comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dore. eo quod reꝑcusso aere. plus
auri. Naturale crum ẽ ut metallo¬
rum splendor plus fulgeat. luce
alia reꝓcussus. Hinc & auraru
dicti. quorum fulgur splendidos
red dit. Obrizum aurum dictũ.
quod obradiat splendore. Est
enim coloris optimi. quod ebrei
Brattea dicitur tenuissima lamina
& ꝓpri&atem habebat & nomen.
Decorio enim pecudum. nummi
incidebantur & signabantur.
:Postea. a saturno aereus nummus
inuentus. ipse enim signare num¬
mos & scribi constituit. Propterea
& aerarium saturno agentilib
consecratum est. alii ut superius
pecuniam apecudib appella uer
sicut auiuando iumenta sunt
dictu. Omne enim pairimonium
apud antiquos peculium dicebat᷑
apecudibus. In quib eorum consta¬
bat uniuersa substantia unde &
pecuarius uocabatur quierat diues.
modo uero pecuniosus. Antiquissimi.
nondum auro argentoq inuento
aere utebantur. Nam prius aera
petunia in usu fuit. postea argentea
Deinde aurta sub secuta ẽ sedabea
quacȩpit nomen retinuit. Unde

Expanded text:
dore, eo quod repercusso aere plus auri. Naturale enim est ut metallorum splendor plus fulgeat luce alia repercussus. Hinc et aurarii dicti, quorum fulgor splendidos reddit. Obryzum aurum dictum quod obradiet splendore; est enim coloris optimi, quod Hebraei Brattea dicitur tenuissima lamina,et proprietatem habebat et nomen; de corio enim pecudum nummi incidebantur et signabantur. Postea a Saturno aereus nummus inventus; ipse enim signare nummos et scribi constituit. Propterea et aerarium Saturno a gentilibus consecratum est. Alii, ut superius, pecuniam a pecudibus appellaverunt, sicut a iuvando iumenta sunt dicta. Omne enim patrimonium apud antiquos peculium dicebatur a pecudibus, in quibus eorum constabat universa substantia; unde et pecuarius vocabatur qui erat dives, modo vero pecuniosus. Antiquissimi nondum auro argentoque invento, aere utebantur. Nam prius aerea pecunia in usu fuit, post argentea, deinde aurea subsecuta est, sed ab ea, qua coepit, et nomen retinuit. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
herbȩ est dequa tinguit᷑ uestis.
dicta qui amentit᷑ alienum colorẽ
gore aquȩ ł qđ allig& pedes. quia
crassa ẽ foliis. aquã ex parte su¬
perantibus. Uiba & tiphus her
bȩ circa fontes quȩ in paludib
stagnisq nascunt᷑. ex quib ulba
idẽ algic mollis & quod am modo
fungus. dicta abuligine. Tiphus
uero quod se ab aquis inflat.
Vnde &iam ambitiosorũ & sibi
placentium hominũ tumor
tiphus dicit᷑. Carix herba acuta
& durissima. sparto similis. De
Spartus frutex uirgosus. sine
foliis ab asperitate uocatus
Uolumina enĩ funium quȩ exeo
fiunt. aspera sunt. Crimen
asitu potius dictum. qͥđ pluri¬
mus agrorum sit. Unde & eum
greci agrestem uocauerunt. Lic&
omnis herba gram̃ uoc& abeo
quod germin&. sicut robur omnis
lignicutis & species. ab eoqđ sit
firmissima. Filix asingulari¬
tate folu dicta. Deniq ex unu
uirgula altitudine cubitali. unũ
scis sũ folium gignit᷑ res implicatũ
uelut penna. Auena. Loliũi

Expanded text:
herbae est de qua tinguitur vestis, herbae est de qua tinguitur vestis, dicta quia mentitur alienum colorem.gore aquae; vel quod alliget pedes, quia crassa est, foliis aquam ex parte superantibus. Ulva et typhus herbae quae circa fontes et paludes stagnisque nascuntur. Ex quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab uligine. Typhus vero, quae se ab aqua inflat. Unde etiam ambitiosorum et sibi placentum hominum tumor typhus dicitur. Carex herba acuta et durissima, sparto similis. De Spartus frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dictum, quod plurimis agrorum sit: unde et eum Graeci ἄγρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit firmissima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa folia gignitur, res inplicata velut pinna. Avena. Lolium.
Abbreviated transcription (Latin):
melana. idẽ uitis nigra. eademq
labrusca. folia ederesimilia inomnib
maior quam uitis alba. bacas. łramos¬
similit̃ habens quȩ in maturitate
nigrescunt. Unde & uocabulum
sumpsit. Uiticella herba alatinis
appellata. qđ sic uitis quicquid ꝓx¬
imum habuerit. apprehendat
corimbis. quos anulos appellamus.
Buptalmo florem hab& croccum.
oculo similem. unde & agrecis nom̃
accepit. est aũ caulȩ molle. foliis
cori andri similib Nascit᷑ iuxtu
muros ciuitatũ. Flomos quam
latini uerbascum uocant. quarũ
altera. masculus albidioribus
foliis atq angustiorib altera fe¬
mina foliis nigris atq latioribus.
Ferula uocata amedulla. nã ilum
tradit eẽ uarro ferule medullam
non nulli a feriendo ferulam
dicunt. Ad hanc enĩ pueri & puelle
ua pulari solent. huussucus gal¬
banũ est. Papirium dictum
qđ igni & cereis est aptum. piron
enĩ greti. ignem dicunt. Iuncus
quod soliti dicere nodum. Etinꝓ
uerbio. Qui inimicus ẽ. &iam in
scirpo nodũ querit. Fucusgenus

Expanded text:
 id est vitis nigra, eademque labrusca: folia hederae similia; in omnibus maior quam vitis alba: bacas similiter habens, quae in maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. Viticella herba a Latinis appellata quod sicut vitis quidquid proximum habuerit, adprehendat corymbis, quos anulos appellamus. Bupthalmos florem habet croceum, oculo similem; unde et a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur iuxta muros civitatum. Phlomos, quam Latini verbascum vocant; quarum altera est masculus, albidioribus foliis atque angustioribus, altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri et puellae vapulare solent: huius sucus galbanum est. Papyrum dictum quod igni et cereis est aptum; πῦρ enim Graeci ignem dicunt. Iuncus quod soliti dicere, nodum. Et in proverbio: 'Qui inimicus est, etiam in scirpo nodum quaerit.' Fucus genus
Abbreviated transcription (Latin):
similia. nascit᷑ in humidis petris
& nuncupat᷑. Ciclaminos grete
dicta aquodam quiciclos uocatus
est. quiprimus uirtutẽ huius
herbȩ inuenit. siue quod habeat
radicem rotundam. greci enim.
cicla rotundum uocant. cuius
radix autsucus siuino fuerit am¬
mixtus. ebrios facit. Nascitur
in locis siluosis & agris. Calamnus.
Ampelos. leuce. siue brionia. quã
latini uitem albam uocant. ł aqua¬
litate coloris. ł quod radix eius
contrita &corpori infricata te¬
neriorem & candidiorem cutem
reddat. Nam & sucus bacarum
eius lac uberib siccis reddit. Sed¬

Expanded text:
similia. Nascitur in humidis petris.similia. Nascitur in humidis petris.et nuncupatur. 89. Cyclaminus Graece dicta a quodam, qui Κύκλος vocatus est, qui primus virtutem hujus herbae invenit sive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum vocant. Cujus radix, aut succus, si vino fuerit admistus, ebrios facit. Nascitur in silvosis locis, et agris. 90. Ampelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris, vel quod ejus radix contritaneriorem et candidiorem cutem reddat. Nam et sucus bacarum eius lac uberibus siccis reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
lupina. ꝓpt̾ sementẽ eius uuȩ simile
Peligonus quã latini herbã sangui¬
nariã uocant. qđ missa innarib
sanguinẽ moueat. Ambrosia
quã latini apium siluaticũ uocant
dequa uirg. ambrosi eq comȩ diui¬
salutarẽ uocant. folia feniculi
similia atq aspera. & rotatim t̃rȩ
nepetã uocauerunt. maioris uir¬
tutis & uehentens incalore. Ceni¬
cularis herba substernit᷑ obscorpi¬
onũiim repellendã. Cladiolus
qđ sit folus gladii similib tẏrso
bascũ. agaricũ. radix uitis albȩ
ueneola. orcib&a. Mirobalanũ.¬
tiũ uocant. Scilla quod nocens
sit. Dequa dic̾ suꝑstitio gentiliũ
qđ si integra ad lim̃ suspendatur
omnia mala fugat. Cam mipedos
agrecis dicta . qđ terre adhereat.¬
& odorem pini habeat. hanc latini
cucurbitularẽ uocant. qđ ex parte
odorem cucurbitȩ referat. Ssta¬
fis agria nascit᷑ locis amoenis
Oplenos dicta qđ splenem auferat
siue scolo prendios eo quod folia
ipsius scolo prendo animali sint

Expanded text:
lupina propter semen ejus uvae simile. 79. Polygonus, quam Latini herbam sanguinariam vocant, quod missa in naribus sanguinem moveat. 80. Ambrosia, quam Latini Apium sylvaticum vocant. De qua Virgilius: Ambrosiaeque comae divisalutarem vocant, cujus folia fenicsimilia atque aspera et rotatim terrae nepetam vocaverunt, maioris virtutis et vehemens in calore. Genicularis herba substernitur ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso bascum. Agaricum, radix vitis albae.Beneola. Orcibtium vocant. Scylla, quod nocens sit, de qua superstitio gentilium dicit, quod si integra ad limen, suspendatur, omnia mala fugat. 86. Chamaepitys a Graecis dicta, quod terrae adhaereat, et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. 87. Staphysagria nascitur in locis amoenis. Asplenos dicta, quod splenem auferat, sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro animali sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nalis. quinumquam occidit appella¬
turq boreus. alter australis. qui
num quã uid&ur. & austronothus
dicitur. Et dictipoli. quod sint ax¬
ium circuli ex usu plaustrorum a po¬
liendo scilic& nominati. Sed polus
boreus semper uid&ur. Austrono¬
thus numquam. qui adex traceli
altiora sunt. prȩssa austri. conuex¬
a ex trema cȩlisunt. acuruitate
dicta. Nam conuexum curuumẽ
& inclinatum & in modum circuli¬

Expanded text:
nalis, qui nunquam occidit, appellanalis, qui nunquam occidit, appellaturque boreas, alter vero australis, qui nunquam videtur, et austronotius dicitur. Poli dicti, quod sint axium cycli ex usu plaustrorum a poliendo scilicet nominati, sed polus boreas semper videtur, austronotius nunquam, quia dextra coeli altiora sunt pressa austri. Convexa extrema coeli sunt a curvitate dicta: nam convexum curvum est et inclinatum, et in modum circu
Abbreviated transcription (Latin):
ETHEA LOCUSEST IN QUO
sydera sunt & significat cum
ignem quia totomundo in altum se¬
paratus est. Sane & her est ipsum
elementum: Ethera uero splen¬
dor aetheris. & est sermo grecus.
Speracęlidicta co quodspecies eius
in rotundum formata est. Sed & quic¬
quid tale est auolubilitate. spera
agrecis dicitur. Sicut & pilae quib
ludunt infantes : Namphilos ophi
dicunt caelum insperae figura
undiq eẽ conuexum. omnib pasti¬
bus eẽ aequale concludentem ter¬
ram in media mundimole libratã
hoc moueridicunt & cum motueius
sydera in eo fixa aboriente usq
adoccidentem circuire septem tri¬
onibus breuiores gyros iuxta car¬
dinem peragentibus: Ais est¬
septemtrionis linea recta qua e ꝑ
mediam pilam spere tendit.
Et dicta axis quodinea spera ut
rota uoluitur. uel quia ibi plaus¬
trumest: Cardines extremae
pastes sunt axis. Et dicti cardines
eo quod per eos uestitur caelum
Poli sunt circuli quicurrunt perax¬
em. Horum alter ẽ. septem trio¬

Expanded text:
ethera locus est, in quo sidera sunt; et significat eum ignem, qui a toto mundo in altum separaelementum; aethra vero splendor aetheris, et est sermo Graecus. 2. Sphaera coeli dicta, eo quod species ejus in rotundum formata est, sed et quidquid tale est, a volubilitate sphaera a Graecis dicitur, sicut et pilae, quibus ludunt infantes. Nam philosophi dicunt coelum in sphaera figuram undique esse convexum, omnibus partibus aequale, concludens terram in media mundi mole libratam. Hoc moveri dicunt, et cum mora ejus sidera in eo fixa ab Oriente usque ad Occidentem circuire, Septentrionibus breviores gyros juxta cardinem peragentibus. septentrionis linea recta, quae per mediam pilam sphaerae tendit; et dicta axis, eo quod in ea sphaera ut rota volvitur, vel quia ibi plaustrum est. Cardines extremae partes sunt axis; et dicti cardines, eo quod per eos vertitur coelum. Poli sunt circuli qui currunt per axem. Horum alter est septentrio
Abbreviated transcription (Latin):
to noc&. & molestia ẽ animo. Unde
& animi molestiam scrupulum dici¬
mus. Hinc & scrupea saxa. iđ aspera.
Cotis nomen accepit. quod ferrum adin¬
cidendum acuat. Cotis enim greco ser¬
mone incisio nominatur. Ex his aliȩ
aquariae sunt. aliȩ oleo indigent
in acuendo. sedoleo. lenem. aquae
acie macerrimam reddunt. Pu¬
mex uocatur. eo quod spumȩ densi¬
tate concretus fiat. Et ẽ aridus.
candore paruus. tantamq naturam
refrigerandi habens. ut inuasemissus.
musta deferuere desinant. Rudos
artifices appellant lapidẽs contusos.
& calce admixtos. quos in pauimentis
faciendis suꝑ fundunt. Unde & rude

Expanded text:
ntum, nocet et molestia est animo; unde ntum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lapides contusos et calce admixtos, quos in pavimentis faciendis superfundu
Abbreviated transcription (Latin):
apis a terra tamquam densior. &iam
sus. Saxa haerent. & amontib exci¬
duntur. Petra grecumest. Silex est
durus lapis. eo quod exiliat ignis ab eo
dictus. Scopulus asaxo eminenti quasi
abspeculando dictus. siue ategimen
Crepido extremitus saxi abrupta.
Unde & crepido uocata. quod sit ab¬
rupta saxi altitudo. sicut her& pedi
aspera saxa in mari. dicta acauendo.
quasi cautici Munces. p&re in lito¬
re similes muricis uiuis. acutissimȩ.¬
& nauibus ꝑnitiose. Igon saxum ẽ
quod humanȩ uocis sonum captans.
&iam uerba loquentium imitatur
Igon aũt grece. latine imago uocatur
eo quod aduocem respondens. alieni
efficitur imago sermonis. Lic& hoc
quidem elocorum natura ueniat.
ac plerumq conuallium. Calculus
est lapillus terre admixtus. rotundus
atq clurissimus. & omni puritate lenis¬
simus⁊ Dictus aũt calculus quod sine¬
sine molestia. breuitati sui calc&ur
Cui contrarius ẽ scrupus. lapillus minu¬
tus & asꝑ. Qui si in ciderit incalciam̃¬

Expanded text:
apis a terra tamquam densior etiam sus; saxa haerent et a montibus exciduntur; petra Graecum est; silex est durus lapis, eo quod exiliat ab eo ignis dictus. Scopulus a saxo eminenti, quasi ab speculando dictus; sive a tegimentcavata. Crepido extremitas saxi abrupta; unde et crepido vocata quod sit abrupti saxi altitudo, sicut 'haeret peaspera saxa in mari, dictae a cavendo, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermonis; licet hoc quidem et locorum natura evenit, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate sui calcetur: cuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciame
Abbreviated transcription (Latin):
eius genera. Omnium aut̃ obtimum
lapidis speculari est. ẽ enim insignis ȩdi¬
ficiorum & coronis gratissimus.
gida. intus occultum contin& ignem.
facit. Postquam enim arserit. aquis
incenditur. quib. sol& ignis extingui
oleo extinguit᷑. quo sol& ignis accendi i
Usus eius structuris fabricȩ necessarius
Nam lapis ita la pidi non potest adhere¬
turis. & ex molle utilis tectoris.
Arena ab ariditate dicta. non ab ad
herendo in fabricis utquidam uolunt.
Huius probatio si manu in pressa stridat.
aut si inuestem candidam sparsa
nihil sordis reliquat.

Expanded text:
eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et coronis gratissimum. gida, intus occultum continet ignem. facit: postquam enim arserit, aquis incenditur, quibus solet ignis exstingui: oleo exstinguitur, quo solet ignis accendi: usus ejus structuris fabricae necessarius. Nam lapis lapidi non potest adhaereturis, ex molle utilis tectoriis. Arena ab aridithaerendo in fabricis, ut quidam volunt. Hujus probatio est, si manu impressa stridat, aut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
ete uocatum siue a retinendis
piscib siue arestib quib ten¬
ditur. Minus aũ rete inpla¬
gium dicitur. aplagis. Nam
ꝓprie plagas dicimus. funesillos
quib retia tendunt᷑. circa im̃a & sũ¬
mã partem. Funda genus ẽpisca¬
toriae retis. dicta abeo quod in fun¬
dum mitatur. Idem & iam aiac¬
tando iaculum dicitur. Plautus.
prob quidam antea iaculator eras.
ragum genus retis ab eo qđ trahit᷑
nunccupatum. Ipse est & uerriculũ.
Uerrere enim trahere ẽnasa. Cassis
genus uenatoriȩ retis. quod capiat.¬
Hincẽ quod incassum dicimus. id est
sine causa. quasi sine cassib sine quib
uenatio in anis est. Cono poum
rete quoculices excludunt᷑. inmodũ
tentoru. quomagis alexandrini
utuntur. quiaibi exnilo culices copiosi
nascunt᷑. Unde & conopiũ dicitur.
nam canopea. egyptus est.

Expanded text:
etes vocatae sive a retinendis piscibus, sive a restibus, quibus tenduntur. Minus autem rete simplagium dicitur a plagis: nam proprie plagas dicimus quibus retia tenduntur circa imam et summam partem. Funda genus est piscatoriae retis, dicta ab eo quod in fundum mittatur. Idem etiam a iactando iaculum dicitur. Plautus Probus quidem antea iaculator eras. Tragum genus retis ab eo, quod trahitur, nuncupatum. Ipsa est et verriculum; verrere enim trahere est. Nassa. Cassis genus Hinc est quod incassum dicimus, id est sine causa, quasi sine cassibus, sine quibus venatio inanis est. Conopium rete quo culices excluduntur, in modum tentorii, quo magis Alexandrini utuntur, quia ibi ex Nilo culices copiosi nascuntur, unde et conopea dicitur; nam conopea egyptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
suppum. quadrionem planũ uocant
aleatorib componit᷑. ut afferat
quoduoluerit. ut puta senionem
quieis in iactu. bonum affert. uitant
aũcanem quiadamnosus est
unum enim significat.
partimuage. Ideo alios ordinarios
alios uagos appellant. Atuero qui
moueri omnino non possunt. incitos
dicunt. Unde & gentiles homines.
incitiuocantur. quib spes ultra pro¬
cedendi nulla restat.
ꝑ iurium num quã abẽ. Postremo
& odium & damnarerũ. unde & ali¬
quando propterhaet scelerc
interdicta legibus fuit.
Pila proprie dicit᷑ qđ sit pilis plenaui uii¬
Haec & fera aferendodicta. ł fe¬
riendo dequarũ genere ł pondere.
dorcatius sic tradit. Ne utu parie
pilos uiuacis condere cerui. Untice
donecerit geminã suꝑ additalibram.
Inter species pilarum sunt. trigo¬
naria & arenata. Trigonaria est
quia intres ludit᷑. Arenata quȩ ingre¬
ge dumexcirculo asstantiũ. expec¬
tantiumq emissa. ultra iustũ spaciũ

Expanded text:
SUPPUM, quatrionem PLANUM vocabanSUPPUM, quatrionem PLANUM vocabanaleatoribus componitur, ut afferat quod voluerit, ut puta senionem, qui eis jactu bonum affert. Vitant autem canem, quia damnosus est, unum enim significat. partim vage. Ideo alios ordinarios, alios vagos appellant. At vero qui moveri omnino non possunt 413 incitos dicunt. Unde et egentes hoinciti vocantur, quibus spes ultra procedendi nulla restat. periurium numquam abest, postremo et odium et damna rerum; unde et aliquando propter haec scelera interdicta legibus fuit. De pila . Pila proprie dicitur quod sit pilis plena. Haec et sfera a ferendo vel feriendo dicta. De quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit 1: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminam super addita libram. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est quia inter tres luditur. Arenata, qua in grege, dum ex circulo adstantium spectantiumque emissa, ultra iustum spatium
Abbreviated transcription (Latin):
lea idẽ ludus tabulȩ inuenta.i
agrecis. in ocio troiani belli
a quodam milite aleo nomine
aquo & ars nomen accepit. Tabu¬
lacluditur pyrgo. calculis tesse
ꝑgant. siue quod turris speciẽ
dicitur lapis breuis. qui sine mo
lestia sui breuitate calcatur.
Item calculi. qđ ꝑuias ordinales
ex omnib partibus. Has alii lepus¬
culos uocant. eo qđ exiliendo dis¬
currat. olimaũ desserȩ iacula
appellabant᷑ aiaciendo.
uidam aũ aleatores sibiuident᷑
phisio logice ꝑ allegoriam hanc
artem exercere. & sub quadam
rerum similitudine fingere. nã
trib tesseris ludere ꝑ hibent.
ꝓpt̃ tria scłi tempora. Presentia.
preterita. & futura. quia non stant
sed decurrunt. Sed & ipsas uias
senarus locis distinctas. propter
actates hominis. ternariis lineis
.ꝓpt̃ tempora argumentant᷑. Inde
& tabulam ternis descriptam di¬
cunt lineis.
anumero uacabatur. utunio.
binio. trinio quadrio. quinio. senio.
postea &pellatio singulorũ mutata
est. &unionem. canem. trionem

Expanded text:
lea, id est, ludus tabulae, inventa a Graecis in otio Trojani belli, a quodam milite nomine Alea, a quo et ars nomen accepit. Tabula luditur pyrgo, calculis, tesserrgant, sive quod turris speciem dicitur lapis brevis qui sine molestia sui brevitate calcatur. Item calculi, quod per vias ordinales ex omnibus partibus. Has alii lepusculos vocant, eo quod exiliendo discurrant. Olim autem tesserae iacula appellabantur, a iaciendo.uidam autem aleatores sibi videntur physiologice per allegoriam hanc artem exercere, et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere perhibent propter tria saeculi tempora; praeterita, praesentia et futura, quia non stant, sed decurrunt. Sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter aetates hominum ternariis lineis propter tempora argumentantur. Inde et tabulam ternis descriptam dicunt lineis. a numero vocabatur, ut unio, binio, trio, quatrio, quinio, senio. Postea appellatio singulorum 412 mutata est, et unionem CANEM, trionem
Abbreviated transcription (Latin):
euocatas. tenere dicunt
Colonites oculus est. indicȩ
testu dinqͥs uarius. & purpureus.
Hunc magi impositum linguae
futura prenuntiare : dicunt.¬
Bronia. acapite testudinum.
etoni trib cadi putatur. & res¬
tinguere fulminis ictus. Hienia
lapis in oculis hygenȩ bestiȩ
inuenitur. qui si sublingua
hominum subditus fuerit futu¬
raeum precinere dicunt
Corallius tempestati & grandini
ma quȩdam liuore ꝑ lucida.
habens stellas rubeas. inter¬
dum & aureas. Dicunt ꝑeam
interrogare demones & fugare.
Inquib dam gem marum gene¬
rib ueri a falsis discernere
magna dif ficultas est. quippe
cuminuentum sit euero genere
alterius. in alia falsatrans ducere
ut scer donices quȩ ternis gluti¬
nantur gemmis. Ita utde prehen¬
di non possint. Fingunt enim eas
& diuerso genere nigro. candido
minieoq colore. Nam & ꝓla
pide preciosissimo smaragdo
quidam uitrum arte infitiunt¬
& fallit oculos subdole. quȩdam
falsa uiriditas. quo ad usq non

Expanded text:
evocatas teneri aiunt. evocatas teneri aiunt. Chelonitis oculus est Indicae testudinis, varius et purpureus. Hunc magi inpositum linguae futura pronuntiare finBrontea a capite testudinum; e tonitribus cadi putatur, et restinguere fulminis ictus. Hyaenia lapis in oculis hyaenae bestiae invenitur; qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallius tempestati et grandini ma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogare daemones et fugare. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe quum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere; ut sardonyches, quae ternis glutinantur gemmis ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere: nigro, candido mineoque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quadam falsa viriditas, quoadusque non
Abbreviated transcription (Latin):
nascitur incorico. O stracites
lapido sus colore testatio durior
alter agathe similis. nisi quod
agathes politura pinguescit
Duriori. tanta inẽiuis. utaliae
gem mae sculpantur fragmen¬
tis eius. Clossa petra similis ẽ
linguae humane. unde & nom̃
sumpsit. Fertur aũ luna defici¬
ente ecęlo cadere. cui non modi¬
cam. magi tribuunt potestatem.
N am exeo lunares motus excitari
putant. Sunt & quȩdam gem¬
marum genera cognominata
ab animalibus. Ecites uipereas
maculas exprimit. Cartinȩ ma¬
rini cancri coloris est. Scorpidis.
scorpionis. & colorem & effigiem
refert. Mirmicitis. formi cȩ
reptantis effigiem imitatur.
Paos pauoni ẽ similis. Hieracitis
accipitris colore. Etitis. aquilȩ
Egoptalmos. caprino oculosimilis
tilo. sanguineo. in medio nigrũ
candido cingit. ut luporum oculos.
Meconites papauer ex primit
S unt & quedam gemme. quas
Anam citide in idromantia. de¬
monum imagines euocare dicunt.
S in ocitide umbras inferorum

Expanded text:
Nascitur in Coryco. Ostracites Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus colore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duritiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fragmentis eius. Glossopetra similis est linguae humanae; unde et nomen sumpsit: fertur autem deficiente luna caelo cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas exprimit; carciniae marini cancri color est; scorpitis scorpionem et colore et effigie refert; myrmecitis formicae reptantis effigiem imitatur; taos pavoni est similis; hieracitis accipitris colore, aetitis aquilae; aegopthalmos caprino oculo similis; tilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, ut luporum oculi; meconites papaver exprimit. Sunt et quaedam gemmae quas Anancitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synochitide umbras inferorum
Abbreviated transcription (Latin):
abeo quod animorum impetus
ł iracundias domare. & refre¬
nare dicatur. si credimus.
Gignitur aũ inmari rubro. Cal¬
cidis aerei coloris est. Calcofa¬
nus nigra est. sed lapidi. illisa
aeris tinnitum reddit.
uiridis. & corintheȩ ȩris simi¬
litudine mediam sec antes flam¬
mea uena. Si duritis. acontem¬
platione ferri. Nihil dis sonans.
In maleficiis quo quomodo sun¬
feratur. discordias excitat
Ideus dactilus ex insula creata
est ferreicoloris causa nominis
eius. qui a policem humanum
x primit. Aet hiopicus. ferrci
coloris est. qui dum teritur ni¬
grum sicum emittit. Timilanti¬
us. in eufrate alueo legitur. pro¬
canesio marmori similis. medio
colore clauco. ueluti oculi pu¬
pilla internitens. Arabica ex
patria dicta. aspectu eburneaẽ.
E festitis speculi naturam hab&
in red dendis imaginibus. quam¬
quamrutil&. Experimentum eiꝰ
si fer uente aqua statim additic
refrigerat. aut si soli opposita.
aridam materiam accendat.

Expanded text:
ab eo quod animorum impetus ab eo quod animorum impetus vel iracundias domare et refrenare dicatur, si credimus. Gignitur in mari Rubro. 9. Chalcites aerei coloris est. Chalcophonos nigra est, sed lapidi illisa aeris tinnitum reddit. 10. virides et Corinthii aeris similitudine, mediam secante flammea vena. 11. Sideritis a contemplatIn maleficiis quoquo modo inferatur discordias excitat. Idaeus dactylus ex insula Creta est, ferrei coloris. Causa nominis eius quia pollicem humanum exprimit. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum sucum emittit. Zmilanthis in Euphrate alveo legitur Proconnesio marmori similis, medio colore glauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita aridam materiam accendat.
Abbreviated transcription (Latin):
unt quȩ clam gem marum
Ogenera ex specie metallo¬
Crisopis aurum tantum eẽ uidet᷑
Crisolitus auro similis ẽ cumma¬
rini coloris simi litudine
hunc & hiopia gignit. Cris¬
electrus similis auro. sed in co¬
lorem electri uergens. matuti¬
no tantum aspectu iocundus.
rapacissimus ignium. & siuixta
fuerit. celerrime ardescit.
Criso lamsis eauro & igniuo¬
catic. Aurea ẽ enimdie. & noc¬
te ignea. hanc & hiopia gignit
Amo crissus arenis auro inter¬
mixtus. Nunc bratte arum
Nunc pulueris habens quadrulas.
Gignitur in ꝑsida. Leo crissus
colore aurso. interueniente
candida uena. Melectrisis dictic
quodue luti ꝑ aurum sincerum
ita hȩc gemma trans luceat.
Criso colla gignitur inindia ubi
formice eruunt aurum. Est aũt
auro similis. & hab& naturam
magn&is. nisi quod augere aurũ
traditur. unde & nuncupatur.
argiritis similis argento. habens
stematu aurea. Andro dama
argentiniorem habet. & pene¬
ut ad amans quadratu semꝑ tesseris
magi putant no men in positum

Expanded text:
unt quaedam gemmarum genera ex specie metalloChrysopis aurum tantum videtur esse. Chrysolithus auro similis est cum marini coloris similitudine. Hunc et Aethiopia gignit. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu iucundus, rapacissimus ignium, et, si iuxta fuerit, celerrime ardescens. Chrysolampis ex auro et igne vocata; aurea est enim die, et noctu ignea. Hanc Aethiopia gignit. Ammochrysus harenis auro intermixtus nunc brattearum, nunc pulveris habet quadrulas. Gignitur in Persida. Leucochrysus colore aureo interveniente candida vena. Melichrysus dicta quod veluti per aurum sincerum mel, sic haec gemma transluceat. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicauro similis, et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur, unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, habens stigmata aurea. 8. Androdamas argenti nitorem habet, et pene adamas, quadrata semper tesseris. Magi putant nomen impositum
Abbreviated transcription (Latin):
erarum pugna erat. emissas bestias
iuuenes excipere &pugnare aduer¬
sus eas. ultroneo funere certare
tis & inspectio uanitatũ. ñ solum ho¬
minũ uicus sed & demonũ iussis insti¬
tutas. Proinde nihileẽ deb& xp̃i ano
cũ circensi insania cũ inpudĩcia the¬
atrica cumamphiteatri crudelitate
cũ atrocitate arenȩ. cũ luxuri aludi.
Dm̃ enim negat. quitalia prȩsumit.
Fidei xpianȩ prȩ uaricator efsectus
qui id denuo appetit. qđ in lauacro
iam pridem renuntiaũ idẽ diabolo.
pompis & operib: eius.

Expanded text:
erarum pugna erat emissas bestias iuvenes excipere, pugnare adversus eas, ultroneo funere certare, tis et inspectio vanitatum non solum hominum vitiis, sed et daemonum iussis instituta sunt. Proinde nihil esse debet Christiano cum Circensi insania, cum inpudicitia theatri, cum amphitheatri crudelitate, cum atrocitate arenae, cum luxuria ludi. Deum enim negat qui talia praesumit, fidei Christianae praevaricator effectus, qui id denuo appetit quod in lavacro iam pridem renuntiavit; id est diabolo, pompis et operibus eius.
Abbreviated transcription (Latin):
Ixtant & quarundam herbarũ
nomina. quę̧ ex aliqua suicausa
resonant. habentes nominum ex¬
planationem. nontam̃ omnium
herbarũ a& himologiã inuenies.
Nam ꝓlocis mutant᷑ &iam nomina.
Foliũ dictũ. quod sine ulla radice
innatans in indiȩ littorib colligit᷑

Expanded text:
xtant et quarundam herbarum nomina, quae ex aliqua sui causa resonant, habentes nominum explanationem. Non tamen omnium herbarum etymologiam invenies. Nam pro locis mutantur etiam nomina. Folium dictum quod sine ulla radice innatans in Indiae litoribus colligat
Abbreviated transcription (Latin):
in & hiopia inuenitur. ceruleũ¬
ũ colorem habens. Optimus quinec
rarus est. net densitate obtun¬
sus. sed exutraq tem peramento
lucet. purpuraq refulgens. Hic
bilo coram oculis euanescit xtii.
marcescit. In os missus. frigidus
est. in sculpturis durissimus. nec
tamen inuictus. Namadamante
scribitur & signatur. Iacintizonta
indicus est. iacinctum prope
referens. Quidam aũ eorum cris¬
tallis similes. capillamentis int̾¬
currentib obscurantur. e quo
&iam uitio illorum nomenest.
Ametistizontas. appellatus. quia
eius extremus igniculus. in ame¬
tisti uiolam exit. Celedonia
exirundinum colore uocatt¬
& duorum est generum. Quarũ
una ex altera parte purperea.
& alia purpurec nigris interue¬
nientib maculis. Cyanea scithi¬
ae gemmna. cerulco nitore co¬
rus cans. purpura interdum &
punctulis intermicantib auratis
puluisculis uarians. Roditis
rosea est. ex eo nomen accepit.
DE CAN DI DIS

Expanded text:
in Aethiopia invenitur, caerulein Aethiopia invenitur, caeruleum colorem habens. Optimus, qui nec rarus est nec densitate obtunsus, sed ex utroque temperamento lucet purpuraque refulgens; hic bilo coram oculis evanescit atque marcescit, in os missus frigidus est, in sculpturis durissimus, nec tamen invictus. Nam adamante scribitur et signatur. Iacinthizonta Indicus et iacinthum prope referens. Quidam autem eorum crystalli similes capillamentis intercurrentibus obscurantur; ex quo etiam vitio illorum nomen est. Amethystizontas appellatus quia eius extremus igniculus in amethysti violam exit. Chelidonia ex hirundinum colore vocata; et duorum est generum, quarum una ex altera parte purpurea, et alia purpurea nigris intervenientibus maculis. Cyanea Scythiae gemma caeruleo coruscans nitore, pura, interdum et punctulis intermicantibus auratis pulvisculis varians. Rhoditis rosea est; et ex eo nomen accepit. De candidis
Abbreviated transcription (Latin):
um feminarum monilia. uoca¬
ri aũt aquib dam arpaga. eo
quod xttritu digitorum accepta
caloris anima. folia paleasq
& uestium fimbrias rapixt. sic̃
magnes ferrum. Quocumq
aũ modo libeat. tinguitur.
Namancusȩ radice concilioq
inficiuntur. Ligurius uocatus.
quod fiat exurina lyncis bestię.
tepore indurata. Est aũ sicut &¬
sucinum fulua. at trahens spũ
folia adpropin quantia.
UIIII. DE PUR PU REIS
nter pur pureas gemmas. princi¬
patum ametistus indicus ten&.
a metistus purpureus ẽ. admix¬
tus uiolatio colore. & quasi rosȩ
nitor. leniter quas dam flam mu¬
las fundens. Alterum eius genus
descendens alacynctis. Causam
nominis eius adserunt. quia sit
quid dam inpurpura illius non
extoto igneum. sed uinicolorem
habens. Est aũ sculturis facilis.
Genera eius quinq S affirus.
cerulcus est cum purpura. ha¬
bens pulueres aurcos sparsos.
Optimus aput medos. nus quam
tamen ꝑlucidus. Iacinctus e
nominis sui flore uocatus. Hic

Expanded text:
um feminarum monilia. Vocaum feminarum monilia. Vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima folia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia propinquantia. § 9 De purpureis. Inter purpureas gemmas principatum amethystus Indicus tenet. Amethystus purpureus est permixto violacio colore; et quasi rosae nitor, et leniter quasdam flammulas fundens. Alterum eius genus descendit ad iacinthos. Causam nominis eius afferunt quia sit quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed vini colorem habens. Est autem sculpturis facilis: genera eius quinque. Sapphirus caeruleus est cum purpura, habens pulveres aureos sparsos; optimus apud Medos, nusquam tamen perlucidus. Iacinthus ex nominis sui flore vocatus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
candido. superius mineo. Rep
detecta torrentib Genera eiquinq
ł mathites. rubore sanguincus
ac propterea emathites uocatus
Emath quippe sanguis ẽ. Gig¬
nitur in & hiopia quidẽ. sed prin¬
cipalis in arabia & africa inuenit᷑
Dequa promittunt magi quod dã¬
aliquid adco arguendas barba¬
rorum insidias. Sucinus quã greci
tiq coloris. fertur arboris eẽ¬
sucus. & obid sucinum appel¬
lari. Flectrum aũ uocari fabu¬
iasa argumentatio dedit. Namq
phetonte fluminis ictu inter¬
empto. sorores eius. luctumutatas
in arbores populos. lacrimis elec¬
trum omnib annis fundere iux¬
ta eridanum amnem. Et electrum
appellatum. quõ sol uocitatus sit
elcctor plurimi po&e dixere. con¬
stat aũt cum nonessesucum populi
sed pimi arboris. Nam accensus.
tedȩ̨ nidorem flagrat. nascitur
aut̃ in insulis oceani septemtrio¬
nalis. sicut gummi. Den saturq:
ut cristallus rigore ł tepore.
Exea fiunt decoris gratia agresti¬

Expanded text:
candido, superius mineo. Haeccandido, superius mineo. Haecdetecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vocatus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitur in Aethiopia quidem principalis, sed in Arabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appelque coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agresti
Abbreviated transcription (Latin):
xime rubens. Bace eius candidȩ
subaqua & molles. Detractus con¬
festim duratur & rubescit. tactuq
protinus lapidescit. Itaq aucupa¬
ri euelliq retib sol&. aut acro
ferramento precidi. Qua decausa
corallius uocitatur. Quanto aũt
apuđ nos margaretum indicum
precio sumest. tanto aput indos.
corallius. Hunc magi fulminib
resistere adfirmant. si creditur
Sardius dictu eo qđ reꝑtasit
primum asardis. Haec rubrum
hab& colorem. marmorib prȩstans
sed inter gemmas uilissima. Gene¬
ra eius quinq: Onix appella¬
ta quod habeat inse ꝑmixtum
candorem. insi militudine un¬
guis humanȩ. Greci enim un¬
quem. onichendicunt. Hanc in¬
dia ł arabia gignit. Distant
autem inuicem. nam indica ignicu¬
los hab&. albescentib tonis
rabica aũt nigris cumcandinis zo¬
nis. Genera eius. quinq. Sardo¬
nix ex luorum nominum soti&a¬
te uocata. Est enim exonicis can¬
dore & sardo. Constat aũ tribus
colorib subterius nigro. medio

Expanded text:
xime rubens; venae ejus candidae xime rubens; venae ejus candidae sub aqua et molles, detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari, evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallium vocitatur. Quantum autem apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminibus reSardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter gemmas vilissima. Genera eius quinque. Onyx appellata quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, Arabica autem nigra est cum candidis zonis. Genera eius quinque. Sardonyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio
Abbreviated transcription (Latin):
labris aeneis. radios solis mutat
san guineo reꝑcusso. Extra aquã
aũ speculi modo. solem excipit
dep̃hen ditque. Defect̾is eius sub¬
eun. tem lunam ostendens ma¬
gorum impudentię manifestisi¬
mum. In hoc quoq exemplum est
quod admixta herba eliotropio.
quib dam additis precantatio¬
nib gerentem conspici negent.
Cignitur incipro & africa. sed
melior in & hiopia. Sagda gẽ¬
ma pras inicoris.. apud chaldeos
Cuius tanta uisest. ut ꝑmeantes
naues eprofundo petat. & cari¬
nis ita tenaciter adhereat. ut
nisi abrasa parte ligni. uix sepa¬
r& ur. Myrrites dictae quod
in co myrre colorẽ. Com pres
sus aũ usq ad colorem nardi.
Spirat suauitatem a romatis. Rep¬
peritur in arabiał aȩ gypto mir¬
rȩ coloris & odoris. unde & no
ex una parte uiridis ex altera
melli similis. Coaspites a flumine
ꝑsarum dictaẽ exuiridi fulgoris aurei.
DERU BRIS GEM MIS
orallius gignitur inmari. forma
ramosus. colore uiridis. & ma¬

Expanded text:
labris aeneis radios solis mutat labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu; extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus eius subeuntem lunam ostendens. Magorum inpudentiae manifestissimum in hoc quoque exemplum est, quoniam admixta herba heliotropio quibusdam additis precationibus gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cuius tanta vis est ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat ut nisi abrasa parte ligni vix separetur. Myrrhites dicta est quod in ea myrrhae color est. Csus autem usque ad calorem, nardi spirat suavitatem. Aromatites reperitur in Arabia, vel Aegypto myrrhae coloris, et odoris, unde et noex una parte viridis, ex altera melli similis. 16. Choaspites a flumine Persarum dicta est, ex viridi fulgoris aurei. De rubris gemmis . Corallius gigniramosum, colore viride, et ma
Abbreviated transcription (Latin):
Toparion exuirenti genere est
o mniq colore resplendens
Inuenta primum in arabiȩ insula
inqua trogo ditae predones. fame
& tempestate fessi. cum herbarũ
radices effoderent. eruerunt.
Quȩ insula postea quȩ sita nebulis
cooꝑta. tandem anauigantib
inuentic. sed obhoclocus & gem¬
ma. nomen excausa accepit
Dam topazim. trogo ditarum lingua.
significationem hab& querentis.
E st aũ amplissima gem marum.
eadem sola nobilium limamsentit.
Cenera eius duo. Gallaica colore
uiridis & pallens. &nimis crassa.
Nihil iocundius. auro decens. Unde
& appellata. nascitur in india
ł germania in rupib. geliđ.
Oculi modo extuberans. Molo¬
cides. spissius uirens & crassior
quam sma ragdus. acolore ma¬
luȩ nomen accepit. in redden¬
dis laudatic signis. Nascitur
in arabia. E liotro pia uiridi
colore & nubilo. ftillis puniceis
suꝑ sparsa. cum sanguineis
uenis. causa nominis deeffectu
lapidis est. Nam deiecta in

Expanded text:
9. Topazion ex virenti genere est, 9. Topazion ex virenti genere est, omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Troglodytae praedones fame, et tempestate fessi, cum herbarum radices effoderent, eruerunt. Quae insula post ea quaesita, nebulis cooperta, tandem a navigantibus inventa est. Sed ob hoc locus, et gemma nomen ex causa accepit. Nam τοπάξειν Troglodytarum lingua significationem habet quaerendi. Est autem amplissima gemmarum, eadem sola nobilium limam sentit. Genera ejus duo. 10. Callaica colore viridis, sed pallens, et nimis crassa, nihil iucundius aurum decens; unde et appellata. Nascitur in India vel Germania in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. Molochites spissius virens et crassior quam smaragdus a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. Heliotropia viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est; nam deiecta in
Abbreviated transcription (Latin):
insula nascitur. Prasius pro
uiriditatis colore dictus. sed
uilis. Cuius alterum genus . san¬
guineis punctis ab horr&.
Tertium diftictum uirgulis trib
candidis. Berillus in india
gignitur. gentis suae lingua nomen
habens. uiriditate similis smarag¬
do. sed cum pallore. Politur aut̃
abindis insex angulas formas ut
hebetudo coloris reꝑcusso angu¬
lorum excitetur. Aliter politus
non hab& fulgorem. Generacius
n Criso berillus dictus co
quodpallida eius uiriditas in aureũ
colorem resplendeat. Et hunc india
mittt. Criso prassus indicus est
colore porri sucum referens. aure¬
is interuenientib guitis. unde
& nomen accepit. quem qui dam
ber illorum generis iudicauerunt:
Ias pis degreco in latinum uiridis
gemma interpretatur. las quippe
uiride. ꝑ inarin gemma dicitur
Est aũ smaragdo subsimilis. sed
crassicoloris. Species eius .x.&uii.
mam. & gratiae & tutele esse
gestantibus. Quod credere non
fidci. sed suꝑ sticionis est

Expanded text:
insula nascitur. Prasius pro insula nascitur. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cuius alterum genus sanguineis punctis abhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. Beryllus in India gignitur, ventis suae lingua nomen habens, viriditate similis smaragdo, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repercussu angulorum excitetur; aliter politus non habet fulgorem. Genera eius novem. Chrysoberyllus dictus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et mam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod cfidei, sed superstitionis est.
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus. Omne enim satis uiride
smaradũ dicitur. Nullis enim
gemmis ł herbis maior quam
huic austeritas est. Nam herbas
uirentes frondesq ex superat.
inficiens cutase uiriditate reꝑ¬
cussum aerem. Sculpentib quoq
gemmas. nulla gratior oculorũ
refectio est. Cuius corpus si exten¬
tum est. sicut speculum itte
imagines red d&. Ouippe nero cȩsar
gladiatorum pugnas in smara gdo
spectabat. Genera eius xii. sed
nobiliores serthici qui inscithi¬
ca gente repperiuntur. Sccun¬
dum locum. tenent bactrianus.
Colliguntur enim in com mis suris
saxorum. flante aquilone. Tunc
enim tellure deoꝑta int̾micant.
qui a his uentis arenae maxime
mouentur. Tertium egyptii habent.
reliqui in metallis aerarus inue¬
niuntur. sed uitiosi. Nam aut
aere aut plumbo. ł lapillamentis.
ł salis similes notas habent
Smaragdi aũt mero & uiridi pro¬
fitiunt oleo. quam uis natura im¬
tie quod uiridem sit & turbida
aeris uenis. Hȩc in egypto łcipro

Expanded text:
vocatur. Omne enim satis viride vocatur. Omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis, vel herbis major quam huic austeritas est. Nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Scalpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cujus corpus si extentum 265 fuerit, sicut speculum, ita imagines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera ejus duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani. Colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone, tunc enim tellure deoperta intermicant, quia iis ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi. Nam aut aere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imta quod viridis sit et turbida aereis venis. Haec in Aegypto vel Cypro
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Cuius lapidis alligatio contra
serpentes laudatur. Ebur ab arro
barris
DEGEM MIS.
ost marmorum genera gem¬
Quȩ multum
auro decorem tribuunt. uenusta¬
te colorum. Primordia cius
arupe caucasea. Fabulȩferunt
prom& heum primum fragmenta
saxi cius inclusisse ferro. ac digi¬
to circum dasse. Hisq inicus.
coepisse anulum xtq. gem mam
Genera gem marum. Innumerabi¬
lia cẽ traduntur. Equib nos
ea tantum quę principalia sunt
siue notissima ad notauimus
Cem mȩ uocate quod instar gum mi
trans luceant. Pretiosi lapides
ideo dictisunt. quia care ualent
Siue ut auilib discerni possint
seu qđ rari sint. Omne enim quod¬
rarum est. magnum & preciosum
uocatur. Ut insa muelis uolumi¬
ne legitur. & sermo dñi precio sus
erat in isił. hoc estrarus.
UII DE UIRI DIORI BI GEM MIS
mnium gem marum uirentiũ
smaragdus principatum hab&. cui
u& cres tertiam post margaretus
& uniones tribuunt dignitatem.
Sma ragdus animi a uiriditate

Expanded text:
ris, cuius lapidis alligatio contra ris, cuius lapidis alligatio contra serpentes laudatur. Ebur a barro, barris? De gemmis . Post marmorum genera gemae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu qrarum est, magnum et pretiosum vocatur, sicut et in Samuelis volumine legitur: E sermo Domini pretiosus erat in Israel, hoc est, rarus. CAPUT VII. De viridioribus gemmis. 1. Omnium gemmarum virentium Smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones tribuunt dignitatem. Smaragdus a nimia viridate