comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
conpactum & conexum perominem iuncturam : sub minis trationis secundum operationem in
mensuram unius cuiusq membri augmentum corporis facit in aedificatione m sui in caritate:¬
laecitaq spiritalis aedificatio corporis xp̃i quae fit in caritate : cumscilic& secundum beatipei
nius petitur quam cuim abipso xp̃i corpore quod estecdesia in sacramento panis & calicis. Ipsum
xp̃i corpus & sanguinis offertur: Calixenim quembibimus communicatio sanguinis xp̃ĩest
& panis quem frangimus participatio corporis dñi est : Qm̃ unus panis unum corpus multisuimꝰ
omnesq deuno pane participamur : Et propterea petimus ut scilic &ea gratiaquae factumest
ut ecclesia xp̃i corpus fier& : eademgratia fiat ut omnia membra caritatis manente compage
inunitatecorporis perseuerent : Hoc autem digne petimus illius in nobisdono sp̃sfieri : quiest

Expanded text:
conpactum et conexum per omnem iuncturam subministrationis secundum operationem in conpactum et conexum per omnem iuncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritateaec itaque spiritalis aedificatio corporis Christi, quae fit in caritate cum scilicet secundum beati Petri nius petitur quam cum ab ipso Christi corpore quod est Ecclesia in sacramento panis et calicis ipsum Christi corpus et sanguis offertur: Calix enim quem bibimus, communicatio sanguinis Christi est, et panis quem frangimus, participatio corporis Domini est: quoniam unus panis, unum corpus multi sumus, omnesque de uno pane participamus . Et propterea petimus ut scilicet ea gratia qua factum est ut Ecclesia Christi corpus fieret, eadem gratia fiat ut omnia membra caritatis, manente compage, in unitate corporis perseverent. Hoc autem digne petimus illius in nobis dono Spiritus fieri, qui est
Abbreviated transcription (Latin):
urginis donumsapiertiae quode st caputhuius corporis fabricauit: Vnde nos quoque im ipso
aedificari beatus a postolus his uerbis ostendit. Ergoian nonestis hos pites &aiduene sadestisciues
scorum & domesticidi superaedificati su pra fundimentum a postolorum & proph&arum: ipio
al ioloco nonadaliud fieritestatur a postolus : nisiad consum mationem seõrum inopusministerui
inaedisicationem corporis xp̃i : ubiunitatem euisdem aedificationis ipĩtalis quie incaritate constr
hnenuansdit: Donetocurtamusomines inunitatem fidei &ignitionis filudi bn urum perfactũ
imnuensura a&atis plenitudinis xp̃i : utum non simus paruuli fluctuantes &circum fera mur
omniuento doctrinae in ne quitia hominum inastutia ad circumuentionem erroris : Veritatẽ
autem facientes in caritatem crescamus in illo peromina quiest caput xp̃s. ex quo totum corpus

Expanded text:
virginis donum sapientiae, quod est caput hujus corporis, fabricavit. Unde nos quoque in ipso virginis donum sapientiae, quod est caput hujus corporis, fabricavit. Unde nos quoque in ipso aedificari beatus Apostolus his verbis ostendit: Ergo jam non estis hospites et advenae, sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificati supra fundamentum apostolorum et prophetarum, ipso alio loco non ad aliud fieri testatur Apostolus, nisi ad consummationem sanctorum in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. Ubi unitatem ejusdem aedificationis spiritalis, quae in caritate constat, insinuans ait: Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitin mensuram aetatis plenitudinis Christi ut iam non simus parvuli fluctuantes et circumferamur omni vento doctrinae in nequitia hominum in astutia ad circumventionem erroris veritatem autem facientes in caritate crescamus in illo per omnia qui est caput Christus ex quo totum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
indistuptum iugiterteneatur : iprtalis gratia operatur. quiaut capitisuo inhereit haecuntas
corporis: &ut sciens quia omnes quise elongant abi psoperibunt : & quia perd&omnes qui fornican¬
turabeo possitipsacaste ac sua uiter dicere. mihiautem adherere dõ bonumest : Etrursus ad¬
est corporis ecdesco: Ipsum tamen corpus xp̃i non dubit& xp̃m ueraciter appellare : Denique
sicestxp̃i. ut p̃s sicummulta membra habeat : nonnis gratia sc̃ĩspsunum permaneat atque con¬
sistat. Sequitur statimdicens. Ete nim in unospũ omnes nos in unum corpus buptitatisumus siue
uidei siuegentiles siueserui siueliberi : &omines unim spm̃ potibimus. Ipaergo gratia sp̃ttalis
ꝓ amitaitem pacis & aitate corpusxp̃i perdies singulos aedi ficare nondesint : quac hnuteromarue

Expanded text:
indisruptum jugiter teneatur, spiritalis gratia operatur; quia ut capiti suo inhaereat haec unitas indisruptum jugiter teneatur, spiritalis gratia operatur; quia ut capiti suo inhaereat haec unitas corporis, et ut sciens quia omnes qui se elongant ab ipso peribunt, et quia perdet omnes qui fornicantur ab eo, possit ipsa caste ac suaviter dicere: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Et rursus: Adest corporis Ecclesiae , ipsum tamen corpus Christi non dubitet Christum veraciter appellare. Denique sic est Christi, ut Christus sit, cum multa membra habeat, non nisi gratia sancti Spiritus unum permaneat atque consistat, sequitur statim dicens: Etenim in uno spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus, sive Judaei, sive gentiles, sive servi, sive liberi: et omnes unum spiritum potavimus. Ipsa ergo grati aspiritalis per unitatem pacis et caritatem corpus Christi per dies singulos aedificare non desinit, quae in utero Mariae
Abbreviated transcription (Latin):
ds unigenitus inutero uirginis unitus homini suo tamquam sponsus processit dethualamosuo sicecła
dono sp̃s sc̃ĩ adhereat xp̃o: tam quammulier uirosio : & tam quamcorpus capitisuo: Dieitenim
a postolus : Quia xp̃scaput est ecdesiae ipse saliuator corporis. Etiterum Quia nembra sunus
corporiseius decarnecius & deossibuseius. Propterhoc relinqu& homo putrem & natrem suã
& adherebit uxorisiae &erunt duo in carne una. Quod exponens adiecit sacra mentum hoc
nugnum est ego aute m dico in xp̃o & in ecdesia: hoctestimonium ueteris testamenti cumdñs
aduersus phariseorum temptamenta proferr& : secutus adiunxit. Ioxturianinonsunt duo sed
unacaro Quodergodsconiunxit homonon se par& : Vtergohillo scõ conubio quod factum est
inhulimo uteri uirginalis. lamnonessentdio sedunacaro spitaligratia factumest. Hoc &iamut

Expanded text:
 Christus, quando Deus unigenitus in utero Virginis, unitus homini tanquam sponsus processit de thalamo suo: sic Ecclesia dono Spiritus sancti adhaereat Christo, tanquam mulier viro suo, et tanquam corpus capiti suo. Dicit enim Apostolus: Quia Christus caput est Ecclesiae, ipse salvator corporis. Et iterum: Quia membra sumus corporis ejus, de carne ejus et de ossibus ejus, propter hoc relinquet homo patrem et matrem suam, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Quod exponens adjecit: sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Hoc testimonium Veteris Testamenti, cum Dominus adversus Pharisaeorum tentamenta proferret, secutus adjunxit: Igitur jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit, homo non separet . Ut ergo in illo sancto connubio, quod factum est in thalamo uteri virginalis, jam non essent duo, sed una caro, spiritali gratia factum est. Hoc etiam ut
Abbreviated transcription (Latin):
desursumest : deidendens a pitreluminum. Quod est autem magis donum perfectum: quã
elorificitio futura scõrum Nuncenim diunorum munorum ut itadicam non dumest per¬
suta ꝑsectio ut poteubiomnis ꝑsectus perfectionis eit indiguus Namquoille quidxit

Expanded text:
desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam desursum est descendens a Patre luminum . Quod est autem magis donum perfectum, quam glorificatio futura sanctorum? Nunc enim divinorum munerum ut ita dicam nondum est perfecta perfectio, utpote ubi omnis perfectus perfectionis est indigus. Namque ille qui dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
lamen quia ista cũ habemus non habemus ex nobis nata sed adõ donata. sicut a postolus dicit
Nosautem non ipm̃ mundi accopimus. sed ip̃m qui ex dõ est ut sciamus quaeadõ donata sunt nob̵
etenimds̃ quia quaecumq nobis faciendadonat sicut habere non possumus nisi ipse nobis largi¬
atur sie facere non possumus nin i preb nobis quae largitus est oper&ur : Propterea nullitenꝰ¬
siminur immosa lubriter prohibemur Tam in nrã fide quam in nostro opere. tamquam
nostrum nobis aliquid uindicare. Dicitenim uaselectionis quid autem habes quod nona cce¬
pisti : si autemaccepisti quidgloriaris quasinon acceperis : Et in sco e uangelio praecurioris
duiminiciuox est . Non potest homo acciperequi equam. nisidatim ei fuerit decaelo
la cobus quoque a postolus ꝓtestatur. Quia ominedaitum optimum &omnedonum perfectum

Expanded text:
Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Tamen quia ista cum habemus non habemus ex nobis nata, sed a Deo donata, sicut Apostolus dicit: Nos autem non spiritum mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus 13 quae a Deo donata sunt nobis ; et quia quaecunque nobis facienda donat, sicut habere non possumus, nisi ipse nobis largiatur, sic facere non possumus, nisi ipse nobis quae largitus est operetur, CAPUT XV. Nonsinimur, imo salubriter prohibemur, tam in nostra fide quam in nostro opere, tanquam nostrum nobis aliquid vindicare. Dicit enim Vas electionis: Quid autem habes quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis ? Et in sancto Evangelio praecursoris dominici vox est: Non potest homo accipere quidquam, nisi datum ei fuerit de coelo . Jacobus quoque apostolus protestatur: Quia omne datum optimum, et omne donum perfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
l&is &iudicu mea obseru&is & faciatis. Quidest autem faciam ut faciatis nisimeieritoperis
omnebonum quod o peratifueritis. Ipseergo facit ut faciamus quo in nobis operante fitomnebonũ
quod iacimus dequodicitur ad hebreos. Apt&uos inomnibono faciens in uobis quod placeat
coramse. Demonstrat ita que dĩgratia ibona uoluntate &operatione hominis. futurae quoq
retributionis gloriam quaedon abitur sis. Quis diuinaegratiae non essecontendat. cumsiue
credentes siue operantes. bc& nrã sit fides & nrã sintopera sicut ipsedñs dicit : secundum fidẽ
tuam fiattibi. Et beatus iohannes praedicat. Haec est uictoria quaeuicit mundum fides nr̃a
coram hominibus ut uidente s ura bona opera glorificent patremur̃m quiin caelis est:

Expanded text:
etis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, faciam ut faciatis, nisi, mei erit operis etis, et judicia mea observetis et faciatis . Quid est autem, faciam ut faciatis, nisi, mei erit operis omne bonum quod operati fueritis? Ipse ergo facit ut faciamus, quo in nobis operante, fit omne bonum quod facimus. De quo dicitur ad Hebraeos: Aptet vos in omni bono, faciens in vobis quod placeat coram se . Demonstrata itaque Dei gratia in bona voluntate et operatione hominis, futurae quoque retributionis gloriam, quae donabitur sanctis, quis divinae gratiae non esse contendat? cum sive credentes, sive operantes, licet nostra sit fides, et nostra sint opera, sicut ipse Dominus dicit: Secundum fidem tuam fiat tibi. Et beatus Joannes praedicat: Haec est victoria quae vincit mundum, fides nostra . coram hominibus, ut videntes vestra bona opera, glorificent Patrem vestrum qui in coelis est .
Abbreviated transcription (Latin):
uoluinans: pregre suami operis: sineni retributions. uthiln quationque uiti s hora uidenus
us tiorebon otõ domus. illa autemdo indigni nouerimis. in quibus nocbonitatem neciuistitam
In uenimus. & conaderaita operumqualitate illa crelimusado praedestirata. quae mericordas
& prae dostinatum confitomur &datum. Hocenim hominigratuita uistificatione tribuit praepa¬
ratum : quodinacterna praedestinatione prae parauerat tribuendum. Flaneuoluntiti praepa¬
raitionem lperius dũe senpturae testimonio de monstrau. quo dictumest prae puratur uolunta
adio ab ipioergoueluntis ꝓmepuntur. qulmnobis &iele & ꝑsicere mnieriaorditer opert
Dicitenim a postolus. Dsestenum quio peratur in uobis &uelle & ꝑficere probonauo luntate. loquens
etiamds ꝑproph&am seipsum facere confirmat quod fidelibusdonat ut ficiant secundum illud
oraculum quodest anobis supra iampositum quodicit. Et faciuam ut iniustificationibus meis ambii¬

Expanded text:
progressum operis, finem retributionis. Ut in his quaecunque justa et bona videmus, justo et bono Deo demus; illa autem Deo indigna noverimus, in quibus nec bonitatem nec justitiam invenimus. Et considerata operum qualitate, illa credamus a Deo praedestinata, quae misericordiae est Deus, et praedestinatum confitemur et datum. Hoc enim homini gratuita justificatione tribuit praeparatum, quod in aeterna praedestinatione praeparaverat tribuendum. Hanc voluntatis praeparationem, superius sanctae Scripturae testimoericorditer operatur. Dicit enim Apostolus: Deus est enim qui operatur in nobis et velle et perficere pro bona voluntate . Loquens etiam Deus per prophetam, se ipsum facere confirmat quod fidelibus donat ut faciant, secundum illud oraculum, quod est a nobis supra jam positum, quo dicit: Et faciam ut in justificationibus meis ambul
Abbreviated transcription (Latin):
cuius auetornonest : Vest inquitatis quam potest drpunire non facere. sc̃riptumest
enum. Omnis quifacit pecortum & iniquitatem facit: & peccatum est iniquitas & scitrs
quia illeupparuit ut peccata toller& : & peccatum heononest : Omnisquibieo man&

Expanded text:
cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est cujus auctor non est, id est iniquitatis, quam potest Deus punire, non facere. Scriptum est enim: Omnis qui facit peccatum, et iniquitatem facit, et peccatum est iniquitas. Et scitis, quia ille apparuit ut peccata
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia huic malo auctor non est ds̃ sed homoperuerius digneutiq homini quiseperdidit
peccato redditur hn tormentis ae ternaꝑditio : ut pereat quidem quiperire uoluit
non tamen sic pereat quemadmodum uoluit. Quienim sic peribit delectatione pecca¬
torum in lectus : ut sipos& fieri maner& inopere peccati perp&iius. Iuste quidem est
inperditione peccati dimiinis: quo propria cecidit uoluntate. sed nonibi fuit in pune
dimittendus ped i sidelis in quononest iniquitas qui est iustus & sies si poccutore m semp
inpeautorelinquer& inpunitum putar&ur illiplacerepeccutum. Quam sontentian
in quibusdam dsarguit ꝑmalachiam proph&am: quidicunt. Omnisqui facitmalum
bonus est coram dño. &ipse b eoplacuit. Et ubiest dr̃iustitiae : lurta cigitur en
conecuta se ueritas iudicis ubipraecessit iniquitas pecctoris. quia illius reidultorest

Expanded text:
Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit Et quia huic malo auctor non est Deus, sed homo perversus, digne itaque homini, qui se perdidit peccato, redditur in tormentis aeterna perditio: ut pereat quidem, qui perire voluit, non tamen sic pereat, quemadmodum voluit. Qui enim sic periit, delectatione peccatorum illectus, ut si posset fieri, maneret in opere peccati perpetuus, juste quidem est in perditione peccati dimissus, quo propria cecidit voluntate. Sed non ibi fuit impune dimittendus, ne Deus fidelis, in quo non est iniquitas, qui est justus et sanctus, si peccatorem semper in peccato relinqueret impunitum, putaretur illi placere peccatum. Quam sententiam in quibusdam Deus arguit per Malachiam prophetam, qui dicunt: Omnis qui facit malum, bonus est coram Domino, et ipse in eo placuit, et ubi est Deus justitiae . Juste igitur est subsecuta severitas judicis, ubi praecessit iniquitas peccatoris, quia illius rei Deus ultor est,
Abbreviated transcription (Latin):
pertin& ad aequissimum cognitorem . Aduo lunta tem igitur malam . ds hominẽ
non praedestinauit . quia hominieam daturus ipse non fuit : Quomodo enim ds̃ ho¬
minem quemadimaginem suam fecit. praedestinar& ad malam uoluntatem quam
ipsenonfecit : Ita peccare i hoc homo coepit in quo ado discessit. scriptumestenim
quia initium superbiae a postatare adõ Et alioloco. Ecceomnes qui seelongant
ate peribunt: ꝑdidistiomnes qui fornicantur abste. litiomnes qui seelongant
& fornicantur adõ : utiq peccando pereunt persuam malam uoluntatem . quae non
est exdõ. Perd& autemillos ds̃ iusteiudicando : quod conpetitdõ. Nonenimeo sdis̃
uidicio perder& : nis ꝑsuas iniquitates ipiiperissent . scriptum estenim. Defecerunt
hoc est peccatoris proprium. & uoluntarium ialum : quomalo seipsum perdit iniustus

Expanded text:
pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem pertinet ad aequissimum cognitorem. Ad voluntatem igitur malam Deus hominem non praedestinavit, quia homini eam daturus ipse non fuit. Quomodo enim Deus hominem, quem ad imaginem suam fecit, praedestinaret ad malam voluntatem, quam ipse non fecit? Itaque peccare in hoc homo coepit, in quo a Deo discessit. Scriptum est enim: Quia initium superbiae apostatare a Deo . Et alio loco: Ecce omnes qui se elongant a te, peribunt: perdidisti omnes qui fornicantur abs te . Isti ergo qui se elongant et fornicantur a Deo, utique peccando pereunt per suam malam voluntatem, quae non est ex Deo. Perdet autem illos Deus juste judicando, quod 16 competit Deo. Non enim eos Deus judicio perderet, nisi per suas iniquitates ipsi periissent. Scriptum est enim: Defecerunt,hoc est peccatoris proprium et voluntarium malum, quo malo seipsum perdit injustus.
Abbreviated transcription (Latin):
seddando gratiam humiles facit. Hoc ipsum enim ds̃ ꝑ gratiamdonat: ut quis quiseam
acceperit humilis fiat. propter quodipseunigenitus scãe humilitatis doctor atq
largitor dicit. Disciteame quiamitissum & humilis corde : & inuenietis requiem
animabus uestris. Hancrequiem ꝑdiderunt qui humilitate reiecta aduersusuitam
suam tumuerunt : & in mortem ꝑsuperbiam reciderunt. Detalibus enim dictum est
Deiecistieo scum extollerentur. Talibus uitem proptereads̃ resistit : quia in eis super¬
biam ipse non fecit : ꝑquam iniuste malunt in peccatum cadere . &perquamiuste
merentur inpeccatoremanere : ꝓinde quia initium malȩ uoluntatis su perbiaest¬
quae exdõ non est : ꝑspicueclar& non ex dõ esse hominibus interitum malaeo pera¬
tionis : sed aiusto iudice retribuimalis interitum ultionis. Mala quippe uoluntas
non ꝑtin& ad optimumereatorem. iusta uero iniustiangeli hominisq damnatio

Expanded text:
sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam sed dando gratiam, humiles facit. Hoc ipsum enim, Deus per gratiam donat: ut quisquis eam acceperit, humilis fiat. Propter quod ipse Unigenitus sanctae humilitatis doctor atque largitor dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde: et invenietis requiem animabus vestris . Hanc requiem perdiderunt, qui humilitate rejecta adversus vitam suam tumuerunt, et in mortem per superbiam reciderunt. De talibus enim dictum est: Dejecisti eos, cum extollerentur . Talibus autem propterea Deus resistit, quia in eis superbiam ipse non fecit: per quam injuste malunt in peccatum cadere, et per quam juste merentur in peccato permanere. quae ex Deo non est, perspicue claret, non ex Deo esse hominibus interitum malae operationis, sed a justo judice retribui malis interitum ultionis. Mala quippe voluntas non pertinet ad optimum creatorem; justa vero injusti angeli hominisque damnatio
Abbreviated transcription (Latin):
ereatori Voluntas porro creatorȩ rationalis sine qualicumq amore non potest este :
nec sic potest diligere : ut amorem suum non uelita liquid religare . quae intersũmũ
bonum a quocreata est : & infimumbonum cui praelata est : medio quodam loco posita
ꝓfecto aut infimobono necesse est miserabiliter iaceat : Aut in sum mobono ueraciter
feliciterq requiescat: Quodam &enimamore rapitur : seucum oboedientia subleuat᷑
Ctereatori bonobene subicitur : siue cum su perbia deprimitur utereaturae bonae male
domin&ur sicutenimfit elationehumilis sic fit humilitate sublimis: Dicitenim dñs
& magisternoster. Omnis qui se exaltat humiliabitur & qui se humiliauerit exaltabit᷑.
propter quoditem scriptum est Dssuperbis resistit. humilibus autemndat gratiam.
Neque uero ds̃ humiles quibus dat gratiam: antedatam gratiam humiles inuenit:

Expanded text:
creatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: creatori. Voluntas porro creaturae rationalis sine qualicunque amore non potest esse: nec sic potest diligere, ut amorem suum non velit ad aliquid religare, quae inter summum bonum, a quo creata est, et infimum bonum, cui praelata est, medio quodam loco posita, profecto aut in infimo bono necesse est miserabiliter jaceat, aut in summo bono veraciter feliciterque requiescat. Quodam etenim amore rapitur, seu cum obedientia sublevatur, et creatori bono bene subjicitur: sive cum superbia deprimitur, ut creaturae bonae male dominetur. Sicut enim fit elatione humilis, sic fit humilitate sublimis. Dicit enim Dominus et Magister noster: Omnis qui se exaltaverit, humiliabitur: et qui se humiliaverit, exaltabitur . Propter quod item scriptum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Neque vero Deus humiles, quibus dat gratiam, ante datam humiles invenit:
Abbreviated transcription (Latin):
inessebonum : ut &iam infimae creaturae nullum iness& substantialitermalum: Aꝑhoc
superius essex infimo bono melius creatumbonum : cui summumbonum quod ereatum nonest¬
& a quo omne mut abile bonum creatum est iuste dominar&ur. Cuius &iam participatione
beatumess& si summobono humilidilectione seruir&: Craeaturae quippe rationalis
aliab eatitudo nec potuit nec potest esse nec poterit : nisiut agnoscens a quo non solũ facta:
sed &iam a quo rationalis est facta. maiorem dilectionem exhibeat bono creatori : quã sibi
Neque enimei iesse poss& ulla tenus ratio : nisiei poss& creatoris inesse dilectio . Quia necest
alia quae uera sit sapientia uel intellegentia creaturae rationalis : nisidilectio creatoris:
inquatanto nagis minus ueest dlectiosu : quanto magis minusue dilectionem suo ex hib&

Expanded text:
inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, inesse bonum, ut etiam infimae creaturae nullum inesset substantialiter malum. Ac per hoc, superius esset infimo bono melius creatum bonum, cui summum bonum quod creatum non est, et a quo omne mutabile bonum creatum est juste dominaretur. Cujus etiam participatione 15 beatum esset, si summo bono humili dilectione serviret. Creaturae quippe rationali alia beatitudo nec potuit, nec potest esse, nec poterit, nisi ut agnoscens, a quo non solum facta, sed etiam a quo rationalis est facta, majorem dilectionem exhibeat bono creatori quam sibi. Neque enim ei inesse posset ullatenus ratio, nisi ei posset creatoris inesse dilectio, quia nec est alia quae vera sit sapientia vel intelligentia creaturae rationalis, nisi dilectio creatoris, in qua tanto magis minusve est dilectio sui, quanto magis minusve dilectionem suo exhibet
Abbreviated transcription (Latin):
fier& peccatori: & rebellis acrefuga qui illam in ꝑ turbabilem requiem fuger&. de incepsper¬
turbationi seruir& at que a bonodño relinquer&ur uiste : quem ipsereliquit iniuste. Ita
factum est ut ꝑseuerans inordinatus exse. ordinar&ur inse. Et in eo qui in seordinem ꝑder&:
diumiordinis ratio non perir& : Hoc & in homine contigit : quemipsediabolus serpentina
calliditate deiecit: ad nõ quippebono dissentiens & seruo malo consentiens malae uoluntatis
effectum plenum adipisci non potuit : quia ipsa malitia uoluntatis adõ non fuit. Hance nĩ
siadõ non disceder& non haber&: Bonusergo ds̃ bonarumn est conditor naturarum : Vidit¬
enimds sicut seriptum est : omma quae fecit. &eccebonaualde. In quibus omnibus quae fecit:
rationalem creaturam meliorem ca&eris fecit : Sic tamen potiore creaturae maiisuoluit

Expanded text:
fieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perfieret peccatori, et rebellis, ac refuga, qui illam imperturbabilem requiem fugerat, deinceps perturbationi serviret, atque a bono domino relinqueretur juste, quem ipse reliquit injuste. Ita factum est ut perseverans inordinatus ex se, ordinaretur in se: et in eo qui in se ordinem perderet, divini ordinis ratio non periret. Hoc et in homine contigit, quem ipse diabolus serpentina calliditate dejecit. A domino quippe bono dissentiens, et servo malo consentiens, malae voluntatis effectum plenum adipisci non potuit: quia ipsa malitia voluntatis a Deo non fuit. Hanc enim, si a Deo non discederet, non haberenim Deus sicut scriptum est omnia quae fecit, et ecce bona valde . In quibus omnibus quae fecit, rationalem creaturam meliorem caeteris fecit. Sic tamen potiori creaturae majus voluit
Abbreviated transcription (Latin):
iuustae praedestinauerit : quia eorum mala opera lic& futura praescir& . non tamen ipseprae¬
destinauit ut futura essent : quia nonipse fecit utfierent : Itaq: simnitium peccatire quiritur
nililaliud nisi su ꝑbia inuenitur : Dicitenim scrptura. initiumoninis peccati superbia:
quaeutiq tunc initium sumpsit : cum angelus aduersiu sdm̃ elatus : &ipsaelatione prostratus
perconcupiscentiam quaera dix estomnium malorum : uolens u surpare quodillidatuma dõ
non fut. a dõ discessit & cecidie : in quosistetisset noncecidis& sed ꝑ concupiscentiamimalam
qua concupiuit. plusextrase : minus factus est inse. quam concupiscentiam lic& explereneꝗ¬
uerit opere tamen retinuit uoluntate. Sic ipsesibi iam factus est poena : ut suppliciumn semper
&&malo uoluntasmala tam quam cae coipsa caecitas sua & concupiscentia peccanditormentũ

Expanded text:
juste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praejuste praedestinaverit, quia eorum mala opera, licet futura praesciret, non tamen ipse praedestinavit ut futura essent, quia non ipse fecit ut fierent. Itaque si initium peccati requiritur, nihil aliud nisi superbia invenitur. Dicit enim Scriptura: Initium omnis peccati superbia . Quae utique tunc initium sumpsit, cum angelus adversus Deum elatus, et ipsa elatione prostratus, per concupiscentiam quae radix est omnium malorum volens usurpare quod illi datum a Deo non fuit, a Deo discessit et cecidit, in quo si stetisset, non cecidisset. Sed per concupiscentiam malam, quia concupivit plus extra se, minus factus est in se. Quam concupiscentiam, licet explere nequiverit opere, tamen retinuit voluntate. Sic ipse sibi jam factus est poena, ut supplicium semper esset malo voluntas mala, tanquam caeco ipsa caecitas sua. Et concupiscentia peccandi tormentum
Abbreviated transcription (Latin):
credere quigloriam ab inuicem accipitis. & gloriam quae a solodõ est non quaeritis :
Hunc sensum habens paulus & ueraciterdicens nosautem sensum xp̃i habemus: sicutglorian
ueram adõ esse nouerat : Ita iustitiam ueram ex dõ esse confirmat dicens ut inueniar in illo
non habens meam iustitiam quae exlegeest : sed illam quae ex fide est xp̃i. quae ex dõ est
iustitia infide : Et quamuis abundent plurima documenta quibusclareat : non solumbonae
uoluntatis bonaeq operationis gratiam : sed &iam ipsam scõrum glori ficationem diuinitus
& inchoariprorsus & ꝑfici. Tamen arbitror &iam haec quae a nobis posita sunt: ut cumque
sufficere. &ideoiam ut libelli seriestemper&ur malorum quoq uoluntatem operationẽ¬
ac retributionem considerare debemus: ut agnoscamus utrum malos ds̃iustus ad hoc prae¬
destinauerit faciendum quod ineis puniturus est factum : anidcirco iniquos ad supplicium

Expanded text:
credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? credere, qui gloriam ab invicem accipitis: et gloriam quae a solo Deo est, non quaeritis ? Hunc sensum habens Paulus et veraciter dicens: Nos autem sensum Christi habemus , sicut gloriam veram a Deo esse noverat, ita justitiam veram ex Deo esse confirmat dicens: Ut inveniar in illo non habens meam justitiam, quae ex lege est, sed illam, quae ex fide est Christi, quae ex Deo est justitia in fide . Et quamvis abundent plurima documenta, quibus clareat non solum bonae voluntatis bonaeque operationis gratiam, sed etiam ipsam sanctorum glorificationem, divinitus et inchoari prorsus et perfici, tamen arbitror etiam haec quae a nobis posita sunt utcunque sufficere. ac retributionem considerare debemus. Ut agnoscamus utrum malos Deus justus ad hoc praedestinaverit faciendum, quod in eis puniturus est factum. An idcirco iniquos ad supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
sine praecedentibus ꝑfici: Donum itaq ꝑfectum tuncomnibus dabitur : quandoscis a& na
glorificatio tribu&ur. Tunc sicut ueritas dicit iusti fulgebunt sicut sol in regnopatris sui
Illius estigitur &iam hoc donum ꝑfectum : a quo est donitotius initium. Quod utiq donum
praedestinatos & iustificat uocatos & glorificat iustificatos : Sicut autem non est aliud
iustificare nisiiustosfacere : sio non est aliud glorificare nisigloriosos facere : Proinde quia
ds̃ suos &iustificat & glorificat : sicut gratiae ipsius opus est cum facit iustos: sic gratiae ipsius
opuserit cumfaci& gloriosos. Quia sicut nemo potest habere ueram iustitiam nisifuerit
iustificatus : sic nemopotest habere ueram gloriam nisifuerit glorificatus. Vnde autem sit
ueragloria : salua tornoster cum iudeos increpar& ostenditdicens. Quomodo potestis uos

Expanded text:
sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna sine praecedentibus perfici. Donum itaque perfectum tunc omnibus dabitur quando sanctis aeterna glorificatio tribuetur. Tunc sicut Veritas dicit: Justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Illius est igitur etiam hoc donum perfectum, a quo est doni totius initium. Quod utique donum praedestinatos, et justificat vocatos, et glorificat justificatos. Sicut autem non est aliud justificare, nisi justos facere, sic non est aliud glorificare, nisi gloriosos facere. Proinde, quia Deus suos et justificat et glorificat, sicut gratiae ipsius opus est, cum facit justos, sic gratiae ipsius opus erit, cum faciet gloriosos. Quia sicut nemo potest habere veram justitiam, nisi fuerit justificatus, sic nemo potest habere veram gloriam, nisi fuerit glorificatus. Unde autem sit vera 14 gloria, Salvator noster cum Judaeos increparet ostendit, dicens: Quomodo potestis vos
Abbreviated transcription (Latin):
dititis. Corpurenim quod corrumpitur ad grauat animim: &x deprimit terrena in habitatio
sensum nultacogitantem fuit ꝑfectus ox pectitione muneris fuit ipersactus fatigatione
coraimins fuitꝑ fectus quodinento eruiebat logidi. fuithper fectus quadurne seriuiohut
legi peccati fuit perfectus desiderium habens dissolui &essecum xp̃o. fuitautem in ꝑfectus:
quia quam diu fuit in corpore : peregrinabatur adño. fuit ꝑfectus plenissimesciens quia dẽ
quae cumque promisit potens est & facere : fuit autem in perfectus : quia ds̃ in scĩs suis quae clam
nondumfecit ex omnibus quae promisit. propterquod &iam omnes antiquiiusti. sicutidem
a postolus dicit. Testimonio fidei conprobati : non acceperunt repromissionem. dõ ꝓnobis
melius ꝓuidente : nesi ne nobis ꝑficerentur : Sicut ergo praecedentes sĩ testimonio fidei con¬
probati : non sunt sine subsequentium perfectione ꝑfecti : sic subsequentes sci non possunt

Expanded text:
itatis. Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Fuit perfectus exspectatione muneris; fuit imperfectus fatigatione certaminis. Fuit perfectus, quod mente serviebat legi Dei; fuit imperfectus, quod carne serviebat legi peccati. Fuit perfectus, desiderium habens dissolvi et esse cum Christo ; fuit autem imperfectus, quia quandiu fuit in corpore, peregrinabatur a Domino. Fuit perfectus, plenissime sciens, quia Deus, quaecunque promisit, potens est et facere ; fuit autem imperfectus, quia Deus in sanctis suis quaedam nondum fecit ex omnibus quae promisit. Propter quod etiam omnes antiqui justi sicut idem Apostolus dicit, Testimonio fidei comprobati, non acceperunt repromissionem, Deo pro nobis melius providente, ne sine nobis perficerentur . Sicut ergo praecedentes sancti testimonio fidei comprobati, non sunt sine subsequentium perfectione perfecti: sic subsequentes sancti non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
mennus quam desit: At queita sit ubique tota : ut nec perpartes creaturae totius particula¬
riter diuidi: nec uniuersitate totius possit creaturae concludi. quotiens sp̃ssc s ad conse¬
crandum sacrificium a patre poscitur : prima est fideiratio primaq cunctis xp̃i anissalu
briter retentanda : ut sc̃ĩ sp̃s nullatenus localis cogit&ur : autexistim &ur aduentus:
fidelibus quippedicit apostolus. Nescitis quia templum dĩestis & sps̃dĩ habitat inuobis :
Etalioloco Orante s omnitempore inspũ &in ipso uigilantes : Et ipse saluator discipulisstus
dicit : Sidiligitis me mandatamea seruate & ego rogabo patrem & alium paradrtum dabit

Expanded text:
men nusquam desit, atque ita sit ubique tota, ut nec per partes creaturae totius particulamen nusquam desit, atque ita sit ubique tota, ut nec per partes creaturae totius particulariter dividi, nec universitate totius possit creaturae concludi, quoties Spiritus sanctus ad consecrandum sacrificium a poscitur, prima est fidei ratio, prima est cunctis Christianis briter retentanda cautela, ut sancti Spiritus nullatenus localis cogitetur aut existimetur adventus. Fidelibus quippe dicit Apostolus: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis . Et alio loco: Orantes omni tempore in spiritu, et in ipso vigilantes . Et ipse Salvator discipulis suis dicit: Si diligitis me, mandata mea servate, et ego rogabo Patrem, et alium Para
Abbreviated transcription (Latin):
throni siue dominationes siue principatus siue potestates omnia ꝑ ipsum & in ipsocreata sunt :
&ipeest anteomnes &omnia in ipso constant. Quidergo est quodimplere sua praesentia¬
nequeat : inquo a postolus uniuersa in caelis & interra uisibilia &inuisibilia constare pronun¬
tut : sc̃i quoque ip̃s inmensitatem scriptura sic loquitur. sps̃dñ repleuit orbemterrarum
Propter quod & dauid scaẽ trinitatis unam substanti aliter inmensitatem : non solum corde
credens adiustitiam : quin etiam ore confitens ad salutem siccecinit. quo ibo aspũtuo &
a faci&ua quo fugum, Si ascendero incaelum tuillices : & sidescendero in infernum ades :
Et sad sumpsero pennas me as antelucem : & habitauero in nouissimomaris : Etenim illuo manus
tu. deduc& me & tenebit inedexteratua: Cumergo sicut diximus totatrinitas unitatedĩ¬
tatis suae naturaliter inmensa infinitateque permaneat & sic localiter nusquam sit . ut ta¬

Expanded text:
ive principatus, sive potestates. Omnia per ipsum et in ipso creata sunt, et ipse est ante omnes, et omnia in ipso constant . Quid ergo est quod implere sua praesentianequeat, in quo Apostolus universa in coelis et in terra, visibilia et invisibilia constare pronuntiat? Sancti quoque Spiritus immensitatem Scriptura sic loquitur: Spiritus Domini replevit orbem terrarum . Propter quod et David sanctae Trinitatis unam substantialiter immensitatem non solum corde credens ad justitiam, quin etiam ore confitens ad salutem, sic cecinit: Quo ibo a spiritu tuo, et a facietua?si ascendero in caelum tuibi es, si descendero in infernum ades; si s u mps ero pennas meas ante lucem et habitem in nouissimo o maris. etenim ibi manus tua deducet me et tenebit me dextera tua. quam cito sitatis suae naturaliter immensa infinitaque permaneat, et sic localiter nusquam sit ut ta
Abbreviated transcription (Latin):
sicut alibiio hannes baptistadicit: Quincredulus est filio nonuidebit uitam: sediradima¬
n& supeum: Hanciram pharisg is & adduceis cumobiurgatione denuntiut dicens. Genimina
paulus ueredica praedicatione firmauit dicons thonsalonicenibus: Quomodo conueruesti
addm̃ a smulacris ierure douiuo &uoro: & expectare filium eius decaelis quem s eneitauit
amortuis hm̃ quieripuitnos abitauentura Hanc iram idestpuntionem quis pontaeit malis
alioloco interitum uocat dicens. Cum enim dixerint pax & securitas. tuncrepentinusei iuꝑ¬
ueni& interitus scutdolor inutero hubenti & nonesfugient: Quieranus taq utruneteden
quo deoron& : Nimue rociuam condomnationis in quorum & ģlorificationiseorum quaerunꝰ
non praedeostinatos negamis : uelillos adooenam uelilles ad gloriam sedutrum sieuteradortur
praedestinata diunitus operabona: proquibus ha&ornum punientur inusti Dictur enum¬

Expanded text:
sicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei masicut alibi Joannes Baptista dicit: Qui incredulus est Filio, non videbit vitam, sed ira Dei manet super eum . Hanc iram Pharisaeis et Sadducaeis cum objurgatione denuntiat dicens: Genimina Paulus veridica praedicatione firmavit, dicens Thessalonicensibus: Quomodo conversi estis ad Deum a simulacris, servire Deo vivo et vero, et exspectare Filium ejus de coelis, quem suscitavit a mortuis Jesum, qui eripuit nos ab ira ventura . Hanc iram, id est punitionem, quae parata est malis, alio loco interitum vocat dicens: Cum enim dixerint pax et securitas, tunc repentinus eis superveniet interitus, sicut dolor iquod coronet? Cum vero causam condemnationis iniquorum, et glorificationis sanctorum quaerimus, non praedestinatos negamus, vel illos ad poenam, vel illos ad gloriam. Sed utrum, sicut creduntur praedestinata divinitus opera bona, pro quibus glorificabuntur justi, sic cre
Abbreviated transcription (Latin):
upenetaliquis hominum uistepeceare. Nulli s auter hominum iuisftepeccit: quamuis um
uited pecire ꝓmittut iusteenim deseriturado. quideseritebm & quia litno deserens dn
pener deserens peccatorem d̃iustitiam eruat. Quidautom magisiuum: qiamutillequi
buti gatiseruut gratis perfecit Ini quosautem condempnauut prompi&ate uelmn¬
uistitia quam ineis penonfecit hnilienim operasia glorificit: in ifrautemoperanontia
condempnat. Hocitaq praedestinuit ds quoderat ipsefacturus aut quod suerit largiturus
Illudue ronullatonus praedestinauit: quod siue ꝑgratiam siue puistitiam facturus pre non fuit
proindeciligentissime requirendum uid&ir quid inbis hĩd pero&ur quosgratis ustificat
quid & amimillis quosiuiste condemnat. Dicitenimeximus gentium doctor: si autem
iniquitas nostra iustitiandicommendat : quil dicemus : Num quid inqu useds qui infert
iram : secundumn hominem dico : ab sit. Hicautem iram pro condemnationem posuit

Expanded text:
aliquis hominum juste peccare. Nullus autem hominum juste peccat, quamvis eum juste Deus peccare permittat. Juste enim deseritur a Deo, qui deserit Deum. Et quia homo deserens Deum peccat, deserens peccatorem Deus justitiam servat. Quid autem magis justum quam ut ille qui buit, gratis servavit, gratisque perfecit. Iniquos autem condemnabit pro impietate vel injustitia, quam in eis ipse non fecit. In illis enim opera sua glorificat, in istis autem opera non sua condemnat. Hoc itaque praedestinavit Deus, quod erat ipse facturus, aut quod fuerat largiturus. Illud vero nullatenus praedestinavit, quod sive per gratiam, seu per justitiam facturus ipse non fuit. Proinde diligentissime requirendum videtur, quid in his Deus operetur, quos gratis justificat; quid etiam in illis, quos juste condemnat. Dicit enim eximius gentium Doctor: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? Nunquid iniquus Deus, qui infert iram? Secu
Abbreviated transcription (Latin):
adhebreo sortenditur : ubicumdedõ dictumese apteluos inommbono ut faciatis uolunta¬
temeus : continuo sequitur faciens inuobis quod placeat coramse. Onneigitur opus quod
est ecuolumtasbona &operatiobona quod doc torgentium his uerbis ad firmat: Dsert
enimquioperatur inuobis & uelle & ꝑ ficere ꝓbona uo luntate. Proptertasicut alomon
dicit quia prae paratur uoluntas adño sicetiam bonaoperanr̃a paulus ad no aserit praepa¬
rata. hocest i praedestinatione diposta. Dicititaq gratia saliui factiestis ꝑfidem. & hocnon
exuobis secddi donumest: non exoperibus ut nequis glori&ur. Ipiiusenim sumus factura
quam uitam a&ernam regnumq caclorum diuinitus fide fidelibus praeparatum Ipre quip pexp̃¬

Expanded text:
ad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntaad Hebraeos ostenditur, ubi cum de Deo dictum esset: Aptet vos in omni bono, ut faciatis voluntatem ejus, continuo sequitur: Faciens in vobis quod placeat coram se . Omne igitur opus, quod est, et voluntas bona et operatio bona. Quod Doctor gentium his verbis affirmat: Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere pro bona voluntate . Propterea, sicut Salomon dicit, quia praeparatur voluntas a Domino; sic etiam bona opera nostra Paulus a Domino asserit praeparata, hoc est in praedestinatione disposita. Dicit itaque: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est. Non ex operibus, ut ne quis glorietur; ipsius enim sumus factura, m vitam aeternam, regnumque coelorum divinitus fide fidelibus praeparatum. Ipse quippe
Abbreviated transcription (Latin):
operatuses in nobis. &alioloco indõ faciemusurtutem : Idestopus iurtutis : si cautẽ
hic ꝓopere urtutis uirtutem dixitfieri : sicut iohannes proopere iustitiae iustitiam
dixitfieri: Aitenim quifacit iustitiam iustusest. sicutille iustus est. Paulus quoque
optat a nobisfieridiuoluntatem dicens Dsautem pacis quie duxit demortuis pastorem
&in nobis operatur uoluntaseius : Tale aliquid &im ipsius redemptorisnir̃i sermonib
inuenimus dumueritatem fieridicit proopereueritatis: Sicenim loquitur omnis
quimaleagit oditlucem & nonuenit adlucem ut non arguantur operaeius : Quiautem
facit ueritatem uenit adlucem ut manifestentur eiusopera quiabn dõsunt facta. Hocuitẽ
indõ facimus quod dõbi nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod euidenter iepistola

Expanded text:
operatus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem operatus es in nobis . Et alio loco: In Deo faciemus virtutem , id est opus virtutis. Sic autem hic pro opere virtutis virtutem dixit fieri, sicut Joannes pro opere justitiae justitiam dixit fieri. Ait enim: Qui facit justitiam, justus est, sicut ille justus est . Paulus quoque optat a nobis Dei fieri voluntatem, dicens: Deus autem pacis qui eduxit de mortuis pastorem et in nobis operatur voluntas ejus? Tale aliquid et in ipsius Redemptoris nostri sermonibus invenimus, dum veritatem fieri dicit, pro opere veritatis. Sic enim loquitur: Omnis qui male agit, odit lucem, et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Qui autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur ejus opera, quia in Deo sunt facta . Hoc autem in Deo facimus, quod Deo in nobis faciente datur nobis ut faciamus. Quod evidenter in Epistola
Abbreviated transcription (Latin):
praeparaita dicitur : nisi qua danda praedicitur. a quo enim praeparitur ꝑ honitatem
sempiterum abiprodieitur ꝑin debitam gratiam: quodipedins e⁊ echiheli uaticinatione
decarne ur̃a & dabo uobis corcarneum & pmmeum dabo inuobis & faciamut in iustifi¬
cationibus meisambuletis : &iudicia mea obseru&is & faciatis : Datergods̃cornouum
ut iniustificationibus euis ambulemus quod ꝑtin& ad bonae uoluntatis initium
Sat &i amutiudiciaeius obseruemus & faciamus quod ꝑtin& adbonȩ operationis effectũ
Vnde cognoscimusdĩesse . &utbonum face reuelimus &ut bonum facere ualeamus
Cuisensui dauidomnino concordat gratiam bene uolendi si costendens diuinae largitatis
directione donari ad ño gressus hominis dirigentur : & uia meius uol&. Opus quoque
bonum nonnisi adõ in nobis & indõ a nobis fieri protestatur dicens confirmads quod

Expanded text:
praeparata dicitur, nisi quia danda praedicitur. A quo enim praeparatur per bonitatem praeparata dicitur, nisi quia danda praedicitur. A quo enim praeparatur per bonitatem sempiternam, ab ipso datur per indebitam gratiam. Quod ipse Dominus Ezechielis vaticinatione de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, et spiritum meum dabo in vobis. Et faciam, ut in justificationibus meis ambuletis et judicia mea observetis et faciatis . Dat ergo Deus cor novum, ut in justificationibus ejus ambulemus, quod pertinet ad bonae voluntatis initium. Dat etiam ut judicia 8 ejus observemus et faciamus quod pertinet ad bonae Unde cognoscimus Dei esse, et ut bonum facere velimus, et ut bonum facere valeamus. Cui sensui David omnino concordat, gratiam benevolendi sic ostendens divinae largitatis directione donari: A Domino gressus hominis dirigentur, et viam ejus volet . Opus quoque bonum non nisi a Deo in nobis, et in Deo a nobis fieri protestatur, dicens: Confirma hoc, Deus, quod
Abbreviated transcription (Latin):
&iustificans eum qui ex fideestihũ. seucumiustum uisteglorificat pus quia quosius¬
tificauit illos & glorificauit. eadem sit operatio gratiae quae meritum hominis bonum
&intiat adiuititiam & consũmat adgloriam : Primo inchoans in homine uoluntatẽ
bonam: de inde eandem uoluntatem adiuuans inchoatam ut eademuoluntas dediuno
donobonast. & diuno aduitorio malamsuiperare concupisentiam posit & doper¬
ficiente talis post modum ipauoluntassit ut malam concupiscentiam habere nonpos¬
t : ac scin praerentiuita gratiae adiutorio in firmitati noncedat : In futura autem gra¬
tae beneficio in firmitatem non habeat. & nincrecre etur continuio iiuamine medicamnis
tine uero fruatur a &ernaplenitudine sanitatis : Haecautem dssciti pre destinetion¬
bianuatura gnitiocumdicit scriptura & prae paratur uolunti s adhño non autem obaliud

Expanded text:
et justificans eum, qui ex fide est Jesu ; » seu cum justum juste glorificat pius, « quia quos juset justificans eum, qui ex fide est Jesu ; » seu cum justum juste glorificat pius, « quia quos justificavit, illos et glorificavit , » eadem sit operatio gratiae quae meritum hominis bonum, et initiat ad justitiam, et consummat ad gloriam: primo in homine inchoans voluntatem bonam, deinde eamdem voluntatem adjuvans inchoatam, ut eadem voluntas et divino dono bona sit, et divino adjutorio malam superare concupiscentiam possit; et Deo perficiente talis postmodum ipsa voluntas sit, ut malam concupiscentiam habere non possit; ac sic in praesenti vita gratiae adjutorio infirmitati non cedat, in futura autem gratiae beneficio infirmitatem non habeat; et nunc recreetur continuo juvamine medicanunis: tunc vero fruatur ainsinuatur agnitio, cum dicit Scriptura: Et praeparatur voluntas a Domino . Non autem ob aliud
Abbreviated transcription (Latin):
tissuae nontamen iniusto consilio aut gratuitam miseri cordiam praerog& misero: autdebitam
iustitiam repend& iniusto. immo autmiseri corditer debitoridon&: quod siuell& iuste
posset exigere autius tecum usuris quod suum est exigat. & iniquo debitori quod deb&ur
iniquitatibus reddat acsic autistum prorsus indignum miseri cordia praeueniat : autillũ
ira dignum inueniat : Ipse enimidonat gratis indignogratiam. quauistificatus impius in¬
lumin &urmunerebonae uoluntatis & facultate bonae operationis ut praeueniente
miseri cordiabonum uelle incipiat . & subsequente miseri cordia bonum quod uult facere
ualeat: Vtrumq autem praedestin ando ds̃praeparauit in illa in commutabili uolunta¬
te in quasic futurum effectum hominis renouandi disposuit : ut eiusuoluntas inopere
nouo nouaesse non possit : Donat &iam gratiam dignoire tributione mercedisa&nȩ
ut scilic& siuec cmimpium pie iustificat iustus quia deillo a postolus dicit. utsitipieiustus

Expanded text:
tis suae, non tamen injusto consilio, aut gratuitam misericordiam praeroget misero, aut debitam justitiam rependat injusto. Imo aut misericorditer debitori donet quod si vellet juste posset exigere: aut juste cum usuris quod suum est exigat, et iniquo debitori quod debetur iniquitatibus reddat. Ac sic ut istum prorsus indignum misericordia praeveniat, aut illum ita dignum inveniat. Ipse etenim donat gratis indigno gratiam, qua justificatus impius illuminetur munere bonae voluntatis, et facultate bonae cooperationis; ut praeveniente misericordia bonum velle incipiat et subsequente misericordia bonum quod vult facere valeat. Utrumque autem praedestinando Deus, et praeparavit in illa incommutabili voluntate, in qua sic futurum effectum hominis renovandi disposuit, ut ejus voluntas in opere novo nova esse non possit . Donat etiam gratiam digno in retributionem mercedis aeternae, ut scilicet sive cum impium pie justificat justus, quia de ipso Apostolus dicit: « Ut sit ipse justus