comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed neq genitricẽ. neq conditricẽ patris ullomodo quisqriã
dixerit sapientiam. Quid enĩ est insanius. ergo & pat̾ ipse sa¬
pientra patris.ẽ. Et ita dicitur filius sapientia patris. quomodo
dicitur lumen patris: lid est ut quẽ ad moclũ lumen de lumine.¬
& utrũq unũ lumen : sic otelligatur sapientia de sapientia.
& utrũq una saprentia. Ergo & una esfentia quia hoc. ẽ.ibi. ex̃.
quod sapere. Quid enĩ est sapientiȩ sapere. & potentiȩ posse.
ẽx : hoc .x̃. eẽntix ipsũ. ẽ. Et quia m illa simplicitate non. ẽ.
aliud sapere quã.ex: eadem ibi sapientia quȩ essentia .ii.¬
do. & una urritas. & una sipientia. Sid non pat̃ & filius. si¬
mul ambo unũ uerbũ : quia non simul ambo unus filius. Sic̃
eni filius ad patrẽ refertur non ad se ipsum dicitur: ita & uerbũ
adrũ cuius uerbũ . ẽ. refertur. cũ dicitur uerbũ. Eo qruppe filius

Expanded text:
Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam Sed neque genitricem, neque conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit sapientiam. Quid enim insanius? Ergo et Pater ipse sapientia est: et ita dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris; et utrumque verum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et utraque una sapientia. Ergo et una essentia, quia hoc est ibi esse, quod sapere. Quod enim est sapientiae sapere, et potentiae posse, esse; hoc est essentiae ipsum esse. Et quia in illa simplicitate non est aliud sapere quam esse, eadem ibi sapientia est quae essentia. Cdo, et una veritas, et una sapientia. Sed non Pater et Filius simul ambo unum Verbum, quia non simul ambo unus Filius. Sicut enim Filius ad Patrem refertur, non ad se ipsum dicitur; ita et Verbum ad eum cujus Verbum est refertur, cum dicitur Verbum. Eo quippe Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Cũ enĩ corpus in aliũ colorẽ fuerit conmutatũ: non ma¬
nebit candor ille: atq om̃ino ẽẽ desinet. Quod & si pater
qui genuit sapientiã. exea fit sapiens: neq hoc .x̃. illi. eẽ.
quod sapere : qualitas eius . ẽ. filius. non proles eiuis : Et non
ibi erit iam sũma simplicitas. Sed absit ut itasit: quia uere
ibi .ẽ. sũme simplex esfentia. Hoc ergͦ ibi .ẽ. eẽ: quod sapere
Quod si hoc .ẽ. ibi .ex̃. quod sapere: non ꝑ illam sapientiam
quã genuit. sapiens. ẽ. pat̾. Alioquin. non ipse illam. fed illa
eũ genuit. Quid enĩ aliud dicimus. cũ dicimus. hoc illi .ẽ.
ex̃ qđ sapere .ͥ nisi enĩ eo est quo sapiens. ẽ: Qua ꝓpter qu
causa.ẽ. illi. ut sapiens sit: ppsa illi causa est ut sit. Proinde
si sapientia quã genuit causa .ẽ. illi ut sapiens sit: etiam ut sit ipsa il¬
li causa .ẽ. quod fieri non potest: hisi ut gignendo eũ. aut faciendo.

Expanded text:
est. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non maest. Cum enim corpus in alium colorem fuerit mutatum, non manebit candor ille, sed omnino esse desinet. Quod si et Pater qui genuit sapientiam, ex ea fit sapiens, neque hoc est illi esse quod sapere, qualitas ejus est Filius; non proles ejus, et non ibi erit jam summa simplicitas. Sed absit ut ita sit; quia vere ibi est summe simplex essentia: hoc ergo est ibi esse quod sapere. Quod si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam sapientiam quam genuit sapiens est Pater; alioquin non ipse illam, sed illa eum genuit. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus, Hoc illi est esse quod sapere, nisi, Eo est quo sapiens est? Quapropter quae causa illi est ut sapiens sit, ipsa illi causa est ut sit: proinde si sapientia quam genuit, causa illi est ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est. Quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo.
Abbreviated transcription (Latin):
est dicere candiclũ non eẽ candorẽ : sic absurclũ.ẽ. dicere
sapientẽ non . ẽẽ. sapientiam. Et sic̃ candor adse ipsũ candi¬
dus dicit᷑: ita & sapientia alse ipsam clicitur sapiens. Sed
candor corporis. non .ẽ. essentia : qm̃ ipsũ corpus esfentia
.ẽ. & illa eius yqualitas. Unde abea dicitur candidũ corpus
cui non hoc .ẽ. ex̃. qđ candidũ. ẽẽ. Aliud enĩ ibi forma. & a¬
luid color. Et utrũq : non inse ipso sed mnaliqua mole. Quȩ
moles. nec forma. nec color. ẽ: sed formata atq colorata. Da¬
pientia uero. & sapiens . ẽ: & se ipsa sapiens. ẽ. Et qm̃ quȩcũq
anima participatione sapientiae fit sapiens: isi rursis desipiat.
manet tam̃ inse sapientia : nec cũ fuerit anima instulticiã
cõnmutata. illa mutatur. Non ita .ẽ. in eo qui exea fit sapi¬
ens: quẽ admodũ candor incorpore quod ex illo candidum

Expanded text:
est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, est dicere, candidum non esse candorem; sic absurdum est dicere, sapientem non esse sapientiam: et sicut candor ad se ipsum candidus dicitur, ita et sapientia ad se ipsam dicitur sapiens. Sed candor corporis non est essentia; quoniam ipsum corpus essentia est, et illa ejus qualitas: unde et ab ea dicitur candidum corpus, cui non hoc est esse quod candidum esse. Aliud enim ibi forma, et aliud color; et utrumque non in se ipso, sed in aliqua mole, quae moles nec forma, nec color est, sed formata et colorata. Sapientia vera et sapiens est, et se ipsa sapiens est. Et quoniam quaecumque anima participatione sapientiae fit sapiens, si rursus desipiat, manet tamen in se sapientia, nec cum anima fuerit in stultitiam commutata, illa mutatur: non ita est in eo qui ex ea fit sapiens, quemadmodum candor in corpore quod ex illo candidum
Abbreviated transcription (Latin):
latiue dñs diceretur. Et si non rẽt equus quȩdam eẽntia :
non eẽt qđ umentũ relatiuȩ diceretur. Ita sinũmus non
eẽt aliqua substantia: nec arra posset ręlatiue dici. Qua¬
ꝓpt̃. si & pat̾ non .ẽ. aliquid ad sẽ ꝓpsu: noꝵ .ẽ. om̃ino qui
eius. nec om̃ino ad se dicitur color. sed semꝑ alicuius co¬
lorati . ẽ : illud aut̃ cuius colorꝰ .ẽ. etiam si eoquod colo¬
ratũ dicitur ad colorem refertur. tamen id quod
corpus dicitur ad se dicitur: ullo modo ita putandũ
est patrẽ non hici aliquid ad se ipsũ: sed quicquid dicitur.
ad filiũ dici: eundẽ uero filiũ & ad se ipsũ dici & ad patrẽ.
Cũ enĩ dicitur magnitudo magna. & uirtus potens. utiq:
ad se ipsũ : Et magnituclo atq uirtus magni & potentis
patris qua pat̾ magnus & potens. ẽ. Hon ergo ita:ͥ sed utrũ¬
q: substantia : & utrũq una substantia. Sic̃ aut̃ absurdũ

Expanded text:
lative dominus diceretur: et si non esset equus quaedam essentia, lative dominus diceretur: et si non esset equus quaedam essentia, non esset quod jumentum relative diceretur: ita si nummus non esset aliqua substantia, nec arrha posset relative dici. Quapropter si et Pater non est aliquid ad se ipsum, non est omnino qui ejus, nec omnino ad se dicitur color, sed semper alicujus colorati est; illud autem cujus color est, etiam si eo quod coloratum dicitur, ad colorem refertur, tamen id quod corpus dicitur, ad se dicitur: ullo modo ita putandum est Patrem non dici aliquid ad se ipsum, sed quidquid dicitur ad Filium dici; eumdem vero Filium et ad se ipsum dici, et ad Patrem, cum dicitur magnitudo magna et virtus potens, utique ad se ipsum, et magnitudo atque virtus magni et potentis Patris, qua Pater magnus et potens est. Non ergo ita, sed utrumque substantia, et utrumque una substantia. Sicut autem absurdum
Abbreviated transcription (Latin):
essentia non sit essentia. Uł certe cũ dicitur essentia. non
essentia sed relatiuũ indicetur: quomodo cũ dicitur dñs
non essentia indicatur. sed relatiuũ quod refertur ad ser¬
uum. Cũ aut̃ homo dr̃ uł aliquid tale. quod ase non ad a¬
liuid dicitur : tunc indicatur essentia. Homo ergͦ cũ dicitur
dñs. ꝓpse homo essentia. ẽ: dñs uero relatiue dicitur. homo rnũ
adse dicitur : dñs ad seruũ̃. Nunc aut̃ unde agimus. si esfenti¬
a ipsa relatiue dicitur : essentia ipsa non .ẽ. essentia. Huc
accedit. quia om̃is essentia quȩ relaturȩ dicitur: est etiã
aliquid excepto relatiuo. sicut homo dñs & homo seruus.
& equus uimentũ. & nũmus arra. homo enĩ. & ȩquus. & nũ¬
mus. ad se dicuntur: & substantiȩ sunt uł essentiȩ: dñs uero
& seruus & iumentũ & arra. ad aliquid relatiue dicunt᷑.
Sed si non esset homo id .ẽ. aliqua substantia: non ex̃t qui re¬

Expanded text:
essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia non sit essentia; vel certe cum dicitur essentia, non essentia, sed relativum indicetur. Quomodo cum dicitur dominus, non essentia indicatur, sed relativum quod refertur ad servum; cum autem homo dicitur, vel aliquid tale, quod ad se, non ad aliud dicitur, tunc indicatur essentia. Homo ergo cum dominus dicitur, ipse homo essentia est, dominus vero relative dicitur: homo enim ad se dicitur, dominus ad servum; hoc autem unde agimus, si essentia ipsa relative dicitur, essentia ipsa non est essentia. Huc accedit, quia omnis essentia quae relative dicitur, est etiam aliquid excepto relativo: sicut homo dominus, et homo servus, et equus jumentum, et nummus arrha, homo et equus et nummus ad se dicuntur, et substantiae sunt vel essentiae; dominus vero et servus et jumentum et arrha, ad aliquid relative dicuntur. Sed si non esset homo, id est aliqua substantia, non esset qui re
Abbreviated transcription (Latin):
ita.ẽ : quid dicitur adse: An ipsa essentia: Sed patris essen¬
tia .ẽ. filius. sicut patris uirtus & sapientia: Sicut uerbũ
patris. & imago patris. Aut si eentia dicitur ad se filius: pa¬
t᷑ aut̃ non .ẽ. eẽtitia. sed genitor eẽntiȩ: ꝑlon .ẽ. ad se
ipsũ. sed hac ipsa essentia quã genuit: sicut hac ipsa mag¬
ntudine magnus quã genuit. Ergͦ & magnitudo dici¬
tur adse filius. Ergͦ & uirtus & sapientia. & uerbũ & imago¬
ẽ. Quid aut̃ absurdius. quã imaginẽ adsedici: Aut si non
id ipsũ . ẽ. imago & uerbũ qđ .ẽ. uirtus & sapientia. sed illa re¬
latiue dicuntur. hȩc aut̃ adse non ad aliud: incipit non
ea sapientia quã genut sapiens. eẽ. pat̾. quia non potest
ipse ad eandem relatiue dici. & illa ad eũ relatiue non
dici. Om̃a enĩ quȩ relatiuȩ dicuntur. ad inuicẽ dicuntur.
Restat itaq: ut etiam essentia. filius relatiue dicat᷑ ad
patrẽ. Exquo conficitur in opinatissimus sensus: ut ipsa

Expanded text:
sentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris: aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, haec autem ad se, non ad aliud; incipit non ea sapientia quam genuit, sapiens esse Pater, quia non potest ipse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
catũ mors. & ita i om̃s homines mors ꝑtransiit: in quio
om̃s peccauer̃. & ceterꝰ. In quib proliaius de duob homi¬
nib disputat. Uno eodẽq primo adam ꝑ cuius peccatũ &
mortẽ. tanꝗ hereditariis malis. & posteri eius obligati
sumus. Al tero aut̃ scđo adam. qui non homo tantũ sed etiã
ds̃ . ẽ. Quo ꝓnob soluente qđ non debebat apat̃nis debitis

Expanded text:
s homines mors pertransiit, in quo omnes peccaverunt : et caetera, in quibus prolixius de duobus hominibus disputat; uno eodemque primo Adam, per cujus peccatum et mortem tanquam haereditariis malis posteri ejus obligati sumus; altero autem secundo Adam, qui non homo tantum, sed etiam Deus est, quo pro nobis solvente quod non debebat, a debitis
Abbreviated transcription (Latin):
etiã exceptis nominib relatiuis pluralẽ numerũ admit¬
dere. ut uno nomine respondeatur cũ querit᷑ quid tria :¬
& dicere tres substantias siue ꝑsonas: nullȩ moles. aut
interualla cogitent᷑: nulla distantia quantulȩcũq dissi¬
militudinis: Ut ibi intelligatur aliud alio uł paulominus.
quocũq: modo moius. eẽ. aliud alio potest. Ut neq ꝑsonaꝵ
sit confusio. nec talis distinctio quasit impar aliquid. Quod̾
si intellectu capi non potest: fide teneatur: donec inluces¬
cat incordib ille qui ait ꝑprophetã. nisi credideritis non
INon esse maiores tres ꝑsonas quã unũ earũ. U De oidifferenti magnitu

Expanded text:
etiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admitetiam exceptis nominibus relativis, pluralem numerum admittere, ut uno nomine respondeatur, cum quaeritur, quid tria, et dicere tres substantias sive tres personas; nullae moles aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non In
Abbreviated transcription (Latin):
eos aut̃ apłs dicens ur quidem non debet uelare
caput: cũ sit imago & gła dĩ. Non dixit adimaginẽ: sedi¬
mago. Quȩ tam̃ imago cũ alibi dicitur admaginẽ. non
quasi ad filiũ dicitur: quȩ imago ȩqualis .ẽ. Alioquin
non dicer&e adimaginẽ nrãm. Quomodo enĩ nrãm: cũ
filius solius patris imago sit: Sed propt̾ imparem ut
diimus simlitudinẽ : dictus. ẽ. homo adimaginẽ dĩ
Et ideo nr̃am: ut imago trinitatis. xẽt. homo. Non
trintati ȩ qualis sicut filius patri. sed accedens ut clictũ. ẽ.
quadã similitudine. Et sicut indistantib significatur quȩlam
uicinitas. non loci sed cuiusdam imitationis. Ad hoc enĩ & dicit᷑.
Reformamimi innouitite mentis ur̃ȩ : quib item dicit. Esto¬
te itaq imitatores dĩ: sicut filii km̃i. Nouo enĩ homini dicit᷑.
qui renouatur in agnitionẽ dĩ. secundũ imaginẽ eius qui
creauit eũ. Aut si iam placet ꝓpt̃. elisputandi necessitatẽ.

Expanded text:
eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare eos Apostolus dicens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei . Non dixit, Ad imaginem; sed imago. Quae tamen imago, cum alibi dicitur, Ad imaginem, non quasi ad Filium dicitur, quae imago aequalis est Patri; alioquin non diceret, ad imaginem nostram. Quomodo enim nostram, cum Filius solius Patris imago sit? Sed propter imparem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini dicitur: Qui renovatur in agnitionem.creavit eum . Aut si jam placet propter disputandi necessitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ dicuntur. Aliquando latent̃ om̃ino. sic̃ ingenesi. facia¬
mus hominẽ. adimaginẽ & similitudinẽ nr̃am. Et facia¬
mus. & nr̃am.: pluralit̃ dictũ . ẽ. Et nisi exrelatiuis. accipi
non oportet. Non enĩ ut facerent dii. aut adimaginẽ
& similitudinẽ deoꝵ : sed ut facerent pat̾ & filius & sp̃s
sc̃is. Ad imagmẽ ergͦ patris & filii & sp̃s scĩ: ut subsisteret
homo imago dĩ. Ds̃ aut̃ trinitas. Sed quia non om̃i
modo ȩqualis fiebat illa imago dĩ. tanquã non ab illo
nati sed abeo crexca. huius rei significandȩ causa. ita ima¬
go.x̃. ut adimaginẽ sit: id .ẽ. non equatur parilitate. sed qua¬
lam similitudine accedit. Non enĩ locoꝵ int̾uallis. sed simi¬
litudine acceditur ad dm̃ : & dissimilitudine receditur
ab eo. Sunt enĩ qui ita distingunt. ut imaginẽ uelint. ẽẽ.
filiũ : hominẽ uero non iaginẽ. sed ad imaginẽ. Refellit

Expanded text:
cem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi, Faciacem dicuntur. Aliquando latenter omnino, sicut in Genesi, Faciamus hominem ad similitudinem nostram , et Faciamus et nostram pluraliter dictum est, et nisi ex relativis accipi non potest. Non enim ut facerent dii, aut ad imaginem et similitudinem deorum, sed ut facerent Pater et Filius et Spiritus sanctus ad imaginem Patris et Filii et Spiritus sancti, ut subsisteret homo imago Dei, Deus autem Trinitas. Sed quia non omni modo aequalis fiebat illa imago Dei, tanquam non ab illo nata, sed ab eo creata, hujus rei significandae causa ita imago est, ut ad imaginem sit, id est non aequatur parilitate, sed quadam similitudine accedit. Non enim locorum intervallis, sed similitudine acceditur ad Deum, et dissimilitudine receditur ab eo. Sunt enim qui ita distinguunt, ut imaginem velint esse Filium: hominem vero non imaginem, sed ad imaginem. Refellit autem
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ & inuisibiliũ conditorẽ: & quicquid de illo ꝓhu¬
mana facultate. digne uereq dic potest. Neq cũ audie¬
quippe solus ds̃ : cũ quo & unus ds̃ .ẽ. Quia & filiũ cũ audi¬
mus solũ dñ. sine ulla separatione patris. aut sp̃s sci. opor¬
tet accipere. Atq ita umnã essentiam. ut non existimẽt
aliuid ad alterutrũ singula dicuntur : sicut uerbũ
quod non dicitur nisi filius. aut donũ. quod non di¬
admittunt: sicut mneuuangło scriptũ.ẽ. Ego & pat̾ unũ sumꝰ.
Et unũ doxit: & sumus. Unũ secundũ essentiã qđ idẽ dĩ. Su
mus. scđm relatiuũ. qđ ille pat̾. hic filius. Aliquando & tace¬
tur unitas essentiȩ : & sola pluralit̾ relatiua conmemoran¬
tur. Ut. uenirmus ad eũ ego & pat̾: & habitabimus apud
rũ. Uleniemus & habitabimus. pluralis . ẽ. numerus. Quia
p̃dictũ . x̃. ego & pat̾. id.ẽ. filius & pat̃: quȩ relatiuȩ ad mui¬

Expanded text:
bilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro hubilium et invisibilium conditorem, et quidquid de illo pro humana facultate digne vereque dici potest. Neque cum audiequippe solus Deus, cum quo et unus Deus est; quia et Filium cum audimus solum Deum, sine ulla separatione Patris aut Spiritus sancti oportet accipere. Atque ita dicat unam essentiam, ut non existimet aus, et quidquid aliud ad alterutrum singula dicuntur; sicut Verbum quod non dicitur nisi Filius, aut Donum quod non diadmittunt, sicut in Evangelio scriptum est: Ego et Pater unum sumus . Et unum dixit; et, sumus: unmus secundum relativum, quod ille Pater, hic Filius. Aliquando et tacetur 531 unius essentiae, et sola pluraliter relativa commemorantur. Veniemus ad eum, ego et Pater, et habitabimus apud eum Veniemus et habitabimus, pluralis est numerus, quia praedictum est Ego et Pater, id est Filius et Pater, quae relative ad invi
Abbreviated transcription (Latin):
riusdem nature:ͥ possunt &iam dici tres homines ex xadem
natura. Qm̃ exeadem natura. & alii tales homines possunt
existere . In illa uero essentia trinitatis. nullomodo alia quȩ¬
libet ꝑsona. exeadem essentia potest existere. Deinde in his
reb. non tantũ.ẽ. unus homo. quantũ tres homines siml :
& plus aliquid sunt duo homines. quã unus homo. Et insta
tius ȩqualib plus auri est tres simulquã singulȩ : & minꝰ
auri .ẽ. una. quã duȩ. At in dõ. non ita . ẽ. Non enĩ maior
essentia . ẽ. pat̃ & filius simul. quã solus pat᷑. aut solus filius:
sunt. ꝑquales sunt singulis.  quod animalis homo non ꝑ¬
cipit. Non enĩ potest cogitare nisi moles & spatia. uł minu
ta. uł grandia. Uolitantib in animo rius phantas matib
tãquã imaginib corpoꝵ. Ex qua inmunditia donec pur¬
magnũ. om̃ipotentẽ. bonũ. iustũ. misericordẽ. om̃iũ uisi¬

Expanded text:
ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem ejusdem naturae, possunt etiam dici tres homines ex eadem natura, quia ex eadem natura et alii tres tales homines possunt existere; in illa vero essentia Trinitatis, nullo modo alia quaelibet persona ex eadem essentia potest existere. Deinde in his rebus non tantum est uet plus aliquid sunt duo homines, quam unutuis aequalibus plus auri est tres simul quam singulae, et minus auri est una quam duae. At in Deo non ita est: non enim messentia est Pater et Filius simul quam solus Pater aut solus Filius, sunt, aequales sunt singulis: quod animalis homo non percipit. Non enim potest cogta, vel grandia, volitantibus in animo ejus phantasmatis, tanquam imaginibus corporum. Ex qua immunditia donec purtem, bonum, justum, misericordem, omnium visi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ definiero animal: qm̃ generis hiuus sp̃ecies ẽ. equus:
omĩs equus animal. ẽ. Hon aut̃ statua om̃is. aurũ .ẽ. Ideo quã¬
uis intrib statius aureis recte dicamus. tres statuas. unũ au¬
rũ : non tamen ita dicimus: ut genus aurũ. statuas uero spe¬
cies intelligamus. Pec sic ergo trinitatẽ dicimus tres ꝑsonas
uł substantias. unã esfentiam & unũ dm̃: tãꝗ exuna materia
tria quȩclam subsistant: etiam siquicquid illud .ẽ. in his trib:
explicatũ sit. Non enĩ aliquid aliud eius essentiȩ. ẽ. ꝑter is¬
tam trimitatẽ: tam̃ tres ꝑsonas eiusdem essentiȩ. uł tres
ꝑsonas unam essentiã dicimus: tres aut̃ ꝑsonas exeadẽ
essentia non dicimꝰ: quasi aliud ibi sit quod essentia .ẽ. aliud
quod ꝑsona. Sicut tres statuas ex eodẽ auro possumus di¬
esse aurũ: aliud et̃. sub
stantias
Et cũ clicuntur tres homines. una natura. uł tres homines

Expanded text:
enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, enim definiero animal, quoniam generis hujus species est equus, omnis equus animal est, non autem statua omnis aurum est. Ideo quamvis in tribus statuis aureis, recte dicamus tres statuas unum aurum; non tamen ita dicimus, ut genus aurum, species vero statuas intelligamus. Nec sic ergo Trinitatem dicimus tres personas vel substantias, unam essentiam et unum Deum, tanquam ex una materia tria quaedam subsistant, etiamsi quidquid illud est, in his tribus explicatum sit. Non enim aliquid aliud ejus essentiae est praeter istam Trinitatem: tamen tres personas ejusdem essentiae, vel tres personas unam essentiam dicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; sicut tres statuas ex eodem auro possumus diesse aurum, aliud esse statuas. Et cum dicuntur tres homines una natura, vel tres homines
Abbreviated transcription (Latin):
antequã haberent nomina ista quȩ non du. ẽ. ut in usũ uener.
id.ẽ. essentiam uł substantiã: pro his naturã dicebant. Non ita¬
q scđm genus & species ista dicimus. sed quasi scđm cõmunẽ e¬
andẽq materiẽ: sicut exeodẽ auro sifierent tres statuȩ.
diceremus tres statuas. unũ aurũ: nec tamen gemis diceremꝰ.
aurũ. species aut̃ statuas. nec aurũ speciem. statuas uero indi¬
uidua. Nulla quippe species. indiuidua sua trans greditur: ut
aliquid extra conp̃henclat. Cũ enĩ definiero quid sit homo. qđ
p̃. nom̃ speciale: singuli quiq: homines quȩ sunt indiuudu¬
a: eadẽ definitione continentur.nec aliquid adeã
ꝑtinet. quod homo nonsit. Cũ urro aurũ defiuero: non
sole statuȩ si aurex fuerint. st̾& amuili. & siquid aliud le au¬
ro fuerit. ad aurũ ꝑtinebit. Et si nichil inde fiat. aurum
dicitur: Quia &iam si non sint aureꝑ: non icleo non erunt
statuȩ. Ita nulla species exceclit. definitionẽ generis sui. Cũ

Expanded text:
antequam haberent ista nomina, quae non diu est ut in usum venerunt, id est essentiam vel substantiam, pro his naturam dicebant. Non itaque secundum genus et species ista dicimus; sed quasi secundum communem eamdemque materiam. Sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum, nec tamen diceremus genus aurum, species autem statuas; nec aurum speciem, statuas vero individua. Nulla quippe species individua sua transgreditur, ut aliquid extra comprehendat. Cum enim definiero quid sit homo, quod est nomen speciale, singuli quique homines qui sunt individua eadem definitione continentur, nec aliquid ad eam pertinet quod homo non sit. Cum vero aurum definiero, non solae statuae, si aureae fuerint, sed et annuli, et si quid aliud de auro fuerit, ad aurum pertinebit, etsi nihil inde fiat, aurum dicitur, quia etiamsi non sint aureae, non ideo non erunt statuae. Item nulla species excedit definitionem generis sui. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
ma pulchritudo. & bratissima delectatio. Itaq illa tria. & asr
& incorporeis non tantũ. ẽ. Nam quantũ tres simul plus ali¬
quid sunt. & due quã una res & inse infinita sunt: ita &¬
singula sunt in singulis. & om̃a insingulis. & singula inom¬
nib. & om̃ia inom̃ib. & unũ om̃a. Qui uidet hoc uł ex
parte uł ꝑspeculũ & inenigmate: gaudeat cognoscens dm̃.
& sicut dm̃ honoret & gr̃as agat. Iui aut̃ non udet. tendat
ꝑ pietatẽ aduidendũ. non ꝑ cȩcitatẽ ad calĩpnundũ: qm̃¬
unus.t̃ ds̃. sed tamen trinitis. Nec confuse accipiendũ. ẽ.
exquo om̃a. ꝑ quẽ om̃a. inquẽ om̃a. Nec diis multis. sed ipsi głi in¬

Expanded text:
ma pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et adma pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et adc in rebus corporeis, non tantum est res una quantum tres simul, et plus aliquid sunt duae quam una res: caesingula sunt in singulis, et omnia in singulis, et singula in omnibus, et omnia in omnibus, et unum omnia. Qui videt hoc vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate , gaudeat cognoscens Deum, et sicut Deum honoret, et gratias agat: qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum; non us, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, Ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi glori
Abbreviated transcription (Latin):
& est intrmnitate sp̃s sc̃s. non genitus sed genitoris genitiq
suauitas: ingenti largitate atq ubtate ꝑfundens om̃s creatu
ras ꝓcaptii earũ. ut ordinẽ siuĩ teneant. & locis suis ad qͥ¬
escant. Hȩc igitur om̃a quȩ artȩ duuna facta sunt: & uni¬
tatẽ quandam inse ostendunt. & speciem. & ordmẽ. Iuicquid
enĩ ortũ. & unũ aliquid .x̃: sicut sunt naturȩ corpoꝵ. ingenu¬
q animarũ : & aliquȩ species formirũ. sicut sunt figurȩ uł qua¬
litates corpoꝵ. doctrinȩ uł artes animarũ. Et quȩ ordinẽ aliquẽ
petunt aut tenent: sicut sunt pondera. uł collocationes corpoꝵ:
atq amores. aut delectationes animarũ. Oportet igitur ut cre¬
atorẽ ꝑ ea quȩ facta sunt intellectũ conspicientes. trinitatẽ intel¬
ligamus : cuius increatura quomodo dignũ.ẽ. apparet uestigi¬
ũ. In illa enĩ trinitate. sũma origo.ẽ. rerũ om̃iũ : & ꝑfectissi¬

Expanded text:
et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique et est in Trinitate Spiritus sanctus, non genitus, sed genitoris, genitique suavitas, ras pro captu earum, ut ordinem suum teneant, locis suis acquiescant. 12. Haec igitur omnia, quae arte divina facta sunt, et unitatem quamdam in se ostendunt, et speciem, et ordinem. Quidquid enim horum est, et unum aliquid est, sicut sunt naturae corporum, et ingenia animarum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, atque amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem, per ea quae facta sunt, intellectum conspicientes , Trinitatem intelligamus, cujus in creatura, quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate summa origo est rerum omnium, et perfectissi
Abbreviated transcription (Latin):
et primus ac sũmus intellectus : cui non .ẽ. aliud inuere.
& aliud intelligere: sed id quod .ẽ. intelligere. hoc uiuere.
hoc .ẽ. eẽ. est Alnũ om̃a. tãꝗ uerbũ ꝑfectũ. cui non desit a¬
liquuid: Et ars quȩdam om̃ipotentis atq sapientis dei. ple¬
na om̃iũ rationũ uiuentium. in cõmutabiliũ. Et om̃s unũ
in ea: sicut ipsa unũ de uno. cũ quo unũ: Ubi nouit om̃a
ds̃ quȩ fecit ꝑ ipsim. Et ideo cũ decedant & fuccedant
tẽpora: non decrdit aliquid uł succedit scicortiȩ dĩ. Non enĩ
liȩc que crexa sunt ideo scuntur adõ quia facta sunt: ac non
potus ideo facti sunt uł mutabilia:ͥ quia immutabilit̾ abro
sciuntur. Ille igitur in effabilis quidã conplexus patris & ima¬
ginis: non .ẽ. sinr ꝑfructione. sine caritate. sine gaudio. Illa er¬
go dilectio delectatio. felicitis uł beatitudo: si tamen aliqui
humana uoce digne dictur. usus ab illo appellatus.ẽ. breuit̃

Expanded text:
et primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere et primus ac summus intellectus, cui non est aliud vivere et aliud intelligere, sed id quod est intelligere, hoc vivere, hoc esse est, unum omnia: tanquam Verbum perfectum, cui non desit aliquid, et ars quaedam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: ac non potius ideo facta sunt vel mutabilia, quia immutabiliter ab eo sciuntur. Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo, si tamen aliqua humana voce digne dicitur, usus ab illo appellatus est breviter,
Abbreviated transcription (Latin):
autoritatis. intractatione scripturarũ. & assertione fi¬
dei uir exetitit hilarius enĩ hoc in libris posuit suis.
hoꝵ uerboꝵ id .ẽ. patris & imaginis & muneris. xt̾nitati
& speciri. & usus. abditam scrutatus intelligentiam quantũ¬
ualeo. non eũ sequuitũ arbitror in ȩt̾nitatis uocabulo. nisi
qđ pat̾. non babet patrẽ dequo sit:ł ilius aut̃ de patre .ẽ. ut¬
sit. atq ut illi coternus sit. lmago enĩ si ꝑfecte implet il¬
lud cuius imago .ẽ. ipsa corquatur ei : non illud imagini
suȩ. Inqua imagine speciem nominauit: credo ꝓpt̾ pul¬
chritudinẽ. Ubi iam est tanta congruentia. & prima rquali¬
tas. & prima similitudo : nulla inre dissidens. & nullomodo
in equalis. & nulla exparte dissimilis: sed ad identidem res¬
pondens ei cuius imago .x̃. Ubi . ẽ. prima & sũma uita: cui ñ
ist aliud uiuere & aluid eẽ.: ⁊ sedidem &. eẽ. & uiuere :

Expanded text:
auctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fiauctoritatis in tractatione Scripturarum et assertione fidei vir exstitit, Hilarius enim hoc in libris suis posuit, horum verborum, id est patris et imaginis et muneris et aeternitatis et speciei valeo, non eum secutum arbitror in aeternitatis vocabulo, nisi quod Pater non habet Patrem de quo sit, Filius autem de Patre sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago quippe si perfecte impleat illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei non illud imagini suae. In qua imagine speciem nominavit, credo, propter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere et aliud esse, sed idem est esse et vivere:
Abbreviated transcription (Latin):
est. Et hoc ipsum dm̃. eẽ. qđ illi cũ patrȩ unũ.ẽ. caput sit
hominis mediatoris quod ipse solus. ẽ. Si enĩ mentẽ recte
cdicimus principale hominis. id .ẽ. tãꝗ caput humanȩ sub¬
stantiȩ. cũ ipse homo cũ mente sit homo:ͥ cur non multo
congruentius multoq magis uerbũ cũ patre quod sinul
ds̃ .ẽ. caput est xp̃i : quãuis xp̃s homo. nisi cũ uerbo quod
caro factũ.ẽ. intelligi non possit ᷑ Sed hoc ut iã doximus
aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc aut̃. ȩ¬
qualitas trinitatis & una eadẽq substantia. quantũ breui-¬
ter potuimus demonstrata. ẽ. Ut quo quomodo se habrat
ista quȩstio quã discutiendã acriore intentione distuli¬
mus ⁊ nichil impediat quo minus fateamur. suminã ꝑ¬
uidam cũ uellet breuissime singularũ intrinitate
ꝑsonarũ insinuare ꝓpria : at̾nitas inquit in patre.
species in imagine. usus inmunere. Et quia non medioeris

Expanded text:
est ; ut hoc ipsum Deum esse, quod illi cum Patre unum est, caput sit hominis Mediatoris, quod ipse solus est . Si enim mentem recte dicimus principale hominis, id est, tanquam caput humanae substantiae, cum ipse homo cum mente sit homo; cur non multo congruentius, multoque magis Verbum cum Patre quod simul Deus est, caput est Christi, quamvis Christus homo nisi cum Verbo quod caro factum est, intelligi non possit? Sed hoc, ut jam diximus, aliquanto diligentius postea considerabimus. Nunc autem aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est, ut quoquo modo se habet ista quaestio, quam discutiendam acriore intentione distulimus, nihil impediat quominus fateamur summam auidam cum vellet brevissime singularum in Trinitate personarum insinuare propria, Aeternitas, inquit, in Patre, species in imagine, usus in munere. Et quia non mediocris
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Dicitur enĩ ad aliquid. sicut pat̾ adfilium & filius
adpatrẽ. qđ non est accidens: quia & ille semꝑ pat̾. & ille semꝑ
filius: & non ita semꝑ. quasi ex quo natus est filius. aut ex eo
qđ num quã desinat esse filius. pat̾. eẽ. non desinat pat̾: sed ex
eo qđ semꝑ natus est filius. nec cepit umquã. ex̃. filius. Quod
si aliquando.ẽẽ. cepiss&. aut aliquando. eẽ. desiner& filius: se¬
cundũ accidens diceretur. Si uero qđ dicitur pat̾ ad se ipsum
diceretur non ad filium. & qđ dicitur filius adseipsũ diceret᷑
non ad patrẽ: scđm substantiã diceret᷑ & ille pat̃. & ille filius.
Sed quia & pat̾ nondicit᷑ pat̃. nisi ex eo qđ ei est filius  & filius
nondicit᷑. nisi ex eo qđ hab& patrẽ: ñ scđ̾m substantiam hȩc¬

Expanded text:
dicitur. Dicitur enim ad aliquid, sicut Pater ad Filium, et Filius dicitur. Dicitur enim ad aliquid, sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod non est accidens: quia et ille semper Pater, et ille semper Filius; et nquod nunquam desinat esse Filius, Pater non desinat esse Pater, sed ex eo quod semper natus est Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando esse desineret Filius, secundum accidens diceretur. Si vero quod dicitur Pater, ad se ipsum diceretur, non ad Filium; et quod dicitur Filius, ad se ipsum diceretur, non ad Patrem; secundum substantiam diceretur et ille Pater, et ille Filius: sed quia et Pater non dicitur Pater nisi ex eo quod est ei Filius, et Filius non dicitur nisi ex eo quod hab
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia magis ui uit cũ sapit. minusq dũ desipit. fit etiam
aliqua mutatio hic. non ut desit uita. sicuti de est insipienti sa¬
pientia. sed ut minus sit: nec tale aliquid indõsit. qui omino in¬
commutabilis man&. Quã obrem nihil in eo scđm accidens dicitur.¬
qr nihil ei accidit. Nec tamen omr̃ qđ dicitur scđm substantiam
dicitur. Inreb enĩ creatis atq mutabilib qđ non scđm substan
tiam dicitur: restat ut sc đm accidens dicatur. Omĩa enĩ acci¬
dunt eis quȩ uł a mit ti possunt uł minui: & magnitudines
& qualitates: & qđ dicitur ad aliquid. sicut amicitie ꝓpinquita¬
tes. seruitutes. similitudines. equalitates. & siqua huius modi: &
situs. & habitus. & loca. & tempora. & opera. atq passiones.U.¬
n deo aut̃ nihil quidem scđm accidens dicitur: quia nihil in eo
mutabile est. Rec tamen omẽ qđ dicitur. scđm substantiam

Expanded text:
sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit, fit etiam sed quia magis vivit cum sapit, minusque cum desipit, fit etiam hic aliqua mutatio, non ut desit vita, sicuti deest insipienti sapientia, sed ut minus sit: nec tale aliquid in Deo fit, quia omnino incommutabilis manet. CAquia nihil ei accidit; nec tamen omne quod dicitur, secundum substantiam dicitur. In rebus enim tiam dicitur, restat ut secundum accidens dicatur: omnia enim accidunt eis, quae vel amitti possunt vel minui: et magnitudines et qualitates; et quod dicitur ad aliquid, sicut amicitiae, propinquitates, servitutes, similitudines, aequalitates, et si qua huiusmodi; et situs et habitus, et loca et tempora, et opera atque passiones. In Deo autem nihil quidem secundum accidens dicitur, quia nihil in eo mutabile est; nec tamen omne quod dicitur, secundum substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
est pluma. Qua ꝓpt̃ ipsa materies mutabilis est: & ex eo
qđ desinit esse illud animal. uł illa pluma. totumq illud
corpus interra mutatur & uertaitur. ⁊ mit tit uttq etam
illũ colorem. Quamuis & accidens quod separabile dicitur: non
separatione sed mutatione amittatur: sicitti capillis ho¬
hominũ nigritudo: qm̃ dũ capilli sunt possunt abbescere.
separabile accidens dicitur. Sed diligent̃ intuentib satis appa¬
r&. non separatione quasi emigrare aliquid acapite dũ canes¬
cit : ut nigritudo in de candore succedente discedat. & aliquo
eat: sed illam qualitatem coloris ibi uerti atq mutari. Nihil
itaq accidens indeo quia nihil mutabile aut amissibile. Quod
si & illud dici accidens plac&. qđ lic& nona mit tatur. minu¬
itur tamen uł augetur. sicuti est anime uita: nam & quãdiu
anima est tandiu uiuit. & quia semꝑ anma est semꝑ uiuit.

Expanded text:
est pluma. Quapropter ipsa materies mutabilis est, et ex eo est pluma. Quapropter ipsa materies mutabilis est, et ex eo quod desinit esse illud animal vel illa pluma, totumque illud corpus in terram mutatur et vertitur, amittit utique etiam illum colorem. Quamvis et accidens quod separabile dicitur, non separatione, sed mutatione amittatur; sicuti est capillis hominum nigritudo, quoniam dum capilli sunt possunt albescere, separabile accidens dicitur: sed diligenter intuentibus satis apparet, non separatione quasi emigrare aliquid a capite dum canescit, ut nigritudo inde candore succedente discedat et aliquo eat, sed illam qualitatem coloris ibi verti atque mutari. Nihil itaque accidens in Deo, quia nihil mutabile aut amissibile. Quod si et illud dici accidens placet, quod licet non amittatur, minuitur tamen vel augetur, sicuti est animae vita: nam et quamdiu anima est, tamdiu vivit, et quia semper anima est, semper vivit;
Abbreviated transcription (Latin):
non scđm substantiam dictum est: dicitur ergo aliquid de deo
non scđm substantiam. Et ideo iã non cogimur scđm substanti.¬
am intelligere ingenitũ & genitũ. Item dictũ est defilio. non
rapina arbitratus est. eẽ. ȩqualis dõ. Querimꝰ scđm quid ȩqua¬
lis. Si enĩ non scđm substantiã dicitur &qualis: a mit tunt
ut dicatur aliquid de deo: nonscđm substantiam. Ad mit tuN
ergo non scđm substantiã dici: ingenitũ & genitũ. Quod si ꝓp¬
terea non ad mit tunt quia omĩa dedeo scđm substantiam
dici uolunt: scđm substantiam filius ȩqualis est patri.iiiI.¬
Decidens aut̃ dici non sol& nisi quod aliqua mutatione
eius rei cui accidit a mitti potest. Nlam & si quȩdam di¬
cuntur accidentia in separabilia. quȩ appellantur gre ce
acorista. sicut est plume cor ui color niger: armit tit eũ
tamen non quidem quam diu pluma est. sed quia non semꝑ

Expanded text:
non secundum substantiam dictum est, dicitur ergo aliquid de Deo non secundum substantiam dictum est, dicitur ergo aliquid de Deo non secundum substantiam; et ideo jam non cogimur secundum substantiam intelligere ingenitum et genitum. Item dictum est de Filio, Non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo : quaerimus secundum quid aequalis. Si enim non secundum substantiam dicitur aequalis, admittunt ut dicatur aliquid de Deo, non secundum substantiam: admittant ergo non secundum substantiam dici ingenitum et genitum. Quod si propterea non admittunt, quia omnia de Deo secundum substantiam dici volunt, secundum substantiam Filius aequalis est Patri.Accidens autem non solet dici, nisi quod aliqua mutatione ejus rei cui accidit amitti potest. Nam etsi quaedam dicuntur accidentia inseparabilia, quae graece appellantur ἀχώριστα, sicut est plumae corvi color niger; amittit eum tamen, non quidem quamdiu pluma est, sed quia non semper
Abbreviated transcription (Latin):
sinon mutetur : potest qđ fuerat non . eẽ. Ac ꝑ hoc illud solũ
qđ nontantũ non mutatur : uerũ mutari omĩno non potest:
sine scrupulo occurrit. qđ uerissime dicatur esse. Nli¬
uam ob rem ut iam de his quȩ nec dicunt᷑ ut cogitant᷑.
nec̃ cogitant᷑ ut sunt. respondere incipiamꝰ. fidei ñrę aduer¬
sariis : intermulta quȩ arriani aduersus catholicã fidem
solent disputare. hoc maxime sibi callidissimũ machinamen¬
tum ꝓponere uidentur. cũ dicunt. Quic quid dedõ dicitur
Qua ꝓpt̃ ingenitũ esse patri scđm substantiã est : ee geni¬
tũ. eẽ. filio scđm substantiã est di uersũ aut̃. ingenitum
eẽ. & genitũ. eẽ. Diuersa est ergo substantiapatris & fili.
Quibus respondemꝰ. si quic quid dedeo dicit᷑ scđm subs¬
tantia dicitur : ergo qđ dictũ est ego & pat̃ unũ sumus
scđm substantiã dictũ est. Una est igitur substantia. Aut sihoc

Expanded text:
si non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum si non mutetur, potest quod fuerat non esse: ac per hoc illud solum quod non tantum non mutatur, verum etiam mutari omnino non potest, sine scrupulo occurrit quod verissime dicatur esse. uamobrem ut jam etiam de iis quae nec dicuntur ut cogitantur, nec cogitantur ut sunt, respondere incipiamus fidei nostrae adversariis: inter multa quae Ariani adversus catholicam fidem solent disputare, hoc sibi maxime callidissimum machinamentum proponere videntur, cum dicunt: Quidquid de Deo dicitur t, et genitum esse Filio secundum substantiam est. Diversum est autem ingenitum esse, et genitum esse: diversa est ergo substantia Patris et Filii. Quibus respondemus: Si quidquid de Deo dicitur, secundum substantiam dicitur; ergo quod dictum est, Ego et Pater unum sumus , secundum substantiam dictum est. Una est igitur substantia Patris et Filii. Aut si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ulla sui mutatione mutabilia facientẽ: nihilq patientem.
Quis quis dm̃ ita cogitat. & sinondũ potest omĩ modo inue-¬
nire quid sit: pie tame cauet quantũ potest aliquid deillo
sentire qđ nonsit. II. occoo¬
Est tamen sine dubitatione substantia. uł simelius hoc
appellat᷑ essentia: quam grȩci usiam uocant. Sicut enim¬
scientia: ita ab eo qđ est. eẽ. dicta est essentia. Et quis magis
est quã ille qui dixit famulosuo. egosum quisum. & dices filuis
isrł. qui est misit me ad uos: Sed alix̧ quȩ dicunt᷑ essenti&̾.
siuir substantiȩ. capiunt accidentias. quib ineisfiat uł mag¬
na. uł quanta cunq m̃utacio: dõ aut̃ aliquid eius modi acci¬
dere non potest. Et ideo sola est in commutabilis substantia.
uł essentia que ds̃ est: cui ꝓfecto ipsum .eẽ. unde essentia
nominata est. maxime ac uerissimȩ cõnpetit. Quod enĩ mu¬
tatur : non seruat ipsum esse. Ꝙ qđ mutari potest. etiam¬

Expanded text:
 mutatione sui mutabilia facientem nihilque patientem. Quisquis deum ita cogitat, etsi nondum potest omnimodo inuenire quid sit, pie tamen cauet, quantum potest, aliquid de illo sentire quod non sit. Est tamen sine dubitatione substantia, uel, si melius hoc appellatur, essentia, quam graeci usiam uocant. e, dicta est scientia; ita ab eo quod est esse, dicta est essentia. Et quis magis est, quam ille, qui dixit Moysi famulo suo: Ego sum, qui sum? Et iterum: Israel: Qui est, misit me ad vos ? Sed aliae quae dicuntur essentiae sive substantiae, capiunt accidentia, quibus in eis fiat vel magna vel quantacumque mutatio: Deo autem aliquid ejusmodi accidere non potest; et ideo sola est incommutabilis substantia vel essentia, qui Deus est, cui profectio ipsum esse, unde essentia nominata est, maxime ac verissime competit. Quod enim mutatur, non servat ipsum esse; et quod mutari potest, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est animal. Dicuntur ergͦ. tria animalia . Itaq: tres aliquas
lauros. etiam tres arbores dicimus. Laurũ uero & myrtũ & o¬
liuã. tantũ tres arbores. uł tres substantras. aut naturas. Atq
ita tres lapides. etiam tria corpora. Lapidem uero & lignũ
& ferrũ. tantũ tria corpora. uł si quo etĩ superiori generali

Expanded text:
quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas quod est animal; dicuntur ergo tria animalia. Ita tres aliquas lauros, etiam tres arbores dicimus; laurum vero et myrtum et oleam, tantum tres arbores vel tres substantias, aut tres naturas: atque ita tres lapides, etiam tria corpora; lapidem vero et lignum et ferrum, tantum tria corpora, vel si quo etiam superiore gener
Abbreviated transcription (Latin):
ues. aut tres canes. quia non eadem specie continentur: Sed
generali tria animalia. Suie superiori genere. tres sub¬
stantias. uł tres creaturas. uł tres naturas. Quxcũq aut̃
plurali numero enuntiantur. specialit᷑ uno nomine: : etiã
nomine uno appellantur: etiam specialit̾ appellare unono¬
mine possumus. Nam tres ȩquos. quod. ẽ. nomine speciali. etiam
animalia tria dicius. Equũ uero & bouẽ & canẽ. animalia
tantũ tria dicimus. uł substantias quȩ sunt generalia nomi¬
na Et siquid aluid de his generalit̃ dicipotest. Pres uero
ȩquos. aut boues aut canes. quȩ specialia uocabula sunt: ñ
ea possumus ita inuno nomine dicere. ẜa quippe uno no¬
mine quãuis pluralit̃ enuntiamus : quȩ cõmuniter habent
illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe. & i¬
saac & ia cob commune habent id qđ . ẽ. homo. Itaq dicuN
tres homines. Equus quoq &bos & canis cõmune habent id

Expanded text:
ves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed ves, aut tres canes, quia non eadem specie continentur; sed generali, tria animalia; sive superiore genere, tres substantias, vel tres creaturas, vel tres naturas. Quaecumque autem plurali numero enuntiantur specialiter uno nomine, etiam ge generaliter nomine uno appellantur, etiam specialiter appellare uno nomine possumus. Nam tres equos, quod est nomen speciale, etiam animalia tria dicimus: equum vero et bovem et canem, animalia tria tantum dicimus vel substantias, quae sunt generalia nomina, et si quid aliud de his generaliter dici potest; tres vero equos, aut boves, aut canes, quae specialia vocabula sunt, non ea possumus dicere. Ea quippe uno nomine quamvis pluraliter enuntiamus quae communiter habent illud quod eo nomine significatur. Abraham quippe et Isaac et Jacob commune habent id quod est homo; itaque dicuntur tres homines: equus quoque et bos et canis, commune habent id
Abbreviated transcription (Latin):
abraham. isiac. & iacob Sed cũ quȩritur quidtres. respondemus
tres homines.: nomine speciali eos pluralit̃ appellantes: gene¬
rali aut̃. si dicamus tria animalia. Homo aut̃ sicut ue teres
definierunt. animal. ẽ. rationale mortale. Aut sicut scriptu¬
rȩ nr̃ȩ loqui solent. tres animas cũ a parte meliore totũ ap¬
homo. Ita quippe dictũ. ẽ. inegiptũ descendisse cũ iacob animas
septuaginta quinq: ꝓtot hominib. Itẽ cũ dicimus ȩquum
tuũ non eũ. eẽ. qui meus. ẽ. & t̾ciũ alicuius alterius. nec me¬
ũ . ex̃. nec tuũ: fatemur tres. eẽ. Et int̾rogati quid tres: respon¬
demus. tres ȩquos nomine spsei ali. generali aut̃. animalia¬
tria. Item cũ dicimus. bouem non. ẽe equum. canẽ uero nec bo¬
uem.eẽ. nec ȩquũ: tria quȩdam dicimiis. Et ꝑcontantib qͥd
tria: non iam speciali nomine dicimus tres ȩquos. aut tresbo¬

Expanded text:
Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus Abraham, Isaac et Jacob. Sed cum quaeritur quid tres, respondemus tres homines, nomine speciali eos pluraliter appellantes; generali autem, si dicamus tria animalia: homo enim, sicut veteres definierunt, animal est rationale, mortale: aut sicut Scripturae nostrae loqui solent, tres animas, cum a parte meliore totum aphomo. Ita quippe dictum est in Aegyptum descendisse cum Jacob animas septuaginta quinque, pro tot hominibus . Item cum dicimus equum tuum non eum esse qui meus est, et tertium alicujus alterius nec meum esse nec tuum, fatemur tres esse: et intorroganti quid tres, respondemus tres equos nomine speciali, generali autem tria animalia. Item cum dicimus bovem non esse equum, canem vero nec bovem esse nec equum, tria quaedam dicimus: et percontantibus quid tria, non jam speciali nomine dicimus tres equos, aut tres bo