comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
latino sermone sidus corrupte appella¬
tur. unciȩ pondus habet. Ecce egosto
suꝑ fontẽ aquȩ & filiȩ hominũ ciuitatis
egredientur ad hauriendã aquã. Et
erit uirgo cuiegodixero damihibibere
paululum aquȩde hrdriatua & c&eru
inebreoscriptũ ÷. Ecce egostuns iuxta
fontẽ aquȩ & erit adolescentula quae
egredictur ad hauriendũ & dixero eida
mihibibere paululũ aquae dehydriatua
&c&̃ Pro eo adolescentula quoq: quae gre¬
co sermone ñ eanis dicit᷑ ibilegimꝰ a alma
quod quidem & inisaia habetur. Nã in eo
loco ubiin nr̃is codicib scriptũ ÷. Ecce uir¬
go ancipiet & pariet : inebreo legitur Ce
ce aalima concipiet & pariet. Notandũ
ergo quod uerbũ a alma nũquã nisim
uirgine scribitur. & hab& ẽtoimoa o¬
TIAn AΠΟΚΡΥΦΟC id÷ absconditu¬

Expanded text:
Latino sermone siclus corrupte appellaLatino sermone siclus corrupte appellatur, unciae pondus habet. Ecce ego sto super fontem aquae, et filiae hominum civitatis egredientur ad hauriendam aquam: et erit virgo, cui ego dixero, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, etc. In Hebraeo scriptum est: Ecce ego stans juxta fontem aquae, et erit adolescentula, quae egredietur ad hauriendum: et dixero ei, da mihi bibere paululum aquae de hydria tua, et caetera. Pro adolescentula quoque, quae Graeco sermone νεανὶς dicitur, ibi legimus ALMA  , quod quidem et in Isaia habetur. Nam in eo loco ubi in nostris codicibus scriptum est: Ecce virgo concipice alma concipiet, et pariet. Notandum ergo, quod verbum alma, numquam nisi de virgine scribitur, et habet etymologiam, ἀπόκρυφος, id est, abscondit
Abbreviated transcription (Latin):
legitur ablata deeius nomine ẽ & pefron
appellatus efran. significante scriptura
ñ eũ fuisse consumate ꝑ fectȩq uirtutis
qui potuerit memorias uendere mortuoꝵ.
Sciant inquit quisepulcra uenditant:¬
& non coguntur ut accipiant p̃tiũ. sed a no¬
lentibus quoq extorquent in mutare nom̃
suũ & perire quid demerito eorũ cũ &iã ille
rep̃hendatur occulte qui inuitus acceperit.
Et posuit seruus manũ suã subfemore
abra ȩdomini sui. & iurauit ei. Suꝑ uerbo
hoctradunt ebrei. quod inscĩficationeeiꝰ.
hoc ÷ incircũcisione iurauerit. Nos aũt
dicimus iuras seeũ insemine abraȩ. hoc ÷
in xp̃o qui ex illo nascituruserat. Iuxta
euangelistamatheũ loquentem. liber
generationis ihũ xp̃i filudauid fili abraã
Ettulituir in aurem aureã dȩdracmũ
ponduseiꝰ Bacẽ. quod in hoc loco prodidrac¬
moscribitur semunciaẽ. Sece uero qui

Expanded text:
legitur, ablata de ejus nomine est: et pro EPHRON legitur, ablata de ejus nomine est: et pro EPHRON appellatus est EPHRAN, significante Scriptura, non eum fuisse consummatae perfectaeque virtutis, qui potuerit memorias vendere mortuorum. Sciant igitur, qui sepulcra 341 venditant, et non coguntur, ut accipiant pretium, sed a nolentibus quoque extorquent, immutari nomen suum, et perire quid de merito eorum, cum etiam ille reprehendatur occulte, qui invitus acceperit. Et posuit servus manum suam sub femore Abrahae domini sui, et juravit ei super verbo hoc. Tradunt Hebraei, quod in sanctificatione ejus, hoc est, in circumcisione juraverit. Nos autem dicimus, jurasse eum in semine Abrahae, hoc est, in Christo, qui ex illo nasciturus erat, juxta Evangelistam Matthaeum, loquentem: Liber generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham . Et tulit vir inaurem auream, didrachmum pondus ejus. BACE  , quod in hoc loco pro didrachmo scribitur, semiuncia est: SECEL   vero qui
Abbreviated transcription (Latin):
sara inciuitate arboc quae est inualle haec :
cebron int̾racanaan. Hoc quod hic positũ :
quȩ est inualle in autenticis codicibus ñ
habetur. Nomen quoq ciuitatis arboc
paulatima scribentibus legentibus que
corruptũ ẽ. Neque enĩ putandum septua¬
ginta in t̃p̃tes nomenciuitutis ebree barba¬
reatq: corrupte . & alit̃ quã in suo dr̃ transtu¬
lisse: Arboc enĩ nihilomnino significat
&isa ac&io cob conditus ẽ. et ipse princeps
humanigeneris adam utie sulibro aꝑtius
demonstrabitur : Ex audinos dñerex adeo
esto nob̵ inelecto sepulcro nr̃o sepeli mortu¬
untuũ. proregem principem habet siue
Et audiuit abraã efron. & appendit abraã
efron argentũ quod locutus ÷ in auribus fi¬
liorũ cetinebreo. Sicut hic posuimus pri¬
mũ nomeneius scribitur efron. secundum
efran. Postquã em̃ p̃tio uictus ẽ & sepulcrũ
te abraã uaũ littera quae apud illos proo

Expanded text:
Sara in civitate Arboc, quae est in valle: haec est Sara in civitate Arboc, quae est in valle: haec est Chebron, in terra Chanaan. Hoc quod hic positum est, quae est in valle, in authenticis codicibus non habetur. Nomen quoque civitatis Arboc paulatim a scribentibus legentibusque corruptum est. Neque enim putandum, Septuaginta Interpretes nomen civitatis Hebraeae, barbare atque corrupte, et aliter quam in suo dicitur, transtulisse. Arboc enim nihil omnino significat.et Isaac, et Jacob conditus est: et ipse princeps humani generis Adam, ut in Jesu libro apertius demonstrabitur. Audi nos, Domine, rex a Deo tu es nobis, in electo sepulcro nostro sepeli mortuum tuum. Pro rege principem habet in HeEt audivit Abraham Ephron, et appendit Abraham Ephron argentum, quod locutus est in auribus filiorum Heth. In Hebraeo sicut hic posuimus, primum nomen ejus scribitur EPHRON, secundum EPHRAN. Postquam enim pretio victus est, ut sepulcrum te Abraham, vau littera, quae apud illos pro o
Abbreviated transcription (Latin):
iobstirpe descendit sicut scriptũ ÷ in exor¬
dio uoluminis eius. Vir fuit interraus. i ob
nomeneius. Maleigitur quidã estimant
io degenere eẽ esau. Si quidem illud quod
in fine libriipsius habetur. eoqđ desrro
sermone trans latus sit & quartus sit abesau
& reliqua quae ibi continentur inebreis
uoluminib: ñ habentur: Secundnatus est
demelchabur. quẽ septuagintu bau⁊ trans¬
ferre uoluer̃ & ex huius genere est bala ã
illediuinus ut ebreitradunt qui in libroiob
dicitur heliu primus uirsc̃s & prophetesdĩ.
postea ꝑ inoboedientiã & desiderium munerũ.
dũ isrłi maledicere cupit diuini uocabulo nun¬
cupatus diciturq: in eodem libro. &iratus
heliufilius barachielburites . dehuius uide¬
lic& buti radicedescendens. Camuel uero
pat̃ ÷ damasci Ipsaeñ uocatur aram. quae
hic prosrria scripta ÷ & ipsonominelegitur
inisaia. Cab&h quoq: quartus ÷ a quo casdaim
id ÷ caldei postea uocati sunt. & mortua ẽ

Expanded text:
us stirpe Job descendit, sicut scriptum est in exorus stirpe Job descendit, sicut scriptum est in exordio voluminis ejus: Vir fuit in terra Us, nomine Job. Male igitur quidam aestimant, Job de genere esse Esau: siquidem illud quod in fine libri ipsius habetur, Eo quod de Syro sermone translatus est, et quartus sit ab Esau, et reliqua, quae ibi continentur, in Hebraeis voluminibus non habentur. Secundus natus est de Melcha Buz, quem Septuaginta Bauz transferre voluerunt. Et ex hujus genere est Balaam ille divinus , ut Hebraei tradunt, qui in libro Job dicitur Eliu: primum vir sanctus, et prophetes Dei, postea per inobedientiam et desiderium munerum, dum Israel maledicere cupit, divini vocabulo nuncupatur: diciturque in eodem libro: Et iratus Eliu filius Barachiel Buzites , de hujus videlicet Buzi radice descendens. Camuel vero pahic pro Syria scripta est, et ipso nomine legitur in Isaia. Caseth quoque quartus est, a quo Casdei, id est, Chaldaei postea vocati sunt. Et mortua est
Abbreviated transcription (Latin):
ex quomani festũ eẽ ñ int̃p̃tationẽ stirpiũ
condensarũ & in modũ recis int̃se uirgulta
contectu uerbũ sabech sed nom̃ sonare
uirgulti quod itue braicȩ dicitur. Ego uero
diligent̃ inquirens CΙXΝΕ ΩΝΑ ꝑsa mech
litterã scribi crebrorepperi. Et uocauit
abraã nom̃ lociillius dñs uidit. & dicunt
hodie in monte dñs uidit. Proeo quod hic
Hocaũt apud ebreos exiuit in prouerbiũ.
ut siquando inangustia constituti sunt
& dñĩ optunt auxilio subleuaridicant
inmonte dñs uidebitur. hoc ẽ sicut abraȩ
misertus ÷ miserebitur & nr̃i. Vnde & in
signũdati arietis solent &iã nunc cornu
clangere Et nuntiauer̃ a braãdicentes.
Ecce peperit melcha & ipsa filios nachor
fratrituo us primogenitũ eiꝰ. & bu⁊ fratrẽ
illius & camuhel patrem srrorum & cas&h
Primogenitus nachor fratris abraã demel¬
chauxore eius filia aram natus ÷ us. decuiꝰ¬

Expanded text:
ex quo manifestum est non interpretationem stirpium ex quo manifestum est non interpretationem stirpium condensarum, et in modum retis inter se virgulta contexta verbum Sabech, sed nomen sonare virgulti, quod ita Hebraice dicitur. Ego vero diligenter inquirens, συχνεῶνα per SAMECH   litteram scribi crebro reperi. 339 Et vocavit Abraham nomen loci illius, Dominus videt: ut dicant hodie, in monte Dominus videt. PHoc autem apud Hebraeos exivit in proverbium, ut si quando in angustia constituti sunt, et Domini optant auxilio sublevari, dicant: In monte Dominus videbitur, hoc est, sicut Abrmisertus est, miserebitur et nostri. Unde et in signum dati arietis solent etiam nunc cornu clangere. Et nuntiaverunt Abraham, dicentes: Ecce peperit Melcha et ipsa filios Nachor fratri tuo: Us primogenitum ejus, et Buz fratrem ejus, et Camuel patrem Syrorum, et Cased. Primogenitus Nachor fratris Abraham de Melcha uxore ejus filia Aran, natus est Us: de cuj
Abbreviated transcription (Latin):
proph&us. Et abiit in locũ quẽ dixeids̃
indie t̃tia. Notundũ quod degeraris usq
ad montẽ moriã id ÷ sedem tẽpli it̃dierum
triũ sit & consequent̃ illuc diet̃tio ꝑuenis¬
sedicatur. Maleigitur estimant qui abraã
potant illo tẽpors ad quercũ habitus se
mãbrȩ cũ in deusq: ad montẽ moniã uix
batur in uirgulto sabech cornib: suis. Ri¬
diculã remin hoc loco emesenus eusebius :
locutus. Sabechinquiens dicit᷑ ircus qui
rectis cornibus & ad carpendas arboris
frondes sublimis attollitur . Rursus aqͥla
sumus dicere : uł spinetũ. Et ut uerbiuim
nem & apparuit aries posthoc retentus
in rete cornib suis Verum quib dã in hoc
dũ taxat loco melius uidentur int̾̃ p̃tatiẽe
septuagintu & theo dotion. qui ipsum nom̃
sabech posuer̃dicentes in uirgulto sabech
cornibus suis. Et enĩ cia necon siue rete
quoda quila posuit & simmachus ꝑ SĨN litto¬
rã scribit. hic uero samech litterã positũ.

Expanded text:
r: Et abiit in locum quem condixit ei Deus in die tertia. Notandum quod de Geraris usque ad montem Moria, id est sedem templi, iter dierum trium sit, et consequenter illuc die tertio pervenisse dicatur. Male igitur quidam aestimant, qui Abraham putant illo tempore ad quercum habitasse Mambre, cum inde usque ad montem Moria vix batur in virgulto Sabech cornibus suis. Ridiculam rem in hoc loco Emisenus Eusebius est locutus: Sabech, inquiens, dicitur hircus, qui rectis cornibus et ad carpendas arboris frondes sublimis attollitur. Rursum Aquila sumus dicere, vel spinetum: et ut verbi vim nem, Et apparuit, ait, aries post hoc retentus in rete cornibus suis. Verum quibusdam, in hoc dumtaxat loco, melius videntur interpretati esse Septuaginta et Theodotio, qui ipsum nomen SABECH   posuerunt, dicentes: In virgulto sabech cornibus suis. Etenim σύχνεων, sive rete, quod Aquila posuit et Symmachus, per SIN   litteram scribitur: hic vero   SAMECH littera posita est:
Abbreviated transcription (Latin):
elias ñerat ꝑ fectꝰ ut xp̃c ideo ei torrens ille
dedicans regenerationẽ n ram & baptisii
sacram̃tũ Et foder̃ ꝓuerii saac inualle
geraron & inuener̃ ibi puteũ aquȩ uiuȩ
et hic pualle torrens scriptꝰ ÷ Nũ quã eñi
inualle inuenitur puteus a quȩ uiuae
Et foder̃ puteũ alterũ & alt̾catis &iã suꝑeũ¬

Expanded text:
Elias non erat ut Christus, ideo ei torrens ille Elias non erat ut Christus, ideo ei torrens ille dedicans regenerationem nostram et Baptismi sacramentum. 347 Et foderunt pueri Isaac in valle Gerarum, et invenerunt ibi puteum aquae vivae. Et hic pro valle, torrens scriptus est; numquam enim in valle invenitur puteus aquae vivae. Et foderunt puteum alterum, et altercati sunt etiam supe
Abbreviated transcription (Latin):
uenit in anno illo centuplũ hordei. Lic&
in aliena t̃ru seminaueritisaac. tam̃ ñ puto
qđ tantaei fertilitus hordei fuerit Vnde
melius puto illudeẽ qđ habetur in ebreo
& aquilaqq̃ transtulit &inuenit in anno illo
centuplũ ȩstimatũ id ÷ ΕΚΑTΟΝΟ ΥaC MOΙC¬
Licet em̃ ei sdẽ litteris &estimatio scribatur
&horde ũ tam̃ estimationes saatum legunt᷑
horde auͦꝰ sonim tacens aũt scripturu genus
frugũ qđ centiplicauerit iudetͥmihi cunc¬
tarũ in illo uirtutũ ostendisse multiplica¬
tionẽ. Demq sequit᷑ Etbenedix̃ eidñs
& magnꝰ factꝰ ÷ uir & ambulabat uadens
siquem posset facere gloriosũ. Et abiit in¬
de isaac &uenit inualle gerarorũ & habi¬
tauitibi. proualle torrentẽ habet inebreo
Neq em̃ isa acpostquã magnus factꝰ÷ habi¬
tare poterat inualle. Habitaũ aut̃ intorren¬
te. de quoscriptũ ÷. Detorrente in uiabibit.
de quo &iã elias tẽpore famis bibit. Sed qr

Expanded text:
venit in anno illo centuplum hordei. Licet venit in anno illo centuplum hordei. Licet in aliena terra seminaverit Isaac, tamen non puto, quod tanta ei fertilitas hordei fuerit. Unde melius puto illud esse, quod habetur in Hebraeo, et Aquila quoque transtulit: Et invenit in anno illo centuplum aestimatum, id estLicet enim eisdem litteris et aestimatio scribatur, et hordeum, tamen aestimationes searim leguntur, hordea vero Seorim. Tacens autem scriptura genus frugum quod centuplicaverit, videtur mihi cunctarum in illo virtutum offendisse multiplicationem. Denique sequitur. Et benedixit ei Dominus et magnificatus est vir, et ambulabat vadens si quem posset facere gloriosum. Sequitur. Et abiit inde Isaac, et venit in vallem Gerarim, et habitavit ibi . Pro valle torrentem habet in Hebraeo. Neque enim Isaac, postquam magnus factus est, habitare poterat in valle. Habitavit autem in torrente de quo scriptum est: De torrente bibit in via . De quo etiam Elias tempore famis bibit. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
posuim̃ corã omnib fr̃ĩb: suis occubuit. id÷ in
manib: ommũ filioꝵ suoꝵ mortuus:: suꝑstitib
liberis & nullo prius morte p̃repto. Er̃saut̃ p
filiis appellari iacobquoq ad labande mons¬
tratdic̃s Qđ ÷ peccatũ meũ quia ꝑ secutus es
postme &quia scrutatus es om̃a uasamea:
Quid inuemisti deum uersis uasis domustuȩ
ponat corã fratrib meis & frib tuis & diiudi¬
centint̃nos Nec enĩpossumus credere ut scri¬
ptura cõmemorat quodia cob exceptis libe¬
ris secũ fr̃s aliquos habuerit . Et concepit
rebecca uxor ei & mouebant᷑ filueiꝰ inea
transtulit confringebant᷑ filii inutero eius.
litudinẽ nauis in suꝑficie ferebant᷑ Et egres¬
sus÷ primus rubeus totus sicut pellis pilosus
tione rubea ista qr deficio. Propt̃ea uocatũ ÷
derit primitiua sua fului id÷ edom sortuꝰ ÷
nom̃ Seminauit aũtis aacint̃ruilla & in¬

Expanded text:
posuimus, coram omnibus fratribus suis occubuit, id est, in posuimus, coram omnibus fratribus suis occubuit, id est, in manibus omnium filiorum suorum mortuus est, superstitibus liberis, et nullo prius morte praerepto. Fratres autem pro filiis appellari, Jacob quoque ad Laban demonstrat, dicens: Quod est peccatum meum, quia persecutus es post me: et quia scrutatus es omnia vasa mea? Quid invenisti de universis vasis domus tuae? Ponatur coram fratribus meis et fratribus tuis: et dijudicent inter nos . Nec enim possumus credere, ut Scriptura commemoret, quod Jacob, exceptis liberis, secum fratres aliquos habuerit. Et concepit Rebecca uxor ejus, et movebantur filii ejus in ea.transtulit, confringebantur filii in utero ejus. litudinem navis in superficie ferebantur. Et egressus est primus rubeus totus, sicut 346 pellis pilosus. tione rubea ista, quia deficio: propterea vocatum ederit primitiva sua, fulvi, id est, Edom sortitus est nomen. Seminavit autem Isaac in terra illa, et in
Abbreviated transcription (Latin):
deficere & inminui. Illud quoq quod nos
posuimus in senec tute bona senex & plenꝰ
ingrecis codicibus ponitur plenus dierũ
quod cũ sensũ uideatur exponere eo quod
luce & diei operibus plenus occubuerit.
tam̃ magis adcinat uTNÑ fac̃ sisimpli¬
cit̃ ponatur plenus . Et haec nomina filioꝵ
ismael in nominib: suis & ingenerationib:
suis primogenitꝰ ismaelis naba ioth &cedar
&reliquiusq ad eũ locũ ubiait & habitaue¬
runt ab euilausq surquȩ ÷ c̃tra faciẽ aegrpti
uenientibi in assrrios inconspectuomnium¬
omis regio abeũ frateusq ad marerubrũ
nabathenausq hodie dr̃ quȩ parsa rabiȩ ẽ
Nã & familiȩ eoꝵ oppidaq: & pagi ac munita
castella & trib: horũ appellationo celebran¬
tur abuno ex hiscedar indeserto & dũ alia
regiot hemin ad austrũ cedema adorientẽ
plagã dr̃ quod aũt in extremo huius capi
ũfratrũ suoꝵ habitauit uerius : illud qđ nos

Expanded text:
deficere, et imminui. Illud quoque quod nos deficere, et imminui. Illud quoque quod nos posuimus, in senectute bona senex et plenus: in Graecis codicibus ponitur, plenus dierum. Quod cum sensum videatur exponere, eo quod luce et diei operibus plenus occubuerit: tamen magis ad anagogen facit, si simpliciter ponatur plenus. 345 Et haec nomina filiorum Ismael in nominibus suis et in generationibus suis. Primogenitus Ismaelis Nabajoth, et Cedar, et reliqui, usque ad eum locum ubi ait: Et habitaverunt ab Evila usque Sur, quae est contra faciem Aegypti venientibus in Assomnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum Nabathena usque hodie dicitur, quae pars Arabiae est. Nam et familiae ipsorum oppidaque et pagi ac munita castella et tribus, horum appellatione celebrantur. Ab uno ex his Cedar in deserto, et Duma alia regio, et Thema ad Austrum, et Cedma ad Orientalem plagam dicitur. Quod autem in extremo hujus capium fratrum suorum habitavit : verius est illud quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
ricosebreoꝵ occupauerint. TpΩTΟΑΑΥ¬
TΗN & arabiã quae nunc uocatur eua aa¬
rMΩNusq maris rubri terminos Dicit᷑
aũt unus exposteris abraȩ quiappella¬
bat᷑ aper̃ duxisse aduersũ libiã exerci¬
tũ & ibi uictis hostib consedisse eiusq
posteros ex nomine ã taui a fricã nuncupasse
Huius rei testis ẽ alex ander quidr̃ polr his¬
tor & cleo demꝰ cognomento malchus greco
sermone barbarã historiã retexentes qđ
aut ait & filiidadan fuer̃ asurim. & lato¬
sim & la omim & asurim in negotiutores
trans ferriputant. latosim aeris ferriq
metalla cudentes: laomim uero frlar¬
chos id ÷ principes multarũ tribuum atq
populoꝵ. Alii abhoc asurim uocatos srros
eẽ contendunt & aplerisq filiis abrȩ excec¬
tura occupatus indie regiones. Et mor¬
tuus ÷ a braã in senectute bona senex & ple¬
nus & collectus ÷ ad populũ suũ Mlale in

Expanded text:
ricos Hebraeorum occupaverint Τρωγλοδύricos Hebraeorum occupaverint Τρωγλοδύτην et Arabiam, quae nunc vocatur Εὐδαίμων, usque ad maris Rubri terminos. Dicitur autem unus ex posteris Abrahae, qui appellabatur Apher, duxisse adversus Libyam exercitum, et ibi, victis hostibus, consedisse: ejusque posteros ex nomine atavi Aphricam nuncupasse. Hujus rei testis est Alexander, qui dicitur Polyhistor, et Cleodemus cognomento Malchus, Graeco sermone barbaram historiam retexentes. Quod autem ait, Et filii Dadau fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim: Asurim in negotiatores transferri putant: Latusim, aeris ferrique metalla cudentes: Laomim vero φύλαρχοι, id est, principes multarum tribuum atque populorum. Alii ab hoc Asurim vocatos, Syros esse contendunt, et a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones. Et mortuus est Abraham in senectute bona, senex et plenus, et collectus est ad populum suum. Male in
Abbreviated transcription (Latin):
a rabici uestimenti quomulieres prouin¬
ciȩ illius uelantur . Et adiec̃ abraã & ac¬
cepit uxorem & nom̃ eiꝰ c&turu. & peperit
ei tam̃ ram & iexan & madan & madian
&iesboc & sue Et iexan genuit saba
& dadan Et filii dadan fuer̃. a surim
& latusim & laomim et filiimadian.
& aledia Om̃s hi filiic&turȩ: Et dedit
abraã uniuersa quae habuiti saac Filiis
aut̃ concubinarũ quas habuit dedit mu¬
neru & dimisit eos abisaac filio suocum
adhuc uiuer& inoriente ad terrã orientu¬
lem : Cectura ebreo sermone. copulata int̃¬
p̃tat᷑ autuincta: Quã ob causã suspicantur
ebreimutato nomine. eandem eẽ agar.
quae sara mortua de concubina transierit
inuxorẽ Et uidetur depositiiã abraȩ ex¬
cusariȩtus ne senex post mortẽ uxori uetu¬
lo nouis arguatũr nuptus. laciuis senos
quod incertũ ẽ relinquentes hoc dicimur
quod dec& tuncnatifilii abraã iuxtu histo¬

Expanded text:
Arabici vestimenti, quo mulieres provinArabici vestimenti, quo mulieres provinciae illius velantur. Et adjecit Abraham, et accepit uxorem, et nomen ejus Cetura: et peperit ei Zamram, et Jecsan, et Madan, et Madian, et Jesboc, et Sue. Et Jecsan genuit Saba et Dadan. Et filii Dadan fuerunt Asurim, et Latusim, et Laomim. Et filii Madian, et Aledea. Omnes hi filii Ceturae. Et dedit Abraham universa quae habuit Isaac. Filiis autem concubinarum, quas habuit, dedit munera, et dimisit eos ab Isaac filio suo, cum adhuc viveret in Oriente, ad terram orientalem. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut juncta . Quam ob causam suspicantur Hebraei, mutato nomine, eamdem esse Agar, quae, Sara mortua, de concubina transierit in uxorem. Et videtur decrepiti jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris suae vetulae, novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos quod incertum est relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham, 344 juxta histo
Abbreviated transcription (Latin):
concipiet & pariet non absconditũ uirginẽ
sedolescentulã significare iã nuptã. Et di¬
miser̃ rebeccã sororẽ suã & substantiã eius
& seruum abraã & uiros quicũ eo erant
Inebreohab& Et dimiser̃ rebeccã sororem
suã & nutricẽ eius & seruum abraȩ & uiros
illius. Decens quippe erat ut adnuptias
absq prentib: uirgo proficiscens nutri¬
cis solacio foueretur: Et ipse habitubat
int̃raaustri. Etegres sus ẽ isa ac exerceri
incãpo aduesperũ. Terrã austrigerarã
significat unde apatre adimmolandum
quondã fuerat abductus. Quodaũt ait.
&egressus ÷ ut exerceretur in campo qđ
& egressus ÷ isa ac ut loqueretur in agro in¬
clinante iam uespera. Significat aut̃ illud
qui intipodñ fuit ad orationẽ quasiuirũ
iustũ domoegressum & uł nonahoru uł
ante solis occasũ spiritules dõ uictimas
obtulisse : Et tulit theristrũ. & operuit se
Theristrũ palliũ dicitur genus &iã nunc

Expanded text:
concipiet, et pariet, non absconditam virginem, concipiet, et pariet, non absconditam virginem, sed adolescentulam significare jam nuptam. Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et subsos qu cum eo erant. In Hebraeo habet: Et dimiserunt Rebeccam sororem suam, et nutricem ejus, et servum Abrahae, et viros illius. Decens quippe erat, ut ad nuptias absque parentibus virgo proficiscens, nutricis solatio foveretur. Et ipse habitabat in terra Austri: et egressus est Isaac exerceri in campo ad vesperam. Terra Austri, Geraram signat, unde a patre ad immolandum quondam fuerat adductus. Quod autem ait, Et egressus est, ut exerceretur in campo, quod Et egressus est Isaac, ut loqueretur in agro, inclinante 343 jam vespera. Significat autem secunqui in typo Domini fuit, ad orationem, quasi virum justum domo egressum: et vel nona hora, vel ante solis occasum, spirituales Deo victimas obtulisse. Et tulit theristrum, et operuit se. Theristrum pallium dicitur, genus etiam nunc
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptuẽ siquidem in iob Et sapientia
unde inuenietur. &quis locus intellectꝰ
& abscondetur ab oculis omnis uiuentis
Vbi nunc diximꝰ abscondit᷑ in ebreo propt̃
declinationẽ uerbi. alit̃ figuratũ ÷ Nam¬
a ał mnã dr̃ huic quid simile lic& masculino
genere declinetur : Et in regnoꝵ libris
scriptũ ÷ ex ꝑsona elisei loquentis ad gieri
Etoñs absconditme Ergo a alina quod
int̃p̃tatur absconditu id ÷ uirgo nimia di
laudis eẽ quã uirgo. Virgo qui ppe iuxtu
apłm potest eẽ corpore & non spu abscon¬
tãs hab& ut & uirgosit & absconditu
Et quae abscondita ẽ iuxta idioma linguȩ
ebreȩ consequent̃ & uirgo ẽ. Quae aũt
uirgo nonstatim sequitur ut& abscondi¬
tasit: Hoc idem uerbũ & in exodo dema¬
ria sorore morsi uirgine legimus. Osten¬
dantititur iudȩi inscripturis alicubi po¬
sitũ a alma ubiadolescentulã tantũ
& ñ uirginẽ son& : & concedimus eis illud
quodinisaia apudnos dicitur. Ecce uirgo

Expanded text:
Scriptum est siquidem in Job, Et sapientia unde invenitur, et quis locus intelligentiae, et absconditur ab oculis omnis viventis. Ubi nunc diximus, Absconditur, in Hebraeo, propter declinationem verbi aliter figuratum est, Naalma dicitur huic quid simile, licet masculino genere declinetur. Et in Regnorum libris scriptum est ex persona Elisei loquentis ad Giezi: Et Dominus abscondit a me. Ergo alma quod interpretatur abscondita, id est, virgo nimia dildetur esse quam virgo. Virgo quippe juxta Apostolum potest esse corpore, et non spiritu: abscontis habet, ut et virgo sit, et abscondita. Et quae abscondita est, juxta idioma linguae Hebraeae, consequenter et virgo est; quae autem virgo, non statim sequitur, ut abscondita sit. Hoc idem verbum et in Exodo de Maria sorore Moysi virgine legimus . Ostendant igitur Judaei in Scripturis alicubi positum ALMA, ubi adolescentulam tantum, et non virginem sonet: et concedimus eis, illud quod in Isaia apud nos dicitur: Ecce virgo
Abbreviated transcription (Latin):
unde a conuersio nesiue comparatione
qđ aut̃ sequitur & peperit relfa ancillaliȩ
ia cobfilium & dix̃lia infortuna & uocaũ
nomeneius gad ubinos posuimus infortuna
dici inebreohabet Bacao quod a quila int̃¬
p̃tut᷑ uenit accinctio. Nos aut̃ dicerepossumꝰ
in ꝓcinctu. Ba eni potest & p̃positionẽ sona¬
re ix & uenit ab euentu ergo siue procinetu
quigad dr̃ telfe filiusgio uocat᷑ ÷ Sequit᷑
et peperit telfaancillalie filiũ secundum
iacob & dix̃lia: Beata ego quia beatificant
memulieres & uocauit nom̃ eius aser. Di¬
auctoritute pandatur dicentis. Beata sũ
ego & beatificant memulieres Et abeo qđ
dicitꝰ dũ taxat in p̃sentiloco Nã in aliis se¬
cundum ambiguitutẽ uerbi possunt & di¬
uitiȩ sic uocari. Et audiuit dr̃liã & conce¬
pit & peperit iacobfiliũ quintũ. Et dix̃

Expanded text:
Unde a conversatione, sive comparatione, Quod autem sequitur: Et peperit Zelfa, ancilla Liae, Jacob filium; et dixit Lia, In fortuna, et vocavit nomen ejus Gad . Ubi nos pdici, in Hebraeo habet bagad, , quod Aquila interpretatur venit accinctio, nos autem dicere possumus in procinctu. Ba. enim potest et praepositione sonare in, et venit. Ab eventu ergo sive procinctuur, Zelphae filius Gad vocatus est. Sequitur: Et peperit Zelpha ancilla Liae filium secundum Jacob: et dixit Lia, Beata ego, quia beatificant me mulieres: et vocavit nomen ejus Aser, diauctoritate pandatur dicentis: Beata sum ego, et beatificant me mulieres. Et ab eo qdicitur, dumtaxat in praesenti loco. Nam in aliis secundum ambiguitatem verbi possunt et divitiae sic vocari. Et audivit Deus Liam, et concepit, et peperit Jacob filium qu
Abbreviated transcription (Latin):
appellatȩ sunt alit̃ uocabant᷑. Notandũ aũ
& expriorib & ex p̃senti loco quodisaac non
sit natus ad quercum mãbre siue in aulone
mãbrȩ ut in ebreo habetur. Sed ingeraris
ubi& bersabex usq hodie oppidũ ẽ quae
prouincia ante non grande tẽpus exdiuisio¬
ne p̃sidũ palestinis saluturis ÷ dictu. Huiꝰ
rei scripturu testis ÷ quaeait. Ethabit auit
abra aminterra philistiorũ dieb multis.¬
& dix̃eids̃ Tolle filiumtuũ unigenitum
quem diligis isaac & uade interrã excelsã
& offerillũ ibimholo caustũ suꝑ unũ monti¬

Expanded text:
appellatae sunt, aliter vocabantur. Notandum autem appellatae sunt, aliter vocabantur. Notandum autem et ex prioribus, et ex praesenti loco, quod Isaac non sit natus ad quercum Mambre, sive in Aulone Mambre, ut in Hebraeo habetur: sed in Geraris, ubi et Bersabee usque hodie oppidum est. Quae provincia ante non grande tempus, ex divisione praesidum Palaestinae, Salutaris est dicta. Hujus rei Scriptura testis est, quae ait: Et habitavit Abraham in terra Philistinorum . Et dixit ei Deus: Tolle filium tuum unigenitum, quem diligis, Isaac, et vade in terram excelsam, et offer illum ibi in holocaustum su
Abbreviated transcription (Latin):
nũ eiꝰ. Ex quo manifestũ ÷ eum quitenetur
ñ oneri matrifuisse sed somitem. Quod aũt
manu parentis tenetur. sollicitus mons¬
trat᷑ affectus Et dix̃ abi me lech & ocho¬
tat pronubi seiꝰ & fichol princeps exercitus
eius Excepto abi melech& fichol t̃tium
nom̃ quod hic legitur. in ebreorũ uolumi¬
ne non habetur. Et dix̃. Septẽ oues has
accipies ame. ut sint intesti moniũ mihi
qui a ego fodiputeum istũ. Ideo cognomi¬
nauit nom̃ lociillius puteus iuramenti.
quia ibi iurauer̃ sibiambo. Vbi hic legit᷑
puteus iuramenti. inebreo habet bersa¬
beȩ. Duplex aut̃ causa cur ita appella¬
tus sit siue quia septẽ agnas abime lech
demanu abraȩ acceperit. septẽ enĩdicunt᷑
sabrex siue quodibi iurauerint. quia & iu¬
ram̃tũ sabeȩ similit̃ appellatur. Quod
si ante hanc causã supra nom̃ hoc legimus.
sciamus ꝑ prolemssin dictũ eẽ sicut & bethel
& galgala: quaeutiq usq ad tẽpus quoita

Expanded text:
num ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, num ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps exercitus ejus. Excepto Abimelech et Phicol, tertium nomen, quod hic legitur, in Hebraeo volumine non habetur. Et dixit: Septem oves has accipies a me, ut sint in testimonium mihi, quia 337 ego fodi puteum istum. Ideo cognominavit nomen loci illius puteus juramenti, quia ibi juraverunt ambo. Ubi hic legitur, puteus juramenti, in Hebraeo habetur BERSABEE  . Duplex autem est causa cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperit: septem enim dicuntur SABEE: sive quod ibi juraverint: quia et juramentum SABEE similiter appellatur. Quod si ante hanc causam supra nomen hoc legimus, sciamus per prolepsim dictum esse: sicut et Bethel et Galgala, quae utique usque ad tempus quo ita
Abbreviated transcription (Latin):
edomo. Quod aut̃ sequitur & proiec̃ pueri
subt̃ abietẽ & abiens sedit de contra longe
quasi iactus sagittȩ. Dix enĩ Nonuidebo
mortẽ paruulimei. & sedit contra eũ. Et sta¬
tim iungitur. Exclamauit puer & fleuit
Exaudiuit ds̃ uocem pueri deloco ubierat
Etdix angelus dĩ adagardecelo & reliq̃
Nullũ moueat. Inebreo enĩp: hoc quod scri¬
ptũ ÷ ñ uidebo mortẽ paruulimei ita legit᷑
quod ipsa agar sederit c̃trapuerũ & leua¬
uerit uocem suã & fleuerit . & ex audierit
ds̃ uocẽ paruuli : Flente eñimatre & mortẽ
filii mifabilit̃ prestolante. ds̃ exaudiuit
puerũ dequo pollicit̾ fuerat abraȩ dicens
Sed & filiũ ancillȩ tuȩ ingentẽ magnam
faciã: A lioquin & ipsa mat̃ ñ suã mortem
sed filũ plorabat. Peꝑcitigitur eids̃ pro
quo fuerat & fletus. Denĩq in consequen¬
tibus dicit᷑ surge tolle puerũ & tenema¬

Expanded text:
e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum e domo. Quod autem sequitur: Et projecit puerum subter abietem, et abiens sedit de contra longe, quasi jactu sagittae. Dixit enim: Non videbo mortem parvuli mei. Et sedit contra eum. Et statim jungitur: Exclamavit puer, et flevit, audivit Deus vocem pueri de loco ubi erat. Et Dixit Angelus Dei ad Agar de coelo, et reliqua, nullum moveat. In Hebraeo enim post hoc, quod scriptum est, Non videbo mortem parvuli mei, ita legitur, quod ipsa Agar sederit contra puerum, et levaverit vocem suam, et fleverit, et exaudierit Deus vocem parvuli. Flente enim matre, et mortem filii miserabiliter praestolante, Deus exaudivit puerum: de quo pollicitus fuerat Abrahae, dicens: Sed et filium ancillae tuae in gentem magnam faciam . Alioquin et ipsa mater non suam mortem, sed filii deplorabat. Pepercit igitur ei Deus, pro quo fuerat et fletus. Denique in consequentibus dicitur: Surge et tolle puerum, et tene ma
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sara audiens ñtulit. & hoc ex ipsius
approbatur sermone dicentis ei. Eice an¬
cillã hanccũ filio suo. Non eñĩ erit heres
filius ancillȩ cũ filio meoisaac. Et sũsit pa¬
nes & utrẽ aquȩ & dedit agarponens suꝑ
humerũ eius & paruulũ & dimisiteã. Quan¬
& post ab lactationẽ eius istecũ matre exp&l¬
liturdomo. Int̃ebreos aut̃ uaria opinio ẽ
asserentib: aliis uanno ab lactationis tẽpꝰ
statutũ & aliis duo decĩ annũ uindicantib
Nosigitur ut breuiorem eligamꝰ aetatẽ post
decẽ & octo annos ismael supputauimꝰ eiectũ
eẽcũ matre & ñ conuenire iã ad glescentẽ
parationẽ parentũ in fans uocetur & par¬
uulus. Nec mire mur habere barbaram
linguã proprietutessuas cũ hodieq romȩ
omnes filii uocentur infantes posuit ergo
abraã panes & utrem suꝑ humerũ agar:
& hoc facto dedit puerũ matri. hoc ẽ in ma¬
nus eius eũ tradidit cõm̃dauit &itaemisit

Expanded text:
quidem Sara audiens, non tulit: et hoc ex ipsius quidem Sara audiens, non tulit: et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: Ejice ancillam hanc cum filio suo. Non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Et sumpsit panes et utrem aquae, et dedit Agar, ponens super humerum ejus, et parvulum, et dimisit eam. QuanEt post ablactationem ejus, iste cum matre expellitur domo. Inter Hebraeos autem varia opinio est, asserentibus aliis, quinto anno ablactationis tempus statutum, aliis duodecimum annum vendicantibus. Nos igitur ut breviorem eligamus aetatem, post decem et octo annos Ismael supputavimus 336 ejectum esse cum matre, et non convenire jam adolescenti parationem parentum, infans vocetur et parvulus. Nec miremur barbaram linguam habere proprietates suas: cum hodieque Romae omnes filii vocentur infantes. Posuit ergo Abraham panes et utrem super humerum Agar: et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in manus ejus tradidit, commendavit, et ita emisit
Abbreviated transcription (Latin):
& uocauit nomeneius moab: Iste pat̃ moa¬
bitarũ usq: in hancdiem. Et minor &ipsa
Moab int̃p̃tatur ex patre. & totũ nom̃ etĩ¬
moΛo C anhab& ammon uero cuius qua¬
sic ausa nominis redditur filius generis
mei. siue ut melius ÷ in ebreo filius populimei.
sic diriuatur ut ex parte sensus nominis.
exparte ipsesit sermo. ammieñ a quo dic¬
ti sunt ammanitȩ. uocatur populus ms
Et eñĩ uere soror mea ÷ depatre sed nonex
Sed quia in ebreo hab& uere soror mea ÷ filia
patris mei & non filiama trismeȩ & magis
sonat quodsoror abraȩ fuerit in ex cusatione
cius dicimus necdũ illotemporetales nupti¬
as lege prohibitas. Et uidit sara filiũ agar
Quod sequitur cumisaac filio suo non ha¬
bet inebreo. Duplicit̃ itaq: hoc ab ebreis
exponitur. Siue quodidola ludo fecerit.
iuxta illud quod alibi scriptũ ÷. sed it popu
bi & ludo primogenitu uindicar&. Quod

Expanded text:
335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moa335 vocavit nomen ejus Moab. Iste est pater Moabitarum usque in hanc diem. Et minor, et ipsa Moab interpretatur, ex patre: et totum nomen etymologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa nominis redditur, filius generis mei, sive ut melius est in Hebraeo  , filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo: AMMI enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Etenim vere soror mea est de patre, sed non exSed quia in Hebraeo habet: vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae: et magis sonat, quod soror Abrahae fuerit, in excusationem ejus dicimus, necdum illo tempore tales nuptias lege prohibitas. Et vidit Sara filium Agar quod sequitur, cum Isaac filio suo, non habetur in Hebraeo. Dupliciter itaque hoc ab Hebraeis exponitur: sive quod idola ludo fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populbi et ludo primogenita vendicaret. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ad montẽ migr& . Respondebimus uerã eẽ
illã ebreorũ coniecturã de segoi. quod fre¬
quent̃ terre motu subruta. Bale primũ
& postea salisa appellatusit: Timueritq
lothdicens Sicumcetere adhucurbes sta¬
rent istu sepe subuersaẽ. quanto magis
nunc in communiruina non poteritlibe¬
rari: Et hancoccasionẽ in fidelitutis &iã
infiliascoitus dedisse principiũ. Q ui enĩ
c&erus uiderat subruiciuitates & hanc sta¬
re sequedĩ auxilio erutũ. utiq deeo quod
sibi concessũ audierat. ambigere non debuit
Illudigitur quod pro excusatione dicitur
filiarum eo qđ putauerint defecisse huma¬
nũ genus & ideocum patre concubuerint.
ñ excusat patrem. Deniq ebrei quod sequit᷑.
& nesciuit cumdor mierint cũ eo & cum sur¬
rexissent abeo. appungunt de suꝑ quasi in¬
credibile & quodrerũ naturu non capiat. cor¬
requẽ piã nescientẽ : et conceper̃ duȩ filiȩ
lot hdepatresuo & genuit primogenitu filiũ

Expanded text:
ad montem migret? Respondebimus veram esse ad montem migret? Respondebimus veram esse illam Hebraeorum conjecturam de Segor, quod frequenter terrae motu subruta, Bale primum, et postea Salisa appellata sit: timueritque Lot, dicens, Si cum caeterae adhuc urbes starent, ista saepe subversa est: quanto magis nunc in communi ruina non poterit liberari? Et ob hanc occasionem infidelitatis, etiam in filias coitus dedisse principium. Qui enim caeteras viderat subrui civitates, et hanc stare, seque Dei auxilio erutum: utique de eo, quod sibi concessum audierat, ambigere non debuit. Illud igitur, quod pro excusatione dicitur filiarum, eo quod putaverint defecisse humanum gentis, et ideo cum patre concubuerint, non excusat patrem. Denique Hebraei, quod sequitur: Et nescivit cum dormisset cum eo, et cum surrexisset ab eo, appungunt desuper, quasi incredibile, et quod rerum natura non capiat, coire quempiam nescientem. Et conceperunt duae filiae Lot de patre suo, et genuit primogenita filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
eũ habuisse generos. non nulli arbitran¬
tur illas quae uiros habuer̃ in sodomis
remansisse & easexissecũ patre quae uir¬
gines fuer̃ : quod cum scripturu ñdicat:
ebrea ueritus exponendaẽ inquasc ribit
egressus : lotħ & locutus ÷ ad sponsos qui
accepturierint filia seius Necdũergo uir¬
gines filiȩ matrimonio fuerant copulatȩ
et dixei : Ecce ammiratus sũ faciemtuã
Inebreo hab& ecce suscepi faciemtuam.
id ÷ ad quies cop̃cibustuis. quod srmmachus se
bat flã made cerraqua siua por fornacis.
pro quolegimus in ebreo. eccea scendebat
cito a quasi ana ounaciȩ fornacis. quod
nos uaporem uł fumũ siue fauillã possumus
dicere: Etascenditdoth desegor & sedit in
monte & duȩ filiȩ eius cũ eo. timuit enĩ sede¬
reinsegor. Quaeritur quare cũ primũ fugȩ
montis segor p̃tulerit & eã in habituculum
suũ uoluerit liberari. nunc desegorrursũ

Expanded text:
eum habuisse generos; nonnulli arbitraneum habuisse generos; nonnulli arbitrantur illas, quae viros habuerunt, in Sodomis remansisse, et eas exisse cum patre, quae virgines fuerunt. Quod cum Scriptura non dicat, Hebraea veritas exponenda est, in qua scribitur: Egressus est Lot, et locutus est ad sponsos, qui accepturi erant filias ejus. Necdum igitur virgines filiae matrimonio fuerant copulatae. 334 Et dixit ei: Ecce admiratus sum faciem tuam. In Hebraeo habet: Ecce suscepi faciem tuam: id est, acquiesco precibus tuis. Quod Symmachus secbat flamma de terra quasi vapor fornacis. Pro quo legimus in Hebraeo: Ecce ascendebat CITOR  , quasi ἀναθυμίασις fornacis: quod nos vaporem, vel fumum, sive favillam possumus dicere. Et ascendit Lot de Segor, et sedit in monte: et duae filiae ejus cum eo. Timuit enim sedere in Segor. Quaeritur quare cum primum fugae montis Segor praetulerit, et eam in habitaculum suum voluerit liberari, nunc de Segor rursum
Abbreviated transcription (Latin):
Siuixero sifuerit uita comitata. haec aũt
Risit aut̃ sara insemet ipsa dicens: Nec dũ
mihi factũ ÷ usq: nunc & dominus meus
senexest Alt̃ multo legit᷑ in ebreo. ecrisic
sarain se metipsadicens post quã ad trica sũ
factaẽ mihi uoluptas. Simul nota quo dubi
nos posuimꝰ uoluptatẽ eo ẽcnscriptũ ÷ in ebreo
Simmachus hunc locũ itatranstulit: post quã
uetustate consenui. facta ẽ mihi a dalescen¬
tia: Et dix̃ Nũ quid est dnẽsilo quar. quod
abrã si est locus ad dñm quod non uidetur
manifeste sonare quid dicat. Inebreo igi¬
turplanius scribitur. Nequaeso iras caris
dñe silocutus fuero. Qui a eñiuidebatur
interrogans dñm artareresponso. tem¬
perat p̃fatione qđ quȩrit: Et locutus est
ad generos suos qui acceperant filias eiꝰ
quia postea duȩ filiȩ loth uirgines fuis se
dicuntur: dequib &ipsedudũ a sodo menos
dixerat. Ecceduȩ filiȩ meae quae ñ cogno¬
uer̃ uirũ: Et nuncscriptura comme morat

Expanded text:
si vixero, si fuerit vita comitata: haec autem Risit autem Sara in semetipsa, dicens: Necdum mihi factum est usque nunc, et dominus meus senex est. Aliter multo legitur in Hebraeo: Et risit Sara in semetipsa, dicens: Postquam attrita sum, et facta est mihi voluptas? Simul nota quod ubi nos posuimus, voluptatem EDEN scriptum est in Hebraeo. Symmachus hunc locum ita transtulit: Postquam vetustate consenui, facta est mihi adolescentia? Et dixit: Numquid est, Domine, si loquar? Quod Abraham est locutus ad Dominum: quod non videtur manifeste sonare quid dicat. In Hebraeo igitur planius scribitur: Ne, quaeso, irascaris, Domine, si locutus fuero. Quia enim videbatur interrogans, Dominum arctare responsione, temperat praefatione quod quaerit. Et locutus est ad generos suos, qui acceperant filias ejus. Quia postea duae filiae Lot virgines fuisse dicuntur de quibus et ipse dudum ad Sodomaeos dixerat: Ecce duae filiae meae, quae non cognoverunt virum , et nunc Scriptura commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
ex altera. Saraiigitur primũ uocata ẽ
tatihaec ÷. quod antea dicebat᷑ princeps
mea unius tantũ modo domus mater fa¬
miliȩ . post ea uero dicit᷑ absolutȩ princeps.
id ÷ apxoicã Sequitͥ enĩ. Dabotibi exea
filiũ & benedicã ei & erit ingentes. & re¬
colegimus. Dix̃ ds̃ ad abraã saraiuxor
tua non uocaberis nom̃ ei sarai. inebreo
habet ñ uocab nom̃ eius sarai id ÷ ñ dices
ei princeps mea es. omniũ quippegentiũ
futuruiã princeps ÷: Quid am pessime
suspicantur ante eã leprã fius seuocitatã.
& postca principẽ. cumlepra scrathdicat᷑
quac in ara quidem lingua uidecur aliquã

Expanded text:
ex altera. SARAI   igitur primum vocata est ex altera. SARAI   igitur primum vocata est tati, haec est, quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea vero dicitur absolute, princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur enim: Dabo tibi ex ea filium, et benedicam ei, et erit in gentes: et read Abraham, Sarai uxor tua, non vocabitur nomen ejus Sarai. In Hebraeo habetur, Non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, Princeps mea es. Omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem, cum lepra Zaraath dicatur: quae in nostra quidem lingua vid
Abbreviated transcription (Latin):
bi desertũ ex latere iungitur incursantes
multurũ gentiũ: Et non uocabitur ad huc
nom̃tuũ abrã. sed erit nom̃tuũ abraam.
quia patrẽ multarũ gentiũ posuite. Notan
dũ quodubicũq ingreco testam̃tũ legimꝰ
ibi in ebraico sermone sit foedus siue pactũ
ne suods̃ quod apud illos tetra grãmũ ẽ.
elitterrã abraȩ & sarrȩ addiderit dice¬
excelsus & postea uotat ÷ abraã quod¬
dit᷑ Nec mirandũ quarecũ apud grocos
legere sicut e contrario ãlitterã sepe ꝑem
pronuntiant. Et dix̃ds̃ ad abraã. Sarai
uxortua. non uocabit᷑ sarai. sed saraerit
nom̃ eius. Errant quiputant primũ sarã
tũ. Et quiarapud grecos centenarius nu¬
merus ÷ multas suꝑ nominiei ineptias
suspicantur. Cũ utiq ut cũq uolunt ei
uocabulũ cõmutatũ. non grecã sedebrea
debeat habere rationẽ cũ ipsũ nom̃ ebrai¬
cumsit Nemo aut̃ alterulingua quẽ piã
uocans etoimororian uoca buli sumit

Expanded text:
bus desertum ex latere jungitur incursant, et bus desertum ex latere jungitur incursant, et multitudinis gentium, et non vocabitur ultra nomen tuum Abram, sed erit nomen tuum Abraam, quia patrem multarum gentium posui te. Notandum 331 quod ubicumque in Graeco, Testamentum legimus, ibi in Hebraeo sermone sit foedus, sive pactumne suo, Deus, quod ah litteram Abrahae, et Sarae addiderit. Diceexcelsus; postea dictus est Abraham, quodditur. Nec mirandum quod cum apud Graecos legere: sicut econpronuntiant. Et dixit Deus ad Abraam: Sarai uxorem tuam non vocabis eam Sarai, sed Sara erit nomen ejus. Errant qui putant primum Saram tum. Et quia R apud Graecos centenarius numerus est, multas super nomine ejus ineptias suspicantur: cum utique utcumque volunt ei vocabulum commulatum, non Graecam, sed Hebraeam debeat habere rationem, cum ipsum nomen Hebraicum sit. Nemo autem in altera lingua quempiam vocans, etymologiam vocabuli sumit
Abbreviated transcription (Latin):
quarta re uertentur huchaud dubiũ quin
hi qui desemine fuerint abraȩ. quȩ reigitur
quomodo in exodo scriptũ sit: Quinta autẽ
generatione egressi s̃ filii isrł decerraȩgrp¬
ci suꝑ quo capitulo paruum uolumenedi¬
dimus. Ecce condusit medñs ut non pariã.
ingredereergo ad ancillã meã ut habeam
filios ex ea. Diligent̃ nota. qđ procreatio
filiorũ in ebreo aedificatio scripta ÷ Legi¬
tur eniibi ingredere ad ancillã moam.
si quo mo ȩ dificer exea. Et neforto hoc sit
quod in exo dodicitur: Benedix̃ ds̃ obsctri¬
ꝑ heremũ duc̃ ad egrptũ irefestinabat
Et uocauit nomen eius is mael. qui a ex au¬
diuit ds̃ humilitatẽ meã. Is mael int̃p̃ta¬
tur ex auditiodĩ. hic eritrusticus homo
Manus eius suꝑ om̃s & manus omniũ suꝑ
eũ. Et contrafaciem omniũ fr̃ib: suorum
habitaturũ inheremo id: sarracenos uagos
icertisq: sedib qui uniuersas gentes qui¬

Expanded text:
quarta revertentur huc. Haud dubium quin quarta revertentur huc. Haud dubium quin hi, qui de semine fuerint Abrahae. Quaeritur quomodo in Exodo scriptum sit: Quinta autem generatione egressi sunt filii Israel de terra Aegypti . Super quo capitulo parvum volumen edidimus. Ecce conclusit me Dominus, ut non pariam: ingredere ergo ad ancillam meam, ut habeam filios ex ea. Diligenter nota, quod procreatio filiorum, in Hebraeo aedificatio scripta est. Legitur enim ibi: Ingredere ad ancillam meam, si quo modo aedificer ex ea. Et vide, ne forte hoc sit, quod in Exodo dicitur: Benedixit Deus obstetriper eremum ducit ad Aegyptum, ire festinabat. Et vocavit nomen ejus Ismael; quia exaudivit Deus humilitatem meam. Ismael interpretatur, exauditio Dei. Hic erit rusticus homo. Manus ejus super omnes, et manus omnium super eum, et contra faciem omnium fratrum suorum habitaturum in eremo, id est, Sarracenos vagos, incertisque sedibus, qui universas gentes, qui
Abbreviated transcription (Latin):
filius ei qui suꝑdomũ meã ÷. Quod aut̃ dic̃
hoc ÷ egosineliberis morior & filius pro¬
curatoris mei uł uiliciquiuniuersa dispen¬
sat & distribuit cibaria familiȩ uocaturq
damiscus eliter hicm̃s hereserit. Porro eli¬
eter int̃p̃tat᷑ ds̃ m̃s adiutor. ab hocaiunt
damascũ & conditã & nuncupatã. Egods̃
quieduxite deregione caldeoꝵ. hoc ÷ quod
paulo ante diximꝰ inebreohaberi quiedu¬
xite deurches dim̃ id÷ deincendio caldeoꝵ
Et posuit ea contrafaciem inuicẽ aues uero
non diuisit. Descender̃ aũt uolucres suꝑ
cadauera. & suꝑdiuisiones eoꝵ & sedit cũ
eis abraã. Non ꝑtin& ad p̃sensopus culũ
huius expositio sacram̃ti hoc tantũ dicimꝰ
quia prohis quae posuimꝰ in ebreo hab& &
descender̃ uolucres suꝑ cadauera. & abi¬
gobateas abraã . Illius eñi merito sepede
angustus leberatꝰ ÷ isrł. Ad occasũautom
soł e Rctacie cecidit suꝑ abraã. pro e R iaci

Expanded text:
filius ejus, qui super domum meam est. Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis morior, et filius procuratoris mei, vel villici, qui universa dispensat et distribuit cibaria familiae meae, vocaturque Damascus Eliezer, hic meus haeres erit. Porro Eliezer interpretatur, Deus meus adjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam, et nuncupatam. Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum. Hoc est, quod paulo ante diximus in Hebraeo haberi: qui eduxi te de UR CHESDIM, id est, de incendio Chaldaeorum. Et posuit ea contra faciem invicem: aves vero non divisit. Descenderunt autem volucres super cadavera et super divisiones eorum, et sedit cum eis Abram. Non pertinet ad praesens opusculum ejus expositio sacramenti. Hoc tantum dicimus, quia pro his, quae posuimus, 330 in Hebraeo habet: Et descenderunt volucres super cadavera, et abigebat eas Abram. Illius enim merito saepe de angustiis liberatus est Israel. Ad occasum autem solis ecstasis cecidit super Abram. Pro ecstasi
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ eẽ inquopostea tẽplũ conditũ ÷ in ha¬
rea hornȩ iebus ei. sicut & in paralipomeno¬
nis scriptũ ẽ. & coeper̃ aedificare tẽplũ inm̃¬
se scđo in secunda die mensis in monte m̃oria
qui id circo illuminans int̃p̃tut᷑ & lucens.
quia ibi ÷dabir hoc ÷ oraculũdĩ & lex & sp̃s

Expanded text:
montem esse in quo postea templum conditum est, in Area Ornae Jebusaei, sicut in Paralipomenon scriptum est: Et coeperunt aedificare templum in mense secundo, in secundo die mensis, in monte Moria , qui idcirco illuminans interpretatur et lucens, quia ibi est dabir hoc est, oraculum Dei, et lex, et S