comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas regis magni ex qua noua ⁊ iocunda
mundo miracła nullis pene ab initio defue¬
re temporib. Salue dña gentiũ. princeps
prouinciarum. patriarcharum possessio.
prophetarum mater ⁊ aplõrum. iniciatrix
fidei. gloria xp̃iani populi. quã deus semper
a principio passus est oppugnari. ut uiris
fortibus sicut uirtutis: ita fores occasio ⁊
salutis. Salue terra promissionis que olim
fluens lat ⁊ mel tius diuntaxat habitato¬
ribus. nunc uniuerso orbi remedia salutis.
uite porrigis alimenta. terra inqͣm bona
⁊ optima. que in fecundissimo illo sinu tuo
ex archa paterni cordis celeste granũ suscipi¬
ens. tantas ex superno semine martyrum
segetes protulisti. ⁊ nichilominus ex omni
reliquo fidelium genere fructũ fertilis gleba
tricesimum: ⁊ sexagesimum.: ⁊ centesimum
super ominem terram multiplicit̾ procreasti
unde ⁊ de magna multitudine dulcedinis
tue iocundissime satiati ⁊ opulentissime sa¬

Expanded text:
civitas Regis magni, ex qua nova et jucunda civitas Regis magni, ex qua nova et jucunda mundo miracula nullis pene temporibus defuere ab initio. Salve, domina gentium, princeps provinciarum, Patriarcharum possessio, Prophetarum mater et Apostolorum, initiatrix fidei, gloria populi christiani, quam Deus semper a principio propterea passus est oppugnari, ut viris fortibus sicut virtutis, ita fores occasio et salutis. Salve, terra promissionis, quae olim fluens lac et mel tuis duntaxat habitatoribus, nunc universo orbi remedia salutis, vitae porrigis alimenta. Terra, inquam, bona et optima, quae in fecundissimo illo sinu tuo ex arca paterni cordis coeleste granum suscipiens, tantas ex superno semine martyrum segetes protulisti, et nihilominus ex reliquo omnium fidelium genere fructum fertilis gleba tricesimum, et sexagesimum, et centesimum super omnem terram multipliciter procreasti. Unde et de magna multitudine dulcedinis tuae jucundissime satiati et opulentissime sa
Abbreviated transcription (Latin):
rito glorratur. Illa libent̃ admuttit crudelis¬
simos sui uastatores: ista cum gaudio susci¬
pit sui fidelissimos defensores ⁊ unde ista
dulcissime consolatur: inde illa eque salu¬
berrime desolatur. Sit xp̃s sic nouit ultisci
in hostes suos. ut ñ solum de ip̃is. s ꝑ ipõs
quoq frequenter soleat tanto gloriosius:
quanto ⁊ potentius triumphare. Iocunde sa¬
ne ⁊ commode ut quos diu pertulit oppug¬
natores. magis iam propugnatores habere
incipiat. faciatq de hoste militem qͥ de saulo
quondam persetutore: fecit paulum predi¬
catorem. Quamobrem ñ miror si etiam suꝑ¬
na illa curia iuxta testimonium saluatoris
exultat magis super uno pectatore peniten¬
tiam agente: qͣm super plurimis uistis qui
ñ indigent penitentia. dum peccatoris et
maligni tantis proculdubio prosit conu̾sio:
quantis ⁊ prior nocuerat conuersatio. Sal
tabernatulum suum altissimus. quo tanta
in te ⁊ per te generatio saluaretur. Salue

Expanded text:
rito gloriatur. Illa libenter amittit crudelisrito gloriatur. Illa libenter amittit crudelissimos sui vastatores: ista cum gaudio suscipit sui fidelissimos defensores; et unde ista dulcissime consolatur, inde illa aeque saluberrime desolatur. Sic Christus, sic novit ulcisci in hostes suos, ut non solum de ipsis, sed per ipsos quoque frequenter soleat tanto gloriosius, quanto et potentius triumphare. Jucunde sane et commode: ut quos diu pertulit oppugnatores magis jam propugnatores habere incipiat; faciatque de hoste militem, qui de Saulo quondam persecutore fecit Paulum praedicatorem . Quamobrem non miror, si etiam superna illa curia, juxta testimonium Salvatoris, exsultat magis super uno peccatore poenitentiam agente, quam super plurimis justis qui non indigent poenitentia, dum peccatoris et maligni tantis procul dubio prosit conversio, quantis et prior nocuerat conversatio. 11. tabernaculum suum Altissimus, quo tanta in te et per te generatio salvaretur. Salve,
Abbreviated transcription (Latin):
iectionem. uoluntariam paupertatem.
Het ierosolimis actitantur. ⁊ orbis exti¬
tatur. audiunt insule.⁊ attendunt popłĩ
delonge.⁊ ebulliunt ab oriente ⁊ occiden¬
te tanqͣm torrens inundans gle gentiũ.
⁊ tanqͣm fluminis impetus letificans ciui¬
tatem dei. Q uod q cernitur iocundius. et
agitur commnodius. paucos admodum in
tanta multitudine hominum illo cõfluere.
nisi utiq sceleratos ⁊ impios. raptores et
sarcilegõs. homicidas. periuros. adult̾os.
constat prouenire bonum: ita duplicatur ⁊
gaudium quandoquidem tam suos de suo
discessu letificant qͣm illos de aduentu qͥb
subuenire festinant. Prosunt quippe ut᷑biq
ñ solum utiq istos tuendo: s etiam illos iã
non opprimendo. Itaq letatur egyptus in
profectione eoꝵ. cum tamen de protectione
eoꝵ nichilominus letetur mons syon: et
exultent filie uide. Illa quidem se de manu
eoꝵ. ista magis in manu eoꝵ liberari se me¬

Expanded text:
jectionem, voluntariam paupertatem. 10. jectionem, voluntariam paupertatem. 10. Haec Jerosolymis actitantur, et orbis excitatur. Audiunt insulae, et attendunt populi de longe, et ebulliunt ab Oriente et Occidente, tanquam torrens inundans gloriae gentium, et tanquam fluminis impetus laetificans civitatem Dei. Quodque cernitur jucundius, et agitur commodius, paucos admodum in tanta multitudine hominum illo confluere videas, nisi utique sceleratos et impios, raptores et sacrilegos, homicidas, perjuros, adulteros;constat provenire bonum, ita duplicatur et gaudium; quandoquidem tam suos de suo discessu laetificant, quam illos de adventu quibus subvenire festinant. Prosunt quippe utrobique, non solum utique istos tuendo, sed etiam illos jam non opprimendo. Itaque laetatur Aegyptus in profectione eorum, cum tamen de protectione eorum nihilominus laetetur mons Sion, et exsultent filiae Judae. Illa quidem se de manu eorum, ista magis in manu eorum liberari se me
Abbreviated transcription (Latin):
quo ip̃e quondam militum dix uehemen¬
tissime inflaminatus. armata illa sanctis¬
sima manu ñ tamen ferro sed flagello quod
fecerat de resticulis. introuuit intemplũ.
negociantes expulit. nũmulariorũ effu¬
dit es. ⁊ cathedras uendentium columbas
euertit. indignissimum iudicans oratõis
domum huiuscemodi forensibus incestari.
Tali proinde sui regis permotus exemplo
deuotus exercitus. multo sane indignius
longeq intolerabilius arbitrans sancta
pollui ab infidelibus qͣm a mercatoribus
infestari: in domo sancta cũ equis ⁊ armis
commoratur. tamq ab ip̃a qͣm a ceteris
sacris omnis infidelicas spurca ⁊ tyranni¬
ca rabie propulsata. ipsi in ea die noctuq
tam honestis qͣm utilibus officiis occupan¬
tur. Honorant certatun dei templum sedu¬
lis ⁊ sinceris obsequiis. uigi in eo deuoti¬
one ummolantes. non quidem ueterum ri¬
tu petudum carnes. s uere hostias pacifi¬
cas. fraternam dilectionem. deuotã sub¬

Expanded text:
quo ipse quondam militum Dux vehemenquo ipse quondam militum Dux vehementissime inflammatus armata illa sanctissima manu, non tamen ferro, sed flagello, quod fecerat de resticulis  al. funiculis, introivit in templum, negotiantes expulit, nummulariorum effudit aes, et cathedras vendentium columbas evertit : indignissimum judicans, orationis domum hujuscemodi forensibus incestari  al infestari. Tali proinde sui Regis permotus exemplo devotus exercitus, multo sane indignius, longeque intolerabilius arbitrans sancta pollui ab infidelibus, quam a mercatoribus incestari, in domo sancta 549 cum equis et armis commoratur; tamque ab ipsa, quam a caeteris sacris omni infidelitatis spurca et tyrannica rabie propulsata, ipsi in ea die noctuque tam honestis quam utilibus officiis occupantur. Honorant certatim Dei templum sedulis et sinceris obsequiis, jugi in eo devotione immolantes, non quidem veterum ritu pecudum carnes, sed vere hostias pacificas, fraternam dilectionem, devotam sub
Abbreviated transcription (Latin):
st uero templum iherosolimis. in quo
pariter habitat antiquo ⁊ famosissi¬
mo illo salomonis impar quidẽ structura:
s ñ inferius gloria. Si quidem uniuersa
illius magnificentia incorruptibilibus
auro ⁊ argento. in quadratura lapidum
⁊ uarietate lignoꝵ continebatur. huius
autem omnis decor. et grate uenustatis
ornatus pia est habitantium religiositas
⁊ ordinatissima conuersatio Illud uarũs
extint spectandum coloribus. hoc diu̾sis
uirtutib et sanctis actib uenerandum.
Domum quippe dei decet sanctitudo. qui non
tam politis marmorib qͣm ornatis morib
delectatur.⁊ puras diligit mentes super
auratos parietes. Ornatur tamen huius
quoq facies templi. s armis non geminis.
et pro antiquis coronis aureis: circumpen¬
dentibus clipeis paries operitur. pro cande¬
labris. thuribulis. atꝙ urceolis: domus un¬
diq frenis. sellis. ac lanceis communitur.
Plane hiis omnib liquido demonstrantib
eodem pro domo dei feruere milites ⁊elo

Expanded text:
Est vero templum Jerosolymis, in quo pariter habitant, antiquo et famosissimo illi Salomonis impar quidem structura, sed non inferius gloria. Siquidem universa illius magnificentia in corruptibilibus auro et argento, in quadratura lapidum et varietate lignorum continebatur: hujus autem omnis decor, et gratae venustatis ornatus, pia est habitantium religiositas, et ordinatissima conversatio. Illud variis titit spectandum coloribus: hoc diversis virtutibus et sanctis actibus venerandum. Domum quippe Dei decet sanctitudo , qui non tam politis marmoribus, quam ornatis moribus delectatur, et puras diligit mentes super auratos parietes. Ornatur tamen hujus quoque facies templi, sed armis, non gemmis: et pro antiquis coronis aureis, circum pendentibus clypeis paries operitur; pro candelabris, thuribulis, atque urceolis, domus undique frenis, sellis, ac lanceis communitur. Plane his omnibus liquido demonstrantibus, eodem pro domo Dei fervere milites zelo,
Abbreviated transcription (Latin):
uicias tollere gestiunt. sancta polluere.
⁊ hereditate possidere sanctuarium dei. Exe¬
ratur gladius uterq fidelium in c̾uices
inimicoꝵ ad destruendam omnem altitu¬
dinem extollentem se aduersus scientiam
dei que est xp̃ianoꝵ fides. nequando dicant
gentes ubi est deus eoꝵ. Quib expulsis:
reuertetur ipse in hereditatem domũ q
suam. de qua iratus in euangelio. ecce
inquit relinquetur uobis domus uestra
deserta. et per proph̃am ita conqueritur
reliqui domum meam. dimisi hereditatẽ
meam. implebitq illud propheticum.
Redemit dominis populum suum ⁊ libe¬
rauit eum. et uenient ⁊ exultabunt in
monte syon.⁊ gaudebunt de bonis domini

Expanded text:
vitias tollere gestiunt, sancta polluere, vitias tollere gestiunt, sancta polluere, et haereditate possidere sanctuarium Dei. Exeratur gladius uterque fidelium in cervices inimicorum, ad destruendam omnem altitudinem extollentem se adversus scientiam Dei, quae est christianorum fides; ne quando dicant gentes: ubi est Deus eorum? 6. Quibus expulsis revertetur ipse in haereditatem domumque suam, de qua iratus in Evangelio, Ecce, inquit, relinquetur vobis domus vestra deserta ; et per prophetam ita conqueritur, Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam : implebitque illud propheticum, Redemit Dominus populum suum, et liberavit eum: et venient et exsultabunt in monte Sion, et gaudebunt de bonis Domini
Abbreviated transcription (Latin):
in terra. Nonenim uel pagani necandi eent:
si quo modo aliter possent a nimia infestati¬
one seu oppressione fidelium cohiberi. Nũc
autem melius est ut occidantur: qͣm certe
relinquatur uirga peccatoꝵ super sortem
iustoꝵ. ne forte extendant ad iniquitates
manus suas. Quid eniͦ Si percutere in
gladio omnino nefas ñ est xp̃iano. cur gͦ
preto saluatoris contentos fore suis stipẽ¬
interdixit : Si autem quod uerũ est om̃ib
fas est ad hoc ip̃m dunitaxat diuinitꝰ ordi¬
uatis. nec aliud sane quicqͣm meliꝰ ꝓfessis.
quibus queso potius qͣm quorum manib
um munimine retinetur. ut depulsis di¬
uine transgressorib legis secura ingͤdiat᷑
gens iusta custodiens ueritatem : Secure
proinde dissipentur gentes que bella uo¬
lunt.⁊ abscidantur qui nos conturbant.
⁊ disperdantur de ciuitate dñi omnes ope¬
rantes iniquitatem. qui repositas in ihe¬
rosolimis xp̃iami populi inestimabiles di¬

Expanded text:
in terra . Non quidem vel Pagani necandi essent, in terra . Non quidem vel Pagani necandi essent, si quo modo aliter possent a nimia infestatione seu oppressione fidelium cohiberi. Nunc autem melius est ut occidantur, quam certe relinquatur virga peccatorum super sortem justorum: ne forte extendant justi ad iniquitatem manus suas. 5. Quid enim? si percutere in gladio omnino fas non est Christiano, cur ergo praeco Salvatoris contentos fore suis stipeninterdixit? Si autem quod verum est omnibus fas est, ad hoc ipsum duntaxat divinitus ordinatis, nec aliud sane quidquam melius professis; quibus, quaeso, potius, quam quorum manibusum munimine retinetur? ut depulsis divinae transgressoribus legis, secura ingrediatur gens justa, custodiens veritatem. Secure proinde dissipentur gentes quae bella volunt, et abscindantur qui nos conturbant, et disperdantur de civitate Domini omnes operantes iniquitatem, qui repositas in Jerosolymis christiani populi inaestimabiles di
Abbreviated transcription (Latin):
ritur. qui nimirum ⁊ libenter accipit ho¬
stis mortem pro ultione. ⁊ libentiꝰ prebet
se ip̃m militi pro consolatione. Miles inqͣm
xp̃i securus interimit. interit securior
Sibi prestat cum interit : xp̃o cũ int̾imit.
non enim sine causa gladium portat. Dei
etenim mister est ad iundictam malefac¬
torum: ludem uero bonoꝵ. Sane cum occi¬
dit malefactorem. ñ homicida. s ut ita di¬
xerun malicida ⁊ plane xp̃i uindex ĩ hũs
qui male agunt.⁊ defensor xp̃ianoꝵ repu¬
tatur. Cum autem occiditur ipse. ũ perisse
s peruenisse cognoscitur. Mors ergo quã
ierogat xp̃i est lucrum. quã excipit: suũ.
In morte pagani xp̃ianus gloriatur. quia
xp̃s glorificatur In morte xp̃iam: regis
liberalitas aperitur. cum miles remunerandꝰ
educitur. Porro super illo. letabitur iustus cũ
uiderit uindictam. de isto dicet homo. si utiq
est fructus iusto: utiq est deus iudicans eos

Expanded text:
iritur: qui nimirum et libenter accipit hoiritur: qui nimirum et libenter accipit hostis mortem pro ultione, et libentius praebet se ipsum militi pro consolatione. Miles, inquam, Christi securus interimit, interit securior. Sibi praestat cum interit, Christo cum interimit. Non enim sine causa gladium portat. Dei etenim minister est ad vindictam malefactorum, laudem vero bonorum. Sane cum occidit malefactorem, non homicida, sed, ut ita dixerim, malicida, et plane Christi vindex in his qui male agunt, et defensor Christianorum reputatur. Cum autem occiditur ipse, non periisse, sed pervenisse cognoscitur. Mors ergo quam irrogat, Christi est lucrum: quam excipit, suum. In morte pagani christianus gloriatur, quia Christus glorificatur: in morte christiani, Regis liberalitas aperitur, cum miles remunerandus educitur. Porro super illo laetabitur justus cum viderit vindictam. De isto dicet homo: Si utique est fructus justo: utique est Deus judicans eos
Abbreviated transcription (Latin):
miles. ⁊ cirtunspectus sit ad se seruandũ.
⁊ expeditus ad discurrendum. ⁊ promptꝰ
ad feriendum. uos per contrarium ocłoꝵ
grauamen ritu femineo comam nutritis.
longis at profusis camisiis propria uobis
obuoluitis. delicatas ac teneras manus
amplis ⁊ cirtunfluentib manicis sepelitis.
Super hec omnia est quod armati magis
terret causa illa nimirum satis leuis ac
friuola. qua uidelicet talis presumitur et
tam periculosa milicia. Non sane inter uos
aliud bella mouet. lites ꝙ suscitat: nͥ aut
irrationabilis iracundie motus. aut inaniꝰ
glorie appetitus. aut terrene qualiscumq
possessionis cupiditas. Talib certe ex cau¬
sis neq occidere neq occumbe̾ tutum est.¬
nequaqͣm metuentes aut de hostium cede
pectatum. aut de sua nece periculum. qͣndo¬
quidem mors pro xp̃o uel ferenda uel inferen¬
da ⁊ nil habeat criminis ⁊ plurimũ glorie
mereatur. Hunc quippe xp̃o. inde xp̃s acqͥ¬

Expanded text:
miles et circumspectus sit ad se servandum, miles et circumspectus sit ad se servandum, et expeditus ad discurrendum, et promptus ad feriendum: vos per contrarium in oculorum gravamen femineo ritu comam nutritis, longis ac profusis camisiis propria vobis vestigia obvolvitis, delicatas ac teneras manus amplis et circumfluentibus manicis sepelitis. Super haec omnia est, quod armati conscientiam magis terret, causa illa nimirum satis levis ac frivola, qua videlicet talis praesumitur et tam periculosa militia. Non sane inter vos aliud bella movet, litesque suscitat, nisi aut irrationabilis iracundiae motus, aut inanis gloriae appetitus, aut terrenae qualiscunque possessionis cupiditas. Talibus certe ex causis neque occidere, neque occumbere tutum est.nequaquam metuentes aut de hostium caede peccatum, aut de sua nece periculum: quandoquidem mors pro Christo vel ferenda, vel inferenda, et nihil habeat criminis, et plurimum gloriae mereatur. Hinc quippe Christo, inde Christus acqu
Abbreviated transcription (Latin):
huius ñ dico milicie s malicie. si et
occisor letaliter pettat.⁊ octisus et̾naliter
perit: Enimuero ut uerbis utar apostoli.
et qui arat in spe debet arare.⁊ qͥ triturat
in spe fructus percipiendi. Qiuis gͦ o militeᷤ
hic tam stupendus error: Quis furor hic
tam ñ ferendus. tantis sumptib ac labori¬
bus militare. ex stipendiis uero nullis. nͥ
aut mortis aut criminis : Operitis equos
seritis. ⁊ pendulos nescio quos panniculos
loricis superinduitis. Depingitis hastas
dipeos. ⁊ sellas. frena.⁊ calcaria. auro et
argento geminisq circumornatis. ⁊ cum
tanta pompa pudendo furore ⁊ ĩpudenti
stupore ad mortem properatis: Militaria
sunt hec insignia. an muliebria potiꝰ or na¬
menta: Nunquid forte hostilis mutro re¬
uerebitur aurum. geminis parcet. serica
penetrare ñ poterit : Deniq quod ip̃i sepiꝰ
certiusq experimini. tria esse necessaria
prelianti. ut scilicet strenuus industrius q

Expanded text:
hujus, non dico, militiae, sed malitiae; si et hujus, non dico, militiae, sed malitiae; si et occisor letaliter peccat, et occisus aeternaliter perit? Enimvero, ut verbis utar Apostoli, Et qui arat, in spe debet arare; et qui triturat, in spe fructus percipiendi . Quis ergo, o milites, hic tam stupendus error, quis furor hic tam non ferendus, tantis sumptibus ac laboribus militare, stipendiis vero nullis, nisi aut mortis, aut criminis? Operitis equos sericis, et pendulos nescio quos panniculos loricis superinduitis; depingitis hastas, clypeos et sellas; frena et calcaria auro et argento, gemmisque circumornatis: et cum tanta pompa pudendo furore et impudenti stupore ad mortem properatis. Militaria sunt haec insignia, an muliebria potius ornamenta? Numquid forte hostilis mucro reverebitur aurum, gemmis parcet, serica penetrare non poterit? Denique, quod ipsi saepius certiusque experimini, tria esse praecipue necessaria praelianti, ut scilicet strenuus industriusque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in anima. Ex cordis nempe affectu ñ belli
euentu pensatur uel periculum uel uictoria
xp̃iani. Si bona fuerit causa pugnantis: pug¬
ne exitus malus esse ñ poterit. sicut nͨ bonꝰ
iudicabitur finis: ubi causa ñ bona ⁊ inten¬
tio non recta precesserit. Si in uoluntate al¬
terum occidendi depotius octidi contigerit:
moreris homitida. Quodsi preuales ⁊ uolũ¬
tate superandi uel uindicandi forte octidis
hominem: uiuis homicida. Non autẽ expe¬
dit siue mortuo siue uiuo. siue uictori siue
uicto: esse homiudam. Infelix uictoria qͣ
superans hominem: succumbis uicio. Et
ira tibi aut superbia dominante frustra
glorraris de homine superato. Est tamen
qui nec ultiscendi zelo. nec uincendi tỹpo.
s tm euadendi remedio interficit hominẽ.
sed ne hant quidem bonam dix̾im uictoriã
cum de duobus malis in corpore ꝙͣ in ani¬
ma mori leuius sit. Non autem quia corpꝰ
occiditur. etiam anima moritur: s anima

Expanded text:
et in anima. Ex cordis nempe affectu, non belli et in anima. Ex cordis nempe affectu, non belli eventu, pensatur vel periculum, vel victoria christiani. Si bona fuerit causa pugnantis, pugnae exitus malus exitus esse non poterit; sicut nec bonus judicabitur finis, ubi causa non bona, et intentio non recta praecesserit. Si in voluntate alterum occidendi te potius occidi contigerit, moreris homicida. Quod si praevales, et voluntate superandi vel vindicandi forte occidis hominem, vivis homicida. Non autem expedit sive mortuo, sive vivo; sive victori, sive victo, esse homicidam. Infelix victoria, qua superans hominem, succumbis vitio. Et ira tibi aut superbia dominante, frustra gloriaris de homine superato. Est tamen qui nec ulciscendi zelo, nec vincendi typho, sed tantum evadendi remedio interficit hominem. Sed ne hanc quidem bonam dixerim victoriam: cum de duobus malis, in corpore quam in anima mori levius sit. Non autem quia corpus occiditur, etiam anima moritur: sed anima
Abbreviated transcription (Latin):
mino. s magis exulta ⁊ gloriare: si moreris
⁊ iungeris domino.uita quidẽ fructuosa
et uictoria gloriosa. s utriq mors sacra iu¬
re preponitur. Nam si beati qui ui domino
moriuntur. num multomigis qui pro dño
moriuntur ⁊ Et quidem siue in lectulo siue
in bello quis moritur : preciosa erit sine
dubio in conspectu domini mor scõꝵ eius.
Ceterum in bello tanto profecto preciosior:
quanto et gloriosior. O uita setura ubi pu¬
ra conscientia. O inqͣm urta secura ubi absq
formidine mors expectat᷑ ĩ mo ⁊ exoptatur
cum dulcedine. ⁊ extipitur cum deuotione.
Quere sancta ⁊ tuta militia. atq a duplici
illo peruulo prorsus libera. quo id hominũ
non est causa militandi. Quotiens namq
congrederis tu qui miliciam militas setula¬
rem. timendum omnino. ne aut occidas ho¬
stem quidem in corpore. te uero in anima :
aut forte tu occidaris ab illo ⁊ in corꝑe simul

Expanded text:
mino: sed magis exsulta et gloriare, si moreris mino: sed magis exsulta et gloriare, si moreris et jungeris Domino. Vita quidem fructuosa, et victoria gloriosa: sed utrique mors sacra jure praeponitur. Nam si beati qui in Domino moriuntur, num multo magis qui pro Domino moriuntur? 2. Et quidem sive in lecto, sive in bello quis moritur, pretiosa erit sine dubio in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Caeterum in bello tanto profecto pretiosior, quanto et gloriosior. O vita secura, ubi pura conscientia! O, inquam, vita secura, ubi absque formidine 545 mors exspectatur, imo et exoptatur cum dulcedine, et excipitur cum devotione! O vere sancta et tuta militia, atque a duplici illo periculo prorsus libera, quo id hominum non est causa militandi. Quoties namque congrederis tu, qui militiam militas saecularem, timendum omnino, ne aut occidas hostem quidem in corpore, te vero in anima: aut forte tu occidaris ab illo, et in corpore simul,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ estimet omni admiratione dignissimũ
quod adeo liquet esse insolitum: Impauidꝰ
profecto nules.⁊ omni ex parte securus.
qui ut corpus ferri. sic animũ fidei lorica
induitur.utrisq imirum inimicꝰ armis
nec demonem timet nec hominem. Nec uõ
mortem formidat: qui mori desid̾at. Quid
enim uel iuuenis uel moriens metuat cui
uiuere xp̃s est ⁊ mori lucrum : Stat qͥdem
fidenter libenterq pro xp̃o. s mag̃ cupit
dissolui ⁊ esse cum xp̃o. hoc enim melius.
Seturi ergo procedite milites. et intrepido
animo inmicos crucis xp̃i propellite. certi
quia neq mors neq uita poterunt uos sepa¬
rare a caritate dei que est in xp̃o ih̃u: illud
sane uobiscum in omni periculo replicantes.
siue uuumus siue morimur domini sumus.
Qͣm gloriosi reuertuntur uictores de p̾lio.
qͣm beati moriuintur martyres in prelio.
Gaude fortis athleta si uiuus ⁊ uincis in do¬

Expanded text:
hoc non aestimet omni admiratione dignissimum, hoc non aestimet omni admiratione dignissimum, quod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte securus, qui ut corpus ferri, sic animum fidei lorica induitur. Utrisque nimirum munitus armis, nec daemonem timet, nec hominem. Nec vero mortem formidat, qui mori desiderat. Quid enim vel vivens, vel moriens metuat, cui vivere Christus est, et mori lucrum? Stat quidem fidenter libenterque pro Christo; sed magis cupit dissolvi, et esse cum Christo: hoc enim melius. Securi igitur procedite, milites, et intrepido animo inimicos crucis Christi propellite, certi quia neque mors, neque vita poterunt vos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu; illud sane vobiscum in omni periculo replicantes: Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus . Quam gloriosi revertuntur victores de praelio! quam beati moriuntur martyres in praelio! Gaude, fortis athleta, si vivis et vincis in Do
Abbreviated transcription (Latin):
inꝰ carne prisens ufitauit oriens ex alto.
ut unde tunc in fortitudine manus sue te¬
nebrarum printipes exturbauit: ĩde et
modo ip̃oꝵ satellites. filios diffidentie. in
mami fortiorum suoꝵ dissipatos ext̾minet.
faciens etiam nunc redemptionem plebis
sue. ⁊ rursum erigens coru falutis nobis¬
in domo dauid pueri sui. Nouum inqͣm mi¬
licie genus. ⁊ setulis in expertum. qua gemi¬
no pariter conflictu atq infatigabiliter de¬
certatur. tum aduersus carnẽ ⁊ sanguinẽ.
tum contra spiritalia nequicie in celestibus.
Et quidem ubi solis uiribus corporis corpo¬
reo fortiter hosti resistitur. id quidem ego
tam ñ uideo mirum: ꝙͣ nͨ rarum ex istimo.
S et quando animi uirtute uiciis siue de¬
moniis bellum indicitur: ne hoc quidẽ mi¬
rabile ⁊ si laudabile dixerum. cum plenus
monachis cernatur mundus. Ceterum cũ
uterq homo suo quisq gladio potent̾ accin¬
gruir. suo cingulo nobiliter insignit᷑. quis

Expanded text:
in carne praesens visitavit Oriens ex alto: in carne praesens visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobisin domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque gladio potenter accingitur, suo cingulo nobiliter insignitur; quis
Abbreviated transcription (Latin):
xxp̃i. Beruardus clareuallis solo
nomine abbas: bonũ certamen
cextare. Semel ⁊ scl̃o ⁊ tertio nͥ
fallor petisti a me hugo km̃e ut tibi tuisq
commilitonibus scriberem exhortationis ser¬
monem.⁊ aduersus hostilem tyrannidem qͥa
lanceam ñ liceret stilum iubrarem. asserens
uobis ñ paruum fore aduttorium. si quos
armis non possum: litteris animarẽ. Distu¬
li sane aliqͣndiu. ñ quod contempnenda uide¬
retur petitio: s ne leuis precepsq culpare¬
tur assensio. si quod melius melior implere
sufficeret : presumerem imperitus. et res
ad modum necessaria. per me minus forte
commoda redderetur. uerum uidens me
longa satis huiuscemodi expectatione fru¬
stratum. ne iam magis nolle qͣm non posse
uiderer: tandem ego quidem qd̃ potui feci.
lector indicet an satis feci. Quam qͣm ⁊ si cui
foite aut minime placeat aut non sufficiat.
ũ tamen interest mea qui tue ꝓ meo sapere
non defui uoluntati.
in terris.⁊ in illa regione quam olim

Expanded text:
i, BERNARDUS Clarae-Vallis solo nomine abbas, bonum certamen certare. Semel, et secundo, et tertio, ni fallor, petiisti a me, Hugo charissime, ut tibi tuisque commilitonibus scriberem exhortationis sermonem; et adversus hostilem tyrannidem, quia lanceam non liceret, stylum vibrarem: asserens vobis non parum fore adjutorii, si quos armis non possum, litteris animarem. Distuli sane aliquandiu: non quod contemnenda videretur petitio, sed ne levis praecepsque culparetur assensio, si quod melius melior implere sufficeret, praesumerem imperitus, et res admodum necessaria per me minus forte commoda redderetur. Verum videns me longa satis hujuscemodi exspectatione frustratum, ne jam magis nolle, quam non posse viderer, tandem ego quidem quod potui feci: lector judicet, an satisfeci. Quanquam etsi cui forte aut minime placeat, aut non sufficiat; non tamen interest mea, qui tuae pro meo sapere non defui voluntati. in terris, et in illa regione, quam olim
Abbreviated transcription (Latin):
in aduersarios hostes. uelut oues reputant
nequaqͣm ⁊ si peucissimi. uel seuam barbariẽ
uel numerosam multitudinẽ formidantes.
Nouerunt siquidem ñ de sius presum̾e uiri¬
bus. s de uirtute domini sabaoth sperare
uictoram. cui nimirum facile confidunt.
uixta sententiam machabei. Concludi mł¬
tos in manupaucoꝵ ⁊ ñ esse differentiam
in conspectu dei celi liberare in multis ⁊ in
paucis. quia ñ in multitudine exercitus est
uictoria belli. s de celo fortitudo est. Ꝙ uod
⁊ frequentissime experti sunt. ita ut ple¬
rumq quasi persecutus sit unus mille. ⁊
duo fugarent decem milia. Ita deniq miro
quodam ac singulari modo cernuntur. et
agnis mitiores ⁊ leonib fortiores. ut pe¬
ne dubitem quid potius censeam appellan¬
dos. monachos udelicet an milites. nisi
quod urcumq forsan congruentius nomi¬
narim: quib neutrum deesse cognoscitur.
nec monachi mansuetudo. nͨ militis forti¬

Expanded text:
in adversarios, hostes velut oves reputant; in adversarios, hostes velut oves reputant; nequaquam, etsi paucissimi, vel saevam barbariem, vel numerosam multitudinem formidantes. Noverunt siquidem non de suis praesumere viribus, sed de virtute Domini sabaoth sperare victoriam: cui nimirum facile esse confidunt, juxta sententiam Macchabaei, concludi multos in manus paucorum, et non esse differentiam in conspectu Dei coeli liberare in multis, et in paucis; quia non in multitudine exercitus est victoria belli, sed de coelo fortitudo est . Quod et frequentissime experti sunt, ita ut plerumque quasi persecutus sit unus mille, et duo fugarint decem millia. Ita denique miro quodam ac singulari modo cernuntur et agnis mitiores, et leonibus ferociores, ut pene dubitem quid potius censeam appellandos, monachos videlicet, an milites: nisi quod utrumque forsan congruentius nominarim, quibus neutrum deesse cognoscitur, nec monachi mansuetudo, nec militis forti
Abbreviated transcription (Latin):
nutrierit. Nunqͣm compti. raro loti. mag̃
autem neglecto crine hispidi. puluere fedi
lorica ⁊ caumnate fusci. Porro ĩminente bel¬
lo. intus fide. foris ferro. ñ auro se muni¬
unt. quatinus armati ⁊ ñ onerati hostib
metum incutiant. ñ prouocent auariciã.
Equos habere cupiunt fortes et ueloces.
ñ tamen coloratos aut faleratos. pugnam
quippe ñ pompam. uictoriam s ñ gloriam
cogitantes. et studentes magis esse formi¬
diui: qͣm admiratiom. Deinde ñ turbulen¬
ti aut impetuosi ⁊ quasi ex leuitate preci¬
pites. s consulte atq cum omni cautela:
⁊ prouidentia se ip̃os ordinantes ⁊ disponenteᷤᷤ
in aciem. uixta quod de patrib scriptum est.
ueri profecto israelite procedunt ad bella paci¬
fici. at uͦ ubi fuerit uentum ad certamen. tũ
demum pͥstina leuitate postposita. tanqͣm si
dicerent. ñne qui oderunt te dñe oderam
⁊ super mimicos tuos tabescebam. irruunt

Expanded text:
nutrierit. Nunquam compti, raro loti, magis nutrierit. Nunquam compti, raro loti, magis autem neglecto crine hispidi, pulvere foedi: lorica et caumate fusci. 8. Porro imminente bello, intus fide, foris ferro, non auro se muniunt: quatenus armati, et non ornati, 548 hostibus metum incutiant, non provocent avaritiam. Equos habere cupiunt fortes et veloces, non tamen coloratos aut phaleratos: pugnam quippe, non pompam, victoriam, sed non gloriam cogitantes, et studentes magis esse formidini quam admirationi. Deinde non turbulenti aut impetuosi, et quasi ex levitate praecipites, sed consulte atque cum omni cautela et providentia se ipsos ordinantes, et disponentes in aciem, juxta quod de patribus scriptum est. Veri profecto Israelitae procedunt ad bella pacifici. At vero ubi ventum fuerit ad certamen, tum demum pristina lenitate postposita, tanquam si dicerent. Nonne qui oderunt te, Domine, oderam, et super inimicos tuos tabescebam? irruunt
Abbreviated transcription (Latin):
aut ociosi sedent. aut curiosi uagantur. sed
semper dum ñ procedunt. qd̾ raro contingit:
ne gratis comedant panem. armorum seu
uestimentoꝵ. uel scissa resarciunt. ueluetu¬
sta reficiunt. uel mnordinata componunt. et
queq postremo facienda magistri uoluntas
⁊ cominunis indicit necessitas. Persona in¬
tex eos minime accipitur. defertur meliori
ñ nobiliori. honore se inuicem preueniunt.
alterutrum onera portant: ut sic adimple¬
ant legem xp̃i. uerbum insolens. opus inu¬
tile. risus immoderatus. murmur uł tenue
siue susurrum. nequaꝙͣ ubi deprehenditur:
inemendatum relinquitur. Scacos ⁊ aleas
detestantur. abhorrent uenationem. nec
ludicra illa aurum. rapina. ut assolet delet¬
tantur. Munos ⁊ magos ⁊ fabulatores. scur¬
riles q cantilenas. atq ludorum spectacula:
tanꝙͣ uanitates ⁊ insanias falsas respuunt
⁊ abhominantur. Capillos tondent. scienteᷤᷤ
uixta apłm ignominiam esse uiro: si comã

Expanded text:
aut otiosi sedent, aut curiosi vagantur: sed aut otiosi sedent, aut curiosi vagantur: sed semper dum non procedunt quod quidem raro contingit, ne gratis comedant panem, armorum seu vestimentorum vel scissa resarciunt, vel vetusta reficiunt, vel inordinata componunt, et quaeque postremo facienda magistri voluntas et communis indicit necessitas. Persona inter eos minime accipitur: defertur meliori, non nobiliori. Honore se invicem praeveniunt; alterutrum onera portant, ut sic adimpleant legem Christi. Verbum insolens, opus inutile, risus immoderatus, murmur vel tenue, sive susurrium nequaquam, ubi deprehenditur, relinquitur inemendatum. Scacos et aleas detestantur; abhorrent venationem: nec ludicra illa avium rapina ut assolet delectantur. Mimos, et magos, et fabulatores, scurrilesque cantilenas, atque ludorum spectacula, tanquam vanitates et insanias falsas respuunt et abominantur. Capillos tondent, scientes juxta Apostolum ignominiam esse viro, si comam
Abbreviated transcription (Latin):
mores ⁊ uitam. qualiter bello domi ue con¬
uersentur. quopalam fiat qͣntũ ab inuicẽ
differant dei seculiq militia. Primo qͥdẽ
urtrolibet disciplina ñ deest. obedientia ne¬
quaqͣm contempnitur. quia teste scͥptura.
⁊ filius indisciplinatus peribit. ⁊ pectatũ
est ariolandi repugnare.⁊ quasi delus ydo¬
latrie nolle acquiescere. Itur ⁊ reditur ad
nutum eius qui preest. Induitur quod ille
domauerit. nec aliunde uestimentum seu ali¬
mentum presumitur. Et in uictu ⁊ in uestitu:
cauetur omne superfluum. soli necessitati con¬
sulitur. Uiuitur in commnuni plane iocunda
et sobria conuersatione. absꝙ uxorib ⁊ absq
liberis. et ne quid desit ex euangelica ꝑfectio¬
ne. absq omni proprio habitant uniꝰ moris
in domouna. solliciti seruare unitatem sp̃s
in uinculo pacis. Dicas uniu̾se młtitudinis
esse cor unum ⁊ animam unam. ita quisq ñ
omnino propͥam sequi uoluntatem: s magis
obsequi satagit imperanti. Nullo tempore

Expanded text:
res et vitam; qualiter in bello domive conversentur: quo palam fiat, quantum ab invicem differant Dei saeculique militia. Primo quidem utrolibet disciplina non deest, obedientia nequaquam contemnitur, quia, teste Scriptura, et filius indisciplinatus peribit ; et, peccatum est hariolandi repugnare, et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere . Itur, et reditur ad nutum ejus qui praeest: induitur quod ille donaverit; nec aliunde vestimentum seu alimentum praesumitur. Et in victu et vestitu cavetur omne superfluum, soli necessitati consulitur. Vivitur plane in communi jucunda et sobria conversatione, absque uxoribus, et absque liberis. Et ne quid desit ex evangelica perfectione absque omni proprio habitant unius moris in domo una, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Dicas universae multitudinis esse cor unum, et animam unam: ita quisque non omnino propriam sequi voluntatem, sed magis obsequi satagit imperanti. Nullo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
inciuitate dñi uirtutum: Dum modo sane
spicitalib non preudicet sensib litteralis
interpretatio. quominus scilicet speremus
in eternum. quicquid huic tempori signifi¬
cando ex prophetarum uotib usurpamus.
ne per id quod cernitur euanescat qd̃ cre¬
ditur. ⁊ spei copias imminuat penuria
rei. presentiumq attestatio sit euacuatio
futuroꝵ. Alioquin terrene ciuitatis tem¬
poralis gloria non destruit celestia bona.
s astruit. si tñ istam minime dubitamus
illius ten̾e figam q̃ in celis est mater nr̃a.¬

Expanded text:
in civitate Domini virtutum? Dummodo sane in civitate Domini virtutum? Dummodo sane spiritualibus non praejudicet sensibus litteralis interpretatio, quominus scilicet speremus in aeternum, quidquid huic tempori significando ex Prophetarum vocibus usurpamus: ne per id quod cernitur, evanescat quod creditur; et spei copias imminuat penuria rei, praesentiumque attestatio sit evacuatio futurorum. Alioquin terrenae civitatis temporalis gloria non destruit coelestia bona, sed astruit; si tamen istam minime dubitamus illius tenere figuram, quae in coelis et mater n
Abbreviated transcription (Latin):
ta ierłm. quia consolatus est dñs ppłm suũ.
redemit ierłm. parauit dñs brachiũ sc̃m
suum in oculis omnium gentium. uirgo
israel corrueras. ⁊ ñ erat qui subleuaret te.
Surge iam. excutere de puluere uirgo cap¬
tiua filia syon. Surge inquã ⁊ sta in excelso.
et uide iocunditatem que uenit tibi adeo
tuo. Non uocaberis ultra derelicta: ⁊ terra
tua ñ uocabitur amplius desolata. quia
complacuit dũo in te:⁊ t̾ra tua inhabita¬
bitur. Leuain circuitu otulos tuos et uide.
omnes isti congregati sunt. uenerunt tͥ. Hoc
tibi auxilium missum de sancto. Oramnoper
istos tibi iamiamq illa persoluitur antiqua
promissio. Ponam te in superbiam seculoꝵ.
gaudium ingeneratione ⁊ generationem.
et sugges lat gentium. et mamilla regum
lactaberis. Et item. Situt mat̾ consolatur
filios suos. ita ⁊ ego consolabor uos: ⁊ in ihe¬
rusalem consolabimini. uides ne ꝙͣ crebra
ueterum artestatione noua approbat᷑ mili¬
cia. et quod sicut auduumus sic uidimus

Expanded text:
atus est Dominus populum suum, redemit Jerusalem; paravit Dominus brachium suum sanctum in oculis omnium gentium. Virgo Israel, corrueras, et non erat qui sublevaret te. Surge jam, excutere de pulvere, virgo, captiva filia Sion. Surge, inquam, et sta in excelso, et vide jucunditatem quae venit tibi a Deo tuo. Non vocaberis ultra 547 derelicta, et terra tua non vocabitur amplius desolata, quia complacuit Domino in te, et terra tua inhabitabitur. Leva in circuitu oculos tuos et vide: omnes isti congregati sunt, venerunt tibi. Hoc tibi auxilium missum de sancto. Omino per istos tibi jamjamque illa persolvitur antiqua promissio, Ponam te in superbiam saeculorum, gaudium in generatione et generationem, et suges lac gentium, et mammilla regum lactaberis : et item, Sicut mater consolatur filios suos, ita et ego consolabor vos, et in Jerusalem consolabimini . Videsne quam crebra veterum attestatione nova approbatur militia, et quod sicut audivimus, sic videmus
Abbreviated transcription (Latin):
uir filiã & matrẽ nũꝙ̃ seuinꝗit. Utmq suscip̃. utrãq
uenãrat᷑ fit qͣmlib scãfilia. mat̾ uidua. indiciũ
castitatis c̃. Si coemus tuus ẽ ille nescio qs. matrẽ
tuã honoret ut suã. si semorte ut filiã diliꝗat.¬
& parentis subiciat discipline: Nexpedit amboꝵ fa¬
me. plꝰ te istũ amare ꝙͣ matrẽ: ne ñ uideat᷑ affectũ
inite dilig̾e̾ s etatẽ. & ħ dice̾m. si frẽm monachu¬

Expanded text:
uam filiam a matre seiungit; utramque suspicit, utramque ueneratur. sit quamlibet sancta filia, mater uidua indicium castitatis est. si coaeuus tuus est ille nescio quis, matrem tuam honoret ut suam; si senior, te ut filiam diligat et parentis subiciat disciplinae. non expedit amborum famae plus te illum amare quam matrem, ne non uideatur affectum in te eligere, sed aetatem. et hoc dice
Abbreviated transcription (Latin):
sit. si nicħ scieri̾t ut aliqͥd de dñicis u̾b aut corri¬
qñdu pcitau̾imꝰ aut  diuinitꝰ ispiratũ. s latinoꝵ
luisse reuocare. ¶d si difplie fontis unda purissum
cenosos ruplos bibant & diligñtia qͣ aurr̃ saliuas
& ꝯehaꝵ gurqites norũt in scpͥtis legñdis abitiãt.¬
rusticana. in quib ꝑtanta iã scła tantoꝵ ingenia suda¬
uert᷑. ut rationẽ u̾bi uuiꝰcꝰq magis opuiati sit̃.ꝙͣ exp̃s¬
seruit. Apłm arquãt imꝑitie. qͥ ob młtas littas insanite
dicat᷑. Scio te ẽ ista leg̾is rugare frontẽ. & lib̾tate rursũ
seminariũ tue̾ riraꝵ. ac meũ si fiꝰ pͣ. os digito uelle
opͥne̾. ne audeã diee̾. q ⁊lii face̾ ñ erubescũt. Rogo qd
anob̾ lib̾e dẽm ẽ. Nũqd in lancib ydola celata desẽpsi¬

Expanded text:
s aut corrigendum putauerim aut non diuinitus inspiratum, sed Latinorum luisse reuocare. quibus si displicet fontis unda purissimi, caenosos riuulos bibant et diligentiam, qua auium saliuas et concarum gurgites norunt, in scripturis legrusticana, in quibus per tanta iam saecula tantorum ingenia sudauerunt, ut rationem uerbi uniuscuiusque magis opinati sint, quam expresserint; apostolum arguant inperitiae, qui ob multas litteras insanire dicatur. Scio te, cum ista legeris, rugare frontem et libertatem rursum seminarium timere rixarum ac meum, si fieri potest, os digito uelle conprimere, ne audeam dicere, quae alii facere non erubescunt. rogo, quid a nobis libere dictum est? numquid in lancib
Abbreviated transcription (Latin):
tulantis satisface̾. & qi ad scolasticã mati̾a me exer¬
cens. E adc̃ enĩ die nranc pulsabat hostiũ. qͥprofectus
erat. simłq ut ostnde̾m obtrectatorib meis. qđ &

Expanded text:
tulantis satisfacere et quasi ad scholasticam materiam me exertulantis satisfacere et quasi ad scholasticam materiam me exercens - eadem enim die mane pulsabat ostium, qui profecturus erat - simulque, ut ostenderem obtrectatoribus meis, quod et
Abbreviated transcription (Latin):
bñ. Nisi forte sec᷑a es. & coalescente tanti tẽꝑis carita¬
a te filia discat seꝑari .ꝙͣ. tu ab illa seiungi. Habes
filiũ & filiã & generũ. ĩmo ꝯtubiualẽ filie tuȩ. Quid
qͣris aliena solatia. & ignesiã soptios suseitas. Honestiꝰ tͥ
saltẽ ẽ. culpa filie sustn̾tare .ꝙ. o cõnẽ tue q̃rere. Sit
t̃ filiꝰ monachꝰ pietatis. uidiutatis q p̃sidru. Qd t̃ alie¬
nũ hoĩem in ea p̃sertĩdomo. q̃ filiõ & filiã caꝑe ñ po¬
tuit: E iꝰ iã etatis es. ut posses iã nepotes hre de filia.
Iuita ad teutrũq Reu̾tat᷑ c̃ uiro q̃ sola exierat. uirũ
diri ñ maritũ. Nemo calũpnict᷑. Sexũ fig̾care uolui
nata est arbitt᷑ angustã uos ad eiꝰ hospieiũ ꝑgite. Qmͣ¬
nũ hoĩem. c̃ qͦ e̾te in unadomo siue cubiclõ casta ma¬
ne ñ pota̾t. Sint ĩ una domo duȩ femine. & duo mas
uocẽt. ille nut̾cuũ appłłet & frc̃m. ħ ad breue lugu¬
bͣtiũ cłam celi sexmonedictaui. uolens desid̾ĩo pos¬

Expanded text:
bene, nisi forte secura es et coalescente tanti temporis caritaa te discat filia separari, quam tu ab illa sejungi. Habes filium, et filiam, et generum, imo et contubernalem filiae tuae. Quid quaeris aliena solatia, et ignes jam sopitos suscitas? Honestius est tibi saltem culpam filiae sustentare, quam occasionem tuae quaertisque praesidium. quid tibi alienum hominem in ea praesertim domo, quae filium et filiam capere non potuit ? eius iam aetatis es, ut possis nepotes habere de filia. inuita ad te utrumque. reuertatur cum uiro, quae sola exierat — uirum dixi, non maritum; nemo calumnietur: sexum significare uolui, nata est, arbitratur angustam, uos ad eius hospitiolum pergite. quanum, cum quo certe in domo una, uno cubiculo, casta manere non poterat. Sint in una domo duae feminae, et duo mascuocent, ille nutricium appellet et fratrem. Haec ad breuem lucubratiunculam celeri sermone dictaui uolens desiderio pos
Abbreviated transcription (Latin):
munꝰeuł. ẽẽ misti̾a demonstremꝰ. Saccꝰ orationis
signũ. atq iciunũ est. Selle. ut foras uirgo pede¬
ñ moueat. Cerei ut accenso lumine. sponsi expee¬
tet᷑ aduentꝰ. Calices morrificationẽ carnis ostndũt.
& semꝑ aͣir̃ ad martytũ p̃paratũ. E alix qͥppe dũi r
ebrĩans ꝙ p̃clatꝰ. Qd̾ aũ &mat᷑nis offerimꝰ pariaͦ¬

Expanded text:
esse mysteria demonstremus. saccus orationis signum atque ieiunii est; sellae, ut foras pedes uirgo non moueat; cerei, ut accenso lumine sponsi expectetur aduentus; calices mortificationem carnis ostendunt et semper animum ad martyrium praeparatum — c al ix quippe domini inebrians p
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbi arquim᷑. Int̾u ut uisitantib reddamꝰ iueẽ
ad suꝑbas fores ꝑgiꝰ. int̾ linquas rodentiũ minis¬
est. Qcͣqͣ te u̾tis. arator stuã retinẽs alła decan¬
tat. sudans messor psalmis se auocat. & eua at¬
tondensuitẽ falee uinitor. aliqͥd dauitiẽ canit.

Expanded text:
 arguimur. interdumque, ut uisitantibus reddamus uicem, ad superbas fores pergimus et inter linguas rodentium minisest. quocumque te uerteris, arator stiuam tenens alleluia decantat, sudans messor psalmis se auocat et curua adtondens uitem falce uinitor aliquid Dauiticum canit.
Abbreviated transcription (Latin):
ris tãlib̾e & ineauste te agis. ut absente ma¬
rito. uxorẽ te ꝓutes hr̃e n̾ adultam. Inꝑ qͦs
dã cunieulos dũ illa tenet᷑ erũpis. romã occultꝰ
ungͥderis. latitas int̾ samnitas latͦnes. & ad ꝓ¬
mo mariti ñtiu. qͦ nouꝰ tͥ ex alpibꝰ hãnibab des¬
cendiss nauigio. te c̾dis intuto. Tante fuge
cełitas fuit. ut tẽpestatẽ tr̾a duce̾s pͥoͣtiorẽ.
cendẽ. & seruitũ dño pollici̾s. Qs ñ susccꝑet
eũ. qui se futͣm monacħu pinittebat. Preser¬
tĩ ignorãs tgelias tuas. &. ep̃i tui mm̃da ticias
ad cetõs sae̾cdotes epłas legñs. At tu ĩfelix tñs¬
sigurabas te ĩ angłm lucis& minist̃ sathane.¬
te ministrũ iuisticie simulabas. Sub uestitu
ouũ latebas lupꝰ. & pꝰ aduln̾r̃ hoĩs. adult̃ x¬

Expanded text:
ris, tam libere et insane agis, ut absente maris, tam libere et insane agis, ut absente marito uxorem te putes habere, non adulteram. inde per quosdam cuniculos, dum ilia tenetur, erumpis, Romam occultus ingrederis, latitas inter Samnitas latrones et ad primum mariti nuntium, quod nouus tibi ex Alpibus Hannibal descendisset, nauigio te credis in tuto. tanta fugae celeritas fuit, ut tempestatem terra duceres tutiorem. n susciperet eum, qui se monachum promittebat, praesertim ignorans tragoedias tuas et episcopi tui commendaticias ad ceteros sacerdotes epistulas legens? at tu, infelix, transfigurabas te in angelum lucis et minister satanae ministrum iustitiae ministrum. sub uestitu ouium latebas lupus et post adulterium hominis adult
Abbreviated transcription (Latin):
cia sac̾cdotũ: destitutũ. Qꝙ̃ &. ip̃e heli. dũ
ẽ nimiõ lenis infilios offendit dm̃. Tantũ ꝙ
abẽ te epĩ tui iusticia lib̾ari. ut tim̃d̾ sit ne ꝑꝑ¬
bił. Si ora leuites. arch̾a dñi. ꝙͣ ip̃e portare debu¬
erat᷑ꝰ. qĩ ẜtiente̾ sustñtare uoluit. & ꝑcussus est.
quid de tut᷑m putas. qͥ stantẽ archã dñi p̃etpita.¬
est. tanco tti ampliꝰ detestandꝰ. q̃ tałe hoĩem fefel¬
listi. Solemꝰ mala domꝰ ttr̃ȩ serre nouissimi. ae lib̾oꝵ
& conuigũ uicia uicinis cañtibꝰ ignorare. Nouãt
te omĩs ytalia. uniu̾si te añ altare xstare ĩ ge¬
miscebant. nͨ tu tã callidꝰ eras. ut prudent᷑ tua
uitia celares. Sic estuabas. sic eubantẽ te ablas¬
euuentẽ. huc atq illuc rapiebat uoluptas: ut
qĩ q̃sdã tumphos palmã q uitioꝵ. de expletis li¬
bidinib subleuauis. Deniq int gladios barbaꝵi.
& barbari mariti. & mariti potentis excubias.
impuitieie te ftama rapuit. N timiustiũlla

Expanded text:
i sanctuarium destitutum. quamquam et ipse Heli, dum est nimium lenis in filios, offendit deum; tantumque abest te episcopi tui iustitia liberari, ut timendum sit, ne prbili. si Ozas leuites arcam domini, quam portare ipse debuerat, quasi ruentem sustentare uoluit et percussus est, quid de test, tanto tu amplius detestandus, qui talem hominem fefellisti. solemus mala domus nostrae scire nouissimi ac liberorum et coniugum uitia uicinis cantantibus ignorare. nouerat te omnis Italia, uniuersi ante altare Christi stare ingemescebant. nec tu tam callidus eras, ut prudenter tua uitia celares. sic exaestuabas, sic subantem te et lasciuientem huc atque illuc rapiebat uoluptas, ut quasi quosdam triumphos palmamque uitiorum de expletis libidinibus subleuares. Denique inter gladios barbari et barbari mariti et mariti potentis excubias inpudicitiae flamma te rapuit. non timuisti in illa
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. Clamat ꝯtͣ te sanqͥs nabu̾the .&. uinea iher¬
rahel. ħ ẽ seminis dĩ. ꝗͣ in ortũ uoluptatũ. & las¬
uie olera ꝯu̾tisti. dignã de te ultionẽ deposcũt
Mittit᷑ tibi helias. torm̃ta &. inc̾itũ ñtians. Incͣ¬
uare ꝙ sacco uestire paulisꝑ. pot̾it & de te ds
dicẽ. Uitlisti qr reu̾itꝰ est achab faciẽ meã ñ
suꝑducã maliciã in dieb eiꝰ. Si forte blandiris¬

Expanded text:
sanguis Nabuthae et uinea Hiezrahel, hoc est \'seminis dei\', quam in hortum uoluptatum et lasciuiae holera conuertisti; dignam de te ultionem reposcunt. mittitur tibi Helias tormenta et interitum nuntians: incuruare et sacco uestire paulisper; poterit et de te deus dicere: uidisti, quia reueritus est Achab a facie mea? non superducam malitiamindieb