comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
homi c℥. ¶ Pena raptoris mulierũ ẜ
leges est. ut capite pumatur. ⁊ elꝰ sub̾a
rapte applicetur. Si ingenuam rapuit
Si nõ ancillam uł liberam subãm ñ ad¬
mittit sed tm̃ decapitat᷑. ar .xxxui.q℥.
cit᷑. sermis raptenͣ uelit se rediniere .xxx.

Expanded text:
od pena raptoris mulierem secundum leges est ut capite puniatur et eius substantia rapte applicetur, si ingenuam rapuit; si vero ancillam vel liberam substantiam non amittit, sed tantum decapitatur. citur servus rapte, nisi velit se redimere.
Abbreviated transcription (Latin):
rat ipãm uolĩtariam
ñ tenet᷑. Si añt innitã
aut ꝑ dolum in ductã
ad osersum in foro pe¬
ntẽtiali mĩigendũ ẽ
ei qd̃ ei satiffaciat d¬

Expanded text:
rat ipsam voluntariam, non tenetur; si autem invitam aut per dolum inductam ad consensum, in foro penitentiali iniungendum est ei quod ei satisfaciat
Abbreviated transcription (Latin):
penitus auerit. Ubi autẽ
fuperbiã regnat. uel ypo¬
arisis humilitas locuti
hibere non zotest siue hu¬
mitate aũt alicui ueniã
sperare ñ Rioet. Nec ergo u
est tarituruitas confessi¬

Expanded text:
re quaerit. Ubi autem superbia regnat, vel hypocrisis, humilitas locum habere non potest. Sine humilitate vero alicui veniam sperare non licet. Nec ergo, ubi est taciturnitas confessi
Abbreviated transcription (Latin):
promissio uel uotũ ex¬
pressum uel tacitũ sũ
presumptum. Ut Cũ
quis retipit hĩtura ꝓ¬
fessoꝵ. licet inchildita¬
tur uerbis. uel cum re¬
cipit ht̃tum nouiti exp¬
mendo ppositum suus
de ꝑpetua obseruantia
religioms receptio enĩ
hĩtus noutii Cum eui¬
deniti expressione hul¬
modi ꝓpositi uoti pre¬
sumptioner inducit
ad qd neutrum suffice¬
ret ꝑ se sic credo qd̾ ꝓpꝰ¬
situm enuidi ultra mare
uel ad scm̃ Iacobum sñ
noto non obligat. Nisi
crucem acciplat quo ad
primum casum aut a
sacerdote peram ⁊ ba¬
culum benedictum fit
fieri consueuit quo ad

Expanded text:
promissio vel votum expressum vel tacitum sive presumptum, ut cum quis recipit habitum professorum, licet nihil dicatur verbo vel cum recipit habitum novitii, exprimendo propositum suum de perpetua observantia religionis. Recepto enim habitus novitii, cum evidenti expressione huius propositi, voti presumptionem inducit ad quod neutrum per se sufficeret. Sic credo quod propositum eundi ultra mare vel ad sanctum Iacobum sine voto non obligat, nisi crucem accipiat, quoad primum casum, aut a sacerdote suo peram et baculum benedictum, sicut fieri consuevit, quoad
Abbreviated transcription (Latin):
positi possint ad pͥo¬
rem statum redire¬
libere infra annũ
nisi in trib casib
Primus si acceꝑũt
habituam qui dari
profitentib cõsue¬
runt. Setundus
si fecerunt profes¬
sionem. Tertius si
euidenter apparet ꝙ
tales absolute uo¬
luerint uitam ntu¬
tare ⁊ in religione
ꝓpetuo deserure. exͣ¬

Expanded text:
positi possint ad priorem statum libere infra annum redire, nisi in tribus casibus. Primus si acceperunt habitum qui dari profitentibus consuevit. Secundus si fecerunt professionem. Tertius si evidenter apparet quod tales absolute voluerint vitam mutare vel in religione perpetuo deservire.
Abbreviated transcription (Latin):
a possunt ab eis recipi ⁊
nicha hẽant nisi de usura
⁊ tñ ñ sit honestum talia
ab eis recipi licet ci in hoc
casu non pettarent qui
hoc acciperent usq ad ꝙͣ¬
titatem dampni qd̃ pati¬
tur etclesia ꝑ hoc qd̾ occu¬
pauit loca que solelebãt
a fidelibus in habitari.
sicut ñ pectat quis dãp¬
nificatus a fure uł rap¬
tore ꝑ intendium uł ssł̃i
modo si retuperaret ab
eo dampim snum l
furant raptor inch̃ ha¬
beret ad̾ ñ esset ex furto
uel rapina achͥsitum dũ
tñ retiperet ꝓ dampno¬
illo res furnuas. uel ra

Expanded text:
a possunt ab eis recipi, aut nihil habeant nisi de usura, et tunc non sit honestum talia ab eis recipi. Licet etiam in hoc casu non peccarent qui hoc acciperent usque ad quantitatem damni quod patitur ecclesia, per hoc quia occupant loca que solent a fidelibus inhabitari. Sicut non peccaret aliquis damnificatus a fure vel raptore per incendium vel simili modo, si recuperaret ab eo damnum suum, licet fur aut raptor nihil haberet, quod non esset ex furto vel rapina acquisitum, dum tamen non reciperet proillo res furtivas vel ra
Abbreviated transcription (Latin):
habet pretium querat hostiatun. uel ser¬
iuat ei aliqiuanto temꝑe. ad arbitriũ uõi¬
annos ad instar eius qui redemptits est
ułt. Et hoc nisi cansa pietatis a xp̃iano e¬
matur. Tunt enim non teneretur aliquid
reddere nec seruire. quia qd̃ ptetate datur
prohibet ius net repetatur qd̾ semꝑ p̃su¬
mitur nisi quis contrarium fuerit pro¬

Expanded text:
erviat ei aliquanto tempore ad arbitrium boannis ad instar eius qui redemptus est t hoc nisi causa pietatis a christiano ematur: tunc enim non teneretur aliquid reddere nec servire, quia quod pietate datur, prohibet ius ne repetatur. Quod semper presumitur, nisi quis contrarium fuerit pro
Abbreviated transcription (Latin):
uult ordinari petit ab
eo licentiam recipiẽdi
ordines ab alio ñ uult
dare immo p̾cipit qd̾
recipiat ordines ab eo
Quid faciet. Dico qd̃
ñ debet retipere ab eo
si scit eum symoniac̃
inordine.¬

Expanded text:
ult ordinari, petit ab eo licentiam recipiendi ordines ab alio, non vult dare, immo precipit quod recipiat ordines ab eo, quid faciet? Dico quod non debet recipere ab eo, si scit eum simoniacum in ordine
Abbreviated transcription (Latin):
ñ primam uel pͥncipaler sed remotam ⁊ occ̃ona¬
Si quis dat peteumam collegio alicui pro gen̾an¬
da deuotione. ⁊ dilectione in primo collegio. Ut ex
illa deuotione exaudiatur in petitõe qua petit qͣd
frẽs intersint exequirs
mortui. uel extreme unc¬
tionis morientis. ⁊ illi
hoc faciant ex detiotione
et dilectione in eis taliter
generata. ant prodeuo¬
tione ipsius dantis liti¬
tum est sic dare ⁊ sic ac¬
cipere temꝑale ꝓ spũa¬

Expanded text:
sed remotam et occasionaquis dat pecuniam collegio alicui progeneranda devotione et dilectione in ipso collegio, ut ex illa devotione exaudiatur in sua petitione, qua petit quod fratres intersint exequiis mortui vel extreme unctioni morientis et illi hoc faciant ex dilectione vel devotione eis taliter generata, aut pro devotione ipsius dantis, licitum est sic dare et sic accipere temporale p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝓuideant pauꝑib bonum est dummͦ intẽ¬
toes sint munde ⁊ principaliter in deo fyxe.
Ausit enurint ea que pp̃ bonum ⁊ licitũ fa¬
cimus nobis debeat si qd̾ raalũ ⁊̃ inde pret̃
intõem nr̃am accidat imputari.xxiii.q .u. Re
occidendis. Queritur si aliquis laico nullu
ius hñti in ełcone. s malitiose impelienti cã
det aliquid ut cesset a tali impedim̃to. Utrũ¬

Expanded text:
et provideant pauperibus, bonum est, dummodo intenet provideant pauperibus, bonum est, dummodo intentione sint munde et principaliter in deo fixe. Absit enim, ut ea que propter bonum et licitum facimus, nobis debeant, si quid mali etiam inde preter intentionem nostram accidat, imputari. Guillelmus Reitentie Si aliquis laico nullum ius habenti in electione, sed malitiose impediendi causa, det aliquid ut cesset a tali impediment
Abbreviated transcription (Latin):
Peccunia tñ data pro hiꝰ amicicia acquirenda que
spũalis est non est pausanda a dante. uel accipien¬
te. Ut dc̃m est sed ut fructus scd̃m qd̾ dicit apłus.
Non quero datum sed frutum .q. ñ attendando
principalit̾ peccumam datant. Sed caritatem et
deuotionem. Uel pietatem ex qua datur pp̃ qmͣ solũ
elemosina est fructuosa. Eodem modo respõdend̾.
noͣt app̃ciatõem uel tãm primam motuiã. uel fina¬
lem illicitum est. Si autẽ ad minicularem licitum est
fraternitatib que ita constitute sunt qd nul¬
lus recipiatur nisi promittet uel etiam ni¬
ip̃ cãm honestam ut puta pro alendis pau
ñ approro pp̃ ꝑicislum periurii plus. Si ita
dcm̃t est qd semel uel pis manno conueniãt
omnes confrẽs ad tractandum de salute aĩ¬
marum ad audiend̾ u̾bũ dĩ ad celebrandũ
missas ⁊ or̃ones ꝓ uiuis ⁊ defunctis ⁊ ad ex¬
citandam deuotionẽ. ⁊ ideo ponunt singłis
anus certam quantitatem ex qͣ reficiant᷑

Expanded text:
Pecunia tamen pro huiusmodi amicitia acquirenda, que spiritualis est, non est pensanda a dante vel excipiente ut datum, sed ut fructus. Secundum quod dicit apostolus: non quero datum, sed fructum, quasi non attendo principaliter pecuniam datam, sed charitatem et devotionem vel pietatem ex qua datur, propter quam solam eleemosyna fructuosa est. Eodem modo respondendum denotat appretiationem vel causam primam motivam vel finalem, illicitum est. Si autem causam adminicularem, licitum est fraternitatibus, que ita constitute sunt, quod nullus recipiatur, nisi promittat vel etiam iuit propter causam honestam, utputa pro alendis paupnon approbo propter periculum periurii. Plus autem, si ita dictum est, quod semel vel bis in anno conveniant omnes confratres ad tractandum de salute animarum, ad audiendum verbum dei, ad celebrandum missas et orationes pro vivis et defunctis et ad excitandum devotionem et ideo ponunt singulis annis certam quantitatem ex qua reficiantur
Abbreviated transcription (Latin):
est licita. eri exeludit pie¬
tatem .s. sle quis reccpia¬
tur nͥ d si fiat statutũ
per uerba affirmatina
qd̾ quicumq receptꝰ fuĩt
det tantum. Uel tantu
sustineri potest. S q̃re
ũ potest. Similit̃ consti¬
tui qd̃ quitumꝙ receptꝰ
fui̾t in canonicura det
procuratoẽm. Uel capaz
lia excogitentur ĩ frau¬
dem syͣ. Preterea hiꝰ fra¬
teruitas ad h consueue¬
runt constitui. Uta con
fratribus dentur pectu¬
me it nsus panperum
nntatis potest ingredi¬
enti ex prm honꝰ terte
sũme soluende singłis
annis s bñficia eccͣasti¬
ca ñ st̃ instituta pp̃ faci

Expanded text:
est licita, quia excludit pietatem, ne quis recipiatur nisi sic, sed fiat statutum per verba affirmativa, quod quicumque receptus fuerit det tantum vel tantum, sustineri potest. Sed quare non potest similiter constitui, quod quicumque receptus fuerit in canonicum, det procurationem vel cappamlia excogitentur in fraudem simonie. Preterea huiusmodi fraternitates ad hoc consueverunt institui, ut a fratribus dentur pecunie in usus pauperum nitatis potest ingrediendi exprimi onus certe summe solvende singulis annis. Sed beneficia ecclesiastica non sunt instituta
Abbreviated transcription (Latin):
tur in utroq casu. Q
autem iniuste int̃ocũs
est suspensus uel excõ¬
munitatus deponat q̃¬
rimomam corã supiore
symonia. si pretio etiã
motus fuero. ⁊ alus
institutus siue ĩuiste

Expanded text:
troque casu et qui iniuste interdictus vel suspensus vel excommunicatus est, deponat querimoniam coram superiore.simonia, si pretio eam remotus fuero et alius institutus, sive iniuste,
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotibus diuitib sine pauꝑib pro faciendo ãmi¬
ali. uel tricennario u̾el anntusario. uel pro celebr an¬
da missa de spn scõ. uel alia. uel qui dant deuarios¬
dericis pro dicendis psalt̾iis in exequiis mortuo¬
rum. uel alias. uel qui dant elemosmas pauꝑibus

Expanded text:
sacerdotibus divitibus vel pauperibus pro faciendo annuali vel tricenario vel anniversario vel pro celebranda missa de spiritus sancto vel alia, vel qui dant donum clericis pro dicendis psalteriis in exequiis mortuorum, vel qui dant eleemosynas pauperibus
Abbreviated transcription (Latin):
Ratione laborts qd̵
do ad exequias ꝓ qͦ labo¬
est offõ exeqͥarũ sed seꝑa¬
tus põt dari p̾cuma ⁊ ac¬
cipi sine ꝑicło syͤ. scd̾m¬

Expanded text:
ratione laboris, quedo ad exequias, pro quo laboest officio exequiarum, sed separatus, potest dari pecunia et accipi
Abbreviated transcription (Latin):
ex auaricia fiat. Si au̾
in sumptus recipiat.
ut dictum est. Non est
li pro notat appretiatio¬
nem. Uel pͥmam cãm

Expanded text:
ex avaritia fiat. Si autem in sumptus recipiat, ut dictum est, non est ly pro notat appretiationem vel primam causam
Abbreviated transcription (Latin):
denariis horaꝵ uel ãni¬
u̾sarioꝵ. quia tale ire
ñ est spũale. Ut dicunt
dum tñ ñ fiat officium
ꝓ illis denariis quia h
esset symoniacura.

Expanded text:
denariis, horariis vel anniversariorum, quia tale ire non est spirituale, ut dicunt, dum tamen non faciat officium pro illis denariis, quia hoc esset simoniacum.
Abbreviated transcription (Latin):
ficientent qũq finalem. Cũ
ergo aliquis ñ retipit saicͣ¬
mentum aliqd̃ confente dat
daliqd̃ temꝑale ⁊ dicitur.
Iste dedit denarium pro satͣ¬
mento. Uel aliud. Si hec p̃¬
positõ notat appretiatõ nez
falsa est. Si aũt notat cau¬
sam finalem. Ut sit senfus
sit senfus. Dedit ꝓ sacͣmẽ¬
to. id est pro deuotione qͣmͣ
habuit ad satͣmentum li¬
cite potest fieri ⁊ concedi

Expanded text:
ndoque finalem. Quando ergo aliquis, cum recipit sacramentum aliquod, conferenti dat aliquod temporale. Et dicitur iste dedit denarium pro sacramento vel aliud. Si hec prepositio pro, notat appretiationem, falsa est. Si autem notat causam finalem, ut sit sensus:sit sensus: Dedit pro sacramento, id est pro devotione quam habuit ad sacramentum, licite potest fieri. Porro
Abbreviated transcription (Latin):
a lingna. Nrmus a mani põt dati in qͥncs
casibus. ¶ Primus si gratis offeratrr nõ¬
lubiteturut᷑ gratis. uelex pactione uł
corrupta uoluntate datum sit. Oua maxi¬
me funt attendenda. scilicet dantis ⁊ recipi¬
entis qualitas. Uidelicet an a pauper diuiti
uel econuerso Sine a dunte locupleti mune¬
ris quantitas. Si magni uel minoris pre¬
cu res data existat ⁊ donationis tempus ati
stilicet instante netessitate sine alio tempo¬

Expanded text:
atur. Munus a manu potest dari in quinque casibus. Primus si gratis offeraturutrum gratis vel ex pactione vel corrupta voluntate datum sit, tria maxime sunt attendenda, scilicet dantis et recipientis qualitas, videlicet an a paupere diviti vel econverso, sive a divite locupleti. Muneris quantitas, si magni vel minoris pretii res data existat. Et donationis tempus, an scilicet instante necessitate seu alio tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑioris. ⁊ nullũ tem¬
nes nisi forte altera
redditib temꝑalib
alia parum qr tunt
miniꝰ hundans pos¬
set alii refunde ter
tam pectiũe qnͣtita¬
tem. ita qd̃ temꝑale
ꝓ temꝑali daretur.
⁊ contractus nullo
modo misc̾entur.Uͭ

Expanded text:
perioris et nullum tem nisi forte altera redditibus temporalibus, alia parum, quia tunc minus abundans posset refundere alteri certam pecunie quantitatem, ita quod temporale pro temporali daretur, ut contractus nullo modo miscerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
pertissimi sceleris est ex inde aliquid sub¬
trahẽ oĩm predonum crudelitatem suꝑat.¬
ex rebus sius pauꝑib xp̃i distribuunt
eterni iuidicis noce ꝯ dampnabunt᷑ in fu¬
turo. qntomag̾ hii qui anferũt patipib

Expanded text:
pertissimi sceleris est, exinde aliquid subtrahere omnium predonum crudelitatem superex rebus suis pauperibus Christi distribuunt, eterni iudicis voce damnabuntur in futuro, quanto magis hi qui auferunt pauperibus
Abbreviated transcription (Latin):
ris criminis est hñti tollere. qmͣ tũ possis
et habundans sis indigentibus denega¬
re. Esurientiũ panis est quẽ cetines. Nu¬
doꝵ uestimentũ est qd̾ tu recludis misero¬
rum redemptõ est ⁊ absolutõ petuna cͣ
tu in terra refodis. tantoꝵ te ergo stias¬

Expanded text:
 criminis habenti tollere, quam, quum possis et abundes, indigentibus denegare. Esurientium panis est, quem tu detines; nudorum indumentum est, quod tu recludis; et miserorum redemtio est et absolutio pecunia, quam tu in terram defodis. Tot te ergo scias
Abbreviated transcription (Latin):
aliis qui ñ compitantur in frucdib t̾re.¬
Distinguitur utrum surgant ex rebus¬
detimatis an non In primo tasudecdlutũ¬
tur expense. In secundo non. Ex e pasto¬
fructus percipuntur ⁊ ante qmͣ seꝑetur ĩn¬
census Uel tributum i uel sile. Si tñ¬
facta fuerit primo talis separatio sicut ru

Expanded text:
aliis que non computantur fructibdistinguitur utrum surgant de rebudecimatis, an non. In primo casutur expense, in secundo non. Ifructus percipiuntur et antequam separetur icensus vel tributum vel simile. Si tfacta fuerit primo talis separatio, sicut ru
Abbreviated transcription (Latin):
m qd si prauiłim datur
ad faciend̾ percditur. Nõ
A ñ faciendum c⁊ ppͣ
irtinet sibi aliguid uir̃
in donõ potest renũtia

Expanded text:
d si privilegium datur ad faciendum, perditur non ad non faciendum et papa retinet sibi aliquid iuris in eo, non potest renuncia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ donatarius tenẽt᷑ dona¬
re detimas. de re dotata
uel legata. litet decimata
fui̾t a legatore uł dona¬
tore. filius ta men quiñ
omnia bona prĩs perti¬
nent ad ip̃m ⁊ etus sũt
quodatr inodo quo ad
prĩ Non tenetur ea den¬
mare. si recimata sim
a pr̃e. S ut heres extͣi¬
us tenetur ad hoc sicreli¬
gatarius ⁊ conataruis
qui omne lucriut ie
molunentunt qd ad ppol
peruenit tenentur decil¬
re. ⁊icitetiam ibstemiai
rarius Si ñ uelint male
restitu̾e tenentur res hi
decimare qd̾ tñ intelligi
Ut credo si res ille nõ futi
a dño decimate.

Expanded text:
et donatarius tenentur dare decimas de re donata vel legata, licet decimata fuerit a legatore vel donatore. Filius tamen, quia omnia bona patris pertinent ad ipsum et eius sunt quodammodo quoad patri, non tenetur ea decimare, si decimata sunt a patre, sed heres extraneus tenetur ad hoc, sicut legatarius et donatarius, qui omne lucrum vel emolumentum quod ad ipsos pervenit, tenentur decimare. Dicit etiam ibidem, rarius, si non velint male restituere, tenentur res huiusmodi decimare, quod tamen intelligit, ut credo, si res ille non fuerant a domino decimate.
Abbreviated transcription (Latin):
bent dari decime
de om̃ibus fructibꝰ
terrarum pomus.
arborum herbis
ortorum nutrunẽ¬
tis. anmaliũ. La
niis. Argentariis
Metallariis. Lapi¬
diciis. Iteinde ne¬
gotiis ⁊ artificiis.
⁊ cetis bonis etiaz

Expanded text:
bent dari decime de omnibus fructibus terrarum, pomis arborum, herbis hortorum, nutrimentis animalium, lancis, argentariis, metallariis, lapidiciniis. Item de negotiis et artificiis et ceteris bonis, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłm ⁊ elmolimentũ
demortua. Aut de uellĩ¬
bus. ant pellib emãt̾
alia ad augend̃ gregẽ
aut si meant aluid pa¬
ctum licitum. ⁊ hones¬
tur eqͣlr̾ int̾ eosita qd̾
ex hĩ pacto ñ uideat᷑ et̃¬

Expanded text:
mentum demortua aut de velleribus et pellibus emantur alia ad augendum gregem, aut si ineant aliud pactum licitum et honestur equalitas inter eos, ita quod ex huiusmodi pacto non videatur e
Abbreviated transcription (Latin):
crete ne decipiaris
ꝓ posse.Si tñ ĩ tali
uenditõe monast̾ĩ
esset enormiter. uł
mantfeste deceptũ.
fiue sint clerici siue sint laig. ⁊ est mortale pet
catum qñ fit ex cupiditate. qñ aut̃ lauꝰ ñ ex cu

Expanded text:
crete ne decipiaris et pro posse. Si tamen in tali venditione monasterium esset enormiter vel manifeste deceptum, et pro posse. Si tamen in tali esset enormiter vel
Abbreviated transcription (Latin):
sit detĩor imꝓpoĩto tamẽ supra pasto uidetꝰ con¬
ductoris det̾ior condcõ. quia uix aut numqm pͭ
hr̃e dampnũ de morte. Si tñ locator timens ne con¬
apponat firmit᷑ ꝓponens qd̾ si uos sine culpa cõ¬
ductoris periret de illo peritulo nichil exigeret
ad eodem Non credo qd̾ pectaret nisi propt᷑ stã¬
dalum corum qui ignorant eurs iitentõnez¬
dun durat bona fides.
¶Quidre illis qui
enunt equos certos red¬
dentos a uenditore in
certis nundinis emũt
nnqmͣ minori precio ꝙ
ualeant tempore contra
minus ualituros sicut
dcm est sͣ in qͥb usdam

Expanded text:
sit deterior. In proposito tamen supra pacto, videtur consit deterior. In proposito tamen supra pacto, videtur conductoris deterior conditio, quia vix aut numquam pre damnum de morte. Si tamen locator timens, ne conapponat firmiter proponens, quod si bos sine culpa conductoris periret, de illo periculo nihil exigeret ab eodem, non credo quod peccaret, nisi propter scandalum eorum qui ignorarent eius intentioneu durat bona fides. Quid de illis qui emunt equos certos reddendos a venditore in certis nundinis, emunt inquam minori pretio quam valeant tempore contracminus valituros, sicut dictum est supra in quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ hr̃e. ⁊ c̃ iam tradidisset ei locat ei ꝓ certa ãnua
pensione ułura est. uł ad minꝰ p̃sumend̾ ẽ in fran¬
dem nsurarũ fĩ. Idem credo de illis qͥ suent̾ emũt fru¬
ctus terrarũ ab illis qui eas ñ hñt. Si aut̃ sñ frau¬
de ⁊ bona firefiat hiuismodi emptio non tredo
emptorem peccare qmͣ¬
seminatum. uł ni̾us
fructus agri illius ãni
entunt certo precio. Ro
Non est usura ex forma
contractus sed in frandẽ
usirarum presumendũ
tetur fructus ꝑcipiẽdos
plus uel minus ualitu¬
ros. in messe qmͣ emp¬
ad modiationem siue
certis sextariis blad¬
ex pacto qd̃ si moriant᷑
uel deteriorentur conductor subeat medietatem ꝑi¬
culi. Si autem meliorentur habeat medietatẽ
commodi .R̾. Renera. Licet locare bones sit̾ equos
uł ad diem uł ad annum dũ tñ conductor ñ gra¬
uetur inmoderate in mercede. Pactum aut̃ de qͥ¬
cando dampno ⁊ commodo rei locate inquim
detĩor condc̃o. uel si credatur qd̾ conductoris ñ

Expanded text:
 et quasi iam tradidisset ei, locat ei pro certa annua pensione, usura est vel ad minus presumendum est in fraudem usurarum fieri. Idem credo de illis qui scienter emunt fructus terrarum ab illis qui eos non habent. Si autem sine fraude et bona fide fiat huiusmodi emptio, non credo emptorem peccare, qseminatum vel verius fructus agri illius anni emunt certo precio? Respondeo: Non est usura ex forma contractus, sed in fraudem usurarum presumendum tetur fructus percipiendos plus vel minus valituros in messem, quam empad mediationem sive certis sextariis bladi, pacto quod si moriantur vel deteriorentur, conductor subeat medietatem periculi, si autem meliorentur, habeat medietatem commodi? Respondeo: Revera licet locare boves, sicut equos, vel ad diem vel ad annum, dum tamen conductor non gravetur immoderate in mercede. Pactum autem de communicando damno et commodo rei locate iniquum deterior sit conditio vel ubi credatur quod conductoris non
Abbreviated transcription (Latin):
alicui custodienda ⁊ pas¬
cenda sb̾ certa m̃tede par¬
cume. uł ꝑticipatione
uentintm gregis in qa
casti si dominꝰ retinet i
nec alias in pactis ⁊ an¬
ctorem licitꝰ est cͥł su¬

Expanded text:
alicui custodienda et pascenda sub certa mercede pecunie vel participatione proventum gregis. In quo casu si dominus retinet sibi nec alias in pactis et conctorem, licitus est cont
Abbreviated transcription (Latin):
te ⁊ sanitate ex qͥb
potest haberi prefũ¬
ptio utoũ multum
uł parum debeat i¬
uere. tñ de hiis circũ¬
stantiis in indicio a
dedisset ei mutuo .x sił.
tasu si contemplatõe mutui granet treditor debreĩ
in contrastu societatis usura est. ⁊ in hoc casu pas¬
dendum est situt dcm̃ est in primo casu de ccͣia sos¬
tate. Illd̃ aut̃ ualde iniquim est cum quis certi
captta ouiur tradit estimata certo p̃cio ⁊ sis o
pasto cͣchis societatem ꝙ totã de ꝓuenti reripiet
sortẽ añ gmͣ alius aliqͥo uide paipie. dł si patlitꝰ

Expanded text:
te et sanitate, ex quibus potest haberi presumptio, utrum multum vel parum debeat vivere et tamen de his circumstantiis in iudicio adedisset ei mutuo decem sous. In quo casu si contemplatione mutui gravet creditor debitorem in contractu societatis, usura est. Et in hoc casu procedendum est, sicut dictum est in primo casu, contracta societate. Illud autem valde iniquum est, cum quis certa capita ovium tradit estimata certo pretio et sub eo pacto contrahit societatem, quod totam de proventibus recipiat sortem, antequam alius aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tar aliqu prouentus
uol redditus ad uitam
mortẽ alt̾ius sed ubi emittur ad uitam ementis
ũ est tutum ne uenditor desideret mortẽ emptoris
Icõ .i. ih̃ta est ꝓmissio p̃rebende. uł uñficii nĩ ua¬
cantis ⁊ pactum de futura successione in hẽditate
debite curunstanie. Anid de illis qui enunt bo

Expanded text:
tur aliqui proventus vel redditus ad vitam mortem alterius, sed ubi emitur ad vitam ementis, non est tutum, ne venditor desideret mortem emptoris. Ideo enim inhibita est promissio prebende vel beneficii non vacantis et pactum de futura successione in hereditate debite circumstantie. Quid de illis qui emunt bo
Abbreviated transcription (Latin):
Ill ud tamen uertm est qd̃ condustor rei potest in
se Niscipere periculun rei conducte et casus fortu¬
itos qͣntum est de natura contractus sed in ꝓpostro
ea su ũ tmñ est locatio. ⁊ conductio s societas ĩ ꝑitło
et melioratione bonis et derioratione touis it¬

Expanded text:
Illud tamen verum est, quod conductor rei potest in se suscipere periculum rei conducte et casus fortuitos, quantum est de natura contractus. Sed in proposito casu non tantum est locatio et conductio, sed societas in periculo, in melioratione et deterioratione bovis
Abbreviated transcription (Latin):
Quid si pcc̃m reit̾a¬
bile sit ut fornicatõ uł
adisttium si iam omi¬
sit illud as bis u̾el ter
qui hoc scierit tenetut
denuntiare hiꝰ ꝑsonis.¬

Expanded text:
Quid si peccatum reiterabile sit, ut fornicatio vel adulterium, si iam commisit istud quis bis vel ter qui hoc sciverit tenetur denuntiare huiusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
s pp̃dilatoem aut gr̃ã
Credo qd̃ absq ꝑicło
usure pp̃ fructus tucͥfa¬
cere nec est iste contractꝰ
inpactum qd̃ geñ teneat᷑
mnuituanti redde̾ pecciũã
si ilie uoluĩt repete in qͦ
tasn usara esset si uellet

Expanded text:
 dilectionem aut gratiam, credo quod absque periculo usure potest fructus lucrifacere nec est ille contractusin pactum, quod gener teneatur numeranti reddere pecuniam, si ille voluerit repetere, in quo casu usura esset si velle
Abbreviated transcription (Latin):
Usura. sed aut u̾file sit qd pretiosiora sinit sufa
me. ꝓ aliis totidem in estate soltiendis qñ solet hiꝰ
moneta requiri a matorib. ant .xx. marchis auri
uł argenti ꝓ aliis totidem soluendis ad passaguim
crucesignatoꝵ. Distingne quia si creditor. non
erat sernaturus illam pectumam usq ad allud
tempus. sed int̾im consumpturus usura est si e¬
rat seruaturus ut sic sernando usq ad p̃dictim
tempus lutraretur. Distingue quia si aufert cre¬
ditor debitori libertatem liberandi se int̾im ⁊ de¬
bitum soluendi ustra

Expanded text:
usura. Si autem versimile sit quod pretiosiora sint futurame pro aliis totidem in estate solvendis, quando solet huiusmodi moneta requiri a viatoribus aut XX marchas auri vel argenti pro aliis totidem solvendis ad passagium crucesignatorum, distingue quia si creditor non erat servaturus illam pecuniam usque ad illud tempus, sed interim consumpturus, usura est. Si erat servaturus, ut sic servando usque ad predictum tempus lucraretur, distingue quia si aufert debitori libertatem liberandi se interim et debitum solvendi, usura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ reddat pectumã. qnͣdo¬
tumq uoluĩt in fra ter¬
minum meretur si ex
Si autẽ corruptainten¬
cione ħ fatiat ut se ex¬
honeret a ꝑicło seruan¬
di pectat. Nõ tñ credo eũ
compellend̾ ad restituẽd̾

Expanded text:
 reddat pecuniam quandocumque voluerit infra terminum, meretur, si exSi autem corrupta intentione hoc facit, ut se exoneret a periculo servandi, peccat. Non tamen credo eum compel
Abbreviated transcription (Latin):
cau tenet᷑ totũ restitũe quacũq intẽtõe ted̾it erteli¬
tor siue ex dilc̃one extorta forte pp̃ muturi sl
datum aut pp̃ alud siue põ nutuum recipiend̾i
aut retinendum pp̃ prolixiorem termnũ nͥ taĩ
debitor ex sola dilcõne dat creditori non põt re¬
tere nec ꝑ redemptionem sib consuiere si for
habeat alias de bonis creditoris aliquid. Qmdll
sit corrupta intentio creditoris. Debitor tame ꝓ
creditum acceptum. Uel ulterius retinendit
dat ei aliquio. Numquid creditor tenctur ielt¬
tenetar de bona fite. con¬
sumptis nec ⁊̃ de estanti¬
bus qmͣdiu ꝓbabait̾ cre¬
dit qd̾ de sola dilcõne gra¬
tis ei sermerit. Si antẽ

Expanded text:
casu tenetur totum restituere quacumque intentione dederit debitor ei sive ex dilectione exorta forte propter mutuum sibi datum, aut propter aliud, sive propter mutuum recipiendum aut retinendum usque ad prolixiorem terminum. Ubi tamen ex sola dilectione dat creditori, non potest repetere nec per retentionem consulere sibi, si forte habet alias de bonis creditoris aliquid. Quid si non sit corrupta intentio creditoris, debitor tamen propter creditum acceptumve ulterius retinendum dat ei aliquid; numquid creditor tenetur resttenetur de bona fide consumptis, nec etiam de extantibus, quamdiu probabiliter credit quod ex sola dilectione gratis ei dedit. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
dł pecciimam tuam non dabͣ
lantiam ñ exiges. Item necp uftiran
qd̾̃ domini molendinoꝵ
qui credunt pectumã
pistorib ut molãt mo¬
lant molendinis eoꝵ u
tores ad restitutõnem
aliqmͣ eis fatiendam nͥ
quatenꝰ debet est imari
libertas molendi uͥ uole¬
bant. Pensatis ⁊̃ circun¬
stantiis de maiori ⁊ mi¬
nori remotione molendi¬
noꝵ ⁊ facilitate molen¬

Expanded text:
 Pecuniam tuam non dabis dantiam non exiges. Item Deutero. d domini molendinorum, qui credunt pecuniam pistoribus ut molant in molendinis eorum, tores ad restitutionem aliquam eis faciendam, nisi quatenus estimari debet libertas molendi ubi volebant, pensatis etiam circumstantiis de maiori et minori remotione molendinorum et facilitate molen
Abbreviated transcription (Latin):
lentes fauere ulu¬
connͣtitꝰ usura nͥ ex
pacto soluant᷑ Auii
dñt quib assentõ
qd̃ sola spes siue in¬
tentio facit hoĩem
nsinarium. Uñ qui
sub tali spe muniãt
sortem accepit usitra
nũata siue frum̃tũ

Expanded text:
entes favere usucommittitur usura, nisi ex pacto solvantur. Alii dicunt, quibus assentio, quod sola spes sive intentio facit hominem usurarium, unde qui sub tali spe mutuat sortem recepit, usura nia sive frumentum
Abbreviated transcription (Latin):
ra.Ro. In symo ẽ tur¬
pitudo utͥusq partis
dantis ⁊ accipientis. s
in usura ñ est curpitu¬
do dãtis. ⁊ iõ ex uire dĩno
⁊ nͣli eqͥtate faciẽda ẽ restõ

Expanded text:
o: In symonia est turpitudo utriusque partis, dantis et accipientis, sed in usura non est turpitudo dantis et ideo ex iure divino et naturali equitate, facienda est
Abbreviated transcription (Latin):
qñ añt debitor ñ gratis¬
dat nec creditor gratis
dat matinm debitor si
habeat alias ad debonis
creditoris. ⁊ sibi consulat
ꝑ retentionem de nsura

Expanded text:
ndo autem debitor non gratis vel creditor non gratis dat mutuum, debitor si habeat alias aliquid de bonis et sibi consulat per retentionem de usura
Abbreviated transcription (Latin):
tã est incepta nullũ faciat pactũ cũ litꝑs¬
tore quẽ in ꝓpriam recepit fitem. qr posst¬
neas intrepice qd̃ adhibitis cirtonstantiis supradc̃is licite pa
et sñ peccato ad nocatus petere salariũ. unde augustiꝰ flonib¬
tum pr̃ocimum ⁊ iuiris ꝯsulto rectũ ꝯsiliũ .xi. q .iii. Nonl. Si

Expanded text:
a est incepta, nullum faciat pactum cum litore, quem in propriam recepit fidem. neas, quod adhibitis circumstantiis supradictis, licite potest et sine peccato advocatus petere salarium. Unde Aug Augustistum
Abbreviated transcription (Latin):
intelligo in foro pentten¬
ciali. ubi uidicatur scd̾m
intentiones. In foro aũt
tausarum. Ubi scd̃m ꝓ¬
In predc̃is tñ tasib si a¬
liquis rogatus. uel exa¬
ctus daret aliquid in re¬
teptõnem uel post re¬
ceptionem modito tẽꝑe
presumeretur symõia
ex utraq parte. ¶Ld
si exigatur aliquid tamꝗͣ
debitum in talibus. Ille
tamen qui dat non dat
taiqͣm debitum sed ex
Ro Non est symonia quo¬
ad deum. Si intentio dan¬
tis ñ est corrupta. Maxͤ
reddit ut debitum. sed do¬
natur gratuitũ. ¶Ad

Expanded text:
intelligo in foro penitentiali, ubi iudicatur secundum intentiones. In foro autem causarum, ubi secundum pin predictis casibus si aliquis rogatus aut exactus daret aliquid in receptione vel post receptionem modico tempore, presumeretur symonia ex utraque parte. Quod si exigatur aliquid tanquam debitum in talibus, ille tamen qui dat, non dat tanquam debitum, sed ex Non est simonia quoad deum, si intentio dantis non est corrupta, maximreddit ut debitum, sed donat ut gratuitum. D
Abbreviated transcription (Latin):
cauari uel satis fierz de lyc qd̾ in talibus solet dari ul.
qui extic talia ante impetisum officium. Uel etiam
post si extorqueat ꝑ uiolentiaiti. aut exigat uire astio¬
nis uocande. cum in uis. ⁊ ille qui opponit impedim̃¬
ta fictitia. ant etiam uera dum tameti ad extorqͥͣn¬
credo simplicem ep̃m posse dispensaire cuni pñtente.

Expanded text:
caveri vel satisfieri de hoc quod in talibus solet dari vel qui exigit talia ante impensum officium, vel etiam post, si extorqueat per violentiam aut exigat iure actionis, vocando eum in ius et ille qui opponit impedimenta fictitia, aut etiam vera, dum tamen ad extorquencredo simplicem episcopum posse dispensare cum penitente.
Abbreviated transcription (Latin):
non exactus sed̃ gtis¬
aliquid offerat. Di¬
tunt quidam. qd̃ si
fit ex pactione prete¬
Alii ⁊ melius distĩ¬
gunt utrũ princi¬
paliter detur ꝓpter
illud annon. ita ꝙ
alias esset daturus
In primo cafuẽ sxͣ¬

Expanded text:
non exactus, sed gratis offerat, dicunt quidam quod si fit ex pactione preceAlii et melius distinguunt, utrum principaliter propter illud an non, ita quod et alias esset daturus: in primo casu
Abbreviated transcription (Latin):
aut constõne alicł nõ
licebat rustico tollere ⁊¬
ponere fructus suos nͥ
de licentia ecc̃e. Si ecc̃a
fuit in mora dandi licẽ¬
ciam ett̃a tenebitur ad
restõem dampni rustico.

Expanded text:
aut constitutione aliqua non licebat rustico tollere et reponere fructus suos, nisi de licentia ecclesie, si ecclesia fuit in mora dandi licentiam, ecclesia tenebitur ad restitutionem damni rustico.
Abbreviated transcription (Latin):
molenter armata manu rapuit totum a¬
ceruum illum. uel ꝑtem de area rustici añ
sołom decimaꝵ. Numqͥd tenetur rustitus
ecc̃e. ¶ Solutio. Oñum detime residet pe¬
mine decue. Item statim collectis frudi¬
Ergo. Si ñ soluanturstatim cũ opetenter
solui possurut in mora est rusticus. Ergo pe¬
riculum spectat ad ip̃m qr̃ tenetur ecc̃e. Si
uero ñ erat ad huc in mora ⁊ iuolenter sibi a¬
blatum est ab extraneo cui ñ potuit ꝓhibere
ñ tenetur. S aget ecc̃a contra raptorem teꝰ¬
qd̃ si rusticus erat in mora temꝑe itolẽtie.
tenetur ad totalem detimam totius accer¬
ui. Dabit ta meneccłia rustico suas actio

Expanded text:
violenter armata manu rapuit totum acervum vel partem de area rustici ante solutionem decimarum; nunquid tenetur rusticus ecclesie? Solutio: dominium decime residet petionem statim collectis fructiErgo si non solvantur statim cum competenter solvi possunt, in mora est rusticus; ergo periculum spectat ad ipsum, quare tenetur ecclesie. Si vero non erat adhuc in mora et violenter sibi ablatum est ab extraneo, cui non potuit prohibere, non tenetur, sed aget ecclesia contra raptoremquod si rusticus erat in mora tempore violentie, tenetur ad totalem decimam totius acervi. Dabit enim ecclesia rustico suas action
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃aꝵ in om̃ib sc̃ĩficationib ur̃is. Item In canone dicitur. Preci¬
pientes statiumus Ut detime ⁊ primitie seu obłones uiuoꝵ ⁊ mor¬
tuoꝵ ecc̃iis dei fideliter reddantur a laicis. Ut di
dare nolu̾int res alienas iuaclunt ⁊ qͣn¬
ti pauꝑes in locis suis ubicumq ip̃e hitat
illo decias ñ dante fame mortui fũnt
pauꝑib delegatam suis usib reseruauit.
bant qr decimas deo dabant. ⁊ tesari censũ
reodebant mͦ aũ q dicessit denotio dei acces¬

Expanded text:
res in domum domini dei tui. Item in canone dicitur: Precipientes statuimus, ut decime et primitie seu oblationes vivorum et mortuorum ecclesiis dei fideliter reddantur a laicis, ut idare noluerint, res alienas invadunt. Et quanti pauperes in locis, ubi ipse habitat, illo decimas non dante, fame mortui sunt! pauperibus delegatam suis usibus reservavit. a Deo decimas dabant, et Caesari censum reddebant. Modo autem quia discessit devotio Dei, acces
Abbreviated transcription (Latin):
sine qua non audebat tangere fructus
rusticus ñ reposuerat fructus quos alit̾
reposuisset in locum securum ⁊ tunt qͥcqͥd
portatur cedit in ꝑiculum ecc̃e admuus:
Usq ad ꝯplementum decime. Ecc̃a enĩ nõ d
petẽ lucra tum dampnis alioꝵ .xii.q .ii. fr̃n¬
liter dat detimam quadruplicit̾ remuniatur
a domino. Prima remin̾ato est habundãca
fructuũ. Secundã sanitas corꝑis. Tertia
dulgentia poc̃oꝵ. Quarta celefte regnũ.
Sẽõ etiam sanitatem corporis corisequen
Item de duobus ultinus Idem augꝰ. Qͥ pr¬
ñ dat punitur. in oppositis. Unde domumil
ꝑ malacħ. Quia michi ñ reddidistis decĩal
⁊ primicias. id circo in fame ⁊ penuria ma¬

Expanded text:
sine qua non audebat tangere fructus, rusticus non reposuerat fructus, quos alias reposuisset in locum securum. Tunc quicquid asportatur cedit in periculum ecclesie ad minus usque ad complementum decime. Ecclesia enim non debet petere lucra cum damnis aliorum. Guiliter dant decimam, quadrupliciter remunerantur a deo. Prima remuneratio est abundantia fructuum. Secunda sanitas corporis. Tertia indulgentia peccatorum. Quarta celeste regnum. sed etiam sanitatem corporis consequeris. Item de duobus ultimis idem Augustinus: Qui prn dat, punitur in oppositis. Unde dominus per Malachiam: Quia mihi non reddidistis decimas et primitias, idcirco in fame et penuria ma
Abbreviated transcription (Latin):
confuetudo est qd̃ nichil
soluatur. Uel exigatur de
dictione obtenta est a tem¬
pore ex qͦ ñ exstat mem᷑io.¬
uos deo ⁊ ecc̃e. Alia
est alicuiꝰ rei donatõ
deo uel etc̃e fc̃a cau¬
sa mortis q̃ hoclie
ad exemplũ ⁊ ĩstar

Expanded text:
consuetudo est quod nihil solvatur vel exigatur de  sine contradictione obtenta est a tempore ex quo non extat memoos, deo vel ecclesie. Alia est alicuius rei donatio, deo vel ecclesie facta causa mortis, que hodie ad exemplum et instar
Abbreviated transcription (Latin):
Cum detimas dando ⁊ terreria ⁊ telestia pos¬
sis ꝓmereri ꝓ auaricia dupplicem bñdc̃ori
fraudas .i. subtrahis troi. hec est domimi uul¬
tissima consuetudo. Ut si tu illi decimant nõ
dederis. tu ad decimam reuoceris. Dabis mn¬

Expanded text:
Cum decimas dando et terrena et celestia possis promereri, pro avaritia duplicem benedictionem fraudas, id est subtrahis tibi. Hec est domini iustissima consuetudo. Si tu illi decimam non dederis, tu ad decimam revoceri; dabis imp
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ primitie dn᷑r que dama¬
e.c.i. Credo standum esse
confuetudini. ⁊ credo ꝓñ
qmͣ aut in paucis lotis
hodie exiguntur hiꝰ pi¬
mitie aut reddintur e
dicunt quidam qd̾̃ prot¬
tum de primitiis c̃mori¬
ale fuit qd̾ t quidam dñs
de detimis uel ad uinꝰ qdꝰ
fuit ꝑtim morale ꝑtuncͥ
seruientib intemplo ceni¬
moniale. qnͣtum ad clam
aliquotam que detuna ap¬
pellatur sicut ditũt qͥdã
qd̃ preceptum de sabbam
morale est quo adħ ꝙsł̃¬

Expanded text:
od primitie dicuntur quedam aet LX, credo standum esse consuetudini et credo quod nusquam aut in paucis locis hodie exiguntur huiusmodi primitie aut redduntur. Unde dicunt quidam, quod preceptum de primitiis ceremoniale fuit, quod etiam quidam dicunt de decimis vel ad minus quod fuit partim morale, partim servientibus in templo. Ceremoniale quantum ad illam aliquotam que decima appellatur et, sicut dicunt quidam, quod preceptum de sabbato morale est quoad
Abbreviated transcription (Latin):
m hoc ceĩ teneatur uendi¬
tor in foro puĩali ad restitu¬
endum emptori qid̃ soluit
ecc̃e cum sit licitum contra¬
hentibus sest imucem de¬
upere dum tñ absit frans
et dolus. ⁊ ñ ultra dinidi¬
um uisti pretii fiat decep¬

Expanded text:
 non teneatur venditor in foro penitentiali ad restituendum emptori quod solvit ecclesie, cum sit licitum contrahentibus sese invicem decipere, dum tamen absit fraus et dolus et non ultra dimidium iusti pretii fiat decep
Abbreviated transcription (Latin):
firmiter credumis. Ĩtem hereticum hominem. sicut precepit i¬
apostolus post primam ⁊ secuntam correc¬
tionem deuita .s. cuio ad secreta fidei que nõ
sunt et ꝓpaianda quia nõ debemꝰ margari¬
tas ponere añ porcos. Tamen in prima ⁊¬
infetunda inite ⁊ postea quotiens fuit oportu¬
num possum ⁊ debeo ipĩa monere ut cesset a

Expanded text:
fidei falli. Item hereticum hominem, sicut precepit apostolus, post primam et secundam correptionem devita, scilicet quo ad secreta fidei, que non sunt ei propalanda, quia non debemus margaritas proiicere ante porcos. Et tamen in prima et secunda vice et postea quoties fuerit oportunum, possum et debeo ipsum monere ut cesset a
Abbreviated transcription (Latin):
In sumina noͣ. qd̾ dubius in fide in fidelis
est. Nec eis omnino est credendum. qui fidẽ
ueritatis ao ignorant . exͣ .e. Dubuit. Si tamen aliquis errat ibi¬
dubuis. Si tamen aliguis errat ibi
fide sectustus forte a parentibus uel etiam au aliis querit autẽ
tanta sollicitudine ueritatem paratus corrigi cum inuenerit
uitio. Uel decipere. uel decipi posse .xui.q .i. Si cupis. Item minus
est pectatum in contractibus fallere qm in articulis fidei falli ix¬

Expanded text:
In summa nota, quod dubius in fide infidelis est nec eis omnino est credendum qui fidem veritatis ignorant. Si tamen aliquis errat i. Si tamen aliquis errat in fide, seductus forte a parentibus vel etiam ab aliis, querit autem cauta solicitudine veritatem, paratus corrigi cum invenerit,vitio, vel decipere vel decipi posse. Item minus est peccatum in contractibus fallere, quam in articulis fidei falli. I
Abbreviated transcription (Latin):
latur cupiditas imꝓba
uoluntas hendi diuicias
temꝑales ñ ad nsum ne¬
cessarium aut utilitatẽ
sed ad cariositatem. Ut
s. animis delectetur in
lib sicut telectat᷑ pica
uł cornitula in nĩmis
quos reꝑtos abscondũt

Expanded text:
latur cupiditas, improba voluntas habendi divitias temporales, non ad usum necessarium aut utilitatem, sed ad curiositatem, ut scilicet animus delectetur in talibus, sicut delectatur pica vel cornicula in nummis, quos repertos abscondit
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ¶Instar. Diffr̃a est tñ int̾ legatum ⁊ donat̃
causa mor in quibusdam quia legatura ab herede
tis obligatur dos ⁊ nõ in
legato. Item si quis accu¬
ammittit legatum ũ dona¬
tõem c̾a mort. ał. Si ex aliqͣ
⁊ donatõ causa mor. hec ⁊
quedam alia ccͦ dm̃ ⁊ con

Expanded text:
suum. Differentia est inter legatum et donationem causa mortis in quibusdam, quia legatum ab herede tis obligatur donans et non in legato. Item si quis accuamittit legatum, non donationem causa mortis. Alias si ex alia et donatio causa mortis. Hec et qu
Abbreviated transcription (Latin):
ille qui proximum
odit ab aliis iitiis
se corrigit. Una ead̃¬
q cuntas ex parte
compluttur ⁊ exꝑ
te arida remanet.
quia sunt quidam

Expanded text:
ille qui proximum odit ab aliis vitiis se corrigit, una eademque civitas ex parte compluitur, et ex parte arida remanet . Quia sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
accipient de lutro ui d̾ñ.
opera sua susi de mat̾ia
uel sic purgata. Uel fullo¬
telas uenales ultͣ certũ
modum. uel qd̃ ñ texent
pannos de filis formatis
ad rotam. Si ant̃ obser¬
uatio iuram̃ti dampno¬
sa sit aliis ñ est obliga¬
torium. Ut st iuirant su¬
cores qd̾ nichil faciẽt de
nocte de oꝑe sue artis. Uel certis tpr̃ib anni. ut pp̃¬
raritatem carius uendant oꝑa sua. Uel si uirant
carnifices pp̃ eandẽ cãm qd̃ ñ lamabunt. ꝑ diem
uel septimanam ultͣ texillum ab eis nũra ałiu
uel fossores uinearũ uł cetĩ laboratores qd̾ ñ lo¬
diu uinũ illiꝰ territorii inuematur uenale ꝓ tanto.
uel tanto pretio. licet aũt hiꝰ iuram̃ta ñ suit obliga¬
toria quia illicitũ est qd̃ uiratur cũ pcc̾m sit circum¬
aliorum non expedit qd̵ remittant sibi hiꝰ uira¬
menta auctoritate propria. uel nemiant contra ea
lommꝰ ñ potest absolui ab
homine. ex quo iurat se fa¬
sturim ad in fanorem dei

Expanded text:
accipient de lucro ultra sexopera sua, nisi de materia sic vel sic purgata, vel fullovenales telas ultra certum modum vel quod non texent pannos de filis formatis ad rotam. Si autem observatio iuramenti damnosa sit aliis, non est obligatorium, ut si iurant sutores quod nihil faciant de opere sue artis vel certis temporibus anni, ut ptatem carius vendant opera sua, vel si iurent carnifices propter eandem causam quod non laniabunt per diem vel per septimanam ultra taxatum ab eis numerum animalium, vel fossores vinearum, vel ceteri laborantes, quod non lodiu vinum illius territorii inveniatur venale, pro tanto vel tanto pretio. Licet autem huiusmodi iuramenta non sunt obligatoria, quia illicitum est quod iuratur, cum peccatum sit, circumt scandalum aliorum, non expedit quod remittant sibi huiusmodi iuramenta auctoritate propria, vel veniant contra ea, lominus non potest absolvi ab homine, ex quo iurat se facturum aliquid in favorem dei.
Abbreviated transcription (Latin):
distingue quia si absc uiramento teneret᷑ fa¬
cere qd̃ iurant possunt sibi remitt̾e qr pp̃ salu¬
tem aĩarum uidetur iuratũ sic. Ut si carnifices
iurent qd̾ ñ uendent carnes unifectas uel corru
si aũ nõ tenentur seruare qd̾ uirat᷑. nisi quia
iuratut. Distingue quia si obseruantia iura¬
menti spectat tantum ad conmodũ. uel ĩcõ¬
modum uirantium. ⁊ alii uirant de daudo fa¬
ciento uel ñ faciendo alti ab altero possunt sibi
remitt̾e. Ut si uiret quisq faciet ei domũ uel
librum uel alias oꝑas. ⁊ alius iuret ei ꝙ red¬
det ei mertedem. uel qñ duo socii uirant de d¬
candis ad inuicer omib lutris. Si arũt nõ
uirant suꝑ aliquo dando fatiendo. uel ñ fa¬
tiendo ad inuitẽ ut
dcm̃ est. S alii iurãt
ftũros ñ possunt sibi¬

Expanded text:
ento tenebantur facere quod iurant, non possunt sibi remittere, quia propter salutem animarum videtur sic iuratum, ut si carnifices iurant quod non vendent carnes infectas vel corrupSi autem non tenentur servare quod iuratur, nisi quia iuratur, distingue, quia si observantia iuramenti spectat tantum ad commodum vel incommodum iurantium et iurent de dando, faciendo vel non faciendo aliquo alteri ab altero, possunt sibi remittere. Ut si iuret quis quod faciet sibi domum vel librum vel alias operas et alius iuret ei quod reddet sibi mercedem vel quando duo socii iurant de communicandis adinvicem omnibus lucris. Si autem non iurant super aliquo dando, faciendo vel non faciendo adinvicem, ut dictum est, sed alias iurant facturos, n
Abbreviated transcription (Latin):
d iudicare ẜ suam pͥuatã con¬
scĩam qmͣ asportauit de domo
sed scd̃m utra ⁊ allegata. ⁊ pro¬
bata coram ip̃o. dum sedebat
si ppendit qd̃ testes uelint depo¬
nere contͣistum ⁊ peierare deb
niti ex offitio suo ⁊̃ si acc̾atꝰ tace¬
at ad repellend̾ illos a testimo¬
mo. uł qr sunt ignoti. uel ĩfa¬
mes uel grauis opimoris ul
opponendo eis aliqm similẽ

Expanded text:
debet iudicare secundum privatam conscientiam, quam apportavit de domo, sed secundum iura et allegata et probata coram ipso, dum sedebat si perpendit, quod testes velint deponere contra istum et peierare, debet niti ex offici suo, etiamsi accusatus taceat, ad repellendum illos a testimonio, vel quia sunt ignoti, vel infames, vel gravis opinionis, vel opponendo eis aliquam similem
Abbreviated transcription (Latin):
in aliud licet hoc possit
in uiramento prinate
persone. Item Illa der̾
uenabilem loquitur de
sine approbatõne pape
fieri ñ d. ⁊ forte circa
magnas ꝑsonas ⁊ ar¬
dua negotia pp̃ scanda¬
lum solus ppͣ int̾ponẽ.
potest partes suas in
talibus iuramentis. ⁊
titulo restringendũ est
ad casus de quib exẽ¬
plificat. ⁊ ad consimi¬
les uel loquit᷑ de aucto¬
ritate prestanda ueni¬
endi tontra licitũ iura¬
mertũ. Uel lubium p̾¬
tatõne qd̾ solus ppͣ põt
fac̾e tuiꝰ auctoritas ut᷑

Expanded text:
in aliud, licet hoc possit in iuramento private persone. Item illa decretalis venerabilem, loquitur de or, quod sine approbatione pape fieri non debet et forte circa magnas personas et ardua negotia, propter scandalum solus papa interponere potest partes suas in talibus iuramentis. Et titulo, distinguendum est ad casus de quibus exemplificat et ad similes. Vel loquitur ad de auctoritate prestanda veniendi contra licitum iuramentum vel dubium prtatione, quod solus papa potest facere, cuius aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Ud̾i qd̾ ⁊ si illicitum sit
iuram̃tum debuit papa
ram̃tam fuit licitũ uel
illicitũ. sed ista ñ obstãt
quia ala dec̃. Constitutꝰ
loquitur de uira mento¬

Expanded text:
uod etsi illicitum fuit iuramentum, debuit papa ramentum fuerit licitum vel illicitum. Sed ista non obsunt, quia illa decretalis constitutus, loquitur de iura
Abbreviated transcription (Latin):
gis obliget uotum qm iu¬
ram̃tũ maxime cum iura¬
tur qd̃ milli est utile ⁊ a¬
litui est dampnosũ. Ut si
quis utrat qd̾ ñ loq̃tur cũ
martino uel comedet cuz
eo. uel intrabit domũ eiꝰ
uel recipiet alicusd ab eo
uel ñ sermet ei nisi aliter
iurauerit aliquis ut uitz
ottasionem pectandi qm
solet initurrere ex fam¬
liaritate alicuius ꝑsone
ũ obstat qd̾ dicitur t̃fra¬
te diffe̾ntiis off̾itioꝵ. ubi

Expanded text:
gis obliget iuramentum quam votum, maxime cum iuratur quod nulli est utile et alicui est damnosum ut si quis iuret quod non loquetur cum Martino vel comedet cum eo vel intrabit domum eius vel recipiet aliquid ab eo vel non serviet ei. Nisi taliter iuraverit aliquis, ut vitet occasionem peccandi quam solet incurrere ex familiaritate alicuius persone. Nec obstat quod dicitur infrferentiis officiorum, ubi