comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
subiacet. reliqua autem nouem acci¬
dentia sunt Substantia autem dici¬
tur. ab eo quod omnes res ad scipsam
subsistit. corpus enim subsistit. &i deo
substantia est. Illa uero accidentia
qua cinsubsistente atq subiecto sunt.
substantiae non sunt quia non sub¬
sistunt sedmutantur. sicut color
uel forma.. De subiecto autem &in
subiecto. quasi deipso &inipso. ubi
enim dicitur desubiecto. substantia
est. quasi dicatur desubstantia.
Ubi autem dicitur deinsubiecto.
accedentia sunt. idest quaea coidunT
insubstantia. ut quantitas. qualitas.
uel figura.. Desubiecto igitur
genera & species. insubiecto acceden¬
tia sunt.. Exhis nouem accidenti¬
bus tria intrausiam sunt. qua¬
quan¬
titas . & qualitas. & situs. hacc enim
sine usia eẽ non possunt. Ex¬
Extra
usiam uero sunt. locus. tempus. &
habitus. Intra &extra usiam sunt.
relatio facere & pati Appllatas
autem cathegorias constat. quia
non possunt nisi exsubiectis agnosci.

Expanded text:
subiacet; reliqua novem accisubiacet; reliqua novem accidentia sunt. Substantia autem dicitur ab eo, quod omnis res ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia sunt, id est, quae accidunt in substantia; ut quantitas, qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam sunt relatio, facere et pati. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subiectis agnosci.
Abbreviated transcription (Latin):
atq deorsum Pastes quoq istȩsex
uthodie. heri. Porrositus. a positio¬
nedictus. ut quis. aut st&. aut sedeat.
aut iaceat. Habitus. ab habendo a¬
liquid dictus ut habere scientiam
inmente. uistutem in corpore. circa
corpus uestimentum. & cetera quaead
habendi modum designato adoctorib
numero comp̃henduntur Iam uero
agere & pati. abagentis & patientis
significatione consistunt Namscri¬
bo uocisactum habet. quo facientis
rem indicat. scribor patientis est.
qm pati seostendit. In his enim no¬
uem generib quorum exempli gratia
qua edam posita sunt. uel in ipso sub¬
stantiae genere quod est usia. innu¬
merabilia repperuntur. Nam &
ea qua eintellectu capimus id adal¬
terum. horum decempra edicamento¬
rum sermone uulgamus. plena enĩ
sententia dehis ita est. Augustinꝰ
magnus orator. filius illius stans
intemplo hodie infulatus. disputan¬
do fatigatur.. Usia autem substan¬
tia est. idest adproprium. quaec&cris

Expanded text:
atque deorsum. Partes quoque istae sex atque deorsum. Partes quoque istae sex ut: heri, hodie. Porro situs a positione dictus, ut quis aut stet, aut sedeat, aut iaceat. Habitus ab habendo aliquid dictus, ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, innumerabilia reperiuntur. Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem substantia est, id est proprium, quae ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
tas. relatio. situs. locus. tempus.
habitus. agere. & pati: Substantia ẽ
quae propriae & principaliter didt̃
quaeneq desubiecto prȩdicatur. neq
insubiecto est. utaliquis homo. uel
aliquisequus.: Secundae autem
substantiae dicuntur. In quib speci¬
eb illȩ quȩ principaliter substantiȩ
primo dictae sunt. insunt atq: lau¬
duntur ut in homine. cicero : Quan¬
titas est mensura. perquam aliquio
uel magnum uelminus ostenditur.
ut longus. breuis Qualitas est.
ut qualis sit. orator. anrusticus.
niger. aut candidus. Relatio
est quaerefertur adaliquid. cũ
enim dicitur. filius demonstrat᷑¬
& pater. haecrelatiua. simul in ci¬
piunt : namq seruus acdominus
uno tempore exor dium nominis
sumunt. Nec aliquando inue¬
nitur dominus prior seruo. nec
seruus domino. alter enim alteri
prȩcẽ non potest. Locus est ubi
sit inforo inplatea.. Loi autem
motus. pastes sex habet. dextram.
& sinistram. ante &retro. sursum

Expanded text:
tas, relatio, situs, locus, tempus, tas, relatio, situs, locus, tempus, habitus, agere et pati. Substantia est, quae proprie et principaliter dicitur, quae neque de subiecto praedicatur, neque in subiecto est, ut aliqui homo vel aliqui equus. Secundae autem substantiae dicuntur, in quibus speciebus illae, quae principaliter substantiae primo dictae sunt, insunt atque clauduntur, ut in homine Cicero. Quantitas est mensura, per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum
Abbreviated transcription (Latin):
EQUUNTUR ARISTOTELIS CATHEGO¬
riae . quad atine predicamenta di¬
cuntur. quib ꝑuarias significationes.
omnis sermo condusus est.: Instrumen¬
ta cathegoriarum sunt tria. idest pri¬
ma aequiuoca. secunda uniuoca. ter¬
tia denominatiua.: Aequiuoca sunt
quando multarum rerum nomen unũ
est. sed non eadem definitio. ut leo.
Nam quantum ad nomen ꝑtinet. &ue¬
rus. & pictus. &cadestis leodicitur
quantum ad definitionem ꝑtinet
Aliteruerus definitur. Aliterpictus.
Aliter cȩlestis. Vnioca sunt. quax¬
doduarum aut plurimarum rerum
unum nomen est. & definitio . utues¬
tis : Nam &birrus &tonica. nomen
tionem. Ergo hoc uniuocum inge¬
nerib cẽ intellegitur : quia & nomex
& definitionem dant formis sius.
Denominatiua idest diriuatiua di¬
cuntur. quaecumq abaliquo. sola
differentiae causa. secundum nomen
habent appellationem . ut abonitate
bonus. &amalitia malus: Cate¬
goriarum autem species decem sunt:
id est substantia. quantitas. quali¬

Expanded text:
equuntur Aristotelis categoriae, quae Latine praedicamenta dicuntur: quibus per varias significationes omnis sermo conclusus est. Instrumenta categoriarum sunt tria, id est prima aequivoca; secunda univoca; tertia denominativa. Aequivoca sunt, quando multarum rerum nomen unum est, sed non eadem definitio, ut leo. Nam quantum ad nomen pertinet, et verus et pictus et caelestis leo dicitur; quantum ad definitionem pertinet, aliter verus definitur, aliter pictus, aliter caelestis. Univoca sunt, quando duarum aut plurimarum unum nomen est et definitio ut « uestis ». Nam et byrrhus et tunica et nomen tionem ergo hoc univocum in generibus esse intelligitur, quia et nomen et diffinitionem dant formis suis. Denominativa id est derivativa dicuntur, quecumque ab aliquo solo differentia casu, secundum nomen habent appellatbonus, et a malitia malus. Categoriarum autem species decem sunt, id est substantia, quantitas, quali
Abbreviated transcription (Latin):
DE QUATTUOR PARTIB
ORATIONIS
ARTES ORATIONIS INRETHO¬
rica aste. quattuor sunt. ex or¬
dium . narratio. argumentatio.
condusio. Harum prima. audito¬
ris animum prouocat. Secunda.
res gestas explicat. Testia. fidem
adsestionib facit Quasta.
Quasta finem
totius orationis complectatur.
Inchoandum est itaq taliter. ut
beniuolum. docilem. uel attentũ
auditorem faciamus. Benuolũ
p̃cando docilem instruendo. ad ten¬
tum excitando.: Narrandum est
ita ut breuiter. atq aꝑte loquamur:
Argumentandum est ita. ut primũ
nostra firmemus. dehinc aduersa
confringamus Condudendum¬
ita. ut conticemus animum audi¬
entis implere quaedicimus.
TPECIES CAUSARUMSUNT.U.¬
idest. honestum. ammirabile.
humile anceps obscurum. ho¬
nestum causȩ genus est. ciu statim
sine oratione nostra. fauet animꝰ
auditoris. Admirabile. a quo e
alienatus animus eorum qui audi¬
turi sunt.. Humile est. qđ negle¬
gitur abauditore.. Anceps est
inqua aut iudicatio dubia est. aut

Expanded text:
De quattuor partibus De quattuor partibus orationis . Partes orationis in Rhetorica arte quattuor sunt: exordium, narratio, argumentatio, conclusio. Harum prima auditoris animum provocat, secunda res gestas explicat, tertia fidem adsertionibus facit, quarta finem totius orationis conplectitur. Inchoandum est itaque taliter, ut benivolum, docilem, vel adtentum auditorem faciamus: benivolum precando, docilem instruendo, adtentum excitando. Narrandum est ita, ut breviter atque aperte loquamur; argumentandum est ita, ut primum nostra firmemus, dehinc adversa confringamus; conita, ut concitemus animum audientis implere quae dicimus.1. Species causarum sunt quinque: honestum, admirabile, humile, anceps, obscurum. Honestum causae genus, est cui statim sine oratioauditoris. Admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt. Humile est, quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut
Abbreviated transcription (Latin):
rethoricos. tullu .X. et .viiii. reppe¬
ruintur. Propterea quia trans¬
lationem interrationales princi¬
paliter ad fixit statum. Inde scip¬
se &iam cicero rep̃hendens transla¬
tionem legalib statutib adplica¬
uit DETRI PERTITA¬
CONTROUERS IA
IRIPERTITA CONTROUERSIA
uixta ciceronem. aut simplex est.
aut iuincta. Et suincta erit con¬
siderandum est. utrum expluribus
quȩstionib uincta sit. anexaliqua
comparatione. Controuersia
simplex est. quȩ absolutam contin&
unam quȩstionem. Hoc modo.
Corinthus bellum indicamus. an
non. Iuncta est explurib quȩsti¬
onib inqua plura quȩruntur hoc
pacto. utrum castago diruatur.
an castaginensib reddatur. an in
coloniam deducatur.. Ex compa¬
ratione. ut rum potuis aut quid po¬
tissimum quęritur. adhunc modũ.
Utrum exercitus in machedoniam
contra philippum mietatur . qui
socus sit auxilio. anteneatur ini¬
talia. aut quammaxime contra
hannibalem copiae sint.

Expanded text:
Rhetoricos Tullii decem et novem repeRhetoricos Tullii decem et novem reperiuntur propterea, quia translationem inter rationales principaliter adfixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendens translationem legalibus statubus adplicavit. De tripertitacontroversia . Tripertita controversia iuxta Ciceronem aut simplex est, aut iuncta. Et si iuncta erit, considerandum est utrum ex pluribus quaestionibus iuncta sit, an ex aliqua conparatione. Controversia simplex est, quae absolutam continet unam quaestionem hoc modo: Corinthiis bellum indicamus, an non? Iuncta est ex pluribus quaestionibus, in qua plura quaeruntur hoc pacto: Utrum Carthago diruatur, an Carthaginensibus reddatur, an eo colonia deducatur? Ex conparatione, utrum potius, aut quid potissimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum exercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur, qui sociis sit auxilio, an teneatur in Italia, ut quam maximae contra Hannibalem copiae sint?
Abbreviated transcription (Latin):
tres. in prudentiam. casum neces
sitatem. De precatio est. cum & pec¬
casse & consulte peccasse. sereus
confitetur. &tamen utignoscatur
postulet. quod genus praro potest
accidere. Item ex legali statu
haec oruintur.. Idẽ. scriptum.
& uoluntas. legis contrariȩ status.
ambiguitas. collectio. siue ratio¬
tinatio & difinitio legalis. Scrip¬
tum &uoluntas est. quando uer¬
ba ipsa uidentur cum sententia
scriptoris dissidere: Legis contra¬
riae status est. quando interse duȩ
leges aut plures discrepare noscun¬
tur. Ambiguitas est. cum id q̃o
scriptum est duas aut plures res
significare uidetur.. Collectio
uel ratiotinatio. quando exco gõ
scriptum est. aliud quoq: quod non
scriptum est inuenitur. Difi¬
Difini¬
tio legalis est. cumuis quasi indi¬
finitiua constitutione in qua po¬
sita sit quaeritur.. Status ergo
tamrationalis quam legalis aqui¬
bus dam cestius .X. et .UIII. connu¬
merati sunt.. Ceterum secundum

Expanded text:
tres: inprutres: inprusitatem. Deprecatio est, cum et peccasse se et consulto peccasse reus confitetur, et tamen ut ignoscatur postulat. Quod genus perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id est scriptum et voluntas, leges contrariae, ambiguitas, collectio sive ratiocinatio et definitio legalis. Scriptum et voluntas est, quando verba ipsa videntur cum sententia scriptoris dissidere. Legis contrariae status est, quando inter se duae leges aut plures discrepare noscuntur. Ambiguitas est, cum id, quod scriptum est, duas aut plures res significare videtur. Collectio vel ratiocinatio est, quando ex eo, quod scriptum est, aliud quoque, quod non scriptum est, invenitur. Definitio legalis est, cum vis quasi in definitiva constitutione, in quo posita sit, quaeritur. Status ergo tam rationales quam legales a quibusdam certius decem et octo connumerati sunt. Ceterum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
agere uidetur quemo postet. aut
non apud quos. quo tempore. qua lege
quo crimine. qua poena oposteat.
Trans latiua constitutio quod actio
trans lationis & commutationis in¬
digere uidetur. Iudicialis est. in
qua a equi &rectinatura. & prema¬
aut poenȩratio quaeritur. Negi¬
tialis est. inqua quiduiris exciuili
more & aequitate sit. consideratur.
Assumptiua est. quacipsa ex se nhil
dat firmi ad recusationem
factum est defendit. sed utignosca¬
tur postulat Quod nos ad pęni¬
tentes probabimus pertinere.
Remotio criminis est. cumid crimen
quod inferturabse. & absua culpa.
ui. & potestate in alium reus demo¬
uere conatur. Rlatio criminis
est. cumideo iure factum dicitur.
quod aliquis anteiniuriam lacessi¬
tussit Comparatio est. cum aluto
aliquid alterius factum honestum.
aut utile contenditur. quodut fie¬
ret. illud quod arguitur. dicitur
eẽ commissum. Purgatio est. cũ
factum quidem conceditur. sed cul¬
paremouetur. Haec pastes habet

Expanded text:
agere videtur, quem oportet, aut agere videtur, quem oportet, aut non apud quos, quo tempore, qua lege, quo crimine, qua poena oporteat. Translativa constitutio, quod actio translationis et commutationis indigere videtur. Iudicialis est, in qua aequi et recti natura et praaut poenae ratio quaeritur. Negotialis est, in qua quid iuris ex civili more et aequitate sit consideratur. Adsumptiva est, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem,factum est, defendit, sed ut ignoscatur postulat. Quod nos ad poenitentes probavimus pertinere. Remotio criminis est cum id crimen, quod infertur ab se et ab sua culpa, vi et potestate in alium reus demovere conatur. Relatio criminis est, cum ideo iure factum dicitur, quod aliquis ante iniuria lacessitus sit. Conparatio est, cum aliud aliquod alterius factum honestum aut utile contenditur, quod ut fieret, illud, quod arguitur, dicitur esse conmissum. Purgatio est, cum factum quidem conceditur, sed culpa removetur. Haec partes habet
Abbreviated transcription (Latin):
TATUS APUD RETHORES DICITUR
eares in qua causa consistit. id est con¬
stitutio.. Creci autẽ statum a con¬
tentione stasindicunt. Latini aut̃¬
non solum apugna perquam expug¬
nent propositionem aduersari. sed qo
in eo pars utraq: consistat.. Fit autẽ
exintentione &depulsione. Status
autem causarum sunt. duo. rationalis.
& legalis.: Derationali oriuntur.
coniectura. finis. qualitas. transla¬
tio Define iudicialis . & negotia¬
lis. Deuidiciali. absoluta &a sump¬
tiua. Dea dsumptiua. concessio :
remotio. criminis relatio. criminis
conpensatio. De concessione. purga¬
tio & deprecatio. Coniecturalis sta¬
tus est. cum factum quod alio obicit᷑.
ab alio ꝑnegatur.. Difinituius est¬
status. cumid q̃dobicitur non hoc ẽẽ
contenditur. sed quid illud sit ad¬
hibitis difinitionib ad probatur.
Qualitas est. dumqualis ressit quȩ¬
ritur. & quia deui. & genere negotu
controuersia agitur. constitutio ge¬
neralis appellatur.. Trans latioẽ
cum causa ex eopendet. d non autis

Expanded text:
tatus apud Rhetores dicitur ea res, in qua causa consistit, id est constitutio. Graeci autem statum a contentione στάσιν dicunt. Latini aunon solum a pugna, per quam expugnent propositionem adversarii, sed quod in eo pars utraque consistat. Fit autem ex intentione et depulsione. Status autem causarum sunt duo: rationalis et legalis. De rationali oriuntur coniectura, finis, qualitas, translatio. De fine iudicialis et negotialis. De iudiciali absoluta et adsumptiva. De adsumptiva concessio, remotio criminis, relatio criminis, conpensatio. De concessione purgatio et deprecatio. Coniecturalis status est cum factum, quod alio obicitur, ab alio pernegatur. Definitivus status est, cum id, quod obicitur, non hoc esse contenditur, sed quid illud sit adhibitis definitionibus adprobatur. Qualitas est, dum qualis res sit quaeritur: et quia de vi et genere negotii controversia agitur, constitutio generalis appellatur. Translatio est cum causa ex eo pendet, quod non aut is
Abbreviated transcription (Latin):
NTER ARIHTMETICAMAUTEM ET
gcometricam &musicam hoc inter¬
est. ut media inuenias in arithme¬
tica. Primo sicqueres. Coniun¬
gis extrema & diuidis. & facis me¬
dium. ut puta facextrema cẽ ui.¬
& duodecim simul iungis & faci¬
unt decim & octo. Paftiris media
& facis nouem. quod est a nologi¬
cum arithmeticȩ. ut medius quoo
mona dis superat. primus his supe¬
retur ab extremo. superant enimno
uem sextrib monadib his supera¬
tum & media duplicata. Vt puta
sex & duod etim multiplicata. faci&
septuagies di pondius. media octo.¬
& nouem multiplicata tantundem
pastes superat medius primum eadẽ
paste superatur medius ab extremo.
ut puta sex & octo duab pastibus su¬
perant. quaeduae pastes. testia me¬
dia. & octo superatur. abultima
nona

Expanded text:
nter arithmeticam autem, et geometriam, et musicam hoc interest, ut media invenias. In arithmetica primo sic quaeris. Conjungis extrema, et dividis, et facis medium, ut puta: fac extrema esse VI et XII, simul jungis, et faciunt XVIII; partiris media, et facis IX, 128 quod est analogicum arithmeticae, ut medius quod monadibus superat primum, iis superetur ab extremo. Superant enim IX VI, tribus monadibus, iis superatum et media duplicata, utputa VI et XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo dipondius . Media VIII et IX multiplicata, tantumdem parte superat medius primum, eadem parte superatur medius ab extremo. Utputa VI et VIII; duabus partibus superant, quae duae partes tertia media, VIII, superatur ab ultima nona
Abbreviated transcription (Latin):
UMERIDISCIELINAM APUD
grecos primum phitagoram au¬
tumant conscripsisse. acdcinde ani¬
comaco diffusius cẽ dispositam. quã
apud latinos primus apulcius. dcin¬
de boetius transtulerunt. Iii
QUIDSIT NUMERUS

Expanded text:
umeri disciplinam apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt. § 3 Quid sit numerus
Abbreviated transcription (Latin):
nis estita. E secunda sec
quasta plena.
quinta iterum. dimidia ex maiore.¬
Osexta it erum sectilis. S sep¬
timabicornis. E septima autem
semis. &uicesima secunda semis. in
suo orbemediȩ sunt. ceterae pro
portionales sunt.
DE INTERLUNIO LUNAE

Expanded text:
nis est, et secunda sectquarta plena, Quinta iterum dimidia ex maiore ita.o Sexta iterum sectilis ita.o Septima bicornis ita.o Septima autem semis et vicesima secunda semis in suo orbe mediae sunt.o Ceterae autem pro portione sunt. De interlunio lunae
Abbreviated transcription (Latin):
DE APOSTOLIS
POSTOLI MISSIINTERERE¬
tantur.. Hoc enim corum
nomen indicat. Namsicut
grece angli. latine nuntii uocar¬
tur: Ita groce apostoli. laune
missi iappellantur.: Ipsos enim
misit xp̃s euangelizare puniuer¬
sum mundum. Ita ut quidam per¬
sos. indosq. penetrarent docentes
gentes. & facientes in nomine xp̃i
magna & in credibilia miracula
utad testantibus signis & prodigus.
crederetur illis inhis quȩ dicebant.
&iuiderant. Habent autem ple¬
riq exhis causas suorum uocabu¬
lorum. PETRUS. apetra
nomen accepit. hoc est axp̃o suꝑ
quem est fundata ecclesia.
Nonenim a petro petra. sed p&rus
a petra nomen sostitus est. sicut

Expanded text:
De apostolis. Apostoli missi interpretantur. Hoc enim eorum nomen indicat. Nam sicut Graece ἄγγελοι, Latine nuntii vocantur, ita Graece Apostoli, Latine missi appellantur. Ipsos enim misit Christus evangelizare per universum mundum, ita ut quidam Persas Indosque penetrarent docentes gentes, et facientes in nomine Christi magna et incredibilia miracula, ut adtestantibus signis et prodigiis crederetur illis in his quae dicebant et viderant. Habent autem plerique ex his causas suorum vocabulorum. Petrus a petra nomen accepit, hoc est a Christo, super quem est fundata Ecclesia. Non enim a Petro petra, sed Petrus a petra nomen sortitus est, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aut iustificandus. syrum est nomen
non hebreum. LAZARUS. aduitus
fas inuestigator aut sagax. autuo¬
mensore. iniq: enim ore suo iustum
condempnauit. quamuis hoc mis¬
terio ꝓphetali adnuntiasset.
Pontius declinans consilium utiq
iudȩorum. accepta enim aqua la
ba. filius magistri corum. absq
dubio iudacorum magistri. qui
est diabolus homici diauctor
quiusq: hodie regnat in cis
DEMARTYRIBUSG

Expanded text:
aut iustificandus. Syrum est nomen, aut iustificandus. Syrum est nomen, non Hebraeum. Lazarus adiutus phas investigator, aut sagax, aut vomens ore. Inique enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavba filius magistri eorum; absque dubio Iudaeorum magistri, qui est diabolus, homicidiorum auctor, qui usque hodie regnat in eis. § De martyribus
Abbreviated transcription (Latin):
uel extribu isachar uocabulum
sumpsit. quod amprȩsagio futuri
incondem pnationem sui. Isa char
enim interp̃tatur mercis. ut signi¬
ficarctur prȩtium proditoris quo
triginta argenteos. practium quo
ad preciatus sum abtis.
MATHIAS. qui inter a posto¬
los sine cognomine solus habetus.
interp̃tatur donatus. ut subaudi¬
atus. prouida. Iste enim in loco
eius dectus est ab a postolis cum
produob sors miterctur.⁊
MARCUS. excelsus manda¬
to. utiq propter cuangelium al¬
tissimi quod p̃dicauit.
UCAS. ipse consurgens siue
filius prophetae. ud filius conso¬
lationis:
X. DERELIQUIS. IN EUAN¬
GELIO NOMINIBUS
ARIA INLUMINATRIA¬
siue stella maris. genuit
guim lumen mundi.
Sermone autem siro maria domi¬
na nuncupatur . & pulchre. quia
dñm genuit. ELISABETH
dĩmei saturitas. uel dĩ mei iira men¬
tum: MAGDALE NA
turris.. Mastha irritans. uel
prouocans. siro autem sermone
interp̃tatur dominans.:
NATHANAEL. donumdĩ : LEBE

Expanded text:
vel ex tribu Issachar vocabulum vel ex tribu Issachar vocabulum sumpsit, quodam praesagio futuri in condemnationem sui. Issachar enim interpretatur merces, ut significaretur pretium proditoris quo triginta argenteos, pretium quod adpretiatus sum ab eis.' Matthias, qui inter Apostolos sine cognomine solus habetur, interpretatur donatus, ut subaudiatur pro Iuda. Iste enim in locum eius electus est ab Apostolis, cum pro duobus sors mitteretur. Marcus excelsus mandato, utique propter Evangelium Alti23. LUCAS, ipse consurgens sive filius Prophetae, vel filius consolationis. X. De reliquis in Evangelio nominibus. 1. MARIA, illuminatrixsive stella maris; genuit enim Lumen mundi. Sermone autem Syro MARIA Domina nuncupatur, et pulchre, quia Dominum genuit. 2. ELISABETH, Dei mei saturitas, vel Dei mei juramentum. 3. MAGDALENA, turris. MARTHA, irritans, aut provocans; sermone autem Syro interpretatur dominans. 338 4. NATHANAEL, donum Dei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
mone in latinum exprimitur mile¬
simus siue doctus. PhILIPPVS
os lampadarum uel os manuum.
homas. abyssus ud geminus.
unde & grece: didimus appellatur.
PARTHoLomeuS. filius
suspendentis aquas. uel filius sus¬
pendentis me. srrum est non hebrȩ¬
um. Matheus in hebreo dona¬
tus exprimitur. Idem & appella¬
tus leui extribu. aqua ostus fuit.
Inlatino autem exopere publica¬
ni nomen accepit. quia expubli¬
canis fuit electus. & ina postola¬
tum translatus. SIMON.
chananeus. ad distinctionem simo¬
nis petri deuico galileae chana.
ubi aquas dñs mut auit inuinum.
Ipse est qui in alio euangelista scri¬
bitur ⁊dotes. Rana quippe ⁊dũ
interpretatur.: IUDAS. ia cobi
qui alibi appellatur lebbeus. figu¬
satum nomen habet a corde. quoo
nos diminutiue corculum possu¬
mus dicere ipse in alio cuangelista
taddcus scribitur. quemecdesias¬
tica tradit historia. missum ad
abgarum regem.: IU DAS.
scariothis. ud auico in quo ortusẽ

Expanded text:
mone in Latino exprimitur millemone in Latino exprimitur millesimus, sive doctus. Philippus os lampadarum, vel os manuum. Thomas abyssus, vel geminus, unde et Graece Didymus appellatur. Bartholomeus filius suspendentis aquas, vel filius suspendentis me. Syrum est, non Hebraeum. Matthaeus in Hebraeo donatus exprimitur. Idem et appellatus Levi ex tribu a qua ortus fuit. In Latino autem ex opere publicani nomen accepit, quia ex publicanis fuit electus et in apostolatum translatus. Simon Cananeus ad distinctionem Simonis Petri, de vico Galileae Cana, ubi aquas Dominus mutavit in vinum. Ipse est qui in alio evangelista scribitur Zelotes. Cana quippe zelum interpretatur. Iudas Iacobi, qui alibi appellatur Lebbaeus, figuratum nomen habet a corde, quod nos diminutive corculum possumus appellare; ipse in alio evangelista haddaeus scribitur, quem ecclesiastica tradit historia missum Edessam ad Abgarum regem. Iudas Iscariotes vel a vico in quo ortus est,
Abbreviated transcription (Latin):
spondens. sermone autem greco.
auiro uirilis appellatur
IOHANNES. quodam ua¬
ticinio exmerito nomen accepit.
Interp̃tatur enim in quo est gra¬
tia. uel dñi gratia. amplius enĩ
cum ceteris apͣlis. dilexit ihs̃.
IAC OBUS. ⁊ebedei a patre
cognominatur quem rlinquens
cumiohanne. uerum patrem secu¬
tisunt. hi sunt filii tonitrui. qui
&iamboanarges exfirmitate &
magnitudine fidei nominati sunt
hic est iacob filius rebedei. fra¬
ter iohannis. qui postascensionẽ
dñi abherode manifestat᷑ occisus:
ACOBUS. alsti obdistinctio¬
nem prioris cognominatus. quidi¬
citur filius rebedei. sicut iste fi¬
lius alsei: Cognomentum igitur
ambo a patre sumpserunt.
Iste est ia cob minor quu in euar¬
gelio frater dñi nominatur
quia maria uxor alsei. soror fuit
matris dñi. quam mariam deopȩ
iohannes cuanglista cognominat
apatre siue gentilitate familiae
aut quacumq alia causa. ei nomen
imponens Alstus autem hebreo ser¬

Expanded text:
spondens; sermone autem Graeco spondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia. Amplius enim eum ceteris Apostolis dilexit Iesus. Iacobus Zebedaei a patre cognominatur, quem relinquens cum Iohanne verum patrem secuti sunt. Hi sunt filii tonitrui, qui etiam Boanerges ex firmitate et magnitudine fidei nominati sunt. Hic est Iacobus filius Zebedaei, frater Iohannis, qui post ascensionem Domini ab Herode manifestatur occisus. Iacobus Alphaei ob distinctionem prioris cognominatus, qui dicitur filius Zebedaei, sicut iste filius Alphaei. Cognomentum igitur ambo a patre sumpserunt. Iste est Iacobus minor, qui in Evangelio frater Domini nominatur, quia Maria uxor Alphaei soror fuit matris Domini, quam Mariam Cleophae Iohannes evangelista cognominat, a patre, sive a gentilitate familiae, aut quacumque alia causa ei nomen inponens. Alphaeus autem Hebraeo ser
Abbreviated transcription (Latin):
tatione eccłȩ sit uersatus. per¬
secutor onim erat. inde nomen
habet istud. quando perseque¬
batur xp̃ianos. postea mutato
nomine. desaulo factus est paulus
quod interp̃tatur mirabilis.
siue dectus.. Mirabilisuel quia
multa signa fecit. ud quia abori¬
ente usq ad occa sum euangelium
xp̃i in omnibus gentibus prȩdica¬
uit.: Electus. sicut in actibus
a postolorum sp̃s sc̃sdicit. segre
gate mihi barnaban & paulum
adopus quod clegi cos.. Latino
autem sermone. paulus amodico
rum: Quando enim saulus. super¬
bus elatus: quando paulus. hu¬
milis. modicus. id eo sic loquimus.
paulo post uidebote. id est post
modicum: Nam quia modicus
factus est ipse dicit. ego enim sum
minimo. omnium scõrum.⁊
Cephas autem &saulus ideo mu¬
tato nomine sunt uocati. uteent
&iam ipso nomine noui. sicut abra¬
ham & sara. ANDREAS
frater p&ri carne &coheres gratia.
secundum hebream a&himologi¬
am interp̃tatur decorus. siue re¬

Expanded text:
tatione Ecclesiae sit versatus. Pertatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat, et inde nomen habebat istud, quando persequebatur Christianos. 8. Postea, mutato nomine, de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel quia ab Oriente usque ad Occasum Evangelium Christi in omnibus gentibus praedicavit. 9. Electus, sicut in Actibus agate mihi Barnaban et Paulum ad opus, quod elegi eos.' Latino autem sermone Paulus a modico rum.' Quando enim Saulus, superbus, elatus; quando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur: 'paulo post videbo te,' id est post modicum. Nam quia modicus factus est, ipse dicit: 'Ego enim sum minimo omnium sanctorum.' Cephas autem et Saulus ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive re
Abbreviated transcription (Latin):
trus & super hanc p&ram. aedifica¬
bo ecdesiam meam.: Qua dixe¬
rat petrus. tues xp̃s filius dĩ ui¬
ui. : Dande ei dñs. super hanc
inquit p&tam quam confessus es.
aedificabo ecclesiam meam.
Petra enim erat xp̃s super quod
fundamentum &iamipse aedifi¬
catus est p&rus. Cephas dictus
coquod incapite sit constitutus
apostolorum. Cefalim enim gre¬
ce capuddicitur. &ipsum nomen
imp&rosirum est.: Simonbariona
in linguam nostram sonat. filius
columbae. & est nomen sirum pa¬
rtter &hebreum. BAR. quippe
sira lingua filius. Iona hebraice
columba. utroq sermone dicitur
bariona: Alu simpliciter accipi¬
unt. quod simon. id est p&rus fi¬
lius sit iohannis. uixta illam in
Iohanna. hoc est filium iohannis.
barionae scriptum sit. una detrac¬
ta syllaba.. Iohanna autem inter¬
pretatur dñi gratia Et fuis se
petrum trinomium. p&rum. ce¬
pham. & simonbariona. Simonaũ¬
hebraice inter pretatur audiens.:
SAU LUS. hebreo sermone tẽp¬
tatio dictus. eo quod prius intẽp¬

Expanded text:
trus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam,' quia dixerat Petrus: 'Tu es Christus filius Dei vivi'; deinde ei Dominus: 'Super hanc,' inquit, 'petram,' quam confessus es, 'aedificabo ecclesiam meam.' Petra enim erat Christus, super quod fundamentum etiam ipse aedificatus est Petrus. Cephas dictus eo quod in capite sit constitutus Apostolorum; κεφαλή enim Graece caput dicitur, et ipsud nomen in Petro Syrum est. Simon Bar-iona in lingua nostra sonat filius columbae, et est nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius, Iona Hebraice columba; utroque sermone dicitur Bariona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est Petrus, filius sit Iohannis, iuxta illam int-Iohannem, hoc est filium Iohannis, Barione scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon auHebraice interpretatur obediens. 7. Saulus Hebraico sermone tentatio dictus, eo quod prius in ten
Abbreviated transcription (Latin):
UNAAMISSI ACRECEPTILUMI¬
nis uicibus menstrua incentro¬
spatia moderat. qua eideo obliquo
incedit cursu. & non secto. ut sol.
scilicet neincedat incentrumter¬
rae . & frequenter patiatur edip¬
sin. uicinus est enim eius circulus
terrae. Crescens autem orientẽ
cornibus expectat. decrestens occi¬
dentem. merito. quia occa sura
& amissura est lumen.
DE UINITATE LUNAE

Expanded text:
una amissi ac recepti luminis vicibus menstrua spatia moderat. Quae ideo obliquo incedit cursu et non recto, ut sol, scilicet ne incidat in centrum terrae et frequenter patiatur eclipsim. Vicinus est enim eius circulus terrae. Crescens autem orientem cornibus spectat, decrescens occidentem: merito, quia occasura et amissura est lumen. § 57 De vicinitate lunae
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiatur peryroniȩ speciem.
qua el audando deridet: Antifra¬
sin est. sermo econtrario intel legen¬
dus. ut lucus quia caret luce. per
nimiam nemorum umbram.. Et ma¬
ribiles &inmanes.. Et parcas. & cume¬
nides furiae quod nulli partant uel
benefaciant. Hoc tropo &nani. ath¬
lantes &ceciuidentes. & uulgo & hio¬
pes. argentei appellantur: Inter
yroniam autem &antifrasin hoc dis¬
tat. quod rronia pronuntiatione sola
indicat quod intellegi uult. Sicut
cum dicimus homini agenti male.
bonumest quod facis.. Antifrasis ue¬
ro. non uoce pronuntiantis significat
contrarium. sed suis tantum uerbis.
quorum origo contrania est. Enig¬
ma est quȩstio obscura quaedifficile
intellegitur. nisi aperiatur. ut est
defoste egressa est dulcedo. Signifi¬
cans exore leonis fauum extractum.

Expanded text:
nuntiatur per ironiae speciem, nuntiatur per ironiae speciem, quae laudando deridet. Antiphrasis est sermo e contrario intellegendus, ut 'lucus', quia caret lucem per nimiam nemorum umbram; et 'maribiles et inmanes; et 'Parcas' et 'Eumenides', Furiae quod nulli parcant vel benefaciant. Hoc tropo et nani Athlantes et caeci videntes et vulgo Aethiopes argentei appellantur. Inter ironiam autem et antiphrasim hoc distat, quod ironia pronuntiatione sola indicat quod intellegi vult, sicut cum dicimus omnia agenti male: 'Bonum est, quod facis'; antiphrasis vero non voce pronuntiantis significat contrarium, sed suis tantum verbis, quorum origo contraria est. Aenigma est quaestio obscura quae difficile intellegitur, nisi aperiatur, ut est de forte egressa est dulcedo', significans ex ore leonis favum extractum.
Abbreviated transcription (Latin):
nec tamen te tramite significandae
ueritatis erratur. quamius uerba
quibus indicatur excedant. ut uo¬
luntas loquentis non fallentis appa¬
reat. quotropo: non solum augetur
aliquid: sed &minuitur. Auget᷑
ut uel ocior euro.. Minuitur. ut
mollior pluma. durior saxo.
ubitres duces bellipunici. ueltria
bella punica significantur.. Etin¬
Etin
bucolicis. aureamala decemmisi. id est
adaugustum decemeglogas pastorũ.
Huius tropi multae sunt species. ex
quibus eminent septem Ironia.
antifrasis enigma. carientis mos
paroemia. sarcosmos. antismos.
Ironia est sententia perpronuntia¬
tionem. contrarium habens intellec¬
tum. hoc enimtropo callide. aut per
accusationem. aut ꝑ insultationem
euredomos illa sciactet inaula. colus
& cdausouentorum carcere regnet.
Et quomodo aula: sicarcer est
Soluitur enim pronuntiatione.
Nam carcere pronuntiatio est. iac¬
tet in aula rronia est. & totum pes
contrariam pronuntiationem ad¬

Expanded text:
nec tamen a tramite significandae nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quamvis verba quibus indicatur excedant, ut voluntas loquentis, non fallentis appareat. Quo tropo non solum augetur aliquid, sed et minuitur: augetur, ut 'velocior Euro': minuitur, ut 'mollior pluma', 'durior saxo'. Ubi tres duces belli Punici, vel tria bella Punica significantur. Et in Bucolicis 3, 71: Aurea mala decem misi, id est ad Augustum decem eglogas pastorum. Huius tropi plures sunt species, ex quibus eminent septem: ironia, antiphrasis, aenigma, charientismos, paroemia, sarcasmos, astysmos. Ironia est sententia per pronuntiationem contrarium habens intellectum. Hoc enim tropo callide aut per accusationem, aut per insultationem Eure, domos; illa se iactet in aula Aeolus, et clauso ventorum carcere regnet. Et quomodo aula, si carcer est? Solvitur enim pronuntiatione. Nam carcer pronuntiatio est: iactet et aula ironia est; et totun per contrariam pronuntiationem ad
Abbreviated transcription (Latin):
dum adnaues promittit achaten
Est mnimordo. aenea srapidum prae¬
mittt achaten. Nam illud in medio
paranthesis est Timesis est sectio
unius nominis ꝑ interpositionem uer¬
borum ut multo nebulȩ circumdea
fudit amictu. procirtum fudit.
Sinthesis est ubi exomni paste confu¬
sa sunt uerba ut illudiuuenes fortis¬
sima frustra. pectora suobis audendi
extroma cupido est. cesta sequi quae
sit rebus fostuna uidetis. Excesse¬
re omnes aditis arisq relictis. Di qui¬
bus imperium hocsteterat succurri¬
tis urbi Incensae moriamur &in
media arma ruamus.: Ordotalis ẽ
uiuenes fortissima pectora. frustra
succurritis urbi incensae. quia ex¬
cesserunt du quib hoc imperuim
steterat. unde siuobis cupido cesta ẽ
me sequi audentem. ad extrema rua¬
mus in media arma &moriamur.
Uperbole est excelsitas. fidem exce¬
dens ultra quam credendum est.
ut sidera uerbera t unda & terrã
inter fluctus aperit. Hoc enim mo¬
do ultra fidem aliquid augetur

Expanded text:
dum ad naves praemittit Achatem. dum ad naves praemittit Achatem. Est enim ordo: Aeneas rapidum praemittit Achatem, nam illud in medio parenthesis est. 19. Tmesis est sectio unius nominis per interpositionem verborum ut . . . Multo nebulae circum Dea fudit amictu, pro circumfudit. 20. Synchesis est, ubi ex omni parte confusa sunt verba, ut illud: Juvenes, fortissima frustra pectora, si vobis audentem extrema cupido est certa sequi, quae sit rebus fortuna videtis. Excessere omnes, adytis arisque relictis, dii quibus imperium hoc steterat; sucurritis urbi incensae; moriamur, et in media arma ruamus. Ordo talis est: Juvenes fortissima pectora frustra succurritis urbi incensae, quia excessere dii, quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis cupido certa est me sequi audentem extrema, ruamus in media arma, et moriamur. 21. Hyperbole est excelsitas fidem excedens ultra quam credendum est, ut, sidera verberat unda, et, terram inter fluctus aperit. Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetur,
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi non solum puppis sednauis. & non
nauis sed quiinea. & non omnes. sedu¬
nus flammas extulit.. Ona mato pe¬
ia est nomen adfictum adimitandum
sonum uocis confusae. ut stridor ual¬
uarum hinnitus equorum. mugitus
boum. balatus ouium. Perifrasis est
circum loquium. dumres una pluri
les carpit Significauit enim per
copulationem uerborum unam rem.
hoc est uiuit.. Hic autem tropus
geminus est. Nam aut ueritatem splen¬
didae producit. aut foeditatem cir¬
cuitu euitat.. Ueritatem splendide
croceum linquens aurora cubile.
Uult enim dicere. iam lucescebat aut
circuitu euitat obscenitatem & decen¬
ter ostendit concubitum.: Uperba
tontranscensio. cum uerbum aut senten¬
tia ordine commutatur.. Huius spe¬
procircum lutora. Isteron proteron.
sententia ordinemutata. ut post quã
nit: Antea enim ad equora uenit
&sictetigit fluctus: Parentesis
ubi interponimus sententiam nostrã.
qua exmedi oremota. integer sermo
consisterementem. passus amor rapi¬

Expanded text:
Ubi non solum puppis, sed navis, et non Ubi non solum puppis, sed navis, et non navis, sed qui in ea, et non omnes, sed unus flammas extulit. Onomatopoeia est nomen adfictum ad imitandum sonum vocis confusae, ut 'stridor valvarum', 'hinnitus equorum', 'mugitus boum', 'balatus ovium'. Periphrasis est circumloquium, dum res una plurimles carpit. Significavit enim per copulationem verborum unam rem, hoc est vivit. Hic autem tropus geminus est. Nam aut veritatem splendide producit, aut foeditatem circuitu evitat. Veritatem splendide croceum linquens Aurora cubile. Vult enim dicere: 'iam luciscebat', aut: circuitu evitat obscenitatem et decenter osterbaton est Transcensio, cum verbum aut sententia ordine commutatur. Hujus spepro circum littora. 17. Hysteron proteron, sententnit. Antea enim ad aequora venit, et sic tetigit fluctus. Parenthesis, ubi interponimus sententiam nostram, qua ex medio remota integer sermo consistere mentem Passus amor rapi
Abbreviated transcription (Latin):
Atcontra perid quod efficitur effici
mantiaq: addit frenaferis.. Spuman¬
tia frenadixit. cumutiq non ipsa faci¬
ant spumas. sed equus qui ea gerit spums
conspergat in fusis.: Antonomasia est
pronomine idest uice nominis posita.
utmaia genitus promercurio.: Quitro¬
atq: in par congressus achilli. Epithe¬
tonsupra positum nomen. praeponitur
enim proprionomini ut almaceres.
obsceniq canes in postuneq uolucres.
Interantonomasiam autem &epithe¬
ton hoc differt. quod antonomasia
prouicenominis ponitur. epithetor
autem. num quam est sine nomine.
Quibus duob tropis. uel uituperamus
aliquem. uel ostendimus. uel laudamꝰ.
Sincedoche est conceptio. cuma par¬
te totum. uel a toto pars intellegitur
est. genus autem totum. a toto enim
glomerantur auesubi frigidus annus
pontum fugat. Non enim totus an¬
nus est frigidus. sed pars anni. id est
hiemps At contra a paste totum. ut
flammas cum regia puppis extulerat.

Expanded text:
At contra per id quod efficitur, efficiAt contra per id quod efficitur, efficimantiaque addit frena feris. 'Spumantia frena' dixit, cum utique non ipsa faciant spumas, sed equus, qui ea gerit, spumis conspargat infusis. Antonomasia est pro nomine, id est vice nominis posita, ut 'Maia genitus' pro Mercurio. Qui troatque impar congressus Achilli. 12. Epitheton, Supra nomen, praeponitur enim proprio nomini, 61 ut Alma Ceres, obscenique canes, importunaeque volucres. Inter antonomasiam autem ton hoc differt, quod antonomasia pro vice nominis ponitur, epitheton autem numquam est sine nomine. Quibus duobus tropis vel vituperamus aliquem, vel ostendimus, vel laudamus. Synecdoche est conceptio, cum a parte totum, vel est, genus autem totum. A toto enim glomerantur aves, ubi frigidus annus pontum fugat. Non enim totus annus frigidus est, sed pars anni, id est hiems. At contra a parte totum, ut Virg. Aen. 2, 256: Flammas cum regia puppis extulerat.
Abbreviated transcription (Latin):
OLEMPERSEIPSUMMOUERI .NON
Ocum mundo uesti. Namsifixus cae¬
lomaneret. omnes dies & noctes ae¬
quales existerent. sed quo alio loco
cras occasurum. Alio occidisse he¬
sterno uidemus. apparet cum per
semetipsum moueri non cum mun¬
douesti. spatis enim in a equa lib
orbes annuos conficit. propter tem¬
porum mutationes Oriens diem
facit. occidens noctem inducit.
Namuadens longius ad meridiem
hiemem facit. ut hibernis humorib
acprunis terra pinguescat. Acce¬
dens propius adseptentrionem ae¬
statem reddit. ut fruges maturita¬
te durentur. & qua esunt in humi
.I DEEFFECTU SOLIS

Expanded text:
olem per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Nam si fixus caelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humid§ 51 De effectu solis
Abbreviated transcription (Latin):
non cottidie. ut sit quot diebus.
Cras est quod postea externumẽ
pridie. &dictum externum abeo
quod iam dies ipse sit a nobis extra¬
neus. & prȩtereundo alienus.
Pridie autem quasi prioridie.
Perendie id est. ꝑante diem uel
in antecessum. idest prius.

Expanded text:
non cotidie, ut sit quot diebus. non cotidie, ut sit quot diebus. Cras quod est postea. Hesternum est pridie; et dictum hesternum ab eo quod iam dies ipse sit a nobis extraneus et praetereundo alienus. Pridie autem quasi priori die. Perendie, id est per ante diem, vel in antecessum, id est prius.
Abbreviated transcription (Latin):
quod sit in eis nobis tempus dicti¬
onis. id est indiuino uel huma no
officio fari. sed exhis festos dies ho¬
minum causa institutos. feriatos
diuinorum sacrorum.. Pastes diei.
tressunt Mane. meridies. &
suprema. Mane lux matura &
plena nec iam erepusculum. & dic¬
tum mane. amanu. Manum eni
antiqui bonum dicebant. Quid
enim melius luce: Alumane ex¬
istimant uocari amanib. quorũ
conuersatio aluna ad terram est
Alu putant abȩre. quia manus
idest clarus est atq ꝑspicuus.
Meridies dicta quasi medidies.
hoc est medius dies. uel quia tunc
purior dies est. merum enim. pu¬
rum dicitur.: In toto enim die
nihil cdarius meridie. quando
sol omedio cado rutilat. & omnẽ
orbem. pari daritate in lustrat.
Suprema est postrema pars diei
quando sol cursum suum in occasum
uestit. dicta. quod suꝑ est ad pastẽ
ultimam diei.: Serum uocatum
aclausis seris quando iam noxue¬
nit. utunus quisq somno tutior sit.
Hodie quasi hoc die. & quottidie

Expanded text:
quod sit in eis nobis tempus dictiquod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
tis uocant. Quasti sabbati quar¬
ta feria. qui mercuru dies diitur
apaganis. Quinta sabbati quin¬
ta feria est. idest quintus adie
dominico. qui apud gentiles ioius
uocatur.: Sexta sabbati. sexta
feria dicitur qui apud eosdem
paganos ueneris nuncupantur.
Sabbatum autem exhebreo in la
tinum requies interp̃tatur. eo
quod ds̃ in eo requi eus set ab omni¬
bus operibus sius. Mdius autẽs
inuocabulis dierum deore christi¬
anoritus loquendi ecdesiasticus
procedit. tamen siquem forte con¬
suetudo traxerit utillud excat
exore quodimprobat corde. in¬
tellegat illos oms dequorum no¬
minib appellati hi dies. homines
fuisse. & propter beneficia quȩ¬
dam mostalia. quia plurimum
potuerunt &eminii erunt in hoc
sacculo. delatisunt cis abamato¬
ribus sius diuini honores. &indieb
& insiderib. Sed primum a nominib
hominum sidera nuncupata. &asi¬
derib diessunt appellati. Afan¬
do autem feriae nuncupatae sunt.

Expanded text:
tis vocant. Quarta sabbati quartis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta feria est, id est quintus a die dominico, qui apud gentiles Iovis vocatur. Sexta sabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem paganos Veneris nuncupatur. Sabbattinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus et in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt,