comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis cum de aluis iã loquatur. tã¬
quã unum sit utrorumq corpus
ꝓpt̾ temporalem cõmistionem. &
comunionem sacramentors. Ad hoc
ꝑtinet in cantico canticoꝵ. fusca
sum et speciosa ut tabernacula
cedar ut pelles salomonis. Non
enim ait fusca fui. ut tabernacula
cedar. et speciosa sum ut pellis salo¬
monis. s utrũq eẽ se dixit ꝓpt̾ tẽ¬
poralem unitatẽ intra una recia pis¬
cium bonoꝵ et malors. Taberna¬
cula enĩ cedar ad ismaelem ꝑtinent.
qui ñ erit heres cum filio libere. Itaq
cum de bona parte dicat ds̃. du¬
cam cecos inuiam quam non noue¬
runt. et semitas quas non nouerunt
calcabunt. et faciam illis cenebras
in lucem. et pͣua in directum. hec
uerba faciam ut non derelinquam
cos mox de alia parte que mala ꝑ¬
mixta est dicit. ipsi aut̃ conu̾si sunt
retro. quamuis alii iam significent᷑
his uerbis. Sed quoniam nunc in
uno sunt. camquam de ipsis loqͥ¬
tur de quibus loquebatur. ñ tam̃

Expanded text:
ipsis, cum de aliis iam loquatur, tamipsis, cum de aliis iam loquatur, tamquam unum sit utrorum. que corpus propter temporariam commixtionem et communionem sacramentorum. ad hoc pertinet in Cantico canticorum: fusca sum et speciosa ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis. non enim ait: fusca fui ut tabernacula Cedar et speciosa sum ut pelles Salomonis, sed utrumque se esse dixit propter temporalem unitatem intra una retia piscium bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuis alii iam significentur his uerbis. sed quoniam nunc in uno sunt, tamquam de ipsis loquitur de quibus loquebatur. non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mus quando a capite ad corpus uł
a corpoie transitur ad caput. ꝙ cam̃
ñ receditur ab una eademq ꝑsona.
Una enĩ ꝑsona loquitur dicens. Si¬
cut sponso imposuit mͥ mitram. &
sicut sponsam ornauit me ornamen¬
co. Et tam̃ quid hois duoꝵ capiti quid
corpori idest quid xp̃o quid ecclesiȩ
conueniat utiq intelligendum.ẽ.
Secunda .ẽ. de dñi corpore biꝑtito.
tͦd quidem ñ ita debuit appellare
Non enĩ reuera dñ corpus ẽ. qđ cũ
illo ñ erit inet̾num. S dicendum
fuit de domini corpore uero atq ꝑ¬
mixto. aut uero atq simulato. uł qdͥ
aliud. quia non solum met̾num ue¬
rum etiam nc̃ hipoerite ñ cum illo
ẽẽ dicendi sunt quamius in eius¬
eẽ uideantur eccłã Unde poterat
ista regła et sic appellari ut dice
retur. de ꝑmixta ȩccłã. Quȩ regłã
intellectorem uigilantẽ requirit.
quando scriptura cum ad allios aã
loquatur tãquã ad eos ipsos ad qͦs
loquebatur uidetur loqui. uł de

Expanded text:
mus, quando a capite ad corpus uel mus, quando a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum capiti, quid corpori, id est quid Christo, quid ecclesiae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini corpore uero atque permixto" aut" uero atque simulato" uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic appellari, ut dice retur: "de permixta ecclesia". quae regula intellectorem uigilantem requirit, quando scriptura, cum ad alios iam loquatur, tamquam ad eos ipsos ad quos loquebatur uidetur loqui, uel de
Abbreviated transcription (Latin):
reglẽ mistice que non nullos legis
recessus optinent. aut certe que
magnos recessus optinent. ñ autẽ
quod ait uniuerse legis recessus. neq
dixisset clausa queq patefient. s
clausa multa patefient. uerum dix¬
isset. nec tam elaborato atq utili
oꝑi suo plusquam res ipsa postulat
dando in spem falsam lectorem eiꝰ
cognitoremq misisset. Quod ideo
dicendum putaui. ut liber ipse et
legatur a studiosis quia plurimum
adiulat adscripturas intelligendas.
et non de illo speretur tantum quan¬
tum non habet. Caute sane legendus
.ẽ: ñ solum ꝓpt̾ quedam in quibus ut
homo errauit. s maxime ꝓpt̾ illa
que sicut donatista hereticus lo¬
quitur. Quid aut̃ doceant. uł am¬
moneant iste septem regule.breui¬
corpore.ẽ. in qua scientes aliquando
capitis et corporis idest xp̃i et eccle¬
siȩ unam ꝑsonam nobis intimari. ne¬
q enim frustra dictum. ẽ fidelibus
ergo semen abrahe estis Cũ sit unũ

Expanded text:
regulae mysticae, quae nonnullos Legis regulae mysticae, quae nonnullos Legis recessus obtinent, aut certe, quae Legis magnos recessus obtinent; non autem quod ait, universae Legis recessus: neque dixisset, Clausa quaeque patefient, sed, clausa multa patefient; verum dixisset, nec tam elaborato atque utili operi suo plusquam res ipsa postulat dando, in spem falsam lectorem ejus cognitoremque misisset. Quod ideo dicendum putavi, ut liber ipse et legatur a studiosis, quia plurimum adjuvat ad Scripturas intelligendas, et non de illo speretur tantum quantum non habet. Caute sane legendus est, non solum propter quaedam in quibus ut homo erravit; sed maxime propter illa quae sicut donatista haereticus loquitur. Quid autem doceant vel admoneant istae septem regulae, brevicorpore" est. in qua scientes aliquando capitis et corporis, id est Christi et ecclesiae, unam personam nobis intimari — neque enim frustra dictum est fidelibus: ergo Abrahae semen estis, cum sit unum
Abbreviated transcription (Latin):
osum .ẽ. que ita obscura sunt inscrip¬
turis canonicis ut nichil istoꝵ septem
ibi requirendum sit. Iste autem cum
has uelud reglãs cõmendaret. tantum
eis tͥbuit quasi omnia que in lege idest
in diuinis libris obscure: posita inuene¬
rimus. his bene cognitis atq adibitis
intelligere ualeamus. Ita quippe exor¬
sus ẽ eundem librum ut diceret. Ne¬
cessarium duxi ante omnia quȩ mͥ e
uidentur libellum regłarum scribe¬
re. et secretoꝵ legis ueluti claues et
luminaria fabricare. Sunt enim que¬
dam reglẽ mistice que unierse le¬
gis recessus optinent. & ueritatis theᷤ¬
auros aliquibus inuisibiles faciunt.
quarum si racio regłarum sine mui¬
dia ut cõmunicamus accepta fue¬
rit. clausa queq patefient. et ob¬
scura dilucidabuntur. ut quis ꝓphe¬
cie in mensam siluam ꝑambulans
his regłis quodam mͦ lucis trami¬
tibus deductͥs ab errore defenda¬
tur. Hic si dixisset. sunt enim quedã

Expanded text:
erosum est, quae ita obscura sunt in Scriperosum est, quae ita obscura sunt in Scripturis canonicis, ut nihil istarum septem ibi requirendum sit. 43. Iste autem cum has velut regulas commendaret, tantum eis tribuit, quasi omnia quae in Lege, id est, in divinis Libris obscure posita invenerimus, his bene cognitis atque adhibitis intelligere valeamus. Ita quippe exorsus est eumdem librum ut diceret: Necessarium duxi ante omnia, quae mihi videntur, libellum Regularum scribere, et secretorum Legis veluti claves et luminaria fabricare. Sunt enim quaedam regulae mysticae, quae universae Legis recessus obtinent, et veritatis thesauros aliquibus invisibiles visibiles faciunt. Quarum si ratio regularum sine invidia, ut communicamus, accepta fuerit; clausa quaeque patefient, et obscura dilucidabuntur; ut quis prophetiae immensam silvam perambulans, his regulis quodammodo lucis tramitibus deductus ab errore defendatur. Hic si dixisset, Sunt enim quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
Septimam de diabolo et eius corpore.
Que quidem considerata sicut ab illo
aꝑiuntur non parum adiuuant. ad pe¬
netranda que tecta sunt. diuinorum
eloquiorum. Nec tamen omnia que
ita scripta sunt ut non facile intelli¬
gantur possunt his regulis inueniri.
si aliis modis pluribus quos hoc nu¬
mero septenario usq adeo non. ẽ iste
conplexus ut idem ipse multa expo¬
nat obscrura. in quibus harum regu¬
larum adibet nullam. qm̃. nec.
opus. ẽ. Neq enim aliquid illic ta¬
le uersatur aut queritur. sicut in
apocalipsi iohannis querit quem ad¬
modum intelligendi sint angłi eccle¬
siarum septem quibus scribere iubetur.
et raciohatur multipliciter. et ad hoc
puenit ut ipsos angłõs intelligamus
ecclesias. In qua copiosissima disputaci¬
one nichil istarum. ẽ regłarum. et utiq
res illic obscurissima queritur. Quod
ȩxempli gra satis dictum sit. Nam colli¬
gere omnia nimis longum et nimis oꝑ¬

Expanded text:
septimam, De diabolo et ejus corpore. septimam, De diabolo et ejus corpore. Quae quidem consideratae, sicut ab illo aperiuntur, non parum adjuvant ad penetranda quae tecta sunt divinorum eloquiorum: nec tamen omnia quae ita scripta sunt ut non facile intelligantur, possunt his regulis inveniri, sed aliis modis pluribus, quos hoc numero septenario usque adeo non est iste complexus, ut idem ipse multa exponat obscura, in quibus harum regularum adhibet nullam, quoniam nec opus est. Neque enim aliquid illic tale versatur aut quaeritur, sicut in Apocalypsi Joannis quaerit, quemadmodum intelligendi sint angeli Ecclesiarum septem, quibus scribere jubetur, et ratiocinatur multipliciter, et ad hoc pervenit ut ipsos angelos intelligamus Ecclesias . In qua copiosissima disputatione nihil istarum est regularum, et utique res illic obscurissima quaeritur; quod exempli gratia satis dictum sit: nam colligere omnia, nimis longum et nimis op
Abbreviated transcription (Latin):
ut a contrario intelligatur quod loqui¬
mur. uelut si dicamus. caue illum quia
bonus.ẽ. homo. Et quis talia ñ dicit in
doctus. nec omnino sciens quid sint uel
quid uocentur hi tropi: Quorum cogni¬
cio ꝓpterrea scripturarum ambiguitatib
dissolisis. ẽ nescessaria: quia cum sensus
ad ꝓpͥetatẽ uerborum si accipiatur ab¬
surdus. ẽ: querendum ẽ utiq ne forte illo
uł illo tropo dictum fit quod ñ intelli¬
tistas inuictissime scripsit cum fuerit
donatista. et illic inuenitur absur¬
dissimi cordis ubi eos non omni ex
parte relinquere uoluit. fecit ubrũ
quem regłarũ uocauit. quia in eo quas¬
dam quasi septem regulas executus. ẽ.
quibus quasi clauibus diuinarũ scrip¬
turarũ aꝑirent᷑ occulta. Quarum pͥ¬
mam ponit de dño et eius corpore.
Secundam de dm̃ corpe biꝑtito. Ter-¬
ciam de ꝓmissis et lege. Quartam de
specie et genere. Quintam de tem¬
poribus. Sextani de recapitulacione.

Expanded text:
ut a contrario intellegatur quod loquiut a contrario intellegatur quod loquimur, uelut si dicamus: "caue illum, quia bonus homo est". et quis talia doctus, nec omnino sciens qui sint, vel quid vocentur hi tropi? Quorum cognitio propterea Scripturarum ambiguitatibus dissolvendis est necessaria, quia cum sensus, ad proprietatem verborum si accipiatur, absurdus est, quaerendum est utique ne forte illo vel illo tropo dictum sit quod non intellitistas invictissime scripsit, cum fuerit donatista, et illic invenitur absurdissimi cordis, ubi eos non omni ex parte relinquere voluit, fecit librum quem Regularum vocavit, quia in eo quasdam septem regulas exsecutus est, quibus quasi clavibus divinarum Scripturarum aperirentur occulta. Quarum primam ponit, De Domino et ejus corpore; secundam, De Domini corpore bipartito; tertiam, De promissis et Lege; quartam, De specie et genere; quintam, De temporibus; sextam, De recapitulatione;
Abbreviated transcription (Latin):
&r eo quo uulgus utitur sermone con¬
centi sunt.Quis enim ñ dic̃ sic floreas e
Qui tropuis metafora uocatur. Qͥs ñ dicit
piscinã etiã quȩ ñ habet pisces. nec fac¬
ta ẽ ꝓpt̃ pisces Et tam̃ apiscib nom̃
accepit. Qui tropus: cathacresis dr̃. Lon¬
gum.ẽ. isto mͦ cȩteros ꝓsequi. Nanĩ usq
ad illos peruenit uulgi locutio. qͥ ꝓp¬
terrea mirabiles sunt quia contra qͣ
dicitur significant. sicutiẽ quȩ apel¬
latur hironia uł antifrasis. S hiroma
ꝓnunciacione indicat quid uelit in
telligi: ut cum dicimus homini mala
facienti. res bonas facis. Antifrasis uero
ut contraria significet ñ uoce ꝓnunci¬
antis efficit᷑. sed uierba habet sua quorũ
origo econtrario ẽ. sicut appellatur lucꝰ
quod ⁊minime luceat. auit consueuit
aliquro ica dici quãius dicat᷑ etiam ñ
e contrario. uelut cum querimus acci
pe quod ibi ñ .ẽ. & respondetur nobis.
abundat. aut adiunctis uerbis facimus

Expanded text:
et eo quo uulgus utitur sermone conet eo quo uulgus utitur sermone contenti sunt. quis enim non dicit: "sic floreas"? qui tropus metaphora uocatur. quis non dicit piscinam etiam quae non habet pisces nec facta est propter pisces? et tamen a piscibus nomen accepit. qui tropus catacresis dicitur. longum est isto modo ceteros persequi; nam usque ad illos peruenit uulgi locutio. qui propterea mirabiliores sunt, quia contra quam dicitur significant; sicuti est quae appellatur ironia uel antiphrasis. sed ironia pronuntiatione inditelligi, ut cum dicimus homini mala facienti: Res bonas facis. Antiphrasis vero ut contraria significet, non voce pronuntiantis efficitur, sed aut verba sua habet quorum origo econtrario est, sicut appellatur lucus quod minime luceat, aut consuevit aliquid ita dici, quamvis dicatur etiam non e contrario, uelut cum quaerimus accipere etiam quod ibi non est et respondetur nobis: "abundat"; aut adiunctis uerbis facimus,
Abbreviated transcription (Latin):
ciant autẽ litterati modis om̃ib
Nocutionũ qͦs grãmatici g̃co noĩe
dropos uocant auctores nr̃os usos fuisse
multiplicius atq copiosius quã posst̃
existimare uel credere qui nesciunt
eos. & in aliis ista didicerunt. Qs tñ
tropos qͥ nouerunt agnoscunt inlict̾is
scĩs. eoꝵq scientia ad eas intelligendaᷤᷤ
aliquantũ adiuuantur Shic eoᷤ ig¬
naris tradere ñ decet. ne artẽ gr̃amaticã
docere uideamur: Extra sane ut dis¬
cantur ad moneo. quanuis iã suꝑius
idem monuerĩ. idẽ. in scdõ litro uibi
de linguarũ necessaria cognitione dis
uocant. signa utiq sunt soneꝵ. ad ari¬
culatã uocẽ quã loquimi r ꝑtentiũ
stoꝵ autẽ tropoꝵ ñ solum exempla sic̃
om̃iũ.s quordã etiã nomina indiui¬
nis libris leguntur sic̃ allegoria enig¬
ma. parabola. quantis peue õhu
tropi. qui liberali dicunt᷑ aito cogiio¬
sci etiam in eoꝵ reꝑiamtur iquetis
qͥ uullos grammaticos audierunt

Expanded text:
ciant autem litterati modis omnibus locutionis, quos grammatici graeco nomine tropos uocant, auctores nostros usos fuisse multiplicius atque copiosius, quam possunt existimare uel credere qui nesciunt eos et in aliis ista didicerunt. quos tamen tropos qui nouerunt, agnoscunt in litteris sanctis eorumque scientia ad eas intellegendas aliquantum adiuuantur. sed hic eos ignaris tradere non decet, ne artem grammaticam docere uideamur. extra sane ut discantur admoneo, quamuis iam superius id admonuerim, id est in secundo libro, ubi de linguarum necessaria cognitione dissuocant — signa utique sunt sonorum ad articulatam uocem, qua loquimur, pertinentium. istorum autem troporum non solum exempla, sicut omnium, sed quorundam etiam nomina in diuinis libris leguntur, sicut allegoria, aenigma, parabola. quamuis paene omnes hi tropi, qui liberali dicuntur arte. cognosci, etiam in eorum reperiantur loquellis qui nullos grammaticos audierunt
Abbreviated transcription (Latin):
naturalis. Sicut enim ma-¬
lum est. male uti bonis. ita
bonum bene uti malis. Deqͥre
alias marimȩ contra nouos
hereticos pelagianos diligentui
disputaui. De abraham quod
chri. ex hac obȩdientia pates
ile abranam qui sine uxore ñ
fuit. eẽ sine unico filio & aseocci¬
so ꝑatus fuit. non satis approbo.
Al agis enim filiũ si eẽt occisus
resuscitacione sibi. mox sibi fuis¬
se reddendum credidisse creden-¬
dus est. sicut in epła legitur quȩ
est adhebreos. Hicliber sic inci¬
pit. Qm̃ unus quisꝙ homo.
numani generis pars est. xxiii
uigali. ex pectabatur ut seri¬
berem de scã uirginitate. Nlec
distuli atꝙ iddĩ iminus & quã
magnum & quanta humilitate
custodiendũ eẽt. uno sicut po¬
tui uolumine ostendi. Hiclib̃
sicut incipit. Librum debo¬
no conuigali nuꝑ edidimus .xxiiii.

Expanded text:
nis. sicut enim manis. sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani generis pars est. CAPVT iugali, expectabatur, ut scriberem de sancta uirginitate, nec distuli atque id dei munus et quam magnum et quanta humilitate custodiendum esset uno, sicut potui, uolumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de bono coniugali nuper edidimus.
Abbreviated transcription (Latin):
sime resticit. Remnanserant
aut̾ disputaciones isfe eius in
quoꝵdã sermunculis ac su.¬
surris quas palam suadere nullꝰ
audebat. sed etiam occultȩ uene¬
nis reꝑentibus facultate quam
donabat dñs occurrendum fuit.
marime qm̃ iac tabatur iouim.¬
ano respondere non potuisse cũ
laude. sedcum uitu ꝑatione nup.¬
tiarum. Propter hoc librum
edidi cuius inscriptio est. debono
c̃iugali. ubi depropagatione filioꝵ
priusquam homines mortem
peccando mererentur. qm̃ concu¬
bitus mortalium corꝑum res
iudetur. questio magna dilasta.
est. sed in alus postea litteris
nrĩs satis quantum arbitror ex¬
plicatur. dixi etiam quodam lo¬
co. Quod enim est cibus adsa¬
lutem corꝑis. hoc est concubitꝰ
ad salutem generis. Et utrũ¬
quȩ non est sine delectacione
carnali. Quȩ tamen modifi¬
cata & temꝑantia refrenante
inusum naturalem redacta.
libido eẽ non potest. Quodidõ
dictumest. qm̃ libido non est
bonus & reptus usus libidinis¬

Expanded text:
sime restitit. remanserant sime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filiorum, priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quod enim est cibus ad salutem corporis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et temperantia refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. quod ideo dictum est, quoniam libido non est bonus et rectus usus libidi
Abbreviated transcription (Latin):
cedit quod criniti erant quidã
eoꝵ. qui operandum non ẽẽ di¬
cebant. Unde contentiones hinc
reprehendentium. inde quafi
pugnantium. proparcium stu¬
dus augebantur. Propter hȩc
uenerabilis senex aurelius eccłie
ipsius cuutatis epc̃. ut hincali¬
quid scriberem uissit & feci.
Hic liber sic incipit. Iussiõĩ
iuȩ scẽ fr̃ aureli . xxii. De
bono conuigali.
giinum meritum ȩquando pu¬
dicitiȩ comugali tantum ualu¬
it inurbe roma. ut non nullas
etiam scĩmoniales dequarum
pudicitia suspicio nulla pro-¬
cesserat dececisse: innuptias di¬
ceretur. Hoc maxime argum̃
to. cum ea surgeret dicens. Tu
ergomelior quam sarra. melior
quam susanna siue anna. &
ceteras commemorado testi¬
monio sc̃ẽ scribiure cominen¬
datissimas seminas quibus se-
ille meliores uel etiam pares
cogitare non possent. Hoc mͦ
tum commnemoratione patrũ
conuigatoꝵ predicatione fran¬
gebat. Huic monstro scã eccłã
quȩ ibi est. fidelissime ac fortis¬

Expanded text:
debat quod criniti erant quidam debat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, sancte frater Aureli. CAPUT XXII. De Bono Conjugali, rginum meritum aequando pudicitiae conjugali tantum valuit in urbe Roma, ut nonnullas etiam sanctimoniales de quarum pudicitia suspicio nulla praecesserat, dejecisse in nuptias diceto, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modtum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortis
Abbreviated transcription (Latin):
propriã uoluntatẽ. inore sapie¬
bat. non michi occurrit unde
possit. probari. Nisi exlibro sa¬
pientiȩ quem iudei non recipi¬
unt in auctoritatem canonicã.
Quod tamen fidelibus potuit
proueniri. nonulis aduersus
dm̃ mur inuratoribus. qui ꝑ-¬
fecto alias escas nondesiderarent.
si noc eis saperet manna quod
uellent. Hoc opus sic incipit.
scriberem. illa necessitas cõ-¬
pulit cum apud cartaginem
monasteria ẽẽ cȩpissent. alii se
suis manibus transigebant ob-
temperantes apło. alu uero
ita gxoblationibus religiosoꝵ
iuuere uolebant. ut nichilo¬
perantes unde necessaria uł
habent uel sitpplerent se potiꝰ
implere preceptum eugłicum
ex istimarent atq iactarent
ubi dñs ait. Adtendite uolati¬
lia celi. & lilia agri. Unde etiã
inter laicos inferioris proposi¬
ti. sed tamen studio feruentes
existere cȩperant tu multuo¬
sa certamina. quibus eccłia
turbaretur. aliis hoc alus ali-¬
ud defendentibus. Huc acce-¬

Expanded text:
propriam uoluntatem in ore sapiepropriam uoluntatem in ore sapiebat, non mihi occurrit, unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae, quem Iudaei non recipiunt in auctoritatem canonicam. quod tamen fidelibus potuit prouenire, non illis aduersus deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna, quod uellent. Hoc opus sic incipit: scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent, alii se suis mtemperantes Apostolo; alii vero ita ex oblationibus religiosorum vivere volebant, ut nihil operantes unde necessaria vel haberent vel supplerent, se potius implere praeceptum evangelicum existimarent atque jactarent, ubi Dominus ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc acce
Abbreviated transcription (Latin):
Om aduersus partem dona-¬
ti multa crebris disputatio¬
nibus ageremus. adculit adecłã
quidam laicus tunc eoꝵ non nul¬¬
la contra nos dictata uel scripta
in paucis uelut testimonus. que
sue cause suffragari putant.
His breuissime respondi. Huiꝰ
libelli titulus est. & contra quod
adtulit centurius ad onatistis.
& incipit fic. Dicis eo quod scrip¬
tum est. asalomone. abaqua
aliena abstinete .xx. ad in
ibri duo quoꝵ est. titulus ad
inquisitiones ianuarii. multa
desacramentis continent dispu-¬
tata. siue quȩ uniuersaliter sue
quȩ partiliter. id est ñ ꝑequȩ
inomĩbus locis obseruat eccła.
Nec tamen commemorari oĩa
potuerunt. s satis ad inquisita
responsum est. quoꝵ libroꝵ
prior epła est. Habz quippe in-
capite quis. adquem scribat. Sr
idõ inter libros anmuneratur
hoc opus. qm̃ sequens qui noĩa
nr̃a non ht̃. & multo est pro¬
lixior. & meo multo plura tͣe.¬
tantur. In primo ergo quod de
manna dixi. quia unicuiq scdm

Expanded text:
Cum adversus partem Donati multa crebris disputationibus ageremus, attulit ad Ecclesiam quidam laicus tunc eorum nonnulla contra nos dictata vel scripta in paucis velut testimoniis, quae suae causae suffragari putant: his brevissime respondi. Hujus libelli titulus est: Contra quod attulit Centurius a Donatistis. Et incipit sic: Dicis eo quod scriptum est a Salomone: « Ab aqua aliena abstine te. » CAPUT XX. Ad Inqibri duo. Libri duo, quorum est titulus, Ad Inquisitiones Januarii, multa de Sacramentis continent disputata, sive quae universaliter, sive quae partiliter, id est non peraeque in omnibus locis observat Ecclesia: nec tamen commemorari omnia potuerunt; sed satis ad inquisita responsum est. Quorum librorum prior, epistola est; habet quippe in capite, quis, ad quem scribat: sed ideo inter libros annumeratur hoc opus, quoniam sequens qui nomina nostra non habet, multo est prolixior et in eo multo plura tractantur. In primo ergo, quod de manna dixi: quia unicuique secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ regnum celoꝵ. Non est enĩ in ca¬
rendo difficultas. nisi cum est in haben¬
do cupiditas. Nouerant quippe illi hoẽ
etiam in ipsis ꝯiugib luxuriã ẽẽ ab uten¬
di intemꝑantiã. Quod tobiȩ testatur

Expanded text:
propter regnum coelorum: non enim est in capropter regnum coelorum: non enim est in carendo difficultas, nisi cum est in habendo cupiditas. Noverant quippe illi homines etiam in ipsis conjugibus luxuriam esse abutendi intemperantiam: quod Tobiae testatur
Abbreviated transcription (Latin):
habere usum bonum ⁊ eam quam amplex¬
xantur esse posse dampnabilem. si ⁊ ibi
caritas utentium. ⁊ hic cupiditas attendat᷑
Nam si multis uxorib caste iti quisquã
pro tempore potuit. potest alius una li¬
bidinose. Magis enim probo multarim
fecunditate utentẽ propt̃ alud. quam
unius carne fruentem propt̃ ipsam. Ihi
enim queritur utilitas temporum opor¬
tunitatib congrua. hic saciatur cupidi¬
tas temporalibus uoluptatib implicata.
inferiorisq gradus ad dm̃ sunt. quibus
scd̾m ueniã concedit apłs carnalem cum
singłis conuigib consuetudinẽ ꝓpt̃ uitem¬
perantiam eoꝵ quã illi qui plures singłi
cum haberent sicut sapiens in cibo ⁊ poti
non nisi salutem corporis. sic in concubitu
non nisi procreationẽ filiorũ intuebant᷑
Itaq si eos in hac uita inueniss& dñi ad¬
uentus cum iã ñ mutendi s colligendi la¬
pides tempus eẽt. statĩ se ipsos castraren

Expanded text:
habere usum bonum, et eam quam amplehabere usum bonum, et eam quam amplexantur esse posse damnabilem, si et ibi charitas utentium, et hic cupiditas attendatur. 27. Nam si multis uxoribus caste uti quisquam pro tempore potuit, potest alius una libidinose. Magis enim probo multarum fecunditate utentem propter aliud, quam unius carne fruentem propter ipsam. Ibi enim quaeritur utilitas temporum opportunitatibus congrua, hic satiatur cupiditas temporalibus voluptatibus implicata: inferiorisque gradus ad Deum sunt, quibus secundum veniam concedit Apostolus carnalem cum singulis conjugibus consuetudinem propter intemperantiam eorum , quam illi qui plures singuli cum haberent, sicut sapiens in cibo et potu nonnisi salutem corporis, sic in concubitu nonnisi procreationem filiorum intuebantur. Itaque si eos in hac vita invenisset Domini adventus, cum jam non mittendi, sed colligendi lapides tempus esset , statim seipsos castrarent
Abbreviated transcription (Latin):
filiam ⁊ magnũ opꝰ ꝑfeceris. Erit igct᷑ hoc
in obseruationib intelligendarum scͥptura¬
rum. ut sciamus alia om̃ib communiter
p̃cipi. alia singłis quibq generib perso¬
narum ut non solum ad uniuersum statũ
ualitudinis. s & ĩa ad suã cuiꝰq menbri
propͥam infirmitatẽ medicina ꝑueniat.
In suo quippe genere curandũ ẽ. quod ad
meluis genꝰ ñ potest erigi. Itẽ cauendũ ẽ¬
ne forte quod in scripturis scĩs ⁊ uetib ꝓ¬
illorum tempoꝵ conditione & ĩã si ñ figu¬
rate s propͥe intelligatur non est flagiciũ
neq facinus. ad ista &iã tempora quis pu¬
t& in usum uitȩ posse transferri. quod
nisi dominante cupiditate ⁊ ipsarum qͦ
scripturarum quib euertenda est satelli¬
cium querente non faci&. nec intelligit
miser ad hanc utilitatem illa ẽẽ sic posita
ut spei bone homines salubrit̃ uideant. ⁊
consuetudinem quam aspernantur posse

Expanded text:
filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, sed etiam ad suam cujusque membri propriam infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus non potest erigi. CAPUT ne forte quod in Scripturis veteribus pro illorum temporum conditione, etiamsi non figurate, sed proprie intelligatur, non est flagitium neque facinus, ad ista etiam tempora quis putet in usum vitae posse transferri. Quod nisi dominante cupiditate, et ipsarum quoque Scripturarum, quibus evertenda est, satellitium quaerente, non faciet; nec intelligit miser ad hanc utilitatem illa sic esse posita, ut spei bonae homines salubriter videant et consuetudinem quam aspernantur posse
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ cum ait dominus qui amat animã suã
ꝑd&c eam. non utilitatẽ uetare putandus ẽ
qua deb& quisq conseruare animam suã.
sed figurate dictum perd& animã. id est
ꝑunat atq amiitat usũ euis quẽ nunc
hab& ꝑuersum scilic& atq preposterum
quo inclinatur temporalib ut et̾na non
querat. Scriptum ẽ. Da miscđi. ⁊ ne susci¬
pias peccatorẽ. Posterior pars huiꝰ senten¬
tiȩ udetur uetare beneficientiã. Ait enĩ.
Ne suscipias peccatorẽ. Intelligas ergo pecca¬
torem figurate positũ pro peccato. ut pec¬
catum eius non suscipias. Sepe aũt accidit
ut quisquis in meliori gradu spiritalis ui-
tur quȩ inferiorib gradib p̃cipunt᷑. ut
diligenda ⁊ regenda sc̃i libri p̃cipiunt. ñ
proprie sed transiate accipi oportere con-¬
tendat. E si quis statuit seruare innuptã
iurginẽ suam. tanquã figuratã locutionẽ
conetur int̃pretari cum dictum est. trade

Expanded text:
item cum ait dominus: qui amat animam suam, item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scilicet atque praeposterum, quo inclinatur temporalibus, ut aeterna non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro peccato, ut peccatum eius non suscipias. CCut quisquis in meliori gradu spiritualis vittur, quae inferioribus gradibus praecipiuntur: ut diligenda et regenda sancti Libri praecipiunt, non proprie sed translate accipi oportere contendat; et si quis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est, Trade
Abbreviated transcription (Latin):
re. figurata ẽ. Nisi manducaueritis in qͥt
carnẽ filii hominis ⁊ sanguinẽ biberitis. ñ¬
non habebitis uitã in uobis. facinus flagi
ciumq uidetur iubere. figura ẽ gͦ p̃cipi¬
ens passioni dñi eẽ communicandũ & sua¬
uiter atq utiliter recondendũ memoriȩ.
quod ꝓ nob caro eus crucifixa ꝙ uuilne¬
rata sit. Ait scriptura. Si esurierit mi¬
micus tuus. ciba illum. Si suit. potũ da
illi. Hic nullo dubitante beneficientiam
precipit. Sed quod sequit᷑ hoc enĩ faciens
carbones ignis congeres suꝑ caput euis.
maliuolentiȩ facinus putes iuheri. Nlegͥ
dubitaueris figurate dicium. Et cũ possit
duplicit̃ int̃pretari uno mͦ ad nocendum.
altero ad prestandum. ad beneficientiam
te potius caritas reuoc&. ut intelligas car¬
bones ignis urentes penitentiȩ gemitus. quib
suꝑbia sanatur eius qui dol& se inimicum
fuisse hominis a quo eius miseriȩ subuenit᷑.

Expanded text:
re, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, re, figurata est. nisi manducaueritis, inquit, carnem filii hominis et sanguinem biberitis, non habebitis utium videtur jubere: figura est ergo, praecipiens passioni dominicae communicandum, et suaviter atque utiliter recondendum in memoria quod pro nobis caro ejus crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. Hic nullo dubitante beneficentiam praecipit: sed quod sequitur, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus ; malevolentiae facinus putes juberi: ne igitur dubitaveris figurate dictum, et cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum; ad beneficentiam te potius charitas revocet, ut intelligas carbones ignis esse urentes poenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur ejus qui dolet se inimicum fuisse h
Abbreviated transcription (Latin):
ulla eoꝵ gentili diuersitate uariari. Quȩ¬
sententia cum refert᷑ ad dilectionẽ dĩ.
omnia flagicia moriunt᷑. Cum ad proximi.
omĩa facinora. Noͣn enĩ uult corrumpi
habitaculum suum. Non ergo deb& cor-¬
rumpere habitaculum dĩ. se ipsum scilic&.
E nemo uult sibi a quoquã noceri. Nec
ipse igitur cuiqͣ noceat. Sic euersa tyran¬
nide cupiditatis. caritas regnat iustissimtꝰ
legib dilectionis dĩ. propt dm̃. sui ⁊ ꝓci¬
mi ꝓpt̾ dm̃. Seruabitur gͦ in locutionib
figuratis regła huimodi. tãdiu uerset᷑
diligenti considatione quod legit᷑. donec ad
regnum caritatis int̃pretatio ꝑducat᷑. Si
aut̃ hoc iam propͥe sonat. nulla putetur
figurata locutio. Si p̃ceptiua locutio est.
aut flagitium aut facinus uetans. aut iti¬
litatẽ aut beneficientiã iubens. ñ est figu¬
rata. Si aut̃ flagicium aut facinus uidet᷑
iubere. aut utilitatẽ ⁊ beneficientiã ueta¬

Expanded text:
ulla eoulla eosententia cum refertur ad dilectionem dei, omnia flagitia moriuntur, cum ad proximi, omnia facinora. nemo enim uult corrumpi habitaculum suum: non ergo debet corrumpere habitaculum dei, se ipsum scilicet. et nemo uult sibi a quoquam noceri: nec ipse igitur cuiquam nocuerit. Sic euersa tyrannide cupiditatis caritas regnat iustissimis legibus dilectionis dei propter deum, sui  LIBRO. Seruabitur ergo in locutionibus figuratis regula huius modi, ut tamdiu uersetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum caritatis interpretatio perducatur, si autem iam hoc proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiua locutio est aut flagitium aut facinus uetans aut utilitatem aut beneficientiam iubens, non est figurata. si autem flagitium aut facinus uidetur iubere aut utilitatem et beneficientiam ueta
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝑ sollempniũ latitabat flagiciosissima
uita ista degenda uł necessitate imponit᷑.
uł officio suscipit᷑. a bonis ⁊ magnis homi¬
nib ad utilitatẽ ⁊ beneficientiam referen¬
dum ẽ. uł ꝓpͥe sicut ⁊ nos debemus. uł
ta legenda cum ineurrunt indocti alt̾uꝰ
consuetudinis nisi auctoritate repͥmantur.
flagicia putant. nec possunt animadutere
flagiciosum uideri. Qua uarietate innu¬
merabiliũ consuetudinum commoti quidã
dormitantes. ut ita dicã qui neq alto sõ-¬
no stulticiȩ sopiebant᷑. nec in sapientiȩ luce
poterant eiugilare. putauerunt nullã ẽẽ
iusticiã ꝑ se ipsam. sed unicuiq genti con¬
suerudinem suã iustã iuderi. Quȩ cum
sit diuersa omnib gentib. debeat aut in-¬
commutabilis manere iusticia. fieri mani¬
festum nullã usquã ẽẽ iusticiã non intel¬
lexerunt. ne multa cõmemorẽ. quod tibi
non uis fieri alii ne feceris. nullo mͦ posse

Expanded text:
rum solemnium latitabat, flagitiosissima rum solemnium latitabat, flagitiosissima vita ista degenda vel necessitate imponitur, vel officio suscipitur, a bonis et magnis hominibus ad utilitatem et beneficentiam referendum est; vel proprie, sicut et nos debemus, vel ta legenda cum incurrunt indocti alterius consuetudinis, nisi auctoritate reprimantur, flagitia putant; nec possunt animadverterflagitiosam videri. Qua varietate innumerabilium consuetudinum commoti quidam dormitantes, ut ita dicam, qui neque alto somno stultitiae sopiebantur, nec in sapientiae lucem poterant evigilare, putaverunt nullam esse justitiam per seipsam, sed unicuique genti consuetudinem suam justam videri: quae cum sit diversa omnibus gentibus, debeat autem incommutabilis manere justitia, fieri manifestum nullam usquam esse justitiam. Non intellexerunt, ne multa commemorem, Quod tibi fieri non vis, alii ne feceris , nullo modo posse
Abbreviated transcription (Latin):
utendi ⁊ modo appetendi uł probandũ ẽ
uł imꝑbandũ quod facimus. Regno t̾re¬
no uetẽs iusti celeste regnum imaginabun¬
tur ⁊ prenuntiabant. Sufficiendȩ ꝓlis
causa erat uxorum plurium simul uni
uiro habendarum inculpabilis consuetudo.
& ideo unã feminam maritos habere plu¬
rimos honestum non erat. Non enĩ mu¬
lier eo ẽ fecundior. sed meretricia potius
tempoꝵ scĩ non libidinose faciebant qua¬
ius ea facerent. quȩ hoc tempore nisi per
libidinẽ fieri non possunt. non culpat scp¬
tura. E quicqͥd ibi tale aliud narrat᷑. ñ soll̃
histarice ac ꝓprie. sed &iã figurate ac pto
habere apud romanos uet̾es. Flagitiũ erat
nẽ aut honesto loco natis cum tunicati st̃
non eas habere flagicium ẽ. sic animad¬
uertendum ẽ in cet̾o quoq usu rerum
abẽẽ oportere libidinẽ. quȩ non solun ip¬
sa eorum int̃ quos uiuit consuetuuine
nequit utitur. sed & iã sepe fines eius egrẽ¬
sa feditatẽ suam quȩ intra claustra moꝵ¬

Expanded text:
utendi et modo appetendi vel probandum est, vel improbandum quod facimus. 20. Regno terreno veteres justi coeleste regnum imaginabantur, et praenuntiabant. Sufficiendae prolis causa erat uxorum plurium simul uni viro habendarum inculpabilis consuetudo ; et ideo unam feminam maritos habere plurimos honestum non erat: non enim mulier eo est fecundior, sed meretricia potius temporum sancti non libidinose faciebant, quamvis ea facerent quae hoc tempore nisi per libidinem fieri non possunt, non culpat Scriptura. Et quidquid ibi tale narratur, non solum historice ac proprie, sed etiam figurate ac prophabere apud Romanos veteres flagitium erat; nunc autem honesto loco natis, cum tunicati sunt, non eas habere flagitium est: sic animadvertendum est, in caetero quoque usu rerum abesse oportere libidinem, quae non solum ipsa eorum, inter quos vivit, consuetudine nequiter abutitur; sed etiam saepe fines ejus egressa, foeditatem suam, quae inter claustra mo
Abbreviated transcription (Latin):
adp̃hende arma & scutũ. & exurge
in adiutoriũ mͥ. quã ex loco illo ubi
legitur. dñe ut scuto bonȩ uoluntauᷤ
tuȩ coronasti nos. Nectam̃ ita ur iã
ubicunq scutũ ꝓquo uis munim̃to
positũ legerimꝰ ñ accipiamꝰ nͥ bonã¬
uoluntatẽ dĩ Dic̾tum ẽ enĩ &e scutũ
fidĩ. in quo possitis inquit om̃s sagit¬
tas maligni igneas extinguere. Nec
rursus ideo debemꝰ in armis huiusce
modi spiritalib scuto tantũmͦ fidẽ
tribuere. cũ alio loco etiam lorica dic¬
t̃a sit fidĩ Induti inquit loricã fidĩ
&e caritatis: Quando autẽ. ex eisdẽ
scripturȩ ũbis ñ unũ aliqͥd s duo uel
plura sentiunt᷑. etiam si latet qͥd sense¬
rit ille qui scripsit. ncħ ꝑiclĩ ẽ. si q̃d¬
libet eoꝵ congruere ueritati ex alus
locis scãrum scripturarũ doceri pot̃.
id tam̃ eo conante qui diuina scru¬
tatur eloquia. ut ad uoluntatẽ ꝑue¬
siue aliã sententiã de illis uerbis quȩ

Expanded text:
apprehende arma et scutum et exsurge apprehende arma et scutum et exsurge in adiutorium mihi, quam ex loco illo, ubi legitur: domine, ut scuto bonae uoluntatis tuae coronasti nos. nec tamen ita, ut iam ubicumque scutum pro aliquo munimento positum legerimus non accipiamus nisi bonauoluntatem dei. dictum est enim: et scutum fidei. in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas extinguere. nec rursus ideo debemus in annis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diuina scrutatur eloquia, ut ad uoluntatem peruesiue aliam sententiam de illis uerbis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
debeant. sic̃ calix inmanu dñi uini
meri plenꝰ ẽ. mixto Incertũ ẽ. enim¬
utrũ irã dĩ significet. ñ usq ad nouissi¬
mã pęnã. id.ẽ. usq ad fecẽ. an potiꝰgrãm
scripturarũ aiudĩs ad gentes transeun¬
tem.qr inclinauit. ex hoc inhunc: re¬
manentib apud iudeos obseruationibꝰ
quas carnalit̃ sapiunt. qr fex eiꝰ ñ est
exinanita. Cum uͦ res eadẽ ñ incon-¬
traria s tantũ indiu̾sa significatione
ponit᷑. illud ẽ. in exẽplo. q̃t aqua et
popłm̃ significat. sic̃ in apocalypsi legi
na aquȩ uiuȩ fluent de uentre eius.
& si ꝗͥd aliudatq aliud ꝓlocis in quib
ponitur aqua significare intelligitur
Sic &e aliȩ res ñ singlã s unaqueq earẽ
ñ solũ duo aliqua diuersa.s etiam
sicut posita reꝑitur. Ubi aut̃e aꝑtiꝰ
ponuntur. ibi discendũ ẽ. qͦmͦ in lociᷤᷤ
intelligantur obscuris. Neq enim
meliꝰ pot̃ intelligi q̃d dicꝰtum ẽ deo

Expanded text:
debeant, sicut: Calix in manu Domini vini debeant, sicut: Calix in manu Domini vini meri plenus en usque ad novissimam poenam, id est usque ad faecem; an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad gentem transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinanita. Cum vero res eadem non in contraria, sed tamen in signponitur, illud est in exemplo, quod aqua et populum significat, sicut in Apocalypsi legimna aquae uiuae fluent de uentre eius, et si quid aliud atque aliud pro locis, in quibus ponitur, aqua significare intellegitur. sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum non solum duo aliqua diuersa sed etiamsicut posita reperitur. - Vbi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo in locis intellegantur obscuris. neque enim melius potest intellegi quod dictum est deo:
Abbreviated transcription (Latin):
cunctationẽ qua dictum ẽ quid ergo
dicemus. responsio subiciat᷑. quia genteᷤᷤ
quȩ non sectabantur iusticiã app̃hende¬
runt iusticiam. textus consequens non
coherebit. Qualib& aũt uoce ꝓnuntiet᷑
illud qđ nathanael dixit. a nazareth
potest aliqͥd boni ẽẽ. siue affirmantis ut
illud solum ad int̾rogationẽ ꝑtineat qđ
ait a nazareth: siue totũ cum dubi¬
tatione int̾rogantis. non uideo quomͦ
discernatur. Uterq autt sensus fidẽ non im¬
pedit. Est &ĩa ambiguitas in sono dubio
sillabarum. ⁊ hȩc utiq ad pronuntiationem
ꝑtinens. Nam quod scriptũ ẽ non ẽ abscon¬
ditum os meum a te quod fecisti in abͨcon¬
dito. ñ eluc& legenti utrũ correpta littera
os ꝓnunti& an producta. Si enĩ corripiat
ab eo quod sunt ossa. si aũt ꝓducat ab eo
quod sunt ora intelligitur numerus singła¬
ris. Sed talia linguȩ p̃cedentis inspectione
duudicant᷑. Nã in greco ñ stonia. sed oston¬

Expanded text:
rcontationem, qua dictum est: quid ergo rcontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, textus consequens non cohaerebit. qualibet autem uoce pronuntietur illud quod Natauahel dixit: a Nazareth potest aliquid boni esse, sine affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat, quod ait: a Nazareth, sine totum cum interrogatione dubitantis, non uideo, quomodo discernatur; uterque autem sensus fidem non impedit. est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. nam quod scriptum est: non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito, non elucet legenti, utrum correpta littera os pronuntiet an producta. si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantur; nam in graeco non ax\'fxa, sed
Abbreviated transcription (Latin):
rogationẽ quasi responsio consequatur.
Osͦ qui iustificat. E iterum int̾rogetur:
quia dementissimum ẽ. ita ꝓnuntiabit᷑.
ut precedat ꝑcunctatio. sequat᷑ int̾roga¬
tio. Int̾ ꝑcunctationẽ aũt ⁊ int̾rogatio¬
nẽ hoc uet̾es int̾ẽẽ dixerunt. quod ad
ꝑcunctationẽ multa responderi possurt.
ad int̾rogationẽ uͦ aut non. aut &ĩa. Pro¬
nuntiabit᷑ gͦ ita ut post ꝑcunctationem
qua dicimus quis accusabit aduersus elec¬
tos dĩ. illud quod sequit᷑ sono int̾rogan¬
tis enuntiet᷑. ds̃ qui iustificat: ut taci¬
te responeat᷑. Non. E itẽ ꝑcunctemur.
Quis ẽ qui condempn&: Rursusq int¬
rogemus. Ap̃c uĩc qui moruius ẽ. ma¬
gis aũt qui resurrexit. qui ẽ in dextera
dĩ. qui ⁊ int̾pellat pro nobis. S ut ubiq
tacite respondeatur. non. At uͦ illo in
loco ubi ait. quid ergo dicemus quia
gentes quȩ non consectabant᷑ iusticiam
apprehenderunt iusticiam. nisi post ꝑ-¬

Expanded text:
rogationem quasi responsio subsequatur, rogationem quasi responsio subsequatur, Deus qui justificat. Et iterum interrogetur, quia dementissimum est, ita pronuntiabitur, ut praecedat percontatio, sequatur interrogatio. Inter percontationem autem et interrogationem hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa ad interrogationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita ut post percunctationem qua dicimus, Quis accusabit adversus electos Dei, illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, « Deus qui justificat, » ut tacite respondeatur: « Non. » Et item percunctemur: « Quis est qui condemnet: » rursusque interrogemus, « Christus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui dei et qui interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur: "non". at uero illo in loco, ubi ait: quid ergo dicemus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post pe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quippe utrũ mundemus nos ab om̃i
inquinatione carnis ⁊ suiritꝰ scđm illã
sententiã ut sit scã ⁊ corpore ⁊ spu. an
mundemus nos ab om̃i inquinatione
carnis. ut alius sit sensus. ⁊ sp̃s ꝑficien¬
tes sanctificationẽ in timore dĩ capite
nos. Tales igit᷑ distinctionũ ambiguita¬
tes in potestate legentis sunt. Quȩcũq¬
aũt de ambigius distinctionib diximus.
eadẽ obseruanda sunt ⁊ in ambigus ꝓ¬
nuntiationib. Nam ⁊ ipsȩ nisi lectoriᷤ
ninua uitientur incuria. aut fidei regu¬
lis corrigunt᷑. aut p̃cedentis uł consequen¬
tis contextione sermonis. aut si neutrũ
horũ adhibeat᷑ ad correctionẽ. nichilomi¬
nus dubiȩ remanebunt. it quolib& mͦ
lector ꝓnuntiauerit. ñ sit in culpa.
Nisi enĩ fides reuocas qua et edimus dm̃
ñ accusaturum aduersus eiectos suos. ⁊
xp̃m ñ condempnaturũ electos suos. po¬
test illud sic pronuntiari. Quis accusa¬
bit aduersus electos dĩ: ut hanc inter¬

Expanded text:
Mundemus nos ab omni coinquinatione carnis et spiritus, secundum illam sententiam, Ut sit sancta et corpore et spiritu ; an, Mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut alius sit sensus, Et spiritus perficientes sanctificationem in timore Dei capite nos. Tales igitur distinctionum ambiguitates in potestate legentis sunt. Cautem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. Nam et ipsae nisi lectoris nimia vitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur, aut praecedentis vel consequentis contextione sermonis; aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa. Nisi enim fides revocet, qua credimus Deum non accusaturum adversus electos suos, et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari, Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc inter
Abbreviated transcription (Latin):
monis diuidicanda ẽ ubi ait apł̃s. ⁊ qͥd
eligam ignoro. compellor. autẽ ex duob
concupiscentiã habens dissolui ⁊ ẽẽ cũ
xp̃o. multo enĩ magis optimũ manere
in carne necessarium ꝓpt̾ uos. Incertũ ẽ
enuim utrũ ex duob concupiscentiã ha¬
bens. an compellor. aũt ex duob. ut illid
adiungatur. concupiscentiã habens diss¬
ui ⁊ ẽẽ cum xp̃o. Sed qm̃ ita sequitur
multo enĩ magis optimũ. appar& eum eiꝰ
optimi dicere se habere concupiscentiam.
ut cũ ex duob cõpellat᷑. alterius tam̃ ha¬
beat concupiscentiã. alterus necessitatẽ.
concupiscentiã scilic& ẽẽ cum xp̃o. necis¬
sitatẽ manere in carne. Quȩ ambiguitiᷤ
uno consequenti uerbo diuidicat᷑. cũ poli¬
tum ẽ enĩ. quã particulã qui abstulerit
int̾pretes illa potus sententia ducti sutꝰ
ut ñ solum compelli ex duob sed & ĩa

Expanded text:
monis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid monis dijudicanda est, ubi ait Apostolus: Et quid eligam ignoro: compellor autem ex duobus; concupiscentiChristo; multo enim magis optimum, manere in carne necessarium propter uos. incertum est enim, utrum e duobus concupiscentiam habens, an compellor autem ex duobus, ut illud adiungatur: concupiscentiam habens dissolui et esse cum Christo. sed quoniam ita sequitur: multo enim magis optimum, apparet eum eius optimi dicere se habere concupiscentiam, ut, cum ex duobus compellatur, alterius tamen habeat concupiscentiam, alterius necessitatem: concupiscentiam scilicet esse cum Christo, necessitatem manere in carne. quae ambiguitas uno consequenti uerbo diiudicatur, quod positum est, enim. quam particulam qui abstulerunt interpretes, illa potius sententia ducti sunt, ut non solum compelli ex duobus sed etia