comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
repperitur: Restat ut secundũ aliquam significa¬
tionem. hoc quoðde insidiis factum ẽ. adueritatem
referatur :
uod gaba onite uenerunt adium̃ cumu&itis payib
panibus. & saccis. utputarentur. sicut finxerunt d&er¬
ra uenisse longinquam. quos eis par cer&ur. constitu¬
tum enim erat ad ñõ ne alicui terras illas inhabitan¬
ti parcerent . quo in gredibantur. Nonnulli cõdices
& greci & litini habent. Et accipientes saccos u&e¬
res super humeros suos. alii uero quiueratiores ui¬
dentur: non habent super humeros. sed super asinos su¬
os. Similitudo enim Uerbi ingreca lingua.mendo¬
sitatem facilem fecit. Etideo latina quoque ex¬
sonant. quorum prius umerorum nomenem . pos¬
terius asinorum. Ideo ẽ autem deasinis credibi¬
lius. quõ se asua gente longin quamissos eẽ dixer̃
Unde appar& eos fuisse legatos. & ideo magis inasi¬
nis. quam inumeris necessaria postare potius se

Expanded text:
reperitur, restat, ut secundum aliquam significareperitur, restat, ut secundum aliquam significationem hoc, quod de insidiis factum est, ad ueritatem referatur. uod Gabaonitae uenerunt ad esum cum uetustis panibus et saccis, ut putarentur, sicut finxerant, de terra uenisse longinqua, quo eis parceretur — constitutum enim erat a domino, ne alicui terras illas inhabitanti parcerent, quo ingrediebantur — nonnulli codices et graeci et latini habent: et accipientes saccos ueteres super humeros suos; alii uero, qui ueraciores uidentur, non habent: super humeros, sed: super asinos suos. similitudo enim uerbi in graeca lingua mendositatem facilem fecit et ideo latina quoque exdissonant. quorum prius humerorum nomen est, posterius asinorum. ideo est autem de asinis credibilius, quoniam se a sua gente longinqua missos esse dixerunt: unde adparet eos fuisse legatos et ideo magis in asinis quam in humeris necessaria portare potuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
apud quem nonẽ iniquitas : & nouit quid cuiq fieri
debeat: in quo bello ductor exercitus. uelipse popu¬
lus nontã auctor belli quamminister. iudicandus ẽ.
ħs mittens adgai debellandam xxx milia bellato¬
rum. ait illis. Uos insidiabimini post ciuitatem.
& non longe eritis aciuitate. & eritis omnes parati
& ego et omnis populus qui mecũ est Accedimus
adciuitatem: & erit cum exierint qui commorant᷑
ingai in obuiam nobis sicut antea. & fuiemus a facie
illorum Et cum exierint postnos. aeducemus illos
deciuitate. & dicent. fugiunt istia facie nostrasicut
antea. Uos autẽ exsurg&is ex insidis. & ibitis inci¬
uitatem. secundum Uerbum istum faci&is. Ecce prȩ¬
cipio uobis. Querendum ẽ. utrum omnis uoluntas
fallendi ꝓmendatio deputandasit: & siita ẽ. utrum
possit iustum ẽ mendae̾ium quoð ille fallitur qui
dignus est falli & sine hoc quidem mendaeͦium iustũ

Expanded text:
apud quem non est iniquitas et nouit quid cuique fieri apud quem non est iniquitas et nouit quid cuique fieri debeat. in quo bello ductor exercitus uel ipse populus non tam auctor belli quam minister iudicandus est. Iesus mittens ad Gai debellandum triginta milia bellatorum ait illis: uos insidiabimini post ciuitatem et non longe eritis a ciuitate et eritis omnes parati. et ego et omnis populus qui mecum est accedemus ad ciuitatem. et erit cum exierint qui commorantur in Gai in obuiam nobis sicut <et> antea, et fugiemus a facie illorum. et cum exierint post nos, abducemus illos de ciuitate, et dicent: fugiunt isti a facie nostra sicut <et> antea. uos autem exsurgetis ex insidiis et ibitis in ciuitatem. secundum uerbum istud facietis. ecce praecipio uobis. quaerendum est utrum omnis uoluntas fallendi pro mendacio deputanda sit et, si ita est, utrum possit iustum esse mendacium, quo ille fallitur, qui dignus est falli; et si ne hoc quidem mendacium iustum
Abbreviated transcription (Latin):
horr& infirmitas : Etintam magnum tamq iustũ
populi odium dari. &cis quos ad spem ꝓpagandi gene¬
ris se relicturum putabat. peccato suo secum consump¬
tis sius posteris emori
Quod ds̃ iub& loquens adium̃. ut constrtuat sibi
r&rorsus insidias. Idest insidentes bellatores
adinsidiandum hostibus : Hinc ani monemur: non
iniuste fieri abhis qui iustum bellum gerunt. Ut ni¬
hil homo. iustus precipue cogitare debeat in his
rebus : nisi utiustum bellum suscpiat. cui bellare fas
est. non enĩ omnib fas ẽ Cum aut̃ iustum bellum
susceperit:. Utrum apesta pugna. Utrum insidus uin¬
cat: nihil adiustitiã inter ẽ: Iusta aũ bella
eade finiri solent : quae ulciscuntur. In iurias. Siea
gens uel ciuitas. quae bello p&enda ẽ uel iundicari
neglexcrit quod a suis in ꝓbe factum ẽ. Uel reddere
quod per iniurias ab latum ẽ. Sed &iam hocgenus
belli sine dubitatione iustum est quod ds̃ imperat.

Expanded text:
horret infirmitas, et in tam magnum tamque iustum horret infirmitas, et in tam magnum tamque iustum populi odium dari et eis quos ad spem propagandi generis se relicturum putabat peccato suo secum consumtis suis posteris emori. Quod deus iubet loquens ad Iesum, ut constituat sibi retrorsus insidias, id est insidiantes bellatores ad insidiandum hostibus, hinc admonemur non iniuste fieri ab his qui iustum. bellum gerunt, ut nihil homo iustus praecipue cogitare debeat in his rebus, nisi ut iustum bellum suscipiat, cui bellare fas est; non enim omnibus fas est. cum autem iustum bellum susceperit, utrum aperta pugna, utrum insidiis uincat, nihil ad iustitiam interest. iusta autem bella ea definiri solent quae ulciscuntur iniurias, si qua gens uel ciuitas, quae bello petenda est, uel uindicare neglexerit quod a suis inprobe factum est uel reddere quod per iniurias ablatum est. sed etiam hoc genus belli sine dubitatione iustum est, quod deus imperat,
Abbreviated transcription (Latin):
nec filios censer& excepto . lapi dationis etiam
poenam ꝓigne Ingerens: siue opera eius. quaepost
mostem d̃s in illo fuerat crematurus : Nonsolum
per c&era quae illi erant: Uerum &iam perfilios
eius significans. N ecideo sane credendum ẽ eos
ꝓpeccato patris. a quo in nocentes erant. &iam post
mostem supplicio inferni ignis in censos. Mors
quippe ista quae omnes man& quam uis deprimo
peccato ueniat : tamen quia ita nati sumus ut necessario
moriendum sit: accelerata quibus damẽ. ut illis: unde le¬
gitur. de quodam raptus ẽ nemalitia mutar& intellec¬
tum eius. quoergo iudicio dĩ. uel misericor dia fuerit
iñ rogata. siue filius huius siue illis xxxui uiris cum
omnibus ab eius peccato alieni fuer̾int. Lat& apud
cum apud quem non est iniquitas uerum illud in ꝓmp¬
tu est quod & populum terribiliter opostebat quȩ¬
rere quod ad missum ẽ. Ettanto uehementius timuer
c&eri factum eus imitari quanto magis humana ex¬

Expanded text:
nec filios censeret exceptos lapidationis etiam nec filios censeret exceptos lapidationis etiam poenam pro igne ingerens, siue opera eius quae post mortem deus in illo fuerat crematurus non solum per cetera quae illi erant uerum etiam per filios eius significans. Nec ideo sane credendum est eos pro peccato patris, a quo innocentes erant, etiam post mortem supplicio inferni ignis incensos. mors quippe ista quae omnes manet quamuis de primo peccato ueniat, tamen quia ita nati sumus, ut necessario moriendum sit, accelerata quibusdam est utilis. unde legitur de quodam: raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. quo ergo iudicio dei uel misericordia fuerit inrogata siue filiis huius siue illis triginta sex uiris, cum omnes ab eius peccato alieni fuerint, latet apud eum apud quem non est iniquitas. uerum illud in promtu est, quod et populum terribiliter oportebat quaerere quod admissum est et tanto uehementius timuerunt ceteri factum eius imitari, quanto magis humana ex
Abbreviated transcription (Latin):
praccepisse : Melius non potuit facere iñs. quidiumn.
Uerba sicut tantus ꝓph&a intellexit. qui &iam hoc
ipsum ꝓph&i ce fecit. quam ut illum lapidibus potius
quam flammis inter imer&. Nein illis ignibus uerba
dñi uiderentur impl&a. quȩ ob aliud dicta uolebat
intellegi. Nec mouere deb& quod non ipsum tan¬
tum. sed &iam omnia quae sunt cius. ds cremanda
igni predixerit Sic enim ait. Igni cremabitur. &
omnia quaecumq sunt ei. Omnia enim quȩcumq
sunt ei. opera cius possunt intellegi. quaecum illo dix
eẽ concremanda. nonsicut dicit apostolus dequib¬
dam operibus igne consumptis. ipse autem saluus
erit:. Si huius peccatum ita intellegendum ẽ Ut &iã
adernoigne puniatur. filios ergo eius &filias cum
peccoribus & omnibus quae habebat. popuł quidẽ
cum cum punir&. simul lapidibus obruit. Non ta¬
men hoc iudicio humano. sed ꝓph&ico spũ fecit
ihs. Siue ita intellegens. omnia quae sunt ei. Ut

Expanded text:
praecepisse, melius non potuit facere Jesus qui divina praecepisse, melius non potuit facere Jesus qui divina verba sicut tantus propheta intellexit, qui etiam hoc ipsum prophetice fecit, quam ut illum lapidibus potius quam flammis interimeret; ne in illis ignibus verba Domini viderentur impleta, quae ob aliud dicta volebat intelligi. Nec movere debet quod non ipsum tantum, sed etiam omnia quae sunt ejus, Deus cremanda igni praedixerit. Sic enim ait: Igni cremabitur et omnia quaecunque sunt ei: omnia enim quaecunque sunt ei, opera ejus possunt intelligi, quae cum illo dixit esse concremanda; nam sicut dicit Apostolus de quibdam operibus igne consumptis "ipse autem saluus erit", si huius peccatum ita intellegendum est, ut etiam aeterno igne puniatur. filios ergo eius et filias cum pecoribus et omnibus quae habebat populus quidem cum eum puniret, simul lapidibus obruit; non tamen hoc iudicio humano, sed prophetico spiritu fecit Iesus siue ita intellegens "omnia quae sunt ei", ut
Abbreviated transcription (Latin):
congruenter illa poena ignis nomen accepit. Neque
Adhunc intellectũ. quis quã tendere am̃ mon&ur:
Sicum ꝓprie uisibilis ignis exurer&: sed in eo quis que
reman&. quod apãste ui debat Impl&um. nec Ali quid
ultra quȩreret. Nunc uero cum ꝓpter dĩ uerba & factũ
sua quo preuacari illa uerba non possent : Rectissime
dicitur: Etiam lapidationem ignẽ fuisse: eleganter
agnoscitur. illa poena hominem nein posterum pe
si autem tale fuit illud peccatum: Propter quod
eum &iam post istam uitam gehennȩ sus ciper&.
Ideo ĩs cum uoluit lapidar. Vt quod a dño dictũ
ẽigni cremabitur : Utillud ad moner& intellegi
quod dñs facer&. non quod ab ipsis e& faciendum
Sienim dixiss& dñs igni cum cremabitis. & omnia
eius. huic sensui locus nullus ess&. Cum uero ita po¬
situm est ut magis uideatur ds̃ quod e futurum ess&
praedixisse : quam quod e ab hominibus deber& fieri

Expanded text:
congruenter illa poena ignis nomen accepit. neque congruenter illa poena ignis nomen accepit. neque ad hunc intellectum quisquam tendere admoneretur, si eum proprie uisibilis ignis exureret, sed in eo quisque remaneret, quod aperte uidebat inpletum, nec aliquid ultra quaereret; nunc uero cum propter dei uerba et factum Iesu, a quo praeuaricari illa uerba non possent, rectissime dicitur etiam lapidationem ignem fuisse. eleganter agnoscitur illa poena hominem. ne in posterum peSi autem tale fuit illud peccatum, propter quod eum etiam post istam vitam gehenna susciperet, ideo Jesus voluit eum lapidari, ut quod a Domino dictum est igni cremabitur: ut illud admoneret intelligi, quod Dominus faceret, non quod ab ipsis esset faciendum. Si enim dixisset Dominus: Igni eum cremabitis et omnia ejus, huic sensui locus nullus esset? Cum vero ita positum est ut magis videatur Deus quod ei futurum esset praedixisse, quam quod ei ab hominibus deberet fieri
Abbreviated transcription (Latin):
sus igni cremari: Cur eum ostensum iħs lapidari po¬
tius apopulo fecerit: An ita eum mori opostuit. quem
tis intellegere potuit: Sic enim alius quis quam.
non facile potuit. Unde magis quaerendumẽ cur
lapidationem ignem appellauerit dñs. quam creden¬
dum ihm̃ aliud fccisse quamiusserat dñs. Nam qͣue
Adintellegendũ uerba dñi quis quam potuit esse
sapientior: neque ad facienda quisquam oboedien¬
tior: ꝓ inde ignis nomine poenam potiusse significari.
Scriptura testis ẽ inde uthero nomio ubi dicitur ad
filios isrł. Et eduxit uos defornace ferrea exegyp¬
to. Ubi itaque duram tribulationẽ intellegi uoluit:
Duȩ mihi autẽ cause occurrunt. nonut Ambȩ sint sed
ut altera ex eis. cur nonille cumsuis omnibus euideni
igne crematus sit. Si enim peccatũ qus dñs tale eẽ
iudicauit. quod supplicio illo expiatum. non punir& in
a&ernum: Propter ipsam expiationem & purgationem.

Expanded text:
sus igni cremari, cur eum ostensum Iesus lapidari posus igni cremari, cur eum ostensum Iesus lapidari potius a populo fecerit. an ita eum mori oportuit quemadtis intellegere potuit? sic enim alius quisquam non facile potuit. unde magis quaerendum est cur lapidationem ignem appellauerit dominus, quam credendum legum aliud fecisse quam iusserat dominus. nam neque ad intellegendum uerba domini quisquam potuit esse sapientior neque ad faciendum quisquam oboedientior. proinde ignis nomine poenam potuisse significari scriptura testis est in Deuteronomio, ubi dicitur ad filios Israhel: et eduxit uos de fornace ferrea ex Aegypto: ubi utique duram tribulationem intellegi uoluit. Duae autem mihi causae occurrunt — non ut ambae sint, sed ut altera ex eis — cur non ille cum suis omnibus euidenti igne crematus sit. si enim peccatum eius dominus tale esse iudicauit, quod supplicio illo expiatum non puniret in aeternum. propter ipsam expiationem et purgationem
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Alterum ꝓ alterius peccato arbitr&ur eẽ plec¬
tendum. Conge autẽ secretiore iustitia iudicat
ds̃. qui potens ẽ &iam post mostem. quod homo non
potest: uel liberare velper dere. Uisibiles igitur
abflictiones hominum siue mostes. quõ his quibus
ingeruntur. & obeẽ & ꝓdeẽ possunt. nouit dñs in oc¬
culto ꝓuidentiae suae. quem ammodũ iuste quibusq
dispens&. &iam cum aliorum peccata in aliis uid&ur
Ulcisci. Poenas uero inuisibiles que nonnisi nocent &
ꝓdesse non possunt. Ita nullus dõ iudice ꝓalienis pec¬
catis luit sicut homine iudice luere nullus. nis ꝓsua
culpa istas uisibiles deb&: Hoc enim precepit hon¬
ni iudici ds̃. in his quae adhumanum iudicium ꝑti¬
nent uindicanda: quod insuo iudicio facit ipse. quo
potestas non as spirat humana:
Uerito quaerit᷑ cum dñs ꝓpter illum quide anathem¬
te fustum faecerat. prȩceperit eum qui fuiss& osten¬

Expanded text:
est, alterum pro alterius peccato arbitretur esse plecest, alterum pro alterius peccato arbitretur esse plectendum. longe autem secretiore iustitia iudicat deus, qui potens est etiam post mortem, quod homo non potest, uel liberare uel perdere. uisibiles igitur adflictiones hominum siue mortes, quoniam his quibus ingeruntur et obesse et prodesse possunt. nouit dominus in occulto prouidentiae suae quemadmodum iuste quibusque dispenset, etiam cum aliorum peccata in aliis uidetur ulcisci. poenas uero inuisibiles, quae nonnisi nocent et prodesse non possunt, ita nullus deo iudice pro alienis peccatis luit, sicut homine iudice luere nullus nisi pro sua culpa istas uisibiles debet. hoc enim praecepit homini iudici deus in his quae ad humanum iudicium pertinent uindicanda. quod in suo iudicio facit ipse, quo potestas non aspirat humana. Merito quaeritur, cum dominus propter illum, qui de anathemate furtum fecerat, praeceperit eum qui fuisset osten
Abbreviated transcription (Latin):
biturae. &iam sinon eo modo finirentur: simul
&iam ostenditur. quanta conexa sit inpopuli
soti&ate ipsa uniuersitas ut non inse ipsis sin¬
gulis ed &iam quam pastes in toto extimentur. Per
unius igitur peccatum mostemq: paucorum. ammo¬
nitus ẽ populus uniuersus. tam quam incorpore uni¬
uerso querere quodãm missũ est: simul &iam signifi¬
catum ẽ quantum mali fi er&. siuniuersa illa con¬
gregatio peccas s&: Quando neunus quidem ita po¬
tuit iudicarȩ. ut abeo possent c&eri eẽ securi: At
uero siachar. ab ali quo inuentus atque conprehen¬
sus. et illius criminis reus. adiudiciũ ihũ fuiss&
adductus : N equaquam putandum ẽ hominẽ
iudicem. uel ꝓillo. uel cum illo. quem quã alium qͥ
soci&ate facti eius minime tener&ur. fuisse pu¬
niturum. Neq enim ei mandatum legis licebat
excedere. quod datum ẽ hominibus. neiudre̾io
suo quod in hominem homini iussum siue ꝓmissũ

Expanded text:
biturae, etiamsi non eo modo finirentur. simul biturae, etiamsi non eo modo finirentur. simul etiam ostenditur quantum conexa sit in populi societate ipsa uniuersitas, ut non in se ipsis singuli, sed et tamquam partes in toto extimentur. per unius igitur peccatum mortemque paucorum admonitus est populus uniuersus tamquam in corpore uniuerso quaerere quod admissum est. simul etiam significatum est quantum mali fieret, si uniuersa illa congregatio peccasset, quando ne unus quidem ita potuit iudicari, ut ab eo possent ceteri esse securi. at uero, si Achar ab aliquo inuentus atque conprehensus et illius criminis reus ad iudicium Iesu fuisset adductus, nequaquam putandum est hominem iudicem uel pro illo uel cum illo quemquam alium, qui societate facti eius minime teneretur, fuisse puniturum. neque enim ei mandatum legis licebat excedere, quod datum est hominibus, ne iudicio suo, quod in hominem homini iussum siue permissum
Abbreviated transcription (Latin):
occisus sedcum omnibus suis. querisol&. quomo¬
do iuste proalterius peccatis in alios undic&ur
Maxime quia inlege dñs dixit: Nec patres pro
filiorum nec filios propatrum peccatis ẽẽ puni¬
endos. An illud iudicantibus hominibus est prȩ¬
ceptum nequẽ quam proaltero puniant : dĩ aũt
uidicia non sunt eius modi. quialto & in uisibili
consilio suo nouit. quatenus extendat &iam tem¬
poralem hominum pȩnam salubremq: terrorẽ :
non enim aliquid dirum quantum attin& ad
uni uersi mundi administrationem contingit
morta libus. cum moriuntur quandoꝙ morituri:
& tamen apud quitalia m&uunt. disciplina san¬
citur. ut non sesolum quisq cur& in populo sed in¬
uicemsibi adhibeant diligentiam. & tam quã
unius corporis. & unius hominis. alia proaluis
sint membra sollicita. Mec tamen credendum
est. &iam penis quȩ post mortem in rogantur a¬
lium proalio posse damnari Sed inhis tantũ
rebus hanc iñ rogari pȩnã quȩ finem fuerant ha¬

Expanded text:
occisus, sed cum omnibus suis: quaeri solet quomodo iuste pro alterius peccatis in alios uindicetur, maxime quia in lege dominus dixit nec patres pro filiorum nec filios pro patrum peccatis esse puniendos. an illud iudicantibus hominibus est praeceptum, ne quemquam pro altero puniant, dei autem iudicia non sunt eius modi, qui alto et inuisibili consilio suo nouit quatenus extendat etiam temporalem hominum poenam salubremque terrorem? non enim aliquid dirum, quantum adtinet ad uniuersi mundi administrationem, contingit mortalibus, cum moriuntur quandoque morituri. et tamen apud eos qui talia metuunt disciplina sancitur, ut non se solum quisque curet in populo, sed inuicem sibi adhibeant diligentiam et tamquam unius corporis et unius hominis alia pro aliis sint membra sollicita. nec tamen credendum est etiam poenis quae post mortem inrogantur alium pro alio posse damnari, sed in his tantum rebus hanc inrogari poenam, quae finem fuerant ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia erant ex tra illam ciuitatẽ. siue quia fugere¬
potuerunt: quos reliquos iebus eos ad missos eẽ a filus
beniamin. in quibus cum uida erat ciuitas illa cõmunis.
in ea simul habitare. Quod ergo dictumẽ. Non he¬
reditauerunt iebus eum filubeniamin. intellegen¬
dum. quod nec tributarios eos facere potuerunt.
siue noluerunt: aut certe non habitabit lebus eũ.
dictum ẽ. quia nonsine illo tenuit terram. quȩ ab
illo possidebatur
tnon hereditauit manases b& sam quȩ est serta¬
rum ciuitas ipsa hodie perhib&ur scitopolis dici: po¬
test aũt mouere. quomodo in illis partibus. multum
absquitia diuersis. poterit esse sertarum ciuitas: sed
si militer potest mouere. quomodo tam longe ama¬
cedonia. macedo alexander condiderit alex an¬
driam ciuitatem: quodutiq fecit longe lateq bellan

Expanded text:
quia erant extra illam ciuitatem sine quia potueruquia erant extra illam ciuitatem sine quia potuerunt fugere: quos reliquos Iebusaeos admissos esse a filiis Beniamin, in quibus cum Iuda erat ciuitas illa communis, in ea simul habitare. quod ergo dictum est: non hereditauerunt Iebusaeum filii Beniamin, intellegendum quod nec tributarios eos facere potuerunt sine uoluerunt. aut certe "non hereditauit Iebusaeum" dictum est, quia non sine illo tenuit terram quae ab illo possidebatur. Et non hereditauit Manasses Bethsan, quae est Scytharum ciuitas. ipsa hodie perhibetur Scythopolis dici. potest autem mouere, quomodo in illis partibus multum ab Scythia diuersis potuerit esse Scytharum ciuitas. sed similiter potest mouere, quomodo tam longe a Macedonia Macedo Alexander condiderit Alexandriam ciuitatem, quod utique fecit longe lateque bellan
Abbreviated transcription (Latin):
Et abstulit inde tresfilios enac: iam hoc dictum ẽ
in libro ihũnaue. quõ illo uiuo factumẽ: sed hicre¬
capitulando commoratũ est. cum de tribu iuda un¬
de fuit calep. scriptura loquerctur
ueritur quomodo dictũ sit. & iebus cum habitantem
in hicrusalem non hereditauerunt filubeniamin. & habit
us legatur eadem ciuitas auida capta & incensa. in¬
terfectis iebisscis: sed cognoscendum ẽ istam ciuitatẽ
communẽ habuisse duas tribus. uidã & beniamin:
Sicut ostendit ipsa diuisio terrarum. quȩ facta ẽ aihũ
naue. Ipsa ẽ enim iebus quȩ hicrusalem. Ideo duȩ
istae tribus remanserunt ad templum dñi. quando
c&ere excepta leui quȩ sacerdotalis fuit . & terras
indiuisionẽ non accepit. separauerunt se a regno
iuda cum rȩboam: intellegendũ ẽ ergo aiuda qui¬
dem ciuitatẽ captã & incensam. interfectis qui illic
reperti fuerant: Sed non om̃s iebus eos extinctos. siue

Expanded text:
et abstulit inde tres filios Enac. iam hoc dictum est et abstulit inde tres filios Enac. iam hoc dictum est in libro Iesu Naue quoniam illo uiuo factum est; sed hic recapitulando commemoratum est, cum de tribu Iuda, unde fuit Caleb, scriptura loqueretur. Quaeritur quomodo dictum sit: et Iebusaeum habitantem in Hierusalem non hereditauerunt filii Beniamin; et habus legatur eadem ciuitas a Iuda capta et incensa interfectis in ea Iebusaeis. sed cognoscendum est istam ciuitatem communem habuisse duas tribus, ludam et Beniamin, sicut ostendit ipsa diuisio terrarum, quae facta est a Iesu Naue. ipsa est enim lebus quae Hierusalem. ideo duae istae tribus remanserunt ad templum domini, quando ceterae excepta Leui, quae sacerdotalis fuit et terras in diuisionem non accepit, separauerunt se a regno Iuda cum leroboam. intellegendum est ergo a Iuda quidem ciuitatem captam et incensam interfectis qui illic reperti fuerant, sed non omnes Iebusaeos esse extinctos, siue
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt hereditare inhabitantes inualle
Quis enim non intellegat. &iam hoc ipsum ad id per¬
tinuisse quod erat dñs cumiuda. ne totũ repente
obtinendo. extoll&r&ur Quod enim adiungit.
quõ recap obstitit eis. & currus erant eis ferrei
quos currus tinuerit oictumẽ. Non dñs qui erat
iniuda. sed ipse iudas: Cur aũt timuerit cũ quo
dñs erat siqueritur. hoc ẽ quod prudenter in¬
tellegendũ ẽ. refringere dm̃ propitium. &iam
incordibus suorũ nimiȩ prosperitatis excessus.
ut in usu eorũ conuertat inimicos. Non solum
quando uincantur inimici. sed &iam quando m& u¬
untur: illud ad commendandam largitatẽ suam
illud adeorũ reprimendam elationẽ Nam utique
inimicus scorum ẽ angelus satanȩ. quem tamen
sibi datũ colasitantem dicit aposto lus. ne in¬
tudine¬
magni reuelationum ex toller &ur
Et dederunt calepcebron sicut locutus ẽ moses.
Et hereditauit inde tres ciuitates filiorum enac

Expanded text:
potuerunt haereditare inhabitantes in valle. potuerunt haereditare inhabitantes in valle. Quis enim non intelligat, etiam hoc ipsum ad id pertinuisse quod erat Dominus cum Juda, ne totum repente obtinendo extolleretur? Quod enim adjungit quomodo Rechab obstitit, et currus erant eis ferrei; quo scurrus timuerit, dictum est, non Dominus, qui erat in Juda, sed ipse Judas. Cur autem timuerit, cum quo Dominus erat, si quaeritur, hoc quod prudenter intelligendum est refringere Deum propitium etiam in cordibus suorum nimiae prosperitatis excessus, ut in usu eorum convertat inimicos, non solum quando uincuntur inimici, sed etiam quando metuuntur: illud ad commendandam largitatem suam, illud ad eorum reprimendam elationem. nam utique inimicus sanctorum est angelus satanae, quem tamen sibi datum colaphizantem dicit apostolus, ne magnitudine reuelationum extolleretur. Et dederunt Caleb Chebron, sicut locutus est Moyses; et hereditauit inde tres ciuitates filiorum Enac
Abbreviated transcription (Latin):
ci calep redemptionẽ excelsorũ & redemptio¬
nem humiliũ : non uideo quid sub audiamus.
nisi fluentorũ. Excelsorũ uidelic& in monta¬
nis humiliũ incampestrib. siue inuallib .U.¬
t non creditauit iudas gazam. & finẽ eius. & asca¬
lonem & finẽ eius & acaron & finem eius. & a zotũ
& iacentia eius. Et erat dñs cũ uida & here dita¬
uit montẽ. quõ non potuit hereditare inhabi¬
tantes inualle. quõ recab obstitit eis. Etcur¬
rus erant eis ferrei: quod in libro ihũnaue cũ
tractarem. ubi scriptum est
Et dedit dñs isrł omnem terram . cum multas
eius partes non dum possiderent. dixi ita posse
intellegi. omnem terram datam quia ea quȩ
data est non est impos sesionem. dataẽ inquandã
exercitationis utilitatem Hoc multo euidenti¬
us hic appar&. quando quidẽ commemorantur
ciuitates. quas non hereditauit iidas. & dicitur
Crat dñs cum iuda & heredita uit montem. quo ñ

Expanded text:
ei Caleb redemtionem excelsorum et redemtioei Caleb redemtionem excelsorum et redemtionem humilium" non uideo quid subaudiamus nisi "fluentorum", excelsorum uidelicet in montanis, humilium in campestribus siue in uallibus. Et non hereditauit ludas Gazam et finem eius et Ascalonem et finem eius et Accaron et finem eius etAzotum et adiacentia eius. et erat dominus cum Iuda. et hereditauit montem, quoniam non potuit hereditare inhabitantes in ualle, quoniam Rechab obstitit eis, et currus erant ei ferrei. quod in libro Iesu Naue, cum illum locum tractarem. ubi scriptum est: et dedit dominus Israheli omnem terram, cum multas eius partes nondum possiderent, dixi ita posse intellegi omnem terram datam, quia ea quae data non est in possessionem data est in quandam exercitationis utilitatem: hoc multo euidentius hic adparet, quandoquidem commemorantur ciuitErat Dominus cum Juda, et haereditavit montem, quoniam non
Abbreviated transcription (Latin):
est cum uiro suo dicens P&am patrẽ meum agr̃u
& ex clamauit deasino & p&it in co quod habuit
consiliũ. Ibi monita est ut p&cr&. quorũ alte¬
rũ ibi die tũ ẽ. alterũ hic: utrũq aũt ita dicere¬
tur . & consilium habuit cũ eo dicens. p&am patr̃e
meum agrum: Ille aut monuit eam & exclama¬
uit deasino Porro aũt quod ibi agrũ resertur
p&isse. nec nomen ipsius. tacitũ ẽ. hic uero cum
agr̃u p&ere monita fuerit auiro suo. Non agrũ
p&isse dicitur clamans desubiugali. quod ibi
dictumẽ deasino: sedredemptionẽ aquȩ: eo quod
interram austri fuiss& tradita: subiecitq scrip¬
tura Et dedit eicalep secundũ cor eius. redep̃¬
tionẽ excelsorũ & redemtionẽ humilium
quid sibi uelit. obscurum ẽ. Nisi forte agerip¬
se ideo p&atur. ut haber& defruc tib eius. un¬
de aqũa redimer&. Cuius in opia in illis regi¬
onibus erat. quonupta ducebatur. Sed dedit

Expanded text:
est cum uiro suo — dicens: petam patrem meum agrum; est cum uiro suo — dicens: petam patrem meum agrum; et exclamauit de asino, et petit, in eo quod habuit consilium ibi monita est, ut peteret: quorum alterum ibi dictum est, alterum hic. utrumque autem ita diceretur: "et consilium habuit cum eo dicens: petam patrem meum agrum; ille autem monuit eam. et exclamauit de asino". porro autem quod ibi agrum refertur petisse nec nomen ipsius agri tacitum est, hic uero, cum agrum petere monita fuerit a uiro suo, non agrum petisse dicitur "clamans de subiugali" — quod ibi dictum est "de asino" — sed redemtionem aquae — eo quod in terram austri fuisset tradita — subiecitque scriptura: et dedit ei Caleb secundum cor eius redemtionem excelsorum et redemtionem humilium, quid sibi uelit obscurum est; nisi forte ager ipse ideo petebatur, ut haberet de fructibus eius unde aquam redimeret, cuius inopia in illis regionibus erat quo nupta ducebatur. sed "dedit
Abbreviated transcription (Latin):
& dabo ei filiam meã inuxorem Constat ergo ex
hoc ordine gestarũ rerum tamper spicuo post
mortem ihũ hoc eẽ factum Tunc uero cum ciui¬
tates datae ipsicalep cõmerarentur. progressus
est ex occasione narrator. quod postea factũ ẽ
preocupauit: nec tamen frustra arbitror. hoc defi¬
lia calep data inuictoris prȩmium. bis numero
scripturã commemorare uoluisse
lia nascitur questio defilia calep. quod in libro ihũ
naue sic deilla dicitur. Et factumẽ cũ ingredere¬
tur ipsa & consilium habuit cũ eo dicens : P&am
patre meũ agrum & ex lamauit ocasino & c&e¬
ra ubi agr̃u p&it apatre. atq concessus est: hic aũt
Et factum ẽ inquit cum ingreder&ur ipse : monu¬
it eam gothonihel ut p&cr& a patre suo agrum:
sed ineo quod ibi dictũ ẽ. cum ingrederetur ipsa
& hic dictum ẽ cum ingredor&ur ipse.nihil con¬
trarium ẽ Simul enim ingrediebantur uiã
quod uero ibi dictum ẽ consiliũ habuit cũ co: ld

Expanded text:
 dabo ei filiam meam in uxorem. Constat ergo ex hoc ordine gestarum rerum tam perspicue, post mortem Jesu hoc esse factum. Tunc vero cum civitates datae ipsi Caleb commemorarentur, progressus est ex occasione narrator, quod postea factum est praeoccupavit. Nec tamen frustra arbitror hoc de filia Caleb data in victoris praemium his numero Scripturam commemorare voluisse. Alia nascitur quaestio de filia Caleb, quod in libro Jesu Nave sic de illa dicitur: Et factum est, cum ingrederetur ipsa, et consilium habuit cum eo dicens: petam patrem meum agrum; et exclamauit de asino et cetera, ubi agrum petit a patre atque concessus est, hic autem, et factum est, inquit, cum ingrederetur ipse, monuit eam Gothoniel, ut peteret a patre suo agrum. sed in eo quod ibi dictum est: cum ingrederetur ipsa, et hic dictum est: cum ingrederetur ipse, nihil contrarium est; simul enim ingrediebantur uiam. quod uero ibi dictum est: consilium habuit cum eo — id
Abbreviated transcription (Latin):
feci. Etde inde adiungit. quȩ secundũ largitatẽ boni¬
tatis suȩ donat hominib indignis. Utr̃u hic testamenti
noui indulgentia figurata sit. & p̃terita ultio adu&s
ꝑtineat testamentũ. hoc ẽ illud ad legis seueritatẽ. hoc
ad gratiȩ bonitatẽ
ho minis. An omnẽ hominẽ. fratr̃e omnis hominis in¬
tellegi voluit. secundũ cognationẽ ex uno ductã.
XUII

Expanded text:
feci; et deinde adjungit quae secundum largitatem bonifeci; et deinde adjungit quae secundum largitatem bonitatis suae donat hominibus indignis? Utrum hic Testamenti Novi indulgentia figurata sit, et praeterita ultio ad Vetus pertineat Testamentum: hoc est, illud ad Legis severitatem, hoc ad gratiae bonitatem?hominis? An omnem hominem fratrem omnis hominis intelligi voluit, secundum cognationem ex uno ductam? XVII
Abbreviated transcription (Latin):
uod scriptu ẽ dimissũ ẽẽ coruũ nec redisse. & dimissã
post eũ columbã. & ipsã redisse . qđ non inueniss&
requiem pedib suis. questio sol& oboriri . vtr̃u coruus
mortuus sit. an aliquo modo uiuere potuerit. quiutiq
si fuit terra ubi requiescer&. &iã columba requiẽ po¬
tuit inuenire pedibus suis. Unde conicitur amultis. qđ
cadaueri potuit coruus insidere. qđ columba natura¬
liter refugit¬
tẽ quȩstio ẽ. quomodo columba non inuenir& ubi
Lresider& si iam sicut narrationis ordo contexitur:
nudata fuerant cacumina montiũ. Quȩ uid&ur
questio. aut ꝑrecapitulationẽ posse dissolui. ut ea
posterius narrata intellegantur quȩ prius facta sun.
aut potius quȩ nondũ siccata fuerant
uidsibi uult qđ dñs dicit. non adiciã adhuc male¬
dicere suꝑ terrã. ꝓp̃t opera hominũ. quia apposita
ẽ mens hominis admalitiã abiuuentute. Non adiciã
ergo adhuc ꝑcutere omnẽ carnẽ uiuã quẽ ad modũ

Expanded text:
uod scriptum est dimissum esse coruum nec redisse et dimissam post eum columbam et ipsam redisse, quod non inuenisset requiem pedibus suis, quaestio solet oboriri, utrum coruus mortuus sit an aliquo modo uiuere potuerit. quia, utique, si fuit terra ubi requiesceret, etiam columba requiem potuit inuenire pedibus suis. unde conicitur a multis, quod cadaueri potuit coruus insidere, quod columba naturaliter refugittem quaestio est quomodo columba non inuenerit ubi resideret, si iam, sicut narrationis ordo contexitur, nudata fuerant cacumina montium. quae uidetur quaestio aut per recapitulationem posse dissolui, ut ea posterius narrata intellegantur quae prius facta sunt, aut potius, quia nondum siccata fuerant. Quid sibi uult quod dominus dicit: non adiciam adhuc maledicere super terram propter opera hominum, est mens hominis ad maligna a juventute. Non adjiciam ergo adhuc percutere omnem carnem vivam, quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
tur. aut cum illo maneat : Intellegendũ ẽ aũt. quod
scriptura tacuit: Ita discẽssisse matrem a filio. ut
puer ignorar& quomater abierit . & eam insiluestrib
stirpibus latuisse. nefilium siti deficientẽ uider&
illa aut̃ &iam illa &ate quid miru simatre diutius non
uisa. & tamquam perdita eo loco ubi solus remanserat
fleuit: quodergo postea dicitur accipe puerum: non
ut eum deterra ueluđ iacentem toller& dictum est :
sedut ei conunger&ur . & eum manu tener&. de inceps comi¬
tem sicut erat: quod plerũq faciunt simul ambulantes. cuius¬

Expanded text:
tur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod tur aut cum illo maneat. intellegendum est autem, quod scriptura tacuit, ita discessisse matrem a filio, ut puer ignoraret quo mater abierit, et eam in siluestribus stirpibus latuisse, ne filium siti deficientem uideret. ille autem etiam illa aetate quid mirum, si matre diutius non uisa et tamquam perdita eo loco, ubi solus remanserat, fleuit? quod ergo postea dicitur: accipe puerum, non ut eum de terra uelut iacentem tolleret, dictum est, sed ut ei coniungeretur et eum manu teneret deinceps comitem, sicut erat: quod plerumque faciunt simul ambulantes cuius
Abbreviated transcription (Latin):
subunã abi&em & discessit & sedere cͦepit contra
illum longe. quantum arcus mittit. Dixit en¬
non uidebo mortem filui mei: & sedit contra eum
exclamans aũt puer plorauit. & ex audiuit ds̃ uo
cempueri delocoubi erat. & uocauit angelus dĩ de
cȩlo & dixit ei. quid est agar. nolitimere. ex audi¬
uit enim ds̃ uocẽ filiitui. deloco in quo est Sur ge
& accipe puerum & tene illum inmanutua: in magnã
enim gentẽ faciam illum. Sol& queri quomodo cum
puer ess& annorum amplius quindecim. proiecit eũ
mater subarbore. & ierit longe quantum arcus
mittit. neuider& eum morientem: quasi enim quem
portabat proiecerit. ita uid&ur sonare quod dicitur.
max ime quia sequitur. fleuit puer Sed intellegen¬
dum est proiectum eẽ non aportante. sedut fit ab ani¬
mo tam quam moriturũ: neque enim quod scriptum
ẽ. proiectus sũ a facit oculorum tuorum. portabatur
qui hoc dixit : & est incottidiano loquendi usu cum ꝓ
icitur aliquis ab aliquo cum quo erat. ne ab illo uide a¬

Expanded text:
sub unam abietem; et discessit et sedere coepit contra illum longe quantum arcus mittit; dixit ennon uidebo mortem filii mei. et sedit contra eum. exclamans autem puer plorauit. et exaudiuit deus cem pueri de loco ubi erat. et uocauit angelus dei Agar de caelo et dixit ei: quid est, Agar? noli timere; exaudiuit enim deus uocem filii tui de loco in quo est. surge et accipe puerum et tene illum manu tua; in magnam enim gentem faciam illum. solet quaeri quomodo, cum puer esset annorum amplius quindecim, proiecerit eum mater sub arborem et ierit longe quantum arcus mittit, ne uideret eum morientem. quasi enim quem portabat proiecerit, ita uidetur sonare quod dicitur, maxime quia sequitur: fleuit puer. sed intellegendum est proiectum esse non a portante, sed. ut fit, ab animo tamquam moriturum. neque enim quod scriptum est: proiectus sum a facie oculorum tuorum, portabatur qui hoc dixit. et est in cotidiano loquendi usu, cum proici dicitur aliquis ab aliquo cum quo erat, ne ab illo uidea
Abbreviated transcription (Latin):
goga prȩcipit tuba canere. tam quam ad cantum iam ꝑ¬
tineat . non addandum signum. quodato fieri aliquid
ammoneat. Proinde cum hoc quod iam congregata sy¬
nagoga tubis canebat : Quis quam homo noui testamenti
adaliquid spiritale interp̃tatur. illi signum ẽ qui intelle¬
git. Quare fiat non illis qui non intellegebant. nisi quando
adhoc fiebat Vt aliquod opus indicer& ur

Expanded text:
goga praecipit tuba canere, tamquam ad cantum iam pgoga praecipit tuba canere, tamquam ad cantum iam pertineat, non ad dandum signum, quo dato fieri aliquid admoneat. proinde cum hoc quod iam congregata synagoga tubis canebant quisquam homo noui testamenti ad aliquid spiritale interpretatur, illi signum est, qui intellegit quare fiat, non illis, qui non intellegebant, nisi quando ad hoc fiebat, ut aliquod opus indiceretuit diuina auctoritate factum, cui resisti utique non debebat,
Abbreviated transcription (Latin):
diebus plurimis fieri poterat ut noctib: ambular& ꝓmouen¬
te nube & eamanente diebus non ambularent. Ideo posu
it uel mense diei. Non dixit mense ne ibi & noctes eius¬
dem mensis acciperentur. Sed mense diei id est mense
ex ea paste quadies illi fuit . non exea qua nox diei ergo
tius obumbrante fuꝑ illud. Illud scilic& taberna culum in
castris erunt filui isrł & non ꝓmouebunt. Postremo rep&i¬
it diuina auctoritate factum cui resisti utiq non debebat
adiungens. quõ preceptum dñi promouebunt: Custodiam
dñi custodierunt. perp̃ceptum dñi in manu moysi rediit
ad uerbum pr&ertti temporis ut di cere t custodier̃:
quod uero infine posuit inmanu moysi usitatissima inscrip¬
turis locutio ẽ .: Quia permoysen hȩc d̃s precipiebat. XII.¬
Et cum congregaueritis synagogam tuba can&is & non in sig¬
no pon ergo ad hoc canendum prȩcipit ut congregetur
synagoga Namsi hoc fit signum ẽ Sed iam congregata syna¬

Expanded text:
diebus pluribus fieri poterat, ut noctibus ambularent promouendiebus pluribus fieri poterat, ut noctibus ambularent promouente nube et ea manente diebus non ambularent, ideo posuit: die uel mense diei. non dixit "mense", ne ibi et noctes eiusdex ea parte qua dies illi fuit, non ex ea qua nox. Die ergo tius obumbrante super illud, illud scilicet tabernaculum, in castris erunt filii Israel, et non promovebunt. Postremo repit diuina auctoritate factum, cui resisti utique non debebat, adiungens: quoniam per praeceptum domini promouebunt. custodiam domini custodierunt per praeceptum domini in manu Moysi. rediit ad uerbum praeteriti temporis, ut diceret "custodierunt". quod uero in fine posuit: in manu Moysi, usitatissima in scripturis locutio est, quia per Moysen haec deus praecipiebat. Et cum congregaueritis synagogam, tuba canetis et non in signo. non ergo ad hoc canendum praecipit, ut congregetur synagoga — nam si hoc fit, signum est — sed iam congregata syna
Abbreviated transcription (Latin):
quo non sol&. Vnde mihi uidetur prȩposteratus ordo
uerboꝵ sicut sepe . inlatinis locutionibus fieri sol&. quod
genus antistrophe dicitur. Proinde siita dicatur uel &
nocte. Si ascenderit nubis promouebunt. Aut ceste ita
si & nocte ascenderit nubis promouebunt. planissimus sen¬
sus ẽ. Ad huc aũt occurrebat cogitanti ut scire uell& utrũ
quomodo cognitum ẽ solere illos ad nubis signum: dieb:
& noctib ambulare . uel diebus & noctibus in caftris ẽẽ
Ita &iam solerent perdies tantum manere. &iam quoes
noctibus ambularent. Quod arbitror scripturam in con¬
sequentib: intimasse . cum dicit die uelmense diei abun¬
dante nube obumbrante super illud incastris erunt filu
israhel & non promouebunt. Quia enim dixerat uel nocte
& si ascenderit nubis ꝓmouebunt. tam̃ quam restabat ut
dicer&. Die autẽ si non ascenderit non ꝓmouebunt. quan¬
do quasi promouere debere uidebantur. Sed quia hoc &iam

Expanded text:
quo non solet. unde mihi uidetur praeposteratus ordo quo non solet. unde mihi uidetur praeposteratus ordo uerborum, sicut saepe et in latinis locutionibus fieri solet: quod genus antistrophe dicitur. proinde si ita dicatur: "uel et nocte si ascenderit nubes promouebunt", aut certe ita: "si et nocte ascenderit nubes promouebunt", planissimus sensus est. Adhuc autem occurrebat cogitanti, ut scire uellet utrum, quomodo cognitum est solere illos ad nubis signum diebus et noctibus ambulare uel diebus et noctibus in castris esse, ita etiam solerent per dies tantum manere, etiam quorum noctibus ambularent: quod arbitror scripturam in consequentibus intimasse cum dicit: die uel mense diei abundante nube obumbrante super illud in castris erunt filii Israhel et non promouebunt. quia enim dixerat: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt, tamquam restabat, ut diceret: "die autem, si non ascenderit, non mouebunt", quando quasi promouere debere uidebantur; sed quia hoc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
eis ante preciper&ur . In his autam quȩ dicta sunt nondũ
apparuit utrum perdiem tantum ambula r&ur . An&iam
pernoctem secundum signum quod nubes motu suo dabat
Fortassis enim quamuis plures in castris manerent nube non
promouente . Potuit tamen putare nubem ponsolere ascen¬
dere decastris & signũ itineris dare nisi perdiem. Sequi¬
tur ergo & dicit. Et erit cum fuerit nubes auespere usq
mane & ascender& nubes mane & ꝓmouebunt die hi ic
illa copulatiua coniunctio more scripturȩ ẽ. nam ea de¬
tracta plenus ẽ sensus hoc modo: Et erit cum fuerit nubes
auespere usq mane: & ascenderit nubes mane promo¬
uebunt die. De inde quia & nocte si nubes ascender&
ꝓmouebant . atq internocturnum si illud signum acci¬
perent agebant. Ad iunxit & ait uel nocte. & si ascen¬
derit nubis promouebunt. Sed locutio est inusitatior
ponenim tantum positum est. sed eo more positum ẽ

Expanded text:
eis ante praeciperetur. In his autem quae dicta sunt nondum eis ante praeciperetur. In his autem quae dicta sunt nondum adparuit, utrum per diem tantum ambularetur an etiam per noctem secundum signum quod nubes motu suo dabat. fortassis enim quamuis plures dies in castris manerent nube non promouente, potuit tamen putari nubem non solere ascendere de castris et signum itineris dare nisi per diem. sequitur ergo et dicit: et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascenderit nubes mane, et promouebunt die. hic illa copulatiua coniunctio more scripturae posita est. nam ea detracta plenus est sensus hoc modo: "et erit cum fuerit nubes a uespera usque mane et ascenderit nubes mane, promouebunt die". deinde quia et nocte si nubes ascenderet promouebant atque iter nocturnum si illud signum acciperent agebant, adiunxit et ait: uel nocte et si ascenderit nubes promouebunt. sed locutio est inusitatior; non enim tantum positum est "et", sed eo more positum est
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tabernaculum nubes dies. De inde ammonens non
hoc ex illoꝵ necessitate fieri. sed ex dĩ uoluntate. Et cus¬
todient inquit filii isrł custodiam dñi. Id est custodiam
quam prȩcepit ds. & non ꝓmouebunt. & tam quam dice¬
r&ur. Quando ergo promouebunt. & erit inquit cum
texerit nubes dies numero super tabernaculũ. Id est cer¬
tonumero. Quinumerus utiq: dõ plac&. per uocem dñi in
castris erunt & perp̃ceptum dñi promouebunt. Hanc
uid&ur dicere uocem dñi signum quod da destatione &
motu nubis quia & uax loquentis. ꝓcul dubio signumẽ uo¬
luntatis. Quod ergo ait & perp̃ceptum hoc idem signũ
puto intellegendum quam quam poss& uox & perprȩcep¬
tum dñi &iam illud accipi quod locutus ẽ ut sol& ad mo¬
sen & prȩcepit hoc fieri. Neq enim scirent illi promouendũ
ẽẽ nube ꝓmouente. Et standum eẽ nubes tante . nisi hoc

Expanded text:
super tabernaculum dies plures. deinde admonens non super tabernaculum dies plures. deinde admonens non hoc ex illorum necessitate fieri, sed ex dei uoluntate, et custodient, inquit, filii Israhel custodiam dei, id est custodiam quam praecepit deus, et non promouebunt. et tamquam diceretur: quando ergo promouebunt? et erit, inquit, cum texerit nubes dies numero super tabernaculum - id est dies certo numero, qui numerus utique deo placet — per uocem domini in castris erunt et per praeceptum domini promouebunt. hanc uidetur dicere uocem domini signum, quod dat de statione et motu nubis, quia et uox loquentis procul dubio signum est uoluntatis. quod ergo ait: et per praeceptum, hoc idem signum puto intellegendum. quamquam posset uox "et praeceptum domini" etiam illud accipi, quod "locutus est", ut solet, "ad Moysen" et "praecepit hoc fieri". neque enim scirent illi promouendum esse nube promouente et standum esse nube stante, nisi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dicens atq prenuntians uerba futuri temporis habere coe¬
pit. Neque enim ait perp̃ceptum dñi castra conlocabant
filii israhel. sed conlocabunt. nec ait perpreceptum dni
ꝓmouebant sed ꝓmouebunt. Et hunc modum &iam in
consequentib: seruat. Qui modus inscripturis est inusita¬
tissimus. Nam uerbis pr&eriti temporis sepe futura prȩdic¬
ta ẽẽ nouimus. sicut est. Foderunt manus meas & ped es
Sicut ouis adimmolandum ductus ẽ. Et innumerabilia
talia. Ut aũt narratur rerum gestarum uerbis utatur
temporis futuri. Sicut hoc loco difficillime inscripturis
inuenire potest. Ergo postea quam dixit . Dedie & nocte
quo signo ꝓmoueret populus vel maner&. peputarentur
per noctem ambulare & perdiem solere considere. atq
hoc diebus omnibus facere. Secutus adiunxit & ait.
Omnes dies in quibus obumbrat nubes super tabernacu¬
lum in castris erunt filii israł. & quando protraxerit nubes

Expanded text:
dicens atque praenuntians uerba futuri temporis habere coedicens atque praenuntians uerba futuri temporis habere coepit. neque enim ait: per praeceptum domini castra "conlocabant" filii Israhel, sed "conlocabunt"; nec ait: per praeceptum domini "promouebant", sed "promouebunt". et hunc modum etiam in consequentibus seruat, qui modus in scripturis est inusitatissimus. nam uerbis praeteriti temporis saepe futura praedicta esse nouimus; sicut est: foderunt manus meas et pedes, et: sicut ouis ad immolandum ductus est et innumerabilia talia; ut autem narrator rerum gestarum uerbis utatur temporis futuri, sicut hoc loco, difficillime in scripturis inueniri potest. Ergo posteaquam dixit de die et nocte quo signo promoueret populus uel maneret, ne putarentur per noctem ambulare et per diem solere considere atque hoc diebus omnibus facere, secutus adiunxit et ait: omnes dies in quibus obumbrat nubes super tabernaculum in castris erunt filii Israhel. et quando protraxerit nubes
Abbreviated transcription (Latin):
die. & species ignis nocte. & cum ascendiss& nubes ataber¬
naculo & postea ꝓmouebunt filii isrł. Ista sententia non
est nisi propt̃ illam locutionem ubi additur. Et ordo eñĩ
uerboꝵ integer sequitur. &iam sidesit ipsa coniunctio
& sic dicatur & cum ascendis s& nubes atabernaculo post¬
ea promouebunt filii isrł. quam uis & ipsum quod dictũ
est post ea side ess& plena poss& eẽ sententia. De in de
sequitur dicens. Et in loco ubicumq st&erat nubes ibi cas¬
tra conlocabant filii israhel hoc autem totum quod faciebaN
ad prȩceptum dñi referens ita complectitur perp̃ceptum
inquit dñi castraconlocabant filii isrł. & perpreceptum
dñi promouebunt. Prȩceptum dñi appellat signum ipsũ
quod fiebat innubȩ. Siue cum starem obumbrans tabernacu¬
lum ut castra consisterent. Siue cum ascendiss& aquȩ ul¬
tra mouer&ur ut eam eleuatis castris sequer&ur. Mutauit
sane in hac sententia narrantis modum. & tamquam prȩ¬

Expanded text:
s ignis nocte. et cum ascendisset nubes a tabernaculo, et postea promoueb.ant filii Israhel. ista sententia obscura non est nisi propter illam locutionem ubi additur "et". ordo enim uerborum integer sequitur, etiamsi desit ipsa coniunctio, ut sic dicatur: et cum ascendisset nubes a tabernaculo, postea promouebant filii Israhel; quamuis et ipsum quod dictum est "postea" si deesset, plena posset esse sententia. deinde sequitur dicens: et in loco ubicumque steterat nubes ibi castra conlocabant filii Israhel. Hoc autem totum quod faciebant ad praeceptum domini referens ita complectitur: per praeceptum, inquit, domini castra conlocabunt filii Israhel et per praeceptum domini promouebunt. praeceptum domini appellat signum ipsum quod fiebat in nube, siue cum staret obumbrans tabernaculum, ut et castra consisterent, siue cum ascendisset atque ultra moueretur, ut eam eleuatis castris sequerentur. mutauit sane in hac sententia narrantis modum et tamquam prae
Abbreviated transcription (Latin):
ter fuisse r&inendum ut terciomense obseruarent.
aut certe pas cha non egisse tali necessitate ad culpam
non pertiner&¬
t die qua ftatutum ẽ tabernaculum texit nubes. taber¬
naculum domum testimonii & uespere erat suꝑ taber

Expanded text:
ter fuisse retinendum, ut tertio mense obseruarent ter fuisse retinendum, ut tertio mense obseruarent aut certe pascha non egisse tali necessitate ad culpam non pertinerEt die qua statutum est tabernaculum texit nubes tabernaculum, domum testimonii; et uesper