comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nrm̃ moderetur aptum cordibus nostris. ut quicquid hic exultat cornrm̃.
intali bͦs expectaculis perducat ad linguam. et inde inaures uestras. de¬
inde incor urm. Inde in facta uestra.
ñs regnauit.⁊ ille qui stetit ante iudicem. ille qui alapas accepit. ille
qui felagellatus est. ille qui consputus est. ille quis pinis est coronatus.
ille qui colaphis caesus est. ille qui inligno suspensus est. ille cui penden
ti insultatum est. ille qui incruce mortuus est. ille qui lancea pertus sus est
ille qui sepultus est ipse resurrexit. ⁊ Dñs regnauit. saeuiant quantum
possunt regna. Qui sunt factura regi regnorum. dño omnium regũ.
Creatori omnium saeculorum :: anideo contemnitur. quitam sub missus
& tam humilis apparuit : miseri cordia est non inpotentia. ⁊ Ille enim hu¬
milis apparuit. ut eum caperemus. sed iam uideamus. ⁊ Dñs regnauit exul¬

Expanded text:
nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perducat ad linguam, et inde in aures vestras, deinde in cor vestrum, inde in facta vestra. 4. «Dominus regnavit.» Ille qui stetit ante judicem, ille qui alapas accepit, ille qui flagellatus est, ille qui consputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui colaphis caesus est, ille qui in ligno suspensus est, ille cui pendenti in ligno insultatum est, ille qui in cruce mortuus est; ille qui lancea percussus est, ille qui sepultus est, ipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum possunt regna; quid sunt factura Regi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? An ideo contemnitur, quia tam submissus, et tam humilis apparuit? Misericordia est, non impotentia: ille enim humilis apparuit, ut eum caperemus. Sed jam videamus: «Dominus regnavit; exsul
Abbreviated transcription (Latin):
tro : num quid non illum poterat docere angelus : misitillum ad petrũ.
ut magis perhominem illi fides fier&. quia homines non dedignatus erat
dñs uisitare : nec dedignabatur docere perhominem. qui dignatus est
esse homo. ⁊ Sic ergo restituta est terra eius. un o pariete ueniente deiudȩis.
altero pariete ueniente degentibus.: quibus duobus parietibus dediuerso
uenientibus ess& ipse lapis angularis. ubi ambo copularentur.⁊ Iterum
quomodo accipimus. cum terra eius restitueretur: Cum caro eius resus cita¬
retur : ⁊ alius enim intellectus. tamen axpõ non recedens: sic potest nobis
occurrere. terra restituta. caro resusctata. ⁊ Post resurrectionem enim ip¬
sius facta sunt ista omnia. quae cantantur in psalmo.⁊ Audiamus iam de
terrae restitutione. psalmum plenum gaudio. excit& nobis ipse dñs ds̃
noster. dignam tantȩ rei expectationem & iocunditatem: Ipse sermonem

Expanded text:
tro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, tro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veniente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominus Deus noster dignam tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem
Abbreviated transcription (Latin):
nihil expectabant. quem nontenebant pollicitatorem. inuenerunt re¬
demptorem.⁊ Iam enim iudaei tenebant dm̃ pollicitatorem. quia ibi
prophetae xpm̃ predicauerunt. ibi xpm̃ promisserant.⁊ Sed quem ꝓ¬
mis sum audierant. presentem non cognouerant. illis autem promis¬
sum nihil erat. sediamen in prophetis. etiam defide ipsorunt dictum
erat. non dictum erat ipsis. sed dictum erat deipsis.: missum est et
ad illos. & audistis exdepensatione dĩ. Ipsa enim lectio modo a uobis lec¬
ta est in actibus a postolorum. quomodo centurio cornelius crediderit:
Cornelius enimcenturio. non erat degente iuid a eorum .⁊ Orabat. ieiuna¬
bat elemosinas faciebat . non illum deseruit ds̃. quam uis ingentibus
constitutum: et missus est ei angelus qui illi nuntiar&. quod elemosinȩ
& orationes ipsius. acceptae fuerint apud dm̃ .⁊ Credidit aduocato ad sepe¬

Expanded text:
nihil exspectabant: quem non tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt renihil exspectabant: quem non tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptorem. Jam enim Judaei tenebant Deum pollicitatorem, quia ibi Prophetae Christum praedicaverant, ibi Christum promiserant; sed quem promissum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: et audistis ex dispensatione Dei; ipsa enim lectio modo vobis lecta est in Actibus Apostolorum, quomodo centurio Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Pe
Abbreviated transcription (Latin):
qui ceciderant. restituta est terra eius.: Deinde factis cum eis xl. diebus
ascendit incaelum. et siut paulo ante commemoraui. misso spũ scõ fecit
discipulos suos idiotas homines. loqui omnium gentium linguis .⁊ Tunc
ille pro quibus non frustra dixerat. pater . ignosce illis. quia nesciunt quid
faciunt: Commoti ut diximus quaesierunt salutem. consilium acceperunt
ut in eum crederent. ⁊ Crediderunt uno die triamilia. & rursus quin¬
que milia: coepit feruere per iudȩam ecclesia xp̃i. ubi ferbuerat oby¬
brium xp̃i. & restituta est terra eius. sed quia dixerat ipse. habeo alias
oues quae non sunt de hoc ouile. o port& me et eas adducere. ut situnus
grex & unus pastor ⁊ Etiam adgentes adquas prophetae missi nonerant.
aposto li missi sunt. quaesiti sunt. qui non quaesierant. Inuenti sunt. qui

Expanded text:
qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, ascendit in coelum ; et, sicut paulo ante commemoravi, misso Spiritu sancto fecit discipulos suos, idiotas homines, loqui omnium gentium linguis. Tunc illi pro quibus non frustra dixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepit fervere per Judaeam Ecclesia Christi, ubi ferbuerat opprobrium Christi; et «restituta est terra ejus.» Sed quia dixerat ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
totrepidauerunt : Petrus qui audaci dilectione sequebatur . timidu
trepidatione ter negauit.⁊ Resurgens. inuia quosdam loquentes secũ
querentur : Tusolus peregrinus es in hierusalem. et non cogno uisti quae
facta sunt in illa his diebus : quibus ille dixit: quae. et dixerunt deihũ
nazano. qui fuit uir propheta potens in opere & sermone. coramdõ &om¬
ni populo. & quomodo eum tradiderunt summi sacerdotum. & princi¬
pes nr̃i. indamnationẽ mortis. & cruci fixerunt eum.⁊ Nos autem speraba¬
mus. quia ipse ess& redempturus israhel.⁊ lam spem xp̃i perdiderant.
non enim dixerunt speramus eum redempturum. sed sperabamus quod
ipse ess& redempturus.: Ipse cum eis erat . & spes illius in illis non erat .
Ostendit se illis. manifestatus est etiam ceteris discipulis. uisus contrecta¬
tus & inuentus illis. quibus iam perisse uidebatur. reuocata est fides eorũ

Expanded text:
toli trepidaverunt. Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida toli trepidaverunt. Petrus qui audaci dilectione sequebatur, timida trepidatione ter negavit. Resurgens, in via quosdam loquentes secum illi quaerenti unde colloquerentur: «Tu solus peregrinus es in Jerusalem, et non cognovisti quae facta sunt in illa his diebus? Quibus ille dixit: Quae? Et dixerunt: De Jesu nazoreno qui fuit Propheta potensin opere et sermone coram Deo. et omni populo. quomodo eum tradiderunt summi Sacerdotes et Principes nostri in damnationem mortis. et crucifixerunt eum. Nos autem sperabamus quia ipse esset redempturus Israhel. Non enim dixerunt, Speramus eum redempturum; sed, «Sperabamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. quia & interpretatio dauid manu fortis.⁊ Et quis tam manu fortis.
quam quide cruce mundum uicit: nam post resurrectionem & ascensi¬
onem eius. accepto spũ scõ. loquentibus apostolis uarus linguis. commota
multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant : Consilium quaesiuit
salutis: accepit. credidit:. Ignotum est donatus reatus sanguinis xp̃i.¬
inpertitus est potus sanguinis xp̃i. facti sunt fideles eius. cuius fuerant
persecutores .⁊ Crediderunt in eum quem crucifixerunt. &antequem
in sultantes caput agitauerunt. eum ipsum caput habere uoluerunt:
Ita ergo restituta est terra eius. quod habet titulus psalmi .⁊ Terra enĩ
eius iudaea. ⁊ Et perierat omnis iuda ea . quando crucifixerat dnm̃ suũ.
Ignorantes frenetici. saeuientes in mecum. & salutem in sania repellen¬
tes tamquam ergo perierat iudaea tota quam totam ipsi &iam a pof¬

Expanded text:
Christus: quia et interpretatio David Manu fortis est; et quis tam manu fortis, Christus: quia et interpretatio David Manu fortis est; et quis tam manu fortis, quam qui de cruce mundum vicit? Nam post resurrectionem et ascensionem ejus, accepto Spiritu sancto, loquentibus Apostolis variis linguis, commota multitudo eorum ipsorum qui eum crucifixerant, consilium quaesivit salutis; accepit, credidit; ignotum est, donatus est reatus sanguinis Chriimpertitus est potus sanguinis Christi; facti sunt fideles ejus cujus fuerant persecutores; crediderunt in eum quem crucifixerunt, et ante quem insultantes caput agitaverunt; eum ipsum caput habere voluerunt . Ita ergo «restituta est terra ejus,» quod habet titulus Psalmi. Terra enim ejus Judaea: et perierat omnis Judaea, quando crucifixerunt Dominum suum ignorantes, phrenetici saevientes in medicum, et salutem insania repellentes. Tanquam ergo perierat Judaea tota: quam tota? Ipsi etiam Apos
Abbreviated transcription (Latin):
mus ipsi dauid cum terra eius restituta est. Totum ad xp̃m reuocemus.
Si uolumus iterrecte intellegentiae tenere.. non recedamus ala pide
angulari. ne intellectus noster ruinam faciat.⁊ In illo solidetur quod in¬
stabili motu nutabat. in illo incumbat quod per incerta pendebat.
Quicquid dubitationis hab& homo inanimo. auditis scripturis dĩ. a
xp̃o non recedat. cum ei fuerit in illis uerbis xp̃s reuelatus. intellegatse
intellexisse. ⁊ Ante quam autem perueniat adxpi intellectum. non se
praesumat intellexisse. ⁊ Finis enim legis xp̃s est ad iustitiam. omni
credenti. : quid est ergo & quomodo accipitur in ixpm̃ cum terra eius
restituta est : Nam quomodo dauid intellegatur xp̃s. facile est agnosce¬
re . ⁊ Xp̃s enim exmaria. et ex semine dauid.: Et quia ex semine eius futu¬
rus erat. propter ea nomen eius infigura prophetabatur .⁊ Ergo dauid

Expanded text:
mus, «Ipsi David, cum terra ejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, mus, «Ipsi David, cum terra ejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra ejus restituta est?» Nam quomodo David intelligatur Christus, facile est agnoscere. Christus enim ex Maria, et ex semine David; et quia ex semine ejus futurus erat, propterea nomine ejus in figura prophetabatur. Ergo David
Abbreviated transcription (Latin):
illis quodammodo formabuntur : a postoli s autem iam presentia cre¬
debantur .: Vnde ille symeon iustus quidam senex multum exulta¬
uit uidens infantem ihm̃. et agnoscens in paruo magnum. et in exigua
carne cognoscens creatorem caeli & terrae.⁊ multumergo exultauit.
quia responsum acceperat. non se exiturum esse dehac uita. prius quã
uider& saluatorem dĩ Agnouit ergo illum. locundatus est. exulta¬
uit gaudio. et hoc ait.: Dñẽ. nunc dimittis seruum tuum in pace : quõ
uiderunt oculi mei salutare tuum.⁊ magna ergo est ista iocunditas.
& hanc facit caritas. ⁊ Delectati sumus cum psalmus istae cantaretur.
Et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt. quaedam uero quantũ
arbitramur aut a paucis aut certe non omnibus.: Simul ergo illũ
in isto sermone. inquo uobis seruiꝰmus consideremus etuideamus. quan¬
ta dignatione nos ds̃ laetificare uoluit. praesentando quae promisit.

Expanded text:
illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reillis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur. Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gaudio; et hoc ait: «Domine, nunc dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste cantaretur: et quaedam ibi ab omnibus intellecta sunt; quaedam vero, quantum arbitramur, aut a paucis, aut certe non ab omnibus. Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignatione nos Deus laetificare voluit, praesentando quae promisit,
Abbreviated transcription (Latin):
AGNA SPECTACULA DS̃ PREBET CORDIXT̃IANO.
Et quibus uere nihil possit iocundius inuenire. sitamen ad sit
palatum fidei . cui sapiat mel dĩ. ⁊ Credimus omnibus uobis. qui in salua¬
torem nrm̃ toto corde credidistis. inesse spm̃ eius. qui uos delect& cum
leguntur prophetiae. ante tot annos prolatae exore scõrum: Et post
tot annos impletae infide gentium.⁊ Magnam enim iocunditatem
tunc carpebant ipsi scĩ prophetae : Cum ea uidebant inspũ non iam im¬
pleta. sed ad huc futura ⁊ Erat enim eis magna delectatio: Sed tamen
& ipsi procaritate qua in nos accensi erant. quos non dum uidebant. &
spũ parturiebant. uolebant si fieri poss&. in hoc tempore nobiscum ui¬
uere : Etuidere impleta quae inspũ prophetabant.⁊ Inde dns̃ discipu¬
lis suis iam ista uidere incipientibus ait: Multi iusti & prophetae. uo¬
luerunt uidere quae uidetis . & non uiderunt. & audire quae auditis.
& non audierunt. Quam uis enim uiderent ista inspũ. tamen futura

Expanded text:
agna spectacula Deus praebet cordi christiano, et quibus vere nihil possit jucundius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tot annos prolatae ex ore sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura
Abbreviated transcription (Latin):
calum niari uoluerunt petro &dixerunt illi .⁊ quare intrasti ad genti¬
tes & incircum cisos & mandu casti cum eis:s ille autem reddidit eis
rationem. quomodo cum orar& demonstratum est illi discus pendens
quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia & significa¬
bat omnes gentes.⁊ Ideo autem quatuor lineis pendebat. quia quatu¬
or partes sunt orbis. unde futuri populi erant.⁊ Et ideo quatuor euan¬
gelia praedicant xpm̃ utgratia ipsius ad omnes quattuor partes or¬
bis pertinere intellegatur .⁊ quiatale uisum demonstratum fuerat

Expanded text:
calumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Genticalumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Gentiles incircumcisos, et manducasti cum eis?» Ille autem reddidit eis rationem, quomodo cum oraret demonstratus est illi discus pendens quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia, significabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis, unde futuri populi erant: et ideo quatuor Evangelia praedicant Christum, ut gratia ipsius ad omnes quatuor partes orbis pertinere intelligatur. Quia ergo tale visum demonstratum fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
natum est donum inuisibile. et tulit dubitationem desacramento ui¬
sibile. & baptizati sunt omnes &abes scriptum. ⁊ audierunt autẽ
a postoli . & qui erant in iudaea fratres. quõ &gentes receperunt uer¬
bum. &benedicebant dm̃.  Hoc est quod hic commemorat. audiuit
es uenerat. sed angulus nondum erat.⁊ Sion ipsa ecclesia quae erat in
idaea. proprie hic nominata est.⁊ audiuit & iocundata ẽ sion.
et exultauer̃
filiae iudae. ⁊ sic scriptum est. audierunt a posto
quid audierunt :: quia et gentes receperunt uerbum dĩ.: ubi illud
dixit iste psalmus: ad nuntiauerunt caeli iustitiam eius. &uiderun
omnes populi gloriam eius. ⁊ Etquia gentes crediderunt. aquibus
colebantur idola. secutus ait.: Confundantur omnes qui adorant
sculptilia. quigloriantur insimulacris suis. audiuit & iocundata ẽ
sion. et exultauerunt filiae iudae. Posteaquidem decircum cisis

Expanded text:
natum est donum invisibile, et tulit dubitationem de Sacramento vinatum est donum invisibile, et tulit dubitationem de Sacramento visibili; baptizati sunt omnes. Et habes ibi scriptum: «Audierunt autem Apostoli, et qui erant in Judaea fratres, quoniam et Gentes receperunt verbum Dei, et benedicebant Deum.» Hoc est quod hic commemorat: «Audivites venerat, sed angelus nondum erat. Sion ipsa Ecclesia quae erat in daea, proprie hic nominata est. «Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Sic scriptum est: «Audierunt Apostolsultaverunt filiae Judaeae.» Quid audierunt? «Quia et Gentes receperunt verbum Dei.» Ubi illud dixit iste psalmus? «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus.» Et quia Gentes crediderunt, a quibus colebantur idola; secutus ait: «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Postea quidam de circumcisis
Abbreviated transcription (Latin):
derant ex iud aeis. & putabant ipsi iudaei qui crediderant solosse
pertinere ad expm̃. missi sunt a postoli adgentes praedicatum ẽ
cornelio ⁊ Credidit cornelius. baptizatus est. baptizati sunt & illi
qui cum cornelio erant.: Sed ut baptizarentur quid factum est scitis.
non quidem huc usq peruenit lector. sed tamen aliqui recordantur.
et qui non recordantur audiant ame breuiter.: missus estangelus ad
cornelium. angelus cornelium misit ad petrum.⁊ petrus uenit ad cor¬
nelium.: et quia degentibus erat cornelius & ipse &quicumeo erant.
non erant circum cisi. nedubitarent. ergo illi tradere euangelium no
circum cisis ante quam baptizaretur ipse cornelius & illi quicum illo
nullum autem ceciderat sps̃ scs̃. nisi qui fuerat baptizatus.: In istos
autem ante baptis mum cecidit: poss& enim petrus dubutare. utrum
incircum cisos baptizaret. Uenit sps̃ sc̃s. coeperunt loqui linguis. do¬

Expanded text:
derant ex Judaeis, et putabant ipsi Judaei qui crediderant solos se derant ex Judaeis, et putabant ipsi Judaei qui crediderant solos se pertinere ad Christum: missi sunt Apostoli ad Gentes, praedicatum est Cornelio; credidit Cornelius, baptizatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. Sed ut baptizarentur, quid factum est, scitis: non quidem huc usque pervenit Lector, sed tamen aliqui recordantur; et qui non recordantur, audiant a me breviter. Missus est angelus ad Cornelium, angelus Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Cornelium. Et quia de Gentibus erat Cornelius, et ipse et qui cum illo erant, non erant circumcisi: ne dubitarent ergo illi tradere Evangelium non circumcisis; antequam baptizaretur ipse Cornelius et illi qui cum illonullum autem ceciderat Spiritus sanctus, nisi qui fuerat baptizatus: in istos autem ante Baptismum cecidit. Posset enim Petrus dubitare utrum incircumcisos baptizaret: venit Spiritus sanctus, coeperunt loqui linguis; do
Abbreviated transcription (Latin):
euerteris : Si enim placuerit dnõ dõ tuo permittere ut aliquis homo ti¬
bi noceat. aut aliquis spiritus tibi noceat. emendauitte . ut clames ad
gin ⁊ emencdans emenda uttmeclus sed morti non tradidit me: erg
confundantur omnes quiadorant sculptilia. quigloriantur insimu¬
lacris suis:¬
lacris suis. Adorate eum omnes angeli eius. ⁊ Discant pagani ad¬
orare dm̃ .÷ angelos uolunt adorare : angelos imitentur. & illũ
adorent qui ab angelis adoratur. ⁊ adorate eum omnes angeli eius.
ador& angelus ille qui missus est ad cornelium
Nam eum ado¬
rans cornelius. misit ad petrum adorcre xpm̃
ipse conseruus petri. ad orate eum omnes ange
angeli eius. quid audiuit sionͤ. ecce quid audiuit. adnunciauer̃
caeli iustitiam eius &uiderunt omnes populi gloriam eius. Con¬
fundantur omnes qui adorant sculptilia. quigloriantur insimula¬
cris suis ⁊ Et enim ecclesia necdum erat ingentibus.⁊ In uidea credi¬

Expanded text:
everteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tieverteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut clames ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli ejus.» Discant Pagani adorare Deum. Angelos volunt adorare; Angelos imitentur, et illum adorent qui ab Angelis adoratur. «Adorate eum omnes Angeli ejus.» Adoret angelus ille qui missus est ad Cornelium; nam eum adorans, Cornelium misit ad Petrum : adoret Chriipse conservus Petri. «Adorate eum omnes AngelAngeli ejus. Quid audivit Sion? ecce quid audivit: «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus: confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Etenim Ecclesia necdum erat in Gentibus; in Judaea credi
Abbreviated transcription (Latin):
Sed neforte dicat sibi cor infirmum. cortrepidum. Ergo surascuntur
daemonia qui non coluntur. timeo offendere daemonia. Quid tibi fac¬
turus est uel princeps illorum diabolus :. si poss& aliquid nullus. rema¬
ner&.⁊ nonne cottidie tanta in illo dicuntur ore xp̃ianorum. & crescit
seges xp̃ianorum: Quando irasceris nequissimo seruo tuo hoc nomen il¬
li in pones. satanas. diabole. hoc illidicis.⁊ fortasse in hocerras quia ho¬
mini hoc dicis. & in moderata ira raperis ad conuitiandam imaginemdĩ
& tamen hoc elegis quod ei dicas. quod ualde detestaris.⁊ si poss& ille ñ
se uindicar&:: Sed non permittitur.⁊ & tantum facit quantum permit¬
titur. ⁊ nam &iob temptare uoluit. & non nisi potestatem quaesiuit:
et nihil facer& nisi potestatem accepiss&. ⁊ Quare non ergo securus ad
oras dm̃ quo nolente nemotibi noce. & quo permittente emendari non

Expanded text:
Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur daemonia quia non coluntur, timeo offendere daemonia. Quid tibi facturus est vel princeps ipsorum diabolus? Si posset aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tanta in illum dicuntur ore Christianorum, et crescit seges Christianorum? Quando irasceris nequissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum permittitur. Nam et Job tentare voluit, et nonnisi potestatem quaesivit ; et nihil faceret, nisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tibi nocet, et quo permittente emendaris, non
Abbreviated transcription (Latin):
sibi honorem diuinum &omnibus daemoniis. &im pleuit templa
paganorum & persuasit simulacra. persuasit illa sacrificia offer¬
ri sibi ⁊ nonne melius erat utangelos scõs quam ut daemones colerent᷑.
respondent .: non colimus mala daemonia angelos quos dicitis ip¬
sos & nos colimus uirtutes dĩ magni. &ministeria dĩ magni : Vt inã
ipsos colere ueli res. facile ab ipsis disceretis non illos colere . : audite
li multa miracula in appocal ypsis iohannis. ille
geli .⁊ &ille angelus qui non querebat nisi gloriam dnĩ sui. surge quu
facis inquit. illum adora : Nam ego conseruus tuus sum & fratrum tuo¬
rum. : quid ergo fratres mei nemodicat timeo neirascatur mihi angelus
si non illum colo prodõmeo⁊ tunc tibi irascitur quando ipsum colere
uolueris: Bonus est enim et dm̃ amat. ⁊ Quomodo enim daemones i¬
rascuntur si non colantur. sic angeli indignantur si prodõ colantur.⁊

Expanded text:
sibi honorem divinum et omnibus daemoniis; et implevit templa sibi honorem divinum et omnibus daemoniis; et implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Utinam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite endebat illi multa miracula in Apocalypsi Joannis: illegeli; et ille angelus qui non quaerebat nisi gloriam Domini sui, «Surge, quid facis?» inquit, «illum adora; nam et ego conservus tuus sum, et fratrum tuorum» . Quid ergo, fratres mei? Nemo dicat: Timeo ne irascatur mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat. Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur.
Abbreviated transcription (Latin):
uerba ipsorum indicant non suspicamur.: Sequitur enim lectio libri
eiusdem &dicit. quomodo moti sunt. ⁊ Tunc paulus & parnabas
consciderunt uestimenta sua & dixerunt.⁊ Uiri fratres quid fa¬
citis & nos homines sumus passibiles similes uobis .⁊ Intendite quo¬
modo ergo homines boni prohibent eos qui illos uoluerunt¬
colere tamquam deos . & uolunt potius uids̃ unus colatur. Ds̃ unꝰ
adoretur. dõ uni sacrificium offeratur non sibi .⁊ Sic & omnes scĩ uł
angeli illius gloriam quaerunt quem diligunt.⁊ ad eius cultum ad
eius orationem ad eius comtem plationem omnes quos diligunt rape¬
re & in flammare student. ipsum illis adnuntiant nonse. quõ an
ge sunt ⁊ Et quia milites sunt nonnorunt gloriam quaerere. nisi
imperatoris sui. Si autem gloriam quaesierunt. tyrannidamnan¬
tur ⁊ talis extitit diabolus & daemonia idest angeli eius. arrogant

Expanded text:
Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, et dicit quomodo moti sunt: «Tunc Paulus et Barnabas consciderunt vestimenta sua, et dixerunt, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines sumus passibiles, similes vobis» . Intendite. Quomodo ergo homines boni prohibent eos qui illos voluerantcolere tanquam deos, et volunt potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni sacrificium offeratur, non sibi: sic et omnes sancti Angeli, illius gloriam quaerunt, quem diligunt; ad ejus cultum, ad ejus adorationem, ad ejus contemplationem omnes quos diligunt rapere et inflammare student; ipsum illis annuntiant, non se, quoniam Angeli sunt: et quia milites sunt, non norunt gloriam quaerere nisi Imperatoris sui; si autem suam gloriam quaesierint, ut tyranni damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, id est angeli ejus: arrogavit
Abbreviated transcription (Latin):
ni qui sibi exigunt superbe sacrificium. & uolunt secoli tamquã
ds̃: Maligni sunt. superbi sunt ⁊ nuessuna tales sunt etiam ho¬
mines non boni. qui suam gloriam quaerunt. & dĩ gloriam contem¬
nunt: Homines autem scõs ad tendite. qui sunt similes angelis. Cum
inueneris hominem aliquem scm̃ seruum dĩ. si uolueris illum colere
& adorare prodõ: prohibette. non uult sibi arrogare honorem dĩ.
non uult tibi esse prodõ. sed tecum esse subdõ fecerunt hoc aposto¬
li scĩ. paulus & barnabas praedicabant uerbum dĩ in lycaonia. mi¬
rabilia cum fecissent ly caoni ciues eiusdem regionis. ad duxerunt
uictimas. & uoluerunt illbs sacrificare dicentes barnaban iouem:
& paulum mercurium. : illi non sunt delectati.: An forte ideo sibi
immolari noluerunt quia daemonibus secomparari execrati sunt :
non: Sed quia honorem diuinum ex hiberi hominibus horru uer̃.

Expanded text:
ni: qui sibi exigunt superbe sacrificium, et volunt se coli tanquam ni: qui sibi exigunt superbe sacrificium, et volunt se coli tanquam Deos, maligni sunt, superbi sunt. Tales sunt etiam homines non boni, qui suam gloriam quaerunt, et Dei gloriam contemnunt. Homines autem sanctos attendite, qui sunt similes Angelis. Cum inveneris hominem aliquem sanctum servum Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, prohibet te: non vult sibi arrogare honorem Dei, non vult tibi esse pro Deo, sed tecum esse sub Deo. Fecerunt hoc apostoli sancti Paulus et Barnabas. Praedicabant verbum Dei in Lycaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaoniae, cives ejusdem regionis adduxerunt victimas, et voluerunt illis sacrificare, dicentes Barnabam Jovem, et Paulum Mercurium: illi non sunt delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari exsecrati sunt? Non, sed quia honorem divinum exhiberi hominibus horruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
seminus moriturum dicens sed solacium hab& malum alterius: Ta¬
lis est diabalus seducere uult illos quicum illo puniantur.⁊ Et quia
non potest fallere iudicem dm̃. non enim nominat apud illum in no¬
centem. Uera crimina uolens habere quae obiciat. peccata persu¬
ad&. : Ecce quales dominos sibi faciunt. qui colunt daemonia.
Quae enim immolant gentes. daemoniis immolant & non dõ: nolo
uos socios fieri daemoniorum.⁊ Nos autem qualem dm̃ habemus ::
audite quid sequatur.: Cum enim dixiss& confundantur quiad orant
sculptilia. & quigloriantur insimulacris suis. ne existerentur quasi
reddentes rationem desimulacris &dicerent non lapides sed numina
colimus. Quae numina colis: dic mihi daemonia colis. an sp̃s bonos
quales sunt angeli .: Sunt enim angeli sũ. & sunt spiritus malig¬
ni.⁊ Ego dico quia intem plis tuis non coluntur nisi spiritus malig¬

Expanded text:
se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Tase minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: et quia non potest fallere judicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata persuadet. Ecce quales dominos sibi faciunt qui colunt idola et daemonia: «Quae» enim «immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo: nolo vos socios fieri daemoniorum.» 12. Nos autem qualem Deum habemus? Audite quid sequatur. Cum enim dixisset, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia», «qui gloriantur in simulacris suis:» ne existerent quasi reddentes rationem de simulacris, et dicerent, Non lapides, sed numina colimus; Quae numina colis? dic mihi, daemonia colis, an spiritus bonos, quales sunt Angeli? Sunt enim Angeli sancti, et sunt spiritus maligni. Ego dico quia in templis tuis non coluntur nisi spiritus malig
Abbreviated transcription (Latin):
se excusent quia quasiidolis insensatis dediti non sunt. daemoniis magis
dediti sunt quod est periuilosius. : Nam sitantum idola colerent sicut
eos non ad iuuarent. ita illis nihil nocerent. : Si autem adores & serui¬
as daemonibus. erunt domini tui .: et quierunt domini tui inuidi
tui. libertati tuae necesse est inuideant.: Semper te uelint possidere
sempertalem facere qualem possint secum trahere⁊ est enim insita
mali uolentia quaedam &pernicies nocendi istis malis spiritibus.⁊
Gaudent demalo hominum. & defallasia nostra. : Sinos fallerint
pascuntur .: et quid quaerunt᷑: non quibus in acternum dominentur.
sed cum quibus in aeternum damnentur.: Quomodo sol& maliuolus la¬
tro nominare in nocentem. Num quid si fuerit uiuus incensus minus
ard& siduo ardeant: minus moritur siduomoriantur: Ppaena illi
non minuitur. sed maliuolentia pascitur.: Mecum moriatur . non

Expanded text:
se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias daemonibus, erunt domini tui. Et qui erunt domini tui? Invidi tui: libertati tuae necesse est invideant, semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non
Abbreviated transcription (Latin):
putator quidoctus sibi uidebatur . &ait .: Non ergo illum lapidem colo.
Nec illud simulacrum quod est sine sensu.⁊ non enim propheta uester
potuit nosse quia oculos habent & non uident. &ego nescio quia illud si¬
mulacrum nec animam hab& nec uid& oculis. nec audit auribus .⁊ non
ergo illud colo. sed adoro quod uideo. & seruio ei quem non uideo
Quis est iste ᷑ ndmen quoddam inquit inuisibile quod presidet illi
simulacro . ⁊ Hoc modo reddendo rationem desimulacris suis. deser¬
ti sibi uidentur quia non colunt idola & colunt daemonia.: Et eni
fratres sicut dicit apostolus quae immolant gentes. daemoniis im¬
molant & nondõ .⁊ Nolo uos inquit socos fieri daemoniorum: nã
scimus quia nihil est idolum. ipse hoc dicit apostolus: Scimus quia
nihil est idolum. sed quae immolant gentes daemoniis immolant
& non dõ. ⁊ Dixit nolo uos fieri socios daemoniorum.⁊ Non esgohinc

Expanded text:
putator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, putator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. Etenim, fratres, sicut dicit Apostolus, «Quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos,» inquit, «socios fieri daemoniorum» : nam «scimus quia nihil est idolum» . Ipse hoc dixit Apostolus, «Scimus quia nihil est idolum, sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc
Abbreviated transcription (Latin):
quo erubescere ⁊ arripite adducite. ad traite quos potestis. securi estote.
adeum adducitis qui non displic& uidentibus. & rogate illum ut inluminet
lia : nonne factum est nonne confusi sunt. nonne cottidiae confundunt᷑.
Sculptilia enim sunt manu facter idola .⁊ Quare iam confunduntur omñ
quiad orant sculptilia: quia uiderunt omnes populi gloriam eius.⁊ lam
omnes populi gloriam xpĩ confitentur. erubes cant qui adorant lapides.
quia lapides illi mortui erant. nos uiuum lapidem inuenimus.⁊ Immo
lapides illi numquam uixerunt. ut nec mortu dicantur.: Lapis aut̃
nr̃ uiuus est & semper uixit apud patrem . & promortuis reuixit. & mo¬
do uicit & mors ei ultra non dominabitur.⁊ Hanc gloriam ipsius cogno¬
uerunt populi . dimittunt templa currunt adecclesias: Confundantur
omnes quiadorant sculptilia. ad huc quaerunt adorare sculptilia. noluer̃

Expanded text:
quo erubescere. Arripite, adducite, attrahite quos potestis: securi estote, quo erubescere. Arripite, adducite, attrahite quos potestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displicet vindetibus; et rogate illum ut illuminet lia.» Nonne factum est? Nonne confusi sunt? Nonne quotidie confunduntur? Sculptilia enim sunt manu facta idola. Quare jam confunduntur omnes qui adorant sculptilia? Quia viderunt omnes populi gloriam ejus. Jam omnes populi gloriam Christi confitentur: erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mortui erant, nos vivum lapidem invenimus: imo lapides illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur; lapis autem noster vivus est, et semper vixit apud Patrem, et pro nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors ei ultra non dominabitur . Hanc gloriam ipsius cognoverunt populi; dimittunt templa, currunt ad ecclesias. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia.» Adhuc quaerunt adorare sculptilia? Noluerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tes hic adnuntiamus xpm̃ & uos non adnuntiatis: Vnde ad nos
ueniunt xpi ani uolentes esse quos num quam audiuimus quos ñ
nouimus quibus num quam prȩdicauimus. ⁊ Anforte crediderunt
nullo nuntiante : a postolus dict.⁊ quo modo credent quem non au¬
dierunt᷑. quo modo audient sine predicante. Ergo tota ecclesia p̃
cura est lucrare dõ eos qui nondum crediderunt e
muit qui in fidelis erat & pauescit &credit. ⁊ Ostendite hominibus quid pe¬
tuit xp̃s pertotum orbem terrarum loquendo eis. & ad ducendo eos ada¬
mandum xpm̃.: Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos aut ad pan¬
thomimum aut ad coraulam. quare nisi amando illum.: &uos amatex pm̃:
Tanta enim spectacula praebuit. in quo nemo potest dicere aliquid se re¬
prehensionis inuenire illum quiuicit saeculum .⁊ nam & aliquando quẽ
amat quisq intheatro uincitur in illo.: Nemo uincitur in xp̃o non est de

Expanded text:
tes hic annuntiamus Christum, et vos non annuntiatis? Unde ad nos tes hic annuntiamus Christum, et vos non annuntiatis? Unde ad nos veniunt, christiani volentes esse, quos nunquam vidimus, quos non novimus, quibus nunquam praedicavimus? An forte crediderunt nullo annuntiante? Apostolus dicit: «Quomodo credent quem non audierunt, quomodo audient sine praedicante» ? Ergo tota Ecclesia pcura est lucrari Deo eos qui nondum crediderunt, emit qui infidelis erat, et pavescit, et credit. Ostendite hominibus quid potuit Christus per totum orbem terrarum, loquendo eis, et adducendo eos ad amandum Christum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut ad pantomimum, aut ad choraulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spectacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se reprehensionis invenire, ille qui vicit saeculum. Nam et aliquando quem amat quisque in theatro, vincitur in illo. Nemo vero vincitur in Christo: non est de
Abbreviated transcription (Latin):
sae terrae dns ih s̃ xp̃s iniudaea natus. sed non iudaea tantum natus. qui
ante quam natus omnes fecit. & quiomnes fecerat omnes refecit. A facie
rant gloriam dĩ.: Qui sunt caeli : qui facti sunt sedes ipsius. quomodo
enim in caelis sed& dr̃ sic sed& in apostolis. sic sed& in predicatoribus euan¬
gellu ⁊ et tu siuis caelumeris. Siuis esse caelum purga de corde tuo ter¬
ra ⁊ Si terrenas concupiscentias non habueris. & non frustra responde¬
ris sursum te haberecor. caelum eris.⁊ Si resurrexisti cum xp̃o. fideli¬
bus a postolis loquitur. quae sursum sunt quaerite ubi xp̃s est index¬
tera dĩ sedens.: quae sursum sapite. non quae super terram.: Coepisti
sapere quae sursum sunt & quae super terram subterra sunt.: Non ne
factus es caelum . Carnem portas. & corde iam caelum es : Conuersati¬
o enim tua in caelis erit. talis adnuntias & tu xpm̃.⁊ Quis enim fi¬
delium tac& xpm̃ :, Intendat caritas ur̃a. putatis quia nos solistan¬

Expanded text:
s Jesus Christus in Judaea natus, sed non Judaeae tantum natus: quia et antequam natus omnes fecit; et qui omnes fecit, omnes refecit. «A facie rant gloriam Dei» . Qui sunt coeli? Qui facti sunt sedes ipsius. Quomodo enim in coelis sedet Deus, sic sedet in Apostolis, sic sedet in praedicatoribus Evangelii. Et tu si vis, coelum eris. Vis esse coelum? Purga de corde tuo terram. Si terrenas concupiscentias non habueris, et non frustra responderis sursum te habere cor, coelum eris. «Si resurrexistis cum Christo» fidelibus Apostolus loquitur, «quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Coepisti sapere quae sursum sunt, et non quae super terram sunt; nonne factus es coelum? Carnem portas, et corde jam coelum es: conversatio enim tua in coelis erit . Talis annuntias et tu Christum: quis enim fidelium tacet Christum? Intendat Charitas vestra: putatis quia nos soli stan
Abbreviated transcription (Latin):
cae uermiculi : Qualem lucem iusto seruat. qui & istis iscdam ditͦ. Me¬
rito hanc lucem martyres infide uiderunt. Qui enim istam contempser̃
aliquam uiderunt quam desiderauerunt qui hanc respuerunt.: Luxor¬
ta est iusto. Et rectis corde iocunditas.: Nolite putare quia uere in mi¬
seria fuerunt cum incatena ambulauerunt. Latus fuit carcer fidelib:
lenes fuerunt catenȩ confitentibus. Habebant gaudia incatasta. qui xpm̃
praedicant intormenta. ⁊ Lux orta est iusto.⁊ Quare lux orta est iusto.⁊
Quae non oritur in iusto. Non istalux. quam facit oriri superbonos & malos .:
est alia lux quae oritur iusto. Dequa luce non sibiꝰ. infine dicent in iusti.

Expanded text:
cae, vermiculi. Qualem lucem justo servat, qui et istis istam donat? Merito hanc lucem in fide martyres viderunt. Qui enim istam contempserunt, aliquam viderunt quam desideraverunt, qui hanc respuerunt. «Lux orta est justo, et rectis corde jucunditas.» Nolite putare quia vere in miseria fuerunt, cum in catena ambulaverunt. Latus fuit carcer fidelibus, leves fuerunt catenae confitentibus. Habebant gaudia in catasta, qui Christum praedicabant inter tormenta. «Lux orta est justo.» Quae lux orta est justo? Quae non oritur injusto; non ista lux quam facit oriri super bonos et malos. Est alia lux quae oritur justo; de qua luce non sibi orta, in fine dicent injusti
Abbreviated transcription (Latin):
quid aliquid prȩssurarum deerat in illo homine. quod factum ẽ uerbũ
dĩ natum & maria uirgine : passus ẽ enim quicquid pati deber& ex
sua uoluntate. non ep&at necessitate : & uid&ur quia omnia . In
nihil mihi deest: quia om̃a quaedeme p̃dicta sunt cõ pl&a sunt Tam¬
quam ideo expectar& ut complerentur : Quis ẽ qui sic proficiscaturi
quo modo illede corpore egressus ẽ : sed quis ẽ qui hoc potuit : qui primo

Expanded text:
quid aliquid pressurarum deerat in illo homine, quod factum est Verbum quid aliquid pressurarum deerat in illo homine, quod factum est Verbum Dei, nato de Maria virgine? Passus enim est quidquid pati deberet, ex sua voluntate non ex peccati necessitate; et videtur quia omnia: in nihil mihi deest; omnia quae de me praedicta sunt, completa sunt: tanquam ideo exspectaret ut complerentur. Quis est qui sic proficiscatur, quomodo ille de corpore egressus est? Sed quis est qui hoc potuit? Qui primo
Abbreviated transcription (Latin):
quot quot iudicaturi sunt ꝓpter significationẽ uniuersitatis. ad se
desxii pertinent: quem ad modum quotquot intrabunt: adxii por¬
tas pertinent᷑. Partes enim mundi quatuor sunt: oriens. occidens
aquilo & meridies Istae quatuor partes. assidue nominantur inscrip¬
turis: ab omnib: istis quatuor uentis sicut dicit dñs in euangelio:
aquatuor uentis secollecturum electos suos: ab omnib: ergo istis
quatuor uentis uocatur eclesia: quo modo uocatur : undiq in
ergo affectu. ad hasportas. & clamet in uobis xp̃s : a perite mihi portas
iustitiae. Praecessit enim incapite. sequitur se incorpore. Uidete
quid dixit apostolus quia in ipso xp̃s pattebatur : ut ad impleam inquit
quaede sunt prȩssurarum xp̃i incarne mea : ut ad impleam: quid: quȩ
desunt : Cui desunt : prȩssurarum xpĩ : & ubi desunt : in carne mea. Num¬

Expanded text:
quotquot judicaturi sunt, propter significationem universitatis, ad sedes quotquot judicaturi sunt, propter significationem universitatis, ad sedes duodecim pertinent; quemadmodum quotquot intrabunt, ad duodecim portas pertinent. Partes enim mundi quatuor sunt, Oriens, Occidens, Aquilo et Meridies. Istae quatuor partes assidue nominantur in Scripturis. Ab omnibus istis quatuor ventis, sicut dicit Dominus in Evangelio a quatuor ventis se collecturum electos suos ; ab omnibus ergo istis quatuor ventis vocatur Ecclesia. Quomodo vocatur? Undique in ergo affectu ad has portas, et clamet in vobis Christus: «Aperite mihi portas justitiae» . Praecessit enim in capite; sequitur se in corpore. Videte quid dixit Apostolus, quia in ipso Christus patiebatur: «Ut adimpleam,» inquit, «quae desunt pressurarum Christi in carne mea» . «Ut adimpleam:» Quid? «Quae desunt.» Cui desunt? «Pressurarum Christi.» Et ubi desunt? «In carne mea.» Num
Abbreviated transcription (Latin):
non est ubi sed eat Tercius decimus paulus apostolus. & nonerit quo mo¬
do iudic&: & ipse seiudicaturum dix̃. Non homines tantum sed & ange¬
los: quos angelos. nisi a postatas angelos: Nescitis inquit quia angelos
iudicabimus: responder& ergo turba: Quidte iactas iudicaturum :
ubi sed ebis: xii sedes dixit dñs. xii apostolis: unus cecidit iudas: in locum
ipsius sc̃s mathias ordinatus ẽ : Impl&us ẽ duo denarius numerus sedium :
Primo locum inueni ubi sed eas & sic teminare iudicaturum: Duo decim
ergo sedes quid sibi uelint uideamus Sacramentũ ẽ cuius dã uniuersita¬
tis: quia ꝑ totum obrbem terrarũ futura erat etclesia: unde uocatur¬
hoc aedificium. ad xp̃i conpagem: &ideo quia undique uenitur ad iu¬
dicandum .xii sedes sunt.: Sicut quia undique intratur in illam ciuita¬
tem ixii. portae suntꝰ. Non solum ergo illi xii & apostolus paulus: sed

Expanded text:
non est ubi sedeat tertius decimus Paulus apostolus, et non erit quomonon est ubi sedeat tertius decimus Paulus apostolus, et non erit quomodo judicet: et ipse se judicaturum dixit, non homines tantum, sed et angelos. Quos angelos, nisi apostatas angelos? «Nescitis,» inquit, «quia angelos judicabimus» ? Responderet ergo turba: Quid te jactas judicaturum? Ubi sedebis? Duodecim sedes dixit Dominus duodecim Apostolis; unus cecidit Judas, in locum ipsius Matthias ordinatus est, impletus est duodenarius numerus sedium : primo locum inveni ubi sedeas, et sic te minare judicaturum. Duodecim ergo sedes quid sibi velint, videamus. Sacramentum est cujusdam universitatis; quia per totum orbem terrarum futura erat Ecclesia, unde vochoc aedificium ad Christi compagem: et ideo quia undique venitur ad judicandum, duodecim sedes sunt; sicut quia undique intratur in illam civitatem, duodecim portae sunt. Non solum ergo illi duodecim et apostolus Paulus, sed