comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa elementa uertatur: in quorũcunq ani¬
maliũ uel etiam hominũ eibum cedat. car¬
nemq mutetur: illi animȩ humanȩ. puncto
temporis redit: quȩ illam primitus ut ho¬
mo fieret.cresceret. uiueret.animauit: Ipsa
itaq materies terrena quȩ discedente anima
fit cadauer non ita resurrectione reparabit᷑:
ut ea quȩ dilabunt᷑. & in alias atq alias ali
arum sp̃es formasq uertunt᷑. qͣmuis ad
corpus redeant.unde dilapsa sunt:ad eas¬
dem quoq corporis partes ubi fuerunt. re¬
dire necesse sit: Alioquin si capillis redit.
quod tam crebra tonsura detraxit: si unguib
quod totiens dempsit exectio: ĩmoderata &
indecens cogitantib. & ideo resurrectionem
carnis ñ credentib occurrit informitas: ic¬
ed quemadmodũ si statua cuiuslibet so¬
lubilis metalli. aut in igne liquesceret. aut
contereret᷑ in puluerem. aut confunderet᷑
in massam. & eam uellet artifex rursus ex

Expanded text:
ipsa elementa vertatur, in quorumcunque aniipsa elementa vertatur, in quorumcunque animalium, etiam hominum cibum cedat, carnemque mutetur; illi anima humana in puncto temporis reddit, qui illam primitus, ut homo fieret, cresceret, viveret, animavit. Ipsa itaque terrena materies, quae discedente anima fit cadaver, non ita resurrectione reparabitur ut ea quae dilabuntur, et in alias atque alias aliarum rerum species formasque vertuntur, quamvis ad corpus redeant, unde dilapsa sunt, ad easdem quoque corporis partes, ubi fuerunt, redire necesse sit. Alioquin si in capillis redit quod tam crebro tonsura detraxit, si unguibus quod toties dempsit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus et ideo resurrectionem carnis non credentibus occurrit informitas. Sed quemadmodum si statua cujuslibet solubilis metalli aut igne liquesceret, aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursum ex
Abbreviated transcription (Latin):
qui nuꝑ natus est in oriente. de quo & fr̃s
fidelissimi qui eum uiderunt retulerunt. &¬
sc̃ȩ̃ memoriȩ iheronimꝰ presbiter scriptum
reliquit: absit inqͣm. ut unum hominẽ du¬
plicem ac non potius duos homines. quod
fuerat si gemini nascerent᷑. resurrecturos existi¬
memus: Ita & ȩtera quȩ singuli quiq partus
uel amplius uel minus aliquid habendo. uel¬
quadam nimia deformitate monstra dicunt᷑.
ad humanȩ naturȩ figuram resurrectione
reuocabunt᷑: ita ut singulȩ animȩ singula
sua corpora obtineant. nullis coherentib etiã
quȩcũq coherentia nata fuerant: s seorsum
sibi singulis sua membra gestantib. quibq
humani corporis complebitur integritas.
onenim ꝑit deo terrena materies.xcuiii.
de qua mortaliũ creatur caro: sed in qͣmli¬
bet puluerem cineremue soluatur ⁊ in quos¬
libet halitus aurasq d̃iffugiat :⁊ in quam
cunq aliorum corpoꝵ substantiã. uel in

Expanded text:
qui nuper natus est in oriente, de quo, fratres qui nuper natus est in oriente, de quo, fratres dilectissimi, qui eum viderunt retulerunt, et beatus Hieronymus presbyter scriptum reliquit. Absit, inquam, ut unum duplicem hominem, ac non potius duos homines, quod futurum fuerat, si gemini nascerentur, resurrecturos aestimemus! Ita et caetera quae singuli quique partus vel amplius, vel minus aliquid habendo, quadam nimia deformitate monstra dicuntur: ad humanae naturae figuram resurrectione revocabuntur, ita ut singulae animae, singula sua corpora obtineant, nullis cohaerentibus etiam quaecunque cohaerentia nata fuerant; sed seorsum sibi singulis sua membra gestantibus quibus humani corporis complebitur integritas. Non perit Deo terrena materies de qua mortalium creatur caro, sed in quemlibet pulverem cineremve solvatur, in quoslibet alitus aurasque difcunque aliorum corporum substantiam, vel in
Abbreviated transcription (Latin):
quod aptum & congruum dies allaturi fu¬
erant. natura fraudetur. neq ieo quod ad¬
uersum atq contrariũ dies attulerant. nat᷑a
turpetur : s integret᷑ quod nondũ erat inte¬
grum. sic̃ instaurabit᷑ qđ fuerat uiciatũ : xcui¬
cꝑhoc scrupulosissime quidem inter doctis¬
simos queri solet: & disputari potest. Quod
utrum ab homine inueniri possit ignoro:
qͣndo incipiat homo in utero uiuere. utrũ
sit quedam uita & occulta quȩ nondũ mo¬
tib uiuentis appareat: Nam negare uixisse
puerꝑia. quȩ ꝓpterea membratim execant᷑.
& eiciuntur ex uteris pregnantiũ. ne matrẽ
quoq si mortua ibi relinqͣnt᷑ occidant: im¬
pudentia nimia uidecur: Ex quo enim in¬
cipit uiuere: ex illo utiq: mori pocest. Mor¬
Ieq enim & monstra quȩ nascuntur & uiuunt.
qͣmlibet cito moriant᷑. aut resurrectura nega¬
buntur.aut uici ata resurrectura credenda
sunt:ac non po tius correcta emendataq
natura: Absit enĩ ut illum bimembrem

Expanded text:
quod aptum et congruum dies allaturi fuerant, natura fraudetur; neque in eo quod adversum atque contrarium dies attulerant, natura turpetur; sed integretur quod nondum erat integrum, sicut instaurabitur quod fuerat vitiatum. Choc scrupulosissime quidem inter doctissimos quaeri solet et disputari potest, quod utrum ab homine inveniri possit ignoro. Quando incipit homo, in utero vivere utrum sit quaedam occulta vita, quae nondum motibus viventis appareat. Nam negare vixisse puerperia quae propterea membratim exsecantur et ejiciuntur ex uteris praegnantium, ne matrem quoque si mortua ibi relinquantur occidant, impudentia nimia videtur. Ex quo autem incipit homo vivere, ex illo utique jam mori potest. More enim monstra quae nascuntur et vivunt, quamlibet cito moriantur, aut resurrectura negabuntur, aut vitiata resurrectura credenda sunt; ac non potius correcta emendataque natura. Absit enim ut illum bimembrem
Abbreviated transcription (Latin):
Sapiens nunquam solus esse pocest:
hab& secum omnes qui sunt. quiq
umquam fuerunt boni: & animũ
liberum quocumq uult transfert:

Expanded text:
autem numquam solus esse potest. Habet secum omnes qui sunt, qui umquam fuerunt boni, et animum liberum quocumque vult, transfert
Abbreviated transcription (Latin):
ignoret: quia nec ipsi omnia repererunt.
tanto excellentes ingenio: flagͣntes studio:
habundantes ocio: & quȩdam humana con¬
iectura inuestigantes : quedam uͦ historica
exꝑientia ꝑscrutantes: & in eis quȩ se inuenis¬
se głantur plura opinantes potius quam

Expanded text:
ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se inveniss
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim bona nobis futura esse credunt᷑.¬
nichil aliud quam sperant᷑: Iam de amore
quid dicam. sine quo fides non prodest:
Spes uero sine amore esse non potest: Deniq
tremiscunt :nectam̃ sꝑant uel amant: sed
potius quod nos speramus. illi credendo
uenturum esse formidant: Propt̃ quod &¬
apłs paulus fidem quȩ ꝑ dilectionẽ ope¬
ratur approbat atq commendat: quȩ utiq
sine spe non potest esse: Proinde nec amor
sine spe est. nec sine amore spes: nec utrũq¬
credendum sit quod ad religionẽ ꝑtineat.
non rerum natura ita rimanda est: quemad¬
modum abeis quos phisicos greci uocant:
ne aliquid de ui. & numero elementorum:
de meatu atq ordine. & defectib syderum.
& figura cȩli: de generib & de naturis ani¬
malium.fructicũ. lapidum. fontium. flumi¬
num. montium: de spacus locorũ & tempo¬
rum: de signis ĩminentiũ tempestatũ. & aliis
sequentib ÷ de his reb quas illi uel inuene¬
runt. uel inuenisse se existimant. xp̃ianus

Expanded text:
Cum ergo bona nobis futura esse creduntnihil aliud quam sperantur. Jam de amore quid dicam, sine quo fides nihil prodest? Spes vero esse sine amore non potest. Deniquedunt, et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus Paulus fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumqcredendunon rerum natura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uerbis. non testib. non deniq ullis argu¬
mentis. sed presentium rerum euidentiȩ ere¬
didisse. hoc est fidem accommodasse dicit.
non ita uidetur absurdus. ut recte repre¬
hendatur in uerbo: eiq dicatur: Ergo ui¬
disti: non credidisti: Unde putari potest
ñ esse consequens. ut non uideatur res q̃¬
cunq creditur: Sed melius hanc appel¬
lamus fidem.quã diuina eloquia docue

Expanded text:
non verbis, non testibus, non denique ullis argunon verbis, non testibus, non denique ullis argumentis, sed praesentium rerum evidentiae credidisse, hoc est, fidem accommodasse dicit, non ita videtur absurdus, ut recte reprehendatur in verbo, eique dicatur, Vidisti; ergo non credidisti: unde putari potest non esse consequens ut non videatur res quaecumque creditur. Sed melius hanc appellamus fidem, quam divina eloquia docue
Abbreviated transcription (Latin):
preteritarũ rerum. & p̾sentium. & futurarum:
credimus sedere ad dexterã patris. qđ nunc
est: credimus uenturũ ad iudicandũ uiuos¬
& mortuos. qđ futurũ est: Item fides & suarũ
rerum est. & alienarũ: Nam & se quisq credit
aliqndo esse: cepisse. nec fuisse utiq sempiter¬
num: & alia atq alia: Nec solum de aliis
hominib multa quȩ ad religionẽ ꝑtinent:
uerum & de angelis credimus Spes autẽ
non nisi bonarũ rerum est: nec nisi futurarũ
atqz ad eum ꝑtinentium. qui earum spem
gerere phibetur: Quȩ cum ita sint. ꝓpt̾ has
causas distinguenda erat fides ab spe: sicut
uocabulo. ita rationabili differentia: Nam
quod attinet ad non uidere. siue quȩ cre¬
duntur. siue quȩ sperantur: fidei speiq
comm. une est: In epła quippe ad hebreos.
qua teste usi sunt illustres catholicȩ regulȩ
defensores. fides esse dict᷑a est coniunctio re¬
rum quȩ non uident᷑: qͣmuis qͣndo se qͥsq

Expanded text:
praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. praeteritarum rerum, et praesentium, et futurarum. credimus sedere ad dexteram Patris; quod nunc est: credimus venturum ad judicandum ; quod futurum est. Item fides et suarum rerum est, et alienarum. Nam et se quisque credit aliquando esse coepisse, nec fuisse utique sempiternum; et alios, atque alia: nec solum de aliis hominibus multa, quae ad religionem pertinent, verum etiam de angelis credimus. Spes autem non nisi bonarum rerum est, nec nisi futurarum, et ad eum pertinentium qui earum spem gerere perhibetur. Quae cum ita sint, propter has causas distinguenda erit fides ab spe, sicut vocabulo, ita et rationabili differentia. Nam quod attinet ad non videre, sive quae creduntur, sive quae sperantur, fidei speique commune est. In Epistola quippe ad Hebraeos, qua teste usi sunt illustres catholicae Regulae defensores, fides esse dicta est Convictio rerum quae non videntur . Quamvis quando se quisque
Abbreviated transcription (Latin):
Sed apłs cum ad ipsam gr̃am cõmendandã.
hoc prophicũ commemorasset testimoniũ:
continuo subiunxit. Quomͦ gͦ inuocabunt
in quẽ non crediderunt: Propter hoc sim¬
bolum: In his duob tria illa intuere: Eides
credit: spes & caritas orant: sed sine fide
esse non possunt: ac ꝑhoc & fides orat:
Ppterea quippe dictum est: Quomͦ in uoca¬
bunt in quem non crediderunt:.UIII.¬
uid gͦ sperari potest qđ non creditur:
Porro aliquid etiam quod non sꝑatur
credi potest: Quis namq fidelium penas ñ
credit impioꝵ: Nectamen sperat: Et quisqͥs
eas sibi credit imminere. ac fugaci motu a¬
nimi exhorret: rectius timere dicitur qͣm
sperare: Quȩ duo quidam sic distinguens
ait: Liceat spare timenti: Non enim ab alio
poeta qͣmuis meliore. ita proprie dictum ẽ:
Hnc ego si potui tantum sperare dolorem:
Demiq nonnulli in arte gͣmmatica. uerbi
huius utuntur exemplo. a ostendendam
non propriã dictionẽ: & aiunt sperare dix̃
hoc fide bona.non mala: Est etiam fides &

Expanded text:
Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria illa intuere: fides credit, spes et charitas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non credideruntutem sperari potest quod non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi hujus utuntur exemplo ad ostendendam impropriam dictionem, et aiunt, Sperare dixit hoc fide bona, non mala. Est etiam fides et
Abbreviated transcription (Latin):
rla naturȩ rationalis emanat XXXII.
amittere beatitudinis appetitũ. Uerum hec
communia mala sunt & hominũ & angeloꝵ:
ꝓ sua malicia. dñi iusticia ddampnatorum:
Sed homo habet & penam ꝓpriã: qua etiã¬
&e corporis morte punitus est: Mortis ei qͥppe
supplicium ds̃ comminatus fuerat si pecca¬
ret : sic eum munerans libero arbitrio. ut
tamen regeret imꝑio. terreret exicio: atq in
paradisi felicitate tanqͣm in umbra uitȩ un¬
de iusticia custodita in meliora conscenderet.
exul effectus. stirpem quoq suam quam
peccando in se tanqͣm in radice uiciauerat.
pena mortis & dampnationis obstrinxit:
ut quicquid ꝓlis ex illo & simul dampnata
per quam peccauerat coniuge. ꝑ carnalem con¬
cupiscentiã. in qua inobedientiȩ pena similis
retributa est. nasceretur.traheret originale
peccatum: quo traheret᷑ ꝑ errores doloresq
diuersos. ad illud extremũ cum desertoribꝰ

Expanded text:
ria naturae rationalis emanat. CAPUT Xria naturae rationalis emanat. CAPUT Xamittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero atamen regeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata, per quam peccaverat, conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur, per errores doloresque diversos, ad illud extremum cum desertoribus
Abbreviated transcription (Latin):
tractatis : qm̃ cause cognoscendȩ sunt rerũ
bonarũ & malarũ qͣnͣtum ue satis est. quȩ
nos ꝑducat ad regnũ. ubi erit uita sine
morte. sine errore ueritas. sine ꝑturbatione
felicitas: nequaqͣm dubitare debemꝰ rerum
quȩ ad nos ꝑtinent bonarũ causam ñ esse
nisi bonitatẽ dei: malarũ uͦ ab immutabili
bono deficientẽ boni mutabilis uoluntatẽ:
prius angeli. hominis postea..x.xXi.¬
oc primum ẽ creaturȩ racionalis malum
id est prima priuatio boni: deinde iam etiã
nolentib subintrauit ignorantia rerum agen¬
darũ. & concupiscentia noxiarũ: quib comi¬
tes subinferunt᷑ error & dolor: quȩ duo ma¬
la qͣndo eminentia sentiunt᷑. ea fugitantis
animi motus uocatur metus: Porro animus
cum adipiscit᷑ concupita. qͣmuis ꝑniciosa
uel mania: qm̃ id errore non sendit. uel de¬
lectatione morbida uincitur: uana etiam
leticia uentilatur: Ex his morboꝵ ñ uberta¬
tis s indigentiȩ tanqͣm fontib: omnis mise¬

Expanded text:
e sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab immutabili bono deficientem boni mutabilis voluntatem, prius angeli, hominis postea.oc primum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis mise
Abbreviated transcription (Latin):
gaudere conscientia: qͣmuis nundũ sit
illa ꝑfectio: ubi ñ luctabit᷑ continentia cũ¬
uicio: Nunc autem qͣmdiu caro concupis
sat est nobis ñconsentire malis. que sentimꝰ
in nobis: Cumenĩ fit ista consensio:tunc
exit ex ore cordis qd comquinat hominẽ:
Cumuͦ ꝑ continentiã consensio tenetur: ma¬
lum conscientiȩ carnalis contra qđ pugnat
concupiscentia sp̃ualis.nocere non sinitur:
Sed aliud est bene pugnare qđ nunc est. qn
do contentioni mortis resistitur: aliud ad¬
uersariũ ñ habere qđ tunc erit qnͣdo mors
nouissima inimica destruet᷑: Nam & ipsa con¬
tinentia cum frenat cohibetq libidines: si¬
mul & appetit bonũ. ad cuius immoͬtalitatẽ
tendimus. & respuit malum. cum quo in
hac mortalitate contendimꝰ: illius quippe
amatrix. & spectatrir. huiꝰ uͦ & hostis &e testis
est. & decus enim appetens. & dedecus fugi

Expanded text:
gaudere conscientia, quamuis nondum sit illa perfectio, ubi non luctabitur cum uitio continentia. nunc autem quamdiu caro concupiscarnem, sat est nobis non consentire M malis, quae sentimus in nobis. cum autem fit ista consensio, tunc exit ex ore cordis quod coinquinat hominem. cum uero per continentiam consensio non tenetur, malum concupiscentiae carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere non sinitur. Sed aliud est bene pugnare, quod nunc est, quando mortis contentioni resistitur, aliud aduersarium non habere, quod tunc erit, quando mors nouissima inimica destruetur. nam et ipsa continentia, cum frenat cohibetque libidines, simul et adpetit bonum, ad cuius inmortalitatem tendimus, et respuit malum, cum quo in hac mortalitate contendimus. illius quippe amatrix et spectatrix, huius uero et hostis et testis est, et decus adpetens et dedecus fugi
Abbreviated transcription (Latin):
nulla transgressione uiolat᷑. si suꝑior conti¬
nentia de qua iam diu loquim᷑ in corde ser¬
uetur: Propterea dñs cum dixisset. de cor¬
de enim exeunt cogitationes male:deinde
quid ꝑtineat ad cogitationes malas. secutus
adiunxit.homicidia.adulteria. & cȩtera:
Nec dixit omnia: s quibdam exempli gr̃a
nominatis. & talia intelligenda cõmonuit:
quorũ nichil ẽ qđ fieri possit.si mala cogi¬
tatio ñ precesserit. qua intus insticuit᷑ qđ
foris agitur: & ex cordis ore ꝓcedens. iam
coinquinat hominẽ: etiam si nulla facul¬
tate ꝑmissa foris ꝑ membra corporis non
agatur: Posito gͥ ostio continentiȩ more
cordis :unde cuncta exeunt. quȩ comqui¬
nant hominẽ. si nichil tale inde ꝑmittat᷑
exire: sequit᷑ mundicia: qua possit iam

Expanded text:
nulla transgressione uiolatur, si superior continentia, de qua iam diu loquimur, in corde seruetur. propterea dominus cum dixisset: de corde enim exeunt cogitationes malae, deinde quid pertineat ad cogitationes malas secutus adiunxit: homicidia, adulteria et cetera. nec dixit omnia; sed quibusdam exempli gratia nominatis et alia intellegenda commonuit. quorum nihil est, quod fieri possit, si mala cogitatio non praecesserit, qua intus instituitur quod foris agitur; et ex cordis ore procedens iam coinquinat hominem, etiamsi nulla facultate permissa foris per membra corporis non agatur. posito igitur ostio continentiae in ore cordis, unde cuncta exeunt, quae coinquinant hominem, si nil tale inde permittatur exire, sequitur munditia, qua possit iam
Abbreviated transcription (Latin):
natisunt. in uteris matrũ⁊ sed nondum ita
ut pͣossint renasci: Si enim resurrecturos eos
dixerimus: de his qui iam formati sunt tole¬
rari potest utcunq qđ dicit᷑. Informes uero
abortiuos. quis non ꝓcliuius ꝑire arbitret᷑:
sicut semina quȩ concepta non fuerunt: Secd
quis negare audeat. & si affirmare ñ audeat.
id acturam resurrectionẽ. ut quicquid formȩ
defuit impleatur latq: ita ñ desit ꝑfectio quȩ
accessura erat tempori. quẽ admodũ non er̃t
uicia. quȩ accesserunt dempori:ut neq in eo

Expanded text:
nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita nati sunt in uteris matrum, sed nondum ita ut jam possint renasci. Si enim resurrecturos eos dixerimus, de his qui jam formati sunt tolerari potest utcunque quod dicitur. Informes vero abortus quis non proclivius perire arbitretur, sicut semina quae concepta non fuerint? Sed quis negare audeat, etsi affirmare non audeat, id acturam resurrectionem, ut quidquid formae defuit impleatur? Atque ita jam non desit perfectio quae accessura erat tempore, quemadmodum non erunt vitia quae accesserant tempore, ut neque in eo
Abbreviated transcription (Latin):
apłs de quibdam. ne forte det illis ds̃ peni¬
tentiã. Et petrus ut amare fleret. premisit
euuangelista. & ait: respexit eum dñs.xc.iii.
contempnit tantam diuini muneris largi¬
tatem: & in hac obstinatione mentis. diem
Claudit extremum: reus est ille in remissibili
mittit: De qua questione difficili: in quo¬
dam ꝓpter hoc solum conscripto libello e¬
nueleatissime. qͣntũ potui do ꝓpicio disputaui
am uͦ de resurrectione carnis non sicut xcnii.¬
quidam reupxerunt iterumq a sunt mor¬
tui. sed in ȩgernam uitam sicut caro xp̃i ipsius
resurrexit. quemadmodũ possim breuit᷑ dis¬
putare : & omnib questionib. quȩ de hac
re moueri assolent satisfacere: non inuenio:
Resurrecturã namq carnem omniũ quicumq
nati sunt hominũ.atq: nascuntur. & mortui
sunt. & morient᷑: nullomͦ debet dubitare xp̃i
nde primo occurrit.xcU. Ianus:¬
de abortiuis fetib questio: qui iam quidem

Expanded text:
Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poeniApostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit eum Dominus . CAPcontemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissibili mittit. De qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, quantum potui, disputavi de resurrectione carnis, non sicut quidam resurrexerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeternam vitam sicut Christi ipsius caro resurrexit, quemadmodum possim breviter disputare, et omnibus quaestionibus, quae de hac re moveri assolent, satisfResurrecturam tamen carnem omnium quicunque nati sunt hominum, atque nascentur, et mortui sunt atque morientur, nullo modo potest dubitare Chrinde primo occurrit de abortivis fetibus quaestio, qui jam quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uincat innobis earum rerum delectationes.
quas uel habere cupiendo. uel amittere metu¬
endo scientes uidentesq peccamus: Ac non so¬
lum peccatores quod eramus etiam cum per
ignorantiã peccabamus : uerumetiam legis p̾¬
uaricatores sumus:cum id non facimus quod
faciendũ.uel facimus quod non faciendum
ẽẽ iam scimus: Quaꝓpter non solum si peccaui¬
mus ut ignoscat. ꝓpter quod dicimus. dimitte
nobis debita nr̃a sicut & nos dimittimus de¬
bitorib nr̃is : uerumetiam ne peccemus ut
regat: ꝓpter quod dicimus. ne inferas nos in
temptationẽ. ille rogandus est. cui dicitur in
psalmis. dñs illuminatio mea & salus mea: ut
illuminatio detrahat ignorantiam⁊ & salus
infirmitatẽ: .XC.ii.
infirmitate non agitur: quia & pudor timor
est displicendi: dum plus ddelectat hominũ
eristimatio. quam iusticia. qua se quisq hu¬
miliat penitendo: Unde non solum cum a¬
gitur penitentia: uerumetiam ut agatur. ddei
miscdia necessaria est: alioqui non diceret

Expanded text:
incat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaricatores, cum id non facimus quod faciendum, vel facimus quod non faciendum esse jam scimus. Quapropter non solum si peccavimus ut ignoscat, propter quod dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in tentationem ; ille rogandus est, cui dicitur in Psalmo, Dominus illuminatio mea et salus mea ; ut illuminatio detrahat ignorantiam, salus infirmitatem. CAPUT infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret
Abbreviated transcription (Latin):
tutum germina concremantem: Inuidia:
cunta bona ardore pestifero deuorat. Inui
dia animi est tinea: sensum comedit: pe¬
pestis depascit. Occurrac igitur contra
zelum bonitas: aduersus inuidĩa caritas

Expanded text:
tutum germina concremat; ipsa quae cuncta bona ardore pestifero devorat; idia est animi tinea, sensum comedit, pe quaedam pestis, depascit. Occurrat igitur contra zelum bonitas, adversus invidiam charitas
Abbreviated transcription (Latin):
tura sit reuiuiscentiũ singulorũ. quȩ fuerat
diuersa uiuentiũ:aut macri cum eadem ma¬
cie. aut pingues cum eadem pinguedine re¬
uiuiscant: Sed si hoc est in consilio creatoris.
ut in effigie sua cuiusq ꝓprietas. & discerni¬
bilis similitudo seruetur⁊ & incȩteris corpo¬
ris bonis. ȩqualia cuncta reddantur: ita mo¬
dificabitur illa inuno quoq materies. ut
nec aliquid ex ea pereat: & quod alieui de¬
fuerit. ille suppleat: qui etiam de nichilo
potuit quo uoluit oꝑari: Sienim in corpo¬
rib resurgentiũ rationabilis inequalitas
erit. sicut est uocum. quib cantus implet᷑:
hoc fiet cuiq de materia corporis sui. qđđ
& hominẽ reddat angelicis cȩtib÷ & nichil
inconueniens eoꝵ ingerat sensib: Indecoꝵ
quippe aliqͥ d ibi nonerit: si quicqͥd futu

Expanded text:
tura sit reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium; aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur; ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit, ille suppleat, qui etiam de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur, hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit. Sed quidq
Abbreviated transcription (Latin):
dulce qđ amarum: aut bene olere quod
putridum. aut tonare cum reda transit ⁊
aut illum esse hominẽ cum sit alius. qͣndo
duo simillimi sunt. qđ in geminis sepe
contingit. ut ait quidam. ille gratusq pa¬
rentib error: & cȩtera calia. etiam peccata
dicenda sint: Nec questio nodosissima que
homines accutissimos academicos torsit.
nunc mͥ enodanda suscepta est: utrum
debeat sapiens approbare ne icidat in¬
cidat in errorẽ si ꝓ ueris approbauerit fal¬
sa: cum omnia sicut affirmant. uel occulta
sint uel incerta: Unde tria confeci uolumi
na iicio conuersionis meȩ: ne. impedi¬
mento nobis esset. quȩ tanqͣm in ostio m¬
contradicebat. & utiq fuerat remouenda
inueniendȩ desperatio ueritatis: quȩ illorũ

Expanded text:
dulce quod amarum est, aut bene olere quod putidum est, aut tonare cum rheda transit, aut illum esse hominem cum alius sit, quando duo simillimi sibi sunt, quod in geminis saepe contingit; unde ait ille, Gratusque parentibus error: et caetera talia etiam peccata dicenda sint. Nec quaestio nodosissima, quae homines acutissimos, Academicos torsit, nunc mihi enodanda suscepta est; utrum aliquid debeat sapiens approbare, ne incidat in errorem, si pro veris approbaverit falsa, cum omnia, sicut affirmant, vel occulta sint, vel incerta. Unde tria confeci volumina in initio conversionis meae, ne impedimento nobis essent, quae tanquam in ostio contradicebant. Et utique fuerat removenda inveniendae desperatio veritatis, quae illoru
Abbreviated transcription (Latin):
alum uel maliciã ñ esse a deo creatã. s a cda¬
bolo inuentã. qͥ & ipse bonus a deo creatus ẽ.
S quia libero arbitrio ut pote rationabilis cre¬
atura cõmissus ẽ. & cogitandi acceꝑat facultatẽ
scientiã boni uertit ad malũ. & multa cogitan¬
do factus ẽ inuentor mali: Qđ ipse in se ꝑdide¬
rat. inuidit in aluis: Nec contentus solus pire
suasit aliis. ut qui esset sue malicie inuentor.
fieret & alioꝵ auctor: Et ex eo malũ uel malicia
ꝑcurrit int̾ cet̾as rationabiles creat᷑as: Unde
cognoscimꝰ nichil ẽẽ natura imutabile nisi
potest a bono.quia natura possidet bonũ. nec
potest aliud quid esse quam bonus:

Expanded text:
Malum vel malitiam non esse a Deo creatam: sed a diaMalum vel malitiam non esse a Deo creatam: sed a diabolo inventam, qui et ipse bonus a Deo creatus est: sed quia libero arbitrio, ut puta rationabilis creatura, commissus est, et cogitandi acceperat facultatem; scientiam boni vertit ad malum, et multa cogitando factus est inventor mali, et quod in se perdiderat invidit in aliis; nec contentus solus perire suasit aliis, ut qui esset suae malitiae inventor, fieret et aliorum auctor, et ex eo malum vel malitia percurrerit inter caeteras rationabiles creaturas. Unde cognoscimus nihil esse natura immutabile, nisipotest a bono, quia natura possidet bonum; nec potest aliud esse quam bonus
Abbreviated transcription (Latin):
Non nuptiarũ copulã. sic̃ cherintꝰ. & marcion.
detestem᷑: Non qđ ad cibũ uel potũ ꝑtinet. sic̃
papia actore. ereneus. & t̃tullianꝰ. & lactantius acd¬
quiescunt: Neq ꝑ mille annos post resurrecti¬
onẽ regnũ xp̃i int̾ra futurũ. & scõs cũ illo in
confinxit: Et inter has duas mortuoꝵ resur¬
rectiones. gentes ignorantes dm̃ in angulis
t̃rarũ incarne reseruandas. que post mule
annos regni in t̾ra iustorũ instigante dia¬
bolo mouende sunt ad pugnã contra iustoᷤ
regnantes. & dño ꝓ iustis pugnante imbre
igneo compescendas. atq ita mortuas cum¬
ceteris impietate mortuis. ad et̾na supplicia
incorruptibili carne resuscitandas: MNullũ
credimꝰ ad salutẽ nisi deo immutante uenire
Nullũ immutatũ. salutẽ suã nisi deo auxiliante
oꝑari: Nullũ nisi orantẽ auxiliũ ꝓmereri:
arbitrii ne ingenuita: potestatis semel homi¬
nib attributa. ad seruilẽ cogat᷑ necessitatem:

Expanded text:
Marcion delirant; non quod ad cibum vel ad potum pertinet, sicut Papiae, auctore Irenaeo, et Tertullianus et Lactantius acquiescunt. Neque per mille annos post resurrectionem regnum Christi in terra futurum, et sanctos cum illo in  impiorum qui confinxit; et inter has duas mortuorum resurrectiones gentes ignorantes Deum in angulis terrarum in carne servandas; quae post mille annos regni in terra justorum, instigante diabolo, movendae sunt ad pugnam contra justos regnantes, et, Domino pro justis pugnante, imbre igneo compescendas; atqcaeteris in impietate mortuis ad terrena supplicia in corruptibili carne resuscitandas. Nullum credimus ad salutem, nisi Deo invitante, venire: nullum invitatum salutem suam, nisi Deo auxiliante, operari; nullum, nisi orantem, auxilium promereri, arbitrii, ne ingenuitas potestatis, semel hominibus attributa, ad servilem cogatur necessitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
te contempnit. Et in serico et in pannis ea¬
dem dominat᷑ libido: nec regum purpurã
timet. nec mendicors scalorem spernit.¬
habeas illud de triuio. sufficit m consc̾ia mea :
non curo quid de me loquantur homines.
Melius est rem familiarẽ minui : qͣ animȩ salucem.

Expanded text:
exordiis: et in serico et in pannis eadem libido dominatur nec regum purpuras timet nec mendicantium spernithabeas illud: Sufficit mihi conscientia mea, non curo quid de me loquantur homines. melius est rem familiarem minui quam animae salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
& concupiscentiis: Propt̃ sepulturã: consepul¬
ꝓpter resurrectionẽ: ut quemadmodũ xp̃e re¬
surrexit a mortuis ꝑ głam patris Lita & nos
innouitate uitȩ ambulemus: Propt̃ ascensi¬
onẽ uͦ in cȩlum. sessionẽq ad dexterã patris:
si autẽ resurrexistis cũ xͦ. quȩ sursũ st̃ querite.
ubi xp̃c ẽ in dext̾a dei sedens ͥ quȩ sursum st̃

Expanded text:
ei concupiscentiis . Propter sepulturam: Consepulsurrectionem: « Ut quemadmodum Christus resurrexit a mortuis per gloriam Patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus. » Propter ascensionem in coelum, sedemque ad dexteram Patris: « Si autem resurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum s
Abbreviated transcription (Latin):
ad caritatem: de qua dicit apłs: Einis autẽ
precepti est caritas.de corde puro. & conscien¬
dia bona. & fide non fict᷑a: Omnis itaq precep¬
ti finis ẽ caritas: id est ad caritatẽ refertur
omne preceptũ: Qđ uͦ ita fit. uel timore pene.
uel aliqua intentione carnali. ut non referat᷑
ad illam caritatẽ quam diffundit sp̃c sẽs
in cordib nr̃is⁊nondum fit quemadmodũ
fieri oportet: qmuis fieri udeatur: Caritas
ꝓͥppe ista dei est & ꝓximi: & utiq in his du

Expanded text:
tem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his du
Abbreviated transcription (Latin):
caritas est: Quȩcunq gͦ mandat ds̃. ex qͥb
unum ẽ. non mechaberis⁊ & quecunq: non
iubentur. sed sp̃uali consilio monent᷑. ex qͥb
unũ est. bonũ est homini mulierẽ ñ tangere :
Nonenĩ scimꝰ mortales corda mortaliũ: Tunc
enim dñs illuminabit abscondita tenebra¬
rũ. & manifestabit cogitationes cordiũ: &¬
tunc laus erit unicuiq: a deo:quia id lau¬
dabit᷑ & diligetur a ꝓximo in ꝓximo. qđ
ne lateat. abipso illuminabitur deo: Mmu¬
et᷑ autẽ cupiditas caritate crescente: donec
ueniat hic ad tantã magnitudinẽ. qua
maior ẽẽ ñpossit: Maiorẽ enĩ caritatẽ nemo
habet: quam ut animã suã quis ponat pro
amicis suis: Ibi autem quis explicet qͣnͣta erit
caritas: ubi cupiditas quã uel cohercendo
suꝑet. nulla erit: Qm̃ summa sanitas erit:
qnͣdo contentio mortis nulla erit:.c.MXU.
ipse uideris. utrũ encheridion uel appellare
debeas. uel habere: Ego autem cũ sꝑnenda
tua in xp̃o studia non putarẽ: bona de te

Expanded text:
charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus unum est, Bonum est homini mulierem non tangere : Non enim scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit. CAPUT Cipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ut ignoscatur satis est. ñ ut etiam pre¬
dicetur: maxime in heredib testam̃ti noui
quib dicitur. sit in ore ur̃o est. est. non. non.
quod enim amplius est a malo est: Propt̾
quod malum quia subriꝑe in hac mortali¬
tate non desinit: etiam ipsi coheredes. xp̃i

Expanded text:
quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praequae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferat: Uerbis gͦ uti ad fallaciã non ad qđ¬
sunt instituta: peccatũ est xxuiiii.
ec ideo ullum mendaciũ putandum est ñ
esse peccatum: quia possumus aliqͣndo pro¬
desse mentiendo: Possumus enim & furan¬
do alicui ꝓdesse. si pauꝑ cui palam datur
sentit commodũ: & diues cui clam tollitur
non sentit incommodũ: nec ideo tale furtũ
quisqͣm dixerit non esse peccatũ: Possumꝰ
& adulterando.si aliqua nisi ad hoc ei con¬
sentiatur appareat amando moritura: & si
uixerit. penitendo purganda: nec ideo pec¬
catũ negabit᷑ tale adulteriũ: Si autem meri¬
to nobis placet castitas: quid offenditur ue¬
ritas. ut ꝓpter alienam utilitatẽ. illa non
uioletur adulterando. & uioletur ista men¬
tiendo: Plurimũ quidem ad bonum pro¬
fecisse homines. qui non nisi ꝓ salute ho¬
minis mentiuntur. ñ est negandũ: s in eons
tali ꝓfectu merito laudatur. uel etiam tem¬
poraliter remunerat᷑ beniuolentia ñ fallacia:

Expanded text:
ferat. Verbis ergo uti ad fallaciam, non ad quod instituta sunt, peccatum est. § 2. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alienam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia,
Abbreviated transcription (Latin):
erant iddem ipsi. quib ista dicebat. sp̃u am¬
bulate. & desideria carnis ne ꝑfeceritis. Ca¬
rerim concupiseit aduersus sp̃m. & sp̃s
aduersus carnẽ. Hec enim inuicem aduer¬
sant. ut ñ ea quȩ uultis faciatis. Hec utiq
ecełe dicebant᷑. quȩ si xp̃o subdita non eẽt.
non inea sp̃c aduersus carnẽ ꝑ continen¬
tiam concupisceret. Propt̃ qd poterant
concupiscentias carnis non ꝑficere. s carne
concupiscente aduersus sp̃m. ñ poterant
ea facere que uolebant. id est etiam ipsas

Expanded text:
erant idem, quibus ista dicebat: spiritu amerant idem, quibus ista dicebat: spiritu ambulate et desideria carnis ne perfeceritis. caro enim concupiscit aduersus spiritum et s haec enim sibi inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. haec utique ecclesiae dicebantur, quae si Christo subdita non esset, non in ea spiritus aduersus carnem per continentiam concupisceret. propter quod poterant concupiscentias carnis non perficere, sed carne concupiscente aduersus spiritum non poterant ea facere, quae uolebant, id est etiam ipsas
Abbreviated transcription (Latin):
compatiant᷑ omnia membra: Quom ẽ mala
caro⁊ qnͣdo ipse animȩ pace mbroꝵ eius ut
imitent᷑ monent᷑: Quomꝰ est mimici creat᷑a:
qnͣdo ipse anime quȩ corpora regunt. ut in¬
terse inimiciciarũ scissuras ñhabeant. exem¬
plum de membris corporis sumunt: ut qđ
habere ꝑ gr̃am: Merito ad romanos cum
scriberet. obsecro inquit uos fr̃s ꝑ misccłiã¬
dei. ut exhibeatis corpora ur̃a hostiã inuã.
scãm.deo placentẽ:Sine causa ñ tenebras
lucem. & lucem tenebras ẽẽ contendimus.
si hostiam uiuã. sc̃am. deo placentẽ. de gen¬
tis tenebrarũ corporib exhibemꝰ: S inqͥunt:
Quomͦ caro ꝑqͣndam similitudinẽ comparat᷑
exełe: Nunquid ȩceła concupiseit aduersus
xp̃micum idem apłs diyxerit. ȩccła subdita
cupiscit aduersus sp̃m: quia nondũ pacem
que ꝑfecta ꝓmissa est. accepit eccła:acphoe
caro concupiscit aduersus sp̃m. ex infirmi¬
cate languoris. Neq enim non ȩccłe m̃bra

Expanded text:
congaudent omnia membra. quomodo est mala caro, quando ipsae animae pacem membrorum eius ut imitentur, monentur? quomodo est inimici creatura, quando ipsae animae, quae corpora regunt, ut inter se inimicitiarum scissuras non habeant, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod habere per gratiam? merito ad Romanos cum scriberet, obsecro, inquit, uos, fraora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sine causa non tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus exhibemus. Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem comparatur ecclesiae? numquid ecclesia concupiscit aduersus Christum, cum idem apostolus dixerit: ecclesia subdita cupiscit aduersus spiritum, quia nondum pacem, quae perfecta promissa est, accepit ecclesia. ac caro concupiscit aduersus spiritum ex infirmitate languoris. neque enim non ecclesiae membra
Abbreviated transcription (Latin):
tris ingluuies ÷ contͣ mod̾acũ merorẽ
inepta leticia : contͣ discretã cacitur¬
nitatẽ muldloquiũ ÷ contͣ carnis ĩte¬
gritatẽ inmunditia atq luxuria : cõtͣ
cordis mundiciã sp̃ualis forntio ÷ cõ¬
tra amorem patriȩ cȩlestis appetitus
scłi presentis obpugnans semet ĩmer¬
git ÷ quid aliud ꝗͣ crudelis pie uiuẽ¬
tum ꝑsecutio. aduersus conglobatas
uirtutũ acies deseuit : Oꝗͣ durus :
o qͣ amarus est suꝑbiȩ congressus : q̃
angłos de gelo piecit. hoĩes de paradiso
minauit ÷ cuius exercitus atq armorũ
conflictus intia sunt: quȩ breuit̾ comp̾¬
hensa tetigimus. Sed uideamꝰ quemad¬
moctũ astra cȩli & ĩferni dimicẽt: arma
xp̃i & diaboli collisa decertent Supbia

Expanded text:
erorem inepta laetitia, contra discretam taciturnitatem multiloquium, contra carnis integritatem immunditia atque luxuria, contra cordis munditiam spiritualis fornicatio, contra amorem patriae coelestis appetitus saeculi praesentis, opponens, semet immergit: quid aliud, quam crudelis pie viventium persecutio adversus conglobatas virtutum acies desaevit? O quam durus, o quam amarus est superbiae congressus! quae angelos de coelo projecit, homines de paradiso eliminavit; cujus exercitus, atque armorum conflictus vitia sunt, quae breviter comprehensa tetigimus. Sed videamus quemadmodum castra coeli et inferni dimicent, arma Christi et diaboli consilia decertent. SUPERBIA
Abbreviated transcription (Latin):
ibi munꝰ cuũ ande altare. &e uade prius
res munꝰ cuũ. Ac si diceret᷑. Nec ĩ corde
cacitam precẽ effundas: nisi prius offen¬
sum ꝓximũ satisfaciendo ad lenitatis
mansuecudinẽ ꝑducas. Munꝰ enĩ nr̃m:
est oracio nr̃a. Alcare uͦ: nr̃m est cor.
lle autẽ qui hoc facere quociens inter
duos ira sine causa fuerit excitata studu¬
erit: p̾missam dampnationẽ nequaquã
incurret. Sed sunc mulci qui petenti
sibi uenia: delicta ñ remictunt. Contͣ qͦs
illa dñi sententia uenit: qua dr. Si ñ re¬
miseritis hominib peccata eoꝵ: nec pa¬
ter nĩ cȩlestis remicet uobis peccata ur̃a.
Plura sunc inquis quȩ cõmiccit: & me sepi
offendit. Ad hec non ego: sed dñs respon¬
ens peccabit in me frater meus dimictã

Expanded text:
ari prius res munus tuum . » Ac si diceretur: Nec in corde tacitam precem effundas, nisi prius offensum proximum satisfaciendo ad lenitatis mansuetudinem perducas. Munus enim nostrum est oratio nostra: altare vero nostrum est cor. Ille autem qui hoc facere quotiens inter duos ira sine causa fuerit excitata studuerit, praemissam damnationem nequaquam incurret. Sed sunt multi, qui petenti sibi veniam delicta non remittunt. Contra quos illa Domini sententia venit, qua dicitur: Si non remiseritis ter vester coelestis remittet vobis peccata vestra . » Plura sunt, inquis, quae committit, et me saepius offendit. Ad haec non ego, sed Dominus respones peccabit in me frater meus, dimitta
Abbreviated transcription (Latin):
in cõparatione passionum illius sunt
quȩ pacimur : Ille enĩ obꝓbria. irrisi¬
ones. concumelias. alapas. sputa. flagella.
spineam coronam.crucemq sustinuit: &
nos miseri ad nr̃am confusionẽ uno ser¬
mone facigamur. uno uerbo deicimur.
Et quid agimus de eo qđ dicitur: si non
compatimur non cõregnabimꝰ: Quappt
recundendi sunt irȩ stimuli: & eiꝰ metu¬
Qui irascit᷑ fr̃i suo: reus erit iuditio.
autẽ die̾it fr̃i suo racha: reus erit cõci

Expanded text:
in comparatione passionum illius, quae patimur? Ille enim opprobria, irrisiones, contumelias, alapas, sputa, flagella, spineam coronam, crucemque sustinuit: et nos miseri ad nostram confusionem uno sermone fatigamur, uno verbo dejicimur. Et quid agimus de eo, quod dicitur, « Si non compatimur, nec conregnabimus? » Quapropter retundendi sunt irae stimuli, et ejus metuqui irascitur fratri suo reus erit judicio; qui autem dixerit fratri suo rach
Abbreviated transcription (Latin):
quippe est uita mutanda: & ꝑ elemosinas de
peccatis preteritis est ꝓpiciandus ds̃ : non ad
hoc emendus quodammꝰ. ut ea semꝑ liceat
impune committere: Nemini enĩ dedit deus¬
laxamentũ peccandi:qmuis miserando dele¬
at iam fact̾a peccata: si non satisfactio con
sine quib hec uita non ducitur: cotidiana
oratio fideliũ satisfacit: Eorum est enim di¬
cere pater nr̃ qui es in celis: qui iam tali pa¬
tri regenerati sunt ex aqua & sp̃u sc̃o: Delet
omnino hȩc oratio minima & cotidiana
peccata: delet & illa a quib uita fideliũ etiam
scelerate gesta. sed penitendo in melius muta¬
ta discedit: si quemadmodũ ueraciter dicit᷑.
dimitte nobis debita nr̃a. qm̃ non desunt que
dimittantur: lita ueraciter dicatur. sicut & nos
dimittimus debitorib nr̃is. d est fiat quod
dicitur: quia & ipsa elemosina est. ueniam pe¬
tenti homini ignoscere: lx.xix.

Expanded text:
quippe est vita mutanda, et per eleemosynas de peccatis praeteritis est propitiandus Deus; non ad hoc emendus quodam modo, ut ea semper liceat impune committere. Nemini enim dedit laxamentum peccandi : quamvis miserando deleat jam facta peccata, si non satisfactio congsine quibus haec vita non ducitur, quotidiana fidelium oratio satisfacit. Eorum est enim dicere, Pater noster qui es in coelis, qui jam Patri tali regenerati sunt ex aqua et Spiritu . Delet omnino haec oratio minima et quotidiana peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit: si quemadmodum veraciter dicitur, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non desunt quae dimittantur; ita veraciterdimittimus debitoribus nostris , id est, fiat quod dicitur. Quia et ipsa eleemosyna est veniam petenti homini ignoscere. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
Abice a ce: quicquid impedire bonum
ꝓpositũ pocest. Coco animo & odi &
dampna: quod diligit mundus. Canꝗͣ
Sicut sepulcus: non habeas curam de
reno de priua negotio. Contẽpne ui¬
uens: quod post mortẽ hab̃e ñ poces.
Omnib cribue. Non eligas cui misere¬
aris: ne forte pretereas illũ qui mere
placeas dõ. Maior sit beniuolentia ꝙ̃¬

Expanded text:
Abjice a te quidquid impedire bonum propositum potest. Toto animo et odi, et damna, quod diligit mundus; esto msicut sepultus, nullam habeas curam de reno te priva negotio. Contemne vivens, quae post mortem habere non poteris. 10. Omnibus tribue: non eligas, cui miserearis; ne forte prplaceas Deo. Major sit benevolentia, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ aduersant᷑ delectationi sapientie coher¬
cendis atq sanandis.iningilat officium
continentiȩ. Unde angustius eam sine du¬
bitatione metiunt᷑. qui solas libidines cor¬
poris cohibere diffiniunt. melius ꝓfecꝰto
illi qui ñ addunt corporis. s generaliter
libidinẽ atq cupiditatẽ regendam dicunt
ad continentiã ꝑtinere. quȩ cupiditas in
uicio ponit᷑. nec tantũ est corporis.s: etiam
animi: Etenĩ si cupiditas corporis ẽ in for¬
nicationib. & ebrietatib: nunquid inimi¬
ciciȩ. contentiones.emulationes.postremo

Expanded text:
quae aduersantur delectationi sapientiae, coherquae aduersantur delectationi sapientiae, cohercendis atque sanandis inuigilat officium continentiae. unde angustius eam sine dubitatione metiuntur, qui solas libidines corporis cohibere definiunt; melius profecto illi, qui non addunt corporis, sed generaliter libidinem siue cupiditatem regendam dicunt ad continentiam pertinere. quae cupiditas in uitio ponitur nec tantum est corporis, uerum et animi. etenim si corporis cupiditas est in fornicationibus et ebrietatibus, numquid inimicitiae, contentiones