comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mi. aut timor spinarũ: aut saxa petrarũ : aut durissima uia
ꝑterreat: dũ tamen seminantes uerbũ dei: ad t̾rã bonã tandẽ
aliquando ꝑuenire possimus. Accipe uerbũ dñi omnis ager.:
omnis homo siue sterilis siue fecundus. Ego spargã: tu uide
quomͦ accipias. Ego erogem: tu uide quales fructus reddas.
Melius. ẽ. enĩ ut de accepto tu ꝓ te rationẽ reddas: quã nobis
ñ erogantib iuste dicatur. Serue nequã & piger. tu erogare:
uł siccã sentis: recurre ad creatorẽ tuũ. Hoc enĩ nunc agitur.:
ut in noueris. ut fecunderis. ut irrigeris ab illo. qui posuit
desertũ instagna aquarũ. & terrã sine aqua in exitus aquar̃.
& habitare fecit illic esurientes. & constituer̃ ciuitates habi¬
tationis: & seminauerunt agros. & plantauerunt uineas:
& fecerunt fructũ frumenti. Ex qua terra: Ex illa sterili:
spinosa. & inaquosa. Et tu unaqueq anima quȩ accedis at
xp̃m: terra es spinosa & arida. Unde ꝓbamꝰ quia talis es : Re¬

Expanded text:
mi, aut timor spinarum, aut saxa petrarum, aut durissima via perterreat; dum tamen seminantes verbum Dei, ad terram bonam tandem aliquando pervenire possimus. Accipe verbum Dei, omnis ager, omnis homo, sive sterilis, sive fecundus: ego spargam, tu vide quomodo accipias; ego erogem, tu vide quales fructus reddas. Melius est enim ut de accepto tu pro te rationem reddas, quam nobis non erogantibus juste dicatur, Serve nequam et piger, tu erogares,vel siccam sentis, recurre ad Creatorem tuum. Hoc enim nunc agitur, ut innoveris, ut fecunderis, ut irrigeris ab illo qui posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum, et habitare fecit illic esurientes; et constituerunt civitatem habitationis, et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas et fecerunt fructum frumenti . Ex qua terra? Ex illa sterili, spinosa, et inaquosa. Et tu, unaquaeque anima quae accedis ad Christum, terra es spinosa et arida. Unde probamus quia talis es? Re
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ arbitriũ reccũ : & posuit ante eũ d̃s sic̃ scriptura dicit.
ignẽ & aquã: ad qđ uolueris inquit porrige manũ tuã. Ele¬
git ignẽ : reliquit aquã. Uidete istũ iudicem. Qđ elegit homo
liber accepit. Malũ uoluit: hoc illũ secutũ ẽ. Uidete rursũ
illũ. iustũ iudicẽ : miscdĩam facientẽ. Cũ uideret qđ homo
totã stirpẽ suã male usus lib̃o uoluntatis arbitrio in se tãq̃
in radice dãpnasset : ipse ñ rogatus de celo descendit: & huma¬
nũ genus suꝑbia ꝑeunte. sua humilitate sanauit. Errantes

Expanded text:
liberum arbitrium rectum, et posuit ante eum Deus, sicut Scriptura dicit, liberum arbitrium rectum, et posuit ante eum Deus, sicut Scriptura dicit, ignem et aquam: ad quod volueris, inquit, porrige manum tuam . Elegit ignem, reliquit aquam. Videte justum judicem. Quod elegit homo liber, accepit: malum voluit, hoc illum secutum est. Videte rursum illum justum judicem misericordiam facientem. Cum videret quod homo totam stirpem suam, male usus libero voluntatis arbitrio, in se tanquam in radice damnasset; ipse non rogatus de coelo descendit, et hominem superbia pereuntem, sua humilitate sanavit: errantes
Abbreviated transcription (Latin):
mundus suscepit: Cedat gͥ uel sero conuicta ꝑuersitas tua.
quia iã totũ mundũ possedit euangelica & apłica doctrina.
Alia quoq spelunca latronũ. ñ bonoꝵ hereticors pelagia¬
nors & demonstranda ẽ & cauenda. Hec ẽ enĩ eoꝵ ꝑuersa
doctrina. Cũ scriptura dicat. maledictus homo qui spem
tra hoc maledictũ hominẽ ñ incurrere ꝓmittunt : si de
se p̃sũpserit. uel in se ipso głatus fuerit. S quid contra hos
multa dicamus: Hoc ꝓmisit & pater illoꝵ diabolus: illi
pͥmo homini. Non morte inquit morieris: eritis sic̃ dũ
Dm̃ contempsit: serpenti credidit: & qđ acceꝑat ꝑdidit. Si tunc
ille homo ñ fuit cautus: nunc homo caueat uł exꝑtus. Odit ds̃
p̃sumptores de uirib suis. Quid enĩ ualeat lib̃um arbitrium ñ
adiutũ: in ipso adam demonstratũ ẽ. Ed malũ sufficit sibi:
ad bonũ non: nͥ adiuuetur adeo. Primus enĩ ille homo accepit

Expanded text:
mundus suscepit? Cedat igitur vel sero convicta perversitas tua, mundus suscepit? Cedat igitur vel sero convicta perversitas tua, quia jam totum mundum possedit evangelica et apostolica doctrina.  haereticorum Pelagianorum, et demonstranda est et cavenda: haec est enim eorum perversa doctrina. Cum Scriptura dicat, Maledictus homo qui spem tra, hoc maledictum hominem non incurrere promittunt, si de se praesumpserit, vel in se ipso gloriatus fuerit. Sed quid contra hos multa dicamus? Hoc promisit et pater illorum diabolus illi primo homini: Non morte, inquit, morieris, eritis sicut dii. Deum contempsit, serpenti credidit, et quod acceperat perdidit. Si tunc ille homo non fuit cautus, nunc homo caveat vel expertus. Odit Deus praesumptores de viribus suis. Quid enim valeat liberum arbitrium non adjutum, in ipso Adam demonstratum est. Ad malum sufficit sibi; ad bonum non, nisi adjuvetur a Deo. Primus enim ille homo accepit
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ad imaginẽ & similitudinẽ nr̃am. Non dix̃ faciã ad
imaginẽ & similitudinẽ meã ut solus pater intelligeretur : nec
dixit fiat. ut filio ueluti iuberet facere ꝑquẽ facta sunt omĩa.
nec dictũ.ẽ. fecerunt. ut singuli singula in eo conferrent oꝑa sua.:
s cũ diceretur faciamus hominẽ ad imaginẽ & similitudinem
nr̃am : ut trinitas unus ds̃ intelligatur. statim subiunctum. ẽ.
Et fecit os hominẽ: ad imaginẽ suã fecit illũ. Ecce ꝑscriptꝰas
scãs trinitas unus ds̃ p̃dicatur: arrianus conuictus aliquan¬
do confundatur. S audi adhuc heretice apłm paulũ conuincen¬
tem te: & docentẽ me. Audi quid de deo filio dicat. Cũ inquit
in forma dei. eẽt: ñ rapinã arbitratus. ẽ. ẽẽ. equalis deo. Ille
eũ p̃dicat equalẽ: tu eũ asseris minorẽ: Cui credendũ est.
apło an tͥ. Tibi quẽ totus orbis abiecit: an illi quẽ totus

Expanded text:
hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Non dixit, Faciam ad hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Non dixit, Faciam ad imaginem et similitudinem meam, ut solus Pater intelligeretur; nec dixit, Fiat, ut Filio veluti juberet facere, per quem facta sunt omnia; nec dictum est, Fecerunt, ut singuli singula in eo conferrent opera sua: sed cum diceretur, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut Trinitas unus Deus intelligeretur; statim subjunctum est, Et fecit Deus hominem, ad imaginem suam fecit illum . Ecce per Scripturas sanctas Trinitas unus Deus praedicatur; arianus convictus aliquando confundatur. Sed audi adhuc, haeretice, apostolum Paulum convincentem te et docentem me, audi quid de Deo Filio dicat: Cum, inquit, in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo . Ille eum praedicat aequalem, tu eum asseris minorem. Cui credendum est, Apostolo, an tibi? tibi quem totus orbis abjecit, an illi quem totus
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet in te. Dauid quoq ꝓpħa. Quo abibo ab sp̃u tuo
& a facie tua quo fugiã: Si ascendero in celũ tu ibi es: si descen¬
dero in abyssũ tu ades. Ergo si sp̃c di & in celo. & in t̾ra. & in
inferno. ad est cũ illo qui dicit celũ & terrã ego impleo: ergo
trinitas unus.ẽ. ds. S audi ad huc heretice unde conuincaris:
qđ trinitas unus d̃ sit. In ipso principio libri geneseos: qđ dixi¬
mus scriptũ. ẽ. In pͥncipio fecit d̃s celũ & terrã. Ecce ds̃ pater
& pͥncipiũ filius: scđm qđ se dixit. ẽẽ. principiũ. Si autẽ & sp̃m¬
sc̃m queris: sp̃s inquit dei suꝑferebatur suꝑ aquas. Cũ ergo in
consequentibus legitur. dixit ds̃ fiat lux. & finxit ds̃ de terra
& fecit ds : hoc demonstratur qđ inseparabilia oꝑa trinitatis
Eurdentius hoc in consequentib demonstrat᷑. Nam cũ uentum
ẽẽt ut homo formaretur : ait scriptura: & dixit ds̃. Faciamus

Expanded text:
propheta: Quo ibo a Spiritu tuo, propheta: Quo ibo a Spiritu tuo, et a facie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es, si descendero in abyssunt, tu ades . Ergo si Spiritus Dei et in coelo et in terra et in inferno adest cum illo qui dicit, Coelum et terram ego impleo ; ergo Trinitas unus est Deus. Sed audi adhuc, haeretice, unde convincaris, quod Trinitas unus sit Deus. In ipso principio libri Geneseos, quod diximus, scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram. Ecce Deus Pater, et principium Filiusm quaeris: Spiritus, inquit, Dei superferebatur super aquas. Cum ergo in consequentibus legitur, Dixit Deus, Fiat lux; et, Finxit Deus de terra; et, Fecit Deus: hoc demonstratur quod inseparabilia sunt opera Trinitatis. Evidentius hoc in consequentibus demonstratur. Nam cum ventum esset ad id ut homo formaretur, ait Scriptura: Et dixit Deus, Faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
ipse filius dixit se. ẽẽ. principiũ. Interrogantib quippe iudeiꝰ
tu quis es: respondit. Principiũ. Ergo & illud qđ in genesi sc̃p¬
tũ est. in principio fecit ds̃ celũ & terram : intelligitur infilio.
qui est pͥncipiũ. Si ergo semꝑ ds̃ pat̾: semꝑ ds̃ filius: quia nec
ille aliquando ñ pater: nec iste aliquando ñ filius. Non enĩ
ut pater generat filiũ minuit se ipsũ : s ita genuit de se altm̃
auget herendo. Et hȩc tria unus ds̃ : de quo ꝓpħa dicit.
Tu es ds̃ solus magnus. Tu aut̃ heretice cõpone gradus : se¬
para trinitatẽ. fac patrẽ maiorẽ : filiũ minorẽ: sp̃m sc̃m se¬
quentẽ. S iã de filio qđ equalis sit patri aliqua iam diximꝰ:
& qđ occurrerit dicemus. Audi et de sp̃u scõ: quẽ minorem
me. Non ait post me. ut sequentẽ eũ faceret. uł minorẽ. s ait
suꝑ me. Unde & angelus gabriel ad mariã. Sp̃c sc̃s inquit suꝑ

Expanded text:
ipse Filius dixit se esse principium? Interrogantibus quippe Judaeis, ipse Filius dixit se esse principium? Interrogantibus quippe Judaeis, Tu quis es? respondit, Principium . Ergo et illud quod in Genesi scriptum est, In principio fecit Deus coelum et terram , intelligitur in Filio, qui est principium. Sic ergo semper Deus Pater, semper Deus Filius; quia nec ille aliquando non Pater, nec iste aliquando non Filius. Non enim ut Pater generaret Filium, minuit se ipsum: sed ita genuit de se alterum auget haerendo. Et haec tria unus Deus, de quo propheta dicit: Tu es Deus solus magnus . Tu autem, haeretice, compone gradus, separa Trinitatem: fac patrem majorem, Filium minorem, Spiritum sanctum sequentem. Sed jam de Filio, quod aequalis sit Patri, aliqua diximus, et quod occurrit, diximus: audi et de Spiritu sancto, quem minorem me : non ait, post me, ut sequentem eum faceret, vel minorem; sed ait, super me. Unde et angelus Gabriel ad Mariam: Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
eo qđ fecit te: quia ideo minor factus.ẽ. ut redimeret te. Sed ipse
inquisdixit: pater maior me. ẽ. Intellige scđm susceptũ
hominẽ: & deponis errorẽ. Scdm hoc dicit. pat̾ maior me ẽ:
scđm qđ de eo ait ꝓpħa. minorasti eũ paulominus ab angłis.
Tu aut̃ dic: scđm quid eũ minorẽ asseras. Si scđm potestate.
pater ñ iudicat quẽquã s filius. Si scłm oꝑa: omnia ꝑfiliũ
facta sunt. Si scdm tẽpus: hoc credis de deo tuo.
quia sic̃ tu maior es filio tuo: tta ille filio suo. Au̾¬
tat hoc ds̃ ab aurib fideliũ: indigna sunt ista
credere de deo. Si enĩ filius scđm deitatẽ dei
uerbũ. ẽ. sic̃ euangelista ioħs narrat. in principi¬
oerat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat
uerbũ : fuit aliqđ tempꝰ. quando pater fuit sine
uerbo : aut fuit aliqđ pͥncipiũ ante ipsũ pͥncipiũ : quoniã

Expanded text:
eo quod fecit te, quia ideo minor factus est, ut redimeret te. Sed ipse, eo quod fecit te, quia ideo minor factus est, ut redimeret te. Sed ipse, inquis, dixit, Pater major me est . Intellige secundum susceptum hominem, et deponis errorem. Secundum hoc dicit, Pater major me est, secundum quod de eo ait propheta, Minorasti eum paulo minus ab angelis . Tu autem dic, secundum quid eum minorem asseris? Si secundum potestatem: Pater non judicat quemquam, sed Filius . Si secundum opera: Omnia per Filium facta sunt. Si secundum tempus hoc credis de Deo tuo, quia sicut tu major es filio tuo, ita ille filio suo: avertat hoc Deus ab auribus fidelium; indigna sunt ista credere de Deo. Si enim Filius secundum deitatem Dei Verbum est, sicut evangelista Joannes narrat, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum ; fuit aliquod tempus quando Pater fuit sine Verbo, aut fuit aliquod principium ante ipsum principium, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
tis: quã tu heretice ñ ad sequeris. qui carnalit̃ sapis. Mundũ
enĩ cor ñ habes: nec ad dm̃. Xp̃c enĩ in quantũ hominẽ susce¬
ꝑit: missus dicitur. In quantũ ds̃ est: equalis.ẽ. patri. Nam
quo eũ pat̾ mitteret uͥ ipse cũ filio ñ. eẽt: aut quo filius ue¬
nisset ubi ñ simul cũ patre. ẽet. ille qui dicit ego in patre &
pat̾ in me ẽ. & philippe qui me uidet. uidet & patrẽ: & qui
ꝑ ꝓpħam dicit. celũ & terrã ego impleo : & de quo salomona
dicit. attingit a fine usq ad finẽ fortit̾. & disponit omnia
suauiter : At tingit ubiq: ꝓpt̃ suã mundiciã. S tu heretice
ideo dicis maiorem. eẽ. qui mittit. minorem qͥ mitcitur:
quia tepoꝵ spatia cogitas. S multũ erras. illi adsignare tẽpora:
ꝑ quẽ facta sunt tempora. Si patrẽ confiteris dm̃. dm̃ filium.
eternũq credis & patrẽ & filiũ : noli minorem facere filiũ. in

Expanded text:
tis, quam tu, haeretice, non assequeris, qui carnaliter sapis. Mundum tis, quam tu, haeretice, non assequeris, qui carnaliter sapis. Mundum enim cor non habes, nec ad Deum. Christus enim in quantum hominem suscepit, missus dicitur: in quantum Deus est, aequalis est Patri. Nam quo eum Pater mitteret, ubi ipse cum Filio non esset? Aut quo Filius venisset, ubi non simul cum Patre esset ille qui dicit, Ego in Patre, et Pater in me est; et, Philippe, qui vidit me, vidit et Patrem : et quigo impleo ; et de quo Salomon ait, Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Attingit ubique propter suam munditiam ? Sed tu, haeretice, ideo dicis majorem esse qui mittit, minorem qui mittitur, quia temporum spatia cogitas. Sed multum erras, illi assignare tempora per quem facta sunt tempora. Si Patrem confiteris Deum, Deum Filium, aeternumque credis et Patrem et Filium; noli minorem facere Filium in
Abbreviated transcription (Latin):
uit doces. ueritas mentita.ẽ. & tu uerũ p̃dicas. Et uͥ hoc p̃di¬
cas: In abscon so: in occulto. Si ueritate fulcit᷑ p̃dicatio
tua: publica sit doctrina tua. Demonstra mͥ eccłam tuã.
nouimus quid agatis: decepti. d deceptores. Apłs
paulus uos ꝓdidit dicens. Quȩ enĩ occulte fiunt
ab eis: turpe. ẽ. etiã dicere. Nob̃ turpe. ẽ. dicere:
s uos ñ quiescitis agere. Manifesta ẽ. ignominia
ur̃a : etudata. ẽ. turpitudo ur̃a. Ex confessione
simul & scriptura ur̃a: omĩb palã facta. ẽ. turpis
doctrina ur̃a. Utinã aliquando corrigantꝰ᷑ corda ur̃a.¬
diuinitatẽ nolunt. eẽ. equalẽ patrę. Et cũ ipse dicat. ego et
pat̾ unũ sumus : illi dicunt. Simissus. ẽ. xp̃o : minor est.
Maior est utiq qui mittit: illo qui mittitur. Hȩc argum̃ta¬
tio est humana: ñ auctoritas diuina. Alia. ẽ oꝑatio trinita¬

Expanded text:
ut doces, Veritas mentita est, et tu verum praedicas? Et ubi hoc praediut doces, Veritas mentita est, et tu verum praedicas? Et ubi hoc praedicas? In absconso, in occulto. Si veritate fulcitur praedicatio tua, publica sit doctrina tua. Demonstra mihi Ecclesiam tuam. Sed novimus quid agatis decepti et deceptores. Apostolus Paulus vos prodidit dicens: Quae enim occulte fiunt ab eis, turpe est etiam dicere . Nobis turpe est dicere, sed vos non quiescitis agere. Manifesta est ignominia vestra, nudata est turpitudo vestra; ex confessione simul et scriptura vestra, omnibus palam facta est turpis doctrina vestra: utinam aliquando corrigantur corda divinitatem nolunt esse aequalem Patri. Et cum ipse dicat, Ego et Pater unum sumus ; illi dicunt, Si missus est Christus, minor est: major est utique qui mittit, illo qui mittitur. Haec argumentatio est humana, non auctoritas divina. Alia est operatio Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
s palã publice. In sole enĩ posuit tabernaculũ suũ: hoc est in ma¬
nifesto collocauit eccłiã suã. lã hic respice illũ qui tͥ xp̃m p̃di¬
Et hoc in illo negat fuisse iniquissimꝰ manicheus. Opessime he¬
retice manichee. si credere ñ uis ueritatẽ dicentẽ discipulis
suis. palpate & uidete quia sp̃c ossa & carnẽ ñ ht̃ sic̃ me uide¬
tis habentẽ: si credere ñ uis ut dixi ueritat: iudeo crede cru¬
cifigenti. Nã cũ tu dicis xp̃c. ds̃ fuit ñ homo: iudeus dicit. ñ fuit
Sp̃c sibi crucẽ baiulauit: Si sp̃c fuit: cuiꝰ uestimenta milites di¬
uiserunt: Si sp̃c fuit: quomͦ cũ traderet sp̃m. corpus eiꝰ ꝓpe di¬
midiũ diẽ exanime pependit in cruce: Si sp̃c fuit: quomͦ latus
eius ꝑforatũ.ẽ. lancea: Quomͦ susceptus. ẽ. a ioseph sepeliendus:
Quomodo sepulchro.ẽ. conditus. Omnia ista sp̃c pati ñ potest.
mis falsitas: in omnib te suꝑat ueritas. Ergone heretice

Expanded text:
sed palam, publice. In sole enim posuit tabernaculum suum ; hoc est, in manifesto collocavit Ecclesiam suam. Jam hic respice illum qui tibi Christum praediEt hoc in illo fuisse negat nequissimus manichaeus. O pessime haeretice manichaee, si credere non vis Veritatem dicentem discipulis suis, Palpate, et videte, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me videtis habentem . Si credere non vis, ut dixi, Veritati, Judaeo crede crucifigenti. Nam cum tu dicis, Christus Deus fuit, non homo; Judaeus dicit, Non fuit spiritus sibi crucem bajulavit? Si spiritus fuit, cujus vestimenta milites diviserunt? Si spiritus fuit, quomodo cum traderet spiritum, corpus ejus prope dimidium diem exanime pependit in cruce? Si spiritus fuit, quomodo latus ejus perforatum est lancea? quomodo susceptus est a Joseph sepeliendus, quomodo sepulcro est conditus? Omnia ista spiritus pati non potest. mis, falsitas; in omnibus te superat veritas. Ergone, haeretice,
Abbreviated transcription (Latin):
nitirdinẽ. Autois uirtutẽ: audis magnitidinẽ: audis p̃¬
scientiã. In quo heretice. xp̃m dicis .eẽ. minorẽ : S audi
adhuc quro aduersũ te hic testis & de filio & de sp̃u sc̃o di¬
cat. Non uoluntate humana allata ẽ. inquit ꝓphetia: s spũ
scõ acq locuti sunt homines dei. Fuerunt uero & pseudo¬
ꝓpħȩ in popło. sic̃ et in uob erunt magistri mendaces: qui sub¬
inducent sectas ꝑditionis: & qui emit eos. dñatorẽ ab negan¬
tes. Uides te ualidis testimoniis & demonstrari & conuinci.
Negantes inquit dñatorẽ. ẽẽ: qui emit eos. Quẽ negatis do¬
minatorẽ : nisi filiũ quẽ dicitis. ẽẽ. minorẽ : Et quis ẽ. qui
nos emit: nͥ qui nos suo sanguine redemit: S ingrediat᷑
& tercius testis: ut tres unũ uerũ testimoniũ dicant uni
trinitati. & trinȩ diuinitati. Dic & tu scẽ ioħs qui suꝑ pec.¬
tus saluato Qris disctibebas: & uidebas suꝑ celestia mira¬

Expanded text:
nitudinem. Audis virtutem, audis magnitudinem, audis praescientiam. In quo, haeretice, Christum dicis esse minorem? Sed audi adhuc quid adversum te hic testis et de Filio et de Spiritu sancto dicat. Non voluntate humana allata est, inquit, prophetia: sed Spiritu sancto acti, locuti sunt homines Dei. Fuerunt vero et pseudoprophetae in populo, sicut et in vobis erunt magistri mendaces, qui subinducent sectas perditionis, et qui emit eos dominatorem abnegantes . Vides te validis testimoniis et demonstrari et convinci. Negantes, inquit, dominatorem esse qui emit eos. Quem negas dominatorem, nisi Filium quem dicis esse minorem? Et quis est qui nos emit, nisi qui nos suo sanguine redemit? sed ingrediatur et tertius testis, ut tres unum verum testimonium dicant uni Trinitati et trinae divinitati. Dic tu, sancte Joannes, qui super pectus Salvatoris discumbebas, et videbas supercoelestia mira
Abbreviated transcription (Latin):
quinꝙ iuga terrã uersant.: quando suis officis deseruientes.
aninã carnẽꝙ pactã. aut uberes fruges si ros celestis infuoit
auit aito ses spmas si sicea terra remanserit. & eoꝵ opus in pos¬

Expanded text:
quinque juga terram versant, quando suis officiis deservientes quinque juga terram versant, quando suis officiis deservientes animum carnemque parant, aut ad uberes fruges, si ros coelestis infuderit, aut ad aridas spinas, si sicca terra remanserit, et eorum opus in pos
Abbreviated transcription (Latin):
se uelle uirit. & ꝓpterea a cena excusauit. qm̃ sibi ea ñ agricul¬
tun onice comparauit: nos ea ipsa quinq iuga in agro dñico
iunganus : terrã durissimã. sulcis spiritalib exaremus. sem̃
tribi dei picientes. quascũq spinas malarũ cuproitatũ inuene¬
ruimus. euellamus: eradicemus : diuino igne succendamus.
ut entali oꝑe laborantes: dño deo nr̃o fiducialit̃ dicamus.
D e pater familias qsm te adiuuante fecimꝰ opꝰ qđ iussist: red¬
de mercedẽ quã ꝓmisisti. Que st̃ quinq illa iuga boũ: Quinq
inga boũ: quinꝙ sensus corporis st̃. Uisus i oculis: auditua
iauribi  olfactus in narib: gustus in faucib : tactus in ma¬
nib : & ista iuga sunt. Duo st oculi : duȩ aures: gemine nares
e uasue  &e in ipso gustu geminũ qđ tam inuenit᷑: quando
sapor ipse faucib ater palato iudicante discernitur. Ista ergo

Expanded text:
se velle dixit, et propterea a coena se excusavit , quoniam sibi ea, non agriculse velle dixit, et propterea a coena se excusavit , quoniam sibi ea, non agriculturae dominicae comparavit; nos ea ipsa quinque juga in agro dominico jungamus, terram durissimam sulcis spiritualibus exaremus, semen verbi Dei projicientes, quascumque spinas malarum cupiditatum invenerimus, evellamus, eradicemus, divino igne succendamus: ut in tali opere laborantes, Domino Deo nostro fiducialiter dicamus: Domine paterfamilias, quoniam te adjuvante fecimus opus quod jussisti, redde mercedem quam promisisti. Quae sunt quinque illa juga boum? Quinque juga boum, quinque sensus corporis sunt: visus in oculis, auditus in auribus, olfactus in naribus, gustus in faucibus, tactus in manibus. Et ista juga sunt: duo sunt oculi, duae aures, geminae nares, duae manus; et in ipso gustu geminum quiddam invenitur, quando sapor ipse faucibus atque palato judicante discernitur. Ista ergo
Abbreviated transcription (Latin):
elesti gratiȩ. et spiritali pluuiȩ. pparandus. ẽ. ager ecclẽ:
imber diuinus in ꝓximo.ẽ. Oꝑemur dilectissimi in isto
agro : qđ nob̃ creditũ est. Nob̃ enĩ datũ ẽ. plantare: rigare: olera¬
re: nouellare: s dei est incrementũ dare. Apl̃s paulus doctor
gentiũ. in fide & ueritate : ꝑ se ipsũ & oꝑando. & monendo. hãc
nos docuit dñicã exercere culturã. dicens. Ego plantaui: apol¬
lo rigauit : s ds̃ incrementũ dedit. Et paulo post. Dei enĩ sumꝰ
cooꝑarii: dei agricultura: dei edificatio estis. & alibi. Cooꝑato¬
res mei estote fr̃s: & intendite eos qui sic ambulant. sic̃ habetis
formã nr̃am. In ista itaq fr̃s dñica agricultura. in qua nos dñs
oꝑari p̃cepit: sic oꝑemur ut mercedem ꝓmissam. dono gr̃e
aoripe inereamur. Tempꝰ est: oꝑemur. laboremꝰ. Qumnq illa iuga
boũ aue ille inuitatus in eugłio dũ ad cenã uenire nollet ꝓbare

Expanded text:
elesti gratiae et spirituali pluviae praeparandus est ager Ecclesiae, quia imber divinus in proximo est. Operemur, dilectissimi, in isto agro quod nobis creditum est. Nobis enim datum est plantare, rigare, arare, novellare: sed Dei est, incrementum dare. Apostolus Paulus doctor Gentium in fide et veritate, per se ipsum et operando et monendo hanc nos docuit dominicam exercere culturam, dicens: Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit; et paulo post, Dei enim sumus cooperarii, Dei agricultura, Dei aedificatio estis ; et alibi, Cooperatores mei estote, fratres, et intendite eos qui sic ambulant sicut habetis formam nostram . In ista itaque, fratres, dominica agricultura, in qua nos Dominus operari praecepit, sic operemur, ut mercedem promissam dono gratiae accipere mereamur. Tempus est, operemur, laboremus. 2. Quinque illa juga boum, quae ille invitatus in Evangelio dum ad coenam venire nollet, probare
Abbreviated transcription (Latin):
Adsit nr̃a tutela. xp̃i gr̃a : celeuma nr̃m dulce cantemus alle¬
luia: ut leti ac seciiri ingrediamur sempit̃nã ac felicissimam
patriã. Non metuat anima mare hoc magnũ. scłm scilicet:
cuius fluctus ac turbines sentimus. inimicas scłi potesta¬
tes. in deo sperantes. Multi iam scĩ hos fluctus spreuerun:
multi calcauerunt: multi suꝑ eius aquas ambulantes. securi
ad patriã ꝑuenerunt. S exurgit uentus ualidus. & magna
tempestas: sua cuiusq cupiditas. Titubat fides in mari: cla¬
met inte petrus. Dñe ꝑeo. Dabit manũ mergenti. nec sinit
ꝑiͬȩ: ille qui ꝓpter nos suꝑ aquas dignatus est ambulare.
Uide apłm paulũ hoc nauigiũ ñ solũ demonstrantẽ. uerũ etiã
ascendentẽ : & quã plurimos inuitantẽ. Quando dicebat

Expanded text:
Adsit nostra tutela Christi gratia, celeuma nostrum dulce cantemus AlleAdsit nostra tutela Christi gratia, celeuma nostrum dulce cantemus Alleluia; ut laeti ac securi ingrediamur sempiternam ac felicissimam patriam. Non metuat anima mare hoc magnum, saeculum scilicet, cujus fluctus ac turbines sentimus inimicas saeculi potestates. In Deo sperantes multi jam sancti hos fluctus spreverunt, multi calcaverunt, multi super ejus aquas ambulantes securi ad patriam pervenerunt. Sed exsurgit ventus validus et magna tempestas, sua cujusque cupiditas. Titubat fides in mari, clamet in te Petrus, Domine, pereo: dabit manum mergenti, nec sinit perire ille qui propter nos super aquas dignatus est ambulare . Vide apostolum Paulum, hoc navigium non solum demonstrantem, verum etiam ascendentem, et quam pluri
Abbreviated transcription (Latin):
hic remanendo. scłi nos apprehendat ruina. Preparemus
sitarciã : apprehendamus & ascendamꝰ nauẽ : fidẽ simul
& crucẽ. Hec desit anchora. spes nr̃ȩ salutis : extendamus
funes. diuersas uircutes: uela caritatis collocemꝰ : inuoce¬
mus uentũ ꝓsꝑũ. uerbũ dei. Ex hauriamus sentinam
a peccatis: ꝑ elemosinas mundetur conscientia: ñ impedi¬
atur huiꝰ nr̃i cursus nauigii. Oꝑemur manibꝰ: ut hoc¬
possimus. Manib suis sentinã ex hauriebat : qui dicebat.
Manib meis corã eo nocte : & ñ sũ deceptus. Non negliga¬
mus nr̃a peccata. Minuta sunt: s multa st̃. Fluctus unꝰ
ualidus irruens obruit nauẽ. minaturq naufragiũ: humor
autẽ ꝑ rimas influens & in sentinã ueniens: nisi subinde
siccetur hoc idem facit. Ergo exhauriat᷑ sentina : ñ negligatur
miscdđia: quia elemosina a morte liberat: & ipsa purgat peccata.

Expanded text:
hic remanendo saeculi nos apprehendat ruina. Praeparemus hic remanendo saeculi nos apprehendat ruina. Praeparemus sitarciam, apprehendamus et ascendamus navem fidem simul et crucem, nec desit anchora spes nostrae salutis, extendamus funes diversas virtutes, vela charitatis colligamus, invocemus ventum prosperum verbum Dei; exhauriamus sentinam a peccatis, per eleemosynas mundetur conscientia. Non impediatur hujus nostri cursus navigii, operetur manibus ut possumus. Manibus suis sentinam exhauriebat qui dicebat: Manibus meis coram eo nocte, et non sum deceptus . Non negligamus nostra peccata: minuta sunt, sed multa sunt. Fluctus unus validus irruens obruit navem, minaturque naufragium: humor autem per rimas influens et in sentinam veniens, nisi subinde siccetur, hoc idem facit. Ergo exhauriatur sentina, non negligatur misericordia; quia eleemosyna a morte linerat, et ipsa purgat peccata .
Abbreviated transcription (Latin):
ciamini celestes. De terra ñ facit celũ : qui de nichilo fecit t̃rã
& celũ: Uetera transierunt: lapides colebatis. Noua accessert̃.
dm̃ uerũ adoratis. Uetera transierunt: transiit mortalitas.
Noua accesserunt: ꝓmissa. ẽ. immortalitas. Uetera transiert̃:
ꝑierat omnis caro ꝑ mulierẽ. simul cũ uiro peccante. Noua
accesserunt: reparata. ẽ. caro sine uiro. uirgine pariente. Uete¬
ra transierunt: transiit regio uetustatis. Noua accesserunt:
succedit iherłm ciuitas celestis nouitatis. Ad hanc ciuitatẽ
nationem istam quȩ nos ab ea adhuc detinet toleremus.
ñ amemus. Festinemus tam̃. ñ ẽ. quare hic stare : nec inue¬
nis in scło. qđ iam possis amare. Ipse enĩ amor parentum.
coniugũ: filioꝵ: facultatũ: aut magnũ quibꝰdã incussert̃
laborẽ : aut magnũ pariunt timorẽ. Non. ẽ. quare hic sta¬
re. Melius enĩ festinando appetimus sempiterna: quam

Expanded text:
ciamini coelestes. De terra non facit coelum, qui de nihilo fecit terram ciamini coelestes. De terra non facit coelum, qui de nihilo fecit terram et coelum? Vetera transierunt; lapides colebatis: nova accesserunt; Deum verum adoratis. Vetera transierunt; transiit mortalitas: nova accesserunt; promissa est immortalitas. Vetera transierunt; perierat omnis caro per mulierem simul cum viro peccante: nova accesserunt; reparata est caro, sine viro virgine pariente. Vetera transierunt; transiit regio vetustatis: nova accesserunt; succedit Jerusalem civitas coelestis novitatis. Ad hanc civitatem nationem istam, quae nos ab ea adhuc detinet, toleremus, non amemus: festinemus tamen. Non est quare hic stare; nec invenis in saeculo, quod jam possis amare. Ipse enim amor parentum, conjugum, filiorum, facultatum, aut magnum quibusdam incusserunt laborem, aut magnum pariunt timorem: non est quare hic stare. Melius enim festinando appetimus sempiterna, quam
Abbreviated transcription (Latin):
aciẽ : ut qđ dicitur possis intelligere. uetera transierunt:
ecce facta sunt noua. Quȩ uetera transierunt: quȩ facta
sunt noua. Primus homo inquit de t̃ra terrenus: scd̃s homo
de celo celestis. Transiit adam homo uetus factus ex limo:
uenit xp̃e ds̃ homo missus e celo. Transiit uetustas mentiũ:
accessit nouitas credentiũ. Transiit uita carnalis : successit
spiritalis. An parua. ẽ. nouitas hȩc. ita demonstrata ꝑ ho¬
minẽ dm̃. ut moriendo susciꝑet uetustatẽ tuã: resurgendo
ostendoret nouitatẽ tuã: ascendendo firmaret claritatem
tuã: Uetera transierunt. Quȩ uetera transierunt: Qđ eratis filii
adam: filii carnales. Noua accesserunt. Quȩ noua: Qđ efficimi¬
ni filii dei: filii sp̃ales. Uetera transierunt: terra eratis. Ecce
facta sunt noua: celi iam pene effecti estis. Celi enĩ enarrant
glam dĩ. Non uob̃ impossibile uideat᷑ qđ cũ sitis terrestres: effi¬

Expanded text:
aciem, ut quod dicitur possis intelligere, Vetera transierunt, aciem, ut quod dicitur possis intelligere, Vetera transierunt, ecce facta sunt nova. Quae vetera transierunt? quae facta sunt nova? Primus homo, inquit, de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Transiit Adam, homo vetus factus ex limo: venit Christus, Deus homo missus e coelo. Transiit vetustas mentium, accessit novitas credentium: transiit vita carnalis, successit spiritualis. An parva est novitas haec, ita demonstrata per hominem Deum, ut moriendo susciperet vetustatem tuam, resurgendo ostenderet novitatem tuam, ascendendo firmaret claritatem tuam? Vetera transierunt: quae vetera transierunt? Quod eratis filii Adam, filii carnales. Nova accesserunt: quae nova? Quod efficimini filii Dei, filii spirituales. Vetera transierunt; terra eratis: ecce facta sunt nova; coeli jam pene effecti estis. Coeli enim enarrant gloriam Dei . Non vobis impossibile videatur, quod cum sitis terrestres, effi
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliud celũ respicio quã antea: aut sid̾a in nouũ splen¬
dorẽ micantia. Honne hisdem cursib sol ꝑagit diem : eisdemqꝙ
curriculis luna ꝑagit noctẽ: Nũquid mare t̃minos suos finẽt
transgressũ.ẽ. aut terrȩ facies immutata alia insolita ger¬
mina ꝓcreauit . Nonne sic̃ exinitio horis duodecĩ ꝑagitur
dies: eisdemq crementis estatis tempus quib decrim̃tis
hieme ꝑaguntur. Agenies quoq ipsa mortaliũ : aliis dece¬
dentib aliis succedentib t̃minatos finiunt dies. Cũ ergo
omnia sic̃ ex initio constituta sunt. ita concurrunt. suos
motus finesq seruantia: quid est qđ nob̃ p̃dicatur. uetera
transierunt. ecce facta sunt noua. Responde o apłe:
talia de nob̃ requirenti. Et quia minus ualeo ad exponendũ
te: obsetro responde ꝓ me. Ecce audi apłm. Quid queris
carnalis auditor ꝑ oculos carnis respicere: Erige mentis

Expanded text:
quid aliud coelum respicio quam antea, aut sidera in novum splenquid aliud coelum respicio quam antea, aut sidera in novum splendorem micantia? Nonne iisdem cursibus sol peragit diem, eisdemque curriculis luna peragit noctem? Numquid mare terminos suos finesque transgressum est, aut terrae facies immutata alia insolita germina procreavit? Nonne sicut ex initio horis duodecim peragitur dies, eisdemque crementis aestatis tempus, quibus detrimentis hiems peragitur? Progenies quoque ipsa mortalium aliis decedentibus, aliis succedentibus terminatos finiunt dies. Cum ergo omnia, sicut ex initio constituta sunt, ita concurrunt, suos motus finesque servantia; quid est quod nobis praedicatur, Vetera transierunt, ecce facta sunt nova? Responde, o Paule, talia de nobis requirenti; et quia minus valeo ad respondendum, te obsecro, responde pro me. Ecce audi Apostolum: Quid quaeris, carnalis auditor, per oculos carnis respicere? Erige mentis
Abbreviated transcription (Latin):
si infinẽ usq tua gr̃a ñ deserar. Hȩc fr̃s dilectissimi. quȩ do¬
no ipsius caritatis dicta sunt sc̃itati ur̃ȩ. ita hereant cordi¬
bus & sensib ur̃is. ut eãdem ipsa caritas fructũ in uob̃ inue.¬
miat oꝑis: ñ folia laudis. Expł de caritate
scãrũ scripturarũ. Hieremias ꝓpħa. Ecce inquit dies¬
ueniunt dicit dñs: & consũmabo suꝑ domũ iuda testam̃tũ
nouũ. Dauid qͦq ꝓpħa. Ds̃ canticũ nouũ cantabo tͥ. Et it̃m.
Cantate dño canticũ nouũ. Apłs eciã paulus. Expoliantes
transierunt : ecce facta sunt noua. Quȩ uetera transierunt:
quȩ facta sunt noua : Si adsit spiritalis auditor: ñ solũ intellig̃.
ueruetiã uidet quȩ facta sunt noua. Si autẽ carnalis adsit.
qui totũ ꝑ oculos carnis. nichil ꝑ aciem mentis intelligit.
irridens respondet. Rogo te dic quȩ facta sunt noua. Nũ¬

Expanded text:
si in finem usque tua gratia non deserar. Haec, fratres dilectissimi, quae dosi in finem usque tua gratia non deserar. Haec, fratres dilectissimi, quae dono ipsius charitatis dicta sunt Sanctitati vestrae, ita haereant cordibus et sensibus vestris; ut eadem ipsa charitas fructum in vobis inveniat operis, non folia laudis. SERMO CVII. piscit. Transeat ergo a vetustate, ut perveniat ad novitatem. Prius enim fuit testamentum vetus, canticum vetus, homo vetus: nunc autem testamentum novum, canticum novum, propter hominem novum. Demonstremus hoc quod dicimus testimoniis transierunt, ecce facta sunt nova . Quae vetera transierunt? quae facta sunt nova? Si adsit spiritualis auditor, non solum intelligit, verum etiam videt quae facta sunt nova. Si autem carnalis adsit, qui totum per oculos carnis, nihil per aciem mentis intelligit, irridens respondet: Rogo te, dic quae facta sunt nova? Num
Abbreviated transcription (Latin):
errare. Uideo inquis uiã: & cupio ambulare: s amara est.
asꝑa est. Arta enim & angusta uia est : quȩ ducit ad uitam
xp̃c transiuit : & adhuc asꝑa est. Caput transiit: & menbra
milia martyrũ transierunt : & adhuc tibi asꝑa ẽ : Transier̃
senes: transierunt iuuenes: transierunt pueri: puellȩ trais¬
ierunt: uiã quã timebas tritã tͥ fecerunt. Ambula ergo
uiã : securus ambula. Quid enĩ metuis in hac mortẽ : et
mortem times quio ad uitã curris : Si bonus bene in hac
uita curris: mors tͥ ianua erit: quȩ te rep̃sentet. ñ quȩ
auferat uitȩ. Ambula gͦ uiã: immo ipse qui ꝓpt̃ te factus ẽ.
uiã. ipse te ducat ꝑ se ipsũ. ad se ipsũ. Ipse. ẽ. enĩ uia: ueritas
& uita. Dic gͦ deo tuo. O anima fidelis & pia: dic dir. Secura
dic: & cũ ꝓpħa ueracit᷑ exclama. Deduc me dñe in uia tua:
& ambulabo in ueritate tua. Tunc ad te securus ꝑueniam:

Expanded text:
errare. Video, inquis, viam, et cupio ambulare: sed amara est, errare. Video, inquis, viam, et cupio ambulare: sed amara est, aspera est; arcta enim et angusta via est, quae ducit ad vitam . Christus transivit, et adhuc aspera est? Caput transiit, et membra millia martyrum transierunt; et adhuc tibi aspera est? Transierunt senes, transierunt juvenes, transierunt pueri, puellae transierunt, viam quam timebas tritam tibi fecerunt. Ambula ergo viam, securus ambula. Quid enim metuis in hac via? Mortem? Et mortem times, qui ad vitam curris? Si bonus es, bene in hac via curris: mors tibi janua erit, quae te repraesentet, non quae auferat vitae. Ambula ergo viam: imo ipse qui propter te factus est via, ipse te ducat per se ipsum ad se ipsum. Ipse enim est via, veritas et vita . Dic ergo Deo tuo, o anima fidelis et pia; dic, dic, secura dic, et cum propheta veraciter exclama, Deduc me, Domine, in via tua, et ambulabo in veritate tua . Tunc ad te securus perveniam,
Abbreviated transcription (Latin):
scelere remansistis. Quis exigit tanta ista de deo nr̃o fr̃s
cadit. O caritas quã magnas uires habes: de celo dm̃ deposu¬
siusti. O cara sanitas. o scã & uera caritas quȩ tanta es in
terris: quanta eris in celis: Quȩ tantũ potes in hac pug¬
na mortalitatis adhuc sollicita: quantũ poteris in illa
ipace ꝑfecta secura: E uigila itaq omĩs anima xpistiana:
& si in te eminet uirtus caritatis quȩ omnia sustinet: dñi
Et si ille ꝓpt̃ te de celesti sede ad terraena descendit : tu ꝓpt̃
te fuge terrena: appete celestia. Si dulcis.ẽ. mundus : dul¬
cior ẽ. xp̃c. Si amarus .ẽ. mundus: omĩa ꝓ te sustinuit. xp̃c:
Uia tͥ factus . ẽ. ipse saluator. Surge ambula: habes quo: noli pi¬
grescere. S forte queris. quo. Uides enĩ uiã : & queris quo ducat
ipsa uia. Ad ueritatẽ & ad uitã ducit. Si amas ueritatẽ: si desi¬
deras uitã: & cupis ad ueritatẽ & ad uitã uenire: a uia noli

Expanded text:
scelere remansistis. Quis exigit tanta de Deo nostro, fratresscelere remansistis. Quis exigit tanta de Deo nostro, fratrescadit? O charitas quae magnas vires habes, et de coelo Deum deposuisti; o cara sanitas, o sancta et vera charitas quae tanta es in terris, quanta eris in coelis! Quae tantum potes in hac pugna mortalitatis adhuc sollicita, quantum poteris in illa perfecta pace secura? Evigila itaque omnis anima christiana, et si in te eminet vir. Et si ille propter te de coelesti sede ad terrena descendit: tu propter te fuge terrena, appete coelestia. Si dulcis est mundus, dulcior est Christus: si amarus est mundus, omnia pro te sustinuit Christus. Via tibi factus est ipse Salvator: surge, ambula; habes quo, noli pigrescere. Sed forte quaeris, Quo? Vides enim viam, et quaeris quo ducat haec ipsa via? Ad veritatem et ad vitam ducit. Si amas veritatem, si amas vitam, et cupis ad veritatem et ad vitam venire, a via noli
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ. Et xp̃m occiderunt: & locũ & regnũ ꝑdiderunt.
Quid uob ꝓfuit insani iudei : qđ tantũ scelus admisistiᷤ: Num¬
quid quia xp̃o dño ut decuit seruire noluistis : ideo eius do¬
minio caruistis. dũ illi seruiunt reges quib uos seruitis: Fac¬
maciã ur̃am: ꝑ ipsos dissipat consilia ur̃a : ꝑ ipsos retribuet
scelera ur̃a in capita ur̃a. Ipse autẽ dñs quẽ uos interemistis.
ñ uos seruos. s liberos ẽẽ. cupiebat: quando dicebat. Si uos filiꝰ
liberauerit : tunc uere liberi eritis. Uos autẽ dñm dm̃ regẽ.
& ipsã uerã lib̃tatẽ. ñ solũ repudiastis: uerũ etiã necare cupi¬
Ceterũ qualis mors potuit. ẽe. driduana: maxime illius
qui ꝑ eundẽ ꝓpħam in alio loco dicit. nũquid qui dormit
ñ adiciet ut resurgat. Ego inquit dormiui. Ego qui po¬
testatẽ habeo ponendi animã meã: ego dormiui. Non quia
seuistis: ñ quia insanistis: ego impleui qđ uolui: uos in

Expanded text:
regnum . Et Christum occiderunt; et locum et regnum perdiderunt. Quid vobis profuit, o insani Judaei, quod tantum scelus admisistis? Numquid quia Christo Domino, ut decuit, servire noluistis, ideo ejus dominio caruistis? Dum illi serviunt reges, quibus vos servitis, facmaciam vestram, per ipsos dissipat consilia vestra, per ipsos retribuit scelera vestra in capita vestra. Ipse autem Dominus quem vos interemistis, non vos servos, sed liberos esse cupiebat, quando dicebat: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Vos autem Dominum Deum regem, et ipsam veram libertatem non solum repudiastis, verum etiam necare cupiCaeterum qualis mors potuit esse triduana, maxime illius, qui per eumdem prophetam alio loco dicit, Numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat ? Ego, inquit, dormitestatem habeo ponendi animam meam ego dormivi, non quia saevistis, non quia insanistis; ego implevi quod volui, vos in
Abbreviated transcription (Latin):
Melius illis erat ñ cognoscere uiã salutis: quã cognoscentes
retro respicere. O malũ respicere retro. Uxor enĩ loch quȩ li¬
bata a sõdomis contra p̃ceptũ retro respexit: qđ euaserat ꝑdidit.
Nec ĩmerito in statuã salis repente conuersa. ẽ: nͥ ut fatuos suo
etiã exemplo condiret. Qui sunt & aberrantes: Om̃s heretici:
qui relicta ueritatis uia. errando ꝑ desertũ latrocinantur :¬
& animas captant in peccatis. p̃pediuntq nequis ad patriã
ualeat ꝑuenire. Effecti lupi semitarii : induti ouina pelle.
cũ sint intus lupi rapaces. Predicantes xp̃m uiã: & qui eos
faciã ñ inuenio: ecce homo xp̃m p̃dicat: uiã p̃dicat: Xp̃i se¬
dicit. ẽẽ. discipłm: ueritatẽ se dicit annuntiare : quare ñ sequar
talia p̃dicantẽ: respondeo. Quia aliud ht̃ eius lingua: aliud consci¬
entia. Unde noui inquis: Nũquid ego conscientias discutere

Expanded text:
Melius illis erat non cognoscere viam salutis, quam cognoscentes Melius illis erat non cognoscere viam salutis, quam cognoscentes retro respicere . O malum, retro respicere! Uxor enim Loth, quae liberata a Sodomitis, contra praeceptum retro respexit, quod evaserat perdidit. Nec immerito in statuam salis repente conversa est , nisi ut fatuos suo etiam exemplo condiret. Qui sunt et aberrantes? Omnes haeretici, qui relicta veritatis via errando per desertum latrocinantur, et animas captant in peccatis, praepediuntque ne quis ad patriam valeat pervenire: effecti lupi semitarii induti ovina pelle, cum sint intus lupi rapaces; praedicantes Christum viam, et qui eos faciam non invenio: ecce homo Christum praedicat, viam praedicat, Chrisdicit esse discipulum, veritatem se dicit annuntiare, quare non sequar talia praedicantem? respondeo, Quia aliud ejus habet lingua, aliud conscientia. Unde novi, inquis? numquid ego conscientias discutere
Abbreviated transcription (Latin):
attenderit eũ qui dicit. quȩ retro oblitus. in ea quȩ ante st̃
extentus : scđm intentionẽ sequor. ad palmã uocationis dei
in xp̃o iħu. Currentẽ se dixit: sequentẽ se dixit. Non reman¬
sit: ñ retro respexit. Absit ut errauerit : quia uiã ipsã docebat:
qui et tenebat. & ostendebat. Celeritatẽ autẽ eius ut imitare¬
mur : ait. Imitatores mei estote : sic̃ & ego xp̃i. Arbitramur
gͦ nos dileccissimi: in uia uob̃cũ ambulare. Si tardi sumus:
p̃uenite nos : ñ inuidemꝰ : querimꝰ qđ sequamur. Si autẽ nos
putatis celerit̃ ingredi: currite nob̃cũ. Unũ. ẽ. ad qđ omnes
festinamꝰ.: & qui tardius & qui celerius ambulamus. Iui ft̃
& retro redeuntes : Qui ex continentia reuertuntur ininmu¬
diciã : qui ex scõ & singłari bono ꝓposito uirginitatis deual¬
uuntur in turpitudines uoluptatis : & corrupta mente. cor¬
rũpunt simul & carnẽ. Hos increpat petrus apłs dicens.

Expanded text:
attenderit eum qui dicit, Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt attenderit eum qui dicit, Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentionem sequor ad palmam vocationis Dei in Christo Jesu . Currentem se dixit, sequentem se dixit; non remansit, non retro respexit: absit ut erraverit, quia viam ipse docebat, qui et tenebat et ostendebat. Celeritatem autem ejus ut imitaremur, ait: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Arbitramur ergo nos, dilectissimi, in via vobiscum ambulare: si tardi sumus, praevenite nos; non invidemus, quaerimus quos sequamur. Si autem nos putatis celeriter ingredi, currite nobiscum: unum est ad quod omnes festinamus, et qui tardius et qui celerius ambulamus. Qui sunt et retro redeuntes? Qui ex continentia revertuntur in immunditiam, qui ex sancto et singulari bono proposito virginitatis divertuntur in turpitudines voluptatis, et corrupta mente corrumpunt simul et carnem. Hos increpat apostolus Petrus, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
desideras: doma carnẽ tuã : & ambula. Ambulas enm
si amas. Non enĩ ad dm̃ passibus. s affectib currimus. Uia
gͦ ista nr̃a : ambulantes querit. Tria sunt hominũ genera :
quȩ odit. Remanentẽ .: retro redeuntẽ : aberrantẽ. Ab his
tribus generibus malis : dño adiuuante uindicetur. & de
fendatur gressus nr̃. Iam uͦ cũ ambulantes sumꝰ : alius tar¬
dius ambulat. alius celerius ambulat : tam̃ ambulant.
Excitandi sunt gͦ remanentes: retro redeuntes reuocandi :
errantes in uiã ducendi. Tardi exhortandi : ceberes imitandi.
Qui ñ ꝓficit : remansit in uia. Qui forte a meliore ꝓposito
declinat. ad id qđ deterius reliquerat : reuersus est retro.
Qui froẽ deserit: a uia errauit. Cũ tardis sit nobis cũ celeri¬
oribus ratio: cũ ambulantib tam̃. Qui ẽ. qui ñ ꝓficit : Qui
se putauerit. ẽẽ. sapientẽ : qui dixerit sufficit mͥ qđ sũ: qui ñ

Expanded text:
desideras, doma carnem tuam, et ambula. Ambulas enim, desideras, doma carnem tuam, et ambula. Ambulas enim, si amas. Non enim ad Dergo nostra ambulantes quaerit. Tria sunt hominum genera, quae odit Deus: Remanentem, retro redeuntem, aberrantem. Ab his tribus gfendatur gressus noster. Jam vero cum ambulantes sumus, alius tardius ambulat, alius celerius ambulat, tamen ambulant. Excitandi sunt ergo remanentes, retro redeuntes revocandi, errantes in viam ducendi, tardi exhortandi, celeres imitandi. Qui non proficit, remansit in via: qui forte a meliore proposito declinat ad id quod deterius reliquerat, reversus est retro: qui fidem deserit, a via erravit. Cum tardis sit nobis et cum celerioribus ratio, cum ambulantibus tamen. Quis est qui non proficit? Qui se putaverit esse sapientem; qui dixerit, Sufficit mihi quod sum; qui non
Abbreviated transcription (Latin):
te ut assolet refugit nauigiũ. & in solitos fluctus maris hor¬
rescit. desidatq iter conficere : quo & si tardius ad patriam
ualeat ꝑuenire: demonstrabo uiã. immo ipsa se demonstrat
uia. Ecce in eugłio clamat saluator. Ego sum uia. Habes
uiã: ambula : sollicitus tamen. Doma iumentũ tuũ. carnẽ
tuã: ipsi enĩ insidet anima tua. Quomodo si in hac uta
mortali iumento insideres te gestiendo uellet p̃cipitare.:
ñne ut securus iter ageres cybaria. ferocient subtrahe¬
res: & fame domares. qđ freno ñ posses: Caro nr̃a: ium̃tũ
nr̃m ẽ. Iter agimus in hierłm. Herũq nos rapit : & de
uia conatur exclidere. Tale gͦ iumentũ : cohibeamus
ieiuniis. Uidete illũ gubernatorem. eundẽq uiatorem
apłm paulũ : uidete illũ iumentũ suũ domantẽ. In fa¬
me inquit & siti: in ieiuniis sepius: castigo inquit corpꝰ
meũ. & in seruitutẽ redigo. Ita ergo & tu qui ambulare

Expanded text:
te, ut assolet, refugit navigium, et insolitos fluctus maris horte, ut assolet, refugit navigium, et insolitos fluctus maris horrescit, desideratque iter conficere, quo, etsi tardius, ad patriam valeat pervenire; demonstrabo viam, imo ipsa se demonstrat via. Ecce in Evangelio clamat Salvator, Ego sum via . Habes viam, ambula, sollicitus tamen doma jumentum tuum, carnem tuam; ipsi enim insidet anima tua. Quomodo si in hac via mortali jumento insideres, quod te gestiendo vellet praecipitare; nonne ut securus iter ageres, cibaria ferocienti subtraheres, et fame domares quod freno non posses? Caro nostra jumentum nostrum est: iter agimus in Jerusalem; plerumque nos rapit caro, et de via conatur excludere. Tale ergo jumentum cohibeamus jejuniis. Vide illum gubernatorem eumdemque viatorem apostolum Paulum, vide illum jumentum suum domantem. In fame, inquit, et siti, in jejuniis saepius , castigo corpus meum, et in servitutem redigo . Ita ergo et tu, qui ambulare