comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paui. ego non dicã ds̃ m̃s. ñ dic̃a pat̃
ms. s tantũmͦ miserere mei ds̃. fac
me sicut unũ de mercennariis tuis.
qͥa non sũ dignus uocari filius cu
miscđiam tuã. qͥa licet magna sit
mea miseria. maior tam̃ est tua mi¬
sericordia. Miserere mei ds̃ scđm
magnã miscdiam tuã. Nolo par¬
uam miscđiam quȩrere. quia nec te
decet parũa miscd̃iam dare. Iam
eñi exauditione dignus non eẽm.
sia magno parũ quȩrerẽ. Miserere
gͦ mei ds̃ scd̾m magnã miscdiam tu¬
am. Nequaquã dñe magna postu¬
lans de meis meritis confido. sed
tuam magnificentiã honoro. Mise¬
reregͦ mei ds̃ scđ̾m magnã miscdi¬
am tuã. Propt̃ magnã miscdiam
miserere mei ds̃. scđm magnam

Expanded text:
ego non dicam Deus meus, non dicam Pater meus, sed tantummodo: Miserere mei, Deus. Fac me sicut unum de mercenariis tuis, quia non sum dignus vocari filius tuumisericordiam tuam, quia licet magna sit mea miseria, major tamen est tua misericordia. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Nolo parvam misericordiam quaerere, quia nec te decet parvam misericordiam dare. Jam enim exauditione dignus non essem, si a magno parvum quaererem. Miserere ergo mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Nequaquam, Domine, magna postulans de meis meritis confido, sed tuam magnificentiam honoro. Miserere mei, Deus, secundum magnam misericordiam tuam. Propter magnam misericordiam mi
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ miscditer. s etiam iuste ad
salutẽ iudicare potuisset.d Quis ẽ
locus pęnitentiȩ quẽ ds̃ concessit
homini:M Mudus iste. Et quod
ẽ spaciũ pęnitentiȩ : m uita p̃sens.
id ẽ ab initio mundi usq infinem
scłi.Satis magnȩ sunt induciȩ
istȩ. s uelim ut dicas adhuc quare
nundũ istũ uoces locũ pęnitentiȩ.
Quatuor sunt loca. unus in quo
ẽ solũ bonũ. & sũmũ bonũ. &
unus in quo ẽ solũ malũ & sum¬
mũ malũ. unus in quo ẽ solũ

Expanded text:
non solum misericorditer sed etiam juste ad non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare potuisset. D. Quis est locus poenitentiae quem Deus concessit homini? M. Mundus iste. D. Et quod est spatium poenitentiae? M. Vita praesens, id est ab initio mundi usque in finem saeculi. D. Satis magnae sunt induciae istae: sed velim ut dicas adhuc quare mundum istum voces locum poenitentiae? M. Quatuor sunt loquar: unus in quo est solum bonum et summum bonum, et unus in quo est solum malum et summum malum; unus
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩrat adiutoriũ gr̃ȩ & dicat. de
necessitatib meis eripe me dñe. si¬
cut dicit apłs. Infelix ego homo. qͥs
me liberabit de corpore mortis huiꝰ:
Ergo homo nͥ ꝑ gr̃ãm dĩ lib̾ari ñ
potest: m Non pocest. Dicimꝰ enim
quod homo inappetitu cõmodi ni¬
sti derelicto sponte peccau̾it. in ap¬
petitu cõmodi retento dupliciter
punitꝰ sit. sine qͥa ab ordinatis cõ¬
modis restringit᷑. siue qͥa ad mor¬
dinata cõmoda relaxatur. In al¬
tero pȩna. in altero pę̧na & culpa.
Quia gͦ homo tali pęna multa¬
tus ẽ. ꝑ qũa culpa non purgare¬
tur s cresceret. nisi fuisset libera¬
tus ꝑ grãm. ꝑhanc pȩnã ad pȩnas
merito. Itaq dilatũ est iudicium
cius ne damnandus inueniretur.
& quia eum ds̃ ad salutẽ p̃ordinaue¬
rat. locũ & spaciũ correctionis & pę-¬
nitentiȩ concessit. quatinꝰ eũ int̾m
ꝑ gm̃m suã talẽ efficeret. quẽ tandẽ

Expanded text:
Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De necessitatibus meis erue me, Domine ; sicut dicit Apostolus: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore morErgo homo nisi per gratiam Dei liberari non potest? M. Non potest. Dicimus enim quod homo in appetitu justi derelicto sponte peccaverit; in appetitu commodi retento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restringitur, sive quia ad inordinata commoda relaxatur. In altero poena, in altero poena et culpa. Quia igitur homo tali poena multatus est per quam culpa non purgaretur sed cresceret, nisi fuisset liberatus per gratiam, per hanc poenam ad poenas disset. Itaque dilatum est judicium ejus ne damnandus inveniretur. Et quia eum Deus ad salutem praeordinaverat, locum et spatium correctionis et poenitentiae per gratiam suam talem efficeret, quem tandem
Abbreviated transcription (Latin):
piscendi. ñ idõ culpa non ẽ quia
necessitas ẽ. qͥa ut eẽt hȩc necessitas
ñ necessitas causa fuit. s uoluntas.
Hoc tam̃ de om̃ib ueracit dici pot̾.
qͥa nichil anima appetit qũalibet
inordinatũ uideatur. nͥ ꝓpt̃ aliqͦd
cõmodũ uł conseruandi boni uel
mali remouendi. sicut uerbi gr̃a
dũ coitũ appetit. extinguere cupit
carnis pruriginẽ dũ cibũ appetic
uł potũ.gulȩ andorẽ. d Siomns
appetitus ad cõmodũ spectat. com¬
modũ autẽ suũ appetere tã inbo¬
no conseruando. qua in remouen¬
do malo naturȩ datũsit. ut qͥd hȩe
concupiscentia homini in culpã
ds integritatẽ naturȩ. passibilitate
mortalitatis confregit. cͦ Quare hoc
ficit: Puideo quo tendas. cͦ. Quȩ
tam̃ causa fuit: d Culpa homiins.
ꝯ Ergo ꝑculpam suam ad hanc ne-¬
cessitatem uenit: ¶ Ita est. c Non
gͥeum excusat ista necessitas: SꝰHon
potest excusare.S quid facier:m.

Expanded text:
piscendi non ideo culpa non est quia piscendi non ideo culpa non est quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit, sed voluntas. Hoc tamen de omnibus veraciter dici potest, quod nihil anima appetit quantumlibet inordinatum videatur nisi propter aliquod commodum vel conservandi boni vel mali removendi; sicut verbi gratia dum coitum appetit, exstinguere cupit carnis pruriginem, dum cibum appetit vel potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam Deus integritatem naturae passibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ & pauca sufficere possent & ad sa¬
cietatẽ modica. Itaq prouidentia
carnis ñ tamlabor qũa oblectam̃¬
tũ & exercitatio futura foret. si hõ
rusticiam denuisset. S quia sp̃c supͣ
se elenatus appetitum suũ intra m̃su¬
ram cohibere noluit. iccirco meruit
ut iam subtus se ꝑ infinicos labores
dissipatus. in appetitu carnis suȩ
m̃surã tenere nompossit. fregit
eñi ds̃ mortalitate integritatem
corporis humani. & obhoc pluri¬
bus iam fom̃tis indiget qũa pͥus.
tam ad recuꝑandam incolumita¬
tẽ qͣntũ ꝑiit. qua ad conseruan¬
dam qͣntũ remansit. hinc illa du¬
ra necessitas gignitur. ut extra
ordinẽ natura appetitũ extendat.
ut ñ solũ naturã cistodiat. s etiã¬
ut uitiũ naturae expellat. Sp̃s
em̃ sicut ei naturalit̾ datũ est com¬
modũ carnis suȩ diligere. sic natu¬
ralit̃ etiam habet ut eius incõmo¬
dũ non possitamnare.Sciendum
tam̃ est. qͦd hȩc necessitas concu¬

Expanded text:
ntum et pauca sufficere possent, et ad santum et pauca sufficere possent, et ad satietatem modica. Itaque prudentia carnis tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret si homo justitiam tenuisset. Sed quia spiritus supra elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco meruit ut jam subtus per infinitos labores dissipatus in appetitu carnis suae mensuram tenere non possit. Fregit enim Deus mortalitate integritatem corporis humani, et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius, tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam quantum remansit. Hinc illa dura necessitas gignitur ut extra ordinem natura appetitum extendat; ut non solum naturam custodiat, sed etiam vitium naturae expellat. Spiritus enim sicut ei naturaliter datum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare. Sciendum tamen est quod haec necessitas concu
Abbreviated transcription (Latin):
sanum & integr̃u. Incegrum qui¬
dem quia nichil ei deerat ad ꝑfecti¬
onẽ. sanũ qͥa inhalmerat ad corrup-¬
tionẽ. S inutroq: talem conditio¬
nẽ posuerat. ut nec integritas nec
sanitas sine amminiculo posset con¬
seruari. Itaq ireb creatis forinsecꝰ
quȩdã ordinauit. quȩ ad conseruan¬
dam atq tuendam incolumitatẽ.
siue integritatẽ eius ualere potuis¬
sent. Horum autẽ ꝓuidendorum
curam & officiũ spm̃ qͥ corpori p̃si¬
debat iniunxit. Ne uͦ in illo exeq̃n¬
do si ex sola hoc p̃ceptione ñ etiam
ex amore impleret seruili condicio¬
ne p̾meret᷑. dedit eids̃ affectũ quo
corpus suũ amaret. ut sicut eiꝰ inde¬
gritatẽ & sanitatẽ diligeret. sic etiã
om̃ia quȩ ad illan conseruandam
ualerent. libent̃ ꝓuideret. Rur¬
sum ne uł in illis quȩrendis labor
eẽt. uł in sum̃dis ꝑiculũ indigenti¬
am simul & appetitũ carnalẽ certa
ũĩsura temꝑauit. quatinꝰ ei ad fom̃¬

Expanded text:
sanum et integrum. Integrum quisanum et integrum. Integrum quidem, quia nihil ei deerat ad perfectionem; sanum, quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere potuissent; horum autem providendorum curam, et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset, vel in sumendis periculum, indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad fome
Abbreviated transcription (Latin):
uelle incȩpit: o Quia si hoc uelle
ñ desmeret siue illud siue aliud.
uolendo numquã peccare potu¬
isset.d Quid ẽ gͦ iusticiaͦ. ꝯoen¬
sura in appetitu cõmodi.d Quid
ẽ appetitus iusticiȩ: A mor men¬
surȩ. Quid gͦ uoluit. ut hoc uelle
desineret: o uoluit aliquid extra m̃¬
surã .d Humquid & hoc uelle pecca¬
tum ñ fuit: o Non quod hoc uoluit
peccatũ fuit. s quod hoc uolendo
mensurȩ uolendi. idẽ iusticiȩ appe¬
titum amisit.d Quid uoluit extra
mensuram: m Similitu dinẽ dĩ appe-¬
tiit. Peccauit itaq homo in hoc qͦd
deseruit appeticũ iusti. & punitus
ẽ in retento appetitu cõmodi. IQuo¬
modo: o Duplicit punitus ẽ in ap¬
petitu cõmodi. siuȩcũ abhis quȩ
ordinate appetit restringit᷑. siue
quia ad mordinata cõmoda appe¬
tenda relaxatur. In altero ẽ pȩna.
in alt̾o pęna & culpa.d Undeuenit
homini ut appetat mordinata:. m
A pena peccati. dolodum requiro.
M Ds̃ fecerat pͥmũ corpꝰ hominis

Expanded text:
elle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non fuit? M. Non quod hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi, id justitiae appetitum amisit. D. Quid voluit extra mensuram? M. Similitudinem Dei appetiit. Peccavit itaque homo in hoc quod deseruit appetitum justi, et punitus est in retento appetitu commodi. D. Quomodo? M. Dupliciter punitus est in appetitu commodi; sive cum ab his quae ordinare appetit restringitur, sive quia ad inordinata commoda appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero est poena et culpa. D. Unde venit homini ut appetat inordinata? M. A poena peccati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat primum corpus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
iudicaimur ex quo ẽẽ incipimꝰ. qͣndo
boni uł mali sum. Scd̾m oꝑationem
iudicam᷑. qͣndo oꝑib foris ostendimꝰ
quales intus apud nos sumꝰ. Scd̃m
retributionẽ iudicabim. qͣndo in ꝑ-¬
cipienda mercede oꝑum cognosce¬
mus. quales ab ȩt̃no apud dm̃ p̃ui-¬
si fuimꝰ. Ex his quatuor iudiciis. duo
sunt occulta. Iudiciũ scđm p̾scienti¬
am. & iudiciũ scđd̃m causam. ꝙ idõ
ineis humanũ iudiciũ non recipi¬
tur. Duo manifesta id est iudicium
scdm oꝑationẽ. & iudiciũ scdm retͥ¬
butionẽ. In quorũ altero. hoc ẽ iu¬
dicio scdm oꝑationẽ. hominib a dõ
inp̃senti iudicandi potestas datur.
Alterũ iͦi. hoc ẽ iudicium seđ̾m retͥ¬
butionẽ. non abhominib s adeo
corã hominib iudicabit᷑. S iudici

Expanded text:
ex quo esse incipimus, quando boni et mali sumus; secundum operationem judicamur, quando operibus foris ostendimus quales intus apud nos sumus; secundum retributionem judicamur, quando in percipienda mercede operum cognoscemus, quales ab aeterno apud Deum praevisi fuimus. Ex his quatuor judiciis duo sunt occulta, judicium secundum praescientiam et judicium secundum causam, et ideo in eis humanum judicium non recipitur: duo manifesta, id est judicium secundum operationem, et judicium secundum retributionem, in quorum altero, hoc est judicio secundum operationem, hominibus a Deo in praesenti judicandi potestas datur; alterum vero hoc est judicium secundum retributionem, non ab hominibus, sed a Deo coram hominibus judicabitur. S
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd pͥus uoluit uelle desut. ñ neces¬
seẽ ut hoc aut uolens aut nolens
fecisse dicat᷑. Uoluit tam̃ aliqͥd qͦd
uolendo. quia cũ isto uelle ñ potu¬
it.desiit istud uelle qͦd uoluit. Nec
idõ illud uoluit. quia istud uelle
desut. s potius idõ istud uelle de¬
sut. quia illud uoluit. Quaregͦ¬

Expanded text:
quod prius voluit, velle desiit, non necesquod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo illud voluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd potuit fecit. & qͥa appetitũ iusti
sponte dereliquit. iccirco iuste &
iusticiam & cõmodũ ꝑdidit. solũ
appetitũ cõmodi ad augm̃tum
infelicitatis retinendo. quia sicut
augm̃tum głȩ fuisset iniusticia ꝑle¬
ueranti ñ posse ab amore habitobo¬
ni tepescere. ita mͦ cumulus miseriȩ
ẽ ab appetitu bom ñ posse se quaus
illud adipisci nequeat cohibere.
Utrum uolens aut nolens deseru¬
it homo appetitũ iusticiȩ: odino¬
iens deseruit. iolentia potius appel¬
tio iusticiȩ pͥmũ peccatũ fuisse ne¬
gatur: nec pot̾it in uemiriunde uo¬
luntas ei aduenerit ut uellet bonũ
deserere. qͥa nec a semet ipso uelle
aliquid potuit. nec a dõ quicquã
pret̃ cõmodũ & iustũ uelle pote¬
statẽ accepit.d Tam̃ cũ deseruit.
uoluisse credendus ẽ qͦd fecit. mkec¬
te hoc diceres si desinere aliqͥd eẽt
facere. Quia autẽ ille ñ uelle cȩpit
quod pͥus noluit. s tancũmodo

Expanded text:
quod potuit fecit; et quia appetitum justi quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens deseruit homo appetitum justitiae? M. Si nolens deseruit, violentia potius appeltio justitiae primum peccatum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam radicẽ peccati explicares. & sic̃
demonstrasti mͥ quo ordine patra¬
tum sit. ita etiam quid sic ostende¬
res.o In pͥmo homine ds̃ duo posu¬
erat. uidelicet appeticũ iusti & appe¬
titum cõmodi. unũ. id est appeticũ
iusti scđm uoluntatẽ. alterũ. id est
appetitũ cõmodi scđm necessitatẽ.
Illum autẽ idõ uoluntariũ ẽẽ con¬
stituit. ut in eo homo ꝓmereretur
siue bene eũ retinendo cũ posset de¬
serere. siue male deserendo cũ posset
retinere. Hunc aut̃ẽ necessariũ ꝓp¬
t̾ea ẽẽ uoluit. quatinꝰ in eo remune¬
raretur homo siue ad pęnã si illũ
desereret. siue ad głam sullũ retine¬
ret. Et iccirco illi effectũ suũ. id est
iusticiam inseꝑabilit adiunxit.
isti uͦ effectũ suum. id ẽ cõmodũ. se¬
ꝑabilem posuit. quatinꝰ homo uel
illo solo aminisso huiꝰ & illiꝰ effeccũ
ꝑderet. uł illo solo retento huiꝰ & illꝰ
effectũ retineret. S homo hoc solũ

Expanded text:
ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostenderes. M. In primo homine Deus duo posuerat, videlicet appetitum justi et appetitum commodi; unum, id est appetitum justi, secundum voluntatem; alterum, id est appetitum commodi, secundum necessitatem. Illum autem ideo voluntarium esse constituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem proposuit, quatenus homo vel illo solo amisso hujus et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum
Abbreviated transcription (Latin):
temptatione peccauit. homo
uͦ qͥa sola ext̾iori tẽptatione pulsatꝰ
cecidit. tando grauius pleccendus
erat. qͣnto leuiori impulsu fuerat
co hunc tandẽ dĩgr̃a adueniam
erexit. Nos uͦ qͣntum grauiorem
in peccando tẽptationis uiolentiã
patimur.tanto leuiori piaculo ad
orẽ. & minꝰ ratione iugentẽ. facilius
fraudecir/ cuitiueniri posse. pri¬
mũ eam aggressus ẽ int̾rogati¬
one. uolens anmum eius elicere. ut
ex responsione eius colligeret. qua¬
liter eam decȩtero alloqui debuisset.
DQuare ñ horruit mulier serpen¬
tẽ loquentẽ sibi᷑. ꝯ Quia nouĩt crea¬
tum officium Iloquendi adeo
accepisse credebat. Quomͦ
allocutus ẽ eam:. U Comedite¬
inquit. & eritissieut dii scien¬
tes bonũ & malum.
ritiam. Est autẽgula immoda.¬
tus appetitus edendi. Uana
tia immodatus appetitus habendi.
Pergulã temptauit cũ dixit. come¬
dite. Peruanam głam cũ dixit.
eritis sicut dii. Per auaritiam cũ dix̃.
scientes bonũ & malũ. d Uellem ut

Expanded text:
it; homo vero qui exteriori tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus crat, quanto leviori impulsu fuerat co hunc tandem Dei gratia ad veniam erexit. Nos vero quanto graviorem in peccando tentationis violentiam patimur, tanto leviori piaculo ad orem et minus ratione vigentem, facilius fraude circumveniri posse, primum eam aggressus est interrogatione, volens animum ejus elicere ut ex responsione ejus colligeret qualiter eam de caetero alloqui debuisset. D. Quare non horruit mulier serpentem loquentem sibi? M. Quia eum noviter creatum officium loquendi a Deo accepisse credebat. D. Quomodo allocutus est eam? M. Comedite: et eritis sicut dii scientes bonum et malum .ritiam. Est autem gula immoderatus appetitus edendi; vana tia immoderatus appetitus habendi. Per gulam tentavit, cum dixit: Comedite. Per vanam gloriam, cum dixit: Eritis sicut dii. Per avaritiam, cum dixit: scientes bonum et malum. D. Vellem ut
Abbreviated transcription (Latin):
qui heredes sunt dicant ds̃ m̃s. Ego
qui immundus sum. qui pollutus
sum. qui abiectus fum. qͥlonge sum.
qui patr̃ẽ deserui. qͥ immico meuen¬
didi. qͥ in regionẽ longinquã abii. qͥ
hereditatem meam ꝑdidi. qͥ substan¬

Expanded text:
qui haeredes sunt dicant: Deus meus. Ego qui haeredes sunt dicant: Deus meus. Ego qui immundus sum, qui pollutus sum, qui abjectus sum, qui longe sum, qui Patrem deserui, qui inimico me vendidi, qui in regionem longinquam abii, qui haereditatem meam perdidi, q
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Taceo gͥ hȩc om̃ia. sileo. dissi¬
mulo. abscondo. ne forte aliquid
eoꝵ. cõmemorans. & te magis iratũ
redderẽ. & me magis reũ demon¬
strarẽ: Uolo int̾m ego ñ agnosci.ut
citius possis tu complacari. Ne gͦ
quȩras dñe qͥs sum ego. tantũ misere¬
reconficenti peccatũ suũ. damnan¬
ti culpã suam. quȩrenti miscđiam
tuam. Miserere mei ds. Non enim
audeo dicere ds̃ m̃s. Dm̃ solum mͦ
agnosco. meũ non p̃sumo. Ego eñĩ
peccandote ꝑdidi. mimicũ sequen¬
do ate recessi. malũ amando abono
elongaui. Propt̾ea quasi leꝓsus.
quasi eiectus. quasi seꝑatus. quasi
iminundus. quasi alienꝰ appropin¬
quare non audeo. accedere non
p̃sumo. s tancũ de longe stans.
& ad te uoc̃e leuans cũ magna deuo¬
tione.cũ magna cordis contritio¬
ne.clamo & dico. miserere mei ds̃.
Dicant qͥ bonisunt. dicant qͥ mun¬
di sunt. dicant qͥ puri sunt. dicant
qui familiares sunt. dicant qͥ filii st̃.

Expanded text:
rent. Taceo igitur haec omnia, sileo, dissirent. Taceo igitur haec omnia, sileo, dissimulo, abscondo, ne forte aliquid eorum commemorans, et te magis iratum redderem, et me magi reum demonstrarem. Volo interim ego non agnosci, ut citius possis tu complicari. Ne ergo quaeras, Domine, quis sim ego; tantum miserere confitenti peccatum suum, damnanti culpam suam, quaerenti misericordiam tuam. Miserere mei, Deus. Non enim audeo dicere: Deus meus; Deum solummodo agnosco, meum non praesumo. Ego enim peccando, te perdidi; inimicum sequendo, a te recessi; malum amando, a bono elongavi. Propterea quasi leprosus, quasi ejectus, quasi separatus, quasi immundus, quasi alienus appropinquare non audeo, accedere non praesumo. Sed tantum de longe stans, et ad te vocem levans, cum magna devotione, cum magna cordis contritione, clamo et dico: Miserere mei, Deus. Dicant qui boni sunt, dicant qui mundi sunt, dicant qui puri sunt, dicant qui familiares sunt, dicant qui filii sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tor & criminis reus: Non gͦ peto
ut iudiceris metum. s ut miserea¬
ris mei. OSiserere mei. Tu qͥs es: Edi¬
cico qͥs sis. Citius fortassis ad miscđi¬
am flectar. si ꝑsonã agnouero. Hon
inqͥt dñe. non. S uolo int̾m late¬
re.qũe tam̃latere ñ possum. Uo¬
lo ut int̾mi me nescias. licet non
ignorẽ qͦd omĩa scias. Timeo enĩ
simulq erubesco nom̃ edere ꝑso¬
nam designare. et qͣnto tibi fami¬
liarior ante culpam extiti. tanto
magis nc̃ confundor pꝰ culpã ag¬
nosci. Hon gͦ dico cibi dñe misere¬
re daiuid. quẽad modũ alibi dixi.
mem̃to dñe dauid. & om̃is man¬
suetudinis eiꝰ. nec ficut aliqͣndo
blandiens dicere consueuerã pue¬
ro tuo. non saltem seruotuo aut fi¬
lio ancillȩ tuȩ. qͥa hȩc om̃ĩa nomina
familiaritatis sunt. & idõ qͣnto ma¬
nifestius ꝓlata pͥoris gr̃ȩ beneficiũ
ad memoriã reducerent. tanto gra-¬
uius sequentis culpȩ reatũ accusa¬

Expanded text:
tor, et criminis reus: Non ego peto tor, et criminis reus: Non ego peto ut judiceris mecum, sed ut miserearis mei. Miserere mei. Tu quis es? edicito qui sis. Citius fortassis ad misericordiam flectar, si personam agnovero. Non, inquit, Domine, non. Sed volo interim latere quem tamen latere non possum. Volo ut interim me nescias, licet non ignorem quod omnia facias. Timeo enim simulque erubesco nomen edere, personam designare; et quanto tibi familiarior ante culpam exstiti, tanto magis nunc confundor post culpam agnosci. Non ergo dico tibi: Domine, miserere David: quemadmodum alibi dixi: Memento, Domine, David, et omnis mansuetudinis ejus . Nec sicut aliquando blandiens dicere consueveram, puero tuo non saltem servo tuo, aut filio ancillae tuae, quia haec omnia nomina familiaritatis sunt, et ideo quanto manifestius prolata majoris gratiae beneficium ad memoriam reducerent, tanto gravius sequentis culpae reatum accusa
Abbreviated transcription (Latin):
orantem peccatorẽ. & disci¬
te qualit uos ꝓ peccatis ur̃is orare
debetis. Audite qͥd dicit. Miserere
mei ds̃. Reus enĩ incausam ductꝰ.
considerat qͦd iudex suus nec fal¬
li potest qͥa sapiens ẽ. nec corrum¬
pi potest qͥa iustus ẽ. nec uincipo
ubiq ẽ. Uidet gͦ nullũ om̃ino ex¬
cusationi siue defensioni locum
ẽẽ. & iccirco ad solam miscdiam
flagitandam seconu̾tit dicens.
Miserere. Oqͣnta ẽ uirtꝰ huiꝰ uerbi.
Miserere. Acsidic̾et. O dñe. agnosco
culpam meam. intelligo reatum
neum. scio qͥd feci. scio qͥd merui. ñ
gnoro cũ quo mͥ causa agitur. ñ ig¬
noro qͥd ꝓculpa mͥ debetur. Uolo
peccatum meũ abscondere. s tu
nosti omĩa. uolo resistere. stu po¬
tes omĩa. uolo effugere. s tu cõplec¬
ceris om̃ia. Quod gͦ solũ restat de
te fugio ad te.Fugio iram. fugio
ad miscdiam. Miserere. Nolo ut
intres in iudiciũ cũ seruotuo. qͥa
ñ iustificabit᷑ in conspectu cuo om¬
nis uiuens. qͣntomagis ego pecca¬

Expanded text:
orantem peccatorem, et discite quia inter vos pro peccatis vestris orare debetis. Audite quid dicit: Miserere mei, Deus. Reus enim, in causam ductus, considerat quod judex suus nec falli potest, quia sapiens est, nec corrumpi potest, quia justus est, nec vinci poubique est. Videte ergo nullum omnino excusationi, sive defensioni locum esse; et idcirco ad solam misericordiam flagitandam se convertit, dicens: Miserere. O quanta est virtus hujus verbi miserere? Ac si diceret: O Domine, agnosco culpam meam, intelligo reatum meum, scio quid feci, scio quid merui, non ignoro cum quo mihi causa agitur, non ignoro quid pro culpa mihi debetur. Volo peccatum meum abscondere, sed tu nosti omnia. Volo resistere, sed tu potes omnia. Volo effugere, sed tu complecteris omnia, quod ergo solum restat, de te fugio ad te. Fugio iram, fugio ad misericordiam. Miserere. Nolo ut intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens : quanto magis ego pecca
Abbreviated transcription (Latin):
paces. duas dat mundus.
& duãs dat ds̃. Mundus dat pace
in tranquillitate rerum tempora¬
lium. & dat pacẽ in sanitate corpo¬
rum. Ds̃ dat pacẽ in tranquillitate

Expanded text:
paces: duas dat mundus, et duas dat Deus. Mundus dat pacem in tranquillitate rerum temporalium: et in sanitate corporum. Deus dat pacem in tranqui
Abbreviated transcription (Latin):
mala in quib homo affligit᷑
& quatuor bona in quib consolat
Unũ malũ est ext̾ius sub homine.
Aliud malũ est ext̾ius in homine.
Aliud ẽ malũ int̾ius in homine. oa¬
lum ext̾ius sub homine ẽ. cũ in bis
quȩ foris possidet damna patitur.
oalum ext̾rus in homine. cũ caroeꝰ
infirmat᷑. Malum int̾rus in homine
ẽ. uermis conscientiȩ. Trib his ma¬
lis. quatuor bona opponunt᷑. ut
miscđiam ira ñ contineat. s benefi¬
cia ꝓpitii irati flagella transcendañ.
Est nanq bonũ ext̾ius sub homi¬
ne in tͣnquillitate rerũ temporaliũ.
& ẽ bonũ ext̾ius in homine insam¬

Expanded text:
mala quibus homo affligitur, et quatuor bona quibus consolatur: unum malum est exterius sub homine, alterum malum est exterius in homine, aliud est malum interius in homine. Malum exterius sub homine est, cum in iis quae foris possidet, damna patm exterius in homine, cum caro ejus infirmatur. Malum interius in homine, est vermis conscientiae. Tribus his malis quatuor bona opponuntur ut misericordiam ira non contineat; sed beneficia propitii, irati flagella transcendant. Est namque bonum exterius sub homine in tranquillitate rerum temporalium, et est bonum exterius in homine, s
Abbreviated transcription (Latin):
erit. potest iudiciũ suum si¬
netimore damnationis prȩsto¬
lari.d Hic congrue debueras mo¬
dos iudicandi distinguere. quati¬
nus ea quȩ hic de iudicio dicta st̃
ex aliorũ collatione ualeam & ma-¬
nifestius discernere. & ueruis ap¬
probare. Quatuor sunt iudicia.

Expanded text:
erit, potest judicium suum sine timore damnationis praestolari. D. Hic congrue debueras modos judicandi distinguere, quatenus ea quae hic de judicio dicta sunt ex aliorum collatione valeam et manifestius discernere et verius approbare. M. Quatuor sunt judi
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: ne uł illa si ostendant᷑ ꝑ amorẽ
accepti fauoris mani głȩ serutre in¬
cipiant. uł ista siabscondant᷑. ꝑti
morem uilitatis p̃miũ retributio¬
nis amittant. Hescio quãhomo
deinceps habeat excusationẽ igno¬
rantiȩ: cui tot iam uiȩ demonstm̃¬
tur qͥb possit adscientiã ueritatis
ꝑuenire. Ecce post discretionẽ raci¬
onis ꝓpͥe ꝑquam dirigit᷑. post doc¬
trinã sapientiũ ꝑ quã eruditur.
post exempla bonorũ qͥbs instruit᷑.
adduntur etiã p̃cepta scripturarũ
quib ad omnẽ uiuendi rationem
informat᷑: postremo adiunguntur
tẽptationes qͥb exercitatꝰ ꝑ cotidia¬
nam exꝑientiam de ueritate p̃cep¬
tor certior efficitur.

Expanded text:
mus, ne vel illa si ostendantur per amorem mus, ne vel illa si ostendantur per amorem accepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de veritate praeceptorum certior efficitur.
Abbreviated transcription (Latin):
trorsum signata apparet: et quȩ in
sigillo intͥnsecꝰ sculpta ostenditur. in
cera ext̾ius figurata demonstrat᷑.
Quid g̃ aliud misto nob̃ innuitur.
nͥqͥa nos qui ꝑ exemplũ bonoꝵ. qͣ¬
si ꝑ quoddã sigillũ optime exsculp¬
tum informari cupimꝰ. quȩdã in eis
sublimia et quasi eminentia. quȩ¬
dã uͦ abiecta et quasi dep̃ssa oꝑum
uestigia inuenimꝰ: Sc̃oꝵ quippe
oꝑa quȩ qͣntũ ad reputationemho¬
minũ non addignitatẽ s ad uilita¬
tẽ ꝑtinent. illa in conũsatione eoꝵ
quasi deorsũ p̃ssa iacent: qͣndo uͦ talia
oꝑantur.quȩ humanas m̃des in ad¬
mirationem sui ꝑtrahunt. quasiqͣs¬
dam inse eminentes sculpturas os¬
tendunt. Quod gͦ in illis eminet. in
nob̃ introrsũ recondi debet: et quodd
in illis dep̃ssum ẽ. in nob̃ ẽ erigendũ.
qͥa nos cũ facta illorũ adimitationẽ
trabimꝰ. sublimia qͥdẽ in abscondico.
et abiecta in manifesto facere debe¬

Expanded text:
trorsum signata apparet, et quae in trorsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobis innuitur, nisi quia nos qui per exemplum bonorum, quasi per quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, quaedam in eis sublimia et quasi eminentia, quaedam vero abjecta et quasi depressa operum vestigia invenimus? Sanctorum quippe opera quae quantum ad existimationem hominum non ad dignitatem, sed ad utilitatem pertinent, illa in conversatione eorum quasi deorsum pressa jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia nos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debe
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ pͥus emollita fuerit. formã ñ reci¬
pit: sic et homo qͥdẽ ꝑmanũ actio¬
nis aliene ad formã iuirtutis ñ slec¬
tit᷑. nͥ pͥus ꝑhumilitatẽ ab om̃i ela¬
tionis et contradictionis rigore
molliat᷑. Neq enĩ ꝑ exemplum al¬
t̾ius aliq̃n in meliꝰ reformari pot̾it:
qͥ adhuc ꝑelationis uiciũ et bona
aliena oppugnat. et sua mala defen¬
dit. Necesse est gͦ ut si ueracit̃ bo¬
nos imitari uolumꝰ. pͥus ꝑuerã
humilitatẽ ad obedientiam cor¬
tando citiꝰ ad nouitatẽ redeat. qͣn¬
do ꝓiitius in omnẽ qũa uiderit
uirtutis speciẽ. ꝑ uoluntariã obe¬
dientiã se mclinat: et tanto altius
ei uestigiũ alienȩ bonitatis incipi¬
at inherere.qͣnto artius studet.
bona alioꝵ imuitari potiꝰ quam
carpere.Aliam nob̃ adhuc non
contẽpnendam considerationẽ
ad p̃sens negotiũ forma sigilli ex¬
hibet. figura nanq quȩ insigillo
foris eminet. inimp̃ssione cere. in¬

Expanded text:
us cera emollita fuerit, formam non recius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo quidem per manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exemplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam cortanto citius ad novitatem redeat, quanto promptius in omnem quam viderit virtutis speciem, per voluntariam obedientiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere. Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae in
Abbreviated transcription (Latin):
tiores quã se ẽẽ existimant: nec eru¬
bescunt magistros habere om̃s.
a quib discere possunt qͦd ignorant.
qͥbene dicta om̃ium libent̾ appro¬
bant. errores uͦ alienos qͣntũ ad se
ꝑtinere cognouerint. ꝓ tempore
student. uł modeste corriꝑe: uel
prudent̃ dissimulare. Qui deniq
studiũ scientiȩ. moꝵ disciplina ex¬
ornant.et mansuetudinẽ. ac mo¬
destiam m̃tis suȩ. ñ solũ in custodia
oris. setiã in habitu et gestu corꝑis
sui demonstrant.S et de bonor
exemplis quȩ in p̃senti uob̃ dicen¬
da existimo. paucis ñc si potero
uerbis demonstrabo.
uitã et conu̾isationẽ bonoꝵ
ĩmitari p̃cipim᷑. nͥ ut ꝑ eoꝵ imitati¬
onẽ ad nouȩ uitȩ similitudinẽ re
formem᷑: In ipsis si qͥdẽ similitudi¬
nis dĩ forma exp̃ssa ẽ: et iccirco cũ
eis ꝑimitationẽ impͥmim᷑. ad eiꝰdẽ
similitudinis imaginẽ nos quoq
figuram.S sciendũ est qͥa sic̃ cera¬

Expanded text:
tiores quam se esse existimant, nec erutiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda existimo, paucis nunc si potero verbis demonstrabo. vitam et conversationem bonorum imitari praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae vitae similem similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imitationem imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur. Sed sciendum est quod nisi pri
Abbreviated transcription (Latin):
te.Os clausũ et aures aꝑtas habete.
et qͣntũ estis ad loquendũ modestio¬
res. tantũ estote ad intelligendũ saga¬
tiores. Sufficiat uobis siforte res
sic exigat. qͦd sapitis petentib hu¬
milit̾ insinuare:contra resistentes
autẽ nunqũa p̃sumatis ꝑtinacit̾̃
dicta ur̃a defendẽ. qͥa sicut ĩa uob̃
p̃diximꝰ multarũ molestiarũ cau¬
sas iurgia ministrant. et mox ut
lingua indiscrete ad multiloquiũ
resoluit᷑. ad disturbandã pacẽ cordis
nr̃i quasi ianua hosti aꝑitur. Restat
gͦ fr̃s. ut si uere discipuli ueritatis
eẽ cupitis. tales uos studeatis exhi¬
bere. quib ueritas facile ꝑsuaderi
possit: qͥa et ipsa doctrina uerita¬
tis tales auditores amat. qͥ eam et a
sapientib exhibitã humilit̃ suscipi¬
unt. asimpliciorib quoq administra¬
tam arrogant̃ non contẽpnunt: qui
inscientia dĩ. hoc ẽ in ꝑitia bene agen-¬
di. cunctos prudendiores ac sapien¬

Expanded text:
te. Os clausum et aures apertas habete, te. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinaciter dicta vestra defendere, quia sicut jam vobis praediximus. multarum molestiarum causas jurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis esse cupitis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia bene agendi cunctos prudentiores et sapien
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ mundi quã idẽ iacob apłs
carnalẽ uocat et diabolicã quȩ u̾¬
suta ẽ et maligna. illas solũ modo
astudiȩ uias exquirens. qͥb possit et¬
suũ errorẽ tegere. et alienã ueritatẽ
quãius manifestã in opinione stul¬
tors et insipientiũ hominũ de pra¬
uare.S ñ talis ẽ sapientia quȩ de¬
sursũ uenit.quȩ nescit etiã semet¬
ipsã contra ueritatẽ diligere: semꝑ¬
qͦd ñ habet ab habentib libent̾
petere. uł malũ qͦd sustinet cũ aliis et
coram aliis ueracit̾ accusare. Propt̾ea
de ipsa idẽ iacob apłs: sic ait. Sapi¬
entia autẽ que de sursũ ẽ: pͥmũ qͥdẽ
pudica ẽ. deinde pacifica. modesta.
suadibilis. bonis consentiens.plena
miscdia et fructib bonis. iudicans
inaniũ uerboꝵ restringite. s imp¬
sis etiã quȩ recta st̃. m̃suram et mo¬
dũ tenete: et in collatione sc̃oꝵ ma¬
gis auditores. quã doctores ẽẽ eligi¬

Expanded text:
hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus hujus mundi, quam idem Jacobus apostolus carnalem vocat et diabolicam quae versuta est et maligna , illas solummodo astutiae vias exquirens quibus possit errorem suum tegere, et alienam veritatem quamvis manifestam, in opinione stultorum et insipientium hominum depravare. Sed non talis est sapientia quae desursum venit, quae nescit etiam semetipsam contra veritatem diligere, semon habet ab habentibus libenter petere, vel malum quod sustinet cum aliis et coram aliis veraciter accusare. Propterea de ipsa idem Jacobus apostolus sic ait: Sapientia autem quae desursum est primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, bonis consentiens, plena misericordia et fructibus bonis, judicans inanium verborum restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligi
Abbreviated transcription (Latin):
nerat.Contentiones uͦ ad iirgia
et maledicta lingũa excitant.
Maledicta autẽ ad iracundiã. et
quod adhuc grauius ẽ ad fr̃num
odiũ amimũ inflãmant. Propte¬
rea scͥptura dicit. In multiloquio
peccatũ ñ deerit. et in multiloqͥo
peccatũ non effugies. Et iacobus
apłs. om̃e genus bestiarũ doma¬
ri posse asserit. linguã pestem ẽẽ
indomabilẽ quȩ uniu̾sam rotam
natiuitatis nr̃ȩ inflãmat. et obhoc
ꝑfectũ ẽẽ uirũ qͥ in lingua ñ offen¬
dit. Nam qͥa rixȩ et contentiones¬
quaqũa lingua foris acustodia hu¬
militatis fuȩ in contumeliã uer¬
boꝵ se relaxaret. S dũ suꝑbe pre
aliis sapiences uideri uolumus.
erubescimꝰ uł nrãm ignorãtiã abali¬
ie argui. uł alioꝵ sapientiã. qͣsi
ad nr̃am dep̾ssionẽ approbari. Dic
q ñnunquã contra conscientiã
nrãm. uł nr̃m errorẽ impudent
defendimꝰ. uł alt̾ius ueritatẽ ma¬
litiose impugnamꝰ. Hȩc ẽsapientia

Expanded text:
nerat; contentiones vero ad jurgia nerat; contentiones vero ad jurgia et maledicta linguam excitant; maledicta autem ad iracundiam et quod adhuc gravius est ad fraternum odium animum inflammant. Propterea Scriptura dicit: In multiloquio peccatum non deerit et in multiloquio peccatum non effugies . Et Jacobus apostolus omne genus bestiarum domari posse asserit: Linguam, pestem esse indomabilem, quae universam rotam nativitatis nostrae inflammat, et ob hoc perfectum esse virum qui in lingua sua non offendit . Nam quin rixae et contentionesquaquam lingua foris a custodia humilitatis suae in contumeliam verborum se relaxaret. Sed dum superbe prae aliis sapientes videri volumus, erubescimus vel nostram ignorantiam ab aliis argui, vel aliorum sapientiam quasi ad nostram depressionem approbarinonnunquam contra conscientiam nostram, vel nostrum errorem impudenter defendimus, vel alterius veritatem malitiose impugnamus. Haec est sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Et ne in hac etiã parte uob̃ mini¬
steriũ nr̃e exhoxtatioms desit.
ostendã nc̃ breuit̾ quales uos uel
ad ꝑcipiendam doccrinã. uel ad
imitanda exempla bonoꝵ exhi¬
bere debeatis.
uoniam gͥ ad scolam uirtu¬
tũ erudiendi acceditis. scire
debetis contentiones uerbore
nullo modo deinceps ad uos ꝑtine¬
re.qͥa spiritalis doctrinȩ studiũ ñ
litigantes. s auscultantes requrrit.
sicut ꝑ moysen popło in legedei
Et sicut iacobus apłs admonet di¬
cens. Sit autẽ omis homo uelox
ad audiendũ. tardus autẽ ad lo¬
quendũ. et tardus ad irã. Et ui¬
dete qũa conuenient̾ post quã
multiloquiũ ꝓbibuit. etiã de ca-¬
uenda ira p̃ceptũ subiunxit di-¬
cens.Tardus adloquendũ. et
tardus ad irã. ut patent̾ osten¬
deret. qͥa qui linguã suã a mul-¬
tiloquio ñ uult compescere:non
pot̾it diuanimũ suum a furore
iracundiȩ illesum custodire. Mul¬
tiloquium enĩ contentiones ge-¬

Expanded text:
Et ne in hac etiam parte vobis miniEt ne in hac etiam parte vobis ministerium nostrae exhortationis desit, ostendam nunc breviter quales vos vel ad percipiendam doctrinam, vel ad imitanda exempla bonorum exhibere debeatis.Quoniam igitur ad scholam virtutum erudiendi acceditis, scire debetis contentiones verborum nullo modo deinceps ad vos pertinere, quia spiritualis doctrinae studium non litigantes, sed auscultantes requirit, sicut per Moysen populo in lege Dei Et sicut apostolus Jacobus admonet dicens: Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus autem ad loquendum, et tardus ad iram . Et videte quam convenienter postquam multiloquium prohibuit, etiam de cavenda ira praeceptum subjunxit, dicens: tardus ad loquendum, et tardus ad iram, ut patenter ostenderet quod qui linguam suam a multiloquio non vult compescere, non poterit diu animum suum a furore iracundiae illaesum custodire. Multiloquium enim contentiones ge
Abbreviated transcription (Latin):
rantib opẽ ferre cupimꝰ. canta
hochumilitate et mansuełme
faciendũ est. ut hisdem ipsis mani¬
festũ sit qͦd ñ excellentiam oꝑis sed
consortium queramꝰ laboris. Ceterũ
qͣntũ ꝑtinet ad nos sũmoꝑe niten¬
dum est. neqͣndo uł in labore minus
pacientes. uł mobedientia p̃cepto¬
rũ minꝰ alacres. uł in caritatis oꝑib
exequendis minꝰ inueniam᷑ feruen¬
des: quatinꝰ bona conu̾satio nr̃a eis¬
dem p̃beat incitam̃tũ uirtutis. a
quib formã et exemplũ sũpsit bo¬
nioꝑis. Ista fr̃s si assidue uolueri¬
tis cogitare. scietis et cito intellige¬
tis quȩ sit uia disciplinȩ. quȩ uos
ꝑexercitiũ boni oꝑis ducat ad con¬
sũmationẽ bonitatis. S et si forte
ad hȩc inuestiganda atq discernen¬
da qͣntũ expedit ꝑuos minꝰ suffici¬
tis: habebitis dño adiuuante doo¬
trinã et exempla bonoꝵ. ubi et fa¬
cienda audietis. et facta uidebitis.

Expanded text:
rantibus opem ferre cupimus, tanta rantibus opem ferre cupimus, tanta hoc humilitate et mansuetudine faciendum est, ut iisdem ipsis manifestum sit, quod non excellentiam operis, sed consortium quaeramus laboris. Caeterum quantum pertinet ad nos summopere nitendum est, nequando vel in labore minus patientes, vel in obedientia praeceptorum minus alacres, vel in charitatis operibus exsequendis minus inveniamur ferventes, quatenus bona conversatio nostra eisdem praebeat incitamentum virtutis, a quibus formam et exemplum sumpsit boni operis. Ista, fratres, si assidue volueritis cogitare, scietis et cito intelligetis quae sit via disciplinae, quae vos per exercitium boni operis ducat ad consummationem bonitatis. Sed et si forte ad haec investiganda atque discernenda quantum expedit per vos minus sufficitis, habebitis Domino adjuvante doctrinam et exempla bonorum, ubi et facienda audietis et facta videbitis.
Abbreviated transcription (Latin):
uentiores cernimꝰ. eoꝵ societatẽ. atq
familiaritatẽ auidius appetamus.
Cum his uͦ tanta nob̃ pacis et concor¬
diȩ seruandȩ diligentia sit. ut in
nullo unquã negotio qͣntũ in no¬
bis ẽ frat̾na dilectio ꝑturbetur.
Studeamꝰ eis inturiam nunqũa
arrogant̃ erga eos agere.s para¬
ti semꝑ mom̃ĩ oꝑe et ꝑtinaciter
insistentib cedere. et laborantib
libent̃ subuenire. Et qͥa int pares
non nunqu̾a ꝑuersa quȩdam uir-¬
tutis emulatio ẽẽ solet. ut uideli¬
cet sibi inuicẽ de fuccessu uirtutũ
inuideant. et obhoc in exercendo
bono oꝑe. tantũ ne inferiores ui¬
deant᷑. alterutrũ sese p̃uenire con¬
tendant. tanto nos discretionis
moderamine continere necesse ẽ.
ut oꝑam nrãm sicut dictũ ẽ. neq
ingeramꝰ nolentib. neq petenti¬
bus subtrahamꝰ: qͥa in utroq liuo¬
ris suspicio ẽẽ potest. Si qͣndo
autẽ in aliquo forte negotio labo¬

Expanded text:
ventiores cernimus, eorum societatem atque ventiores cernimus, eorum societatem atque familiaritatem avidius appetamus. Cum his vero tanta nobis pacis et concordiae servandae diligentia sit, ut in nullo, inquam, negotio quantum in nobis est, fraterna dilectio perturbetur. Studeamus eis injuriam nunquam arroganter erga eos agere, sed parati semper in omni opere et pertinaciter insistentibus cedere, et laborantibus libenter subvenire. Et quia inter pares nonnunquam perversa quaedam virtutis aemulatio esse solet, ut videlicet sibi invicem de successu virtutum invideant, et ob hoc in exercendo bono opere tantum ne inferiores videantur, alter alterum praevenire contendant, tanto nos discretionis moderamine continere necesse est, ut operam nostram, sicut dictum est, neque ingeramus nolentibus, neque petentibus subtrahamus, quia in utroque livoris suspicio esse potest. Si quando autem in aliquo forte negotio labo
Abbreviated transcription (Latin):
modi nob̃ neq dari exemplum
neq ꝑmitti iudiciũ: qͥa hoc ineis
fortassis ignorantia seu infirmitas
excusat. quod si a nob̃ fieret. excu¬
sationẽ ñ haberet. Itaq necesse est.
ut sicut ꝑfectoꝵ societatẽ. ꝓpt̃
reuerentiã appet̾e ñ p̃sumimus.
ita quoq istoꝵ consortiũ ꝓpter
cautelã fugiamꝰ: illos honoran¬
do. qͥa talib sociari digni ñ sumus.
istos cauendo. qͥa talib sociati faci¬
le corrũpi possumꝰ. Pret̾ea sicut is
qͥ suꝑiorib semꝑ sociari appetit.
se elatũ ẽẽ indicat: ita qͥ cũ peiori¬
b assidue conu̾sari concupiscit.
deprauatũ se ẽẽ demonstrat. Et
idõ cũ maloꝵ consortiũ apper̾e
nolumꝰ. dupplex nob̃ utilitatis
fructus ꝓuenit: qͥa et culpam fu¬
gimꝰ. et innocentiȩ nr̃ȩ testimoni¬
um ꝑhibemꝰ. Cotidiana gͥ et fre-¬
quens conu̾satio nr̃a. cũ mediis et
ȩqualib nob̾ eẽ debet: ita ut incer
eos etiam qͦs cunq inbono oꝑe fer¬

Expanded text:
smodi, nobis neque dari exemplum smodi, nobis neque dari exemplum neque permitti judicium, quia hoc in eis fortassis ignorantia aut infirmitas excusat, quod si a nobis fieret, excusationem non haberet. Itaque necesse est ut sicut perfectorum societatem propter reverentiam appetere non praesumimus, ita quoque istorum consortium propter cautelam fugiamus, illos honorando, quia talibus sociari digni non sumus, istos cavendo, quia talibus sociati facile corrumpi possumus. Praeterea sicut is qui superioribus semper sociari appetit, se elatum esse indicat, ita qui cum pejoribus assidue conversari concupiscit, depravatum se esse demonstrat. Et ideo cum malorum consortium appetere nolumus, duplex nobis utilitatis fructus provenit, quia et culpam fugimus, et innocentiae nostrae testimonium perhibemus. Quotidiana igitur et frequens conversatio nostra cum mediis et aequalibus nobis esse debet, ita ut inter eos etiam quoscunque in bono opere fer