comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
as instruunt pro castris. nec loco superiore decedunt. Ce¬
sar et si dimicare optauerat. tamen admiratus tantam
multitudinem hostium ualle intermissa magis in altitu¬
dinem depressa. ꝙͣ late patente castra castris hostium con¬
ferre. haec imperat uallo pedum duodecim munire. Lori¬
culam pro hac ratione eius altitudinis medificari fossam
duplicem pedum denum. quinum lateribue deprimi dire¬
ctis turris excitari crebras in altitudinem trium tabula¬
torum pontibus transiectic constratisq coniungi quoR
frontes uiui in ea luricula munirentur. ut ab hostibue
duplici fossa duplici propugnatorum ordine defenderent᷑.
Quorum alter ex pontibueͦ quo tutior ex altitudine ess
hoc audacius longiusq permitteret taela: alter quo propi¬
or hostium uallo collocatus esset.ponte ab incidentibus
taelis tegeretur. portis fores altioresq turres imposuit. hu¬
ius munitionis duplex erat consilium. Nanq et operu

Expanded text:
as instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caeas instruunt pro castris nec loco superiore decedunt. Caesar, etsi dimicare optaverat, tamen admiratus tantam multitudinem hostium valle intermissa magis in altitudinem depressa quam late patente castra castris hostium confert. Haec imperat vallo pedum XII muniri, loriculam pro hac ratione eius altitudinis inaedificari; fossam duplicem pedum denum quinum lateribus deprimi directis; turres excitari crebras in altitudinem trium tabulatorum, pontibus traiectis constratisque coniungi, quorum frontes viminea loricula munirentur; ut ab hostibus duplici fossa, duplici propugnatorum ordine defenderentur, quorum alter ex pontibus, quo tutior altitudine esset, hoc audacius longiusque permitteret tela, alter, qui propior hostem in ipso vallo collocatus esset, ponte ab incidentibus telis tegeretur. Portis fores altioresque turres imposuit. Huius munitionis duplex erat consilium. Namque et operum
Abbreviated transcription (Latin):
citate prodirent in aciem. Singularis enim uirtutis ue¬
bat summe spei delecteq iuuentutis undecimã: que
octauo iam stipendio. tamen in collocatione reliquas
nondum eandem uetustatis et uircutis ceperat opinio.¬
nem. ltaq consilio aduocato rebus his que ad se essent
delate. omnibus expositis animos multitudinis confir¬
mat. Si forte hostes trium legionum numero posset eli¬
cere ad dimicandum: agminis ordinem constituit: ut
legio septima octaua nona ante omnia irent impedimen¬
ta. Deinde omnium impedimentorum agmen: quod
tamen erat medioere. ut in expeditionibus esse consueuit.
Cogeret undecima. ne maioris multitudinis species acci¬
dere hostibus posset: ꝙͣ ipsi depoposcissent. Hac ratione &¬
su legiones accedere uiderunt: quorum erant ad Cęsarez
plena fiduciȩ consilia perlata sine certaminis periculo.
sine subito aduentu. seu expectatione nostri consilii copi¬

Expanded text:
citate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis vecitate prodiret in aciem. Singularis enim virtutis vebat, summae spei delectaeque iuventutis XI, quae octavo iam stipendio tamen in collatione reliquarum nondum eandem vetustatis ac virtutis ceperat opinionem. Itaque consilio advocato, rebus eis quae ad se essent delatae omnibus expositis animos multitudinis confirmat. Si forte hostes trium legionum numero posset elicere ad dimicandum, agminis ordinem ita constituit, ut legio septima, octava, nona ante omnia irent impedimenta, deinde omnium impedimentorum agmen, quod tamen erat mediocre, ut in expeditionibus esse consuevit, cogeret undecima, ne maioris multitudinis species accidere hostibus posset quam ipsi depoposcissent. Hac ratione du legiones accedere Galli viderent, quorum erant ad Caesarem plena fiduciae consilia perlata, sive certaminis periculo sive subito adventu sive exspectatione nostri consili copi
Abbreviated transcription (Latin):
mo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Pau¬
cis ante diebus ex his castris Atrebatem Comium disces¬
sisse ad auxilia germanorum adducenda: quorum et
uicinitas propinqua. et multitudo esset infinita. Con¬
stituisse autem Bellouacos omnium principum consen¬
su. summa plebis cupiditate: si ut diceretur. Caesar
cum tribus legionibuc ueniret. offerrent se ad dimican¬
dum. ne miseriore ac duriore postea conditione. cura
toto exercitu decertare cogentur. Si maiores copias ad¬
duceret. et in eo loco perthaneret. quemdeligissent pa¬
bulatione que propter anni tempuc cum exigua. tum
disiecta esset. et frumentatione et reliquo comeatu ex
insidiis probibere Romanos. Quae Caesar consentienti¬
bus pluribus cum cognouisset. atq ea quę proponerẽtũ
consilia plena prudentie. longeq a temeritate barbaro.¬
rum remota esse iudicaret. omnibus rebus inseruien¬
dum statuit quo celeriue hostes contempta suorum pau¬

Expanded text:
mo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paumo esse odio nomen populi Romani intellexissent. Paucis ante diebus ex his castris Atrebatem Commium discessisse ad auxilia Germanorum adducenda; quorum et vicinitas propinqua et multitudo esset infinita. Constituisse autem Bellovacos omnium principum consensu, summa plebis cupiditate, si, ut diceretur, Caesar cum tribus legionibus veniret, offerre se ad dimicandum, ne miseriore ac duriore postea condicione cum toto exercitu decertare cogerentur; si maiores copias adduceret, in eo loco permanere quem delegissent, pabulatione autem, quae propter anni tempus cum exigua tum disiecta esset, et frumentatione et reliquo commeatu ex insidiis prohibere Romanos. Quae Caesar consentientibus pluribus cum cognosset atque ea quae proponerentur consilia plena prudentiae longeque a temeritate barbarorum remota esse iudicaret, omnibus rebus inserviendum statuit, quo celerius hostis contempta sua pau
Abbreviated transcription (Latin):
bore inuicem legionibus expeditionum minus iunge.¬
bat. Hus copiis coactie ad Bellouacos proficiscitũ. całłsq
in eorum finibus positis. equitum turmas dimictit
in omnes partes ad aliquos excipiendos. ex quibus ho¬
stium consilia cognoscerer. Equites officio functi. renũ¬
ciant paucos in aedificiis esse inuentos. atq hos non ꝗ
agrorum colendorum causa remansissent.nam cum
esset undiq diligenter demigratũ. sed qui speculandi
causa essent remissi: a quibus cum quaereret Caesar
quo in loco multitudo esset Bellouacorum: quodue eet
consilium eorum inuenebat. Bellouacos omnes qui ar¬
ma ferre possent in unum locum conuenisse. Itemq
Ambianos. Amuras. Caletos. Uelicissos. Attrebates
locum castris excelsum in silua circumdata palude de¬
legisse Impedimenta omnia in ulteriores siluas contu¬
lisse. Complures esse principes belli auctores: sed m̃ł¬
titudinem maxime Choreo obtemperare: quod ei sũ¬

Expanded text:
bore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebore in vicem legionibus expeditionum onus iniungebat. His copiis coactis ad Bellovacos proficiscitur castrisque in eorum finibus positis equitum turmas dimittit in omnes partes ad aliquos excipiendos ex quibus hostium consilia cognosceret. Equites officio functi renuntiant paucos in aedificiis esse inventos, atque hos, non qui agrorum colendorum causa remansissent namque esse undique diligenter demigratum, sed qui speculandi causa essent remissi. A quibus cum quaereret Caesar quo loco multitudo esset Bellovacorum quodve esset consilium eorum, inveniebat Bellovacos omnes qui arma ferre possent in unum locum convenisse, itemque Ambianos, Aulercos, Caletos, Veliocasses, Atrebatas; locum castris excelsum in silva circumdata palude delegisse, impedimenta omnia in ulteriores silvas contulisse. Complures esse principes belli auctores, sed multitudinem maxime Correo obtemperare, quod ei sum
Abbreviated transcription (Latin):
belli nasceretur: quantumq in ratione esset exploratu
haberet sub tempus estiuorum: nullum summũ bellũ
posse conflari. C Trebonium cum duabus legionibus.
quas secum habebat in hibernis Cenabi collocauit. Ipse
cum crebric legationibus Regiorum certior fieret. bel¬
louacos qui belłi gloria gallos omnes Belgasq prestabãt.
finitimasq his ciuitates: duce Corbeo Bellouaco et
Comio attrebate exercitus companare atq unum locu
coge̾: et omni multitudine in fines Suessonum qui re¬
miserant attributi facerent impressionem pertinere
aut non rantum ad dignitatẽ. sed etiã ad salutez suatn
iudicaret. nullam calamitatem socios optime de re puͣ
meritos accipẽ. legionem ex hibernis euocat rursus un¬
decimam. Litteras autem ad C Fabium mittit. ut in
fines suessonum legiones duas quas habebat adduceret
opportunitas belliq ratio postulabat: perpetuo suo la¬

Expanded text:
belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum belli nasceretur, quantumque in ratione esset, exploratum haberet sub tempus aestivorum nullum summum bellum posse conflari, Gaium Trebonium cum duabus legionibus, quas secum habebat, in hibernis Cenabi collocavit; ipse, cum crebris legationibus Remorum certior fieret Bellovacos, qui belli gloria Gallos omnes Belgasque praestabant, finitimasque his civitates duce Correo Bellovaco et Commio Atrebate exercitus comparare atque in unum locum cogere, ut omni multitudine in fines Suessionum, qui Remis erant attributi, facerent impressionem, pertinere autem non tantum ad dignitatem sed etiam ad salutem suam iudicaret nullam calamitatem socios optime de re publica meritos accipere, legionem ex hibernis evocat rursus undecimam; litteras autem ad Gaium Fabium mittit, ut in fines Suessionum legiones duas quas habebat adduceret,m hibernorum opportunitas bellique ratio postulabat, perpetuo suo la
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatem aedificiis incolebant. nuper enim deuicti
complura oppida dimiserant dispersi profugerant. Ce¬
sar enim eo maxime tempore acerrimas tempestates cũ
subire milites nollet. in oppido Carmitum. Cenabo castͣ
ponit. atq intecta partim ꝯallorum. partimq coniectis
celeriter stramentis centoriorum integendorum gra¬
tia erant aedificata milites contexit. Equites tuta et
auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascunq
petisse dicebantur hostes. nec frustra. nam plexunq ma¬
gna praeda poriti nostri reuertuntur. Oppressi Carnui¬
ces hiemis difficultate. terrore periculi: cum tectis ex¬
pulsi nullo loco diutiue consistere auderent: nec siluas
praesidio. tempestatibus durissimis tegi possent. dispẽsi
magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas
ciuitates. Cesar tempore animi difficillimo cum satis
haberet conuenientes manus dissipare. ne quod initiu

Expanded text:
necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti necessitatem aedificiis incolebant nuper enim devicti complura oppida dimiserant, dispersi profugiunt. Caesar erumpentes eo maxime tempore acerrimas tempestates cum subire milites nollet, in oppido Carnutum Cenabo castra ponit atque in tecta partim Gallorum, partim quae coniectis celeriter stramentis tentoriorum integendorum gratia erant inaedificata, milites compegit. Equites tamen et auxiliarios pedites in omnes partes mittit quascumque petisse dicebantur hostes; nec frustra: nam plerumque magna praeda potiti nostri revertuntur. Oppressi Carnutes hiemis difficultate, terrore periculi, cum tectis expulsi nullo loco diutius consistere auderent nec silvarum praesidio tempestatibus durissimis tegi possent, dispersi magna parte amissa suorum dissipantur in finitimas civitates. Caesar tempore anni difficillimo, cum satis haberet convenientes manus dissipare, ne quod initium
Abbreviated transcription (Latin):
re ac patientia. qui ab brumalibus diebus. itineribus
difficillimis. frigoribus intollerandis studiosissime ꝑ¬
manserant in labore ducentos festios centuriones tot mil¬
lia numum prede nomine condonata pollicetur legioni¬
busq in hiberna remissis. ipse se recipit die quintodecimo
bibraste. Ibi cum ius diceret: bituriges ad eum legatos
mittunt: auxilium petitum contra carnutes: quos in¬
talisse sibi bellum que rebantur. Qua re cognita cum dies
non amplius xuii. in hibernis esset moratus: Legiones
quartamdecimam et sextam ex hibernis ab arare ducit:
quas ibi collocatas explicande rei frumentarie in supeĩo¬
re commentario demonstratum est. Ita cum duabus le¬
gionibus ad persequendos Carmices proficiscitur. Cũ
fama exercitus ad hostes esset perlata: calamitate oete¬
rorum ducti Carmites desertis uicis oppidisq que
tollerande hiemis cum constructis repente exiguis ad

Expanded text:
re ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus re ac patientia, qui brumalibus diebus itineribus difficillimis, frigoribus intolerandis studiosissime permanserant in labore, ducenos sestertios, centurionibus tot milia nummum praedae nomine condonanda pollicetur legionibusque in hiberna remissis ipse se recipit die XXXX Bibracte. Ibi cum ius diceret, Bituriges ad eum legatos mittunt auxilium petitum contra Carnutes, quos intulisse bellum sibi querebantur. Qua re cognita, cum dies non amplius decem et octo in hibernis esset moratus, legiones XIIII et VI ex hibernis ab Arare educit, quas ibi collocatas explicandae rei frumentariae causa superiore commentario demonstratum est: ita cum duabus legionibus ad persequendos Carnutes proficiscitur. Cum fama exercitus ad hostes esset perlata, calamitate ceterorum ducti Carnutes desertis vicis oppidisque, quae tolerandae hiemis causa constitutis repente exiguis ad
Abbreviated transcription (Latin):
quod imparatis deiectisq accidere fuit necesse: ut sine
timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprime¬
rentur. ꝙͣ confugere in oppida possent Nanq etiam
illud uulgare incursionis hostium signum: quod incen¬
diic aedificiorum intelligi consueuit. Caesaris erat in¬
terdicto sublatum: ne aut copia pabuli frumentiq si lõ¬
gius progredi uellet. deficeret: aut hostes incenduic ter¬
rerenturꝰ multis hominum millibus captis. Perterriti
societate consiliorum confugerant frustra Nam cesar
magnis itineribus locis omn̾ibus occurrit: nec dat ulli
ciuitati spacium de aliena potius ꝗͣ de domestica salute
cogitandi: qua celeritate et fideles amicos retinebat.et
dũbirantec terrore ad conditiones pacis adducebat. Cial
tiam Caesaris patere in eius amiciciam finitimasq ci¬
uitates sine ulla poena desisse obsides atq in fide recep¬
tas esse idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labo¬

Expanded text:
quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine quod imparatis disiectisque accidere fuit necesse, ut sine timore ullo rura colentes prius ab equitatu opprimerentur quam confugere in oppida possent. Namque etiam illud vulgare incursionis hostium signum, quod incendiis aedificiorum intellegi consuevit, Caesaris erat interdicto sublatum, ne aut copia pabuli frumentique, si longius progredi vellet, deficeretur, aut hostes incendiis terrerentur. Multis hominum milibus captis perterriti societate consiliorum confugerant. Frustra: nam Caesar magnis itineribus omnibus locis occurrit nec dat ulli civitati spatium de aliena potius quam de domestica salute cogitandi; qua celeritate et fideles amicos retinebat et dubitantes terrore ad condiciones pacis adducebat. Tali ntia Caesaris reditum patere in eius amicitiam finitimasque civitates sine ulla poena dedisse obsides atque in fidem receptas esse, idem fecerunt. Caesar militibus pro tanto labo
Abbreviated transcription (Latin):
ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Ro¬
manis: nec si diuersa bella complures eodem tempore intu¬
lissent ciuitates. satis auxilii aut spacii aut copiatum ha¬
biturum exercitum populi Romani ad omnia persequẽda¬
esse. non autem alicui ciuitati sortem in commode recusan¬
dam: si tali mora reliquȩ se possent uindicare in libertatẽ
Que ne opinio gallorum confirmaretur Caesar M. An¬
tonium questorem suic prefecit hibernis. Ipse equitum
presidio pridie Rł Iañ ab oppido Bibracte proficiscitur.
ad legionem duodecimam. quam non longe a finibus
proxima fuerat binis cohortibus. ad impedimenta tu¬
enda relictis. Reliquum exercitum in copiosissimos
agros Biturigum inducit. Qui cum latos fines et cõ¬
plura oppida haberent unius legionis hbernis non
potuerunt contineri. quin bellumꝰ pararent. coniura¬
tionesq facerent. Repentino aduentu Caesaris accidit

Expanded text:
ulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Roulla multitudine in unum locum coacta resisti posse Romanis, nec, si diversa bella complures eodem tempore intulissent civitates, satis auxili aut spati aut copiarum habiturum exercitum populi Romani ad omnia persequenda; non esse autem alicui civitati sortem incommodi recusandam, si tali mora reliquae possent se vindicare in libertatem. Quae ne opinio Gallorum confirmaretur, Caesar Marcum Antonium quaestorem suis praefecit hibernis; ipse equitum praesidio pridie Kal. Ianuarias ab oppido Bibracte proficiscitur ad legionem XIII, quam non longe a finibus proxima fuerat. Binis cohortibus ad impedimenta tuenda relictis reliquum exercitum in copiosissimos agros Biturigum inducit, qui, cum latos fines et complura oppida haberent, unius legionis hibernis non potuerint contineri quin bellum pararent coniurationesque facerent. Repentino adventu Caesaris accidit,
Abbreviated transcription (Latin):
scimus. Erat cum in saesare facultas atq elegantia sũ¬
ma scribendi: tum uerissima scientia suorum consilioR
explicandorum Mihi ne illud quidem accidit: ut Ale¬
xandrino atq affricano bello interessem. que bella q̃ ꝗͣ
ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota: tamen alitẽ
audimus ea quę rerum nouitate aut admiratione nos
capiunt aliter que pro testimonio sumus dicturi. Sed
rogo nimirum dum omnes excusationis causas colligo
ne cum saesare conferat. hoc ipsum etimen arrogantie
subeo: quod ne iudicio euiusꝙͣ existimem posse cum sẽ¬
llia Caesar cum a superiore ae¬
state nullum bellandi tempris
intermi sisset. militesq hiberno¬
rum quiete reficere a tatitis la¬
boribus uellet. complurec eodem
tempore ciuitates reuocare. belli
consilia renunciabant᷑. comuratio¬
nesq facere. Cui rei uerisimilis
causa afferebatur: quod gallis omnibus cognitũ esset: neq

Expanded text:
scimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia sumscimus. Erat autem in Caesare cum facultas atque elegantia summa scribendi, tum verissima scientia suorum consiliorum explicandorum. Mihi ne illud quidem accidit, ut Alexandrino atque Africano bello interessem; quae bella quamquam ex parte nobis Caesaris sermone sunt nota, tamen aliter audimus ea, quae rerum novitate aut admiratione nos capiunt, aliter, quae pro testimonio sumus dicturi. Sed ego nimirum, dum omnes excusationis causas colligo ne cum Caesare conferar, hoc ipsum crimen arrogantiae subeo, quod me iudicio cuiusquam existimem posse cum a Caesar cum a superiore aestate nullum bellandi tempus intermisisset militesque hibernorum quiete reficere a tantis laboribus vellet, complures eodem tempore civitates renovare belli consilia nuntiabantur coniurationesque facere. Cuius rei verisimilis causa adferebatur, quod Gallis omnibus cognitum esset neque
Abbreviated transcription (Latin):
CUM QUOTTID¬
iana mea recusatio non dif¬
ficultatis excusationem s
Galliae non comparantibus superioribus atq insequen¬
tibus eius scciptis contexui nouissimum ac imperfectũ
ab Rebut gestis Alexandrie confeci usq ad exitum: not
quidem ciuilis discensionis cuius finem nullum uidemꝰ
sed uitae Cacsaric. Quos utinam qui legent. scire possint
ꝙͣ inuituc susceperim scribendos: quo facilius caream
sbalticie atq arrogantiae crimine: qui me medium intẽ¬
posuerim. Caesatic scciptis Constat enim inter omnes m¬
hil ram operose ab alus esse perfectum: quod non horu
elegantia commentariotum superet᷑. qui sunt aediti ne
scientia tantarum rerum scriptoribus desit. adeoqi pro¬
bantur omnium iudicio. ut prerepta non prebita facul¬
tas scriptoribus uideatur: Cuius tamen rei maior nostꝰ
ꝙ̃ reliquorũ est admiratio. Caeteri enim ꝙͣ bene atq
emendate: nos etiam ꝙͣ facile atq celeriter eos perfecerit

Expanded text:
cum cotidiana mea recusatio non difficultatis excusationem, seGalliae, non comparantibus superioribus atque insequentibus eius scriptis, contexui novissimumque imperfectum ab rebus gestis Alexandriae confeci usque ad exitum non quidem civilis dissensionis, cuius finem nullum videmus, sed vitae Caesaris. Quos utinam qui legent scire possint quam invitus susceperim scribendos, qua facilius caream stultitiae atque arrogantiae crimine, qui me mediis interposuerim Caesaris scriptis. Constat enim inter omnes nihil tam operose ab aliis esse perfectum, quod non horum elegantia commentariorum superetur: qui sunt editi, ne scientia tantarum rerum scriptoribus deesset, adeoqbantur omnium iudicio ut praerepta, non praebita, facultas scriptoribus videatur. Cuius tamen rei maior nostra quam reliquorum est admiratio: ceteri enim, quam bene atque emendate, nos etiam, quam facile atque celeriter eos perfecerit
Abbreviated transcription (Latin):
eius calamitate. de tanta uoluptate &e ꝗratulatione. quidꝙͣ fortuna
aiminuerat. Is se presente de se ter sortibus consultum dicebat. utrũ
ioni statim necaretur: an in illud tempus reseruaretur. sortium bene¬
ficio esse se in columem. Item . M. Metius repertus et ad eum reductus
est. Hoc prelio trans Rhenum nunciato. Sueui qui ad ripas Rheni ue¬
nerant. domum reuerti ceperunt. Quos ubi qui proximi Rhenum
incolunt perterritos senserunt. insecuti magnum ex his nuimerum
occiderunt. Ccesar una aestate duobus maximis bellis confectis. matur¬
us paulo ꝙͣ tempus anni postulabat. in hiberna in sequanos exercitum
deduxit Hibernis Labienum preposuit. Ipse inciteriorem galliam
ad conuentus agendos profectus est.

Expanded text:
eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna eius calamitate de tanta voluptate et gratulatione quicquam fortuna deminuerat. Is se praesente de se ter sortibus consultum dicebat, utrum igni statim necaretur an in aliud tempus reservaretur: sortium beneficio se esse incolumem. Item M. Metius repertus et ad eum reductus est. Hoc proelio trans Rhenum nuntiato, Suebi, qui ad ripas Rheni venerant, domum reverti coeperunt; quos ubi qui proximi Rhenum incolunt perterritos senserunt, insecuti magnum ex iis numerum occiderunt. Caesar una aestate duobus maximis bellis confectis maturius paulo quam tempus anni postulabat in hiberna in Sequanos exercitum deduxit; hibernis Labienum praeposuit; ipse in citeriorem Galliam ad conventus agendos profectus est.
Abbreviated transcription (Latin):
clumen Rhenum . millia passuum ex eo loco circiter quinq peruenert̃
bi perpauci aut uiribus confisi tranare contenderunt: aut lintribus
inuentis salutem sibi reperierunt. In his fuit Arioiustus qui nauicu¬
lam deligatam ad ripam nactus: ea profuꝗit. Reliquos omnes equitatu
consecuri nostri. interfecerunt. Duac fuerunt Arioiusti. Ixores. una
sueua natione. quam domo secum duxerat. Altera norica regis uo¬
Ctioris soror: quam in gallia duxerat a fratre missam. Utreq in ea fu¬
ꝗa perierunt. duac filiae harum altera occisa altera capta est.C. Uale¬
tius procillus. cum a custodibus in fuꝗa trinis cathenis uinctus tra.¬
heretur in ipsum Caesarem hostes equitatu persequentem. incidit. Que
quidem res Caesari non minorem ꝙͣ ipsa uictoria uoluptatem attulit.
quod hominem honestissimum prouincie Cialliae suum familiarem
et hospitem ereptum e manibus hostium sibi restitutum uiderat. neq

Expanded text:
flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. flumen Rhenum milia passuum ex eo loco circiter L pervenerunt. Ibi perpauci aut viribus confisi tranare contenderunt aut lintribus inventis sibi salutem reppererunt. In his fuit Ariovistus, qui naviculam deligatam ad ripam nactus ea profugit; reliquos omnes consecuti equites nostri interfecerunt. Duae fuerunt Ariovisti uxores, una Sueba natione, quam domo secum eduxerat, altera Norica, regis Voccionis soror, quam in Gallia duxerat a fratre missam: utraque in ea fuga periit; duae filiae: harum altera occisa, altera capta est. C. Valerius Procillus, cum a custodibus in fuga trinis catenis vinctus traheretur, in ipsum Caesarem hostes equitatu insequentem incidit. Quae quidem res Caesari non minorem quam ipsa victoria voluptatem attulit, quod hominem honestissimum provinciae Galliae, suum familiarem et hospitem, ereptum ex manibus hostium sibi restitutum videbat neque
Abbreviated transcription (Latin):
tro cornu. quod eam partem minime firmam hostium esse amiinaduer¬
terat. prȩlium cõmisit. Ita nostriacriter in hostes signo dato impctu
fecerunt. ltaq hostes repente celeriterq procurrerunt. ut spacium pila
in hostes conuciendi non daretur Reiecis pilis cominus qlidus pugna¬
tum est. At germani celeriter ex consuetudinc sua phalanoe faciu
impetus ꝗladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostti mili.¬
res qui in p̾halanges insilirent et seuta manibue reuellerent. et desuper
uulnerarent Cum hostium acies a sinistro cornu pulla atq in fugapo
conuersa esset a dextro cornu uoehementer multitudine suorum uostrã
aciem premebant. Id cum animaduertisset p. Crassus adolescens. suĩ
equitatui preerat. quod expeditior erat. ꝙ̃ hi qui inter aciem uersabant
tertiam uis laborantibus subsidio milit. Ita ptelum teltituitum es ate
omnes hostes terga uerterunt. neq prius fugere destiterunt. ꝙͣ ad

Expanded text:
tro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadvertro cornu, quod eam partem minime firmam hostium esse animadverterat, proelium commisit. Ita nostri acriter in hostes signo dato impetum fecerunt itaque hostes repente celeriterque procurrerunt, ut spatium pila in hostes coiciendi non daretur. Relictis pilis comminus gladiis pugnatum est. At Germani celeriter ex consuetudine sua phalange facta impetus gladiorum exceperunt. Reperti sunt complures nostri qui in phalanga insilirent et scuta manibus revellerent et desuper vulnerarent. Cum hostium acies a sinistro cornu pulsa atque in fugam coniecta esset, a dextro cornu vehementer multitudine suorum nostram aciem premebant. Id cum animadvertisset P. Crassus adulescens, qui equitatui praeerat, quod expeditior erat quam ii qui inter aciem versabantur, tertiam aciem laborantibus nostris subsidio misit. Ita proelium restitutum est, atque omnes hostes terga verterunt nec prius fugere destiterunt quam ad
Abbreviated transcription (Latin):
rare. si ante nouam lunam prelio contendissent postridie euis aei
Cacsar presidium utrisq castris. quod satis esse uisum est. reliquit. om¬
nes alarios in conspectum hostium pro castris minoribus constituit ex
minus multitudine militum. legionariorum pro hostium numeto u¬
lebat: ut ad speciem alarus uteret᷑ur. Ipse triplici inseructa acie. usq
ad castra hostium accessit. Tum demum necessario germani suas copias
castris eduxerunt. generatimq constiterunt paribus interuallis. Haru¬
des. Macromanos stoboces. Uangiones Nemetes Sedusios. Sueuoo
omnemque aciem suam rhedis et catris circũ dederunt. ne qua spes ĩ
fuga relinqueretur. Eo mulieres im posuerunt. que in praclium pto¬
ficiscentes. passis crinbus flentes implorabant. ne se in seruitutemro¬
manis traderent. Carsar singulis legionibue. singulos legatos et que¬
storem prefecit: utreos testes sua quisq uirturio haberet. Ipse qde¬

Expanded text:
rare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei rare, si ante novam lunam proelio contendissent. Postridie eius diei Caesar praesidio utrisque castris quod satis esse visum est reliquit, alarios omnes in conspectu hostium pro castris minoribus constituit, quod minus multitudine militum legionariorum pro hostium numero valebat, ut ad speciem alariis uteretur; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes implorabant ne se in servitutem Romanis traderent. Caesar singulis legionibus singulos legatos et quaestorem praefecit, uti eos testes suae quisque virtutis haberet; ipse a dex
Abbreviated transcription (Latin):
iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit. et parte auxiliorũ
quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die
instituto suo Caesarꝰ e castris utrisq copias suas eduxit. paululum¬
ꝙ a maioribus castris progressur aciem instruxit. hostibus pugnandi
potestatem fecit. Ubi ne tum quidem prodire intelloxit. circitet meridi¬
em exercitum in castra reduxit. Tum demum Arioiustus partem suam
copiarum que castra minoca oppugnarent misit Acriter utrinq usꝙ
ad uesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias. multis et illatis
et acceptis uulreribus in castra reduxit Cum e captiuis quęrerent
Cuesar. quamobiem arioiustus prelio non decertaret. hanc reperiebat
corsam: quod apud germanos ea consuctudo esset: ut matresfamilia
eorum sortinu: E uat icinationibus decdararent uttum prelium com¬
mitui ex usu passos. nec ne: eas ita dicete non esse fas gepmqnos supe¬

Expanded text:
iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, iussit. Munitis castris duas ibi legiones reliquit et partem auxiliorum, quattuor reliquas legiones in castra maiora reduxit. Proximo die instituto suo Caesar ex castris utrisque copias suas eduxit paulumque a maioribus castris progressus aciem instruxit hostibusque pugnandi potestatem fecit. Ubi ne tum quidem eos prodire intellexit, circiter meridiem exercitum in castra reduxit. Tum demum Ariovistus partem suarum copiarum, quae castra minora oppugnaret, misit. Acriter utrimque usque ad vesperum pugnatum est. Solis occasu suas copias Ariovistus multis et inlatis et acceptis vulneribus in castra reduxit. Cum ex captivis quaereret Caesar quam ob rem Ariovistus proelio non decertaret, hanc reperiebat causam, quod apud Germanos ea consuetudo esset ut matres familiae eorum sortibus et vaticinationibus declararent utrum proelium committi ex usu esset necne; eas ita dicere: non esse fas Germanos supe
Abbreviated transcription (Latin):
cipiebant hi si quid erat durius. concurrebant. Si qui grauiore uul¬
nere accepto equo deciderant circumstabant. Si quo eratꝰ longius pro¬
deundum aue celerius recipiendum: tanta erat exercitationeꝰ celeritas:
ut iubic equorum subleuati cursum adequarent. Ubi eum castris se
tenete Caesar intellexit. ne diutius comeatu prohiberetur: ultra eũ
locum. quo in loco germani consederant: circiter passus sexcentos ab
his castris idoncum locum delegit acieque triplici instructa ad eum
locum uenit. Primam et secundam aciem in armis esse. tertiam ca¬
stra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus sexcentos. uti
dictum est aberat. Eo circiter hominum numero sexdecim millia ex¬
pedita cum omni equitatu Arioiustus misit. qua copiȩ nostros
preterirent. et munitione prohiberent. Nihilo secius Caesat. ut añ
constituerat. duas acies hostem propulsare. tertiam opus perficete

Expanded text:
cipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulcipiebant; hi, si quid erat durius, concurrebant, si qui graviore vulnere accepto equo deciderat, circumsistebant; si quo erat longius prodeundum aut celerius recipiendum, tanta erat horum exercitatione celeritas ut iubis sublevati equorum cursum adaequarent. Ubi eum castris se tenere Caesar intellexit, ne diutius commeatu prohiberetur, ultra eum locum, quo in loco Germani consederant, circiter passus DC ab his, castris idoneum locum delegit acieque triplici instructa ad eum locum venit. Primam et secundam aciem in armis esse, tertiam castra munire iussit. Hic locus ab hoste circiter passus DC, uti dictum est, aberat. Eo circiter hominum XVI milia expedita cum omni equitatu Ariovistus misit, quae copiae nostros terrerent et munitione prohiberent. Nihilo setius Caesar, ut ante constituerat, duas acies hostem propulsare, tertiam opus perficere
Abbreviated transcription (Latin):
exercitu suo presente conclamauit: quid ad se uenirent. an specu¬
landi causa: Causam conantes dicere prohibuit. et in cathenas con¬
iecit. Fodem dic castra promouit. et millibue passuum sex a Caesa¬
ris castris sub monte consedit. Postridie cius diei preter castra Cae¬
saris suas copias traducit. et millibus passuum duobus ultra cum
castra fecit eo consilio uti frumento comeatuq qui ex Sequanis et
heduis supportaretur. Caesarem intercluderet. Ex eo die diec conti
buit: ut si uellet Arioiustus prelio contendere. ei potestas non deesset
Arioiustus his omnibus diebus exercitum castris continuit. equestri
praelio quottidie contendit. Cienus hoc erat pugnae. quo se getmani
exercuerant equitum erant millia sex totidem numero pedites uelo¬
cissimi et fortissimi: quo ex omni copia singuli singulo suae salutis
causa delegerant. Cum his in prelus uersabantur ad eos se equites re¬

Expanded text:
exercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an specuexercitu suo praesente conclamavit: quid ad se venirent? an speculandi causa? Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit. Eodem die castra promovit et milibus passuum VI a Caesaris castris sub monte consedit. Postridie eius diei praeter castra Caesaris suas copias traduxit et milibus passuum duobus ultra eum castra fecit eo consilio uti frumento commeatuque qui ex Sequanis et Haeduis supportaretur Caesarem intercluderet. Ex eo die dies continbuit, ut, si vellet Ariovistus proelio contendere, ei potestas non deesset. Ariovistus his omnibus diebus exercitum castris continuit, equestri proelio cotidie contendit. Genus hoc erat pugnae, quo se Germani exercuerant: equitum milia erant VI, totidem numero pedites velocissimi ac fortissimi, quos ex omni copia singuli singulos suae salutis causa delegerant: cum his in proeliis versabantur, ad eos se equites re
Abbreviated transcription (Latin):
te. neque perfecte essent. agere cum eo. uti aut iterum diem collo¬
quio constitueret. aut si id minus uellet e suis legatis aliquem ad
se muteret. Collequendi. Caesan causa uisa non est. et eo magis
quod pridie eius diei germani retineri non poterant. qui in nostros¬
tela coniicerent. legatum e suis se se magno cum periculo ad eum
missurum: et hominibus feris obiecturum existimabat. Commo¬
dissimum uisum est. E. Ualerium procillum. C. Ualerii Caburi
filium. summa uirtute et humanitate adolescentem.: cuius pater
a . Ualetio flaceo ciuitate donatus erat. et propter fidem et prop¬
tex linquae gallice scientiam: qua multa iam Atioiustus longin¬
qua consuetudine utebatur. et quod in eo peccandi germanis cau̾sa
non esset ad cum mitteri et Marium situm qui hospitio Acioiusti
utebatur. His mandauit. ut quȩ diceret Arioiustus cognoscerent et
ad se refecrent. Quos cum apud se in castris Arioiustus conspexiss

Expanded text:
tae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conlotae neque perfectae essent agere cum eo: uti aut iterum conloquio diem constitueret aut, si id minus vellet, ex suis legatis aliquem ad se mitteret. Conloquendi Caesari causa visa non est, et eo magis quod pridie eius diei Germani retineri non potuerant quin tela in nostros coicerent. Legatum ex suis sese magno cum periculo ad eum missurum et hominibus feris obiecturum existimabat. Commodissimum visum est C. Valerium Procillum, C. Valerii Caburi filium, summa virtute et humanitate adulescentem, cuius pater a C. Valerio Flacco civitate donatus erat, et propter fidem et propter linguae Gallicae scientiam, qua multa iam Ariovistus longinqua consuetudine utebatur, et quod in eo peccandi Germanis causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset,
Abbreviated transcription (Latin):
luisset. Dum haec in colloquio geruntur Casari nunciatum est
equites Arioiusti propius tumulum accedere et ad nostros adequi¬
tare lapides. telaq in nostros comcere. Caesar loquendi finem fe¬
cit. seq ad suos recepit. suisq imperauit ne quod omnino telum
in hostes reiicerent. Nam et si sine periculo legionis delecte com¬
missum cum equitatu praelium fore uidebat. tamen committen¬
dum non putabat: ut pulsis hostibus dici posset: eos ab se per fi¬
dem in colloquio circũuentos. Postea ꝙͣ in uulgus militum elatũ
est: qua arrogantia in colloquio Arioiustus usus omnem galliam
romanis interdixisset: impetumque in nostros eius equites fecissent.
eaq res colloquium ut diremisset: multo magis alacritas studiũq
pugnandi maiue exercitui iniectum est. Biduo post Arioiustus le
zatos ad Caesarem mittit. Uelle se hie rebus quae inter eos agi cep¬

Expanded text:
luisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est luisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque in nostros coicere. Caesar loquendi finem fecit seque ad suos recepit suisque imperavit ne quod omnino telum in hostes reicerent. Nam etsi sine ullo periculo legionis delectae cum equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis interdixisset, impetumque in nostros eius equites fecissent, eaque res conloquium ut diremisset, multo maior alacritas studiumque pugnandi maius exercitui iniectum est. Biduo post Ariovistus ad Caesarem legatos misit: velle se de iis rebus quae inter eos egi coep
Abbreviated transcription (Latin):
bilibus principibusq populi romani gratum esse facturum. Id se ab ip¬
sis per corum nuncios compertum habere quotum omnium gratiam
atque amiciciam eius morte redimere posse. Quod si discessisset:
et liberam sibi possessionem gallia tradidisset: magno se illum
ullo labore confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam di¬
cta sunt: quare negotio desistere non posset: et neq suam neq po¬
puli romani consuetudinem pati: uti optime inherentes socios
desereret. neq se iudicare galliam potius esse Arioiusti. ꝙͣ populi
romani. bello superatos esse auernos et Rutenos. a Q fabio
maximo. quibus populus romanus ignouisset. neq in prouincia
redegisset. neq stipendium imposuisset. Quod si antiquissimum
quoq tempus spectare oporteret populi romani ustissimum esse
in gallia imperium. si iudicium senatus obseruari oporteret. libe¬
ramꝰ esse debere Galliam. quam bello uictam suis legibus uti uo¬

Expanded text:
bilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipbilibus principibusque populi Romani gratum esse facturum id se ab ipsis per eorum nuntios compertum habere, quorum omnium gratiam atque amicitiam eius morte redimere posset. Quod si decessisset et liberam possessionem Galliae sibi tradidisset, magno se illum eius labore et periculo confecturum. Multa a Caesare in eam sententiam dicta sunt quare negotio desistere non posset: neque suam neque populi Romani consuetudinem pati ut optime meritos socios desereret, neque se iudicare Galliam potius esse Ariovisti quam populi Romani. Bello superatos esse Arvernos et Rutenos a Q. Fabio Maximo, quibus populus Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti vo
Abbreviated transcription (Latin):
Nunꝙͣ ante hoc tempus exercitum populi romani Callia prouinciae
fines egressum quid sibi uellet. cur in suas possessiones uenirent. pro¬
uinciam suam hanc esse galliam. sicut illam nostram. ut ipsi concedi
non oporteret. Si in nostros fines impetum faceret. Sic item nos esse
iniquos: qui in suo iure se interpellaremus. Quod fratres et amicos
a se appellatos heduos diceret: non tam barbarum se. neq imperitum
esse rerum ut non sciret neq bello Allobrogum proximo heduos ro¬
manis auxilium tulisse. neq ipsis in his conuentionibus. quas he¬
dui secum et cum Sequanis habuissent. auxilio populi romani usos
esse: debere se suspicari simulatam Caesaris amiciciam. Quod exer¬
citum in gallia habeat sui opprimendi causa habere. qui nisi decedat
atque exercitum deducat ex his regionibus sese illum non pro ami¬
co. sed hostem habiturum. quod si eum interfecerit multis sese no¬

Expanded text:
Numquam ante hoc tempus exercitum populi Romani Galliae provinciae Numquam ante hoc tempus exercitum populi Romani Galliae provinciae finibus egressum. Quid sibi vellet? Cur in suas possessiones veniret? Provinciam suam hanc esse Galliam, sicut illam nostram. Ut ipsi concedi non oporteret, si in nostros fines impetum faceret, sic item nos esse iniquos, quod in suo iure se interpellaremus. Quod fratres a senatu Haeduos appellatos diceret, non se tam barbarum neque tam imperitum esse rerum ut non sciret neque bello Allobrogum proximo Haeduos Romanis auxilium tulisse neque ipsos in iis contentionibus quas Haedui secum et cum Sequanis habuissent auxilio populi Romani usos esse. Debere se suspicari simulata Caesarem amicitia, quod exercitum in Gallia habeat, sui opprimendi causa habere. Qui nisi decedat atque exercitum deducat ex his regionibus, sese illum non pro amico sed pro hoste habiturum. Quod si eum interfecerit, multis sese no
Abbreviated transcription (Latin):
uictores rictis imponere consuerunt Non sese gallis. sed gallos sibi bel¬
lum intulisse. omnes Galliae ciuitates ad se oppugnandum uenisse:
ac contra se castra habuisse. eas omnes copias a se uno praelio pulsas ac
superatas. Si iterum experiti uelint. iterum paratum esse decertare
Si pace uti uelint. iniquum esse de stipendio recusare: quod sua uolu¬
tate ad id tempus pependerint. Amiciciam populi tomani sibi ornamẽ¬
to et presidio non detrimento esse oportere. laq se ea spe petisse: si per po¬
pulum romanum stipendium remittatur. et dedititi subtrahantur:
non minus libenter sese tecusaturum populi romani amiciciam. ꝙͣ appe¬
tierit. O uod multitudinem germanorum in gallia traducat: id se
sui muniendi. non gallie impugnande causa facere. Eius rei testimo¬
nium esse. quod nisi rogatus non uenerit: et quod bellum non intule¬
rit sed defenderit. se prlus in galliam uenisse. ꝙ̃ populum romanum.

Expanded text:
victores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi belvictores victis imponere consuerint. Non sese Gallis sed Gallos sibi bellum intulisse: omnes Galliae civitates ad se oppugnandum venisse ac contra se castra habuisse; eas omnes copias a se uno proelio pulsas ac superatas esse. Si iterum experiri velint, se iterum paratum esse decertare; si pace uti velint, iniquum esse de stipendio recusare, quod sua voluntate ad id tempus pependerint. Amicitiam populi Romani sibi ornamento et praesidio, non detrimento esse oportere, atque se hac spe petisse. Si per populum Romanum stipendium remittatur et dediticii subtrahantur, non minus libenter sese recusaturum populi Romani amicitiam quam adpetierit. Quod multitudinem Germanorum in Galliam traducat, id se sui muniendi, non Galliae oppugnandae causa facere; eius rei testimonium esse quod nisi rogatus non venerit et quod bellum non intulerit sed defenderit. Se prius in Galliam venisse quam populum Romanum.
Abbreviated transcription (Latin):
cunq honorifice facta in eos essent: ut omni tempore totius ꝗallie prin¬
cipatum hedui tenuissent. prius etiam ꝙͣ nostram amiciciam appetissẽt̃.
populi romam hanc consuctudinem: ut socios atque amicos non modo
uero ad amiciciam popuꝰli romani attulissent: ab his eripi quis pati põs¬
set: Postulauit deinde que legatis in mandatis dederat. ne aut heduis
aut corum soens bellum infirret. obsides redderet. Si nullam partera
germanorum domum tenattere posset: ac ne quoe amplius Rhenum
transire pateretur. Arioiustus ad postulata Caesaris pauca respondit.
de sunis uirtutibus multa praedieauit. Transisse fibenum. non sua spõ¬
te sed rogatum et accersitum a gallis non sine magna spe magnisq pre-¬
miis domum propinquosq reliquisse. sedes habere in gallia ab ipsis con¬
cessas. obsides eorum uoluntate datos stipendium capere iure belli. qđ

Expanded text:
quamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae prinquamque honorifica in eos facta essent, ut omni tempore totius Galliae principatum Haedui tenuissent, prius etiam quam nostram amicitiam adpetissent. Populi Romani hanc esse consuetudinem, ut socios atque amicos non modo vero ad amicitiam populi Romani attulissent, id iis eripi quis pati posset? Postulavit deinde eadem quae legatis in mandatis dederat: ne aut Haeduis aut eorum sociis bellum inferret, obsides redderet, si nullam partem Germanorum domum remittere posset, at ne quos amplius Rhenum transire pateretur. Ariovistus ad postulata Caesaris pauca respondit, de suis virtutibus multa praedicavit: transisse Rhenum sese non sua sponte, sed rogatum et arcessitum a Gallis; non sine magna spe magnisque praemiis domum propinquosque reliquisse; sedes habere in Gallia ab ipsis concessas, obsides ipsorum voluntate datos; stipendium capere iure belli, quod
Abbreviated transcription (Latin):
gionem debiturum non ad equum rescribere. Planicies erat magna.
et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus &quo fere spacio
xerat. passibus ducentis ab eo tumulo constituit. Item equites Arioiusti
pari interuallo constiterunt. Arioiustus ex equis ut colloqueretũ. et
preter se denos ut ad colloquium adduceret. postulauit. Ubi eo uentũ
est. Caesar initio orationis sua senatusque beneficia in eum commemo¬
rauit: quod rex appellatus est a senatu. quod amicus quod munera am¬
plissime raissa. quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominu
officus consuesse tribui Docebat illum cum neq aditum neque causa
postulandi iustam haberet. beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea
prȩmio consecutum. Docebat etiam ꝙ̃ ueteres ꝙͣq iustae causae necessi¬
tudinis ipsis cum heduis intercederent: quȩ senatus consulta: quotiens

Expanded text:
gionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna gionem habiturum ad equum rescribere. Planities erat magna et in ea tumulus terrenus satis grandis. Hic locus aequum fere spatium xerat, passibus CC ab eo tumulo constituit. Item equites Ariovisti pari intervallo constiterunt. Ariovistus ex equis ut conloquerentur et praeter se denos ad conloquium adducerent postulavit. Ubi eo ventum est, Caesar initio orationis sua senatusque in eum beneficia commemoravit, quod rex appellatus esset a senatu, quod amicus, quod munera amplissime missa; quam rem et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens
Abbreviated transcription (Latin):
ueniebat. pro suis tantis populisq romani in cum beneficiis. cognit s
suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies colloquio dictuc est:
terentur. Arioiustus postulauit ne quem peditem ad colloquium cac¬
sar adduceret uereri se ne per insidias ab eo circunueniretur Uterq
cum equitatu ueniret. alia ratione sese non esse uenturum. Caesar qđ
neq colloquium interposita causa tolli uolebat: neq salutem suam gal¬
lorum equitibus committere audebat commodissimum esse statuit
omnibus equis gallis equitibus detractis. eo legionarios milites legioĩs
decimȩ. cui ꝗ maxime confidebat. imponere: ut presidium ꝙͣ amicissi¬
mum. si quid opus facto esset haberet. Quod cum fieret non irridi¬
cule quidam ex militibus decimȩ legionis dixerit. plusꝗ̃ pollicitus ess
Cesarem ei facere. pollicitum se in cohortis pratoriȩ loco decima le¬

Expanded text:
veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis veniebat pro suis tantis populique Romani in eum beneficiis cognitis suis postulatis fore uti pertinacia desisteret. Dies conloquio dictus est terentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret: vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur; uterque cum equitatu veniret: alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium interposita causa tolli volebat neque salutem suam Gallorum equitatui committere audebat, commodissimum esse statuit omnibus equis Gallis equitibus detractis eo legionarios milites legionis X., cui quam maxime confidebat, imponere, ut praesidium quam amicissimum, si quid opus facto esset, haberet. Quod cum fieret, non inridicule quidam ex militibus X. legionis dixit: plus quam pollicitus esset Caesarem facere; pollicitum se in cohortis praetoriae loco X. le