comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliter hic hypotheticus syllogis m
enascitur: sinon ẽ. ex altatũ cormeũ
neq elati sunt oculimei: a suꝑbia scili¬
c& reddor alienus. At tam̃non . ẽ ex¬
altatum cormeum. neq elatisunt oculi
mei: a suꝑbia igitur reddor alienus.
Nunc reliqua ꝑscrutemur: Psalmus hic:
humilitatem quidem predicat. tẽpe¬
rantiam doc&. patientiam mon&: Sed
cum ꝓph&a negat uitiosa : confitetur
omnino laudanda quae figura dicitur
anastrophe. quando respuendo contra¬
riam pastẽ illa uult intellegi quae monita
diuina iusserunt. Dicit enim non. ẽbex¬
altatum cormeum: quod factũ ẽ apha¬
raone quando p̃sumens innumero sitate
gentis suae. hebrȩos deuotissimos ꝑmor
sen totiens ꝓhibitus crudeliter affligebat
sequitur Neq elatisunt oculimei Elatis
oculi diuitis illius : quun euugło legituꝵ
horrea sua parua cogitans se destruere
& ad copiam congrogandim ingentia sua¬
fabricare uoluisse. Addidit neq ambu¬
laui inmagnis. Ambulauit in magnis

Expanded text:
syllogismus enascitur. Si non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei, a superbia scilicet reddor alienus; attamen non est exaltatum cor meum, neque elati sunt oculi mei: a superbia igitur reddor alienus. Nunc reliqua perscrutemur. Psalmus hic humilitatem quidem praedicat, temperantiam docet, patientiam monet. Sed cum propheta negat vitiosa, confitetur omnino laudanda. Quae figura dicitur anastrophe, quando respuendo contrariam partem, illa vult intelligi quae monita divina jusserunt. Dicet enim non esse exaltatum cor suum, quod factum est a Pharaone, quando praesumens in numerositate gentis suae, Hebraeos devotissimos per Moysen toties prohibitus, crudeliter affligebat. Sequitur, neque elati sunt oculi mei. Elati sunt oculi divitis illius qui in Evangelio legitur horrea sua parva cogitasse destruere, et ad copiam congregandam ingentia fabricare voluisse. Addidit, neque ambulavi in magnis. Ambulavit in magnis
Abbreviated transcription (Latin):
sct oftendit ł psesunt iniquitates
quas superius nolebat intendi Qñ sẽ
Ac fuis sent respectȩ : redim nullaren
iftr potuis s&. Siue ut quidam dies illu
uol ueunt  ⁊ edomptioisi eepusillũ
sonificatur. quando in sinere sccula

Expanded text:
set, ostendit. Ipsae sunt iniquitates set, ostendit. Ipsae sunt iniquitates quas superius nolebat intendi: quoniam si illae fuissent respectae, redimi nullatenus iste potuisset. Sive ut quidam dicere voluerunt redemptio Israel tempus illud s
Abbreviated transcription (Latin):
quia apud dñm miseri cordia & copiosa
Apud eum redemptio Red dita est cau¬
sa mirabilis quare israhel debiuss&
sperare in dño: quia incius manu miseri¬
cordia est. quae potest experuerso iustũ
facere ex inbecillo in mortalem. excar¬
neoq angelis similem. Hocenim ille
denobis consueuit ostendere: ad quod
humana natura ꝑse non potest ꝑuenire
Addidit &iam: copiosa redemptio:
ut pr&iosus ille sanguis tanta fuerit
ub̾ tate ditis simꝰ: quatenus totius
mundi peccata redimer&: & uelut
quodam diluuio salutari orbem ter¬
rarum a suis sordib expia roo
Versus atem duos ideo inunopo sum
quia sic sibi copulati sunt. ut mutua
coniunctione declarentur. &rꝑse
llequem superius dixerat inisc quidi¬
dem atque copiosum: hiciam quiost
faccurus oendttur. Redemtt paci siedi
sanguisio ptioso sanguis quipurificũ
non cruerat quinon maculat sedemũ¬
curi dutar: ipse redenit : nullã possi¬
bilitatem in homine ut euadere potuis¬

Expanded text:
Quia apud Dominum misericordia, et copiosa Quia apud Dominum misericordia, et copiosa apud eum redemptio. Reddita est causa mirabilis quare Israel debuisset sperare in Domino: quia in ejus manu misericordia est, quae potest ex perverso justum facere, ex imbecillo immortalem, ex carneo angelis similem. Hoc enim ille de nobis consuevit ostendere, ad quod humana natura per se non potest pervenire. Addidit etiam, copiosa redemptio, ut pretiosus ille sanguis tanta fuerit ubertate ditissimus, quatenus totius mundi peccata redimeret; et velut quodam diluvio salutari orbem terrarum a suis sordibus expiaret. Versus autem duos ideo in uno posuimus, quia sic sibi copulati sunt, ut mutua conjunctione declarentur. Vers. ejus. Ille quem superius dixerat misericordem atque copiosum, hic jam quid sit facturus ostenditur. Redimet itaque Israel sanguine pretioso: sanguis qui purificat non cruentat, qui non maculat sed emuncum dicitur, ipse redimet, nullam possibilitatem in homine ut evadere potuis
Abbreviated transcription (Latin):
uierat in principio apuddm̃ : qđ ultimis
tẽporib demaria uirgne in carnatio¬
nẽ sumens ꝓpt̾ interitũ generis hu¬
mani auferendum nasci elignatus ẽ.
que ad nocte spep&iino
copiosa a Pudcum ꝵ edeptio
xpletis sub omni decore principiis :
ad conclusionem psalmi l&issimue¬
nit: nam securus desuis delictis redditꝰ:
iam populis p̃dicat ut ꝑ uniuersam uitã
Indño xp̃o debeant sperare. quia ełȩ
suȩ molestis simas passio nes in ȩterna
potest gaudia commutare Custo¬
diamatutina est. manifestatio illa
dnĩ saluatoris quando sepulchrum
cus todientibus iudȩis resumpti corpo¬
risueritate surrexit. Noctem uero
significat huius saeculi terminum. ut
usq ad mundi finem inspednĩ debeat
un uersalis ecdesia perdurare. Seddũ
hoc israheli generaliter dicitur. unus¬
quisq fidelissimus define proprio com¬
monetur. Et considera qđidixit a custo¬
dia ut ab aduentudnĩ eius manifestato
nomine. amplius debeat oboediri. sequit̃

Expanded text:
principio apud Deum ; quod ultimis temporibus de Maria Virgine incarnationem sumens, propter interitum generis humani auferendum, nasci dignatum est.que ad noctem speret copiosa apud eum redemptio. Explicitis sub omni decore principiis, ad conclusionem psalmi laetissimus venit. Nam securus de suis delictis redditus, jam populis praedicat, ut per universam vitam in Domino Christo debeant sperare, quia Ecclesiae suae molestissimas passiones in aeterna potest gaudia commutare. Custodia matutina est manifestatio illa Domini Salvatoris, quando sepulcrum custodientibus Judaeis resumpti corporis veritate surrexit. Noctem vero significat hujus saeculi terminum, ut usque ad mundi finem in spe Domini debeat universalis Ecclesia perdurare. Sed dum hoc Israeli generaliter dicitur, unusquisque fidelissimus de fine proprio commonetur. Et considera quia dixit: A custodia, ut ab adventu Domini ejus manifestato nomine amplius debeat obediri. Sequitur,
Abbreviated transcription (Latin):
torem & ꝑ fectorẽ rerum in nr̃am ꝑnitiẽ
praȩt̃ mittere uideam᷑ meminerim autẽ
hunc & alterũ uersũ : sub argum̃todictos
quod dicitur a necessarium. Necessaria
quippe.ẽ. dñi aedificatio: sinequo nihil
boni ad culm ꝑ fectionis adducitur

Expanded text:
torem et Perfectorem rerum in nostram perniciem torem et Perfectorem rerum in nostram perniciem praetermittere videamur. Meminerimus autem hunc et alterum versum sub argumento dictos quod dicitur a necessario. Necessaria quippe est Domini aedificatio, sine quo nihil boni ad culmen perfectionis adducitur
Abbreviated transcription (Latin):
completus nouites tam̃tigratiam prȩuidiss&
neaut sibi autalus detanto munere forsi¬
tan subriper& ꝑnitiosa prȩsũptio: primo
ingres sudoc& sanctissimos uiros nequis
ꝓprus uirib aliquidboni applicare conten¬
dat : cũ om̃a indiuina potestatesint posita
N ec p̃currere qͥ suelit tẽp̃: qđ intellegit
dñi ordinatione dispositũ. Scđo modo de
INUA NŨ LABORAUERUNT QUIE¬
DIFICANTEAM
lanum ẽ. ad quosdam aedificitores
psalmistã loqui : sed ñ .ẽ. dignum uttre¬
damꝰ hoc destructorib cim̃toꝵ aut saxoꝵ
quadratariis dictum. Sed illos potius ae¬
dificatores debem accipere quiunũ quẽq
xp̃ianũ ueritate fidei fabricare c̃tendunt
Vos enim estis tẽplũ dĩ: & sp̃s dĩ habitat
in uob. Sedistos si homines suis uirib: aedi¬
ficare contendunt : laborare uidentur
inuacuũ : nisi gratia dñi don& uerissime
Debemꝰ enim adhȩc facienda studium
cõmodare. sedita ut dñm credamꝰ posse
ꝑ ficere : neuanis p̃sũptionib clusi. auc¬

Expanded text:
completus Novi Testamenti gratiam praevidisset, ne aut sibi aut aliis de tanto munere forsitan surriperet perniciosa praesumptio, primo ingressu docet sanctissimos viros, ne quis propriis viribus aliquid boni applicare contendat, cum omnia in divina potestate sint posita: nec praecurrere quis velit tempus, quod intelligit Domini ordinatione dispositum. Secundo modo de in vanum laboraverunt aedificantes eam. Planum est ad quosdam aedificatores Psalmistam loqui; sed non est dignum ut credamus hoc de structoribus caementorum, aut saxorum quadratariis dictum; sed illos potius aedificatores debemus accipere, qui unumquemque Christianum veritate fidei fabricare contendunt. Vos enim estis templum Dei, et Spiritus Dei habitat in vobis . Sed si isti homines suis viribus aedificare contendunt, laborare videntur in vacuum, nisi gratia Domini donet 442 verissimae Debemus enim ad haec facienda studium commodare, sed ita ut Dominum credamus posse perficere, ne vanis praesumptionibus elusi, Auc
Abbreviated transcription (Latin):
nisiqui xp̃i membra. eẽ. meruer̃
Qua ꝓpter sicut hunc mirabilem
ascensum corde respexim: ita nunc
psalmi altitudinem sollicita m̃te
tractemus DIUISIO ꝑSALMI
Propheta metuens a matere quod
tenebat. cautusex ipsa paste quȩ
creuerat primo ingres su ꝑ seuerantiã
p̃cum deuotus ex sequitur : ut sus¬
cepta munera diuino p̃mio contine¬
r&. Scđo dm̃ dep̃catur. utdon& ei
miscđam qui instigatione diaboli
ab in sultantib multa patiebat᷑ adũsa:
utquem consortio suo maculare non

Expanded text:
nisi qui Christi membra esse meruerunt. nisi qui Christi membra esse meruerunt. Quapropter sicut hunc mirabilem ascensum corde respeximus, ita nunc psalmi altitudinem sollicita mente tractemus. Divisio psalmi. Propheta metuens amittere quod tenebat, et cautus ex ipsa parte qua creverat, primo ingressu perseverantiam precum devotus exsequitur, ut suscepta munera divino praemio contineret. Secundo Dominum deprecatur, ut donet ei misericordiam; quia instigatione diaboli ab insultantibus multa patiebatur adversa; ut quem consortio suo maculare non
Abbreviated transcription (Latin):
Qtio gradu caritatis uerba pro¬
fuderit. & in ꝓfec tueius prestante
dño gaudeamus. Quantũ enim
scõrum ascendendo ꝓficit tantũ
altiora & dulciora uer ba deꝓmit¬
CADTICUCO GRADuum
ib& respicere quem ad modum
proph&alis astensus iste ꝓficiax.
& paulatim altiora petens indicia nob
suae ꝓfectionis ostendat Nam qui
prius admontes oculos leuauit.
nunc ad ipsum dñm lumina suicor¬
dis erexit: ut quispiritalib gressib:
celsiora nitebatur ascendere : di¬
uinȩ se miscđȩ feliciter ꝓ ximar&.
pulcrum expectaculum subire ho¬
mines addm̃. pigramq istã molem
ad suꝑ ne gratiȩ premia subleuare
Quod ta menille soł efficit: quide
sepulchrolararum uenire p̃cepit
Quimer gentem petrum por recta
dextera liberauit. Qui heliam atq
enoch. uiuentes transtulit. & hissi¬
milia quae cotidię uistus diuinitatis
operatur. Istos autem građ illicons¬
cendunt : quihic caritate unũ sunt
Ad caput enim festinare nequeant:

Expanded text:
rtio gradu charitatis verba prortio gradu charitatis verba profuderit, et in profectu ejus, praestante Domino, gaudeamus. Quantum enim sanctorum quis ascendendo proficit, tantum altiora et dulciora verba deCanticum graduum. Libet respicere quemadmodum prophetalis ascensus iste proficiat, et paulatim altiora petens, indicia nobis suae perfectionis ostendat. Nam qui prius ad montes oculos levavit, nunc ad ipsum Dominum lumina sui cordis erexit: ut qui spiritualibus gressibus celsiora nitebatur ascendere, divinae se misericordiae feliciter proximaret. Pulchrum spectaculum, subire homines ad Deum, pigramque istam molem ad supernae gratiae praemia sublevare! Quod tamen ille solus efficit, qui de sepulcro Lazarum venire praecepit , qui mergentem Petrum porrecta dextera liberavit : qui Eliam atque Enoch viventes transtulit , et his similia, quae quotidie virtus Divinitatis operatur. Istos autem gradus illi conscendunt, qui hic charitate unum sunt. Ad caput enim festinare nequeunt,
Abbreviated transcription (Latin):
pia con fessione defendunt. & qua si
eminentia edificia. ita hostib fidei
repugnare noscuntur PropteR
que bar pacem d&c
More ꝑfectorum uirorũ pacem
p̃dicans. pacissuȩ signa demonstrat
ut in structi acuir tute concoꝵdiam
diligerent. acquȩrerent unitatem:
fecit ergo qđ docuit : ut amore fratru
turum. Hoc ergo common& ut non
ꝓpter laudes aut cõmoda sua qͥsquã
non quaerens quod mͥutile .ẽ: sed qđ
multis. Non ergoꝓpt̃ utilitatem
suam tem poralem locutũ sedicit.
pacẽ illã futuri scłi : sed ꝓpt̃ fr̃s &¬
ꝓximos uteam salutanter deside
rusalem seadhuc significat loqui
inqua scorum co&us . ẽ. Id .ẽ. aduna¬
tio beatissima populorum Prop t̃¬
bo na tibi
Uequis patar& alicuirei sic affec¬
tum deberi ut dñi caritatẽ p̃t̃ mittere
uider& Addidit quare bona quȩ¬
siuerit hierusalem scilic& : quia do¬
m .ẽ. dñi. Adquẽ bene refestur. quic¬
quid dilectionis inpendit̃ CONELUSIO

Expanded text:
pia confessione defendunt, et, quasi pia confessione defendunt, et, quasi eminentia aedificia, ita hostibus fidei repugnare noscuntur. 8 Propter quebar pacem de te. More perfectorum virorum pacem praedicans, pacis suae signa demonstrat. ut instructi hac virtute concordiae diligerent ac quaererent unitatem. Fecit ergo quod docuit, ut amore fratrumturum. Hoc ergo commonet, ut non propter laudes aut commoda sua quisquam Non quaerens quod mihi utile est, sed quod multis . Non ergo propter utilitatem suam temporalem locutum se dicit pacem illam futuri saeculi, sed prximos, ut eam salutariter desiderrusalem se adhuc significat loqui, in qua sanctorum coetus est, id est adunatio beatissima populorum. bona tibi. Ne quis putaret alicui rei sic affectum deberi, ut Domini charitatem praetermittere videretur, addidit quare bona quaesiverit Jerusalem; scilicet quia domus est Domini, ad quem bene refertur quidquid dilectionis impenditur. Conclusio
Abbreviated transcription (Latin):
dhuc hicrusalem loquitur : cui
optat talia. qualia scit . eẽ. uen¬
tura. Uirtus quippe ipsius. pax sinet
dubitatione scõrũ ẽ quaȩ uocatur
& caritas dequa scriptũ .ẽ. ds̃ caritas ẽ
ꝑ hanc enim fiunt unum: ꝑ hanc tẽplũ
merentur. eẽ. creatoris. & quicquid ci
ꝓmittitur. ipsius consideratio ne p̃stat᷑
Paxista .ẽ. quam nulla bella c̃cutiunt.
quã sedicio nulla conturbat: sed sine
fine possidebitur. quodibi xp̃imi sera¬
tione confestur. Paxenim a parcendo
siue apascendo dicta .ẽ. Sequitur
& habundantia inturrib tuis. Hac .ẽ.
habundantia. dequa superius dixit
& habundantia diligentib te Sed hic
ꝑturres aliquid signi ficantius uido
ex pressum. ut hanc abundantiam
non aequalem omnib sed intellegeres
.eẽ. potiorum. Iurres enim sunt: quae
obiectu & aliitudine sua ciuitates de¬
fendunt : & uenientes in imicos prima
fronte suscipiunt. Unde non in ꝓbe
martyres significatos aduertimus.
qui oppositione corporis sui ciuitatẽdi¬

Expanded text:
dhuc ad Jerusalem loquitur, cui optat talia qualia scit esse ventura. Virtus quippe ipsius pax sine dubitatione sanctorum est, quae vocatur et charitas; de qua scriptum est: Deus charitas est . Per hanc enim fiunt unum, per hanc templum merentur esse Creatoris; et quidquid eis promittitur, ipsius consideratione praestatur. Pax ista est quam nulla bella concutiunt, quam seditio nulla conturbat: sed sine fine possidebitur quod ibi Christi miseratione confertur. Pax enim a parcendo, sive a pascendo dicta est. Sequitur, et abundantia in turribus tuis. Haec est abundantia de qua superius dixit: Et abundantia diligentibus te. Sed hic per turres aliquid significantius videtur expressum, ut hanc abundantiam non aequalem omnibus, sed intelligeres 435 esse potiorem. Turres enim sunt quae objectu et altitudine sua civitates defendunt, et venientes inimicos prima fronte suscipiunt. Unde non improbe martyres significatos advertimus, qui oppositione corporis sui, civitate
Abbreviated transcription (Latin):
DNe quis SuSTINEbiT
cceiam ꝓfundusille detectus ẽ un¬
declamabat ad dñm. Iniquitatem
enim uult intellegi : omne peccatum qđ
potest intellegi. aliqua prauitate cõmit
Iniquum ẽ enim: qđ iustũ ñ ẽ: & quisti
atali complexione reddatur exceptus:
nisi soł ille quiuigiter potuit implere
iustitiam. nam & scĩuiri cũ deuota seconuer¬
satione tractare uideantur : tam̃ culpas
extoto declinare nom possunt. quando &o
tiosus sermo reatus . ẽ. & in crastinũ cogitare
peccatũ .ẽ. somnus eludi in congrua subito
cogitatione compleri. &c&. huius cemodi
Videns ergo ꝓph&a nullũ eẽ. qui ñ aut cogi¬
tationib suꝑ fluinis excedat. autua cuo
sermone delinquat. aut in anib ac tibus
occupetur:. Territus clamat ad dñm iuftitie
ipsius non sufficere genus humanum.
nisimiscđȩ suae prȩst& auxilium. Quis sus¬
tinebit : qua si ponđ inm̃sum : quasimolẽ
lntoleraibilem : quasi flãmã consũpaibile
merito enim iustitum dñi sibunportabilẽ

Expanded text:
ne, quis sustinebit? Ecce jam profundus ille detectus est, unde clamabat ad Dominum. Iniquitatem enim vult intelligi omne peccatum quod potest aliqua pravitate committi. Iniquum est enim quod justum non est. Et quis a tali complexione reddatur exceptus, nisi solus ille qui jugiter potuit implere justitiam? Nam et sancti viri cum devota se conversatione tractare videantur, tamen culpas ex toto declinare non possunt, quando et otiosus sermo reatus est, et in crastinum cogitare peccatum est, somnis eludi, incongrua subito cogitatione compleri, et caetera hujuscemodi. Videns ergo propheta nullum esse qui non aut cogitationibus superfluis excedat, aut vacuo sermone delinquat, aut inanibus actibus occupetur, territus clamat ad Dominum, justitiae ipsius non sufficere genus humanum, nisi misericordiae suae praestet auxilium. Quis sustinebit? quasi pondus immensum, quasi molem intolerabilem, quasi flammam consumptibilem. Merito enim justitiam Domini sibi importabilem
Abbreviated transcription (Latin):
Tribulatio: ad confusam desperationẽ
Iunc perangelos malos ad inmissiones
precipitantur illicitas: & quas inudati
defensione diuina: inpredam cadunt
perniciosissimam bestiarum. Perscru¬
tandum .ẽ. &iam quod dix̃: in missiones
factas perangelos malos: quasi & per.
bonos angelos non deliber& peccatores
Perbonos enimangelos sod omam sub¬
uertit & gomorram: quos abraham.
runt Temptatus est &iam trans gres.¬
sor perangelum malum: sicut in regũ
uoluminedic̃. Et introiuit sp̃s dĩ ma¬
lus insaul. Iustiquoque temptatisunt
& cetera huiuscemodi Constat enim
cuncta quae creata sunt: creaturis aut
permissioni. autimperio subi acere

Expanded text:
tribulatio ad confusam desperationem. tribulatio ad confusam desperationem. Tunc per angelos malos ad immissiones praecipitantur illicitas, et quasi nudati defensione divina, in praedam cadunt perniciosissimam bestiarum. Perscrutandum est etiam quod dicit immissiones factas per angelos malos, quasi et per bonos angelos non deleverit peccatores. Per bonos enim angelos Sodomam subvertit et Gomorrham , quos Abraham runt. Tentatus est etiam transgressor per angelum malum, sicut in Regum volumine dicit: Et introivit spiritus Dei malus in Saul . Justi quoque tentati sunt et caeteri hujuscemodi. Constat enim cuncta quae creata sunt, Creatoris aut permissioni, aut imperio subjacere
Abbreviated transcription (Latin):
& dimisit eum & abiit. In regum enĩ
uolumine : abi melech palestinorum
rex non legitur fuisse sed achis.
Quaenomina ut diximus prosacra¬
mentorum qualitate mutata sunt
Quod hic quoque . similiter debemus
accipere: Nam &in concordia euan¬
geliorum patrum augustinum: si¬
milia collegisse manifestum. ẽ
SUAE. IN DIENATIONEM ETIRAM
ETTRI BULATIONEM IMMIS SIONIS
PERANCELOS MALOS
rdo uindictȩ : uerissim adescrip¬
tione narratur. Prius enim dns pec¬
catis nostris irascitur: quando nulla
conpunctione conuertimur. acde¬
inde malitiam hominis in sua indig¬
natione &ira &tribulatione dere¬
linquit: ut propriis peruersitatibus
affligantur: quidiuinis iussi onibus.
oboedire contempnunt. Sicut scrip¬
tum ẽ Propterea tradidit illos dĩ
in desideria cordis eorum. in inmun¬
ditia: ut faciant quae non conueniun
&cetera. Scelerati quippe hominis
indignatio: pertin& adtumidã super¬
biam. Ira: ad audaciam nefandam

Expanded text:
et dimisit eum et abiit. In Regum enim et dimisit eum et abiit. In Regum enim volumine Abimelech Palaestinorum rex non legitur fuisse, sed Achis, quae nomina ut diximus pro sacramentorum qualitate mutata sunt; quod hic quoque similiter debemus accipere. Nam et in Concordia Evangeliorum Patrem Augustinum similia collegisse manifestum est.suae, indignationem, et iram, et tribulatper angelos malos. Ordo vindictae verissima descriptione narratur. Prius enim Dominus peccatis nostris irascitcompunctione convertimur. Ac deinde malitiam hominis in sua indignatione, et ira, et tribulatione derelinquit, ut propriis adversitatibus affligantur, qui divinis jussionibus obedire contemnunt. Sicut scriptum est: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam, ut faciant quae non conveniunt , etc. Scelerati quippe hominis indignatio pertinet ad tumidam superbiam, ira ad audaciam nefandam,
Abbreviated transcription (Latin):
meris cacsi: tam quam uilia iumenta
funduntur. Addidit Etpossessiones
eorumigni. Ignis quidem : &mbono
ponitur &inmalo. Sed quia hic pro in¬
dignatione constat inflictus: Ignem
cupiditatem ignobilem debemus acgi¬
pere : qui possessionem nram id est m̃¬
tis statum execrabili ambitione de¬
uastat. Restat decima: deprimitiuis
quam suoloco dicemus: qm̃ duo uersus
Ad exaggerationem malisequentis int̃.¬
positiet̃ noscuntur. Notandum est
quod hȩ tresplage idesterugo pruina
&ignis quas hicdixit: in exodo penitus
non legantur Ignem enim ibidicit mix¬
tum descendisse cum grandine: ut fruc¬
tus leder&: non tamen ut possessiones
eorum incendere potuiss& Proistis
uero tribus: Alia cibi tressunt positȩ :
scrnifes : ulcera & tenebre : quod inlit¬
teris diuinis procongrua intellegentia
rerũ frequenter inuenis eẽ. uariatũ :
utest titulus tricesimi tertupsalmi
Dicitenim. Esalmus dauid. cum muta¬
uit uultum suum coram abimelech.

Expanded text:
meris caesi, tanquam vilia jumenta meris caesi, tanquam vilia jumenta funduntur. Addidit, et possessiones eorum igni. Ignis quidem et in bono ponitur et in malo. Sed quia hic pro indignatione constat inflictus, ignem, cupiditatem ignobilem debemus accipere, qui possessionem nostram, id est mentis statum exsecrabili ambitione devastat. Restat decima de primitivis, quam suo loco dicemus: quoniam duo versus ad exaggerationem mali sequentis interpositi esse noscuntur. Notandum est autem quod hae tres plagae, id est, aerugo, pruina et ignis quas hic dixit, in Exodo penitus non legantur. Ignem enim ibi dicit mixtum descendisse cum grandine, ut fructus laederet, non tamen ut possessiones eorum incendere potuisset. Pro istis vero tribus aliae ibi tres sunt positae, ciniphes, ulcera et tenebrae. Quod in litteris divinis pro congrua intelligentia rerum frequenter invenis esse variatum, ut est titulus trigesimi tertii psalmi. Dicit enim: Psalmus David, cum mutavit vultum suum coram Abimelech,
Abbreviated transcription (Latin):
respexisse non dubium est. Dicitenĩ
& flumina& pluuiales aquas eorum
insanguinẽ mutatas. ne predi cationẽ
caelestẽ spiritaliter intellegerent :
qui erant carnalibus sensibus occupa¬
ti. Haec & sequentia. adlitteram om¬
nino manifesta sunt : quae inegrpto
petulantium uindex datus acu¬
leus. Ranaest loquacissima. uanitas
hereticorum : quȩ cenosis sensibus
commemorata improbis clamorib
garrire non desinit. Crugo est amor
turpis : honestatem occulta imminu¬
tione consumens. Locustaest maliuo¬
la atq assidua detractio : Actus alie¬
nos inuida oblocutione conrodens.
CTOCCIDIT IN GRANDINI UINLAS LO¬
RUM ET MOROS EORU INPRUINA
berat contumaces. eosque umbra¬
culissue. delectationis expoliat. Prui¬
nauero est: prȩcurrens anticipansq
malitia : quacalienos labores. per¬
uenire non permittit adfructus
Sequitur. Et tradidit grandini ium̃ta
corum Morte pecudum: stultorum
significatur occasus : quimalis innu¬

Expanded text:
respexisse non dubium est. Dicit etiam respexisse non dubium est. Dicit etiam et flumina et pluviales aquas eorum in sanguinem commutatas , ne praedicationem coelestem spiritualiter intelligerent, qui erant carnalibus sensibus occupati. Haec et sequentia ad litteram omnino manifesta sunt, quae in Aegypto petulantium vindex datus aculeus. Rana est loquacissima vanitas haereticorum, quae coenosis sensibus commorata, improbis clamoribus garrire non desinit. Aerugo est amor turpis, honestatem occulta imminutione consumens. Locusta est malevola atque assidua detractio, actus alienos invida oblocutione corrodens.occidit in grandine vineas eorum, et moros eorum in pruinberat contumaces, eosque umbraculis suae delectationis exspoliat. Pruina vero est praecurrens anticipansque malitia, quae alienos labores pervenire non permittit ad fructus. Sequitur, et tradidit grandini jumenta eorum. Morte pecudum stultorum significatur occasus, qui malis innu
Abbreviated transcription (Latin):
pressa uestigia. Prodigiauero quasi
porro dicentia: id est quȩ prefigura¬
bantur eẽ. uentura. Om̃s ille plagȩ
adaliquam significantiam priscis
temporibus contigerunt. Merito ergo
signa & prodigia sunt appellata: que
in egrpto facta monstrantur Ianeos
humile mandatum diximus interp̃tari
quod inisto sȩculo netessarium nobis
acsalutare cognoscitur: ubi humiles
acprostrati eẽ debemus: qui uenie semꝑ
suffragia postulamus. Tuncautẽ crec¬
ticrunt iusti: quando in illaresurrecu¬
one iugiter mansura donasus ceperint
CONUERTIT INSAN QUINEM ELUMINA
TORUM. ETPLUUIALIS AQUAS EORŨ NEBI¬
N incprimaplaga inchoat : SEREN¬
egrptiorum. Namsicut aqua inui¬
num. conuersa in euangelio legitur.
quaepopulorum permutationem sig¬
nificauit inmelius: it ahic insanguinẽ
conuersa : denuntiatrerum spiritaliũ
causas peccatores sentire carnaliter
Sanguis enim ad carnem ponitur ex¬
primendã : quodiudaicum populum

Expanded text:
pressa vestigia. Prodigia vero quasi pressa vestigia. Prodigia vero quasi porro dicentia, id est, quae praefigurabantur esse ventura. Omnes enim illae plagae ad aliquam significantiam priscis temporibus contigerunt. Merito ergo signa et prodigia sunt appellata, quae in Aegypto facta monstrantur. Tanis humile mandatum diximus interpretari, quod in isto saeculo necessarium nobis ac salutare cognoscitur, ubi humiles ac prostrati esse debemus, qui veniae semper suffragia postulamus. Tunc autem erecti erunt justi, quando in illa resurrectione jugiter bona mansura susceperintConvertit in sanguinem flumina eorum, et pluviales aquas eorum ne biberent. Hinc prima plaga inchoat Aegyptiorum. Nam sicut aqua in vinum conversa in Evangelio legitur, quae populorum permutationem significavit in melius, ita hic, in sanguinem conversa, denuntiat rerum spiritualium causas peccatores sentire carnaliter. Sanguis enim ad carnem ponitur exprimendam; quod Judaicum populum
Abbreviated transcription (Latin):
Uenit ad septimam partem: inqua
Uiterum breuiter obstinationem
eorum a cerbitatemq: designat. Con¬
sequenter enim enum erans: quanta
illis inheremo uelapud egrptios. uir¬
tus diuina prestiterit. Ostendit qui a
dum delinquentibus semper prȩst&:
in memorestamen beneficiorum pec
moriam : sed infidelibus nec ipsa
recordatio stare potuit: quam ualidis¬
si me nostris cordibus tristitia semper
affigit. Recordanenim dictum. ẽ: re¬
uocare adcor. Pulcherrime uero po¬
situm est : manus dnĩ &manus tribu¬
lantis. Hoc enim nomine operatio:
significatur amborum. Sed quam lon¬
ge disparia sunt. quae unum uident᷑
habere uocabulum : Illapopulum li.¬
berare prȩualuit : ista insuam necem
U namrem : duobus nominibus de¬
signauit. In aegypto enim signa
fecit: quae inferius ipsedicturus est
Sed & prodigia ibi dem demonstrauit:
incampotaneos. Tancos enim ciuitas
est egypti: ubi sunt prodigia facta que
leguntur Signautiq fuerunt inegrp¬
to duris cordibus: quasi caracteris in¬

Expanded text:
Venit ad septimam partem, in qua breviter obstinationem eorum acerbitatemque designat. Consequenter enim enumerans quanta illis in eremo vel apud Aegyptios virtus divina praestiterit: ostendens quia dum delinquentibus semper praestet, immemores tamen beneficiorum peccmoria m; sed infidelibus nec ipsa recordatio stare potuit, quam validissime nostris cordibus tristitia semper affigit. Recordari enim dictum est, revocare ad cor. Pulcherrime vero positum est manus Domini, et manus tribulantis. Hoc enim nomine operatio significatur amborum. Sed quam longe disparia sunt, quae unum videntur habere vocabulum! Illa populum liberare praevaluit, ista in suam necem Unam rem duobus nominibus designavit. In Aegypto enim signa fecit, quae inferius ipse dicturus est; sed et prodigia ibidem demonstravit in campo Taneos. Tanis enim civitas est Aegypti, ubi sunt facta prodigia quae leguntur. Signa utique fuerunt in Aegypto duris cordibus, quasi characteris im
Abbreviated transcription (Latin):
indeserto magnalibus pauit : quod eis
gentes potentissimas. leuissima concer¬
tatione subiecit. Addidit que fecit
Vtnontantum promissa: uerum &iã
completa eẽ. uiderentur. Haecautẽ
cuncta: extestamenti ueteris referun¬
tur historia Istoria enim est: prȩteri¬
tarum rerum fida commemoratio.
ab aetatis nostrȩ memoria remota

Expanded text:
in deserto magnalibus pavit, quod eis in deserto magnalibus pavit, quod eis gentes potentissimas levissima concertatione subjecit. Addidit, quae fecit, ut non tantum promissa, verum etiam completa esse viderentur. Haec autem cuncta ex Testamenti Veteris referuntur historia. Historia est enim praeteritarum rerum fida commemoratio, ab aetatis nostrae memoria remota
Abbreviated transcription (Latin):
qui dednĩ aduentu multa locutis unt
Et in luminati praedi cauerunt: quod
&istefieri pręuidebat Iustienim non
essent: nisi probarentur credere quȩ
dicebant. NON SUNT OCCULIATA AEI¬
LIIS EORUM IN GENERALIONEALTERA
Haecquerefert: patres suos deaduen¬
tudnĩ prędi cassedicit: nec afilus
eorum abscondita fuisse magnalia
Idest abspiritalibus filiis: qui eorum
imitatores fuerunt. Nam quod dix̃
in generatione altera: iamnon hȩbreo¬
rum sed gentium significat congrega
Vnde &illi: intellegentiȩ uerolumine
sunt repleti. NARRANTES LAUDES
ONI IT UIRIUTES LIUS. ETMLRA¬
BILIA HIUS QUAEEICII¬
Irdo uerborum talis est: adnun¬
tiauerunt nobis patres nrĩ: narran¬
tes laud es dnĩ facta qui ppednĩ nar¬
rare laudasse est : cuius dum opera re¬
feruntur gloria semper augetur
Uirtutes eius significat liberationes
quas fecit inpopulo iudȩorum : quan¬
do eos depharaonis impia potestate
liberauit. Mirabilia uero: quod eos

Expanded text:
qui de Domini adventu multa locuti sunt, qui de Domini adventu multa locuti sunt, et illuminati praedicaverunt, quod et iste fieri praevidebat. Justi enim non essent, nisi probarentur credere quae dicebant. Vers. 4. Non sunt occultata a filiis eorum, in generatione altera. Haec quae refert patres suos de adventu Domini praedicasse, dicit nec a filiis eorum abscondita fuisse magnalia, id est a spiritualibus filiis, qui eorum imitatores fuerunt. Nam quod dixit: In generatione altera, jam non Hebraeorum, sed gentium significat congregatunde et illi intelligentiae vero lumine sunt repleti. Vers. 5. Narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecitOrdo verborum talis est: Annuntiaverunt nobis patres nostri, narrantes laudes Domini. Facta quippe Domini narrare, laudasse est: cujus dum opera referuntur, gloria semper augetur. Virtutes ejus, significat liberationes, quas fecit in populo Judaeorum, quando eos de Pharaonis impia potestate liberavit. Mirabilia vero, quod eos
Abbreviated transcription (Latin):
testimonii gratia conferenda. Sequit᷑
Loquarpropositiones abinitio. Lo¬
quitur utiq: ipse: quilo qui facit. Na
quam uis alieno ministerio sermo
petrus. Non enimumquam uolun¬
tate humana allata est prophetia:
sed spũ scõ actilocuti sunt scĩ homines
dĩ Propositiones autem: obscuras
& abditas significant quȩstiones.
quȩ adhibita disputatione soluendȩs
Nassuo loco positas: competentius ad¬
monemus. Abinitio uidelic& ueteris
testamenti dicit. sicut a saph infralo
Inpersonadnĩ psalmihuius hono¬
rabili capite constituto: uenit ad se¬
cundam partem ubi asaph introducit᷑
loquens: cuius nontam quam huma¬
na uerba: sed caelestem debemus susci¬
pere iussionem. Quanta: multitu di¬
nem rerum demonstrat. Audiuimus.
pertin& ad prophetas Cognouit:
ad nouũ respicit testamentũ. Audi¬
ta sunt enim cumprophetarentur:
cognita dum implerentur perd nm
uerunt nobis. Patres suos morsendiẽ
& alios prophetas ueteris testamenti:

Expanded text:
testimonii gratia conferenda. Sequitur, testimonii gratia conferenda. Sequitur, loquar propositiones ab initio. Loquitur utique ipse, qui loqui facit. Nam quamvis alieno ministerio sermo Petrus: Non enim unquam voluntate humana allata est prophetia: sed Spiritu sancto acti, locuti sunt sancti homines Dei . Propositiones autem, obscuras et abditas significant quaestiones, quae adhibita disputatione solvendae sunt. Has suo loco positas competentius admonemus. Ab initio videlicet Veteris Testamenti dicitur, sicut Asaph infra loIn persona Domini psalmi hujus honorabili capite constituto, venit ad secundam partem, ubi Asaph introducitur loquens, cujus non tanquam humana verba, sed coelestem debemus suscipere jussionem. Quanta multitudinem rerum demonstrat; audivimus pertinet ad prophetas; cognovimus ad Novum respicit Testamentum. Audita sunt enim cum prophetarentur; cognita dum implerentur per Domiverunt nobis. Patres suos Moysen dicit et alios prophetas Veteris Testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s subnube fuerunt. & paulo post.
Etomĩs eundem cibum spiritalem man¬
ducauerunt. &om̃s eundem potum
spiritalem biberunt. Sequitur Incli¬
nate aurem uram in uerba oris mei
Hic affectus praecipitur audiendi :
qm̃ qui toto corde uult audita ꝑcipere:
aurem suam cognoscitur inclinare
Vt humilis acparatus accipiat: quod
deore scȩ̃potestatis emanat. Sed nota
qđ iam interfideles accipitur: cui abs¬
cultandi tanta cura deligatur
Acumse parabolis dicit eẽ. locutu¬
rum: ut non remisse possit audiri:
quise tam granditer promit tebat
effari. Parabola enim greco uocabu¬
lum dicitur similitudo: quando illud
quod intellegi uolumus percompara¬
tiones aliquas indicamus. Sicenim
ferreum quempiam dicimus: quan¬
dodurum ac fortem desideramus in¬
tellegi : cum uelocem uentis aut auib
comparamus. Et intuere quod dñs
ossuum dicit asaph: qui est inferius
locuturus. Vn demerito eum intellec¬
tus praecessit: cuitam magna erat

Expanded text:
omnes sub nube fuerunt; et paulo post: omnes sub nube fuerunt; et paulo post: Et omnes eumdem cibum spiritualem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritualem biberunt . Sequitur, inclinate aurem vestram in verba oris mei. Hic affectus praecipitur audiendi, quoniam qui toto corde vult audita percipere, aurem suam cognoscitur inclinare, ut humilis ac paratus accipiat quod de ore sanctae potestatis emanat. Sed nota quod jam inter fideles accipitur, cui auscultandi tanta cura delegatur.cum se parabolis dicit esse locuturum, ut non remisse possit audiri, qui se tam granditer promittebat effari. Parabola enim Graeco vocabulo dicitur similitudo, quando illud quod intelligi volumus per comparationes aliquas indicamus. Sic enim ferreum quempiam dicimus, quando durum ac fortem desideramus intelligi; cum velocem, ventis aut avibus comparamus. Et intuere quod Dominus os suum dicit Asaph, qui est inferius locuturus. Unde merito eum intellectus praecessit, cui tam magna erat
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculum silo in quo habitare
inter homines uidebatur abiecerit
postea que elegit montemsion &dađ
seruum suum : decuius semine xp̃s dñs
nascerctur. quimundo salutaris me¬
dicus aduenir&. Sicperhuncpsalmũ
abinitio electionis hebraicȩ: usque
ad aduentum dnĩ saluatoris facta
discriptio est. ADTENDITEPOPU¬
LUS MEUS LEGEMMEAM. INCLI¬
NATEAUREM URAM IN UERBA
ORIS MEI
Inhoc principio loquitur dĩ: qui per
morsen legem dedit hebrȩis. Etdũ
dicit legemmeam adtendite: non tan¬
tum uult quod dicitur auribus perci¬
pi: quantum ueritatem dicti cordis
oculis intueri. Adtendit enim audi¬
ta: quires dicias deuotamente respexe¬
rit: Dum dicit autem populus ms
illos profecto: significat : qui cius man¬
datis oboedientes fuerunt Non enĩ
autprophetę autalii iusti a nostra
fide dicipotuerunt alieni: qui actus
illos primi temporis spiritaliter acce¬
perunt : Si cutdicit a postolus Nolo
enim uos ignorare fr̃s: quia patres nrĩ

Expanded text:
bernaculum Silo, in quo habitare bernaculum Silo, in quo habitare inter homines videbatur, abjecerit; posteaque elegit montem Sion, et David servum suum, de cujus semine Christus Dominus nasceretur, qui mundo salutaris medicus adveniret. Sic per hunc psalmum ab initio electionis gentis Hebraicae usque ad adventum Domini Salvatoris facta descriptio est. Expole meus, legem meam: inclinate aurem vestram in verba oris mei. In hoc principio loquitur Deus, qui per Moysen legem dedit Hebraeis. Et dum dicit: Legem meam attendite, non tantum vult quod dicitur auribus percipi, quantum veritatem dicti cordis oculis intueri. Attendit enim audita, qui res dictas devota mente respexerit. Dum dicit autem: Populus meus, illos profecto significat qui ejus mandatis obedientes fuerunt. Non enim aut prophetae, aut alii justi a nostra fide dici potuerunt alieni, qui actus illos primi temporis spiritualiter acceperunt, sicut dicit Apostolus: Nolo enim vos ignorare, fratres, quia patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
Illitamen prauitate distorti: corsuũ
nequaquam dm̃ iussi onibus ad moue¬
runt. Intertia ueronu merantur.
quanta munera israheliticopopulo
uirtus diuina pręstiterit: nectam en
illi amurmurationibus cessaueruNT
Quartadicit: qualis in eis uindicta
prouenerit: &quem ad modũ sit mi¬
seratione dnĩ mollita sententia. Quin¬
ta parte: propter murmurationes
eorum uindicatum in eis est: sediterũ
adsupplicationem dnĩ cognos centes
eius magnalia redierunt Sexta
denuo illi doloselocuti sunt: &erro¬
res solitos sunt secuti: misericordia
tamen dni non eos passa est dissipare
quod malis eorum iuste potuiss& in¬
fligi Septim adicit: quemad modũ
dnm̃ concitauerint indeserto : cum
tamen propter ipsos decemplagis
egrptiorum populus fuerit uehemen¬
ter afflictus. Octaua beneficiadnĩ
referuntur: &iudaicȩ obstinationis
iterum culpa subiungitur Nonam:
ultio grauissima subsequitur. Ita ut
captiui tati populũ tradiderit: & ta¬

Expanded text:
illi tamen pravitate distorti, cor suum illi tamen pravitate distorti, cor suum nequaquam Domini jussionibus admoverunt. In tertia vero numerantur quanta munera Israelitico populo virtus divina praestiterit; nec tamen illi a murmurationibus cessaverunt. Quarta dicit qualis in eis vindicta provenerit, et quemadmodum sit miseratione Domini mollita sententia. Quinta parte propter murmurationes eorum vindicatum in eis est; sed iterum ad supplicationem Domini, cognoscentes ejus magnalia, redierunt. Sexta, denuo illi dolose locuti sunt, et errores solitos sunt secuti: misericordia tamen Domini non eos passa est dissipari, quod malis eorum juste potuisset infligi. Septima dicit quemadmodum Dominum concitaverint in deserto, cum tamen propter ipsos decem plagis Aegyptiorum populus fuerit vehementer afflictus. Octava, beneficia Domini referuntur, et Judaicae obstinationis iterum culpa subjungitur. Nona, ultio gravissima subsequitur, ita ut captivitati populum tradiderit, et ta
Abbreviated transcription (Latin):
nobis significantia declaratur. Nã
cum intellectum generaliter dicamus:
quicquidnos aduerterebonum malũ¬
que facit: hictamen tunc intellectũs
ponitur: quando sensus noster perfec¬
ta intellegentia tendit ad dñm. Asaph
uero diximus hȩbrealingua signifi¬
care sinagogam: latine collectionẽ
Sed quia intellectum pręmisit: fide¬
lemhic sinago gam loqui posse decla¬
rauit. Exprobrare enim malis neque¬
unt: nisi corda fidelium
DIUTSIO PSALMI
Quanto psalmus hic probatur eẽ
longissimus: tanto studiosius deb&
numerosis diuisionibus a periri
Vt & perdistinctionem melius eluces¬
cat: & ipsa partium sectione fastidiũ
longinquitatis abstergat. Inprima
parte psalmi. duo tantum uersiculi.
personȩ dnĩ probantur aptari. Vtre¬
uerentia crescer& sequentium dictorũ:
ubi ipserex facere uidebatur initium:
secunda parte latius loquitur. Asaph:
imputans iudȩis quod tantis benefi¬
cus dnĩ extitisse probarentur ingrati

Expanded text:
rei nobis significantia declaratur. Nam rei nobis significantia declaratur. Nam cum intellectum generaliter dicamus quidquid nos advertere bonum malumque facit, hic tamen tunc intellectus ponitur, quando sensus noster perfecta intelligentia tendit ad Dominum. Asaph vero diximus Hebraea lingua significare Synagogam, Latine collectionem. Sed quia intellectum praemisit, fidelem hic Synagogam loqui posse declaravit. Exprobrare enim malis nequeunt, nisi corda fidelium. Divisio psalmi. Quanto psalmus hic probatur esse longissimus, tanto studiosius debet numerosis divisionibus aperiri; ut et per distinctionem melius elucescat, et ipsa partium sectione fastidium longinquitatis abstergat. In prima parte psalmi, duo tantum versiculi personae Domini probantur aptari, ut reverentia cresceret sequentium dictorum, ubi ipse rex facere videbatur initium. Secunda parte latius loquitur Asaph, imputans Judaeis quod tantis beneficiis Domini exstitisse probarentur ingrati:
Abbreviated transcription (Latin):
bene montifortissimo comparauit :
quae & honores cõ praemin&. & fideli
soliditate consistit. Hisenim ducibus.
israhelitarum populum diuina uirtu¬
te legimus eẽ. liberatum. CONCLUSIO
transilitor egregiȩ quisalmum
mirabili institutione cantasti: intri¬
bulationibus exercitatus. negastite
ullomodo consolatum. Deinde libe¬
ratiotua: ad perfectam noscitur per¬
uenisse sententiam Tertiosentis te
iam feliciter inmutatum: nectamen
prosperis animum relaxas Sed cũ te
semper intentũ ad magnalia dnĩ pro¬
fiteris: augmento quodam sapientiȩ
iugiter profecis se cognosceris. Quasto:
miraculaxpĩ submagna exultatione
concelebras : & cum diuersa percurris :
institutionem xpiano populo qua
saluetur ostendis. Prȩstadnẽ. utsolita
nos iubeas pietate purgari: quatinus
quisumus actuum qualitate dissimi¬
les. clementiatua faciat eẽ. consortes.
EXPLICIT PSALMUS LXXUI¬
uotiens intellectus inuenitur
intitulis: magnicuius dam

Expanded text:
bene monti fortissimo comparavit, bene monti fortissimo comparavit, quae et honore sancto praeminet, et fidei soliditate consistit. His enim ducibus Israelitarum populum divina virtute legimus esse liberatum. Conclusio transilitor egregie, qui psalmum mirabili institutione cantasti, in tribulationibus exercitatus negasti te ullo modo consolatum. Deinde deliberatio tua ad perfectam noscitur pervenisse sententiam. Tertio sentis te jam feliciter immutatum; nec tamen prosperis animum relaxas: sed cum te semper intentum ad magnalia Domini profiteris, augmento quodam sapientiae jugiter profecisse cognosceris. Quarto miracula Christi sub magna exsultatione concelebras, et cum diversa percurris, institutionem Christiano populo qua salvetur ostendis. Praesta, Domine, ut solita nos jubeas pietate purgari; quatenus qui sumus actuum qualitate dissimiles, clementia tua faciat esse consortes. EXPOSITIO IN PSALMUM LXXVIQuoties intellectus invenitur in titulis, magnae cujusdam
Abbreviated transcription (Latin):
significant prȩsentiã corporalem
Nam uestigium est plante signum:
quod facimus ambu lantes
Cum hoc miraculum nulli alteri
possit aptari: sine dubio & illa impu¬
tatio quȩ prȩcessit : qui a non cognouer̃
uestigia eius: ad populum pertin&
hebrȩorum. Deducti enim sunt in mo¬
rsi &a aronmanu idest operatione
quam diuersorum miraculorum noui¬
tate faciebant. Et benedixit sicut oues.
non tamen oues: quia non creden di
facti sunt hȩdi hicenim sicut: ueritatẽ
non significat. sed imaginationem
Morses autem interprȩtatur assũpt:
qm̃ deflumine collectus . ẽ. a filia pha¬
raonis. Aaron uero fortitudinis mons:
quenomina ipsas quoque uirtutes
quas fecerunt uidentur exprimere:
Morses enim inter alia iubente dn õ
inaquis est operatus : quando in mari
rubro hebrȩos uiam fecit habere ter¬
renam : significans perbaptis matis donũ
liberandum eẽ. populum fidelem. Aa¬
ron eclesiȩ tenebat imaginem: quam

Expanded text:
significant praesentiam corporalem; significant praesentiam corporalem; nam vestigium est plantae signum, quod facimus ambulantes. Cum hoc miraculum nulli alteri possit aptari, sine dubio et illa imputatio quae praecessit, quia non cognoverunt vestigia ejus, ad populum pertinet Hebraeorum. Deducti enim sunt in Moysi et Aaron manu, id est operatione quam diversorum miraculorum novitate faciebant. Et bene dixit: Sicut oves, non tamen oves, quia non credendo facti sunt haedi. Hic enim, sicut, veritatem non significat, sed imaginationem. Moyses autem interpretatur assumptus, quoniam de flumine collectus est a filia Pharaonis. Aaron vero fortitudinis mons. Quae nomina ipsas quoque virtutes quas fecerunt videntur exprimere. Moyses enim inter alia, jubente Domino, in aquis est operatus, quando in mari Rubro Hebraeos viam fecit habere terrenam, significans per baptismatis donum liberandum esse populum fidelem. Aaron Ecclesiae tenebat imaginem, quam 263
Abbreviated transcription (Latin):
rent: audito tanto miraculo. Commo¬
tos quippe & treme factos illosdicit: qui
uerbum dĩ fideliter audientes. ad con
IN AQUIS MULIIS HUISIIGIAIUA
NONCOGNOS UNIUR
Ci adlit teram hocuelis accipere: inma¬
rifuit uia eius. quando superdorsa
pelagi uisu aliter ambulans. petrum
apostolum ut ad seuenir& euocauit
Siuemagis illud intellegendum . ẽ. in
mariuietue: incogitationibus homi¬
num : quȩ uelut mareꝑfidum fluctu¬
ant: ubitamen ille uias hab&: quando
eossibi largapietate subdiderit. Aquȩ
multe idem conuersorum. ẽ. turba gen¬
tilium. Ubi sunt semitędnĩ idest uiae
ipsius : dumad eos uenire dignatur
Sequitur. Etuestigiatua non cognos¬
centur. Hoccum imputatione legen¬
dum . ẽ: utcum palam uenerit tantisq
sede monstrauerit miraculis: nonsit
tam en cognitus ab infidelibus iudȩis:
Merito ergo illis exprobrat: qui tante
maiestati: & tam pręsentibus beneficiis.
credere noluerunt. Vestigiasi quidẽ :¬

Expanded text:
rent audito tanto miraculo. Commorent audito tanto miraculo. Commotos quippe et tremefactos illos dicit, qui verbum Dei fideliter audientes ad convein aquis multis: et vestigia tua non cognoscentur. Si ad litteram hoc velis accipere, in mari fuit via ejus, quando super dorsa pelagi visualiter ambulans, Petrum apostolum ut ad se veniret evocavit. Sive magis illud intelligendum est: In mari viae tuae, in cogitationibus hominum, quae velut mare perfidum fluctuant: ubi tamen ille vias habet, quando eos sibi larga pietate subdiderit. Aquae multae, eadem conversorum est turba gentilium: ubi sunt semitae Domini, id est viae ipsius, dum ad eos venire dignatur. Sequitur, et vestigia tua non cognoscentur. Hoc cum imputatione legendum est; ut cum palam venerit, tantisque se demonstraverit miraculis, non sit tamen cognitus ab infidelibus Judaeis. Merito ergo illis exprobrat, qui tantae majestati et tam praesentibus beneficiis credere noluerunt. Vestigia siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
Ethoc quoque comparatiue/IRa
Edicitur: quia tronitrui uoxita re¬
uoluitur : quasi derotis uenire perstre¬
pentibus audiatur. Sicenim cum de
summo funditur: spatia caelorum uo¬
lubili murmuratione pertranseunt:
utrotatus atq: sinuosus ipse sonitus
sentiatur.: Siuemagis in rota orbem
terrarũ debemus accipere: qui inspeci¬
emrotę absoluta rotunditate conclu¬
ditur. In rotaergo idest inmundo uox
tronitrui eius egressa. ẽ: quando prȩdi¬
catores xpĩ circulum totius orbis: uerb
tonantibus impleuer̃. Sedille nubes¬
& illa tonitrua: Sequitur quid fecerunt
Inluxerunt corus cationestuȩ orbi t̃rę
Dignis comparationibus beneficia diui¬
na narrantur: utres cęlestes supernis
simili tudinibus exponantur. In luxer̃
coruscationes : diuina praecepta dicit
ueritatis lumine radiantia : quaetene¬
bras hominum pertotum mundum sa¬
lutari inluminatione fugauerunt.
Dicitenim tonitrua &corus cationes
istȩ quid egerint : ut terra id est corpora
nostra commouerentur & contremesce¬

Expanded text:
Et hoc quoque comparative dicitur, quia tonitrui vox ita revolvitur, quasi de rotis venire perstrepentibus audiatur; sic enim cum de summo funditur, spatia coelorum volubili murmuratione pertranseunt, ut rotatus atque sinuosus ipse sonitus sentiatur; sive magis in rota orbem terrarum debemus accipere, qui in speciem rotae absoluta rotunditate concluditur. In rota ergo, id est, in mundo vox tonitrui ejus egressa est, quando praedicatores Christi circulum totius orbis verbtonantibus impleverunt. Sed illae nubes, illa tonitrua, sequitur quid fecerunt. Illuxerunt coruscationes tuae orbi terrae. Dignis comparationibus beneficia divina narrantur, ut res coelestes supernis similitudinibus exponantur. Illuxerunt coruscationes, divina praecepta dicit veritatis lumine radiantia, quae tenebras hominum per totum mundum salutari illuminatione fugaverunt. Dicit enim tonitrua et coruscationes istae quid egerint; ut terra, id est corpora nostra commoverentur et contremisce