comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uico. salut̃ ⁊ apłicam b̃nclictionem.
Nouit ut credimꝰ regalis tue mag¬
iuficentie celsitudo. qd ea que cum
honore dei grata tͥ acceptaq cognos¬
cimus: ad utilem semꝑ effectum
magno ⁊ uolenti animo ꝓmouemus.
Maxime aũt̃ hoc uillis oꝑib obler¬
uamus. inquib specialit ⁊ honord̃i.
tͥ quoq fore gratissimũ. quicqͥd ad
decorem eccłie.⁊suꝑni regis honorẽ
auctoritate. fuerit apłua constitutũ.
uñ qm̃ sc̃e recordatõis. b̾naroꝰ qͦndã
abbas clareualł. ⁊ deo semꝑ carus.
⁊ tam tͥ qm uniu̾so regnotuo gratꝰ
extint ⁊ acceptus aͣd głam dei ⁊ exul-¬
tatonem eccłie. ac totius regni tui.
canoniranlum decreuimꝰ. ⁊ inter
b̾issimos consessores c elebratõe cole¬
dum: tam de misccłia dei. ⁊ b̾atoꝵ
Petri ⁊ pauli apłoꝵ eiꝰ confisi m̾itis:
qm sue conu̾satõis ⁊sc̃imonie non
celestiͤ donum regno tuo te regnan¬
te collatum lete deuotõis brachiis
ampiestaris. eiq iam celesti b̾itu¬

Expanded text:
salutem et apostolicam benedictionem. Novit, ut credimus, regalis tuae magnificentiae Celsitudo, quod ea quae cum honore Dei grata tibi acceptaque cognovimus, ad utilem semper effectum magno et volenti animo promovemus. Maxime autem hoc in illis operibus observamus, in quibus specialiter et honor Dei, quoque tibi fore gratissimum quiquid ad decorem Ecclesiae, et superni Regis honorem auctoritate fuerit apostolica constitutum.niam sanctae recordationis Bernardus quondam abbas Clarae-Vallis, et Deo semper charus, et tam tibi, quam universo regno tuo gratus exstitit et acceptus, eum ad gloriam Dei et exaltationem Ecclesiae ac totius regni tui, canonizandum decrevimus, et inter beatissimos Confessores festiva celebritate colendum, tam de misericordia Dei, et beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus confisi meritis, quam suae conversationis et sanctimoniae non coelestis gratiae donum, regno tuo te regnante collatum, laetae devotionis brachiis amplectaris, eique jam coelesti beatitu
Abbreviated transcription (Latin):
non habẽt. Tonitrua ibi nunqm
audita sunt. Fugura ⁊ chorus¬
catões nunꝙͣ paruerunt. Cyna¬
monum illic uirgulta gigñt.
⁊balsamum arbusta ꝓrũpunt.
O dor aerius delectatõem ꝑ omĩa
membra diffundit. ⁊ esca ibi
nulla stercora conficit. Sic̃ enĩ
bono nuntio aures. ⁊ bono o¬
dore nares. ⁊ bono aspectu ocłi
saginant᷑. ⁊ ip̃a refectio ñ potest
in digestionẽ ꝓrumpe: ita ulic
refectio qmͣ os susceꝑit melliflua
ingustu hoc unitiq sapit. quo
fu̾t delectatus. Statim nanq qd̃
centie eius uniu̾sa famulantur:
tegras a suo creatore consequet᷑.
p̃e eñi creauit hoĩem ut uiu̾et.
⁊ mortẽ iuxta introitũ delectati¬
ones posuit. ut hiquoslibet amor¬
tis timore euad̾e. uitã et̃nam q̃¬
rant. Et dum pret istã uitã alte¬
ram ẽẽ didic̾int inqͥrant utrũ
up̃a possit senectute int̃cipi. atit
morte concludi. Qũa dũ ĩmorta
norem trad̾e iustis uel inuistis
penam iuferre. Cunq speci¬

Expanded text:
non habent: tonitrua ibi numquam non habent: tonitrua ibi numquam audita sunt, fulgura et coruscationes numquam paruerunt. Cinnamomum illic virgulta gignunt, et balsamum arbusta prorumpunt. Odor aeris delectationem per omnia membra diffundit, et esca ibi nulla stercora conficit. Sicut enim bono nuntio aures, et bono odore nares, et bono aspectu oculi saginantur, et ista refectio non potest in digestionem prorumpere; ita illic refectio, quam os susceperit, melliflua in gustu hoc unicuique sapit, quo fuerit delectatus. Statim denique quod derio ejus universa famulantur, tegras a suo Creatore consequitur. Ipse enim ita creavit hominem ut viveret: et mortem juxta introitum delectationis posuit, ut hi queis libet a mortis timore evadere, vitam aeternam quaerant; et dum praeter istam vitam alteram esse didicerint, inquirant utrum et ipsa possit senectute intercidi aut morte concludi: quam dum immortalnorem tradere justis vel injustis poenam inferre. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
bus facte delectant: qͣnto magis
illaꝵ uob̾ debet pulcͥtudo inui-¬
tare domoꝵ ubi sunt triclina
auro puro radiantia que exgẽ
lic flos purpureus rosas nunꝙͣ
ꝑpetua iuriditate u̾nant᷑. Iilic
prata recentia semꝑ melleis flu¬
unt riuis. illic croceis gramĩa
floribus redolent.⁊alantes cãpi
iͦtundis ad modũ odorib pollent:
Auras ibi uitã et̃nam habentes
die ocłi ꝑfruunt᷑. Nulla ibi impe¬
diuntur occupatõe delicie. nlła
penitꝰ sollicitudine ibi securitas
conturbat᷑. Mugitꝰ. ululatꝰ. ge¬
mitꝰ. lamentũ. ⁊ luclꝰ. nunqmͣ
illic auditũ nec noĩatũ est Fedũ
⁊ deforme. tetrum. horrendũ ali¬
nemoꝵ. splendore in aere iocũdo
⁊ formositate. atq om̃i elegantia
sine int̾missione ocłi patentes
ꝑfriuunt᷑. ⁊ nichil oĩo qd̃ con¬
turbet mentẽ dat᷑ aurihꝰ. So¬
nant enim ibi iugit organa hym¬
norum que ad laudẽ regis aban¬
gelis ⁊ archangłis decantantur.
Amaritudo ⁊ fellis asꝑitas: ibilocũ

Expanded text:
bus factae delectant; quanto magis illarum vos debet pulchritudo invitare domorum ubi sunt triclinia auro puro radiantia, quae ex glic flos purpureus rosarum numquam perpetua viriditate vernant: illic prata recentia semper melleis fluunt rivis: illic croceis gramina floribus redolent, et halantes campi jucundis admodum odoribus pollent. Aurae ibi vitam aeternam habentes die oculi perfruuntur. Nulla illic impediuntur occupatione deliciae, nulla penitus sollicitudine ibi securitas conturbatur; mugitus, ululatus, gemitus, lamentum et luctus numquam illic audita nec nominata sunt: foedum et deforme, tetrum, nigrum, horrendum alinemorum, splendore in aere jocundo et formositate atque omni elegantia sine intermissione oculi patentes perfruuntur; et nihil omnino quod conturbet mentem auribus datur. Sonant enim ibi jugiter organa hymnorum, quae ad laudem regis ab angelis et archangelis decantantur. Amaritudo et fellis asperitas ibi locum
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Domnꝰ abbas casemarii ꝑ se ⁊
ꝑsuos imo ⁊ ꝑ sua apͥncipio us¬
rulanus cũ reqͥsiti fuerunt. fauo¬
ris ⁊ consili subsidia muustrar̃t.
nobis ⁊ uegotio inom̃ib astiterũt.
frat̃ Guido ꝑ multos labores suos
⁊ suoꝵ ⁊ ꝑor non modicam. fr̃is
expensas uiam nos fetit habere
per deuia eo qd̃ rectum it̃ curio¬
sius solito insidiantiũ maligni¬
tas obsidebat. fr̃at̃ Rocchus non
moctice laborauit. nos ⁊ negocium
ip̃m side ⁊ or̃one sustentans. Ego qr
mnnb romam mod̾atus sũ parci¬
tatem. ut ꝓdigalitates gauicas ñ
sectarer. Det nob̾ dñs oĩb incõmu¬
ne ut memoria laboris huiꝰ ⁊ oꝑis.
nob̾ conseruet in terris: ⁊ d̾i insccłiam
conferat in excelsis. Consulimꝰ ad h̃

Expanded text:
tis. Dominus abbas Casae-Marii per se et tis. Dominus abbas Casae-Marii per se et per suos, imo et per sua, a principio usrulanus, cum requisiti fuerunt, favoris et consilii subsidia ministrarunt. nobis et negotio in omnibus astiterunt. Frater Guido per multos labores suos et suorum et per non modicas fratris expensas viam nos fecit habere per devia, eo quod rectum iter curiosius solito insidiantium malignitas obsidebat. Frater Rocchus non modice laboravit, nos et negotium ipsum fide et oratione sustentans. Ego, quomnibus Romanam moderatus sum parcitatem, ut prodigalitates Gallicas non sectarer. Det nobis Dominus omnibus in commune, ut memoria laboris hujus et operis nobis conservet in terris, et Dei misericordiam conferat
Abbreviated transcription (Latin):
est nouit s ascͥptꝰ. ut sĩc̃ int̃ scos
sors illius extitit ab ut̾o matͥs sue
ita cum eis tuulũ sc̃itatis obtiue¬
at de bnsicio maiͥs eccłie. Etit de¬
inceps nob̾ deeo ⁊ ꝑ eo festũ ꝯmũe
cum angl̾is ut nonsit necesse iam
amplius cantare ei cantꝰ lugubres.
quem credimꝰ insuꝑnis ⁊ angłicis
choris cantꝰ ꝑsonare sollemnes. Qd
aut̃ de sc̃o malachia opus simile
aggretli p̃termisimꝰ. consilio fac¬
tum ẽ pͥncipis sac̾dotũ qͥ p̃monu¬
it nos in ip̃a sermonis origine. fi¬
eri posse de pluralitate. fastidiũ.
qd̾ etiam in uno. intentõis nr̃e fru¬
strare effectũ. Ur̃m est gͥ gratan¬
ter amplecti qd̃ in dieb ur̃is ẽ col¬
iatum in uno. ⁊ pacient̃ ferre qd̃
differtur. in altero. gr̃as agendo
ei qͥ celestib luminarib tẽpa uices¬
q constituit ut ñ idem sit oitus
matutim ⁊ uesꝑtini syderis. qͣnus
inutroq par eluceat gła clarita¬

Expanded text:
est noviter, sed ascriptus: ut sicut inter sanctos est noviter, sed ascriptus: ut sicut inter sanctos sors illius exstitit ab utero matris suae, ita cum eis titulum sanctitatis obtineat de beneficio matris Ecclesiae. Erit deinceps nobis de eo et pro eo festum commune cum Angelis, ut non necesse sit jam amplius cantare ei cantus lugubres, quem credimus in supernis et angelicis choris cantus personare solemnes. Quod autem de sancto Malachia opus simile aggredi praetermisimus, consilio factum est principis sacerdotum, qui praemonuit nos in ipsa sermonis origine fieri posse de pluralitate fastidium, quod etiam in uno intentionis nostrae frustraret effectum. Vestrum est igitur gratanter amplecti quod in diebus vestris est collatum in uno, et patienter ferre quod differtur in altero; gratias agendo ei qui coelestibus luminaribus tempora vicesque constituit, ut non idem sit ortus matutini et vespertini sideris, quamvis in utroque par eluceat gloria clarita
Abbreviated transcription (Latin):
tissime deuotõis augmentũ. Qnͣtũ
apud dm̃ meritũ. qnͣtumue. apud
hõies habeat pat̾nitas ur̃a fauorẽ.
multiplicit declarat tam oꝑis nr̃i
exitꝰ qm laboris. qñdoquidem inuͦq
utrinq suffulti uͨ in labore ꝑicłm.
net obstacłm in oꝑe sensimꝰ fremi¬
datum. Cet̾um adie exitꝰ de ĩra nr̃a
timoris ⁊ angustie nullus finis. do¬
nec ⁊ ollicitudo finita est oꝑis: et
exetuitio consũmata laboris. Bndic¬
tus aut̃ ꝑ oĩa d̾s qui deõib noseri¬
puit. ⁊ cũ felici executõe negotii
sanos ⁊ hylares ad ꝓpͥa reuocauit.
Et ecce nunc bissimus confessor ñr
õimoda dignꝰ uen̾atõe bernardꝰ.
sius nimirũ exigentibꝰ m̾itis urẽq
iandabili stucdo pietatis. ad instã.¬
tiam fr̃m qͦs metũ parit̃ ad hoc des¬
tinastis. assistentib etiã nob̾ ami¬
cis ur̃is quibꝰ ad ꝓm̾endũ fauorẽ
curie. tam int̾uis qm ext̾uis habũ¬
dats: scõꝵ dei collegio ñ adiunctus

Expanded text:
tissimae devotionis augmentum. Quantum apud Deum meritum, quantumve apud homines habeat Paternitas vestra favorem, multipliciter declarat tam operis nostri exitus quam laboris: quandoquidem in utroque utrimque suffulti, nec in labore periculum, nec obstaculum in opere sensimus formidatum. Caeterum, a die exitus de terra nostra, timoris et angustiae nullus finis, donec et sollicitudo finita est operis, et exsecutio consummata laboris. Benedictus autem per omnia Deus, qui de omnibus nos eripuit, et cum felici exsecutione negotii sanos et hilares ad propria revocavit. Et ecce nunc beatissimus confessor noster omnimoda dignus veneratione Bernardus, suis nimirum exigentibus meritis, vestraeque laudabili studio pietatis, ad instantiam fratrum quos mecum pariter ad hoc destinastis, assistentibus etiam nobis amicis vestris, quibus ad promerendum favorem curiae tam interius quam exterius abundatis, sanctorum Dei collegio non adjunctus
Abbreviated transcription (Latin):
cum b̾illinis consolatõit ad qͥ¬
escerent ⁊ u̾bera carnisficũ aĩo ꝑse¬
u̾ante. transirent: capitalem iussi
sunt subire sententiã. ea uidelicet
ratõe. ut si eodeminomento qͦ deco¬
landi erant satͥficii consensissent.
⁊ parentib suis. ⁊ coniugib. ⁊ filigs.

Expanded text:
cum beatissimis consolationibus acqescerent, et verbera carnificum animo perseveranti transirent, capitalem jussi sunt subire sententiam: ea videlicet ratione, ut si eodem momento quo decollandi erant sacrificiis consensissent, et parentibus suis et conjugibus et filiis
Abbreviated transcription (Latin):
siumͦ dioleriano ⁊ maximia¬
no imꝑatorib ita caruserar:
ut principatũ ei pͥme cohortis
traderent. ⁊ suo eum conspec¬
tui iuberent semꝑ adstare. E¬
rat enĩ uir totuis prudentie.
insermone uerax: in iuditio
iustus in consilio ꝓuidꝰ. in com¬
misso fidelis. in uuteruentit stirenuꝰ
in bonitate conspituis: in uniu̾sa
moꝵ honestate p̾ciarus. Hunc
militãs: ac si paitem uen̾abant᷑
hunc uniu̾si qui p̾erant palatio.
carissimo uen̾abant᷑ assectu. Erat
enum urrus dei cultor. Et necessee¬
rat. ut quẽ d̾s ꝑfud̾at gr̃a: ab õi
esset occultũ. Non passionis timo¬
re ꝑterritꝰ. nec patitmonii sui
amore constrictus: s ad hoc tantũ
sub clamide t̾reni imperii. xp̃i

Expanded text:
sis, Diocletiano et Maximiano imperatoribus ita charus erat, ut principatum ei primae cohortis traderent, et suo eum conspectui juberent semper astare. Erat enim vir totius prudentiae, in sermone verax, in judicio justus, in consilio providus, in commisso fidelis, in interventu strenuus, in bonitate conspicuus, in universa morum honestate praeclarus. Hunc milites ac si patrem venerabantur; hunc universi, qui praeerant palatio, charissimo venerabantur affectu: erat enim verus Dei cultor, et necesse erat ut, quem Dei perfuderat gratia, ab omnibesset occultum, non passionis timore perterritus, nec patrimonii sui amore constrictus, sed ad hoc tantum sub c
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum ab hostib liberaret. Res¬
tat nunc ut diuitiis ur̃is tuto¬
diat eas dicentes sibi. Si uere
amatores nr̃i estis. illi nos com¬
mendate qui nos uob̾ integras
illibatasq in illa regione resti¬
tuat. in qua uobiscũ uigĩt ma¬
nere possimus. In ista enĩ uita
si uobis nr̃m uͦluetimus occupare
seruitium. quasi hic expense: ibi
uobis omĩo negabimꝰ nr̃e serui¬
tutis offitium. Duminite nos in¬
t̾im seriire morituris: quia id¬
circo b̾i sunt dies mortalibꝰ. ut
immortalib iugit̃ famulemur:
Inuistis quidẽ seruimꝰ festino cur¬
si. impiis. sceleratis.⁊ turpibus
seruimꝰ non sponte s ꝓpt̃ eum
qͥ nos subdidit: lib̾abimur tñ
aseruitute corruptõis ⁊ reuoca¬
bim ad libertatẽ głe filioꝵ dei
Om̃is itaq dilectio future uite
seruatur. ñ ꝑdit᷑. Neq eñi repo¬
siti thesauri existimant᷑ ab eo
qui eos abscund̾at in t̾ris mt̃¬
esse s magis tanto securuis se

Expanded text:
ipsum ab hostibus liberaret? Resipsum ab hostibus liberaret? Restat nunc ut divitiis vestris tuto, audiet eas dicentes sibi: Si vere amatores nostri estis, illi nos commendate, qui nos vobis integras illibatasque in illa regione restituat, in qua vobiscum jugiter manere possimus: in ista enim vita si vobis nostrum voluerimus occupare servitium, quasi hic expertae, ibi vobis omnino negabimus nostrae, servitutis officium. Dimittite nos interim servire morituris, quia idcirco breviati sunt dies mortalibus, ut immortalibus jugiter famulemur. Injustis quidem servimus festino cursu: impiis, sceleratis et turpibus servimus, non sponte; sed propter eum qui nos subdidit. Liberabimur tamen a servitute corruptionis, et revocabimur ad libertatem gloriae filiorum Dei. Omnis itaque delectatio, futurae vitae servata, non perditur; neque enim repositi thesauri existimantur ab eo qui eos absconderat in terris, interesse; sed magis tanto securius se
Abbreviated transcription (Latin):
li a me ip̃i reddende sunt. Tradit
eas t ut scias qnͣta ineis est reqͥes. qnͣta
uoluptas. qsstus luxus. qnͣteq
possunt ẽẽ delicie ut ꝑ hec hñs
caritatẽ cum delitiis tuis. ipse
eas tradas custodiendas dño xp̃o.
citas gule eas inuadet. aut lucia
libidinum mat̃ tͥ eas eripiet. aut
sine dubio qd̾ nosti obtime mors
ex inꝑiuso adgrediens ita tͥ illas
extorquet. ut tu illas ult̾ius in
toto nec habere p̃ualeas nec ui¬
dere. Nunquid si transires ꝑmedi¬
as acies barbaroꝵ.⁊inuenires
fortem uirum qui te semꝑ dilẽx.
qui tͥ ⁊ iam sacculum pecuniis
donau̾at plenum. hunc dicen¬
tem tͥ da mͥ custodiendas pecuni¬
as quas tibi dedi. quia isti bar¬
bari insidiant᷑ ut eas tͥ auferant
quas tͥ dedi. dum tͥ abstulerint.
siuis te gladiis lamabunt. nun¬
quid non pecdib eius aduolutus
rogares eum ut eas ip̃e susciꝑet
de quo certus eras quod ampli¬
ara quã acceꝑat redderet: ⁊ te

Expanded text:
si a me ipsi reddendae sunt? Tradidit si a me ipsi reddendae sunt? Tradidit eas tibi, ut scias quanta sit in eis requies, quanta voluptas, quantus luxus, quantaeque possunt esse deliciae, ut per haec habens charitatem cum divitiis tuis, ipse eas tradas custodiendas Domino nostcitas gulae eas invadet, aut luxuria libidinum mater tibi eas eripiet, aut sine dubio, quod nosti optime, mors ex improviso aggrediens ita tibi illas extorquet, ut tu illas ulterius in toto nec habere praevideas, nec videre. Numquid si transires per medias acies barbarorum, et invenires fortem virum qui te semper dilexit, qui tibi etiam sacculum pecuniis donaverat plenum, dicentem tibi: Da mihi custodiendas pecunias quas dedi tibi; quia isti barbari insidiantur ut eas tibi auferant, quas dum tibi abstulerint suis te gladiis laniabunt; numquid non pedibus ejus advolutus rogares eum, ut eas ipse susciperet, de quo certus esses quod et ampliora quam acceperat redderet, et te
Abbreviated transcription (Latin):
atore. facto. sisinglis renuntian¬
dum est. Cur aũt ab ip̃o creatore
medullitꝰ genuina delectatio ao
incimentũ libidinis ẽ fundata
corꝑib. si usus eius auctorisuo
tur gͦ cur a creatore diuitie date.
si contẽpnende sunt: Respondemꝰ:
Iste diuitie a craatore tacte. auo¬
quunt᷑ qͦdamm amatores suos.
dicentes. Sic nos amate. ut auob̾
nunꝙͣ separem᷑. Sequi uos mo¬
rientes ñ possumꝰ. ante cet̾e aut̃
uos uiuentes possumꝰ. sed si ipsi
iubeatis. Cupidus fen̾ator ⁊ aua¬
rus agricola unus aurũ traclit
hõi qd̾̃ dupplicatũ recipiat: auꝰ
diu̾sa lemĩa t̾re cõmutit. ut si
poss fieri qd̃ simplũ tradit. cen¬
tupsũ qua erat reciꝑe. Et debitor
aurũ creditori reddit dupplica¬
tum. ⁊ t̾ra semen reddit centupli¬
catũ. Pronefas fenus debitor fe¬
tum. ⁊ terra agricole suo resti¬
tuere centuplicata semina po¬
test. d̃s diuitias siate acceꝑit
eas ł amplificatas redd̾e ñ potest:
Inqͥris nunc cur diuitias mn ded̃.

Expanded text:
atore facta sit, si singulis renuntiandum est: cur autem ab ipso Creatore medullitus genuina delectatio ad incitamentum est libidinis fundata corporibus, si usus ejus auctori tur ergo: Cur a Creatore divitiae datae sunt, si contemnendae sunt? Respondemus: Istae divitiae a Creatore factae, alloquuntur quodammodo amatores suos, dicentes: Sic nos amate, ut a vobis numquam separemus. Sequi vos morientes non possumus; antecedere autem vos viventes possumus; sed si ipsi jubeatis. Cupidus foenerator et avarus agricola, unus aurum tradit homini quod duplicatum recipiat, alius diversa semina terrae committit, ut si possit fieri quod simplem tradit centuplum quaerat recipere: et debitor aurum creditori reddit duplicatum, et terra semen reddit centuplicatum. Proh nefas! fenus debitor fet; et terra agricolae suo restituere centuplicata semina potest; Deus divitias suas si a te acceperit, eas tibi amplificatas reddere non potest? 16. Inquiris nunc: Cur divitias mihi dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ pat̾ erat tͣnͣquillinꝰ nomĩe
⁊ mat̃ martia uocabat᷑. qͥ illos se¬
quebat᷑ cũ uxorib eoꝵ ⁊ filiis. Ni¬
mio eñĩ in stus nepotib: duceban¬
tur affectu. Unde factũ ẽ. ut ab a¬
grestino chromatio urbis rome
p̃fecto. tringinta dierũ inducias
impetͣrent. in quoꝵ spacio ag̾e¬
tur cum eis. quatinꝰ ad sacͥficand̾
ydolis consentirent. Accedentes ita

Expanded text:
erat pater Tranquillinus nomine, et mater Marcia vocabatur; qui illos sequebantur cum uxoribus eorum et filiis; nimio enim in suis nepotibus ducebantur affectu. Unde factum est, ub ab Agrestio Chromatio urbis Romae praefecto triginta dierum inducias impetrarent, in quorum spatio ageretur cum eis, quatenus ad thurificandum idolis consentirent. 5. Accedentes it
Abbreviated transcription (Latin):
mentes a tunore passionise¬
ripuit. ⁊ ad coronã ꝑpetue gie in¬
citanit: ip̃s qͦ quil esset apparuit.
quia lum̃ intenebris latere. non
potuit. Ciarissimis gͥ iuiris mar¬
cellano ⁊ marco duob geminis
bat. Et tam ipsis qmͣ etiã seruis
eoꝵ tum qͥbꝰ tenin fu̾ant. saluta¬
ria fidei consilia ministrabat. qͥ¬
bus sugiiua scłi blandim̃ta tes

Expanded text:
mentes a timore passionis eripuit, et ad coronam perpetuae gloriae incitavit: ipse quis esset, apparuit, quia lumen in tenebris latere non potuit. Clarissimis igitur viris Marcelliano et Marco duobus geminis bat; et tam ipsis quam etiam servis eorum, cum quibus tenti fuerant, salutaria fidei consilia ministrabat: quibus fugitiva
Abbreviated transcription (Latin):
nersatur. quibz pene omib p̃iens
affui. interdum etiam licet pauca int̃
istud libellis trib partitum lector
inueniet. Quoꝵ pͥmus quidẽ ea ma¬
xime que ad habitum. mores atq
doctrinam huiꝰ b̃i pr̃is uident᷑ ꝑti¬
nere ꝓsequit᷑. Siłs aut̃: uirtutes mł¬
tas ꝑ eum factas eloquit᷑. Tercuis in
eiusdem beato fine completur. Iud̃
etiam ad monendum in rerũ nar¬
ratione gestarum coherentiã simi-¬
litudinis magis qmͣ temꝑis obseruar᷑i
Sed quidẽ nec signa ipsa nec oꝑa q̃dã
eo ordine scͥpta que facta sunt. s
unt̾dum aliqͣ prout occurrere locis
oportuniorib uidebant᷑ inserta fir¬
mor enim uidetur ⁊ haberi accepti¬
or solet oratio. que suis innititͦ ⁊ il¬
lustrat᷑ exemplis: uelut fabrica q̃¬
dam ydoneos fulta columns. Non¬
nulla quoq transposita sunt ut si¬
milib aliis iungerent᷑: ⁊ que erant
euisdem gen̾is sͥ aptius cohererent.

Expanded text:
versatur, quibus pene omnibus praesens versatur, quibus pene omnibus praesens adfui: interdum etiam, licet pauca interistud libellis tribus partitum lector inveniet. Quorum primus quidem ea maxime quae ad habitum, mores, atque doctrinam hujus beati Patris videntur pertinere, prosequitur. Secundus autem virtutes multas per eum factas eloquitur. Tertius in ejusdem bono fine completur. Illud etiam admonendum, in rerum narratione gestarum cohaerentiam similitudinis magis, quam temporis observari: siquidem nec signa ipsa, nec opera quaedam eo ordine scripta quo facta sunt; sed interdum aliqua, prout occurrere locis opportunioribus videbantur, inserta. Firmior enim videtur, et haberi acceptior solet oratio, quae suis innititur et illustratur exemplis, velut fabrica quaedam idoneis fulta columnis. Nonnulla quoque transposita sunt, ut similibus aliis jungerentur, et quae erant ejusdem generis, sibi aptius cohaererent.
Abbreviated transcription (Latin):
dicatum filialis assũpsit deuotõis
affectum. Cet̾um mͥ quidẽ ut opti¬
me noui p̃sertim tanto ydonea o¬
ꝑi nec scientia nec eloquentia sup¬
petrt. S tua sane magnalia ⁊ tu¬
as digne eloqui laudes ñ origenis
ingeniũ. ñ ciceronis lingua suffi¬
na debebit: ut illoꝵ magis suaui¬
tate gustata. qmͣ istoꝵ ariditate cul-¬
pata. non tam nequit ista morde¬
at. qmͣ illos delestabilit edat. Nã
⁊ seturiꝰ ⁊ sinc̾ius iusa solent qmͣ
audita narrari: et interciũ uas
tranfusa facilius coacescunt.Sed
⁊ dulcuis ea bibitur. aqua que
ab exiguo licet alueo fontis haurit᷑
quẽ confestim repleu̾it uena sca¬
turiens: qmͣ que ex riuo tollitur
longuis iam ꝓgresso uł ex flumĩe
etiã copioso. Inde est qd̃ intactis eo¬
rum libris qͥ de eiusdẽ beatissimi
patris nr̃i mitiis seuetiã mediis
conscripserunt. ne tanqm suꝑ ali¬
num edificasse uidear fundamen¬
tum: circa ea potissimũ nr̃ sermo

Expanded text:
dicatum filialis assumpsit devotionis dicatum filialis assumpsit devotionis affectum. Caeterum mihi quidem, ut optime novi, praesertim tanto idonea operi, nec scientia, nec eloquentia suppetit. Sed tua sane magnalia, et tuas digne eloqui laudes, non Origenis ingenium, non Ciceronis lingua suffina debebit: ut illorum magis suavitate gustata, quam istorum ariditate culpata, non tam nequiter ista mordeat, quam illos delectabiliter edat. Nam et securius et sincerius visa solent, quam audita narrari; et in tertium vas transfusa facilius coacescunt. Sed et dulcius ea bibitur aqua, quae ab exiguo licet alveo fontis hauritur, quem confestim repleverit vena scaturiens, quam quae ex rivo tollitur longius jam progresso, vel ex flumine etiam copioso. Inde est quod intactis eorum libris, qui de ejusdem beatissimi Patris nostri initiis, seu etiam mediis conscripserunt ne tanquam super alienum aedificasse videar fundamentum, circa ea potissimum noster sermo
Abbreviated transcription (Latin):
larissimi patris
nr̃i bernarili cla¬
reuallensis abbis
memoriã. uirum
ta sane mat̾ia uberi: ꝓut cuiq li¬
cuit.⁊certior ei gestoꝵ innotuit
iu̾tas. ñ eam totã s partes aliqͣs
tatis ip̃uis. dignatõis filiꝰ benigni¬
tatis alumnꝰ. Quẽ ab eiꝰ ub̾ib post
annos circit tredecim qd̃ sine singul¬
tu nec meminisse debeo. nec ꝓferre
queo:sola tandẽ que sola potuit
mors auulsit. In quo tͥ utinainsic
complaceat.⁊̃ nunc pat sc̃e:situt
aliqñ uidebat᷑ ⁊ aliqndui cõplace¬
re. Mͦ quis alter tͥ tam debitor qͥs
tam obnoxius. qͥs tam tuus : Momor¬
dit fateor. ⁊ dure momordit mors
imꝓba: s non totũ parit̃ degluti¬
uit. Amputauit ñ extirpauit: sñ
misccłia portionẽ que se contunge¬
bat accepit. Tulit alpectũ. tulit
eloqͥum corꝑale. etiã tulit obseqͥ¬
um: s ñ rapuit fidẽ presentus ⁊
nunc opitulationis⁊ non absorbuit
spem future aliq̃n uisionis: non de¬
niq in preu̾toꝵ memoria altius ra-¬

Expanded text:
larissimi patris nostri Bernadi Clarae-Vallensis abbatis memoriam viri ta sane materia uberi, prout cuique licuit, et certior ei gestorum innotuit veritas, non eam totam, sed partes aliquas tatis ipsius, dignationis filius, benignitatis alumnus: quem ab ejus uberibus post annos circiter tredecim quod sine singultu nec meminisse debeo, nec proferre queo sola tandem, quae sola potuit, mors avulsit. In quo tibi utinam sibi complaceat etiam nunc, Pater sancte, sicut aliquando videbatur et aliquandiu complacere! Et quis alter tibi tam debitor, quis tam obnoxius, quis tam tuus? Momordit, fateor, et dure momordit mors improba; sed non totum pariter deglutivit. Amputavit, non exstirpavit; sine misericordia portionem, quae se contingebat, accepit. Tulit aspectum, tulit eloquium, corporale etiam tulit obsequium: sed non rapuit fidem praesentis etiam nunc opitulationis, non absorbuit spem futurae aliquando visionis, non denique in praeteritorum memoria altius ra
Abbreviated transcription (Latin):
mi sͥ cauere. nͨ extra pot̾at congru
a ꝓuidere cum omĩo qui sui essent
nesciret. ⁊ tam de ꝑfidia refugarũ.
qmͣ de clupplitate suoꝵ prorsus dif¬
fideret.Inter has angustias conu̾sus
ad dñm de celo quesuut auxiliuum.
⁊ actito uiro dei cuiꝰ consilio maxĩe
utebat᷑. nͨ desperans de clem̃tia dei.
hoc ex eius responso accepit. ut intel¬
ligeret quia flagellat d̃s filiũ quẽ
recipit.⁊ huiꝰmi correctões uł pur¬
gant uł ꝓbant aĩam: ⁊ głosiorem
fuisse iob cum sederet instercͥlino.
qmͣ fuisset.cum circunstante exer¬
citu sedisset illesus in solio. Ostend̃
ei uir sc̃s salomonẽ pectasse in otio.
⁊ abusũ bono patis defluxisse in
uicia: cũ dauid pãt eiꝰ absalon fi¬
lio ꝑsequente ⁊ uniu̾so israhele
ad u̾sus eum animato ꝑmansiss
ingr̃a. intimauit ⁊̃ qͦmͦ ip̃m satha

Expanded text:
mi sibi cavere, nec extra poterat congrua mi sibi cavere, nec extra poterat congrua providere, cum omnino qui sui essent, nesciret; et tam de perfidia refugarum, quam de duplicitate suorum prorsus diffideret. Inter has autem augustias conversus ad Dominum, et de coelo quaesivit auxilium: et accito Viro Dei, cujus consilio maxime utebatur, nec desperans de misericordia Dei, hoc ex ejus responsione accepit, « ut intelligeret quia flagellat Deus omnem filium quem recipit; et hujusmodi correptiones vel purgant, vel probant animam ; et gloriosiorem fuisse Job cum sederet in sterquilinio, quam fuisset, cum circumstante exercitu sedisset illaesus in solio . Ostendit ei Vir sanctus Salomonem peccasse 1115 in otio, et abusum bono pacis defluxisse in vitia: cum David pater ejus, Absalon filio persequente, et universo Israel adversus eum armato, permansisset in gratia. Intimavit etiam quomodo ipsum sata
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit egyptum: s abbe sc̃o. qͣial¬
tero ioseph liuimore usus consili¬
ario grans egenis aꝑuit horrea.
nec exauhsit pecunia ppłm. nͥ astu
cirtumienit afflictos. nͨ re publica
ad se translata. pͥuatos in t̾ra cu¬
mulauit thesauros. s in celo potiꝰ
thesaurizans infatigabilis distri¬
butor. cũ magna alacritate.⁊ pe¬
cunias distribuit.⁊ annonas. Nec
defuit iuiro inhianti celestibus.
magni pond̾is ⁊ horrendi tẽptatio.
s aggressus ẽ eum tam rex quam
pͥncipes. ⁊ omota ẽ et contremu¬
it terra. ⁊ qͣ iratus eẽt eid̾s: ra¬
puns ⁊ incendiis fere oĩa ad eũ ꝑti¬
uentia deppłatorib exposita erãt.
et oꝑuit faciem t̃re regis exertitus.
⁊ passim oĩa uastabant᷑. Nec erat
ei tutũ resist̾e uł obuiare ꝑsecuto¬
rib:quia ⁊ sui deseruerant eum.
manifeste infestantes.⁊ qͥ reman¬
serant in insidiis ñ ad subsicdia erãt:
Uncliq angustie graues. qr nec do¬

Expanded text:
subjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi alsubjecit Aegyptum: sed Abbate sancto, quasi altera Joseph, diviniore usus consiliario, gratis egenis aperuit horrea, nec exhausit pecunia populum, nec astu circumvenit afflictos, nec re publica ad se translata, privatos in terra cumulavit thesauros; sed in coelo potius thesaurizans infatigabilis distributor, cum magna alacritate et pecunias distribuit, et annonas. 54. Nec defuit viro inhianti coelestibus magni ponderis et horrenda tentatio: sed aggressus est eum tam Rex, quam principes, et commota est et contremuit terra; et quasi iratus esset ei Deus, rapinis et incendiis fere omnia ad eum pertinentia depopulatoribus exposita erant; et operuit faciem terrae Regis exercitus, et passim omnia vastabantur. Nec erat ei tutum resistere, vel obviare persecutoribus: quia et sui deseruerant eum, manifeste infestantes; et qui remanserant, in insidiis, non ad subsidia erant. Undique angustiae graves, quia nec do
Abbreviated transcription (Latin):
esse dñium ut potestatiue pincer¬
nis ⁊ pistoribꝰ ⁊ cocis ⁊ reliquis mi¬
nist̾ialibꝰ que uellent iuberent.
que placeret tollerent. nec esiet
entes. nec magnificentiã pͥncipis
minuebant. qui caritatis plenitu¬
dinẽ de suis impleri p̃ceꝑat. nec
deo ingrati esse uolebant. si iue¬
nirentur desides ⁊ auari ubi eos
eẽ tam uoluntai dei. qm pͥncipis
sufficiens bonitas inunxissit. Erat
preterea hoꝵ officio deputatum.
ut monachis ⁊ religiosis uirisqͦs
ad curiã diu̾sa mitebant negocia.
hospicia ꝓuiderent.⁊ depenu ⁊ hor¬
reo comitis necessaria ministrarẽt
Cirtunferebant etiã rigente bru¬
ma aptatis sartinis pauꝑum in-¬
menta inquibz nec absungia de¬
erat. que per uicos indigis eroga¬
bant. Nullum incomitatu illo cle¬
mentie deerat opus.ad portum il¬
lum naufragi om̃s tutũ habebãt
refugium. Temporib famis ñ sc̃
pharao frum̃ta uenundetlit ppło.
nec in seruitutẽ sͥ erogatis annonis

Expanded text:
esse dominium, ut potestative, pinceresse dominium, ut potestative, pincernis, et pistoribus, et coquis, et reliquis ministerialibus, quae vellent juberent, quae placeret tollerent; nec esset entes, nec magnificentiam Principis minuebant, qui charitatis plenitudinem de suis impleri praeceperat; nec Deo ingrati esse volebant, si invenirentur desides et avari, ubi eos esse, tam voluntas Dei, quam Principis sufficiens bonitas injunxisset. Erat praeterea horum officio deputatum, ut monachis et religiosis viris, quos ad curiam diversa mittebant negotia, hospitia providerent, et de penu et horreo Comitis necessaria ministrarent. Circumferebant etiam rigente bruma, aptatis sarcinis, pauperum inmenta, in quibus nec axungia deerat, quae per vicos indigis erogabant. Nullum in comitatu illo clementiae deerat opus: ad portum illum naufragi omnes tutum habebant refugium. Temporibus famis non, sicut Pharao, frumenta venumdedit populo, nec in servitutem sibi erogatis annonis
Abbreviated transcription (Latin):
lectari uidebant. ip̃i qͦs sepus fat¬
titabant. Introducebant gͥ ad eum
qͥ familiarius ei assistebant pauꝑes
pauentes calũniam nuntiabant.
languentes in plateis iacentes. et
qͦscimnq in amaritudine ⁊ miseria
constitutos: ⁊ ip̃e oblatas̾ occasio¬
ne clem̃tie letabat᷑ ⁊ altiori gracia
ampiectabat᷑ quos de huiꝰmodi reb̾
uidebat magis esse sollicitos.⁊ quia
suoꝵ neminẽ uel in alia curia. uł
ꝓ causa illa uir dei passus est de¬
morari. duos religiosos uiros de pre¬
monstratensi ordine euocatos. elemo¬
sine sue p̃posuit. ad quoꝵ curã spei¬
taret circuire castella ⁊ uicos. inqͥbꝰ
ip̃e maneret ⁊ de ꝓpͥa mensa lan¬
guentes ⁊ leꝓsos qui ibi manebãt
qmͣ dui millis locis eẽt habundant̃
refici uissit. s ⁊ aliis pauꝑib lar¬
gas et congruas ꝑsonis elemosinas.
siue in cibis. siue inuestibꝰ. eorum
ministlo donari instituit.u̾ illis
quidẽ tantum indomio sua uoluit

Expanded text:
lectari videbant, ipsi quoque saepius faclectari videbant, ipsi quoque saepius factitabant. Introducebant igitur ad eum, qui familiarius ei assistebant, pauperes patientes calumniam, nuntiabant languentes in plateis jacentes, et quoscumque in amaritudine et miseria constitutos; et ipse oblata sibi occasione clementiae laetabatur, et altiori gratia amplectebatur, quos de hujusmodi rebus videbat magis esse sollicitos. Et quia suorum neminem vel in illa curia, vel pro causa illa Vir Dei passus est demorari; duos religiosos viros de Praemonstratensi Ordine evocatos eleemosynae suae praeposuit, ad quorum curam spectaret circumire castella et vicos, in quibus ipse maneret: et de propria mensa languentes et leprosos, qui ibi manebant, quamdiu in illis locis esset, abundanter refici jussit. Sed et aliis pauperibus largas et congruas personis eleemosynas, sive in cibis, sive in vestibus, eorum ministerio donari instituit. Et illis quidem tantum in domo sua voluit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ renascentibꝰ accessionib nouas
semꝑ elemosinas parturirent. De¬
nium egenis qͦs hac atq illac qͣi
uespe. pungentes stimuli pauꝑtatis
exagitant. oĩmodis docuit misceri:
aliis indum̃ta. aliis alim̃ta largiriz
Monuit ⁊ subgessit. ut ꝑ seip̃m xe¬
nodochia uisitaret nͨ horreret asp
uare pauꝑum oppressores. defend̾e
pupillũ ⁊ uiduã. misereri ⁊ cõmo¬
dare. sermones in uidicio dispon̾e.
ꝓuidere quiet eccłie. ratõem gla¬
dii intellig̾e. qͣi elem̃tarium instru¬
xit: sũmam pͥnciͣi officii ei inti¬
mans. ⁊ hoc apͥncipe exqͥri exdebi¬
to. ut laudi bonoꝵ. ⁊ uindiste ma¬
loꝵ intendat. Hec ⁊ alia huiꝰmodi
salubria monita hõ ratõnabilis
reuerent̃ accipiens luxum curie
⁊ fastũ altitulinis in humilitatẽ
⁊ honestatẽ ouertit: nec erat qui
in p̃sentia eiꝰ auderet aliqͥd inde¬
cens uł agere uel loqͥ. s in hoc etiã
ei placere studentes. suie ficto. siue
puro aĩo. ea in qͥb dñm suum de¬

Expanded text:
entibus accessionibus novas semper eleemosynas parturirent. Deinde egenis, quos hac atque illac quasi vespae pungentes stimuli paupertatis exagitabant, omnimodis docuit misereri; aliis indumenta, aliis alimenta largiri monuit: et suggessit, ut per se ipsum xenodochia visitaret, nec horreret, aspliare pauperum oppressores, defendere pupillum et viduam, misereri et commodare, sermones in judicio disponere, providere quieti Ecclesiae, rationem gladii intelligere quasi elementarium 1114 instruxit, summam principalis officii ei intimans, et hoc a principe requiri ex debito, ut laudi bonorum et vindictae malorum intendat. » 53. Haec et alia hujusmodi salubria monita homo rationabilis reverenter accipiens, luxum curiae, et fastum altitudinis in humilitatem et honestatem convertit: nec erat qui in praesentia ejus auderet aliquid indecens vel agere, vel loqui; sed in hoc etiam ei placere studentes, sive ficto, sive puro animo ea, in quibus dominum suum de
Abbreviated transcription (Latin):
iustos: quia solus deus qͦs iustificat
uidicat. ⁊ ꝑfectissimus quisq iudi
cui diuimi clistrictum examen ig¬
norat. Iudicari aũt ab hũano die
ñ młtum curetis: neq ur̃a ꝓpria.
neq aliena iudicia approbantes.
sub timore dei sic state. ut nͨ uos quẽ¬
piam uidicantes aliq̃n extollam̃̃
nͨ alioꝵ curantes uidicia excidatis
innigas. singła uͦ ꝓsequentes uos
seruos inutiles reputenis. Euncdũ
est aut̃ qͦ nos obeclientia nocat: et

Expanded text:
justos; quia solus Deus quos justificat justos; quia solus Deus quos justificat judicat, et perfectissimus quisque judicii 1109 divini districtum examen ignorat. Judicari autem ab humano die non multum curetis, neque vestra propria, neque aliena judicia approbantes; sub timore Dei sic state, ut nec vos quempiam judicantes aliquando extollamini: nec aliorum curantes judicia, excidatis in nugas: singula vero prosequentes, vos servos inutiles reputetis. Eundum est autem quo nos obedientia vocat
Abbreviated transcription (Latin):
um unocentium sequit᷑: ⁊ fauent
ei multifideliũ. qͥ tam̃ temerarie
młtitudinis impetũ formidantes
non audent publice confiteri:quẽ
innocentio firmauere consensum:
Coniuratos ht̃ petrus hoĩes ꝑditos
qͦs corrupit pecunia: ⁊ munitõibꝰ
eoꝵ occupatis. ñ symonis petͥ fidem.
s symonis magi rep̃sentat p̃stigia
Contra unã gentemr occidente edo¬
mito suꝑest sucta. Mrantibꝰ uobis
⁊ iubilantibꝰ ihericͥo ruet: ⁊ cũ extẽ¬
derins ad dm̃ cũ moyse manꝰ. ama¬
iech uistus aufugiet. Iosue pugnat.¬
⁊ ut ad consũmatõem uictorie dies
luffuciat ꝓtelata. soli ut stet. ñ tã
orat qͣm imꝑat: et meret᷑ fides tã
sous obedientiã. ꝙͣ de hoste ꝓstrato
uictoriã. Nos gͥ pugnantibꝰ uos
ferte p̃sidium: ⁊ auxiliũ de celo sup¬
plicib animis impiorate. Agite q̃
agitis. ⁊ state ingradu quo statis.
et licet nichil uob conscii sitis iu¬
ditio tam̃ ur̃o non estrmetis uos

Expanded text:
um Innocentium sequitur, et favent um Innocentium sequitur, et favent ei multi fidelium: qui tamen temerariae multitudinis impetum formidantes, non audent publice confiteri, quem Innocentio firmavere, consensum. Conjuratores habet Petrus homines perditos, quos corrupit pecunia: et munitionibus eorum occupatis, non Simonis Petri fidem, sed Simonis Magi repraesentat praestigias. Contra unam gentem, Occidente edomito, superest lucta. Orantibus vobis et jubilantibus Jericho ruet; et cum extenderitis ad Deum cum Moyse manus, Amalech victus aufugiet. Josue pugnat, et ut ad consummationem victoriae dies sufficiat protelata, soli ut stet, non tam orat, quam imperat: et meretur fides tam solis obedientiam, quam de hoste prostrato victoriam. Nobis igitur pugnantibus vos ferte praesidium, et auxilium de coelo supplicibus animis implorate. Agite quae agitis, et state in gradu quo statis: et licet nihil vobis conscii sitis, judicio tamen vestro non aestimetis vos
Abbreviated transcription (Latin):
impatient̃ anhelat. Cumq sport
sponsus multis laudib sponsã
attollat. non tam̃ moĩb plenã
ei sui copiã prebeat: nec uiͦt ad
plenitudinẽ sacietatis sesponse
desid̾anti concedat. Quesitꝰ aliqñ
non inueniat᷑: ⁊ pꝰ longos circuitꝰ
repertꝰ teneat᷑. ne fugiat. Multo
quicoticdie millis epulat᷑ de uciis
qntũ nob̾ ꝓfu̾i̾t. quib eiusdẽ b̾n¬
dictõis reliqͥas in scͥptura sernauir
manifestũ est legentib eam.
⁊ ut ad sit laboranti eccłie. suppli¬
cant cardinales. Int̾mittuntur
stucdia: ⁊ que mͦ ꝯtinuaerant int̃¬
polatis discursib resumunt᷑. Nilla
uocatio suꝑest:sernus dei aut orat.
aut meditat᷑. aut legit. aut concis
tur. uidetis fr̃es in qnͣtis tribulatõibꝰ
laboret eccłia. Pars quidẽ petͥ. ⁊ in
italia. ⁊ inaqͥtania auctore deo elisa:
iam ñ parturit s abortit. Enasati
sunt inhis regionib scismatis defen¬
sores.Rome magna pars nobili¬

Expanded text:
impatienter anhelat. Cumque impatienter anhelat. Cumque Sponsus multis laudibus sponsam attollat, non tamen in omnibus plenam ei sui copiam praebeat, nec usque ad plenitudinem satietatis se sponsae desideranti concedat: quaesitus aliquando non inveniatur, et post longos circuitus repertus teneatur, ne fugiat. Multo qui quotidie in illis epulabatur deliciis, quantum nobis profuerit, quibus ejusdem benedictionis reliquias in scriptura servavit, manifestum est legentibus eam  ut adsit laboranti Ecclesiae, supplicant cardinales. Intermittuntur studia, et quae modo continua erant, interpolatis discursibus resumuntur. Nulla vacatio superest: Servus Dei aut orat, aut meditatur, aut legit, aut conciontur: « Videtis, fratres, in quantis tribulationibus laboret Ecclesia. Pars quidem Petri, et in Italia, et in Aquitania, auctore Deo elisa, jam non parturit, sed abortit. Evasati sunt in his regionibus schismatis defensores. Romae magna pars nobili
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓgenies ⁊ plantatio a radice auul¬
sa: per extera regna tanti iudicii
circunferens q̃rimonias exulauit:
Tanto gͥ malo obruto ⁊ scismate
girardi redacto incineres:uir dei
cum gaudio magno claranuallẽ
reu̾titur. Ad sunt frẽs. circunfusi
pedib eiꝰ grãs agunt deo: qͥ bonis
initiis feliciores ꝓuentꝰ accumulat.
⁊ serui sui humilitatẽ ubiq glifi¬
cat ⁊ exaltat. Nactus uͦ uir dei ali¬
quod quietis tempꝰ. aliisi se nego¬
ciis occupauit: ⁊ setedens incasuła
pisatiis corquib circuntextã solꝰ
meditatõib diuinis uacare dispo¬
nit. U̾repente occurrunt ei in di¬
uersorio humili. qͣi ad presepe clm̃
consistenti amatoria cantica: et
mau̾it sponsam: ⁊ decoloratã a sole
tanto extollat p̃conio. utdicat eam
totã formosã. nec ullam in eã ma¬
cłam esse. Ipsam qͦ sponsam dilec¬
tione languere mirat᷑ : ⁊ inqͥrit
diligenter que sit illa caritas. cuiꝰ
delibatõem tanto affectu anima

Expanded text:
progenies et plantatio a radice avulprogenies et plantatio a radice avulsa, per extera regna, tanti judicii circumferens querimonias, exsulavit. Tanto igitur malo obruto, et schismate Gerardi redacto in cineres, Vir Dei cum gaudio magno Claram-vallem revertitur. Adsunt fratres, circumfusi pedibus ejus: gratias agunt Deo, qui bonis initiis feliciores proventus accumulat, et servi sui humilitatem ubique glorificat et exaltat. 40. Nactus vero Vir Dei aliquod quietis tempus, aliis se negotiis occupavit, et secedens in casulam pisatiis torquibus circumtextam, solus meditationibus divinis vacare disponit. Et repente occurrunt ei in diversorio humili, quasi ad praesepe Domini consistenti, amatoria Cantica, et maverit sponsam, et decoloratam a sole, tanto extollat praeconio, ut dicat eam totam formosam, nec ullam in ea maculam esse. Ipsam quoque sponsam dilectione languere miratur, et inquirit diligenter, quae sit illa charitas, cujus delibationem tanto affectu anima
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ne eum monuit.ne ad tã ĩpi¬
os et tam temerarios ausus ultra
exurgeret: ne deipacientiã intã¬
tis irritaret flagiciis. ne ꝑacẽ fac¬
tam in aliquo turbaret. Nace itaq
omni aquitanice eccłie reddita.
solus girardus perseuerat in ma¬
lis:s non multo post aduenen¬
te die ire in domo sua miserabili¬
ter extinctus est. Et cum dicat scͥp¬
tura. est pectatũ ad mortẽ. ꝓ eo ñ
dico ut roget quis: impenitens
⁊ subito mortuus sine confessio¬
ne ⁊ uiatico. de corꝑe egreclientẽ
sp̃m ei reddidit. cuiꝰ minist̾ usq
infinẽ extit̾at. Corpus eiꝰ anepo¬
tibus suis quos ineccłia illa ho¬
norib sublimau̾at. inuentum
inlectulo suo exanime.⁊enormi¬
ter tumidum. inbasilica quadã
humatũ est: s postea a gaufredo
carnotensi ep̃o. sedis apłice lega¬
to inde extractũ est. aliasq pro¬
iectum. Nepotes qͦq eius ab eadẽ
eccłia postea eliminati sunt.⁊ om̃is

Expanded text:
paterne eum monuit, ne ad tam impipaterne eum monuit, ne ad tam impios, et tam temerarios ausus ultra exsurgeret, ne Dei patientiam tantis irritaret flagitiis, ne pacem factam in aliquo violaret. 39. Pace itaque omni Aquitaniae Ecclesiae reddita, solus Gerardus perseverat in malis: sed non multo post, adveniente die irae, in domo sua miserabiliter exstinctus est. Et cum dicat Scriptura, Est peccatum ad mortem, pro eo non dico ut roget quis , impoenitens et subito mortuus, 1108 sine confessione et viatico, de corpore egredientem spiritum ei reddidit, cujus minister usque in finem exstiterat. Corpus ejus a nepotibus suis, quos in ecclesia illa honoribus sublimaverat, inventum in lectulo suo exanime, et enormiter tumidum, in basilica quadam humatum est: sed postea a Gaufrido Carnotensi episcopo Sedis apostolicae legato inde extractum, alioque projectum est. Nepotes quoque ejus ab eadem ecclesia postea eliminati sunt, et omnis
Abbreviated transcription (Latin):
dins in aliquem⁊ saliuis ꝑ barbã
defluentib cum ꝓfundis etflans
gemitib. epilenticus uidebatur:
Tum uir dei ad eum ꝓpius acceclit¬
⁊ pede pulsans aclnem. surg̾e iubet:
⁊stare supra pedes.⁊dei auclire sen¬
tentiã. Presens ẽ inquit pictauen¬
sis ep̃c quẽ ab eccłia sua expulisti.
uade ⁊ recunciliare ei.⁊ in oscło sc̃o
patis cum eo iungito federa. ⁊ ip̃e
ad sedem suã eum reclucito.⁊ satis¬
faciens deo redde ꝓ contumelia glo¬
riam.⁊ inuniu̾so pͥncipatu tuo
diuisos ⁊ discordes ad caritatis re-¬
uoca unitatẽ. Subdere innocen¬
tio pape. ⁊ sicut᷑ ei obedit eccłia.
tu qͦq electo adeo tanto pare pon¬
tifici. Audiens hec comes auctori
pondere nec poterat: s statĩ octur¬
rit. ⁊ in pacis oscło recepit ep̃m
⁊ eadem qua eum abiurauerat
manu. cum totius exultatõe ciui¬
tatis ad ꝓpͥam sedem relit̃. Sed
⁊ deinceps abbas cũ comite iam
familiariꝰ ⁊ suauius loquens.

Expanded text:
dens in aliquem, salivis in barbam dens in aliquem, salivis in barbam defluentibus, cum profundis efflans gemitibus, epilepticus videbatur. Tum Vir Dei ad eum propius accedit, et pede pulsans acclivem, surgere jubet, et stare supra pedes, et Dei audire sententiam. « Praesens est, inquit, Pictavensis episcopus, quem ab ecclesia sua expulisti. Vade et reconciliare ei, et in osculo sancto pacis cum eo jungito foedera, et ipse ad sedem suam eum reducito: et satisfaciens Deo, redde pro contumelia gloriam, et in universo principatu tuo divisos et discordes ad charitatis revoca unitatem. Subdere Innocentio papae, et sicut ei omnis obedit Ecclesia, tu quoque electo a Deo tanto pare Pontifici. » Audiens haec Comes, auctoripondere, nec poterat: sed statim occurrit, et in pacis osculo recepit episcopum; et eadem qua eum abjuraverat manu, cum totius exsultatione civitatis ad propriam sedem reduxit. Sed et deinceps Abbas cum Comite jam familiarius et suavius loquens,
Abbreviated transcription (Latin):
gauimꝰ te inquit ⁊spreuisti nos:
Supplicauit tͥ in altero quẽ iamte¬
cum habuimꝰ conuentu seruoꝵ d̃i.
ante te ad unata młtitudo:⁊con¬
tempsisti. Ecce ad te ꝓcessit filius
uirginis: qui est caput ⁊ clñs eccłie
quã tu ꝑsequeris. Adest iudex tu¬
us: incuiꝰ noĩe omne genu curua¬
tur.celestium terrestriũ.⁊ inferno¬
rum. Ad est iudex tuus: in tuiꝰ ma¬
nus illa tua aĩa deueniet. Nunqͥtl
⁊ ip̃m sꝑnes nunqͥd ⁊ ip̃m sicut
seruos eius contempnes.Lacͥma¬
bantur uniu̾si qͥ aderant.⁊ orati¬
onib intenti prestolabant᷑ exitũ
rei:⁊omniũ suspensa expectatio
nescio quid diuinũ fieri celitus
expectabat. uidenscomes abbatem
in sp̃u uehem̃ti ꝓcedentẽ. ⁊ sacratis¬
simũ corpus dñi ferentẽ in manibꝰ
expauit ⁊cliriguit:membͥsq tre¬
mebundis metu ⁊ dissolutis. quasi
amens solo ꝓuoluit᷑. Eieuatꝰ a mili¬
tib rursum in faciem ruit:nec
qͥppiam alicui loquens aut inten¬

Expanded text:
gavimus te, inquit, et sprevisti nos: gavimus te, inquit, et sprevisti nos: supplicavit tibi in altero, quem jam tecum habuimus, conventu servorum Dei ante te adunata multitudo, et contempsisti. Ecce ad te processit Filius Virginis, qui est caput et dominus Ecclesiae, quam tu persequeris. Adest judex tuus, in cujus nomine omne genu curvatur, coelestium, terrestrium et infernorum. Adest judex tuus, in cujus manus illa tua anima deveniet. Numquid et ipsum spernes? numquid et ipsum sicut servos ejus contemnes? » Lacrymabantur universi qui aderant, et orationibus intenti praestolabantur exitum rei, et omnium suspensa exspectationescio quid divinum fieri coelitus exspectabat. Videns Comes Abbatem in spiritu vehementi procedentem, et sacratissimum Domini corpus ferentem in manibus, expavit et diriguit, membrisque tremebundis metu et dissolutis, quasi amens solo provolvitur. Elevatus a militibus rursum in faciem ruit, nec quidpiam alicui loquens, aut inten
Abbreviated transcription (Latin):
sorbuit: nec tanto malo uindictã
dei aliqñ defuisse monstratũ. His
auditis comes ex parte sano usus¬
est consilio. ⁊ respondit se mnobedi¬
entiã innocentii pape. posse dare
ꝯsensum: s in restitutõem ep̃oꝵ qͦs
de sedib suis expulerat. nulla ratio¬
ne induci. qm̃ implacabilit̃ eũ of¬
fend̾ant. ⁊ uirau̾at se eoꝵ pacem
nullo temꝑe suscepturum. Diu ꝑ
int̾nuntios ꝓtractus est sermo. et
dum uicissim u̾bis se mutuo occu¬
pant ⁊ uir dei efficatiora arma cor
ripiens: ad altare sc̃m oblaturus
⁊ supplicaturus accetlit Intrau̾ant
eccłiam quib licebat diuinis int̃¬
esse myst̾iis: comes sustinebat ꝓfo
rib. Pactis gͥ osetratõib. ⁊ pace da¬
ta ⁊ diffusa inppłm. homo dei iam
non se agens ut hõiem ⁊ corpꝰ dlñi
suꝑ patenã ponit ⁊ lecũ touit: atq
ignea facie. ⁊ flamineis ocłis. ñ sup¬
plicans s minax foras egreditur.⁊
uerbis t̃ribilib aggredif᷑ ducẽ. Ro¬

Expanded text:
sorbuit , nec tanto malo vindictam sorbuit , nec tanto malo vindictam Dei aliquando defuisse monstratum est. His auditis, Comes ex parte sano usus consilio, respondit, se in obedientiam Innocentii papae posse dare consensum; sed in restide sedibus suis expulerat, nulla ratione induci, quoniam implacabiliter eum offenderant, et juraverat se eorum pacem nullo tempore suscepturum. Diu per internuntios protractus est sermo: et dum vicissim verbis se mutuo occupant, Vir Dei efficaciora arma corripiens, ad altare sanctum oblaturus et supplicaturus accedit. Intraverant ecclesiam quibus licebat divinis interesse mysteriis: Comes sustinebat pro foribus. Peractis igitur consecrationibus, et pace data et diffusa in populum, Homo Dei jam non se agens ut hominem, corpus Domini super patenam ponit, et secum tollit: atque ignea facie et flammeis oculis, non supplicans, sed minax foras egreditur, et verbis terribilibus aggreditur Ducem. « Ro