comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tulit: dnopmato peia est nomen adfitum ad unitandũ sonum uocis confusȩ :¬
ut stridor ualuarum hinnitus equorum mugitus boum. balatus ouium:
perifrasis est . circum loquium :dũ res una plurimis uerbis significatur :
ut auras uitales carpit: significauit enim percopulationem uerborum
unam rem: hoc est uiuit: hic autem troius geminus est Nam aut ueri¬
tatem splendide producitssicut &iam prima nouo spargebat lumine
coniugis infusus gremio: hoc enim circuitu euitat obscenitatem : & decenter
ostendit concubitum. Uperbaton transaensioi cum uerbum aut sententia or dine
com mutatur : huius species quinq sunt a nastrophe isteras. proteron. parentes is.
temesis. sunthesis: anastrofe. uerborumordi p̃posterus. ut litora circũ. pro carcum
& ad aequora uenit : Antea enim ad aequora uent & sictetigit flustus. Paren tesis ubi
inter ponimus sententiam nam: qua ex medio remota. integer sensus perdurat : ut

Expanded text:
tulit. Onomatopoeia est nomen adfictum ad imitandum sonum vocis confusae, tulit. Onomatopoeia est nomen adfictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut 'stridor valvarum', 'hinnitus equorum', 'mugitus boum', 'balatus ovium'. Periphrasis est circumloquium, dum res una plurimis verbis significatur, ut Virg. Aen. 1, 387: Auras vitales carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est vivit. Hic autem tropus geminus est. Nam aut veritatem splendconiugis infusus gremio. Hoc enim circuitu evitat obscenitatem et decenter ostendit concubitum. Hyperbaton transcensio, cum verbum aut sententia ordine commutatur. Huius species quinque: anastrophe, hysteron proteron, parenthesis, tmesis, synthesis. Anastrophe est verborum ordo praeposterus, ut: 'litora circum', pro 'circum et ad aequora venit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota integer sermo perdurat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quod pigros homines faciat : & timas pallidus. eo quod pallidos homines reddat
At contra perid quod efficitur efficiens : ut iungit equos aurigenitor. spuman¬
tiaq addit frena feris Spumantia frena dixit cum utiq non ipsa faciant spumas¬
sedequus quiea gerit. spumis conspergat infusis Anto nomasia est prono¬
mine id est uices nominis posita. ut maia genitus promercurio qui tropus
quod antonamasia prouice nominis posit᷑a : Epith&on aut̃. nũquã est sine
nomine: quibus duobus tropis ueluituperamus aliquem uelostendimus. uel
laudamus Sinec doche est conceptio: cũ a paste totum. uela toto pars intel¬
legitur: eo enim & pers peciẽ genus: & pergenus species de monstratur :¬
sedspeces parsest: genus autem totum : A toto enim pars intellegitur.
enim totus annus estfrigidus separs anni idest hiemps At contra
pis sed nauis & non naues sed qui inẽa & non omnes sedũnus flã masex¬

Expanded text:
quod pigros homines faciat; et, timor pallidus, eo quod pallidos homines reddat. quod pigros homines faciat; et, timor pallidus, eo quod pallidos homines reddat. At contra per id quod efficitur, efficiens, ut: Jungit equos auro genitor, spumantiaqsed equus, qui ea gerit, spumis conspargat infusis. Antonomasia est pro nomine, id est vice nominis posita, ut 'Maia genitus' pro Mercurio. Qui tropus quod antonomasia pro vice nominis ponitur, epitheton autem numquam est sine nomine. Quibus duobus tropis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. Synecdoche est conceptio, cum a parte totum, vel a toto pars intellegitur. Eo enim et per speciem genus, et per genus species demonstratur sed species pars est, genus autem totum. A toto enim pars intellegitur, enim totus annus frigidus est, sed pars anni, id est hiems. At contra pis, sed navis, et non navis, sed qui in ea, et non omnes, sed unus flammas ex
Abbreviated transcription (Latin):
quelie manus casthe sitȩ chaste nodosaq uenit arundo Nam ꝑmanũ
uerba per arundinemi litterȩ significate sunt . M& onimia transuiomi¬
natio abalia signi ficatione adaliam proximitatem translata: fit autem
multis modis: Aut enim er id quod contin& id quot centin& uiostend¬
t theatra plaudunt prata mugiunt dum illic homines plaudant hic boues mugiant:
Aut contra perid quod contin&ur id quod contin& ut iam proximus ard&: uralegon.
dum nonille seddomus eius arder& Item per inuentorem id quod inuentum estut
sine cerere & libero frig& uenus &coramixtam uulganus mittit ad astra fauillã:
ult enim ꝑceresem frumenti in uentricem intellegere panem :Perliberum in-¬
uentorem uitis uinum. per: uenerem libidinem : per uulganum ignem: at contra
per inuentum inuentorem de monstrat : utiunu Prae camur prolibero. quiui¬
num apud grecos inuenit. Item ꝑ efficientem id quod efficitus. sicut pigrũ frigos

Expanded text:
que manus chartae nodosaque venit arundo. Nam per manum verba, per arundinem litterae significatae sunt. 8. Metonymia est Transnominatio ab alia significatione ad aliam proximitatem translata. Fit autem multis modis; aut enim per id quod continet id quod continetur ostendut theatra plaudunt, prata mugiunt, dum illic homines plaudant, hic boves mugiant; aut contra per id quod continetur id quod continet, ut jam proximus ardet Ucalegon, dum non ille, sed domus ejus arderet. 9. Item per inventorem id quod inventum est, ut, sine Cerere et Libero friget Venus, et commistam Vulcanus mittit ad astra favillam. Vult enim per Cererem frumenti inventricem intelligere panem; per Liberum inventorem vitis, vinum; per Venerem, libidinem; per Vulcanum, ignem. At contra per inventum inventorem demonstrat, ut, Vinum precamur, pro Libero, qui vinum apud Graecos invenit. 10. Item per efficientem, id quod efficitur, sicut, pigrum frigus,
Abbreviated transcription (Latin):
etgo diligit. faciat quae contra naturam sunt. id est iungat uulpes & mul¬
geat bircos Omo easis est. quae latine interp̃tatur similitudo : ꝑ quam
iinus notȩ res ꝑsimilitudinem ciusq magis nota est panditur de monsirat io
hunis species sunt tres : i compara bold paradigma id ẽst imago conparatio.
er mpelum leom ietti nugo eu siguiã res e similigenere conamus ex primere.
deota nuuenta: congraa cr̃ similtulbo de spcccni cuus ꝑ ona in duciter¬
Parabola conparatio ex difsimili Er ebus da qualis inaruiss est ferelibie uisus ieo
comminꝰens hostem consedit: ubileoni esarem conparauit non ex suo sed ȩx
alio genere similitudinem faciens. Pata digna uero est exeorplum disti uel
fasti alicuius. aut ȩxsimili aut ex dissumli genere conueniens eius quã pro¬
ponimus rei.: ita .tam fostiter petut apud ipponẽ scipio quã uticȩcato:

Expanded text:
ergo diligit, faciat quae contra naturam sunt, id est, iungat uulpes et mulergo diligit, faciat quae contra naturam sunt, id est, iungat uulpes et mulgeat hircos. homoeosminus notae rei per similitudinem eius, quae magis nota est, panditur demonstratio. Huius species sunt tres: icon, parabolae, paradigma, id est imago, conparatio, exemplum. Icon est imago, cum figuram rei ex simili genere conamur exprimere, decora juventae. Congrua enim est similitudo de specie cujus persona induciturParabola est comparatio ex dissimilibus rebus, ut, qualis in arvis Aestiferae Libyae viso leo cominus hoste Subsedit; ubi leoni Caesarem comparavit, non ex suo, sed ex alieno genere similitudinem faciens. 34. Paradigma est exemplum dicti, vel facti alicujus, aut ex simili, aut ex dissimili genere, conveniens ei quam proponimus rei; ita: Tam fortiter periit apud Hipponem Scipio, quam Uticae Cato
Abbreviated transcription (Latin):
gratius proferuntur. ueluti cum interro gantibus. numquid uos quae sierit aliquis.
respondẽt ur. bona fostuna : unde intellegitur neminem nos quaesisse Pardemia
est rebus &tem poribus ad commadatum ꝓro uerbium. Rebus. ut contrastimulũ
calcesdum significatur aduersis resistendum temporibus : ut lupus in fabula
diunt enim rustici uocẽ hominem perdere: sicum lupus prior uiderit : unde
& subito tacenti dicitur istud pro uerlium. lupus infabula. Sarcasmos est
hostilis iłixisio cum amaritudine ut referes ergo haec & nuntius ibi spelide
genitori. illi mea tristitia fasta degenerem que neoptholemũ narta re
memento: huis contrarius est astismos urba nitas sine iracundia : ut᷑ illud
Quibauiuni non odit. am& tua carmina ieui. atq idem iungat uulpes & mul¬
geat hirecos: id est quibauiũ nonõdit propena ei contingatit dilgat meuiur̃¬
łuerunt autem meuius & bauius po&e pessimi & in imici uirgilii : qui hos

Expanded text:
gratius proferuntur, uti cum interrogantibus, 'numquid nos quaesierit aliquis? respondetur: 'Bona Fortuna'. Unde intellegitur neminem nos quaesisse. Paroemia est rebus et temporibus adcommodatum proverbium. Rebus, ut: 'Contra stimulum calces', dum significatur adversis resistendum. Temporibus, ut: 'Lupus in fabula'. Aiunt enim rustici vocem hominem perdere, si eum lupus prior viderit. Unde et subito tacenti dicitur istud proverbium: 'Lupus in fabula'. hostilis irrisio, cum amaritudine, ut: Referes ergo haec, et nuntius ibis Pelidae genitori. Illi mea tristia facta Degeneremque Neoptolemum narrare memento: 30. Huic contrarius est astysmus, id est, urbanitas sine iracundia, ut illud: Qui Bavium non odit, amet tua carmina, Maevi, Atque idem jungat vulpes, et mulgeat hircos, id est: qui Bavium non odit, profuerunt enim Maeuius et Bauius poetae pessimi et inimici Vergilii. qui hos
Abbreviated transcription (Latin):
minibus non ꝑ substacitiam in uisibilem sed ꝑ creaturam corpo¬
ralem : ꝑ quam &iam & hominibus apparere uoluit quando lo
cutus est dicit enim a postolus Silinguis hominum loquar& an¬
gelorum : Vbi quaeritur qua lingua angeli loquantur: non quod
angelorum aliquae linguae sint: sed hoc ꝑ ex aꝰgeruationem dicit᷑
Item quaeritur qua lingua in futurum hõmines loquantur: nusquã
repperitur nam dic̃ apłs: siue linguae cessabunt. ideo autem
prius delinguis. ac deinde degentibus posui mus : quia ex linguis
gentes. non exgentibus linguae exoftae sunt
II. DEGENTIUM UOCABULIS

Expanded text:
minibus non per substantiam invisibilem, sed per creaturam corpominibus non per substantiam invisibilem, sed per creaturam corporalem, per quam etiamcutus est. Dicit etiam Apostolus: Si linguis hominum loquar et angelorum. Ubi quaeritur: Qua lingua angeli loquantur, non quod angelorum aliquae sint linguae, sed hoc per exaggerationem dicitur. 13. Item quaeritur qua lingua in futurum homines loquantur, nusquam reperitur. Nam dicit Apostolus: Sive linguae cessabunt. 14. Ideo autem prius de linguis, ac deinde de gentibus posuimus, quia ex linguis gentes, non ex gentibus linguae exortae sunt. CAPUT II. De gentium vocabulis
Abbreviated transcription (Latin):
aut legendo . ex p̃cepto reacciper e Cum autem omniumlingua¬
rum scientia difficilis sit cuiquam nemo tamentam dessidiosus
est ut in suagente positus suaegentis linguam nesciat Nam qud
aliud putandus est . nisi animalium brutorum d& eriorellla eni
propriae uocis clamorem exprimunt: iste d&erior qui propriae
linguae car& notitia: Cuius modi autem lingua locutus estds̃ in
principio mundi dumdi cerit fiat lux inuenire difficile est: nondũ
enim erant linguae. Item qualingua in sonuit postea exterioribis
hominum auribus maxime ad primum hominem loquens uelad
pro ph&as ueldum corporaliter sonuit uox dicentis dĩ : Tues filius
meus dilestus : ubi ã quibusdam creditur illa lingua una & sola quae
fuit ante quam ess& linguarum diuersitas: Indiuersis qui ppe
gentibus creditur. quod eadem lingua illis ds̃ loquatur quamipsi
homines ut untur ut abeis intellegatur: Loquitur autem ds̃ ho¬

Expanded text:
aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguaaut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia difficilis sit cuiquam, nemo tamen tam desidiosus est ut in sua gente positus suae gentis linguam nesciat. Nam quid aliud putandus est nisi animalium brutorum deterior? Illa enim propriae vocis clamorem exprimunt, iste deterior qui propriae linguae caret notitiam. Cuiusmodi autem lingua locutus est Deus in principio mundi, dum diceret: 'Fiat lux,' inveniri difficile est. Nondum enim erant linguae. Item qua lingua insonuit postea exterioribus hominum auribus, maxime ad primum hominem loquens, vel ad prophetas, vel dum corporaliter sonuit vox dicentis Dei: 'Tu es Filius meus dilectus'; ubi a quibusdam creditur illa lingua una et sola, quae fuit antequam esset linguarum diversitas. In diversis quippe gentibus creditur quod eadem lingua illis Deus loquatur quam ipsi homines utuntur, ut ab eis intellegatur. Loquitur autem Deus ho
Abbreviated transcription (Latin):
plautus ennius uirgilius po&ae & ex oratoribus gracchus.
& cato & cicero uelc& eri effuderunt : Mixta: quae post impe¬
rium latius promotũ. simulcum moribus & hominibus in roma¬
nam ciuitatem inrupit. in tegritatem uerbi ꝑ soloecis mos &
barbaris mos corrum pens Om̃ aut̃ orientis gentes ingut¬
turae linguam & uerba conlidunt : sicut hebrei & siri: omnes
me diterrane gentes in palato sermones feriunt : sicut greci
& asiani: omnes occidentales uerba indentibus frangunt. sic̃
itali & hi spani : syrus & chaldeus uicinus he breo est in sermone
consonans in plerisq & litte rarum sono. Quidam autem ar¬
bitrantur linguam ipsam esse chaldeam: quia abra ham de
chaldeis fuit. Quod si hoc recipitur: quo modo inda nihele hȩ¬
brei pueri linguam quam non nouerant doceri iubentur :
Omnem autem linguam unus quisq hominum siue grecam.
siue latinam siue c&erarum gentiũ aut audiendo potest tenere

Expanded text:
Plautus, Ennius, Vergilius poetae, et ex oratoribus Gracchus Plautus, Ennius, Vergilius poetae, et ex oratoribus Gracchus et Cato et Cicero vel ceteri effuderunt. Mixta, quae post imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem inrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba conlidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant, doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive ceterarum gentium aut audiendo potest tenere,
Abbreviated transcription (Latin):
dum siquam dubitationem nominis uel interp̃tationis sermo
unius linguae adtulerit Greca aut emlingua interc&eras gen¬
tium clarior hab&ur est enim & latinis & omnibus linguis so¬
nantior : cuius uari&as inquinq pastibus discernitur quarũ
Secunda attica uidelic& atheniensis : quausi sunt om̃ greciae
auctores Testia dorica. quam habent aegyptii & syri : quar¬
ta ionica. quinta eolica. quase eolisti locutos dixerunt. & sunt
in obseruatione grecae linguae eius modi cesta discrimina.
Sermo enimeorum ita est disꝑtitus. Latinas autem linguas
quat tuores se quidam dixerunt. iđ priscam. latinam roma¬
nam mixtam. Prisca est: quam uetus tissimi italiae subiano
& saturno sunt usi in condita. ut sehabent carminasaliorũ
Latina quam sub latino & regibus. tusciae : e & eri in latinosunt
locuti exqua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana¬
Romana
quae post reges exactos ãpopulo romano gestaest. quã neuius.

Expanded text:
dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis sermo dum si quam dubitationem nominis vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus linguis sonantior, cujus varietas in quinque partibus discernitur. QuarumSecunda Attica est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt  obsesermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguasquattuor esse quidam dixerunt, id est Priscam, Latinam, Romanam, Mixtam. Prisca est, quam vetustissimi Italiae sub Iano  Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum. Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana, quae post reges exactos a populo Romano coepta est, qua Naevius,
Abbreviated transcription (Latin):
inguarum diuersitas exosta est in ae difficatione turris post
diluuium. Nam prius quam superbia turris illius indiuersos
signorum sonos humanam diuisit soci& atem: una omnium
nationum lingua fuit quae hebrea uocatur. qua patri archae &
pro ph&ae usi sunt non solum inser monibus suis uerum &ian
in litteris sacris Initio autem quotigentes. sunt tot linguae
fuerant: deinde pluresgentes quam linguae. quia ex unalin¬
gua multae sunt gentes ex ofte. linguae autem diftae in hoc
Ioco prouerbis quae ꝑ linguam fiunt genȩre locutionis illo quois
qͥ efficit ꝑid quod efficitur nominatur: sicut os dici sol& pro
uerbis sicut manus prolitteris. Tres sunt autem linguae
sacrae hebrea. greca. latina : quae toto orbe maxime excellu
his enim tribus linguis suꝑcrucem dñi apilato fuit causa eiusscripta:
unde & propter obscuritatem scãrũ scripturarum. harũ triũ
linguarum cognitionec essaria est : ut ad alteram recurratur.

Expanded text:
inguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium. Priusquam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divisit societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris. Initio autem quot gentes sunt, tot linguae fuerunt. Deinde plures gentes quam linguae, quia ex una lingua multae sunt gentes exortae: linguae autem dictae in hoc loco pro verbis; quae quia per linguam fiunt genere locutionis illo, quia his efficit, per id quod efficitur nominatur: sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur,
Abbreviated transcription (Latin):
Enenda non est. Meminimus enim & esaiam ezechiȩ languenti aliqua
medicinale mandasse : & paulus a postolus timotheo modicum uinũ prodesi
dixit curatio autem morborum tribus generibus constat. Farmacia.
quam latini medicamina uocant. Cirurgia : quã latini manuum operatior
appellant manus enim apud grecos. ciros uocatur di&am : quã latini
regulam nuncupant. Estenim obseruatio legis & uitae Sunt autem omn
curationi species tres. Primum genus di&icũ. Secundum far maceuticũ
testium cirurgicum : di&a est obseruatio legis & uitȩ : Farmacia est
medicam entorum curatio. cirurgia ferramentorum incisio Nam
ferro exciduntur quae medica mentorum non senserint medicinam
Antiquior autem medicina herbis tantum & sucis erat. talis enim
medendiusus erat de inde ferro & c&eris medicamentis Omnis autem

Expanded text:
nenda non est. Meminimus enim et Esaiam Ezechiae languenti aliquid medicinale mandasse, et Paulus apostolus Timotheo modicum vinum prode esse dixit. Curatio autem morborum tribus generibus constat: Pharmacia, quam Latini medicamina vocant: Chirurgia, quam Latini manuum operationem appellant; manus enim apud Graecos χείρ vocatur: Diaeta, quam Latini regulam nuncupant; est enim observatio legis et vitae. Sunt autem omni curationi species tres: primum genus diaeticum, secundum pharmaceuticum, tertium chirurgicum. Diaeta est observatio legis et vitae. Pharmacia est medicamentorum curatio. Chirurgia ferramentorum incisio; nam ferro exciduntur quae medicamentorum non senserint medicinam. Antiquior autem medicina herbis tantum et sucis erat. Talis enim medendi usus coepit, deinde ferro et ceteris medicamentis. Omnis autem
Abbreviated transcription (Latin):
post quȩ nemo creditur uelle mentiri. Fauero quae trastantur intempore. quia suis nominibus plena sunt
dffintionem non indigent. Memoriae quoq: condendũ est. topica or atoribus dialesticis poais &iuris¬
peritis communiter quidem arguinenta p̃stare : Sed quando aliquid specialitec probant a dr̃ & hores
poas iuris peritosq ꝓtinenta : Quando uero genctaliter disputant ad philosoplos adtinere manifefiũ
hia mirabile plane genus operis inunum potuisse collig̃ ĩ quid quid mobiltas acuari &a sliumanae
mentis in sensibus exquirendis perdiuersas causas poterat inuenire conclusũ liberum ac uoluntarium
intellestum Nam quocumq sẽuesterit quascumq cogitationes introierit in aliquid eorum quae
praedista sunt necesse est cadat ingenium
XXXII. DEOPPO SITIS

Expanded text:
post quae nemo creditur velle mentiri. 17. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, post quae nemo creditur velle mentiri. 17. Ea vero quae tractantur in tempore, quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Memoriae quoque condendum est topica oratoribus, dialecticis, poetis et jurisperitis communiter quidem argumenta praestare; sed quando aliquid specialiter probant, ad rhetores, poetas jurisperitosque pertinet; quando vero generaliter disputant, ad philosophos attinere manifestum est. 18. Mirabile plane genus operis, in unum potuisse colligi quidquid mobilitas ac varietas humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causas poterat invenire: conclusum liberum ac voluntarium intellectum. Nam quocunque se verterit, quascunque cogitationes intraverit, in aliquid eorum quae praedicta sunt necesse est cadat ingenium. CAPUT XXXI. De oppositis
Abbreviated transcription (Latin):
a fus expestes uocantiut est teflimonium: t eflimonium uero conslat ac diuiditur quinq modis łdest
primo ex ꝓsonis secundo exnaturae autoritate teflio extemporibus aufloritatun: Quaflo exdifus fafusq
maiorum: quinto extormentis. Teflius orgo superior modus qui esi extem poribus amollo s̃pecies diriuatur:
Prima ingenio sae cunda opibus. testia acate : quasta foflunai quinta afle. sexta usu septima nec essitate. oc¬
taua concursi ͤ fofiuitorum. Teflimonium omne est quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendã fidem
Pecina non quali&umq est. quae testimonii pondus hab& ad faciendã fidemi sedinorum probitate deb& esse
ludibilis Naturae austoritas est quae maxima uiflute consiftit. Teflimonia multa sunt quae afferant
luforitatem .dest ingenium. opes. aeftas. fofluna ar si usus necessit a si& concursio gerum sofluitarum:
aufus fastisq maiorum p&itur fides cumpris corum dista fastaq memorantur : Nuormentis fides p̃b&ur

Expanded text:
artis expertes vocant, ut est testimonium. Testimonium vero constat re. Haec dividitur in quinque modis: id est, primo ex persona, secundo ex naturae auctoritate, tertio ex temporibus auctoritatum, quarto ex dictis factisque maiorum, quinto ex tormentis. Tertius ergo superior modus, qui est ex temporibus, in octo species derivatur. Prima ingenio, secunda opibus, tertia aetate, quarta fortuna, quinta arte, sexta usu, septima necessitate, octava concursione fortuitorum. Testimonium omne est, quod ab aliqua externa re sumitur ad faciendam fidem. Persona non qualiscumque est quae testilaudabilis. Naturae auctoritas est, quae maxima uirtute consistit. Testimonia multa sunt quae afferant auctoritatem, id est, ingenium, opes, aetas, fortuna, ars, usus, necessitas, concursio rerum fortuitarum. A dictis factisque maiorum pet
Abbreviated transcription (Latin):
thospeian uero illam uocamus: inqua hominis ꝑsonam fingimus proexpri¬
mendis affestubus a&atis studiu fostune la& itiae. sexus meroris audaciae :
nam cũ piratȩ persona suscipitur : audax abrupta te meraria erit oratio:cũ
femine sermo simulatur. sexui conuenire deb&oratio : lam uero adolescentis in ꝓuda¬
& senis corimilitis ser imperatoris soparasitis csrustici ot philo sosi diuersa oratio¬
dicenda est. Aliter enimlo quitur gaudio affectus. aliter uulneratus: in quo
genere distionis illa sunt maxime cogitanda quis loquat᷑ & apudquem & de
quo & ubi & quo tempore quid egerit. quid asturus sit : aut quid pati possit
si haec consulta neglexerit
XU. DE GE NERIBUS QUAESTIONUN

Expanded text:
thopeiam vero illam vocamus, in qua hominis personam fingimus, pro exprimendis affectibus etatis, studii, fortune, sexus, letitie, meroris, audacie. Nam cum pirate persona suscipitur, audax, abrupta, temeraria erit oratio: cum femine sermo simulatur, sexui convenire debet oratio. Iam vero adolescentis et senis, militis et imperatoris; rustiducenda est. 2. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter vulneratus. In quo genere dictionis illa sunt maxime cogitanda: quis loquatur, et apud quem, et de quo, et ubi, et quo tempore; quid egerit, quid acturus sit, aut quid pati possit, si haec consulta neglexerit. CAPUT XV. De generibus quaestionu
Abbreviated transcription (Latin):
uno quod uis ibili signi ficatur unguento Non estergo saluato¬
nspro prium nomen xp̃s : sed com munis nuncupatio potestatis:
dum enim dr̃ xp̃s commune dignitatis nomen est : dum ihs̃ xp̃s.
proprium est uocabulum saluatoris xp̃i autem nomen nusqua
ilibi omnino necali quagente fuit nisitantum in illo regno
ubi xp̃s pro ph&abatur & unde uenturus erat Mes sias autem
hebraice grece sother latine autem salutaris siue saluator in

Expanded text:
dono, quod visibili significatur unguento. Non est autem Salvatodono, quod visibili significatur unguento. Non est autem Salvatoris proprium nomen Christus, sed communis nuncupatio potestatis. Dum enim dicitur Christus, commune dignitatis nomen est; dum Iesus Christus, proprium est vocabulum Salvatoris. Christi autem nomen nusquam alibi omnino nec in aliqua gente fuit, nisi tantum in illo regno ubi Christus prophetabatur, et unde venturus erat. Messias autem HHebraice, Graece σωτήρ, Latine autem salut
Abbreviated transcription (Latin):
ultis &iam modis xp̃s appellari inscripturis inuenitur di¬
uinis Nam ipse dĩ patris unigenitus filius. dum ess& ae¬
qualis patri. propter salutem nram̃ formã serui accepit:
oro inde quaedam nomina in illo exdiuinitatis substantia quae¬
sam ex dispensatione susceptȩ humanitatis ad sumpta sunt : xps̃
amq achris mate est appellatus. hoc est unstus Praeceptũ enim
serat iudaeis ut sacrum conficerent unguentum quo unguipos¬
sent hii quiuo cabantur ad sacerdotium ut ad regnum Et sicut nunc
regibus indumentum purpurȩ in signae est regiae dignitatis. sic
iliis unstio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam confe¬
pebat & inde xp̃i difti achrismate quod estunstio Namehrisma
pece latine unstio nuncupatur quae &iam dño nom̃ ad commo¬
uuit fasta spiritalis quia spũ unstus est adõ patrę Sieut in astib¬
detur apostolorum: collesti sunt enim in hacciuitate aduersus
um filium tuum quem un existi. nonutiq oleo uisibili sed gratiae

Expanded text:
ultis etiam modis Christus appellari in scripturis invenitur divinis. Nam ipse Dei Patris Unigenitus filius, dum esset aequalis Patri, propter salutem nostram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substantia, quaedam ex dispensatione susceptae humanitatis adsumpta sunt. Christus namque a chrismate est appellatus, hoc est unctus. Praeceptum enim fuerat Iudaeis ut sacrum conficerent unguentum, quo perungui possent hi qui vocabantur ad sacerdotium vel ad regnum: et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat; et inde Christi dicti a chrismate, quod est unctio. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen adcommodavit facta spiritalis, quia Spiritu unctus est a Deo Patre, sicut in Actibus 4, 27: 'Collecti sunt enim in hac civitate adversus sanctum Filium tuum, quem uncxisti': non utique oleo visibili, sed gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
rosa est rlusta oratio: & alege m& risoluta: prosum enim antiqui
pradustum dicebant. & restum Vnde ait uarro apud plautum:
Epcosis lestis significare restis Unde &iã quae non est ꝑflexa numero
sed resta. prosa otatio dicitur. in restum producendo: alii prosa aiunt
distam abeo quod sit prafusa uel abeo quod spatiosos probat & excura
nullo sibi terminum praefinitum Pra&erea tam apud grecos quã apuo
latinos longe antiquiorem curda fuisse carminum quã prosaȩ: omi
enim prius uersibus condebantur: prosȩ autem studid̾ sero uiguit:
primus apud grecos ferecides sẏrus soluta oratione scripsit. Apud
romanos autem : appius caecus aduersus pirrum solutam orationen
primus exexcuit . iam ex hine & c&eri prosae eloquentia conten¬
derunt

Expanded text:
est producta oratio et a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant et rectum. Unde ait Varro apud Plautum 'prosis lectis' significari rectis; unde etiam quae non est perflexa numero, sed recta, prosa oratio dicitur, in rectum producendo. Alii prosam aiunt dictam ab eo, quod sit profusa, vel ab eo, quod spatiosius proruat et excurrat, nullo sibi termino praefinito. Praeterea tam apud Graecos quam apud Latinos longe antiquiorem curam fuisse carminum quam prosae. Omnia enim prius versibus condebantur; prosae autem studium sero viguit. Primus apud Graecos Pherecydes Syrus soluta oratione scripsit; apud Romanos autem Appius Caecus adversus Pyrrhum solutam orationem primus exercuit. Iam exhinc et ceteri prosae eloquentia contenderunt
Abbreviated transcription (Latin):
her& alteri. siue a lateris custodia. Suffestus in loco alterius
suppositus quasi suffactus unde & consulem suffectum dicimus
eum qui pro alio substituitur. Secundus quia secus pedes: & tractus
est sermo a sequentibus seruis pedis sequis: unde & secunda fostuna
dr̃ : quod secundum nos est id est propenos Inde & res secundae
iđ pro sperȩ: secundae autem ã sequendo sunt distae: Stipelator
promissor : stipulare enimpromittere est: ex uerbis iuris perito¬
rum : qui &iam stipulum firmum appellauerunt. Sanus ã sanguine :
quia sine pallore est Sospes saluus Salus ãsale nomen accepis¬
se putatur Subtilis ab extenuatione dictus: Sequester dicitur
quem pignera de ponisolent. quod uocabulum absequendo factum
est. quod eius qui elestus sit utraq pars fidem sequatur Sessilis qđ
non uid&urstare sed sedere: Surdus a sordibus humoris acrecon¬
ceptis & quamuis multis casibus accedat: nomen tamen eger

Expanded text:
haereat alteri, sive a lateris custodia. Suffectus, in loco alterius haereat alteri, sive a lateris custodia. Suffectus, in loco alterius soppositus, quasi suffactus. Unde et consulem suffectum dicimus eum qui pro alio substituitur. Secundus, quia secus pedes: et tractus est sermo a sequentibus servis pedisequis. Unde et secunda fortuna dicitur, quod secundum nos est, id est, prope nos. Inde et res secundae, id est, prosperae. Secundae autem a sequendo sunt dictae. 258. Stipulator, promissor. Stipulare enim promittere est, ex verbis 496 jurisperitorum, qui etiam stipulum firmum appellaverunt. 259. Sanus, a sanguine, quia sine pallore est. Sospes . . . Salus, a sale nomen accepisse putatur. Subtilis, ab extenuatiquem pignera deponi solent. Quod vocabulum ob sequendo factum est, quod eius, qui electus sit, utraque pars fidem sequatur. Sessilis, quod non videtur stare, sed sedere. Surdusceptis, et quamvis multis casibus accidat, nomen tamen eger ex
Abbreviated transcription (Latin):
diasta sindicunt: Seuerus quasi satis uerus. ten& enimsine piate
iustitiam Simulator dicitur a simulacro: gestat enimsi milit udinem
eius qudȩ non est ipsae. Sua sor decipiens id est sua soste trahens
Suasor a suadendo quem uult decipere Scrupulo sus animi minuti &
asperi : scrupoͣ est enim arena durior Sacrilegus dr̃ abeo quod sacra
legit idest furatur Si carius uocatur quiad ꝑp&randum scelus telis
ar matus est : sic enim gladius esta secando uocatus Sceuus sinister
Scenicus qui intheatro agit : theatrum enim scena est Scosta
a grecis quoq scitae uocabantur. quod fricant pelles quibus cor¬
ruptela fit Spurcus quod sit inpurus Scele rosus sceleribus plenus :
ut lapidosus locus & arenosus locus : plus est autem scelero susqͥuã
scele ratus Sator seminator uel pater a semine. Scurra:
qui sectari quem piam solet cibi gratia a sequendo: Igitur itide
scurras appellatos ldem assec la a sequendo Satelles quod ad¬

Expanded text:
 dicunt. Severus quasi saevus verus, tenet enim sine pietate justitiam. 251. Simulator, dicitur a simulacro. Gestat enim similitudinem ejus 495 quod non est ipse. Suasor, decipiens, id est, in suam sortem trahensSuasor a suadendo quem vult decipere. Studiosus. Scrupulosus, animi minuti et asperi. Scrupo est enim arena durior. Sacrilegus dicitur ab eo quod sacra legit, id est furatur. Sicarius vocatur quia ad perpetrandum scelus telis armatus est. Sica enim gladius est, a secando vocatus. Scaevus, sinister Scenicus, qui in theatro agit. Theatrum enim scena est. Scorta, quod a Graecis quoque σκύτη vocabantur: quo defricantur pelles quibus corruptela fit. Spurcus, quod sit inpurus. Scelerosus, sceleribus plenus; ut lapidosus locus et arenosus. Plus est autem scelerosus quam eleratus. Sator, seminator vel pater, a semine. Scurra, qui sectari quempiam solet cibi gratia. A sequendo igitur inde scurras appellatos. Idem assecla, a sequendo. Satelles, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
in se pulchro ut qui&is illius misterium confirmar& Et qͦdemiu¬
daeis obseruandum inumbra futuri p̃ceptum est : sed postquã xp̃s
inse pultura sua eius figuram adim pleuit. obseruatio eius quieuit
dominicus dies pro inde uocatur. quia in eo resurrectionis dñi nostri
gaudium celebratur quidies non iudaeis. sed xp̃ianis in resurrec¬
tione dñi declaratus est & exillo habere coepit festiuitatem suã
Illis enim solum caelebrandum sabbatum est traditum. quia
erat antea requies mofiuorum. Resurrestio autem nullius erat
qui resurgens amoftuis non morer&ur Post quã aut̃ facta est talis
resur restio incor pore dñi . ut p̃ir& incapite quod corpus eeclesiȩ
r& infine iam dies dominicus iđ ostauus qui & primus coe

Expanded text:
in sepulcro, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Juin sepulcro, ut quietis illius mysterium confirmaret, quod Judaeis observandum in umbra futuri praeceptuin sepultura sua eius figuram adinplevit, observatio eius quievit. Dominicus dies proinde vocatur, quia in eo resurrectionis Domini nostri gaudium celebratur. Qui dies non Iudaeis, sed Christianis in resurrectionem Domini declaratus est, et ex illo habere coepit festivitatem suam. Illis enim solum celerat antea requies mortuorum; resurrectio autem nullius equi resurgens a mortuis non moreretur. Postquam autem facta est talis resurrectio in corpore Domini, ut praeiret in capite, quod corpus Ecclesiae speraret in fine: jam dies Dominicus, id est, octavus, qui et primus, ce
Abbreviated transcription (Latin):
colebant dies palmarum ideo dicitur quia in eo dñs & saluator noster
sicut proph& a cecinit hierusalemtendens a sellum sedisse ꝑ hib&us
Iunc gradiens cũ ramis palmarum multitudo plebium obuiam ei
clama uerunt : o sanna benedidus quiuenit in nomine dñi rexisrł
Vulgus autem ideo hunc diem capitilabium uocant. quia tunc moris
est lauandi capita infantum qui unguendi sunt. ne obseruatione
quadra gesimae sordidata adunstionem accederent. Hoc autem die
simbo lum conp&entibus traditus. propter confinsum do minice
pasche solem nitatem ut qui iam addĩ gratiam ꝑcipiendã festinam
fidem quam confiteantur agnoscant. Caena dominica dista estȩo
quod in eo die saluator pascha cum suis discipulis fecerit qđ & hodis
sicut est traditum celebratur. scm̃q in eodie chrisma conficituratq
ab he breis exinter p̃tatione uo cabuli sui requies nominatur. quod
ds̃ in ipso ꝑfesto mundo requieuiss& Siquidem & eo die requieuit dñs

Expanded text:
colebant. Dies palmarum ideo dicitur, eo quod in eo Dominus et Salvator noster, sicut propheta cecinit , Hierusalem tendens, asellum sedisse perhibetur: tunc gradiens cum ramis palmarum multitudo plebium obviam ei clamaverunt: Hosanna, benedictus, qui venit in nomine Domini, rex Israel . Vulgus autem ideo hunc diem capitilavium vocat, quia tunc moris est lavandi capita infantium, qui ungendi sunt, ne observatione quadragesimae sordidata ad unctionem accederent. Hoc autem die symbolum competentibus traditur, propter confinem Dominicae paschae solemnitatem, ut qui jam ad Dei gratiam percipiendam festinant, fidem, quam confiteantur, agnoscant. Coena dominica dicta est eo quod in eo die Salvator pascha cum suis discipulis fecerit. Quod et hodieque, sicut est traditum, celebratur, sanctumque in eo die chrisma conficitur, atqab Hebraeis ex interpretatione vocabuli sui requies nominatur: quod Deus in ipso, perfecto mundo, requievisset. Siquidem in eo die requievit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
autem dicta. uelab insula pallene intracia in qua nutrita.
quod pallantem gigantem occiderit. Uenerem ex inde dicun
nuncupatam. quod sine ui faemina uirgo esse nondesinat
Hanc grecia frodinuocant : propter spumam sangui nis ge¬
nerantem A frodinenim grece spuma uocaturꝰ Quodaũ
fingunt saturnum caelo patri genitalia abscidis se & san
guinem fluxisse in mariatq: eoͦ spuma maris conor&a uenus
nata estillud aiunt quod ꝑ coitus salsi humoris substantia est.
& inde a frodin uenerem dici. quod coitus spuma est sanguinis.
quae ex suco uiscerum liquido salsoq: constat. Ideo autem uene

Expanded text:
autem dicta vel ab insula Pallene in Thracia, in qua nutrita eautem dicta vel ab insula Pallene in Thracia, in qua nutrita equod Pallantem gigantem occiderit. Venerem exinde dicunt nuncupatam, quod sine vi femina virgo esse non desinat. Hanc Graeci Ἀφροδίτην vocant propter spumam sanguinis generantem. Ἀφρὸς enim Graece spuma vocatur. Quod autem fingunt Saturnum Caelo patri genitalia abscidisse, et guinem fluxisse in mare, atque eo spuma maris concreta Venus nata est, illud aiunt quod per coitum salsi humoris substantia est; et inde Ἀφροδίτην Venerem dici, quod coitus spuma est sanguinis, quae ex suco viscerum liquido salsoque constat. Ideo autem Vene
Abbreviated transcription (Latin):
nas dr̃ iđ faemina: Apud latinos autem mineruam uocatã
quasideã & munus astium uariarum. Hanc enim inuentri¬
cem multorum ingeniorum ꝑhibent : & inde eam astem & ra¬
tionem inter p̃tantur: quia sineratione nihil pot est contineri
quae ratio quia exsolo animo nascitur : Animum quoq putant
esse incapite & cerebro: ideo eam dicunt de capite iouises se
natam quia sensus sapientis qui in uenit omnia in capite
est: Incuius pestore ideo caput gorgonis fingitur. quod illic
est omnis p̾rudentia quae confundit alios & in peritos ac saxeo
conprobat. quod & in antiquis imperatorum statuis cernimꝰ
in medio pestorae loricae propter insinuandam sapientiam
& uistutem. Haec minerua: & tritonia dr̃: tritonenim a sri¬
cae palus est: circa quam feflur uirginali apparuisse a&ate :
propter quod tritonia nuncupata est Vnde & tanto procli¬
uiꝰs de acredita. quanto minus origo eius innotuit Pallas

Expanded text:
νη dicitur, id est, femina. Apud Latinos autem Minervam vocatam νη dicitur, id est, femina. Apud Latinos autem Minervam vocatam quasi deam et munus artium variarum. Hanc enim inventricem multorum ingeniorum perhibent, et inde eam artem et rationem interpretantur, quia sine ratione nihil potest contineri. Quae ratio, quia ex solo animo nascitur, animumque putant esse in capite et cerebro, ideo eam dicunt de capite Iovis esse natam, quia sensus sapientis, qui invenit omnia, in capite est. In cuius pectore ideo caput Gorgonis fingitur, quod illic est omnis prudentia, quae confundit alios, et inperitos ac saxeos conprobat: quod et in antiquis Imperatorum statuis cernimus in medio pectore loricae, propter insinuandam sapientiam et virtutem. Haec Minerva et Tritonia dicitur. Triton enim Africae palus est, circa quam fertur virginali apparuisse aetate, propter quod Tritonia nuncupata est. Unde et tanto proclivius dea credita, quanto minus origo eius innotuit. Pallas
Abbreviated transcription (Latin):
ȩre colebant prius quam ferrum ess& inuentum. Fandem uestã
&ignem es se perhibent: qr terram & ignem habere non dubiũ est.
ut ex & hna uulcanoq datur intellegr& ideo uirginem putant.
quia ignis inuiolabile sit elementumꝰ. nihilq nasci possit exeo.
quippe quiomnia quae arripuerit adsumat Ouidius infastis
nec tualiud uestam quam uiuam in tellꝑge flam mam: nataq
de flam ma corpora nulla uides: propter ea & uirgines ei seruire
dicunt᷑: eoquod sic ut exuirgine it anihil exigne nascatur luno¬
nem dicunt quasi ianonem id est ianuam propurgationibus fae¬
minarum : eo quod quasi postas matrum natorum pandant.¬
& nubentum maritis : sed hoc filo sofi Po&ȩ autem iunonem
iouis adserunt soro rem & coniugem: ignem enim & aerem
Iouem aquam & terram iunonem interp̃tantur: quo rum
duorum ꝑmixtione uniuersagignuntur: & soro rem dicunt
quod mundi pars est: & coniugem quod conmixtam concordat.

Expanded text:
ere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eandem Vestam ere colebant, priusquam ferrum esset inventum. Eandem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram ignem habere non dubium est, ut ex Aetna Vulcanoque datur intellegi. Et ideo virginem putant, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. Ovidius in Fastis6, 291: Nec tu aliud Vestam quam vivam intellege flammam; nataque de flamma corpora nulla vides. Propterea et virgines ei servire dicuntur, eo quod sicut ex virgine, ita nihil ex igne nascatur. Iunonem dicunt quasi ianonem, id est ianuam, pro purgationibus feminarum, eo quod quasi portas matrum natorum pandat, et nubentum maritis. Sed hoc philosophi. Poetae autem Iunonem Iovis adserunt sororem et coniugem: ignem enim et aerem Iovem, aquam et terram Iunonem interpretantur; quorum duorum permixtione universa gignuntur. Et sororem dicunt quod mundi pars est; coniugem, quod commixta concordat.
Abbreviated transcription (Latin):
quod curru uehitur : quia ipsa est terra quae pend& inaere : quod
sust in&urrotis : quia mundus rotatur & uolubilis est: quod leones illi
subiciunt. mansu&os: ut ostendant nullum genus esse terraetam
ferum quod non subicipossit aut superariabea : quod incapite turri¬
tamgestat coronam: ostendit suꝑpositas terrae ciuitates quasi in¬
signitas turribus constare: quod sedes fingunt᷑ circa eam : quia cum
omnia moueantur ipsam non moueri : quod coribantes eius minis¬
tri cunstrictis gladus esse finguntur. ut signific & ur om̃ne pro
terra sua debere pugnare: quod gallos huic deae ut seruirent
fecerunt.: significant qui semine indigeant. terram sequi opostere :
in ea quippe omnia repperire : quod se apud eam iastant. praecipi¬
tur inquiunt ut qui terram colunt ñȩsedeant. semꝑenim esse quod
agant Cimbalorum autem aereorum sonitus ferramentorum
crepitus incolendo est agro: & ideo aere quod terram antiquiae¬

Expanded text:
Quod curru vehi dicitur, quia ipsa est terra quae pendet in aere. Quod Quod curru vehi dicitur, quia ipsa est terra quae pendet in aere. Quod sustinetur rotis, quia mundus rotatur et volubilis est. Quod leones illi subiciunt mansuetos, ut ostendant nullum genus esse tam ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. Quod in capite turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae civitates quasi insignitas turribus constare. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum omnia moveantur, ipsam non moveri. Quod Corybantes eius ministri cum strictis gladiis esse finguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant, terram sequi oportere; in ea quippe omnia reperire. Quod se apud eam iactant, praecipitur, inquiunt, ut qui terram colunt ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum autem aereorum sonitus, ferramentorum crepitus in colendo agro: sed ideo aere, quod terram antiqui a
Abbreviated transcription (Latin):
eandem & triuiam eo quod tribus fingatur figuris dequa uir
amistu: cum suc cinsta iacłt calamosatonia uirgo est. cũ subnixa
sed & solio. plutonia coniunx: latonia autem diana. eo quod latone
fuerit filia. Cererem id est terram acreandis frugibus ad serunt ce¬
distam: appellantes eam nominibus plurimis: dicunt &iam eam
&opem quod opere melior fiat. terram proserpinam: quo dexea
pro serpiant fruges: uestam : quod herbis uel uariis uestita sit¬
rebus. uel auia uastando: eandem & tellurem & matrem & mag¬
nam fingunt turritam cum trmpano & gallo & strepitu cim¬
balorum: matrem uocatam : quod plur ima pariat: magnam qđ
cibum gignat : Almam quia uniuersa animalia frustibus suis alat Ef
enim alimȩntorum nutrix terra : quod simulacrum eius cum claui
fingitur : quia tellus hieme clauditur. uere aperitur. ut fruges nas¬
cantur: quodtrmpanum hab& significare uolunt orbem terrae :

Expanded text:
Eandem et Triviam, eo quod tribus fungatur figuris. De qua VeEandem et Triviam, eo quod tribus fungatur figuris. De qua Veamictu. cum subcincta iacit calamos, Latonia virgo est: cum subnixa sedet solio, Plutonia coniux. Latonia autem Diana, eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et Opem, quod opere melior fiat terra: Proserpinam, quod ex ea proserpiant fruges: Vestam, quod herbis vel variis vestita sirebus, vel a vi sua stando. Eandem et Tellurem et Matrem magnam fingunt, turritam cum tympano et gallo et strepitu cymbalorum. Matrem vocatam, quod plurima pariat; magnam, quod cibum gignat; almam, quia universa animalia fructibus suis alit. Est enim alimentorum nutrix terra. Quod simulacrum eius cum clavi fingitur, quia tellus hieme clauditur, vere aperitur ut fruges nascantur. Quod tympanum habet, significare volunt orbem terrae.
Abbreviated transcription (Latin):
quam uis diuinatorem & medicum uellent: ipsum tamen & iam
solem dixerunt quasi solum ipsum titan quasi unum extitanis.
qui ad uersum iouem non fecit: Ipsum febum quasi efebum Hoc
est adalescentem : unde & sol puerpingitur eo quod cotidie oriatur
& noualuce nascatur Pitium quoq eundem apollinem uocari aiunt
apͥitone in mensȩ molis serpente. cuius nonmagis uenena quammag¬
nitudo ter rebat. Hunc apollo sagitarum iftibus fternens. nomi¬
nis quosq spolia repostauit ut pitius uocar& ur. Vnde & obinsigne
uictoriae pitia sacra celebranda constituit. Dianam quoq ger¬
manam eius similiter lunam & uiarum presidem aiunt unde
& uirginem uolunt quod uia nihil pariat & ideo ambo sagittas
habere fingunt᷑ quod ipsa duo sidera decaelo radios usq: ad ter¬
ras emittant: Dianã autem uocatã. quasi duana. qđ luna & die
& noste ap pareat: ipsam & lucinam ad seuerant. eo quod luceat:

Expanded text:
quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen etiam quamvis divinatorem et medicum vellent, ipsum tamen etiam Solem dixerunt, quasi solum. Ipsum Titan, quasi unum ex Titanis, qui adversus Iovem non fecit. Ipsum Phoebum, quasi ephebum, hoc est adolescentem. Unde et sol puer pingitur, eo quod quotidieo oriatur et nova luce nascatur. Pythium quoque eundem Apollinem vocari aiunt a Pythone inmensae molis serpente, cuius non magis venena quam magnitudo terrebat. Hunc Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportavit, ut Pythius vocaretur. Unde et ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. Unde et virginem volunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo sagittas habere finguntur, quod ipsa duo sidera de caelo radios usque ad terras emittant. Dianam autem vocatam quasi Duanam, quod luna et die et nocte appareat. Ipsam et Lucinam adseverant, eo quod luceat.