comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de cerpsit . & innarratione sua posuit. quod satis eẽ iudica¬
uit. Nam &iam ipse iohannes dicit quȩdam quȩ obiecta sunt.
quȩ suis locis uidebimas . Itaq sequitur. Dixit ergo cis pilatus.
Accipite eum uos. & scdm̃ legemuram iudicate eum: Dixerunt

Expanded text:
decerpsit et in narratione sua posuit quod satis esse iudicadecerpsit et in narratione sua posuit quod satis esse iudicauit. nam etiam ipse Iohannes dicit quaedam quae obiecta sunt, quae suis locis uidebimus. itaque sequitur: dixit ergo eis Pilatus: accipite eum uos et secundum legem uestram iudicate eum. dixe
Abbreviated transcription (Latin):
& dixeruntei: Sinon ess& hic malefactor. non tibi tradidisse¬
mus eum.: Hocuidendum ẽ. nen contrasitei. quod lucas dicit
cesta in eum dictaeẽ crimina. & dicit quȩ dicta sunt: Ceperun
autem inquit accusareillum dicentes. Hunc inuenimꝰ sub¬
uestentem gentemnram . & prohibentem tributadari cȩsan.
& dicentem sexp̃m regem ẽẽ: Quod uero nunc scđm iohanñe
commeruuii. uidentur iudei noluisse dicere crimina. Cum dix¬
iss& eispilatus. quamaccusationem adfertis aduersus ho¬
minem hunc : Responderunt ei si non e& hic male fac¬
tor non tibi tradidissemus eum: Nidelic& ut eorum aue¬
toritatem secutus. quid ei obiceretur desiner& quȩ rere.
sed obhoc tantum nocentem creder&: quod sibi ab eis tru¬
dimeruiss&: Orgo intellegere debemus & hoc dictum ẽẽ:
& hoc quod lucas cõmemoruit: Multa enim dicta & mul¬
ta responsa sunt : Vnde unicuiq: eorum quantum uisum ẽ

Expanded text:
et dixerunt ei: si non esset hic malefactor, non tibi tradidisseet dixerunt ei: si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum. hoc uidendum est, ne contra sit ei quod Lucas dicit certa in eum dicta esse crimina et dicit quae dicta sint: coeperunt autem, inquit, accusare illum dicentes: hunc inuenimus subuertentem gentem nostram et prohibentem tributa dari Caesari et dicentem se Christum regem esse. quod uero nunc secundum Iohannem commemoraui, uidentur. Iudaei noluisse dicere crimina, cum dixisset eis Pilatus: quam accusationem adfertis aduersus hominem hunc? responderunt enim: si non esset hic malefactor, non tibi tradidissemus eum, uidelicet ut eorum auctoritaten secutus, quid ei obiceretur, desineret quaerere, sed ob hoc tantum nocentem crederet, quod sibi ab eis tradi meruisset. ergo intellegere debemus et hoc dictum esse et illud quod Lucas commemorauit. multa enim dicta et multa responsa sunt, unde cuique eorum quantum uisum est
Abbreviated transcription (Latin):
Corripia mergo illum & dimittam: Atilli instabant uocibus
magnis. postulantes ut trucifigeretur. & in ualescebant uoces
eorum: Matheus huic conatui pilati. quosepius cumeis egit.
uolens ut dimit ter&ur ihs. paucissimis uerbis satis ad testatus ẽ
ubiait. Uidens autem pilatus qui anhil proficer& sed magis
tumultus fier&: quod non dicer& nisi multum ille nisus ess&
quam uis tacuerit quoties hoc efficere temptauerit : ut euer¬
cter& ihm̃ furorieorum : & lucas ita concludit. quod actumẽ
apud prȩsidem. Etpilatus inquit adiudicauit fieri petionem
eorum. Dimisit autem illis eum. qui propter homicidiũ & se¬
ditionem missus fuerat in carcerem. quem petebant. Ihm̃ uero
tradidit uoluntatieorum : Nunceadem secundum iohannem
consideremus. id est que ꝑpilatum facta sunt : Et ipsi inquit
non introierunt inpretorium. ut non contaminarent᷑. sed man¬
ducarent pascha : Ex ut ergo pilatus ad eos foras. & dixit: Quã
accusationem adfertis aduersus hominem hunc: Responder

Expanded text:
illum et dimittam. at illi instabant uocibus magnis postulantes, ut crucifigeretur, et inualescebant uoces eorum. Mattheus huic conatui Pilati, quo saepius cum eis egit uolens, ut dimitteretur Iesus, paucissimis uerbis satis adtestatus est, ubi ait: uidens autem Pilatus, quia nihil proficeret, sed magis tumultus fieret, quod non diceret, nisi multum ille nisus esset, quamuis tacuerit, quotiens hoc efficere temtauerit, ut erueret legum furori eorum. et Lucas itaque ita concludit, quod actum est aput praesidem: et Pilatus, inquit, adiudicauit fieri petitionem eorum. dimisit autem illis eum qui propter homicidium et seditionem missus fuerat in carcerem, quem petebant, Iesum uero tradidit uoluntati eorum. Nunc eadem secundum Iohannem consideremus, id est quae per Pilatum facta sunt. et ipsi, inquit, non introierunt in praetorium, ut non contaminarentur, sed manducarent pascha. exiit ergo Pilatus ad eos fadfertis aduersus hominem hunc? responderunt
Abbreviated transcription (Latin):
aũ accusare illũ dicentes: Hunc inuenimus subuertentẽ gentẽ
nram & prohibentem tributa daricaesari. & dicentem sexp̃m regẽ
esse: Hoc illiduo euangelistę nondixerunt. Cum tamen dicerent
quod eum accusabant: ergo iste&iam ipsa crimina que falso obie¬
cerunt aperuit. Tacuit autem quod ei dixit pilatus . Non respon¬
deps quicquam: Uide in quantis te accusant.: Sed plane sequit᷑
& dicit : Quod &iamilli dixerunt: Pilatus aũ interrogauit eum
dicens . Tues rex iudeorum: Atille respondens ait. Tudicis:
Hocaũ matheus & marcus commemorauerunt. antequã dice¬
rent conpellatum ihm̃. quod eis accusantibus non responder&:
Nihil autem interẽ ueritatis. quo ordinelucas istaretulerit. quẽ¬
ad modumnihil interẽ. si alius aliquid tac&. quod alius comme¬
morat. Quemad modũ in consequentib dicit Ait aũpilatus
ad principes sacerdotũ & turbas : Nihilinuenio causȩ in hocho¬
mine: Atilli inualescebant dicentes. Com mou& populũ docens

Expanded text:
hunc inuenimus subuertentem gentem nostram et prohibentem tributa dari Caesari et dicentem se Christum regem esse. hoc illi duo euangelistae non dixerunt, cum tamen dicerent, quod eum accusabant. ergo iste etiam ipsa crimina, quae falsa obiecerunt, aperuit. tacuit autem quod ei dixit Pilatus: non respondes quicquam? uide, in quantis te accusant, sed plane sequitur et dicit quod etiam illi dixerunt: Pilatus autem interrogauit eum dicens: tu es rex Iudaeorum? at ille respondens ait: tu dicis. hoc autem Mattheus et Marcus commemorauerunt, antequam dicerent conpellatum legum, quod eis accusantibus non responderet. nihil autem interest ueritatis, quo ordine Lucas ista rettulerit, quemadmodum nihil interest, si alius aliquid tacet quod alius commemorat, quemadmodum in consequentibus dicit: ait autem Pilatus ad principes sacerdotum et turbas: nihil inuenio causae in hoc homine. at illi inualescebant dicentes: commouet populum docens
Abbreviated transcription (Latin):
nihil dignum morti actum ei: emendatum ergo illũ dimittã:
Necesse autem habebat dimit tereeis. perdiem festum unum
Exclamauit aũ simal uniuersa turbadicens. Tolle hunc. & dimit¬
te nobis barabban.quierat propter seditionem quandam factam
inciuitate . & homicidium missus incarcerẽ: Iterumaũ pilatus
locutus ẽ adillos. uolems dimit tereihm̃. Atilli subͦclamabant

Expanded text:
nihil dignum morte actum estei. emendatum ergo illum dimittam. nihil dignum morte actum estei. emendatum ergo illum dimittam. necesse autem habebat dimittere eis per diem festum unum. exclamauit autem simul uniuersa turba dicens: tolle hunc et dimitte nobis Barabban, qui erat propter seditionem quandam factam in ciuitate et homicidium missus in carcerem. iterum autem Pilatus loc
Abbreviated transcription (Latin):
tum ueste alba & remisit ad pilatum: & facti sunt amici herodes
& pilatus. in ipsadie. Nam antea. inimicierant ad inuicem: Haec
omnia idẽ quod apilato adherodem dñs missusest. & quȩ ibi gestas:
Lucassolus indicat. &iam sialiquid ibiait simile quod in aliis nar¬
rationum locis apud alios possit inueniri Eeeri autẽ ea tantũ
dicereuoluerunt. quȩ apud pilatum gesta sunt. quousq dñs
crucifigendus trader&ur : Rediens ergolucas ad eaquȩ apud
presidem gerebantur unde digressus erat. ut narrar& quod
apud herodem actum ẽ : Ita sequitur. Pilatusaũ conuocatis
principib: sacerdotum & magistratibus. &plebe. dixitadillos.
Obtulistis mihi hunc hominem: quasi euertentem populũ Itecce
ego coram uobis in terrogans : nullam causam inueni in homi¬
neisto ex his inquib: eum accusatis: Sed intellegimus eũ prȩter¬
misisse : Quem ad modum dño quesierit quid accusatorib respon¬
der&. Sed neq: herodes inquit. Namremisiuos ad illum. & ecce

Expanded text:
ba et remisit ad Pilatum. et facti sunt amici Herodes et Pilatus in ipsa die; nam antea inimici erant ad inuicem. haec omnia, id est quod a Pilato ad Herodem dominus missus eat et quae ibi gesta sunt, Lucas solus indicat, etiamsi aliquid ibi ait simile quod in aliis narrationum locis aput alios possit inueniri, ceteri autem ea tantum dicere uoluerunt quae aput Pilatum gesta sunt, quousque dominus crucifigendus traderetur. rediens ergo Lucas ad ea quae aput praesidem gerebanapud Herodem actum est, ita sequitur: Pilatus autem convocatis principibus sacerdotum et magistratibus et plebe, dixit ad illos: Obtulistis mihi hunc hominem quasi avertentem populum, et ecce e coram uobis interrogans nullam causam inueni in homine isto ex his, in quibus eum accusastis. hinc intellegimus eum praetermisisse, quemadmodum a domino quaesierit, quid accusatoribus responderet. sed neque Herodes, inquit, nam remisi uos ad illum, et ecce
Abbreviated transcription (Latin):
bienĩ & bonũ nominauit . & int̃dgatio ẽ: Magisteraũ bone ñdũ ẽ
interrogatio: Commodissim e ergo intellegiturutrũq: dictum:
etas cendens ih̃s hienosolimã. adsumpcit Autrs los

Expanded text:
ibi enim et bonum nominauit et interrogatio est, magister autem bone nondum est ibi enim et bonum nominauit et interrogatio est, magister autem bone nondum est interrogatio. commodissime ergo intellegitur utrumque dictum: et ascendens Iesus Hierosolyma adsumsit duo
Abbreviated transcription (Latin):
pauciuero electi : Hunc cum matheus ordinẽ tenuit.
sed de conductis operariis ad uineã solus matħ interponit lucas
ccutem commemorasse &illud quodeis dixit : quaerentibur
interse. quis nã maior ess & adiunxit deillo quem iuderunt ei¬
cientem demonia. cumeum non obsequer&ur: indeiam di¬
greditur abistis duobus. ubi ait eum firmasse faciem suam.
utir& in hierusalem ac post multa interposita occurriteis
rursus ad commemorandum istum diuitem: cui dicitus
uendeomnia quȩ habes quae nunc isti commemorant ex
ordine quo pariter eunt: Nam ibi &iã lucas deistis paruu¬
lis centequã diuitis faciat mentionem. quemad modum &isti
non pr&ermittit: Deillo ergodiuite quiquȩrit quidboni
faciat. utuitam &ernam consequatur: potestuideri dista¬
re aliquid qđ secundũmatheũ dicitur quid ie in t̃rogas debono:
Secundũ illor aũ quid medicis bonũ: Nã quid ie in t̾rogas debono.
ad illud magis referri potest qđ amllequȩrens quidboni faciam.

Expanded text:
pauci autem electi. hunc cum Mattheo Marcus ordinem tenuit, sed de conductis operariis ad uineam solus Mattheus interponit. Lucas autem cum commemorasset illud quod eis dixit quaerentibus inter se, quisnam maior esset, adiunxit de illo quem uiderunt eicientem demonia, cum eum non sequeretur; inde iam digreditur ab istis duobus, ubi ait eum firmasse faciem suam, ut iret in Hierusalem, ac post multa interposita occurrit eis rursus ad commemorandum istum diuitem, cui dicitur: uende omnia quae habes, quem nunc isti commemorant ex ordine, quo pariter eunt. nam ibi etiam Lucas de istis paruulis, antequam diuitis faciat mentionem, quemadmodum et isti, non praetermittit. de illo ergo diuite, qui quaerit, quid boni faciat, ut uitam aeternam consequatur, potest uideri distare aliquid, quod secundum Mattheum dicitur: quid- me interrogas de bono? secundum illos autem: quid me dicis bonum? nam quid me interrogas de bono? ad illud magis referri potest quod ait ille quaerens: quid boni faciam?
Abbreviated transcription (Latin):
uidergo scribe dicunt qđ heliam oporteatprimũ uenire: atil¬
lerespondens aiteis heliar quidẽ uenturus est. &restitu& omnia
Dico aũ uobis quia helias iamuenit. & ñ cognouerunt eũ sed fecer̃
ineo quȩcumque uoluerunt. sic& filius hominis passurus ẽabeis¬
Tunc intellexerunt discipuli quia de iohanne baptista dixiss& eis:
hocidẽ martus &iam hunc ordinem seruans commemorauit:
Et innulla diuersitate uerborũ nusquã tamen ab eiusdẽ sententiȩ
ueritate discessit. sedipse non addit intellexisse discipulos quod
iohannem dñs significass& dicendo qđ helias iam uenerit Seq̃t

Expanded text:
uid ergo scribae dicunt quod Heliam oporteat primum venire at ille respondens ait eis Helias quidem venturus est et restituet omnia dico autem vobis quia Helias iam venit et non cognoverunt eum sed fecerunt in eo quaecumque voluerunt sic et Filius hominis passurus etunc intellexerunt discipuli, quia de Iohanne baptista dixisset eis. hoc idem Marcus etiam hunc ordinem seruans commemorauit et in nonnulla diuersitate uerborum. nusquam tamen ab eiusdem sententiae ueritate discessit; sed ipse non addidit intellexisse discipulos, quod Iohannem dominus significasset dicendo, quod Helias iam uenerit. LVIII
Abbreviated transcription (Latin):
depronuntiatione qua dubitans atq hesitans intellegatꝰ:
Nunc quia illa uerba de sunt utroque modo ꝓnuntiaripotest
Vt aut confir matum eũ exaliorum uerbis credentem ditis¬
se accipiamus: aut ad huc sicutlucas commemorat hȩsitan¬
tem: prȩ sertim quia & marcus qui superius dixerat abaluis fu
isse dictum. qđ iohannes a mortuis resurrent. In extremotam̃
ipsum herodem duisse non tac& quem ego decollaii iohannẽ.
hic amortuis surrexit: qua ȩitem uerba duobus modis ꝓnunti¬
aripossunt. ut aut confirmantis. Aut dubitantis intellegant᷑:
Cumaũ lucas postea quã hoc comiemorauit in aliudtranseat
duo isti matheur & marcus & hac occasione narrat quem¬
ad modum sit ab herode io hannes occisus: Sequitur ergo¬

Expanded text:
de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. de pronuntiatione, qua dubitans adque haesitans intellegatur. nunc quia illa uerba desunt, utroque modo pronuntiari potest, ut aut confirmatum eum ex aliorum uerbis. credentem dixisse accipiamus, aut adhuc, sicut Lucas commemorat, haesitantem, praesertim quia isse dictum quod Joannes a mortuis resurrexit, in extremo tamen ipsum Herodem dixisse non tacet, Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. Quae item verba duobus modis pronuntiari possunt, ut aut confirmantis, aut dubitantis intelligantur. Cum autem Lucas posteaquam hoc commemoravit, in aliud transeat; duo isti, Matthaeus et Marcus ex hac occasione narrant quemadmodum sit ab Herode Joannes occisus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
tionem qua in lucem liquidissimam uerbi sublimiter fertur
ubi trinitatis ȩqualitas & in commatabilias uideripotest.
& qua maximo propri&ate dist& aceters. homo cuius sus cep¬
tione uerbum carofactumẽ. Perspicuecerni cognoscique
non posse nisicumipse dñs uenerit. ideosic manebit donecue¬
mat. Manet autem nunc infide credentium. Tunc autem
facie ad faciem contem plandumerit. cum apparuerit uita nra
& nos cumipso apparebimus ingloria Quisquis autem arbitra¬
tur homini uitam istam mortalem athucagenti posse contin

Expanded text:
tionem, qua in lucem liquidissimam uerbi sublimiter fertur, ubi trinitatis aequalitas et incommutabilitas uideri potest, et qua maxime proprietate distet a ceteris homo, cuius susceptione uerbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse dominus uenerit. ideo sic manebit, donec ueniat. manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit, cum apparuerit uita nostra et nos cum ipso apparebimus in gloria. quisquis autem arbitratur homini uitam istam mortalem adhuc agenti posse contin
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uero matheus. duos dicit fuisse quilegionem illam dȩmonum
pati ebantur. quȩ in porcos irepermissaest: marcus aũ & lũcas unũ
comiemorant: intellegas unum eorum fuisse persone alicuius
danons & famosioris. que mregio manmeilla dolebato & pro
cuius salute. plurimum satagebat: hocuolentes significare luo
euangelistȩ. solum commem orandũ iudicauerunt. dequo factibuius¬
famalatius p̃clariusq flagrauerat. Nec quod uerba dȩ monũ
diuerse ab euangelistis dicta sunt: habent aliquid scrupuli cũ ł adunã
redigi sententiam. uel omniadicta possintintellegi. Necquia plura¬
liter apud matheum apudillos aũ singulariterloqui. cum &ipsinar¬
rent. quod interrogatus quiduocar&ur. legionem se esserespondit.
eo quod multa essent dȩmonia. Necquod marcus circa montem
fuisse gregem porcorum: lucas aũ in monte. quicquã repugnat:
Crex enim porcorum tam magnus fuit. ut aliquid eius ess& in mon¬

Expanded text:
56. Quod vero Matthaeus duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum 56. Quod vero Matthaeus duos dicit fuisse, qui legionem illam daemonum patiebantur, quae in porcos ire permissa est, Marcus autem et Lucas unum commemorant: intelligas unum eorum fuisse personae alicujus clarioris et famosioris, quem regio illa maxime dolebat, et pro cujus salute plurimum satagebat. Hoc volentes significare duo Evangelistae, solum commemorandum judicaverunt, de quo factifama latius praeclariusque fraglauerat. nec quod uerba demonum diuerse ab euangelistis dicta sunt, habet aliquid scrupuli, cum uel ad unam redigi sententiam uel omnia dicta possint intellegi. nec quia pluraliter aput Mattheum, aput illos autem singulariter loquitur, cum et ipsi narrent, quod interrogatus quid uocaretur legionem se esse respondit eo quod multa essent demonia, nec quod Marcus circa montem fuisse gregem porcorum, Lucas autem in monte, quicquam repugnat. grex enim porcorum tam magnus fuit, ut aliquid eius esset in mon
Abbreviated transcription (Latin):
perimus: una eandem que sententia est excitantium dnm̃ uolentiũq
saluan. N& opus est quȩrere quid horum potius xpõ dictum sit:
Siue enim alii quid horumtrium dixerint : siue alia uerba quȩ nul¬
lus euangelistarũ comiemorauit: tantundem tamen ualentia ade¬
andem sententie ueritatem: quidadrem interest: quam quam &
hocfier potuit . ut pluribus eũ simul excitantibus omnia haecaliud
abalio dicerentur: Item quod seda tatem pestate. dixerunt secun¬
dum matheum. qualis est hic. quiauenti & man obediunteiꝰ. Secundũ
martũ. quis putas estiste. quia&uentus & mans oboediunt ei. Secun
dum lucam. quis putas hicest: quia &uentis imperat &man & obedi¬
untei Quis non uideat unam esse sententiã: Iantundem enim
prorsus ual&. quis putas estiste & qualis est hic : eEtubi non est dictum
imperat : utique consequenter intellegitur. quia imperanti obeditur

Expanded text:
perimus, una eademque sententia est excitantium dominum uolentiumque perimus, una eademque sententia est excitantium dominum uolentiumque saluari, nec opus est quaerere, quid horum potius Christo dictum sit. siue enim aliquid horum trium dixerint, siue alia uerba quae nullus euangelistarum commemorauit, tantundem tamen ualentia ad eandem sententiae ueritatem, quid ad rem interest? quamquam et hoc fieri potuit, ut pluribus eum simul excitantibus omnia haec, aliud ab alio, dicerentur. item quod sedata tempestate dixerunt secundum Mattheum: qualis est hic, quia uenti et mare oboediunt ei? secundum Marcum: quis putas est iste, quia uentus et mare oboedum Lucam, quis putas hic est, quia et ventis imperat et mari, et obediunt ei? quis non videat unam esse sententiam? Tantumdem enim prorsus valet, Quis putas est iste? et, Qualis est hic? et ubi non est dictum, imperat, utique consequenter intelligitur, quia imperanti obeditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tecce motus magnus factus est inman. usque adillud ubi
ait &uenit inciuitatem suã. Istaduo facta continuatim quȩ
narrat matheus d&ranquillato man. post ea quã uentisim
perauitih̃s a somno excitatds. & deillis qui habebant sȩum
demonium ruptisq uinculis agebantur in desertum.
similiter narrant marcus & lucas: uerbis aliis dictȩ sunt
ab alio atque alio quȩdã sententiȩ. nontamen aliae: uelut
illud quod eũ dicit dixisse matheus. quid timidi ȩstis modi¬
qȩ fider: Marcus itadicit. quid timidi estis. necdum habe¬
tis fidem Id est illã perfectã uelut granũ srnapis hoc ergo
&ille ait modicȩ fidei. lucasaũ ubi est fides urã : et totum
quidem dici potuit quidtimidi destis. ubiẽ fides uestra:
modicȩ fidei : Vnde aliud hic. aliud ille cammemorat: Etillud
quod excitantes eum diterunt: matheus sic : Onẽ saluanos penmus.
Marcus: Magister non adteꝑtin& quia perimus: lucas. prȩceptor

Expanded text:
ecce motus magnus factus est in mari; usque ad illud ubi ait: Et venit in civitatem suam. Ista duo facta continuatim quae narrat Matthaeus de tranquillato mari, posteaquam venperauit Iesus a somno excitatus, et de illis qui habebant saeuum demonium ruptisque uinculis agebantur in desertum similiter narrant Marcus et Lucas. uerbis aliis dictae sunt ab alio adque alio quaedam sententiae, non tamen aliae, uelut illud quod eum dicit dixisse Mattheus: quid timidi estis, modicae fidei? Marcus ita dicit: quid timidi estis? necdum habetis fidem? id est illam perfectam uelut granum sinapis. hoc ergo et ille ait: modicae fidei. Lucas autem: ubi est fides uestra? et totum quidem dici potuit: quid timidi estis? ubi est fides uestra? modicae fidei. unde aliud hic, aliud ille commemorat. et illud quod excitantes eum dixerunt Mattheus sic: domine, salua nos, perimus, Marcus: magister, non ad te pertinet, quia perimus? Lucas: praeceptor,
Abbreviated transcription (Latin):
Neq hic aliquid repugnat. recte intellegentibus Neq: enimilli
quidenicodemo tacuerunt : adfirmauerunt Asolo iosephdñm¬
sepultum: quam uis solius commemorationem fecerint: aut
quia illi una sindone aioseph inuolutum dixerant. Propter
ea prohibuerunt intellegi. & alia lintea potuisse afferri ani¬
codemo &superaddi. utuerum narrar& iohannes : quod non
uno linteo. sed linte is in uolutus sit: quamuis & propter suda nũ
quod capiti adhibebatur . & institas quib: totum corpus adli¬
gatum ẽ quia omnia delinoerant : &iam siuna sindo ibi fuit.
uerissime dici potuit : Ligauerunt eum linte is : Lintea quippe
generaliter dicuntur. quȩ lino texuntur: Sequitur matheus.
TRAT AUIBI MARIA MAGDALENE. ETALTERAMARIA

Expanded text:
neque hic aliquid repugnat recte intellegentibus. neque enim illi, neque hic aliquid repugnat recte intellegentibus. neque enim illi, qui de Nicodemo tacuerunt, adfirmauerunt a solo Iosephsepultum, quamvis solius commemorationem fecerint; aut quia illi una sindone a Joseph involutum dixerunt, proea prohibuerunt intellegi et alia lintea potuisse adferri a Nicodemo et superaddi, ut uerum narraret Iohannes, quod non uno linteo, sed linteis inuolutus sit. quamuis et propter sudarium, quod capiti adhibebatur. et institas, quibus totum corpus alligatum est, quia omnia de lino erant, etiamsi una sindo ibi fuit, uerissime dici potuit: ligauerunt eum linteis. lintea quippe generaliter dicuntur quae lino texuntur. Sequitur Mattheus: erat autem ibi Maria Magdalene et altera Maria
Abbreviated transcription (Latin):
autom mercatus Sindonem. & deponens eum in uoluit sindone.
& posuit eum in monum̃to quod erat excisum dep&ra : & aduoluit
lapidem adostium monumenti : Lucassic. Et de posuit᷑ in uoluit
in sindone & posuit eum in monumento eciso. in quo nondũ quis quã
positus fuerat: Exhis tribus. nulla questio dissensionis orin
potest : Iohannes autem sepulturã dñi non a solo ioseph.
sed anicodemo quoque curatã fuisse cõmemorat: Conse¬
quenter enim anicodemo incipiens ita narrat: Uenit aũ
& nicodemus quiuenerat adihm̃ nocte primum: ferens myxturã
myrrȩ & alo es. quasi libras centum : De inde sequitur. adiungens
ipsum ioseph & dicit : Acceperunt corpusihũ & ligauerunt eum
lintẽ is cuma romatibus. sicut mos iudȩ is est sepelire: Fratautẽ
in loco ubicrucifixus est. ortus : &inorto monumentum nouum.
in quo nondum quisquam posituserat Ibiergo propter parasce¬
uen iudȩorum. quia iuxtocerat monumentum: posuerunt ihm̃:

Expanded text:
inuoluit sindone et posuit eum in monumento, quod erat excisum de petra, et aduoluit lapidem ad ostium monumenti. Lucas sic: et depositum inuoluit in sindone et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. ex his tribus nulla quaestio dissensionis oriri potest. Iohannes autem sepulturam domini non a solo Ioseph, sed a Nicodemo quoque curatam fuisse commemorat. consequenter enim a Nicodemo incipiens ita narrat: uenit autem et Nicodemus, qui uenerat ad Iesum nocte primum, ferens mixturam murrae et aloes quasi libras centum. deinde sequitur adiungens ipsum Ioseph et dicit: acceperunt ergo corpus Iesu et ligauerunt eum linteis cum aromatibus, sicut mos Iudaeis est sepelire. erat autem in loco. ubi crucifixus est, hortus, et in horto monumentum nouum, in quo nondum quisquam positus erat. ibi ergo propter parasceuen Iudaeorum, quia iuxta erat monumentum, posuerunt Iesum.
Abbreviated transcription (Latin):
eam: quanto meliorest homo oue . Itaque lic& sabbatis bene facere:
Cum marcus &lucas illos potius ad nõ interrogatos esse perhibeant . lic&¬
sabbato bene facere an male: animamsaluã facere anperdere: Itaq
intellegendumest. quod illi prius interrogauerint dnm̃. silic& sabbato
curare. Deinde qđ intellegens cogitationes eorum ad itũ accusandi
quȩrentium: constituerit inmedio illũ quẽ fuerat sanaturus. &int̃¬
rogauerit quȩ marcus. &lucas eum interrogusse commemorant: ac a¬
tuncillis itacentibus proposuis se similatuelinem deoue: & condusisseqđ
liceat sabbato bene facere: postremoicirdub sp&tis eis cumira sicut mar¬
cus dicit : contristatus est superc&itatem cordiseorũ dixisrehomini ex¬
tende manumtuam: Sequitur matħ ita contexens narrationem suam.
exeuntes Autem pharis aei con silium facie rant aduer

Expanded text:
eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, eam? quanto melior est homo oue? itaque licet sabbatis bene facere, cum Marcus sabbato benefacere, an male? animam salvam facere, an perdere ? Itaque intelligendum est quod illi prius interrogaverint Dominum, si licet sabbato curare? Deinde quod intelligens cogitationes eorum, aditum accusandi quaerentium, constituerit in medio illum quem fuerat sanaturus, et interrogaverit quod Marcus et Lucas eum interrogasse commemorant. At tunc illis tacentibus proposuisse similitudinem de ove, et conclusisse quod liceat sabbato benefacere. Postremo circumspectis eis cum ira, sicut Marcus dicit, contristatum super caecitatem cordis eorum dixisse homini, Extende manum tuam. Sequitur Matthaeus, ita contexens narrationem suam. Exeuntes autem Pharisaei consilium faciebant adver
Abbreviated transcription (Latin):
ludubiait & restituta est sanitati sicut altera: Deisto sanato quimanũ
habebat aridã &iã martus & lucas nontacent: Posse it aũ putan eodie
factum & despicis & deipso sanato: quõ sabbatum & hic cominemora¬
tur nisi lucas aperuiss& aliosabbato factum esse desanitate aridȩ
manus: proinde. quod ait math. & cum in detransnss& uenitinsin a¬
gogam eorum⁊ nonquidem uenit: misicum inde transis s& sed quo t post
dies insynagogam eorum uenerit: postea quã seg&aẽ illãtransiit. anrect&
continuo q̃ illucgerit. non expressum est: Acper hoc locus daturnar¬
rationilucȩ quidicit alio sabbato hiuius manũ sanatã: Sed potest moue¬
re quomodo mattheus dixerit quod ipsi interrogauerint dnm̃ silic&
sabbato curare: uolente inuenire acusandi occasionem: ipse uerd illis deo¬
ueꝓ posuerit similitudinem dicens : quis erit ex uobis homo qui babe¬
at ouem unã & sic&iderit h& sabbatis infoueã: non tenebit & leuabit

Expanded text:
lud ubi ait: et restituta est sanitati sicut altera. de isto sanato, qui manum habebat aridam, etiam Marcus et Lucas non tacent. posset autem putari eo die factum et de spicis et de isto sanato, quoniam sabbatum et hic commemoratur, nisi Lucas aperuisset alio sabbato factum fuisse de sanitate aridae manus. proinde quod ait Mattheus: et cum inde transisset, uenit in synagogam eorum, non quidem uenit nisi cum inde transisset, sed post quot dies in synagogam eorum uenerit, posteaquam a segete illa transiit, an recta continuoque illuc ierit, non expressum est. ac per hoc locus datur narrationi Lucae, qui dicit alio sabbato huius manum sanatam. sed potest mouere, quomodo Mattheus dixerit, quod ipsi interrogauerant dominum, si licet sabbato curare, uolentes inuenire accusandi occasionem, ipse uero illis de oue proposuerit similitudinem dicens: quis erit ex uobis homo qui habeat ouem unam, et si ceciderit haec sabbatis in foueam, nonne tenebit et leuabit
Abbreviated transcription (Latin):
un Nisi forte hincrursiis Quis piammoueat
um matheus diterit ideotimuisse iosep cum puero rediente
irȩ inudȩam qui a pro patresuo herode archelaur filius
eius ibi regnabat quomodo potuit ire ingalileam
ubi alius filius eius hero des t&rarchȩ erat sicut lucas
testatur: quasi uero ipsa sint tempora quibus tuncpuer¬
ire timebatur quȩ nunclucas commemorauit:
Quȩusque adeo mutaerant. utin ipsa iudea noniam rexess&
archelaus sed pontius pilatus. quinonrex iudȩorum
sed p̃seserat: Cuius temporibus agendis subtiberio cȩsa¬
re filui maions herodis non regnum habebant sed t&rarha:
quodutique nondumfactumerat. quando iosephtimens
archelaum uidea regnantem se ingalileam cumpuero
intulit. ubi & ciuitas eius erat nagar&h:¬

Expanded text:
VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant, sed tetrarchiam. quod utique nondum factum erat, quando Ioseph timens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam cum puero ontulit, ubi et ciuitas eius erat Nazar
Abbreviated transcription (Latin):
Quod licas narrauit indieb
baptismi iohannis herodem fuisse t& rarcha galileȩ
quando &iam dnr iuuenis bapti zatus est Mattheus aũ
mortuo herode dicit puerum ihm̃ abegypto reme asse :
Qđ utrumq uerum esse non potest. nisi duo fuisse intelle¬
gantur herodes: quod cum fien potuisse nemonesciat.
quac&itate insaniant qui pro cliuiores sunt ad calum¬
mañdum euangelicȩ ueritati: quam paululum consi¬
deratiores. ut duos homines eodem uocabulo. apellator
intellegant᷑: cuius rei exemplis plenasunt omnia:
Nam iste postterior herodes. prioris hero dis filius fuis¬
se perhib&ur: Sicut arhelaus. quem mattheus iniu¬
de ȩ regnum patre mortuo successisse commemorat:
Sicut philippus. quem fratrem t&rarche herodis & ipsum
ituree t&rarcam lucas insinuat Rexenim fuit herd̃¬
des ille . qui querebat animam pueri xpĩ Hero des aũ
alius filius eius. non rex sed tetrarca dictus est : quod no¬
men grecum a parte regni quarta inditũ resonat

Expanded text:
quod Lucas narrauit in diebus baptismi Iohannis Herodem fuisse tetrarchen Galilaeae, quando etiam dominus iuuenis baptizatus est, Mattheus autem mortuo Herode dicit puerum legum ab Aegypto remeasse, quod utrumque uerum esse non potest, nisi duo fuisse intellegantur Herodes. quod cum fieri potuisse nemo nesciat, qua caecitate insaniant, qui procliuiores sunt ad calumniandum euangelicae ueritati quam paululum consideratiores, ut duos homines eodem uocabulo appellatos intellegant! cuius rei exemplis plena sunt omnia. nam iste posterior Herodes prioris Herodis filius fuisse perhibetur, sicut Archelaus, quem Mattheus in Iudaeae regnum patri mortuo successisse commemorat, sicut Philippus, quem fratrem tetrarchae Herodis et ipsum Itureae tetrarcham Lucas insinuat. rex enim fuit Herodes ille, qui quaerebat animam pueri Christi, Herodes autem alius , filius eius non rex, sed tetrarcha dictus est, quod nomen Graecum a parte regni quarta inditum resonat.
Abbreviated transcription (Latin):
uulnus ipsum tamengladii spontaneum adprobasse demons¬
traretur : Quã quã &iam p&ro dictum totũ congruenter in¬
tellegi possit. ut sic conectatur. & quodlucas & quod matheus
retulit : quemad modum supra com memoraui. Sinite usq: hac.
Ett conueste gladiũ in locum suũ : Om̃s enĩ qui acceperint gla¬
dium gladio peribunt: &cetera: Quomodo aũ sit intellȩgen¬
dũ sinite usq huc. iam exposui. &si aliter melius potest. itasit.
Dumtam̃ euangelistarum ueritas const& Post ea sequitur
matheus & commemorat. Cum in illahora dixiss& turbis.
Tamquã ad latronem existis cum gladus & fustibus conpre¬
hendereme. Cotidie apud uos sedebam docens intemplo & ñ
me tenuistis : Tunc addidit &iam uerba quȩ lucas ponit. Sed hecẽ
hora urã & potestas tenebrarum. Hocaũ totum factumẽ sicut
matheus dicit ut implerentur scripturȩ proph&arum. Tunc
discipuli om̃s relicto eo fugierunt. Sicut &mar cus dicit. Seque¬

Expanded text:
uulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonsuulnus usum tamen gladii spontaneum adprobasse demonstraretur. quamquam etiam Petro dictum totum congruenter intellegi possit, ut sic conectatur et quod Lucas et quod Mattheus rettulit, quemadmodum supra commemoraui: sinite usque huc et conuerte gladium in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, et cetera. quomodo autem sit intellegendum sinite usque huc, iam exposti, et si aliter melius potest, ita sit, dum tamen euangelistarum ueritas constet. Postea sequitur Mattheus et commemorat eum in illa hora dixisse turbis: tamquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus conprehendere me. cotidie aput uos sedebam docens in templo et non me tenuistis. tunc addit etiam uerba, quae Lucas ponit: sed haec est hora uestra et potestas tenebrarum. hoc autem totum factum est, sicut Mattheus dicit, ut implerentur scripturae prophetarum. tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt: Non enim dicor& . Respondens aute mihs : Nisi
illorum interrogationi responder&. non facto p&ri: Nam
defacto p&ri quid iudicauerit. matheus solus dicit: Ubi&iã
non dixit matheus: Respondit ihs p&ro. Conuerte gladi¬
um tuum. sed dixit. Tunc ait illi ih̃s. Conuerte gladiũtuã.
quod postfactum appar& dixissednm. Illud uero quod lu¬
cas posuit: Respondens autem ihs ait. Sinite usq: huc. illis¬
autem qui interrogauerant responsum eẽ accipiendum ẽ:
sed quia ut diximus. interuerba interrogantium & respon¬
dentis dñi factaẽ uno ictu percussio. hocordine iudicauit
esse narrandum : ut &iam inter uerba interrogationis &re¬
sponsianis inserer& : Non ẽ ergo contrarium hocei quod dixit
matheus : Omnesenim quiacciperint gladium gladio peribun
Idest quiusi fuerint gladio: uideri autem poss& contrarium.
Sidñs &xilla responsione. saltim usq ad unum : Nec ipsum l&ale

Expanded text:
potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi potuerunt. non enim diceret respondens autem Iesus, nisi illorum interrogationi responderet, non facto Petri. nam de facto Petri quid iudicauerit, Mattheus solus dicit. ubi etiam non dixit Mattheus \'respondit Iesus Petro: conuerte gladium tuum\', sed dixit: tunc ait illi Iesus: conuerte gladium tuum, quod post factum apparet dixisse dominum. illud uero quod Lucas posuit: respondens autem Iesus ait: sinite usque huc, illis qui interrogauerant responsum esse accipiendum est; sed quia, ut diximus, inter uerba interrogantium et respondentis domini facta est uno ictu percussio, hoc ordine iudicauit esse narrandum, ut etiam inter uerba interrogationis et responsionis eam insereret. non est ergo contrarium hoc ei quod dixit Mattheus: omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt, id est qui usi fuerint gladio. uideri autem posset contrarium, si dominus ex illa responsione saltem usque ad unum nec ipsum letale
Abbreviated transcription (Latin):
morat. Calicem quem dedit mihi pater . nonbibam illum
Tunc sicut dicit lucas. Tetigit auriculam illius qui ꝑcussus
erat & sanauit eum. Nec moueat quasi contrarium sit quod
lucas dixit . Interrogantib: discipulis si percuterent ingla¬
dio dñm respondisse: Sinite usq huc: quasi postillam per¬
cussionem ita dictum fuerit. ut placuerit ei hoc factum.
Sed amplius fierinoluerit : Cum in uerbis quȩ matheus posuit.
intellegactur potius totum factum quod ususẽ gladio petrus
gecssent dicentes . Dñe si percutimus ingladio: Tunc respon¬
dit. Sinite usq: huc. Idest nonuos moueat quod futurum esa.
permit tondisunt huc usq: progredi . hocẽ ut me ad prehen¬
dant . &impleantur quȩ deme scripta sunt: Sed intermoras
uerborum interrogantium dnm. & illius respondentis. petrus
defensionis auiditate . & maiore prodo commotione per¬
cussit. sed non potuerunt &iam simaldici quȩ simulfieri

Expanded text:
morat: calicem, quem dedit mihi pater: non bibam illum? morat: calicem, quem dedit mihi pater: non bibam illum? tunc, sicut dicit Lucas, tetigit auriculam illius qui percussus erat et sanauit eum. Nec moueat, quasi contrarium sit quod Lucas dixit interrogantibus discipulis, si percuterent in gladio, dominum respondisse: sinite usque huc, quasi post illam percussionem ita dictum fuerit, ut placuerit ei usque huc factum, sed amplius fieri noluerit, cum in uerbis, quae Mattheus posuit, intellegatur potius totum factum, quo usus est Petrus gladigassent dicentes: domine, si percutimus in gladio? tunc respondit: sinite usque huc, id est non uos moueat quod futurum est; permittendi sunt huc usque progredi. id est ut me adprehendant et impleantur quae de me scripta sunt. sed inter moras uerborum interrogantium dominum et illius respondentis Petrus defensionis auiditate et maiore pro domino commotione percussit; sed non potuerunt etiam simul dici quae simul fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ihs. Dixiuobis quia ego sum. Siergo mequęritis. sinite hos
abire. ut implere tur sermo quem dixit : quia quos dedisti
mihi non perdidi exipsisquem quã. Uidentes autem sicut
lucas dicit. hi qui cirta ipsum erant quod futurum erat. Dixe¬
runtei. Dnẽ si percutimus ingladio: Et percussit unus ex
ipsis quod om̃s quat tuor dicunt. seruum principis sacerdo¬
tum. &amputauit auriculam eius : Sicut lucas & iohannes di¬
cunt dextram Quiaũ percussit scđmiohannẽ petrus erat.
Quem percussitaũ. malchus uocabatur. Deinde quod lucas
dicit. Responditihs̃ ait. Sinite usq: huc. Etadiunxit quod
matheus commemorat. Conuertegladiumtuũ in locũ suũ.
Om̃s enim qui acciperint gladium gladio peribunt: anputas
quia nom possum rogare patrẽ meũ & ex hibebit mihi modo
plus quam duo decim legiones angelorum. Quomodoergo
implebuntur scripturȩ : quia sic oport& fieri : His uerbis
adiungi potest quod illum eoloco dixisse iohannes comme¬

Expanded text:
ia ego sum. si ergo me quaeritis, sinite hos abire. ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Videntes autem, sicut Lucas dicit, hi qui circa ipsum erant quod futurum erat dixerunt ei: domine, si percutimus in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus commemorat: conuerte gladium tuum in locum suum. omnes enim qui acceperint gladium gladio peribunt. an putas, quia non possum rogare patrem meum et exhibebit mihi modo plus quam duodecim milia legiones angelorum? quomodo ergo implebuntur scripturae, quia sic oportet fieri? his uerbis adiungi potest quod illum eo loco Iohannes dixisse comme
Abbreviated transcription (Latin):
Quiaũ tradidit eum dedit illis signum dicens: Quem cumq: oscu¬
latus fuero. ipse ẽ tenete eum. Et confestim accedens ad ihm̃.
dixit. Hauerabbi. &osculatus ẽ eu Dixitq: illi primo quod
aitlucas. Iuda. osculo filium hominis trades : Deinde quod
matheus. Ad quod uenistiamice : Deindedixit quodiohãn
commemorat. Quid queritis. Responderantei. Ihm̃naga¬
renum. Dicit eiꝰ ihs. Egosum. Stabat autem &iudas quitra¬

Expanded text:
llis signum dicens: quemcumque osculatus fuero, ipse est, tenete eum. et confestim accedens ad legum dixit: haue, rabbi, et osculatus est eum. dixitque illi primo quod ait Lucas: Iuda, osculo filium hominis tradis? deinde quod Mattheus: ad quod uenisti. amice? deinde dixit quod Iohannes commemorat: quid quaeritis? responderunt ei: Iesum Nazorenum. dicit eis Iesus: ego sum. stabat autem
Abbreviated transcription (Latin):
& denineuitis : Ita aliquid potius comine morauit qđ matheus tacuit:.
quamaliquid p̃termisit eorũ quȩ hod oco ille narrauit: quis aũ non
uideat superfluo queri. quȩ illa ordine dñs dixerit. cum & hoc discere
debeamus. pereuangelistarũ excellentissimã auctoritatẽ non esse
mendatiũ. siquisquã non hocordine cuiusquã sermonem digessent.
quo ille aquo processit. cumipsius ordinis inhil intersit ad rem siue
ita siueita sit : Et ad huclucas productiorem hunc dñĩ sermonem
indicat: & ineo quȩdam commemorat. qualia mattheus in ser¬
mone illo qui est habitus inmonte : quȩ bisdicta intellegimur et
ibi scilic& & hic ⁊ Ternato autem isto sermone in aliud pergitlucas,

Expanded text:
et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit et de Nineuitis. ita aliquid potius commemorauit quod Mattheus tacuit quam aliquid praetermisit eorum quae hoc loco ille narrauit. quis autem non uideat superfluo quaeri, quo illa ordine dominus dixerit, cum et hoc discere debeamus per euangelistarum excellentissimam auctoritatem non esse mendacium, si quisquam non hoc ordine cuiusquam sermonem digesserit quo ille a quo processit, cum ipsius ordinis nihil intersit ad rem, siue ita siue ita sit? et adhuc Lucas productiorem hunc domini sermonem indicat et in eo quaedam commemorat, qualia Mattheus in sermone illo, qui est habitus in monte, quae bis dicta intellegimus, et ibi scilicet et hic. terminato autem isto sermone in aliud pergit Lucas,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes Magister uolumus ate signum uidero. &c&era
usque ad illudubiait: Sicerit generationi huic pessime: h&
&iam lucas narrat eo quidem loco. sedaliquanto dispariordine,
Namillud qđ p&ierunt signum a dño decaelo supra commemora¬
uit. postilludde muto miraculũ & nonibir&ulit quideis ad hoc
dñr respondiss&: Sed postea cum turbȩ concurris. s& dicie
hoc fuisse responsum eis: quosdã intellegi supenxis a secomiemo¬
ratos quod decaelo signũ querebant: et hoc adnectit: p̾ea quã inter¬
posuit demuliere quȩduit dño: Beatus uenter qui teportauit:. H¬
ancaũ mulierem interponit: cumde sermone dnĩ cõmemoras s& qđ
sp̃r inmundus exiens ab homine redit. & inuenit domum mundatam:
Postinulierem ergo illã cum dicer& responsum esse turbis designo qđ
decaelo quȩ rebant. Interposita similitudine ionȩ prople de inde
continuato sermone. ipsius dnĩ cominemorat dictum deregina austri

Expanded text:
dicentes: magister, uolumus a te signum uidere, et cetera usque ad illud ubi ait sic erit et generationi huic pessimae. haec etiam Lucas narrat eo quidem loco, sed aliquanto dispari ordine. nam illud quod petierunt signum a domino de caelo supra commemorauit post illud de muto miraculum et non ibi rettulit, quid eis ad hoc dominus respondisset, sed postea cum turbae concurrissent, dicit hoc fuisse responsum eis quos dat intellegi superius a se commemoratos, quod de caelo signum quaerebant; et hoc adnectit, posteaquam interposuit de muliere, quae dixit domino: beatus uenter, qui te portauit. hanc autem mulierem interponit, cum de sermone domini commemorasset, quod spiritus inmundus exiens ab homine redit et inuenit mundatam domum. post mulierem ergo illam, cum diceret responsum esse turbis de signo, quod de caelo quaerebant, interposita similitudine Ionae prophetae. deinde continuato sermone ipsius domini, commemorat dictum de regina Austri
Abbreviated transcription (Latin):
bateum dicens. Ego ate debeo baptizan & tuuenis ad me
Respondens autem ihs̃ dititei sinemodo: Sic enim dec&
nos implere omnemiustitiam. Tuncdimisit eum
adtestantur &c&eri uenisse ihim̃ adio hannem. Bapti¬
gatum aũ tres com memorant: sedtacent quod matheus
ait ditissednõ iohannem ueliohanni dnm̃ respondisse:
Deinde sequitur mattheus
Bapti zatus

Expanded text:
aptizari et tu uenis ad me? respondens autem Iesus dixit ei: sine modo, sic enim decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse. Deinde sequitur Mattheus: baptizatus
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur. Nam utique & ipselucas. itadicitdnm̃ respondisse:
Nonueni uocare iustos sed p&catores inpenitentiã: quod non
eis respondiss&. Nisi quod dixerant mandacatis &bibitis
adipsum maxime pertiner&. propterea &iã matħ & martus.
deillo discipulis eius hoc obiectum esse narrarunt qui acum
& de discipulis dicebatur. magistro magis obiciebatur
quem sectando imitabantur Vn aergo sententia est &tan¬
to melius insinuata quanto quibusdam uerbismanente
ueritate uari ata. Item quod mattheus refest dnm̃ re¬
spondisse non est opus ualentibus medicus sed malehaben¬
tbus euntes discite quid est miseri cordiam uolo & ñ saen ficix̃

Expanded text:
retur. nam utique et ipse Lucas ita dicit dominum respondisse: retur. nam utique et ipse Lucas ita dicit dominum respondisse: non ueni uocare iustos, sed peccatores in paenitentiam. quod non eis respondisset, nisi quod dixerant manducatis et bibitis ad ipsum maxime pertineret. propterea etiam Mattheus et Marcus de illo discipulis eius hoc obiectum esse narrarunt, quia, cum et de discipulis dicebatur, magistro magis obiciebatur, quem sectando imitabantur. una ergo sententia est, et tanto melius insinuata, quanto quibusdam uerbis manente ueritate uariata. item quod Mattheus refert dominum respondisse: non est opus ualentibus medicus, sed male habentibus. euntes autem discite, quid est: misericordiam uolo et non sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
cumbentes: Manifestum est itaque. incuius domo ista gerebantur:
Iam ipsa uerba uideamus. uel quaedño dicta uelquȩ ab illorespon¬
sa om̃s istitres euangelistae posuerunt Matheus: &uidenter
inquit phansaei dicebant discipulieius. Quare cum publicanis
& peccatoribus manducat magisteruester : totidem pene uer¬
bis hocait & marcus. quare cum publicanis & p&catoribus
manducat &bibit magisterur̃: pretermissum est ergomat¬
theo quod iste addidit bibit. Sed quid adrem: cumplena sit
sententia in sinuans pariter conuiuantes: Lucas autem aliquñ¬
to differentius hocuid&ur cõmmorasse. Et murmurabant
inquit pharisa ei & scnbe eorum. dicentes ad discipulos eius.
quarecum publicanis & p&ccatoribus manducatis & bibitis:
Nonutique magistrum eorum nolens illic intellegi sed simul
omnibus & ips̃ & discipuliseius. hoc obiectum insinuans:
Nontamenei dictum sed illis quod & deipso & de illis accipe¬

Expanded text:
cumbentes. manifestum est itaque, in cuius domo ista gerebantur. cumbentes. manifestum est itaque, in cuius domo ista gerebantur. Iam ipsa uerba uideamus, uel quae domino dicta uel quae ab illo responsa omnes isti tres euangelistae posuerunt. Mattheus: et uidentes, inquit, Pharisaei dicebant discipulis eius:quarecumpublicanis et peccatoribus manducat magister uester? totidem paene uerbis hoc aimanducat et bibit magister uester? praetermissum est ergo a Mattheo quod iste addidit bibit. sed quid ad rem, cum plena sit sententia insinuans pariter conuiuantes? Lucas autem aliquanto differentius hoc uidetur commemorasse. et murmurabant, inquit, Pharisaei et scribae eorum dicentes ad discipulos eius: quare cum publicanis et peccatoribus manducatis et bibitis? non utique magistrum eorum nolens illic intellegi, sed simul omnibus, et ipsi et discipulis eius, hoc obiectum insinuans, non tamen ei dictum, sed illis, quod et de ipso et de illis accipe