comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicitis qui a uor bapti zatis: Et io hannes dicit. Hic ẽ
qui bapti zat: Sed minisaros inquiunt. Tantiiu dicis
iustos opora & esse ꝑ quos bapti zat: Et ego dico & omnes
dicimur. quia iustos oport& essehti iudicirmnistros:
Sint ministri iusti siuolunt: Si autem noluerintesse¬
iusti : qui cathedram moysi sedent securum me fecit
magister meus : de quo spr̃ eius dixit: Hicẽ qui bapti¬
zat : quomodo securum me fecit᷑ Scribȩ in quit &pha¬
risȩi : cathe dram moysi sedent: quaedicunt facite. quae
autłm faciunt. feccere nolite: Dicunt enim &ñ faciun
Si fuerit iusdusminister : conputo illum cum paulo con¬
puto illum cum p&ro: cum istis conputo iustos ministros
quiuere iustiminisari: glori am suam non querunt
ainistri enim sunt. proiudicibur haberinolunt gpem
in seponi e hor rescunt: ergo conputo. cum paulo iustũ
minisarum: quidenim dicit paulur Ego plantaui.
apollorigauit. sed dr̃ incrementum dedit: Neque qui

Expanded text:
dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti iustos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico, et omnes dicimus, quia iustos oportet esse tanti iudicis ministros. Sint ministri iusti, sijusti qui cathedram Moysi sedent, securum me fecit magister meus, de quo Spiritus ejus dixit, Hic est qui baptizat. Quomodo securum me fecit? Scribae, inquit, et Pharisaei cathedram Moysi sedent; quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Si fuerit minister justus, computo illum cum Paulo, cumputo illum cum Petro; cum istis computo justos ministros: quia vere justi ministri gloriam suam non quaerunt; ministri enim sunt, pro judicibus haberi nolunt, spem in se poni exhorrescunt: ergo computo cum Paulo justum ministrum. Quid enim dicit Paulus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui ueritatem fateri confundebantur: tenebistenebris re¬
sponderun sed aluce superatae suns: Quid enim respon
fusirunt primi inimici: unde delucerna : quis erat lucer¬
na iohannes: probamus quia lucerna erat᷑ probamus: Dnr̃
enim dicit: ille erat lucerna ardens & lucens: probamus
quia de ipso confuñ sunt inimici : psalmum audi Paraui
lucernam xpõmeo: Inimicos eius in duam confusionem
adhuc in huius uitȩ ctenebiis. adlucernam fidei ambulemꝰ:
Teneamur & nor lucernam io hannem: confundamꝰ inde
inimicorxp̃i: immo ipse confundat inimicos suos ꝑ lucer¬
nam suam: In terro gemur &nos quod dnr̃ iudȩos: Inter¬
rogemus: dicamus: Baptismũ io hannis undeẽ decaelo
an & hominibus quid dicturi sunt : uid&e sinon &ipsitm¬
quam inimici delucerna confunduntur: quid dicturi
sunt : Si dixerint & hominibus. & ipsisui eos lapidabuns:
Si aũ dixerint decaelo di camus eis. quare ergo noncre¬
didisdis ei : Dicunt fortasse credimusei: quomodoergo

Expanded text:
 veritatem fateri confundebantur. Tenebrae tenebras responderunt, sed a luce superatae sunt. Quid enim respondista facio . Et confusi sunt primi inimici. Unde? De lucerna. Quis erat lucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens . Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? Psalmum audi: Paravilucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 15. Adhuc in hujus vitae tenebris ad lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo
Abbreviated transcription (Latin):
incorde: Beneaũ arbitror meminisse caritadeuran
Hoc &iangeliũ lectionibus congruir exordiner&itan
et puto uobir non excidisse quȩ iamtracta sunt maxi

Expanded text:
in corde. 3. Bene autem arbitror meminisse Charitatem vestram hoc Evangelium lectionibus congruis ex ordine recitari: et puto vobis non excidisse quae jam tractata sunt, maxi
Abbreviated transcription (Latin):
potuit. mulier esse non potuit: Dicta ẽ aũ mulier
s&undum femineũ sexũ non secundũ corruptionẽ
inte gritatis: Et hoc & lingua ipsius scripturȩ: Nam
& eucc sacctim feccta delatere uirisui: non dum con

Expanded text:
potuit, mulier esse non potuit. Dicta est autem mulier secundum femineum sexum, non secundum corruptionem integritatis: et hoc ex lingua ipsius Scripturae. Nam et Eva statim facta de latere viri sui, nondum con
Abbreviated transcription (Latin):
Dicer& illi medicur . purga deoculo. tuo quidquid maliẽ
ut possis uidere lucem oculorum tuorum: puluis prtuita
fumt pecata & ini quitates sun: Tolle ide isacomnia.

Expanded text:
diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita, fumus, peccata et iniquitates sunt; tolle inde ista omnia
Abbreviated transcription (Latin):
te. Et iterũ: nos ccũ qui diei sumus: sobrii simus: Qui
ergo renati sunt: noctis fuerunt: & diei sunt: Tene¬
brȩ fuerunt: lumensunt : cc̃ credidit se illis ihr. &
non nocte ueniunt cedihm̃: Sicut nicho dimus: non
intenebris querunt diem: Tcles &iã iã profiten¬
tur: ac cessit adillor iħs faccitinillir scclutem : Qui a
ipse dix̃ : Hisi quis maenducauerit cashem meã & bibe¬
rit scenguinem meum non habebit in seuitã: Et quod¬

Expanded text:
te : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui te : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vita
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fuerit dnr̃ cumeo : Siergonico dimus de illis mul¬
tis erat Quicredideran innomine eiur: lam misto
nicodemo adtendecmus quare iħr non se credebat
eis: Respondit ihr & dixitei Amen amendicotibi
Hin quis senatus fuerit denuo. non potese uiderereg¬
nũ dĩ: Ipsis ergo se credidit ihr: quinati fuer int denu¬
o: Ecce illi crediderant ineũ: & ih̃r non se credebat
eis : Tceles sunt omr̃ cathecuminũ ipsi icc̃se credunt
innomine xpĩ: Sed ihr non se credidit illis. Intendat
& intellegat cccritasurã: Si dixerimur cathecumi¬
no: credis in xpm̃. Respondit credo: Et signat se
iã crucẽ xpĩ portat infronte. Et noneru bercit de
cruce dnĩ sui : Ecce credidit in nomine eius: In terro¬
gemureũ: Manducas carnem filui hominis. & bibis
scenguinem filn hominis: Hescit quid dicimur. quia
Quid ccũ ccudiunt abccpostolo ⁊ Fuistis au aliquando
tenebrȩ : nunc aũ lux in dnõ: Sicut filu lucis ambula¬

Expanded text:
nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis mulnisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Ipsis ergo se credit Jesus, qui nati fuerint denuo. Ecce illi crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis. Tales sunt omnes catechumeni: ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit eis. Iet intelligat charitas vestra. Si dixerimus catechumeno: Credis in Christum? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? nescit quid dicimus, quia quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambula
Abbreviated transcription (Latin):
eius : Et ihr̃ non credebat sem& ipsũs illir : Sequentia
uidecmus : Ercetccũ homo &phariseir. nicodemꝰ
nomine. prinreps iudaeorum: Hicuenit ad eum
nocte & dixits. Rabbi. Iã hoc nostis: qui a rabbi ma¬
gister dicitur: Scimus quia cdõ uenisti magist̃.:
Ne moenim potest h& signa facere qua& u facir.
nisi fuerit dnr̃ cumeo: Ergoise nicho dimus & hisert᷑
qui crediderant in nomine eiur. Uidenter signa & por¬
tenta quȩ fccciebat: Superius enim hoc dix̃. Cum aũ
ess& in hiero solimir in pcscha in die festo. Multi cre¬
diderunt in nomine eius: Quccre crediderunt : Sequi
Quccre crediderunt : Sequi¬
itur & dicit: Uidenter signaceius quȩ facciebat. Et de
nicho demo quid dicit. Trat princeps iudȩorum nomi¬
ne nicho demus Uenit ced&ĩ nocte. Et ait illi Rabbi. Sci¬
mus quice ado uenisti magister: Et iste ergo credide¬
rat in nomine eius: Et ipse crediderat: Sequitur
Nemo enim potesat h& signa facere quaetu fcccir

Expanded text:
ebat semetipsum illis? Sequentia videamus. 3. Erat autem homo ex Pharisaeis, Nicodemus nomine, princeps Judaeorum: hic venit ad eum nocte, et dixit ei, Rabbi. Jam hoc nostis, quia Rabbi magister dicitur. Scimus quia a Deo venisti magister: nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Ergo iste Nicodemus ex his erat qui crediderant in nomine ejus, videntes signa et prodigia quae faciebat. Superius enim hoc dixit: Cum autem esset Jerosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in nominQuare crediderunt? sequitur et dicit, videntes signa ejus quae faciebat. Et de Nicodemo quid dicit? Erat princeps Judaeorum, nomine Nicodemus: hic venit ad eum nocte, et ait illi, Rabbi, scimus quia a Deo venisti magister. Et iste ergo crediderat in nomine ejus. Et ipse unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis,
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt in nomine eius. De qui bus dicit. Ip se aũ
non credebat sem & ipsũ illis . :Quare: quo dipse
nos s& omnes.: Qui a opus ei nonerat ut quis testimo¬
niũ ꝑ hi ber& de homine. ipseenim sciebat quides¬
s& in homine: plus nouerat artifex quid es r& in
opere suo: quã ipsum opus quid ess& in sem& ipso :
creator hominis. nouerat quiderat in homine
Quod ipse creatur. homo non nouerat: Honne hoc
pro bamus dep&ro quia non nouerat quod in ipso
ess& quando dix̃ : Tecum urq admortem Au¬
di qui adnr̃ nouerat. quid ess& in homine: Tumecũ
us que cdmortẽ :: A men amen di cotibi prius quã
gccllus cant& Ter mene gab homoergo nesciebt̃¬
quid ess& inse : Sedcreator hominis nouerat quis
ess& inhomine : Crediderant tamen in nomine eius
multi : Et ipse iħr non se credebateis: Quid dicimus
frr. forte consequentia indicabunt nobis: Quid sibi
uult mysteriũ istorũ uerborũ : quicc crediderant in

Expanded text:
diderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus diderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quare? Quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebquid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in
Abbreviated transcription (Latin):
pati. non ne cessitate: Nam cum eũ conprehende¬
re iudaei uoluirse. dixit illis: quid queritis et
illi dixerunt: ihm̃ nazccrenum: et ille: ego sum
hacuoce ccuditeore dierunt r&ro: Et ceciderun
meo quod eos respondens deiecit. ostendit potestadẽ:¬
Et in eo quod abeis cõp̃hensus ẽ: ostendit uoluntatẽ
Ergo quod pacssus ẽ misericor diae fuit: Tracditus
ẽ enim propter delictanrã: Et resr rexit propt̃
iustificationem nram̃: audi uerba ipsius  Potestatẽ
hecbeo ponendi animã meã. & potestatẽ habeo iterũ
sumendi eam Nemotollit eam ame: sedego pono
eã a meipso ut iterũ sumã eã  Cum ergo haber&
tacntam potesttatẽ : cũ eã dictis prȩdicar&. factis
ostender&: Quid sibi uult quod non secre debateis
ihr̃: Quasi aliquid nolenti nocituri aut aliquid no¬
lenti faccturi: prȩ sertim. quia iam crediderant in
nomine eius Et de ipsis dicit euangelista: Cre¬

Expanded text:
pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendepati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestateut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Cre
Abbreviated transcription (Latin):
Et quid sequitur. Ipseccũ dnr̃ iħ r non credebat se¬
m& ipsum or. : Quid sibi hoc uult. illi credebant in no¬
mine hur Et ipse ihs non credebat sem& ipsum s:
Anforte non crediderant &: & fin gebant secredi¬
disse: et propter ea ihr̃ noncredebateis. Sed non
dicer& &i angelista: Multi crediderunt innomi¬
ne eiur: Nisi uerum illis testimoniũ ꝑhiber&:
quic filius dĩẽ. Ntiq: uolens passus ẽ &si noll&onũ¬
quã pater&ur : Quisi noll& n& nascer&ur: Siccũ¬
solũ uell& ut nascer&ur acentum. & non
re&ur: Et quic quid uell& faccer&. qui a omni poten¬
tis pectris filius. omni potens ẽ : Et ipsis rebus pro¬
bemur. quiccuoluissent eũtenere disces sit cbeir:
loquitur euangelium: Et cum uoluis sent eũ de
uertice montis prȩcipitare discessit abeir in lȩ¬
sur Et quando uenerunt cdeũ conprehȩndendũ.
icc̃ uenditum aiudacitra ditore: Cum ille putar&
in potestate se habere stradere mnagistrũ suũ¬
& dnm̃ suum Et ibi ostendit dnr̃ uoluntate se

Expanded text:
et quid sequitur? Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberequia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si auolum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, et quidquid vellet, faceret; quia omnipotentis Patris Filius omnipotens est. Ex ipsis rebus probemus. Quia cum voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se
Abbreviated transcription (Latin):
re se nonnorunt: Namnaliquantum oculor ad se
conuertant: uident confusionem suam qđ don&.¬
ł fiant talia: alia sint
fiaticlias in studianrã : alia sint auocamenta ano¬
mȩ nrȩ̃ : plus ucl& dolor nr̃ : quam gaudium illorũ¬
ut quis quam illa celebritate raptur fuerit e uiris:
Quantum aũ ad sororum numerum: contristatnor:
Et hoc magis dolendumẽ : quia non ipsȩ potius ad &de¬
siã currunt: quas debuit: Si nontimor. certe uerecun

Expanded text:
re se non noverunt. Nam si aliquantum oculos ad se convertant, vident confusionem suam. Quod donec fiat, alia sint studia nostra, alia sint avocamenta animae nostrae. Plus valet dolor noster, quam gaudium illorumut quisquam illa celebritate raptus fuerit ex viris: quantum autem ad sororum numerum, contristat nos, et hoc magis dolendum est, quia non ipsae potius ad Ecclesiam currunt, quas debuit si non timor, certe verecun
Abbreviated transcription (Latin):
& inSur uocabuli quattuor literis uuor orbis
terrcrum partes ꝑgrecã cppellationem de¬
monstrantur:: Si enim grece dicantur. oriens.
occidens ccquilo meridier : Sicut ecos pleris que¬
locis scã scriptura cõmemorat: In capitibus uer¬
borum inuenis cdam: dicuntur enim grecȩ
memoratȩ quat tuor mundi pacrtes : anatho¬
Sitccm quam uersus quet tuor sub inuicem scri¬
baers in eorum capitibur. adam legis: hoc in noe
propter arcam p̃figurctum ẽ : in qua erant omni¬
a conimalice: quȩ significabant om̃ genter
Hoc in abrahrem. cui apertius dictumẽ In sen
n&uo benedicentur om̃genter : Hoc indauid.
decuius psalmir. ut alia omittam : quae modo can¬
tocuimus: Surge dr̃ iudicaterram quõ tuheredi¬
tabis in omnibur gentibus: Cui enim dõdicitur
surge. Nisi& qui dormiuit: Surge dr̃ iudicater¬
rã: Tcmquam dicer&ur: dormisti iudicatur
ccterrec : Surge ut iudicer terrã: & quo ꝑtin& illa

Expanded text:
et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis et in ejus vocabulo quatuor litteris, quatuor orbis terrarum partes per graecas appellationes demonstrantur? Si enim graece dicantur, Oriens, Occidenslocis sancta eos Scriptura commemorat, in capitibus verborum invenies Adam. Dicuntur enim Graece memoratae quatuor mundi partes; Anatosi tanquam versus quatuor sub invicem scribas, in eorum capitibus Adam legitur. Hoc in Noe propter arcam figuratum est, in qua erant omnia animalia, quae significabant omnes gentes: hoc in Abraham, cui apertius dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes: hoc in David, de cujus Psalmis, ut alia omittam, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus. Cui enim Deo dicitur, Surge, nisi ei qui dormivit? Surge, Deus, judica terram. Tanquam diceretur, Dormisti, judicatus a terra; surge, ut judices terram. Et quo pertinet illa
Abbreviated transcription (Latin):
uociillius: qui aemicur erat sponsi. et ait. Hic ẽ
qui bcepti ÷ at n& inmerito illi qui non habebat ues¬
tem nupti alẽ hoc ꝑ in crepationem ob i&tũ est
quod non erat : amice quid huc uenisai: Et sic̃
ille obmuit ita &isti : Quidenim prodesa sare¬
pitus oris. muto corde : Houerunt quippe intur
ccpud sem& ipsos non rehabere quod dicant in¬
tus ob mutuerunt. fores persarepunt: audiunt
uelint nolint: &icc̃ apudse cantari. Surge dr̃
iudica terram. quõ u hereditaberis in omnib:
gentibus: Et non cõmunicando omnibus genti¬
b Quidcliud quã &xhere datos seesse cognos¬
cunt:: Quoder go dicebã frr̃ quicc ad om̃sgentes
ꝑtin& proph&ia Uolo ergo alium sensum osten¬
dere in eo quod dictum ẽ: Eccpientes m&r&asbi¬
nacs uel ternas ad omr̃ in quam gentes perti¬
n& proph&ia modo com memorauimus de¬
monsaratum ẽ in adã : qui ẽ forma futuri: quis
ccũ nesciat. quod de illo & hortȩ sint omr̃ gentes

Expanded text:
voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est voci illius qui amicus erat sponsi, et ait, Hic est qui baptizat . Nec immerito illi qui non habebat vestem nuptialem, hoc per increpationem objectum est, quod non erat: Amice quid huc venisti? Et sicut ille obmutuit , ita et isti. Quid enim prodest strepitus oris, muto corde? Noverunt quippe intus apud semetipsos non se habere quod dicant. Intus obmutuerunt, foris perstrepunt. Audiunt, velint nolint, etiam apud se cantari, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus: et non communicando omnibus gentibus, quid aliud quam se exhaeredatos esse cognoscunt? 14. Quod ergo dicebam, fratres, quia ad omnes gentes pertinet prophetia: volo enim alium sensum ostendere in eo quod dictum est, Capientes metretas binas vel ternas: ad omnes, inquam, gentes pertinet prophetia; modo commemoravimus demonstratum in Adam, qui est forma futuri. Quis autem nesciat quod de illo exortae sunt omnes gentes:
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi quia mĩsteriũ commendabat : & secundam hydri¬
am proph&icȩ dispensationis implebat. Vt per lignũ
libercr&ur figura orbis terrarum: Quic in ligno
figendccerat uita orbis terrarum Icc̃ in tertia hy¬
dria ipsi cbrahȩ quod icc̃ commemoraui dictũ esa :
insemin&uo benedicentur om̃ gentes Et quis nor
uideat: cuiur habeat figurã unicur eiur : Quis ibi
ced scccrifitiũ. quo ipse immo landur ducebatur ligna
portabat: Por tacuit enim dnr̃ crucem suã sicut
dicngelium loquitur: hoc d&ercia hydria cõme
modo ccudiuimur psal mum: & difficileẽ ut dicatꝰ
psalmur: ubi hoc non son& Sed certe ut diximodo
cantccuimur Surge dr̃ iudica terrã quõ tu here¬
ditcberis inomnibur gentibus: Et ideo donatis¬
aeccm quam proi&ti denupturs Sicut ille homo
qui non habebat uestem nuptialẽ inuitatus ẽ &
uenit : Sed pro i& tus ẽ denumero uo catorum qͥa
non habebat uestemr propter spons̃ gloriam:

Expanded text:
nisi quia mysterium commendabat, et secundam hydrinisi quia mysterium commendabat, et secundam hydriam propheticae dispensationis implebat, ut per lignum liberaretur figura orbis terrarum; quia in ligno figenda erat vita orbis terrarum? 12. Jam in tertia hydria, ipsi Abrahae, quod jam commemoravi, dictum est, In semine tuo benedicentur omnes gentes. Et quis non videat cujus habebat figuram unicus ejus, qui sibi ad sacrificium, quo ipse immolandus ducebatur, ligna portabat? Portavit enim Dominus crucem suam, sicut Evangelium loquitur . Hoc de tertia hydria commemmodo audivimus Psalmum, et difficile est ut dicatur psalmus ubi hoc non sonet? Sed certe, ut dixi, modo cantavimus, Surge, Deus, judica terram; quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus . Et ideo Donatisam projecti de nuptiis: sicut ille homo qui non habebat vestem nuptialem, invitatus est et venit, sed projectus est de numero vocatorum, quia non habebat vestem ad sponsi gloriam;
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Quando quidem dicit cpostolus ipsumadã
for mam futuri esse : Qui ẽ inquit forma futuri:
prȩfi gurabantur omnic misdice Neque enimuere
non poterat dr̃ uigilanti costam educere. femi¬
ncc̃q for mare : An forte ne doler& latus quando
costec retrastaẽ Propter hoc oportebat ut ille
dormir&: Quis es quiric dormiat ut ei ossa non
euigilantiȩ uellantur : an quicdr̃ euellebat prop¬
ter ecc homo non sentiebatpoterat ergo &uigi lan¬
ti nne dolore euellere: qui a potuit dormienti: Sed
procul dubio hydria prima implebatur: prophe¬
tia illius tempori de futuro isto tempore dis
cerca orbis terrarum: Qua re ergo in arca inclusa
sunt omnice animalia nin ut significarentur om̃s
genter: Honenim deerat dõ eõrursus creare genus
cenimclium: quaendo enim omnice nonerant. Nonne
dix̃ producat terra : & produxit terra: Vnde er go
tunc fecit : inde refic&r& uerbo fecit uerbo reficer& :

Expanded text:
sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam sunt, quandoquidem dicit Apostolus ipsum Adam formam futuri esse? Qui est, inquit, forma futuri . Praefigurabantur omnia mystice. Neque enim vere non poterat Deus vigilanti costam educere, feminamque formare. An forte ne doleret latus quando costa detracta est, propter hoc oportebat ut ille dormiret? Quis est qui sic dormiat, ut ei ossa non evigilanti evellantur? An quia Deus evellebat, propterea homo non sentiebat? Poterat ergo et vigilanti sine dolore evellere, qui potuit dormienti. Sed procul dubio hydria prima implebatur: prophetia illius temporis de futuro isto tempore disparca orbis terrarum. Quare enim in arca inclusa sunt omnia animalia , nisi ut significarentur omnes gentes? Non enim deerat Deo rursus creare omne genus animalium. Quando enim omnia non erant, nonne dixit, Producat terra, et produxit terra ? Unde ergo tunc fecit, inde reficeret; verbo fecit, verbo reficeret:
Abbreviated transcription (Latin):
ne una: Quo modo relir quid patrẽ : quo modo ma¬
trem reli quit: quia cum in formadi esr& ȩquo¬
lis dõ Sem& ipsum ex incniuit formã serui acci¬
piens: Hoc ẽ enm relinquit homo pactrem. Non
quicc deseruit & recessit apctre: sed quia non in ea
forma ceppecruit hominibur. in quec ae qualis ẽ
patri: Quomodo reli quit matrẽ . Relin quendo
sinccgogec̃ iudcceorũ : dequac secundũ carnẽno¬
tus ẽ. Et in herendo & clesiae : quã &comnibur
gentibus congregauit: Ergo & prima hydri
chabebat proph&iã dexpõ: sed quando ista
quȩ loquor non prȩdi cabantur in populis Ad¬
huc aquecerant inuinum mutata non dum erat Et
uinũ
isspotare : Dormit cdã ut fiat eua Moritur x pr
ut fiat & clȩsia Dormienti cdam fit eua delate¬
re : Mortuo xpõ. lancea per cutitur latur ut proflu¬
cenꝰ sacramenta quibur form&ur &clesia : Cuiñ
ceppar& quicin illir tunc ftis : futura figurato

Expanded text:
ne una, quomodo reliquit Patrem? quomodo mane una, quomodo reliquit Patrem? quomodo matrem? Reliquit Patrem, quia cum in forma Dei essesed semetipsum exinanivit formam servi accipiens . Hoc est enim, reliquit patrem, non quia deseruit, et recessit a Patre, sed quia non in ea forma apparuit hominibus in qua aequalis est Patri. Quomodo reliquit matrem? Relinquendo Synagogam Judaeorum de qua secundum carnem natus est; et inhaerendo Ecclesiae, quam ex omnibus gentibus congregavit. Ergo et prima hydria habebat prophetiam de Christo: sed quando ista quae loquor non praedicabantur in populis, adhuc aqua erat, in vinum mutata nondum erat. Et vinum potare. Dormit Adam ut fiat Eva: moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormienti Adae fit Eva de latere : mortuo Christo lancea percutitur latus , ut profluant sacramenta, quibus formetur Ecclesia. Cui non appareat quia in illis tunc factis futura figurata
Abbreviated transcription (Latin):
quod ut in cundius emineat: de singulis c&atib
tam quam desingulis hydrur protempore
quaedam cominemore mur: In ipso ex ordio adõ
& eucc pacrentes omnium gentium erant. Non
tantum modo iudaeorum: et quid quid figu
um deccqua primae hydriȩ. Nisi quod a posta lus
ait. deccdã & eua: Nemo enim me di c& praue in¬
tell& isse: queen do intell& tum non meum sed
ccpostoli profero. Illud ergo unum quantum
mysteriũ dexpo contin& quod commemorat
ccposto lur dicens: Et erunt duo in carneuna:
scceramentum hoc magnũ ẽ Et ne quir isctam
mognitudinem scccramentis. in singulir qui
bus que hominibus axorer habentibur intellege¬
quod ẽ hoc scccramentum mecgnum᷑: erunt
duo in carne una: Cum deccdã & euce scriptura
geneseor loquer&ur . Vn deuentũ ẽ ad ha& uerba :
Propterecc seli  quit homo pactrẽ & matrem.
& cdherebit uxorisuȩ &erunt duo in careuna:
Siergo xpr̃ cdhesit &clesiae. ut essent duo in car¬

Expanded text:
Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, Quod ut emineat jucundius, de singulis aetatibus, tanquam de singulis hydriis, pro tempore quaedam commemoremus. 10. In ipso exordio Adam et Eva parentes omnium gentium erant, non tantummodo Judaeorum; et quidquid figurimum dicam de aqua primae hydriae, nisi quod Apostolus ait de Adam et Eva? Nemo enim me dicet prave intellexisse, quando intellectum non meum, sed Apostoli profero. Illud ergo unum quantum mysterium de Christo continet, quod commemorat Apostolus, dicens, Et erunt duo in carne una: sacramentum hoc magnum est ? Et ne quis magnitudinem istam sacramenti in singuuxores habentibus intelligeQuod est hoc sacramentum magnum, Erunt duo in carne una? Cum de Adam et Eva Scriptura Geneseos loqueretur, unde ventum est ad haec verba, Propterea relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una . Si ergo Christus adhaesit Ecclesiae, ut essent duo in car
Abbreviated transcription (Latin):
sum dicã eligat quirq: quod uult: Nobir quod
suggeritur non sub traba mus Mensa enim
dnĩ ese & non oport& ministrum frccudecre conui¬
uccs Pre serim sic esuri&er ut cppareat auiditas
ur̃ã : Proph&ia quȩ ab antiquis temporibus dir¬
pensator: cdscclutem omnium gentium ꝑtin&:
Ad solum quidem populum irł: missurẽ moysen
& esoli populo ꝑdum dataẽ l&x: et ipsi proph&e
& ipsopopulo fuerunt &ipsc distributio tempoiũ
secundum aindem populum distinata ẽ. Unde
& hydriȩ dicuntur scđm purificationem iudit¬
orum: Sedtamen quod illac pro ph&ia: &iã c&e¬
ris gentibus annunticbatur mani festũ: quan¬
do quidem xpr in ec occul tuserat: in quo bene¬
dicuntur om̃ genter : Sicut promis sumẽ. abra¬
hȩ. Dicente dnõ in seminituo benedicentur
omnes genter. Non dũ ccũ intellegebatur. quia
non dum aqua conuersaerat inuinum: Ergo
omnibur gentibus dispensabatur proph&ia:

Expanded text:
sum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod sum dicam: eligat quisque quod placet; nos quod suggeritur non subtrahimus. Mensa enim Domini est, et non oportet ministrum fraudare convivas, praesertim sic esurientes, ut appareat aviditas vestra. Prophetia quae ab antiquis temporibus dispensatur, ad salutem omnium gentium pertinet. Ad solum quidem populum Israel missus est Moyses, et ei soli populo per eum Lex data est, et ipsi Prophetae ex illo populo fuerunt, et ipsa distributio temporum secundum eumdem populum distincta est; unde et hydriae dicuntur secundum purificationem Judaeorum: sed tamen quod illa prophetia etiam caeteris gentibus annuntiabatur, manifestum est; quandoquidem Christus in eo occultus erat, in quo benedicuntur omnes gentes, sicut promissum est Abrahae dicente Domino, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Nondum autem intelligebatur, quia nondum aqua conversa erat in vinum. Ergo omnibus gentibus dispensabatur prophetia.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cor pus meum ut cordeã. cccritatẽ ccũ non habeã
nhil mihi pro dese: Quanta ẽ ergo caritas quȩ
si desit. frusara habentur c&erc: Sicodsitir& te
habentur omnicetamen caritatem laudans
cpostolus pcculur copio sissime at que uberrime
minus de illa dix̃. quac̃ quod ait breuiter aposto¬
lus. iohanner: cuius ẽ hoc dicngeliũ Neque enim
dubitauit dicere Dr̃ caritasẽ: Scriptum ẽ &iã¬
lium : & non ibi intellegat cccritatem patris
& filii: quac̃ cum habere coeperit : spm̃ scm̃ habe¬
bit: Oucc̃ ñ non habuerit : sine spũ scõerit : Et quo¬
modo cor pus tuũ. sine spũ quodẽ animatua si
ergo mar&as binar capiebant hydriȩ quiam
omniũ temporum proph&ia pecter & filius
Sed ab sit ut desit spr̃ scr̃ ubi cudimurs ego & pat̃
unum sumus: Tacmen quia pectrem & filium nomi¬
primitur: sed intellegitur: In eo uero quod dicui¬
tur uel ternȩ : &icc̃ ex primitur trinitas: Sed
ẽ alius intell&tus non pr&er mittendur: & ip¬

Expanded text:
beam, nihil mihi prodest » . Quanta est ergo charitas, quae si desit, frustra habentur caetera; si adsit, recte habentur omnia? Tamen charitatem laudans apostolus Paulus copiosissime atque uberrime, minus de illa dixit quam quod ait breviter apostolus Joannes, cujus est hoc Evangelium. Neque enim dubitavit dicere, Deus charitas m, et non ibi intelligat charitatem Patris et Filii? Quam cum habere coeperit, Spiritum sanctum habebit: quam si non habuerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si Ergo metretas binas capiebant hydriae, quia in omnium temporum prophetia Pater et Filius sed absit ut desit Spiritus sanctus, ubi audimus, Ego et Pater unum sumus. Tamen quia Patrem et Filium nomiprimitur, sed intelligitur; in eo vero quod dicuntur vel ternae, etiam exprimitur Trinitas. 9. Sed est et alius intellectus non praetermittendus, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
dnr̃ ait: Simile ẽ regnum celorum fermento¬
quod accepit mulier &cbscodit infccrinae men¬
suris tribur: quodusq: fer mentar&ur totum:
Quȩ ẽ ista mulier nisi carodnĩ: Quodẽ fermentũ:
Ni si dicengeliũ Quȩ sunt tres mensurȩ : nisi o mr̃
genters proptertrer filios noe : Ergo s& hydriȩ
ter temporum: capienter proph&iã pertinentẽ
cd om̃ gentes: Siue in duobus generibus hominũ
rect: Siue intribus: propter noe. tresfilios signifi¬
catccs Hi gurata ẽ enim proph&ia ꝑtingens usq
ccdom̃ gentes. Hac̃ in eo quod ꝑtingit. dicta ẽ m&re¬
ta: Sicut dicit acpostolus : Ac cepimus mensurã ꝑ¬
tingendi us que ccduos Gentibus enĩ euangeli an
hoc ait mensurcm pertingendi usque aduos

Expanded text:
Dominus ait: Simile est regnum coelorum fermentDominus ait: Simile est regnum coelorum fermentquod accepit mulier et abscondit in farinae mensuris tribus, quoadusque fermentaretur totum . Quae est ista mulier, nisi caro Domini? Quod est fermentum, nisi Evangelium? Quae sunt tres mensurae, nisi omnes gentes, propter tres filios Noe? Ergo sex hydriae aetates temporum, capientes prophetiam pertinentem ad omnes gentes, sive in duobus generibus hominum,rat ; sive in tribus, propter Noe tres filios, significatas. Figurata est enim prophetia pertingens usque ad omnes gentes. Nam in eo quod pertingit, dicta est metreta, sicut dicit Apostolus, Accepimus mensuram pertingendi usque ad vos . Gentibus enim evangelizans, hoc ait, mensuram pertingendi usque ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dr̃ delcpi dibur suscitar& filios abrahȩ: Facti
sumur filii cebrachȩ imitando ꝑfidem nn oiscenae
do ꝑcarnem Sicut enimilli degenerando &here¬
diti Sic nos imitando adoptati: Ergo frs̃ ad om̃s
gentes pertinebat &iã ista sexte hydriȩ proph&ia
et ideo deomnibus dictũ ẽ : capientes m&r& arbi¬
necs uel ternas, Sed quomodo ostendimus om̃s¬
Estimantis enim fuit quodã modo ut ipsas dice¬
r& binas quas dixit ternas. cd cõmendãdum
scilie& scccrcmentum: Quomodo sunt binȩ m& re¬
tȩ circum cisio & prȩputiuņ duos populor scriptu¬
rec cominemorat. Et nullum pr&er mittit homi¬
num genus: Quando dicit circũcisio & preputium.
induobus istis nominibur. haber om̃ gendesbinȩ
m&r&e sunt. his duobus pacri&ibus dediuerso ue¬
nientib: cdpeccẽ in se ipso fecciendã : lacpis angulo¬
ris fecctus ẽ iħrxpr̃ ostendamus & ternccs m&re¬
taes in eirdem ipsis omnibus gentibus: Treserant
filii noe per quos repccratum ẽ genus humanũ: Vnde

Expanded text:
lapidibus suscitasset filios Abrahae. Facti sumus filii Abrahae imitando fidem, non nascendo per carnem. Sicut enim illi degenerando exhaeredati; sic nos imitando adoptati. Ergo, fratres, ad omnes gentes pertinebat etiam ista sextae hydriae prophetia; et ideo de omnibus dictum est, Capientes metretas binas vel ternas. 17. Sed quomodo ostendimus omneestimantis enim fuit quodammodo, ut ipsas diceret binas, quas dixerat ternas, ad commendandum scilicet sacramentum. Quomodo sunt binae metretae? Circumcisio et praeputium. Hos duos populos Scriptura commemorat, et nullum praetermittit hominum genus, quando dicit, Circumcisio et praeputium ; in duobus istis nominibus habes omnes gentes: binae metretae sunt. His duobus parietibus de diverso venientibus ad pacem in seipso faciendam, lapis angularis factus est Christus . Ostendamus et ternas metretas in eisdem ipsis omnibus gentibus. Tres erant filii Noe , per quos reparatum est genus humanum. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ham: Generatio inquit uiperccrum : quis ostenđ
uobir fugere cbirauentur: Facite ergo fructũ
dignum penitentiae : idẽ humiles estote : Super¬
bir enim lo quebactur: undeccutẽ erant superbi de
genere cccrmis non de fructu imitationis pctrisa¬
brabam: Quidos ait : Nolite dicere : patrem habem
cebrachan Potens ẽ enim dr̃ delapi dibur istis. surci¬
tccre filios abraham Lccpider dicens om̃sgenter.
non propter firmitatem: Sicut lapir dictus esa
quemre probauerunt aedificantes sed propter sto¬
liditcetem & duritiã stultitiȩ: Quicces quos ado¬
rocbant. nmiler factierant: Adora bant enim in¬
senscta simulara pariter in sensati. Un de in

Expanded text:
ham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit ham, Generatio, inquit, viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? facite ergo fructum dignum poenitentiae; id est, humiles estote: superbis enim loquebatur. Unde autem erant superbi? De genere carnis, non de fructu imitationis patris Abraham. Quid eis ait? Nolite dicere, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Lapides dicens omnes gentes, non propter firmitatem, sicut lapis dictus est quem reprobaverunt aedificantes; sed propter stoliditatem et duritiam stultitiae, quia eis quos adorabant similes facti erant: adorabant enim insensata simulacra, pariter insensati. Unde in
Abbreviated transcription (Latin):
bus. Iccm uero inquinta co&ate tam quam inquin¬
te hydrice damhel uidit lapidem precisum
demonte prȩcisum sine manibus & confregisse
omnicc regna terrarum : & creuisse illũ lapidẽ:
& fecctum &ẽ montem magnum. Itccut imple¬
r& uniuer scm facciem terrae: Quid ccpertius
frr̃ mei lapis demonte p̃ciditur: ipseẽ lapisquẽ
repro bauerunt ccedificantes. & facctus ẽ in ccc¬
pite conguli De quo monte p̃ciditur nisi de
opere humana qui asine am plexu maritali
deuirgine &xortus ẽ : Mons ille unde prȩcisi¬
ẽ non impleuerat uniuersam fecciem terrae:
Non enim tenuerat regnum iudȩorumiomnes gen¬
ter at uero regnũ xpi uniuer sum orbem terrarũ
cernimus occupcre: Icc̃ ad s& tã &atẽ pertin&
iohannes baptista: quonemo & surrexit maior
innatis mulierum: de quo dictũ ẽ : maior quam pro¬
ph&a, Quo modo & ipse ostendit qui a omnibus gen¬
tibur mirsus ẽ iħs Quando iudas uenerunt ad dum
ut bapti zarentur Et nesuꝑbirent de nomine abra¬

Expanded text:
ibus? 15. Jam vero in quinta aetate, tanquam in quinta hydria, Daniel vidit lapidem praecisum de monte sine manibus, et fregisse omnia regna terrarum; et crevisse illum lapidem, et factum esse montem magnum, ita ut impleret universam faciem terrae . Quid apertius, fratres mei? Lapis de monte praeciditur: ipse est lapis quem reprobaverunt aedificantes, et factus est in caput anguli . De quo monte praeciditur, nisi de opere humano; quia sine amplexu maritali de virgine exortus est. Mons ille unde praecis non impleverat universam faciem terrae: non enim tenuerat regnum Judaeorum omnes gentes. At vero regnum Christi, universum orbem terrarum cernimus occupare. 16. Jam ad sextam aetatem pertinet Joannes Baptista, quo nemo exsurrexit major in natis mulierum: de quo dictum est, Major quam propheta . Quomodo et ipse ostendit, quia omnibus gentibus missus est Christus? Quando Judaei venerunt ad eum ut baptizarentur, et ne superbirent de nomine Abra
Abbreviated transcription (Latin):
quid inueniri nom possit: sed tamen fortas se
sed cara dicuntur : Siergo quȩ non sunt uilia ca¬
re sun Quidẽ carius ipsc caritate: Sic aũ com¬
mendatur caritas abapostolo ut dicat: Super¬
eminentiorem uicm uobir de monsaroSi linguir
hominum loquar & congelorum cccritatem autẽ¬
÷ non habec̃ fecctussum aeramentum sonans.
ticc̃. & omnem fidem itac ut montes tracns ferã:¬

Expanded text:
ud inveniri non possit: sed tamen fortasse non vilia, chara dicuntur? Si ergo quae non sunt vilia, chara sunt; quid est charius ipsa charitate? Sic autem commendatur charitas ab Apostolo, ut dicat: « Supereminentiorem viam vobis demonstro. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non hab omnem fidem, ita ut montes transfera
Abbreviated transcription (Latin):
uideamus quousq &clesiaȩ catholica xpiẽ: Superquẽ
uenit columba quae docuit. Hicẽ qui baptizat: quo mo¬
doergoiure diuino posñdeat: qui dicit Ego bapti zo
cum dicat columba. hicẽ qui baptizat: cũ dicat scriptura.
Vnaẽ colũ bamea una ẽ matrisuȩ, Quare laniastis co¬
lũ bani immo lamiastis uisceraurã : Nam uobis laniatis
columba in tegra ꝑ seuerat: Ergo frr̃ mei siubique non
habent qđ dican: ego dico quid faciant ueniant adcat¬
holicam: & nobircum habebun. Non solum terram.
sed &iam illum qui fecit caelũ & terram. Expł SeR¬
et eqo uidi et testico nium per hisui guia hic est

Expanded text:
ideamus quo usque Ecclesia catholica Christi est, venit columba, quae docuit, Hic est qui baptizat. Quomodo ergo jure divino possideat, qui dicit, Ego baptizo; cum dicat columba, Hic est qui baptizat; cum dicat Scriptura, Una est columba mea, una est matri suae? Quare laniastis columbam? Imo laniastis viscera vestra: nam vobis laniatis, columba integra perseverat. Ergo, fratres mei, si ubique non habent quod dicant, ego dico quod faciant: veniant ad Catholicam, et nobiscum habebunt non solum terram, sed etiam illum qui fecit coelum et terram. TREt ego vidi, et tes
Abbreviated transcription (Latin):
gate illi manus &pedes: & proicite illũ intenebras
&x teriores: Criniculis enim p& catorum suorum
unus quirque constingitur: Illud dnr̃ dic̃ illud alia
scriptura Sed utrũ que dnr̃dicit. Dep&catis suirli¬
gantur hominer: & mittuntur intenebr as &xteriores
Qui sunt tamen quiuendunt bouer: ut infigura quȩ¬
ramus mĩsterium facti: Qui sunt qui boues uendunt
Emi nolunt. &uendere uolunt: Bonũ ẽ enimeis ut
Quid enm pro desa cedquirere in hoc seculo quod li¬
b& temporale & transitoriũ : Siue sit pecumia : Siue
sit uoluptas uentris & gutturis: Siuent honor in lau¬
de humana Nonne omnia fumus &uentus. Honne
omnicctranseunt &currunt : Et uȩ his qui bȩ segna
trcenseuntibus : quicsimul transeunt: Nonne omnia
fluuius preceps currens in mare : &uȩ quiceciderit:

Expanded text:
gate illi pedes et manus, et projicite eum in tenebras gate illi pedes et manus, et projicite eum in tenebras exteriores . Criniculis enim peccatorum suorum unusquisque constringitur . Illud Dominus dicit, illud alia Scriptura dicit; sed utrumque Dominus dicit. De peccatis suis ligantur homines, et mittuntur in tenebras exteriores. 6. Qui sunt tamen qui vendunt boves? ut in figura quaeramus mysterium facti. Qui sunt qui oves vendunt emi nolunt, et vendere volunt. Bonum est enim eis ut Quid enim prodest acquirere in hoc saeculo quodlibet temporale et transitorium, sive sit pecunia, sive sit voluptas ventris et gutturis, sive sit honor in laude humana? Nonne omnia fumus et ventus? nonne omnia transeunt, currunt? Et vae his qui haeserint transeuntibus, quia simul transeunt. Nonne omnia fluvius praeceps currens in mare? Et vae qui ceciderit
Abbreviated transcription (Latin):
me cilicio. Et humilicebã inieiunio ccnimammeam.
dicimus tacmen frr̃ Nonenim & ipse peꝑcit illis qui
fla gellandus cebeiserat : Prior illor flagellauit:
signum quod dam nobis ostendit : quod fecit flagel¬
lum deresticulis. & inde in disciplinatos negotiatio¬
nem dedĩ templo faccientes. flagellauit: Et enim
Vȩ his quitrahunt p&ccata sicut restem longam :
Quis facit restem longam : qui pecato addit p&catõ:
quo modo adduntur p&cata p&catis. Cum p& cata
quȩ facta sunt: cooperiuntur alus ꝓ&catis: urtum fec̃
ne inueniatur qui afecit: querit mathe maticumꝰ Sur¬
fic& furtum fecisse : quccreuis cdiungere p&ccatũ
peccato: Ecce duo p&cata: cum ad mathe maticum
prohiberis Accedere: blasphemar episcopum: ecce
tricp&cata: Cum ccudis. mitte illum foras de&desio
dicis: Du come adpartem donati  Ecce ad dis quartũ¬
cres c& restir. time resaem: Bonum esa tibi ut hi̾c in de
cum flagellaris corrigaris : Ne infine dicatur Li¬

Expanded text:
o, et humiliabam in jejunio animam meam o, et humiliabam in jejunio animam meam Dicimus tamen, fratres non enim et ipse pepercit illis: qui flagellandus erat ab eis, prior illos flagellavit, signum quoddam nobis ostendit, quod fecit flagellum de resticulis, et inde indisciplinatos, negotiationem de Dei templo facientes, flagellavit. Etenim a dicit, Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam! . Quis facit restem longam? Qui peccato addit peccatum. Quomodo adduntur peccata peccatis? Cum peccata quae facta sunt, cooperiuntur aliis peccatis. Furtum fecit, ne inveniatur quia fecit, quaerit mathematicum. Sufficeret furtum fecisse; quare vis adjungere peccatum peccato? ecce duo peccata. Cum ad mathematicum prohiberis accedere, blasphemas episcopum: ecce tria peccata. Cum audis, Mitte illum foras de Ecclesia; dicis, Duco me ad partem Donati: ecce addis quartuestis: time restem. Bonum est tibi ut hic inde cum flagellaris, corrigaris; ne in fine dicatur, Li
Abbreviated transcription (Latin):
ficia bouerouer & colũ bcr : Hostis quicc legistis : non er¬
go maegnum p&catum: Si hoc uendebant intẽplo
quod e mebatur ut offer&ur intemplo: Ettamen
eiecit inde illos: quid sibi ebriosus inuenir& quȩ focce
r& dnr: Siuendenter ecquȩ licitaerunt : & contraius¬
titicẽñr̃ : Quȩ enim honeste emuntur: non inlicite
uenduntur: Expulit tamen : & non ẽ passus domũ
orcctionis. fieri domũ negotiationis .: Si negoticctio¬
nis domus. non deber& fieri domurdĩ : potationir de¬
b& fieri Nos ccũ quando ista dicimus saridunt denti¬
bus suir cduersus nos : & consolectur nos psal musquẽ
dire: undecuremur: Et siingeminantur
gellaxpõ : quiaflagellatur sermo ipsius. Congre
gata sunt inquit in me flagella & nescierunt. Inla¬
gellatus ẽ flagellis iudaerum Flagellaturblas¬
phemur fed sorum xpĩ anorum. Multiplicant fla¬
gella dnõ suo & nesci unl fcccimus nor quantum ipse
cdiuuat. Ego ccũ cum mihi molesties sent in duebã

Expanded text:
ficia, boves, oves et columbas: nostis, quia legistis. Non ergo magnum peccatum, si hoc vendebant in templo, quod emebatur ut offerretur in templo; et tamen ejecit inde illos. Quid, si ibi ebriosos inveniret, quid faceret Dominus; si vendentes ea quae licita sunt, et contra justitiam non sunt quae enim honeste emuntur, non illicite venduntur, expulit tamen, et non est passus domum orationis fieri domum negotiationis? Si negotiationis domus non debet fieri domus Dei, potationis debet fieri? Nos autem quando ista dicimus, stridunt dentibus suis adversus nos: et consolatur nos psalmus quem  et nos audire unde curemur, etsi ingeminantur flagella Christo, quia flagellatur sermo ipsius: Congregata sunt, inquit, in me flagella, et nescierunt. Flagellatus est flagellis Judaeorum, flagellatur blasphemiis falsorum christianorum: multiplicant flagella Domino suo, et nesciunt. Faciamus nos, quantum ipse adjuvat, Ego autem, cum mihi molesti essent, indu
Abbreviated transcription (Latin):
ohomo quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum
sed cumtuleris noli remanere: cmbula diligendo
proximum & curã habendo de proximo iter agis: quo
iter cegis msi ced dnm̃ dni ad eum quem diligere de
ꝑuenimur sed proximũ nobis cũ habemus. Porta
ergo eum cum quo ambula sut ad eũ ꝑueniar : Cumqͥo
manere desideras: Tolle grabatũtuum & ambula:
Pecit hoc ille & scandecli z atisunt iudaei: Vi deban
enim hominẽ die sab bati portantẽ grabatũ suũ
n& calomniabantur dnõ. quod sanũ fecerat sab¬
bato ut eis responderi possit : qui a sicuius quã eorũ
iumentum inputeum cecidisr&utique die sabbati
eruer& illud & salucr& iumentũ suum Honitaq
iccm illi obiciebat: qđ die sabbato sanur factus ẽ homͦ¬

Expanded text:
o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debpervenimus, sed proximum nobiscum habemus. Porta ergo eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumniabantur Domino quod sanum eum fecerat sabbato, ut eis respondere posset quia si cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset hom