comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
substantia creaturarum in sex
di ebus primitus conditarum
causalem illam rationem fece¬
rit animȩ quam non dum uel
denihilo uel dealiquo fecerat
quam si eo modo deuitare uolue¬
rit ut dicat sexto die &iam de
limo factum esse hominem sed
hoc recapitulando. postea com¬
memoratum uideat demuliere
quid dicat quia masculum &
feminam dixit fecit eos & bene¬
dixit eos quod si & ipsam. eo die
factam esse deuiriosse responderit.
Ad tendat quo modo asserat
sexto die facta uolatilia quae
adducta sunt ad adam cumscrip¬
tura omne genus uolatilium
Quinto die creatum exaquis
in sinu&. item sexto die lignu
&iam quȩ in paradiso planta¬
ta sint. cum eadem scriptura hoc
creaturae genus tertio diei tri¬
buerit. ipsa &iam uerba con¬
sider& quid sit eiecit adhuc
d&erra. omne lignum pulchru
ad as pectum & bonum ad es¬
cam tam quam illu. quaeter¬
tio die terra ei cerat nonerant
pul chra ad aspectum & bonu
ad es cam
Cum inhis essent
operibus quaefecit ds̃ omnia
bona ualde. quidsit &iam fin¬

Expanded text:
substantia creaturarum in sex diebus primitus conditarum causalem illam rationem fecerit animae, quam nondum uel de nihilo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum, uideat de muliere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his essent operibus, quae fecit deus omnia bona ualde; quid sit etiam: fin
Abbreviated transcription (Latin):
mines. aut hominum inpecora
trans migrare.⁊ Heri sane ho¬
mines uita non genere pecori¬
bus similis. & ipsȩ res humanȩ
clamant. Et scriptura tefta¬
tur: unde eft illud quod comme¬
moraui. Homo inhonore
positus non intellexit. conpa¬
ratus eft iumentis in sensatis
& similis factus est eis.. Sed
in hac uita utique non post
mortem: pro inde uel talibus
bestiis nolebat in poteftatem
dari animam suam qui dicebat.
Netradideris bestiis animas con¬
fitentes tibi. quales cauendos dñs

Expanded text:
mines aut hominum in pecora mines aut hominum in pecora transmigrare. Fieri sane homines uitae genere pecoribus similes et ipsae res humanae clamant et scriptura testatur. unde est illud, quod commemoraui: homo in honore positus non intellexit; conparatus est iumentis insensatis et similis factus est eis, sed in hac uita utique, non post mortem. proinde uel talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam suam, qui dicebat: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi — quales cauendos s
Abbreviated transcription (Latin):
re. unde ratio nalis anima fiat.
Sic enim fi&: Utsi haec inme¬
li us com mutatu erit hominis.
illa quoq in d&erius commuta¬
ta sit pecoris: dequo ludibrio quo¬
rundam philo sophorum. &i am
eorum posteri erubuerunt.
nec eos hoc sensisse. sed non rec¬
te intellectos esse fedixerunt:¬
& credo ita esse. uelut si quis quã
de scripturis nos tris hoc sen¬
tiat ubi dictum eft. homo in
honore cum ess& non intelle¬
xit. con paratus est pec cori¬
bus in senfatis. & si milis factus
est illis. Aut ubi item legitur.
netra di deris bestiis animas
confitentes tibi: neq enim
non omnes heretici scriptu ras
catholicas legunt. nec obali¬
ud sunt her&ici. nisi quod eas
non recte intellegentes. suas
falsas opinationes contra earũ
ueritatem per uicaciter asse¬
runt. Sed quo modo se habe¬
at. uelut non habeat opinio
philo sophorum dereuolutio¬
nibus animarum. catholicae
tamen fidei non conuenit. cre¬
dere animas peccorum in ho¬

Expanded text:
re, unde rationalis anima fiat. re, unde rationalis anima fiat. sic enim fiet, ut, si haec in melius commutata erit hominis, illa quoque in deterius commutata sit pecoris. de quo ludibrio quorundam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. et credo ita esse. uelut si quisquam etiam de scripturis nostris hoc sentiat, ubi dictum est: homo in honore positus non intellexit; conparatus est pecoribus in sensatis et similis factus est eis, aut ubi item legitur: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. neque enim non omnes haeretici scripturas catholicas legunt nec ob aliud sunt haeretici, nisi quod eas non bene intellegentes suas -falsas opiniones contra earum ueritatem peruicaciter adserunt. sed quoquo modo se habeat uel non habeat opinio philosophorum de reuolutionibus animarum, catholicae tamen fidei non conuenit credere animas pecorum in ho
Abbreviated transcription (Latin):
ta tur aut amittit aliquid cum
hoc ab eo defluit. unde ani mafit:
Non est enim corpus. ut tam quã
exalando minuatur. siautem
anima in rationalis materies est.
quo dammodo dequa fit anima
rationalis: Idẽm humana : rur¬
sus quȩritur &iam ipsa inrati¬
onalis unde fiat. quia & ipsam
non facit nisi creator omniũ
naturarum. An illa dema¬
teriae corporali .: Cur non er¬
go & istu. nisi forte quod ue¬
luđđ gradatim fieri conceditur.
conpendio posse dm̃ facere. quis¬
quam negabat : Proinde quȩ¬
lib& adhibeatur inter positio.
si corpus est materi es animae
in rationalis : Etanima in ratio¬
nalis est materies animae rati
scio ausum esse sentire: Nisi
qui & ipsam animam non nisi in
genere alicuius corporis ponit.
de in de cauendum eft. nequedã
trans latio animȩ fieri apecore
in homi nem posse credatur
quod ueritati fideiq catholicȩ
omnino contrarium est. sicon¬
ces serimus in rationalem ani¬
mam ueluti materiem subiace¬

Expanded text:
tatur aut amittit aliquid, cum tatur aut amittit aliquid, cum hoc ab eo defluit, unde anima fit. non est enim corpus, ut tamquam exhalando minuatur. Si autem anima inrationalis materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur, etiam ipsa inrationalis unde fiat, quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. an illa de materie corporali? cur non ergo et ista? nisi forte quod uelut gradatim fieri conceditur conpendio posse deum facere quisquam negabit. proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae inrationalis et anima inrationalis est materies animae ratioscio ausum esse sentire, nisi qui et ipsam animam nonnisi in genere alicuius corporis ponit. Deinde cauendum est, ne quaedam translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur — quod ueritati fideique catholicae omnino contrarium est — si concesserimus inrationalem animam ueluti materiem subiace
Abbreviated transcription (Latin):
teriae dequa facta est. qui & um
fuisse motum &iam sentien di.
sicut inifta infantili. quȩ iam
certe anima est hominis. qui e¬
tus est ad huc motus ratio cinan¬
di: Nam si iam beata erat ui¬
ta dequa facta est hominis a¬
nima. d&erius ergo facta eft:
Et ideo non iam illa materies
huius. sed illius ifta defluxio
est .⁊ Nam materies aliqua
cum formatur. praesertim adõ.
in melius sine dubitatione for¬
matur: sed &iam sicuius quam
in aliqua bextitudine factȩ
adõ uitae defluxio. anima hu¬
mana possit intellegi: nec sic
creden da erat esse coepisse
in aliquo actu meritorum suo¬
rum . nisi ex quo pro priam e&xe¬
pit agere uitam . dum anima fac¬
ta est animans carnem. & eius
sensibus uelut nuntiis utens. ađ¬
que inse ipsa se uiuere senti¬
ens. sua uoluntate. in tellectu.
me moria.: Si enim eft ali¬
quid unde iftam defluxionẽ
formatȩ carni ds inspirar&.
tam quam sufflando animam
faciens. Idemq beatum est
nullo modo mou&ur aut mu¬

Expanded text:
terie, de qua facta est, quietum terie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista defluxio est. nam materies aliqua cum formatur, praesertim a deo, in melius sine dubitatione formatur. sed etiam si cuiusquam in aliqua beatitudine factae a deo uitae defluxio anima humana posset intellegi, nec sic credenda erat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate, intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraret, tamquam sufflando animam faciens, idemque beatum est, nullo modo mouetur aut mu
Abbreviated transcription (Latin):
uel si est ulla. un de animȩ funt :
quid ipsa est : quod nomen quã
speciem: quem usum in rebus
conditis ten&. uiuit annon: si
uiuit quid agit : quid confert
uni uersitatis effectibus: bext᷑a¬
ne uitam gerit ac miseram. an
neutram: uiui ficat aliquid. an
ab hoc &iam opere uacat. & in
quodam secreto uniuersitatis
otiosa requi escit. sine uigili
sensu motuq uitali:: Si enim
nulla prossus ad huc uita erat.
quo modo ess& uite futu re
quae dam incorporea ner uiua
ma teries. aut falsum est aut
ni mis lat&: si autem iam uiue¬
bat. nec beate nec misere.
quo modo ratio nalis erat: quod¬
si tunc ratio nalis facta eft
Cum ex illa materiae natura
humane: quid ergo interillam
peco risq distabat : anrationa¬
lis erat iam possibilitate. non¬
dum facultate: si enim uidemus
infantilem animam. iam utiq:
hominis animam non dum cae¬
pisse uti rationem. & tamen ra
tionabilem eam iam dicimus.
Cur non credatur sic in illa ma¬

Expanded text:
uel si est ulla, unde animae fiunt, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificat aliquid? an ab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incorporea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae? quid ergo inter illam pecorisque distabat? an rationalis erat iam possibilitate, nondum facultate? si enim uidemus infantilem animam, iam utique hominis animam, nondum coepisse uti ratione et tamen eam rationalem iam dicimus, cur non credatur sic in illa ma
Abbreviated transcription (Latin):
anima. sicut &iam caro insua
na tura quia caro est. & salu¬
te decoratur. & morbis uulne¬
ribusq fedatur ⁊ sed sicut haec
excepto quod iam caro eftin
qua natura uel proficit ut
pulchra uel defecit ut deformis
sit: Habuit &iam materi¬
em id est terram dequa fier&
ut omnino caro ess&. sic for¬
tasse potuit & anima an¬
te quam ea ipsa natura fier&
quȩ anima dicitur: Cuius
uel pul chritudo uirtus. uel
deformitas uitium est: habere
ali quam materiem pro suo ge
nere spiritalem. quȩ non dũ
ess& anima: sicut terra de
qua caro facta est. iam erat
ali quid: quam uis non erat
caro: sed enim terra in ple¬
bat mundi infimam partem.
ante quam deilla corpus
hominis fier&. conferens u.¬
ni uerso totum suum. ut &iam¬
si nulla exea caro fier& ani¬
mantis cuius quam specie tamen
sua mundi fabricam molemq
conpler&. secundum quam dici¬
tur mundus caelum & terra:
At uero illa spiritalis materi¬
es. si fuit ulla unde anima fier&:

Expanded text:
anima, sicut etiam caro in sua anima, sicut etiam caro in sua natura, qua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut pulchra, uel deficit, ut deformis sit, habuit etiam materiem, id est terram, de qua fieret, ut omnino caro esset: sic fortasse potuit et anima, antequam ea ipsa natura fieret, -quae anima dicitur, cuius uel pulchritudo uirtus uel deformitas uitium est, habere aliquam materiem pro snere spiritualem, quae nondum esset anima; sicut terra de qua caro facta est, jam erat aliquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, conferens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dicitur mundus caelum et terra. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret,
Abbreviated transcription (Latin):
qui cquid erat. non dum animȩ
natura erat. atq ex hoc sit¬
factus flatus dĩ. quȩ natura ess&
animȩ : sicut nec corporis hu¬
mani natura iam erat ante .¬
quam ds̃ eam delimo terre uel
puluere formauiss&. Non
enim caro humana erxt. pul¬
uis aut limus. Sed tamen ali¬
quid erat. unde illa fier& quae
non dum erat.: Num ergo cre¬
dibile est. inprimis illis sex di¬
erum operibus. dm̃ condidisse
non solam futuri corporis hu¬
mani causalem rationem. ueru
&iam materiem dequa fier&:
Id est terram. decuius limo uel
puluere finger&ur: animȩ aũ
solam ibi condidisse rationẽ.
secundum quam fier&. non
&iam quandam pro suo gene¬
re materiam. dequa fi er&.
Si enim quiddam in commuta¬
bile ess& anima. nullo modo
eius quasi materiem quȩrere
deberemus. : nunc autem mu¬
tabilitas eius. satis indicat eam
in terim uitiis atq fallaciis de¬
formem reddi. formari autem
uirtutibus ueritatisq doctri¬
na : sed in sua iam natura qua ẽ

Expanded text:
quidquid erat, nondum animae quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis illis sex dierum operibus deum condidisse non solum futuri corporis humani causalem rationem uerum etiam materiem, de qua fieret, id est terram, de cuius limo uel puluere fingeretur, animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret. non etiam quandam pro suo genere materiam, de qua fieret? si enim quiddam incommatabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est
Abbreviated transcription (Latin):
fecis se diem illum occultum:
Ac si hoc potius credioport&
spiritalem adq intellectualem
naturam scilic& unitatis ange¬
licae: & mundum. id est caelum
& terram. atq in illis iam extan¬
tibus naturis. rationes creasse
futurarum aliarum naturarum
non ipsas naturas: alioquin. si iam
sibi create essent sicut erant fu¬
turȩ. non ad huc essent futurȩ.
quod si ita est. non dum erat incon¬
ditis rebus. animȩ humanȩ ulla
natura. Et tunc esse cepit. cum
eam ds̃ sufflando fecit. atq in¬
didit homini: sed non ideo quȩs¬
tio sublata est. quia quȩritur
ad huc. utrum eam naturam quȩ
anima dicitur & antea nonerat.
ex nihilo creauerit. tam quam
ipse flatus eius non ex aliqua
subftantia subiacente factus
sit. sicut deflatu dicebamus:
quem facit anima excorpore suo.
sed om nino ex nihilo tunc fac¬
tus sit flatus. cum ds̃ flare uo¬
luit. Idemq hominis anima
factus sit.. An uero iam erat
aliquid spiritale: quam uis hoc

Expanded text:
fecisse diem illum occultum fecisse diem illum occultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura et tunc esse coepit, cum eam deus sufflando fecit atque indidit homini. Sed non ideo quaestio sublata est, qua quaeritur adhuc, utrum eam naturam, quae anima dicitur et antea non erat ex nihilo creauerit, tamquam ipse flatus eius non ex aliqua substantia subiacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc,
Abbreviated transcription (Latin):
sufflando. de se ipso dedisse
putare deberemus. Sed ita
de sibi subiecto aere corpo¬
ris sui. sicut anima de huius¬
modi re similiter adiacente.
hoc est decorpore. nonde se
ipsa flatum facit. Nunc ue¬
ro. quia non tantum modo
mundi corpus dõ esse sub¬
ditum dicimus. sed illum
esse supra omnem creatu¬
ram. siue corporalem siue
spiritalem : N ec de se ipso.
nec decorporeis eli mentis
credendus est animam fe¬
cisse sufflando. Utrum aũ
exeo quod omnino non erat
idest exnihilo. an ex aliqua
re. quae iam ab illo facta spi¬
ritaliter erat. sed anima non¬
dũ erat. merito quȩ ri potest
Si enĩ dm̃ aliquid ad huc exnihi lo
creare non credimꝰ. postea quã
creauit omnza simul. & obhoc ac̃sum¬
matis omnb operib reqͥeuisse cre¬
dimus. quae incho auit facere.
ut quic quid deinde facer& ex
his facer&. non uideo quem ad¬
modum intellegamus adhuc eũ
exnihilo animas facere: andi¬
cen dum est. eum in illis quidem
operibus primorum sex dierum

Expanded text:
sufflando de se ipso dedisse sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corpore, non de se ipsa flatum facit. nunc uero quia non tantummodo mundi corpus deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam siue corporalem siue spiritalem, nec de se ipso nec de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. Utrum autem ex eo, quod omnino non erat, id est ex nihilo, an ex aliqua re, quae iam ab illo facta spiritaliter. erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. si enim deum adhuc aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceret, non uideo, quemadmodum intellegamus adhuc eum ex nihilo animas facere. an dicendum est eum in illis quidem operibus primorum sex dierum
Abbreviated transcription (Latin):
dictã rationem. cur animã ipsũ
flatum đi dicere dubitemus.
dum intellegatur ñ esse dĩ natu¬
ra atque substantia. sed hoc
ipsum esse sufflare quod est fla¬
tum facere: Quod autem flatũ
facere. hoc animã facere:. Cui
sententiȩ congruit. quod ꝑ esaiã
dicit ds. sp̃s enim ame proce¬
d& & flatum omnem ego feci.
Nam non quem libet flatum
corporeum dici. sequentia do¬
cent. Cum enim dixisset. omne.
flatum ego feci. & propt̃ pecca¬
tum inquit pusillũ quid con¬
tristaui eum & percussi eum.
Quod ergo dicit flatum: nisi
animam. que propter peccatũ
percussa & contristata est.
Quid igitur est omnem fla¬
tum ego feci: nisi omnem
animam ego feci: Si ergo
dm̃ diceremus tam quam
corporei mundi huius ani¬
mam. cui mundus ipse ess&
tam quam corpus unius ani¬
mantis : Recte non eum dice¬
remus sufflando fecisse
animam hominis. nisi cor¬
poream de isto aere subia¬
centem sibi excorpore suo.
non tamen quod dedisset.

Expanded text:
dictam rationem, cur animam ipsam dictam rationem, cur animam ipsam flatum dei dicere dubitemus, dum intellegatur non esse dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere, quod autem flatum facere, hoc animam facere. cui sententiae congruit quod per Esaiam dicit deus: spiritus enim a me procedet, et flatum omnem ego feci; nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia docent. cum enim dixisset: omnem flatum ego feci, et, propter peccatum, inquit, pusillum quid contristaui eum et percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset
Abbreviated transcription (Latin):
tura. qua conftat. sufflando
aliquid ciecerimus. non ea¬
dem natura ẽ corporis & Ani¬
mae : quod & ipsi utiq consen¬
tiunt: Qua propt̃ &iam sic ali¬
ud ẽ animae substantia: qua
corpus regit & mou&. Aliud
flatus. quem regendo & mouen¬
do facit. decorpore sibi subdito.
non deseipso. cui corpus ẽ sub¬
ditũ : Cum itaq: longe quidẽ
incor porali modo. sed tamen
anima regat subditũ corpus
Et ds subditam creaturã. Cur
non potius intellegat᷑ desubiec¬
ta sibi creatura. fecisse ds̃ Animã
in eo qđ sufflasse dictũ sit quan¬
do quidem ipsa anima quã uis
corporisuo non ita domn& ut
ds̃uniuersitati quam condidit.
tamen eius motu non desua sub¬
ftantia flatum facit: possemꝰ
quidem dicere nec ipsũ dĩ fla¬
tum eẽ animã hominis. sed dm
sufflando fecisse anmã in ho¬
nne. Sed ne put &ur meliora
quaeq fecisse uerbo. quã quod
fecit flatu. quia & in nobis me¬
lius est uerbum quam flatus.
Nihil ẽ interim secundum supra

Expanded text:
tura, qua constat, sufflando tura, qua constat, sufflando aliquid eiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique consentiunt. quapropter etiam sic aliud est animae substantia, qua corpus regit et mouet, aliud flatus, quem regendo et mouendo facit de corpore sibi subdito, non de se ipsa, cui corpus est subditum. cum itaque longe quidem inconparabili modo sed tamen anima. regat subditum corpus et deus subditam creaturam, cur non potius intellegatur de subiecta sibi creatura fecisse deus animam in eo, quod sufflasse dictus est, quandoquidem ipsa anima, quamuis corpori suo non ita dominetur ut deus uniuersitati, quam condidit, tamen eius motu, non de sua substantia flatum facit? Possemus quidem dicere nec ipsum dei flatum esse animam hominis, sed deum sufflando fecisse animam in homine; sed ne putentur meliora quae fecit uerbo quam quod fecit flatu, quia et in nobis melius est uerbum quam flatus, nihil est interim secundum supra
Abbreviated transcription (Latin):
tari posse. quis ambig&: Ac ꝑ
hoc. sacrilega opino est. eam &
dm̃ credere unius eẽ substantiȩ:
Quid enim hoc modo aliud quã
& ille commutabi lis creditur᷑
Credendũ itaq ẽ & intelligen¬
dum. neq: ullomodo dubitan¬
dum. quod recta fides hab&.:
animam sic eẽ adõ. tamquã
rem quam fecerit. non tam¬
quã naturae cuius ipse ẽ. siue
genuerit. siue quoquomodo
protulerit: Et quomodo in¬
quiunt scriptum ẽ. sufflauit
in faciem eius. & factus ẽ ho¬
mo in animam uiuam. si non
anima dĩ pars ẽ uel dĩ om¬
nino substantia. Immo uero.
ex hoc uerbo satis appar&.
ita non eẽ. Cum enim homo
sufflat. Anima utiq ipsa
subiacentem sibi naturã cor¬
poris mou&. Et de illa non
deseipsa sufflatum facit:
nisi forte istitam tardisunt :
vt nesciant isto reciproco ali¬
tu quem dehocaere circũ¬
fuso ducimus. & reddimus.
fieri &iam flatum. cum
Voluntate sufflamus Qđ¬
si &iam non ex hoc qui forinse¬
cus adiac&. accepto & reddito.
sed ex ipsius nr̃i corporis na¬

Expanded text:
tari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum credere unius esse substantiae. quid enim hoc modo aliud quam et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est, siue genuerit siue quoquo modo protulerit. Et quomodo, inquiunt, scriptum est: sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo satis adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus, fieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi etiam non ex hoc, qui forinsecus adiacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis na
Abbreviated transcription (Latin):
minis trat: Id est perlucem &
aerem: nullus enim sine his duo¬
bus. uel sensus incorpore est: uel
ab anima spontaneus Corpo¬
ris mo tus: sicut autem prius esse
deb& nosse quam facere. ita sen¬
tire prius est quam mouere :
Anima ergo quõ res est incorpo¬
rex corpus quod incorpore o ui¬
cinum eft sicut eft ignis. uel po¬
tius lux &aer. primitus agit : &
per haec caetera. quae crassio ra
sunt corporis. sicut humor &
terra. unde carnis corpulentia
solidatur. quae magis sunt ad
patien dum sub ditxquam prȩ¬
dita ad faciendum
homo in animam uiuam: nisi qui¬
a sentire epit incorpore. qđ
est animatȩ uiuentisque car¬
nis certissimum indicium
Nam mouentur & arbusta
non tantum ui extrinsecus in¬
pellente. uelut cum uentis agi¬
tantur : Sed illo motu. quo in¬
trinsecus agitur quic quid ad
incremen tum speciemq arbo¬
ris pertin&. quo ducitur sucus
in radicem. uertiturq in eu¬

Expanded text:
ministrat, id est per lucem et ministrat, id est per lucem et aerem. nullus enim sine his duobus uel sensus in corpore est uel ab anima spontaneus corporis motus. sicut autem prius esse debet nosse quam facere, ita sentire prius est quam mouere. anima ergo quoniam res est incorporea corpus, quod incorporeo uicinum est, sicuti est ignis uel potius lux et aer, primitus agit et per haec cetera quae crassiora sunt corporis, sicuti humor et terra — unde carnis corpulentia solidatur — quae magis sunt ad patiendum subdita quam praedita ad faciendum.homo in animam uiuam, nisi quia sentire coepit in corpore: quod est animatae uiuentisque carnis certissimum indicium. nam mouentur et arbusta non tantum ui extrinsecus inpellente, uelut cum uentis agitantur, sed illo motu, quo intrinsecus agitur quidquid ad incrementum speciemque arboris pertinet, quo ducitur sucus in radicem uertiturque in e
Abbreviated transcription (Latin):
aliud quid dam sit. ut cum uult in¬
tellegere uel diuina uel dm̃ uel
omni no &iam se ipsam. suasq con¬
siderare uirtutes. ut aliquid ueri
certiq conprehendat: ab ipsorũ
quoque oculorum luce seauer¬
tat. eamq ad hoc negotium non
tantum nullo adiumento. ueru
&iamñnullo in pedimento esse
sentiens. se in obtutum mentis
ad tollat: quo modo exeo genere
Aliquid. eft. cum eius dem generis
sum mum non sit. nisi lumen quod
ex oculis emicat. quo illa non ad¬
uuatur nisi adcorporeas formas
coloresq sentiendos: hab&q: ipsa
innumerabilia longe dissimilia.
cuncto generi corporum. quae non¬
nisi in tellectu atqueratione con¬
spiciant. quo nullus carnis sen sus
ad spirat .: Qua propter. non
est qui dem humanȩ animae na¬
tura. nec d&erra. nec deaquu
nec deaere. nec deigne quoli¬
b& sed tamen crassioris corporis
sui materiam. hoc est humi dam
quan dam terram quȩ in carnis
uersa est qualitatem. persub ti¬
liorem naturam corporis ad¬

Expanded text:
aliud quiddam sit, ut, cum uult inaliud quiddam sit, ut, cum uult intellegere uel diuina uel deum uel omnino etiam se ipsam suasque considerare uirtutes, ut aliquid ueri certique conprehendat, ab hac ipsorum quoque oculorum luce se auertat eamque ad hoc negotium non tantum nullo adiumento, uerum etiam nonnullo inpedimento esse sentiens se in obtutum mentis adtollat: quomodo ex eo genere aliquid est, cum eiusdem generis summum non sit nisi lumen, quod ex oculis emicat, quo illa non adiuuatur nisi ad corporeas formas coloresque sentiendos habetque ipsa innumerabilia longe dissimilia cuncto generi corporum, quae nonnisi intellectu atque ratione conspiciat, quo nullus carnis sensus aspirat? Quapropter non est quidem humanae animae natura nec de terra nec de aqua nec de aere nec de igne quolibet; sed tamen crassioris corporis sui materiam, hoc est humidam quandam terram, quae in carnis uersa est qualitatem, per subtiliorem naturam corporis ad
Abbreviated transcription (Latin):
hab& tamen inse &aeris aliquid.
quod & in pul monibus contine¬
tur. & acorde ꝑuenas quas arte¬
rias uocant diffunditur . Et
ignis non solum feruidam quali¬
tatem. cuius sedes in iecore eft.
uerum &iam luculentam . quam
uelut eliquari ac sub uolare os¬
ten dunt
In excelsum rȩrebri
locum. tam quam in cȩlum corpo¬
ris nostri unde: unde & radu e¬
micant oculorum. & decuuis me¬
dio uelut centro: quȩdam non so¬
lum adoculos. sed &iam ad sen¬
sus caeteros. tenu es fiftule de¬
ducuntur : adaures ui deli c&.
ad nares . ad palatum. propter
audiendum. olfaciendum ađq
gustandum. ipsumq: tangen di
sensum. qui pertotum corpus est
ab eodem cerebro dirigi perme¬
dullam ceruicis. Et eam quae
contin&ur ossibus. quib dorsi
spina conseritur. ut inde se
tenu issimi qui dam riuoli. qui
tangendi sensum faciunt per
cuncta membra diffundant.:
Cum igitur his quasi nunti is. ac¬
cipiat anima quicquid eã corpora¬
lium non lat&. ipsa uero usq ad eo

Expanded text:
habet tamen in se et aeris aliquid, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur et a corde per uenas, quas arterias uocant, diffunditur; et ignis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in iecore est, uerum etiam luculentam, quam uelut eliquari ac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tamquam in caelum corporis nostri. unde et radii emicant oculorum et de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, sed etiam ad sensus ceteros tenues fistulae deducuntur, ad aures uidelicet, ad nares, ad palatum, propter audiendum, olfaciendum atque gustandum; ipsumque tangendi sensum, qui per totum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam ceruicis et eam, quae continetur ossibus, quibus dorsi spina conseritur, ut inde se tenuissimi quidam riuuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra diffundant. Cum igitur his quasi nuntiis accipiat anima quidquid eam corporalium non latet, ipsa uero usque adeo
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ esse const& supra omne
mundi corpus. & supra omnem
spm̃ quem creauit. in compara¬
bili omnino diftantia. quomodo
id recte dici potest: An for¬
te quanto magis ds̃ uniuersae
creaturȩ suae prȩsens eft om¬
ni potentia singulari. tanto ma¬
gis potuit exaere flatum facere.
quae anima hominis ess&: sed cũ
anima non sit corporea quic quid
autem ex mundi corporeis ele¬
fit corporeum sit necesse eft:
In quem mundi elementis &iam
aeris tenum er&ur . nec si depuri
illius cae leftisq ignis elemento
facta anima diceretur: credi opor¬
ter&: omne quippe corpus in om¬
ne corpus posse mutari. non defu¬
erunt qui assererent: corpus aũt
ali quod siue terrenum siue cae¬
leste. conuerti in animam fieriq
naturam incorpoream. nec quen¬
quam sensisse scio. nec fides hab&.:
Deinde si non eft contemnen¬
dum: quod medici non tantum
dicunt. uerum &iam ꝓbare sead¬
firmant. quam uis omnis caro ter¬
renam solidi tatem in promtu gerat

Expanded text:
deum esse constet supra omne deum esse constet supra omne mundi corpus et supra omnem spiritum, quem creauit, inconparabili omnino distantia, quomodo id recte dici potest? an forte quanto magis deus uniuersae creaturae suae praesens est omnipotentia singulari, tanto magis potuit ex aere flatum facere, quae anima hominis esset? sed cum anima non sit corporea. quidquid autem ex mundi corporeis elecorporeum sit necesse est inque mundi elementis etiam aer iste numeretur, nec si de puri illius caelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. omne quippe corpus in omne corpus posse mutari non defuerunt qui adsererent; corpus autem aliquod, siue terrenum siue caeleste, conuerti in animam fierique naturam incorpoream nec quemquam sensisse scio nec fides habet. Deinde — si non est contemnendum, quod medici non tantum dicunt, uerum etiam probare se adfirmant — quamuis omnis caro terrenam soliditatem in promtu gerat,
Abbreviated transcription (Latin):
ter insitum est. esse omnino in¬
com mutabilem & incorrupti¬
bilem cdm̃. tota eorum mille for¬
mis fabula repente delabitur.
quam insuis uanis ac sacrilegis
mentibus. non nisi de dĩ turpis¬
sima mutabilitate finxerunt:
non est igitur materies anime
humanȩ nec anima in ratio¬
nalis: quid ergo est unde ani¬
ma flatu dĩ facta est : Ancorpus
ali quod erat terrenum qui dem
& humidum: nullo modo: hinc
enim potius caro facta est: nam
quid aliud est limus. quam ter¬
ra humi da: nec humore solo ani¬
ma facta credenda est quasi caro
d& erra. anima deaqua: nimis
enim ab surdum est inde factam
putare animam hominis. unde
facta est caro piscis & uolucris:
ergo fortassis exaere: hu ic enĩ
elemento &i am flatus conpe¬
tit. sed noster non dĩ: supra dixi¬
mus hoc potuisse congru enter
putari : Si animam mundi
tam quam unius maximi ani¬
mantis dm̃ crederemus. ut ita
eum flauerit deaere corporis¬
sursicut flat nr̃a desui: cum uero

Expanded text:
ter insitum est, esse omnino inter insitum est, esse omnino incommutabilem et incorruptibilem deum, tota eorum milleformis fabula repente dilabitur, quam in suis uanis ac sacrilegis mentibus nonnisi de dei turpissima mutabilitate pinxerunt. Non est igitur materies animae humanae nec anima inratiocalis. Quid ergo est, unde anima flatu dei facta est? an corpus aliquod erat terrenum quidem et humidum? nullo modo; hinc enim potius caro facta est. nam quid aliud est limus quam terra humida? nec humore solo anima facta credenda est quasi caro de terra, anima de aqua. nimis enim absurdum est inde factam putare animam hominis, unde facta est caro piscis et uolucris. Ergo fortassis ex aere? huic enim elemento etiam flatus conpetit; sed noster, non dei. unde supra diximus hoc potuisse congruenter putari, si animam mundi tamquam unius maximi animantis deum crederemus, ut ita eam flauerit de aere corporissicut flat nostra de sui. cum uero
Abbreviated transcription (Latin):
demones in cordibus &iam uigi¬
lantium talealiquid posse: mani¬
chei aut quise xp̃ianos uel pu¬
tant uel putari uolunt. in hac
opinione trans lationis uel reuo¬
lutionis animarum . eo sunt illis
gentium philosophis. uel si qui
aliqui uani homines hoc putant.
deteriores & detestabiliores.
quod illi animae naturam adĩ
natura discernant. ifti autem
cum aliud nihil dicantes seani¬
mam quam ipsam dĩ substanti¬
am. atq id omnino quod ds̃ eft.
non trepidant eam tam turpi¬
ter commutabilem dicere: ut
nullum sit haerbe. seu uermicu¬
li genus. ubi eã non esse conmix¬
tam. uel quo reuolui non possit.
mirabili opinentur insania.
quita men si remotis abanimo
suo rerum obscurissimarum
questi onibus. quas carnali cor¬
de uersantes. necesse est ut in o¬
piniones falsas noxias monstru¬
osasq labantur: Et prouol¬
uantur : unum illud firmissime
teneant . quod omni animȩ rati¬
onali. sine ullius disputationis
an bagibus naturaliter & ueraci¬

Expanded text:
daemones in cordibus etiam uigidaemones in cordibus etiam uigilantium tale aliquid posse? Manichaei autem, qui se christianos uel putant uel putari uolunt, in hac opinione translationis uel reuolutionis animarum eo sunt illis gentium philosophis uel si qui alii uani homines hoc putant deteriores et detestabiliores, quod illi animae naturam a dei natura discernunt, isti autem, cum aliud nihil dicant esse animam quam ipsam dei substantiam atque id omnino, quod deus est, non trepidant eam tam turpiter commutabilem dicere, ut nullum sit herbae seu uermiculi genus, ubi eam non esse conmixtam uel quo reuolui non posse mirabili opinentur insania. qui tamen si remotis ab animo suo rerum obscurissimarum quaestionibus, quas carnali corde uersantes necesse est ut in opiniones falsas, noxias monstrosasque labantur et prouoluantur, unum illud firmissime teneant, quod omni animae rationali sine ullius disputationis ambagibus naturaliter et ueraci
Abbreviated transcription (Latin):
erunt hominum animae iftȩ. si
eaq: similiora sunt trahunt: si
autem hoc argumentum falsum
est. quo modo erit uera illa opi¬
nio: quan do quidem nihil aliud
ad ferunt. quod &iam si non uera
saltim uerisimilis habeatur.
unde procliuius & ipse credide¬
rim. quod &iam eorum posteri
sec tatores. illos homines qui haec
primitus in suis libris posuerunt
in hac uita potius intellexis se
qua dam peruersitate morum.
aut tur pitu dine: homines
petorum si miles fieri. Acsic
quo dam modo inpecora com¬
mutari. ut hoc dedecore obiecto.
eos acu piditatum prauitate
reuocarent.⁊ Nam illa quȩ fe¬
runtur accidisse. ut quidam quasi
recor darentur. in quorum a¬
nimalium corporibus fierint.
aut falsa narrantur. aut ludifi¬
cationibus demonum. hoc in eorũ
animis factum est: si enim contin¬
git in somnis. ut fallaci memoria
quasi record&ur se homo fuisse
quo non fuit. aut egisse quod non
egit. quid mirũ si quodam dĩ
iusto occultoq iudicio. si nuntur

Expanded text:
erunt hominum animae istae, si erunt hominum animae istae, si ea, quae similiora sunt, trahunt. si autem hoc argumentum falsum est, quomodo erit uera illa opinio, quandoquidem nihil aliud adferunt, quo etiamsi non uera, saltem uerisimilis habeatur? unde procliuius et ipse crediderim, quod etiam eorum posteri sectatores, illos homines, qui haec primitus in suis libris posuerunt, in hac uita potius intellegi uoluisse quadam peruersitate morum ac turpitudine homines pecorum similes fieri ac sic quodam modo in pecora commutari, ut hoc dedecore obiecto eos a cupiditatum prauitate reuocarent. Nam illa, quae feruntur accidisse, ut quidam quasi recordarentur in quorum animalium corporibus fuerint aut falsa narrantur aut ludificationibus daemonum hoc in eorum animis factum est. si enim contingit in somnis, ut fallaci memoria quasi recordetur se homo fuisse, quod non fuit, aut egisse, quod non egit, quid mirum, si quodam dei iusto occultoque iudicio sinuntur
Abbreviated transcription (Latin):
significat. ubi dicit eos indutos
uestitu ouium. intus autem sunt
lupira paces: Vel ipsi dia¬
bolo & angelis eius: nam & ille
dictus est & leo. & draco: quid
enim ad ferunt argumenti philo¬
sophi qui putant hominum ani¬
mas in pecora uel pe corum in
homines post mortem possetrans¬
ferri: hoc certe. quod morum
similitudo ad id trahat. uelut
auaros informicas. rapaces in
miluos. seuos ac su perbos in le¬
ones. sectatores in mundȩ uolup¬
tatis insues. & siqua similia: hȩc
qui ppe asserunt : nec ad tendunt
ꝑ hanc rationem nullo modo fi¬
eri posse. ut pecoris anima post
mortem in hominem transferat᷑:
Nullo modo enim porcus simi¬
lior erit homini. quam porco
& cum man sues cunt leones.
canibus uel &iam ouibus fi¬
unt similes quam hominibus.
Cum igitur apecorum mori¬
bus petora non recedunt. & quȩ
aliquantulum caeteris dissimi¬
lia fiunt. similiora sunt tamen
suo generi quam humano. longe¬
que plus ab hominibus quam
a pecoribus differunt. num quam

Expanded text:
significat, ubi dicit eos indutos vestitu ovium, intus autem esse lupos rapaces : vel ipsi diabolo et angelis eius; nam et ille dictus est et leo et draco. Quid enim adferunt argumenti philosophi, qui putant huminum; num animas in pecora uel pecorum in homines post mortem posse transferri? hoc certe, quod morum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, rapaces in miluos, saeuos ac superbos in leones, sectatores inmundae uoluptatis in sues et si qua similia. haec quippe adserunt nec adtendunt per hanc rationem nullo modo fieri posse, ut pecoris anima post mortem in hominem transferatur. nullo modo enim porcus similior erit homini quam porco; et cum mansuescunt leones, canibus uel etiam ouibus fiunt similiores quam hominibus. cum igitur a pecorum moribus pecora non recedunt et quae aliquantulum ceteris dissimilia fiunt, similiora sunt tamen suo generi quam humano longeque plus ab hominibus quam a pecoribus differunt, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
flatum uitae : Non nulli enim co¬
dices habent. spirauit uel inspi¬
rauit infaciem eius. Sed cum
dubitatur flauit uel sufflauit
eẽ dicendum: Quaerebamus aũ
in superiore sermone demanb
dĩ. cum homo delimo formatus
cogitar&ur : Quid ergo nunc dicen¬
dum est in eo quod scriptũ ẽ suffla¬
uit ds̃: nisi quia sicut non manb
corporis finxit. ita nec faucib
labiisue sufflauit. Uerum ta¬
men hoc uerbo scriptura. inques¬
tione difficillima plurimũ nos
quantum opinor adiuuit : Nã
cum quidam ex hoc uerbo cre¬
diderint. aliquid eẽ anmam de
ipsa substantia dĩ. idest eiusdẽ
naturae cuius ille est. hoc
ideo putantes. quia cum ho¬
mo sufflat aliquid. dese
ipso eicit inflato. hinc po¬
tius ad monendi sumus
hane inimicam fider ca¬
tholicae reprobare senten¬
tiam. Nos enm credimus elup̃¬
dĩ naturã atq substantiã quȩ
intrinitate creditur amul¬
tis. intellegitur apaucis. omn¬
no eẽ in commutabilem Por¬

Expanded text:
flatum uitae. nonnulli enim coflatum uitae. nonnulli enim codices habent: spirauit uel inspirauit in faciem eius. sed cum dubitatur flauit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. por
Abbreviated transcription (Latin):
minem puluerem de
terra. & flauit infa¬
ciem eius flatum uitae
& factus est homo in ani¬
mam uiuam. hec uerba
scripturae nobis & in principio
superioris libri. consideranda
proposueramus. Et de ipso ho¬
mine facto maxime que de
eius corpore. quantum satis du¬
ximus quod secundũ scripturas
uisum est. disseruimus. Sed quia
de anima humana non parua
queftio est. Ad hunc eam librũ
differendã putauimus. nescien¬
tes quantum nos dñs ad uitu¬
rus es s& recte loqui cupidos.
Illud tamen scientes. nisi quan¬
tum ipse adiuuauerit. recte
nos non esse locuturos. Recte¬
est autẽ . Ueraciter atq congru¬
enter: nhlaud acter refellen¬
do. nihil temere adfirmando.
dum adhuc dubium ẽ. uerum
falsumne sit. siue fidei. siue sci¬
entiae xp̃i anae. Quod autem
doceri potest. Uel rerum rati¬
one apertissima. vel scriptura¬
rũ auctoritate cestissima. sine
cunctatione asserendum: Ac pri¬
mum illud uideamus. qđ scriptũ ẽ
flauit uel sufflauit infaciẽ eiꝰ

Expanded text:
uerem de terra et flauit in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum nos dominus adiuturus esset recte loqui cupidos, illud tamen scientes, nisi, quantum ipse adiuuaret, recte nos non esse locuturos. recte autem est ueraciter atque congruenter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc dubium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate certissima sine cunctatione adserendo. Ac primum illud uideamus, quod scriptum est: flauit uel sufflauit in faciem eius
Abbreviated transcription (Latin):
ad uuante illo qui nos p&ere
quaerere & pulsare adhorta¬
tur ut omnes iftas figuras rerũ
secundum catholicam fidem
explicemus non praeiudicantes
meliori diligentiorique trac¬
ta tui siue pernos siue perali¬
os quibus reuelare dignatur
haec tunc dixi nunc autem quia
uoluit dñs ut ea diligentius intu¬
ens atque considerans non frus¬
tra quan tum opinor estimarem
& iam perme posse secundum
pro priam non secundum alle¬
goricam locutionem haec scrip¬
ta esse monstrari sicut eaquȩ
su perius ualuimus ostendere
sic &iam. quaesecuntur depa¬
ra diso prae scrutemur. planta¬
uit ergo paradisum in delicus
hoc est enim imaedem adorientẽ
& posuit ibi hominem quem
finxerat sic enim scriptum est
quia sic factum eft dein de reca¬
pitulat ut hoc ipsum quod
breuiter. posuit oftendat
quem ad modum factum sit. hoc
est quem ad modum para di¬
sum ds̃ plantauerit
Et illic hominem quem finxe¬
rat conftituerit sic enim se¬
quitur & eiecit ds̃ adhuc de
terra omne lignum pulchrum

Expanded text:
adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur ; ut omnes istsecundum catholicam fidem,explicemus non praeiudicantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc autem quia uoluit dominus, ut ea diligentius intuens atque considerans non frustra, quantum opinor, extimarem etiam per me posse secundum propriam, non secundum allegoricam locutionem haec scripta esse monstrari, sicut ea, quae superius uoluimus ostendere, sic etiam quae sequuntur de paradiso perscrutemur. Plantauit ergo deus paradisum in deliciis — hoc est enim in Eden — ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. sic enim scriptum est, quia sic factum est. deinde recapitulat, ut hoc ipsum, quod breuiter posuit, ostendat quemadmodum factum sit, hoc est quemadmodum paradisum deus plantauerit et illic hominem, quem finxerat, constituerit. sic enim sequitur: et eiecit adhuc deus de terra omne lignum pulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
pus non eft quia certum eft eas
si mili tudines corporum illic
non solum memoriter d&eneri.
uerum &iam innu merabiles
pro arbitrio figurari. quanto mi¬
nus alia qualib& uisi acorpori
esse anima si milis potest
Si autem corpus esse dicunt alia
qualib& notione omne quod eft
id est omnem naturam atq subftan

Expanded text:
pus non est, quia certum est eas pus non est, quia certum est eas simulitudines corporum illic non solum memoriter detineri, uerum etiam innumerabiles pro arbitrio figurari, quanto minus alia qualibet ui sua corpori esse anima similis potest! Si autem corpus esse dicunt alia qualibet notione omne quod est, id est omnem naturam atque substan
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enim aliunde sequęrit
quam de seipsa. Cumergo quȩ¬
rentem senouit. seutiq nouit
& omne quod nouit. tota nouit.
Cum itaq sequerentem nouit.
tota se nouit. Ergo & totam se
Neq enim aliquid
aliud sed se ipsam totam nouit.
quid ergo adhuc sequerit. si
quaerentem se nouit. Neq
enim si nes tir& se posse. quae¬
rendum se scire. sed hoc inprae¬
senti quod autem dese quaerit
quid antea fuerit. uel quid fu¬
tura sit quaerit. Desinat ergo
nunc interim sus picari se esse
corpus quia sialiquid tale ess&
tale se noss& quaemagis seno¬
uit quam caelum & terram quae
persui corporis oculos nouit
Omitto di cere quia illud eius
quod &iam peccora habere
intelleguntur uel caeli uola¬
tilia cum habitacula sua seu
nidos repetunt quo capiuntur
imagines omnium rerum corpo¬
ralium nullo modo cui quam cor¬
pori si mile est & utiq hoc potius
corpori esse simile deberet ubi
corporearum rerum similitudi¬
nes continentur adsi hoc cor¬

Expanded text:
neque enim aliunde se quaerit neque enim aliunde se quaerit quam a se ipsa. cum ergo quaerentem se nouit, se utique nouit et omne, quod nouit, tota nouit. cum itaque se quaerentem nouit, tota se nouit, ergo et totam se nouit; neque enim aliquid aliud, sed se ipsam tota nouit. quid ergo adhuc se quaerit, si quaerentem se nouit? neque enim si nesciret se, posset quaerentem se scire se; sed hoc in praesenti; quod autem de se quaerit, quid antea fuerit uel quid futura sit quaerit. desinat ergo nunc interim suspicari se esse corpus, quia, si aliquid tale esset, talem se nosset, quae magis se nouit quam caelum et terram, quae per sui corporis oculos nouit. Omitto dicere, quia illud eius, quod etiam pecora habere intelleguntur uel caeli uolatilia, cum habitacula sua seu nidos repetunt, quo capiuntur imagines omnium rerum corporalium, nullo modo cuiquam corpori simile est; et utique hoc potius corpori esse simile deberet, ubi corporearum rerum similitudines continentur. at si hoc cor