comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
A Mea hoc quẽad modum ꝑ posteros
habraȩ ciuitatis dĩ ꝓcurrant tempora:
uideamus. Aprimo igitur anno uite isaac
usq ad sexagesimumꝰ quo ei nati sunt filii.
illud memorabile est: quod cum illi dm̃
roganti ut pareret uaror eius quȩ sterilis
erat concessisset dñs quod petebat. atq
haberet illa conceptum: gestiebant ge¬
mim adhuc inutero eius inclusi. Qua
molestia cum angeretur. dñm interro¬
gauit: accepitq responsum. Duȩ gente ᷤᷤ
in utero tuo sunt: & duo popłi de uen-¬
tre tuo separabuntur: & popłs popłm
superabit: & maior seruiet minori. Qͦđ
paulus apłs magnum uult intelligi grẽ
documentum: quia nondum illis natis
nec aliquid a gentib bomi seu mali. sine
ullis meritis eligitur minor maiore reꝓ¬
bato: quando ꝓculdubio quantũ attinet
adoriginale peccatum ambo pares erant.
quantum autem ad ꝓprium. ullius eoꝵ
nullum erat. Sed nunc de hac re dicere
aliquid latius. instituti operis ratio non
sinit: unde maliis multa iam diximus.

Expanded text:
 ex hoc, quem ad modum per posteros Abrahae ciuitatis Dei procurrant tempora, uideamus. A primo igitur anno uitae Isaac usque ad sexagensimum, quo ei nati sunt filii, illud memorabile est, quod, cum illi Deum roganti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de uentre tuo separabuntur et populus populum superabit et maior seruiet minori. Quod Paulus apostolus magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor maiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum erat. Sed nunc de hac re dicere aliquid latius instituti operis ratio non sinit, unde in aliis iam multa diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes sc̃i eius orabunt: Sed hoc qͦd
ipsi suis cordibus suspicantur idõ putant
scripturas tacuisse diuinas. ut multi se
corrigant uel ꝓlixarum uł ȩternarũ
timore penarũ. & sint qui possint orare
ꝓ eis qui non se correxerint: nec tamen
opmantur omnimodo id eloquia diui¬
na tacuisse. Nam quo ꝑtinet inquiunt
quod scriptum est. quã multa multitu-¬
do dulcedinis tuȩ dñe quã abscondisti
timentib te: nisi ut intelligamus prop¬
ter timorem fuisse absconditam miseri
cordiȩ diuine tam multam secretamq
dulcedinem: Addunt etiã ꝓpterea di¬
xisse apłm. conclusit enĩ ds̃ omnes in
infidelitate ut omniũ misereatur: qͦd
significaret quod ab illo nemo damna¬
bitur. Nec isti tamen qui hoc sentiunt.
hanc opinionem sũa usq ad liberationẽ
uel nullam damnationem diaboli atq
angłoꝵ extendunt. Humana quippe
circa solos homines mouentur miscdia:
& causam maxime agunt suã ꝑ gene¬

Expanded text:
omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod omnes sancti eius orabunt! Sed hoc, quod ipsi suis cordibus suspicantur, ideo putant scripturas tacuisse diuinas, ut multi se corrigant uel prolixarum uel aeternarum timore poenarum, et sint qui possint orare pro eis, qui non se correxerint; nec tamen opinantur omni modo id eloquia diuina tacuisse. Nam quo pertinet, inquiunt, quod scriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te, nisi ut intellegamus proptcordiae divinae tam multam secretamque dulcedinem? Addunt etiam propterea dixisse Apostolum, Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur , quo significaret, quod ab illo nemo damnabitur. Nec isti tamen qui hoc sentiunt, hanc opinionem suam usque ad liberationem vel nullam damnationem diaboli atque angelorum ejus extendunt. Humana quippe circa solos homines moventur misericordia, et causam maxime agunt suam, per gene
Abbreviated transcription (Latin):
belli huius inquo caro concupiseit aduer
uariis certaminib querit. Hoc autẽ bel
ne p̾dixit. Non enim ait. Niniue euer¬
tetur si non egerint penitentiam. seq cor¬
rȩxerint: sed hoc non addito. p̾mntiauit
euersionem futuram illius ciuitatis. Quã
comminationem propt̾ea uerac̃e putant.
quia hoc p̃dixit ds̃ quod uere erant dig¬
ni pati: quamuis hoc non ẽẽt ipse fac tu¬
rus. Nam & si penitentib peꝑcit inqui-¬
unt. utiq illos penitentiã non ignorabat
acturos: & tamen absolute ac definite
eorũ euersionem futuram ẽẽ predixit.
Hoc ergo erat inquiunt inueritate seueri¬
tatis quia id erant digni. sed in ratione mi¬
serationis non erat quam ñ continuit in
ira sua ut ab ea pęna supplicib parceret.
quã fuerat contumacib comminatus.
Si ergo tunc peꝑcit aiunt quando sc̃m
suũ ꝓphetam fuerat parcendo contrista¬
turus: quantomagis tunc miserabilius
supplicantib parcet. quando ut parcat

Expanded text:
belli huius, in quo caro concupiscit aduersbelli huius, in quo caro concupiscit aduersuariis certaminibus quaerit. Hoc autem belne praedixit. Non enim ait: \'Nineue euertetur, si non egerint paenitentiam seque correxerint; sed hoc non addito praenuntiauit futuram euersionem illius ciuitatis. Quam comminationem propterea ueracem putant, quia hoc praedixit Deus quod uere digni erant pati, quamuis hoc non esset ipse facturus. Nam etsi paenitentibus pepercit, inquiunt, utique illos paenitentiam non ignorabat acturos, et tamen absolute ac definite eorum euersionem futuram esse praedixit. Hoc ergo erat, inquiunt, in ueritate seueritatis, quia id erant digni; sed in ratione miserationis non erat, quam non continuit in ira sua, ut ab ea poena supplicibus parceret, quam fuerat contumacibus comminatus. Sic ergo tunc pepercit, aiunt, quando sanctum suum prophetam fuerat parcendo contristaturus, quanto magis tunc miserabilius supplicantibus parcet, quando ut parcat
Abbreviated transcription (Latin):
sunt eius. & Quotqͦt spũ dĩ aguntur. hi
filii dĩ sunt: sed gratia non natura.  nicꝰ
enim natura dĩ filius. propter nos miscłia
factus est hominis filius: ut nos natura fi¬
lii hominis. filii dĩ ꝑ illius grãm fieremus.
Manens quippe ille immutabilis. naturã
nrãm inqua nos susciperet suscepit a nobis.
& tenax diuinitatis suȩ. nr̃e infirmitatis par¬
ticeps factus est. ut nos in melius commutati.
quod peccatores mortalesq sumus eius im¬
mortalitatis & iustitiȩ participatione amit¬
tamus. & quod innatura nr̃a bonũ fecit.
impletum summo bono in eius nature bo¬
nitate seruemus. Sicut eñi ꝑ unũ hominẽ
peccantem in hoc tam grauẽ malũ deuenimꝰ.
ita ꝑ unũ hominẽ. eundẽq dm̃ iustifican¬
dẽ. adillud bonum tam sublime ueniemus.
Nec quisquã se debet abisto ad illũ tran¬
sisse confidere. nisi cum ibi fuerit ubi temp¬
tatio nulla erit. nisi pacem tenuerit quam

Expanded text:
sunt eius; et quotquot spiritu Dei aguntur, hi sunt eius; et quotquot spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei, sed gratia, non natura. Unicus enim natura Dei filius propter nos misericordia factus est hominis filius, ut nos, natura filii hominis, filii Dei per illum gratia fieremus. Manens quippe ille inmutabilis naturam nostram, in qua nos susciperet, suscepit a nobis et tenax diuinitatis suae nostrae infirmitatis particeps factus est; ut nos in melius commutati, quod peccatores mortalesque sumus, eius inmortalis et iusti participatione amittamus et, quod in natura nostra bonum fecit, inpletum summo bono in eius naturae bonitate seruemus. Sicut enim per unum hominem peccantem in hoc tam graue malum deuenimus, ita per unum hominem eundemque Deum iustificantem ad illud bonum tam sublime ueniemus. Nec quisquam se debet ab isto ad illum transisse confidere, nisi cum ibi fuerit, ubi tentatio nulla erit; nisi pacem tenuerit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
onis ab originalis peccati quo solo teneban¬
tur uinculo iam soluti. mala multa patien¬
tes. non nulli etiã incursus spirituũ malig¬
norũ aliquando patiantur. Quȩ quidem
passio absit ut eis obsit. si hanc uitã milla e¬
tate etiã ipsa passione ingrauescente. & ani¬
mam de corpore excludente finierint. Ue¬
filios adam a die exitus de uentre matris
eorũ usq indiem sepulturȩ in matrẽ om¬
niũ. etiã hoc malum mirabile reperitur.
ut sobriĩ simus. atq intelligamus hanc ui¬
tam de peccato illo nimis nefario qͦd in pa¬
radyso ꝑpetratum est factam nobis ẽe pe¬
nalem. totũq quod nobiscum agitur ꝑ te¬
stamentũ nouũ non ꝑtinere nisi ad noui
scłi hereditatẽ nouam ut hic pignere accep¬
to illud cuius hoc pignus est suo tempore
consequamur: nunc autẽ ambulemus in
spe. & ꝓficientes de die indiem. spũ facta
carnis mortificemus. Souit enim dñs qͥ

Expanded text:
onis ab originalis peccati, quo solo tenebanonis ab originalis peccati, quo solo tenebantur, vinculo jam soluti, mala multa patientes, nonnulli et incursus spirituum malignorum aliquando patiantur. Quae quidem passio absit ut eis obsit, si hanc vitam in illa aetate, etiam ipsa passione ingravescente et animam de corpore excludente, finierint. filios Adam a die exitus de uentre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, etiam hoc malum mirabile reperitur, ut sobrii simus adque intellegamus hanc uitam de peccato illo nimis nefario, quod in paradiso perpetratum est, factam nobis esse poenalem totumque, quod nobiscum agitur per testamentum nouum, non pertinere nisi ad noui saeculi hereditatem nouam, ut hic pignore accepto illud cuius hoc pignus est suo tempore consequamur, nunc autem ambulemus in spe et proficientes de die in diem spiritu facta carnis mortificemus. Nouit enim Dominus qui
Abbreviated transcription (Latin):
penis addicuntur tam penale est eis. ut
non nunquã ipsas penas ꝑ quas compellun¬
tur discere malint ferre quã discere. Quis
autẽ non exhorreat & mori eligat si ei ꝓpo¬
natur. aut mors ꝑpetienda. aut rursus in¬
fantia: Quȩ quidem qͦd non arisu sed afle¬
tu orditur hanc lucem: quid malorum in¬
gressa sit nesciens ꝓphetat quodam modo.
Solum quando natus est ferunt risisse ⁊o¬
roastrem: nec ei boni aliquid monstruosus
risus ille portendit. Nam magicarũ artiũ
fuisse ꝑhibetur inuentor: quȩ quidem illi
nec ad presentis uite uanani felicitatẽ con¬
tra suos inimicos ꝓdesse potuerunt. A ni¬
No quippe rege assyriorum: cũ ẽẽt ipse
bactrianorum. bello superatus est. u¬
Rorsus qͦd scriptum est graue iugũ
suꝑ filios adam a die exitus de uentre
matris eorũ usq indiem sepulture in ma¬
trem omniũ. usq adeo impleri necesse est
ut ipsi paruuli ꝑ lauachrum regenerati¬

Expanded text:
poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut poenis adiguntur, tam poenale est eis, ut nonnumquam ipsas poenas, per quas conpelluntur discere, malint ferre quam discere. Quis autem non exhorreat et mori eligat, si ei proponatur aut mors perpetienda aut rursus infantia? Quae quidem quod non a risu, sed a fletu orditur hanc lucem, quid malorum ingressa sit nesciens prophetat quodam modo. Solum, quando natus est. ferunt risisse Zoroastrem, nec ei boni aliquid monstruosus risus ille portendit. Nam magicarum artium fuisse perhibetur inuentor; quae quidem illi nec ad praesentis uitae uanam felicitatem contra suos inimicos prodesse potuerunt; a Nino quippe rege Assyriorum. cum esset ipse Bactrianorum, bello superatus est. Prorsus quod scriptum est: Graue iugum super filios Adam a die exitus de uentre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium, usqut ipsi parvuli per lavacrum regenerati
Abbreviated transcription (Latin):
ueruntamen ante iudicium illud no¬
uissimũ seuerissimumq patiuntur. Non
autẽ om̃s ueniunt insempiternas penas
que post illud iudicium sunt future. qui
post mortem sustinent temporales.XIN.¬
Ad ouibusdam quod inisto non re-¬
mittitur remitti infuturo scło. idest ne
futuri scłi eterno supplicio puniantur:
iam supra diximus. R arissimi autẽ sunt.
qui nullas in hac uita sed tantũ postea pe¬
nas luunt. Euisse tamen aliquos qui usq
ad decrepitam senectutem nec leuissimã
quidem febriculam senserint. quietãq
durerint uitam. & ipsi nouimus & audi¬
uimus: quãquã uita ip̃sa mortalium to¬
ta pęna sit quia tota temptatio est: sicut
sacre littere ꝑsonant ubi scriptum. ẽ. Nun¬
quid non temptatio est uita humana suꝑ
terrã: Non enĩ parua pena est ipsa insi¬
pientia uel imperitia: quȩ usq adeo fugi¬
enda merito udicatur. ut ꝑ penas dolori¬
bus plenas pueri cogantur quęq artificia
uel litteras discere. ipsumq discere ad qͦd

Expanded text:
uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. nam quibusdam quod in isto non remittitur remitti in futuro saeculo, id est ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam supra diximus. Rarissimi sunt qui nullas in hac vita, sed tantum post eam poenas luunt. Fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem ne levissimam quidem febriculam senserint, quietamque duxerint vitam, ipsi et novimus et audivimus: quanquam vita ipsa mortalium tota poena sit, quia tota tentatio est, sicut sacrae Litterae personant, ubi scriptum est, Numquid non tentatio est vita humana super terram ? Non enim parva poena est ipsa insipientia, vel imperitia, quae usqenda merito iudicatur, ut per poenas doloribus plenas pueri cogantur quaeque artificia uel litteras discere; ipsumque discere, ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
errarunt qui uiam pacis non cogno¬
uerunt. ꝑseuerantissimis usq in finẽ
gressibus ambulauit. Est quidem qd
xp̃i baptisma ubiq sc̃m est. Et qu̾auis
apud hereticos uel scismaticos. ipsiꝰ
tamen heresis uel scismatis non ẽt ꝙ.
ideo nec ad ipsam catholicam inde
uenientes oportet denuo baptizari.
Sed tamen hoc aliud est: aliud catho¬
lica pace deuiantes. & in nefariam
prȩcisionis foueam prȩcipitatos. re¬
baptizandos insuꝑ iudicare. Nam
illum neuum in candore sc̃ȩ animȩ
caritatis ubera congregabant. hanc
autẽ fuliginem in istorum tartarea fe-¬
ditate uultus impacatus ostentat.
Sed ea quȩ deinceps quod ad beati
cẏpriani auctoritatẽ attinet tractatu¬
ri sumus: ab alio sumemus exordio.

Expanded text:
errarunt qui uiam pacis non cognoerrarunt qui uiam pacis non cognouerunt, perseuerantissimis usque in finem gressibus ambulauit. est quidem quod Christi baptisma ubique sanctum est et quamuis aput haereticos uel schismaticos, ipsius tamen haeresis uel schismatis non est, et ideo nec ad ipsam catholicam inde uenientes oportet denuo baptizari. sed tamen hoc aliud est, aliud a catholica pace deuiantes et in nefariam praecisionis foueam praecipitatos rebaptizandos insuper iudicare. nam illum naeuum in candore sanctae animae caritatis ubera contegebant, hanc autem fuliginem in istorum tartarea foeditate uultus inpacatus ostentat. sed ea quae deinceps, quod ad beati Cypriani auctoritatem adtinet; tractaturi sumus, ab alio sumemus exordio.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi qui fructu prȩualent caritatis.
possunt tamen aliquid habere pur¬
gandum quod incultum agricola ñ
relinqͥt. Quod ergo ille uir sc̃s de ba¬
ptismo sentiens aliter quam se res ha¬
bebat. quȩ postea ꝑtractata ꝙ̃ diligen¬
tissima consideratione firmata ẽ. in
catholica unitate ꝑmansit: ꝙ carita¬
tis ubertate compensatum ẽ. ꝙ pas¬
sionis falce purgatum. Sed ne uide-¬
ar deuitandȩ ꝓbationis causa ista in
laudem beatissimi martyris dicere.
quȩ quide non eius sed illius ẽ cuius
grã talis existit: iam de litceris eius do¬
cumenta ꝓferamus. quibus maxime
donatistarum ora claudantur. Hu-¬
ius enim auctoritatẽ imꝑitis obici¬
unt: ut se quasi recte facere ostendant.
quod ad se uenientes fideles denuo
baptizant. Nimium miseri. & nisi
se corrigant a semetipsis om̃ino dam¬
nati: qui hoc intanto uiro eligunt
imitari. quod illi propterea non ob¬
fuit. quia in eam pacem unde isti ab¬

Expanded text:
ipsi, qui fructu praeualent caritatis, ipsi, qui fructu praeualent caritatis, possunt tamen aliquid habere purgandum, quod incultum agricola non relinquit. quod ergo ille uir sanctus de baptismo aliter sentiens quam se res habebat, quae postea pertractata et diligentissima consideratione firmata est, in catholica unitate permansit, et caritatis ubertate conpensatum est et passionis falce purgatum. XVIIII. 29. Sed ne uidear deuitandae probationis causa ista in laudem beatissimi martyris dicere, quae quidem non eius sed illius est cuius gratia talis extitit, iam de litteris eius documenta proferamus, quibus maxime Donatistarum ora claudantur. huius enim auctoritatem inperitis obiciunt, ut se quasi recte facere ostendant quod ad se uenientes fideles denuo baptizent, nimium miseri et nisi se corrigant a semet ipsis omnino damnati, qui hoc in tanto uiro eligunt imitari quod illi propterea non obfuit, quia in eam pacem, unde isti ab
Abbreviated transcription (Latin):
haberet: nichil esset. Cum autẽ mi¬
nus illud ꝑspiciens. hanc tamen hu¬
militer. fideliter. fortiter custodiuit:
ad martyrii coronam meruit pue-¬
nire. ut si qua in eius lucidam men¬
tem ex humana conditione nebula
irrepserat: głosa serenitate fulgentis
sanguinis fugaretur. Non enim fru-
diceret uitem. suos autẽ tanqũã in
uite sarmenta: precidi dixit eos &
de uite auferri: tanquam in utilia sar¬
menta quȩ fructum non darent. Qͥs
est autem fructus. nisi nouus ille fȩ¬
cem: Ipsa est illa caritas. sine qua cȩte¬
ra nichil ꝓsunt. Dicit & apłs. fructus
autẽ sp̃s est. caritas. gaudium. pax. lon¬
ganimitas. benignitas. bonitas. fides.
mansuetudo. continentia. Quȩ om̃ia
incipiunt a caritate. ꝙ ꝑ cȩtera iun-¬
ctura quasi botrum mirabilem faci-¬
unt. Nec tamen frustra idem dñs ad¬
didit. Quȩ autẽ sarmenta in me dant
fructum: purgat illa pater meus. ut
maiorem fructum afferant: nisi quia õ

Expanded text:
haberet, nihil esset. cum autem mihaberet, nihil esset. cum autem minus illud perspiciens hanc tamen humiliter fideliter fortiter custodiuit, ad martyrii coronam meruit peruenire, ut, si qua in eius lucidam mentem ex humana condicione nebula inrepserat, gloriosa serenitate fulgentis sanguinis fugaretur. non enim frustdiceret uitem, suos autem tamquam in uite sarmenta, praecidi dixit eos et de uite auferri tamquam inutilia sarmenta quae fructum non darent. quis est autem fructus nisi nouus ille fes? ipsa est illa caritas, sine qua cetera nihil prosunt. dicit et apostolus: fructus autem spiritus est caritas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia. quae omnia incipiunt a caritate et per ceteram iuncturam quasi botrum mirabilem faciunt. nec tamen frustra idem dominus addidit: quae autem sarmenta in me dant fructum, purgat illa pater meus ut maiorem fructum adferant, nisi quia et
Abbreviated transcription (Latin):
seruare unitatẽ sp̃s in uinculo pacis.
Ita enim corporis manente compage.
siquid in quibusdam membris infir¬
mabatur: ex eorum sanitate conuale¬
sceret. potius. quam prȩcisione morti¬
ficatum diligentiam nullius curatio-¬
nis admitteret. Et si se ille separasset:
quam multi sequerentur. quantum si¬
bi nomen inter homines faceret: quã
latius cyprianistȩ quam donatistȩ uo¬
carentur: Sed non erat filius ꝑditionis
de qualibus dictum ẽ. deiecisti eos dũ
extollerentur: sed filius pacis ȩccłiȩ. qui
tanta cordis illuminatione prȩditus
propterea non uidit aliquid. ut ꝑ eum
aliud suꝑeminentius uideretur. Et ad¬
huc inquit apłs suꝑeminentiorem uiã
uobis demonstro. Si lingus hominũ
loquar & angłorum. caritatẽ autem
non habeam: factus sum ȩramentum
sonans aut cymbalum tinniens. Minꝰ
ergo ille penetrauit: ut cerneret secre¬
tum abditum sacramenti. Sed si sciret
om̃ia sacramenta. caritatem autẽ non

Expanded text:
seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. ita enim corporis manente conpage, si quid in quibusdam membris infirmabatur, ex eorum sanitate conualesceret potius quam praecisione mortificatum diligentiam nullius curationis admitteret. et si se ille separasset, quam multi sequerentur! quantum sibi nomen inter homines faceret! quam latius Cyprianistae quam Donatistae uocarentur! sed non erat filius perditionis, de qualibus dictum est: deiecisti eos dum extollerentur, sed erat filius pacis ecclesiae, qui tanta cordis inluminatione praeditus propterea non uidit aliquid, ut per eum aliud supereminentius uideretur. et adhuc, inquit apostolus, supereminentiorem uiam uobis demonstro. si linguis hominum loquar et angelorum, caritatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans aut cymbalum tinniens. minus ergo ille penetrauit, ut cerneret secretum abditum sacramenti; sed si sciret omnia sacramenta, caritatem autem non
Abbreviated transcription (Latin):
omnem hominẽ qui extra ȩccłiȩ ca¬
tholicȩ communionẽ baptizatus fu¬
isset. o portere ad ȩccłiam uenientem
denuo baptizari. Quod non recte
fieri tanto uiro. nimirum ꝓpterea
dominus non aꝑuit. ut eius pia c̃
humilitas ꝙ̃ caritas. in custodienda
salubriter ȩcłiȩ pace patesceret. s. ñ
solum illius temporis xp̃ianis. sed
ediam posteris ad medicinalem ut ita
dicam notitiam signaretur. Cum enĩ
tanti meriti. tantȩ ȩccłis. tanti pectori.
tanti oris. tantȩ uirtutis ep̃c. aliud
de baptismo arbitraretur. quam erat
diligentius in quisita ueritas firma.¬
tura multiq euis college qũauis non¬
dum liquido manifestatum id tam̃
tenerent quod s̃ prȩterita ȩccłiȩ con¬
suetudo. & postea totus catholicus
orbis amplexus est: non se ille tamen
a cęteris diuersa sentientibus scpara¬
ta communione disunxit: ꝙ hoc etiã
cȩteris ꝑsuadere non destitit. ut suffer¬
rent inuicem in dilectione. studentes

Expanded text:
hominem omnem qui extra Ecclesiae cahominem omnem qui extra Ecclesiae catholicae communionem baptizatus fuisset, oportere ad Ecclesiam venientem denuo bapfieri tanto uiro nimirum propterea dominus non aperuit, ut eius pia et humilitas et caritas in custodienda salubriter ecclesiae pace patesceret et non solum illius temporis christianis, sed etiam posteris ad medicinalem ut ita dicam notitiam signaretur. cum enim tanti meriti, tantae ecclesiae, tanti pectoris, tanti oris, tantae uirtutis episcopus aliud de baptismo arbitraretur quam erat diligentius inquisita ueritas firmatura, multique eius collegae quamuis nondum liquido manifestatum id tamen tenerent, quod et praeterita ecclesiae consuetudo et postea totus catholicus orbis amplexus est, non se ille tamen a ceteris diuersa sentientibus separata communione disiunxit et hoc etiam ceteris persuadere non destitit, ut sufferrent inuicem in dilectione studentes
Abbreviated transcription (Latin):
tror satis disserui. Et quia hoc mani¬
festissimum scisma est quod donatista¬
rum nomine nuncupatur: restat ut
hoc de baptismo pie credamus: quod
uniuersa ȩccłia a sacrilegio scisma¬
tis remota custodit. In quã tamen si
aliud alii. & aliud alii ad huc de
ista quȩstione salua pace sentirent.
donet uniuersali concilio unum il¬
quid eliquatum sincerũq placussit
humanȩ infirmitatis errorem coope¬
riret caritas unitatis. sicut scriptum
est. quia caritas oꝑit multitudinem
peccatoꝵ. Qua enim absente cȩtera
in aniter habentur: eade prȩsente qui¬
dam uenialiter non habentur. Extah
beati martyris cẏpriani in eius litte¬
ris magna documenta. ut ad illum
iam ueniam de cuius sibi auctoritate
isti carnaliter blandiuntur. cum eiꝰ
caritate sp̃ualiter ꝑimantur. Nam
illis temporibus antequam plenarii
concilii sententia. quid in hac re se¬
quendum ẽẽt totius ȩccłiȩ consensio
confirmaret: uisun est ei cum ferme

Expanded text:
tror satis disserui. et quia hoc manitror satis disserui. et quia hoc manifestissimum schisma est quod Donatistarum nomine nuncupatur, restat ut hoc de baptismo pie credamus quod uniuersa ecclesia a sacrilegio schismatis remota custodit. in qua tamen si aliud alii et aliud alii adhuc de ista quaestione salua pace sentirent, donec uniuersali concilio unum aliquid eliquatum sincerumque placuisset, humanae infirmitatis errorem cooperiret caritas unitatis, sicut scriptum est: quia caritas cooperit multitudinem peccatorum. qua enim absente cetera inaniter habentur, eadem praesente quaedam uenialiter non habentur. Extant beati martyris Cypriani in eius litteris magna documenta, ut ad illum iam ueniam de cuius sibi auctoritate isti carnaliter blandiuntur, cum eius caritate spiritaliter perimantur. nam illis temporibus, antequam plenarii concilii sententia quid in hac re sequendum esset totius ecclesiae consensio confirmaret, uisum
Abbreviated transcription (Latin):
mentum. nascuntur. Itaq siue intus
uersari uideantur siuie aꝑte foris suc.
quod caro est caro est: siue in area
in sua sterilitate ꝑseuerẽt. siue occasio¬
ne temptationis tamquam uento
extra dollantur. quod palea est pa-¬
lea est: ꝙ semꝑ ab illius eccłiȩ quȩ
sine macula ꝙ̃ ruga est unitate diui¬
sus est. etiam qui congregationi sc̃o¬
rum in carnali obduratione miscet᷑.
De nullo tamen desperandum ẽ siue
qui intus talis apparet. siue qui foras
manifestius aduersatur. Spirituales
autẽ. siue ad hoc ipsum pio studio
ꝓficientes. non eunt foras: quia ꝙ
cum aliqua uel ꝑuersitate uel ne¬
cessitate hominum uidentur expelli
ibi magis ꝓbant quam uitus ꝑmane¬
ant. cum aduersus ȩccłiam nullate¬
nus eriguntur. sed in solida unitatis
petra fortissimo caritatis robore ra¬
dicantur. Adhoc enim ꝑtinet quod
in illo abrahȩ sacrifitio dicitur. aues
autem non diuisit. De baptismi
ergo quȩstione iam quantum arbi¬

Expanded text:
mentum nascuntur. Itaque siue intus mentum nascuntur. Itaque siue intus uersari uideantur siue aperte foris sint, quod caro est caro est; siue in area in sua sterilitate perseueret siue occasione temptationis tamquam uento extra tollatur, quod palea est palea est, et semper ab illius ecclesiae quae sine macula et ruga est unitate diuisus est etiam qui congregationi sanctorum in carnali obduratione miscetur. de nullo tamen desperandum est siue qui intus talis apparet siue qui foras manifestius aduersatur. spiritales autem siue ad hoc ipsum pio studio proficientes non eunt foras, quia et cum aliqua uel peruersitate uel necessitate hominum uidentur expelli, ibi magis probant quam intus permaneant, cum aduersus ecclesiam nullatenus eriguntur, sed in solida unitatis petra fortissimo caritatis robore radicantur. ad hoc enim pertinet quod in illo Abrahae sacrificio dicitur: aues autem non diuisit. De baptismi ergo quaestione iam quantum arbi
Abbreviated transcription (Latin):
os in eodem popło similes. Et quȩ
istos: eadem ipsa & uidam p̾seudo¬
apłm. & symonem magum. ꝙ cȩte¬
ros usq ad hȩc tempora p̾seudo xp̃ia¬
nos. in affectione animali ꝑtinaciter
obduratos: siue in unitate ꝑmixci
sint. siue aꝑta p̾cisione dissentiant.
Sed cum tales ab spiritualibus ȩuan¬
głizantur. ꝙ sacramentis imbuunt᷑.
tamqu̾a ꝑ seipsam rebecca eos parit.
sicut esau. Cum audem ꝑ illos qui ñ
caste annuntiant ȩuangłm tales in
di popło generantur: sara quidem.
sed ꝑ agar. Item boni sp̃uales quan¬
do ȩuangłizantibus uel baptizanti-¬
buis carnalibus generantur: lia qui¬
dem uel rachel ure coniugali eos
sed ꝑ ancillarum uterum parit. Cum
uero ꝑ sp̃uales in ęuangelio generan¬
tur boni fideles. qui uel euadunt
in sp̃ualis ętatis affectum. uel eo
tendere non desistunt. uel ideo non
faciunt quia non possunt. sicut ex
utero sarȩ ysaac uel rebeccȩ iacob:
in nouam uitam. &. in nouum testa-¬

Expanded text:
os in eodem populo similes, et quae os in eodem populo similes, et quae istos, eadem ipsa et Iudam pseudoapostolum et Simonem magum et ceteros usque ad haec tempora pseudochristianos in affectione animali pertinaciter obduratos, siue in unitate permixti sint siue aperta praecisione dissentiant. sed cum tales ab spiritalibus euangelizantur et sacramentis inbuuntur, tamquam per se ipsam Rebecca eos parit sicut Esau; cum autem per illos qui non caste adnuntiant euangelium tales in dei populo generantur, Sarra quidem sed per Agar. item boni spiritales quando euangelizantibus uel baptizantibus carnalibus generantur, Lia quidem uel Rachel iure coniugali eos sed per ancillarem uterum parit; cum uero per spiritales in euangelio generantur boni fideles, qui uel euadunt in spiritalis aetatis adfectum uel eo tendere non desistunt uel ideo non faciunt quia non possunt, sicut ex utero Sarrae Isaac uel Rebeccae Iacob in nouam uitam et nouum testa
Abbreviated transcription (Latin):
capiant. ipso ꝓfecto accessu ad nouũ
ꝑtinent. ꝙ̃ si priusquam sp̃uales fiant.
ex hac uita rapiuntur: custoditi ꝑ sacra¬
menti sc̃itatẽ. in terra uiuentium com¬
putantur. ubi ẽ spes nr̃a &. portio dñs.
Nec inuenio quid uerius intelligat᷑
in eo quod scriptũ. ẽ. imꝑfectum meũ
uiderunt oculi tui: quandoquidem¬
sequitur. & in libro tuo om̃s scribentur.
Quȩ autẽ peꝑit abel & enoch & Noe
& abraham: ipsa peꝑit & moysen &
ꝓpħas tempore posteriores ante dñi ad¬
uentum. Et quȩ istos. ipsa & apłos.
& martyres nr̃os: & om̃s bonos xp̃ia¬
nos. Om̃s enim diuersis quidem tẽpo¬
ribus nati apparuerunt. sed societate
unius popłi continentur. & eiusdem
ciuitatis cuies. labores huius peregri¬
nationis exꝑti sunt. Et quidam eoꝵ
nunc exꝑiuntur. & usq in finem
cȩteri experientur. Item quȩ peꝑit
cam. & cham. & ismahelem & esau:
eadem ipsa peperit q̃ dat᷑an. ꝙ ali¬

Expanded text:
capiant ipso profectu et accessu ad nouum capiant ipso profectu et accessu ad nouum pertinent. et si priusquam spiritales fiant ex hac uita rapiuntur, custoditi per sacramenti sanctitatem in terra uiuentium conputantur, ubi est spes nostra et portio dominus. nec inuenio quid uerius intellegatur in eo quod scriptum est: inperfectum meum uiderunt oculi tui, quandoquidemsequitur:et in libro tuo omnes scribentur. Quae autem peperit Abel et Enoch et Noe et Abraham, ipsa peperit et Moysen et prophetas tempore posteriores ante domini aduentum, et quae istos, ipsa et apostolos et martyres nostros et omnes bonos christianos. omnes enim diuersis quidem temporibus nati apparuerunt, sed societate unius populi continentur et eiusdem ciuitatis ciues labores huius peregrinationis experti sunt et quidam eorum nunc experiuntur et usque in finem ceteri experientur. item quae peperit Cain et Cham et Ismahelem et Esau, eadem ipsa peperit et Dathan et ali
Abbreviated transcription (Latin):
Ad animales ꝑtinet uetus testam̃tũ.
ad spũales nouum. Sed primis tẽpo¬
ribus utrumq occultum fuit: ab
adam usq ad moysen. A moyse au¬
tẽ manifestatum est uetus. ꝙ in eoipso
occultabatur nouum. quia occulte
significabatur. Postea uero quam in
carne dñs uenit reuelatum est nouũ:
ueteris autẽ sacramenta cessarunt.
sed concupiscentiȩ tales non cessaue¬
runt. In illis enim sunt. quos apłs ĩa
ꝑ sacramentum noui testamenti natõ.
adhuc tamen dicit animales ñ posse
ꝑcipere quȩ sunt sp̃s dĩ. Sicut enim
in sacramentis ueteris testamenti ui-¬
uebant quidam sp̃uales. ad nouum
scilicet testamentum quod tunc occul¬
tabatur occulte ꝑtinentes: sic & nunc
in sacramento noui testamenti quod
iam reuelatum est pleriq uiuunt ani¬
males. Qui ꝓficere si nolunt ad ꝑcipi¬
enda quȩ sunt sp̃s dĩ. quo eos hortat᷑
sermo apłicus. ad uetus testamentũ
ꝑtinebunt si autẽ ꝓficiunt: ꝙ̃ anteqͣ

Expanded text:
ad animales pertinet uetus testamentum, ad animales pertinet uetus testamentum, ad spiritales nouum. sed primis temporibus utrumque occultum fuit ab Adam usque ad Moysen. a Moyse autem manifestatum est uetus et in eo ipso occultabatur nouum, quia occulte significabatur. postea uero quam in carne dominus uenit reuelatum est nouum. ueteris autem sacramenta cessarunt, sed concupiscentiae tales non cessauerunt. in illis enim sunt quos apostolus iam per sacramentum noui testamenti natos adhuc tamen dicit animales non posse percipere quae sunt spiritus dei. sicut enim in sacramentis ueteris testamenti uiuebant quidam spiritales ad nouum scilicet testamentum quod tunc occultabatur occulte pertinentes, sic et nunc in sacramento noui testamenti quod iam reuelatum est plerique uiuunt animales. qui proficere si nolunt ad percipienda quae sunt spiritus dei, quo eos hortatur sermo apostolicus, ad uetus testamentum pertinebunt. si autem proficiunt, et antequam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ postea sp̃uales: sed quia in ipsa sor¬
te mortalitatis nr̃ȩ. ex qua de adam
nascimur. non ẽ prius quod sp̃uale
sed quod animale. postea sp̃uale. Ex
ipso autẽ animali sensu. quia homo
animalis non ꝑcipit quȩ sunt sp̃s di.
om̃s dissensiones ꝙ scismata generant᷑:
in quo sensu ꝑseuerantes apłs dicit ad
uetus testamentum ꝑtinere. id est ad
terrenorum ꝓmissorum cupiditatẽ. in
quibus quidem sp̃ualia figurant᷑: sed
animalis homo non ꝑcipit quȩ sunt
sp̃s di. Quocumq ergo tempore tales
homines esse ceperint in hac uita. ut
iam diuinis ꝓ scłoꝵ distributione sa¬
cramentis imbuti. adhuc tamen carna¬
liter sapiant. & carnalia de do siue in
hac uita siue post hanc uitam speren
atq desiderent. animales sunt. Eccd̃ia
uero quod est popłs di etiam in istius
uitȩ peregrinatione antiqua res est:
in aliis hominibꝰ habens animalem
portionem. in aliis autẽ sp̃ualem.

Expanded text:
et postea spiritales, sed quia in ipsa soret postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur non est prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt spiritus dei, omnes dissensiones et schismata generantur. in quo sensu perseuerantes apostolus dioit ad uetus testamentum pertinere id est ad terrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem spiritalia figurantur, sed animalis homo non percipit quae sunt spiritus dei. Quocumque ergo tempore tales homines esse coeperint in hac uita, ut iam diuinis pro saeculorum distributione sacramentis inbuti adhuc tamen carnaliter sapiant et carnalia de deo siue in hac uita siue post hanc uitam sperent adque desiderent, animales sunt. ecclesia uero quod est populus dei etiam in istius uitae peregrinatione antiqua res est, in aliis hominibus habens animalem portionem, in aliis autem spiritalem.
Abbreviated transcription (Latin):
discor diam separatus ẽ a popło dĩ: &
ase& ꝑ uxoris quidem potestatẽ sed ex
ancilla natus. ꝓpter fraternam concor¬
diam terram repromissionis accepit.
Unde & hismaheli ut separaret᷑ a po¬
pło di non obfuit mater ancilla. sed
obfuit fr̃na discordia. Et non ꝓfuit
potestas uxoris cuius magis filius erat.
qr ꝑ ipsius iura coniugalia & in an¬
cilla seminatus erat & ex ancilla sus-¬
ceptus: sicut apud istos ȩccłiȩ uire
quod est in baptismo nascuntur qui¬
cumq nascuntur: sed si concordent
cum frĩbus ꝑ unitatẽ pacis. ad ter¬
ram uenient repromissionis: non de
materno utero rursus eiciendi. sed in
paterno semine cognoscendi. Si autẽ
in discordia ꝑseuerent: ad ismahelis
funiculum ꝑtinebunt. Prior autem
fuit ismahel. ꝙ postea isaac ꝙ̃ prior
esau. posterior autẽ iacob: non quia
prior peperit heresis quam ȩccl̃ia. aut
ipsa ȩccłia prius carnales uel animales.

Expanded text:
discordiam separatus est a populo Dei; et discordiam separatus est a populo Dei; et Aser per uxoris quidem potestatem, sed ex ancilla natus, propter fraternam concordiam terram promissionis accepit. Unde et Ismaheli, ut separaretur a populo Dei, non obfuit mater ancilla, sed obfuit fpotestas uxoris, cuius magis filius erat, quia per ipsius iura coniugalia et ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus; sicut apud istos ecclesiae iure, quod est in baptismo, nascuntur quicumque nascuntur. sed si concordent cum fratribus per unitatem pacis, ad terram ueniunt promissionis, non de materno utero rursus eiciendi, sed in paterno semine cognin discordia perseuerent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. prior autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam ecclesia aut ipsa ecclesia prius carnales uel animales
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & in eadem tamen separatione
duretis aduersus uinculum fr̃nȩ pa¬
cis. aduersus unitatẽ om̃ium frm. qui
toto terrarum orbe sicut ꝓmissi sunt
ita exhibiti. quorum om̃ium causas
& corda nullomodo umquam nosse
ac discutere potuistis ut merito dan¬
naretis. qui non possunt ꝓpterea rei
eẽ. quia iudicibus ȩccłasticis potius
quam litigatoribus crediderunt. hoc
solum minus habetis. quod minus ha¬
bet qui caritatẽ non habet. Iam quid
opus est ut nos retexamus Uosipsi in
apło inspicite. quantum sit quod minꝰ
habetis. Quid autẽ inter est qui carita¬
tẽ non habet utrum foras auolet
aliquo uento temptationis ablatus:
an intus de messe dñica non receda
in ultima uentilatione separandus
Et tamen etiã tales si iam semel ꝑ bapll¬
sinum nati sunt: iterum eos nasciopor¬
tet. Eccł̃ia quippe om̃s ꝑ baptismum
parit: siue apud se id est ex utero suo
siue extra se de semine uiri sui Sedq
esau de uxore natus. propter fraternam

Expanded text:
tis et in eadem tamen separatione tis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fraternae pacis, aduersus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt ita exhibiti, quorum omnium causas . et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis ut merito damnaretis, qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt, hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temptationis ablatus an intus de messe dominica non recedat in ultima uentilatione separandus? et tamen etiam tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci non oportet. Ecclesia quippe omnes per baptismum parit siue aput se id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed Esau de uxore natus, propter fraternam
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis: in eis non disiunguntur a no¬
bis. Sed tamen quia nichil eis ꝑsunt
qũadiu scis matici uel heretici sunt. ꝓpt̃
alia in quibus aueritate dissentiunt.
ꝙ̃ ꝓpter ipsum separationis unmanis¬
simum scelus: siue ꝑmanserint in eis
peccata siue continuo dimissa redie-¬
rint: ut ad salutẽ pacis atq caritatiᷤᷤ
ueniant ad hortamur. non solum ut
aliquid habeant quod non habe
bant. sed ut eis etiam illud ꝓdesse in¬
cipiat quod habebant. frustra ergo
nobis dicunt. Si baptismum nr̃m
acceptatis: quid minus habemus. ut
nobis de ur̃a communione consulen¬
dum putetis: Respondemus enim.
Non baptismum ur̃m acceptamus.
quia non est baptismus ille scismati¬
corum uel hereticorum. sed dĩ ꝙ eccl̃iȩ
ubicumq fuerit inuentus. & quocũ¬
q translatus. ur̃m autẽ non est ni¬
si quod praue sentitis. ꝙ. sacrilege agi¬
tis. ꝙ impie separamini. Nam si cętt¬
ra omĩa uera uel habeatis uel sentia¬

Expanded text:
a nobis, in eis non disiunguntur a noa nobis, in eis non disiunguntur a nobis. sed tamen, quia nihil eis prosunt. quamdiu schismatici et haeretici sunt, propter alia in quibus a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque caritatis ueniant adhortamur, non solum ut aliqubant, sed ut eis etiam illud prodesse incipiat quod habebant. Frustra ergo nobis dicunt: \'si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de uestra communione consulendum putetis?\' respondemus enim: non baptismum uestrum acceptamus, quia non est baptismus ille schismaticorum uel haereticorum sed dei et ecclesiae, ubicumque fuerit inuentum et quocumque translatum. uestrum autem non est nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si. cetera omnia uera uel habeatis uel sentia
Abbreviated transcription (Latin):
riculo mortis incipit ꝑturbari. & po¬
scit baptismum: quem tanta festina-¬
tione accipit. ut necessariam interro¬
gationẽ paucorum uerborum uix pe-¬
riculi tempus admittat. quanto mi¬
nus sermonem longissimum. ut
illud odium corde pellatur etiamsi
baptizanti sit cognitum. Certe ista
non solum apud nos: sed etiam apud
illos euenire non cessant. Quid ergo
dicimus: Dimittuntur peccata huic
homini: an non dimittuntur: Prorsuᷤ
quod uolunt eligant. Si enim dimit¬
tuntur: continuo redeunt. Euangłm
loquitur. ueritas clamat. Siue ergo
dimittantur. siue non dimittantur.:
necessaria est postra medicina. Nec ta¬
men si uixerit atq id corrigendum
esse didicerit atq correxerit. denuo ba¬
ptizatur: siue apud illos. siue apud
nos. Sic & illa quȩ scismatici uel he¬
retici non aliter habent. nec aliter agt̃
quam uera ȩccłia: cum ad nos uenuus
non emendamus. sed potius approba¬
mus. In quibus enim non dissentiunt

Expanded text:
riculo mortis incipit perturbari et poriculo mortis incipit perturbari et poscit baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucorum uerborum uix periculi tempus admittat, quanto minus sermonem longissimum, ut illud odium corde pellatur, etiamsi baptizanti sit cognitum. certe ista non illos euenire non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur, ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur, necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam uera ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non dissentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
miscctia dñi imploranda erat acce-¬
deret. Nec tamen illud quod nondũ
conseruo dimiserat impediuit dñm
eius: quo minus in illo tempore acci-¬
piendȩ rationis dimitteret ei omĩa
quȩ debebat. Sed quid ꝓfuit: quando
quidem in caput eius propter odio¬
rum ꝑseuerantiam. rursus om̃ia con¬
tinuo replicata sunt: Sic non impe¬
ditur baptismi gr̃a quo minus om̃ia
peccata dimittat: etiamsi odium fra-¬
ternum in eius eui dimitcuntur
animo ꝑseuerat. Soluitur enim hest̃¬
nus dies & quicquid supra ẽ solui¬
tur etiam ipsa hora momentumq
ante baptismum & in baptismo:
deinceps audem continuo reus esse
incipit non solum consequentiũ.
sed etiam preteritorum dierum ho¬
rarum. momentorum. recdeuntibus
om̃ibus quȩ dimissa sunt. Et sepe
contingunt ista in ȩccłia. Nam ple¬
rumq fit. ut homo habeat inimi-¬
cum quem iniquissime oderit. qũã¬
quam etiam inimicos diligere iubea¬
mur. & orare pro eis: subito autẽ pe¬

Expanded text:
misericordia domini imploranda erat, accemisericordia domini imploranda erat, accederet. nec tamen illud quod nondum conseruo dimiserat impediuit domino eius, quominus in illo tempore accipiendae rationis dimitteret ei omnia, quae debebat. sed quid profuit, quando quidem in caput eius propter odiorum perseuerantiam rursus omnia continuo replicata sunt? sic non impeditur baptismi gratia, quominus omnia peccata dimittat, etiam si odium fraternum in eius cui dimittuntur animo perseuerat. soluitur enim hestnus dies et quidquid supra est soluitur, etiam ipsa hora momentumque ante baptismum et in baptismo; deinceps autem continuo reus esse incipit non ssed etiam praeteritorum dierum horarum momentorum, redeuntibus omnibus quae dimissa sunt. et saepe ista contingunt in ecclesia. Nam plerumque fit ut homo habeat inimicum quem iniquissime oderit, quamquam etiam iniquos inimicos diligere iubeamur et orare pro eis. subito autem pe
Abbreviated transcription (Latin):
quam cum ille non posset reddere
non eius misertus est: sed iam ei de¬
bebat conseruus eius. cum ipse ratio¬
nem dño suo reddens tanti numeri
debito solueretur. nec dimiserat con¬
seruo suo quod ei debebat: & sic acces¬
serat ut ei dimitteret dñs. Hoc indi¬
cant uerba conserui dicentis. patienti¬
am habe in me ꝙ omĩa reddam tibi.
Alioquin diceret. Iam michi hoc di¬
miseras. cur iterum repetis: Hoc ꝙ. ipsiꝰ
dñi uerba manifestius aꝑiunt. Ait
enim. Egressus autẽ seruus ille inue¬
nit unum de conseruis suis. qui de¬
bebat ei centum denarios. Non dix̃.
cui debitum iam centum denarioꝵ
dimiserat.Si enim dimiserat: non ei
debebat. Quia ergo dixit debebat
ei: manifestum est quod non dimise¬
rat. Et melius quidem fuerat. atq hoc
potius congruebat tanto debitori red¬
dituro rationem. & expect᷑anti mise¬
ricordiam dñi sui: ut prior ipse con¬
seruo dimitteret quod ei debebatur.
& sic ad rationem reddendam ubi

Expanded text:
quam cum ille non posset reddere, quam cum ille non posset reddere, non eius misertus est, sed iam ei debebat conseruus eius, cum ipse rationem domino suo reddens tanti numeri debito solueretur; nec dimiserat conseruo suo quod ei debebat et sic accesserat, ut ei dimitteret dominus. hoc indicant uerba conserui dicentis: patientiam habe in me, et reddam tibi. alioquin diceret: "iam mihi hoc dimiseras; cur iterum repetis?" hoc et ipsius domini uerba manifestius aperiunt. ait enim: egressus autem seruus ille inuenit unum de conseruis suis, qui debebat ei centum denarios. non dixit: "cui debitum iam centum denariorum dimiserat"; si enim dimiserat, non ei debebat. quia ergo dixit: debebat ei, manifestum est quod non dimiserat. et melius quidem fuerat atque hoc potius congruebat tanto debitori reddituro rationem et exspectanti misericordiam domini sui, ut prior ipse conseruo dimitteret quod ei debebatur et sic ad rationem reddendam, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłȩ baptizantur. Quod ubicumq
fuerit. sc̃m̃ est ꝑ seipsum: & ideo non ẽ
eorum qui se separant. sed eius unde se
separant. Ualet tamen & apud eos
actenus. ut ꝑ eius lucem transeant
ad dissensionis suȩ tenebras: continuo
redeuntibus peccatis quȩ baptismatis
scĩtas in illo temporis puncto dimi¬
serat. tamquam redeunte obscuritate
quam lux in transitu excusserat. Nã
redire dimissa peccata ubi fraterna ca¬
ritas non est: aꝑtissime dñs in ȩuange¬
lio docet de illo seruo. quẽ cũ inuenisset
debitorem decem milium talentorum.
deprȩcanti om̃ia dimisit. ille autẽ con¬
seruum suum qui debebat ei centum
denarios cum miseratus non fuisset.
iussit eum dñs reddere quȩ ei dimise¬
rat. Tempus ergo quo accipitur indul¬
gentia ꝑbaptismum: tanquam tẽpꝰ
est reddendȩ rationis. ut om̃ia de-¬
bita quȩ inuenta fuerint dimittan¬
tur. Non tamen ille seruus postea de¬
dit conseruo suo mutuam pęcuniam.

Expanded text:
ecclesiae baptizantur. quod ubicumque ecclesiae baptizantur. quod ubicumque fuerit sanctum est per se ipsum et ideo non est eorum qui se separant sed eius unde se separant, ualet tamen et aput eos hactenus, ut per eius lucem transeant ad dissensionis suae tenebras, continuo redeuntibus peccatis quae baptismatis sanctitas in illo temporis puncto dimiserat, tamquam redeunte obscuritate quam lux in transitu excusserat. Nam redire dimissa peccata, ubi fraterna caritas non est, apertissime dominus in euangelio docet de illo seruo, quem cum inuenisset debitorem decem milium taldeprecanti omnia dimisit; ille autem conseruum suum, qui ei debebat centum denarios, cum miseratus non fuisset, iussit eum dominus reddere quae ei dimiserat. tempus ergo, quo accipitur indulgentia per baptismum, tamquam tempus est reddendae rationis, ut omnia debita, quae inuenta fuerint, dimittantur. non tamen ille seruus postea dedit conseruo suo mutuam pecuniam;
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa reconciliatione ac pace prȩstat᷑
ut ad remissionẽ peccatorum eius. in
unitate iam ꝓdesse incipiat sacram̃¬
tum: quod acceptum in scismate pro¬
desse non poterat. Si autem dixerint.
in illo qui fictus accessit ꝑ scãm ium
tanti sacramenti dimissa quidem illi
esse peccata in ipso temporis puncto.
sed ꝑfictionem ipsius redisse continuo.
ut sp̃s sc̃s & affuerit baptizato ut pec¬
cata recederent. & ꝑseuerantiam ficti-¬
onis fugerit ut redirent. ut & illud
uerum sit quotquot in xp̃o baptizati
sp̃s disciplinȩ effugiet fictum. id est
ut ꝙ̃ uduat eum xp̃o scĩtas baptismi
& exuat eum xp̃o ꝑnicies fictionis.
sicut fit cum quisq a tenebris ꝑ lucẽ
transit ad tenebras. oculi quidem cius
in tenebras ꝑpetuo diriguntur. sed ñ
potest eum lux nisi ꝑfundere transe-¬
untẽ: si hoc ergo dixerint. hoc etiam
in eis intelligant fieri. qui extra ęccłiȩ
communionem. sed tamen baptismate

Expanded text:
ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ipsa reconciliatione ac pace praestatur, ut ad remissionem peccatorum eius in unitate iam prodesse incipiat sacramentum, quod acceptum in schismate prodesse non poterat. Si autem dixerint in illo qui fictus accessit per sanctam uim tanti sacramenti dimissa quidem illi esse peccata in ipso temporis puncto, sed per fictionem ipsius redisse continuo, ut spiritus sanctus et adfuerit baptizato, ut peccata recederent, et perseuerantiam fictionis fugerit, ut redirent, ut et illud uerum sit: quotquot in Christo baptizati spiritus disciplinae effugiet fictum, id est ut et induat eum Christo sanctitas baptismi et exuat eum Christo pernicies fictionis, sicut fit, cum quisque a tenebris per lucem transit ad tenebras — oculi quidem eius in tenebras perpetuo diriguntur, sed non potest eum lux nisi perfundere transeuntem —, si hoc ergo dixerint, hoc etiam in eis intellegant fieri qui extra ecclesiae communionem sed tamen baptismate