comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aufertur uela men. quod in lectione ueteris testamen¬
timan&. Quieñi sunt in u& eritestamento. Impedi¬
ente ua lamine nec u&us intellegendũ nec nouum
Quiaũt transeunt adxp̃m. remoto uelamine ꝑ nouũ
intellegunt &uetus & nouum. Ut inam & isticaeci ob¬
pugnatores legis & proph&arũ. sic transeant ad xp̃m
ut non sint in eis in quib: obuelatũ est & ipsum euange¬
lium. In his enim quipereunt ẽ obuelatũ ait a postolus
inquib: ds̃ sȩculi huius ex caecauit mentes in fideliũ.
ut non fulgeat inluminatio euangeliugloriae xp̃i
qui est imago dĩ. Ubimiser iste dm̃ saeculi huius uult
Intellegimalum tam quã illi seruierit moses in u&eri
testamento. quasi hoc apostolus dixerit. ubisine cesse ess&
intellegi dm̃ saeculi huius. dm̃ impiorũ. hoc ẽ diabolum
quo omnes dugentiũ daemonia. & utique multo maxi¬
me princeps daemoniorũ. non mirũ ess&. quando qui¬

Expanded text:
aufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenaufertur velamen, quod in lectione Veteris Testamenti manet. Qui enim sunt in Vetere Testamento, impediente velamine nec Vetus intelligunt, nec Novum: qui autem transeunt ad Christum, remoto velamine per Novum, intelligunt et Vetus et Novum . Utinam et isti caeci oppugnatores Legis et Prophetarum, sic transeant ad Christum, ut non sint in eis in quibus obvelatum est et ipsum Evangelium. In his enim qui pereunt, esse obvelatum ait Apostolus, In quibus Deus saeculi hujus excaecavit mentes infidelium, ut non fulgeat illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei . Ubi miser iste Deum saeculi hujus vult intelligi malum: tanquam illi servierit Moyses in Vetere Testamento, quasi hoc Apostolus dixerit. Ubi si necesse esset intelligi Deum saeculi hujus, deum impiorum, hoc est, diabolum; quoniam omnes dii gentium daemonia, et utique multo maxime princeps daemoniorum: non mirum esset, quandoqui
Abbreviated transcription (Latin):
operatũ est in me omnem concupiscentiã. Perquod mã¬
datũ : nisi quodait. concupiscenciã nesciebam  lex dice¬
r& non conpisces. Num quid malũ ẽ non concupisce¬
re: Immo maxime bonũ Bona est ergo lex quae hoc
dicit sedubi non adest uiuificans sp̃s. haec ipsa lex quae
bonũ dicit occidit. quia peccatiuirtus est. cũ ꝑ illam ope¬
ratur omnẽ concupiscentiã. Inflammando prohibier¬
onẽ quod non extinguitur periubentẽ litterã timore
ait pec catũ ut appareat peccatũ. perbonũ mihi opera¬
tum ẽ mortem. Non enim ꝑͣmalũ sed perbonũ. Hic
euigilent si possunt quilegem dĩ atque eiꝰ ministrũ mo¬
sen caeco & furioso corde rep̃hendunt Ideo quippe
est minist ratio mortis. quia peccatũ ꝑbonũ operatum
ẽ mortem. Ideo ẽ ministratio damnationis. quia pec ca¬
tum ꝑ bonũ operatum damnationẽ Non aut̃ omnes
quix p̃iani appellantur ad xp̃m transeunt. sed quibus

Expanded text:
operatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod manoperatum est in me omnem concupiscentiam. Per quod mandatum, nisi quod ait, Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces? Numquid malum est non concupiscere? Imo maxime bonum. Bona est ergo Lex quae hoc dicit: sed ubi non adest vivificans spiritus, haec ipsa Lex quae bonum dicit, occidit: quia peccati virtus est, cum per illam operatur omnem concupiscentiam, inflammando prohibitione; quod non exstinguitur per jubentem litteram timore ait, Peccatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. Non enim ait, Per malum; sed, per bonum. Hic evigilent, si possunt, qui Legem Dei atque ejus ministrum Moysen caeco et furioso corde reprehendunt. Ideo quippe est ministratio mortis, quia peccatum per bonum operatum est mortem: ideo est ministratio damnationis, quia peccatum per bonum operatum est damnationem. 29. Non autem omnes qui Christiani appellantur, ad Christum transeunt: sed quibus
Abbreviated transcription (Latin):
datum quod erat inuitã hoc eẽ in mortẽ. hocͤoccasione ac¬
cepta peccatũ ꝑ mandatũ fefellit me. & perillud occidit.
hoc ẽ lex sub intrauit ut habundar& delictũ. hoc ẽ lex
irã operat᷑. hoc ẽ uirtus peccati lex. Prohibitio enimpeccati
quod ẽ lex. aug& profecto desiderium peccan di quod
non extinguitur. nisi contrario desiderio recte faciendi
ubi fides perdileccionem operatur. Hoc aũt non pres¬
tat littera iubens sed sp̃s iuuans. Non lex ergo sed
gratia. nonuetus testamentũ inseruitutẽ generans.
quod ẽ agar. sed nouum in quo non sunt ancillae filised
liberȩ qua libertate xp̃s nos liberauit. Etamen lex
scã ẽ & mandatũ scm̃ & iustũ & bonũ. Et perhoc ergo¬
mandatũ scm̃ & iustũ & bonũ. in his qui non habent spm̃
xp̃i operatur peccatũ omnẽ concupiscentiã. qualem
sefuisse inu& ere testamento. &iã ipse opostolus osten¬
dens. occasione inquit accepta peccatũ permandatũ.

Expanded text:
uod erat in vitam, hoc esse in mortem; hoc est, Occasione accepta peccatum per mandatum fefellit me, et per illud occidit; hoc est, Lex subintravit, ut abundaret delictum ; hoc est, Lex iram operatur ; hoc est, Virtus peccati Lex . Prohibitio enim peccati quod est Lex, auget profecto desiderium peccandi: quod non exstinguitur, nisi contrario desiderio recte faciendi, ubi fides per dilectionem operatur . Hoc autem non praestat littera jubens, sed spiritus juvans: non Lex ergo, sed gratia; non Vetus Testamentum in servitutem generans, quod est Agar, sed Novum in quo non sunt ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberavit . Et tamen Lex sancta est, et mandatum sanctum et justum et bonum. Per hoc mandatum sanctum et justum et bonum, in his qui non habent spiritum Christi operatur peccatum omnem concupiscentiam. Qualem se fuisse in Vetere Testamento etiam ipse Apostolus ostendens, Occasione, inquit, accepta peccatum per mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
huc populo inquit quaedĩsunt. non debuit a perfectori¬
bus incipere & consuetudinem ab eis uetustatis ex clu¬
dens adifficiliorib: inchoare nenouos ad fidem perfec¬
ta doctrina turbar&. Deinde uolens qua si probare
quod dixit. eundem a postolũ dicentem commemorat.
cũ libersim ex omnibus omnibus mescruum subieci ut plu¬
res lucrificarem. Et factus sum iudaeis tam quam iu

Expanded text:
huc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectiorihuc populo, inquit, quae Dei sunt, non debuit a perfectioribus incipere, et consuetudinem ab eis vetustatis excludens a difficilioribus inchoare, ne novos adhuc ad fidem perfecta doctrina turbaret. Deinde volens quasi probare quod dixit, eumdem apostolum dicentem commemorat: Cum liber sim ex omnibus, omnibus me subjeci, ut plures lucrifacerem: et factus sum Judaeis tanquam Ju
Abbreviated transcription (Latin):
ones a libris propheucis & legitimis alienas. quas appellas¬
sea postolũ profanas fabulas & aniles & genea logias inter¬
minatas non her&icus sed catholicus lector intellegit
Porro siuelim testimonia cuncta colligere. quib: ostendã.
quem ad modum &pse dñs & apostolieiꝰ lege usi fuerunt &
prophetas. quas iste aniles fabulas putat. quando fuficio
sus lucem uocem que dominicam uel a postolicam tam cęcus
& surdus & ut ignor& quemad modum ax̃p̃o & a postolis inli¬
bris ad nouum testamentum pertinentibus. confirmetur
acprophetarum & commend&ur actoritas. Pro inde ex¬
cogitasse se ex istimat. quo pacto subter fugiat moles testi¬
moniorum in euangelicis & a postolicis litteris delibris
u& erib positorũ quib: eius uelit nolit ceruicata lingua cõ¬
teritur . Nit quippe a postolũ proqualitatibus ingeni¬
orum. Inquinque ꝑsonis locutũ Insinuans enim rudi ad¬

Expanded text:
ones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit. Porro si velim testimonia cuncta colligere, quibus ostendam quemadmodum et ipse Dominus et Apostoli ejus Lege usi fuerint et Prophetis, quas iste aniles fabulas putat, quando sufficio? sus lucem vocemque dominicam vel apostolicam tam caecus et surdus est, ut ignoret quemadmodum a Christo et Apostolis, in libris ad Novum Testamentum pertinentibus, confirmetur Legis ac Prophetarum et commendetur auctoritas. Proinde excogitasse se existimat, quo pacto subterfugiat moles testimoniorum in evangelicis et apostolicis Litteris de Libris veteribus positorum, quibus ejus, velit nolit, cervicata lingua conteritur. Ait quippe Apostolum pro qualitatibus ingeniorum in quinque personis locutum: Insinuans enim rudi ad
Abbreviated transcription (Latin):
ambulant iuxta traditionem seniorum. sed cõmunibus
ma nibus manducant panẽ illeres pondens dixit eis: be¬
ne prophetauit esaias deuobis hypocritis. sicut scriptũ
est populus hic labiis me honorat. coraũt eorum longe
est ame. inuanũ aũt me colunt docentes doctrinas &
praecepta hominum: Relinquentes enim mandatum
dĩ tenetis traditiones hominũ. baptismata urceorum
& calicum & alia similia his facitis multa Et dicebat
illis. irritum facitis praeceptum dĩ. ut traditionem
urãm seruetis. Moses enim dixit. honora patrem tuum
& matrem tuam. & qui madicerit patriaut matrimor¬
te moriatur. Vos aũt dicitis. si dixerit homo patri
aut matri. corban quodẽ donũ. quod cum que ex me¬
tibi profuerit. & ultra non dimittitis quic quam patri
urãm quã tradidistis & similia huius modi multa facitis.
Ubi cuidenter x p̃sostendit . & illã dĩ eẽ legem quã
prophanus iste blasphemat. & iudȩos habere suas traditi¬

Expanded text:
ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus ambulant juxta traditionem seniorum, sed communibus manibus manducant panem, ille respondens dixit eis: Bene prophetavit Isaias de vobis hypocritis, sicut scriptum est, Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In vanum autem me colunt docentes doctrinas et praecepta hominum. Relinquentes enim mandatum Dei, tenetis traditionem hominum, baptismata urceorum et calicum; et alia similia his facitis multa. Et dicebat illis: Bene irritum facitis praeceptum Dei, ut traditionem vestram servetis. Moyses enim dixit, Honora patrem tuum et matrem tuam; et, Qui maledixerit patri aut matri, morte moriatur. Vos autem dicitis, Si dixerit homo patri aut matri, Corban quod est donum quodcumque ex mtibi profuerit: et ultra non dimittitis eum quidquam facvestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditi
Abbreviated transcription (Latin):
cundẽ potũ spiritalem biber̃. bibebant enim despiritali
praeter scripturas legitimas & prophetcas. iuda eos
quas dã traditiones suas quas non scriptas habent sed
memoriter tenent . & alteri in alterũ loquendo trans¬
fundit. quas deutherosis uocantUbi &iã dicere
audent & credere. dm̃ primo homini duascreas semuli¬
eres ex quibus texunt genea logias. uere sicut ait a pos¬
tolus infinitas. parientes infructuosissimas quaestio¬
nes Sed si huic talia numquã euenit audire numquid
& contra cuangelium sic obsurdescere debuit. ut nona duer
ter& uerba dñixp̃i. quibus arguit iudaeos quod de paren¬
tibus non honorandis. impi&atem docerent filios suos.
biquippe & dĩ praeceptũ quod inlege scriptũ ẽ at testan¬
do ron memorauit. nec obaliud eos arguit. nisi quodreicerent
mandatũ dĩ ut statuerent traditiones suas. Cum enim
interrogassent pharisȩi & scribae. qua rediscipuli tui non

Expanded text:
cumdem potum spiritualem biberunt: bibebant enim de spiritualcumdem potum spiritualem biberunt: bibebant enim de spiritualpraeter Scripturas legitimas et propheticas Judaeos quasdam traditiones suas, quas non scriptas habent, sed memoriter tenent, et alter in alterum loquendo transfundit, quas deuterosin vocant: ubi etiam dicere audent et credere, Deum primo homini duas creasse mulieres; ex quibus texunt genealogias, vere, sicut ait Apostolus, infinitas, parientes infructuosissimas quaestiones. Sed si huic talia nunquam evenit audire, numquid et contra Evangelium sic obsurdescere debuit, ut non adverteret verba Domini Christi, quibus arguit Judaeos, quod de parentibus non honorandis impietatem docerent filios suos? Ibi quippe et Dei praeceptum quod in Lege conscriptum est, attestando commemoravit. Nec ob aliud eos arguit, nisi quod rejicerent mandatum Dei, ut statuerent traditiones suas. Cum enim interrogassent Pharisaei et Scribae, Quare discipuli tui non
Abbreviated transcription (Latin):
litteras. tam quã easa postłi xp̃i sua sententia condem¬
nauerint. Quodergo profanas & aniles fabulas & gene¬
a logias infinitas. appellas se apostolum existimat diuina
eloquia legis & prophetarum. quia dixit profanas & ani¬
les fabulas deuita. & alio loco neintendas fabulis iudaicis
& genea logiis infinitis. quȩ quȩsti ones prestant magis
quã aedificationem quisitanisi hereticus multũ cactus
errar& : Curenim hoc apostolus ipse non fecit. si ha seẽ
aniles fabulas iudicauit : Curdicit ad galatas : Dicite
mihi sublege uolentes eẽ. legẽ non legistis: scriptũ ẽ
enim quod abraham duos filios habuit. unum deancilla
& alium delibera. quae sunt in allegoria. haec enim duo
testamenta. Et ad corinthios nolo enim uos ignorare
fratres. quia patres nr̃i sub nube fuerunt: & om nes ma¬
re transierunt & om̃s ꝑmorsen bapti zati sunt innube
& in mari & om̃s cibum spiritalem manducauerunt & om̃s

Expanded text:
Litteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemLitteras, tanquam eas Apostoli Christi sua sententia condemnaverint. Quod ergo profanas et aniles fabulas et genealogias infinitas appellasse Apostolum existimat divina eloquia Legis et Prophetarum, quia dixit, Profanas et aniles fabulas devita ; et alio loco, Ne intendas fabulis Judaicis et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant magis, quam aedificationem : quis ita nisi haereticus multum caecus erraret? Cur enim hoc Apostolus ipse non fecit, si has esse aniles fabulas judicavit? Cur dicit ad Galatas, Dicite mihi, sub Lege volentes esse, Legem non legistis? Scriptum est enim quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera: quae sunt in allegoria; haec enim sunt duo Testamenta : et ad Corinthios, Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes per mare transierunt, et omnes per Moysen baptizati sunt in nube et in
Abbreviated transcription (Latin):
rere animae feditatem. cum uel ut sua quadã fame atq
egestate compellitur comedere. quae desuis carnalib
cogitationib: tã quam defemoribus exeunt. Nam illi¬
us maledicti qđ iste uelut turpe repraehendit. purus
effectus ẽ. Vix enim aliquando tam magnum est fla¬
gellũ famis. ut adnefanda illa compellã . Ista uero fame
qua miserorũ animȩ inopes ueritatis. ea prouentate
comedunt. quȩ carnalib sensibus pariunt :usq quaque
plena sunt om̃a tanto infelicius. quanto noc& ampli¬
us & horr& minis. Sed putome uni libro illius quẽ misis¬
tis nr̃o nonuno nenimium prolixussit respondere de¬
buere Pro indehic faciamus huius finem . ut ex his quae
discutienda restant alius incho&ur. Nescio quo enim
modo ita librit ermino reficitur lectoris intentiosicut
am nunc ea discutuenda sunt. qua eiste de noui testamen¬
to libris suffragari sibi arbitratur aduersis propheticas

Expanded text:
rere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque rere animae foeditatem, cum velut sua quadam fame atque egestate compellitur comedere, quae de suis carnalibus cogitationibus, tanquam de femoribus exeunt? Nam illius maledicti, quod iste velut turpe reprehendit, rarus effectus est; vix enim aliquando tam magnum est flagellum famis, ut ad nefanda illa compellat: ista vero fame, qua miserorum animae inopes veritatis ea pro veritate comedunt, quae carnalibus sensibus pariunt, usquequaque plena sunt omnia, tanto infelicius, quanto nocet amplius, et horretur minus. 53. Sed puto me uni libro illius quem misistis, nostro non uno, ne nimium prolixus sit, respondere debere: proinde hic faciamus hujus finem, ut ex his quae discutienda restant, alius inchoetur. Nescio quo enim modo ita libri termino reficitur lectoris intentio, sicut Jam nunc ea discutienda sunt, quae iste de Novi Testamenti libris suffragari sibi arbitratur adversus propheticas
Abbreviated transcription (Latin):
liores sunt qui uerbi diuina quae nonint ellegebant ñ
in maledictione sed in benedictione horribilia ñ fere¬
bant Mirũ enim nonẽ sima ledictũ quando audiatur
horretur nec exigendũ est ut uerbis non horrendis
dicatur. quod ad hoc dicitur. ut ab ex horrente time¬
atur: dñs aũt talia dicebat. quae amari praeciper&
non timeri. &tamen quae infidelitas sufferat. cecro
romeaest & uereub & sanguis meusuere potus est.
& nisi manducaueritis carnem meã & biberit is sangui¬
nem meũ non habebitis uitã in uobis. Siergo dĩ sapien¬
tia. uerbis sacramento congruis pascens animã cre¬
dentem. non curauit insipientiam nausiantẽ. quan¬
to magis eadem ipsa sapientia ubi locus & tempus
timoris fuerat non amoris. salubrẽ uolens inportare
terrorẽ. non curauit insipientis errorem: quã uis eius p̃¬
uideret horrorẽ: Quis aũt istorum spiritalẽ nouit hor¬

Expanded text:
liores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non liores sunt, qui verba divina quae non intelligebant, non in maledictione, sed in benedictione horribilia non ferebant. Mirum enim non est, si maledictum quando auditur, horretur; nec exigendum est ut verbis non horrendis dicatur, quod ad hoc dicitur, ut ab exhorrente timeatur: Dominus autem talia dicebat, quae amari praeciperet, non timeri; et tamen quae infidelitas sufferat, Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere potus est; et, Nisi manducaveritis carnem meam, et biberitis sanguinem meum, non habebitis vitam in vobis ? Si ergo Dei Sapientia, verbis sacramento congruis pascens animam credentem, non curavit insipientiam nauseantem; quanto magis eadem ipsa Sapientia, ubi locus et tempus timoris fuerat, non amoris, salubrem volens importare terrorem, non curavit insipientis errorem, quamvis ejus praevideret horrorem? Quis autem istorum spiritualem novit hor
Abbreviated transcription (Latin):
uitari uolebat ut uitandũ ostender& nonuitauit & quod
dici noluit coactus ẽ dicere. quanto magis res quae uer¬
bo eodẽ recte significatur. ut abaudiente possit intellegi
suo uerbo enuntiatur: Atque ut adillud redeamus
quod iste indeuthero nomio rep̃hendit. sic cicero uir elo¬
quentissimus & uerborũ uigilantissimus appensor & mensor
quod dici noluit dixit nedicer&. quanto melius ds̃ magis mo¬
rum quam uerborum pulchrituditunem quȩrens atq mun¬
ditiã turpe aliquid nonturpiter sed minaciter dixit: ut
hoc horretur nealiud commit teretur. propter quodad
illa quae audire horroris ẽ uenir& ur Et tamencũ le¬
gitur aures infidelit as clccudit. auertit faciem ex aspe¬
rat uultũ. lingam uibrat. blasphemias iaculatur. Uide¬
te si non sunt isti ex illo genere hominũ. qui loquent exp̃o
desacramento corporis & sanguinis sui dixerunt. durus
ehic sermo qui potest eum audire : Nisi quod excusabi¬

Expanded text:
vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod vitari volebat, ut vitandum ostenderet, non vitavit, et quod dici noluit, coactus est dicere; quanto magis res quae verbo eodem recte significatur, ut ab audiente possit intelligi, suo verbo enuntiatur? Atque ut ad illud redeamus, quod iste in Deuteronomio reprehendit: si Cicero vir eloquentissimus et verborum vigilantissimus appensor et mensor, quod dici noluit, dixit, ne diceretur; quanto melius Deus magis morum quam verborum pulchritudinem quaerens atque munditiam, turpe aliquid non turpiter, sed minaciter dixit, ut hoc horreretur, ne illud committeretur, propter quod ad illa quae audire horroris est, veniretur? Et tamen cum legitur, aures infidelitas claudit, avertit faciem, exasperat vultum, linguam vibrat, blasphemias jaculatur. Videte si non sunt isti ex isto genere hominum, qui loquente Christo de Sacramento corporis et sanguinis sui dixerunt: Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Nisi quod excusabi
Abbreviated transcription (Latin):
turpitudinem misericors indicat ueritas & uec ors uinci¬
tur uanitas. Nam deturpi maledicto potesta uerbosis
impus repraehendi. Et a postolus paulus ubi ait. Ut inã
& abscidantur quiuos conturbant. Quod sibene imtd¬
legentibus benedictio magis appar&. ut fiant spadones ꝓp¬
ter regnũ caelorũ potesttamen garrula cecitas & iam hoc
inapostolo repraehendere. contendens quod nonedebue¬
rit rem honestã turpi uerbo enuntiare. Possunt &ip¬
sum dñm. quieius dem continentiae donũ conmendans
ait. sunt qui seipsos castrauerunt propter regnũ caelo¬
rum Legunt quippe isti lit teriones. sic enim potius qũã
lit teratiappellandisunt qui legendo literatos. nihil sape¬
re didicerunt. Legunt ergo apud ciceronem talealiqud
periti. Ille nam que cumdocer& intrans latione uerborũ
obscenitatẽ eẽ uit andã. nolo inquit dici morte africani
castrata messerẽn publicam Sedsi hoc uerbũ ipse quod

Expanded text:
turpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vinciturpitudinem, misericors indicat veritas, et vecors vincitur vanitas. Nam de turpi maledicto potest a verbosis impiis reprehendi et apostolus Paulus, ubi ait, Utinam et abscindantur qui vos conturbant ! quod etsi bene intelligentibus benedictio magis apparet, ut fiant spadones propter regnum coelorum; potest tamen garrula caecitas etiam in Apostolo hoc reprehendere, contendens quod non debuerit rem honestam turpi verbo enuntiare. Possunt et ipsum Dominum, qui ejusdem continentiae donum commendans ait, Sunt qui seipsos castraverunt propter regnum coelorum . Legunt quippe isti litteriones: sic enim potius quam litterati appellandi sunt qui legendo litteratos, nihil sapere didicerunt: legunt ergo apud Ciceronem tale aliquiperiti. Ille namque cum doceret, in translatione verborum obscoenitatem esse vitandam, Nolo, inquit, dici, morte Africani castratam esse rempublicam . Sed si hoc verbum ipse quod
Abbreviated transcription (Latin):
piter lib&. Et eius cuitalia iuditia displicentur uerba
insana contemnit. Quia & in ipso poenam faraonis hoc ẽ in¬
durati cordis agnoscit: Sienim quosdam quia non probauerant
dm̃ habere innotitiam tradidit ds̃ inreprobam mentẽ
ut faciant quae non conueniunt: Quid mirũ si & ipsũ quidi¬
uinablas hemat eloquia. tradidit ds̃ in reprobã mentẽ
ut dicat quae non conueniunt. Sic enim oport& hereses
congruis & temporib: ordinantur : ut &iam de ipsis no¬
tas faci& ds̃ diuitias gloriae suae inuasa misericordiae
quae demassa eius dem damnationis fiunt in honorẽ
gratia illius non meritissuis ille quippe donat pro¬
desse nobis nonsolum quod docet ueritas uerum &iã
quod obstrepit uanitas ut cum respondit᷑ Inqui&is¬
sime uanitati auscultetur sincerissime uanitati
deturpi maledicto arguit uanitas. Sed curpe non eẽ
quibus dã rebus turpib: nominatis. cauendã ostendere

Expanded text:
piter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba piter libet; et ejus cui talia judicia displicent, verba insana contemnit, quia in ipso poenam Pharaonis, hoc est, indurati cordis agnoscit. Si enim quosdam qui non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt ; quid mirum, si et istum qui divina blasphemat eloquia, tradidit Deus in reprobam mentem, ut dicat quae non conveniunt? Sic enim oportet haeresecongruis et temporibus ordinantur, ut etiam de ipsis notas faciat Deus divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae de massa ejusdem damnationis fiunt in honorem, gratia illius, non meritis suis . Ille quippe donat prodesse nobis, non solum quod docet veritas, verum etiam quod obstrepit vanitas; ut cum respondetur inquietissimae vanitati, auscultetur sincerissimae veritati. 52. De turpi maledicto arguit vanitas: sed turpe non esse, quibusdam rebus turpibus nominatis cavendam ostendere
Abbreviated transcription (Latin):
l& ex his uerbis talia dicere qualia dicit ex librorũ uete¬
rũ quibus dã locis isteblas phemus nonne haber& amplã
materiã inqua loquaciter insanir& & quanto sibi uidere¬
tur dissertior ad dictandũ tanto det estabilior amcledic¬
ta iactar& maxime quia dictũ ẽ mercedẽ mortuã quã opor¬
tuit erroris sui insem & ipsis recipientes . O portuis se
quippe nonẽ ueritus dicere a postł ut qui creaturȩ potius
quã creatori seruierunt erroris sui mercedẽ non inuiti haec
turpi a paciendo sed libenter faciendo reciperent iuditio
scilic& non alicuius hominis inmundissimi quẽ talia delec¬
tarent Sed iustissimi dĩ quitradidit eos in passiones igno¬
miniae ut crimina criminib: uindicentur & supplicia pec¬
cantiũ non sit tormenta sed incrementa uitiorum Sapi¬
ens aũt cum haec audit ipsam magis in hac uita irã dĩtim&
qua homo non patit᷑. quod acrit̃ dol&. Sed facit quod tur¬

Expanded text:
let ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum vetelet ex his verbis talia dicere, qualia dicit ex Librorum veterum quibusdam locis iste blasphemus, nonne haberet amplam materiam in qua loquaciter insaniret; et quanto sibi viderentur disertiora dicta, tanto detestabiliora maledicta jactaret; maxime quia dictum est, Mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes? Oportuisse quippe non est veritus dicere Apostolus, ut qui creaturae potius quam Creatori servierunt, erroris sui mercedem, non inviti haec turpia patiendo, sed libenter faciendo, reciperent: judicio scilicet, non alicujus hominis immundissimi, quem talia delectarent, sed justissimi Dei, qui tradidit eos in passiones ignominiae; ut crimina criminibus vindicentur, et supplicia peccantium non sint tormenta, sed incrementa vitiorum. Sapiens autem cum haec audit, ipsam magis in hac vita iram Dei timet, qua homo non patitur quod acriter dolet, sed facit quod tur
Abbreviated transcription (Latin):
planae sp̃s sc̃s in taminatus & in taminabilis quod audire ani¬
ma recus at in munda & esse crecusatim munda inmunditiam
quippe auersatur carnis offensis sensibus carnis & inmundi¬
tiam diligit suam extinctis sensibus cordis. Dicat haec
sp̃s dĩ & perhorrorẽ taliã mala pacien diincutat timo¬
sensus impios nonẽ uerecundatus offendere. dũ piosuell&
instruere. Ubi cõmemorata impietate quorum dã quaco¬
luerunt & seruierunt creaturȩ potius quã creatori sub¬
iuncxit atqueait. Propter hoctradidit illos ds̃ in pas¬
siones ignominiae Nam feminȩ eorũ inmut auerunt na¬
turalẽ usum ineũ usũ qui ẽ contranaturã. Similiter aũt
& masculi relinquentes naturalẽ usũ feminae ex arscrunt
in ap petitum suũ in inuicẽ masculi in masculos deformita¬
tẽ operantes & mercedem mutuã quã oportuit erroris sui
in sem& ipsis recipientes. Siquis quã inimicus a postoliuel¬

Expanded text:
plane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire aniplane Spiritus sanctus intaminatus et intaminabilis, quod audire anima recusat immunda, et esse non recusat immunda. Immunditiam quippe aversatur carnis offensis sensibus carnis, et immunditiam diligit suam exstinctis sensibus cordis. Dicat haec Spiritus Dei, et per horrorem talia mala patiendi, incutiat timosensus impios non est verecundatus offendere, dum pios vellet instruere: ubi commemorata impietate quorumdam, qua coluerunt et servierunt creaturae potius quam Creatori, subjunxit, atque ait, Propter hoc tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam feminae eorum immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam: similiter autem et masculi, relinquentes naturalem usum feminae, exarserunt in appetitum suum in invicem, masculi in masculos deformitatem operantes, et mercedem mutuam quam oportuit erroris sui, in semetipsis recipientes. Si quisquam inimicus Apostoli vel
Abbreviated transcription (Latin):
mala secreat. Quia si facer& aliena ab illo essent ei queforin¬
secus accederent: Cum uero creat ipse illa descipso tã÷quã
radicitus generat: Non ergo deisto dõdñsait. arbor mala
malos fructos facit. Quõcreat mala iste non facit. ecce qui
nomio uelut impura ex horrescens impurus exagitat quasi
ds̃ uere cundanidebuent pudenda impias in rogare uel prae¬
nuntia retormenta nec eo comminar modo ut dicer& quae
mollis in uobis & teneranimis fuerit cuius experimentum
non ac cepit poscius ambulare superterrã praeteneritudine
cundas suas. Et quod exierit perfemora eiꝰ comed&. Immouero
quanto ẽ horribilius tanto ẽ terribilius nequea propheta mo¬
nendo dictũ ẽ sedminando non ut haec homines facerent
rent quae sensus humanus exhorr&. Quis aũt dignec
eloqui possit quã sit mentis ex ecrabilior foeditas poenas ex¬
horrere meritorum & merita non cauere poenarum. Dicat

Expanded text:
mala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinmala, sed creat; quia si faceret, aliena ab illo essent, eique forinsecus accederent; cum vero creat, ipse illa de seipso tanquam radicitus generat? Non ergo de isto Deo Dominus ait, Arbor mala malos fructus facit: quoniam creat mala iste, non facit. Ecce qui nomio, velut impura exhorrescens, impurus exagitat: quasi Deus verecundari debuerit, pudenda impiis irrogare vel praenuntiare tormenta, nec eo comminari modo, ut diceret, Quae mollis in vobis et tenera nimis fuerit, cujus experimentum non accepit pes ejus ambulare super terram prae teneritudine cundas suas, et quod exierit per femora ejus comedet . Imo vero quanto est horribilius, tanto est terribilius. Neque enim a Propheta monendo dictum est, sed minando: non ut haec homines facerent; rent quae sensus humanus exhorret. Quis autem digne eloqui possit, quam sit mentis exsecrabilior foeditas, poenas exhorrere meritorum, et merita non cavere poenarum? Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
gelio nempe nobis tam quã plurimũ suis partib: fauer& obposuit
quod dñs ait. arborbonabonos fructus facit & arbor mala malos
fructos facit. Curergo secundũ istũ creat dixit non facit. siue¬
ra ẽ eius differentia qua facientẽ a creante distinguit dicens
quod sit alienũ eẽ a faciente quõ deforis accidit quod aũt nascit᷑
propriũ eiꝰ eẽ quigenerat. Hincenim existimat dm̃ generatorẽ
malorũ quia dictum ẽ creansmala. putans quod & arriani puta¬
uerunt inscripturis illis itereẽ ut rũgenerandicat᷑ aliquid.
ancreari Sed certein eo quod dñs arborẽ bonã fructos bonos
mala malos. non dixit creare sed facere uideat iste suã regulã
fractã & conprimat linguã quid enim stultus quã dicere dm̃
prophetarũ eẽ arborẽ malã & iduelle intellegiineo quod añs
ait. arbormala fructus malos facit. Etrursus dicere non facit

Expanded text:
gelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit gelio. Nempe nobis tanquam plurimum suis partibus faveret, opposuit quod Dominus ait, Arbor bona bonos fructus facit, et arbor mala malos fructus facit . Cur ergo non secundum istum, Creat, dixit; non, facit; si vera est ejus differentia, qua facientem a creante distinguit dicens, quod fit, alienum esse a faciente, quoniam de foris accedit; quod autem nascitur, proprium ejus esse qui generat? Hinc enim existimat Deum generatorem malorum, quia dictum est, creans mala; putans quod et Ariani putaverunt, in Scripturis illis nihil interesse, utrum generari dicatur aliquid, an creari: sed certe in eo quod Dominus arborem bonam fructus bonos, malam malos non dixit creare, sed facere, videat iste suam regulam fractam, et comprimat linguam. Quid enim stultius, quam dicere, Deum Prophetarum esse arborem malam, et id velle intelligi in eo quod Dominus ait, Arbor mala fructus malos facit: et rursus dicere, Non facit
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quod genitũ iste fortas sis ignorat. Sedut eiꝰ regula fallaxatq
distorta ex eodẽ prophetico & euangelico testimonio quod ipsepo¬
suit ꝑcussa frangatur sic ds̃ loquit᷑ ꝓprophetã. Ego creans lucẽ
& faciens tenebras faciens pacẽ & creans malũ. Quod ipse nec totũ
nec sicut illic legitur posuit atq: illud quidẽ facile dissimulandũ
ẽ quod ꝓpace posuit bona. Quõ pax bona ẽ sed illud praetereundũ
non ẽ quia huius sententiȩ partẽ superiorẽ dolo potuit praoterre
nedicer& creans lucẽ. Quia cũ sit lux &iam. consitente ipso
utiq bona. ab eo creatã noluit confiteri. quẽ non uult crearenisi
mala. Magis ergo in differenter idpositum debemus accipere
creare & facere distinctionis tamen quã sibustefecit regula frac¬
ta ẽ . quõ ds̃ prophetarum quẽ de uerbo quod non intellegit cul¬
pat. ibi legitur creator bonorũ quod negat. Item que ex cuan¬

Expanded text:
esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque esse quod genitum, iste fortassis ignorat. Sed ut ejus regula fallax atque distorta, ex eodem prophetico et evangelico testimonio, quod ipse posuit, percussa frangatur; sic Deus loquitur per prophetam: Ego creans lucem et faciens tenebras, faciens pacem et creans mala . Quod ipse nec totum, nec sicut illic legitur, posuit. Atque illud quidem facile dissimulandum est, quod pro pace posuit bona; quoniam pax bona est. Sed illud praetereundum non est, quia hujus sententiae partem superiorem dolo potuit praeterire, ne diceret, creans lucem: quia cum sit lux etiam confitente ipso utique bona, ab eo creatam noluit confiteri, quem non vult creare nisi mala. Magis ergo indifferenter id positum debemus accipere, creare et facere: distinctionis tamen, quam sibi iste fecit, regula fracta est; quoniam Deus Prophetarum, quem de verbo quod non intelligit culpat, ibi legitur creator bonorum, quod negat. Itemque ex Evan
Abbreviated transcription (Latin):
idem significat in illis licteris quodẽ: Nam& fecit ds̃ homi
lem legimus &sialiquando cum aliqua differentia dicitur.
hoc rectius potest intereẽ quod dixiut facere sit quodom¬
nino nonerat. Creare aũt ex eo quodum erat ordinando ali¬
quid instituere. Ideoq: hoc loco dictus ẽ ds̃ creansmala quõ
peccantib ea conuertit inmalum dipositione seueritatis suȩ
quae bonitatis eĩ largriatebona facta sunt. Undedicit
a postolus paulus xp̃ibonus odorsumus in omni locoinhis qui
salui fiunt & in his quipercunt. quibus dã quidem odoruitae
inut tam quibus dã uero odor mortis in mortẽ : sed cum con¬
tinuo sequatur & dicat. & ad haec quis idon eus. nonne in portuni
quodã modosumus ingerere ista carnalib: non studiosis sed conten¬
tiosis nullo modo idoneis ea capere quae ut inam saltim desinerent
carpere. Quantus quippe conflictus aduersus arrianus fuent
excitatus neunicũ filiũ dicerent eẽ creaturã. Idẽ putantes creatũ

Expanded text:
idem significat in illis Litteris quod est facere. Nam et fecilem , legimus: et si aliquando cum aliqua differentia dicitur, hoc rectius potest interesse quod dixi, ut facere sit quod omnino non erat; creare autem, ex eo quod jam erat ordinando aliquid constituere. Ideoque hoc loco dictus est Deus creans mala, quoniam peccantibus ea convertit in malum dispositione severitatis suae, quae bonitatis ejus largitate bona facta sunt. Unde dicit apostolus Paulus: Christi bonus odor sumus in omni loco, et in iis qui salvi fiunt, et in iis qui pereunt: quibusdam quidem odor vitae in vitam, quibusdam vero odor mortis in mortem. Sed cum continuo sequatur, et dicat, Et ad haec quis idoneus ? nonne importuni quodam modo sumus ingerere ista carnalibus non studiosis, sed contentiosis, nullo modo idoneis ea capere, quae utinam saltem desinerent carpere? 49. Quantus quippe conflictus adversus Arianos fuerat excitatus, ne unigenitum Filium dicerent esse creaturam, idem putantes creatum
Abbreviated transcription (Latin):
aũ tempus fruetuum ad propinquass&. misit seruos suos ad
agricolas ut acciperent fructus eius Etagricolae ad prae¬
hensis seruis eius: alium ceciderunt. alium occiderunt.
alium uero la pidauerunt Iterum misit alios seruos plu¬
res priorib: & fecerunt illis similiter Nouissime autẽ¬

Expanded text:
autem tempus fructuum adpropinquasset misit servos suos ad autem tempus fructuum adpropinquasset misit servos suos ad agricolas ut acciperent fructus eius et agricolae adprehensis servis eius alium ceciderunt alium occiderunt alium vero lapidaverunt iterum misit alios servos plures prioribus
Abbreviated transcription (Latin):
post eius euangelium praedicatũ. In eiꝰ nomine sibi lo¬
qui uidenter nescientes quid loquantur In quibus
& iste sibi locum periturus inuenit. Illud quoque ait.
Illud quoque ait
dixisse dnm. ego sum ianua ouium. omnes alii quot quot
ante me fuerunt furessunt & latrones. Non aũt ita
scriptum ẽ. Sed ita. omnes quot quot uenerunt. fures
sunt & latrones. Uenisse quippe hoc loco intellegi
uoluit eos. quimissi non fuissent. quos arguit &iam hae¬
remias dicens. haec dicit deproph&is qui proph&ant
In nomine meo. & ego non misi eos. Illis aũt quos insa¬
nus iste blasphemat ad nomissi sunt non sponte uener̃
Quos & dñs perparabolam quidem sed a perusima sig¬
nificatione declarat. ubi dicit aliã parabolã audi¬
te. Homo erat pater familias qui plantauit uineã. & sepem cir¬
cum dedit ei . & foduit in ea torcular. & ȩdificauit turrem.
& locauit eam agricolis. & peregre profectus est Cum

Expanded text:
post ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi lopost ejus Evangelium praedicatum, in ejus nomine sibi loqui videntur, nescientes quid loquantur; in quibus et iste sibi locum periturus invenit. 16. Illud quoque ait dixisse Dominum: Ego sum janua ovium: omnes alii quotquot ante me venerunt, fures sunt et latrones. Non autem ita scriptum est: sed ita, Omnes quotquot venerunt, fures sunt et latrones . Venisse quippe hoc loco intelligi voluit eos qui missi non fuissent: quos arguit etiam Jeremias, dicens, Haec dicit Dominus de Prophetis qui prophetant in nomine meo, et ego non misi eos . Illi autem quos insanus iste blasphemat, a Domino missi sunt, non sponte venerunt. Quos et Dominus per parabolam quidem, sed apertissima significatione declarat, ubi dicit: Aliam parabolam audite. Homo erat paterfamilias, qui plantavit vineam, et sepem circumdedit et locavit eam agricolis et peregre profectus est cum
Abbreviated transcription (Latin):
eius aliquid cecinisse inp̃terito putabantur. com¬
motus talia eos &iam nunc sentire respondit. Dimi¬
sistis uiuum quiante uos ẽ & demortuis famula mini
Quidmirum: quando quidem hoc testimonium de
scripturis nescio quib opocrifis protulit. Si depro¬
ph& is dĩ talia confixerunt her&ici. qui easdẽ litte¬
ras non accipiunt. Nam in euangelio dñs. quod nonẽ
a pocrifum. sed in luce ueritatis omnib: notũ. & iam post
resurrectionem discipulis init inere comitatus. Inci¬
piens amose ꝑ proph&as omnes. haec dese quae facta
fuerant. praedicta monstrauit. Deipso inquit it erũ
arguit. ubidicit. multi mihi dicent in illa die. dne in
nominet uo daemonia eiecimus & intuo nomine pro
ph& amus uircut es multas fecimus. & tunc dicã illis.
recedite ame. quonum quã uos sciui qui ccoperari estis
iniquitatis. Absit ut ista deproph& is scĩs inquib
erat moses & cȩceri dñs dixent seddictum ẽ dehis qui

Expanded text:
ejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, comejus aliquid cecinisse in praeteritum putabantur, commotus talia eos etiam nunc sentire, respondit: Dimisistis vivum qui ante vos est, et de mortuis fabulamini. Quid mirum quandoquidem hoc testimonium de scripturis nescio quibus apocryphis protulit, si de Prophetis Dei talia confinxerunt haeretici, qui easdem litteras non accipiunt? Nam in Evangelio Dominus, quod non est apocryphum, sed in luce veritatis omnibus notum, etiam post resurrectionem discipulis in itinere comitatus, incipiens a Moyse, per omnes Prophetas, haec de se, quae facta fuerant, praedicta monstravit . 15. De ipso, inquit, iterum arguit, ubi dicit: « Multi mihi dicent in illa die: Domine, in nomine tuo duirtutes multas fecimus. tunc dicam iRecedite a me, quoniam nunquam vos scivi, quia operati estis iniquitatem » . Absit ut ista de Prophetis sanctis, in quibus erat Moyses et caeteri, Dominus dixerit: sed dictum est de iis qui
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ gaudium. non diffidentiam dubitantis. uel illud
sed inisa ac uocabitur tibi semen. hoc ẽ non hi quifilu
carnis hifilii dĩ. sed filii promissionis deputantur
insemine. Vel illud dehelia. sed quiddicit illi. re¬
sponsũ diuinum. reliqui mihi septem milia uirõrum
qui non curua uer genua ante. ba hal. hisatque huius¬
modi attestationib: dĩ ueri & bonieẽ scripturas illas
quas iste blasphemat. apostolica commendat aucto¬
ritas. Ubi aũt aliquid &iã deauctoribus gentium
dicit a posto lus. non eos appellat proph&as dĩ nec illa¬
rum scripturarum dm̃ dicit acictorẽ. quam uis ibi ali¬
qua uera repperiat. sicut deisto cretensiait. dixit
quidã ex ipsis proprius eorũ propheta. cretenses
semper mendaces. Nonergo iudaeorum proprius
sed cretensium. Quod utique ad hoc dictum est
Seda postolis inquit dñs nr̃ interro gantibus. de iudae¬
orum proph&is. quid sentiri deber&. quideaduentu

Expanded text:
esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud:esse gaudium, non diffidentiam dubitantis. Vel illud:sed in Isaac vocabitur tibi semen: hoc est, non ii qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semen . Vel illud de Elia: Sed quid dicit illi responsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal . His atque hujusmodi attestationibus Dei boni et veri esse Scripturas illas, quas iste blasphemat, apostolica commendat auctoritas. Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces : non ergo Judaeorum proprius, sed Cretensium; quod utique ad hoc dictum est,. 14. Sed Apostolis, inquit, Dominus noster interrogantibus de Judaeorum Prophetis quid sentiri deberet, qui de adventu
Abbreviated transcription (Latin):
toritas dĩ. aut euidenter dm̃ dicere asserit. cuma li¬
quod adhib& testi moniũ delege uel proph& is dĩ qua¬
le ẽ illud. bouitrituranti õs non in frenabis. num quid
debubus inquit cura ẽ dõ. añ propternos scriptura
dicit. ostendens ut iq In eadem scriptura dm̃ loqui
Uel illud. prouidens aũt scriptura quia ex fide iusti¬
ficatgent es ds̃ p̃nuntiauit abra he dicens. In semine
tuo benedicentur omnes gentes. ipsam scripturam
prodõ posuit. quia dĩ est. Uel illud deabra ham inꝓ
missione inquit dĩ non haesit auit incredulitate. sed
confortatus ẽ fide dans gloriã dõ & plenissime cre¬
dens. quia quae promisit potens ẽ facere. Contra
quã diuinã & apostolicã uocem. canisisterabio sus ob¬
latrans. ausus dicere abraham dõ suo promittendi
prolem non credidisse ignorans illud quodait. simihi
centum annos habenti nascetur filius. ammirantis

Expanded text:
toritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum alitoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentestuo benedicentur omnes gentes . Ipsam Scripturam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis
Abbreviated transcription (Latin):
fuit suꝑterram. uelsia prophetis isrł non ẽ xp̃i pracnun¬
tiatus aduentus. sicut hic desipit. qui x p̃m negando
ante promissum non hab& unde promiserat missum
Et merito. quia ipse quem p̃dicat
non miror. quod homo ineruditus. deprophetis iudae¬
orũ ex istimat dictum. quod ait apostolus. dixit quidã
ex ipsis ꝓpius eorum propheta. cretenses semper men¬
daces malae bestiae. uentres pigri testimonium hoc
uerum ẽ. Ignorans dictum eẽ dequodã epiminide qui
crecensis fuit. Incuius libris hoc inuenitur. qui homo
interproph& as dĩ non inuenitur. nec ad illa eloqui a
dĩ pertin& quaeiudȩis dicit credita qui non menti
Ideo non commemorauit apostolus nor
eiꝰ sicut sol& cõmemorare proph& as dĩ. aliquan do
dicens. sic ut & đđ dicit esaia saũt aud& dicit. sicut
& osee dicit uel tacitis eorũ nominibus cum dicit. sic̃
scriptum ẽ & eascriptura intellegitur. In qua ẽ auc¬

Expanded text:
fuit super terram; vel si a Prophetis Israel non est Christi praenunfuit super terram; vel si a Prophetis Israel non est Christi praenuntiatus adventus, sicut hic desipit, qui Christum negando ante promissum, non habet unde asserat missum? Et merito, quia ipse quem praedicat, non miror, quod homo ineruditus de Prophetis Judaeorum existimat dictum, quod ait Apostolus, Dixit quidam ex ipsis proprius eorum propheta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dicens, Sicut et Davi cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auc
Abbreviated transcription (Latin):
fige nepar cas. Protende defuniculos & clauostuos con¬
forta adhuc indextris & sinistris dilata. & semen tuum
possidebit gentes. & ciuitates desertas habitari facies
Noli timere quia confusa es nequae reuerearis quia ex¬
probatum tibi est. Confusionem enim aecernam obli¬
uisceres & obprobrium uiduicatis tuae memor noneris.
uidebam inuisu noctis. & ecce cũ nubibus caeli. ut fili¬
us homnis erat ueniens. & usq ad uecustũ dierum per¬
uenit & in conspectu eius praelatus ẽ. & ipsidatus prin¬
cipatus & honor & regnũ & omnis populus tribus lin¬
guae ipsi seruient. & potestas eiꝰ potestas perpetua.
quae non transsibit. & regnũ eiꝰ non corpetur. Haec
& alia multa. at que manifesta dexp̃o & eccelesia un¬
de praedicta sunt: quae sic uidemus Impleta. & cõ¬
sonantibus euangelicis atque apostolicis litteris & iã
speramus implenda. si sp̃s dĩ ante aduentum xp̃i non

Expanded text:
fige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos confige, ne parcas, protende funiculos, et clavos tuos conforta; adhuc in dextris et sinistris dilata: et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitari facies. Noli timere, quia confusa es; neque reverearis, quia exprobratum tibi est. Confusionem enim aeuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor.uit, in uisu noctis, et ecce cum nubibus caeli ut filius hominis ueniens erat; et usque ad uetustum dierum peruenit, et in conspectu eius praelatus est; et ipsi datus est principatus et honor et regnum, et omnes populi, tribus, linguae ipsi seruient. Potestas eius poquae non transibit, et regnum ejus non corrumpetur ? Haec et alia multa atque manifesta de Christo et Ecclesia unde praedicta sunt, quae sic videmus impleta, et consonantibus evangelicis atque apostolicis Litteris etiam speramus implenda, si Spiritus Dei ante adventum Christi non
Abbreviated transcription (Latin):
ga & in afflictione Ipse uulneratus ẽ propter peccata
nr̃a. & infirmatus est propter ini quitates nr̃as. displina
pacis nostrae suꝑ eũ. liuore eiꝰsanatisumꝰ. Omnes qua sioues
errauimus. homo inuia sua errauit. & dñs tradidit eum
propt̃ iniquitates nr̃as. & ipse propter ad flictionem
non a peruit õs. Sicut oues aduictimam ductus ẽ & sicut
agnus corã tondente mutus. sic non a peruit õssuum.
inhumilitate iuditiũ eius sublatũ ẽ. generationem ili¬
us quis en arrabit quia toll& ur decerra uita eiꝰ ab ini¬
quitate populi mei ductus ẽ ad mortem. &c& era quae
contexer elongum ẽ. Ubi &iam deecclesia tanto an¬
te praedictum est. quod aba postolo legimus cõmemo¬
ratũ & nunc iã uidemus impletũ. lȩtare sterilis quȩ
non paris. erumpe & clama quae non parturis. quia multi
filii desertae. magis quã eius quae hab& uirum. Dixit enĩ
dñs dilata locũ tabernaculitui. & clauos auleorum tuorũ

Expanded text:
ga, et in afflictione. Ipse ga, et in afflictione. Ipse  infirmatus est propter iniquitates nostras: disciplina pacis nostrae super eum; et livore ejus sanati sumus: omnes quasi oves erravimus, homo in via sua erravit; et Dominus tradidit eum propter iniquitates nostras. Et ipse propter afflictionem non aperuit os: sicut ovis ad victimam ductus est, et sicut agnus coram tondente mutus, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est: generationem illius quis enarrabit? quia tolletur de terra vita ejus. Ab iniquitatibus populi mei ductus est ad mortem : et caetera quae contexere longum est. Ubi etiam de Ecclesia tanto ante praedictum est, quod ab Apostolo legimus commemoratum, et nunc jam videmus impletum: Laetare, sterilis quae non paris; erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam ejus quae habet virum. Dixit enim Dominus, Dilata locum tabernaculi tui, et aulaeorum tuorum: