comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catis quaeducuntur uaris desideriis. semperdiscentes. et aduerita¬
tis scientiam num quam peruenientes.⁊ Quod autem ait ldem a¬
postolus oportet etheres esse utprobati manifesti fiant in uob.
Hocetiam hic sequitur. Vt excludantur hi qui probetisunt argento
idest qui probatisunt eloquus dñi.: Eloquia quippednĩ eloquia
casta argentum igne probatum terrae. Nam excludantur dic¬
tum ẽ. appareant. emineant. quod ait ille manifesti fiant: Vnde
et in arte argentaria exclusores uocantur qui de confusione massae
nouerunt formam uasis exprimere.: Multi enim sensus scriptu¬
rarum scãrum latent. Et paucis intellegentioribus noti sunt.
Nec adseruntur commodius et acceptabilius. Nisi cum responden
di hereticis cura conpellit. Tunc enim etiam quineglegunt studia
doctrinae sopore discusso. adaudiendi excitantur diligentiam
scãrum sensus dexpodõ asserti sunt contra fotinum. Quam multi

Expanded text:
catis, quae ducuntur variis desideriis; semper discentes, et ad veritacatis, quae ducuntur variis desideriis; semper discentes, et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes . Quod autem ait idem apostolus, Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec asseruntur commodius et accedi haereticis cura impellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam,sacrarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum? quam multi
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet. id quod efficitur: Usitatum ẽ autem in latino eloquio. Vt tum scrip¬
tura stilus uocetur. quod stilo fiat. Itaergo ei talamus quod calamo fiat
Dicit apostolus petrus. indoctos et instabiles peruertere scripturas ad pro¬
prium suum interitum.: Haec sunt fere calami dequibus hicdicitur. Incre¬
paferas calami.: Dehis ẽ lam quodadiungit: Congregatio taurorum
interuaccas populorum. ut ex cludantur hi qui probati sunt argento.
Tauros uocans prosuperbia durae indomitae que ceruicis. significat
enim hereticos.: Uaccas autem populorum seductibiles animas intelle¬
gendas puto. quia facile secuntur hostauros: Nonenim populos uniũ sos
seducunt. Inquibus sunt graues etstabiles: Vnde scriptumẽ inpopulo
graui laudabote. Sed in eis populis quas inuenerint uaccas. ⁊ Ex his enim
sunt qui penetrant domos. Et captiuas ducent mulierculus oneratas pec¬

Expanded text:
scilicet id quod efficitur. Usitatum est autem in latino eloquio ut scripscilicet id quod efficitur. Usitatum est autem in latino eloquio ut scriptura stilus vocetur, quod stilo fiat; ita ergo et calamus, quod calamo fiat. Dicit apostolus Petrus indoctos et instabiles pervertere Scripturas ad proprium suum interitum : hae sunt ferae calami, de quibus hic dicitur, Increpa feras calami. 39. De his est etiam quod adjungit: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui penetrant domos, et captivas ducunt mulierculas oneratas pec
Abbreviated transcription (Latin):
quõdum adhuc peccatores essemus. xp̃s pronobis mortuus ẽ : Quo¬
smodo non et cum illo omnia nobis donauit. Manda ds̃ uirtutẽtu cm
Confirma ds̃ quod o peratuses innobis. Manda docendo. Confirma
Atem plotuo inhierusalem quae estliber maternrã. quia et ipsa est
templum scm̃tuum. Ab illo ergo templo tibi offerent reges munera.
Qui cumq. reges intellegantur. siuereges terrae. siue reges quos discer¬
nit supercaelestes. supercolumbam deargentatam. tibi offerunt munera.
Et quaemunera: gratiosa. : Quae sa crificia : laudis. : Sed huic laudi
obstrepunt. xp̃ianum uocabulum habentes. Et diuersi sentientes.
Fiatergo quod sequitur Increpaferas calami. Nametferae sunt quõ non
intellegendo nocent. Et ferecalami sunt. quõ scripturarum sensum. pro
suo errore peruertunt. Pertalamum quippe tam conuenienter scrip¬
turae significantur. quam sermo perlinguam.: Secundum quod dicitur
lingua aebrea uel greca. uellatina. uelalia quaelibet perefficientem

Expanded text:
us pro nobis mortuus est . Quomodo non et cum illo omnia nobis donavit ? Manda, Deus, virtutem tuam: confirma, Deus, hoc quod operatus es in nobis. Manda docendo, confirma A templo tuo in Jerusalem, quae est libera mater nostra , quia et ipsa est templum sanctum tuum: ab illo ergo templo tibi offerent reges munera. Quicumque reges intelligantur; sive reges terrae, sive reges quos discernit supercoelestis super columbam deargentatam; tibi offerent reges munera. Et quae munera gratiosa, quam sacrificia laudis ! Sed huic laudi obstrepunt, christianum vocabulum habentes, et diversa sentientes. Fiat ergo quod sequitur: Increpa feras calami. Nam et ferae sunt, quoniam non intelligendo nocent; et ferae calami sunt, quoniam Scripturarum sensum pro suo errore pervertunt. Per calamum quippe tam convenienter Scripturae significantur, quam sermo per linguam; secundum quod dicitur lingua hebraea, vel graeca, vel latina, vel alia quaelibet, per efficientem
Abbreviated transcription (Latin):
excelsȩ laudis attollitur: Neq enim frustra dictũ est ante mortẽ nelaudes hominẽ quẽ qũa
O mnes ergo scidĩ ab initio generis humani. usq ad tẽpus apostolorũ. quia etipsi nouerant

Expanded text:
excelsae laudis attollitur. Neque enim frustra dictum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquam excelsae laudis attollitur. Neque enim frustra dictum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquam . Omnes ergo sancti Dei ab initio generis humani, usque ad tempus Apostolorum , et a t
Abbreviated transcription (Latin):
neamittant. Quiaut̃ meaudit ait sapientia inhabitauit inspe. et quiescit sine timore
int̃ medias hereditates: Nondum inre. sed tamen in spe caelestis aeternitatis habitare
eta terrenae felicitatis cupiditate iam conqui escere. Cũ aũ uenerit quod speramus
noniam int̃duas hereditates requiescemus sed in noua uera. cuius uetus erat umbra.
regnabimus Qua propt̃ sita intellexerimus quod dictũ est. Sidormiatis interme¬
dios deros. tamquã siditeretur simoriamini intermedios cleros. utistam mortẽ
carnis more suo scriptura dormitionem uocauerit.. Haec est mors optima ut in
deros erunt pennȩ colũbae deargentate. ut tempora quore surgent rapiantur in nu¬
bib in obuiam xpõ inaera. et semꝑ iam cũ dño uiuant: Autterte quia pereos quisic mo¬
riuntur. quanto securius. tanto sublimius ecclesia diffamatur. et quasi quib dã pennis

Expanded text:
ne amittant. Qui autem me audit, ait Sapientia, inhabitabit in spe, et requiescet sine timore ne amittant. Qui autem me audit, ait Sapientia, inhabitabit in spe, et requiescet sine timore inter medias haereditates; nondum in re, sed tamen in spe coelestis haereditatis habitare, et a terrenae felicitatis jam cupiditate conquiescere. Cum autem venerit quod speramus, non jam inter duas haereditates requiescemus; sed in nova vera, cujus vetus erat umbra, regnabimus. Quapropter etiamsi intellexerimus quod dictum est, Si dormiatis inter medios cleros, tanquam si diceretur, Si moriamini inter medios cleros, ut istam mortem carnis more suo Scriptura dormitionem vocaverit; haec est mors optima, ut in cleros, erunt pennae columbae deargentatae; ut tempore quo resurgent, rapiantur in nubibus obviam Christo in aera, et semper jam cum Domino vivant : aut certe, quia per eos qui sic moriuntur, quanto securius, tanto sublimius Ecclesia diffamatur, et quasi quibusdam pennis
Abbreviated transcription (Latin):
tatem quaefit testamento. tamquã ꝑ id qđ efficitur. id qđ efficit nomine.
dericorũ testam̃ta ipsa signifi cata sunt.: Quam quã mihi et alius hic sensus oc¬
currat. Nisi fallor ante ponendus. Vtrlerus multo ꝓbabilius ipsas hereditates
intellegamus. ut qm̃ hereditas ueteris testimenti est. Quam uis inumbra
significatiua futuri terrena felicitas. hereditas uero noui testimentiẽ ȩt̃na in morta¬
litas : dormire sit inter medios deros. nec illã iam quaerere ardenter &ad huc istũ
expectare patienter.: Nam qui dõ propterea seruiunt uel potius propter ea ser¬
uire nolunt dum quaerunt in hac uita. et in hac terra felicitatẽ: ablatus ẽ somnus
abeis et nondormiunt. in flammantib enĩ cupiditatib agitati inflagitia & facino¬
ra propelluntur: Nec omnino requiescunt. desiderando utadquirant. metuendo

Expanded text:
tatem quae fit testamento, tanquam per id quod efficitur id quod efficit, nomine tatem quae fit testamento, tanquam per id quod efficitur id quod efficit, nomine clerorum Testamenta ipsa significata sunt. 20. Quanquam mihi et alius hic sensus occurrat, nisi fallor, anteponendus, ut cleros multo probabilius ipsas haereditates intelligamus: ut quoniam haereditas Veteris Testamenti est, quamvis in umbra significativa futuri, terrena felicitas; haereditas vero Novi Testamenti est aeterna immortalitas; dormire sit inter medios cleros, nec illam jam quaerere ardenter, et adhuc istam exspectare patienter. Nam qui Deo propterea serviunt, vel potius propterea servire nolant, dum quaerunt in hac vita et in hac terra felicitatem, ablatus est somnus ab eis, et non dormiunt. Inflammantibus enim cupiditatibus agitati, in flagitia et facinora propelluntur, nec omnino requiescunt; desiderando ut acquirant, metuendo
Abbreviated transcription (Latin):
medios cleros dormiant. qui uelsunt pennȩ columbae deargentate. uel
ex hoc eis prestatur utsint. Porro susti cleridũo testamenta significan¬
tur. quid aliud ammonemur. nisi ut testamentar interse consentire
non repugnemus. Sed intellegendo adquiescamus. Nosque simus eorum
concordiae signum atque documentum. cum alterum aduersus nihildixis¬
se sentimus. et cum pacifica admiratione. quasi extasis sopore monstra¬
mur. ⁊ Cur aut̃ incleris testamenta intellegantur cum hoc nomen graecũ
it quidem. sed testamentum nonita dicatur: Haec c
is uocantur. quae populo sunt distribute.: Vnde tribus
leui praecepta est non habere sortem inter fratres suos. quod exeorum de¬
cimis sustentaretur.: Nam etcleros etclericos hinc apellatos puto. qui
sunt in ecclesiastici ministerui gradibus ordinati: Quimathias
Quimathias
sorte edectusẽ. quẽ primũ ꝑ apostolos legimus ordinatum.: Proinde ꝓt̃ heredi¬

Expanded text:
medios cleros dormiant, qui vel sunt pennae columbae deargentatae, vel medios cleros dormiant, qui vel sunt pennae columbae deargentatae, vel ex hoc eis praestatur ut sint. Porro si isti cleri duo Testamenta significant, quid aliud admonemur, nisi ut Testamentis inter se consentientibus non repugnemus ; sed intelligendo aequiescamus, nosque simus eorum concordiae signum atque documentum, cum alterum adversus alterum nihil dixisse sentimus, et cum pacifica admiratione, quasi ecstasis sopore, monstramus? Cur autem in cleris Testamenta intelligantur, cum hoc nomen graecum sit quidem, sed Testamentum non ita dicatur; haec cais vocantur, quae populo sunt distributae. Unde tribus Levi praecepta est non habere sortem inter fratres suos, quod ex eorum decimis sustentaretur . Nam et Cleros et Clericos hinc appellatos puto, qui sunt in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum . Proinde propter haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
onis. cum loquitur ds̃ ad abraham dicit. erit testamentum inter me
arcu innubibus ad signum constituendum. hoc uerbum saepissime repe¬
tit. & quod habent latini codices. Inter me etuos. uel inter me &omnem
animam uiuam. et siqua ibi talia dicuntur. Inter medium meum etues¬
trum Inuenitur ingraeco. quod est anameson. Dauid quoque etiona¬
than. signum interse constitu unt nealiud opinando dissideant: et quod
latine dicitur inter ambos. inter medium amborum habet graecus. eodem
uerbo quod est anameson. ⁊ Optime autem factum est ut hoc loco psalmi
huius interpretes nostri. nondicerent inter deros. quod latine locuti¬
oni usitatum est. Sed inter medios cleros : tamquam intermedium de¬
rorum. quod potius in graeto legitur : et quod dici solet in eis rebus ut dixi
quae interse debeant habere consensum., Iubet igitur scriptura ut inter

Expanded text:
onis cum loquitur Deus ad Abraham, dicit, Erit testamentum inter me onis cum loquitur Deus ad Abraham, dicit, Erit testamentum inter me arcu in nubibus ad signum constituendum , hoc verbum saepissime repetit: et quod habent latini codices, inter me et vos, vel inter me et omnem animam vivam, et si qua ibi talia dicuntur; inter medium meum et vestrum, invenitur in Graeco, quod est, ἀνὰ μέσον. David quoque et Jonathan signum inter se constituunt, ne aliud opinando dissideant : et quod latine dicitur, inter ambos; inter medium amborum, habet Graecus eodem verbo, quod est, ἀνὰ μέσον. Optime autem factum est, ut hoc loco psalmi hujus interpretes nostri non dicerent, inter cleros, quod latinae locutioni usitatum est; sed inter medios cleros, tanquam inter medium clerorum, quod potius in graeco legitur, et quod dici solet in eis rebus, ut dixi, quae inter se debeant habere consensum. Jubet ergo Scriptura ut inter
Abbreviated transcription (Latin):
quem diffunditur caritas in cordibus nr̃is. utamando liberaliter facia¬
mus. quod timendo qui facit seruiliter facit.: Nec est amicus recti. quan¬
do mallet sifieri posset. id quod rectum est non iuberi: Quaeri etiam
potest curnonsit dictum sid ormiatis incleris sed intermedios cleros:
quid si hoc expressius inter medios cleros. quod quidem si ex pressius
trans feretur exgreco intermedium clerum diceret. quod innullo inter¬
practum legi. Propter ea credo quia tantundem ualet quod dictum est
inter medios deros : Hinc ergo quid mihi uideatur exponam saepe hoc
uerbum ad aliqua conectenda. atque pacanda neinterse dissideant poni
solet. sicut testamentum interse et populum. dõ constituente. hoc uer¬
bum scriptura ponit.⁊ Nam proeo quod est inlatino interme etuos gre¬
cus habet. Inter medium incum uestrum.⁊ Sic et designo circum cisi¬

Expanded text:
quem diffunditur charitas in cordibus nostris , ut amando liberaliter faciaquem diffunditur charitas in cordibus nostris , ut amando liberaliter faciamus, quod timendo qui facit, serviliter facit: nec est amicus recti, quando mallet, si fieri posset, id quod rectum est non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si dormiatis in cleris, sed, inter medios cleros, quid sit hoc, inter medios cleros. Quod quidem si expressius transferretur ex graeco, inter medium clerorum diceretur; quod in nullo interpretum legi: propterea credo quia tantumdem valet quod dictum est, inter medios cleros. Hinc ergo quid mihi videatur exponam. Saepe hoc verbum ad aliqua connectenda atque pacanda, ne inter se dissideant, poni solet: sicut testamentum inter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scriptura ponit; nam pro eo quod est in latino, inter me et vos, graecus habet, inter medium meum et vestrum. Sic et de signo circumcisi
Abbreviated transcription (Latin):
umbrari non possit nisi quod a pectore fuerit . et latine quidem intersca¬
pulas fortasse aliquomodo exutraq parte possit intellegi. etante & post
ut scapulas accipiamus. quae inmedio caput habent. Et in haebreo sit
fortassis ambiguum quod possit et hoc modo intellegi. Sed quod ingre¬
co est meta frenessi. Non nisi a posterioribus significat. quod est inter
scapulus: utrum propter caest ibi auri uiriditas. id est sapientia & cari¬
tas. quia ibi sunt quodam modo radices alarum. anquia ibi portatur
illu sarcina leuis. Quid enim sunt uel ipsȩ alȩ. nisi duo praccepta ca¬
ritatis inquibus totalex pendet et prophetae. Quid ipsa sarcina leuis
Nisi ipsa caritas. quae in his duobus praeceptis impletur. Quicquid
enim difficile est in praecepto. leue est amanti :: Nec ob aliud recte in¬
tellegitur dictum. onus meum leue est. Nisi quia dat spm̃ scm̃. per

Expanded text:
umbrari non possit, nisi quod a pectore fuerit. Et latine quidem inter scaumbrari non possit, nisi quod a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas fortasse aliquo modo ex utraque parte possit intelligi, et ante, et post; ut scapulas accipiamus quae in medio caput habent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum, quod possit et hoc modo intelligi; sed quod in graeco est μετάφρενα, nonnisi a posterioribus significat, quod est inter scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa charitas quae in his duobus praeceptis impletur? Quidquid enim difficile est in praecepto, leve est amanti. Nec ob aliud recte intelligitur dictum, Onus meum leve est ; nisi quia dat Spiritum sanctum, per
Abbreviated transcription (Latin):
pacifica quiete finiatur: Quod si ita est quid aliud ad moneri uidentur euan¬
gelizantes uirtute multã. Nisi quia tunc eis dñs dabit uerbum uteuangelitari¬
possint sidormiant intermedios cleros.: Tunc enim eis uerbum ueritatis
datur. si auctoritas ab eis duorum testamentorum non relinquatur. ut ipsi
sint &pennae columbae de argentatae. quorum praedicatione in caelum
gloria fertur ecclesiae : Inter scapulas autem parsest utique corporis
pars est circa regionem cordis. a posterioribus tamen: id est ad orso
quam columbȩ illius deargentatȩ partem in uiriditate auri esse dicit.
hoc est inuigorem sapientiae. Quem uigorem melius non puto intellegi
posse. quam caritatem. Sed quare adorso & non apectore, quanquam
mirer quomodo positum sit hoc uerbum in alio psalmo ubidicitur. inter
scapulas suas ob umbrabit tibi. & sub alis eius sperabis. Cum sub aliis ob¬

Expanded text:
pacifica quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evanpacifica quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evangelizantes virtute multa, nisi quia tunc eis Dominus dabit verbum ut evanpossint, si dormiant inter medios cleros? Tunc enim eis verbum veritatis datur, si auctoritas ab eis duorum Testamentorum non relinquatur: ut ipsi sint et pennae columbae deargentatae, quorum praedicatione in coelum gloria fertur Ecclesiae. 18. Inter scapulas autem: pars est utique corporis; pars est circa regionem cordis, a posterioribus tamen, id est a dorso: quam columbae illius deargentatae partem in viriditate auri esse dicit, hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius non puto intelligi posse quam charitatem. Sed quare a dorso, et non a pectore? Quanquam mirer quomodo positum sit hoc verbum in alio psalmo, ubi dicitur, Inter scapulas suas obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis , cum sub alis obr
Abbreviated transcription (Latin):
cata uestra tamquam faenitium. sicut niuem dealbabo : Potest et sic intellegi
ut in eo quod dictum est pennae columbae deargentatȩ. sub audiatur eritis. ultiste
sit sensus. ouos quitamquam spolia speciei domus diuidimini. sidormiatis in¬
ter medios cleros pennae columbae de argentate eritis.: Id est in altioru eleua¬
bimini. conpagini tamen ecclesiae coherentes.⁊ Nullam quippe aliam melius
hic intelligi puto columbam deargentatam. quam illũ dequa dictum est. una
loquia namq: dñi alio loco dicuntur argentũ igne examinatum. terrae purgato
septuplo: Magnum itaque aliquod bonum est dormire intermedios deros qua e
non nulli duo testamenta esse uoluerunt. ut dormire sit inter medios cleros in eorũ
testamentorum auctoritatem requi escere. idest utriusque testamenti testimoni¬
is ad qui escere : ut quando aliquid exhis profertur & probatur omnis contentio

Expanded text:
cata uestra tamquam Foenicium, sicut niuem dealbabo Vulgata Is. 1,18 . potest et sic intellegi, cata uestra tamquam Foenicium, sicut niuem dealbabo Vulgata Is. 1,18 . potest et sic intellegi, ut in eo quod dictum est: pennae columbae deargentatae, subaudiatur eritis, ut iste sit sensus: uos qui tamquam spolia speciei domus diuidimini, si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae eritis, id est, in altiora eleuabimini, conpagini tamen ecclesiae cohaerentes. nullam quippe aliam melius hic intellegi puto columbam deargentatam quam illam de qua dictum est: una loquia namque Domini alio loco dicuntur argentum igne examinatum terrae, purgatum septuplum . Magnum itaque aliquod bonum est, dormire inter medios cleros: quae nonnulli duo Testamenta esse voluerunt; ut dormire sit inter medios cleros, in eorum Testamentorum auctoritate requiescere; id est, utriusque Testamenti testimoniis acquiescere, ut quando aliquid ex his profertur et probatur, omnis contentio
Abbreviated transcription (Latin):
ditere intellegatur. qui spetiei domus tamquam spolia diuiduntur: Id est sidor¬
miatis inter medios cleros. Ouos quidiuidimini speciei domos permanifestatio¬
nem sp̃s ad utilitatem UUtalii quidem detur perspm̃ sermo sapientiae. alii ser¬
mo scientiae secundum eundem sp̃m. alii fides. alugenera curationum in eodem
spu etcetera: Siergo uos dormiatis inter medios cleros tunc pennae columbae
dc argentatȩ niue de albabuntur inselmon: Potest etsic. siuos pennae columbȩ
deargentatȩ dormiatis inter medios deros. Niue dealbabuntur in selmon
ut sub intellegantur homines qui pergratiam remissionem accipiunt peccatorẽ.:
unde etiam dcipsa ecclesia dicitur incantica canticorum. quae est ista quaeas
cendit de albata. promissio quippe dĩ tenetur prophetam dicentis si fuerint pec¬

Expanded text:
dicere intellegatur, qui speciei domus tamquam spolia diuiduntur, id est, si dordicere intellegatur, qui speciei domus tamquam spolia diuiduntur, id est, si dormiatis inter medios cleros, o uos qui diuidimini speciei domus per manifestationem spiritus ad utilitatem, ut alii quidem detur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alii fides, alii genera curationum in eodem spiritu, et cetera; si ergo uos dormiatis inter medios cleros, tunc pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur in Selmon. potest et sic intellegi: si uos, pennae columbae deargentatae, dormiatis inter medios cleros, niue dealbabuntur in Selmon, ut subintellegantur homines, qui per gratiam remissionem accipiunt peccatorum. unde etiam de ipsa ecclesia dicitur in cantico canticorum: quae est ista quae ascendit dealbata? Vulgata cant. 8,5 . promissio quippe dei tenetur per prophetam dicentis: si fuerint pec
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod sequitur se adipsa membra dequibus fit species domus alloquendo
gentate. Etinter scapulas cius in uiriditate auri. Prius hic quaerendus est
ordo uerborum quomodo finiatur sententia quae utiq pendet cum dicitur
sidormiatis.: Deinde quodait. pennae columbae deargentate: utrum singulari
numero intellegendum est huius pennae: anplurali heae pennae: Sed singularem
numerum grȩcus exludit. ubi omnino pluraliter hoc positum legitur : Sed ad¬
huc intertum est utrum hae pennae anõ uos pennae ut ad ipsas loqui uideatur.
utrum ergo uerbis quae praecesserunt finitur ista sententia. ut ordosit. dñs
dabit uerbum euangelitantibus uirtute multa sidormiatis inter medios cleros
O uos pennae columbae deargentatae : an his quaesecuntur ut ordosit si dormi¬
atis intermedios deros pennȩ columbae deargentatȩ. Niue dealbabuntur
in slmon. Id est ipse pennae dealbabuntur. sidormiatis inter medios deros. ut illis hoc

Expanded text:
in eo quod sequitur, se ad ipsa membra, de quibus fit species domus, alloquendaros, pennae columbae deargentatae, et inter scapulas ejus in viriditate auri. Prius hic quaerendus est ordo verborum quomodo finiatur sentesi dormiatis. deinde {quod ait: pennae columbae deargentatae, utrum singulari numero intellegendum est huius pennae, an plurali hae pennae. sed singularem numerum Graecus excludit, ubi omnino pluraliter hoc positum legitur. sed huc} incertum est utrum hae pennae, an o uos pennae, ut ad ipsas pennas loqui uideatur. utrum ergo uerbis quae praecesserunt finiatur ista sententia, ut ordo sit: dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa, si dormiatis inter medios cleros, o uos pennae columbae deargentatae, an his quae sequuntur, ut ordo sit: si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur in Selmon, id est, ipsae pennae dealbabuntur, si dormiatis inter medios cleros, ut illis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in mortali. in uisibili dõ soli Quia etsi hoc deipsa trinitate dictum est ibi est
et ds̃ pater.: Siautem non carnaliter intellegimus ds̃ iudicium tuum regi
da et iustitiam tuam filio regis. Nescio utrum aliud aliquid dictum est quã
filio tuo: Rexergo est & pater unde uersiculus iste psalmi huius rex uirtutum
dilecti utroq modo intellegi potest. Cum itaq dixisset. dñs dabit uerbum
cuangelizantib uirtute multa. quia ipsa uirtus ab eo regitur. eique militat
aquodatur : Ipse inquit dñs quidabit uerbum euangelizantibus uirtute mult.¬

Expanded text:
immortali, invisibili, soli Deo . Quia etsi hoc de ipsa Trinitate dictum est, ibi est immortali, invisibili, soli Deo . Quia etsi hoc de ipsa Trinitate dictum est, ibi est et Deus Pater. Si autem non carnaliter intelligimus, Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis ; nescio utrum aliud aliquid dictum est quam, Filio tuo. Rex ergo est et Pater. Unde versiculus iste psalmi hujus, Rex virtutum Dilecti, utroque modo intelligi potest. Cum itaque dixisset, Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa; quia ipsa virtus ab eo regitur, eique militat a quo datur, ipse, inquit, Dominus qui dabit verbum evangelizantibus virtute mult
Abbreviated transcription (Latin):
idem: Inucteribus autem libris crebra est isti locutio. Et ideo quando sub¬
obscure fit ex manifestis sui generis exemplis intellegenda est. sicut hoc loco psalmi
huius quem tractamus sub obscura facta est.: Nam sidiceretur ihs̃ xp̃s. rex uir¬
tutum ihũ xp̃i. Tam aperta esset quam illa fecit moyses. sicut precepit dñs
moysi. Quia uero dictum est rex uirtutum dilecti. Non facile est utoccurat
ipsum et̃ regem uirtutum qui est etdilectus. Rex ergo uirtutum dilecti sic in¬
telli potest. acsidiceretur rex uirtutum suarum. quia et rex uirtutum est xp̃s.
et dilectus est idem ipse xp̃s quamuis non habeat iste sensus tantam netessitatem
ut aliud nonualeat accipi. quia & pater potest intellegi rex uirtutum filii sui
dilecti cuidicit ipse dilectus. Omnia mea tua sunt ettua meu: Quod si forte
audeat hoc abeo nomen auferre ubi apostolus dicit. Regi autem saeculorum

Expanded text:
idem. In veteribus autem libris crebra est ista locutio: et ideo quando subidem. In veteribus autem libris crebra est ista locutio: et ideo quando subobscure fit, ex manifestis sui generis exemplis intelligenda est; sicut hoc loco psalmi hujus quem tractamus, subobscure facta est. Nam si diceretur Jesus Christus, rex virtutum Jesu Christi, tam aperta esset quam illa, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi: quia vero dictum est, Rex virtutum Dilecti, non facile est ut occurrat ipsum esse regem virtutum, qui est et Dilectus. Rex ergo virtutum Dilecti, sic intelligi potest, ac si diceretur, rex virtutum suarum, quia et rex virtutum est Christus, et Dilectus est idem ipse Christus. Quamvis non habeat iste sensus tantam necessitatem, ut aliud non valeat accipi: quia et Pater potest intelligi rex virtutum Filii sui dilecti, cui dicit ipse Dilectus, Omnia mea tua sunt, et tua mea . Quod si foraudeat hoc ab eo nomen auferre, ubi Apostolus dicit: Regi autem saeculorum
Abbreviated transcription (Latin):
tissima siquis aduertat quod ibi maxime apparet. ubi etiam proprium nomir
exprimitur uteundem esse de quo dicitur dubitari omnino non possit:: Qualis
est illa inpenta teucho multis locis inuenitur. et fecit moyses illud atq illud
sicut praecepit dñs moysi. Non dixit quod usitatum est in locutionibus nris
et fecit moyses sicut praecepit ei dñs. sed fecit morses sicut praecepit dñs morsi
quasi alius sit morses cui praecepit. & alius moyses quifecit. cumidem ipse sit.
T ales locutiones in nouo testamento. difficillime repperiuntur: In de est tamen
quod ait apostolus defilio suo qui factus est ei exsemine dauid secundum carnem
qui prae distinatus est filius dĩ in uirtute secundum spm sc̃i ficationis exresur
rettione mortuorum ihũ xp̃i dñi nr̃i . Tamquam alius sit filius dĩ qui sactus
est ex semine dauid secundum carnem: et alius iħs xp̃s cum sit unus atque

Expanded text:
tissima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen tissima, si quis advertat: quod ibi maxime apparet, ubi etiam proprium nomen exprimitur, ut eumdem esse de quo dicitur, dubitari omnino non possit. Qualis et illa in Pentateucho multis locis invenitur: Et fecit Moyses illud atque illud, sicut praecepit Dominus Moysi . Non dixit quod usitatum est in locutionibus nostris, Et fecit Moyses sicut praecepit ei Dominus; sed, Fecit Moyses sicut praecepit Dominus Moysi; quasi alius sit Moyses cui praecepit, et alius Moyses qui fecit, cum idem ipse sit. Tales locutiones in Novo Testamento difficillime reperiuntur. Inde est tamen quod Apostolus ait: De Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinristi Domini nostri : tanquam alius sit Filius Dei qui factus est ex semine David secundum carnem, et alius Jesus Christus Dominus noster, cum sit unus atque
Abbreviated transcription (Latin):
superbis : Hos enim dixit superbos. quos dixit qui abundant: Dñs dabit uer
bum cibaria scilicet animalibus suis. quac in habitabunt inea: Sed quid ope¬
rabuntur haec animalia quibus dabit uerbum: quid nisi quod sequitur.
EuangeliTantibus uirtute multa: Quauirtutem: Nisi fortitudine illa. inqua
ducit compeditos.: Fortasse etiam uirtutem hanc dicat illam quac euangeli zantes
mirabilia signa fecerunt.: Quis ergo dabit.o Dabit uerbum cuangli gantibus ur¬
tute multa: Rex inquit uirtutum dilecti. Pater ergo est rex uirtutũ fulii:
Dilectus enim quando non ponitur quis dilectus peranto nomasian. filius unicus
intellegitur. anuirtutum suarum rexipse filius.: Virtutum scilicet sibi serui¬
entium: Qua uirtute multa. Euangeli tantibus dabit uerbum rex uirtutum
de quo dictum est. Dñs uirtutum ipse est rexgloriac: Quod autem non dixit
rex uirtutum suarum. sed rex uirtutum dilecti. Locutio est inscripturis usita¬

Expanded text:
superbis . Hos enim dixit superbos, quos dixit qui abundant. 14. vers. 12.superbis . Hos enim dixit superbos, quos dixit qui abundant. 14. vers. 12.bum: cibaria scilicet animalibus suis quae inhabitabunt in ea. Sed quid operabuntur haec animalia, quibus dabit verbum? quid nisi quod sequitur? Evangelizantibus virtute multa. Qua virtute, nisi fortitudine illa in qua educit compeditos? Fortasse etiam virtutem hic dicat illam, qua evangelizantes mirabilia signa fecerunt. 15. vers. 13. Quis ergo dabit verbum evangelizantibus virtute multa? Rex, inquit, virtutum Dilecti. Pater ergo est rex virtutum Filii. Dilectus enim, quando non ponitur quis dilectus, per antonomasiam Filius unicus intelligitur. An virtutum suarum rex ipse Filius; virtutum scilicet sibi servientium? quia virtute multa evangelizantibus dabit verbum rex virtutum, de quo dictum est, Dominus virtutum, ipse est rex gloriae . Quod autem non dixit, Rex virtutum suarum, sed, Rex virtutum Dilecti, locutio est in Scripturis usita
Abbreviated transcription (Latin):
tur cuius dĩ. a facie dĩ inquit sina: A facie dĩ isrł. Idest afacie dĩ quilegem
quiterreat dehumanis uiribus praesumentem: Benedictionem: qualiberet
indm̃ sperantem.: Tuergo perfecisti ds̃ hereditatem tuam. quia infirmataẽ
Tibi subdita non sibi libera. ad te egentia non sibi sufficientia : Deniq
sequitur : Parasti intua suauitate egenti ds̃. ⁊ intua suauitate. Non in il¬
lius facultate.: Egens est enim qm̃ infirmatus est utperficiatur. agnoũi
se indigentem utrepleatur. hact est illa suauitas dequa alibi dicitur: Dñs dabit
suauitatem : etterra nostra dabit fructum suum. Vtbonum opus fiat. nontimore
sedamore. Non formidine poenȩ. sed delectatione iustitiae, Ipsa st enim uert
etsana libertas.: Sed dñs hoc egenti parauit. non abundanti. cui probro est ista
paupertas. dequalibus alibi dicitur. ob probrium his quiabundant & dispectio

Expanded text:
tur cujus Dei; a facie Dei, inquit, Sina, a facie Dei Israel; id est a facie Dei qui Legem tur cujus Dei; a facie Dei, inquit, Sina, a facie Dei Israel; id est a facie Dei qui Legem qua terreat de humanis viribus praesumentem, benedictionem, qua liberet in Deum sperantem. Tu ergo perfecisti, Deus, haereditatem tuam; quia infirmata est tibi subdita, non sibi libera; ad te egentia, non sibi sufficientia. Denique sequitur: Parasti in tua suavitate egenti Deus. In tua suavitate, non illius facultate. Egens est enim, quoniam infirmatus est, ut perficiatur: agnovit se indigentem, ut repleatur. Haec est illa suavitas de qua alibi dicitur, Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum : ut bonum opus fiat non timore, sed amore; non formidine poenae, sed delectatione justitiae. Ipsa est enim vera et sana libertas. Sed Dominus hoc egenti paravit, non abundanti, cui opprobrio est ista paupertas; de qualibus alibi dicitur: Opprobrium his qui abundant, et despectio
Abbreviated transcription (Latin):
batur. hebracus ex hebracis. secundum legem pharisaeus.: Quid autem
miremur Non enim ase ipso. sed quod sequitur a facie dĩ isrł. dequo
ipse dicit. et super isrł dĩ. Dequo dñs dicit. ecce uere israhelita inquo
dolus non est.: Hanc ergo pluuiam uoluntariam nullis praecedentib
meritis optrum bonorum. Segregauit ds̃ hereditati suae et infirma¬
ta est : Agnouit enim non esse sealiquid perse ipsum. Non uiribus suis
sed gratiae dĩ tribuendo esse quod est. Agnouit quod dictum est in in¬
firmitatibus mcis gloriabor Agnouit quod dictum est. noli altum sapere
sedtime. Agnouit quod dictum est. humilibus autem dat gratiam
et in firmata est tuuero perfecisti eam : quia uirtus in infirmitate per¬
ficitur : Quidam sane codices. & latini & grȩci. non habent mons sina seila fa¬
cie d̃. Sina facie dĩ isrł. Id est caeli distillauerunt a faciae dĩ. et quasi quȩrere¬

Expanded text:
batur, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus . Quid autem batur, Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem pharisaeus . Quid autem miremur? Non enim a seipso, sed quod sequitur, a facie Dei Israel; de quo ipse dicit, Et super Israel Dei de quo Dominus dicit, Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Hanc ergo pluviam voluntariam nullis praecedentibus meritis operum bonorum segregavit Deus haereditati suae. Et infirmata est. Agnovit enim non esse se aliquid per seipsum; non viribus suis, sed gratiae Dei tribuendum esse quod est. Agnovit quod dictum est: In infirmitatibus meis gloriabor . Agnovit quod dictum est: Noli altum sapere, sed time . Agnovit quod dictum est: Humilibus autem dat gratiam . Et infirmata est; tu vero perfecisti eam: quia virtus in infirmitate perficitur . Quidam sane codices, et latini et graeci, non habent, mons Sina; sed a facie Dei Sina, a facie Dei Israel. Id est, coeli distillaverunt a facie Dei: et quasi quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
cacli distillauerunt. Non tamen ase ipsis. sed a faciedĩ :: Qm̃ & ipsi gratia
dĩ sunt quod sunt.: Et ideo mons sina quia & ipse quiplus omnibus illis lu¬
horauit. Non ipse autem sed gratiu dĩ cum illo. ut abundantius distilla¬
ret ingentibus. Id est indeserto ubi xp̃s nonerat ad nuntiatus. Nesuper alienum
fundamentum aedificaret. et ipse inquam israhelita erat exgenere isrł
de tribu beniamin. et ipse ergo inseruitutem generatus erat dehierusalem
terrena. quae scruit cumfiliis suis. et ideo persequ&batur ecdesiam: non quod
ipse commonuit sicut tunc. qui secundum carnem generatus est perseque¬
batur cum qui secundum spm. ita etnunc: sed misericordiam consecutus est
quia ignorans fecit in incredulitate .: Miramur ergo quod caeli distilla¬
uerunt a facie dĩ: magis miramur quod mons sina id est qui prius perseque¬

Expanded text:
coeli distillaverunt: non tamen a seipsis, sed a facie Dei, quoniam et ipsi gratia coeli distillaverunt: non tamen a seipsis, sed a facie Dei, quoniam et ipsi gratia Dei sunt id quod sunt. Et ideo mons Sina, quia et ipse qui plus omnibus illis laboravit, non ipse autem, sed gratia Dei cum illo , ut abundantius distillaret in gentibus, id est in deserto, ubi Christus non erat annuntiatus, ne super alienum fundamentum aedificaret ; ipse, inquam, Israelita erat ex genere Israel, de tribu Benjamin : et ipse ergo in servitutem generatus erat, de Jerusalem terrena quae servit cum filiis suis, et ideo persequebatur Ecclesiam. Nam, quod ipse commonuit, sicut tunc qui secundum carnem generatus est persequebatur eum qui secundum spiritum; ita et nunc . Sed misericordiam consecutus est quia ignorans fecit in incredulitate . Miramur ergo quod coeli distillaverunt a facie Dei: magis miremur quod mons Sina, id est, qui prius perseque
Abbreviated transcription (Latin):
exillo intellegitur. quod etiam in a postolo sequitur. Vbi autem ab un¬
dauit delictum super abundauit gratia.: Namq abundante delicto.
m ultiplicatesunt infirmitates eorum. et postea accelerauerunt: quio
ingemuerunt. & inuocauerunt. ut ipso adiuuante impleretur quod ipso
or mihi uidetur.: inutto enim congruentius intellegitur ipsa gratia
Pluuia. uoluntaria. quia nullis praecedentibus operum meritis gratis
datur. ⁊ Si enim gratia non exoperibus. Alioquin gratia non est gratia:
Non enim dignus sum inquit uocari a postolus quia persecutus sum ecclesiam
di.Gratia autem dĩ sum idquod sum. hoc est pluuia uoluntaria.
Volunta Oriae quippe genuit nos uerbo ueritatis. Hacc est pluuia uo¬
luntaria : Inde alibi dicitur. scuto bone uoluntatis tuȩ coronasti nos.
Istam pluuiam cum ds̃ transiret indeserto. Id est praedi caretur ingentib

Expanded text:
ex illo intelligitur quod etiam in Apostolo sequitur, Ubi autem abunex illo intelligitur quod etiam in Apostolo sequitur, Ubi autem abundavit delictum, superabundavit gratia . Namque abundante delicto, multiplicatae sunt infirmitates eorum; et postea acceleraverunt : quia ingemuerunt, et invocaverunt, ut ipstur. Multo enim congruentius intelligitur ipsa gratia pluvia voluntaria, quia nullis praecedentibus operum meritis gratis datur. Si enim gratia; jam non ex operibus: alioquin gratia jam non est gratia . Non enim dignus sum, inquit, vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam gratia autem Dei sum id quod sum . Haec est pluvia voluntaria. Voluntarie quippe genuit nos verbo veritatis . Haec pluvia voluntaria. Inde alibi dicitur: Scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos . Istam pluviam, cum Deus transiret in deserto, id est, praedicaretur in Gentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
perfecisti eam : adlegem ita refertur. quia secundum illud perfecta. id est
ita per fecta est quod dñs in euangelio dicit. Nonueni legem soluere.
sed implere.: Vnde etapostolus quidixerat legem infirmatam esse per
carnem. quia caro non implet quod perspm̃ impletur. Id est pergratiam
spiritalem.⁊ Ipse item dicit. utiustitia legis impleretur in nobis. qui non se¬
cundum carnem ambulamus. sed secundum spm̃ ⁊ Hoc est ergo tu uero
perfecisti eam : quia plenitudo legis caritas. et caritas dĩ diffusa est incor¬
dib nostris. Non pernos ipsos. sed per spm̃ scm̃ quidatus est nobis. hoc est
tuuero perfecisti eam: Si legem perfecisse intellegatur siuero heredi¬
tatem. facilior est intellectus. : Sienim propter hoc dicta est hereditas
dĩ infirmata. idest populus dĩ infirmatus data lege. quia lex sub intra¬
uit. ut abundaret delictum .: Ergo quod sequitur. tu uero perfecistieam

Expanded text:
perfecisti eam, ad Legem ita refertur, quia secundum illud perfecta, id est perfecisti eam, ad Legem ita refertur, quia secundum illud perfecta, id est impleta est; quod Dominus in Evangelio dicit: Non veni Legem solvere, sed implere . Unde et Apostolus qui dixerat Legem infirmatam esse per carnem, quia caro non implet quod per spiritum impletur, id est per gratiam spiritualem; ipse item dicit: Ut justitia Legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed secundum spiritum . Hoc est ergo, Tu vero perfecisti eam; quia plenitudo Legis est charitas ; et charitas Dei diffusa est in cordibus nostris, non per nos ipsos, sed per Spiritum sanctum qui datus est nobis: hoc est, Tu vero perfecisti eam, si Legem perfecisse intelligatur; si vero haereditatem, facilior est intellectus. Si enim propter hoc dicta est haereditas Dei infirmata, id est populus Dei infirmatus data Lege, quia Lex subintravit, ut abundaret delictum: ergo et quod sequitur, Tu vero perfecisti eam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod siita est. haec est &pluuia uoluntaria dequa consequenter dicit:
luuiam uoluntariam segregans ds̃ hereditati tuae :: quia nonfecit sic ulli
genti. Et iudicia sua non mani festauit eis.: Segregauit itaq: hanc pluuiam
uoluntariam ds̃ haereditati suae. quod legem dedit. & infirmata est uel ipsa
uel ipsa hereditas .: Lex infirmata sic accipi potest.
eo quod
non
impleretur . : Non quod ipsa infirmasit. sed quod infirmos fa¬
cit mi¬
nando poenam. Nec adiuuando gratiam., Nam &apostolus ipso uerbo
usus est ubi ait. quod enim inpossibile eratlegis in quo infirmabatur ꝑ
carnem significare uolens quia perspm̃ scm impletur tamen ipsam dixit
in firmari cum ab infirmis non possit impleri. : Infirmata uero ipsa heredi¬
tas idẽ ipse populus data sibi lego. sine ulla ambiguitate intellegitur
Lexenim sub intrauit ut habundaret delictum.: Quod autem sequitur tu uero

Expanded text:
Quod si ita est, haec est et pluvia voluntaria, de qua consequenter dicit, Quod si ita est, haec est et pluvia voluntaria, de qua consequenter dicit, Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; quia non fecit sic ulli genti, et judicia sua non manifestavit eis . Segregavit itaque pluviam hanc voluntariam Deus haereditati suae, quod Legem dedit. Et infirmata est: vel ipsa Lex, vel ipsa haereditas. Lex infirmata sic accipi potest, eo quod non impleretur: non quod ipsa infirma sit, sed quod infirmos facit minando poenam, nec adjuvando per gratiam. Nam et Apostolus ipso verbo usus est, ubi ait, Quod enim impossibile erat Legi, in quo infirmabatur per carnem; significare volens quia per spiritum impletur: tamen ipsam dixit infirmari, cum ab infirmis non possit impleri. Infirmata vero ipsa haereditas, id est ipse populus, data sibi Lege, sine ulla ambiguitate intelligitur. Lex enim subintravit, ut abundaret delictum. Quod autem sequitur, Tu vero
Abbreviated transcription (Latin):
mus eos uocari montes. qui uocati sunt caeli Nec in isto sensu mouere debet
quod mons non montes. cum ibi dictisunt caeli non caelum. quia & in illo
psalmo cum dictum eẽt. Caeli enarrant gloriam di. more scripturae
eundem sensum uerbi solus repetens. Subsequenter dictum est. Et opera
manuum eius adnuntiat firmamentum.: Prius dixit caeli non taelum.
ettamen postet non firma menta sed firmamentum. ⁊ Uocauit enim ds̃¬
firmamentum caelum sicut in genesi scriptum est. Ita ergo caeli & caelũ.¬
et montes & mons. non aliud sed hoc ipsu Sicut ecclesiae multae. etuna
ecclesia. non aliud sed hoc ipsu Cur ergo monssina qui inseruitutem
generat sicut dicit apostolus Anforte lex ipsa intellegenda est inmonte
sina quam distilla uerunt cȩlia faciedĩ ut terra mouerctur: Et ipse est terrae
motus cum conturbabuntur homines quia legem implere non possunt.

Expanded text:
mus eos vocari montes, qui vocati sunt coeli? Nec in isto sensu movere debet mus eos vocari montes, qui vocati sunt coeli? Nec in isto sensu movere debet quod ait, mons; non, montes; cum ibi dicti sint, coeli; non, coelum: quia et in alio psalmo cum dictum esset, Coeli enarrant gloriam Dei; more Scripturae eumdem sensum verbis aliis repetentis subsequenter dictum est, Et opera manuum ejus annuntiat firmamentum. Prius dixit, coeli; non coelum; et tamen postea non, firmamenta; sed, firmamentum. Vocavit enim Dfirmamentum, coelum , sicut in Genesi scriptum est. Ita ergo coeli et coelum, montes et mons, non aliud, sed hoc ipsum: sicut Ecclesiae multae et una Ecclesia, non aliud, sed hoc ipsum. Cur ergo, mons Sina qui in servitutem generat , sicut dicit Apostolus? An forte Lex ipsa intelligenda est in monte Sina, quam distillaverunt coeli a facie Dei, ut terra moveretur? et ipse est terrae motus, cum conturbantur homines, quia Legem implere non possunt?
Abbreviated transcription (Latin):
enim cali a se ipsis distillauerunt. sed a facie dĩ. utique habitantis eos et fa¬
cientis eos in habitare unius moris in domo Ipsi sunt enim & montes de quib
dicitur. Leuaui oculos meos in montes. Vnde ueniet auxilium mihi.
Ettamen ne in hominib spem posuisse uideretur : Continuo sub iecit. aux¬
ilium meum adño qui fecit caelum &terram. Ei quippe alio loco dici¬
tur inluminans tu mirabiliter amontibus aeternis: quamuis amontib¬
acternis. tamen inluminanstu. Sic & hio distillauerunt caeli : sed afacie dĩ. et ipsi
enim salui facti sunt perfidem. et hoc non exse ipsis seddĩ donum est. Non ex
operibus neforte quis extollatur.⁊ Ipsius enim sumus figmentum. qui fa¬
cit unius modi habitare indomo.: Sed quid est quod sequitur. Monssyna
a facie dĩ israhel. Ansub audiendum est distillauit. ut quod uocauit
caelorum nomine. hoc uoluit intellegi nomine etiam montis sina: sicut dixi¬

Expanded text:
enim coeli a seipsis distillaverunt; sed a facie Dei, utique inhabitantis eos, et faenim coeli a seipsis distillaverunt; sed a facie Dei, utique inhabitantis eos, et facientis eos inhabitare unius moris in domo. Ipsi sunt enim et montes, de quibus dicitur: Levavi oculos meos ad montes, unde veniet auxilium mihi. Et tamen ne in hominibus spem posuisse videretur, continuo subjecit: Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ei quippe alio loco dicitur, Illuminans tu admirabiliter, a montibus aeternis : quamvis aeternis, tamen illuminans tu. Sic et hic, coeli distillaverunt; sed, a facie Dei. Et ipsi enim salvi facti sunt per fidem, et hoc non ex seipsis; sed Dei donum est: non ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsius enim sumus figmentum , qui facit unius modi habitare in domo. 11. Sed quid est quod sequitur, Mons Sina a facie Dei Israel? An subaudiendum est, distillavit: ut quod vocavit coelorum nomine, hoc voluerit intelligi nomine etiam montis Sina; sicut dixi
Abbreviated transcription (Latin):
eorum praeter duos terram promissionis meruit intrare.: Quamquam etiam¬
sidicatur infiliis eorum hereditas illa perfecta. Nos sensum spiritalem liberi¬
us tenere debemus : omnia quippe illu infigura contingebant illis. donec
aspiraret dies etremouerentur umbrae., Aperiat itaque nobis pulsan
tibus et mysteriorum eius. quantum ipse dignatur secreta pandantur.:
Etenim ut terra mota esset ad fidem cum indeserto gentium transiret euange
lium. Caeli distillauerunt a facie dĩ: Hi sunt caeli dequibus in alio psalmo
canitur. Caeli enarrant gloriam dĩ. : De his quippe paulo post dicitur. non
sunt loquele neque sermones. quorum non audiantur uoces eorum⁊ In om¬
nem terram exit sonus corum. etinfines orbis terre uerba eorum.⁊ Nec
tamen istis caelis tanta gloria tribuenda est. tamquam ab hominibus illa
gratia uenerit Indesertum gentium terra moueretur adfidem.: Non

Expanded text:
eorum, praeter duos, terram meruit promissionis intrare . Quanquam etiameorum, praeter duos, terram meruit promissionis intrare . Quanquam etiamsi dicatur in filiis eorum haereditas illa perfecta, nos sensum spiritualem liberius tenere debemus. Omnia quippe illa in figura contingebant in illis ; donec aspiraret dies, et removerentur umbrae . 10. Aperiat itaque nobis pulsantibus Dominus; et mysteriorum ejus, quantum ipse dignatur, secreta pandantur. Etenim ut terra mota esset ad fidem, cum in deslium, caeli distillaverunt a facie Dei. Hi sunt caeli de quibus in alio psalcanitur: Coeli enarrant gloriam Dei. De his quippe paulo post ibi dicitur: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum: in omnem terram exiit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Nec tamen istis coelis tanta gloria tribuenda est, tanquam ab hominibus illa gratia venerit in desertum Gentium, ut terra moveretur ad fidem. Non