comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pestilentiae non possit opponi.
Quin &iam sicte doceri cupis. ut
xp̃ianum thomam. quem xp̃s dese
dubrtantem non est aspernatus.
sed quo animi eius uulneribus me¬
der&ur. corporis sui ucatri ces os¬
tendit H aec uerbatua sunt. be¬
ne. quod sic te doceri exigis
Quamenim uerebar. nehoc quoq
in euangelio falsum esse conten¬
deres: Crede ergo cicaticibus
xpi. quia sicicatrices illȩ uere erant
uera &iam illa uulnera fuerant.
necuera uulnera. nisi uera caro
habere potuiss&: H ocuerum
totum. urm euertit errorem: Por¬
ro six ẽc falsas cicatrices dubitanti
discipulo demonstrauit. & ipsum
fallacem dicis ita docentẽ. & te
falle cupis ita dicentẽ: Sed quia fal¬
li nemo ẽ quiuelit. fallere autem
multi uolunt. magis uelle intel¬
lego quasi exemplo xp̃i fallacit̃
docere. quam exemplo thomȩ
fallaciter discere : Proinde sicre¬
dis qđ falsis cicatricib xpc̃ fefel¬
lerit dubitantẽ. te quis uelit
credere docentẽ. ac non potius

Expanded text:
pestilentiae non possit obponi. pestilentiae non possit obponi. quin etiam sic te doceri cupis ut christianum Thomam, quem Christus de se dubitantem non est aspernatus. sed quo animi eius uulneribus mederetur, corporis sui cicatrices ostendit. haec uerba tua sunt. bene, quod sic te doceri exigis. quam enim uerebar, ne hoc quoque in euangelio falsum esse contenderes! crede ergo cicatricibus Christi, quia si cicatrices illae uerae erant, uera etiam illa uulnera fuerant, nec uera uulnera nisi uera caro habere potuisset: hoc uerum totum uestrum euertit errorem. porro si Christus falsas cicatrice dubitanti discipulo demonstrauit, et ipsum fallacem dicis ita docentem et te falli cupis ita discentem. sed quia falli nemo est qui uelit, fallere autem multi uolunt, magis te uelle intellego quasi exemplo Christi fallaciter docere quam exemplo Thomae fallaciter discere. proinde si credis. quod falsis cicatricibus Christus fefellerit dubitantem, te quis uelit credere docentem, ac non potius
Abbreviated transcription (Latin):
sed a perte prȩceperat obseruabant¬
Vnde illis dicit. Necimatis menta
& cinimum. & relinquitis grauiora
legis. miseri cordiam & iudicium
li.quantes culicem. Camelum
autem glut tientes: Hȩc oporte¬
bat facere. Illa autem non omit¬
tere: Unde est & illud quod tra¬
ditionibus docebant. quomodo
infirma r&ur p̃ceptum dĩ. quo
deferri honorem parentibus ius¬
serat : Propter quam su perbia
& ininquitatem ex cȩcari merue¬
runt. ut c&era non intellegerent :
quia eaqueintellegebant. impie
contemnebant : Uidesne quam
non es: Ipsequippe uideris quid
d&e sentias. quite ut gentilem
uel iudȩum doceri dex p̃o exp&is:
Egotamen neq hoc defugi. &
omnes aditus erroris quantum
potui clausi. nec illud siui patere
praecipitium. qua uos caeci mit¬
titis : dicentes falsa eẽ in euange¬
lio. sicubi uestra heresis exitũ
non inuenerit. Ut uobnihil re¬
maneat. quo redire poss&is. Un¬
de xPõ credatis. ubi uob haec uox

Expanded text:
sed aperte praeceperat, obseruabantsed aperte praeceperat, obseruabantunde illis dicit: decimatis mentam et cyminum et relinquitis grauiora legis. misericordiam et iudicium liquantes culicem, camelum autem gluttientes: haec oportebat facere, illa autem non omittere. unde est et illud. quod traditionibus docebant, quomodo infirmaretur praeceptum dei, quo deferri honorem parentibus iusserat; propter quam superbiam et iniquitatem excaecari meruerunt, ut cetera non intellegerent, quia ea, quae intellegebant, inpie contemnebant. Uidesne, quamnon es. ipse quippe uideris. quid de te sentias, qui te ut gentilem uel Iudaeum doceri de Christo expetis; ego tamen neque hoc defugi et omnes tibi aditus erroris, quantum potui, clausi. nec illud siui patere praecipitium, qua uos caeci mittitis dicentes falsa esse in euangelio, sicubi uestra haeresis exitum non inuenerit, ut uobis nihil remaneat, quo redire possitis. unde Christo credatis, ubi uobis haec uox
Abbreviated transcription (Latin):
re. non communicat hominem
Certe iam manifestata fallacia con¬
uicta discedit. Certe iam clarum
est. non aliud dehac re turbas:
Aiud secr&o discipulos dñm docu¬
isse: Certesine dubitatione perspi¬
citur manicheas potius esse men¬
daces atq fallaces. Non mosen
nonxp̃m. non testamenti ut riusq
doctrinam : ibi figuratam. hic re¬
uelatam. Ibi proph&atã. hic p̃sen¬
tatam: Quomodo ergonihil
eorum catholicos seruare putant
que moses scripsit: Cum omnia pror¬
sus obseruent. noniam infiguris.
sed ineis rebus quas ille figurȩsig¬
nificando p̃nuntiarunt: N eque
enĩni sialiud tempus ess& scriben¬
di aut legendi. Recte diceremus.
scripturam illam non obseruare
lectorem. quia & ipsecaracteres
illos non facer&. cum illȩfuis sent
sonos ipsos ex promer& : Illa ru
tamen figurarum non formati¬
one occupdtus. sed inspectione
communitus. Ideo autem iu¬
deixp̃onon credebant : quia
nec illa quȩ moses non figurate.

Expanded text:
re non communicat hre non communicat hCerte iam manifestata fallacia connicta discedit; certe iam clarum est non aliud de hac re turbas, aliud secreto discipulos dominum docuisse; certe sine dubitatione perspicitur Manichaeos potius esse mendaces atque fallaces, non Moysen, non Christum. non testamenti utriusque doctrinam ibi figuratam. hic reuelatam. ibi prophetatam, hic praesentatam. quomodo ergo nihil eorum catholicos seruare putant, quae Moyses scripsit, cum omnia prorsus obseruent, non iam in figuris, sed in eis rebus, quas illae figurae significando praenuntiarunt? neque enim, si aliud tempus esset scribendi, aliud legendi, recte diceremus scripturam illam non obseruare lectorem, quia et ipse characteres illos non faceret. cum illae fuissent sonos ipsos expromeret, illarum tamen figurarum non formatione occupatus, sed inspectione commonitus. ideo autem Iudaei Christo non credebant, quia nec illa, quae Moyses non figurate,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis parabolam istam. Hinc
intellegimus p&rum putasse non
proprie. neca perte dñm locutum
fuisse cum dicer&. Non quod in¬
trat in os communicat hominem.
sed quod procedit deore: Ced ut sol&
obscuritate parabolȩ aliquid sig¬
nificare uoluisse. Uideamus ergo
utrum iam secr&ius discipulis in¬
terrogantibus hoc dicat. quod
manichei uolunt. inmundas esse
omnes carnes. nec eos aliquid ea¬
rum debere contingere.: Quid
quod ex probat quoda pertam sua
locutionem nondum intellex erint
& proprie dictum parabolam pu¬
tent:: Sicenim sequitur. At ille
dixit. Adhuc & uos insi pientes
estis. & non intellegitis. quia omne
quod inos intrat inuentrem uadit¬
& in latrinam emittitur : Q uȩ
autem procedunt exore. decorde
ex eunt. Illa com municaat homi¬
nem: N am decorde ex eunt cogi¬
tationes malȩ homicidia: adul¬
teria fornicatones furta falsa
testimonia. blasphemiae. hȩc s¬
quȩ communicant hominem
non lotis autem manibus manduca¬

Expanded text:
nobis parabolam istam. hinc nobis parabolam istam. hinc intellegimus Petrum putasse non proprie. nec aperte dominum locutum fuisse, cum diceret: non quod intrat in os, communicat hominem, sed quod procedit de ore, sed. ut solet, obscuritate parabolae aliquid significare uoluisse. uideamus ergo. utrum iam secretius discipulis interrogantibus.hoc dicat. quod Manichaei uolunt, inmundas esse omnes carnes nec eos aliquid earum debere contingere. quid ? quod exprobrat. quod apertam suam locutionem nondum intellexerint et proprie dictum parabolam putent. sic enim sequitur: at ille dixit: adhuc et uos insipientes estis et non intellegitis, quia omne, quod in os intrat, in uentrem uadit et in latrinam emittitur; quae autem procedunt ex ore, de corde exeunt, illa communicant hominem? nam de corde exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta. falsa testimonia, blasphemiaequae communicant hominem. Non lotis autem manibus manduca
Abbreviated transcription (Latin):
quod pro cedit deore. communieat
hominem : Punc accedentes disci¬
puli. dixerunt adeum. Scis quod
pharisȩi audito uerbo. scandali¬
tatisunt. Hic certe adiscipulis
compellatus. debuit eos sicut ifti
uolunt proprie docere. abomnib
carnibus abstinendum Ut illud
quod supra dixit. non quod intrat
inos communicat hominem. sed
quod procedit deore: Turbis dixis¬
seuide tur: Sequatur ergo
euangelista & dicat. qui diamnon
turbis. sed discipulis responderit
dñs: At ille respondens dit. Om¬
nis plantatio quam non planta¬
uit pater meus cęlestis. era dica¬
bitur : Sinite illos. cȩcisunt. du¬
ces cȩcorum. Caecus autem sicȩ¬
cum ducat. Ambocadent info¬
ueam: Hoc utiq ideo quia
traditiones suas uolentes fedaue¬
re. mandata dĩ non intellege¬
bant : sed non dum quȩsierant
discipuli amagistro. quomodo
ipsi quod turbis dixerat. accipere
deberent : Ecce & hocfit . N am
contexit euangelista & dicit. Respon¬
dens autem p&rus ait illi . N arra

Expanded text:
quod procedit de ore communicat quod procedit de ore communicat hominem. tunc accedentes discipuli dixerunt ad eum: scis, quod pharisaei audito hoc uerbo scandalizati sunt? hic certe a discipulis conpellatus debuit eos. sicut isti uolunt, proprie docere ab omnibus carnibus abstinendum, ut illud, quod supra dixit: non quod intrat in os, communicat hominem. sed quod procedit de ore. turbis dixisse uideretur. sequatur ergo euangelista et dicat. quid iam non turbis, sed discipulis responderit dominus. at ille respondens ait: omnis plantatio, quam non plantauit pater meus caelestis. e.radicabitur. sinite illos, caeci sunt duces caecorum. caecus autem si caecum ducat. ambo cadent in foueam. hoc utique ideo, quia traditiones suas uolentes statuere mandata dei non intellegebant. sed nondum quaesierant discipuli a magistro. quomodo ipsi, quod turbis dixerat, accipere deberent. ecce et hoc fit; nam contexit euangelista et dicit: respondens autem Petrus ait illi: narra
Abbreviated transcription (Latin):
hib&is. sed quod inmun dasint.
Namea sordes & fel gentis tene¬
brarum esse perhib&is. contra
apostolum dicentem. Omnia
munda mundis : Eccequi audent
dicere xp̃m indifferentide cibo¬
rum magiftrum: discipulos
tamen suos abhis prohibuis se
quȩ inmunda ipsi putant
Ostende ubi ista discipulis suis
remouerit: fallaces. improbi:
uerum tamen dĩ uindicis pro¬
uidentia itacȩtati ut &iam
commoneatis nos unde conum¬
camini: N amuim patior ab
ammomeo nisi totum ipsum
euangelii capitulum. quod iste
aduersum moysen opponere
uoluit : inspicien dum inseruero.
ut ibi uideamus quam falsum sit:
quod prior adimanthus. & modo
faustus dixit: Dñm ihm̃ adis¬
cipulis suis carnes uescendas
remouisse. eas que uulgo sȩcu¬
laribus conces sisse. Nempe
cum respondiss& calum niantib
quod non lotis manibus mandu¬
carent. Ita sequitur euangelium. ⁊¬
& conuoca furbis. ait illis. Audite
& intellegite. non quod intrat
inos communicat hominem. sed

Expanded text:
hibetis, sed quod inmunda sint; hibetis, sed quod inmunda sint; nam ea sordes et fel gentis tenebrarum esse perhibetis contra apostolum dicentem: omnia munda mundis. ecce qui audent dicere Christum indifferentiae ciborum magistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quae inmunda ipsi putant. ostendite, ubi ista a discipulis suis remouerit, fallaces, inprobi; uerumtamen dei uindicis prouidentia ita caecati, ut etiam commoneatis nos, unde conuincamini. non uim patior ab animo meo. nisi totum ipsum euangelii capitulum, quod iste aduersum Moysen obponere uoluit, inspiciendum inseruero, ut ibi uideamus, quam falsum sit, quod prior Adimantus et modo Faustus dixit dominum Iesum a discipulis suis carnes uescendas remouisse easque uulgo saecularibus concessisse. nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis manibus manducarent, ita sequitur euangelium: et conuocatis turbis ait illis: audite et intellegite. non quod intrat in os, communicat hominem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
b&: uenit filius hominis man¬
ducans & bibens. & dicunt. Ecce
homo uerax & uinarius. Amicus
publicanorum & peccatorum :
Et iohannis quidem escam acpo¬
tum nouimus. Non enim dic¬
tum efe quodomnino non bibe
ber&. Bibebat ergo aquam: Cib
autem eius non om nino nullus
erat. sed locustȩ & mel siluestrȩ:
Vnde ergo dictus eft non man¬
ducans neq bibens: nisi quia il¬
louictu quo iudȩi utebantur
ille non utebatur. Hoc ergo
dñs nisi uter&ur. non in eius
comparatione manducans bi¬
bensq: dicer&ur: Anforte
ideo quia pane & oleribus dñs
uescebatur . quibus iohannes
non uescebatur : Mirum siñ
manducans dicitur. qui locus¬
tas & mel comedit: & mandu¬
cans dicitur. qui pane atq
olere contentus est: Sed de
cibis suspieamini quic quid
uultis. certebibens & uinarius
non dicer&ur. nisi uinum biber&:
Cur ergo & hoc uos inmundum
putatis : Neq enim hȩc propter
continentiam disciplinam que
domandi corporis tangere pro¬

Expanded text:
bet. Venit Filius hominis manbet. Venit Filius hominis manducans, et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, et vinarius, amicus publicanorum et peccatorum. et Iohannis quidem escam ac potum nouimus; non enim dictum est, quod omnino non biberberet: bibebat ergo aquam. cibus autem eius non omnino nullus erat, sed locustae et mel siluestre. unde ergo dictus est "non manducans neque bibens," nisi quia illo uictu. quo Iudaei utebantur. ille non utebatur? hoc ergo dominus nisi uteretur, non in eius conparatione "manducans bibensque" diceretur. an forte ideo, quia pane et oleribus dominus uescebatur, quibus Iohannes non uescebatur? mirum si non manducans dicitur, qui locustas et mel comedit, et manducans dicitur. qui pane atque olere contentus est. sed de cibis suspicamini, quicquid uultis: certe bibens et uinaria non diceretur, nisi uinum biberet. cur ergo et hoc uos inmundum putatis ? neque enim haec propter continentiam disciplinamque domandi corporis tangere pro
Abbreviated transcription (Latin):
omnia quȩ possent atq ad seuera¬
r& quod eonihil os intrans pol¬
luer&. quia quȩdeore inpruden¬
ter procedunt. easola sunt quȩ
polluant hominem : H ȩe uerba
tua sunt. tanto in prudentiore.
quanto apertiore mendatio deprop¬
ta & ex p̃ssa. Primo quisecun¬
dum xp̃i sententiam. si ea sola pollu¬
unt hominem quȩ mala exoreꝓ
cedunt : Car & discipulos xp̃i non
ea sola polluerint. ut eostamqua
abinmundis eamibus ess& neces¬
se prohiberi: An sȩcula res homi¬
nes non polluuntur his quȩ inos
intrant. sed his quȩ ex ore ex eunt
Ergomun diores sunt aduersus
inmunditiam quam sc̃i siscos
& ea quȩ intrant & eaquȩ ex eunt
possunt inquinare: Uellem
Autem mihi ifti dicerent. quid
manducabat & bibebat xp̃s.
qui in com paratione iohannis
non manducantis neq: bibentis.
sedixit manducantem & bibente
um enim arguer& peruersita te
hominum. ut robique calumnias
inquirentium: uenit inquit io¬
hannes non manducans neq bi
bens. & dicunt. daemonium ha¬

Expanded text:
omnia, quae possent edi, atque adseueraret, quod eos nihil in os intrans pollueret, quia quae de ore inprudenter procedunt, ea sola sunt, quae polluant hominem." haec uerba tua sunt tanto inpudentiore, quanto apertiore mendacio deprompta et expressa. primo quia secundum Christi sententiam si ea sola polluunt hominem, quae mala ex ore procedunt, cur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut eos tamquam ab inmundis carnibus esset necesse prohiberi? an saeculares homines non polluuntur his, quae in os intrant, sed his, quae ex ore exeunt? ergo munitiores sunt aduersus inmunditiam quam sancti, si sanctos et ea, quae intrant. et ea, quae exeunt, possunt inquinare. uellem autem mihi isti dicerent: quid manducabat et bibebat Christus, qui in conparatione Iohannis non manducantis neque bibentis se dixit manducantem et bibentem ? cum enim argueret peruersitatem hominum utrobique calumnias inquirentium, uenit. inquit, Iohbens, et dicunt: Daemonium ha
Abbreviated transcription (Latin):
affirmata sunt & posteris tradita::
Dico autem hoc ipsum. natum ex femi¬
na turpiter circum cisum. iudaice fa¬
crificasse. Gentiliter baptizatum.
humiliter circum ductũ adiabolo
pesdeserta. & ab eo temptatum quã
miserrime : His igitur exceptis.
&siquid ei abscriptoribus extesta¬
mento u&ere falsa sub testificatio¬
ne iniectum est credimus c&era prȩ¬
tereacrucis eius msticam fixbnem.
qua nr̃ȩ an me passions monstran¬
tur uulneratum p̃cepta saluta¬
ria eiꝰ : Tunc parabolas cunctumq
sermonem dĩ ficũ quimaxime
duarum p̃se ferens naturarum
discr&ionem. ipsius eẽ nonuenit in
dubiuum. Nihil ergo est iam curme
omnia credere exiftimes debere
quȩ continent eu angelia cum tu
ut supra ostensum est testamenti
u&eris supremũ liquorẽ uix sumis
ut aunt labris attingas
AUGUSTINUS RESPONDIT

Expanded text:
adfirmata sunt et posteris tradita? adfirmata sunt et posteris tradita? dico autem hoc ipsum natum ex femina turpiter, circumcisum Iudaice sacrificasse gentiliter. baptizatum humiliter, circumductum a diabolo per deserta et ab eo temptatum quam miserrime. his igitur exceptis et si quid ei ab scriptoribus ex testamento uetere falsa sub testificatione iniectum est, credimus cetera, praeterea crucis eius mysticam fixionem, qua nostrae animae passionis monstrantur uulnera, tum praecepta salutaria eius, tum parabolas cunctumque sermonem deificum, qui maxime duarum praeferens nadiscretionem, ipsius esse non venit in dubium. Nihil ergo est jam cur me omnia credere existimes debere, quae continent Evangelia; cum tu, ut supra ostensum est, Testamenti Veteris supremum liquorem vix summis, ut aiunt, labris attingas. AUGUSTINUS respondit
Abbreviated transcription (Latin):
& ipse uobis annuntiabit omnza. &
commemo rabit uos: Qua propter.
liceat tantundem & nob intestam̃to
nouo ꝑ para dytum. quantum uob
in u& ero licere ostenditis ꝑihm̃ nsi
forte pluris uobis taestamentum
uid&ur filii eẽ quã patris. Simo¬
do patris est ut cum ex illo reproben¬
tur tammulta. huius solius nihil
ab eius a postolis: Qua propter. ut
uos exu&ere testamento solas am¬
mictitis proph&ias. & illa: quae supe¬
rius diximus docibiliaatq: ad dis¬
ciplinam uitȩ communis pertinen¬
tia p̃cepta. suꝑ sediftis uero peritomen
& sacrificia & sabbatum & obseruati¬
onem eius. & azima quid abreest
si& nos detestamento nouo sola acci¬
pientes. ea quae inhonorem & laudem
filii maiestatis. uel ab ipso dicta com¬
perimus. nel ab eius apostolis. sediã
perfectis ac fidelib dissimulabi mus
C&era quȩ aut simplicter tunc &
ignoranter a rudibus dicta. Aut
obliq & maligne ab inimicis obiec¬
ta aut in prudenter abscriptorib

Expanded text:
et ipse uobis adnuntiabit omnia et et ipse uobis adnuntiabit omnia et commemorabit uos. quapropter liceat tantundem et nobis in testamento nouo per paracletum, quantum uobis in uetere licere ostenditis per Iesum, nisi forte pluris uobis testamentum uidetur filii esse quam patris, si modo patris est, ut, cum ex illo reprobentur tam multa, huius solius nihil ab eius apostolis. Quapropter, ut uos ex uetere testamento solas admittitis prophetias et illa, quae superius diximus, ciuilia atque ad disciplinam uitae communis pertinentia praecepta, supersedistis uero peritomen et sacrificia et sabbatum et obseruationem eius et azyma, quid ab re est, si et nos de testamento nouo sola accipientes ea, quae in honorem et laudem filii maiestatis uel ab ipso dicta conperimus uel ab eius apostolis, sed iam perfectis ac fidelibus dissimulauimus cetera, quae aut simpliciter tunc et ignoranter a rudibus dicta aut oblique et maligne ab inimicis obiecta aut inprudenter ab scriptoribus
Abbreviated transcription (Latin):
omnza tusicredas. firmumq: habeas
quia sint eadem adõ mandata .mh
crede manus prior iniecisses in xp̃m.
nec nunc irascerere iudeis. qui hunc
anns aut uirib ꝑsecuti di sui manda¬
ta com plerint : Equidem haudig¬
noro quinuos haec non aud eatis
dicere falsa. sed quia sint eadem pro
tempora tunc mandata iudeis
usq aduentum scilic& iniũ. qui quõ
uenerit ab eodem p̃nuntiatus.
ut uultis u&ere teftamento. ipstiã
doceat quid accipiendũ nobis ex
codem sit & quid relinquendum:
Sed an proph&ȩ ihm̃ p̃sagauerint
postea uidebimus : Interimad
hȩc me respondere oport&. quia
sihs̃ pertes tamentum u&us ad nun¬
tiatus nunc diuidicat & carminat
doc&q pauca eius accipienda esse:
Repudianda uero quam plurima:
& nobis paraditus ex nouo tes tam̃to
promissus. ꝑ indedoc& quid accipe¬
re exeodem debeamus. & quid repu¬
diare : dequo ultro ihs. cum eũ pro¬
mitterent dicit in euangelio. Ipse
uos induc& in omnem ueritatem.

Expanded text:
omnia tu si credas firmumque habeas, omnia tu si credas firmumque habeas, quia sint eadem a deo mandata, mihi crede, manus prior iniecisses in Christum nec nunc irascerere Iudaeis, qui hunc animis ac uiribus persecuti dei sui mandata complerint. Equidem haud ignoro, quin uos haec non audeatis dicere falsa, sed quia sint eadem pro tempore tunc mandata Iudaeis usque ad aduentum scilicet Iesu. qui quoniam uenerit ab eodem praenuntiatus, ut uultis, uetere testamento ipse iam doceat, quid accipiendum nobis ex eodem sit et quid relinquendum. sed an prophetae Iesum praesagauerint, postea uidebimus . interim ad haec me nunc respondere oportet, quia, si Iesus per testamentum uetus adnuntiatus nunc diiudicat et carminat docetque pauca eius accipienda esse, repudianda uero quam plurima, et nobis paracletus ex nouo testamento promissus perinde docet, quid accipere ex eodem debeamus et quid repudiare. de quo ultro Iesus cum eum promitteret, dicit in euangelio: ipse uos inducet in omnem ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
uaricemini testamenti uete¬
ris iussa. quod enim aut ut
sapientes contempnitis
falsa. Aut ut con tuma¬
ces et in deuoti ne gle¬
gitis uera. iN terim¬
quia in ea deridenda omnia quȩ
noui teftamenti monumentis in¬
sesta sunt cogis. sipsum accipiam
stias & tequantum ad anmum mul¬
ta non credere quȩ inu&ere sint tes¬
tamento. quãuis ipsũ te profitea¬
ris accipere : Neq enim & illud
in confessis exeodẽ habes. & cͥredibi¬
lius eẽ maledictum omnẽ quippe¬
penderit in ligno. quia id utiq per¬
tineat & ad inm̃. aut eum quoq: in
maledictis haberi qui non suscitaue¬
rit semen inisrahel. quia id uirgi¬
nes quoq: omnes conp̃hendat & pue¬
ros dĩ. Aut funditus interiturum eũ
degenerestio . quq non fuerit carne
&xpputii circum cisus. quia hoc quoq
ad omnem ꝑtineat xpĩanum. aut
lapidibus ex tinguendum cum qui
soluerit sabbatum. aut parcendum
eiqui unum quod lib& testamenti
u&eris mandatũ in ruperit : Quae

Expanded text:
uaricemini testamenti ueteuaricemini testamenti ueteris iussa, quod enim aut ut sapientes contemnitis falsa aut ut contumaces et indeuoti neglegitis uera. interimquia me ad credenda omnia, quae noui testamenti monumentis inserta sunt. cogis, si ipsum accipiam, scias et te, quantum ad animum. multa non credere. quae in uetere sint testamento, quamuis ipsum te profitearis accipere. neque enim et illud in confessis ex eodem habes et credibilibus esse maledictum omnem, qui pependerit in ligno. quia id utique pertineat et ad Iesum, aut eum quoque in maledictis haberi, qui non suscitauerit semen in Israhel, quia id uirgines quoque omnes conprehendat et pueros dei; aut funditus interiturum eum de genere suo, qui non fuerit carnem praeputii circumcisus, quia hoc quoque ad omnem pertineat christianum; aut lapidibus extinguendum eum, qui soluerit sabbatum; aut non parcendum ei, qui unum quodlibet testamenti ueteris mandatum inruperit: quae
Abbreviated transcription (Latin):
& apud eos non ferat impune. sed
excalciatus dextripedis calciamento.
ap̃dicta muliere concȩdatur in faciẽ:
et conspuatus ac maledictus recedat:
habiturus hoc obprobrium sempiternũ
in ꝓgeniem suam: Haecigituratq: alias
huius modi st̃ testamenti ueteris & exempla
etiura quae sibona sunt cur non imitam
Simala curnondamnatis auctoremidest
testamentum ipsum uetus. aut si falsa
haec ei tam quã nos denuo credimus.
& iam uos putatis insesta. Paresergo
sumus: Desinite iam ꝓinde id a nobis
exigere intestamento nouo. quod
uos non seruetis inu&ere : Equidem
ergo quantum arbitror : quate¬
nus idiam persua sum esse uolius¬
tis. ut sit exdo &iam tes tamen¬
tum uetus. commodius satis atq
excusatius uobis est. Nonser¬
uantibus eius mandata si fate¬
amini in congruus esse adiectio¬
nibus uitiatum. quam si in uiola¬
tum idem spernatis. et in corrup¬
tum: proinde hanc de uobis ego
sentiam habui semper et habeo.
quoties quȩritur. Cur prae¬

Expanded text:
 apud eos non ferat impune, sed  apud eos non ferat impune, sed excalceatus dextri pedis calceamento, a praedicta muliere caedatur in faciem, et consputus ac maledictus recedat, habiturus hoc opprobrium sempiternum in progenie sua . Haec igitur atque alia hujusmodi sunt Testamenti Veteris et exempla et jura: quae si bona sunt, cur non imitamsi mala, cur non damnatis auctorem, id est testamentum ipsum uetus? aut si falsa haec ei, tamquam nos de nouo credimus, etiam uos putatis inserta, pares ergo sumus. desinite iam proinde id a nobis exigere in testamento nouo, quod uos non seruatis in uetere. Equidem ego quantum arbitror, quatenus id iam persuasum esse uoluistis, ut sit ex deo etiam testamentum uetus, commodius satis atque excusatius uobis est non seruantibus eius mandata, si fateamini incongruis esse adiectionibus uitiatum, quam si inuiolatum idem spernatis et incorruptum. proinde hanc de uobis ego sententiam habui semper et habeo. quotiens quaeritur, cur prae
Abbreviated transcription (Latin):
bis assapuere generibus piscium
quam uis eadem moyses omniam
munda eẽ test&ur: Illa uero iam
ne audire quidem uos uelle credo
extestamento uetere: nedumamit¬
tere idest soceros dormirecum nu¬
ribus. tam quam uidas. patres cum¬
filiab tam quã loth. Prophetascum
fornicibus tam quã osee. maritasux¬
orem suarum noctes amatorib uen¬
dere. tam quã abraham duab germa¬
nissororib unũ miscerimaritum.
tam quã iacob:rectores populi & quos
maxime enteos credas. millens &cen¬
tenis uolutare cũ schostus tam quã dđ
& salomon. Aut illud itẽ qđ lege ux¬
oria. cautũ in deutero nomio ẽ debere
uxorẽ defuncti fr̃is sine filiis obie¬
rit. suꝑstiti fr̃ĩ nubere : et eandẽ su¬
bulem ex eadẽ in locũ suscitari fr̃is.
qđ facere sinoluerit uir. deberemu¬
lierculã apud maiores natu deponere
de hac impi& ate cognatisui querelã.
ut idem accersitũ eum censoria gra¬
uitate coerceant: qui si ꝑnegauerit .¬

Expanded text:
bis adsapuere generibus piscium, bis adsapuere generibus piscium, quamuis eadem Moyses omnia inmunda esse testetur. Illa uero iam ne audire quidem uos uelle credo ex testamento uetere, nedum admittere, id est soceros dormire cum nuribus tamquam filiabus, tanquam Loth; Prophetas cum fornicatricibus, tanquam Osec: maritos uxorum suarum noctes amatoribus vendere, tanquam Abraham; duabus germanis sororibus unum misceri maritum, tanquam Jacob; rectores populi, et quos maxime entheos credas, millenis et centenis volutari cum scortis, tanquam David et Salomon; aut illud item quod lege uxoria cautum in Deuteronomio est, debere uxorem defuncti fratris, si idem sine filiis obierit, superstiti fratri nubere, et eumdem sobolem ex eadem in locum suscitare fratris: quod facere si noluerit vir, debere mulierculam apud majores natu deponere de hac impietate cognati sui querelam, ut iidem accersitum eum censoria gravitate coerceant; qui si pernegaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
duo & partem ã plectimini. partẽ uero respuitis.
ut pascha quod ẽ & ipsũ testam̃ti ueteris. anniuer¬
sario sacrũ. Cuius incelebratione cũ sit scriptũ.
uob non solũ agnũ mactare edendũ sub nocte
sed etiã dieb septẽ abstinere ferm̃to &eẽ conten¬
tos &timocũ picridiis : Vos pascha quidem assuitis
p̃t̃mitutis uero ritũ illũ acmorẽ. quo cautũ est
idem debere seruari. Itẽ septẽ dierũ ebdoma¬
das iđ pente costen. quã ꝑ inde morses certo
quodã sacrificiorũ & genere & numero imbuen¬
dã cens& uos eque colitis. sed dã nata parte
eiꝰ. iđ litationib ipsis & sacrificiis. quia haec
cũ xp̃ianis fide ñ congruunt. Demandato uero
abstinendi acibis cõmunb. uisũ uob ẽ & uehe¬
menter creditũ. morticina quidẽ & immo¬
lata eẽ sane inmunda: De porcinaue¬
ro idem credere nolui stis. nec dele¬
pore aut herinacio. neq demullis
& lolliginibus c&erisq quae uo.¬

Expanded text:
duo, et partim quidem amplectimini, partim vero respuitis: duo, et partim quidem amplectimini, partim vero respuitis: ut Pascha, quod est et ipsum Testamenti Veteris anniversale sacrum, cujus in celebratione cum sit scriptum vobis, non solum agnum mactare edendum sub nocte, sed etiam diebus septem abstinere fermento, et esse contentos azymo cum picridiis ; vos Pascha quidem assumitis, praetermittitis vero ritum illum ac morem, quo cautum est idem debere servari. Item septem dierum hebdomadas, id est, Pentecosten, quam perinde Moyses certo quodam sacrificiorum et genere et numero imbuendam censet , vos aeque colitis; sed damnata parte ejus, id est, litationibus ipsis et sacrificiis, quia haec christiana fide non congruunt. de mandato uero abstinendi a cibis communibus uisum uobis est et uehementer creditum morticina quidem et inmolata esse sane inmunda; de porcina uero idem credere noluistis nec de lepore aut herinacio neque de mullis et lolliginibus ceterisque quae uo
Abbreviated transcription (Latin):
haec scribere seꝓfiterentur eugelia:
quȩ tantissint refecta errorib: tantis
cõtrarietab: narrationũ. simul ac sen¬
tentiarũ : ut nec sibi prorsus. nec inter
se ipsa c̃uenant : Quidergo aliud ẽ quã calũ niari
bonos & xpi discipulor c̃cordem coetũ incrim̃ de¬
uocare discordiȩ : Quȩ quia nos legentes anĩ ad¬
uertimꝰ corđ obtutu. sanissimũ. equissimũ iudicauimꝰ
utilib exceptis exisdem. iđ his quȩ & fidẽ nram̃
ꝓpagent gloriã : Cetera repudiare . quȩ nec ipso¬
rũ maiestati. nec fidei nraẽ conuenant: Pinde
necuos ut dicere coeperam detestam̃to ueteri.
crcũ cisionẽ creditis accipiendã carnaliter
quãuis ita sit scriptũ : neq sub otio acuacatione
colendũ sabbatũ quã uis ita legatur : sed nec sa¬
crificiis ut morsi uidetur &immolationb pla¬
candũ dm̃: Sed hȩc quidẽ ut aliena ꝓrsus & ꝓcul
aritu xp̃i ano posita. ac nulla exparte ꝓbabilia¬
c̃tempsistis: Quȩdã uero eorũ etiã diuisistis in

Expanded text:
haec scribere se profiterentur euangelia, quae tantis sint referta erroribus, tantis contrarietatibus narrationum simul ac sententiarum, ut nec sibi prorsus nec inter se ipsa conueniant. quid ergo aliud est calumniari bonos et Christi discipulorum concordem coetum in crimen deuocare discordiae? quae quia nos legentes animaduertimus cordis obtutu sanissimo, aequissimum iudicauimus utilibus acceptis ex isdem, id est his, quae et fidem nostram a dei propagent gloriam, cetera repudiare, quae nec ipsorum maiestati nec fidei nostrae conueniant. Proinde nec uos, ut dicere coeperam, de testamento uetere circumcisionem creditis accipiendam carnaliter, quamuis ita sit scriptum, neque sub otio ac uacatione colendum sabbatum, quamuis ita legatur, sed nec sacrificiis, ut Moysi uidetur, et inmolationibus placandum deum; sed haec quidem ut aliena prorsus et procul a ritu contempsistis. Qaedam vero eorum etiam divisistis in
Abbreviated transcription (Latin):
in uerbis xpi. nisi qui non sapit uerba
xp̃i : A płi ergo tam quã discipuli ueri¬
tatis. natiuitatẽ xp̃i predicant passi¬
onemq: ueracem : Manicheus aut̃ iac¬
tatse induceret in omnẽ ueritatem.
& uult inducere in talem xp̃m. in quo
ipsius passi ons p̃dicat falsitatẽ : Isti xp̃m
in carne quã de abrahe suscepit se¬
mine circumcisum ille dm̃ in ipsa
suanatura atenebrarumgente con¬
cisum : Isti ꝓcarne xp̃i intantesacrifi

Expanded text:
in uerbis Christi, nisi qui non sapit uerba in uerbis Christi, nisi qui non sapit uerba Christi ? apostoli ergo tamquam discipuli ueritatis natiuitatem Christi praedicant passionemque ueracem, Manichaeus autem iactat se inducere in omnem ueritatem et uult inducere in talem Christum, in quo ipsius passionis praedicat falsitatem; isti Christum in carne, quam de Abrahae suscepit semine, circumcisum, ille deum in ipsa sua natura a tenebrarum gente concisum; isti pro carne Christi imitante sacrifi
Abbreviated transcription (Latin):
ras: Breuit̃ uobis respondemus inde
nos scire. unde & uosscitis illas literas
eẽ manichei quas miserabilit̃ huic
auctoritati p̃pontis : Si enim ethinc
uob aliquis moueat questionẽ. &
scripulũ contradictionis in pingat.
dic̃s libros quos ꝓfertis manichei.
noneẽ manichei quid facturiestis.
nonne potius eiusdem deliram̃ta
ridebitis. qui contrarem tanta conex
ridendus ẽ. quiextra uerso uenens
tanto pꝰnatus. litem uob huius con¬
tradictionis intenderit : Itacestũ
est manicheum ł manicheos eẽri¬
dendos. Aut & iam dolendos quitã
fundate auctoritati atemporib
Apłorũ usq ad haectem pora cestis
successi onb custo dite atq ꝑductȩ
audeant tale aliquid dicere: Iam
ergo auctoritas manchei conferen¬
daest auctoritati apłorũ : Nam lite¬
ras istorũ istas eẽ tam cestũ est qua illas
illius: quis a ut̃ mancheum apł̃is comparat:
rat aut duas naturas sibim& exꝓpriis
principus aduersus quisumquã sapuit

Expanded text:
ras, breuiter uobis respondemus inde nos scire, unde et uos scitis illas litteras esse Manichaei, quas miserabiliter huic auctoritati praeponitis. si enim et hinc uobis aliquis moueat quaestionem et scrupulum contradictionis. inpingat, dicens libros, quos profertis Manichaei, non esse Manichaei, quid facturi estis ? nonne potius eiusdem deliramenta ridebitis, qui contra rem tanta conexiridendus est, qui ex trauerso ueniens tanto post natus litem uobis huius contradictionis intenderit: ita certum est Manichaeum uel Manichaeos esse ridendos aut etiam dolendos, qui tam fundatae auctoritati a temporibus apostolorum usque ad haec tempora certis successionibus custoditae atque perductae audeant tale aliquid- dicere. lam ergo auctoritas Manichaei conferenda est auctoritati apostolorum. nam litteras istorum istas esse tam certum est quam illas illius. quis autem Manichaeum apostolis conparat, rat? aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas quis umquam sapuit
Abbreviated transcription (Latin):
theus alias lucas ex equitur. Un
uidentur non sibi conuenire Sed
da hominem qui non intellegat.
putabit & iam inmultis quae ad
xp̃i passionem pertinent. euange¬
listas sibi non conuenire: Dauero
qui intellegat. & ubiq conueni¬
unt: An quia mortem simulare
honestum ẽ. natiuitatem aũt &i¬
am simulare turpe ẽ. Cur ergo
nos hortatur hoc confiteri. quo
possit nr̃a contentio profligari :
Unde ergo mihi uidetur natiui¬
tatem xp̃i. nec saltem sicut mor¬
tem simulatam . sed prorsus nul¬
lam predicare uoluisse. In conse¬
quenti sermone apparebit. ubi
alteri respondebimus quȩstioni:
Absit aũt ut sit in membris
scorum &iam genitalibus. ali¬
qua turpitudo. Dicuntur
quidem inhonesta: quia non ha¬
bent eam speciem decoris quã
membra quae in promptu loca¬
ta sunt: Seduidete quiddicit
a posto lus. cum ex ipsa membro¬
rum corporis nr̃i unitate atq
conpage. caritatem persuadet
ecclesiae Mult o magis inquit
que uidentur membra corporis

Expanded text:
tthaeus. alias Lucas exequitur, unde tthaeus. alias Lucas exequitur, unde uidentur non sibi conuenire P sed da hominem. qui non intellegat, putabit etiam in multis, quae ad Christi passionem pertinent, euangelistas sibi non conuenire; da uero, qui intellegat, et ubique conueniunt. an quia mortem simulare honestum est, natiuitatem autem etiam simulare turpe est ? cur ergo nos hortatur hoc confiteri, quo possit nostra contentio profligari ? unde ergo mihi uidetur natiuitatem Christi nec saltem sicut mortem simulatam, sed prorsus nullam praedicare uoluisse in consequenti sermone adparebit, ubi alteri respondebimus quaestioni. Absit autem, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra, quae in promptu locata sunt. sed uidete, quid dicat apostolus, cum ex ipsa membrorum corporis nostri unitate atque conpage caritatem persuadet ecclesiae. multo magis, inquit, quae uidentur membra corporis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs paruulorum suorum menti¬
bus quod quasi ad monendo faus¬
tus persuadere conatus ẽ. ut etiã
nos imaginariam non ueram na¬
tiuitatem xp̃i profiteamur. atq
ita internos omnis contentio fi¬
niatur: immo uero maneat nobis
aduessus illos potius prouerita¬
te certamen: quam cum illis infal¬
sitate concordia: Uerumta¬
men quȩro ab eis. sinostra con¬
tentio terminatur cum hoc di¬
xerimus. curhoc ipsi non dicunt
curbee ipsi mortem non ueram
sedimaginariam xp̃i ad firmant.
natiuitatẽ aũt non saltẽ talem.
sed prorsus nullamdicere de¬
legerunt Siueritatis euange¬
lice pondera erubuerunt. &i¬
deo non ausi sunt xp̃m non saltẽ
imaginariae passum dicere. na¬
tiuitatem quoq eius eadem
euangelica testatur auctoritas¬
Et siemm duo euangelistȩ ipsum
partum narrauerunt. nullus ta¬
men cuangelistarum tacuit quod
habuerit matrem ihs: Nñ idco
piguit & iam hoc prȩdicare simu¬
latum: quia generationes aliasma¬

Expanded text:
dominus a paruulorum suorum mentidominus a paruulorum suorum mentibus, quod quasi admonendo Faustus persuadere conatus est, ut etiam nos imaginariam, non ueram natiuitatem Christi profiteamur atque ita inter nos omnis contentio finiatur, immo uero maneat nobis. aduersus illos potius pro ueritate certamen quam cum illis in falsitate concordia. Uerumtamen quaero ab eis, si nostra contentio terminatur, cum hoc dixerimus, cur hoc ipsi non dicunt? cur hoc ipsi mortem non ueram, sed imaginariam Christi adfirmant,. natiuitatem autem non saltem talem, sed prorsus nullam dicere delegerunt? si auctoritatis euangelicae pondere erubuerunt et ideo non ausi sunt Christum non saltem imaginarie passum dicere, natiuitatem quoque eius eadem euangelica testatur auctoritasnim duo euangelistae ipsum partum Mariae narrauerunt, nullus tamen euangelistarum tacuit, quod habuerit matrem Iesus. an ideo piguit etiam hoc praedicare -simulatum. quia generationes alias Ma
Abbreviated transcription (Latin):
surrectio potest: Itafit ut cica¬
trices discipulis dubitantibus.
falsas ostender&. nec thomas
ueritate confirmatus. sed falla¬
cia deceptus clamar&. Dñs me¬
us & ds̃ meus : Ettamen persua¬
dere conamini. lingua uos lo¬
qui uerum. cum xp̃m dicatisto¬
to corpore fuisse mentitum
Haec sunt quȩ uobis obiciuntur
quitalẽ xp̃m uobis finxistis. cuis
discipuli ueri nonsitis. nisi man¬
daces uos quoq fueritis. Non
aũt ideo magia uideri potest na¬
ta ex uirgine hominis caro. quia
caro xp̃i sola ita nataẽ. sicut nec
illa magia ẽ quia sola xp̃icaro
die tercio resurrexit. num quã
ulterius moritura: Alioquin.
omnia miracula dĩ magica erunt.
quia singula riter facta sunt: sed
uere facta sunt. uerumq osten¬
derunt. non oculos hominum p̃¬
stigiis falla cibus inluserunt.
Quae quidem contranaturam
plerumq: appellantur. non quod
naturae aduersentur. sed quod
nature modum qui nobis ẽ usita¬
tus. excedant. Repellat ergo

Expanded text:
surrectio potest. ita fit, ut et cicasurrectio potest. ita fit, ut et cicatrices discipulis dubitantibus falsas ostenderet nec Thomas ueritate confirmatus, sed fallacia deceptus clamaret: dominus meus et deus meus. et tamen persuadere conamini lingua uos loqui uerum, cum Christum dicatis toto corpore fuisse mentitum. haec sunt, quae uobis obiciuntur, qui talem Christum uobis finxistis, cuius discipuli ueri non sitis, nisi mendaces uos quoque fueritis. non autem ideo magia uideri potest nata ex uirgine hominis caro, quia caro Christi sola ita nata est, sicut nec illa magia est, quia sola Christi caro die tertio resurrexit, numquam ulterius moritura. alioquin omnia miracula dei magica erunt, quia singulariter facta sunt; sed uere facta sunt uerumque ostenderunt, non oculos hominum praestigiis fallacibus inluserunt: quae quidem contra naturam plerumque appellantur, non quod naturae aduersentur, sed quod naturae modum, qui nobis est usitatus, excedant... repellat ergo
Abbreviated transcription (Latin):
NON UOBIS DICITUR MACIAMEẼ
ut qui natus non fuerit moriatur.
Nam hoc inadam factum eẽ iam
supra com memorauimus: Sed &
sinum quam factum fuiss&. & dñs
xp̃sita uenire uoluis s& ut non ex
uirgine assumpta. sed tamen in
uera carne apparens nos uera
morte redimer&. quis eũ non po¬
tuis sedicere auder&: Sed illud me¬
liuserat quod fecit ut &iam de
uirgine nasceretur. & utrumq sexũ
proquo liberando mortuus erat.
digna retur etiã commendarenas¬
cendo masculinosuo corpore ex
femina procreato. Contra uos ip¬
sos maxime facto ipso loquens. uosq
subuertens. qui masculũ & feminã.
non dĩ sed diaboli opus eẽ predica¬
tis. Sed illud ẽ quod magiae simi¬
le dicimini adserere. quod passi¬
onem mortemq: cius specietenus
factam & falla citer dicitis ad¬
um bratam. ut mori uideretur
qui non moriebatur: Ex quofit.
ut eius quoq: resurrectionẽ. um¬
braticam imaginariam. fallacem¬
q dicatis : Neq enim eius qui
non uere mortuus ẽ. uera eẽ re¬

Expanded text:
Non uobis dicitur magiam esse, ut qui natus non fuerit, moriatur; nam hoc in Adam factum esse iam supra commemorauimus; sed et si numquam factum fuisset, et dominus Christus ita uenire uoluisset, ut non ex uirgine adsumpta, sed tamen in uera carne adparens nos uera morte redimeret, quis eum non potuisse dicere auderet? sed illud melius erat, quod fecit, ut etiam de uirgine nasceretur . et utrumque sexum, pro quo liberando mortuus erat, dignaretur etiam commendare nascendo, masculino suo corpore ex femina procreato contra uos ipsos maxime facto ipso loquens uosque subuertens, qui masculum et feminam non dei, sed diaboli opus esse praedicatis. sed illud est, quod magiae simile dicimini adserere, quod passionem mortemque eius specie tenus factam et fallaciter dicitis adumbratam, ut mori uideretur, qui non moriebatur. ex quo fit, ut eius quoque resurrectionem umbraticam, imaginariam fallacemque dicatis; neque enim eius, qui non uere mortuus est, uera esse re
Abbreviated transcription (Latin):
ditatis at tulerat. decus uirgi¬
nitatis afferr& Haecuerati¬
ter. non falla citer facta sunt.
Sed noua sunt sed insoli tasunt
sed contra naturae cursum
notissimum sunt. quia magna.
quia mira. quia diuina. & eo
magis uera. certa. firmata
Et angeli inquit uisi & locu¬
ti sunt. quam uis nati non fue¬
rint quasi nos dicamus xp̃m
nisi nasceretur ex femina nec
uideri. nec loqui potuisse
Potuit. sed noluit. et hoc me¬
lius ẽ quod uoluit Hoc aũt
cum uoluisse ideo certum est.
qua hoc fecit. quia nihil ne¬
cessitate sicut ds̃ ur facer&
sedomnia uoluntate. Noc
uero eum fecisse ideo nondu
bitamus. quia non cui quam he¬
retico sed eius euangelio credimus.

Expanded text:
ditatis adtulerat, decus uirgiditatis adtulerat, decus uirginitatis auferret. haec ueraciter, non fallaciter facta sunt; sed noua sunt, sed insolita sunt, sed contra naturae cursum notissimum sunt, quia magna, quia mira, quia diuina et eo magis uera, certa, firmata. Et angeli, inquit, uisi et locuti sunt, quamuis nati non fuerint. quasi nos dicamus Christum, nisi nasceretur ex femina, nec uideri nec loqui potuisse. potuit, sed noluit; et hoc melius est, quod uoluit. hoc autem eum uoluisse ideo certum est, quia hoc fecit, qui nihil necessitate sicut deus uester faceret, sed omnia uoluntate. hoc uero eum fecisse ideo non bitamus, quia non cuiquam haeretico, sed eius euangelio credimus.
Abbreviated transcription (Latin):
aũt honesta sunt nostra. non opus
habent. Sed ds̃ tem perauit cor¬
pus ei cuideerat Maiorem hono¬
rem dans. ut non essent scissu¬
re incorpore Inlicitus itaq
& temperantiae legibus non
subiectus. membrorum illorum
usus ẽ turpis: non ipsa membra
quae non solum in excellenti in¬
tegritate celibes & uirginesser¬
uant: sed ipsi coniugati scĩpatres
ac matres. siccis generationi tan¬
tum modo consulentes ut eban¬
tur. ut ille naturalis motus nul¬
lomodo turpis esset. qui non libi¬
dini sedrationi seruir& Quan¬
to magis ergo in scã uirgine ma¬
ria. quae xp̃i carnem fide con¬
cepit. nihil habuerunt turpi¬
tudinis membra. quae nec hu¬
mano licitoq conceptui. sed
diuino tantum partui seruierunt.
merito plecne sic honeftate ut
nobis xp̃m quem cordibus inte¬
gris credendo conciperemus.
& confitendo quodam modopa¬
reremus. &iam corporaliter
seruata integritate trans fun¬
der&. Nullo modo enim xp̃s
matrem nascendo facer& de¬
teriorem ut cui munus fecun¬

Expanded text:
a sunt nostra, non opus habent; sed deus temperauit corpus ei, cui deerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore. inlicitus itaque et temperantiae legibus non subiectus membrorum illorum usus est turpis, non ipsa membra, quae non solum in excellenti integritate caelibes et uirgines seruant, sed ipsi coniugati sancti patres ac matres sic eis generationi tantummodo consulentes utebantur, ut ille naturalis motus nullo modo turpis esset, qui non libidini, sed rationi seruiret. quanto magis ergo in sancta uirgine Maria, quae Christi carnem fide concepit, nihil habuerunt turpitudinis membra, quae nec humano licitoque conceptui, sed diuino tantum partui seruierunt? merito plane sic honestata, ut nobis Christum, quem cordibus integris credendo conciperemus et confitendo quodammodo pareremus, etiam corporaliter seruata integritate transfunderet. nullo modo enim Christus matrem nascendo faceret deteriorem, ut cui munus fecun
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo siquid inter sit in term eam fidẽ
quaeris & tuam. Hoc quia tibimen¬
tiri lib& et in liberaliter agere ut qđ
mente oderis. uerbo conlaudes.
ego fallere non didici. qđ sentio lo¬
quor. tamtur pium odisseme fate¬
or p̃ceptores. quam ipsa precepta

Expanded text:
ergo si quid intersit inter meam fidem ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere non didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor praeceptores quam ipsa praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
ut pudendam despui. Acsinon fallor
& tuces sationem sabbatorum ut suꝑ¬
uacuam credo quod & tusacrificia
utidolatriam non dubito quod &tu:
Porcina certe nonego
sola absti¬
neo. tuitem ne¬
non
solam co¬
medis. ego
quidem quia omnẽ
carnẽ inmundã existimem: tuuero
quianihilinmundũ: quo utroq ab
utroq nr̃m uetus destruitur testa¬
mentum. Mimo factȩ ebdom adas
sicenophegia: uterq nrm tam quam
inutilia &uana contem psit : Lineis
uestibus non in serere purpuras in ad¬
ulteriis ponere uestem linostimam
Bouem &asinũ iungere. sine cesse sit
in sacrilegeis numerare. caluũ aut
reburrum & similis notae. hominẽ
non constituere sacerdotem. qui a st̃
huius mundi apud eum inmundi.
uterq contempsimus risum nec in se¬
cundis habuimus. nec in primis. quȩ
om̃a p̃cepta st̃ & iustificationes ue¬
teris testam̃ti. quod ergo obicis. tibi
mecum cõmune ẽ. siue crimen putan¬
dum. seurecte factum. uterq. enim
nr̃m uetus respuit testamentum

Expanded text:
ut pudendam despui, ac, si non fallor, et tu; cessationem sabbatorum ut superuacuam, credo. quod et tu; sacrificia ut idolatriam, non dubito, quod et tu; porcina certe non ego sola abstineo, tu item non solam comedis. ego quidem, quia omnem carnem inmundam existimem, tu uero, quia nihil inmundum: quo utroque ab utroque nostrum uetus destruitur testamentum. azymophagiae hebdomadas, scenopegia uterque nostrum tamquam inutilia et uana contempsit; lineis uestibus non inserere purpuras, in adulteriis ponere uestem linostimam, bouem et asinum iungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. caluum aut reburrum et similis notae hominem non constituere sacerdotem, quia sunt huiusmodi apud deum inmundi. uterque contempsimus, risimus nec in secundis habuimus nec in primis: quae omnia praecepta sunt et iustificationes ueteris testamenti. quod ergo obicis, tibi mecum commune est, siue crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
qui non suscitauerit semen is rł. quod hac¬
quae conuictũ principaliter quidem uim̃
tangit quiostus & ipse ut dicitis ex iudaeis.
Nullam tam̃ inter eos seruande posteritatis
causa sobolem suscitauit. Deinde & disci¬
pulos eius quorum non nullus quidem ab
uxorib seiunxit. quos copulatos inuenerat:
Quosdamuero & coniungiuetuit quosde¬
p̃hendit intactos: qua deremos eos inpu¬
nitam hanc linguam maledictorum iaculis.
iure nos cognoueris execratos : Acnefoste
multũ inter eẽ putes. intersus pensũ et cru¬
cifixum : Nam & hoc inp̃sidium uob defen¬
sions soletis ad sumere: commentis hisce
urĩs paulum audias ꝑscribentem : Xp̃s
nos redent demaledicto legis factus
ꝓnob̵ maledictum quia scriptumẽ ma¬
ledictus omnis qui pendet in ligno

Expanded text:
qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuicium principaliter quidem Iesum tangit, qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Iudaeis. nullam tamen inter eos seruandae posteritatis causa sobolem suscitauit. deinde et discipulos eius, quorum nonnullos quidem ab uxoribus seiunxit. quos copulatos inuenerat, quosdam uero et coniungi uetuit, quos deprehendit intactos. qua de re Moyseos inpunitam hanc linguam maledictorum iaculis Ciure nos cognoueris execratos. an ne forte multum interesse putes inter suspensum et crucifixum — nam et hoc in praesidium uobis defensionis soletis adsumere — commentis hisce uestris Paulum audias praescribentem: Christus nos redemit de maledicto legis factus pro nobis maledictum, quia scriptum est: maledictu