comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ õis uͥtꝰ cuiuslib uirtuosi. qͣno ꝓximiora st̃ his de qͥb ꝓdeũt.
tanto maiorẽ uim ⁊ fortitudinẽ obtinent. qͣntoq remocio¬
ra ab eis fuerint. tanto molliora atq debiliora reddut᷑. Qd̾
qm̃ ita ẽ. pates qr calor ille qͥ de motu firmam̃ti ꝓcessit. in lo¬
cis uiciniorib mlto płꝰ incaluit ⁊ concremans fuit. factꝰq ẽ
lengiꝰ a firmam̃to recessit.uim suã ĩa modic̃ amutẽs: aliꝗͣtulũ
tepuit. ⁊ debilior fuit. s ⁊ se se hac illacq ꝯmouit. ũn facta ẽ
nat᷑a aeris calida ⁊ humida. Omĩs enĩ calor ꝗͣdiu fortissimꝰ ẽ. de¬
siccat ⁊ cõburit. Ex qͦ uero tepescit. molesce̾ rem ac liqͥfieri fãc.
Qm̃ aut̃ adhuc longiꝰ a firmam̃to recessit: radice qͣi ꝓcul existe¬
te uigorẽ amisit. ⁊ ĩo nat᷑a frigida ꝑstitit. ⁊ fc̃a ẽ liqͥda ⁊ põd̾osa.
Et qm̃ longiꝰ adhuc qͣm erat a firmam̃to recessit: ip̃a frigidita¬

Expanded text:
uosi, quanto proximiora sunt his de quibus prodeunt, tanto majorem vim et fortitudinem obtinent, quantoque remotiora ab eis fuerint, tanto molliora atque debiliora redduntur. Quod quoniam ita est, patet quia calor ille qui de motu firmamenti processit, in locis vicinioribus multo plus incaluit, et concremans fuit, factusque ilongius a firmamento recessit, vim suam jam modicum amittens aliquantulum tepuit, et debilior fuit, sed et se hac illacque commovit, unde facta est natura aeris calida et humida. Omnis enim calor quandiu fortissimus est, desiccat et comburit. Ex quo vero tepescit, mollescere rem ac liquefieri facit. Quomodo autem adhuc longius a firmamento recessit, radice quasi procul existente vigorem amisit, et ideo natura frigida perstitit, et facta est liquida et ponderosa. Et quoniam longius adhuc quam erat a firmamento recessit, ipsa frigidita
Abbreviated transcription (Latin):
enda forma M Dubitatiõis errore sublato. iã u̾itatis lum̃ aspi¬
cio P. aꝑta satis ⁊ firma cuilib ẽ ħ oratio qũa ⁊ argum̃tor̃.⁊ rõis
undiq fulcit ꝓbacio. S ur̃i doctores dũ ĩ qͥbdã ꝑtinacit̾ nobis
lim si placet ostendi. qͥsnã error iste sit D. Dicũt em̃ qd̾ d̾s cũ
firmam̃tũ ostituit ꝑfic̾e penit᷑ nolens cuidã magni foraminis
cisse asserunt: ut si qͥs aliqñ ex surgẽs. ⁊ ei eqͣlem se faciens dñi
et se dicẽt. ip̃e deus illiꝰ spicii ꝑfectionẽ ei oppon̾et dicens. Si d̾s
esut ego. locũ illũ claude si potes que aꝑtũ reliqͥ ego. hoc aut̃
quã patens m̃daciũ sit : nlliꝰ ocłi aciẽ latet. Septetonał ⁊ enĩ po¬
ti aremi altissimũ sẽꝑ sr̃ nos nec unꝗ occultari ꝯspicimꝰ ip̃mꝙ po¬

Expanded text:
enda forma. MOYSES. Dubitationis errore sublato jam veritatis lumen aspienda forma. MOYSES. Dubitationis errore sublato jam veritatis lumen aspicio. PETRUS. Aperta satis et firma cuilibet est haec oratio, quam et argumentorum et rationis undique fulcit probatio. Sed vestri doctores, dum in quibusdam pertinaciter nobis lim, si placet, ostendi quisnam error iste sit PETRUS. Dicunt enim quod Deus, cum firmamentum constituit, perficere penitus nolens cujusdam magni foraminis ei aequalem se faciens Deum esse se diceret, ipse Deus illius spatii perfectionem ei opponeret dicens: « Si Deus es ut ego, locum illum claude si potes, quem apertum reliqui ego. » Hoc autem quam patens mendacium sit, nullius oculi aciem latet. Septentrionalis etenim poli axem altissimum semper super nos, nec unquam occultari conspicimus, ipsumque to
Abbreviated transcription (Latin):
tura tardiꝰ est cͤata ꝗͣ alia. id̾o sũmꝰ ear̃ cͤator minꝰ potens c̃dat᷑.
Neq eñĩ in hoc eiꝰ fuit ĩpot̾entia: s qͥa ip̃ar̃ creaturar̃ alt̾a molli¬
or alia durior fuit. ĩ suscipiẽda sua creatõe ⁊ forma. ueluti si acci¬
pias massã uniã in qͣ ferrũ. aes. plũbũ. stagnũ. pix. ⁊ cet̾a simł po
sita. ⁊ hãc massã ex õĩb his ꝯmixtã uno eodẽq tp̃ris ictu liq̃fiẽt f
Nõ utiq s pͥus cera. pꝰea pix. dem̃ stagnũ. deinceps plũbũ post.
des. ad ultim̃ ferr̃ liq̃fiet. Imputas igͥ hoc ignis uͥtuti. ꝙ alia ali¬
is ciciꝰ liq̃fiant. an eor̃ uarie asscribis debilitati: MUirtutẽ ig¬
nis eand̾ ẽẽ erga oĩa nemo dubitat. s eor̃ q̃ molliora st̃: ciciꝰ. q̃
uero duriora: tardiꝰ liq̃fiunt P. Eodẽ mͦ ĩ creaturis m̃di. ñ alia
de c̃ã tot dier̃ tͣnsiuit mora. nͥ qr q̃dã ear̃ tardiores fuere ĩ suscipi¬

Expanded text:
arum Creator minus potens credatur. Neque enim in hoc ejus fuit impotentia, sed quia ipsarum creaturarum altera mollior, altera durior fuit in suscipienda sua creatione et forma, veluti si accipias massam unam in qua ferrum, aes, et plumbum, stannum, pix, et cera simul sint posita, et hanc massam ex omnibus iNon utique, sed prius cera, postea pix, dehinc stannum, deinceps plumbum, post aes, ad ultimum ferrum liquefiet. Imputas igitur hoc ignis virtuti, quod alia aliis citius liquefiant, an eorum variae ascribis debilitati? MOYSES. Virtutem ignis eamdem esse erga omnia nemo dubitat, sed eorum quae molliora sunt citius, quae vero duriora tardius liquefiunt. PETRUS. Eodem modo in creaturis mundi non alia de causa tot dierum transivit mora, nisi quia quaedam earum tardiores fuere in suscipi
Abbreviated transcription (Latin):
si ip̃i uendidissent scelus incurrer̃. Neq enĩ ⁊ salomõ ydola fabricauit.
s qr uxorib ⁊ ꝯcubinis fab̾cantib assensũ p̾buit: eũ fabͥcasse litt̾a di¬
cit. Mlicet in supͣdictis uer̃ fatear te dixisse: nlłi tñ necessitas me cog̃
ꝯced̾e: hũc iustũ xp̃m intsłigi oportẽ. cũ iosephsano intellectu debeat
accipi. quẽ fr̃es sui: xxx. argẽteis uendid̾e P. Si ioseph uoluiss intiligi

Expanded text:
si ipsi vendidissent scelus incurrerunt . Neque enim et Salomon idola fabricavit, sed quia uxoribus et concubinis fabricantibus assensum praebuit, eum fabricasse littera dicit . MOYSES. Licet in supradictis verum fatear te dixisse, nulla tamen necessitas me cogit concedere hunc justum Christum intelligi oportere, cum Joseph sano intellectu debeat accipi, quem fratres sui triginta argenteis vendidere . PETRUS. Si Joseph voluisset intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝑadiso egredi p̾ciꝑet. Ueniens itaq angłs ad ꝑadisũ ait. d̾s
ut egrediaris p̾cipit. Iurauit ille ⁊ ait. P dm̃ . ñ egredĩar. Rediit
angłs add̾m ⁊ dix̃. Iure iurando se nũꝗͣ iñ egressur̃ firmauit.
tiens. nũqͣm ꝑiurasse inuenit. Dimisit gͦ eũ uictꝰ. qͥ ut dicitis
usq in p̾sentẽ incolumis ꝑmanet atquiuꝰ. Consid̾a queso ꝗͣ
risu dignissima in hoc possũt notari sermũcło. Qͥd enĩ plus mi¬
rem᷑. an fatuitatẽ angłi qͥ callidã hõis artẽ ñ pͥus aguouit. an
hõinẽ audito ꝑ angłm d̾i p̾cepto cc ip̃m p̾ceptũ ausum fuisse
fatuissima sũt : Qd̾ si oĩa q̃ doctores ur̃i similia his conscripsẽr̃
ponẽmꝰ. multos sic̃ ⁊ ip̃i libros nugar̃ fabuł impsemꝰ. Pauca
aut̃ induximꝰ ut eor̃ uł sapientia. uł faruitas cũctis patesc̾et.

Expanded text:
de paradiso egredi praeciperet. Veniens itaque angelus ad paradisum, ait: « Deus de paradiso egredi praeciperet. Veniens itaque angelus ad paradisum, ait: « Deus ut egrediaris praecipit. » Juravit ille, et ait: « Per Deum non egrediar: » Rediit angelus ad Deum et dixit: « Jurejurando se nunquam inde egressurum firmavit. tiens, nunquam perjurasse invenit. Dimisit ergo eum victus, qui, ut dicitis, usque in praesentem diem incolumis permanet atque vivus. Considera, quaeso, quam risu dignissima in hoc possunt notari sermunculo. Quid enim plus miremur? an fatuitatem angeli qui callidam hominis artem non prius agnovit, an hominem, audito per angelum Dei praecepto, contra ipsum praeceptum ausum fuisse fatuissima sunt? Quod si omnia quae doctores vestri similia his conscripserunt poneremus, multos sicut et ipsi libros nugarum fabulis impleremus. Pauca autem induximus, ut eorum vel sapientia, vel fatuitas, cunctis patesceret.
Abbreviated transcription (Latin):
sam gli era s in soci qd teraioĩb pd̾at en deleuire : p otirt e m̃ leg̃e
ppm eiam senil cũ iudes obsuare. nͥ erat ratio cur cet inoeni les¬
memorant factũ. Dicũt enĩ angłm mortis cuidã uiro apparuisse.
noĩe iosue filioleui doctori. eiq dixisse. Ad hoc me uenisse scias ut
anim̃a tuã suscipiã ⁊ moriaris. Neqͣqͣm inqͥt ille qd̾ ꝯmones faci¬
am. nͥ pͥus mͥ ꝑadisum ostend̾is. Susceptũ gͥ angłs in alis suis du¬
xit ad locũ. un uid̾et ꝑadisũ. Callidꝰ aũ ille de alis eiꝰ delapsus: in
ꝑadisũ se cad̾e ꝑmisit. Angłs deceptũ se ẽẽ dolens: irato nimis
uultu egred̾e ait. ut moriaris. Heqͣꝗͣ ait ille egrediar. Cumq
scd̾o ac tercio angłs ad ip̃m cũ magno clamore repet̾et: ⁊ ille eiꝰ
u̾ba negligẽt: ꝯmotꝰ nimiũ angłs ad dm̃ ꝑgens. huiꝰ rei q̃rimo¬
niã fecit. R̾s aut̃ eũ redire rogauit. ut homitiẽ illũ ex d̾i noĩe

Expanded text:
 desaevire? Poterant enim legem ipsam etiam simul cum Judaeis observare, nec ratio cur eam Moysi debmemorant factum. Dicunt enim angelum mortis cuidam viro apparuisse, nomine Josue, filio Levi doctori, eique dixisse: « Ad hoc venisse me scias, ut animam tuam suscipiam, et moriaris.--Nequaquam, inquit ille, quod commones faciam, nisi prius mihi paradisum ostenderis. » Susceptum igitur angelus in alis suis, duxit ad locum unde videret paradisum. Callidus autem ille de alis ejus delapsus, in paradisum cadere se permisit. Angelus deceptum se esse dolens, irato nimis vultu: « Egredere, ait, ut moriaris.--Nequaquam, ait ille, egrediar. » Cumque secundo ac tertio angelus idipsum cum magno clamore repeteret, et ille ejus verba negligeret, commotus nimium angelus, ad Deum pergens hujus rei querimoniam fecit. Deus autem eum redire rogavit, ut hominem illum ex Dei nomine
Abbreviated transcription (Latin):
potest. filior̃ esau numerꝰ fuisse. Tantã enĩ eor̃ oportuit ẽẽ mł
titudinẽ ur ⁊ filiis iacob ⁊ toti egiptior̃ genti q̃ cũ ioseph uenat
obsist̾e̾ potuisset. Nũc gͥ iudica qd hor̃ ãmiratiõe sit digniꝰ.
scił uł uͥ tantũ inuenĩt motẽ. uł quo mõte tã mire magnitudi¬
nis molẽ. uł qͦmͦ in capite tãti pondis gestare potuisset lapidẽ.
ut tã magnã ꝓst̾ne potuiss cohortẽ. Nõ minꝰ stupend̾ ẽ illud
monstrũ. qͦd og rex basan uidens ingentẽ ex̾citũ filior̃ isrł. de.¬

Expanded text:
potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse potest filiorum Esau numerus fuisse? Tantam igitur oportuit eorum esse multitudinem, ut et filiis Jacob, et toti Aegyptiorum genti quae cum Joseph venerat, obsistere potuissetubi tantum invenerit montem, vel quo monte tam mirae magnitudinis molem, vel quomodo in capite tanti ponderis gestare potuisset lapidem, ut tam magnam prosternere posset cohortem. Non minus stupendum est illud monstrum, quod Og rex Basan videns ingentem exercitum Israe
Abbreviated transcription (Latin):
est illudis dicũt. Filiis scił iãcob patre suũ ad sepul chri portã¬
tib filios esau suũ simlr patr̃e ad sepulchĩ deperentes. corre
riagnie comptatue eis octurrisse. Cũq utͥinq magnꝰ eẽt excitꝰ
dẽ alcendisse dicũt. ⁊ tante magintudmis pͥeduse iu adni me
qͣnta młt̾itudo ẽẽ potat totiꝰ ex̃citus esau. ipmq molẽ capiti ĩpositã
attulisse. ut suꝑ hostiũ cuneũ eã ꝓiciens om̃s uno ꝓst̾net ictu. Cũ¬
q adueniens iã ambos cuneos cõcordes inuenisset: molẽ ꝗͣ attu¬
Lit in mari ꝑiecit. cuiꝰ magnitudine aꝗͣ maris t̾minos suos exce¬
dens: duas ciitates sui effusiõe subu̾tit. ⁊ ip̃e sũt quas longo tẽ¬
ꝑe pꝰ: pharao rex egipti filiis istł edificare ꝓcepit. Hõne qͣso ħ
adinuentio tͥ iuste sũmo risu digna uidet᷑: Cũ enĩ iacob filii
.xii. adhuc tantũmͦ eẽnt: uiri es au de tribu sua. iam. ccce. existe¬
bant. Nũc igͥ numĩo filior̃ iacob aucto: qͣnto maior existim ari

Expanded text:
est illud quod dicunt filiis, scilicet Jacob, patrem suum ad sepulcrum portantibus, filios Esau suum similiter patrem ad sepulcrum deferentes cum magno comitatu eis occurrisse: cumque utrinque magnus esset exercitus ntem ascendisse dicunt, et tantae magnitudinis praecidisse lapidem, quanta multitudo esse poterat totius exercitus Esau, ipsamque molem capiti impositam attulisse, ut super hostium cuneum, eum projiciens, omnes uno prosterneret ictu. Cumque adveniens jam ambos cuneos concordes invenisset, molem quam attulerat in mare projicit, cujus magnitudine aqua maris terminos suos excedens, duas civitates sui effusione subvertit, et ipsae sunt quas longo tempore post Pharao rex Aegypti filios Israel aedificare praecepit. Nonne, quaeso, haec adinventio tibi juste summo risu digna videtur? Cum enim Jacob filii duodecim adhuc tantummodo essent, viri Esau de tribu sua jam quadringenti existebant. Nunc igitur numero filiorum Jacob aucto, quanto major existimari
Abbreviated transcription (Latin):
mansit. Rursus cuiuslib hõis seruu mortitũ dix̃is Nunqͥd qͥa
seruꝰ est mortuuꝰ id̾o dñs suꝰ eẽ iã desiit: Nõ. s dñi tantũ nom
ꝙ eiꝰ respectu habebat: amisit. Patet gͦ qd̾ dimota re q̃ in lo¬
co qͦlibet ẽ: parciałꝰ aũ utiq loci nom̃ mutat᷑. s loci substan¬
tia minime tollit᷑. De tp̃r etiã ait. qr ẽ sub̾a ꝑ se existetis. ⁊¬

Expanded text:
is. Nunquid quia servus est mortuus, ideo dominus suus esse jam desiit? Non, sed domini tantum nomen quod ejus respectu habebat amisit. Patet ergo quod dimota re quae in loco quolibet est, partialis utique loci nomen mutatur, sed loci substantia minime tollitur. De tempore etiam ait quia est substantia
Abbreviated transcription (Latin):
opetur minatia. Serupulũ aut unũ qui ad hnic
mentẽ remordet tua sagacitate expostulo enodari.
Legi siquidẽ in libris phosophoꝵ płi.q. qͥnq ante
tenet. pꝰ eum uero aiam ⁊ mati̾am. tp̃s ⁊ locũ. sũ gͦ de
trib p̃cedentibꝰ disseruis: ualde miror qr̃ de duob ul
timis nullã fecis mentionem. Quia nichil ad p̃¬
sentem ꝑtinent tractatum: de eis loqui uidicaui suꝑ¬
fliuum. M Et si atractatu uidetur alienum: tame̾
quid tu de his sentias audire desidero. quia sapien¬
tes catholici ad quoꝵ tu fibẽ conu̾sus es. longe alit̾ de
his senserunt. qm antiquor phosophor libri loqͣnt᷑
Nam chatholici hec pͥncipiũ habuisse. phosophi aut̃
beo. qui ea nõ cũ mũdo.s ab antiquitate fuisse dire
aloco ip̃o discesserit: locꝰ unũ qd p habebat scił re

Expanded text:
operetur in materia. Scrupulum autem unum qui adhuc mentem remordet, tua sagacitate expostulo enodari. Legi siquidem in libris philosophorum plerisque, quinque ante tenet, post eum vero animam et materiam, tempus et locum. Cum ergo de tribus praecedentibus disserueris, valde miror quare de ultimis duobus nullam feceris mentionem. PETRUS. Quia nihil ad praesentem pertinent tractatum, de eis loqui indicavi superfluum. MOYSES. Et si a tractatu videtur alienum, tamen quid tu de his sentias audire desidero, quia sapientes catholici ad quorum fidem tu conversus es, longe aliter de his senserunt quam antiquorum philosophorum libri loquantur. Nam catholici haec principium habuisse, philosophi autbeo qui ea non cum mundo, sed ab antiquitate fuisse dixera loco ipso discesserit, locus unum quod prius habebat, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
simil atqi pͥmũ. Qd̾ utrũq qnͣtũ inco̾ueniens sit
neminẽ latet. Itum cũ matia q̃ creataẽ: nulla̾ in se
habeat formã uelỹmaginẽ : multominꝰ dc̃ ip̃iꝰ nat̾e
creator. qͥ simplicioris ⁊ subtilioris est nature: ullã
putandꝰ est had̾c similitudinẽ. ꝓmissũ gͦ complen¬
tes dm̃ nullã hr̃e situꝰ itu m̃o lucide ut opinor ꝑ¬

Expanded text:
simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, simul atque primum. Quod utrumque quantum inconveniens sit, neminem latet. Iterum cum materia quae creata est nullam in se habeat formam vel imaginem, multo minus Deus ipsius naturae, Creator, qui simplioris et subtilioris est naturae ullam putandus est habere similitudinem. Promissum ergo complentes, Deum nullam habere similitudinem, lucide, ut opinor
Abbreviated transcription (Latin):
cipit uł augmentũ: ꝓculdubio ẽ⁊ cõpositũ. S quõd
pͥmũ ẽ ominũ supͣ ostendimus non ẽe cõpositũ. Igͥ nec
crescit nec augmentatur. Ntem. non decrescit. Quod
cnĩ decrescit corrumpit᷑. S qd̾ õĩum pͥmũ est. noncor¬
rũpi platũ est. gͥ nec decrescit. Rursus nulliꝰ creature
inalicosimilitudinẽ ht. Similitudo enĩ qualitas ẽ.
Q: qd pͥmũ om̃ĩũ est nulli subiacet qualitati. ẜrgonͦ¬
similitudim. Itẽ ponamus qd̾ alicuiꝰ creature simili¬
tudinẽ hãt. S euidens est qd̾ similitudo aliquoꝵ duor
aliũ pariticat alis uelud sidieantur inalbedine simi¬
les. albedo alteriꝰ par eẽ debet albedim alt̾i.simmiłr
de nigredine. de omĩ re. que int̾aliquos similitũdi¬
nẽ faciat. ¶t sihoc eẽt qd̾ pͥmũ est om̃iũ. pͥmũ simi
eet̃ aiq nouissimũ.⁊ qd̾ nouissimũ. nouissimũ

Expanded text:
cipit, vel augmentum, procul dubio est et compositum. Sed quod cipit, vel augmentum, procul dubio est et compositum. Sed quod primum est omnium, supra ostendimus non esse compositum. Igitur nec crescit nec augmentatur. Item, non decrescit. Quod enim decrescit corrumpitur. Sed quod omnium primum est non corrumpi probatum est: igitur nec decrescit. Rursus nullius creaturae in aliquo similitudinem habet. Similitudo enim qualitas est. Sed quod primum omnium est, nulli subsimilitudini. Item, ponamus quod alicujus creaturae similitudinem habeat. Sed evidens est quod similitudo aliquorum duorum alium parificat alii, velut si dicantur in albedine similes, albedo alterius par esse debet albedini alterius; similiter de nigredine, et de omni re quae inter aliquos similitudinem facit. Quare si hoc esset, quod primum est omnium, primum simul esset atque novissimum; et quod novissimum, novissimum
Abbreviated transcription (Latin):
porreũ. ut supͣ laciꝰ disseriumꝰ: ẽ cõpositũ. Itẽ. neq
mobil ẽ. Om̃e enĩ quod mouet᷑ partib cõstat. B cͥic¬
quid partibꝰ constat cõpositũ ẽ. Quod aut̃ pͥm̃ est
omĩũ. nõ est cõpositũ Igit᷑ nec mobile est. Rurs
om̃is motio incorpore fit. siue sit recta motio. uliti
cũqͥsumĩ deferens locũ occupat aliũ. seu sit motio
ad inuicẽ facta. uł abertremis admediũ. uł amedio
adertrema. ueluti fit in partibꝰ aeris. seu sit motio
rei in eod̾ quidẽ loco cristentis. s se ꝑ quedã qͣiͣ in¬
crementa hac illaq spaciantis. quẽ ad mod in ra¬
mis arboꝵ paulati adom̃s partes crescentibias fit.
Hec aut̃ om̃s motionos. nõ nͥ incorpore fieri possũt . D. qd̃
pͥmũ omiũ est. corporeum nõ eẽ ꝓbatũ est. Igitur necua¬
riatur nec corrũpitur. Iterũ nec cresat ꝑse. nec auget᷑
aliunde. Om̃e enĩ qd̾ uel detrimentũ aut crementũ re¬

Expanded text:
atius disseruimus, est compositum. Item, neque mobilis est. Omne enim quod movetur, partibus constat. Sed quidquid partibus constat, compositum est. Quod autem primum est omnium non est compositum. Igitur nec mobile est. Rursus omnis motio in corpore fit, sive sit recta motio, veluti cum quis unum deserens locum occupat alium, seu sit motio ad invicem facta, vel ab extremis ad medium, vel a medio ad extrema, veluti fit in partibus aeris, seu sit motio rei in eodem quidem loco existentis, sed per quaedam quasi incrementa hac illacque spatiantis, quemadmodum in ramis arborum paulatim ad omnes partes crescentibus fit. Hae autem omnes motiones non nisi in corpore fieri possunt. Sed quod primum omnium est, corporeum non esse probatum est. Igitur nec variatur, nec corrumpitur. Iterum, nec crescit per se, nec augetur aliunde. Omne enim quod vel incrementum re
Abbreviated transcription (Latin):
nouis inuentre corporib infundi. Quicqͥdaiã deaiã
credere eligas proculdubio ut dictũ est qui racionẽ dedit
om̃ia fecit: om̃iũ causa eristit. Oportet aũt hũe creatorem
qui ꝑ fectam ht̃ sapientiam eternum eristere ⁊ necereatũ
nec nouũ ẽẽ. qm̃ sihic aut c̾reatꝰ credatur aut nouus. aliũ
utiq creatorẽ. neceẽ ẽ hãt. aut nouatorẽ. Nichil enĩse
ungmͣ aut creare aut nouare potit. sic ereatoꝵ ac no¬
uatoꝵ numerꝰ fine carebit. factoribꝰ aut̃ fine carẽtib
factura qͦ. nũqm ad certũ terminũ ꝑ ueniet. sredẽ¬
diumgͥ est pͥmum factorẽ ueccreatũ eẽ necnouatũ
s necessario eternũ. S reterea nõ conpositũ.s sim¬
plicemcrede̾ cõuenit eũ. Omĩs enĩ cõpositio motꝰ est
aut act simplicis rei. Itẽ qd̾ priꝰ ẽ. pͥncipiũ habe̾ nõ
pot᷑. s onposicõ aut̃ om̃is aliquod ħt pͥncipiũ. Creator

Expanded text:
novis in ventre corporibus infundi. Quidquid autem de anima novis in ventre corporibus infundi. Quidquid autem de anima credere eligas, procul dubio, ut dictum est, qui rationem dedit, omnia fecit et omnium causa existit. Oportet autem hunc Creatorem, qui perfectam habet sapientiam, aeternum existere, et nec creatum nec novum esse, quoniam, si hic aut creatus credatur aut novus, alium utique creatorem necesse est habeat aut novatorem. Nihil enim se unquam creare aut novare poterit, et sic creatorum aut novatorum numerus fine carebit. Factoribus autem fine carentibus, factura quoque nunquam ad certum terminum perveniet. Credendum ergo est primum factorem, nec creatum esse nec novatum, sed necessario aeternum. Praeterea non compositum, sed simplicem credere convenit eum. Omnis enim compositio motus est, et actus simplicis rei. Item, quod prius est, principium habere non potest. Compositio autem omnis aliquod habet principium. Creator
Abbreviated transcription (Latin):
alia de eadẽ repotest dari racio. qd scił aĩa cũ racionẽ
eruit. statĩlururiã. furta. homcidia.⁊ cetã diligit
uicia. q̃ ꝑfecte racionis eretratur sapientia. Unde
itm̃ euidens est. in ꝑfectã eẽ aĩe sapientiam. Probatũ
ꝑse ꝑfectasit sapientia. sic̃ patet ꝑ racionẽ nob ab eo
attributã. oꝑa aĩe sine ip̃a ratione ẽẽ uiciosa.⁊ qͦdã¬
mͥ turbia. sonsequitur gͦ illũ ꝑ quẽ racionẽ accepimꝰ
nõ aiãm s. aliũ ẽẽ. qm̃fierinequit. ut his qui rem
aliqmͣ abhorret uel erecuat᷑. eam fac̾e̾uelit. Sequit᷑
c̃ẽ sapiencie. Cũq racio opetur in aiã: necessario
dator pelcionis factor est aĩe. Auodeũ sit ⁊ aĩa ut supiᷤ
ꝓbatũ est in materia oiã cõposita formauit: cõcludi
ĩmũdi pͥncipio simul eẽ asserut᷑ creatas ⁊ ĩ loco
uno repositas ⁊ quousq ĩ corꝑent᷑ om̃s : nõ eẽ diem uẽturui
iudicii: erquo in corꝑabuntur. statĩ quenire finẽmũdi

Expanded text:
nem exuit, statim luxuriam, furta, homicidia, et caetera diligit vitia, quae perfectae rationis exsecratur sapientia; unde iterum evidens est imperfectam esse animae sapientiam. Probatum , cujus per se perfecta sit sapientia, sicut patet per rationem nobis ab eo attributam opera animae sine ipsa ratione esse vitiosa et quodammodo turpia. Consequitur ergo illum per quem rationem accepimus, non animam, sed alium esse, quoniam fieri nequit ut is qui rem aliquam abhorret, vel exsecratur, eam facere velit. Sequitur esse sapientiae. Cumque ratio operetur in anima, necessario dator rationis factor est animae. Quod cum sit, et anima, ut superius probatum est, in materia omnia composita formaverit, concludi in mundi principio simul asserunt esse creatas, et in loco uno repositas, et quousque incorporentur omnes non esse diem venturum judicii, et ex quo incorporabuntur statim provenire finem mundi
Abbreviated transcription (Latin):
auia aiã erquo cõmita est matie.⁊ matia est aiẽ incor¬
porata. nũqmͣ postea doloꝵ uicissitudine ⁊ uoluptatu
ciruit aiã. Nulla quippe uoluptas oritur nisi dolor p̾̃cessit.
aut nemo unqm delectatur bibendo. nisi priꝰ doluit̾ sici¬
endo. nemodelectatur cõmeftione nisi p̃cesserit dolor
infame. Aut etiã in reqͥe. nisi priꝰ doluit᷑ exlabore.S ⁊ sic
incunctis affectibꝰ. Racio aut̃ corporea se contagiõe denu¬
daus. se ipãm purã cõsidans ꝑpendit illd̾ qd̾ nichilsẽtit

Expanded text:
anima commista est materiae, et materia est animae incorporata, nunquam postea dolorum vicissitudine et voluptatum caruit anima. Nulla quippe voluptas oritur, nisi dolor praecesserit, ut nemo unquam delectatur bibendo, nisi prius doluerit sitiendo, nemo delectatur comestione, nisi praecesserit dolor in fame, aut etiam in requie, nisi ante doluerit ex labore. Sed et sic in cunctis affectibus. Ratio autem corporea se contagione denudans, et se ipsam puram considerans, perpendit illud quod nihi
Abbreviated transcription (Latin):
intimo ꝑdeuntes se se hac illacq diffundunt ⁊ aliqͣm
dim̃sionẽ reciriunt. Hor autẽ utrũq dat intelligi. qd
quicquid aliqm ht̃ dim̾sionẽ. ad aliã partẽ que natu

Expanded text:
intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam intimo prodeuntes, sese hac illacque diffundunt, et aliquam dimensionem recipiunt. His datur intelligi quod quidquid al
Abbreviated transcription (Latin):
partes multe iũgũtur. donec aliquiꝰ pondõsum at
solidum reddant. hocaut̃ cõpositũ suꝑiori simpliciꝰ
est. Iud uero extoto dr̃ simplũ quod huiꝰ utiꝰq cõ¬
positionis es erꝑs. et qm̃ firmam̃tũ ẽ corpꝰ: tribꝰ
anistans dimensionib uere quidẽ est conpositũ
u. Rationã nosse desidero quomͦ om̃e corpꝰ ion¬
indi .e. laticudine⁊ altitudine constans conposi
est pae nomouetur in eand partẽ nisi ꝑ natutã
lIII. Potũ est aut̃ qd̾ pars illa ad quã mouetur p
uaturã. illa est eius natural loc̾. Cũq itafit
im̃possibile ẽ ut ullã dim̾sion̾e̾ habeat ad aliam
paxtẽ que sit ꝯtraria eius naturali loco. Quodsi ĩ¬
uentũ fuit ad aliã partẽ aliqm habe̾ dimĩsione. aliqd
hor duoꝵ est causa qr̃ id faciat. scil uł qͥa intrinsecus¬
extrins ecꝰ est conpositum. ut paries exsuꝑpesitione
lapidum iunctus uł intrinsecꝰ. ut arboris partes ab

Expanded text:
partes multae junguntur, donec aliquid ponderosum ac partes multae junguntur, donec aliquid ponderosum ac solidum reddant. Hoc autem compositum superiori simplicius est. Illud vero ex toto dicitur simplum, quod hujus utriusque compositionis est expers. Et quoniam firmamentum est corpus, tribus constans dimensionibus, vere quidem est compositum. MOYSES. Rationem nosse desidero, quomodo omne corpus longitudine, latitudine et altitudine constans compositest mobilis, non movetur in eamdem partem nisi per naturam suam. Notum est autem quod pars illa ad aliquam movetur per naturam, illa est ejus naturalis locus. Cumque ita sit, impossibile est ut ullam dimensionem habeat ad aliam partem, quae sit contraria naturali ejus loco. Quod si inventum fuerit ad aliam partem aliquam habere dimensionem, aliquid horum duorum est causa quare id faciat, scilicet vel quia extrinsecus est compositum, ut paries ex superpositione lapidum junctus, vel intrinsecus, ut arboris partes ab
Abbreviated transcription (Latin):
creaturarũ pͥma. tociꝰq rei conposite origo ⁊ causa
de quib gradatĩ factũ est firmamẽtũ c̃ om̃ibꝰ quas
ligi firmamẽtũ c̃om̃ib que in eo sunt ẽẽ cõpositũ.
Inpłisq aut̃ locis repꝑi scriptũ. quioqͥd infra e̾culũ
lune ẽ ẽẽ cõpositũ. quicqͥdaut̃ supͣ simplũ. P fir
s respectu eoꝵ q̃ cͥculo subiacent lune dr̃ simplũ. Sic enĩ
est momib rebus ut aliqͥd respectu eiꝰ de qͦ factũ est dicat᷑
conpositum. respectu uͦ eiꝰ qd̾ de eo fit simplũ. Eodẽ modo
quicquid supͣ lunã est. ad ea que sub luna sunt simplũ
est qd̾ de eo facta sunt. Ad materiam ueroconpositũ.
corpꝰ est conpositũ. Onĩe aut̃ ꝯpositũ: aut ẽ substan¬
ss̾ib carne: uenis insiml uinctis cõponitur. ueluet
iamia er ligno: ferrro ꝯposita. sicomẽ quoddiu̾sar̃¬
patet ꝑ hoc: quia om̃e corpus qd̾ longitudinẽ lati¬
tudinem : altitudinẽ habens: diu̾so noniũgitur

Expanded text:
creaturarum prima, totiusque rei compositae origo et causa, de quibus gradatim factum est firmamentum, cum omnibus quas ligi, firmamentum cum omnibus quae in eo sunt esse compositum. In plerisque autem locis reperi scriptum quidquid infra circulum lunae est esse compositued respectu eorum quae circulo subjacent lunae dicitur simplum. Sic enim est in omnibus rebus, ut aliquid respectu ejus de quo factum est dicatur compositum, respectu vero ejus quod de eo fit, simplum. Eodem modo quidquid supra lunam est ad ea quae sub luna sunt simplum est, quod de eo facta sunt. Ad materiam vero compositum,corpus est compositum, omne autem compositum aut est substansibus, carne et venis insimul junctis componitur, velut janua ex ligno et ferro composita. Sic omne quod divertet per hoc quia omne corpus, quod longitudinem, latitudinem et altitudinem habens, diverso non jungitur
Abbreviated transcription (Latin):
cõpositorẽ istũ uimuniu̾sał aĩe ẽẽ. que scił uis natura
uocatur. Que inquã aiã matĩe iuncta firmamẽtũ ⁊ oiã
que sũt ineo cõposuit.: nulłꝰ aliꝰ rerũ cõpositor aut cre
naturũ ipãm c̾admir tioẽ⁊ potẽcia facte si forme. cõstat
nõ om̃ino larum s restrictũ quodam mͦ posse habe̾. S
hanc restrictã naturã restictorẽ aliquẽ qͥtam̃ a nullo

Expanded text:
compositorem istum vim universalis animae esse, quae scilicet vis natura vocatur. Quae, inquam, anima materiae juncta, firmamentum et omnia quae sunt in eo composuit et nullus alius rerum compositor aut creanaturam ipsam, cujus admistione et potentia factae sunt formae, constat non omnino laxum sed restrictum quodammodo posse habere. Sed hanc restrictam naturam restrictorem aliquem, qui tamen a nullo
Abbreviated transcription (Latin):
R.
Alie uͦ: corp̾iformat ⁊ ad qñdã utilitatẽ natura cogente.
habilia forma facta uidentur. u̾auris forma ad audiendũ
oculi adiudendũ.: singłe alior m̃broꝵ forme apte sũt
ad suũ officiũ. Itẽ forma cultelli ad incidend̾. serre ad ser¬
cõstat quia eas nonerse. s alt̾iꝰ rei ad iunctioẽ que ⁊ potẽ¬
cior ⁊ simplior sit.habuit.q̃ inse diu̾sas formas ⁊ imagines
fecit. marime cũ nulla sibi necessitas eẽt ut tales in ea
fierẽt forme uel ymagines. S hocmagis erdesiderio
factũ est aĩe que uoluit cõmisceri tali reieui nunqͣm
fuat̾ cõmirta simul: cõglutinata. exnoua cõmixtiõe
nouis est matĩa formis informata. Qnĩ gͥ firmam̃tũ
cũ om̃ib que possidet cõpositũ scdm philosophos non
dubitatur: necẽ ẽ ut pͥncipiũ hr̃e credat᷑. Omẽ enĩ cõ¬
positũ aliqͦt ħt pͥncipium. hoc gͥ mͦ patet mũdũ eẽ cre¬

Expanded text:
ro et corpus informant et ad quamdam utilitatem natura cogente habiles factae videntur, ut auris forma ad audiendum, oculi ad videndum, et singulae aliorum membrorum formae aptae sunt ad suum officium. Item forma cultelli ad incidendum, serrae ad serconstat quia eas non ex se, sed alterius rei adjunctione quae et potior et simplior sit habuit, quae in se diversas et formas et imagines fecit, maxime cum nulla necessitas esset, ut tales in ea fierent formae vel imagines. Sed hoc magis ex desiderio factum est animae: quae voluit commisceri tali rei cui nunquam fuerat commista simul et conglutinata, ex nova commistione novis est materia formis informata. Quoniam igitur firmamentum cum omnibus quae possidet compositum secundum philosophos non dubitatur, necesse est ut principium habere credatur. Omne enim compositum aliquod habet principium. Hoc igitur modo patet mundu
Abbreviated transcription (Latin):
ueris redep̃tione negau̾itis uenisse. ⁊ ei p̾cepta noliitis suate. ii¬
Daui neqͥbitis a captiuitate. Si uero eũ ⁊ d̾i eẽ filiũ ⁊ sã uenisse cue¬
diditis ⁊ mcindata eiꝰ custodieritis: statumn de captiuitate exibitis.
dũ meliꝰ aguoscamꝰ more sapientis utẽtes medici. q̃ ꝑ infiruta¬
tẽ inspiet. ut q̃ op̾ sit medicina scire possit  Benedictũ collau

Expanded text:
neris redemptione negaveritis venisse, et ejus praecepta nolueritis servare, liberari nequibitis a captivitate. Si vero eum et Dei Filium esse, et jam venisse credideritis, et mandata cujus custodieritis, statim de captivitate exibitis. dum melius agnoscamus, more sapientis utentes medici, qui prius infirmitatem inspicit, ut qua opus sit medicina scire possit. MOYSES. Bene dictum collau
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ꝓhai̾mus: ꝯsequẽt̾ qd̾ ip̃e creator nullã habeat
similitudinẽ racione ostendemꝰ. M. Dignũ est me
florib st̃ne.P. In hoc fere philosophi om̃e cõseneiũt
qd pͥncipiũ rerũ est ꝑfecta sapientia. lum̃p̃clarũ.¬

Expanded text:
rem probaverimus, consequenter quod ipse Creator nullam habeat rem probaverimus, consequenter quod ipse Creator nullam habeat similitudinem ratione ostendemus. MOYSES. Dignum est me floribus sterne. PETRUS. In hoc vero philosophi omnes consentiunt quod principium rerum est perfecta sapientia, lumen praeclaru
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit᷑. aliud i qid ꝑaliarũ rerũ similitudinem
inuenit᷑. Iud̃ qd̾ aliꝙͦ sensu ꝑcipit᷑. i ullo alio argum̾to
cõꝓbari pot̾. ut aliqͥs anatiuitate cecꝰ. ꝯnullo alio mͦ
nͥ solo auditu color uarietates distĩguere pͭ. Auditq
nõ ertoto satis faciat aĩo eiꝰ ⁊ sic de cetis sensib corporeis.
Qd̃ uero necessaria cognoscitur raciõe. tale ẽ uelut cum
dicimꝰ. Aliq̾d corpꝰ eod̾ mom̃to moueri⁊ stare nõ posse.¬
aut ẽ ⁊ nõ est de nulla re ua̾citer p̃dicari posse. Ind̾ aut̃
qd̾ ꝑsimilitudinẽ ꝑcipitur tale est: ut sicubi uocẽ au¬
dieris. ibi aliqͥd uocale ẽẽ intelligis. qmͣ uis mitume
uideas ul cũ ubilibet fumũ conspereris: illicignem
si nõ uideas ẽẽ cognoscis. Itidẽ siuas aliqd̾ factumꝯs¬
picimꝰ. factorẽ ciꝰ alique fuisse ꝓcerto scimus⁊ si nõ
uidimꝰ. Itaq mũdũ pͥꝰ creatũ eẽ debemꝰ ꝓbare ut iti
constet aliquẽ eiꝰ creatorẽ fuisse. sũq mũdi creato¬

Expanded text:
cognoscitur, aliud quod per aliarum rerum similitudinem invenitur. Illud quod aliquo sensu percipitur, nullo alio argumento comprobari potest, ut aliquis a nativitate caecus nullo alio modo nisi solo auditu colorum varietates distinguere potest, auditusque non ex toto satisfacit animo ejus, et sic de caeteris sensibus corporeis. Quod vero necessaria cognoscitur ratione, tale est velut cum dicimus aliquod corpus eodem momento moveri, et stare non posst non est de nulla re veraciter praedicare posse. Illud autem quod per similitudinem percipitur, tale est ut sicubi vocem audieris, ibi aliquid vocale esse intelligis, quamvis minime videas, vel cum ubilibet fumum conspexeris, illic ignem et si non videas esse cognoscis. Itidem si vas aliquod factum conspicimus, factorem ejus aliquem fuisse pro certo scimus , etsi non videmus. Itaque mundum prius creatum esse debemus probare, ut ita constet aliquem ejus Creatorem fuisse. Cumque mundi Creato
Abbreviated transcription (Latin):
racioe deuiet. scd̾m ꝓmissũ audire desidero. P. In ma¬
gne racioĩs palacio accubati: ip̃iꝰ palacii solũ quibꝰdã sẽ¬
tenciarũ floribꝰ st̃namus. ut post delectabiliꝰ in eoracio¬
naturi sedeamꝰ. Illeq sentẽcie er̃t nob qͥdã gradꝰ adꝯprobã¬
dum qd̾ dt̃ scit. ⁊ adognoscendũ quid sit. Priꝰenĩ debemꝰ
probare dui eẽ: pꝰ ostẽdere nichil illisimile ẽe. Quedã
enĩ pars hõiũ ⁊ dm̃ ẽẽ negat ⁊ mũdũ abet̾no acsine
creatore fuisse cõfirmãt Que nos necessitas cogit. ut
priꝰ om̃ eẽ qͥ mũdũ creauit monstremꝰ.m. Quare
hoc in p̃dictis de ĩcripturis loquẽs minime fecistiut
priꝰ dm̃ ẽẽ ostend̾es. P. Quiscripturis fidẽ accomodãt̃:
dm̃ eẽ nõnegãt. S dõq nõ necesse fuit ꝓbare hoc scrip¬
ture credentib. s tantũmͦ ułli scͥpto credentibꝰ. M sũ
poreo sit ꝯprehẽsibił. multũ audire uuat. qͣ raciõe
philosophica ꝯꝓbari ualeat. P. Simũdũ c̃om̃ib qͦ

Expanded text:
dero. PETRUS. In magnae rationis palatio accubituri ipsius palatii solum quibusdam sententiarum floribus sternamus, ut post delectabilius in eo ratiocinaturi sedeamus. Illaeque sententiae erunt nobis quidam gradus ad comprobandum quod Deus sit, et ad cognoscendum quid sit. Prius enim debemus probare Deum esse, et post ostendere nihil illi simile esse. Quaedam enim pars hominum et Deum esse negant, et mundum ab aeterno ac sine Creatore fuisse confirmant. Quae nos necessitas cogit ut prius Deum esse qui mundum creavit monstremus. MOYSES. Quare hoc in praedictis de Scripturis loquens minime fecisti, ut prius Deum esse ostenderes? PETRUS. Qui Scripturis fidem accommodant, Deum esse non negant, ideoque non necesse fuit probare hoc Scripturae credentibus, sed tantummodo nulli scripto credentibus. MOYSEporeo sit comprehensibilis, multum audire me juvat qua ratione philosophica comprobari valeat. PETRUS. Si mundum cum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cis ꝓpħas dirisse dñĩ caput. oculos. nares. manus¬
bracia ⁊ unuisa corporis liniamẽta habe̾. Ip̃i etiam dixerunt
singlis dieb irasci. ut leonẽ rugire: ⁊ multa alia qͣ illoꝵ
ꝓbantur auctoritate. P. Obscura sũt ꝓpharũ dicta. nec oĩbꝰ
satis aꝑta. Obhoc etiã cũ in ꝓpħis talia inuenimꝰ. que scd̾m
litta̾m accipientes: aracionis tramite erorbitemus. ea allego¬
rice int̃pretamur. ut ad rectitudinis semitã reducamꝰ. Ne¬

Expanded text:
cis prophetas dixisse Deum caput, oculos, nares, manuscis prophetas dixisse Deum caput, oculos, nares, manusbrachia et universa corporis lineamenta habere? Ipsi etiam dixerunt singulis diebus irasci, et ut leonem rugire, et multa alia quae illorum probantur auctoritate. PETRUS. Obscura sunt prophetarum dicta, nec omnibus satis aperta. Ob hoc etiam cum in prophetis talia invenimus quae secundum litteram accipientes a rationis tramite exorbitemus, ea allegorice interpretamur, ut ad rectitudinis semitam reducamus. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
tertum terminum p̃firisse.⁊ donee illud quod ꝯ¬
stituit. uirauit ⁊ firmauit tempus adueniat. nõ
nullo mͦ libari posse dicimus. P En hoc u̾bo insci¬
entiam deo asscribitis. cum eum tale statuisse di¬
catis atq iurasse. qd pea eum uirasse ⁊ firmasse
peuiteat. cuiꝰ rei signum est. quod tot mͦis iugiter ꝓ
uobis affligitur: quod si p̃scisset non autea constitu¬
isset. Infipiens gͦ scdm uos fuit. Quod cũ apud uos
constet. indulgere utiq eidebetis. nec p̾cibꝰ eũ
inquietare assidus. qnͣto eũ frequentĩ oratis. tãto
magis eius dolorẽ in nouatis ⁊ quo magis aboracio¬
ne cessando eum non inquietauĩtis. tanto magis
eũ consolari ꝑmittitis. S p̃cor omoytes dic in quã:
debet quisqͣm ħ modi credere doctorib ⁊ fidem eor
accemodare tractatib. Mẜum ip̃i dicta sua ꝓpħa¬
rũ confirment auctoritate. quare tam grauiter
in eos in ueheris. ⁊ inꝓpħas nichil dicis: An nes¬

Expanded text:
fixisse, et donec illud quod constituit, juravit et firmavit tempus adveniat, nos nullo modo liberari posse dicimus. PETRUS. In hoc verbo inscitiam Deo ascribitis cum eum tale statuisse dicatis atque jurasse, quod postea eum jurasse et firmasse poeniteat, cujus rei signum est quod tot modis jugiter pro vobis affligitur, quod si praescisset, non antea statuisset. Insipiens ergo secundum vos fuit. Quod cum apud vos constet, indulgere utique ei debetis, nec precibus eum inquietare assiduis, quanto enim frequentius oratis, tanto magis ejus dolorem innovatis, et quo magis ab oratione cessando eum non inquietaveritis, tanto magis eum consolari permittetis. Sed dic precor, o Moyses, dic, inquam, debet quisquam hujusmodi credere doctoribus, et fidem eorum accommodare tractatibus? MOYSES. Cum ipsi dicta sua prophetarum confirment auctoritate, quare tam graviter in eos inveheris, et in prophetas nihil dicis? An nes
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ habitet suꝑ t̾rã : Sienĩ celũ ⁊ celi celoꝵ te caꝑe nõ posst̃.
qnͣtominꝰ ħ domus qͣm edificauis et alibi. In om̃i loco ocłi
diũ cõtẽplant᷑ bonos ⁊ malos. Et ieremias. Sioceltabitur
uir in absc̃oditis: ego nõ uidebo eũ dicit dñs: Nũc liquido¬
ficietenꝰ erponamꝰ. om̃ibꝰ sup̃dictis testimoniis cõtͣimꝰ.¬

Expanded text:
habitet super terram? Si enim coelum et coeli coelorum te capere non possunt, quanto minus domus haec quam aedificari? Et alibi: In omni loco oculi Domini contemplantur bonos et malos . Et Jeremias: Si occultabitur vir in absconditis, et ego non videbo eum, dicit Dominus? Nunquiderficie tenus exponamus, omnibus supradictis testimoniis contraim
Abbreviated transcription (Latin):
illũ. ⁊ dẽ de eis ꝓueniet qd̾ do ip̃o. qr nõ in om̃i erunt
loco. aũo gͦ sare potest. quid alibi sit. aut oꝑari. Siui
dicas extra illũ cõ. ⁊ om̾e̾ locũ imꝑłe. tũo ab illo sũt di¬
ũse. Sciunt enĩ aliquod ꝗ nescit ip̃e. ⁊ oꝑant᷑ ꝑse ꝙ¬
nõ oꝑat᷑ ip̃e. gͥ ip̃e c̾atͥces ⁊ nõ indiget mũdꝰ dõ . M. sos¬
sũt quid̾ ĩ eo ẽo. ⁊ ĩ om̾oᷤ locũ sciendo ⁊ oꝑando emicare
ut solcũ in uno cõsictat loco. radios tam̃ usq qͣ ⁊ calo¬
faciendo Affund ⁊ illutimtãdo. P. Si ita s. sequit᷑ gͦ qr il¬
la sapientia atq uolũtas nõ oqualit̃ ubiq confistãt¬

Expanded text:
illum, idem de eis proveniet quod de ipso, quia non in omni erit loco. Quomodo ergo scire potest quid alibi sit aut operari? Si vero dicas extra illum esse et omnem locum implere, tunc ab illo sunt diversae. Sciunt enim aliquid quod nescit ipse, et operant ipsae creatrices, et non indiget mundus Deo. MOYSES. Possunt quidem in eo esse, et in omnem locum sciendo et operando emicare, ut sol cum in uno consistat loco, radios tamen usquequaque calefaciendo diffundit, et illuminando. PETRUS. Si ita est, sequitur ergo quod illa sapientia atq
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ.P. sorporea accidentia que deo ascribitis. nõ nisi corpo¬
ree sub̾ancie :⁊ reumaginarie cangruuĩt. Deu̾m autẽ hꝰmi
eẽ indecens est credere. Nongͥ conuenit quẽ do tanqͣm aut̃
corporeo dictast̃ ad littam̃ solã erponẽ. Sienĩ quis hec sent¬
at.⁊ scͥrture parit: racioni ꝯtrarius ertat. M uolo ostendas

Expanded text:
. Corporea accidentia quae Deo ascribitis, non nisi corporeae substantiae et rei imaginariae congruunt. Deum autem hujusmodi esse, indecens est credere. Non igitur convenit quae de Deo tanquam corporeo dicta sunt ad litteram solam exponere. Si enim quis hoc sentiat, et Scripturae pariter et rationi contrarius exstat. MO
Abbreviated transcription (Latin):
c̃mrato. hoc affirmantes tostimonio dimelis. qui ait sũ
eg̃d̾erer ecce pͥnceps g̾corũ ing̾ssus est. soncipiũt omui
ex hoc qr in loco tali est deus. ubi introitꝰ sit ⁊ epltts. Qd
si ita ost. patot gͦ qr in loco cõsistat sex ꝑtib terminato. Si
uero t̃minato cͥcunscribit᷑ loco. timo aliquis locꝰ iracu¬
entiã calẽ ex uoluntate haħe. ut qͥd̾ alibi est.⁊ ꝑ sapĩa¬

Expanded text:
terminato, affirmantes testimonio hoc Danielis qui ait: Cum egrederer ecce princeps Graecorum ingressus est . Concipiunt enim ex hoc quia in loco tali est Deus, ubi introitus sit et exitus. Quod si ita est, patet ergo quia in loco consistat sex partibus terminato. Si vero terminato circumscribitur loco, tunc aliquis locus vacuentiam talem et voluntatem habere, ut quod alibi est et per sapi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ prout sanꝰ exigit sensus intessige̾. MNunc mͥ uolo lo¬
cũ ostendi. quẽ nec ẽẽ sit nos intellig̾t̾ allegorice. eo qd̾
adlittani expositꝰ non possit stare. ut qd̾ dicitis uerũ pa¬
teat eẽ .P. Quodqueris ostendam. Mor̾ses em̃ad pha¬
raonẽ. Iocusta inquid oꝑiet oclmomĩs terre. Nũquid
enĩt̾ra oclinhabet. Itẽ defiliis chore. Aꝑiens inquit t̾ra
os suũ: deuorauit illos. Nũqͥt aut̃ t̾ra ot habet: Itẽ inlib̾
uidicũ. ait gaal ad zebul: scre popłs de umbilico terre
descendit.S: nũquid t̾ra umbilicum habet : Iterumisi
idẽ. Numina plaudent manib montes erultabĩ. Sũqͥs
autͣ campigaudẽ flumina man̾i abe̾. uelmontes pos¬
sunt erultare: Salomõ quoq ait. Aues oeli portahĩt

Expanded text:
volo locum ostendi quem necesse sit nos allegorice intelligere, eo quod ad litteram expositus non possit stare, ut quod dicis verum pateat esse. PETRUS. Quod quaeris ostendam. Moyses enim ad Pharaonem: Locusta, inquit, operiet oculum omnis terrae . Nunquid enim terra oculum habet? Item, idem de filiis Core: Aperiens, inquit, terra os suum, devoravit illos . Nunquid autem terra os habet? Item, in libro Judicum ait Gaal ad Zebul: Ecce populus de umbilico terrae descendit . Sed nunquid terra umbilicum habet? Iterum Isaiidem: Flumina plaudent manibus, montes exsultabunt . Nunquid autem campi gaudere, flumina manus habere, vel montes possunt exsultare? Salomon quoque ait: Aves coeli portabunt
Abbreviated transcription (Latin):
alium. Sialiũ: is quẽ adorit potencior eo est. Si
se ip̃m adorat: aut potens ẽ eiꝰ ꝓpter quod orat:
aut inpotens. łimpotens est: frustra se ip̃m adorat
Si uero potens. aut uult id ꝑquo orat aut non uult. Si
non uult. pronichilo orat. Siautẽ uult. non est neces¬
sse crare uides gͥ omoyses qͣm omnino sit gens hec
auiena a cognicione diuina. Siuõ uerũ ẽ deum pro
uobis plorare. ut leonẽ rugire. celũ pedib pulsare.
more columbe gemĩe. capud mouere.⁊ ꝓnimio dolore
heu m cõlamare. ip̃m preterea p̾dolore pedes collide
manib plaudare.⁊ cotidie ut ut̃i misereatur orare.¬

Expanded text:
alium? Si alium, is quem adorat potentior est eo. Si alium? Si alium, is quem adorat potentior est eo. Si seipsum adorat aut potens est ejus propter quod orat, aut impotens. Si impotens est, frustra se adorat, si vero potens, aut vult id pro quo orat, aut non vult. Si non vult, pro nihil orat. Si autem vult, non est necesse orare. Vides igitur, o Moyses, quam omnino sit gens haec aliena a cognitione divina? Si vero verum est Deum pro vobis plorare, ut leonem rugire, coelum pedibus pulsare, more columbae gemere, caput movere, et prae nimio dolore heu mihi clamare, ipsum praeterea prae dolore pedes collidere, manibus plaudere, et quotidie ut vestri misereatur orare
Abbreviated transcription (Latin):
M m̃ ꝑte non intermisse doctior fio. non inmerito
sine intermissione gras ago.P. Fletus quoq ip̃ius qͦm
deo indigne astribunt: iudeoꝵ captiuitatẽ causã ẽẽ
dicũt. quĩ etiam ppier dolorem. eum ter uigie ut leo¬
nem rugire asserunt.⁊ ꝓpter id celum pulsare pedib
more calcanciũ ingorculari. More etiam columbe qͥn¬
dam susurri sonitũ dare. quaq uice capud mou̾e
⁊ dolentis uoce dicere. heu michi. heum. ut quid do¬
mũ meã indesertũ redegi. templũ meũ cremaui.
filios meos uigentẽ tratuli. heu pat̾ qui transtulit
filios suos: heu filus qui traslatisunt de mensa patͣs
sui. Dicunt etiam quod quidam ur̃oꝵ doctoꝵ hano
audierit uocem in quodam loco ruinoso. Preterea
quod tanqm prurientis inuicẽ collidat pedes ⁊ more
dolentu manibꝰ plaudat: quia cotidie orat ut miscdia
moysos cũ deus oret. quẽ queso adorat. Se ip̃m an

Expanded text:
MOYSES. Quoniam per te non intermisse doctior fio, non immerito MOYSES. Quoniam per te non intermisse doctior fio, non immerito sine intermissione gratias ago. PETRUS. Fletus quoque ipsius quem Deo indigne ascribunt, Judaeorum captivitatem causam esse dicunt; quin etiam propter dolorem eum ter in die ut leonem rugire asserunt, et propter id coelum pulsare pedibus more calcantium in torculari, more etiam columbae quemdam susurri sonitum dare, et quaque vice caput movere, et dolentis dicere voce: Heu mihi, heu mihi! ut quid domum meam in desertum redegi, et templum meum cremavi, et filios meos in gentes transtuli? Heu patri qui transtulit filios suos! et heu filiis qui translati sunt de mensa patris sui! Dicunt etiam quod quidam doctorum vestrorum hanc audierit vocem in quodam loco rumoso. Praeterea quod tanquam parturientis invicem collidat pedes, et more dolentis manibus plaudat, et quia quotidie orat, ut misericMoyses, cum Deus oret, quem, quaeso, adorat? Se ipsum an
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ racio dm̃. ex iiͦii. elementis ostendit cõpositũ
esse. Neq enĩsũt lacͥme nisi exhumioitatis habun¬
dancia descendẽtis de capite. Si uero ita est: gelem̃ta¬
ad
sunt dei materia. Om̃is autẽ materia pͥorest⁊ simplicior
forma. Ergo: hec: priora ⁊ simpliciora deosũt qlodnefas
nec potu ⁊ coridie duas exse emittat lacͥmas. necesse est
decresce̾. nisi forte de aquis que suꝑ celos sunt iugiter bi¬
bat. Eruerbo quoq eoꝵ colligitur. quia ignorẽt. quid ille
sit fulgor. Md uid tu de illo sencias fulgore: desidero nos¬
se.P. fumosus quidam uapor de t̾ra consurgit. nimiũ
siccꝰ. unde ⁊ locũ nubiũ trãsit. ꝑ ueniens ad locũ ubi
nõ multꝰ est calor. qm̃ remotus est amotu firmam̃ti.
Quocũ ꝑuenerit ⁊ iam multus in loco uno coierit. ip̃i
loci calore licet eriguo. paulatĩ crematur.⁊ crematus
euanescit. id. est quod ꝑaerẽ discursitare uidemus.

Expanded text:
autem ratio, Deum ex quatuor elementis ostendit compositum autem ratio, Deum ex quatuor elementis ostendit compositum esse. Neque enim fiunt lacrymae nisi ex humiditatis abundantia descendentis de capite. Si vero ita est, ergo elementa sunt Dei materia. Omnis autem materia prior est et simplicior forma. Ergo et haec priora et simplicioria Deo sunt, quod nefasnec potu, et quotidie duas ex se emittat lacrymas, necesse est eum decrescere, nisi forte de aquis quae super coelo sunt jugiter bibat. Ex verbis quoque eorum colligitur quia ignorent quid ille sit fulgor. MOYSES. Quid tu de illo sentias fulgore desidero nosse. PETRUS. Fumosus quidam vapor de terra consurgit nimium siccus, unde et locum nubium transit, perveniens ad locum ubi non multus est calor, quoniam remotus est a motu firmamenti. Quo cum pervenerit, et jam multus in loco uno coierit, ipsius loci calore licet exiguo paulatim crematur, et crematus evanescit, et id est quod per aerem discursitare videmus.