comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ manifestius distinguant᷑. m fi¬
des ẽ uoluntaria absentiũ certitu¬
do. supra opinionẽ & infra scienti-¬
am constituta. Caritas ẽ amor dĩ
Spes est fidutia futurorũ bonoꝵ
ex gr̃a cdĩ. & bona conscientia. In
hoc etiam fides & spes differre ui-¬
dentur. qͦd fides de p̃sentib. p̃t̾itis.
simul & futuris ẽẽ potest. spes de
solis futuris. fides de nr̃is & aliens.
spes solummͦ de nr̃is. fides de bonis
& malis. spes de solis bonis. d Quid
est sacram̃tum fider: ꝯ Duob mo¬
dis intelligi potest sacram̃tũ fidei.
siue ipsum sacram̃tũ qͦd ẽ fides. siue
sacram̃tũ fidei. idẽ fideliũ quo fide¬
les utuntur & sc̃ificantur. d Qua ra¬
cram̃tum qua ipsũ quod ẽ baptis¬
mus significat᷑. ita & sacram̃tum fi¬
dei ipsam fidẽ quȩ sacram̃tũ ẽ non¬
numqu̾a acciꝑe solem. Porro cȩt̾a
omia idõ sacram̃ta fidei dicuntur.
quod ad eos tantũ qui fidẽ habent

Expanded text:
mihi manifestius distinguantur. M. Fimihi manifestius distinguantur. M. Fides est voluntaria absentium certitudo supra opinionem et infra scientiam constituta. Charitas est amor Dei Spes est fiducia futurorum bonorum ex gratia Dei et bona conscientia. In hoc etiam fides et spes differre videntur: quod fides de praesentibus praeteritis simul et futuris esse potest: spes de solis futuris; fides de nostris et alienis; spes solummodo de nostris. Fides de bonis et malis; spes de solis bonis. D. Quid est sacramentum fidei? M. Duobus modis intelligi potest sacramentum fidei: sive ipsum sacramentum quod est fides; sive sacramentum fidei, id est fidelium, quo fideles utuntur et sanctificantur. D. Qua racramentum quam ipsum quod est baptismus significatur, ita et sacramentum fidei ipsam fidem quae sacramentum est, nonnunquam accipere solemus. Porro caetera omnia ideo sacramenta fidei dicuntur, quod ad eos tantum qui fidem habent
Abbreviated transcription (Latin):
lus dicit fidẽ ẽẽ substantiã rerum
sꝑandarũ. argum̃tum ñ appa¬
rentium.d Qualiter hoc accipi¬
endũ putas: MQuȩcũq uł futu¬
ra necdũ sunt. uł pret̾ita iam ẽẽ
desierunt. uł p̃sentia ueritatĩ
sui a sensib nr̃is sie cognitione
abscondunt. hȩc om̃ia qͣntũ acti¬
net ad nos quodammn ñ sunt. s qͥa
ꝑfidem de hisom̃ib quasi existen¬
tibus p̃sentib quȩdam in nob̾ cer-¬
titudo nascitur. ñ immerito ipsa
fides. & ñ existentium substancia.
& ñ apparentiũ argum̃tum appel¬
latur. Porro illud considandum ẽ.
dõ. nͥcaritas illi sociata fuerit. ut
sit uidelicet fides oꝑans ex dilectio¬
ne. At tam̃ fides fundam̃tũ quo-¬
dammͦ ẽ & pͥncipiũ boni in homi¬
ne. de qua caritas nascit᷑. de carita¬
te autẽ spes generat᷑. qͥa fides ad ag¬
nitionẽ ꝑtinet. Caritas uͦ amor.
spes autẽ fiducia ẽ. d Breuit uelim
ut hoꝵ diffinitione ꝓposita ipsa

Expanded text:
lus dicit fidem esse substantiam rerum lus dicit fidem esse substantiam rerum sperandarum, argumentum non apparentium . D. Qualiter hoc accipiendum putas? Quaecunque vel futura, nec dum sunt; vel praeterita jam esse desierunt; vel praesentia veritatem sui a sensibus nostris sive cognitione abscondunt: haec omnia quantum attinet ad nos quodammodo non sunt; sed quia per fidem de his omnibus quasi existentibus praesentibus quaedam in nobis certitudo nascitur, non immerito ipsa fides et non existentium substantia, et non apparentium argumentum appellatur. Porro illud considerandum est Deo nisi charitas illi sociata fuerit, ut sit videlicet fides operans ex dilectione. Attamen fides fundamentum quodammodo est et principium boni in homine, de qua charitas nascitur, de charitate autem spes generatur; quia fides ad cogitationem pertinet, charitas vero amor, spes fiducia est. D. Breviter velim ut horum diffinitione proposita, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃ta gr̃ȩ pͥmũ ꝑ inuocationem
tͥuitatis scificationẽ in se suscipius
ac deinde scisicationẽ conferunt.
ut sint ex scificatione scificantia.
atq hoc ex sua sibiq cęlitus indita
scificatione conferant. quod illa ꝑ
hȩc conferre consueuerant ex sola
horũ significatione. Nuȩ sunt il¬
la sine quib salus ab initio haberi
non potuit: m Tria sunt. id est fi¬
des. & sacram̃ta fidei. & oꝑabona.
quȩ apͥncipio ad optinendã sa-¬
lutẽ homini ꝓposita uidentur.
his milites xp̃i semꝑ usi sunt. in
fide robur. insacramentis fidei ar¬
ma. in oꝑib bonis tela accipientes
quib contra diabolum pugnaue¬
runt. Sane quẽadmodũ neq ro¬
bur inermi. neq arma sine uiri¬
bus aut tela contra fortẽ armatũ
ꝓdesse possunt dimicanti. ita qui-¬
dem fidessine oꝑib & sacram̃toꝵ
scificatione. & rursus sine fine sa¬
cram̃ta aut oꝑa. salutis effectum
ñ habent.d Quid ẽ fides: m Pau¬

Expanded text:
cramenta gratiae primum per invocationem cramenta gratiae primum per invocationem Trinitatis sanctificationem in se suscipiunt, ac deinde sanctificationem conferunt, ut sint ex sanctificatione sanctificantia, atque hoc ex sua sibique coelitus indita sanctificatione conferant quod illa per haec conferre consueverant ex sola horum significatione. D. Quae sunt illa sine quibus salus ab initio haberi non potuit? M. Tria sunt, id est, fides, et sacramenta fidei, et opera bona: quae a principio ad obtinendam salutem homini proposita videntur. His milites Christi semper usi sunt: in fide robur in sacramentis fidei arma, in operibus bonis tela accipientes, quibus contra diabolum pugnaverunt. Sane quemadmodum neque robur inermi, neque arma sine viribus, aut tela, contra fortem armatum prodesse possunt dimicanti; ita quidem fides sine operibus et sacramentorum sanctificatione, et rursus sine fide sacramenta, aut opera salutis effectum non habent. D. Quid est fides? M. Pau
Abbreviated transcription (Latin):
ficat. sacram̃tum etiã ex similitu¬
dine rep̾sentat. Item signũ rem sig¬
nficare potest. ñ conferre. In sacra¬
m̃to autẽ non sola significatio est.
s etiã efficatia. ut uidelicet simule
ex iustiturione significet. & ex si¬
militudine rep̃sentet. & conferat
ex sc̃ificatione. D Si potest aliquan¬
do sacram̃tũ ꝓsigno accipiͤ ꝯ Im¬
ꝓprie ꝓsola significatione sacram̃¬
tum uocatur. d Quid si dixerimis
illas uet̾is legis figuras signa tantũ
fuisse fututoꝵ. non sacram̃ta & spi¬
ritualẽ grãm quȩ m illis dabatur
mediantib his quȩ futura erant
sacram̃tis fuisse collatam: ꝯSiquis
sacram̃ta pͥora effectũ scĩficatiomis
habuisse negauerit. ñ mͥ recte sen¬
tire uidetur in hoc tam̃ dignitatẽ
sequentiũ indubitant̃ p̃ferimus.
quod illa & iufibilia & signa uisi¬
bilium fuerunt. ista uͦ cum sint
insibilia ipsa quidẽ. tantũmͦ ini¬
sibilis gr̃ȩ sacram̃ta sunt. Iccireosa¬

Expanded text:
ificat; sacramentum etiam ex similituificat; sacramentum etiam ex similitudine repraesentat. Item signum rem significare potest, non conferre. In sacramento autem non sola significatio est, sed etiam efficacia; ut videlicet simul et ex institutione significat, et ex similitudine repraesentet, et conferat ex sanctificatione. D. Utrum potest aliquando sacramentum pro signo accipi? M. Improprie pro sola significatione sacramentum vocatur. D. Quid si dixerimus illas Veteris Legis figuras signa tantum fuisse futurorum, non sacramenta, et spiritualem gratiam quae in illis dabatur mediantibus iis quae futura erant sacramentis fuisse collatam? M. Si quis sacramenta priore effectum sanctificationis habuisse negaverit, non mihi recte sentire videtur, in hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint visibilia, ipsa quidem tantummodo invisibilis gratiae sacramenta sunt. Idcirco sa
Abbreviated transcription (Latin):
ori bonũ suum quȩrere. quod pͥuscũ
staret a suo suꝑiori contempsit acci-¬
ꝑe. Congruum gͦ p̃cedentis suꝑbiȩ
morbo subsequentis humilitatis
medicam̃tũ apponit᷑. ut udelicet
homo qͥ pͥus dm̃ ꝑnitiose elatus in
semet ipso despexerat. pꝰmodũ salu¬
brit̃ humiliatus sponce se etiã in sen¬
sibilib rebs ꝓpt̃ dm̃ substernat.
Ad doctrinam etiã sacram̃ta ꝓpo¬
sita sunt homini. ut ꝑ ea quȩ ext̾i¬
us aguntur. qͥd sibi int̾ius exhibea¬
tur possit agnoscere. d Ergo inom̃i
sacram̃to plus ẽẽ credendum ẽ. qũa
id quod solũ uideri. & corporali sen¬
su ꝑcipi potest. m Duo ibi sunt. unũ
quod ext̾ius sensu corporali ꝑcipi¬
mꝰ. quod ꝓpͥe sacram̃tũ. id ẽ sacrȩ
rei signũ dicit᷑. & aliud qͦd ñ uide¬
mus s credimꝰ. quod recte res suie
uirtus sacram̃ti nominat᷑. d Qa
intest int̾ signũ & sacram̃tum: M
Signũ solum ex insticutione sign¬

Expanded text:
ori bonum suum quaerere; quod prius cum ori bonum suum quaerere; quod prius cum staret, a suo superiori contempsit accipere. Congruum ergo praecedentis superbiae morbo, subsequentis humilitatis medicamentum apponitur, ut videlicet homo qui prius Deum perniciose elatus in semetipso despexerat postmodum salubriter humiliatus sponte se etiam in sensibilibus rebus praeter Deum substernat. Ad doctrinam etiam sacramenta proposita sunt homini, ut per ea quae exterius aguntur, quid sibi interius exhibeatur possit agnoscere. D. Ergo in ommni sacramento plus esse credendum est, quam id quod solum videri et corporali sensu percipi potest? M. Duo ibi sunt: unum quod exterius sensu corporali percipimus, quod proprie sacramentum, id est sacrae rei signum dicitur; alterum quod non videmus sed credimus, quod recte res sive virtus sacramenti nominatur. D. Quid interest inter signum et sacramentum? M. Signum solum ex institutione sign
Abbreviated transcription (Latin):
bile cernitur. aliud int̾ius inuisibi
le significatur. Uerbi gr̃a. Ut ꝑ aꝗͣ
& dignior in conditione sua reb in-¬
sensatis: Quomodo ista salutẽ dare
possunt. & languorib animarum
mederi. cũ ipsa sint corporalia nicħ
pret̃ speciẽ uisibilem habentia: m
Est ꝓrsus aliud ibi pret̃ quod ocu¬
lis corporeis cernitur. & ipsum ẽ qͦd
inuisibilit peccatorũ maculas mun¬
dat. & languorib animarũ mede-¬
tur. DIlla gͦ uirtus unde uenit: m
Non ex illius natura quod ibi uisi
D Nonne hanc eandem uircutẽ ad
reꝑationẽ hominis sine exhibitione.
instituerent᷑. & iuberet᷑ homo quasi
in istis quȩ inferiora sunt. & indigni
tur homo salutẽ quȩrere. fic ut eam
cũ adeptꝰ fuerit. sciat se ab illo qͥ eam
in istis quȩrere iussit accepisse .d Dic
gͦ cur p̃cepit ds̃ homini in eiusmo¬
di reb salutẽ quȩrere: o Ut humili¬
aretur homo & erudiret᷑. humiliat᷑
quidẽ dũ cogitur nc̃ iacens in inferi¬

Expanded text:
bile cernitur, aliud interius invisibibile cernitur, aliud interius invisibile significatur. Verbi gratia: Ut per  dignior in conditione sua rebus insensatis? Quomodo ista salutem dare possunt et languoribus animarum mederi; cum ipsa sint corporalia, nihil praeter speciem visibilem habentia? M. Est prorsus aliud ibi praeter id quod oculis corporeis cernitur; et ipsum est quod invisibiliter peccatorum maculas mundat, et languoribus animarum medetur. D. Illa ergo virtus unde venit? M. Non ex illius natura quod ibi visibD. Nonne hanc eamdem virtutem ad reparationem hominis sine exhibitione instituerentur, ut homo quasi in istis quae inferiora sunt et indigniotur homo salutem quaerere; sic ut eam cum adeptus fuerit, sciat se ab illo qui eam in istis quaerere jussit accepisse. D. Dic ergo cur praecepit Deus homini in ejusmodi rebus salutem quaerere? M. Ut humiliaretur homo et erudiretur. Humiliaretur quidem dum cogitur nunc jacens in inferi
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiam non amittant. patet ꝓ¬
fecto quod ipse cũ non ualet quod
uult ad effectum ꝑducere semꝑ a
bonis uincit᷑. etiam si foris p̃ualu¬
isse uideatur. Ergo cũ milites dia¬
boli ext̾ius uiolentiam inferunt.
milites xp̃i int̾ius ꝑ patientiã uin¬
cunt.d Ergo sacram̃ta xp̃i arma
sunte o Non solum arma. s & me¬
dicam̃ta. Quomͦ:. m Msedicam̃ta
sunt qͥa sanant infirmos. arma qͥa
ꝓtegunt sanos.d Quid ẽ sacram̃tũ:
Mdacrȩ reisignũ. d Quot modis
fiunt sacram̃ta : m Tribus. idẽ reb.
uerbis. factis. Rebus. ut in aqua.
in pane.inumo.in sale.incinere.
Uerbis. ut ẽtrinitatis inuocatio.
& alia quȩ in benedictionib. siue
consecrationib. uł coniurationib
unrtutẽ diuinã habentia uerba
ꝓferuntur. factis. ut est crucis signa¬
culum. incuruatio genuũ. expan¬
sio manrium. & cȩt̾a quȩcũq talia st̃.
Quare dicit᷑ sacram̃tum sacrȩ rei
signum: MQuia ꝑ id quod foris uisi¬

Expanded text:
justitiam non amittant, patet pjustitiam non amittant, patet profecto quod ipse cum non valet quod vult ad effectum perducere, semper a bonis vincitur, etiam si foris praevaluisse videatur. Ergo cum milites diaboli exterius violentiam inferunt, milites Christi interius per patientiam vincunt. D. Ergo sacramenta Christi arma sunt? M. Non solum arma, sed et medicamenta. D. Quomodo? M. Medicamenta sunt, quia sanant infirmos; arma, quia protegunt sanos. D. Quid est sacramentum? M. Sacrae rei signum. D. Quot modis fiunt sacramenta? M. Tribus; id est rebus, verbis, factis. Rebus, ut in aqua, in pane, in vino, in sale, in cinere, verbis, ut est Trinitatis invocatio et alia quae in benedictionibus sive consecrationibus vel conjurationibus virtutem divinam habentia verba proferuntur; factis, ut est crucis signaculum, incurvatio genuum, expansio manuum, et caetera quaecunque talia sunt. D. Quare dicitur sacramentum sacrae rei signum? M. Quia per id quod foris visi
Abbreviated transcription (Latin):
qua in radice
sua uitiauerat.
quauis tota cũ
corruptione nascendo ꝓ¬
diret. non tam̃ tota in eadẽ renaseen¬
do innouata ꝑsisteret. statuit per
eos quos possidebat illos qͦs amit¬
tebat ꝑsequendo p̃mere. tantonẽ
amplius ad inferendam uiolen-¬
tiam p̃sumens. qͣnto se pͥus memi¬
nerat fraudulentia p̃ualiusse. ye¬
rum hȩc maligni uersuta machi¬
natio. diumȩ miscđiȩ dispensa¬
tio fuit. ut udelicet homo con¬
tiam suam defenderet.qũa per
eum pͥus seductus deseruit. In
quo nimirum conuement etiã
suꝑbia tyranni confundit᷑. quod
mͦ hominẽ mortalẽ & infirmũ ꝑ
torm̃ta suꝑare ñ p̃ualet. que antea
nulla infirmitate circiumdatum
sola ꝑsuasione seduxit. Tam diuer-
sagͥ intentione opus unũ ꝑficitur.
cũ diabolus suos milites ad ꝑsecuti
entiam exhortatur. Quia autẽ dia¬
bolus ab initio siue ꝑse siue ꝑ suos
ñ ob aliud bonos impugnat. nͥ ut
eis iusticiam tollat. & bomi ñ aliud
ꝑhanc pugna exigunt. nͥ ut suã

Expanded text:
quam in radice quam in radice sua vitiaverat, quamvis tota cum corruptione nascendo prodiret, non tamen tota in eadem renascendo innovata persisteret, statuit per eos quos possidebat, illos quos amittebat persequendo premere; tanto tunc amplius ad inferendam violentiam praesumens, quanto se prius meminerat fraudulentia praevaluisse. Verum haec maligni versutia machinatio, divinae misericordiae dispensatio fuit, ut videlicet homo contiam suam defenderet, quam per eum prius seductus deseruit. In quo nimirum convenienter etiam superbia tyranni confunditur, quod modo hominem mortalem et infirmum per tormenta superare non praevalet quem antea nulla infirmitate circumdatum sola persuasione seduxit. Tam diversa igitur intentione opus unum perficitur, cum diabolus suos milites ad persecutentiam exhortatur. Quia autem diabolus ab initio sive per se sive per suos non ob aliud bonos impugnat nisi ut eis justitiam tollat, et boni non aliud per hanc pugnam exigunt, nisi ut suam
Abbreviated transcription (Latin):
salutis suȩ homini ꝓposuit. quib
eum sub expectatione futurȩ scĩfi¬
cacionis consignaret. quatinus ea
quisquis fide recta & spe firma ꝓp¬
ter obȩdientiam insticutionis di-¬
uinȩ ꝑciperet. etiam subiugo po¬
sicus ad consortium libertatis ꝑti¬
neret. Proposuit itaq edictũ infor¬
mans & hominẽ erudiens. ut qͥ¬
etmq eũ saluatorẽ atq lib̃atorẽ
expectare eligeret. eiusdẽ suȩ elec¬
tionis uotũ in ꝑceptione sacram̃¬
torũ eius approbare debuisset. Pro¬
posuit & diabolus sacram̃ta sua.
quib suos sibi alligaret. quatinꝰ
ab illis qui eius imꝑium detrec¬
cabant quanto eos manifestius di¬
scerneret. tanto securiꝰ detineret.
Cȩpit gͦ genus humanũ mox in
partes contrarias diuidi. aliis dia¬
boli sacram̃ta suscipientib. aliis
uͦ suscipientib sacram̃ta xp̃i. ꝙ fac¬
tȩ sunt
duȩ familiȩ. una
xp̃i. alt̾a. diaboli. Biabolis
gͦ uidens quia generis humam pro¬
pago

Expanded text:
salutis suae homini proposuit quibus salutis suae homini proposuit quibus eum sub exspectatione futurae sanctificationis consignaret: quatenus ea quisquis fide recta et spe firma propter obedientiam institutionis divinae perciperet, etiam sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christi: et factae sunt duae familiae: una Christi, altera diaboli. » Diabolus ergo videns quod generis humani propago
Abbreviated transcription (Latin):
stra regis nr̃i. & acies exercitus eius
m armis sp̃italib fulgentes. & qͣn¬
ta p̃cedentiũ sequentiumq popło¬
rum multitudine stipatus ince-¬
dat. d Uellem ut hunc tanti regis
exercitũ mͥ singillatun describes.
qui & quales milites eius ab ini¬
tio fuerint. quȩ arma quos hosteᷤ
habuerint. ubi & qͣndo & qualia
bella gesserint. quomͦ uicerint. quȩ
postremo p̃mia uictoria consum¬
mata perceperint.m.
ostquam pͥmus parens gñis¬
humani ꝓpt̃ in obȩdientiȩ culpam
a paradyso exulans in hunc mun¬
dum uenit. diabolus ius tyranm¬
cũ in illo exercens. sicut eũ pͥus frau¬
dulent̾ seduxerat. ita postmodum
uiolenter possidebat. S dĩ ꝓuiden¬
tiaquȩ hunc ad salutẽ disponebat.
ꝑauit. ut eum ad tempꝰ quidem ab
illo p̃mi ꝑmictteret. & tam̃ ne ab il¬
lo in ȩt̃nũ p̃meret᷑ ex ipsa ei pęna
remedium p̃paret. Itaq iam tunc
ex ipso mundi exordio sacram̃ta

Expanded text:
stra regis nostri et acies exercitus ejus stra regis nostri et acies exercitus ejus in armis spiritualibus fulgentes, et quanta praecedentium sequentiumque populorum multitudine stipatus incedat. D. Vellem ut nunc tanti regis exercitum mihi sigillatim describeres; qui et quales milites ejus ab initio fuerint; quae arma, quos hostes habuerint, ubi et quando, et qualia bella gesserint: quomodo vicerint, quae postremo praemia victoria consummata perceperint. M. Postquam primus parens gehumani propter inobedientiae culpam a paradiso exsulans in hunc mundum venit, diabolus jus tyrannicum in illo exercens, sicut prius fraudulenter seduxerat, ita postmodum violenter possidebat. Sed Dei providentia quae hunc ad salutem disponebat, diam temperavit, ut eum ad tempus quidem ab illo premi permitteret, et tamen ne ab illo in aeternum premeretur, ex ipsa ei poena remedium praepararet. Itaque jam tunc ex ipso mundi exordio sacramenta
Abbreviated transcription (Latin):
ant. & ut idem manifestiori di¬
stinctione significemꝰ. homines
naturalis legissunt aꝑte mali. ho¬
mines scͥptȩ legis fictȩ boni. ho¬
mines gr̃ȩ uereboni. In pͥmo ge¬
nere continentur pagani. in se
ani. Ista tria genera hominũ ab
mitio numquã ullo tempore de¬
fuerunt. tam̃ tempꝰ naturalis le-¬
gis ad apte malos ꝑtinet. quia illi
tunc & mimero plures. & statu ex¬
cellentiores fuerunt. Tempus scͥptȩ
legis ad fictȩ bonos. quia tunc homi¬
nes in timore seruientes opus mun¬
dabant ñ animũ. Tempus gr̃ȩ ad
uere bonos ꝑtinet. qui modo & si
numero plures ñsint. tam̃ statu sunt
excellentiores & dĩ gr̃a publice ande
fertur etiam abhis qui ei moribus
contra dicunt. Scias gͦ quocumq
tempore ab imitio mundi usq ad
finẽ nullũ fuisse uł ẽẽ uere bonum.
xp̃m. ita ut om̃s siue p̃cedentes siue
sequentes uno sc̃ificationis reme¬
dio saluatos agnoscas. Aspicegͦ ca¬

Expanded text:
Et ut idem manifestiori diEt ut idem manifestiori distinctione significemus, homines naturalis legis sunt aperte mali; homines scriptae legis, ficte boni: homines gratiae, vere boni. In primo genere contani. Ista tria genera hominum ab initio nunquam ullo tempore defuerunt. Tempus tamen naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, Christum. Ita ut omnes sive praecedentes sive subsequentes uno sanctificationis remedio salvatos agnoscas. Aspice
Abbreviated transcription (Latin):
tio usq ad finẽboni sunt. xp̃ist̃.
ne .i q ulli diabolũ uincunt.
nͥhii soli qui sunt. xp̃i . d Er¬
go ab initio xp̃iaui fuerunt:
Hichil uerius.d S multi aliter
existimant. M Wis idem tibi euiden¬
tius ostendi: Uolo. MTria sunt
decurrit. Primumẽ tempꝰ natura¬
lis legis. Scđm tempꝰ scͥptȩ legis.
Tertium ẽ tempꝰ grẽ. pͥmũ est ab
adam usq ad moysen. Scd̃in a
usq ad finẽ scłi. Similit̃ tria sunt
genera hominũ. id est homines na-¬
dici possunt. qui sola natu¬
rali ratione uitã.suã dirig̃c.
Uel potius homines naturalis le¬
gis dicunt᷑. qui sedm
concupiscen¬
tiam inqua nati
sunt ambulant. Homi¬
nes scͥptȩ legis sunt hii. qui ext̾io¬
ribs p̃ceptis ad bene uiuendum
informantur. Homines gr̃ȩ st̃ hii.
qui ꝑ aspirationẽ sp̃c sc̃i afflati. & il¬
luminant᷑ ut bonũ quod faciendũ
ẽagnoscant. & inflaminant᷑ ut
diligant. & corroborant᷑ ut ꝑfici-

Expanded text:
itio usque ad finem boni sunt Christi? itio usque ad finem boni sunt Christi? Neque ulli diabolum vincunt, nisi hi soli qui sunt Christi. D. Ergo ab initio Christiani fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis idem tibi evidentius ostendi? D. Volo. M. Tria sunt spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam usque ad Moysen; secundum a usque ad finem saeculi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines natdici possunt qui sola naturali ratione vitam suam dirigunt; vel potius homines naturalis legis dicuntur qui secundum concupiscentiam in qua nati sunt ambulant, Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gratiae sunt ii qui per aspirationem Spiritus sancti afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligant, et corroborantur ut perficiant.
Abbreviated transcription (Latin):
tes scificat. ita tunc futura credentes
scĩficabat. D Qua ratione hoc pot̾is
confirmare: m Quid uerbũ incar¬
natũ dixerĩ. nͥ regẽ qui hunc mun¬
dum intrauit ꝑ assũptam huma¬
nitatẽ cũ diabolo bellaturus. & eũ
exinde quasi tyrannũ & uolenter
inalieno dñantem expulsuruse
Et quid om̃s pͥores scõs quiante in¬
carnatronẽ ab initio fuerunt elect
appellauerĩ. nͥ milites quosdã opti
ti: Quid item eos qͥ pꝰ incarnationẽ
usq ad finẽ electi subsecunt᷑. nisi
milites alios. ñ tam̃ alium s ipsum
regẽ suum p̃cedentẽ unammit̃ atq
alacrit̾ sequentes. habentes & ipsi
arma noui noua. tam̃ ab eodẽ ar¬
mati. & contra eundẽ pugnature
Siue gͥ p̃cedentes suie subsequen¬
tes. unius regis sacram̃ta portan¬
tes. uni regi militantes. & unum
tẏrannũ suꝑantes. illi uenturũ
p̃cedentes. isti p̃cedentẽ subsequen¬
tes. Uides gͦ quomͦ om̃s qui ab im¬

Expanded text:
tes sanctificat, ita nunc futura credentes tes sanctificat, ita nunc futura credentes sanctificabat. D. Qua ratione poteris hoc confirmare? M. Quid Verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde, quasi tyrannum et violenter in alieno dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio fuerunt electi appellaverim, nisi milites quosdam optimti. Quid item eos qui post incarnationem usque ad finem electi subsequuntur, nisi milites alios non tamen alium, sed ipsum regem suum praecedentem unanimiter atque alacriter sequentes, habentes et ipsiarma nova, tamen ab eodem armati et contra eumdem pugnaturi? Sive igitur praecedentes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Vides ergo quomodo omnes ab in
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ. manifestũ & mutabile.
Iudiciũ scđm retͥbutionẽ. manife¬
stũ & immutabile. Iudiciũ scdđ̾m
oꝑationẽ imago quodamm est. et
sacram̃tũ iudicii scđm retͥbudionẽ.
qͥa illud manifestat causam. & p̾sci¬
entiam innuit. hoc uͦ manifestabit
carisam. & confirmabit p̾scientiam.
hominis dr̃. qͥa humana natura quȩ
in pͥmo parente ꝑ peccatũ senuerat.
in xp̃o renouata quasi ad iuuentu¬
cis robur refloruit. & iustũ fuit etiã
scđm legem ut ꝓ patre decrepito &
quasi ꝑ defectũ ȩtatis debili filius ua-¬
lidior robore contra tyrannũ congres¬
sum faceret. & ut eius uictoria ñ sibi
s illi p̃cipue ꝓ quo pugnauerat
ad libertatẽ ualeret. Nam & iccirco
filius dĩ filius hominis fieri uoluit.
ut illud de homine sumeret. in quo
homo ꝓhomine diabolũ suꝑaret.
DNumquid ñ etiam ante passionẽ
xp̃i fuerat diabolus aquibrdam ho¬
sionẽ.d Quomͦ potest᷑ fierihõc
Sicut passio. xp̃i nc̃ pret̾ita creden¬

Expanded text:
ifestum et mutabile. Judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam et confirmabit praescientiam. hominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idcirco Filius Dei Filius hominis fieri voluit, ut illud de homine sumeret in quo homo pro homine diabolum superaret. D. Nunquid non etiam ante passionem Christi fuerat diabolus a quibusdam hosionem. D. Quomodo potest hoc fieri? M. Sicut passio Christi nunc praeterita creden
Abbreviated transcription (Latin):
mittent multi & nulli ostendene
Cũ autẽ om̃s defecerint. & multis
ꝓmissionib multis etiã uerbis ꝓ¬
latis siluerint. tunc ipse ꝓferet unĩ
uerbũ. & dabit consiliũ.  Quod̾
consiliũ dabit: ꝙ Numqͥd ego con¬
scius fũ secretoꝵ dĩ : Secretũ est &
absconditũ hoc consiliũ ascłis.
Tam̃ temporib nouissimis mani¬
festũ prȩt̾ea sinos ad redemptio¬
nis sortem ꝑtinere uolumꝰ. nestũ
ẽ ac decens ut eiusdẽ redemptions
nr̃e modũi non ignoremm᷑. m Con¬
silium hoc meo fuit qualit̾ hom̾o
iuste uł a potestate diaboli eripi.
uł dõ posset reconciliari.d Deli¬
dero ad modũ scire qualit̃ hoc
sieri potuisset.M Causam homi¬
nis pͥus considera. & tunc facile po¬
tris uidere qua iusticia sit liberatꝰ.
Et ipsam mͥ demonstraricupio.
Causa hominis adu̾sus duos con¬
sitit. idẽ adu̾sus dm̃ & adu̾sus dia¬
bolũ. qua ꝓpt̃ non te pigeat sihanc
ipsam causam quasi sub triũ ꝑsona¬

Expanded text:
mittent multi et nulli ostendent. mittent multi et nulli ostendent. Cum autem omnes defecerint et multis promissionibus, multis etiam verbis prolatis siluerint, tunc ipse proferet unum verbum et dabit consilium. D. Quod consilium dabit? M. Nunquid ego conscius sum secretorum Dei? Secretum est et absconditum hoc consilium a saeculis. D. Tamen temporibus novissimis manifestum. Praeterea si nos ad redemptionis sortem pertinere volumus, justum est ac decens ut ejus redemptionis nostrae modum non ignoremus. M. Consilium hoc in eo fuit qualiter homo juste vel a potestate diaboli eripi, vel Deo posset reconciliari. D. Desidero admodum scire qualiter hoc fieri potuerit. M. Causam hominis prius considera; et tunc facile poteris videre qua justitia sit liberatus. D. Et ipsam mihi demonstrari cupio. M. Causa hominis adversus duos consistit, id est adversus Deum et adversus diabolum; quapropter non te pigeat si hanc ipsam causam quasi sub trium persona
Abbreviated transcription (Latin):
lo ꝓficere possent. Cȩlum gͥ ẽ in sũ¬
mo. Infernus in imo. In medio pa¬
radysus. Inter imũ & mediũ mun¬
dus. Homo gͥqͥ a medio cecidat.
quia ad reꝑationẽ expectabat᷑. int̃
imũ & mediũ collocandus erat.d
Ecce diu expectatur homo. & qͥd
faciet:  Non pot̾it inuenire con¬
siliũ euadendi.d Quid gͦ prodest
iudiciũ differri. si homo ñ potest
liberari: m Perse ñ potest.d Per
qũe igitur: o Ille qui ꝑ gr̃am suam
differt iudiciũ. oportet int̾im ut
ꝑeandem grãm ostendat euadendi
consiliũ. Ergo udex reo consili¬
um dabit᷑. m Deponet int̃m ꝑso¬
nã iudicis. & assumet ꝑsonã consi¬
liatoris.d Quando ueniet: o In
temporib nouissimis.d Quare
tandiu differt aduentũ suũ: ꝯut
ꝑmictat pͥus homini exꝑiri defec¬
tum suũ. Wenient pͥus patriar¬
chȩ & ꝓpħȩ. & legis lator. uenient
iusti & sapientes. quȩrent & ñ unr¬
mient. laborabunt & deficient. ꝓ¬

Expanded text:
lo proficere possent. Coelum igitur est in sumlo proficere possent. Coelum igitur est in summo; infernus est in imo; in medio paradisus; inter imum et medium mundus. Homo igitur qui a medio ceciderat quia ad reparationem exspectabatur inter imum et medium collocandus erat. D. Ecce diu exspectatur homo: et quid faciet? M. Non poterit invenire consilium evadendi. D. Quid ergo prodest judicium differri si homo non potest liberari? M. Per se non potest. D. Per quem igitur? M. Ille qui per gratiam suam differt judicium, oportet interim ut per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium. D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M. In temporibus novissimis. D. Quare tandiu differt adventum suum? M. Ut permittat prius homini experiri defectum suum. Venient prius patriarchae et prophetae et legislatores, venient justi et sapientes, quaerent et non invenient; laborabunt et deficient, pro
Abbreviated transcription (Latin):
dyso ẽ solũ bonũ. non cam̃ sũmũ
bonũ. In mundo ẽ & bonũ & ma-¬
lum. nec sũmũ bonũ nec sũmum
malũ.d Quare distmxisti loca ista:
M Paradysus ẽ locus inchoantium
& in melius ꝓficientiũ. & idõ ibi
solum bonũ ẽẽ debuit. quia creatura
amalo initianda non fuit. ñ tam̃ sũ¬
mũ ut eẽt in quo illi qͥ mitiabantur
ꝓficere potuissent. Celum ẽ locus
confirmatoꝵ bonoꝵ. & ꝑ discipli¬
nã ad sũmũ ꝓfectũ ꝑtingentium.¬
unde solũ summũq bonũ in eocol¬
locatũ est. Infernus est locus confir¬
matoꝵ maloꝵ. & disciplinã in recu¬
ꝑabilit̃ deserentiũ. & idõ ibi solum
& sũmũ malũ positum ẽ. Mundus
ẽ locus errantiũ & reꝑandoꝵ. & idõ
simul bonũ & malũ in eo ordinatũ
ẽ. ut ꝑbonũ quidẽ consolationẽ acci¬
piant. ꝑmalũ uͦ correctionẽ. ñ tam̃
summũ bonũ aut sũmũ malum
ibi ẽ. ut sit quo & ꝑsistentes in
malo deficere. & recedentes a ma-¬

Expanded text:
olum bonum non tamen summum bonum; in mundo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Quare distinxisti loca ista? M. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium, et ideo ibi solum bonum esse debuit; quia creatura a malo initianda non fuit; non tamen summum, ut esset in quo illi qui initiabantur proficere potuissent. Coelum est locus confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum Unum solum summumque bonum in eo collocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum posituest locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant, per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a ma
Abbreviated transcription (Latin):
eius quia malasunt. Qui autẽ fac̃
ueritatẽ uenit ad lucẽ. ut manife¬
Ipse uͦ qui ueritatẽ facturus fuit in
tenebris oꝑari noluit.s uenit ad
luc̃ẽ & fecit lucẽ. ut semanifestaret
ꝑlucẽ. Non em̃i idõ fecit lucẽ. ut ip¬
se uideret ꝑlucẽ. s ut oꝑasua mani¬
festaret ꝑluc̃ẽ. quia indõ facta sunt.¬

Expanded text:
ejus, quia mala sunt.ejus, quia mala sunt.eritatem venit ad lucem, ut manifeIpse ergo qui veritatem facturus fuit, in tenebris operari noluit; sed venit ad lucem, et fecit lucem, ut se manifestaret per lucem. Non enim ideo fecit lucem ut ipse videret per lucem; sed ut opera sua manifestaret
Abbreviated transcription (Latin):
Drima die facta ẽ lux. Scda die fac¬
tum ẽ firmam̃tum. Tercia diecon¬
gregatȩ sunt aquȩ. Quarta die fac.¬
ta sunt luminaria. Quinta diepi¬
sces & uolucres. Sexta die. bestiȩ iu¬
m̃ta reptilia. nouissime eadẽ tam̃
die homo. hoc pͥmũ in hoc loco lec¬
torem admonere uolum. ut quo¬
tiens in his oꝑib uidelicet sex dierũ
aliquid fieri audierit. ut uerbig̃n
facta dicunt᷑. hȩc de nichilo erea¬
ta fiusse existimet. s potius deip¬
saquȩ pͥus creata erat de nichilo
mat̾ia formata intelligat. Etiamsi
aliqͣndo uerbũ creationis positũ
reꝑerit ut est ibi. creauit dõ cete
grandia & omnẽ anim̃a uiuentẽ
atq motabilẽ. non ad mat̾iam qua
Incipiens gͦ ds̃ oꝑa sua ut ꝑfic̃ẽt.
pͥmũ fecit lucẽ. ut cęt̾a om̃ia pꝰmo¬
dum faceret inluce. Significauit
cm̃ nobis se non amare oꝑa quȩ in
tenebris funt. qm̃ mala sunt. qͥ a
om̃is qui male agit odit luc̃e. & ñ
uenit ad luc̃e. ut ñ arguant᷑ oꝑa

Expanded text:
lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid fieri audierit, ut verbi facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua Incipiens ergo Deus opera sua ut perficeret, primum fecit lucem, ut caetera omnia postmodum faceret in luce. Significavit enim nobis se non amare opera quae in tenebris fiunt, quoniam mala sunt. Quia omnis qui male agit odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera
Abbreviated transcription (Latin):
lum hoc. Sic iħc semetipsũ turbauit.
qͣndo miseratio turbauit eũ quam
sponte fusceꝑat. & semetipsũ tradi¬
dit. qͣndo ille tradidit cui ad traden¬
dũ potestatẽ concesserat. Sic itaq iħc
inhumanitate assũpta quãdu eam
passibilem portare uoluit. scđm pro¬
prietatem humanitatis & passionẽ
incarne. & compassionẽ in m̃te porta¬
uit. In quatam̃ mͦ ad mmmnutabilitatẽ
translata. nec pati potest ad corruptio¬
nẽ. nec cõpati ad turbationẽ. Quando
a sicut cremiũ aruerunt. Dies defe¬
cerunt ꝓpt̃ passionẽ. ossa aruerunt
ꝓpt̃ compassionẽ. Propt̃ passionem
mortua est caro. ꝓpt̃ compassionem
arefacta ẽ anima. Dolor compassiomis
quasi frixura quȩdam animȩ fuit.
qua urebatur miseratione. p̃mebat᷑
cõpassione. siccabat᷑ desꝑatione. des¬
ꝑatione dico ñ ꝓpt̃ se. s ꝓpt̃ illos qui
nec in malo corrigendi. neq amalo
erant lib̾andi. In his om̃ib xp̃m se¬
cundũ carnẽ nouimꝰ. qͣndo uerã hu¬

Expanded text:
 semetipsum turbavit, quando miseratio turbavit eum quam sponte susceperat; et semetipsum tradidit, quando ille tradidit cui ad tradendum potestatem concesserat. Sic itaque Jesus in humanitate assumpta quandiu eam passibilem portare voluit secundum proprietatem humanitatis et passionem in carne et compassionem in mente portavit. In qua tamen modo ad immutabilitatem translata nec pati potest ad corruptionem, nec compati ad turbationem. Quoniama sicut cremium aruerunt . Dies defecerunt propter passionem; ossa aruerunt propter compassionem, propter passionem mortua est caro, propter compassionem arefacta est anima. Dolor compassionis quasi frixura quaedam animae fuit, qua urebatur miseratione, premebatur compassione, siccabatur desperatione; desperatione dico non propter se, sed propter illos, qui nec in malo corrigendi, neque a malo erant liberandi. In his omnibus Christum secundum carnem novimus quando veram hu
Abbreviated transcription (Latin):
sustineret. iuste homo pro ipso
mortem quã debebat euaderet. &
iam locũ calumniandi diabolus ñ
inueniret. qͥa & ipse homini dñari
ñdebuit. & homo liberari dignus
fuit. Idem itaq & iudiciũ nr̃m. &
causam nr̃ãm fecit. Unde psalmi¬
sta. Qm̃ fecisti iudiciũ meũ & cau¬
sam meam. Causam nr̃am fecit. qͥa
debitũ patri ꝓ nob̾ soluit. & mori¬
endo reatũ expiauit. Iudiciũ uͦ qͥa
descendens ad inferos. & portas mor
tis frangens. captiuitatem quȩ ibi¬
dem tenebatur liberauit. Iudiciũ
gͦ diaboli adu̾sus dm̃ factũ ẽ stacim
in pͥncipio scłi. Iudiciũ hominis

Expanded text:
sustineret, juste homo pro ipso sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit. Unde Psalmista: Quoniam fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit; quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero; quia descendtis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim ab initio saeculi. Judicium homini
Abbreviated transcription (Latin):
lum ut dictũ est par s & maioreẽt
homine. Idõ innatiuitate.xp̃i an¬
głi mundo pacẽ nuntiant dicentẽ
Gła in altissimis dõ. & in t̾ra pax ho¬
minib bonȩ uoluntatis. S adhi
suꝑerat homini. ut sicut restan¬
rando damnũ placauerat irã. ta
quoq ꝓcondemptu satisfaciendo
dignus fieret euadere pȩnã. S hoc
conuenientius fieri non poterat.
nͥ ut pęnã quã non debebat spon¬
te & obȩdient̃ susciꝑet. ut de pęna
quã ꝑ inobȩdientiam meruerat.
eripi dignus fieret. Hanc autem
penam homo peccator soluere non
pot̾at. qui quacũq pęnã susciꝑet.
non nͥ digne & iuste ꝓpt̃ pͥmi con¬
temptus reatũ sustineret. Ut gͦhõ
iuste debitã pȩnã euaderet. necesse
fuit. ut talis homo ꝓhomine pȩnã
susciꝑet. qͥ nichil pȩne debuisset.
S talis nullus inueniri poterat. nisi
minis patri soluit. & moriendo
reatũ hominis expiauit. ut cũ iple
mortẽ ꝓhomine qua ñ debebat

Expanded text:
lum, ut dictum est par, sed et major esset lum, ut dictum est par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiant dicentes: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Sed adhuc supererat homini, ut sicut restarando damnum placaverat iram; ita quoque pro contemptu satisfaciendo dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat, nisi ut poenam quam non debebat sponte et obedienter susciperet, ut de poena quam per inobedientiam meruerat eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat; qui quamcunque poenam susciperet, non nisi digne et juste propter primi contemptus reatum sustineret. Ut ergo homo juste poenam debitam evaderet, necesse fuit ut talis homo pro homine poenam susciperet, qui nihil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat nisi Cminis Patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit; ut cum ipse mortem pro homine quam non debebat
Abbreviated transcription (Latin):
inde liberaret ꝑ iusticiam. hocẽ. quia
homo ex se iusticiam euadendi non
habuit. ds̃ homini ꝑmiscdiam iusti¬
tiam dedit. Neq enimere. ptio
hominis ꝑfecte rationabilis eẽt. nͥ
ex utraq parte iusta fieret. hoc ẽ. sic̃
ds̃ iusticiam habuit homine reqtu
ab homine placari posset. dedit ds̃
gratis homini. qͦd homo ex debito
dõ redderet. Dedit gͥ hominihomi¬
nẽ quẽ homo ꝓ homine dõ reddẽt.
qui ut digna recompensatio fieret
pͥori ñ solum ȩqualis s & maior eẽt.
Ut gͦ ꝓ homine redderetur homo
maior homine. faccus ẽ ds̃ homo ꝓ
homine. & dedit sehomo homini.
ut seacciꝑet ab homine. Incarnatus
ẽ ds̃ dĩ filius. & dacus ẽ hominibus
ds̃ homo xp̃c. sicut isayas ait. Ru¬
er nacus ẽ nobis. & filius datus est
mine redditus ẽ xp̃c hominis fuit
iusticia. In natiuitate enim xp̃iui
ste placatus ẽds̃ homini. qͥa talisbo¬
mo inuentus ẽ ꝓ homine. qui ñ so¬

Expanded text:
inde liberaret per justitiam: hoc est, quia inde liberaret per justitiam: hoc est, quia homo ex se justitiam evadendi non habuit, Deus homini per misericordiam justitiam dedit. Neque enim ereptio hominis perfecte rationabilis esset, nisi ex utraque parte justa fieret, hoc est, sicut Deus justitiam habuit hominem requiab homine placari posset, dedit Deus gratis homini quod homo ex debito Deo redderet. Dedit ergo homini hominem, quem homo pro homine Deo redderet; qui ut digna recompensatio fieret priori non solum aequalis sed et major esset. Ut ergo pro homine redderetur homo major homine, factus est Deus homo pro homine, et dedit se homo homini ut se acciperet ab homine. Incarnatus est Deus Dei Filius, et datus est hominibus Deus homo Christus, sicut Isaias ait: Puer natus est nmine redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini, quia talis homo inventus pro homine, qui non so
Abbreviated transcription (Latin):
re sibi uis in homine uendicare debu¬
erit. Patronus autẽ nullus talis inue
adhuc ꝓculpa fua iratus fuit. Opor¬
tuit gͦ ut pͥus hõ dm̃ placaret. & sic
deinde fiducialit̃ dõ patrocinante
cũ diabolo causam iniret. S dm̃ ra-¬
tionabilit̃ placare ñ pot̾at. nͥ dam¬
nũ quod intulerat restitueret. & de
contemptu satisfacẽt. Homo uͦ ni¬
chil habuit quod digne dõ ꝓ abla¬
to damno recompensaret. qͥa siqͥd
de irrationabili creacura redderet
ꝓ rationali sublata minꝰ eẽt. S nec
hominẽ ꝓhomine reddere potuit.
qͥa iustũ & innocentẽ abstulerat. &
neminẽ nͥ peccatorẽ inuenit. Nichil
gͦ hõ inuenit. unde dm̃ sibi placare
posset. qͥa siue sua fiue se ipsum da¬
ret. digna recompensatio ñ eẽt. Ui-¬
densgͦ ds̃ homm̃e sua uirtute iugũ¬
damnationis iuste euadere non pos¬
se. misertus ẽ eius. & pͥmo gratuito pre¬
uenit eum ꝑsolam miscdiam. ut de¬

Expanded text:
re sibi jus in homine vindicare debure sibi jus in homine vindicare debuerit. Patronus autem nullus talis invenadhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde Deo patrocinante cum diabolo causam iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi et damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugdamnationis justae evadere non posse, misertus est ejus; et primo gratuito praevenit eum per solam misericordiam, ut de
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. Homo iniuriã fecisse dõ con¬
iuincit᷑. qͥa & p̃ceptũ eiꝰ contempfit.
e sesubmanu aliena ponens suȩ ser¬
uitutis damnũ illi intulit. Item dia¬
bolus homini inuiriã fecisse con¬
uincit᷑. quia illũ & pͥus bona ꝓmic¬
tendo decepit. & pꝰmala inferendo
nocuit. Iniustegͦ diabolus tenet ho-¬
minẽ. s homo iuste tenet᷑. qͥa diabo¬
lus numꝗͣ meruit ut hominẽ sibi
subiectũ premeret. s hõ meruit ꝑ
culpã suam ut ab eo p̃mi ꝑmitteret᷑.
licet eñugnoraret falsũ ẽẽ qͦd diabo¬
lus ꝓmisit. non tam̃ ignorauit qͦd
illudetiamsi uerũ eẽt contra crea¬
toris uoluntatẽ concupiscere non
debuit. Iuste gͦ hõ subiectus ẽ diabo¬
lo. qͣntũ ꝑtinet ad culp̃ã suã. iuiste
autẽ qͣntũ ꝑtinet ad diaboli fraudu¬
lentiam. Si gͦ homotalem patronũ
haberet. cuiꝰ potentia diabolus in
causam adduci posset. iuste domimo
eius Ihõ contradicet. qͥa nullam
diabolus iustã causam habuit. qua¬

Expanded text:
uriam fecisse convincitur, quia et praeceptum ejus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item diabolus homini injuriam fecisse convincitur, quia illum et prius bona promittendo decepit, et post mala inferendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet enim ignoraret falsum esse quod diabolus promisit, non tamen ignoravit quod etiam si verum esset contra Creatoris voluntatem concupiscere non debuit. Juste ergo subjectus est homo diabolo quantum pertinet ad culpam suam: injuste autem quantum pertinet ad diaboli fraudulentiam. Si igitur homo talem patronum haberet cujus potentia diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus justam causam habuit qua
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiarũ suarũ. & p̃ualuit inuanita¬
te sua. Reuertenti autẽ pͥmȩ diei icer
ẽ. qͣndo intencionẽ suã conuertit ab
eo qͦd extra ipsũ ẽ. ad id qͦd ipsa ẽ. Scdȩ
diei it̃ ẽ. qͣndo ab eo q̃d ẽ ammo duci-¬
turadid qͦd cẽ debet. Terciȩ dieuterẽ.
qͣndo aꝑceptione illuminationis ra¬
pitur ad fontẽ luminis. Prima reuer¬
sio ẽ ab alienis ad ꝓpria. Scd̃a ẽa ma¬
lis ad bona. Tercia ẽ astudio uirtutis
ad ꝑceptionẽ int̾nȩ & ȩt̃nȩ dulcedims.

Expanded text:
suarum, et praevaluit in vanitate sua . Revertente autem primae diei iter est quando intentionem suam convertit ab eo quod extra ipsum est ad id quod ipsa est. Secundae diei iter est quando ab eo quod est, animo ducitur ad id quod esse debet. Tertiae dici iter est quando a perceptione illuminationis rapitur ad fontem luminis. Prima reversio est ab alienis ad propria. Secunda est a malis ad bona. Tertia est a studio virtutis ad perception
Abbreviated transcription (Latin):
tes & ꝓficiences. Laborantes & non
ꝓficientes sunt miserandi. laboran¬
tes & ꝓficientes sunt laudandi. ꝓfi¬
cientes & ñ laborantes funt beatifi¬
candi. Qui ꝓmundi gła laborant
laborem hñt. ꝓfectũ non habent.¬
Qui pro uita ȩterna laborant. laborẽ
quidem habent. s in labore suo etiam
fructũ habent. Qui gratisdona uir¬
tutũ suscipiunt. hii ꝓfectũ hñt ubi
laborem non hñt. de triplici fructu lectiõis.
rimus fructus lectionis est. ut ad¬
u̾itatẽ cognoscendam erudiaris.
lectionis. ut indentione legendi occupa¬
tus corde non uageris. De duplici fructu

Expanded text:
tes et proficientes. Laborantes et non tes et proficientes. Laborantes et non proficientes sunt miserandi. Laborantes et proficientes sunt laudandi. Proficientes et non laborantes sunt beatificandi. Qui pro mundi gloria laborant, laborem habent, profectum non habentQui pro vita aeterna laborant, laborem quidem habent, sed in labore suo etiam fructum habent. Qui gratis dona virtutum suscipiunt, ii profectum habent ubi laborem non habent. TIT. CXLIX. De triplici fructu lectionis. Primus fructus lectionis est ut aitatem cognoscendam erudiaris; intentione legendi occupatus, corde non vageris. TIT. CL. De duplici fructu
Abbreviated transcription (Latin):
eptem modis modis susceptiõis di¬
ad sponsione. scd̃o ad ꝓtectionem.
tercio ad sustentationẽ. quarto ad re¬
conciliationẽ. aunto ad approbati¬
oñe. Sexto ad consolationẽ. Septimo
ad remuncrationẽ. Prumũ pugnatu¬
ros contra diabolũ suscipit incausa
ut quasi spondeat ꝓ eis qͣndo confi-¬
dic in eis qũeadmodũ causam beati
iob quasi cuiꝰdam agonistȩ suicontͣ
diabolũ defendendam suscepit. Quas¬
dam audẽ quasi timidos & mertes a
pugna fugientes suscipit ad ꝓtectio¬
nẽ ne ledantur. alios in pugna ruen¬
tes suscipit ad sustentationẽ ne conde¬
rantur. alios post ruinã surgencessus¬
cipit ad reconciliationẽ ut restitu¬
antur. alios iam bene agentes suscip̃
ꝑ approbationẽ ut remunerent᷑. alios
post bonã oꝑationẽ suscipit ꝑ remu¬
nerationẽ ut głificent᷑. alios int̾ ope¬
randũ fessos suscip̃ ꝑ int̾nam aspira¬
tionẽ. ut refocillentur. & consolentur.
rantes & ꝓficientes. alii non laboran¬

Expanded text:
eptem modis suscepit Dad sponsionem, secundo ad protectionem, tertio ad sustentationem, quarto ad reconciliationem, quinto ad approbationem, sexto ad consolationem, septimo ad remunerationem. Primum pugnaturus contra diabolum suscepit in causa ut quasi spondeat pro eis, quando confidit in eis; quemadmodum causam beati Job, quasi cujusdam agonistae sui, contra diabolum defendendam suscepit. Quosdam autem, quasi timidos et inertes, a pugna fugientes, suscepit ad protectionem, ne labantur; alios in pugna ruentes suscepit ad sustentationem, ne conterantur; alios post ruinam surgentes suscepit ad reconciliationem, ut restituantur; alios jam bene agentes suscepit per approbationem, ut remunerentur; alios post bonam operationem suscipit per remunerationem, ut glorificentur; alios inter operandum fessos suscipit per internam aspirationem, ut refocillentur et consolentur. rantes et proficientes, alii non laboran