comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
incorde: Aliosq: adbona conuer¬
tent. quaeipsi prius credere noluer̃
Sequitur. Et gladius in labiis eorum
Erit utiq in labus eorum gladius cae¬
lestis. quilegitur bis acutus: exutroq:
testamento feriens & ad sanitatẽ felices
animas. sua uulneratione perducens.
Dequo ait apostolus. Etgladium sp̃s
quod est uerbum dĩ. Addidit. qnm̃
quis audiuit: Bene premisit. in labus
eorum esse gladium. idest in ore ipso¬
rum. praedi cationes frequentissimas:
qm̃ rarus gentilis auditurus est. cũ
inscelerata anti christi religione ꝑ¬
manserint. Quis enim. cum ponde¬
re proferen dum est: quasi paene nul¬
lus. quasi omnino rarissimus. Signi¬
ficat enim haec syllaba frequenter
nullum: utillud. Quissimilis tibi
Aliquando unum. ut illud. quisda
LO HABEBIS DAINES GENTES
rridendos eos pronuntiat. qui prę¬
Idicationes rectas. audire noluer̃
Sicut est illud salomonis Imeis autem
increpationibus non intendebatis:
sedirrita faciebatis mea consilia. Ide¬

Expanded text:
in corde, aliosque ad bona converin corde, aliosque ad bona convertent, quae ipsi prius credere noluerunt. Sequitur, et gladius in labiis eorum. Erit utique in labiis eorum gladius coelestis, qui legitur bis acutus, ex utroque Testamento feriens, et ad sanitatem felices animas sua vulneratione perducens, de quo ait Apostolus: Et gladium spiritus, quod est verbum Dei . Addidit, quoniam quis audivit? Bene praemisit in labiis eo rum esse gladium, id est in ore ipsorum praedicationes frequentissimas, quoniam rarus gentilis auditurus est, cum in scelerata Antichristi religione permanserint. Quis enim, cum pondere proferendum est, quasi pene nullus, quasi omnino rarissimus. Significat enim haec syllaba frequenter nullum, ut illud, Quis similis tibi ? aliquando unum, ut illud: Quis dalo habebis omnes gentes. Irridendos eos pronuntiat, qui praedicationes rectas audire noluerint, sicut est illud Salomonis: Meis autem increpationibus non intendebatis, sed irrita faciebatis consilia mea; ide
Abbreviated transcription (Latin):
illum in manissimam beluam fidei ca¬
lore raptati. religiosis latratibus inse¬
quentur. Canes enim. acanendo dictis
Meliores erunt tunc canes. quam nunc
sunt homines: quando legem inqua
modo delinquunt. tunc fideliter de¬
fensare contendunt. Nam quod dic̃
famem caelestis uerbi significat aui¬
ditatem. Sicut ait ꝓpheta. Ecce in¬
duco famem suꝑ terram. non famem¬
panis. neq sitim aquae. sed famem au¬
cuibunt ciuitatem. In eãdem compa¬
ratione permansit. Canum consue¬
tudo est: illaloca defendere. in quib:
se norunt alimoniã reperire. Ita
& iuda ei. iam conuersi: diuitatem Id est
scam ecđam defendunt: quam corre¬
tis prȩdicationibus circum ibunt
Canes enim fidelibus comparatos:
euuangelii scriptura testatur: dicit
quippe mulier cananea. Vtiq dnẽ
Nam & canes edunt demicis. quaeca¬
dunt demensa dominorum suorum
Hocschema dicitur enigma. idest obs¬
cura sententia: quac &ipsa pertin &
quod nunc habere non merentur

Expanded text:
istum illum immanissimam belluam, fidei caistum illum immanissimam belluam, fidei calore raptati, religiosis latratibus insequentur. Canes enim a canendo dicti sunt. Meliores erunt tunc canes, quam nunc sint homines: quando legem in qua modo delinquunt, tunc fideliter defensare 196 contendunt. Nam quod dicit, famem, coelestis verbi significat aviditatem, sicut ait propheta: Ecce induco famem supanis, neque sitim aquae, sed famem aucuibunt civitatem. In eadem comparatione permansit. Canum enim consuetudo est illa loca defendere, in quibus se norunt alimoniam reperire: ita et Judaei jam conversi civitatem, id est sanctam Ecclesiam defendent, quam correctis praedicationibus circuibunt. Canes enim fidelibus comparatos Evangelii Scriptura testatur. Dicit quippe mulier Chananaea: Utique, Domine: nam et canes edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum . Hoc schema dicitur aenigma, id est obscura sententia, quae et ipsa pertinet quod nunc habere non merentur
Abbreviated transcription (Latin):
parcendum esse non dubium est. qui
predes tinatisunt. & ad eum deuota
mente confugiunt. CONUERTENTUR
ADUESPERAAT̃ ETEAMEM PATIENTUR
UTCANIS. ET UREUIBUNT CIUITATEM
Uentum est adpsalmi ianuam secun¬
Udam: in qua iudaicipopuli. futu¬
ra conuersio declaratur. Significat
ergo infinemundi exeis innumeros
dñõ esse credituros: quod & apostolus
dicit. Nolo uos ignorare fratres mys¬
terium hoc: utnonsitis uobis ipsi sapi¬
entes: qui a cęcitas exparte is rahel con¬
tigit. donec plenitudo gentium intro¬
ir& & sic omĩs is rahel saluus fier&¬
quam uis. sera. tamen aliquando salu¬
tifera conuersione saluentur. Etideo
ad simili tudinem diei : finis mundi. ues¬
pera competenter edicitur. Sequitur
& famem patientur ut canes. Illius
temporis iudaorũ. significat uoluntatẽ:
quia sicut nunccrudissima obstinati¬
one duratisunt. Ita & tuncfidei. aui¬
dissima desideria patientur. Qui me¬
rito canibus comparantur : qm̃ antix p̃m

Expanded text:
parcendum esse non dubium est qui parcendum esse non dubium est qui praedestinati sunt, et ad eum devota mente confugiunt. Vers. 7. Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes, et circuibunt civitatem. Ventum est ad psalmi januam secundam, in qua Judaici populi futura conversio declaratur. Significat ergo in fine mundi ex eis innumeros Domino esse credituros; quod et Apostolus im vos ignorare, fratres, mysterium hoc, ut non sitis vobis ipsis sapientes, quia caecitas ex parte in Israel contigit, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fierquamvis sera, tamen aliquando salutifera conversione salventur; et ideo ad similitudinem diei, finis mundi vespera competenter edicitur. Sequitur, et famem patientur ut canes. Illius temporis Judaeorum significat voluntatem, quia sicut nunc crudelissima obstinatione durati sunt, ita et tunc fidei avidissima desideria patientur. Qui merito canibus comparantur, quoniam Antichr
Abbreviated transcription (Latin):
siportamus erigimur De quoscriptũ
est. Iugum meum suaueest. & onusmeũ
leueest Lactus ergo populus diuidere
sedicit suprahumeros suos gratiam ser¬
uitutis & fidei : quam nouit leuissi mo
fasce portare. Addidit. Et conuallem
tabernaculorum metibor. Patriarcha
iacob subpellectilẽ pecoribusq ditis¬
simus. cumse alaban socerosuo migra¬
re decreuiss&. uenit ad conuallem
srriae Ubimansionem ponens. oues
eius qui euisse narrantur. Loco ipsi
exhabitatione suatabernacula nom̃
inponens. Et quia ouesiacob hiciu¬
daicȩ plebi conuenienter aptantur:
populus qui trpum scaẽ tenet ecclesiȩ
dicit. metibor & conuallem taberna¬
culorum idest deiudaica collectione
habebo nonminimam portionẽ. Cons¬
tat enim deuariis nationibus ecclesiã
dnĩ quasi ex diuersis floribus in una
coronae specie eẽ formatam. Conuallis
enim dictaest : quasi cauata uallis

Expanded text:
si portamus erigimur; de quo scriptum si portamus erigimur; de quo scriptum est: Jugum meum suave est, et onus meum leve . Laetus ergo populus dividere se dicit supra humeros suos gratiam servitutis et fidei, quam novit levissimo fasce portare. Addidit, et convallem tabernaculorum metibor. Patriarcha Jacob supellectili pecoribusque ditissimus, cum se a Laban socero suo migrare decrevisset, venit ad convallem Syriae, ubi mansionem ponens, oves ejus quievisse narrantur, loco ipsi ex habitatione sua tabernacula nomen imponens; et quia oves Jacob hic Judaicae plebi convenienter aptantur, populum qui typum sanctae tenet Ecclesiae dicit: Metibor et convallem tabernaculorum, id est, de Judaica collectione habebo non minimam portionem. Constat enim de variis nationibus Ecclesiam Domini, quasi ex diversis floribus, in una coronae specie esse formatam. Convallis enim dicta est quasi cavata vallis.
Abbreviated transcription (Latin):
saluumse fieri depraetatur: ubi ȩterna
salus est. & sine fine lȩtitia
DS LOCU TUSEST INSCÕ SUO LAETABOR
FIDIIDAM SECMAM. EICONUALTE
LA BER NACU LORU METIBOR
s pater locutus est inscõsuo. id est
inxp̃o : quando uerbum caro
factum est. &mundi saluator apparu¬
it Locutus estautem: significat euan¬
gelicam ueritatẽ. perquam uenit re¬
demptio fidelium & beatitudo scõrũ
Addidit laet abor & diuidam sycimã
Iuste laetabatur populus : cui prospere
locutus fuerat dñs. Sed haec hebrȩa
nomina perhunc & alios tresuersus
quisetuntur. mixta grecis latinisq
sermonibus : figuram faciunt sardis¬
mos quȩ fit diuersarum commixtione
linguarum: Nunc ad exponenda
uerba ueniã Sycima inter pretantur
humeri: & qm̃ ad onus portandum
diuinum. humeri decenter aptantur :
hicdixit diuidam sycimam. id est onus
deuotionis diuinȩ : quod unicuique
caclesti. distributione conaeditur
Hocestonus: quod sidefuerit cadimus.

Expanded text:
salvum se fieri deprecatur, ubi aeterna salvum se fieri deprecatur, ubi aeterna salus est, et sine fine laetitias locutus est in sancto suo: Laetabor, et dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum metibor. Deus Pater locutus est in sancto suo, id est in Christo, quando Verbum caro factum est et mundi Salvator apparuit. Locutus est autem significat evangelicam veritatem, per quam venit redemptio fidelium et beatitudo sanctorum. Addidit, laetabor, et dividam Sichimam. Juste laetabatur populus, cui prospere locutus fuerat Dominus. Sed haec Hebraea nomina, per hunc et alios tres versus qui sequuntur, mixta Graecis Latinisque sermonibus, figuram faciunt sardismos, quae fit diversarum commixtione linguarum. Nunc ad exponenda verba veniamus. Sichima interpretatur humeri; et quoniam ad onus portandum divinum humeri decenter aptantur, hic dixit: Dividam Sichimam, id est onus devotionis divinae, quod unicuique coelesti distributione conceditur. Hoc est onus quod si defuerit cadimus,
Abbreviated transcription (Latin):
arcus. Facies artus. diem iudicu eui¬
denter ostendit: ubi noui &ueteris testa¬
menti. quasi duobus inflexis iugis
omis populus iudicatur. Sedille ab
isto arcu sagittam. id est sententiam
non suscipit: quise inhumilitatẽ con¬
fessionis. deuota intentione ꝓstrauerit
Agamus ergo dnõ gratias : qui per sig¬
nificationes predi cati onum timeri
fecit huncartum. perquem iniudicio
dni. omnis percutitur in deuotus.
UTLIBERENTUR DILECTITUI SALUU
MEEAC DEXTERATUA ETEXAUDIMI
Populus ille fidelium: diuinis iam
uirtutibus subiugatus. secundã
partem subplicationis ingreditur:
Deprȩcans. ut dĩ uirtus. tribulationes
eorum. ingaudii alacritatem conuer¬
tat Etbene praecatur populus iste
ut saluus fiat dextera: quia in ipsa par¬
te staturisunt. qui perpetua felicitate
gaudebunt Poteratenim subplicare
uts aluus fier&. & in hoc sȩculo sicut
in langoribus petitur. sicut intribula¬
tionibus postulatur. Seddexteradĩ

Expanded text:
arcus. Facies arcus diem judicii eviarcus. Facies arcus diem judicii evidenter ostendit, ubi Novi et Veteris Testamenti quasi duobus inflexis jugis omnis populus judicatur. Sed ille ab isto arcu sagittam, id est sententiam non suscipit, qui se in humilitatem confessionis devota intentione prostraverit. Agamus ergo Domino gratias, qui per significationes praedicationum timeri fecit hunc arcum, per quem in judicio Domini omnis percutitur indevotus.ntur dilecti tui: salvum me fac dextera tua, et exaudi me. Populus ille fidelium, divinis jam virtutibus subjugatus, secundam partem supplicationis ingreditur, deprecans ut Dei virtus tribulationes eorum in gaudii alacritatem convertat. Et bene precatur populus iste ut salvus fiat dextera, quia in ipsa parte staturi sunt, qui perpetua felicitate gaudebunt. Poterat supplicare ut salvus fieret et in hoc saeculo, sicut in languoribus petitur, sicut in tribulationibus postulatur: sed dextera Domini
Abbreviated transcription (Latin):
rint homines. diuina largitate comple¬
re Contrahoc humanum poculum
sanitatem mentis excutiens : intromit¬
tit uerba uanitatis. Sed potus ille. Non
oris sed mentis est: Nechumana indus¬
tria preparatur. sed diuina inspiratio¬
ne conceditur: Sicut superius dictum
est & poculum tuum in ebrians quam
praeclarum est Nam quod sit istud
poculum : pulcre breuiterq definitũ
est id est uinum. in quononest uitiorũ
copia: sed compunctionis ubertas
DEDISTIMETUENTIBUSTE SIGNIET¬
CATIONEA UTEUGIANT AEAUE ARCUS
edit timentibus significationẽ :
quando ꝑscripturas suas ed ocuit
in hocmundo passiones multiplices.
suos fidelissi mos sustinere. Sicut in
cuangelio dicit. Tradent enim uos
ante reges & presides. & insinagogis
suis flagellabuntuos: & eritis odio
omnibus gentibus ꝓpter nomen in cum
Petrus quoq apostolus dicit Tempus
timentibus se hȩc ideofieri: ut futuri
iudicii poena possit cuadi: Ipsaenim
causa subsequitur: ut fugiant a facie

Expanded text:
rint homines divina largitate complerint homines divina largitate complere. Contra hoc humanum poculum sanitatem mentis excutiens, intromittit verba vanitatis. Sed potus ille non oris, sed mentis est; nec humana industria praeparatur, sed divina inspiratione conceditur, sicut superius dictum est: Et poculum tuum inebrians quam praeclarum est ! Nam quid sit istud poculum, pulchre breviterque definitum est, id est, vinum in quo non est vitiosa copetuentibus te significationem, ut fugiant a facie arcus. Dedit timentibus significationem, quando per Scripturas suas edocuit in hoc mundo passiones multiplices suos fidelissimos sustinere, sicut in Evangelio dicit: Tradent enim vos ante reges et praesides, et in synagogis suis flagellabunt vos, et eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum . Petrus quoque apostolus dicit: Tempustimentibus se. Haec ideo fieri ut futuri judicii poena possit evadi. Ipsa enim causa subsequitur, ut fugiant a facie
Abbreviated transcription (Latin):
in quinquagesimo psalmo dictum est
Corcontritum & humiliatum. ds̃ non
spernit. Et ut miseri cordiam lementis¬
simi iudicis in pȩtrar& addidit : quia
motaest. Idest apristino errore trans la¬
taest: Vt tibi dnõpareat. qui ante idolis
demundi istius reconciliatione ꝑfec̃
pergratiam dicit populotuo. id est tibi
subiugato. atq deuoto. Ostenditenim
dura fidelibus suis: quando martrrum
cateruas. seuis passionibus ad quisiuit
Ostenditenim. in hoc transituro mundo
iustis suis dura: utreddat in illa aeterni¬
tate praetiosa. Non enim ub& uacare
famulos suos. necdelatitudine. seotiosa
tractare: Sed utduris laboribus exerci¬
tati: ad palmam cius misericordię me¬
reantur adduci Sicenim & paulus dic̃
Nemo coronatur : nisi legitime certa¬
tus fuerit. Addidit. Potastinos uino
compunctionis. Uino comparata est
uirtus. quȩ inbonum ꝓpositum. studiũ
nostrȩ uoluntatis immũtat. & facit
recta sapere. postquam se indemerue¬

Expanded text:
in quinquagesimo psalmo dictum est: in quinquagesimo psalmo dictum est: Cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Et ut misericordiam clementissimi Judicis impetraret, addidit, quia mota est, id est a pristino errore translata est; ut tibi Domino pareat, quae ante idolis de mundi istius reconciliatione perfecit per gratiam, dicit populo tuo, id est tibi subjugato atque devoto. Ostendit enim dura fidelibus suis, quando martyrum catervas saevis passionibus acquisivit. Ostendit enim in hoc transituro mundo justis dura, ut reddat in illa aeternitate pretiosa. Non enim jubet vacare famulos suos, nec de latitudine se otiosa tractare: sed ut, duris laboribus exercitati, ad palmam ejus misericordiae mereantur adduci. Sic enim et Paulus dicit: Nemo coronatur, nisi legitime certatus fuerit . Addidit, Potasti nos vino compunctionis. Vino comparata est virtus, quae in bonum propositum studium nostrae voluntatis immutat, et facit recta sapere, postquam se inde merue
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo dicturus est ꝯuidit & commota
ẽ terra Commotisunt ergo petcato¬
res: quando culturas suas dõ cognouer̃
abominabiles extitisse. quando simu¬
lacrasua tandem aliquando intellexe¬
runt ec̃ lapidea. Anim aduerterunt
&iam diuitias & honores : Cetera que
mundihuius apuddm̃ postrema. quae
ante putauere praccipua. Conturba¬
ti sunt quoq: quando interdoctrinas
alias audierunt Ad prehendite disci¬
plinam. nequando irascaturdñs: & pe¬
reatis deuia iusta. &uide ordinem psal¬
mi pulcerrima narratione dispositum
Prius enim fuit. ut comm ouerentur: post
ut conturbarentur. Sequitur. Sana
contritiones eius quiamota est. Caelesti
medico produntur uulnera: ut contri¬
tis aegris. competens medicina succur¬
rat Sed intellegamus. quamdiu eos
dicit afflictos : ut usq ad contritiones
peruenisse uideantur. Ista est contritio
quaenos efficit fortiores. ista debilitatio
quereddit ualentes. Conterimur enĩ
mente : quando adhumilitatem. tota
animi intentione descendimus. Sicut

Expanded text:
est: Vidit, et commota est terra . Commoti sunt ergo peccatores, quando culturas suas Deo cognoverunt abominabiles exstitisse, quando simulacra sua tandem aliquando intellexerunt esse lapidea. Animadverterunt etiam divitias et honores, caeteraque mundi hujus apud Deum postrema, quae ante putavere praecipua. Conturbati sunt quoque, quando inter doctrinas alias audierunt. Apprehendite disciplinam, 199 nequando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . Et vide ordinem psalmi pulcherrima narratione dispositum; prius enim fuit, ut commoverentur; post, ut conturbarentur. Sequitur, sana contritiones ejus, quia mota est. Coelesti Medico produntur vulnera, ut contritis aegris competens medicina succurrat. Sed intelligamus quandiu eos dicit afflictos, ut usque ad contritiones pervenisse videantur. Ista est contritio quae nos efficit fortiores: ista est debilitatio quae reddit valentes. Conterimur enim mente, quando ad humilitatem tota animi intentione descendimus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quam gratum est refugium: quando¬
tribulationis tempore condonatur.
Omis enim caro sus pectaest: quam diu
audiat uenite benedicti patris mei
&cetera. Sed tunc aeternum refugiũ
efficit᷑ quando ad istam uoçem desi¬
derantissimam ꝑuenitur. Hoc sicut
& insuperioribus diximus. accipien¬
dum est a parte membrorum

Expanded text:
quam gratum est refugium, quandoquam gratum est refugium, quandotribulationis tempore condonatur! Omnis enim caro suspecta est, quandiu audiat: Venite, benedicti Patris mei , etc. Sed tunc aeternum refugium efficitur, quando ad istam vocem desideratissimam pervenitur. Hoc, sicut et in superioribus diximus, accipiendum est a parte membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
TUA. QUIA FACIUSES SUSCEPTOR
MS. ETREEUGIUM MIUM IN DIE
TRI BULAEIONIS MEAE
ostquam de iudaeorum conuer¬
sione locutus est: ad patrem subito
uerba conuertit. Quaefiguradicitur
prosponesis lanȩ exclamatio. Ipseenĩ
cantabit inscĩs suis. dum eius membra
gaudebunt Et qualeest illudgaudi¬
um. ded nĩ semper contem platione
gaudere: Namsicut uirtus diuina
num quam deficit ita necgaudium
quod dcipsius inspectione ꝓuenerit
Sequitur Et exultabo mane miseri¬
cordiamtuam Manescilic& cum
nox saeculi istius obscura transierit.
quando iam miseri cordiadnĩ. inscõrũ
remunerationibus elucescit. Ibi enim
ipse exultaturus est. tam quam rex &
dñs: ubi suum populum. inse gaudere
conspexerit Addidit. Qui a factus es
susceptorms. Exposuit. quare in xp̃o
dño exultauit humanitas: quia fac¬
tus es susceptorms̃. Ipse enim suscipit᷑
quando ecđa cuncta saluatur. Qua¬
leest illud siquis fecit uni exminimis
istis: mihi fecit. Adiecit. & refugiũ
meum indie tribulationis meae.

Expanded text:
ptor meus, et refugium meum in die tribulationis meae. Postquam de Judaeorum conversione locutus est, ad Patrem subito verba convertit. Quae figura dicitur prophonesis, Latine exclamatio. Ipse enim cantabit in sanctis suis, dum ejus membra gaudebunt. Et quale est illud gaudium de Domini semper contemplatione gaudere! Nam sicut virtus divina nunquam deficit, ita nec gaudium quod de ipsius inspectione provenerit. Sequitur, et exsultabo mane misericordiam tuam. Mane scilicet, cum nox saeculi istius obscura transierit, quando jam misericordia Domini in sanctorum remuneratione elucescit; ibi enim ipse exsultaturus est tanquam Rex et Dominus, ubi suum populum in se gaudere conspexerit. Addidit, quia factus es susceptor meus. Exposuit quare in Christo Domino exsultavit humanitas, quia factus est susceptor meus. Ipse enim suscipitur, quando Ecclesia cuncta salvatur; quale est illud: Si quis fecit uni ex minimis istis, mihi fecit . Adjecit, et refugium meum in die tribulationis meae. O
Abbreviated transcription (Latin):
Et des truxistinos. Merito ad grati¬
arum actionẽ uenit ista destructio:
quaesic euertit ut tonstruat. sicdepo¬
nit uter̾igat. sichumiliat. utad cae¬
lorum regna perducat. Haecenim
uerba non ingratorum suscipias :
sed magis gaudentium et̃ cognoscas
Addidit. lratus es & misertus es nobis
Iratus aduersatus debemus aduertere :
Quorum superstitiones &uitia iustitię
suȩ uirtute ꝓstrauit. Nimis congrue
populus. &iratum sibidicit dnm̃ cum
peccar& : & misertum. dum ad conuer¬
sionis remedia confugiss&. Sicutrasq
causas : singulis sermonibus fecit intel¬
legi Quaefigura dicitur emphasis:
idest ex aggeratio. latiorem prȩbens
intellectum. quam uerba ꝑseipsa de¬
clarant. Ira misericors: indignatio
salutaris. captiuitas libera aduersatio
fructuosa lratus. ẽ ergo: quando suꝑ¬
stitiones eorum sub uertit. Misertus:
quando eos adcultum uere religionis
adduxit. COMMOUISTI TERRAM
LT CONTURBASTI EAM. SANA CONTRI¬

Expanded text:
et destruxisti nos. Merito ad gratiet destruxisti nos. Merito ad gratiarum actionem venit ista destructio, quae sic evertit ut construat, sic deponit ut erigat, sic humiliat ut ad coelorum regna perducat. Haec enim verba non ingratorum suscipias, sed magis gaudentium esse cognoscas. Addidit, iratus es et misertus es nobis. Iratus, adversatos debemus advertere, quorum superstitiones et vitia justitiae suae virtute prostravit. Nimis congrue populus et iratum sibi dicit Dominum, cum peccaret, et misertum, dum ad conversionis remedia confugisset. Sic utrasque causas singulis sermonibus fecit intelligi. Quae figura dicitur emphasis, id est exaggeratio, clariorem praebens intellectum quam verba per seipsa declarant. Ira misericors, indignatio salutaris, captivitas libera, adversatio fructuosa. Iratus est ergo, quando superstitiones eorum subvertit; misertus, quando eos ad cultum verae religionis adduxit. Vers. 2. Commovisti terram et conturbasti eam: sana contri
Abbreviated transcription (Latin):
tulit. deducatur ad nõ immunitissi¬
mam ciuitatem. Petens auxilium sibi
detribulatione concedi. quodsoli
dnõ probatur esse possibile
destructum subgratiarum actione
commem orat: ut strages illas debella¬
tarum gentium. quas titulus regem
dauid fecisse pręcinuit. sicut dictũ. ẽ
manufortis & desiderabilis xp̃s. in uni¬
uerso mundo. potius peregisse decla¬
retur : Nonferro sed conuersionis
studio Nonperignem uisibilem
sed ꝑ caritatis ardorem. quomodo di¬
uinitas debellare acuincere in uisi¬
biliter consueuit. Qui populus sub¬
plicati ut auetere suꝑstitione destruc¬
tus. & in scõ proposito commutatus.
noue regenerationis gratiam conse¬
quatur Nec moueat : quod nume¬
rus pluralis adiunctus est. Populus
enim cum diciturs plures in eo significa¬
riposse non dubium est. Nam cum
dicunt repulisti. ostendunt diuino
munere. abstudio scelerum sefuisse
reuocatos. nein prauis dogmatibus
eorum uita finiretur. Sequitur

Expanded text:
tulit, deducatur a Domino in munitissitulit, deducatur a Domino in munitissimam civitatem, petens auxilium sibi de tribulatione concedi, quod soli Domino probatur esse possibile.destructum sub gratiarum actione commemorat; ut strages illas debellatarum gentium, quas titulus regem David fecisse praecinuit sicut dictum est manu fortis et desiderabilis Christus in universo mundo potius peregisse declaretur, non ferro, sed conversionis studio; non per ignem visibilem, sed per charitatis ardorem; quomodo Divinitas debellare ac vincere invisibiliter consuevit. Qui populus supplicat ut a vetere superstitione destructus, et in sancto proposito commutatus, novae regenerationis gratiam consequatur. Nec moveat quod numerus pluralis adjunctus est. Populus enim cum dicitur, plures in eo significari posse non dubium est. Nam cum dicunt, repulisti, ostendunt divino munere a studio scelerum se fuisse revocatos, ne in pravis dogmatibus eorum vita finiretur. Sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
anam Quia non sufficit cui quam
illum regem suum diceres nisi & cius
quis studeat praeceptis oboedire
Sequitur. Cum succendit me sopota¬
miam srriȩ. &c&era. Has uictorias.
postquam sauli successit in regno
fecisse dauid: regum historia com¬
prehendit. Quas in congruum uidet᷑.
subhac concinnitate deꝓͥmere : quan¬
do ibi latissime narrata noscuntur
Hoctamen debemus aduertere ibella
istafiguraliter posita: ꝓpter uictorias
dnĩ saluatoris: quas in totum mundũ.
depaganis agit &perfidis. Quorum
uerba psalmus istedicturus. ẽ: ut reue¬
ra destructi a suꝑstitione uetere me¬
reantur ꝑgratiam noui hominis im
SDIUISIO PSAL MI
Populus ille quierat priscis errorib
inligatus : innouam gratiam scȩ̃ re¬
ligionis adueniens. primo capite sub¬
plicat. ut post afflictionem quamsatis¬
faciendo passus. ẽ. beneficii nouitate
reparetur. Secundo. interpositione
diapsalmatis collocata. idempopulus
rogat. ut post tribulationes quas per¬

Expanded text:
anam: quia non sufficit cuiquam anam: quia non sufficit cuiquam illum Regem suum dicere, nisi et ejus qui studeat praeceptis obedire. Sequitur, cum succendit Mesopotamiam Syriae, etc. Has victorias, postquam Sauli successit in regno, fecisse David Regum historia comprehendit , quas incongruum videtur sub hac concinnitate depromere, quando ibi latissime narrata noscuntur. Hoc tamen debemus advertere, bella ista figuraliter posita propter victorias Domini Salvatoris, quas in toto mundo de paganis agiverba psalmus iste dicturus est; ut revera destructi a superstitione veteri, mereantur per gratiam novi hominis immutari. Divisio psalmi. Populus ille qui erat priscis erroribus illigatus, in novam gratiam sanctae religionis adveniens, primo capite supplicat, ut post afflictionem, quam satisfaciendo passus est, beneficii novitate reparetur. Secundo, interpositione diapsalmatis collocata, idem populus rogat ut post tribulationes quas per
Abbreviated transcription (Latin):
tuorum possit formidare quod pereat :
dona facere quae praecipis. donaim¬
plere quod expedit. Quiasicut nihil
prȩterte sumus: itatecum bonitotum
possimus implere quod nitimur
IMMUTA BUNTUR. INTITULI INS CRIE¬
TIONEM. DAUID INDOCTRINAM CŨ
SUCCIN DIT MESOPHOTAMIAM SURILE
ET SERIAM SOBAL. ET CONUERIIT IOAB IT
Imus. & inter praetatione nominũ
& com memoratione bellorum: omni¬
no prolixus est. In primo: positum est
infinem his qui immutabuntur. Com¬
mutantur autem infinem. qui ueteris
hominis errore deposito : dnõsaluatori
puramentis intentione famulantur.
Dequibus dicitur. Fuistis enim aliquan¬
do tenebre: nuncautem lux indnõ
Quem admodum uero possint immu¬
tari : subter exponit: intituli inscrip¬
tione dauid in doctrinam. Lituli in¬
scriptio: ihm̃ xpm̃ significat regem.
Si cergo mutentur: ut deserentes diabo¬
lum. regem sibi xpm̃ eẽ cognoscant
Dauid enim saepe diximus dnm̃ signi¬
ficare : Indoc trinam: adde scilic& xpĩ¬

Expanded text:
tuorum possit formidare quod pereat? tuorum possit formidare quod pereat? Dona facere quae praecipis; dona implere quod expedit: quia sicut nihil praeter te sumus, ita tecum boni totum possumus implere quod nitimur. immutabuntur, in tituli inscriptione ipsi David in doctrinam: cum succendit Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, et convertit Joab, etmus, interpretatione nominum et commemoratione bellorum omnino prolixus est. In primo positum est: In finem his qui immutabuntur. Commutantur autem in finem, qui veteris hominis errore deposito, Domino Salvatori pura mentis intentione famulantur; de quibus dicitur: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Quemadmodum vero possint immutari, subter exponit, in tituli inscriptione David in doctrinam. Tituli inscriptio, Jesum Christum significat Regem. Sic ergo mutentur, ut deserentes diabolum, Regem sibi Christum esse cognoscant. David enim saepe diximus Dominum significare. In doctrinam, adde scilicet Christi
Abbreviated transcription (Latin):
iximus psalmum ad actualem
pertinere uirtutem: quam caro dñi
saluatoris &iam in hocmundo. scã &
uenerabili operatione monstrauit.
Repetit &iam frequenter beneficia.
utnobis quem admodũ gratias agere
debeamus. ostendat. Susceptor enim
humanitatis nostrȩ. uerbum est : quod
eam inmariae uirginis. utero sibi sotiare
atq unire dignatum est: Nequaquam
facta confusione. uel ꝑmixtione substan¬
tiarum. sed unitate in effabili. atq: in¬
enarrabili permanente. ⁊ Adiecit
ds̃ms̃ misericordiamea. Mirabilis. &
amplectenda sententia Nam cũ multa
dixiss&. nectamen fuissent oma comp̃¬
hensa Ad postremũ uno uerbo complex̾
est: quid est ds̃ ms̃. Id est misericordia
mea lbi omnia sunt beneficia ibi uni¬
uersa munera designata ⁊ Qui denim
boni nonsentitur ubi miseri cordia do
pertuleris. & quia propersecutoribus
tuis. semper oraueris. Ouere iudicem
pium. sub quo nulliest confitentium
desperandum. O par benignitas & po¬
testas. Nam qui proinimicis oras. quis

Expanded text:
Diximus psalmum ad actualem pertinere virtutem, quam caro Domini Salvatoris etiam in hoc mundo sancta et venerabili operatione monstravit. Repetit etiam frequenter beneficia, ut nobis, quemadmodum gratias agere debeamus, ostendat. Susceptor enim humanitatis nostrae 198 Verbum est, quod eam in Mariae Virginis utero sibi sociare atque unire dignatum est, nequaquam facta confusione vel permixtione substantiarum, sed unitate ineffabili atque inenarrabili permanente. Adjecit, Deus meus, misericordia mea. Mirabilis et amplectenda sententia. Nam cum multa dixisset, nec tamen fuissent omnia comprehensa, ad postremum uno verbo complexus est: Quid est Deus meus, id est, Misericordia mea. Ibi omnia sunt beneficia, ubi universa munera designata. Quid enim boni non sentitur, ubi misericordia donpertuleris, et quia pro persecutoribus tuis semper oraveris. O vere Judicem pium, sub quo nulli est confitentium desperandum! O par benignitas et potestas! Nam qui pro inimicis oras, quis
Abbreviated transcription (Latin):
orat desua passione sollicitus
Secundumid. quod propternos
homo fieri in aestim abil pietate dig¬
natus est Factus ẽnim ut ita dixerim
humanatus ds̃. qui &iam in as sump¬
tione carnis dĩ eẽ non destitit. In con¬
uertibilis manens. assumpto conuer¬
tibili homine. naturam suam non
minuens. sed conditionem mortalita¬
est miracula magna uirtutis: &infor .c¬
ma serui subiit seuitiam passionis
Secundo ordine resurrectionis suȩ
gloriam stupenda uarietate describit
ertio postbeatissimam resurrectionẽ
laudes sepatri dnõ cantare promit¬
tit. Quae membra di apsalmatum
quoq: interpositione separantur

Expanded text:
orat de sua passione sollicitus, secundum id quod propter nos homo fieri inaestimabili pietate dignatus est. Factus enim ut ita dixerim humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis Deus esse non destitit; inconvertibilis manens, assumpto convertibili homine, naturam suam non minuens, sed conditionem mortalitaest miracula magna virtutis, et in forma servi subiit saevitiam passionis. Secundo ordine resurrectionis suae gloriam stupenda varietate describit. Tertio post beatissimam resurrectionem, laudes se Patri Domino cantare promittit; quae membra diaplasmatis quoque interpositione separantur
Abbreviated transcription (Latin):
in paucis erat: idolorũ p̃mebat iniqͥtas
Sed conuersa .ẽ. in libtatẽ: quando ad¬
uentudñi inferniuincula dis rupta sunt
Sequitur. facti sumꝰ sicut consolati
Scilic& qm̃ captiuitas illa fuit. quã uis
a nob fuerit auxilio diuinitatis explo¬
sa sicut consolatos nos reddit ñ õnino
securos. Illic . ẽ. enim cesta consolatio:
ubierit iam & complen de ꝓmis sio
Habem tam̃ interistas mundi ambigu¬
itates. maximam consolationẽ: qnđ
illum conseruare dona sua credimus
quẽ nob gratis peꝑ cis se sentim Iunc Re

Expanded text:
in paucis erat, idolorum premebat iniquitas. in paucis erat, idolorum premebat iniquitas. Sed conversa est in libertatem, quando adventu Domini inferni vincula dirupta sunt. Sequitur, facti sumus sicut consolati; scilicet quoniam captivitas illa quae fuit, quamvis a nobis fuerit auxilio Divinitatis explosa, sicut consolatos nos reddit, non omnino securos. Illic est enim certa consolatio, ubi erit jam et complenda promissio. Habemus tamen inter istas mundi ambiguitates maximam consolationem, quando illum conservare dona sua credimus, quem nobis gratis pepercisse sentimus. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ tenditur incorde sẽꝑ habeatur. Qua¬
ꝓpter animȩ ponam aurem : m̃tẽ puris¬
simam commodem. Aliquid enĩ deilla be¬
atitudine sumim: si scm̃ carnͣe cordispe¬
netralib hauriam diuisio psalcoi
Ciscis simiuiri diuina miseratione libe¬
tati Prima parte psalmi gratia sagunt
qđ de obnoxietate sȩuissima peccatorum
intantã gratiã sunt recepti. utint̾ gen¬
tes ꝓbarent᷑ . eẽ. laudabiles. Scđa paste
dep̃cantur ut captiuitas eorum cõmut&
Ingaudium: subiungentes mirabilem
uerãq sententiã. Quia qui seminant
in lacrimis ingaudio m&eat
ncon uertendo dñs captiuitatẽ
Sion: Fac tisum sicut consolati
Hic spiritalis expositio ꝓbat᷑ et̃ neces¬
saria Namcum nullã desolationem
tẽporib dauid sion sustinuis se declar&:
reftat ꝑ quirere qualẽ captiuitatẽ uers
iste in dicare uidcatur. Vtiq illã diabo¬
li : quamunđ tenebat᷑ obnoxius. Capti¬
uitas enim fuit : cum eccłam dĩ quae tunc

Expanded text:
quem tenditur, in corde semper habeatur. Quaquem tenditur, in corde semper habeatur. Quapropter animae ponamus aurem, mentem purissimam commodemus. Aliquid enim de illa beatitudine sumimus, si sanctum carmen cordis penetralibus hauriamus. Divisio psalmi. Sanctissimi viri divina miseratione liberati, prima parte psalmi gratias agunt, quod de obnoxietate saevissima peccatorum in tantam gratiam sunt recepti, ut inter gentes probarentur esse laudabiles. Secunda parte deprecantur, ut captivitas eorum commutetur in gaudium: subjungentes mirabilem veramque sententiam: quia Qui seminant in lacrymis, in gaudio metnvertendo Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati. Hic spiritualis expositio probatur esse necessaria. Nam cum nullam desolationem temporibus David Sion sustinuisse declaretur, restat perquirere qualem captivitatem versus iste indicare videatur; utique illam diaboli, qua mundus tenebatur obnoxius. Captivitas enim Sion fuit, cum Ecclesiam Dei, quae tunc
Abbreviated transcription (Latin):
qua eu niuer sũ intellectũ superant : quȩ
omni a uota transcendunt : & ut breuit̃
multa claudamꝰ: hȩc paxipse saluator ẽ
dñs: Sed istam pacem omnimodis non ha¬
bebunt : qui cũ unctate ltagant: & catho¬
lico populo ꝓbantur aduersi Concluso
matus .e: ut & p̃terita mala ꝓph&a
recoler& & inomnib dicer& dñm prȩs¬
titisse suffragium. Ipseenim ad meliora.
parat a scensum : qui sibi in p̃teritis ad fuis¬
se dñi cognoscit auxilium ultra enĩ non
potuis s& a scendere : siquid dese p̃ sume¬
re uoluiss&. Qua ꝓpt̃ salutarẽ regulã
complectam᷑. totam̃tis affectu : ut ipse
nob̵ concedat građistos ascendere qͥ nos
magnalia sua fecit audire Ex plicit¬
ost captiuitatẽ omniũ ꝑ eccatorum
uoces beatorum ascendentiũ ad
suꝑnam hiersł quã suauit̃ offeruntur
ut initinere arduo postti scõ secarmine
con solentur: iterfelicis simũ fructuos
labor necaliquando decipiens sulle ad

Expanded text:
quae universum intellectum superant, quae quae universum intellectum superant, quae omnia vota transcendunt; et ut breviter multa claudamus, haec pax ipse Salvator est Dominus. Sed istam pacem omnimodis non habebunt, qui cum unitate litigant, et catholico populo probantur adversi. Conclusimatus est, ut et praeterita mala propheta recoleret, et in omnibus diceret Dominum praestitisse. Ipse enim ad meliora parat ascensum, qui sibi in praeteritis adfuisse Domini cognoscit auxilium. Ultra enim non potuisset ascendere, si 440 quid de se praesumere voluisset. Quapropter salutarem regulam complectamur toto mentis affectu, ut ipse nobis concedat gradus istos ascendere, qui nos magnalia sua fecit audire. Post captivitatem omnium peccatorum, voces beatorum ascendentium ad supernam Jerusalem quam suaviter offeruntur, ut in itinere arduo positi, sancto se carmine consolentur! Iter felicissimum, fructuosus labor, nec aliquando decipiens, si ille ad
Abbreviated transcription (Latin):
Namsinr̃is uirib relinquim: malisine
dubio cc̃pbam̃ Si diuina miscđa suft¬
non prȩire contendunt: ut petro a pło
dictũ ẽ. humana sapienti. Redir&ro
satanas . Illum enim quip̃cedere uolunt
errare non desinunt. Quullũ sequi desi¬
derant: recticorde sinedubio cõꝓbant᷑
Hisigitur optat ꝓpħta bonum fieri :
quinesciunt ad nõ praua uoluntate
Cicut bonis & rectis cordebe isRl¬
ne fieri postulauit: ita nunc decli¬
nantes ad obligationẽ dicit posse ꝑduci
Pulchre autẽ definita .ẽ. opera iniqui¬
tatis. Obligatio scilic&: quaeuinculis
prauitatis innectit ut. eẽ. liberi nequeam
cum talib laqueis tantisq constringimꝰ:
& tiota qđ dicit declinantes : id .ẽ. iussi
dñi non sequentes Parienim sententia
pereunt : qui & declinare iussa princi¬
pis &operari malitiam uelle contendunt:
adicitur. cesta ꝓmissio. pax suꝑi srł
Uerum ista prȩ om̃a ꝓmittunt᷑ eximia

Expanded text:
Nam si nostris viribus relinquimur, mali sine Nam si nostris viribus relinquimur, mali sine dubio comprobamur; si divina misericordia suffnon praeire contendunt, ut Petro apostolo dictum est humana sapienti: Redi retro, Satanas . Illi enim qui praecedere volunt, errare non desinunt; qui subsequi desiderant, rectis corde sine dubio comprobantur. His igitur optat propheta bonum fieri, qui nesciunt a Domino prava voluntate icut bonis et rectis corde bene fieri postulavit, ita nunc declinantes ad obligationem dicit posse perduci. Pulchre autem definita est opera iniquitatis, obligatio scilicet quae nos vinculis pravitatis innectit; ut esse liberi nequeamus, cum talibus laqueis tantisque constringimur. Et nota quod dicit declinantes, id est jussa Domini non sequentes. Pari enim sententia pereunt, qui et declinare jussa principis, et operari malitiam velle contendunt. Adjicitur certa promissio, pax super Israel. Verum ista pace omnia promittuntur eximia,
Abbreviated transcription (Latin):
legant fideles ad patientiȩ suȩ ꝓbationẽ
Hoc suꝑb breuis simo tẽpore fuis secon¬
cessum. Poterant enim seruidĩ animos
suos ad iniquitates forsitan ex tendere:
si ꝑ secutionẽ crederent longis tẽporib
ꝑmanere. Sors uero iustorum .ẽ. & he¬
reditas dñi. Id ẽ religio xp̃iana: supra
quam non sinit diutius crudeles trran¬
nos insurgere. nepos sint eccłam dñi
longissima ꝑ secutione contẽndere
Dicendo enim non derelinqu&. signifi¬
cat qm̃ & siadtẽpus tẽptatio ꝑmittitur:
N ontam̃ libera insua potestate deseritur.
populo & fidȩi firmitate solidato: uenu
ad scđam partẽ in qua breuit̃ dñm dep̃¬
catur quod scit cũ ec̃. facturũ ut bonis:
bona malis digna reftituat. Bonienĩ s̃
homines: cũ gratia diuina praeuenti
coeperuit desiderare & implere quaeius¬
ta sunt. Legimꝰ enim nemo bonꝰ : nisi sołds̃
Sedutrũq uerũ : utrũq ꝑ fec tum . ẽ.

Expanded text:
ligant fideles ad patientiae suae probationem ligant fideles ad patientiae suae probationem hoc superbis brevissimo tempore fuisse concessum. Poterant enim servi Dei animos suos ad iniquitates forsitan extendere, si persecutionem crederent longis temporibus permanere. Sors vero justorum est haereditas Domini, id est religio Christiana, supra quam non sinit diutius crudeles tyrannos insurgere, ne possint Ecclesiam Domini longissima persecutione conterere. Dicendo enim, non derelinquet, significat quoniam, etsi ad tempus tentatio permittatur, non tamen libera in sua potestate deseritur, populo et fidei firmitate solidato, venit ad secundam partem, in qua breviter Dominum deprecatur, quod scit eum esse facturum; ut bonis bona, malis digna restituat. Boni autem sunt homines, cum gratia divina praeventi, coeperint desiderare et implere quae jussa sunt. Legimus enim: Nemo bonus, nisi solus Deus . Sed utrumque verum, utrumque perfectum est.
Abbreviated transcription (Latin):
is tuit. saeculum significat. De quo diẽ dñs
Eiceego uob cum sum omnib dieb: usq
ad consũmationẽ scłi. Usq in sđm : illuib
sui luminis apparebit. Sedcurp̃beatur
ifta defensio Consequenter exponit᷑
Quia non dere linquer dñs
ur ꝑcã pecca terum su per
Sof ⁊ eoo iustorum. ut honex¬
tendant ius u ad iniqui tatem
manus suas
Uirga boni maliq potestas signi¬
ficatur. Sic enim in bono dictum. ẽ
deipso dño saluatore. Uirgam uistutis
tuȩ emitt& dñs exsion & dominabe¬
ris inmedio inimicorũ tuoꝵ Accepit
&iã moyses uirgam dequa mira cula
numerosa faciebat. Datur siquidem
& illis inmalo qui semꝑ fideles studio
prauitatis affligunt: Nam & ꝑsccu¬
tores sunt uir ga mastrrib Itẽ &ira¬
cundi domini famulis suis ut fuit pha¬
rao. nabuchodonosor. & ceteri quia sp¬
rima dominatione regnarunt. Sedhan ͨ
tit dñs diuina libtate crassari ut intel¬

Expanded text:
istud saeculum significat, de quo dicit Dominus: istud saeculum significat, de quo dicit Dominus: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationsui luminis apparebit. Sed cur praebeatur ista defensio consequenter exponitur. 3 Quia non relinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum: ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas. Virga boni malique potestas significatur. Sic enim in bono dictum est de ipso Domino Salvatore: Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion ; et dominaberis in medio inimicorum tuorum . Accepit etiam Moyses virgam, de qua miracula numerosa faciebat. Datur siquidem et illis in malo, qui semper fideles studio pravitatis affligunt; nam et persecutores sunt virga martyribus; item et iracundi domini famulis suis, ut fuit Pharao, Nabuchodonozor, et caeteri qui asperrima dominatione regnarunt. Sed hanc tit Dominus diutina libertate grassari; ut intel
Abbreviated transcription (Latin):
no & inmalo ponuntur : qm̃ utriq super
cõmunẽ naturã. magna altitudine p̾mi¬
nere cernuntur. Inmalo sunt positi: in
dnõ confido quomodo dicitis animȩmeae
trans migra in montes sicut passer : In bono
suscipiant montes pacẽ populotuo & colles
uistitiam: sicut & hic montes. scõs uiros
designat. qui hierusalem illã caelestem
quaqueuersus in habitant: nã utbeatos
uiros debuissos ad uestere Sequituꝵ
& dñs incircuitu populi sui. Illeenim non
circuit. nisi quem sibi fidelem. eẽ. cognos¬
cit. Circuit enim ad a&ernȩ defensionis
auxilium & totius honoris cumulum con¬
ferendum. Ad .ẽ. enim ꝑ ineffabilẽ naturã
suam ubiq: to tus omnia. penetrans cunc¬
taq continens: nec more creaturarum. ut
alibi sit. aliunde discedit: &cumta men
omnia compleat. bonis p̃sens malis ab sens
eẽ. dinoscitur:. quod d&ota trinitate in¬
tellegere accredere sine dubitatione de¬
bemus. Nam quod adiccit ex hoc nunc:

Expanded text:
no et in malo ponuntur, quoniam utrique super no et in malo ponuntur, quoniam utrique super communem naturam magna altitudine praeeminere cernuntur. In malo sunt positi: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae: Transmigra in montem sicut passer ? In bono: Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Sicut et hic montes sanctos viros designant, qui Jerusalem illam coelestem quaquaversus inhabitant. Nam ut beatos viros debuisses advertere, sequitur, et Dominus in circuitu populi sui. Ille enim non circuit, nisi quem sibi fidelem esse cognoscit; circuit enim ad aeternae defensionis auxilium, et totius honoris cumulum conferendum. Adest enim per ineffabilem naturam suam ubique totus, omnia penetrans, cunctaque continens; nec more creaturarum, ut alibi sit aliunde discedit; et cum tamen omnia compleat, bonis praesens, malis absens esse dignoscitur. Quod de tota Trinitate intelligere ac credere sine dubitatione debemus. Nam quod adjecit, ex hoc nunc,
Abbreviated transcription (Latin):
uebitur: uidelic& ut numero sã xp̃i¬
ani populi oftender& unitatem
Addidit. Quihabitat in hierusalem:
Cum sciam hierus alem aduersis gentib
funditus fuisse subuersam eiusq ciues
frequenter ductos eẽ. captiuos quem am¬
modum hic habitatores eius dicit nullate¬
nͥ cõmouendos: sedhic quoq hieru salem
caelestem patriam debemꝰ aduestere: que
significat uisionẽ pacis. dequa nullus potest
ullo modo cõmoueri. qui meruerit incius
soliditate constitui sic enim nob̵ ueritas
pat& & ratio absoluta const̃abit: sin omina
huius modi ad congruam significationem
ic forma terrenȩ hierusalem p̾senti
uersu describitur: ut illa nob cȩlestis
patria potius indic&. Est enim hierusł
ista quamuis & ipsa in montesit cirtũie¬
tis montib inmedio constituta: quaȩcelsis
cacuminib uelut quȩdam area circũitur
Hic forma dictione gregȩdr̃ topothesia
latine locipositio. Montes enim & in bo¬

Expanded text:
vebitur; videlicet ut numerosam Christivebitur; videlicet ut numerosam Christiani populi ostenderet unitatem. Addidit, qui habitat in Jerusalem. Cum sciamus Jerusalem a diversis gentibus funditus fuisse subversam, ejusque cives frequenter ductos esse captivos, quemadmodum hic habitatores ejus dicit nullatenus commovendos? Sed hic quoque Jerusalem, coelestem patriam debemus advertere, quae significat visionem pacis: de qua nullus potest ullo modo commoveri, qui meruerit in ejus soliditate constitui. Sic enim nobis veritas patet, et ratio absoluta constabit, si nomina hujusmodi ad congruam significantiam ic forma terrenae Jerusalem praesenti versu describitur, ut illa nobis coelestis patria potius indicetur. Etenim Jerusalem ista, quamvis et ipsa in monte sit, circumjectis montibus, in medio constituta, quae celsis cacuminibus velut quaedam area circuitur. Haec forma dictionis Graece dicitur topothesia, Latine loci positio. Montes enim et in bo
Abbreviated transcription (Latin):
uiconfidunt in dnõ sicut mons¬
sion: non commo uebitur in
aeternum qui habitat in hie¬
rusalem. Generaliter cunctos alloqͥr
sermo ꝓpheticus : qm̃ qui hic fuerint
inuera religione constantes & spem
suam in dñi defensione posuerint: sic̃
sion hiero solimȩ monsita firmis sima
soliditate consiftit Sed hic nominis. ẽ
inter p̃tatio ꝑquirenda. Sion enim dr̃.
speculatio: quae conuenit pastoridño
in sen satũ aliquid poterat cõparari:
nisi sub aliqua significatione ꝓbabili.
qđ in scripturis diuinis frequent̃ inue¬
nies. Nam & alibi dictum .ẽ. Montes
exultauer ut arietes. & colles sicut agni
ouium. & hissimilia. dicit ergo deho¬
mine qui confidit in dño ñ cõmouendũ
.eẽ. in a & num. sicut montẽ sion: cum
tam̃ & ipsum infine mundi credamus
inter cȩtera cõmutari. Sedillosion: id . ẽ.¬
dñs xp̃s non cõmouebitur: quia hic
significatione declaratur : & consu¬
dera quia supra posuit. qui con fi durit
& postea singulanter dixit. ñ cõmo¬

Expanded text:
ui confidunt in Domino sicut monsSion: non commovebitur in aeternum, qui habitat in Jerusalem. Generaliter cunctos alloquitur sermo propheticus, quoniam qui hic fuerint in vera religione constantes, et spem suam in Domini defensione posuerint, sicut Sion, Jerosolymae mons, ita firmissima soliditate consistunt. Sed hic nominis est interpretatio perquirenda. Sion enim dicitur speculatio 439, quae convenit Pastori Domiinsensatum aliquid poterat comparari, nisi sub aliqua significatione probabili, quod in Scripturis divinis frequenter invenies; nam et alibi dictum est: Montes exsultaverunt ut arietes, et colles velut agni ovium ; et his similia. Dicit ergo de homine, qui confidit in Domino, non commovendum esse in aeternum, sicut montem Sion; cum tame n et ipsum in fine mundi credamus inter caetera commutari. Sed ille Sion, id estus non commovebitur, qui hac significatione declaratur. Et considera quia supra posuit, qui confidunt; et postea singulariter dixit, non commo