comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talem inqui unt facer& homi¬
nem qui noll& omnino peccare:
ecce nos concedimus meliorem
naturam quae omnino pecca
re nolit: concedant &ipsi non
esse malam naturam. quae sic
facta est ut poss& non peccare
sinoll&. & iustam esse sententi¬
am qua punita est quae uolim¬
tate non necessitate peccauit
Sicut ergo ratio uera doc&
meliorem esse creaturam quã
prorsus nihil delectat in lici¬
tum. ita ratio uera nihi lomi¬
nus doc&: &iam illam bonam
esse : quae hab& in potestate :¬
inlicitam delectationem si
extiterit. ita cohibere : ut non
solum dec&eris licitis recteo
factis. uerum &iam deipsius prauȩ
delectionis cohibitione l&etur:
cum ergo haec natura bona sit
illa melior. Cur illam solam &ñ
utram q potius facer& ds̃: ac per
hoc qui parati erant deilla sola
dm̃ lau dare : uberius eum debeñ
laudare deutraq: illa quippe
est inscis angelis. haec inscis ho¬
minib. Qui autem sibi pastes
inquitatis elegerunt: laudabi¬

Expanded text:
Talem, inquiunt, faceret homiTalem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino pec- . care. ecoe nos concedimus meliorem esse naturam, quae omnino pere nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilominus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis. uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola dlaudare de utraque: illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. Qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt, laudabi
Abbreviated transcription (Latin):
tari. Cur & hoc permittit ds̃ an
quia probatur & exerc&ur iustus
& est palma gloriosior ñ consen¬
siss& temptatum. quam non potu¬
isse temptari: cum &iam ipsi qui
desesto creatore: eunt post temp¬
tatorem. magis magisq. temptent
eos qui in uerbo dĩ permanent:
praebeant ꝙ. illis contra cupidi¬
tatem deuitationis ex emplum:
& incutiant contra superbiam
timorem pium. Unde dicit a¬
postolus. intendens te ipsum
ne &tu temptaeris: mirum est
enim quantum ista humilitas
qua dum sub dimur creatori.
ne tam quam eius adutorio
non egentes denostris uirib
praesumamus perscripturas¬
omnis diuinas cura continua com¬
mendatur. Cum ergo &iam per
iniustos iusti. ac perimpios pu
proficiant. frustra dicitur non
crear& ds̃ quos praesciebat ma¬
los futuros. cur enim noncrea¬
r& quos praesciebat bonis pro¬
futuros. ut &utiles eorum bons
uoluntatib exercendis ammo¬
nendisq nascantur. &iuste ꝓ
sua mala uoluntate pumant᷑:

Expanded text:
tari. cur et hoc permittit deus ? an tari. cur et hoc permittit deus ? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma gloriosior non consensisse temtatum quam non potuisse temtari, cum etiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque temtent eos qui in uerbo dei permanent praebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem pium? unde dicit apostolus: intendens te ipsum, ne et tu temteris. mirum est enim quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus per scriptuomnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per impios pii proficiant, frustra dicitur: non orearet deus quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uoluntatibus exercendis admonendisque nascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur?
Abbreviated transcription (Latin):
recesserit. Hic enim &iam ma¬
xime cõmendatur. quale bonũ
sit ds̃ quando nulli ab eo rereden¬
ti bene ẽ. Quia & qui gaudent
in mostiferis uoluptatib esse si¬
ne dolorum timore non poss:
& qui omnino malum desestio¬
nis suae maiore superbiae stu¬
pore non sentiunt : aliis qui hȩc
discernere nouerunt. miserio¬
res prorsus apparent: ut sino¬
lunt recipere medicinam ta¬
lia deuitandi ualeant ad ex¬
emplum quo possint talia de¬
uitari sicut enim apostolus¬
i iacobus dicit. Unus quisq tẽp̃¬
tatur a concu piscentia cum
catũ autem cũ consummatũ
fuerit generat mostem. Vnde sana¬
to superbiae resurgitur tumore.¬
si uoluntas quae ante experimen¬
tum defuit. ut permaneretur cũ
dõ saltim post experimentum
adsit ut redeatur addnm̃. Sic aũ
quidam mouentur dehac primi
hominis temptatione. quod eam
fieri permiserit ds̃: quasi nunc ñ
uident uniuersum genus humam̃
diaboli insidias sine cessatione tẽp¬

Expanded text:
recesserit. hinc enim etiam marecesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae stupore non sentiunt aliis, qui haec discernere nouerunt, miseriores prorsus adparent, ut, si nolunt recipere medicinam talia deuitandi, ualeant ad exemplum, quo possint talia deuitari. sicut enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua catum autem cum consummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione tem
Abbreviated transcription (Latin):
tatib &iam malis : cum ille per¬
uersae uter&ur naturis bonis:
nec arbitrandus est quod e&
hominem deiecturus iste temp¬
tator. nisi precessiss& in ama
hominis quaedam elatio cõ¬
primenda: ut perhumiliati¬
onem peccati quam dese fal¬
so prae sumpserit dicer&. ueris¬
sime quippe dictum est. an¬
te ruinam ex altabitur cor
& ante gloriam humiliabitur.
Ethuius foste hominis uox ẽ
inpsalmo. Egodixi in abundan¬
tia mea non mouebor inae¬
ternum. Deinde iam exper¬
tus quid mali habebat super¬
ba praesumptio propriae po¬
testatis. & quid boni ad uito¬
rium gratiae dĩ. Dnẽ inquit.
inuo luntate tua prestitisti decori
meo uistutem. Auestisti faciem
tuam ame & factus sum contur¬
batus. Sed siue illud de hocho¬
mine. siue dealio dictum est:
extollenti se tamen animae :¬
& nimium tam quamꝰ propria
uis tute praefidenti &iam expe¬
rimento pene fuerat demon¬
strandum : quam non bene seha¬
beat facta natura si a faciente

Expanded text:
tatibus etiam malis, cum illae pertatibus etiam malis, cum illae perverse uterentur naturis bonis. Nec arbitrandum est quod esset hominem dejecturus iste tentator, nisi praecessisset in anima hominis quaedam elatio coprimenda, ut per humiliationem peccati, quam de se falso praesumserit, disceret. uerissime quippe dictum est: ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. et huius forte hominis uox est in psalmo: ego dixi in abundantia mea: non mouebor in aeternum. deinde iam expertus, quid mali habeat superba praesumtio propriae potestatis et quid boni adiutorium gratiae dei, domine, inquit, in uoluntate tua praestitisti decori meo uirtutem; auertisti autem faciem tuam et factus sum conturbatus. sed sine illud de hoc homine siue de alio dictum sit, extollenti se tamen animae et nimium tamquam de propria uirtute praefidenti etiam experimento poenae fuerat demonstrandum, quam non bene se habeat facta natura, si a faciente
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃. Siergo quaeritur. curds
temptari ꝑmiserit hominẽ: quẽ
temptatori consensurum eẽ p̃¬
sciebat. altitudinem quidem
consilii etus pen&rare ñpossum.
& longe supra uires meas hoc eẽ
profiteor Est ergo aliqua cau¬
sa fostassis occultior. quae meli¬
orib scĩorib q reseruatur illius
gratia potius. quã meritis eorũ:
sed tamen quantum uel donat
sapere. ł sinit dicere. non mihi
uid &ur magnae laudis futurũ
fuisse hominem. si ꝓpter eabe¬
mo male uiuere suader&: cum
& innatura posse. & in potestate
haber& uelle. non consentire
suadenti: adiuuante tam en illo
qui superbis resistit. humilibus
autem dat gratiam. Cur itaq.
temptari non siner&. quem con¬
sensurum esse praesciebat: Cũ id
facturus ess& propria uolunta¬
te perculpam. & ordinandus
ess& illius aequitate perpoenã:
ut&iam sic ostender& animae
superbȩ aderuditionem futuro¬
rum scõrum. quam recte ipse
uter&ur animarum uolun¬

Expanded text:
apud deum. Si ergo quaeritur, cur deus apud deum. Si ergo quaeritur, cur deus temtari permiserit hominem. quem temtatori consensurum esse praesciebat, altitudinem quidem consilii eius penetrare non possum et longe supra uires meas hoc esse confiteor. est ergo aliqua causa fortassis occultior. quae melioribus sanctioribusque reseruatur illius gratia potius quam meritis eorum; sed tamen, quantum uel donat sapere uel sinit dicere, non mihi uidetur magnae laudis futurum fuisse hominem, si propterea pmo male uiuere suaderet, cum et in natura posse et in potestate haberet uelle non consentire suadenti adiuuante tamen illo. qui superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. cur itaque temtari non sineret, quem consensurum esse praesciebat, cum id facturus esset propria uoluntate per culpam et ordesset illius aequitate per poenam, ut etiam sic ostenderet animae superbae, ad eruditionem futurorum sanctorum, quam recte ipse uteretur animarum volun
Abbreviated transcription (Latin):
loquutionis ñ uerbum sed potius
sententiã transferentes a stutiorẽ
omnib bestiis istum serpentem
quam sapientiorem dicere malu
erunt. Quid aũ habeat hebrea
ꝓpri&as. utrum illic in malo. ñab¬
usione sed ꝓprie poss& dici. & in¬
tellegi: sapientes uiderint. qui eã
ꝓbae nouerunt. Nos tameh aper¬
te legimus. alio scripturarũ scãrũ¬
loco. sapientes ad malum non ad
bonum. Etdns dicit. sapientio¬
res esse filios saeculi filiis lucis.
ad consulendum sibim& impos¬
terum. quam uis fraude non
iure: nec sane debemus opina¬
ri. quod serpentem sibi perquẽ
temptar& persuader&que peccatũ
diabolus elegerit: sed cũ ess& in illo.
propter peruersam & inuidam uo¬
luntatem. decipiendi cupiditas.
non nisi perillud animal potuit
perquod posse ꝑmissus ẽ: nocen¬
dienim uoluntas. potest eẽ a suo
quoꝙ animo prauo. non ẽ aut̃
potestas nisi adõ. Ethoc abdita
altaq iustitia. quõ non ẽ iniquitas

Expanded text:
locutionis, non verbum, sed potius locutionis, non verbum, sed potius sententiam transferentes, astutiorem omnibus bestiis istum serpentem, quam saperunt. quid autem habeat hebraea proprietas, utrum illic in malo non abusiue, sed proprie possint dici et intellegi sapientes, uiderint, qui eam probe nouerunt. nos tamen aperte legimus alio scripturarum loco sanctarum sapientes ad malum, non ad bonum; et dominus dicit sapientiores esse filios saeculi filiis lucis ad consulendum sibimet in posterum quamuis fraude, non iure. Nec sane debemus opinari, quod serpentem sibi. per quem temtaret persuaderetque peccatum, diabolus elegerit; sed cum esset in illo propter peruersam et inuidam uoluntatem decipiendi cupiditas, nonnisi per illud animal potuit, per quod posse permissus est. nocendi enim uoluntas potest esse a suo quoque animo praua; non est autem potestas nisi a deo et hoc abdita altaque iustitia, quoniam non est iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
formicas que dicamus ꝓpter ope¬
ra uelut imitantia sapientiam :
quam quam ista serpens nonin:¬
rationali anima sua. sed alieno
iam spũ idest diaboli coposs&&
sapientissimus dici omnium bes¬
tiarum: quantum lib& enim p̃¬
uaricatores angeli. desupernis
sedibus. suae peruersitatis & su¬
perbiae merito deiecti sunt:
natura tamen excellentiores
sunt omnib bestiis. propter
rationis eminentiam. Quidꝰ
ergo mirum sisuo instinctu
diabolus iam implens serpen¬
tem. eiꝗ suum spm̃ miscens . eo¬
more quo uates demoniorum im¬
pleri solent: sapientissimũ eum
red diderat omnium bestiarum.
secundum animã uiuam inratio¬
nabilemꝙ uiuentium: abusione
quippe nominis. itasapientia dicit᷑
inmalo: quem ad modum bono. as¬
tutia: cũ ꝓpriae: magisq usitate.
in latina dum taxat lingua. sapi¬
entes laud abiliter appellentur.
astuti aut̃ male cordati intellegan¬
tur. Vnde non nulli sic̃ implerisq
codicib inuenimus adusũ latinae

Expanded text:
formicasque dicamus propter opeformicasque dicamus propter opera uelut imitantia sapientiam. quamquam iste serpens non inrationali anima sua, sed alieno iam spiritu, id est diabolico, possit sapientissimus dici omnium bestiarum. quantumlibet enim praeuaricatores angeli de supernis sedibus suae peruersitatis et superbiae merito deiecti sint, natura tamen excellentiores sunt omnibus bestiis propter rationis eminentiam. quid ergo mirum, si suo instinctu diabolus iam inplens serpentem eique suum spiritum miscens eomore, quo uates daemoniorum inpleri solent, sapientissimum eum reddiderat omnium besecundum animam vivam irrationalemque viventium? Abusione quippe nominis ita sapientia dicitur in malo, quemadmodum in bono astutia; cum proprie magisque usitate in latina duntaxat lingua sapientes laudabiliter appellentur, astuti autem male cordati intelligantur. Unde nonnulli, sicut in plerisque codicibus invenimus, ad usum latinae
Abbreviated transcription (Latin):
iustitia puniente commissum:
quod ante quam fier&: nudi
erant ut dictum est . & non con¬
fundebantur: nullus erat mo¬
tus incorpore. tui uerecundia
deber&ur: nihil putabant ue¬
landum. quia nihil senserant
refrenandum: quem ad modũ
propagaturi filios iam antea
disputatum est. nontamen eo
modo credendum est.
Quo propagauerunt post ea quã
crimen admissi praedieta ultio
consecuta est: cum prius quam
morerentur. iam incorpore
in oboedientium hominum.
iustissimo reci procatu. in oboe¬
dientium membrorum tumul¬
tum. mors concepta uersar&. non¬
dum erant tales adam &aeua cũ
ambo nudi essent & non confun¬
derentur. Serpens autem erat
ibi prudentissimus quidem sed
omnium bestiarum quae erant
super terram quas fecerat dñs ds̃:
trans lato enim uerbo dietum ẽ
prudentissimus. uel sicut plures
latini codices habent. sapientissi¬
mus. non proprio quo inbonum
accipi sapientia sol& uel di uel
angelorum uł animae rationał
tam quam sisapientes apes &iam

Expanded text:
iustitia puniente commissum. iustitia puniente commissum. quod antequam fieret, nudi erant, ut dictum est, et non confundebantur; nullus erat motus in corpore, cui uerecundia deberetur; nihil putabant uelandum, quia nihil senserant refrenandum. quemadmodum propagaturi filios, iam antea disputatum est; non tamen eo modo credendum est, quo propagauerunt, posteaquam crimen admissi praedicta ultio consecuta est, cum, priusquam morerentur, iam in corpore inoboedientium hominum iustissimo reciprocatu inoboedientium membrorum tumultum mors concepta uersaret. nondum erant tales Adam et Eua, cum ambo nudi essent et non confunderentur. Serpens autem erat ibi prudentissimus quidem, sed omnium bestiarum, quae erant super terram, quas fecerat dominus deus. translato enim uerbo dictum est ,,prudentissimus" uel, sicut plures latini codices habent, sapientissimus", non proprio, quo in bonum accipi sapientia solet uel dei uel angelorum uel animae rationalis, tamquam si sapientes apes etiam
Abbreviated transcription (Latin):
& ordinauit cherubim & flamme¬
am romfeam quae uestitur cus¬
todire uiam ligni uitae Ante
quã huius ꝓpositȩ scripturae
textũ exordine pestrac temus
admonendũ arbitror quod iã
me alibi inhoc opere memini
p̃loquutum. illud a nobis eẽ fla¬
gitandum ut ad ꝓpri&atẽ litte¬
rȩ defendatur quod gestum
narrat ille quiscripsit. Siaũ
inuerbis dĩ. uel cuius quã per¬
ad sumptȩ dicitur aliquid qđ
adliteram nisi absurde non
possit intellegi proculedubio
figuratae dictũ. ob aliquam
significationem accipi deb&:
dictum tamen eẽ. dubitare
fas non est hoc enim afide
narratoris. & pollicitatione
expositoris exigitur. Frant ergo
ambo nudi. uerum est. omnino
nuda erant corporis duorum
hominum in paradiso conuer¬
santium. nec pudebat eos. Quio
enim puder&. quando nullam
legem senserant in membris su¬
is. repugnantem legi mentis
suae quae illos poena peccati.
post perp&rationem praeuari¬
cationis secuta est. usurpante
in oboedientia prohibitum: &

Expanded text:
 ordinauit cherubim et flammeam romphaeam, quae uertitur, custodire uiam lquam huius propositae scripturae textum ex ordine pertractemus, admonendum arbitror, quod iam me et alibi in hoc opere memini praelocutum, illud a nobis esse flagitandum, ut ad proprietatem litterae defendatur, quod gestum narrat ipse qui scripsit. si autem in uerbis dei uel cuiusquam peradsumtae dicitur aliquid, quod ad litteram nisi absurde non possit intellegi, procul dubio figurate dictum ob aliquam significationem accipi debet; dictum tamen esse dubitare fas non est . hoc enim a fide narratoris et pollicitatione expositoris exigitur., Erant ergo ambo nudi: uerum est, omnino nuda erant corpora duorum hominum in paradiso conuersantium. nec pudebat eos: quid enim puderet, quando nullam legem senserant in membris suis repugnantem legi mentis suae? quae illos poena peccati post perpetrationem praeuaricationis secuta est usurpante inoboedientia prohibitum et
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ tuum donec reuestaris in
terram dequa sumptus es. quia
terra es & interram ibis. & uoca¬
uit adam nomen mulieris suae
uita. quõ haȩc est mater omni¬
um uiuentium. Et fecit dns ds̃
adam & mulieri eius tunicas pel¬
licias & induit eos. Etdixit ds̃
manum & sumat deligno uitae &ȩ
dat & uiuat in a&ernum. Etdimi¬
sit illum dns ds̃ deparadiso uolup¬
tatis operari terram ex qua sump¬

Expanded text:
panem tuum, donec convertaris in panem tuum, donec convertaris in terram, ex qua sumptus es, quia terra es et in terram ibis. et uocauit Adam nomen mulieris suae "Uita"-, quoniam haec est mater omnium uiuentium. et fecit dominus deus Adam et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et dixit dommanum, et sumat de ligno vitae, et edat, et vivat in aeternum, et dimisit illum Dominus Deus de paradiso voluptatis operari terram ex qua sump
Abbreviated transcription (Latin):
Inudi erant. & consuerunt folia
Ifici. & fecerunt sibi cam pestria
& audierunt uocem dnĩ di am¬
Sbulantis inparadrso aduesperã.
& absconderunt se adam & mu¬
Slier eius a facie dni in medio
Sligni paradisi. Etuo cauit dñs
Sds̃ adam. & dixit illi. ubi es:
Etdixit ei. uocem tuã audiui
Sdeambulantis impara diso. & ti¬
Smui quia nudus sum & abscon¬
Sdime. Etdixit illi. Quis nunti¬
Sauit tibi quia nudus es. niss alig
mulieri. quid hoc fecisti. Et
Sdix̃ mulier. Serpens seduxitme.
& manducaui. Etdix̃ dñs dĩ
Nserpenti. quia fecisti hoc. male.
Idictus tu ab omnib peccorib & ab.
omnib bestiis quae sunt suꝑ terrã.
suꝑ pectus tuum &uentrẽ tuum
ambulabis. & terram aedes omnib:¬
sa tibi seruabit tibi caput. & tu
seruabis eius calcaneum. Etmuli¬
eri dixit. multiplicans multipli
dequo praeceperam tibi deeo solo
perib tuis. intristitiis aedes illa
oms dies uitae tuae. spinas. & tri
agri. insudore faciei tuae aedes

Expanded text:
nudi erant; et consuerunt folia nudi erant; et consuerunt folia fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulieligni paradisi. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi, Ubi es? Et dixit ei, Vocem tuam audivi deambulantis in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Et dixit illi, Quis nuntiavit lieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus sedictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambulabis, et terram edes sa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicde quo praeceperam tibi, ex illo peribus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribi et edes fenum agri. In sudore faciei tuae edes
Abbreviated transcription (Latin):
& sermo perg& in prolixiorem
modum quam p&it terminan¬
di necessitas. & sententia mea
iam satis nota sit uel quod cestũ
teneam. uel unde adhuc dubi¬
tem. & quare dubitem proide
& hoc uolumen iam concluda¬
tur & quae sequuntur deinde
uideamus EXEE. LIBER DECIANꝰ¬
terant nudi adam & mulier
eius & non pudebat illos. ser¬
pens autem erat prudentior
omnium bestiarum quae sunt
super terram quas. fecit dns̃
ds̃. &dixit serpens mulieri.
quid quia dixit ds̃ nonȩdetis
xit mulier serpenti afructi
ligni quod est inparadiso ae¬
demus. De fructu autem lignis
quod est in medio paradiso. di¬
xit dĩ non aed &is ex eo neq
tangetis illud nemori amini.¬
ueritis deeo. ad aperientur
uobis oculi. & eritis tam quã
dii. scientes bonum & malum.
Etuidit mulier quia bonum
lignum inesca. & quia plac& o¬
culis uidere &decorum ẽ cog¬
Inoscere. & sumens defructu eiꝰ¬
Iaedit. & dedit & uiro suo secum
& ȩderunt. & apesti sunt oculi
amborum &agnouerunt quia

Expanded text:
et sermo pergit in prolixiorem et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea jam satis sit nota, vel quid certum teneam, vel unde adhuc dubitem, et quare dubitem? Proinde et hoc volumen jam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus. LIBER UNDECIMUt ambo nudi Adam et mulier eius et non pudebat illos. serpens autem erat prudentissimus omnium bestiarum quae sunt super terram quas fecit dominus deus. et dixit serpeQuid utique dixit Deus ne edatis xit mulier serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis eum neueritis de eo aperientur uobis oculi et eritis tamquam dii, scientes bonum et malum. et uidit mulier, quia bonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sa sed obscurior ñtam̃ nullus tunc¬
& alii atq alii abitus accedunt ꝓfa
cilitate materiae qua duxerit eã
qui agit nihil conferens modulo
nisi effigiem ꝓinde & animȩ incre¬
menta reputanda ñ substantiua
sed ꝓuocatiua. quis hunc creder&
cum isto corde tam dissestũ eẽ
potuisse. sed tremenda ista sunt
ñridenda. ad hoc enĩ num quid¬
cuiuspiam m& alli exaliqua par¬
te crescere posse dum tunditur
nisi decrescat ex altera uel auge¬
ri latitudine nisi crassitudine
minuatur aut ullũ eẽ corpus
manente naturae suae quanti
modo igitur implebit anima ex
illa stilla seminis magnitudinẽ
corporis quod animat si&ipsa cor¬
pus est cuius substantia nullo
accessu crescat. quomodo in quã
implebit carnem quam uiuificat
nisitanto rarior fuerit quanto
grandius qđ anima uerit timuit
uidelic& nedeficer& &iam minu¬
endo sicrescer& & nontimuit ne
deficer& rarescendo cum crescer&
sed quid amplius immorer quarido

Expanded text:
sa, sed obscurior, non tamen nullus sa, sed obscurior, non tamen nullus alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numcuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantisi rarescat? Quomodo igitur implebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cujus substantia nullo accessu crescat? Quomodo, inquam, implebit carnem, quam, vivificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius quod animaverit? Timuit videlicet ne deficeret etiam minuendo, si cresceret; et non timuit ne deficeret rarescendo, cum cresceret. Sed quid amplius immorer, quando
Abbreviated transcription (Latin):
mam crescere substantia sicut
corpus adserens &iam timoris
sui causam ne&iam decrescere
& defectura credatur . & tamen
quia percorpus eam localiter
tendit noninuenit exitum in¬
crem̃torum eius quam uult de
semine exiguo aequari corporis
quantitati &ait. sed uis eius in
quo naturalia peculia consita
r&inentur saluo substantiae mo¬
dulũ quo aprimordio inflata ẽ
paulatim cum carne producitur
hoc foste non intellegeremus nisi
adibita similitudine planũ face¬
r& quod dicebat. Constitue in¬
quit cestum pondus auri uel ar¬
genti rudem adhuc massam
collectus est abitus illi & futuro
interim minora tam continens
in tra uenam moduli totum ꝗđ
natura ẽ auri uel argenti de¬
hinc cum in lamminam massa
laxatur maior efficitur initio
suo ꝑ dilatationem ponderis
cesti ñ per adiectionem dũ exten¬
ditur nondũ augetur. & sisic quoq.
aug&ur dũ extenditur. lic& eñ
habitu augeri cũ statu ñ lic& tẽ

Expanded text:
mam crescere substantia sicut mam crescere substantia sicut corpus, adserens etiam timoris sui causam: ne etiam decrescere ta et defectura credatur. et tamen, quia per corpus eam localiter tendit, non inuenit exitum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et ait: sed uis eius, in quo naturalia peculia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. hoc forte non intellegeremus, nisi adhibita similitudine planum faceret, quod dicebat. constitue, inquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ si fuit cũ illo memoria acrio tam̃
colore aclucido nescio utrũ se um¬
quã quis uid&. & sinum quã istum
legiss& ł audiss& quid qđ ducun¬
tur homines talib uisis & descrip¬
tuns nob̵ uolunt p̃scribere tale
aliquid eẽ ñ animã sed ipsum dm̃
qualis figuraliter scõrum spiri¬
tib demonstratus ẽ qualis &iam
insermone allirico ponitur. simi¬
lia quippe sunt illa uisis talib
dictis ac sic errant constituen¬
tes incorde suo simulacra uanȩ
opinionis. nec intellegentes ita
scos desuis uisis talib uidicasse
qualit̃ iuidicarent sitalia diui¬
nitus infiguras dicta legerent
ł audirent. sic̃ septẽ spice & sep¬
tem houes septẽ anni sunt. sic̃
linteum quatuor lineis alliga¬
tum ueliit discus plenus uaruis
animalib: orbis terrarũ est cũ
omnib gentib sic omã c&era
& multo magis quae derebus
incorporeis corporalib signifi¬
cantur ñ reb sed imaginibus.
noluit tamen testullianus ani¬

Expanded text:
est, si fuit cum illo memoria? aerio tamen est, si fuit cum illo memoria? aerio tamen colore ac lucido nescio utrum se umquam uidisset, si numquam istum legisset uel audisset. Quid? quod ducuntur homines talibus uisis et de scripturis nobis uolunt praescribere tale aliquid esse non animam, sed ipsum deum, qualis figuraliter sanctorum spiritibus demonstratus est, qualis etiam in sermone allegorico ponitur. similia quippe sunt illa uisa talibus dictis. ac sic errant, constituentes in corde suo simulacra uanae opinionis nec intellegentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figuris dicta legerent uel audirent: sicut septem spicae et septem boues septem anni sunt, sicut linteum quattuor lineis alligatum uelut discus plenus uariis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeis corporalibus significantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus ani
Abbreviated transcription (Latin):
lus dnm̃ audire & uidere debue¬
rat. habens & c&eros astus. per
quos & incogitationib utitur. & in
somnis fungitur. ecce quib au¬
rib & quib oculis debuit audi¬
re & iudere dm̃ populus quib
anima in somnis fungitur cum si
ipsum testullianum quis quã ui¬
der& insomnis. num quã se dice¬
r& ab eo uisum &cũ eo loque̾ntẽ
quem uicissim ipse nonuidiss&.
postremo sianima sem& ipsam
uid& in somnis cum iacentibus
utiq uno loco membris corpo¬
rissui ipsa peruariẽs imagines
& lucidi nisi foste utc&era
quae similiter falso uid&. nã
& hoc potes uidere. sed absit
uteam talem tum eugilaue¬
rit credat. Alio quin quando
se aliter uiderit quid magis
crebrum est aut mutata erit
anima eius. aut nec tunc ani¬
mae uid&ur substantia sed
imago corporis incorporea
quae miro modo sicut in cogi¬
tatione formatur. quis enim
aethiops non poene semꝑni¬
grum se uid& in somnis. aut sun
alio colore seuid& ñ magis miratus

Expanded text:
lus dominum audire et uidere debuelus dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret in somnis, numquam se diceret ab eo uisum et cum eo locutum, quem uicissim ipse non uidisset. postremo, si anima se ipsam uidet in somnis, cum iacentibus utique uno loco membris corporis sui ipsa per uarias imagines et lucidi, nisi forte ut cetera, quae similiter falso uidet? nam et hoc potest uidere. sed absit, ut eam talem, cum euigilauerit, credat; alioquin quando se aliter uiderit, quod magis crebrum est, aut mutata erit anima eius, aut nec tunc animae uidetur substantia, sed imago corporis incorporea, quae miro modo sicut in cogitatione formatur. quis enim Aethiops non paene semper nigrum se uidit in somnis aut, si in alio colore se uidit, non magis miratus
Abbreviated transcription (Latin):
corp. & si excellentissimũ &sinaturae¬
cuius dã proprie cera suꝑ gredi¬
eritis corpus tam̃ deniq intertul¬
lianus. quia corpus eẽ animã credi¬
dit ñ ob aliud nisi qđ eam in cor¬
poreã cogitare ñ potuit. &ideo
sane quõ est acutus interdũ contra
opinionẽ suã uisa ueritate superat᷑.
Quid enim uerius dicere potuit
quã id qđ ait quodã loco. Omne
corporale passibile ẽ. Debuit er¬
go mutare sententiã qua paulo
superius dixerat &iam dm̃ corpus
eẽ. neq enim arbitror eũ ita desi¬
puisse . ut &iã di naturã passibilẽ
creder&. utiam ñ xp̃s in carne
tantũ neq in carne & anima. sed ip
so uerbo ꝑ quod facta somã passibi¬
lis & cõmutabił eẽ credatur. qđ
absit acorde xp̃iano. Item cum
animȩ &iam colerẽ dar&. aeriũ
ac lucidum uentum ẽ adsensus
quib eã membratim quasi corp.
instruere conatus ẽ. & ait. hic
erit homo interior. alius exteri¬
or dupliciter unus habens & il¬
le oculos &aures suas quib popu¬

Expanded text:
lentissimum, etsi naturaecuiusdam propriae cetera supergredientis, corpus tamen. Denique Tertullianus, quia corpus esse animam credidit non ob aliud, nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit et ideo sane quoniam est acutus interdum contra opinionem suam uisa ueritate superatur. quid enim uerius dicere potuit quam id, quod ait quodam loco: omne corporale passibile est? debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus popu
Abbreviated transcription (Latin):
ris in eo consumi potuit. cum dis¬
cerneretur a tenebris. atque u¬
trumque discretum suisque uo¬
cabulis signaretur: Mirum si
& hoc uel tanta mora fieri potu¬
it adõ. quanta dicitur a nobis.
Discretio quippe lucis & tene¬
brarum. in ipso utique opere cũ
lux fieret consecuta est: Non
enim lux esse potuit. nisi discer¬
neretur a tenebris: quod autem
uocauit ds̃ lucem diem & tenebras
noctem quanta mora fieri pote¬
rat. &iam si hoc syllaba in perso¬
num uocis egisset. Nisi quanta
& anobis dicitur. lux uocetur
dies. & tenebrae uocentur nox.
nisi forte quis ita despͥiat. ut
quia super omnia magnus est
ds̃ putet ore dĩ prolatas quam¬
uis paucissimas syllabas. perto¬
tum diei spatium potuisse disten¬
di . huc accedet quia. sibi co aeter

Expanded text:
ris in eo consumi potuit, cum disris in eo consumi potuit, cum discerneretur a tenebris, atque utrumque discretum suis uocabulis signaretur? . mirum, si et hoc uel tanta mora fieri potuit a deo, quanta dicitur a nobis. discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est; non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. Quod autem uocauit deus lucem diem et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum uocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur "lux uocetur dies et tenebrae uocentur nox?" nisi forte quis ita desipiat, ut, quia super omnia magnus est deus, putet ore dei prolatas quamuis paucissimas syllabas per totum diei spatium potuisse distendi. huc accedit, quia uerbo sibi coaeter
Abbreviated transcription (Latin):
& inluminata est. factum est
quod in uerbo dĩ dictum est. fiat
lux : Uerum tamen quem ad mo¬
dum sine tempore dictum est.
quia in uerbum patri coaeternũ
non cadit tempus. utrum ita
etiam fine tempore factum sit.
quisquam forsitan quaerat: Sed
quomodo potest hoc intellegi
cum facta luce. & diuisa atene¬
bris. & inditis diei noctisque uo¬
cabulis: Dicat scriptura. Facta
est uespera. et factum est mane
dies unus : unde uidetur illud
opus dĩ factum perspatium di¬
ei : quo per acto. aduesperam uen¬
tum est: quod est noctis initium.:
ltemque per acto nocturno spa¬
tio. completus est totus dies. ut ma¬
ne fieret in alterum diem: In quo
die. ds̃ aliud consequenter ope¬
raretur . Immo uero id ipsum ꝑ¬
mirabile est. cum dr̃ nullo spatio
syllabarum a eterna uerbi sui ra¬
tione dixerit. fiat lux. Cur tan¬
ta mora facta sit lux donec diei
spatium preter iret & uespera
fieret: An forte cito quidem lux
facta est. sed mora diurni tempo¬

Expanded text:
et illuminata est, factum eset illuminata est, factum esquod in uerbo dei dictum est: fiat lux. Uerum tamen quemadmodum sine tempore dictum est. quia in uerbum coaeternum patri non cadit tempus, utrum ita etiam sine tempore factum sit, quisquam forsitan quaerat. sed quomodo potest hoc intellegi, cum facta luce et diuisa a. tenebris et inditis diei noctisque uocabulis dicat scriptura: et facta est uespera, et factum est mane dies unus? unde uidetur illud opus dei factum per spatium diei, quo peracto ad uesperam uentum est, quod est noctis initium. itemque peracto nocturno spatio conpletus est totus dies, ut mane fieret in alterum diem, in quo die deus aliud consequenter operaretur. Immo uero id ipsum permirabile est, cum deus nullo spatio syllabarum aeterna uerbi sui ratione dixerit: fiat lux, cur tanta mora facta sit lux, donec diei spatium praeteriret et uespera fieret. an forte cito quidem lux facta est, sed mora diurni tempo
Abbreviated transcription (Latin):
temporali motu spiritalis crea¬
turae. in eius mente atque rati¬
one fixa quod ammodo. a uerbo
patri co aeterno & quod am mo¬
do in pressa intellegitur: sec un¬
dum quam moueretur. & ad
speciem conuerteretur. inferi¬
or illa tenebrosa inperfectio
naturae corporeae . & fieret lux.
sed multum est ac difficilimũ
capere. quomodo dicatur dõ
non temporaliter iubente. ne¬
que id temporaliter audiente
creatura. quae contemplatione
ueritatis omnia tempora exce¬
dit. sed intellec tualiter sibimet
in pressa sub in commutabili dĩ
sapientia. rationes tam quam
intellegibiles locutiones. In ea
quae infra sunt transmittente.
fieret temporalis motus in reb
temporalibus. uel formandis uel
administrandis: Si autem lux
quae primum dicta est ut fiat
& facta est. &iam primatum crea¬
turae tenere intellegenda est
ipsa est intellectualis uita. quae
nisi adcreatorem in luminanda
conuerteretur. fluitaret infor¬
miter: Cum autem conuersa

Expanded text:
temporali motu spiritalis createmporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secundum quam moueretur et ad speciem conuerteretur inferior illa tenebrosa inperfectio naturae corporeae et fieret lux? sed multum est ac difficillimum capere, quomodo dicatur deo non temporaliter iubente neque id temporaliter audiente creatura, quae contemplatione ueritatis omnia tempora excedit, sed intellectualiter sibimet inpressas ab incommutabili dei sapientia rationes, tamquam intellegibiles locutiones, in ea, quae infra sunt, transmittente fieri temporales motus in rebus temporalibus uel formandis uel adminquae primum dicta est ut fiat, et facta est, etiam primatum creaturae tenere intelligenda est, ipsa est intellectualis vita; quae nisi ad Creatorem illuminanda converteretur, fluitaret informiter. Cum autem conversa
Abbreviated transcription (Latin):
pore uox fieret qua sonaret fi¬
at lux: adquem diem pertine¬
bat tempus illud unus enim
dies idemque primus ille nu¬
merari incipit. quo facti est lix
An ad ipsum diem pertinet totũ
spatium temporis. & quo factum
est uocale corpus. per quod sona¬
ret fiat lux. & quo facta est ipsa
lux : sed omnis talis uox. prop¬
ter audientis corporalem sensũ.
aloquente profertur. Ita e¬
nim factus est ut percusso aere
sentiat᷑: Num quid ita que ta¬
lem habebat auditum illud quic¬
quid erat inuisibile & in compo¬
situm. cui sic ds̃ personaret ac
diceret. fiat lux. ⁊ Abscedat i¬
taque haec ab animo cogitantis
absurditas: utrum ergo spirita¬
lis motus sed tamen temporalis
erat. quo dictum intellegimus
fiat lux. expressus ab aeterno
dõ per uerbum coaeternum in
creatura spiritali. quam iam fe¬
cerat cui dictum est: In princi¬
pio fecit ds̃ caelum & terram.
idest in illo caelo caeli. An et
ista locutio non tantum sine a¬
liquo sono. sed etiam sine ullo

Expanded text:
pore uox fieret, qua sonaret "fiat lux", ad quem diem pertinebat illud tempus? unus enim dies idemque primus ille numerari incipit, quo facta est lux. an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ credat. Ettunc factum homnẽ
quando ds̃ cũ factus ẽ dies. fecit ds̃¬
caelũ & terram. dequoa libi scriptura
dic̃ quiuiuit inaeternũ creauit
oma simul: Et tunc quando iam
non simul sed suis quaeque tempo¬
rib creans. finxit eum delimoterrȩ
& exeius osse mulierem: nam nec
istomodo nec illo. sexto diefactos.
nectam̃ eos illos exto die non factos.
intellegere scriptura permittit .:
foste ergo animae corum sexto illo
die factae erant. ubi & ipsa imago
dĩ recte intellegitur inspũmentis
eorum ut postea corpora for¬
marentur: sed neq hoccredere¬
eadem scriptura permittit primo.
ꝓpter illam operum consũmationẽ¬

Expanded text:
dei credat et tunc factum hominem, dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummatione
Abbreviated transcription (Latin):
sit femina. inueni& extra illos
sex dies: tunc enim factaẽ quando
ds̃ deterra finxitad huc bestias
agri & uolatilia celi. Nonquan¬
do uolatilia ꝓduxerunt aquae.
& animã uiuam. inqua & bestiae
sunt. ꝓduxit terra:: Tunc aut
factus est homo. & masculus &
femina: ergo &tunc & postea.
neq. tunc & non postea. autuero
postea & nontunc. nec alii postea.
sedidem ipsi aliter. tunc. aliter
postea: quaerit exme. quomodo:
respondebo. inuisi biliter: poten¬
tialiter. causaliter : quomodo
fiunt futura non facta: hic foste
non intellegit. subtra huntur enĩ¬
sam seminum corpulentiam: neq
enĩ uel talealiquid homo iamerat.
Cumin prima illa sexdierũ condi¬
tione factus erat datur quidem
deseminib adhancrem non nulla
similitudo ꝓpter illa quae in eis
futura conseruata sunt: Uerũ
tamen ante om̃a uisibilia. semina
sunt ille causae. sed non intelleg&
Quidergo faciam nisi quantum pos¬
sũ salubritermoneã ut scripturae

Expanded text:
sit femina; inveniet extra illos sit femina; inveniet extra illos sex dies: tunc enim facta est, quando Deus de terra finxit adhuc bestias agri et volatilia coeli; non quando volatilia produxerunt aquae, et animam vivam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. Tunc autem factus est homo et masculus et femina: ergo et tunc et postea. Neque enim tunc, et non postea; aut vero postea, et non tunc: nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur enisam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum possum, salubriter moneam, ut scripturae
Abbreviated transcription (Latin):
non sufficiunt. putemur aliud
sentire acdicere quod scimus nos
nec sentire nec dicere : quam¬
quam enim prȩcedentibus ser¬
monibus quantum putuerim
lectorem prestruxerim. plures
tamen arbitror. caligare in his
locis:: Et putare ita fuisse
prius hominem in illo dĩ opere.
quo simulomã creatasunt.
utaliquam uitam ducer &. ut dĩ lo¬
cutione ad sedirecta cum dixit ds̃.
eccedediuobis omne pabulum
seminale discerner& creder&
intelleger&: nouerit ergo qui hoc
putat. non hoc me sensis seatq. dixisse :
sedrursus sidixero. ita non fuisse
hominẽ in illa prima rerum condi¬
tione. quacreauit ds̃ omã simul.
sȩcuti est tantũ ꝑ fectaeaetatis homo
sed nein fans quidem mectoitũ in¬
fans. sed nepuer periar quiaam in ute¬
men quidem uisibile hominis pu¬
tauit omnino non fuisse: redeat
ergo adscripturam. in ueni& sex¬
to die hominẽ factum adimaginẽ
dĩ. factos aut̃ masculum & femi¬
nam : Item quaerat quando facta

Expanded text:
non sufficiunt, putemur aliquid non sufficiunt, putemur aliquid sentire ac dicere, quod scimus nos nec sentire nec dicere. quamquam enim praecedentibus sermonibus. quantum potuerim, lectorem praestruxerim, plures tamen arbitror caligare in his locis et putare ita fuisse prius hominem in illo dei opere quo simul omnia creata sunt, ut aliquam uitam duceret, ut dei locutionem ad se directam, cum dixit deus: ecce dedi uobis omne pabuluseminale, discerneret, crederet, intelligeret. Noverit ergo qui hoc putat, non hoc me sensisse, neque dixisse. 10. Sed rursus, si dixero non ita fuisse hominem in illa prima rerum conditione, qua creavit Deus omnia simul, sicuti est non tantum perfectae aetatis homo, sed ne infans quidem, nec tantum infans, sed ne puerperium quidem in utemen quidem visibile hominis; putabit omnino non fuisse. Redeat ergo ad Scripturam; inveniet sexto die hominem factum ad imaginem Dei, factos autem masculum et feminam. Item quaerat quando facta
Abbreviated transcription (Latin):
rioribus diebus. cum ipso sexto
die apestissime dictum sit . mas¬
culum & feminam fecit eos. & be¬
nedixit eos & c&era quaed eam¬
bobus & ad ambos dicuntur: ali¬
ter ergo tunc ambo: Et nunc ali¬
terambo .: tunc scilic& scđm po¬
tentiam peruerbum dĩ. tam quã
seminaliter mundo inditam.
cum creauit omã simul. aquib
indie septimo requieuit. ex quib
omnia suis quaeque temporibus
iamperscłorum ordinem fierent
N unc aut̃ scđm operationem pre¬
bendam tem poribus. quausq
nunc operatur: & opostebat
iam suo tempore fieriadam de
limo terrae . ciusq: mulierem ex
uiri latere: in qua distributione
operum dĩ pastim ad illos dies
inuisibiles pestinentium. inquib
creauit omã simul. pastim adistos
primordialibus intem pore uol¬
uitur : sinon in postune neq ab¬
surde scripturae uerba secuti
sumus. quae nos adhaec distin¬
guenda duxerunt : Cauendum
est nepropter ipsarum rerum
aliquanto difficilem perceptio
nem . quamtar diores atsiqui

Expanded text:
rioribus diebus, cum ipso sexto rioribus diebus, cum ipso sexto die apertissime dictum sit: masculum et feminam fecit eos et benedixit eos et cetera, quae de ambobus et ad ambos dicuntur. aliter ergo tunc ambo et nunc aliter ambo : tunc scilicet secundum potentiam per uerbum dei tamquam seminaliter mundo inditam, cum creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, ex quibus omnia suis quaeque temporibus iam per saeculorum ordinem fierent, nunc autem secundum operationem praebendam temporibus, qua usque nunc operatur, et oportebat iam suo tempore fieri Adam de limo terrae eiusque mulierem ex uiri latere. In qua distroperum Dei, partim ad illos dies invisibiles pertinentium, quibus creavit omnia simul, partim ad istosprimordialibus in tempore evolvitur, si non importune atque absurde Scripturae verba secuti sumus, quae nos ad haec distinguenda duxerunt: cavendum est ne propter ipsarum rerum aliquanto difficilem perceptinem, quam tardiores adsequi
Abbreviated transcription (Latin):
scđm uerbum dĩ. uolatilia uero
quinto die ꝓduxer̃ a quae. similit̃
scđm uerbum dĩ: non itaq hic
dicer&ur. & finxit ds̃ adhuc
deterra om̃s bestias agri & oma
uolatilia celi . nisi quiaiam terra
ꝓduxerat om̃s bestias agrisextodie
Eta quo omã uolatilia celi quinto
die: Aliterergo tunc id est po¬
tentia liter atq causaliter: sicut
illi operi com petebat quocrea¬
uit omã simul a quib indie
septimorequieuit : Aliter aut̃
nunc. sicut eauidemus quae
pertem poralia spacia creat
sicut usque nunc operatur : ac per
hociam peristos notissimos lucis
corporalis dies. quicircuitusolis fi¬
unt. eua facta est delatere uiri sui
tunc enim ds̃ adhuc finxit deterra
bestias & uolatilia. in quibus cum
adiutorium simile ipsiadam non
eẽt inuentum. illa formataẽ :: Inta¬
libus ergo diebus. &iam ipsum de
limo finxit ds̃ .: Neq enim dicen¬
dumẽ masculum quidem sexto
die factum. feminam uero poste¬

Expanded text:
secundum uerbum dei, uolatilia uero secundum uerbum dei, uolatilia uero quinto die produxerunt aquae similiter secundum uerbum dei? non itaque hic diceretur: et finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, nisi quia iam terra produxerat omnes bestias agri sexto die et aqua omnia uolatilia caeli quinto die. aliter ergo tunc, id est potentialiter atque causaliter, sicut illi operi conpetebat, quo creauit omnia simul, a quibus in die septimo requieuit, aliter autem nunc, sicut ea uidemus, quae per temporalia spatia creat, sicut usque nunc operatur. ac per hoc iam per istos notissimos lucis corporalis dies, qui circuitu solis fiunt. Eua facta est de latere uiri sui. tunc enim deus adhuc finxit de terra bestias et uolatilia, in quibus cum adiutorium simile ipsi Adam non esset inuentum, illa formata est. in talibus ergo diebus etiam ipsum de limo finxit deus. Neque enim dicendum est masculum quidem sexto die factum, feminam uero poste