comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
remansit angłoꝵ: suꝑ est ut p̃i
quoq homines qui ad celestempe¬
triam redeunt. ex illis agnunib
aliquid illuc reuertentes imi¬
tentur. Distincte nanq cõner¬
sationes hominũ. singulorum
agminum ordinib congruũt.
⁊ ĩ corũ sortem ꝑ conuerlationi
similitudinẽ deputantur Nam
sunt pleriq qui parua capiũt
s tamen hec cadem parua pie
annũtiare fr̃ib nõ desistunt.
Isti itaq ĩ angłorum mimerã
currunt. Et sunt nõ nlłi: qui
duune largitatis munere refe¬
ti secretorum celestium summa
⁊capere preualent ⁊ nũtiare
Quo ergo isti nisi int̾ archange¬
lorum numerum deputantur.¬

Expanded text:
remansit angelorum, superest ut ipsi remansit angelorum, superest ut ipsi quoque homines qui ad coelestem patriam redeunt ex eis agminibus aliquid illuc revertentes imitentur. Distincte namque conversationes hominum singulorum agminum ordinibus congruunt, et in eorum sortem per conversationis similitudinem deputantur. Nam sunt plerique qui parva capiunt, sed tamen haec eadem parva pie annuntiare fratribus non desistunt. Isti itaque in angelorum numerum currunt. Et sunt nonnulli qui, divinae largitatis munere refecti, secretorum coelestium summa et capere praevalent, et nuntiare. Quo ergo isti nisi inter archangelorum numerum deputantur
Abbreviated transcription (Latin):
uocantur illa scõrum spi¬
tituum agmina: que ex singu¬
lari ꝓpin quitate conditoris sus
incomparabili ardent amore.
ita deo coniuncta sunt ut inter
hec ⁊ d̾m nlłi alii sp̃c intersint.
tanto magis ardenter: qnͣto hñc
uicimꝰ uident. Quorum ꝓfecto
flãma amor est: quia quo sub¬
tilius claritatem diuinitatis
eius aspiciunt ÷ eo ualidius ĩ
eius amore flammascũt. Sed
b ista ꝑstringere: si nõ studcam̾
hec etiam ad nostros ꝓfectus cor¬
grua consideratione diriuare.
Quia enĩ superna illa ciuitas
ex angelis ⁊ hominib constat¬
ad quam tantũ credimus hu¬
manum genus ascendere qntt
illic contigit electos angelos re¬
mansisse sicut scriptum est sta¬
tiit terminos gentiũ scõm nu¬
merum angłorum der: debem
⁊ nos aliquid ex illis distincõi
b suꝑnorum ciuiũ ad usum nĩt
cõnu̾sationis trahere: nosq ipõs
ad incrementa uirtutum. uonis
studiis inflammare. Quia cñ
tanta illic ascensura crediturmt¬
titudo hominũ. qnͣta multitudo

Expanded text:
ocantur illa sanctorum spirituum agmina, que ex singulari propinquitate conditoris sui incomparabili ardent amore. ita Deo coniuncta sunt, ut inter hec et Deum nulli alii spiritus intersint, tanto magis ardent amore, quanto hunc vicinius vident. Quorum profecto flamma amor est, quia, quo subtilius claritatem divinitatis eius aspiciunt, eo valid<i>us in eius amore flammescunt. D Vbus ista prostringere, si non studeamus hec etiam ad nostros provectus congrua consideratione derivare? Quia enim superna illa civitas ex angelis et hominibus constat, ad tantum credimus humanum genus ascendere, quantos illic contingit electos angelos remansisse, sicut scriptum est: «Statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei», debemus et nos aliqubus supernorum civium ad usum nostrae conversationis trahere, nosque ipsos ad incrementa virtutum bonis studiis inflammare. Quia enim tanta illuc ascensura creditur multitudo hominum, quanta multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
dor paterne gl̾e de luce lucem
ꝓfercus. lux lucis et fous luminis
dies cierum illummans eris¬
q sol illa bere micans nitore ꝓpeti
sib. Cotis uocemus ⁊ patrem.
patrem ꝑhemnis głe. patrem
potentis gr̃e. culpam releget lu¬
bricam. Informet actus stre¬
nuos dentem retundat inuidi
casus secũdet asperos. donet ge¬
rencli gr̃am. Mentem guber¬
net ⁊ regat. casto fideli corpore.
fides calore ferueat fraudis ue¬
nena nesciat  p̃cq nobis sit
bibamus sobriam ebrietatem
sp̃c. Letus clies hic transeat pu¬
dor sit ut diluculum. Fides uelut
meridies. creprisculum mẽs ne¬
sciat. urora cursus ꝓueat. au¬
rora totus ꝓdeat. in patre totus

Expanded text:
dor paternae gloriae, De luce lucem proferens, Lux lucis et fons luminis, Dies dierum illuminans, Verusque sol illabere Micans nitore perpeti, sibus. Votis vocemus et Patrem, Patrem perennis gloriae, Patrem potentis gratiae, Culpam releget lubricam. Informet actus strenuos, Dentes retundat invidi, Casus secundet asperos, Donet gerendi gratiam. Mentem gubernet et regat, Casto fideli corpore, Fides calore ferveat, Fraudis venena nesciat. Christusque nobis sit bibamus sobriam Ebrietatem spiritus. Laetus dies hic transeat. Pudor sit, ut diluculum; Fides, velut meridies: Crepusculum mens nesciat. Aurora cursus provehit, Aurora totus fulgeat: In Patre totus
Abbreviated transcription (Latin):
tempora ut alle¬
nes fastidũ. Ore¬
sco diei iam soliat noctis ꝓtũde
ꝑuigil. nocturna lux mantib
a nocte noctem segregans. Hos
excitatus lucifer soluit polum
caligine. hoc om̃is erroruꝑa cho¬
rus uiam nocendi deserit. Toc
nauta iuires colligit pontiq mi¬
tescunt freta hoc ip̃a petra ecc̃e
canente culpam liluit. Eurga¬
mus ergo strenue gallus iacen¬
tes excitat. et sompnolentos ĩ¬
crepat. gallus negantem ar¬
guitꝰ. Gallo canente spes redit
egris salus refunditur mucro
latronis conditur. lapsis fides
reuercitur. hu pauentes res¬
pice. et nos iudendo corrige. si
respicis lapsus cadrnt. fletu

Expanded text:
lleves fastidium. Praeco diei jam sonat Noctis profundae pervigil: Nocturna lux viantibus, A nocte noctem segregans. Hoc excitatus lucifer Solvit polum caligine; Hoc omnis errorum chorus Viam nocendi deserit. Hoc nauta vires colligit Pontique mitescunt freta: Hoc ipsa petra Ecclesiae Canente, culpam diluit. Surgamus, ergo strenue, Gallus jacentes excitat, Et somnolentos increpat, Gallus negantes arguit. Gallo canente spes redit, Aegris salus refunditur. Mucro latronis conditur, Lapsis fides revertitur. Jesu labentes respice, Et nos videndo corrige: Si respicis, lapsi stabunt, Flet
Abbreviated transcription (Latin):
gans ẽẽ genitricem apertam ni¬
teris impugnare ueritatem: Ecce
deum dixit suꝑuenturum: dei
filium nasciturum. Quo modog
aut dei filius deus non est. aut q̃
deum eclidit. quomo do theotocos
id est dei genitrie nou eẽ potest:¬

Expanded text:
gans esse genitricem, apertam nigans esse genitricem, apertam niteris impugnare veritatem? Ecce Deum dixit superventurum, Dei Filium nasciturum. Quomodo ergo aut Dei Filius Deus non est, aut quae Deum edidit, quomodo Θεοτόκος, id est, Dei genitrix non esse potest
Abbreviated transcription (Latin):
ascendet super nubem leuẽ:
et ingredietur egyptum. Qd̃ est
dicere. Ecte uerbum dei patri coe¬
ternum. lumenꝙ de lumine añ
secula natum. carnem ĩ fine setu¬
lorum. atq animam nullo pcc̃i
pondere grauatam suscipiet: et
de utero uirgiali: tanquam spõ¬
sus de thalanio suo ꝓcedet in mũ¬
dum. Ideoq et qd̃ nascetur ex te scm
uocabitur filius dei. Ad distinaionẽ
nr̃e scĩtatis: ihc singulariter sanc¬
tus nasciturus asseritur. Nos qͥp¬
pe et si sc̃i esficimur. nõ tamen nas¬
cimur: quia ip̃a nature corrupti¬
bilis conditione constringimur ⁊
ut merito cum ꝓpha gementes sin¬
guli dicamus. Ecce enim ĩ iniqui¬
tatib conceptus sum: et in delistis
peperit me mater mea. Ille autẽ
solus ueraciter sanctus est: qͥ ut
ipsam conclitionem nature corru¬
ptibilis uinceret ÷ ex cõmixtione
carnalis copule conceptus non ẽ
Sanctum inquit. nocabitur.
filius dei. Quid hic dicis nestoria.¬
ne ⁊ qui beatam marnain dei ne¬

Expanded text:
ascendit super nubem levem, et ingredietur Aegyptum , quod est dicere: Ecce Verbum Dei Patri coaeternum, lumenque de lumine ante saecula natum, carnem in fine saeculorum atque animam nullo peccati pondere gravatam suscipiet, et de utero virginali, tanquam sponsus de thalamo suo, procedet in mundum. Ideoque, et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei. Ad distinctionem nostrae sanctitatis, Jesus singulariter sanctus nasciturus asseritur. Nos quippe et si sancti efficimur, non tamen nascimur, quia ipsa naturae corruptibilis conditione constringimur. Ut merito cum Propheta gementes singuli dicamus: Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea . Ille autem solus veraciter sanctus est qui, ut ipsam conditionem naturae corruptibilis vinceret, ex commistione carnalis copulae conceptus non est. Sanctum inquit vocabitur Filius Dei. Quid hic dicis, Nestoriane, qui beatam Mariam Dei ne
Abbreviated transcription (Latin):
dei studiose ꝑscrutam: ⁊ per hec ꝓ¬
icere ip̃i contendimꝰ : ꝑ que iam
ꝑfecisse nouimꝰ quos ueneramur
Hinc est enim qd̃ de moyse scrip¬
um est. Posuit labrum encum
ĩ quo lauarentur aaron ⁊ filii eiꝰ
cũ ingrederentur ĩ sc̃a scõrũ: qd̾ fe¬
at de speculis mulierum. que ex¬
cubabant ĩ ostio tabernacłi.La¬
brum quippe eneũ moyses po¬
suit. ĩ quo sacerdotes lauari de

Expanded text:
Domini studiose perscrutamur, et per haec pDomini studiose perscrutamur, et per haec proficere ipsi contendimus, per quae jam profecisse novimus quos veneramur. Hinc est enim quod de Moyse scriptum est: Posuit et labrum aeneum in quo lavarentur Aaron et filii ejus, cum ingrederentur in sancta sanctorum, quod fecit de speculis mulierum quae excubabant in ostio tabernaculi . Labrum quippe aeneum Moyses ponit, in quo sacerdotes lavari de
Abbreviated transcription (Latin):
Et sepe uidemus. qd̃ petra salis
brutis animalib ponit᷑: ut ex¬
eadem salis petra lambere debe¬
ant et meliorari. Quasi ergo
inter bruta animalia petra sa¬
lis: debet ẽẽ sacerdos ⁊̃ populis
Curare nanq sacerdoti necesse
est que singulis dicat ⁊ unum¬
quemq qualiter moneat: ut
quisquis sacerdoti iungitur: qͣ¬
si ex salis tactu eterne uite sapo¬
re condiatur. Sal etenĩ terre
nõ sumus: si corda audientiũ
nõ condimus. Qd̃ profesto con¬
dimentum ille ueraciter ꝓxi¬
mo impendit: qui p̃dicationis
uerbum nõ subtrahit. S tunc
rere aliis recta predicanius. si
dicta rebus ostendimus ⁊ si nos¬
ip̃i diuino amore cõpungim᷑
⁊humane uite que sine culpa
transire nequaquã potest. co¬
tidianas maculas iacrimis la¬
uamus. Tunc aũt de nobis ue¬
re com punginur ⁊ si studiose
patrum p̃cedentium fc̃a pensa¬
mnus: ut ex conspecta illoꝵ głia
cõ pungimur ⁊ cũ precepta

Expanded text:
Et saepe videmus quod petra salis Et saepe videmus quod petra salis brutis animalibus ponitur, ut eamdem salis petram lambere debeant, et meliorari. Quasi ergo inter bruta animalia petra salis debet esse sacerdos in populis. Curare namque sacerdotem necesse est, quae singulis dicat, unumquemque qualiter admoneat, ut quisquis sacerdoti jungitur, quasi ex salis tactu, aeternae vitae sapore condiatur. Sal etenim terrae non sumus, si corda audientium non condimus. Quod profecto condimentum ille veraciter proximo impendit qui praedicationis verbum non subtrahit. 10. Sed tunc vere aliis recta praedicamus, si dicta rebus ostendimus, si nosipsi divino amore compungimur, et humanae vitae, quae sine culpa transire nequaquam potest, quotidianas lacrymis maculas lavamus. Tunc autem de nobis vere compungimur, si studiose patrum praecedentium facta pensamus, ut ex conspecta illorum glocompungimur, cum praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi : ne ad dampnationẽ suã
de eccłia stipendiũ sumat alim̃ti
Tunc enĩ de terra nr̃a cũ pecunia
fructus comedimus: qnͣdo sum̃¬
tes escłiastica subsidia in p̃dicati¬
oue laboranius. Precones nanq
uenturi iudicis sumus. Quis uͦ
uenturum iudicem nuntia ⁊ si
preco tacet: Proinde considerand̃
nobis est: ut in qͣntum ualet qͥs¬
q ĩ quantũ sufficit. ⁊ terrorem
uenturi iudicii. et dulcedinẽ reg¬
ni suscepte ecclie insinuare con¬
tendat. Et qui una eademq ex¬
hortationis uoce. non suff̾icit si¬
mul cunctos admonere: debet
singulos in qͣntum ualet inst̾¬
ere : puatis locutionib edifica¬
re: exhortatione simplici fruc¬
ctum ̃ filiorũ suorũ cordib q̃ reart
ebemus fres pensare
condire mentes fidelium debe¬
mus. Uos igitur qui pastores
estis: pensate quia dei anima¬
lia pascitis. De quib ꝓ fecto a¬
nmalib: deo ꝑ psalmistam d̾.
Animalia tua habitabunt ĩ cã

Expanded text:
verbi, ne ad damnationem suam verbi, ne ad damnationem suam de Ecclesia stipendium sumat alimenti. Tunc enim de terra nostra cum pecunia fructus comedimus, quando sumentes ecclesiastica subsidia in praedicatione laboramus. Praecones namque venturi judicis sumus. Quis ergo venturum judicem nuntiet, si praeco tacet? 9. Proinde considerandum nobis est ut, in quantum valet quisque, in quantum sufficit, et terrorem venturi judicii, et dulcedinem regni, susceptae Ecclesiae insinuare contendat. Et qui una eademque exhortationis voce non sufficit simul cunctos admonere, debet singulos, in quantum valet, instruere, privatis locutionibus aedificare, exhortatione simplici fructum in filiorum suorum cordibus quaerere. Debemus namque pensare condire mentes fidelium debemus. Vos igitur, qui pastores estis, pensate quia Dei animalia pascitis. De quibus profecto animalibus Deo per Psalmistam dicitur: Animalia tua habitabunt in ea .
Abbreviated transcription (Latin):
aũt pcc̃a popłi comedere dicunt᷑.
nisi quia pẽta delinq̃ntiũ fouent
ne temporalia stipendia amittãt.
S et nos qui ex oblationibus
fidelium uiuimus. quas illi pro
suis pcc̃is optulerunt. si comedi¬
mus ⁊ tacemus: eoꝵ ꝓculdubio
peccata manducamus. Lcĩo¬
ensemus cuiꝰ sit apud deum.
criminis pcc̃orum p̃cium mã¬
ducare: ⁊ nichil contra pc̃ca predi¬
cando agere. Audiamus qͥd beati
rob uoce dicit᷑. Si aduersum me
terra mea clamat. ⁊ cũ ip̃a sulci
eius deflent: si fructus eius come¬
di absq pecuma. Terra enĩ con¬
tra possessorem clamat: qnͣdo cõ¬
tra pastorem suum iuste eccłi a
murmurat. Cuiꝰ etiam sulci
deflent: si corda audientiũ que
a precedentib sunt patrib predi¬
cationis uoce. et iugore inuectio¬
nis exarata. uident aliquid qd̾
lugeant de uita pastoris. Cuiꝰ ui¬
desicet terre fructus possessor bonꝰ
sine pecunia nõ manducat: quia
discretus pastor p̃rogat talentũ

Expanded text:
autem peccata populi comedere dicuntur, autem peccata populi comedere dicuntur, nisi quia peccata delinquentium fovent, ne temporalia stipendia amittant? Sed et nos qui ex oblationibus fidelium vivimus, quas illi pro peccatis suis obtulerunt, si comedimus et tacemus, eorum procul dubio peccata manducamus. Pensemus ergo cujus sit apud Deum criminis peccatorum pretium manducare, et nihil contra peccata praedicando agere. Audiamus quid beati Job voce dicitur: Si adversum me terra mea clamat, et cum ipsa sulci ejus deflent, si fructus ejus comedi absque pecunia . 1500 Terra enim contra possessorem suum clamat quando contra pastorem suum juste Ecclesia murmurat. Cujus etiam sulci deflent, si corda audientium, quae a praecedentibus sunt patribus praedicationis voce et vigore invectionis exarata, vident aliquid quod lugeant de vita pastoris. Cujus videlicet terrae fructus possessor bonus sine pecunia non manducat, quia discretus pastor praerogat talentum
Abbreviated transcription (Latin):
uid nos qd tamen dicere¬
sine dolore non possum. quid
nos o pastores agimus: qui et
mercedem consequimur. et tam̃
operarii nequaqͣm. sumus: Eru¬
ctus quippe sc̃e eccłie ĩ stipendio
cotidiano percipimus: s tamẽ
ꝓ eterna eccł̾ia minime ĩ predi¬
catione laboramus. Pensemus
cuiꝰ dampnationis sit: sine labo¬
re hic ꝑcipere mercedem laboris
Ecce ex oblatione fidelium ui¬
umus : s quid ꝓ aĩab fideliũ
laboramus: Illa ĩ nr̃m stipendi¬
um sumimꝰ. que ꝓ redimendis
ꝓcc̃is suis fideles optulerunt: nec
tamen contra peccata eadẽ uel
or̃onis studio uł predicationis
ut clignum est insudamus uix
ꝓ culpã sua q̃mpiam aꝑta uoce
reprehendimus. Et adhuc qd̃
est grauiꝰ aliqͣndo si ꝑsona ĩ hoc
mundo potens sit. eius forsitan¬
et errata laudantꝰ: ne si ad u̾se¬
tur ꝑ iracundiam munus sb̾tra¬
hat qd̃ impendebat. Sed debemꝰ
sine cessatione meminisse: qd̃.
de quibdam ĩ osee scriptum ẽ
Pectatã ppłi mei comedent Cur

Expanded text:
uid nos quod tamen sine dolore dicere non possum quid nos, o Pastores, agimus, qui et mercedem consequimur, et tamen operarii nequaquam sumus? Fructus quippe sanctae Ecclesiae in stipendio quotidiano percipimus, sed tamen pro aeterna Ecclesia minime in praedicatione laboramus. cujus damnationis sit, sine labore hic percipere mercedem laboris. Ecce ex oblatione fidelium vivimus: sed nunquid pro animabus fidelium laboramus? illa in nostrum stipendium sumimus, quae pro redimendis peccatis suis fideles obtulerunt, nec tamen contra peccata eadem vel orationis studio, vel praedicationis, ut dignum est, insudamus. Vix pro culpa sua quempiam aperta voce reprehendimus. Et adhuc quod est gravius aliquando si persona in hoc mundo potens sit, ejus forsitan errata laudantur, ne, si adversetur, per iracundiam munus subtrahat quod impendebat. Sed debemus sine cessatione meminisse quod de quibusdam scriptum est: Peccata Populi mei comedent . Cur
Abbreviated transcription (Latin):
quiro qd̃ nõ deli ÷ qntomagis
a te exquiro qd̃ ad crogandum
deli: Pccuniam uero nũmula¬
riis dare est: eis scientiam. predi¬
cationis impendere ⁊ qui hanc
re. S sicut nr̃m periculum as¬
piãtis si dominicam pecunam
teneamus: ita ur̃m fratres ka

Expanded text:
quiro quod non dedi, quanto magis, ait, quod ad erogandum dedi. Pecuniam vero nummulariis darecationis impendere qui hanc re. 4. Sed sicut nostrum periculum aspicitis si dominicam pecuniam teneamus, ita vestrum, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscentes: ad mirati sunt in
doctrina responsionis eius. Sup
sp̃m nec resurrectionem corporũ
confitentes. animaix qͦ interitũ
predicasse.Hii quinq tantum
libros moysi recipiebant: ꝓpha¬
rum uaticini a respuentes. Stul¬
tum ergo erat inde ꝓferre testimo¬
nium: cuiꝰ austoritatem non se¬
quebantur. Porro ad et̾nitatem
ammaix ꝓbandam de moyie
ponit exemplum. Ego sum deus
abraham et deus ysaic et dem
iacob. statinq infert. nõ est d̾s¬
mortuorum s iuuentium: ut
cum ꝓbauerit animas ꝑ man̾e
postmortem. neq enĩ poterat fie¬
rꝑ ut eorum ẽẽt deus. qui nequa¬
qͣm sb̃sisterent: consequenter
introduceretur. et corporum re¬
surrectio. que cum aĩab bona
mala ue gesserunt. Hunc locũ

Expanded text:
cognoscentes, admiratae sunt de cognoscentes, admiratae sunt de doctrina et responsis illius. Supra m, nec spiritum, nec resurrectionem corporum confitentes, animarum quoque interitum praedicasse. Hi quinque tantum libros Moysis recipiebant, prophetarum vaticinia respuentes. Stultum ergo erat inde proferre testimonia, cujus auctoritatem non sequebantur. Porro ad aeternitatem animarum probandam de Moyse ponit exemplum: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob . statimque infert: Non est mortuorum Deus, sed viventium; ut cum probaverit animas permanere post mortem neque enim poterat fieri, ut eorum esset Deus, qui nequaquam subsisterent, consequenter introduceretur et corporum resurrectio, quae cum animabus bona mal
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ non nubant neq nubantur
s de his qui cum possint nubere.
tam̃ alia ratione nõ nubunt. Qd̾
autem infertur. sed sunt ficut an¬
geli dei in celo: spiritalis repromit¬
titur conu̾satio. De resurrectione
aũt mortuorũ nõ legistis qd̾ dc̃m
est a deo clicente uobis: ego sũ ds̃ a¬
braham. et deus ysaas. et ds iacob:
tium. Ad comꝓbandam resurrec¬
tionis ueritatem multo aliis ma¬
nifestiorib exemplis uti potuit:
e quib est illd̾. Suscitabunt᷑ mor¬
tur. ⁊resurgent qui in sepulchris
sunt. Et in alio loco. Multi dormi¬
et confusionem eternam. Queri¬
tur itaq qd sibi uoluerit dñs hoe
ꝓferre testimonium. qd̃ uidetur a¬
bignum. uł nõ satis ad resurrecti¬
onis g pertinet ueritatem: ego sũ
deus abraham. et deus ysaac. et
deus iacob: et quasi hoc prolato ꝓ¬
bauerit qd̾ uolebat: statim intu¬
lerit. nõ est deus m nortuorum. s
uiuentium. Cuiꝰ rei turbe quoq¬
et cirtum stantes mysterium

Expanded text:
quod non nubant, neque nubantur; quod non nubant, neque nubantur; sed de his quae cum possunt nubere, tamen alia ratione non nubunt. Quod autem infertur: Sed sunt sicut angeli Dei in coelo. spiritualis repromittitur conversatio. De resurrectione autem mortuorum non legistis quod dictum est a Deo, dicente vobis: Ego sum Deus Abraham, etJacob? Ad comprobandam resurrectionis veritatem multo aliis manifestioribus exemplis uti potuit, e quibus est et illud: Suscitabuntur mortui, et resurgent qui in sepulcris sunt. Et in alio loco: Multi dormiet confusionem aeternam . Quaeritur itaque, quid sibi voluerit Dominus hoc praeferre testimonium, quod videtur ambiguum, vel non satis ad resurrectionis pertinens veritatem: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et quasi, hoc prolato, probaverit quod volebat, statim intulerit: Non est Deus mortuorum, sed viventium. Cujus rei turbae quoque circumstantes, mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i uendicabant sibi qd̾ nõ erãt:
priorib. ⁊ corporis et amne. refur¬
rectionẽ credentib et confitentib
et angelos et sp̃mͤ seq̃ntes iuxta
acta apłorum omĩa denegabant
Iste sunt due domus: de quib ysa¬
ias manifestius docet. qd̾ offensu¬
re sint in lapidem scandali. Et
interrogauerunt eum dicentes
Magister: moyses clixit. siquis
mortuus fuerit nõ hñs filium.
ut ducat frater illius uxorem eiꝰ.

Expanded text:
nt sibi quod non erant: prioribus et corporis et animae resurrectionem credentibus, confitentibusque, et angelos, et spiritum: sequentes juxta Acta apostolorum omnia denegabant . Istae sunt duae domus, de quibus Isaias manifestius docet, quod offensurae sint in lapidem scandali . Et interrogaverunt eum, dicentes: Magister, Moyses dixit: Si quis mortuus fuerit 180 non habens filium, ut ducat
Abbreviated transcription (Latin):
ni. seditionis contra romanos pn¬
ciꝑem teneant.
ognita aũt ih̾c nequicia
phariseorum: ait Quid in
temptatis hypocrite: Prima uir¬
tus est respondentis. int̾roganti¬
um mentem cognoscere: et nõ dis¬
cipulos s temptatores uocare. lu¬
pocrita ergo appellacur qui aliud
est et alud si mulat. id est aliud
opere agit. aluid uoce pretendit.
Oftendite michi nũmisma cens
At illi optulerunt ei denarium
Sapiencia semꝑ saprenter agit:
ut sius potissimũs cemptatores
sermonib confutentur. Ostendi¬
te inquit in ichi denarium. Hoc ẽ
genus nummi qd̃ pro decem nun¬
mis imputabatur: et habebat
ꝓͥmaginem cesaris Et ait illisil
Cuius est imago hec et suꝑcrio¬
ptio: Qu ꝓutant interro gatãh

Expanded text:
ni, seditionis contra Romanos principem teneant. Cognita autem Jesus nequitia eorum, ait: Quid me tentatis, hypocritae? Prima virtus est respondentis, interrogantium mentem cognoscere, et non discipulos, sed tentatores vocare. Hypocrita ergo appellatur, qui aliud est, et aliud simulat, id est, aliud opere agit, et aliud voce praetendit. Ostendite mihi numisma census. At illi obtulerunt ei denarium. Sapientia semper sapienter agit, ut suis potissimum tentatores sermonibus confutentur. Ostendite, inquit, mihi denarium, hoc est, genus nummi, quod pro decem nummis imputabatur, et habebat imaginem Caesaris. 179 Et ait illis Jesus: Cujus est imago haec, et superscriptio? Qui putant interrog
Abbreviated transcription (Latin):
rrspondeat. clitunt .ei. Cesaris. Tũc
as illis. Reddite ergo que sunt ce¬
iaris cesari: et que sunt dei deo. Ce¬
sarem nõ putemus augustum.
led tyberium significari pͥuignũ
eius qui ĩ locum successerat iutri¬
co: sub quo ⁊ passus est dñs. Om̃s
autem reges romani a pͥmo gaio
gsare qui imperium arriꝑuerat
ait reddit᷑e que sunt cesaris cesari¬
dest nummũ tributum ⁊ pecu¬
qiam. ⁊ que sunt dei deo. decimas
pmitias et oblationes ac iustim¬
as sentiamus: quomodo ⁊ ip̃e red¬
didit tribrta ꝑro se ⁊ petro: ⁊ ideoͤ
tdidit que dei sunt. patris faciẽs
noluntatem. Et audientes admi¬
riti sunt. Qui credere debuerant
Atantam sapientiam: mirati
bent qd̃ calliditas eorum insidi¬
endi nõ inuenisset locum. Et re¬
pto co abierunt: infidelitatem¬

Expanded text:
respondeat. Dicunt ei: Caesaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari; et quae sunt Dei Deo. Caesarem non putemus Augustum, sed Tiberium significari privignum ejus, qui in locum successit ipsius, sub quo passus est Dominus. Omnes autem reges Romani a primo Caio Caesare, qui imperium arripuerat,ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum tributum, et pecuniam: et quae sunt Dei Deo, decimas primitias, et oblationes, ac victimas sentiamus: quomodo et ipse reddidit tributa pro se et Petro ; et Deo reddidit quae Dei sunt, Patris faciens voluntatem . Et audientes, mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam, mirati sunt quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et relicto eo, abierunt. Infidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ex darius pͥmo diluculo con¬
surgens: festinus ad locum
leonum ꝑrexit. Appropinqͣnsq la¬
cui. danelem uoce la crimabili ĩcla¬
mauit: et affatus est eum . Dam¬
el serue dei uiuentis: deus tuus cui
tu seruis semꝑ. putas ne ualuit
liberare te a loombus: Et damel
regi hendens: ait. Rex in eternum
iuue. Deus meus misit angelum
suum. et conclusit ora loonum. et nõ
nocuerunt michi.quia coram co
iusticia inuenta est inme: sed et co¬
ram te rex delictum nõ feti. Tunc rex
uehementer gauisus est suꝑ eo: et

Expanded text:
ex primo diluculo consurgens, festinus ad lacum leonum perrexit: Appropinquansque lacui, Danielem voce lacrymabili inclamavit, et affatus est eum: Daniel, serve Dei viventis, Deus tuus, cui tu servis semper, putasne valuit te liberare a leonibus? Et Daniel regi respondens ait: Rex, in aeternum vive: Deus meus misit angelum suum, et conclusit ora leonum, et non nocuerunt mihi: Quia coram eo justitia inventa est in me: sed et coram te, rex, delictum non feci. Tunc rex vehementer gavisus est super eo. et
Abbreviated transcription (Latin):
lencia cogitemus: quia ⁊̃ nullo ab
unitate sua discrepat cumitatis
sempiterni sibi filii sui ẽẽ gẽitorẽ.
Sempiternum est filio: in temꝑałr
a patre esse ꝓgenitum Sempiter¬
num quotꝑ est sp̃ui sancto. sp̃m ẽẽ
prĩs ⁊ filii: ut numqͣm pr̃ sine filio.

Expanded text:
lii cogitemus: quia in nullo ab unitate sua discrepat divinae TrPatri, coaeterni sibi Filii esse genitorem. Sempiternum est Filio, intemporaliter a Patre esse num quoque est Spiritui sancto, Spiritum esse Patris et Filii: ut numquam Pater sine Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
peccauerunt et egent głia
dei: istificati gratis ꝑ gr̃am ip¬
sius. Qui ⁊ iterum mestima.¬
bilem euisdem gr̃e magnitudi¬
nem cõmendans ait ⁊ ubi aũt
abundauit peccatum suꝑabũ¬
dauit gr̃a: quia nimirum qn¬
to grauiorem dñs ĩ electis suis
peccatoꝵ languorem curauit.
tanto ampliorem cunctis gr̃e
medentis potentiam monstra¬
uit. Unde et ex lestione eungłi¬
ca audiuimus. q sedentem ĩ
theloneo math̾m ac tempora¬
lib curis intentum. repente
discipulum fecit. Quem etiam
ꝓficientib eiuisdẽ gr̃e incremẽ¬
tis: de cõmuni discipuloꝵ nu¬
mero ad apłatus gradum pro¬

Expanded text:
peccaverunt et egent gloria Dei. Iustificati gratis per gratiam ipsius. Qui iterum inestimabilem eiusdem gratiae magnitudinem commendans, ait: Ubi autem habundavit peccatum, superhabundavit gratia, quia nimirum quanto graviorem Dominus in electis suis pecctanto ampliorem cunctis gratiae medentis potentiam monstravit. Unde et ex lectione evangelica audivimus quia sedentem in telonio Matthaeum, ac temporalibus curis intentum, repente ario discipulum fecit: quem etiam proficientibus ejusdem gratiae incrementis, de communi discipulorum numero ad apostolatus gradum pro
Abbreviated transcription (Latin):
ad qnͣtam dñs arcem iu¬
fticie matheum quem de pu¬
blicanis astib clegit ut spem
remissionis peccatorib amphi¬
aret adduxerit. Qualis nã¬
ꝙ sit factus ip̃e apostolorum
numerus cui insertus est de¬
cet: docet ⁊ ip̃a gens ethiopũ
quam de finib terre ultimmis
ad sc̃e eccłit societatem pre¬
dicando conuertit: ablutam¬
q fonte baptismatis de fusca
formosam reddidit ⁊ quia in¬
ciorum ingredine oxuit. ac
uirtutum decorauit ornatu
docet ip̃m eissiglium ĩ quo se¬
hendo noui testamenti. consetra¬
ut exordiũ. Cui speciali priuile¬
nodonatum est: ut dominice ĩ¬
amationis mysteria. que cũcti
a scło ꝓphete uentura precine¬
bnt. ipse primus om̃ium iam
acta descripserit: et credentib le¬
rnda transmiserit: qd̾ uidelicet
amngłium ad edificandã fidem ec¬
ltnc primitiue. q̃ ex hebreorum
manme popło collesta est hebreo

Expanded text:
ad quantam Dominus arcem justitiae Matthaeum, quem de publicanis actibus elegit, ut spem remissionis peccatoribus ampliaret, advexerit. Qualis namque sit factus, ipse apostolorum numerus cui insertus est, docet: docet et ipsa gens Aethiopum, quam de finibus terrae ultimis ad sanctae Ecclesiae societatem praedicando convertit, ablutamque fonte baptismatis, de fusca formosam reddidit, quia vitiorum nigredinem exuit, ac virtutum decoravit ornatu: docet ipsum Evangelium, in quo scribendo Novi Testamenti consecravit exordium, cui speciali privilegio donatum est ut dominicae incarnationis mysteria, quae cuncti a saeculo prophetae futura praecinebant, ipse primus omnium jam facta descripserit, et credentibus legenda transmiserit. Quod, videlicet, Evangelium ad aedificandam fidem Ecclesiae primitivae, quae ex Hebraeorum maxime populo collecta
Abbreviated transcription (Latin):
añt ꝑ orbem eccłia. et gretis ac bar¬
dans ĩ ciusdem fider unitatẽ con¬
inentib: curauerunt presules
delium. ut idem etiam ĩ grecũ
um: quomodo etiam marci. lu
e⁊ iohannis eunͣgłia. q̃ deincep̾
reta lingua ediderunt. mox ĩ
atinum tranffudere sermonẽ.
matinus hec om̃s ꝑ orbem na¬
iones legere ⁊ intelligere pos¬
sent. pecies firmanienti super¬

Expanded text:
 orbem Ecclesia, et Graecis ac Barbaris in ejusdem fidei unitatem confluentibus, curaverunt praesules fidelium, ut idem etiam  Al. add.um: quomodo etiam Marci, Lucae et Joannis Evangelia, quae deinceps Graeca lingua ediderunt, mox in Latinum transfudere sermonem, quatenus haec omnes per orbem nationes legere et intelligere possent.
Abbreviated transcription (Latin):
extum lectionis eu̾ngłice
dum largis nacare. S querendũ
prius est an hec apud matheum
ipsa sit lestio: que apud lucam s
appellatione cene describitur. Et qͥ¬
dem sunt nõ nulla que fibi disso¬
na ẽẽ iudeantur: quia hic pran¬
dium. illio cena memoratur. Hic
qui ad nuptias nõ dignis uestib
intrauit repulsus est: illic nullus
qui intrasse dicitur. repulsus ẽe
ꝑhibetur. Qua exre recte colligit᷑
qd̃ et hic ꝓ nuptias presens ecclia᷑
et illic ꝑ cenam eternum ⁊ ulti¬
mum conuiuium designatur: qr
et hanc nõnulli exituri intrant᷑
et ad illd̾ quisquis semel intraue¬
rit ulterius non exibit. At fiquis
forte contendat hanc eandem ẽẽ le¬
ctionem: ego melius puto salua
fide alieno intellectui cedere. qͣm
cõtentionib deseriure: qͣm̃ ⁊ in
telligi congrue forsitan potest. qr
de proiesto eo qui cum nuptiali
ueste non uenerat qd̃ lucas ta¬
cuit. matheus dixit. Qd̃ uero ꝑ

Expanded text:
extum lectionis evangelicaendum largius vacare. Sed quaerendum prius est an haec apud Matthaeum ipsa sit lectio quae apud Lucam sub appellatione coenae describitur . Et quidem sunt nonnulla quae sibi dissona esse videntur, quia hic prandium, illic coena memoratur; hic qui ad nuptias non dignis vestibus intravit repulsus est, illic nullus qui intrasse dicitur repulsus esse perhibetur. Qua ex re recte colligitur quod et hic per nuptias praesens Ecclesia, et illic per coenam aeternum et ultimum convivium designatur, quia et hanc nonnulli exituri intrant, et ad illud quisquis semel intraverit ulterius non exibit. At si quis forte contendat hanc eamdem esse lectionem, ego melius puto, salva fide, alieno intellectui cedere, quam contentionibus deservire, quoniam et telligi congrue forsitan potest quia de projecto eo qui cum nuptiali veste non venerat quod Lucas tacuit Matthaeus dixit. Quod vero
Abbreviated transcription (Latin):
seis: et qui non sunt de filus isrł
Horum filios qui remanserant in
terra: quos .s. non potuerant filii
ifrł ext̾minare: fecit salomon tri¬
butarios usq ad diem hanc. De
filiis aũt ifrł non constituit salo¬
mon seruire quemq̃: s erant ui¬
ri bellatores. et ministri eius. ⁊ pͥnci

Expanded text:
seis qui non sunt de filiis Israhel seis qui non sunt de filiis Israhel horum filios qui remanserant in terra quos scilicet non potuerant filii Israhel exterminare fecit Salomon tributarios usque ad diem hanc de filiis autem Israhel non constituit Salomon servire quemquam sed erant viri bellatores et ministri eiu
Abbreviated transcription (Latin):
gressusq est hyram de tyro:
ut uideret oppida que decerat
ei salomon. ⁊ nõ placuerunt ei Et
ait. Hectine sunt cuutates quas
declisti mͥ frater: Et appellauit eas
t̾ram chabul: usq ĩ diem hanc Mi¬
centum uiginti talenta auri. Hec
est summa expensarꝵ: qͣm obtu¬
lit rex salomon ad edificandam
domũ domini. et domum suam: ⁊
mello. et murum ierłm. et eser. et
mageddo. et gazer. Phara rex egy¬
ꝑti ascendit ⁊ cepit gazer: succeͣ¬
ditq eam igni: et cananeum qͥ
hĩtabat in ciuitate interfecit ⁊ de¬
dit eam ĩ dotem filie sue uxori sa
salomon gazer. et bechoron
inferiorem: et ballath. et palmi¬
ram in t̾ram solitudinis: et om̃s
uicos qui ad se ꝑtinebant. ⁊ erãt
absq muro muniuit: et ciuitates
curruum. et ciuitates equitum ÷ͣ¬
et quodcũq ei placuit ut edificarz
ĩ ierłm. et in libano: et in om̃i t̾¬
ra potestatis sue. Uniu̾sum ppłm
qui remanserat de amorreis. et
etheis. et pherezeis. et eueis. ⁊ iebu¬

Expanded text:
gressusque est Hiram de Tyro ut videret oppida quae dederat ei Salomon et non placuerunt ei et ait haecine sunt civitates quas dedisti mihi frater et appellavit eas terram Chabul usque in diem hanc micentum viginti talenta auri haec est summa expensarum quam obtulit rex Salomon ad aedificandam domum Domini et domum suam et Mello et murum Hierusalem et Eser et Mageddo et Gazer Pharao rex Aegypti ascendit et cepit Gazer succenditque eam igni et Chananeum qui habitabat in civitate interfecit et dedit eam in dote filiae suae uxori Salomonis Salomon Gazer et Bethoron inferiorem et Baalath et Palmyram in terra solitudinis et omnes vicos qui ad se pertinebant et erant absque muro munivit et civitates curruum et civitates equitum et quodcumque ei placuit ut aedificaret in Hierusalem et in Libano et in omni terra potestatis suae universum populum qui remanserat de Amorreis et Hettheis et Ferezeis et Eveis et Iebu
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Canta ac talis est cliuine¬
scripture sublimitas. ut nõ so¬
lum uerba que a scĩs uł ab ip¬
so domino dicta referuntur. s
etiam circunstantia rerum que
sim plicider posita uidetur. spiri¬
talib sit plena mysteriis.

Expanded text:
etc. Tanta ac talis est Scripturae sublimitas, ut non solum verba, quae a sanctis vel ab ipso Domino dicta referuntur, sed etiam circumstantia rerum, quae simpliciter posita videntur, spiritualibus sint plena mysteriis.
Abbreviated transcription (Latin):
Di non bauilat crucem suã
⁊ ueuit post me. non potest
meꝰ ẽẽ discipulꝰ. Ciux quippe a cru¬
ciatu dicitur. Et duobz modis cru¬
cem donui bauilamꝰ. cum aut ꝑ
abstinentiã caruẽ afficuꝰ. aut per
cõpassionẽ ꝓrum. necessitatẽ illiꝰ
nrãm putaunus. Qui eĩ dolorẽ ex¬
hibet in aliena necessitate. crucem
portat in mente. Sciẽdum uero est.
qd̃ sunt ñ nulli qui carius abstinẽ¬
ciam nõ ꝓdeo. s pro in am glĩa ex¬
lubent. Et st̾ pleriqz qui cõpassionẽ
proximo ñ sp̃ũaliter. s carnalit̾ ĩ
pendunt. ut ei ñ ad uirtutẽ. sed qiͣ
nuiserando ad culpas faueãt. Hic
itaq crucẽ quidẽ uident ferre. sed
dũm ñ secunt. Unde recte hec ead̾
ueritas dicit. Qui ñ baiulat crucẽ

Expanded text:
i non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. Crux quippe a cruciatu dicitur. Et duobus modis crucem Domini bajulamus, cum aut per abstinentiam carnem afficimus, aut per compassionem proximi necessitatem illius nostram putamus. Qui enim dolorem exhibet in aliena necessitate, crucem portat in mente. Sciendum vero est quod sunt nonnulli qui carnis abstinentiam non pro Deo, sed pro inani gloria exhibent. Et sunt plerique qui compassionem proximo pendunt, ut ei non ad virtutem, sed quasi miserando ad culpas faveant. Hi itaque crucem quidem videntur ferre, sed Dominum non sequuntur. Unde et recte haec eadem Veritas dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Am si placet inspiciamus
paulum mane rapientem: ad
uesperum escas diuidentem.
Mane et uesperum posita fũt
pro eo: ac si diceretur prius et
postea. Sic ergo accipiamus.
Prius rapiet: postea diidet es¬
cas. Attende raptorem. Saulꝰ
aũt sicut actus apostolorumit¬
stantur. acceꝑtis litteris a prn¬
cipib sacerdotum ut ubicunꝙ
inueniret uie dei sestatores at¬
traheret. et adduceret utiq pi¬
mendos: ibat spirans ⁊ anhelẽs
cedes. Hic est ille m ane rapiens
Nam et quando lapidatus cst
stephanus pͥmus martyr pro
nomine xp̃i ⁊ euidentius ade¬
rat et saulus: et sic aderat la¬
pidantib. ut nõ ei sufficeret.
s tantum sius manib lapi¬
daret. Ut enim esset in om̃ib
lapidantium manib. ip̃e orũ¬
uin uestimenta seruabat ma¬
gis seuieus onmnes ad iuuando:
quam sius manib lapidando.

Expanded text:
am, si placet, inspiciamus illum mane rapientem, ad vesperum escas dividentem. Mane et vesperum posita sunt pro eo ac si diceretur, Prius et postea. Sic ergo accipiamus, Prius rapiet, postea dividet escas. Attendite raptorem: Saulus, inquit, sicut Actus Apostolorum testantur, acceptis litteris a principibus sacerdotum, ut ubicumque inveniret viae Dei sectatores, attraheret et adduceret, utique puniendos, ibat spirans et anhelans coedes. Hic est ille mane rapiens. Nam et quando lapidatus est Stephanus primus martyr pro nomine Christi, evidentius aderat et Saulus. Et sic aderat lapidantibus, ut non ei sufficeret si tantum suis manibus lapidaret. Ut enim esset in omnium lapidantium manibus, ipse omnium vestimenta servabat, magis saeviens omnes adjuvando, quam suis manibus lapidando
Abbreviated transcription (Latin):
apostoli auduumus.
bmmo per apostolũ
uerba xp̃i loquentis
in illo. quem de ꝑse¬
cutore predicatorem fecit. ꝑ cuti¬
ens ⁊ sanans. occidens ⁊ iuiuifi¬
cans: occisus agnus a lupis:
et faciens agnos de lupis. Pre¬
dictum cnĩ erat ĩ preclara ꝓphe¬
tia cum iacob sanctus patri¬
archa bene diceret filios suos
presentes ⁊ tangens. funo¬
ra prospicient: predictum eꝰ¬
rat qd̾ in paulo contigit. Erat
cnim paulus sicut ip̃se testa¬
tur: de tribu beniamin. Cum
autem iacob benecdicens filios
suos uenisset ad benedicend ũ¬
beniaim: ait de illo. Betia.¬
mi lupus rapax.Quid ergo:
Si lupus rapax: semper rapax
Abut. Sed quid: Manera piet:
id uesperum diuuidet escas. Hoc
in apostolo paulo completum ẽ.
quia et de illo predictum erat

Expanded text:
Apostoli audivimus, imo per Apostolum verba Christi loquentis in illo, quem de persecutore praedicatorem fecit, percutiens et sanans, occidens et vivificans; occisus agnus a lupis, et faciens agnos de lupis. Praedictum erat in praeclara prophetia, cum Jacob sanctus patriarcha benediceret filios suos, praesentes tangens, futura prospiciens, praedictum erat quod in Paulo contigit. Erat enim Paulus, sicut ipse testatur, de tribu Benjamin . Cum autem Jacob benedicens filios suos venisset ad Benjamin benedicendum, ait de illo: Benjamin lupus rapax. Quid ergo? Si lupus rapax, semper rapax? Absit. Sed quid? Mane rapiet, ad vesperum dividet escas . Hoc in apostolo Paulo completum est, quia et de illo praedictum erat
Abbreviated transcription (Latin):
Noce xp̃i de celo ꝑstratus. ⁊ accipi¬
ens desuper interdictum scuien¬
ditecidit in facĩem sua ii prus¬
Arnendus. deinde erigendus :¬
ius ꝑcutiendus. postea sanandꝰ¬
suonenim ĩ illo xp̃c postea uiu̾et:¬

Expanded text:
Christi de coelo prostratus, et accipiens desuper interdictum jam saeviendi, cecidit in faciem suam; prius prosternendus, postea erigendus; prius percutiendus, postea sanandus: non enim in illo postea Christ
Abbreviated transcription (Latin):
somnioꝵ. et ostensio sccirtoꝵ. ac
solutio ligatorum inuente sunt ĩ eo
hoc est in daniele: cui rexnomẽ im
posuit balthasar. Nunc itaq dam¬
el uocetur: ⁊ int̾pretationem nar
Gitur introductus Leĩs ui rabit.¬
est damel coram rege ⁊d quem pre¬
fatus rex ait. Tu es damel de filuis
captiuitatis uide: quem adouxit
trogressi sunt ĩ conspectu meo sapi¬
entes magi. ut scripturam hanc
legerent. et interpretatõnem eiul
indicarent michi: et nequiuerũt
sensum sermonis huiꝰ edicere mͥ.
Porro ego audiui de te qd̾ possis ob¬
scura int̾pretari: ⁊ ligata dissolu̾e
Si ergo uales scripturam legere ⁊

Expanded text:
somniorum, et ostensio secretorum, ac somniorum, et ostensio secretorum, ac solutio ligatorum, inventae sunt in eo, hoc est in Daniele: cui rex posuit nomen Baltassar, Nunc itaque Daniel vocetur, et interpretationem narrabit. Igitur introductus est Daniel coram rege. Ad quem praefatus rex ait: Tu es Daniel de filiis captivitatis Judae, quem adduxit trogressi sunt in conspectu meo sapientes magi, ut scripturam hanc legerent, et interpretationem ejus indicarent mihi: et nequiverunt sensum sermonis hujus edicere. Porro ego audivi de te, quod possis obscura interpretari, et ligata dissolvere: Si
Abbreviated transcription (Latin):
se inuicem collidebantur. Lcĩs.¬
xclamauit rex fortiter: ut ĩ¬
troducerent magos chaldeo
et araspices: et proloquens rexait
sapientib babylonis. Quicumq
legerit scripturam hanc. et int̃pre¬
tationem eius manifestam michi
fecerit: purpura uestictur. et torã
auream h̾ebit in collo: et tercius in
regno meo erit. Tunc ingressi om̃s
sapientes rogis. nõ potuerunt nec¬
scripturam legere: nec interp̾tatio¬
nem indicare regi. Unde rex baltha¬
sar satis conturbatus est. et uult᷑
illius ĩmutatus est: s et optima¬
tes eius conturbabantur. R egina
aũt pro re que acciderat regi. et opti¬
matib eius. domũ conuiui ingres¬
sa est: et ꝓloquens ait. Rex in eter¬
num uiue. Non te conturbent cogi
sciencia ⁊ sapiencia inuente sunt
in eo. Nam et rex nabuthodonosor
pater tuus pͥncipem magorum. et¬
incantatoꝵ chaldeorum et aruspi¬
cum constituit eum. pr̃ in quam
tuus o rex: quia sp̃c amplior ⁊ pru¬
dencia intelligencia ꝙ incerp̾tatio

Expanded text:
se invicem collidebantur. Exclamavit itaque rex fortiter, ut introducerent magos, Chaldaeos, et aruspices. Et proloquens rex ait sapientibus Babylonis: Quicumque legerit scripturam hanc, et interpretationem ejus manifestam mihi fecerit, Purpura vestietur, et torquem auream habebit in collo, et tertius in regno meo erit. Tunc ingressi omnes sapientes regis, non potuerunt scripturam legere, nec interpretationem indicare regi. Unde rex Baltassar satis conturbatus est, et vultus illius immutatus est: sed et optimates ejus turbabantur. Regina autem, pro re quae acciderat regi, et optimatibus ejus, domum convivii ingressa est: Et proloquens ait: Rex, in aeternum vive: non te conturbent cogitscientia et sapientia inventae sunt in eo: Nam et rex Nabuchodonosor pater tuus, principem magorum, incantatorum, Chaldaeorum, et aruspicum constituit eum, pater, inquam, tuus, o rex: Quia spiritus amplior, et prudentia, intelligentiaque, interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
ream circa collum tuum hẽbis: et
tercius ĩ regno meo pͥnceps eris. Ad
que Rendens damel: ait corain re¬
ge. Munera tua sint tibi: et dona
domus tue alteri da: scripturã aũt
legan tibi rex. et interp̃tationem
eius oftendam tͥ. O rex. deus altis¬
simus regnum ⁊ magnificenciã
et głam et honorem declit nabu¬
chodonosor pr̃i tuo: et ꝓpter mag¬
inficentiam qm dederat ei. uniuer¬
si ppłi trib et lingue trae bant et
metuebant eum. Quos uolebat ĩ¬
terficiebat: et quos uolebat ꝑcuci¬
ebat: quos uolebat exaltabat: et
quos uolebat humiliabat łe. u

Expanded text:
tuum habebis, et tertius in regno meo princeps eris. Ad quae respondens Daniel, ait coram rege: Munera tua sint tibi, et dona domus tuae alteri da: Scripturam autem legam tibi, rex, et interpretationem ejus ostendam tibi. O rex, Deus altissimus, regnum et magnificentiam, et gloriam et honorem dedit Nabuchodonosor patri tuo. Et propter magnificentiam quam dederat ei, universi populi, tribus, et linguae, tremebant et metuebant eum: Quos volebat, interficiebat: et quos volebat, percutiebat: Quos volebat, exaltabat: et quos volebat, humiliabat.
Abbreviated transcription (Latin):
emo sit uidas in mensa.
hoc sacrificium cibus
spiritualis est. Nam sicut cor¬
poralis cibꝰ aum uentrem in¬
uenerit aduersis humoribus
occupatum. ampliꝰ ledit. ma¬
gis nocet. ⁊ nullum prãt auxi¬
lium. ita ⁊ iste spiritualis cibꝰ
si aliqueni repperit maliginta¬
te pollutum. magis eum ꝑdet
non sua natura. s accipientis
uicio. pura igitur mens in oĩbr.
pura cogitacio. qr ⁊ sacrificium
purum ẽ. sctãm auimã p̾paremꝰ.
Et hoc nõ multo tp̃e. s uno cor¬
rigitur die. Nam si tibi contra
inimicum tuum dolor ẽ. solue
iram. inimicicias laxa. ut re¬
mediuns de meusa ꝑcipias.
Ad sanctum ac terribile sacri¬
ficium ꝓperas. erubesce oblõnis
Et cur occisꝰ est uideamus.
te coustituat angłoꝵ. et deo
societ habeti oĩ potestatẽ .R.¬

Expanded text:
emo sit Judas in mensa. Hoc sacrificium cibus est spiritualis, nam sicut corporalis cibus cum ventrem invenerit adversis humoribus occupatum amplius laedit, magis nocet, nullum praestat auxilium, ita est iste spiritualis cibus, si aliquem repererit malignitate pollutum, magis eum perdit, non sua natura, sed accipientis ex vitio. Pura igitur mens in omnibus, pura cogitatio, quia et sacrificium purum est. Sanctam animam praeparemus. Ex hoc non multo tempore, sed una corrigitur die. Nam si tibi contra inimicum tuum dolor est, solve iras, inimicitias laxa, ut remedium de mensa percipias. Ad sanctum ac terribile sacrificium properas? Erubesce oblationiet cur occisus est videamus. te constituat angelorum, ut Deo societ habenti omnium potestatem.
Abbreviated transcription (Latin):
pe. homini ⁊ rectitudo uiciis de¬
betur ÷ ut in uno eodemq homi¬
ne et cdiligamus bonum quod
factus est. et ꝑ sequamur ma¬
la que fecit: ne dum culpas in¬
caute remittimus ⁊ non iam
ꝑ caritatem compati. s ꝑ negl¬
gentian condescenclisse uidea

Expanded text:
pe homini, et rectitudo vitiis depe homini, et rectitudo vitiis debetur, ut in uno eodemque homine et diligamus bonum quod factum est et persequamur mala que fecit, ne, dum culpas incaute remittimus, non iam per caritatem compati, sed per negligentiam condescendisse videa
Abbreviated transcription (Latin):
lerumq fit. ut qd causa dei
agi creclitur: ꝓ solis hũa¬
nis fauorib agatur. Qd̃ bene
symon ille significat: qui ĩuen¬
tus in itinere. crucem dm̃cam
ĩ angariam portabat Alien a
nanqz onera ĩ angaria portan¬
tur: qͣndo ꝑ uanitatis studium
aliquid geritur. Qui ergo ꝑ sy¬
monem designantur. nisi absti¬
uentes ⁊ arrogantes : qui per
abstinentiam quidem carnem
afficiunt. s fructum abstinen¬
cie interius nõ requirunt: Cru¬
cem ergo dñi in angariam symor
portat: quia cũ ad opus bonum
ex bona uoluntate non ducitur.
rem iusti sine frustu peccator o¬
peratur. Unde ⁊isdem symon cru¬
cem portat. s nõ moritur: quia
abstinentes ⁊ arrogantes ꝑ ab¬
stinentiam quidem corpus affi.¬
ciunt ÷ s per desiderium głe mũ¬
do uiuunt. Compassionem uero
animi plerumq latenter obsidet
pietas falsa: ut hanc nõ nũqm
usq ad condescendendum uiciis
ꝑtrahat: dum ad culpas quisq
non debeat compassionem exer¬
cero. s zelum. Compassio quip

Expanded text:
lerumque fit ut hoc quod causa Dei agi creditur pro solis humanis favoribus agatur. Quod bene Simon ille significat, qui, inventus in itinere , crucem dominicam in angaria 1589 portat. Aliena quippe onera in angaria portantur, quando per vanitatis studium aliquid geritur. Qui ergo per Simonem designantur, nisi abstinentes et arrogantes? Qui per abstinentiam quidem carnem afficiunt, sed fructum abstinentiae interius non requirunt. Crucem ergo Domini in angaria Simon portat, quia cum ad opus bonum ex bona voluntate non ducitur, rem justi sine fructu peccator operatur. Unde idem Simon crucem portat, sed non moritur, quia abstinentes et arrogantes per abstinentiam quidem corpus afficiunt, sed per desiderium gloriae mundo vivunt. Compassionem vero animi plerumque latenter obsidet pietas falsa, ut hanc nonnunquam usque ad condescendendum vitiis pertrahat, cum ad culpas quisque non debeat compassionem exercere, sed zelum. Compas