comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo lib&e modo pati posse si quis opiutꝰ
mire denĩdie impietatisq dampna¬
bitur. Ita sit: ut apud nos inueniã¬
tur pueri quidam qui humana for¬
ma dm̃ cogitent. atq ita se habere
suspicentur. Qua opinione nichil:
abiectiꝰ. Ded inurniuntur itrmmul¬
ti senes. qui tius maiestatem non solũ
suꝑ humanum corpꝰ. sce &iam super
ipsam m̃tem manere miolabilem
atq incrĩmutabilem cadẽ ipsa m̃te
conspiciant. Quas ꝑtates. ñ tempo¬
re s&e uirtute atq prudentia. discrr¬
mendas. er̃. iã. dictum est. Apud uoᷤ
audem nemoꝰ repperitur: qͥ dĩ substã¬
tiam humani corporis figuratione
describat. soe rursus nemo qui ab huma¬
sustintant. si ab hereticis non fuerint
diprauati: ꝓ suo quisq captu uiribꝰ q
nutriuntur: ꝑducunturq aliussic. aliꝰ
autem sic. Prium in uirũ ꝑfectum:
dem de admaturitatem caniciemq ꝑ¬

Expanded text:
quolibet modo pati posse si quis opinetur, quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humabera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemq
Abbreviated transcription (Latin):
s&e eam se ignorare demonstrat.
uam obrem si quid humani cor¬
de geritis. si cure uobis uosmce¬
ipsi estis: querite potiꝰ dili¬
gent̾ & pit quomodo illa dicantur.
Q uerite miseri. Ham talem fidem qͣ
dõ inconueniens aliquid creditur. nos
uehementiꝰ & uberiꝰ accusamꝰ. Nam
& in illis quȩ dicta sunt cumsic intel¬
liguntur ut littera sonat. & simplici¬
tat᷑em corrigimꝰ. & ꝑtinatiam deride¬
mꝰ : & alia multa quȩ uos intelligere
non potestis. Uetat ros credere catho¬
lica disciplina. qui non annis s&e studio
atq indellectu excedentͤs quandam
intis purritiam. in canos sapientiꝵ ꝓ¬
mouentur. Ham & credere dm̃ loco
aliquo quamius infinito. ꝑ quantitatis
quecumq spacia contineri quã sit
stultum docetur. & de loco in locum ł ipsĩ
uel aliquam eiꝰ pardem moueri atq
transire arbitrari nefas habetur lam
uero aliquid eiꝰ substantix̧ atq naturę
commutationem uel conuersionem

Expanded text:
sed eam se ignorare demonstrat. 17. sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum sic intelliguntur ut littera sonat, et simplicitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem
Abbreviated transcription (Latin):
nimum atq fententiam quã brne
atq utilit̾ acceꝑimꝰ. mabe int̃pre¬
tari conamini frustra omino.
Heq enim ure stulte atq impiȩ
disputationes. ullo modo cũ pioꝵ
doctissimoꝵq hominũ sermoni.¬
bꝰ. ꝑ quos in ȩccłã catholica scrip¬
ture ille uolentibꝰ. dignisq aꝑi¬
untur: camparari queunt.
quam putatis. lex & pro¬
phete intelliguntur anobis. De¬
simte errare. n̾on colimꝰ pęnidentẽ
dm̃. ñ inuidum. ñ indignũ. non
crudelem. non querentem de homi¬
num uel pecoꝵ sanguine uoluptatẽ.
non cui flagitia & scelera placeant.
ĩ possessiontm suam t̾rȩ quandã
particulam t̾minantem. In his
enim atq huiꝰmodi nugis grauit᷑
copioseq inuehi solrtis. quare nos
murctio ur̃a non tangit. Sed anile̾
quasdã uel &iam pueriles opiniones. xo
in eptiore. quo uehem̃diore. oratione ꝑ¬
uellitis. quia quisqͥs mouetur & ad uos
transit. non ecclȩ ur̃ȩ dampnat disciplinã.

Expanded text:
nimum atque sententiam quam bene nimum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam,
Abbreviated transcription (Latin):
affecti grauibꝰ erumnis dicunt᷑.
qđ a ꝑsrqut oribꝰ ut oues occisionis
estuati sunt. Qđ si non potes di¬
cere quid calumpniaris : In quo
libro credam. qđ me oportae crede¬
re confiteris: An illud dicis con¬
cedere te quidem dm̃.ẽe: diligen¬
dum:Sae non illum dm̃ quenis
colunt hi qui testam̃ti uetrris auc¬
toritatem recipiunt: Non ergos
illum din colendum. ẽẽ. dicitis.
qui fecit cȩ̨lum & terram: Iste
namq ꝑ om̃s partes illoꝵ uolu¬
minum p̃dicatur. Ios autem
fatemini uniuersum mondum
istum. qͥ nomine cęli & terre
significatur habere auctorem
&e fabricatorem dm & dñm bo¬
num. Cũ exceptione quippe
uobiscum loquendum est: quan¬
do ds̃ nominatur. Duos enim
deos. unum bonum & alterum
malũ. ẽẽ. ꝑhibetis. Qd si dici¬
tis colere uos. & colendum arbi¬
trari diñ a quo factꝰ est mundꝰ.
non tam eum. ẽẽ. quem ueteris
testam̃ti comiendat auctoritas.
impudent facitis. qui alęnum a¬

Expanded text:
affecti gravibus aerumnis dicuntur, affecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo libro inveniam, quod me oportere credere confiteris? cedere te quidem Deum esse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt? Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis, qui alienum a
Abbreviated transcription (Latin):
tum grauit̃ afficiunt. Hec itaq omĩa
uerbo illo uno conduduntur. testimo¬
mo ueteris legis qđ dictum est. ꝓpter¬
te morte afficimur. Gla diꝰ restabat
qui non erumnosam uitã affert. soe
quã inuenerit adimit Huic ergo res¬
pondit. E stunati fumꝰ ut oues occisi¬
ones. Karitas uero ipsa non potuit sig¬
ificari expressiꝰ quam qđ dictum est
ꝓpt̾ te. Fac ergo non in paulo aposto
tum in ueteri lege non esse. aut aposto¬
lo non conuenire: Quoꝵ si nichil
dicere audes: urgeris enim cum ce
codex legitur qđ planum sit scrip¬
⁊ tum. x̃ẽ : Et homines intelligunt
ad id qd̃ apostolus dixit. nichil pos¬
se aptiꝰ conienare. Cur ergo ualere
aliquid putas qđ scripturas corrup¬
tas essẽ ĩ simulare audes. Postremo
quid responsurꝰ es &e quid tibi
dicat ego sic intelligo. sic accipio.
sic credo. nec obaliud lego illoᷤᷤ co¬
dei concuere uideo: Illud potiꝰ
dic si audes. & aduersus me dicere

Expanded text:
tum graviter afficiunt. Haec itaque omnia tum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari expressius, quam quo dictum est, Propter te. Fac ergo non in Paulo apostoltum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, et homines intelligunt ad id quod Apostolus dixit, nihil posse aptius convenire, cur ergo valere aliquid putas, quod Scripturas corruptas esse insimulare audes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Ldei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere
Abbreviated transcription (Latin):
nulla ꝑfequtione nulla necessitate: in¬
opre corporalis. nullo periculo. millo gla¬
dio nos a karitate xpi feparari. statim
subunxit. sicut scriptum est. Quia
propt̃ de inorte afficunur tota die: ꝓs¬
timati sumus ut oues occisionis. Hec illi¬
solent a corruptoribꝰ scripturarum in mis¬
sa esse dicere. usq adeo nichil habent.
quid contradicant. ut ad hec miferi ris¬
pondere cogantur. Soe quis non intel¬
ligat coniuctoꝵ hominum aliam non
esse potuisse ultiam uocem: Aqͥbꝰ
tam̃ quero. utrum istansententiam
in urri testamento esfe negent. anñ
congrue fententie apostolice affirment.
Et illud primum libris docebo. In hoc
autrm altero tergiuersantes homines
& ꝑ abrupta fugientes. aut in pacenire¬
uocabo siuolurrint respictit aliquantub
&e considerare quid dictum sit aut
ios intelligentia ceteroꝵ. qui sine cu¬
piditate iudicant insectabor. Quid
culum. hominem in hac uita constitu¬

Expanded text:
nulla persecutione, nulla necessitate innulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae affirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid culum, hominem in hac vita constitu
Abbreviated transcription (Latin):
an famres. an nuditas. anpericulũ
an gladiꝰ : Audiuimꝰ quid dili¬
gere. & quantum diligere debe¬
amꝰ. Eo est omino tenctendum.
ad id omĩa consilia nr̃a referenda.
Bonoꝵ summa ds̃ nobis est. Os̃¬
nobis est summum bonum. Neq
infra remanendum nobis est. neq
ultra querendum. Altrrum
enim periculosum. alterum nullũ¬
est. Age nunc inuestigemꝰ. uel
potiꝰ adtendamꝰ. presto enim est
& facillime uidetur: utrum his
fententiis ex euuangelio atq apło
ꝓlatis. &iam testamenti uederis
auctorita s congruat. Quid
dici de suꝑiore fendentia cum manifes¬
tum sit om̃ibꝰ ram de lege quȩ ꝑmoysen
data est ẽx deꝓintam:ꝰ Ibi enim scrip¬
tum est. Diliges dũm dm̃ tuum ex
todo corde tuo & ex tota amma tua: &e
ex totamente tua. Quid autem illi qđ
ab apostolo dictum est cumparare de
ueteri testamento possim. ne diutiꝰ que¬
rerem ipse subrecit. Cum enim dixis¬
sed nulla tribulatione. nulla angustia

Expanded text:
an fames? an nuditas? an periculum? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorum summa, Deus nobis est. nobis est summum bonum. Neque enim infra remanendum nobis est, neque ultra quaerendum; alterum enim periculosum, et alterum nullu. Age, nunc investigemus, vel potius attendamus, praesto enim est et facillime videtur, utrum his sententiis ex Evangelio atque Apostolo prolatis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore sententia, cum manifestum sit omnibus, eam de lege quae per Moysen data est, esse depromptam? Ibi enim scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua . Quid autem illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia,
Abbreviated transcription (Latin):
& mnararum sangiune. & genti¬
um occupatione muniuit. Qlua¬
re deinceps nemo ex me querat sen¬
tentiam meam. soe potiꝰ audiamus
oracula. nras ratiunculas diuinis
submittamꝰ affectibꝰ¬
ideamꝰ quemadinodum ipse
dñs in euangelio nobis p̃¬
cẽperit esse uiuendum. quomodo
&iam paulus apostolus has enim
scripturas illi condemynare non
audent Audiamꝰ ergo quem
Nec dubium est quin i ᷤᷤ erit finis.
quo nos summo amore dendere
iubes. Diliges in quid̃ dñm dm̃
tuum. Dic michi &iam queso
te quis sit diligendi modꝰ. Yereor
enim ne plꝰ minꝰ ue quam oport oe
inflammer desiderio & amore
inquid corde tuo. non est satis. Ex
tota anima. Nec quidem satis est.
&ex tota mentr tua. Quid uisam¬
pliꝰ  Uellem fortasse si uiderem
qđ possoe. tẽ. ampliꝰ Quid
ad hec paulus: Scimꝰ inquid q̃m
diligentibꝰ dm̃ omĩa ꝓcedunt in bo¬
num. Dicat & ipse qilectionis mo¬
dum. Quis ergo inquid nosse¬
parabit a karitate xp̃i: Iribu¬
latio. an angustia. an ꝑsecutio.

Expanded text:
et Martyrum sanguine, et Gentium occupatione munivit. Quare deinceps nemo ex me quaerat sententiam meam, sed potius audiamus oracula, nostrasque ratiunculas divinis submittamus affatibideamus quemadmodum ipse Dominus in Evangelio nobis praeceperit esse vivendum; quomodo etiam Paulus apostolus: has enim Scripturas illi condemnare non audent. Audiamus ergo quem nec dubium est quin is erit finis, quo nos summo amore tendere jubes: Diliges, inquit, Dominum Deum tuum. Dic mihi etiam, quaeso te, qui sit diligendi modus: vereor enim ne plus minusve quam oportet, inflammer desiderio et amore inquit, corde tuo. Non est satis. Ex tota anima tua. Ne id quidem satis est. Ex tota mente tua . Quid vis amplius? Vellem fortasse, si viderem quid posset esse amplius. Quid ad haec Paulus? Scimus, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum. Dicat etiam ipse dilectionis modum. Quis ergo, inquit, nos separabit a charitate Christi? Tribulatio? an angustia? an persecutio?
Abbreviated transcription (Latin):
randi. Qđ quidem quam sit pulcrũ
ac magnum. quam dõ dignũ.
quam postremo id qđ queritur
uerũ. nequaquã intelligere po¬
terimꝰ. nisi abhumanis & ꝑximis
incipientes. uere religionis fide
p̃ceptisq feruatis: non deferueri¬
mꝰ uiã quã nobis ds̃ & patriarchaꝵ
segregatione. & legis iunculo. & ꝓ

Expanded text:
randi. Quod quidem quam sit pulchrum, randi. Quod quidem quam sit pulchrum, quam magnum, quam Deo dignum, quam postremo id quod quaeritur verum, nequaquam intelligere poterimus, nisi ab humanis et proximis incipientes, verae religionis fide, praeceptisque servatis, non deseruerimus viam quam nobi Deus, et Patriarcharum segregatione, et Legis vincu
Abbreviated transcription (Latin):
tur luce ueritatis. & ad familiaritatẽ
tenebrarum suarum non electione.
s&c fatigatione conuertit᷑. Quam hic
formidandum est. quã tremendum ne
maiorẽ inde concipiat anima inbecilli¬
tatem. ubi quietem fessa conqͥrit.
Ergo refugere in tenebrosa cupientibꝰ
ꝑ dispͤsationẽ in effabilis sapientiȩ nob̾
illa opacitas auctoritatis occurrat. &
mirabilibꝰ rerum uocibꝰ quȩ libroꝵ uelud ͤ
signis temperatioribꝰ ueritatis. umbris¬
q blandiatur. Quid potuit ꝓ salute
nr̃a fieri ampliꝰ. quid beneficiꝰ. quid li¬
beraliꝰ  Diina ꝓuidentia dici po¬
test. quȩ alegibꝰ suis hominem lapsũ.
& ꝓpt̃ cupiditatem rerũ temporaliũ
iure ac merito mortabem sobobem ꝓpa¬
gantem non omino deseruit. Hab&e
tnim potestas illa iustissima miris
& in cumprehensibꝰ modis ꝑ quasdã
secretissimas successiones rerum sibi
seriuentium quas creauit. & feueri¬
tatem uindicandi. & cbem̃tiam libe¬

Expanded text:
tur luce veritatis, et ad familiaritatem tur luce veritatis, et ad familiaritatem tenebrarum suarum, non electione, sed fatigatione convertitur. Quam hic formidandum est, quam tremendum, ne majorem inde concipiat anima imbecillitatem, ubi quietem fessa conquirit. Ergo refugere in tenebrosa cupientibus per dispensationem ineffabilis Sapientiae, nobis illa opacitas auctoritatis occurrat, et mirabilibus rerum, vocibusque librorum veluti signis temperatioribus veritatis, umbrisque blandiatur. 12. Quid potuit pro salute nostra fieri amplius? Quid beneficentius, quid liberalius divina providentia dici potest, quae a legibus suis hominem lapsum, et propter cupiditatem rerum mortalium jure ac merito mortalem sobolem propagantem, non omnino deseruit? Habet enim potestas illa justissima, miris et incomprehensibilibus modis, per quasdam secretissimas successiones rerum sibi servientium quas creavit, et severitatem vindicandi, et clementiam libe
Abbreviated transcription (Latin):
gressus meundus est. quam inp̃sentiarum
suscepimus. Nunc itaq cũ illis michi
res est qui dm̃ ẽẽ non netant. neq id tan¬
tum s&r &iam non ab ẽo nrgligi res hu¬
manas fatentur Nullum enim arbi¬
tror aliquo regionis nomine teneri. qͥ
ñ saltem animis nostris diuina ꝓuiden¬
tia consuli xxistimoe. S& quo pacto¬
sequimur quem ñ indemꝰ. aut quo modo
uidemꝰ qui non solum homines sa
& iam insipientes homines sumꝰ: Quã¬
quam enim non oculis s& mente cerna¬
tur: que tandem mens idoneã repperi¬
ri potest. quȩ cum stulticiȩ nube tegat᷑
ualeat illam lucem uel oriam conetur
haurire : Confugiendum est igitur
ad eoꝵ p̾cepta quos sapientes fuisse pro¬
babile est. Potuit hactenꝰ ratio ꝑduci
Uersabatur namq non ueritate certior.
s&e confiretudine fecurior in rebꝰ huma¬
nis. At ubi ad diuina ꝑuentum est.
auertit fefe intueri non potest. Palpi¬
tat.estuat. inhiat amore: reuerbera¬

Expanded text:
ngressus ineundus est, quam impraesentiarum ngressus ineundus est, quam impraesentiarum suscepimus. Nunc itaque cum illis mihi res est, qui Deum esse non negant: neque id tantum, sed etiam no ab eo negligi res humanas fatentur. Nullum enim arbitror aliquo religionis nomine teneri, qui non saltem animis nostris divina providentia consuli existimet. sequimur quem non videmus; aut quomodo videmus, qui non solum homines, sed etiam insipientes homines sumus? Quanquam enim non oculis, sed mente cernatur, quae tandem mens idonea reperiri potest, quae cum stultitiae nube obtegatur, valeat illam lucem vel etiam conetur haurire? Confugiendum est igitur ad eorum praecepta, quos sapientes fuisse probabile est. Hactenus potuit ratio perduci. Versabatur namque, non veritate certior, sed consuetudine securior, in rebus humanis. At ubi ad divina perventum est, avertit sese: intueri non potest, palpitat, aestuat, inhiat amore, reverbera
Abbreviated transcription (Latin):
uocare iurtu tẽ nisi habitum
ipsum. & quasi sapientis animȩ
qualitatem que nisi in anima
esse non potest. oport& aliquid
aliud sequatur anima ut ei iur¬
tꝰ possit innasci: quia neq sequẽ¬
do. neq stulticiã sequendo potest.
quantum ratio mea fert ad sapi¬
entiã ꝑuenire Hoc igitur aliud
qđ sequendo anima uirtutis &
sapientiȩ cumpos fit: aut homo
sapiens est aut ds̃. Soe supra
dictum est tale qͥddã.ẽẽ. debe¬
re. qđ inuiti amittere nequramꝰ.
Quis uero cunctandũ put& hominiẽ
sapientem. si eum sequi satis putauerimꝰ
auferri nobis non modo recusantibꝰ s&
oxiam repugnantib posse: Us̃ igitur
restat. Quem si sequimur benẽ. si ad se¬
quimur. non tantũ bene. sed etiã beate
uiumus. Quẽ si qui eẽ negant quid
ego cogidem quo illis sermonẽ suadendũ
sit. cum quib utrum omino sermocinan¬
dum sit nescio. Quod tamen si uidebit᷑
longe aliud principiũ. alia ratio alius u¬

Expanded text:
vocare virtutem, nisi habitum vocare virtutem, nisi habitum ipsum et quasi sapientis animae qualitatem, quae nisi in anima esse non potest, oportet ut aliquid aliud sequatur anima, ut ei virtus possit innasci: quia neque nihil sequendo, neque stultitiam sequendo potest, quantum ratio mea fert, ad sapientiam pervenire. 10. Hoc igitur aliud, quod sequendo anima virtutis atque sapientiae compos fit, aut homo sapiens est, aut Deus. Sed supra dictum est, tale quiddam esse debere quod inviti amittere nequeamus. Quis vero cunctandum putet, hominem sapientem, si eum sequi satis putaverimus, auferri nobis non modo recusantibus, sed etiam repugnantibus posse? Deus igitur restat quem si sequimur, bene; si assequimur, non tantum bene, sed etiam beate vivimus. Quem si qui esse negant, quid ego cogitem quo illis sermone suadendum sit, cum quibus utrum omnino sermocinandum sit, nescio? Quod tamen si videbitur, longe aliud principium, alia ratio, alius i
Abbreviated transcription (Latin):
oritur iterũ altissima questio. &¬
longissimi sermonis indigens. So
hoc bene ut ar fortasse cumpendio.
Spero dm̃ ad futurũ. ut quantum
inbecillitas mea patitur: de tandiᷤᷤ
rebꝰ ñ modo dilucide sce ceiam breui
docram. Qđlib& enĩ eoꝵ sit sure
oeiam ꝑse. ẽr̃. possit uirtꝰ sinr ani¬
ma. siue nisi aunne in esse non possit.
pcul chubio aliquia seqiuitur: ut
uirtutem a. ssequatur. Id erit.
aut ipsa anina aut uirtꝰ aut ali¬
quid t̃ciũ : aut si se ipsam se quit᷑
ut uirtutem adipiscatur. stultũ
nescio quid sequitur. Stulta r̃
rnum ante adeptam ui tututem.
Summa sunt autem uota sequen
non asfequi qđ sequitur anima
quo nichil absurdiꝰ & ꝑurrsiꝰ dici
potest. aut cũ sequitur stulta.
randeni stulaciam quã uitat
assequitui. Si autem un tutẽ
sequitur hanc ad sequi cupiens:
quomodo sequitur id qđ non ẽ:
Aut quomodo assiqui cupit qđ
hab&: Aut igitur uirtꝰ est
p̾ter animam. Aut si ñ plac&

Expanded text:
oritur iterum altissima et oritur iterum altissima et longissimi sermonis indigens quaestio: sed hoc bene utar fortasse compendio; spero Deum adfuturum, ut quantum imbecillitas nostra patitur, de tantis rebus non modo dilucide, sed etiam breviter doceamus. Quodlibet enim eorum sit, sive etiam per sese esse possit virtus sine anima, sive nisi animae inesse non possit, procul dubio aliquid anima sequitur ut virtutem assequatur: id erit aut ipsa anima, aut virtus, aut aliquid tertium. At si seipsam sequitur ut virtutem adipiscatur, stultum nescio quid sequitur: stulta est enim ante adeptam virtutem. Summa sunt autem vota sequentnon assequi quod sequitur anima, quo nihil absurdius et perversius dici potest: aut cum se sequitur stulta, eamdem stultitiam quam vitat assequitur. Si autem virtutem sequitur, hanc assequi cupiens, quomodo sequitur id quod non est? aut quomodo assequi cupit quod habet? Aut igitur virtus est praeter animam; aut si non placet
Abbreviated transcription (Latin):
timenda satagimꝰ questio est. Qđsi est
consequens sicuti est ut ipsũ corpꝰ cum
ab amina regitur. que uirtutis compos
est multo ce mrliꝰ regatur &e honestiꝰ. ro¬
q obtie sese habrat. quo est obtima illa
que sibi iuxta legem dominatur. Iderit
hominis obtimum. qđ animã obtimam
facit. &iam si hominem corpꝰ uocemus.
An uero si michi auriga obtemperans
e quoᷤᷤ quibꝰ p̃ est alit aut regit. cũ modis¬
sune. atq ipse quo michi est obȩdientior
mea liberalitatr ꝑfruitur. negͥa¬
re quisquã potest ñ solũ qđ auri¬
ga urrũ &iam qđ ȩqui sese obtime
homo sit. non mͥ maxime querendũ
uidetur. isi qđ animã faciat obti¬
mã. Nam eo ꝑcepto: non potest
homo ñ aut optune. aut certe mul¬
to meliꝰ fese habere. quã si hoc unũ
defuiss&e. Nemo autem
dubitauerit: qđ uirtꝰ animã faci¬
at obtimã. S& recte queri potest
utrum ista uirtꝰ &iam ꝑse an nã
nisi in anima esse non possit. Ob¬

Expanded text:
tinenda satagimus, quaestio est. Quod si est tinenda satagimus, quaestio est. Quod si est consequens, sicuti est, ut ipsum corpus cum ab anima regitur, quae virtutis compos est, multo et melius regatur et honestius, eoque optime sese habeat, quo est optima illa, quae sibi justa lege dominatur: id erit hominis optimum quod animam optimam facit, etiamsi hominem corpus vocemus. An vero, si mihi auriga obtemperans, equos, quibus praeest, alit ac regit commodissime, atque ipse quo mihi est obedientior, mea liberalitate perfruitur, negare quisquam potest non solum quod auriga, verum etiam quod equi sese optime  utrumque homo sit, non mihi maxime quaerendum videtur, nisi quid animam faciat optimam: nam eo percepto, non potest homo non aut optime, aut certe multo melius sese habere, quam si hoc unum defuisset. dubitaverit quin virtus animam faciat optimam. Sed rectissime quaeri potest utrum ista virtus etiam per sese, an nisi in anima esse non possit. Ob
Abbreviated transcription (Latin):
hominis bonuim. siue animã simul oe
corpꝰ. siue animã solã hominẽ dicimꝰ. It
enim corporis sũmũ bonũ id inuenit ra¬
tio qđ est corpore meliꝰ. & quo ei uigor
& uita p̃betur: ita siue corpꝰ & anima.
siue anima ipsa ꝑse homosit. inuemen¬
dum est si quid ani mã p̃cedit ipsã qd̃
cũ anima sequitur fit in suo genere
qđ potest obtima. Qd si repperire po¬
terimꝰ: id erit ꝓfecto qđ ambagibꝰ re¬
motis om̃ibꝰ. sũmum hominis bonum
iure meritoq nominandũ est. At
si corpꝰ est homo. quin hominis obtimũ
anima ipsa sit recusare non possũ. So
certe cũ de moribꝰ agitur. cũ querimꝰ
quis nã iute modꝰ tenendꝰ sit ut beatitu¬
dinẽ possimꝰ adipisci. non corpori pre¬
cepta dantur. non corporis inirestigan¬
do est disciplina: Postremo bonos mo¬
res ea nr̃a pars artura est que ei in qui¬
rit & dicit: & hec anime sunt ꝓpria.
on igitur de corpore cũ de uirtute ob¬

Expanded text:
hominis bonum, sive animam simul et hominis bonum, sive animam simul et corpus, sive animam solam hominem dicimus. Ut enim corporis summum bonum id invenit ratio, quod est corpore melius, et quo ei vigor et vita praebetur: ita sive corpus et anima, sive anima ipsa per se homo sit, inveniendum est, si quid animam praecedit ipsam, quod cum anima sequitur, fit in suo genere quam potest optima. Quod si reperire potuerimus, id erit profecto quod ambagibus remotis omnibus, summum hominis bonum jure meritoque nominandum est. 8. Aut si corpus est homo, quin hominis optimum anima ipsa sit, recusare non possum. Sed certe cum de moribus agitur, cum quaerimus quinam vitae modus tenendus sit ut beatitudinem possimus adipisci, non corpori praecepta dantur, non corporis investiganda est disciplina. Postremo bonos mores ea nostra pars actura est, quae inquirit, et discit; et haec animae sunt propria: non igitur de corpore, cum de virtute ob
Abbreviated transcription (Latin):
simul equm &e hominẽ. s&e hominem
solum. ex eo tam̃ qđ regendo ꝑ quo sit
ad cominodatꝰ uocamꝰ. Difficibe est istã
controuersiam diiudicare. Aut si ra¬
laborem ac moram suscipere ac subire
non opꝰ est. Siue em̃ utrũq siue cor¬
pꝰ solum siur anima sola nom hominis te¬
neat: non est homins obtimũ qđ obtimũ
est corporis. O& qđ aut corporis simul
& aminȩ. aut soli amme obtunũ est. id
si querimꝰ quid obtimum sit: ĩd certa
ratio cogit fateri. ꝑ qđ sit ut sese corpꝰ
quam obtine habrat Nichil autem
om̃ium quȩ uegrtant corpꝰ. anima nre¬
liꝰ atq prestantiꝰ. Est ergo simum
corporis bonũ. ñ uoluptas eiꝰ. ñ indolo.¬
ria. non uires. non pulcritudo. ñ urlocitas.
& si quid aliud in bonis corporis numerari
soloe. so omĩno anima Rã e ista que cõ¬
memorata sunt p̃sentia sui exib& cor¬
pori: & qđ antecellitꝰ om̃ibꝰ uitã. Quã¬
obrẽ ñ michi uidetur anima esse sũmũ

Expanded text:
simul equum et hominem, sed hominem simul equum et hominem, sed hominem solum, ex eo tamen quod regendo equo sit accommodatus, vocamus? Difficile est istam controversiam dijudicare; aut si ralaborem ac moram suscipere ac subire non opus est. Sive enim utrumque, sive anima sola nomen hominis teneat, non est hominis optimum quod optimum est corporis; sed quod aut corpori simul et animae, aut soli animae optimum esi quaerimus quid optimum sit, id certa ratio cogit fateri, per quod fit ut sese corpus quam optime habeat. Nihil est autem omnium quae vegetant corpus, anima melius atque praestantius. Est ergo summum corporis bonum, non voluptas ejus, non indoloria, non vires, non pulchritudo, non velocitas, et si quid aliud in bonis corporis numerari solet, sed omnino anima. Nam et ista quae commemorata sunt, praesentia sui exhibet corpori, et quod antecellit omnibus, vitam. Quamobrem non videtur mihi anima esse summum
Abbreviated transcription (Latin):
ueramꝰ igitur quid fit homi¬
ne nreliꝰ. Qđ ꝓfecto in¬
uenrẽ difficile est. nisi priꝰ consi¬
derato atq discusso quid sit ipse
homo. necnon diffutionem homini
a me postulandam puto. Allud est
inagis qđ inichi hoc loco querendũ
uidetur cum int̃ omares pene cons¬
toe. aut certe id qd satis est int̾ me
atq illo ᷤᷤ cũ quibꝰ nc̃ agitur. hoc con¬
ueniat ex anuna & corpore nos esse
conpositos. Quid est ipse homo
Quãquã enĩ duosint anima &e corpꝰ.
nrutrũ homo uocaretur sin essoe
si anima ñ ess&e. nec rursĩ anima
homo. si anima corpꝰ non anunare¬
tur. Fier tam potest ut unum
hoꝵ &e habeat᷑ homo & uocrtur.
Quid ergo homint̃ diciꝰ animã &e
corpꝰ tamquã bigas uel centarũ :
An corpꝰ tantũ qd̾ sit musu anime
se regentis tãquã lucernã ñ ignẽ
simul & testã. sce testã solã tam̃
ꝓpt̾ ignẽ appellamꝰ. annichil aliud
hominem quã animã dicimꝰ : Sed
ꝓpt̾ corpꝰ qđ regit ue luti ȩquit em ñ

Expanded text:
eramus igitur quid sit homine melius. Quod profecto invenire difficile est, nisi prius considerato atque discusso quid sit ipse homo. Nec nunc definitionem hominis a me postulandam puto. Illud est magis quod mihi hoc loco quaerendum videtur, cum inter omnes pene constet, aut certe, id quod satis est, inter me atque illos cum quibus nunc agitur hoc conveniat, ex anima et corpore nos esse compositos, quid est ipse homo,Quanquam enim duo sint, anima et corpus, et neutrum vocaretur homo, si non esset si anima non esset; nec rursus anima homo, si ea corpus non animaretur; fieri tamen potest ut unum horum et habeatur homo et vocetur. Quid ergo hominem dicimus? animam et corpus, tanquam bigas vel centaurum? an corpus tantum, quod sit in usu animae se regentis; tanquam lucernam, non ignem simul et testam, sed testam solam, tamen propter ignem appellamus? an nihil aliud hominem quam animam dicimus, sed propter corpus quod regit, veluti equitem non
Abbreviated transcription (Latin):
Um enim ds̃ irasci dicitur. non eiꝰ¬
ssignificatur ꝑturbatio qualis. ẽ.
in animo irascentis hominis. sed ex huma¬
nis motib translato uocabulo uindicta
eius: quȩ non nͥ iusta. ẽ. ire nom̃ accepit.

Expanded text:
um autem Deus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, irae nomen accepit.
Abbreviated transcription (Latin):
onem duarum suꝑiorum. ẽe. qͦdimͦ repetitionẽ.
magis eam p̃termittendo fecit intelligi. deinde
tres alias ad uingit. de pane cotidiano. de remis-¬
sione peccatorum: de temptatione uitanda. Hanc
iste non posuit: ut intelligeremꝰ ad illud suꝑiꝰ qđ
de temptatione dictum. ẽ. ꝑtinere. Idõ qͥppe ait.
sed lib̾a. nonait & lib̾a: tamꝗͣ unam petitioniem
eẽ. demonstrans. noli hoc. sed hoc. ut scut unqͥsq
in eo se lib̾ari a malo: qđ ñ infert᷑ intẽptationem.

Expanded text:
onem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, onem duarum superiorum esse quodammodo repetitionem, magis eam praemittendo fecit intelligi; deinde tres alias adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait, sed libera, non ait et libera, tanquam petitionem esse demonstrans, noli hoc, sed hoc, ut sciat unusquisque in eo se liberari a malo, quo non infertur in tentationem.
Abbreviated transcription (Latin):
inducas intemptationẽ. sed libera nosa malo.
quis non uideat ad p̾sentis uite indigentiam
ꝑtinere: In illa itaq uita etna. ubi nos semꝑ
sꝑamꝰ fucuros. & nominis discificatio. & regnum
idõ dictus. ẽ. quia hic. necessariꝰ. qͣntꝰ animae
carniq tribuend. ẽ. siue spualit̾ siue corporalit
siue utroq intelligitur modo. Hic. ẽ. etiam
qͣm poscimꝰ remissio: ubi.ẽ. cõmissio peccatoꝵ.
hic temptationes quȩ nos ad peccandum uel
allitiunt uł impellunt: hic deniq milu unde
cupimꝰ lib̾ari: illic autem nichil istoꝵ.ẽ. ł uangłist
uͦ lucas. in oratione dñica peticiones non septem
sed quinq cõplexus.e. nec abisto utiq discrepant.
sed quomͦ ista septem sint intelligenda. ipsa sua
breuitate cõmonuit. Nomen quippe di scificatur
inspu: dei autem regnum in carnis resurrectione
uenturum. e. Ostendens gͦ lucas. tertiã petiti¬

Expanded text:
inducas in tentationem, sed libera nos a malo; inducas in tentationem, sed libera nos a malo; quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna, ubi nos semper speramus futuros, et in nominis Dei sanctificatione, et regnum ideo dictus, quia hic est necessarius quantus animae carnique tribuendus est, sive spiritualiter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt, hic denique malum unde cupimus liberari, illic autem nihil horum est. Evangelista vero Lucas in oratione Dominica petitiones non septem, sed quinque complexus est, nec ab ipso utique discrepavit, sed quomodo ista septem sunt intelligenda, ipse sua brevitate commonuit. Nomen quippe Dei sanctificatur in spiritu, Dei autem regnum in carnis resurrectione venturum est. Ostendens ergo Lucas tertiam petiti
Abbreviated transcription (Latin):
testant᷑ eloquia: qui spem sua ponit in homi-¬
ne. Ac ꝑ hoc. in seipso qui spem ponit. huius
ma ledicti uinculo innectitur. Idõ non nͥ
a dño do petere debemꝰ: quicquid sꝑamꝰ nos
uł bene oꝑaturos. uł ꝓbonis oꝑib ad epturos.
Roinpe apud euangłistam matheum
septem petitiones continere dñica uidet᷑
oratio: quarum trib etna poscunt᷑. reliqͥs
quattuor temporalia.: que tam̃ ꝓpt̃ eterna
consequencla sunt necessaria. Nam quod dicimꝰ
scificetur nomen tuum. adueniat regnum
tuum: fiat uoluntas tua sic̃ inceloi& interra:
qđ non absurde qͥdam incellexer uno inspa
& corpore. om̃ino sine fine retinenda sunt. &¬
hic inchoantur : quantumq ꝓficimꝰ augentur
in nob̾. ꝑfecta uͦ qđ in alia uita sꝑandum. ẽ. semꝑ
possidebunt᷑. Quod uͦ dicimꝰ pane nr̃m coti¬
dianum da nobis hodie. & dimitte nob̃ debita¬
nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. & ne nos

Expanded text:
testantur eloquia, qui spem ponit in homitestantur eloquia, qui spem ponit in homine : ac per hoc et in se ipso qui spem ponit, hujus maledicti vinculo innectitur. Ideo non nisi a Domino Deo petere debemus, quidquid speramus nos vel bene operaturos vel pro bonis operibus adepturos Apud evangelistam Matthaeum septem petitiones Dominica continere videtur oratio, quarum tribus aeterna poscuntur, reliquis quatuor temporalia, quae tamen propter aeterna consequenda sunt necessaria. Nam quod dicimus: Sanctificetur nomen tuum, adveniat regnum tuum; fiat voluntas tua, sicut in coelo et in terra; quod non absurde quidam intellexerunt in spiritu et corpore, omnino sine fine retinenda sunt, et hic inchoantur, quantumque proficimus, augentur in nobis: perfecta vero quod in alia vita sperandum est semper possidebuntur. Quod vero dicimus: Panem nostrum quotidianunostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; et ne nos
Abbreviated transcription (Latin):
tim magna multitudine dulcedinis
dĩ quam abscondit timentibus se.
ꝑficit autẽ sꝑantib inse. tam grandis.ẽ.
poena. ut ei nulla possint tormenta
que nouimꝰ cõparari. si illa sit ęterna.
ista sint autem qͣmlib& multis seculis
ꝑpecua dampnatorum. hoc. ẽ. alienatio
auita dei: & om̃ib erit ipsa cõmunis. que¬
lib& homines de uarietate poenarum. de
dolorum releuatione uł in t̾missione
ꝓsus humanis motib suspicentur. sicut
manebit cõmunit᷑ om̃ium uita eterna
scõrum: qualib& honorum distantia
concordit̃ fulgeant. Ex ista fidei con
fessione. quȩ breuit symbolo continet᷑:
& carnalit cogitata lac paruulor um . ẽ:
spualit autẽ considerata atq tractata
cyb.ẽ. fortium: nascitur spes bona fide¬
lium. cui karitas scã comitatur. Sed
de his om̃ib que fidelit credenda sunt: ea
tantum ad spem ꝑtinent: quȩ oratione dñica
continentur. Maledictus enim om̃is sic diuina

Expanded text:
tam magna multitudine dulcedinis tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis perpetua damnatorum, id est alienatio a vita Dei, et omnibus erit ipsa communis, quaelibet homines de varietate poenarum, de dolorum relevatione vel intermissione pro suis humanis motibus suspicentur: sicut manebit communiter omnium vita aeterna sanctorum, qualibet honorum distantia concorditer fulgeant. fessione, quae breviter Symbolo continetur, et carnaliter cogitata lac parvulorum est, spiritualiter autem considerata atque tractata cibus est fortium, nascitur spes bona fidelium, cui charitas sancta comitatur. Sed de iis omnibus quae fideliter sunt credenda, ea tantum ad spem pertinent quae oratione dominica continentur. Maledictus enim omnis, sicut divina
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾antur. Aut si hoc ad om̃s existimant
ꝑtinere. non ideo necesse.ẽ. ut dampnationẽ
opinentur posse finiri eorum deqͥb dictum
est. sic ibunt isti in suppliciũ et̃num: ne
isto modo putet᷑ habitura finem quandoq
felicitas etiam illorum. de quibis ccon-¬
trario dictum. ẽ. iusti autem inuitam
acternam. sed poenas dampnatorũ certis
temporum int̾uallis existiment si hoc̃
eis plac& aliquatenꝰ mitigari. etiam sic
quippe intelligi potest. in mnere in illis
ira dei hoc. ẽ. ipsa dampnatio. hex enitn
uocatur ira dei. ndiuini animi ꝑtͦbatio.
ut inira sua hoc. ẽ. manente ira sua.
non tamen contineat miserationes sua
non ȩtno suppliciofinem dando. sed
leuamen adhibendo. uł int̾ponendo.
cruciatib. qr nec psalmꝰ ait. adfiniendã
iram suam. uł post iram suam. sed in ira
sua. Que si sola. cet. quanta ibi minima
cogitari potest. ꝑire a regnodi. exulare
aciuitate dei. alienari a uita dei. carere

Expanded text:
liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant liberantur. Aut si hoc ad omnes existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum de quibus dictum est, Et ibunt isti in supplicium aeternum: ne isto modo putetur habitura finem quandoque felicitas etiam illorum, de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam sic quippe intelligi potest manere in illis ira Dei , hoc est ipsa damnatio haec enim vocatur ira Dei, non divini animi perturbatio, ut in ira sua, hoc est manente ira sua, non tamen contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectione uͦ facto uniuerso
cõpletoq iudicio: suos fines habebunt ciu
Naltera malorum. utraq tamen & angłorum &¬
e hominum. Istis uoluntas. illis facultas ñ poterit
ulla. ee. peccandi: nec ulla conditio moriendi:
istis inetna uita uere felicit̃q uiuentib illis
infelicit metna morte sine moriendi potestate
durantib qm̃ utriq sine fine. Sedinbeatudine
isti. ali alio p̃stabiliꝰ. in miseria uͦ illi aliꝰ
dampnatoꝵ poenam. & cruciatus sine in¬
termissione ꝑpetuos. humano miserant᷑
affectu: atq ita futurum. ẽẽ. iĩ credunt.
sed ꝓsuo motu. dura queq molliendo
& in lenorem flectendo sententia. quę
putant ineis terribiliꝰ. eẽ. dicta ꝗͣueriꝰ.
N on enim obliuiscet᷑ inqͥunt misereri
ds̃. aut continebit inira sua miserationes
tuas. Hoc qͥdem in psalmo legit᷑ sc̃o. sed
de his sinc ullo scrupulo intelligitur:
qͥ uasa miscđie nuncupant᷑. qr & ipsi non
ꝓmeritis suis: sed deo miserante de miseria

Expanded text:
ost resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civialtera malorum; utraque tamen et angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas non poterit ulla esse peccandi, vel ulla conditio moriendi; istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius damnatorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur affectu, atque ita futurum esse non credunt;  sed pro suo motu dura quaeque molliendo, et in leniorem flectendo sententiam, quae putant in eis terribilius esse dicta, quam verius. Non enim obliviscetur, inquiunt, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de miseria
Abbreviated transcription (Latin):
Sanimas pietate suorum uiuentium rele¬
uari. cum ꝑillis sacrificium mediatoris
offertur. uł elemosyne in eccła fiunt. Sed eis
hec ꝓsunt. qui cum uiuerent᷑ hec sibi ut postea
possent ꝓdc̃ẽ. meruerunt. Est qͥdam enim
uiuendi modꝰ. nec tam bonꝰ. ut ñ requirat ista
post mortem. nec tam malꝰ. ut ei n ꝓsint ista post
& .e. rursus talis in malum. ut nec his ualeat cum
hec uita transierit adiuuari. Quo circa. hic om̃e
meritum cõparatur: quo possit post hanc uitari
releuari quispiam uł grauari. Nemo autem se
frequentat ȩccła. illi apłice sunt adusi sententie
hoc meritum sibi quisq uiuer&. cum incorpore
cõparauit. ut ei possent ista ꝓdiẽẽ. Non enini¬

Expanded text:
animas pietate suorum viventium relevari, cum pro illis sacrificium Mediatoris offertur, vel eleemosynae quae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt qui, cum viverent, haec sibi ut postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista posrat ista: estque rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam, vel gravari. Nemo autem se frequentat Ecclesia, illi Apostolicę sunt aduersa sententiæ, hoc meritum sibi quisque dum viueret comparauit, vt ei possint ita prodesse. Cum e
Abbreviated transcription (Latin):
molles: neq masculorum concubitores. neq
fures: neq auari. neq ebriosi. neq maledici᷑
neq rapaces: regnum dĩ possidebunt. Si enĩ
etiam in istis ꝑseuerantes criminib. camet m¬
ꝓpter fidem xp̃i salui erunt. qͦti in regio xxxi¬

Expanded text:
rum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Si enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt, quomodo in regno
Abbreviated transcription (Latin):
REDUNTUR Aquib:dã etiam hi
qͥ nomen xp̃i non relinquunt. & eiꝰ
lauacro in eccła baptirant᷑. nec abea
ullo scismate:uł heresi p̃ciduntur.
inqͣntis lib& scelerib uiuant: quae nec
diluunt poenitendo. nec elemosinis re¬
dimant. sed in eis usq ad huiꝰ uite ul-¬
timũ diem ꝑtinacissime ꝑseuerent:
salui futuri ꝑignem. lic& ꝑmagnitit¬
dinẽ facinorum flagitior umq diut᷑no
n tam̃ etno igne pimiri. Sed qͥ hoc
credunt: & tam̃ catholici sunt. humania
quadam beniuolentia mͥ falli uident᷑. Nam
scriptura diuina. aliud consulta respond&.
ibrum autẽ de hac questione conscripsi.
cuiꝰ titulꝰ .e. defide & oꝑib. ubi scđm scrip¬
turas scas qͥntum dõ donante potui demon¬
straui. eam fidem saluos facere: quam satis
euident exp̃ssit paulꝰ apłs dicens. In xp̃oeni

Expanded text:
Creduntur a quibusdam et jam hi, qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantiscunque sceleribus vivant, qui nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Chri
Abbreviated transcription (Latin):
Nius militat sius stipendiis unqͥma. Quisplan¬
tat uineã. ⁊ de fructu eiꝰ ñ edet. Qs pascit
gregẽ. ⁊ de lacte eiꝰ ñ ꝑcipit: E paulo post.
nos S: ñ sumꝰ usi hac potestate s oĩa tolera¬
mꝰ. ne qd impedimentũ demꝰ euangłio ap̃i:
Demde pꝰ pauca. Quȩ gͦ inqͥt mͥ merces
erit. ut euangelrians sine sũptii. ponã e¬
uangłiũ ut ñ abutar potestate mea in
euangłio: Continuoq subiungit. qd
paulo ance cõmemoraui Cũ enĩ liber
sin ex omĩb: oĩu seruũ me feci. ut om̃s
lucͥfacerẽ. Itẽ alio loco de qͥb dã quȩ ad.
ȩscã ꝑtinent. Omũa inquit mͥ licita sunt
s. ñ oiã expediunt dĩa mͥ licita sunt. s.

Expanded text:
m? Quis plantat vineam, et de fructu ejus non edit? Quis pascit gregem, et de lacte ejus non comedit? Et paulo post: nos? sed non usi sumus hac potestate, sed omnia toleramus, ne quod inpedimentum demus euangelio Christi. deinde post pauca, quae ergo, inquit, mihi merces erit? ut euangelizans sine sumptu ponam euangelium, ut non abutar potestate mea in euangelio. continuoque subiungit quod paulo ante commemoraui: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucrifacerem. item alio loco de quibusdam quae ad escam pertinent, omnia, inquit, mihi licita sunt, sed non omnia expediunt; omnia mihi licita
Abbreviated transcription (Latin):
tiarũ ipsũq licitũ expedit ẽtiã. qnĩ inue¬
tita ⁊ illicita riut᷑a carnis infirmicatẽ uc
exccpit honestate nubendi. ut neminẽ in¬
pediat ad salutẽ quan uis magis expedira
magiꝰq houestũ e̾et si uirgo consiliũ quo
p̃ceptũ eã ñ cõpellit. arriper& lc̃ aũ ñ expe¬
dit id qđ licitũ : qͣndo ꝑmittit᷑ qͥdẽ. s usu̾
ipsiꝰ potestatis aliis affert impedĩtũ sa

Expanded text:
 ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in uetita et inlicita ruituram carnis infirmitatem sic excepit honestate nubendi, ut neminem inpediat ad salutem, quamuis magis expediret magisque honestum esset, si uirgo consilium, quo praeceptum eam non conpellit, arriperet. tunc autem non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert
Abbreviated transcription (Latin):
Puto aũ qd̃ ⁊ego spũm dĩ habeã: Pinde incel.¬
ligendũ÷ etiã ipsa quȩ ñ a dñõ iubent᷑.s. a
scõ eiꝰ famulo utilit̾ suadent᷑ eodẽ dño
insƿirante suaderi. Absit enĩ ut quisq ca¬
opera trinitatis. dic̃ enĩ De unginib aũ
p̃cepcũ dnĩ ñ habeo consiliũ aut̃ do.¬
ñ ut hoc consiliũ alienũ existimemꝰ a dño.
haritatis quȩ illi ẽ adnõ inspirata: atq do¬
nata fidele c̃siliũ. Ibi aliud facere ñ lic&.
hic aut̃ lici. Ita sane ut ipsũ licitũ partĩ
qͥdẽ expediat partĩ uͦ ñ expediat. Expedic
tc̃ quando ñ solũ ꝑiusticiã. quȩ corã dño ÷¬

Expanded text:
 ego Spiritum Dei habeo. Proinde intelligendum est, etiam ipsa quae non a Domino jubentur, sed a sancto ejus famulo utiliter suadentur, eodem Domino inspirante suaderi. Absit enim ut quisquam caopera Trinitatis. Dicit tamen, De virginibus autem praeceptum Domini non habeo, consilium autem do. Non ut hoc consilium alienum existimemus a Domino, caritatis, quae illi a Domino est inspirata atque donata, fidele consilium. Aliud ibi facere non licet hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit tunc, quando non solum per justitiam, quae coram Do