comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
superius dixi. alterum enim terribiliter muleatum in corꝑe:
alterum miserlcorditer mutatum in corde : ambos mirabiliter cõ¬
prehendit in consiliis que cogitabant. his ita petactis. cepit
iam in ciuitate ep̃c tota libertate disponere ⁊ ordinare de
omnbus pertinentibus ad ministerium suum: non tamẽ
sine continuo discrimine uite sue. Nam ⁊ si iam nemo qui
palam noceret: ab insidiantibus tamen. nec locus satis tutꝰ
episcopo erat. nec tempus feriatum. Et deputati sunt ei uiri
armati ad custodiam die ac nocte: sed ille magis in domino
confidebat. fuit uero consilium. prefatum scismaticum in¬
sequi. eo quod seduc̾et multos. ex insignibus que ferebat.
suadens omnibus se episcopum esse debere: ⁊ sic sollicitans
plebes aduersus malachiam atq ecclesie unitatem. Et fecit
sic. Et sine difficultate ita in breui uniuersas sepiuit uias
eius. per gratiam sibi a domino datam ⁊ quam habebat

Expanded text:
superius dixi. Alterum enim terribiliter mulctatum in corpore, superius dixi. Alterum enim terribiliter mulctatum in corpore, alterum misericorditer mutatum in corde, ambos mirabiliter comprehendit in consiliis, quae cogitabant. 27. His ita peractis, coepit jam in civitate Episcopus tota libertate disponere et ordinare de omnibus pertinentibus ad ministerium suum, non tamen sine continuo discrimine vitae suae. Nam etsi jam nemo qui palam noceret, ab insidiantibus tamen nec locus satis tutus Episcopo erat, nec tempus feriatum. Et deputati sunt ei viri armati ad custodiam die et nocte: 671 sed ille magis in Domino confidebat. Fuit vero consilium, praefatum schismaticum insequi eo quod seduceret multos ex insignibus quae ferebat, suadens omnibus episcopum se esse debere; et sic sollicitans plebes adversus Malachiam, atque Ecclesiae unitatem. Et fecit sic: et sine difficultate ita in brevi universas sepivit vias ejus per gratiam sibi a Domino datam, et quam habebat
Abbreviated transcription (Latin):
stupere lacertos: sie non fuit qui extenderet manum. Nam
⁊ is quoq qui caput malicie uidebatur: assurgit ei potius
quam insurgit. Ubi signum o homo quod dederas in mor¬
tem pontificis: hoc magis honoris. quam mortis signum.
defferre est hoc: non mortem inferre. Res mira. pacem offe¬
runt: qui necem parauerant. Non est quod abnuat: qui
et uige perriculo quesierat eam. Itaq facta est pax: ⁊ dam
firma. ut ab illa die hostem sacerdos non modo pacatum¬
fuerat habuent. sed subditum. sed deuotum. Quo audito.
fideles quiq gauisi sunt: quod non modo saluatus sit
sanguis innorius in die illa: sed et nocentium multo¬
rum anime. malachie meritis euaserĩt ad salutem. Et
apprehendit omnes circumqruaq timor. audientes quo¬
modo duos inimicorum eius qui uiderentur᷑ ferociores
⁊ fortiores in generatione sua. sic subita uirtute prostra¬
uit deus: istum loquor qui in manibus est. ⁊ eum de quo

Expanded text:
stupere lacertos: sic non fuit, qui extenderet manum. Nam stupere lacertos: sic non fuit, qui extenderet manum. Nam et is quoque, qui caput malitiae videbatur, assurgit ei potius quam insurgit. Ubi, quaeso, signum, o homo, quod dederas in mortem Pontificis? Hoc magis honoris signum, quam mortis indicium. Deferre est hoc, non mortem inferre. Res mira! pacem offerunt, qui necem paraverant. Non est quod abnuat, qui et vitae periculo quaesierat eam. Itaque facta est pax, et tam firma, ut ab illa die hostem Sacerdos non modo pacatum habuerit, sed subditum, sed devotum. Quo audito, fideles quique gavisi sunt, quod non modo salvatus sit sanguis innoxius in die illa; sed et nocentium multorum animae, Malachiae meritis, evaserint ad salutem. Et apprehendit omnes circumquaque timor, audientes quomodo duos inimicorum ejus, qui viderentur ferociores et fortiores in generatione sua, sic subita virtute prostravit Deus: istum loquor, qui in manibus est, et eum de quo
Abbreviated transcription (Latin):
aliama sane formam quam ab illo accepimus: qui humiliauit
semetipsum factus obediens usq ad mortem. Quis michi det
hanc relinꝗtiere filiis signatam singuine meo : Esperimini
certe.an sacerdos uoster digne satis a xp̃o didicerit. mortem
non tunere pto ꝓpo. Et lugens cepit itt. Reneibus cumnetis et
supplicantibus ne tantum cuperet pro ip̃o mori. ut tantum
xp̃i gregem desolatum relinqueret. Uerum ille totam spem
suam ponens in domino. tota alacritate perrexit: tribus tancũ
comitatus discipulis paratis mori cum eo. Qui ut calcato limi¬
ne domius. repente se medio intulit armatorum. scuto fidei ipse
munitus: concidere facies omnium. quia pauor irruit suꝑ
eos: ita ut soicere posset ep̃c. Qui tribulant me inimici mei:
ipsi infirmati sunt. ⁊ ceciderunt. hoc uerbum uerum est.
id̾es hostiam stantem: carnifices ferro armatis manibus
undiq circumstantes.⁊ qui immolaret non erat. putares

Expanded text:
aliam sane formam, quam ab illo accepimus, qui humiliavit aliam sane formam, quam ab illo accepimus, qui humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem. Quis mihi det hanc relinquere filiis signatam sanguine meo? Experiemini certe, an sacerdos vester digne satis a Christo didicerit, mortem non timere pro Christo. » Et surgens, coepit ire flentibus cunctis et supplicantibus, ne tantum cuperet pro Christo mori, ut tantum Christi gregem desolatum relinqueret. 26. Verum ille totam spem suam ponens in Domino, tota alacritate perrexit, tribus tantum comitatus discipulis, paratis mori cum eo: qui ut calcato limine domus repente se medio intulit armatorum, scuto fidei ipse munitus; concidere facies omnium, quia pavor irruit super eos, ita ut dicere posset Episcopus: Qui tribulant me inimici mei, ipsi infirmati sunt, et ceciderunt . Hoc verbum verum est. Videres hostiam stantem, carnifices ferro armatis manibus undique circumstantes: et qui immolaret, non erat. Putares
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum potius ad ep̃m debere uenire: ecclesiam esse competen¬
tiorem locum firmande pacis. siquidem presenserant dolum:
subiungunt qui missi erant. hoc tutum ñ esse principi: timere
eum capiti suo: nec se credere turbis. que se ante hos dies causa
episcopi piope modum interemissent. Contendentibus in hunc
modum. illis quidem ut iret. istis uero ne iret. ep̃c cupidus pacis.
⁊ moitis non cimidus. sinite inquit fratres. sinice me imi¬
tari magistrum meum. Sine causa sum xp̃ianus: si xp̃m
non sequor. forte flecto humilitate tyrannum: et si non
uineo. camen exhibens oui pastor. sacerdos laico. quod michi
debuerat ille. Uos quoq quod in me est: non parum edifico exẽ¬
plo cali. Quid enim si contingat occidi: No recuso morsi: utt
uos uite ex me teneatis eiemplum. Oporcet ep̃m ut ait ep̃orũ
princeps. non dominam inclero: sed formam fiem gregis. haud̾

Expanded text:
ipsum potius ad Episcopum debere venire; ecclesiam esse competenipsum potius ad Episcopum debere venire; ecclesiam esse competentiorem locum firmandae pacis: siquidem praesenserant dolum. Subjungunt qui missi erant, hoc tutum non esse principi: timere eum capiti suo, nec se credere turbis, quae se ante hos dies causa Episcopi propemodum interemissent. Contendentibus in hunc modum, illis quidem ut iret, istis vero ne iret; Episcopus cupidus pacis, et mortis non timidus: « Sinite, » inquit, « Iratres, sinite me imitari Magistrum meum. Sine causa sum christianus, si Christum non sequor. Forte flecto humilitate tyrannum, et si non, vinco tamen exhibens ovi pastor, sacerdos laico, quod mihi ille debuerat. Vos quoque, quod in me est, non parum aedifico exemplo tali. Quid enim si contingat occidi? Non recuso mori, ut vos vitae ex me teneatis exemplum. Oportet episcopum, ut ait episcoporum Princeps, non dominari in clero, sed formam fieri gregis . Haud
Abbreviated transcription (Latin):
signia sacra circunferens. Que ubiq ostentans. ubiq eoꝵ
gratia receptabatur: concilians sibi per hec animos om¬
nium: ⁊ amalachia quosq potuisset auercens. hec ille. Erat
autem princeps quidam de potentioribus inique proge¬
niei: quem rex priusquam ciuitadem exiret. iurare coe¬
gtet poemi deinere eyileapo aueptis e es insupet obsdib
multis. Is post regis exitum nichllominus ciuitatem ingressus: con¬
silium habuit cum propinquis et amicis: quomodo sanctum do¬
lo tenerent et occiderent. Gimebant uero plebem. Et coniurantes
in necem malacbie. constituere locum et diem: et traditor dedit
signum. Ipso die cum uespertina iam sollempnia in ecclesia cele¬
braret antistes cum uniuerso clero. ⁊ multitudine populi: mittit
ad ipsum nequam ille uerbis pacificis: rogans quatinus ad se dig-¬
netur discẽdere: ut faciat paceni. Respondentibus qui assistebũt.

Expanded text:
signia sacra circumferens: quae ubique ostentans, ubique eorum signia sacra circumferens: quae ubique ostentans, ubique eorum gratia receptabatur, concilians sibi per haec animos omnium, et a Malachia, quosque potuisset, avertens. Haec ille. 25. Erat autem princeps quidam de potentioribus iniquae progeniei, quem Rex priusquam civitatem 670 exiret, jurare coegerat pacem tenere Episcopo, acceptis ab eo insuper obsidibus multis. Is post Regis exitum nihilominus civitatem ingressus, consilium habuit cum propinquis et amicis, quomodo sanctum dolo tenerent, et occiderent: timebant vero plebem. Et conjurantes in necem Malachiae, constituere locum et diem, et traditor dedit eis signum. Ipso die cum vespertina jam solemnia in ecclesia celebraret Antistes cum universo clero et multitudine populi, mittit ad ipsum nequam ille in verbis pacificis in dolo, rogans quatenus ad se dignetur descendere, ut faciat pacem. Respondentibus qui assistebant,
Abbreviated transcription (Latin):
incubatore intrauit ardinacha: pontifex ⁊ in etropo¬
litanus totius hybernie. Rege uero ceterisq qui introduxe¬
rant eum ad propria remeantibus. ipse remanet in manu
dei: ⁊ remanent illi foris pugne. intus timores. Nam ecce
uiperea soboles frendens ⁊ uociferans se ex heredari: tota
se intus ⁊ foris suscitat aduersus dominum. ⁊ aduersum
ip̃m eius. Porro nigellus uidens sibi imminere fugam. cu¬
lit secum insigna quedam sedis illius: textum scilicet eu¬
uangelorum. qui fuit beati patritii: baculumq auro
tertum. ⁊ genimis pretiosissimis adornatum. quem
nominant baculum iħu: eo quod ipse dominus ut fert
opinio ium suis manibus tenuerit atq formauerit. Et hec
summe dignitatis ⁊ uenerationis ingente illa. Nempe no¬
tissima sunt celeberrimaq inpopulis: atq in ea reueren¬
tia apud omnes. ut qui illa uisus habere fuerit. ipsum ha¬
beat ep̃m populus stultus ⁊ insipiens. Ibat homo girouagus.
⁊ alter sachanas circiubat terram. ⁊ perambulabat eam: in¬

Expanded text:
incubatore, intravit Ardmacha, pontifex et metropolitanus totius Hiberniae. Rege vero caeterisque, qui introduxerant eum, ad propria remeantibus, ipse remanet in manu Dei, et remanent illi foris pugnae, intus timores. Nam ecce viperea soboles, frendens et vociferans se exhaeredari, tota se intus et foris suscitat adversus Dominum, et adversus Christum ejus. Porro Nigellus videns sibi imminere fugam, tulit secum insignia quaedam Sedis illius, textum scilicet Evangeliorum, qui fuit beati Patricii, baculumque auro tectum, et gemmis pretiosissimis adornatum, quem nominant baculum Jesu, eo quod ipse Dominus ut fert opinio eum suis manibus tenuerit, atque formaverit. Et haec summae dignitatis et venerationis in gente illa. Nempe notissima sunt celeberrimaque in populis, atque in ea reverentia apud omnes, ut qui illa habere visus fuerit, ipsum habeat episcopum populus stultus et insipiens. Ibat homo gyrovagus, et alter satanas circuibat terram, et perambulabat eam, in
Abbreviated transcription (Latin):
men ⁊ ipse & quid̾ interoũ eductas Excussus ñqua i tta
nociaret cordis leciciã ut ori graciã ñ miueret: s augeres
Tamꝰ mõdest᷑. ut senitatis ñ posset esse suspectꝰ taiteullus tam̃
it hs lexẽ itulcũ ab omni tͥstioie: neuo. uł nebulo uen̾dieare
sułfic̾et. O munus ꝑfectũ : d bolos iustũ pongue. E obsequiũ¬
gratũ m̃te .i. manu: Qua bonus oon deo. in oĩonib ocio¬
si: ꝙͣ bomis hominib in sudorib ꝯccurati Pp̃o huuismedi
ergo dilectꝰ deo ⁊ hominib. Nõ iniugrito dhodie malachras
in consoicio angelorũ recipit᷑. re adeptꝰ qd nomine dice

Expanded text:
men et ipse, equidem interdum eductus, excussus nunquam, qui ita nuntiaret cordis laetitiam, ut ori gratiam non minueret, sed augeret; tam 142 modestus, ut levitatis non posset esse suspectus; tantillus tamen, ut hilarem vultum ab omni tristitiae naevo vel nubilo vindicare sufficeret.  manu! Quam bonus odor Deo in orationibus otiosi! quam bonus hominibus in sudoribus occupati! 5. Pro hujusmodi ergo dilectus a Deo et hominibus, non immerito hodie Malachias in consortium angelorum recipitur, re adeptus, quod nomine dice
Abbreviated transcription (Latin):
et gaudio sp̃e sancti occupatis. cum ipse quasi iinpotens ⁊ nes¬
cius laboris ipsius sedere sibi ⁊ requiescere iuberetur. ad modum con¬
tristatus ad orationȩm confugit: cum magnis lacrimis postulans a
astantem. ⁊ magna auctoritate precipientem fiducialiter loqui quicquid ei
suggereret᷑ in aꝑtione oris sui. qm̃ non ipse esset qui loqueret᷑. sed sp̃esẽs.¬
tũtebatur aliquando pater sanctus a pratis: obuiam habuit mu¬
lierem. paruum filium in brachiis deportantem. ab utero matris
habentem manum aridam ⁊ brachium totum. Motus autem lacrimis ma
tris ussit puerum deponĩ. factaq oratione. continuo signans puerum ⁊
brachium ⁊ manum eius: dixit muliem ut uocaret filium suum d oca¬
uit illa infantem. ⁊ accurit. ac utroq brachio amplexatus matrem suam:
sanus factus est ex ea hora .o¬

Expanded text:
et gaudio sancti Spiritus occupatis, cum ipse quasi impotens et neset gaudio sancti Spiritus occupatis, cum ipse quasi impotens et nescius laboris ipsius, sedere sibi et requiescere juberetur, admodum contristatus, ad orationem confugit, cum magnis lacrymis postulans a astantem, et magna auctoritate praecipientem, fiducialiter loqui quidquid ei suggereretur in apertione oris sui; quoniam non ipse esset qui loqueretur, sed Spiritustebatur aliquando Pater sanctus a pratis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad eum, ab utero matris habentem manum aridam, et brachium tortum. Motus autem lacrymis matris et precibus, jussit puerum deponi; factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit, et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora.
Abbreviated transcription (Latin):
amator. deuotissime sanc̾itatis eius consiliis adherebat. Cumq aduersus
eum insurrgassent. non solum uicini pͥncipes. adiuncti potentie re¬
gis. uerum etiam fere omnes sui recessissent ab eo. comitis euasio tã¬
in desperationem uenerat. hec audiens uir sanctus. qui in talibussib
parcere nesciebat. ut pote pietatis usceribus affluens: decreuit se cantis
malis opponere. tandeni multorum. adiutus orationibus religiosorum as¬
sidue clamabat ad dominum. ⁊ allegationibus diuinis intereurrentib.
eo mediante de tumuere procelle. ⁊ reuersa est inter regem ⁊ pͥncipera
tranquillicatis ⁊ pacis desiderata serenitas. de qua uidelicet pare spem
bonam ab initio idem uir dei conceperat: sicut quidam fratres sui se
ab ipso audisse testati sunt. uenturam eiusdem concito principis eua¬
siõnem: que quas incredibilis uidebatur euidenter eis predixisset̃:
essis tempore fratribus ad secandum cum feruore

Expanded text:
amator, devotissimae sanctitatis ejus consiliis adhaerebat. Cumque adversus amator, devotissimae sanctitatis ejus consiliis adhaerebat. Cumque adversus cum insurrexissent non solum vicini principes adjuncti potentiae Regis, verum etiam fere omnes sui recessissent ab eo; Comitis evasio in dispersionem jam venerat. Haec audiens Vir sanctus qui in talibus sibi parcere nesciebat, utpote pietatis visceribus affluens, decrevit se tantis malis opponere. Tandem multorum adjutus orationibus Religiosorum, assidue clamabat ad Dominum, et allegationibus divinis intercurrentibus, eo mediante detumuere procellae, et reversa est inter Regem et Principem tranquillitatis et pacis desiderata serenitas. De qua videlicet pace spem bonam ab initio Vir Dei conceperat, sicut quidam fratres sui se ab ipso audisse testati sunt, concito venturam ejusdem principis evasionem, quae quasi incredibilis videbatur, evideessis tempore fratribus ad secandum cum fervore
Abbreviated transcription (Latin):
heati petri. et sancte matris. tut romaner eclefie incandescen¬
ce peor leonis. icismatei feruor. eue cesigioris. et diselttions
suseperit defendendam. ⁊ se murum inexpugnabilem pro domo dei oppo¬
nens. animos regum et principum. et aliarum. tara ecelesiastiearum quã
secularsum ꝑsonarum ad eatholice ecclesie unitatem. et beati petr as no¬
stram obedientiam frequentibus argumentis. et ratione munitis. induere
iaborauerat: magna que ecelesie dei ⁊ nobis prouenit utilitas manifestat
post eeditum patris ab urbe uix pertriennium opcata quiete potitus. regn
frantie uehementer turbato obsimultates que inter regem ludouicũ.
⁊ comitem theobaldum emerserunt: rursus ad labores reformande pacis
expetit᷑. Is enim comes pocens in regno. totus elemosinis deditus.⁊ studio
pietatis intentus: omnium seruorum dei et sancte religionis pronitͦ

Expanded text:
beati Petri et sanctae matris tuae Romanae Ecclesiae, incandescenbeati Petri et sanctae matris tuae Romanae Ecclesiae, incandescente Petri Leonis schismate, fervor tuae religionis et discretionis susceperit defendendam, et se murum inexpugnabilem pro domo Dei opponens, animos regum et principum et aliarum tam ecclesiasticarum, quam saecularium personarum ad catholicae Ecclesiae unitatem, et beati Petri ac nostram 1264 obedientiam frequentibus argumentis et ratione munitis inducere laboraverit; magna, quae Ecclesiae Dei et nobis provenit, utilitas manifestat. » 64. Post reditum Patris ab Urbe, vix per triennium optata quiete potitus, regno Franciae vehementer turbato ob simultates, quae inter regem Ludovicum et comitem Theobaldum emerserunt, rursus ad labores reformandae pacis expetitur. Is enim comes potens in regno, totus eleemosynis deditus, et studio pietatis intentus, omnium servorum Dei et sanctae religionis promptus
Abbreviated transcription (Latin):
latione suscipitur. Meminit idem pater illius temporis. et oꝑis.
in sermone super cantica canticorum. xͦx.iiͦii: sic scribens. hoc
demum fratres tercio redum ab urbe nostrum clementior
oculus e celo respexit: et uultus tandem serenior desuper ar¬
risit nobis. Quieuit leonina rabies. fiem accepit malitia: ee¬
clesia pacem rerepit. Ad nichilum deductus. est in conspectu
eius malignus: qui eam per hoc fere octenmum. diro scis¬
mate conturbarat. Uestris desideriis ddñatus. sum : uestus
me profectibus paro. quorum uiuo meritis. uolo uiuere stu¬
diis et saluti. hoc iꝑse de se. quod uiuebat. quod bona. age¬
bat. fratrum meritis totum ascribens. Ad stũdiar sansta reuer¬
sus. ceptum amplectitur epithalamium. Quam efficatiter.
uero quamq euidenter in tempore ire factus fuent reconcili¬
atio innocentii pape super hoc scribentis ad eum. uerba de¬
monstrant. Quam firma ait. perseuerañtiqu ednstalicia causam

Expanded text:
latione suscipitur. Meminit idem Pater illius temporis et operis latione suscipitur. Meminit idem Pater illius temporis et operis in sermone super Cantica canticorum vigesimo quarto sic scribens: « Hoc demum, fratres, tertio reditum ab Urbe nostrum clementior oculus e coelo respexit; et vultus tandem serenior desuper arrisit nobis. Quievit Leonina rabies, finem accepit malitia, Ecclesia pacem recepit, ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus, qui eam per hoc fere octennium diro schismate conturbarat. Vestris desideriis donatus sum, vestris me profectibus paro: quorum vivo meritis, volo vivere studiis et saluti. » Hoc ipse de se quod vivebat, quod bona agebat, fratrum meritis totum adscribens, ad studia sancta reversus, coeptum amplectitur epithalamium. Quam efficaciter vero quamque evidenter in tempore irae facta fuerit reconciliatio, Innocentii papae super hoc scribentis ad eum verba demonstrant. « Quam firma, ait, perseverantique constantia causam
Abbreviated transcription (Latin):
ratur. Abbas clareuallis in mira reuereatia habetur. Ab om̃ib
auctor pacis et pater patrie predicatur. Sedatis omnibus et
compolitil: uit. pautis diebus. potuittꝰr detiues qui septem adius
et ultra proresarcieda tadem scissione sudauerat. Exeuti¬
cem roma ꝓseqͥuitut. deduct deriis: honorat populus: ⁊iiuer¬
sa nobilitas ednũtatur.neq enim pocerat sine cõmuni merore
dimieti: qui rolelatur. amore conimuni. Redieas autem
p̾ater sanctus ab u̾rbe. ex sanctorum apostolorum. martirũq
corporibus exenia secum retulit preciosa: haud modicum bũe
inter cetera su reputans fructum esse laboris: tanta exulta¬
tione ecclesia illum gallitana recepit: ut non minorem ui¬
deretur de suo redicu exbere quam de pace reddita nuntiare
leticiam. sic igit᷑ firmata pace. uit der ad suos regredicur. et quo¬
cumq rediens uenit. speualiter a filiis cum ingenti gratu¬

Expanded text:
ratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus ratur. Abbas Clarae-Vallis in mira reverentia habetur, ab omnibus auctor pacis, et pater patriae praedicatur 63. Sedatis omnibus et compositis, vix paucis diebus potuit detineri, qui septem annis et ultra pro resarcienda eadem scissione sudaverat. Exeuntem Roma prosequitur, deducit clerus, honorat populus, universa nobilitas comitatur. Neque enim poterat sine communi moerore dimitti, qui colebatur amore communi. Rediens autem Pater sanctus ab Urbe, ex sanctorum Apostolorum martyrumque corporibus xenia secum retulit pretiosa, haud modicum hunc inter caetera sui reputans fructum esse laboris. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem videretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Sic igitur firmata pace Vir Dei ad suos regreditur, et quocumque rediens venit, specialiter a filiis cum ingenti gratu
Abbreviated transcription (Latin):
iam pridem mente conceꝑat. salutaribus illum aggrediens monitis.
cooperante gr̃a dei. protinus ꝑsuasit. ut ad urbem rediens. in nocẽ¬
centio pape reconciliaretur. Soluta contione. uenerabilis abbas
romam riuertit᷑. predictum quoq petrum pisanum. et quosdam
alios reconciliat. ecclesie. ⁊ in nocentio pape confederat. Aderat tempꝰ
quo diuina clementia petii leonis interitu. finem imponere scisma¬
ti disposutrat. Eo mortuo. pars ipsius papam sibi alterum statuerũt
pro illor quatinus uidelicet oportunius per aliquam temporis
nioram. pape innocentio reconciliarentur. Quod sine mora perma¬
num serui sus abbatis. xp̃e effecit. nam et ille substitutus. ad
eundem. uirunt dei nocte se contulit: et ille nudatum usurpatis
insignibus. ad domini innocentii pedes adduxit. Quo facto ciui¬
tas gntulabunda. letat᷑. innocencio ecdesia redditur. romanus
populus. ut pastorem et dominum suum innocentium uene¬

Expanded text:
jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens monitis, jam pridem mente conceperat, salutaribus illum aggrediens monitis, cooperante gratia Dei, protinus persuasit ut ad Urbem rediens Innocentio papae reconciliaretur. Soluta concione venerabilis Abbas Romam revertitur, praedictum quoque Petrum Pisanum, et quosdam alios reconciliat Ecclesiae, et Innocentio papae confoederat. quo divina clementia Petri Leonis interitu finem imponere schismati disposuerat . Eo tempore pars ipsius Papam sibi alterum statuerunt pro illo, quatenus videlicet opportunius per aliquam temporis moram papae Innocentio reconciliarentur. Quod sine mora per manum servi sui Abbatis Christus effecit. Nam et ille substitutus ad eumdem Virum Dei nocte se contulit, et ille nudatum usurpatis insignibus ad domini Innocentii pedes adduxit. Quo facto civitas gratulabunda laetatur, Innocentio Ecclesia redditur, Romanus populus, ut pastorem et dominum suum Innocentium vene
Abbreviated transcription (Latin):
mergi. Aitha quam regit petrus. si ex deo est: necesse est ut ar¬
cha quam regit innocentius abruaturi peribit ergo orientalis
ecelesia: peribit occidens epeosa petibit francia ⁊ peribit germa¬
nia. hyber. et angli. et barbara regna in profundum pelagi di¬
mergentur. Religio camalorensis. et cartusiensis. et clumacensis.
et cisternensis. et premonstratensis. aliq in numerabilia seruorĩ
et ancillarum dei collegia: necesse est. ut sub uno turbine corru¬
ant in abossum. ep̃os. et abbates. et reliquos ecclesie prĩcipes. pela¬
gus uorax excipiet: Solus ex pͥncipibus mundi archam petri intͣ¬
uit iste rogerus. et ceteris omnibus enecatis. solus ipse saluabit᷑.
absit ut tocius mundi religio peferat: et ambitio pecri. cuius
uita palam est qualis extiterit. regnum celorum obtinert. Ad ħ
uerba tenens manum petri eleuauit eum. et simul ipse surrent:
tutiorem inquiens si michi credas interabimus archam. et sicut

Expanded text:
mergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo est, necesse est ut armergi. Arca, quam regit Petrus, si ex Deo est, necesse est ut arca quam regit Innocentius, obruatur. Peribit ergo Orientalis Ecclesia, peribit Occidens 1263 totus, peribit Francia, peribit Germania, Iberi et Angli, et Barbara regna in profundum pelagi demergentur! Religio Camaldulensis, et Carthusiensis, et Cluniacensis, et Cisterciensis, et Praemonstratensis, aliaque innumerabilia servorum et ancillarum Dei collegia necesse est ut sub uno turbine corruant in abyssum! Episcopos, et abbates, et reliquos Ecclesiae principes pelagus vorax excipiet! Solus ex principibus mundi arcam Petri intravit iste Rogerius, et caeteris omnibus enecatis solus ipse salvabitur! Absit ut totius mundi religio pereat; et ambitio Petri, cujus vita palam est qualis exstiterit, regnum coelorum obtineat. » Ad haec verba tenens manum Petri, elevavit eum, et simul ipse surrexit: « Tutiorem, inquiens, si mihi credas, intrabimus arcam. » Et sicut
Abbreviated transcription (Latin):
teratum esse: et utinam sanior pars et honestiora te occupassẽt
negocia. Utinam te patronum causa iustior obtineret: sine
dubio enim rationabilia te allegantem. nulla posset impedire
facundia. Et nos quidem tamquam in docti. et minus eloquen¬
ces: si causa fidei non urgeret: institutum silentium teneremꝰ.
hunc autem cogit nos caritas eloqui. quia tunicam domini
quam in tempore passionis. nec echicus presumpsit scindere
nec iudeus. factore hoc domino petrus leonis lacerat. et dirumpit.
Una est fi des. unus dominus. unum baptisma. Nos neq duos
dominos. nec geminam fi dem. nec duo baptismata nouimus.
Ut ab antiquis ordiar: una archa tempore diluuii fuit. In hac
octo anime ceteris omnibus pereuntibus euaserunt. et quot extͥ
archam inuenti sunt perierunt. Areham hanc tipum habere ee¬
lesie nemo qui ambigat. Archa alia nuper fabricata est. et cum
sint due: alteram necesse est  adulteram. et in profundum di¬

Expanded text:
teratum esse: et utinam sanior pars et honestiora te occupassent teratum esse: et utinam sanior pars et honestiora te occupassent negotia; utinam te patronum causa justior obtineret: sine dubio enim rationabilia te allegantem nulla posset impedire facundia. Et nos quidem, tanquam indocti et minus eloquentes, si causa fidei non urgeret, institutum silentium teneremus. Nunc autem cogit nos charitas eloqui, quia tunicam Domini, quam in tempore passionis nec ethnicus praesumpsit scindere, nec Judaeus, fautore hoc domino, Petrus Leonis lacerat et dirumpit. Una est fides, unus Dominus, unum Baptisma . Nos neque duos dominos, nec geminam fidem, nec duo baptismata novimus. Ut ab antiquis ordiar, una arca tempore diluvii fuit: in hac octo animae caeteris omnibus pereuntibus evaserunt, et quotquot extra arcam inventi sunt, perierunt. Arcam hanc typum habere Ecclesiae nemo est qui ambigat. Arca alia nuper fabricata est; et cum sint duae, alteram necesse est esse adulteram; et in profundum de
Abbreviated transcription (Latin):
at ille. si quidem literas nouerat: uidi inquit. impium suꝑ¬
exaltatum et eleuatum sicuit cedros libani. et transiui. et
ecce non erat. quesiui eum et non imuentus locus eius.
nec mora dux ipse secutus. ut ardnacbum uidie. sicut erat
deo et fideli seruo eius: quia non nostris uiribus. sed eius fidei
collata hec uictoria est: iterumq insiliens equo. hostes inseque¬
batur. post finem prelii. uir dei a uillula ad quam declinauerat
uenit salernum. uenit et petrus pisanus. Itaq stipata militib
curia: rex utramq partem accersiri. et de cause se sue ratiõib
eloqui iubet. Prior itaq petius electionem petri leonis domi¬
iusus. canonicam probare concendit: et uerba sua multis le¬
gum et canon um assertionibus munire laborat. At uero
uir dei non in sermone. sed in uirtute regnum dei esse in¬
telligens. scio inquit quod petre uirum te sapientem. et lic¬

Expanded text:
At ille, siquidem litteras noverat: Vidi, inquit, impium supAt ille, siquidem litteras noverat: Vidi, inquit, impium superexaltatum, et elevatum sicut cedros Libani: et transivi, et ecce non erat; quaesivi eum, et non est inventus locus ejus. Nec mora, Dux ipse secutus, ut monachum vidit, sicut erat Deo et fideli servo ejus, quia non nostris viribus, sed ejus fidei collata haec victoria est; » iterumque insiliens equo hostes insequebatur. 61. Post finem praelii Vir Dei a villula ad quam declinaverat, venit Salernum; venit et Petrus Pisanus. Itaque stipata militibus curia Rex utramque partem accersiri, et de causae suae rationibus eloqui jubet. Prior itaque Petrus electionem Petri Leonis domini sui canonicam probare contendit, et verba sua multis legum et canonum assertionibus munire laborat. At vero Vir Dei non in sermone, sed in virtute regnum Dei esse intelligens: « Scio, inquit, Petre, virum te sapientem et lit
Abbreviated transcription (Latin):
sus abibis. nouissime uero cum eiusdem regis plurimum
creuisset exexeitus. ignorans quod non in mulcitudine fo¬
ret euentus belli: uirum sanctum querentem ea que pa¬
eis eranti ulterius audire contempsit. at ille ducem rannulfũ
et datholicorum aciem. uerbis. potentibus adhortatus. sicut ie¬
gi fugam: sic illis uictoriam pollicitus est et triumphum.
S ũbito itaq iuso duce audacter q̾uiam procedente. rex terriẽ
fugit. effusumq exertitum prede et cedibus exposuit. innume¬
ris militibus captis et interfectis. et ei iuxta uerꝰbum uini dei
omnia. contingerunt. Cum enim ipse abbas ad proximam
uillulam declinasset. et instaret orationi : repente fugientiũ
et in sequentium clamor auditur. Siquidem ꝑ eundem locũ
fugientem regis exertitum ranuulfus dux persequebatur.
Egressus itaep frater quidam ex his qui cum abbate erant.
uni ex militibus occurrit: et quid accidisset in terrogabat

Expanded text:
sus abibis. » Novissime vero cum ejusdem regis plurimum sus abibis. » Novissime vero cum ejusdem regis plurimum crevisset exercitus, ignorans quod non multitudine foret eventus belli, Virum sanctum quaerentem ea quae pacis erant, ulterius audire contempsit. At ille ducem Rannulfum et Catholicorum aciem verbis potentibus adhortatus, sicut Regi fugam, sic illis victoriam pollicitus est et triumphum. Subito itaque viso Duce audacter obviam procedente Rex territus fugit, effusumque exercitum praedae et caedibus exposuit, innumeris militibus captis et interfectis, et ei juxta verbum Viri Dei omnia contigerunt. Cum enim ipse Abbas ad proximam villulam declinasset, et instaret orationi, repente fugientium et insequentium clamor auditur: siquidem per eumdem locum fugientem Regis exercitum Ranulfus dux persequebatur. Egressus itaque frater quidam ex his qui cum Abbate erant, uni ex militibus occurrit, et quid accidisset, interrogabat.
Abbreviated transcription (Latin):
petens a petro leonis. ut petrum sibi pisanum a suo latere
delegaret. Aiebat autem se dissensionis que iam diu induraue¬
rat. uelle sene originem: et cognita ueritate. aut corrigere
errorem. Aut sãucire sententiam. Audierat enim petrum pi¬
sanum eloquentissimum esse. et in legum. et canon um.
scietttia pent nulli secundum. Unde putabat quod si eloquẽ¬
tie eius in publico consistorio audientia pieberetur de cla¬
matiotubus rechoricis simplieitatem abbatis ofiriii posse.
det silentium ei iii. uerborum et pondene. ragionui. an poni.
N illis diebus parauerat ad bellum idem rogersirp inm¬
merabilem. exereitum aduersus ranulfum. dueeni. humrauti
primus eorumt ⁊. ⁊ qui uocati fuerant abbas sanctus aueniẽs.
regem in castris positum inuenisset. ut pote qui iapiarma¬
tas acies produxerat: ꝑ multos dies ne comrcterent inpediuit
denuntians regi. quia si conflictum inieris. iustus. et confu¬

Expanded text:
petens a Petro Leonis, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere petens a Petro Leonis, ut Petrum sibi Pisanum a suo latere delegaret. Aiebat autem se dissensionis, quae jamdiu induraverat, velle scire originem; et cognita veritate, aut corrigere errorem, aut sancire sententiam. Audierat enim Petrum Pisanum eloquentissimum esse, et in legum et canonum scientia pene nulli secundum. Unde putabat, quod si eloquentiae ejus in publico consistorio audientia praeberetur, declamationibus rhetoricis simplicitatem Abbatis obrui posse, et silentium ei vi verborum et pondere rationum imponi. n illis diebus paraverat ad bellum idem Rogerius rex innumerabilem exercitum adversus Rannulfum ducem. Cum autem primus eorum, qui vocati fuerant, Abbas sanctus adveniens Regem in castris positum invenisset, utpote qui jam armatas produxerat acies, per multos dies ne committerent, impedivit, denuntians Regi: « Quia si conflictum inieris, victus et confu
Abbreviated transcription (Latin):
ta enim morte preocupatus. sine confessione. sine matico. red¬
dit sp̃m. tanto igitur malo obruto. et scismate girardi reda¬
cto in nichilum: uir dei cum gaudio magno claram uallem
reuertitur. His ita patratis. iux inter fratres suos. circiter unsi
fecerat annum: et ecce iterum lictere apostolice uirum dei euo¬
cant. et ut ad sit laboranti ecclesie supplicant cardinales. Nich̃
obedientie preferens uir dei uale faciens fr̃ibus flentibus uni¬
uersis discessit: et cum multa reuerentia ubiq susceptus demũ
romam peruenit. In cuius aduentu tam dominus papa quã
fratres letati sunt: et communicatis cum eo consiliis. secundũ
rerum prouentus et statum causarum abbas alia uia opus ag¬
greditur. Rex enim sicilie rogerus. qui solus iam ex principib
obedire pape innocentio decractabat. mittit ad eum petens.
ut ad se abbatem mieteret clare uallis. nichilominus idem

Expanded text:
ta enim morte praeoccupatus, sine Confessione, sine Viatico redta enim morte praeoccupatus, sine Confessione, sine Viatico reddidit spiritum. Tanto igitur malo obruto et schismate Girardi redacto in nihilum, Vir Dei cum gaudio magno Claram-Vallem revertitur. fecerat annum - et ecce litterae apostolicae Virum Dei evocant, et ut adsit laboranti Ecclesiae supplicant cardinales. Nihil obedientiae praeferens Vir Dei, valefaciens fratribus, flentibus universis discessit, et cum multa reverentia ubique susceptus, demum Romam pervenit. In cujus adventu tam dominus Papa, quam fratres laetati sunt, et communicatis cum eo consiliis secundum 1262 rerum proventus et statum causarum Abbas alia via opus aggreditur. Rex enim Siciliae Rogerius, qui solus jam ex principibus obedire papae Innocentio detrectabat, mittit ad eum, petens, ut ad se Abbatem mitteret Clarae-Vallensem: nihilominus idem
Abbreviated transcription (Latin):
tuo diuisos ⁊ discordes ad eiritatis reuoca nnitatem. Siiboere in no¬
tentio pap̃. ⁊ sicut ei ominis obedit ecclesia. tu quoq electo a deo. tĩ¬
to poneifici obedire non differas. Audiens hec comes aͥctoritate
spe sancti. ⁊ sanctorum sa cramentorum presentia uctus. nec aude¬
bat respondere ner pocerat: sed statim in pacis osculo rerepit ep̃m.
⁊ eidem qua eum abiuiauerat manu. cum totius exultatione
eluytatis ad poyriam sodem reduit. Sed ⁊ demceps abbas cum co¬
mite iam familiarius et suauius loquens. paterne eum monuit.
ne ad tam impios et tam temerarios ausus ultra exurgeret:
ne dei pacientiam in tantis irritaret flagitiis. ne pacem factam
in aliquo uiolaret. Pace itaq in omni aquita nee ecclesie reddi¬
tam. solus Girardus perseuerabat in malis. sed non multo post ad¬
ueniente die ire. in domo sua miserabiliter extinctus est. Subi¬

Expanded text:
tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innotuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto Pontifici obedire non differas. » Audiens haec Comes auctoritate Spiritus sancti, et sanctorum Sacramentorum praesentia victus, nec audehat respondere nec poterat: sed statim in pacis osculo recepit episcopum, et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens paterne eum monuit ne ad tam impios et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam in tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. Pace itaque omni Aquitanicae Ecclesiae reddita, solus Girardus perseverabat in malis; sed non multo post adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Subi
Abbreviated transcription (Latin):
quid et ipsum sicut seruos eius contempness lacrimabant᷑
uniuersi qui aderant. et orationibus interei prestolabant᷑
extum rei. et omnium suspensa expectatio. aliquid diuinũ
fier celitus expectabat. uidens comes abbatem in sp̃u ue¬
hementi procedentem. et sacratissimum domini corpus fe¬
rentem in manibus expauit et diriguit. membrisq tremebũ¬
dis metu. ⁊ dissolutis. quasi amens solo prouoluitur. eleuatus
a militibus rursum infantie ruit: nulli quippiam loquens. aut
intendens in aliquem. tum uir dei ad eum propius accedit. et pe¬
de pulsans acclinem surgere iubet: et stare supra pedes et dei au¬
dire sententiam. ꝓresens est inquit pictauensis ep̃e. quem ab ec¬
cdesia sua exulisti: uade reconciliare ei. et in osculo sancto pacis
cum eo iungens federa. ipse ad sedeni suam eum reducito et satisfa¬
ciens deo. redde pro contumelia gloriam. et in uniuerso principatu

Expanded text:
quid et ipsum sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur quid et ipsum sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei, et omnium suspensa exspectatio aliquid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur: elevatus a militibus, rursum in faciem ruit, nulli quidpiam loquens, aut intendens in aliquem. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclinem surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, » inquit, « Pictaviensis episcopus quem ab ecclesia sua expulisti: vade, reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungens foedera, ipse ad sedem suam eum reducito; et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu
Abbreviated transcription (Latin):
uir dei efficatiora arma actipiens. ad altare sanctum oblaturus
et supplicaturus accedit. ĩsitrauerant ecclesiam quibus l icebat
diuinis interesse misterus: comes sustinebat proforibus. pactis
igiturꝰ conserrationibus. et pace data et diffusa in popͥulũ.
homo dei iam non se agens ut hominem. corpus dei super
patenam ponit. et secum tollit. Atq ignea facie. et flãmeis
oculis non supplicans. sed minax foras egreditur. et uerbis
terribilibus aggreditur ducem. Rogauimus te inquit.
et spreuisti nos. Supplicauit tibi in altero queni iam tecum
habuimus conuentu. seruorum dei ante de adunata multicu¬
do ee contempsisti. ecce ad te processit filius uirginis: qui est
caput et dominus ecclesie. quam tu persequeris. Ad est iudex
tuus: in cuius nomine omne genu curuatur. celestium. te¬
restrium. et infernorum. Ad est iudex tuus : in cuius manus
illa tua anima deueniet. Nunquid et ipsum spernes s Nũ¬

Expanded text:
Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat pro foribus. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Homo Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit, et secum tollit: atque ignea facie et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem. « Rogavimus te, inquit, et sprevisti nos: supplicavit tibi in altero, quem jam tecum habuimus, conventu servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te processit Filius Virginis, qui est caput et dominus Ecclesiae, quam tu persequeris. Adest judex tuus, in cujus nomine omne genu curvatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Adest judex tuus, in cujus manus illa tua anima deveniet. Numquid et ipsum spernes? num
Abbreviated transcription (Latin):
possibile redderetur. Itaq apud partinacum huie inde conue¬
niunt. Cumq ageretur de diuisione ecclesie. et de scissure ob¬
stinatione. que infra alpes insola aquitania quasi nebule cor¬
ruptela consederat: multis modis et rationibus a seruis dei co¬
miti est intimatum. quod ecclesia una est. et quicquid extra
eam est quasi extra archam. iudicio dei necesse est interire et
diliii. Adducta quoq exemplã datham et abiron. quos regeu
scismatis terra uiuos absorbuit: nec tanto malo uindictam
dei aliquando defuisse monstratum est. his auditis comes. ex
parte sano usus consilio. responditise in obedientiam inno¬
cencii pape: posse dare consensum: sed ur restitutione ep̃orum
qnos de sedibus suis expulerat. nulla ratione posse induei.
niam implacabiliter eum offenderant: et iurauerat se eorũ
pacem nullo tempore suscepturunt du per internuntios protra¬
ctus est sermo. et dum ucissim uerbis se mutus occupant.

Expanded text:
possibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde convepossibile redderetur. Itaque apud Partiniacum hinc inde conveniunt. Cumque ageretur de divisione Ecclesiae et de scissurae obstinatione, quae infra Alpes in sola Aquitania quasi nebulae corruptela consederat, multis modis et rationibus a servis Dei Comiti est intimatum, quod Ecclesia una est, et quidquid extra eam est, quasi extra 1261 Arcam judicio Dei necesse est interire et dilui. Adducta quoque exempla Dathan et Abiron, quos reatu schismatis terra vivos absorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus est consilio, et respondit se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum: sed in restitutione episcoporum, quos de sedibus expulerat, nulla ratione posse induci; quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant,
Abbreviated transcription (Latin):
bice aperit. et fornicatorent sp̃m qui uitam horrenda in¬
qui namenta. eciam contra naturam suam exarsẽat. cum
omnium fidelium qui aderant sub scriptione anatemati¬
zat: et auctoritate xp̃i tam ad illam quam ad omnes mu¬
lie̾res deinceps interdicit accessum extinctis itaq sacramen¬
talibus illis luminibus extincta est deinceps tota uirtus di¬
aboli. ⁊ mulieri post confessionem cominunicanti. nunqmͣ
postea aparuit inimicus. sed irregressibiliter eliminatus
aufugit.
ignificatum est interim comiti per uiros illustres
et e familiares. quod abbus clareualensis. et ep̃e
cartonensis. Aliiq ep̃i. et religiosi uiri colloquium eius expeterent:
quorum erat studium ut sancte de pace ecclesie tractarent.
Persuasiumq est illi. ne tantorim deuitaret colloquium: qr
poterat fier. ut communicato cum eis consilio. et facile es¬
set quod uidebatur difficile. et quod uidebatur iinpossibile.

Expanded text:
blice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inblice aperit, et fornicatorem spiritum, qui in tam horrenda inquinamenta, etiam contra naturam suam exarserat, cum omnium fidelium qui aderant subscriptione anathematisat, et auctoritate Christi tam ad illam, quam ad omnes mulieres deinceps interdicit accessum. Exstinctis itaque sacramentalibus illis luminibus, exstincta est deinceps tota virtus diaboli; et mulieri post confessionem communicanti, nunquam postea apparuit inimicus, sed irregressibiliter eliminatus aufugit. 58. Significatum est interim Comiti per viros illustres et ei familiares, quod Abbas Clarae-Vallensis, et episcopus Carnotensis, aliique episcopi et religiosi viri colloquium ejus expeterent; quorum erat studium, ut de pace sanctae Ecclesiae tractarent, persuasumque est illi ne tantorum devitaret colloquium, quia poterat fieri ut communicato cum eis consilio, et facile esset quod videbatur difficile, et quod videbatur impossibile,
Abbreviated transcription (Latin):
nocte ab incubo suo. audierat retulisset: ne cures uir inqͥt
dei minas eius: sedͥ uade tolle baculum hunc fnet
pone in lectulo tuo. et siquid potest agat. egit mulier qd
iussum fuerat: et recubans in lectulo suo. signo crucis mu¬
nita. iuxta se baculum ponit. Adest ille continuo. sed nec
Ad consuetum opus. nec ad ipsum cubile presumit accede
minatur tamen acerrime. quod discedente uiro dei. ipse in
eius supplicia reuerceretur. Instabat dies dominica: et uolu¬
it uir dei per edictum ep̃i. populum in ecclesiam accersir.
Cumq ipsa die maxnius populus ad ecclesiam conueniss:
intermissarum sollempnia comitantibus episcopis. Gaufis¬
do carnotensi ep̃o ⁊ brictio nannetensi. ipse ad umbonem
conscendit: et ut omnes qui in ecclesia erãt. candelas accen¬
sas in manibus teneant. locuturus edicit. Quod et ipse
cum episcopis et clericis faciens. in auditos diaboli ausus plu¬

Expanded text:
nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir nocte ab incubo suo audierat, retulisset: « Ne cures, inquit Vir Dei, minas ejus; sed vade, tolle baculum hunc nostrum, et pone in lectulo tuo, et si quid potest, agat. » Egit mulier quod jussum fuerat, et recubans in lectulo suo signo crucis munita, juxta se baculum ponit. Adest ille continuo: sed nec ad consuetum opus, nec ad ipsum cubile praesumit accedere; minatur tamen acerrime, quod discedente Viro Dei, ipse in ejus supplicia reverteretur. Instabat dies dominica, et voluit Vir Dei per edictum episcopi populum in ecclesiam accersiri. Cumque ipsa die maximus populus ad ecclesiam convenisset, inter Missarum solemnia, comitantibus episcopis Gaufrido Carnotense episcopo et Brictio Nannetensi, ipse ad ambonem conscendit; et ut omnes qui in ecclesia erant, candelas accensas in manibus teneant, locuturus edicit. Quod et ipse cum episcopis et clericis faciens, inauditos diaboli ausus pu
Abbreviated transcription (Latin):
gicio suffragatur. cotidie ut prius. et inportunius a demone
infestat᷑. deniq inpublicum. scelus tantum effusum est.
Quo audito et cognito: maritus. eius contubernium exe¬
eratur: Interer ad locum predictum u̾ir deiꝰ cum comitatu
suo aduenerat: cuius ut audiuit aduentum infelix mulier.
se ad pedes eius cremebunda proiecit. Aperit ei lacrimis.
ꝑfusa passionem horribilem. ee ludifieationem inuece¬
ratam et quod nichil ei profecissent. quecumq sibi. Ap̃s¬
biteris imperata. addit sibi ab oppressore: suio aduentũ
eius predictum. et minatiter interdictum. ne arce
eius uenuet presentiam. quia nichil ei prodess.
et ipse recedente abbate. qui fuerat amacor. eru¬
delissimus fieret persecutor. Audiens hec iuir des
blandis uerbis consolatur mulierem: et de celo
uromit tens auxilium. precipit it die alcera.
Iam enim nox instabat. confidens in domino reuertatur.
euersa mane. Cum uiro dei blasphemias et minas quas ead̾

Expanded text:
gitio suffragatur. Quotidie ut prius et importunius a daemone gitio suffragatur. Quotidie ut prius et importunius a daemone infestatur. Denique in publicum scelus tantum effusum est. Quo audito et cognito, maritus ejus contubernium exsecratur. Interea ad locum praedictum Vir Dei cum comitatu suo advenerat - cujus ut audivit adventum infelix mulier, se ad pedes ejus tremebunda projecit. Aperit ei lacrymis perfusa passionem horribilem, et ludificationem inveteratam, et quod nihil ei profecissent quaecunque sibi a presbyteris imperata fuerant. Addit sibi ab oppressore suo adventum ejus praedictum, et minaciter interdictum ne ante ejus veniret praesentiam, quia nihil ei prodesset; et ipse, recedente Abbate, qui fuerat amator, crudelissimus fieret persecutor. Audiens haec Vir Dei, blandis verbis consolatur mulierem, et de coelo promittens auxilium, praecipit ut die altera, am enim nox instabat, confidens in Domino revertatur. Reversa mane, cum Viro Dei blasphemias et minas, quas eadem