comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chac facmam ihũ & ccit pueris suis. Hic est iohannes
becptista ipse surrexit amortuis &ideo uirtutes operan¬
turmeo Marcus hocidem &eodem modo dicit. sed
non eodem ordine Nam postea quacm discipulos dñr
misit dicens eis : nequid in uia ferrent. nisiuirgãtantũ
terminato eo sermone queentum abillo com me¬
moratumest. &iam hoc subiecit: Nullatamen facta
necessitate. qua hoc &iam consequenter gestum esse
intellegere cogeremur. sicut nec matheus in illotẽ
pore dixit : Non illo die uelhora. nisi quod marcus
non quod herodes dixerit: Sed dicebant inquit. qͥa
iohannes baptista resurrexit amortuis. Matdieus
uero deipso berode ait. inquit puerissuis. lucas &iã aĩ
narrandi ordinem. quem martus tenens. nec ipse sane
&iam rerum gestarũ eundem ordinem fuisse credi
cogens : Itoc hocidem com memorat: audiuit autẽ
inquit hero des t&rarcha omnia quaefiebantabeo.
& hesitabat eo quod dicer&ur aquibus dã. quia iohan

Expanded text:
u et ait pueris suis: hic est Iohannes baptista; ipse surrexit a mortuis et ideo uirtutes inoperantur in eo. Marcus hoc idem et eodem modo dicit, sed non eodem ordine. nam posteaquam dicipulos misit dominus dicens eis, ne quid in uia ferrent nisi uirgam tantum, terminato eo sermone, quantum ab illo commemoratum est, etiam hoc subiecit, nulla tamen facta necessitate, qua hoc etiam consequenter gestum esse intellegere cogeremur. sicut nec Mattheus. in illo enim tempore dixit, non \'in illo die\' uel \'hora\', nisi quod Marcus, non quod Herodes dixerit, sed: dicebant, inquit, quia Iohannes baptista resurrexit a mortuis, Mattheus uero de ipso Herode: ait, inquit, pueris suis. Lucas etiam eum narrandi ordinem, quem Marcus, tenens nec ipse sane etiam rerum gestarum eundem ordinem fuisse credi cogens ita hoc idem commemorat: audiuit autem, inquit, Herodes tetrarcha omnia quae fiebant ab eo et haesitabat, eo quod diceretur a quibusdam: quia Iohannes
Abbreviated transcription (Latin):
capite tradidit spm. Emissaẽ illauox magna quamtacuit iste.
C&eriaũtres commemorauerunt: Hoc enim appare eẽ ordinis.
ut ante dicer& consum matumẽ : cum ꝑfectum in illo ess& quod
deillo proph&atum erat. & tamquam ad hoc expectar&. quiutiq
cum uell& moriretur. De inde commendans tradidit spm:
Sed quo uisordine quilib& arbitretur dicipotuisse. hoc magno¬
pere cauendum est : Neuideaturquis quam euangelistarum
alteri repugnare. siuel tacuit quod alius dixit. Aut dixit qđ
alius tacuit: Sequitur matħ.

Expanded text:
capite tradidit spiritum, emissa est illa vox magna quam tacuit iste, capite tradidit spiritum, emissa est illa vox magna quam tacuit iste, caeteri autem tres commemoraverunt. Hoc enim apparet esse ordinis, ut ante diceret, Consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tanquam ad hoc exspectaret, qui utique cum vellet moreretur, deinde commendans tradidit spiritum. Sed quovis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magnopere cavendum est, ne cui videatur quisquam Evangelistarum alteri repugnare, si vel tacuit quod alius dixit, vel dixit quod alius tacuit. CAPUT XIX.
Abbreviated transcription (Latin):
Marcus similiter. Ih̃s emissa uoce magna. expirauit Lucas autẽ
quid ipsadixerit uoce magna declarauit: Dixitenim. Etclamans
uoce magna ih̃s. ait. Pater. inmanus tuas commendo spm̃ meum
Ithȩc dicens. &x pirauit: Io hannes uero sicut tacuit illam uocem
primã. heli heli. quam matheus & marcus retulerunt: Tacuit
&iam istã quamlucas indicauit : Illi autẽ duo nomine uocismagnȩ
significauerunt. Idest pater inmanus tuas commendo spm̃ mẽu.
Quod eum uoce magna dixisse . & ipselucas similiter ađtestatus ẽ.
ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnã. quam matheus &
marcus commemorauerunt: Sed dixit iohannes. quod nullus illo¬
rum trium ait eum dixisse : consummatum est. cum ac&um ac¬
cepiss&. quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegi¬
mus: Hȩc sunt enim uerba iohannis: Cumergo accepiss& ih̃s ace¬
tum. dixit. Consum matumẽ. Et inclinato capite. tradidit spm̃
Interillud quod ait consummatumẽ : Etillud quod ait : & inlinato

Expanded text:
Marcus similiter: Iesus autem emissa uoce magna expirauit. Lucas autem, quid ipsa uoce magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit, illi autem duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, quod eum uoce magna dixisse et ipse Lucas similiter adtestatus est, ut intellegeremus hanc fuisse uocem magnam quam Mattheus et Marcus commemorauerunt. sed dixit Iohannes, quod nullus illorum trium, eum dixisse: consummatum est, cum acetum accepisset, quod eum ante ipsam uocem magnam dixisse intellegimus. haec sunt enim uerba Iohannis: cum ergo accepisset Iesus acetum, dixit: consummatum est, et inclinato capite tradidit spiritum. inter ill
Abbreviated transcription (Latin):
io hannes. Undeiam uidendum est deipso io hanne
quattuor euangelistarum narrationes que madmodum in¬
terse nondiscordent: Nonut hoc anobis peromnia requirat᷑
aut exi gatur quomodo fecimus deprimordiis nati ex mana
xp̃i. quemadmodum interse mattheus lucasque consenti¬
ant : ut exutriusque narratione unam faceremus. de mons
trantes tardioribus quem lib& eorum commemoran do qđ
alter tac& ueltacendo quod alter commemorat. non inpe¬
dire intell&ctum ueracis narrationis alterius: ut hoc exem¬
plo simeutame factum est. siue aliomodo commodius fien
possit: uideat unusquisque & inc&eris talibus locis fieripor¬
se. quod hic factum esse perspexerit Iam ergo ut dixi uide¬
amus quattuor euangelistarum depabtista iohanne con¬
sensum: Mattheus ita sequitur
INDIEBUS AutEM
illis uenit iohannes.BAPtISTA

Expanded text:
oannes . Unde jam videndum est, de ipso Joanne Baptista quatuor Evangelistarum narrationes quemadmodum inter se non discordent: non ut hoc a nobis per omnia requiratur aut exigatur, quod modo fecimus de primordiis pati ex Maria Christi, quemadmodum inter se Matthaeus Lucasque consentiant, ut ex utriusque narratione unam faceremus, demotrantes tardioribus quemlibet eorum commemorando quod alter tacet uel tacendo quod alter commemorat non inpedire intellectum ueracis narrationis alterius, ut hoc exemplo, siue ut a me factum est siue alio modo commodius fieri possit, uideat unusquisque et in ceteris talibus locis fieri posse quod hic factum esse perspexerit. Iam ergo, ut dixi, uideamus quattuor euangelistarum de baptista Iohanne consensum. Mattheus ita sequitur: in diebus autem illis uenit Iohannes baptista
Abbreviated transcription (Latin):
esset contrarium. quod primo mulieribus apparuisse in euan¬
gelio legitur: Postea inquit duodecim. quibus lib&. quahora¬
lib& ipsotamen resurrectionis die: deinde apparuit plus
quam quingentis fratribus simul: siueisti cum illis undecim
erant congregacti. Clausis ostuis. propter metum iudeorum:
undeum exiss& thomas. uenit adeosihs : Siue postocto illos
dies quando lib& nihil hab& aduersi: postea inquit apparuit
iacobo : Non tunc iam primo accipere debemus. uisum esse
ia cobo: Sed aliqua propria manifestactione singulariter
Deinde a postolis omnibus: Nec illis tunc primum. sediam ut
stemiliaribus conuersaretur cumeis. usq: addiem ascensio¬
nissuae : Nouissimo autem omnium inquit. quasi a biostio
apparuit &mihi: Sed hoc iam decȩlo : Non post paruum tempus
ascensiomis suae : Nunc iam uidecmus quod distuleramus. cuius
mysterii gratia secundum matheum & marcum. Resurgens ita

Expanded text:
esset contrarium, quod primo mulieribus apparuisse in Evanesset contrarium, quod primo mulieribus apparuisse in Evangelio legitur. Postea, inquit, duodecim: quibusliblibet, ipso tamen resurrectionis die. deinde apparuit plus quam quingentis fratribus simul, siue isti cum illis undecim erant congregati clausis ostiis propter metum Iudaeorum, unde cum exisset Thomas, uenit ad eos Iesus, siue post octo illos dies quando libet, nihil habet aduersi. postea, inquit, apparuit Iacobo, non tunc autem primum accipere debemus uisum esse Iacobo, sed aliqua propria manifestatione singulariter. deinde apostolis omnibus, nec illis tunc primum, sed iam ut familiarius conuersaretur cum eis usque ad diem ascensionis suae. nouissimo autem omnium, inquit, quasi abortiuo apparuit et mihi, sed hoc iam de caelo post non paruum tempus ascensionis suae. Nunc iam uideamus, quod distuleramus, cuius mysterii gratia secundum Mattheum et Marcum resurgens ita
Abbreviated transcription (Latin):
quibus uoluit. quem admodum uoluit: sicut p&rus dicit.
quando eum cornelio. & his quicum illo fuerant prȩdicẽbat
resurrexit amortuis. perdies quadracginta : Non quod cõtidiae
perdies xlta. cum illomanducassent & bibissent : Nameritcontra¬
rium iohanni. quiocto illosdies interposuit. quibus eis uisus est.
ut tertio manifestaretur ad mare tiberiadis: Inde iam &iam
si cottidie illis uisus. & cumillis conuiuatus est. nihil repugnaet:
& Portasse ideo dictum est. perqua draginta dies. qui quater deni
sunt inmysterio. uel totius mundi uel totius temporalis scłi.
qui & illi primi decemdies. in quibus erantilli octodies apaste¬
totum possunt. more. scripturarum non dissone computari: Con¬
feraturergo & quod ait apostolus paulus. utrum nihil affercet
quȩstionis Resurrexit inquit tertio die. secundum scriptu¬
ras & apparuit cephȩ : Non dixit primo apparuit caephȩ : Nã

Expanded text:
quibus uoluit. quemadmodum uoluit; sicut Petrus dicit, quibus uoluit. quemadmodum uoluit; sicut Petrus dicit, quando eum Cornelio et his qui cum illo fuerant praedicabat:  posteaquam resurrexit a mortuis, per dies quadraginta, non quod cotidie per dies quadraginta cum illo manducassent et bibissent; nam erit contrarium Iohanni, qui octo dies illos interposuit, quibus eis uisus non est, ut tertio manifestaretur ad mare Tiberiadis. inde iam etiam si cotidie illis uisus et cum illis conuiuatus est, nihil repugnat. et fortasse ideo dictum est: per quadraginta dies, qui quater deni sunt in mysterio uel totius mundi uel totius temporalis saeculi, quia et illi primi decem dies, in quibus erant illi octo dies, a patotum possunt more Scripturarum non dissone computari. 85. Conferatur ergo et quod ait apostolus Paulus, utrum nihil afferat quaestionis: Resurrexit, inquit, tertio die secundum Scripturas, et apparuit Cephae. Non dixit, Primo apparuit Cephae; nam
Abbreviated transcription (Latin):
ras in bethaniam. &eleuatis manibus. benedixiteis. Et fac¬
tum est cum benedicer& eis: Recessit ab eis. & ferebatur incȩ¬
lum : Uideruntergo eum prȩter quod in terra uiderant.
Etiam dum fer retur incelum: Totiens ergo in euangelicis
libris. commemoratus est ab hominibus uisus. antequam as¬
cendiss& in caelum: Interra scilic& nouies. & in aere semel
ascendens : sed non omnia scripta sunt. Sicutiohannes fat&ur:
prius quam ascendiss& in caelum : Nontameneis. peromnes
quad raginta continuos apparuerat : Nam postdiem primũ
resurrectionis eius. alios octo dies interuenisse dicitiohan¬
nes : postquos eis rursus apparuit: Tertio autem ad mare
tiberiadis. fortassis continuo consequentidie : Nihilenĩ
repugnat. Et de inde quando uoluit. constituens cis: Quod
& ante prȩdixerat. ut eos ingadilee montẽ preceder&:
atq: omnino perillos quad raginta dies. quotiens uoluit.

Expanded text:
ras in Bethaniam et eleuatis manibus suis benedixit eis. et facras in Bethaniam et eleuatis manibus suis benedixit eis. et factum est, cum benediceret eis, recessit ab eis et ferebatur in caelum. uiderunt ergo eum praeter quod in terra uiderant, etiam cum ferretur in caelum. totiens ergo in euangelicis libris commemoratus est ab hominibus uisus, antequam ascendisset in caelum: in terra scilicet nouiens et in aere semel ascendens. Sed non omnia scripta sunt, sicut Iohannes fatetur. inta, priusquam ascendisset in caelum. non tamen eis per omnes quadraginta continuos apparuerat. nam post diem primum resurrectionis eius alios octo dies interuenisse dicit Iohannes, post quos eis rursus apparuit, tertio autem ad mare Tiberiadis. fortassis continuo consequenti die — nihil enim repugnat — et deinde, quando uoluit, constituens eis, quod et ante praedixerat, ut eos in Galilaeae montem praecederet, adque omnino per illos quadraginta dies, quotiens uoluit,
Abbreviated transcription (Latin):
it inere. Tertio petro. Quarto duobus euntibus in castellũ :
Quinto pluribus inhierusalem: ubi nonerat thomas. Sexto
ubi eum uidit thomas: Septimo admare tiberiadis. De tauo
inmonte galileȩ. secundum matheum: quotiens dñs discipu¬
quod dicit marcus. nouissime recum bentibus. qui iam non
erant in terra cum illo conuiuaturi: Decimo impsodie. non
iam interra. sed eleuatum innubẽ : Cum incȩlum ascende¬
r&. quod marcus & lucas commemorant ⁊ Marcus
quidem postillud quodeis discumbentibus apparuit. itec
continuans ut dicer&. Etdñs quidem postquam locutuse
eis adsumptus est in caelum. Lucas autem. prȩtermissis om¬
nibus. quȩ perquad racginta dies agi abillo cum discipulis po¬
tuerunt : Illi primo diei resurrectionis eius. quando inhicru¬
salem pluribus apparuit : Coniungit tacite nouissimum diem
quo ascendit incȩlum. ita narrans: Eduxit autem illos fo¬

Expanded text:
itinere; tertio Petro; quarto duobus euntibus in castellum; itinere; tertio Petro; quarto duobus euntibus in castellum; quinto pluribus in Hierusalem, ubi non erat Thomas; sexto, ubi eum uidit Thomas; septimo ad mare Tiberiadis; octauo in monte Galilaeae secundum Matthaeum; nono, quod diciquod dicit Marcus, nouissime recumbentibus, quia iam non erant in terra cum illo conuiuaturi; decimo in ipso die, non iam in terra, sed eleuatum in nubem, cum in caelum ascenderet, quod Marcus et Lucas commemorant. Marcus quidem post illud, quod eis discumbentibus apparuit, ita continuans, ut diceret: et dominus quidem, postquam locutus est eis, assumtus est in caelum; Lucas autem praetermissis omnibus quae per quadraginta dies agi ah illo cum discipulis potuerunt illi primo diei resurrectionis eius, quando in Hierusalem pluribus apparuit, coniungit tacite nouissimum diem, quo ascendit in caelum, ita narrans: eduxit autem illos fo
Abbreviated transcription (Latin):
ualla. sicut Cidem ipse testatur : Nam primo ipsodie
resurrectionis sue. excepto quod a mulieribus uisus est: idest
quod ineuangelio dar&. terse manifestauit. semel p&ro.
iterum duobus illis. quorum erat unus cleopas: tertio plurimis
iam in de coñloquentib: noctis exordio: sed hoc totum iohannes
ad unum diem referens. semel computat: Iterum aũ hocest
alio die. quando eum uidit &thomas: Tertio uero ad mareti¬
beriadis hocẽ tertio die manifestationis eius : Non tertia ma¬
nifestatione: acperhoc. Posthȩc omnia cogimur intellege¬
re factum ẽe: quod eum inmonte galileȩ. secundum matheũ
discipuli undecim uiderunt: quoeos secundum constitutũ
prȩcesserat : ut impleretur &iam ad litteram : quod & per
angelum & perseipsum prȩdixerat : In uenimus itaq: apud
quartuor euangelistas. decies commemoratum dñm uisum
eẽ abomnibus postresurrectionem: Semel ad monumentũ
mulieribus. Iterum eisdem regredientib: amonumento. in

Expanded text:
ualla, sicut idem ipse testatur. nam primo ipso die ualla, sicut idem ipse testatur. nam primo ipso die resurrectionis suae, excepto quod a mulieribus uisus est, id est quod in euangelio claret, ter se manifestauit, semel Petro, iterum duobus illis, quorum erat unus Cleopas, tertio plurimis iam inde conloquentibus noctis exordio, sed hoc totum Iohannes ad unum diem referens semel conputat; iterum autem, hoc est alio die, quando eum uidit et Thomas; tertio uero ad mare Tiberiadis, hoc est tertio die manifestationis eius, non tertia manifestatione. ac per hoc post haec omnia cogimur intellegere factum esse. quod eum in monte Galilaeae secundum Mattheum undecim discipuli uiderunt, quo eos secundum constitutum praecesserat, ut inpleretur etiam ad litteram quod et per angelum et per se ipsum praedixerat. Iquattuor euangelistas decies commemoratum dominum uisum esse ab hominibus post resurrectionem: semel ad monumentum mulieribus; iterum eisdem egredientibus a monumento in
Abbreviated transcription (Latin):
erant c&eri : Acperhoc illuntelleguntur. quiiam uocabantur
a postoli: ħac proinde fieri potuit ut exnumero apostolorum
& aliorum discipulorum. undecim discipuli complerentur. qui
uiderint intricillos octo dies. ingadileȩ monte ihm̃: Sed occur¬
rit aliud. quod obsistat: Io hannes enim quando commemora¬
uit . non in monte ab undecim. sed ad mare tiberiadis. a septem
piscantibus uisum ẽẽ dnm : Hoc iam tertio inquit. manifestatus ẽ
ih̃s discipulis . cumre surrexiss& amortius: Si autem acceperim.
intra illos octodies. antequamthomas eum uidiss&. abundecim
quibusq: discipulis dnm uisum: nonerit hoc admaretiberia dis
tertio manifestatum ẽẽ. sed quarto: quod quidem cauendũe.
nequis existim& tertio iohannem dixisse : Tam quam tressolȩ
factȩ fuerint manifestationes eius: Sed hoc intelle gendũ est.
adnumerum dierum retulisse : non adnumerum ipsarum
manifestationum. nec continuorum dierum: sedper inter¬

Expanded text:
erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscantibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo dies, antequam Thomas eum uidisset, ab undecim quibusque discipulis dominum uisum, non erit hoc ad mare Tiberiadis tertio manifestatum esse, sed quarto. quod quidem cauendum est, ne quis existimet tertio Iohannem dixisse, tamquam tres solae factae fuerint manifestationes eius; sed hoc intellegendus est ad numerum dierum rettulisse, non ad numerum ipsarum manifestationum nec continuorum dierum, sed per inter
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo post octodies. eum primo uidit thomas. qui in illis
undecim fuerat᷑ : Nisi quisdicat. non illos undecim. qui iã tunc
a postoli uocabantur : sed discipulos illic undecim fuisse. ex
multo numero discipulorum: soli quippe adhuc uocabantur
apostoli. illi undecim. sed nonsoli erant discipuli: Potestergo
fieri ut non om̃s sed aliqui eorum ibi fuerint: Alii uero disci¬
puli cumeis : it a ut undecim complerentur. Ac simnon ibi fuis¬
sethomã qui postillos dies octo primodnm uidit: Martus
quippe quando illos undecim commemorauit : Non ut cumq: xi.
sed illis inquit undecim apparuit : Lucas &iam. Regressi sunt in¬
quit hierus alem . & inuenerunt congregatos undecim. & eos qui
cum ipsis erant : & iste ostendit illos undecim. hoc est apostolos fu¬
isse: Namcum adiunxit : & eos quicum ipsiserant : Satis utique
declarauit &eminentius. illos undecim appellatos. cum quibus

Expanded text:
quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fuerat? nisi quis dicat non illos undecim, qui iam tunc apostoli uocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse ex multo numero discipulorum. soli quippe adhuc uocabantur apostoli illi undecim, sed non soli erant discipuli. potest ergo fieri, ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint, alii uero discipuli cum eis ita, ut undecim conplerentur, ac sic non ibi fuisse Thomam. qui post illos dies octo primo dominum uidit. Marcus quippe, quando illos undecim memorauit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam: regressi sunt, inquit, Hierusalem et inuenerunt congregatos undecim et eos qui cum ipsis erant. et iste ostendit illos undecim, hoc est apostolos fuisse. nam cum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
discipuli abierunt ingalilẽa: in montem. ubi constituerat illis iłis¬
& uidente scum. adorauerunt : quidam autem dubitauerunt : quia
ausumẽẽ intio noctis : Lucas & iohannes. apertissime consonant:
Marcus autem non aꝑte: quando ergo uiderunt ingelilea non
secundum id quod dicitiohannes. ad mare tiberiadis : Tunceñi
septem fuerunt. & piscantes inuenti sunt : Sed secundum id
quod dicit matheus. ubierant undecim inmonte. quo eos secun¬
dum prȩdictionem angeli ih̃s prȩcesserat : Nam ita narrare
appar&. quod illiceum repererint : quia utique secundũ con¬
stitutum prȩcesserat: Nonergo ipsodie. quore surrexit: Neq
inconsequentibus octodebus: postquos dicit iohannes discipu¬
lis apparuis sed nm̃: Ubi eum primo uidit thomas. qui eum non
uiderat dieresurrectionis eius : Nam utiq siintra eosdem
octodies. eum inmonte galileȩ iam illi undecim uiderant:

Expanded text:
discipuli abierunt in Galilaeam in montem, ubi constituerat eis discipuli abierunt in Galilaeam in montem, ubi constituerat eis et videntes eum adoraverunt; quidam autem dubitaverunt. Quia visum esse eo die initio noctis Lucas et Joannes apertissime consonant; Marcus autem non aperte. Quando ergo viderunt Dominum in Galilaea? non secundum id quod dicit Joannes, ad mare Tiberiadis; tunc enim septem fuerunt, et piscantes inventi sunt: sed secundum id quod dicit Matthaeus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Jesus praecesserat. Nam ita narrare apparet, quod illic eum repererint, quia utique secundum constitutum praecesserat. Non ergo ipso die quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Joannes discipulis apparuisse Dominum, ubi eum primo vidit Thomas, qui eum non viderat die resurrectionis ejus. Nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae jam illi und
Abbreviated transcription (Latin):
primum. antequam alibi ab eis uisus ess&: anpostea quã eũ
alicubi &iam prȩter godileã uidissent: idq: ipsum. quod disci¬
pulos matheus dicit isse ingedileam. in montẽ : Non ex primit
diem. necnarrandi ordinem ita contexit. ut necessitatem
ingerat. nihil aliud intellegendi quam hoc primitus factum :
Non aduersatur quidem narrationibus e&erorum. &dateis
intellegendis atq percipiendis locam : Nerum tam̃ quod dñs
non ubi primum se demonstraturus erat. sed ingedilea. ubi
necessario postea uisus est. seuidendum mandauit : & per
angelum dicentem. Ecceprȩcedetuos ingadileã ibi eum ui¬
debitis : & perseipsumdicens. Itenuntiate fratribus meis.
ut eant in gclileam. ibi me uidebunt: Quem uis fidelem
facit intentum adquȩrendum. inquomysterio dictum in¬
tellegatur : Sed prius considerandumẽ. quando &iã corpo¬
raliter ingalilea uideri potuit. dicente matheo. Vndecim autem

Expanded text:
primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum primum, antequam alibi ab eis uisus esset, an, posteaquam eum alicubi etiam praeter Galilaeam uidissent, idque ipsum, quod discipulos Mattheus dicit isse in Galilaeam in montem, non exprimit diem nec narrandi ordinem ita contexit, ut necessitatem ingerat nihil aliud intellegendi quam hoc primitus factum, non aduersatur quidem narrationibus ceterorum et dat eis intellegendis adque accipiendis locum. uerum tamen quod dominus non ubi primum se demonstraturus erat, sed in Galilaea, ubi necessario postea uisus est, se uidendum mandauit et per angelum dicentem: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, et per se ipsum dicens: ite, nuntiate fratribus meis, ut eant in Galilaeam, ibi me uidebunt, quemuis fidelem facit intentum ad quaerendum, in quo mysterio dictum intellegatur. Sed prius considerandum est, quando etiam corporaliter in Galilaea uideri potuerit dicente Mattheo: undecim autem
Abbreviated transcription (Latin):
narrans : Ingedileauisum a discipulis dnm postresurrectio¬
nem. nus quam commemorans : uehementer cogunt quȩ re¬
re. quem ad modum dictum sit. Ecce prȩcedituos ingedi¬
leã ibi eum uidebitis: Nam & ipse matheus. si ommino non
dicer&. undecim dscipulos abisse in montem. ingelileco.
ubi constituerat eis iħs. & illic eum uidis se. atq: ad orasse: nihile
ex hac predicatione completum ad litteram putitremus: sed to¬
tum figurata significatione prȩdictum. sicut illud secundum
lucam. Ec cohodie &cras. eicio dȩmonia . & sanitates facio. & ter
tio consum mabor: Quod adlitteram. cestumẽ non ẽe compl&u.
Item siangelus dixiss& : prȩcedet uos ingalilec̃: ibi primũ eam
uidebitis. autibi tantum eum uidebitis. autsinon nisi ibieũ
uidebitis : Exeris euangelistis. matheus sine dubio repugnar&:
cum uero dictum est. ecceprecedit uos ingalilea. ibi eumui debi¬
tis: Nec expressum est quando idfuturum ess& utrum an

Expanded text:
narrans, in Galilaea uero uisum a discipulis dominum post resurrectionem nusquam commemorans uehementer cogunt quaerere, quemadmodum dictum sit: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis. nam et ipse Mattheus si omnino non diceret undecim discipulos abisse in montem in Galilaeam, ubi constituerat eis Iesus, et illic eum uidisse adque adorasse, nihil ex hac praedictione conpletum ad litteram putaremus, sed totum figurata significatione praedictum, sicut illud secundum Lucam: ecce hodie et eras eicio demonia et sanitates perficio et tertia die consummabor, quod ad litteram certum est non esse conpletum. item si angelus dixisset: praecedit uos in Galilaeam, ibi primum eum uidebitis\' aut \'ibi tantum eum uidebitis\' aut \'nonnisi ibi eum uidebitis, ceteris euangelistis Mattheus sine dubio repugnaret; cum uero dictum est: ecce praecedit uos in Galilaeam, ibi eum uidebitis, nec expressum est, quando id futurum esset, utrum quam
Abbreviated transcription (Latin):
uid hicest filius dauid: pharisaeiaũ audienter.
dixerunt: hic noneicit demones nisunbeelzebub principedemonio¬
rum: Ih̃s aũ sciens cogitationes eorum dixiteis. Omneregnũ diuisũ
contrasedeso labitur: & c&erausque adillud ubiait. ex uerbistuis
iustificaberis & ex uerbistuis condem naberis: Marcus ñ exoccasio¬
ne illius muti. subicit dictum deihũ qđ in beebs ebub ei citdemonia.
Sedpost aliaquȩdam quȩ solur commemorat. hoc quoque subnectit:
siue alio loco id recolens. & ad iungens siue aliquid pretermittens.
& deinde ad hunc ordinem rediens. lucas aũ penetotidem uerbis
hocdicit quod matheus. Et quod digitũ dĩ appellat spm̃ dĩ. ab eadẽ
sententia non recedit : quinpotius &aliquid doc&: utno uerimis
quemadmodum intellegamus. ubicumq scripturarũ legerim us:
digitum dĩ Inalus aũ quae non hic dicunt marcus & lucas. nulla con¬
trauersia est. N&inhis quȩ aliquanto aliter dicunt: quia eadem
sententia est: Sequitur matħ & dicit

Expanded text:
uid hic est filius Dauid? Pharisaei autem audientes dixerunt: hic non eicit demones nisi in Belzebul principe demoniorum. Iesus autem sciens cogitationes eorum dixit eis: omne regnum diuisum contra se desolabitur, et cetera usque ad illud ubi ait: ex uerbis tuis iustificaberis et ex uerbis tuis condemnaberis. Marcus non ex occasione illius muti subicit dictum de Iesu quod in Belzebul eicit demonia, sed post alia quaedam quae solus commemorat hoc quoque subnectit, siue alio loco id recolens et adiungens, siue aliquid praetermittens et deinde ad hunc ordinem rediens. Lucas autem paene totidem uerbis hoc dicit quod Mattheus, et quod digitum dei appellat spiritum dei, ab eadem sententia non recedit, quin potius et aliquid docet, ut nouerimus, quemadmodum intellegamus ubicumque scripturarum legerimus digitum dei. in aliis autem quae non hic dicunt Marcus et Lucas nulla contrauersia est, nec in his quae aliquanto aliter dicunt, quia eadem sententia est. SequiturMattheus et
Abbreviated transcription (Latin):
hic dep̃tio dñi agerfiguli & adhocad sepulturam peregrinorum:
tamquam ad ꝑmansionẽ qui &is eorum . cum in hoc seculo peregri¬
nantur. consepelientur xp̃o perbaptismum: Nam &illã empti¬
onem agri hocsignificare ait hieremias: dicit dñs quia erit per¬
mansio. captiuitate liberatorum. inillaterra: Hec tam quam
delinienda arbitratus sum. cũm ad monerem quid in his prophe¬
ticis cestimoniis inunum redactis. &euangelicȩ narrationi con¬
latis. diligentius ađtentiusq: requiratur: Hȩc interposuit matħ
de iudẽ traditore. Dem de sequitur &dicit

Expanded text:
hic de pretio domini ager figuli, et hoc ad sepulturam peregrinorum hic de pretio domini ager figuli, et hoc ad sepulturam peregrinorum tamquam ad permansionem quietis eorum qui in hoc saeculo peregrinantes consepeliuntur Christo per baptismum. nam et illam emtionem agri hoc significare Hieremiae dicit dominus, quia erit permansio de captiuitate liberatorum in illa terra. haec tamquam delinianda arbitratus sum, cum admonerem, quid in his propheticis testimoniis in unum redactis et euangelicae narrationi conlatis diligentius adtentiusque requiratur. haec interposuit Mattheus de Iuda traditore. VIII. Deinde sequitur et dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
hinc potuit mystice significari. ut non hic ⁊achariȩ nomen poner&
quidixit xxxargenteis. sed hieremiȩ. quidixit deagro empto:
ut lecto euangelio. atq inuento nomine hieremiȩ : Lecto autem
hieremia & non inuento testimonio dexxxargenteis. Inuen¬
totamen a groempto : ad moneatur lector utrumq: conferre:
& in desensum enueleare prophetiȩ. quomodo pertineat ad hoc¬
quod in dño impl&umẽ : Namillud quod subiecit huic testimonio
matheus cumait : Quem apretiauerunt filiu isrł. & dederunteos
in agrum figuli : sicut constituit mihid̃s : Nec apud ⁊ achariam.
nec apud hieremiam repperitur . Vnde magis exposona ipsius eu¬
angeliste accipiendumẽ. eleganter & mystice insertum : quicc¬
& hoc exdñi reuelatione cognouerit. ad hanc rem quȩ de xp̃i pre¬
ctio factaẽ huius modipertinere proph&iam : Liber quippeemp¬
ctiagri apudhieremiam iub &ur mitti in uas fictile. &emitur

Expanded text:
hinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen ponerethinc potuit mystice significari, ut non hic Zachariae nomen poneretur, qui dixit triginta argenteis, sed Hieremiae, qui dixit de agro emto, ut lecto euangelio adque inuento nomine Hieremiae, lecto autem Hieremia et non inuento testimonio de triginta argenteis, inuento tamen agro emto, admoneatur lector utrumque conferre et inde sensum enuquod in Domino impletum est. Nam illud quod subjecit huic testimonio Matthaeus cum ait, Quem appretiaverunt filii Israel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus, nec aput Zachariam nec aput Hieremiam repperitur. unde magis ex persona ipsius euangelistae accipiendum est eleganter et mystice insertum, quia hoc ex domini reuelatione cognouerit ad hanc rem, quae de Christi pretio facta est, huius modi pertinere prophetiam. liber quippe emti agri aput Hieremiam iubetur mitti in uas fictile et emitur
Abbreviated transcription (Latin):
comantur. uel in fideles uel in periti homines: quasi a dostenden¬
dam dissonantiam scõrum euangelistarum: hoc potius debent
aessumere fides & doctiadostendendã unitatem scõrum &iam
proph&arum: Estalia causa quȩ mihi uid&ur alio tempore
diligentius pertractanda : neamplius sermonem protendamus.
quam huius operis terminandi nec essitas flagitat : curhoc nomen
hieremiȩ intestimonio⁊ achariȩ sic manere ꝑmissum. uel potius
sp̃s sc̃i auctoritate prȩceptumsit : Estapud hieremiam. quod emerit
agrum afiliis fratrissui. & dederit eis argentũ : Nonquidem sub hoc
nomine pretii. quo positumẽ apud ⁊ achariam . xxxargenteis : Uerũ
tamen a griemptiononẽ apud gachariam: quod autem proph&iã
de xxx argenteis ab hoc interp̃tatus sit euangelista: quod modo
dednõ completumẽ. ut hoc eẽt eius pretium manifestum ẽ: Sed
ad hoc pertinere &iam illud deagro empto quod hieremias dicit.

Expanded text:
conantur uel infideles uel inperiti homines quasi ad ostendenconantur uel infideles uel inperiti homines quasi ad ostendendam dissonantiam sanctorum euangelistarum, hoc potius debent adsumere fideles et docti ad ostendendam unitatem sanctorum etiam prophetarum. Est alia causa, quae mihi uidetur alio tempore diligentius pertractanda, ne amplius sermonem protendamus, quam huius operis terminandi necessitas flagitat, cur hoc nomen Hieremiae in testimonio Zachariae sic manere permissum uel potius sancti spiritus auctoritate praeceptum sit. est aput Hieremiam, quod emerit agrum a filio fratris sui et dederit ei argentum, non quidem sub hoc nomine pretii, quod positum est aput Zachariam, triginta argenteis, uerum tamen agri emtio non est aput Zachariam; quod autem prophetiam de triginta argenteis ad hoc interpretatus sit euangelista, quod modo de domino conpletum est, ut hoc esset eius pretium, manifestum est; sed ad hoc pertinere etiam illud de agro emto quod Hieremias dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dictum reperiremus: Sienm hodie quis quam uolens alicaius
uerba indicare : dicat nomen alterius a quodicta sint: quitam̃ sit
amicissimus & a familiaritate coniunctissimus illius cuius uerba
dicere uoluit : Et continuo recordatus alium proalio sedixisse.
ita secolligat atq corrigat. ut tamendicat. Benedoxi: Quid¬
aliud intuens: Nisi tantam interambos esse concordiã. inter
illum scilic& cuius uerba dicereuoluit. & alium cuius ei nõm
proillius nomine occurrit: ut talesit hoc istum dixisse. quec¬
le si ille dixiss&: Quanto magir hoc deproph&is scũs intelle¬
gendum & maxime commendandum fuit: u tomnium libros
tam quã unius unum librum acciperemus : Inquonullarerũ
discrepantia crederetur. sicut nulla in ueniretur . & in quo ma¬
ior e&̃ constantia ueritatis: quam siomma illa unus homo. quã¬
lib& doctissimus loqueretur : Quo ergo hinc argum̃tum sumere

Expanded text:
dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius dictum repperiremus? si enim hodie quisquam uolens alicuius uerba indicare dicat nomen alterius, a quo dicta sint, qui tamen sit amicissimus et familiaritate coniunctissimus illius, cuius uerba dicere uoluit, et continuo recordatus alium pro alio se dixisse ita se colligat adque corrigat, ut tamen dicat \'benealiud intuens, nisi tantam inter ambos esse concordiam, inter illum scilicet cujus verba dicere voluit, et alium cujus ei nomen pro illius nomine occurrit, ut tale sit hoc istum dixisse, qule si ille dixisset, quanto magis hoc de prophetis sanctis intellegendum et maxime commendandum fuit, ut omnium libros tamquam unius unum librum acciperemus, in quo nulla rerum discrepantia crederetur, sicut nulla inueniretur, et in quo maior esset constantia ueritatis, quam si omnia illa unus homo quamlibet doctissimus loqueretur? quod ergo hinc argumentum sumere
Abbreviated transcription (Latin):
dñs hoc scribi constituit: Curaũ ita constituerit dm̃s : prima illa
causa utilis sima deb& facillime cogitan : &iam sicẽẽ insinuatũ
ita om̃s scõs proph&as un ospũ locutos mircbili inter se consen¬
sione constare : ut hoc multo amplius sic. qũasi omnium omnia
proph&arum. uno unius hominis ore dicerentur : Etideo indubi
perhieremiam : tam sint ⁊achariȩ quam hieremiȩ. & quȩ dic¬
cta sunt perzachariam. tam hiere miȩ quam ⁊ achariȩ : quid
opuserat utemendar& matheus. cum aliud proalio sibi nom̃
occurrens a sescriptum relegiss&: Annon potius sequens austo¬
ritatem sp̃ssc̃i. a quo mentem suã regi plus nobis ille utiq sentie¬
bat. Ita hoc scriptum relinquer&. Sicut &iam admonendo con¬
stituerat ei dñs : Ad informandosnos. tantum uerboram suorũ
interproph& as ẽẽ concordiam. ut non absurde. immo congru¬
entissime &iam hieremiȩ deputaremus. quod perachariam

Expanded text:
dominus hoc scribi constituit. cur autem ita constituerit dominus, prima illa dominus hoc scribi constituit. cur autem ita constituerit dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari etiam sic esse insinuatum ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consensione constare, ut hoc multo amplius sit. quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur, et ideo indubi. per Hieremiam tam sint Zachariae quam Hieremiae et quae dicta sunt per Zachariam tam sint Hieremiae quam Zachariae, quid opus erat, ut emendaret Mattheus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum relegisset ac non potius sequens auctoritatem spiritus sancti, a quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret, sicut eum admonendo constituerat ei dominus, ad informandos nos tantam uerborum suorum inter prophetas esse concordiam, ut non absurde, immo congruentissime etiam Hieremiae deputaremus quod per Zachariam
Abbreviated transcription (Latin):
quia & plures codices habent hicremiȩ nomen. & qui diligentius in
grecis exemplarib euangelium considerauerunt : in antiquiorib:
grecis itaso perhibent inuenisse. Et nulla fuit causa cur adder&ur
hoc nomen ut mendositas fier& : Curautem de non nullis codicib:
tolleretur : Fuit itaq causa ut hoc audax inperitia facer& cum
turbaretur quȩstione : quod hoctestimonium apud hiere mĩa
non inueniretur : Quid ergomtellegendũe : nisi hoc actum eẽ se¬
cretiore consilio prouidentiȩ dĩ quamentes euangelistarum
sunt gubernate: potuit enim fieri . ut animomathei euangeliũ
conscribentis proꝵacharia hieremias occurrer&. Vñ defieri sol&:
quod tamen sineulla dubitatione emendar&. saltim ab aliis
admonitus. quiipso adhuc in carneuiuente hoclegere potuer:
Nisi cogitar& recordationis suȩ. quȩ sc̃ospu regebatur : non
frustra occurrisse aliud proaliud nom̃ proph&ȩ. Nisi quicc

Expanded text:
quia et plures codices habent Hieremiae nomen et qui diligentius in quia et plures codices habent Hieremiae nomen et qui diligentius in Graecis exemplaribus euangelium considerauerunt in antiquioribus Graecis ita se perhibent inuenisse. nulla fuit causa, cur adderetur hoc nomen, ut mendositas fieret; cur autem de nonnullis codicibus tolleretur, fuit utique causa, ut hoc audax imperitia faceret, cum turbaretur quaestione, quod hoc testimonium aput Hieremiam non inueniretur. Quid ergo intellegendum est, nisi hoc actum esse secretiore consilio prouidentiae dei, qua mentes euangelistarum sunt gubernatae? potuit enim fieri, ut animo Matthei euangelium conscribentis pro Zacharia Hieremias occurreret, ut fieri solet, quod tamen sine ulla dubitatione emendaret saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne uiuente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae, quae sancto spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nomen prophetae, nisi quia ita
Abbreviated transcription (Latin):
ille acheldemac. Idest agersanguinis usq in hodiernũ diem.
Tunc impletumẽ quod dictumẽ perhieremiam proph&̧am
dicentem: Etacceperunt triginta argenteos. pretiop̃tiati.
quem ad pretiauerunt filii isrł. & dederunt eos in agram
figuli sicut constituit mihid̃s: Siquis autem mouetur
quod hoc testimonium non inuenitur inscriptura hieremiȩ
proph&ȩ : &ideo putat fidei euangelistȩ aliquid derogan¬
dum: Primo nouerit. non om̃s codices euangeliorum habere.
quod perhieremiam dictum sit. sed tantũ modo ꝑproph&ã
Possumus ergodicere. his potius codicib ẽẽ credendum qui
hieremie nomen non habent: Dictum ẽ enim hoc perpro¬
ph&am. sed ⁊ achariam. Vnde putatur codices eẽ mendo¬
sos qui habent nomen hieremiȩ. quia uel gachariȩ habere
debuerunt: Uel nullus. sicut quidam: Sed tam̃ proph& am
dicentem: quiutiq intellegit᷑ : acharias. sed utatur istade¬
fensione cui plac&: Mihi autẽ cur non placeat. Hȩc causa est

Expanded text:
ernum diem tunc impletum est quod dictum est per Hieremiam prophetam dicentem: et acceperunt triginta argenteos pretium adpretiati, quem adpretiauerunt filii Israhel et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. Si quis autem mouetur, quod hoc testimonium non inuenitur in scriptura Hieremiae prophetae, et ideo putat fidei euangelistae aliquid derogandum, primo nouerit non omnes codices euangeliorum habere, quod per Hieremiam dictum sit, sed tantummodo per prophetam. possemus ergo dicere his potius codicibus esse credendum, qui Hieremiae nomen non habent. dictum est enim hoc per prophetam, sed Zachariam, unde putatur codices esse mendosos, qui habent nomen Hieremiae, quia uel Zachariae habere debuerunt uel nullius, sicut quidam, sed tamen per prophetam dicentem, qui utique intellegitur Zacharias. sed utatur ista defensione cui placet; mihi autem cur non placeat. haec causa est,
Abbreviated transcription (Latin):
sponso accepto in somnis nere dirent adhero dem
peraliam uiam reuersi sunt in regionem suam
Iui cum reces sent postea quam impl&i sunt dies purgatio¬
nismariȩ secundum legem morsi: tuleruntillum in hie¬
rusalem ut sisterenteum dño. sicut scriptum est inlegednĩ
quia omne masculinũ ad aperiens uuluã scm̃ dño uocabitur.¬

Expanded text:
o in somnis, ne redirent ad Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. qui cum recessissent, posteaquam impleti sunt dies purgationis eius, secundum legem Moysi tulerunt illum in Hierusalem, ut sisterent eum domino, sicut scriptum est in lege domini: quia omne masculinum adaperiens uulua
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ parasti ante faciem omnium populorum. lumenad
reuelationem gentium & gloriam plebistue israhel:
Eterat patereius & mater mirantes superhis quȩdice¬
bantur deillo: Et benedixitillis simeon &dixit ad ma¬
riam matrem eius. Eccẽpositus est hicinruinam &re¬
surrectionem multorum imsrł. & insignum cui contra

Expanded text:
 parasti ante faciem omnium populorum: Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae Israel. Et erat pater ejus et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, et benedixit illis Simeon, et dixit ad Mariam matrem ejus: Ecce positus est hic in ruinam et resurrectionem multorum in Is
Abbreviated transcription (Latin):
buccellam acciper&. & caena facta cum iam diabolus in misis¬
s& in cor. ut tradereteum iudas: Quomodo enim intrat in
cor. nisi inmittendo iniquas persuasiones cogitationibus
iniquorum: Sed nunc intellegeredebemus adiabolo iudam
plenius eẽ possessum. Sicut contra inbonoilli qui iamacce¬
perant spm̃ scm̃. quando eis postresurrectionẽ in sufflauit
dicens. Accipite spm̃ scm̃. Postea eum cumdesuꝑ missus eẽt
depentecostes. utiq plenius acceperunt: Posa buccellãergo
ctunc introiuit in eum satanas. Et sicut contextim iohannes
ipse commemorat: Dicit eiih̃s. Quod facis faccitius. Hoc autẽ
nemosciuit discumbentium. adquiddixeritei. Quidam eñĩ

Expanded text:
buccellam acciperet: et cena facta, cum di abolus inmisisbuccellam acciperet: et cena facta, cum di abolus inmisisset in cor, ut traderet eum ludas. quomodo enim intrat in cor, nisi inmittendo iniquas persuasiones cogitationibus iniquorum? sed nunc intellegere debemus a diabolo ludam plenius esse possessum, sicut contra in bono illi qui iam acceperant spiritum sanctum, quando eis post resurrectionem insuflauit dicens: accipite spiritum sanctum, postea eum, cum desuper missus esset die pentecostes, utique plenius acceperunt. post buccellam ergo tunc introiit in eum satanas. et, sicut contextim Iohannes ipse commemorat: dicit ei Iesus: quod facis, fac citius. hoc autem nemo sciuit discumbentium ad quid di
Abbreviated transcription (Latin):
lucas persequitur dicens. Uerum tamen. Ecce manus traden¬
tis me mecumẽ in mensa. &quidem filius hominis scđm quod
definitumẽ uadit. Uerum tam̃ uȩilli homini perquẽ tra¬
detur. Hic iam intellegendumẽ illud consequi quod iohan
nes narrat: Isti autem pretermiserunt sicut iohannes quȩ dã
pretermisit quȩ illidixerunt: Cũergopost treditã¬
calicem dixiss& d̃s. quod aluca posituẽ. uerũtamen.
uerũtamen.
&c&era. Coniungit᷑
illud scđm iohannem Erat ergo recumbens unus exdis¬
cipulis eius insinuihũ quendiligebat ihs: Innuit ergo huio
symonpetrus & dicitemol Quisẽ de quodicit Itaque
cum recubuiss&ille supra pectus ihũ. dicitei: Dnẽquis esa.
Respondit ihs. Ille Eurego intinctum panem perrexero.
Etcum intinxiss& panem ededitiude symonis scarioth & post
buccellam. tuno introiuit in illum satanas: Hic uidendumẽ
ne non solum lucȩ quiiam dixerat᷑ superius antequam istam¬

Expanded text:
Lucas persequitur dicens: Verumtamen ecce manus tradenLucas persequitur dicens: Verumtamen ecce manus tradentis me mecum est in mensa. et quidem filius hominis secundum quod definitum est uadit, uerum tamen uae illi homini, per quem tradetur! hic iam intellegendum est illnes narrat, isti autem praetermiserunt; sicut Joannes quaedam praetermisit quae illi dixerunt. Cum ergo post tracalicem dixisset Dominus, quod a Luca positum est, uerum tamen cetera, coniungitur illud secundum Iohannem: erat ergo recumbens unus ex discipulis eius in sinu Iesu, quem diligebat Iesus: innuit ergo huic Simon Petrus et dicit ei: quis est de quo dicit? itaque cum recubuisset ille supra pectus Iesu, dicit ei: domine, quis est? respondit Iesus: ille cui ego intinctum panem porrexero. et cum intinxisset panem, dedit Iudae Simonis Scarioth. et post buccellam tunc introiuit in illum satanas. Hic uidendum est, ne non solum Lucae, qui iam dixerat
Abbreviated transcription (Latin):
matheus & marcus dicunt: ceperunt ei singillatim dicere.
Numquid ego : at ipse respondens ait. sicut mattheus se¬
quitur. qui intingit mecũ manũ iparapside hic me tra d&.
& sequitur idem mattheus aita subnectens. filius quidem
hominis uadit sicut scriptũ est de illo uoaũ homini illi
ꝑquẽ filius hominis tradetur. bonũ erat eisinatus non
fuiss& homoille : In his & martus hoc&iam ordine consonat.
Deinde & matheus subiungit. Respondens autem iudas quitra¬
didit eum dixit. Num quid egosum rabbi. Ait illi. Tudixisti.
Etiam hic non expressumẽ. ut rum ipseeẽt. Potest&iã
adhuc intellegi tamquam non ego dixi. Potuit &iam
hoc sic dici aiuda. &adnõrespondere. ut non om̃s aũterent:
Deinde sequitur matheus. & inserit mysterium corporis & san¬
guinis ad nõ discipulis datum. Sicut & marcus. & lucas Sed cũ
tradidiss& calicem. Rursus detraditore suo locutusẽ. Quod

Expanded text:
Mattheus et Marcus dicunt. coeperunt ei singillatim dicere: Mattheus et Marcus dicunt. coeperunt ei singillatim dicere: numquid ego? at ipse respondens ait, sicut Mattheus sequitur, qui intingit mecum manum in parapside, hic me tradet. et sequitur idem Mattheus ita subnectens: filius quidem hominis uadit, sicut scriptum est de illo: uae autem homini illi, per quem filius hominis tradetur! bofuisset homo ille: in his et Marcus hoc etiam ordine consonat. Deinde Matthaeus subjungit: Respondens autem Judas, qui tradidit eum, dixit: Numquid ego sum, Rabbi? Ait illi: Tu dixisti. Etiam hic non expressum est, utrum ipse esset. Potest enim adhuc intelligi, tanquam, Non ego dixi: potuit etiam hoc sic dici a Juda et a Domino responderi, ut non omnes adverterent. 3. Deinde sequitur Matthaeus et inserit mysterium corporis et sanguinis a Domino discipulis datum, sicut et Marcus et Lucas. Sed cum tradidisset calicem, rursus de traditore suo locutus est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
AC PREGii. peditque diSCIPULIS SUIS. dicIUSA
Accipite & comedite hocẽ corpus meum. Hȩc & marcus. lu¬
casq: commemorant. Quod enim lucas decalicebis commemo¬
rauit. prius antequam panem dar&. Deinde postea quam
panem dedit. illud quod superius dixit. Pre occupauit
ut sol&. illud uero quod ordine suo posuit non commemo¬
rauerat superius. utrumq autem coniunctũ hanc senten¬
tiam facit. quȩ & illorumẽ: Iohannesaũ decorpore & san¬
guine dm̃ hoclo conihil dixit. sed plane alibi multo uberius¬
hinc dnm̃ locutum eẽ testatur : Nunc uero cum dnm acena
surrexisse & pedes discipulorum lauisse commemorass&.
clause significauerat. pertestimoniũ stripturȩ ab eo se tradi
quimanducar& eius panem: Uenit ad hunc locũ quem tres
c&eri pariter in sinuabant: Cum hȩc dixisset inquit ihs tur¬
quiaunus ex uobis trad&me. Aspiciebant ergo.¬
sicut idem ipse iohannes subnectit. ad inuicem disci¬
puli. hesitantes dequo dicer& Et contrisdati sicut

Expanded text:
ac fregit deditque discipulis suis et ait: accipite et comedite, hoc est corpus meum. hoc et Marcus Lucasque commemorant. quod enim Lucas de calice bis commemorauit, prius, antequam panem daret, deinde, posteaquam panem dedit, illud quod superius dixit praeoccupauit, ut solet, illud uero quod ordine suo posuit non commemorauerat superius; utrumque autem coniunctum hanc sententiam facit, quae et illorum est. Iohannes autem de corpore et sanguine d. Hinc Dominum locutum esse testatur. Nunc vero cum Dominum a coena surrexisse et pedes discipulorum lavisse commemorasset, clause significaverat per testimonium Scripturae ab eo se tradi qui manducaret ejus panem, venit ad hunc locum quem tres caeteri pariter insinuabant. Cum haec dixisset, inquit, Jesuquia unus ex uobis tradet me. aspiciebant ergo,sicut idem ipse Iohannes subnectit, ad inuicem discipuli haesitantes, de quo diceret. et contristati, sicut