comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tis quia quam diu hoc facitis. carnem sapientis. tuba non est illa quaede¬
lectat auresdĩ.: Insultationis tuba. infructuo sum bellum facit.⁊ tuba
cornea teerigat aduersus diabolum . non tuba cornea aduersus frm̃
ium. : In tubis ductilibus & uoce tubae corneae.: Iubila

Expanded text:
tis quia quamdiu hoc facitis, carnem sapitis. Tuba non est illa quae detis quia quamdiu hoc facitis, carnem sapitis. Tuba non est illa quae delectat aures Dei: insultationis tuba infructuosum bellum facit. Tuba cornea te erigat adversus diabolum, non tuba carnea adversus fratrem tuum. «In tubis ductilibus et voce tubae corneae jubila
Abbreviated transcription (Latin):
fies ergo excarnali spiritalis.: ad huc carne calcas terram. & spũ erum pes in
caelum: Incarne enim ambulantes inquit. non secundum carnem militamus.
de probar& illos carnales carnalia
sapere. & nondum factos tubas
corneus: Cum enim dicit unus quisq
urm̃ ego sum pauli. alius ego a¬
pollo: alius aut̃cephe. Nonne carnu les estis. & secundum hominem amhu
pollo. alius aut̃cephe. Nonne carna¬
les estis. & secundum hominem ambu¬
latis. Quid est autem a polloͦ. quid est autem paulus. ministridĩ perquoscre¬
didistis. ego plantaui apollo rigauit. sed ds̃ incrementum dedit .: Vult illos
ergo erigi abspe quam Inhomine quam in homine posuerant & contingere
spiritalia xpĩ ut possent esse tubae cornaeae sisuperarent carnem. fratres
nolite insultare fratribus quos nondum conuertit misericordia dĩ . Noueri¬

Expanded text:
perat carnem. Si es ergo ex carnali spiritualis; adhuc carne calcas terram, et spiritu erumpis in perat carnem. Si es ergo ex carnali spiritualis; adhuc carne calcas terram, et spiritu erumpis in coelum: «In carne enim ambulantes,» inquit, «non secundum carnem militamus» . de probaret illos carnales carnalia sapere, et nondum factos tubas corneas? «Cum enim dicit unusquisque vestrum, Ego sum Pauli; alius, Ego Apollo; alius autem, Ego Cephae: nonne carnales estis, et secundum hominem ambupollo; alius autem, Ego Cephae: nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis? Quid est autem Apollo? quid autem Paulus? Ministri Dei, per quos credidistis. Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus in crementum dedit» . Vult illos ergo erigi ab spe quam in homine posuerant, et contingere spiritualia Christi; ut possent esse tubae corneae, si superarent carnem. Fratres, nolite insultare fratribus quos nondum convertit misericordia Dei; noveri
Abbreviated transcription (Latin):
unde hoc. quia carnem superauit.: quiuult esse tuba cornea. super&
carnem.: Quid est super& carnem᷑: transcendat carnales affectus. uin¬
cat carnales libidines: audi tubas corneas. Si autem resurrexistis cum
xp̃o apostolus dicit. quae sursum sunt quȩrite ubi xp̃s est indexteradĩ
sedens : quae sursum sunt sapite non quae super terram: quid est
quae sursum sunt quaerite : id est carnem excedite. nolite carnalia co¬
gitare : nondum erat tubae corneae quibus ad huc ita loquebatur.:
fratres non potui loqui uobis quasi spiritalibus sed quasi carnalibus.
tamquam paruulis in xpo lac uobis potum dedi. non escam.: Neque
enim poteratis sed nec ad huc quidem potestis. estis enim ad huc carnales:
Ergo nonerant tubae corneae quia non excesserant carnem. Cornu & car
ier& & carnem excedit . etquam quam decarne oriatur. s

Expanded text:
unde hoc? Quia carnem superavit. Qui vult esse tuba cornea, superet unde hoc? Quia carnem superavit. Qui vult esse tuba cornea, superet carnem. Quid est, superet carnem? Transcendat carnales affectus, vincat carnales libidines. Audi tubas corneas: «Si autem resurrexistis cum Christo,» Apostolus dicit, «quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sunt sapite, non quae super terram» . Quid est, «quae sursum sunt quaerite?» Id est, carnem excedite, nolite carnalia cogitare. Nondum erant tubae corneae, quibus adhuc ita loquebatur: «Fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; neque enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; estis enim adhuc carnales.» Ergo non erant tubae corneae, quia non excesserant carnem. Cornu et carni haeret, et carnem excedit; et quanquam de carne oriatur, su
Abbreviated transcription (Latin):
n&. propter quod inquit terdnm̃
rogaui ut auferat eum ame. &
dixit mihi.: sufficit tibi gratiu meu.
nam uirtus in in firmitate perficitur.. Ego tubam inquit ille fabricator
perficere uolo non perficiam nisi tondam : In in firmitate uirtus perfi¬
citur: Etaudiam ipsam tubam ductilem & benesonantem. quando infir¬
mor tunc potens sum.⁊ Et ipse apostolus tamquam a postolus herens xp̃o.
herens illi dexterae dequatenetur malleus ut producat tubam in illa dex¬
tera positus facit & ipse deipso malleo. Dicit dequibusdam quos tradidi
satanae. ut discant non blas phemare. tradidit malleo tundendos.: ma¬
le sonabant ante quam producerentur. forte producti. & facti tubae duc¬
tiles amissu blasphemia laudes dnĩ sonuerunt. Haec sunt tubae ductiles
Vox tubae cornae quid est Cornus excedit carnem. necesse est ut carnẽ
superando sit firmum: firmum ad perdurandum et capax uocis Sed

Expanded text:
net: «Propter quod,» inquit, «ter Dominum net: «Propter quod,» inquit, «ter Dominum rogavi, ut auferret eum a me; et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur.» Ego tubam, inquit ille fabricator, perficere volo; non perficiam nisi tundam: «in infirmitate virtus perficitur.» Et audi jam ipsam tubam ductilem bene sonantem: «Quando infirmor, tunc potens sum» . Et ipse Apostolus, tanquam apostolus haerens Christo, haerens illi dexterae de qua tenetur malleus ut producat tubam, in illa dextera positus facit et ipse de ipso malleo; dicit de quibusdam, «Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare» . Tradidit malleo tundendos. Male sonabant antequam producerentur; forte producti et facti tubae ductiles, amissa blasphemia, laudes Domini sonuerunt. Hae sunt tubae ductiles. 7. Vox tubae corneae quid est? Cornu excedit carnem: necesse est ut carnem superando sit firmum ad perdurandum, et capax vocis. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
audiuimus quomodo tunditur tuba ista. Percussit eum diabolus acapi¬
te usque ad pedes graui uulnere. et putrescens uermibus. sedebat inster¬
core: Audiuimus quem ad modum tonsus est. audiamus quomodo son&¬
tamquam una ex insipientibus mulieribus. Sibona suscepimus demu
nudñi. mala non sustine mus: O sonum fortem. o sonum dulcem
quem non dormientem excit& sonus iste. Quem non excit& prae sumptio
indõ. ut aduersus diabolum securus praecedat in proelium. non suis uiri¬
bus obtempturus sed illius qui probat: quia ipse etiam tundit. non enĩ
facer& malleos deseipso: Deillius enim diaboli paenu futura prophetu
commemorans ait. Contritus est malleus uniuersae terrae : dtabolumt
tunduntur ductiles tubae utresonent laudes dĩ: Videte quem ad modum
audeo dicere fratres mei. deisto malleo etiam a postolus tundebatur. In
magnitudine inquit reuelationum ne extollar. datus est mihi stimulus
carnis meae. angelus satanae
quime cola fi&: eccetunditur.¬
Videamus quem ad modum so¬

Expanded text:
audivimus quomodo tunditur tuba ista. Percussit eum diabolus a capite usque ad pedes gravi vulnere, et putrescens vermibus sedebat in stercore. Audivimus quemadmodum tunsus est: tubae hutanquam una ex insipientibus mulieribus. Si bona percepimus de manu Domini, mala non sustinQuem non dormientem excitet sonus iste? Quem non excitet praesumptio in Domino, ut adversus diabolum securus procedat in praelium; et non se suis viribus obtenturus, sed illius qui probat? Quia ipse etiam tundit; non enim faceret malleus de seipso. De illius enim diaboli poena futura propheta commemorans ait: «Contritus est malleus universae terrae» . Malleum utunduntur ductiles tubae, ut resonent laudes Dei. Videte quemadmodum audeo dicere, fratres mei, de isto malleo etiam Apostolus tundebatur: «In magnitudine revelationum ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphivideamus quemadmodum so
Abbreviated transcription (Latin):
& nos ulbemus animam ꝓfratrib. ponere: hoc estrespondere : Chorus autem
concordiam significat quȩ in caritate consistit: quis quis ergo quasi emulator
dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat. si caritatem non habeat:
non respond& inchoro : &ideo nihil ei ꝓdest: Pro indequem ad modũ dicuntur
in arte musica sicut ea docti homines latine dicere potuerunt : prȩcentor &
succentor: prȩcentor scilic& qui uocem prȩmittit incantu Nuccentor aut̃.
qui subsequenter canendo repond&: Ita in hoc cantico passionis prȩceden¬
tem . Xpm̃isequitur chorus martrrum : infinem caelestium coronarum: Hoc enĩ

Expanded text:
et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc eni
Abbreviated transcription (Latin):
tio mensis ut tuba canerent ethoc nunc usq: iudȩi corpora liter
faciunt sp̃i taliter non intellegunt : In itium enĩ mensis. noua lunaẽ
noualuna. nouauita ẽ :Quid est noualuna. Si quaigitur inxp̃o noua
creatura : Quid est tuba canite in initio mensis tubae : Cum tota fidu¬
cia nouam uitã prȩdicate. strepitũ uitae ueteris nolite metuere :¬

Expanded text:
itio menitio menspiritualiter non intelligunt. Initium enim mensis, nova luna est; nova luna, nova vita est. Quid est nova luna? «Si qua igitur in Christo nova creatura» . Quid est, «Tuba canite in initio mensis tubae»? Cum tota fiducia novam vitam praedicate; strepitum vitae veteris nolite metuere
Abbreviated transcription (Latin):
Istorum duorũ organorũ musicorũ psalterii etertharȩ : haec diffe¬
rentia ẽ : Quod psalteriũ lignum illud concauũ unde canorae cordȩ
redduntur. insuperiore parte habet : Deorsum feriuntur cordȩ
ut desupersonent: Incrthara uero haec eadem concauitas ligni.
partem inferiorẽ tenet. Tam quã illud sit decȩlo. hoc de terra: Cae¬
lestis enĩ ẽ. prȩdicatio uerbi dĩ: sedsi exspectamus caelestia : Non
simus pigri adoperanda terrena : quia psalterium iocundũ sedtũ cstharis.
hoc alio modo dictum ẽ quod supra. Accipite psalmum etdate trmpa¬
num  hic propsalmo psalteriũ. protrmpano crthara posita ẽ: hocta¬
men ad moniti sumus. ut prȩdicatione uerbi dĩ corporalibus respondec
terreamini. sicut ait propheta quodã loco: exclama. et ex alta sicut
tuba uocẽ tuã .  Tuba canite in initio mensis ꝑsibȩ : Prȩceptũ erat: inim¬

Expanded text:
Istorum duorum organorum musicorum, et psalterii et citharae haec diffeIstorum duorum organorum musicorum, et psalterii et citharae haec differentia est, quod psalterium lignum illud concavum, unde canorae chordae redduntur, in superiore parte habet; deorsum feriuntur chordae, ut desuper sonent: in cithara vero haec eadem concavitas ligni partem inferiorem tenet; tanquam illud sit de coelo, hoc de terra. Coelestis enim est praedicatio verbi Dei; sed si exspectamus coelestia, non simus pigri ad operanda terrena; quia «psalterium jucundum,» sed «cum cithara.» Hoc alio modo dictum est quod supra, «Accipite psalmum, et date tympanum:» hic pro psalmo psalterium, pro tympano cithara posita est. Hoc tamen admoniti sumus, ut praedicationi verbi Dei corporalibus respondeamterreamini: sicut ait propheta quodam loco, «Exclama, et exalta sicut tuba vocem tuam» . «Tuba canite in initio mensis tubae.» Praeceptum erat ut in in
Abbreviated transcription (Latin):
go sp̃italisẽ trmpanũ carnale : Ergo plebs dĩ. congregatiodĩ. Acci¬
pite psalmum. et date timpanũ : Accipite spĩtalia et date carnalia
Hocẽ quod uos et adillã mensambeatim artyris exortasumus  Vtaccipi¬
entes spĩtalia. daretis carnalia : Haec enĩ quae extruuntur ad tempus
ad recipienda corpora ueluiuorum uel mortuorũ. nec essaria sunt.
sed tempore prȩtereunti : Numquid post iudicium di istas fabricas in
caelum leuabimus : Sine his tamen. hoc tempore agere quae ad possiden¬
dum cȩlum pertinent. non poterimus . Siergo auidiestis in sp̃italibus ac¬
cipiendis. deuoti es tote in carnalibus erogandis.: Accipite psalterium.
rium iocundum cũ cythara: Memini nos aliquando. differentiã psal¬
terii etcytharae. intimas se caritati urãe : Studiosi qui meminerun
recognoscant : qui uel non audierunt. uel non meminerunt . discant .

Expanded text:
go spiritualis est, tympanum carnale. Ergo plebs Dei, congregatio Dei, «accigo spiritualis est, tympanum carnale. Ergo plebs Dei, congregatio Dei, «accipite psalmum, et date tympanum:» accipite spiritualia, et date carnalia. Hoc est quod vos et ad illam mensam beati Martyris exhortati sumus, ut accipientes spiritualia, daretis carnalia. Haec enim quae exstruuntur ad tempus, ad recipienda corpora vel vivorum vel mortuorum necessaria sunt, sed tempore praetereunti. Numquid post judicium Dei istas fabricas in coelum levabimus? Sine his tamen hoc tempore agere quae ad possidendum coelum pertinent non poterimus. Si ergo avidi estis in spiritualibus accipiendis, devoti estote in carnalibus erogandis. «Accipite psalmum, et . «Psalterium jucundum cum cithara.» Memini nos aliquando differentiam psalterii et citharae intimasse Charitati vestrae: studiosi qui meminerunt, recognoscant; qui vel non audierunt, vel non meminerunt, discant.
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃o adiutor inr̃o : Iubilate dõ ia cob: Quia etuos pertinetis adiacob. immo
uos estis ia cob: minor populus cui seruit maior : Iubilatedõ iacob Quic quid
uerbis explicare non poteritis. non ideo tamen ab exultatione cessetis : Quod
poteritis explicare. clamate. quod non potestis iubilate: Etenim ex abun¬
dantia gaudiorum cui uerba sufficere non possunt : Iniubilatione solent
t accipite etdate: Quid accipite : quid date: Accipite psalmũ etdate
tympanum : Dicit quodam loco a postolus paulus reprehendens etdolens
quod nemo illi communi cauerit. inratione datiet accepti: Quid est in
rationedatie taccepti : nisi quod alio loco aperte exposuit: sinos uobis
spi talia seminauimus. magnumẽ sinos carnalia ur̃a metamus : E tue¬
rum ẽ quod trmpanũ quiꝰ decorio fit ad carnẽ pertinet: Psalmuser¬

Expanded text:
vestro adjutori vestro. «Jubilate Deo Jacob:» quia et vos pertinetis ad Jacob; imo vestro adjutori vestro. «Jubilate Deo Jacob:» quia et vos pertinetis ad Jacob; imo vos estis Jacob, minor populus cui servit major . «Jubilate Deo Jacob.» Quidquid verbis explicare non poteritis, non ideo tamen ab exsultatione cessetis: quod poteritis explicare, clamate; quod non potestis, «jubilate.» Etenim ex abundantia gaudiorum, cui verba sufficere non possunt, in jubilationem solet  date tympanum.» Et «accipite,» et «date.» Quid «accipite?» quid «date? Accipite psalmum, et date tympanum.» Dicit quodam loco apostolus Paulus, reprehendens et dolens, quod nemo illi communicaverit «in ratione dati et accepti» . Quid est, «in ratione dati et accepti,» nisi quod alio loco aperte exposuit: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si nos vestra carnalia metamus» ? Et verum est quod tympanum quod de corio fit, ad carnem pertinet. Psalmus er
Abbreviated transcription (Latin):
ribus. quinta sabbati cantatur ipse asaph: idestpressura Discernen¬
te. baptizatis et exaquarenatis. cantatur psalmus dominicȩ congre¬
gationis : Titulum in limine legimus et in his prȩdiis quid sibi uelit in¬
telleximus :: lamsi placet &iã ipsam domũ operis. id est ipsius torcula¬
ris interiora uideamus: Intremus inspiciamus. gaudeamus. timeamꝰ.
appetamus fugiamus : Om̃a enim haec inuenturi estis in hac interio¬
redoma id est intextu ipsius psalmi. cũ legere : et adiuuante dño quod
don auerit loqui coeperimus : Ecceuoso asaph. congregatio dñi
xultatedõ adiutori nr̃o ÷ uos qui congregati estis hodie. uos hodie¬
÷ a saphi dñi : Siquidem uobis canitur psalmus ipsi a saph. Exultate dõ
adiutorinr̃o. ⁊ Exultant alii circo. uosdõ: exultant alii desertoribus.
Exultate uos ad iutori ur̃o : Exultant aliidõ suo uentrisuo : Exultate uos dõ

Expanded text:
ribus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernenribus, quinta sabbati,» cantatur «ipsi Asaph;» id est, pro pressura discernente, baptizatis ex aqua renatis, cantatur Psalmus dominicae congregationi. Titulum in limine legimus, et in his prelis quid sibi velit, intelleximus: jam si placet etiam ipsam domum operis, id est, ipsius torcularis interiora videamus. Intremus, inspiciamus, gaudeamus, timeamus, appetamus, fugiamus. Omnia enim haec inventuri estis in hac interiore domo, id est, in textu ipsius psalmi, cum legere, et adjuvante Domino, quod donaverit loqui coeperimus. 3. «vers.» 2. Ecce vos, o Asaph, congregatio Domini, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Vos qui congregati estis hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis canitur Psalmus, ipsi Asaph, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Exsultant alii circo, vos Deo: exsultant alii deceptori suo; exsultate vos adjutori vestro: exsultant alii Deo suo ventri suo; exsultate vos Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ta sabbati. dixitds̃. producant aquae reptilia animarũ uiuarũ : Vid&e
ergo uos in quib: iam produxerunt aquae reptilia animarũ uiuarũ Ulos enĩ
ad torcularia pertinetis. et in uobis quod produxerunt aquȩ. aliud eliqua¬
tur. aliud proicitur : Suntenĩ multi non digne uiuentes. baptismo quod
erceperunt : Quã multi enimbaptizati hodie circum implere. quã istã
basilicam maluerunt: : Quam multi baptizati. aut casas inuicis faciunt
aut non fieri conqueruntur: : Psalmus aũ iste protorcularibus. et
quinta sabbati. et pressura discretionis. et insacramento baptismi.:
cantatur ipsi a saph.A saph homo quidẽm fuit. hoc nomine appellatus.
Sicut idithun. sicutchore. sicut alia nomina: quȩ inueniamus intitulis
psalmorũ : Interpretatio tamen nominis mysteriũ indicat occultȩ ue¬
ritatis : A saphquippe latinedicitur congregatio : Ergo protorculu¬

Expanded text:
ta sabbati» dixit Deus: «Producant aquae reptilia animarum vivarum» . Videte ta sabbati» dixit Deus: «Producant aquae reptilia animarum vivarum» . Videte ergo vos, in quibus jam produxerunt aquae reptilia animarum vivarum. Vos enim ad torcularia pertinetis; et in vobis quos produxerunt aquae, aliud eliquatur, aliud projicitur. Sunt enim multi non digne viventes Baptismo quod perceperunt: quam multi enim baptizati hodie circum implere, quam istam basilicam maluerunt! quam multi baptizati, aut casas in vicis faciunt, aut non fieri conqueruntur! Psalmus autem iste «pro torcularibus» et «quinta sabbati,» in pressura discretionis, et in sacramento Baptismi, cantatur «ipsi Asaph.» Asaph homo quidam fuit hoc nomine appellatus, sicut Idithun, sicut Core, sicut alia nomina quae invenimus in titulis Psalmorum: interpretatio tamen nominis mysterium intimat occultae veritatis. Asaph quippe latine dicitur Congregatio. Ergo «pro torcula
Abbreviated transcription (Latin):
a pothecas : Vides raptorem qualẽnum quam uidisti : Vide contempto¬
rem rerum suarũ qualemnum quã uidisti : Lauda torcularia. im¬
fiat. et sordidus sordescat adhuc: Quare et quinta sabbati: quid
esthoc : recurramus ad prima operadĩ. neforte ibi aliquid inueniamꝰ.
quod et sacram̃ta intellegamus. Sabbatum enĩ septimus die sẽ. quo re¬
quieuit ds̃ ab omnib: operibus suis. Magnũ intimans mysterium
uietis nrãe future ab omnibus operib: nr̃is.: Prima sabbati dicitur
secundies dies sabbati : Tertiasabbati tertius diessabbati : Quartas ab¬
bati quartus dies : Quinta ergo sabbati quintus ad ominicodie.
Postquem sexta sabbati sextus dies. It ipsum sabbatũ septimus dies : Videte
itaque. quibus loquatur hic psalmus: Videtur enĩ mihi. quõ baptizatis loqui¬
tur : Quinto enĩ die ds̃ ex aquis creauit animaliu : Quinto enĩ die. idest qum¬

Expanded text:
apothecas. Vides raptorem qualem nunquam vidisti; vide contemptoapothecas. Vides raptorem qualem nunquam vidisti; vide contemptorem rerum suarum qualem nunquam vidisti. Lauda torcularia, imfiat, et sordidus sordescat adhuc.» 2. Quare et «quinta sabbati?» quid est hoc? Recurramus ad prima opera Dei, ne forte ibi aliquid inveniamus quo et sacramentum intelligamus. Sabbatum enim septimus dies est quo requievit Deus ab omnibus operibus suis , magnum intimans mysterium quietis nostrae futurae ab omnibus operibus nostris. Prima sabbati dicitur secundus dies; tertia sabbati, tertius dies; quarta sabbati, quartus; «quinta» ergo «sabbati,» quintus a dominico die: post quem sexta sabbati, sextus dies; et ipsum sabbatum, septimus dies. Videte itaque quibus loquatur hic psalmus: videtur enim mihi quoniam baptizatis loquitur. Quinto enim die Deus ex aquis creavit animalia; quinto die, id est, «quin
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt : quantȩ inquiunt rapinȩ temporibus nr̃is. quantȩ pressurȩ
ocentium: quantȩ expoliationes rerũ alienarum :
cam ađtendis. quia rapiuntur res alienȩ : inoleũ non adtendis. quia pau¬
perib: donantur et propriȩ .: Non habebat antiquitas tales raptores
rerũ alienarum. sed non habebat antiquitas tales donatores rerũ sua¬
rum : Aliquanto esto curiosior intorculari. Noli hoc solũ uidere quod
publice fuit. est aliquid qđ quȩrendũ inuenias . : Discute. audi cognosce
quã multi faciunt : quod ex ore dnĩ cum audisset unus diues. tristis
abscessit : Ex euangelio multi audiunt. Vade uende om̃a quȩ possi¬
des da pauperib. ethabebis thesaurũ incȩlis. etuenisequereme.
Non adtendis quã multi id faciant: pauciinquiunt sunt: Ipsi tam̃ pau¬
ci. oleum sunt: Et quibene utuntur in rebus quas possident. ad oleũ
pertinent : Adiunge om̃a et uidebis patris familias tui. plenas

Expanded text:
faciunt: Quantae, inquiunt, rapinae temporibus nostris, quantae pressurae faciunt: Quantae, inquiunt, rapinae temporibus nostris, quantae pressurae innocentium, quantae exspoliationes rerum alienarum! Ita sane in amurcam attendis, quia rapiuntur res alienae; in oleum non attendis, quia pauperibus donantur et propriae. Non habebat antiquitas tales raptores rerum alienarum; sed non habebat antiquitas tales donatores rerum suarum. Aliquanto esto curiosior in torculari; noli hoc solum videre quod publice fluit: est aliquid quod quaerendo invenias. Discute, audi, cognosce quam multi faciunt quod ex ore Domini cum audisset unus dives, tristis abscessit. Ex Evangelio multi audiunt, «Vade, vende omnia quae possides, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» : non attendis quam multi id faciunt? Pauci, inquiunt, sunt. Ipsi tamen pauci oleum sunt; et qui bene utuntur his rebus quas possident, ad oleum pertinent: adjunge omnia, et videbis patrisfamilias tui plenas
Abbreviated transcription (Latin):
non trituramus: et in de uolunt superbire. undedeberent amplius
supplicare. eligentes blasphemare. quam orare : Cumergo ista com¬
memornt cumista iactant. cumi stadicunt : et contum aciter
dicunt. non cumtimore. sed cumelatione. non uos perturbent :
Puta enim quia pressurȩ abundant. tuoleum esto: Nigra tenebris
ignorantiȩ a murca in sultet : et illa tam quã perplateas proiecta pub¬
lice insultet. tu apudte in cordetuo. Ubi quiuidet in occulto reddettibi
liquate ingemellarũ : oliua in arbore. quibusdã quidem tempestatib
agitatur. Non tamen pressuris torcularis atteritur : Ideo utrumque
simulpendent ex arbore. et quod proicendũ est. et quod recondendũ:
A tubi adtorcular. et pressurasuentum fuerit : utrumq: discernitur.
Dirimitur. et aliud appetitur. aliud respuitur .: Uultis nos seuimtor¬
culariorũ istorũ: ut unum aliquid dicã. unde et ipsi murmurant quiea

Expanded text:
non trituramus. Et inde volunt superbire, unde deberent amplius non trituramus. Et inde volunt superbire, unde deberent amplius supplicare; eligentes blasphemare quam orare. Cum ergo ista commemorant, cum ista jactant, cum ista dicunt, et contumaciter dicunt, non cum timore, sed cum elatione; non vos perturbent. Puta enim quia pressurae abundant, tu oleum esto. Nigra tenebris ignorantiae amurca insultet, et illa tanquam per plateas projecta publice insultet: tu apud te in corde tuo, ubi qui videt in occulto reddet tibi , liquare in gemellarium. Oliva in arbore quibusdam quidem tempestatibus agitatur, non tamen pressuris torcularis atteritur; ideo utrumque simul pendet ex arbore, et quod projiciendum est, et quod recondendum est: at ubi ad torcular et pressuras ventum fuerit, utrumque discernitur, dirimitur; et aliud appetitur, aliud respuitur. Vultis nosse vim torcularium istorum? Ut unum aliquid dicam, unde et ipsi murmurant qui ea
Abbreviated transcription (Latin):
agitur in torcðlaribus : Anim aduertimus quȩdã tria pressurã : et de
pressura duo quaedam : unum recondendũ. alterum proiciendũ : Fit
ergo intorculari conculcatio. tribulatio pondus : et in his oleũ eliquat᷑
occulte ingemellarium. Amurca publice perplateas currit : Inten¬
dite ad magnum hoc spectaculũ : Non enĩ deserit ds̃ dare nobis. quod
cum magno gaudio exspectemus: Aut circi insania huic exspectaculo
comparanda est : Illa ad a murcã pertinet. hoc adoleũ: Quando ergo
auditis contumaciter garrire blas phemos et dicere. Ab undare pres¬
suras temporibus xp̃ianis : scitis enĩ quia hoc amant dicere : Etuetus
quidem sed atemporibus xp̃ianis coepit prouerbium. non pluit ds̃.:
dicatxp̃ianos quam quã priores ista dixerunt. Isti aũ modo dicunt.
et quia pluit ds̃ : Dicant xp̃iani. non pluit ds̃. non seminamus. pluitds̃.

Expanded text:
agitur. In torcularibus animadvertimus quaedam tria: pressuram, et de agitur. In torcularibus animadvertimus quaedam tria: pressuram, et de pressura quaedam duo; unum recondendum, alterum projiciendum. Fit ergo in torculari conculcatio, tribulatio, pondus: et in his oleum eliquatur occulte in gemellarium; amurca publice per plateas currit. Intendite ad magnum hoc spectaculum. Non enim desinit Deus edere nobis quod cum magno gaudio spectemus: aut circi insania huic spectaculo comparanda est? Illa ad amurcam pertinet, hoc ad oleum. Quando ergo auditis contumaciter garrire blasphemos, et dicere, abundare pressuras temporibus christianis; scitis enim quia hoc amant dicere: et vetus quidem, sed a temporibus christianis coepit proverbium, Non pluit Deus, duc ad Christianos. Quanquam priores ista dixerunt. Isti autem modo dicunt et quia pluit Deus, Duc ad Christianos: non pluit Deus, non seminamus; pluit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
oqui aduos deprȩsenti psalmo suscepimus. adiuuet uocem nr̃am
qui et uram : Et enim aliquanto ẽ obtunsior. Dabit ei uires intentio au¬
dientium et adiutoriũ iubentis ut loquar : : Titulum habet psalmus iste
In finem protorco laribus quinta sabbati. psalmus ipsi a saph: In unum
titulũ multa sunt congesta mysteria : ita tam̃ ut limen psalmiindicet
interiora : Cum de torco laribus locuturi sumus. nemo ur̃m exspectet aliquid
nos dicturos eẽ delacu. de proelo. defiscinis. quia nec ipse psalmus hochabet.
Et ideo magis indicat mrsteriũ: Etiam sialiquid talepsalmi textus contine¬
ret : Nonde eẽt quiputaret ad lit teram esse accipienda torcolaria:
N ec aliquid illic taleamplius requirendum. Nec mystice aliquid positum.
et sacrate significatum: sed diceret simpliciter psalmus de torcolaribus
loquitur. et tu mihinescio quid aliud suspicaris : Ni hil hictale audistis.
cumlegeretur : Ergo accipite torcdlaria mysterium a ẽctae: quod nun

Expanded text:
oqui ad vos de praesenti psalmo suscepimus: adjuvet vocem nostram quies vestra; etenim aliquanto est obtunsior: dabit ei vires intentio audientium, et adjutorium jubentis ut loquar. Titulum habet psalmus iste: «In finem pro torcularibus, quinta sabbati, Psalmus ipsi Asaph.» In unum titulum multa sunt congesta mysteria; ita tamen ut limen Psalmi indicet interiora. Cum de torcularibus locuturi sumus, nemo vestrum aliquid exspectet nos dicturos esse de lacu, de prelo, de fiscinis; quia nec ipse psalmus hoc habet, et ideo magis indicat mysterium. Nam et si aliquid tale Psalmi textus contineret, non deesset qui putaret ad litteram esse accipienda torcularia, nec aliquid illic amplius requirendum, nec mystice aliquid positum, et sacrate significatum; sed diceret: Simpliciter Psalmus de torcularibus loquitur, et tu mihi nescio quid aliud suspicaris. Nihil hic tale audistis, cum legeretur. Ergo accipite torcularia mysterium Ecclesiae, quod nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. ut qui non uident: uideant : et qui uident. cȩcifiant: Quid est qui
non uident. uideant. et qui uident: caecifiant : Nisi humiles exaltent᷑.
superbi deiciantur: Nonenĩ qui uident cȩcifiant : sed qui sibi uide

Expanded text:
non vident videant, et qui vident caeci fiant» . Quid est, «ut qui non vident videant, qui vident caeci fiant,» nisi humiles exaltentur, superbi dejiciantur? non enim qui vident caeci fiant, sed qui sibi vide
Abbreviated transcription (Latin):
et latro: Vxorem fȩcunditatem filioruo. salutem corporis. dignitatẽ
scłi. Attende quam multi habent: hoc ẽ totũ propt̃ quod eũ colis: Nu
tabunt pedes tui. putabis te sinecausa colere. quando in eis uides ista.
qui eũ non colunt: Ergo ista omniadat &iã malis. sesolum seruatbonis.
Viuificabis nos : Nam mortui eramus. quando terrenis imaginibus
inhȩrebamus.: Mortui eramus quando terreni hominȩs imaginẽ por¬
tabamus : Viui ficabis nos in nouabis nos : Vitam interioris hominis dab
nobis : Et nom̃ tuũ in uocabimus: id est tediligimus : Tu nobis dulciseris.
remissorpeccatorũ nr̃orum : Tueris totum prȩmiũ iustificatorũ: Dñe
ds̃ uirtutum conuerte nos. et ostende faciem tuã et salui erimus.

Expanded text:
et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multtabunt pedes tui, putabis te sine causa colere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domine Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam, et salvi erimus.
Abbreviated transcription (Latin):
et benedicit uictorem : Victus quia uoluit: carne infirmus maiestate for¬
tis : et benedixit. Vocaberis inquit isrł : tetigit tamen et foemoris latitu¬
tudinẽ. etaruit: Fundemq: hominẽ unum fecit & benedictũ et claudum.
Vides claudicasse populũ iudaeorũ: uide ibi et benedictumgenus apłorũ .:
Excita ergo potentiã tuam: quam diu uideris infirmus. crucifixus ex in¬
conuertemur : Et mnlumina faciem tuã. et saluierimus: Numquid illeobs

Expanded text:
et benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate foret benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate fortis. Et benedixit: Vocaberis, inquit, Israel. Tetigit tamen et femoris latitudinem, et aruit, eumdemque hominem unum fecit et benedictum et claudum . Vides claudicasse populum Judaeorum: vide ibi et benedictum genus Apostolorum. Excita ergo potentiam tuam: quamdiu videris infirmus? Crucifixus ex inconvertemur. Et illumina faciem tuam, et salvi erimus. Numquid ille obs
Abbreviated transcription (Latin):
Appare inquit coramgentẽ iudaeorum. coram populo isrł : Ibi enĩ effrem.
ibimanasses ibi beniamin: sed interpretationẽ uideamus: Effrem fructi¬
ficatio. beniamin. filius dexterȩ : manas  sefoblitus : Apparet enĩcorã
fructificato coram filio dexterȩ : apparet coramoblito : ut iam non sit obli¬
tus. sed uenias illi inmentem qui liberasti: Si enim gentes commemorabunt᷑.
et conuertentur ad dñm uniuersi fines terrȩ: Populus ipse de abraham
ueniens. Non habuit parie tem suũ qui gaudeat in angulo. cum scriptum
sit reliquiȩ saluȩ fient: Excita potentiã tuã : Nam in firmus eras. quan¬
do dicebatur. si filius dĩ est . descendat decruce : nihilualere uidebaris .
Prȩualuit superte ꝑsecutor : et demonstrastihoc antea. quia &ia cob
luit homo etuictus estangelus: Et uictor tenet angelum et dicit . non
dimit tamte . nisi benedixeris mihi :: Magnum sacram̃tum et statuictus

Expanded text:
Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, ibi Manasses, ibi Benjamin. Sed interpretationem videamus: Ephraem, Fructificatio; Benjamin, Filius dexterae; Manasses, Oblitus. Appare enim coram fructificato, coram filio dexterae, appare coram oblito, ut jam non sit oblitus, sed venias illi in mentem qui liberasti. Si enim Gentes commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universae fines terrae ; populus ipse de Abraham veniens, non habuit parietem suum qui gaudeat in angulo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita potentiam tuam. Nam infirmus eras, quando dicebatur: Si filius Dei est, descendat de cruce . Nihil valere videbaris: praevaluit super te persecutor; et demonstrasti hoc antea, quia et Jacob iluit homo, et victus est Angelus; et victor homo tenet Angelum, et dicit: Non dimittam te, nisi benedixeris me. Magnum sacramentum! Et stat victus,
Abbreviated transcription (Latin):
simulcũ illis quiiã cordirigunt suũ : ut lapis reprobatus ab aedificantib
fiat in caput anguli. tenens duos parietes dediuerso uenientes. sed inan¬
gulo concordantes : Qui sedes suꝑcherubim: cherubimsedes gloriae dĩ.
et interpretatur plenitudo scientiae: Ibi sedet ds̃. inplenitudine scientiȩ.
Licet intellegamus cherubim sublimes eẽ caelorũ potestates atq uirtutes.
Tamen siuis eris cherubim: si enim cherubim sedes ẽ dĩ. audiquid dicatscrip¬
tura : animaiusti sedes sapientiȩ: Quomodo inquis eroplenitudo scientiȩ:
quis hoc implet: habes unde impleas: Plenitudo legis caritas: Noli ꝑmulta
ire. atq: distendi: terret tẽ ramorũ diffusio. radicem tene. et de mag¬
nitudine arboris noli cogitaresit inte caritas. et necesse est plenitudo
scientiȩ consequatur: Quid enĩ nescit: qui caritatem scit : quando quidem
uimus quia non apparebas : Appare corameffrem et beniamin & manasse :

Expanded text:
simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli , tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui sedes super Cherubim. Cherubim sedes est gloriae Dei, et interpretatur Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem divimus, quia non apparebas. Coram Ephraem, et Benjamin, et Manasse.
Abbreviated transcription (Latin):
dum ⁊ etuaetunc pregnantibus &mammantibus : audistis modo in ea¬
angelio. cauete quia nescitis quahora ueniat .⁊ Infigura dicta sunt:
quae sunt pregnantes &quae sunt lactantes : pregnantes animaedi¬
cuntur. quae habent spem in saeculo.⁊ quae autem adeptesunt iam quod
sperabant. prolactantibus sunt positae: Verbi gratia emere uult uil¬
lam pregnans est. nondum enim factum est tum& uterus inspe⁊
Emit peperit. adeo lactat quod emit. ⁊ Uae pregnatibus &mammamti¬
bus: Uae qui habent spem insaeculo. uae quiherent his rebus quos desae¬
culo peperent. ⁊ qui dergo deb& facere xp̃ianus. utimundo. non serui

Expanded text:
dum. «Et vae tunc praegnantibus et mammantibus.» Audistis modo in Evdum. «Et vae tunc praegnantibus et mammantibus.» Audistis modo in Evangelio: «Cavete, quia nescitis qua hora veniat» . In figura dicta sunt. Quae sunt praegnantes, et quae sunt lactantes? Praegnantes animae dicuntur, quae habent spem in saeculo. Quae autem adeptae sunt jam quod sperabant, pro lactantibus sunt positae. Verbi gratia: emere vult villam; praegnans est, nondum enim factum est, tumet uterus in spe: emit; peperit, adeo lactat quod emit. «Vae praegnantibus et mammantibus:» vae qui habent spem in saeculo, vae qui haerent his rebus quas de saeculi spe pepererunt. Quid ergo debet facere christianus? Uti mundo, non servi
Abbreviated transcription (Latin):
& in putribilia ligna trans lata sunt ad aedificationem domus.: Lignu sil¬
uarum erant. sed ante quam irent in aedificium . ⁊ Tunc exultabunt omni¬
primouenit & post ea uenturus est .⁊ primo uenit in ecclesia sua in nubib
Quae sunt nubes quȩ eum portauerunt: A postoli praedicantes dequib
audistis cum legeretur a postolus. ⁊ Legationem inquit proxp̃o fungimur:
obsecrantes proxp̃o reconciliaridõ. : Ipsae sunt nubes inquibus uenitiex¬
cepto aduentu suo posteriore. quouenturus est iuidicare uiuos & mortu¬
os. : Venit primo innubibus : Haec primo uox ipsius sonuit in euangelio.
amodo uidebitis filium hominis uenientem innubibus.⁊ quid estamo¬
do: nonne dñs postea uenturus est quando seplangent omnes tribusir
terrae. ⁊ Prunus uenit in predicatoribus suis. & impleuit totum orbem
terrarum ⁊ non resistamus primo aduentui. ut non expaues camus secun¬

Expanded text:
et imputribilia ligna translata sunt ad aedificationem domus. Ligna silet imputribilia ligna translata sunt ad aedificationem domus. Ligna silvarum erant, sed antequam irent in aedificium; ligna silvarum erPrimo venit, et postea venturus est. Primo venit in Ecclesia sua in nubibus. Quae sunt nubes quae eum portaverunt? Apostoli praedicantes, de quibus audistis, cum legeretur Apostolus: «Legatione,» inquit, «pro Christo fungimur, obsecrantes pro Christo reconciliari Deo» . Ipsae sunt nubes in quibus venit, excepto adventu suo posteriore, quo venturus est judicare vivos et mortuos. Venit primo in nubibus. Haec primo vox ipsius sonuit in Evangelio: «Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus.» Quid est, «Amodo?» Nonne Dominus postea venturus est, quando se plangent omnes tribus terrae? Prius venit in praedicatoribus suis, et implevit totum orbem terrarum. Non resistamus primo adventui, ut non expavescamus secun
Abbreviated transcription (Latin):
atum. tolle bostia in atria dñĩ.⁊ Hostias non habes.
propter ea nonuis intrare :: quid est hoc :: Si hostiam tibi indicer& ds̃.
taurum. hircum. arietem. inuenires quod afferes.: Indixit tibi humile
cor. & nonuis intrare: hoc enim inte non inuenis quia superbia tumuisti.:
etenim correxit orbem terrae. qui non commouebitur.⁊ Iudicabit populos
in aequitate.⁊ Tunc se illi plangent. quino lunt modo diligere aequitatẽ.:¬
unt caeli. ⁊ Caeli enim praedicatores. terra auditores.⁊ Commoueatur ma¬
re & plenitudo eius. : quod mare: Saeculum.: Commotum est mare & ple¬
nitudo maris. ⁊ Omne saeculum conutatum est aduersus ecclesiam cumdi¬
lataretur & aedificaretur toto orbe terrarum.: Deipsu commotione au¬
distis in euangelio. tradent uos adiudicia .⁊ Commotum est mare. sed quan¬
in eis sunt. ⁊ Omnes lenes. omnes mites. omnes aequi campi sunt dĩ. NTunce
na siluarum quia praecisae sunt ingentes arbores cedrinae & cypressinae

Expanded text:
am, intra in atria Domini. Hostias non habes, propterea non vis intrare. Quid est hoc? Si hostiam tibi indiceret Deus taurum, hircum, arietem, invenires quod afferres: indixit tibi humile cor, et non vis intrare. Hoc enim in te non invenis, quia superbia tumuisti. «Etenim correxit orbem terrae, qui non commovebitur. Judicabit populos in aequitate.» Tunc se illi plangent, qui nolunt modo diligere aequitatem.unt coeli. Coeli enim praedicatores, terra auditores. «Commoveatur mare et plenitudo ejus.» Quod mare? Saeculum. Commotum est mare, et plenitudo maris: omne saeculum concitatum est adversus Ecclesiam, cum dilataretur et aedificaretur, toto orbe terrarum. De ipsa commotione audistis in Evangelio, «Tradent vos ad judicia» . Commotum est mare: sed quan campi, et omnia quae in eis sunt.» Omnes lenes, omnes mites, omnes aequi, campi sunt Dei. «Tunc egna silvarum:» quia praecisae sunt ingentes arbores cedrinae et cyparissinae,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. &erit : sed tantum : est. Vnde dictum est: ego sum qui sum: & qui est
misit me aduos.: Et mutabis ea & mutabuntur : tu aũ idem ipse es & an¬
ni tui non deficient. Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium.
ut in ea mansuri ad eam de hac temporis mutabilitate fugiamus.
sed quõ cum hic sumus in magnis & multis temptationib uiuimus: quibus
neauertamur abisto refugio metuendum est:: Intueamur quid conse¬
quenter oratio poscat hominis dĩ Neauertas hominem in humilita

Expanded text:
Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, Fuit, et Erit; sed tantum, Est. Unde dictum est; «Ego sum qui sum;» et, «Qui est, misit me ad vos» ; et, «Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mutabilitate fugiamus. 4. «vers.» 3. Sed quoniam cum hic sumus, in magnis et multis tentationibus vivimus, quibus ne avertamur ab isto refugio metuendum est; intueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilita
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura utitur ubi legimus uel finxit ds̃ uel formauit ds̃ hominem
delimo terrae : Egͥo priusquam fierent ea quae increatura tua sum¬
ma atq magna sunt: quid enim maius rationali caelestisq creatura
& priusquam fingeretur terra ut ess& quite agnosceret & laudaret in
terra. et hoc parum est quia ista coeperunt. siue in tempore. siue cumtem¬
pore : sed a seculo &usq in sclm tues: quod conuenientius diceretur abae¬
terno in aeternum, Non enim a saeculo ds̃ qui est ante saecula: aut usq insȩ¬
culum cuius est finis cum sit ille sine fine : sed exãbiguo uerbo greco fit ple¬
rumq: inscripturis. ut uel saeculum pro aeterno: uel aeternum ꝓseculo
ponat latinus in terpres. Optime aũ non ait a saeculo tu fecisti. &
usq in saeculum tueris : sed prȩsentis significationis uerbum posuit.
in sinuans dĩ substantiam omni modo e in commutabilem. ubi non est

Expanded text:
Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Finxit Deus;» vel, «Formavit Deus hominem Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Finxit Deus;» vel, «Formavit Deus hominem de limo terrae» . Ergo priusquam fierent ea quae in creatura tua summa atque magna sunt; quid enim majus rationali coelesti creatura? et priusquam fingeretur terra, ut esset qui te agnosceret et laudaret in terra: et hoc parum est, quia ista coeperunt, sive in tempore, sive cum tempore; sed «a saeculo et usque in saeculum tu es.» Quod convenientius diceretur, Ab aeterno in aeternum: non enim a saeculo Deus, qui est ante saecula; aut usque in saeculum, cujus est finis, cum sit ille sine fine. Sed ex ambiguo verbo graeco fit plerumque in Scripturis ut vel saeculum pro aeterno, vel aeternum pro saeculo ponat latinus interpres. Optime autem non ait, A saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significationis verbum posuit, insinuans Dei substantiam omni modo incommutabilem, ubi non est,
Abbreviated transcription (Latin):
bo greco expressum est : fingeretur terra. Montes quippe: partes ter¬
rae sunt altiores : & utiq si antequam formaretur terra. ds̃ est a quo
terra formata est : quid magnum demontibus. uel quibus lib& aliis eu
partibus dicitur cum sit ds̃: non solum ante terram : sed & ante caelum
& terram. & ante omnem corporalem spĩtalemq: creaturam : Sed nimi¬
rum unuersa creatura rationabilis. hanc differentiani fortasse distinc¬
ta est. ut montium nomine. significarentur celsitudines angelorum :¬
& terrȩ nomine humilitas hominum.: Et ideo quam uis omnia quȩ cre¬
ata sunt non in congrue uel facta. uel formata dicantur :: Iamen si
uerborum istorum est ulla proprietas facti sunt angeli : Quicum
in eis decaelestibus enum erarentur operibus : ita enum eratio ipsa con¬
clusa est.: Ipse dixit & facta sunt ipse mandauit &creata sunt: Vnde
aut̃ homo secundum corpus fier& terra formata ẽ. Nam hoc uerbo

Expanded text:
bo graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes quippe partes terbo graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes quippe partes terrae sunt altiores: et utique si antequam formaretur terra Deus est, a quo terra formata est; quid magnum de montibus vel quibuslibet aliis ejus partibus dicitur, cum sit Deus non solum ante terram, sed et ante coelum et terram, et ante omnem corporalem spiritualemque et caturam? Sed nimirum universa creatura rationalis hac differentia fortasse distincta est, ut montium nomine significentur celsitudines Angelorum, et terrae nomine humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quae creata sunt, non incongrue vel facta vel formata dicantur; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, facti sunt Angeli, qui cum in ejus coelestibus enumerarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est, «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde autem homo secundum corpus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo
Abbreviated transcription (Latin):
testamenti sponsor. sponsusq coniugii. quod deilla generatione sortitus ẽ.
ait ipse ins: Sic rederetis morsi : crederetis & mihi: Deme enim ille
scripsit.: Non enim credendum ẽ ab ipso omnino morse istum psalmũ
fuisse conscriptum. quiullis eius litteris inditus nonest in quibus eius
cantica scripta sunt: sed alicuius significationis gratia tam magni me¬
riti serui dĩ nomen adhibitum est. ex quo dirigeretur legentis uel au¬
coepit esse quod non erat. id est refugium. : non aut̃ ipse non erat ante¬
quam nobis ess& refugium : secutus ad iunxit. Prius quam sierent mon¬
tes fierent et formaretur terra. & orbis terrȩ & asȩculo &usq inseculũ
tues  Iuergo qui semper es & antequam essemus. et antequam mun¬
dus esset refugium ex quo adte conuersi sumus factus es nobis. Non mi¬
hi aũ uidetur ut cumq intellegendum quod ait Priusquam montes
fierent et formaretur terra. uel sicut alii codices habent quod de uno uer¬

Expanded text:
a generatione sortitus est, ait ipse Jesus: «Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille Scripsit» . Non enim credendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non est, in quibus ejus cantica scripta sunt: sed alicujus significationis gratia tam magni meriti servi Dei nomen adhibitum est, ex quo dirigeretur legentis vel au, quoniam scilicet nobis coepit esse quod non erat, id est refugium, non autem ipse non erat antequam nobis esset refugium, secutus adjunxit: «Priusquam montestu es.» Tu ergo qui semper es, et antequam essemus, et antequam mundus esset, refugium ex quo ad te conversi sumus factus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque intelligendum quod ait, «Priusquam montes fierent, et formaretur terra;» vel, sicut alii codices habent, quod de uno ver
Abbreviated transcription (Latin):
perquem hominem suum ds̃ legem dedit populo suo
quem per eundem hominem suum dedomo seruitutis liberans:
quadraginta annos perheremum duxit : Fuit ergo morses mi¬
nister testamenti ueteris : & propheta testamenti noui.: Omnia quip¬
pe illa infigura contingebant in illis: sicutꝰ a postolus Scripta sunt
aũ ad correptionem nrãm inquos fines saeculorum obuenit. Secundũ
hanc ergo dispensationem quae facta ẽ permorsen inspiciendus ẽ psal
mus iste . quiexeius oratione titulum accepit.
NE inquit refugium factus es nobis ingeneratione & generatione:
Siue in omnigeneratione : siue induabus. uetera & noua Quia sic̃¬

Expanded text:
per quem hominem suum Deus Legem dedit populo suo, quem per eumdem hominem suum de domo servitutis liberans, quadraginta annos per eremum duxit. Fuit ergo Moyses minister Testamenti Veteris, et propheta Testamenti Novi. «Omnia» quippe «illa in figura contingebant in illis,» sicut ait Apostolus: «scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Secundum hanc ergo dispensationem quae facta est per Moysen, inspiciendus est iste psalmus, qui ex ejus oratione titulum accepit. 2. «Domine,» inquit, «refugium factus es nobis in generatione et generatione:» sive in omni generatione, sive in duabus generationibus