comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bus sunt: Sed tamen et in nobis gratiadĩ populus populũ superat
et maior seruit minori Seruit enim caro spĩtui et uitia uirtu¬
tibuscedunt. PROCEDITAŨTESAU primus pusus
Et totus quasi pellis hirsutus. deindeex¬
IIT FRAtereius acos Et manus erus inple¬
XERΛT CΑLCΑΝEΟ ESΑΩ. Sedcur ille totus rubeus et hu¬
pidus nisi qui a populus prior prophetarum et xp̃i fuit
cruore pollutus acpeccati nequitiae squalore exiit circum¬
datus : cuius ideominor cal caneũ tenuit. quiamĩsticae
maiorem populũ minor superaturus esset: Nam quod
iste esau primogenita sua propter aescam eidem fratrisu
iuniori uenundauit. Ac post modũ pat̃ nabene dictione
sibi promissa priuatus est significat eundem is rabel sicũ
populum qui adõ ut exodi indicat liber ꝓramogeortus filis
nuncupatus estꝰ qui propt̃ praesentis saecali Tuora aecesfo¬
iuprimatus sui honoremamisit. uerũ etiã et regni eaelestis

Expanded text:
bus sunt. Sebus sunt. Seet major servit minori. Servit etenim caro spiritui, et vitia virtutibus cedunt. Procedit enim Esau primus rufus, et totus tanquam pellis hirsutus. Deinde exiit frater ejus Jacob, et manus ejus implexerat calcaneo Esau . Sed cur ille totus rubeus et hispidus, nisi quia populus prior prophetarum et Christi fuit cruore pollutus, ac peccati et nequitiae squalore exstitit circumdatus. Cujus ideo minor calcaneum tmajorem populum minor superaturus esset. 4. Nam quod iste Esau primogenita sua propter escam fratri suo eidem juniori venumdedit, ac postmodum paterna benedictione sibi promissa privatus est, significat eumdem Israeliticum populum, qui, ut Exodi indicat liber, primogenitus filius nuncupatus est ; qui propter praesentis saeculi lucra non solum primatus sui honorem amisit, verum etiam et regni coelestis
Abbreviated transcription (Latin):
& tamenscriptũ est deprecatus estisaac dr cuppo
uxoresua eo quodes set stepilis qui exaudi¬
uit eumet dedit conceptum rebeccae Sie¬
gomultiplicatio generis abrahae perisa ao predestinata
fuit cur coniugom storilem accepit  Sed nimi rum constat
qui a pracdestinatio prȩcibus implecur quando hisinqua
ds oultipli carisemen abrahae prȩdest in auerat oratio¬
ne optinuitue filios habere potuiss&r: dicatur & altius:
igiturisa ac dum roga rec dnm̃ ut parer ocuxor eius quia
Do psutxe iuo diuidentur populusque popo
quod figuraliter faccum aciã ipsis iudacis noncredentib
notum̃ est qualiter populus ecclen acsinagogȩ populu
sup crauit & quo modo plebsiudȩorum temporemaior ser¬
uis minori populo xp̃ianorũ Si quidem & in singulis no¬
bis hiocdicipotest quod duegentes e duo populi sunt in¬
tranos uitiorum scilic& at queuirtutũ : Sed isteminor illemaior
Semper enĩ plures sunt mali quã boni: et uitia numerosiora uirtuti¬

Expanded text:
t tamen scriptum est: Deprecatus est Isaac Dominum pro t tamen scriptum est: Deprecatus est Isaac Dominum pro uxore sua eo quod esset sterilis, qui exaudivit eum, et dedit conceptum Rebeccae . Si ergo multiplicatio generis Abrahae per Isaac praedestinata fuit, cur conjugem sterilem accepit? Sed nimirum constat quia praedeso multiplicare semen Abrahae praedestinaverat, oratione obtinuit, ut filios habere potuisset. Recapitulatio. - Igitur Isaac, dum rogaret Dominum ut pareret uxor ejus, quae de ventre tuo dividentur, populusque populori. Quod figuraliter factum, etiam ipsis Judaeis non credentibus notum est, qualiter populus Ecclesiae Synagogae populum superavit, et quomodo plebs Judaeorum tempore major servit minori populo Christianorum. 2. Siquidem et in singulis nobis hoc dici potest, quod duae gentes et duo populi sunt intra nos, vitiorum scilicet atque virtutum; 319 sed iste minor est, ille major. Semper enim plures sunt mali quam boni, et vitia numerosiora virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
Seruios anuoduI : Secundũ utrumq modum dipuri lalit̃
uero sasolet intellegi quod dictũ est uti esari fie urder saco ba¬
orerapleti ubi populus srt hocest iacob minon filius sa peinutr
dimeos hoces gente quam propagauit esau eosq fece uaini abe¬
turios peraauid. sed postea idumȩ. rebellauerunt eugũn se aleđ¬
linu spareruieesio deposuerunt: Sedrequi rendũest quide se qđ̃
superius dicit dprecatusque estISptuao¬
uiri orando esficiunt i ta p̃ destinata sunt ut peecibusobt¬
meaniturqamipse quoque perhennis regni predestraauenit
ds̃ ante scła disposuit donare, quoduerumitasit : concito uala
ybaro: cerce & enimnouimus quia ad abrahã dns dixti tas¬
aacuo cabitur tibi semen cui&iã dixerat patreumultarũ
tentũ constituite cuirursum ꝓmisit dicons. Benedicã tibi
& multiplic abo sementuum sicut stellas cȩli & uelut arena
quȩ est inlito romaris: ex quarea porte constat qui a omnipo

Expanded text:
liter liter vero sic solet intelligi quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maompletum, ubi populus Israel, hoc est Jacob minor filius, superavit Idumaeos, id est gentem quam propagavit Esau, eosque fecerunt tributarios per David. Sed postea Idumaei rebellaverunt, et jugum Israeliticum a cervice sua deposuerunt. Sed requirendum est, quid est quod superius dicitur, Deprecatusque est Isaviri orando efficiunt, ita praedestinata sunt ut precibus obtineantur. Nam ipsa quoque perennis regni praedestinatio ita Deus ante saecula disposuit donare. Quod vero ita sit, concite valet probari. Certe etenim novimus quia ad Abraham Dominus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen. Cui etiam dixerat: Patrem multarum gentium constitui te. Cui rursum promisit dicens: Benedicam tibi, et multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli, et velut arenam quae est
Abbreviated transcription (Latin):
brantur ab uno ex hiscedar. indeserca euduma alia regio ȩ thaemana
adaustrum eccedema ad orientem plagam dicitur: Quid est quod
dicitur de his mahele coram omnibus fratribus suis obiit. uelquis
fratris nomine censiti: Id est in manibus omniũ filiorum suor ũ
superstitibus omniũ liberis et nullo prius morte p̃repto: fratres
aũt profiliis appellari iacob quȩ ad laban demonstratdicens: Po¬
natur coram fratribus nr̃is ut iudicent internos: Nec enĩ legimus
alios fratres ia cob ibi habere: exceptis liberis suis: Queri tur
quoͥ eRAT REBECCA IN TERRO GAREDũM. cumpar¬
uuli INUTERO ETUS CONLIDEBANTUR Forte ad locũ
ubi a ram constitutam conscituerat abraham orare uenit : ueletiã
erant aliqui tales etiam illo tempore homines dĩ inquibus possit
ds interrogari: Ansecundum irstoriam uel etiã allegoriar
ñtellegen dum est quodan se espon dit rebeecaeneuros diuidres¬

Expanded text:
brantur. Ab uno ex his Cedar in deserto Eoduma, alia regio, et Hemana brantur. Ab uno ex his Cedar in deserto Eoduma, alia regio, et Hemana ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam dicitur. Quid est quod dicitur de Ismaele, coram omnibus fratribus suis obiit, vel qui sunt fratris nomine censiti? id est, in manibus omnium filiorum suorum mortuus est, superstitibus omnium liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat dicens: Ponatur coram fratribus nostris, ut judicent inter nos. Nec enim legimus alios fratres Jacob ibi habere, exceptis liberis suis. Quaeritur quo ierit Rebecca interrogare Dominum, cum parvuli in utero ejus collidebantur? Forte ad locum ubi aram constituerat Abraham, orare venit, vel etiam erant aliqui tales etiam illo tempore homines Dei, in quibus posset Deus interrogari. An secundum historiam vel etiam allegoriam intelligendum est, quod Dominus respondit Rebeccae: Du
Abbreviated transcription (Latin):
inmundi sp̃s cum nosstudiosae confodere conspiciunt. Molestas nobis tẽp¬
tationũ cogitationes in mergunt: Quid est quod dicit scriptura defiliis¬
hismahel: HABITAUERUNI ABEUILA USQuESUR quEESI
COXTRA FΑCΙEM ΛΕΥΡTI Euila est regio quãcireuit phison
deparadyso fluens: dicta dequodam euila nopotȩ noȩ. et est solitudo
contra faciem aegrpti: Sur quoq: est solitudo intercades etharad
extendens desertũ usq: ad marerubrum et aegypti confinici
Quid est quod dicitur de his mahele quod duodecim generas set prin¬
cipes uel duces regionibus uel tribus nomina dederint: significat
quod singuli filiorum his mahelis equibus primogenitus eius fuit
naba iot ħ aquo om̃ is regio ab eufrate usq: ad marerubrum nabethe¬
na usq hodie dicitur quȩ pars arabiae est. namet familiae eorum
oppidaq: et pagi acmunita castella et tribus horũ appellatione cele¬

Expanded text:
inmundi spiritus, cum nos studiose cor fodere conspiciunt, congestas nobis tempinmundi spiritus, cum nos studiose cor fodere conspiciunt, congestas nobis temptationum cogitationes inmergunt. Unde sIsmael: Habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegypti? Evila est regio quam circuit Phison de paradiso fluens, dicta de quodam Evila, nepote Noe, et est solitudo contra faciem Aegypti. Sur quoque est solitudo inter Cades et Barad, extendens desertum usque ad mare Rubrum et Aegypti confinia. Quid est quod dicitur de Ismaele quod duodecim generasset principes? Vel duces regionibus, vel tribubus nomina dederunt. Significat quod singuli filiorum Ismaelis e quibus primogenitus ejus fuit Nabejoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars Arabiae est. Nam et familiae eorum, oppidaque, et pagi, ac munita castella, et tribus horum appellatione cele
Abbreviated transcription (Latin):
ac: et impleuit omnem terrã scientia trinitatis. et in toto orbe lati¬
rahel nominabatur : Nunc aut̃ in omnẽ terrã exiit sonus eorũ et in fi¬
nes orbis terrae uerba illorũ : Ex euntes enimpueriis a ac peruni¬
uersũ orbem terrae foder unt puteos. Et aquam omnibus ostenderun
baptizantes apłi om̃s gentes in nomine patris et filii et sp̃s scĩ : Sed quid
est quod puttos quos a peruit abraham isaac sic uocauit eos. sic ut et pat̃
eius. Nisiqui amoses apud nos etiam moses appellat᷑ et prophetae unus¬
quisq: suo nomine appellantur: nec mutantur quasieorundem uoca
alieni genam gentẽputeos fodisse describitur. Quo uidelicet exemplodis¬
cimus ut in hacpere grinationis erumna positi cogitationũ nr̃arũ ꝓfun¬
da penetremus et quo usq: nobis uere intellegentiae aqua responderat
nequa quã nrãe in quisitionis manus ad exhauriendam cordis terrã torpes¬

Expanded text:
ac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latiac, et implevit omnem terram scientia Trinitatis, et in toto orbe latit in Israel nominabatur; nunc autem in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. 5. Exeuntes enim pueri Isaac per universum orbem terrae, 318 foderunt puteos, et aquam vivam omnibus ostenderunt, baptizantes omnes gentes in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Sed quid est quod puteos, quos aperuit Abraham, Isaac sic vocavit eos, sicut pater ejus, nisi quia Moyses apud nos etiam Moyses appellatur, et propheta unusquisque suo nomine appellatur, nec mutantur, quasi eorumdem vocabalienigenam gentem puteos fodisse describitur, quo videlicet exemplo discimus, ut in hac peregrinationis aerumna positi, cogitationum nostrarum profunda penetremus, et quousque nobis verae intelligentiae aqua respondeat, nequaquam nostrae inquisitionis manus ab exhaurienda cordis terra torpes
Abbreviated transcription (Latin):
rara primum omnium illos puteos fodere uult quos foderant puie¬
ripatris sur idest moses puteum legis foderat: dauid salomon
& proph&ȩ libros scripserunt u&eristestamenti quos tamen
terrena & sordida repleuerat intellegentia iudeorum: hos
deipso dixerunt : PIXATISVNT CuMeo pal&patesdest
martus lucas iohannes petrus et iacobus iudas etaposto¬
ius paulus: quiomnes nouites camenti purcum foderunt etanue¬
nerunt aquamuiuam quȩ fit fons aquȩ salientis inuitam a&ernã
Sed ꝓhis ad huc alter cantur: illi qui cerrena sapiunt nec noua con¬
dipatiuntur nec u&era purgarreuangelicis puteis concradicunt:
apostolis aduersantur : et qm̃ in omnibus contradicunt litigantes: dicitur
ad eos : qm̃ indignos uos fecistis gratiadĩ ex hociam ad gentes ibimus
Post haec pooit terrium pureumn isaac: erappellauit uo¬
mex loci illius lxritudo dicens: Nunc dilaiaurt nosdũs
ei pecitcrescere superterRam. Ueredilatatus est isa¬

Expanded text:
rara, primo omnium illos puteos fodere vult, quos foderant pueri patris ejus: id est, Moyses puteum legis foderat; David, Salomon et prophetae, qui libros scripserunt veteris Testamenti, quos tamen terrena et sordida repleverat intelligentia Judaeorum. Hos de ipso dixerunt: rixati sunt cum eo Palaestini, id est, Marcus, Lucas, et Joannes, Petrus et Jacobus, Judas et apostolus Paulus, qui omnes Testamenti Novi puteum foderunt, et invenerunt aquam vivam, quae fit aquae fons salientis in vitam aeternam . Pro his adhuc altercantur illi, qui terrena sapiunt, nec nova condi patiuntur, nec vetera purgari, evangelicis puteis contradicunt, apostolis adversantur: et quoniam in omnibus contradicunt litigantes, dicitur ad eos: Quoniam indignos vos fecistis gratiae Dei, ex hoc jam ad gentes ibimus . Post haec fodit tertium puteum Isaac, et appellavit nonomen loci illius latidudo, dicens: Nunc dilatavit nos Dominus, et fecit crescere super terram; vere enim dilatatus est Isa
Abbreviated transcription (Latin):
is se existimant typum. Quia prior dĩ genuit populum et
quidem oculis legitur grauida quialex mosendata quo o per¬
taescatq signata: Rachel aut̃ iunior et pulchra priorsteri¬
lis post modum foccunda similitudo est et desiao, iunior quiate¬
pore posterior pulchra qui a corpore & spũ sca: oculiouis doco¬
ri quiaeu angelium perspicere meruerunt : quȩ &iam tam¬
diusterilis fuit quous que sinagogapopulũ generabat : cur
autemi a cobprach el seruit & subponitur ei lia maior nisi qui
ad ñs ut et desiã assumer & priussina gogã sibi coniunx̃, Serui
cus itaque ipsaia cobseptem annorũ produabus uxoribus. huius
uicao prȩsentis compussignisicat quod ꝑseptẽ dies uolui tur
inquadns formã serui accepit. factus oboediens pat̃nae uolun¬
& dñs in eu angeli odicit: egosũ pastor bonus. ille mercedis lucro
uariũ sibi pecus abstulit xp̃s diuersarũ gentiũ uari&ato sibi¬

Expanded text:
isse existimabant typum, quia prior Dei genuit populum, et isse existimabant typum, quia prior Dei genuit populum, et quidem oculis legitur gravida, quia lex per Moysen data, quod operta est atque signata. Rachel autem junior et pulchra, prius sterilis et postmodum fecunda, similitudo est Ecclesiae. Junior, quia tempore posterior; pulchra, quia corpore et Spiritu sancto oculi ejus decori, qui Evangelium perspicere meruerunt. Quae etiam tandiu sterilis fuit, quousque Synagoga populum generabat. Cur autem Jacob pro Rachel servivit, et supponitur ei Lia major, nisi quia Dominus, ut Ecclesiam assumeret, prius Synagogam sibi conjunxit. Servius itaque ipsa Jacob septem annorum pro duabus uxoribus hujus vitae praesentis tempus significat, quia per septem evolvitur; in qua Dominus formam servi accepit, factus obediens paternae volunet Dominus in Evangelio dicit: Ego sum pastor bonus. Ille mercedis lucro varium sibi pecus abstulit, Christus diversarum gentium varietatem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus ut in nocte huius scłi. filios generant fide i laudatura popu¬
lis etiam illauita cuius amore conuersi spem scłi reliquerunt.
et excuius professione ad miseri cordiam regendae plebis ad sũp¬
quase conuerterunt quiatales rectores populi deditratio non
in fametur. sed clarius glorificetur tam qũa ia cob ñ recusan¬
te noc teliae ut rachel pomis suaue olentibus et clarenitentib
potiatur. Quae aliquando et ipsa praestante misericordia
dĩ perseipsam parit uix tandem quidem qui aperrarũ est
Vt in principio erat uerbum et uerbum erat apud dm̃ et dĩ
erat uerbũ. Et quic quid dehac repiaesapienterq dicitur
Et sine fantasmate carnalis cogitationes et salubriter
uel ex parte capiatur. Alio quoque sensuliam et rachel
uicturinus martyr et ceteri in simili tudine ecłae uelsina¬
gogae interpraetati sunt. Lia enim maior natu sinagoge tenu¬

Expanded text:
tibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a poputibus, ut in nocte hujus saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa vita, cujus amore conversi spem saeculi reliquerunt, et ex cujus professione ad misericordiam regendae plebis assumpqua se converterunt, quia tales rectores populi dedit ratio, non infametur, sed clarius glorificetur tanquam Jacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suave olentibus et clare nitentibus potiatur. Quae aliquando et ipsa praestant misericordia Dei per se ipsam parit, vix tandem quidem quia perrarum est, ut: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et quidquid de hac re pie sapienterque dicitur, et sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur. Alio quoque sensu Liam et Rachel Victorinus martyr, et caeteri in similitudinem Ecclesiae vel Synagogae interpretati sunt. Liam enim major natu Synagogae tenu
Abbreviated transcription (Latin):
blas phemetur. Neq: ad ipiscatur ab imperitoribus populis existi¬
mationem bonam quod illa poma signi ficant. et quae necessaria
est ad exortationem discentiũ sed plane ut hanccurã suscipiant
ui coguntur satis. et hoc significatum est quod cũ uenerit de¬
agro iacob occurriteilia eumque detinens ait. Ad me in trabis
conduxi enim teproman dragoris filii mei. Tam quã diceret
doctrinae quam diligis uis conferre bonam opinionem. Noli fu¬
gere officiosum laborem. Haec in ecclesia geriquisquis aduer¬
terit cernit et experitur in exemplis quod intellegimus in li¬
bris. Quis non uideat hoc geritoto orbe terrarum uenirehomi¬
nes ab operibus scłi et ire in otii usum: Cognoscendae et contẽ¬
plandae ueritatis taquã in amplexu rachel et excipi detrans uer¬
so ad ecclesi asticam necessitatem atq: ordinari in labore tãquã
uadicente adme in trabis. Quibus castem ysterium dĩ dispensan¬

Expanded text:
blasphemetur; neque adipiscatur ab imperitioribus populis existiblasphemetur; neque adipiscatur ab imperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. Sed plane ut hanc curam suscipiant viri coguntur, satis et hoc est significatum. Quod cum veniret Jacob de agro, occurrit ei Lia, eumque detinens ait: Ad me intrabis, conduxi enim te pro mandragoris filii mei. Tanquam diceret: Doctrinae quam diligis vis conferre bonam opinionem, noli fugere officiosum laborem. Haec in Ecclesia geri quisquis adverterit, cernit et experitur in exemplis, quod intelligamus in libris. Quis non videat hoc geri toto orbe terrarum, venire homines ab operibus saeculi, et ire in otii usum cognoscendae et contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rachel, et excipi de transverso ad ecclesiasticam necessitatem, atque ordinari in labore tanquam Lia dicente: Ad me intrabis, quibus istud mysterium Dei dispensan
Abbreviated transcription (Latin):
suae dicit. parum est tipi quod uiRum ocum
accopigti ixsuper ermandra coramfilit
meiuis accipere. Perunum uirum significanseos
om̃s quiacum sint agendi uirtute habiles et digniquibus
iui accensi studio doc trinae atq: indagandae et contẽplan¬
dae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouer
atq: inotio discendi aut docendi uolunt considere. Itaergo
dictum est parum est tibi quod accepisti uirum meum
in super et mandragoras filii meiuis accipere: Ac si di¬
ceretur. Parum est quod homines ad laborem rerũ gerin¬
darum necessarios in otiodetinet uita studio sorum in suꝑ
et popularem gloriam requirit: Proinde uteam iustae
comparet inpertit Rachel uirum sororis suae illa noc te¬
ut scilicet uirtute laboriosa regimini populorum ad cõmoda¬
tisunt. Etiam siscientiae uacare delegerant. suscipiant expe¬
rientiam temptationum curarumq: sarcinã proutilitate
communi neipsa doctrinae sapientiae cuiuacare statuerant

Expanded text:
suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus illi accensi studio doctrinae atque indagandae et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis removere, atque in otio discendi aut docendi volunt considere. Ita ergo dictum est: Parum est tibi quod accepisti virum meum, insuper et mandragoras filii mei vis accipere, ac si diceretur: Parum est quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet vita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit. Proinde, ut eam juste comparet, impertit Rachel virum sorori suae illa nocteut scilicet qui virtute laboriosa regimini populorum accommodati sunt, etiam si scientiae vacare diligerent, suscipiant experientiam tentationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui vacare statuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
nit exiens inagnũ id est hon este ambulans ad eor̃ quiforis sunt
doctrina uero illa sapientiae quo auulgistrepitu remotis si¬
ne in contomplatione ueritatis dulci delectatione de figit᷑
hanc popularem gratiã quantula cum que non ad sequero¬
tur nisper eos qui in medus agendo curbir acsudando popu¬
caliquirendeestioncemplann ueritatis ttosie quedam inode
maliundendragoriea perliam ueniunta dracbel faee d nesarauero
tudi que flsgrantes quamuis idoncir egen dis populis es sepossint
tann qui tant propter turbulentas occupatienesrunt doetr onae
taiumtetopectoretam quam inspeciosac rachel feruntur aemele¬
xuimetquiabo numest utetiam haecuitalatius in noes cors
popula rem gloriam mereatur iniustum autem ut eam con¬
sequatur Siamatorem suum administrandis ecclesi ascicis
curis aptum et ido neum i notio detinet. nec gubernator¬
nem communis utilitatis inpertit propterealia soror

Expanded text:
nit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. nit exiens in agrum, id est, honeste ambulans ad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae quae a vulgi strepitu remotissima, in contemplatione veritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulumcunque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis, agendo ac suadendo, popuconquirendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori
Abbreviated transcription (Latin):
oualad libetailla uxor ia coblaboranr filios hero de sanetoi sust¬
piat ideo dnsdicit quȩ dicunt facite que aut faciun faicere no¬
r entemideple numeriosiore laoratur: est ueroqusdamli¬
ae soetus exbeneficio rachielis quȩ ex ut ut cu uiro sio secum
debita nocte cubiturum acceptis a filioli ae mandragoricir
malis cũ sorore cubari ꝑmittit: quid enim demandra goradi¬
sendum est pro inde quia rem coperi pulchrã & suaue olentem
sapore aut insipido: & ideo in illomandragori copomofigura¬
riintellegã fama bonã popularem: unde dicit apostolus: opor¬
& &iam testimonium habere bonũ ab cis qui forissunt quili¬
b&s parũ sapiant reddunt tamen plerumque laboriorum ꝑ
quos sibi consulitur & splendorem laudis aodorembonat opini¬
onis Nec a distam gloriã popularem primi perueniunt corum
quisunt in ecdesia nisi quicum que in actionu periculis & labo¬
re uersantur ꝓpterea liae filius iala mandra gorica in ue¬

Expanded text:
acob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere noriens de prole numerosiori laetatur. Est vero quidam Liaedebita nocte concubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permittit. Quid enim de mandragora dicendum est? Proinde rem comperi pulchram et suave olentem, sapore autem insipido; et ideo in illo mandragoric pomo figurari intelligam famam bonam popularem. Unde dicit Apostolus: Oportet etiam testimonium habere bonum ab eis qui foris sunt ; qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum per quos sibi consulitur, et splendorem laudis, et odorem bonae opinionis. Nec ad istam gloriam popularem primi perveniunt eorum qui sunt in Ecclesia, nisi quicunque in actionum periculis et labore versantur. Propterea Liae filius mala mandragorica inve
Abbreviated transcription (Latin):
absque coitu & humanosemine de uirginali utero. quasi demonte
humane naturae & substantia carnis abscisus : Sed fonsascen¬
debat ȩ terra. inrigans suꝑficiem uniuer sae terrae:
riatur t̃ra & germin& saluatorem quã terrã inrigauit sps
sc̃s qui fontis &aque nomine in eu angelio significatur forma¬
uit igitur ds̃ hominem delimoterrae: Idest factus est
xp̃s iuxta quodait apłs ex semine dauid secundũ carnẽtã quã de
limoterrae : et ins pirauit in faciem eius. spira cu

Expanded text:
absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte absque coitu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. riatur terra et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur. Formavit igitur Deus hominem de limo terrae, id est, factus est Christus, juxta quod ait Apostolus, ex semine David secundum carnem , tanquam de limo terrae. Et inspiravit in faciem ejus spiracu
Abbreviated transcription (Latin):
gultũ agri inui sibilem creaturã de monstrat intellegisicut est ani¬
maa dicta autem uirgultũ ꝓpteruigorem uite herba ꝓpter ean¬
dẽuitam nũ quã marcescentem de in de quod addidit ante quã es¬
sec suꝑ t̃rã intellegit᷑ ante quã anima peccar&: terrenis enim cupi¬
ditatib: sordida tãquã suꝑ terrã nata uel suꝑt̃rã recte es sedicitur
Vnde & adiecit : Nondũ enimpluerat ds suꝑ t̃ram:
Quasi aꝑte dicer& ante quã peccar& anima : Nondũ nubibus scrip¬
turarũ pluuiã doctrinae dñs ad animã inrigandã concesserat :
Nandũ ꝓpter hominem qui est terra dñs nr̃ nubilũ carnis nostrae
as sumpserat ꝑ quod imbrem sc̃i euangelii largissimũ fudit : Quõ
uero subiunxit et homononerat qui operare tus
tersam Quia nullus homo operatus estinuirgine undena¬
tus estxp̃s ipse est enim lapis abscisus demonte sinemanibus idest

Expanded text:
virgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anivirgultum agri, invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima? Dicta autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam numquam marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret: terrenis enim cupiditatibus sordidata, tamquam super terram nata, vel super terram esse, recte dicitur. Unde et adjecit: Nondum equasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, nondum nubibus Scripturarum pluviam doctrinae Dominus ad animam irrigandam concesserat; nondum propter hominem, qui est terra, Dominus noster nubilum carnis nostrae assumpserat, per quod imbrem sancti Evangelii largissimum infudit. Quod vero subjunxit: Et homo non erat qui operaretur terram: quia nullus homo operatus est in virgine, unde natus est Christus. Ipse est enim lapis de monte abscisus sine manibus, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
so ineoremansit ut ess& animalis & ideo oms quȩ deillo nascimur
prius animales : fficimur donecrenati ꝑfontem baptis matis as¬
sequamur spiritalem adam idestx pm̃ ꝑ quemsimus spiritales iux¬
ta quod paulus a postolus ait Non prius quod spiritale est sed quoo
tiones cȩliet terre quando creat&esunt: indie
quo fecit dscęlum et terrame tom ne uir¬
gultum e griomnem que herbamregionis ante¬
quame et sũper terramꝰ Superius septem dies nume¬
rati sunt nunc unus dies dicitur quo: fecit dr̃ cȩlũ & t̃ram
omne uir gultũ agri& omnem herba regionis huius dierno¬
mine secun dumꝓph&ia omne tempus huius uitae significat᷑
in quocelũ & terra facta sunt idest in quocreaturae uisibilesdis ponun¬
turadministrantur atque existunt: Sed quid sibiuult quod nunc nomi¬
natocelo & terra adiecit uirgultũ agri omnem que herbã regionis
& tacuit c&era que sunt incelo & tͦerra uel &iã in mari Nisiquia ꝑun

Expanded text:
so, in eo remansit ut esset animalis. Et ideo omnes qui de illo nascimur, so, in eo remansit ut esset animalis. Et ideo omnes qui de illo nascimur, prius animales efficimur, donec renati per fontem baptismatis assequamur spiritalem Adam, id est Christum, per quem simus spiritales, juxta quod Paulus apostolus ait: Non prius quod spiritale est, sed quod errae, quando creatae sunt, in die qua fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, antequam esset super terram. Superius septem dies numerati sunt; nunc unus dies dicitur, quo fecit Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, et omnem herbam regionis. 15. Hujus diei nomine secundum proin quo coelum et terra facta sunt, id est, in quo creaturae visibiles disponuntur, administrantur atque existunt. Sed quid sibi vult, quod nunc nominato coelo et terra, adjecit virgultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera, quae sunt in coelo et terra, vel etiam in mari, nisi quia per
Abbreviated transcription (Latin):
didit ut cogamurdicere natur a dei esse mutabilem sicuanima que
nodo ꝓficit modo sapit modo desi pit Nã descipsosianim a fecusaduenũ¬
qua uuitiosanut mutabilis ue misera potiuis s& esser &iã sciendumua
quia non est de elemontis uisibilibus facta quia sie a& haber& aliquã
communionem cum ei suidelic& ex t̃ra soliditatẽ exaqua humorem
exa ereflatum exigne calorom: Sed qm̃ his omnib: car& appar&
eã in de nonesse quȩ cũ illis nillabere ꝓbatur. sed exni hilo sicut su¬
perius diximus aut insufflando creauit aut creando corponiti¬
sufflauit: Et factus est homo inanima iuiuen¬
tem Nonenim spiritalem hominem debemus intellegere
qui factu s est in animã uiuentem sed adhuc animalem : Tunce¬
nĩ spiritalis effectus est quando in para drsopositus precepta ꝑfec¬
tionis accepit: it aque postquã pec cauit & emissus est depara dr̃¬

Expanded text:
didit, ut cogamur dicere naturam Dei esse mutabilem, sicut anima, quae didit, ut cogamur dicere naturam Dei esse mutabilem, sicut anima, quae modo proficit, modo sapit, modo dissipit. Nam de seipso si animam fecisset Deus, nunquam vitiosa, aut mutabilis, vel misera potuisset esse. Etiam sciendum quia non est de elementis visibilibus facta, quia si esset, haberet aliquam communionem cum eis, videlicet ex terra soliditatem, ex aqua humorem, ex aere flatum, ex igne calorem. Sed quoniam his omnibus caret, apparet eam inde non esse, quae cum illis nil habere probatur; sed ex nihilo, sicut superius diximus, aut insufflando creavit, aut creando corpori insufflavit. Et factus est homo in animam viventem. Non enim spiritalem hominem debemus intelligere, qui factus est in animam viventem, sed adhuc animalem. Tunc enim spiritalis effectus est, quando in paradiso positus praecepta perfectionis accepit. Itaque postquam peccavit, et emissus est de paradi
Abbreviated transcription (Latin):
spiraculum uitae. & rełiq Quid est enim quod homi¬
nem deli moterrae formauit. & nonde angeica ereacura.
nisi qui aideo uoluit delimoterrae creare: ut semꝑhum¬
litatem tener & & non suꝑbir & puluerem secinerem que
iuxta ex emplum abrahae conspicer& & ager& gratias
conditon suo eo quod d&ã fragili materia conditũ adtan¬
tã gratiam erexit ut si subditus eifor& regnacum an¬
gelis obtiner a celorũs et inspirauit in faciem eius¬
et cetera: inspiratio in faciem hominis conditio est ani¬
me rationalis: Sed in hoc quodait inspirauit in facieniei:
spiraculũ uite : quȩstio ioritur utrum ds̃ animã insuf¬
flando fecit aneam quã fecit corporidando potius in suf¬
qu m estqui a spira culum diuinum non est inanimã uuiuenteo ⁊ con¬
uersum sedoperatus est animã tuuentem & non hab& anem arsoco¬
ticipatio nem cum diuinitate nec de aliquoflatusuo necde se ipsocon¬

Expanded text:
spiraculum vitae, et reliqua. Quid est enim quod homispiraculum vitae, et reliqua. Quid est enim quod hominem de limo terrae formavit, et non de angelica creatura, nisi quia ideo voluit de limo terrae creare, ut semper humilitatem teneret, et non superbiret, pulverem se cineremque juxta exemplum Abrahae conspiceret, et ageret gratias conditori suo eo quod de tam fragili materia conditum ad tantam gratiam crexit, ut, si subditus ei foret, regna cum angelis obtineret coelorum? Et inspiravit in faciem ejus, etc. Inspiratio Dei in faciem hominis conditio est animae rationalis. Sed in hoc quod ait, inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, quaestio oritur: utrum Deus animam insufflando fecit, an eam quam fecerat, corpori dando potius insuftamen credendum est, quia spiraculum divinum non est in animam viventem conversum, sed operatum est animam viventem: et non habet anima participationem cum Divinitate, nec de aliquo flatu suo, nec de seipso con
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute tã quã in radicib: ut it a dixerim temporũ factaerant
quȩ temporaerant orienda: Et beneait omne uir gultũ
agriet rełiq: ut celoritatem operis dĩ insinuar& ĩdest
ante quã aliqui fructus exterra crescendo orirentur ut ger¬
minarent repente om̃s campi & colles herbiserant & arborib:
cooperti non enimpluerat dñs ds superterram.
et homononercit quio peraretur cerram.
Curde homine quiiã sex cadie faccus fuera hoc re capitu¬
latur nisi quando fecids̃ omne uirgultum agrinondu
tersae: hi c merito queritur si fons inrigabat exten¬
sacaporum superficiemq uniuersa terraru cacumina
infundebat ergonon fons sed dili uiu erat. sed quod ait
fonsascendeba d&erra & reliq iuxi aliuura tale est
Sed fonem more scripturaru singulari nũ mero ꝓplu¬
raliposuit propter unita temnaturȩ eo quodom̃s unam
delimoterrae et ins pirauit in faciem eius

Expanded text:
virtute tanquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, virtute tanquam in radicibus, ut ita dixerim, temporum facta erant, quae tempora erant orienda. Et bene ait, omne virgultum agri, et reliqua, ut celeritatem operis Dei insinuaret; id est antequam aliqui fructus ex terra crescendo orirentur aut germinarent, repente omnes campi et colles herbis erant et arboribus cooperti. Non enim pluerat Dominus super terram, et homo non erat qui operaretur terram. Cur de homine, qui jam sexta die factus fuerat, hoc recapitulatur, nisi quando fecit Deus omne virgultum agri, nondum  superficiem terrae. Hic merito quaeritur si fons irrigabat extensa camporum superficiemque universam terrarum, cacumina infundebat, ergo non fons, sed diluvium erat. Sed quod ait, fons ascendebat de terra, et reliqua, juxta litteram tale est Sed fontem more Scripturarum singulari numero pro plurali posuit propter unitatem naturae, eo quod omnes unam de Iimo terrae, et inspiravit in faciem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quando creataesunt in die quofecit dns dr̃ cȩlũ & t̃rã. Seqt id o
hancre capitulatio sex dierumoperũdi ꝓpt̃ illos quimundũ coa&ernum
dixerunt & sineinitio eum semꝑfuis se ad firmant ue ore contices cant
atq penitus confundant᷑: Sed requirendũ quid est quodhic ait indie
quo fecit cȩlũ & t̃rã cũ superius sexdiebus omã opera sua distincte patrasse
legitur : Nisi quodrerum omniũ origosi mulereatȩ sunt in substantia
quȩ uarias restabat ꝓduconda formarũ inspecies iuxta quod scriptũ ẽ:
qui uiuit in a&ornũ creauit omãsimul: Potest & altius intellegi:
Diomnãq: ꝓtempore primordialis creaturae posuit : Sic ut & a postoł
herbam regionis prius quam germinar&.
quomodo herba &cuirentia a griante quã exorirent᷑ condita
sunt & si nonerant exorta quo modo erant facta: nisi causalit
bc̃uirentem : Tunc eã constat ꝓducen diaccepisse uircute & inca

Expanded text:
quando creatae sunt in die quo fecit Dominus Deus coelum et terram. Sequitur quando creatae sunt in die quo fecit Dominus Deus coelum et terram. Sequitur hic recapitulatio sex dierum operum Dei propter illos qui mundum coaeternum dixerunt, et sine initio eum semper fuisse affirmant, ut ore conticescant atque penitus confundantur. Sed requirendum est quid est quod hic ait, in die quo fecit coelum et terram, cum superius sex diebus omnia opera sua distincte patrasse legitur, nisi quod rerum omnium origo simul creata est in substantia, quae varias restabat producenda formarum in species, juxta quod scriptum est: Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Potest et altius intelligi. Diem namque quo tempore primordialis creaturae posuit, sicut et Apostolus herbam regionis, priusquam germinaret. Quomodo herba et virentia agri antequam exorirentur, condita sunt? Et si non erant exorta, quomodo erant facta Petr., sexta,bam virentem? Tunc eam constat producendi accepisse virtutem, et in ea
Abbreviated transcription (Latin):
uel elati suꝑbia quasi aues & sicut in illa die pascitur homo & animalia
sopopulos piritaliter pascitur sc̃arũ scripturarũ alimentis : & lege
diuina ad concupiscentiã fecunditatẽ rationũ atq: sermonũ tãquã
herbis seminalib: partim aducilitatem morũ conuersionis humanȩ
inuitã & ornã tã quã herbis uiridib: quȩ nullo estu tribalationum
legat: Carnalis aut̃ i dest paruulus in xpotã quã pecusdi ut multa
crodat que intelle geronet dũ pocest tamen cos demerbos om̃s habent: huius
autem a&atis quasi uespera utinã nos noninueniat: illa est enimde qua dũs
dicit: putas ueniens filius hominis inueni& fidem super terrã: postistã
quuncelis est : Tales enĩ faciunt operabonaualde: posttalia enĩ opora
speranda est indie septimo quiues perã non hab&, Sequit᷑ hic recapitula¬
tio uniuersae conditac creaturae: istȩ generaciones cȩli& terrae

Expanded text:
vel elati superbia, quasi aves. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia, vel elati superbia, quasi aves. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia, so populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege divina ad concupiscendam fecunditatem rationum atque sermonum, tamquam herbis seminalibus: partim ad utilitatem morum in vitam aeternam, tanquam herbis virentibus, quae nullo aestu tribulationum lligat, carnalis autem, id est, parvulus in Christo, tanquam pecus Dei, ut multa credat quae intelligere necdum potest; tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniat. Illa est enim de qua Dominus dicit: Putas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Post istam ester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae creaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
cipes eius cuius adiatis sit uespera in peccatis regũ quibus gens illa meru¬
it captiua riibabrloniã : Porroquintũ seculũ idest intrans mi grati¬
oneb absy loniae facta sunt quasi animalia in aquis & uolatilib cel
quiatunc iudȩ i ingentes tãquã in mare ui uere coeperunt : Nxec
habebant stabilom locũ tã quã uolantes aues: huius dieiquasiues pe¬
ra est multiplicatio peccatorũ in populo iude orum quando sic ex
adã delimo t̃roce adimaginem dĩ formatus est: sic inista sexta sȩ
tus est: illein animã uiuentẽ: hic ins pũuiuificantem: & sicut
it a& in hac secta a&ates ȩcłi gentes uitam app&entes a&̃ nam
ecdesia generauit: quem &uã sensũ uas porro ostensũ manifestauit
pecoribus serpentib &celi uolatilib: it a & xp̃s in hac a&ato sȩculigen¬
tib populis & nationibus ut ab eo regantur uel carnali concupis centiae
dediti sicuti pecorauel terrena curiositate obscurati quasi serpentos

Expanded text:
cipes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. Porro quinto saeculo, id est, in transmigratione Babyloniae, facta squia tunc Judaei inter gentes, tanquam in mari, vivere coeperunt, nec habebant stabilem locum, tanquam volantes aves. Hujus diei quasi vespera est multiplicatio peccatorum in populo Judaeorum, quando sic excAdam de limo terrae ad imaginem Dei formatus est, sic in ista sexta aetgine natus est: ille in animam viventem, hic in spiritum vivificantem. Et sicut ita et in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit, quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit. pecoribus, serpentibus et coeli volatilibus, ita et Christus in hac aetate saeculi gentibus, populis et nationibus ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora; vel terrena curiositate obscurati, quasi serpentes;
Abbreviated transcription (Latin):
doxpĩ custo dessi epĩ anã fidem accipore & custo dire uolius sentia¬
dicit dr̃ ad cains quid pecist VOR SΑΝQUINIS FRA¬
tris tuiclamat Admeoeterra. Sicarguo
amen ⁊haec est uoxdara uox sanguinis quã sanguis ipse exptunt
exore fidlium eodem sanguine redemptorum: Dixitdns ad cain
taciohab& quȩ aperuit os suum & suscepit sanguinom fracristu
demanutua: Male dictus ost enim populus iudoorum infide¬
lis a terra id ost abec desias quȩ aperuit ossuum in confessiono pec¬
catorum accipore sangui nem ixpĩ quie ffusus est in remissio ne¬
omnium peccatorũ demanu pessed toris nolentis esse sub gracia
ecdesi a maledictum testificante apło: quicum que enim ex ope
RIS TERRAM NONDABIT TIBIPRUCTUS SuOS In ipsa
enim era quã xp̃spor tauit idest in eiuscarne ipsioporatir
solutem nostra crucifigendoxpm quimortuus est ꝓpter dolicta
nostiastec tamen eis dedit eadom terrauirtutemsua quua¬

Expanded text:
do Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissentdo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissentdicit deus ad Cain: quid fecisti? uox sanguinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit amen. haec est clara uox sanguinis, quam sanguis ipse exprimit ex ore fidelium eodem sanguine redemptorum. Dicit deus ad Cainterra, quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infidelis a terra, id est ab ecclesia, quae aperuit os suum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui fusus est in remissione peccatorum de maponderet eum ab Ecclesia maledictum testificante Apostolo: Quicunque enim ex operperatus fueris eam, non dabit tibi fructus suos. In ipsa enim terra quam Christus portavit, id est, in ejus carne, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra; nec tamen eis dedit ead
Abbreviated transcription (Latin):
qui apec cauitibi. eidem que peccaco quã uis ess& in corũ corpore ad
Ruc mortali ꝑ spem gratiae liberidominarentur : Nunc autem igno¬
rantes diiustitia & suã uolentis consticuere: elatideo peribus legis
non humibati depec catissius non quieuerunt sed offenderunt in la¬
pidem offensionis & exarserunt ira cundia aduorsus xp̃m cuius
opera uidentos dõ accepta esse doluerunt: Itaque posthaec occi¬
ditur abel minor natu a fracremaioris natu occiditur xps caput
populiminoris natu a populo iudeorum maioris natu: ille in campo
istein caluariaeloco: Incerrogat ds̃ cain non tã quã ignarus eũ
aquodiscat sed tãquã iudex reumquepuniat & dicit ubi sit fracor
eius: Nospondit illai nescirese nec eius essecustodem, Vsquenunc quid
nobisrespondentiudei cum eos dedi hoc est scã rumscripturarum uoco
ignorancia iudeorũ est falsa negatio essent autem quodam mo¬

Expanded text:
qui peccavi tibi ; eidemque peccato quamdiu in eorum corpore esset qui peccavi tibi ; eidemque peccato quamdiu in eorum corpore esset adhuc mortali, per spem gratiae liberi dominarentur. Nunc autem ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, elati de operibus legis, non humiliati de peccatis suis non quieverunt, sed offenderunt in lapidem offensionis, et exarserunt iracundia adversus Christum, cujus opera videntes, accepta Deo esse doluerunt. Sequitur, Itaque post haec occiditur Abel minor natu a fratre Cain majore natu. Occiditur Christus caput populi minoris natu, a populo Judaeorum majore natu: ille in campo, iste in Calvariae loco. Interrogat Deus Cain, non tamquam ignarus eum a quo discat, sed tamquam judex reum quem puniat. et dicit ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis respondent Iudaei cum eos dei uoce hoc est sanctarum scripturarum uoce, ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam mo
Abbreviated transcription (Latin):
pipari opero & dissimilicaritate antedñ. Fuit autocna¬
cuiiicrisicium ex sr uccibus terrae reꝓbatur ablautemsaor¬
ficium exouibus & earum adipe suscipitur ita noua testumon¬
tifides & in nocentia gratia dn laudans u&reris estamenci
porsale deris destamenti non dis tinxoruunt oqut esstio penti dm¬
dominaberis illius ad seconuertis s& peccatũsuũ sibi hoc tribuens &
consicensdẽ acsic adiutus indulgenciae gracia ipse peccato suo
dominar&ur. Non illo sibi dominante seruus peccatifactus fratrẽ
occider & innocentem: Sic & iudes anquorum figura haec gere¬
bantur siqui es cer& a sua ꝑ turbatione & tempus salutis ꝑ graciã
inpeccatorum romissione cognoscontes audirent xpm̃di contes
Non ueniuo caro iustos sed peccatores in poenitentia Tunc ad se
conuerterent peccatum suum in consissione sicut in psalmoscrip
tũ medico dicente: Ego dixidnẽ mises eremei sana animã meam

Expanded text:
ri, pari opere, et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Ari, pari opere, et dissimili charitate ante Deum. Fuit autem Acrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti pore ueteris testamenti non distinxerunt. dixit enim ddominaberis illius; ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens et confitens Deo; ac sic adjutus indulgentiae gratia, ipse peccato suo dominaretur non illo sibi dominante servus esset peccati, nec fratrem occidisset innocentem. Sic et Judaei, in quorum figura haec gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione, et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissionem cognoscentes audirent Christum dicentem, Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentia ; tunc ad se converterent peccatum suum in confessione, sicut in psalmo XL scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere mei, sana animam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
guinureffusiono uoluic manus cohibere ⁊taque corroreor
intulit drs nequis homicidium ꝑpacrar & : ec coquantum adhusto¬
riã suꝑficiemꝑtin&ne longiuis sermopcoda suꝑhoc enuole acũ fore
sufficiat: uerumtamen nema dumbelli excedert uaderamur : ad alligoricam
intellegintiam apos trafamhic facere distulimus: At uego siplenius tro¬
pice discere uolueris . quid duorum filiorum natiuitas quid uecam. abdo:
significent iuxta prefatituri ceterorumque tegmine sub lato doctorum
pimus historia ueba dnõ fauenti pandã mus: At enimꝰ legis latormoses :
pedehoc signo hebraei et nonnulli fiddium su ricantur : sed qualipo¬
suerit neoccideretur scriptura in nuit. ui deucet ut sempertremens
rarũ sedes habero ouietas. et fortasiis id urcciuita tẽ codidigͥirer
Natiuitas filiorum duorum adam simili cudi nem lab& duo¬
rum populorum qui erantiduu sistemporibus ad fidemuentu¬

Expanded text:
nguinis effusione voluit manus cohibere. Itaque terrorem nguinis effusione voluit manus cohibere. Itaque terrorem intulit Dominus, ne quis homicidium perpetraret. Ecce, quantum ad historiae superficiem pertinet, ne longius sermo procedat, super hoc enucleatum fore sufficiat. Verumtamen ne modum libelli excedere videremur, ad allegoricam intelligentiam apostropham facere distulimus. At vero si plenius tropice discere volueris, quid duorum filiorum nativitas, quidve Cain Abelque significent, jam saepe praefati viri caeterorumque tegmine sublato doctorum pimus, historiae vela, Domino favente, pandamus. Ait enim legislator Moyses: t reliqua. Varie quippe de hoc signo Hebraei et nonnulli fidelium suspicantur; sed quale posuerit, ne occideretur, Scriptura innuit, videlicet ut semper tremens rarum sedes habere quietas. Et fortassis idcirco civitatem condidit, in Nativitas duorum filiorum Adam similitudinem habet duorum populorum qui erant diversis temporibus ad fidem ventu