comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua dm̃ deserit. Scde noctis iter ẽ ꝑ
concupiscentiã qua alia p̃ter dm̃ ap¬
petit. Terciȩ noctis it̃ est ꝑ obstinati¬
am qͣ malienis extra dm̃ requiescit. In
suꝑbia ẽ uanitas. in concupiscentia
delectatio. in obstinatia consensus. Pͥ
uanitatẽ gͥ abit. ꝑ delectationẽ stat. ꝑ
consensum sedet. Psuꝑbiã adõ rece¬
dens uadit ad se ut requiescat in se.
ꝑconcupiscentiã descendit subse ut
requiescat in carne ꝑ obstinatiã tra-¬
one. Primũ uadit de uirtude suagła¬
ri. scđ̾o uadit in uituis suis delectari.
t̃cio uadit in tͣnsitoriis consolari. Pri

Expanded text:
qua Deum deserit; secundae noctis iter est per qua Deum deserit; secundae noctis iter est per concupiscentiam, qua alia praeter Deum appetit; tertiae noctis iter est per obstinatiam, qua in aliis extra Deum requiescit. In superbia est vanitas, in concupiscentia delectatio, in obstinatia consensus. Per vanitatem igitur abit, per delectationem stat, per consensum sedet. Per superbiam a Deo recedens, vadit ad se ut requiescat in se; per concupiscentiam descendit sub se, ut requiescat in carne; per obstinatiam traone. Primum vadit de virtute sua gloriari, secundo vadit in vitiis suis de lectari, tertio vadit in
Abbreviated transcription (Latin):
untur manꝰ ad tactus molles. ut porri-¬
gantur ad tangendũ. & luxuriat tota
massa naturȩ ferm̃to malitiȩ & nequi-¬
tiȩ maliciȩ in manifesto. neqͥtie in ab¬
scondico. Malitiȩ in oꝑe. neqͥtiȩ in co-¬
gitatione. Malicie carens sinceritate.
nequitiȩ carens u̾itate. Et amat homo
ꝑuersese & sua. & nucrit germina &
exhibet mala. m̃bra sua arma iniqͥ¬
tatis. abiciens disciplinam & bonita¬
tẽ odiensne contͥstet m̃bra sua. laxat
frena oculis & aurib. ut intrent et
exeant ad delectationes suas & cum
delectationib suis. & ad om̃s sensus
ut gaudeant & confruant᷑ gaudiis
suis. futuros dolores non ꝓspiciens.
pͥmũ ꝑnegligentiã. postea ꝑ concẽp¬
tum.¬
accessus & recessus aĩȩ addm̃. siue adõ.
Accessus ad dm̃. recessus adõ. Ab eun¬
duider ẽ ꝑ noctẽ. redeunti ider ẽ ꝑdiẽ.
Quot noctib recedit. tot dieb redit.
Abeunti pͥmȩ noctis it̃ est ꝑ suꝑbiam

Expanded text:
untur manus ad tactus molles, ut porriuntur manus ad tactus molles, ut porrigantur ad tangendum; et luxuriat tota massa naturae fermento malitiae et nequitiae. Malitiae, in manifesto; nequitiae, in abscondito. Malitiae, in opere; nequitiae, in cogitatione. Malitiae, carens sinceritate; nequitiae, carens veritate. Et amat homo perverse se et sua, et nutrit germina, et exhibet mala membra sua arma iniquitatis, abjiciens disciplinam et bonitatem odiens, ne contristet membra sua; laxat frena oculis et auribus, ut intrent et exeant ad delectationes suas et cum delectationibus suis, et ad omnes sensus, ut gaudeant et confruantur gaudiis suis, futuros dolores non prospiciens, primum per negligentiam, postea per contemptum.accessus, et recessus animae ad Deum, sive a Deo; accessus ad Deum, recessus a Deo. Abeunti, iter est per noctem, redeunti iter est per diem. Quot noctibus recedit, tot diebus redit. Abeunti primae noctis iter est per superbiam,
Abbreviated transcription (Latin):
suã qua uult bic ẽẽ. ad concupiscen¬
tiã suã qua uulthidẽe cũistis. Ad
intã suam qͣ diligit mundũ. ad con¬
cupiscentiã suam qͣdiligit ea quȩ in
mundo sunt. Ad uitã suã qua negli-¬
gic dm̃. ad concupiscentiã suam qua
obliuiscitur dm̃. Ad uitã suã quare¬
fugit aduersa. ad concupiscentiam
suam qua appetit ꝓsꝑa. Refugit ti¬
more. appetit cupiditate. & uiuunt
m̃bra hominis quȩ ñst̃ mortificata
suꝑt̾ram. Uiuunt & sentiunt. Ui¬
uuint discretione sentiunt delectatio¬
ne. Discretione inbono & malo. delec¬
tatione insolo bono. Discretionenhiᷤᷤ
quȩ odiunt & diligunt. delectatione
in his quȩ diligunt. Et blandiuntur
ocłi adspẽs illecebrosas ut aperiant᷑
ad uidendũ. Blandiunt᷑ aures ad can¬
tica sonora. ad u̾ba ociosa. ut aꝑiant᷑
ad audiendũ. Blandiunt᷑ nares ad
odorẽ suauẽ. ut aꝑiant᷑ ad olfacien¬
dũ. Blandiunt᷑ fauces ad saporesdul-¬
ces. ut apiant᷑ ad gustandũ. Blandi¬

Expanded text:
centiam suam qua vult hic esse cum istis. Ad vitam suam, qua diligit mundum; ad concupiscentiam suam, qua diligit ea quae in mundo sunt. Ad vitam suam, qua negligit Deum; ad concupiscentiam suam, qua obliviscitur Deum. Ad vitam suam, qua refugit adversa; ad concupiscentiam suam qua appetit prospera. Refugit timore, appetit cupiditate; et vivunt membra hominis quae non sunt mortificata super terram. Vivunt et sentiunt. Vivunt discretione, sentiunt delectatione. Discretione in bono et malo; delectatione in solo bono. Discretione in iis quae odiunt et diligunt; delectatione in his quae diligunt. Et blandiuntur oculi ad species illecebrosas, ut aperiantur ad videndum. Blandiuntur aures ad cantica sonora, ad verba otiosa, ut aperiantur ad audiendum. Blandiuntur nares ad odorem suavem, ut aperiantur ad olfaciendum. Blandiuntur fauces ad sapores dulces, ut aperiantur ad gustandum. Blandi
Abbreviated transcription (Latin):
omo recessit et quomodo redit.
postea ꝑ concupiscentiã recessit a se¬
metipso. Persuꝑbiã factusẽ diabolus.
ꝑconcupiscentiã factus ẽ sic̃ equus &
mulus quib ñ ẽ intellectus. Hunc ꝑ

Expanded text:
et se recessit et quomodo redit. postea per concupiscentiam recessit a semetipso. Per superbiam factus est diabolus. Per concupiscentiam factus est sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Nu
Abbreviated transcription (Latin):
& simul ẽẽ non possunt. qͥ & unum
hñt ortũ & animũ. In hoc gͦ canco
magis laudabilis iuuenitur uicon¬
tẽ possunt impii. cõpati autẽ. ñ nͥ pii.
ipȩna culpȩ debetur. qͥ ñ peccane¬

Expanded text:
e non possunt qui et unum habent ortum et animum. In hoc ergo tanto magis laudabilis invenitur in condem possunt impii; compati autem non nisi piiSi poena culpae debetur, qui non peccave
Abbreviated transcription (Latin):
puniuntur quȩ ñ peccauer̃t : S quȩ
ꝓpt̃ hominẽ facta sunt ꝓpt̾ hominẽ
pumitur. Amplius adhuc. Quia siñ
peccasset homo. laborarent ꝓpt̃ ho¬
minẽ. quȩ ꝓpt̾ hominẽ facta st̃. Ut
sciat homo qͣnti ẽ apud dm̃ saluscius
ꝓ quo omĩa laborant ne solus ipsela¬
boret. & ut discat penam timere. pe¬
na uidens laboranciũ in pena. Qued¬

Expanded text:
 peccaverunt? Sed quae propter hominem facta sunt, propter hominem tur. Amplius adhuc: quia si non peccasset homo, laborarent propter hominem quae propter hominem facta sunt, ut sciat homo quanti est apud Deum salus sua; pro quo omnia laborant ne solus ipse laboret, et ut discat poenam timere, poenam videns laborantium in poena.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dilectionẽ. Dupplici hoc sensu
beata anima dõ fruit᷑. scilicet cogn¬
tione & dilectione qͥa & cognoscendo
inuit & diligendo. In cognitione ali¬
qͥd laboris ẽẽ iudetur.an qua quasi
cib nͥ pͥus masticatꝰ non sumit᷑. Sic
eñi scrutationis labore ꝑuenit᷑ adͥ gu¬
stũ cognitionis. Dilectionis potꝰ dif¬
ficultatẽ non h̃t. & facilius in tratin
animã bom dilectio qͣm occulticog¬
rina refectione ds̃ anim̃a fide
edendũ ꝓponit. Quando uͦ intꝰ per
sp̃m suũ nos reficit. mel nob̃ gustan¬
fariam incomp̃hensibil ꝓbat᷑.
qͣuod nec eiꝰȩt̃nitatẽ equare potest
tempus. nec imm̃sitatem locus. nec po¬
testatẽ opus. nec sapientiã sensus.
dupplicit᷑. in quib utrumq facit
& ut sint. & ut ordinata sint. in mal
autẽ simplicit̾. inquib non facit qui¬
dem ut sint. s tantum ut ordinata

Expanded text:
r dilectionem. Duplici hoc sensu beata anima Deo fruitur, scilicet cognitione et dilectione, quia cognoscendo vivit et diligendo. In cognitione aliquid laboris esse videtur, in qua quasi cibus, nisi prius mansus, non sumitur. Sic enim scrutationis labore pervenitur ad gustum cognitionis. Dilectionis potus difficultatem non habet, et facilius intrat in animam boni dilectio, quam occulti cog refectione Deus animam fideledendum proponit; quando vero intus per spiritum suum nos reficit, mel nobis gustanfariam incomprehensibilis probatur, quod nec ejus aeternitatem aequare potest tempus, nec immensitatem locus, nec potestatem opus, nec sapientiam sensus. dupliciter, in quibus utrumque facit, et ut sint et ut ordinata sint. In malis autem simpliciter in quibus non facit quidem ut sint, sed tantum ut ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
Prationũ. adeo. adiabolo. a
natura. Quȩ a natura sunt. p̃ceden¬
tem habent causam necessitatis. Quȩ
i deo sunt aut diabolo subito eue¬
munt & improuisa. a dõbona. a
diabolo mala. Aliqñ uemunt quȩ
bona uidentur & non sunt. & hȩc
similiter adiabolo sunt. quoꝵ. ori¬
go exitu ꝓbatur. Hoc ẽ. ꝓbare sp̃c¬

Expanded text:
rationum, a Deo, a diabolo, a natura. Quae a natura sunt, praecedentem habent causam necessitatis. Quae a Deo sunt aut diabolo, subito eveniunt et improvisa; a Deo bona, a diabolo mala. Aliquando veniunt quae bona videntur et non sunt, et haec similiter a diabolo sunt, quorum origo exitu probatur. Hoc est: Probate sp
Abbreviated transcription (Latin):
cͥptum est qͥa non potuit po¬
pulus loqui cũ dõ. & petiit
mediatorẽ moysen. & laudaithoc
dñs & dixit qͥa ꝓpħam suscitaret qͥ
mediator foret. & ꝑ ipsũ mandata
daret ad popłm. Quȩ eñi muisibi¬
lia dĩ st̃carnalia corda ꝑciꝑe ñ pocu¬
erunt. & contemꝑauit se nob̾ds̃ ꝑ
humanitatẽ filii sui. ut ipsa medi¬
ante diuina ꝑcipiamꝰ. Infirmas aut̃
mentes t̃ror maiestatis oppͥmeret. &
splendidũ lum̃ lippientes oculos ob¬
fuscaret. nͥ nubes carnis int̃cedens &
contemplationẽ excipiens corda ti¬
mida blandim̃to uisionis demulcẽt.
cecidit non h̃t subleuantem.
Duo sunt. qui fecit & qd fc̃m ẽ. Hon
autẽ potest bene eẽ illi qd factũ est.
sine eoqui fecit ipsum. Quod fc̃m est
ꝑse cade habet. surg̾̃e non babet. Qi
autẽ fecit qđ factũ est. cade ñ pocest.

Expanded text:
ptum est quod non potuit populus loqui cum Deo, et petiit mediatorem Moysen. Et laudavit hoc Dominus, et dixit quod Prophetam suscitaret qui Mediator foret, et per ipsum mandata daret ad populum . Quae enim invisibilia Dei sunt, carnalia corda percipere non potuerunt; et contemperavit se nobis Deus per humanitatem Filii sui, ut ipsa mediante divina percipiamus. Infirmas autem mentes terror majestatis opprimeret, et splendidum lumen lippientes oculos offuscaret, nisi nubes carnis intercedens et contemplationem excipiens. corda timida blandimento visionis demulceret.ceciderit non habet sublevantem . Duo sunt, qui fecit, et quod factum est. Non autem potest bene esse illi quod factum est sine eo qui fecit ipsum. Quod factum est per se cadere habet, surgere non habet. Qui autem fecit quod factum est cadere non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
hensione efficaces leues cõpuncti
tristes. lasciui spũ hilares. Q fit sine
sp̃u iudiciũ sp̃c. & errant homines
in udicio. dũ qͥsq solũ hoc bonũ
pucat qđ amat. Similem uͦ demon¬
strationem habent meditatio & com¬
punctio. & similẽ parit᷑ speculatio &
exultatio. qm̃ ab animi qualitatemo¬
tus corꝑis format᷑. & constat malio qͥ-¬
dem grauitas sine pondẽ. inalio leui¬
tas sine instabilitate. Meditatio et
compunctio ad ioħem ꝑtinent. spe-¬
culatio & exultatio ad xp̃m. Alius
dicit planximꝰ uob̃ & non plorastis.
alius dicit saltauiꝰ uobis. & ñ risi¬
stis. Uenit ioħs ñ manducans & ñ
bibens. & dixistis demoniũ habet.
Uenit filius hominis manducans

Expanded text:
hensione efficaces, leves; compuncti, hensione efficaces, leves; compuncti, tristes; lascivi, spiritu hilares. Et fit sine spiritu judicium spiritus; et errant homines in judicio dum quisque solum hoc bonum putat quod amat. Similem vero demonstrationem habent meditatio et compunctio, et similem pariter speculatio et exsultatio, quoniam ab animi qualitate motus corporis formatur; et constat in alio quidem gravitas sine pondere, in alio levitas sine instabilitate. Meditatio et compunctio ad Joannem pertinent, speculatio et exsultatio ad Christum. Alter dicit: Planximus vobis, et non plorastis . Alter dicit: Saltavimus vobis, et non restitistis. Venit Joannes non manducans et non bibens, et dixistis: Daemonium habet. Venit Fi
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Decriplicioꝑatione philosophie.
aturalis oꝑatio philosophiic
ꝑsensus agit in ressubiectas.
& descendit ad singlaria sine expi¬
mento sensuum infirma. quib qͣsi
baculo fustentationis minticur ꝑ se
mncełe non ualens. Rationalis oꝑa¬
tio philosophiȩ extra sensus ẽ agens
inuiu̾salia sola ratione ugens. Ar¬
uidam abintus erudiuntur.
quidam a foris sensum hauri¬
unt. In illis stabilis ẽ sp̃c sapientiȩ. in
istis mobilis. Ad illos ꝑtinet medica¬
tio. ad istos speculatio. Illi acumine
sensus occulta penetrant. isti agilita¬
te transuolant ad longinqua. & qͥ
non discernunt sp̃c. putant mor a
meditationis pigritiam & specłati¬
omis motũ leuitatem. cũ corpus ab
ammo qualitatẽ suit. Sicut sp̃e
lluminat. sic accendit. & quos illu¬
minat cognitione u̾itatis illumi-¬
nat. & qͦs accendic amore uirtutis
accendit. & sepe non discernt᷑ oꝑati¬
o eius inutroq. & dicuntur pigri
stabiles. potentes animo & comp̃¬

Expanded text:
IX. De triplici operatione philosophiae. Naturalis operatio philosophiae per sensus agit in res subjectas, et descendit ad singularia sine experimento sensuum infirma: quibus quasi baculo sustentationis innititur, per se incedere non valens. Rationalis operatio philosophiae extra sensus est agens in universa: sola ratione vigens. ArQuidam ab intus erudiuntur, quidam a foris sensum hauriunt. In illis stabilis est spiritus sapientiae, in istis mobilis. Ad illos pertinet meditatio; ad istos speculatio. Illi acumine sensus occulta penetrant, isti agilitate transvolant ad longinqua. Et qui non discernunt spiritus, putant moram meditationis pigritiam, et speculationis motum levitatem, cum corpus ab animo qualitatem sumit. Sicut spiritus illuminat, sic accendit, et quos illuminat, cognitione veritatis illuminat; et quos accendit, amore virtutis accendit. Et saepe non discernitur operatio ejus in utroque, et dicuntur pigri, stabiles; potentes animo et compre
Abbreviated transcription (Latin):
& cõposuit atq confederauit pͥmũ
dm̃ & hominẽ. deinde ipsũ homi¬
nẽ. Iniqͥtas bene uinta male diuisit.
caritas male diuisa bene ununt. Si¬
milit̾ miquitas bene diuisa male
umuit. & caritas male unita bene
diuisit. Iniqͥtas gͦ diuidit & unit.
& caritas diuidit & uint. Nonissi¬
me sequit᷑ mors diuidens & ip̃sa

Expanded text:
t atque confoederavit primo Deum et hominem, deinde ipsum hominem. Iniquitas bene unitas male divisit. Charitas male divisa bene univit. Similiter iniquitas bene divisa male univit, et charitas male unita bene divisit. Iniquitas ergo dividit et unit, et charitas dividit et unit. Novissime sequitur mors dividens
Abbreviated transcription (Latin):
riantẽ. Egredimini & fouete in mem¬
bris suis adhucinfirmũ. ingredi-¬
mini & uidete in seipso excelsũ. Si
pios seuserit humilis. piũ se exhibe¬
uanta est dignitas animȩ. si
corꝑis głacanta ẽ. Quantum
eñi sp̃c hominis reb om̃ib quȩ ui-¬
dentur excellentior ẽẽ ꝓbatur. cum
cuncta corporea in obsequiũ condita
sint corꝑis humani. Unde merito
penalitate & miseria cunctis uilius
factũ est. qđ condicione celsius & sub¬
lumꝰ fuerat constitucũ. Cum audem
reꝑatũ fuerit sublata emedio corrup¬
tione. qđ cunctis melius ẽ corꝑibus
in miseria ẽ sociatum ad penam.

Expanded text:
riantem. Egredimini, et fovete in memriantem. Egredimini, et fovete in membris suis adhuc infirmum; ingredimini et videte in seipso excelsum. Si pios senserit humilis, pium se exhibeQuanta est dignitas animae, si corporis gloria tanta est? Quanto enim spiritus hominis rebus omnibus quae videntur excellentior esse probatur, cum cuncta corporea in obsequium condita sint corporis humani? Unde merito poenalitate et miseria cunctis vilius factum est, quod conditione celsius, et sublimius fuerat constitutum. Cum autem reparatum fuerit, sublata e medio corruptione, quod cunctis melius est corporibus in miseria est sociatum ad poenam.
Abbreviated transcription (Latin):
uidete regẽ salomonẽ. Egredimi¬
m&e uidete meo qd mat̾ dedit. in¬
gredimini & uidete in eo qđ pat̃ de¬
dit. Quod cñimat̃ dedit foris c̃. qđ pat̃
dedit intus ẽ. Mat̃ dedit infirmitatẽ.
pat̾ dedit maicstatẽ. Mat̃ dedit substan¬
tiã carnis. pat̾ dedit consortiũ maie¬
statis. Mat̃ dedit in quo uicit. pat̃ de¬
dit in quo regnauit. Mat̃ dedit in qͦ
uictor coronatur. pat̾ dedit in qͦ reg¬
nans ad oratur. In eo qđ apatre habet
de suꝑnis ꝓstrauit suꝑbũ. in eo qđ
a matre habet in inferis spoliauit aua¬
rum. Ibi uictor ab angłis collaudat᷑.
hic uincens & triumphans ab homi¬
nib glorificatur. Egredumni gͦ filiȩ
syon. & iudete regẽ salomonẽ. Egre¬
dimini & iuidete qđ forisẽ. & lauda¬
te. ingredimini. & iudece qđ intus
ẽ. & adorate. Egredimim ꝑ compas¬
sionẽ. ingredimin. ꝑ contempla-¬
tionẽ. Egredimini uisitantes paci-¬
entẽ. ingredimini admirantes glo¬

Expanded text:
videte regem Salomonem. Egredimividete regem Salomonem. Egredimini, et videte in eo quod mater dedit. Ingredimini et videte in eo quod Pater dedit. Quod enim mater dedit foris est; quod Pater dedit intus est. Mater dedit infirmitatem, Pater dedit majestatem. Mater dedit substantiam carnis, Pater dedit consortium majestatis. Mater dedit in quo vicit, Pater dedit in quo regnavit. Mater dedit in quo victor coronatur, Pater dedit in quo regnans adoratur. In eo quod a Patre habet de supernis prostravit superbum; in eo quod a matre habet in inferis spoliavit avarum. Ibi victor ab angelis collaudatur; hic vincens et triumphans ab hominibus glorificatur; Egredimini ergo, filiae Sion, et videte Salomonem. Egredimini et videte quod foris est, et laudate. Ingredimini et videte quod intus est, et adorate. Egredimini per compassionem, ingredimini per contemplationem. Egredimini visitantes patientem; ingredimini admirantes glo
Abbreviated transcription (Latin):
uentura sibi uendicauit. Idõ non ui
stos beatos dicit. s esurientes & sicien¬
tes iusticiam. Siem̃ solos iustos beatos
diceret. qͥs sibi hoc arrogaret: Prop¬
ter hoc respexit imꝑfectionẽ nr̃a
ut consolaretur infirmitatẽ nr̃am.
qͥa sihoc ẽẽ non possumꝰ. uelle cam̃
hoc ẽẽ ipso adiuuante & desiderare
ualemus. & hoc it̾m qͥa non deside¬
rantes glam s iusticiam bcati uocan¬
tur. qͥa multi patriã se amare diciis.
suiam tenere nolunt. Gła autẽ &
b̃itudo patria ẽ. iusticia antẽ uia.
&ñ possunt ad patriã uenire qui
mam non tenent. Quisẽ qui com¬
modũ non appetat: S non om̃s
ñs iħc xp̃c rit ostendẽt diuita¬
tem fuã refectionẽ ẽẽ ammarũ
m̃arũ carnẽ suã in cibũ nob̃ ꝓposu¬
il. & rursum ne illã horreret sũpti¬
oñe humana infirmitas consueti
syon & uidete regẽ salomo¬
ñe in diademate quo coronauit
eum mat̃ sua. E gredimini filiȩ sy¬
on. Egredimim & ingredimim. et

Expanded text:
ndicavit. Ideo non dicit justos beatos, sed esurientes et sitientes justitiam. Si enim solos justos beatos diceret, quis sibi hoc arrogaret? Propter hoc respexit imperfectionem nostram ut consolaretur infirmitatem nostram, quia si hoc esse non possumus, velle tamen hoc esse ipso adjuvante et desiderare valemus. Et hoc iterum quia non desiderantes gloriam, sed justitiam beati vocantur, quia multi patriam se amare dicunt, sed viam tenere nolunt. Gloria autem et beatitudo patria est, justitia autem via; et non possunt ad patriam venire qui viam non tenent. Quis est qui commodum non appetat? sed non omnes t ostenderet divinitatem suam refectionem esse animarum nostrarum, carnem suam in cibum nobis proposuit, et rursum, ne illam horreret sumptionem humana infirmitas, consueti et videte regem Salomonem in diademate quo coronavit eum mater sua . Egredimini, filiae Sion. Egredimini et ingredimini, et
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtutũ exercitatione. incolen¬
da iusticia. & cũ ext̾ior sensus id ẽ
carnał suobono utitur. tunc m̃tis
mt̾ior sensus quasi obdormit. Un¬
de contingit cum qͥbonoꝵ. huius¬
modi iocunditate capitur non int̾i¬
oris quidẽ bona sensus agnoscere.
Nam sꝑnit ext̾iora qͥ dulcedine bo¬
noꝵ int̾ioris sensus rapit᷑. Inde est
qͦd uiri religiosissimi. stulti mun¬

Expanded text:
in virtutum exercitatione, in colenin virtutum exercitatione, in colenda justitia, et cum exterior sensus, id est carnalis, suo bono utitur, tunc mentis interior sensus quasi obdormit. Unde contingit eum qui bonorum hujusmodi jucunditate capitur, ne interioris quidem sensus bona sua agnoscere. Nam spernit exteriora, qui dulcedine bonorum interioris sensus rapitur. Inde est quod viri religiosissimi, stulti mun
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑis sui & exhibet m̃bra sua arma iu-¬
sticiȩ. & sunt simul motus m̃tis & mo
ficatio. & in reb duo. forma & eẽntia.
inm̃tib similit duo. affectus & cog¬
nicio. in corꝑe autẽ humano duo
sunt instrum̃ta. aures & oculi. Per
aures ingrediunt᷑ uoces. ut ꝑ melo¬
diam generent affectũ. & ꝑsignifi-¬
cationẽ cognitionẽ. res uͦ ꝑ oculos
ingrediuntur. ut ꝑformam similit̃
in mente generent affectũ. & ꝑ cẽnti¬
am cognitionẽ. de duplici sensu.
uo sensus in homine st̃. unꝰ car¬
nalis. & alter spiritał. & uterq
bonum suũ habet. in quo exultat¬
& gaudet. Gaudet carnalis sensus
acq tripudiat in aeris serenitate &
solari claritate inciboꝵ & potuum
dulcedine. in locoꝵ amenitate & flu¬
uioꝵ iocundicate. & hic sensus besti¬
alis est. Nanq bestiis & uolucrib con¬
uenit. Sp̃alis uͦ exultat & gaudet¬
lumine diuino suꝑinfuso. qͦd con¬
templatiuis conuenit. gaudet etiã

Expanded text:
poris sui, et exhibet membra sua arma juporis sui, et exhibet membra sua arma justitiae. Et sunt simul motus mentis et mficatio. Et in rebus duo, forma et essentia. In mentibus similiter duo, affectus et cognitio. In corpore autem humano duo sunt instrumenta, aures et oculi. Per aures ingrediuntur voces, ut per melodiam generent affectum, et per significationem cognitionem. Res vero per oculos ingrediuntur, ut per formam similiter in mente generent affectum, et per essentiam cognitionem. TIT. XXIV. De sensu uo sensus in homine sunt, unus carnalis et alter spiritualis; et uterque bonum suum habet, in quo exsultat et gaudet. Gaudet carnalis sensus atque tripudiat in aeris serenitate et solari claritate, in ciborum et potuum dulcedine, in locorum amoenitate, et fluviorum jucunditate. Et hic sensus bestialis est; namque bestiis et volucribus convenit. Spiritalis vero exsultat lumine divino superinfuso, quod contemplativis convenit, gaudet etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur. hoc ẽ am̃te. nec suũ est qͦd
mouetur. s illus aquo mouet᷑. siue
adm̃itum fibene.i siue ad cul¬
pam fimale. Ita mo. o tus mentis
h̃atur motui corꝑis lege naturȩ sub¬
icdo. & qͣndo abutitur illo uitium
ẽimꝑantis. debitũ obedientis. Hec
uspatur qui ducit᷑ q necessitace
ducitur. s culpatur qui ducit. quia in
luntas si iusticiã tenuisset. haberet ñ
solũ motũ corꝑis obedientẽ. s & motũ
sensualitatis consentientẽ. Nunc uͦ
qm̃ rectitudinẽ suam ipsa ñtenurit.¬
habet qͥdẽ adhuc ex indulgentia cre¬
atoris motũ corꝑis obedientẽ. ex uin¬
dicta aut̃e motũ sensualitatis contͣ¬
dicentẽ. Cuiꝰ uolentiam aliqͣndo in¬
firmata sequit᷑. aliq̃n autẽ corrobora¬
ta cohercet & modatur. Si autẽ motꝰ
sensualitatis dñatur motui mencis.
dũatur etiam motui corꝑis qͥ subiec¬
tus ẽ illi. & tunc peccatũ regnare in¬
cipit. in nr̃o mortali corꝑe. Si aucem
non dñatur. utitur mens sertutio cor¬

Expanded text:
c est a mente. Nec suum est quod movetur; sed illius a quo movetur, sive ad meritum si bene, sive ad culpam si male. Ita motus mentis dominatur motui corporis lege naturae subjecto; et quando abutitur illo, vitium est imperantis, debitum obedientis. Nec culpatur qui ducitur quia necessitate ducitur; sed culpatur qui ducit, quia in luntas si justitiam tenuisset, haberet non solum motum corporis obedientem, sed motum sensualitatis consentientem. Nunc vero quoniam rectitudinehabet quidem adhuc ex indulgentia Creatoris motum corporis obedientem, ex vindicta autem motum sensualitatis contradicentem. Cujus violentiam aliquando infirmata sequitur, aliquando autem corroborata coercet et moderatur. Si autem motus sensualitatis dominatur motui mentis, dominatur etiam motui corporis, qui subjectus est illi, et tunc peccatum regnare incipit in nostro mortali corpore. Si autem non dominatur, utitur mens servitio cor
Abbreviated transcription (Latin):
ieccionẽ & carni iustũ regimen exhi¬
bere studuerit. ꝑfecta & consũmata
iusticia subsequit᷑. & reformata iusti¬
cia concordia quoq & pax ꝑfecta re¬
ꝑatur. Sicuit em̃ ex eiꝰ iniusticia pax &
concordia cunctoꝵ soluit᷑. ita ꝑ eius
iusticiã uniu̾sa reconciliant᷑. Hanc
autẽ iusticiã sp̃c habitã ꝑdere potu-¬
it. amissam uͦ ꝑse recuꝑare ñ pocest.
quia ne debitum creatori ꝑsoluat.
ignorantia fallitur. ne uͦ debitum
carni ꝑsoluat concupiscentia p̃pedi-¬
tur. & si forde exparte illuminatus ue-¬
rum agnoscere ceꝑit. & ex parte con-¬
firmatus bonũ adimplere. ñ potest
tam̃ hic qͦd ꝑfectũ est adipisci. s sicut
scͥptum ẽ ut degustatã ꝓparte iusti.¬
ciam esurire & sitire incipiat. s non
adepta plenitudine ad sacietatem

Expanded text:
jectionem, et carni justum regimen exhijectionem, et carni justum regimen exhibere studuerit, perfecta et consummata justitia subsequitur, et reformata justitia concordia quoque et pax perfecta reparatur. Sicut enim ex ejus injustitia pax et concordia cunctorum solvitur, ita per ejus injustitiam universa reconciliantur. Hanc autem justitiam spiritus habitam perdere potuit; amissam vero per se recuperare non potest, quia, ne debitum Creatori persolvat, ignorantia fallitur; ne vero debitum carni persolvat, concupiscentia praepeditur: et si forte ex parte illuminatus verum agnoscere coeperit, et ex parte confirmatus bonum adimplere non potest, tamen hic quod perfectum est adipisci, sed, sicut scriptum est, ut de gustatam pro parte justitiam esurire et sitire incipiat, et non adepta plenitudine ad satietatem
Abbreviated transcription (Latin):
nec ad cognoscendũ uerũ illummet.
nec ad bonũ amandũ inflammet.¬
ham suꝑbum intus a cognitione
i̾tatis abicit. pigrũ autẽ in oꝑe fo¬
ris asfligit. Rursus qr idẽ sp̃c carni
debitum non ꝑsoluit. ut eam uideli¬
cet uł amalo cohibeat uł mbono ex¬
erceat. fit ut & ipsa caro iusta dĩ dis-¬
positione non exhibeat sp̃u qͦd debet.
hoc ẽ uł in bono agendo minist̾ium.
uł m appetendo cõmodo modũ. Item
qr caro ꝑnegligentiam sp̃c laxata mũ¬
do debitũ non exhibet. s eius affluen¬
tiam adͥ inxum uoluptatis incorqͣt.
& ad exercitationẽ uirtutis eius ad¬
ministrationẽ non optinet ipse qͦq
mundus iusta recompensatione ad
miseriam sp̃c multiplicancdã eã & ad¬
uersis frangit. & ꝓsꝑis dissoluit. Huiꝰ
aucẽ discordiȩ qr solus sp̃e auccor est.
necesse ẽ ut ipse pͥor ad pacẽ redeat. &
cȩt̾a post se subsequent̃ ad pacẽ compo¬
nat. Sieñi ipse & creatori debitam sub¬

Expanded text:
nec ad cognoscendum verum illuminet, nec ad cognoscendum verum illuminet, nec ad bonum amandum inflammet.Nam superbum intus a cognitione veritatis abjicit; pigrum autem in opere foris affligit. Rursus quia idem spiritus carni debitum non persolvit, ut eam videlicet vel a malo cohibeat, vel in bono exerceat, fit ut ipsa caro justa Dei dispositione non exhibeat spiritui quod debet, hoc est, vel in bono agendo ministerium, vel in appetendo commodo modum. Item, quia caro per negligentiam spiritus laxata, mundo debitum non exhibet, sed ejus affluentiam ad luxum voluptatis intorquet, et ad excitationem virtutis ejus administrationem non obtinet, ipse quoque mundus justa recompensatione ad miseriam spiritus multiplicandam, eam et adversis frangit, et prosperis dissolvit. Hujus autem discordiae quia solus spiritus auctor est, necesse est ut ipse etiam prior ad pacem redeat, et caetera post se subsequenter ad pacem componat. Si enim ipse et Creatori debitam sub
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Hon eñi in iudicio hominis tusti¬
cia consũmatur. & iccirco iudiciũ ho¬
minis p̃cedit ut ꝓbet᷑ homo. deinde
subsequit᷑ uidiciũ dĩ ut remuneret᷑.
Sitotum iudicaret homo. ñ haberet
ro. mundus. Ds̃ debet sp̃in.
ut eum & cognitione u̾icatis illumi¬
net. & amore uirtutis inflãmet. Sp̃c
debet dõinom̃ib quȩ agenda sunt
ab ipso erudiri. & scđm ipsũ oꝑari.
sp̃c debet carni. ut eam & amalis co¬
bibeat. & in bonis exerceat. Caro de¬
bet sp̃ui in bono agendo minist̾ium.
& incõmodo appetendo modũ. Earo
debet mundo ex eiꝰ abundantia qͦd
necessitatis ẽ sumere. qͦd uirtutis est
exercere. Mundus debet carn in ne¬
cessitate subsichium. mexercitatiõe
ncitam̃tum. S sp̃c creatori debitũ
non ꝑsoluit. qr uł ꝑ suꝑbiam elatꝰ¬
contemnit ab eo scientiam u̾itatis
querere. uł ꝑ pigritiam ligatus ac¬
ceptam intelligentiam fastidit oꝑe
exercere. Propcerea & ipse creacorspi¬
ritui debicum iuste negat. ut eum

Expanded text:
ia . Non est in judicio hominis justitia consummata, et idcirco judicium hominis praecedit, ut probetur homo, deinde subsequitur judicium Dei, ut remuneretur. Si totum judicaret homo, non haberet ro, mundus. Deus debet spiritui, ut eum et cognitione veritatis illuminet et amore virtutis inflammet; spiritus debet Deo in omnibus quae agenda sunt ab ipso erudiri et secundum ipsum operari; spiritus debet carni, ut eam et a malis cohibeat, et in bonis exerceat; caro debet spiritui in bono agendo ministerium et in commodo appetendo modum; caro debet mundo, ex ejus abundantia quod necessitatis est sumere, quod virtutis est exercere; mundus debet carni in necessitate subsidium, in exercitatione incitamentum. Sed spiritus Creatori debitum non contemnit ab eo scientiam veritatis quaerere, vel per pigritiam ligatus, acceptam intelligentiam fastidit opere exercere. Propterea et ipse Creator spiritui debitum juste negat, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
qua foueret. Quare gͦ pͥusnoua post
uetera: Quia pietas loquitur ideo
pͥus palpat. postea ꝑcutit. Pusilla¬
nimes enĩ pͥus consolatione fouen¬
di sunt ut surgant. postea t̾rore con¬
firmandi ne cadant. Contumaces
& duri pͥus increpandi st̃ ut tuneañ.
postea fouendi consolatione ne des¬
ꝑent. Cumgͥ pietas loquit᷑ noua et
uetera. cum seueritas loquitur. ue¬
tera &e noua. Uel idõ sequuntur uet̾a
non p̃cedunt. qͥa ex adiecto & suꝑ a-¬

Expanded text:
qua foveret. Quare ergo prius nova, post vetera? Quia pietas loquitur: ideo prius palpat, postea percutit. Pusillanimes enim prius consolatione fovendi sunt, ut surgant. Postea terrore confirmandi ne recidant. Contumaces et duri prius increpandi sunt, ut timeant; postea fovendi consolatione, ne desperent. Cum ergo pietas loquitur, nova et vetera; cum severitas loquitur, vetera et nova. Vel ideo sequuntur vetera, non praecedunt, quia ex adjecto et su
Abbreviated transcription (Latin):
ualis terra. tales terrem. & qua¬
lecęlũ. tales cȩlestes. Sur sũ cunc¬
ta equalia sunt. deorsũ sunt montes
& ualles & alta & ꝓfunda. & humi-¬
lia & excelsa. & dissimilit̃ habentia
cuncta. Mortalis quippe uita pla¬
nũ iter hab̾e non pot̃. f exaltat & hu¬
miliat. & ñc eqͥtatẽ ostendit. ñc uͦ ab¬
ruptum p̃fert & casum minatur.
Propt̃ hoc talis terra quales t̃reni.
Sursum uͦ non ẽ ubi offendas uł p̃¬
capiteris. aut in equalit ambules. s
planũ & equale & consentiens. & mo¬
deratum totũ. & quale cȩlũ tales &
Yedestes.

Expanded text:
ualis terra tales et terreni, et quacoelum tales coelestes . Sursum cuncta aequalia sunt. Deorsum sunt montes et valles, et alta profunda, humilia et excelsa, et dissimiliter habentia cuncta. Mortalis quippe vita planum iter habere non potest, sed exaltat et humiliat, et nunc aequitatem ostendit, nunc vero abruptum praefert, et casum minatur: propter hoc talis terra, quales terreni. Sursum vero non est ubi offendas vel praecipiteris aut inaequaliter ambules, sed planum et aequale et consentiens et moderatum totum. Ideo quale coelum tales et coelestes.
Abbreviated transcription (Latin):
filios boramũ. hic ẽ pastor. Ouis in me-¬
dio ẽ pauꝑ. pastor ds̃. lupꝰ diabolus.
hinc pastor. illinc lupꝰ. humqͣm ex
uno latere occurrunt. Si pastor adex¬
tris. lupꝰ a sinistris. Adextris ẽ mͥ nẽ
cõmouear. Si pastor asinistris. lupus¬
a dexcris. & diabolus stet adextris eius.
& obseruat lupus. & cũ pastor elongat.
lupꝰ appropinquat. cũ pastor redit. lu

Expanded text:
lupus, hinc est pastor. Ovis in medio est pauper, pastor Deus, lupus diabolus. Hinc pastor illinc lupus. Nunquam ex uno latere occurrunt. Si pastor a dextris, lupus a sinistris. A dextris est mihi ne commovear . Si pastor a sinistris, et diabolus stet a dextris ejus, et observat lupus, et cum pastor elongat, lupus a
Abbreviated transcription (Latin):
ut & dm̃ credent. & saluatorẽ expec¬
tarent. qͣmuis eiusdẽ saluationis
suȩ modũ & cempꝰ non cognosc̾ent.
duo eñim homine tancũ sunt. Ha-¬
tura & culpa. & creatorad nacuram
refertur. saluator ad culpam. Suble¬
ge autẽ scͥpta creuit cognitio. qͣndo
iam de ꝑsona redempcoris manifeste
autẽ adhuc amplius excreuit cog¬
nitio. cũ iam ipse saluator ñ ut pͥrs
a multis putabat᷑ solũ hõ. s & ds̃ ue¬
rus manifestatꝰ ẽ. & ipse redemptio¬
nis modus ñ int̾renȩ culmine po¬
testatis. s in morte ꝓbatus ẽ constare

Expanded text:
ut et Deum crederent et Salvatorem exspecut et Deum crederent et Salvatorem exspectarent, quamvis ejusdem salvationis suae modum et tempus non cognoscerent. Duo enim in homine tantum sunt, natura et culpa; et Creator ad naturam refertur, Salvator ad culpam. Sub lege autem scripta crevit cognitio, quando jam de persona Redemptoris manifeste autem adhuc amplius excrevit cognitio, cum ipse jam Salvator non ut prius a multis putabatur solum homo, sed et Deus verus manifestatus est. Et ipse redemptionis modus non in terrenae culmine potestatis, sed in morte probatus est const
Abbreviated transcription (Latin):
amore. Est autem aliud hominum
genꝰ attentius consid̾antiũ statũ uitȩ
fluctuare incipientiũ infide qm̃ mł
tos conspiciunt auersos & alienos a
fide. tam̃ ducti pietate fidei ẽduobus
dubiis hoc eligunt. qͦd doctrina ca¬
tholica docente didicert̃. Istis paxne¬
cessariaest. tribulatio ꝑiculosa. ne
antur. Estasiud genus hominũ qui
certi sunt & confirmati infide sua.
qͦs ds̃ uł ꝑ extĩora muacula confir¬
mauit. uił ꝑ int̾ioren aspirationem
edocuit. Isti tͥbulatione non subuer.¬
tuntur. s exercentur. Sciendũ ẽ etiã
qͦd sicut tres sunt gradus ꝑ qͦs fides
crescit. ita tres gradus funt ꝑ qͦs crescit
cognitio fidei. Primus gradus ẽ cog¬
nitionis fidei. qua nicħ minꝰ umqͣm
fides hab̾e potuit. credere uidelicet
dm̃ ẽe. & eũ saluatorẽ & remunera¬
torẽ expectare. Hȩc cognitio fidei
simplicib ante incarnationẽ uerbi
ad salutẽ suffic̾e potuit. uidelicet

Expanded text:
amore. Est aliud hominum amore. Est aliud hominum genus attentius considerantium statum vitae fluctuare incipientium in fide, quoniam multos conspiciunt aversos et alienos a fide; tamen ducti pietate fidei e duobus dubiis hoc eligunt quod, doctrina catholica docente, didicerunt. Istis pax necessaria est, tribulatio periculosa, ne antur. Est aliud genus hominum qui certi sunt et confirmati in fide sua, quos Deus vel per exteriora miracula confirmavit, vel per interiorem aspirationem edocuit. Isti tribulatione non subvertuntur, sed exercentur. Sciendum est etiam quod sicut tres sunt gradus, per quos fides crescit, ita tres sunt gradus, per quos crescit cognitio fidei. Primus gradus est cognitionis fidei quo nihil minus unquam fides habere potuit, credere videlicet Deum esse et eum salvatorem et remuneratorem exspectare. Haec cognitio fidei simplicibus ante incarnationem Verbi ad salutem sufficere potuit, videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
idem sit sermo in aurib plurium
om̃s ȩqualit̃ qͦd dr̃ intelligunt. s ñ
om̃s equalit credunt. & cognitionẽ
dictorũ om̃s habent. s fidẽ om̃s non
habent. Potest autẽ cognicio fidei
ẽẽsine om̃i fide. fides antẽ sine om̃i
cognitione ẽẽ non pot̃. Multi tamen
credunt. & ñ habent cognitionem
om̃ium eoꝵ. quȩ credunt. qr creden-¬
tib & cognoscentib credunt. & non
norunt ipsi om̃e qͦd credunt. s no¬
runt illi quib credunt. Eiusmodi
fiunt. sicut scͥptum ẽ. Boues arabant.
et asinȩ pascebant᷑ iuxta cos. hii eñi
infide ꝑfectoꝵ. amplius credunt. qͦd
in se credendo minus cognoscunt.
Duob modis crescit fides. deuotiõe
siue constantia. & cognitione. Incre¬
m̃ta fidei ꝑ deuotionẽ. ꝑ tres gradus
ita uiuunt ut natisunt. ñ amando
uł approbando in quo natist̃. qͥce fi
inalio nati eẽnt fideles ñ eẽnt. Consu¬
etudine eñi uiuendi fidẽ tenent non

Expanded text:
idem fit sermo in auribus plurium, idem fit sermo in auribus plurium, omnes aequaliter quod dicitur intelligunt, sed non omnes aequaliter credunt et cognitionem dictorum omnes habent, sed fidem non omnes habent. Potest autem cognitio fidei esse sine omni fide; fides autem sine omni cognitione esse non potest. Multi tamen credunt et non habent cognitionem omnium eorum quae credunt, quia credentibus et cognoscentibus credunt, et non norunt ipsi omne quod credunt, sed norunt illi quibus credunt. Ejusmodi fiunt, sicut scriptum est: Boves arabant, et asinae pascebantur juxta eos . Hi enim in fide perfectorum amplius credunt, qui in se credendo minus cognoscunt. Duobus modis crescit fides, devotione sive constantia, et cognitione. Incrementa fidei per devotionem per tres gradus ita vivunt ut nati sunt, non amando vel approbando in quo nati sunt, qui si in alio nati essent, fideles non essent. Consuetudine enim vivendi fidem tenent, non
Abbreviated transcription (Latin):
untur a nob̾. ut ẽ gaudiũ. tristicia.
aimor & amor quȩ subsistunt in no¬
bis& sentiunt᷑ a nobis. Hullo hoꝵ
modoꝵ. inuisibilia dĩ capiuntur
in nob̾. quȩ solum credunt᷑ a nob̃.
heq em̃i ꝑactũ p̃sentia sunt. neq
in similitudine aliqua cõprehen¬
lipossunt. neq quẽadmodum
illa quȩ in nob̾sunt & sentiunt᷑ a no¬
bis.Ergo fidesola subsistunt in nobis.
& subsistentia eoꝵ est fides eoꝵ qna ͤ¬
creduntur qi sunt. s ñ qualia st̃ com¬
p̃hendunt᷑. Sic itaq ꝑsolam fidem
subsistunt in nobis. & sola fide ꝓban¬
tur a nobis. nec aliud argumentũ
hab̾e possumꝰ. nͥqr credimus illa fide
que rõne non com p̃hendimus.
Hec descͥptio fidei ostendit qͥd faciat
fides. s in eo ñ diffinitur qͥd sit fides.
Est autẽ diffinicio fidei hȩc. fides ẽ
uoluntaria quȩdã certitudo absen¬
tiũ supͣ opinionẽ & infra scientiam
constituta. & sciendũ qi aliud est
cognitio fidei. aliud fides. Cũ eñi

Expanded text:
itia, timor et amor, quae subsistunt in nobis, et sentiuntur a nobis. Nullo horum modorum invisibilia Dei capiuntur in nobis, quae solum creduntur a nobis. Neque enim per actum praesentia sunt, neque in similitudine aliqua comprehendi possunt, neque quemadmodum illa quae in nobis sunt, et sentiuntur a nobis. Ergo fide sola subsistunt in nobis, et subsistentia eorum est fides eorum qua creduntur, quia sunt sed non qualia sunt comprehenduntur. Sic itaque per solam fidem subsistunt in nobis, et sola fide probantur a nobis; nec aliud argumentum habere possumus, nisi quia credimus illa fide quae ratione non comprehendimus. Haec descriptio fidei ostendit quid faciat fides, sed in eo non diffinitur quid sit fides. Est autem diffinitio fidei haec: Fides est voluntaria quaedam certitudo absentium supra opinionem, et infra scientiam constituta. Et sciendum quod aliud est cognitio fidei, aliud fides. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
naturȩ sunt. ita caritas bonũ
est uirtutum omĩum. qua qͥhabet
scđm aliqͥd omnẽ uirtutẽ ht̃. Ha¬
bet cm̃ scdm affectum etiam illas qͣs
scđm effectũ ñ habet. Uirtuces enim
affectu hab̾e ꝑ gr̃am. studiũ & m̾icũ
humanũ ẽ. effectu autẽ eas habere
munꝰ diuinum. Uoluntas em̃ ho¬
minis ẽ pocestas uͦ dĩ. Ita uoluntas
hominis ẽ ex dõbona. mala ex ho¬
mine. Potestas dĩ est in malo homi¬
m ad malũ bona. in bono homini
ad bonũbona. Propter hoc qͥ carica¬
tẽ habet. totũ habet. & qui ñ ht̃ nicħ¬

Expanded text:
as bonum est virtutum omnium: quam qui habet, secundum aliquid omnem virtutem habet. Habet enim secundum effectum etiam illas quas secundum effectum non habet. Virtutes enim affectu habere per gratiam, studium et meritum humanum est; effectu autem eas habere, munus divinum. Voluntas enim hominis est; potestas vero Dei. Ita voluntas hominis bona est ex Deo, mala ex homine. Potestas Dei est in malo, homini ad malum bona; in bono, homini ad bonum bona. Propter hoc qui charitatem habet, totum habet; et qui non habet ni
Abbreviated transcription (Latin):
Reterita. p̃scntia. & futura.
quasi unũ corpus ȩt̃ntatis
ꝑficiunt. Pret̾ita amare insipien¬
tis est. p̃sentia stulti. futura pruden¬
tis. Pret̾itorum pietas ẽ. presentiũ
efurientes beati sunt. Nec idõ tam̃
beati qi esuruint. s idõ qͥa satura¬
buntur. Si eñ desidium semꝑ eẽt
et effectus nimqͣm eẽt pęna pocius
& miseria ñ bĩtudo hoc eẽt. S mise

Expanded text:
eterita, praesentia et futura quasi unum corpus aeternitatis perficiunt. Praeterita amare insipientis est, praesentia stulti, futura prudentis. Praeteritorum pietas est, praesentium esurientes beati sunt. Nec ideo tamen beati, quia esuriunt; sed ideo, quia saturabuntur. Si enim desiderium semper esset et effectus nunquam esset, poena potius et miseria non beatitudo hic esset. Sed mise
Abbreviated transcription (Latin):
gem audisse ñ fecisse consũmatam
iusticiã. istos docuit ñ compunxit.
&& damnauit. ut dũ alt̾m sine alt̾o
uicissim hab̃e cognoscunt᷑ reprobi.
utrũq necaessariũ sibi fore incelli¬
gant electi. & qui alt̾m hab̾e se cog¬
noscit ñ de uirib suis p̃fumat. sed
ab illo humiliter postulet qͦd non
habet. a quo quibdam alt̾m accc¬
pisse ñ ꝓfuit. qm̃ alt̾m districte iu¬
dicandis non impendit. Non eñi
acciꝑe meret᷑ qͦd non habet. qͥ a se
hab̾e se putat qͦd habet. & ꝓpterea
uicissim ẽ duob alt̾m adõ tribiit᷑.
ealt̾m subtrahitur. ut ubi utrũq
simul est. ab ipso ẽẽ utrũq demon¬
icipiamꝰ. qͥd sit fides ipsa inspicere
debemꝰ. Apłs sic definit fidẽ. Fides ẽ
substantia rerum sꝑandarũ. argu¬
mentũ non apparentiũ. Cum em̃
resquȩ libet apud nos subsistant. uł
pactũ qñ uidelicet p̃sentes sensu
comp̃hendunt᷑. uł ꝑ incellectum

Expanded text:
gem audisse non fecisse consummatam gem audisse non fecisse consummatam justitiam, istos docuit, non compunxit et damnavit, ut dum alterum sine altero vicissim habere cognoscuntur reprobi, utrumque necessarium sibi fore intelligant electi, et qui alterum habere se cognoscit, non de viribus suis praesumat, sed ab illo humiliter postulet quod non habet, a quo quibusdam alterum accepisse non profuit, quoniam alterum districte judicandis non impendit. Non enim accipere meretur quod non habet, qui a se habere se putat quod habet; et propterea vicissim e duobus alterum a Deo tribuitur, et alterum subtrahitur, ut ubi utrumque simul est ab ipso esse utrumque demonincipiamus, quid sit fides ipsa inspicere debemus. Apostolus sic definit fidem: Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apperentium . Cum enim res quaelibet apud nos subsistant, vel peractum quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum,
Abbreviated transcription (Latin):
pharnaum. qͥa suntyro & sidone ħ
facta fuissent. iamolim incinere et
cilicio pęnitentiam egissent. hoc gͦ
mirũ uidecur quare iħc qͥ futuroꝵ
om̃ium scientiã habuit in caphar¬
naum p̃dicauit. cũ illoꝵ. duriciam
tantam ẽẽ p̃sciret ut u̾tatẽ etiam ob¬
latam ñ reciꝑent. & quare itẽ indyro
& sidone illa oꝑatus non ẽ quȩ oꝑatꝰ
ẽ incapharnaum & becbsaida. cum
istos tales ẽẽ non ignoraret qͥ facileu̾i¬
tatẽ reciꝑent. si audire illam & agno¬
scere potuissent. Sicut eñiimpium
indetur obedientes descrere. sic stul¬
tum uidetur om̃ino rebelles doce¬
re.S illud iudicii fuit. hoc exem¬
pli. He enĩ homo solũ affectũ bo¬
nisine agnitione suffic̾e putet. acꝑ
hoc affectũ se hab̾e sentiens bonica¬
tis uerbũ u̾itatis ñ reqͥrat. ille com¬
punxit ñ docuit nec saluauit. Et
nerursum solam u̾itatis agnitio.¬
nẽ sufficientẽ putet ad salutẽ. & le¬

Expanded text:
pharnaum! quia si in Tyro et Sidone haec pharnaum! quia si in Tyro et Sidone haec facta fuissent, jam olim in cinere et cilicio poenitentiam egissent . Hoc ergo mirum videtur, quare Jesus, qui futurorum omnium scientiam habuit, in Capharnaum praedicavit, cum illorum duritiam tantam esse praesciret, ut veritatem etiam oblatam non reciperent. Et quare item in Tyro et Sidone illa operatus non est, quae operatus est in Capharnaum et Bethsaida, cum istos tales esse non ignoraret, qui facile veritatem reciperent, si audire illam et agnoscere potuissent. Sicut enim impium videtur obedientes deserere, sic stultum videtur omnino rebelles docere. Sed illud judicii fuit, hoc exempli. Ne enim homo solum affectum boni sine agnitione sufficere putet, ac per hoc affectum se habere sentiens bonitatis, verbum veritatis non requirat, illos compunxit, non docuit, nec salvavit. Et ne rursum solam veritatis agnitionem sufficientem putet ad salutem, et le
Abbreviated transcription (Latin):
uolens dñs qm̃ ab ipso sit & do¬
num erus & qn u̾itatẽ cognoscimus.
& qͣndo agnitã debita deuocione uene¬
ramur. quibusdam ueritatẽ p̃dicauit.
quoꝵ corda ad dilectionẽ u̾itatis ñ
emolliuit. quoꝵdã uero corda affec-¬
tu bonitatis emollunt. s agnitione
m̾̃tatis ñ illuminauit. In illis arauit
& ñ seminauit. duriciẽ frangens
s uerbũ nonspargens. In istis uͦ se¬
minauit. s ñ arauit. uerbũ spargcis.
& duriciam non frangens. ut &
utrumq ab eo ẽẽ sciamꝰ. & utrumq
ab ipso pet̾e discam. cũ neutrũ sine
aslt̾o ad salutẽ sufficiens ẽẽ agnoscimꝰ.
Sic soluitur qͦd qͥdã ex eugł̃io ꝓpon̾e
solent.cur ds̃ in carne ueniens illis
uerbũ non recepturos ẽẽ p̃sciuit. &
qͥbdam aliis p̃dicationis uerbum
non impendit. qͦs credicuros si docen¬
tem audissent agnouit. Quorũdã
eñi duriciam increpans qͥb ueri-¬
tas p̃dicata fuerat. sic ait. Uc tibi
cororaum. uetͥ bethsaida. uet̾ ca-¬

Expanded text:
nus quod ab ipso sit et donum ejus, et quando veritatem cognoscimus, et quando agnitam debita devotione veneramur, quibusdam veritatem praedicavit, quorum corda ad dilectionem veritatis non emollivit; quorumdam vero corda affectu bonitatis emollivit, sed agnitione veritatis non illuminavit. In illis aravit et non seminavit, duritiem frangens, sed verbum non spargens. In istis vero seminavit, sed non aravit, verbum spargens, et duritiam non frangens, ut et utrumque ab eo esse sciamus, et utrumque ab eo petere discamus, cum neutrum sine altero ad salutem sufficiens esse agnoscimus. Sic solvitur quod ex Evangelio proponere solent, cur Deus in carne veniens illis verbum non recepturos esse praescivit, et quibusdam aliis praedicationis verbum non impendit, quos credituros si docentem audissent, agnovit. Quorumdam enim duritiam increpans, quibus veritas praedicata fuerat, sic ait: Vae tibi Corozaim, vae tibi Bethsaida, vae tibi Ca
Abbreviated transcription (Latin):
ñs dixit. In quacũq die come¬
deris ex eo morte morieris. Mu¬
sier dixit. ne forte moriamͣ. diabolꝰ
dixit. nequaqͣm moriemini. Dñs af¬
firmauit. mulier dubitauit. diabo¬
lus negaurit. Quigͦ dubitauit ab af¬
firmante recessit. & neganti appro¬
pinquauit. Simulier non dubitas¬
set. forte diabolus ñ negasset. S de¬
dit audatiam. quȩ inchoauit mali¬

Expanded text:
nus dixit: In quacumque die comederis ex eo morte morieris . Mulier dixit: Ne forte moriamur . Diabolus dixit: Nequaquam moriemini . Dominus affirmavit, mulier dubitavit diabolus negavit. Qui ergo dubitavit, ab affirmante recessit, et neganti appropinquavit. Si mulier non dubitasset, forte diabolus non negasset. Sed dedit audaciam, quae incohavit mali
Abbreviated transcription (Latin):
hoc mirũ est qͦd etiam confusio¬
ñe mundanã mordinata non relin¬
quint sapientia diuina. Respon¬
dent eñi ibi etiam oꝑa tenebrarũ.
& non ẽ quod requirat alt̾m. qͥa iusta
ordinatio nicħ relinqͥt mordinatũ.
& unicinq qͦd suũ est tribuit. & qͦd
sibi confusum ẽ illisine ordine & dis¬
posicione ẽẽ non potest. S & illa confu¬
sio interna cordium malorũ non ef¬
fugit disposicionẽ illius. ubi lucifu¬
ge cogitationes & desidia tenebrosa
in occulto fluitantia respondent si¬
bi. qͥa iustũ iudiciũ sicut ꝑsapienti¬
am cuncta intelligit. ita ꝑ equitatẽ
nicħ sine recͥbutione relinqͥt. Qͥd sit qd̾¬
ontransinu. non transmutat᷑.¬

Expanded text:
hoc mirum est quod etiam confusionem mundanam inordinatam non relinquit Sapientia divina. Respondent enim ibi etiam opera tenebrarum, et non est quod requirat alterum, quia justa ordinatio nihil relinquit inordinatum, et unicuique quod suum est tribuit, et quod sibi confusum est, illi sine ordine et dispositione esse non potest. Sed et illa confusio interna cordium malorum non effugit dispositionem illius, ubi lucifugae cogitationes et desideria tenebrosa in occulto fluitantia respondent sibi, quia justum judicium sicut per sapientiam cuncta intelligit, ita per aequitatem nihil sine retributione relinquit. TIT. XXX. Quod Deus non transmutat