comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tus difficultas de terruerit eos in illa uitio¬
rũ uam labi atq deflecter̃ que pꝰ ingres¬
su sit quasi amena multo ꝗͣ tristior. Derñ
cũ in eam paulo ulteriuĩ processerit ame¬
nitatis illius spẽm repente subduci. Exo¬
xiri aũt uiã precipitem nũc saxis asꝑam:
nũc ob ductam sentibus. nũc gurgitb iliter¬
cisam: uł torrentib rapidam: ut laborare.
herere: labi. cadere sit necesse. Que omĩa
eo profexunt᷑. ut appareat in uirtutib ca¬
piendis labores eẽ maxĩos inperceptis aũt
maximos fructus & solidos atq in corrup¬
tas uoluptates. Uitia uoͣ quibusdam dili¬
nimẽtis nãlibus illicere aĩos hoium. &in¬
aniũ iocũditanĩ spetie captos ad acerbas
amaritudines miseriasq perdutex. Capiẽs
ꝓrsus disputatio: si uirtutũ iꝑaꝵ formas
ac terminos scirent. nõ enĩ didicerãt᷑. uł
que sit̃. uł quid eas mercedis adeo maneat: quđ¬

Expanded text:
tus difficultas deterruerit, eos in illam uitiotus difficultas deterruerit, eos in illam uitiorum uiam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena multoque tritior, deinde cum in ea paulo ulterius processerint, amoenitatis illius speciem repente subduci, exoriri autem uiam praecipitem, nunc saxis asperam nunc obductam sentibus nunc gurgitibus intercisam uel torrentibus rapidam, ut laborare haerere labi cadere sit necesse. quae omnia eo proferuntur, ut appareat in uirtutibus capiendis labores esse maximos, in perceptis autem maximos fructus et solidas atque incorruptas uoluptates, uitia uero quibusdam delenimentis naturalibus inlicere animos hominum et inanium iucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasque perducere. sapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: qu
Abbreviated transcription (Latin):
sed tanꝙͣ docendũ susceperimus eũ. qui apud
illos iam perfectus ẽẽ uideat᷑. Manẽtib enĩ
preceptis eoꝵ. que solẽt ad ꝓbrtatẽ recte dare.
ignota illis superstruemus ad perficiendã cõsu¬
medamq iustitiã quã nõ tenet̃. Ea uoͣ que
possuit cũ illis ẽẽ cõmunia pret̾mittã: ne quid
ab his uidear multari: quoꝵ exrores coargues̃
atꝗ aperire decreuerim. Due sũt uie per qͣi
humanã uitam progredi necesie ẽ. una que
incelũ ferat. alteraq ad inferos deprimat:
quas & poete incarminib & pħi indisputa¬
uixtutẽ ẽẽ uluerũt᷑. alterã uitioꝵ Eãꝗͥ que
sit. assignata uixtitib. primo aditu esse ar¬
duam & cõfragosam inqua siquis difficul¬
tate superata iñ sũmum eiꝰ euasexit: ħre
eũ de cetero planũ iter lucidim amenuq
cãpum & om̃s laboꝵ suoꝵ capere tructus
uberes atq iocundos. Ques aũt̃ primi adi¬

Expanded text:
sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput sed tamquam docendum susceperimus eum qui aput illos iam perfectus esse uideatur. manentibus enim praeceptis eorum quae solent ad probitatem recte dare, ignota illis superstruemus ad perficiendam consummandamque iustitiam, quam non tenent. ea uero quae possunt cum illis esse communia praetermittam, ne quid ab iis uidear mutuari quorum errores coarguere atque aperire decreuerim. Duae sunt uiae per quas humanam uitam progredi necesse est, una quae in caelum ferat, altera quae ad inferos deprimat: quas et poetae in carminibus et puirtutum esse noluerunt, alteram uitiorum, eamque quae sit assignata uirtutibus; primo aditu esse arduam et confragosam: in qua si quis difficultate superata in summum eius euaserit, habere eum de cetero planum iter, lucidum amoenumque campum et omnium laborum suorum capere fructus uberes atque iucundos; quos autem primi adi
Abbreviated transcription (Latin):
imaculatam uictimã sistit. Id aũt ip̃m quõ
to scquẽdũ: quo prestãdum sit. docebit r¬
huius libri disputatio. Nihil enĩ tam pre¬
clarũ hominiꝗ cõueniens põt ẽẽ ꝙͣ erudi¬
re hoĩes adiusuam. Apud Cicerxoriẽ catulus
in hortentio pħiam rebus osũb preferẽs malle se dic̃.
uł unũ paruĩ de osficio libellum. ꝙͣ longã oronem
pro seditio hoĩe cornelio. que sentẽtia non utiꝗ catu-¬
li qui illud fortasse nõ dixit. sed ciceronis e pu¬
tatida qui scripsit. Credo ut libos quos de ofticiis¬
erat scripturꝰus comẽdaret: in quib ip̃rs nihil ifẽe
testatur in om̃i pħia melius. & fructosius ꝙͣ pre¬
cepta uite dare Quod si hoc illi faciũt. quib
nõ e ueritas cogͥta: ꝙͣto magis nos facer̃ debemiꝰ
qui a deo exuditi & illuminati possumais uera
precipere. Nec tam̃ sic docebimus. ut quasi prima
uirtutis elementa tradamus: quod e infinitum.

Expanded text:
immaculatam victimam sistit. Id autem ipsum quomodo immaculatam victimam sistit. Id autem ipsum quomodo consequendum, quomodo praestandum sit, docebit hujus libri disputatio. Nihil enim tam praeclarum, hominique conveniens potest esse, quam erudire homines ad justitiam. Apud Ciceronem Catulus in Hortensio philosophiam rebus omnibus praeferens, malle se dicit vel unum parvum de Officio libellum, quam longam orationem pro seditioso homine Cornelio. Quae sententia non utique Catuli, qui fortasse illud non dixit, sed Ciceronis est putanda, qui scripsit. Credo, ut libros, quos de Oferat scripturus commendaret: in quibus ipsis nihil esse testatur in omni philosophia melius et fructuosius quam praecepta uitae dare. quodsi hoc illi faciunt quibus non est ueritas cognita, quanto magis nos facere debemus qui a deo eruditi et inluminati possumus uera praecipere! nec tamen sic docebimus ut quasi prima uirtutis elementa tradamus, quod est infinitum,
Abbreviated transcription (Latin):
tam prohari & intelligi põt̾. deos istos cũ aliquã¬
do uixerĩt mortuos esie ꝙͣ ex ip̃o ritu qui t
totus eterra. Quid enĩ celesis in se boni pot̾
here pecudum sanguis esfusus. quo ara ia¬
quinat nisi forte deos existimat eo uesci qđ
foues aspernant᷑ attingere. Et quis quil illia
uster ueneticus: parricida sit. btus ac felx
erit. Hũc diligunt: hũc tuent᷑. huic orũa
que optauerit prestant. Mexito ergo per¬
sius huiusmo suꝑ stnones suo more dexidet.
Qua tu inquit mercede de deoꝵ emexis au¬
riculas pulmone & lactibui uncti. SSen¬
tiebat uidelic&: nõ carne opus eẽ ad placã¬
dam celestem maiestatem: sed mẽte sancta
R iusto aĩo & pectore ut ipe ait. quod nali
sit honestate generosum. Hec ẽ religio cele¬
sns nõ que conitat exrebus corrupiis sed
que uirtitib cũ que orit᷑ ecelo. Hic uerus¬
t̃ cultus in quo mens colentis. se ip̃am deo

Expanded text:
tam probari et intelligi potest, deos istos, cum aliquantam probari et intelligi potest, deos istos, cum aliquando vixerint, mortuos esse, quam ex ipso ritu qui est totus e terra. Quid enim coelestis in se boni potest habere pecudum sanguis effusus quo aras inquinant? nisi forte deos existimant eo vesci, quod homines aspernantur attingere. Et quisquis illis hdulter, veneficus, parricida sit, beatus ac felix erit. Hunc diligunt, hunc tuentur; huic omnia, quae optaverit, praestant. Merito ergo Persius hujusmodi superstitiones suo more deridet: Qua tu inquit mercede deorum Emeris auriculas; pulmone et lactibus unctis? Sentiebat videlicet non carne opus esse ad placandam coelestem majestatem, sed mente sancta, et justo animo, et pectore ut ipse ait quod naturali sit honestate generosum. Haec est religio coelestis, non quae constat ex rebus corruptis, sed quae virtutibus animi, qui oritur e coelo. Hic verus est cultus, in quo mens colentis seipsam Deo
Abbreviated transcription (Latin):
pati possũt. aut frugum maturitas postularet
Ium igit᷑ mets sue compos putandus ẽ. qui auc¬
tori & datori luĩs candelaꝵ aut ceraꝵ lum̃
offert muner̃. Aliud uoͣ ille a nob̾ exigit luni
&e quide nõ fumidum: sed ut ait pocta liquidũ
atq claruĩ mẽtis. scilic&ꝵ: propter quod a potis¬
ꝙat cepiap nuncupatur. Quod exhibere nõ põt
nisi qui deum agnouerit. Illoꝵ aut̃ dii quia
terreni sũt. egent̃ luibus ne intenebris sit.
quoꝵ cultores quia celeste nihil saprũt. ctia reli¬
giones quibus descruuit ad tertã reuocãt. In ea
enĩ lumie opus ẽ. quia rõ eius in na tene¬
brosa ẽ. Itaq diis nõ celeste sensum. sed hu¬
manũ potius attribuũt. Idecoꝗ illis necessaria
& grata credũt tẽ: que nob̃is: aut quibus
exuriẽtibus opus ẽ cibo: aut sitientib potu:
aut ueste algentib. aut cum sol decesserit
lumĩe: ut uidere possimꝰ. Nullis igͥ ex rebus

Expanded text:
pati possent aut frugum maturitas postularet. pati possent aut frugum maturitas postularet. num igitur mentis suae compos putandus est qui auctori et datori luminis candelarum aut cerarum lumen offert pro munere? aliut uero ille a nobis exigiet quidem non fumidum, sed ut ait poeta liquidum atque clarum, mentis scilicet, propter quod a poetis φῶτες nuncupamur, quod exhibere non potest, nisi qui Deum agnoverit. Illorum autem dii, quia terreni sunt, egent luminibus, ne in tenebris sint: quorum cultores, quia coeleste nihil sapiunt, etiam religiones, quibus deserviunt, ad terram revocant. In ea enim lumine opus est quia ratio ejus, et natura tenebrosa est. Itaque diis non coelestem sensum, sed humanum potius attribuunt. Ideoque illis necessaria et grata credunt esse, quae nobis; quibus aut esurientibus opus est cibo, aut sitientibus, potu, aut veste algentibus, aut cum sol decesserit, lumine, ut videre possimus. Nullis igitur ex rebus
Abbreviated transcription (Latin):
si suspitari aut percipere aĩo possent.: que
sint bona illa celestia: quoꝵ magnitudinem
terreno ad huc corpot̾ obuolim sensu capet
nõ possuus: iam secũ his officiis in anib
stultissimos ẽẽ cognoscãt. Uel si celeste flum̃
quod dicimus solem cõtemplari uelint. iã
sentiẽt ꝙͣ nõ indigeat lucernis eoꝵ deui
qui ip̃m inusimi honi tam clara tam cudi¬
dam lucẽ dedit. &tam cũ in tam paruo
qrtulo. qui propter long̃ĩ quitatem no ani¬
pliuis ꝗ humani capitis iudet᷑ habet̃ mẽ siã
tantũ sit fulgoris. ut eũ moxtaliũ hõium acies nõ
queat cõtuerĩ. Et si paulisper intenderis hebeta-¬
tos oculos caligo ac tenebre cõ sequãt᷑ Quid
tandem luĩs quid claxitatis apud ip̃m deum
penes quẽ alła nox est: ec̃ arbitrem. qui hac
ip̃am lucẽ sic moderatus ẽ: ut neꝙ nimio fulgor.
neq calore uehemẽti noceret aĩantibus. fatumꝗ
istaꝵ reꝵ dedit ei: ꝙͣtum aut mortalia corpora

Expanded text:
si suspicari aut percipere animo possint quae si suspicari aut percipere animo possint quae sint bona illa caelestia, quorum magnitudinem terreno adhuc corpore obuoluti sensu capere non possumus, iam se cum his officiis inanibus stultissimos esse cognoscant, uel si caeleste lumen quod dicimus solem contemplari nelint, iam sentiant quam non indigeat lucernis eorum deus, qui ipse in usum hominis tam claram, tam candidam lucem dedit. et tamen cum in tam paruo circulo, qui propter longinquitatem non amplius quam humani capitis uidetur habere mensuram, tantum sit fulgoris, ut eum mortalium luminum acies non queat contueri et si paulisper intenderis, hebetatos oculos caligo ac tenebrae consequantur, quid tandem luminis, quid claritatis aput ipsum deum, penes quem nulla nox est, esse arbitremur? qui hanc ipsam lucem sic moderatus est, ut neque nimio fulgore neque calore uehementi noceret animantibus tantumque istarum rerum dedit ei, quantum aut mortalia corpora
Abbreviated transcription (Latin):
malis assequũt᷑. fraudãt rapiũt spoliãt in si¬
diant᷑. adiurãt. nihil deniꝗ moderati ac pen¬
si hñt: dummꝰ auro corruset̃t̃. argẽto gemis
fulgeãt. aiudissimo uentri opes suggerant.
tipati tamiliaꝵ gtegibris. per dimotum populu¬
semꝑ incedãt᷑ sic addicti & seruiẽtes uoluptanb
uim uigorẽꝗ metis extingũt. &e cũ uiuere
se maxime putat ad morte cocitatissime ꝑ¬
perat. Nam si ut in secũdo libro docuius
celi ro in aĩo. terre aũt incorpore ẽ qui bena
negligũt animi & corporis aꝑꝑetũt. intene
ex pertes sũt corpori seruiendo: longe absiit
d intellect rex diuinaꝵ. Eadem mistros
ubiq cecitas premit. sic cñi quid sit netus
deuꝗ. ita qui sit uerus cultus ignorãt. Mat¬
tant igͣ opimas ac pingues hostias deo quali
ixurienti. profundũt uma tanꝗͣ sitienti. ac¬
cendũt lumĩa uelut intenebris arg̾ẽti. Qd¬

Expanded text:
malis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insimalis assequuntur; fraudant, rapiunt, spoliant, insidiantur, abjurant. Nihil denique moderati aut pensi habent, dummodo auro coruscent, argento, gemmisfulgeant, avidissimo ventrio pes ingerant, stipati familiarum gregibus per dimotum populuper incedant. Sic addicti et servientes voluptatibus, vim vigoremque mentis extinguunt; et cum vivere se maxime putant, ad mortem concitatissime properant. Nam, sicut in secundo libro docuimus, caeli ratio in animo, terrae autem in corpore est. qui bona neclegunt animi, corporis adpetunt, in tenebt. cuius quoniam expertes sunt corpori seruiendo, longe absunt ab intellectu rerum diuinarum. eadem miseros ubique caecitas premit. sicut enim qui sit uerus deus, ita qui sit uerus cultus ignorant. Mactant igitur opimas ac pingues hostias deo quasi esurienti, profundunt uina tamquam sitienti, accendunt lumina uelut in tenebris agenti. quod
Abbreviated transcription (Latin):
aras hostiaꝵ sanguine cruẽtauerit. si focos
adorauerit. ac ueteris uini profusione made¬
fecirĩt: quin etiã sacras dapes apparãt &
exquisitas epulas. quasi aliud inde libaturis
tiosum: id gratũ ẽẽ diis suis nõ ex aliqua
diuinitatis rõne. quã nescuĩt᷑ sid ex sus
cupiditatibus iudicãt. nec intelligũt. terre¬
nis opibus deum nõ indigere. Nibil eñi sa-¬
piũt. nisi t̾eam. bonaꝗ & mala solius corpoĩs
sensu ac uoluptate perpendũt. Huius arbi¬
trio ut religionẽ ponderẽt: sit totius uite
sue acta disponũt. & qm̃ se semel a celi
cõtemplatione auerterũt: sensũꝗ illũ cele¬
stem cõpori mãcipauerũt. libidinib flena
permittũt. tanꝙͣ secũ ab laturi uoluptatem
quã momẽtis om̃ib capere festinat᷑: cũ aĩuis¬
ministerio corporis. nõ corpus ministerio
animi uti debeat. Idem maximũ bonũ iudi¬
cant opes quas si bonis axtib assequi nõ possitꝰ

Expanded text:
aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos aras hostiarum sanguine cruentauerint, si focos odorati ac ueteris uini profusione madefecerint. quin etiam sacras dapes apparant et exquisitas epulas quasi aliquid inde libaturis tiosum est, haec grata esse diis suis non ex aliqua diuinitatis ratione, quam nesciunt, sed ex suis cupiditatibus iudicant nec intellegunt terrenis opibus deum non indigere. nihil enim sapiunt nisi terram bonaque et mala solius corporis sensu ac uoluptate perpendunt. huius arbitrio ut religionem ponderant, sic totius uitae suae acta disponunt. et quoniam se semel a caeli contemplatione auerterunt sensumque illum caelestem corpori mancipauerunt, libidinibus frena permittunt tamquam secum ablaturi uoluptatem, quam momentis omnibministerio corporis, non corpus ministerio animi uti debeat. Iidem maximum bonum judicant opes. Quas si bonis artibus assequi non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uero cultu¬
5.
UOD ERTT OFFICIIM
Suscepti muneris. diumo spu
in struẽte. ac suffragante ueri¬
tate ipa cõpleuimus cuius as¬
serede atq illustrãde cãm mihi
e sumum huius oꝑis &e maximũ: ut doceam
quo ritu quo ue sacrificio deui coli oporteat.
Id enĩ hõĩs officiũ ẽ. in eoq solo sonia reꝵ de
om̃is bt̃e uite r̃o tõsistit. Sisadoquidem
propterea ficti de inspirati ab eo sumus. nõ
ut celum uideremus & solem quod. Inaxa.¬
goras putauit: sed ut artifigẽ solis & celi
deũ pura & integra mẽte coleremus. Quã¬
uis aũt precedentib libris pro ingeni me¬
diocritate defenderim uexitatẽ: ta exxitu
quoq ip̃o elucere uel maxime põt. Nihil
enĩ sancta & singulatis illa maiestas aliud
ab hoiẽ deiderat ꝙ solam innocẽtiã. quã
siquis obtulexit deo. satis pie: latis religio¬
se litabit. Iomines aut neglecta iusti¬
tia cũ sint om̃ib flagitis & scelerib in¬
quinan. religiosos se putat᷑. si templa &

Expanded text:
VERO CVLTV. Quod erat officium suscepti muneris diuino spiritu instruente ac suffragante ipsa ueritate conpleuimus: cuius adserendae atque inlustrandae causam mihi est summum operis huius et maximum, ut doceam quo ritu quoue sacrificio deum coli oporteat. id enim est hominis officium in eoque solo summa rerum et omnis beatae uitae ratio consistit, quandoquidem propterea ficti et inspirati ab eo sumus, non ut caelum uideremus et sόlem, quod Anaxagoras putauit, sed ut artificem solis et caeli deum pura et integra. mente coleremus. quamuis autem praecedentibus libris pro ingenii mediocritate defenderim ueritatem, tamen ex ritu quoque ipso elucere uel maxime potest. nihil enim sancta et singularis illa maiestas aliut ab homine desiderat quam solam innocentiam: quam si quis obtulerit deo, satis pie, satis religiose litabit. omnes autem neglecta iustitia cum sint omnibus flagitiis ac sceleribus inquinati, religiosos se putant, si templa et
Abbreviated transcription (Latin):
Tanto quisꝗ sublimior ⁊̃ ꝙͣto iustior. Si erũ
iustitia ẽ parẽ se enã minoribus facer̃ ꝙͣꝙͣ
hoc ip̃o precellit qd se inferioribus cocquauit:
gesserit. Uteꝗ multo altiorẽ dignitas gradũ
deo iudice cõsequet᷑. Nam ꝓfecto in hac uita
seculari. qm̃ breuia & caduca sũt omĩa &
preferut se alteris hoĩes & de dignitate
cõdendũt quo nihil fedius nihił arrogan¬
nus. nihil a sapientis tone semotius. Rebus
enĩ celestibus cõtraria sũt ista uniu̾sa terena.
ĩc enũ sapĩa hõĩum sũma stultitia ẽ apud e

Expanded text:
tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim tanto quisque sublimior est quanto iustior. si enim iustitia est parem se etiam minoribus facere, quamquam hoc ipso praecellit, quod se inferioribus coaequauit,gesserit, utique multo altiorem dignitatis gradum deo iudice consequetur. nam profecto in hac uita saeculari quoniam breuia et caduca sunt omnia, et praeferunt se alteris homines et de dignitate contendunt, quo nihil foedius, nihil adrogantius, nihil a sapientiae ratione submotius: rebus enim caelestibus contraria sunt ista uniuersa terrena. sicut enim sapientia hominum summa stultitia est aput
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus & om̃is ueritas tollitur: & ip̃a iusti¬
tia remigrat in celum. Ideo nõ ẽ uerum
bãt uel unde oriret᷑ uel quid efficeret: Qea
nullis aliis preterꝙͣ nr̃o populo reuelatum
est. Dicet aliquis. Nõ ne sũt apud uos alii
est cur nobis iniuc̾es sr̃um nom̃ imꝑtiamur.
nisi quia pares ẽẽ nos credimus. Nam cũ
omĩa humana nõ corpore sed sp̃ũ metiam.
tam& si corpoꝵ sit diuersa cõditio nobis tã
serui nõ sũt sed eos & habemꝰ & dicimus
spũ fratres: & religione cõseruos. Diuitie
Qͦ nõ tacuit insignes. nisi quod possunt
bonis operibus facere clariores. Diuites
sũt enĩ nõ quia diuitias hñt: sed quia i¬
utunt᷑ illis ad opera iustitie. & qui pau¬
peres uident᷑: eo tũ diuites sũt quia egẽt
& nihil cõcupiscũt. Cum igit᷑ & liberi seruis.
& diuites pauperibus. humilitate animi pares
sumus. apud deũ tam̃ uixtute discernimur:

Expanded text:
virtus, et omnis veritas tollitur, et ipsa justivirtus, et omnis veritas tollitur, et ipsa justitia remigrat in coelum. Ideo non est illudbant vel unde oriretur, vel quid efficeret; quod nullis aliis, praeterquam nostro populo revelatum est. Dicet aliquis: Nonne sunt apud vos alii est, cur nobis invicem fratrum nomen impertiamus, nisi quia pares esse nos credimus. Nam cum omnia humana non corpore, sed spiritu metiamur, tametsi corporum sit diversa conditio, nobis tamen servi non sunt; sed eos et habemus, et dicimus spiritu fratres, religione conservos. Divitiae quoque non faciunt insignes, nisi quod possunt bonis opsunt enim non quia diuitias habent, sed quia utuntur illis ad opera iustitiae, et qui pauperes uidentur, eo tamen diuites sunt, quia et non egent et nihil concupiscunt. cum igitur et liberi seruis et diuites pauperibus humilitate animi pares simus, aput deum tamen uirtute discernimur:
Abbreviated transcription (Latin):
suũ ministrat. quietẽ somni dulcissimã tri¬
buis: sic oñtib equitatẽ uirtutẽꝗ largit᷑. Nemo
apud eũ secuus ẽ.: nemo dñs. Si enĩ cunitis
idem pr ẽ. equo iure om̃s liberiꝰ iumus. Nemo
deo panper ẽ. nisi qui iuistitia indiget. Nemo
diues nisi qui uittutibus plenus est. Nemo
deniꝗ egregius nisi qui bonus & innocens
fuerit. Nemo claxissimus nisi qui opexa nai¬
sericordie largiter fecerit. Nemo petfectissi¬
mus nisi qui om̃s gradus uirtutis impleue¬
rit. Quare neq romani neq greci iustitiã
tener̃ potuerũt: qui  dispares multis gradibus
hoĩes huerut: a pauperibus ad diuites ab
humilibus ad potentes a priuatis deniq
usq ad regũs sublimissimas potestates. Ubi
enim nõ sut uniuersi pares. equitas nõ e: ac
excludit in equalitas ip̃am iustitiã. Cuius
uis om̃s in eo e̾ ut pares faciat cos. qui
ad huius uite cõditionẽ. pari sorte uenerũt᷑.

Expanded text:
subministrat, quietem somni dulcissimam trisubministrat, quietem somni dulcissimam tribuit: sic omnibus aequitatem virtutemque largitur. Nemo apud eum servus est, nemo dominus. Si enim cunctis idem pater est, aequo jure omnes liberi sumus. Nemo Deo pauper est, nisi qui justitia indiget; nemo dives, nisi qui virtutibus plenus est; nemo denique egregius, nisi qui bonus et innocens fuerit; nemo clarissimus, nisi qui opera misericordiae largiter fecerit; nemo perfectissimus, nisi qui omnes gradus virtutis impleverit. Quare neque Romani, neque Graeci justitiam tenere potuerunt, quia dispares multis gradibus homines habuerunt, a pauperibus ad divites, ab humilibus ad potentes, a privatis denique usque ad regum sublimissimas potestates. Ubi enim non sunt universi pares, aequitas non est; et excludit inaequalitas ipsa iustitiam, cuius uis omnis in eo est, ut pares faciat eos qui ad huius uitae condicionem pari sorte uenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ multa de uno deo loqͦutus est a quo
ait cõstitutũ ẽẽ mu̾dum: sed nihil de reli¬
gione. Somniauerat enĩ deũ nõ cognouerat.
Quod si iustite defensionẽ uł ip̃e ueł quilib&
Quod quidẽ socrates quia facer̾ tentauit:
in carcere cõiectus ẽ. ut ĩam tũc apparet
ꝗd eẽt futurũ his hõibus qui iustinã uerã¬
defender̃ deoq singulari seruire cepisset. Alt̾a
ẽ igit᷑ iustitie pars equitas. Equitatẽ dico nõ
utiq hñ iudicadi quod & ipm laudabile est
in hõĩe iusto sed se cũ ceteris coequãdi: quam
Cicero equabilitatem uocat / Deus enĩ qui hoies
gn̾at & in spirat. om̃s equos idest pares esse
uoluit. Candem cõditionẽ uiuẽdi om̃ibus im¬
poluit. om̃s ad sapĩam gemut: ot̃ib ĩ mortali¬
tate spopondit. Nemo a bñficus eius celestibus
segregatur. Nam sic̃ unicum nobis suũ lum̃ equa¬
liter diuidit. eminit om̃ibus fontes. uictum

Expanded text:
quidem multa de uno Deo locutus est, a quo quidem multa de uno Deo locutus est, a quo ait constitutum esse mundum: sed nihil de religione; somniaverat enim Deum, non cognoverat. Quod si justitiae defensionem vel ipse, vel quilibet Quod quidem Socrates quia facere tentavit, in carcerem conjectus est; ut jam tunc appareret quid esset futurum iis hominibus, qui justissent. Altera est justitiae pars aequitas: aequitatem dico non utique bene judicandi, quod et ipsum laudabile est in homine justo; sed se cum caeteris coaequandi, quam Cicero aequabilitatem vocat. Deus enim, qui homines generat, et inspirat, omnes aequos, id est pares esse voluit. Eamdem conditionem vivendi omnibus posuit, omnes ad sapientiam genuit, omnibus immortalitatem spopondit: nemo a beneficiis ejus coelestibus segregatur. Nam sicut omnibus unicum suum lumen aequaliter dividit, emittit omnibus fontes, victum
Abbreviated transcription (Latin):
uiter. quid sit ostendere:. ut intelligatur
phos ignorasse iustitiã. nec id quod minime
nouerãt potuisse defender̃. Iustitia ꝙͣuis om̃i
simul uixtutes amplectat᷑. tam̃ dũe sũt o̾ĩum
principales. que ab ea diuelli seperariq nõ
possũt. Pictas. & equitas. Nam fides. temperã¬¬
ha: probitas. in nocẽtia: in tegritas. & cetera
huius moͥ uł naͣ uł institutis parẽtũ possũt
t̃e in his hõibus qui iustitiã nesciũt᷑ sicuti sem¬
per nescierũt. Nata romani ueteres qui iusti¬
tia głiari solebant. his utiq uirtutibus gloria¬
bant᷑ que ut dixi proficisci a iustitia postũt.
&ab ip̃o fontẽ secerni: Pietas poͣ & ẽquitas.
qiͣ uene sũt eius. his enĩ duobus fontibus con¬
stat tota iustitia: sed caput eius & origo in
uerissime definiuit: ut alio loco diximus
qui religionẽ dei nõ tenet. Quõ enĩ põt tã
ipam nolle: qui unde oriat᷑ ĩgnorat. Plato

Expanded text:
uiter quid sit ostendere, ut intellegatur uiter quid sit ostendere, ut intellegatur philosophos ignorasse iustitiam nec id quod minime nouerant potuisse defendere. iustitia quamuis omnes simul uirtutes amplectatur, tamen duae sunt omnium principales quae ab ea diuelli separarique non possunt, pietas et aequitas. nam fides temperantia probitas innocentia integritas et cetera eiusmodi uel natura uel institutis parentum possunt esse in iis hominibus qui iustitiam nesciunt, sicuti semper fuerunt: nam Romani ueteres, qui iustitia gloriari solebant, iis utique uirtutibus gloriabantur quae, ut dixi, proficisci a iustitia possunt et ab ipso fonte secerni. pietas uero et aequitas quasi uenae sunt eius, his enim duobus fontibus constat tota iustitia: sed caput eius et origo in uerissime definiuit, ut alio qui religionem Dei non tenet. Quomodo enim potest eam ipsam nosse, qui unde oriatur ignorat? Plato
Abbreviated transcription (Latin):
in utranq partẽ dissexendi: quod ille fateri solebat.
ut alios quid libet asserentes posset rcuincet̃. Cam
disputationẽ qua iustitia euertit᷑. apud Cicexenẽ
bat ut defensionẽ laudationẽq eius induceret:
sinẽ qua putabat regi nõ posse rt̃ .p. Carneades
aũt. ut aristotelem refelleret ac platonẽ iusitie
patrones. Prima illa disputatione collegit omĩa.
que pro iusfitia dicebant᷑: ut posse illa sic fecit
euerter̃. Erat tñĩ facillimũ iustitiã radices nõ
hntem labefactari: qui  tum nulla inte̾ra fuit:
ut ꝗd ẽẽt aut qualis apħis cernexet᷑. atq ut
pot ac tales uici. quãtum eloquẽtie. ꝗͣtum ani¬
mi. tantum etĩã scĩe ad implendam defensionẽ
sũme uittutis hũissent cuius origo in religion:
rõ inequitate est. Sed hi qui primã illam
pattẽ nescierũt nec secũdam quidẽ enenere
potuerũt. Uolo aũt̃ prius trccũscripte ac bre¬

Expanded text:
in utramque partem disserendi. quod ille facere solebat, in utramque partem disserendi. quod ille facere solebat, ut alios quidlibet adserentes posset refutare. eam disputationem, qua iustitia euertitur, aput Ciceronembat, ut defensionem laudationemque eius induceret, sine qua putabat regi non posse rem publicam. Carneades autem ut Arpatronos, prima illa disputatione collegit ea omnia, quae pro justitia dicebantur, ut posset illa, sicut fecit, evertere. Erat enim facillimum justitiam radices non habentem labefactare, quia tum nulla in terra fuit, ut quid esset, aut qualis, a philosophis cerneretur. Atque utinam tot ac tales viri, quantum eloquentiae quantumque animi, tantum etiam scientiae ad implendam defensionem summae virtutis habuissent, cujus origo in religione, ratio in aequitate est! Sed ii, qui primam illam partem nescierunt, ne secundam quidem tenere potuerunt. uolo autem prius circumscnpte ac bre
Abbreviated transcription (Latin):
fieri possit agnoscãt. Iustitia suapte naͣ spẽm
quãdam stultitie ht̃. quod ego & humanis &
diuinis teltimonis cõfimate possum. Sed
nibil fortasie apud istos agamus. nisi eos do
ceanus de sus auttoribui nõ posse queꝗͣ
ustũ ẽẽ. quod ẽ cõiũttum cum uera sapiã.
uis fuerit: que cloquẽtia quod acum̃ qui ne¬
scit. ip̃m ex predicatione Siceronis intelliget
aut lucilii. apud quẽ disserens neptũnus.
de re difficillima ostendit nõ posse id ex¬
plicari. nec si carniadem ip̃m orcus remittat:¬
ĩ cũ legatꝰ ab Atheniensibus romã missus ẽt̃t
disputauit de iustina copiose: audiente gal-¬
ba: & catone censorio: maximis tũt orato¬
ribus: sed idem disputationt̃ suam postri¬
die cõtraria disputatione sub uertit: & ui¬
stitiã quã pridie laudauexat sub stulit: nõ
quidẽ pħi grauitate: cuius firma & srabilis
debet esse sententia: sed quasi oratorio exexcitii gnͣe.

Expanded text:
fieri possit adgnoscant. iustitia suapte natura speciem fieri possit adgnoscant. iustitia suapte natura speciem quandam stultitiae habet, quod ego et diuinis et humanis testimoniis confirmare possum. sed nihil fortasse aput istos agamus, nisi eos de suis doceamus auctoribus non posse quemquam iustum esse, quod est coniunctum cum uera sapientiuis fuerit, quae eloquentia, quod acumen, qui nescit ipsum, ex praedicatione Ciceronis intelleget aut Lucilii, aput quem disserens Neptunus de re difficillima ostendit non posse id explicari, non Carneaden si ipsum Orcus remittat, cum legatus ab Atheniensibus Romam missus esset, dispu- 10 tauit de iustitia copiose audiente Galba et Catone Censorio maximis tunc oratoribus. sed idem disputationem suam postridie contraria disputatione subuertit et iustitiam quam pridie laudauerat sustulit, non quidem philosophi grauitate, cuius firma et stabilis debet esse sententia, sed quasi oratorio exercitii genere
Abbreviated transcription (Latin):
mit. quominus uerã ac solidã libertatem
constanti mente defendãt. que ia hoc solo
tuenda sapĩa est. Quis em̃ tam insolens
tam elatus ⁊. qui me uetet oculos incelũ
pllere: qui imponat mihi necessitatẽ uel
Quid Iam nobis ulterius relinquet᷑ si etia hoc
quod uoluntate fieri oportet: libido extorquet
aliena Nemo istud efficiet. siquid nobis ad
t̾temnẽdã mortẽ dolorẽq uirtutis ẽ. Quã
fõstantĩa si tenemus: cur stulti iudicamus
facientes ea que pħi laudat᷑. Recte igit᷑ seneca
inc̃õ gruẽtiam hõibus obiectans ait. Suma
uirtus illis uidet᷑ magnus aiuis & udem
qui uerũ deũ nõ intelligunt. Quos sibylla
erithre
nec sentiãt᷑. sed terram digitis suis ⁊ magina¬
tã metuãt & adorẽt. Que uoͣ cã sit u̾t cos
qui sapiẽtes sũt. stultos putet. magna r̃o ẽ
nec eñ fcustra falluntur: que nõbis diligen¬
ter ẽ explicanda: ut excores suos randem̃ si

Expanded text:
munt, quominus ueram et solidam libertatem munt, quominus ueram et solidam libertatem constanti mente defendant, quae in hoc solo tuenda sapienti est. quis enim tam insolens, tam elatus est qui me uetet oculos in caelum tollere, qui inponat mihi necessitatem uel  quid iam nobis ulterius relinquatur, si etiam hoc quod uolunaliena? nemo istud efficiet, si quid nobis ad contemnendam mortem doloremque virtutis est. Quam constantiam si tenemus, cur stulti judicamur, facientes ea quae philosophi laudant? Recte igitur Seneca incongruentiam hominibus objectans, ait: Suuirtus illis uidetur magnus animus, et idem qua uerum deum non intellegunt: quos Sibylla Erythraenec sentiant, sed terram digitis suis imaginatam metuant et adorent. Quae uero causa sit ut eos qui sapientes sunt stultos putent, magna ratio est — nec enim frustra falluntur —: quae nobis diligenter est explicanda, ut errores suos tandem si
Abbreviated transcription (Latin):
quã nõ meruerat accepit Ecce sexus infix¬
mus & fragilis etas. ddilacerari se toto coͣpor̃
uriq perpetit᷑ nõ necessitate quia licet uitar̃
si uelint. sed uolũtate quia cõfidũt in deo.
di nõ re sed uerbis inanibus iactant. Dis¬
serentes nihil eĩ tã cõgruens uixi sapientis
grauitati atq cõstantiẽ ꝙͣ nullis terroribus
de santẽtie ꝓposito posle depelli: sed tanti
ẽe cruciari & mori ne fidem prodat: ne ab
officio descedat: ne metu mortis aut dolore
acerbo subactus aliquid faciat iniustũ: ni¬
si forte delirare illis uidet᷑. Elaccus znlixi¬
cis cũ dicit. Iustũ & tenacemꝰ propositi sui¬
uitũ nõ ciuium ardore praua iubentiũ
nõ uultus instantis tyrãni mẽte quatit solida.
quo nihil uerius dici põt. Si hoc ad cosre¬
ferat᷑ qui nullos cruciatus: nullã moͣtem re¬
cusãt. ne a fide iustitiaq diclinẽt: qui nõ
tyranicas ussiones nõ presidum gladios ite¬

Expanded text:
quam non meruerat accepit: ecce sexus infirquam non meruerat accepit: ecce sexus infirmus et fragilis aetas dilacerari se toto corpore urique perpetitur non necessitate, quia licet uitare si uelint, sed uoluntate, quia confidunt deo. di non re, sed uerbis inanibus iactant disserentes nihil esse tam congruens uiri sapientis grauitati atque constantiae quam nullis terroribus de sententia et proposito posse depelli, sed tanti esse cruciari et emori, ne fidem prodat, ne ab officio discedat, ne metu mortis aut dolore acerbo subactus aliquid faciat iniustum: nisi forte delirare illis uidetur Flaccus in lyricis, cum dicit: iustum et tenacem propositi uirum non ciuium ardor praua iubentium, uon uultus instantis tyranni mente quatit solida. quo nihil uerius dici potest, si hoc ad eos referatur qui nullos, cruciatus, nullam mortem recusant, ne a fide iustitiaque declinent, qui non tyrannicas iussiones, non praesidum gladios tre
Abbreviated transcription (Latin):
accedat. Nã cũ uideat uulgus dilacerari hõies
uarus tomẽtoꝵ gn̾ibus & intet fatigatos carni¬
fices inuictam tenere patientiã exifaimãt id
quod res ẽ nec cõsensum tam multoꝵ nec per¬
seueratiã moriẽtiũ uanã et̃. nec ip̃m patientiã
sine deo cruciatos tantos posse superate. La¬
trones & robust cõporis uiri eiusmoͥ lacera¬
tiones per ferre nõ queunt. R d clamãt &¬
gemitus eduẽ. uincunt᷑ enĩ dolore qr deełt illis
Inspirata patiẽtia. Nostri aut̃ ut deuiris taceã
pueri & muliercule tortores suos taciti uicũt
& exprimer illis gemitũ nec ignis põt. Cant
romani & mutio glorient᷑. aut regulo: quoꝵ
alter necandũ se hostibus tradidit. quod cap¬
tiuũ puduit uiuer̃. Alter ab hostibus depre¬
hensus cũ uideret moͣtem se uitare nõ posse:
manũ foco iniecit. ut pro facinor luo satista.¬
ceret hosti quẽ uoluit occider̃ eaq pena ueniã

Expanded text:
accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines accedat. nam cum uideat uulgus dilacerari homines uariis tormentorum generibus et inter fatigatos carnifices inuictam tenere patientiam, existimant, id quod res est, nec consensum tam multorum nec perseuerantiam morientium uanam esse nec ipsam patientiam sine deo cruciatus tantos posse superare. latrones et robusti corporis uiri eiusmodi lacerationes perferre non queunt, exclamant et gemitus edunt, uincuntur enim dolore, quia deest illis inspirata patientia: nostri autem, ut de uiris taceam, pueri et mulierculae tortores suos taciti uincunt et exprimere illis gemitum nec ignis potest. eant Romani et Mucio glorientur aut Regulo, quorum alter necandum se hostibus tradidit, quod captiuum puduit uiuere, alter ab hostibus deprehensus cum uideret mortem se uitare non posse, manum foco iniecit, ut pro facinore suo satisfaceret hosti quem uoluit occidere, eaque poena ueniam
Abbreviated transcription (Latin):
tisfacer̃ licet: & tuillus sit tam malus dei
cultor: qui data fatultate ad placandum
deũ reuertat᷑. & quidem deuotione ma¬
iore. Peccati enĩ cõsciã & metus pene re¬
ligiosorem facit. & semꝑ multo firmiot ẽ fides:
quã reponit penitẽtia. Si ergo ip̃i cũ deos suos
sibi arbitrant᷑ iratos. tum donis & sacrificus &
odorib placari eos credũt. Quid ẽ randẽ cur
deũ nr̃m tam imitem tam ĩmplacabile̾ putẽt᷑.
ut iudeat᷑ is iam xp̃ianus ẽẽ nõ posse: qui diis
roꝵ coactus inuitusq libarit. nisi forte cõtami¬
sua sponte iam facere incipiãt. quod per tor¬
nẽta fecerũt. Quis officiũ libens obeat quod
ab iniuria cepit: Quis cũ uidexit laterum
suoꝵ cicatrices nõ magis oderit deos propter
quos eterna penaꝵ insigna: & impressas uisce¬
ribus sius notas gestat: Ita fit: ut data diuini¬
tus pace: & qui fuerũt uniuersi redeat᷑. &
alius proptet miraculũ uirtutis: norus populus

Expanded text:
tisfacere liceat, et nullus sit tam malus Dei tisfacere liceat, et nullus sit tam malus Dei cultor, quin data facultate, ad placandum Deum revertatur; et quidem devotione majori. Peccati enim conscientia et metus poenae religiosiorem facit; et semper multo firmior est fides quam reponit poenitentia. Si ergo ipsi, cum deos sibi arbitrantur iratos, tamen donis, et sacrificiis, et odoribus placari eos credunt: quid est tandem, cur Deum nostrum tam immitem, tam implacabilem putent, ut videatur is jam christianus esse non posse, qui diis eorum coactus invitusque libaverit? nisi forte contamisua sponte jam facere incipiant quod per tormenta fecerunt. Quis id officium libens obeat, quod ab injuria coepit? Quis cum videat laterum suorum cicatrices, non magis oderit deos, propter quos aeterna poenarum insignia, et impressas visceribus suis notas gesttus pace et qui fugerunt uniuersi redeant et alius propter miraculum uirtutis nouus populus
Abbreviated transcription (Latin):
Si enĩ femine sexus in firmitate labunt᷑: nã isti
interdũ muliebrẽ & anilem superfiitiont̃ uocat᷑.
Uiri certe sapiuũt. si pueri si adolescẽtes improui¬
di sũt per etatẽ: maturi certe ac senti hñt sta-¬
bile iudiciũ si una ciuitas desipit. cexte utiꝗ
innũabiles stalte ẽt̃ nõ possut. Si una proum¬
cia una natio prudentia caret: ceteras om̃s
here intelligentiã recti necesse ẽ. Cum uo̾ ab
ortu solis u̾sq ad occasũ lex diuina luscep¬
ta sit: & om̃is sexus & om̃is itas & geni &
natio unis ac paribus animis deo seruiat. ea¬
dem sit ubiꝗ sapĩa: idem cõtentus mortis.
Intelligeẽ debuerãt aliquid in ea re ẽe rõnis.
quod nõ sine cã usq ad mortẽ defendatur.
aliquid fundamẽti ac soliditatis: quod eam
religionẽ nõ tm̃ in uirus & uexatione nõ
soluat. sed augeat semꝑ & faciat firmiorẽ.
nant᷑: si hoĩes in quinauerũt. cũ & deo sa¬¬

Expanded text:
si enim feminae sexus innrmitate labuntur - nam si enim feminae sexus innrmitate labuntur - nam interdum isti muliebrem aut anilem superstitionem uocant — uiri certe sapiudi sunt per aetatem, maturi certe ac senes habent stabile judicium. Si una civitas desipit, caeterae utique innumerabiles stultae esse non possunt. Si una provincia, una natio prudentia caret, caeteras omnes habere intelligentiam recti necesse est. Cum vero ab ortu solis usque ad occasum lex divina suscepta sit, et omnis sexus, omnis aetas et gens, et regio unis ac paribus animis Deo serviant, eadem sit ubique patientia, idem contemptus mortis; intelligere debuerant aliquid in ea re esse rationis, quod non sine causa usque ad mortem defendatur; aliquid fundamenti ac solidatatis, quod eam religionem non tantum injuriis ac vexatione non solvat, sed augeat semper, et faciat firmiorem. nantur, si homines inquinaverint; cum et Deo sa
Abbreviated transcription (Latin):
Illi aũt nõ sũt adeo stulti: ut stultis inudeat᷑:
sed ixeo quod accurate quod sollicite perse¬
quat᷑ stultos nõ ẽe cõcedũt. Cur enĩ tã cru¬
deliter seuiãt. nsi quia metuũt ne indies
inualescẽte iustitia: cũ dus suis quos quidã
lantͣ: nariosis relinquãt᷑. Si gͦ cultores deoꝵ
sapiẽtes sut & nos siulti. qui metuãt᷑ ne sapi¬
ip̃a quidem persecutione minuat᷑. qm̃ pecra¬
re hoĩes & inquinari lacrificio possist: auer-¬
ti aut̃ nõ possit adeo. Ualet enĩ ui sua ue
ritas. Quis tam excors: tam cecus: quin
uideat in utta sit parte sapientia: sed illi
malitia & futore cecant᷑: ne uideãt. stultosq
ẽe arbitrãtur: quod cũ hẽant in sua pote¬
state supplicia uitare. cruciari tn & mori
malũt. cum possit ex to ip̃o peruider̃ nõ
ẽe staltitiã in qua tãta hõium milia per
orbẽ totũ una & pari mẽte consentiarit.

Expanded text:
Illi autem non sunt adeo stulti, ut stultis invideant: Illi autem non sunt adeo stulti, ut stultis invideant: sed ex eo, quod accurate, quod sollicite persequuntur, stultos non esse concedunt. Cur enim tam crudeliter saeviant, nisi quia metuunt, ne in dies invalescente justitia, cum diis suis relinquantur? si ergo cultores deorum sapientes sunt et nos stulti, quid metuant ne sapiipsa quidem persecutione minuatur — quoniam peccare homines et inquinari sacrificio possunt, auerti autem non possunt a deo: ualet enim ui sua ueritas — quis est tandem tam excors tamque caecus quin uideat in utra sit parte sapientia? sed illi malitia et furore caecantur, ne uideant, stultosque esse arbitrantur qui cum habeant in potestate supplicia uitare, cruciari tamen et emori malunt, cum possint ex eo ipso peruidere non esse stultitiam in quam tanta hominum milia per orbem totum una et pari mente consentiant.
Abbreviated transcription (Latin):
Profecto quasi diuinaret. que nobis mala & quõ
euentura eẽnt. propter iusntiã hoc posuit exe¬
plũ. hec enĩ populus nẽ patit᷑ oĩa: exrantũ
prauitate. Ecce in to ẽ errote ciuitas uel po
tius orbis ip̃e totus. uel bonos & iustos uiros
tanꝗͣ malos & impios persequeret᷑. excruciet:
damnet: occidat: Nam quod ait neminẽ ẽẽ
tam demẽtem: qui dubitet uttum se malit.
malle sapiẽtem malũ ẽẽ cũ bona existimatio¬
ne ꝗ bonũ cũ mala. Anobis aũt absit hec
am̃etia: ut falsum uero anteponanus. An bo¬
ni nr̃i qualitas expopuli pedebit ercorib ꝙͣ
ex conscĩa nr̃a & iuidicio dei. aut aliqua nos¬
ritate malimus. Sua sibi hc̃ant regna re¬
ges. suas diuitias diuites. & ut loquitur
plautus. suã uexã prudentiã prudentes.
Relinquãt nobis stultitiã nr̃am. quã uel ex hoc
appacet sapĩam. quod eã nobis inuidẽt. Ss
enĩ stulto inuideat. nisi qui ip̃e sit stultissimꝰ

Expanded text:
profecto quasi diuinaret quae nobis mala et quo modo profecto quasi diuinaret quae nobis mala et quo modo euentura essent propter iustitiam, hoc posuit exemplum. haec enim populus noster patitur omnia errantium prauitate. ecce in eo est errore ciuitas utius orbis ipse totus, ut bonos et justos viros, tamquam malos et impios, persequatur, excruciet, damnet, occidat. Nam quod ait, neminem esse tam dementem, qui dubitet utrum se esse mamalle sapientem malum esse cum bona existimatione, quam bonum cum mala. A nobis autem absit haec amentia, ut falsum vero anteponamus. An boni nostri qualitas ex populi potius pendebit erroribus, quam ex conscientia nostra, et judicio Dei? Aut aliqua noum omni prosperitate malimus? Sua sibi habeant regna reges, suas divitias divites ut loquitur Plautus, suam vero prudentium prudentes: relinquant nobis stultitiam nostram, quam vel ex hoc apparet esse sapientiam, quod eam nobis invident. Quis enim stulto invideat, nisi qui sit ipse stultissimus?
Abbreviated transcription (Latin):
horrẽs a uero locus indisputatione que hẽtͣ
a furio contra iustitiã. Quero inquid si duo
sĩt. quoꝵ alter optimus uix equissimus sũma
iustitia: singulari fide. Alter in signi & sceler̃
& audacia: & si in eo sit errore ciuitas ut
bonũ illum uirum sceltratũ facinoro sum
nefariũ putet. Contra aut qui sit impro.¬
bissimus existimet õt̃ sũma ꝓbitate acfide:
proq hac opinione oĩum ciuũ: bonus ille
uir uexetur rapiat᷑ manus ei deniq aute¬
tant᷑ effodiant᷑ oculi: damnet᷑. uitciatur.
urat᷑. ex texminet᷑: egeat postremo iure
tña optio õibusꝗ miserrimus ẽẽ uideat᷑.
ontra aũt illeꝰ improbus laudet᷑ colatur
ab om̃ibus diligat᷑. honores adeũ & om̃s omĩa
imperia om̃s opes. om̃s deniq copie cõferant᷑
uir detuꝗ optimus oĩum exisumatione &e di¬
gnissimus om̃i fortuna iudicet᷑. Quis tandẽ
exit tam demẽs: qui dubitet: utrũ se malit tẽ.

Expanded text:
horrens a uero locus in ea disputatione quae habetur horrens a uero locus in ea disputatione quae habetur a Furio contra iustitiam. quaero inquit, si duo sint, quorum alter. optimus uir, aequissimus, summa iustitia, singulari fide, alter insigni scelere et audacia, et si in eo sit errore ciuitas, ut bonum illum uirum sceleratum facinerosum nefarium putet, contra autem eum qui sit inprobis simus, elxistimet esse summa probitate ac fide, proque hac opinione omnium ciuium bonus ille uir uexetur rapiatur, manus ei denique auferantur, effodiantur oculi, damnetur uinciatur uratur exterminetur egeat, postremo iure etiam optimo omnibus miserrimus esse uideatur, contra autem ille inprobus laudetur colatur, ab omnibus diligatur, omnes ad eum honores, omnia imperia, omnes opes, omnes undique copiae conferantur, uir denique optimus omnium existimatione et dignissimus omni fortuna iudicetur: quis tandem erit tam demens qui dubitet utrum se esse malit?
Abbreviated transcription (Latin):
fiũ. & cũ sint in iustitie crudelitatisq doc¬
fores. iustos se mñ ac prudentes uideri uolũt
ceci & hebetes & reꝵ ueritatis ignari. Adeo¬
ne uobis o perdite meates inuisa iustitia
tꝰ. ut eam sumis sceleribus ad equetis. Adeo¬
ne apud uos periit in nocentia: ut ne mor¬
te quidẽ simplici uidicetis. sed supra oĩa
factnora habeat᷑ nullũ facinus ad mittere.
pectusq purlĩ ab om̃i sceleris cõtagione pre¬
scare. Et qm̃ cõiter cum deoꝵ cultorib loquim᷑.
lietat per nos bñfacete nobiscũ. Hec ẽ enĩ lex
nta: Hoc opus hec religio si sapientes uob uide¬
mur ĩmitamini. Si stalti cõtemnte. aut etiã
ridete si bbet Nobis enĩ stultitia nostra prodest:
Quid laceratis: Quid affligitis. Nõ inuidemꝰ
sapĩe uestre: hanc stultiuam malumus hanc̃
amplectimur hoc nobis credimus expedire:
ut uos diligamus. & in uos ip̃os qui odistis
om̃ia conferamus. st apud Ciceronẽ nõ ab¬

Expanded text:
tium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctium? et cum sint iniustitiae crudelitatisque doctores, iustos se tamen ac prudentes uideri uolunt, caeci et hebetes et rerum et ueritatis ignari. adeone uobis, o perditae mentes, inuisa iustitia est, ut eam summis sceleribus adaequetis? adeone. aput uos perit innocentia, ut ne morte quidem simplici dignam iudicetis, sed supra omnia facinora habeatur nullum facinus admittere pectusque parum ab omni sceleris contagione praestare? et quoniam communiter cum deorum cultoribus loquimur, liceat per uos bene facere uobiscum: haec est enim lex nostra, hoc opus, haec religio. si uobis sapientes uidemur, imitamini, si stulti, contemnite aut etiam ridete, si libet: nobis enim stultitia nostra prodest. quid laceratis? quid adfligitis? non inuidemus sapientiae uestrae: hanc stultitiam malumus, hanc amplectimur, hoc nobis credimus expedire, ut uos diligamus et in uos ipsos qui odistis omnia conferamus. est apud Ciceronem non ab
Abbreviated transcription (Latin):
at. ac nõ etiã tormẽta ꝙ fuexĩt grauiora: fãto
maiotẽ uirtatis głiam pariat᷑. Illi aũt pertinaci¬
scultitia iubent curã toͣtis diligenter adhibe¬
ri ut ad alios cruciatus menbra renouent᷑.
& reparet᷑ nouus sanguis ad penã. Quid tã
piũ : tam bñficũ. tan humanũ fieri põt. Nõ
curassẽt tam lollicite quos amarẽt. ⁊ lec e
deoꝵ disciplina: ad hec opera cultores suos
erudiũt. hec sacra desiderãt. quin etiã sce¬
lexatissimi homicide coatra pios iura im¬
pia cõdiderũt: nam & cõstitutiones sacrilege
etia disputatione uitis petitoꝵ legunt᷑ in ui¬
ste. Domitius de officio preconiulis: li scꝓ¬
fimo. rescripta principum netaria collegit:
ut doceret quibus penis affici oporterẽt toi
qui se cultores dei cõfiterẽt᷑. Quid his taci.¬
ant. qui ius uocat̃ carnificinas ueterum
tirãnoꝵ aduersus in nocentes rabide seiuẽ¬

Expanded text:
tormenta quanto fuerint grauiora, tanto tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinacstultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur iniustae. Domitius de officio proconsulis libro septimo rescripta principum nefaria collegit, ut doceret quibus poenis adfici oporteret eos qui se cultores dei confiterentur. Quid iis facias qui ius uocant carnificinas ueterum tyrannorum aduersus innocentes rabide saeuien
Abbreviated transcription (Latin):
fex qui neminẽ statuit occider̃. Itaq dici
nõ pot̾ huiusmo iudices ꝗͣta & qͣu grauia tor¬
mẽtoꝵ gnͣa ex cogitauerũt. ut ad effeçtũ propo¬
siti sui perueniret. Hec aũt nõ tm̃i idẽo facuit:
ut gloriari possint nullũ se in noc̾etiũ peremisse.
Nam & ipe audiui aliquos gloriãtes quod amini¬
stratio sua ia hac parte fuerit incruenta. Sed
& inuidie cã: ne aut ip̃i uincant᷑: aut illi uir¬
tutis sue głam cõsequant᷑. Itaq in ex cogitadis
penaꝵ gn̾ibus. nihil aliud ꝙͣ uictoriã cogitãt.
ciũt eni certã ẽe illd̃ & pugnã. Uidi ego in
bythynia presidem gaudio mixabiliter elatum
tanꝗͣ harbaroꝵ gentem aliquã subegist&: qđ
imus qui pet bitnium magna uixtũte restite¬
rat. posttemo cedete iussũs eet. Contendut̃
igit᷑ ut uincãt & exquisitos dolores cõporib
immitũt: & nihil aliud deuitat. quã ut ne
toti moriant᷑. Quasi uõ mots immͦ bt̃os faci¬

Expanded text:
fex qui neminem statuit occidere. itaque dici fex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuidiae causa, ne aut ipsi uincantur aut illi uirtutis suae gloriam consequantur. itaque in elcogitandis poenarum generibus nihil aliut quam uictoriam cogitant: sciunt enim certamen esse illud et pugnam. uidi ego in Bithynia praesidem gaudio mirabiliter elatum tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restiterat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors t