comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tñ dicit᷑ de uoluntate. qͥcqͥd ar de
scientia. & econuerso. nec om̃a illa
sua uoluntate ds̃ uult. q̃ sua sc̃ia
scit. Cum scĩa sua nou̾ĩt. tam bona
quam mala. Uoluntate aut̃ non
uelit. nͥ bona. Scientia quippe di.⁊
p̃scĩa. de bonis ẽ. & malif uolun¬
unũ sit. nat᷑a di. &c uoluntas. dr tñ
pat᷑ genuisse filium nat᷑a. ñ uolun¬

Expanded text:
 de voluntate quicquid dicitur de scientia, et e converso, nec omnia illa sua voluntate Deus vult, quae sua scientia scit, cum sua scientia noverit tam bona quam mala, voluntate autem non velit nisi bona. Scientia quippe Dei et praescientia de bonis est et malis; volununum sit natura Dei et voluntas, dicitur tamen Pater genuisse Filium natura, non volun
Abbreviated transcription (Latin):
Ut si diceret nolens. absurdissima
dĩ miseria seqͣret᷑. Si aut̃ uolens: ꝯti¬
nuo qͦd intendebat conclud̾et .s. ñ
uigilantissime uicissim qͣsiuit ab
eo. utrũ ds̃ pater uolens. an nolens
sit d̾s: ut si responderet nolens. seqͣ
ꝗͣ de do crede. magna ẽ insanra.
Si aut̃ dic̾et uolens. respond̾et᷑ ei. gͦ & ip̃e
uoluntate sua ds ͤ ñ natura. Qͥd gͦ
restabat. ñ ut obmutesceret. sua int̃
rogatione obligatũ in solubili uin¬
culo se uid̃ns : Ex p̃dictis docet᷑ ñ ẽẽ
concedndũ. qͦd ds uoluntate. ł neces¬
sitate. ł uolens. ł nolens sit ds̃. Item
qͥd uoluntate ł necessitate. ł uolens.

Expanded text:
ut si diceret nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem volens, continuo quod intendebat concluderet, scilivigilantissime vicissim quaesivit ab eo utrum Deus Pater volens aut nolens sit Deus, ut si respquam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmrrogatione obligatum indissolubili vinculo se videns? Ex praedictis docetur non esse concedendum quod Deus voluntate vel necessitate, vel volens vel nolens, sit Deus. Item, quod volunt
Abbreviated transcription (Latin):
li puniant᷑. & utiq bonũ est om̃e ꝙ iustũ
est. Sic gͦ dr d̾s non fecisse mortem. qr ñ
Audisti lector cãm dictoꝵ ex qua intelli¬
auctor mali. & ds mortem ñ fecit.

Expanded text:
li puniantur, et utique bonum est omne quod justum est. Sic ergo dicitur Deus non fecisse mortem, quia non Audisti, lector, causam dictorum, ex qua sana intelliauctor mali, et: Deus mortem non fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ memoriã. intuet᷑ ꝑ intelligentiã. am¬
plectit᷑ ꝑ dilectionẽ. ꝓfecto repꝑit illiꝰ
sũme trinitatis imagineaa. Quod
IN ILLA SIMILITUDINE EsT DISSI¬
caueat ne hanc imaginem ab
ead tͥnitate factã ita comparet. ut
omĩo estimet similem. s potius in
qualicumq ista similitudine. mag̃

Expanded text:
tur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. 15. Quod in illa similitudine est dissicaveat ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine mag
Abbreviated transcription (Latin):
bitrium habent. nec tamen ad utrũq
flecti possunt.
ed c̃nͦ boni peccare possunt. nec ma
ad utr̃q se hãt. Nñ iei. in tͣctatu de ꝓdi¬
go filio diẽ. Solus d̾s ẽ in qͣm pecc cade¬

Expanded text:
bitrium habent, nec tamen ad utrumque flecti possunt. Sed cum nec boni peccare possint, nec malad utrumque se habeat. Unde Hieron. in tractatu de prodigo Filio, dicit: Solus Deus est in quem pecca
Abbreviated transcription (Latin):
boni angłi. & mali. ad utr̃q flecti pos¬
sunt. G & boni posst̃ fieri mali. & mali
confirmati sunt. ut nequeant fieri
mali. & mali inmalicia a deo obdura¬
ti sunt. ut ñ ualeant fieri boni. & t̃ñ
cogñte necessitate. s pͥa ac spontanea
uoluntate ꝑ gr̃am ꝗͣ ad iuit i. boñ elig̃t.

Expanded text:
boni angeli et mali ad utrumque flecti possunt; ergo et boni possunt fieri mali, et mali confirmati sunt, ut nequeant fieri mali; et mali in malitia adeo obdurati sunt, ut non valeant fieri boni; et tamen cogente necessitate, sed propria ac spontanea vol
Abbreviated transcription (Latin):
oportet .s. statum in quo c̾ata sunt.¬
Talis & .ni. & homo & angłs c̾atus est.
qui ad utrũq flecti poterat. s pꝰtea
bonũ. siue ad malum. s pꝰ ꝑ gr̃am
ita bono ad dieti sunt. ut inde mutar:
nequeant. Ad hoc u repugnat gr̃a ñ n.
ut tradit᷑ ysidorus tͥ̃plici acumine scĩe

Expanded text:
oportet secundum statum in quo creata suntTalis enim et homo et angelus creatus est, qui ad utrumque flecti poterat; sed postea bonum sive ad malum, sed post per gratiam ita bono addicti sunt, ut inde mutari nequeant. Ad hoc enim repugnat gratia, nonut tradit Isidorus, triplici acumine scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑalibꝰ rebꝰ nosc̾e ꝑmittunt᷑. partĩ
subtilitate sensus. partim exꝑientia.
temꝑm. callidiores ꝑꝑ tam magnam
longitudinẽ utte. partim scĩs angłis
ꝙ ip̃i ab om̃ipotñti dõ discunt uissu eiꝰ
sibi reuelantibꝰ. Aliq̃n aut̃ ide nefan

Expanded text:
temporalibus rebus nosse permittuntur, partim subtilitate sensus, partim experientia temporum callidiore, propter tam magnam longitudinem vitae, partim sanctis angelis quod ipsi ab omnipotente Deo discunt, et jussu ejus, sibi renuntiantibus. Aliq
Abbreviated transcription (Latin):
male uelle ñ possunt. Multo qͥppe lib̾tꝰ
ñ ẽ. aut lib̾a dicenda ñ ẽ. qua beati ẽẽ
sic uolunt. ut ẽẽ miseri ñ sołu nolint.
s nec ꝓrsus uelle possint. Non possũt
itaq boni angłi uelle mału. uel ẽẽ

Expanded text:
male velle non possunt; multo quippe liberius  aut libera dicenda non est, quia beati esse sic volunt, ut esse miseri non solum nolint, sed nec prorsus velle possint. Non possunt itaque boni angeli velle malum vel velle esse m
Abbreviated transcription (Latin):
Iꝗͣ pͥt̾as. a deo data ẽ. uel ad fallendũ
fallaces. ł ad monendũ fideles. uel adex¬
ercendã ꝓbandamq iustoꝵ pacientiam.
me cogitõi qͥd possit occurrere.cur .s.
& alia. s illud ẽ ampliꝰ admirandum.
qmͦ magoꝵ potñtia que serpentes fac̃e
potuit. uͥ ad muscas minutissimas .s. cy-
nifes uentũ ẽ. oĩo de fec̃. qua t̾tia plaga
egiptus cedebat᷑. Ibi c̾te defecerũt magi
pͥtates in imã istam caliginẽ tanqͣm
in sui gen̾is carc̾em. ab illiꝰ sublimis
etheree puritatis habitatione detru¬
sosꝑ quos magicȩ artes possunt qͥcqd
possunt. ualere aliqͥd nͥ data desuꝑ pͥta¬
te. Datur ã ł ad fallendos fallaces sic
in egiptios. & in ip̃os &̾ magos data ẽ.
ãmonendos fideles ne tale aliqͥd facere

Expanded text:
entia quam potestas a Deo data est, vel ad fallendum fallaces, vel ad admonendum fideles, vel ad exercendam probandamque justorum patientiam.mae cogitationi quid possit occurrere; ut scilet alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas, scilicet, ciniphes ventum est, omnino defecit, qua tertia plaga Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt s potestates, in imam istam caliginem, tanquam in sui generis carcerem, ab illius sublimis aetheriae puritatis habitatione detrusas, per quas magicae artes possunt quidquid possunt, valere aliquid nisi data desuper potestate. Datur autem, vel ad fallendos fallaces, sicut in Aegyptios, et in ipsos etiam magos data est,di: vel ad admonendos fideles ne tale aliquid facere
Abbreviated transcription (Latin):
uirando loqͥfalsum c̃ intͣntione falłndi.ł ui
rando loqui falsum sine int̾ntione falłndi.
ł iuirando loqͥ uerunrcũ inm̃ntione falłndi.
Hic opponit᷑. si om̃is qͥ falsũ uirat Oppositio.
peierat. tc̃ qͥ alicui ꝓmittit dare subc̾to t̾mĩo
sum iuraũ. Non uita fut᷑m erat. ut iurauit:

Expanded text:
urando loqui falsum cum intentione fallendi, vel jurando loqui falsum sine intentione fallendi, vel jurando loqui verum cum intentione fallendi. Hic opponitur: Si omnis qui falsum jurat, pejerat, tunc qui alicui promittit dare sub certo termino sum juravit. Non enim ita futurum erat
Abbreviated transcription (Latin):
ecce dico caritati ur̃e. & qui ꝑlapidem
urat falsũ. ꝑuirus ẽ. Qͥa ñ lapide qͥ non
hõmo dicit si illud feci. illud paciar. ł il¬
lud otingat filiis meis. Scđ̃m qͦm modũ
accip̃r &̃ int̃dũ. cũ aliqͥs iurando dic̃. ꝑ
salutem meam ł ꝑfilios meos. & hꝰmͦi.
salutem meam. salutẽ suã do obligat.
cũ dic̃ ꝑfilios meos. oppi g̾nat eos dõ. ut
Si uerũ. uerũ. si falsum. falsum. & sicut
iurans. ip̃m adhibet testem. In om̃i gͥ u¬
ratione aut ds̃ testis adhibetur. aut c̾a¬
t᷑a do obligat᷑ & oppi g̾nat᷑ ut ħ sit uira

Expanded text:
ce dico charitati vestrae: et qui per lapidem jurat falsum, perjurus est, quia non lapidem qui non homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per salutem meam, vel: Per filios meos, salutem meam, salutem suam Deo obligat. Cum dicit per filios meos, oppignerat eos Deo, ut Si verum, verum; si falsum, falsum. Et sicut jurans, ipsum adhibet testem. In omni ergo juratione aut Deus testis adhibetur, aut creatura Deo obligatur et oppigneratur: ut hoc sit jura
Abbreviated transcription (Latin):
uer̃ sit ꝙ scit falsũ ẽẽ. Uidetis ꝗͣ detestan¬
da sit ista belua. fac aliũ qͥ putat falsũ
ẽẽ & iurat. tanꝗͣ uer̃ sit. & forte uer̃ ẽ. Uer¬
bi gr̃a ut si intelligatis. pluit in illo loco
int̾rogas hominẽ. & dic̃ pluisse. & tc̃ c̃ plu¬
it iͥ. s putat ñ pluisse. ꝑiurus ẽ. Int̃ ẽ qͣmad¬

Expanded text:
verum sit quod scit falsum esse. Videtis quam ista detestanda sit bellua. Fac alium qui putat falsum esse, et jurat tanquam verum sit, et forte verum est. Verbi gratia, ut intelligatis: Pluit in illo loco; interrogas hominem, et dicit pluisse; et tunc pluit ibi, sed putat non pluisse, perjurus est. Int
Abbreviated transcription (Latin):
missa descͥptione. m̃daciũ ioci includi.
Ubi cũ ꝑiculo errat᷑ uel noti
IIud ẽ sciendũ ẽ ꝙ in qbꝰdam rebus mag¬
no malo. in quibꝰda paruo. in quibꝰdam
nullo fallimur. In quibꝰ rebꝰ nicħ int̃ ẽ
ad capesc̾endu dĩ regnũ. utrũ c̾dant᷑ an nͣ.
ł utrum uera putent᷑ an falsa. siue sint.
siue non. in his errare .i. aliud ꝓ alio pu¬
tare ñ arbitͣndu ẽ ẽe pece̾m. uel si ẽ mi¬
nimum atq leuissimũ. & sunt uera q̃¬
uis non uid̾antur. quȩ n c̾dant᷑. ad uita et̾nã
ñ pot᷑ ꝑueniri. & licet error maxima cura
noribꝰ rebꝰ. nec nisi rerum ignorantia p̾sit
errari. ñ ẽ m̃n c̃seq̃ns ut ꝯtinuo erret quisqͥs
aliquid nescit. S qͥsqͥs se existimat scire ꝙ
nescit. ꝓuero enĩ approbat falsũ ꝙ ẽ errori
ꝓͥum. Ueruntam in qͣ re qͥsq erret int̾ ẽ
płimũ. Sunt enĩ quȩ nescire sit meliꝰ. qͣm
cob. qui se dixͣ ẽẽ esau. alit̾ aĩo sentiẽs. utr̃
Intendebat enim matri obedire que per

Expanded text:
aemissa descriptione mendacium joci includi. 4. Ubi cum periculo erratur, vel non. Illud etiam sciendum est quod in quibusdam rebus magno malo, in quibusdam parvo, in quibusdam nullo fallimur. In quibus rebus nihil interest ad capessendum Dei regnum, utrum credantur an non, vel utrum vera putentur an falsa, sive sint, sive non; in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; vel si est, minimum atque levissimum. Et sunt vera qis non videantur; quae nisi credantur, ad vitam aeternam non potest perveniri. Et licet error maxima cura noribus rebus, nec nisi rerum ignorantia possit errari, non tamen est consequens ut continuo erret quisquis aliquid nescit, sed si quis se existimat scire quod nescit. Pro vero enim approbat falsum, quod errorium. Verumtamen in qua re quisquis erret interest plurimum. Sunt enim quae nescire sit melius quam cob qui se dixit esse Esau, aliter animo sentiens, utrum Intendebat enim matri obedire, quae per
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itatẽ. iudiciũ. aiustitiam. Si ista defue̾r̃t.
dacium: & sic̃ dicit᷑ aliq̃n falsum sine
m̃dacio. ita uirat᷑ falsũ sine ꝑurio. falsũ
fore̾̃ dixit apls cũ seuent᷑m ad chorinthios
ꝓmisit. nec tñ sic̃ ei imponebat᷑ cłpã m̃dacii¬
ꝯtͣrit. qr sic animo sentiebat. & si uiram̃to
illud confirmasset. non ꝑiuriũ incurriss&.
qr qͣntũ in ipso fuit uerũ dixit. & siura¬
tionẽ ad didisset. qͣntũ in se foret uerũ iu

Expanded text:
ueritatem, iudicium atque iustitiam; si ista defuerint.dacium; et sicut dicitur aliquando falsum sine mendacio, ita juratur falsum sine perjurio. Falsum forte dixit Apostolus, cum se venturum ad Corinthios promisitcontraxit, quia sic animo sentiebat; etiamsi juramento illud firmasset, non perjurium incurrisset, quia quantum in ipso fuit, verum dixit, et si jurationem addidisset, quantum in se
Abbreviated transcription (Latin):
t orsitan sic̃ obstet᷑ces ñ remunerate sũt
tñ nullum. sic̃ raablib̾ata ꝑꝑ lib̾ationẽ¬
explorat᷑um ꝑqua fuit ueniale pecẽm.
S ne putet qͥsꝗͣ incet̾is pecc̃is si ꝑꝑ lib̾a¬
tionẽ hominũ fiant ita posse ꝯcedi
ueniã. A ulta u mala detestant᷑a. ta¬
lem sectant᷑ errorẽ. Possumꝰ enĩ & fu¬
rando alicui ꝓdeẽ si pauꝑ cui dat᷑ sen¬
tit ꝯmodũ: & aiues cͥ tollit᷑ sentit incõ¬
moduslta &c adult̾ando possumꝰ. si aliqͣ
nͥ adhoc ei ꝯsentiat᷑ appareat amando
moeitura. & si uixerit penit̾ndo purgan¬
da. nec iõ pecẽm gͣue negabit᷑ tale adul¬
ꝙ m̃daciũ sit ueniale. & ꝙ dãpnabile.
rimum capitale ẽ m̃dacium. longeq
sugiendũ. ꝙ fit in ddoctͥna religionis.
ad ꝙ nulla causa quisqͣm debet adduci.
S cł̃m ꝙ tale ẽ ut nulli ꝓsit s & obsit ali¬
eui^łertiũ. ꝙ ita ꝓdest alii. ut obsit alteri.

Expanded text:
Forsitan obstetrices non remuneratae sunt tamen nullum: sic Raab liberata est propteexploratorum, pro qua fuit veniale peccatum. Sed ne putet quisque in caeteris peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tollitur non sentit incommodum. Ita et adulterando posnisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulquod mendacium sit veniale, et quod damnabile. Primum capitale est mendacium longeque fugiendum, quod fit in doctrina religionis, ad quod nulla causa quisquam debet adduci; secundum, quod tale est ut nulli prosit, sed obsit alicui; tertium, quod ita prodest alteri ut alteri
Abbreviated transcription (Latin):
insinuat. Michi in qͥt uidr om̃e m̃daciũ
ẽẽ pecẽm. s multũ int̃ ẽe quo animo. & de
quibꝰ rebꝰ quisq m̃tiat᷑. Non enĩ sic peccat
qͥ ꝯsułndi ut qui noc̾ndi uoluntate m̃tit᷑.
nec tm̃ nocet. qͥ uiatorem m̃tiendo indiu̾¬
so itinere mittit. qͣntũ qͥuiã uite m̃dacio
depͣuat. Porro. om̃e m̃daciũ ĩo dic̃nd̾i ẽẽ¬

Expanded text:
r omne mendacium esse peccatum: sed multum interest quo animo et de quibus rebus quisque mentiatur. Non enim sic peccat qui consulendi, ut qui nocendi voluntate mentitur; nec tantum nocet qui viatorem mentiendo in diverso itinere mittit, quantum qui viam vitae mentiendo depravat. Porro omne mendacium ideo dicendum e
Abbreviated transcription (Latin):
tis sequit᷑. u̾i. genꝰ ꝙ & nulli obest. & ꝓdest
alicui. ut siqͥs peccuniã alicuiꝰ minste tol¬
lenła sciens uͥ sit. nescire sem̃tiatur.
Septimũ: ꝙ milli obest. & ꝓdest alicui. uͥ
siquis nolens hominẽ ad mortẽ quesitũ
pdere mͣtiatur. Detauũ. nulli ꝙͣ obest &
ꝓdest. & adhoc ꝓdest ut abinmundicia
corꝑali aliquemͣ tueatur. Inhis aut̃ tanto
turpit᷑. cũ honestũ eẽ deceptorẽ alioꝵ arbi¬
tretur. Dm̃e q genꝰ m̃dacũ sũmoꝑe fuge.

Expanded text:
l obest, et prodest alicui: ut si quis pecuniam alicujus injuste esse tollendam sciens, ubi sit nescire se mentiatur; septimum, quod et nulli obest, et prodest alicui: ut si quis nolens hominem ad mortem quaesitum prodere, mentiatur; octavum, quod nulli obest, et ad hoc prodest, ut ab immunditia corporis aliquem tueatur. In his autem tanto turpiter, cum honestum esse deceptorem aliorum arbitretur. Omne ergo genus mendacii summopere fuge,
Abbreviated transcription (Latin):
mendatioꝵ ¶dunt n indacia
queda ꝓsalute ł c̃modo alicuiꝰ ñ mali¬
cia. s benignitate dicta. qͣlit̾ obstetͥees
mtite sũt & raab. Est & aliud m̃dacũ ge¬
nus ꝙ fit ioco. ꝙ ñ fallit. scit enĩ cui dr̃
eausa ioci ddiei: & ħ duo gña m̃dacioꝵ ñ
stͣ sine culpa. s ñ cũ magna Perfectis uͦ

Expanded text:
mendaciorum. Sunt enim mendacia quaedam pro salute vel commodo alicujus, non malitia, sed benignitate dicta: qualiter obstetrices mentitae sunt et Raab. Est et aliud mendacii genus quod fit joco, quod non fallit. Scit enim cui dicitur, causa joci dici; et haec duo genera mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero
Abbreviated transcription (Latin):
angłos. & elem̃ta. c̾aturas uenerabant᷑
honore. Et meltꝰ erat ħ exhiberi do qͣm c̾a¬
turis. Infirmis gͣ illud phibuit. sc̃ĩs uͦ
qui in c̾aturis c̾at᷑orem uenerabant᷑ tm.
non ꝓhibuit. Uñ iosepb. ꝑsalutem phara

Expanded text:
angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph
Abbreviated transcription (Latin):
siue illud uerũ sit. siue putetur. & ñ sit.
erba eñĩ ĩõsunt instituta ñ ut ꝑ ea hõies
inuicẽ fallant. s ꝑea in alteriꝰ notitiã suaᷤᷤ
cogitationes ferant. U̾bis qͦ uti ad fallaci¬
am ñ ad ꝙ sunt instituta pecc̃m ẽ. Nec
ĩõ &̃c ulłu m̃daciũ putandu ẽ ñ ẽe pecem.¬

Expanded text:
 sit, sive putetur et non sit. Verba enim ideo sunt instituta, non ut per ea homines invicem fallant, sed per ea in alterius notitiam suas cogitationes ferant. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod sunt instituta, peccatum est. Nec ideo etiam ullum mendacium putandum est non esse pec
Abbreviated transcription (Latin):
spũ scõ. in rerũ oꝑatione. qͣi instrum̃to
utẽtur. ex p̃dictis u̾bis errandi ocõonẽ
sum̃tes. ꝙ uelut blasphemũ. atq sane
doctͥnȩ aduersum. abicit pia fides ¶Nõ
ẽitaq intelligend ideo scͥpturam fre¬
quent̃ cõmemorare patͤm oꝑari in filio
ł ꝑfiliũ tanꝗͣ filiꝰ ñ posset fac̾e: si ei ñ
porrexiss& pat̾ dext̾am uł tanꝗͣ aliꝙ
instrum̃tũ fu̾it patͥs oꝑantis. s potius
illis uerbis pr̃em intelligi uoluit cũ fi

Expanded text:
Spiritu sancto in rerum operatione, quasi instrumento, uteretur; ex praedictis verbis errandi occasionem sumentes, quod velut blasphemum atque sanae doctrinae adversum abjicit pia fides. Non est itaque intelligendum, ideo Scripturam frequenter commemorare Patrem operari in Filio vel per Filium, tanquam Filius non posset facere, si ei non porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod instrumentum fuerit Patris operantis, sed potius illis verbis Patrem intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. Non dixit. pͥmũ querite regnũ
dei. & deinde querite ista. q̃muis sint
queritis. illinc au̾tamini. aut ne duos
fines ostituatis. ut & regnũ ꝑꝑ se appeta¬
regnũ dĩ tm̃. debemꝰ oꝑari om̃ia ñ soła

Expanded text:
obis . Non dixit primum quaerite regnum Dei, et deinde quaerite ista, quamvis sint quaeritis, illinc avertamini. Aut ne duos fines constituatis, ut et regnum propter se appetaregnum D
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ dixfrit bonas uoluntates alias. &
alias ꝓͥos hr̃e fines. Hic ostnditur
mͦ licet uideat᷑ ñ repugnent p̃dicta

Expanded text:
supra dixerit bonas voluntates alias et alias proprios habere fines. 5. Hic ostenditur quomodo, licet videantur, non repugnent praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntates. Itẽ. recte sunt uoluntates.
& om̃s sibimet religate. si bona ẽ illa ad
quam cũcte referuntur. Si aut̃ praua
mȩxio it̃ qͦddam ẽ ascñdntiũ ad beati¬
tudinem. qͣd c̾tis uelut passibꝰ agitur.
Prauarum aut̃. & distortarũ uoluntatũ
inplicatio. uincłm ẽ. quo alligabit᷑. qͥh
agit ut ꝓiciatur intenebͣs ext̾iores.
monstratur. plures infidelibꝰ rectas
ẽe uoluntates ꝓͥos ac diuersos fines hñtes.
& tam̃ unũ eundq qr om̃s referuntur
ad unum. qui ẽ finis finiũ. de q paulo an¬
te diximꝰ. Ita econu̾so forte ẽ & in malis.
Queła huic sent̾ntie iudntur aduer

Expanded text:
voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem prava est quoddam ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur: pravarum autem atque distortarum voluntatum implicatio, vinculum est quo alligabitur qui hoc agit, ut projiciatur in tenebras exteriores . mosse voluntates proprios ac diversos fines habentes; et tamen unum eumdemque, quia omnes referuntur ad unum qui est finis finium; de quo paulo ante diximus; ita e converso forte est et in malis. 4. Quaedam huic sententiae videntur adver
Abbreviated transcription (Latin):
sapie uiuaturatq erigit᷑ m̃tis ratioad
ꝯtemplationẽ & dilectonẽ et̾ne uerita¬
tis. Quod sapĩa ista dei est. nee est
puus cultꝰ eiꝰ ẽłdi gͥ colat mens hõisam
cuiꝰ ab eo capax fc̃a ẽ. & cuiꝰ et̃ particep
pot̃. sapiens ip̃a fit. & ñ sua luce. sed
sũme illtꝰ lucis. participatione sapiẽs

Expanded text:
ae juvatur atque erigitur mentis ratio ad contemplationem et delectationem veritatis. 4. Quod sapientia ista Dei est, nec est puus cultus ejus est. Si ergo colat mens hominis Deum cujus ab eo capax facta est, et cujus esse particeps potest, sapiens ita fit, et non sua luce, sed summae illius lucis participatione sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
his u̾bis. Cũ resurrexisset xp̃c a mortu¬
is .&. apparuisset discpłis. & insufflaũ.
& ait. Accipite sp̃m sc̃m. ut eũ etiam
de se pcedere ostenderet. & ipse est
uirtus. que de illo exibat ut legitur¬

Expanded text:
 et cum resurrexisset a mortuis, et apparuisset discipulis suis, insufflavit et ait: Accipite Spiritum sanctum ut eum etiam de se procedere ostenderet; et ipsa est virtus quae de illo exiebat de i
Abbreviated transcription (Latin):
Cum sp̃c s grã cdatur hominibꝰ pfecto
mittitur spc̃ a patre. mittitur & a fi¬
lio. ꝓcedit a patre. ꝓcedit & a filio. qr
& eius missio: est ipsa ꝓcessio. łlis ũbis
temporał. constat. qr & hec ꝓcessio. sũ
missio temꝑalis ẽ. ⁊lanc qͦ temꝑalem

Expanded text:
us sancti datur hominibus, profecto mittitur Spiritus a Patre, mittitur et a Filio; procedit a Patre, procedit et a Filio; quia et ejus missio est ipsa processio. His verbis temporalis, constat quia et haec processio sive missio temporalis est. Hanc quoque tem
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. s unũ maiori uen̾atione tenen¬
dum. sic̃a maioribꝰ datur. Ecce maius
dic̃ sacmentum ofirmationis forte nͣ
ob maiorem uirtutem. ł utilitatem
qͣm conferat.s qr a dignioribꝰ datur.¬

Expanded text:
amentum, sed unum majori veneratione tenendum, sicut a majoribus datur. Ecce majus dicit sacramentum Confirmationis; sed forte non ob majorem virtutem et utilitatem quam conferat, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
ri. aꝑte aug̃ ait.Utrumq sacram̃tum
ẽ. & quadã consecͣtione datur illud ꝙͣ
qr neutͥ facienda ẽ iniuria. Qͦd indubi

Expanded text:
ri, aperte Aug. dicit: Utrumque sacramentum est, et quadam consecratione datur, illud quidem quia neutri facienda est injuria; quod indubi
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ tenent. ꝑfici pot᷑ aut debet Nam si
aliter pͣsumptum fuerit irritũ ħr &
uacuũ. nͨ int̾ eccłastica reputabit᷑ sacͣm̃¬
ta. licet ã p̃sbit̾is babtrratos tangere
in pectore. s ñ cͥsmate signare infrontẽ.
bur: qui inbab̃mo datꝰ ẽ. ad remissionẽ.
Uñ rabanꝰ. Asũmo sac̾dote ꝑ impositi¬
onem manꝰ paraclytꝰ tͣdit᷑ babtizato

Expanded text:
eorum tenent, perfici potest aut debet. Nam si aliter praesumptum fuerit, irritum habetur et vacuum, nec inter ecclesiastica reputabitur sacramenta. Licet autem presbyteris baptizatos tangere in pectore, sed non chrismate signare in fronte. bur, qui in Baptismo datus est ad remissionem. Unde Rabanus: A summo sacerdote per impositionem manus Paracletus traditur b
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ipsam. E st aut̃ ineffabilis qͥdam
complexꝰ patͥs & imaginis. qͥñ est sñ
ꝑfruitione. sñ caritate. sñ gaudio.
lla qͥg dilectio dilectatio. felicitas. ł be¬
atitudo. si tñ aliqͣ humana uoce dig¬
ne dr: usus ab illo appellata ẽ breuit᷑.¬

Expanded text:
am complexus Patris et imaginis, qui non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo si tamen aliqua humana voce digne dicitur usus ab illo appellata est breviter
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ sit. filiꝰ aut̃ de patre ẽ. ut sit atq
ut illi coetnꝰ sit. Iago enĩ si ꝑfecte
implet illud. cͦ imago ẽ ipsa caeqͥtur
ei. ñ illud imagini sue. In qͣ imagine¬
litas. & pͥma similitudo. nulla in re¬

Expanded text:
de quo sit; Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae, ubi jam ealitas
Abbreviated transcription (Latin):
ł ꝑspecłm & in enigmate gaudeat
cognoscens đm & gr̃as agat. Qͥ uͥ ñ ui
hylarii pͣmissa accipienda sint. licet
tante sint ꝓfunditatis ut & adhibita
expositione. uix aliqͣtenus ea intelligͥe
ualeat humanꝰ sensus. Cũ & ipsa coꝵ
explanatio qm hic aug̃ edidit płimũ
in se habeat difficultatis. & ambigui¬

Expanded text:
 speculum in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et gratias agat. Qui vero non vidHilarii praemissa accipienda sunt, licet tantae sint profunditatis, ut etiam adhibita expositione vix aliquatenus ea intelligere valeat humanus sensus; cum et ipsa eorum explanatio, quam hic Aug. edidit, plurimum in se habeat difficultatis et ambigui
Abbreviated transcription (Latin):
olet &̃ queri si par̃ntes nr̃i mal
sint ł filii. uł fr̃s. an magis ł muius
diligendi sint aliis bonis. hac r̾one nob̃
non copłatis. Uid̾r ꝙ magis sint dilig̃n¬
di boni.qui nob̾ carne non sunt ꝯiũct.
tis. sanctior ẽ enĩ copła cordium. qͣm
matrem. nec mat̾ negat᷑. quȩ õr de cͥce
agnoscitur. s religiosiores monstrant᷑
ne absoluenda ꝓperantibꝰ ad alia. Moue¬
mur enim. suꝑ illis uerbis. Inimicos ñ
extota uirtute.ñ sic̃ teip̃m iub& dilig̾e.

Expanded text:
etiam quaeri, si parentes nostri mali sunt vel filii, vel fratres, an magis vel minus diligendi sint aliis bonis, hac ratione nobis non copulatis. Videtur quod magis sint diligendi boni, qui nobis carne non sunt conjunctitis. Sanctior est enim copula cordium quam matrem, nec mater negatur, quae etiam de cruce agnoscitur; sed religiosiores monstranturne absolvenda, properantibus ad alia. Movemur enim ex verbis illis, quibus inimicos non ex tota virtute, non sicut te
Abbreviated transcription (Latin):
nnicus dilig̃r. Illud uͦ ꝙ sequit᷑ magis nos
ti iimicũ. si tñ fr̃i roganti. qͥ ise pecca¬
uit dimittit. s cum pecc̾a ñ dimittant᷑
alicui adulto. nͥ caritatẽ ħat. seqͣr. ut
caritatem ħat. qͥ ñ diligit inimicum.
Qͦmͦ gͥ nomine ꝑximi. om̃is homo intel

Expanded text:
imicus diligitur. Illud vero quod sequitur, magis nos ti inimicum, si tamen fratri roganti qui in se peccavit, dimittit. Sed cum peccata non dimittantur alicui adulto, nisi charitatem habeat, sequitur ut charitatem habeat qui non diligit inimicum. Quomodo ergo nomine proximi omnis hom
Abbreviated transcription (Latin):
rogat hoĩem in ꝗͣ peccaũ. si pecc̃o suo mo¬
uetur. ut roget. non ẽ adhuc deputandꝰ
inimicꝰ. ut eum dilig̾e sit difficile. sicut
erat q̃n inimicitias exercebat. Qsqͦs uͭ ro
ganti & penit̾nti ñ dimittit. non estim&

Expanded text:
rogat hominem in quem peccavit, si peccato suo movetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut erat quando inimicitias exercebat. Quisquis vero ganti et poenitenti non dimittit, non existimet
Abbreviated transcription (Latin):
fiant amici. Si meluis est diligere
amicos ꝗͣ inimicos. & econuerso.
ic dolet qͦri qͥd potiꝰ sit płisq m̾iti
dilig̾e amicos. an dilig̾e inimicos.
s ħcomꝑatio implicita ẽ. si nͦ conferatur
dilectio amicoꝵ tm. dilectiõi amicoꝵ ⁊ &̃¬

Expanded text:
MELIUS EST DILIGERE AMICOS QUAM INIMICOS, VEL E CONVERSO. 1. Hic solet quaeri quid potius sit plurisque meriti, diligere amicos, an diligere inimicos. Sed haec comparatio implicita est. Si enim conferatur dilectio amicorum tantum dilectioni amicorum
Abbreviated transcription (Latin):
sio. qr de motu m̃tis agit᷑. de qñ ẽ nobis
facile udiciũ. An unus & ide motꝰ sit qͣ
alt̾ gͥ amicũ. qui uidr feruentior. Nec in¬
congrue putat᷑ melior. qui ẽ feruentior.
ł siunꝰ idẽq ẽ. inͣ potior u ẽ arłntior ñ im¬

Expanded text:
n est nobis facile judicium, an unus et idem motus sit erga alter erga amicum, qui videtur ferventior; nec incongrue putatur melior qui est ferventior. Vel si unus idemque est, idem potior ubi est ardentior, non im
Abbreviated transcription (Latin):
Ut Ri c̃c solet cur dñs p̃ceꝑit
diligẽ inimicos. cũ alibi p̃cipiat
& uirtutem. uitiũ uͦ & pecc̾m odien¬
dii. & parentes g in qͣntũ malisunt.
odiendi sunt. & inimici diligndi in
qͣntũ hoĩes diligamꝰ gͥ inimicos luẽn¬
dos regno di. & odiamus in ppinqͥs. si
impediũt a regnod̾i. & in om̃ibꝰ nͣm

Expanded text:
etiam solet cur Dominus praeceperit diligere inimicos, cum alibi praecipiat et virtutem; vitium vero et peccatum odiendum. Et parentes ergo in quantum mali sunt, odiendi sunt: et inimici diligendi, in quantum homines. Diligamus ergo inimicos lucrandos regno Dei, et odiamus propinquos si impediunt nos a regno Dei; et in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
que p̃uen̾ uoluntatẽ. bonam. Ea enĩ
lib̾atur. & p̃ꝑatur hõis uoluntas u sit
bona. bonumq efficacit̾ uelit. Cooꝑanᷤ
uͦ gr̃a uoluntatẽ iam bonam. sequit᷑
adiuuando.¶ Uñ aug̃ otra iulianũ he¬
reticũ. qui bonam uoluntatẽ tm̃ ẽe¬
ex lib̾o arbitͥo dicebat. atq hoĩem ꝑ li¬
b̃m arbitͥm posse bonũ uelle & oꝑari.
sine gr̃a asserebat ait Aꝑtam de com̃¬
datione gr̃e apłs ꝓtulit sententiã cũ ait.

Expanded text:
quae praevenit voluntatem bonam: ea enim liberatur et praeparatur hominis voluntas, ut sit bona, bonumque efficaciter velit. Cooperans vero gratia voluntatem jam bonam sequitur adjuvando. Unde Aug., contra Julianum haereticum, qui bonam voluntatem ex libero arbitriberum arbitrium posse bonum velle et operari sine gratia asserebat, ait: Apertam de commendatione gratiae Apostolus sententiam protulit,
Abbreviated transcription (Latin):
mor ad ħ attͣcit. Cuiꝰ rei docum̃tũ p̾stat
lacob qͥ rachel decorã facie. & uenusto as
legͥ. Si uidĩs in medio captiuo mulierẽ
pulchram. & ad amauis eam. uolu̾isq
uxorem ħre. intͦduces eam in domum
bono conthatur ꝯiugiũ. qͣn sp̃es¬
bonũ est qr uita mala ł int̾ntio pũs.
alicuiꝰ. sacmentũ ñ otaminat: ħuit ã
tur. & ũ diabło partus celaret᷑ ũ ioseph
ẽet testis castitatis. defend̃ns eam ab in¬
famia suspitõis. ne adult̾a dapnaret᷑

Expanded text:
mor ad hoc attraxerit. Cujus rei documentum praestat Jacob, qui Rachel decoram facie et venusto asp Si videris in medio captivorum mulierem pulchram, et adamaveris eam voluerisque uxorem habere, introduces eam in domum bono contrahatur conjugium, quando spebonum est, quia vita mala vel intentio perversa alicujus sacramentum non contaminat. Habuit autem tur, et ut diabolo partus celaretur; ut Joseph esset testis castitatis, defendens eam ab infamia suspicionis, ne ut adultera damnaret
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt. in qͣ oĩo reg̃nti sp̃m deseruirẽt. & solo
sp̃u uiuificante. sñ corꝑeis alim̃tis uiu̾ẽt.
U ł potuer̃t parentes filiis ced̾e ut ꝑsucces¬
siones nu̾s impleret᷑. Qui genitis filiis ꝑ¬
fectaq hũani officii iustitia. ad meliora

Expanded text:
regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora
Abbreviated transcription (Latin):
mox conditꝰ extitit. ita &̾ eiꝰ filũ in ip̃o
natiuitatis exordio ꝑfecti existerent.
qui ambłare.⁊ loqui. & cetera fac̾e pos¬
sent responderip̃. qͥ filios paruulos nas¬
ci oportebat. ꝑꝑ mat̾ni ut̾i necessitatẽ.
utrũ mox nati ꝑfectionẽ stat᷑e. ⁊ m̃bnoꝵ
usũ h̃rent. an paruili & in minori
etate ꝯstitii: uti possent m̃broꝵ officiiᷤ.
an ꝑint̃ualla tempoꝵ eo mͦ qͦ nc̃ fit ꝑ¬
fectionẽ stature. & usũ m̃broꝵ recep¬
turi ẽẽnt. de auctoritatibꝰ diffinitum
filios ẽẽnt habituri. qui nͨ lĩgua. nec
nasci.S qͣmiuis exigua pars corꝑis sit cos-¬
ta. non tñ ꝑꝑ hoc paruuła uiro niugem
fecit. Uñ & eiꝰ filios pot̾at õipotͣntia c̃ato¬
ris mox natos gndes facere.S ut ħ omit
mox ut nascunt᷑. currunt & matrẽ seqͣn¬
tur. E contͣ hõi nato nͥ adincessũ pedes
ydonei sunt. nec manꝰ saltẽ ad scalpand̃
habiles sunt. & iuxta se mãmis põitis
nascentes magis possũt esurientes flere

Expanded text:
mox conditus enativitatis exordio perfecti existerent, qui ambulare et loqui, et cuncta facere possent, responderi potest quod filios parvulos nasci oportebat, propter materni uteri necessitatem; sed utrum mox nati perfectionem staturae et membrorum usum haberent, an parum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum recepturi essent, de auctoritatibus definitum filios essent habituri, qui nec lingua, nec nasci: sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei sunt, nec manus saltem ad scalpendum habiles, et, juxta se mammis positis, nascentes magis possunt esurientes flere
Abbreviated transcription (Latin):
les. & thorus ĩ maculatꝰ. sine ardore li¬
bidinis. sine labore pariendi. Quare
in ꝑadxso non coierunt.
ñ dũ iusserat ut cohirent. & pot̾at diui¬
na expectari auctoritas: uͥ concupiscen¬
p̃sciebat. De quibꝰ hõ ꝓpagandꝰ erat:
Ecce exp̃sse habes. demͦ ꝓpagatiõis filioꝵ
De t̾mino illtꝰ inferioris uite. utrũ natis
filuis ꝑ suecessiones an simł om̃s tnsfendi

Expanded text:
les et thorus immaculatus sine ardore libidinis, sine labore pariendi. 2. Quare in paradiso non coierunt dDeus jusserat ut coirent, et poterat dina expectari auctoritas, ubi concupiscenpraesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum. 3. De termino illius inferioris vitae; utrum, natis filiis, per successiones, an simul omnes transferendi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectaq humani officii iustitia. ad me¬
liorem statũ tͣnsferrent᷑. ñ ꝑ mortem.
s ꝑ aliꝗͣ mut᷑onẽ. an patres in aliqͦsta¬
tu uite man̾ent. ligno uite ut̃ntes. do¬
nec filii ad eund̃ statũ ꝑuenirent. & sic
completo num̾o. om̃s simul ad melio¬
De qͦ auã ambigue disserit suꝑ genes ita in
quiens. Potuer̃t pͥmi hões in ꝑadyso filioᷤ
gign̾e. ñ ut morientibꝰ pr̃ibꝰ succed̾ent
filii. s in aliquo statu forme manentibꝰ
& de ligno uite uigorẽ sum̃tibꝰ. & filii ad¬

Expanded text:
ectaque humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae remanerent, ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent, et sic impleto numero omnes simul ad melioDe quo Augustinus ambigue disserit, lib. quiens: Potuerunt primi homines in paradiso filios gignere, non ut morientibus patribus succederent filii, sed in aliquo formae statu manentibus, et de ligno vitae vigorem sumentib
Abbreviated transcription (Latin):
aug̃ sub assertione de his nichil
tradat. ñ irr̃onabiłr qͥbꝰda placuit. pͥmoꝵ
parentũ filios nascituros paruulos. ac
natiuitatẽ hu̾anã ordinatã c̃nimus.
statur e inc̾mentũ. & m̃broꝵ usũ recep¬
turos. ut in illis expectaret᷑ etas ad am¬
buland. & loquendum. sic̃ mͣ in nobis.
Qd utiq ñeẽt uicio deputandu. s condi
ttal Si ñ peccarẽt. nec morerent᷑. s ñ pec¬
carent. ⁊ si ñ comedent. Pot̾ant gͥ & sine.
alimonia uiu̾e. Cet̾m sic̃ supͣdiximꝰ. ñ
solum peccarent: si de ligno uetito ed̾ent.
s &̃ si concessis ñ ut̾entur. qr sic̃ erat
eis p̃ceptũ. ñ illo ligno uesci. ita aliis ues

Expanded text:
us sub assertione de his nihil tradat, non irrationabiliter quibusdam placuit primorum parentum filios nascituros parvos, ac nativitatem humanam ordinatam cernimus, staturae incrementum et membrorum usum recepturos, ut in illis expectaretur aetas ad ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditr: Si non peccarent, non morerentur; sed non peccarent si non comederent; poterant igitur sine alimonia vivere. Caeterum, sicut supra diximus, non solum peccarent si de ligno vetito ederent, sed etiam si concessis non uterentur; quia sicut erat eis praeceptum non illo ligno uti,
Abbreviated transcription (Latin):
appetebant ͥtem oppoñr. Eũ fames sit
pena pecc̃i. si ñ peccarent. famẽ ñ sentirẽt.
S sine fame suꝑfluũ uid̾et᷑ comed̾e. Unde
putant qͥd̃a eos cibis ñ indiguisse añ pec̃co
qr ñ pot̾ant esurire. si ñ peccassent./ Ad ꝙ

Expanded text:
appetebant. §. Item opponitur: Cum fames sit poena peccati, si non peccarent famem non sentirent; sed sine fame superfluum videretur comedere: unde putant quidam eos cibis non indiguisse ante peccatum, quia non poterant esurire si non peccassent. Ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
apparet xͥ duas ẽẽ natiuitates. eundq
tis xͥ an eade sit adoratio huanitati
Xp̃i & aĩa una eadẽq cũ uerbo debeãt
adoratione adorari. illa .s. q̃ lat̾a dicit᷑
intelligitur seruitus. siue cultus soli c̾a¬
tori debitus. Cum aĩa xͥ ł caro c̾atura

Expanded text:
apparet Christi duas esse nativitates, eumdemque CHRISTI; AN EADEM SIT ADORATIO HUMANITATIChristi et anima una eademque cum Verbo debeat adoratiintelligitur servitus, sive cultus soli. Creatori debitus; cum anima Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Est n cuuiꝰda mͦi dulia que c̾ature cuili¬
bet exhiberi potest. & ẽ quedam soli
humanitati exhibenda. non alii c̾at᷑e
adeo ut cultus diuinitati debitus ei ex¬
hibeatur. qui cultus indilect᷑one &
sacͥficii exhibitione atq reuerentia
consistit. qui latine dr pietas. gͥce aut̃
theosebia .i. di cultus. ł eusebia.i. bo

Expanded text:
Est enim cujusdam modi dulia, quae creaturae cuilibet exhiberi potest; et est quaedam soli humanitati Christi exhibenda, non alii creaturnda; non tamen adeo ut cultus divinitati debitus ei exhibeatur. Qui cultus in dilectione et sacrificii exhibitione atque reverentia consistit; qui Latine dicitur pietas, Graece autem theosebia, id est, Dei cultus, et eusebia,
Abbreviated transcription (Latin):
qui dnralicuiꝰ filii conseqͥns ẽ ut de
illo &̃ nati eẽ dicantur. t illi qui ad¬
optantur. dnr &̃ filii gehennȩ. ñ exil¬
lla nati.s in illam p̃parati Cum itaq
de aliquo nascatur aliquid. & ñ ita
silius. de illo sit natus. cuiꝰ dicit᷑ filiꝰ.
ꝓ fecto modus iste quo natus ẽ xꝑc de
maria sic̃ filiꝰ. & de spu scõ ñ sic̃ filius
insinuat nob̃ gr̃am dei. qua homo
nullis p̃cedntibꝰ m̾itis in ipso exordio
nature sue quo ẽẽ cep̃ uerbo dĩ copula¬
retur intantam ꝑsone unitatẽ. ut ide
ẽẽt filius dĩ qui filius hominis. & filiꝰ
hõis. qui filius di. & sic in nature hu¬
mane susceptione. fieret qͥdam ipsa
gr̃a illi homini nat᷑alis. qua nullũ
possit admitt̾e pecc̃m. Quȩ gr̃a ideo ꝑ¬

Expanded text:
qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut de illo etiam nati dicantur esse, ut illi qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae non ex illa nati, sed ad illam praeparati. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid, ut dictumfilius, de illo sit natus, cujus dicitur filius; profecto modus iste, quo natus est Christus de Maria sicut filius, et de Spiritu sancto non sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis in ipso exordio naturae suae, quo esse coepit, Verbo Dei copularetur in tantam personae unitatem, ut idem esset Filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui Filius Dei. Et sic in humanae naturae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, qua nullum posset admittere peccatum. Quae gratia ideo
Abbreviated transcription (Latin):
pater eius de matre uirgine genuis¬
set: Quis ħ dicere audebit: Cum ħ
ita sit absurdu. ut nulle fideliũ aureᷤ
id ualeant sustinere E inde confitea¬
natus explicare difficile esti Procul
dubio ñ sic de illo ut de patre. sic aut̃
de illa ut de matre natus est. Non ẽ
autem cͣđͣndu. quicquid de aliqua re
nascitur. ꝯtinuo eiꝰde rei filiũ nuncu¬
pandum. Ut enim omittam. aliter
de homine nasci filium. alit̃ capilłu.
rei deformiter comꝑant᷑.: Certe qui
nascuntur ex aqua & sp̃u scõ non aqͦ
filios eos rite quispiam dixerit .s
dnr filii dĩ patris. & matris eccłe

Expanded text:
Pater ejus de matre Virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit, cum hoc ita sit absurdum, ut nullae fidelium aures id valeant sustinere? Proinde cum fateanatus, explicare difficile est. Procul dubio non sic de illo, ut de Patre; sic autem de illa, ut de matre natus est. Non est autem concedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillumrei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios eos recte quispiam dixerit; sed dicuntur filii Dei Patris et Matr
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e masse recte assumpsisse ĩ xͦ.
dicitur x qr non carnem pecc̃i. s simi¬
litudinem carnis peccati accepit. Misit
u ds̃ filium suũ ut ait apłs. insimilitu¬
dinem carnũ peccati. Assumpsit enĩ
uerbum carnem peccatei similem in
illius ñ ẽ caro pecẽi qr ñ eum mat̃ con¬
cupiscentia s gr̃a concepiiihabet tͣn
similitudinem carnis pecẽi ꝑ passibi

Expanded text:
rae massae recte assumpsisse dicitur Christus, quia non carnem peccati, sed similitudinem carnis peccati accepit. Misit enim Deus Filium suum, ut ait Apostolus, in similitudinem carnis peccati . Assumpsit enim Verbum carnem peccatrici similem in illius non est caro peccati, quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit. » Habet tamen similitudinem carn
Abbreviated transcription (Latin):
caro cuiꝰ excellentia singłaris
u̾bis explicari ñ ualet. anteꝗͣ eẽt u̾bo uni¬
ta. obnoxia fuerit pecc̃o. in maria. & in
aliis. a quibꝰ ꝓpagatione tͣducta ẽ. ñ in¬
m̾ito uidi potest in abraham pec̃co sub¬
iacusse. cuiꝰ uniu̾sa caro. pecc̃o subiace¬
bat. unde queri solet. quare leui dicatur
decimatus in abraham. & non xͦ. Cum¬
dedit melchisedech Tunc ñ apłs leui de¬
Qa ea decimatione sic̃ abraham minor
melchisedech ostñditur. cui ꝑsonaliter
decimas soluit. ita & leuiticus ordo. qui
in abraham scd̃m rõnẽ seminalt erat
& exeo ꝑ ꝯeupiscentiam carnis descend̃.¬

Expanded text:
caro, cujus excellentia singularis verbis explicari non valet, antequam esset Verbo unita, obnoxia fuerit peccato in Maria et in aliis a quibus propagatione traducta est, non immerito videri potest in Abraham peccato subjacuisse, cujus universa caro peccato subjacebat. Unde quaeri solet quare Levi decimatus dicatur in Abraham et non dedit Melchisedech? Tunc enim apostolus Levi decausa ; quia ea decimatione, sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, cui personaliter decimas solvit, ita et leviticus ordo, qui in Abraham secundum rationem seminalem erat, et ex eo per concupiscentiam carnis descend
Abbreviated transcription (Latin):
& nr̃a. non tam̃ ita fc̃a. ẽ in ut̾o sicut
nr̃a. Est enim sc̃ĩficata in ut̾o &. nata
sine pecẽo. & nec ip̃se in illa unꝗͣ peccaũ.
In pena gͦ simił ẽ nr̃e. non inqͣlitate pec¬
cati. ꝙr pollutionẽ que ex concupisci̾e
motu concepta ẽ omnino ñ ħuit. nec ex
carnali delectatione nata ẽiueñ g ad cor¬
pus in maculatum. ꝙ p̃ter libidinis con¬
cupiscentiam fuit conceptum. nec iłtd̃
in se ħuit uitiũ. ꝙ in aliis est causa pec¬
cati. nec in eo peccauit. Ideoq uere dr
uerbi caro. ñ fiusse in xp̃o obligata pec¬
cato. Quid̾ã uidet᷑ aduersari illi sent̃n
qua supͣ diximꝰ carnem uerbi nͣ ante
fuisse conceptam qͣm assumptam. ui.¬

Expanded text:
ra, non tamen ita facta est in utero sicut nostra. Est enim sanctificata in utero, et nata sine peccato, et nec ipse in illa unquam peccavit. In poena ergo similis est nostrae, non in qualitate peccati; quia pollutionem quae ex concupiscentiae motu concepta est, omnino non habuit, nec ex carnali delectatione nata est. Venit ergo ad corpus immaculatum, quod praeter libidinis concupiscentiam fuit conceptum; nec illud in se habuit vitium, quod in aliis est causa peccati, nec in eo peccavit. Ideoque vere dicitur Verbi caro non fuisse in Christo obligata peccato. 5. Quidam videntur adversari illi sententqua supra diximus carnem Verbi non ante fuisse conceptam quam assumptam, vi
Abbreviated transcription (Latin):
& filii. & sp̃c scĩ. inuestigatione dignũ
nob iudr quare in scͥptura sꝑui sc̃o hoc
opꝰ sepius tribuatur. & de ipso. xͦ concep¬
tus & natus. memoretur: Non enĩ ĩo
oꝑatio incarnationis sp̃ui sc̃õ sepiꝰ attͥ¬
buctur ꝙ eam ipse solꝰ sine patre ac fi¬
patris & filii. & ineffabili dĩ caritate.
u̾bum caro fẽm ẽ. & inestimabili di
dono. filius dei sibi uniuit formã serui.
Non igit᷑ frequens denõĩatio sp̃c sc̃i. ab
illo oꝑe prẽm ł filium secludit. s potiꝰ
uno nominato tres intelliguntur. sic̃
eãđ aet̾minat in encħ ita inquiens:
c̾aturam quam uirgo
concepit & peꝑit. qͣuis ad iolam ꝑsonã¬
filii ꝑtinentem. tota tͥnitas fec̾it Neq
enim seꝑabilia sunt oꝑa tͥnitatis. cur

Expanded text:
iritus sancti; investigatione dignum videtur, quare in Scriptura Spiritui sancto hoc opus saepius tribuatur, et de ipso Christus conceptus et natus memoretur? Non enim ideo operatio Incarnationis Spiritui sancto saepius tribuitur, quod eam ipse solus sine Patre ac FiPatris et Filii, et ineffabili Dei charitate Verbum Dei caro factum est, et inaestimabili Dei dono Filius Dei sibi univit formam servi. Non igitur frequens denominatio Spiritus sancti ab illo opere Patrem vel Filium secludit, sed potius uno nominato tres intelliguntur, sicuteam determinat in Enchiridio, ita inquiens: uram, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personaFilii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis, cur
Abbreviated transcription (Latin):
q ut dñt phisici. tot diebꝰ forma hũa¬
quidam dicere p̃sumpserunt. dnici
uerus ds. eẽt ꝑfectus & uerus homo .s
qr m̃broꝵ illiꝰ adnici corꝑis distinctio. in
ipso mom̃to conceptionis & unionis dĩ
& hominis adeo tenuis erat. & parua.
ut humano usui uix posset subici.
Diebꝰ aut̃ illis qͦs memorat aug̃. ꝑfec¬
ta est &. notabilis facta. Incarnatũ ẽ
ꝑalitate ñ excessit. & totum incarna¬
tum ẽ. & totum ẽ incͥcũ scͥptum¶ Mi¬
noratur corꝑaliter. & contrahitur. &
diuine ẽ inc̾cumscͥptum. Non coext̾n¬
sa car̃ne eiꝰ incͥcũ scripta diuinitate.

Expanded text:
 ut dicunt physici, tot diebus forma humaquidam dicere praesumpserunt Dominici verus Deus esset, perfectus et verus homo; sed quia membrorum illius dominici corporis distinctio in ipso momento conceptionis unionis Dei et hominis adeo tenuis erat et parva, ut humano visui vix posset subjici, diebus autem illis quos Aug. memorat perfecta est, et notabilis facta. Incarnatum est poralitate non excessit; et totum incarnatum est, et totum est incircumscriptum. Minoratur corporaliter et contrahitur; et divine est incircumscriptum, non coextensa carne ejus cum incircumscripta
Abbreviated transcription (Latin):
ceptam. & assumptam. eandq immo
labe pecc̃i castificatam. Cui collata ẽ
pot̾ntia nouo more gen̾andi ut sine coi¬
tu uiri. sine libidine concipientis in ut̾o
uirginis celebraretur conceptꝰ di & ho¬
minis. Illa enim caro quam ds̃ ex uͥ¬
gine. sibi unire dignatus est sine uitio
concepta. sine pecc̃o nata ẽ Hanc carnẽ
tamen non cȩlestis. ñ aeree. ñ alt̾ius ciuꝰꝗͣ
caro ¶Qd aut̃ sacͣ uirgo extunc ab omni
cepta sc̃ã uirgine maria de qua ꝑꝑ hono¬
rem dni nullam prsus cũ de pecc̃is agit᷑
haberi uolo questionem lnde enĩ scimꝰ
ꝙ ei plus gr̃e sit collatũ ad uincendu
ex om̃i parte pecẽm. ꝙ conciꝑe ac pare¬
re meruit. qͣm ꝯstat nullum ħuisse pec¬
catum. hac gͦ uirgineexepta. si om̃s sc̃i.
& scẽ cong̾gari possent. & quereret᷑ ab
eis an pecem haberent. quid respond̃et᷑.¬

Expanded text:
ceptam et assumptam; eamdemque, ilabe peccati castificatam. Cui collata est potentia novo more generandi, ut sine coitu viri, sine libidine concipientis in utero Virginis celebraretur conceptus Dei et hominis. Illa enim caro quam Deus de Virgine sibi unire dignatus est, sine vitio concepta, sine peccato nata est. Hanc tamen carnem non coelestis, non aeriae, non alterius cujusque caro. Quod autem sacra Virgo extunc ab omni cepta sancta virgine Maria, de qua propter honorem Domini nullam prorsus, cum de peccatoribus agitur, habere volo quaestionem. Inde enim scimus, quod ei plus gratiae sit collatum ad vincendum ex omni parte peccatum, quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum. » Hac ergo Virgine excepta, si omnes sancti et sanctae congregari possent, et quaereretur ab eis, an peccatum haberent, quid responde