comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
let intelligi: nequaꝗͣ diceret ñ ex oꝑibꝰ. s dice¬
nẽ. ĩmo nullã qm solui opꝰ eẽt faceret q̃stienẽ
Nc̃ uͦ cũ respondisset absit. id ẽ absit ut sutmi¬
qͥtas ap̃ dm̃÷ mox ut ꝓbaret nulla hoc miqͥ¬
tate di fieri: dic̃: Moysi enĩ inqͥt Miserebor.
cui miscrtꝰ ero: et miscdiã p̃stabo. cui misericors
fuero qͥs enĩ nͥ insipiens d̾m iiquũ putet.
siue iudiciũ penale ingerat digno. siue miscđĩ
p̃stet indigno: Demq infert. ⁊ dic̃: Igit᷑ ñ uo¬
lentis neq currentis: s miserentis ẽ di: Ambo
itaq geniti nat᷑a filii irȩ nascebant᷑: muillis qͥdẽ

Expanded text:
lus intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus, sed dicenem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini nat
Abbreviated transcription (Latin):
citas etiã illoꝵ. de qͥbꝰ e ꝯtͣrio dictũ ẽ. iusti aute̾ in ui¬
tã ȩt̾uã : s pęnas dãpnatoꝵ certis⁊ tẽpoꝵ int̾uallis
existiment si hoc eis placet aliqͣtenꝰ mitigari: Etiã
contineat miseratioes suas. ñ et̾no supplicio finẽ dan¬
do÷ s leuam̃ adhibendo. uł int̾ponendo cruciatibꝰ: qr
nec psalmꝰ ait. ad fimendã irã suã : ł pꝰ irã suã: s in
ira sua: Quȩ si sola eẽt qͣnta ibi minima cogitari po¬
set. ꝑire a regno di⁊ exulare a crurtate di⁊ alienari a uita
& i⁊ carere tã magna multituame dulcedinis di ꝗͣ abscon¬
dit cim̃tibꝰ se: ꝑficit aũ sꝑantib in sẽ.tã gͣnais ẽ. pena. ut
ei nulla possint torm̃ta q̃ nouimꝰ cõꝑari: si illa sint ȩt̾na:
ista sint aũ qͣmlibet multis scłis longua. fimenda: cxxi.i.

Expanded text:
de quibus e contrario dictum est, Justi autem in vitam aeternam . Sed poenas damnatorum certis temporum intervallis existiment, si hoc eis placet, aliquatenus mitigari. Etiam contineat miserationes suas; non aeterno supplicio finem dando, sed levamen adhibendo vel interponendo cruciatibus. Quia nec Psalmus ait, Ad finiendam iram suam, vel, post iram suam; sed, in ira sua. Quae si sola esset quanta ibi minima cogitari potest; perire a regno Dei, exsulare a civitate Dei, alienari a vita Dei, carere tam magna multitudine dulcedinis Dei quam abscondit timentibus se, perfecit autem sperantibus in se , tam grandis est poena, ut ei nulla possint tormenta quae novimus comparari, si illa sit aeterna, ista autem sint quamlibet multis saeculis longa. CAPUT CXIII.
Abbreviated transcription (Latin):
Gxe nr̃is tẽporib ita multa mala et si ñ talla. mnanł¬
aꝑtã consuetudinẽ ia uenert̃: ut ꝓ his ñ solũ ex¬
eomunicare aliquẽ laicũ ñ audeamꝰ ⁊ s nec cleri¬
cũ deqͣdare: Unde cũ exponerẽ ante aliqͦt annos
epłam᷑ ad galathas in eo ipso loco ubiait apłs. timeo
ne forte sine causa laborauerĩ in uob: exelamare
cõpulsus sũ: ue peccatis hominũ. q̃ sola musud¬
filii cłi sanguis effusus ẽ. qͣnius ta magna smti
ut om̃ino claudi contͣ se faciant regnĩi di. sepe
uidendo om̃ia tolerare. sepe tolerando ñ nulla
etia facere cõgim᷑: atq u̾tinã o dñe nͥ om̃na q̃
ñ potuerimꝰ ꝓhibere. faciamꝰ S uid̾o utrũ me
ĩmodat᷑ dolor. meaute aliqͥd cõpulerit dicere:

Expanded text:
ris temporibus ita multa mala, etsi non talia, in apertam consuetudinem jam venerunt, ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo ne forte sine causa laboraverim in vobis; exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum, quae sola inusitaFilii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe videndo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur! atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus » ! Sed videro utrum me immoderatus dolor
Abbreviated transcription (Latin):
bitoribꝰ nr̃is. ⁊ ne inferas in tẽptationẽ. s lib̾a nos a mali
qͥs ñ uideat ad p̾sentis uitȩ indigentiã ꝑtinere: In illa
itaq uita ęt̾na. ubi nos sẽꝑ sꝑam fut᷑os: et nõis di scĩfi¬
catio. et regnũ. ⁊ uoluntas eiꝰ. in nr̃o sp̃u ⁊ corpore ꝑfecͥo
atq inmortalit̾ ꝑmanebt̃ : Panis uͦ cotidianꝰ id̾o dictꝰ ⁊̃.¬
qr hic ẽ necessariꝰ. qͣntꝰ anime carniq tribuendꝰ ẽ : siue hi¬
alit̾ siue corporalit̾ siue utroq intelligat᷑ mͦ Hic ẽ etũ
ꝗͣ poscimꝰ remissio. ubi ẽ cõmissio peccatoꝵ: hic tẽptati¬
oẽs q̃ nos ad peccandũ illiciunt uł ĩpellunt: Hic demq
malũ. unde cuipimꝰ lib̾ari: illic aũ ncħ istoz

Expanded text:
s inducas in tentationem; et: Sed libera nos a malo. Quis non videat ad praesentis vitae indigentiam pertinere? In illa itaque vita aeterna, ubi nos semper speramus futuros, et nominis Dei sanctificatio, et regnum ejus, et voluntas ejus, in nostro spiritu et corpore perfecte atque inimortaliter permanebunt. Panis vero quotidiantribuendus est, sive spiritaliter, sive corporaliter, sive utroque intelligatur modo. Hic est etiam quam poscimus remissio, ubi est omnis commissio peccatorum. Hic tentationes, quae nos ad peccandum vel alliciunt vel impellunt. Hic denique malum, unde cupimus liberari. Illic autem nihil is
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ ẽẽ. qͦdã mͦ repetitionẽ: magis eã p̃t̾mittendo fec̃ i¬
telligi: Deude tres alias adiungit: de pane cotidus
de remissiõe peccatoꝵ. d tẽptatiõe uitanda At uͦ qͥ ille
in ultimo posuit s lib̾a nos a malo. iste ñ posuit: ut ĩtelli¬
geremꝰ ad illud suꝑiͦ qͦ de tẽptatiõe dictũ ẽ ꝑtinere: Id̾o
qͥppe ait. s lib̾a nos a malo. nͥ ait ⁊ lib̾a÷ tãꝗͣ unã petitionẽ

Expanded text:
 esse quodammodo repetitionem, magis eam praemittendo fecit intelligi; deinde tres alias adjungit de pane quotidiano, de remissione peccatorum, de tentatione vitanda. At vero quod ille in ultimo posuit: Sed libera nos a malo, iste non posuit, ut intelligeremus ad illud superius quod de tentatione dictum est pertinere. Ideo quippe ait,
Abbreviated transcription (Latin):
boum corꝑa plaustro subiaceant : quȩ in tͣnto
imꝑio animũ parant. ut tum̃tia naturaliter
leui iugo colla subponant: Ita disciplinȩ con¬
stitutionib seruiunt: etiam q̃ in feritate
nascunt᷑ : Unde miror aliqͦtiens hominẽ cui
in ẽ. sapientia ⁊ intellectus prudentiȩ. passim
tũ animal uicia cauere ⁊ iussis obtemꝑare ⁊im¬
ꝑio deseruire ÷ atq ita ad omnẽ obedientiam
ammos aptare: ut cũ opꝰ fuerit. armatis
iegionib occurrant. et hostilib se telis iussus
obitit: Audite in hoc loco ꝓpħam dicentẽ:
oqnouit bos possessorẽ suũ÷ ⁊ asimus p̃sepe
łni sui: isrł autẽ me ñ cognouit: Uereor di¬
cere : ue nr̃am negligentiam pulset ista senten¬
t. Non autẽ cognouit dñm: qͥ conditionis sue
ñ nouit officiũ: Ostendã sane. quomͦ dñs possit

Expanded text:
boum corpora plaustro subjaceant: quae in tantum boum corpora plaustro subjaceant: quae in tantum imperio animum parant, ut tumentia naturaliter levi jugo colla supponant. Ita disciplinae constitutionibus serviunt, etiam quae in feritate nascuntur. Unde miror aliquoties hominem cui inest sapientia et intellectus prudentiae, passim tum animal vitia cavere, jussis obtemperare, imperio deservire, atque ita ad omnem obedientiam animum aptare, ut cum opus fuerit armatis legionibus occurrat, et hostilibus se telis jussum objiciat. Audite in hoc loco prophetam dicentem: Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem me non cognovit . Vereor dicere, ne nostram negligentiam pulset ista sententia: non autem cognoscit Dominum, qui conditionis suae non cognoscit officium. 6. Ostendam sane quomodo Do
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt aliqͣnti: disciplinã satis duris legib consti¬
tutã: Loquant᷑ ista satis miseri. qͦs ad omne fãcinꝰ
ille diabolus actor mortis inuitat ͥ quoꝵ⁊ m̃tes
insatiabilis gula possidet : suꝑ quos regnat
ebrietas: qͦs turpis luxuria captiuos tenet: &
a quib ñ qͣm suꝑbia in grata discessit: Illis aut̃
quib ẽ. studiũ. honestȩ fidẽ seruare continen¬
tiȩ. humilitati. pietati q seruire: dulce dis¬
cipline onus ẽ. et leue iugũ dñi: qd̾ ñ gra¬
uat nisi aut ꝑditos aut ꝑitirros: Erubesco
dicere. in confusione humanȩ negligentiȩ. qͣre
equoꝵ animi. cũ in girũ ducti flexuosis gres¬
sib menbra cõponunt: ⁊ sub unius habenȩ re¬
tinaculo ita luxuriose consentiunt: ut curren¬
di i standi modus. sub qͣdam legũ dispositione
seruet᷑ : Ita quos natura numero diuidit: stu¬
dio disciplinȩ coniungit: Uidete qͣm fortia

Expanded text:
5. Dicunt aliquanti disciplinam satis duris legibus consti5. Dicunt aliquanti disciplinam satis duris legibus constitutam. Loquantur ista satis miseri, quos ad omne facinus ille diabolus auctor mortis invitat, quorum mentes insatiabilis gula possidet, super quos regnat ebrietas, quos turpis luxuria captivos tenet, et a quibus numquam superbia ingrata discedit. Illis autem quibus est studium honestae fidem servare continentiae, humilitati pietatique servire, dulce disciplinae onus est et leve jugum Domini, quod non gravat nisi aut perditos aut perituros. Erubesco dicere in confusionem humanae negligentiae, quare equorum animi, cum in gyrum ducti flexuosis gressibus membra componunt, et sub unius habenae retinaculo ita laxari se consentiunt, ut et currendi et stanti modus sub quadam legum dispositione servetur. Ita quos natura numero dividit, studio disciplinae conjungit. Videte quam fortia
Abbreviated transcription (Latin):
test homo ñ solum criminis pęnã uitare.
s etiam grãm laudationis ad qͥrere : dudite
ꝓpħam dicentẽ: Ap̃phendite disciplinã: neqͣndo
irascat᷑ dñs. ⁊ ꝑeatis de uia iusta: In hoc loco puto.¬
ad illos ꝑtinet ista sententia. ad qͦs ñdum disci¬
plina ꝑuenit : qͥ adhiic indeuiis morant᷑. capti
antiquo suꝑstitionis errore: ꝓbant᷑ enĩ ñquã¬
sub lege uixisse: qui ammonent᷑. ut app̃hendant
studium disciplinȩ: Sequit᷑ in psalmo: ne qͣndo
irascat᷑ dñs. ⁊ ꝑeatis de uia iusta: Ergo si illos ꝓpħa¬
illis iudicandũ putamus. qͦs disciplina destituit.
Inter utroꝵq actus. actoritas ꝓpħicȩ lectionis in¬
ciisat minorẽ plane culpã. ñ ꝑuenisse ad disciplinã.
qͣm lege disciplinȩ respuisse: Ecce dicit ꝓpħa Q
ita ẽ: Ham hostis ÷ ⁊ inimicus animȩ suȩ : qui spre¬
tis disciplinȩ monitis. diabolicis ꝯcupat᷑ officiis:

Expanded text:
test homo non solum criminis poenam vitare, test homo non solum criminis poenam vitare, sed et gratiam laudationis acquirere? Audite prophetam dicentem: Apprehendite disciplinam, ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa . In hoc loco ad illos, puto, pertinet ista sententia, ad quos nondum disciplina pervenit; qui adhuc in deviis morantur, capti antiquo superstitionis errore. Probantur enim sub lege numquam vixisse, qui admonentur ut apprehendant studium disciplinae. Sequitur in hoc psalmo: Ne quando irascatur Dominus, et pereatis de via justa. Igitur si illos pillis judicandum putamus, quos disciplina destituit? Inter utrorumque actus auctoritas propheticae lectionis incusat minorem plane culpam non pervenisse ad disciplinam, quam legem disciplinae respuisse. Ecce dicit prophetaita est. Nam hostis est et inimicus animae suae, qui spretis disciplinae monitis diabolicis occupatur officiis.
Abbreviated transcription (Latin):
tionis formã quȩ scłi legib caret. cauere
debemus ⁊ uincere : ut possimus a nobis illud
p̃iudiciũ ꝑpetuȩ mortis excludere: q quos ista
temꝑalis ñ affligit pena: hos illa in ȩterrũ insaciabili
torm̃toꝵ ꝑsequit᷑ dolore: Nemo aute illud homici¬
dii crimen euasisse se estimet. quẽ excusatũ scł̃a¬
ris uidicii corrupti sententia absoluerit: nec
ille adulterii facinus p̃termissũ putet. qd indul¬
gentiȩ legi dephensiis euasit: Nemo cũi sanã dex¬
terã uidẽt falsitatis: reo debita iure supplicia
nidicet fuisse concessa: Defunctis corꝑib salua
sunt crimina: nͥ fuerint apud dm̃ prius lacrima¬
rũ int̾cessione purgata: Expecꝰtat enĩ reũ suũ
gehenna: debitis armata suppliciis: Ad confu¬
sionẽ magis p̾sentis uitȩ. ñ ad absolutionẽ cri¬
uiuet pena durante: ubi nec torm̃ta corꝑi. nec
desunt m̃bra tortori QQuȩ tam̃ facile uitare
possumus. si habenas disciplinȩ teneamus: apło

Expanded text:
tionis formam quae saeculi legibus caret, cavere debemus et vincere, ut possimus a nobis illud praejudicium futurae mortis excludere: quia quos ista temporalis non affligit poena, hos illa in aeternum insatiabili tormentorum persequitur dolore. Nemo autem illum homicidii crimen evasisse aestimet, quem excusatum saecularis judicii corrupti sententia absolverit. Nec ille adulterii facinus praetermissum putet, qui indulgentiae lege deprehensus evasit. Nemo cum sanam dexteram videt falsitatis reo debita jure supplicia judicet fuisse concessa. Defunctis corporibus salva sunt crimina, nisi fuerint prius apud Deum lacrymarum intercessione purgata; exspectat enim reum suum gehenna debitis armata suppliciis. Ad confusionem magis praesentis vitae, non ad absolutionem crivivit durante poena, ubi nec tormenta corpori, nec desunt membra tortori. Quae tamen facile vitare possumus, si habenas disciplinae teneamus, ita d
Abbreviated transcription (Latin):
resentis: Siuis uidere dñm: reqͥre m̃dicum:
infirmũ: curre ad carcerẽ: Si uis ud̾e dm:
mcide Audide hoc dñm aicentẽ: esuriui:
hoedistis mͥ manducare Sitĩui: ⁊ detistis mͥ
bibe: Hospes fui: & suscepistis me Nuaus : ⁊ue
stesti me:sõneo ĩtaq ne despicias nucłũ: nec
ceco manũ subtrahas : nec inuolutũ pannis.
contẽpnas: In hac enĩ ueste: pͥmũ añs cũ a ma¬
gis qu ereret᷑ inuentꝰ c̃ Q qͥa de disciplina fe¬

Expanded text:
endi. Si vis videre Dominum, require mendicum, infirmum, curre ad carcerem. Si vis videre Deuitatis incide. Audi de hoc Dominum dicentem: Esurivi, et dedistis mihi manducare; sitivi, et dedistis mihi bibere; hospes fui, et suscepis. Moneo itaque ne despicias nudum, ne caeco manum subtrahas, ne involutum pannis contemnas. In hac enim veste primum Dominus cum a magis quaereretur, inventus est. Et quia de disciplina fe
Abbreviated transcription (Latin):
aut quȩ sunt putande castiges: Multi ibi cru¬
delitatis nomen impont̃. ubi ꝓ amore disciplinȩ
crim̃ admissi sceleris supplicio uindicat᷑ latronis:
cũ sententia iudicantis. iustis legib seruiat:
& ñ solum p̃sentib s etiam fut᷑is manũ porrigat:¬
Quis gͥ ñ licito cred̾et se deb̾e peccare:̃ si impudicis
⁊ impiis actib ñ scriberet disciplina: Uideamus
gis. quib etiã districtio sententię scłaris. obseqͥt᷑:
impugnando turpia. resecando criminosa: Nam
adicit scriptura Iudex ñ est uindex positus bom
oꝑis. s mali : ita ut etiam uicariũ penę genus exigat :
cũ dicit ocłm ꝓ ocło. dentẽ ꝓ dente: S istam an¬
tiquȩ sententiȩ seueritatẽ facile uitare possumꝰi:
si flaminas futuri iudicii cogitemus: Absolute
autẽ docet paulus apłs. posse contempni scłaris
sunt: Nam cũ de his terrenis potestatib. apłi
doctrina cõmemorat: sensib nr̃is. cȩlestis iudicii

Expanded text:
aut quae sunt pudenda castiges. Multi ibi nomen cruaut quae sunt pudenda castiges. Multi ibi nomen crudelitatis imponunt, ubi pro amore disciplinae crimen admissi sceleris supplicio vindicatur latronis, cum sententia judicantis justis legibus serviat; et non solum praesentibusur non licito crederet se debere peccare, si impudicis et impiis actibus judex non praescriberet disciplinam? Videamus gis, quibus etiam districtio sententiae saecularis obsequitur; impugnando turpia, resecando criminosa. Nam adjicit Scriptura: Judex non est vindex positus boni 2 operis, sed mali . Ita ut etiam vicarium poenae genus exigat, cum dicit: Oculum pro oculo, dentem pro dente . Sed istam antiquae sententiae severitatem facile vitare possumus, si flammas futuri judicii cogitemus. Absolute autem docet Paulus apostolus posse contemni saecularis sunt. Nam cum de his terrenis potestatibus Apostoli doctrina commemorat, sensibus nostris coelestis judicii
Abbreviated transcription (Latin):
ciplinȩ: qui ꝓ hoc ipso qd̵ imminentes ꝑicłoꝵ cau¬
sas. aut rras uidicũ. cauere nouit ⁊ potestatẽ conser¬
uande salutis obtinuit᷑. Id gͥ adutero castũ: qͥd firri esset
tutum: qͥd latroni ñ ꝑuiumꝰ Id̾ ũ ex pauesceret concalla
litoꝵ: secreta siluarũꝰ d ñ presumptio possideret. nisi
furorẽ animor. sub mnetu pene disciplina compesceret.
Ac nͥ constitutus esset ordo uiuendi: nũquã ꝓfecto finẽ
poneret nat᷑a peccandi. Hichuil ẽ qd ñ gula suadeat: si
gule disciplina consentiat. Sichil ẽ. qd̃ ñ ꝑdat luxuria:
si amore uitioꝵ. ate disciplina discedat. Nichil ẽ. qd̾
ritiȩ uitiũ disciplina condempnet : Om̃ia sub me¬
tu disciplinȩ uicia latent: Iam ñ ẽ. in quo fides
umꝗͣ erubescat. si homo fut᷑um di iudiciũ respi¬
ciat : I causam reddende rationis intendat: nec
ẽ in quo uindex scelerũ flammna deseuiat ÷ si intu¬
itu disciplinȩ. aut res q̃ sunt honestȩ cogites.

Expanded text:
 hoc ipso quod imminentes periculorum casus aut iras judicum cavere novit, potestatem conservandae salutis obtinuit. Quid igitur adultero castum? quid furi esset tutum? quid latroni non pervium? quis non expavesceret concava littorum, secreta silvarum? quid non praesumptio possideret, nisi furorem animorum sub metu poenae disciplina compesceret? Ac nisi constitutus esset ordo vivendi, numquam profecto finem poneret natura peccandi. Nihil est quod non gula suadeat, si gulae disciplina consentiat. Nihil est quod non perdat luxuria, si amore vitiorum a te disciplina discedat. Nihil est quod nritiae vitium disciplina condemnet. Omnia sub metu disciplinae vitia jacent. Jam non est in quo fides umquam erubescat, si homo futurum Dei judicium respiciat et causam reddendae rationis intendat; nec est in quo vindex scelerum flamma desaeviat, si intuitu disciplinae aut quae sunt honesta cogites,
Abbreviated transcription (Latin):
sue dampna effugiat: nec solem diurii luminis
flamina destituat. Nunqͥd sine disciplina ẽ. qđ tan¬
ti maris fluctus. humili t̾rarũ litore continent᷑.¬
&. in suo sinu frequent̃ mcitata uentis. altior. ag¬
gere unda concludit᷑. Om̃ia ꝓfecto insipiens na¬
tura confunderet: nͥ mundũ disciplinȩ ratio gub¬
naret. Hȩc ideo ꝓposuimꝰ dicere: ut disceretis eugłicis
expediat. facile pot̃ homo intelligere: cum uidet
sacratis ꝑ uoluntatẽ di constitutionibꝰ disciplinȩ
etiã elementa seriure. Audite ꝓpħam dicentẽ. Seriu¬

Expanded text:
suae, ac damna effugiat, nec solem diurni luminis suae, ac damna effugiat, nec solem diurni luminis flamma destituat. Numquid sine disciplina est, quod tanti maris fluctus humili terrarum littore continentur, et in suo sinu frequenter incitata ventis altior aggere unda concluditur? Omnia profecto insipiens natura confunderet, nisi mundum disciplinae ratio gubernaret. 2. Haec ideo proposuimus dicere, ut disceretis obedire eexpediat, facile potest homo intelligere, cum videt sacratis per voluntatem Dei constitutionibus disciplinae etiam elementa servire. Audite prophetam dicentem: Ser
Abbreviated transcription (Latin):
celo & sub cęlo sunt u̾bo oꝑante cõpositis. oimipis
di stare consiliũ. In pͥncipio enĩ oꝑis sui.: dñs nichil
pͥusquã disciplinã fecit. Nam cũ assistente sapien¬
tia. celum suspenderet. t̾ram pare̾ret. maria conelu¬
deret. de suis locis. suisq tẽporibꝰ cursum solis. luneꝙ
globũ disponeret: om̃ia sub disciplina constituit.
Qiid aũt ñ esset tenebrosum. quid ñ in cõpositũ. qͥd ñ
haberet᷑ absurdum: nͥ constitutis legibꝰ coactũ maris
seruiret elem̃tis. Qunqͥt sine discipłina agit᷑ solis
cursus. Iui quãuis diutni itineris necessitatẽ. infa¬
tigatus impleuerit:. ad officiũ suum matutinꝰ occꝰ¬
rit . &. se in parte celi cotidie t̾rarum spatia lustrat᷑us
ostendit. Tanta est disciplinę ratio: ut uitͣ tẽpors
metas lege conscͥptas. Ita indefessi iteneris alt̾nis
uicibꝰ siderũ cursus agitet᷑: ut nec luna defectionis

Expanded text:
coelo et sub coelo sunt verbo operante compositis, omnipotentis coelo et sub coelo sunt verbo operante compositis, omnipotentis Dei stare consilium. In principio enim operis sui Deus nihil prius quam disciplinam fecit. Nam cum assistente Sapientia coelum suspenderet, terram pararet, maria concluderet, et suis locis suisque temporibus cursum solis lunaeque globum disponeret, omnia sub disciplina constituit. Quid autem non esset tenebrosum, quid non incompositum, quid non haberetur absurdum, nisi constitutis legibus cuncta starent elementa? Numquid sine disciplina agitur solis cursus? qui quamvis diurni itineris necessitatem infatigatus impleverit, ad officium tamen suum matutinus occurrit, et se in parte coeli quotidie terrarum spatia lustraturus ostendit. Tanta est disciplinae ratio, ut intra temporum metas lege conscriptas ita indefessi itineris alternis vicibus siderum cursus agitetur, ut nec luna defectionis
Abbreviated transcription (Latin):
IN cipit: augustinꝰ. de Bono disciplinȩ
Ulti funt qͥ sanȩ doctrinȩ aduersant᷑: iu¬
sticiã culpant : ⁊ disciplinã imꝑiũ ẽẽ iudi¬
cant. ac rationabilẽ castigationẽ suꝑbiȩ as-¬
signant: cũ non sit imꝑiũ. nisi ubi aliquid
.iubet᷑ iniustũ : nec sit suꝑbia. nͥ ubi negligit᷑
disciplina: Disciplina gͥ magistra ẽ. religionis:
magistra uerȩ pietatis: quę nec id̾o increpat
utꝰ ledat : nec id̾o castigat ut noceat: Deniq
mores hominũ rr̃ata corigit: inflaminata
custodit: ita salomone dicente: Fili. ne deficias
a disciplina am̃: neq fatigeris cũ ab eo argueris:
Quẽ eñĩ diligit añs increpat: flagellat aitt̃e om¬
nem filiũ quẽ iecipit. Nichil ꝓfecto ẽ. qd ñ discipli¬
na aut emendet. ait saluum faciat. Inã siqͥs sapi¬
ens apprehendit: nec grãm amicitiarũ ꝑdit. nec
ꝑicłm dampnationis incurrit: Semo disciplinã
irrationabiłe putet sub qua uidet uniu̾sis q̃ in

Expanded text:
ILIA I. De bono disciplinae. 1. Multi qui sanae doctrinae adversantur, justitiam culpant, et disciplinam imperium esse judicant, ac rationabilem castigationem superbiae assignant: cum non sit imperium, nisi ubi aliquid jubetur injustum; nec sit superbia, nisi ubi negligitur disciplina. Disciplina igitur magistra est religionis, magistra verae pietatis, quae nec ideo increpat ut laedat, nec ideo castigat ut noceat. Denique mores hominum irata corrigit, inflammata custodit, ita Salomone dicente: Fili, ne deficias a disciplina Domini, neque fatigeris cum ab eo increparis. Quem enim diligit Dominus, increpat; flagellat autem omnem filium quem recipit . Nihil profecto est, quod non disciplina aut emendet, aut salvum faciat. Quam si quis sapiens apprehenderit, nec gratiam amicitiarum perdit, nec periculum damnationis incurrit. Nemo disciplinam irrationabilem putet, sub qua videt, universis quae in
Abbreviated transcription (Latin):
micis suis Ibi aũ qͥs explicet qͣnta erit caritas: ubi
cupiditas ꝗͣ ł corrcendo suꝑet nulla erit: Qm̃ sũmi
sanitas erit: qͣnͣdo contentio mortis nulla erit
Sutrũ encheridion uł appllare debeas. uł habere: Ego
au̾ cñ sꝑnenda tua in xp̃o studia ñ putarẽ : bona
de te credens. in aduitorio nr̃i redẽptoris confidens¬
ac sꝑans. teq in eiꝰ menbris plurimũ diligens:
librũ ad te sic̃ ualui. utinã tã cõmodũ ꝗͣ ꝓlixũ. de
fide. ⁊ spe. ⁊ caritate conscripsi Ei pheit eNCHi¬

Expanded text:
Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit.utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et Charitate conscripsi
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑ adu̾sus carne̾ fortiore robore caritatis: ⁊ ꝗͣuis adhiic st
qͥ hõi repugnet ex hoĩe. ñdũ tota ĩfirmitate sanata: ex fi¬
de tam̃ uistꝰ uiuat. iusteq uiuat: in ꝗͣtũ ñ cedit malȩ cͣu¬
piscentiȩ. uincente delectatiõe usteiȩ: Hȩc st̃ t̾cia bone spe
hõis: In qͥbꝰ si pia ꝑseuerantia qͥsq ꝓficiat : pꝰtrema pax ni

Expanded text:
citur adversus carnem, fortiore robore charitatis, ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat, justeque vivat, in quantum non cedit male concupiscentiae, vincente delectatione justitiae: haec sunt tertia bonae spei hominis. In quibus si pia perseverantia quisquam proficiat, postrema
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq sit hõ bonꝰ ⁊ ñ qͣrit᷑ qͥd credat. aut sꝑet: s qͥd amet Na
inanit̾ credit. etiã si st̃ uera qͣ credit : manit̾ sꝑat. etiã¬
si ad uerã felicitatẽ doceant᷑ ꝑtinere qͣ sꝑat : nͥ i hoc credat
ac sꝑet. q sͥ petenti donari possit ut amet: Qmus enĩ
sꝑare sine amore ñ possit: fieri tam̃ pot̾. ut ñ id amet

Expanded text:
s sit, non quaeritur quid credat aut speret, sed quid amet. Nam inaniter credit, etiamsi sunt vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet,
Abbreviated transcription (Latin):
tu ẽ disciplinȩ : ⁊ disciplina condim̃tũ ẽ boni¬
tat is: Caue gͦ fr̃. ne ita uelis bonus inderi. ut abi¬
ciaᷤ disciplina ⁊ aut ita. arduã secteriꝰ disciplinã:
ut reniorieas bonitatẽ: qͥb beatꝰ daud. iccirco
scientiã p̃catur adiungi: ut directo mentis nr̃ȩ
iudicio sire possimꝰ. qualit̃ in nob̃ ẽe possit. ⁊
districtior bonitas: ⁊ blandior disciplina.

Expanded text:
ntum disciplinae, et disciplina condimentum est bonintum disciplinae, et disciplina condimentum est bonitatis. Cave ergo, frater, ne ita velis bonus videri, ut abjicias disciplinam; aut ita arduam secteris disciplinam, ut removeas bonitatem. Quibus beatus David idcirco scientiam precatur adjungi, ut directo mentis nostrae judicio scire possimus, qualiter in nobis esse possit et districtior bonitas, et blandior disciplina.
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ uiuendi uen̾abilis ꝓpħa querebat : Preuissimo
nanq sermone conclusit: qͦtqͦt sp̃ualiũ habet
qͥd facere nos oportet. qͥ et tardi sensus infirmita¬
te torpemꝰ. ⁊ noria remissioris uitȩ consuetitci¬
ne deprauam᷑: Nos in qͣm magis orare debem.
dicentes. bonitatẽ ⁊ ansciplinã ⁊ scientiã doce
me dñe: qͣtmus in nob̾ bonitas malitia uincat:
uicia ac uoluptates disciplina castiget: & igno¬
rantiȩ cecitate. scientia ueritatis uluminet:
Si ȩnĩ scieris om̃ipotentẽ am̃ patrẽ. filiumq
scm. pari credidis et̾nitate regnantẽ: nulla
umqͣm te uel pagͣnoꝵ uana ꝑsuasio. ł arria.¬
noꝵ ꝑfida turbabit impietas: Si fut᷑ri n¬
dicii scientia. cor tuũ m̃tenq repleu̾it: ha¬
bebis in tius morib disciplina: Rursus si aisci¬
plinȩ ipsiꝰ m̃surã regulasq seruau̾is: congruã
tenebis in om̃ib bonitat᷑e : qr bonitas. tẽ ꝑam̃¬

Expanded text:
onem vivendi venerabilis Propheta quaerebat. Brevissimo onem vivendi venerabilis Propheta quaerebat. Brevissimo namque sermone conclusit, quidquid spiritualium habet quid facere nos oportet, qui et tardi sensus infirmitate torpemus, et noxia remissioris vitae consuetudine depravamur? Nos, inquam, magis orare debemus, dicentes, Bonitatem, et disciplinam, et scientiam doce nos, Domine: quatenus in nobis bonitas malitiam vincat, vitia ac voluptates disciplina coerceat, et ignorantiae caecitatem scientia veritatis illuminet. Si enim scieris omnipotentem Deum Patrem Filiumque sanctum pari credideris aeternitate regnantem, nulla unquam te vel Paganorum vana persuasio, vel Arianorum perfida turbabit impietas. Si futuri judicii scientia cor tuum mentemque repleverit, habebis in tuis moribus disciplinam. Rursus, si disciplinae ipsius mensuram regulasque servaveris, congruam tenebis in omnibus bonitatem: quia bonitas est temperame
Abbreviated transcription (Latin):
aisciplina scientiaq ñ oeerat: pascendas illi
ac disciplinã ẽtiam głosissimus paulus : qͥ ut eiꝰ
scripta testant᷑. discipłis suis ⁊ uirgã correptionis.
& sỹm mansuetudinis p̾tendebat: ꝓpter qͥ faciebat
eũ om̃ib amabilẽ bonitas: ⁊ disciplina terribilẽ:
am et inter ipsa mundi pͥmordia. ut bonitat᷑e
ac disciplinã xp̃i doceret ęccłias: & remoueri
russit peccantẽ a comunione sc̃o: ⁊ eundẽ
recipi correptũ: De scientia aute eiꝰ qͥd nos di¬
cimꝰ: cũ om̃s eum nouerint didicisse. in cęlestib¬
ꝗͣ doceret in terrisIbi talia se memorauit
suis. ꝓpħicȩ pietatis afatu. penitentiȩ baptismo
diluebat ÷ atq ut uere legaliũ p̃ceptoꝵ custos
immobilis. ⁊ herodẽ regem de illicita accusabat
uxore: & cunctis ad se concurrentib. purgatioris ui¬
tȩ p̃cepta mandabat: Scientiȩ autẽ illius plenitudinẽ
qͥs potest agnoscere : qͥ qd ꝓ salute mundi uenit

Expanded text:
disciplina scientiaque non deerat, pascendas illi disciplina scientiaque non deerat, pascendas illi ac disciplinam etiam gloriosissimus Paulus, qui, ut ejus scripta testantur, discipulis suis et virgam correctionis et spiritum mansuetudinis praetendebat; propter quod faciebat eum omnibus et amabilem bonitas, et disciplina terribilem. Nam etiam inter ipsa mundi primordia ut bonitatem ac disciplinam Christi doceret ecclesias, et removeri jussit peccantem a communione sanctorum , et eumdem recipi correctum . De scientia autem ejus quid nos dicemus, cum omnes eum noverint in coelestib doceret in terris, ubi talia se memorabat suis propheticae pietatis affatu poenitentiae baptismo diluebat; atque ut vere legalium praeceptorum custos immobilis, et Herodem regem de illicita accusabat uxore, et cunctis ad se concurrentibus purgatioris vitae praecepta mandabat. Scientiae autem illius plenitudinem quis potest agnoscere, qui quod pro salute mundi venit
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse maiorib. plenius ꝑfectiꝰq discamus: uel pau¬
ca de plurib uenerabiliũ patrũ recenseamꝰ exem¬
pla Impleuit sine dubio bonitatis ac disciplinȩ
dicit᷑ curasse infirmos: ⁊ ut aisciplinȩ cȩlestis
Nimirũ bonitatis eiꝰ grãm testat᷑ ęnẽas ille de¬
bilis: qui claudꝰ ab infantia. sedens in porta tẽ¬
curantis imꝑio antiqͣm recepit sanitatẽ: ꝓba¬
uerunt ẽtiam disciplinȩ eiꝰ seueritatẽ. ananias
⁊ saphira: qui distrahentes agrũ quẽ uendere
mortẽ sibi falsitate mercati sunt:. Quo facto.
edocuit qłosissimtis petrus. inesse sibi bonitatẽ
⁊ discipłmã: dũ remediũ p̃stat infirmo. et co¬
petentẽ sumit de m̃dacib ultionẽ: qd̾ eũ recte
sc̃m q fecisse. cęlestis iudicii consensus osten¬
dit. De scientiȩ uͦ eius ꝑfectrone qͥs ambigat:
patre reuelante cogosouit. ⁊ & qͥa bonitas ac¬

Expanded text:
fuisse majoribus, plenius pefuisse majoribus, plenius peca de pluribus venerabilium Patrum recenseamus exempla. Implebat sine dubio bonitatis ac disciplinae i curaret infirmos, et ut disciplinae coelestis nimirum bonitatis ejus gratiam Aeneas ille debilis , qui claudus ab infantia sedens in porta temcurantis imperio, antiquam recepit sanitatem. Probaverunt etiam disciplinae ejus severitatem Ananias et Saphira , qui distrahentes agrum quem vendere ostolo, mortem sibi falsitate mercati sunt. Quo facto edocuit gloriosissimus Petrus inesse sibi bonitatem ac disciplinam, dum et remedium praestat infirmo, et competentem sumit de mendacibus ultionem. Quod eum recte sancteque fecisse coelestis judicii consensus ostendit. De scientiae ejus perfectione quis ambigat qPatre revelante cognovit? Et q
Abbreviated transcription (Latin):
beat habere disciplina m̃furã÷ ne forte aut ni¬
honȩ remissionis uicio. bonitas in consulta fe¬
drt paut disciplina durior. ipsa sui austęritate
erubescat. Uis fr̃ bonus ẽẽ peccanti: Benigne
quidẽ sac : ⁊ ut uere fis bonus. uigorẽ ei ahibe
discipline ⁊ ut tua illi bonitas ꝓficiat in salutẽ
ue ie iq sr nulla cohercentis cenfure increpa¬
tione derrueris: ꝑnitiosa erit ei hȩc bonitas
fala qne ꝑmratis pͥire peccantẽ. quẽ poteras
falatere correptu. Rursũ si nimio clisciplinȩ
rigõre. nullã scĩs bonitatis p̃tenderis medi¬
cun stũ uigorẽ tutiꝰ refugit peccans ÷ pec¬
suti egritudmẽ ñ curabis & quȩ tand̾eꝰ ui¬
ueendi radio erit. q̃ue iusticia erit. ut solutior
leiogas ehibentiam p̃beat peccatori: aut im¬
modata seueritas. a lapsu ñ reuocet delinquentẽ.
Ut autẽ bonitatis huiꝰ. disciplinȩ q magisteriũ. in nr̃is

Expanded text:
beat habere disciplina mensuram; ne forte aut nibeat habere disciplina mensuram; ne forte aut nimiae remissionis vitio bonitas inconsulta foedetur, aut disciplina durior ipsa sui austeritate crudelescat. Vis, frater, bonus esse peccanti? Benigne quidem facis: sed ut vere sis bonus, vigorem ei adhibe disciplinae; ut tua illi bonitas proficiat ad salutem. Quem utique si nulla coercentis censurae increpatione terrueris, perniciosa erit ei haec bonitas tua; quia permittis perire peccantem, quem potueras salvare correctum. Rursum, si nimio disciplinae rigore nullam scientia bonitatis praetenderis medicinam; dum rigorem tuum refugit peccans, peccati aegritudinem non curabis. Et quae tandem vivendi ratio erit, quaeve justitia erit, ut solutior lenitas cohibentiam praebeat peccatori, aut immoderata severitas a lapsu non revocet delinquentem? Ut autem bonitatis hujus disciplinaeque magisterium in nostris
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis regła. orandi nos formã tenere. tanqͣm
ꝑttissimꝰ magister erudit dicens: Honitatẽ. et
disciplinã. ⁊ scientiã. doce me dñe: Sollicitius
itaq fr̃s intendite: quas sibi potissimũ uirtu¬
tes tribui rex ꝓpħicus dep̃cat᷑ Bonitatẽ ⁊ disci¬
plinã inqͥt et scientiã. doce me dñe: Uere no¬
uit recꝰte uĩuere: qui recꝰte nouit orare: Hon
enĩ petit mundanaꝵ diuitiaꝵ thesauros:
ñ regna finitina: ñ temꝑa ꝓlixiora uiuendi.
s bonitatẽ se doceri simul ⁊ disciplinã posctt
Bonitas em̃ facit amabilẽ disciplinã: et aisciplina
esficit ieulpabilẽ bonitatẽ: Nec quenqͣm latẽre
puto. q bonitas sine disciplina. delictoꝵ mater ẽ.
& disciplina sine bonitate. tristis quȩdã ama¬
ritudo uiuendi Scientiã p̾stari fibi pariter
implorat : ut nouerit scienter sapienter q dis¬
tinguere. qͥ sint termini bonitatis. et qͣm de¬

Expanded text:
trinitatis regula orandi nos formam tenere, tanquam trinitatis regula orandi nos formam tenere, tanquam peritissimus magister, erudiit, dicens: Bonitatem, et disciplinam, et scientiam doce me, Domine. Sollicitius itaque, fratres, intendite quas sibi potissimum virtutes tribui rex propheticus deprecatur: Bonitatem, et disciplinam, inquit, et scientiam doce me, Domine. Vere novit recte vivere, qui recte novit orare. Non enim petiit mundanarum divitiarum thesauros, non regna finitima, non tempora prolixiora vivendi; sed bonitatem se doceri simul et disciplinam poposcit. Bonitas enim facit amabilem disciplinam, et disciplina efficit inculpabilem bonitatem. Nec quemquam latere puto, quia bonitas sine disciplina delictorum mater est, et disciplina sine bonitate tristis quaedam amaritudo vivendi. Scientiam praestari sibi pariter implorat, ut noverit scienter sapienterque distinguere qui sint termini bonitatis, et quam de
Abbreviated transcription (Latin):
uenit. Omuis autẽ p̃cioso serico corpꝰ uestias. et
niueo uelłe m̃bra cõponas: ñ sine macula diem¬
tͣnsigis. si transigis: si camini ardentis ora
contigeris: In om̃i gͦ actu tuo: uitã tuã disci¬
plina comitet᷑ Si uis placere. xp̃o: elabora ut
ꝓfessionẽ turã fides adiuuet: fama cõmendet:
Precedat nos patientia. humilitatis socia: adsistat
pudicitia. integritatis magistra: Fugiat cu¬
piditas ⁊ erubescat ebrietas: luxuria actus suos
lugeat: suꝑbia confusa discedat: Quicũq
gͥ est. qͥ festinat dm̃ agnoscere: sub hoc dis
ta qͥdem erant adhuc dilectissimi. ꝗ̃ aiscipli¬
nȩ ratio suadebat aꝑire: quȩ iterũ putam
differenda: ne ociosis aurib fastidiũ parer&
longa ratio: Sane ne qͥd in hoc oꝑe subtrau¬
xisse uideam᷑: elaborabimꝰ ut ea quȩ religio¬
sis actib cõpetunt. sequenti temꝑe disseramus:¬
infirmitatib nr̃aꝵ medet᷑ animaꝵ. sub qͣdam

Expanded text:
venit . Quamvis autem pretioso serico corpus vestias, et venit . Quamvis autem pretioso serico corpus vestias, et niveo vellere membra componas, non sine macula diem transigis, si camini ardentis ora contigeris. In omni igitur actu tuo vitam tuam disciplina comitetur. Si vis placere Christo, elabora ut professionem tuam fides adjuvet, fama commendet. Praecedat vos patientia humilitatis socia, assistat pudicitia integritatis magistra: fugiat cupiditas, erubescat ebrietas, luxuria actus suos lugeat, superbia confusa discedat. Quicumque igitur est qui festinat Deum agnoscere, sub hoc discta quidem superabant adhuc, dilectissimi, quae disciplinae ratio suadebat aperire: quae interim putavimus differenda, ne otiosis auribus fastidium pareret longa narratio. Sane ne quid in hoc opere subtraxisse videamur, elaborabimus ut ea quae religiosis actibus competunt, sequenti tempore disseramusnfirmitatibus nostrarum medetur animarum, sub quadam
Abbreviated transcription (Latin):
integritatiᷤ : ante om̃ĩa falsi ad se famã non
admittat erroris: Magnũ ẽ: quidẽ ⁊ głosũ. et usq
ad cȩlũ om̃ium ore p̃ferendũ. ñqͣm malis actib
locii dedisse: s multo fortiꝰ ẽ. ñ quã falsis susgiti¬
onib laborasse: Qd enĩ tibi ꝓdest sobrietas: si uicia
ebrietatis exerceas. qͥs ñ te ebriũ iudicet ⁊ si inter
effluentes uino calices. saltantiũ giros imitẽris:
Q̾ te castũ putabit. si te uideat meretricis mixtu
fabulis. scenico sermone cõpositis: aut loquentẽ
turpia. aut inhonesta resonantẽ: Laudo qͥdem
conscientiã castitatis: s odi collõqurũ meretͥcis
In qͦ loco dicat fortasse aliqͥs: Sufficit mͥ pura con¬
scientia Qnͣtũ ad innocentiã ꝑtinet. ⁊ soli sus¬
ficit: S ꝓuidendũ ẽ. ne facilitate tua alter
pec̾cet : I alienũ peccatũ in te redundet: iuxta
illud qd̾ dicit scriptura:. Ne illi: ꝑ quẽ scandalũ

Expanded text:
integritatis, ante omnia falsi ad se famam non integritatis, ante omnia falsi ad se famam non admittat erroris. Magnum est quidem et gloriosum et usque ad coelum omnium ore proferendum, numquam malis actibus locum dedisse; sed multo fortius est numquam falsis suspicionibus laborasse. Quid enim tibi prodest sobrietas, si vitia ebrietatis exerceas? Quis te non ebrium judicet, si inter effluentes vino calices saltantium gyros imiteris? Quis te castum putabit, si te viderit meretricum fabulis mixtum scenico sermone compositis, aut loquentem turpia, aut inhonesta resonantem? Laudo quidem conscientiam castitatis in te, sed odi colloquium meretricis. 8. In quo loco fortasse dicat aliquis, Sufficit mihi pura conscientia. Quantum ad innocentiam pertinet, tibi soli sufficit. Sed providendum est ne facilitate tua alter peccet, et alienum peccatum in te redundet, juxta illud quod dicit Scriptura: Vae illi per quem scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is gͥ uita religionis ꝓfessȩ. integritatis debet
sam̃ sitire : ne quẽ expecꝰtat corona uirtutis.
pudoris dampno feriaris: Corꝑis integritas fi¬
dẽ miriat: integͥtatẽ fides incontaminata
custodiat: ut manente utriusq partis bene¬
ficio. immaculatũ hominẽ faciat regnare cũ
ut boni simꝰ : Laborandũ gͥ illi ante om̃ia est:
ut qͥ bonitatẽ sequit᷑: bonus ẽẽ iudicet᷑ : Nã ꝗͣuis
hoc purũ corpꝰ immaculatũ q custodiat : lacerata
uitã ad dm̃ portat. cuiꝰ acꝰtus uulgus infamat
licet sciamus. conscientiã sola bonis actib posse
sufficere: S qͣnto melius ẽ. ut semꝑ de te bona
sentiat : qui semꝑ circa ianuã tuã uanis sus¬
uulgo: ut de bonis semꝑ male iudicet : S tu
qͥ curã bone famȩ colis: studio tuo gr̃am inte¬
grȩ opimonis adqͥre: Uita gͦ nr̃a ita sit lucida:
ut sit om̃ib nota: Integritas religioni: pudor
seruiat humilitati: Quẽ amor tenet seruandȩ

Expanded text:
igitur vita religionis professae, integritatis debet famam sentire, ne quem exspectat corona virtutis, pudoris damno feriat. Corporis integritas vitam muniat, integritatem fides incontaminata custodiat, ut manente utriusque partis beneficio, immaculatum hominem faciat regnare cum ut boni simus. Laborandum igitur illi ante omnia est, ut qui bonitatem sequitur, bonus esse judicetur. Nam quamvis homo purum corpus immaculatumque custodiat, laceratam vitam ad Deum portat, cujus actus vultum infamat, licet sciamus conscientiam solam bonis actibus posse sufficere. Sed quanto melius est ut semper de te bene sentiat, qui vulgo, ut de bonis male semper 3 judicet. Sed tu qui curam bonae famae colis, studio tuo gratiam integrae opinionis acquire. Vita ergo nostra ita sit lucida, ut sit omnibus nota. Integritas religioni, pudor serviat humilitati. Quem amor tenet servandae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed. ordo p̃termittendꝰ ñ fuit. gr̃am cxuiiii.¬
isi qͦ d̾s uoluit ostend̾e qm bonũ sit animal rati¬
onale. qd̾ etiã ñ peccare possit: qnus sit meliꝰ qͥ
peccare ñ possit: sic̃ minor fuit ĩmortalitas. s
tam̃ fuit in ꝗͣ posset etiã ñ mori: qͣnuis maio
fut᷑a sit. in ꝗͣ ñ possit mori: Illã nãq nat᷑a humana
im fuerat si ñ peccasset accept᷑a ꝑ meritũ: qmus
sine gr̃a nee tẽ ulud meritũ eẽ yotiusser qd̾ et si
peccatũ in solo erat lib̾o arbitrio constitutu᷑: ñ¬
tam̃ iusticiȩ retinendę sufficiebat lib̾ũ arbitũ: nͥ
participatiõe ĩmutabilis boni. diuinũ ad iuitoriũ p̃be¬

Expanded text:
Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit in qua non pquam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo erat libero arbitrio constitutum, tamen justitiae retinendae non sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatio
Abbreviated transcription (Latin):
uere felicit᷑q uiuentibꝰ: illis infelicit in et̾na mor¬
te sine moriendi potestate durantibꝰ ÷ qm̃ utri q
sine fine: s in beatitudine isti. aliꝰ alio p̾stabiliꝰ ÷
in miseria uͦ illi. aliꝰ alio tolerabiliꝰ ꝑmanebt̃:
toꝵ ꝑęnã et cruciatꝰ sine int̾missione ꝑpetuos. humi¬
no miserant᷑ affectu: atq ita fut᷑os c̾e. ñ credt̃᷑ Ñ qͥdẽ

Expanded text:
is infeliciter in aeterna morte sine moriendi potestate durantibus, quoniam utrique sine fine. Sed in beatitudine isti alius alio praestabilius, in miseria vero illi alius alio tolerabilius permanebutorum poenam et cruciatus sine intermissione perpetuos humano miserantur aff
Abbreviated transcription (Latin):
cet᷑ misereri d̾s: aut continebit in ira miseratioes suas:
Hoc qͥdẽ in psalmo legit᷑ ⁊ s de his sine ullo scrirpulo in¬
telligit᷑. qͥ uasa miscdiȩ ñcupant᷑ : qr et ipsi nͥ ꝓ meri¬
tis suis. s d̾o miserante lib̾abunt᷑: Aut si hoc ad om̃s
existimant ꝑtinere : ñ id̾o necesse ẽ. ut dãpnatiõem
opinent᷑ posse finiri eoꝵ de qͥbꝰ dictũ ẽ. ibt̃ hii in sup¬

Expanded text:
t, misereri Deus, aut continebit in ira sua miserationes suas . Hoc quidem in psalmo legitur sancto; sed de his sine ullo scrupulo intelligitur, qui vasa misericordiae nuncupantur, quia et ipsi non pro meritis suis, sed Deo miserante de existimant pertinere, non ideo necesse est ut damnationem opinentur posse finiri eorum, de quibus dictum est sic: Ibu
Abbreviated transcription (Latin):
potest: tanꝗͣ si bonꝰ filius patrẽ uellet uiuere.
quẽ d̾s bona uoluntate uult mori & rursus fieri
potest. ut hoc uelit hõ uoluntate mala. qd d̾s
uult bona uoluntate: ut si malus filiꝰ uelit mo¬
ri patrẽ. uelit etiã d̾s: Nẽpe ille qd̾ ñ uult d̾s.
iste uͦ id uult qd̾ uult ⁊ d̾s : et tam̃ bonȩ di uo¬

Expanded text:
potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen D
Abbreviated transcription (Latin):
ert᷑: Est i enĩ qͥdã iuiuendi modꝰ. nec tã bonꝰ ut ñ
reqͥrat ista pꝰ mortẽ: nec tã malus ut ei ñ ꝓsint ista
pꝰ mortẽ: Est uͦ talis in bono ut hȩc ñ reqͥrat : et ẽ rur¬
sus talis in malo. ut nec his ualeat cũ hȩc uita tͣn¬
sierit adiuuari: Quo circa hic om̃e meritũ cõꝑat᷑.
qͦ possit pꝰ hanc uitã releuari qͥspiã uł gͣuari Ne¬

Expanded text:
nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem; nec tam malus, ut non ei prosint ista post mortem. Est vero talis in bono, ut haec non requirat, et est talis rursus in malis, ut nec his valeat, cum vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo possit post hanc vitam relevari quispiam vel gravari. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
et hõni hominẽ iħm xp̃m : nͥ eẽt et ds: S cũ factꝰ ẽ. ad a
hõ scilicet rectꝰ: mediator ñ opꝰ erat Cũ uͦ genꝰ huma¬
nũ peccata longe ꝑseꝑerauer̃ a do÷ ꝑ mediatorẽ qͥ solus
siue peccato natꝰ ẽ. et uix occisus. reconciliari nos oporte¬
bat d̾o: usq ad carnis resuerectionẽ in uitã ȩt̾nã:
ut humana suꝑbia ꝑ humilitatẽ dĩ argueret᷑ ac sana¬
ret᷑ : ⁊ demonstraret᷑ hõi ꝗͣ longe a d̾o recesserat. cũ ꝑ
in carnatũ dñm reuocaret᷑: & exẽplũ obȩdientiȩ ꝑ hõiẽ
dm̃ contumaci hõi p̾bet᷑ ÷ et uigenito suscipiente
formã ferui. qͥ nicħ ante meruerat fons gr̃ę pand̾et᷑:
et carnis etiã resurrectio redẽptis ꝓmissa. in ipso
redẽptore p̃mostraret᷑ ⁊ et ꝑ eandẽ nat᷑am ꝗͣ se dece¬
pisse letabat᷑ diabolus uinceret᷑: nec tam̃ hõ głaret᷑.
ne it̾ũ suꝑbia nasceret᷑ : et si qͥd aliud de tanto media¬

Expanded text:
et et Deus. Sed cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonsincarnatum Deum revocaretur, et exemplum obedientiae per hominem Deum contumaci homini praeberetur; et Unigenito suscipiente formam servi, quae nihil ante meruerat, fons gratiae panderetur; et carnis etiam resurrectio redemptis promissa in ipso Redemptore praemonstraretur; et per eamdem naturam quam se decepisse laetabatur, diabolus vinceretur; nec tamen homo gloriaretur, ne iterum superbia nasceretur: et si quid aliud de tanto Media
Abbreviated transcription (Latin):
tissimȩ di uoluntati aliqͥd derogare: s ita intelli¬
gere qd̾ scriptũ ẽ. qͥ om̃s hõies uult saluos fieri. tnͣ¬
quã diceret᷑ nullũ hõiem fieri saluũ. nͥ quẽ ipse
fieri uelit: s qd nullus fiat nͥ quẽ uelit: et id̾o
sit rogandꝰ ut uelit. qr necesse ẽ. fieri si uoluert¬

Expanded text:
 ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fiefieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit; et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluer
Abbreviated transcription (Latin):
et qd̾ eugłio scͥptũ ẽ. qͥ illuminat omne̾ hõiem.
ñ qr nullus ẽ hõium qͥ ñ illuminet᷑: s qr nͥ ab
ipso nullus illuminat᷑ Aut certe sic dictũ ẽ.
qͥ om̃s hoies uult saluos fieri: ñ qd̵ nullus hõium
eẽt quẽ saluũ fieri nollet. qͥ uirtutes miracłoꝵ¬
noluit facere ap̃ eos qͦs dic̃ acturos fuisse peniten¬
tiã si fecisset: s ut om̃s homines om̃e genꝰ hõiũ
intelligamꝰ ꝑ qͣscunq differentias distributũ:
reges. priuatos. nobiles.⁊ ignobiles. sublimes. hu¬
miles. doctos. indoctos. integͥ corporis. debiles.
ingeniosos. tardicordes. fatuos. diuites. puares.¬
pauꝑes. mediocres. mares. feminas. infantes.
pueros. ad olescentes uiuenes. semores: in lingͥs
om̃ibꝰ. in moribꝰ om̃ib in artib om̃ibꝰ. in ꝓfessi¬
onib om̃ibꝰ: in uoluntatũ et conscientiaꝵ ua

Expanded text:
elio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est, Qui omnes homines vult salvos fieri; non quod nullus hominum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut ointelligamus, per quascunque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes, in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionib
Abbreviated transcription (Latin):
Dic gͦ factꝰ ẽ hõ rectꝰ. ut et manere in ea rectitudine
p̾ossȩt ñ sine diuino adiutorio. & suo fieri ꝑuersus
arbitͥo: utrulibet hoꝵ elegisset. di uoluntas fieret:
aut etiã ab illo. aut certe de illo: ꝑ inde qr suã malut
fac̾e qmͣ dĩ ÷ de illo facta ẽ uoluntas łi: qͥ ex eadẽ massa
ꝑditiõis ꝗ̃ de illiꝰ stirpe ꝓflux̃. fac̃ aliud uas in honorẽ

Expanded text:
ic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in ho