comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum diligis. Sursum pergis inca¬
ritate. quia caritas sursum ducit.
sicut ait apłs. Ad huc excellentio¬
rem uiam uobis demonstrabo. As¬
cende ergo dum potes. modo tem¬
pus ẽ crescendi. & proficiendi. pos¬
tea cum consummabuntur omnia
stabis ineo ad quod perueneris. &¬
erit hoc summum tuum mn illo
supra quod ñ trasies amplius . ẜ
summum illius non erit in quo prop¬
terea si stas quasi non inuenias am¬
plius quo crescas. Idcuro ascende dũ
potes quantum potes. numquam
nimis potes. ubi numquam totũ
potes. Dilige dñm dm̃ tuum ex toto
corde tuo. & extota anima iua. &
extota mente tua. ut ex illo totũ
tuum impleatur. etiam si a tuo to¬
tum illuis non capiatur. Totum
replet inte & super habundat. inse.
Siuas non deficit. oleum sufficit. Cor
tuum uas ẽ. amor illius oleum ẽ.
Quam dui uas habes ille oleum in¬
fundere non cessat. & postea cum
tu ãpluis uas non habes. ille ad huc
amplius oleum habet. Propterea no¬

Expanded text:
cum diligis. Sursum pergis in chacum diligis. Sursum pergis in charitate, quia charitas sursum ducit. Sicut ait Apostolus: « Adhuc excellentiorem viam vobis demonstrabo . » Ascende ergo, dum potes: modo tempus est crescendi et proficiendi; postea, cum consummabuntur omnia, stabis in eo ad quod perveneris. Et hoc erit summum tuum in illo, supra quod non transies amplius; sed summum illius non erit in quo propterea, si stas, quasi non invenias amplius quo crescas. Idcirco ascende, dum potes, quantum potes: nunquam nimis potes, ubi nunquam potes totum. Dilige Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, ut ex illo totum tuum impleatur; etiam si a tuo toto, illius non capiatur totum, replet te, et superabundat in se. Si vas non deficit oleum sufficit. Cor tuum vas est, amor illius oleum. Quandiu vas habes, ille infundere oleum non cessat , et postea cum tu amplius vas non habes, ille adhuc amplius oleum habet. Propterea no
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. scriptura nob̾ manifestat
cum dicit. Nilige dñm deum tuũ.
extoto corde tuo. & extota mente
illa & ex tota anima tua. Quasi
diceret. Non tibi precipio. ut
tantum diligas. uł tantum diliga
deum tuum. Quantum potes tan¬
tum dilige. Possibilitas tua erit
mensura tua. Quanto plus ama ᷤ
tanto plus habes: & quanto plus
habes tanto felicior. es. Extende¬
re ergo & dilatare quantum po¬
tes. ut totum impleatur quodĩte
ẽ etiam si non totum capiatur. qđ
in illo ẽ. Noli timere quasi tͥ defi¬
cere debeat ille. si nimis capax fu¬
eris. Quantumcumq poteris nũ¬
quam tantum poteris: quantum
ille ẽ. Si tantum posses tantus
ẽes. Nunc autem crescere in illo
potes. equare illum non potes.
Cresce ergo & profice. Quanto ma¬
ior ĩbono fueris. tanto melior eris.
Si summus eẽs optimus eẽs. Nunc
quia summus ẽẽ non potes : po¬
tes ẽẽ in summo. Et magnum
tibi hoc ẽ. & ex hoc tu magnus es.
si insummo es. & tanto utiq ma¬
ior. quanto altior. Ascendis autẽ

Expanded text:
ura nobis manifestat, cum dicit: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota mente tua, et tota anima tua . Quasi diceret: Non tibi praecipio ut tantum diligas, sed vel tantum diligas Deum tuum; quantum potes, tantum dilige. Possibilitas tua erit mensura tua. Quanto plus amas, tanto plus habes. Et quanto plus habes, tanto felicior es. Extendere ergo et dilatare quantum potes, ut totum impleatur quod in te est, etiamsi non totum capiatur quod in illo est. Noli timere quasi tibi deficere debeat ille si nimis capax fueris. Quantumcunque poteris, nunquam tantum poteris quantum ille est. Si tantum posses, tantus esses. Nunc autem crescere in illo potes, aequare illum non potes. Cresce ergo et profice. Quanto major in bono eris, tanto melior eris. Si summus esses, optimus equia summus esse non potes, potes esse in summo. Et magnum tibi hoc est, et ex hoc tu magnus es, si in summo es, et tanto utique major quanto altior. Ascendis autem,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃is eccłiastica administratio ceptis
intrib constat. In ordinib in
sacram̃tis. inp̃ceptis. Ordinȩscon¬
nibus hoc pͥmum attendendum
ẽ. qđ alii sunt scdm gͣdum diffe¬
rentem sicut ẽ diaconus & sacer¬
dos. alii ineodem gͣdu scđm potes¬
tatem excellentẽ sicut diaconus.
& archidiaconus unus gͣdus est
insacram̃to. non tam̃ una po¬
testas in minist̾io. Biaconus enum
sacerdoti ministrat in sacram̃to
corporis & sanguinis. xp̃i. archi¬
diaconus autem boc plus habet
qd p̃t̾ minist̾ium altaris sub ep̃o
ce causas ȩecłiasticas examinat. &
minist̾ia dispensat. Similit̾ sacer¬
dos & pontifex sue sũmus sacer¬
dos unus gͣdus ẽ insacram̃to. di¬
u̾sa tam̃ potestas inminist̾io. qr
cum utͥsq corporis & sanguinis
xp̃i consecrandi. cathecirandi. ba¬
ptizandi. p̃dicandi. ligandi. sol¬
uendi. una quodãm sit dignita.
pontificibus tam̃ eccłias dedican¬
di. ordines faciendi. manus im¬
ponendi. sacri crismatis consec̃n¬

Expanded text:
mnis ecclesiastica administratio in tribus constat: in ordinibus, in sacramentis, in praeceptis Ordines connibus hoc primum attendendum est, quod alii sunt secundum gradum differentem, sicut est diaconus et sacerdos; alii in eodem gradu secundum potestatem excellentem, sicut diaconus et archidiaconus. Unus gradus est in sacramento; non tamen una potestas in ministerio. Diaconus enim sacerdoti ministrat in sacramento corporis et sanguinis Christi. Archidiaconus autem hoc plus habet, quod praeter ministerium altaris sub episcet causas ecclesiasticas examinat et ministeria dispensat. Similiter sacerdos et pontifex sive summus sacerdos unus gradus est in sacramento, diversa tamen potestas in ministerio: quia cum utrisque corporis et sanguinis Christi consecrandi, baptizandi, catechizandi, praedicandi, ligandi, solendi, una quodammodo sit dignitas, pontificibus tamen Ecclesias dedicandi, ordines faciendi, manus imponendi, sacri chrismatis consecran
Abbreviated transcription (Latin):
regis ꝑtinent quȩ t̾rena sunt. &
adt̾renam uitã facta omĩa. ad po¬
testatem sũmi pontificis ꝑtinent
quȩ sp̃alia sunt. & uite sp̃uali
at tributa uniu̾sa. Quãtum aũt
uita sp̃alis dignior ẽ quam t̾rena.
potestas t̾renam siue scłarem po¬
testatem honore ac dignitate pre¬
cedit. Nam spuał potestas t̾renam
potestatem & instituere habet ut
sit. & iudicare habet sibona non
fuerit.. Ipsa uͦ adõ pͥmum insti¬
tuta ẽ & cum deuiat a solo dõ iu¬
dicari potest sicut scriptum est.
Sp̃alis diuidicat om̃ia. & ipse a ne¬
mine iudicatur. Quod autẽ sp̃ał
potestas quãtum ad diuinã insti¬
tutionem spectat. & pͥor sit tem¬
pore & maior dignitate. in illo
antiquo uet̾is instrum̃ti popło
manifeste de claratur. uͥ pͥmum
a dõ sacerdotium institutũ ẽ. post
ea uͦ ꝑsacerdotium iubente dõ re¬
galis potestas ordinata. Unde ad
huc inęccłia di sacerdotalis digni¬
tas regalem potestatem sacrat &¬

Expanded text:
regis pertinent quae terrena sunt, et regis pertinent quae terrena sunt, et ad terrenam vitam facta omnia. Ad potestatem summi pontificis pertinent quae spiritualia sunt, et vitae spirituali attributa universa. Quanto autem vita spiritualis dignior est quam terrena, potestas terrenam sive saecularem potestatem honore, ac dignitate praecedit. Nam spiritualis potestas terrenam potestatem et instituere habet, ut sit, et judicare habet si bona non fuerit. Ipsa vero a Deo primum instituta est, et cum deviat, a solo Deo judicari potest, sicut scriptum estipse a nemine judicatur . Quod autem spiritualis potestas quantum ad divinam institutionem spectat et prior sit tempore; et major dignitate; in illo antiquo Veteris Instrumenti populo manifeste declaratur, ubi primum a Deo sacerdotium institutum est; postea vero per sacerdotium jubente Deo regalis potestas oadhuc in ecclesia dei, sacerdotalis dignitas regalem potestatem sacrat
Abbreviated transcription (Latin):
utrin q distributi sunt. qui utriꝰ¬
q bona scdm necessitatem uł rati¬
onem. studio ac labore ad quirãt.
deinde alii qui ea potestate officii
cominissi scdm equitatẽ dispensẽt.
ut nemo fr̃em suum in negotio su¬
ꝑgrediatur. s iusticia inuiolata
conseruetur. Propt̾ea inutroq po¬
pło scdm utramq uitam distri¬
buto potestates sunt constitutȩ.
Inlaicis quippe ad quoꝵ studium
& ꝓuidentiam ea quȩ t̾renȩ uitȩ
necessaria sunt ꝑtinent. potesta ᷤ
ẽ trena. inclericis autem ad quoꝵ
oficium spectant ea quȩ sp̃ualis
uitȩ sunt bona. potestas ẽ diui¬
na. Iuagͦ potestas scłaris dicitur:
ista sp̃uał nominatur. In utraq
potestate diu̾si sunt gͣdus & ordi¬
nes potestatum. sub uno tam̃ utͥn¬
ꝙ capite distributi. & quasi ab u¬
no pͥncipio deducti. & adunum
relati. Terrena potestas caput habet
regem. spuał potestas caput habet
summum pontificẽ. Ad potestatẽ

Expanded text:
utrinque distributi sunt, qui utriuutrinque distributi sunt, qui utriusque bona secundum necessitatem vel rationem studio ac labore acquirant. Deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negotio supergrediatur; sed justitia inviolata conservetur. Propterea in utroque populo secundum utramque vitam distributo; potestates sunt constitutae. In laicis quippe ad quorum studium et providentiam ea quae terrenae vitae necessaria sunt, pertinent, potestas est terrena. In clericis autem ad quorum officium spectant ea quae spiritualis vitae sunt bona, potestas est divina. Illa igitur potestas saecularis dicitur, ista spiritualis nominatur. In utraque potestate diversi sunt gradus, et ordines potestatum; sub uuo tamen utrinque capite distributi, et quasi ab uno principio deducti, et ad unum relati. Terrena potestas caput habet regem. Spiritualis potestas habet summum pontificem. Ad potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
decimis & oblationibus quȩ do of¬
feruntur sustentari. Laicis gͦ xp̃i¬
anis fidelib t̾rena possidere conce¬
ditur clericis uͦ sp̃ualia tamtũ
cõmitunt᷑. quẽ ad modum olim
in illo ppło pͥore. cet̾e tͥbus que
typum laicoꝵ p̾ferebant. portio¬
nes inbereditate acceꝑunt. sola
tͥbus leui que clericos figurabat.
decimis & oblationib & sacrifici¬
oꝵ uictimis pascebatur. Quas
popłos. ⁊ induobꝰ popłis duas
potestates. ⁊ inutͣq diu̾sos gͣdus
ordĩes dignitatũ iunã alia suꝑiorẽ.
uȩ quippe uitȩ sunt. una t̾rena
alia celestis. aita corporea alt̾a
spũał. Una qua corpus uiuit ex
anima. alia qua anima uiuit ex
dđ̃o. Utraq bonum suum habet quo
uegetatur & nutritur. ut possit
subsistere. Uita t̾rena bonis t̾re¬
nis alitur. sp̃uał spũalib bonis uca¬
quȩ spũalia sunt bona om̃ia. Ut
autem inut᷑ͣq uita iusticia serue¬
tur. & utilitas ꝓueniat. pͥmum

Expanded text:
decimis et oblationibus quae Deo ofdecimis et oblationibus quae Deo offeruntur sustentari. Laicis ergo Christianis fidelibus terrena possidere conceditur, Clericis vero spiritualia tantum committuntur, quemadmodum olim in illo populo priore caeterae tribus quae typum laicorum praeferebant; portiones in haereditate acceperunt. Sola tribus Levi quae ecclesiasticos figurabat, decimis et oblationibus et sacrificiorum victimis pascebatur. CAP. populos: et in duobus populis duas potestates, et in utraque diversos gradus et ordines dignitatum; et unam inferioe quippe vitae sunt: una terrena, altera coelestis; altera corporea, altera spiritualis. Una qua corpus vivit ex anima, altera qua anima vivit ex Deo. Utraque bonum suum habet quo vegetatur et nutritur ut possit subsistere. Vita terrena bonis terrenis alitur; vita spiritualis bonis spiquae spiritualia sunt bona omnia. Ut autem in utraque vita justitia servetur, et utilitas proveniat; primum
Abbreviated transcription (Latin):
hec. duosordines cõplectit᷑ lai¬
cos & clericos. quasi duo latera
corporis unius. Quasi enimad
sinistram sunt laici. qui uitȩ
p̃sentis necessitati inseruiunt. N
ita dico ad sinistram quẽadmodũi
illi ad sinistram statuent᷑ quib
dicetur. ite maledicti in ignẽ ȩter¬
num. Absit ame ut bonos lai¬
cos ibi statuere p̾sumam. Nam
qui boni erunt siue laici siuecle¬
rici ibi ñ erunt: & qui malier̃t
siue laici siue clerici. ibierunt.
Non gͦ ad illam sinistram laicos
constituo. s ad illam sinistrã de
tram incorpore ẽ. de corpore ẽ.
& bonum ẽ. quãius optimũ ñ¬
sit. Laici gͦ. xp̃iani quia t̾rena &e¬
corporis xp̃i sinistra sunt. clerici
tinent dispensant. quasi dexta
pars sunt corporis xp̃i. Et con
sortem sonat. siue qđ ipse sorte
electus sit a do. & adseruitium di.
siuie qđ ipse ds sors illius sit. & qđ̃
porcionẽ aliam int̾ram habere ñ
debeat clericus nͥdm̃. & ea quȩ ad
partem di spectant. cui statum ẽ

Expanded text:
ec duos ordines complectitur, laicos et clericos, quasi duo latera corporis unius. Quasi enim ad sinistram sunt laici qui vitae praesentis necessitate serviunt. Non ita dico ad sinistram quemadmodum illi ad sinistram statuentur, quibus dicetur: « Ite, maledicti, in ignem aeternum . » Absit a me ut bonos laicos ibi statuere praesumam! Nam qui boni erunt, sive laici sive clerici, ibi non erunt, et qui mali erunt, sive laici sive clerici, ibi erunt. Non ergo ad illam sinistram laicos constituo, sed ad illam sinistram de tram in corpore est, de corpore est, et bonum est, quamvis optimum nosit. Laici ergo Christiani, qua terrena ecorporis Christi sinistra sunt. Clerici ertinent dispensant, quasi dextera pars sunt corporis Christi. Sed sortem sonat, sive quod ipse sorte sit electus a Deo ad servitium Dei, sive quod ipse Deus sors illius sit; et quod portionem aliam in terra habere non debeat; clericus nisi Deum et ea quae ad partem Dei spectant, cui statutum est
Abbreviated transcription (Latin):
& optamus. cum quod non sunt.
boni eẽ possunt. Propter hoc er¬
go duo sunt pircepta caritatis.
di uidelicet & proximi. ut per
caritatem di ipsum bonum dili¬
gas. per caritatem proximi bonũ
quod diligis proximo non inuide¬
as. Poteras aliquid diligere. & pro¬
ximo non diligere. poteras aliquid
uelle habere. & tamen non uelle
ut illum haberet᷑ proximus tuus
indeo tamen non poteras. Nonenĩ
poteras diligere deum nisi dilige¬
tes & proximum tuum. quia cum
inuidia & odio d̃s diligi non po¬
test. tamen quia in aliis rebus hoc
facere poteras. ut aliquid uelles ꝙ
proximo tuo non uelles. distinc̾tũ
est ut utrumq tͥ faciendũ ẽẽ in¬
telligas. quamuis tamen alterum
sine altero facere non possis. Quã¬
ius simul sint. tamen duo sunt
dilectio di & proximi. Neq ldeo
debuerunt inpreceptione confun¬
di. quamuis non possint in acti¬
one separari. Duo igitur sunt p̃¬
cepta caritatis. unum quo d̾m
diligere precipimur. alterum quo

Expanded text:
et optamus, cum quod non sunt et optamus, cum quod non sunt boni esse possunt. Propter hoc ergo duo sunt praecepta charitatis, Dei videlicet et proximi ut per charitatem Dei ipsum bonum diligas, per charitatem proximi bonum quod diligis proximo non invideas. Poteras aliquid diligere et proximo non diligere; poteras aliquid velle habere, et tamen nolle ut illud haberet proximus tuus: in Deo tamen non poteras. Non enim poteras diligere Deum nisi diligeres proximum tuum; quia cum invidia et odio Deus diligi non potest, tamen quia in aliis rebus hoc facere poteras, ut aliquid velles et proximo tuo non velles, distinctum est, ut utrumque tibi faciendum esse intelligas, quamvis tamen alterum sine altero facere non possis. Quamvis simul sint, tamen duo sunt dilectio Dei et proximi, neque ideo debuerunt in praeceptione confundi, quamvis non possint in actione separari. Duo igitur sunt praecepta charitatis: unum quo Deum diligere praecipimur, alterum quo
Abbreviated transcription (Latin):
sti eigo sunt alieni & extranei. ni¬
mis remoti. & longe facti. quibus
amplius reditus non patet ad bo¬
num. demones scilicet & homineᷤ.
maligni. cumdemonibus dampna¬
ti. qui idcirco a nobis amplius dili¬
gendi non sunt. quia ab illo bo¬
no propter quod diligitur omnis
qui bene diligitur. irrecuperabili¬
ter corruerunt. Nusquam nobis
scriptura dicit ut demones diliga¬
mus. neq illos homines qui iam
cum demonibus dampnati sunt.
Illi enim proximi non sunt. s ali¬
eni ꝙ remoti facti a nobis. Nos au¬
tem proximos diligere debemus.
non alienos. id ẽ homines. non
demones. & illos homines qui uel
per bonitatem non recesserunt.
uel per arbitrii libertatem redire
possunt. Non enim omnino lon¬
ge sunt. qui & siabierint ad huc
redire possunt. Isti sunt proximi
quos diligere debemus. uel indeo
si non recesserunt: uel propter de¬
ũ si redire possunt. Quos quando
diligimus. uel ineis deum diligimꝰ.
si boni sunt. uel eis deum diligimꝰ

Expanded text:
Isti ergo sunt alieni et extranei niIsti ergo sunt alieni et extranei nimis remoti et longe facti, quibus amplius reditus non patet ad bonum, daemones scilicet et homines maligni cum daemonibus damnati. Quid idcirco a nobis amplius diligendi non sunt; quia ab illo bono propter quod diligitur omnis qui bene diligitur, irrecuperabiliter corruerunt. Nusquam nobis Scriptura dicit daemones diligamus? neque illos homines qui jam cum daemonibus damnati sunt. Illi enim proximi non sunt, sed remoti et alieni facti a nobis. Nos autem proximos diligere debemus non alienos; id est homines non daemones, et illos homines qui vel per bonitatem non recesserunt, vel per arbitrii libertatem redire possunt. Non enim omnino longe sunt; qui etsi abierunt, adhuc redire possunt. Isti sunt proximi, quos diligere debemus, vel in Deo si non recesserunt, vel propter Deum si redire podiligimus, vel in eis Deum diligimus si boni sunt, vel eis bonum diligimus
Abbreviated transcription (Latin):
arida sunt. & cupis illic mel ẽẽ qđ
diligis. & si uenerit amplius diligiᷤ.
ta dilige dm tuum. quia dulcedo
est ipse & bonitas. & ueritas. P roxi¬
mum autem tuum dilige. quia
ireptaculum ẽ dulcedinis & boni¬
tatis. & ueritatis. Et si meo inue¬
neris quod habere debet. dulce¬
dinem. & bonitatem. & ueritatẽ.
dilige in ipso illa. & dilige
ipsum propter illa. Si autem ua¬
cuum inueneris bonis suis: dole
quia receptaculum inane uides.
&opta ut ueniant ad eum. &
intrent ineum bona sua. ut fi¬
at bonus ipse. habens bona sua
sine quibus bonus ẽẽ non potest.
ilige ergo deum. quia bonitas est.
Isige prarimum. quia exbonitate
bonus est. uel sibonus non est:
ut sit qui bonus ẽẽ potest. Qui
enim iam ẽẽ non possunt boni: di¬
ligendi non sunt. n ec proximi st̃.
G alieni. & remoti. & extranei. Ne
des inquit alienis honorem tuũ.
& annos tuos crudeli. ne forte im¬
pleantur ex tranei uiribus tuis. &
labores tui sint indomo aliena.

Expanded text:
arida sunt, et cupis mel illic esse, quod arida sunt, et cupis mel illic esse, quod diligis: et si venerit, magis diligis. Ita diligito Deum tuum, quia dulcedo est, ipse et bonitas et veritas. Proximum autem tuum dilige, quia receptaculum est dulcedinis et veritatis, et si in eo inveneris quod habere debet, dulcedinem et bonitatem, et veritatem, dilige in ipso illas, et dilige ipsum propter illas. Si autem vacuum inveneris bonis suis, dole quia receptaculum inane vides, et opta ut veniant ad eum, et intrent in eum bona sua, ut fiat ipse bonus, habens bona sua, sine quibus bonus esse non potest. DIVISIO. Dilige Deum, quia bonitas est; dilige proximum, quia ex bonitate bonus est, vel si bonus non est, ut sit qui bonus esse potest. Qui enim jam esse non possunt boni, diligendi non sunt, quia nec proximi sunt, sed alieni et remoti et extranei. « Ne des, inquit, alienis honorem tuum, et annos tuos crudeli, ne forte impleantur extranei viribus tuis et labores tui sint
Abbreviated transcription (Latin):
& proximum: Si indeo deum̃
diligis. & inproximo deum diligis.
Nec aluid in proximo quam dm̃
diligis. Quare duo sunt precepta
caritatis:Si enim utrobiq ds
diligitur. inutroq unum imple¬
tur: nec opus fuerat preceptum
geminari de opere uno. Suffecerat
si dixisset. dilige dominum deum
tuum. In hoc enim totum est.
Qui enim deum uere diligit. ubiq
diligit. Si uere diligitur. diligitur
ubicumq inuenitur. In se ipso
in proximo. intus. & foris. sursum.
& deorsum. longe. & prope. Si mel
duloc ẽ dulcis est & fauus. Simel
diligis. diligis & fauum. recepta¬
culum mellis. Sed cum mel diligi¬
tur. ideo diligitur quia dulcedo
ipsum est. Cum uero fauus dili¬
gitur. ideo diligitur quia dulce¬
dͥo inipso est. Mel ꝓpter se ipsũ
liligitur. Fuius autem propter
mel diligitur. & si forte uideris fa¬
num non habentem mel. iudes
treptacula ubi mel ẽẽ debuerat. &
doles uacua ẽẽ. & non placet tibi quia

Expanded text:
et proximum . » Si in Deo Deum et proximum . » Si in Deo Deum diligis, et in proximo Deum diligis, nec aliud in proximo quam quod in Deo diligis, quare sunt duo praecepta charitatis? Si enim utrobique Deus diligitur, in utroque unum impletur, nec opus fuerat praeceptum geminari de opere uno: Sufficeret si dixisset: Dilige Dominum Deum tuum; in hoc enim totum est. Qui enim Dominum vere diligit, ubique diligit. Si vere diligitur, diligitur ubicunque invenitur. In se ipso et in proximo, intus et foris, sursum et deorsum, longe et prope. Si mel dulce est, dulcis est et favus. Si mel diligis, diligis et favum receptaculum mellis. Sed cum mel diligitur, ideo diligitur, quia dulcedo ipsum est. Cum vero favus diligitur, ideo diligitur quia dulcedo in ipso est. Mel propter se ipsum diligitur, favus autem propter mel diligitur. Et si forte videris favum non habentem mel, vides receptacula, ubi mel esse debuerat, et doles esse vacua, et non placent tibi quia
Abbreviated transcription (Latin):
preter bonum diligimus. & nicħ
preter malum odimus. Si autẽ
amicos bonos habemus. & inimi¬
cos malos: amicos quidem inboni¬
tate sua diligere debemus. id est
ideo quia boni sunt. inimicos
autem quia inbonitate diligere
non possumus. quia boni non
sunt. tamen propterea diligere
debemus ut bonitatem habeant.¬
& boni sint. Et in his omnibus
non nisi bonitas diligitur. quan¬
do nichil diligitur. nisi propter
bonitatem. Simili mͦ cum ds dili¬
gitur. ꝓpter se diligitur. quia
ab alio non ẽ. neq aliud ab ipso
quod diligitur in ipso. Cum uero
proximus diligitur. non ꝓpter se
diligitur s ꝓpter dm̃. Alter id est
amicus quia deum babet. alter id
est inimicus ut dm̃ habeat. Et in
his omnibus non nͥ ds diligitur.
quia aliud non ẽ quam deus. quod¬
& in illo diligitur quia ẽ. & misto
diligitur ut sit. Ergo cum deus
diligitur. & cum proximus diligi¬
tur. deus diligitur. Quare ergo
dixit scriptura: ut & dm̃ diliga

Expanded text:
nisi bonum diligimus, et nihil nisi bonum diligimus, et nihil praeter malum odimus. Si autem amicos bonos habemus, et inimicos malos, amicos quidem in bonitate sua diligere debemus, id est in Deo, quia boni sunt; inimicos autem, quia in bonitate diligere non possumus, quia boni non sunt: tantum propterea diligere debemus, ut bonitatem habeant, et boni sint. Et in his omnibus non nisi bonitas diligitur, quando nihil diligitur, nisi propter bonitatem. Simili modo cum Deus diligitur, propter se diligitur, quia ab alio non est, neque aliud ab ipso quod diligitproximus diligitur, non propter se diligitur, sed propter Deum. Alter, id est amicus, quia Deum habet; alter, id est ihis omnibus non nisi Deus diligitur, quia aliud non est quam Deus, quod in illo diligitur quia est, in isto diligitur ut sit. Ergo cum Deus diligitur, et cum proximus diligitur, Deus diligitur. Quare ergo dicit Scriptura: « Ut et Deum diligas,
Abbreviated transcription (Latin):
bonitate sua. Illa enim & si adeo
sunt. extra dm̃ diligi possunt: & se¬
pe cum diligunt᷑ auertunt ⁊ ꝑuer-¬
tunt mentẽ diligentium se. ut dm̃
ñ diligant. lccirco ꝓ his laudandͦ¬
quidẽ ẽ ds̃: quia cum dant᷑. ab ip̃o
dantur. & dona eiꝰ sunt: s in his
ñ ẽ amandꝰ ꝓximus. quia uirtꝰ eiꝰ ñ
sunt. neq bonum faciunt ista ho¬
minem etiam si abundauerint.
neq si defuerint malum. Boni¬
taᷤᷤ autem bonum facit. & iusticia
iustum. & ueritas uerum. & hȩc
cum assunt. ad est ds. quia d̃s
bonitas est. & iusticia & ueritas.
deo inbonitate & iusticia & ueri¬
tate diligendus est homo. & quan¬
do diligitur inistis. in deo diligit᷑
quia ds̃ bonitas ẽ. & iusticia & ueri¬
tas. Si ergo bene diligimus & bo¬
num diligimus: boni sumus. A
enim bonos facit. nisi dilectio bo¬
na & dilectio boni. Si autem bo¬
ni sumus nullos amicos habemiꝰ
nͥ bonos. & nullos inimicos nisi
malos. quia si boni sumus nichil

Expanded text:
bonitate sua. Illa enim etsi a Deo bonitate sua. Illa enim etsi a Deo sunt, extra Deum diligi possunt; et saepe cum diliguntur avertunt et pervertunt mentem diligentium se, ut Deum non diligant. Idcirco pro iis laudandus est Deus; quia cum dantur ab ipso dantur, et dona ejus sunt, sed in his non est amandus proximus, quia virtus ejus non sunt, neque bonum faciunt ista hominem, etiam si abundaverit, nec non si defuerit malum. Bonitas autem bonum facit et justitia justum, et veritas verum, et haec cum adsunt, adest Deus, quia Deus bonitas est, et justitia et veritas. Ideo in bonitate, et justitia, et veritate diligendus est homo, et quando in istis diligitur, in Deo diligitur, quia Deus bonitas est, et justitia et veritas. Si ergo bene diligimus, et bonum diligimus, boni sumus. Non enim bonos facit, nisi dilectio bona et dilectio boni. Si autem boni sumus, nullos amicos habemus nisi bonos; et nullos inimicos, nisi malos, quia si boni sumus, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sticiam. idẽ quia habet iusticiã.
& sicut diligimus hominem ꝓpter
sapientiam id est quia habet sa¬
pientiam. sic diligimus hominẽ
ꝓpter dm. id ẽ quia habet dm̃.
uel si forte nondum habet. quia
habiturus ẽ eum. uel ut habeat
eum. Sic itaq ꝓpter dm̃ hominẽ
diligimus. quem utiq ꝓpter dm̃
modũ cũ hominẽ ꝓpt̾ sapientiã.
diligo: ideo diligo quia ipsam sa¬
pientiam diligo: quem ꝓfecto non
diligerem.si sapĩam ipsam ꝓpt̾ quã
ipsum diligo ñ diligerem Ita cum
ꝓximũ ꝓpter dm̃ diligo. ideo dili
ñ diligerem. Sic gͥ si bene diligo:
diligo. nisi cũ bonum diligo: & cũ
bonum qd diligo. ñ ob aliud ꝗͣ ꝓpt̃
bonitatem diligo. Si gͦ bñ diligo:
sic diligo. Quomͦ : Amicum indõ.
& inimicũ ꝓpt̃ dm̃. Quid ẽ amicũ
diligere in deo᷑. Ideo diligere quia ht̃
dm̃. Non in diuiciis suis. ñ in forti¬
tudine sua. ñ in pulchritudine sua.
s in iusticia sua. in sc̃ĩtate sua. in

Expanded text:
stitiam, id est quia habet justitiam, stitiam, id est quia habet justitiam, et sicut diligimus hominem propter sapientiam, id est quia habet sapientiam, sic diligimus hominem propter Deum, id est quia habet Deum; vel si forte nondum habet, quia habiturus est eum; vel ut habeat eum. Sic itaque propter Deum hominem diligimus, quem utique propter Deum modum cum hominem propter sapientiam diligo, ideo diligo, quia ipsam sapientiam diligo: quem profecto non diligerem, si sapientiam ipsam propter quam ipsum diligo non diligerem. Ita cum proximum propter Deum diligo, ideo dilign diligerem. Sic igitur: si bene diligo, diligo nisi cum bonum diligo; et cum bonum quod diligo non ob aliud quam propter bonitatem diligo. Si ergo bene diligo, sic diligo. Quomodo? Amicum in Deo, et inimicum propter Deum. Quid est amicum diligere in Deo? Ideo diligere quia Deum habet. Non in divitiis suis, non in fortitudine sua, non in pulchritudine sua, sed in justitia sua, in sanctitate sua, in
Abbreviated transcription (Latin):
tamen reuerentiam creatori exhibe¬
re non desistemus.
caritatem commendat: dei ui¬
delicet & proximi. Caritatem dei.¬
ii. ut sic ipsum diligamus. ut in
ipso gaudeamus. Caritatem prori¬
mi. ut sic ipsum diligamus non ut
inipso. sed ut cum ip̃so indeo gau
acamus. Hoc ẽ ut deum diligamuᷤ
ꝓpter se ipsum: preximum autẽ
ipter deum. Beus autem idcuro
pter se ipsum diligendus ẽ: quia
ipse ẽ bonum nr̃m. proximus om
nino ꝓpter deum diligendus est:
quia cum ipso indeo ẽ bonum no¬
strum. Illum diligimus ut ad ipsum
ueniamus. & in ip̃so gaudeamus:
istum diligimus ut cum ipso eurra¬
mus. & cum ipso perueniamus.
llum ut gaudium: istum ut gau¬
dii socium. Illum ut requiem: istũ
ut requiei consortem. Quid est de¬
um diligere: Habere uelle. Quid
est deum diligere ꝓpter se ipsum:
dͥeo dilig̾e ut habeas ipsum. Quid
est proximum diligere ꝓpter deum:
deo diligere quia habet dm̃.
Sicut diligimus hominem ꝓpter iu¬

Expanded text:
tamen reverentiam Creatori exhibetamen reverentiam Creatori exhibere ncharitatem commendat; Dei videlicet et proximi. Charitatem Dei ut sic ipsum diligamus ut in ipso gaudeamus. Charitatem proximi ut sic ipsum diligamus, non ut in ipso, sed ut cum ipso gaudeamus in Deo. Hoc est, ut Deum diligamus propter se ipsum; proximum autem propter Deum. Deus autipsum diligendus est, quia ipse est bonum nostrum; proximus autem ideo propter Deum diligendus, quia cum ipso in Deo est bonum nostrum. Illum diligamus, ut ad ipsum veniamus, et in Christo gaudeamus, istum diligamus, ut cum ipso curramus, et cum ipso perveniamus. Illum ut gaudium, istum, ut gaudii socium. Illum ut requiem, istum ut requiei consortem. Quid est Deuest Deum diligere propter seipsum? Ideo diligere, ut habeas ipsum. Quid est proximum diligere propter Deum? Ideo diligere quia habet Deum. Sicut diligimus hominem propter ju
Abbreviated transcription (Latin):
hoc per bonam uoluntatem. &
iurtus inicium capit: & uicium fi¬
nem. Necdum tamen perfectio est
quiadum aliud agitur. & aliud in¬
tenditur. ipsum ad huc ꝓpter se bo¬
num non amatur. Tunc accedit ca¬
ritas & intrat per timorem istum.
qui dum monstrat quod fugere de¬
beamus periculum. quodam modo
appetere & desiderare facit presidi¬
um. Conuertit ergo cor ad deum.
ut quodam modo de ipso fugiat
ad ipsum. hoc ẽ dum cauet habere
iratum. studeat habere propiciũ.
Hunc sequitur timor filialis. quiex
sucedente caritate nascitur. ut ip¬
sum timere nichil aliud sit quã
de gustatum incaritate bonum iã
uolle amittere. Et hic quidem ti¬
mor aliquid pene adiunctum ha¬
bet. dum in incerto ambulamus.
& potest inutramq ad huc par¬
tem declinare status uitę muta
bilis. Sed cum mutabilitas nulla
erit. tunc nulla exincerto suspi¬
tionis pęna mecit. & tunc timor
quodamiodo sine timore erit:
ubi & de stabilitate certi erimus. &

Expanded text:
hoc per bonam voluntatem et hoc per bonam voluntatem et virtus initium capit, et vitium finem, necdum tamen perfectio est: quia dum aliud agitur, et aliud intenditur, ipsum adhuc propter se bonum non amatur. Tum accedit charitas, et intrat per timorem istum, qui dum monstrat quod fugere debeamus periculum, quodammodo appetere et desiderare facit praesidium. Convertit ergo cor ad Deum, ut quodammodo de ipso fugiat ad ipsum: hoc est, dum cavens habere iratum, studet habere propitium. Hunc sequitur timor filialis, qui ex succedente charitate nascitur; ut ipsum timere nihil aliud sit, quam degustatum in charitate bonum jam nolle amittere. Et hic quidem timor aliquid poenae adjunctum habet, dum in incerto ambulamus, et potest in utramque adhuc partem debilis. Sed cum mutabilitas nulla erit, tunc nulla ex incerto suspicionis poena inerit, et tunc timor quodammodo sine timore erit, ubi et de stabilitate certi erimus, et
Abbreviated transcription (Latin):
bus infertur metuit & idcuro ei
sufficit cessare amalo opere.quia
ad oculum famulatur. & reatum
conscientiȩ non metuit hominibuᷤ
placere uolens. Mundanus uero
timor hominibus placere non que¬
tens: tamen displicere metuens.
& ipse fingit quod non ẽ. tam
mendax ineganda ueritate: quam
falax alter infalsitate tegenda. &
uterq inueritate offendit. Alter
quia timide negat quod ẽ. alter
quia peruersȩ simulat quod non
est. Inicialis uero timor quia eam
quam ds̃ comminatur pęnam.
declinare satagit.: nequaquam
sibi sufficere uidet. ut ab illici¬
ta se operatione contincat. quia
ei qui cor intuctur. pu non satis¬
ẽ ad probationem si ia inno¬
cens fuerit actio. nisi. etiam
ipsa cordis cogitatio ante eius ocłoᷤ
sincera atq impolluta appareat.
Quia ergo illi displicere metuit qui
uidet totum: ad perfectam inno¬
centiam coram eo necesse ẽẽ consi¬
derat ut iũdet totum. & ideo
iste timor inicialis dicitur. quia sub

Expanded text:
bus infertur, metuit, et idcirco ei bus infertur, metuit, et idcirco ei sufficit cessare a malo opere: quia ad oculum famulatur, et reatum conscientiae non metuit, hominibus placere videns. Mundanus vero timor hominibus placere non quaerens, tamen displicere metuens, et ipse fingit quod non est, tam mendax in neganda veritate, quam fallax alter in falsitate tegenda, et uterque in veritate offendit. Alter, quia timide negat quod est: alter, quia perverse simulat quod non est. Initialis vero timor, quia eam, quam Deus comminatur, poenam declinare satagit, nequaquam sibi sufficere videt, ut ab illicita se operatione contineat; quia ei, qui cor intuetur, non est satis ad probationem, si innocens fuerit actio, nisi etiam ipsa cordis cogitatio ante ejus oculos sincera, atque impolluta appareat. Quia ergo illi displicere metuit, qui videt totum, ad perfectam innocentiam coram eo necesse esse consideret, ut mundet totum; et ideo iste timor initialis dicitur, quia sub
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit motus mentis. naturaliter
unus scđm diuersas qualitates
diuersa nomina sortitur. & dicitur
aliquando cupiditas quando scili
cet admundum ẽ. quando uero
ad dm̃ ẽ caritas. sic timor cum sit
motus mentis naturaliter unus.
scdm diuersos tamen modos quib
habetur. uel operatur diuersis no¬
minib significatur..
De quatuor timoribus.
Uatuor sane timores sacra scrip
tura discernit. Seruilem. mun¬
danum. d inicialem. filialem.
Seruilis.  umor ẽ pro euitan¬
da pę ne na abstinere amalo. re¬
tenta uoluntate mala. Mundanuᷤ
timor ẽ. pro euitanda pęna absti¬
nere abono retenta uoluntate bo¬
na. Inicialis timor ẽ pro euitan¬
da pęna cum peruerso opere. etiã
prauas cogitationes resecare. Filia¬
lis timor c̃ bono firmiter adhe¬
tere. quia illud amutere nolis.
Ex his quatuor timoribus. duo ma¬
li sunt. id ẽ seruilis & mundanuᷤ.
duo uͦ boni. id ẽ inicialis & filialiᷤ.
Serulis timor pęnam quȩ abhomini¬

Expanded text:
cum sit motus mentis naturaliter cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversas qualitates diversa nomina sortitur, et dicitur aliquando cupiditas, quando sccet ad mundum est, quando vero ad Deum est charitas. Sic timor cum sit motus mentis naturaliter unus, secundum diversos tamen modos quibus habetur vel operatur, diversis nominibus significatur. CAP. V. De quatuor timoribus. Quatuor sane tura discernit: servilem, mundanum, initialem, fiilialem. Servilis timor est pro evitanda poena abstinere a malo, retenta voluntate mala. Mundanus timor est pro evitanda poena abstinere a bono, retenta voluntate bona. Initialis timor est pro evitanda poena, cum perverso opere etiam pravas cogitationes resecare. Filialis timor est bono firmiter adhaerere, quia illud amittere nolis. Ex his quatuor timoribus duo mali sunt, id est, servilis et mundanus: duo vero boni, id est initialis, et filialis. Servilis timor poenam, quae ab homini
Abbreviated transcription (Latin):
uetur ut superiori cedat. Amo¬
re enim accedit. timore recedit. Si
iniusticia perstitisset homo. exuo¬
luntate subiceretur meliori. nunc
autem ex necessitate subicitur forci¬
ori. Hȩc ẽ pęna illa timoris exqua
seruilis nominatur. quando qui
esuoluntate prius meliori noluit.
nunc necessitate forciori subicitur.
uam profecto penam tunc caritas
foris mittit. quando subiectionẽ
uoluntariam facit. Quanto magiᷤ
crescit caritas. tanto magis crescit
uoluntas. quanto magis crescit uo¬
lintas. tantomagis decrescit neces¬
sitas. Et iam perfecta caritate
amat adreuerentiam meliorem
uoluntarius. non timet adpę¬
nam forciorem inuitus. Querũt
de xp̃o homine quomodo timo¬
rem domini habuĩt. Sed facile ẽ
demonstrare quomodo uoluntarie
patri inquantum ipse homo erat
sibi superiori subiciebatur. & spon¬
tanea reuerentia cedebat illi quem
superiorem cognoscebat dicens. Pa¬
ter maior me ẽ. Sicut igitur amor

Expanded text:
ntis quo movetur ut superiori cedat; amontis quo movetur ut superiori cedat; amore enim accedit, timore recedit. Si in justitia perstitisset homo, ex voluntate subjiceretur meliori. Nunc autem ex necessitate fortiori subjicitur. Haec est poena illa timoris ex qua servilis nominatur. Quando qui voluntate prius meliori subjici noluit, nunc necessitate fortiori subjicitur. quia profecto poenam tunc charitas foras mittit , quando subjectionem voluntariam facit. Quanto magis crescit charitas, tanto magis crescit voluntas; quanto magis crescit voluntas, tanto magis decrescit necessitas, et jam perfecta charitate amat, ad reverentiam meliorem voluntarius, non timet ad poenam fortiorem invitus. Quaeritur de Christo homine quomodo timorem Domini habuerit, sed facile est demonstrare quomodo voluntarie Patri, in quantum ipse homo erat, sibi superiori, subjiciebat, et spontanea reverentia cedebat illi quem superiorem cognoscebat, dicens: « Pater major me est . » Sicut igitur amor
Abbreviated transcription (Latin):
icut superius diximus aliud
uicium eẽ atq aliud peccatum
quod ex ipso uicio procedit.
Ita intelligimus aliud ẽẽ uirtutes.
atq aliud opera iusticiȩ quȩ ex
ipsis oriuntur. Uirtus enim qua¬
si quȩdam sanitas est. & integrita ᷤᷤ
animȩ rationalis cuius corruptio
uicium uocatur. Opus uero ui¬
sticiȩ est in motu mentis rationa¬
lis. qui scđm dm̃ incedit. a cordis
conceptione surgens. & foras usq
ad actionis corporalis completionẽ
procedens. Uirtutes inscripturi ᷤ
plurimȩ numerantur: maximȩ
Ianima rationalis ad omne quod
facit agendum impellitur. Unisᷤ
est timor alter amor hȩc duo cum
bona sunt: omne bonum efficiunt.
ec timorem enim mala cauentur. per
amorem bona exercentur. Cum autem
mala sunt: omnium maloꝵ causa
cristunt Per timorem enim ma¬
lum a bono receditur. per amorem
uͦ malum mala perpetrantur. Sunt
cigo duo hȩc quasi portȩ duȩ. per
quas mors & uita ingrediuntur.
mors quidem quando aperiuntur
ad malum: uita autem quando

Expanded text:
icut superius diximus aliud esse vitium, atque aliud peccatum quod ex ipso vitio procedit, ita intelligimus aliud esse virtutes, atque aliud opera justitiae quae ex ipsis oriuntur. Virtus enim quasi quaedam sanitas est et integritas animae rationalis, cujus corruptio vitium vocatur. Opus vero justitiae est in motu mentis rationalis, qui secundum Deum incedit, a cordis conceptione surgens, et foras usque ad actionis corporalis completionem procedens. Virtutes in Scripturis plurimae numerantur, maxime anima rationalis ad omne quod facit agendum impellitur. Unus est timor, alter amor. Haec duo cum bona sunt omne bonum efficiunt. Per timorem enim mala caventur; per amorem bona exercentur. Cum autem mala sunt, omnium malorum initium et causa existunt. Per timorem enim malum a bono receditur; per amorem vero malum mala perpetrantur. Sunt ergo duo haec quasi portae duae, per quas mors et vita ingrediuntur Mors quidem quando aperiuntur ad malum, vita autem quando
Abbreviated transcription (Latin):
uero quę ieuuanglio quasi quȩ¬
dam antidota. uel sanitates contͤ
septimam uicioꝵ corruptionem
sub eodem numero disponuntur.
rima ẽ humilitas. scđã mansue¬
tudo. tercia mentis conpunctio.
quarta desiderium iusticiȩ quinta
miscdia. sexta cordis mundicia.
septima par mentis interna. homo
igitur inpeccatis iacens egrotus est.
iuicia. uulnera. ds: medicus. dona sp̃c
scĩ: antidota. iurtutes: sanitates. be¬
atitudines. gaudia. Per dona enim
sp̃c̃ scĩ. uicia sanantur. Sanitas in¬
cioꝵ integritas ẽ uirtutum. Sanus
operatur. operans remuneratur. Sic
post iurtures opera bona secuntur.
& ex iurtutibus opera ipsarũ oriun¬
tur. Sex opera miscđiȩ in euuange¬
lio spiritaliter adomino enume¬
rantur. inquibus perfectio operũ
bonoꝵ significatur. Primum est
esurientem pascere. Scdm sicientẽ
potare. Tercium hospitem coligere.
Quartum nudum uestire. quintum
infirmum uisitare. sextum ad incar¬

Expanded text:
ero quae in Evangelio quasi quaeero quae in Evangelio quasi quaedam antidota vel sanitates contra septem vitiorum corruptionem sub eodem numero disponuntur: prima est humilitas, secunda mansuetudo, tertia mentis compositio, quarta desiderium justitiae, quinta misericordia, sexta cordis munditia, septima pax mentis interna. Homo igitur in peccatis jacens aegrotus est, vitia vulnera, Deus medicus, dona sancti Spiritus antidota, virtutes sanitates, beatitudines gaudia. Per dona enim Spiritus sancti vitia sanantur: sanitas vitiorum integritas est virtutum. Sanus operatur, operans remuneratur. Sic post virtutes opera bona sequuntur, et ex virtutibus opera bona oriuntur. Sex opera misericordiae in Evangelio specialiter a Domino enumerantur , in quibus perfectio bonorum operum significatur. Primum est esurientem pascere, secundum sitientem potare, tertium hospitem colligere, quartum nudum vestire, quintum infirmum visitare, sextum ad incar
Abbreviated transcription (Latin):
quis igitur superbiam & iactanci¬
am subuno computauerit men¬
bro. septem in ueniet uicia capita¬
lia. de quibus omnia peccata idẽ
actus iniquitatis & iniusticiȩ ope¬
ra oriuntur. Feccata autem alia
uen̾alia. alia criminalia dicunt᷑.
Uenalia dicumtquȩ nec facile uitari
possunt. ut aliquando non fiant.
neq multam turpitudinẽ uel
lesionem magnam habent sifiant
Criminalia dicuntur. quȩ uel lesi¬
onem magnam inducunt. uel tur¬
pitudinem ingerunt. in quibus
uel ds uel proximus multum of¬
fenditur. uel ipse qui facit: macu¬
latur. Talia sunt. homicidia. ad¬
ulteria. per uiria. furta. & que
his similia adiunguntur. uel con¬
tinentur inistis. Sicut rapine.
sacrilegia. & incestus. & cetera talia.
U enialia sunt sicut ira leuis. & tͣn¬
sitoria. risus. & eiusmodi. que si¬
ne deliberatione agentium contin¬
gunt. siue exnegligentia in caure.
siue ex infirmitate piecipitanter.
De uirtutibus & operibus bonis.

Expanded text:
quis igitur superbiam et jactantiquis igitur superbiam et jactantiam sub uno computaverit membro, septem invenit vitia capitalia, de quibus peccata omnia, actus iniquitatis et injustitiae opera oriuntur. Peccata autem alia venialia, alia criminalia dicuntur. Venialia sunt quae nec facile vitari possunt, ut aliquando non fiant, neque multam turpitudinem vel laesionem magnam habent si fiant. Criminalia dicuntur quae vel laesionem magnam inducunt, vel turpitudinem ingerunt in quibus vel Deus vel proximus multum offenditur, vel ipse qui facit maculatur. Talia sunt homicidia, adulteria, perjuria, furta, et quae iis similia adjunguntur, vel continentur in istis; sicut rapinae, sacrilegia, incestus, et caetera talia. Venialia sunt sicut ira levis et transitoria, risus et hujusmodi, quae sine deliberatione agentium contingunt, sive ex negligentia incaute, sive ex infirmitate praecipitanter. CAP. II. De virtutibus et operib
Abbreviated transcription (Latin):
siue tedium. & amaritudo animi
immoderata. qua iocunditas sp̃ua¬
lis extinguitur. ꝙ quodam despe¬
rationis p̃cipicio mens insemet¬
ipsa subu̾titur. A uaricia est im¬
moderatus appetitus habendi. Gu¬
la ẽ immoderatus appetitus eden¬
di. Luxuria ẽ concupiscentia expe¬
riendȩ uoluptatis nimia uel con¬
cubitus desiderium supra modũ
uel contra rationem efferuens. Su¬
perbiȩ duo sunt genera. unum
intus. aliud foris. Intus ẽ super¬
bia. foris iactantia. Superbia in
elatione cordis. iactantia in ostenta¬
tione operis.Superbia meo quod
sibi placet. alienum testimonium
despicit. Iactantia autem ut ma¬
gis sibi placeat: alienum testimoni¬
um requirit.Iropterea iactantia
per lenitatem blandam se simulat.
Superbia uero intumore crudelẽ
demonstrat. Superbia enim time¬
ri uult. Iactancia amari. & utraq
tamen ineo quod appetit sibi pla¬
cens peru̾se diuerso licet modo.
inordinate conuincitur głari. Si

Expanded text:
sive taedium et amaritudo animi sive taedium et amaritudo animi immoderata; qua jucunditas spiritualis exstinguitur; et quodam desperationis principio mens in semetipsa subvertitur. Avaritia est immoderatus appetitus habendi. Gula est immoderatus appetitus edendi. Luxuria est concupiscentia explendae voluptatis nimia, vel concubitus desiderium supra modum, vel contra rationem effervens. Superbiae duo sunt genera. Unum intus, alterum foris. Intus superbia est, foris jactantia. Superbia in elatione cordis; jactantia in ostentatione operis. Superbia in eo quod sibi placet, alienum testimonium despicit; jactantia autem, ut magis sibi placeat, alienum testimonium requirit. Propterea jactantia per lensuperbia vera in tumore crudelem demonstrat. Superbia enim timeri vult, jactantia amari; et utraque tamen in eo quod appetit sibi placens perverse, diverso licet modo inordinate convincitur gloriari. Si
Abbreviated transcription (Latin):
tercia ira. quarta accidia. quin¬
ia auaricia. sexta gula. septima
luxuria. Ex his tria sunt quȩ¬
hominem spoliant. quartum spo¬
liatum flagellat. quintum flagel¬
latum eicit. Sextum eiectum se¬
ducit. Septimum: seductum ser¬
uituti subicit. Superbia aufert
homini deum. Inuidia proximũ.
ra se ipsum. Accidia spoliatum
flagellat. Auaricia flagellatum
eicit. Gula eiectum seducit. Luxu¬
ria seductum seruituti subicit.
Inima rationalis insanitate sua.
uas ẽ solidum. & integrum. nul¬
lam habens corruptionem. quã
uicia uenientia in eam hoc modo
uiciant. & corrumpunt: Per super¬
biam inflatur. per inuidiam ares¬
cit. per iram crepat. per accidiam
frangitur. per auariciam dispergi¬
tur. pergulam inficitur. per lux¬
uriam conculcatur. & inlutum re¬
digitur. Superbia ẽ amor propriȩ
excellentiȩ. Inuidia est oium felici¬
tatis alienȩ. Ira est irrationabilis
pertubatio mentis. Accidia est ex
confusione mentis. nata tristicia.

Expanded text:
tertia ira; quarta, acidia; quintertia ira; quarta, acidia; quinta, avaritia; sexta, gula; septima, luxuria. Ex iis tria hominem exspoliant, quartum flagellat spoliatum; quintum flagellatum ejicit, sextum ejectum seducit, septimum seductum servituti subjicit. Superbia aufert homini Deum, invidia proximum, ira seipsum, acidia flagellat spoliatum, avaritia flagellatum ejicit; gula ejectum seducit, luxuria seductum servituti subjicit. Anima rationalis in sanitate sua, vas est solidum et integrum nullam habens corruptionem; quam vitia venientia in eam hoc modo vitiant et corrumpunt: per superbiam inflatur, per invidiam arescit, per iram crepat, per acidiam frangitur, per avaritiam dispergitur, per gulam inficitur, per luxuriam concuicatur, et in lutum redigitur. Superbia est amor propriae excellentiae. Invidia odium felicitatis alienae. Ira irrationabilis perturbatio mentis. Acidia est ex confusione mentis nata tristitia,
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptione. peccatum autem
inactione. Actus uero peccati: solo
consensu perficitur. etiam si foris
opus non fuerit. quia quod in¬
iquitatis est perconsensum pra¬
uum. insola uoluntate completur.
etiam tunc cum ab eo quod uult
perficiendo foris inuita restringi¬
tur. Facit enim quod suum ẽ to¬
tum. & quod amplius non facit.
suum non ẽ. nec ab ipsa est quod
amplius non facit. sed contra ipsã.
Ita in solo consensu opus iudicat᷑
cui quidem id quod foris est opꝰ
tantum inmalicia adicit. quan¬
tum ipsum qui intus operatur
motum uoluntatis ad maliciam
accendit. Sic ergo uicia origo por¬
catoꝵ sunt ex quibus nascuntur
opera iniquitatis. que quidem
sicut dictum ẽ absq consensu
penam habent. quia corruptio
sunt. cum consensu autem cul¬
pam quia uoluntaria sunt.
Inquantum enim originalia st̃.
pena inipsis exercetur. in quan¬
tum uoluntaria sunt. pena
ipsis debetur. Sunt autem hȩc
prima superbia. scda in uidia

Expanded text:
in corruptione, peccatum autem est in corruptione, peccatum autem est in actione. Actus vero peccati solo consensu perficitur, etiam si foris opus non fuerit, quia quod iniquitatis est, per consensum pravum in sola voluntate completur, etiam tunc, cum ab eo quod vult perficiendo foris invita restringitur. Facit enim quod suum est totum, et quod amplius non facit suum non est. Non ab ipsa est quod amplius non facit, sed contra ipsam. Ita in solo consensu opus judicatur, cui quidem id quod foris est opus, tantum in malitia adjicit, quantum ipsum qui intus operatur, motum voluntatis ad malitiam accendit. Sic ergo vitia origo peccatorum sunt, ex quibus nascuntur opera iniquitatis, quae quidem, sicut dictum est, absque consensu poenam habent, quia cosunt, cum consensu autem culpam, quia voluntaria sunt. In quantum enim originalia sunt, poena in ipsis exercetur. In quantum voluntaria, poena ipsis debetur. Sunt autem haec: prima, superbia; secunda, invidia;