comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nonogamꝰ dictus: quia uni tantũ
nupsit. Mono enĩ apud grecos unũ
dicitur: gamos nuptiȩ interp̃tant᷑.
Bigamꝰ autẽ & trigamus. a nume¬
ro uxoꝵ uocatꝰ: quasi duabꝰ uł tͥbꝰ
mulieribꝰ. Uidua uocata qͦd cũ
uiro uno fuerit: nec circa consortiũ
alteriꝰ iuri pt̾ mortem conuigis pͥmi¬
adheserit. Nam queq alteri pt mortem pͥoriᷤ
uiri nupserint: uiduȩ ñ dicuntur. Item
uidua dicta. quod sola sit: nec circa con¬
sortium uiri coniugalia iura custodiat.
Frĩs uxor: fratrissa uocat᷑. Mariti frat:
leuir dicit᷑. Quoꝵ int se fratrũ uxores.
ianitces uocantur: quasi eandẽ ianuã
terentes. uł ꝑ eandem lanuã iter ha¬
bentes. Uiri soror galus dicit᷑. sororis
uir speciale nomen ñ habet. nec uxo¬
ris frat̃. Natͥmonium est: nobiliũ
uista conuentio & condicio. Coniu¬
gium est: legitimarũ ꝑsonarum it
se coeundi & copulandi nuptiȩ. Con¬
iugium dictũ quia coniuncti sunt:

Expanded text:
Monogamus dictus, quia uni tantum Monogamus dictus, quia uni tantum nupsit. Μόνον enim apud Graecos unum dicitur, γάμος nuptiae interpretantur. Digamus autem et trigamus a numero uxorum vocatus, quasi duabus, vel tribus maritus. Vidua vocata, quod cum viro duo non fuerit, nec circa consortium alterius viri post mortem coniugis priadhaeserit. Nam quae alteri post mortem prioris viri nupserint, viduae non dicuntur. Item vidua dicta, quod sola sit, nec circa consortium viri coniugalia iura custodiat. Fratris uxor fratrissa vocatur. Mariti frater levir dicitur. Duorum inter se fratrum uxores ianetrices vocantur, quasi eandem ianuam terentes, vel per eandem ianuam iter habentes. Viri soror galos appellatur. Sororis vir speciale nomen non habet, nec uxoris frater. Matrimonium est nubilium iusta conventio et condicio. Coniugium est legitimarum personarum inter se coeundi et copulandi nuptiae: coniugium dictum quia coniuncti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
guinitas constituta est: ut sicut sex eta
dibus terminaretur.
lis concubitꝰ sicut ma ria ioseph con¬
iunx uocatur: int̾ quos nec fuerat nec
futura erat carnis ulla commixtio.
Nuptȩ dicte. qͦd uultꝰ suos uelent: tns¬
latum nom̃ a nubibꝰ quibꝰ tegitur
celũ. Unde & nuptiȩ dicunt᷑: quod
ibi pͥmum nubentiũ capita uelent᷑.
Obnubere enĩ. cooꝑire est. Cuiꝰ contͣria
innuba. hoc est innupta: qͥa adhuc
uultũ suum ñ uelat. Uxores uoca¬
te: quasi unxiores. Moris enim erat
antiquitꝰ. ut nubentes puellȩ simul
uenirent ad lim̃ mariti. & postes
antequã ingrederent᷑ ornarent la¬
neis uittis. & oleo ungerent: unde
uxores dictȩ quasi unxiores: quȩ id̾o
uetabantur limina calcare. qͦd illic
ianuȩ & coeant & separent᷑. Natͦ¬
na est que iam nupste: & dicta ma¬
lias. Nam matͦnȩ: quia iam in ma¬
tͥmonium conuenerunt: matres
quia genuerunt: matresfamiliaᷤ
quia ꝑ quãdam ⁊uris sollempni-¬
tatem in familiã mariti transiert̃.

Expanded text:
guinitas constituta est, ut sicut sex aetadibus terminaretur. lis concubitus; sicut Maria Ioseph coniux vocatur, inter quos nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. Nuptae dictae, quod vultus suos velent. Translatum nomen a nubibus, quibus tegitur caelum. Unde et nuptiae dicuntur, quod ibi primum nubentium capita velantur. Obnubere enim cooperire est. Cuius contraria innuba, hoc est innupta, quae adhuc vultum suum non velat. Uxores vocatae, quasi unxiores. Moris enim erat antiquitus ut nubentes puellae simul venirent ad limen mariti, et postes, antequam ingrederentur, ornarent laneis vittis et oleo unguerent. Et inde uxores dictae, quasi unxiores: quae ideo vetabantur limina calcare, quod illic ianuae et coeant et separentur. Matrona est quae iam nupsit, et dicta malias. Nam matronae, quia iam in matrimonium convenerunt: matres, quia genuerunt: matresfamilias, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam mariti transierunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eũ ut egrediat᷑ ab eis. Ostiarii
idem & ianitores qͥ in uet̾i testam̃to
electi sunt ad custodiã templi: ut
ñ ingrederet᷑ in eũ immundꝰ in õĩ
re. dicti autẽ ostiarii: quod p̃sint
ostiis dempli. Ipsi enĩ denentes cla¬
uem. omĩa intꝰ extraq custodiunt:
atq int̾ bonos & malos habentes
iudicium fideles recipiunt. respuunt
infideles.
sideles. xiii. De monachis.

Expanded text:
per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii per eum ut egrediatur ab eis. Ostiarii idem et ianitores, qui in Veteri Testamento electi sunt ad custodiam templi, ut non ingrederetur eum inmundus in omni re. Dicti autem ostiarii, quod praesint ostiis templi. Ipsi enim tenentes clavem omnia intus extraque custodiunt, atque inter bonos et malos habentes iudiinfideles. CAPUT XIII. De monachis.
Abbreviated transcription (Latin):
longe positoꝵ aures adimpleant. Car¬
tor autẽ uocatꝰ: quia uoce modulat᷑
in cantu. Huiꝰ duo genera dicuntur
in arte musica. sicut ea docti homineᷤ
latine dicere potuerunt: pcentor. &
succentor. P recentor stilicet. qͥ uocẽ
p̃mitit in cantu: succentor autẽ qͥ
subsequent̃ canendo respondet. Con¬
centor autẽ dicitur: qui consonat.
Qͥ autem ñ consonat nec concinit:
nec cantor nec concentor erit. A co
liti grece: latine ceroferarii dicunt᷑.
a deportandis cereis quando legen¬
dum est euuangłium. aut sacrifi¬
cium offerendũ. Tunc enum accen¬
duntur luminaria ab eis & depor¬
tant᷑ ñ ad effugandas tenebras dũ
sol eode tempore ritilet. s ad signũ
leticiȩ demonstrandũ: ut sub typo
luminis corporalis illa lux osten¬
dum. Exorcistȩ ex greco. in latiny
adurantes siue increpantes uocan¬
tur. Inuocant enĩ suꝑ cathecumi¬
nos. uł suꝑ eos qͥ habent sp̃m im
mundũ nom̃ dñi iħu: adiuranteᷤᷤ

Expanded text:
longe positorum aures adinpleant. Canlonge positorum aures adinpleant. Cantor autem vocatus quia voce modulatur in cantu. Huius duo genera dicin arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor: praecentor scilicet, qui vocem praemittit in cantu, succentor autem, qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat; qui autem non consonat nec concinit, nec cantor nec concentor erit. § 17. Acolythi graece, latine ceroferarii dicuntur a deportandis cereis, quando legendum est evangelium, aut sacrificium offerendum; tunc enim accenduntur luminaria ab eis, et deportantur, non ad effugandas tenebras, dum sol eodem tempore rutilet, sed ad signum laetitiae demonstrandum, ut sub typo luminis corporalis illa lux ostendum.' Exorcistae ex Graeco in Latino adiurantes sive increpantes vocantur. Invocant enim super cathecumenos, vel super eos qui habent spiritum inmundum, nomen Domini Iesu, adiurantes
Abbreviated transcription (Latin):
dignitatis est. hoc etatis. Leuitȩ.
ex nomine auctoris uocati. De leuz
enĩ leuitȩ exorti sunt: a quibus in
demplo dĩ mystici sacram̃ti minist̾ia
explebant᷑. Hi grece diacones. lati¬
ne ministri dicunt᷑: qͥa sicut in sacer¬
dote consecratio. ita in diacono mi¬
nisterii dispensatio habet᷑. Iypo¬
diacones grece qͦs nos subdiacones
dicimꝰ: qui ido sic appellant᷑. quia
subiacent p̃ceptis & officiis leuitaꝵ.
Oblationes enĩ in templo di a fidelibꝰ
ipsi suscipiunt: & leuitis suꝑpo¬
nendas altaribꝰ deferunt. Hi apud
hebreos. natimnei uocant᷑. Iecto¬
res a legendo: psalmistȩ a psalmis
canendis uocati. Illi enim p̃dicant
popłis quod sequant᷑: isti canunt
ut excitent ad compunctionem aĩos
audientiũ: licet & qͥdam lectores ita
miserant ꝓnuncient. ut quosdam
ad luctũ lam̃tationẽq cõpellant.
Idem eciã ce ꝓnuntiatores uocant᷑.
qͦd porro annunciant. Tanta enĩ
& tam clara erit eoꝵ uox: ut quis

Expanded text:
dignitatis: aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. A Levi autem Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Ii Graece diacones, Latine ministri dicuntur: quod sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habetur. Hypodiacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subiacent praeceptis et officiis levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ipsi suscipiunt, et levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathanei vocantur. Lectores a legendo, psalmistae a psalmis canendis vocati. Illi enim praedicant populis quid sequantur, isti canunt ut excitent ad conpunctionem animos audientium; licet et quidam lectores ita miseranter pronuntiant, ut quosdam ad luctum lamentationemque conpellant. Idem etiam et pronuntiatores vocantur, quod porro adnuntiant. Tanta enim et tam clara erit eorum vox, ut quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
rex a regendo: ita sacerdos a scĩfican¬
do uocatꝰ est. Consecrat enĩ & scĩficat.
Sacerdotes autẽ gentiliũ: flamines
dicebant᷑. Hii in capite habebant
pilleũ: in quo erat breuis uirga de¬
suꝑ habens lane aliquid. Quod cũ
ꝑ estũ ferre ñ poterant. filo tantũ
capita ligare ceꝑunt: nã nudiᷤ eos
penitꝰ capitibꝰ incedere nefas erat
Unde a filo qͦ utebant᷑ flamines di¬
cti sunt: quasi filamines. Uerũ
festis diebꝰ filo deposito. pilleum
imponebant: ꝓ sacerdocii eminen¬
tia. Prb̃r grece. latine senior int̃¬
p̃tatur. Non ꝓ etate uł decrepita senec¬
tute: s ꝓpt̾ honorem & dignitatem
quã acceꝑunt prb̃ri nominantur.
Ido autẽ & prb̃ri sacerdotes uocant᷑.
qͥa sacrum dant: sicut & ep̃i qͥ licet
sint sacerdotes. tam̃ pontificatꝰ api¬
çem ñ habent. qͥa nec crismate fron¬
tem signant. nec ꝑaclycum sp̃m dars.
qͦd solis deberi ep̃is lectio ac̃tuũ apłoꝵ

Expanded text:
rex a regendo, ita sacerdos a sacrificanrex a regendo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate, vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum
Abbreviated transcription (Latin):
grece: latine intendere dictt᷑. Ep̃i
autẽ grece: latine speculatores int¬
p̃tantur. Na speculator est p̃positꝰ
in eccł̃ia: dictus eo qͦd speculet᷑ atq per¬
spiciat popłorum infra se positorum
mores & uitã. Pontifex pͥnceps sa¬
cerdotum est: quasi uia sequentiũ.
Ipse & summꝰ sacerdos: & pontifex ma¬
ximus nuncupat᷑. Ipse enim efficit
sacerdotes. atq leuitas: ipse om̃s
ordines eccłiasticos disponit: ipse qͥd
unusqͥsque facere debeat ostendit.
Anteꝰ autẽ. pontifices. & reges erant.
Nam maioꝵ hȩc erat consuetudo: ut
rex eẽt etiam sacerdos uel pontifex.
Unde & romani imꝑatores. pontifi¬
ces dicebant᷑. Uates a ui mentis
appellatꝰ ciuiꝰ significatio multiplex
est. Nlam mͦ sacerdotem. mͦ ꝓpħam
significat: mͦ poetam. Antistes
sacerdos dictꝰ: ab eo qͦd ante stat.
Primꝰ enim est in ordine ȩccł̃iȩ: & supͣ
se nullũ habet. Sacerdos autẽ no
men compositũ habet ex greco & la¬
tino: quasi sacrũ dans. Sicut enim

Expanded text:
 Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia; dictus eo quod speculatur, atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium. Ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur. Ipse enim efficit sacerdotes atque levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse quod unusquisque facere debeat ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam maiorum haec erat consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et Romani imperatores pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellatos, cuius significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam. Antistes sacerdos dictus ab eo quod ante stat. Primus est enim in ordine Ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacerdos autem nmen compositum habet ex Graeco et Latino, quasi sacrum dans. Quoniam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
pera cęli ab ouente & occidente se¬
mel in die & nocte uertitur iugin¬
ti quatuor horarum spaciis. quib
sol cursũ suũ supra t̾ras & sub terris
sua uolubilitate concludit. x ii.
Oe celeritate cȩli

Expanded text:
era caeli ab oriente et occidente semel in die et nocte vertitur viginti quattuor horarum spatiis, quibus sol cursum suum super terras et sub terras sua volubilitate concludit. § 35 De celerit
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ꝑ diuersos orbes cȩlestiũ ꝑla¬
netarum ferunt᷑: quȩdam celeriꝰ ex¬
ortȩ seriꝰ occidunt. quȩda tardius
exorte ettiꝰ ad occasum ꝑueniunt:
alie parit̃ oriuntur. & ñ simul oc¬
cidunt: om̃s autẽ suo tempore ad
cursũ ꝓpͥum reuertuntur .x lii.¬
De stellarum interuallis.

Expanded text:
 diversos orbes caelestium planetarum feruntur, quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem suo tempore ad cursum proprium revertuntur. De stellarum intervallis
Abbreviated transcription (Latin):
sione.m. litterȩ. aut detractione ui¬
tamꝰ. Iotacismꝰ est. quotiens in iota
littera duplicat᷑ sonus. ut troia. maia:¬
ubi earũ adeo litterarũ exilis erit pro¬
nuntiatio: ut unũ iota ñ duo sona¬
duo ꝓnuntient᷑ ut afri facuint: sic̃
colloquiũ ꝓ conloquio. uł quotiens
unũ .b. exilius. duo larguis ꝓferimꝰ.
quod contra ẽ. Nam unũ larguis: duo
exilius ꝓferre debemꝰ. Collisio ẽ. qͦtiens
nouissimȩ sillabȩ finis in alterius
pͥncipio ẽ: ut mater. terra. x ix.

Expanded text:
sione M litterae, aut detractione visione M litterae, aut detractione vitamus. Iotacismus est, quotiens in iota littera duplicatubi earum litterarum intantum exilis erit pronuntiatio, ut unum iota non duo sonaduo pronuntientur, ut Afri faciunt, sicut 'colloquium' pro 'conloquium'; vel quotiens unam L exilius, duo largius proferimus. Quod contra est; nam unum largius, duo exilius proferre debemus. Conlisio est, quotiens novissimae syllabae finis in alterius principio est, ut 'matertera'.
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝓsa uiciũ fit sermonis. barbarismꝰ
uocatur: quando autẽ in metro: meta¬
plasmus uocat᷑. Barbarismꝰ autem fie:
scripto & ꝓnuntiatione. Scripto qua¬
tuor modis: si quis in uerbo litteram
uł sillabam adiciat. mutet. transmu¬
tet. uł muinuat. Pronuntiatione autẽ
fit. in temporibꝰ. tonis. aspirationibꝰ:
& reliquis quȩ sequnt᷑ ꝑ tempora qͥ ꝑ¬
pe fit barbarismꝰ: si ꝓ longa sillaba bre¬
uis ponatur. aut ꝓ breui longa. ł tonoᷤ.
si accentꝰ in aliam sillabã commutet᷑.
ꝑaspirationẽ: si adiciatur .h. littera ubi
ñ debet. aut detrahat᷑ ubi ẽe oportet.
ꝑ hiatum. qͦtiens in ꝓnuntiatione scin¬
ditur uersus ante quã compleatur.
siue qͦtiens uocalis uocalem sequit᷑:
ut nusȩ aonides. Eit barbarismꝰ ce ꝑ
metacismos. iotacismos. & laudacis¬
mos. Met acismꝰ est. quotiens. m litte¬
ram uocalis sequit᷑: ut bonũ aurũ.
iustũ amicũ. Sed hoc uiciũ: aut suspen¬

Expanded text:
in prosa vitium fit sermonis, barbarismus in prosa vitium fit sermonis, barbarismus vocatur; quando in metro, metaplasmus dicitur. Barbarismus autem fit scripto et pronuntiatione. Scripto quattuor modis: si quis in verbo litteram vel syllabam adiciat, mutet, transmutet, vel minuat. Pronuntiatione autem fit in temporibus, tonis, aspirationibus et reliquis quae sequuntur. Per tempora quippe fit barbarismus, si pro longa syllaba brevis ponatur, aut pro brevi longa. Per tonos, si accentus in alia syllaba commutetur. Per aspirationem, si adiciatur H littera ubi non debet, aut detrahatur ubi esse oportet. Per hiatum, quotiens in pronuntiatione scinditur versus antequam conpleatur, sive quotiens vocalis vocalem sequitur, ut 'Musae Aonides'. Fit barbarismus et per motacismos, iotacismos et labdacismos. Motacismus est, quotiens M litteram vocalis sequitur, ut 'bonum aurum', 'iustum amicum'; sed hoc vitium aut suspen
Abbreviated transcription (Latin):
ifferentia ẽ species diffinitionis:
quã scriptores artium de eodẽ
&ẽ de altero nominant. Hȩc enĩ duo.
quada int̾ se communione confusa:
coniecta differentia secernunt᷑. ꝑ qͣ
quid sit utrumq cognoseit᷑: ut cũ
queritur qͥd inter regem sit & tyran¬
num. adiecta differentia quid ut̃̾q
sit diffinitur: ut rex ẽ modestus &
temꝑans: tyrannus uͦ crudelis. fu¬
arbarismus ẽ: uerbum corrup¬
ta littera. uł sono enuntiatũ
Littera: ut floriet. dũ florebit dicere
oporteat. Sono: si ꝓ media sillaba
pͥma ꝓducatur. ut latebrȩ. tenebͤ.
Appellatꝰ autem barbarismꝰ. a bar¬
baris gentibꝰ: dum latine orationiᷤ
integritatem nescirent. Unaqueq
enĩ gens facta Romanoꝵ cũ opib
suis: uicia quoq &e uerboꝵ & moꝵ
romã transmisit. Int̾ barbarismũ
autẽ & barbarolexen hoc int̾ est: qͦd
barbarismꝰ in uerbo latino fit. dũ
corrũpitur. Quando autẽ barbara
uerba latinis eloquiis inserunt᷑.
barbarolexis dicitur. Item quando

Expanded text:
ifferentia est species definitionis, quam scriptores artium de eodem et de altero nominant. Haec enim duo quadam inter se communione confusa, conjecta differentia, secernuntur, per quam quid sit utrumque cognoscitur, ut cum quaeritur quid inter regem intersit et tyrannum, adjecta differentia quid uterque sit definitur, ut rex modestus, et temperans, tyrannus vero crudelisBarbarismus est verbum corrupta littera, vel sono enuntiatum: littera, ut floriet, dum florebit dicere oporteat; sono, si pro media syllaba prima producatur, ut, latebrae, tenebrae. Appellatus autem barbarismus a barbaris gentibus, dum latinae orationis integritatem nescirent. Unaquaeque enim gens facta Romanorum cum opibus suis vitia quoque et verborum et morum Romam transmisit. Inter barbarismum autem et barbarolexbarbarismus in verbo Latino fit, dum corrumpitur; quando autem barbara verba Latinis eloquiis inseruntur, ba
Abbreviated transcription (Latin):
media ait. Ubi cũ innasit̾natꝰ aqmͣ
petas. Et plautꝰ inuacciade ait.
Effer innasit̾nã cũ aqua foras Qd
p̾cellere. Unde & crispinꝰ
ineraclea ait. Diuinis iurtutib
antistans alcides. Qͥd sit istega.
stega ẽ nauis ꝓsceniũ ł tabulatũ
suꝑ quod nauite ambulant. sic̃
plautus ait incrisalo. forte ego
ut mistega consederã. Qͥd sit lembꝰ.
embus ẽ genus nauicelle
uelocissime. quos dromones di¬
cimus sic̃ uirgilius ait. Qnͣqmͣ
uerso uix flumine lembũ remus
subiit.
Quid sint ramenta.

Expanded text:
media ait: ‘Vbi tu mnasiternatus aquam media ait: ‘Vbi tu mnasiternatus aquam petas?’ et Plautus in Baccide ait: ‘Effer mnasiternam cum aqua foras’. Qpraecellere; unde et Crispinus in Eraclea ait: ‘Diuinis uirtutibus antistans Alcides’. Quid sit istega. Stega est nauis proscenium uel tabulatum, super quod nautae ambulant, sicut Plautus ait in Crisalo: ‘Forte ego ut in stega consederam’. Quid sit lembum. Lembum est genus nauicellae uelocissimae, quos dromones dicimus, sicut Virgilius ait: ‘Quam qui auerso uix flumine lembum remigiis subigit’. Quid sint ramenta.
Abbreviated transcription (Latin):
domos curueant. Unde & ꝓꝑtius
Catillata geris uadimonia. pͥblicũ
ꝓstibulũ. Et plautus similit̾ ait.
Quin meã uxorẽ mittã catillatam.¬
apularem Qͥd sit capularis
contiguũ. S & reos capulares di¬
cebant qui capulo digni forent.
Unde & lucius ait. ẜgit capulare
cadauer. Et flaccus tibullus inmille¬
ne comedia ait. Tu ne amare audes.¬
& edentule & capulare senex.
Edentulũ autẽ quasi iam sine
dentib uolunt. Qͥd sit ꝓmꝰ & condꝰ.
romu̾s & condos dici uoluert᷑
cellarias eo quod deintꝰ ꝓmañ.
& intus condant. Unde & plautus.
in asinaria ait. Ego sum promus.
condus. ꝓcurator p̾eni. s enum
enĩ cellariũ dicimꝰ. Qͥd sĩt suppetie.
uppetias dicimus. auxiliũ.
Unde & memos intragedia
herculis ait. ferte suppetias optimi
milites. Quid sit actio.
uctionem dici uoluerunt
uenditionẽ quasi qd̃ & em̃tẽ
augeat & uendentẽ. Uñ &e plautꝰ
incurtulione comedia ait. auctio¬

Expanded text:
domus circuant; unde et Propertius: domus circuant; unde et Propertius: ‘Catillata geris uadimonia, puplicum prostibulum’ et Plautus similiter ait: ‘Quin meam uxorem mittam catillatum?’ Quid sit capularis.contiguum, sed et reos capulares dicebant, qui capulo digni fuerunt; unde et Lucilius ait: ‘Pergit capulare cadauer’ et Flaccus Tibullus in Melene comedia ait: ‘Tune amare audes, edentule et capularis senex?’; edentulum enim quasi iam sine dentibus dici uoluit. Quid sit promus et condus. Promos et condos dici uoluerunt cellaritas, eo quod deintus promant et intus condant; unde et Plautus in Asinaria ait: ‘Ego sum promus condus procurator peni’; penum enim cellarium dicimus. Quid sint suppetiae. Suppetias dicimus auxilium; unde et Memos in tragoedia Herculis ait: ‘Ferte suppetias, optimi comites’. Quid sit auctio. Auctionem dici uoluerunt uenditionem, quasi quod et ementem augeat et uendentem; unde et Plautus in Curculione comedia ait: ‘Auctio
Abbreviated transcription (Latin):
puleius in asino auro in duc
sorores pisce maritis detra¬
hentẽs dicere. Quous puero pu¬
miliorẽ & curcurbita glabriorẽ.
Pumilios enĩ dicunt molles &
enerues. Glabrũ uͦ lenem & in¬
berbem.
Quid sint sutulȩ.
utulam dici uolunt astuti¬
am quasi subtilia tela. Uñ
cassinã uxorẽ ꝓ inde ut postulas.
& plautus incassina ait. Quidnã
friguttiris: Emnius intelestide
comedia sicait. hec anus admodũ
fila putrida que detelis ca¬
dunt. ut plautus in cassina ait. si
ego hoc uerbũ empsi tutuiulidio.i.
re ad modũ uilissima. Nam & mar¬
cus cornutus in satira sic ait. T udu¬
uiles flacce doctri. Qͥd sit isculponee.
sculponeas dici uoluert cestus
plumbo ligatos. Unde & neuius
in philemporo comedia ait. Iscul¬
poneis battenda hiuic sunt latera
ꝓbe. Et plautus in cassina simi¬
limͦ ait. Meluis isculponeas qͥb
batuatur tͥ os senex nequissime.
Qͥo sit catillare.
girare. a catulis tractũ. quod ꝑom̃s

Expanded text:
puleius in asino aureo inducit sorores Psicae maritis detrahentis; dicit: ‘quouis puero pumiliorem et cucurbita glabriorem’; pumilios enim dicunt molles atque enerues, glabrum uero lenem et inberbem. Quid sint sutelae. Sutelam dici uolunt astam, quasi subtilia tela; undeCassinam uxorem, proinde ut postulas’.et Plautus in Cassina ait: ‘Quidnam friguttis?’ et Ennius in Telestide comedia sic ait: ‘Haec anus admodum fila putrida quae de telis cadunt; ut Plautus in Cassina ait: ‘Non ego hoc uerbum empsim tittiuilicio’, id est re admodum uilissima. Nam et Marcus Cornutus in satyra sic ait: ‘Tittiuiles Flacce do tibi’. Quid sint isculponeas. Sculponeas dici uoluerunt cestus plumbo ligatos; unde et Neuius in Philemporo comedia ait: ‘Sculponeis battenda huic sunt latera probe’ et Plautus in Cassina simili modo ait: ‘Melius sculponeas, quibus battuatur tibi os, senex nequissime’.  sit catillatum.girare, a catulis tractum, quod per omnes
Abbreviated transcription (Latin):
fficia scenica. tragedi. comedi.
themelici. histriones. mimi.⁊
qua gesta atq facinora sceleratoꝵ
regum: luctuoso carmine spectan¬
de ppło concinebant.
gestu cantabant. aut stupra uir¬
ginũ. & amores meretricũ insius
fabulis expͥmebant. De demelicis.
hemelici autẽ erant musi¬
ei scenici. qui in organis &.
liris & citaris precanebant. Et
dicti themelici quod olim in orci¬
stra stantes canebant suꝑ pul¬
ꝑitũ. quod themele uocabatur.
istriones De histrionib.
sunt. qui muliebri indu¬
mento gestus impudicarũ fe¬
minarũ ex pͥmebant. Hii autẽ
saltando etiam historias & res
gestas demonstrabant. Dicti aut̃
histriones. siue quod abhistria
id genus sit adductũ. siue quod
ꝑ plexas historiis fabulas expri-¬
imi sunt dicti greca Imis¬
appellatione quod rerum
humanarũ sint imitatores. Nã
habebant suũ actorẽ qui anteqmͣ
mimũ ageret. fabulam ꝓnuntia¬
ret. Nam fabulȩ ita cõponebant᷑¬
apoetis. ut aptissime eẽnt motui

Expanded text:
fficia scenica: tragoedi, comoedi, thymelici, histriones, mimi etqua gesta atque facinora sceleratorum regum luctuosa carmine spectante populo concinebant. gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant. § 47 De thymelicis. Thymelici autem erant musici scenici qui in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra stantes cantabant super pulpitum, quod thymele vocabatur. histrionibus. Histriones sunt qui muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive quod ab Histria id genus sit adductum, sive quod perplexas historiis fabulas expriDe mimis. Mimi sunt dicti Graeca appellatione quod rerum humanarum sint imitatores; nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponebanta poetis ut aptissimae essent motui
Abbreviated transcription (Latin):
us generale nom̃ est: lex autẽ suriͤ
est species Ius autẽ dictum: quia
iustũ. Om̃e autem ius: legibus &e
morib constat. Lex ẽ constitutio scͥp¬
ta. Nos est. uetustate ꝓbata consue¬
tudo: siue lex ñ scripta. Nam lex a
legendo uocata: quia scripta est.
Mos autẽ longa consuetudo ẽ: de
morib tracta tantũdem. Consuetu¬
do autẽ est: ius quoddđa moribus
institutũ: quod ꝓ lege suscipttur
cũ deficit lex. Nec differt scͥptura
an racione consistat: quando ce le¬
gem racio commñdat. Porro si racio¬
ne lex constat. lex erit om̃e iam qͦd
racione constiterit: diuntaxat qͦd
religioni congruat. qͦd disciplinȩ
conueniat. quod saluti ꝓficiat. Uo¬
cata autẽ consuetudo: quia in com¬

Expanded text:
us generale nomen est, lex autem iuris est species. Ius autem dictum, quia iustum est. Omne autem ius legibus et moribus constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in comm
Abbreviated transcription (Latin):
nes.Uter abut̾o. Mulgariũ uas
in quo mulgent᷑ pecora. Idem & mul¬
crum ab eo quod in eo mulgeat᷑ lac.
Labrũ uocatũ eo quod in eo lauatio¬
nẽ fieri solitum ẽ infãtiũ. cuiꝰ dimi¬
nutiuũ labellum. Idem & alueum
quod in eo ablutionẽ fieri solitumẽ.
Pelues uocate quod ibi pedes lauent᷑.
Sifon uas appellatũ quod aquas
sufflando fundat. Utuntur enĩ hos
inoriente. Nam ubi senserint do¬
mũ ardere currunt cũ siphonis
plenis aquis. & extingunt incen¬
dia. S & cameras expressis ad suꝑ¬
nundant. De uasis
soleariis

Expanded text:
nes. Utres ab utero. Mulgarium vas nes. Utres ab utero. Mulgarium vas in quo mulguntur pecora: idem et mulctrum, ab eo quod in eo mulgitur lac. Labrum vocatum eo quod in eo labationem fieri solitum est infantium, cuius diminutivum labellum. Idem et albeum, quod in eo ablutionem fieri solitum est. Pelves vocatae quod pedes ibi laventur. Sifon vas appellatum quod aquas sufflando fundat; utuntur enim hos in oriente. Nam ubi senserint domum ardere, currunt cum sifonibus plenis aquis et extingunt incendia, sed et camaras expressis ad sumundant. § 7 De vasis oleariis
Abbreviated transcription (Latin):
enofori. fundus sententia nob̃. Flasce
ex greco uocabulo dicte. Hee ꝓuehen¬
dis ac recondendis fialis. pͥmũ facte
sunt. Undȩ & nuncupate. Postea in
usum uini transierunt manente gre¬
co uocabulo: unde sũpser̾t initiũ.
Lagena & sicula greca nomina sũt.
inflexa ex parte. ut fierent latina.Il
nos siculã uoeamus. Cantarus. Y¬
dria genus uasis aquatilis. ꝑdiri¬
uationẽ uocatã. Y dros enĩ greciaqmͣ
dicunt. Situla quod sitientib apta
sit adbibendũ. quod uas greci cadũ
uocant. Catinũ uas fictile qd̾ melius
neutro dr qmͣ masculino: sicut &.
salinũ dr̃. uas aptũ salib. Orca ẽ
amphore spẽs cuiꝰminore uocabulo
urceus diminuduo urceolus ẽ. Sci¬
phus in quo manus lauamus. Sera¬
cla ẽ orcarũ ordo directus. ł uas fic¬
tile uini apud siriã pͥmũ excogita¬
tũ: sicut celiceses. acęlidia ñ cupate¬
uñ pͥmũ aduecte sunt. Doliũ. Cuppos
& cuppas a capiendo ł accipiendo
a quas uł uinũ uocatas: uñ & capͥo¬

Expanded text:
enophori fundus, sententia nobis. Flascae ex Graeco vocabulo dictae. Haec pro vehendis ac recondendis fialis primum factae sunt, unde et nuncupatae; postea in usum vini transierunt, manente Graeco vocabulo unde sumpserunt initium. Lagoena et Sicula Graeca nomina sunt, inflexa ex parte ut fierent Latina. Illi nos Siculam dicimus. Cantharus. Hydria genus vasis aquatilis per derivationem vocata; ὑδωρ enim Graeci aquam dicunt. Situla, quod sitientibus apta sit ad bibendum; quod vas Graeci κάδον vocant. Catinum vas fictile, quod melius neutro dicitur quam masculino; sicut et salinum dicitur vas aptum salibus. Orca est amphorae species, cuius minore vocabulo urceus diminutivo urceolus est. Scyphus, in quo manus lavamus. Seriola est orcarum ordo directus vel vas fictile vini apud Syriam primum excogitatum; sicut Cilicises a Cilicia nuncupat primum advectae sunt. Dolium. Cupos et cupas a capiendo, id est accipiendo, aquas vel vinum vocatas; unde et caupo
Abbreviated transcription (Latin):
ant. Uitrum enĩ grece hialim dicit᷑.
Patere filiale sunt. dictȩ. uł quod
in ipsis potare solemus .ł qd̾ paten¬
tes sunt dispansisq labris. Cratera¬
calix ẽ duas habens ansas: & ẽ grecũ
nom̃. Declinat᷑ autẽ apudeos hic crat̾.
Si tibi crateras argenti. Uirgilius.
coronant. fiebant autẽ pͥmũ acone¬
xionib uirgultoꝵ. Unde & dicte cra
se teneant. Ciati quoq sciphi. Cim¬
bia & ipsa poculoꝵ sunt genera. Ex
quib cimbia pocula. dicta sunt.
ex similitudine cimbe naius. Emi¬
stis. spẽs poculi. quȩ ductim .i. uno
spũ bibitur. Baccea pͥmũ abaco qd̾
ẽ uinũ nominata: postea musibus
a quariis transiit. C alices & calati
& scalȩ poculoꝵ sunt genera: antea
ex ligno facta. inde & uocata. G reci
enĩ om̃e lignũ cala dicebant. Am¬
pulla qua si ampla bulla. Similis ei
ẽ rotunditate bullis quȩ exspumis
aquarũ fiunt atq ita in flant᷑ uendo.
De uasis uinariis & aquariis.
noforum uas ferens uinũ. Eno¬

Expanded text:
ant. Vitrum enim grece hyalin dicitur. Patere phiale sunt dicte, vel quod in ipsis potare solemus, vel quod patentes sunt, dispansisqcalix est duas habens ansas, et est Graecum nomen. Declinatur autem apud eos hic crater; Persius2, 51: Si tibi crateras argenti; VergiliusAecoronant. Fiebant autem primum a conexionibus virgularum; unde et dictae cra teneant. Cyathi quoque, scyphi, cymbia, et ipsa poculorum sunt genera. Ex quibus cymbia pocula dicta sunt ex similitudine cymbae navis. Amystis species poculi qua ductim, id est uno spiritu, bibitur. Baccea primum a Baccho, quod est vinum, nominata, postea in usibus aquariis transiit. Calices et calathi et scalae poculorum genera, antea ex ligno facta, inde et vocata; Graeci enim omne lignum κᾶλα dicebant. Ampulla quasi ampla bulla: similis est enim rotunditate bullis quae ex spumis aquarum fiunt atque ita inflantur vento. § 6 De vasis vinariis et aquariis. Oenophorum vas ferens vinum;
Abbreviated transcription (Latin):
uarius ex om̃ib pene colorib
constans unde & nominatꝰ. Olca
barbari nominis ex fuluo & nigro
uridiq & candido ẽ. Mitridax sole
ꝑcussa colorib micat uariis. Gig¬
nitur inꝑsida. Droselitꝰ uarius no¬
minis causa. quia si adignẽ appli¬
cetur uelut sudorem mittit. O¬
palus distinctus. diuersarũ colo¬
re geminarũ. Est enĩ in eo carbũ¬
culi tenuior ignis. a metisti fulgeis
purpura. smaragdi nitens uridi¬
tas. & cuncta parit̾ sub quadam
uarietate lucentia. nomen habet
ex patria. Sola eũ parturit india.
Pontice aponte dñr genere diu̾so.
nunc sanguineis nunc auratis
guttis micantes. alie habentes
stellas. alie longis colorũ ductib
liniate. Exocontalitꝰ inparua
magnitudine multicolor. Unde
& hoc sibi nomen adoptauit. Tã
diuersis enĩnotis sparsus ẽ. ut se¬
xaginta geminarũ colores inpar-
uo eius orbicło deprehendant᷑. Nas¬
citur autẽ inlibia apud trogoditas.
Murrina apud parthos gignitur
s precipua ingermania qmͣ humo¬

Expanded text:
arius ex omnibus pene coloribus constans; unde et nominatus. Olca barbari nominis ex fulvo et nigro viridique et candido est. Mithridax sole percussa coloribus micat variis. Gignitur in Persida. Drosolithus varius. Nominis causa quia si ad ignem adplicetur, velut sudorem mittit. Opalus distinctus diversarum colore gemmarum. Est enim in eo carbunculi tenuior ignis, amethysti fulgens purpura, smaragdi nitens viriditas, et cuncta pariter sub quadam varietate lucentia. Nomen habet ex patria; sola enim eum parturit India. Ponticae a Ponto dicuntur, genere diverso, nunc sanguineis, nunc auratis guttis micantes, aliae habentes stellas, aliae longis colorum ductibus lineatae. Hexecontalithos in parva magnitudine multicolor; unde et hoc sibi nomen adoptavit. Tam diversis enim notis sparsus est ut sexaginta gemmarum colores in parvo orbiculo eius deprehendantur. Nascitur autem in Libya apud Trogodytas. Murrina apud Parthos gignitur, sed praecipua in Carmania. Humo
Abbreviated transcription (Latin):
ol oriens. ꝑ meridiem iter habet.⁊
qui postquã ad occasũ uenerit.
&e occeano se iunxerit: ꝑ incognitaᷤ
sub t̾ra uias uadit: & rursus ad
orientẽ recurrit.
unam qͥdam phylolunȩ.

Expanded text:
ol oriens per meridiem iter habet. Qui postquam ad occasum venerit et Oceano se tinxerit, per incognitas sub terra vias vadit et rursus ad orientem recurrit. unam quidam philo
Abbreviated transcription (Latin):
Sic &e october nouemb̃. atq decemb̾.
ex numero & ymbrib acceꝑunt uo¬
cabula. quẽ numerũ decurrentẽ
decemb̃ finit: ꝓ eo qͦd denarius nu¬
merus p̃cedentes numeros claudit.
Kalendas autẽ. Nonas. & idus. ꝓp¬
ter festos dies romans instituerunt.
uł ꝓpt̃ officia magistratuũ. In his enĩ
dieb conueniebatur in urbib. Qd̃a
autẽ: kalendas a colendo appellari
existimant. Apd̃ ueteres enĩ omnium
iñsium pͥncipia colebant᷑: sicut &
apd̾ hebreos. Idus autẽ plerique
latinoꝵ ab edendo dictas putant:
qͦd hi dies apud ueteres epularum
ẽent. Nonȩ: a nundinis uocatȩ
Nundinȩ enĩ sunt: publicȩ conuen¬
tiones siue mercimonia

Expanded text:
Sic et October, November atque December Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula: quem numerum decurrentem December finit, pro eo quod denarius numerus praecedentes numeros claudit. 12. Kalendas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt, vel propter officia magistratuum. In iis enim diebus conveniebatur in urbibus. 13. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensium principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictas putant, quod ii dies apud veteres epularum essent. 14. Nonae a nundinis vocatae, nundinae enim sunt publicae conventiones, sive mercimonia
Abbreviated transcription (Latin):
cumbendi uoluntatẽ. Idem appellat᷑
& m̃sis nouoꝵ: quia ann icium
m̃sis est martius. Idem & nouemb̾.
ab indiciis scilicet germinũ: quia ĩ
eo uiridantib fructib nouis. trans¬
actorum ꝓbatur occasus. Aprilis
ꝓ uenere dicit᷑: quasi afrodis. Grece
hoc inse omia aꝑiuntur in florem:
quasi aperilis. Maius dictus a
maia matre mercurii. uł a maio¬
rib natu: qͥ erant pͥncipes rei pu¬
blice. Nam hunc m̃sem maioribus:
sequentem uͦ minorib romani conse¬
crauerunt: unde & iunius dicit᷑.
Antea enĩ popłs in centurias senioꝵ
& tunioꝵ diuisus erat. Iulius uͦ
&̾ augustꝰ: de nominib hominum
uilii &e augusti cesarũ nuncupati
sunt. Nam pͥus quintilis & sextilis
uocabant᷑: quintilis qͥa quintus
erat a marcio. quẽ pͥncipem anni
testantur ẽẽ romans: sextilis simi¬
lit̃. quia sextus. Septemb̾ nomen
habet a numero & ymbre: qͥa sep¬
timus est a marcio. & ymbres habet.

Expanded text:
cumbendi voluptatem. Idem appellatur cumbendi voluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis scilicet germinum, quia in eo viridantibus fructibus novis transactorum probatur occasus. Aprilis pro Venere dicitur, quasi Aphrodis; Graece hoc mense omnia aperiuntur in florem, quasi Aperilis. Maius dictus a Maia matre Mercurii; vel a maioribus natu, qui erant principes reipublicae. Nam hunc mensem maioribus, sequentem vero minoribus Romani consecraverunt. Unde et Iunius dicitur. Antea enim populus in centurias seniorum et iuniorum divisus erat. Iulius vero et Augustus de honoribus hominum, Iulii et Augusti Caesarum, nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem anni testantur esse Romani; Sextilis similiter, quod sextus. September nomen habet a numero et imbre, quia septimus est a Martio et imbres habet.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine tractũ. Luna enim:
mene greco sermone uocat᷑. Unde &
apud hebreos mñses legituns ñ ex soliᷤᷤ
circulo. s ex lune cursu enumerant᷑:
qͦd est de noua ad nouã. ẜ gyptii au¬
dem pͥmi ꝓpt̾ lune uelociorem cur¬
sum. & ne error computationis eius
uelocitate accideret: ex solis cursu
diem m̃sis adinuenerunt. qm̃ tar¬
dior solis motꝰ facilius poterat com¬
p̃hendi. anuarius m̃sis a lano
dictus. cui fuit a gentilib conseeratꝰ
uł quia lmes & ianua sit anni:
unde & bifrons idem ianus pingtt᷑.
ut introitꝰ anni & exitꝰ demonstret᷑.
Februarius nuncupat᷑. a februo
id est a plutone: cui eo m̃se sacrifi¬
cabatur. Nam ianuariũ diis suꝑis.
februariũ diis inanib romani con¬
secrauerunt. Ergo februarius a fe¬
bruo id est plutone: ñ a febre id est
egritudine nominatur. Martus ap¬
pellatꝰ. ꝓpt̾ martem romane gentis au¬
ctorem: uł quod eo tempore cuncta ani¬
mantia agantur ad marem. & ad con¬

Expanded text:
enim μήνη Graeco sermone vocatur; unde et apud Hebraeos menses legitimi non ex solis circulo, sed ex lunae cursu enumerantur, quod est de nova ad novam. Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuncta animantia agantur ad marem et ad con
Abbreviated transcription (Latin):
umerꝰ circularis stellarũ est. ꝑ quẽ
cognoscrtur in quanto dempore cir¬
culũ suũ una queq stella ꝑcurrat. si¬
ue ꝑ longitudinẽ siue ꝑ latitudinẽ.
octo annis fertur explere circulũ suũ
Mercuriꝰ: anius uiguiti. Lucifer: annis
qͥndecim. Pheton: duodecim. Saturnꝰ:
triguita. Quib ꝑactis: ad reuersionẽ
circuli sui hisdem signis & partibꝰ re¬
uertunt᷑. Quȩdã sydera radiis solis
p̃pedita. anomala fiunt. aut retro¬
grada. aut stationaria: uixta quod
&e poeta memiit dicens. Sol temꝑa
diuidit. atq mutat nocte diem radi¬
isq potentib astra. ire uetat: cursqͦ
uagos racione moratur.

Expanded text:
umerus circularis stellarum est, per quem cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem.octo annis fertur explere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucifer annis quindecim, Phaeton duodecim, Saturnus triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam sidera radiis solis praepedita anomala fiunt, aut retrograda, aut stationaria, juxta quod et poeta meminit dicens: Sol tempora dividit aevi; Mutat nocte diem, radiisque potentibus astra Ire vetat, cursusque vagos statione moratur.
Abbreviated transcription (Latin):
similibꝰ rebꝰ. ut qualis in armis ẽ¬
litudinem faciens. Paradigina
uͦ est exemplũ dicti uł facti alicuiꝰ.
aut ex simili aut ex dissimili ge¬
nere conueniens eiꝰ quam ꝓponi¬
mus rei: ut ita tam fortiter ꝑiit
apd ypponem scypio qͣ utice c̃ato.¬
Similitudo autẽ trib modis fit: a pari.
a maiore. a minore. A pari. hac uelu
ẽ sedicio. Amaiore ad minus: qualĩt
cescere conuigis orpheus. treicia fretꝰ
cythara fidibusq canoris. Quasi dicat
re parua & breui: id est si ille cytha¬
ra fretus. ego pietate¬

Expanded text:
similibus rebus, ut: qualis in aruis aessimilibus rebus, ut: qualis in aruis aeslitudinem vero est exemplum dicti vel facti alicuius aut ex simili aut ex dissimili genere conveniens eius, quam proponimus, rei, ita: 'Tam fortiter periit apud Hipponem Scipio quam Uticae Cato'Similitudo autem tribus modis fit: a pari, a maiore, a minore. A pariVirg. Aen. est seditio; a maiore ad minusLucan. 1, cessere coniugis Orpheus, Threicia fretus cithara fidibusque canoris; quasi dicat, re parva et brevi, id est, si ille cithara fretus, ego pietate
Abbreviated transcription (Latin):
citur. istud ꝓuerbiuim: lupus ẽ¬
in fabula. Sarcasmos ẽ hostilis
irrisio cũ amaritudine: ut referes gͦ hȩc:
& nuntiꝰ ibis pelidȩ genitori. illi mea
tͥstia facta degeneremq neobtolemũ
ut illud. Q bauium ñ odit: amet tua
carmina meui. Atq idem. uingat
uulpes. & mulgeat hircos: id est qͥ
bauiũ ñ odit. ꝓ pena contingat ei¬
ut diligat meiuũ. fuerunt autem
meuiꝰ & bauiꝰ poete pessimi: & ini
mici uirgilii. Q hos gͦ diligit. faciat
quȩ contra naturã sunt. id÷ iungat
uulpes: & mulgeat hircos. Homo¬
litudo: ꝑ quã minus notȩ rei ꝑ si¬
militudinẽ eiꝰ quȩ magis nota est
panditur demonstratio. Huiꝰ species
sunt tres: ycon. ꝑ abolȩ. paradigma.
id ÷ ymagõ. comꝑatio. exemplum.
con ẽ imago. cũ figuram rei ex si¬
mili genere conamur expͥmere: ut
ꝑ omĩa mercurio similis uocemq
coloremq: & crines flauos & mẽbra
ducitur. Parabolȩ comꝑatio ex dis¬

Expanded text:
citur istud proverbium, Lupus citur istud proverbium, Lupus in fabula. 29. Sarcasmos est hostilis irrisio, cum amaritudine, ut: Referes ergo haec, et nuntius ibis Pelidae genitori. Illi mea tristia facta Degeneremque Neoptolemum ut illud: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi, Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos, id est: qui Bavium non odit, pro poena ei contingat ut diligat Maevium. Fuerunt autem Maevius et Bavius poetae pessimici Vergilii. Qui hos ergo diligit, faciat quae contra naturam sunt, id est, iungat vulpes et mulgeat hircos. Homolitudo per quam minus note rei, per similitudinem eius que magis est nota, panditur demosunt tres: icon, parabolae, paradigma, id est imago, conparatio, exemplum. Icon est imago, cum figuram rei ex simili genere conamur exprimere, ut: omnia Mercurio similis, uocemque coloremque / et crines flauos et membraducitur. parabole
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ homini agenti malũ. bonũ
ẽ quod facis. Antifrasis uͦ non uoce
ꝓnuntiantis significat contrariũ. s
suis tantũ uerbis: quoꝵ origo con¬
traria ẽ. Enigina ẽ questio obscu¬
ra. quȩ difficile intelligitur. nisi
aꝑiatur: ut ẽ illud de comeden¬
te exiuit cibꝰ: & de forte egressa ẽ
dulcedo: significans ex ore leonis
fauum extractũ. Int̾ allegoriã au¬
tem & enignia. hoc int est: quod
allegoria bis geminata ẽ. & sub
res alias aliud figuralit̃ indicat.
Enignia uͦ sensus tantũ obscurus
ẽ. &e ꝑ quasda ymagines adum¬
tismos ẽ tropus quo dura dictu
gratius ꝓferuntur: uti cũ int̾¬
rogantib nobis. numquid nos
quesierit aliquis: respondetur¬
fortuna bona. Unde intelligitur:
neminẽ nos quesisse. Paroemia
ẽ: reb &e temporib accommodatũ
ꝓuerbium. Rebꝰ. ut contra stimulũ
calces: dum significat᷑ aduersis re
minem ꝑdere si eũ lupus prior ui¬
derit: unde & subito tacenti di¬

Expanded text:
dicimus homini agenti male: Bonum dicimus homini agenti male: Bonum est quod facis. Antiphrasis vero non voce pronuntiantis significat contrarium, sed suis tantum verbis, quorum origo contraria est. 26. Aenigma est quaestio obscura, quae difficile intelligitur, nisi aperiatur, ut est illud: De comedente exivit cibus, et de forti egressa est dulcedo, significans ex ore leonis favum extractum. Inter allegoriam autem et aenigma hoc interest, quod allegoriae vis gemina est, res alias aliud figuraliter indicat; aenigma vero sensus tantum obscurus est, et per quasdam imagines adumtismos est tropus, quo dura dictu gratius proferuntur, uti cum interrogantibus, 'numquid nos quaesierit aliquis? respondetur: 'Bona Fortuna'. Unde intellegitur neminem nos quaesisse. Paroemia est rebus et temporibus adcommodatum proverbium. Rebus, ut: 'Contra stimulum calces', dum significatur aminem perdere, si eum lupus prior uiderit; unde et cum subito tacenti di
Abbreviated transcription (Latin):
eglogas pastoꝵ. Huiꝰ tropi plures sc̃
species. ex quibꝰ eminent septem: iro¬
nia. anthifrasis. enigina. carientis¬
mos. paroemia. sarcasmos. antismoᷤ.
ronia ẽ. sententia ꝑ ꝓnunciationẽ
contrariũ habens intellectũ. Hoc enĩ
in aula eolus: ce clauso uentoꝵ car¬
cere regnet. Et qͦmͦ aula si carcer est:
Soluitur enĩ ꝓnunciatione. Nam
carcer ꝓnunciatio ẽ. iactet & aula
yronia ẽ: & dotum ꝑ contrariam
ꝓnunciationẽ annuntiat᷑ ꝑ yroniȩ
speciem. quȩ laudando deridet. An
thifrasis ẽ. sermo e contrario intel¬
ligendus. ut lucus qͥa caret luce ꝑ
nimiã nemoꝵ umbram: & manes
mites &e modesti. cũ sint t̾ribiles
& immanes: & parcas &e eumeni¬
des furiȩ: qd nulli parcant uel
benefaciant.Hoc tropo et nanz.
athalantes: & ceci uidentes: & uulgo
ethyopes argentei appellant᷑. Int yro¬
niam autẽ & anthyfrasim hoc distat
qͦd yronia ꝓnunciatione sola indi¬
cat quod intelligi uult: sicut cum

Expanded text:
eglogas pastorum. Huius tropi plures sunt eglogas pastorum. Huius tropi plures sunt species, ex quibus eminent septem: ironia, antiphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, sarcasmos, astysmos. Ironia est sententia per pronuntiationem contrarium habens intellectum. Hoc enim in aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntiatione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totum per contrariam pronuntiationem enuntiatur, per ironiae speciem, quae laudando deridet. 24. Antiphrasis est sermo e contrario intelligendus, ut lucus, quia caret luce per nimiam nemorum umbram: et manesmites, et modesti, cum sint terribiles et immanes; et Parcae et Eumenides Furiae, quod nulli parcant, vel benefaciant. Hoc tropo, et nani Atlantes, et caeci videntes, et vulgo Aethiopes argentei appellantur. 25. Inter ironiam autem, et antiphrasim hoc distat, quod ironia pronuntiatione sola indicat quod intelligi vult, sicut cum
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sit reb fortuna uidetis. Exces¬
sere om̃s aris aditisq relictis. Dii
quibꝰ imꝑium hoc steterat: succurritiꝰ
urbi. Incense. moriamur: & in media
arma ruamꝰ. Ordo talis ẽ. Iuuenes
fortissima pectora. frustra succurri¬
tis urbi incensȩ: quia excesserunt dii
Unde si uobis cupido certa ẽ me sequi
audentẽ extrema: ruamꝰ in media
arma. ut moriamur. I ꝑbole est.
excessitas fidem excedens ultra quã
Hoc eium mͦ ultra fidem aliqͥd augetur:
nec tam̃ a tramite significandȩ ueri¬
tatis errat᷑: quãuis uerba quȩ indi¬
cantur excedant: ut uoluntas loq̃n¬
tis ñ fallentis appareat. Qͦ tropo ñ solũ
auget᷑ aliquid: sed & minuitur. Au¬
getur. ut uelocior euro: minuit᷑. ut
mollior pluma: durior saxo. Alle¬
goria ẽ alieniloqͥum. Aliud enĩ sonat
ces belli punici: uł tria bella punica
significant᷑. Q in bucolicis. aurea
mala decẽ misi: id÷ ad augustũ decẽ

Expanded text:
quae sit rebus fortuna videtis. Excesquae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes aditis arisque relictis dii, quibus inperium hoc steterat; succurritis urbi incensae; moriamur et in media arma ruamus. Ordo talis est: 'Iuvenes fortissima pectora, frustra succurritis urbi incensae, quia excesserunt dii. Unde si vobis cupido certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma et moriamur'. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur, nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba quae indicantur excedant, ut voluntas loquentis, non fallentis appareat. Quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur: augetur, ut 'velocior Euro': minuitur, ut 'mollior pluma', 'durior saxo'. Allegoria est alieniloquium. Aliud enim sonat,ces belli Punici, vel tria bella Punica significantur. Et in Bucolicis3, 71: Aurea mala decem misi, id est ad Augustum decem