comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iadocos ꝑ qua responsa petentib aptus
Semonis effigies uarias osteudere fertur¬
q̃ ec lapis est aliis qui fortius euocet umbras
Sed si defancto quis forsitan applicet illumꝰ.
P rotinus asseritur solitas emittere uires:
N amq lapis sacer est. & quẽ mors sternit abhorrẽt

Expanded text:
iadochos per aquam responsa petentibus aptus Daemonis effigies varias ostendere fertur. Nec lapis est alius qui fortius evocet umbras; Sed si defuncto quis forsitan applicet illum Protinus asseritur solitas amittere vires. Namque sacer lapis est, et quem mors sternit abhorret
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ꝓbetur quẽ admodum hoc fue¬
rit tanto aute ꝓphetatum. ne forte cũ
legeretur in nr̃is. a nobis putaretur
esse confictum. Iam quod sequitur
inuolumine sequenti uidendum est:

Expanded text:
eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est
Abbreviated transcription (Latin):
Uax Rex arabũ legit᷑ seripsisse Nerom
Q post augͥustũ regnauit inurbe seds. ¶
Qt species lapidũ. quȩ nomina. qͥue colote̾
Que ue sit his regio. uel quanta potentia ciq:
hoc opus excerpens. dignum componere ducri.
A ptum gestanti forma breuiore libellum.
Qui michi precipue. paucisq pateret amicis:
Nam maiestatem minuit qui mystica uulgat.
Nec secreta manent quorũ fit conscia turba:
Hunc trib ut multũ dandũ sancimus amicis.
Qui numerus sacer est & nos sacra pandimꝰ illis:
Qui secreta di seruando decenter honorent
Quos grauitas morũ. uitȩ commendet honestas:
Occultas & enĩ lapidum cognoscere uires.
Quarũ causa latens effectus d it manifestos:
Egregium quidda uolumus rarumq uideri:
Scilicet hĩc sollers medicorũ cura uiuatur
Auxilio lapidũ morbos expellere doc̾t a
Nec minus inde dari cunctarũ cõmoda rerũ
Auctores ꝑhibent. quib hȩc ꝑspecta feruntur
Nec dubium cui quã debet falsimiue uideri.

Expanded text:
ax rex Arabum legitur scripsisse Neroni, Qui post Augustum regnavit in Urbe secundus, Quot species lapidum, quae nomina, quive colores, Quaeve sit his regio, vel quanta potentia cuique. Hoc opus excipiens dignum, componere duxi Aptum gestanti forma breviore libellum, Qui mihi praecipue, paucisque pateret amicis; Nam majestatem minuit qui mystica vulgat, Nec secreta manent, quorum fit conscia turba. Hunc tribus, ut multum, dandum sancimus amicis. Qui numerus sacer est, et nos sacra pandimus illis. Qui secreta Dei servando decenter honorant, Quos gravitas morum, vitae commendat honestas. Occultas etenim lapidum cognoscere vires, Quarum causa latens effectus dat manifestos, Egregium quoddam volumus rarumque videri; Scilicet hinc solers medicorum cura juvatur. Auxilio lapidum morbos expellere docta: Nec minus inde dari certarum commoda rerum Auctores perhibent, quibus haec perspecta feruntur. Nec dubium cuiquam debet falsumve videri,
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. quod neq in his habeant quã pu¬
tantur habere isti demones potestatem.
quãquam si haberent deberemus poti¬
us etiam ista contempnere: quã propt̾
ista illos colere: & eos colendo ad illa
quȩ nobis inuident ꝑuenire non pos¬
se: tamen nec inistis hoc ualere qͦd hi
putant qui propter hec eos coli oporte¬
re contendunt. deinceps uidebimus:
ut hic sit huius uoluminis modus.¬

Expanded text:
lunt, quod neque in his habeant quam pulunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tamen nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus.
Abbreviated transcription (Latin):
& scenicis societatẽ ciuitatis patere
noluisti: eingila plemus. Nullomo.¬
do his artib placatur diuina maiestas.
quib humana dignitas inquinatur.
Quo igitur pacto deos qui talib delec¬
tantur obsequiis haberi putas innume¬
ro sc̃arum cęlestium potestatum: cũ ho¬
mines ꝑ quos ẽadẽ aguntur obsequia.
non putasti habendos innumero quali-¬
unicũq ciuium romanorũ: In compa¬
rabiliter suꝑna est ciuitas clarior. ubi
uictoria ueritas. ubi dignitas sc̃itas.
ubi pax felicitas. ubi uita eternitas:
multo minus habet insua societate ta¬
les deos. si tuintua tales homines habe¬
re erubusti. Promde. si adbeatam per-¬
uenire desideras ciuitatem: deuita de¬
monũ societatem. Indigne ab honẽ¬
stis coluntur: qui ꝑturpes placant᷑.
Sic isti a tua pietate remoueantur
purgatione .xp̃iana. quomodo illi a
tua dignitate remotisunt notatione
carnalib quib solis mali ꝑsrui uolunt.¬
& de malis carnalibus quȩ sola ꝑpeti no¬

Expanded text:
 scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus humana dignitas inquinatur. Quo igitur pacto deos, qui talibus delectantur obsequiis, haberi putas in numero sanctarum caelestium potestatum, cum homines, per quos eadem aguntur obsequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti no
Abbreviated transcription (Latin):
diligantur: necesse est miseria consequatur.
et quȩ merat augeatur.u.
RIMUS itaq fuit terrenȩ ciuitatis condi¬
tor fratricida. Tamsuum fratrem ciuem
ciuitatis ȩternȩ in hac terra peregrinantẽ:
inuidentia uictus occidit. Unde mirandũ
non est: quod tanto post in ea ciuitate con¬
denda quȩ fuerat huius terrenȩ cuntatis
de qua loquimur caput futura. & tam
multis gentib regnatura: huic primo ex¬
emplo & ut greci appellant archeo typo
quedam sui generis imago respondit. Nã
& illic sicut ipsum facinus quid̃a poeta cõ¬
memorauit illoꝵ: fraterno primi madu

Expanded text:
diligantur; necesse est miseria consequatur, et quae inerat augeatur. Primus itaque fuit terrenae ciuitatis conditor fratricida; nam suum fratrem ciuem ciuitatis aeternae in hac terra peregrinantem inuidentia uictus occidit. Unde mirandum non est, quod tanto post in ea ciuitate condenda, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, apxetoTttj quaedam sui generis imago respondit. Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi madu
Abbreviated transcription (Latin):
egolitus nucleo similis ꝑhibetur oliuȩ.
Aspectu milis. nature ui preciosus
N amq solutus aquis. & abhis quib ecrpedit haustꝰ

Expanded text:
egolitus, nucleo similis perhibetur olivae Aspectus vilis, naturae vi pretiosus; Namque solutus aquis, et ab his quibus expedit haust
Abbreviated transcription (Latin):
tibus aquam ꝑcussa petra profudit.
nymphas lymphasq coluerunt. Si¬
ne insanis sacris martis & bellone bella
gesserunt: & sine uictoria quidẽ non
uicerunt. non eam tamen deam sed clĩ
sui munus habuerunt: sine segetia se¬
getes. sine bubona boues: mella sine
mellona. poma sine pomona: & pror¬
sus omnia. pro quib tantȩ fals orũ deoꝵ
turbe romani supplicandum putarunt.
ab uno uͦ dõ multo felicius accȩperunt.
Et si non in eum peccassent: impia curi¬
ositate tanquam magicis artibiis seduc¬
a ad alienos deos & adidola defluendo.
& postremo. xp̃m occidendo: in eodem
regno & si non spaciosiore. tamen feli¬
ciore mansissent. Et nunc quod per
omues fere derras gentesq dispersi sunt.
illius unius ueri dei prouidentia est:
ut quod deorũ falsorum usq quaq
simulachra. arȩ. luci. templa euertun¬
tur &e sacrificia ꝓhibentur. de codicib

Expanded text:
tibus aquam percussa petra profudit, tibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen feliciore mansissent. Et nunc quod per omnes fere terras gentesque dispersi sunt, illius unius ueri Dei prouidentia est, ut, quod deorum falsorum usquequaque simulacra arae, luci templa euertuntur et sacrificia prohibentur, de codicib
Abbreviated transcription (Latin):
¶Q ut cognosceretur. etiam illa ter¬
rena bona quib solis in hiant qui me¬
liora cogitare non possunt. in ipsius
unius dei esse posita potestate non in
multorum falsorum. quos colendos
romani andea crediderunt: populum
suũ in egypto de paucissimis multipli¬
cauit. & inde signis mirabilib libera¬
uit: nec lucinam mulieres ille inuoca¬
uerunt. quando earũ partus ut miris
modis multiplicarentur. & gens illa in¬
credibiliter cresceret. ab egyptiorũ ꝑse¬
quentium & infantes omnes necare uo¬
lentium ipse seruauit. Sine dea rumi¬
na suxerunt. sine cunina incunis fu¬
erunt: sine educa & potina. escam po¬
tũq sumpserunt: sine dot diis pueri¬
lib educati sunt: sine diis conuigalib
coniugati: sine cultu priapi coniugib
mirti: sine inuocatione neptuni mare
transeuntib diuisum patuit. & sequen¬
tes eorũ inimicos fluctibus inse rede¬
untib obruit: nec consecrauerunt ali¬
quã deam o anniam quando de cȩlo
manna sumpserunt: nec quando sitien¬

Expanded text:
 ut cognosceretur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicauit et inde signis mirabilibus liberauit. Nec Lucinam mulieres illae inuocauerunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentium et infantes omnes necare uolentium manibus ipse seruauit. Sine dea Rumina suxerunt, sine Cunina in cunis fuerunt, sine Educa et Potina escam potumque sumserunt, sine tot dis puerilibus educati sunt, sine dis coniugalibus coniugati, sine cultu Priapi coniugibus mixti; sine inuocatione Neptuni mare transeuntibus diuisum patuit et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecrauerunt aliquam deam Manniam, quando de caelo manna sumserunt; nec quando sitien
Abbreviated transcription (Latin):
mum rerum optandarum
plenitudinem esse felicitatem
quȩ non est dea. sed donum dei : & ido
nullum dm̃ colendum esse abhomini
ubi occultum erat nouum: quod illic
promissa & dona terrena sunt. intelli¬
gentib & dunc spiritualib. quamuis
nondũ in manifestatione prȩdicantib
& que illis temꝑalib rebus significa¬
retur eternitas: & in quib dei donis

Expanded text:
um rerum optandarum plenitudinem esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominiubi occultum erat novum, quod illic promissa et dona terrena sunt: intelligentibus et tunc spiritualibus quamvis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, et in quibus Dei donis
Abbreviated transcription (Latin):
d ditulum damen a meliore accepe¬
runt. ut de ciuitate dei potius uoca¬
rentur. In quorum decimo libro non
debuit pro miraculo poni. in abrahȩ
sacrificio flammam cęlitus factam int̾
diuisas uictimas cucurrisse: qm̃ hoc il¬
li inuisione monstratum est. Inseptimo
decimo qͦd dictum est de samuhele ñ
erat de filiis aaron: dicendum potius
fuit. non erat filius sacerdotis. Filios
quippe sacerdotum defunctis sacerdo¬
tib succedere. magis legitimi moris
fuit. Nam infiliis a aroii reperitur
pater s amuhelis. sed sacerdos non fu¬
it: nec ita infiliis ut eum ipse genue¬
rit a aron: sed sicut omnes illius poplĩ
dicuntur filii israhel. Hoc opus sic
incipit. G loriosissimã ciuitatem dĩ¬

Expanded text:
ti, titulum tamen a meliore accepeti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem d
Abbreviated transcription (Latin):
loquuntur. qui fatentur hec mala
nec defuisse umquam nec defutura
mortalib. & ea nunc magna nunc par¬
ua. locis. demporib. personisq uari¬
ari: sed deorum multorum cultum
quo eis sacrificatur. propter uitã post
mortem futuram esse utilem disputañ
His ergo decem libris. duȩ istȩ uanȩ õ¬
piniones xp̃ianȩ religioni aduersa¬
riȩ refelluntur. Sed ne quisquam
nos aliena tantum redarguisse. non
autem nostra asseruisse reprehenderet
id agit pars altera operis huius quȩ
duodecim libris continetur. quã quã
ubi opus est in priorib decem quȩ no¬
stra sunt asseramus. & in duodecim
posteriorib redarguamus aduersa
Duodecim ergo librorum sequentiũ
primi quatuor continent exortum
duarum ciuitatum. quarum est unã
dei. altera huius mundi: secundi qua¬
tuor excursum earum siue ꝓcursum.
tertii uero qui & postremi. debitos fi¬
nes. Ita omnes inginti & duo libri
cum sint de utraq ciuitate conscrip¬

Expanded text:
loquuntur, qui fatentur haec mala loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse repreid agit pars altera operis hujus, quae libris duodecim continetur. Quanquam ubi opus est, et in prioribus decem quae nostra sunt asseramus, et in duodecim posterioribus redarguamus adversa. Duodecim ergo librorum sequentium primi quatuor coduarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscrip
Abbreviated transcription (Latin):
N TERSA ROM
Got horuor iRRUptione a¬
gentium sub Rege hal arico. at¬
q impetu magne cladis euer¬
sa est. Cuius euersionem. cde¬
orum falsorum multorumq
cultores. quos usitato nomine
paganos uocamus. in xp̃ianam
religionem referre conantes: so¬
lito acerbius & amarius deũ
uerum blasphemare cȩperunt.
Ynde ego exardescens zelo do¬
mus dei. aduersus ipsorum blas¬
phemias uel errores. libros de ci¬
uitate dei scribere institui. quod
opus per aliquot annos me tenu¬
it. eo quod alia multa indercur¬
rebant quȩ differri non poterant.¬
& me prius ad soluendum occu¬
pabant. Hoc autdem de ciuitate
dei grande opus. tandem uigi¬
t duob libris est derminatum:
quorum quinq primi eos re-¬
fellunt. qui Res humanas ita
prosperari uolunt. ut ad hoc multo¬
rum deorum cultum quos pagani co¬
lere consuerunt necessarium esse arbi¬
trentur: & quia prohibentur. mala ista
exoriri atq abundare contendunt.
Sequentes autẽ quinq aduersus eos

Expanded text:
nterea Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos
Abbreviated transcription (Latin):
lex oris tui. scruo p̾ceptũ tuũ.
Unũ te c̾ patre ẽẽ ipse dixisti.
Quia ħ credidit petrꝰ claues
regni cȩloꝵ accepit. & sui se¬
curꝰ peccata donauit. Qa
ħ ñ credidit udas impieta¬
tis suȩ se la queo strangula¬
uit. O. dura infideliũ saxa
u̾boꝵ. o informẽ laqͦum ꝓdi¬
toris. s deformiꝰ p̃ciũ iudeoꝵ.¬
erit expletum. Inde et nos
semꝑ quasi in die honeste
ambulemus: ꝙ abitiamus

Expanded text:
lex oris tui ; servo praeceptum tuum. Unum te esse cum Patre ipse dixisti. Quia hoc credidit Petrus, claves regni coelorum accepit , et sui securus peccata donavit; quia hoc non credidit Judas, impietatis suae se laqueo strangulavit . O dura infidelium saxa verborum! O informem laqueum proditoris, sed deformius pretium Judaeoerit expletum. Unde et nos per quasi in die honeste ambulemus, et abjiciamus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd loquat᷑. Ego & pat unũ
sumꝰ. Non dicit hoc in pecto¬
re ꝑt᷑batoris ac stulti. qr am¬
malis homo ñ ꝑcipit qͦ st̃
sp̃s dĩ. stulticia enĩ illi est.
Non capiunt fidi magnitu¬
dinẽ. angusta impioꝵ pectora.
Deniq & uidi audientes ego
& pat̾ unũ sumꝰ. tuler̾t lapi¬
des ut lapidarent eũ. Qħ
audire ñ potest lapidat
ditis uuln̾at xp̃m. Nã et si

Expanded text:
d loquatur: Ego et Pater unum sumus . Non dicet hoc in pectore perturbatoris et stulti; quia Animalis homo non percipit quae sunt Spiritus Dei; stultitia enim illi est . Non capiunt fidei magnitudinem angusta impiorum pectora. Denique Judaei audientes: Ego et Pater unum sumus; tulerunt lapides, ut lapidarent eum . audire ditis, vulnerat Christum. Nam etsi
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptũ ẽ. Inq plateis tuis
suꝑfluant aquȩ tuȩ. Di¬
lata gͦ hanc porticũ cordiᷤᷤ¬
cit. Dilata os tuũ & adim¬
plebo illud. Ergo deambu¬
lans in corde sapientis atq
pacifici d̃i u̾bũ. audiamtiᷤ¬

Expanded text:
lateis tuis superfluant aquae tuae . Dilata ergo hanc porticum cit: Dilata os tuum et adimplebo illud . 121. Ergo deambulans in corde sapientis 691 atque pacifici Dei Verbum, audiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectionẽ in discipłis iã ui¬
d̾et. qͦs u̾boꝵ suoꝵ radice fun¬
dau̾at hortũ ingͣdit᷑. ut ho¬
lerũ nouellas in domo dñ
plantaret. iustũ palmȩ flo¬
rentẽ mͦ. uitẽq fecundam.
riuo sui sanguinis irriga
salomonis deambłat. dedi¬
catiõis ut legimꝰ die. ħ ẽ in
pectore sapientis atq paci¬

Expanded text:
ectionem in discipulis jam videret, quos verborum suorum radice fundaverat, hortum ingreditur , ut olearum novellas in domo Domini plantaret, et justum palmae florentem modo, vitemque fecundam rivo sui sanguinis irrigarSalomonis deambulabat dedicationis, ut legimus , die, hoc est, in pectore sapientis atque paci
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa tenebrarum. Noctem
enim ad quietem corporis
datam esse cognoscuus :
ritur. Non sit in nobis co¬
messatio ebrietatis. cubile
ditum celum. terram creatan.
aquarum exundantiam cir¬
cumfusam aere. discretionẽ
dei omnipotentis & dñi nr̃i
non miretur dissimilibus
menbris disparem mundũ
in corpus imumi assurgere:

Expanded text:
a tenebrarum. Noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, ritur. Non sit nobis commessatio, ebrietas, cubileditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem dei omnipotentis et domini Ienon miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere
Abbreviated transcription (Latin):
am. Ego infirmꝰ & fragilis
quantum possum predico.
ñ quantũ est ipsa diuinitas
Rogo te ut mͥ des ipsum trac̾¬
latũ quẽ dederas. augendo il¬
lic de sp̃u scõ fidelem dispita¬
tionẽ. scripturis atq argum̾ti
dm esse conuince. Duunitas
te seruet ꝑ multos annos pa¬
rens. ꝙ cultor di ȩterni quem

Expanded text:
am. Ego infirmus et fragilis, quantum possum, praedico: non quantum est ipsa divinitas. 3. Rogo te ut mihi des ipsum tractatum, quem dederas, augendo illic de Spiritu sancto fidelem 752 disputationem: Scripturis atque argumentis Deum esse convincas. Divinitas te servet per multos annos, parens, et cultor Dei aeterni, quem
Abbreviated transcription (Latin):
studeam. aut uelim magis
dm̃ uerbis quam mente com¬
plecti. s ut magis aꝑto pecto¬
ri reuelatio diuintratis insi¬
dat. D ecebit enũ me ille quẽ
non nego. quẽ fateor dm̃ ac
dñm esse meũ. non ei obici¬
ens quam in me uicdo creatu¬
ram. quia xp̃o nichil me ad¬
dere posse confiieor. uelle ta¬
men ut etiã patri me cõmen¬
dem filium p̃dicando. Non
ego in d̾o uerebor inuidiam.
ñ me talem laudatorẽ puta

Expanded text:
studeam, aut velim magis Deum verbis quam mente complecti; sed ut magis aperto pectori revelatio divinitatis insidat. 2. Docebit enim me ille, quem non nego, quem fateor Deum ac Dominum esse meum, non ei objiciens, quam in me video, creaturam, qui Christo nihil me addere posse confiteor; velle tamen ut etiam Patri me commendem, Filium praedicando Non ego in Deo verebor invidiam: non me talem laudatorem puta
Abbreviated transcription (Latin):
npio ualde quẽ ritor¬
dor absentem. ut cũ quo
mente sum. cum eo etiã
corpore sim p̾senti. E estina
gͥ ad me religiose sacerdos d̾i
ut doceas doctrinã uerã cre¬
dentem. nͥ quo contentioni

Expanded text:
pio valde ut quem recordor absentem, et cum quo mente sum, cum eo etiam corpore sim praesenti. Festina igitur ad me, religiose Dei sacerdos, ut doceas doctrinam vere credentem: non quod contentioni
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus eorum. Itaq sicut in
psalmo docemur oꝑationẽ
uerbi quod est uerbum dei.
et de uirtute quam dedit
spẽ sanctus: ita hic ꝓpheti¬
cum resultauit oraculum.
quia deus dirit. & deus fecit.
aquas Ornando enim polo
cȩli. germinaturis terris. pua¬
cre sp̃c super ferebatur: qͥa
&e ꝑ ipsum habebant nouo¬
rum partuum semina ger¬
minare. scłm quod lirit
et creabuntur: et renouabi ᷤ
faciem terre. Deniq sirus
qui uicinus hebreo est et
sermone consonat. in ple¬
risq et congruit sic habet.
Et sp̃c dei fouebat aquas
id est uiuificabat: ut in no¬
uas cogeret creaturas. et fo¬
tu suo animaret ad uitã.
sem indiciũ serenitatiᷤᷤ esti¬
mant. Nolunt isdem ex¬
ordiis inchoare. quibꝰ sere¬
nitas inchoat᷑. S etiã ca¬
uendũ. ne nobis in sermo¬
ne dies quartꝰ occidat.
Cadunt enĩ umbre maio¬
res de montibꝰ lumen mi¬
nuit᷑. umbra cumulatur.

Expanded text:
uirtus eorum. itaque quemadmodum in uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. sem indicium serenitatis 79 existimant. Nolunt ergo eisdem exordiis inchoare, quibus serenitas inchoatur. Sed jam cavendum ne nobis in sermone dies quartus 80 occidat; cadunt enim umbrae majores de montibus, lumen minuitur, umbra cumulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim maias intelligendũ
arbitror esse potestates. quod
rit: cum utiq non substanti¬
alis sed accidens sit malitia.
que a nature bonitate deflux¬
erit. Itaq in constitutione
mundi opinio malitie interĩ
sequestret᷑. ne diuine opera¬
tioni et pulcerrime creature.
ea que clecolora sunt aclmis¬
cere uideamur: maxine cũ
sequatur. Et sp̃s dei ferebat᷑¬
¶EO suꝑ aquas
et si aliqui ꝓ aere
accipiunt. aliqui
pro sp̃u quẽ spi¬
ramus & carpimus aure
huius uitalis spiritu: nos
tamen cum scõrum & fideli¬
um sententia congruentes
sp̃m scm̃ accipimus. ut in
constitutione mundi oꝑatio
trinitatis eluceat. Premis¬
so enim quia in principio
fecit deus celum et terram.
idest in xp̃o fecit cłs. uel filiꝰ
dei deus fecit uel ꝑ filium
deus fecit: quia omnia per
ipsum facta sunt et sine
ipso factum est nichil. super¬
erat plenitudo operationis
in sp̃u sicut scriptum est.
Uerbo domini celi firmati
sunt: et sp̃u oris eius omnis

Expanded text:
Non enim malas intelligendum Non enim malas intelligendum arbitror potestates, quod rit; cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexit. 29. Itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne divinae operationi, et pulcherrimae creaturae, ea quae decolora sunt, acere uideamur, maxime cum sequatur: et spiritus dei superferebatur super aquas quem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in principio fecit deus caelum et terram, id est in Christo fecit deus uel filius dei deus fecit uel per filium deus fecit, quia omnia per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil, supererat plenitudo operationis in spiritu, sicut scriptum est: uerbo domini caeli firmati sunt et spiritu oris eius omnis
Abbreviated transcription (Latin):
exordio sermonis sui sic
rie comprehendens: ut
cdeum cognosceres ante
initium mundi esse. uel
ipsum esse initium uniuerso¬
rum. sicut in euangelio dei
filius dicentib tu quis es res¬
pondit. initium qui et loqͦr
uobis. Et ipsum dedisse gig¬
nendis rebus initium. & ip¬
sum esse creatorem̃ mundi
non iclaea quadam duce
imitatorem materie. ex qua
non ad arbitriũ suum sed
ad speciem suam ꝓpositam
sua opera formaret. Pulere
autem ait. In principio fecit:
ut in comprehensibilem ce¬
lentatem operis exprimeret:
cum effectum prius oꝑatio¬
nis implete. quam inditium
cepte explicuisset. Quis hoc
dicat: aduertere debemus.
MLoises utiq ille eruditus in
omni sapientia egiptiorum:
quem de flumine collectũ
filia pharaonis ut filium
dilexit: & subsidiis regalib
fultum. omnib secularis
prudentiȩ disciplinis infor¬
mari atq instrui desidera¬
uit. Qui cum de aqua nom̃
acceꝑit: non putauit tam̃
dicendum quod ex aqua

Expanded text:
exordio sermonis sui sic exordio sermonis sui sic riae conprehendens, ut deum cognosceres ante initium mundi esse uel ipsum esse initium uniuersorum, sicut in euangelio dei filius dicentibus: tu quis es? respondit: initium quod et loquor uobis, et ipsum dedisse gignendi rebus initium et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua non ad arbitrium suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit et subsidiis regalibus tultumfultum omnibus saecularis prudentiae disciplinis informari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex aqua
Abbreviated transcription (Latin):
uis de ipso mundo non
mediocris inter eos questio
sit. Nam pitagoras unumi
mundum asserit. alii in¬
numerabiles dicunt esse
mundos: ut scripsit demo¬
critus. cui plurimũ de phi¬
sicis auctoritatis uetustas
detulit. Ipsum quoq mun¬
dum semꝑ fuisse. & fore. a¬
ristotiles usurpat clicere:
contͣ autem plato ñ semꝑ
fuisse sed semꝑ fore p̃si¬
mit astruere: plurimi uero
nec fuisse semꝑ nec semper¬
fore scriptis suis testificant᷑.
Inter has dissensiones eorũ
quȩ potest esse estimatio. cũ
alii mundum ipsum leũ
esse clicant. quocl ei mens
diuina ut putant esse uide¬
atur: alii partes eius alii
nec qui numerus nec qui
locus aut uita possit aut
cura comprehendi: Si qui¬
dem mundum estimatione
uolubilem. rotundum. ar¬
dentem. quibusdam inci¬
tatum motib sine sensu
deum conueniat intelligi:
qui alieno non suo motu
feratur : Inde diuino spi¬
ritu p̾uidens sanctus mo¬
yses: hos hominum errores
fore & iam forte cepisse: in

Expanded text:
vis de ipso mundo non vis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. 3. Nam Pythagoras unum mundum asserit: alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scripsit Democritus, cui plurimum de Physicis vetustas auctoritatis detulit. Ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse, sed semper fore praesumit astruere: plurimi vero 3 nec fuisse semfore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, aliinec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur. Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in
Abbreviated transcription (Latin):
ut aliqui eorum tria prin¬
cipia constituerent omniũ
deum. & exemplar & mate¬
riam. sicut plato & discipłi
eius. & ea incorrupta & in¬
creata ac sine initio esse as-¬
seuerarent. deũ q non tam¬
quam creatorẽ materie. sed
tamquam artificem ad ex¬
emplar hoc est idaea in¬
tendentem. fecisse mundũ
de materia quam uocant
ylen. que gignendi causas
reb omnibus dedisse asse¬
ratur: ipsum quoq mum¬
dum incorruptum nec
creatum aut factum esti¬
marent. alii quoq ut aris¬
totiles cum suis disputan¬
dum putauit. ut duo prin¬
cipia ponerent materiam
& speciem: & tercium cum
his quod operatorium di¬
citur. cui suppeteret compe¬
tenter efficere quod adori¬
undum putasset ⁊ Quid
igitur tam inconueniens.
quam ut eternitatẽ oꝑis
cum dei omĩpotentis eter¬
nitate roniungerent uel
ipsum opus deum esse dice¬
rent. ut celum et terram
uel mare diuinis ꝓseque¬
rentur honorib ⁊ Ex quo
factum est ut pares mum¬
di deos esse crederent: quã¬

Expanded text:
ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exemplar, hoc est, ideam intendentem, fecisse mundum de materia, quam vocant hylen, quae gignendi causas rebus omnibus dedisse asseratur: ipsum quoque 2 mundum incorruptum, nec creatum, aut factum existimarent: alii quoque, ut Aristoteles cum suis disputandum putavit, duo principia ponerent, materiam et speciem, et tertium cum iis, quod operatorium dicitur, cui suppeteret competenter efficere, quod adoriundum putasset. 2. Quid igitur tam inconveniens, quam ut aeternitatem operis cum Dei omnipotentis aeternitate conjungerent, vel ipsum opus Deum esse dicerent; ut coelum, et terram, et mare divinis prosequerentur honoribus? Ex quo factum est, ut partes mundi deos esse crederent, quam
Abbreviated transcription (Latin):
bat. celum
quoq sole
& luna geminis uultꝰ sui
luminibꝰ. stellarũq signi¬
tũ decore fulgebat. Suꝑ¬
erat elem̾itũ terciũ mare
scilicet. ut & ipsi gr̃a ui¬
uificationis diumo ꝓue¬
niret iunere. E thereo
enuĩ sp̃u om̃s terrarũ fe

Expanded text:
 coelum quoque sole et luna, geminis vultus sui luminibus, stellarumque insignitum decore fulgebat. Supererat elementum tertium, mare scilicet; ut et ipsi gratia vivificationis divino proveniret munere. Aethereo enim spiritu omnes terrarum fe
Abbreviated transcription (Latin):
uerbo di iussa iridesc̾e.
pullubabat. Nacabat aqͣ.
ꝙ a diuinȩ oꝑationis feria¬
ta beneficio uidebatur.
Habet adhuc creator qͦd il¬
li conferat. qͦ munia ter¬
ris uendicaret. U iuifica¬
uit priꝰ terras. s eis que
spirantẽ animã ñ habebãt.
Aqua iubet᷑ ea ꝓduce. que
uiuentis aĩe uigorẽ digni¬
tatẽq p̃ferrent. ꝙ sensũ tu¬
endȩ salutis & fugiendȩ mor
Pruducant a qͤ reptilia ani¬
marũ uiuentiũ scdm ge¬
nꝰ. ꝙ uolatilia uolantia
sodm firmam̃tũ oli.
Uenit mandatũ. & subito
aqua uissos fundebat᷑ in
partꝰ. gen̾are fluuios. ni¬
uificare lacꝰ. Nare ipsũ ce¬
pit diu̾sa reptiliũ gen̾a
funcde quecũq formau̾at.
Non exigui gͣgites ñ ceno

Expanded text:
uerbo dei iussa uiridescere pullulabat: uacabat aqua et a diuinae operationis feriata beneficio uidebatur. habet adhuc creator quod illi conferat, quo munia terris uindicaret. uiuificauit prius terra, sed ea quae spirantem animam non habebant: aqua iubetur ea producere quae uiuentis animae uigorem dignitatemque praeferrent et sensum tuendae salutis et fugienproducant aquae reptilia animarum uiuentium secundum genus et uolatilia uolantia secundum firmamentum caeli. uenit mandatum et subito aqua iussos fundebatur in partus; generare fluuii, uiuificare lacus, mare ipsum coepit diuersa . reptilium genera fundere quodcumque formauerat. non exigui gurgites, non caeno
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis t̾¬
minibꝰ urre¬
quoq sole
& luna geminis uultꝰ sui
luminibꝰ. stellarũq signi¬
tũ decore fulgebat. Suꝑ¬
erat elem̾itũ terciũ mare
scilicet. ut & ipsi gr̃a ui
enuĩ sp̃u om̃s terrarũ fe¬

Expanded text:
diuersis teminibus uirequoque sole et luna geminis uultus sui luminibus stellarumque insignitum decore fulgebat. supererat elementum tertium, mare scilicet, ut et ipsi gratia etenim spiritu omnes terrarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝑ sp̃m scm celestium sa¬
cram̃toꝵ reuelata mist̾ia.
quẽ moyses non ignora¬
uit ęternũ. D eniq statĩ
in pͥncipio mundi inmo
ante pͥncipiũ cũ do um¬
xit. quẽ ante mundi pͥn¬
cipiũ sempiternũ esse cog¬
nouit. Ham siqͥs diligen¬
ter adutat. & patrẽ in pͥn¬
cipio & filiũ cognoscet &¬

Expanded text:
 sanctum coelestium sacramentorum revelata mysteria, quem Moyses non ignoravit aeternum. Denique statim in principio mundi, immo ante principium, cum Deo junxit, quem ante mundi principium sempiternum esse cognovit. Namque si quis diligenter 634 advertat, et Patrem in principio et Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus eorum. Itaq sicut in
psalmo docemur oꝑationẽ
uerbi quod est uerbum dei.
et de uirtute quam dedit
spẽ sanctus: ita hic ꝓpheti¬
cum resultauit oraculum.
quia deus dirit. & deus fecit.
aquas Ornando enim polo
cȩli. germinaturis terris. pua¬
cre sp̃c super ferebatur: qͥa
&e ꝑ ipsum habebant nouo¬
rum partuum semina ger¬
minare. scłm quod lirit
et creabuntur: et renouabi ᷤ
faciem terre. Deniq sirus
qui uicinus hebreo est et
sermone consonat. in ple¬
risq et congruit sic habet.
Et sp̃c dei fouebat aquas
id est uiuificabat: ut in no¬
uas cogeret creaturas. et fo¬
tu suo animaret ad uitã.
diebꝰ usq ad exactũ men¬
sem indiciũ serenitatiᷤᷤ esti¬
mant. Nolunt isdem ex¬
ordiis inchoare. quibꝰ sere¬
nitas inchoat᷑. S etiã ca¬
uendũ. ne nobis in sermo¬
ne dies quartꝰ occidat.
Cadunt enĩ umbre maio¬
res de montibꝰ lumen mi¬
nuit᷑. umbra cumulatur.

Expanded text:
uirtus eorum. itaque quemadmodum in uirtus eorum. itaque quemadmodum in psalmo docemur operationem uerbi, quod est uerbum dei, et uirtutem, quam dedit spiritus sanctus, ita hic propheticum resultauit oraculum quia deus dixit et deus fecit. aquas. ornando enim polo caeli germinaturis terris pulchre spiritus superferebatur, quia per ipsum habebant nouorum partuum semina germinare secundum quod dixit et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. diebus usque ad exactum mensem indicium serenitatis 79 existimant. Nolunt ergo eisdem exordiis inchoare, quibus serenitas inchoatur. Sed jam cavendum ne nobis in sermone dies quartus 80 occidat; cadunt enim umbrae majores de montibus, lumen minuitur, umbra cumulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
iste dies
quo mun¬
danȩ cre¬
aturȩ ori¬
go conclu¬
ditur: &
icleo etiã
sermonis nr̃i. quẽ de clie
rum exordiis assumpsimꝰ.
finis parat᷑. Qui & si per
qͥnq iam dies non medi-¬
ocri labore nobis ꝓcesserit .
tamen hodierna die maio

Expanded text:
iste est dies, quo mundanae creaturae origo concluditur, et ideo etiam sermonis nostri, quem difficilius rerum exordiis adsumpsimus, finis paratur. qui etsi per quinque iam dies non mediocri labore nobis processerit, tamen hodierno die maio
Abbreviated transcription (Latin):
minime sim qui&us &ia
Insummis necessitatibus.
& hoc libello poterir
aestimare quem adte
rudibur pene uerbis prout in¬
genii medi oerites tulit de metri¬
ane perscripsi ut & cottidianum
studium meum nosses & non de¬
essem tibi prȩceptor &iamuunc
sed houestioris rei meliorisque
doctrine: uam site in litteris uili
aliuo quam linguam instruentu¬

Expanded text:
minime sim quietus etiam in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris aestimare, quem ad te rudibus paene uerbis prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut et cotidianum studium meum nosses et non deessem tibi praeceptor etiam nunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. nam si te in litteris nihil aliud quam linguam instruent
Abbreviated transcription (Latin):
minime sim qui &us &sa
Insummis necessitatibus
& hoc libello poteris
aestimare quem adte
rudibus penae uerbis prout in¬
genii medi ocrites tulit de metri¬
ane perscripsi ut & cottidianum
studium meum nosses & non de¬
essem tibi prȩceptor &iamuunc
sed honestioris rei meliorisque
doctrinę: uamsite in litteris uilil
aliut quam linguam instruenti

Expanded text:
minime sim quietus etiam in summis necessitatibus, ex hoc libello poteris aestimare, quem ad te rudibus paene uerbis prout ingenii mediocritas tulit, Demetriane, perscripsi, ut et cotidianum studium meum nosses et non deessem tibi praeceptor etiam nunc, sed honestioris rei meliorisque doctrinae. nam si te in litteris nihil aliud quam linguam instruenti
Abbreviated transcription (Latin):
RISTIANORU NOBILISSIMO NOSIUB̃
uirorũq praestantissimo. atq. honoris culmine
A postolicinobilissime sublimato: simulq im¬
periali dignitate decorato & uir tutũ omnigenere
florenti in xp̃oselicit̃ . bernardo. ar chicantori : ut
optototius scae ecclesiae & uocato. fut uro uero archi¬
epõ : Aurelianus uernaculus quondã monasterusciio
hannis reomensis : nunc aut̃ abiectus : sed ta menuest̃ :
& uelit nolit mundus uester : uest in quã uester ser¬
uusq omnium minimus famulorũ xp̃i.
m̃genuino ingenio prȩpollentẽ & artificali doct rina
cluentẽ prȩc& eris uosmet solũ agnouilnar monica phi¬
losophia rogatus a fratribus ut suꝑ quibusdã regulis
modulationẽ quastonosscutenores appellan sed & deip¬
sorũ uocabulis rerũ lacimosum prȩscriberẽ sermonẽ
Acideo seriem harũ lit terarũ ad censurã urae nobilitatis
direxi ur̃oq. nomini dedicaui. Ut si conspectui dignaui¬
dent̃ memoriae cõmendintur : Sinaut aliter obliui¬

Expanded text:
Christianorum nobilissimo nobilium, virorumque praestantissimo, atque honoris culmine apostolici nobilissime sublimato, simulque imperiali dignitate decorato, et virtutum omni genere florenti in Christo feliciter BERNARDOarchicantori, ut opto totius sanctae Ecclesiae et vocato et futuro vero archiepiscopo, AURELIANUS vernaculus, quondam monasterii S. Joannis Reomensis, nunc tamen abjectus, sed tamen vester, et velit nolit mundus, vester, vester inquam, vester, servusque omnium minimus famulorum Christi. Quoniam genuino ingenio praepollentem, et artificiali doctrina cluentem, prae caeteris vosmet solum agnovi in harmonica philosophia, rogatus a fratribus ut super quibusdam regulis modulationum, quas tonos seu tenores appellant, sed et de ipsorum vocabulis rerum laciniosum praescriberem sermonem, ac ideo seriem harum litterarum ad censuram vestrae nobilitatis direxi, vestroque nomini dedicavi, ut si conspectui digno videntur, memoriae commendentur; sin autem aliter, oblivi
Abbreviated transcription (Latin):
est archanũ sũmũdĩ qui fecit omnia in genio ac proprus sensibus non potest con¬
prehendi: Alio quin nihilinterdm̃ hominemq distar& si consilia & dis¬
positiones illius malestatis aeternȩ cogitatio ad sequere turhumana. quod
qua fieri non potuit ut hominiper seipsum ratiodiuina notescer& Nonẽ pas¬
sus hominem deus lumen sapientiae requirentem dfutiu serrare acsine ul¬
lo laboris effectuuagari perte nebras in extricabiles. a peruit oculos eius
aliquando & notionem ueritatis munus suũ fec̃: ut & humanã sapient¬
am nullã esse monstrar& & erranti acua gouiam consequendȩ in mortale¬
tatis ostender&. Verum quõ pauciutuntur hoc caelestibeneficio ac munere
quod ob uoluta in obscuro ueritas lat& eaque uel contemtudoctisef : quia
idoneis ad sertoribus eg& uelodio in doctis. ob insitã sibi austeritatõ quã natia¬

Expanded text:
est arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conest arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conprehendi: alioquin nihil inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuidoneis assertoribus eget vel odio indoctis, propter insitam sibi austeritatem, quam natu
Abbreviated transcription (Latin):
AONOETLACEL¬
LINTI INGINIO UIRI CUNSTDOC¬
trinae penitus dedissent quicquid laboris poterat
impendi. contemptis omnibus & priuatis & publicis ac¬
tionibus ad in quiren dae ueritatis studium contulerunt
łx istimantes multo esse praeclarius. Humanarum diuinarumq rerum in uesti¬
gare acscirerationem quam instruendis opibus. aut cumulandis honorib
inhaorere : quibus rebus quõ fragiles terteneq: sunt & ad solius corporis per¬
tinentcultum. Nemomelior nemoiuistior effici potest. Erant quidem
lliueritatis cognitione dignissimi : quoni amscire tanto perecupiuer unt
at que ita uteam rebus omnibus ponerent. Nam & abiecis se quos damres fami¬
liarissuas & renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat. ut solam nudamq uir¬
tutem nudiex peditiq sequerentur. Tadtum apud eos uirtutis nomen & auctori¬
tatis ualuit. ut in epsaesse sũmiboni praemiũ predicarent. Sedneq adepti sunt
id quod uolebant & operã simulatq industriã perdiderunt. qui a ueritas id

Expanded text:
agno et excellenti ingenio uiri cum se doctrinae penitus edidissent quicquid laboris poterat impendi contemptis omnibus et priuatis et publicis actionibus ad inquirendae ueritatis studium contulerunt, existimantes multo esse praeclarius humanarum diuinarumque rerum inuestigare ac scire rationem quam struendis opibus aut cumulandis honoribus inhaerere: quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo iustior effici potest. erant illi quidem ueritatis cognitione dignissimi, quoniam scire tanto opere cupiuerunt atque ita, ut eam rebus omnibus anteponerent — nam et abiecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem nudi expeditique sequerentur, et tantum apud eos uirtutis nomen et auctoritas ualuit, ut in ipsa esse summi boni praemium iudicarent —, sed neque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt, quia ueritas id
Abbreviated transcription (Latin):
est arthanũ sũmũdĩ qui fecit omni aingenio ac proprus sensibus non potest con¬
prehendi: Alio quin nihilinterdm̃ bominemq distar& si consila & dis¬
positiones illius malestatis aeternȩ cogitatio ad sequere turhumana. quod
qua fieri non potuit ut hominiper seipsum ratiodiuina notescer& . Nonẽ pas¬
sus hominem deus lumen sapientiae requirentem deutiuserrare acsineul¬
lo laboris effectuuagari perte nebras in extricabi les a peruit oculos eius
aliquando & notionem ueritatis munus suũ fec̃ ut & humanã sapient¬
am nullã esse monstrar&. & erranti acua gouiam consequendȩ in mortale¬
tatis ostender&. Verum quõ pauciutuntur hoc cae lestibeneficio ac munere
quod ob uoluta in obscuro ueritas lat& eaque uel contemptu docti sef: quia
idoneis ad sertoribus eg& uelodio in doctis. ob insitã sibi austerit̾atõ quã natia¬

Expanded text:
est arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conest arcanum summi dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis sensibus non potest conprehendi: alioquin nihil inter deum hominemque distaret, si consilia et dispositiones illius maiestatis aeternae cogitatio adsequeretur humana. quod quia fieri non potuit ut homini per se ipsum ratio diuina notesceret, non est passus hominem deus lumen sapientiae requirentem diutius errare ac sine ullo laboris effectu uagari per tenebras inextricabiles: aperuit oculos eius aliquando et notionem ueritatis munus suum fecit, ut et humanam sapientiam nullam esse monstraret et erranti ac uago uiam consequendae inmortalitatis ostenderet. uerum quoniam pauci utuntur hoc caelesti beneficio ac munere, quod obuoluta in obscuro ueritas latet eaque uel contemptui doctis idoneis assertoribus eget, vel odio indoctis, ob insitam sibi austeritatem, quam natu
Abbreviated transcription (Latin):
LINTI INGINIO UIRI CUNSTDOE¬
trinae penitus dedissent quicquid laboris poterat
impendi. contemptis omribus & priuatis & publicis ac¬
tionibus. ad in quirendae ueritatis studium contulerunt
Existimantes multo esse praeclarius. Humanarum diuinarumq rerumin uesti¬
gare acscirerationem quam instruendis opibus. aut cumulandis honorib
inhaerere : quibus rebus quõ fragiles terreneq: sunt & ad solius corporis per¬
tinentcultum. Nemomelior nemo iustior effici potest. Erant quidem
lliueritatis cognitione dignissimi : quoni amscire tanto perecupiuerunt
at que ita uteam rebus omnibus ponerent. Nam & abietis se quos damres fami¬
liarissuas & renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat. ut solam nudamq uir¬
tutem nudiexpeditiq sequerentur. Tatum apudeos uirtutis nomen & auctori¬
tatis ualuit. ut inepsaes se sũmiboni praemiũ predicarent. Sed neq ad epti sunt
id quod uolebant & operã simulatq industriã perdiderunt quia ueritas id

Expanded text:
lenti ingenio uiri cum se doctrinae penitus edidissent quicquid laboris poterat impendi contemptis omnibus et priuatis et publicis actionibus ad inquirendae ueritatis studium contulerunt, existimantes multo esse praeclarius humanarum diuinarumque rerum inuestigare ac scire rationem quam struendis opibus aut cumulandis honoribus inhaerere: quibus rebus, quoniam fragiles terrenaeque sunt et ad solius corporis pertinent cultum, nemo melior, nemo iustior effici potest. erant illi quidem ueritatis cognitione dignissimi, quoniam scire tanto opere cupiuerunt atque ita, ut eam rebus omnibus anteponerent — nam et abiecisse quosdam res familiares suas et renuntiasse uniuersis uoluptatibus constat, ut solam nudamque uirtutem nudi expeditique sequerentur, et tantum apud eos uirtutis nomen et auctoritas ualuit, ut in ipsa esse summi boni praemium iudicarent —, sed neque adepti sunt id quod uolebant et operam simul atque industriam perdiderunt, quia ueritas id
Abbreviated transcription (Latin):
fulgebit innocentia: et mens
noria cruciabitur. Ceterũ
quod sine interpolatione noe¬
tium. & successione tenebra¬
rum. dies perpetus ille re¬
mimerationis eterne fut᷑us
sit: scriptura nos docet.
Pulc̾re autem uice utͣq u¬
num dicturus diem. matu¬
tino eum fine conclusit:
ut et a luce inchoare diem
doceret: et in lucem desin̾e.¬

Expanded text:
fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicem utramque unum dicturus diem matutino eum fineline conclusit, ut et a luce incohare diem doceret et in lucem desine