comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut totius gallie animi a se auerterentur. Hȩç cum pluribus uerbis fles
a cesare peterẽt. Cesar cius dextram prehendit consolatus. rogat finem
orandi faciat. tanti eius apud se gratiam esse ostendit: uti et reip. iniu¬
riam et suum dolorem eius uoluntati ac precibus condonet. Donnorigẽ
ad̾ se uocat. fratrem adhibet: que in eo reprehendat ostendit: que tp̃c
intelligat quȩ ciuitas queratur proponit. monet ut in reliquum tp̃
omnes suspitiones uitet. prȩterita se Diuiciaco fratri condonare dicit
Don norigi custodes ponit: ut quid agat: quibus cum loquatur scire
possit. Fodem die ab exploratoribus certior factus. hostes sub mõte
consedisse. millia passuum ab ipsis castris octo. Qualis esset natu¬
ra montis. et qualis in circuitu ascensus qui cognosceret misit. Re¬
nunciatum est facilem esse De tertia uigilia .T.abienum legatũ
propretorem: cum duabus legionibus et his ducibus qui iter cogno¬

Expanded text:
uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens uti totius Galliae animi a se averterentur. Haec cum pluribus verbis flens a Caesare peteret, Caesar eius dextram prendit; consolatus rogat finem orandi faciat; tanti eius apud se gratiam esse ostendit uti et rei publicae iniuriam et suum dolorem eius voluntati ac precibus condonet. Dumnorigem ad se vocat, fratrem adhibet; quae in eo reprehendat ostendit; quae ipse intellegat, quae civitas queratur proponit; monet ut in reliquum tempus omnes suspiciones vitet; praeterita se Diviciaco fratri condonare dicit. Dumnorigi custodes ponit, ut quae agat, quibuscum loquatur scire possit. Eodem die ab exploratoribus certior factus hostes sub monte consedisse milia passuum ab ipsius castris octo, qualis esset natura montis et qualis in circuitu ascensus qui cognoscerent misit. Renuntiatum est facilem esse. De tertia vigilia T. Labienum, legatum pro praetore, cum duabus legionibus et iis ducibus qui iter cogno
Abbreviated transcription (Latin):
rum de Donnorige sicut dicta. et ostendit quȩ separatam quisq de eo
apud se dixerit. petit atq hortatur: ut sine eius offensione animi: uel
ipse de eo causa cognita statuat: uel ciuitatem statuere iubeat. Diuicla¬
cus multis cum lachrymis cȩsarem complexus obtestare coepit: ne ꝗad
grauns in fratrem statueret: scire illa se esse uera. nec quenꝙͣ ex eo plꝰ
ꝙ se doloris capere: propterea quod cum ipse gratia plurimum domi.
atq in reliqua gallia: ille minimum propter adolescentiam posset ꝑ se
creuisset. Ouibuc opibus ac numis. non solum ad minuendum gra¬
tiam. sed poene ad perniciem suam uteretur: sese tamen et amore fra¬
terno et existimatione uulgi commoueri. Quod si quid ei grauius a Ce
sare accidisset: cum ipse cum locum amicicie apud eum teneret. nemi¬
nem existimaturum. ut sua uoluntate factum. Qua ex re futurum

Expanded text:
rum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo rum de Dumnorige sint dicta, et ostendit quae separatim quisque de eo apud se dixerit. Petit atque hortatur ut sine eius offensione animi vel ipse de eo causa cognita statuat vel civitatem statuere iubeat. Diviciacus multis cum lacrimis Caesarem complexus obsecrare coepit ne quid gravius in fratrem statueret: scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod, cum ipse gratia plurimum domi atque in reliqua Gallia, ille minimum propter adulescentiam posset, per se crevisset; quibus opibus ac nervis non solum ad minuendam gratiam, sed paene ad perniciem suam uteretur. Sese tamen et amore fraterno et existimatione vulgi commoveri. Quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, cum ipse eum locum amicitiae apud eum teneret, neminem existimaturum non sua voluntate factum; qua ex re futurum
Abbreviated transcription (Latin):
um esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis: cum ad
has suspitiones certissimȩ res acciderent. qđ per fines sequanorum hel¬
uetios traduxisset: sed quod obsides inter eos dandos curasset. qđ ea
omnia non modo in iussu suo et eiuitatis. sed etiam inscientibus ipsis
fecisse qđ a magistratu heduotum accusaret᷑: satis esse causȩ arbitra¬
batur quare in e̾um aut ipse animaduerteret: aut ciuitatem animad¬
uertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat: quod Diuicia¬
ci fratris summum in populum romanum studium. summam in se
uoluntatem. egregiam fidem iusticiam temperantiam cognouerat. Nã
naretur Diuiciacum ad se uocari iubet. Et quottidianis interpretibus
remotibus ꝑ C. Ualerium troaucillum principem galliȩ prouinciȩ
familiarem suum: cui summam omnium retum fidem habebat: cũ eo
colloquitur simul commune facit: quod ipso presente in consilio gallo¬

Expanded text:
um esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad um esse equitatum perterritum. Quibus rebus cognitis, cum ad has suspiciones certissimae res accederent, quod per fines Sequanorum Helvetios traduxisset, quod obsides inter eos dandos curasset, quod ea omnia non modo iniussu suo et civitatis sed etiam inscientibus ipsis fecisset, quod a magistratu Haeduorum accusaretur, satis esse causae arbitrabatur quare in eum aut ipse animadverteret aut civitatem animadvertere iuberet. His omnibus rebus unum repugnabat, quod Diviciaci fratris summum in populum Romanum studium, summum in se voluntatem, egregiam fidem, iustitiam, temperantiam cognoverat; nam naretur, Diviciacum ad se vocari iubet et, cotidianis interpretibus remotis, per C. Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallo
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam apud finitimas ciuitates largiter posse. Atq hinc poten¬
tiȩ causa matrem Miturigi homini illic nobilissimo ac potentissimo
collocasse Ipsum ex heluetus uxorem habere. sororem ex matre. et pro.¬
pinquas suas nuptum in alias ciuitates collocasse. fauere et cupere hel¬
uetiis: propter eam affinitatem: odisse etiam suo nomine cęsarem et
Romanos: quod eorum aduentu potentia eius diminuta et Diuicia.¬
cus frater. in antiquum locum gratie et honoris sit restigutus. Si quid
accidit tomanis summam in spem per heluetios regni obtinendi ue¬
nire imperio populi romani non modo de regno. sed etiam de ca quam
habeat gratia desperare Repetiebat etiam in quitendo Cȩsar quod
prelium equestre aduersum paucis ante diebus factum initium ei
fuꝗe factum a Donnorige atqũe cius equitibus. Nam equitatui quẽ
auilio cesari hedui miserant Donnorix preerat. eorum fuga reliqu¬

Expanded text:
sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potensed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororum ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates conlocasse. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam in spem per Helvetios regni obtinendi venire; imperio populi Romani non modo de regno, sed etiam de ea quam habeat gratia desperare. Reperiebat etiam in quaerendo Caesar, quod proelium equestre adversum paucis ante diebus esset factum, initium eius fugae factum a Dumnorige atque eius equitibus nam equitatui, quem auxilio Caesari Haedui miserant, Dumnorix praeerat: eorum fuga reliqu
Abbreviated transcription (Latin):
erceri non posse: quin etiam qđ necessariamrem coactus Cȩsari enuncia¬
rit. Intelligere se se quanto cum periculo id fecerit et obeam causam
ꝙͣ diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione lisci Dõnorigem Diuicia¬
ci fratrem designari sentiebat: sed compluribus presentibus eas res ia.¬
ctari nolebat. celeriter consilium dimittit. Liscum retinet. querit ex so¬
lo ea quȩ in conuentu dixerat. dicit liberius atq audacius. eodem secreto
cia. magna apud plebem propter liberalitatem gratia. cupidum reru
nouarum compluris annos portoria reliquaq omnia heduorum uecti¬
galia paruo precio redempta habere: propterea quod illo dicente contra
dicere audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et fa¬
cultates ad largiendum magnas comparasse. magnum numerum eq¬
tatus suo sumptu semper alere. et circum se habere. Neq solum domi

Expanded text:
erceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiaerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit tacuisse. Caesar hac oratione Lisci Dumnorigem, Diviciaci fratrem, designari sentiebat, sed, quod pluribus praesentibus eas res iactari nolebat, celeriter concilium dimittit, Liscum retinet. Quaerit ex solo ea quae in conventu dixerat. Dicit liberius atque audacius. Eadem secreto cia, magna apud plebem propter liberalitatem gratia, cupidum rerum novarum. Complures annos portoria reliquaque omnia Haeduorum vectigalia parvo pretio redempta habere, propterea quod illo licente contra liceri audeat nemo. His rebus et suam rem familiarem auxisse et facultates ad largiendum magnas comparasse; magnum numerum equitatus suo sumptu semper alere et circum se habere, neque solum domi,
Abbreviated transcription (Latin):
oporteret: conuocatis eotum principibus. quorum magnam copiam
in castris habebat. in his Diuiciaco et Lisco qui summo magistratui
preerant: quem Uergobretum appellant hedui qui creatutꝰ annus
neq ex agris summi posset tam necessario tempore tam propin¬
quis hostibus ab his non subleuetur. presertim cum magna ex parte
eorum precibus adductus bellum susceperit. multo etiam grauius
quod sit destitutus queritur Tum demum Liscus oratione Caesa¬
ris adductus: quod autẽ tacuerat proponit esse non nullos quorum
auctoritas apud plebem plurimum ualeat. qui priuatim plus possent.q̃
ipsi magistratus. hoc sediciosa atq improba oratione. multitudinem
uel perferre. neq dubitare debeant: quin si heluetios superauerint Ro¬
mani: una cum reliqua gallia heduis libertatem sint erepturi. ab usdẽ
nostra consilia queq in castris gerantur. hostibus enunciari hos a se co¬

Expanded text:
oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam oporteret, convocatis eorum principibus, quorum magnam copiam in castris habebat, in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus , quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit; multo etiam gravius quod sit destitutus queritur. Tum demum Liscus oratione Caesaris adductus quod antea tacuerat proponit: esse non nullos, quorum auctoritas apud plebem plurimum valeat, qui privatim plus possint quam ipsi magistratus. Hos seditiosa atque improba oratione multitudinem peria perferre, neque dubitare debeant quin, si Helvetios superaverint Romani, una cum reliqua Gallia Haeduis libertatem sint erepturi. Ab isdem nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari; hos a se co
Abbreviated transcription (Latin):
uissimo agmine prelio nostros lacessere ceperunt. Cesar suos a prelio cõ¬
cinebat. Ac satis habebat impresentia: hostem rapinis. populationibus.
pabulationibusq prohibere. Ita dies circiter quindecim iter fecerunt.
uti inter nouissimum hostium agmen et nostrum primum non ampli¬
ue quinis aut senis millibus passuum interesset. Interim quottidie
Caesar Heduos frumentum quod essent publice polliciti flagitate. Nã
propter frigora quod Gallia sub septentrionibus ut ante dictum est po.¬
sita est: non modo frumenta in agris matura non erant: sed ne pabuli
quidem satis magna copia suppetebat. Eo autem frumento: quod flu¬
mine arare nauibus subuexerat: propterea uti minus poterat: quod
iter ab arare heluetii auerterant: a quibus discedere nolebat. diem ex
die ducere hedui conferri. comportari adesse dicere. Ubi se diutius du¬
ci intellexit. et diem instare: quo die frumentum militibus metiri

Expanded text:
vissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio convissimo agmine proelio nostros lacessere coeperunt. Caesar suos a proelio continebat, ac satis habebat in praesentia hostem rapinis, pabulationibus populationibusque prohibere. Ita dies circiter XV iter fecerunt uti inter novissimum hostium agmen et nostrum primum non amplius quinis aut senis milibus passuum interesset. Interim cotidie Caesar Haeduos frumentum, quod essent publice polliciti, flagitare. Nam propter frigora quod Gallia sub septentrionibus, ut ante dictum est, posita est, non modo frumenta in agris matura non erant, sed ne pabuli quidem satis magna copia suppetebat; eo autem frumento quod flumine Arari navibus subvexerat propterea uti minus poterat quod iter ab Arari Helvetii averterant, a quibus discedere nolebat. Diem ex die ducere Haedui: conferri, comportari, adesse dicere. Ubi se diutius duci intellexit et diem instare quo die frumentum militibus metiri
Abbreviated transcription (Latin):
uti ea que polliceantur facturos intelligat: Ut si heduis de iniurue. qͦs
ipsis socusq corum intulerint. item si allobrogibus satiffaciant sese cũ
his pacem esse facturum. Diuico respondit: ita heluetios a maioribus
suis institutos esse. uti obsides accipere. non dare consueuerint. Eius rei
populum romanum esse testem Hoc responso dato discessit. Postero die
castra ex eo loco mouent. Idem facit Cesar. equitatumq omnem ad nu¬
metum quattuor millium. quem ex omni prouincia et heduis atque
eorum socus coactum habebat. premittit qui inde aut quas in partes
hostes iter faciant. Qui cupidius nouum agmen insecuti. alieno lo¬
co cum equitatu heluetiorum prelium committunt. et pauei de nostris
cadunt. quo prelio sublati heluetii: quod quingentis equitibus tantam mł¬
titudinem equitum propulerant. audacius subsistere: nonnunꝙ̃ et no¬

Expanded text:
uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas uti ea quae polliceantur facturos intellegat, et si Haeduis de iniuriis quas ipsis sociisque eorum intulerint, item si Allobrogibus satis faciunt, sese cum iis pacem esse facturum. Divico respondit: ita Helvetios a maioribus suis institutos esse uti obsides accipere, non dare, consuerint; eius rei populum Romanum esse testem. Hoc responso dato discessit. Postero die castra ex eo loco movent. Idem facit Caesar equitatumque omnem, ad numerum quattuor milium, quem ex omni provincia et Haeduis atque eorum sociis coactum habebat, praemittit, qui videant quas in partes hostes iter faciant. Qui cupidius novissimum agmen insecuti alieno loco cum equitatu Helvetiorum proelium committunt; et pauci de nostris cadunt. Quo proelio sublati Helvetii, quod quingentis equitibus tantam multitudinem equitum propulerant, audacius subsistere non numquam et no
Abbreviated transcription (Latin):
memorassent. memoria tenerer. Atque eo grauius ferre: quo minꝰ¬
in merito populo romano accidisset: qui si alicuius iniuriȩ sibi cõ¬
scius fuisset. non fuisse difficile cauere. sed eo deceptum: quod neq
commissum a se intelligeret quare timeret: neq sine causa timen¬
dum putaret. Quod si ueteris contumeliȩ obliuisci uellet: num
etiam recentium iniuriarum: quod eo inuito iter per prouinciã
per uim temptassent. quod heduos. quod ambarros. quod allobroges¬
uexassent memoria deponere posse: quod sua uictoria tam insolen¬
ter qloriarentur. quodq tã diu se impune iniurias tulisse ad mirarẽ¬
tur ꝰ codem pertinere. Consuesse enim deos immortales: quo graui¬
us homines ex commutatione rerum debeant: quos pro scelere eorũ
ulcisci uelint. his secundiores interdum res et diuturniorem impu¬
nitatem concedere. Cum ea ita sint. tum si obsides ab his sibi dentũ

Expanded text:
memorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minmemorassent memoria teneret, atque eo gravius ferre quo minus merito populi Romani accidissent; qui si alicuius iniuriae sibi conscius fuisset, non fuisse difficile cavere; sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret quare timeret neque sine causa timendum putaret. Quod si veteris contumeliae oblivisci vellet, num etiam recentium iniuriarum, quod eo invito iter per provinciam per vim temptassent, quod Haeduos, quod Ambarros, quod Allobrogasexassent, memoriam deponere posse? Quod sua victoria tam insolenter gloriarentur quodque tam diu se impune iniurias tulisse admirarentur, eodem pertinere. Consuesse enim deos immortales, quo gravius homines ex commutatione rerum doleant, quos pro scelere eorum ulcisci velint, his secundiores interdum res et diuturniorem impunitatem concedere. Cum ea ita sint, tamen, si obsides ab iis sibi dentur,
Abbreviated transcription (Latin):
ceps fuiꝰt: qui belło cassiano dux heluetiorum fuerat lta cum cesa¬
re aegit. Si pacem populus romanus cum heluetiis faceret. in cam
partem ituros: atque ibi futuros heluetios. Ubi cesar constituisset
atque esse uoluisset. Si in bello persequi perscueraret. reminisceretur
et ueteris in commodi populi romani et pristine uirtutis heluetiorũ.
Quod improuiso unum pagum adortus esset: cum hi: qui flumen
transissent suis auxilium ferre non possent. ne ob eam rem: aut sua
magnopere uirtuti tribueret: aut ipsos despiceret. se ita a patribus
maioribusq suis didicisse: ut magis uirtute. ꝙ̃ dolo contenderent:
aut insidiis niterentur. Quare non cõmitteret ut is locus ubi con¬
stituissent. ex calamitate populi romani. et internitione exercitus
nomen caperet: ac memoriam proderet. His cesar ita respondit co
sibi minus dubitationis dari. quod eas res quas legati heluetu com¬

Expanded text:
ceps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesaceps fuit, qui bello Cassiano dux Helvetiorum fuerat. Is ita cum Caesare egit: si pacem populus Romanus cum Helvetiis faceret, in eam partem ituros atque ibi futuros Helvetios ubi eos Caesar constituisset atque esse voluisset; sin bello persequi perseveraret, reminisceretur et veteris incommodi populi Romani et pristinae virtutis Helvetiorum. Quod improviso unum pagum adortus esset, cum ii qui flumen transissent suis auxilium ferre non possent, ne ob eam rem aut suae magnopere virtuti tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut memoriam proderet. His Caesar ita respondit: eo sibi minus dubitationis dari, quod eas res quas legati Helvetii com
Abbreviated transcription (Latin):
sigurium. Nam omnis ciuitas heluetia in quattuor pagos diuisa
hec pagus cum domo exisset patrum nostrorum memoria. L. Cas¬
sium consulem interfecerat: et eius exercitum sub iugum miserat
lta sine casu. siue consilio deorum immortalium: quȩ pars ciuita.¬
tis heluetie insignem calamitatem po .ro. intulerat. ea princeps
poenas persoluitꝰ. Qua in re Cȩsar. non solum publicas. sed etiaro
priuatas iniurias ultus est. quod eius soceri. L. pisonis auum
L pisonem legatum. Tigurini codem prelio: quo cassium interfecer ĩ
hoc prelio facto. reliquas copias heluetiorum ut consequi posset. pon¬
tem in arare faciendum curat. atque ita exercitum tradueit. Helue¬
tu repentino eius aduentu commoti. cum id. quod ipsi diebus uigin
ti egerrime confecerant: ut flumen transirent. illum uno die fecisse
intelligerent legatos ad eummittunt. cuius legationis diuico pͥn¬

Expanded text:
Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa Tigurinus; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est. Hic pagus unus, cum domo exisset, patrum nostrorum memoria L. Cassium consulem interfecerat et eius exercitum sub iugum miserat. Ita sive casu sive consilio deorum immortalium quae pars civitatis Helvetiae insignem calamitatem populo Romano intulerat, ea princeps poenam persolvit. Qua in re Caesar non solum publicas, sed etiam privatas iniurias ultus est, quod eius soceri L. Pisonis avum, L. Pisonem legatum, Tigurini eodem proelio quo Cassium interfecerant. Hoc proelio facto, reliquas copias Helvetiorum ut consequi posset, pontem in Arari faciendum curat atque ita exercitum traducit. Helvetii repentino eius adventu commoti cum id quod ipsi diebus XX aegerrime confecerant, ut flumen transirent, illum uno die fecisse intellegerent, legatos ad eum mittunt; cuius legationis Divico prin
Abbreviated transcription (Latin):
Rhodanum uicos. possessionesq habebant fuga se ad Celarem recipiunt:
et demonstrant sibi preter agri solum nhilꝰ esse reliqui. Quibus rebus
adductus cesat: non expectandum sibi statuit: dum omnibus fortunis
sociorum consumptis in Santones heluetii peruenirent. Flumẽ ẽ arar:
quod per fines heduorum et sequanorum in Rhodanum influit incredi¬
bili lenitate. ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non posset. hic
heluetii ratibus. ac lintribus iunctis transibant. ubi per exploratores
Caesar certior factus est: tres in partes copiarum id
flumen traduxit. quartam fere partem cirea flumen ararim reliquit de
tertia uigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem
peruenitꝰ quȩ nondum flumen transierat. Fos impeditos et inopinantes
aꝗgressus. magnam partem corum concidit. Reliqui sese fuꝗge man¬
darunt. atq in proximas siluas abdiderunt. Is pagus appellabatũ

Expanded text:
Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt Rhodanum vicos possessionesque habebant, fuga se ad Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum et Sequanorum in Rhodanum influit, incredibili lenitate, ita ut oculis in utram partem fluat iudicari non possit. Id Helvetii ratibus ac lintribus iunctis transibant. Ubi per exploratores Caesar certior factus est tres iam partes copiarum Helvetios id flumen traduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse, de tertia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ribus occupatis. itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus
his prelus pulsus a Bocello. quod est citerioris prouincie die septimo pẽ¬
uenit. Inde in allobroqum fines. ab allobrogibus in suesianos exercitu
ducit. hi sunt extra prouinciam trans Rhodanum primi. heluetii iam ꝑ
angustias et fines sequanorum suas copias traduxerant. et in heduorum
fines peruenerant eotumq agros populabant᷑: hedui cum se suaq ab his
defendere non possent. legatos ad cesarem mittunt rogatum auxilium:
ita se omni tempore de populo romano meritos esse: ut poene in conspectu
exercitus uestri agri uastari: liberi corum in seruitutem abduci: oppida
expugnari non debuerint. Fodem tempore hedui ambarti necessatui et cõ¬
sanquinei heduorum Cesarem certiorem faciunt: se se depopulatis agtis:
non facile ab oppidis uim hostium prohibere. Item allobroges: qui trans

Expanded text:
ribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus ribus occupatis itinere exercitum prohibere conantur. Compluribus his proeliis pulsis ab Ocelo, quod est oppidum citerioris provinciae venit; inde in Allobrogum fines, ab Allobrogibus in Segusiavos exercitum ducit. Hi sunt extra provinciam trans Rhodanum primi. Helvetii iam per angustias et fines Sequanorum suas copias traduxerant et in Haeduorum fines pervenerant eorumque agros populabantur. Haedui, cum se suaque ab iis defendere non possent, legatos ad Caesarem mittunt rogatum auxilium: ita se omni tempore de populo Romano meritos esse ut paene in conspectu exercitus nostri agri vastari, liberi eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore quo Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges, qui trans
Abbreviated transcription (Latin):
Obsidesq uti inter se se dent perfecit. Sequani ne itinere heluetios pro¬
hibeant heluetu ut sine maleficio et iniuria transeant. Cesari renũ¬
ciatur heluetiis esse in animo. per agrum Sequanorum et heduorum
iter in santonum sines facere: quiꝰ non longe a Tholosacium finib
ab sunt : que ciuitas est in prouincia. lo si fieret intelligebat magno
cum periculo prouincie futurum. ut homines bellicosos populi romaĩ
inimicos: locis patentibus maximeq frumentariis finitimos haberet.
ob eas causas munitioni ei quam fecerat .T. Labienum legatum prefecit
Ipse in italiam magnis itineribus contendit. duasq ibi legiones conscrip¬
sit et tres que circa Aquilegiam hiemabant. ex hibernis educit. Et ꝙͣ
proximum iter in ulteriorem galliam per alpes erat cum his quinq legio¬
nibus ire contendit. Ibi centrones et Ciarocelli. et caturiges locis superio¬

Expanded text:
bsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios probsidesque uti inter sese dent perficit: Sequani, ne itinere Helvetios prohibeant, Helvetii, ut sine maleficio et iniuria transeant. Caesari renuntiatur Helvetiis esse in animo per agrum Sequanorum et Haeduorum iter in Santonum fines facere, qui non longe a Tolosatium finibus absunt, quae civitas est in provincia. Id si fieret, intellegebat magno cum periculo provinciae futurum ut homines bellicosos, populi Romani inimicos, locis patentibus maximeque frumentariis finitimos haberet. Ob eas causas ei munitioni quam fecerat T. Labienum legatum praeficit; ipse in Italiam magnis itineribus contendit duasque ibi legiones conscribit et tres, quae circum Aquileiam hiemabant, ex hibernis educit et, qua proximum iter in ulteriorem Galliam per Alpes erat, cum his quinque legionibus ire contendit. Ibi Ceutrones et Graioceli et Caturiges locis superio
Abbreviated transcription (Latin):
tu ea spe derelicti. nauibus iunctis. ratibusq compluribus factis: abi
uadis Rhodani: qua minima altitudo fluminis erat nõnunꝙͣ interdiu
sepius noctu si prorumpere possent conati: operis munitione et militũ
concursu: et telis repulsi. hoc conatu destiterunt. relinquebatur una
per sequanos uia: qua Sequanis inuitis propter angustias ire non
poterant. his cum sua sponte persuadere non possent legatos ad domio¬
rigem heduum mittunt: ut eo deprecatore a sequanis impetrarent.
domiorix gratia et largitione apud sequanos plurimum poterat: et hel¬
uetus eratꝰ amicus. quod ex ea ciuitate orgentorigis filiam in matrimo¬
nium duxerat. Et cupiditate regni adductus nou̾is rebus studebat et ꝙ̃
plurimas ciuitates suo beneficio habere obsteustas uolebat.: Itaq remꝰ su¬
saipit. et a Sequanis impetrat. ut per fines luos heluetios ire patiant᷑¬

Expanded text:
tii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii tii ea spe deiecti navibus iunctis ratibusque compluribus factis, alii vadis Rhodani, qua minima altitudo fluminis erat, non numquam interdiu, saepius noctu si perrumpere possent conati, operis munitione et militum concursu et telis repulsi, hoc conatu destiterunt. Relinquebatur una per Sequanos via, qua Sequanis invitis propter angustias ire non poterant. His cum sua sponte persuadere non possent, legatos ad Dumnorigem Haeduum mittunt, ut eo deprecatore a Sequanis impetrarent. Dumnorix gratia et largitione apud Sequanos plurimum poterat et Helvetiis erat amicus, quod ex ea civitate Orgetorigis filiam in matrimonium duxerat, et cupiditate regni adductus novis rebus studebat et quam plurimas civitates suo beneficio habere obstrictas volebat. Itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat ut per fines suos Helvetios ire patiant
Abbreviated transcription (Latin):
nes inimico animo data facultate per prouinciam itineris faciendi
temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen ut spacium
intercedere posset dum milites: quos imperauerat conuenirent legatis re¬
spondit diem se ad deliberandum sumpturum. si quid uellentꝰ ad Idu
apriles reuerterentur. Interea ea legione. quam secum habebat: militi¬
busq: qui ex prouincia conuenerant a lacu lemano: qui in flumen Rho¬
danum influit ad montem uiram: qui fines sequanorum ab heluetris
diuidit millia passuum decemet nouem murum in altitudinem pedu
sexdecim fossamq ꝑducit Eo opere perfecto prȩsidia disponit. castella
communit quo facilius si se inuito transire conarentur prohibere pos¬
sit. ubi ea dies: qua constituerat cum legatis uenit: ut legati reuerterũt¬
ad eum negat se more et exemplo populi romani: posse łter ulli per pro¬
uinciam dare. et si uim facere conentur prohibitutum ostendit Helue¬

Expanded text:
nes inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, nes inimico animo, data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum: si quid vellent, ad Id. April. reverterentur. Interea ea legione quam secum habebat militibusque, qui ex provincia convenerant, a lacu Lemanno, qui in flumen Rhodanum influit, ad montem Iuram, qui fines Sequanorum ab Helvetiis dividit, milia passuum XVIIII murum in altitudinem pedum sedecim fossamque perducit. Eo opere perfecto praesidia disponit, castella communit, quo facilius, si se invito transire conentur, prohibere possit. Ubi ea dies quam constituerat cum legatis venit et legati ad eum reverterunt, negat se more et exemplo populi Romani posse iter ulli per provinciam dare et, si vim facere conentur, prohibiturum ostendit. Helve
Abbreviated transcription (Latin):
pisone Aulo sialbinio consulibus Cesari cum id nunciatum esset¬
omnes per prouinciam nostram iter facere conari maturat ab urbe
proficisci: et ꝙ̃ maximis põt itineribus in Galliam ulteriorem con¬
tendit. et ad genuam ꝑuenit. prouincie toti ꝗͣ maximum põt mili¬
tum numerum imperat. Erat omnino in gallia ulteriore legio una.
pontem qui erat ad genuam iubet rescindi Ubi de eius aduentu hel¬
uetii certiores facti sunt. leꝗatos ad eum mittunt nobilissimos ei¬
uitatis. Ciuis legationis Nameius ex Uerudo et ius principum
locum obtinebant: qui dicerent sibi esse in animo. sine ullo ma¬
leficio iter per prouinciam facere. proprerea quod aliud iter habeãt
nullum rogare ut eius uoluntate id sibi facere liceat Cesar quod me¬
moria tenebat. L. Cassium consulem occisum: exercitumq eius ab helue¬
tus pulsum. et sub iugam missu cedendum non putabat: neq homi¬

Expanded text:
Pisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum essetPisone, A. Gabinio consulibus. Caesari cum id nuntiatum esset, eos per provinciam nostram iter facere conari, maturat ab urbe proficisci et quam maximis potest itineribus in Galliam ulteriorem contendit et ad Genavam pervenit. Provinciae toti quam maximum potest militum numerum imperat erat omnino in Gallia ulteriore legio una, pontem, qui erat ad Genavam, iubet rescindi. Ubi de eius adventu Helvetii certiores facti sunt, legatos ad eum mittunt nobilissimos civitatis, cuius legationis Nammeius et Verucloetius principem locum obtinebant, qui dicerent sibi esse in animo sine ullo maleficio iter per provinciam facere, propterea quod aliud iter haberent nullum: rogare ut eius voluntate id sibi facere liceat. Caesar, quod memoria tenebat L. Cassium consulem occisum exercitumque eius ab Helvetiis pulsum et sub iugum missum, concedendum non putabat; neque homi
Abbreviated transcription (Latin):
ceptos ad se socios sibi assiscunt. Erant omnino itinera duo. quibus itine.¬
ribus domo exire possent. unum per sequanos angustum. et difficile intẽ
montem uiram et flumen Rhodanum. Uix qua singuli carri ducerent᷑
Mons autem altissimus impendebat: ut facile perpauci prohibere possent.
alterum per prouinciam nostram. multo facilius atque expeditius. prop¬
terea quod inter fines heluetiorum. et allobrogum: qui nuper pacati
erant Rhodanus fluit. Isque nullis locis nisiꝰ uado transitur. Fxtre¬
mum oppidum allobrogum est: proximumq heluetiorum finibus
sienua. Ex eo oppido pons ad heluetios pertinet allobrogibus se se uel
suasuros: quod nondum bono animo in populum romanum uiderentut
existimabant: uel ui coacturos. Ut per suos fines ire paterentur. om¬
nibus tebus ad profectionem comparatis diem dicunt. qua die ad ri.¬
pam Rhodani omnes conueniant. Is dies erat ad .u. Rl̃. Apriles.

Expanded text:
ceptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineceptos ad se socios sibi adsciscunt. Erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent: unum per Sequanos, angustum et difficile, inter montem Iuram et flumen Rhodanum, vix qua singuli carri ducerentur, mons autem altissimus impendebat, ut facile perpauci prohibere possent; alterum per provinciam nostram, multo facilius atque expeditius, propterea quod inter fines Helvetiorum et Allobrogum, qui nuper pacati erant, Rhodanus fluit isque non nullis locis vado transitur. Extremum oppidum Allobrogum est proximumque Helvetiorum finibus Genava. Ex eo oppido pons ad Helvetios pertinet. Allobrogibus sese vel persuasuros, quod nondum bono animo in populum Romanum viderentur, existimabant vel vi coacturos ut per suos fines eos ire paterentur. Omnibus rebus ad profectionem comparatis diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant. is dies erat a. d. V. Kal. Apr. L.
Abbreviated transcription (Latin):
dinemq hominum ex agris magistratus cogerent. orgentorix mortu¬
u est Neq abest suspicio. ut heluetu arbitrantur: quin ipse sibi mortez
consciuerit. post eius mortem mhilominus heluetu. in quod constituerãt
facere conantur. ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eamrem paratos
esse arbitrati sunt. oppida sua omnia numero ad duodecim. uicos qua¬
dringentos. et reliqua priuata edificia incendunt. Frumentum omne
prater quod portaturi erant combuerunt: ut domum teditionis spe subla¬
ca. paratiores ad omnia pericula subeunda essent. Trium mensium molli¬
ta eibaria: sibi quemq domo efferre iubent. persuadent rauratis et Tu¬
lingis. et Lacobicis finitimis:. Uti codem usi consilio oppidis suis: Uicisq
exifstis una cum eis proficiscantur. Boiosq qui. transkhenum incolue¬
rant. et in agrum horicum transierant nomine iamq oppugnarant re¬

Expanded text:
dinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortudinemque hominum ex agris magistratus cogerent, Orgetorix mortuus est; neque abest suspicio, ut Helvetii arbitrantur, quin ipse sibi mortem consciverit. Post eius mortem nihilo minus Helvetii id quod constituerant facere conantur, ut e finibus suis exeant. Ubi iam se ad eam rem paratos esse arbitrati sunt, oppida sua omnia, numero ad duodecim, vicos ad quadringentos, reliqua privata aedificia incendunt; frumentum omne, praeter quod secum portaturi erant, comburunt, ut domum reditionis spe sublata paratiores ad omnia pericula subeunda essent; trium mensum molita cibaria sibi quemque domo efferre iubent. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, re
Abbreviated transcription (Latin):
suadet: eiq filiam suam in matrimonium dat. perfacile factum
esse illis probat conata perficere: propterea quod ipse suȩ ciuitatis
imperium obtenturus esset: non esset dubium. quin totiuc gallie
plurimum heluetu possent: se suis copiis: suoq exercitu illisꝰ regna
conciliaturum confirmat. hac oratione adducti inter se fiddem. et
iusiurandum dant. Et regno occupato per tres potentissimos. ac fir¬
missimos populos toticus gallie potiri posse sperat. Ea res est helue¬
tus per indicium enunciata. moribus suis orgentorigem e uinculis
causam dicere coegerunt. Damnatum tamen poenatti sequi oporte.¬
bat ut igni cremaretur. Die constituta orgentorix ad indiciumo
et omnes clientes oberratosque suos: quorum magnum numerum
habebat eodem conduxit. per eos ne causam diceretꝰ se eripuit. Cum
eiuitas ob eam rem iniciata armis ius suum exequi conaretur. multitu¬

Expanded text:
suadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu suadet eique filiam suam in matrimonium dat. Perfacile factu esse illis probat conata perficere, propterea quod ipse suae civitatis imperium obtenturus esset: non esse dubium quin totius Galliae plurimum Helvetii possent; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant. Ea res est Helvetiis per indicium enuntiata. Moribus suis Orgetoricem ex vinculis causam dicere coegerunt; damnatum poenam sequi oportebat, ut igni cremaretur. Die constituta causae dictionis Orgetoret omnes clientes obaeratosque suos, quorum magnum numerum habebat, eodem conduxit; per eos ne causam diceret se eripuit. Cum civitas ob eam rem incitata armis ius suum exequi conaretur multitu
Abbreviated transcription (Latin):
His rebus adducti et auctoritate orgetoricis permotiꝰ constituerunt
ea: quȩ ad proficiscendum pertinerent/ comparare: iumentorum. et
currorum ꝙͣ maximum numerum coemere: seuientes ꝗͣ maximas fa¬
cere. ut in itinere copia frumenti suppeteret. cum proximis ciuitati¬
bus pacem et amiciciam confirmare. ad eas res conficiendas brenni¬
um sibi satis esse duxerunt. In tertium annum profectionem leꝯe cõ¬
firmant. ad eas res conficiendas orgetorix deligitur Is ubi legatio¬
nem ad ciuitates suscepit: in eo itinere persuadet Castico catamanta¬
ledis filio sequano. cuius pater regnum in Sequanis multos annos
obtinuerat: et a Senatu po.ro. amicus appellatus erat: ut regnum
in ciuitate sua oceuparet: quod pater ante habuerat. Itemq domio¬
rigi heduo fratri deuiciati: qui eo tempore principatum in ciuitate
obtinebat sua: ac maxime plebi acceptus erat:. ut idem conaretur per¬

Expanded text:
His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia frumenti suppeteret, cum proximis civitatibus pacem et amicitiam confirmare. Ad eas res conficiendas biennium sibi satis esse duxerunt; in tertium annum profectionem lege confirmant. Ad eas res conficiendas Orgetorix deligitur. Is sibi legationem ad civitates suscipit. In eo itinere persuadet Castico, Catamantaloedis filio, Sequano, cuius pater regnum in Sequanis multos annos obtinuerat et a senatu populi Romani amicus appellatus erat, ut regnum in civitate sua occuparet, quod pater ante habuerit; itemque Dumnorigi Haeduo, fratri Diviciaci, qui eo tempore principatum in civitate obtinebat ac maxime plebi acceptus erat, ut idem conaretur per
Abbreviated transcription (Latin):
nes apud heluetios longe nobilissimus fuit origentotix. Is M. Mes¬
sala et ꝑ Marco pisone consulibus regni cupiditate inductos coniu¬
rationem nobilitatis fecit: ac ciuitatiꝰ ꝑsuasit. ut de finibus suis cũ
omnibus copiis exirent: ꝑfacile esse cum uirtute omnibus prestarent
totius Galliae imperio potiti. In hoc facilius ꝑsuasit: quod undiq
loci natura tuti heluetu continẽtur una ex parte flumine Rheno la¬
tissimo atq altissimo. qui agrum heluetium a Germanis diuidit. al¬
tera ex parte uira monte altissimo: qui est inter sequanos et heluetios
Tertia lacu lemano. et flumine Rhodano: qui prouinciam nostram ab
heluetiis diuidit. his rebus fiebat. ut et minus late uagarentur eto
minus facile finitimis. Ut bellum inferre possent. Qua ex parte ho¬
mines bellandi cupidi magno dolore afficiebantur pre multitudine
autem hominum: et pro ꝯloria belli atq fortitudinis angustos. se fi¬
nes habere arbitrabantut. qui in longitudinem mille passuum du¬

Expanded text:
nes. Apud Helvetios longe nobilissimus fuit et ditissimus Orgetorix. Is M. Messala, et P. M. Pisone consulibus regni cupiditate inductus coniurationem nobilitatis fecit et civitati persuasit ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent: perfacile esse, cum virtute omnibus praestarent, totius Galliae imperio potiri. Id hoc facilius iis persuasit, quod undique loci natura Helvetii continentur: una ex parte flumine Rheno latissimo atque altissimo, qui agrum Helvetium a Germanis dividit; altera ex parte monte Iura altissimo, qui est inter Sequanos et Helvetios; tertia lacu Lemanno et flumine Rhodano, qui provinciam nostram ab Helvetiis dividit. His rebus fiebat ut et minus late vagarentur et minus facile finitimis bellum inferre possent; qua ex parte homines bellandi cupidi magno dolore adficiebantur. Pro multitudine autem hominum et pro gloria belli atque fortitudinis angustos se fines habere arbitrabantur, qui in longitudinem milia passuum
Abbreviated transcription (Latin):
bili celetitate magno spacio paucic diebus confecto. cum
iam pecus atq extrema impedimenta ab nostris tenerẽtsi
ipsi densiores siluas petetent eiusmodi sunt tempestates cõ¬
secute: uti opus necessario intermitteret᷑. et continuatione
ymbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent.
ltaq uastatis omnibus eorum agris. Uicis aedificiieq incen¬
sis. Caesar exercitum perduxit. et in Aulercis. L exobusq
reliquis item ciuitatibus: quae maxime bellum fecerant it
hibernis collocauit.

Expanded text:
bili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum bili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, cum iam pecus atque extrema impedimenta a nostris tenerentur, ipsi densiores silvas peterent, eius modi sunt tempestates consecutae uti opus necessario intermitteretur et continuatione imbrium diutius sub pellibus milites contineri non possent. Itaque vastatis omnibus eorum agris, vicis aedificiisque incensis, Caesar exercitum reduxit et in Aulercis Lexoviisque, reliquis item civitatibus quae proxime bellum fecerant, in hibernis conlocavit.
Abbreviated transcription (Latin):
confici posse eo exercitum abduxit. Qui longe alia ratione
ac reliqui galli bellum gerere coepetunt. Nam quod intellige¬
bant maximas nationes que praelio contendissent. pulsae su¬
peratasq esse continentesq siluas acq paludec habebant. Eo
se suaq omnia contulerunt. Ad quarum initium siluatũ
cum Caesar peruenisset. castraq munire instituisset. neq ho¬
stis interim uisus esset. dispersis in opere nostris. subito ex
omnibuc partibus siluę euolauerunt et in nostros impetũ
fecetunt. Nostri arma celeriter cepetunt omnesq in siluae
repulerunt Et cum pluribue interfectio longius impeditio¬
ribus locis secuti paucos de suis deperdiderunt. Reliquis
deinceps diebus Caesat siluas cedere instituit. Et ne quis
inermibus imptudentibusq militibus ab latere impetus fieĩ
posser omnem eam materiam que erat caesa. conuersa ad hostẽ
collocabat. et pro uallo ad uttunq latus extruebat. Inctedi¬

Expanded text:
confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione confici posse eo exercitum duxit; qui longe alia ratione ac reliqui Galli bellum gerere coeperunt. Nam quod intellegebant maximas nationes, quae proelio contendissent, pulsas superatasque esse, continentesque silvas ac paludes habebant, eo se suaque omnia contulerunt. Ad quarum initium silvarum cum Caesar pervenisset castraque munire instituisset neque hostis interim visus esset, dispersis in opere nostris subito ex omnibus partibus silvae evolaverunt et in nostros impetum fecerunt. Nostri celeriter arma ceperunt eosque in silvas repulerunt et compluribus interfectis longius impeditioribus locis secuti paucos ex suis deperdiderunt. Reliquis deinceps diebus Caesar silvas caedere instituit, et ne quis inermibus imprudentibusque militibus ab latere impetus fieri posset, omnem eam materiam quae erat caesa conversam ad hostem conlocabat et pro vallo ad utrumque latus extruebat. Incredi
Abbreviated transcription (Latin):
ditoꝰ nostri tedintegratis uiribus quod plerunq in spe uicto¬
rię accidere consueuit acrius impugnare ceperunt. hostes
undiq circunuenti despetatis omnibus rebus per municio¬
nes deicere et fuga salutem petere intenderunt. Ouos equi¬
tatus apertissimis campis insectatus ex millium quinqua¬
ginta numero quae ex aquitania Cantabrisq uenisse con¬
stabat. uix quarta parte relicta. multa nocte se in castra reci¬
pit Hac audita pugna maxima pars Aquitanie Crasso dedi¬
dit. obsidesq ultro misit. Quo in numero ultro fucrunt Tar¬
belli. Bigeriones. pretiami. Uocates. Tarusates. Fustates.
Garites ausi. Gatumm. Subutrates. Cocosates. Pance ul¬
timȩ nationes anni tempore confise: quod hiemo suberat
hoc facere neglexerunt. Fodem fere tempore Caesar. et si pro¬
pe iam exacta estas etat. tamen quod ommi Gallia pacata
Morini Menappiiq superetant qui in armris essent: neq

Expanded text:
dito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victodito nostri redintegratis viribus, quod plerumque in spe victoriae accidere consuevit, acrius impugnare coeperunt. Hostes undique circumventi desperatis omnibus rebus se per munitiones deicere et fuga salutem petere contenderunt. Quos equitatus apertissimis campis consectatus ex milium L numero, quae ex Aquitania Cantabrisque convenisse constabat, vix quarta parte relicta, multa nocte se in castra recepit. Hac audita pugna maxima pars Aquitaniae sese Crasso dedidit obsidesque ultro misit; quo in numero fuerunt Tarbelli, Bigerriones, Ptianii, Vocates, Tarusates, Elusates, Gates, Ausci, Garumni, Sibusates, Cocosates: paucae ultimae nationes anni tempore confisae, quod hiems suberat, id facere neglexerunt. Eodem fere tempore Caesar, etsi prope exacta iam aestas erat, tamen, quod omni Gallia pacata Morini Menapiique supererant, qui in armis essent neque
Abbreviated transcription (Latin):
ciem atq opinionem pugnantium preberent. Cum ab hostib
constanter ac non timide pugnaretur. telaq ex superiore lo¬
co missa non frustra accederent. equites circuius hostium ca¬
stris Crasso renunciauerunt non eadem diligentia. atq decu¬
mana porta castra munita facilemq aditum habere. Crassue
equitum prefectos cohortatus ut magnic premuc pollicitatio¬
mbusq suos excitarent quid fieti uelit ostendit. Illi ut erat
imperatum eductio his cohortibus que ptesidio castris te¬
licte interrite ab labore etant. et longiore utinere circundu¬
ctis ne ex hostium castris circumspiciꝰ possent. omnium ocu¬
lis mentibusq ad pugnam intentio celeriter ad eas quas di¬
ximus munitiones peruenerunt. Atq his proruptis priuo
in hostium casttis constiterunt ꝙ̃ plane ab his uideri aut ꝗđ
rei geteretur cognosci posset: Tum uero clamore ab ea parte au¬

Expanded text:
ciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus ciem atque opinionem pugnantium praeberent, cum item ab hostibus constanter ac non timide pugnaretur telaque ex loco superiore missa non frustra acciderent, equites circumitis hostium castris Crasso renuntiaverunt non eadem esse diligentia ab decumana porta castra munita facilemque aditum habere. Crassus equitum praefectos cohortatus, ut magnis praemiis pollicitationibusque suos excitarent, quid fieri vellet ostendit. Illi, ut erat imperatum, eductis iis cohortibus quae praesidio castris relictae intritae ab labore erant, et longiore itinere circumductis, ne ex hostium castris conspici possent, omnium oculis mentibusque ad pugnam intentis celeriter ad eas quas diximus munitiones pervenerunt atque his prorutis prius in hostium castris constiterunt quam plane ab his videri aut quid rei gereretur cognosci posset. Tum vero clamore ab ea parte au