comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catholicã uiniunt. nec eis quãuis posterroris sui peni¬
tentiã honor cdericatꝰ aut ep̃opatꝰ aufertur. Fitadẽ
aliquib tãꝗ incortict arboris. matris. etra integritatẽ
stutrititis. Utrutam quia neq qplantat: aliqd neque
qͥrigat. addi miscdamnũ mu ilmi ut u¬

Expanded text:
catholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenicatholicam ueniunt nec eis quamuis post erroris sui paenitentiam honor clericatus aut episcopatus aufertur, fit quidem aliquid tam quam in cortice arboris matris contra integritatem seueritatis. uerum tamen, quia neque, qui plantat, est aliquid neque, qui rigat, ad dei mis
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt apđuos cũ aduos transimꝰ accipimꝰ. Resp̃deo
tatẽ sp̃s inuinculo pacis. sint qͥ nimo poterit ui¬
dere dm̃. & cirititẽ que sicut scriptu: cooperit
multitudine pracator. Quod tã in agnũ boniysine quo
transferant nec om̃a quȩ possid& homo distribu
rito inunitatẽ catholicam ñtransitis. peritas.
Sigͦ inqͥunt oport& ut nos extra eccłam & aduers
xcđam fuisse penitaat. ut saluiat̃ possimus. quomͦ
Sed sibi hocdicant. & multo maxime humilit dole¬
ant qͥ intinti morte p̾cisionis ucent. ut isto quoda
uilnert matris catholie rciuiuscant. Eutiũ pcsus
raimꝰ inserit᷑: fit aluid uulnꝰ in arbore. qͦpossit recipr
ut uiuat qͥsint uitarradicis pibat. Sedcũ rectptus
recipienti coaluent: aiugo e ͣ sequaur & fructũm
Siaut non coalurrit ille quidẽ arescit. seduita arbo¬
ris ꝑ manebit. Estetũ & tale inserenai genꝰ. ut nullo

Expanded text:
inquit, apud uos, cum ad uos transimus, accipimus? respondeo: inquit, apud uos, cum ad uos transimus, accipimus? respondeo: tatem spiritus in uinculo pacis, sine qua nemo poterit uidere deum, et caritatem, quae, sicut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum. quod tam magnum bonum, sine quo transferantur, nec omnia. quae possidet homo, distriburito, si in unitatem catholicam non transitis, peritis. Si ergo, inquiunt, oportet, ut nos extra ecclesiam et aduersiam fuisse paeniteat, ut salui esse possimus, quo modo Sed sibi hoc dicant, et multo maxime humiliter doleant, qui in tanta morte praecisionis jacent, ut isto quodam vulnere matris catholicae reviviscant. Cum enim praecisus ramus inseritur, fit aliud vulnus in arbore, quo possit recipi ut uiuat, qui sine uita radicis peribat; sed cum receptus recipienti coaluerit, et uigor consequetur et fructus, si autem non coaluerit, ille quidem arescit, sed uita arboris permanebit. est enim et tale inserendi genus, ut nullo
Abbreviated transcription (Latin):
ta. lustus aut̃ hc nemot iustici sua. ide
sicut unicuiq ds̃ parait: m̃sinã fidei. Seqͥt᷑ aut̃ & ad¬
iungit. Sicut eñi in uno corꝑe multa m̃bra habem. or̃a
fuerit ab unitate huius corꝑis feparatꝰ. Quẽ ad modũ
potest sp̃m tentre iusticie. & umsifigura mbri teneit.
qua supsit in corꝑe. In huigꝰ cõpage corꝑis ueniant &
laboressuos ñ dominandi cupiditate. sedbene utendi
pi&ate possideant. Nos aut sensu uoluntite nram
ut ĩ dictũ ÷ abhuiꝰ cupidititis sordib: quoliba in imico
udicante purgamꝰ. quando tos ipsos quoꝵ labores
dicunt᷑ ut nob̾cũ & illis & nr̃is isocietate catholica
utint᷑ qͣntũ ualemꝰ inqͥrimꝰ. S hoc ÷̃ inqͥunt qđ nos
ut de muentis guudere possumꝰ dictes. Mortuus erat
nbaptitis ut abluas apeccuns: Resp̃dco. qͥa ñ facio
nisi egeris saluus et̃ ñpoitris. Quomeni guidebis
it eo correctũ. iusi doleas fuisse ꝑutrsũ: Quid gͦ

Expanded text:
tia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id tia. lustus autem hic nemo est iustitia sua. id ei. sequitur autem et adiungit: Sicut enim in uno corpore multa mem bra habemus. omnia fuerit ab unitate huius corporis separatus. quem ad modum potest spiritum tenere iustitiae; etiamsi figuram membri teneat, quam sumpsit in corpore. in huius ergo compagem corporis ueniant et labores suos non dominandi cupiditate sed bene utendi pietate possideant. nos autem uoluntatem nostram, ut iam dictum est, ab huius cupiditatis sordibus quolibet inimico iudicante purgamus, quando eos ipsos, quorum labores dicuntur. ut nobiscum et illis et nostris in societate catholica utantur, quantum ualemus, inquirimus. Sed hoc est. inquiunt, quod nos ut de inuentis gaudere possimus dicentes: Mortuus erat non baptizas, ut abluas a peccatis? respondeo: Quia non facio nisi egeris. saluus esse non poteris; quo modo enim gaudebis te esse correctum. nisi doleas fuisse peruersum? Quid ergo.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ & iustificutis. uos aut̃ iustificati gratis ꝑ gramip¬
remanere ut calũnient. s intrare potuiꝰ ut
iustificentur. Unde a illud qđ dedie iuditis
uersus cos qͥse angustiauer & abstuler labo¬
res coꝵ nutiq sic intellegendũ: qͥastaibit
chanantus aduersus issł cũ chaninei labo¬
res abstulent isrł. sed stabit nabutheus
aduersus achab qm labores nabuthei abs¬
tulit achab. Chanineus qͥppe impius: na¬
butheus iust. Codẽ modo ñstabit paganꝰ
adutrsus xp̃ranũ. qui abstulit labores eius.
quando idol& expoliata uł donatast̃ tẽpla
sed stabit xpĩan aduersus paganũ qͥ abstut
libores ciꝰ. quando mustyrũ pstritast̃ cor¬
pora. Si g ñstibit heretic aduers catholiõ.
hereticue qͥ abstulit laberes tiꝰ qndo p̾utalebunt
funores impiau circũ cellionũ Ipsa quippe
soluit serptura questionẽ. quȩn ait. tunc
stabunt homines. s tunc stabunt iusti. &
idõ magna constantia quia in bona cscien¬

Expanded text:
et justificans; nos autem justificati gratis per gratiam ipremanere, ut calumnientur, sed intrare potius ut justificentur. 41. Unde et illud quod de die judicii et abstulerunt labores eorum. non utique sic intellegendum est, quia stabit Chananaeus aduersus Israhel, cum Chananaei labores abstulerit Israhel. sed stabit Nabuthaeus aduersus Achab, quoniam labores Nabuthaei abstulit Achab; Chananaeus quippe impius, Nabuthaeus iustus. eodem modo non stabit paganus aduersus Christianum. qui abstulit labores eius. quando idolorum expoliata uel donata sunt templa, sed stabit Christianus aduersus paganum, qui abstulit labores eius, quando martyrum strata sunt corpora. sic ergo non stabit haereticus aduersus catholicum, haereticum, qui abstulit labores eius, quando praeualebant furores impiorum Circumcellionum. ipsa quippe soluit scriptura quaestionem. quae non\' ait tunc stabunt homines sed \'tunc stabunt iusti\' et ideo in magna constantia\', quia in bona conscien
Abbreviated transcription (Latin):
mxxumanistas qͦs insacrilego sic̃ eoꝵ c̃ciliũ indicat
scis mate dãpnauerat. & inquoꝵ iã locũ aliosordinaue¬
rant Postra qua tuider abris popłos nrecedere. neoms
ꝑderent. insius henorib receꝑunt. a uaptismo quem
foris abtis dĩpnati dederant. nulla cttadictiont questio¬
ntq moner ÷̃ Quare gͦ mirant̾ aut q̃runt᷑ aut calũnunt᷑

Expanded text:
Maximianistas, quos in sacrilego, sicut eorum concilium indicat. Maximianistas, quos in sacrilego, sicut eorum concilium indicat. schismate damnauerant et in quorum iam locum alios ordinauerant, posteaquam uiderunt ab eis populos non recedere, ne omnes perderent, in suis honoribus receperunt et baptismo, quem foris ab eis damnati dederant, nullam contradictionem quaestionemque mouerunt? quare ergo mirantur aut queruntur aut calumniantur,
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Nonrestraut dilationis snȩ malis. qđ facit
ipsa ꝓpt̾ pacis bortũ. Sic multitu dinib scis¬
mata ⁊ hereses ꝓruntib subenr consirruit:
Hoc displicuit luuistro. quia factũẽ intis suscipi¬
endis atq sanandis qͥueni nopierant arrano.
& cuui displiunt intenibras cecđ sas matis. amis¬
so lumint cartiatis. Hec eigi istos abinitio serua¬
uit afsricana citholica & ip̃oꝵ senutntia. qͥ ingacł
romana int ceulunũ & partt̃ doniti iudicur¬
Damintoq ino qͦdã donito qͥaustoi sosmatis suis¬
se inmisestatẽ. cettros corractos & ramsi extra ecđam ordi¬
naticent insius honorib suscipiendo sec̃ cinsutr. non quo
ariam foris abunitatt corpis ap̃i poisent habere spmscm
asusceptione ulius muntris impedire. Deinde ut aram
ipser in firmitis leniũ excepta int sanabilis firia. iam
nulla ꝑtinatia claudente oculos cordis adũsus eiuden¬
tiã ueritatis. Udaut̃ aliud & ĩ ipsi cogitiuer. qnͣdo

Expanded text:
alum. quod facit ipsa propter pacis bonum. Sic multitudinibus per schismata et haereses pereuntibus subuenire consueuit. hoc displicuit Lucifero, quia factum est in eis suscipiendis atque sanandis, qui ueneno perierant Arriano, et cui displicuit, in tenebras cecidit schismatis amisso lumine caritatis. hoc erga istos ab initio seruauit Africana catholica ex episcoporum sententia, qui in ecclesia Romana inter Caecilianum et partem Donati iudicdamnatoque uno quodam Donato qui auctor schismatis fuisse manifestatus est, caeteros correctos, etiamsi extra Ecclesiam ordinati essent, in suis honoribus suscipiendos esse censuerunt, non quo etiam foris ab unitate corporis Christi possent habere Spiritua susceptione illius muneris impedire; deinde ut etiam ipsorum infirmitas lenius excepta intus sanabilis fieret, jam nulla pertinacia claudente oculos cordis, adversus evidentiam ueritatis. quid autem aliud etiam ipsi cogitauerunt, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Intora u̾ȩdi tunc futurũ. utsit omino n habens ma¬
culã ⁊ rugã: aut aliquid ciꝰmodi. quando dicendum
erit. Ubi: mors uictoria tua: Ui÷ mors aculeus
tuus: Aculeus esi mortis: peccatũ. In hac aut̃ uita
ubi corpꝰ qđ corrupit̾ ad grauat auimã sieccłacoꝵ¬
ũtilis. ñgͣ dicant dõ. qđ dns nosorare docuit
Dimite nob debita nr̃a. Cũ eiũ inbaptis mo cunsta

Expanded text:
ecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maecclesia tunc futurum. ut sit omnino non habens maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quando dicendum erit: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi est. mors, aculeus tuus? aculeus enim mortis est peccatum. In hac autem uita, ubi corpus, quod corrumpitur. adgrauat animam, si ecct, non ergo dicant Deo, quod Dominus nos orare docuit, Dimitte nobis debita nostra . Cum enim in Baptismo cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
ura seduos. Siaut̃ consideremꝰ quod scriptuẽ in libro
sipuntie. ido iusti tuler spolu impioꝵ. ite qđ legitur
inpurbus: thes auritant᷑ aũẽ iustis diuitiȩ impioꝵ.
tt uidebimꝰ ñcẽ querendũ qͥ habeant res hereticorũ.
sed qui sint in societate iustoꝵ. Scimus qͥde illos tinita
sibi artogare uisticum ut einise uetent nsolũ habere.
seda um aliis hominib dare. A sequippe: dicuat iuisti¬
ficaricũ que bapti tautrint: ubi nihil eis restit. nisi dice¬
re ill suaptitat᷑ ab eis. utł ptititorẽ suũ credat. Cur
ciũ nonfaciat. qͣndo apłs dicit credenti ineũ qui uisti¬
ficat impiũ. deputatur fides eiꝰ ad iustitiam :
In ipsũgͦ eredat. si cũ ipse iustificat. ut deputet᷑ fides
ciꝰ adiusticiũ. Sed puto qđ a&ũ ipsi scipsos horrent.
iustũ dicat: ut autsuã iusticiã uelit estituere id est
aliqͥd eius modi. nescientes hoc in eis mͦ cõplere qui
utł post baptisnũ etinuo uł dimissis debitis quȩ in

Expanded text:
t in libro sapientiae: Ideo iusti tulerunt spolia impiorum, item quod legitur in prouerbiis: Thesaurizantur autem iustis diuitiae impiorum, tunc uidebimus non esse quaerendum, qui habeant res haereticorum, sed qui sint in societate iustorum. scimus quidem illos tantam sibi adrogare iustitiam, ut eam se iactent non solum habere sed etiam aliis hominibus dare. a se quippe dicunt iustificari eum, quem baptizauerint. ubi nihil eis restat nisi dicere illi, qui baptizatur ab eis, ut in baptizatorem suum credat. cur enim non faciat, quando apostolus dicit: Credenti in eum, qui iustificat impium, deputatur fides eius ad iustitiam? in ipsum ergo credat, si eum ipse iustificat, ut deputetur fides eius ad iustitiam. sed puto, quod etiam ipsi se ipsos horrent, iustum dicat, ut aut suam iustitiam uelit constituere, id est am aut rugam aut aliquid eius modi, nescientes hoc in eis modo compleri, qui uel post baptismum continuo uel dimissis debitis, quae di
Abbreviated transcription (Latin):
nire nudicinas. multor expimta morbaꝵ.
Uerũ inbui modi causis ubiꝑgraues dissensio¬
nũ scissuras ñ huiꝰ aut illui hominis ẽ piculs.
s popłoꝵ strages ucent. Aetrahendũ ÷ ali
seuentiti ut maiorib malis sanandis cii¬
habcunitg isti dep̃terito detestibile inore sicut parus
in illa clerii. sint ep̃i atilit. qͥ centra illã feuerunt
hostilit̃. Nonininderr amno amplectimꝰ. opta¬
intrare cogirius. & sic̃ ñdũ quibdã ꝑsuãdemꝰ.

Expanded text:
nire medicinas multorum experimenta morborum. nire medicinas multorum experimenta morborum. uerum in huius modi causis, ubi per graues dissensionum scissuras non huius aut illius hominis est periculum, sed populorum -strages iacent, detrahendum est aliseveritati, ut majoribus malis sanandis cHabeant ergo isti de praeterito detestabili errore, sicut Petrus in illa clerici, sint episcopi utiliter, qui contra illam fuerunt hostiliter. Non invidemus, imo amplectimur, optaintrare cogimus, et sic nondum quibusdam persuademus,
Abbreviated transcription (Latin):
inecła necsquã p̾alicuiꝰ criminis peniuntia
clericatũ accipiat. ul ad lericatũ redeat. uł in
dericatu maneat. ndesperationt indulgentu
si rigore fastũe discpline. Alio qͥn etra clauts
ditis ecclȩ difputibit. dequibis dictũc̃i. Rue¬
sitan aumda Ax hs craminil: spr honoris.
acclastici animus intu mesceus. suꝑbȩ agera
peuitentiã seuerissime placuit.autp actã decn
mine dinabili penitentiã nemosit clericꝰ. ut
despatione tꝑalis altitudinis. medicina
maior ⁊ uerior e&̃ humilitas. Nã aescs dauid
decriminib mortistris erit penitenna. & tam̃
in honore suoꝑsiitit. Et btatũ parũ qͣndo anta¬
rissimas lacrimas fudit. utiq dñm negasse
penituit. & tam̃ apts mansit. Sed ñ idõ suꝑ¬
uacua putanda : posterioꝵ diliginti qͥubi
saluti nuiril. detiahebat. humilitati aliqͥd ad¬
dider̃ q uosalus intius mumir&e. E xpticre¬
do aliquoꝵ fictas prnitentias. paffectatas
honoꝵ potentias. Cogunt enuĩ multas inue¬

Expanded text:
ne quisquam post alicuius criminis penitentiam clericatum accipiat, vel ad clericatum redeat, vel in clericatu maneat, non desperatione indulgentiae, sed rigore factum est disciplinae. Alioquin contra claves datas aecclesiae disputsitan etiam detectis criminibus spe honoris ecclesiastici animus intumescens superbe ageret paenitentiam, seuimine damnabili poenitentiam, nemo sit clericus, ut desperatione temporalis altitudinis, medicina verior et major esset humilitatis. Nam et David de criminibus mortiferis egit poenitentiam, et tamen in honore suo perstitit et beatum Petrum, quando amarissimas lacrimas fudit, utique dominum negasse paenituit et tamen apostolus mansit. sed non ideo superuacua putanda est posteriorum diligentia, qui, ubi saluti nihil detrahebatur, humilitati aliquid addiderunt, quo salus tutius muniretur, experti, credo, aliquorum fictas paenitentias per affectatas honorum potentias. cogunt enim multas inue
Abbreviated transcription (Latin):
hocitaq nullomͦfaceremꝰ. sirescoꝵ possi de¬
re uellemꝰ. Qius auarꝰ quęrat cõposses sore: &s dominan¬
di cupiditat e inflãmatꝰ. uł fastu dominationis elatꝰ.
desiderat habe csortẽ: spsos certe adtendant qͦnda suos
ũ nros socios & fr̃na nob dilectione c̃iunctos. que
ad modũ sua tentant. ñsolũ que habebant sed atã

Expanded text:
hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidehoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consortem? ipsos certe adtendant quondam suos iam nostros socios et fraterna nobis dilectione coniunctos, quem ad modum sua teneant non solum, quae
Abbreviated transcription (Latin):
cogitemꝰ. puto qđ si plurimiẽent indomoruitura.
& inde salteunuꝰ libari possa: atq id facere cona¬
rem̃ alii seipsos p̃cipicio necarint. dolort̃ decẽ¬
teris nr̃m deunius saltĩ salute c̃solarem. ñ tam̃
nese ipsos alii ꝑderent ꝑire uniu̾sos nullo liba¬
nib debemꝰ impendere iudicandũ :. sipsalute
isti nsolũ tẽporali s arã breui adipsũ cẽpus
exiguũ libanda sic nos hominib subuenire
ratioutra ⁊ benigna cõpellit. Qđ aut nobis
obiciunt qđ res eoꝵ cupis camꝰ ⁊ austramꝰ. utinã
catholici funt. & ñsolũ quȩ dicuiit sua. sed aĩ
nr̃ã in paec nobeũ & caritate possideant.
Usq adeo aut̃ calũ niandi cupiditate cecantur.
ut non adtendant qua suit int̾se c̃taria
quȩlocuint᷑. Ipsi certe dicunt .& inuidiosissi¬
nt sibi c̃queri uidentur. qđ eos innram com¬
munionẽ uiolentiũ legũ imꝑio coartamus.

Expanded text:
cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura cogitemus, puto. quod, si plurimi essent in domo ruitura et inde saltem unus liberari posset atque, id cum facere conaremur, alii se ipsos praecipitio necarent, dolorem de ceteris nostrum de unius saltem salute consolaremur, non tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullo liberanibus debemus inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus.
Abbreviated transcription (Latin):
tiriis ignib crucandi relinquerent᷑. Sienĩ duo
aliqͥ inuna domno habitarent: quĩ critissime
suremꝰ eẽ sir u uiturã. nobq idp̃nuntiantibus
nollent credere. atq inta mantre ꝑsisterent.
sicos inde posssmꝰ trutre ł inuitos. qͥb. imminenit̃
illã riunã postea monstraremus utredire ulte¬
rius sub eiꝰpiculo ñ auderenza Putonisi facrrmus.
ñ innitrito crudeles iudicaremur. Porrosi uaus
iloꝵ nob dicer& qͥndo uitra urritis eruere nos
iripsũ c̾tinuo truudabo. alt̾ aut̃ nec exire
qͥdẽ inde nec trii uella. s neq necare se audera.
qͥd eligeremꝰ: utrũ ambos nunt oppͥm̃dos relin¬
qutre. anuno saltĩ ꝑmisencordẽ nram̃ operã
libato. alteniꝰ nculpa nram sed sua potius
intenire : bemo: tã infelix. qͥñ qͥsd fieri intilib cau¬
ꝑeunt. qͦt lib̾ant᷑ ꝑistas leges ab illa pestifera
ec̃naq ꝑmitiȩ fundi. pagi. uici. castella muni¬
cipia. ciuitates. Siaut̃ diligentuꝰ rẽ deqͣ loqͥmur

Expanded text:
. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae opprimendos relinquere, an uno saltem per misericordem nostram operam liberato alterum non culpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus caupereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr,
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ueritatis audiendo. maxime pꝰcollationt̃ &
ubi ꝑtinatior ⁊ impacatior p̃ualuit multitido.
cui resistere ñ poterant pauciores. quoꝵ erat.
melior de cõmunione sententaa. autt̃beauctori¬
tatiꝰ paucoꝵ potentioꝵ subditoꝵ inmalã partẽ
obtẽꝑar̃ aliqͥnto diutiuꝰ laboratũ : E& hisst̃ in
qͥbi adhuc laborat᷑: in quo labore multi catħo¬
lici ⁊ maxime ep̃i & clerici horrenda & dura
ꝑpessist᷑. que cõiemorare longite. quindo quo¬
rũda &e oculi extinctisune. & cuiusdã ep̃i manus
& lingua p̃cisa ÷. Nonuulli enuĩ trucidati sunt.
Iateo crudelissimas cedes. & do moꝵ dep̾dationes
ꝑ noctur uas aggressiones & incenata ñsolũ pͥita¬
Sed nos huiꝰ modi afflictos malis c̃sequens csolatus: fructꝰ
Nã ubicũq apditis ista cõmissa sunt: ibi feruentius atq
quidenare dignatꝰ: ut strui eiꝰ passionib suis lucra¬

Expanded text:
nem veritatis audiendo, maxime post collationemnem veritatis audiendo, maxime post collationemubi pertinacior et impacatior praevaluit multitudo, cui resistere non poterant pauciores quorum erat melior de communione sententia, aut turbae auctoritati paucorum potentiorum subditae in malam parobtemperarunt, aliquanto diutius laboratum est. ex his sunt, in quibus adhuc laboratur, in quo labore multa catholici et maxime episcopi et clerici horrenda et dura perpessi sunt, quae commemorare longum est, quando quorundam et oculi extincti sunt et cuiusdam episcopi manus et lingua praecisa est, nonnulli etiam trucidati sunt. taceo crudelissimas cper nocturnas aggressiones et incendia, non solum privaSed nos hujusmodi afflictos malis, consequens consolatus est fructus. Nam ubicumque a perditis ista commissa sunt, ibi ferventius atque qui donare dignatus est, ut serui eius passionibus suis lucra
Abbreviated transcription (Latin):
aut suos uerecundalunt᷑ offendere. ad ccđã
c̃tinuo transier: multi & iant qͥsola illio apa¬
rentib tradita c̃suetudinẽ tenebantur
Qiulẽ uꝰ causã ipsa heresis habere nũ quam
antea cogitautran. nũquã q̃iere & csiderare uolue¬
rant: Mox ubi ceꝑunt aduertere. & nhil inea dig¬
nũ inuenire. ꝑpt̃ qđ tinta dãna paterent᷑. sine ulla
difficultate catholici factist̃. Docuit enieos sollici¬
tudo. qͦs neglegentes securitas fecerat. Istoꝵ aut̃ om¬
niũ p̃cedentiũ auctoritatẽ ⁊ ꝑsuasionẽ secutist̃ multi.
qͥ minꝰ idonei erant ꝑseipsos intellegere qͥd inter¬
donatistirũ distar&: errorẽ & catholicã ueritatẽ
Iti cũ mtagna agmina popłoꝵ uera mat̾ insi nũ gau¬
dens recipi&e. remanser t̾be durȩ. & in illa peste
infelici animositate sistentes. Exhis qͦq plurimis
im molando cõmunicauer. alii paucitate laturr.
s illiqͥsimulabant paulatĩ assuescendo & p̃dicatio¬

Expanded text:
aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam aut suos uerecundabantur offendere, ad ecclesiam continuo transierunt. multi etiam. qui sola illic a parentibus tradita consuetudine tenebantur, qualem uero causam ipsa haeresis haberet numquam antea cogitauerant, numquam quaerere et considerare uoluerant, mox. ubi coeperunt aduertere et nihil in ea dignum inuenire, propter quod tanta damna paterentur. sine ulla difficultate catholici facti sunt; docuit enim eos sollicitudo, quos neglegentes securitas fecerat. istorum autem omnium praecedentium auctoritatem et persuasionem secuti sunt multi, qui minus idonei erant per sDonatistarum errorem, et catholicam veritatem. 30. Ita cum magna agmina populorum vera mater in sinum gaudens reciperet, remanserunt turbae durae, et in illa peste infelici animositate sistentes. Ex his quoque plurimi simulando communicaverunt, alii paucitate latuerunt. Sed illi qui simulabant, paulatim assuescendo et praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
tribuno ut ꝓder&̾. effecit. Unde factũ ÷ ut eũ ad
locũ quofuerat ꝑducendus. deducer& miles ap¬
matꝰ neilloꝵ patriaẽ insidias. Rominas & iam
leges implorare minime dubitauit. ciuẽ roma¬
nũ se eẽ ꝓclamans qͦs tõ affligi uerberib ñlice¬
bat. Itẽq ne uideis eũ interimere cupitntib tra¬
deret᷑ cesaris poposcit auxiliũ. romani quidẽ
pͥncipis. soñ xp̃iani. Ubisatis ostendit quid facere
postra deberent xp̃i dispensatores. qͣndo imꝑa¬
tores dep̾ianos ꝑiditante eccła reppirent.
Hincgͦ factũs ut imꝑator religios & puiꝰ ꝑlatis ad¬
in nocentia suã talibꝰ causis. mall& piissimis
legib illius impietatis errorẽ omino corrigere.
titẽ catholici terrendo & cohertendo redigere.
qua seuiendi tantũmͦ auferre licentuã. & erran
uenissent in affricã p̃cipiae illiqͥquerebant
occasionẽ aut seuitiã furentiũ imetuebant.

Expanded text:
tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad tribuno ut proderetur, effecit; unde factum est. ut eum ad locum, quo fuerat perducendus, deduceret miles armatus, ne illorum pateretur insidias. Romanas etiam leges inplorare minime dubitauit cinem Romanum se esse proclamans. quos tunc affligi uerberibus non licebat. itemque, ne Iudaeis eum interimere cupientibus traderetur, Caesaris poposcit auxilium, Romani quidem principis sed non Christiani. ubi satis ostendit, quid facere postea deberent Christi dispensatores, quando imperatores Christianos periclitante ecclesia reperirent. hinc ergo factum est, ut imperator religiosus et pius perlatis in notitiam suam talibus causis mallet piissimis legibus illius impietatis errorem omnino corrigere etatem catholicam terrendo et cohercendo redigere quam saeuiendi tantum modo auferre licentiam et erranduenissent in Africam, praecipue illi. qui quaerebant occasionem aut saeuitiam furentium metuebant
Abbreviated transcription (Latin):
leuatũ iã defecisse arbitrantes: cũ ille adhuc ui
uerae abiectr̃. Sel quodã molliag gere exceptꝰ
& aquibidã nocte transeuntib plucnã espectꝰ. ag¬
nitꝰ atq collectꝰ. & ad religiosã domũ portatus
adhibita magna cinra pꝰmultos dies ab illa desꝑa¬
tione recreat᷑ ẽ. Ocusũ tim̃ eũ fama scelere
donatistarũ & ram intratis mari nuntiauerat.
Quopostea quãuenit euita eiꝰ inopinatissima ap¬
paruit. &eatricib suis tã multis tã ingentbus
tatectntib tã frustra fima mortuũ senuntiauisse
monstruut. Auxiliugͦ petiuit abimiꝑatore xp̃iano.
ñtĩ sui ulciscendi ciusi quã tuende eccłȩ sibi eredite.
Qđ siptermisissa neius laudanda fuissa patiencia.
sedueglegentia merito culpanda. Neq enĩ & apłs
paulus uite sue transitorte c̃sulebat s ȩccłe dĩ. qͣn¬
do ẽtra illos qͥ eũ occidere espiraue̾rant. c̃siliũ illoꝵ

Expanded text:
iam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia iam apud ordinarium iudicem dicta inter partes sententia veret, abjecerunt. Sed quodam molli aggere exceptus, et a quibusdam nocte transeuntibus per lucernam conspectus, agnitus atque collectus, et ad religiosam domum apportatus, adhibita magna cura, post multos dies ab illa desperatione recreatus est: occisum eum tamen fama scelere Donatistarum etiam trans mare nuntiaverat; quo posteaquam venit, et vita ejus inopinatissima apparuit, cicatricibus, suis tam multis, tam ingentibus, tam recentibus, non frustra famam mortuum se nuntiasse mocum ab eis tandem relictum nostri cum psalmis auferre tantium manibus abstulerunt male mulcatis fugatisque catholic-is. quos ingenti multitudine superabant Paulus t suae transitoriae consulebat sed ecclesiae dei. quando contra illos, qui eum occidere conspirauerant, consilium illorum
Abbreviated transcription (Latin):
tue incciliontõ. Legati ad comitatũ missisunt: sed
& quȩ dã medicinalis molestia quã multoꝵ eã pͥuis
uł fragilib animis necessaria. & illi duntie qua
uerbis em̃dari ñ potest. idegit. ut legatiurĩ qđ sus¬
cepant obtintte ñ posfent. Ia enĩ nos p̃uenerant ex
aliis locis quedã ep̃oꝵ. querele grauissimȩ. qͥ mala
fuerant abipsis multa ꝑpessi & asius sedib extͣbati.
Precipuehorrendi & iucre dibił cȩdss iaximiani
catholici epĩ ȩcłę uagaietisis effec̃ utura legatio
iĩquid agera& ñ habera. Iã tiũ lex furrat ꝓinul¬
gata : ut turce unmani tatis herosis doniastarũ
cui crudelius parci uidebatur qua ipsi seuiobuat.
ñtantũ iuolenta eẽ. s omĩ no eẽ ñsier&e impune.
ñ tam̃ supplicio capitali ꝓpt̃ ser uandĩ & tam circa
indignos iuansuttudinẽ apĩana. s pecuniarus
dãpnis ꝓpositis & inepos uł ministros eoꝵ exilio
estitutos. Supra dictũ quippe ep̃muuense. qm̃

Expanded text:
t in concilio nostro, legati ad comitatum missi sunt. Sed et quaedam medicinalis molestia quam multorum esset prauis uel frigidis animis necessaria et illi duritiae, quae uerbis emendari nceperant, obtinere non possent. iam enim nos praeuenerant ex aliis locis quaedam episcoporum querelae grauissimae, qui mala fuerant ab ipsis multa perpessi et a suis sedibus exturbati; praecipue horrenda et incredibilis caedes Maximiani catholici episcopi ecclesiae Bagaiensis effecit, ut nostra legatio iam, quid ageret, non haberet. iam enim lex fuerat promulgata, ut tantae immanitatis haeresis Donatistarui uidebatur, quam ipsa saeuiebat, n tantum uiolenta esse, sed omnino esse non sineretur impune non tamen supplicio capitali propter seruandam etiam circa indignos mansuetudinem Christianam sed pecuniariis damnis propositis et in episcopos uel ministros eorum exilio constituto.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. Sndo qͥdẽ pleni erant magnis multisq peccatis
si aliqͦd ꝓpͥũ pecatũ. Qđ si ñhabertas possent illis omĩa
dimuti q̃ habebant. id: qđ in eũ uenientẽ ñ credidert:
dicto sed aliqd certũ & ꝓpͥũ intellegi uoluit hoc s
aut duritiã cordis usq ad finẽ huiꝰ uitę: quahomo
retusat inunitate corꝑis xxp̃i. qđ uiuificat sp̃ssc̃s

Expanded text:
voluit, quandoquidem pleni erant multis magnisque peccatis; sed aliquod proprium peccatum, quod si non haberent, possent illis omnia dimitti quae habebant, id est, quod in cum venientem non crediderunt; dicto sed aliquod certum et proprium intellegi uoluit. hoc est autem duritia cordis usque ad finem huius uitae. qua homo recusat in unitate corporis Christi, quod uiuificat spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos segregant animales. spm̃ nhabentes.
S cdnec ille eũ ꝑcipit. qͥfict: in eccła. Sm̃ ce
foris abecła remanere. caueat in eã simuladis
intrare. Autsi ũ talis intrauit. caueat in eãde
simulatione ꝑsistere. ut utracit᷑ coalescat
arboris uitȩ P lixu t librũ diai & tuisfor-¬
tisse occupationib antrosũ. Sigͦ potuerit t
ut partib legi db tͥ dñis intellectũ. ut habeas
qͥd respondeas eis corrigindis atq sanandis.
Q uos & uintipsi tiquã fideli filio mat̃ ȩccła
ubi potueris. ⁊ qͦmͦ potueris siue ipse loqndo
a respondendo. siito ad doctores ȩccłȩ ꝑdu-¬
cendo in aductorio dñi corrigendos sanan¬

Expanded text:
ipsos segregant, animales, spiritum non habentes. sed nec ille eum percipit, qui fictus est io eforis ab ecclesia remanere, caueat in eam simulatus intrare aut, si iam talis intrauit, caueat in eadem simulatione persistere. ut ut ueraciter coalescat arbori uitae. Proliium tibi librum direxi et tuis fortasse occupationibus onerosum. si ergo potuerit tibi uel partibus legi. dabit tibi dominus intellectum, ut habeas, quid respondeas eis corrigendis atque sanandis, quos etiam tibi ipsi tamquam fideli filio mater ecclesia, ubi potueris et quo modo potueris siue ipse loquendo et respondendo siue ad doctores ecclesiae perducendo, in adiutorio domini corrigendos sanan
Abbreviated transcription (Latin):
emunda nos ab om̃i iniqͥtate. Propt̃ hanespẽ
dicit uniuersa eccła ⁊dimitte nob debita nra.
riosa ecctim ñ habentẽ maculã aiut rugã autt
aliqd ciꝰmodi quãmͦ mundat lauaero aque in
uerbo. quia noq aliqd reman& inbaptismo qđ
ñdimittat᷑ pteritoꝵ om̃ium peccatoꝵ. si tam̃ ipse

Expanded text:
b omni iniquitate. propter hanc spem dicit uniuersa ecclesia: Dimitte nobis debita nostra, riosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid eius modi, quam modo mundat lauacro aquae in uerbo. quia neque aliquid remanet in baptismo, quod non dimittatur praeteritorum omnium peccatorum - si ta
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ calũ nient᷑. ⁊ raribuant mala ꝓbonis. qͥa nec intel¬
inutture . Illi aũt̃ qđ & alibi aliquando diximꝰ. & qđ
nob faciunt sibi ñ imputant. & quod sibi faciuut
nob̵ utputant. Quis enim nr̃m uelit non solũ aligũt
ulorũ perire. ue tũ&iã aliquid ꝑdere : Sedsialit̃
inbello qd̾ contrapatrt̃ gerebut fuiss& extinctꝰ. qua¬
uis magna cura mandauerit suis. ut eũ aquantũ
possert uiuũ saluũq seruarent. & e& clupenitenti
pat̾nus affectus ignoscer&: Sͥd ei resistit nͥꝑditũfle¬
re & sui regi pace adqͥsita siuĩ mesticiã consolari :
Sicg᷑ catholica mit̾ bellantib. aduersus eã qui ꝗ aliu̾e
quã filis suis. qͥa utiq ex ipa maenta arbort. quera¬
morũ suoꝵ porectione totoorbe disfunditn: Iste in
effruca ramus culus frattus:. cueos cantate parturiat
ut iedeant adra dic̃. sinequa ustauitã habere non
possunt. si aliquor ꝑanitione tã multos ecteros colligit.
p̃tertuu qa isti ñ sic̃ absalon casu bellico ẜspontanto

Expanded text:
nobis calumnientur et retribuant mala pro bonis, quia nec intelinuenire. Illi autem, quod et alibi aliquando diximus. et, quod nobis faciunt, sibi non inputant et, quod sibi faciunt, nobis inputant. quis enim nostrum uelit non solum aliquem illorum perire uerum etiam aliquid perdere? sed si aliter in bello, quod contra patrem gerebat, fuisset extinctus, quamuis magna cura mandauerit suis, ut eum, quantum possent, uiuum saluumque seruarent, ut esset, cui paenitenti paternus affectus ignosceret, quid ei restitit nisi perditum flere et sui regni pace adquisita suam maestitiam consolari? sic ergo cathquam filiis suis, quia utique ex ipsa magna arbore, quae ramorum suorum porrectione toto orbe diffunditur, iste in Africa ramusculus fractus est, cum eos caritate parturiat, ut redeant ad radicem, sine qua ueram uitam habere non possunt, si aliquorum perditione tam multos ceteros colligit, praesertim quia isti non sicut Absalon casu bellico sed spontaneo
Abbreviated transcription (Latin):
uit qͥa homo÷: alit̃ qͥa & um rex est. Quia
rex ÷: seruit. leges iustapetpientes & c̃trania
ꝓhbentes. Conuenienti uigore sancci endo.
sicut seruiuit ezechias. lucos & tẽ pla idoloꝵ & illa
excelsa que c̃tridĩ p̾cepta fuerant c̃structa destru¬
endo. sicut seruiuit iosias tilia & ipse faciendo. sic̃
seruiuit rex niniuitarũ. uniũsã ciuitatẽ ad pla¬
candũ dñm cõpellendo. sic̃ seruiũ dariu. idolũ fian¬
gendũ inpotestitẽ daniheli dando. & inimicoseiꝰ
ieonib ingerendo. sic̃ seruiũ nabuchodonosor.
deqͦũ diximꝰ om̃s inregno suo positos a blasphe¬
mando dõ lege tribili ꝓmbendo. In hocgͦ serui uas
dño reges inqͣntũ sunt reges. cũea faciunt ad serui
reges dnõ seruireNs tẽprib apłoꝵ. sed adhuc me¬

Expanded text:
uit, quia homo est, aliter, quia etiam rex est; quia uit, quia homo est, aliter, quia etiam rex est; quia  etiam rex est, seruit leges iusta praecipientes et contraria prohibentes conuenienti uigore sanciendo, sicut seruiuit Ezechias lucos et templa idolorum et illa excelsa, quae contra dei praecepta fuerant constructa, destruendo, sicut seruiuit Iosias talia et ipse faciendo, sicut seruiuit rex Nineuitarum uniuersam ciuitatem ad placandum dominum compellendo. sicut seruiuit Darius idolum frangendum in potestatem Daniheli dando et inimicos eius leonibus ingerendo, sicut seruiuit Nabuchodonosor, de quo iam diximus, omnes in regno suo positos a blasphemando deo lege terribili prohibendo. in hoc ergo seruiunt domino reges, in quantum sunt reges, cum ea faciunt ad seruiendum- reges domino seruirent temporibus apos
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ dura c̃dttio. Aut eñĩ tacenda trat ueritas. aut
tor imminitas ꝑferenda. Seadsiutritas tactrã. ñsolũ
nemo futrat e silentio liberandꝰ. s multi &iã illoꝵ
sedittione ꝑdendi. Siaut ueritatis ꝓ̃dicatione furor
firmatis rursus asequendi ueritite formido unpedir&
parũ ad tendit. nborã dehac neglegentia reddi
impiaates leges iustas institui nolunt. ñ paisse
arogib t̾ie aptos talia. ncsiderant aliua fuisse
leges ferendo seruir&e. qͣndo adhuc illud ꝓpħicũ
cõplebatur. Quare frcmue r gentes. a popli
meditatist̃ in uuaAastiter reges trez& prin¬
cipes c̃uentr̃ inunũ adus dñm & adũs apmeiꝰ:¬
Nondũ auc̃ agebat᷑. qđ paulopꝰ in codẽ psalmo
dicit᷑. & nc̃ reges intellegite. erudimini qͥ udi¬
catis trã. Seruite in dño intimore: & exultate
ti cũ tremore. Quo mͦgͦ reges dño seruiuint in
timore. nuisiea quȩ ctra iussa dñi fiunt. regiosa seue¬
ritate ꝓhibendo atq plectendo: Alit̃ eni ser¬

Expanded text:
im tacenda erat veritas, aut eorum immanitas perferenda. Sed si veritas taceretur, non solum nemo fuerat ejus silentio liberandus, sed multi etiam illorum seductione perdendi: si autem veritatis praedicatione furor firmatis, rursus a sequenda veritate formido impediret parum attendit non bonam de hac negligentia reddi impietates leges justas institui nolunt, non petiisse a regibus terrae Apostolos talia, non considerant aliud fuisse leges ferendo serviret, quando adhuc illud propheticum complebatur, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adnondum autem agebatur, quod paulo post in eodem psalmo dicitur: Et nunc, reges, intellegite;erudimini, qui iudicatis terram; seruite domino in timore et exultate ei cum tremore. quo modo ergo reges domino seruiunt in timore nisi ea, quae contra iussa domini fiunt. religiosa seueritate prohibendo atque plectendo? aliter enim ser
Abbreviated transcription (Latin):
Expressius indonatistas quise negabant hereticos ita con¬
firmus int. ut nonois ea multa ferirent᷑. sed inquorũ
regionib aliqͥs uiolentias adericis uł circũ cellionib
uł popłis coꝵ ȩccła catholica pater&. utscilic& pꝰptesta¬
cionẽ catholicoꝵ qui fuissent ista ꝑpessi. iãcura
ordinũ ad ꝑsoluendũ multã ep̃i siue ministri
catri tenerentur. Itaenĩ existimabamꝰ eis t̃ritis &
niha tade fticere audentib posse libere doceri &
teneri catholicã ueritatẽ. ut adeã cogera&̾ nemo.
sedeĩ qui uellae sine formidine sequera&̃. uefalsos &
simulatores catholicos hałemꝰ. Et quãtus aliis frib.
aliud uideãt᷑ iã etate grauiorib ꝑ multarũ ciuitatũ
& locoꝵ exẽpla currentib. ubi firmã ⁊ uerã catho¬
licã uidelamꝰ. quȩ tam̃ ibi talib beneficiis di estituta¬

Expanded text:
ressius in Donatistas, qui se negabant haereticos, ita confirmarent, ut non omnes ea multa ferirentur. sed in quorum regionibus aliquas uiolentias a clericis uel Circumcellionibus uel populis eorum ecclesia catholica pateretur. ut scilicet post protestationem catholicorum, qui fuissent ista perpessi, iam cura ordinum ad persoluendam multam episcopi sine ministri ceteri tenerentur. ita enim existimabamus eis territis et nihil tale facere audentibus posse libere doceri et teneri catholicam ueritatem, ut ad eam cogeretur nemo. sed eam, qui uellet, sine formidine sequeretur, ne falsos et simulatores catholicos haberemus. et quamuis aliis fratribus aliud uideretur iam aetate grauioribus uel multarum ciuitatum et locorum exempla curantibus, ubi firmam et ueram catholicam uidebam
Abbreviated transcription (Latin):
& detestatione: indatiũ magistreꝵ. quomͦ cognoscmit
aiã in eis cfessiones. quod olunuellent ẽẽ cadoliq
necĩt̃ bominos tinti furoris auderent. Porũ gͦ
popłoꝵ cgrtgationes pplurinus asfricȩ regiones
abilliꝑditione libatoꝵ. sisub uno espectu uideres.
tunc diceres nimiȩ crudelitats fuisse. sidũtimen&¬

Expanded text:
ndacium magistrorum, quod modo cognoscant, etiam in eis confessiones, quod olim uellent esse catholici nec inter homines tanti furoris auderent, horum ergo populorum congregationes per plurimas Africae regiones ab illa perditione liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum time
Abbreviated transcription (Latin):
sib & scis matib cogunt᷑ intrare. ñquia coguntur rep̃¬
hendant. s quo cogant̾ adtendant. Conuiuu diue.
inuinculo pacis. Deipsis sane possumꝰ utrissi medicere.
qđ neminẽ cogant adbonũ. Qscũq eni cogunt. ñ co¬
gunt nisi adntalũ. Utrũtam antequa iste leges
quib ad cuiuium scm̃ coguntur intrare in affrica
poena c̃sticuendo eisqͥiniala ẽt̃ uoluissent. sed potiũ
c̃sticuerent. uteoꝵ furiosas uiclentias ñpaterent᷑. qͥue¬
ritatẽ catholicã uł p̃dicaren loquindo. ullegerens
c̃stituendo. Qđ tomͦ fien aliquatenꝰ posse arbitramꝰ.

Expanded text:
sibus et schismatibus, coguntur intrare, non, quia coguntur, reprehendant, sed, quo cogantur, adtendant. conuiuium domiaris sed etiam in uinculo pacis. de ipsis sane possumus uerissime dicere, quod neminem cogant ad bonum; quoscumque enim cogunt, non cogunt nisi ad malum. Verum tamen antequam istae leges, quibus ad conuiuium sanctum coguntur intrare, in Africampoenam constituendo eis, qui in illa esse uoluissent. sed hoc potius constituerent, ut eorum furiosas uiolentias non paterentur, qui ueritatem catholicam uel praedicarent loquendo uel legerent consti
Abbreviated transcription (Latin):
rescindit᷑. anñpotuꝰ in ãbob aęnoscit᷑ & hono
malueẽ ostendere qͦđ cogunt̾. nic adbonu se cogi
oportere c̾tendunt: s axp̃o coactũ ostendimꝰ
paulũ. linitat᷑ itaq &eccta lͫ istis cogendis dnm̃
suir quepͥus ut neminẽ cogera expectiuit.
ut de fide regũ atq gentiũ p̾dicatio ꝓpħica

Expanded text:
rescinditur, ac non potius in ambobus agnoscitur, et honorrescinditur, ac non potius in ambobus agnoscitur, et honormalum esse ostendere quo eoguntur, nec ad bonum se cogi oportere contendunt. Sed a Christo coactum ostendimus Paulum: imitatur itaque Ecclesia in istis cogendis Dominum suum, quae prius ut neminem cogeret exspectavit, ut de fide regum atque gentium praedicatio prophetica
Abbreviated transcription (Latin):
in esꝰ gremio reuocara. blanduiꝰ pia mat̾ am¬
piectit᷑. ⁊ oe illis multo ampluiꝰ quã dehis
qͦs mĩ qu̾a ꝑcliderait gratulat᷑. Annonꝑtin& addi¬
ligentũ pastoralẽ. &iam illas ouis qnuiolent̃
erepte s blande lenitq seducte agrege aberra¬
uer. & ab alienis corpiͣnt possideri. iuentas ad
ouile diucũ siresistere uoluerint flagellorum
trorib uł & iã dolorib reuocare. Presert̃ ꝗm̃
siapud fugitiuos & p̃dones seruos ferunditate
multiplicent᷑. plus hab& uiris qđ ueis diucus
carict̃ agnoscit᷑. qͥintis qͦssuscipiinꝰ. nec tam̃ itbap¬
tiamꝰ m̃inime uiolat. Sicetũ error corrigin¬
dus c̃ ouis ut tinea corrũpat᷑ signiculũ redẽp¬
toris. Neq enĩsiquisquã regio catactere a sig¬
nato desertore signa. ⁊ accipiant indiagentiuã.
atq ille redeat admilitũ. ille aut̃ cẽ inmilitia
inqua ñduerat incipiat. in aliqͥ coꝵ caraet̃ ille

Expanded text:
in eius gremium reuocentur, blandius pia mater amin eius gremium reuocentur, blandius pia mater amplectitur et de illis multo amplius quam de his. quos numquam perdiderat, gratulatur. an non pertinet ad diligentiam pastoralem etiam illas oues, quae non uiolenter ereptae sed blande leniterque seductae a grege aberrauerint et ab alienis coeperint possideri, inuentas ad ouile dominicum, si resistere uoluerint, flagellorum terroribus uel etiam doloribus reuocare, praesertim quoniam, si apud fugitiuos et praedones seruos fecunditate multiplicentur, plus habet iuris, quod in eischaracter agnoscitur; qui in eis quos suscipimus, nec tamen rebaptizamus, minime violatur? Sic enim error corrigendus est ovis, ut non in ea corrumpatur signaculum Redemptoris. Neque enim, si quisquam regio charactere a signato desertore signetur, et accipiant indulgentiam, atque ille redeat ad militiam, ille autem esse in militia, in qua nondum erat, incipiat; in aliquo eorum character ille
Abbreviated transcription (Latin):
posuit ꝓ ouib suis: & tam̃ cũ paerũ & alios apłos
solo uirbo uocass&. paulũ pͥuꝰ saulũ. aeccłȩ suꝑ̧
postea magnũ edificatorẽ sedhorrendũ antea
uastatort ñsola uoce cõpescuit. utrũ & iam po¬
testate ꝓstrauit. atq ut infidelitatis tenebris
sruientẽ ad desitandũ lum̃ cordis surgera
pͥus corꝑis cecitate ꝑcussit. Sipoena illa nẽae
nihil uidebat. si cos saluos habera. ñ ad impo
tura narrara. Ubi÷ qđ isti clamare c̃suer̃.
uberũ ÷ credere. uł ncredere: cui uim xp̃s in¬
tulit. quẽ coͤgit: Coce habent apłm pau¬
lũ: agnoscant in copͥuꝰ cogentẽ xp̃m. & pͥtea
docentẽ : pͥuꝰ feriente. & postea osulentẽ.
coact intrauit: plus illis om̃ib: qͥsolo uerbo
uocatisunt in cuglo iaborauit. Etquẽ timor
maio s ¶ aͣritas cõpulit ad caritatẽ. ciꝰꝑfecta
caritas foras mitut tĩmort̃, Curgͦ ñ coger&
accla ꝑditos filios ut redirent: ꝓditifiii coeger
alios ut ꝑirent : Quã uis &iam illos qͦs ñ coeger¬

Expanded text:
 ouibus suis? et tamen cum Petrum et alios apostolos solo uerbo uocasset. Paulum. prius Saulum. ecclesiae suae postea magnum aedificatorem sed horrendum antea uastatorem, non sola uoce compescuit. uerum etiam potestate prostrauit atque, ut infidelitatis tenebris saeuientem ad desiderandum lumen cordis urgeret, prius corporis caecitate percussit. si poena illa non esnihil uidebat, si eos saluos haberet, non ad inptura narraret. ubi est, quod isti clamare consuerunt: \'Liberum est credere uel non credere: cui uim Christus intulit? quem coegit\'? ecce habent apostolum Paulum: agnoscant in eo prius cogentem Christum et postea docentem, prius ferientem et postea consolantem. coactus intrauit, plus illis omnibus, qui solo uerbo uocati sunt, in euangelio laborauit et, quem maior timor compulit ad caritatem, eius perfecta caritas foras mittit timorem. Cur ergo non cogeret ecclesia perditos filios, ut redirent, si perditi filii coegerunt alios, ut perirent? quamuis etiam illos. quos non coeger
Abbreviated transcription (Latin):
tyrũ uinca  Posteuuꝰ quã cep̃ impleri qđ scriptum:
&. ad orabiis eũ om̃s reges t̾re. om̃s gs struent ei
qͥs mente sobriuꝰ regib dicat nolite curare in reg¬
liberũ arbitriũ. adulteriũ legib pununt᷑. & sacri¬
legia ꝑmittantur : Anfidẽ ñsiruare. leuius est
aninũ dõ. quã femirã uiro. Aut sita quȩ ñc̃teptꝰ
s ignorintia religioniᷤ cẽmittunt̾ micius uin¬
dicanda. nũquid idõ ueglegendast. Melius cẽ
quidẽ quis dubita uerit. Ad mcolendũ doctrina
homines duci quãpene timore uł dolore cõpelli:
didicerant oꝑe sectar. ꝓponunt nob̾ qͥdã seutentiã
cuiꝰdĩ secularis auctoris qͥdix. pudore &liberitate
uberos retinere satiuseẽ credendo quã metu. hoc
qͥd ẽ uerũ ÷. Sed sicut nrelioresst̃ qͦs diłigit amor.
iti pluressc̃ qͦs corrigit timor. Nã utde ipso aud¬
toit istis respondeat᷑ apud illũ aĩ legunt. Iumͥ malo
coałtus: rectt stactre nescus: Porro aut̃ scratura diuina

Expanded text:
a uero quam coepit impleri. quod scriptum est: Et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi, quis mente sobrius regibus dicat: \'Nolite curare in regliberum arbitrium, adulteria legibus puniantur et sacrilegia permittantur? an fidem non seruare leuius est animam deo quam feminam uiro? aut si ea, quae non contemptu sed ignorantia religionis committuntur, mitius uindicanda, numquid ideo neglegenda sunt? Melius esse quidem quis dubitauerit ad deum colendum doctrina homines duci quam poenae timore uel dolore compelli? didicerant, opere sectari. proponunt nobis quidam sententiam cuiusdam saecularis auctoris, qui dixit: Pudore et liberalitate liberos retinere satius esse credo quam metu. hoc quidem uerum est; sed sicut meliores sunt, quos dirigit amor, ita plures sunt, quos corrigit timor. nam ut de ipso auctore istis respondeatur, apud illum etiam legunt: Tu nisi malo coactus recte facere nescis. porro aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditiꝑeant. ñeruantur ꝑditioni qͥuł ũ nolebans
perire. uł coherciti poterant ñperire. Qdhio
agit caritas xp̃iana. p̾sertĩ cũ illiqͥsuas mortes
uoluntarias ⁊ furiosas minant᷑. inpopłorum
ubindoꝵ cõparatione ꝑpaucisint: Qd agit gͦ
fratna diltio utrũ dũpaucis transitorios ignes¬

Expanded text:
ti pereant, non eruantur perditioni, qui uel iam nolebant perire uel coherciti poterant non perire, quid hic agit caritas Christiana, praesertim cum illi, qui suas mortes uoluntarias et furiosas minantur, in populorum liberandorum comparatione perpauci sint? quid agit ergo fraterna dilectio? utrum, dum paucis transitor
Abbreviated transcription (Latin):
oportebat adsaniudos abscisinate animos homi¬
nũ spargeret᷑ instantiuꝰ. ⁊ quiqua uersũ poterat
catholicoꝵ sermonib Ac disputationib mons¬
trarã. eos ꝓpace donati ⁊ dapnatos suos inhonorẽ
integrũ suscepisse. & baptis nũ qut̃ dampnati
uł & um dilati foris abeccłi eorũ dederan ñ ausos
fuisse rescindere. & orbit̾rarũ ecra pacẽ xp̃ĩ etami¬
nationtẽ nescio quoꝵ obicere peccatoꝵ & euacuare
baptis mũ in ilis qͦq aeccłus datũ unde maffricã
solito crebrius. ⁊ multomagis ubicũq ab eoꝵ seuitia
respirabut aliqnͣta lib̾tas. Ium illi sic exarserunt.
x tanti̾st̃ odioꝵ stimulis incitati. ut c̃tra eoꝵ insi¬
dias atq uiolentias & aꝑtissima latrocinia uix
ulle nr̃ȩ cõmunionis acłȩ possent et̃. sccurȩ.
uix ulla uia qͣiter agerent tuta. Quicumq
ad uersus eore rabiem pact̾ catholicã p̃dicareis.

Expanded text:
oportebat. ad sanandos ab schismate animos homioportebat. ad sanandos ab schismate animos hominum spargeretur instantius et, quaqua uersum poterat, catholicorum sermonibus ac disputationibus monstraretur eos pro pace Donati et damnatos suos in honorem integrum suscepisse et baptismum, quem damnati uel etiam dilati foris ab ecclesia eorum dederant, non ausos fuisse rescindere et orbi terrarum contra pacem Christi contaminationem nescio quorum obicere peccatorum et euacuare baptismum in illis quoque ecclesiis datum, unde in Africam solito crebrius et multo magis, ubicumque ab eorum saeuitia respirabat aliquanta libertas. Tum uero illi sic eiarseruut et tantis sunt odiorum stimulis incitati, ut contra eorum insidias atque uiolentias et apertissima latrocinia uix ullae nostrae communionis ecclesiae possent esse securae, uix ulla uia. tuta, qua iter agerent. quicumque aduersus eorum rabiem pacem catholicam praedicarent