comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illis. notus apparuit : ut longissimis. fieri
possit aequalis. ⁊ Siaut̃ dixerimus. addo¬
minici corporis modum . etiam quorum que
maiora corpora redigenda: peribit demul¬
torum corporibus plurimum: cumipse nec
capillum periturum eẽ promiserit: Nestat
ergo : ut suam recipiat quisq mensurame quã
uel habuit inuiuentute : &iam sisenex est.
mostuus: uel fuerat habiturus: si est ante defunc¬
tus.⁊ Atq illud quod commerauit apostolus mo¬
demensura aetatis plenitudinis xp̃i : aut prop¬
ter aliud intellegamus dictum esse: idest ut
illi capiti inpopulis xp̃i anis. accedente om¬
nium ꝑfectione membrorum: &tatis eius men¬
sura compleatur : aut si hoc deresurrectione
corporum dictum est: sic accipiamus dictũ.
ut nec infra: nec ultra uiuenalem formam re¬
surgant corpora mostuorum : sedin eius ȩtate &
robore. usq ad quam xpm. hic peruenisse cog¬
nouimus: circa triginta quippe annos diffi¬
nierunt esse. &iam saeculi huius doctissimi.

Expanded text:
illis erat notus, apparuit, ut longissimis fieri possit aequalis. Si autem dixerimus ad dominici corporis modum etiam quorumque maiora corpora redigenda, peribit de multorum corporibus plurimum, cum ipse nec capillum periturum esse promiserit. Restat ergo, ut suam recipiat quisque mensuram, quam uel habuit in iuuentute, etiamsi senex est mortuus, uel fuerat habiturus, si est ante defunctus, adque illud, quod commemorauit apostolus de mensura aetatis plenitudinis Christi, aut propter aliud intellegamus dictum esse, id est. ut illi capiti in populis Christianis accedente omnium perfectione membrorum aetatis eius mensura conpleatur, aut, si hoc de resurrectione corporum dictum est, sic accipiamus dictum, ut nec infra nec ultra iuuenalem formam resurgant corpora mortuorum, sed in eius aetate et robore, usque ad quam Christum hic peruenisse cognouimus circa triginta quippe annos definierunt esse etiam saeculi huius doctissimi
Abbreviated transcription (Latin):
ab rode missa diuina sapienter sibi miseri ridere
uid entur : & salubris fidei. nutrimenta:
uł ut falsa & ridenda contemnunt.
Qui uero secundum dm̃ sapiunt: omnia
quȩ in credibilia uidentur hominibus & ta¬
men scripturis scĩs quarum iam ueritas
multis modis ad serta est. continentur : ma¬
ximum argumentũ tenent ueracem dĩ om¬
ni potentiam : quem certum habent. nullo
modo in eis potuisse mentiri & posse facere:
quod in possibile est infideli i¬

Expanded text:
promissa diuina sapienter sibi miseri rodere promissa diuina sapienter sibi miseri rodere uidentur et salubris fidei nutrimenta uelut falsa et ridenda contemnunt. Qui uero secundum Deum sapiunt, omnia, quae incredibilia uidentur hominibus et tamen scripturis sanctis, quarum iam ueritas multis modis adserta est, continentur, maximum argumentum tenent ueracem Dei omnipotentiam, quem certum habent nullo modo in eis potuisse mentiri et posse facere quod inpossibile est infideli
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse iudiciũ: nisi qui eisdem litteris.
nescio qua incredibili animositate. seu
cę̧citate non credit: quȩ iam ueritatem
suam: orbi de monstrauere terrarũ: In illo
itaq iudicio uł cirta illud iudiciũ hasres
didicimus esse uenturas: heliam thesbiten:
xp̃m iudicaturum : mortuorũ resurrecti¬
onem: bonorum. malorumq: diremptionẽ.
mundi conflagrationem : eiusdemq: reno¬
uationem.. Quȩ omnia quidem uentura
esse credendũ est : Sed quib modis & quo
ordine ueniant: magis tunc docebit rerũ
& perientia: quam nunc ad ꝑfectaĩ ho¬
minum intellegentia ual& consequi.i
Existimo tamen: eo quo ame com memora¬
ta sunt ordine esse uentura: duo nobis
ad hoc opus ꝑtinentes. reliqui sunt libri.
ut adiu uante dño ꝓmissa conpleamus.
Quorũ unus erit demalorũ supplicio: alius
defelicitate iustorum: in quib maxime
sicut ds̃ donauerit: argumenta refellen¬
tur humance: quȩ contra prȩdicta acꝓ

Expanded text:
rum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris rum esse iudicium, nisi qui eisdem litteris nescio qua incredibili animositate seu caecitate non credit, quae iam ueritatem suam orbi demonstrauere terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, urum, Christum iudicaturum, mortuorum resurrectionem, bonorum malorumque diremtionem, mundi conflagrationem eiusdemque renouationem. Quae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura. Duo nobis ad hoc opus pertinentes reliqui sunt libri, ut adiuuante Domino promissa conpleamus; quorum erit unus de malorum supplicio, alius de felicitate iustorum; in quibus maxime, sicut Deus donauerit, argumenta refellentur humana, quae contra praedicta ac
Abbreviated transcription (Latin):
eius: donec ponat in terra: iudicium. ec ce
mani festatum est quod absconditũ quȩ¬
rebamus: hoc enim est nouissimum iuidi¬
cium: quod pon& in terra: cumuenerit ip¬
se decȩlo: Dequo iam uidemus impl&um
quod hic ultimum positum est & in nomine
eius gentes sperabunt.⁊ Per hoc terte. quod
negari non potest &iam illud credatur qđ
in pudenter negatur . Quis enim sperar&
quod &iam hi quinolunt adhuc credere
in xpm : iam nobiscum uident: & qm̃ nega¬
re non possunt: dentibus suis frendent¬
& tabescunt. Quis in quã sperar& : gentes
in xp̃i nomine speraturas. quando tene¬
batur. ligabatur. Acedaebatur. in ludebat᷑
crucifigebatur : quando & ipsi discipu li
spem ꝓdiderant : quam in illo habere iam
cȩperant. ⁊ Quod tunc uix unus latro
spera uit incruce: nunc sperant gentes lon¬
ge lateq diffusȩ: & ne in&ernum mori¬
antur ipsa inqua ille mortuus est cruce
signatur : Nullus igitur. uł negat uel
litteris prȩnuntiatur: no uissimum futu¬

Expanded text:
eius? donec ponat in terra iudicium. Ecce manifestatum est quod absconditum quaerebamus; hoc enim est nouissimum iudicium, quod ponet in terra, cum uenerit ipse de caelo, de quo iam uidemus inpletum, quod hic ultimum positum est: Et nomine eius gentes sperabunt. Per hoc certe quod negari non potest etiam illud credatur quod inpudenter negatur. Quis enim speraret, quod etiam hi, qui nolunt adhuc credere in Christum, iam nobiscum uident et. quoniam negare non possunt, dentibus suis frendent et tabescunt? Quis, inquam, speraret gentes in Christi nomine speraturas, quando tenebatur ligabatur, caedebatur inludebatur, crucifigebatur, quando et ipsi discipuli spem perdiderant, quam in illo habere iam coeperant? Quod tunc uix unus latro sperauit in cruce, nunc . sperant gentes longe lateque diffusae, et ne in aeternum moriantur, ipsa in qua ille mortuus est cruce signantur. Nullus igitur uel negat uel litteris praenuntiatur, nouissimum futu
Abbreviated transcription (Latin):
lictorum : ac deacceptis. bonis gratiarum
actio persoluatur: In illa uero pace fi¬
nali quoreferenda. & cuius adipiscendȩ
causa habenda est ista iustitia: quo sa
nata immortalitate atque incorruptio¬
ne natura uitia non habebit: nec uni¬
cuique nostrum uel abalio uel ase ipso
quippiam repugnabit : non opus erit.
utratio uitiis quaenulla erunt imper&:
sedimperabit ds̃ homini : animus corpori:
Tanta que ibi erit oboediendi suauitas
& faci litas. quanta uiuendi regnandiq
felicitas: Et hoc illic inomnibus atque
insingulis aeternum erit: aeternumque
esse certum erit : &ideo pax beatitudi¬
nis huius uel beatitudo pacis huius sum¬
mum bonum erit:¬

Expanded text:
lictorum ac de acceptis bonis gratiarum lictorum ac de acceptis bonis gratiarum actio persoluatur. In illa uero pace finali, quo referenda et cuius adipiscendae causa habenda est ista iustitia, quoniam sanata inmortalitate adque incorruptione natura uitia non habebit nec unicuique nostrum uel ab alio uel a se ipso quippiam repugnabit, non opus erit ut ratio uitiis, quae nulla erunt, imperet; sed imperabit Deus homini, animus corpori, tantaque ibi erit oboediendi suauitas et facilitas, quanta uiuendi regnandique felicitas. Et hoc illic in omnibus adque in singulis aeternum erit aeternumque esse certum erit, et ideo pax beatitudinis huius uel beatitudo pacis huius summum bonum erit
Abbreviated transcription (Latin):
subditisque dominanti: unde si non faci¬
li operatione: certe labili locutione: aut
uolatili cogitatione peccetur: Etideo quã¬
diu uitiis imperatur: plena pax non est:
quia & illa quȩ resistunt. periculoso de¬
bellantur proelio & illa quaeuicta sunt.
nondum securo triumphantur otio sed
adhuc sollicito premuntur imperio :
In his ergo temptationibus: de quibus omni¬
bus indiuinis eloquiis breuiter dictum ẽ:
num quid non temptatio est uita humana
super terram: quis ita uiuere se presumat:
utdicere dõ dimitte nobis debita nostra
necesse non habeat: nisi homo elatus:
nec uere magnus sed inflatus actumidus.
cui periustitiam resistit. quigratiam
largitur humilibus: propter quod scrip¬
tum est : ds̃ superbis resistit. humilibus
autem dat gratiam: Hic itaque inuno¬
quoque iustitia est ut oboedienti ds̃ ho¬
mini : animus corpori: ratio autem uitis
&iam repugnantibus imper&: uel sub¬
igendo uel resistendo: atque ut abipso dõ
petatur. & meritorum gratia &uenia de¬

Expanded text:
subditisque dominanti, unde si non facili operatione, certe labili locutione aut uolatili cogitatione peccetur. Et ideo, quamdiu uitiis imperatur, plena pax non est, quia et illa, quae resistunt, periculoso debellantur proelio, et illa, quae uicta sunt, nondum securo triumphantur otio, sed adhuc sollicito premuntur imperio. In his ergo tentationibus, de quibus omnibus in diuinis eloquiis breuiter dictum est: Numquid non tentatio est uita humana super terram? quis ita uiuere se praesumat, ut dicere Deo: Dimitte nobis debita nostra necesse non habeat nisi homo elatus? nec uero magnus, sed inflatus ac tumidus, cui per iustitiam resistit, qui gratiam largitur humilibus. Propter quod scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hic itaque in unoquoque iustitia est. ut oboedienti Deus homini, animus corpori, ratio autem uitiis etiam repugnantibus imperet, uel subigendo uel resistendo, adque ut ab ipso Deo petatur et meritorum gratia et uenia de
Abbreviated transcription (Latin):
charra habraham : et incharra habita¬
tio eius. et inde ꝓerfectio Nonsolũ
quia eusebius inchronicis: ab anno huuis
promissionis computat et ostendit: p̾
qua dringentos et triginta annos exitũ
eẽ de egypto. quando lex data est: uerũ
etiam quia id commemorat apostolus
paulus.: Peridem tempus eminen¬
tia regna erant gentium : inquib terri¬
genarum ciuitas: hoc ẽ societas hominum
secundũ hominem uiuentiũ sub dominatu
angelorum desertorũ insignius excellebat :

Expanded text:
aret Abraham, et in Charra habitatio ejus, et inde profectio: non solum quia Eusebius in Chronicis ab anno hujus promissionis computat et ostendit post quadringentos et triginta annos exitum esse de Aegypto, quando lex data est; verum etiam quia id commemorat apostolus at. Per idem tempus eminentia regna erant gentium, in quibus terrigenarum ciuitas, hoc est societas hominum secundum.. hominem uiuentium, sub dominatu angelorum desertorum insignius excellebat
Abbreviated transcription (Latin):
Num
firmamentum factum est inter aquas supe¬
riores & inferiores. caelumq appellatum est.:
in quo firmamento facta sunt sydera quar¬
todie. : Nimirumergo siadistorum dierum
pertinet opera dĩ angeli. ipsi sunt lix illa quae
diei nomen accepit.: Cuiuis unitas utcom men¬
daretur. non est dictus dies primus. sed dies unus:
Nec alius est dies. secundus auttertius. aut c&eri.
sed idem ipse unus ad implendum senarium¬
numerum uel septenarium repetitus est. prop
timam qui etisdĩ. Cum enim dixit ds̃ fiat
lux & facta est lux. sirecte in hac luce creatio in¬
tellegitur angelorum: pro fecto facti sunt par
ticipes lucis a&ernae. quod est in commuta bi

Expanded text:
nim firmamentum factum est inter aquas superiores et inferiores, coelumque appellatum est; in quo firmamento facta sunt sidera quarto die. Nimirum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent Angeli, ipsi sunt lux illa quae diei nomen accepit, cujus unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius est dies secundus, aut tertius, aut caeteri: sed idem ipse unus ad implendum senarium vel septenarium numerum repetitus est, propttenariam quietis Dei. Cum enim dixit Deus, Fiat lux, et facta est lux; si recte in hac luce creatio inteticipes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
tiae gestas : interra sed celitus. perhomines sed
diuinitus.: Si excutiantur singula tantas fe¬
cunda mysteriis : multa sunt implenda uolumina
Sed huic operimodus moderate imponendus:
nos in alia festinare compellit.: Mittitur iacob¬
a parentib: inmesopotamiam. utibi duxert uxorẽ :
Patris mittentis haec uerba sunt: Nonaccipies uxo

Expanded text:
tice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed tice gestas; in terra, sed caelitus; per homines, sed diuinitus! Si excutiantur singula tantis fecunda mysteriis, multa sunt inplenda uolumina; sed huic operi modus moderate inponendus nos in alia festinare conpellit. a parentibus in Mesopotamiam, ut ibi ducat uxorem. Patris mittentis uerba haec sunt: Non accipies uxo
Abbreviated transcription (Latin):
filii abrahae. scđmfidem quia & ipse filius estabra¬
hae secundum carnem.: Ipsum quima ledixe¬
rit: maledictus: & quibenedixerit: benedictus
uis errantium : sed tamen legem prophetasq
cantantium benedicit᷑. Id est ueraciter dicit᷑.¬
& alius benedici putatur quia abeis errantib¬
expectatur ⁊ Ecce benedictionem promissam
repetente maiore: ex pauescit isaac. & alium
se proalio benedixisse cognoscit: miratur & quis¬
nam ille sit percunetatur. Nec tamen se deceptũ
eẽ conqueritur: Immo confestim reuelato sibi
intus incorde magno sa cramento deuitat indig¬
nationem : confirmat benedictionem .⁊ Quiser¬
go inquit uenatus est mihi uenationem & intu¬
lit mihi & manducaui exomnibus ante quam
tuuenires. & benedixi eum ut benedictussit.
Quis non hic maledictionem potius expectar&
irati : si haec non superna inspiratione sed ter¬
renomore gererentur: ores gestas. sed prophȩ¬

Expanded text:
filii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrafilii Abrahae secundum fidem, quia et ipse filius est Abrahae secundum carnem; ipsum qui maledixerit, maledictus, et qui benedixerit, benedictus uis errantium, sed tamen legem prophetasque cantantium benedicitur, id est ueraciter dicitur; et alius benedici putatur, qui ab eis errantibuexspectatur. Ecce benedictionem promissam repetente maiore expauescit Isaac, et alium se pro alio benedixisse cognoscit; miratur et quisnam ille sit percontatur; nec tamen se deceptum esse conqueritur; immo confestim reuelato sibi intus in corde magno sacramento deuitat indignationem, confirmat benedictionem. Quis ergo, inquit, uenatus est mihi uenationem et intulit mihi, et manducaui ab omnibus, antequam tu uenires? et benedixi eum, et benedictus sit. Quis non hic maledictionem potius exspectaret irati, si haec non superna inspiratione, sed terreno more gererentur?s o res gestas, sed prophe
Abbreviated transcription (Latin):
derore cadi & deubestate terrȩ : & multitudi¬
nem frumenti &iuni : & seruiant tibi gentes & ado¬
rant te principes & fieredominus fratistui
& ad orabunt te filii patristui quimale: dixe¬
rit te maledictus erit : & quibenedixerit te
benedictus. ⁊ Benedictio igitur iacob predi¬
catio xp̃i est: in omnibus gentibus hoc fit:
hocagitur: lex & prophetͥa estisaac: etum pos
iudeorum : Xp̃sabilla benedicitur uelut
anesciente : quia ips a nescitur : Od ore nomi¬
nis xpi: sicut ager. mundus impletur. ⁊¬
Fiũs est benedictio derore cęlihoc est de uerborũ
pluua diuinorum : & d eubestate terrae: hoc
est congregatione populorum: Eius est multi¬
tudo frumenti &iuni. hoc est multitudo quam
colligit frumentum & iunum in sacramento
corporis eius & sanguinis. : Et seriuunt gen¬
tes ipsum ad orant principes ipse est dominꝰ
fratrissui. quia populus cius dominatur
iudeis. : Ipsumadorant filii patriscius: hoc est

Expanded text:
de rore caeli et de ubertate terrae et multitudide rore caeli et de ubertate terrae et multitudinem frumenti et uini, et seruiant tibi gentes et adorent te principes et fiere dominus fratris tui et adorabunt te filii patris tui. Qui maledixerit te, maledictus; et qui benedixerit te, benedictus. Benedictio igitur Iacob praedicatio est Christi in omnibus gentibus. Hoc fit, hoc agitur. Lex et prophetia est Isaac; etiam per os Iudaeorum Christus ab illa benedicitur, uelut a nesciente, quia ipsa nescitur. Odore nominis Christi, sicut ager, mundus inpletur; eius est benedictio de rore caeli, hoc est de uerborum pluuia diurnorum, et de ubertate terrae, hoc est congregatione populorum; eius est multitudo frumenti et uini, hoc est multitudo quam colligit frumentum et uinum in sacramento corporis eius et sanguinis. Ei seruiunt gentes, ipsum adorant principes; ipse est dominus fratris sui, quia populus eius dominatur Iudaeis; ipsum adorant filii patris eius, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
dum.: Senescit isaac: eiusq: oculis persenectam
uisus aufestur . ⁊ Vult benedicere filium maio¬
rem : & pro illo nesciens. benedicit minorem:
profrae maiore: quierat pi losus. sepaternis
manibus supponentem hedins sibi pelliculis
coaptatis uelud aliena peccata postantem: iste
dolus ia cobneputaretur fraudulentus dolus.
& non ineo magnȩ rei mysterium quaereretur:
superius p̃dixit scriptura: &erat aesau homo
sciens uenari a grestis: Iacob autem homo simplex
habitans domum. ⁊ Hoc nr̃i quidam interpreta¬
ti sunt sine dolo: siue autem sine dolo sue
simplex siue potius sine fictione dicatur quod ẽ
grȩce aplastos. Quis est inista percipienda
benedictione dolus. hominis sine dolo. quis est dolus
simplicis. quae fictio nonmentientis : nisi profundũ
mrsterium ueritatis: Ipsa autem benedictio qua¬
lis est: ecce inquit odor filii mei tamquam odor
agripleni : quembenedixit dñs: &d& tibi dñs

Expanded text:
dum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam dum. Senescit Isaac eiusque oculis per senectam uisus aufertur. Vult benedicere filium maiorem et pro illo nesciens benedicit minorem, pro fratre maiore, qui erat pilosus, se paternis manibus subponentem, haedinis sibi pelliculis coaptatis uelut aliena peccata portantem. Iste dolus Iacob ne putaretur fraudulentus dolus et non in eo magnae rei mysterium quaereretur, superius praedixit scriptura: Et erat Esau homo sciens uenari, agrestis; Iacob autem homo simplex, habitans domum. Hoc nostri quidam interpretati sunt <sine dolo\'. Siue autem \'sine dolo\' siue \'simplex\' siue potius \'sine fictione dicatur, quod est Graece acXaato<;: quis est in ista percipienda benedictione dolus hominis sine dolo? Quis est dolus simplicis, quae fictio non mentientis, nisi profundum mysterium ueritatis? Ipsa autem benedictio qualis est? Ecce, inquit, odor filii mei tamquam odor agri pleni, quem benedixit Dominus. Et det tibi Deus
Abbreviated transcription (Latin):
alium idq sit longe prestabilius quamest illud
unde abalio superatur : Ac perhoc sano ueroq
iudicio. cum continentia coniugio praeferatur :
melior est tamen homo fidelis coniugatus. quam
continens infidelis : Sed infidelis homo non solũ
minus laudandus. uerum etiam maxime detestan¬
dus est . ⁊ Constituamus ambos bonos: etiam sic
profecto melior est coniugatus fidelissimus.
& obedientissimus dõ : quam continens minoris
fidei minorisq oboedientiae ⁊ Si uero paria
sint cetera: continentem conlugato p̃ferri
qui sambigat: Duo igitur isaac filii ẽsau&ia cob
pariter crescunt: primatus maioris. trans fun¬
ditur inminorem : ex pacto & plato inter illos:
eo quodlenticulam quem cibum minor parauerat:
minor immoderatis concupiuit eoque pretiopri¬
mogenita sua. fratriiuratione interposita
uendidit. ⁊ Ubi dicimus inuescendo non cibi gene¬
re : sed auiditate immodesta quemq culpan¬

Expanded text:
alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, alium, idque sit longe praestabilius, quam est illud, unde ab alio superatur. Ac per hoc sano ueroque iudicio, cum continentia coniugio praeferatur, melior est tamen homo fidelis coniugatus quam continens infidelis. Sed infidelis homo non solum minus laudandus, uerum etiam maxime detestandus est. Constituamus ambos bonos; etiam sic profecto melior est coniugatus fidelissimus et oboedientissimus Deo quam continens minoris fidei minorisque oboedientiae. Si uero paria sint cetera, continentem coniugato praeferre quis ambigat? pariter crescunt. Primatus maioris transfunditur in minorem ex pacto et placito inter illos, eo quod lenticulam, quem cibum minor parauerat, maior inmoderatius concupiuit, eoque pretio primogenita sua fratri iuratione interposita uendidit. Ubi discimus in uescendo non cibi genere, sed auiditate inmodesta quemque culpan
Abbreviated transcription (Latin):
iustum patrieius preferre debemus. quia istenul¬
lam feminam preterunam coniugem nouerat.
Erant enim procul dubio paternȩ fidei & oboe¬
dientiae merita potiora : intantum ut propt̃
illũ dicat ds̃. huic sefacere bona quae facit :
Benedicentur inquit insemine tuo omnes gentes
terrae : proco quod o baudiuit abra ham pat̃
tuus uocem meam & custodiuit precepta mea
& mandata mea & iustificationes meas & legi¬
tima mea. ⁊ Etalio rursum oraculo : Ego sum
inquit ds̃ habra ham patristui nolitimere.
tecum enimsum & benedixite : & multipli¬
cabo sementuum propter abra ham patrem
tuum: ut intellegamus quam caste abraham
fecerit : quidhominibus impudicis & nequi¬
tiae suae descripturis scis patrociniarequi¬
rentibus iudetur fecisse libidine ⁊
Deinde ut etiam hoc nouerimus non exbonis¬
singulis interse homines comparare: sed inuno quoq
consideremus uniuersa: fieri enim potest uthabeat
aliquid inuita & moribus quispiam quosuperat

Expanded text:
istum patri eius praeferre debemus, quia iste nullam feminam praeter unam coniugem nouerat. Erant enim procul dubio paternae fidei et oboedientiae merita potiora, in tantum, ut propter illum dicat Deus huic se facere bona quae facit. Benedicentur, inquit, in semine tuo omnes gentes terrae, pro eo quod obaudiuit Abraham pater tuus uocem meam et custodiuit praecepta mea et mandata mea et iustificationes meas et legitima mea; et alio rursus oraculo: Ego sum, inquit, Deus Abraham patris tui, noli timere; tecum enim sum et benedixi te et multiplicabo semen tuum propter Abraham patrem tuum; ut intellegamus quam caste Abraham fecerit, quod hominibus inpudicis et nequitiae suae de scripturis sanctis patrocinia requirentibus uidetur fecisse libidine; deinde ut etiam hoc nouerimus, non ex bonissingulis inter se homines conparare, sed in uno quoque consideremus uniuersa. Fieri enim potest, ut habeat aliquid in uita et moribus quispiam, quo superat
Abbreviated transcription (Latin):
aequales fuisseistos illis. qui propterea uere ple¬
neq beati sunt. quõ nequaquam desuae beatitu¬
dinis &ernitate falluntur quo modo dicturisumꝰ.:
quando quidem siequales in ea fuissent. &iam

Expanded text:
aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falluntur, quo modo dicturi sumus? quando quidem si aequales in ea fuissent, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
est potius appellata. quam uita Ideo
aut̃ secunda quia post illam primã
est qua fit cohęrentium direptionatu¬
rarum siuedĩ & animae siueanimȩ &
corporis. Deprima igitur morte dici
potest quod bonis bonasit. malis ma¬
la Secunda uero sinedubio. sicut
nullorum bonorum ẽ ita nullibona: Non¬
enim dissimulanda nascitur questio: utrum
reuera mors qua separantur anima & corpus
bonis sit bona Quia siita est: quomodo po¬
terit optineri quod &iam ipsa sit poena pec¬
cati: Hanc enim primihomines nisi pecca¬
uissent ꝑpessi utiq non fuissent: Quo pac¬
to igitur bona esse bonis poss& quaeaccide¬
re non poss& nisi malis: Sed rursus. si non ni¬
si malis poss& accidere. non deber& bonis bona
esse. sed nulla Curenim e& ulla poena. in qui¬
bus nonessent ulla punienda: Qua propter
fatendum est. primos quidem homines ita

Expanded text:
est potius appellata quam vita. Ideo autem secunda, quia post illam primam est, qua fit cohaerentium diremptio naturarum, sive Dei et animae, sive animae et corporis. De prima igitur corporis morte dici potest, quod bonis bona sit, malis mala. Secunda vero sine dubio sicut nullorum bonorum est, ita nulli bona. autem dissimulanda nascitur quaestio, utrum re uera mors, qua separantur anima et corpus, bonis sit bona; quia si ita est, quo modo poterit obtineri, quod etiam ipsa sit poena peccati? Hanc enim primi homines, nisi peccauissent, perpessi utique non fuissent. Quo pacto igitur bona esse possit bonis, quae accidere non posssi malis posset accidere, non deberet bonis bona esse, sed nulla. Cur enim esset ulla poena, in quibus non essent ulla punienda? Quapropter fatendum est, primos quidem homines ita
Abbreviated transcription (Latin):
sine carne regnat indiabolo. Quis autẽ
illo est inimicitior scĩs: quis aduersus
eos contentiosiorr: animosior : & magis
aemulus atq inuidus inuenitur: Ethaec
omnia cum habeat sine carne: quomo¬
do sunt ista opera carnis: nisi quia ope¬
ra sunt hominis quem sicut dixi nomi
ne carnis appellat: Non enim habendo
carnem quam non hab& diabolus. sed
uiuendo secundum seipsum. hoc est
secundum hominem: factus est homo
similis diabolo: quia & ille secundũ
se ipsum uiuere uoluit. quando inue¬
ritate non stetit : ut non dedĩ sed de
suo mendatium loqueretur : qui non so¬
lum mendax. uerum &iam. mendacui
pater est .⁊ Primus est quippementitus.
& aquo peccatum. ab illo coepit esse menda
cium: Cum ergo homo uiuit secundum ho
minem non secundum dm̃ similis est dia¬
bolo quia nec angelo setundum angelum.
sed secundum dm̃ uiuendum fuit: ut star&

Expanded text:
sine carne regnat in diabolo. Quis autem sine carne regnat in diabolo. Quis autem illo est inimicitior sanctis? quis adversus eos contentiosior, animosior, et magis aemulus atque invidus invenitur? Et haec omnia cum habeat sine carne, quomodo sunt ista opera carnis, nisi quia opera sunt hone carnis appellat? Non enim habendo carnem, quam non habet diabolus, sed uiuendo secundum se ipsum, hoc est secundum hominem, factus est homo similis diabolo; quia et ille secundum se ipsum uiuere uoluit, quando in ueritate non stetit, ut non de Dei, sed de suo mendacium loqueretur, qui non solum mendax, uerum etiam mendacii pater est. Primus est quippe mentitus, et a quo peccatum, ab illo coepit esse mecium. Cum homo secundum se vivit, non secundum Deum, similis est diabolo: quia nec angelo secundum angelum, sed secundum Deum vivendum fuit, ut star
Abbreviated transcription (Latin):
tris fecit esse corruptibilem carnem. ⁊
Exqua corruptione carnis. lic& exsis¬
tant quaedam incitamenta uitiorum. &
ipsa desideria uitio sa: non tamen omniu
uitae iniquaȩ uitia tribuenda sunt car¬
ni: ne abhis omnibus purgemus diabolũ.
qui non hab& carnem. Et si enim diabo¬
lus fornicator uel ebrio sus uel siquid hu¬
ius modi est mali quod ad carnis pertin&
uoluptates non potest dici: cum sit etiam
talium peccatorum suasor & instigator oc¬
cultus: Est tamen maxime superbus atq
inuidus: quae illum uitiositas sic optinu¬
it ut propter hanc ess& in carceribus cali
giminosi huius aeris aeterno supplicio disti¬
natus. Haec autẽ uitia quae tenent
in diabolo principatum: carni tribuit a¬
postolus quam certum est diabolũ non
abere .⁊ Dicit enim inimicitias. contentio¬
nes. aemulationes. animositates. inuidias.
opera. esse carnis: quorum omnium malo¬
rum caput atq origo superbia est: quae

Expanded text:
trix fecit esse corrutrix fecit esse corruEx qua corruptione carnis licet existant quaedam incitamenta uitiorum et ipsa desideria uitiosa, non tamen omnia uitae iniquae uitia tribuenda sunt carni, ne ab his omnibus purgemus diabolum, qui non habet carnem. Etsi enim diabolus fornicator uel ebriosus uel si quid huius modi mali est, quod ad carnis pertinet uoluptates, non potest dici, cum sit etiam talium peccatorum suasor et instigator occultus: est tamen maxime superbus adque inuidus. Quae illum uitiositas sic obtinuit, ut proginosi hujus aeris aeterno supplicio destinatus. Haec autem vitia, quae tenent in diabolo principatum, carni tribuit Apostolus, quam certum est diabolum non habere. Dicit enim, inimicitias, contentiones, aemulationes, animositates, invidias, opera esse carnis; quorum omnium malorum caput atque origo superbia est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibile non erit . non grauabit: Ad¬
grauat ergo nunc animã corpus corrup¬
tibile & de primit terrena in habitatio.
sensum multa cogitantem: Uerũ tam̃
qui omnia mala animae excorpore putant
accidisse: inerrore sunt.⁊ Quam uis enim
uirgilius platonicam uideatur luculen¬
tis uersibus explicare sententiam dicens
Igneus est illis uigor &caelestis origo se¬
minibus. Quantum non noxia corpora
tardant: terreniq hebetant artus mo¬
ribundaq membra: Omnesq illas notis¬
simas quattuor animini pertur bationes.
Cupiditatem. timorem. laetitiam. tristi¬
tiam : quasi origenes omnium peccator
atq. uitiorum uolens intellegi excorpo¬
re accidere : subiungit &dicit: H inc me¬
tuunt cupiuntq dolent gaudentque nec
auras susspiciunt clause tenebris & car¬
cere caeco. Tamen aliterse hab& fides
nr̃a . Nam corruptio corporis quaead¬
grauat animam non peccati primi est
causa sed poena: Nec caro corruptibi¬
lis animam peccatricem: sed anima pecca¬

Expanded text:
corruptibile non erit non grauabit. aggrauat ergo nunc animam corpus corruptibile et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. uerum tamen qui omnia mala animae ex corpore putant accidisse in errore sunt. quamuis enim Vergilius Platonicam uideatur luculentis uersibus explicare sententiam dicens: igneus est illis uigor et caelestis origo seminibus, quantum non noxia corpora tardant terrenique hebetant artus moribundaque membra, omnesque illas notissimas quattuor animi perturbationes, cupiditatem, timorem, laetitiam, tristitiam, quasi origines omnium peccatorum atque uitiorum uolens intellegi ex corpore accidere subiungat et dicat:\' hinc metuunt cupiuntque dolent gaudentque nec auras suspiciunt clausae tenebris et carcere caeco: tamen aliter se habet fides nostra. nam corruptio corporis, quae aggrauat animam, non peccati primi est causa, sed poena. nec caro corruptibilis animam peccatricem, sed anima pecca
Abbreviated transcription (Latin):
sibi comparare neglexit : Illud quoque a postoli¬
cum: conclusit enumds̃ omnes in infidelitate : utom¬
nium misereatur: nonideo dictum est quod nt nomi
nem damnaturus sed superius appar& unde sit
dictum, Nam cum de iudeis postea credituris.
a postolus loqueretur adgentes: adi qua sutique
iam credentes con scribebat epistolas: sicut enim
uos inquit aliquando non credidistis dõ: nunc aut̃
miseri cordiam consecutiestis. illorum increduli¬
tate : sic & hi nunc noncredilerunt in uestram mi

Expanded text:
sibi comparare neglexit. 6. Illud quoque apostolisibi comparare neglexit. 6. Illud quoque apostolicum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: non ideo dictum est; quod neminem sit damnaturus: sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Judaeis postea credituris Apostiam credentes conscribebat epistulas: Sicut enim uos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et hi nunc non crediderunt in uestram mis
Abbreviated transcription (Latin):
est multa multitudo dulcedinis dĩ: ꝓpt̃ quam dici¬
tur in psalmo: gustate &uidete quã dulcis estebñs:
Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes.
non ad satietatem sumentes: ẽsurimus eam potius
acsitimus ute a postea saturemur. cũ uidebimus eũ
scuti est : &implebitur quod scriptum est Satura¬
bor cum manifestabitur gloriatua: Ita perficit
xp̃s multam multitudinem dulcedinis suȩ speran¬
tibus in cum.: Porro aut. sieam quamilli putant.
dulcedinem suam ds̃ abscondit timentibus eum.
qua non est impios damnaturus. ut hoc ne¬
scientes & damnari timentes . recte uiuant: ac sic
pos sint esse quiorent prononrecte uiuentibus
quo modo eam pͣficit sperantibus in cum:ꝰ quando
quidem sicut somniant ꝑ hanc dulcedinem non
dam naturus est eos. qui non sperant in eum: Iua
igitur eius dulcedo q fatur quam perficit speran¬
tibus in eum : non quam perficere putatur. contem¬
nentibus ablasphemantibus cum: Frustra itaq¬
homo post hoc corpus in quirit. quod in hoc corpore

Expanded text:
est multa multitudo dulcedinis Dei, propter quam dicitur in psalmo: Gustate et uidete quam dulcis est Dominus. Et hanc quidem in hac peregrinatione gustantes, non ad satietatem sumentes, esurimus eam potius ac sitimus, ut ea postea saturemur, cum uidebimus eum, sicuti est, et inplebitur quod scriptum est: Saturabor, cum manifestabitur gloria tua. Ita perficit Christus multam multitudinem dulcedinis suae sperantibus in eum. Porro autem si eam, quam illi putant, dulcedinem suam Deus abscondit timentibus eum, qua non est inpios damnaturus, ut hoc nescientes et damnari timentes recte uiuant ac sic possint esse qui orent pro non recte uiuentibus: quo modo eam perficit sperantibus in eum, quando quidem, sicut somniant, per hanc dulcedinem non damnaturus est eos, qui non sperant in eum? Illa igitur eius dulcedo qtibus in eum, non quam perficere putatur contemnentibus et blasphemantibus cum. Frustra itaqhomo post hoc corpus inquirit, quod in hoc corpore
Abbreviated transcription (Latin):
illi in ꝑditis & damnabilib morib. deben eẽ securi.
ꝗusq in finẽ quidẽ uelut in cõmunione ecclesiae ca¬
tholicȩ ꝑseue̾rant: intuentes quod dictũ est: qui ꝑ¬
seuerauerit usq infinẽ. hic saluus erit. & ꝑuitȩ in iqͥ
nicando siue alia simmunditias flagitiorũ. quas
nec exprimere apłs uoluit. insuocorpore ꝑpe¬
trando siue turpitudine liuriȩ diffluendo.
siue aliquid aliud eorũ agendo. dequib ait.
quõ quitalia agunt. regnũ dĩ ñ possidebuNT.
acperhoc quicumq agunt talia: nisi in sẽpit̃ no
suppliciononerunt : quia indĩ regno eẽ ñ poter̃ .:
in his enimꝑseuerando usq in huiꝰ uitȩ finẽ non uti¬
q dicendi sunt inxpõ ꝑseuerasse usq infinẽ: quia
& in xpõpers euerare ẽ . in eius fide perseuerare :
quae fides ut eam diffinit idem apostolus. ꝑdi
lectionẽ operatur . Dilectio autẽ sicut ipse ali¬

Expanded text:
illi in perditis et damnabilibus moribus debent esse securi, illi in perditis et damnabilibus moribus debent esse securi, qui usque in finem quidem uelut in communione ecclesiae catholicae perseuerant, intuentes quod dictum est: Qui perseuerauerit usque in finenicando siue alias inmunditias flagitiorum, quas nec exprimere apostolus uoluit, in suo corpore perpetrando, siue turpitudine luxuriae diffluendo siue aliquid aliud eorum agendo, de quibus ait: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; ac per hoc, quicumque agunt talia, nisi in sempiterno supplicio non erunt, quia in Dei regno esse non poterunt. In his enim perseuerando usque in huius uitae finem non utique dicendi sunt in Christo perseuerasse usque in finem, quia in Christo perseuerare est in eius fide perseuerare; quae fides, ut eam definit idem apostolus, per dilectionem operatur; dilectio autem, sicut ipse ali
Abbreviated transcription (Latin):
ingentilium superstitionem. & illius cor¬
poris unitate labuntur. liberationem.
quandoque ab aeterni igne supplicu:
Primum : qui adebent attendere: quam
sit intole rabile: atque a sana doctrina
nimis deuium: utmulti ac poene omnes.
qui here ses impias condide runt.
ex euntes de catholica eccle sia
& facti sunt heresi archae: meli ores
habeant causas: quam hi qui num
quam fuerunt catholici: cum in e¬
orum la queos incidis ser
Si illos heresi archas. hoc facit libe¬
rare a supplicio sempiterno: qđ
incatholica ecclesia baptizati sunt: & sa¬
cramentum corporis xp̃i in ueroxp̃icorpo¬
re primitus acceperunt: cum peior sit utiq
desertor fidei: & & desertore oppugnator
eius ef sectus: quam ille qui nonde seruit quod
num quam tenuit: Demn de: quia & his oc¬
currit a postolus: eadem uerba profe¬
rens : et enumeratis illis carnis operibus.
eadem ueritate praedĩcens. quõ quitalia
agunt. regnum dĩ non possidebunt. Vnde nec

Expanded text:
in gentilium superstitionem, ex illius corporis unitate labuntur, liberationem quandoque ab aeterni igne supplicii. Primum, quia debent attendere, quam sit intolerabile atque a sana doctrina nimis devium, ut multi ac pene omnes, qui haereses impias condiderunt exeuntes de catholica Ecclesia, et facti sunt haeresiarchae, meliores habequam fuerunt catholici, cum in eorum laqueos incidissent. si illos haeresiarchas hoc facit liberari a supplicio sempiterno. quod in catholica ecclesia baptizari sunt et sacramentum corporis Christi in uero Christi corpore primitus acceperunt; cum peior sit utique desertor fidei et ex desertore obpugnator eius effectus quam ille, qui non deseruit quod numquam tenuit; deinde quia et his occurrit apostolus eadem uerba proferens et enumeratis illis carnis operibus eadem ueritate praedicens: Quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt. Unde nec
Abbreviated transcription (Latin):
Porro malu uoluntas quam uis non sit secđũ
naturam: sed contra naturam quia uitiumẽ.
tamen eius naturae est. Cuius est uitium.
Quod nisi innatura non potest esse. sed ineu
quam creauit exnihilo non quam genuit
creator desemetipso: sicut genuit uerbum
ꝑ quod facta sunt omnia: quiu et sidet̾rae
puluere ds̃ finxit hominem: eadem terru
omnisq terrenu materies omnino denihi¬
lo est: animamq denihilo factam dedit
corpori cum factus est homo: Usq ad eo aut̃
mala uincuntur abonis.: Ut quam uis sinan¬
tur esse ad demonstrandum: quam possit
& ipsis bene uti : iustitia prouidentis simu
creatoris: Bona tamen sine malis eẽ pos¬
sint : sicut ds̃ ipse uerus & summus. sicut
omnis suꝑ istum caliginosum aerem cae¬
lestis in uisibilis uisibilisq creatura: Malu
uero sine bonis esse non possint. quo natu¬
rae in quibus sunt. in quantum naturae sunt.
utiq bonae sunt . : Detra hitur porro malũ.

Expanded text:
Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum Porro mala uoluntas quamuis non sit secundum naturam, sed contra naturam, quia uitium est, tamen eius naturae est, cuius est uitium, quod nisi in natura non potest esse; sed in ea, quam creauit ex nihilo, non quam genuit Creator de semet ipso, sicut genuit Verbum, per quod facta sunt omnia; quia, etsi de terrae puluere Deus finxit hominem, eadem terra omnisque terrena materies omnino de nihilo est, animamque de nihilo factam dedit corpori, cum factus est homo. Usque adeo autem mala uincuntur a bonis, ut, quamuis sinantur esse ad demonstrandum quam possit et ipsis bene uti iustitia prouidentissima Creatoris, bona tamen sine malis esse possint, sicut Deus ipse uerus et summus, sicut omnis super istum caliginosum aerem caelestis inuisibilis uisibilisque creatura; mala uero sine bonis esse non possint, quoniam naturae, in quibus sunt, in quantum naturae sunt, utique bonae sunt. Detrahitur porro malum
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq p̃uenerit: Id est & homo quẽ bo¬
num ipse creauit. quam malus esset futu¬
rus. et quid boni etiam sic deillo esset ip¬
se facturus.: Ds̃ enim et sidicitur statu¬
ta mutare : unde tropica locutione : in
scripturis etiam poenituisse legiturdm̃.
luxta id dicitur. quod homo sperauerat.
uel naturalium causarum ordo gestabat.
non iuxta id quod se omni potens facturũ
esse p̃sciuerat .: Fecit itaq ds̃ sicut scriptũ
est hominem rectum: ac per hoc uoluntatis
bonae: non enim rectus esset bonam non hu¬
bens uoluntatem. ⁊Bona igitur uoluntas
opus est dĩ: Cum ea quippe ab illo factus ẽ
homo Mala uero uoluntas prima: quõ om
nia opera mala p̃cessit in homine : defectus
potius fuit quidam ab opere dĩ ad suu ope¬
ra : quam opus ullum: etideo mala operu
quia secundum se. non secundum dm̃: Vt
eorum operum tamquam fructuum malo¬
rum uoluntas ipsa ess& uelut arbor malu:
aut ipse homo inquantum malȩ uoluntatis:

Expanded text:
utrumque praeuenerit, id est, et homo, quem boutrumque praeuenerit, id est, et homo, quem bonum ipse creauit, quam malus esset futurus, et quid boni etiam sic de illo esset ipse facturus. Deus enim etsi dicitur statuta mutare unde tropica locutione in scripturis etiam paenituisse legitur Deum, iuxta id dicitur, quod homo sperauerat uel naturalium causarum ordo gestabat, non iuxta id, quod se Omnipotens facturum esse praesciuerat. Fecit itaque Deus, sicut scriptum est, hominem rectum ac per hoc uoluntatis bonae. Non enim rectus esset bonam non habens uoluntatem. Bona igitur uoluntas opus est Dei; cum ea quippe ab illo factus est homo. Mala uero uoluntas prima, quoniam omnia opera mala praecessit in homine, defectus potius fuit quidam ab opere Dei ad sua opera quam opus ullum, et ideo mala opera, quia secundum se, non secundum Deum; ut eorum operum tamquam fructuum malorum uoluntas ipsa esset uelut arbor mala aut ipse homo in quantum malae uoluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
nec illi malum quod etiam inposteros
traicerent: nec quis quam exeorum stirpe.
iniquitate committer&: quod damnatione
reciperet.: Atq ita ꝑmanente felicitate
donec per illam benedictionem quadictũ
est. Crescite etmulti plicamini: predistina¬
torum scõrum numerus compleretur :
alia maior daretur: quae beatissimis an¬
gelis clata est: ubi iam ess& certa secu¬
ritas peccatorum: neminemq moriturũ.
Ettalis esset uita scõrum post nullum la¬
boris. doloris. et mortis experimentum:
qualis erit post haec omniu in incorrup¬
tione corporum : reddita resurrectione
ignorare non potuit: secłũ id quod p̃s¬
sciuit : atq disposuit. ciuitatem scam̃ eam
debemus asserere: non secđũ illud quod in
nostram cognitionem ꝑuenire non potu¬
it : quia indĩ dispositione non fuit neq
enim homo peccato suo diuinum potuit ꝑ¬
turbare consilium: quasi dm̃ quod statu¬
erat mutare compulerit: cumds̃ p̃sciendo

Expanded text:
nec illi malum, quod etiam in posteros nec illi malum, quod etiam in posteros traicerent, nec quisquam ex eorum stirpe iniquitate committeret, quod damnationem reciperet; adque ista permanente felicitate, donec per illam benedictionem, qua dictum est: Crescite et multiplicamini, praedestinatorum sanctorum numerus conpleretur, alia maior daretur, quae beatissimis angelis data est, ubi iam esset certa securitas peccaturum neminem neminemque moriturum, et talis esset uita sanctorum post nullum laboris doloris mortis experimentum, qualis erit post haec omnia in incorruptione corporum reddita resurrectione ignorare non potuit: secundum id, quod praesciuit adque disposuit, ciuitatem sanctam debemus adserere, non secundum illud, quod in nostram cognitionem peruenire non potuit, quia in Dei dispositione non fuit. Neque enim homo peccato suo diuinum potuit perturbare consilium, quasi Deum quod statuerat mutare conpulerit; cum Deus praesciendo
Abbreviated transcription (Latin):
um non desistente : quod amabatur ad fru¬
endum Erat deuitatio tranquilla peccati:
qua manente: nullum omnino ali undema¬
lum : quod contristar& iñ ruebat: Anforte
cupiebant prohibitum lignum: aduescendũ.
contingere : sed mori metuebant: ac ꝑ hoc
& cupiditas & metus: Iam tunc illos homi¬
nes &iam in illo perturbabat loco. Absit
ut hoc existimemus fuisse: ubi nullum erat
omnino peccatum.: Neque enim nullum
peccatum est: ea quae lex dĩ prohib& concu¬
piscere : atq ab his abstinere timore poe¬
nȩ non amore iustitiae.  Absit inquam
utante omne peccatum iam ibi fuerit tale
peccatum : ut hoc deligno ad mitterent: qđ
demuliere dñs ait : Siquis uiderit mulie¬
rem ad concupiscendum eam. iam moechatꝰ
est eam incorde suo: Quam igitur felices e¬
rant primi homines. & nullis agitabantur
perturbationibus animorum: nullis cor¬
porum laedebantur in commodis. Tam
felix uniuersa societas ess& humanu si

Expanded text:
um, non desistente quod amabatur ad fruum, non desistente quod amabatur ad fruendum. Erat deuitatio tranquilla peccati, qua manente nullum omnino alicunde malum, quod contristaret, inruebat. An forte cupiebant prohibitum lignum ad uescendum contingere, sed mori metuebant, ac per hoc et cupiditas et metus iam tunc illos homines etiam in illo perturbabat loco? Absit ut hoc existimemus fuisse, ubi nullum erat omnino peccatum. Neque enim nullum peccatum est ea quae lex Dei prohibet concupiscere adque ab his abstinere timore poenae, non amore iustitiae. Absit, inquam, ut ante omne peccatum iam ibi fuerit tale peccatum, ut hoc de ligno admitterent, quod de muliere Dominus ait: Si quis uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. Quam igitur felices erant et nullis agitabantur perturbationibus animorum, nullis corporum laedebantur incommodis: tam felix uniuersa societas esset humana, si
Abbreviated transcription (Latin):
tunt: quam ueram adsequuntur tranquilli¬
tatem. N on enim quia durum aliquid ideo
rectum. aut quia stupidum est. ideo sanũ.
Sed utrum primus homo uel primi homines.
duorum quippe erat con iugium. habebant
istos affectus. incorpore animali ante pet¬
catum. quales incorpore sp̃itali non habe¬
bimus. omni purgato finitoq peccato. non
Si enim habebant.
quomodo erant beati: in illo memoriabili
beatitudinis loco idest parad yso. Quis tan¬
dem absolute dicibeatus potest: quitimore
afficitur uel dolore: Quid autem timere
aut dolere poterant illi homines. intantorũ
tanta affluentia bonorum. ubi nec mors me¬
tuebatur. nec ullu corporis mala ualitudo.
N ec ab erat quic quam quod bona uoluntas
ad ipisceretur. nec inerat. quod carnẽ animã ue
hominis feliciter uiuentis offende¬
r& Amor erat inperturbatus indm̃ atq
interse coniugum fida et sincera societate
uiuentium: et ex hoc amore grande gaudi¬

Expanded text:
tunt, quam ueram adsequuntur tranquillitunt, quam ueram adsequuntur tranquillitatem. Non enim quia durum aliquid, ideo rectum, aut quia stupidum est, ideo sanum. Sed utrum primus homo uel primi homines duorum erat quippe coniugium habebant istos adfectus in corpore animali ante peccatum, quales in corpore spiritali non habebimus omni purgato finitoque peccato, non Si enim habebant, quo modo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est paradiso? Quis tandem absolute dici beatus potest, qui timore adficitur uel dolore? Quid autem timere aut dolere poterant illi homines in tantorum tanta afluentia bonorum, ubi nec mors metuebatur nec ulla corporis mala ualetudo, nec aberat quicquam, quod bona uoluntas adipisceretur, nec inerat quod carnem animumue hominis feliciter uiuentis offenderet? Amor erat inperturbatus in Deum adque inter se coniugum fida et sincera societate uiuentium, et ex hoc amore grande gaudi
Abbreviated transcription (Latin):
Timorem autem: ac dolorem nullum: un¬
de iam appar& uttumq quales esse debe¬
ant in hac peregrinatione: ciues ciuitatis
dĩ. uiuentes secundum spm̃: non secundum
carnem Hoc est secundum dm̃ non secđ
hominem : & quales in illa quotendunt.
in mortalitate futuri s int .: Ciuitas porro
idest societas impiorum : non scđm dm̃: sed
secundũ hominem uiuentium : et in ipso cultu
falsȩ contemptuq uere diuinitatis. doctrinas
hominum : daemonum ue sectantium. hisaf¬
fectibus: prauis tamquam morbis. & ꝑturbati¬
onibus quatitur. Etsi quos ciues hab&: quimo¬
derari talibus motibus: et eos quasi temperare
uideantur : sic impietate superbiȩ elati sunt.
uthoc ipso sint in eis maiores tumores. quomi¬
nores dolores: & si non nulli. tanto inmanio¬
re: quanto rariore uanitate. hoc inse ipsis ad¬
amauerint utnullo prorsus erigantur etex¬
citentur. nullo flectantur atq inclinent᷑
affectu : humanitatem totam potius amit¬

Expanded text:
timorem autem ac dolorem nullum. Untimorem autem ac dolorem nullum. Unde iam apparet utcumque, quales esse debeant in hac peregrinatione ciues ciuitatis Dei, uiuentes secundum spiritum, non secundum carnem, hoc est secundum Deum, non secundum hominem, et quales in illa, quo tendunt, inmortalitate futuri sint. Ciuitas porro, id est societas, inpiorum non secundum Deum, sed secundum hominem uiuentium et in ipso cultu falsae contemtuque uerae diuinitatis doctrinas hominum daemonumue sectantium his adfectibus prauis tamquam morbis et perturbationibus quatitur. Et si quos ciues habet, qui moderari talibus motibus et eos quasi temperare uideantur, sic inpietate superbi et elati sunt, ut hoc ipso sint in eis maiores tumores, quo minores dolores. Et si nonnulli tanto inmaniore, quanto rariore uanitate hoc in se ipsis adamauerint, ut nullo prorsus erigantur et excitentur, nullo flectantur adque inclinentur adfectu: humanitatem totam potius amit