comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quam ob rem nec illud audien¬
dum est quod quidam putaue¬
runt. quintum quoddam esse
corpus unde sint animȩ quod
nec terra necaqua sit. nec aer.
nec ignis. siue ifte turbolentior
atque terrae nus. siue ille cae¬
lestis & purus & lucidus. sed
nescio quid aliud quod careat
usitato nomine sed tamen corpi
sit. si enim qui hoc sentiunt hoc
dicunt corpus quod & nos id eft
naturam quam lib&. Longitu¬
dine altitudine. latitudine
spatium loci occu pantem. Ne¬
que hoc est anima. Neque in¬
defacta credenda eft quicquid
enim tale est utmulta non dicam
in quacumq sui parte lineis di¬
ui di uel circum scribi potest
quod anima si pater&ur nullo
modo nosse posset tales li neas
quae per longum secari non quȩ¬
unt quales incorpore non pos¬
se in ueniri ni hil hominus nouit
nec ipsa sibi aliquid tale occur¬
r& cum se nescire non possit
&iam quando se utcogno scat
inquir&. Cum enim sequerit
nouit quod sequȩrat quod nos¬
se non poss& sise non noss&

Expanded text:
Quamobrem nec illud audienQuamobrem nec illud audiendum est, quod quidam putauerunt, quintum quoddam esse corpus unde sint animae, quod nec terra nec aqua sit nec aer nec ignis, siue iste turbulentior atque terrenus, siue ille caelestis purus et lucidus, sed nescio quid aliud, quod careat usitato nomine, sed tamen corpus sit. si enim qui hoc sentiunt hoc dicunt corpus, quod et nos, id est naturam quamlibet longitudine, latitudine, altitudine spatium loci occupantem, neque hoc est anima neque inde facta credenda est. quidquid enim tale est, ut multa non dicam, in quacumque sui parte lineis diuidi uel circumscribi potest: quod anima si pateretur, nullo modo nosse posset tales lineas, quae per longum secari non queunt, quales in corpore non posse inueniri nihilominus nouit. Nec ipsa sibi aliquid tale occurrit, cum se nescire non possit, etiam quando, se ut cognoscat, inquirit. cum enim se quaerit, nouit, quod se quaerat; quod nosse non posset, si se non nosset.
Abbreviated transcription (Latin):
di nutum aminifterio motio¬
nis qua pedes agitaban tur
Si autem non tanta eft cogi¬
tationis intentio. ut figat am¬
bu lantem loco sed tamen tan¬
ta est ut partem illam cerebri
medi am nuntiantem corpo
ris motus non uac& auertere
obliuis c&ur aliquando & un¬
deueniat. & quo eat & transit
in prudens uillam quo ten de¬
bat natura sui corporis sana
sed sua in aliud aduocata
Qua propter istas corporei cȩli
corporeas quas dam particulas
id est lucis &aeris quaeprimȩ
excipiunt nutus anime uiuifi¬
cantis eo quod incor incorpo¬
raeae naturȩ pro pinquio¬
res sunt quam humor & terra
ut ad earum proxi mum minis¬
terium. tota moles administre¬
tur utrum ds̃ de hoc circum fu¬
so & superfuso caelo corpori
uiuentis miscuerit aut ad iun¬
xerit an & ipsas delimo sicut
carnem fecerit non est ad rem
perti nens. questio omne quip¬
pe corpus in omne corpus mu¬
tari posse credibile est. quod¬
lib& autem corpus mutari in
animam credere abssurdum est

Expanded text:
di nutum a minidi nutum a mininis qua pedes agebantur: si autem non tanta est cogitationis intentio, ut figat ambulantem loco, sed tamen tanta est ut partem illam cerebri mediam nuntiantem corpris motus non uacet. aduertere, obliuiscitur aliquando et unde ueniat et quo eat, et transit inprudens uillam, quo tendebat, natura sui corporis sana, sed sua in aliud auocata. quapropter istas corporei caeli corporeas quasdam particulas, id est lucis et aeris, quae primae excipiunt nutus animae uiuificantis, eo quod incorporeae naturae propinquiores sunt quam humor et terra, ut ad earum proximum ministerium tota moles administretur, utrum deus de hoc circumfuso et superfuso caelo corpori uiuentis miscuerit aut adiunxerit, an et ipsas de limo sicut carnem fecerit, non est ad rem pertinens quaestio. omne quippe corpus in omne corpus mutari posse credibile est; quodlibet autem corpus mutari posse in animam credere absurdum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ut mem bra moueat. Non¬
autem ipse uoluntas est & illa
pars media motu membrorũ
nun tiat ut memoria. tenea¬
tur. Non ipsa memoria
est denique dum haec eius
tam quam ministeria. uitio
quo lib& seu pertur batio ne
omnimodo deficiunt desis¬
tentibus nuntiis senti en di
& minis tris mouendi tam quã
non haben s cur ad sit absces¬
sit si autem non ita deficiunt
ut in morte ad sol& turba¬
tur eius intentio tam quam
conantis sed integrare laben¬
ti nec ualentis & in quibus reb¬
tur in de cognoscitur quae
pars ministeriorum incausa
sit ut si potuerit medicina
succurrat. Nam que ali¬
ud esse ipsam aliud haec eius
corporalia ministeria uel irasa.
uel organa. uel si quid aptius
di ci possunt hinc euidenter
lu c& quod plerumq siue¬
menti cogitationis intentione
auertit ab om nibus ut prae
oculis patentibus rectaeque
ualentibus multa posita nes¬
ciat & si maior intentio eft
dum am bulat repente subsis¬
tat Auertens utique in peran¬

Expanded text:
ut membra moueat, nonut membra moueat, nonm ipse uoluntas est. et illa pars media motum membrorum nuntiat, ut memoria teneatur, non ipsa memoria est. denique, dum haec eius tamquam ministeria uitio quolibet seu perturbatione omni modo deficiunt desistentibus nuntiis sentiendi et ministris mouendi, tamquam non habens cur adsit abscedit. si autem non ita deficiunt, ut in morte adsolet, turbatur eius intentio, tamquam conantis redintegrare labentia nec ualentis. et in quibus retur, inde cognoscitur quae pars ministeriorum in causa sit, ut, si potuerit, medicina succurrat. Namque aliud esse ipsam, aliud haec eius corporalia ministeria, uel uasa uel organa uel si quid aptius dici possunt, hinc euidenter elucet, quod plerumque se uehementi cogitationis intentione auertit ah omnibus, ut prae oculis patentibus recteque ualentibus multa posita nesciat et, si maior intentio est, dum ambulabat, repente subsistat, auertens utique imperan
Abbreviated transcription (Latin):
ex ploratum est. sed anima in
istis tam quam in organis agit
nihilorum est ipsa sed uiuificat
& reg& omnia Etper hanc cor¬
pori consulit. Et huic uitae
in qua factus est homo in ani¬
mam uiuam. Vn de ergo sit
ipsa idest de qua uelut mate¬
riae ds̃ hunc flatum fecerit
quae anima dicitur dumquȩri¬
tur nihil corporeum deb& oc¬
currere sicut enim ds̃ omne
creaturam sicanima omnem
corpoream creaturam naturȩ
dignitate praeced& perlucem
ta men & aerem quae in ipso
quoque mundo praecellentia
sunt corpora. magis
bent faciendi prestantiam
quam patien di corpolantiam
si cut humor & terra tam¬
quam per eaque spiritui simi¬
liora sunt corpus ad ministrat
nuntiat enim aliquid lux cor¬
porea Cui autem nuntiat
non hoc eft quod illa. Et haec
est anima cui nuntiat. non
illa quaenuntiat. Et cum
ad flictiones corporum moleste
sentit actionem suam. qua
illi regen do ad eft tur bato
eius tem pera mento in pediri
uis in fusus eft par& uoluntati

Expanded text:
exploratum est. sed anima in exploratum est. sed anima in istis tamquam in organis agit, nihil horum est ipsa; sed uiuificat et regit omnia et per haec corpori consulit et huic uitae, in qua factus est homo in animam uiuam. Unde ergo sit ipsa, id est de qua uelut materie deus hunc flatum fecerit, quae anima dicitur, dum quaeritur, nihil corporeum debet occurrere. sicut enim deus omnem creaturam, sic anima omnem corpoream creaturam naturae dignitate praecellit. per lucem tamen et aerem, quae in ipso quoque mundo praecellentia sunt corpora magisque habent faciendi praestantiam quam patiendi corpulentiam, sicut humor et terra, tamquam per ea quae spiritui simliora sunt corpus administrat. nuntiat enim aliquid lux corporea; cui autem nuntiat, non hoc est, quod illa; et haec est anima, cui nuntiat, non illa, quae nuntiat. et cum adflictiones corporis moleste sentit, actionem suam, qua illi regendo adest, turbato eius temperamento inpediri ouis infusus est, paret uoluntati,
Abbreviated transcription (Latin):
bus uidendiaudiendi. olfacien¬
di gustandi : qui in sola facie
prae locatisunt: ideo scriptũ
arbitror quod infaciem ds̃ suf¬
lauerit homini flatum uite.
cum factus est inanimam uiuã
Anterior quippe pars pofte¬
riori merito praeponitur.
qui a ifta ducit illa sequitur
Etab ifta sensus. ab illa motus
est. sicut consilium praecȩ¬
d&. actionem. & quo corpo¬
ralis motus quisensum sequi
iutorium memoriae non ua¬
lemus: Ideo tres tam qua
uentriculi cerebri demons
Vnus anterior
ad faciem a quo sensus omnis
us in terutrum que in quo me¬
moriam uigere de monstrant
necum sensum sequitur motus
non conectat homo quod facien¬
dum est si fuerit. quod fecit
oblitus. haec illi certis indicuis
probata esse dicunt quando
& ipsae partes aliquo ad fectȩ
morbo uel uitio cum defecis¬
sent officia uel sentiendi uel
mouendi membra uel motus
corporis. reminiscendi satis
quidualerent singulae decla¬
rarunt eisque adhibita curatio
cui re reparande proficerit

Expanded text:
bus uidendi, audiendi, olfacienbus uidendi, audiendi, olfaciendi, gustandi, qui in sola facie praelocati sunt — ideo scriptum arbitror, quod in faciem deus sufflauerit homini flatum uitae, cum factus est in animam uiuam. anterior quippe pars posteriori merito praeponitur, quia et ista ducit, illa sequitur et ab ista sensus, ab illa motus est, sicut consilium praecedit actionem. Et quoniam corporalis motus, qui sensum sequitiutorium memoriae non ualemus, ideo tres tamquam uentriculi cerebri demonstrantur: unus anterior ad faciem, a quo sensus omnis;us inter utrumque, in quo memoriam uigere demonstrant, ne, cum sensum sequitur motus, non conectat homo quod faciendum est, si fuerit quod fecit oblitus. haec illi certis indiciis probata esse dicunt, quando t ipsae partes aliquo adfectae morbo uel uitio, cum defecissent officia uel sentiendi uel mouendi membra uel motus corporis reminiscendi, satis quid ualerent singulae declararunt eisque adhibita curatio cui rei reparandae profecerit
Abbreviated transcription (Latin):
quibus constat erbae natura uel
ligni: nihil enim horum sine in¬
terno motu: sed iste motus non
est spontaneus. qualis illȩ qui
sen sui copulatur ad corporis ad¬
minis trationem. sicut in omni
ani malium genere. quam uocat
scriptura animam uiuam
Nam & nobis nisi in ess& &i¬
am ille motus. nec crescerent nos¬
tra corpora. nec ungues capillos¬
que pro ducerent: sed sic hoc solũ
ess& in nobis. sine sensu motuq
illo spontaneo. non dicer&ur
homo factus in animam uiuam:
pro in de. quõ pars cerebri an¬
terior. unde sensus omnes diftri¬
buuntur. ad frontem collo catu
est. atq: infacie sunt ipsa ue¬
lut organa sentiendi. excepto
tangendi sensu. qui percorpus
totum diffunditur :: qui tamen
&iam ipse ab eadem interiore
parte cerebri oftenditur habe¬
re uiam suam. quae retrorsus
peruerticem atq ceruicem
ad medullam spinȩ. de qua
lo quȩ ba mur paulo ante . deduci
Unde hab& utique
sensum intangendo & facies.
sicut totum corpus: exceptis sensi¬

Expanded text:
quibus constat herbae natura uel ligni; nihil enim horum sine interno motu. sed iste motus non est spontaneus, qualis ille, qui sensui copulatur ad corporis administrationem, sicut in omni animalium genere, quam uocat scriptura animam uiuam. nam et nobis nisi inesset etiam ille motus, nec crescerent nostra corpora nec ungues capillosque producerent. sed si hoc solum esset in nobis sine sensu motuque illo spontaneo, non diceretur homo factus in animam uiuam. Proinde, quoniam pars cerebri anterior, unde sensus omnes distribuuntur, ad frontem conlocata est atque in facie sunt ipsa uelut organa sentiendi — excepto tangendi sensu, qui per totum corpus diffunditur; qui tamen etiam ipse ab eadem anteriore parte cerebri ostenditur habere uiam suam, quae retrorsus per uerticem atque ceruicem ad medullam spinae, de qua loquebamur paulo ante, deducitur, unde habet utique sensum in tangendo et facies, sicut totum corpus, exceptis sensi
Abbreviated transcription (Latin):
aut hocfieret quod existis quȩ
suo quaeq iam tempore oriun¬
tur. ds non cessat operari.
Nunc autem quia & consum¬
mata quod ammodo. Et quo¬
dam modo inchoatasunt. ea
ipsa que consequentibus euol¬
uenda tem poribus. primitus
ds̃simul omnia creauit cum
faceret mundũ. consummata
quidem qui anihil habent
illa innaturis propriis. quib
suorum temporum cursis agunt

Expanded text:
aut hoc fieret, quod ex istis, quae aut hoc fieret, quod ex istis, quae suo quaeque iam tempore oriuntur, deus non cessat operari. nunc autem, quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa, quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quae increatura causa.¬
liter latent. Inmanifestasfor¬
mas naturasq prodierunt. si¬
cut erba exorta super terram.
Et homofactus in animam uiuam.
& c&era huius modi. siue frutecta
siue animantia adillamoperati
gerunt tam quã iterum se ipsa in¬
uisibiliter in occulta quadam ui
generandi quam extraxer̃ de illis
primordiis causarum suarũ. inquib
creatomundo. cum factus ẽ dies
antequam inmanifestam specie
sui generis exorirentur. inserta
sunt: si enim prima illa operadi
cum simulomnia creauit in suo
modo ꝑfecta non esseñ. ea ꝓcul
dubio post adderentur quae¬
illis ꝑficiendis defuissent: ut
quaedam uniuersitatis perfec¬
tio exutrisq constaret singu¬
lis. quasi semis. uelut alicuius
totius partes essent. quarum
coniunctionem ipsum totum
cuius partes fuerant: conple¬
retur : Rursus susta essent
illa ꝑfecta. sicut ꝑficiuntur.
cum suis quaeq temporibus in
mani festas formas actusq pro¬
creantur. profecto aut nihil
excis post ea ꝑtempora fieret.

Expanded text:
nibus, quae in creatura causaliter latent, in manifestas formas naturasque prodierunt; sicut herba exorta super terram et homo factus in animam uiuam et cetera huius modi siue frutecta siue animantia ad illam operatigerunt tamquam iterum se ipsa inuisibgenerandi, quam traxerunt de illis primordiis causarum suarum, in quibus, creato mundo, cum factus est dies, antequam in manifestam speciem sui generis exorirentsunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur, quaeillis perficiendis defuissent, ut quaedam uniuersitatis perfectio ex utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, conpleretur. rursus, si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur, cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actusque procreantur, profecto aut nihil ex eis post ea tempora fieret
Abbreviated transcription (Latin):
Etinilla hoc audit qui potest
in ea cognoscere quid quare
creatum sit. Si autem quȩri¬
tur adquam rem fieri opor¬
tuit hoc adiutorium nihil
aliud probaliter occurrit
quam propter filios procrean
dos sicut xdiutorium semi¬
nis in terra est ut uirgultum
ex utroq nascatur. Hoc enĩ
& in prima rerum conditio¬
ne dictum erat masculum &
faeminam fecit eos & benedixit
eos ds̃ dicens crescite & mul¬
tipli cabimiꝰ & in plete terram
& dominamini eius quaeratio
conditionis & coniunctionis mas¬
culi & faeminȩ atq benedictio
nec post peccatum hominis
poenamq defecit ipsa enim¬
eft secundum quamnunc terra
hominibus plena eft dominan¬
tibus eius quam quam enim
iam emissi deparadiso conue¬
nisse & genuisse con memoren¬
tur. Iamen non uideo quid
prohibere potuerit utessent
eis &iam in paradiso honora¬
biles nuptiae &torus inmacu¬
latus hoc dõ praeftante iustȩ
fideliterq uiuentibus eiq oboe¬
dienter sc̃ęq seruientibus ut

Expanded text:
et in illa hoc audit, qui potest et in illa hoc audit, qui potest in ea cognoscere, quid quare creatum sit. Si autem quaeritur, ad quam rem fieri oportuit hoc adiutorium, nihil aliud probabiliter occurrit quam propter filios prdos, sicut adjutorium semini in terra est, ut virgultum ex utroque nascatur. Hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamqest, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius. Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo, quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
teneamus & dixisse hoc dm̃ &
sicorporali uoce uel tem porali¬
ter ex pressa similitudine cor¬
poris dixit. Non eum per
substantiam suam sed peraliquã
in periosuo sub ditam dixisse
creaturam sicut inprecedenti¬
libro tractauimus nam uisus
est ds̃ &iam postea scĩs uiris alias
capite albo sicut lana
Alias inferiori parte corporis
sicut auricalcum. Alias ali¬
ter atq aliter. Non tamen
illas uisiones hominibus per
substantiam quam ipse est sed
persibi subdita qua creauit
eum praebuisse & persimi¬
litudines formarum uocum¬
que corporalium quod uo¬
luit ostendisse ac dixisse
certissimum
substantiam¬
in commutabiliter a&ernam
nec pertem pus nec perlo cum
tem pus & perlocum mouere
uel fideliter credunt uel&iam
excellenter intellegunt. non
ergo iam quȩramus quomo do
istud dixerit ds̃. Sed potius
intellega mus quid dixerit ad¬
iutorium quippe hominis se¬
cundum ipsum fuisse facien¬
dum a&erna ipsa ueritas hu¬
b& perquam creata sunt omnia.

Expanded text:
teneamus et dixisse hoc deum et, teneamus et dixisse hoc deum et, si corporali uoce uel temporaliter expressa similitudine corporis dixit, non eum per suam substantiam, sed per aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcum, alias aliter atque aliter; non tamen illas uisiones hominibus per substantiam, qua ipse est, sed per sibi subdita, quae creauit, eum praebuisse et per similitudines formarum uocumque corporalium quod uoluit ostendisse ac dixisse certissimum substantincommutabiliter aeternam nec per tempus nec per locum tempus et per locum mouere uel fideliter credunt uel etiam excellenter intellegunt. non ergo iam quaeramus, quomodo istud dixerit deus, sed potius intellegamus quid dixerit. adiutorium quippe homini secundum ipsum fuisse faciendum aeterna ipsa ueritas habet, per quam creata sunt omnia;
Abbreviated transcription (Latin):
bis editis hoc dixerit ds̃ an ipsa
ratio cõmemorata est quȩ in uer¬
bo dĩ principaliter erat utsic
fȩmina fier& quãrationẽ susci¬
piebat &iam tunc scriptura cũ
dicer& dixit ds̃ fiat hoc autil¬
lud quando primitus omnia con¬
debantur. An forte inmente
ipsius hominis hoc dixꝰ d̃s sicut
loquitur quibusdam seruis suis
in ipsis seruis suis ex quo genere
seruorum eiuserat &iam ille
qui dixit inpsalmo audiam
quid loquetur in me dñs ds̃. An
aliqua dehac re ipsi homini.
in ipso homine ꝑ angelum eft
facta reuelatio insimilitudinib¬
lo corũ corporalium quã uistacu¬
erit scriptura utrũ in somnis
anin extasi ita enim fieri hȩc
solent. analio aliquomodo
sicut reuelatur proph&is un¬
de illud est. Et dixit mihi
angelus quiloquebatur in me
Anpercor poralem creaturam
uox ipsa sonauerit sicut de
nube hic est filius m̃s. quidergo
ex his omnibus factum sit adli¬
quidum conprehendere non ua¬
lemus. uerum tamen certissi me

Expanded text:
bis editis hoc dixerit Deus; an ipsa bis editis hoc dixerit Deus; an ipsa ratio commemorata est, quae in Verbo Dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc Scriptura cum diceret, Et dixit Deus, Fiat hoc aut illud, quando primitus omnia condebantur. An forte in mente ipsius holoquitur quibusdam semis suis in ipsis seruis suis? ex quo genere seruorum eius erat etiam ille, qui dixit in psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est filius meus? quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum conprehendere non ualeamus; uerum tamen certissime
Abbreviated transcription (Latin):
gamus un de finxerit uelut
qui sciamus in prima causali¬
um rationum conditione exa¬
quis eu esse productu aut terrã
uni uersaliter sicappellatam
simul cumaquis quem ad mo¬
dum appellata est in illopsal¬
mo ubi cae lestium baudibus
terminatis ad terram factu
erat conuersio sermonis & dic¬
tum Iaudate idñm de terra dra¬
cones & omnes abyssi &c&eru
nec postea dictum est laudate
dñm deaquis ibi enim sunt omnes
abyssi quaetamen d&erru lau¬
dant dm̃. ubi &iam reptiliu
& uolatilia pennata quȩnihil ho¬
mnus d&erra laudant dm̃ secun¬
dũ iftã uniuersalem appellatio¬
nẽ terrȩ secundum quã &lam
d& oto mundo dicitur ds̃ qui¬
fecit cȩlum & terram siue dearida
siue deaquis quȩtumq creata sunt
d&erra creata ueraciter intel¬
leguntur. Nunc iam uidea¬
mus quomodo accipiendum sit
qđ dix̾ ds̃ non est bonũ esse homi¬
nem solum faciamus eiaduito
rium secun dum ipsum utrum
tem poraliter uocibus ac silla¬

Expanded text:
gamus unde finxerit, uelut gamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram facta est conuersio sermonis et dictum: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi et cetera, nec postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes abyssi, quae tamen de terra laudant dominum? ubi etiam reptilia et uolatilia pennata, quae nihilominus de terra laudant dominum? secundum istam uniuersalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deufecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse hominem solum; faciamus ei adiutorium secundum ipsum: utrum temporaliter vocibus ac sylla
Abbreviated transcription (Latin):
propter primam conditionem
creaturarum sex diebus comsum¬
matam in qua causaliter perfecta
sunt. Omnia simul & inchoatu
utdeinde ad effectus suos causae
ꝑducerentur iam quantum po¬
tu imus in prȩcedentibus inti¬
mauimus. & siquis hoc aliter
eno tandum putat tantum dili¬
genter adtendat illa omniu
quae ut hoc sentiremus adten¬
dimus & si probabiliorem potu¬
erit enucleure sententiam non
solum resistere non debemus
sed debemus &iam gratulari
Siquem autem mou& qui a non
dixit finxit ds̃ adhuc d&erru
om nes bestiasagri & deaquis
omna uolatilia caeli sed tam¬
quam utraq genera d&erra
finxerit & finxit ds̃ inquit.
adhuc d&erra omnes bestias
agri & omnia uolatilia caeli ui¬
deat duobus modis esse intelle¬
gendum aut tacuisse nunc un¬
de finxerit uolitalia cęli quia
& tacitum poss& occurrere ut
non d&erru utrumq accipiatur
dm̃ finxisse sed tantum modo bes¬
tias agri & uolatilia caeli . Et¬
iam tacente scriptura intelle¬

Expanded text:
propter primam conditionem propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem mouet, quia non dixit: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et de aquis omnia uolatilia caeli, sed tamquam utraque genera de terra finxerit, et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, uideat duobus modis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intelle
Abbreviated transcription (Latin):
agri & omnia uolatilia caeli &
adduxit illa adadam utuide¬
r& quiduocar& illa. Etom ne
quod cumq uocauit illud adam
animam uiuam hoc est nomen
eius. E tuocauit adam nomi¬
na omnibus pecoribus & omni¬
bus uolatilibus caeli & omnibus
bestiis agri ipsi autem adam non
est inuentus ad iutor similis ei.
Et in misit ds̃ extasin inadam
& obdormiuit & accepit unam
costarum eius &adin pleuit car¬
nem in locum eius &aedificauit
dñs ds̃. costam quamaccepit
deadam inmulierem & addu¬
xit eam ad adam & dixit
adam hoc nunc os deossibus
meis & caro decarne meu
Haec uocabitur mulier quoni¬
am ex uiro suo sumꝑtu est. prop¬
ter hoc relinqu& homo pa¬
trem & matrem & congluti¬
nubitur aduxorem suam &
erunt duo incarne una sialiqui
ad uiuant lectorem quae li¬
bris su perioribus considerata
atq conscripta sunt non debe¬
mus in hoc diutius immorari qđ
finxit ds̃ adhuc d&erra om̃s bes¬
tias agri & omnia uolatiliacȩli
Cur enĩ dictum sit adhuc idest

Expanded text:
ri et omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa. et omne quodcumque uocauit illud Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit de Adam, in mulierem et adduxit eam ad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. et propter hoc relinquet homo patrem et matrem et conglutinabitur ad uxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est
Abbreviated transcription (Latin):
li her&ici putant substantiam
filii dĩ. Nullo ad sumpto cor¬
pore perse ipsam esse uisibi¬
lem & ideo Ante quam ex uirgi¬
ne corpus acciper& ipsum uisũ
esse patribus opinantur tam¬
quam desolo dõ patre dictum
sit quem nemo hominum uidit
nec uidere potest quia filius uisus
sit ante acceptam seriu formam
&iam per ipsam subftantiam
suam quae inpi&as pro cul a
catholicis mentibus repellen¬
da est sed de hoc plenius alias
si dño placuerit disseremus
nunc terminato isto uolumi ne
id quod sequitur quomodo sit
mulier exuiri sui latere crea¬
ta in consequenti sperandum est¬
T DIXIT DÑS D̃S NONBONUMESTESSEHOMI¬
nem solum faciamus eiadiuto ri

Expanded text:
li haeretici putant substantiam li haeretici putant substantiam filii dei nullo adsumto corpore per se ipsam esse uisibilem et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus repellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in consequenti sperandum estt dominus deus: non bonum est esse hominem solum; faciamus ei ad
Abbreviated transcription (Latin):
in praesserit & quȩ trans gres¬
sori poena deber&ur ea ipse
in effabili ter uerttate mons¬
trauerit sicut audiuntur uel
uidentur omnia bona praecep¬
ta in ipsa in com mutabili sapi¬
entia quae inanimas scãs se
trans fr& ex aliquo tem pore
cum ipsi us nullus sit motus in
tem pore. Si autem ad eum
modum adam iuftus erat ut
ei adhuc opus ess& alterius
craeaturȩ sanctioris & sapi¬
entioris aucto ritas. Per
quam cognoscer& dĩ uolunta¬
tem atq iussio nem sicut no¬
bis proph&ae sicut ipsis an¬
geli. curam bigamus peraliquã
huius modi creaturum ei esse
locutum dm̃ talibus uocum sig¬
nis quae in tellegere poss&. Illud¬
dpro enim quod postea scriptum est
cum peccassent eos audisse uocem
dñi dĩ ambulantis in para diso¬
nsuisse quia non ꝑ ipsam dĩ substantiam
sed persubditam ei creaturam fac¬
tum est nullo modo dubitat qui
fidem catholicam sapit ad hoc
enim &aliquanto latius dehac
re disserere uolui quia non nul¬

Expanded text:
impresserit et quae transgresimpresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctquam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli, cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim, quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat, qui fidem catholicam sapit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnul
Abbreviated transcription (Latin):
Certissi me tamen tenere de¬
bemus dm̃ aut persuam sub¬
stantiam loqui aut persibi sub¬
ditam creaturam sed persub¬
stantiam suam non lo qui nisi
adcreandas omnes naturas ad
spiritales uero atq intellec¬
tuales non solum creandas
sed &iam in luminandas cum
iam possunt capere locutio¬
nem eius qualis est inuerbo
eius quod in principio erat
apud dm̃ & ds̃ erat uerbum
per quod facta sunt omnia
illis autem qui eum ca pere
non possunt. Cum lo quitur
ds̃ non nisi percreaturam
lo qui tur aut tantum modo
spiritalem siue in somnis
siue in extasi insimilitu dine
rerum corporalium aut
&iam peripsam corporalem
dum sensibus corporis uel¬
uel aliqua species appar& uel
insonant uoces siergo adam
talis erat ut possit capere illã
lo cutionem dĩ quam mentib
angelicis persuam preb&
substanti am non dubitan dũ
est quod eius mentem per
tem pus mouerit miro & in¬
effabili modo non motus ipse
pertem pus ei quae utile ac
salubrȩ praeceptum ueritatis

Expanded text:
certissime tamen tenere decertissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
pertem pora & loca mobilem
sed in opere diuinae prouiden¬
tiae ista cognoscere. non in il¬
lo opere quonaturas creat.
sed in illo qui intrinsecus cre¬
atas & iam intrin secus ad mi¬
niftrat. Cum sit ipse nullo
locorum uel interuallo uel
spatio in com mutali excel¬
lentiq potentia. Et in¬
terior omni requia in ipso sunt
omnia & exterior omnire
qui a ipse est su per om nia
Item nullo tem porum uel in¬
teruallo uel spatio in com mu¬
tabili acernitate & antiqui¬
or est omnibus qui aipse
est ante omnia & no ui or
omnibus qui aidem ipse eft¬
nibus quiaidem ipse post
omnia. Qua propter cum
Audimus dicentem scrip¬
turam & praecepit dñs ds̃
adae dicens ab omni ligno
quod est in para diso ȩsca¬
aedes deligno autem cognos cen¬
di bonum & malum nonman¬
ducabitis deillo quadie autem
ae deritis deeo morte morie¬
mini si modum quaerimus quo¬
modo ifta lo cutus sit ds̃ modus
quidem ipse anobis propriae
conpraehendi non potest.

Expanded text:
per tempora et loca mobilem: per tempora et loca mobilem: sed in opere divinae providentiae ista cognoscere, non in illo opere quo naturas creat, sed in illo quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat: cum sit ipse nullo locorum vel intervallo, vel spatio, incommutabili excellentique potentia, et interior omomnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse pnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
& de sua soci&ate gaudent
in dõ & quod prae spectis &iam¬
in eis ipsis omnibus creaturis
undique gratias agit laudatq
cre atorem quod autem adti¬
n& adcreaturae angelicae
actionem per quam uniuersa¬
rum rerum generibus maxime¬
que humano pro uidentia dĩ
pro spicitur ipsa extrinsecus ad¬
iuuat & per illa uisa quȩ si milia
sunt corporalibus & peripsu
corporeu quae angelicae sub¬
iacent poteftati quae cumita¬
tem pus nec perlocum motus
mou& pertem pus creaturã
spiritalem mou& &iam
per tem pus & locum creu¬
turam corporalem ut eo mo¬
tu naturus quas in trin secus
sub ftituit &iam extrinse¬
cus ad ministr& & peruolun¬
tates sibi subditas quas per
tem pus & percorporu si bi
adq illis uoluntatibus sub¬
ditu quae pertempus & lo¬
cum mou& eo tempore acloco
cuius ratio in ipso dõ uitu
est sine tempore ac loco
Cum ergo tale aliquid ds̃
agit non debemus opinari eius
substantiam qua ds̃ eft tem po¬
ribus locisq mutabilem aut

Expanded text:
 de sua societate gaudent  de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potetempus nec per locum motus, movet per tempus creaturam spiritalem, movet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas quas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administret, et per voluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis voluntatibus subdita, quae per tempus et locum movet, eo tempore ac loco, cujus ratio in ipso Deo vita est sine tempore ac loco. Cum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam, qua Deus est, temporibus locisque commutabilem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
neque percorporum simili¬
tudines quales in spu imagi¬
nali ter fiunt sicut in som nis
uel in aliquo excessu spiritus
quod grece dicitur extasis & nos
eo uerbo iam utimur pro latino
quia & hoc genus uisionum
quam uis interius fiat quam sunt
eu quae animo persen sus corpo¬
ris nuntiantur tamen quia
si mile est ei. ita ut cum fit dis¬
cerni abeis aut omnino non
possit aut certe uix & rarissime
possit & quia exterius est quã
illud quod in ipsa in com mutu¬
bili ueritate mens ratio nalis
& intellectualis intu&ur . eaq
luce de his omnibus iudicat
interilla. quae extrin secus
fiunt arbitror esse deputan¬
dum. creatura ergo spiritu¬
lis & intellectualis perfectu
& beata qualis angelorum est
sicut dixi quantum attin&
Ad se ipsam quo sit sapiensq
ac beatu sit non nisi intrinse¬
cus ad iuuatur a&ernitate
ueritute Hritate creatoris.
ex trin secus uero siaduiuari
dicen da eft eo fortas se solo
ad iuuatur quod inuicem uident¬

Expanded text:
neque per corporum similineque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in aliquo excessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caoic et nos eo uerbo iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et
Abbreviated transcription (Latin):
nihil faciant. Naturu
igitur uniuersitatis corporu¬
lis non ad iuuatur extrin¬
secus corporu liter nequae
enim est extra eam ullum cor¬
pus alio quin non est uniuersitas
In trinsecus autem aduiuatur in¬
corporaliter dõ idagente utom¬
nino natura sit. Qũo exipso¬
Qũo ex ipso
& per ipsum. & in ipso sunt
omnia partes uero eiusdem
uni uersitatis & intrinsecus
incorporaliter aduiuantur
uel potius fiunt ut naturȩ sint
& extrinsecus corporaliter quo
semelius habeant. Sicut a¬
limentis agricultura medicina
& quecumq &iam adornatum
fiunt ut non solum salue acfe¬
cuꝰ diores uerum &iam decenti¬
ores sint. Spiritalis autem
creata natura seperfecta atq
beatu est sicut angelorum scõ¬
rum quantum adtin& ad se
ipsam quo sit sapiensq sit
non nisi intrinsecus incorporu¬
liter adiuuatur. Intus ei quip¬
pe lo quitur ds̃ miro & in effu¬
bili modo neq perscripturam
corporalibus instrumentis ad¬
fixam neque peruoces corpo¬
raliter auribus insonantes

Expanded text:
nihil faciant. Natura nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter deo id agente, ut omnino natura sit, quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. partes uero eiusdem uniuersitatis et intrinsecus incorporaliter adiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus instrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes
Abbreviated transcription (Latin):
Ac per hoc sublimibus. Ange¬
entib & dõ beate seruientib
sub dita est omnis natura corporea
Omnis in rationalis uita omnis
uoluntas uel infirma uel praua.
Vt hoc desub ditis uel cum
subditis agant quod naturȩ
ordo poscit in omnibus. iuben¬
te illo cui subiecta sunt omnia
pro inde illi in illo ueritatem
incommutabilem uident & se¬
cundum eam suas dirigunt uo¬
luntates fiunt ergo illi parti¬
cipes a&ernitatis ueritatis uo¬
luntatis eius semper sine tem¬
pore & loco. mouentur autem
eius inperio &iam tem porali¬
ter illo non tem poraliter moto
Necita utab eis contem platione
resiliant. aut defluant. Sed
si mul & illum sine loco actempo¬
re contem plantur & eius in infe¬
rioribus iussa perficiunt mo¬
uentes se per tempus corpus
autem pertempus & locum quan¬
tum eorum congruit actioni
& ideo ds̃ bi pertito prouiden¬
tiae suae opere prae est uni¬
uersae creaturae naturis
utfiant. uoluntatibus autem
ut sine suo iussu uel permissu

Expanded text:
Ac per hoc sublimibus angeAc per hoc sublimibus angeentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uout hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu
Abbreviated transcription (Latin):
mu in rationabilis non habeat
uoluntatis.r bitrium: sub¬
ditu ifta sunt eis. naturis. quȩ
praeditae sunt arbitrio uo¬
luntatis nec omnibus omniu
sed sicut distribuit. Iustitia
creatoris. ergo dĩ prouiden¬
sincetiu regens atque adminis¬
denitu trans uniuersam crecturam
& naturus & uolunta tes ncc¬
turas ut sint. uoluntates autem
ut nec infructuose bone nec in¬
punite malesint sub didit pri¬
mitus omnia sibi deinde crea¬
turam corporalem creaturae¬
p̃ro spiritali. In rationabilem
rationali. Terrestrem cȩlesti.
Faemineam. Masculine
Mi nus ualentem. ualentiori
Indigentiorem. Copiosiori
Inuoluntatib autem bonas
sibi. C& eras uero ipsis ser¬
uientibus sibi ut hoc patiatur
uoluntas mala quod ex iusso
dĩ fecerit bona siue perse ipsã
si ue per malum in rebus lum¬
taxat quaenaturaliter sunt
&iam malis uoluntatibus sub¬
dite id est in corporibus nam
inse ipsis maleuoluntates ha¬
bent interiorem penam suam
eandem ipsam iniquitatẽ. suã

Expanded text:
ma inrationalis non habeat ma inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita ista sunt eis naturis, quae praeditae sunt arbitrio uoluntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque administrans uniuersam creaturam, et naturas et uoluntates, nturas, ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientuoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
credatur sed utdicere. ceperam
si deanima hoc quisq non uult
credere non minus urguendus
est sub ftantiam uero dĩ nisi
credat nec pertempus nec
per locum moueri nondum per¬
tabi lis est illa natura trinita¬
tis & obhocitu. a&erna uteiali¬
quid coa&ernum esse non pos¬
sit ipsa apud se ipsam
Et inse ipsam sine ullo tem pore
ac loco mouet tamen pertem pus
& locum sibi subditam creaturã
naturas creans. bonitate uolun¬
tates ordinans potestate ut in
naturis nulla sit quȩ non ab illo
sit. Inuoluntatibus autem nul¬
labona sit cui non prosit. Nul¬
la mala sit quabene uti non possit.
Sed quia non omnibus naturis
dedit uoluntatis arbitrium. ille
autem quibus dedit. potentio res
ac superiores sunt: illae natu¬
rȩ quȩ non habent uoluntatem.
subditȩ sint necesse est illis quae
habent. & hoc ordinatione cre¬
atoris. quinum quam ita punit
uoluntatem malam. utnaturae
perimat dignitatem. Cu¬
tur omne corpus & omnis ani¬

Expanded text:
credatur: sed, ut dicere coeperam, credatur: sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc quisque non vult credere, non nimis urgendus est. Substantiam vero Dei nisi credat nec per tempus nec per locum moveri, nondum pertabilis est illa natura Trinitatis, et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud seipsam t in seipsa sine ullo tempore ac loco, movet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, voluntates ordinans potestate: ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit; in voluntatibus autem nulla bona sit, cui non praesit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. Sed quia non omnibus naturis dedit voluntatis arbitrium, illae autem quibus dedit, poteac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. cutur omne corpus et omnis ani
Abbreviated transcription (Latin):
locali spatio corpus in pleat sic
aqua utrem siue spungiam
sed miris modis ipso corpo reo
nutu. conmixtu sit uiui fican¬
do corpori quod & im perat
corpori quadam intentione
non mole quanto magis inquã
nutus ipse uoluntatis eius non
per locum mou&ur & corpus
perlocum moueat quando to
tum perpartes mou& nec ali¬
quas loco mou& nisi per illas
quas loco non mou& quod
si in tellegere difficile eft
utrumq credatur & quod crea perf¬
tura spiritalis non perlo cum
motu moueat corpus perlocum
& quod ds non pertem pus mo¬
tus moueat creaturam spiritalem
pertem pus quod si deanima quis¬
q non uult hoc credere quod qui¬
dem sine dubio non solum crede¬
r& uerum &iam intelleger&
si eam possit sicuti est incorpo¬
ream cogitare cui enim non faci¬
le occurrat quod perlocum non
moueatur quae perlocispatia
non distenditur. quic quid aũt
perloci spatia diftenditur cor¬
pus est. Ac perhoc consequens
est ut anima perlocum moueri
non put&ur sicorpus non esse

Expanded text:
locali spatio corpus inpleat, sicut locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus pertum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi per illas quas loco non mouet. Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam spiritalem per tempus. quod si de anima quisque non uult hoc credere — quod quidem sine dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, si eam posset sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occmovetur, quod per loci spatia non distenditur? Quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est. Ac per hoc conseqest ut anima per locum moveri non putetur, si corpus non esse
Abbreviated transcription (Latin):
tioni tatur. Id per locispatium.
quod mou&ur sic plante intalo
est articulus quo stante mou&ur
sic cruris ingenu& totius pedis
in coxa & nullus membri motus
om nino est quem uoluntas mo¬
u& nisi ab aliquo articuli car¬
dine quem nutus eiusdem uo¬
luntatis primitus fig& ut abeo
quod loci spatio non mou&ur
agiualeat quod mou&. Deniq
nec in ambulando pes leuat᷑ nisi
alius fixus totum corpus ferxt
donec illae qui motus est aloco
unde fertur ad locum quod fer¬
tur in moto articulo sui cardinis
innitatur. porro si incorpore
nullum membrum perlo cum
uoluntas mou& nisi abeo mem¬
bri articulo quem non mou&
cum & illa pars corporis quȩ
mou& ur & illa quae fixafit ut
moueatur corporeas habeant
quantitates suas quibus occupent
spatia locorum suorum quanto
magis ipsae animae nutus cui
mem bra deseruiunt ut quod plu¬
cuerit figatur unde id quod mo¬
uendum est innitatur cum ani¬
ma non sit natura corporeu. nec

Expanded text:
tio nitatur, it per loci spatium, tio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo, quod loci spatio non mouetur, agi ualeat, quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille, qui motus est, a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, inmoto articulo sui cardinis innitatur. Porro, si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec