comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erbius cruciat. nil molestius in¬
Netat: nil tam̃ apud miseros mor¬
des celebrius negociis eius. An ñ
dnua apostoloꝵ plus iam ambitio
qͣm deuotio terit: An non uocib
eius ur̃m tota die resultat palati¬
um: An ñ questibus eius tota legũ
canonumq disciplina insudat :
An non spoliis eius om̃s italicta
inhiat in explebili auiditate rapa¬
studia ñ saltem intercidit. s absci¬
dit: Quociens scã ac fecunda tua
aborriri ocia fecit inquietũ ꝙ. in¬
quietans malum. Aliud ẽ quod ab
oppressis appellatur adte: aliud aut̃
qͦd ambitio in eccłia ꝑde regnare mo¬
litur. Nec deeẽ illis: nec huic aliqͣ¬
denus assentire oportet. Quã uͦ mi¬
q fouetur illa. spernunt᷑ illi. Utͥsq
tamen debitor es: illis ut erigas.
de appellationib: ꝓsequi aliqͥtenꝰ
ñ erit ab re. Magno inhis ⁊ pio
opus intuitu ẽ. ne quod magna
tendo reddatur in utile. Michi ui¬
detur ⁊ in multam posse eas deue¬

Expanded text:
acerbius cruciat, nil molestius inacerbius cruciat, nil molestius inquietat; nil tamen apud miseros mortales celebrius negotiis ejus. An non limina Apostolorum plus jam ambitio, quam devotio terit? At non vocibus ejus vestrum tota die resultat palatium? An non quaestibus ejus tota legum canonumque disciplina insudat? An non spoliis ejus omnis Italica inhiat inexplebili aviditate rapastudia non saltem intercidit, sed abscidit. Quoties sancta ac fecunda tua abortiri otia fecit inquietum et inquietans malum? Aliud est quod ab oppressis 428 appellatur ad te, aliud autem quod ambitio in Ecclesia per te regnare molitur. Nec deesse illis, nec huic aliquatenus assentire oportet. Quam vero inique fovetur illa, spernuntur illi! utrisque tamen debitor es, illis ut erigas, de appellationibus, prosequi aliquatenus non erit ab re. Magno in his et pio opus intuitu est; ne quod magna tendo reddatur inutile. Mihi videtur et in multam posse eas deve
Abbreviated transcription (Latin):
tibi. Eunt ⁊ redeunt ꝑmedium illo¬
rum aut transeunt secus: s quid
boni adhuc cum illis egerint nec¬
dum audiuimus. Et forsitan audi¬
iussemus: nͥ pre auro hyspaniȩ sa¬
lus populi uiluisset. Tuum ẽ q
plage huic remedium ꝓuidere.
S est insipientia quȩ ip̃sam qͦq
iam ꝓpe modum stultam fecit sa¬
pientiam fidei. Quomͦ ⁊ ipsam ca¬
tholicam pene totam hoc uirus
infecit: Nam dum ⁊ inipsa quiq
quȩ nr̃a sunt querimꝰ. fit ut inuicẽ
inuidentes. inuicem ꝓuocantes.
exerceam᷑ ad odla. animem᷑ adinu¬
tias. armem᷑ adlites. cauillemus ad
dolos. feriemur ad detractiones pro¬
rumpamus ad maledicta. oppͥmam᷑
afortioribi. opprimamꝰ infirmiores.
Quã digne ⁊ laudabilit̃ occupatur
meditatio cordis tui aduersus tam
pestilens insipientiȩ genus: qͦd cor¬
pus ipsum xp̃i quȩ ẽ multitudo cre¬
dentium occupasse consideras. O
nbitio ambientium crux. quomͦ
oñs torquens omnib places: Hu

Expanded text:
tibi. Eunt et redeunt per medium illotibi. Eunt et redeunt per medium illorum, aut transeunt secus: sed quid boni adhuc cum illis egerint, necdum audivimus. Et forsitan audissemus, nisi prae auro Hispaniae salus populi viluisset. Tuum est et plagae huic remedium providere. 5. Sed est insipientia, quae ipsam quoque jam propemodum stultam fecit sapientiam fidei. Quomodo et ipsam Catholicam pene totam hoc virus infecit? Nam dum et in ipsa quique quae nostra sunt quaerimus, fit ut invicem invidentes, invicem provocantes, exerceamur ad odia, animemur ad injurias, armemur ad lites, cavillemur ad dolos, feramur ad detractiones, prorumpamus ad maledicta, opprimamur a fortioribus, opprimamus infirmiores. Quam digne et laudabiliter occupatur meditatio cordis tui adversus tam pestilens insipientiae genus, quod corpus ipsum Christi, quae est multitudo credentium, occupasse consideras? O ambitio ambientium crux! quomodo omnes torquens, omnibus places? Nil
Abbreviated transcription (Latin):
it hunc salutarem cursum: Et ilis
causa forte qͣm nescimus aut necesi¬
tas potuit obstitisse. Nobis quȩ dis¬
simulandi ẽ ratio: Qua fiducia qua
conscientia. xpm̃ ñ uel offerimusci
qui ñ habent: An ueritatem dĩ m
iniusticia detinemus: Et quidem
quandoq ꝑueniat gentium pleu¬
tudo necesse ẽ. Expectamus inea
incidiͣt fides: Cui credere casu on¬
tigit: Quomͦ credent sine p̃dican¬
teꝰ Petrus ad cornelium:. philipes
adeunuchum missi sunt. Et si ex¬
emplum recentius querimꝰ.: augi¬
stinus a beato Gregorio destinatus
formam fidei tradidit anglis. Ei d
his tu ita tecum. Ego addo ⁊de ꝑ¬
tinatia grecoꝵ qͥ nob̾cum sunt e
nob̾cum ñ sunt: iuncti fide. pacẽ
diuisi: quãqͣm ⁊ infide ipsa claudl¬
cauerunt a semitis rectis. Et item
de heresi quȩ clam pene ubiq se¬
pit: apud aliquos seuit palam . de
paruulos ȩccłiȩ passim ⁊i publice
tant: ecce hi sciunt ⁊ possunt dic̃e

Expanded text:
it hunc salutarem cursum? Et illis it hunc salutarem cursum? Et illis causa forte quam nescimus, aut necessitas potuit obstitisse. 4. Nobis quae dissimulandi ratio est? Qua fiducia, qua conscientia Christum non vel offerimus eis qui non habent? An veritatem Dei in injustitia detinemus? Et quidem quandoque perveniat gentium plenitudo necesse est. Exspectamus ut in eas incidat fides? Cui credere casu contigit? Quomodo credent sine praedicante? Petrus ad Cornelium, Philippus ad eunuchum missi sunt , et, si exemplum recentius quaeremus, Augustinus a beato Gregorio destinatus, formam fidei tradidit Anglis. Et de his tu ita tecum. Ego addo et de pertinacia Graecorum, qui nobiscum sunt, et nobiscum non sunt, juncti fide, pace divisi, quanquam et in fide ipsa claudicaverint a semitis rectis. Et item de haeresi, quae clam pene ubique serpit; apud aliquos saevit palam. Nam parvulos Ecclesiae passim et publice tant, ecce hi sciunt et possunt dicere
Abbreviated transcription (Latin):
grecis &. gentib. Inter ẽ ꝓuide tua.
cdare oꝑam quã possis. ut incredu¬
li conuertantur ad fidem: conu̾si
non auertant᷑. auersi reuertantur.
Porro ꝑuersi ordinent᷑ ad rectitu¬
dinem: subuersi adueritatẽ reuo¬
centur. Subuersores inuictis rati¬
onibus conuincant᷑. ut uł emen¬
dentur ipsi si fieri potest. uelsi ñ.
ꝑdant auctoritatem facultatemq
alios subuertendi. Non omnino¬
simo tibi dissimulandum. Dico
autẽ hereticos scismaticosq nam
hi sunt subuersi ⁊ subuersores:
canes adc̾issionem. uulpes ad frau¬
dem. Erunt inqͣm huiusmodi ma¬
xim uo studio aut corrigendi ne
ꝑeant. aut ne ꝑimant coherendi.
Esto. de iudeis excusat de ep̃c. ha
preire oportet. Sed de ipsis gentib
quid respondes: Imino qͥd tua con¬
sideratio respondet tibi ꝑcunctanti
sic: Quid uisum ẽ patribus ponere
fidei donec infidelitas durat: Qua
ratione putamus substitit uelociter
currens sermo: Quis pͥmus inhibu¬

Expanded text:
et gentibus. Interest proinde tua et gentibus. Interest proinde tua dare operam quam possis, ut increduli convertantur ad fidem, conversi non avertantur, aversi revertantur, porro perversi ordinentur ad rectitudinem, subversi ad veritatem revocentur, subversores invictis racionibus convincantur, ut vel emendentur ipsi, si fieri potest, vel si non, perdant auctoritatem facultatemque alios subvertendi. Non omninosimo tibi dissimulandum. Dico autem haereticos schismaticosque: nam hi sunt subversi, et subversores; canes ad scissionem, vulpes ad fraudem. Erunt, inquam, hujusmodi maxime tuo studio aut corrigendi, ne pereant; aut ne perimant, coercendi. Esto, de Judaeis excusat te tempus: habpraeire oportet. Sed de ipsis gentibus quid respondes? Imo quid tua consideratio respondet tibi percunctanti sic? Quid visum est patribus ponere fidei, donec infidelitas durat? Qua ratione, putamus, substitit velociter currens sermo? quis primus inhibu
Abbreviated transcription (Latin):
minum homo: ut ñ dominetur
tui omĩs iniusticia. At satis suꝑ¬
q id intimatũ supra: cũ quis sis
disputaretur. Addo tam̃ ⁊ hoc: nã
nullum dibi uenenũ. nullum gla¬
dium plus formido qͣm libidinem
dominandi. Certe ut multum tibi
tribuas. si multum deceptus ñ es:
nulde existimas plus accepisse a
magnis apłis. Recordare nunc
uocis illius: sapientibus ⁊ unsipi¬
entib debitor sum. Et si non in¬
debitam dibi ipsam censes: hoc
quoq simul memento debitoris
molestum nom̃ seruienti potius
qͣm dominan: t congruere. Ser.¬
uus in eu̾głio audit. Quantũ de¬
bes domino meo: Ergo si de agnos¬
cis sapientib ⁊ insipientib ñ do¬
minatorem s debitorem: curandũ
sum moꝑe tibi ⁊ dota uigilantia
consid̾andũ quomodo ⁊ qui ñ sapi¬
piant. ⁊ qui desipuere resipiscant.
At nullum genus insipientiȩ in¬
fidelitate ut sic loquar insipientiꝰ.
Ergo ⁊ insidelib debitor es: iudeis

Expanded text:
minum homo, ut non dominetur minum homo, ut non dominetur tui omnis injustitia. At satis superque id intimatum supra, cum, quis sis, disputaretur. Addo tamen et hoc: nam nullum tibi venenum, nullum gladium plus formido, quam libidinem dominandi. Certe ut multum tibi tribuas, si multum deceptus non es, nil te existimas plus accepisse a magnis Apostolis. Recordare nunc vocis illius: Sapientibus et insipientibus debitor sum . Et si non indebitam tibi ipsam censes, hoc quoque simul memento, debitoris molestum nomen servienti potius, quam dominanti congruere. Servus in Evangelio audit: Quantum debes domino meo? Ergo si te agnoscis sapientibus et insipientibus non dominatorem, sed debitorem, curandum summopere tibi et tota vigilantia considerandum, quomodo et qui non sapit qui desipuere resipiscant. At nullum genus insipientiae infidelitate, ut sic loquar, insipientius. ens: Infidelibus debitor es, Iudeis
Abbreviated transcription (Latin):
sideratione pensandũ. Non enu
pomnem reor modũ: sed sane
quodamtenus. Ut mͥ uidetur dis¬
pensatio tͥ suꝑ illum credita est:
ñ data possessio. Si ꝑgis usur pare
hanc: contradicit tibi qui dicit.
Meus ẽ orbis terre : ⁊plenitudo
eus. Non tu ille de quo ꝓpha: ⁊erit
nnis terra possessio eius. Xp̃c hie
unus. ⁊ dono patris. Cut enĩ att̃
ram illius habe. Pars tua hec: ultra
ne extendas manum. Quid inqͥs:
Nnegas preeẽ: idominari uetas: Pa¬
ne sic. Quasi ñ bene presit. qui p̃est
in sollicitudine. Numqͥd ñ ⁊ uilla
uillico.&. paruulus dñs subiectus
ẽ peclagogo: Nec tamen uille ille:
nec is sui dñi dñs ẽ. Ita ⁊tu p̃sis
ut ꝓuideas. ut consulas. ut ꝓcures.
ut serues. Pre sis ut ꝓsis. P̾re sis
ut fidelis seruus ⁊ prudens: quẽ
constituit dñs suꝑ familiam suã.
Adquid: Ut des illis escam in tem¬
pore. Hoc ẽ ut dispenses ñ imperes.
tloc fac. ⁊ dominari ne affectes ho¬

Expanded text:
sideratione pensandum. Non enim sideratione pensandum. Non enim per omnem reor modum, sed sane quodam tenus ut mihi videtur dispensatio tibi super illum credita est, non data possessio. Si pergis usurpare et hanc, contradicit tibi qui dicit: Meus est orbis terrae et plenitudino ejus . Non tu ille de quo propheta: Et erit omnis terra possessio ejus . Christustionis, et dono Patris. Cui enim alterram illius habe. Pars tua haec: ultra ne extendas manum. 2. Quid, inquis? non negas praeesse et dominari vetas? Plane sic. Quasi non bene praesit, qui praeest in sollicitudine. Numquid non et villa villico et parvus dominus subjectus est paedagogo? Nec tamen villae ille, nec is sui domini dominus est. Ita et tu praesis ut provideas, ut consulas, ut procures, ut serves. Praesis ut prosis; praesis ut fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam. Ad quid? Ut des illis escam in tempore ; hoc est, ut dispenses, non imperes. Hoc fac et dominari ne affectes ho
Abbreviated transcription (Latin):
Sirus suꝑioris libri huic pͥns¬
pium ponit. Itaq iuxta pie¬
sum illiꝰ consideranda quȩ ft̃sibt
Quȩ nam sint illa ñ est quod ans
querendum putes sacerdotum osa¬
me eugemi: rectius fortasse que l̃
sint queras. Orbe exeundum eiq
forte uolet explorare quȩ nĩ adauã
ꝑtinent curam. Parentes tu dedb¬
nãi sunt non alquał reg es b
ipsum de bellaturi obem. Ite in
orbem uniuersum dictum ẽ illis.
Ipsi uͦ uendentes tunicas eniere
gladios: ignitum eloquiũ &. sp̃m
uehementem.arma potentia deo.
Quo non ꝑuenere uictores incliti
filii excussoꝵ: Quo ñ sagittȩ poten¬
tum acute. cum carbonib desola¬
incensa igni quem dñs misit in
terram. Occumbebant strenuissi¬
mi bellatores. s ñ succumbebant:
triumphabant ⁊ mortui. Nimis
confortatus ẽ pͥncipatus eoꝵ: consti¬
tuti sunt pͥncipes suꝑ omne tertã
Eis du successisti in hereditatem.
ta tu heres: iorbis hereditas. At
quatenus hȩc portio te contingit
aut contigerit illos: id sobria con¬

Expanded text:
is superioris libri huic principium ponit. Itaque juxta promissum illius consideranda quae sub te sunt. Quaenam sint illa, non est quod a me quaerendum putes, sacerdotum optime Eugeni; rectius fortasse quae non sint quaeras. Orbe exeundum ei qui forte volet explorare quae non ad tuam pertinent curam. Parentes tui destinati sunt non aliquas regiones, sed ipsum debellaturi orbem: Ite in orbem universum , dictum est illis. Ipsi vero vendentes tunicas, emere gladios, ignitum eloquium et spiritum vehementem, arma potentia Deo. Quo non pervenerunt victores inclyti, filii excussorum? Quo non sagittae potentium acutae cum carbonibus desolaincensa igni, quem Dominus misit in terram . Occumbebant strenuissimi bellatores, sed non succumbebant: triumphabant et mortui. Nimis confortatus est principatus eorum : constituti sunt principes super omnem terram . Eis tu successisti in haereditatem. Ita tu haeres et orbis haereditas. At quatenus haec portio te contingit, aut contigerit illos, id sobria con
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ unde inuoluta ẽ infantia saluate
Et quomͦ intra p̃sepium dñi simuli¬
trixarrogantia se coartat. ac ꝓuagi¬
tibus innocentie malũ inibi detre¬
tionis inmurmurat: Anñ illi suꝑ¬
bissimi de psalmo quoꝵ ꝓdiit exar¬
pe iniquitas eoꝵ multo tucius oꝑt
sunt iniquitate ⁊ impietate sua. q̃
nos latemus sub scĩtate aliena: Qs
enĩ magis impius: an ꝓfitens imp¬
etatem. an mentiens sc̃itatem: fn¬
ne is qui ȩtiam mendatiũ addeis
geminat impietatem: Et qͥd dici
Uerem ne forte ⁊ ego suspectus hate¬
ar. ñ quidem uob pat̃. non uob. cu
utiq notum me noui. quantũ ine
caligine homo homini innotescen
potest: ⁊ specialiter de hac re scor
ñ ignorare qͥd sentiam. S ꝓpter ibꝰ
qͥ me necita ut uos cognont
nec Sic uob hinic loqui soleoloꝵ¬
tem audierunt. scribo uob̃ qͦd & fl¬
habeatis unde qͦd de me cerassime
seitis: eis ꝓme uerissime ꝑsuadeal

Expanded text:
nisi unde involuta est infantia Salvatoris? nisi unde involuta est infantia Salvatoris? Et quomodo intra praesepium Domini simulatrix arrogantia se coarctat, ac pro vagitibus innocentiae, malum inibi detractionis immurmurat? Annon illi superbissimi de Psalmo, quorum prodiit ex adipe iniquitas eorum, multo tutius operti sunt iniquitate et impietate sua , quam nos latemus sub sanctitate aliena? Quis enim magis impius, an profitens impietatem, an mentiens sanctitatem? Nonne is qui etiam mendacium addens, geminat impietatem? Et quid dicam? Vereor ne forte et ego suspectus habear, non quidem vobis, pater, non vobis, cui utique notum me novi, quantum in hac caligine homo homini innotescero potest; et specialiter de hac re scio vos non ignorare quid sentiam. Sed propter illos, qui me nec ita ut vos cognoverunt, nec sicut vobis hinc loqui soleo, loquentem audierunt, scribo vobis quod et frhabeatis, unde quod de me certissime scitis; eis pro me verissime persuadeatis.
Abbreviated transcription (Latin):
ciatibus addicti: saltim abundantes¬
in scło obtinuerunt diuitias. Ue por¬
tantib crucem. ñ sicut salu̾ator suã.
s sicut ille cyreneus alienam. Ue
cytharedis cytharizantib non ut
illi de apocalipsi in cytharis suis: s
uere ut hẏpocrite in alienis.Ule semel
⁊ ue iterum: pauꝑib suꝑbis. Ue in¬
qͣm semel ⁊ ue icerum portantibus
qui nimirum cuius passionibus
participantur humilitatem secta¬
ri negligunt. Dupplici quippe contri¬
cione conteruntur. qͥ huiusmodi st̃.
quando ⁊⁊ hic ꝓtemꝑali gła temꝑalit̃
se affligunt: &e. in futuro ꝓinterna
suꝑbia ad ȩterna supplicia ꝑtrahunt᷑.
regnant. Sequuntur xp̃m in pau¬
ꝑtate sua: s in gła ñ consecuntur.
De torrente in uia bibunt. s non
exaltabunt caput in patria. Lugent
nunc: situnc non consolabunt᷑. st
merito. Quid enim facit suꝑbia sub
pannis humilitatis ihu: Nuinqͥd no
habet qͦ se palliet humana malicia:

Expanded text:
quid sine causa mortificamur tota die, aestiquid sine causa mortificamur tota die, aestiin saeculo obtinuerunt divitias . Vae portantibus crucem, non sicut Salvator suam, sed sicut ille Cyrenaeus, alienam . Vae Citharoedis citharizantibus, non ut illi de Apocalypsi, in citharis suis , sed vere, ut hypocritae in alicnis. Vae semel, et vae iterum pauperibus superbis. Vae, inquam, semel, et vae iterum, portantibus qui nimirum cujus passionibus participant, humilitatem sectari negligunt. 3. Duplici quippe contritione conteruntur qui 528 hujusmodi sunt, quando et hic pro temporali gloria temporaliter se affligunt, et in futuro pro interna superbia ad aeterna supplicia pertrahuntur. regnant: sequuntur Christum in paupertate sua, sed in gloria non consequuntur: de torrente in via bibunt, sed non exaltabunt caput in patria: lugent nunc, sed tunc non consolabuntur. Et merito: quid enim facit superbia sub pannis humilitatis Jesu? nunquid non habet quo se palliet humana malitia,
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideamur ab hominib. Sdic̃ xp̃c.¬
Amen dico uob̾: receꝑunt mercedem
suam. Nonne si inhac uita tantum in¬
xp̃o sꝑantes sumus: miserabiliores su
mus omnib hominibꝰ: An uͦ non in
hac uita tantum in xp̃o sꝑamus. s
de xp̃i seruitio demꝑalem tantum
głam querimꝰ: Miser ego homuntio
qui tanto labore ⁊ industria studeo ũ
Cẽ uel potius non uideri sicut ceteri
hominum: minus tamen accepturus
immo grauius puniendus qͣm qͥlibet¬
hominum. Siccine gͦ non inueniebat᷑
nob̾ ua ut ita dicam utcũq tolerabilior
adinfernum: Si ita necesse erat ut illo
descenderemus: cur saltim illam qͥ
multi incedunt uiam scilicet latam
quȩ ducit ad mortem non elegimꝰ.
quatinus uel de gaudio. ⁊ñ de luctu
ad luctum transiremus : Oqͣm feliciꝰ
ẽ illis quoꝵ non ẽ respectus morti eoꝵ
⁊ firmamentũ in plaga eoꝵ: qui in
labore hominũ non sunt ⁊cũ hõĩb
ñ flagellabunt᷑. Qurisi peccatores.
ac ꝓgaudiis temꝑalib ꝑpetuis cru¬

Expanded text:
que modo si qua me scriptitare jussistis, aut invitus, aut nullatenus acquievi: non quia negligerem quod jubebar, sed ne praesumerem quod nesciebam. Nunc vero nova mus omnibus hominibus? An vero non in hac vita tantum in Christo speramus, si de Christi servitio temporalem tantum gloriam quaerimus? 2. Miser ergo homuncio qui tanto labore et industria studeo non dire possum vestram hujuscemodi de nobis hominum; minus tamen accepturus, mi hominum, in pannis et semihominum. Siccine ergo non inveniebatur nobis via, ut ita dicam, utcunque tolerabilior ad infernum? Si ita necesse erat, ut illo descenderemus; cur saltem illam, qua multi incedunt, viam scilicet latam, quae ducit ad mortem, non elegimus, quatenus vel de gaudio, et non de luctu, ad luctum transiremus? O quam felicius est illis, quorum non est respectus morti eorum, et firmamentum in plaga eorum, qui in labore homclamorem invectionis, sed susurrium detractionis emittimus? Si hoc ita est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lis uͦ misccłia ancillam reficere. & dñam
interficere: Nemo ꝓhuiusmodi mi¬
sericordia speret se consequi misccłiã
quȩ misericordib ꝓmitutur in eugłio
ueritatis ore dicentis. beati misericordes.
q̃m ipsi miscdiam consequent᷑. s certis¬
sime potius penam expectet qͣm tali
ut ita dicam impio misericordi. sc̃s
one. s conteratur quasi lignũ infruc¬
tuosum. Digne plane retributionis
causam mox subinfert satis ydoneã:
dicens. Pauit enĩ sterilem. ⁊quȩ non
nata ꝓfectaꝰ atq irrationabilis miscłia¬

Expanded text:
lis vero misericordia, ancillam reficere, et dominam lis vero misericordia, ancillam reficere, et dominam interficere? Nemo pro hujusmodi misericordia speret se consequi misericordiam, quae misericordibus promittitur in Evangelio, Veritatis ore dicentis, Beati misericordes quoniam ipsi misericordiam consequentur : sed certissime potius poenam exspectet, quam tali, ut ita dicam, impio misericordi sanctus one, sed conteratur quasi lignum infructuosum. Dignae plane retributionis causam mox subinfert satis idoneam, dicens: Pavit enim sterilem, et quae non nata
Abbreviated transcription (Latin):
Miror ⁊ enim unde inter monachos
tanta intemꝑantia in cõmessationibꝰ
i potationib. inuestimentis ⁊ lectis¬
terniis: ⁊equitaturis: ⁊ construendis
edificiis in olescere potuit: quatinus
ubi hec studiosius. uoluptuosius. atq
effusius fuint. ibi ordo melius teneri
dicatur: ibi maior putet᷑ religio. Ecce
enĩ parcitas putatur auaricia: sobrie¬
las. austeriias credit᷑. silentiũ tristicia
reputat᷑. E contra remissio. discretio
dicit᷑ effusio liberalitas: loquacitas.
assabilitas. cachinnatio. iocunditas:
mollicies uestimentoꝵ ⁊ equoꝵ fastꝰ
honestas. lectoꝵ suꝑfluus cultus. mun¬
dicia. Cumq hec alterutrũ impendi¬
nus: caritas appellatur. Ista caritas
destruit caritatem: hec discretio.
discretionem confundit. Talis miscłia
crudelitate plena ẽ. qua uidelicet ita
corꝑt seruitur ut anima iuguletur.
Quȩ & enim caritas ẽ carnem dilig̾e:
totum dare corꝑi: & anune nichils Qua¬

Expanded text:
Miror etenim unde inter monachos Miror etenim unde inter monachos tanta intemperantia in comessationibus et potationibus, in vestimentis et lectisterniis, et equitaturis, et construendis aedificiis inolescere potuit: quatenus ubi haec studiosius, voluptuosius, atque effusius fiunt, ibi ordo melius teneri dicatur, ibi major putetur religio. Ecce enim parcitas putatur avaritia, sobrietas austeritas creditur, silentium tristitia reputatur. Econtra remissio discretio dicitur; effusio, liberalitas; loquacitas, affabilitas; cachinnatio, jucunditas; mollities vestimentorum et equorum fastus, honestas; lectorum superfluus cultus, munditia. Cumque haec alterutrum impendimus, charitas appellatur. Ista charitas destruit charitatem, haec discretio discretionem confundit. Talis misericordia crudelitate plena est, qua videlicet ita corpori servitur, ut anima juguletur. Quae etenim charitas est, carnem diligere,totum dare corpori, et animae nihil? qua
Abbreviated transcription (Latin):
enda ẽẽ non dubito. necessarium rer
subiungere: que quidẽ ⁊ si fieri udet᷑
in ordine. absit tam̃ ut sint de ordixe
Nullus quippe ordo: quippiã recipt.
inordinatum. Quod uͦ in ordinatiũ
ordo non ẽ. Ande ñ aduersum orcdr̃.
s ꝓordine disputare putandus eig
non ordinem in hominibs s homirũ
uicia reprehendero. Etquidem all¬
gentib ordinem in hac re molestũ
me fore ñ tueo: qͥn immo gratum
ꝓculdubio accepturi sunt. si pͥlnati
quod ⁊upsi oderunt. Siquib uͦ displi¬
cueritipsi se manifestant qr ordinem
ñ diligunt: cuius uttiq corruptionẽ
idest uicia dampnari nolunt. Ipsis
itaq illud gregorianum respondeo.
Melius ẽ ut scandalum oriatur: qͣm
isse:& ut in ea plures saluarent᷑ usq
adinfirmos regulȩ temꝑasse rigorẽ.
ñ regulam destruxisse. Absit autẽ
ut credam: tantas eos quantas uideo
in plerisq monastiis uanitates ac
suꝑfluitates precepisse uł concessisse.

Expanded text:
itanda esse non dubito, necessarium reor itanda esse non dubito, necessarium reor subjungere: 534 quae quidem etsi fieri videntur in Ordine, absit tamen ut sint de Ordine! Nullus quippe ordo quidpiam recipit inordinatum: quod vero inordinatum est, ordo non est. Unde non adversum Ordinem, sed pro Ordine disputare putandus ero, si non Ordinem in hominibus, sed hominum vitia reprehendo. Et quidem diligentibus Ordinem in hac re molestum me fore non timeo: quinimo gratum procul dubio accepturi sunt, si persequimur quod et ipsi oderunt. Si quibus vero displicuerit, ipsi se manifestant, quia Ordinem non diligunt, cujus utique corruptionem, id est vitia, damnari nolunt. Ipsis itaque illud Gregorianum respondeo: « Melius est ut scandalum oriatur, quam isse; et ut in ea plures salvarentur, usque ad infirmos Regulae temperasse rigorem, non Regulam destruxisse. Absit autem ut credam, tantas eos, quantas video in plerisque monasteriis, vanitates ac superfluitates praecepisse, vel concessisse.
Abbreviated transcription (Latin):
tenes: ulle qͣmqͣm dissimilit. Nam de
qͥdem districtius: at ille fortasse discre¬
tius. Neq hoc dico quia hȩc extiora
negligenda sint. aut qͥ se in illis non
exercuerit mox ideo sp̃ualis efficia¬
tur: cũ potius spũalia quamꝗͣ melio¬
ra. nͥ ꝑista aut uix aut nullatenꝰ uel
acquirantur uel optineantur: sicitt
scriptum ẽ. Non prius qͦd spũale siqͥd
animale: deuide qͦd sp̃uale. Sicut noe
iacob nisi pͥus cognita lẏa desicentis
Unde rursus in psalmo. Sumite pa¬
mũ: ꝙ. date tympanũ. Quod ẽ dicen
Sumite sp̃ualia: s prius cdate corꝑ¬
lia. Optimus autẽ ille: qui discrete s
congruȩ etiam et hec oꝑatur &. illa.
erat: quandoqͥdem &e nr̃os de qͥb pat
conquestus estis qͦd ordini ur̃o detrat¬
rent. satis quantum potui stilo corri¬
pui:⁊me quoq ab huiusmodi fala
de ur̃is nimium inquibus non dect.
uideor assentire: pauca quȩ ⁊⁊ uob ds¬
ylicere cognoui omnibus bonis u¬

Expanded text:
tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu tenes, et ille, quanquam dissimiliter: nam tu quidem districtius, at ille fortasse discretius. Neque hoc dico, quia haec exteriora negligenda sint; aut qui se in illis non exercuerit, mox ideo spiritualis efficiatur: cum potius spiritualia quanquam meliora nisi per ista, aut vix, aut nullatenus vel acquirantur, vel obtineantur, sicut scriptum est, Non prius quod spirituale, sed quod animale; deinde quod spirituale . Sicut nec Jacob, nisi prius cognita Lia, desideratos Unde rursus in psalmo, Sumite psalmum, et date tympanum : quod est dicere, Sumite spiritualia, sed prius date corporalia. Optimus autem ille, qui discrete et congrue et haec operatur, et illa.erat, quandoquidem et nostros de quibus, pater, conquestus estis, quod Ordini vestro detraherent satis, quantum potui, stylo corripui; et me quoque ab hujusmodi falsa de vestris nimium, in quibus non decet, videor assentire; pauca quae et vobis displicere cognovi, et omnibus bonis v
Abbreviated transcription (Latin):
her efacis. S qͥd si ille quẽ similiter
ñ laborantem duudicas. modicum
qͥdem habeat de hac quȩ admodicũ
utilis ẽ. corꝑali uidelicet exercitati¬
one: amplius autẽ quã tu de illa gͤ
adomnia ualet. id est pietate:
Quis queso ur̃m regłam melius te¬
net:Annon melius.qui melior: Qͥs
uͦ melior: humilior anfatigatior: An¬
ñ is qui a dño didicit mitis esse ⁊ hu¬
milis corde: qui ⁊ cũ maria optimã
partem elegit que ñ auferet᷑ abeͦ
Quod si regłam abomĩbus qui eã ꝓfes¬
si sunt sic ad litteram denendam censes.
ut nullam omnino dispensationẽ ad¬
mitti patiaris: audacter dico. nec tu
eam nec ille denetis. Ham isi ille qͣntũ
qͥdem ꝑtinet ab obseruationes corꝑeas.
in plurib offendit: impossibile ẽ. tam̃
de quoq uł in uno ñ transgredi. Scit
autẽ. quia qͥ in uno offendit: omniũ
ẽ reus. Sin uͦ concedis aliqua posse mu¬
tari dispensatorie: ꝓculdubio ⁊idu illã

Expanded text:
Bene facis. Sed quid si ille quem similiter Bene facis. Sed quid si ille quem similiter non laborantem dijudicas, modicum quidem habeat de hac, quae ad modicum est utilis, corporali videlicet exercitatione; amplius autem quam tu de illa, quae ad omnia valet, id est pietate? Quis, quaeso, vestrum Regulam melius tenet? Annon melius qui melior? Quis vero melior, humilior an fatigatior? Annon is qui a Domino didicit mitis esse et humilis corde , qui et cum Maria optimam partem elegit, quae non auferetur ab eo? 14. Quod si Regulam ab omnibus qui eam professi sunt, sic ad litteram tenendam censes, ut nullam omnino dispensationem admitti patiaris, audacter dico, nec tu eam, nec ille tenetis. Nam etsi ille quantum quidem pertinet ad observationes corporeas, in pluribus offendit, impossible est tamen te quoque vel in uno non transgredi. Scis autem quia in uno offendit, omnium est reus. Sin vero concedas aliqua posse mutari dispensatorie, procul dubio et tu illam
Abbreviated transcription (Latin):
& defecit inquit sp̃c meus. Vnde aũt
ñ corpus s sp̃c fatigatur: sp̃ualis ꝓcul
quis: Siccine illa sp̃ualia ꝑsuades. ut
etiam hȩc quȩ ex regła habemꝰ corꝑa¬
lta slampnes: Nequaqͣm. S illa opor¬
det agere: usta non omitere. Alioqͥn
cũ aut ista omitti necẽe est. aut illa:
ista potius omitenda sunt qͣm illa.
Quanto enĩ sp̃c corꝑe melior ẽ: tan¬
do sp̃ualis qͣm corꝑalis exercitatio
fructuosior. Tu gͦ cum de horum
obseruatione elatus. aliis eadem ñ
obseruantibus derogans: nonne de
magis transgressorem regłe iudicas
cuuglibet minima quedam denens:
meliora deuitos: De quib paulus.
Detrahendo quippe fr̃ib. in quo demet¬
ipsum. extollis. ꝑdis humilitatẽ in qͦ
alios deprimis caritatem: quȩ sunt
ꝓculdubio carismata meliora. Tu tu¬
um corpus multis nimiisq laboribꝰ
atterif. ac regularib asꝑitatib morti¬
ficas membra tua quȩ sunt suꝑtram:

Expanded text:
Et defecit, inquit, spiritus meus . Ubi autem Et defecit, inquit, spiritus meus . Ubi autem non corpus, sed spiritus fatigatur, spiritualis procul quis? Siccine illa spiritualia persuades, ut etiam haec, quae ex Regula habemus, corporalia damnes? Nequaquam: sed illa oportet agere, et ista non omittere. Alioquin cum aut ista omitti necesse est, aut illa; ista potius omittenda sunt, quam illa. Quanto enim spiritus corpore melior est, tanto spiritualis quam corporalis exercitatio fructuosior. Tu ergo cum de horum observatione elatus, aliis eadem non observantibus derogas, nonne te magis transgressorem Regulae indicas, cujus licet minima quaedam tenens, meliora devitas, de quibus Paulus: Detrahendo quippe fratribus, in quo temetipsum extollis, perdis humilitatem; in quo alios deprimis, charitatem: quae sunt procul dubio charismata meliora. Tu tuum corpus multis et nimiis laboribus atteris, ac regularibus asperitatibus mortificas membra tua quae sunt super terram.
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit. Sy satius ẽ modico uino uti
ꝓpter infirmitatem. quam multa aqͣ
ingurgitari ꝑauiditatem: qͥa. ⁊ paulus
dmotheo modico uino utendũ con
iator appellatus sit: apłis quoq biben¬
dum dedit. in suꝑ ⁊ex eo sacramenta
sui sanguinis condidit. cũ econtrario
aquã adnuptias bibi ñ passus sit: ⁊ad
aquas contradictionis populi murm᷑
derribilit̃ castigauerit. dauid qͦ aquã
quia deside rauerat potare timuerit.
uriq illi gedeonis qͥ p̃auiditate toto cor¬
pore ꝓstrato de flumine biber̃t digni
adprelium ire non fuerunt. Iam uͦ de
labore manuũ quid głamini: cumi
marcha laborans increpata:imaria
quiescens laudata sit: ⁊ paulus aꝑte
dicat. labor corꝑis ad modicũ ualet.
pietas autẽ adomĩa: Obtimus labor
de quo ꝓpħa dicebat. Laboraui ingemi¬
tu mea. Et de quo alibi. Me mor fui
di idelectatus sum: ⁊ exercitatus sũ.
Acne corꝑale intellg̾as exercitiũ:

Expanded text:
ceperit . Sed et satius est modico vino uti ceperit . Sed et satius est modico vino uti propter infirmitatem, quam multa aqua ingurgitari per aviditatem: quia et Paulus Timotheo modico utendum vino constator appellatus sit ; Apostolis quoque bibendum dedit; insuper et ex eo Sacramenta sui sanguinis condidit : cum econtrario aquam ad nuptias bibi non passus sit , et ad aquas contradictionis 533 populi murmur terribiliter castigaverit ; David quoque aquam, quam desideraverat, potare timuerit ; virique illi Gedeonis, qui prae aviditate toto corpore prostrato de flumine biberunt, digni ad praelium ire non fuerint , Jam vero de labore manuum quid gloriamini, cum et Martha laborans increpata, et Maria quiescens laudata sit ; et Paulus aperte dicat: Labor corporis ad modicum valet, pietas autem ad omnia? Optimus labor, de quo propheta dicebat: Laboravi in gemitu meo : et de quo alibi, Memor fui Dei, et delectatus sum, et exercitatus sum. Ac ne corporale intelligas exercitium,
Abbreviated transcription (Latin):
tra regłam. suis uestibus anima nu¬
da deseritur. Cum tanto studio tuu¬
ca ⁊ cuculla corꝑi ꝓcurent᷑. quatins
cui de erunt monachus ñ putetus.
cur similiter sp̃ui pietas: ihumilta
quȩ ꝓfecto spualia indumenta sunt
ñ ꝓuidentur: Cunicati ⁊ elati abha¬
remus pellicias. tanqͣm melior ñst
pellibus inuoluta humilitas. qͣm alle¬
cata suꝑbia: presertim cũ ⁊ deus tu
bos accinxerit: & ipse tunicarum
institutor insolitudine ñ tunicis s
pellibus sese induerit. Repleti de¬
inde uentrem faba. mentem suꝑbia.
cibos dampnamꝰ saginatos. quasi ñ
melius sit exiguo sagimine adusũ
uesci. qͣm uentoso legumine usq
adructum exsaturari: p̃cipue cum
& esau ñ de carne. s de lente sitre¬
prehensus. & de ligno adam ñ de
carne dampnatus.⁊ ionathas ex
gustu mellis ñ carnis. morti adiu-¬
dicatus: econtra uͦ helyas innoxie
carnem comederit.abraham an¬
ide ipsis sua fieri sacrificia d̃s pre¬

Expanded text:
tra regulam suis vestibus anima nutra regulam suis vestibus anima nuda deseritur. Cum tanto studio et tunica, et cuculla corpori procurentur, quatenus cui deerunt, monachus non putetur: cur similiter spiritui pietas et humilitas, quae profecto spiritualia indumenta sunt, non providentur? Tunicati et elati abhorremus pellicias! tanquam non melior sit pellibus involuta humilitas, quam tunicata superbia: praesertim cum et Deus tunbos accinxerit ; et ipse tunicarum institutor in solitudine, non tunicis, sed pellibus sese induerit. Repleti deinde ventrem faba, mentem superbia, cibis damnamus saginatos! quasi non melius sit exiguo sagimine ad usum vesci, quam ventoso legumine usque ad ructum exsaturari: praecipue cum et Esau non de carne, sed de lente sit reprehensus ; et de ligno Adam, non de carne damnatus ; et Jonathas ex gustu mellis, non carnis, morti adjudicatus : econtra vero Elias innoxie carnem comederit ; Abraham averit , et de ipsis sua fieri sacrificia Deus prae
Abbreviated transcription (Latin):
cedentib. Etquidem iuste ad se re-¬
torquendus .&. se compellendus ẽ
intueri: qui auerdens faciem suam
a se aliena podiuis mala qͣm sua solet
curiosus ꝑscrutari. At inquiunt.¬
Quomͦ regłam denent. qͥ pelliciis in¬
duuntur: sani carnib seu carnium
pinguedine uescuntur: tria uel quad¬
or pulmentaria una die qͦd regłaphi¬
bet admittunt: opus manuum qͥdiu¬
bet non faciunt: multa deniq plibitu
suo uel mutant. uł augent. uł minurtes
Recte. Non possunt hȩc negari. Sa
iniurtutib intioris hominis. Unde
apłs. Regnum dĩ non ẽ esca & potus
s iusticia ⁊ pax. ⁊ gaudiũ in spũ sc̃o.
Et rursus. Regnum dei ñ est in ser¬
mone: s inuirtute. De corꝑalibte¬
q obseruantiis. fr̃ib calumpniam
struitis. ⁊que maiora sunt regule.
sp̃ualia scilicet instituta relinquits
camelumq glutientes. culicem liqͥe
Magna abusio. Maxima cura ẽ it
corpus regulariter induatur: ⁊ con¬

Expanded text:
aecedentibus. Et quidem juste ad se reaecedentibus. Et quidem juste ad se retorquendus, et se compellendus est intueri, qui avertens faciem suam a se, aliena potius mala, quam sua solet curiosius perscrutari. quomodo Regulam tenent, qui pelliciis induuntur; sani carnibus, seu carnium pinguedine vescuntur; tria vel quatuor pulmentaria una die quod Regula prohibet admittunt; opus manuum, quod jubet , non faciunt: multa denique pro libitu suo vel mutant, vel augent, vel minuunt? Recte. Non possunt haec negari. Sed in virtutibus interioris hominis. Unde Apostolus, Regnum Dei non est esca et potus, sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto : et rursus, Regnum Dei non est in sermone, sed in virtute . De corporalibus itaque observantiis fratribus calumniam struitis; et quae majora sunt regulae, spiritualia scilicet instituta, relinquitis, camelumque glutientes, culicem liquatis? Magna abusio! Maxima cura est, ut corpus regulariter induatur, et con
Abbreviated transcription (Latin):
gelium ante tempus: &. contra apłm¬
alienos seruos iudicatis: An regła ñ
concordat eu̾głio uel apło: Alioquin
regula iam ñ est regła: quia ñ recta.
Nudite i discite ordinem: qui contra
ordinem aliis ordinib derogatis. Hy¬
pocrita inquit eice pͥmum trabein
de oculo tuo: & sic uidebis eicere fe¬
stucam de oculo fr̃is tui. Queris
quam trabem: Ennon grandis &e.
grossa trabes suꝑbia: qua te putans
esse aliquid cum nichil sis. ut sanissi¬
me tibi tanqͣm sanus exultas: laliis
uanissime trabem portans defestu-¬
cis insultas: Gratras inquis agotͥds̃.
quia ñ sum sicut cet̾i hominum: in¬
iusti. raptores. adulti. Sequere gͦ &.
hec festuca inter ceteras. Quor. cũ
tam diligenter alias enumeres: istam
taces:Si ꝓnulla uel minima habes.
audi apłm. Neq maledici ait regnũ
dĩ possidebunt. Audi ⁊ deum in psal¬
mo comminantem. Arguam de in
detractori loquatur: certum ẽ exp̃¬

Expanded text:
gelium, ante tempus, 532 et contra Apostolumgelium, ante tempus, 532 et contra Apostolumalienos servos judicatis? An Regula non concordat Evangelio vel Apostolo? alioquin Regula jam non est regula, quia non recta. Audite, et discite ordinem, qui contra ordinem aliis Ordinibus derogatis. Hypocrita, inquit, ejice primum trabem de oculo tuo, et sic videbis ejicere festucam de oculo fratris tui . Quaeris quam trabem? annon grandis et grossa trabes est superbia, qua te putans esse aliquid, cum nihil sis, insanissime tibi tanquam sanus exsultas, et aliis vanissime, trabem portans, de festucis insultas? Gratias, inquis, ego tibi, Deus, quia non sum sicut caeteri hominum, injusti, raptores, adulteri : sequere ergo, haec festuca inter caeteras. Quare cum tam diligenter alias enumeres, istam taces? Si pro nulla vel minima habes, audi Apostolum: Neque maledici, ait, regnum Dei possidebunt . Audi et Deum in Psalmo comminantem: Arguam te, in. Quod quia detractori loquatur, certum est ex pr
Abbreviated transcription (Latin):
gare dicuntur: & suam iusticiamso.¬
lam uolentes constituere iusticie dĩ
ñ sunt subiecti. Quos ꝓfecto siqͥ tam̃
huiusmodi sunt: nec nostri nec cuius¬
piam eẽ ordinis uerius dixerim.
Quippe qui ⁊ si ordinate uiuentes.
suꝑbe tam̃ loquentes.ciues se faciunt
babilonis id est confusionis: immofili¬
os denebrarum ipsiusq gehenne: ubi
nullus ordo ⁊ sempiternus horror
inhabuat. Uobis gͦ inqͣm fr̃s: qui etiã
post auditam illam dñi de phariseo
Dicitis ut dicitur. solos uos hominũ
ẽẽ iustos. aut omnib sanctiores. solos
uos monachoꝵ regulariter uiuere:
ceteros uͦ regulȩ potius existere trans¬
gressores. Primo quid aduos dealie¬
nis seruis: Suo dño stant. aut cadt̃
Quis uos constituit iudices suꝑ eos:
Deinde si ita ut dicit᷑ de ordine ur̃o
presumitis: qualis ordo ẽ. ut andeqͣm
de suo qͥsq trabem eiciat. in fr̃m
oculis tam curiose festucas ꝑqͥratis:
Qui in re gła głamini:cur contra
regłam detrahitis: Cur contra eu̾¬

Expanded text:
uam justitiam solam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti: quos profecto si qui tamen hujuscemodi sunt nec nostri, nec cujuspiam esse Ordinis verius dixerim; quippe qui etsi ordinate viventes, superbe tamen loquentes, cives se faciunt Babylonis, id est confusionis; imo filios tenebrarum, ipsiusque gehennae, ubi nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat . Vobis ergo, inquam, fratres, qui etiam post auditam illam Domini de Pharisaeo dicitis ut dicitur solos vos hominum esse justos, aut omnibus sanctiores; solos vos monachorum regulariter vivere, caeteros vero Regulae potius existere transgressores. 11. Primo quid ad vos de alienis servis? Suo domino stant, aut cadunt. Quis vos constituit judices super eos? Deinde si ita, ut dicitur, de Ordine vestro praesumitis; qualis ordo est, ut antequam de suo quisque trabem ejiciat, in fratrum oculis tam curiose festucas perquirat? Qui in Regula gloriamini, cur contra Regulam detrahitis? cur contra Evan
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło. ut in illo facile abhomine
posse discerni: quippe cũ hic tantum
oꝑa uideantur: illic ȩtiam corda ni¬
chil impediat intueri.: Siqͥdem radi¬
ante ubiq sole iusticiȩ tunc manifesta
erunt abscondita cordium: ⁊ sic̃ ñ ẽ
ñc qui se abscondat acalore eiꝰ: ita tẽ
ãerit qͥ se occultet a splendore ipsius.
Et de oꝑib quidem sepe incerta.&.
obhoc piculosa sententia fertur: cum
Multociens minus iusticiȩ habeant
qui magis opantur.Inde nunc mͥ

Expanded text:
hoc saeculo, ut in illo, facile ab homine hoc saeculo, ut in illo, facile ab homine posse discerni: quippe cum hic tantum opera videantur, illic etiam corda nihil impediat intueri. Siquidem radiante ubique Sole justitiae, tunc manifesta erunt abscondita cordium ; et sicut non est nunc qui se abscondat a calore ejus , ita tunc non erit qui se occultet a splendore ipsius. Et de operibus quidem saepe incerta, et ob hoc periculosa sententia fertur, cum multoties minus justitiae habeant, qui magis operantur. CAPUT V.
Abbreviated transcription (Latin):
tium. Preuidens quoq ⁊ illam inde¬
lestib discretam unitatẽ futurã. Aod¬
tissimȩ leta decantat. Platee tuȩ ihiba
sternent᷑ auro mundo: & ꝑ om̃s uicos
ttios alła cantabit᷑. Audiens eñ placel
lige. In auro quo uno metallo illa ciuitas
ornata describitur. ⁊ in uno alła qͦd can¬
tandum ꝑhibetur: dissimiliũ specierũ
similem pulcritudinem ⁊ multarũ
mentium unam deuotionẽ attende.
Non gͥ una tantum semita incedit᷑.
quia nec una ẽ mansio quo dendit᷑.
lliderit autẽ quisq quacũq incedãt.
ne ꝓdiuersitate semitarũ. ab una
iusticia recedat: q̃m adquamlibet
mansionum sua quisq semita ꝑue¬
nerit: ab unõ domo patris ex sors ñ
erit. Uerumptam̃ stella abstella dif¬
fert inclaritate: sic erit ait ⁊resurre¬
dio mortuoꝵ. Nam ⁊ si fulgebunt u¬
sti sicut sol in regno patͥs eoꝵ: alii tam̃
aliis amplius ꝓdiuersitate meritoꝵ.
Quȩ sane merita. sciendum ñ sic in

Expanded text:
rantium. Praevidens quoque et illam in coerantium. Praevidens quoque et illam in coelestibus discretam unitatem futuram, devotissime laeta decantat: Plateae tuae, Jerusalem, sternentur auro mundo, et per omnes vicos tuos Alleluia cantabitur . Audiens enim plateas lige. In auro, quo uno metallo illa civitas ornata describitur. et in uno Alleluia, quod cantandum perhibetur, dissimilium specierum similem pulchritudinem, et multarum mentium unam devotionem attende. 9. Non igitur una tantum semita inceditur, quia nec una est mansio quo tenditur. Viderit autem quisque quacumque incedat, ne pro diversitate semitarum ab una justitia recedat: quoniam ad quamlibet mansionem sua quisque semita pervenerit, ab una domo Patris exsors non erit. Verumtamen ut stella ab stella differt in claritate; sic erit, ait, et resurrectio mortuorum . Nam etsi fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum: alii tamen aliis amplius, pro diversitate meritorum. Quae sane merita sciendum non sic in
Abbreviated transcription (Latin):
q pluralitas: cum in illa qͦ patria qͥrã
iam ipsa regnabit. nichilominus fore
talis aliqua dispar quodãmͦ equalites
futura sit: Inde ⁊ enim scriptums
Indomo patris mei mansiones mulz
sunt. Sicut itaq illic multȩ mansi¬
nes in domo una: ita hic multi orci¬
nes sunt in una eccł̃ia. Et quomͦ
hic diuisiones gr̃arum sunt. idem
autem sp̃c: ita ibi distinctiones qͥdea
głarum. s una domus. Porro unttas
tam hic qͣm ibi una consistit. inuna
caritate: diuersitas autẽ hic quiden
in ordinum uł oꝑationũ multifaria
diuisione: illic uero in quadã meite
notissima s ordinatissima distinctia
Intelligens deniq excł̃ia. hanc suã q¬
dãmͦ discordem concordiam. concor¬
demue discordiam: delux̃ me inqͥ
suꝑ semitas iusticiȩ ꝓpter nom̃ suũ.
Ponens quippe semitas pluralit̃. iui
sticiȩ singulariter: nec diuersitatr
p̃termisit oꝑationũ. nec unitatẽ qps¬

Expanded text:
aque pluralitas: cum in illa quoque patria, quando aque pluralitas: cum in illa quoque patria, quando jam ipsa regnabit, nihilominus forte talis aliqua dispar quodammodo aequalitas futura sit? Inde etenim scriptum est: In domo Patris mei mansiones 531 multae sunt . Sicut itaque illic multae mansiones in una domo; ita hic multi ordines sunt in Ecclesia una: et quomodo hic divisiones gratiarum sunt, idem autem Spiritus ; ita ibi distinctiones quidem gloriarum, sed una domus. Porro unitas tam hic quam ibi, consistit in una charitate; diversitas autem hic quidem in ordinum vel operationum multifaria divisione: illic vero in quadam meritorum notissima, sed et ordinatissima distinctione. Intelligens denique Ecclesia hanc suam quodammodo discordem concordiam, concordemve discordiam: Deduxit me, inquit, super semitas justitiae propter nomen suum. . Ponens quippe semitas pluraliter, et justitiae singulariter; nec diversitatem praetermisit operationum, nec unitatem ope
Abbreviated transcription (Latin):
gida queq sumenda: cum tam̃ ipse
ab his abstineat: uinũq ⁊ cetera cali¬
da ut pote sibi congruentia sumat.
Quis rogo hinc eum recte rep̃hendat᷑
Si diceret ille cur tu aquã non bibis
quam ita laudas: annon recte respon¬
deret.⁊tibi eam fideliter tribuo:imͥ
laudem.om̃s non deneo. Laudo enĩ
omnes ⁊ diligo: ubicumq piȩ ⁊iustȩ
uiuitur in eccłia. Anum oꝑe deneo:
ceteros caritate. Faciet autẽ caritas
fidenter loquor:ut ne illoꝵ quidẽ
fructu frauder. quoꝵ instituta ñ se¬
quor. Plus aliquid dicam. Tu tͥ caute
age. Podest namq fieri quia du frustia
laboraueris: ut aude ego frustra dili-¬
gam bonum qͦd oꝑaris. fieri omĩno
non potest. Oquanta fiducia caritatis.
Alius oꝑatur ñ amans:  alius amat
nichil oꝑans. Ille quidem suũ opus
pdit: illius uͦ cartias nunqͣm excidit.
Et quid mirum si in hoc exilio ꝑgi¬
nante adhuc ȩccłia quedam huidenõ
sit pluralis ut ita dixerim unitas ar¬

Expanded text:
gida quaeque sumenda: cum tamen gida quaeque sumenda: cum tamen ab his ipse abstineat, vinumque et caetera calida, utpote sibi congruentia, sumat. Quis, rogo, hinc eum recte reprehendat? Si diceret ille, Cur tu aquam non bibis, quam ita laudas? annon recte responderet: Et tibi eam fideliter tribuo, et mihi laudem, omnes non teneo! Laudo enim omnes et diligo, ubicunque pie et juste vivitur in Ecclesia. Unum opere teneo, caeteros charitate. Faciet autem charitas fidenter loquor ut ne illorum quidem fructu frauder, quorum instituta non sequor. Plus aliquid dicam. Tu tibi caute age. Potest namque fieri quia frustra tu laboraveris: ut autem ego frustra diligam bonum quod operaris, fieri omnino non potest. O quanta fiducia charitatis! Alius operatur non amans, et alius amat nihil operans. Ille quidem suum opus perdit, illius vero charitas nunquam excidit. Et quid mirum, si in hoc exsilio, peregrinante adhuc Ecclesia, quaedam hujuscemodi sit pluralis, ut ita dixerim, unitas, un
Abbreviated transcription (Latin):
illi uiro cui ⁊despondit uirginem ca¬
stam exhibere xp̃o. Uerumtamen
illa una dicit in canticis. ordinate
in me caritatem: ut usi una inca¬
ritate. diuisa tamen sit inordinatiõe.
Quid gͦ: Cisterciensis sum:. Damp.
no gͥ cluniacenses: Absit. S diligo:
si predico: s magnifico. Cur gͦ inquis
ordinem illum ñ tenes: si sic laudas:
Audi. Propter hoc qͦd apłs ait. Unus¬
quisq in ea uocatione inqua uocatus
ẽ ꝑmaneat. Quod si queris cur: iapͥn¬
cipio ñ elegerim. si talem sciebam:
pediunt. Non qͦd scilicet ordo sc̃s &
iustus nonsit: s quia ego carnalis¬
eram uenundatus sub peccato: ita¬
lem animȩ meȩ languorem sentie¬
bam. cui fortior eẽt potio necessaria.
Et diuersis morbis. diuersa conueni¬
unt medicamenta: ce fortiorib for¬
tiora. Fac duos homines febrib
anxiari. quartanis unum. alterũ
tercianis: commendet autẽ qui quar¬
tanis laborat terciano aquã. pira: ⁊ fri¬

Expanded text:
illi viro, cui despondit, virginem cailli viro, cui despondit, virginem castam exhibere Christo . Verumtamen illa una dicit in Canticis, Ordinavit in me charitatem : ut etsi una in charitate, divisa tamen sit ordinatione. Quid ergo? Cisterciensis sum: damno igitur Cluniacenses? Absit! sed diligo, sed praedico, sed magnifico. Cur ergo, inquis, Ordinem illum non tenes, si sic laudas? Audi. Propter hoc quod Apostolus ait: Unusquisque in ea vocatione, in qua vocatus est, permaneat . Quod si quaeris, cur et a principio non elegerim, si talem sciebam? on omnia expediunt . Non quod scilicet Ordo sanctus et justus non sit: sed quia ego carnaliseram, venumdatus sub peccato ; et talem animae meae languorem sentiebam, cui fortior esset potio necessaria. Et diversis morbis diversa conveniunt medicamenta, et fortioribus fortiora. Fac duos homines febribus anxiari, quartanis unum, alterum tertianis. Commendet autem qui quartanis laborat, tertiano aquam, pyra, et fri