
inuentã: quib far pinsitur. & ex
eiꝰ nomine ita appellata. Pilũ
autẽ est: unde contundit᷑ quicqͥd
in pila mitcitur. Mortariũ: qͦd

Expanded text:
nchiridion dictum quod manu adstringatur, dum plurima contineat ferramenta; χείρ enim Graece manus vocatur. Phlebotomum ab incisione vocatum; nam incisio Graece τομὴ dicitur. Similaria. Angistrum. Spatomele. Guva, quae a Latinis a similitudine cucurbita, a suspirio ventosa vocatur. Denique animata spiritu per igniculum, dehinc praeciso corpori superposita omne, quod intra cutem vel altius aestuat, sive humorem, sive sanguinem, evocat in superficiem. Clistere. Pila a pisendis seminibus, id est terendis. Hinc et pilo aguntur, quasi pilagmenta. Est enim pila vas concavum, et medicorum aptum usui, in qua proprie ptisanae fieri et pigmenta concidi solent. 6. Varro autem refert Pilumnum quemdam in Italia fuisse, qui pinsendis praefuit arvis, unde et pilumni, et pistores. Ab hoc ergo pilum et pila inventa, quibus far pinsitur, et ex ejus nomine ita appellata. Pilum autem est unde contunditur quidquid in pilam mittitur. 7. Mortarium, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tur eum pictores ꝓpt̾ nimiã pingue¬
dinẽ. Anulare quod uocant candi¬
dum ẽ. quo muliebres picture lu¬
minantur. Fit & ipsum ex creta
admixtis uitreis geminis. Cerus¬
sa fit hot mͦ. Inuase enum aceto
accerrimo impleto. sarmenta a¬
minea in eode uasculo collocab̃.
ac suꝑ sarmenta tabulas plubi
tenuissimas pones: deinde uas
diligentissime claudes illinesq
ne aliquid inde spiraminis exeat.
Post dies .xxx. uas aꝑitur: et ex
distillatione tabularũ innata ce
rusa inuenit᷑. Qd̃ ablatum et
arefactũ teritur. atq it̾m aceto
admixto. in pastillis diiditur:
& insole siccatur. hac obseruantia
si lamminas ereas sarmentis
suꝑponas. eruginẽ creant cal

Expanded text:
tur eo pictores propter nimiam pinguetur eo pictores propter nimiam pinguedinem. 22. Annulare, quod vocant candidum, est quo muliebres picturae illuminantur. Fit et ipsum ex creta admistis vitreis gemmis. 23. Cerussa fit hoc modo: In vase enim aceto acerrimo impleto sarmenta aminea in eodem vasculo collocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudes, illinesque, ne aliquid inde spiraminis exeat. Post dies autem XXX vas aperitur, et ex distilrussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chal
Abbreviated transcription (Latin):
fumũ retineat. Huic pictores cũ
aqua admiscent gluten. ut illu¬
strius resplendeat. Ad festinatio¬
nem autẽ oꝑis etiam sarmentoꝵ
ueterũ carbones cum glutino tri-¬
ti: inducendis parietib attram̃¬
t spẽm reddunt. Sunt & qui
uini fecem siccatam ex coquant.
affirmantq si ex bono uino fex
fuerit. indici spẽm id attramenti
prebere. S & sarmentũ uuȩ nigre
uino optimo tinctum. postea qmͣ
siccitate aruerit si exuras & conte¬
ras. adiecto glutine nitorem indici¬
reddet: ustaq plurima necessaria
ẽ. nulloq negocio ꝓuenit. Nam &
si glebam filicis bene igne ex coqͣs
& aceto accerrimo suꝑ fu sam extin¬
guas: madefacta spongia colorẽ
purpureũ reddet. eam ubi contri
ueris usta erit. Om̃e autẽ atram̃tũ
sole ꝑficitur. Om̃s colores. calcis
admixtione corrumpunt᷑. Melinũ
dictum quod eiꝰ metalli ferax sit
una excicladib insula. melos no¬
mine. Est enim candidũ nec utũ¬

Expanded text:
fumum retineat. Huic pictores cum fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscent gluten, ut illustrius resplendeat. 18. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae, vino optimo tinctum, posteaquam siccitate aruerit, si exuras, et conteras, adjecto glutinreddet. Usta, quae plurimum necessaria est, nullo negotio provenit. Nam si et glebam silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem purpureum reddet. Eam ubi contriveris, usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur. 20. Omnes colores calcis admistione corrumpuntur. 21. Melinum dictum, quod ejus metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utun
Abbreviated transcription (Latin):
dria repꝑit. Initalia ex harene
puluere & nitri flore: idem faci¬
unt. S sicipͥum infornace adustỹ
huis ꝑmixtioni addes: nestoriani
similitudo erit. Purpurissum
excreta argentaria cum purpuris
parit̾ tinguit᷑: bibetq eum colorẽ
celerius lanis. Precipuũ ẽ tam̃
aliud quod ad huc uase rudibus
medicamentis in ebriatũ ꝑximũ
ẽ. Egesto eo addita creta inius
idem & quotiens id factum ẽ ele¬
uatur bonitas. Preciossime pur¬
pure causaẽ quod scino maxime
inficitur rubeaq. Indicum in
indicis inuenit᷑ calamis spuma
adherente limo. Est aute coloris
cianei. mixturã purpure cerule¬
q mirabilẽ reddens. Est altm
genus inpurpurariis officinis.
spuma mereis cortinis innatans:
qmͣ infectores detrahentes siccãt.
Attramentũ dictum qd̃ sitatrũ.
Cuiꝰ spẽs. & picture & cotidiano
usui necessaria ẽ. Iste int̾factici¬
os ẽ. fit enĩ ex fuligine plurimis
modis suꝑ ardentes tedas: resina
adiecta lacusculo edificato que

Expanded text:
dria repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detr17. Atramentum dictum, quod sit atrum, cujus species et picturae, et quotidiano usui necessaria est, istud inter factitios est. Fit enim, et fuligine plurimis modis super ardentes taedas resina adjecta, lacusculo aedificata, quae
Abbreviated transcription (Latin):
constituta apd elidem greciȩ ci¬
uitatẽ eliis agentib agonem. & qͥnquen¬
nale certam̃. quatuor mediis annis ua¬
cantibus: & ob hoc elidum certaminis
tempꝰ olimpiadem uocauerunt. quadri¬
ennio in una olimpiade supputato.
Lustrum uͦ est pentheresin. id est quin¬
quenniũ: qͦd qͣnto anno dicitur condi
ꝓpt̃ olimpiadas a romanis. Adhuc enĩ
consules. adhuc era nondũ erant. Est
enũ qͥnquennale tempꝰ. Ideo uͦ sic uoca¬
tum: qͦd censu ꝑ qͥnquenmũ in re pu¬
blica ꝑacto. urbs Romana lustrabat᷑.
ubeleus interp̃tatur remissionis tẽpꝰ
Est enĩ hebraicus sermo & numerus.
qͥ septenis annoꝵ ebdomadib id est
quadraginta & nouẽ. annis texit᷑.
in qͦ clangebantur tubȩ. & ad om̃s re¬
u̾tebatur antiqua possessio: debita
absoluebant᷑: confirmabant᷑ lib̾tateᷤ.
Hunc numerũ etiã in dieb pentheco¬
sten & ipsi celebramꝰ post dñi resurre¬
tionem. remissa culpa & totiꝰ debiti
cyrographo euacuato. ab om̃i nexu

Expanded text:
constituta apud Elidem Graeciae civitatem, Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quattuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio in una olympiade supputato. Lustrum vero est πεντετηρίς, id est quinquennium, quod quinto anno dicitur condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur. Iubileus interpretatur remissionis annus. Est enim Hebraicus et sermo et numerus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est, quadraginta novem annis texitur; in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antiqua possessio, debita absolvebantur, confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecosten et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa et totius debiti chirographo evacuato, ab omni nexu
Abbreviated transcription (Latin):
Nam sic ea int̾ se naturali quadam
ratione iuncta dicunt᷑. ut modo
originẽ abigne repetentes usq ad
terrã. modo a terrausq ad ignẽ. & ig¬
nis quidem in aere desinat. aer in
aquam denset᷑. aqua interrã denses¬
cat: rursumq terra diluat᷑ in aqmͣ.
aqua rarescat in aerem. aer inignẽ
extenuetur. Quappt̃ om̃ia elem̃ta
om̃ib dñr ineẽ. s unum quodq eoꝵ
ex eo quod ampluis ħt. accepisse
uocabulũ. Sunt autẽ diuina ꝓ¬
uidentia ꝓpͥis animantib distri¬
buta. Celum angłis. aerem uolu¬

Expanded text:
Nam sicca inter se naturali quadam Nam sicca inter se naturali quadam ratione juncta dicuntur, ut intro originem ab igne repetentes usque ad terram, intro a terra usque ad ignem: ut ignis quidem in aera desinat, aer in aquam densetur, aqua in terram crassescat: rursusque terra diluatur in aquam, aqua rarescat in aerem, aer in ignem extenuetur. Quapropter omnia elementa omnibus inesse: sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse vocabulum. Sunt autem divina Providentia propriis minutis distributa. Nam coelum ang
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ duci possit. & ideo iam diuidi ñ
pot̾. Hec ẽ athomus temporis. In
numeris. ut puta octo aiuidunt᷑
inquatuor. quatuor ruisũ in duo.
deinde duo inunũ. unus autem
athomus ẽ. quia in secabilis ẽ. Sic
& littera. Nam orationẽ diuidis
in uerba. uerba insillabas. sillabas¬
autẽ inlitteras. littera autẽ mini¬
ma pars. athomus ẽ. nec diuidi pot̾.
Athomus gͦ ẽ quod diuidi ñ pot̾.
ut ingeometria punctus. Nam
primã rerũ matĩam dicunt.
nullomͦ prorsus formatã. s omniũ
corꝑalium formarũ capacẽ. ex qua
uisibilia hȩc elementa formata st̃.
Unde & exeius diriuatione uoca¬
bulũ acceꝑunt. Hanc ylen latini
matĩam appellauert̃. ideo quia omẽ
informe unde aliquid faciendũ ẽ.
semꝑ mat̾ia mincupat᷑. Proinde &¬
eam poete siluã nominauerunt.
Nec incongrue quia materiȩ siluar̃
sunt. Greci autẽ elementa ictoxia
ñcupant. eo quod sibi societatis con¬
cordia & cõmunione qͣda conueniãt.

Expanded text:
produci possit; et ideo iam dividi non produci possit; et ideo iam dividi non potest. Haec est atomus temporis. In numeris, ut puta octo dividuntur in quattuor, rursus quattuor in duo, deinde duo in unum. Unus autem atomus est, quia insecabilis est. Sic et littera: nam orationem dividis in verba, verba in syllabas, syllabam in litteras. Littera, pars minima, atomus est, nec dividi potest. Atomus ergo est quod dividi non potest, ut in geometria punctus. Nam primam materiam dicunt, nullo prorsus modo formatam: sed omnium corporalium formarum capacem, ex qua visibilia haec elementa formata sunt. Unde et ex ejus derivatione vocabulum acceperunt. Hanc Ylen Latini materiam appellaverunt: ideo quia omne informe, unde aliquid faciendum est, semper materia nuncupatur. Provide et eam silvam nominaverunt. Nec incongrue: quia materiae silvarum sunt. Graeci autem elementa yctoxa nuncupant: eo quod sibi societatis concordia et communione quadam conveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
thomos philosophi uocant.
quasdam inmundo corꝑum
partes. tam minutissimas ut nec
usui pateant. nec thomũ .i. sectionẽ
recipiant. Unde athomi dicti sunt.
Hii ꝑ mane totius mundi in requi¬
etis motibꝰ uolitari. & huc atq illuc
ferri dicunt᷑. sicut tenuissimi pulue¬
res qui infusis ꝑfenestras radiis
solis uident᷑. Ex his arbores & herbas.
&̾ fruges om̃s oriri. & exhis ignem.
& aquam. & uniuersa gigni atq
constare. quida philosophi gentiũ
putauerunt. Sunt autẽ athomi
aut incorpore. aut intempore. aut
innumero. In corpore ut lapis. Di¬
uidis eũ inpartes. ⁊ partes ipsas diui¬
dis ĩgͣna ueluti st̃ arene. Rursũq ip̃a arenȩ
grana. diuide inminutissimũ pul¬
uerẽ. donec si possis ꝑuenias ad
porib. Intempore uͦ sic intelligitur
athomus. Annum. uerbi gr̃a quudis
inmenses. menses indies. dies in
horas. Adhuc partes horarũ ad¬
mittunt diuisionẽ quousq uenias
momĩti stillã ut ꝑnullã morulam

Expanded text:
tomos philosophi vocant quasdam in mundo corporum partes tam minutissimas ut nec visui pateant nec τομήν, id est sectionem, recipiant; unde et ἄτομοι dicti sunt. Hi per inane totius mundi inrequietis motibus volitare et huc atque illuc ferri dicuntur, sicut tenuissimi pulveres qui infusi per fenestras radiis solis videntur. Ex his arbores et herbas et fruges omnes oriri, ex his ignem et aquam et universa gigni atque constare quidam philosophi gentium putaverunt. Sunt autem atomi aut in corpore, aut in tempore, aut in numero. In corpore, ut lapis. Dividis eum in partes et partes ipsas dividis in grana, veluti sunt harenae; rursumque ipsa harenae grana divide in minutissimum pulverem, donec, si possis, pervenias ad poribus. In tempore vero sic intellegitur atomus. Annum, verbi gratia, dividis in menses, menses in dies, dies in horas; adhuc partes horarum admittunt divisionem, quousque venias momenti stillam, ut per nullam morulam
Abbreviated transcription (Latin):
as a Ni ex pagis atheniensiũ
dicti: ubi exorti sunt. Ibi enĩ in
locis agrestibꝰ &e pagis. gentiles lucos
ydolaq statuerunt: & a tali inicio uo¬
cabulũ pagan sortiti sunt. Genti¬
les sunt: qui sine lege st̃. & nondũ
credid̾unt. Dicti autẽ gentiles. qͥa tta
sunt ut fuert̾ geniti. idest sicut in
carne descendert. sub peccato scilicet
ydolis seruientes. & necdũ regenera¬
ti: ꝓuide gentiles pͥmitꝰ nuncupant᷑.
Ipsi dicuntur grece echuici. Ethni
cus eiũ ex greco. in latinũ interp̃¬
tatur gentilis. Ethuos enĩ grece: genᷤ
dicit᷑. Post fidem autẽ ñ debere uoca¬
ri gentes. siue gentiles eos qͥ ex gentibꝰ
credidunt: sicut pt fidem diciiam ñ

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti, id est, sicut in carne descenderunt sub peccato, scilicet idolis servientes et necdum regenerati. Proinde gentiles primitus nuncupantur: ipsi dicuntur Grci ex Graeco in Latinum interpretantur gentiles. Ἔθνος enim Graece gens dicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non
Abbreviated transcription (Latin):
sẏdera aut ferunt᷑: aut mouen¬
tur. ferunt᷑ quȩ cęlo fixa sunt.
ce cũ celo uoluuntur: mouentur uͦ
quedam sicut planete. id est erraticȩ
quȩ suos cursus uagos. certa tamen
diffinitione conficiunt¬

Expanded text:
Sidera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur. Moventur vero quaedam sicut planetae, id est erraticae, quae cursus suos vagos certa tamen definitione conficiunt