comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illos. at que illos quos ibi apos¬
tolus paulus enumerat reg¬
num dĩ pos sessuros. Scit
Scit
iram et in dignationem. tri¬
bulationem et angustias. in
omnem animam hominis ope¬
rantis malum. Iuda ei
primum et greci.: Glo¬
riam uero et honorem et pu¬
cem omni operanti bonum.
iu deo primum et greco.
Haec atque huius modi iudiciu
dĩ euidenter ex pressa nouit
ecclesia. sed non ipsa sunt om¬
nia.: Cum sint quedam in¬
scrutabilia. et sicut multa
abyssus : pro fundu et occulta.:
An et ipsa nota sunt quibus dam
ex cel lentioribus membris ho¬
minis huius. qui cum suo cu¬
pite saluatore. totus est xp̃s.
In scrutabilia fortasse dicta
sunt homini: quia uiribus
suis ea non potest per scrutari.
Sed cur non possit dono sp̃s sc̃i.
cui cum que hoc dñs conferre
dignatur.  Sic enim et illud
dictum est. Dñs habitat lu¬
cem in accessibilem. Et au
nen.: Accedite ad
eum. et in luminamini.
Quae utique ita soluitur quaes¬

Expanded text:
illos atque illos, quos ibi aposillos atque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit Scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem animam hominis oprantis malum, Judaei primum et Graeci: gloriam vero, et honorem, et pacem omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia, cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut multa abyssus profunda et occulta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim et illud dictum est: Deus habitat lucem inaccessibilem : et auen, «Accedite ad eum, et illuminamini» . Quae utique ita solvitur quaes
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quod in ter haec
duo: medium posuit Bene¬
dictus es dñe. doce me iusta¬
ficationes tuus. Quomodo
conuenicit homini. cuius in
corde iam sunt eloquiu dĩ.
et qui labus suis enuntiauit
omniu iudi ci di.. Ut ad¬
huc uelit discere iustificati¬
ones dĩ non inuenitur. nisi
ut eas discere uelle intelle¬
gatur faciendo non memoria
retinendo et loquendo.
Et id demonstrauit ad nõ de¬
bere nos petere. sine quo
ni hil possumus facere.
Sed hoc ante istum alio iam ser¬
mone tractauimus.. Nunc
uero quomodo se dixerit om¬
ni uidiciu oris dĩ. in labus
sius enuntiasse cum dicta sint
in scrutabilia. et de quorum
pro funditate alibi scriptum
tractare sus cepimus.: Quid
hic ergo intellegamus atten di¬
te. Num quid udiciu dĩ
nescit ecclesia Scit plane.
Nam scit utique qualibus dic¬
turus sit iudex uiuorum et
nedicti patris mei percipite
regnum. Et quu libus dic¬
turus sit. ite in ignem aeter
Scit in quam.
neque fornicatores. neq
idolis seruientes. Neque

Expanded text:
: sed quod inter haec : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum tractare suscepimus. 2. Quid ergo hic intelligamus, attendite. Numquid judicia Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et nedicti Patris mei, percipite regnum;» et qualibus dicturus sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque
Abbreviated transcription (Latin):
us. siiam sciebut in scruta biliu
dĩ. et ei quae hominibus prae¬
cepit faciendu nes ciebut.:
Iustificationes enim sunt. non
dictae. sed facta iuistitiae:
operi scilicet iustorum quae
Ideo autem
dĩ dicuntur quumuis a nobis
fiant : quiu nisi ipso donante
non fiunt. Iudicia porro di
sunt : quibus ab eo mundus.
et nunc in fine sȩculi iudicat᷑.
Sed cum eloquiis dĩ omnia con¬
tineantur. et iustificationes
querit ad huc iustificationes
discere: quiu eloquiu dĩ
se abscondisse dicit incorde:
ait enim. Incorde mẽo abscon¬
di eloquiu tua uti ne peccem
tibi.
Tum secutus ad iun¬
xit
Benedictus ẽs dne
doce me iustificationes tuas.
Ac de inde: In labus meis inquit
enuntiaui omnia iudicia oris
tui. Uidentur quidem duo
ista interse non esse contra¬
ria. immo esse potius amica
atque coniuncta: ut quoni¬
am incorde suo ab scondit
elo quia dĩ. In labus suis iu¬
dicia eius enuntiet. Corde
enim creditur ad iustitiam: ore
autem con fessio fit ad salu

Expanded text:
us, si jam sciebat inscrutabilia us, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta, sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas;» ac deinde, «In labiis meis,» inquit, «enuntiavi omnia judicia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem»
Abbreviated transcription (Latin):
hic uersus In labiis meis enunti¬
aui omnia iudicia oris tui.
Quid est hoc dilectissimi: Quid est
hoc: Quis omnia uidicia dĩ enun¬
tiare possit: cum uestigare non
possit: An uero cum apostolo
ex clumare dubitamus. O alti¬
tudo di uiciarum sapientiae et
scientiae dĩ : quam in scrutabiliu
sunt uidiciu eius. et inuestigu¬
Pñs dicit:
Ad huc multa habeo uobis dicere:
sed non potestis portare modo.
Et quamuis continuo promiserit
eis omnem ueritatem per spm̃ scm̃:
clamat tamen beatus paulus.
Ex parte scimus : ut intellegamus.
spũ quidem scõ. unde pignus ac¬
cepimus per ducinos ad omnem
Sed cum in aliu
In labiis meis enunti aui omniu
iudicia oris tui. Et ille hoc
dicit qui paulo ante superiore
uersu proximo dixerat doce me
iustificationes tuas. Quo pacto
igitur. enuntiauit omnia iudiciu
oris eius. qui uult ad huc discere ius¬
tificationes eius: An iudicia qui¬
dem cuncta iam nouerat. iusti fi¬
cationes autem ad huc discere cu¬
piebat. Hoc uero est mirabili¬

Expanded text:
hic versus: «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubitamus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investiganus dicit, «Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnem veritatem per Spiritum sanctum ; clamat tamen beatus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos ad omnem veritatem; sed cum in aliam«In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabili
Abbreviated transcription (Latin):
fias S ed nomendñi in uocubo.: Qui
ergo defecerunt. dñm non inuocaue¬
runt. Desua fostitudine. presum pser̃
Tusic redde. ut te accepisse quod red¬
dis memineris. Sic ergobenedicat
animatua dño. ut non obliuis cat᷑ om̃s
butiones eius. Quiꝓpitius fit omnibus
iniquitatibus tuis. qui sanatom̃s lan¬
guores tuos. Quiredimit de corruptio¬
ne uitam tuam. qui coronatte in misera¬
tione & misericordia. Quisatiat inbo¬
nis desiderium tuum. renouabitur sic̃
aquilae iuuent̾tua. Ecceretributio¬
nes Quid debatur peccatori nisi sup¬
plicium.: Quid debabat᷑ blasphemo
nisi gehenna ignis ardentis. Non ipsa
retribuit : Ne ex pauescas. Ne ex hor¬
res cas nesine amore timeas: Noli ob¬
liuisci om̃s r&ributiones eius bonas.
Et mutare iam: ne experiaris retributi¬
ones eius: dicam malas: Siiustas non
mulas. Ate ergomala: adõ autem
nec haec quae pateris. mala sunt. Si
enim iusta sunt. bona sunt. Sed tibi

Expanded text:
ficias. Sed «nomen Domini invocabo.» Quid ficias. Sed «nomen Domini invocabo.» Quid ergo defecerunt, Dominum non invocaverunt; de sua fortitudine praesumpserunt. Tu sic redde, ut te accepisse quod reddis memineris. Sic ergo benedicat anima tua Dominum, ut non obliviscatur omnes bonos facit. Qui propitius fit omnibus iniquitatibus tuis, qui sanat omnes languores tuos. Qui redimet de corruptione vitam tuam, qui coronat te in miseratione et misericordia. Qui satiat in bonis desiderium tuum: renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Ecce retributiones. Quid debebatur peccatori, nisi supplicium? quid debebatur blasphemo, nisi gehenna ignis ardentis? Non ipsa retribuit: ne expavescas, ne exhorrescas, ne sine amore timeas. Noli oblivisci omnes retributiones ejus bonas; et mutare jam, ne experiaris retributiones ejus: quid dicam? malas? Si justas, non malas. Ad te ergo malas; ad Deum autem nec haec quae pateris mala, mala sunt: si enim justa sunt, bona sunt; sed tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ere .: Non uult tȩds̃ detuore tribui:
Sidetuo r&ribues. peccatum r&ribues.
Omnia enim quae habes ab illo habes.
Tuum peccatum habes: Nonuult sibi
r& ribui detuo: desuo noriuult: Quo¬
modo agricola de terra quam semina¬
fpyiiuit: si segetem attuleris. deagricolẽ
retribuisti. sispinas. detuo .  Uerita¬
taem retribue : inuerititednm̃ laudas:
Almus id &uouolueris mentieris. Quiloqui¬
tur mendacium. desuo loquit᷑. Silo
quit᷑ mendacium desuoloquit᷑. quilo¬
quitur ueritatem de dĩ loquitur.
Quid ẽ autem accipere calicem salutaris.
nisi passiones dñi imitari Hoc mastr¬
res fecerunt. Hoc suꝑbientib: dĩx̃
& sedes sublimes iam querentib & con¬
uallem plorationis deuitantib qui
uolebant sedere unus addexteram ali¬
us ad sinistram. Quides
testisbibere calicem quem ego bibitu¬
russum lam ergo mastrr. paratus ad
uictimam scam̃ : dic̃. Calicem saluta¬
ris accipiam. Accipiam ergo calicẽ
xp̃i. bibam passionem dñi. cauenede¬

Expanded text:
ere; non vult Deus de tuo sibi retribui. Si de tuo retribuis, peccatum retribuis. Omnia enim quae habes, ab illo habes: tuum peccatum solum habes. Non vult sibi retribui de tuo, de suo vult. Quomodo agricolae, de terra quam seminavit, si segetem attuleris, de agricolae fructu retribuisti; si spinas, de tuo obtulisttatem retribue, in veritate Dominum lauda:  de tuo volueris, mentieris. Qui loquitur mendacium, de suo loquitur . Si qui loquitur mendacium, de suo loquitur; qui loquitur veritatem, de Dei loquitur. Quid est autem accipere calicem salutaris, nisi passiones Domini imitari? Hoc martyres fecerunt. Hoc superbientibus dixit, et sedes sublimes jam quaerentibus, et convallem plorationis devitantibus, qui volebant sedere, unus ad dexteram, alius ad sinistram. Quid testis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Jam ergo martyr paratus ad victimam sanctam dicit. «Calicem salutaris accipiam:» accipiam calicem Christi bibam passionem Domini. Cave ne de
Abbreviated transcription (Latin):
quitas est.
et qui operantur
iniquitatẽ.
non utiq: inuus
eius ambula¬
uerunt: Aut
quia dubiũ non est eos ambulare
in uus dñi. non credantur habere
peccatum: quod procul dubio falsũ
est.: Neq enim pp̃t arrogantiã
superbiamq uitandã scriptum est:
si dixerimus quia peccatũ non habem̾
nos ipsos seducimus. Alioquin non¬
Alioquin non
adderetur. et ueritas in nobis non ẽ :
sed diceretur: humilitas in nobis ñ est.
Presertim quiu sequitur : unde iste sen¬
sus clarius in lustretur. omnesq au¬
ferat dubitationis ambages. Cum
enim hoc beatus iohannes dixisset.
ad iunxit Si autẽ confessi fue
rimus delicta nr̃a: fidelis ẽ et iustus.
qui dimittit nobis peccata nr̃a: et mun¬
det nos ab omni iniquitate. Quidhi
dicit: quid contra dicit: damnabilis
impietatis elatio: Si enim pp̃t ar¬
rogantiam deuitandã. non pp̃t ueri¬
tatem fatendam. non dicunt scĩ non¬
se habere peccatum: Quid ẽ quod c̃¬
fitentur ut remissionem mundati¬
onemq credantur: An

Expanded text:
quitas est» , et qui operantur iniquitatem, non utique in viis ejus ambulaverunt; aut quia dubium non est eos ambulare in viis Domini, non credantur habere peccatum, quod procul dubio falsum est. Neque enim propter arrogantiam superbiamque vitandam scriptum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus.» Alioquin non adderetur, «Et veritas in nobis non est;» sed diceretur, Humilitas in nobis non est: praesertim quia sequitur unde iste sensus clarius illustretur, omnesque auferat dubitatione ambages. Cum enim hoc beatus Joannes dixisset, ad junxit: «Si autem confessi frimus delicta nostra; fidelis et pius est. P. Qui nobis peccata dimittat, et mundet nos ab omni iniquidicit, quid contradicit damnabilis impietatis elatio? Si enim propter arrogantiam devitandam, non propter veritatem fatendam, non dicunt sancti se non habere peccatum; quid est quod confitentur, ut remissionem mundationemque mereantur?
Abbreviated transcription (Latin):
am bulauerunt.
Sed elabo randũ
ẽ opitulante dõ. in cuius manu sunt
et nos et sermones nr̃i . ne rectum dic¬
tum. non recte intellectum. lectorẽ
auditoremue per turbet. : Cauen¬
dum ẽ enim ne om̃s sc̃i quorum illu
uox ẽ : si dixerimus quia peccatum
non habemus. nos met ipsos seducimꝰ¬

Expanded text:
averunt.» Sed elaborandum est, opitulante Deo, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri , ne recte dictum, non recte intellectum, lectorem auditoremve perturbet. Cavendum est enim, ne omnes sancti, quorum illa vox est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos
Abbreviated transcription (Latin):
ad orare: melior Eftu quã uis
ea ñ feceris. quõ quȩ illa ñ possunt.
facis melior et bestia: Ad hoc
opus erat post quã a capite usq¬
faceread pedes mẽbra decursa sunt. de
fauciũ clamore repetereñt. sic
credo quis illa quȩ deceteris mẽ

Expanded text:
adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris me
Abbreviated transcription (Latin):
potentias dñi impletus consideratione
diuinorum operum qui misericordiam
eius &poscit: Quis inquit loquetur po¬
tentias dñi : auditas faciet om̃s laudes&.
Sub audiendum est quod supra dictũ est.
Vt&iam ista sententia ita sit plena: quis
auditas faci& om̃s laudes eius. id est quis¬
nam sufficiat auditas faci& omnes laudes
eius. Auditas faci& dixit. id est faci& ut
audiantur: Ostendens italoquendas
potentias dm̃i & laudes eius ut predicent᷑
audieritibus: Sed quis potest omnes: an
forte quia sequitur: Beati qui custodiunt
iuditium & faciunt iustitiam in omni ho¬
ra. Eas dixit laudes qui intelleguntur o

Expanded text:
potentias Domini?» Impletus consideratione divinorum operum, qui misericordiam ejus exposcit, «Quis,» inquit, «loquetur potentias Domini, auditas faciet omnes laudes ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An forte quia sequitur, «Beati qui custodiunt judicium, et faciunt justitiam in omni tempore,» eas dixit laudes ejus, quae intelliguntur o
Abbreviated transcription (Latin):
ibi contemplabimur quod sem¬
perlaudabimus. Hec illud de¬
fici& quod nobis presto estnec nos
qui fruemur: nec fastidi& qui man¬
ducabit. nec defici& quemandu¬
cabit: magna illa & mira contem¬
platio erit.. Et quis deilla digne
dic& isto tempore.¬
ore. cum inter
montes fluunt aquȩ Interim
ergo fluant aquȩ intermontes
&pertranseant : Cum transeunt
aquȩ bibitur im peregrinatione
Nesun uia deficiamus ⁊ potabunt
omnes bestiȩ siluȩ: inde uenistis.
Desilua collecti estis. & qualis silua
nullus hominum ibi ꝑtransibat qui¬
a nullus prophȩta illuc missus erat :
sed ad arcam construendam conscisa
sunt ligna desiluis. Inde ligna in¬
deb estiȩ: inde uenistis. Ergobi¬
bite: potabunt omnes baestiae sil¬
uȩ ⁊ Suscipiunt onagri insiti nsu¬
am: Onagros magnas quasdam bes¬
tias dicit.. Quis enĩ ci mesciat
onagros. a grestos asinos ĩmagnos

Expanded text:
ibi contemplabimur quod semibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, inde bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos
Abbreviated transcription (Latin):
sion: Quo confortauit uectes por¬
tarum tuarum: Lam confirmatis
uectibus. & clausa ciuitate : Vnde.
Vtiam pridem diximus nemo exit
amicus. & quonemo intrat inimi¬
cus: quod eotex de nobis legendus ẽ
aut tractandus sermo quẽ ad modũ
uobis modo tractatur: Ideo modo
tractatur. utibi teneatur: Ideo mo¬
do persyllabas diuttur: ut ibi totus
atq integer con templetur. Hon
tibi deerit uerbum dĩ sed tamenꝑ
literas. Non personos. non ꝑcodices.
Non ꝑlectorem. non per tractutorẽ :
Quomodo ergo in principio erat uer¬
bum. & uerbum erat apud dm̃.
&ds̃ erat uer bum: non enĩ ad nos¬
sic uenit utinde disceder& quia
in hoc mundo erat. & mundus
ꝑip sum factus ẽ. Tale uerbum
cõ templaturi sumus apparebit
ds̃ deorum insion. Sed hoc quan¬
do post peregrinationẽ finita ui¬
ai Sitamen post finitam uiam
Non iudici trademur : Ut iudexmit¬
tat in carcerem.: Sed sifinita uia.
sicut speramus &optamus. &stu¬
demus ad patriam uenerimus.

Expanded text:
oniam confirmavit vectes portarum tuarum» , jam confirmatis vectibus et clausa civitate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendus est, aut tractandus sermo, quemadmodum vobis modo tractatur. Ideo modo tractatur, ut ibi teneatur; ideo modo per syllabas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur. Non ibi deerit verbum Dei; sed tamen non per litteras, non per sonos, non per codices, non per lectorem, non per tractatorem. Quomodo ergo? Sicut «in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Non enim sic ad nos venit, ut inde discederet; quia «in hoc mundo erat, et mundus per eum factus est» . Tale verbum contemplaturi sumus. «Apparebit» enim «Deus deorum in Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo diligit proximum tam quã
se ipsum. quinescit & se ipsum.
Non enim frustra ille filius iunior qui
profectus in regionem longinquam ubi
dis sipauit substantiam suam : uiuens
prodige ut dicer&. Surgam& ibo ad
patremmeum. Prius reuersus est in sem&¬

Expanded text:
Quomodo ergo diligit proximum tanquam Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in sem
Abbreviated transcription (Latin):
nempe et omnibus fidelibus & pluri¬
mis infidelibus nota sunt . Curergo
poscit fidelis ne abscondatur sibi:
quod nec in fideli cernit abscondi.
An quia dm̃ nosse difficile est. conse¬
quens est utiq ut diliges dñm dm̃tur̃.
difficile intellegatur : ne aliud pro
alio diligatur : Nam proximi faci¬
lior uidetur esse cognitio: Omnis
quippe homo est omni homini ꝓxi¬
mus: Nec ulla cogitanda est lon¬
ginquitas generis ubi est natura
communis: Quamquam proximum
nouerat qui dño ait et quis est
mihi proximus. quando illi est pro¬
positus Homo quidam qui descen¬
dens abhierusalem in hiericho in¬
cidit in latrones: Cui proximum
non fuisse. nisi quicum illo fecit
misericordiam: Ipse qui inter¬
rogauerat iudicauit: Patuitq
infacienda misericordia neminẽ
alienum eẽ deputandum ab eo qui
diligit proximum: Sed multi nec
se ipsos nouerunt : quia & seipsũ
nosse: quem admodum homo sibi deb&
in notescere non omnium hominũ est:

Expanded text:
Nempe et omnibus fidelibus, et pluriNempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi est propositus homo quidam, qui descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latrones: cui proximum non fuisse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est.
Abbreviated transcription (Latin):
dam. : Posuit enim apudmor¬
temdomum suam: Etupud in¬
feros cum terrigenis axessuos.
Sunt autem &ipsi peregrini. &
inquilini non huic terrȩ sed po¬
pulo dĩ. A quo sunt alienigenȩ:
Unde credentibus & scam̃ ciuitatẽ.
quae non est dehocmundo habere
incipientib: apostolus dicit.: Igi¬
turiam nonestis peregrini. & in qui¬
lini. sed estis ciues scõrum & domes¬
ticidĩ. Ipsiergo sunt ciues terre¬
ni: quisunt dĩ populo peregrini.:
Q uiuero ciues sunt inpopulo dĩ.
ipsi sunt in terra peregrini. Quia
totus idem populds quam diu est
incorpore. peregrinamur ad nõ.
Dicat itaq Incola egosum in terra.
ne abscondas a me mandatatua.¬
Nonne illa ubiq dr̃ uoluit praedica¬
ri. Utinam quam multis clara.
tam multis cara sint.: Nam quidest
tuum extoto cordetuo. extota
anima tua. & extota mente tua.
Et diliges proximum tuum tamquã
te ipsum. In quibus duobus mandatis.
totalex pendet & proph&ae : Et quis
est quem lateant ista mandata.

Expanded text:
dam: «Posuit enim apud mordam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus dicit: «Igitur jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei» . Ipsi ergo sunt cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandataNonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tanquam teipsum; in quitota lex pendet et Prophetae» . Et quis est quem lateant ista mandata?
Abbreviated transcription (Latin):
Etsiquidẽ eius memores essent aqua
discesserant: habuissent tempus
reuertendi : Nunc autem meliorẽ
appetunt. idest caelestem: Ideo
non confundit᷑ dehis deusuocarids
eorum.⁊ Preparauit enĩ eis ciuitatẽ :
Etillud quod legimus: Quam diu su¬
mus incorpore peregrinamur ad nõ:
Potest intellegi hoc nonesse omniũ.
sed fidelium: No nenĩ omni ium est
fides. Ituidemus quid his uerbis
apostolus iungat. Cumenim dix¬
isset. quamdiu sumus incorpore
peregrinamur adño.. ꝑfidem
enim ambulamus inquit non ꝑspe¬
ciem: Vtintellegeremus eorum eẽ
istam peregrinationem qui am bu¬
lant ꝑfidem.: In fideles autem.
quosds̃ non presciuit nec predisti¬
nauit conformes imaginis filii sui.
Nonpossunt ueraciter dicere se inter¬
ra peregrinos : quando ibi sunt ubi
secundum carn em natisunt.
N onenim alibi habent ciuitatem:
ac perhoc: Non sunt interra
alienigenȩ. sed terrigenȩ.:
Vnde ait alia scriptura dequo¬

Expanded text:
Et si quidem ejus memores essent a qua Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his Deus vocari Deus eorum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dixisset, «Quimdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino: Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» ; ut intelligeremus eorum esse istam peregrinationem, qui ambulant per fidem. Infideles autem, quos Deus non praescivit nec praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui , non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quo
Abbreviated transcription (Latin):
Non omnis homo sit hoc dicere: sed
cui patria promissa est aeterna
in caelis: Hoc scio quia temptatio
est uita humana super terram. &
iugum graue est super filios adam:
Verum me plus delectat secundũ
istam disputare sententiam. Vti¬
dõ nos in terra inquilinos uel in co¬
las eẽ dicamus. quia supernam
patriam unde pignus accepimus.
et quo peruenientes num quam
inde migremus. inuenimus : Nam
et ille qui in alio psalmo dicit:
Inquilinus egosum apudte etpe¬
regrinus sicut om̃s patres mei.
Non ait sicut om̃s homines: sed di¬
cendo sicut om̃s patres mei: Ius¬
tos procul dubio uult intellegi.
qui eum tempore precesserunt.
et in hac peregrinatione gemitu
pio supernȩ patriae suspiratis.:
De quibus scriptum est adhebreos.:
Secundum fidem mortui sunt ho
mines: Cum non accepissent pro¬
missiones. sed longe eas uidentes.
& salutantes et confitentes. quia
hospites & peregrini sunt suꝑ ter¬
ram.: Qui enim talia dicunt. osten¬
dunt qui a patriam quȩrunt.

Expanded text:
non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium aliquando concupisse
commemorat : Si autem iam desi¬
derabat: cur non habebat : non enĩ
aliquid impedit. quo minus habe¬
antur iustificationes dĩ : nisiquia
non desiderantur dum non ineas
caritas feruet. quarum claritas
lucet: An habebat eas atq facie¬
bat . nam paulo post dicit. Ser¬
uus aut̃ tuus exercebatur in iusti¬
ficationibus tuis: Sed quibus qua¬
si gradibus ad eas perueniatur osten¬
dit : Prius est enim utuideatur
quam sint utiles et honestȩ. de in¬
de ut earum desideriũ concupiscat᷑ :
Postremo ut proficiente lumine
atq sanitate. delectetearũ etope¬
ratio. Quarum sola ratio delecta¬
bat: Sed eaquȩ sequntur : quõ iã
iste prolixus est : alio sermone ad¬
iuuante dño commodius disseren¬

Expanded text:
desiderium aliquando concupisse desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus exercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante Domino, commodius disseren
Abbreviated transcription (Latin):
rerum abstinentium concupiscentiu
Sed dĩ iustificationes absentes esse
quomodo possunt: nisi quando
nesciuntur : An et quando sciunt᷑
et non fiunt: absentes habendȩ sunt.
Nam quids̃ iustificationes. nisi
opera iusta. non uerba: Ac perhoc.
possunt infirmitate animȩ non
desiderari. etratione mentis ubi
uidetur quam sint utiles atq salu¬
bres: potest earum desiderium
concupisciꝰ Sepe enim quid agen¬
dum sit uidemus. necagimus. Quia
non delectat ut agamus et cupimus
ut delectet: Prȩuolat intellectus.
ut tarde sequitur. et aliquando non
sequitur humanus atq: infirmus
affectus : Ideo ergo desiderare
concupiscebat: quae bona eẽ cer¬
nebat Cupiens eorum habere
delectationem. quorum potuit
uidere rationẽ : Non autẽ ait
concupiscit. sed concupiuit
anima mea desiderare iustificatio¬
nes tuas : Fortasse quippe talis
erat iste in cola in terra. qui iam
peruenerat ad id quod concupiuerat:
Iamq desiderabat eas quarum se

Expanded text:
rerum absentium concupiscentia? rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; t tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se
Abbreviated transcription (Latin):
Odio quippe habemus concupiscen¬
tiam nr̃am. quia caro concupiscit.
aduersus spm: Et quid est ista
concupiscentia nisi mala dilectio.
Et diligimus concupiscentiã nr̃am.
qua sp̃s concupiscit aduersus car¬
nem: Et quidest ista concupiscen¬
tia: nisi bona dilectio : Cumaũ
dicitur. diligenda ẽ : quid aliud
dicitur quam concupiscenda est:
Quocirca quõ recte concupiscur¬
tur iustificationes dĩ. recte
concupiscitur concupis centia
iustificationũ dĩ. Hoc enĩ alio
modo sic dicipotest si recte dili¬
guntur iustificationes dĩ. recte
diligitur dilectio iustificationũ
dĩ: An aliud est concupiscere.
aliud desiderare . Non quo ñ sit
concupiscentia desideriũ: sed quia
non om̃s concupiscentia desiderium ẽ ⁊
Concupiscuntur enim: et quae habent᷑.
et quae non habentur: Nam concupis¬
cendo fruitur homo rebus quas habet.
Desiderando aũ abstinentia concupis¬
cit. De siderium ergo quid est : nisi

Expanded text:
Odio quippe habemus concupiscenOdio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilectio? Et diligimus concupiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concupiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Concupiscuntur enim et quae habentur, et quae non habentur: nam concupiscendo, fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
mirum si appetit animus ut appe¬
tat corpus. quando appetit animꝰ.
nec appetit corpus: Cum autem
utrum que animiest et utrumque
concupiscentia: cur concupisco de¬
siderium iustificationum dĩ. Quo¬
modo inuno eodemq: animo meo
habeo concupiscentiã desideri huiue
et ipsum non habeo desideriũ : Aut
quo modo ista duo sunt et non unũ :
Vt quid enim concupisco desiderare
iustificationes: ac non ipsas iusti fica¬
tiones potius. quã earum desideriũ
concupisco : Aut quo pacto possũ
iustificationũ desideriũ concupisce¬
re. et ipsas iustificationes non con¬
cupiscere: Cum ideo earũ desi¬
derium concu piscam. quia ipsas
habere cupio. Quod si ita est: lam
ipsas utiq concupisco. Quidigit᷑
opus est. ut earum desiderium con¬
cupiscam : cumidiam habeam & ha¬
bere me sentiam: Nonenim pos¬
sum concupiscere de siderium iusti¬
tiae. nisi concupiscendo iustitiã.
An hoc est quod superius dixi: quod
diligenda sit etiam ipsa dilectio.

Expanded text:
mirum est si appetit animus ut appemirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio q
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua spetiosa: quam potest homo
concupiscere nec habere. quia ex¬
tra posita non est in homine : Quis
nesciat in homine esse concupiscen¬
tiam: in homine esse desiderium.
Curergo concupiscitur ut habeatur¬
qͦ. quasi forinsecus inferatur. At quo¬
modo haberi concupiscentia eius sine
ipso potest. cum sit & ipsum. quid
aliud quam concupiscentia: Nã
et desiderare: proculdubio concu¬
piscere est. Quis est iste mirabi¬
lis atq: in explicabilis languor. &
tamen est. Nam et egrotus qui
fastidio laborat. et uult euadere
hoc malum: concupiscit utiq deside¬
rare cibum : dum concupiscit non
habere fastidium. Sed hoc fasti¬
dium morbus est corporis: Con¬
cupiscentia uero qua concupiscit
desiderare cibum: Hoc est carere
fastidio : In animo est ñ incorpore:
Et habet eam non gutturis et fauci¬
bus delectatio. quae fastidio re¬
stringitur. sed recuperandȩ ratio
sanitatis. qua pellendum ẽe fasti¬
dium prouidetur: Et ideo non ẽ¬

Expanded text:
aliqua speciosa, quam potest homo aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum concupiscit non habere fastidium: sed hoc fastidium morbus est corporis. Concupiscentia vero qua concupiscit desiderare cibum, hoc est carere fastidio, in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
centia inquit sapientiae deducit
ad regnum: Sinon adderet sapi¬
entiae. nullomodo diceret con¬
cupiscentia perducit ad regnũ:
At uero a postolus quod posuit. Con¬
cupiscentiam nesciebam nisi lex
diceret. non concupisces: Non uti¬
que addidit. cuius rei concupiscen¬
tiam uel quid concupisces: Cer¬
tum est enim non intellegi cum
ita dicitur. nisi malam concupiscen¬
tiam : Quidergo huius anima con¬
cupiuit : desiderare inquit iusti¬
ficationes tuas in omni tempore:
Credo non dum eas desiderabat:
quando concupiuit desiderare:
Iustificationes autem. facta sunt
iusta. idest opera iustitiae.
Cum itaque nondum habeat.
& quiiam desiderat quam longe
ab hiserat. qui eas adhuc desiderare
concupiscebat : et quam longius
ab eis sunt quineq hoc adhuc concu¬
piscunt  Mirum estaũ quomodo
concupiscatur desiderium: nec sit
in nobis c̃uius iam concupiscentia sit
in nobis: Neque enim pulchrum ali¬
quod corpus est sicut aurum uel caro

Expanded text:
oncupiscentia itaque sapientiae deducit oncupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo nondum eas desiderabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat  qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro
Abbreviated transcription (Latin):
et diligendo proximum ut illinc sint.
dum diligitur : Vnde consequent᷑
iste in cola in terra: cum dĩ mandu¬
ta nesibi absconderentur oras¬
set: In quibus dilectio precipitur.
uel sola uel maxime et ipsius di¬
lectionis dilectionem se uelle habe¬
re : proclamat dicens: Concupi¬
uit anima mea desiderare iusti¬
ficationes tuas in omni tempore :
Laudabilis est ista concupiscentia.
non damnabilis : Non de hacdictũ
est. non concupisces: Sed de illa.
qua caro concupiscit aduersus
sp̃m: De hacaũ bona concupiscen¬
tia qua concupiscit sp̃s aduersus
carnem. Quȩre ubi scriptũ sit.
et inuenies : Concupiscentia ita¬
que sapientiae deducit ad regnũ.
Et multa alia repperiuntur bonȩ
concupiscentiae testimonia : Sed
hoc sane inter est quod nontacetur
quid concupiscatur: quando bona
commemoratur concupiscentia.
Cum autem non additur. quid concu¬
piscatur : sed sola ponitur: non nisi
mala intellegitur.: Sicut in hoc¬
quod commemoraui: C¬

Expanded text:
et diligendo proximum, ut illic sit et diligendo proximum, ut illic sit non diligitur? Unde consequenter iste incola in terra, cum Dei mandata ne sibi absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur vel sola vel maxime; et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat, dicens: «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore.» Laudabilis est ista concupiscentia, non damnabilis. Non de hac dictum est, «Non concupisces» ; sed de illa qua caro concupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hquod commemoravi, «C
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. Nisi quia tam longe peregrina¬
tus est. ut relinquer& etiam sem& ipsũ :
Nec tamen reuerter& adse: si omnimo¬
do nesciret se : Nec diceret . surgam
et ibo ad patrem meum: si penitus
ignoraret dm̃: Quocirca et aliqua¬
tenus ista sciuntur: Et ut magis ma¬
gisque sciantur : non in merito scien¬
da poscuntur: Qua propter ut scia¬
mus diligere dm̃ sciendus est ds̃. Et
ut sciat homo diligere proximum
tamquam se ipsum : prius debet dili¬
gendo dm̃ diligere se ipsum: Quod
unde poterit: sinescit dm̃ sinescit
se ipsum: Recte itaque dicitur
dõ: In cola ego sum in terra ne ab¬
scondas a me mandata tua. Merito
namq: absconduntur eis qui non sunt
in colȩ in terra : Haec enĩ mande¬
ta et si audiunt non sapiunt. quia
terrena sapiunt : Quorum autem
conuersatio in caelis est : inquantũ
hic conuersantur. profecto peregri¬
nantur: Petant itaquẽ neabscon¬
dantur abeis mandata dĩ perquae
ab hoc incolatu liberentur: Diligen¬
do dm̃ cum quo in aeternum erunt.

Expanded text:
ipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt;
Abbreviated transcription (Latin):
redo qđ ad tendistis fr̃s hius titulũ
psalmi : memoriȩq mandastis
Con uersionẽ quoq aggei et zacha¬
riae: nondũ erant hi prophete

Expanded text:
redo quod attendistis, fratres, hujus titulum psalmi, memoriaeque mandastis. «Conversio,» inquit, «Aggaei et Zachariae.» Nondum erant hi prophet
Abbreviated transcription (Latin):
quidã illorũ non crediderunt.
qui sunt ex isrl hi sunt israhel
neq quia s̃ sem̃ abra ham. om̃s
filii : sed sicut scriptũ est. reli¬
quiae saluȩ factȩ sunt. Ex ꝑ¬
sona enim eorũ qui inde credider̃.
dicit᷑. Nisi dñs saba oht reliquis¬
set nobis sem̃. sicut sodoma fac¬
ti essemus. et sicut gomorra
si miles fuissemus: sed ideo sem̃:
quia sparsim ꝑterras multi pli¬
catum est. Pgerunt enim mag¬
Et ita factum ẽ: Accesserunt
enim. eciam delapidib suscitati.
filii abraham: Accesserunt oues.
quȩ non erant de hoc ouili. ut fi¬
eret unus grex et unus pastor.
Accessit fides omniũ gentiũ. et cre¬
uit numerus. non solũ sapientiũ
antistitum: sed eciam obedien
ñ solũ super patres. qui ad illũ
in xpo cęteros imitaturos p̃irent.
sed eciam super filios eorum. qui
patrũ pia uestigia sequerentur.
geliũ genuerat: Imitatores mei
estote sicut et ego xp̃i. Adiecit
itaq dñs. non solũ super montes

Expanded text:
si quidam illorum non crediderunt, si quidam illorum non crediderunt, enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israel; neque qui semen sunt Abraham, omnes filii:» sed, sicut scriptum est, «Reliquiae salvae factae sunt.» Ex persona enim eorum qui inde crediderunt, dicitur: «Nisi Dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus» . Sed ideo semen, quia sparsum per terras multiplicatum est. Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientn solum super patres, qui ad illum in Christo caeteros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. ium in Christo genuerat: «Imitatores mei estote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes
Abbreviated transcription (Latin):
enim quae uidet᷑ non ẽ spes: quod
enim uidet quis quid sperat. si aũ
qđ non uidem speramus. perpacien¬
tiam expectamus.: Sed ut perduret
usq in finem ipsa pacientia Ad iutor
eorũ et protector eorum ẽ: Anfortas¬
se spiritales a quib: carnales instruun
ad huc inferioribus spes ẽ. non ẽ ista
Nã et domus aaron sperauit in dño.
Ergo ut eciã ipsi perseueranter exten¬
dantur in ea quȩ ante sunt . et per¬
seueranter currant donec ad pre¬
hendant. in quo ad p̃hensi sunt : et
cognoscant sicut et cogniti sunt.
Adiutor eorũ et protector eorum est:
Utriq enim qui timent dnm: et spe¬
rauerunt in dño : adiuitor eorum
et protector eorum est: Neq enĩ¬
as dñi : sed dñs memor fuit nr̃i et be¬
nedix̃ nobis Benedex̃ domum isrł
benedĩ domũ aaron.. Utrosque
respondet᷑: pusillos cũ magnis: hoc
ẽ domus isrl cum domo aaron.
Fos utiq qui exipsa gente credider̃
in saluatorem nr̃m. Quia non in
omnib bene conplacuit dõ. sed

Expanded text:
 non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Sed ut perduret usque in finem ipsa patientia, «Adjutor eorum et protector eorum est.» An fortasse spirituales a quibus carnales instruuntadhuc inferioribus spes est? Non est ita: nam et «domus Aaron speravit in Dominum.» Ergo, ut etiam ipsi perseveranter extendantur in ea quae ante sunt, et perseveranter currant, donec apprehendant in quo apprehensi sunt , et cognoscant sicut et cogniti sunt , «Adjutor eorum et protector eorum est.» Utriqraverunt in Domino: adjutor eorum et protector eorum est . Tiest: Dominus memor fuit nostri, et benedixit nobis. Benedixit domui Israel, benedixit domui Aaron . Utrosque Respondetur, pusillos cum magnis, hoc est, domum Israel cum domo Aaron; eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in Salvatorem Jesum, quia non in omnibus illis bene placuit Deo; sed