comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicent. non ꝓpt̾ penalem mortalitatẽ quã peccando meruimꝰ.
s ita ut negent dm̃ eẽ corpoꝵ condicorem taquã aꝑtis ocłis
carneis nuditas ista displiceat. S nichil uehementiꝰ istos
designat & notat. quã qđ dicit serpens. non morte morie¬
mini. sciebat eniꝰ ds qm̃ qua die ederitis. aꝑientur ocłiurĩ.
Sic eni isti credunt. qđ serpens ille xp̃c fuerit. & dm̃ nes¬
cio quẽ gentis tenebrarũ sicuiti affirmant. illud p̃ceptũ de¬
disse confingunt. tamquã inuideret hominib scientiaᷤ
boni& mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpenti¬
nos natos eẽ arbitror. qui serpentẽ ꝓ xpõ colere dicunt᷑.
nec adtendunt apłm qui ait. metuo ne sic serpens qui euã
seduxit astucia sua. sic & ur̃i sensus corrũpant᷑. hos gͦ ꝑ istã¬
serpentis carnalis nr̃a concupiscentia. & ꝑ illã decipitur
& ex fide ꝑseueranter uiueret. donec idoneus fieret in telligen¬

Expanded text:
plicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; plicent, non propter poenalem mortalitatem, quam peccando meruimus; sed ita ut negent Deum esse corporum conditorem, tanquam apertis oculis carneis nuditas ista displiceat. 39. Sed nihil vehementius istos designat et notat, quam quod dicit serpens: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die ederitis, aperientur oculi vestri. Sic enim isti credunt, quod serpens ille Christus fuerit, et deum nescio quem gentis tenebrarum, sicuti affirmant, illud praeceptum dedisse confingunt, tanquam invideret hominibus scientiam boni et mali. Ex ista opinione etiam nescio quos serpentinos natos esse arbitror, qui serpentem pro Christo colere dicuntur, nec attendunt Apostolum qui ait: Metuo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et sensus vestri corrumpantur . Hos ergo per istaserpentis carnalis nostra concupiscentia, et per illam decipitur et ex fide perseveranter viveret, donec idoneus fieret intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
mauifesti fiant inter uos. Et enĩ serpens ille scđi ꝓphia
oꝵ & quicũs ueteri testamito aduersantur. Non enim
Aliquid manifestiꝰ p̾nuntiatũ arhitror. quã istos in illo serpente.
uł potiꝰ illũ in istis eẽ uitandũ. Hullieni loquaciꝰ atq iactantiꝰ
ꝓmittunt scientiam boni & mali. & in ipso homine tãquã in
arbore que plantata est in medio paradisi. eam dinoscendã de¬
moustraturos se ẽẽ p̾sumunt. Etiam illud qđ dictum ẽ. eritis
quã ad istos qui relicta interiore sapientie luce. solem istũ qͥ ꝑti¬
net ad ocłos corporis adorare cõpellunt: Et om̃s quidem ge¬
neraliter heretici. scientie pollicitatione decipiunt. & rephen¬
dunt eos quos simpliciter credentes inuenerint. & qr omino
carnalia ꝑ suadent. quasi ad carnaliu ocłoꝵ aꝑtione conant᷑
adducere. ut interior ocłs excecatur. s istis etiã corpora dis

Expanded text:
manifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prmanifesti fiant inter vos . Etenim serpens ille secundum prorum, et quicumque Veteri Testamento adversantur. Non enim aliquid manifestius praenuntiatum arbitror, quam istos in illo serpente, vel potius illum in istis esse vitandum. Nulli enim loquacius atque jactantius promittunt scientiam boni et mali; et in ipso homine, tanquam in arbore quae plantata est in medio paradisi, eam dignoscentiam demonstraturos se esse praesumunt. Et etiam illud quod dictum est, Eritis quam ad istos qui relicta interiore sapientiae luce solem istum, qui pertinet ad oculos corporis, adorare compellunt? Et omnes quidem haeretici generaliter scientiae pollicitatione decipiunt, et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint; et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus excaecetur. CAPUT XXVI.-- Serpens
Abbreviated transcription (Latin):
nullus homo oꝑatꝰ: in uirgine dequa natꝰ ÷ xp̃c̃. fons aut̃ as¬
cendebat de t̾ra. & irrigabat om̃em faciem terre. facies t̾re. id:
dignitas t̾re. mater di uirgo maria rectissime accipitur.
ficatur. ut quasi delimo tali homo ille fieret. qui constitutꝰ
est in paradiso. ut oꝑaretur ibi & custodiret. id ÷ in uolun¬
tate patris. ut eam impleret atq seruaret. Nã p̾ceptũ qd¬
congrue sustinet ꝑ sonam xp̃i. dicente ipso dnõ. qđ fecistis
delicias. Fructus aut̃. sp̃c ẽ caritas. gaudiũ. pax. longa¬
nimitas. benignitas. bonitas. fides. mansuetudo. conti
nentia sic̾ apłs dic̃. Et non tangeremꝰ lignum in medio
paradisi plautatũ. scientie boni & mali. id ÷ non uellemꝰ
suꝑbire de natura nr̃a. que sic̃ iam diximꝰ media est. ut
decepti experirem᷑. quid inter sit int̾ simplicẽ fidem tatho¬
licam. & fallacias hereticoꝵ Ita enĩ ꝑuenimꝰ ad dinoscendã
boni & mali. Nam oportet in quid etiã hereses eẽ. ut ꝓbati

Expanded text:
utem ascendebat de terra, et irrigabat omnem faciem terrae. Facies terrae, id est dignitas terrae, mater Domini virgo Maria rectissime accipitur, Evangelio significatur ; ut quasi de limo tali homo ille fieret, qui constitutus est in paradiso, ut operaretur et custodiret, id est in voluntate Patris, ut eam impleret atque servaret. CAPUT congrue sustinet personam Christi, dicente ipso Domino: Quod fecistis delicias; Fructus autem spiritus est, charitas, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, cot Apostolus dicit : et non tangeremus lignum in medio paradisi plantatum scientiae boni et mali, id est non vellemus superbire de natura nostra, quae, sicut jam diximus, media est, ut decepti experiremur quid intersit inter simplicem fidem catholicam, et fallacias haereticorum! ita enim pervenimus ad dignoscentiam boni et mali. Nam oportet, inquit, etiam haereses esse, ut probati
Abbreviated transcription (Latin):
at etiã tunicã pelliciã diuino iudicio. Quo nomine mͥ
uidetur in ꝓphetia significari. non corporis mortalitas.
que significatur inhistoria de qua iam tractatũ ÷ sed
de carnalib sensib adtracta phantas mata que carnalit᷑
mentientẽ diuina lege cũ sequuntur. & contegunt. Atꝙ
ita de paradiso. id ÷ decatholica fide & ueritate dimittit᷑.
habitaturꝰ contra paradisũ. id est eidem fidei contra dic¬
turus. Et quia si aliquando se addm̃ conuerterit. per
flameam frameam. id÷ ꝑ tẽporales tribulationes sua
peccata cognoscendo & gemendo. ⁊ noniam ex traneã
natura que nulla est. s se ipsu ad cusando & ipse ueniã
mereatur & plenitudinem scientie qđ ÷ caritas dili¬
gendo dm̃ qui supra omĩa est in cõmutabilis. & dili¬
gendo extoto corde & extota anima. & ex tota mente. diligendo
primũ tiquã se ipsũ. ꝑueni& ad arborem uite &iuu& met̾nũ.¬

Expanded text:
at etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi at etiam tunicam pelliceam divino judicio. Quo nomine mihi videtur in prophetia significari non corporis mortalitas, quae significatur in historia, de qua jam tractatum est; sed de carnalibus sensibus attracta phantasmata, quae carnaliter mentientem divina lege consequuntur et contegunt: atque ita de paradiso, id est de catholica fide et veritate, dimittitur, habitaturus contra paradisum, id est eidem fidei contradicturus. Qui si aliquando se ad Deum converterit per flammeam frameam, id est per temporales tribulationes, sua peccata cognoscendo et gemendo, et non jam extraneam naturam, quae nulla est, sed seipsum accusando, ut ipse veniam mereatur; et per plenitudinem scientiae, quae est charitas, diligendo Deum, qui supra omnia est incommutabilis, et diligendo ex toto corde, et ex tota anima, et ex tota mente; et diligendo proximum tanquam seipsum, perveniet ad arborem vit
Abbreviated transcription (Latin):
er sine uiro. neq uir sine muliere in dno.Sic̾ enĩ mu¬
lier ex uiro. ita & uir ꝑ mulierem. Omẽ aut̃ ex dõ. La¬
hor etiam adam in agro suo. & qđ spinas & tribulos ei pa-¬
rit t̾ra. intelligat non nature ẽẽ s pene. Et hoc non nescio
cuigenti tenebrarũ. s diuino iudicio tribuat. qr mode¬
ramen iusticie est sua cuiq tribuere. Ipse det mulieri
escam celestem. quã accipit acapite suo qui est xp̃c. non
ab illa accipiat uetitũ cibũ. id ÷ hereticoꝵ fallaciam. cu̾
magna pollicitatione scientie. & quasi secretoꝵ ad aꝑtio¬
ne quo fiat decipiendo. error ipse conditor hereticoꝵ.
Quippe suꝑbia & curiosa cupiditas. in libro ꝓ uerbiorũ
clamat sub mulieris imagine. & dicit. Qui stultus est.
diuertat ame. Et in opes seusu. ex hortor dicens. Panes
occultos libenter edite. & aquã dulcem furtiuam bibite.
Et necesse est tamen cũ & illa quisq crediderit. p̃cedente
libidine mentiendi. que xpm mentitũ eẽ credit. accipi¬

Expanded text:
er sine uiro neque uir sine muliere in domino; sicut enim mulier ex uiro, ita et uir per mulierem; omnia autem ex deo. oret jam Adam in agro suo, et quod spinas et tribulos ei parit terra, intelligat non naturae esse, sed poenae; et hoc non nescio cui genti tenebrarum, sed divino judicio tribuat: quia moderamen justitiae est sua cuique tribuere. Ipse det mulieri escam coelestem, quam accepit a capite suo, qui est Christus: non ab illa accipiat vetitum cibum, id est haereticorum fallaciam cum magna pollicitatione scientiae, et quasi secretorum adapertionem, quo fiat ad decipiendum error ipse conditior. Haereticorum quippe superba et curiosa cupiditas in libro Proverbiorum clamat sub mulieris imagine, et dicit, Qui stultus est, divertat ad me: et inopes sensu exhortatur, dicens, Panes occultos edite libenter, et aquam dulcem furtivam bibite . Et necesse est tamen, cum et illa quisque crediderit, praecedente libidine mentiendi, qua Christum mentitum esse credit, accipi
Abbreviated transcription (Latin):
in hominis ꝑfectione singuloꝵ oꝑum. & mane inchoatione con¬
sequentium. Post istoꝵ quasi sex dierum oꝑa bona ualde. speret
homo quietem ꝑpetuã. & intelligat quid sit requienit ds̃ septi¬
ma die ab om̃ib oꝑib siuis.qr & ipse in nob hȩc bona oꝑatur. qͥ
ut oꝑemur iubet. & recte ipse requiescere dr̃. qr post hec om̃ia

Expanded text:
in ipsa perfectione singulorum operum, et mane in inchoatione consequentium. Post istorum quasi sex dierum opera bona valde, speret homo quietem perpetuam, et intelligat quid sit, Requievit Deus septimo die ab omnibus operibus suis: quia et ipse in nobis haec bona operatur, qui ut operemur jubet;
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ uident᷑ peccare. cũ hominẽ occidunt .ω. Assentior. S homi¬
cide isti appellari nõ solent.A. Responde itaq utrũ illũ qui do¬
minũi occidit. a quo sibi metuebat cruciatꝰ gͣues. in eoꝵ nume¬
ro habendũ existimes. qͥ sic hominẽ occidunt. ut ne homiͣda¬
rũ qͥdem noĩe digni sint.u. Longe ab eis istũ differe uideo.
Nam illi uł exlegibus faciunt: uł ñ contͣ leges. Huiꝰ aũ facinꝰ
nullalex approbat. A.Rursus me ad auctoritatẽ reuocasꝰ S me¬
minisse me oportet. id nc̃ anob̾ eẽ susceptũ. ut intelligamꝰ qͦ¬

Expanded text:
mihi videntur peccare, cum hominem occidunt. A. Assentior: sed homimihi videntur peccare, cum hominem occidunt. A. Assentior: sed homicidae isti appellari non solent. Responde itaque, utrum illum qui dominum occidit, a quo sibi metuebat cruciatus graves, in eorum numero habendum existimes, qui sic hominem occidunt, ut ne homicidarum quidem nomine digni sint? E. Longe ab eis istum differre video: nam illi vel ex legibus faciunt, vel non contra leges; hujus autem facinus nulla lex approbat. 10. A. Rursus me ad auctoritatem revocas: sed meminisse te oportet id nunc a nobis esse susceptum, ut intelligamus q
Abbreviated transcription (Latin):
caret: Nam qui metuens hominẽ occidit: cupit utiq sine
metu uiuere A. Et paruũ tibi bonu uidet᷑ sine metu uiue¬
re: .i.magnũ bonũ est: s hoc illi hõmicidȩ ꝑ facinꝰ suũ ꝓue¬
nire nullo. mͦ potest A. Non quero quid ei ꝓuenire possit:
s quid ipse cupiat. Certȩ enĩ bonũ cupit. qui cupit maetu
liberan: & ie circo ista cupiditas culyanda nõ est. Alioqͥn.
om̃s culpabimꝰ amatores boni. o inde cogimꝰ fateri eẽ homi-¬
cidium. in quo nequeat male illiꝰ cupiditatis dñatio reperi.¬
ri falsumq erit illud. qd̾ in omĩbꝰ peccatis ut mala sint libi¬
do dñatꝰ. aut erit aliqđ homicidiũ qđ possit ñ ẽẽ peccatũ
Si homicidium est hoĩem occidere. potest accidere aliquando
sine percato. Nam & miles hostẽ. & uidex uł minister eiꝰ nocen¬
tem: & ciii forte inuito atq imprudenti tęlũ manu fugit: ñ

Expanded text:
caret: nam qui metuens hominem occidit, cupit utique sine caret: nam qui metuens hominem occidit, cupit utique sine metu vivere. A. Et parvum tibi videtur bonum sine metu vivere? E. Magnum bonum est, sed hoc illi homicidae per facinus suum provenire nullo modo potest. A. Non quaero quid ei provenire possit, sed quid ipse cupiat. certe enim bonum cupit, qui cupit vitam metu liberam; et idcirco ista cupiditas culpanda non est; alioquin omnes culpabimus amatores boni. Proinde cogimur fateri esse homicidium, in quo nequeat malae illius cupiditatis dominatio reperiri; falsumque erit illud, quod in omnibus peccatis ut mala sint, libido dominatur; aut erit aliquod homicidium, quod possit non esse peccatum. E. Si homicidium est hominem occidere, potest accidere aliquando sine peccato: nam et miles hostem, et judex vel minister ejus nocentem, et cui forte invito atque imprudenti telum manu fugit, non
Abbreviated transcription (Latin):
eũ cupere. & si potestas det᷑ eẽ facturũ: nõ minꝰ reus est.
quã simipso facto de p̃henderet᷑. u. Nichil est om̃ino mani¬
festius. Et iã uidõ nõ opus ẽẽ longa sermocinatione: ut mͥ
de homicidio & sacrilegio ac ꝓrsus de oĩbꝰ peccatis ꝑ suadeat᷑.
Clarũ ẽ. enĩ iam: nichil aliud quã libidinẽ intoto malefac¬
endi genere dñari. A. Scis ne etiã istamlibidinẽ alio noĩe cu
piditatẽ uocari: M. Scio.A. Qͥd int̾ hãc & metũ nichil ne
int̾ eẽ. an aliquid putas : T. Immoplurimũ hȩc ab inuiece
distare arbitror. a. Credo te obhoc arbitrari: q cupiditaᷤᷤ
appetit. metus fugit. u. Est ita ut dicis. A. Quid sigͦ quispi¬
am nõ cupiditate adipiscende alicuiꝰ rei. s metuens ne qͥd
ei mali accidat. hominẽ occiderit. ñ homicida iste nonerit :
u. Erit quidem: s nõ ideo factũ hoc cupiditatis dominatu

Expanded text:
eum cupere, et si potestas detur facturum esse, non minus reus est, eum cupere, et si potestas detur facturum esse, non minus reus est, quam si in ipso facto deprehenderetur. E. Nihil est omnino manifestius, et jam video non opus esse longa sermocinatione, ut mihi de homicidio et sacrilegio, ac prorsus de omnibus peccatis persuadeatur. Clarum est enim jam nihil aliud quam libidinem in toto malefaciendi genere dominari. pididatem vocari? E. Scio. A. Quid? inter hanc et metum nihilne interesse, an aliquid putas? E. Imo plurimum haec ab invicem distare arbitror. A. Credo te ob hoc arbitrari, quia cupiditas appetit, metus fugit. E. Est ita ut dicis. A. Quid si ergo quispiam non cupiditate adipiscendae alicujus rei, sed metuens ne quid ei mali accidat, hominem occiderit? num homicida iste non erit? E. Erit quidem, sed non ideo factum hoc cupiditatis dominatu
Abbreviated transcription (Latin):
nonne hoĩes plerũq dan̾nati sũt: Recense istoriam. nete ad alios
libros mittam: eam ipsam quȩ diuina auctoritate p̃cellit. Iam
inuenies quã malȩ de apostolis & de omibꝰ martiribꝰ senti¬
amus. si placet nobis dãnationẽ certũ indiciũ ẽẽ malefacti
cũ illi om̃s dã natione digni ꝓpt̾ confessionẽ suam iudicati
sint Quã obrẽ. si qͥc qͥd dãnat᷑ malũ est: malum erat illo tp̃r
credere in xp̃m. & ipsã confiteri fidẽ.Si aũ nõ om̃e malũ ẽ
qđ danat᷑. quare aliud unde ad ulteriũ malum eẽ doceas
I. Quid tͥ respondeã: nõ inuenio. A. fortasis gͦ libido in
ad ulterio malũ est. S dũ tuforis inipsofacto. quod iã uide¬
ripot̃. malũ queris: pateris angustias. Nam ut intelligas li¬
bidinẽ in adulterio malũ eẽ: sicui etiã nõ contingat facul¬
tas concũbendi cũ conuige aliena. planũ tñ aliqͦmͦ sit id

Expanded text:
nonne homines plerumque damnati sunt? Recense historiam, ne te ad alios nonne homines plerumque damnati sunt? Recense historiam, ne te ad alios libros mittam, eam ipsam quae divina auctoritate praecellit; jam invenies quam male de Apostolis et de omnibus martyribus sentiamus, si placet nobis damnationem certum indicium esse malefacti, cum illi omnes damnatione digni propter confessionem suam judicati sint. Quamobrem si quidquid damnatur malum est, malum erat illo tempore credere in Christum, et ipsam confiteri fidem: si autem non omne malum est quod damnatur, quaere aliud unde adulterium malum esse doceas. E. Quid tibi respondeam non invenio. 8. A. Fortassis ergo libido in adulterio malum est: sed dum tu foris in ipso facto quod jam videri potest, malum quaeris, pateris angustias. Nam ut intelligas libidinem in adulterio malum esse, si cui etiam non contingat facultas concumbendi cum conjuge aliena, planum tamen aliquo modo sit id
Abbreviated transcription (Latin):
pientibus: Nam & ego tecũ credo. & in concusse credo õibꝰ¬
q popłis atq gentibus credendũ eẽ clamo: malũ eẽ ad¬
ulterium. S nc̃ molimꝰ io qđ infidem recepimꝰ. et iã intel¬
ligendo scire: ac tenere firmissimu. Considera itaq qͦn¬
tũ potes. & renuntia mͥ qͣnã ratione ad ulteriũ malũ eẽ co¬
gnoueris. iu Hoc scio malũ eẽ. qđ hoc ipse in uxore mea pa¬
ti nollem. Quisquis aut̃ alterifacit. qđ sibi fieri ñ uult: ma¬
le utiq facit. A. Quid si cuspiã libido ea sit ut uxorẽ suam
p̃be at alteri. libent̃q ab eo corrũpi patiat᷑. in cuiꝰ uxorẽ uicissĩ
cupit parẽ habere licentiã. nichil ne mali tͥ facere uidet᷑ .:
.iu. Immo plurimũ.A. At iste ñ illa regula peccat. Nonenĩ id
facit: qđ pati nolit. Quã obrẽ aliud tibi querendũ est: unde
ius criminis hoĩes uidi sepe dãnari.A. Qͥd: ꝓpt̃ recte facta

Expanded text:
pientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, omnibupientibus? Nam et ego tecum credo, et inconcusse credo, omnibusque populis0 atque gentibus credendum esse clamo, malum esse adulterium: sed nunc molimur id quod in fidem recepimus, etiam intelligendo scire ac tenere firmissimum. Considera itaque quantum potes, et renuntia mihi, quanam ratione adulterium malum esse cognoveris. E. Hoc scio malum esse, quod hoc ipse in uxore mea pati nollem: quisquis autem alteri facit quod sibi fieri non vult, male utique facit. A. Quid, si cujuspiam libido ea sit, ut uxorem suam praebeat alteri, libenterque ab eo corrumpi patiatur, in cujus uxorem vicissim parem cupit habere licentiam? nihilne mali facere tibi videtur? E. Imo plurimum. A. At iste non illa regula peccat: non enim id facit quod pati nolit. Quamobrem aliud tibi quaerendum est, unde jus criminis homines vidi saepe damnari. A. Quid, propter recte facta
Abbreviated transcription (Latin):
mus ꝑ quã fecit omĩa: quȩ de nichilo facta sunt. Quibꝰ
constitiitis: ad intelligentiam eiꝰ rei quã requiris. opit¬
le faciamus. priꝰ gͦ discuciendũ est: qͥd sit male facere.
Qua dere: tͥ quid uideat᷑ ex ꝓme. Qđ̾ nõ si potes. totũ si¬
mul breuit̾ ũbis cõprehendere: saltẽ particulatĩ male¬
facta ipsa cõmemorando. sententiam tuã notã fac mͥ:
u. Ad ulteria. ⁊ homicidia. & sacrilegia. ut omittã cetera
quibꝰ enumerandis uł tẽpꝰ uł memoria suppe tit. quis ẽ.
cui non male facta uideant᷑: A. Dic gͦ pͥꝰ. curad ulteriũ
male fieri putes. An quia id facere lex uetat: Non sane
idõ malum est qr uetatur lege: s ido uetat᷑ lege qr malũẽ.
A. Qd si quispiam nos exagitet ex aggerans delectationes
adulterii. & querens a nobis cur hoc malũ & dãpnatione
dignũ iudicemꝰ. nũ ad auctoritatẽ legis confugiendũ
censes hominibꝰ iamnon tantũ credere s intelligere cu¬

Expanded text:
quam fecit omnia, quae de nihilo facta sunt. Quibus constitutis, ad intelligentiam ejus rei quam requiris, opitle faciamus: prius ergo discutiendum est quid sit male facere; qua de re tibi quid videatur exprome. Quod si non potes totum simul breviter verbis comprehendere, saltem particulatim malefacta ipsa commemorando, sententiam tuam notam fac mihi. E. Adulteria et homicidia et sacrilegia, ut omittam caetera, quibus enumerandis vel tempus vel memoria non suppetit, quis est cui non male facta videantur? A. Dic ergo prius, cur adulterium male fieri putes; an quia id facere lex vetat? E. Non sane ideo malum est, quia vetatur lege; sed ideo vetatur lege, quia malum est. A. Quid, si quispiam nos exagitet, exaggerans delectationes adulterii, et quaerens a nobis cur hoc malum et damnatione dignum judicemus; num ad auctoritatem legis confugiendum censes hominibus, jam non tantum credere, sed intelligere cu
Abbreviated transcription (Latin):
illa in sufflatio ipsa oꝑationem dĩ significet. qua fecit auima
in homine spũ potentie sue. Si aut homo ille qui factꝰ fuerat iã
corpus & anima erat. ipsi anime sensus est additus. ista insuf¬
flatione cũ factus est homo inanimã inuentẽ. Hon quia illa
insufflatio conuersa est manimam uiuentẽ. Non dii tamen¬
uiuentem. sed ad huc animalem. Tẽ eni spiritalis effectiis est.
ꝑfectionis accepit. ut uerbo dĩ consũ maretur. ltaq pꝰ qua
peccauit. recedens ap̃cepto di. & dimissus est de paradiso. iueo
remansit. ut animalis eẽt. Et ideo animalem hominẽ priꝰ
agius om̃s. qui de illo post peccatũ nati sunꝰ. donec assequamur
& ab illo recrem & iuuficati restituat᷑ur in paradisũ. tibi latro ille
ipsa die meriit esse. qͦ istam uitã finiuit. Sic eni: apłs dic̃. S non¬

Expanded text:
illa insufflatio ipsam operationem Dei significet, qua fecit animam illa insufflatio ipsam operationem Dei significet, qua fecit animam in homine Spiritu potentiae suae. Si autem homo ille qui factus erat, jam corpus et anima erat; ipsi animae sensus est additus ista insufflatione, cum factus est homo in animam viventem: non quia illa insufflatio conversa est in animam viventem, sed operata eviventem, sed adhuc animalem. Tunc enim spiritalis effectus est, fectionis accepit, ut verbo Dei consummaretur. Itaque postquam peccavit, recedens a praecepto Dei, et dimissus est de paradiso, in hoc remansit ut animalis esset. Et ideo animalem hominem prius agimus omnes, qui de illo post peccatum nati sumus, donec assequamur tum non fecit ; et ab illo recreati et vivificati, restituamur in paradisum, ubi latro ille cum ipso eo die meruit esse, quo vitam istam finivit . Sic enim Apos
Abbreviated transcription (Latin):
sed suꝑiꝰ breruter insin̾uati diligentio retractatio isto sermone ex¬
plicetur. sigͦ ut dixi hominem hoc loco & corpore & anita fac¬
tũ iitelligimꝰ. non absurde ista cõmixtio. limi nom accepit. Sic̃
eni aqua terram colligit. & congliitinat. & continet. quando eiꝰ cõ¬
mixtione limus efficit᷑. sic anima corporis matheria iurtifican¬
do inunitatẽ concordem confirinat. & uon ꝑmittit labi & resolui.¬
Qđ autͥ scriptũ ÷ & insufflauit ineu̾ sp̃m uite. & factus est homo
in animam uiuente̾. si adhuc corpus solum eͥot. anunam ad uinc¬
tam corpori hoc loco intelligere debennis. siue que iam facta
erat. sed tãquani inore dĩ erãt. id÷ in eiꝰ ueritate uł sapientu
unde tam̃ non recessit. quasi locis separata quando insufflata ẽ.
Non eniꝰ ds loco continetur.s ubiq presens ÷ siue tẽ anima fac¬
ta est. quando in illud figmentũ ds̃ in sufflauit spm uite. ut

Expanded text:
sed prius breviter insinuati diligentior retractatio isto sermone exsed prius breviter insinuati diligentior retractatio isto sermone explicetur. Si ergo, ut dixi, hominem hoc loco ex corpore et anima factum intelligamus, non absurde ipsa commistio limi nomen accepit. Sicut enim aqua terram colligit, et conglutinat, et continet, quando ejus commistione limus efficitur, sic anima corporis materiam vivificando in unitatem concordem conformat, et non permittit labi et resolvi. autem scriptum est, Et insufflavit in eum spiritum vitae, et factus est homo in animam viventem: si adhuc corpus solum erat, animam adjunctam corpori hoc loco intelligere debemus; sive quae jam facta erat, sed tanquam in ore Dei erat, id est in ejus veritate vel sapientia, unde tamen non recessit quasi locis separata, quando insufflata est; non enim Deus loco continetur, sed ubique praesens est: sive tunc anima facta est, quando in illud figmentum Deus insufflavit spiritum vitae, ut
Abbreviated transcription (Latin):
celi ipsiꝰ de nichilo uł de informi materia dicimꝰ factã. quia
om̃i potentẽ artificem credimꝰ. quid inirũ sicorpꝰ qđ de limo
qualicũq factũ ÷. potuit ab onũ potenti artifice tale fieri. ut
uulla inolestia. nulla indigentia cruciaret. homine̾ ante pec¬
catum & nulla corruptione tabesceret: Itaq suꝑfluc querit᷑. unde
hominis corpus ds fecerit. si tamen nc̃ de corporis formatione dr̃
Sic enĩ non nullos nr̃os intelligere accepi. qͥ dicunt. post ea quã dic¬
tũ ÷ finx̾ ds hominẽ de limo terre. ꝓpterea non aditũ adimagine̾
& similitudinẽ sua. qm̃ nc̃ de corporis formatione dr̃. Tc̃ aũt hõ
interior significabatur quando dictu: fecit ds̃ hominẽ adima
ginem & similitudinẽ dei. S etiam sinc̾ quoq homine excorꝑe
& anima factũ intelligamꝰ. ut non alicuiꝰ nomi oꝑis inchoatio.

Expanded text:
coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia coeli ipsius de nihilo, vel de informi materia dicimus factam, quia omnipotentem artificem credimus; quid mirum si corpus, quod de limo qualicumque factum est, potuit ab omnipotenti artifice tale fieri, ut nulla molestia, nulla indigentia cruciaret hominem ante peccatum, et nulla corruptione tabesceret? 9. Itaque superflue quaeritur unde hominis corpus Deus fecerit; si tamen nunc de corporis formatione dicitur. Sic enim nonnullos nostros intelligere accepi, qui dicunt, posteaquam dictum est, Finxit Deus hominem de limo terrae; propterea non additum, Ad imaginem et similitudinem suam, quoniam nunc de corporis formatione dicitur. Tunc autem homo interior siginem ad imaginem Dei; sed etiam si nunc quoque hominem ex corpore et anima factum intelligamus, ut non alicujus novi operis inchoatio,
Abbreviated transcription (Latin):
carnalit̾ in tuentes. & ꝓpterea semꝑ errantes. etiam hoc repre¬
hendere mordaciter solent. qđ delimo ds̃ hominẽ finxit.
Dicunt enĩ. Quare delimo fecit ds̃ hominem: Ande fuerat
ci melior & celestis materia unde hominẽ faceret. ut delabe
terrena tam fragilem mortalẽq formaret: Non intellegen¬
tes pͥmo. quã multis significanonib uł terra uł aqua inscrip¬
turis ponatur. Limus enĩ aquȩ ac terre cõmixtio ẽ. Dicimꝰ
enim tepidũ & fragile & morti destiuatũ. corpus humanum.
post peccatuĩ ẽẽ cepisse. Non eni in nr̃o corpore isti ex horres¬
cunt. nisi mortalitatẽ quam dapnationeꝰ eruimus. Quid aut̃
mirũ aut difficile deo. etiam si delimo istiꝰ terre hominẽ fec̃.
tale tamen corpiis eiꝰ efficere. qđ corruptiom ñ subiaceret.
si homo p̃ceptũ dĩ custodiens. peocare noluisset: Si eniꝰ speciẽ

Expanded text:
carnaliter intuentes, et propterea semper errantes, etiam hoc reprecarnaliter intuentes, et propterea semper errantes, etiam hoc reprehendere mordaciter solent, quod de limo Deus hominem finxit. Dicunt enim: Quare de limo fecit Deus hominem? an defuerat ei melior et coelestis materia, unde hominem faceret, ut de labe terrena tam fragilem mortalemque formaret? Non intelligentes primo quam multis significationibus vel terra vel aqua in Scripturis ponatur: limus enim aquae et terrae commixtio est. Dicimus enim tabidum et fragile et morti destinatum corpus humanum post peccatum esse coepisse. Non enim in nostro corpore isti exhorrescunt nisi mortalitatem, quam damnatione meruimus. Quid autem mirum, aut difficile Deo, etiamsi de limo istius terrae hominem fecit, tale tamen corpus ejus efficere, quod corruptioni non subjaceret, si homo praeceptum Dei custodiens peccare noluisset? Si enim speciem
Abbreviated transcription (Latin):
anima facta est quã & reparatione qua rursus inbeatitatem
redit cepore mutari posse conuncitur. Et ideo non dictũ est cũ
fabtus esset dies quo die fecit ds̃ celum & tertam tantũ. quib no¬
minib iisibilis creatura intimatur. sed additũ ÷ etiam uiride
& pabulũ agri. quonõe inuisibilem creaturam ꝓpt̾ nigorem
& uitimi significari diximus. sicuti est anima. Et ita dictũ:
cũ factus eet dies quo die fecit ds̃ celũ & terram & o m̃e uiride
& pabulũ agri. ut sic intelligeremꝰ non solum uisibilem .s etiã
inuisibilem creaturã ꝑtinere ad tẽpus ꝓpter mutabilitaten.
qr selus ds in comutibilis. qui est ante tempora. R̾. Nunc
uideamus pꝰ uniuerse creature insinuationem. tam uisibilis
quã in uisibilis. & unuersale bene ficiũ diuimi fontis erga in¬
solet h abere questionẽ. qualis ille limꝰ fuerit. uł que materia
nomine lumm significata sit. Illi aut̾ inimici ueterũ libroꝵ om̃ia

Expanded text:
a facta est, et reparatione qua rursus in beatitatem redit, tempore mutari posse convincitur. Et ideo non dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus coelum et terram, tantum; quibus nominibus visibilis creet pabulum agri; quo nomine invisibilem creaturam, propter vigorem et vitam, significari diximus, sicuti est anima. Et ita dictum est, Cum factus esset dies, quo die fecit Deus coelum et terram, et omne viride, et pabulum agri: ut sic intelligeremus non solum visibilem, sed etiam invisibilem creaturam pertinere ad tempus, propter mutabilitatem; quia solus Deus incommutabilis est, qui est ante tempora. Cvideamus post universae creaturae insinuationem tam visibilis quam invisibilis, et universale beneficium divini fontis erga insolet habere quaestionem qualis ille limus fuerit, vel quae materia nomine limi significata sit. Illi autem inimici veterum Librorum, omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tus sũ considerationem factarũ rerũ quã puto explicatã. & de¬
inde considationem ꝓphetie que remanet ex plicanda iam
breuiter. Posito eniꝰ tamquã signo quodam manifesto. qͦcet̾a
dirigantur. non du uos quantũ arbitror ista consideratio.
detinebit. Dicit enĩ apłs. Sacramentũ magnũ eẽ qđ dictũ :¬

Expanded text:
tus sum considerationem rerum factarum, quam puto explicatam: et deinde considerationem prophetiae, quae remanet explicanda jam breviter. Posito enim tanquam signo quodam manifesto quo caetera dirigantur, non diu nos, quantum arbitror, ista consideratio detinebit. Dicit enim Apostolus sacramentum magnum esse, quod dictum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire ad arborẽ uite. nisi ꝑ has duas id ÷ tolerantiã mo¬
lestiarũ & scientie plenitudinẽ. S tolerantia molestiarũ.
oñb fere in hac uita sub eunda est. tendentib ad arborem
uite. Plenicudo aut̃ scientie uidetur pauciorib ꝓuenire.
ut quasi non om̃s qui ꝑueniunt ad arborẽ uite. ꝑ scientie
plenitudinẽ ueniant. quã uis om̃s tolerantiã inolestiarũ.
id÷ flãmea fraineã uersatilem sentiant. Si adtendatur qd¬

Expanded text:
 tolerantiam molestiarum, et scientiae plenitudinem. 36. Sed tolerantia molestiarum omnibus fere in hac vita subeunda est, tendentibus ad arborem vitae: plenitudo autem scientiae videtur paucioribus provenire; ut quasi non omnes qui perveniunt ad arborem vitae, per scientiae plenitudinem veniant, quamvis omnes tolerantiam molestiarum, id est flammeam fra
Abbreviated transcription (Latin):
uita tãquã deparadiso expellitur homo. Iam peocatũ in putat̃
etiam si non subse quatur factũ. qđ rea tenet᷑. in consensione con¬
considerandũ est. Pertinet enĩ maxune ad nr̃am salutem. Nam
idõ hec scripta sunt. ut iam talia caueamꝰ. Cũ interrogata mulier
respondisset. quid eis p̾ceptũ esset. ait ille. Non morte moriemini.
Sciebat enĩ ds̃. qmꝰ qua dic manducaueritis ex illo aꝑientur ocłiurĩ.
& eritis sic̾ dii. scientes bonũ & malum. Uidemꝰ his uerbis ꝑ suꝑbia¬

Expanded text:
beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur factum; quoniam rea tenetur in consensione conconsiderandum est; pertinet enim maxime ad nostram salutem: nam ideo haec scripta sunt ut jam talia caveamus. Nam cum interrogata mulier respondisset quid eis praeceptum esset; ait ille: Non morte moriemini: sciebat enim Deus quoniam qua die manducaveritis ex illo, aperientur oculi vestri, et eritis sic
Abbreviated transcription (Latin):
Quia sic & eccła dr̃. in canticis cinticoꝵ. Hortus conclusus. fons signatꝰ.
Quo utiq non ad nuttitur ꝑuersitatis ille ꝑ suasor. s tam̃ ꝑ mulierẽ
decipit. Nonctiã ratio nr̃a deduci ad consensionẽ peccati
potest. nisi cũ delectatio mota fuerit in illa parte peccati
quisq delabitur. quam tunc actum est millis tribus ser¬
pentel muiliere ⁊ iiro. Nam pͥmo sit suggestio fiue ꝑ cogi¬
tanonẽ siue ꝑsensiis corporis. ut indendo uł tangendo¬
iN audiendo uł gustando iil olfando. Quę suggestio cũ
factafuerit. si cupiditas nr̃a ñ mouetꝰ᷑ ad peccandum. exclu¬
detꝰ sepentis astutia. Si aut mota fuerit. quasi iam mulieri
ꝑsuasũ erit. S aliquando ratio uiriliter. etiam cõmotã cupi¬
ditatẽ refrenat atq cõpescit. Qđ cũ fit. non labimͣ inpeccatũ.
sed cũ aliqua luctatione coronamur. Si aut ratio consentiat.
& qđ libido cõmorierit. faciendũ esse discernat. ab om̃i beata

Expanded text:
sia dicitur in Canticis canticorum, Hortus conclusus, fons signatus ; quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor. Sed tamen per mulierem decipit: non enim etiam ratio nostra deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, eccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggestio sive per cogitationem, sive vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita
Abbreviated transcription (Latin):
intelligerent quomͦ accipiende sint ueteris testamenti scrip¬
ture. nec tam sacrilega uoce auderent accusare qđ nesciunt
KQđ aut̾ nudierant. adam & mulier eius & noncõ¬
fundebant᷑: simplicitatem animȩ̨ castitatem ꝙ
significat. Nam & apłs itadicit. Aptaui uos uni ui¬

Expanded text:
intelligerent quomodo accipiendae sint Veteris Testamenti Scripintelligerent quomodo accipiendae sint Veteris Testamenti Scripturae, nec tam sacrilega voce auderent accusare quod nesciunt. Quod autem nudi erant Adam et mulier ejus, et non confundebantur, simplicitatem animae castitatemque significat. Nam et Apost
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferiorem animi partem. quã prudentiam rationał
regit. docentur ꝑtinere. Qđ aut̃ dictũ ÷ hec uocabitur mu¬
lier qm̾ de iuro suo sũpta est. in ista origo nominis & in¬
terpretatio in latina lingua non apparet. Quid enĩ simi¬
le habeat mulieris nomen aduir. nomen. Non inuenit᷑.
S in hebrea locutione dr̾ sic sonare. quasi dictũ sit hec uo
aut̃ non habet. S hoc ut dixi lingue diuersitas fẽcit. Qđ
aut̾ additũ ÷ relinquet homo patrem & matrẽ. & ad he¬
rebit uxori sue. & erunt duo in carne una. quomͦ referat̃
ad historiam non inuenio. nisi qđ plerũq ingenere huma¬
no ista contingunt. S tota ꝓphetia est. citiꝰ apłs meminit di¬
cens. ꝓpter hoc relinquet homo patrem & matrem. & ad¬
herebit uxorisue. & erunt duo in carne una. Sac ramentũ
aut̃ hoc magnum ÷ Ego aut̾ dico in xp̃o. & in ȩccła. Qđ ma¬
nichei si non ceci legerent. qͥ ꝑ epłas apłicas multos decipiunt.

Expanded text:
ad inferiorem animi partem, quam prudentia rationalis ad inferiorem animi partem, quam prudentia rationalis regit, docentur pertinere. Quod autem dictum est, Haec vocabitur mulier, quoniam de viro suo sumpta est; ista origo nominis, et interpretatio in lingua latina non apparet. Quid enim simile habeat mulieris nomen ad viri nomen, non invenitur. Sed in hebraea locutione dicitur sic sonare, quasi dictum sit: Haec vautem non habet: sed hoc, ut dixi, linguae diversitas facit. 19. Quod autem additum est, Relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et erunt duo in carne una, quomodo referatur ad historiam non invenio, nisi quod plerumque in genere humano ista contingunt; sed tota prophetia est, cujus Apostolus meminit, dicens: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae; et eruum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia . Quod Manichaei si non caeci legerent, qui per Epistolas apostolicas multos decipiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc modo eniꝰ dicit etiã apłs. non intabulis lapideis. sed intabuł
cordis carnalib Alud ÷ quippe ꝓpria locutio. aliud figurata.
qualis ista est quã tractamꝰ modo. Qua ꝓpter & si uisibilis femi¬
na scđm historiam de corpore uiri primo facta est adnõ deo.
non utiq sine causa ita facta est nisi aliquod secretũ intima¬
ret. Non enĩ aut limꝰ defuit unde femina formaretur aut
si uellet ds̃ homini uigilanti costã sine dolore non possit.
non frustra hoc moda uł dictauł factast̾. S sunt plane
misteria & sacramenta. siue hoc modo quo tenuitas nr̃a co¬
natur. siue aliquo alio meliore. scđm sanam tamꝰ fidem in
terpretanda. & intelligenda. Uo cauit gͦ mulierem suã uir.
tam quã potior inferiorem & dixit. Hoc nc̾ os de ossib meis
& caro decartie mea. Os de ossib fortasse ꝓpt̾ fortitudinẽ
& caro de carne ꝓpter temperantiã. He nãq due uirtitres.

Expanded text:
Hoc modo enim dicit etiam Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis Hoc modo enim dicit etiam Apostolus: Non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Aliud est quippe propria locutio, aliud figurata, qualis ista est quam tractamus modo. Quapropter etsi visibilis femina secundum historiam de corpore viri primo facta est a Domino Deo, non utique sine causa ita facta est, nisi ut aliquod secretum intimaret. Num enim aut limus defuit unde femina formaretur? aut, si vellet Dominus, homini vigilanti costam sine dolore detrahere nonon frustra hoc modo dicta vel facta sunt; sed sunt plane mysteria et sacramenta, sive hoc modo quo tenuitas nostra conatur, sive aliquo alio meliore, secundum sanam tamen fidem sunt interpretanda et intelligenda. Ctanquam potior inferiorem, et dixit: Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea. Os de ossibus, fortasse propter fortitudinem; et caro de carne, propter temperantiam. Hae namque duae virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
recte dominetur. & fiat quasi conuigalis in scipso. ut caro non
cancupiscat ad uersusspm̃. s spiritui sib iungetur. id ÷ concu¬
piscentia carnalis non aduersetur rationis. sed potiꝰ optempe¬
rando desinat eẽ carnalis. opris habet ꝑ fecta sapientia. Cuiꝰ
contemplatio qr interior ẽ. & secretior & ab omĩ sensu corpo¬
ris remotissima. conuenienter etiã ista saporis noe in telligi
potest. Tc̾ eniꝰ ordinatissune caput mulieris ÷ uir. cũ capudꝰ
uiri est xp̃c. que sapientia dei est. Sane in locũ illiꝰ coste carnẽ
adtmmpleuit. ut hoc nomine insinuaretur dilectionis affectꝰ.
qͦdiligit quisq auimã suã. Et non ÷ durꝰ ut eam contepnat
quo diligit quisq cui preest. Non eniꝰ sic nominata ẽ caro
isto loco. ut carnalem concupiscentiam significet. sed illo modo poti
quo ꝓpħa dicit. auferri popło cor lapideum. & dari cor carneu̾.

Expanded text:
recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non recte dominetur, et fiat quasi conjugalis in seipso, ut caro non concupiscat adversus spiritum, sed spiritui subjugetur, id est concupiscentia carnalis non adversetur rationi, sed potius obtemperando desinat esse carnalis, opus habet perfecta sapientia. Cujus contemplatio quia interior est et secretior, et ab omni sensu corportest. Tunc enim ordinatissime caput mulieris vir est, cum caput viri est Christus, qui Sapientia est Dei. 17. Sane in locum illius costae carnem adimplevit, ut hoc nomine insinuaretur dilectionis affectus, quo diligit unusquisque animam suam, et non est durus ut eam contemnat; quod diligit quisque cui praeest. Non enim sic nominata est caro isto loco, ut carnalem concupiscentiam significet; sed isto modo potius quo propheta dicit auferri populo cor lapideum, et dari cor carneum .
Abbreviated transcription (Latin):
ninia imponeret. Ex hoc enĩ apparet. ipsa ratione homine̾ me¬
liorem ẽẽ quã peccora. qđ distinguere & nominatiꝰ ea discernere
non nisi ratio potest. que de ipsis iudicat. S hȩc facilis ratio est.
Cito eni homo intelligit. L si meliorem eẽ peccorib Illa est
difficilis. quo intelligit inse ipso aliud ẽẽ rationale qđ regit.
ipsã uisionẽ secretã nõe sopori significari arbitror. quẽ in mi¬
sit ds̃ inadã. quando ei mulier facta ẽ. Ut eniꝰ hoc uideatur
non ÷ opus ocłis istiꝰ corporis. S quanto quisq ab istis uisibilib
reb in interiora in tellegentie se cesserit. hoc est aut̃ quasi ob dor¬
miscere. tanto meliꝰ & sinceriꝰ illud uidet. Ipsa eniꝰ cogntio qua
intelligit᷑ in nob aliud ẽẽ qđ ratione duc̃tur. aliud qd rationi op¬
temperet. ipsa gͦ cognitio. ueluti effectio mnulieris est de costauiri
ꝓpt̾ coniunctionẽ uiuificandã. Deinde ut quisq huic sue parti

Expanded text:
mina imponeret. Ex hoc enim apparet ipsa ratione hominem meliorem esse quam pecora, quod distinguere et nominatim ea discernere, nonnisi ratio potest, quae de ipsis judicat. Sed haec facilis ratio est; cito enim homo intelligit se meliorem esse pecoribus: illa est difficilis ratio, qua intelligit in seipso aliud esse rationale quod regit, ipsam visionem secretam nomine soporis significari arbitror, quem immisit Deus in Adam, qon est opus oculis istis corporeis, sed quanto quisque ab istis visibilibus rebus in interiora intelligentiae secesserit hoc est autem quasi obdormiscere, tanto melius et sincerius illud videt. Ipsa enim cognitio, qua intelligitur in nobis aliud esse quod ratione dominetur, aliud quod rationi obtemperet; ipsa ergo cognitio veluti effectio mulieris est de costa viri, propter conjunctionem significandam. Deinde, ut quisque huic suae parti
Abbreviated transcription (Latin):
in euglio repperitur. catholicis potiꝰ credã quã tibi. Si aliquid
inde manifestũ ꝓ manicheo legeris. nec illis nec tibi. lilis q
dete mͥ mentitist̃. tibi aut̃. qr eam scripturã mͥ ꝓfers. cui ꝑ illos
credideram. qui mͥmentiti st̃. S absic ut eugłio eggo non credam.
Illi eniꝰ credens. non in uenio quomͦ possim etiã tibi credere. Apłoꝵ
eniꝰ nomina que ibi legunt᷑. non inter se continent nomen manichei.
necesse est credere. si credo eugłio. qm̃ utrãq scripturã sinuliter mͥ
catholica cõmendat auctoritas. In eodem libro etiã deuocatione
atq apłatu pauli uulgatissimã tenemꝰ historiã. Lege mͥ iã si po¬
iam me credidisse confiteor. An illud lecturus es. ubi spm̃ scm̃ pa
me reuocent. me deterreant. ne manicheo credam. Quero enĩ
cur epłe huiꝰ pͥncipium sit manicheus apłs iħru xp̃i. & nonsic¬

Expanded text:
in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid in euangelio reperitur, catholicis potius credam quam tibi. si autem aliquid inde manifestum pro Manichaeo legeris, nec illis nec tibi: illis, quia de te mihi mentiti sunt; tibi autem. quia eam scripturam mihi profers, cui per illos credideram, qui mihi mentiti sunt. sed absit. ut euangelio ego non credam. illi enim credens non inuenio, quomodo possim etiam tibi credere; apostolorum enim nomina, quae ibi leguntur. non inter se continent nomen Manichaei.necesse est me credere, si credo euangelio. quoniam utramque scripturam similiter mihi catholica commendat auctoritas. in eodem etiam libro de uocatione atque apostolatu Pauli uulgatissimam tenemus historiam. lege mihi iam, si pome iam credidisse confiteor. an illud lecturus es, ubi spiritum sancme reuocent et deterreant, ne Manichaeo credam. Quaero enim, cur epistulae huius principium sit: Manichaeus apostolus Iesu Chri
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. quia ipsi eugłio catholicis p̃dicantib credidi. Si aut̃ di¬
xeris. recte credidisti. catholicis laudantib eugłm. s non recte
illis credidisti uituꝑantib manicheũ. usq ad eo me stultũ pu¬
non transeo nisi ine ũ credere. iusseris. s aꝑtissine ac mani¬
festissime scire aliquid feceris. Quo circa si mͥ rationẽ redditurꝰ
es. dimitte eugłm. Si ad eugłm te tenes. ego ad eos teneã qͥb
p̃cipientib euglio credidi. & his iubentib tͥ omĩno non credã.
Qđ si forte in eugłio aliqͥd aꝑtissimũ de manichei apłatu. inueni¬
re pocueris. in firmabis mͥ catholicoꝵ auctoritatẽ. qͥ iubent ut
tibi non credam. Qua in firmata iam nec eugłio credere potero.
qr ꝑ eos illi credideram. Ita nichil apud me ualebit. qͥcqͥd inde
ꝓtuleris. Quaꝓpt si nichil manifestũ de manichei apłatu.

Expanded text:
fidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem difidem, quia ipsi euangelio catholicis praedicantibus credidi. si autem dixeris: recte credidisti catholicis laudantibus euangelium, sed non recte illis credidisti uituperantibus Manichaeum, usque adeo me stultum punon transeo, nisi me non credere iusseris, sed apertissime ac manifestissime scire aliquid feceris. quocirca si mihi rationem redditurus es. dimitte euangelium. si ad euangelium te tenes, ego me ad eos teneam, quibus praecipientibus euangelio credidi, et his iubentibus tibi omnino non credam. quodsi forte in euangelio aliquid apertissimum de Manichaei apostolatu inuenire potueris, infirmabis mihi catholicorum auctoritatem, qui iubent, ut tibi non credam: qua infirmata iam nec euangelio credere potero. quia per eos illi credideram. ita nihil apud me ualebit, quicquid inde protuleris. quapropter si nihil manifestum de Manichaei apostolatu
Abbreviated transcription (Latin):
atis. Nostis eiũ me statuisse nichil auob ꝓlatũ temere credere. &ro
gͦ qͥs sit iste minicheuis. Respondebitis: apłs xp̃i. Non credo. Quid
iam dicas aut facias: Promittebas enui scientia ueritatis. & nc̃ qđ ues¬
cio cogis ut credam. Eugłm mͥ fortasse lecturus es. & inde matuichei
ꝑ sonam tẽptabis assercrere sigͦ in uenires aliquẽ qͥ eugło uondũ
eredit. quid faceres dicenti tͥ non credo: Ego uͦ eugłio ñ crederem.
nisi ine catholice ȩccłe cõmoueret auctoritas. Quib gͦ obtẽꝑaui di¬
centib crede eugłio. cur eis non obtẽperem dicentib mͥ. noli
credere manicheis: Elige quid uelis. Si dixeris crede catholicis.
ipsi me monent ut nullã fidẽ accõmodẽ uob̃. Qua ꝓpt̾ non
possu illis credens. nisi tibi non credere. Si dixeris noli catholi¬
cis credere. non recte facies. ꝑ eugłum me cogere. ad manich ei

Expanded text:
atis. nostis enim me statuisse nihil a uobis prolatum temere credere. quaero atis. nostis enim me statuisse nihil a uobis prolatum temere credere. quaero ergo, quis sit iste Manichaeus. respondebitis: apostolus Christi. non credo; quid iam dicas aut facias, non habebis. promittebas enim scientiam ueritatis, et nunc quod nescio cogis, ut credam. euangelium mihi fortasse lecturus es et inde Manichaei personam temptabis adserere. si ergo inuenires aliquem, qui euangelio nondum credit, quid faceres dicenti tibi: non credo? ego uero euangelio non crederem, nisi me catholicae ecclesiae conmoueret auctoritas.I quibus ergo obtemperaui dicentibus: crede euangelio, cur eis non obtemperem dicentibus mihi: noli credere Manichaeis ? elige, quid uelis. si dixeris: crede catholicis, ipsi me monent, ut nullam fidem adcommodem uobis; quapropter non possum illis credens nisi tibi non credere. si dixeris: noli catholicis credere, non recte facies per euangelium me cogere ad Manichaei
Abbreviated transcription (Latin):
audet ostendere. Ista gͦ tot & tanta nominis xp̃iani carissima uin¬
me ostendat. Apud uos aut ubi nichil hoꝵ ÷ qđ me inuitet ac tenet
sola ꝑsonat polliciticio ueritatis. Que quidem sitam manifesta mons¬
tratur. ut indubio uenire non possit. p̃ponenda est illis om̃ib reb
quib incatholica tencor. Si aut̃ tantũ modo ꝓ mittitur. nec exhibet᷑.
nemo me miouebit ab ea fide. que animũ meu tot & tantis nexib
xp̃iane religionis astringit. E. Uideamus gͥ quime doceat ma¬
nicheus. & potissimũ illũ consideremus librũ. quã fundamenti
epłam dicitis. ubi totũ pene qđ creditis continet᷑. Ipsam enĩ nob̃
illo tprẽ miseris. quando lecta est inclinati docebam̃ auobis.
patris. Hec sunt salubria uerba. deꝑhenni ac uiuo fonte
am cũ bona patientia si placet adcendite quid querã. Nlon

Expanded text:
audeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uinaudeat ostendere. ista ergo tot et tanta nominis christiani carissima uinme ostendat. apud uos autem, ubi nihil horum est, quod me inuitet ac teneat, sola personat pollicitatio ueritatis: quae quidem si tam manifesta monstratur, ut in dubium uenire non possit, praeponenda est illis omnibus rebus, quibus in catholica teneor; si autem tantummodo promittitur et non exhibetur, nemo me mouebit ab ea fide, quae animum meum tot et tantis nexibus christianae religioni astringit. Uideamus igitur, quid me doceat Manichaeus, et potissimum illum consideremus librum, quem Fundamenti epistulam dicitis, ubi totum paene, quod creditis, continetur. ipsa enim nobis illo tempore miseris quando lecta est, inluminati dicebamur a uobis. ntia dei patris. haec sunt salubria uerba de perenni ac uiuo fonte. iam cum bona patientia, si placet, adtendite, quid quaeram. non