comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes. U terini uõcati: quod sint
ex diuersis patribꝰ & uno utero
editi. Nam uterus. tantum mulieris ẽ.
ut esau & lacob. andreas & petrus.
lacobus et iohannes. Gente: ut om¬
nes uidei fratres inter se uocantur.
In deuteronomio. Si autem emeris
fratrem tuum̃ qui est hebreus. Et
nathema esse a xp̃o pro fratribus
meis qui sunt cognati mei sc̃m
carnem qui sunt israhelite. Porro
cognatione fratres uocantur. qui
sunt de una familia id est patͥa
quas latini paternitates interpre¬
tantur: cum ex una radice mul¬
ta generis turba diffunditur.
Et in genesi dixit abraham ad
loth. Non sit rixa inter me et
te. et inter pastores meos & pasto¬
res tuos. quia omnes fratres nos
sumus. Et certe loth ñ erat frat̃
abrahe: s filius fratris eiꝰ aram
Quarto modo affectu fratres dicun¬
tur: qui in duo scinduntur sp̃u¬
ale et commune. Sp̃uale: quo
omnes xp̃iani fratres uocantur⁊
unum. In commune: cum et
omnes homines ex uno patre na¬

Expanded text:
tes. Uterini vocati, quod sint tes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus et utero editi; nam uterus tantum mulieris est. 8. ut Esau et Jacob. Andreas et Petrus, Jacobus et Joannes. Gente, ut omnes Judaei fratres inter se vocantur, ut in Deuteronomio: Si autem emeris fratrnathema esse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israhelitae.' Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est patria; quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad Loth 13, 8: 'Non sit rixa inter me et te et inter pastores tuos et pastores meos, quia omnes fratres nos sumus.' Et certe Loth non erat frater Abrahae, sed filius fratris eius Aram. Quarto modo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur: spiritale et commune. Spiritale, quo omnes Christiani fratres vocamur, uunum.' In commune, cum et omnes homines ex uno patre na
Abbreviated transcription (Latin):
onat ⁊ dicti: eo qd̵ accedant ꝓ
natis dũ desunt filii. Qͥ ido priꝰ
in gente agnoscunt᷑. quia ueniunt
ꝑ uirilis sexus ꝑsonas: ueluti frãt
eodem patre natꝰ. uel frĩs filiꝰ nepoᷤ¬
sunt &e ipsi ꝓpinquitate cognatio¬
nis conuincti: qui inde post agna¬
dos habent᷑. quia ꝑ feminei sexus
ꝑsonas uenunt. nec sunt agnati
s alias naturali iuire cognati. P ro¬
ximus. ꝓpter proximitatem san¬
guinis appellatus. Consangui¬
nei uocati: eo quod ex uno sangui¬
ne id est ex uno patris semine na¬
ti sunt. Nlam semen uiri spuma
est sanguinis ad instar aquȩ in
scopulos collisȩ. quȩ spumam can¬
didam facit. uel sicut uinum ni¬
grum quod in calice agitatum
spumã albentem reddit. E ratres
dicti: eo quod suit ex eodem fructu
id est ex eodem semine nati. Germa¬
ni uͦ. de eadem genitrice manantes
ñ ut multi dicunt. de eodem ger¬
mine qui tantum fratres uocant᷑.
Ergo fratres ex eodem fructu: ger¬
mani ex eadem genitrice manan¬

Expanded text:
nati dicti, eo quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius, nepossunt et ipsi propinquitate cognationis conjuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali jure cognati. 3. Proximus propter proximitatem sanguinis appellatus. 444 4. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est, ex uno patris semine nati sunt; nam semen viri spuma est sanguinis, ad instar aquae in scopulos collisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem reddit. 5. Fratres dicti, eo quod sunt ex eodem fructu, id est, ex eodem semine nati. 6. Germani vero de eadem genitrice manantesn ut multi dicunt de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genitrice manan
Abbreviated transcription (Latin):
in summã ductȩ. id est unũ. & duo.
& tria. simul eundem consummant
ꝑficiuntq senariũ. Sunt autẽ ꝑfecti
numeri intra denariũ sex. intra cen¬
tenariũ uiginti octo. intra millena¬
rium quadringenti nonaginta &e sex.¬

Expanded text:
in summam ducte, id est unum et duo in summam ducte, id est unum et duo et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri infra denarium sex, infra centenarium viginti octo, infra millenarium, quadringinta nonaginta et sex
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti Suꝑflui sunt. quoꝵ parces si¬
mul ducte plenitudinem suam ex¬
cedunt: ut puta duodenariꝰ. Habet
enĩ partes duodecimã quod ẽ unũ.
sextam qͦd duo. quartã quod tria:
terciam qd̾ quatuor. dimidiã qd sex
Unũ enim & duo & tria. & quatuor.
& longe a duodenario excedunt.
Sic &e alii similes plurimi: ut duo decumꝰ.¬
uicesimꝰ. & multi tales. Diminutiui nu¬
meri sunt: qui partib siuis cõputati
minoiem summã efficiunt: ut puta
denariꝰ cuiꝰ partes sunt tres. decima
qͦd est unũ. qͥnta qͦd duo. dunidia qͦd
quinque. Unũ enim & duo. & qnͣque
simul ducta: octonarium faciunte.
longe a denario minorem. Similis est
huic octonariꝰ. uel alii plurum: qͥ in
partes redacti infra consistunt. Pfectus
numerꝰ est. qui siuis partib adimplet:
ut senariꝰ. Habet enĩ tres partes: sertã
terciã. & dunidiã. Sexta eiꝰ unum est.
dercia duo. dimidia tres hȩc partes

Expanded text:
perfecti. Superflui sunt, quorum partes siperfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet es quinque: duodecimam, quod est unum; sextam, quod duo; quartam quod tria; tertiam, quod quatuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor,  longe a duodenario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; dimidia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in partes redacti infra consistunt. 11. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius; habet enim tres partes, sextam, tertiam et dimidiam: sexta eius unum est, tertia duo, dimidia tres. He partes,
Abbreviated transcription (Latin):
uem. Qui dũ sint impares nume¬
ri. ab imparib etiã partibus diui¬
aiuntur. ut septies septem: qua¬
ginti quinque. Impariũ numeroꝵ alii
simplices sunt: alii compositi. alii medi
ocres. Simplices sunt qui nullam aliã
partẽ habent nisi solam unitatẽ. ut
t̾narius solam t̾ciam. & quinariꝰ solã
quintã. & septenarius solam septimã.
His enĩ una pars sola est. Compositi st̃
qui ñ sola unitate metiuntur s etiã
alieno numero ꝓcreantur: ut nouẽ
que. Dicunꝰ enim ter t̾nz. nouem. &¬
quinque. Mediocres numeri sunt.
qͥ quodammͦ simplices &e incomposi¬
compositi. ut uerbi gr̃a. nouem ad¬
Primꝰ est & incompositꝰ: quia ñ habet
cõmunem numerũ. nisi solũ mona¬
dicum. Ad qndecim uͦ si comꝑatus
fuerit. scd̾s est & compositꝰ qm̃ in est
illi cõmunis numerus pret̃ mona¬
dicum. id est t̾narius numerus qͥ
nouem m̃surat. der terni. & qͥndecĩ.
ter quini. Itẽ parium numeroꝵ alii
sunt suꝑflui. alii diminutiui. alii

Expanded text:
 qui dum sint impares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, XLini XXV. Imparium numerorum alii simplices sunt, alii compositi, alii meocres. Simplices sunt, qui nullam aliam partem habent, nisi solam unitatem; ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam: his enim pars una sola est. Compositi sunt, qui non sola unitate metiuntur, sed etiam alio numero procreantur, ut novem, que: dicimus enim ter terni, et i. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et incomposicompositi, ut verbi gratia, IX adprimus est communem numerum nisi solum monadicum: ad quindecim vero si conparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii
Abbreviated transcription (Latin):
merum quẽ secare ñ possis. Impa¬
riter par numerus est. cui partes
etiã diuidi possunt. s usq ad uni¬
Hi enĩ in medietatẽ diuisi. duodecĩ
faciunt. rursumq in aliã medie¬
tatem sex deinde in aliam tres.
&e ultra diuisionẽ non recipit se¬
ctio illa: s ante unitatẽ inuentꝰt
t̾minus quẽ secare ñ possis. Impa¬
riter impar est. qui ab impari nu¬
mero impartt̃ mensuratur:: ut

Expanded text:
merum quem secare non possis. Inpamerum quem secare non possis. Inpariter par numerus est, cuius partes etiam dividi possunt, sed usque ad uniHi enim in medietatem divisi XII faciunt rursumque in aliam medietatem VI, deinde in aliam tres; et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Inpariter inpar est, qui ab inpari numero inpariter mensuratur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
umerus duuditur paribus &
imparibꝰ. Par numerus diui¬
ditur in his: partter par: partt̃ im¬
par. impartt̃ par. & impart̃t impar.
Impar numerus duuditur in his.
pͥmum & simplum. scm & compo¬
situm. tercũ medio crem. qͥ quod amͦ¬
primꝰ & in composiꝰ est. Alio uͦ mͦ scd̃s
&e compositꝰ est. P ar numerus ẽ. qui in
duabꝰ equis partibꝰ diuidi potest: ut
duo. quatuor. & octo Imꝑar uͦ numerꝰ
est. qui diuidi equis partibꝰ nequit.
uno medio uł deficiente uel suꝑante:
reliqui. Parit̃ par numerus ẽ. qui scd̾m¬
parem numerũ pariter diuiditur. qͦ¬
usꝙ ad indiuisibilem ꝑueniat uni¬
datem: ut puta sexaginta quatuor.
habet medietatẽ. triguta & duos.
Hic autẽ sexdecim. sexdecuim uͦ octo.¬
& octonarius quatuor. quat̾nariꝰ
duo. binariꝰ unum. Q singłaris. in¬
diuisibilis est. P artt̃ impar est qͥ in
partes ȩquas recipit sectionem: sed
partes eius mox indissecabiles per¬
numerũ diuiseris: incurris in nu¬

Expanded text:
umerus dividitur in paribus et in imparibus. Par numerus dividitur in his: pariter par, et pariter impar, et impariter par, et impariter impar. Impar numerus dividitur in iis: primum et simplum, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodamprimus et incompositus est:alio vero modo secundus et compositus est. Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibus nequit, uno medio, vel deficiente, vel superante reliqui. Pariter par numerus est, qui sparem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem, ut puta, sexaginta quatuor. Habet enim 221 medietatem triginta duo; hic autem sedecim, sedecim vero octo, octonarius vero quatuor, quaternarius duo, binarius unum, qui singularis indivisibpartes aequas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles pernumerum divideris, incurris in nu
Abbreviated transcription (Latin):
uerberauit. aut ꝓdidit. E pange¬
lia ẽ ꝓmissio qua iudic̃e attentum
facimꝰ: pollicentes nos aliqua mag¬
na aut minima dicturos. P roso
est: cũ quasi deponimꝰ aliquid imꝑfectũ.
apud memoriam iudicũ repetituros nos
dicentes cũ oportunũ fuerit. Peusis ẽ
soliloquiũ cũ ad int̾rogata ipsis nobis
respondemꝰ. Synerosis ẽ. cũ differimꝰ
aliqͥd. petentes ut aliud interim nos ꝑ¬
mittant dicere¬
De differentia dialecticȩ & rethoricȩ. Iii

Expanded text:
verberavit, aut prodidit? Epangeverberavit, aut prodidit? Epangelia est promissio, qua iudicem adtentum facimus, pollicentes nos aliqua magna aut minima dicturos. Prosopoest, cum quasi deponimus aliquid inperfectum apud memoriam iudicum, repetituros nos dicentes, cum oportunum fuerit. Peusis, id est soliloquium, cum ad interrogata ipsi nobis respondemus. Synaeresis est, cum differimus aliquid, petentes ut aliud interim nos permittant diceread disseren
Abbreviated transcription (Latin):
oportune reposcimꝰ. E thymologia ẽ:
cũ ꝓponimꝰ aliquid. eiusq causam &
racionẽ reddimꝰ. Carecterismos. de¬
scriptio figurȩ alicuiꝰ exp̃ssa: ut ꝑ oĩa¬
mercurio similis. uocemq coloremq
&e crines flauos ce membra decora iu¬
uenta. Lytrismos cũ plures sensus
breuit expeditos in unũ locũ coacer¬
uat. & cũ quadam festinatione decur¬
conuges liberosq ur̃os. & cetera. Iro¬
nia ẽ: cũ ꝑ simulationẽ diuersũ quã
dicit intelligi cupit. Fic autẽ aut cum
laudamꝰ eũ quẽ uituꝑare uolumus:
aut uituꝑamꝰ quẽ laudare uolumꝰ.
Utriꝰq exemplũ erit: si dicas amatorẽ
rei publice catilinã. hostem rei pub¬
lice scipionẽ. Oiacismos ea quȩ ma¬
gna sunt uerbis minuit: aut mini¬
ma extollit. E fon ẽ. quotiens in eo¬
dem sensu dutiꝰ immoramur: cui
dandem peꝑcit. cuiꝰ amiciciȩ fidem cu¬
stodiuit: ciui bono inimicus ñ fuit:
quando ñ aut accusauit aliquẽ. aut

Expanded text:
optime reposcimus. Etiologia est, optime reposcimus. Etiologia est, cum proponimus aliquid, eiusque causam et rationem reddimus. Characterismos est descriptio figure alicuius expressa. Latrism/ et crines flauos et membra decora venta. Ἀθροισμός, cum plures sensus breviter expeditos in unum locum coacervant, et cum quadam festinatione decurconiuges, liberosque vestros', et cetera. Ironia est, cum per simulationem diversum quam dicit intellegi cupit. Fit autem aut cum laudamus eum quem vituperare volumus, aut vituperamus quem laudare volumus. Utriusque exemplum erit, si dicas amatorem reipublicae Catilinam, hostem reipublicae Scipionem. Diasyrmos ea, quae magna sunt, verbis minuit, aut minima extollit. †Efon† est, quotiens in eodem sensu diutius immoramur: 'Cui tandem pepercit? cuius amicitiae fidem custodivit? cui bono inimicus non fuit? quando non aut accusavit aliquem, aut
Abbreviated transcription (Latin):
rum gestarum aut quasi gestarum
sub ocłis inductio: de qua locuti iã
sumꝰ. Netathesis ẽ: quȩ mittit a¬
nimos uidicũ in res p̃teritas aut fu¬
turas hoc mͦ. Reuocate mentes ad spe¬
ctaculũ expugnatȩ miserȩ ciuitatis
&e uidere uos credite incendia. cedes.
rapinas. direptiones liberoꝵ. corpoꝵ
inuirias. captiuitates matronarũ.
trucidationes senũ. In futurũ autẽ
anticipatio eoꝵ quȩ dicturus ẽ adũ¬
sariis: ut tullius ꝓ milone. cõmit¬
tit animos uidicũ in eum rei pub¬
lice statũ qui futurus ẽ. futurum¬
ẽ etiam si occiso milone clodius ui¬
ueret. Nposyoꝑesis ẽ. cum id quod
dicturi uidebamur: silencio int̃
sis ẽ. digressio. ut tulit calor me
dicendi & diguitas rerũ paulo lon¬
gius quã uolebam. s redeo ad cau¬
sam. Anaminisis ẽ cõmemora
tio eiꝰ rei: quã oblitos fuisse nos fingi¬
mus. Apparisis est. cũ id quod in
animos iudicũ quasi deposueramus

Expanded text:
rum gestarum aut quasi gestarum rum gestarum aut quasi gestarum sub oculis inductio, de qua locuti iam sumus. Metathesis est, quae mittit animos iudicum in res praeteritas aut futuras, hoc modo: 'Revocate mentis ad spectaculum expugnatae miserae civitatis, et videre vos credite incendia, caedes, rapinas, direptiones, liberorum corporum iniurias, captivitates matronarum, trucidationes senum'. In futurum autem anticipatio eorum, quae dicturus est adversarius, ut Tullio pro Milone, cum mittit animos iudicum in eum reipublicae statum, qui futurus est, etiamsi occiso Milone Clodius viveret. Aposiopesis est, cum id, quod dicturi videbamur, silentio intersis est digressio: 'Tulit calor me dicendi et dignitas rerum paulo longius quam volebam, sed redeo ad causam'. tio eius rei, quod oblitos nos fuisse fingimus. Aparasis est cum id quod in animos iudicum quasi deposueramus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnunciando uoces. Sunt ce amfi¬
doxe. quarũ pars honesta ẽ. pars in¬
honesta: ut ñ est tua tuta uolun¬
tas. magna petis feton. Sunt & alie
ꝓcathalensys. cũ id quod nobis obigi
poterat ante p̃sumimꝰ ad diluen
eoꝵ qui adsunt forte mirantur.
Sunt ethaporiȩ. dubitatio simulan¬
tis nescire se quȩ scit. aut quomͦ
dicatur. Quinonosis autẽ dicit᷑
cõmunicatio consili cũ iudicibꝰ.
aut adu̾sariis. ut si dicas uos con¬
sulo iudices aut uos aduersarii
qͥd me facere conuenerit: aut
quid uos facturi fuissetis. Para¬
inopinatũ aliquid accidisse: ut
pe id est ꝑmissio: cũ aliqua ipsis iudi¬
cibus aut adu̾sariis ꝑmittimus esti¬
manda. ut caluus in uaticuno. ꝑfri¬
ca frontem. & dic te digniorem qͥ pretor
de utendũ est: ut cicero. p̃misit enĩ
satisfactionẽ. Ethopopeia ẽ cũ ser¬
monem ex aliena ꝑsona inducimus.
ut ꝓcelio tullius facit appium cecũ
cũ glodia loquentẽ. Energia est. re¬

Expanded text:
pronuntiando voces. 28. Sunt et amphipronuntiando voces. 28. Sunt et amphidoxae, quarum pars honesta est, pars inhonesta, uttas: magna petis, Phaëthon.  Sunt et aliae, procatalempsis, cum id, quod nobis obici puterat, ante praesumimus ad diluendeorum, qui adsunt, forte mirantur'. Sunt et aporiae, dubitatio simulantis nescire se quae scit, aut quomodo dicatur. Koenono sis autem dicitur conmunicatio consilii cum iudicibus aut adversariis, ut si dicas: 'Vos consulo, iudices, aut vos adversarii, quid me facere convenerit, aut quid vos facturi fuissetis'. Paranopinatum aliquid accidisse, ut ope, id est permissio, cum aliqua ipsis iudicibus aut adversariis permittimus aestimanda, ut Calvus in Vaticinio: 'Perfrica frontem, et dic te digniorem qui praetor te utendum est, ut Cicero: praemisit enim factionem. Ethopoeia est, cum sermonem ex aliena persona inducimus, ut pro Caelio Tullius facit Appium Caecum cum Clodia loquentem. Energia est re
Abbreviated transcription (Latin):
ytaliam uentis. pete regna ꝑ un¬
das. quȩ tam̃ ne ñ intellecta sit ꝑ¬
suasio. ꝑmixta sunt aliqua quȩ
uetent latent̃. ut uentis ꝑ undas.
aliȩ demonstratiue: ut en ecce. Aliȩ
optatiuȩ: ut o mͥ p̃teritos referat
si iuppit̃ annos. Aliȩ derogatiue:
ut nequaquã. Aliȩ quȩ cũ exclama¬
tione ꝓferuntur: ut quis furor.
o ciuies. pacẽ conuertit in arma:
Et cicero. o dii immortales ubi nã
gentiũ sumꝰ: Aliȩ ex hortatiue. cũ
ad sententiã ꝓuocamus: ut aude hos¬
pes contempnere opes. Aliȩ dehorta¬
tiuȩ: cũ econtrario a uicio peccatoq
reducimꝰ. Sunt &e affirmatiue: ut
qͥd ni quippe. Preceptiue: ut nudus
ara. sere nudus: habebis frigore meᷤ¬
ses. Uetatiuȩ: ut neue inter uites
corilũ sere. ne ue flagella summa
ñ. minime. Sunt & ammiratiue:
ut pape. Niuere ñ licet: ce fornica¬
ri libet: Dolentis: ut ei mͥ quod
nullis amor est sanabilis herbis.
cretha fertur laberintus in alta. Ad¬

Expanded text:
Italiam ventis pete regna per unItaliam ventis pete regna per undas; 95 quae tamen ne non intellecta sit persuasio, permista sunt aliqua, quae vetant latenter, ut, ventis per undas. Aliae demonstrativae, ut, en, ecce. Aliae optativae, ut: O mihi praeteritos referat si Jupiter annos! 21. Aliae derogativae, ut, nequaquam. Aliae, quae cum exclamatione proferuntur, ut: Quis furor, o cives, pacem convertit in arma? Et Cicero: O dii immortales, ubinam gentium sumus? 22. Aliae exhortativae, cum ad sententiam provocamus, ut: Aude, hospes, contemnere opes. 23. Aliae dehortativae, cum a contrario vitio peccatoque reducimus. Sunt et affirmativae, ut, quidni, quippe. 24. Praeceptivae, ut: Nudus ara, sere nudus, habebis frigore messes. 25. Vetativae, ut: Neve inter vites corylum sere, neve flagella Summa non, minime. Sunt et mirativae, ut: Papae! vivere non licet, et fornicari libet! 27. Dolentis, ut: Hei mihi quod nullis amor est sanabilis herbis! Creta fertur labyrinthus in alta. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
expectes. Anthymetrabole ẽ. conũsio
uerboꝵ quȩ ordine mutato contrariũ
brutꝰ hostis. si conseruator. rei publi¬
eos appellauit: Apius. Quiꝰ produx̃:
Apius. Numc figuras sententiarum
quas oꝑe p̃cium sit cognoscere: prose¬
quemur. Sententia ẽ dictum imꝑ¬
sonale: ut obsequiũ amicos. ueritas
odiũ parit. Huic si ꝑsona fuerit ad¬
iecta: cryan erit. tta. Offendit achyl¬
les agamennonẽ uera dicendo: me¬
trofanes ꝓmeruit grãm mitridatis
obsequendo.Nam inter eryan c
sentenciã hoc int est. quod sententia si¬
ne ꝑsona ꝓfertur: crian sine persona¬
numquã dicitur. Unde si sententie ꝑ¬
sona adiciat᷑. fit crian: si detrahatur.
fit sententia. Sententiarum species
tiuȩ: si uinco ce ꝑeo: qͥd ibi me uince¬
re p̾̃stat: Aliȩ suꝑlatiuȩ: quȩ cũ ali¬
tas temptare uias: Quod genus:
Unde domꝰ: Pacem ne huc fertis an
arma: Aliȩ responsiue: ut illinc.
pulsionem ꝓhibeant: ut sequere¬

Expanded text:
expectes'. Antimetabole est conversio expectes'. Antimetabole est conversio verborum, quae ordine mutato contrarium Brutus hostis: si conservator reipublieos appellavit? Appius. Quis produxit? Appius'. Nunc figuras sententiarum, quas operae pretium sit cognoscere, persequamur. Sententia est dictum isonale, ut obsequium amicos, veritas odium parit. Huic si persona fuerit adiecta crian erit; ita, offendit Achles Agamennonem vera dicendo’, ‘Metrofanes promeruit gratiam Metridatis obsequendo’. Sic ergo inter crian et sententiam hoc interest, quod sententia sine persona profertur, crian numquam sine persona dicitur; unde, si sententie persona adiciatur, fit crian, si detrahatur, fit sententia. Et: Si vinco et pereo, quid ibi me vincere praestat? Aliae superlativae, quae cum alitas temptare vias? Quid genus, unde domum? Pacemne huc fertis, an arma? Aliae responsivae, ut 'illinc',pulsione prohibeant, ut Vir
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iniquitate. luxuria. ignauia.
temeritate. cũ uiciis om̃ibꝰ. Pt̾remo
copia cũ egestate: bona racio: cũ
bona deniq spes: cũ om̃ium rerum
desꝑatione confligie. In huiꝰmodi
certamine ac plio. huiꝰmodi locutio¬
nis ornam̃to. liber eccłi asticus usus
peccator: & sic intuere in oĩa oꝑa¬
altissimi. bina & bina. unũ contͣ unũ
Synonima ẽ: quotiens in conexa ora¬
tione plurib uerbis unã rem signifi¬
quȩ sequebant᷑. Antapodosis. quotiens
media pͥmis. & ultimis conueniunt:¬
ur̃m iam hoc factũ rep̃hendo patͤs con¬
scripti. ñ meũ aut pulcherrimũ qͥde
factum uerũ ut dixi ñ meũ s ur̃m.
Paradyastole ẽ. quotiens id qͦd dicimꝰ
to sapientẽ appellas. ꝓ inconsiderato
fortem. ꝓ illiberali diligentẽ. Atana¬
clasis ẽ: quȩ eodẽ uerbo contrariũ ex¬
pͥmit sensum. Querebat᷑ quidam de
filio cũ mortem suã expectaret: respon¬
dente ñ exꝑecto. im mo peto inqͥt ut

Expanded text:
cum iniquitate, luxuria, ignavia, cum iniquitate, luxuria, ignavia, temeritate, cum vitiis omnibus; postremo copia cum egestate; bona ratio cum bona denique spes cum omnium rerum desperatione confligit'. In huiusmodi certamine ac praelio, huiusmodi locutionis ornamento liber Ecclesiasticus usus peccator: et sic intuere in omnia opaltissimi, bina et bina, unum contra unum'. Synonymia est, quotiens in conexa oratione pluribus verbis unam rem signifiquae sequebantur'. Antapodosis, quotiens media primis et ultimis conveniuntconscripti, non meum, ac pulcherrimum quidem factum: verum, ut dixi, non meum, sed vestrum'. Paradiastole est, quotiens id, quod dicimto sapientem appellas, pro inconsiderato fortem, pro inliberali diligentem'. Antanaclasis est, quae eodem verbo contrarium exprimit sensum. Querebatur quidam de filio, cum mortem suam expectaret, respondente: 'non expecto, immo peto, inquit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
trahunt᷑. fit autẽ hoc scema ñ solum in
singłis uerbis. s etiã intexstione uer¬
borum: ut apud graccũ: puericia tua.
adolescentiȩ tuȩ inhonestam̃tũ fuit
Adolescentia: senectuti decoramentũ:
senectꝰ rei publice flagiciũ. Sic & apd̃
scipionẽ. ui atq gratis coactus: cũ
illo sponsionẽ feci. Facta sponsione:
ad iudicẽ adduxi: ad ductum: pͥmo
cetu dampnaui: dampnatũ: ex uo¬
luntate dimisi. Antitetha quȩ
latine contra posita appellantur.
quȩ dum ex adu̾so ponuntur. sen¬
tenciȩ pulchritudinẽ faciunt. & in
or namento locutionis decentissima
existunt: ut cicero. ex hac parte pu¬
dor pugnat. illinc petulantia hinc
pudicicia. illinc stuprũ. hinc fides.
illinc fraudatio. hinc pietas. illinc
scelus. hinc constantia. illinc furor.
hinc honestas. illinc turpitudo.
hinc continentia. illinc libido. hinc
deniq ȩquitas. temꝑantia. fortitu¬
do. prudentia. uirtutes om̃s certars

Expanded text:
trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in trahuntur. Fit autem hoc schema non solum in singulis verbis, sed etiam in contexione verborum, ut apud Gracchum: 'pueritia tua adulescentiae tuae inhonestamentum fuit, adulescentia senectuti dedecoramentum, senectus reipublicae flagitium'. Sic et apud Scipionem: 'vi atque ingratis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad iudicem adduxi, adductum primo coetu damnavi, damnatum ex voluntate dimisi'. Antitheta, quae Latine contraposita appellantur: quae, dum ex adverso ponuntur, sententiae pulchritudinem faciunt, et in ornamento locutionis decentissima existunt, ut Cicero Catil. 2, 25: 'ex hac parte pudor pugnat, illinc petulantia; hinc pudicitia, illinc stuprum; hinc fides, illinc fraudatio; hinc pietas, illinc scelus; hinc constantia, illinc furor; hinc honestas, illinc turpitudo; hinc continentia, illinc libido; hinc denique aequitas, temperantia, fortitudo, prudentia, virtutes omnes certant
Abbreviated transcription (Latin):
ygetur & ornat᷑ oracio: etĩa
figuris uerboꝵ ac sentenci¬
arũ. Nam quia directa & ꝑpetua
oracio fatigationẽ atꝙ fastidiũ tam
dicendi quã audiendi creat. flecten¬
da ẽ ce in alias uersanda formas.
ut & dicentẽ reficiat. & ornatior. fi¬
at: & uidicẽ diuerso uultu audituq
deflectat. E quib plurimȩ suꝑius
a donato in scematib artis grãma¬
ticȩ adnotatȩ sunt: unde tantũ illa
hic utt̾poni oportuit que in poema¬
te aut numquã aut difficulter fi¬
unt: in oracione autẽ libere. Ana¬
dẏplosis ẽ congeminatio uerboꝵ. ut
in senaturam uenit. Clymax est
gradatio. cũ ab eo uerbo quo sensus
suꝑior. t̾minatur incipit inferior:
ac de hinc quasi ꝑ gradus dicendi
or do seruatur: ut ẽ illud affricani.
Ex innocencia nascit᷑ dignitas: ex
dignitate honor: ex honore imꝑiũ:
ex imꝑio lib̾tas. Hanc figuram ñ¬
nulli catenã appellant. ꝓpt̃ qͦd
aliud in alio quasi nectitur nomine: atq
ita res plures ingeminatione uerborũ

Expanded text:
getur et ornatur oratio, etiam figuris verborum ac sententiarum. 92 Nam quia directa, et perpetua oratio fatigationem atque fastidium tam dicendi quam audiendi creat, flectenda est, et in alias versanda formas, ut et dicentem reficiat et ornatior fiat, et judicem diverso vultu audituque deflectat. E quibus plurimae superius a Donato in schematibus Artis Grammaticae annotatae sunt. 2. Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate, aut nunquam, aut difficulter fiunt, in oratione autem libere. Anadiplosis est congeminatio verborum, ut, in senatum venit. 3. Climax est gradatio, cum ab eo verbo quo sensus superior terminatur inferior incipit, ac dehinc quasi per gradus dicendi ordo servatur, ut est illud Africani: Ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, ex honore imperium, ex imperio libertas. 4. Hanc figuram nonnulli catenam appellant, propterea quod aliud in alio quasi nectitur nomine, atque ita res plures in geminatione verborum
Abbreviated transcription (Latin):
stincta zonis quasdam par
goris aut caloris. Tone autẽ ipse
quinq sunt. Que ideo zone uel
ductionẽ sꝑe existunt. Quorum
pͥmus circulus ideo articos appel¬
latur eo quod intra eum artor
signa in clusa ꝑspiciunt᷑ que anob̾¬
axis inursarũ speciem ficta septẽ¬
triones appellantur. S cd̾̃s circulꝰ
ex eoterinus tropicus dr: quia in eo
circulo sol aquilonis finib estatẽ
faciens. ultra eum circulũ ñtͣnͣsit:
s statim reuertit᷑. & in de tropicus
appellatur. Tercius circulus hime¬
rinus. qui alatinis equinoctialis
appellat᷑: eo quod sol cum adeũ ꝑuene
rinos enim latine dies dr. atq nox.
quo circulo dimidia sꝑe pars con¬
stituta ꝑspicit᷑. Quartus cuculus
antarticus uocatur: eo quod cõ¬
trarius sit circulo. quem articon
nominamꝰ. Quintus ciretilus ci
ideo quia cũ sol ad eũ circulũ per¬
uenit. hiemẽ his qui ad aquilonẽ

Expanded text:
stincta zonis quasdam partgoris aut caloris. Zonae autem ipsae quinque sunt, quae ideo zonae vel ductione sphaerae existant. Quorum primus circulus ideo arcticos appellatur, eo quod intra eum arctorum signa inclusa perspiciuntur, quae a nostris in ursarum specie ficta septentriones appellantur. Secundus circulus ex eo terinos tropicos dicitur, quia in eo circulo sol aquilonis finibus aestatem faciens ultra eum circulum non transit, sed statim revertitur; et inde tropicos appellatur. Tertius circulus hiemerinas, qui a Latinis ideo aequinoctialis appellatur, eo quod sol cum ad eum orbemrinos enim Latine dies dicitur atque nox, quo circulo dimidia sphaerae pars constituta perspicitur. Quartus circulus antarcticos vocatur, eo quod contrarius sit circulo, quem arcticon nominamus. Quintus circulus cideo quod sol cum ad eum circulum pervenit, hiemem efficit his qui ad Aquilonem
Abbreviated transcription (Latin):
congregationẽ unde synagoga. &.
conuocationẽ unde ȩccl̃ia nomen
accepit. distat aliquid. quod et¬
scilicet congregari pecora solent.
quoꝵ & greges ꝓprie dicimꝰ. Con¬
uocari autẽ magis est utentiũ ra¬
cione: sicut sunt homines.

Expanded text:
congregationem, unde Synagoga, et congregationem, unde Synagoga, et convocationem, unde Ecclesia nomen accepit, distat aliquid: quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem majus est utentium ratione, sicut sunt homines.
Abbreviated transcription (Latin):
est scđ̃m totũ. Non enĩ sicut conuenti¬
cula hereticoꝵ in aliquibꝰ regionum
partibꝰ coartatur: s ꝑ totum t̾rarũ
orbem dilatata diffundit᷑. Quod etiã¬
apl̃s apꝓbat ad romanos dicens.
mundo. Hinc & uniu̾sitas ab uno
cognominata est: ꝓpt̾ quod in uni
tem eccl̃ia cũ una sit. a ioħe septem
scͥbuntur. nisi ut una catholica sep¬
tiformi plena sp̃u designetur: Sic̃
&e de dño nouimus dixisse salomo
tam̃ septem una ẽẽ ñ ambigitur.
columpna & firmam̃tum u̾itatis.
Inchoauit autẽ eccłia a loco ubi ue¬
nit de cęlo sp̃s sc̃s: & impleuit uno
loco sedentes. ꝓ ꝑegrinatione autẽ
p̃senti. eccl̃ia syon dicit᷑. eo quod ab
huiꝰ ꝑegrinationis longitudine po¬
sita ꝓmissionẽ cȩlestium speculet᷑.
& iccico syon id est speculatio nom̃
ynagoga grece. latine congrega¬
tio dicitur: qͦd ꝓpͥum nom̃ uideoꝵ
nagoga dici solet: quamuis & eccl̃ia
nagogam dixerunt. s semꝑ eccłiam.
siue discernendi causa. siue qͦd int̾

Expanded text:
est universalis: non enim sicut conventicula hereticorum in aliquibus regionum partibus coartatur, sed per totum orbem terrarum dilatata diffunditur. EtApostolus adprobat ad Romanos dicens mundo.' Hinc et universitas ab uno cognominata est, propter quod in unittem Ecclesia cum una sit, a Iohanne septem scribuntur, nisi ut una catholica septiformi plena Spiritu designetur? Sicut et de Domino novimus dixisse Salomontamen septem una esse non ambigitur, columnInchoavit autem Ecclesia a loco ubi venit de coelo Spiritus sanctus: et implevit uno loco sedentes CXX. Pro peregrinatione autem praesenti Ecclesia Syon dicitur: eo quod ab hujus peregrinationis longitudine posita promissionem rerum coelestium speculetur: et idcirco Syon, id est, speculatio, nomen Synagoga Graece, Latine, congregatio, dicitur. Quod proprium nomen Judaeorum nagoquam Synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam, sive discernendi causa, sive quod inter
Abbreviated transcription (Latin):
usicȩ partes sunt tres: id est ar¬
monica. rithinica. metrica
armonica est: quȩ discernit in so¬
uis acutũ ce grauem. Rithinica ẽ.
quȩ requirit incursionẽ uerboꝵ.
utrũ bene sonus an male cohereat.
Metrica ẽ. quȩ mensurã diuersoꝵ
metroꝵ ꝓbabili racione cognoscit:
ut uerbi gr̃a. heroycon. iambicon.
U. De trifor¬
mi musice diuisione.

Expanded text:
usicae partes sunt tres, id est, harmonica, rhythmica, metrica. Harmonica est, quae decernit in sonis acutum et gravem. Rhythmica est, quae requirit incursionem verborum, utrum bene sonus an male cohaereat. Metrica est, quae mensuram diversorum metrorum probabili ratione cognoscit, ut verbi gratia heroicon, iambicon, De triformi Musicae divisione.
Abbreviated transcription (Latin):
tatem. S atyriasis ẽ iuge desid̃ium
ueneris: cũ extensione naturalium
locoꝵ. dicta passio a satyris. Oiar¬
ria: iugis uentris cursus ẽ. sine uo¬
mitu. Dissynteria ẽ diuisio conti¬
nuationis: id est ulceratio intestins
Dis enĩ diuisio est intra intestina. fĩt
autẽ antecedenti fluore: quẽ greci
qͦd cibũ tamquã ꝑ lineã intestine
nullis obstãtib faciat ꝓlabi. Co¬
lica passio. nom̃ sumpsit ab inte¬
stino: quẽ greci colũ appellant.
Ragadiȩ dicunt᷑: eo qͦd fixure sint
rugis collectȩ circa orificiũ. H ec ce¬
emorroide a sanguinis fluore dictȩ.
Greci enĩ sanguinẽ. emat dicunt.

Expanded text:
tatem. Satiriasis iuge desiderium tatem. Satiriasis iuge desiderium Veneris cum extensione naturalium locorum. Dicta passio a Satyris. Diarria iugis ventris cursus sine vomitu. Disinteria est divisio continuationis, id est ulceratio intestini. Dis enim divisio est, intera intestina. Fit autem antecedente fluore, quem Graeci quod cibum tamquam per lenia intestinae nullis obstantibus faciat prolabi. Colica passio nomen sumpsit ab intestino, quem Graeci κῶλον appellant. Ragadie dicuntur, eo quod fissure sunt rugis collecte circa orificium; he et hemorrhoide a sanguinis fluore dicte; Greci enim sanguinem ema dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Fit autẽ hec passio. intemꝑantia
egrotantis. uł curatione mala me¬
dicaminis: aut post egͥtudinẽ tar¬
da resumptio. Atrophya: nomen
accepit a diminutione corporis. Nã
greci nutͥmenti cessationẽ atͦphyã
dicunt. Est enĩ tenuitas corporis.
ex causis latentib & paulatĩ con¬
ualescentibꝰ. S arcyan ẽ suꝑfluũ
carnis incrementũ: quo ultra mo¬
dum corpora saginant᷑. Greci enĩ
uocata. a parte corporis quã uexat.
Nã uertibuloꝵ ossa quoꝵ sũmitas
uocant. fit autẽ de fleginate quotiens
descenderit in recta ossa: ce efficitur
ibi glutinatio. Podagram greci a
reptentione pedũ dicunt nominatã:
& a ferali dolore. Siqͥdem om̃e quod ĩ¬
iite fuerit: abusuie agreste uocamꝰ.
Arterycus morbꝰ: ab articuloꝵ passio¬
ne uocabulũ sumpsit. Calculus
petra ẽ quȩ in uesica fit: unde & no¬
men accepit. Gignitur autẽ ex mate¬
ria flegmatica. Stranguiria dicta
est: eo qͦd stringat urinarũ difficul¬

Expanded text:
Fit autem haec passio intemperantia Fit autem haec passio intemperantia aegrotantis, vel curatione mala medicaminis; aut post aegritudinem tarda resumptio. Atrofia nomen accepit a diminutione corporis; nam Graeci nutrimenti cessationem ἀτροφίαν dicunt. Est enim tenuitas corporis ex causis latentibus, et paulatim convalescentibus. 28. Sarcia est superfluum carnis incrementum, quo ultra modum corpora saginantur; Graeci enim vocata a parte corporis quam vexat. Nam vertebrorum ossa, quorum summitas vocant. descenderit in recta ossa, et efficitur ibi glutinatio. Podagram Graeci a retentione pedum dicunt nominatam, et a ferali dolore. Siquidem omne, quod inmite fuerit, abusive agreste vocamus. Artriticus morbus ab articulorum passione vocabulum sumpsit. Cauculus petra est quae in vesica fit, unde et nomen accepit. Gignitur autem ex materia phlegmatica. Stranguria dicta est, eo quod stringat urinarum difficul
Abbreviated transcription (Latin):
grece ab altitudine uocat᷑: quod
a ꝓfundo pectoris ueniat. Cuiꝰ con¬
traria ẽ suꝑior. in faucib ubi uua
distillat. N postoma: a colletione
nom̃ accepit. Nlam collectiones. greci apo¬
stomas uocant. Enphos dicta: ab
apostoma intͥnsecus uł in latere uł
in stomacho cũ dolore & febribꝰ & tussi
& habundantib spumis & prurulen¬
tiis. Hypaticus morb a iecoris passi¬
one nom̃ accepit. Greci enĩ iecur: ypa¬
dem uocant. Lienosis ab splene uo¬
cabulũ sumpsit. Greci enĩ splen: lien
dicunt. I dropis nom̃ sumpsit: ab
aquoso humore cutis. Nam greci ydroᷤ.
uocauerunt aquã. Est enĩ humor sub¬
cut aneus. cũ inflatione turgente &e
anhelitu fetido. Nefresis: a renum
languore nom̃ accepit.Renes enim
greci: nefresin dicunt. Paralysis
dicta a corporis impensatione. fa¬
cta ex multa infrigidatione: aut
in toto corpore aut in parte. Ca¬
cexia nom̃ sumpsit a corporis in¬
malã uexationẽ greci uocauerunt.

Expanded text:
Graece ab altitudine vocatur, quod Graece ab altitudine vocatur, quod a profundo pectoris veniat. Cuius contraria est superior in faucibus, ubi uva titillat. Apostoma a collectione nomen accepit. Nam collectiones Graeci apostomas vocant. Enpiis dicta ab apostoma intrinsecus vel in latere vel in stomacho cum dolore et febribus et tussi et abundantibus spumis et purulentiis. Hepaticus morbus e iecoris passione nomen accepit. Graeci enim iecur ἧπαρ vocant. Lienosis ab splene vocabulum sumpsit. Graeci enim σπλὴν lien dicunt. Hydropis nomen sumpsit ab aquoso humore cutis. Nam Graeci ὑδωρ aquam vocaverunt. Est enim humor subcutaneus cum inflatione turgente et anhelitu foetido. Nefresis a renum languore nomen accepit. Renes enim Graeci νεφροὺς dicunt. Paralesis dicta a corporis inpensatione, facta ex multa infrigidatione, aut in toto corpore, aut in parte. Cacexia nomen sumpsit a corporis inmalam vexationem Graeci vocaverunt.
Abbreviated transcription (Latin):
monem: thysis dicitur. Corrra est.
qͦtiens infusio capitis in ossa uene¬
rit nariũ. & p̃focationem fecerit cũ
sternutatigne: unde & coriza nom̃
accepit. Brancos est p̃focatio fau¬
cium: a frigido humore. Greci enĩ
guttur. brancos dicunt. circa quẽ
fauces sunt: quas nos corrupte bnͣ¬
cias dicimꝰ. Raucedo: amputatio
uocis. Hȩc & artheriasys uocat᷑.
eo qd̾ uocem raucã &e clausam red¬
dat. ab artheriarũ iniuria. Su¬
spirũ nom̃ sumpsit. qͥa inspirati¬
onis difficultas est: quẽ greci disnoã
dicuuit. id est p̃focationem. Peri¬
pleumonia. a pulmonib nom̃ accep̃.
Est enĩ pulmonis tumor: cũ spuma¬
rum sanguinearũ effusione. E mob¬
toys. ẽ emuissio sanguinis ꝑ os: un¬
de & nom̃ accepit. Emath enĩ san¬
guis dici᷑. Ihysis ẽ ulceratio &
tumor in pulmonibꝰ: qui in iuue¬
nib facilius uenire solet. Thysus
autẽ apud grecos dicta: quod sit
consumptio totiꝰ corporis. Cussĩ.

Expanded text:
monem, πτύσις dicitur. Coryza est monem, πτύσις dicitur. Coryza est quotiens infusio capitis in ossa venerit narium, et provocationem fecerit cum sternutatione; unde et coryza nomen accepit. Branchos est praefocatio faucium a frigido humore. Graeci enim guttur βράγχος dicunt, circa quem fauces sunt, quas nos corrupte brancias dicimus. Raucedo amputatio vocis. Haec et arteriasis vocatur, eo quod vocem raucam et clausam reddat ab arteriarum iniuria. Suspirium nomen sumpsit, quia inspirationis difficultas est, quam Graeci δύσπνοιαν dicunt, id est praefocationem. Peripleumonia a pulmonibus nomen accepit. Est enim pulmonis tumor cum spumarum sanguinearum effusione. Haemoptois emissio sanguinis per ora, unde et nomen accepit. Αἷμα enim sanguis dicitur. Tisis est ulceratio et tumor in pulmonibus, qui in iuvenibus facilius venire solet. Φθίσις autem apud Graecos dicta, quod sit consumtio totius corporis. Tussis
Abbreviated transcription (Latin):
cidat spumetꝙ. Comicialis autẽ dictꝰ.
qͦd apud gentiles cũ comicioꝵ die
cuiquã accidisset: comicia dimitte¬
bantur. Erat autẽ apud Romanos
comicioꝵ dies sollempnis: in kalen¬
dis lanuariz. Mania. ab insania
uł furore uocata. Nam grecorũ ue¬
tustas. furorem manicem appella¬
bat: siue ab inuqͥtate quã greci ma¬
nie uocauerunt: siuie a diuinatione
qͥa diuinare grece manzm dicitur.
ci enĩ nigrum melan uocant: fel
autẽ colen appellant. ꝑpylempsia
autẽ in fantasia fit: melancolia in
racione: mania in memoria.
Typhi sunt frigidȩ febres: quȩ ab¬
usiue typhi appellantur ab herba
quȩ in aqua nascit᷑. latine forma atq
status dicit᷑. Est enĩ accessionũ uel re¬
cessionũ reuolutio ꝑ statuta tempoꝵ
int̾ualla. Reuma grece: latine
eruptio. siue fluor appellatur. Ca¬
tharsus ẽ: fluor reumȩ iugis ex na¬
ribus: quȩ dũ ad fauces uenerit bran¬
cos uocatur: dũ ad thoracem uł pul¬

Expanded text:
cidat spumetque. Comitialis autem dictus, cidat spumetque. Comitialis autem dictus, quod apud gentiles cum comitiorum die cuiquam accidisset, comitia dimittebantur. Erat autem apud Romanos comitiorum dies sollennis in kalenispalensis Mania, ab insania vel furore vocata est, nam Grecorum vetustas furorem manichem appellabat sive ab iniquitate, quam Greci manie vocaverunt; sive a divinatione, quia divinare Greci mantenim ci enim nigrum μέλαν vocant, fel autem χολὴν appellant. Epilemsia autem in phantasia fit; melancholia in ratione; mania in memoria. Typi sunt frigidae febres, qui abusive tipi appellantur ab herba quae in aqua nascitur. Latine forma atque status dicitur. Est enim accessionum vel recessionum revolutio per statuta temporum intervalla. Reuma Graece, Latine eruptio sive fluor appellatur. Catarrhus est fluor reumae iugis ex naribus, quae dum ad fauces venerit, βράγχος vocatur; dum ad thoracem vel pul
Abbreviated transcription (Latin):
remoratur. ut podagra. thẏsis.
Cronon enĩ apud grecos: tempꝰ dicit᷑.
Cephalia: ex causa uocabulũ ha¬
bet. Capitis eiũ passio est: & greci
nuia ab accidenti nom̃ sumpsit: qd̾
repentinas tenebras ingerat ocłis:
cũ uertigine capitis. U ertigo
autem ẽ: quotienscũq uentꝰ consurgit.
& t̾ram in circuitu mictit. sic & in uer¬
ticem hominis archeriȩ & uenȩ uentosi¬
tatem ex resoluta humectatione gig¬
nunt. & in oculis gyrũ faciunt: un¬
de & uertigo nuncupata ẽ. Epylẽp¬
sia uocabulũ sumpsit: quod mentem
appendens. parit etiam corpꝰ possideat.
pellant. Fit autẽ ex melancolico humo¬
re. quotiens exuberauerit: & ad cere¬
brum conu̾sus fuerit. Hec passio &e
caduca uocatur: eo qͦd cadens eger spas¬
mos patiat᷑. Hos etiã uulgus lunati¬
cos uocat: qͦd ꝑ lunȩ cursum comitet᷑
eos insidia demonũ. Idem & larba¬
tio. Ipse ẽ & morbꝰ comicialis. id est
maior & diuinꝰ quo caduci tenentur
cui tanta uis ẽ ut homo ualens con¬

Expanded text:
emoratur, ut podagra, phthisis, χρόνος enim, apud Graecos tempus dicitur. 2. Cephalea ex causa vocabulum habet, capitis enim passio est; Graeci enim ma ab accidenti nomen sumpsit, quod repentinas tenebras ingerat oculis, cum vertigine capitis. Vertigo autem est, quotiescunque ventus consurgit, et terram in circuitum mittit. 4. Sic et in vertice hominis arteritatem ex resoluta humectatione gignunt, et in oculis gyrum faciunt. Unde et vertigo nuncupata est. Epilemsia vocabulum sumsit, quod mentem adpendens pariter etiam corpus possideat. pellant. Fit autem ex melancholico humore, quotiens exuberaverit et ad cerebrum conversus fuerit. Haec passio et caduca vocatur, eo quod cadens aeger spasmos patiatur. Hos etiam vulgus lunaticos vocant, quod per lunae cursum comitetur eos insidia daemonum. Item et larvatici. Ipse est et morbus comitialis, id est maior et divinus, quo caduci tenentur. Cui tanta vis est ut homo valens con
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩda etiam facta sunt ex nominũ
diriuatione: ut a prudentia pru¬
dens. Quȩd̾a etiam ex uocibꝰ: ut a
garrulitate garrulus. Quȩd̃a etiã
ex greca ethimologia orta. declina¬
ta sunt in latinũ: ut silua. domꝰ.
Alia quoq ex nominib locoꝵ. urbiũ.
fluminũ: traxerunt uocabula. Nul¬
ta etiã ex diuersarũ gentium sermo
ne uocant᷑: unde & origo eorum uix
cernit᷑. Sunt enĩ pleraque nomina
barbara: & incognita latinis &e gͣcis.
xui. De glosa.

Expanded text:
Quaedam etiam facta sunt ex nominum Quaedam etiam facta sunt ex nominum derivatione, ut a prudentia 'prudens'; quaedam etiam ex vocibus, ut a garrulitate 'garrulus'; quaedam ex Graeca etymologia orta et declinata sunt in Latinum, ut 'silva', 'domus'. Alia quoque ex nominibus locorum, urbium, vel fluminum traxerunt vocabula. Multa etiane vocantur. Unde, et origo eorum vix cernitur. Sunt enim pleraque barbara nomina, et incognita Latinis et Graecis. XXX. De glos
Abbreviated transcription (Latin):
chimologia ẽ origo uocabuloꝵ:
cũ uis uerbi uł nominis ꝑ int̾¬
pretationẽ colligitur. Hanc aristoti¬
les symbolon. cicero annotationem
nonunauit: qͥa nomina & uerba
rerũ nota facit exemplo posito: ut¬
puta flum̃ quia fluendo crescit: a
fluendo dictũ. Cuiꝰ cognitio: sepe u¬
sum necessariũ habet in interp̃ta¬
tione sua. Nam dũ uideris unde¬
Ie
ortum ẽ nomen: citiꝰ ium eiꝰ intelligis. Om̃is
enĩ rei inspectio: ethimologia cognita pla
nior ẽ. Non autem om̃ia nomina a uete
seruis &e possessionib int̾dum scdm
qͦd placet nr̃e uoluntati nomina da¬
mus. hinc ẽ quod om̃ium nominũ
echimologiȩ ñ reꝑiuntur. qͥa quȩda
ñ scđm qualitatem qua genita st̃:
s iuxta arbitriũ humanȩ uolunta¬
tis uocabula acceꝑunt. Sunt autẽ
echimologiȩ nominũ aut ex causa
ex origine. ut homo qͥa sit ex humo.⁊
aut ex contrariis. ut a lauando lotꝰ.
dum lutũ ñ sit mundũ: re lucus
quia umbra opacus parũ luceat.

Expanded text:
mologia est origo vocabulorum, cum vis verbi vel nominis per interpretationem colligitur. Hanc Aristoteles σύμβολον, Cicero adnotationem nominavit, quia nomina et verba rerum nota facit exemplo posito; utputa 'flumen', quia fluendo crevit, a fluendo dictum. Cuius cognitio saepe usum necessarium habet in interpretatione sua. Nam dum videris unde ortum est nomen, citius vim eius intellegis. Omnis enim rei inspectio etymologia cognita planior est. Non autem omnia nomina a veterservis et possessionibus interdum secundum quod placet nostrae voluntati nomina damus. Hinc est quod omnium nominum etymologiae non reperiuntur, quia quaedam non secundum qualitatem, qua genita sunt, sed iuxta arbitrium humanae voluntatis vocabula acceperunt. Sunt autem etymologiae nominum aut ex causa ex origine, ut 'homo', quia sit ex humo, aut ex contrariis ut a lavando 'lutum', dum lutum non sit mundum, et 'lucus', quia umbra opacus parum luceat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nter astrononiã autem & astrologiam:
aliquid differt. Nam astronomia celi
conuersionẽ. ornatus. ortus. obttꝰ mo¬
tusq syderum continet: uel qua ex
causa ita uocentur. Astrologia uͦ: par¬
tim naturalis. partim suꝑsticiosa est.
Naturalis. dum exequit᷑ solis & lune
cursus. uel stellarũ. certas temporum
stationes. Suꝑsticiosa uͦ est illa. quam
mathematici secuntur. qui in stellis au¬
guriantur: quiq etiam duodecim cęli
signa ꝑ singła animȩ uel corporis mẽ¬
bra disponunt. syderũq cursu natiui¬
tates hominũ &e mores p̃dicare conant᷑¬

Expanded text:
nter Astronomiam autem et Astrologiam aliquid differt. Nam Astronomia caeli conversionem, ortus, obitus motusque siderum continet, vel qua ex causa ita vocentur. Astrologia vero partim naturalis, partim superstitiosa est. Naturalis, dum exequitur solis et lunae cursus, vel stellarum certas temporum stationes. Superstitiosa vero est illa quam mathematici sequuntur, qui in stellis auguriantur, quique etiam duodecim caeli signa per singula animae vel corporis membra disponunt, siderumque cursu nativitates hominum et mores praedicare conant
Abbreviated transcription (Latin):
dicta. a numero septem dierũ:
quoꝵ repeticione & m̃ses. & anni.
septem dicunt᷑. Hanc nos septima¬
nam uocamꝰ: quasi septem luces.
Nam mane lux est. Odauus autem
dies idem pͥmus est ad quẽ reditur.:
&e a quo rursus ebdomadis series
orditur.

Expanded text:
dicta a numero septem dierum quorum repetitione, et menses, et anni, septem dicunt. Hanc nos septimanam vocamus, quasi septem luces. Nam MANE lux est. Octavus autem dies, idem primus est, ad quem reditur, et a quo rursus hebdomadis series orditur.
Abbreviated transcription (Latin):
Greci uͦ nomen mundo de ornam̃to
accõmo dauerunt: ꝓpt̾ diuersitatẽ
elementoꝵ & pulchritudinẽ sidũ.
Appellatur apud eos cosmos: quod
tũ. Nicħ enĩ mundo pulchrius.
oculis carnis aspicimus. Quatuor¬
orientẽ. & occidentẽ. septentrionẽ.
& meridiem. Oriens. ab ex ortu soł
ẽ nuncupatꝰ. Occidens. quod diem
faciat occidere. atq interire. Abscõ¬
dit enĩ lumen mundo. & tenebras
suꝑ indicit. Septentrio autẽ a
septem stellis axis uocatur: que in
ipsoreuolute rotant᷑. Hic ꝓpͥȩ uertex
dr. eo quod uertit᷑. sicut poeta ait.
ibi sol faciat mediũ diem. quasi me¬
didies. uel quia tunc micat puriꝰ
ether. Merum enĩ purũ dicitur. Ia
nue cęli duȩ sunt. oriens & occasus.
Nam una porta sol ꝓcedit. alia se re¬
cipit. Cardines autẽ mundi duo:
septentrio. & meridies. In ipsis enĩ
uoluit᷑ celum.¬

Expanded text:
mundo de ornamento accommodaverunt propter diversitatem elementorum, et pulchritudinem siderum. Appellatur enim apud eos cosmos, quod ihil enim mundo pulchrius oculis carnis aspicimus. Munduorientem et occidentem, septentrionem et meridiem. Oriens ab exortu solis est nuncupatus. Occidens, quod diem faciat occidere atque interire. Absconditi enim lumen mundo et tenebras superinducit. Septentrio autem a septem stellis axis vocatur, quae in ipso revolutae rotantur. Hic proprie vertex dicitur eo quod vertitur, sicut poeta ait: ibi sol faciat medium diem, quasi medidies: vel quia tunc purius micat aether. Merum enim purum nuae caeli duae sunt, Oriens et Occasus; nam una porta sol procedit, alia se recipit. Cardines autem mundi duo, Septentrio et Meridies; in ipsis enim volvitur caelum