comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
forte quis extollatur. Ipsiusenim sumus figmentũ. creati in xp̃o ihu
in operibus bonis quae preparauit ds̃ ut in illis ambulemus : non quomodo
isti qui inlege eius noluerunt ambulare non credendo in eũ neq uiã suam
sis patribus paulo ante dicebat. quod fuisset generatio praua & amari¬
cans. Nefiant in quit sicut patres eorum. generatio praua etamari¬
cans. Generatio quae non direxit corsuum. Etcetera quae adhuc de
ipsa generatione dicuntur. Cuius imitationem eo modo cauendũ precipit
enerationi. ut ponant in dõ spem suam et non obliuis can
dĩ et mandata eius exquirant. De quibus iam satis quod uisum ẽ disserui¬
mus. Quid sibi ergo uult cum de ipsa generatione praua loquatur. quo¬
modo oblitisunt beneficiorum dĩ. et mirabilium eius quae ostendit eis.
Quod addidit & dicit. coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus

Expanded text:
forte quis extollatur; ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu forte quis extollatur; ipsius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis, quae praeparaisti, qui in lege ejus noluerunt ambulare, non credendo in eum, neque viam suam sis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amaricans. Ne fiant, inquit, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum, et caetera quae adhuc de ipsa generatione dicuntur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod visum est disseruimus. Quid sibi ergo vult, cum de ipsa generatione prava loquatur quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt. Volunta s igi¬
tur quae est in corde recto paratur ad ño fide precedente. qua acceditur ad
dm̃ directum. ut corfiatrectũ. Quae fides preueniente etuocante miseri¬
cordia dĩ per oboedientiã suscitatur. Et applicare incipit addm̃ cor ut diri¬
gatur : Vt quanto magis magisque dirigitur. Tanto magis uidet quod nonui¬
debat. et ual& quod non ualebat : Hoc non fecerat simon cui petrus apłs
dixit. non est tibi pars neq sors in hac fide. Corenim tuũ non ẽ rectũ cũ dõ.
bi enim ostendit quia non potest rectum esse sinedõ. Vt incipiant homi¬
nes non tamquã serui sublege ambulare metuentes. sed inlege tamquã
filii uolentes inqua illi ambulare noluerunt. Et sub illa. rei remanse¬
runt. Hanc enim uoluntatem. non timor sedkaritas habet quae diffun¬
estis perfidem. Et hoc non ex uobis sed dĩ donum est. non exoperibus ne

Expanded text:
auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igiauditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit ad Deum cor, ut dirigatur; et quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum Deo . Ibi enim ostendit quia non potest esse rectum sine Deo, ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunestis per fidem et hoc non ex uobis, sed dei donum est, non ex operibus. ne
Abbreviated transcription (Latin):
quod formidine fit pene. non dilectione iustitiae. Nam quantum attinet
ad facta quae forinsecus aguntur. Et quitiment poenam & qui amant
iustitiam non furantur. et ideo pares sunt manu. dispares corde: pares
opere. dispares uoluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio inquit quae
cornondirexit suum non dictum ẽ opera. sedcor. Recto enĩ corde recti
sunt opera. Cum aũ cordi rectum non ẽ opera recta non sunt. &iam si
recta uideantur. Et unde cor non direxerit praua generatio satis aperur
cumait. et non est creditus cumdõ sp̃s eius. Rectus ẽ enimds̃ et ideo recte
adherens tamquam in commutabile regulae. Potest fieri rectũ quod
inse fuit prauum corhominis. Vt aũ corcum illo sit et perhoc rectũ esse
possit. acceditur adeũ nom pede sed fide : Ideo dicitur &iam inepistola
adhebreos. de illa ipsa generatione praua et amaricante. non profuit sermo

Expanded text:
quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde, recta sunt opera: cum autem cor directum non est, opera recta non sunt, etiamsi recta videantur. Et unde cor non direxit prava generatio, satis aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dicitur etiam in Epistola ad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quod uero cum dixisset non obserua uerunt testamentum dĩ. Adie¬
cit et ait. Et inlege eius noluerunt ambulare. repetitio est superioris
sententiae . Cum quadam eius expositione. hoc enim appellauit legemeiꝰ
quod supra dixerat testamentũ dĩ. Vt illud quod dictum non custo dieruNT
repetitum intellegatur in eo ambulare noluerunt. Sed cum breuius dici
possit & inlege eius noluerunt ambulare. Non nihil mihi uid&ur in hoc uer¬
bo nos quȩrere uoluisse quod maluit dicere. noluerunt ambulare. quã
non ambulauerunt. Poterat enim putarilex operum quasi sufficere
adiustificationem : Cum ea quae precipiuntur forinsecus fiunt ab eis
hominibus quia mallent non precipi quae non excorde faciunt. et tamen
faciunt. Ac per hoc quasi uidentur ambulare inlegedĩ. sed nolunt am¬
bulare. Nonenim excorde faciunt. Ex corde aũ nullo modo fieri potest

Expanded text:
tur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjetur . Quod vero cum dixisset, Non observaverunt testamentum Dei, adjecit et ait, Et in lege ejus noluerunt ambulare; repetitio est superioris sententiae, cum quadam ejus expositione: hoc enim appellavit, legem ejus, quod supra dixerat testamentum Dei; ut illud quod dictum est, non custodierunt, repetitum intelligatur in eo, ambulare noluerunt. Sed cum brevius dici posset, Et in lege ejus non ambulaverunt, nonnihil mihi videtur in hoc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
inquit testamentũ dĩ. et in lege eius noluerunt ambulare. Ecce
quod est conuersi sunt in diebelli non obseruauerunt testamentum
dĩ. Vbi arcus tetendentes & mittentes & tam promissionis. promptissi¬
me uerba protulerunt dicentis. Quaecumq: locutus est dñs ds̃ noster
faciemus et audiemus. Conuersi sunt in diebelli . quia promissionẽ
oboedientiȩ non auditio. sed temptutio probat. Cuius ẽ autem
cum dõ sp̃s creditus. fidelem tenet dm̃ qui non eum permittat temptari. super
id quod potest. sed faciat cum temptatione etiam exitum ut possit sustinere.
nec conuertatur in diebelli . Qui aũ inse non in dño gloriatur. quantum uis
iactet pollicitationem uirtutis suae uelut tendens & mit tens arcus conuer¬
titur indie belli. Quia enim non est creditus cum dõ sp̃s eius. Non est cum
illo etiam sp̃s dĩ. Et sicut scriptum est. quia non credidit ideo non protege¬

Expanded text:
inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce inquit, testamentum Dei, et in lege ejus noluerunt ambulare. Ecce quid est, Conversi sunt in die belli: non observaverunt testamentum Dei. Ubi arcus tendentes et mittentes, etiam promissionis promptissimae verba protulerunt, dicentes: Quaecumque locutus est Dominus Deus noster, faciemus et audiemus . Conversi sunt in die belli: quia promissionem obedientiae, non auditio, sed tentatio probat. Cujus est autem cum Deo spiritus creditus, fidelem tenet Deum, qui non eum id quod potestis, sed faciat cum temptatione etiam exitum, ut possitis sustinere.ne convertatur in die belli. Qui autem in se, non in Deo gloriatur , quantumvis jactet pollicitationem virtutis suae, velut tendens et mittens arcus, convertitur in die belli. Quia enim non est creditus cum Deo spiritus ejus, non est cum illo etiam Spiritus Dei; et, sicut scriptum est, Quia non credidit, ideo non protege
Abbreviated transcription (Latin):
Sic esau congemino suo : sed tamen prius nato ipse iacob. Sic phares et
ipse congeminum suum. Qui prius manum exutero miserat et coeperat
nasci etiam nascendo processit. Sic dauid maioribus prȩlatus est fra¬
tribus : et propter quod iste omnes atq: aliȩ similes. Non solum dictorũ
sedetiã factorum parabolȩ precesserunt.: Sic populo iudeorum prelatus
est populus xp̃ianus. pro quo redimendo quem ad modum abel acain. sic
aiudeis occisus xp̃s. Hoc prefiguratum est enim. etiam cum iacob decu¬
sat in porrectis manibus. Dextera tetigit effrẽ ad sinistrũ constitutũ.
eumque preposuit manasse addexterã constituto. quẽ sinistra ipse
tangebat : Nam secundum carnẽ filii effrem intendentes arcus. Con¬
uersi sunt in diebelli . Quid sitaũ quod ait conuersi sunt in diebelli con¬
sequentia docent quibus id apertissime exposuit. Non custo dierui

Expanded text:
sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et sic Esau congemino suo, sed tamen prius nato, ipse Jacob ; sic Phares et ipse congeminum suum, qui prius manum ex utero miserat, et coeperat nasci, etiam nascendo praecessit ; sic David majoribus praelatus est fratribus : et propter quod istae omnes atque aliae similes, non solum dictorum, sed etiam factorum parabolae praecesserunt, sic populo Judaeorum praelatus est populus christianus, pro quo redimendo, quemadmodum Abel a Cain , sic a Judaeis occisus est Christus. Hoc praefiguratum est enim etiam cum Jacob decussatim porrectis manibus, dextera tetigit Ephraem ad sinistram constitutum; eumque praeposuit Manasse ad dexteram constituto, quem sinistra ipse tangebat. Nam secundum carnem filii Ephraem intendentes et ers. 10. Quid sit autem quod ait, Conversi sunt in die belli, consequentia docent, quibus id apertissime exposuit: Non custodierunt,
Abbreviated transcription (Latin):
est a parte totum significans : Et ideo fortasse electa est ista pars :
Exqua totus ille populus significar&ur. quia de his potissimum boni ali¬
quid ex spec tandum fuit. Quia ex illonati sunt quem ne potem suũ iacob
quam uis a patre eius tamquam minorem adsinistram constitutũ manu
tamem dextera benedixit. Fumque maiori fratri archana benedictio¬
ne prȩposuit. Vt quod ita hoc loco tribus illa culpatur nec apparuisse
in eo quod illa benedictio promittebat ostenditur. satis intellegamu
quod etiam tunc ex uerbis patriarchȩ iacob. longe aliud figurabatur quã
prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent no¬
uissimi quierant primi. Et primi futuri essent qui erant nouissimi
per saluatoris aduentum : de quo dictum est. qui postmeuenit. anteme
factus est. Sic abel iustus maiori prelatus est fratri. Sic ismaheli isa ac.

Expanded text:
est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, est a parte totum significans. Et ideo fortasse electa est ista pars, ex qua ille populus totus significaretur, quia de his potissimum boni aliquid exspectandum fuit; quia ex illo nati sunt, quem nepotem suum Jacob, quamvis a patre ejus tanquam minorem ad sinistram constitutum, manu tamen dextera benedixit, eumque majori fratri arcana benedictione praeposuit ; ut quod ita hoc loco tribus illa culpatur, nec apparuisse in ea quod illa benedictio promittebat ostenditur, satis intelligamus quod etiam tunc ex verbis patriarchae Jacob longe aliud figurabatur, quam prudentia carnis exspectat. Figurabatur enim quod futuri essent novissimi qui erant primi, et primi futuri essent qui erant novissimi , per Salvatoris adventum, de quo dictum est: Qui post me venit, ante me factus est . Sic Abel justus majori praelatus est fratri , sic Ismaeli Isaac ,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid mittitur. Aut illa locutio est. dequa superius disseruimus. ubi
dictum est. suscitauit testimonium: Quia suscitauit aliquid testimo¬
nio : Ita & hic mittentes arcum. quia miserunt aliquid arcubus. Aut
obscurus ordo uerborum ẽ cum pretermissione uerbi. Quod etiã tacitũ
sub audiendũ est ut isteordosit. Filueffrem tendentes arcus & mitten¬
tes et sub audiatur sagittas. Plenusq sit sensus tendentes arcus &mit¬
tentes sagittas. Quia etiã sidicer& tendentes et mittentes sagitas. Non
utiq tendentes sagittas intellegere deberemus: Sed audito eo quod dix̃
tendentes. sub audire potius arcum quam uis dictum non fuerit. Non¬
nulli sane codices greci habere dicuntur tendentes & mittentes arcubus
ut sine dubitatione sub audiamus sagittas. Quod uero perfilios effrem
uniuersam illã generationem amaricantem intellegi uoluit. locutio

Expanded text:
aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi aliquid mittitur: aut illa locutio est de qua superius disseruimus, ubi dictum est, Suscitavit Testimonium, quia suscitavit aliquid Testimonio; ita et hic, mittentes arcus, quia miserunt aliquid arcubus: aut obscurus ordo verborum est, cum praetermissione verbi, quod etiam tacitum subaudiendum est, ut iste ordo sit, Filii Ephraem intendentes arcus, et mittentes, et subaudiatur, Sagittas; pleniusque sit, Tendentes arcus, et mittentes sagittas: quia etiam si diceret, Tendentes, et mittentes sagittas, non utique, Tendentes sagittas, intelligere deberemus; sed audito eo quod dixit, Tendentes, subaudire potius, Arcum, quamvis dictum non fuerit. Nonnulli sane codices graeci habere dicuntur, tendentes et mittentes arcubus, ut sine dubitatione subaudiamus Sagittas. Quod vero per filios Ephraem universam illam generationem amaricantem intelligi voluit, locutio
Abbreviated transcription (Latin):
sit dõ ut sanata adõ bene cooperaretur cooperante in sedõ: Denique.
Filii effrem tendentes et mittentes arcus. conuersi sunt indie belli. Per¬
sequentes legem iustitiȩ in legem iustitiae non peruenerunt. Quare:
Quia non ex fide. Generatio enim erat cuius sp̃s cumdõ creditus non est.
sed tamquam ex operibus : quia non sicut tetendit. misit arcus quod fo
ris apparet tam quã in operibus legis: ita direxit et cor ubi iustus exfide
uiuit. quae perdilectionem operatur : qua in her&ur dõ qui operetur
in homine. et uelle et operari probona uoluntate.
tendere arcum et mittere. et conuerti indiebelli : Nisi adtendere &
promittere indie auditionis et deserere indie temptationis armis. qua¬
si proludere et adhoram certaminis nolle pugnare. Quod sane ait ten¬
dentes et mittentes arcus. cum debuisse dicere uideatur . Tetenden¬
tes arcus & mittentes sagittas. Non enim arcus mittitur sed ab arcu

Expanded text:
sit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur cum operante in se Deo. 9. vers. 9. Denique, sit Deo, ut sanata a Deo bene cooperaretur cum operante in se Deo. 9. vers. 9. Denique, Filii Ephraem intendentes et mittentes arcus, conversi sunt in die belli. Persequentes Legem justitiae, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia non ex fide. Generatio enim erat, cujus spiritus cum Deo creditus non est: sed tanquam ex operibus; quia non sicut tetendiris apparet, tanquam in operibus Legis, ita direxit et cor, ubi justus vivit ex fide , quae per dilectionem operatur , qua inhaeretur Deo, qui operatur in homine, ettendere arcum, et mittere, et converti in die belli, nisi attendere et promittere in die auditionis, et deserere in die tentationis; armis quasi proludere, et ad horam certaminis nolle pugnare? Quod sane ait, tendentes et mittentes arcus; cum debuisse dicere videatur, tendentes arcus, et mittentes sagittas; non enim arcus mittitur, sed ab arcu
Abbreviated transcription (Latin):
hominis sp̃m inopere bonorum factorum. quasi diceret non credidit
dõ sp̃s eius. Hoc ẽ enim habere cũ dõ creditum sp̃m. noncredere sp̃msuũ
posse facere sine dõ iustitiã. sed cumdõ. Hoc est &iam credere indm̃. quod
utique plus est quamcredere dõ. Nam & homini cuilib& plerum que cre¬
dendum est quam uis in eum non sit credendum. Hocergo est credere in
dm̃ credendo adherere : adbene cooperandum bona operantidõ. Quia
sine me inquit nihil potestis facere. Quidaũ plus hinc apostolus dicere
lex illa testimonium est quo damnetur. non quo ab soluatur reus.
Lit tera est enĩ minax quae conuincat preuaricationes. non sp̃s adiu¬
uans quiliberet et iustific& peccatores. Generatio ergo illa cuius exemplũ cauen¬
dum est ideo praua & amaricans fuit. quia non est creditus cũ dõ sp̃s eius.
Quia et si aliqua credidit dõ. non tamen credidit indm̃. Non exfide adhe¬

Expanded text:
hominis spiritum in opere bonorum factorum; quasi diceret, Non credidit hominis spiritum in opere bonorum factorum; quasi diceret, Non credidit Deo spiritus ejus. Hoc est enim habere cum Deo creditum spiritum, non credere spiritum suum posse facere sine Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere lex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; non ex fide adhae
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam ipsi faciant . cum ds̃ sit qui operatur in eis. qui bona operatur
ut uellet operari probona uoluntate. Et mandata eius exquirant.
Cum iam ea didicerint quomodo exquirunt
dauit patribus nr̃is nota facere ea filiis suis. ut cognoscat generatio al¬
tera. Quid cognoscat. utique mandata quae mandauit. Quo modo
ergo ad huc exquirant : nisi quia ponendo in dõ spem suam.
Tunc man¬
data eius exquirant. ut ab eis illo aduuante compleantur. Nefiant
quod lex imperat. Quando enim cum spu dĩ operante. sp̃s hominis coope¬
ratur. tunc quod iussit ds̃ impletur. Et hoc non fit nisi credendo in eum
qui iustificat impium. Quam fidem : non habuit generatio praua & ama¬
ricans. Et ideo deilla dictum est non est creditus cumdõ sp̃seius. Mul¬
to enim hoc expressius dictum est ad significandam gratiã dĩ. quae
non solum operatur remis sionẽ peccatorum. sed cooperantem sibi facit

Expanded text:
tanquam ipsi faciant; cum Deus sit qui operatur in eis qui bona operantur, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit qui operatur in eis qui bona operantur, et velle, et operari, pro bona voluntate . Et mandata ejus exquirant. Cum jam ea didicerint, quomodo exquirantdavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, ut cognoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiantquod Lex imperat. Quando enim cum Spiritu Dei operante spiritus hominis cooperatur, tunc quod Deus jussit impletur; et hoc non fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperantem sibi facit
Abbreviated transcription (Latin):
tres corum. Generatio praua & amaricans. ⁊ Generatio quae non direxit¬
cor suum: et non est creditus cumdõ sp̃seius. Haec uerba indicant
duos quodam modo populos alterum aduetus alterum ad nouum testia¬
mentũ pertinentem. Nam quod ait quanta mandauit patribus
nr̃is nota facere eafiliis suis. Mandata eos accepisse dixit. nota fa¬
cere ea filiis suis non tamen eos agnouisse aut fecisse. Sed ad hoc
acceperunt ipsi. ut cognoscat generatio altera. quod illa non cog¬
nouit. Filii quinascentur et exsurgent. Nam illi quinati sunt
non ex surrexerunt. quia non sursum cor. sed in terra potius habue¬
runt. Cum xp̃o enim exsurgitur. unde dictum ẽ. Si ex surrexistis
cum xp̃o quae sursum sunt sapite. Et narrent inquit filus suis
utponant indõ spem suam. Ita enim non suam iustitiam iusti uolunt consti¬
tuere. sed reuelant ad dm̃ uiam suam. et sperant in eum ut ipse faciat.
Et neobliuiscantur operum dĩ. magnificando scilic& et iactando opera sua

Expanded text:
ava et amaricans; generatio quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus. » Haec verba indicant duos quodammodo populos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua,
Abbreviated transcription (Latin):
legitime utuntur .: Testimonium est. Quo conuincantur puniendi pec¬
catores : His uero quiea legitime utuntur testimonium est. Quode mor¬
stratur adquemliberandi confugere debent peccatores. : In eius enim gra¬
tia est iustitia dĩ. testimonium habens alege &ꝓphetis. Quia iustifica¬
tur impius. Quam quidam ignorantes et suam uolentes constituere.
iustitiae dĩ non sunt subiecti. : Qyanta inquit mandauit patrib nostris
Nata facere ea filiis suis ut cognoscat generatio altera. Filii quinascentur

Expanded text:
legitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peclegitime utuntur. Testimonium est quo convincantur puniendi peccatores; his vero qui ea legitime utuntur, Testimonium est quo demonstratur ad quem liberandi confugere debent peccatores. In ejus enim gratia est justitia Dei, testimonium habens a Lege et Prophetis, qua justificatur impius: quam quidam ignorantes, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . 8. « Quanta, » inquit, « mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis: ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentu
Abbreviated transcription (Latin):
quo nascentis tenuit plantam fratris. is rahel aut̃. propt̃ uisionem
dĩ. Sic aliud est suscitauit. aliud posuit. Nam suscitauit testimo¬
nium quantum ex istimo dictumẽ quod illo aliquid suscitatum est.
Sine lege enĩ ait apłs. peccatum mortuum est. Ego aut̃ uiuebam
aliquando sinelege. Adueniente autem mandato. peccatum re¬
uixit. Ecce quod suscitatum est ꝑtestimonium quod est lex. Uta pa¬
reat quod latebat : Sicut paulo post dicit. sed peccatum utapareat
peccatum. p erbonum mihi operatum est mortem.: Posuit autem
legem dictum est tamquiam iugum peccatorib: Vnde dicitur. Quia
iusto lex non est posita. Testimonium est igitur inquantum ali¬
quid ꝓbat. lex aut̃ in quantũ iubet. Cumsit una eadem quẽ res. Quocir¬
ca sicut lapis xp̃s. Sed credentib incaput anguli. Noncredentibus autem
lapis offensionis & petrascandali. Ita testimonium legis eis. Quilege non

Expanded text:
quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei . Sic aliud est, suscitavit, aliud posuit. Nam, suscitavit Testimonium, quantum existimo, dictum est, quod illo aliquid suscitatum est. Sine Lege enim, ait Apostolus, peccatum mortuum est. Ego autem vivebam aliquando sine Lege: adveniente autem mandato, peccatum revixit. Ecce quod suscitatum est per Testimonium quod est Lex, ut appareat quod latebat, sicut paulo post dicit: Sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem . Posuit autem Legem, dictum est, tanquam jugum peccatoribus: unde dicitur, Quia justo non est lex posita . Testimonium est igitur, in quantum aliquid probat; Lex autem, in quantum jubet; cum sit una eademque res. Quocirca sicut lapis Christus; sed credentibus in caput anguli , non credentibus autem lapis offensionis et petra scandali; ita Testimonium Legis eis qui Lege non
Abbreviated transcription (Latin):
tiones erant. Ea quippe quae predicabuntur et faciebant uelatis signi¬
ficationibus condebantur. et non reuelatis manifestationibus cernebant᷑
promissiones dĩ in illo etiam amen. Quis quis igitur xp̃o adheret totum
bonũ quod etiam in litteris legis non intellegit hab&. Quisquis aute mẽ
alienus axp̃o nec intelleget nec hab&. Suscitauit ergo testimonium
inia cob etlegem posuit in isrł. More suo rep&it. Nam quod est suscita¬
uit testimoniũ. hoc ẽ legemposuit. Et quod est iniacob. hoc ẽ in isrł.
Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius. Italex et u&us testimo¬
nium duosunt nomina rei unius. Inter est aliquid ait quispiam in¬
ter suscitauit & posuit. Ita sane quemadmodum inter est &iam inter
ia cob &isrt. Non quia homines erant duo. sed eadem duo nomina diuer¬
sis causis uni homini sunt imposita. Iacob propt̃ subplantationem

Expanded text:
tiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis signitiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus cernebanturpromissiones Dei, in illo Etiam, Amen . Quisquis igitur Christo adhaeret, totum bonum quod etiam in litteris Legis non intelligit, habet; quisquis est autem alienus a Christo, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More suo repetit. Nam quod est, Suscitavit Testimonium; hoc est, Legem posuit: et quod est, in Jacob; hoc est, in Israel. Nam sicut ista duo nomina sunt hominis unius, ita Lex, et Testimonium duo sunt nomina rei unius. Interest aliquid, ait quispiam, inter suscitavit et posuit. Ita sane; quemadmodum interest etiam inter Jacob, et Israel: non quia erant duo homines, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem,
Abbreviated transcription (Latin):
implerentur. Vbi promissio redditur. non fraudatur auditio. Et pa¬
donata ẽ regeneratio. Ad nuntiantes laudes dñi et potentias eius & mi¬
rabilia eius quae fecit. Ordo uerborum est. et patres nr̃i narra uerunt
nobis adnuntiantes laudes dñi. Laudatur dñs ut a m&ur. Quiden ĩ
salubrius amatur.
in isrł. Hoc est initium dequo supra dictum ẽ. eloquar propositiones
abinitio. Initium ẽ ergo u&us testamentum finis nouum. Timorenĩ
preual& in lege. et initium sapientiae timor dñi. Finis enĩ legis xp̃s ẽ
adiustitiam omni credenti. Quo donante diffunditur caritas incordib
& legem posuit inisrt. Nam et illud quod tamen signi. et pleno tantis
significationibus opere tabernaculũ constitutum ẽ. Tabernaculum testi¬
monii nominatur. in quo erat uelamen contra archam legis. sicut uela mer
contra faciẽ ministrilegis. Quia in illa dispensatione parabolȩ et proposi¬

Expanded text:
implerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio. Et paimplerentur. Ubi promissio redditur, non fraudatur auditio. Et padonata est regeneratio. Annuntiantes laudes Domini, et potentias ejus, et mirabilia ejus quae fecit. Ordo verborum est, Et patres nostri narraverunt nobis, annuntiantes laudes Domini. Laudatur Dominus ut ametur: quid enim salubrius amatur? et Legem posuit in Israel. Hoc est initium de quo supra dictum est, Eloquar propositiones ab initio. Initium est ergo Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in Lege: et initium sapientiae timor Domini . Finis autem Legis Christus est, ad justitiam omni credenti : quo donante diffunditur charitas in cordibet Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et proposi
Abbreviated transcription (Latin):
homosit nuntios homines mittit & dicit alio uade & uadit. alio ueni &
ueniet. et seruo suo fac hoc et facit. Quanto maiore etefficatiore potes¬
tacte dĩ. Cuidño uniuersa subiecta sunt. Et ipso angelo & homine utitur
ut quo dei plac& adnuntiet. Quam uis itaq: iam homo dicat. Quantu
audiuimus & cognouimus ea. patres nr̃i narrauerunt nobis. Tamen tam¬
quam dĩ uerba non tam quam humanas fabulas audiamus. Propter hoc
enĩ premissumẽ. adtendite populus meus legẽ meam. Inclinate aurẽ
ur̃am in uerbaoris mei. aperiam in parabolis os meum. eloquar propo¬
sitiones abinitio: quanta ergo audiuimus inquit. et cognouimus et.
et patres nrĩ narrauerunt nobis: Sic est audiuimus et cognouimus.
quomodo audifilia etuide. Audita enĩ sunt inueteri testamento.
quae cognoscuntur innouo. Audita cum prophetarentur. cognita cum

Expanded text:
homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et homo sit, nuntios homines mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen tanquam Dei verba, non tanquam humanas fabulas audiamus. Propter hoc enim praemissum est, Attendite populus meus, legem meam, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Aperiam in parabolis os meum, eloquar propositiones ab initio. Quanta ergo audivimus, inquit, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Sic est, audivimus, et cognovimus; quomodo, Audi, filia, et vide . Audita enim sunt in Veteri Testamento quae cognoscuntur in Novo; audita cum prophetarentur, cognita cum
Abbreviated transcription (Latin):
uimus et cognouimus ea et patres nostri narrauerunt nobis. Nimirũ
ds̃ iam ex hominis ministerio locuturus sicut ait apostolus. Anuultis experi¬
mentum accipere qui in meloquitur xp̃s. Expersona sua primum uerbu
fieri uoluit. ne uerba eius loquens homo. contemner&ur ut homo. Ita enĩ
sehabent locutiones dĩ. quae nobis insinuantur per sensum corporis nr̃i.
Creaturam subditam opere in uisibili creator mouet. Non eius substan¬
tia in aliquid corporale & temporale conuertitur. Vt corporalibus &
temporalibus signis siue adoculos siue ad aures pertinentibus quantum
capere homines possunt. suam faciant in notescere uoluntatẽ. Si enim
angelus uti potest. aethere aere. nube igne. Et alia qualib& natura uel
specie corporali. Et homo & uultu. lingua manu calamo litteris aliisue
significationibus rebus ad suae mentis indicanda secreta. Postremo cum

Expanded text:
vimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum vimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio locuturus, sicut ait Apostolus, An vultis experimentum accipere ejus qui in me loquitur Christus ? ex persona sua primum verba fieri voluit, ne verba ejus loquens homo, contemneretur ut homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sive ad aures pertinentibus, quantum capere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum
Abbreviated transcription (Latin):
interprecatur congretio. Sed utinam quidixit aperiam inparabolis os
meum etiam intellectum nrm̃ in eas aperire dignetur. Sienim sicut õs
suum aperuitinparabolis. Itaaperiet etiam ipsius parabolas. Et sicut
el oquitur propositiones. Itaeloqueretur et earum expositiones. Non
hic aestuaremur: Nun cuero ita obtecta etclausa sunt omnia. Utetiã¬
si adaliquid ipso a diuuante undesalubriter pascamur peruenire pos¬
simus insudoretamen uultus nr̃ĩ edamus panem. Et paenam diffinit
ntiquȩ. non corporis tantum sedet cordis labore pe
Dicatergo et audiamus parabolas et propositiones. Quanta in qu¬
audiuimus et cognouimus ea. et patres nostri narrauerunt nobis.
Dñs superius loquebatur. Nam cuius alterius uerba credenda sunt
Ađtendite populus meus legemmeam: Quidestergo quod nunc re¬
pente homoloquitur. Iam enim hominis uerba sunt. quanta audi¬

Expanded text:
interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositiones; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones. 5. et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Dominus superius loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audi
Abbreviated transcription (Latin):
cum tanta mala sint. &iam significantes figurae. Nam sicut terra illa¬
promissionis quod ille populus dicebatur in comparatione regni caelorum
nihil est quo xp̃ianus populus ducitur. Ita & penȩ illȩ quae figurȩ fuerunt
cum tam sint a troces in comparatione paenarum quas significant nihil
sunt. Quas autem figurasdixit apostolus: easdicit istepsalmus. Qua¬
tum ex istimare possumus parabolas et propositiones: Non ineo haben¬
tes fidem quod contigerunt. sed in hisrebus ad quas rationabili compa¬
ratione feruntur Ad tendamus ergo legem dĩ populus eius. ut in¬
A periam inquit in parabolis
osmeum eloquar propositionss abinitio: a quo initiodicat. satis apparet
in consequentibus .: Nonenim ex quo factum ẽ caelum et terram. Vel ex quo
creatum est in primo homine genus humanum. sed ex quopopuli congre¬
gatio. quae adducta ẽ exaegypto. Vt sensus pertineat adasaph quod

Expanded text:
cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt, cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inperiam, inquit, in parabolis os meum; eloquar propositiones ab initio. A quo initio dicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod
Abbreviated transcription (Latin):
et a serpentibus perierunt. neq murmuraueritis sicut quidam
eortim murmurauerunt. et perterunt ab ex terminatore: Omni¬
a autem haec infigura contingebant illis: Scripta sunt autem ad
correptionem nram in quofinis saeculorum obuenit: Nobisergo
potius ista cantata sunt . Vnde in hoc psalmo intertetera dictumẽ:
Vt cognoscat generatio altera. filii quinascentur et ex surgent .
Porro siille interitus a serpentibus et ab exterminatore illa per¬
ditio. et gladii trudatio figurae fuerunt: sicut euidenter. dicit
a postolus cum illa omnia contigisse manifestumsit.⁊ Nonenim ait infi¬
gura dicebantur. uel infigura scripta sunt. sed infigura in quit contin¬
gebantillis. quanto maiore diligentia pietatis cauendȩ sunt paenae
quarum figurae illȩ fuerunt : proculdubio quippe sicut in bonis reb
multo amplius bonus est. in eo quod perfiguram significatur. quam in ipsa
figura ita & in malis longe utiq peiora sunt quae significantur figuris

Expanded text:
serpentibus perierunt. Neque murmuraveritis, sicut quidam eorum murmuraverunt, et perierunt ab exterminatore. Omnia autem haec in figura contingebant illis: scripta autem sunt ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit » . Nobis ergo potius ista cantata sunt. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris,
Abbreviated transcription (Latin):
omnia collata eẽ commemorat. Cum ipsi non fuerint perducti in terrã pro¬
missionis qui ab aegypto liberati sunt quo illi mortui sunt. quid respon¬
debimus nisi eos dictos quia idem ipse populus fuit persuccessionẽ filiorũ
iergo cum audimus maxime quia futuri temporis uerba sunt. Et pro¬
pitius fiet peccatis eorũ et non disperdet eos. Et abund auit ut auertat
iram suam. et non incendetomnẽ iram suam. Intellegamus in eis imple

Expanded text:
omnia collata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram proomnia collata esse commemorat, cum ipsi non fuerint perducti in terram promissionis, qui ab Aegypto liberati sunt, quoniam illi mortui sunt? quid respondebimus, nisi eos dictos, quia idem ipse populus fuit per successionem filiorum? Sic ergo, cum audimus, maxime quia futuri temporis verba sunt, « Et propitius fiet peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram suam, et non accendet
Abbreviated transcription (Latin):
ferre uideamur. et ubi dictũ est neperdeteos. nos dicamus. sed postea per¬
det eos. De hoc ipso praesenti psalmo usitatissimã scripturȩ locutionẽ aduer¬
tamus. unde ista questio multo diligentius ueriusq: soluatur. Certe de his
ipsis loquens paulo post cũ memorass& quae proptereos aegyptii perpessi
fuerant. commemorans &iam ultimã plagam : Et percussit in quitom
ne primogenitũ in terra aegrpti. primitias laborescorũ intabernaculis cham.
it abstulit sicut oues populum suũ. et perduxit eos tamquam gregẽ in deserto
Et deduxit eos in spe et nontimuerunt et inimicos eorũ operuit mare.
It induxit eos in montem sc̃ĩ ficationis suae. montem quem ad quisiuit dexteracius
Et eiecit a facie eorum gentes et sorte distribuit eis terram in funiculo distri¬
butionis. Si quis ad hec uerba nobis inferens questionem dicat quo modo eis haec

Expanded text:
ferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perferre videamur, et ubi dictum est, Non perdet eos, nos dicamus, Sed postea perdet eos: de hoc ipso praesenti psalmo usitatissimam Scripturae locutionem advertamus, unde ista quaestio multo diligentius veriusque solvatur. Certe de his ipsis loquens paulo post, cum commemorasset quae propter eos Aegyptii perpessi fuerant, commemorans ultimam plagam, « Et percussit, » inquit, « omne primitivum in terra Aegypti, pet abstulit sicut oves populum suum et perduxit eos tamquam gregem in deserto et deduxit eos in spe et non timuerunt et inimicos eorum operuit mare et induxit eos in montem sanctificationis suae montem quem adquisivit dextera eius et eiecit a facie eorum gentes et sorte dibutionis. » Si quis ad haec verba nobis inferens quaestionem dicat: Quomodo eis haec
Abbreviated transcription (Latin):
et seruauit cam gentem. quo usq sexp̃m interficiendo sceleri omniũ maximo colli¬
garent. Quod eos exillo regno eradicatos percuncta gentiũ regna dissemina¬
uit . Non utiq: deleuit sed manet idem populus prolis successione seruatus. ue¬
lut caini signo accepto. ne quis eum occidat id est penitus perdat. Ecce queni¬
ad modum impletur quod dictũ est ipse aut̃ est misericors et propitius
fiet peccatis eorũ et non disperdet eos. et ab undauit ut auertat iram suam.
et non accendet omnem iram suam. Quia siomnis fraeius id est quantũ digni
sunt in eos accenderetur. gens illa nulla relinqueretur. Ita ds̃ cui cantat᷑
misericordiam et iudicium. Et in isto seculo permiseri cordiã facitoririsolẽ
suum superbonos & malos. et in fine sȩculi periudicium ab aeterna sualuce
separatos aeternis tenebris punit malos. De inde neuim diuinis uerbis in¬

Expanded text:
et servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colliet servavit eam gentem quousque se, Christum interficiendo, sceleri omnium maximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ecce quemadmodum impletur quod dictum est: « Ipse autem est misericors, et propitius erit peccatis eorum, et non perdet eos; et abundabit ut avertat iram suam, et non accendet omnem iram suam. » Quia si omnis ira ejus, id est, quantum digni sunt, in eos accenderetur, gens illa nulla relinqueretur. Ita Deus cui cantatur misericordia et judicium , et in isto saeculo per misericordiam facit oriri solem suum super bonos et malos, et in fine saeculi per judicium ab aeterna luce sua separatos, aeternis tenebris punit malos. 23. Deinde ne vim divinis verbis in
Abbreviated transcription (Latin):
ista recta persistunt. Primo quippe secundũ hoc intellegi possunt quod in euangelio
scriptumẽ . ut sitis sicut paterur qui in caelis est. qui facit oriri solemsuũ superbo¬
nos & malos. et pluit superiustos et in iustos. Quis enim non uideat quanta miseri¬
cordiae pacientia malis parcẽt. sed ante iudicium. Sic ergo pepercit illigenti.
ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandã atq finiendam
Q uod in uerbis eius et in tercessione propetcatis illorum moysi serui eius Euident᷑
apparet ubi dicitd̃ deleam eos et faciam te ingentẽ magnam: Ille in tercedit
paratior delere proipsis quã ipsos. Sciens apud miseri cordem seid agere qui
quo nullo modo deleret ipsum etiã illis parceret propt̃ ipsũ. Videamus enĩ qua¬
tum pepercerit et adhuc parcat. Nam introduxit eos interram promissionis

Expanded text:
ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio ista recta persistunt. Primo quippe secundum hoc intelligi possunt quod in Evangelio scriptum est: « Ut sitis sicut Pater vester qui in coelis est; qui facit oriri solem suum super bonos et malos, et pluit super justos et injustos » . Quis enim non videat quanta misericordiae patientia malis parcat! sed ante judicium. Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam : ille intercedit, paratior deleri pro ipsis quam ipsos; sciens apud misericordem se id agere, qui quoniam nullo modo deleret ipsum, etiam illis ipsis parceret propter ipsum. Videamus enim quantum pepercerit, et adhuc parcat. Nam introduxit eos in terram promissionis,
Abbreviated transcription (Latin):
dauit ut auertat iram suam. et non accendet omnẽ iram suam: It recor¬
datus ẽ quia caro sunt sp̃s uadens et non reuertens. In his uerbis multi sibi
iniquitatis in punitatem dediuina miseri cordia pollicentur. Etiam sitales
eẽ perstiterint qualis generatio ista describitur praua & a maricans quae
cornondirexit suum et non est creditus cumdõ sp̃seius. quibus consentire
non expedit. Si enim ut scđm ipsos loquar ds̃ fortasse non perd& nec malos.
sine dubio non perdetbonos. Curergo non potius ideligimus ubi dubitatio
nulla est Nam qui in lingua sua mentiuntur illi. cum aliud habeat coreoꝵ
putant utiq etuolunt quando poenã aeternam talibus comminatur . &ian
dm̃ eẽ mendacem. Sed cũ ipsi cũ mentiendo non fallant. ille uerũ dicendo non
faluit. Haec itaq: uerba diuinorum eloquiorũ. de quibus sibi generatio
prauablanditur. non ea de prauet sicut corsuum : quia etillo deprauato.

Expanded text:
iram suam, et non accendet omnem iram suam. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. » In his verbis multi sibi iniquitatis impunitatem de divina misericordia pollicentur, etiamsi tales esse perstiterint, qualis generatio ista describitur prava et amaricans quae cor non direxit suum, et non est creditus cum Deo spiritus ejus: quibus consentire non expedit. Si enim, ut secundum ipsos loquar, Deus fortasse non perdet nec malos, sine dubio non perdet bonos. Cur ergo non potius id eligimus, ubi dubitatio nulla est? Nam qui in lingua sua mentiuntur illi, cum aliud habeat cor eorum, putant utique et volunt, quando poenam aeternam talibus comminatur, etiam Deum esse mendacem. Sed cum ipsi eum mentiendo non fallant, ille verum dicendo non fallit. Haec itaque verba divinorum eloquiorum, de quibus sibi generatio prava blanditur, non ea depravet, sicut cor suum; quia et illo depravato
Abbreviated transcription (Latin):
intellectus. Satis itaq: ad moniti sumus etiam istum psalmũ huius in¬
tellectus a saph. Quia genetiuo casu intitulo positũ est huius intellectus
non hic intellectus. Inclinata aure suscipere. idest humilipietate. A
Verba igitur ista intellectus sunt. Idest intellegentiae sunt. quaedatua
est ipsi a saph. Quod non uni homini. sed melius congregationi populodĩ.
Inde nequaquã nos alienare debemus. Quam uis enim propriae dicatur
sinagoga iudaeorum. ecclesia uero xp̃ianorum. quia congrega¬
tio magis pecorum. Conuocatio uero magis hominum intellegi so¬
let. tamen et illam dictam inuenimus ecclesiam. Et nobis fortasse
potius conuenit dicere. saluanos dnẽ dẽ nr̃. et congregtmnos degen¬
tibus. et confiteamur nomini scõtuo: Neq dedignari nos cportet
inmogratias ineffabiles agere quod sumus oues manuumeius: quas
praeuidebat. cum diceret. habeo alias oues quaenon sunt dehoouili

Expanded text:
intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus inintellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, hic intellectus inclinata aure suscipere, id est humili pietate. NVerba igitur ista intellectus sunt, id est, intelligentiae sunt quae data est ipsi Asaph; quod non uni homini, sed melius accipimus congregationi populi Dei, unde nequaquam nos alienare debemus. Quamvis enim proprie dicatur, Synagoga Judaeorum, Ecclesia vero Christianorum; quia congregatio magis pecorum, convocatio vero magis hominum intelligi solet: tamen et illam dictam invenimus Ecclesiam, et nobis fortasse potius convenit dicere, Salva nos, Domine Deus noster, et congrega nos de nationibus, ut confiteamur nomini sancto tuo . Neque dedignari nos oportet, imo gratias ineffabiles agere, quod sumus oves manuum ejus, quas praevidebat cum diceret, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili