comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ potabit eos ds. Si sapcͥentia: ipsa di sapientia ostend& eis seipsam. Si
amcicia: diligent d̾m plusquam seipsos. & iuicẽ tanqua̾ seipsos. & ds il¬
los plusquam illi seipsos: quia illi illum & se & inuicem ꝑ illum. & ille se et
illos ꝑ seipsimi. Si concordia. om̃ib illis erit una uoluntas. qr nulla illis erit
nisi sola dĩ uolitas. Si potestas. om̃ipotentes erunt suȩ uolintatis. ut
ds suȩ. Nam sicut poterit ds̃ qđ uolet ꝑ scipsu : ita poterunt illi quod
uolent ꝑ illum. quia sicut illi non aluid uolent quam qđ ille: ua ille uo¬
let quicquid illi uolent. & quod ille uolet nͣ poterit non eeͣ. Si honor et
dem osi coheredes quidẽ xꝑi. Siuera securitas: certe ita certi exiuit.
nũquam & nullatenus istał potius istud bonu̾ sibi defuturũ : sicut certiert̃
se non sua sponte illud amissuros. nec dilectorẽ dm̃ illud dilectorib suis
inuitis ablaturum. nec aliquid do potentius inuitos dmͣ & illos sẽpara¬

Expanded text:
suae potabit eos " deus. Si sapientia: ipsa dei sapientia ostendet eis seipsam. Si amicitia: diligent deum plus quam seipsos, et invicem tamquam seipsos, et deus illos plus quam illi seipsos; quia illi illum et se et invicem per illum, et ille se et illos per seipsum. Si concordia: omnibus illis erit una voluntas, quia nulla illis erit nisi sola dei voluntas. Si potestas: omnipotentes erunt suae voluntatis ut deus suae. Nam sicut poterit deus quod volet per seipsum, ita poterunt illi quod volent per illum; quia sicut illi non aliud volent quam quod ille, ita ille volet quidquid illi volent; et quod ille volet non poterit non esse. Si honor et dem dei, coheredes autem Christi ". Si vera securitas: certe ita certi erunt numquam et nullatenus ista vel potius istud bonum sibi defuturum, sicut certi erunt se non sua sponte illud amissuros, nec dilectorem deum illud dilectoribus suis invitis ablaturum, nec aliquid deo potentius invitos deum et illos separa
Abbreviated transcription (Latin):
ete der bem concirat: quam amabilis ẽ sapientia quȩ omia conqlilit g n¬
bilo:. Sema si multȩ ce magne delectationes sunt in reb. delec labilibias
qualis & auonta delectacro ẽ in illo qui fecit ipsa de lectabiatilibus.
quibos bono uolet qmie illi erit & quid illi ñ erit serte quicqd uolet
ner s &l ausod uiole non eritlbi quppe erunt bona coer qitse &÷ i noliȩ
qualia uers sctiluis uidit nec auris audiuit. nec cor hominis cogitauur¬

Expanded text:
rum; quam amabilis est Sapientia, quae omnia creavit ex nihilo? Denique, si multae et magnae delectationes sunt in rebus delectabilibus; qualis et quanta delectatio in illo qui fecit ipsa delectabilia? O qui hoc bono fruetur, quid erit, et quid illi non erit? Certe quidquid volet erit, et quidquid nolet non erit. Ibi quippe erunt bona corporis et animae, qualia oculus non vidit, nec auris audivit, nec cor hominis cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ma res ista ñ eẽ nequeat cogitari. meliꝰ fortasse diceret᷑ qđ ñ ee̾ aut etiã posse
ũ eẽ. ñ possit intelligi. Nam scdm ꝓpͥetatẽ u̾bi istius fassa nequeunt ĩtellig
quȩ possunt utiꝙ eo mͦ cogitari quo dm̃i ñ ce̾ insipiens cogicauit. Et me
me nͣ eẽ quanduui eẽ certissime scio: nescio utrũ possim. S si possum. cur
non & auicqͥd aliud eadẽ certitudme scio. Si autem nͣ possũ : ñ erit iam
istud ꝓpͥum dõ. Cȩt̾a libelli illius tam ueracit᷑ & tã pͣclare sunt magni¬
ficeq disserta. tanta deniq referta utilitate. & pii ac sciͣ affectus intimo
auocđa odore fraglantia: ut nullom̾ propt̃ illa quȩ in initus recte
quidẽ sensa s mimis firmit᷑ argum̃tata sc̃. ista sint contẽpnenda. s illa potirs
argum̃tanda robustus ac sic omĩa cũ ingenti ueneratione &e laude susc¬
pienda.

Expanded text:
ma res ista non esse nequeat cogitari, melius fortasse diceretur quod non esse, aut etiam posse ma res ista non esse nequeat cogitari, melius fortasse diceretur quod non esse, aut etiam posse non esse, non possit intelligi: nam secundum proprietatem verbi istius, falsa nequeunt intelligi; quae possunt utique eo modo cogitari, quo Deum non esse, insipiens cogitavit: et me me non esse, quandiu esse certissime scio, nescio utrum possim; sed si possum, cur non et quid quid aliud eadem certitudine scio? Si autem non possum, non erit jam istud proprium Deo. 8. Caetera libelli illius tam veraciter et tam praeclare sunt magnificeque disserta, tanta denique referta utilitate, et pii ac sancti affectus intimo quodam odore fragrantia, ut nullo modo propter illa, quae in initiis recte quidem sensa, sed minus firmiter argumentata sunt, ista sint contemnenda, sed illa potius argumentanda robustius, ac omnia cum ingenti veneratione et laude suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
falsum aut incertũ aliꝗͥd in ĩtellectu meo. eẽ docuerit. kȩc interĩ ad obiec¬
ta insipiens ille responderit. Cui cũ deĩceps asserit᷑ tale eẽ mauis illud ut
nec sola cogitatione ualeat ñ eẽ & hoc rursus non aliunde ꝓbatur. quã es
ipso qd̾ alit̾ non erit om̃ib maiꝰ. idẽ ipsũ possit referre responsũ & dicere.
Quando em̃ ego rei ueritatẽ eẽ tale aliquid hoc ẽ mauis om̃ib diri. ut ex hoc
mͥ debeat ꝓbari in tantũ etiam reipsaid eẽ ut nec possit cogitari nͣeẽ: Qua¬
ꝓpt̃ certissimo pͥmitꝰ aliquo ꝓbandũ ẽ arguñto aliqu̾a suꝑiore̾ hoc eͣ maio¬
rẽ ac meliorẽ om̃iũ quȩ st̃ eẽ nataͣm. ut ex hoc alia iam possimus omta conꝑ
bare quil necesse ẽ illud qđ maiꝰ ac meliꝰ ẽ om̃ib ñ carere. Cũ autẽ dr qđ sum¬

Expanded text:
falsum aut incertum aliquid in intellectu meo esse docuerit. 7. Haec interim ad objecfalsum aut incertum aliquid in intellectu meo esse docuerit. 7. Haec interim ad objecta incipiens ille responderit cui cum deinceps asseritur tale esse majus illud, ut nec sola cogitatione valeat non esse: et hoc rursus non aliunde probatur, quam eo ipso, quod aliter non erit omnibus majus, idem ipsum possit referre responsum, et dicere. Quandonam ego rei veritate esse tale aliquid, hoc est, majus omnibus, dixi: ut ex hoc mihi debeat probari intantum etiam reipsa id esse, ut nec possit cogitari non esse? Quapropter certissimo primitus aliquo probandum est argumento aliquam superiorem, hoc est, majorem ac meliorem omnium, quae sunt, esse nbare quibus necesse est illud quod majus ac melius est omnibus, non carere. Cum autem dicitur quod sum
Abbreviated transcription (Latin):
quispiam. & ego facile dictum in quo nichil ẽ diffi cultatis intelligam. At si
cune uelut consequent᷑ adumgat ac dicat non potesultra dubitare infulã
illam t̾ris om̃ib p̾stantiorẽ uere eẽ alicubi in re. quam & in intellec¬
tu tuo non ambigis ee̾ quia & p̃stantius e m incellectu solo s eriã exͣ in
re. ido sic cam uecesse ẽ eẽ quia nͥ fuerit. quecũꝙ alia in re.eͣ terra p̃stan¬
tior illa erit ac sic ipsa iam a te p̾stancior intellecta p̾stantior non erit. si inqu̾a
hȩc ille mͥ uelit astruere de insula illa qd uere sit ambigendum ultͣ ñ ee̾. aut
iocari illy credam. aut nescio quẽ stultiorẽ debeam reputare. utrũ me si ei con¬
ceda an illũ si se put& aliqua certitudine insulȩ illius essentiã astruere. nͥ pͥus
ipsã p̃stantiã eiꝰ solũmͦ sicut rẽ uere atꝙ indubiȩ existentẽ. nec ullatenus sic̃

Expanded text:
quisptam; et ego facile dictum, in que nihil est difficultatis, intelligam. At si quisptam; et ego facile dictum, in que nihil est difficultatis, intelligam. At si tunc velut consequenter adjungat ac dicat: Non potes ultra dubitare insulam illam omnibus terris praestantiorem vere esse alicubi in re, quam et in intellectu tuo non ambigis esse: et quia praestantius est non in intellectu solo, sed etiam esse in re; ideo sic eum necesse est esse; quia nisi fuerit, quaecunque alia in re est terra praestantior illa erit; ac sic ipsa jam a te praestantior intellecta, praestantior non erit. Si, inquam, per haec ille mihi velit astruere de insula illa, quod vere sit, et ambigendum ultra non esse: aut jocari ipsum credam, aut nescio quem stultiorem debeam reputare; utrum me, si ei concedam; an illum, si se putet aliqua certitudine insulae illius e sentiam astruxisse, nisi prius ipsam praestantiam ejus solummodo sicut rem vere atque indubie existentem, nec ullatenus sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ius: ñ satis adtendit cui loquat᷑ Ego enim ñdũ dico inmo etiã nego ł
dubito nulla re uera mauiseẽ illud nec aluid ei eẽ concedo quam illud
si dicendum eͣ eeͣ cum sedm̃ uocẽ tantũ auditam: rem ꝓrsus ignotan
nege̾ adhuc dubitẽ ue constare ut ne in intellecti quid̃e ł cogitati¬
one mea eo saltem mͦ maius ipsũ eẽ dicam quo dubia etiam multa
sunt & incerta: Priusem̃ certũ mͥ necesse ẽ fiat re uera ec᷑ alicubi maius ipsĩ
& tũ demũ ex eo qdđ maus ẽ om̃ib inseipso quoꝙ subsistere non erit arbigu¬
non est cogminant aliqui ꝑditam quãꝙ fabulant᷑ multo amplius quã
de fortumatis insulis fert᷑. diuiciaꝵ deliciaꝵ ꝙ onĩũ mestimabili lib̾cate
pollere milloꝙ possessore aut habitatore unui̾sis aliis quas incolunt homi¬
nes t̾ris possidendoꝵ redundantia usꝙ quaꝙ p̃stare. Hoc ita eẽ dicarim

Expanded text:
jus, non satis attendit cui loquatur. Ego enim nondum dico, imo etiam nego, vel jus, non satis attendit cui loquatur. Ego enim nondum dico, imo etiam nego, vel dubito, ulla re vera esse majus illud: nec aliud ei esse concedo, quam illud, si dicendum est esse, cum secundum vocem tantum auditam rem prorsus ignotam negem adhuc, dubitemve constare; ut ne in intellectu quidem vel cogitatione mea, eo saltem modo majus ipsum esse dicam, quo dubia etiam multa sunt et incerta. Prius enim certum nihil necesse est fiat, revera esse alicubi majus ipsum, et tum demum ex eo, quod majus est omni bus, in seipso quoque subsistere non erit ambigunon est, cognominant aliqui perditam: quamque fabulantur multo amplius, quam de fortunatis insulis fertur, divitiarum, deliciarumque omnium inaestimabili ubertate pollere, nulloque possessore aut habitatore, universis aliis, quas incolunt homines, terris, possidendorum redundantia usquequaque praestare. Hoc ita esse dicat mihi
Abbreviated transcription (Latin):
uera hoc eͣ litteraꝵ sonus aut sillabaꝵꝑ. quã uocis auditę significatio cogi¬
tet᷑. s non ita ut ab illo qͥ nouit qͥd ea soleat uoce significari a qͦ scilic& cogi¬
tat᷑ scdm̃ rẽ ł in sola cogitatione ueram. uerum ut ab eo qui illud non no¬
uit & solumꝰ cogitat scdm aniii motũ illius auditu uocis effectũ signisi¬
cacionẽꝙ ꝑceptȩ uocis conantẽ effingere sibr. Qd̃ nurũ ẽ siumquã reiueri¬
tate potuerit. Ita gͦ nec ꝓrsus alit̾̃ adhuc in incellectu meo constat illud haberi
cum audio intelligoꝙ dicentẽ eẽ aliqd maiꝰ om̃ib quȩ ualeant cogitari. Hȩc de
Si eẽ dicendum ẽ ĩ intellectu qđ scđm ueritatẽ cuiꝰ quã rei neqtͥ saltem cogita¬
ri: & hoc in meo sic eẽ nͣ denego. S quia ꝑ hoc eẽ quoꝙ in re nͣ potest ulla¬
tenus obtinere: illud ei eẽ adhuc penitꝰ ñ concedo. qͦusꝙ mͥ argum̃to ꝓbe¬
tur indubio. Qđ qui eẽ dic̾ hoc quod mauis om̃ib alit̾ ñ erit om̃ib ma¬

Expanded text:
vera, hoc est, litterarum sonus vel syllabarum, quam vocis auditae significatio cogitetur; sed non ita ut ab illo, qui novit quid ea soleat voce significari: a quo, scilicet, cogitatur secundum rem vel in sola cogitatione vera: verum ut ab eo, qui illud non novit; et solummodo cogitat secundum animi motum illius auditu vocis effectum, significationemque perceptae vocis conantem effingere sibi: quod mirum est si unquam rei veritate potuerit. Ita ergo, ne prorsus aliter adhuc et in intellectu meo constat illud haberi, cum audio intelligoque dicentem esse aliquid majus omnibus quae valeant cogitari: haec de Si esse dicendum est in intellectu, quod secundum veritatem cujusquam rei nequit saltem cogitari; et hoc in meo sic esse non denego. Sed quia per hoc esse quoque in re non potest ullatenus obtinere, illud esse ei adhuc penitus non concedo, quousque mihi argumento probetur indubio; quod qui esse dicit hoc, quod majus omnibus aliter non erit omnibus ma
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ imo intintu uid& quecãꝙ facta sunt. & a quo & ꝑ quẽ & quomͦ de¬
nichilo facta sinit. Quid puritatis. quid simplicitatis. qͥd certitudinis &
splendoris ibi est. Certe plus quam ã creat᷑a ualeat intelligi..¬
quam cogitari possit. Qmͣ naͣꝙ ualos cogitari eẽ aliquid huniusmo¬
di: si tu non es hoc ipsum. potest cogitari aliquid mauis te qd̃ fieri neqͥt.

Expanded text:
quae uno intuitu videt ququae uno intuitu videt qunihilo facta sunt! Quid puritatis, quid simplicitatis, quid certitudinis et splendoris ibi est! Certe plus quam a creatura valeat intelligi.quam cogitari possit. Quoniam namque valet cogitari esse aliquid hujusmodi; si tu non es hoc ipsum, potest cogitari aliquid majus te: quod fieri nequit.
Abbreviated transcription (Latin):
quia iudit te aliquatenus. s non uidit te sicuti es: Dñe ds̃ m̃s. formator et
reformator m̃s. dic desideranti animȩ meȩ qd aliud es quam qd̵ uidit. ut
pure uideat qđ desiderat. Intendit se ut plus uideat & niebil uid& ultia
hoc qđ uidit nͥ tenebtas . mimo non uid&e tenebtas quȩ nullȩ sunt i
te. s uid& se non plus posse uide proptͣ teuebras suas. Cur hoc dñe
cur hoc : Tenebratur oculus eius infirmitate sua. aut reuerberat fulgo¬
re tuo: S certe & tenebrat᷑ in se. & teuerberat᷑ a te. Utiꝙ & obscurat᷑
sua hreuitate. & obruit᷑ tua mim̃sitate. Were & contrahit᷑ angustia
sua. & uicit᷑ amplitudine tua. Quanta namꝙ ẽ lur illa. de qua micat
om̃e uerum qd racionali menti kic&. Quã ampla est illa ueritas. in qua
est om̃e qđ uerum est. extͣquam nͥ nͥ nic hil & falsum est. Quã inim̃sa est.

Expanded text:
quia vidit te aliquatenus, sed non vidit te sicuti es? Domine deus meus, formator et quia vidit te aliquatenus, sed non vidit te sicuti es? Domine deus meus, formator et reformator meus, dic desideranti animae meae, quid aliud es, quam quod vidit, ut pure videat, quod desiderat. Intendit se ut plus videat, et nihil videt ultra hoc quod vidit nisi tenebras; immo non videt tenebras, quae nullae sunt in te, sed videt se non plus posse videre propter tenebras suas. Cur hoc, domine, cur hoc? Tenebratur oculus eius infirmitate sua, aut reverberatur fulgore tuo? Sed certe et tenebratur in se, et reverberatur a te. Utique et obscuratur sua brevitate, et obruitur tua immensitate. Vere et contrahitur angustia sua, et vincitur amplitudine tua. Quanta namque est lux illa, de qua micat omne verum, quod rationali menti lucet? Quam ampla est illa veritas, in qua est omne quod verum est; et extra quam nonnisi nihil et falsum est? Quam immensa est,
Abbreviated transcription (Latin):
singularit᷑ es incireũser iptus & ȩtͣ̃ntis. & tam̃ &e alii sꝑs sunt incirctmsctip¬
Querebas . hñ. & inuenisti eum eẽ quiddam sũmũ om̃ium
quo mcbil melius cognari pocest. & hoc eẽ ipsam uitam. lucem. sapi¬
entiam. bonitatẽ. ętͣnam beatitudinẽ. & beatam etͣnitatem. & hoc esse
ubiꝙ & semper. Nã si ñ inuenisti d̾m tuũ. qͦmͦ ẽ ille hoc qͦd inue¬
nisti & qđ illũ tã certa ueritate. & uera certitudine intelleristi:
nũ inuenisti. qd ẽ qđ ñ sentis qͦd inuenisti : Cur ñ sentit dñe ds̃ ani
mi nãꝙ intellexit hoc nͥ uidendo lucẽ & ueritatẽ : Aut potuit om̃i¬
no aliqd intelligerede te. nͥ ꝑ lucẽ tuã & ueritatẽ tuã: Si erg
uedit lucẽ & ueritatẽ: iudit te. Sinon uidit te: non indit lucem
nec ueritatem. An & ueritas & lure̾ qd nidit: s tani nondũ te uidit.

Expanded text:
singulariter es incircumscriptus et aeternus; et tamen et alii ssingulariter es incircumscriptus et aeternus; et tamen et alii srebas deum, et invenisti eum esse quiddam summum omnium, quo nihil melius cogitari potest; et hoc esse ipsam vitam, lucem, sapientiam, bonitatem, aeternam beatitudinem et beatam aeternitatem; et hoc esse ubique et semper. Nam si non invenisti deum tuum: quomodo est ille hoc quod invenisti, et quod illum tam certa veritate et vera certitudine intellexisti? Si vero invenisti: quid est, quod non sentis quod invenisti? Cur non te sentit, domine deus, animm? Quomodo namque intellexit hoc, nisi videndo lucem et veritatem? Aut potuit omnino aliquid intelligere de te, nisi per " lucem tuam et veritatem tuam "? Si ergo vidit lucem et veritatem, vidit te. Si non vidit te, non vidit lucem nec veritatem. An et veritas et lux est quod vidit, et tamen nondum te vidit,
Abbreviated transcription (Latin):
lis bonis es & ita de smmlibus.x iii¬
ed om̃e quod claudit᷑ aliquatenus loco aut tempore: minus e
quam qd̾ nulla ler loci aut temporis coera&. Em̃ gͦ mauis te
de te solo dici pocest : tu solus inci cum scriptus es& eternus. Quom
quia solus om̃iumi sicut non desinis. sic non incipis eẽ. S solus auomꝰ
eseitũscriptus : Aneieatus sps ad te collatus ẽcutũ scriptiis ad corpus
u ĩeueumscriptus : Nemppe om̃mo entimmscriptum ẽ. quod cum alic ubi
totim ẽ. non potest simul eẽ alibi qd de solis corporeis cerint. Incircumscru.¬
tum uͦ. dd̃ simul ẽ ubiꝙ totam. qđ de te solo intelligit᷑. Creinscriptum aut
simtil & ineix umniser iptum ẽ: qd cũ alibi sit totũ. porest simul eẽ totũ alibi
non tam̃ ubiq qd̾ de creatis sꝑitib cognoscit᷑. Si enim non ess& anima to¬
ta in singulis meubris sui corporis: non sentir& tota in singłis. Tugͦ dĩe

Expanded text:
lis bonus es: et ita de similibus. lis bonus es: et ita de similibus. ed omne quod clauditur aliquatenus loco aut tempore, minus est quam quod nulla lex loci aut temporis coercet. Quoniam ergo ma Quod quia de te solo dici potest, tu solus incircumscriptus es et aeternus. Quomoquia solus omnium sicut non desinis, sic non incipis esse. Sed solus quomodo es incircumscriptus? An creatus spiritus ad te collatus est circumscriptus, ad corpus vero incircumscriptus? Nempe omnino circumscriptum est, quod cum alicubi totum est, non potest simul esse alibi; quod de solis corporeis cernitur. Incircumscriptum vero, quod simul est ubique totum; quod de te solo intelligitur. Circumscriptum autem simul et incircumscriptum est, quod cum alicubi sit totum, potest simul esse totum alibi, non tamen ubique: quod de creatis spiritibus cognoscitur. Si enim non esset anima tota in singulis membris sui corporis, non sentiret tota in singulis. Tu ergo, Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
uus suis. Et utiq sine repugnantia. quia quos uis pimire non est us¬
tum saluari. & quib us parcere non est iustum dãpnari. Nam id solũ
uistum est quod uis. & non iustum quod non uis. Sic gͦ nascitur
de iusticia tua miscdia tua. quia iustum est te sic esse bonum.
ut & parcendo sis bonus. & hoc forsitan cur summe ustus¬
pocest uelle bona malis. S si ut cumq capi potest cur malos pocest uelle
saluare. ilud certe nulla ratione conp̾bendi pocest. cur de similib malis
hos magis salues quam illos ꝑ sumimam honitatẽ & illos magis dapnes.
quan utos ꝑ smimã uisficiam. Sic gͦ uere es sensibilis. omps. misericors. et
mupasibilis: quẽadmodũ uiuens. sapiens bonus beatus et̃nus .& quic qͥd
melius ẽ eẽ quam non ẽẽ.
ed certe quicqͥd es. non ꝑ aluid es quam ꝑ teipsum. Tuesgͥ ipsa uia
qua uiuis. & sapientia qua sapis. & bonitas ipsa qua bonis & ma¬

Expanded text:
is suis ". Et utique sine repugnantia; quia quos vis punire, non est iusis suis ". Et utique sine repugnantia; quia quos vis punire, non est iustum salvari, et quibus vis parcere, non est iustum damnari. Nam id solum iustum est quod vis, et non iustum quod non vis. Sic ergo nascitur de iustitia tua misericordia tua, quia iustum est te sic esse bonum, ut et parcendo sis bonus. Et hoc est forsitan, cur summe iustuspotest velle bona malis. Sed si utcumque capi potest, cur malos potes velle salvare: illud certe nulla ratione comprehendi potest, cur de similibus malis hos magis salves quam illos per summam bonitatem, et illos magis damnes quam istos per summam iustitiam. Sic ergo vere es sensibilis, omnipotens, misericors et impassibilis, quemadmodum vivens, sapiens, bonus, beatus, aeternus, et quidquid melius est esse quam non esse. ed certe quidquid es, non per aliud es quam per teipsum. Tu es igitur ipsa vita, qua vivis; et sapientia, qua sapis; et bonitas ipsa, qua bonis et ma
Abbreviated transcription (Latin):
ut malos pinias. & iustum ẽ ut malis parcas: An alio mͦ punis iuste
malos & alio mͦ uiste parcis malis : Cum enĩ pimis malos iustum est:
quia illoꝵ meritis conuenit cum uͦ parcis malis ustum ẽ. non quia illoꝵ
meritis s quia bonitati tuę condecens est. Nam parcendo malis ita iustꝰ
Qmͣ saluando nos quos iuste ꝑderes. sicut musericos es non quia tu
sentias affectum. s quia nos sentimus effectum. ita uistus es non
quia nobis reddas debitum. s qr facis qd̾ dec& te simime bonum
Sic itaq sine repugnantia uste pimis. & iuste parcis. xi¬
ed nriquid eriam ñ est iustum scd̾m te dñe. ut malos punias:
lustum quippe est. te sic ẽẽ iustum. ut iustior nequeas cogita¬
ri. Qđ nequaquã esses : sitantũ bonis bona. & ñ malis mala redderes.
lustior enim est qui & bonis & malis. quã qui bonis tantum merita

Expanded text:
ut malos punias, et iustum est ut malis parcas? An alio modo iuste punis ut malos punias, et iustum est ut malis parcas? An alio modo iuste punis malos, et alio modo iuste parcis malis? Cum enim punis malos, iustum est, quia illorum meritis convenit; cum vero parcis malis, iustum est, non quia illorum meritis, sed quia bonitati tuae condecens est. Nam parcendo malis ita iustus dum te. Quoniam salvando nos quos iuste perderes, sicut misericors es non quia tu sentias affectum, sed quia nos sentimus effectum: ita iustus es non quia nobis reddas debitum, sed quia facis quod decet te summe bonum. Sic itaque sine repugnantia iuste punis et iuste parcis. ed numquid etiam non est iustum secundum te, domine, ut malos punias? Justum quippe est te sic esse iustum, ut iustior nequeas cogitari. Quod nequaquam esses, si tantum bonis bona, et non malis mala redderes. Iustior enim est qui et bonis et malis, quam qui bonis tantum merita
Abbreviated transcription (Latin):
uere idcirco es misericors ꝙ sũme iustus es. Adiuua me niste & misericors
ds̃ cuius uice̾ quero. adiuua me ut intelligam qd̾ dico. Uere gͦ ido̾ mise¬
ricors es: quia ustus. Eigone miscdia tua nascit᷑ ex iusticia tua: Ergone
parcis malis er iusticia: Si sic est dñe. si sic est doxe me quomͦ est. Anquia
iustum ẽ te sic eeᷤ uonum. ut uequeas intelligi helior. & sic potent̃ oꝑa¬
ri ut non possis cogitari potentius. Quid enim hoc ustius: hoc utiꝙ
non fier& si esses bonus cantum retͥbuendo & non parcendo. & sifa¬
ceres de nonbonis tantũ bonos. & non eciam de malis. hoc itaq mͦ
uistũ eͣ ut parcas malis. & ut facias bonos de malis. Demꝙ quo d
ñ iuste fit non deb& fieri. & qd̾ deb& fieri uuuste fit. Si gͦ ñ iuste
malis misereris. non debes misereri. & si non debes misereri. iniuste
misereris. Qd̃ si nefas ẽ dic̾e̾. fasẽ crede̾ Tuste misereri malis.
ut boni bona & mali mala recipiant: Quomͦ gͦ & iustum ẽ

Expanded text:
ere idcirco es misericors, quia summe iustus es. Adiuva me, iuste et misericors deus, cuius lucem quaero, adiuva me, ut intelligam quod dico. Vere ergo ideo misericors es, quia iustus. Ergone misericordia tua nascitur ex iustitia tua? Ergone parcis malis ex iustitia? Si sic est, domine, si sic est, doce me quomodo est. An quia iustum est te sic esse bonum, ut nequeas intelligi melior, et sic potenter operari, ut non possis cogitari potentius? Quid enim hoc iustius? Hoc utique non fieret, si esses bonus tantum retribuendo et non parcendo, et si faceres de non bonis tantum bonos, et non etiam de malis. Hoc itaque modo iustum est ut parcas malis, et ut facias bonos de malis. Denique quod non iuste fit, non debet fieri; et quod non debet fieri, iniuste fit. Si ergo non iuste malis misereris, non debes misereri: et si non debes misereri, iniuste misereris. Quod si nefas est dicere, fas est credere te iuste misereri malis. ut boni bona et mali mala recipiant? Quomodo ergo et iustum est
Abbreviated transcription (Latin):
est heri & hodie & cras: quam in tempore. Eu autẽ lic& nichil sit sine
te non es cam̃. in loco aue temꝑe. s omĩa sunt in te. Nichil eium te conti¬
n&e. sed tu contines omnia.
ante omĩa es. quia ancequam fierent tu es. Ultra om̃a uͦ quomꝰes:
Qualit̾ enim es ultra ea quȩ finem non habebunt: An quia illa sine ce
nullatenus ee̾ possunt: tu autẽ nullomͦ minus es. etiam si illa redeunt
in nichilum: Sic enim quodammꝰ es ulłta illa. An etiam quia illa cogi¬
tari possunt. habere finem. tu uͦ uequaquam: Ilam sic illa quidem habent
finem quodamimꝰ. tu uͦ nullomꝰ. Et certe quod nullomͦ hab& finẽ ultia illud
est. quod aliquomꝰ finit᷑. An hoc quoꝙ modo transis om̃ia etum etͣ̃na. quia
tua & illoꝵ et̾nitas tota iͥ p̃sens est. cum illa nondum habeant de sua etͥnuate
quod uenturum est. sicut iam ñ habẽ qđ p̃teritum est: Sic quippe semꝑ

Expanded text:
est heri et hodie et cras quam in tempore; tu autem, licet nihil sit sine est heri et hodie et cras quam in tempore; tu autem, licet nihil sit sine te, non es tamen in loco aut tempore, sed omnia sunt in te. Nihil enim te continet, sed tu contines omnia. ante omnia es, quia antequam fierent tu es. Ultra omnia vero quomodo es? Qualiter enim es ultra ea quae finem non habebunt? An quia illa sine te nullatenus esse possunt, tu autem nullo modo minus es, etiam si illa redeunt in nihilum? Sic enim quodam modo es ultra illa. An etiam quia illa cogitari possunt habere finem, tu vero nequaquam? Nam sic illa quidem habent finem quodam modo, tu vero nullo modo. Et certe quod nullo modo habet finem, ultra illud est quod aliquo modo finitur. An hoc quoque modo transis omnia etiam aeterna, quia tua et illorum aeternitas tota tibi praesens est, cum illa nondum habeant de sua aeternitate quod venturum est, sicut iam non habent quod praeteritum est? Sic quippe semper
Abbreviated transcription (Latin):
quiddã & iode hibi ipsi: ut in nullo eibuipsi sis dissimilis. inimo tu es ipsa
imitas. nullo intellecti diuisibilis. Ergo inta & sapientia & reliqua non st̃
partes tui. s. omĩa sunt untim. & unu̾ quodꝙ hoꝵ est totum quod
es. & qd̾ sunt rebqua om̃ia. Qmͣ gͦ nec tu habes partes. nec tua ȩt̾m¬
tas quȩ tu es. nusquã & nimquã est pars tua aut et̾uitatis tuȩ. ẜ ubiq
totus es. & ęt̃nitas cua tota e̾ semꝑ. XIX¬
ed si ꝑ eternitatem tuani fuisti. et es et eris: et fuisse
non est ͣ futurum esse. et esse non est fuisse uel futurũ
esse : quomodo ȩternitas tua tota est semper: An de
ȩternitate tua nichil preterit ut iam non sit. nec aliquid
futurum est quasi nondum sit. Non ergo fuisti heri
aut eris cras. s heri et hodie et cras es. lmmo nec heri nec
hodie nec cras es: s simplicit̃ es extra om̃e tempus. Nam nichil alius

Expanded text:
quiddam et idem tibi ipsi, ut in nullo tibi ipsi sis dissimilis; immo tu es ipsa quiddam et idem tibi ipsi, ut in nullo tibi ipsi sis dissimilis; immo tu es ipsa unitas, nullo intellectu divisibilis. Ergo vita et sapientia et reliqua non sunt partes tui, sed omnia sunt unum, et unumquodque horum est totum quod es, et quod sunt reliqua omnia. Quomodo ergo nec tu habes partes; nec tua aeternitas, quae tu es, nusquam et nunquam est pars tua aut aeternitatis tuae: sed ubique totus es, et aeternitas tua tota est semed si per aeternitatem tuam fuisti et es et eris, et fuisse non est futurum esse, et esse non est fuisse vel futurum esse: quomodo aeternitas tua tota est semper? An de aeternitate tua nihil praeterit ut iam non sit, nec aliquid futurum est quasi nondum sit? Non ergo fuisti heri aut eris cras, sed heri et hodie et cras es. Immo nec heri nec hodie nec cras es, sed simpliciter es extra omne tempus. Nam nihil aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Aduua me tu ꝑpter bonitate̾ tuam dñe. Quesiui uultũ tuũ uultũ tuum
dñe requiram. ne aũtas faciem tuania me. Reuela me de me ad te. Munda.
sana. acue. illumina oculum m̃tis meȩ. ut intueat᷑ ce. Recolligat uiressu.¬
as anima mea. & toto intellectu iterum incendat in te dũe. Qd es chĩe.
qͥdd es quid te irellig& cor meum. Certe uita es. sapientia es. ueritas es. bo¬
nitas es. beatitudo es ętͣnitas es. & ome uerum bonum es. Multa sunt hȩc.
non potest angustus intellectus m̃s tot imo intuitu simul uide̾. ut om̃ib
umnum quodꝙ hoꝵ est totum quod es: Nam quicqͥd partib e umctã
non est om̃ino inum. s quodammꝰͦ plura. & diũsum a seipso. ł actu r
intellectu dissolui pocest. quȩ aliena sunt a te quo nichil melius co¬
gotari pocest. Nullȩ gͥ partes sunt in te dñe. nec es plura. s sic es imnum

Expanded text:
Adiuva me tu " propter bonitatem tuam, domine ". " Quaesivi vultum tuum, vultum tuum, Adiuva me tu " propter bonitatem tuam, domine ". " Quaesivi vultum tuum, vultum tuum, domine, requiram; ne avertas faciem tuam a me ". Releva me de me ad te. Munda, sana, acue, " illumina " oculum mentis meae, ut intueatur te. Recolligat vires suas anima mea, et toto intellectu iterum intendat in te, domine. Quid es, domine, quid es, quid te intelliget cor meum? Certe vita es, sapientia es, veritas es, bonitas es, beatitudo es, aeternitas es, et omne verum bonum es. Multa sunt haec, non potest angustus intellectus meus tot uno simul intuitu videre, ut omnibus unumquodque horum est totum quod es? Nam quidquid partibus est iunctum, non est omnino unum, sed quodam modo plura et diversum a seipso, et vel actu vel intellectu dissolvi potest; quae aliena sunt a te quo nihil melius cogitari potest. Nullae igitur partes sunt in te, domine, nec es plura, sed sic es unum
Abbreviated transcription (Latin):
dñe ds in te. tuo meffabili mͦ. qui ea dedisti reb a te ereatis suo sensibili
mͦ. s obriguerunt. s obstupuert̃. s obstructi sunt seusus animȩ meę. uetusto
languore peccati.
renti gaudiũ & leciciam. Sꝑabat iam anima mea sacietatem . &
iterum obruit᷑ egestate. Affectabam iam comedere. & ecce magis esurire.
Conabar assurgere ad lucẽ di. & recidi in tenebras meas. lnmo non mͦ cecidi
i eas. s sentio me inuolutum in eis. Ante cecidi quam conciꝑet me mater
mea. Carte in illis conceptus sum: & cum eaꝵ obuolutione natus sum. Mam
in illo certe oñs cecidimus. in quo om̃s peccauimus. In illo om̃s ꝑddidimꝰ
qui facile tenebat & male sibi & nobis ꝑdidit. qd̾ cum uoluerimꝰ quere¬
re nescimus. cum querimꝰ ñ inuenimꝰ. cum inuenimꝰ. non ẽ qd querinius.

Expanded text:
domine deus, in te tuo ineffabili modo, qui ea dedisti rebus a te creatis suo sensibili domine deus, in te tuo ineffabili modo, qui ea dedisti rebus a te creatis suo sensibili modo; sed obriguerunt, sed obstupuerunt, sed obstructi sunt sensus animae meae vetusto languore peccati. renti gaudium et laetitiam! Sperabat iam anima mea satietatem, et ecce iterum obruitur egestate! Affectabam iam comedere, et ecce magis <inchoo> esurire! Conabar assurgere ad lucem dei, et recidi in tenebras meas. Immo non modo cecidi in eas, sed sentio me involutum in eis. Ante cecidi, quam conciperet " me mater mea ". Certe in illis " conceptus sum ", et cum earum obvolutione natus sum. Olim certe in illo omnes cecidimus, " in quo omnes " peccavimus. In illo omnes perdidimus, qui facile tenebat et male sibi et nobis perdidit, quod cum volumus quaerere nescimus, cum quaerimus non invenimus, cum invenimus non est quod quaerimus.
Abbreviated transcription (Latin):
uideo: sicut infirmus oculus qd uid& ꝑ luce̾ solis uid&. quã in ipso so¬
le nequit asspice̾. Non potest intellectus m̃s ad illam. Nimis fulg&.
non capit illã. nec suffert oculus amimę ineȩ diu ntendeᷤ in illã. Reuͣ¬
berat᷑ fulguͦre. uincit᷑ amplitudine. obriut᷑ nimsitate. confimdit᷑ capaci¬
tate. O simima & maccessibilis lux. o tota & beata ueritas. quam longees
a me. qui tam ꝓpe tibi sum. Quã remota es a conspectu meo. qui sic
pͣsens sum conspectui tuo. Ubiꝙ es tota pͣsens. & non te uideo. in te
moueor in te sum. & ad te non possimmi accedẽ. lutra me & circa me
dhuc lates dne̾ animam mneam in luce & beatioline tua. &
idcirco uersat᷑ illa adhuc in tenebris & muiseria sua. Circum spi¬
cit enim & non uid& pulchritudine̾ tuam. Auscultat. & non audit
armoniam tuam. Olfacit. & non ꝑcipit odorem tuum. Gustat & ñ cog¬
noscit saporẽ tuũ. Palpat. & ñ sentit lenitatẽ tuam. habes enim hȩc

Expanded text:
ideo, sicut infirmus oculus, quod videt, per lucem solis videt, quam in ipso sole nequit aspicere. Non potest intellectus meus ad illam, nimis fulget, non capit illam, nec suffert oculus animae meae diu intendere in illam. Reverberatur fulgore, vincitur amplitudine, obruitur immensitate, confunditur capacitate. O summa et inaccessibilis lux! O tota, et beata veritas, quam longe es a me, qui tam prope tibi sum! Quam remota es a consppraesens sum conspectui tuo! Ubique es tota praesens, et non video te. In te moveor, et in te sum, et ad te non possum accedere. Intra me et circa me dhuc lates, Domine, animam meam in luce et beatitudine tua, et idcirco versatur illa adhuc in tenebris et mcit enim, et non videt pulchritudinem tuam. Auscultat, et non audit harmoniam tuam. Olfacit, et non percipit odorem tuum. Gustat, et non cognoscit saporem tuum. Palpat, et non sentit lenitatem tuam. Habes enim haec,
Abbreviated transcription (Latin):
lem imiñ sicatem. & quamius ita sis magnus dñe. ut om̃ĩa sint te plena
& sint in te: sic tam̃ es sine om̃i spatio ut nec mediũ nec dimidiũ nec¬
ulla yars sit in te.
toto & asiud in partib & i quo augud ẽ muribile. non onimo
dum est : i non ẽ yprie & absolute. Eu uͦ es quodes. quia ꝯuicqd alt¬
quando ł̃ aliquomꝰ es hic totꝰ & semꝑ es. Et tu es qui ꝓprie & simplicit
es: quia nec habes fuisse aut futurũ eẽ s tantũ p̃sens eẽ. nec poces cogi¬
tari aliquando ñ eẽ. ẜt uita es. & lur. & sapientia. & beaticudo. & et̃¬
nitas. & multa huiusmodi bona. & tam̃ non es nͥ unũ & sũmum bonũ.

Expanded text:
lem immensitatem. Et quamvis ita sis magnus, domine, ut omnia sint te plena et sint in te: sic tamen es sine omni spatio, ut nec medium nec dimidium neculla pars sit in te. toto et aliud in partibus, et in quo aliquid est mutabile, non omnino dum est: id non est proprie et absolute. quando, aut aliquo modo es hoc totus et semper es. Et tu es qui proprie et simpliciter es; quia nec habes fuisse, aut futurum esse; sed tantum praesens esse, nec potes cogitari aliquando non esse. Sed et vita es, et lux, et sapientia, et beatitudo, et aeternitas, et multa hujusmodi bona
Abbreviated transcription (Latin):
substancias: Nam hȩc duo nomina aptius eligunt᷑ ad significandam plu¬
ralitatẽ in sumnia essentia: quia ꝑsona non dr nͥ de indiuidua rationa¬
u nat᷑a & substantia principalit᷑ dicit᷑ de indiuidius quȩ mariie in plura-¬
litate consistunt. Induidua namꝙ marmie substant id÷ suibiacent acci.¬
dentib & ido magis p ropriȩ substantię nomen suscipiunt. Unde iam su-¬
pra manifestũ eͣ summa essentiam quȩ millis subiac& accidentib ꝓprie¬
dici non posse substantiam: nisi substantia ponat᷑ ꝓ essentia. Potest gͦ hac
necessitatis ratione. irrep̃hensibilit᷑ illa summa & una tͥnitas siue tͥna unu¬
tas. dici una essentia & tres ꝑsonȩ siue tres substantiȩ LxxII.

Expanded text:
substantias. Nam haec duo nomina aptius eliguntur ad significandam plusubstantias. Nam haec duo nomina aptius eliguntur ad significandam pluralitatem in summa essentia, quia persona non dicitur, nisi de individua rationali natura; et substantia principaliter dicitur de individuis, quae maxime in pluralitate subsistunt. Individua namque maxime substant, id est, subjacent accidentibus: et ideo magis proprie nomen substantiae suscipiunt. Unde jam supra manifestum est summam essentiam, quae nullis subjacet accidentibus, proprie non posse dici substantiam; nisi substantia ponatur pro essentia. Potest ergo hac necessitatis ratione irreprehensibiliter illa summa et una Trinitas, sive trina unitas, dici una essentia, et tres personae, sive tres substantiae.
Abbreviated transcription (Latin):
cce pat& om̃i homini erpedire. ut credat in quandã meffabilem tͥ¬
nam unitatẽ. & unam tͥ nitatem. Unam quidẽ & imitat̾ẽ proyter
unam essentiam. trinam uͦ & tͥnitatẽ proptͣ tres nescio quid. lic& enim possi
dicerem unitatem propt᷑ imam substantiã. Nenim putandȩ sunt tres ꝑso¬
nȩ. quia om̃s plures ꝑsonȩ. sic subsistinit separatĩ ab inuicen. ut tot ne-¬
cesse sit eẽ substantias quot sunt ꝑsonȩ. quod in plurib hominib qui
quot ꝑ sonȩ tot indiuiduȩ substantie sunt cognoscit᷑. Quare in sumia
essentia sicut ñ st̃ plures substantiȩ: ita nec plures ꝑsonȩ. Si quis itaꝙ
te in digentia nominis proprie conuenientis coactus. elegerit ali
.ilis nominib quȩ putralit̃ in summa essentia dici non possunt
ad significandũ id quod congruo nomine dici non potest. ut si dicat
illam admirabilem tͥnitatẽ eẽ unã essentiam ł nat᷑am. & tres ꝑsonas siue

Expanded text:
cce patet omni homini expedire ut credat in quamdam ineffabilem trinam unitatem, et unam Trinitatem: unam quidem et unitatem, propter unam essentiam; trinam vero et trinitatem, propter tres, nescio quid. Licet enim possitres personas; sicut dicerem unitatem, propter unam substantiam. Non enim putandae sunt tres personae; quia omnes plures personae sic subsistunt separatim ab invicem, ut tot necesse sit esse substantias, quot sunt personae: quod in pluribus hominibus, qui quot personae, tot individuae sunt substantiae, cognoscitur. Quare in summa essentia, sicut non sunt plures substantiae; ita nec plures personae. Si quis itaque ue Spiritum, nisi forte indigentia nominis proprie convenientis coactus elegerit, aliquod ex illis nominibus, quae pluraliter in summa essentia dici non possunt ad significandum id quod congruo nomine dici non potest: ut si dicat illam admirabilem Trinitatem esse unam essentiam, vel naturam; et tres personas, sive
Abbreviated transcription (Latin):
me reuerendus arcbyeꝑs lugdunensis hugo nomine fungens in gallia le¬
gatione aꝑlica. qui mͥ hoc er apostolica pͣcępit auctoritate. ut nom̃ meum
illis prescriberem. Quod ui aptius fier&.: illud quidem monologion ide᷑ soli¬
loquium. istud uͦ prosiogion id ẽ alloquiũ nommauti. Icipiunt c apła
axcitatio mentis ad contemplandum đm Qͥuod uere fit deus.¬

Expanded text:
me reverendus archiepiscopus Lugdunensis, HUGO nomine, fungens in Gallia leme reverendus archiepiscopus Lugdunensis, HUGO nomine, fungens in Gallia legatione Apostolica, qui mihi hoc ex Apostolica praecepit auctoritate, ut nomen meum illis praescriberem. Quod ut aptius fieret, illud quidem Monologion , loquium; istud vero Proslogion, id est Alloquium nominavi. CAPUT PRIMUM. Excitatio mentis ad contemplandum Deum.--Abjicit cu
Abbreviated transcription (Latin):
importimitati resistendo fatigarer. in ipso cogitacionum conflictuᷤ ᷤ se op¬
tulit qd desꝑaueram. ut studiose cogitationẽ amplecterer quam sollicitꝰ
reƿellebam. Estimans gͥ qđ me gaudebam inuenisse. si scriptum eẽt alicui
legenti placiturum. de hoc ipso & de quib dam aliis. sub ꝑsona conan¬
tis erigere mͣtem suam ad contẽplandum dm̃ & querentis intelligere
qđ credit. subditum scripsi opusculum. Et qmͣ nec istud nec illud cuius su¬
pra memini dignũ libri nomine aut cui auctoriᷤᷤ pponeret᷑ nomen iuidica¬
bam. nec tam̃ eadem sine aliquo titulo quo aliquẽ in cuius manus ue¬
nirent quodamm᷑ ad se legendum inuitarent diictenda putabam:
unicuiꝙ suũ dedi titulum. ut prius eremplum meditandidratione.
sidĩ & sequens sides querens intellectum diceret᷑. S cum iam a pluribus
cuͣ his tuulis utrumꝙ transscriptum ess&: cegerunt me plures & mari-¬

Expanded text:
importunitati resistendo fatigarer, in ipso cogitationum conflictu sic se obimportunitati resistendo fatigarer, in ipso cogitationum conflictu sic se obtulit quod desperaveram, ut studiose cogitationem amplecterer, quam sollicitus repellebam. Aestimans igitur quod me gaudebam invenisse, si scriptum esset, alicui legenti placiturum: de hoc ipso et de quibusdam aliis sub persona conantis erigere mentem suam ad contemplandum deum et quaerentis intelligere quod credit, subditum scripsi opusculum. Et quoniam nec istud nec illud cuius supra memini dignum libri nomine aut cui auctoris praeponeretur nomen iudicabam, nec tamen eadem sine aliquo titulo, quo aliquem in cuius manus venirent quodam modo ad se legendum invitarent, dimittenda putabam: unicuique suum dedi titulum, ut prius Exemplum meditandi de ratione fidei, et sequens Fides quaerens intellectum diceretur. Sed cum iam a pluribus cum his titulis utrumque transcriptum esset, coegerunt me plures et maxi
Abbreviated transcription (Latin):
OST qUAM opusculum quoddam uelut erem¬
plum meditandi de racione fidei cogentibus me
precib quorundam fracrum in ꝑsona alicuius
tacite secũ ratiormando quȩ nesciat inuestigantis edidi. considans illud eẽ
multoꝵ. concatenatione concertũ argum̃toꝵ. cepi mecũ querere si forte pos¬
s& inueniri unũ argumͣtũ quod nullo alio ad se ꝓbandum quã se solo in-¬
diger&. & solum ad astruendum quia ds uere ẽ & quia ẽ summũ bonun
nullo alio indigens. & quo omia idigent. ut sint & ut bene sint. & quȩ¬
cũq de diuma credimꝰ substantia sufficerie. Ad quod cũ sepe studioseq
quando mͣtis aciem omino fuger&: tandem desperans uolui cessare uelut
ab inquisitione rei quam inueniri ess& mpossibile. S cũ cogitacionẽ illam
ne mtẽ meam frustra occupando ab alus in quib ꝓficere possem inpedir&.
penitꝰ a me uellem ercludere. it̃ magis ac magis nolenti & defcudenti se cepic
cum importunitate quadam ingerere Cumgͥ quadam die uehement᷑ eius

Expanded text:
ostquam opusculum quoddam velut exemplum meditandi de ratione fidei cogentibus me precibus quorundam fratrum in persona alicuius tacite secum ratiocinando quae nesciat investigantis edidi: considerans illud esse multorum concatenatione contextum argumentorum, coepi mecum quaerere, si forte posset inveniri unum argumentum, quod nullo alio ad se probandum quam se solo indigeret, et solum ad astruendum quia deus vere est, et quia est summum bonum nullo alio indigens, et quo omnia indigent ut sint et ut bene sint, et quaecumque de divina credimus substantia, sufficeret. Ad quod cum saepe studiosequequando mentis aciem omnino fugeret: tandem desperans volui cessare velut ab inquisitione rei quam inveniri esset impossibile. Sed cum illam cogitationem, ne mentem meam frustra occupando ab aliis in quibus proficere possem impediret, penitus a me vellem excludere: tunc magis ac magis nolenti et defendenti se coepit cum importunitate quadam ingerere. Cum igitur quadam die vehementer eius
Abbreviated transcription (Latin):
randam ꝓꝓtͣ eius eminentẽ dignitatẽ. & ex orandam contra sibi quam¬
lib& iminentem necessitatẽ. Quid aut̃ tam ꝓ sua dignitate ueneran¬
dum & pro qualib& re depͣcandum. quam summe bonus & sum me
ꝑ summe bonam summiꝰ᷑qꝙ sapientẽ omipotentiam eius facta sunt &
iugent: ita nimis inconueniens ẽ. si estimet᷑ quod rebͣ se factis ipse noͣ
dominet᷑. siue qđ factȩ ab illo. ab alio minus potente minus ue bonoł sapi¬
ente. aut nulla penitꝰ tatione. ł sola casuum mordinata uolubilitate regant᷑
cum ille solus sit ꝑ quẽ cuilib& & sine quo nulli bene est. & er quo & ꝑ quẽ
& in quo sunt omia. Cum gͥ solus ipse sit non solũ bonꝰ creator. s & poten-¬

Expanded text:
randam, propter ejus eminentem dignitatem, et exorandam sibi propter quamlibet imminentem necessitatem. Quid autem tam pro sua dignitate venerandum et pro qualibet re deprecandum, quam summe bonus et summe pa omnia per summe bonam, summeque sapientem omnipotentiam ejus facta sunt et vigent, ita nimis inconveniens est, si aestimetur quod rebus a se factis ipse non dominetur; sive quod factae ab illo, ab alio minus potente, minusve bono, vel sapiente; aut nulla penitus ratione, sed sola casuum inordinata volubilitate regnantur: cum ille solus sit, per quem cuilibet, et sine quo nulli bene est, et ex quo, et per quem, et in quo sunt omnia. Cum igitur solus sit ipse, non solum bonus Creator, sed et poten
Abbreviated transcription (Latin):
humanȩ animȩ summã essentiam & ea sine quib illa amari non
potest credert: ut illa credendo tendat in illam. Qcł idem apte bremusꝙ
siguificari posse puto: si ꝓ eo quod ẽ credendo tendere in simimã essentiam.
dicat᷑ credere in simmã essentiam. Nami si quis ddicat se credere in illani
satis uidet᷑ ostendere. & ꝑ fidem quam ꝓfitet᷑ ad sumniã se tendere essentiã
& ila se credere quȩ ad banc ꝑtinent intencionem. Nam non uidet᷑ credere
in illam. siue qui credit qd atendendũ in illam non ꝑtin&. siue qui ꝑ ho
quod ciedit non ad illam tendit. Et fortasse indifferent᷑ dici potest cre¬
dere mi illam & ad illam. sicut ꝓ eodem accipi pocest credendo tendere
in ilam &e ad illam. nͥ qr quisquis tendendo ad illam ꝑuenerit non eri
ulsua temanebit s intta illam ꝑmanebit. qd er pssius & samiliarius sig¬
nificat᷑. si dr̃ tendendum cẽ in illami quã si dt ad elam. har itaꝙy

Expanded text:
humanae animae summam essentiam, et ea sine quibus illa amari non potest, credere, ut illam credendo, tendat in illam. Quod idem apte breviusque significari posse puto, si pro eo quod est credendo tendere in summam essentiam, dicatur credere in summam essentiam. Nam, si quis dicat se credere in illam, satis videtur ostendere, et per fidem quam profitetur, ad summam se tendere essentiam, et illa se credere, quae ad hanc pertinent intentionem: nam, non videtur credere in illam, sive qui credit quod ad tendendum in illam non pertinet, sive qui per hoc quod credit, non ad illam tendit. Et fortasse indifferenter dici potest, credere in illam, et ad illam: sicut pro eodem accipi potest credendo tendere in illam et ad illam, nisi quia quisquis tendendo ad illam pervenerit, non extra illam remanebit, sed intra illam permanebit. Quod expressius et familiarius significatur, si dicitur tendendum esse in illam, quam si dicitur ad illam. Hac itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uapropt̃ quantacũꝙ certitudine credat᷑ tanta res: mutilis erit fides
&e quasi mortitũ aliquid. nͥ dilectione ualeat & uiuat. Etenim nullatenꝰ
fidem illam quã cõpetens comitat᷑ dilectio. si se oportunitas conferat oꝑandi.
ociosam eẽ s magna se quadam oꝑum ereitere frequentia. quod sine di¬
lertione facere non poss&. uel hoc solo ꝓbari potest. quia quod summam
iusticiam diligit. uichil iustum contẽpnere nichal ual& iniustum admit
dit: non absurde dr̃ & oꝑosa fides uiuere. q htͣ uitam dilectionis sine qua n
Quare si cecus dr non tantum qui ꝑdidit inisum. s qui cum deb& habere
non hab&: cur non similiter potest dici fides sine dilectione mortua. non
quia uitã suam idẽ dilectionẽ ꝑdiderit. s qr non hab& quam semꝑ habere
deb&: Quẽ admodũ gͥ illa fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ tuiua eẽ cognoscit᷑.:

Expanded text:
Quapropter quantacunque certitudine credatur tanta res, inutilis erit fides, et quasi mortuum aliquid, nisi dilectione valeat et vivat. Etenim nullatenus fidem illam, quam competens comitatur dilectio, si se opportunitas offerat operandi, otiosam esse, sed magis se quadam operum exercere frequentia, quod sine dilectione facere non posset, vel hoc solo probari potest; quia quod summam justitiam diligit, nihil justum contemnere, nihil valet injustum admittdit: non absurde dicitur et operosa fides vivere, quia habet vitam dilectionis sine qua non Quare, si caecus dicitur, non tantum qui perdidit visum; sed qui cum debet habere, non habet: cur non similiter potest dici fides sine dilectione, mortua; non quia vitam suam, id est, dilectionem perdiderit; sed quia non habet quam semper habere debet? Quemadmodum igitur illa
Abbreviated transcription (Latin):
meq bono creatore ierum. nulla eo bono ad qd facta ẽ inuiste pͥuet᷑. certissi¬
me est cenendum. & ad idem ipsum bonum ẽ om̃i homini toto corde tota
anima tota m̃te. amando & desidando nitendumexn ͦ de toi
ed in hac intentione hunana anima nullatenus se poterit erer¬
cere: si desper& quo intendit se posse ꝑuenire. Qua propter
q̃uantũ illi ẽ utile studiũ an iitendi: tantũ necessaria ẽ spes ꝑtingendi.

Expanded text:
meque bono Creatore rerum nulla eo bono, ad quod facta est, injuste privetur, certissimeque bono Creatore rerum nulla eo bono, ad quod facta est, injuste privetur, certissime est tenendum; et ad idem ipsum bonum est omni homini toto corde, tota anima, tota mente amando et desiderando nitendum. CAPUT ed in hac intentione humana anima nullatenus se poterit exercere, si desperet quo intendit se posse pervenire. Quapropter quantum illi est utile studium adnitendi, tantum necessaria est spes pertingendi.