comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitacione uoluissem. & quid frm̃¬
caritate compellente fecissem.
Inquoꝵ libro undecimo cum
decorpore uisibili agerem dixi
quocirca idamarem alienariẽ.
Quo scdm eum amorem dictũ.
est. quo aliquid sic amatur ut
eo fruendo gristunet beatum
seẽẽ qui hocamat. Namñ :
alienari in laudem creatoris.
amare speciem corꝑalem. ut
ipse creatore fruens quippe ue¬
re beatussit. Itemq in eodem
ubi lixi nec quadrupedem ne¬
mini quia ñ uidi s phantasi¬
am tamen facillime in tueor
dum alicui formo uolatili qͣlẽ
uidi aduingo alios duos. qua¬
lesit idem uidi. hȩc dicens ñ
patui recolere uolatilia qua-¬
drupedia quȩ lex cõmemorat.
Neq enim computantur
inpedibus duo posteriora
crura quibus locuste saliunt
quas dicit inundas. & idõ
discernit ab inmundis talib
uolatilibus quę non saliunt
illis cruribus sicut sunt
scarabei. Omĩa quippe huius
mundi uolatilia talia. quadru-¬
pedia uocantur inlege. Induo¬

Expanded text:
gitatione uoluissem et quid frgitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duo
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ibus aliis satellitibus suis suꝑ¬
biendo deseruit obȩdientiam di.
& diabolus factus est. Aliquit
nocuit dõ s sibi. Nouit enim
deus ordinare deserentesse aĩas.
conuenientius diceretur. dese-¬
est. quindecim scripsi ꝑaliquot
annos. S⁊ cum eoꝵs duodecĩ
diutius tenerem. quã ñ possẽt
sustinere qui uehementer eos
habere cupiebant. subtractist
michi minus emendati quã
deberent ac possent. quando
eos edereuoluissem. Quod pꝰ¬
ea ꝗͣ comperi quia et alia eoꝵ
apud nos ȩremplaria reman-¬
serant. statueram eos iam ip.¬
se non edere s⁊ sic habere ut
inalio aliquo opusculo meo qͥd
michi dehis euenerit dicerẽ.
Urguentibus tam̃ fr̃ibus quia
resistere non ualu emendaiu
eos quantũ emendandos ptita.¬
ui. & compleui. & edidi. adiun-¬
genseis a capite. epłam quam scri.¬
psi aduenerabilem aurelium
epm̃. cartaginiensis eccłiȩ quo
tanquam prologo exposui. & qͥd
accidisset. & quid facere mea co-¬

Expanded text:
spiritibus aliis satellitibus suis superspiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus factus est, aliquid nocuit deo, sed sibi; nouit enim deus ordinare deserentes se animas, conuenientius diceretur: deseest, quindecim scripsi per aliquot annos. sed cum eorum duodecim diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum apud nos exemplaria remanserant, statueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui et quid accidisset et quid facere mea co
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur. non ut hoc quod-
ille uocaretur. Hoc opus sic
incipit. Hoc opus non ita scͥp.
notaciones in iob utrumn m̃s
habendus sit. an potius eoꝵ
qui eas ficut potuerint uel
uoluerunt redegerunt. in
unum corpus descriptas. de
frontibus codicis non faciledi¬
xerim. Suaues enim pauci¬
ssums intellegentibus sunt.
Qui tamen necesseest offen¬
dantur multa non intelle.¬
gentes. quia nec ipsa uerba
quȩ exponuntur ita sunt
descripta in multis locis ut
appareret quid ex ponatur.
Deinde breuitatem sententia¬
rum tanta secuta est obscu¬
ritas. ut eam lector ferre tux
possit. Quem necesse est. plu¬
rima non intellecta. transi-¬
re. Postremo tãmendosum
comperi opus ipsum itico¬
dicibus nrĩs. ut emendare
non possem. nec editum ame
dici uellem insi quia scio
frẽ id habere quoꝵ studio
non potuit denegari. Hic
sic incipit. E opera magna
erunt ei super terram. xiiii de
therizandis rudibus. hoc
ipso titulo prenotatus. Inquoli¬
bro ubi dixi nec angelus quicũ

Expanded text:
diceretur, non ut hoc quod ille uocaretur. Hoc opus sic incipit: Hoc opus non ita scriptnotationes in Iob, utrum meus habendus sit an potius eorum, qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deinde breuitatem sententiarum tanta secuta est obscuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio fratres id habere, quod studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei super terram. CAPVT XL.techizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
tismi posse habere passionem.
nonsatis idoneum posti illus
latroni exemplum quia utrũ
nonfuerit baptizatus incertum
est. In libro uiͦiͦ. deuasis aure¬
is & argenteis in domo magna
constitutis. sed sensum cypria¬
m sequutussum qui hȩc acce-¬
pit inbonis. in malis aut̃ lig¬
nea & fictilia ad illreferens
quod dictum est. alia quidẽ.
in honore. adhȩc quod dictum
est. alia uero in contumeliã.
Sr magis ad probo quod ty
chonium postea repperi uł
aduerti. in utrisq intelligen¬
dum. Quȩdam in honore ñ
non utrisq sola lignea & sictilia.
Hocopus sic incipit. Ineis libris
quos aduersus epłam parmenia-¬

Expanded text:
tismi posse habere passionem, tismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. in libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem lignea et fictilia, ad illa referens quod dictum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uero in contumeliam. sed magis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non snon utique lignea et fictilia. Hoc opus sic incipit: In eis libris, quos aduersus epistulam Parmenia
Abbreviated transcription (Latin):
nominibus bonis. quod fit per
eccłiasticam disciplinam satis
greca lingua indicat. ubi sine
ambiguitate scriptum est. ut
intelligatur hunc malum ñ
hoc malum. quamuis & sodm
istum intellectum responderĩ
parmeniano. Hocopus sic in-¬
cipit. Multa quidem alius ad¬
uersus donatistas. xUIII
tate beatissimi epĩ & mar-¬
tyris cypriani sedefendere
molientes. uii libros depbaptiᷤ¬
mo sertpsi. in quibus docii
nichil sic ualere ad refellendos
donatistas & ad eoꝵ prorsus ora
dudenda. neaduersus catholi.¬
cam suum scisma defendant.
quomodo litteras factumq cy¬
priani. Ubicunq aut̃ in his
libris cõmemoraui eccłam ñ
habentem macłãm aut rugã.
non sic accipiendum est. qua-¬
si iam sic. sz quę preparatua
ut sit. quando apparebit etiã
głosa. N unc enĩ propt̃ quas.¬
dam ignorantias & infirmi¬
tates menbroꝵ suor. hab¬
tinde cotidie tota dicat. Dumic¬
te nobis debita nr̃a. Inquarto
libro cum dicerem iuicem bap¬

Expanded text:
hominibus bonis, quod fit per hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, sicut graeca lingua indicat, ubi sine ambiintellegatur: hominem malum, non: hoc malum, quamuis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano.\' Hoc opus sic incipit: Multa quidem alias aduersus Donatistas . CAPVTtate beatissimi episcopi et martyris. Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Vbicumque autem in his libris commemoraui ecclesiam non habentem. maculam aut rugam, non sic accipiendum. est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. in quarto libro, cum dicerem uicem bap
Abbreviated transcription (Latin):
Defuncto enĩ quod magis cre¬
dendum est. sccđm legem fuerat
adoptatus. qm̃ qui eum genu¬
it eius matrem frĩs defuncti
coniuigem dixerat. Item ubi
dixi. lucas uero ad ipsum dđ
ꝑnathan ascendit. ꝑquem ꝓ-¬
pħam ds̃ peccatum illuis ex¬
piauit. ꝑcuius nominis pro-¬
phꝰam dicere debui. ne puta-
retur idem fuisse homo. cum
alter fuerit. quamuis & ipse
noc uocaretur. Hoc opus sic
meniani donatistarum cartagi¬
nensis epi successorisꝙ donati. qu¬
estio magna uersatur & soluit᷑.
utrum unitate & corundem cõ-¬
munione sacramentoꝵ mali
contaminent bonos. & quem¬
ad modim non contam uient
disputatur. propt̃ eccłiam toto
orbe diffusam. ecui calum nian¬
do scisma fecerunt. Inquors
libro tercio cũ differeretur quo¬
modo sit accipiendum quod ait
apłs. Auferte malum ęxuobis
ipsis. illud quod dixi ut exipso
quisq auferat malum non sic
ẽẽ intelligendum. sed sic potius
ut homo malus auferatur ex

Expanded text:
defuncto enim, quod magis credefuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamvis et ipse hoc vocaretur. Hoc opus sic meniani, Donatistarum Carthaginiensis episcopi successorisque Donati, quaestio noua uersatur et soluitur, utrum in unitate eorundem communione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent disputatur propter ecclesiam toto orbe diffusam, cui calumniando scisma fecerunt. In quorum libro tertio, cum dissereretur, quomodo sit accipiendum, quod ait apostolus: auferte malum ex uobis ipsis, illud, quod dixi: ut ex se ipso quisque auferat malum, non sic esse intellegendum, sed sic potius, ut homo malus auferatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
er eosdem annos quibus
paulatim libros decrinita¬
te dic tabam. scripsit & alios la-¬
bore continuo. inter ponens eos
illoꝵ temꝑibus in quibus funt
libri quatuor deconsensu.
eugłistarum propt̃ eos qui
tanquam diffidentibus calu¬
niantur. Quors primus
liber. aduersus illos conscͥp¬
tus est. qui tanquam ma¬
xime sapientem ⁊ pm̃ uel ho¬
norant uel nonorare se fingunt.
Et idõ nolt̃ eugłio credere. quia
non abipso illa conscripta sunt.
s ab eus discipulis. quos existi¬
mant ditunitatẽ qua crederet᷑
deus. ercore tribuisse. Inquoli¬
bro quod dixi exabrabam cępis¬
se gentem hebreoꝵ. est quidẽ &
hoc creclibile. ut hebrei uelut
hębrai dicti ẽẽ uideantur. S
ex illo uerius intelliguntur ap¬
pellati qui uocabatur eber.
tanquã heberei. Dequare. in
libro sexto decimo deciuitate
dei satis disserui. In sodõ aut̃ cũ
agerem deduobus patribus io¬
seph. ab altero dixi genitum.
ab alcero adoptatum. Sz dicen¬
dum fuit alteri. ad optatum.

Expanded text:
er eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et alios labore continuo, interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quatuor de Consensu Evangelistarum, propter eos qui tanquam dissentientibus calumniantur: quorum primus liber adversus illos conscriptus est, qui tanquam maxime sapientem Christum vel honorant vel honorare se fingunt; et ideo nolunt Evangelio credere; quia non ab ipso illa conscripta sunt, sed ab ejus discipulis, quos existimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham coepisse gentem Hebraeorum ; est quidem et hoc credibile, ut Hebraei, velut Abrahaei, dicti esse videantur: sed ex illo verius intelliguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum.
Abbreviated transcription (Latin):
meos & facit eos. ostendã uobis
cui similis sit. simmilis homini e¬
dificanti domũ. qui fodit in al¬
tum. & posuit sundam̃tum suꝑ
petram: fodere dixit. humilitate
de corde suo: neꝓpt̃ aliquid tale
dm̃ colat. Altũ aut̃ fodere. do¬
nec ad petram ꝑueniat. in tantũ
xpm̃ gratis sequi. & gratis eũ co¬
lere: ut non solũ eũ ꝓpter suꝑflua.
sed nec ꝓpt̾ illa q̃uidentur huic
uitȩ necessaria. & quȩ sine culpa
aquo uis iuisto sumi & haberi poᷤ¬
sunt. tamen tẽporalia atq ter¬
rena sunt. colendus putetur.

Expanded text:
is cui similis sit: similis est homini aedificanti domum, qui fodit in altum, et posuit fundamentum super petram; fodere dixit, humilitate de corde suo, ne propter aliquid tale Deum colat. In altum autem fodere, donec ad petram perveniat: in tantum Christum gratis sequi, et gratis eum colere, ut non solum non propter superflua, sed nec propter illa quae videntur huic vitae necessaria, et quae sine culpa a quovis justo sumi et haberi possunt, tamen temporalia atque terrena sunt, colendus Deus putetur.
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾ intelligi animã disso¬
lut̾am menbris. hoc ẽ bonis oꝑa¬
tionibus xpm̃ querere: idest uo¬
luntatem uerbi dĩ. Impediri
aut̃ turbis : nisi tecta hocẽ oꝑta
scripturarũ aperiat: & ꝑhȩc ad
notitiam xpi ꝑueniat : hoc ẽ
ad eius humilitatem. fidei pie¬
tate descendat. Hii aut̃ aquib
deponitur : bonos in eccłia doctoreᷤᷤ
possunt significare. Quod aut̃
significat. abhomine inista carne
ahuc constituto. x pm debere cog-¬
nosci. Quẽ tamen lectũ sanus
postea iubeiur portare. & ire in
domũ suã : ut remissione pecca¬
toꝵs conualescentibus ꝑspembo¬
nam menbris anime: hoc corpꝰ
restaurare intelligatur. Ut non
iam incarnalibus gaudiis tanꝗͣ
gis ipsa contineat affectiones car-¬
nales : & tendat adrequiem secre
questio ꝓponitur: quomodo po¬
tuerit. duos patres pioseph.

Expanded text:
t intelligi anima dissoluta membris, hoc est bonis otionibus, Christum quaerere, id est, voluntatem Verbi Dei; impediri autem turbis, nisi tecta, id est, operta Scripturarum aperiat, ut per haec ad notitiam Christi perveniat, hoc est, ad ejus humilitatem fidei pietate descendat. Hi autem a quibus deponitur, bonos in Ecclesia doctores possunt significare. Quod autem gnificat ab homine in ista carne adhuc constituto Christum debere cognosci. Quem tamen lectum sanus postea jubetur portare, et ire in domum suam, ut remissione peccatorum convalescentibus per spem bonam membris animae, hoc corpus restaurare intelligatur: ut jam non in carnalibus gaudiis tanquam gis ipsa contineat affectiones carnales, et tendat ad requiem secretquaestio proponitur, Quomodo potuerit duos patres h
Abbreviated transcription (Latin):
ea generatĩ digerens sola exposita litt̾is
mandec. Potest etiam de numis fieri ut
eoꝵ tantũmͦ numeroꝵ. exposita ratio
conscribatur quos diuina scͥpt᷑a meminit.
Quoꝵ aliquid aut omĩa iam forte facᷤ
ta sunt. sicut multa quȩ a bonis doctiꝰq
gentiũ siue ꝓpt̾ inuidoꝵ. occultationeᷤ
latent. Qd̃ utrũ de ratione disputandi
fieri possic ignoro. Et uidr̃ mͥ ñ posse.
quia ꝑ totũ textũ scͥpturarũ colligata ẽ:
neruoꝵ uice. & ideo magis ad ambigua
soluenda ⁊ explicanda de quib pꝰ loquem᷑
legentes adiuuat. qͣm ad incognita sig¬

Expanded text:
ea generatim digerens, sola exposita litteris ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisquegentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita si
Abbreviated transcription (Latin):
&. coniecture annumant᷑. & p̃t̾ ratio¬
nẽ disputationis ꝙ. numeri nichil ẽẽ.
utile arbitror. in quib om̃ib adden¬
dendũ ẽ. nequid nimis .&. maxime
in his que ad corporis sensus ꝑtinen¬
tia uoluuntur. tẽporib & continent᷑
& nominib hebreis & siris ⁊ egyptiis.
uł si qua alia lingua in scͥpturis sc̃is in¬
ueniri potest. quȩ in eis sine int̾ptati¬
one sunt posita fecerunt ut ea seꝑatĩ
int̾p̾tarent᷑. &. qđ eusebiꝰ fecit de tẽpoꝵ
hystoria ꝓpt̾ diuinoꝵ libroꝵ. questio¬
nes quȩ usum eiꝰ flagitant. qͦd gͦ hi fe¬
cert̾ de his reb ut ñ sit necesse xp̃iano
in multis ꝓpt̾ pauca laborare. sic uideo
posse fieri si quemeoꝵ qui possunt be¬
nignã sane oꝑam fraternȩ utilitati de¬
lecꝰtet impende. ut qͦscunq terrarũ lo¬
cos quȩ ue animalia uł herbas atq ar-¬
bores siue lapides uł metalla incognita
spetiesq qͣslibet quas cõmemorat scͥpt᷑a

Expanded text:
et coniecturae annumerantur, et praeter ratioet coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae usum ejus flagitant: quod ergo hi fecerunt de his rebus, ut non sit necesse christiano in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat,
Abbreviated transcription (Latin):
docꝰtrinas quȩ p̾ter eccłiam xp̃i exer¬
cent᷑ tanqͣm ad beatam uitã capessen¬
dam secure sequi audeant. s eas sobrie
diligenterq duudicent. et siqͣs inue¬
uerint ab hominib institutas. uarias
ꝓpt̾ diuersam uoluntatẽ instituenti¬
cim. et ignotas ꝓpt̾ suspitiores erran¬
tiũ. maxime si habeant etiã cũ demo¬
nib initã sotietatẽ. ꝑ qͥrũdã significa¬
tionũ quasi quȩdã pac̾ta atq conuen¬
ta. repudient penitꝰ ⁊ decestent᷑. alie¬
nent etiã studiũ a suꝑfluis & luxuri¬
osis hominũ institutis. illa uͦ institu¬
ta hominui que ad societatẽ conuiuen¬
tiũ ualent. ꝓ ipsa uite hꝰ necessitate ñ
negligant In cetis autem docꝰtrinis
quȩ apud gentes inueniunt᷑ p̾t̾ hysto¬
riam rerũ uł p̾t̾iti temporis uł p̾sen¬
tis ad sensus corporis ꝑtinentiũ. quib
etiã utiliũ artiũ corporaliũ exꝑim̃ta

Expanded text:
doctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exerdoctrinas, quae praeter ecclesiam Christi exercentur, tamquam ad beatam uitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque diiudicent, et si quas inuenerint ab hominibus institutas, uarias propter diuersam uoluntatem instituentium et ignotas propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta
Abbreviated transcription (Latin):
meri adhibeantur. inr cõmutabiles
regłas habent. neq tillo modo ab ho¬
minib institutas. s ingeniosoꝵ saga¬
gitate cõꝑtas. Nuȩ tam̃ omĩa quisquis
ita dilexerit. ut iacꝰtare se int̾ imꝑitoᷤ
uelit. & ñ potiꝰ quęrere unde sint ue¬
ra qͦ tantũmodo uera c̾e̾. ꝑsenserit.
x. unde quȩdã ñ solũ uera s oẽ. in cõ¬
mutabilia quȩ incõmutabilia eẽ. cõ
p̾hendit. ac sic ab sp̾e corpqꝵ usq ad
humanã mentẽ ꝑtieniens. cũ & ipsam
mutabilem inuenit qd nc̃ docꝰta nunc
iudocta sit. constituta tam̃ int̾ incom¬
mutabilẽ supͣ se u̾tatem ⁊ mutabi¬
lia infra se cetera ad uniꝰ dĩ laudẽ atq
dilectionẽ c ncta conu̾tere. A quo cunc¬
ta ẽe cognoscit. docꝰtus uidi potest. ee
aut̾ sapiens nullo modo. Quã obrem
uidr̃ michi studiosis ⁊ ingeniosis ado¬
lescentib & tim̃tib dm̃. beatãq uitã
querentib salubrit᷑ p̾cipi ut nullas

Expanded text:
meri adhibeantur, incommutabiles meri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae iprehenderit; ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perveniens, cum et ipsam mutabilem invenerit, quod nunc docta nunc indocta sit, constituta tamen inter commutabilem supra se veritatem, et mutabilia infra se caetera, ad unius Dei laudem atque dilectionem cuncta convertere, a quo cuncta esse coautem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidetur mihi studiosis et ingeniosis adulescentius et timentibus deum beatamque uitam quaerentibus salubriter praecipi, ut nullas
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa specꝰtacła ueritatis sepe delecꝰtant.
qͣm ex eis in disputando aut iudicando
adiuuam᷑. nisi forte qđ exxercitatior&
reddunt ingenia. si etiã maligniora
aut inflatiora ñ reddant. hoc est ut aut
deciꝑe ueri simili sermone atq inter¬
rogationib ament. aut aliqͥd magnũ
qͦ se bonis atq innocentib ante ponan
se assecutos putent qͥ is ta didiceriñ.
am uͦ numeri disciplina cuilib tar¬
dissimo clarũ ẽ. qd̾ ñ sit ab hominib
instituta. s potius indagata & inuen¬
ta. Non enĩ sicut pͥmã sillabã italie
qͣm breuem ꝓnuntiauert̾ uete̾s uoluit
uirgilius &. longa facta ẽ : ita quisqͣm
sint nouem. aut ñ possint efficere qͣdra¬
tã figuram. aut ñ ad ternariũ nume¬
rũ tripla sint. ad senariũ sescupla. ad
nullũ dupla. quia intelligibiles num̃i
semissem ñ habent. Siue gͦ in se ipsis
considerent᷑. siue ad figurarũ aut¬
ad sonoꝵ aliarũ ue motionũ leges nu¬

Expanded text:
ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, ipsa spectacula ueritatis saepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint.am vero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata atque inventa. Non enim sicut primam syllabam Italiae, quam brevem pronuntiaverunt veteres, voluit Virgilius, et longa facta est; ita quisquam sint novem, aut non possint efficere quadratam figuram, aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges nu
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ ueritatẽ didicisse cum ista didicerĩ.
qͣmqͣm plerumq accidit ut faciliꝰ homi¬
nes res eas asseqͣntur ꝓpt̾ qͦs assequendã
ista discunt᷑. qͣm talium p̾ceptoꝵ nodo¬
sissimas ⁊ spinosissimas disciplinas. cãꝙͣ.
si quispiã dare uolens p̾cepta ambuland̾i
moneat ñ eẽ. leuandũ posteriorẽ pedẽ
nisi cũ posueris pͥorem. deinde minu¬
tatim ꝗͦ ad modum articuloꝵ &. poplitũ
cardines oporteat mouere describat̃.
Uera enĩdicit. nec alit̾ ambulari pocest.
S faciliꝰ homines hȩc faciendo ambu¬
lant. ꝙͣ animaduertunt cũ faciunt aut
intelligunt cum audiunt. Q aut̃ am¬
bulare ñ possunt multo minꝰ ea curan.
quȩ nec exꝑiendo posst̃ attendene. Ita
plerumq citiꝰ ingeniosus uidet ñ ẽẽ ra¬
tam condusionłim. qͣm p̃cepta eiꝰ capit.
tardus aut̃ ñ eam uidet. s multo minꝰ
qd̃ de illa p̾cipit᷑. Magisq in his om̃ib

Expanded text:
tae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. tae ueritatem didicisse, cum ista didicerint. quamquam plerumque accidat, ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. tamquam si quispiam uolens dare praecepta ambulandi moneat non esse leuandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat mouere describat; uera enim dicit nec ambulari aliter potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animaduertunt, cum faciunt, aut intellegunt, cum audiunt. qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant quae nec experiendo possunt attendere. ita plerumque citius ingeniosus uidet non esse ratam conclusionem quam praecepta eius capit, tardus autem non eam uidet, sed multo minus quod de illa praecipitur, magisque in his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nichiloniinꝰ uera sunt. quanuis eispoᷤ¬
sint etiam falsa ꝑsuaderi. S quia & ue¬
ra possunt. ñ ẽ facultas ipsa culpabilis.
s ea male utentium ꝑuersitas. Nã neq
hoc ab hominib institutũ ẽ. ut ueritatis
expressio conciliet auditorem. aut ut
facile qd intendit insinuet breuis et a¬
ꝑta narratio. & uarietas eiꝰ sine fastidio
teneat intentos .&. cetere huiꝰmodi ob¬
seruationes. q̃ siue in falsis siue in ueriꝰ
causis uerȩ sunt. tanĩ inqͣntũ uł sciri uł
credi aliquid faciunt. aut ad expeten¬
dũ ad fugiendũ ue animos mouent.ꝙ.
inuente: pociꝰ qđ ita se habeant. qͣm iͣtase
habeant institute. Sed hec pars cũ disci
t᷑. mag̃ ut ꝓferamꝰ ea quȩ intellecta st̃. ꝗͣ
ut intelligamꝰ adhibenda est. Illa uͦ conclusionũ q dif¬
finitionũ ⁊ distribucionũ plurimũ iN¬
tellectorem adiuuat. tantũ absit error
quo sibi uident᷑ homines ipsã beate u¬

Expanded text:
quae nihilominus vera sunt, quamvis eis posquae nihilominus vera sunt, quamvis eis possint etiam falsa persuaderi: sed quia et vera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed ea male utentium perversitas. Nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut charitatis expressio conciliet auditorem, aut ut facile quod intendit, insinuet brevis et aperta narratio, et varietas ejus sine fastidio teneat intentos; et caeterae hujusmodi observationes, quae sive in falsis sive in veris causis, verae sunt tamen, in quantum vel sciri vel credi aliquid faciunt, aut ad expetendum fugiendumve animos movent, et inventae potius quod ita se habeant, quam ut ita se haberent institutur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuuat. tantum absit error, quo uidentur sibi homines ipsam beatae ui
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ qd̾ ad rem ipsam ñ ꝑtinet. neqͣ aliqͥd
qd ꝑtinet p̾t̾eundum. Hoc uerum ẽ: etiam
si ea qͦ definunt᷑ aut distribuunt᷑. uera ñ
sut. Nam ⁊ ipsum falsum definitur cũ di¬
cimꝰ falsam ẽe̾. significõnem rei ñ ita se haben¬
tis ut significatur. siue alio aliqͦ mͦ. quȩ dif¬
finitio uera ẽ : quanus falsum uerũ r̾e̾. ñ
possit. Possumꝰ etiam diuid̾e dicentes. duo ec̾
genera falsi. unũ eoꝵ quȩ omino eẽ. ñ pos¬
sunt : alterum eoꝵ quȩ ñ ĩunt qͣnuis ẽẽ. pos¬
sint. Nam qͥ dicit septẽ ⁊ tria unddecim eẽ:
id dicit quod om̃ino ẽẽ. ñ pot̾. Q aut̾ dicit
Ralendis uerbi gr̾a ianuariis pluisse. tã⁊ si
facꝰtum ñ sit. id tam̃ dicit qͦd fieri potueritꝰ.
Diffinitio gͦ ⁊ diuisio falsoꝵ. pot̾ ẽẽ uerissi¬
ma. quanus falsa ipsa utiq uera ñ sit:¬
Sunt etiam quȩdim p̾cepta ub̾ioris dispu¬
tationis quȩ iam eloquentia nominatur

Expanded text:
dum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid dum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, quamuis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera non siSunt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae jam eloquentia nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
uosse regłas conexionũ: aliud sententiaꝵ
ueritatem. In illis discit᷑ quid sit conseqͦts
qͥd non consequens. quid repiignans. Con
qͣdrupes ẽ. Hic gͦ de ipsa conexione udica¬
tur. In ueritate aut̾ sententiarũ. ipse ꝑse
sententiȩ ñ earum conexio considanda ẽ.
S. ueris certisq sententiis cum incerte ue¬
ra conexione uingunt᷑. etiã ipsȩ certȩ fiañ
uecesse ẽ. Qͥoani aut̃ sic se iactant cũ ueri¬
tatẽ conexionũ didicerint. quasi sententi¬
arũ ipsa sit ueritas. E rursus quidã ple¬
rũq retinentes ueram sententiã. male se
contẽpnunt. quia leges conclusionis ignorañ.
cũ melior sit qui nouic ee̾. resurrectionem
mortuoꝵ. qͣm ille qui nouit e̾e̾. consequers.
dl atq partiendi qͣmqͣm etiam reb falsis
plerumq adhibeatur. ipsa tam̃ falsa ũ est:
neq ab hominib instituta. s in rerũ ratioẽ
cõꝑta. Non enu quia .ꝙ. fabulis suis eam
poete ⁊ opinionib erroris su uł falsi philo

Expanded text:
nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit consequens, quid non consequens, quid repugnans. consquadrupes est". hic ergo de ipsa conexione iudicatur. in ueritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum conexio consideranda est. sed ueris certisque sententiis cum incertae uera conexione iunguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. quidam autem sic se iactant, cum ueritatem conexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit ueritas. et rursus quidam plerumque retinentes ueram sententiam male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant, cum melior sit qui nouit esse resurrectionem mortuorum quam ille qui nouit consequens esse, di atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque adhibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philos
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ neceẽ ẽ. ut falsũ sit qđ p̾cedit. ueriꝰ¬
sime dicit. neq ipse facit ut ita sit. s tan¬
tumͣẽẽ. demonstrat. Ee har regła
illud est qđ de apło comemorauimꝰ. Pre¬
cedit enim ñ ẽẽ. resurrectionẽ mortuoꝵ
qđ dicebant illi quoꝵ. errorem destruere
uolebat apłs. Porro illam sententiã p̾ce¬
dentẽ qua dicebant ñ eẽ. resur recꝰtionem
mortuoꝵ. necessario sequit᷑. N̾eq xp̃c re

Expanded text:
sequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hac regula illud est quod de Apostolo commemoravimus: praecedit enim: Non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant, non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Chr
Abbreviated transcription (Latin):
tuor. Istis aut̃ falsis repudiatis. qu̾i uera
erunt. si mortui ñ resurgunt. consequers
erit resurrectio mortuoꝵs.
Cum gͦ sint uere conexiones ñ solũ uerarũ
setiam falsarum sententiarũ. facile est
ueritatẽ conexionũ etiam ui scolis illis dis¬
cere quȩ p̾t̾ eccłam sunt: sententiarũ aut̃
ueritas in scĩs libris eccłasticis uestiganda
est. Ipsa tam̃ ueritas conexionũ ñ institu¬
ta sed animaduersa ẽ. ab hominib ꝙ. no¬
tata. ut eam possint uł disoere uł docere.
Nam ẽ. in rerum ratione ꝑpetua & diui¬
nitus instituta. Sicut enim qui narrat
ordinem tempoꝵꝰ ñ eũ ipse componit. et
locoꝵꝰ sicus aut naturas animaliũ uł
stirpium uł lapidũ qui ostendit. ñ res
ostendit ab hominib institutas . &. ille qͥ
demonstrat sidera eoꝵ q motꝰ ñ a se uel
ab homine gliquo rem institutã demons¬
trat. sic etiam qui dieit cũ falsũ ẽ. qđ con¬

Expanded text:
tuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera tuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod con
Abbreviated transcription (Latin):
ñ es homo. Qđ genꝰ captiosarũ condu¬
sionuay¬
scriptura quantũ existimo detestatur.
illo loco ubidictum ẽ. qui sophistice lo¬
quitur odibilis est. Quanꝙͣ etiam sermo¬
ñ captiosus s tam̃ abundantiꝰ quani graui¬
tatem decet uerboꝵ ornauienta consecᷤ¬
tans. sophisticus dicit᷑. Sc̾ eciam uerȩ co¬
nexionis ratiocinationes falsas habentes
sententias. quȩ conseqͣnt᷑ erroren illiꝰ cũ qͦ
agitur. quȩ tam̃ ad hoc inferunt᷑ a bono ꝙ
docto homine. ut in his erubescens ille cuiꝰ
errorem consequntur eundẽ relinqͣt errorẽ.
quia si in eo manere uoluerit. necee̾. ẽ etiam
illa que dampnat tenere cogat᷑. Non enĩ
no falsa sunt. Quia & xp̃c resurrexit.&
ñ erat inanis p̾dicatio eoꝵ. qͥ hoc annunti¬
abant. nec fides eogꝰ qui hoc credid̾ant. S
ista falsa uerissime conecꝰtebant᷑ illi senten¬
tiȩ. qua dicebatur ñ ẽẽ resurrectionẽ mor¬

Expanded text:
non es homo". quod genus captiosarum conclunon es homo". quod genus captiosarum conclusionuscriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: qui sophistice loquitur, odibilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta consectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim no falsa sunt, quia et Christus resurrexit et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mor
Abbreviated transcription (Latin):
officium aliqͥd cogat. de quo nc̃ ñ agimꝰ.
s ad iudicandũ ne om̾ino nesciamus
quid scͥptura uelit insinuare. cũ de his
s ad rationem animi ꝑtinent. ubi
disciplina regnat disputationis et
numeri. S disputacionis disciplina
ad om̾ia genera questionũ quȩ in litt̾is
scis sunt penetranda ⁊ dissoluenda
plurumũ ualet. Tantum ibi cauenda ẽ.
libido rixandi .&. puerilis quedam os¬
tentatio decipiendi aduersarium. St̃
enim multa que appellant᷑ so phismata.
falsȩ conclusiones ratiocinationũ. & ple¬
rumq ita ueras imitantes. ut ñ solum
tardos s ingeniosos etiã minꝰ diligent᷑
attentos dscipiant. Eroposuit enumm qͥdã
dicens ei cum quo loquebat᷑. Q d ego sũ
tu ñ es. At ille consensit. Uerũ enim
erat ex parte: uł eo ipso qđ iste insidi¬
osus. ille simplex erat. T̃ũ iste addidit:
Ego aut̾ homo sum. Hoc qͦq cumab
illo accepisset: conclusit dicens. Tugͥ

Expanded text:
officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his sed ad rationem animi pertinent, ubi discnumeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ulibido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. Sunt enim multa quae uocantur sophismata, false conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes ut tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos, decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit. Verum enim erat ex parte, vel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo acce
Abbreviated transcription (Latin):
liram̃ta sunt. s qͣntũ ad ipsa ꝑtinet sid̾a.
Nam sicut is qui computat lunã cũ
hodie inspeci̾t. quotasit & ante qͦdib
annos quota fuerit. &. pꝰ quodiboe annoᷤ
qͦta futura sit potest dicere. sic deunoqͦq
siderum qui ea ꝑite cõputant. respondẽ
conduert̾. De qua tota cognitione qͣntũ
ad usum eiꝰ attinet. qͥd mͥ uidet᷑ aꝑui:
aliquid fab̾icatur. uł qđ remaneat
pꝰ oꝑationẽ artificis ab illo effectũ
sicut domus & scaninũ & uas aliqͦa atq
alia huiꝰmodi uł quȩ minist̾ium qͦd dam
exhibent oꝑanti deo sicut medicina et
agricultura & gub̾natio. uł quarum
omis effectus ẽ. actio. sicut saltationũ
⁊cursionũ. ⁊ luctaminũ. harum gͦ cuncᷤ¬
tarum artiũ de p̾t̾icis exꝑim̃ta faciunt
ctiam futura conici. Nam nullus earum
artifex menbra mouet in oꝑando. nisi
p̾teritoꝵ memoriam cũ futuroꝵ ex¬
pectatione contexat. Harum autem

Expanded text:
liramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. liramenta sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam cum hodie inspexerit quota sit, et ante quoslibet annos quota fuerit, et post quoslibet annos quota futura sit potest siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinet, quid mihi aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscendoꝵ ñ narratio sed de¬
monstratio est. quoꝵ pauca scͥptura cõme¬
morat. Sicut ant̾ plurius notꝰ ẽ. lunȩ
cur sus qui etiam adpassionẽ dñi anniu̾¬
sarie celebrandam sollẽpnit̾ adhibetur.
sic paucissimis ceteroꝵ. quoq siderum uł
nttus uł occasus uł alia quelib momĩta si¬
ne ullo st̃ errore notissima. quȩ ꝑ se ipsa
cognitio qͣmqͣm suꝑstitione. ñ alliget. non
multum tam̃ ac ꝓpe nichil aduuat tracta¬
tionẽ diuinarum scͥpturarũ. &. infructuo¬
sa intentione plus impedit. & quia fami¬
tellantium. cõmodiꝰ honestiꝰq contempni¬
tur. Hab aut̾ p̾ter demonstrationẽ p̾sen
tiũ etiã p̾t̾itoꝵ narrationi simile aliquid.
qd a p̾senti positione motuq sidum. ꝙ in
p̾c̾ita eoꝵ uestigia regłarit̾ licet recurr̾e.
Hab etiam futuroꝵ regłas ⁊ coniectiua
ũ suspitiosas ⁊ ominosas. s ratas ⁊ certas
ñ ut ex eis aliquid tͣhere in nr̃a fata ore¬
uenta terptemꝰ qualia genethltacoꝵ de¬

Expanded text:
cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cursus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia famicantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habtium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, ad praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas non suspiciosas et otiosas, sed raras et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra fata et eventa tentemus, qualia genethliacorum de
Abbreviated transcription (Latin):
rem corrigere uolumꝰ peniteat sensisse p̾¬
cedentia. quoꝵꝰ consequentia uidet eẽ. res¬
puenda. Iam hunc incelligere facile est sic̃
in falsis sententiis ueras. sic in ueris senten¬
tiis falsas conclusiones ee̾ posse. ł ac aliquẽ
ꝓposuisse. Si iustus ẽ ille bonus ẽ. &. eẽ. con¬
cessũ deinde assũpsisse. ñ ẽ. aut̃ iustus. quo
itẽ concesso inculisse condusionẽ. ñ est igit᷑
bonꝰ. Quȩ tam̾ si uera sunt omia. ñ ẽ. tam̃
uera regła conclusionis. Non enĩ sicut
ablato consequenti aufertur necessario
qd p̾cedit. ita etiã ablato qđ p̾cedit aufer¬
cur necessario qͦd conseqͥtur. E uerũ est
cũ dicimꝰ si oracor ẽ: homo ẽ. Ex qͣ ppositi

Expanded text:
rem corrigere uolumus paeniteat sensisse prrem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, ho
Abbreviated transcription (Latin):
cedit aut̃. non ee̾. resurrectionẽ mortuoꝵ
Est gͥ resurrectio mortuoꝵ. Qđ̾ totũ bre¬
Hoc gͦ ut consequenti ablato auferatur
etiam necessario qđ p̾cedit. ñ institue¬
rt̾ homines s ostend̾unt. Et hec regła
ꝑtinet ad ui̾tatem conexionũ. ñ ad u̾¬
tatẽ sententiarum. S in hoo loco de
resurreotione cum age̾tur.ꝙ. regła co¬
nexionis uera ẽ.ꝙ. ipsa in conclusiot e
sententia. In falsis autẽ sententiis. co¬
nexionis ueritas ẽ. isto modo. faciamꝰ
aliquẽ concessisse. Si animal ẽ. codea:
uocem habet. Hoc concesso. cũ ꝓbattim
quenti ablato. illud qđ p̾cedit aufertur.
concludit᷑ ñ eẽ. animal cocleam. ue
sententia falsa ẽ. s ex concesso falso uera
conclusionis conexio. Ueritas itaq sen¬
tentiȩ ꝑ se ipsam ualet. ueritas aut̃ cone¬
xioms ex eiꝰ cũ qͦ agit᷑ opiione uł concessi¬
one consistit. Ideo aut̾ ut supͣdiximꝰ infer¬
t᷑ uera conexione qd falsũ ẽ: ut eũ cuꝰ erro¬

Expanded text:
 non esse resurrectionem mortuorum. est igitur resurrectio mortuorum. quod totum brehoc ergo, ut consequenti ablato auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum m consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius erro
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. quia talis ac tio tp̃ralis ẽ.
portebat autẽ ut tantũ clama¬
rent: donec resistentis turbȩ
strepitũ iuincerent: Id est tam
consuetudinem desiderioꝵ car¬
nalium que camquam turba
obstepit cogitacioni. lucem ue¬
ritatis etͣnȩ uidere conanti:
yel ipsam hominũ carnaliũ
turbã. studia spũalia impedi¬
entem: fortissima intentione
suꝑarent. Itaq audiens iħc
qui a it petenti dabit᷑ & que¬
rens inueni&r. & pulsantiape¬
entes ad id quod desiderant.
stans eos tangit. atꝙ illuminat.
Non enĩ sicut illa dispensatio
temporalis. ita etiam uerbi ȩt̃¬
nitas transit. quȩ inse ipsa
manens in nouat omĩa. Qua¬
ꝓpt̃ quia fides incarnationis tẽ¬
poralis. ad eterna intelligenda
nos p̃parat : transeunte iħu am¬
moniti st̃ ut illuminarentur.
& abstante illuminati sunt. Tẽ¬
poralia enĩ transeunt. eterna
discipulis. dicẽtis monti huic tol¬
le et lacta te in mare: desuꝑ¬

Expanded text:
Jesus, quia talis actio temporalis est. Jesus, quia talis actio temporalis est. Oportebat autem ut tantum clamarent, donec resistentis sibi turbae strepitum vincerent; id est, tamconsuetudinem desideriorum carnalium, quae tanquam turba obstrepit cogitationi lucem veritatis aeternae videre conanti, vel ipsam hominum carnalium turbam studia spiritualia impedientem, fortissima intentione superarent. Itaque audiens Jesus qui ait, Patenti dabitur et quaerens inveniet, et pulsanti apeentes ad id quod desiderant, stans eos tangit, atque illuminat. Non enim sicut illa dispensatio temporalis, ita etiam Verbi aeternitas transit, quae in seipsa manens omnia innovat . Quapropter quia fides incarnationis temporalis ad aeterna intelligenda nos praeparat, transeunte Jesu admoniti sunt ut illuminarentur, et ab stante illuminati sunt. Temporalia enim transeunt, aeterna discipuli suis, Dicetis monti huic, Tolle et jacta te in mare, de super
Abbreviated transcription (Latin):
bus sed omnibꝰ ad confirmandũ
in posterum testimoniũ fecit. qͣr
dixit. In ore duoꝵ. & triũ
testium stͣ t omne uerbum. Ut
enim neq uulgaret᷑ quod dice¬
bat neq careret humani testimo¬
nii firmitate. paucioribꝰ quam
duob dicere non potuit. uel ad
sacͣmentũ caritatis ostenden¬
dum. Mmꝰ enim quã int̃ duõ.
caritas esse ñ potest. Erat aut̃
ille non necessitate debiti ꝓpt
peccatum suum: s ad soluen¬
da nr̃a peccata caritate passiaꝰ¬
dñs iam de ista t̾ra. resurrec¬
tiõne discedens. Secunt᷑ eũ tur¬
be multȩ.credunt in eum płi.
& gentes. Duo aut̃ cȩci sedentẽ
iuxta uiam: signisicãt de utroq
popło. quosdam iam coheren¬
tes ꝑ fidẽ dispensationi tp̃rali.
rante ᷤ illuminari id est aliquid
de uerbi ȩt̃nitate intelligere.
uod tͣnseunte iħu impet᷑re cu¬
piebant: id est ꝑ meritũ fidei
qua credit᷑ filius dei & homo
natꝰ et passus ꝓpt̾ nos. Per hanc
enim dispensationẽ quasi tͣnsit

Expanded text:
um refert, ad confirmandum in posterum testimonium fecit: quia dixit, In ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Ut enim neque vulgaretur quod dicebat, neque careret humani testimonii firmitate, paucioribus quam duobus dicere non potuit. Vel ad sacramentum charitatis ostendendum: minus enim quam inter duos charitas esse non potest. Erat autem ille non necessitate debiti propter peccatum suum, sed ad solvenda nostra peccata charitate passnus; jam de ista terra resurrectione discedens. Sequuntur eum turbae multae; credunt in eum populi et gentes. Duo autem caeci sedentes juxta viam, significant de utroque populo quosdam jam cohaerentes per fidem dispensrantes illuminari, id est, aliquid de Verbi aeternitate intelligere, quod transeunte Jesu impetrare cupiebant, id est, per meritum fidei qua creditur Filius Dei et natus homo et passus propter nos. Per hanc enim dispensationem quasi transit
Abbreviated transcription (Latin):
re in regnum dei. & discipłi
dĩcunt. quis potest saluus fieri.
cum pauci sint diuites. in conpa
lia cupiunt. in eoꝵ numeroha.¬
beri anima aduerterint .xxuii.
cipulis passurũ refert. hunc

Expanded text:
re in regnum Dei; et discipuli dicunt, Quis potest salvus fieri? cum pauci sint divites in comparalia cupiunt, in eorum numero haberi animadverterint. XXVII. cipulis passurum refert, ad c