comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsequit᷑. eoqđ ñ solum fidẽ inconcussã seruauerint
ueritatis: sed etiam in ꝑsecutione ciuiũ. fueruit
constantes inuenti. De hebreis uero quid dicendũ
ẽ. quoꝵ thessalonicenses qui plurimũ laudati sunt.
imitatores facti eẽ dicuntur. sicut ipse aii. & uos
frs imitatores factiestis ȩccłiarum dĩ quȩ sunt
iniuidea: eadem enĩ passi estis & uos a contribu¬
lib ur̃is. quȩ &e illi auideis. Apud ipsos quoq he¬
breos eadem comiemorat. dicens: nam &e uinctis
compassi estis: & rapinã bonoꝵ ur̃oꝵ cum gaudio
suscepistis. cognoscentes uos meliorẽ habere & ma¬

Expanded text:
olum fidem inconcussam servaverint veritatis, sed etiam in persecutione civium fuerint constantes inventi. De Hebraeis vero quid dicendum est, quorum Thessalonicenses, qui plurimum laudati sunt, imitatores facti esse dicuntur? sicut ipse ait: Et vos fratres mei imitatores facti estis Ecclesiarum Dei quae in Judaea. Eadem enim passi estis et vos a contribulibus vestris, quae et illi a Judaeis . Apud ipsos quoque Hebraeos eadem commemorat dicens: Nam et vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis, cognoscentes vos habere
Abbreviated transcription (Latin):
am dudum saulus ꝓcerum p̃cepta secutus.
Cum dño patrias uellet p̃ponere leges.
Cedib assiduis cuꝑet discerpere plebem.
Cum lacerat scẽ matris pia federa cecus.
Post tenebras uerum meruit cognoscere sum̃
Temptatꝰ sensit possit quid gła xp̃i.
Autib ut dni uocẽ. lucemq recepit
Composuit mores. xp̃i p̃cepta secutus.
Mutato placut postquã de nomine pauilus

Expanded text:
amdudum Saulus, procerum praecepta secutus, Cum Domino patrias vellet praeponere leges, Caedibus assiduis cuperet discerpere plebem, Cum lacerat sanctae Matris pia foedera caecus Post tenebras verum meruit cognoscere Lumen. Tentatus sensit posset quid gloria Christi, Auribus ut Domini vocem, lucemque recepit, Composuit mores, Christi praecepta secutus. Mutato placuit postquam de nomine Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
pat. quam cur peccantes ñ increpauerint repre¬
magis acmagisꝓficiant. commonent᷑. Galathȩ
iã nullius criminis argiuuint᷑: nisi hoc tantũ
qđ callidissimis pseudo apłis crediderunt. Ephe¬
sii sane nulla rep̃hensione. sed omĩ laude sunt
digni: quia fidem apłicã seruauerunt. Philip¬
penses etiam multo magis collaudant᷑: qui nec
audire quidẽ falsos apłos uoluerunt. Colosen
ses autẽ tales erant. ut cum ab apło uisi cor¬
poralit̾ ñ fuissent. hac laude digni haberent᷑:
& si corpore inquit absens sum. sed spũ uobis¬
cum sum: gaudens &e uidens ordinẽ ur̃m. Tnessalo¬

Expanded text:
pat, quam cur peccantes non increpaverint reprepat, quam cur peccantes non increpaverint repremagis ac magis proficiant commonentur. Galatae vero jam nullius criminis arguuntur, nisi hujus tantum quod callidissimis pseudoapostolis crediderunt. Ephesii sane nulla reprehensione, sed multa laude sunt digni, quia fidem apostolicam servaverunt. Philippenses etiam mulaudire quidem falsos apostolos voluerunt. Coloses autem tales erant, ut cum ab Apostolo visi corporaliter non fuissent, hac laude digni haberentur: Etsi corpore, inquit, absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens et videns ordinem ves
Abbreviated transcription (Latin):
Non ẽsane mirum. si eloquentior uideat᷑ in ꝓpͥo.
idest hebreo. quam inꝑegrino idest greco: quo
cetere epłe sunt scriptȩ sermone. Mouet etiam
quosdã quare romanoꝵ epła inprimo sit posita:
cum eã ñ primã scriptã ratio manifestet. Nam
hanc se ꝓficiscente. hierosolimã scripsisse
testatur: cum corinthios & alios iamante.
ut ministerium. qđ secum portaturꝰ erat
colligerent. litteris adhortatus sit. Unde intelli¬
giquidã uolunt. ita om̃s epłas orclinatas. ut pri¬
maponeret᷑. quãuis posterior fuerit destinata ut
ꝑ singulas eptas gradib ad ꝑfectiora ueniret᷑
Romanoꝵ nãq pleriq tam rudes erant. ut ñ
intelligerent dĩ se grã & ñ suis meritis eẽ salua¬
tos: &e obhoc duo int̾ se popłi conflictarent. Idcir¬
co illos indigere asserit corrigi: uicia gentilitatis
priora cominemorans. Coruthiis enĩ iam dicit
scientie grãm eẽ concessam: & ñ tam om̃s incre¬

Expanded text:
Non est sane mirum si disertior sit in proprio, Non est sane mirum si disertior sit in proprio, id est in Hebraeo, quam in peregrino, id est Graeco, quo caeterae Epistolae scriptae sunt sermone. Movet etiam quosdam, quare Romanorum Epistola in primo sicum eam non primam scriptam ratio manifestet: nam hanc se proficiscente Hierosolymam scripsisse teut ministerium quod secum portaturus erat, colligerent, litteris adhortatus sit. Unde et intelligi quidam volunt ita omnes epistolas ordinatas, ut prima poneretur, quamvis posterior fuerit destinata, ut per singulas epistolas gradibus ad perfectiora veniretur. Romanorum namque plerique tam rudes erant, ut 4 non intelligerent Dei se gratia et non suis meritis esse salvatos, et ob hoc duo inter se populi conflictarent. Idcirco illos indigere asserit corrigi, vitia gentilitatis priora commemorans. Corinthiis autem jam dicit scientiae gratiam esse concessam, et non tam omnes incre
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis a pharaone instituit liberatos: totidẽ
hic epłis.adiaboli & idolatriȩ seruitute. do¬
cet acquisitos. Nam & duas tabulas lapideas.
duoꝵ testam̃toꝵ figurã habuisse: uiri eru¬
ditissimi tradiderunt. E płam sane quȩ ad
hebreos scribitur. quidã pauli ñ eẽ affirmant.
eoqđ ñ sit eius nomuine titulata. & ꝓpt̃ ser¬
monis stiliq distantia.: sed aut barnabe uxta ter¬
tullianum. aut lucȩ iuxtaquosdlam: uł certe clem̃¬
ordinati. Quib respondendum ẽ. Si ꝓpt̃ea pauli
ñerit. quia eius ñ habet nom̃: gͣ nec alicuuis erit.
quia nulliꝰ nomine titulat᷑. Qđ si inconueniens
absurdumq ẽ: ipsius magis eẽ credenda ẽ. quȩ
tanto doctrinȩ suȩ fulget eloquio. Sed qm̃ apudhe¬
breorum eccłias. quasi destructor legis falsa suspi-¬
cione habebatur: uoluit tacito nomine de figuris
legis & ueritate xp̃i redidere rationẽ: ne odium no¬
minis fronte p̃lati. utilitatẽ excluderet lectionis.

Expanded text:
praeceptis a Pharaone instituit liberatos, totidem hic Epistolis a diaboli et idololatriae servitute edocet acquisitos. Nam et duas tabulas lapideas, duorum Testamentorum figuram habuisse viri eruditissimi tradiderunt. Epistolam sane quae ad Hebraeos scribitur, quidam Pauli non esse affirmant, eo quod non sit ejus nomine titulata, et propter sermonis stylique distantiam; sed aut Barnabae, juxta Tertullianum; aut Lucae, juxta quosdam; vel certe Clemeuli non erit quia ejus non habet nomen, ergo nec alicujus erit, quia nullius nomine titulatur. Quod si inconveniens absurdumque est, ipsius magis esse credenda est, quae tanto doctrinae suae fulget eloquio. Sed quoniam apud Hebraeorum Ecclesias quasi destructor legis falsa suspicione habebatur, voluit tacito nomine de figuris legis et veritate Christi reddere rationem, ne odium nominis fronte prolati utilitatem excluderet lectionis.
Abbreviated transcription (Latin):
aulus apłs quatuordecim epłis
p̃dicationis suȩ ꝑstrinxit stilum:
ex quib aliquas ꝓpt̃ typum sep-¬
tiformis ȩccłiȩ. septem scripsit ec¬
clesus. conseruans potius nec excedens numerum
sacram̃ti. ꝓpt̃ septiformẽ scĩ spc̃ efficaciã. Scrip¬
sit autem ad romanos. ad corithios. ad galaths.
ad ephesios. adphilippenses. ad colosenses: ad
gularib edidit ꝑsonis: ut rursus ipsum septenari-¬
um numerum ad sacram̃tum unitatis conuerte¬
ret. Argum̃ta autẽ earundẽ epłarum: hȩc sunt:
Inprimis: romanȩ plebis fidẽ collaudat. Corm¬
thios: gemina doctrina castigat. Apudgalathaᷤᷤ
ꝑ grãm fidei exludit oꝑa legis. Ephesios: mag¬
nificat in fide quam acceꝑunt. Laudat colosen¬
ses: ꝓ eo qđ in fide stecerunt. Philippenses: eu¬
angelium custodisse gratulat᷑. Thessalonicenses

Expanded text:
apostolus quatuordecim Epistolis praedicationis suae perstrinxit stylum. Ex quibus aliquas propter typum septiformis Ecclesiae septem scripsit Ecclesiis, conservans potius nec excedens numerum sacramenti propter septiformem sancti Spiritus efficaciam. Scripsit autem ad Romanos, ad Corinthios, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Colossenses, ad gularibus edidit personis, ut rursus ipsum illum septenarium numerum ad sacramentum unitatis converteret. 93. Argumenta autem earumdem Epistolarum haec sunt: imprimis Romanae plebis fidem collaudat; Corinthios gemina doctrina 216 castigat, apud Galatas per gratiam fidei excludit opera legis, Ephesios magnificat in fide, quam acceperunt; laudat Colossenses pro eo quod in fide perstiterunt; Philippenses Evangelium custodisse gratulatur; Thessalonicenses,
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ querit᷑ quare post ȩuange¬
lia quȩ supplem̃tum legis sunt.
& in quib nob exempla & p̃ce¬
pta uiuendi plenissime digesta
ꝓpħarum. qui post editã legẽ moisi in qͣ omĩa
mandatatĩ legebantur. nichilominus tamen
doctrina sua rediuiua semꝑ popłi compressere
memoriã transmiserunt. Deinde queritur:
cur ñamplius quã decem epłas. ad eccłias scri¬
pserit. Decem enim sunt. cum illa quȩ dicit᷑
ad hebreos. Nam reliquȩ quatuor. ad discipłos
specialit̃ sunt porrecte. Ut ostenderet nouum¬

Expanded text:
rimum quaeritur quare post Evangelia, quae supplementum legis sunt, t in quibus nobis exempla et praepta vivendi plenissime digesta prophetarum, qui, post editam legem Moysi, in qua omnia Dei mandata legebantur, nihilominus tamen doctrina sua rediviva semper populi compressere memoriam transmiserunt. Deinde quaeritur cur non amplius quam decem Epistolas ad Ecclesias scripserit: decem sunt enim cum illa quae dicitur ad Hebraeos; nam reliquae quatuor ad discipulos specialiter sunt porrectae: et scilicet u
Abbreviated transcription (Latin):
bis certam̃: aspicientes in auctorẽ fidei &e con¬
summatorẽ iħm: qui ꝓposito sibi gaudio. sufti¬
nuit crucẽ. confusione contempta: atq in dex¬
tera sedis dĩ sedet. Recogitate enim eũ. qui talẽ
sustinuit a peccatorib aduersus semetipsum
contradictionẽ: ut ñ fatigemuni animis urĩs de

Expanded text:
es in auctorem fidei, et consummatorem Jesum, qui proposito sibi gaudio sustinuit crucem, confusione contempta, atque in dextera sedis Dei sedet. Recogitate enim eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ut non fatigemini animis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solum t̾ram. sed & celum. Qd autẽ adhuc semel
dicit: declarat mobiliũ translationẽ tanquam
faccoꝵ. ut maneant ea quȩ sunt immobilia. Itaq
regnum immobile suscipientes: habemus grãm
ꝑ quam seruiamus placentes dõ. cũ metu & re¬
uerentia. Etenim ds̃ nr̃: ignis consumens ẽ Cari UIIi¬

Expanded text:
coelum. Quod autem adhuc semel dicit, declarat mobilium translationem 228 tanquam factorum, ut maneant ea quae sunt immobilia. Itaque regnum immobile suscipientes, habemus gratiam, per quam serviamus placentes Deo, cum metu et reverentia. Etenim Deus noster ignis consumens est.
Abbreviated transcription (Latin):
fide transierunt ꝑ mare rubrum. tanquã ꝑ an¬
dam t̾ram: qđ exꝑtiȩgyptii deuorati sunt. fide
muri hierico corruerunt: circuitu dierũ septĩ
fide raab merecrix ñ ꝑiit cũ incredulis. extiri¬
ens exploratores cum pace. Et quid adhucdici
Deficiet enum tempꝰ me enarrante degedeon.
barach. sanson. iepthe. dauid. samu hel. aꝑrts

Expanded text:
Fide transierunt mare Rubrum, tanquam per arFide transierunt mare Rubrum, tanquam per aridam terram; quod experti Aegyptii devorati sunt. Fide muri Jericho corruerunt circuitu dierum septem. Fide Rahab meretrix non periit cum incredulis, excipiens exploratores cum pace. Et quid adhuc dicam? Deficiet enim me tempus enarrantem de Gedeon, Barac, Samson, 226 Jephte, David, Samuel, et
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ. Fide obtulit abraham isaac cũ tempta¬
ret᷑. & unigenitũ offerebat qui susceꝑat repr¬
missionas: ad quẽ dictum ẽ. quia in isaac uocabi¬
tur tibi sem̃: arbitrans quia & amortius suscita¬
re potens ẽ ds̃. Unde eum &e inparabolã accepui
fidece de futuris benedixit isaac. lacob & esau
fide iacob mnoriens. singulos filioꝵ iosephbint¬
dixit: & adorauit fastigium uirge eiꝰ. Fide iosq.
moriens. de ꝓfectione filioꝵ isrł memoratꝰẽ. ⁊ de
ossib suis mandauit. fide moises natus occulatꝰ
ẽ m̃sib trib aparentib suis. eoqđ iuidissent de¬
gantẽ infantẽ: & ñtimuerunt regisediccum.
fide moises grandis factus. negauit se eẽ filiat
filie pharaonis: magis eligens affligi cum porł.
dĩ. quã temporalis peccati habere iocunditatĩ
onẽ. Fide reliquit egyptum: ñ ueritus ammost¬
tem regis. Inuisibilẽ enim tanquã uidens sufti¬
nuit. Fide celebrauit pascha. & sanguinis effu¬
sionẽ: ne qui uastabat primitiua tangert as

Expanded text:
tem . Fide obtulit Abraham Isaac, cum tentaretur. Et unigenitum offerebat, qui susceperat repromissiones, ad quem dictum est: Quia in Isaac vocabitur tibi semen, arbitrans quia et a mortuis suscitare potens est Deus. Unde eum et in parabola accepit. Fide et de futuris benedixit Isaac Jacob et Esau. Fide Jacob moriens, singulos filios Joseph benedixit, et adoravit fastigium virgae ejus. Fide Joseph moriens, de profectione filises natus occultatus est mensibus tribus a parentibus suis eo quod vidissent elegantem infantem et non timuerunt regis edictum fide Moses grandis factus negavit se esse filium filiae Pharaonis magis eligens adfligi cum populo Dei quam temporalis peccati habere iucunditatem onem fide reliquit Aegyptum non veritus animositatem regis invisibilem enim tamquam videns suebravit Pascha et sanguinis effusionem, ne qui vastabat primitiva tangeret eos.
Abbreviated transcription (Latin):
tem nolite obluusci. ꝑhanc enim placuerunt qͥ¬
dam: anglis hospitio receptis.¶xxxu¬
em̃tote uinccoꝵ tanquã simul iuncti: &
laborantium. tanquã &e ipsi in corpore mo¬
rantes. Honorabile conubium in om̃ib: & thorꝰ
immaculat᷑. Fornicatores enĩ & adulteros: udica¬
bit ds̃. Sint mores sine auaricia: contenti p̃sen

Expanded text:
enim placuerunt quidam angelis hospitio receptis. Mementote vinctorum, tanquam simul vincti, et laborantium, tanquam et ipsi in corpore morantes. Honorabile connubium in omnibus, et torus immaculatus. Fornicatores enim et adulteros judicabit Deus. Sint mores sine avaritia,
Abbreviated transcription (Latin):
&e confitentes quia ꝑegrini ce hospites sunt suꝑ
t̾̃ram. Qui enim hec dicunt: significant se pati
inquirere. Et siquidem illiꝰ meminissent de quu
exierant: habebant utiq tempꝰ reuertendi q
autẽ meliorẽ appetunt: id est celestẽ. Ideo non

Expanded text:
 inquit, quia peregrini et hospites sunt super terram. Qui enim haec dicunt, significant se patriam inquirere, et si quidem illius meminissent de qua exierant, habebant utique tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est, coelestem . » Non
Abbreviated transcription (Latin):
suum ꝓbet unusquisq: & sic insemetipso tantũ
glam habebit. & ñ in altero. Unusquisq enĩ: onꝰ
suum portabit. Communicet autẽ Is qui cateci¬
tatur uerbo: ei qui se catecitat in om̃ib bonis:
Nolite errare: ds̃ ñ utidet᷑. Quȩ enim seminaue¬
rit homo hec &e metet: qm̃ qui seminat incar¬

Expanded text:
bet unusquisque et sic in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero unusquisque enim onus suum portabit communicet autem is qui catecizatur verbum ei qui se catecizat in omnibus bonis nolite errare Deus non inridetur quae enim seminaverit homo haec et metet q
Abbreviated transcription (Latin):
r̃s. sc̾m hominem dico: tam hominis confir¬
matum testam̃tum nemosꝑnit. aut super¬
ordinat. Abrahe diccȩ sunt ꝓmissiones: & semini
eiuis. Nondicit & seminib quasi inmultis: sed qͣ¬
si inuno. & semini tuo qui ẽ xp̃c. Hoc autẽ dico.¬

Expanded text:
res, secundum hominem dico: tamen hominis testamentum confirmatum nemo spernit, aut superordinat: Abrahae dictae sunt repromissiones, et semini ejus. Non dicit, et seminibus, quasi in multis, sed quasi in uno
Abbreviated transcription (Latin):
obecdire: ꝑ snasio uiã ñ ẽ ex eo qui uocat uos. Mocdi¬
cum ferm̃tum. totã massã corrumpit. Ego confi¬
do in uob incdño: qd nichil aliud sapietis. Qui aut̃
conturbat uos. portabit iudicium quicunq ẽ ille:
Ego autẽ fis si cirtũcisionẽ adhuc p̃dico. quid ad¬
huc ꝑsecutionẽ patior: Ergo euacuatum ẽ scanda

Expanded text:
Persuasio haec non est ex eo qui vocavit vos. Modicum fermentum totam massam corrumpit . Ego confido in vobis in Domino quod nihil aliud sapietis. Qui autem conturbat vos, portabit judicium, quicunque est ille. Ego autem, fratres, si circumcisionem adhuc praedico, quid adhuc persecutionem patior? Ergo evac
Abbreviated transcription (Latin):
in partes syriȩ oe cilicie. Eram autẽ ignotꝰ facie eccłũ
uidee. que erant in xp̃o: tantum autẽ auditum
nabelant. q̃m̃ qui ꝑsequebat᷑ nos aliquando. nunc
euangłitat fidem quã aliquando expugnabat.
& in meclarificabant dm̃.
einde postannos quatuordecim iterum
ascendi hierosolimã cum barnaba. assum¬
p̃ro &e tito: ascendi autẽ scłm reuelationẽ: et
contuli cum ulis euangłium qđ p̃dico ingen

Expanded text:
 facie ecclesiis Iudaeae quae erant in Christo tantum autem auditum habebant quoniam qui persequebatur nos aliquando nunc evangelizat fidem quam aliquando expugnabat et in me clarificabant Deum deinde post annos quattuordecim iterum ascendi Hierosolyma cum Barnaba adsumpto et Tito ascendi autem secundum revelationem et contuli cum illis evangelium quod praedico
Abbreviated transcription (Latin):
bat & segregabat se. timens eos qui ex circũ¬
cisione erant. Et simulationi eiꝰ consenserunt
ceteri uidei: ita ut & barnabas duceret᷑ ab eis
inilla simulationẽ. Sed cum iudisse qđ non
recce ambularent ad ueritatẽ euanglii.: dixi cephȩ
coram om̃ib. Si ti cum udeis sis. gentilit̃ iuius
&e ñ iudaice: quomodo gentes cogis uidaizare:
Nos natura uidei: & non exgentib peccatores:
scientes autem qđ ñ iustificatur homo ex oꝑib
legis. nisi ꝑfidem ihuxp̃i. & nos in xp̃m iħm cre

Expanded text:
x circumcisione erant et simulationi eius consenserunt ceteri Iudaei ita ut et Barnabas duceretur ab eis in illa simulatione sed cum vidissem quod non recte ambularent ad veritatem evangelii dixi Cephae coram omnibus si tu cum Iudaeus sis gentiliter et non iudaice vivis quomodo gentes cogis iudaizare nos natura Iudaei et non ex gentibus peccatores scientes autem quod non iustificatur homo ex operibus legis nis
Abbreviated transcription (Latin):
Postula ame & clabo tibi gentes hereditatẽ tuã: &
possessionem tuam terminos t̃rȩ.
Pasces cos in uirga ferrea: ut uas figuli conteres eos:
Nunc gͦ reges intelligite: erudimini iudices terrȩ
Seruite dño intimore: & exultate intremore.
Adorate pure. ne forte irascat᷑: & ꝑeatis de ura.

Expanded text:
stula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Pasces eos in virga ferrea, ut vas figuli conteres eos. Nunc ergo, reges, intelligite, erudimini, judices terrae. Servite Domino in timore, et exsultate in tremore. Adorate pure ne forte irascatur, et pereatis de via.
Abbreviated transcription (Latin):
parentib inobedientes: ingrati: scelestr: sine
affectione: sine pace: criminatores: incontinen¬
tes: immites: sine benignitate: ꝓditores: ꝓter¬
ui: tumidi: uoluptatum amatores magis quã
dĩ: habentes speciem quidẽ pietatis: uirtutem
autẽ eius abnegantes. Et hos deuita. Ex his e¬
nim sunt qui penetrant domos. & capturas du¬
cunt muliertulas honeratas peccatis. quȩ du

Expanded text:
 sine affectione, sine pace, criminatores, incontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, proterui, tumidi, uoluptatum amatores magis quam dei, habentes speciem quidem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes: et hos deuita. ex his enim sunt qui penetrant domos et captiuas ducunt mulierculas oneratas peccatis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsecutiones sustinui: & ex om̃ib me eripuit dñs.
Et om̃s qui uolunt pie uiuere in xp̃oiħu. ꝑsecuti¬
onẽ patientur. Mali autẽ. homines &e seductores
ꝓficient in peius: errantes ce in errorẽ mittentes:
Tuuͦ ꝑmane in his quȩ didicisti. &e creditasunt cibi:
sciens a quo didiceris: & quia ab uifantia sacras

Expanded text:
iones sustinui et ex omnibus me eripuit Dominus et omnes qui volunt pie vivere in Christo Iesu persecutionem patientur mali autem homines et seductores proficient in peius errantes et in errorem mittentes tu vero permane in his quae didicisti et credita sunt tibi sciens a qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui habitat in nobis. Scis hoc. qđ auersi sunt ame
om̃s qui i asia sunt: ex quib ẽ phigelus & her-¬
mogenes. Det miscłiam dominus onesifori domui:
quia sepe me refrigetauit. & catenã meã ñ erubu¬
in illa die. Et quanta ephesi ministrauit: tu me¬
lius nosti. Iug filimi confortare in grã quȩ ẽ in ii¬

Expanded text:
qui habitat in nobis scis hoc quod aversi sunt a me omnes qui in Asia sunt ex quibus est Phygelus et Hermogenes det misericordiam Dominus Onesifori domui quia saepe me refrigeravit et catenam meam non erubum a Domino in illa die et quanta Ephesi ministravit melius tu nosti tu ergo fili mi confortare in gratia quae est in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas ñ recipit: sic & hȩc duo uolumina
legat. ad ȩdificationẽ plebis. & ñ cam̃ ad aucto¬
ritatem excłiasticorum dogmatum confirman¬
dã. Sici sane septuaginta int̾p̃tum magis edi¬
tio placet: habet cama nob olimem̃datam. Nleq
enim sic noua condimꝰ: ut uetera destruamus.
Et tam̃ cum diligentissime legetit. sciat magis
nrã intelligi: quȩ ñ intercium uas transfusa
coacuerint. sed statim de prelo putissimȩ cõ¬
mendata testȩ. siuim saporem seruauerint.

Expanded text:
t: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dogmatum confirmandam. Si cui sane Septuaginta Interpretum magis editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus. Et tamen cum diligentissime legerit, sciat magis nostra intelligi, quae non in tertium vas transfusa coacuerint, sed statim de praelo purissimae commendata testae, suum saporem servaverint.
Abbreviated transcription (Latin):
dographus. qui sapientia salomonis inscribit᷑
Quorum priorẽ &e hebraicum repperi: de non
eccliasticum ut apud latinos. s parabolas p̃no¬
tatum. Cui iuncti erant ȩccliastes & canticum
canticoꝵ: ut similitudinẽ salomonis. ñ solum
ubroꝵ numero. sed etiã materiarum gener
coequaret. Sccłs apud hebreos nusquã ẽ. quia ce
ipse stilus grecã magis eloquentiã redolet & uon¬

Expanded text:
 qui Sapientia Salomonis inscribitur. Quorum priorem, Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere coaequaret. Secundus apud Hebraeos nusquam est, quia et ipse stylus Graecam eloquentiam redolet
Abbreviated transcription (Latin):
res libros salomonis. id est ꝓuerbia. eccle¬
siasten. canticum canticoꝵ. ueteri septu¬
aguita int̾pretum auctoritatireddidi:
uł ante positis lineis suꝑflua quȩq designans: uł
stellis titulop̃notatis. ea quȩ minꝰ habebant᷑ inter¬
serens: quo plenius opaula & eustochium cognos¬
catis. quid in libris nr̃isminus sit. quid redun¬
det. Necnonetiã illa quȩ imꝑiti cranslatores ma¬
le inlinguã nr̃am de greco sermone uerterant.
oblitterans & antiquans: curiosissima ueritate
correxi. Et ubi p̃postero ordine atq ꝑuerso. sen¬
tentiarum fuerat lum̃ereptum: suis locis resti¬
tuens. feci intelligi qđ iatebat: Porro in eo libro
qui aplerisq sapientia salomonis inscribitur.
ce in eccłiastico quẽ eẽ tħu filii sirach nullus igno¬
rat: calamo temꝑaui. tantumm canonicas scri¬
pturas uobis em̃dare desidans: & studium meũ
ceras magis quã dubiis comiñdare. Ideo & de gre

Expanded text:
res libros Salomonis, id est, Proverbia, Ecclesiasten, Canticum Canticorum, veteri Septuaginta Interpretum auctoritati reddidi, vel antepositis lineis, ÷ superflua quaeque designans, vel stellis + titulo praenotatis, ea quae minus habebantur, interserens: quo plenius, o Paula et Eustochium, cognoscatis quid in libris nostris minus sit, quid redundet. Nec non etiam illa, quae imperiti Translatores male in linguam nostram de Graeco sermone verterant, oblitterans et antiquans, curiosissima veritate correxi. Et ubi praepostero ordine atque perverso, sententiarum fuerat lumen ereptum, suis locis restituens, feci intelligi quod latebat. Porro in eo libro, qui a plerisque Sapientia Salomonis inscribitur, et in Ecclesiastico, quem esse Jesu filii Sirach, nullus ignorat, calamo temperavi: tantummodo Canonicas Scripturas vobis emendare desiderans, et studium meum certis, magis quam dubii
Abbreviated transcription (Latin):
usillus erã uit̾ frs̃ meos: & adolescentior
indomopatris mei: pascebã oues patris
ipse dominus. ipse om̃ium ex auditor:¬
Ipse misit angłm suum. & tulit me de oiuib pa¬
tris mei. ce uuxit me in misccłia unctionis sue
Frẽs meiboni & magni: & ñ fuit beneplacitum
taui caput eiꝰ & abftuli opꝓbriũ a filiis isrł¬
E
rib nominib uocatum fuisse salo¬
monẽ: scripture manifestissime do¬
cent. Pacificium: idest salomonem:
rem. quł loquatur ad popłm &e sermo eiꝰ ̃ specialit̃
adurium. sel aduniuersos generalit̃ dirigatur:
Porropacificus ce dilectꝰ dñi: ab eo qłm regno eus
pax fuerit. &x eum dñs dilexerit. appellatꝰ ẽ. Nam
ce psalmꝰquadragesimꝰ quartus. & septuagesimus
primus: dilecti & pacifici titulo p̃notantur: Qui
tem & iuressalomonis excedunt: tam̃ scđm histo¬
riã suꝑsalomonẽ conscripti sunt. Itaq iuxta nume¬
rum uocabuloꝵ: tria uolumina edidit. Prouerbia:
Unde ce adfilium eiꝰ sermo crebro repetitur. In ec

Expanded text:
usillus eram inter fratres meos  et adolescentior in domo patris mei. Pascebam obes patris Ipse Ipse misit angelum suum. Et tulit me de ovibus patris mei: Et unxit me in misericordia unctionis suae. Fratres mei boni et magni: Et non fuit beneplacitum tavi caput ejus: Et abstuli opprobrium a filiis Israeribus nominibus vocatum fuisse Salomonem, Scripturae manifestissime docent: pacificum, id est, SALOMONEM rem, eo quod loquatur ad populum, et sermo ejus non specialiter ad unum, sed ad universos generaliter dirigatur. Porro pacificus, et dilectus Domini, ab eo quod in regno ejus pax fuerit, et eum Dominus dilexerit, appellatus est. Nam et psalmi quadragesimus quartus et septuagesimus primus, dilecti et pacifici titulo praenotantur. Qutem et vires Salomonis excedunt; tamen secundum historiam super Salomone conscripti sunt. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria volumina edidit, Proverbia, Unde, et ad filium ei sermo crebro re
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis. Sicut enim ꝓuerbia & rudis institu
conuenit. hoc ẽ habitatorib ierłm: ita canticũ
canticoꝵ ad eos ꝓprie facit. qui tantum suꝑna
desiderant. Adincipientes & ꝓficientes. & pat̾na
dignitas. & regni ꝓprii merito uindicatur aucto¬
ritas. Ad ꝑfectos uͦ. ubi ñtimore erudit᷑ discipłs s
amore ꝓprum nom̃ sufficit: & ȩquał magistꝰ

Expanded text:
Salomonis. Sicut enim Proverbia, et rudis institutconvenit, hoc est, habitatoribus Jerusalem: ita Canticum Canticorum ad eos proprie facit, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes, et proficientes, et paterna 385 dignitas, et regni proprii merito vindicatur auctoritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis magis
Abbreviated transcription (Latin):
ttingit autẽ ubiq ꝓpt̃ suã mundiciã. Uapor
ẽ enim uitutis dĩ. & emanatio quȩdã ÷ cla¬
ritatis omĩpotentis dĩ sincera: & idõ nichil inqui¬
natum in illã incurrit. Candor ẽ enĩ lucis ȩt̃ne. &
speculum sine macula dĩ maiestatis: & imago
bonitatis illius. Et cum sit una omĩa potest. ce ꝑ¬
manens inse omĩainnouat: &e ꝑnationes in ani¬
mas scãs se transfert. Amicos dĩ &e ꝓpħas consti¬
tuit. Neminẽ enim diligit ds̃: nisi eum quicum
sapientia inhabitat. Est enim hȩc speciosior so¬
le: &e suꝑ omnẽ stellarum dispositionẽ. Luci cõ

Expanded text:
or est enim virtutis Dei et emanatio quaedam est claritatis omnipotentis Dei sincera et ideo nihil inquinatum in illa incurrit candor est enim lucis aeternae et speculum sine macula Dei maiestatis et imago bonitatis illius et cum sit una omnia potest et permanens in se omnia innovat et per nationes in animas sanctas se transfert amicos Dei et prophetas constituit neminem enim diligit Deus nisi eum qui cum sapientia inhabitat est enim haec speciosior sole et super omnem stellarum dispositionem luci co
Abbreviated transcription (Latin):
inuenientib scicntiã.
ccipite disciplinã meã & ñ pecuniã: dociri¬
nam magis quã aurumeligite. Melior ẽ
enim̃ sapientia cunctis p̃ciosissimis: & omne
desiderabile ei ñ potest comparari. Ego sapien

Expanded text:
invenientibus scientiam. Accipite disciplinam meam, et non pecuniam: doctrinam magis, quam aurum eligite. Melior est enim sapientia cunctis pretiosissimis, et omne desiderabile ei non potest comparari. Ego sapien
Abbreviated transcription (Latin):
Effundã in conspectu eiꝰ eloquiummeũ: &e tribulati¬
onẽmeam corã illo annunciabo smitã meam¬
Cum aurius fuerit in me spc̃ ms̃ tuenim nosti se
N espice ad dexterã & uide. qđ ñ sit qͥ cognoscat me:
Periit fuga ame. nonẽqui querat animã meam:
Clamaui ad te dne. dixi tu esspes mea: pars meam
A uscuita cdep̃cationẽ meã: qm̃ infirmat᷑ sũ nimis
Libera me aꝑsecutorib meis: quoniam confortati

Expanded text:
n conspectu ejus eloquium meum: tribulationem meam coram illo annuntiabo. Cum anxius fuerit in me spiritus meus: tu enim nosti semt laqueum mihi. Respice ad dexteram, et vide quia non sit qui cognoscat me: Periit fuga a me, et non est qui quaerat animam meam. Clamavi ad te, Domine, dixi, tu es spes mea: pars mea in Ausculta deprecationem meam, quoniam infirmatus sum nimis. Libera me a persecutoribus meis, quoniam confortati
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ñ est eloquiũ inlinguamea: ecce dnẽ nosti om̃ia:
Retrorsũ &e ante formastime. & posiusti suꝑ me manũ
Mirabilior ẽ scientiatua ame excelsior ẽ. & ñ potero
Quo ibo aspũtuo. & quo afacie tua fugiã: Iades.¬
Si ascendero in cȩlumibi es cu: si iacuero in infernũ
Si sumpsero pennas diluculo: & habitauero in no
Si dixero. forte tenebre oꝑient me: nox quoq lux e
Qm̃ tu possedisti renes meos: orfusq es me inucero ma¬
Confitebortibi q̃m t̃ribilit̃ magnificasti me mirabilia
to: imaginatꝰ sum innouissimis t̾re. s scribentur.
Informẽ adhuc me iudunt ocłitui. & inlibro tuo om̃s
Dies formate sunt: ce ñ est una uieis
Dinumerabo eos& arenaplures erunt: &e uigilaui. ce
Qui contradicent tͥ scelerate. elati sunt frustra ad¬

Expanded text:
quia non est eloquium in lingua mea. Ecce, Domine, nosti omnia: retrorsum, et ante formasti me: et posuisti super me manum Mirabilior est scientia a me, excelsior Quo ibo a spiritu tuo, et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in coelum, ibi es tu: si jacuero in inferno, ades. Si sumpsero pennas diluculo, Al. ad. et habitaSi dixero, forte tenebrae operient me: nox quoque lux era tu possedisti renes meos: orsusque es me in utero maquoniam terribiliter magnificasti me. mirabilia to: imaginatus sum in novissimis terrae. Informem adhuc me viderunt oculi tui, et in libro tuo omnes dies formati sunt, et non est una in eis. Dinumerabo eos, et arena plures erunt: evigilavi, et adQui contradicent tibi scelerate: elati Al. elevati sunt frustra ad
Abbreviated transcription (Latin):
Uoluere cogitationes impias. cũ uiris oꝑantib iniqͥ¬
tatẽ: neq comedere in deliciis eorum
Corripiat me iustus in miscłia. & arguat me: oleo
amaritudinis ñ impinguet caput meum.
Qm̃ adhuc &e oratio mea ꝓ maliciis eoꝵ sublati st̃¬
Et audient uerba mea q̃m decora sunt: sic̃ agricola
mine dẽ ocłimei. intesꝑaui. ne euacues animã meã
Incident uͦ in rete eiꝰ impiisimul: ego aut̃ cransibo¬
oce mea. Cruditio dauid cum ẽẽt in speluncaᷤ.

Expanded text:
volvere cogitationes impias cum viris operantibus iniquitatem: neque comedere in deliciis eorum. Corripiat me justus in misericordia, et arguet me, oleum amaritudinis non impinguet caput meum: Quia adhuc udient verba mea, quoniam decora sunt. Sicut agricolamine Deus, oculi mei: in te speravi, ne evacues animam meam. Incident in rete ejus impii: simul autem ego transibo. ERUDITIO DAVI
Abbreviated transcription (Latin):
discat primum domũ suã regere. & mutuã uicẽ redde¬
re parentib. Hoc enim acceptum ẽ corã dõ. Quȩ autẽ
uere uidua ẽ & desolata: sꝑat in dm̃ & instat obsecra¬
tionib & orationib nocte ac die. Nam que in deliciis
ẽ: uiuens mortua ẽ. Et hoc p̃cipe: ut irrep̃hensibiles
sint. Si quis autem suoꝵ & maxime domesticorũ
curã non habet: fidem negauit. & ẽ infideli deteri¬
&. Nidua eligatur ñ minus seraginta annoꝵ: quȩ¬
fuerit unius uiri uxor. inoꝑib bonis testimonium
habens: si filios educauit. si hospitio recepit. si sc̃orũ
pedes lauit. si tribulationẽ patientib subministra

Expanded text:
dere parentibus hoc enim acceptum est coram Deo quae autem vere vidua est et desolata speravit in Deum et instat obsecrationibus et orationibus nocte ac die nam quae in deliciis est vivens mortua est et hoc praecipe ut inreprehensibiles sint si quis autem suorum et maxime domesticorum curam non habet fidem negavit et est infideli deterior vidua eligatur nfuerit unius uiri uxor, in operibus bonis testimonium habens, si filios educauit, si hospitio recepit, si sanctorum pedes lauit, si tribulationem patientibus submini
Abbreviated transcription (Latin):
pietatem ꝑ oꝑabona. Mulier insilentio discat
cum om̃i subiectione. Docere autem mulieri ñ
ꝑmitto. neq dominari in uirum: sed ẽẽ insilen¬
tio. Adam enim primꝰ formatꝰ ẽ: deinde eua. Et
adam ñ ẽ seductus: mulier autẽ seducta in p̃ua¬
ricatione fuit. Saluabit᷑ autẽ ꝑfiliorum gene¬
rationem. si ꝑmanserit in fide & dilectione. &

Expanded text:
bona. mulier in silentio discat in omni subiectione. docere autem mulieri non permitte, neque dominari in uirum, sed esse in silentio. adam enim primus formatus est, deinde eua. et adam non est seductus, sed mulier seducta in praeuaricatione fuit. salua autem erit per filiorum generat
Abbreviated transcription (Latin):
communicare. thesaurizare. sibi fundam̃tum.
bonum in futurũ. ut app̃hendant uerã uitam:
Otimothee. depositum custodi. deuitans ꝓfanas¬
uocum nouitates. & oppositiones falsi nominis
scientic: quam quidã ꝓmittentes. circa fidem

Expanded text:
communicare, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam. O Timothee, depositum custodi, devitans uocum nouitates et oppositiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes circa fidem
Abbreviated transcription (Latin):
Quorundã hominum peccata manifesta sunt. p̃ce¬
dentia ad iudicium: quosdã autẽ & subsequunt᷑:
Similit̃ autẽ & factabona manifestasunt: & quȩ¬
sub iugo serui dominos suos om̃i honore dignos
arbitientur: ne nom̃ domini & doctrina blaspheme¬
tur. Qui autem fideles habent dominos. ñcontem
pnant quia fis sunt: sed magis seruiant. quia fide¬
les sunt & dilecti. quia beneficii participes sunt:
ec doce: & exhortare. Siquis alit̃ docet . & Iuii¬
ñ acquiescit sanis sermonib dñi nr̃i iħu xp̃i.

Expanded text:
quorundam hominum peccata manifesta sunt praecequorundam hominum peccata manifesta sunt praecedentia ad iudicium quosdam autem et subsequuntur similitiugo sunt serui, dominos suos omni honore dignos habeant, ut nomen domini et doctrina non blasphemetur. qui autem fideles habenant, quia fratres sunt: sed magis serviant, quia fideles sunt et dilecti: quia beneficii participes sunt. Hoc doce et exhortare. Si quis aliter docet, et non acquiescit sanis sermo
Abbreviated transcription (Latin):
Uolo gͦ uniores nubere. filios ꝓcreare. matresfa¬
milras eẽ: nullã occasionẽ dare aduersario. male¬
dicti gr̃ã. Iam enim quȩdã conuerse sunt retro
sathanan. Siquis fidelis uł siqua fidelis habet
iuduas subministret illis. & ñ grauetur eccłia.:
ut his que uere iudue sunt sufficiat. Qui bene
p̃sunt p̃ibiteri. duplici honore digni habeant᷑:
maxime quilaborant in uerbo & doctrina. Dicit
enim scripcura. Non infrenabis os boui trituran¬
ti: & dignus ẽ oꝑarius mercedesua. Aduersus
presbiterum accusationẽ noli reciꝑe: nisi sub du¬
obus aut trib testib Peccantes coram omĩbus
arque: ut &e ceteri timorẽ habeant. Testor corã
dõ ce xp̃o iħu. &e lectis angłis ut hec custodias.
sine p̃iudicio nehil faciens. in aliam partẽ declinan¬
do. Manuscito nemini imposueris: neq commum¬
caueris peccatis alienis. leipsum castum custodi:
Noli adhuc aquã bibere: sedumo modico utere ꝓpt̃
stomachum tuum. & frequentes tuas infirmitates.

Expanded text:
iores nubere, filios. procreare, matres familias esse, nullam occasionem dare aduersario maledicti gratia. iam enim quaedam conuersae sunt retro post satanan. si qua fidelis habet uiduas, subministret. illis, ut non grauetur ecclesia, ut his quae uere uiduae sunt sufficiat qui bene praesunt presbyteri, duplici honore habeantur: maxime qui laborant in uerbo et doctrina. dicit enim scriptura: non infrenabis os boui trituranti, et: dignus est operarius mercede sua. aduersus presbyterum accusationem noli recipere nisi sub duobus et tribus testibus peccantes coram omnibus argue ut et ceteri timorem habeant testor coram Deo et Christo Iesu et electis angelis ut haec custodias sine praeiudicio nihil faciens in aliam partem declinando manus cito nemini inposueris neque communicaveris peccatis alienis te ipsum castum custodi noli adhuc aquam bibere sed vino modico utere propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates
Abbreviated transcription (Latin):
cas: ñ detrihentes. sobrias. fideles in om̃ib Dia¬
conessint unus uxoris iuiri: qui filiis suis bene
psunt. & sius domib. Qui enim bene ministra¬
uerint. gradum bonum sibi acquirent: & mul¬
tã fiduciã in fide quȩ ẽ in xp̃o iħu.
ec tibi scribo. sꝑans me uenire ad te cito. si
autem tardauero: ut scias quomodo opor¬
teat te indomodĩ conuersari que ẽ eccłia dĩ um.
colunna & firmam̃tum ueritatis. Et manife

Expanded text:
as, fideles in omnibus. Diaconi sint unius uxoris viri, qui filiis suis bene praesint, et suis domibus. Qui enim bene ministraverint, gradum bonum sibi acquirent, et multam fiduciam in fide, quae est in Christo Jesu. Haec tibi scribo, sperans me ad te venire cito. Si autem tardavero, ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ ep̃m irrep̃hensibilẽ eẽ: uiuꝰ uxoris uirum:
sobtium. prudentẽ. pudicum. ornatum. hospi¬
talẽ. doctorẽ. ñ uinolentũ non ꝑcussorem. sed
modestum: ñ litigiosum. ñcupidum suȩ domui bene¬
ppositum: filios habentem subditos. cumonũ casti¬

Expanded text:
pum irreprehensibilem esse, unius uxoris virum, castum, sobrium, prudentem, pudicum, ornatum, hospitalem, doctorem, non vinolentum, non percussorem, sed modestum, non litigiosum, non cupidum, suae domui praepositum, filios habentem subditos cum omni casti
Abbreviated transcription (Latin):
ret xp̃c iħcomnẽ patientiã. ad informationem
eoꝵ qui credituri sunt illi in uitã et̃nam. Regi au-
tibi fili timothee. scdm p̃cedentes in te ꝓpħias: ut
milites in illis bonã militiã. habens fidẽ & bonã
conscientiã. Quam quidã repellentes. circa fidẽ

Expanded text:
Iesus omnem patientiam ad deformationem eorum qui credituri sunt illi in vitam aeternam regi autemtibi fili Timothee secundum praecedentes in te prophetias ut milites in illis bonam militiam habens fidem et bonam consci
Abbreviated transcription (Latin):
enimoꝑor. ñ intelligo. Non enim qđ uolo hoc
ago: sed qđ odi illud facio. Si autẽ qđ nolo. illud
facio: consentiolegi qm̃ bona ẽ. Nunc autem
iam ñ ego oꝑor ullud: sed qđ habitat in me pec¬
catum. Scioenim. quia ñ habitat in me. hoc ẽ
in carue mea bonum. Nam uelle adiacet michi:
ꝑficere autẽ bonũ. ñ inuenio. Non enĩ qđ uolo¬

Expanded text:
volo hoc ago sed quod odi illud facio si autem quod nolo illud facio consentio legi quoniam bona nunc autem iam non ego operor illud sed quod habitat in me peccatum scio enim quia non habitat in me hoc est in carne mea bonum nam velle adiacet mihi perficere autem bonu
Abbreviated transcription (Latin):
on autem qđ extiderit uerbum dĩ. Non
enim om̃s qui ex isrł. hii sunt ifraclitȩ :
neq qui sem̃ sunt abrahȩ om̃sfilii. sed in
isaac uocabitur tibi semen⁊ idest ñ qui filii car¬
niᷤ. hi filii dĩ: sed qui filii sunt ꝓmissionis estimã¬
tur insemine. Promissionis enĩ uerbum hoc
ẽ. scd̾m hoc tempꝰ ueniã: & erit sare filius.
Nonsolum autẽ. sed & rebecca ex uno concubi¬
tu habens isaac patri nr̃o. Cum enĩ ñdum natifius¬
sent. aut aliquid egissent. boni aut mali: ut se¬
cundũ electionẽ ꝓpositum dĩ maneret. ñ exopi¬
bus sedex uocantẽ dictum ẽ ei. quia maior ser¬
uiet minori: sicut scriptum ẽ: iacob dilexi : e.

Expanded text:
iderit verbum Dei. Non enim omnes qui ex Israel sunt, ii sunt Israelitae: neque qui semen sunt Abrahae, omnes filii: sed in Isaac vocabitur tibi semen: id est, non filii carnis, hi filii Dei; sed qui filii sunt promissionis, aestimantur in semine. Promissionis enim verbum hoc est: secundum hoc tempus ueniam et erit Sarae filius, non solum autem, sed Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patrem nostrum. cum enim nondum nati fuissent aut aliquid egissent boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus, sed ex uocante dictum est, quia maior seruie
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uenisset in galileã. exceꝑunt eumgalilei. cum
omĩa uidissent quȩ fecerat hierosolimis in die fe¬
sto. Et ipsi uenerant in diẽ festum. Uenttgͦ tterum
inchana galileȩ: ubi fecitde aquauinum. Et erat
quidam regulus: cuiꝰ filius infirmabat᷑ capharnaũ.
Hic cum audisset quia iħo adueniret auidea inga

Expanded text:
go venisset in Galilaeam exceperunt eum Galilaei cum omnia vidissent quae fecerat Hierosolymis in die festo et ipsi enim venerant in diem festum venit ergo iterum in Cana Galilaeae ubi fecit aquam vinum et erat quidam regulus cuius filius infirmabatur Capharnaum hic cum audisset quia Iesus adveniret a Iudaea in Ga
Abbreviated transcription (Latin):
suo: neq apłs maior eo qui misit illum. Si hȩcsci¬
tis. beati eritis sifeceritis ea. Non de om̃ib uobis
dico. Ego scio: quos elegerim. Sed ut impleatur
scriptura. qui manducat mecum panẽ. leuabit
contra mecaltaneum suum. Amodo dico uobis
priusquã fiat: ut credatis cum factum fuerit. qͥa¬
⁊ ego sum. A men am̃ dico uobis: qui accipit siquẽ
nusero. me accipit. Qui autẽ me accipit. accipit¬
eum qui me misit. Eum hec dixisset iħc. turbaiꝰ

Expanded text:
it illum. Si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. Non de omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim, sed ut impleatur Scriptura: Qui manducat mecum panem, levabit contra me calcaneum suum . Amodo dico vobis priusquam fiat: ut credatis cum factum fuerit, quia ego sum. Amen, amen dico vobis: Qui accipit si quem sero, me accipit: qui autem me accipit, accipieum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnariseorum leuite intertogant ioħem. Ioħes iħm ui¬
tens. agnum dĩ dicit. & andreas petro dicit. inuenimꝰ itasla.
rioseicit soluite cẽplum hoc dicens. nichodemo loquitut
sua sine nonore eẽ dicit. reguli filiũ amorte suscitat.
Apud natatoriã bechsaidã triginta octo annoꝵ infirmi¬
tatẽ hominis sanat. & dicit sctutamini scripturas. &

Expanded text:
arisaeorum Levitae interrogant Joannem. Joannes Jesum videns, Agnum Dei dicit, et Andreas Petro dicit: Invenimus Messiamrios ejicit: Solvite hoc templum dicit. Nicodemo loquitur sua sine honore esse dicit, et reguli filium a morte resuscitat. 5. Apud natatoriam Bethesdam triginta et octo annorum infirmitatem hominis sanat,
Abbreviated transcription (Latin):
uero. Et cum intinxisset panẽ: delit uide symo¬
ni scariothi. Et post bucellã: tunc introiuit in
ilum sathanas. Dicit eihe. Qđfacis: fac citius:
Hoc autem nemoscuuit discumbentium: ad quid
dixerit ei. Quidam enimputabant quia loculos
habebat uidas: quia dicit eiħic. eme ea quȩ opus
sunt nobis ad diẽ festum. aut egenis ut aliquid
daret. Cum gͦ accepisset ille bucellã: exiuit conti¬
nuo. Erat autemnox. Cumgͦ exisset: dicit iħc. Nc̃
clarificatus ẽ filius hominis : & ds̃ clarificatꝰ ẽ in eo:
Sids̃ clarificatus ẽ in eo: & ds̃ clarificabit eum in

Expanded text:
ntinxisset panem dedit Iudae Simonis Scariotis et post buccellam tunc introivit in llum Satanas dicit ei Iesus quod facis fac citius hoc autem nemo scivit discumbentium ad quid dixerit ei quidam enim putabant quia loculos habebat Iudas quia dicit sunt nobis ad diem festum: aut egenis, ut aliquid daret. Cum ergo accepisset ille buccellam, exivit continuo. Erat autem nox. Cum ergo exisset, dixit Jesus: Nunc clarificatus est Filius hominis: et Deus clarificatus est in eo. Si Deus clar
Abbreviated transcription (Latin):
queris autem postea. Dicit ei petrus. Quare non
possum te sequi modo: Animã meam ꝓte ponã
Respondit iħc. Animã tuã ꝓ me ponis: Amen
amen dico tibi: ñ cantabit gallus donec me ter
neges. Nonturbetur corur̃m. Creditis in dm̃n: & xiiii
uime credite. Indomo patris mei: mansiones
multȩ sunt. Si quo minus: dixissem nobis. quia

Expanded text:
icit ei Petrus quare non possum sequi te modo animam meam pro te ponam respondit Iesus animam tuam pro me ponis amen amen dico tibi non cantabit gallus donec me ter neges non turbetur cor vestrum creditis in Deum et in me credite in domo Patris mei mansiones multae sunt si
Abbreviated transcription (Latin):
eorum: ut ñ uideant ocłis. & intelligant corde
& conuertant᷑. & sanemeos. Hȩc dixit isaias.
ꝓpter phariseos ñ confitebant᷑. ut de synagoga
ñ eicerentur. Dilexerunt enim głam honimum:
magis quã dĩ. Iħc autẽ clamauit: &e dixit. Qni

Expanded text:
or: ut non videant oculis et non intelligant corde: et convertantur et sanem illos. Hec dixit Isaias: propter Phariseos non confitebantur: ut de sinagoga non ejicerentur. Dilexerunt enim gloriam hominum: ma
Abbreviated transcription (Latin):
rati sunt. Nolite gͦ timere. Multis passerib plu¬
ris estis. Dico autẽ uob̃. Omĩs quicunq confessus
fuerit in me corã hominib: & filius hominiscon¬
ficebit᷑ in illo coram angłis dĩ. Qui autẽ nega¬
uerit me corã hominb: denegabit᷑ corã angłis dĩ
Et om̃is quidicit uerbum in filium hominis re

Expanded text:
sunt nolite ergo timere multis passeribus pluris estis dico autem vobis omnis quicumque confessus fuerit in me coram hominibus et Filius hominis confitebitur in illo coram angelis Dei qui autem negaverit me coram hominibus denegabitur coram angelis Dei et omnis qui dicit ver
Abbreviated transcription (Latin):
quiuenturus ẽ in mundum. Ihe gͦ cum cogno¬
uisset quia uenturi eeñt ut raꝑent eum. & face¬
rent cum regem. Iugititerum in montẽ ipse
solus. Ut autem sero factum ẽ: descenderunt dis¬
cipuli eius ad mare. Et cum ascendissent nauem:
uenerunt transmare incapharnaum. Et tene¬
bix iam facte erant. & ñuenerat ad eos iħc. Mare
autem: uento magno flante exurgebat. Cum¬

Expanded text:
m cognouisset, quia uenturi essent, ut raperent eum et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. ut autem sero factum est, descenderunt discipuli eius ad mare. et cum ascendissent nauem, uenerunt trans mare in Capharnaum. et tenebrae iam factae erant et non uenerat ad eos Iesus. mare autem uento magno flante eisurgebat,
Abbreviated transcription (Latin):
simulantes longãorationẽ. Hi accipient damp¬
nationẽ maiorẽ. Respiciens aut̃: udit eos qui xxi¬
mittebant munerasua ingazophilaciũ diuites:
Hidit aut̃ẽ & quandã uiduã panꝑculã: mittentẽ
eraminuta duo. Et dixit. Ucre dicouobis: quia
uidua hȩc pauꝑ plusquã om̃s misit. Nãom̃s hi
ex habundanti sibi miser̃ inmunera dĩ. Hec aut̃:¬

Expanded text:
ongam orationem: M accipient damnationem maiorem. Respiciens autem uidit eos qui mittebant munera sua in gazophylacio diuites : uidit autem at quandam uiduam pauperculam mittentem aera minuta duo, \'et dixit: uere dico uobis, quia uidua haec pauper plus quam omnes misit. nam et omnes hi ex abundanti sibi miser
Abbreviated transcription (Latin):
bilis uerbi opꝰ inchoans. solus uerbum carnẽ fa¬
ccum eẽ. nec lum̃ a tenebris comp̃hensum fuisse
testatur: primum signũ ponens qđ in nuptiis fe¬
cit dñs. ut ostendens qđ erat. ipselegentib demon¬
straret. qđ ubi dominiis inuitat᷑. deficere nuptia¬
rum iunum debeat. ut ueterib inmutatis noua¬

Expanded text:
Verbi opus inchoans, solus Verbum carnem factum esse, nec lumen a tenebris comprehensum fuisse testatur: primum signum ponens quod in nuptiis fecit Deus, ut ostendens quod erat, ipse legentibus demonstraret quod ubi Dominus invitatur, deficere nuptiarum vinum debeat, ut, veteribus immutatis