comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑbia scłors nobilitas est uiroꝵ illustriũ mamillȩ regũ
diuitie. thesauros suos in terram fodientiũ. Quȩ nobilitas
mamilla regũ lactatur & pascit᷑. cũ ei mundana potestas¬
toria sũmo mane defixert & uestigia turcoꝵ fugientiũ
seqͥ festinauert̃. S illi sicut trepidę columbe a facie accipitͥs.
ita ante faciem eoꝵ fugiebant. Igitur ꝑ quattuor dies sic¬
huc illucq fugientes. contigit ut solimannꝰ dux illoꝵs in¬
ueniret decẽ milia arabũ. uenientia sibi in auxiliũ. Erat
autẽ solimannꝰ filiꝰ solimanni ueteris. qͥ totã romaniã
abstulit imꝑatori. Hic autẽ postꝗͣ de nicea fugerat.
gentẽ hanc in unũ aggregauerat & quasi ꝓ ulciscenda
sua in uria suꝑ xpͣianos adduxerat. Hic cũ eos uidisset & arabes
illũ. p̃nimio dolore de equo lapsꝰ in terrã. cepit magnis uocib
eiulare seq miserũ ⁊ infelicẽ ꝓclamare. Cui arabes infortuni
sui casum ignorantes aiunt. O cunctoꝵ hominũ impudentior.

Expanded text:
bia saeculorum, nobilitas est virorum illustrium; mamilla regum, divitiae thesauros suos in terram fodientium. Quae nobilitas mamilla regum pascitur, cum ei mundana potestastoria summo mane defixerunt, et vestigia Turcorum fugientium sequi festinaverunt. Sed illi sicut trepidae columbae a facie accipitris, ita ante eorum faciem fugiebant. Igitur per quatuor dies huc illucque fugientes, contingit ut Solimannus dux illorum inveniret decem millia Arabum venientia sibi in auxilium. Erat autem Solimannus filius Solimanni veteris, qui totam Romaniam abstulit imperatori. Hic quippe postquam de Nicaea urbe fugerat, gentem hanc in unum congregaverat, et quasi pro ulciscenda sua injuria, super Christianos adduxerat. Hic cum eos vidisset et Arabes illum, prae nimio dolore equo lapsus in terram, coepit magnis vocibus ejulare, seque miserum et infelicem proclamare. Cui Arabes infortunii sui casum ignorantes, dicunt: « O cunctorum hominum impudentior!
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. nocuitq om̃i exercitui nr̃o. Hri enĩ inuenert̃ terrã illam
desertam & in aquosam omibq bonis ꝑegͥnã. Uellebant spicas
segetũ. iam ad maturitatẽ ꝓximantiũ: & inter manꝰ confricando
expilabant. taliq cibo famem utcũq mitigabant. Ibi mortua fuit
maior pars equorũ: et multi qui equites priꝰ extiterant: pedites
effecti sunt e quitabant uaccas & boues: & magne fortitudinis
& altitudinis terrȩ illiꝰ arietes & canes. Transiert̃ gͥ solũ illud
quãcitiꝰ potuert᷑ & intrauert᷑ licaoniam ꝓuinciam. omĩb bonis
ubrimam: & uenert̃ iconiũ. Est autẽ iconiũ ciuitas opulentis

Expanded text:
fuit, nocuitque omni exercitui nostro. Nostri enim invenerunt terram illam fuit, nocuitque omni exercitui nostro. Nostri enim invenerunt terram illam desertam, et inaquosam, omnibus bonis vacuam. Vellebant spicas segetum ad maturitatem proximantium, et inter manus confricando expilabant, talique cibo famem utcunque mitigabant. Ibi mortua fuit major pars equorum, et multi qui prius equites exstiterant, pedites effecti sunt. Equitabant vaccas et boves, et magnae fortitudinis et altitudinis terrae illius arietes et canes. Transierunt itaque solum illud quam cito potuerunt, et intraverunt Lycaoniam, provinciam omnibus bonis uberrimam, e
Abbreviated transcription (Latin):
ex quo a facie eoꝵ fugere cepimꝰ  & adhuc ñ minori ti¬
more quã prima die formidamꝰ. Qͣ de causa si sano uul¬
tis parere consilio. quã citiꝰ ualetis a tota romania
abscedite. & ne eoꝵs occulꝰ uos consideret summa caute¬
la ꝓuidete. Hȩc arabes ut audiert̃: cũ ipso solimanno
fugã concito arripuert̃ ⁊ p̃iani uͦ maiori soliercia
fugientiũ uestigia sequebant᷑. s illi nũꝙͣ. in eodẽ statu morabantur
quasi potiti uictoria preferebant dicentes G audentes ⁊ cũ lȩti
quin aut mortuꝰ sit aut teneat᷑ in uinculis nr̃is. Solimannꝰ & e¬
nĩ dux nr̃t alia uia ꝓcedit & captiuos secũ deducit. Qͥ uerbis eoꝵ¬
creuli erant aꝑiebant seductiq gͣues penas luebant. Nam dep̃¬
dantes eoꝵ possessiones. domos incendebant. ipsosq aut trucida¬
bant aut loris irrecitos secũ ducebant. Nolebant qͥppe ut franci qͥ
eos insequebant᷑ aliqͥd inuenirent ut uł sic inopia constricti ꝑse

Expanded text:
a facie eorum fugere coepimus, et adhuc non timore minori quam et primo die trepidamus. Qua de re, si sano vultis parere consilio, quam primum valetis a tota Romania abscedite; et ne illorum oculus vos videat, summa cautela providete. » Haec Arabes ut audierunt, cum ipso Solimanno fugam concito arripuerunt. Christiani autem majori solertia sequebantur fugientium vestigia, sed illi nunquam in eodem statu morabanturquasi potiti victoria, praeferebant, dicentes: « Gaudentes et cum laequin aut mortuus sit, aut teneatur in vinculis nostris. Solimannus etenim dux noster alia via procedit, et captivos secum deduxit. » Qui creduli erant, aperiebant, seductique graves poenas luebant. Nam depraedantes eorum possessiones, domos incendebant, ipsosque aut trucidabant, aut loris astrictos secum ducebant. Nolebant quippe ut Franci qui eos insequebantur, aliquid invenirent, ut vel sic inopia coacti persequi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ liberata est nicea ciuitas. & expulsa est ab illa om̃is diabo
&t abire parant sic urbe relicta. missis legatis constantinopo
bestias suas refocillauert᷑ Quia uͦ ingressuri erant terrã
desertã ⁊ in a quosã. consiliũ iniert̃ inter se ut diuiderent᷑.¬
& in duo agmina partirent᷑ Non enĩ una terra una regio
sufficiebat tot hõĩb tot equis. tot aĩalib Una gͥͦ ⁊ maior

Expanded text:
mus, liberata est Nicaea civitas, et expulsa est ab ea omnis diabolmus, liberata est Nicaea civitas, et expulsa est ab ea omnis diabolet abire parant, sic urbe relicta, Missis legatis Constantinopolbestias suas refocillaverunt. Quia vero ingressuri erant terram desertam et inaquosam, consilium inierunt ut dividerentur, et in duo agmina partirentur. Non enim una terra, una regio sufficiebat tot hominibus, tot equis, tot animalibus. Una igitur et major
Abbreviated transcription (Latin):
mes eos ꝑmitteret abire. Qͦd uͥ imꝑatori nunciat᷑ admodũ inde
gratulatur s &̃ inde mente concepit fraudẽ. ut deinceps par¬
turiat iniqͥtatẽ. Iubet ut suis ciuitas reddat᷑ turcis integra fi¬
ducia tribuat᷑. & adse constantinopolĩ conducant᷑. Qͦd ideo fe¬
cit. si cutres ipsa deinceps innotuit: ut cũ tempꝰ accederet. ad
detͥmentũ francoꝵ paratiores inueniret Itaq ciuita s redait᷑¬
& turci constantinopolĩ deducunt᷑. Nec immemor tam̃ fuit
imꝑator tanti beneficii: qr pauꝑib qͥ erant in exercitu lar¬
ui humana suꝑata fuiss nͥ dei aduitorio. Est enĩ muris
densissimis & aitis turrib p̃munita ut caput & nulla
compar in tota romania. In hac olim tempore constanti
miter sanxert̃. Et obhoc unanimiter dignũ erat ut ini¬
micis sc̃ȩ fidei auferret᷑ & dõ reconciliaretur: et sc̃ẽ mat
disposita fuit a dõ hȩc noua redintegratio. qm plur imoꝵ
qui ibi occisi st̃ consecrata est martyrio. Taliter ut dixi¬

Expanded text:
s eos permitteret abire. Quod ubi imperatori nuntiatur, admodum inde gratulatur; sed et inde mente concipit fraudem, ut deinceps parturiat iniquitatem. Jubet ut suis reddatur civitas, Turcis integra fiducia tribuatur, et ad se Constantinopolim conducantur. Quod ideo fecit ut res ipsa deinceps innotuit ut cum tempus accederet, ad detrimentum Francorum paratiores inveniret. Itaque civitas redditur, et Turci Constantinopolim deducuntur. Nec immemor tamen fuit imperator tanti beneficii, quia pauperibus qui erant in exercitu, larvi humana superata fuisset, nisi Dei adjutorio. Est enim muris densissimis et altis turribus praemunita, ut caput et nulli compar in tota Romania. In hac olim, tempore Constantimiter sanxerunt. Et ob hoc dignum erat ut inimicis sanctae fidei auferretur et Deo reconciliaretur, et sanctae madisposita fuit a Deo haec nova redintegratio, quoniam plurimorum qui ibi occisi sunt consecrata est martyrio. Taliter ut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
effecti st̃. Qͥ priꝰ erant seminudi: sericis uestib uestiti st̃. Le¬
guntur tela & sagitte. euacuate replent᷑ pharetrȩ Cura
uulneratis impendit᷑ & curae medicoꝵ cõmittuntur. Sicq
die tota: non est gens nr̃a remota. Hiuc facto egregie lau¬
dis siquis mentis occulũ uelit apponere dm̃ mirabilem in
suis oꝑib poterit auertere. E surientes & enĩ suos repleũ bo¬
nis: diuites uͦ non suos dimisit inanes. Deposuit potentes.
Hoc est quod ꝑ ysaiam ꝓpħam spopondit dilecte suȩ iherłm.
Ponam te in suꝑbiam᷑ scłoꝵ gaudiũ in generatione & ge
& nerationẽ & suges lac gentiũ  & mamilla regũ lactaberis

Expanded text:
seminudi, sericis indumentis vestiti sunt. Leguntur tela et sagittae, et vacuatae implentur pharetrae. Cura vulneratis impenditur, et curae medicorum committuntur. Sicque die tota, non est gens nostra remota. Huic facto egregiae laudis, si quis mentis oculum velit apponere, Deum mirabilem in suis operibus poterit advertere. Esurientes etenim suos replevit bonis, divites vero non suos dimisit inanes; deposuit potentes, et Hoc est quod per Isaiam prophetam spopondit suae dilectae Jerusalem: Ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generationem et generationem, et suges lac gentium, et mamilla regum la
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa tua popło quẽ redemisti. Nc̃ dñe cognoscimꝰ quia por¬
tas nos infortitudine tua ad habitacłm scm̃ tuũ. ad scm̃ sci¬
licet sepulcrũ tuũ his dictis uoces suppressert᷑: & securi iã
ab hostib nocte illa quieuertͣ In crastinũ uͥ sol flãmanti
lumine mundũ uenustauit. om̃s ad campũ belli cucurrert̃. &¬
de suis plurimos occidert̃. & nisi cruces habuissent. segregari
ab illis uix potuissent. Illi uͦ quib erat sanior intellectus. ut
xp̃i martyres uenerabantur & digniori qͦ poterant honore
tumulabant. Et sacerdotes & derici sepulture debitos effun¬
debant cantꝰ. matres ꝓ filiis. amici ꝓ amicis lugubres emitte¬
tiã. quãtã ibi auri & argenti copiã repperert᷑.: O qͣntã mul

Expanded text:
ia tua populo tuo quem redemisti. Nunc, Domine, cognoscimus, quia portas nos in fortitudine tua, ad habitaculum sanctum tuum, ad sanctum scilicet sepulcrum tuum. » His dictis voces suppresserunt, et securi jam ab hostibus nocte illa quieverunt. In crastinum vero ubi sol flammanti lumine mundum venustavit, omnes ad campum belli cucurrerunt, et de suis plurimos peremptos invenerunt, et nisi cruces fuissent, segregari ab illis vix potuissent. Illi vero, quibus erat sanior intellectus, ut Christi martyres venerabantur, et digniori honore quo poterant tumulabant. Et sacerdotes et clerici sepulturae debitos effundebant cantus; matres pro filiis, amici pro amicis, lugubres emittevestium, quantam auri argentique copiam repererint? O quantam m
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ & cũ quib pͥncipib disseramꝰ. Expł lib̾ .iͦ. hystorie ihero
orientaliũ partib a parte aquilonis excitauit dñs comites duos.
qͥb unũ nom̃ una consanguinitas equa potestas idest & ar¬
mis & animis. etiam & gła consulatus cõpares. normannꝰ sci¬
licet & flandrensis comes. Cũ qͥb hugo magnꝰ fr̃ phylippi
regis qui ipso temꝑe franciam suo subiugabat imꝑio. hic
honestate mors & elegantia corꝑis & animĩ uirtutẽ regalem
de qua ortus erat cõmendabat prosapiam. Cũqͦ & stephanꝰ car¬
notensis comes: qui a bonis iniciis prauos deinceps obtinuit exi¬

Expanded text:
corum, et cum quibus principcorum, et cum quibus princippartibus, a parte aquilonis excitavit Dominus comites duos, quibus unum nomen, una consanguinitas, aequa potestas, idem et armis et animis, etiam gloria consulatus compares, Northmannus scilicet et Flandrensis comes, cum quibus Hugo Magnus, frater Philippi regis honestate morum, et elegantia corporis, et animi virtute, regalem de qua ortus erat commendabat prosapiam. Cum quo et Stephanus Carnotensis comes, qui a bonis initiis pravos deinceps obtinuit exi
Abbreviated transcription (Latin):
prelio uiui euaserant retͦ ad illud castrũ confluxerant. Q̾s turci
insequentes strues lignoꝵ ut nr̃os conburerent circũposuert̃. s qͥob¬
sessi erant de tuicione uitȩ solliciti ignẽ in strues misert̃ & dei
nutu flante uento plerosq de hostib cõbussert̃. Turci aut̃ illos¬
tandem ui conprehendert᷑ s scđ̾m ludibrĩ suũ uariis penarũ
generib affectos occidert̃. alios in captiuitatẽ uendidert᷑. Qui
tamen aliqͦ cursu uel ingenio euasert ad brachiũ scĩ georgii re¬
uersi sunt. & uibente nequissimo imꝑatore constantinopolim
regressi st̃. Imꝑator quidem ualde cũ grecis suis de uictoria tur¬
cors exultauit. & om̃ia arma nr̃oꝵ ut eos inermes redderet cal¬
lide conparauit. His ita gestis. huic narrationi terminũ ponan
at stilũ retͦ conuertentes quomͦ illuc conuenerit nobilis gens fran¬

Expanded text:
praelio vivi evaserant, retro ad illud castellum confluxerant; quos Turci praelio vivi evaserant, retro ad illud castellum confluxerant; quos Turci insequentes, strues lignorum, ut nostros comburerent, circumposuerunt. Sed qui obsessi erant de tuitione vitae solliciti, ignem in strues immiserunt, et Dei nutu flante vento, plerosque de hostibus combusserunt. Turci tandem illos vi comprehenderunt, et secundum ludibrium suum variis poenarum generibus affectos, alios occiderunt, alios in captivitatem vendiderunt. Qui tamen aliquo casu seu ingenio evaserunt, ad Brachium S. Georgii reversi sunt, et jubente nequissimo imperatore Constantinopolim regressi sunt. Imperator quidem cum suis Graecis de victoria Turcorum exsultavit, et omnia arma nostrorum, ut eos inermes redderet, callide comparavit. His ita gestis, huic narrationi terminum ponamus, et stylum retro convertentes, quomodo illuc convenerit nostra gens Fran
Abbreviated transcription (Latin):
tes de uictoria numquã tripudiauert̃. Sed ibi multitiroo auda¬
ciam non audacia multitudinẽ suꝑauit. nͥ quod animositas
numerositatem sex cuplo minorauit. F ractis tandẽ. armis &
ñ animis: laudabili morte sicut in bello sicut ꝓ dõ uitam der¬
minauert̃. eosq in sortem celitũ angelici sp̃c tr᷑anstulert̃. Tunc
pͥmũ turci reuolutis suoꝵ cadauerib cognouert̃ quia cũ qͥb
pugnauerant franci fuert̃. His ita pat̾ratis pars turcoꝵ
cucurrt̃ ad castra xp̃ianoꝵd̾. & ibi unũ prb̃m missam celebrã¬
tẽ inuenert̃: quẽ ante aitare detruncauert. O felix felices
prbi martirim: cu prebuit ducatũ dñici corꝑis uiaticũ
imiliter qͥtqt inuenert̃: aut occidert̃. aut captiuos abduxer
P ecrꝰ uͦ heremita aberat. & ad constantinopolim remeaue¬
rat. In castello autem quod supra memorauimꝰ cui nomen
ciuito remanscrat xp̃ianoꝵ plui ima multitudo & qͥde castris siue de

Expanded text:
tes de victoria nunquam tripudiaverunt. Sed ibi multitudo audates de victoria nunquam tripudiaverunt. Sed ibi multitudo audaciam, non audacia multitudinem separavit, nisi quod animositas numerositatem sextuplo minuerit. Fractis tandem armis et non animis, laudabili morte, sic in bello, sicut pro Deo, vitam terminaverunt, eosque in sortem coelitum angelici spiritus transtulerunt. Tunc primum Turcis Turcorum cucurrit ad castra Christianorum; et ibi unum presbyterum missam celebrantem invenerunt, quem ante altare detruncaverunt. O felix felicis presbyteri martyrium, cui praebuit ducatum Dominici corporis viaticum! Similiter quotquot invenerunt, aut occiderunt aut abduxerunt. Petrus vero Eremita abierat, et Constantinopolim remeaverat. In castello autem quod supra memoravimus, cui nomen Civito, remanserat Christianorum plurima multitudo; et qui de castris sive de
Abbreviated transcription (Latin):
occidert᷑ turci qͦs uoluert̃. &̃ oͦs ubuit uti placuit captiuauert
Quõsdã ad signũ positos sagittabant. & om̃i ludibrio putt placebat̃¬
eis seruos dei contumeliabant. E illi maluert̃ sic glouose occũbere
qua negantes fidem aei cũ eis infeliciter uiuere ds̃ uͦ ut crecimꝰ
tra pẽcrũ heremitam qui erat in castello quodã noie ciuito climi¬
cat ⁊ rat autem illud castrũ supra niceam ciuitatẽ constitutũ
ontra quod turci dũ cursũ dirigerent. obui auert̃ uualtero qui
erat pͥmiceriꝰ & signifer agminis heremite. Sed miles egregio¬
licet claruisset tot miliciȩ titulis. nis tamen omino resistere non
ualuit. s tamen preciosam mortem suam multoꝵ turcoꝵ sangui¬
ne cõmendauit. Irruit enĩ in eos uelut ursꝰ esuriens inter ani¬
malia & quos in occursũ inuenit. & ꝓstrauit & uita pͥuauit
imiliter & qͥ cũ eo erant armati adhiic uiui fortiter necem quã¬
passuri erant uindicabant. Et quamdu eis arma ualuert̃. hos¬

Expanded text:
occiderunt Turci quos voluerunt, et quos libuit uti placuit captivaverunt. Quosdam ad signum positos sagittabant, et omni ludibrio, prout eis placuit, servos Dei contumeliis afficiebant, et illi maluerunt sic occumbere gloriose quam negantes fidem Dei, cum eis infeliciter vivere. Deus vero, ut cretra Petrum Eremitam, qui erat in quodam castello, nomine Civito, dimicat. Erat autem illud castrum supra Nicaeam civitatem constitutum. Contra quod Turci dum cursum suum dirigerent, obviaverunt Waltero, qui erat primicerius et signifer agminis Eremitae. Sed licet miles egregius claruisset tot militiae titulis, his tamen omnino resistere non valuit, sed tamen pretiosam mortem suam, multo Turcorum sanguine commendavit. Irruit enim in illos velut ursus esuriens in animalia, et quos in occursum invenit, prostravit et vita privavit. Similiter et qui cum eo erant armati, adhuc vivi jam necem quapassuri fortiter vindicabant, et quandiu eis arma valuerunt, hos
Abbreviated transcription (Latin):
qui hanc hẏstoriam legerint siue legere audierint T.¬
& auditam intellexerint deprecor. ut cũ in ea aliquid inur¬
bane compositũ inuenerint concedant ueniam. quia hanc
scribere conpuls: sũ ꝑ obedientiã. Q uidam & enĩ abbas
noĩe benedictꝰ litterarũ scientia & moꝵ ꝓbitate preditꝰ ostend
mͥ unã hẏstoriã scdm hanc matheriem᷑. s ei admoctũ displicebat.
partimꝰ quia principiũ suũ quod in clarimontis concilio constitatũ
fuit non habebat. parti quia series tam pulcrȩ materiei incul¬
ta iacebat: & litteraliũ cõpositio dictionũ incondita uacillabat.
recepit gͥ mͥ ut qui clarimontis concilio interfui. a cephale ma¬
teriei caput preponerem. & lecturis eam accuratiori stulo cõpo¬
nerẽ. Ego uͦ quia notariũ ñ habui aliũ nͥ me ipsum. & dictaui
& scripsi. sic quod continuatĩ paruit menti mͥanꝰ. & manui
penna. & pennae pagina. E t fidẽ satis prestare potest & le¬
uitas carminis: & minime phalerata compositio dictionis.

Expanded text:
qui hanc historiam legerint, sive legi audierint, et auditam intellexerint, deprecor, ut cum in ea aliquid inurbane compositum invenerint, concedant veniam, quia hanc scribere compulsus fui per obedientiam. Quidam enim abbas, nomine N., litterarum scientia et morum probitate praeditus, ostendit mihi unam historiam secundum hanc materiam, sed ei admodum displicebat: partim, quod initium suum quod in Clarimontis concilio constitutum fuit, non habebat; partim quod series tam pulchrae materiae inculta jacebat, et litteralium compositio dictionum incondita vacillabat. Praecepit ergo mihi ut qui Clarimontis interfui concilio, acephalae materiei caput praeponerem, et lecturis eam accuratiori stylo componerem. Ego vero, quia notarium non habui alium nisi me, et dictavi, et scripsi: sic quod continuatim paruit menti manus, et manui penna, et pennae pagina, et fidem satis praestare potest et levitas carminis, et minime phalerata compositio dictionis.
Abbreviated transcription (Latin):
Nder om̃s hystoriophos ueteris ac noui testamenti moy¬
ses sc̃s obtinet principatũ. qui diuino sꝑu ꝓphetiȩ hebraicit
litteris quarũ deo reuelante ipse auctor excitit mundi des¬
cripsit exordiũ : & primȩ ętatis ac scđȩ facta mirabiliora
necnon & patriarcharum gesta nobis addux̃ in medium.
Huiꝰ exemplũ imitati st̃ ihesunaue. samuhel & dauid.
⁊hoc gͥ liquido potest colligi quia reuera dõ fit acceptabile utao
notitiam fidelium suoꝵ litceris cõmendetur. cũ in terra ꝑagit quod
pͣfixis temporib fieri disposuit aliquod opus mirabile Bedi post
creationem mundi qͥd mirabiliꝰ est factũ preter saluafere. eriaeie
mysteriũ quã qͥd modernis temporib actũ est in hos tenere

Expanded text:
 Veteris Testamenti Moses sanctus obtinet principatum, qui divino spiritu prophetiae, Hebraicis litteris, quarum ipse autor exstitit, mundi descripsit exordium, et primae aetatis ac secundae facta mirabiliora, nec non et patriarcharum gesta nobis adduxit in medium. Hujus exemplum secuti sunt Jesus Nave, Samuel et David, Ex hoc ergo liquido colligi potest quod revera Deo sit acceptabile, ut ad notitiam fidelium suorum litteris commendetur, cum in terra peragit quod praefixis temporibus fieri disposuit, aliquod opus mirabile. Sed quid post creationem mundi mirabilius factum est, praeter salutiferae crucis mysterium, qua
Abbreviated transcription (Latin):
rũ quas supͣdiximꝰ reliqͥarũ foret tutissima regia. Et io
bene debet rome coequari dignitate scuarii & excellentia
regis dignitatis nͥ qͦd roma est papali apice sublimata &
caput. & sũma totiꝰ xpͣianitatis De his gͥ loqͥ sufficiat
&t scds liber finẽ hic recipiat. e xplic liber seds. Incipit

Expanded text:
rum, quas supra diximus, reliquiarum foret tutissima regia. Et ideo debet bene Romae coaequari dignitate sanctuarii, et excellentia regiae dignitatis, nisi quod Roma est papali apice sublimata, et caput et summa totius Christianitatis. De his ergo loqui sufficiat, et hic secundus liber finem recipiat. EXPLICIT LIBER SECUNDUS. INCIPIT
Abbreviated transcription (Latin):
moniam qua pasceret᷑. ꝑromisitq ei rex continuo se subuen¬
turũ & indubitanter postulata collaturũ Et sic uisio
disparuit. T c̃ uir potentissimꝰ somno excitꝰ cũ in corde
suo quȩ nã uisio hȩc ẽẽt uersaret᷑: diuino nutu intellexit
ciuitatẽ ipsã inqua erat auxiliũ querere &̃ se in melius
restitui ꝑ optare. Sieq constantinꝰ a fundamentis illam
construx & de suoͥ constantinopolim appellauit. Quã ro¬
me menib altiꝰ edificioꝵq nobili structura coȩquauit. et
pari gła & honore terreno sublimẽ condidit. Que sicut
roma caput est occidentis. & illa cuittas debet ẽẽ orientis.
st autẽ sita inter adriaticũ mare & illud quod nc̃ uoca¬
tar brachiũ scĩ seorõii supͣ quod locata ft̃ menia qui¬
ritorio e om̃iũ marinarũ diuitiarũ mercimonio. Hanc
itaq absq diuino nutu conditã nemo dubitet qm̃ p̃uidu¬

Expanded text:
moniam qua pasceretur; promisitque ei rex continuo se subvenmoniam qua pasceretur; promisitque ei rex continuo se subventurum, et indubitanter postulata collaturum. Et sic visio disparuit. Tunc vir potentissimus somno excitus, cum in corde suo quaenam esset visio haec versaretur divino nutu intellexit, civitatem ipsam in qua erat auxilium quaerere et se in melius restitui peroptare. Sicque Constantinus a fundamentis illam erexit, et de suo nomine Constantinopolim appellavit, quam Romae moenibus altis, aedificiorum structura nobili coaequavit et pari gloria et honore terreno sublimem reddidit: quae « sicut Roma est caput occidentis, ita et illa civitas debet esse Orientis. » Est autem sita inter Adriaticum mare et illud quod nunc vocatur Brachium Sancti Georgii, supra quod moenia civiagro et omni marinarum divitiarum mercimonio. Hanc itaque divino nutu conditam nemo dubitet, qu
Abbreviated transcription (Latin):
&e̾ tam nobiles franci quasi coacti hominiũ fecerint q si
res ex ratione pensatur qr uere coacti fuerint inuenietur
quib uictꝰ cotidianꝰ deficeret ꝑ ro huiꝰmodi causa angaria
facta fuit hec hominii. & sacram̃toꝵ pactio. s in men̾te im¬
ꝑatoris mansit semꝑ fraudulenta fictio. E t bene cõpeteret
hominii rata conciliatio. si apud imꝑatorẽ foret integre fidei
iurii noxam incurrere. quã gentem francoꝵ a finib suis non
urbem regiam loquam᷑ aliquid de ea. qͦm̃ dissonũ ñ uidebitͦ
ab hystoria. Legimꝰ in quadã hystoria quia constantinꝰ
ummꝑator romanꝰ cũ quadã nocte in ciuitate quȩ birantium
uõcabatur obdormisset: uisionẽ uidit. quȩ in hilnc motũ ei ap¬
paruit. Anꝰ quedam ueste dissuta & quasi semicinctiis cir¬
cũsepta ueniebat ad eum & sue opis flagitabat subsidiũ
Uestem exigebat qua indueret᷑ cooꝑturã qua tegeretur ali¬

Expanded text:
et tam nobiles Franci, quasi coacti hominium fecerunt, quoniam si et tam nobiles Franci, quasi coacti hominium fecerunt, quoniam si res ex ratione pensetur, quia vere coacti fuerint invenietur.cui victus quotidianus deficit. » Pro hujusmodi angaria, facta fuit haec hominii pactio; sed in mente imperatoris semper mansit fraudulenta factio. Et bene competeret hominii rata conciliatio, si apud imperatorem foret integrae fidei uitque perjurii noxam incurrere quam gentem Francorum a suis finibus non urbem regiam, loquamur aliquid de ea, quoniam dissonum non videtur ab historia. Legimus in quadam historia quod Constantinus imperator Romanus, cum quadam nocte in civitate quae Byzantium memoratur, obdormisset, visionem vidit, quae in hunc modum ei apparuit. Anus quaedam veste dissipata et quasi semicinctis circumsepta, veniebat ad eum, et suae opis flagitabat subsidium. Vestem exigebat qua indueretur, cooperturam qua tegeretur, ali
Abbreviated transcription (Latin):
in sacramento suo & ꝓmissione. E omes uͭ scĩ egid̾ii cũm recͥsit
fuisset de hominio id nullatenꝰ facere uoluit. sed si ei crederet᷑.
tota ciuitas cũ suis habitatorib & ipso imꝑatore destrueret᷑
Sed non erat ratio quod tam regia ciuitas tanteq dõ sacrate
suis sedib uiduarent᷑. Tandẽ comes scĩ egidii alioꝵ suasionib
euictus assensũ prebuit. & inhec uerba ficdelitatẽ ei ꝓmisit
aut honorem amit̾tet aut quieqͥt hodie iuste au̾t iniuste
possidet. Hanc illi fictuciam iurauit. & imꝑator. adqͥeuit.
Uraũ deinceps &̃ idem imꝑator dicens. E g̃o alexros imꝑa¬
tor iuiro huconi magno & oodefrido duci ceterioq qͥhic ãd¬
stant francoꝵs pͥncipib qͦd nũꝗͣ. in uita mea inuriabor
in bellicis negotiis p̃sentialiter ꝑgã. & ꝓposse meo merca¬
tũ sufficiens eis conduci faciam̃. Nem̾o aũ miret᷑ qr tot

Expanded text:
in sacramento suo et promissione. Comes vero Sancti Aegidii cum requisitus in sacramento suo et promissione. Comes vero Sancti Aegidii cum requisitus fuisset de hominio, id nullatenus facere voluit, sed si ei crederetur, tota civitas cum suis habitatoribus et ipso imperatore destrueretur. Sed non erat ratio ut tam regia civitas, tantaeque Deo sacrasuis sedibus viduarentur. Tandem comes sancti Aegidii aliorum suasionibus evictus, assensum praebuit, et in haec verba ei fidelitatem promisit er meos vitam aut honorem amittet, aut quidquid hodie juste aut injuste possidet. » Hanc illi fiduciam juravit et imperator acquievit; juravit deinde idem imperator dicens: « Ego Alexius imperator juro Hugoni Magno et Godefrido duci, caeteris qui hic astant Francorum principibus, quod nunquam in vita mea injuriabor  cum illis pergam in bellicis negotiis, et pro posse meo mercatum sufficientem illis conduci faciam. » Nemo miretur quod tot
Abbreviated transcription (Latin):
unc om̃s cũ eo ad ciuitatẽ uenert̃: et ad hospitiũ suũ quod e
imꝑator preparari uisserat extra urbẽ deduxert̃. Subdolꝰ ita
imꝑator uidens castra dei crescere & de cdie in diẽ agm̃tari
inops animi. expers sensu pauꝑ consilio ira uehemͣti cepit in¬
flãmari. H esciebat en ĩ qͥd ageret qͦ se uerteret. qͦrsũ si eũ ne
cessitas urgeret fugeret timebat enĩ ne tantꝰ ac tantoꝵ exer¬
citꝰ in se insurgeret. Mens enĩ fraude plena semꝑ anxiat᷑ e
est sollicita. & qͦd machinatur alteri. ꝑtimescit semꝑ sibi ma¬
eis ꝑ desertas regiones quas ingressuri erant forũ omiũ rerũ uena
liũm : & in om̃ib bellicis negotiis sui presentiã ⁊ sue gents auxi¬
liũ. Iuraret etiam generaliter om̃ib quod oĩa quib indigebant
in armis & uestimentis ipse suppleret nec uiteriꝰ ulli ꝑeg̾rino scĩ
sepulcri noceret. aut noceri consentiret. Hoc consiliũ cũ detec
um tali conditione ut tandiu dutraret quandu ipse ꝑseueraret

Expanded text:
Tunc omnes cum eo ad civitatem venerunt, et ad hospitium suum, quod ei imperator praeparari jusserat extra urbem, deduxerunt. Subdolus itaque imperator videns crescere castra Dei, et de die in diem augmentari, inops animi, expers sensus, pauper consilii, ira vehementi coepit inflammari. Nesciebat quid ageret, quo se verteret, quorsum, si eum urgeret necessitas, fugeret. Timebat enim ne tantus et tantorum exercitus in se consurgeret. « Mens enim fraude plena semper anxiatur, et est sollicita, et quod machinatur alteri, pertimescit semper sibi maeis per desertas regiones quas ingressuri erant forum rerum venialium omnium, et in omnibus bellicis negotiis sui praesentiam, et suae gentis auxilium; juraret etiam generaliter omnibus quod omnia quibus indigebant in armis et vestimentis, ipse suppleret, nec amplius ulli peregrino sancti sepulcri noceret, aut noceri consentiret. Hoc consilium cum detectum tali conditione, ut tandiu duraret, quandiu ipse perseverasset
Abbreviated transcription (Latin):
beatꝰ. qͥ huc usq fuit homicidii sangͥne detͣpatꝰ nc̃ scõꝵ sudor¬
b cõpar martirũ. cȩlesti es diademãte laureatꝰ. Huc usq exti¬
tisti incitamentũ ire dei: nc̃ uͦ reconciliatio gr̃e ipsiꝰ & ꝓpug¬

Expanded text:
beatus, qui huc usque fuisti homicidii sanguine deturpatus, nunc sanctorum sudorbeatus, qui huc usque fuisti homicidii sanguine deturpatus, nunc sanctorum sudoribus compar martyrum coelesti es diademate laureatus. Hucusque exstitisti incitamentum irae Dei. Nunc vero reconciliatio gratiae ipsiu
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ aũ ut conspicatꝰ est tot consules tot duces tot optimates obui¬
am sibi occurrere in celũ manꝰ erigens obortis p̃gaudio lacri¬
mis fleuit uberrime. Ee osculatis plurib uix tandẽ repressis
singultib ut loqͥ potuit suffusis ora fletib in hec uerba exors
ẽ fari Obellatores altissimi dei. & indeficientes ꝑegͥni scĩ sepu¬
cri. quis adhec ꝑegͥna loca uos adduxit. nͥ ille qͥ filios ifrł ex
egypto ꝑ mare rubrũ sicco uestigio transdux̃.: Quis aliꝰ in¬
seruit nobis animũ. ut relinqueretis possessiones ur̃as ⁊ nata
mo & om̃i corꝑee uoluptati renunciastis. Hẽ iterũ scdo rege¬
nerati estis. ꝑ confessionẽ scilicet & penitentiã. quã cotidie duri
laborib exhibetis. O felices qͥ in tali oꝑe deficient. qͥ ante uisuri
stͣ ꝑadrsũ quã patͥam suam. O ordo militũ nẽ terq quaterq

Expanded text:
dus autem ut conspicatus est tot consules, tot duces, tot optimates obvidus autem ut conspicatus est tot consules, tot duces, tot optimates obviam sibi occurrere, in coelum manus erigens, obortis prae gaudio lacrymis, flevit uberrime, et osculatis pluribus, vix tandem repressis singultibus, ut loqui potuit, suffusus ora fletibus in haec verba exorsus est fari: « O bellatores Dei et indeficientes peregrini sancti sepulcri, quis ad haec peregrina loca vos adduxit, nisi ille qui filios Israel ex Aegypto per mare Rubrum sicco vestigio transduxit? Quis alius inseruit vobis animum ut relinqueretis possessiones vestras, et nmo et omni corporeae voluptati renuntiastis. Nunc iterum secundo regenerati estis, per confessionem scilicet et poenitentiam, quam quotidie duris laboribus exhibetis. O felices qui in tali opere deficient; qui ante visuri sunt paradisum quam patriam suam. O ordo militum, nunc terque quaterque
Abbreviated transcription (Latin):
mulau̾ animũ. ⁊ quasi de aduentu eiꝰ gratulabundꝰ ẽẽt mi¬
si obuiam boamundo qui eũ ꝑciuitateᷤ ẽ castella sua gͣtant᷑
excipent᷑ : & ad se cũ honorificentia ꝑducerent. Comꝑtũ uͦ
nr̃i habebant : qr ñ agebat hoc ex aliqͦ famulatu amicitie
s secreta cordis simulatione. Indigene aũ t̾re illiꝰ accepto
impatoris mandato cateruatĩ uictui necessaria confere¬
bant & p̃cio satis conpetenti uendebant. Sic que uenienteᷤᷤ
ad ciuitatẽ quȩ susa memorat᷑: boamundꝰ ibi suũ aimisit
exercitũ & constantinopolĩ cũ paucis ꝑrex̃ ad imꝑatoris
colloqũ T ancredꝰ uͦ remansit dux &̃ custos exeriit᷑. & no¬
luit ibi diutiꝰ remanere. qr extranei erant cibi qͣs sibi opor¬
taret ciuitati francoꝵ exercitꝰ pars maxima uenit ei obuiã.
& umanimiter receꝑunt eũ sicut mater unicũ filium. b oamun¬

Expanded text:
mulavit animum, et quasi de ejus adventu gratulabundus esset, mimulavit animum, et quasi de ejus adventu gratulabundus esset, misit obviam Boamundo, qui eum per civitates et castella sua gratanter exciperent, et ad se cum honorificentia conducerent. Compertum vero nostri habebant quod non agebat hoc de aliquo famulatu amicitiae, sed secreta cordis simulatione. Indigenae autem terrae illius, accepto imperatoris imperio, catervatim victui necessaria conferebant et pretio satis competenti vendebant. Sicque venientes ad civitatem, quae Susa memoratur, Boamundus ibi suum dimisit exercitum, et Constantinopolim cum paucis perrexit ad imperatoris colloquium. Tancredus autem remansit dux et custos exercitus, et noluit ibi diutius manere, quia extranei ibi erant cibi quos sibi opors dum adventaret civitati, Francorum exercitus pars maxima venit ei obviam, et unanimiter receperunt eum, sicut mater unicum filium. Boamun
Abbreviated transcription (Latin):
captiuare ꝑabant. Quib cũ nr̃i fortiter resisterent. xumor ꝑuenit
iniecit: eũq duo milia eqͥtũ st̃ secuti. Qͥ ꝓtinꝰ aduenientes. uł¬
uenert̃ turcopolos & pincenates cũ suis dimicantes. In quos subi¬
to ut effrenati irruentes multos nece dedert: & plures captos
uiait aõ gr̃as egit. & hilari uultu subridens eis ꝑ interpretem
dixit. Gens mase sana. quare queritis occidere gentẽ Mn sr nt̃am:
sepuleri. Nos neminẽ ur̃m querimꝰ ledere. nec imꝑatori ur̃o ali
deramꝰ. Qc ei libet sadimꝰ: quod p̃cipit facimꝰ & magis illi quã
eitꝰ constantĩ nopolim ꝑuenerat. & eiꝰ p̃stosabat᷑ aduentũ que
audierat illuc in ꝓximo uenturũ. Imꝑator uͦ cũ uidisset cast̃
dũ ab undiq sic affluere & exercitũ suũ quẽ miserat cont bo¬
amumdũ sic dissipatũ ẽẽ exestuans aĩo cępit adinodũ anxiari
a fraudulente cogitationes in corde eiꝰ uersari. Tandem si¬

Expanded text:
abebant. Quibus dum nostri fortiter resisterent, rumor pervenit injecit, eumque duo millia equitum sunt insecuti. Qui protinus advenientes invenerunt Turcopolas et Pincenates cum eis dimicantes, in quos subito, ut effrenati irruentes, multos neci dederunt, et plures captos vidit, Deo gratias egit, et hilari vultu subridens, eis per interpretem dixit: « Gens male sana, quare quaeritis occidere gentem nostram et Desepulcri. Nos neminem vestrum quaerimus laedere, nec imperatori vestro deramus. Quo ei libet vadimus, quod praecipit facimus, et magis illi quam nopolim convenerat, et ejus praestolabatur adventum, quem audierat illic in proximo affuturum. Imperator autem cum vidisset castra Dei undique sic affluere, et exercitum suum, quem miserat contra Boamundum, sic dissipatum esse, exaestuans animo coepit admodum anxiari, et fraudulentae cogitationes in corde ejus versari. Tandem si
Abbreviated transcription (Latin):
garica regione tͣnsnauigauit. C ũ eo erant nobilissimi pͥnci¬
pes Tancredꝰ uidelicet nepos suꝰ & malchisi filiꝰ Ricandꝰ pͥn¬
ceps. & om̃s t̾rȩ illiꝰ optimates. Qͥ tantã in bulgaria copiã
boni repꝑert᷑. qͦd a fructu frum̃ti & uini & olei sui om̃s mul¬
tiplicati st̃. De inde descendentes in uallẽ andronopolĩ ibi
tandui quietauert̃. qͦusq om̃s transfretauert̃. Illic boamur¬
dus uir ꝓuidꝰ & prudens cõminatꝰ est suo exercitui dicens ne
aliqͥs aliquid alicui auferret uiolenter. s unꝰquisq qͦd sibi ne¬
de castello in castellũ. de ciuitate in ciuitatẽ ꝓgredientes castoriã
ꝑuenert᷑ : & ibi sollẽpnitatẽ dñicȩ natiuitatis cęlebrauert᷑. &
ꝑ dies plurimos dietauert᷑. Cũq forũ rerũ uenaliũ ab indigenis

Expanded text:
gariam regionem transnavigavit, cum quo erant nobilissimi princigariam regionem transnavigavit, cum quo erant nobilissimi principes, Tancredus videlicet nepos suus, et Marchisi filius Richardus princeps, et omnes terrae illius optimates, qui tantam in Bulgaria copiam repererunt, quod a fructu frumenti, vini et olei omnes multiplicati sunt. Deinde descendentes in vallem Andronopolis ibi tandiu quietaverunt, quousque omnes transfretaverunt. Illic Boamundus vir prudens comminatus est suo exercitui, ne aliquis aliquid alicui violenter auferret, sed unusquisque quod sibi de castello in castellum, de civitate in civitatem progredientes, Castoriam pervenerunt, et ibi solemnitatem Dominicae Nativitatis celebraverunt, et per dies plurimos dictaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾od cũ audisset᷑ imꝑator iratꝰ ẽ quia sensit denudatas ẽẽ
ꝑatorem iratũ eẽ de suburbanis illiꝰ exiũ & extͣ urbem
sua tentoria fixit. Sole gͥ occidente cũ nox suꝑficiẽ terrȩ
coõꝑuisset satellites imꝑatoris ducẽ presũpsert᷑ inuadere s
diuina adminiculante mĩa cũ magno sui detͥmento uix
manꝰ illis potuert̃ euadere Aiter in alterũ irruit s alter
altero prestantior fuit. Dux cũ suis ut leo frendens illos
cito disꝑsit & septẽ occidit cet̾os insecutꝰ usq ad portã
ciuitatis. Dux uͦ ad sua tentoria rediit. & qͥetꝰ deinceps mansit Im
sit. Interea gens gallicana cepit appropiare regie ciuitati. po¬
diensis scilicet ẽp̃c & comes scĩ egidii. comites quoq normannꝰ¬
ꝓsꝑo successu contigerant. boamundꝰ appuliensis paratis suis
stipendiis tanto itineri congruentib mare intrauit: & in bul¬

Expanded text:
Quod cum audisset imperator, iratus est, quia cognovit denudatas esse Quod cum audisset imperator, iratus est, quia cognovit denudatas esse peratorem iratum esse, de suburbanis illius exivit, et extra urbem sua tentoria fixit. Sole igitur occidente, cum nox superficiem terrae cooperuisset, satellites imperatoris praesumpserunt ducem invadere, sed divina adminiculante gratia, cum magno sui detrimento, vix manus illius potuerunt evadere. Alter in alterum irruit, sed alter altero praestantior fuit; dux cum suis frendens ut leo, illos cito dispersit, et septem occidit, caeteros insecutus usque ad portam civitatis. Dux inde ad tentoria sua rediit, et quietus deinceps mansit. Imsit. Interea gens Gallicana coepit appropinquare regiae civitati, Podiensis episcopus, et comes S. Aegidii, comites quoque Northmannuprospero successu Boamundus Apuliensis, paratis suis stipendiis tanto itineri congruentibus, mare intravit, et in Bul
Abbreviated transcription (Latin):
G̃odefridũ G audet dux qͥa osculat᷑ p̃cordialẽ amicũ & cogna¬
tũ suũ & totiꝰ generositatis nobilẽ uirũ Gaudet alter in al
insigne decꝰ ꝓbitatis. In his duob uiris pͥmo denudate st̃ frau¬
des imꝑatoris sicut subseq̃ns pagina denudabit. Dux gode¬
to cursu itinerauit. Uenit itaq duob dieb ante natale
dñi. & hospitari uoluit extͣ urbem s subdolꝰ imꝑator intͣ
suburbana eũ recepit. Sꝑaũ interĩ dux ibi securꝰ reman̾e.
quoadusq uenirent agmina gentis francigenȩ. Et cũ ꝑ ali
conꝑanda dolosꝰ imꝑator p̃cepit turcopolis suis & pincena¬
tib ut in insidiis positi eos inuaderent & occident. S baldu¬
inꝰ fr̃ ducis cognita eoꝵ neqͥtia occultauit se. & eoꝵ p̃uenit
insidias. quia t̾ũ suos insequerent᷑ ut occid̾ent. forti animo
& turili impetu illos inuasit: et sic dõ uiuante illos dis¬
ꝑsit. pluresq ex eis occidit: & captos frĩ suo duci p̃sentauit

Expanded text:
Godefridum. Gaudet dux, quia amplexatur pracordialem amicum et cognatum suum et totius generositatis nobilem virum. Gaudet alter in altinsigne decus probitatis. In his duobus viris primo denudatae sunt fraudes imperatoris, sicut mox sequentia declarabunt. Dux Godele Domini, et hospitari voluit extra urbem; sed subdolus imperator eum inter suburbana recepit. Speravit interim dux ibi securum remanere se posse, donec venirent agmina gentis Francigenae. Et cum per ala, dolosus imperator praecepit Turcopolis suis et Pincenatibus, ut in insidiis positi eos invaderent et occiderent. Sed Balduinus frater ducis, cognita eorum nequitia, occultavit se, et eorum praevenit insidias, quia dum suos sequerentur ut occiderent, forti animo et virili impetu illos invasit, et sic, Deo juvante, illos superavit, pluresque ex eis occidit, et captos fratri suo duci praesentavit.
Abbreviated transcription (Latin):
& telis ac sagittis ꝑ uolantib cõprehendert᷑. & spoliatũ oib
bonis suis cũ ipsis habitatorib igni cõbussert᷑ Nec imme¬
rito eis hȩc iniuria contigit. qr illoꝵ detestabilis sermo ut
cancer serpebat. iãq circumiacentes regiones suo pͣuo dogmate
fedauerat: sicut & ipsos a recta fide sua feda uitentio abdu
siert̃. alii uͦ qui sole stante tͣnsire neqͥuert̃ remansert᷑. In

Expanded text:
et spoliatum omnibus bonis, cum suis habitatoribus igni combusserunt. Nec id eis injuria contigit, quia illorum detestabilis sermo ut cancer serpebat; jamque circumjacentes regiones suo pravo dogmate foedaverat, sicut et ipsos a recta fide sua foeda intentio abstsierunt, alii vero qui sole stante transire nequiverant, remanserunt. In
Abbreviated transcription (Latin):
apulie ut hec auduit & uidit uehementer. indoluit: qm̃ sol̃
cum paruulis & mulierib in ducatu suo remanere ꝑtimuit.
rat aut̃ dux ille fr᷑ boamundi. utͥq scilicet filii rotberti uuis¬
cardi. Dũ uͦ boamundꝰ uite suȩ necessaria parauit francige¬
ne ad marinos portus ꝑuenert᷑. alii scilicet ad brondosũ. alii
ad barim. alii otrentũ mare intͣuert᷑. Hugo siqͥdẽ magnꝰ et̃
uuilelmꝰ marchisi filiꝰ in portu barim mare intrauert̃. & durachiũ
usq nauigauert̃. Quos ut dep̃hendit dux loci illiꝰ adesse. captꝰ mi¬
qua cogitatione illos continuo uissit apprehendi & app̃hensoᷤ con¬
stantinopolim transduci. E dixerat enĩ ꝑfidꝰ imꝑator ut om̃ꝰ ie¬
rosolimitani caꝑentur: & adse constantinopolĩ ducerent᷑. Uole¬
bat namq ut om̃s sibi fidelitatẽ facerent. ut scilicet suũ eẽt qͥc¬
qͥt ꝑ arma adqͥrere possent. Sed dep̾hensi cũ ad urbẽ uenert᷑

Expanded text:
Apuliae, ut haec vidit et audivit, vehementer indoluit, quoniam solus Apuliae, ut haec vidit et audivit, vehementer indoluit, quoniam solus cum parvulis ac mulieribus in ducatu suo remanere pertimuit. Erat autem dux ille frater Boamundi, uterque filii scilicet Roberti Wischardi. Dum vero Boamundus viae necessaria paravit, Francigenae ad marinos portus pervenerunt: alii scilicet ad Brundosium, alii ad Barim, alii Otrentum mare intraverunt. Hugo siquidem Magnus, et Wilermus Marchisi filius, in portu Barim mare intraverunt, et Durachium usque navigaverunt. Quos ut deprehendit adesse dux loci illius, captus iniqua cogitatione, illos continuo jussit apprehendi, et apprehensos Constantinopolim transduci. Edixerat enim subdolus imperator, ut omnes Hierosolymitani caperentur, et ad se Constantinopolim ducerentur. Volebat namque, ut omnes sibi fidelitatem facerent, ut scilicet suum esset quidquid per arma acquirerent. Sed deprehensi, cum ad urbem venerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Ionne parentes nr̃i de francia uenert᷑. et terrã hanc militarib
armi ᷤ sibi mancipauert̃: ꝑ roh dedecꝰ Ibt̃ sine nobis consan¬
ris temꝑib debet ascribi tã nobis quã liberis nr̃is retrogͣda
tib agit᷑ hec diuina milicia.  cũ istis & his similib animosꝰ
miles finẽ daret: om̃s qͥ aderant clamauert̃ dicentes. Nos tecũ
ibimꝰ &. absq retractatione uiã scĩ sepulcri ꝓmittimꝰ. Tunc
iur sapiens & astutꝰ iussit cruces afferri : quas p̃ceꝑat fieri
b allatis dix̃. Si dictis ur̃is unire facta uultis. de crucib istos
qͥsqͥs unam accipiat. & accłptio crucis sponsio uiȩ fiat. Tẽ
cruces defuert᷑ Audientes aut̃ optimates apuliȩ & calabrie
& siciliȩ quod boamundꝰ crucẽ uiȩ scĩ sepuleri acceꝑat. om̃s
ad eum confluunt. & tam mediocres quam potentes. senes quã
iuuenes. serui quã dñi. uiã scĩ sepulcͥ ꝓmittunt. Dux uͦ ipsis

Expanded text:
Nonne parentes nostri de Francia venerunt, et terram hamc militaribus Nonne parentes nostri de Francia venerunt, et terram hamc militaribus armis sibi mancipaverunt? Proh dedecus! Ibunt consanris temporibus debet ascribi tam nobis quam liberis nostris retrograda tibus, agitur haec divina militia. » Et cum his et istis similibus animosus miles finem daret, omnes clamaveribimus et absque retractatione viam S. sepulcri promittimus. » Tunc vir sapiens et astutus cruces jussit afferri, quas praeceperat fieri. Quibus allatis dixit: « Si dictis vestris facta unire vultis, de crucibus istis unusquisque accipiat unam: et acceptio crucis, sponsio viae fiat. » Tunc s cruces defuerint. Audientes igitur optimates Apuliae, et Calabriae, et Siciliae, quod Boamundus crucem viae S. sepulcri susceperat, omnes ad eum confluunt, et tam mediocres quam potentes, senes quam juvenes, servi quam domini, viam S. sepulcri promittunt. Dux vero
Abbreviated transcription (Latin):
insimul collegisset. nͥ ipse mentib eoꝵ presideret: C ũq reqͥreret qͥd
signũ gestarent ꝑegnationis. cidicit quia aut in frontib aut in
spatulis dextris signũ ferebant scẽ erucis. Cũ uͦ ꝑ cãpos discurren¬
uibrarent. om̃s una uoce clamabant dicentes ds̃ uult ds̃ uult.
t hoc erat signũ bellici clamoris illoꝵ. Et cũ hoc iterũ audiret
uir prudens. ac mente capax. mag̃is ac magis in dõ exultauit.
qͥa om̃ia hec non tantũ hominũ s dĩ ẽẽ intellex̃. Qui concite
eadem deuotione succensꝰ duo p̃tiosa pallia iussit afferri &
ex eis corrigiatim incisis precepit cruces fieri Tunc dix̃ oĩb
tam peditib quã militib. Siquis. ẽ. dñi: ungant᷑ mͥ O milites
nc̃ mei estote dei : & uiam sc̃i sepulcri mecum incipite. & quȩ
mea sunt ut ur̃a accipite. Honne & nos francigene sumꝰ

Expanded text:
in unum collegisset, nisi eorum mentibus ipse praesideret? » Cumque requireret quod in unum collegisset, nisi eorum mentibus ipse praesideret? » Cumque requireret quod signum gestarent peregrinationis, didicit, quod aut in fronte aut in scapulis dextris signum ferebant sanctae crucis. Cum vero per campos discurrenhastas vibrarent, omnes una voce clamabant dicentes: Deus vult, Deus vult. Et hoc signum erat bellici clamoris ipsorum. Et cum haec iterum audiret vir prudens et mente capax, magis ac magis in Deo exsultavit, quia omnia haec non tantum esse hominum intellexit. Qui statim eadem devotione succensus, duo pretiosa pallia jussit afferri, et ex eis corrigiatim incisis praecepit cruces fieri. Tunc dixit omnibus tam peditibus, quam militibus: « Si quis est Domini, jungatur mihi. O milites nune mei, estote Dei; et viam sancti sepulcri mecum incipite; et quae mea sunt, ut vestra, assumite. Nonne et nos Francigenae sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
regis francoꝵs germanꝰ signifer erat & dux tante militie. Rot¬
bertꝰ comes normannꝰ & Rotbertꝰ flandrensis comes. & stepha¬
nꝰ comes carnotensis. & Raimundꝰ comes scĩ egidii. & ep̃e podi¬
ensis duces erant & dñi. Exercitꝰ autẽ sic deuote & seriatĩ in¬
cedebat. quia cui noceret nullꝰ erat. Arma autẽ eqͥtũ tã ido¬
nea erant: quȩ in tanto ꝓcinctu milicie dei cõueniebant. Hham
quis carnalis occłs loricarũ aut galearũ aut scutoꝵ. seu lance¬
arũ sole radiante ferreͭ intuitũ ꝑ edites uͦ om̃i genere deloꝵ
sic p̃muniti st̃ ut om̃i orienti terrorẽ incuterent᷑. si eis obuã¬
ueniret. E cũ sic armis ac telis accingantur: tamen ut ꝑe
gni sibi necessaria mercantur. Q ue cum audisset uir circus¬
pectus & diugtis opulentissimꝰ talia uerba ꝓtulit. dicens corã
om̃ib Gr̃as agere dõ om̃s debemꝰ. qͥin sua potestate habet õĩũ
corda & quo uult inclinat ea. Quis enĩ tot pͥncipes tantũq popłm

Expanded text:
sit tantae militiae, Robertus comes Northmannus, Robertus comes Flandrensis, Stephanus comes Carnutensis, Raimundus comes Sancti Aegidii, et episcopus Podiensis duces erant et domini. Exercitus autem sic devote et seriatim procedebat, quia cui nocuerit nullus erat. Arma equitum tam idonea erant, quia in tanto procinctu militiae Dei conveniebat. Nam quis carneus oculus loricarum, aut galearum, aut scutorum, aut lancearum, sole radiante, ferre poterat intuitum! Pedites vero omni genere telorum sic praemuniti sucum sic telis et armis accingantur, tamen ut inermes peregrini necessaria sibi mercantur. Quae cum audisset vir circumspectus et divitiis opulentissimus, talia verba protulit coram omnibus: « Gratias agere Deo omnes debemus, qui in sua potestate habet omnium corda et quo vult inclinat ea. Quis enim tot principes, tantum populum
Abbreviated transcription (Latin):
scribere Unde sicui a chademicis studiis in nutrito displi¬
cet hȩc nr̃a editio. ob forsitan quia pedestri sermone ince¬
dentes plus iusto in ea rusticauerimꝰ. notificare ei uolumꝰ qr
apud nos ꝓbabiliꝰ est abscondita rusticando decdarare quã
aꝑta phylosophando obnubilare. Sermo enim semꝑ exactus
semꝑ est ingratꝰ. qr qͦd difuciliori intellectu ꝑcipitur. aure¬
surdiori hauritur. Nos uͦ plebeio incessu sic uolum ꝓgredi sermo¬
nẽ nrͣm ut qͥuis cũ audierit sꝑet idem : & si forte̾ idem eẽ temp¬
tauerit longe separetur ab idem. Siquis affectat scire locũ
qͦ hȩc hystoria conpouita fuerit: sciat ẽẽ claustrũ cuiꝰdã cellȩ
scĩ Remigĩi constitutȩ in episcopatu remensi. in qua requiescit

Expanded text:
s. Unde, si cui academicorum studiis innutrito displicet haec nostra editio, ob hoc forsitan quod pedestri sermone incedentes plus justo in ea rusticaverimus, notificare ei volumus quod apud nos probabilius est, abscondita rusticando elucidare, quam aperta philosophando obnubilare. Sermo enim semper exactus, semper est ingratus; quia quod difficili intellectu percipitur, surdiori aure hauritur. Nos vero plebeio incessu sic volumus progredi sermonem nostrum, ut quivis cum audierit, speret idem; et si fortassis idem tentaverit esse, longe separetur ab idem. Si quis affectat scire locum quo haec historia composita fuerit, sciat esse claustrum cujusdam cellae S. Remigii constitutae in episcopatu Remensi. Si nomen auct