comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris. hostiũ suoꝵ cuneos potest penetrare securus: nec
ullã habet in eĩ diabolus potestatẽ. adhuc ignorans quĩ de eo
dñs uelit Si autẽ uoluntas iudicis suꝑeo fuerit enodata. &
ꝓlata sententia testis extiterit. qd̾ ille ñ placetit deo: ex hoc iam
potestatẽ malignus accipit. & debitũ potest exigere. usq ad
nouissimũ quadratẽ. Hac gͦ uisione ꝯfortatus. fr̃i balduino
consului: ut seculo renuntiaret uel moriens. Sciebam enim
qd ꝓdesse poterat & quantũlibet peccatori religionis habitus.
etiã in ipso mortis assumptꝰ articulo. Uisionẽ hanc uidit ue¬
uerabilis abbas ẏgniacensis. Que dubietatis scrupulũ nobis
ideo non reliquit: quod ad aures nr̃as. ñ sit ꝑ terciã transfusa
ꝑsonam. s suo ipsiꝰ ore relata. qui eã uidit. Et licet testimnonia
eiꝰ credibilia facta sint nimis: ego tñ ut uisioni huic fides certi¬

Expanded text:
Salvatoris, hostium suorum cuneos potest penetrare securus, nec Salvatoris, hostium suorum cuneos potest penetrare securus, nec ullam habet in eum diabolus potestatem: adhuc ignorans quid de eo Dominus velit. Si autem voluntas judicis super eo fuerit enodata et prolata sententia testis exstiterit quod ille non placeat Deo, ex hoc jam potestatem malignus accipit et debitum potest exigere usque ad novissimum quadrantem. Hac ergo visione confortatus fratri Balduino consului ut seculo renuntiaret vel moriens. Sciebam enim quod prodesse poterat et quantumlibet peccatori religionis habitus etiam in ipso mortis assumptus articulo. Visionem hanc vidit venerabilis Abbas Ygniacensis; quae dubietatis scrupulum nobis ideo non reliquit quod ad aures nostras non sit per terciam transfusa personam, sed suo ipsius ore relata qui eam vidit. Et licet testimonia ejus credibilia facta sint nimis, ego tamen ut visioni huic fides certi
Abbreviated transcription (Latin):
Site nti ã sua eũ dimiseruunt. Dũ hec mecũ cogito: uocẽ audio sic
dicentẽ. Multũ ꝓderit ei. Et hoc scito. qd in isto &e in qulo ibret qͥ s
habsta or dinis disterciensis morit᷑: nullã habitarus est diabolus
potestatt donee dita fuerit de eo sententia. Audiens aucẽ liocem
statĩ nitellexi posse eẽ uerũ qd̾ illa dicebat: simisitudinene¬
ali aninã subintrante. Si rex famulũ habeat qodio heatr¬
atut aibo m̃ibe : quã duui famulus ille signa secũ regis habuert.
e litderas ei & qua diu uicertũ fuerit utriĩ diligatin. aroge
oniodis habeat : inter medias huostes sine contradictione potet¬
secitreus in ceders. Si uero declaratũ fuerit qd rer eis adiolabeat:
& si eũ de domo sua eiecerit : exhoc iam non erit qui ñ disahidet
cum. Sic etiã qui signa militie xp̃i. secũ habuerit. stigmata etꝰ
portans in corpore suo: religionis habitui indutus. qͥẽ tunica

Expanded text:
sit quam sua eum dimiserunt. » Dum hec mecum cogito, vocem audio sic sit quam sua eum dimiserunt. » Dum hec mecum cogito, vocem audio sic dicentem: « Multum proderit ei. Et hoc scito quod in isto et in quolibet qui in habitu ordinis Cisterciensis moritur, nullam habiturus est diabolus potestatem donec data fuerit de eo sententia. » Audiens autem vocem statim intellexi posse esse verum quod illa dicebat, similitudine tali animum subintrante. Si rex famulum habeat qui odio habeatur ab omnibus, quamdiu famulus ille signa secum regis habuerit et litteras ejus, et quamdiu incertum fuerit utrum diligatur a rege an odio habeatur, inter medios hsecurus incedere. Si vero declaratum fuerit quod rex eum odio habeat, et si eum de domo sua ejecerit, ex hoc jam non erit qui non dilapidet eum. Sic etiam qui signa militie Xpi secum habuerit, stigmata ejus portans in corpore suo, religionis habitu indutus qui est tunica
Abbreviated transcription (Latin):
reconeiliatũ. Pnigrã autẽ uestẽ. qua erat inditꝰ adhus ei messe. ue¬
quã taciulã peccatoꝵ: atq eũ penitentie subiacero . ł. re pes ito
milite uederim scitis. Paulo ante quã iste de quio dixinꝰ moceto¬
tut: idles uidã inertremis positus. adse usitanoñ me manae¬
uois ded quẽ cũ ego ueuissem: confessione eꝰ audita. ailei mrelane
crnsondere potus. quã ut renuntiaret scso. & ad dei confugeret mi¬
sericordiã. quã solami ei suꝑet̃ eredelum. Estend itaq en lasle regio
ueliti qududã nr̃i ordinis. que domui sue uicimior erat: & labitu
relitioris indiutur. Ego autẽ reu̾tor igniacũ. ũq ea nocte lecto
lacenõ ad huc iuigilans cepi cogitare nitra me: & quasi dicers ĩ.
Ad pucas pderit muiti isti religionis habitꝰ qũe assupsit: Qdfecit:
ñ ta fect uoluntarꝰ quã inuitus. Si enĩ adhuc habiusset tempus
malefaciendi: forsitan mala fecisset. Deniꝙ ñ tã sua pecrata dumi¬

Expanded text:
 adhuc ei inesse aliquam maculam peccatorum atque eum penitentie subjacere. Ecce quid de isto milite viderim scitis. Paulo antequam iste de quo diximus moreretur, miles quidam in extremis positus ad se visitandum me mandavit. Ad quem cum ego venissem, confessione ejus audita nil ei melius consulere potui quam ut renuntiaret seculo et ad Dei confugere miseriricordiam, quam solam ei superesse credebam. Ostendi itaque ei Vallem Regis, domum quamdam nostri ordinis que domui sue vicinior erat et habitu religionis induitur; ego autem revertor Igniacum. Cumque ea nocte lecto jacerem, adhuc vigilans cepi cogitare intra me et quasi dicere michi: « Quid putas proderit militi isti religionis habitus quem assumpsit? quod fecit non tam fecit voluntarius quam invitus. Si enim adhuc habuisset tempus malefaciendi, forsitan mala fecisset. Denique non tam sua peccata dimi
Abbreviated transcription (Latin):
fusmacũ translatꝰequũ & boerias desuit. quidã ex eiꝰ loci fra¬
teib equũ ascendit: sub quo ĩmo suꝑ quẽ quadrupes tã cru¬
delitercorruit. ut frater fracto crure lesus infelicit̾ ad mona¬

Expanded text:
Fusniacum translatus equum et Boerias deseruit, quidam ex ejus loci fraFusniacum translatus equum et Boerias deseruit, quidam ex ejus loci fratribus equum ascendit, sub quo immo super quem quadrupes tam crudeliter corruit ut frater, fracto crure, lesus infeliciter ad mona
Abbreviated transcription (Latin):
ost aliqͥd tẽpꝰ uisitabat abbatias clareuallis falias. &
tillebertꝰ cũ eo de boeriis nouuis abbas. Porro gillebertꝰ eq inside¬
bat alias quidẽ cõmodo: s sepiꝰ offendebat ad lapides pedẽ suism. &
erat ad ꝑieusũ residenti. Petrꝰ autẽ actendens equũ pedib ferq̃nt
offendere. & casũ metuens gilleberto: arguebat eũ q̃re eo auimi¬
li uteret᷑. unde rumã damnũq corporis facillime posset incurie¬
re. Adhec ille. Molliter ait e apte uehit. & ñ ẽ inuidiosus. Pt̃
qd̾ usũ eiꝰ mustã amplector. Cet̾um si in metuitis. & uultis m
pdesse: rogate dñm ut hoc uicio ampliꝰ ñ lahoret. Ita ne inqͥt
orationes effundende sc̃ potiꝰ quã fundende: Nunqͥd enĩ de bobi
cura ẽ deo: At tam̃ oro deũ: ne ita corruat. ut uobis ialũ faciat.
Usus est eo postea multis annis: nec cecidit. stabili nã fuit ille
pede. Et ne casti potiꝰ quã pet̾ meritis ascbat᷑: statĩ ut gillebertꝰ

Expanded text:
ost aliquod tempus visitabat abbatias Clarevallis filias et Gillebertus cum eo de Boeriis novus Abbas. Porro Gillebertus equo insidebat, alias quidem commodo sed sepius offendebat ad lapides pedem suum et erat ad periculum residenti. Petrus autem attendens equum pedibus frequenter offendere et casum metuens Gilleberto, arguebat eum quare eo animali uteretur, unde ruinam damnumque corporis facillime posset incurrere. Ad hec ille: « Molliter, ait, et apte vehit et non est insidiosus, propter quod usum ejus multum amplector. Ceterum si michi metuitis et vultis michi prodesse, rogate Dominum ut hoc vicio amplius non laboret. Itane, inquit, orationes effundende sunt potius quam fundende? Nunquid enim de bobus cura est Deo? Attamen oro Deum ne ita corruat ut vobis malum faciat. » Usus est et postea multis annis nec cecidit, stabili nam fuit ille pede. Et ne casui potius quam Petri meritis ascribatur, statim ut Gillebertus
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a ꝑpendo: in ꝑximo ẽ ut recedatis a nobis. Ad hoc ille respondit.
Ibi uisũ ẽ fr̃ib qd̾ inungi deberet: & a suꝑiori cenacło ubi mansio¬
nẽ acceꝑat. in inferiorẽ domũ qͦ fieri posset hoc cõpetentiꝰ. eũ de por¬
tare uolebant. Ille uero qͥ nullo unquã labore. nullo dolore uictꝰ
fuerat. uec foret ipsa morte iuncendus: fatiscentes artus sp̃us¬

Expanded text:
tua perpendo, in proximo est ut recedatis a nobis. » Ad hoc ille respondit: tua perpendo, in proximo est ut recedatis a nobis. » Ad hoc ille respondit: Ibi visum est fratribus quod inungi deberet, et a superiori cenaculo ubi mansionem acceperat, in inferiorem domum quo fieri posset hoc competentius, eum deportare volebant. Ille vero qui nullo unquam labore, nullo dolore victus fuerat, nec foret ipsa morte vincendus, fatiscentes artus sp
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ dixi. Lata ẽ uia que nos ducit. Iungam᷑ socus lat̾aliter: ita illis
illesis. nos quoq saluierimꝰ. a puluere. sp̃ui. & tempestate. Aniuit
ille. Et sic ambulantes. deq reb uarus ut p̃misimꝰ colloquentes:
magnã partẽ dici osumpsimꝰ. Et cũ me rati&. ad reditũ inuitaret.
iã iãꝙ seꝑandi essemꝰ. tactꝰ ulore cordis intͥnseciis & trabens ab umo
suspiria dixi. Siccine separas nos amara mors: Nec hoc dixi tariquã
p̃scius futturoꝵ: Ex hoc tñ fut᷑a p̃dixi. Nam post ñ multũ tẽporis
interuallũ: transut ille de hoc mundo ad mundi aditorẽ. De cutꝰ
uasse. sui ordinis secũ quosdã habens abbates. finitimas regiones
ꝑambulans. graiit̾ infirmari. & uirib corporis cepit repente
destitui. Et̃q ipso sileute. egritudo ꝑiculũ ĩminens loqueretur:¬
enĩ ipsũ teuere diligebat. dixitq ei. Dñe. quantũ ex habitudine

Expanded text:
silium dixi: « Lata est via que nos ducit: jungamur sociis lateraliter, ita illis silium dixi: « Lata est via que nos ducit: jungamur sociis lateraliter, ita illis illesis nos quoque salvi erimus a pulvere, spiritu et tempestate. » Annuit ille, et sic ambulantes, deque rebus variis ut promisimus colloquentes, magnam partem diei consumpsimus. Et cum me ratio ad reditum invitaret, jamjamque separandi essemus, tactus dolore cordis intrinsecus et trahens ab imo suspiria dixi: « Siccine separat nos amara mors? » Nec hoc dixi tanquam prescius futurorum, ex hoc tamen futura predixi. Nam post non multum temporis intervallum transiit ille de hoc mundo ad mundi conditorem. De cujus valle sui Ordinis secum quosdam habens Abbates, finitimas regiones perambulans, graviter infirmari et viribus corporis cepit repente destitui. Cumque ipso silente egritudo periculum imminens loquereturenim ipsum tenere diligebat, dixitque ei: « Domine, quantum ex habitudine
Abbreviated transcription (Latin):
iii.talẽ credidi. ꝓpt̾ qd̾ & locutꝰ sũ: & talẽ eũ descͣpsi. Igit᷑ͣ cum de
uarus colloquentes. ꝑ aggerẽ publicũ ꝑgeremꝰ: pulius anteceden¬
tiũ uestigiis excitatꝰ. & uento ab opposito flante reꝑcussus. nobis
molestiã ingebat. Tunc aio ad eũ. Antecedamꝰ p̃cedentes: ut pro
ipsi in sorte qua sumꝰ: & pena reu̾sura ẽ in caput ista suũ. Nec ẽ
caritatis ꝯsiliũ: intuitu sui cõmodi. siũ ꝓximũ molestare. ł rn¬
bui fateor. attendens in me mei curã. alioꝵ incuriam: in illo
autẽ excellentiorẽ uiã idest maiorẽ caritatẽ. Quando iste ꝓper¬
mũ grauaret in grauib. qlede cauebat in leuib. Ilimꝰ int̾er
nec nos puluis pungere. uentꝰ uexare cessabat. Igit᷑ ei cõpatiens
etꝰq animũ ex animo meo metiens. cũ ipse animi pacientia spe¬
ciali passionẽ corporis suꝑaret: corrigens qd̾ rep̃henderat ille con¬

Expanded text:
eum descripsi. Igitur cum de eum descripsi. Igitur cum de rebus variis colloquentes per aggerem publicum pergeremus, pulvis antecedentium vestigiis excitatus et vento ab opposito flante repercussus nobis molestiam ingerebat, tunc aio ad eum: « Antecedamus precedentes ut proceipsi in sorte qua sumus, et pena reversura est in caput ista suum; nec est caritatis consilium intuitu sui commodi suum proximum molestare. » Erubui, fateor, attendens in me mei curam, aliorum incuriam, in illo autem excellentiorem viam, id est majorem caritatem: quando iste proximum gravaret in gravibus qui ledere cavebat in levibus? Ibamus interea, nec nos pulvis pungere, ventus vexare cessabat. Igitur ei compatiens, ejusque animum ex animo meo metiens, cum ipse animi patientia speciali passionem corporis superaret, corrigens quod reprehenderat ille, con
Abbreviated transcription (Latin):
uir depetrꝰ eo trahentib eũ domesticis negocus remis uenit.
uenientẽ uidi: & abeuntẽ longiꝰ ipse dedici. Intuebar eu. n minꝰ
reu̾ent̾. ñ minꝰ affectuose: quã angelũ. Intuebar eũ. & occ̾rebat
magni martini memoria: quẽ seuerꝰ sulpiciꝰ orator ille nobilis.
descͥbit in ueste hispida. nigro & pendulo pallio circũtectũ. asino ĩmo
asello gestatũ. Confomis i ste martini. & eiꝰ emulator exp̃ssus.: equo
paulo maiore asino ferebat᷑. ferebat etiã ad instar mantice pueroꝵ
peditũ scapularia. capa pendula & uetusta uestitꝰ. rustici pauꝑi
exp̃ssiꝰ q̃ abbatis imaginẽ p̃ferebat. Erat interca ipse statura pu¬
sillus: corpore tenuis. & exesus: ñ lasciuis sensib seo quietꝰ. Et
t̾renis affectib mitigatis. cogitatione suspensus. & ueld̃ absens
p̃sentib: ut ñ homo uid̾e̾tur sed sp̃s. Talẽ eũ tr̃ uidi. talẽ nota

Expanded text:
vir Dei Petrus, eo trahentibus eum domesticis negociis, Remis venit.vir Dei Petrus, eo trahentibus eum domesticis negociis, Remis venit.et venientem vidi et abeuntem longius ipse deduxi. Intuebar eum non minus reverenter, non minus affectuose quam angelum. Intuebar eum et occurrebat magni Martini memoria, quem Severus Sulpicius orator ille nobilis describit in veste hispida, nigro et pendulo pallio circumtectum, asino immo asello gestatum. Conformis iste Martini et ejus emulator expressus equo paulo majore asino ferebatur. Ferebat etiam ad instar mantice puerorum peditum scapularia, capa pendula et vetusta vestitus, rustici pauperis expressius quam Abbatis imaginem preferebat. Erat interea ipse statura pusillus, corpore tenuis et exesus, non lasciviis sensibus sed quietus; et terrenis affectibus mitigatis, cogitatione suspensus et velud absens presentibus, ut non homo videretur sed spiritus. Talem eum tunc vidi, tal
Abbreviated transcription (Latin):
psebatur in illo scͥptura que dicit. Et cũ sĩplicib sermocinatiodi.
Cu qͣ fuerit familiaris: eũ ex plurib tam̃ ex eo qd̾ subiciã apparebit.
ũ adhuc abbas eẽt igniaci: fratres aliquando pͥorẽ ñ¬
Nhabebant. Cũq eũ differret ostituere: senior qͥdã causã dila¬
tionis inqͥrens. ab ipso audiuit. Suꝑ hoc dñm rogare ñ cesso: nec
aliqdꝰ ab ipso responsũ accipio. Nominauit ille senior unun:
quẽ idoneũ estimabat. Minime uult hoc dñs: ait ille. Ex his
indubitant᷑ licet asserere: qd uti moyses sic iste loquebat᷑ ad dñm.
sicut homo loquit᷑ ad amicũ suũ. Nimirũ sieut ille locuturꝰ
dño montẽ ascendit: sic iste in magno ñ montis sed mentis cul¬
ꝯmine stetit. Ubi more quidẽ multoꝵ dñm osulebat. sed more
paucorum dominum audiebat.
ed regredientes ad clarãuallẽ: dicamꝰ qd paulo ante obitũ suũ

Expanded text:
plebatur in illo Scriptura que dicit: Et cum simplicibus sermocinatio Dei , plebatur in illo Scriptura que dicit: Et cum simplicibus sermocinatio Dei , cui quantum fuerit familiaris cum ex pluribus tamen ex eo quod subjiciam apparebit. XXVII. Cum adhuc Abbas esset Igniaci, fratres aliquando Priorem non habebant, cumque eum differret constituere senior quidam causam dilationis inquirens ab ipso audivit: « Super hoc Dominum rogare non cesso, nec aliquod ab ipso responsum accipio. » Nominavit ille senior unum quem idoneum estimabat. « Minime vult hoc Dominus, » ait ille. Ex his indubitanter licet asserere quod uti Moyses sic iste loquebatur ad Dominum sicut homo loquitur ad amicum suum . Nimirum sicut ille locuturus Domino montem ascendit, sic iste in magno non montis sed mentis culmine stetit, ubi more quidem multorum Dominum consulebat, sed more paucorum Dominum audiebat. XXVIII. Sed regredientes ad Claramvallem, dicamus quod paulo ante obitum suum
Abbreviated transcription (Latin):
os suũ: sed obmutuit & humiliatꝰ ẽ & siluit amalis. Quinimimo
dicere solebat. unũ se de suis inimicis euasisse: & ab altero magis ꝙͣ.
a ꝑdito formidare. Non quia sensus. aut mẽbra corporis sui. uir con¬
sũmatissimꝰ adu̾sari sibi sentiret: quippe que potiꝰ erant arma iusti¬
cie deo. S nimirũ ad solatiũ damna corporis egre ferentiũ hec dice¬
bat: eos ꝑ cõpassionẽ in se transformans. eiꝰ se ꝑhumilitatẽ assimilans.
Mẽbra si qͥdẽ sua que suꝑterrã erant assiduitate laboris. ardore ca¬
ritatis discipline iuncłis subegerat: imꝑans eis ñ seruiens. utens
eiꝰ ñ frueus:. ĩ moiã quantũ ad se usi eoꝵ ñ indigens: & uelud suffra¬
gia em̃dicata ꝯtẽnens. Quippe qui ut de magno martino legitur.
humanã naturã suꝑgressus. celo teste. deo p̃sente & aduitore
ꝑ sensuales diecturas. & corporis labores alii uix ascendt̃. Et im¬

Expanded text:
os suum, sed obmutuit, et humiliatus est et siluit a malis ; quin immo os suum, sed obmutuit, et humiliatus est et siluit a malis ; quin immo dicere solebat unum se de suis inimicis evasisse, ut ab altero magis quam a perdito formidaret. Non quia sensus aut membra corporis sui vir consummatissimus adversari sibi sentiret, quippe que potius erant arma justicie Deo, sed nimirum ad solatium damna corporis egre ferentium hec dicebat, eos per compassionem in se transformans, eis se per humilitatem assimilans. Membra siquidem sua que super terram erant assiduitate laboris, ardore caritatis, discipline vinculis subegerat, imperans eis non serviens, utens eis non fruens, immo jam quantum ad se usu eorum non indigens et velud suffragia emendicata contemnens. Quippe qui ut de magno Martino legitur, humanam naturam supergressus, celo teste, Deo presente et adjutore per sensuales conjecturas et corporis labores alii vix ascendunt. Et im
Abbreviated transcription (Latin):
nius in eo ẽ ꝓbata. Dũ in ualleregis eẽt abbas: ualituoine uali¬
dissinia uexabat᷑. Cuiꝰ mali uolentia in capitis prorã oscendẽs.
alterũ ex eiꝰ ocłis ita dissoluit. ut liquefactꝰ ex toto. penitus
deflueret: Sedẽ q cauã. uacuãq relinquens. uirũ dei ex deo
etiã tunc beatũ monoculũ efficeret. Cogitetur attente tane
tẽptationis ĩmanitas. & in libia iusti iidicii pia ꝯsideratõe
trutinent᷑. dolor exerucians. deformitas iuilificans: priuatio¬
luminis. minus utilẽ eũ reodens. Et illud p̃cipue. qd in his om¬
mb ñ peccauit ipse labus suis: neq stultũ qͥd cont̾ deũ locutꝰ ẽ.
Seo ut de martirib scã canit ecclia. ñ murni resonat ñ querimo¬
nia. sed corde tacito mens bene conscia. oseruat pacientiã: ita uir
iste sicut agnus mansuetissimꝰ corã tondente si ne uoce. ñ aꝑuit

Expanded text:
mus, in eo est probata. Dum in Valleregis esset Abbas valitudine valimus, in eo est probata. Dum in Valleregis esset Abbas valitudine validissima vexabatur. Cujus mali violentia in capitis proram conscendens alterum ex ejus oculis ita dissolvit, ut liquefactus ex toto penitus deflueret, sedemque concavam vacuam relinquens, virum Dei ex Deo etiam tunc beatum Monoculum efficeret. Cogitetur attente tante temptationis immanitas, et in libra justi judicii pia consideratione trutinentur dolor excrucians, deformitas vilificans, privatioluminis minus utilem eum reddens, et illud precipue quod in his omnibus non peccavit ipse labiis suis, neque stultum quid contra Deum locutus est · sed ut de martiribus sancta canit Ecclesia: Non murmur resonat, non querimonia, Sed corde tacito mens bene conscia Conservat patientiam. Ita vir iste sicut agnus mansuetissimus coram tondente sine voce non aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
non debuit. Iuste nichilominꝰ egit: qui iusticiã non abscondit in
corde suo. qui u̾itatẽ. & salutare dei dixit. Ueritas odiũ parit. Et
dũ odiũ quordã incurrere. & gr̃am offendere. in uero dicendo¬
litigiũ: ñ induit merorẽ: aliter sentientib ñ detraxit. Et exhee
temꝑantiã: & modestiã sui cordis ostendit. Ineptũ forte uanũq
iudebit᷑ asserere in tanto uiro. tantas idest quatuor pͥncipales
ututes. tam leui tãq fragili argumento: cũ multipharie. mui¬
tisq modis ipsisq luce clariorib frequentissime ꝓbate sint. Sed
ut ait aliquis artificis ẽ ꝑiti: in paruo magna concludere. Qd̃
i exẽplo p̃misso. breui seilicet: nos arbitrarmur egisse:
irtutes quidẽ huiꝰ uiri plurib signis. & ipsis insignib uti
p̃misimꝰ: ꝓbate st̃ & ostense. Porro patientia que sic aspis
ex̃cet᷑. ut uilib humilitas: fortissimo argum̃to. qd̾ tñ p̃termisi¬

Expanded text:
non debuit. Juste nichilominus egit, qui justitiam non abscondit in non debuit. Juste nichilominus egit, qui justitiam non abscondit in corde suo, qui veritatem et salutare Dei dixit : veritas odium parit, et dum odium quorumdam occurrere et gratiam offendere in vero dicendo nolitigium, non induit merorem, aliter sentientibus non detraxit, et ex hoc temperantiam et modestiam sui cordis ostendit. Ineptum forte, vanumque videbitur asserere in tanto viro tantas, id est quatuor principales virtutes, tam levi tamque fragili argumento, cum multifarie multisque modis ipsisque luce clarioribus frequentissime probate sint. Sed ut ait aliquis, « artificis est periti in parvo magna concludere. » quod in exemplo premisso brevi scilicet nos arbitramur egisse. XXVI. Virtutes quidem hujus viri pluribus signis et ipsis insignibus, uti premisimus, probate sunt et ostense; porro patientia que sic asperis exercetur ut vilibus humilitas fortissimo argumento, quod tamen pretermisi
Abbreviated transcription (Latin):
nus. In quẽ clerici comꝓmisert̃. duos ei ꝓponentes: ut quẽ nomi¬
naret ile. hunc eligerent uniu̾si. Cardinalis peteũ consuluit.
qͥs eoꝵ ei melior uideret᷑. Att̾i eoꝵ eo qd̾ nobilis eẽt. & dapsilis
uideret᷑. plures fauebant impensiꝰ: uellentq plurunũ. ut er at¬
testaret᷑ sc̃s abbas. quasi eũ ꝓbabiltꝰ. & saniori ꝯscientia ꝓmou̾ent.
quẽ tartꝰ uir suo testimonio p̃tiilisset. Honerat ille harundo uen¬
to agitata: ñ hominib plac̃e q̃rebat sed deo. Ideo scđm suã dsci¬
entiã & ueritatẽ respondens ait. In duob falsis deparus. meli¬
cile foret: s necesse ñ ẽ nominare ꝑsonã. Satis ẽ si scͥptura leq̃t᷑
mat̾iã: nec loquat᷑ auctorẽ. Intueri licet inpetͥ paucis sermonid
quatuor originales uirtures. Prudent̃ siquidẽ in bono duoꝵ com¬
parationẽ sustulit. Nam quia neut̾ bonus fuit: ast̾ melior dic

Expanded text:
nus in quem clerici compromiserunt, duos ei proponentes, ut quem nominus in quem clerici compromiserunt, duos ei proponentes, ut quem nominaret ille hunc eligerent universi. Cardinalis Petrum consuluit quis eorum ei melior videretur; alteri eorum eo quod nobilis esset et dapsilis videretur plures favebant impensius, vellentque plurimum ut ei attestaretur sanctus Abbas; quasi eum probabilius et saniori conscientia promoverent quem tantus vir suo testimonio pretulisset. Non erat ille harundo vento agitata, non hominibus placere querebat sed Deo: ideo secundum suam conscientiam et veritatem respondens, ait: « In duobus falsis denariis melicile foret sed necesse non est nominare personam: satis est si scriptura loquatur materiam nec loquatur auctorem. Intueri licet in Petri paucis sermonibus quatuor originales virtutes: prudenter siquidem in bono duorum comparationem sustulit; nam quia neuter bonus fuit, alter melior dici
Abbreviated transcription (Latin):
dispare. qui aurũ ñ habiit. & argentũ: nudã uenerata ẽ uir¬
ducẽ. reb ipsis ꝯfessa. uerũ ẽẽ qd̾ ethicus ait pocea. Uilꝰ argen¬
cũ est auro: uirtutib aurũ. In conĩpectii eiꝰ uiacuris petrꝰ apparu¬
it: gratis q gram inuenit. ñ emit. Et ille cui reges tharsis & in¬
sule mimera offerunt. mun̾a petro pauꝑi obtulit. unde & pe¬
teiis supra petrã. sui ordinis edificaret eccłiam. Felix petrꝰ qui
cũ subicetꝰ eẽt om̃i humane ereature ꝓpt̾ deũ : tumphauit mon¬
tes aureos. ñ suis uirib. s ꝑ deũ. felix & paꝑa romanꝰ: qͥcũ esset
mons aureus eleuatꝰ in uerticẽ montium: se tamen subiecit
propter deum humillimo omniũ hominũ.
Positis. quiddã paruũ apponã: unde tñ magnũ aliqs ualeat
estimari. Ingallie quadã pontificali eccłia: inter clerieos orta
edissensis. suꝑ electione pontificis. Presens erat cardinalis roma.¬

Expanded text:
dispare, qui aurum non habuit et argentum, nudam venerata est virdispare, qui aurum non habuit et argentum, nudam venerata est virtutem, rebus ipsis confessa verum esse quod ethicus ait poeta: Vilius argentum est auro, virtutibus aurum. In conspectu ejus vacuus Petrus apparuit, gratisque gratiam invenit, non emit, et ille cui reges Tharsis et insulae munera offerunt, munera Petro pauperi obtulit, unde et Petrus supra petram sui Ordinis edificaret ecclesiam. Felix Petrus qui cum subjectus esset omni humane creature propter Deum, triumphavit montes aureos, non suis viribus, sed per Deum. Felix et Papa Romanus qui cum esset mons aureus elevatus in verticem montium se tamen subjecit propter Deum humillimo omnium hominum. XXV. Positis quiddam parvum apponam unde tamen magnum aliquid valeat estimari. In Gallie quadam pontificali ecclesia inter clericos orta est dissentio super electione pontificis. Presens erat cardinalis Roma
Abbreviated transcription (Latin):
ino reuera corã xp̃o qͥ in illo signis eudentab apparebat. Inimmi¬
lians se: om̃ia sua confessus ẽ ei. Ac de sacratissima manu ipsẽ.
corã ipso missas celebrantis: eucharistiã scãm recepit. Habitum
quoq eifterciensis ordinis uolelut assumere: sed uir dñi quo
quidẽ uescio. sed sane sano. ꝯsilio fieri ñ ꝑmisit. Locũ quaq in
quo abbatiã sui ordinis instanraret. ĩmo potiꝰ restauraret. siqͥ¬
dẽ ibi abbatia fuerat seo destructa tr erat. sũptꝰq necessarios
ad ꝑficiendũ. oñs papa donauit. Post hoc seruũ dei secũ aliq̃n¬
diu demoratũ. cũ remanere ñ uellet: honoratũ qͥnetiã mun̾atũ.
eedire ꝑmisit. Romane curie detrahitur: qd̾ magnatũ facies fa¬
uorabilit susciꝑe. & opes soleat exhaurire potentũ. Iam nunc ei
partiꝰ deroget᷑. In petro pauꝑe & in hac parte magno petro non

Expanded text:
immo revera coram Xro qui in illo signis evidentibus apparebat, humiimmo revera coram Xro qui in illo signis evidentibus apparebat, humilians se, omnia sua confessus est ei, ac de sacratissima manu ipsius coram ipso missas celebrantis Eucharistiam sanctam recepit; habitum quoque Cisterciensis Ordinis volebat assumere, sed vir Domini quo quidem nescio, sed sane sano consilio fieri non permisit. Locum quoque in quo abbatiam sui Ordinis instauraret, immo potius restauraret, siquidem ibi abbatia fuerat sed destructa tunc erat, sumptus necessarios ad perficiendum Dominus Papa donavit. Post hec servum Dei secum aliquandiu demoratum, cum remanere non vellet, honoratum, quin etiam muneratum, redire permisit. Romane Curie detrahitur quod magnatum facies favorabiliter suscipere et opes soleat exhaurire potentum: jam nunc ei parcius derogetur. In Petro paupere et in hac parte magno Petro non
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾sationẽ ipsiꝰ. & qͥa nemo poterat hec signa facere nisi
e balsamũ aromatitans odorẽ dedit. & quasi myrra electa dedit
suatutatẽ odoris. Et luc odor se longe lateq diffuderat: & suꝑom̃ia
montana ñ solũ francie.s. & ceterarũ regionũ. diuiulgabantur
om̃ia u̾ba hec. Et erat celebre nom̃ eiꝰ: & pluruni sicut ꝓpham
eũ habebant. Uidebantq eũ cũ gaudio: ut pote amcũ dei. &
familiarẽ ipsiꝰ. Deniq papa romanꝰ famatã feliei ꝑ motus. qͣnti
pendeͭ t eñ satis ostendit: dũ adse uolens illũ uidere uocauit.
Mestꝰ ut aiunt ꝑegrinationẽ illã suscepit: sed obediens su mmno
pontifici ire ñ distulit. Erat idẽ papa etate senex. seniograuuis.
egritudine tactus: qua & postmodũ defecit. Exhilaratus tamen
ex aduentu ipsiꝰ. uestib: p̃ciosis ornatus. sedens int̾bunali. cardi¬
naliũ cirstante corona. festiuus eũ & letabundus excepit. Inde
ducens eñ in locũ secretũ: apłica maiestate deposita. corã ipso

Expanded text:
conversationem ipsius, et quia nemo poterat hec signa facere nisi et balsamum aromatizans odorem dedit, et quasi myrra electa dedit suavitatem odoris : et hic odor se longe lateque diffuderat, et super omnia montana non solum Francie sed et ceterarum regionum divulgabantur omnia verba hec, et erat celebre nomen ejus, et plurimi sicut prophetam eum habebant, videbantque eum cum gaudio, utpote amicum Dei et familiarem ipsius. Denique Papa Romanus fama tam felici permotus quanti penderet eum satis ostendit, dum ad se, volens illum videre, vocavit. Mestus, ut aiunt, peregrinationem illam suscepit, sed obediens summo Pontifici ire non distulit. Erat idem Papa etate senex, senio gravis, egritudine tactus qua et postmodum defecit. Exhilaratus tamen ex adventu ipsius, vestibus pretiosis ornatus, sedens in tribunali, cardinalium circumstante corona, festivus eum et letabundus excepit. Inde ducens eum in locum secretum, apostolica majestate deposita, coram ipso,
Abbreviated transcription (Latin):
uinculis urcetitꝰ: eiꝰ osiliũ & auxiliũ flagitabat. Uir dñi tibũ er
pendens solatu: bonã spem suȩ libuationis habere iubebat .d. cã
fama frñis ad illũ uenisset: uelut obside sue redẽptionis ꝑdito. de
sua libũtione pene despans. eefunctũ qir asi uiuentẽ alloqueluit᷑:
& de solutione suȩ pollicitatiomis cõpellabat. Dũ talit᷑ ad ianiã
diuine pietatis puilsaret. in sõnis ei sc̃s dei peteꝰ apparuit. .& oo¬
lans eũ. qd̾ abom̃ tẽptatione sua saluatꝰ eẽt asseruit. s iugil ans
iNe. & qͣsi sõmũ qd̾ uiderat & audierat reputans: niehilominus
sponsionis exitũ expectabat. Et ecce infra pauas dies ꝑsonaq̃dã
cuũ amore illieito ligalat᷑. & qua uiuente se sanari posse ñ spobat
nunciat᷑ oefuncta: atq ita laqueus ꝯtritꝰ ẽ. pecrator solutus
Hactenꝰ de iusto isto habitꝰ ẽ. Cõpletꝰ ẽ in qua s. ñ plenis. qulã

Expanded text:
vinculis irretitus eius consilium et auxilium flagitabat. Vir Domini verbum ei vinculis irretitus eius consilium et auxilium flagitabat. Vir Domini verbum ei impendens solatii bonam spem suae liberationis habere iubebat. Sed cum fama funeris ad illum venisset, velut obside sue redemptionis perdito, de sua liberatione pene desperans, defunctum quasi viventem alloquebatur et de solutione sue pollicitationis compellabat. Dum taliter ad ianuam divine pietatis pulsaret, in somnis ei sanctus Dei Petrus apparuit, et consolans eum, quod ab omni temptatione sua salvatus esset asseruit. Evigilans ille et quasi somnium quod viderat et audierat reputans, nichilominus sponsionis exitum expectabat. Et ecce infra paucos dies persona quedam cujus amore illicito ligabatur et qua vivente se sanari posse non sperabat, nunciatur defuncta; atque ita laqueus contritus est, peccator solutus hactenus de iusto isto habitus est; completus est, inquam, sed non plenius, quia
Abbreviated transcription (Latin):
homo magni osilii. ciuirꝰ isrs. & auriga eiꝰ sc̃ba doctꝰ in regno
celoꝵ : ꝓferens de thesauro suo noua & uet̾a. in ordine cist̾eu.i
ecclia xp̃i. multũ fructũ fecit intẽpore suo. Ille inquã luc̃na
ardens & iucens. posita suꝑ candelabrũ. ut luc̃et om̃ib qui in
domo st̃. sic̃ lãpas sĩpidissima. lucis sue radios longe lateq dif¬
fudit. Iste autẽ ut breuit᷑ dicã quasi carbo suecensus. s cinere
sue pauꝑtatis oꝑtus: minꝰ quidẽ splendoris s ardoris ñ minꝰ habuit
pst obitũ exterioris hominis & sepulturã corrupti¬
bilis corporis: interiorẽ eiꝰ hominẽ. id est animũ hõĩs abisse
quidẽ s ñ obisse. licet c̾ta fides hoc teneat: tali tũ argumento
ꝓbatũ ẽ. Monachus qͥdã pͥor cuiꝰdã cellule: sc̃m uirũ frequen.¬
tare solebat. Hic graui quadã tẽptatione pulsatꝰ. & peccati

Expanded text:
, homo magni consilii, currus Israël et auriga ejus , scriba doctus in regno , homo magni consilii, currus Israël et auriga ejus , scriba doctus in regno celorum, proferens de thesauro suo nova et vetera , in Ordine Cistercii, in Ecclesia XPI multum fructum fecit in tempore suo. Ille, inquam, lucerna ardens et lucens posita super candelabrum ut luceret omnibus qui in domo sunt , sicut lampas limpidissima lucis sue radios longe lateque diffudit; iste autem, ut breviter dicam, quasi carbo succensus, sed cinere sue paupertatis opertus, minus quidem splendoris sed ardoris non minus habuit exterioris hominis et sepulturam corruptibilis corporis, interiorem ejus hominem, id est animum hominis abisse quidem, sed non obisse, licet etiam fides hoc teneat, tali tamen argumento probatum est. Monachus quidam Prior cujusdam cellule sanctum virum frequentare solebat. Hic gravi quadam temptatione pulsatus et peccati
Abbreviated transcription (Latin):
facturiĩ p̃sumebat: qd os aꝑtũ defunctꝰ habeliat. Accedens igit᷑
ut piuĩ furtũ patraret. os clausuĩ & sic obstructũ repperit: ut ꝓpo¬
sitũ impłere ñ posset. Notatũ ẽ abaliqͥb: & qͣsi ꝓmiracuilo ha¬
bitiĩ. Ego autẽ ut p̃sũptiue uidicẽ. hoc arbitror: qd singularẽ
humilitatẽ quã uuus habuerat. etiã defunctꝰ seruabat. Lotũ
ẽ aliꝰ corpuscislũ: qd etiã ex anime. ñ horrorẽ s gr̃am possidebat.
feretroq impositũ: licet sepuilturã igniaci in mortali suia hrum¬
litate uoluisset: tũ usq claramuallẽ delatũ ẽ. fis autẽ ut audi¬
uintꝰ: ubi sc̃s beruardꝰ pͥmo positus fuerat ibi ꝓpt̃ grãm m̾itoꝵ.
e qͥa iusti erat monuientũ posuert̃ petrũ. Nimirĩ ꝯsonanteᷤ
quordã testimonio: quib iste uisus ẽ ñ minoris m̾ti quã ille.
slam qd pace dixerĩ aliter sentientiũ: ille quidẽ execlsus in ubo gle

Expanded text:
facturum presumebat quod os apertum defunctus habebat. Accedens igitur facturum presumebat quod os apertum defunctus habebat. Accedens igitur ut pium furtum patraret, os clausum et sic obstructum repperit, ut propositum implere non posset. Notatum est ab aliquibus, et quasi pro bitum, ego autem ut presumptive judicem, hoc arbitror quod singularem humilitatem quam vivus habuerat etiam defunctus servabat. Lotum est illius corpusculum, quod etiam exanime non horrorem sed gratiam possidebat, feretroque impositum licet sepulturam Igniaci in mortali sua humilitate voluisset, tamen usque Claramvallem delatum est. Fratres autem, ut audivimus, ubi Sanctus Bernardus primo positus fuerat ibi propter gratiam meritorum, et quia justi erat monumentum, posuerunt Petrum: nimirum consonantes quorumdam testimonio, quibus iste visus est non minoris meriti quam ille. Nam, quod pace dixerim aliter sentientium, ille quidem excelsus in verbo glorie
Abbreviated transcription (Latin):
&e qͥeiꝰ absq ꝯfessione. ut deo ait psalmista sessionẽ & resurrecti¬
onẽ nouerat. Testatꝰ ẽ gͦ qd ꝓ om̃ib offensis quas ofessus in suo
fine fuerat. & qͥs in om̃i uita sua post inchoatũ monachatum
otraxerat: ut eiꝰ u̾bis utar. pliis quã miserere mei dõ & pater
nr̃ ciu uis penitenti ñ deberet in uingi. Qd̃ si uetere ꝓuerbio.
pares parib facillime ogregant᷑. & similia similib nat᷑aliter
coaptant᷑. indubitanter scludere licet qd̾ uerũ ẽ. qͥa peteꝰ
hio pauꝑ & modioꝰ. celũ diues ingredit᷑ Et quoꝵ est uitam
imitatꝰ &e mores scĩs & angelis sociat᷑. S iã sp̃u digne ꝓm̃ttis
collocato: corporis exequias ꝓsequaniur.
Nuidam de fr̃ib unũ de dentib etꝰ ꝓponebat extͣhere: ꝓ thesari¬
ro scilicet. & reliqͥis illũ seruare desiderans. Et hoc se facile

Expanded text:
et qui ejus absque confessione, ut Deo ait Psalmista, sessionem et resurrectiet qui ejus absque confessione, ut Deo ait Psalmista, sessionem et resurrectionem noverat. Testatus est ergo quod pro omnibus offensis quas confessus in suo fine fuerat, et quas in omni vita sua post inchoatum monachatum contraxerat, ut ejus verbis utar, plus quam Miserere mei Deus et Pater Noster cuivis penitenti non deberet injungi. Quod si vetere proverbio pares paribus facillime congregantur et similia similibus naturaliter coaptantur, indubitanter concludere licet quod verum est quia Petrus hic pauper et modicus celum dives ingreditur, et quorum est vitam imitatus et mores sanctis et angelis sociatur. Sed jam spiritu digne pro meritis collocato, corporis exequias prosequamur. XXX. Quidam de fratribus unum de dentibus ejus proponebat extrahere, pro thesauro scilicet et reliquiis illum servare desiderans; ex hoc se facile
Abbreviated transcription (Latin):
int̾im siluert᷑. At ille ꝑnox in or̃onib suũ dñotnsitũ cõmendabat. Tenebras
rũpente diluculo ad ipsũ fĩs oueniunt. Qb ipse conatu qͦ pot̾at:
dei dilectionẽ inculcabat. Et cũ ad eos loqͥ ñ posset: orare tñ dñm
ñ cessabat. Itaq sicut placidꝰ & qͥetꝰ extiterat. ita placide & qͥete
in ipsa oratione in qua ꝯfitebat᷑ dño. emisit sp̃m ad dñm qui
dedit illũ. Et ad quẽ aliũ ꝑgeret ille sp̃s. nisi ad dei ĩmo ad dm̃
sp̃m: cũ qͦ illi in herendo. fuerat unꝰ sp̃s. Ad quẽ multa & mag¬
na merita eũ eleuabant: a qͦ nulla malicia eũ separabat. In qͦ¬
& sp̃s sc̃s similitudinẽ suã. ĩmo seipsũ repperit: & funestꝰ sp̃s fu¬
neriũnichil inuenit. A qͦ quã longe fuerit om̃is malicia. in qͦ
quanta fuerit innocentia: testatꝰ ẽ me audiente gillebertꝰ ille
suꝑiꝰ & sepiꝰ nominatꝰ. qͥ eiꝰ cũ aliis coabbatib ofessionẽ audiuit.

Expanded text:
interim siluerunt, at illi pernox in orationibus suum Domino transitum commendabat. Tenebras rumpente diluculo ad ipsum fratres conveniunt, quibus ipse conatu quo poterat Dei dilectionem inculcabat: et cum ad eos loqui non posset, orare tamen Dominum non cessabat. Itaque sicut placidus et quietus exstiterat, ita placide et quiete in ipsa oratione in qua confitebatur Domino, emisit spiritum ad Dominum qui dedit illum; et ad quem alium pergeret ille spiritus nisi ad Dei, immo ad Domini spiritum, cum quo illi inherendo fuerat unus spiritus, ad quem multa et magna merita eum elevabant, a quo nulla malicia eum separabat, in qs similitudinem suam, immo se ipsum repperit, et funestus spiritus funereum nichil invenit. A quo quam longe fuerit omnis malicia, in quo quanta fuerit innocentia testatus est, me audiente, Gillebertus ille superius et sepius nominatus, qui ejus cum aliis coabbatibus confessionem audivit,
Abbreviated transcription (Latin):
sacra missarũ sollemnia oelebrarẽ. & iam in eccłia scdi lectio lege¬
retur: inspicieus uidi d̃uos homines uestitos purpura. speciosos
nimis. & desiderabiles aduidendũ. uenientes ꝑ mediũ chori. Qui
inter se frẽm baldiunũ uestitũ ysembritno mediũ deducebant.
Cũq adduxissent eũ ante me. in loco quo sedens eram. p̃senta¬
runt eũ michi atq dixerunt. Hic ẽ baldumꝰ. Et eoce cogitante
me quid de eo essent facturi: ducunt eỹad altare. & sic eũ offe¬
runt. Et hoc facto uisio ñ cõparet. frat̃ uero baloumꝰ qͥ tociens
tpparuetats ppichisa die illa & in relinquũ nunquã mͥ apparu

Expanded text:
sacra missarum sollemnia celebrarem, et jam in ecclesia secunda lectio legesacra missarum sollemnia celebrarem, et jam in ecclesia secunda lectio legeretur, inspiciens vidi duos homines vestitos purpura speciosos nimis et desiderabiles ad videndum, venientes per medium chori, qui inter se fratrem Balduinum vestitum ysembruno medium deducebant; cumque adduxissent eum ante me in loco quo sedens eram, presentaverunt eum michi atque dixerunt: « Hic est Balduinus. » Et ecce cogitante me quid de eo essent facturi, ducunt eum ad altare et sic eum offerunt. Et hoc facto visio non comparet. Frater vero Balduinus qui tociens apparuerat michi, a die illa et in reli
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib orat᷑ ꝓeo. sepe apparuit michi baldiunꝰ ueniens ante me. &
assistens michi quocũq essẽ in loco. Apparebat autẽ in specie sup¬
plicantis: tanquã si diceret se indigere auxilio: & postularet ꝓ se
orari. Et hoc tunc maxinie faciebat. quando deuotio nr̃a tepida
erat & languens: uel quando quactĩq de causa. missã ñ poterã
celebrare. Non dico qd̾ ꝑ illos dies . xxx. cotidie apparuerit micdi:
s ꝑ illes tͥginta dies sepe. A ccidit quoq ut quadã die ꝓficiscerer
ad grangias domꝰ nr̃e: & eodie missas cantare ñ potui. Cũq reuier¬
terer ad mouasteriũ: apparuit mͥ in uia supplex. & multo t̾stior
quã soleret: qͣsi dic̾e ea die uellet. sui me fuisse ĩmemorẽ. Iam autẽ
tricenario euoluto. die qua ab uniu̾sis popłis crux adoratur.
cũ sederẽ in presbiterio indiitus sacerdotalib uestimentis. ut

Expanded text:
omnibus oratur pro eo sepe apparuit michi Balduinus veniens ante me et omnibus oratur pro eo sepe apparuit michi Balduinus veniens ante me et assistens michi quocumque essem in loco. Apparebat autem in specie supplicantis, tanquam si diceret se indigere auxilio, et postularet pro se orari; et hoc tunc maxime faciebat quando devotio nostra tepida erat et languens, vel quando quacumque de causa missam non poteram celebrare. Non dico quod per illos triginta cotidie dies apparuerit michi, sed per illos triginta dies sepe. Accidit quoque ut quadam die proficiscerer ad grangias domus nostre et eo die missas cantare non potui. Cumque reverterer ad monasterium apparuit michi in via supplex et multo tristior quam soleret, quasi dicere ea die vellet sui me fuisse immemorem. Jam autem tricenario evoluto, die qua ab universis populis crux adoratur, cum sederem in presbiterio indutus sacerdotalibus indumentis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ exhilaratꝰ qͣsi de uictoria: in uocẽ iubilationis & saudis. p̃cor¬
dis exultatione erumpens: te deũ laudamꝰ cantare cepi. Canta¬
ui autẽ dormiendo: usq ad illũ locũ ubi dicitur. T̃u rex glorie
xpe. Albi asomno eiugilans. & ordinẽ rei geste luce intuens
clariori: in dei laudẽ & głam totũ hẏmnũ ꝑsolui. Et cum
illũ uersũ adhuc in ore haberẽ in te dñe spaui ñ ofundar in eternũ:¬
horologiũ cadit. & ad matutinos pulsat᷑. Uado ad uigilias: ñ ĩmemor
uocis que mͥ dixerat. haldunũ indigere auxilio. Orationẽ tota no¬
cte dirigo ad deũ ꝓ eo. Die iam facto. fr̃ĩb ogregatis in capitulũ. in¬
ungo eis ꝓ de functo usq ad tricesimũ diẽ sine intermissione offer¬
re hostiã salutarẽ: statuens & ipse fac̾e qd̾ aliis iniungebã. idest
tginta dieb ĩmolare ꝓ eo. ꝑdies igit᷑ illos tginta. in quib a nobis

Expanded text:
tem exhilaratus quasi de victoria in vocem jubilationis et laudis pre cortem exhilaratus quasi de victoria in vocem jubilationis et laudis pre cordis exultatione erumpens, TE DEUM LAUDAMUS » cantare cepi. Cantavi autem dormiendo usque ad illum locum ubi dicitur: « TU REX GLORIE XPE, » ubi a somno evigilans et ordinem rei geste luce intuens clariori, in Dei laudem et gloriam totum hymnum persolvi. Et cum illum versum adhuc in ore haberem -- « INum cadit et ad matutinas pulsatur. Vado ad vigilias, non immemor vocis que michi dixerat Balduinum indigere auxilio. Orationem tota nocte dirigo ad Deum pro eo. Die jam facto, fratribus congregatis in capitulum, injungo eis pro defuncto usque ad tricesimum diem sine intermissione offerre hostiam salutarem, statuens et ipse facere quod aliis injungebam, id est triginta diebus immolare pro eo. Per dies igitur illos triginta in quibus a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
oppͥmebat. Qui etiã dicebat mͥ. Quid ẽ qd̾ facere intendes: Respon¬
di. Qd inquã face intendo ego: Putas inqͥt balduiũ te posse au¬
ferre michi : ꝓ solo religionis habitu quẽ suscepit: Puto inquã.¬
Monue inquit uire nĩs ẽẽ debet. qui om̃i tẽpore uite sue serui¬
uit m. qui in peccatis suis usq in finẽ uite sue ꝑmansit: Cui
ego. Non uego. Uerũ ñne peccata sua confessus est: Nonne in
extremis penituit: & ad dei iniscdĩam confugit: Et si cetera om̃ia
taceã: uescis qͥa sangͥs xp̃i ꝓ peccatorib effusus ẽ in remissionẽ
peccatoꝵ: ꝑ p̃ciosũ illũ sanguinẽ qͥ de latere dorimientis in cru¬
& manauit te coniuiro maledicte. ut hinc ꝓtiniꝰ abscedas: & in
illũ nullã habeas potestatẽ. Iudito ille xp̃i sangiuis nonine.
uirtutẽ adiurationis ñ ferens: uictꝰ & confusus abseessit. ł goau¬

Expanded text:
opprimebat, qui etiam dicebat michi: « Quid est quod facere intendis? Responopprimebat, qui etiam dicebat michi: « Quid est quod facere intendis? Respondi: Quid, inquam, facere intendo ego?--Putas, inquit, Balduinum te posse auferre michi pro solo religionis habitu quem suscepit?--Puto, inquam.--Nonne, inquit, jure meus esse debet qui omni tempore vite sue servivit michi, qui in peccatis suis usque in finem vite sue permansit?--Cui ego: Non nego. Verum nonne peccata sua confessus est, nonne in extremis penituit, et ad Dei misericordiam confugit? Et si cetera omnia taceam, nescis quia sanguis Xpi pro peccatoribus effusus est in remissionem peccatorum. Per preciosum illum sanguinem qui de latere dormientis in cruce manavit te conjuro, maledicte, ut hinc protinus abscedas et in illum nullam habeas potestatem. Audito ille Xpi sanguinis nomine, virtutem adjurationis non ferens, victus et confusus abscessit. Ego au
Abbreviated transcription (Latin):
cantarent: conuentus se recollocat. Ego quoq ea nocte paulisꝑ
egrotans: cũ ceteris uado pausatũ. Cũq iacerẽ in lecto adhuc
iugilans. & ñdũ dormiens: cepi cogitare mecũ. & quasi dic̃e
uincula peccatoꝵ: Quidei ꝓdest quod inata sua confessus ẽc Qͥd
quod in extremiis penituit: Quid qd̾ habitũ resigionis sus cepit:
Ubi ẽ nunc ipse: Bene illiẽ anmale: Dũ hoc mecũ tacttꝰ cogito:
uocẽ audio sic dicentẽ. Ipse multũ indiget auxilio. Audiene gͥ
d auxl lo indigeret. statĩ ad ecclesiã uado in spu: & quasi genua
Nlectens ante singula altaria quoꝵ ibi memoria habebatur tota
deuotione. qua possũ patrocinia imploro: quatinꝰ ei qui uenia
indigebat miscdĩam a dño impetrarent. Et hoc facto: claudunt᷑
ocli. & subito labor in sõnũ. Moxq ut dormire oeperã: quasi gn¬
di mole sentio me grauari. Intellexi iã qd̾ malignꝰ sp̃s ec̃t. qui me.

Expanded text:
cantarent, conventus se recollocat. Ego quoque ea nocte paulisper cantarent, conventus se recollocat. Ego quoque ea nocte paulisper egrotans cum ceteris vado pausatum. Cumque jacerem in lecto adhuc vigilans et nondum dormiens, cepi cogitare mecum et quasi dicerevincula peccatorum? Quid ei prodest quod mala sua confessus est? Quid quod in extremis penituit? Quid quod habitum religionis suscepit? Ubi est nunc ipse? Bene illi est an male? » Dum hoc mecum tacitus cogito, vocem audio sic dicentem: « Ipse multum indiget auxilio. » Audiens ergo quod auxilio indigeret, statim ad ecclesiam vado in spiritu et quasi genua flectens ante singula altaria sanctorum quorum ibi memoria habebatur tota devotione qua possum patrocinia imploro, quatinus ei qui venia indigebat misericordiam a Domino impetrarent. Et hoc facto clauduntur oculi et subito labor in somnum. Moxque ut dormire ceperam quasi grandi mole sentio me gravari; intellexi autem quod malignus spiritus esset qui me
Abbreviated transcription (Latin):
Uidens igit᷑ q̾ non tam cito moreret᷑: ne fẽs qui sacris iugiliis
debebant interẽẽ nimis affligerent᷑ annuo eis ut se recollocent.
In illa hora duo ex fr̃ib: suꝑ infirmo duas uisiones uiderunt
Uisio uniꝰ incubili suo hȩc erat. Uidere udebat᷑. qd̾ totꝰ ouen¬
tus ante infirmũ staret: Inclinatoq eo humilit̾. pacis osculũ
lac̾mis eiꝰ impmerent. Uidebat alter. s in uisu noctis: qd̾ infir¬
mus iacens in lecto. uellet de lecto surge:s ñ posset. Sũqr ei
adeẽt ut adiuuaret eit̃: ait infirmꝰ. Noli me adiuuare: ope
tua ñ indigeo. Nam beatꝰ benedictꝰ adiuuat me: qͥ etiã man¬
dat abb̃i ut ipse mͥ faciat coronã. Nec mora pulsatur. sedõ ta¬
bula: Excitant᷑ denuo fr̃s: Ueniunt iterũ ad infirmum
Migrat infirmus de corpore: & corpus in eccłiam deportat᷑.
Ibiq remarentibꝰ quibdã fr̃ib qͥ circa defunctũ psalmos de¬

Expanded text:
Videns igitur quod non tam cito moreretur, ne fratres qui sacris vigiliis Videns igitur quod non tam cito moreretur, ne fratres qui sacris vigiliis debebant interesse nimis affligerentur, annuo eis ut se recollocent. In illa hora duo ex fratribus super infirmo duas visiones viderunt. Visio unius in cubili suo hec erat: Videre videbatur quod totus conventus ante infirmum staret, inclinatoque eo humiliter pacis osculum labiis ejus imprimerent. Videbat alter, sed in visu noctis, quod infirmus jacens in lecto veltet de lecto surgere sed non posset. Cumque ei adesset ut adjuvaret eum, ait infirmus · « Noli me adjuvare, ope tua non indigeo; nam beatus Benedictus adjuvat me, qui etiam mandat Abbati ut ipse mihi faciat coronam. » Nec mora pulsatur secundo tabula. Excitantur denuo fratres, veniunt iterum ad infirmum. Migrat infirmus de corpore et corpus in ecclesiam deportatur. Ibique remanentibus quibusdam fratribus qui circa defunctum psalmos de