comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit ingłam. ut etiã prim̾a hominis ȩtas
idest infantia quȩ sine ullo renssu subia¬
cet carni. & secunda que pueritia nuncu¬
patur. ubi nondũ ratio suscepit hanc pug¬
nam & fere sub omnib uitiosis delecta¬
tionib iacet. quia licet fari iam ualeat
& idõ infantiam transisse uideatur. non¬
dũ mea est precepti capax infirmitas men¬
tis. si sacramenta mediatoris acceperit. eti¬
am si hanc meis annis utam finiat: trans¬
lata scilicet a potestate tenebrarũ in regnũ
xp̃i non solum penis non preparetur ȩter¬
nis. sed ne ulla quidem post mort̾ẽ pur¬
gatoria tormenta patiatur. Sufficit e¬
nim sola sp̃ualis regeneratio: ne post mor¬
tem obsit quod carnalis generatio cũ mor¬
te contraxit. Cum autem uentũ fuerit
adetatem que p̃ceptum iam capit & sub¬
di potest legis imperio: suscipiendum.ẽ.
bellum contra uitia & gerendũ acriter:
ne ad damnabilia peccata ꝑducat. Et si

Expanded text:
uit in gloriam, ut etiam prima hominis aetas, uit in gloriam, ut etiam prima hominis aetas, id est infantia, quae sine ullo renisu subiacet carni. et secunda, quae pueritia nuncupatur, ubi nondum ratio suscepit hanc pugnam et fere sub omnibus uitiosis delectationibus iacet, quia, licet fari iam ualeat et ideo infantiam transisse uideatur, nondum in ea est praecepti capax infirmitas mentis, si sacramenta Mediatoris acceperit, etiamsi hanc in eis annis uitam finiat, translata scilicet a potestate tenebrarum in regnum Christi non solum poenis non praeparetur aeternis, sed ne ulla quidem post mortem purgatoria tormenta patiatur. Sufficit enim sola spiritalis regeneratio, ne post mortem obsit quod carnalis generatio cum morte contraxit. Cum autem uentum fuerit ad aetatem, quae praeceptum iam capit et subdi potest legis imperio, suscipiendum est bellum contra uitia et gerendum acriter, ne ad damnabilia peccata perducat. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
dem dictam fuisse mensuram quãuis in
ea re ꝓprie possit accipi. de qua dñs cũ¬
lum nunquã ullum ẽẽt. si natura huma-
na ꝑliberum arbitriũ in rectitudine in qua
facta est ꝑstitisset. Nunc uͦ quȩ pacem fe¬
lix cũ dõ habere noluit: secum pugnat in¬
felix. Et cumsit hoc malum miserabile:
melius est quã priora inte huius. Melius
confligitur quippe cũ uitiis: quã sine ul¬
la conflictione dominentur. Melius est
inquam bellum cum spe pacis eterne: quã
sine ulla liberationis cogitatione captiuitas.
Cupimus quidem etĩã hoc bello carere. &
ad capessendam ordinatissimam pacem uͥ
firmissima stabilitate potiorib inferiora
subdantur. igne diuini amoris accendim᷑.
sed si quod absit illius tanti boni spes nul¬
la esset. malle debumus in hunis confli¬
cꝰtationis molestia remanere. quã uitiis
mn nos dominationem non eis resistendo ꝑ¬
dĩ miscdia inuasa miscđiȩ quȩ prepara¬

Expanded text:
dem dictam fuisse mensuram, quamvis hoc in dem dictam fuisse mensuram, quamvis hoc in ea re proprie possit accipi, de qua Dominulum numquam ullum esset, si natura humana per liberum arbitrium in rectitudine, in qua facta est, perstitisset. Nunc uero, quae pacem felix cum Deo habere noluit, secum pugnat infelix, et cum sit hoc malum miserabile, melius est tamen quam priora uitae huius. Melius confligitur quippe cum uitiis, quam sine ulla conflictione dominantur. Melius est, inquam, bellum cum spe pacis aeternae quam sine ulla liberationis\' cogitatione captiuitas. Cupimus quidem etiam hoc bello carere et ad capessendam ordinatissimam pacem, ubi firmissima stabilitate potioribus inferiora subdantur, igne diuini amoris accendimur. Sed si quod absit illius tanti boni spes nulla esset, malle debuimus in huius conftictationis molestia remanere quam uitiis in nos dominationem non eis resistendo icordia in uasa misericordiae, quae praepara
Abbreviated transcription (Latin):
tit qui censeret tam cito nocentium fini¬
enda esse tormenta. quã cito factũ est
uel homicidium. uel adulterium. ut sa¬
crilegium. uł quodlibet aliud scelus: ñ
temporis longitudine sed iniquitatis &
impietatis magnitudine metiendũ. Qui
uero ꝓ aliquo grandi crimine morte mul¬
tatur: nunquid mora qua occiditur que
ꝑ breius est eius supplicium leges estimant.
& non quod eum insempiternum aufert̃
de societate inuentium: Quod est autẽ
de ista ciuitate mortali homines supplici¬
o primȩ mortis: hoc est de illa ciuitate
immortali homines supplicio scde mor¬
tis auferre. Sicut enĩ non efficiunt le¬
ges huius ciuitatis ut in ea quisq reuo¬
cetur occisus: sic nec illius ut iniutã re¬
uocetur ȩternam scda morte damnatꝰ
catũ supplicio pumetur eterno. nec at¬
tendunt non propter equale tẽꝑis spati¬
um. sed propter incissitudinem iali. id
est ut qui malefecerit mala patiatur ean¬

Expanded text:
tit qui censeret, tam cito nocentium finitit qui censeret, tam cito nocentium finienda esse tormenta, quam cito factum est, vel homicidium, vel adulterium, vel sacrilegium, vel quodlibet aliud scelus, non temporis longitudine, sed impietatis et iniquitatis magnitudine metiendum. Qui vero pro aliquo grandi crimine morte mulctatur, nunquid mora qua occiditur, quae perbrevis est, ejus supplicium leges aestiman non quod eum in sempiternum auferunt de societate uiuentium ? quod est autem de ista ciuitate mortali homines supplicio primae mortis, hoc est de illa ciuitate immortali homines supplicio secundae mortis auferre. sicut enim non efficiunt leges huius ciuitatis, ut in eam quisque reuocetur occisus, sic nec illius, ut in uitam reuocetur aeternam secunda morte damnatus. catum supplicio punitur aeterno? nec attendunt, non propter aequale temporis spatium, sed propter vicissitudinem, mali, id est ut qui mala fecerit, mala patiatur, eam
Abbreviated transcription (Latin):
ritate uindictȩ. quam tulit ipse alteri
improbitate peccati. Porro autẽ si aliene
femine osculum infixum rationis sit uer¬
bere uindicare: nonne qui illud puncto
cempis fecerit in comparabili horarũ spa¬
tio uerberatur. & suauitas uoluptatis exi¬
guȩ diuturno dolore punitur: Quid
in uinculis. nunquid tam dui quisq ui¬
dicandis est esse debere. quã diu fecit
unde meruit alligari. cũ iustissime an¬
nosas penas seruus incõpedib pendat qͥ
uerbo aut ictu celerrime transeunte
uel lacessunt dñm uel plagauit: Iam
uero damnum. ignominia. exilium. ser¬
uitus. cum plerũq sic infliguntur ut nul¬
la uenia relaxentur. nonne ꝓ huius uite
modo similia penis uidentur eterms.
Ido quippe eterna ẽẽ non possunt. quia
nec ipsa uita quȩ his plectitur porrigitur
in eternum: & tamen peccata quȩ uindi
cantur longissimi temꝑis penis breuissimo
tempore ꝑ petrantur. nec quisquã exti¬

Expanded text:
ritate uindictae, quam tulit ipse alteri ritate uindictae, quam tulit ipse alteri improbitate peccati. porro autem si alienae feminae osculum infixum rationis sit uerbere uindicare, nonne qui illud puncto temporis fecerit, incomparabili horarum spatio uerberatur et suauitas delectationis exiguae diuturno dolore punitur? quid in uinculis? numquid tamdiu quisque iudicandus est esse debere, quamdiu fecit unde meruit alligari, cum iustissime annosas poenas seruus in compedibus pendat, qui uerbo ant ictu celerrime transeunte uel lacessiuit dominum uel plagauit? iam uero damnum, ignominia, exilium, seruitus cum plerumque sic infliguntur, ut nulla uenia relaxentur, nonne pro huius uitae modo similia poenis uidentur aeternis? ideo quippe aeterna esse non possunt, quia nec ipsa uita, quae his plectitur, porrigitur in aeternum; et tacantur longissimi temporis poenis brevissimo tempore perpetrantur. Nec quisquam exsti
Abbreviated transcription (Latin):
ritib in corporeis herentes sumendo penã
non imꝑtiendo uitam corporalib ignibus.
Unus quippe utrisq ignis erit: sicut ueri¬
Ieorũ contra quos defendimus ciuitatem
dĩ. iniustum putant ut ꝓpeccatis quãlibet
magnis paruo scilicet temꝑe ꝑpetratis pena qͥsq
damnet᷑ et̃na: quasi ullius id umquã iustitia
legis attendat. ut tanta mora temꝑis qͥsq pu¬
niat᷑. quanta mora tẽꝑis unde puniret᷑ admi¬
sit. Octo genera penarum inlegib ẽẽ scͥp¬
sit tullius: damnum. uincula. uerbera.
talionem. ignominiam. exilium. mortem.
seruitutem. Quid horum est qͦd inbreue
tempus ꝓcuiusq peccati celeritate coar¬
tecur. ut tanta uindicetur morula quan¬
ta dep̃henditur ꝑpetratũ: nisi forte talio
denim agit ut hoc patiatur quisq qͦd
fecit. Unde illud est legis: oculũ ꝓ oculo.
dentem ꝓdente. Fieri enim potest. ut tã
breui tempore quisq amittat oculũ seue¬

Expanded text:
ritus sine corporibus, haerentes sumendo poenam, ritus sine corporibus, haerentes sumendo poenam, non impertiendo vitam corporalibus ignibus. Unus quippe utrisque ignis erit, sicut Verieorum, contra quos defendimus ciuitatem dei, iniustum putant, ut pro peccatis quamlibet magnis paruo scilicet tempore perpetratis, poena quisque damnetur aeterna, quasi ullius id umquam iustitia legis attendat, ut tanta mora temporis quisque puniatur, quanta mora temporis unde puniretur admisit. octo genera poenarum in Legibus scribit esse Tullius, damnum, uincla, uerbera, talionem, ignominiam, exilium, mortem, seruitutem. quid horum est quod in breue tempus pro cuiusque peccati celeritate coartetur, ut tanta uindicetur morula, quanta deprehenditur perpetratum, nisi forte talio ? id enim agit, ut hoc patiatur quisque quod fecit. unde illud est legis: oculum pro oculo, dentem pro dente. fieri enim potest, ut tam breui tempore quisque amittat oculum seue
Abbreviated transcription (Latin):
quisq mali aliquid alterius improbitas
uel errore patiatur. peccat quidẽ homo
qui uel ignorantia uel iniustitia cinquã
mali aliquid facit: sed non peccat ds̃ quli
iusto quãuis occulto iudicio feriri siit
Sed temporarias penas alii in hac uita ia¬
tũ. alii post mortẽ. ali & nunc & tuns.
dit. qualis lingua cui humorem exiguũ
desiderauit infundi. qualis digitus lazari
de quo id sibi fieri postulauit: ubi tamen
erant sine corporib animȩ. Illic ergo incor¬
poralis & illa flamina qua exarsit. & illa
gutula quã poposcit. qualia sunt etiã ussa
dormientium siue in extasi cernentiũ res
incorporales habentes tamen similitudinẽ
corporũ. Nam & ipse homo cũ sp̃u non cor¬
pore sit intalib uisis. ita se camen tunc si¬
milem suo corꝑi uidet. ut discernere omni¬
no non possit. At uero gehenna illa quod
etiã stagnum ignis & sulphuris dictũ est
corporeus ignis erit. & cruciabit corpora

Expanded text:
quisque mali aliquid alterius inprobitate quisque mali aliquid alterius inprobitate uel errore patiatur, peccat quidem homo, qui uel ignorantia uel iniustitia cuiquam mali aliquid facit; sed non peccat Deus, qui iusto, quamuis occulto, iudicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii in hac uita tantum, alii post mortem, alii et nunc et tunc, dit, qualis lingua, cui humorem exiguum desideravit infundi, qualis digitus Eleazari de quo id sibi fieri postulavit; ubi tamen erant sine corporibus animae. Sic ergo incorporalis et illa flamma qua exarsit, et illa guttula quam poposcit, qualia sunt etiam visa dormientium, sive in exstasi cernentium res incorporales, habentes tamen similitudinem corporum. Nam et ipse homo cum spiritu, non corpore, sit in talibus visis, ita se tamen tunc similem suo corpori videt, ut discernere omnino non possit. At vero gehenna illa, quod etiam stagnum ignis et sulphuris dictum est , corporeus ignis erit,
Abbreviated transcription (Latin):
tur nullas penas nisi purgatorias uolunt
ẽẽ post mortem: ut qm̃ terris suꝑiora st̃
elementa. aqua. aer. ignis. ex aliquo
istorũ mundetur ꝑ expiatorias penas
quod terrena contagione contractum est.
Ner quippe accipitur in eo quod ait suspen
se aduentos: aqua. in eo quod ait sub gur¬
gite uasto: ignis autẽ suo nomine ex pres¬
sus est cum dixit. aut exuritur igni. Nos
uͦ etĩa in hac quidem mortali uita ẽẽ quas¬
dam penas purgatorias confitemur. non
quib affliguntur quorũ uita uel non inde
fit melior uel potius inde fit peior. sed illis
sunt purgatorie qui eis coerciti corrigun¬
tur. C ecere omnes pene siue temporariȩ
siue sempiterne sicut unus quisq diuina
ꝓuidentia tractandus est inferuntur
uel ꝓpeccatis. siue p̃teritis siue in quib ad¬
huc inuit ille qui plecꝰtitur. uel pro exes¬
cendis declarandisq uirtutib ꝑ homine
& angłos seu bonos seu malos. Nam cel

Expanded text:
tur, nullas poenas nisi purgatorias uolunt tur, nullas poenas nisi purgatorias uolunt esse post mortem, ut, quoniam terris superiora sunt elementa aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas, quod terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo sae ad uentos", aqua in eo quod ait: "sub gurgite uasto"; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit: "aut exuritur igni. nos uero etiam in hac quidem mortalitate esse quasdam poenas purgatorias confitemur, non quibus affliguntur quorum uita uel non inde fit melior uel potius inde fit prior; sed illis sunt purgatoriae qui eis coherciti corriguntur. ceterae omnes poenae siue temporariae siue sempiternae, sicut unusquisque diuina prouidontia tractandus est, inferuntur uel pro peccatis siue praeteritis siue in quibus adhuc uiuit ille qui pleccendis declarandisque uirtutibus per homines et angelos seu bonos seu malos. Nam etsi
Abbreviated transcription (Latin):
Latonici quidem quãuis impunita nul¬
la uelint esse peccata. tamen om̃s penas e¬
mendationi adhiberi putant. uel huma¬
nis inflictaᷤ legib uel diuinis. siue in hac
uita. siue post mortẽ: si aut parcatur hic
cuiq aut ita plectatur ut hic ñ corrigat᷑.
Hinc est m arotis illa sententia. ubi cum
dixisset de terrenis corꝑib moribundisq
membris. quod anime hinc metuunt cu¬
piuntq dolent gaudentq: nec auras sus¬
piciunt clause tenebris & carcere cęco: secu¬
tus adiunxit atq ait. Q uin & supremo
cum lumine uita reliquit. id.ẽ. cum die no¬
uissimo reliquit ista uita eas: non tamen in¬
quit omne malum miseris nec funditus om¬
nes corporee excedunt pestes: penitusq ne¬
cesse est multa dui concreta modis in olesce¬
re miris. Ergo exercentur penis: ueterũ¬
q malorum supplicia expendunt: alie
panduntur uianes suspense aduentos: ali¬
is sub gurgite uasto. infectũ eluitur sce¬
lus. aut exuritur igni. Qui hoc opinan¬

Expanded text:
latonici quidem, quamuis inpunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant, uel humanis inflictas legibus uel diuinis, siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur ut hic non corrigatur. Hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moiibundisque membris, quod animae Hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque, nec auras Suspiciunt, clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit adque ait: Quin et supremo cum lumine uita reliquit id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita, Non tamen inquit omne malum miseris, nec funditus omnes Corporeae excedunt pestes, penitusque necesse est Multa diu concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis ueterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad uentos, aliis sub gurgite uasto Infectum eluitur scelus aut exuritur igni. Qui hoc opinan
Abbreviated transcription (Latin):
gimus historicos legi. ut ostenderẽ qua¬
lia multa multiq illoꝵ nulla reddita
ratione insuoꝵ litteratorũ scripta litte¬
ris credant. qui nobis credere quando id
quod eorũ experientiam sensumq trans¬
greditur omnipotentẽ dm̃ dicimus esse
facturũ. nec reddita ratione dignantur.
Nã quȩ melior & ualidior ratio de tali¬
bus reb redditur: quã cũ om̃ipotens ea
posse facere ꝑhibetur & facturus dicitur
quȩ ibi ꝓnuntiasse legitur ubi alia mul¬
ta p̃nuntiauit quȩ fecisse monstratur :
Ipse quippe faciet quia se facturũ ẽẽ pre¬
dixit que impossibilia putantur. qui ꝓ¬
misit & fecit ut ab incredulis gentibus
incredibilia crederentur

Expanded text:
gimus, historicos legi, ut ostenderem quagimus, historicos legi, ut ostenderem qualia multa multique illorum nulla reddita ratione in suorum litteratorum scripta litteris credant, qui nobis credere, quando id, quod eorum experientiam sensumque transgreditur, omnipotentem Deum dicimus esse facturum, nec reddita ratione dignantur. Nam quae melior et ualidior ratio de rebus talibus redditur, quam cum Omnipotens ea posse facere perhibetur et facturus dicitur, quae praenuntiasse ibi legitur, ubi alia multa praenuntiauit, quae fecisse monstratur? Ipse quippe faciet, quia se facturum esse praedixit, quae inpossibilia putantur, qui promisit et fecit ut ab incredulis gentibus incredibilia crederentur
Abbreviated transcription (Latin):
contrarium: ut de lignis pulcherrimis
tetri. fragiles de duris. imputribiles de
putribilib fiant. Hȩc ipse quȩd̃a cum
multis. quȩdã cũ omnib noui: & alia
plurima quȩ huic libro inserere longũ
fint. De his autẽ quȩ posui non ex ꝑta
sed lecta: p̃ter de fonte illo ubi faces &¬
extinguntur ardentes. & accenduntur
extincte: & de pomis terrȩ sodomorũ
forinsecus quasi maturis. intrinsecus
fumeis: nec testes aliquos idoneos a quib¬
audirem utrũ uera essent potui repperire.
Et illum quidem fontem non inueni qui
in epyro uidisse se dicerent: sed qui ingal¬
lia similem nossent non longe a gratiano¬
poli cuntate. De fructib autẽ arborum
sodomitarũ non tantũ littere fide digne
indicant. ueru̾etia tam multi se loquunt᷑
exꝑtos. ut hinc dubitare non possim. Cȩ¬
tera uͦ sic habeo: ut neq neganda neq
affirmanda decreuerim. Sed idõ etiã
ipsa posui: qm̃ apud eoꝵ contra quos a¬

Expanded text:
contrarium, ut de lignis pulcherrimis contrarium, ut de lignis pulcherrimis taetri, fragiles de duris, inputribiles de putribilibus fiant. Haec ipse quaedam cum multis, quaedam cum omnibus noui, et alia plurima, quae huic libro inserere longum fuit. De his autem, quae posui non experta, sed lecta, praeter de fonte illo, ubi faces exstinguuntur ardentes et accenduntur exstinctae, et de pomis terrae Sodomorum forinsecus quasi maturis, intrinsecus fumeis, nec testes aliquos idoneos, a quibus utrum uera essent audirem, potui reperire. Et illum quidem fontem non inueni qui in Epiro uidisse se dicerent, sed qui in Gallia similem nossent non longe a Gratianopoli ciuitate. De fructibus autem arborum Sodomitarum non tantum litterae fide dignae indicant, uerum etiam tam multi se loquuntur expertos, ut hinc dubitare non possim. Cetera uero sic\' habeo, ut neque neganda neque adfirmanda decreuerim; sed ideo etiam ipsa posui, quoniam aput eorum, contra quos a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ aut frequenter erremus. Sed quod
dixi scriptum a uarrone. licet eorũ sit
historicus idẽq docꝰtissimus. fortasse ue¬
re factum ẽẽ non credunt: aut quia ñ
diu mansit talis eiusde sideris cursus.
sed reditũ est ad solitum. minus isto mo¬
uentur exemplo. Habent ergo aliud
quod etiã nunc possit ostendi. eisq pu¬
to debere sufficere. quo commoneant᷑
cũ aliquid aduerterint in aliqua in¬
stitutione nature. eamq sibi notissima
fecerint. non se inde dõ debere p̾scribe¬
re: quasi eam non possit in longe aliud
quã eis cognita est uertere atq mutare
Terra sodomorũ non fuit utiq ut
nunc est: sed iacebat simili cȩteris fa¬
cie eadeq uel etĩa uberiore fecundita¬
te pollebat. Nam di paradiso indiui
do plurima obfuscet. Tale est. & quod
nigre maculȩ offunduntur ex oleo splen-¬
dido: similiter ingre lineȩ de candido im¬
primuntur argento. De carbonib etiã
quod accendente igne sic uertantur in

Expanded text:
per aut frequenter erremus. Sed quod per aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuido plurima obfuscet. Tale est et quod nigrae maculae offunduntur ex oleo splendido, similiter nigrae lineae de candido inprimuntur argento, de carbonibus etiam, quod accendente igne sic uertantur in
Abbreviated transcription (Latin):
diuinitus fieri aliud quã in eius natura
ꝑ humanam suã experientiam cognoue¬
runt: quãuis & ipsa quȩ in rerũ natura
omnib nota sunt non minus mira sint
essentq stupenda mirantib cunctis si so¬
lerent homines mirari mira nisi rara
Quis enĩ consulta ratione non uideat in
hominum innumerabili numerositate
& tanta nature similitudine ualde mira¬
bilit̾ sic habere singulos singulas facies. ut nͥ int̾
se similes ẽẽnt. ñ discernerent᷑ species eoꝵ ab
animantib cȩteriᷤ. & rursũ nͥ int̾ se dissimiles
e̾ent ñ discernerent᷑ singuli ab hominib cęt̾is:
Oͦs gͦ similes confitem᷑: eosd̾e dissimileᷤᷤ inue¬
nimꝰ. Sed mirabilior. ẽ. consideratio dissimili¬
tudinis. qm̃ similitudinẽ iustiꝰ uidet᷑ exposcere
natura cõmunis: & tam̃ qm̃ quȩ sunt
rara ipsa sunt mira. multo amplius
ammiramur quando duos ita similes
reperimus ut in eis discernendis aut sem¬

Expanded text:
diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura diuinitus fieri aliud, quamdiu eius natura per humanam suam experientiam cognouerunt; quamuis et ipsa, quae in rerum natura omnibus nota sunt, non minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretur species eorum ab animalibus ceteris; et rursus nisi inter se dissimiles essent, non discernerentur singuli ab hominibus ceteris? Quos ergo similes confitemur, eosdem dissimiles inuenimus. Sed mirabilior est consideratio dissimilitudinis, quoniam similitudinem iustius uidetur exposcere natura communis. Et tamen quoniam quae sunt rara ipsa sunt mira, multo amplius admiramur quando duos ita similes reperimus, ut in eis discernendis aut sem
Abbreviated transcription (Latin):
nec ceptum prelium uictoria terminaret:
& retrorsum redisse ut regi ezechiȩ quin¬
decim anni aduiuendum additi hoc eti¬
am ꝓdigio ꝓmissionis dĩ significarentur
adiuncto. Sed ista quoq miracula que
meritis sunt concessa sc̃oꝵ quando cre¬
dunt isti facta: magicis artib tribuunt.
Unde illud est quod suꝑius commemora¬
ui dixisse uirgilium. sistere aquam flu¬
uiis. & uertere sydera retro. Nam & flu¬
uium stetisse suꝑus inferiusq fluxisse.
cum popłs dĩ ductore supra memiorato
iesunaue uiam carperet. & helia ꝓpha
transeunte ac postea discipło eius heliseo.
id ẽẽ factum insacris litteris legimus. &
retrouersum fuisse maximum sy dus
regnante ezechia modo cominemoraui¬
mus. Quod uero de lucifero u arro scrip¬
sit. non est illic dictũ alicui petenti ho¬
mini id fuisse concessum. Non ergo de
notitia naturarũ caliginem sibi faciant
infideles. quasi non possit in aliqua re

Expanded text:
nec coeptum proelium uictoria terminaret, nec coeptum proelium uictoria terminaret, et retrorsum redisse, ut regi Ezechiae quindecim anni ad uiuendum additi hoc etiam prodigio promissioni Dei significarentur adiuncto. Sed ista quoque miracula, quae meritis sunt concessa sanctorum, quando credunt isti facta, magicis artibus tribuunt. Unde illud est, quod superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue uiam carperet, et Helia propheta transeunte ac postea discipulo eius Helisaeo id esse factum in sacris litteris legimus, et retro uersum fuisse maximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re
Abbreviated transcription (Latin):
nota natura. Quis autẽ portentorum
numerat multitudinem. quȩ historia
gentium continetur: Sed nunc in hoc
uno intendamus. quod ad rem de qua a-¬
gimus ꝑtinet. Quid ita dispositum est
ab auctore nature cęli & terrȩ: quẽ ad mo¬
dũ cursus ordinatissimus syderũ: Quid
tam gratis legib fixisq firmatũ: Et
tamen quando ille uoluit qui summo
regit imperio & potestate quod condi¬
dit: stella p̃cęteris magnitudine ac splen¬
dore notissima. colorem. magnitudinem.
figuram. & quod est mirabilius sui cur¬
sus ordinem legemq mutauit. turbauit.
Profecto tunc si ulli iam fuerunt canones
astrologorũ quos uelut inerrabili com¬
putatione de p̃teritis ac futuris astroꝵ
motib conscriptos habent. quos canones
sequendo ausi sunt dicere. hoc quod de
lucifero contigit nec antea nec postea
contigisse: Nos autẽ in diuinis libris le¬
gimus etiã solem ipsum & stetisse cũ hoc
a dño dõ petiuisset uir sc̃s iesusnaue do¬

Expanded text:
nota natura. Quis autem portentorum nota natura. Quis autem portentorum numerat multitudinem, quae historia gentium continetur? Sed nunc in hoc uno attendamus, quod ad rem de qua agimus pertinet. Quid ita dispositum est ab auctore naturae coeli et terrae, quemadmodum cursus ordinatissimus siderum? Quid tam ratis legibus fixisque firmatum? Et tamen, quando ille uoluit, qui summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissima colorem, magnitudinem, figuram et quod est mirabilius sui cursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Domino Deo petiuisset uir sanctus Iesus Naue, do
Abbreviated transcription (Latin):
magnetib in solo & camera ꝓ portione
magnitudinis positis. simulachrũ ferre¬
um aeris illius medio inter utrũq lapi¬
dem ignorantib quid sursum ẽẽt ac de¬
orsum quasi numinis potestate pende¬
ret. quale aliquid etiam in illa lucerna
ueneris de lapide abeston ab artifice fie
ri potuisse iam diximus. si magorũ oꝑa
quos nr̃a scriptura ueneficos & incanta¬
tores uocat intantum demones extollere
potuerunt. ut congruere hominũ sensi¬
bus sibi nobilis poeta uideretur de qua¬
dam femina quȩ tali arte polleret: dicens.
hec se carminib ꝓmittit soluere mentes
quas uelit. ast aliis duras inmittere eu¬
ras: sistere aquã fluuiis. & uertere syde¬
ra retro: noc turnosq ciet manes. mugire
sed non sunt. Q uomodo est em̃i contra
naturam quod d̃ĩ fit uoluntate: cum uo¬
luntas tanti utiq conditoris condite rei
cuiusq sit natura: Portentũ ergo fit
non contra naturam: sed contra quã est

Expanded text:
magnetibus in solo et camera proportione magnetibus in solo et camera proportione magnitudinis positis, simulacrum ferreum aeris illius medio inter utrumque lapidem, ignorantibus quid sursum esset ac deorsum, quasi numinis potestate penderet; quale aliquid etiam in illa lucerna Veneris de lapide asbesto ari potuisse iam diximus; si magorum opera, quos nostra scriptura ueneficos et incantatores uocat, in tantum daemones extollere potuerunt, ut congruere hominum sensibus sibi nobilis poeta uideretur, de quadam femina, quae tali arte polleret, dicens: Haec se carminibus promittit soluere mentes Quas uelit, ast aliis duras inmittere curas, Sistere aquam fluuiis et uertere sidera retro;- Nocturnosque ciet manes: mugired non sunt. Quomodo est enim contra naturam, quod Dei fit voluntate, cum voluntas tanti utique Conditoris conditae rei cujusque natura sit? Portentum ergo fit, non contra naturam, sed contra quam est
Abbreviated transcription (Latin):
amicitiis apparendo: eorũq paucos di¬
scipulos suos faciunt plurimorũq doc¬
tores. Neq enim potuit nisi primum ip¬
sis docentib disci. quid quisq eorũ appe¬
tat. quid ex horreat. quo inuitetur nomi¬
ne. quo cogatur unde magice he artes ea¬
rũq artifices extiterunt. Maxime autẽ
possident corda mortalium. qua potissimũ
possessione głantur. cũ se transfigurant in
angłos lucis. Sunt ergo facta eorũ pluri¬
ma: quȩ quantomagis mirabilia confite
uitare debe¬
de nunc agi¬
mus: nobis etiã ipsa ꝓficiunt. Si enim
hec immundi demones possunt: quanto
potentiores sunt sc̃i angłi. quanto po¬
tentior his om̃ib d̃s. qui tantorũ mira¬
culorũ effectores etiam ipsos angłos fecit:
Quã obrem si tot & tanta mirifica quę
mechanemata appellant. di creatura u¬
tentib humanis artib fiunt. ut ea qui
nesciunt opinentur ẽẽ diuina. unde fa¬
ctum est ut in quoda templo lapidibus

Expanded text:
amicitiis apparendo, eorumque paucos diamicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt, plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum appetat, quid exhorreat, quo invitetur nomine, quo cogatur: unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in Angelos lucis . Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, vitare debede nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec immundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti Angeli, quanto potentior est his omnibus Deus, qui tantorum miraculorum effectores etiam ipsos Angelos fecit? 2. Quamobrem si tot et tanta mirifica, quae μηχανήματα appellant, Dei creatura utentibus humanis artibus fiunt, ut ea qui nesciunt opinentur esse divina; unde factum est, ut in quodam templo lapidibus
Abbreviated transcription (Latin):
nes demonicarũ artium. & ipsorum ꝑse
ipsos demonũ multa miracula: que si
negare uoluerimus eidem ipsi cui credimꝰ
sacrarũ litterarũ aduersabimur uerita¬
ti. Aut ergo inlucerna illa mechanicum
aliquid de lapide abeston ars humana
molita est: aut arte magica factum est
quod homines illo mirarentur intemplo.
aut demon quispiam sub nomine uene¬
ris tanta se efficacia p̃sentauit. ut hoc ibi
pdigium & appareret hominib & duiti¬
is ꝑmaneret. Illiciuntur autẽ demones
adinhabitandum ꝑ creaturas quas non
ipsi sed ds̃ condidit delectabilib ꝓsua
diuersitate diuersis non ut animalia ci-¬
bis. sed ut sp̃s signis quȩ cuiusq delecta¬
tioni congruunt. ꝑ uaria genera lapidũ.
herbarum. lignorum. animalium. car¬
minũ. rituum. Ut autẽ illiciantur ab
hominib. prius eos ipsi astutissima calli¬
ditate seducunt. uel inspirando eoꝵ cor¬
dib uirus occultum. uel etiã fallacibus

Expanded text:
nes daemonicarum artium et ipsorum per se nes daemonicarum artium et ipsorum per se ipsosnegare voluerimus, eidem ipsi cui credimus sacrarum Litterarum adversabimur veritati. Aut ergo in lucerna illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occultum, vel etiam fallacibus
Abbreviated transcription (Latin):
quia si dixerimus non esse credendum his:¬
illa scripta miraculorũ infirmabimus.
Si autẽ credendum esse concesserimus.
firmabimus mimina paganorũ. Sed
nos sicut iam in libro duodeuicesimo huiꝰ
operis dixi. non habemus necesse omnia
credere quȩ historia continet gentiũ cũ
& ipsi inter se historici sicut ait uarro
quasi data oꝑa & quasi ex industria per
multa dissentiant. sed ea si uolumus credi¬
mus quȩ non a uersantur libris quib non
dubitamiis oportere nos credere. De his au¬
tẽ miraculorũ locis nobis adea que futu¬
ra ꝑsuadere incredulis uolumus. satis illa
sufficiant quȩ nos quoq possumus ex pe¬
riri. & eorũ testes idoneos non difficile. ẽ.
inuenire. de isto autẽ fano ueneris & lu¬
cerna in extinguibili non solum in nulla ᷤ
coartamur angustias. uerũ etiã latitudi¬
nis nobis campus aperitur. Addimus
enĩ ad istam lucernam in extinguibiłe.
& humanarũ & magicarũ idest ꝑ homi¬

Expanded text:
quia si dixerimus non esse credendum, scrquia si dixerimus non esse credendum, scripta illa miraculorum infirmabimus; si autem credendum esse concesserimus, firmabimus numina paganorum. Sed nos, sicut iam in libro duodeuicensimo huius operis dixi, non habemus necesse omnia credere, quae historia continet gentium, cum et ipsi inter se historici, sicut ait Varro, quasi data opera et quasi ex industria per multa dissentiant; sed ea, si uolumus. credimus, quae non aduersantur libris, quibus non dubitamus oportere nos credere. De his autem miraculorum locis nobis ad ea, quae futura persuadere incredulis uolumus, satis illa sufficiunt, quae nos quoque possumus experiri, et eorum testes idoneos non difficile est inuenire. De isto autem fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Addimus enim ad istam lucernam inexstinguibilem et humanarum et magicarum, id est per homi
Abbreviated transcription (Latin):
habent testem. & ab eis conscripta sunt
qui non sunt diuinitus docti atq huma¬
nitus falli forte potuerunt. licet cuiq sine
recta rep̃hensione non credere. Nam ne
ego uolo temere credi cuncta quȩ posin.
quia nec ame ipso ita creduntur tanquã
nulla de illis sit in mea cogitatione dubi¬
tatio: exceptis his quȩ uel ipse sum exꝑ¬
tus & cui uis facile est experiri: sicut de cal
ce quȩ feruet in aqua. in oleo frigida est
de magnete lapide quod nescio qua sor¬
bitione insensibili stipulam non mous
& ferrũ rapiat: de carne non putrescd¬
te pauonis. cum putruerit & platonis
de palea sic frigente ut fluescere niue
non sinat. sic calente ut maturescere pe¬
ina cõpellat: de igne fulgido qͦd scđm
suũ fulgorem lapides coquendo candifi¬
cet. & contra eunde suũ fulgorem uren
stos idest lucerna iextinguibilis nomi¬
nata est. Quod propterea poterunt dice¬
re ut respondendi nobis angustias ingerant.

Expanded text:
habent testem et ab eis conscripta sunt, habent testem et ab eis conscripta sunt, qui non sunt diuinitus docti adque humanitus falli forte potuerunt, licet cuique sine recta reprehensione non credere. Nam nec ego uolo temere credi cuncta quae posui, quia nec a me ipso ita creduntur, tamquam nulla de illis sit in mea cogitatione dubitatio, exceptis his, quae uel ipse sum expertus et cuiuis facile est experirce, quod feruet in aqua, in oleo frigida est; de magnete lapide, quod nescio qua sorbitione insensibili stipulam non moueat et ferrum rapiat; de carne non putrescente pauonis, cum patuerit et Platonis; de palea sic frigente, ut fluescere niuem non sinat, sic calente, ut maturescere poma compellat; de igne fulgido, quod secundum suum fulgorem lapides coquendo candificet et contra eundem suum fulgorem urenστος, \t id est lucerna inexstinguibilis, nominata est.\' Quod propterea poterunt dicere, ut respondendi nobis angustias ingerant;
Abbreviated transcription (Latin):
& de lapide abeston. qui cũ ignẽ nullu
habeat ꝓpriũ. accepto tamen sic ardet
alieno. ut non possit extingui. Hec de ce¬
teris quȩ piget recexere. quib licet us
insolita contra naturam in esse uideatur.
alia tamen de his non redditur ratio nisi
ut dicatur hanc esse eorũ naturã. Bre¬
uis sane ista est ratio fateor: sufficiensq
responsio. Sed cum d̾s auctor sit natu¬
rarũ omniũ. cur uolunt fortiorem nos
reddere rationem quando aliquid uelut
impossibile nolunt credere. eisq redditi¬
onem rationis poscentib. respondemus
hanc esse uoluntatẽ omĩpotentis dei:
Qui certe non ob aliud uocatur omnipo¬
tens. nisi qm̃ quic qͥd uult potest. qui poti¬
it creare tam multa quȩ nisi ostenderent
aut acredendis hodieq dicerentur testib
ꝓfecto impossibilia putarentur. non solũ
quȩ ignotissima apud nos. ueru̾etĩa quȩ
notissima posui. Illa enĩ quȩ apud nos
p̃ter eos quorũ de his libros legimus non

Expanded text:
et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum et de lapide asbesto, qui cum ignem nullum habeat proprium, accepto tamen sic ardet alieno, ut non possit exstingui; haec de ceteris, quae piget retexere, quibus licet uis insolita contra naturam inesse uideatur, alia tamen de illis non redditur ratio, nisi ut dicatur hanc eorum esse naturam. Breuis sane ista est ratio, fateor, sufficiensque responsio. Sed cum Deus auctor sit naturarum omnium, quur nolunt fortiorem nos reddere rationem, quando aliquid uelut inpossibile nolunt credere eisque redditionem rationis poscentibus respondemus hanc esse uoluntatem omnipotentis Dei? qui certe non ob aliud uocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid uult potest, qui potuit creare tam multa, quae nisi ostenderentur aut a credendis hodieque dicerentur testibus, profecto inpossibilia putarentur, non solum quae ignotissima aput nos, uerum etiam quae notissima posui. Illa enim quae aput nos praeter eos, quorum de his libros legimus, non
Abbreviated transcription (Latin):
siue cultu & ritu quolibet impetratorũ
siue etiã magicorũ mundanas uel non
negant uel insuꝑ & predicant potestates:
quando eis rerũ ium mirabilem ꝓponimꝰ
aliarũ. quȩ nec anunalia sunt rationalia.
lent. Uis est ista nature. natura eoꝵ sic se
habet ꝓpriarũ sunt iste efficatiȩ natura¬
rũ. Tota itaq ratio est cur agrigentinũ
salem flamia fluere faciat. aqua crepi¬
tare quia hec est natura eius: & hoc ẽẽ
potius contra naturam uidetur. qͦd non
igni sed aque dedit salem soluere: torre¬
re autẽ igni non aquȩ. Sed ista inqui
unt salis huius naturalis est uis: ut his
contraria patiatur. Hec igitur ratio red¬
ditur & de illo fonte garamantico: ubi
una uena friget dieb. noctib feruet.
ui utraq molesta tangentib. Hȩc & de
illo alio. qui cũ sit contrecꝰ tantib frigid̾.
& facem sicut alii fontes ex tinguat aec¬
censam. dissimiliter tamen atq mirabi¬
liter idem ipse accendit extinctam. hec

Expanded text:
siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue cultu et ritu quolibet impetratorum siue etiam magicorum mundanas uel non negant uel insuper et praedicant potestates, quando eis rerum uim mirabilem proponimus aliarum, quae nec animalia sunt rationalia nlent: "uis est ista naturae, natura eorum sic sese habet, propriarum istae sunt efficaciae naturarum". tota itaque ratio est, cur Agrigentinum salem flamma fluere faciat, aqua crepitare, quia haec est natura eius., at hoc esse potius contra naturam uidetur, quae non igni, sed aquae dedit salem soluere, torrere autem igni, non aquunt, salis huius naturalis est uis, ut his contraria patiatur. Haec igitur ratio redditur et de illo fonte Garamantico, ubi una uena friget diebus, noctibus feruet, ui utraque molesta tangentibus; haec et de illo alio, qui cum sit contrectantibus frigidus et facem sicut alii fontes exstinguat accensam, dissimiliter tamen adque mirabiliter idem ipse accendit exstinctam; haec
Abbreviated transcription (Latin):
est facere quȩ infidelib sunt incredibilia
sed illius facilia potestati. quando quidem
ipse lapidum aliarũq ium rerũ & homi¬
num ingenia qui ea miris utuntur modiᷤᷤ
angelicasq naturas omnib derrenis poten¬
tiores animantib condidit. uniuersa mi-¬
racula mirabili uincente uirtute: & ope¬
randi iubendi sinendiq sapientia utens
omnib tam mirabiliter quã creauit.
URitaq facere non possit ds̃. ut YII¬
& resurgant corꝑa mortuorũ & igne ȩter¬
no crucientur corpora daninatorũ: qui fe¬
cit mundum incęlo & interra. in aere. inaqͥs.
innumerabili¬
innumerabilibus miraculis plenũ.
cum sit om̃ib quib plenus est ꝓcul
dubio manis & excellentius etiã mundus
ipse miraculum. Sed isti cũ quib uel
contra quos agimus. qui & dm̃ esse creduis
a quo factus est mundus. & deos ab illo fac¬
tos ꝑ quos ab illo amministratur mundus.
& miraculorũ effectrices siue spontaneoꝵ

Expanded text:
est facere quae infidelibus sunt incredibilia, est facere quae infidelibus sunt incredibilia, sed illius facilia potestati; quandoquidem ipse lapidum aliarumque vim rerum et hominum ingenia, qui ea miris utuntur modis, angelicasque naturas omnibus terrenis potentiores animantibus condidit, universa mirabilia mirabili uincente uirtute et operandi iubendi sinendique sapientia, utens omnibus tam mirabiliter, quam creauit.Cur itaque facere non possit Deus, ut et resurgant corpora mortuorum, et igne aeterno crucientur corpora damnatorum, qui fecit mundum in coelo, in terra, in aere, in aquis innumerabilinnumerabilibus miraculis plenum, cum sit omnibus, quibus plenus est, procul dubio maius et excellentius etiam mundus ipse miraculum P sed isti, cum quibus uel contra quos agimus, qui et deum esse credunt, a quo factus est mundus, et deos ab illo factos, per quos ab illo administratur mundus, et miraculorum effectrices siue spontaneorum
Abbreviated transcription (Latin):
liquid non fuisse uel non futurũ esse. qͥa
ratio inde non potest reddi. quando qͥdẽ
sunt ista de quib similiter non pocest. Non
itaq ꝑgo ꝑ plurima quę mandata sunt
litteris. non gesta atq transacta sed in
locis quibq manentia. quosi quisquã ire
uoluerit & potuerit. utrũ uera sint ex¬
plorabit: sed pauca commemorabo.
Agrigentinum siciliȩ salem ꝑhibent
cum fuerit ad motus igni uelut̾ in aqua
fluescere: cũ uero ipsi aquȩ ueluti igne
crepitare. Apud s̃aramantas quendam
fontem tam frigidum dieb ut nonbibat᷑.
tamferuidũ noctib ut non tangatur.
Nephyro aliũ fontem in quo faces ut in
cȩteris extinguntur accense. sed in eo. qͦd ñ¬
in cȩter is. accenduntur extincꝰte. Abe¬
stoN archadiȩ lapidem ꝓpterea sic uocari:
quod accensus semel iam non possit extin¬
gui. Lignum cuiusdã ficus egiptiȩ non
uidebis sub pedib terram. & descendere
montib ornos: quantomagis d̾s potens

Expanded text:
liquid non fuisse uel non futurum esse, quia liquid non fuisse uel non futurum esse, quia ratio inde non potest reddi. quando quidem sunt ista, de quibus similiter non potest. Non itaque pergo per plurima, quae mandata sunt litteris, non gesta adque transacta, sed in locis quibusque manentia; quo si quisquam ire uoluerit et potuerit, utrum uera sint, explorabit; sed pauca commemoro. Agrigentinum Siciliae salem perhibent, cum fuerit admotus igni, uelut in aqua fluescere; cum uero ipsi aquae, uelut in igne crepitare. Aput Garamantas quendam fontem tam frigidum diebus, ut non bibatur, tam feruidum noctibus, ut non tangatur. In Epiro alium fontem, in quo faces, ut in ceteris, exstinguuntur accensae, sed, non ut in ceteris, accenduntur exstinctae. Asbeston Arcadiae lapidem propterea sic uocari, quod accensus semel iam non possit exstingui. Lignum cuiusdam ficus Aegyptiae, non umontibus ornos: quanto magis Deus potens
Abbreviated transcription (Latin):
Quid etiã de isto magnete legerim. di¬
cam. Quando uxta eum ponitur adamas:
non rapit ferrum. Et si iam rapuerit: ut
ei propinquauerit: mox remittit. India
mittit hos lapides. Sedsi eos nos cognitos
iam desistimus admirari: quantomagis
illi a quib ueniunt: Si eos facillimos
habent. sic forsitan habent ut nos calcem.
quam miro modo aqua feruescentem
qua solet ignis extingui. & oleo non ferue¬
scentẽ quo solet ignis accendi. quia in pro¬
mptu nobis est non miramur.
Er uNItameN homines infideles qui cũ
diuina uel p̾terita uel futura miracu¬
la p̃dicamus quȩ illis experienda non ua¬
lemus ostendere: rationem a nobis a nobr
flagitant earũ rerũ quã qm̃ non possu¬
mus reddere excedunt enĩ uires mentis
humane. ex istimant falsa esse quȩ dicimꝰ
ipsi de tot mirabilib reb quas uel uidere
possumus. uel uidemus. debent reddere
rationem. Q uod si fieri ab homine ñ pos¬
se ꝑuiderint̾: fatendum est eis non idõ a¬

Expanded text:
Quid etiam de isto magnete legerim diQuid etiam de isto magnete legerim dicam. Quando iuxta eum ponitur adamans, non rapit femlID. et si iam rapuerat, ut ei propinquauerit, mox remittit. India mittit hos lapides; sed si eos nos cognitos iam desistimus admirari, quanto magis illi, a quibus ueniunt, si eos facillimos habent, sic forsitan habent, ut nos calcem, quam miro modo aqua feruescentem, qua solet ignis exstingui, et oleo non feruescentem, quo solet ignis accendi, quia in promtu \' nobis est, non miramur.Verum tamen homines infideles, qui, cum diuina uel praeterita uel futura miracula praedicamus, quae illis experienda non ualemus ostendere, rationem a nobis earum flagitant rerum, quam quoniam non possumus reddere excedunt enim uires mentis humanae, existimant falsa esse quae dicimus, ipsi de tot mirabilibus rebus, quas uel uidere possumus uel uidemus, debent reddere rationem. Quod si fieri ab homine non posse peruiderint, fatendum est eis non ideo a
Abbreviated transcription (Latin):
tertius. accessit & quartus: iamq sibi per
mutua circulis nexis non implicatorum
intrinsecus sed extrinsecus adherentium
quasi catena pependerat anulorũ. Qͥs
istam ium lapidis non stuperet. quȩ illi
non solum inerat. uerũetiã ꝑ tot suspen¬
sa transibat. & inuisibilib ea uinculis
subligabat Sed multo est mirabilius
quod a frẽ & coep̃o meo seuero mileuita¬
no deisto lapide comperi. Se ipsum n̾ãq
uidisse narrauit: quemadmodũ batha-¬
narius quondã comes africȩ cũ apud eũ
conuiuaretur ep̃c. eundẽ ꝓtulerit lapis¬
dem & tenuerit sub argento. ferrumq
suꝑ argentũ posuerit. Deinde sicut subt
mouebat manũ qua lapidem tenebat:
ita ferrũ desuꝑ mouebatur. atq argen¬
to medio nichilq patiente concitatissimo
cursu ac recursu infra lapis ab homine.
supra ferrũ rapiebatur a lapide. D ixi
quod ipse consperi: dixi qͦd ab alio audi¬
ui. cui tanquam ipse uiderim. credidi.

Expanded text:
tertius, accessit et quartus; iamque sibi per tertius, accessit et quartus; iamque sibi per mutua circulis nexis non inplicatorum intrinsecus, sed extrinsecus adhaerentium quasi catena pependerat anulorum. Quis istam uim lapidis non stuperet, quae illi non solum inerat, uerum etiam per tot suspensa transibat et inuisibilibus ea uinculis subligabat? Sed multo est mirabilius, quod a fratre et coepiscopo meo Seuero Mileuitano de isto lapide comperi. Se ipsum namque uidisse narrauit, quem ad modum Bathanarius quondam comes Africae, cum aput eum conuiuaretur episcopus, eundem protulerit lapidem et tenuerit sub argento ferrumque super argentum posuerit; deinde sicut subter mouebat manum, qua lapidem tenebat, ita ferrum desuper mouebatur, adque argento medio nihilque patiente concitatissimo cursu ac recursu infra lapis ab homine, supra ferrum rapiebatur a lapide. Dixi quod ipse conspexi, dixi quod ab illo audiui, cui tamquam ipse uiderim credidi.
Abbreviated transcription (Latin):
nulla tẽpestas. nullus imber extingue¬
¶ret.
habent: & maxime aurifices insignito¬
resq geminarũ. Qui lapis nec ferro.
nec ign. nec alia ui ulla ꝑhibetur pret̾
hyrcinum sanguinem uinci. Sed qui
eum habent atq nouerunt. nunquid¬
ita mirantur. ut hi quib primũ poten¬
tia eius ostenditur.: Quib autẽ non
ostenditur fortasse nec credunt: aut si
credunt in exꝑta mirantur. Et si con¬
tigerit experiri. ad huc quidem miran¬
tur insolita: sed assiduitas experiendi.
paulatim subtrahit ammirationis inci¬
tamentũ. M agnetem lapidem nouimꝰ
mirabilem ferri esse raptorem. Quod
cũ primũ uidi uehementer in horrun:
quippe eernebam a lapide ferreũ anulũ
raptun atq suspensum. Deinde tanqͣm
ferro quod rapuerat iuim dedisset suam
communẽq fecisset: idem anulus alde¬
ri admotus est. eundẽq suspendit. atq
ut ille prior lapidi. sic alter anulus pri¬
ori anulo coherebat. Accessit eodẽ modo

Expanded text:
nulla tempestas, nullus imber exstinguenulla tempestas, nullus imber exstingueret, habent, et maxime aurifices insignitoresque gemmarum, qui lapis nec ferro, nec igni, nec alia vi ulla, perhibetur praeter hircino sanguine vinci. Sed qui eum habent atqita mirantur ut hi, quibus primum potentia eius ostenditur? Quibus autem non ostenditur, fortasse nec credunt; aut si credunt, inexperta mirantur; et si contigerit experiri, adhuc quidem mirantur insolita, sed adsiduitas experiendi paulatim subtrahit admirationis incitamentum. Magnetem lapidem nouimus mirabilem ferri esse raptorem; quod cum primum uidi, uehementer inhorrui. Quippe cernebam a lapide ferreum anulum raptum adque suspensum; deinde tamquam ferro, quod rapuerat, uim dedisset suam communemque fecisset, idem anulus alteri admotus est eundemque suspendit, adque ut ille prior lapidi, sic alter anulus priori anulo cohaerebat; accessit eodem modo