comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quadam mystica dispensatione.
tm̃ specietenꝰ hodie celebrata ẽ
Hec plane fuit dota ac uera scĩfi¬
catio matris &e filii: sic̃ &e angłs ex¬
posuit ei. Ideo inquit & quod nas¬
cetur ex te sc̃m: uocabit᷑ filiꝰ dei.
Antea nanq purificanda erat
natura mortalis ut deum conciꝑ¬
et. non postea quia concepisset :
cum concepisse sc̃mscorum sũma
scĩficatio sit: & ea que mat̾ ipsiꝰ
sc̃ĩtatis effect̾a sit. nicħ sanct̾ius
ẽẽ possit. Cum gͦ filie syon que
mollius &e dissolutius uiuunt.¬
& ardorem forsitan exꝑtuntur
carnis. merito purificande sin
sp̃u iudieii &e sp̃u ardoris: uirgo
ꝑpetua ac singłaris. que sola
sp̃s obumbratione dm̃ concepit.
solo purificata est sp̃u gr̃e &e re¬
frigerio roris. Omnium sane
purgationum quib conditio
reparat᷑ mortalis. hec beate pu¬
rificatio uirginis. mitissima
atq felicissima fuit : nam illa
filiarum syon que purgatorio
fiet igne iudicii: sic̃ nouissima
sic & seuerissima omnium erit.

Expanded text:
quadam mystica dispensatione tantum specie tenus hodie celebrata est. Haec plane fuit tota ac vera sanctificatio 954 Matris et Filii, sicut et angelus exposuit ei. Ideo, inquit, et quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei . Antea namque purificanda erat natura mortalis, ut Deum conciperet, non posteaquam concepisset: cum concepisse Sanctum sanctorum summa sanctificatio sit, et ea quae Mater ipsius sanctitatis effecta sit, nihil sanctius esse possit. Cum ergo filiae Sion quae mollius et dissolutius vivunt, et ardorem forsitan experiuntur carnis, merito purificandae sint spiritu judicii et spiritu ardoris; Virgo perpetua ac singularis, quae sola Spiritus obumbratione Deum concepit, solo purificata est spiritu gratiae et refrigerio roris. Omnium sane purgationum, quibus conditio reparatur mortalis, haec beatae purificatio Virginis mitissima atque felicissima fuit: nam illa filiarum Sion quae purgatorio fiet igne judicii, sicut novissima, sic et severissima omnium erit.
Abbreviated transcription (Latin):
quib petrꝰ clausus carcere custo¬
ditur: ipsa sunt difficultatum ob¬
stacula. quib peccator confiteri
delib̾ans a confessione p̃peditur.
Qͦs nimirum quat̾niones. ut eui-¬
dentius ostendamus. necesse est
cosnominatim expͥmere: ce eissm¬
gulis suos milites assignare. S
ut de aliis. sic̃ ordo ꝓcesserit uidi¬
mus: nunc restat. primus quo
censeatur nomine. & qͦ stipet᷑
agmine uideamus. Sit itaq pͥ¬

Expanded text:
quibus Petrus clausus carcere custoquibus Petrus clausus carcere custoditur, ipsa sunt difficultatum obstacula, quibus, peccata confiteri deliberans, a confessione praepeditur. Quos nimirum quaterniones ut evidentius ostendamus, necesse est eos nominatim exprimere, et eis singulos suos milites assignare. Sed ut de aliis, sicut ordo processit, vidimus, nunc restat primus quo censeatur nomine et quo stipetur agmine videamus. Sit itaq
Abbreviated transcription (Latin):
teriam importunitatis inueni¬
unt. Ex his itaq unum assuma¬
mus. & scđm eiꝰ significationem
de istis quat̾nionib ꝑtractemꝰ.
Ponamus itaq aliquem qui ꝑ
delectationis suȩ moiiciem. in
cenum luxurie ceciderit. Nẽ
sine dubio diabolus apphen¬
dit: quia eum lib̾tate castitati
ablata in seruitutem libidinis
captiuauit. S comp̃hensꝰ pec¬
cator. carceri mancipat᷑. si post
ꝑpetrationem criminis. in suȩ
conscientiȩ latebris occulta¬
t᷑. URsec tamen sufficit crude¬
li aduersario. quod captiuum
suum. tenebͥs carceralibus dam¬
nat: insuꝑ etiam eustodes illi ad¬
hibet ne euadat. Nam peccator
quem ꝑ admissum facinꝰ diabolꝰ
captiuauit. non nunquam de
eius captione. ꝑ confessionis
foramen exire disponit: s cu¬
stodes adhibiti uolentem exire
retentant. quia difficultatum
obstacła. quie siꝰ ꝓponit. illumne
possit exire recardant. Salua ita¬
ꝙueritate hystoriȩ quat̾niones

Expanded text:
teriam importunitatis inveniteriam importunitatis inveniunt. Ex his itaque unum assumamus, et, secundum ejus significationem, de istis quaternionibus pertractemus. Ponamus itaque aliquem qui per delectationis suae mollitiem in coenum luxuriae ceciderit: hunc sine dubio diabolus apprehendit, quia eum, libertate castitatis ablata, in servitute libidinis captivavit. Sed comprehensus peccator carceri mancipatur, si, post perpetrationem criminis, in suae conscientiae latebris occultatur. Nec tamen sufficit crudeli adversario suo quod captivum suum tenebris carceralibus damnat; insuper etiam custodes illi adhibet, ne evadat. Nam peccator, quem per admissum facinus diabolus captivavit, nonnunquam de ejus captione per confessionis foramen exire disponit; sed custodes adhibiti volentem exire retentant, quia difficultatum obstacula, quae supponit, illum ne possit exire retardant. Salva itaque veritate historiae, quaterniones
Abbreviated transcription (Latin):
aliam gradu indiuiduo comita¬
tur: recte ce radix malorum eu¬
piditas. ce initium omnis pecei
suꝑbia ꝑhibet᷑: quia nisi cupidꝰ
ꝑ suꝑbiam intumesceret: neqͣꝗͣ
diuitiarum copia. excedere cȩt̾os
festinaret: & nͥ suꝑbꝰ cupiditatis
stimulis urgeret᷑. non utiq ad
lus comprehensꝰ. & quat̾nionib
traditus dr. unomͦ tractauimtis:
libet hoc ipsum. sub alia signifi¬
catione exponere: & eiꝰ iudicio qͥ
hec fortassis legere dignabitur.
utramq expositionem relinqͤre
Nam qui iam ꝑdiuinam grãm
illuminati sumꝰ: non nob̃ utiq
iam congruit. quod dixit ins¬
piens in corde suonon est de.
Et quia sclm omne contempsi¬
mus. iam fortassis non nos cupi¬
ditas habendi in flaminat. non
metus amittendi sollicitat: non
dolor amissi addicit. non gau¬
dium recuꝑati extollit. Dunt
autem alia uitia. quȩ nos etiam
fugientes de scło ꝓsequuntur:
queq nob tanto oportunꝰ insi¬
stunt quanto in nobis ipsis ma¬

Expanded text:
aliam gradu individuo comitaaliam gradu individuo comitatur, recte et radix omnium malorum cupiditas, et initium omnis peccati superbia perhibentur. Quia nisi cupidus per superbiam intumesceret, nequaquam divitiarum copia excaecare caeteros festinaret; et nisi superbus cupiditatis stimulis urgeretur, non utique ad lus comprehensus et quaternionibus traditus dicitur, uno modo tractavimus, libet hoc ipsum sub alia significatione exponere, et ejus judicio qui haec fortassis legere dignabitur, utramque expositionem relinquere. Nam qui jam per divinam gratiam illuminati sumus, non nobis utique jam congruit quod Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus. Et quia saeculum omne contempsimus, jam fortassis non nos cupiditas habendi inflammat, non metus amittendi sollicitat, non dolor amissi addicit, non gaudium recuperati extollit. Sunt autem alia vitia quae nos etiam fugientes de saeculo prosequuntur, quaeque nobis tanto importunius insistunt, quanto in nobis ipsis ma
Abbreviated transcription (Latin):
derior. ab int̾ne suꝑflurtatis fon¬
tibus hauriat. quiequid in ext̃¬
nis obtutib. foris manat:. tantoiã.
mens uilior ab omnib estimat᷑.
quanto in int̾no eiꝰ gazofilatio. pre¬
cium grauitatis non inẽẽ dep̾hen¬
ditur. Scd̾s in hac extrema acie.
miles iactantia nominat᷑. quia
nimirum cum membra ꝑ motꝰ
inconditos dissoluont᷑. lingua
quoq ruptis habenis silentii. ꝑũba
iact̾antie diffrenat᷑. Ptercio ad¬
huc milite. mencdacium compu¬
tatur. quia qui multa de se iactan¬
ter eloquit᷑ fieri non potest. ut ñ
etiam quedam int̾serat. unde m̃¬
tiatur. Mendacio autem suꝑbia
subrogatur. quȩ & supradictis
omnib. matiam subministrat. &
ultima suꝑatur. Nam sicut scͥp¬
tum est. radix omnium maloꝵ
cupiditas. ita etiam scͥptum legit᷑
inicium omns peccati suꝑbia.
Quȩ utreq sententie. ualde ab in¬
uicem discreparent: nisi aliqͦmͦ
unum eẽnt. S quia. una semꝑ

Expanded text:
terior ab internae superfluitatis fonterior ab internae superfluitatis fontibus hauriat quidquid in externis obtutibus foris maneat, tanto jam mens vilior ab omnibus aestimatur, quanto interno ejus gazophylacio pretium gravitatis non inesse deprehenditur. Secundus in hac extrema acie miles, jactantia nominatur; quia nimium cum membra per motus inconditos dissolvuntur, lingua quoque, ruptis habenis silentii, per verba jactantiae diffrenatur. Pro tertio adhuc milite mendacium computatur, quia qui multa de se jactanter loquitur, fieri non potest ut non etiam quaedam interserat unde mentiatur. Mendacio autem superbia subrogatur, quae supradictis omnibus materiam subministret, et ultima superatur. Nam, sicut scriptum est: Radix omnium malorum cupiditas, ita etiam scriptum legitur: Initium omnis peccati superbia. Quae utraeque sententiae valde ab invicem discreparent, nisi aliquo modo unum essent; sed, quia una semper
Abbreviated transcription (Latin):
dicendus est. Oaudere etenim:
dantumm bonoꝵ est. Gestire ay¬
tem non solum hominum: uerũ
etiam irrationabilium animali¬
um est. Unde & catuli gestire di¬
cuntur: cum int̾nam alacritatẽ.
gestu caudȩ. uel alioꝵ membro¬
rum ostentare uidentur. Hoc
itaq loco.cum gaudium inter ꝑ¬
turbationes animi numeratur.
non ꝓpͥe gaudium. s potiꝰ gestus
quidam irrationabilis. est accipi¬
endus: qui & mentem. ꝑ immo¬
deratam leticiam a grauitatis
pondere leuigat: & hanc eandem
leuitatem ꝑ signa ext̾iora demon¬
strat. Unde quia ꝑ dissolutionem
ext̾iorem demonstratam. leuitas
interna detegit᷑ non in congrue
ipsa dissolutio. huic quarto qͣter¬
nioni ꝓ pͥmo milite deputatur.
Cum enim mens. conceptã intꝰ
lȩticiam grauitatis freno. retinẽ
non curat: qualis apud se intͥn¬
secus lateat. motꝰ exterior mani¬
festat. Qua scilicet manifestatio¬
ne. non minimum illi dispend¬
um irrogat᷑: quia cum motus ex¬

Expanded text:
dicendus est. Gaudere etenim dicendus est. Gaudere etenim tantummodo hominum est, gestire autem non solum hominum, verum etiam irrationabilium animalium est: unde et catuli gestire dicuntur, cum internam alacritatem gestibus caudae vel aliorum membrorum ostentare videntur. Hoc itaque loco cum gaudium inter perturbationes animi numeratur, non proprie gaudium, sed potius gestus quidam irrationabilis est accipiendus; qui et mentem per immoderatam laetitiam a gravitatis pondere levigat, et hanc eamdem levitatem per signa exteriora demonstrat. Unde, quia per dissolutionem exteriorem demonstratam levitas interna detegitur, non incongrue ipsa dissolutio huic quarto quaternioni pro primo milite deputatur. Cum enim mens conceptam intus laetitiam gravitatis freno retinere non curat, qualis apud se intrinsecus lateat motus exterior manifestat, qua scilicet manifestatione non minimum illi dispendium irrogatur; quia, cum motus ex
Abbreviated transcription (Latin):
nime ꝑturbare. studeat illam õe
de iys o habitacło corporis effu¬
gare. Restat quartus quaternio.
quem ueteres gaudium nomi¬
nauerunt. post dolorem con¬
grue collocatꝰ: quia sicut dolor
de re generat᷑ adẽpta ita ce gau¬
dium de re generat᷑ adepta. S
uidendum eur maioꝵ auctoritaᷤ
int̾ eas ꝑturbationes que statum
mentis solent euertere. gaudium
numerauit: cum hoc int̾ fruetꝰ
iusticiȩ sc̃s paulus apłs compu¬
tauerit dicens. fructus autem
sp̃s est. gaudium pax & cęt̃a. un¬
de nouerimus gaudium. si qͣndo
in mala significatione ponitur.
non ꝓpͥe s abusiue nomina ri.
uñce apud ysaiam uͥ nr̃a
translatio habet. non est pax imn¬
piis dicit dominꝰ: alia transla¬
dio habet. non est gaudere im¬
piis dic̃ dñs. Ueruntam̃ apłs cũ
de karitate loqueret᷑. hoc uer¬
bum abusiue posuit dicens:
Non gaudet suꝑ iniquitate. cỹ
certe quicunq suꝑ iniquitate
lȩtat᷑. non gaudẽ s potiꝰ gestire

Expanded text:
nimae perturbare, studeat illam etiam nimae perturbare, studeat illam etiam de ipso habitaculo corporis effugare! Restat quartus quaternio, quem veteres gaudium nominaverunt, post dolorem congrue collocatus, quia, sicut dolor de re generatur adempta, ita et gaudium de re generatur adepta. Sed videndum cur majorum auctoritas, inter eas perturbationes quae statum mentis solent avertere, gaudium numeravit, cum hoc inter fructus justitiae sanctus Paulus apostolus computaverit, dicens: Fructus autem spiritus, est gaudium, pax, etc. Unde noverimus gaudium, si quando in mala significatione ponitur, non proprie, sed abusive nominari. Unde et apud Isaiam , ubi nostra translatio habet: Non est pax impiis, dicit Dominus, alia translatio habet: Non est gaudere impiis, dicit Dominus. Verumtamen Apostolus cum de charitate loqueretur, hoc verbum abusive posuit, dicens: Non gaudet super iniquitate; cum certe quicunque super iniquitate laetatur, non gaudere, sed potius gestire
Abbreviated transcription (Latin):
animus cum iam flammassu¬
as aꝑud se ipse tolerare non
sufficit: ext̾ius eas eum clamoris
uociferatione ꝓfrindit: tantoq
eas altiꝰ iaculat᷑. quanto id qͦd
amissum ẽ cariꝰ amabat᷑. Qrtꝰ
in hoc agmine satellitum cru¬
delitas. nominatur: quia exas.¬
peratus ꝑdolorem animus. qui
liuorem suum fub luoris deg¬
mine diutiꝰ enutriuit. cum he
clamores efferendoplene non
satiat:. studet inhiant̾ ut u̾bis
crudelib oꝑa crudelitatis ad¬
iungat. Que nimirum crudeli¬
tas. eo usq doloris immensitate
se dilatat. ut in eundem ipsum
qui dolet. doloris penas retor¬
queat. Plerisq & enim accidit.
ut uel rerum uł pignorum a¬
missione turbati. dum doloris
sui uulnus lenire. rationis me¬
dicamine neglexerunt. in eos
ꝑturbationum fluctus incident:
ut uel sensum communem a¬
mitterent. uel in seipsos. crudeli-¬
ter manus inicerent. Ecce quo¬
usq ꝑ satellites suos dolor seuit:
ut quasi parum sit ei. quietem a¬

Expanded text:
animus, cum jam flammas suanimus, cum jam flammas suas apud se ipse tolerare non sufficit, exterius eas cum clamoris vociferatione profundit, tantoque eas altius jaculatur, quanto id quod amissum est charius amabatur. Quartus in hoc agmine satellitum, crudelitas nominatur, quia exasperatus per dolorem animus, qui dolorem suum sub livoris tegmine diutius enutrivit, cum hunc clamores efferendo plene non satiat, studet inhianter ut verbis crudelibus opera crudelitatis adjungat; quae nimirum crudelitas eousque doloris immensitate se dilatat, ut in eumdem ipsum qui dolet doloris poenas retorqueat. Plerisque etenim accidit ut, vel rerum vel pignorum amissione turbati, dum doloris sui vulnus lenire rationis medicamine neglexerunt, in eos perturbationum fluctus inciderint, ut vel sensum communem amitterent, vel in seipsos crudeliter manus injicerent. Ecce quousque per satellites suos dolor saevit, ut, quasi parum sit ei quietem a
Abbreviated transcription (Latin):
uitare. Ne ꝓinde post inconstan¬
tiam fic̾tio numerat᷑: qͥa metu
concussus animus de campo cõ¬
fidentiȩ fugiens. in duplicitatis
angulo occultat᷑. Post fict̾ionẽ
autem irracionabilitas subro¬
gatur: quia iccirco animum tã
densa ꝑturbationum nebula
cirtum fundit: eo quod amisso
humanitatis consilio. nulla se
rationis moderatione compo-¬
nit. Hinc iam dolor quem ter¬
cium quaternionem diximus:
cum suo agmine. ad captiui eu¬
stodiam subrogat᷑. Est autem
satellitum eiꝰ primꝰ liuor. scd̃s
amaritudo.: t̾ciꝰ clamor. qͣrtus
crudelitas. Dolorem quippe pͥm
liuor ꝓsequit᷑. quia cum alter
adipiscit᷑ quod alt̾ amiserit:
amittens. in adipiscentem. liuo¬
re inuidie succendit᷑. Liuori
autem a maritudo succedit. qͥa
inuidentis animꝰ.tanto adom̃s
amarescit ext̾ius. qͣnto exuren¬
te inuidia. radices eiꝰ intimas.
infundit. Post a maritudinem
quoq clamor non incongrue
numeratur. quia amaricatus

Expanded text:
vitare. Ac proinde post inconstanvitare. Ac proinde post inconstantiam fictio numeratur, quia metu concussus animus, de campo confidentiae fugiens, in duplicitatis angulo occultatur. Post fictionem autem irrationabilitas subrogatur, quia idcirco animum tam densa perturbationum nebula circumfudit, eo quod, amisso humanitatis consilio, nulla se rationis moderatione componit. Huic jam dolor, quem tertium quaternionem diximus, cum suo agmine ad captivi custodiam subrogatur. Est autem satellitum ejus primus livor, secundus amaritudo, tertius clamor, quartus crudelitas. Dolorem quippe primus livor prosequitur; quia cum alter adipiscitur quod alter amiserit, amittens in adipiscentem livore invidiae succenditur. Livori autem amaritudo succedit, quia invidentis animus tanto ad omnes amarescit exterius, quanto, exurente invidia radices ejus intimas, infundit. Post amaritudinem quoque clamor non incongrue numeratur, quia amaricatus
Abbreviated transcription (Latin):
tantopere delectat. ab ea subito
auferat᷑. Unde bene loco scdi qͣ¬
termonis metꝰ cum suis satelliti¬
bus subrogatur. quorum pͥmus
est sollicitudo. scd̃s inconstantia:
terciꝰ fictio. quartꝰ irrationa bili¬
tas. Qͦs uidelicet frustra sic ordi¬
nauimus. si ñ rationem quoq:
cur talit̾ sunt ordinatireddamus
Sollicitudonanq metum primo
gradu subsequit᷑: quia metuentis
animꝰ. dum aliquid. quod uehem̃¬
ter amplectit᷑ amittere trepidat.
immensa illum suspitiontim uia¬
rietas turbat. quȩ menti trepi¬
dȩ dum damna uentura ꝓponit.
omnia illi ꝑ cogitationem irrogat.
quȩ posse irrogari confingie.Sol¬
licitudinem autem in constan¬
tia comitat᷑. quia dum ea quȩ pa¬
di metuit. intolerabilia fore p̃pon¬
derat: effeminatus ꝑ ignauiam
nulli se tolerantie turtute confor¬
tat. Cum uͦ se ad tanta discͥmina
p̃uidet uirtutis robore non pos¬
se subsistere. temptat magnoꝑe
si ea saltem ꝑ fictionem ualeat de¬

Expanded text:
tantopere delectat, ab ea subito tantopere delectat, ab ea subito auferatur. Unde bene loco secundi quaternionis, metus cum suis satellitibus subrogatur, quorum I est sollicitudo, II inconstantia, III fictio, IV irrationabilitas. Quod videlicet frustra sic ordinavimus, si non rationem quoque cur taliter sint ordinati reddamus. Sollicitudo namque metum primo gradu subsequitur, quia metuentis animus, dum aliquid quod vehementer amplectitur, amittere trepidat, immensa illum suspicionum varietas turbat; quae menti trepidae dum damna ventura proponit, omnia illi per cogitationem irrogat quae posse irrogare confingit. Sollicitudinem autem inconstantia comitatur, qua, dum ea quae pati metuit, intolerabilia fore praeponderat, effeminatus per ignaviam, nulla se tolerantiae virtute confortat. Cum vero se ad tanta discrimina praevidet virtutis robore non posse subsistere, tentat magnopere si ea saltem per fictionem valeat de
Abbreviated transcription (Latin):
contigerit. res quidem extior
dilatatur. s ipse int̾ius angustat᷑.
Unde &e tercioloco in affectio sub¬
infertur. quia tanto erudelius.
contra indigentiam proximi in¬
duratur. quanto sibi soli credit
uix posse sufficere que habent᷑.
S int̾ hec cogitat. quia frustra
in congregandis tantopere de¬
sudauit:. si sic abeorum cõmuni¬
one. indigentem proximum
subleuat: ut ipse quoq ab eoꝵ
usu. alienus existat. Unde quia
post hec totum se in lasciuiam
uoluptatis deiecit. in commi¬
litonum agmine. quarto gra¬
du uoluptas incedit: ꝑ quam
scilicet ita illecebris carnis sue
resoluitur. ut ei illa uoluptu¬
osorum sententia merito co¬
aptatur. Mancducem ce bibamꝰ
eras enim moriemur. Et coro¬
nemus nosrosis. antequam mar¬
cescant. & ubi queram signa leti¬
ciȩ: & nullum pratum sit quo ñ
ꝑtranseat luxuria nostra. Ddũ
infelix anima talit̾ in sua uolup¬
tate resoluit᷑. incipit uehement̃
metuere. ne scilicet id quod eã

Expanded text:
contigerit, res quidem exterior contigerit, res quidem exterior dilatatur, sed ipse interius angustatur. Unde et tertio loco inaffectio subinfertur, quia tanto crudelius contra indigentiam proximi induratur, quanto sibi soli credit vir posse sufficere quae habentur. Sed inter haec cogitat quia frustra in congregandis tantopere desudavit, si sic ab eorum communione indigentem proximum sublevat, ut ipse quoque ab eorum usu alienus existat. Unde, quia post haec totum se in lasciviam voluptatis dejecit, in commilitonum agmine quarto gradu voluptas incedit; per quam scilicet ita illecebris carnis suae resolvitur, ut ei illa voluptuosorum sententia merito coaptetur: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur; et: Coronemus nos rosis, antequam marcescant; et: Ubique quaeramus signa laetitiae; et nullum pratum sit quod non pertranseat luxuria nostra. Sed dum infelix anima taliter in sua voluptate resolvitur, incipit vehementer metuere, ne scilicet id quod eam
Abbreviated transcription (Latin):
int̾iorib uacuus. totꝰ in extiora
ꝓlabitur. & primo quidem ual¬
lat eum cupiditas ut habeat.
scdo metꝰ ne amittat. teio dolor
si amiserit:. quarto gaudium si
recuꝑauerit. Habent autem ce
isti quatniones ad seruandum
captiuum diaboli. singłi sub se
milites suos. uitia etemm quȩ
de unaquaq ꝑturbatione qͣi
originalit̾ nascuntur. ipsi ft̃
milites qui unicuiq quater¬
nioni quasi ꝓ adrutorio ad
yeccatoris custodiam deputan¬
tur. Dub primoitaq quat̾nio¬
ne quem cupiditatem nomi¬
nauimus.primus miles est
tenacia. scđs multiplicatio.
i̾cius inaffectio: quartꝰ uolup¬
tas. Recto siquidem ordine cu¬
tanto quisq studet strictius
quod adquisitum est retinere.
quanto se meminit in adqui¬
rendo grauiꝰ laborasse.Tenaciȩ
uͦ muttiplicatio subnotatur.
quia dum longa sibi uite spa¬
cia pollicet᷑ instat magnoꝑe
ut que iam parata sunt cotidi¬
ano fenore cumulentur. Que
cum ad uotum multiplicar

Expanded text:
interioribus vacuus, totus in exteriora interioribus vacuus, totus in exteriora prolabitur. Et primo quidem vallat eum cupiditas, ut habeat; secundo metus, ne amittat: tertio dolor, si amiserit; quarto gaudium, si recuperaverit. Habent autem et isti quaterniones, ad servandum captivum diaboli, singuli sub se milites suos. Vitia etenim quae de unaquaque perturbatione quasi originaliter nascuntur, ipsi sunt milites, qui unicuique quaternioni, quasi pro adjutorio, ad peccatoris custodiam deputantur. Sub primo itaque quaternione quem cupiditatem nominavimus, primus miles est tenacia, secundus multiplicatio, tertius inaffectio, quartus voluptas. Recto siquidem ordine cutanto quisque studet strictius quod acquisitum est retinere, quanto se meminit in acquirendo gravius laborasse. Tenaciae vero multiplicatio subnectatur, quia, dum longa sibi vitae spatia pollicetur, instat magnopere ut quae jam parta sunt, quotidiano foenore cumulentur. Quod cum ad votum multiplicari
Abbreviated transcription (Latin):
tercium. Dolor autem qui hie
quarto locõꝑositꝰ. ibi in tercio
ponit᷑. Iam autem uerum con¬
stat. quod his .iiiͦi. ꝑturbatiomi¬
bus. quasi quatuor quat̾nioni¬
bus. insipiens ui in infidelitatis
carcere custodiat᷑ inclusꝰ. ut po¬
eta in eodem loco ipsius quoq
carceris fecit mentionem. Ait
enim. Hinc metuunt. cupuñ¬
q:. dolent. gaudentq. neq au¬
ras respieiunt clause tenebͥs
& carcere cȩco. Auctoritate itaq
scripturȩ nr̃ȩ pͥmum modum
ꝑturbationis quasi primum
quaternionem ponimꝰ cupidi¬
tatem: sedo loco metum: tercio
dolorem: quarto gaudium: qͦd
cur int̾ turbationes animi nu¬
meretur. inferius ostendemus.
Occe istisunt quatuor quater¬
niones qͥbꝰ captiuum suum di¬
abolus ctstodiendum cõmit¬
tit: quem pꝰ in infidelitatis car¬
cerem ꝑ insipientie osti am intͦ¬
durit. Qui ut p̾fatisumus qͥa
pͣt hoc quod corporeis ocłis iu¬
det nichil aliud eredit. bonis

Expanded text:
tertium. Dolor autem qui hic tertium. Dolor autem qui hic quarto loco est positus, ibi in tertio ponitur. Jam autem verum constat quod his quatuor perturbationibus, quasi quatuor quaternionibus, insipiens in infidelitatis carcere custodiatur inclusus. Et poeta, in eodem loco, ipsius quoque carceris fecerat mentionem, ait enim: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent, gaudentque, nec auras Respiciunt, clausae tenebris et carcere caeco. Auctoritate itaque Scripturae nostrae primum modum perturbationis, quasi primum quaternionem, ponimus cupiditatem; secundo loco, metum; tertio, dolorem; quarto, gaudium: quod cur inter turbationes animi numeretur, inferius ostendemus. Ecce isti sunt quatuor quaterniones, quibus captivum suum diabolus custodiendum committit, quem prius in infidelitatis carcerem per insipientiae ostium introduxit. Qui, ut praefati sumus, quia praeter hoc quod corporeis oculis videt, nihil aliud credit, bonis
Abbreviated transcription (Latin):
turbationes sunt. quia ꝑ eas insi¬
piens ꝑturbat᷑. in anima sayien¬
tis. non tam ꝑcurbationes quam
affectiones uocant᷑. quia ne per¬
turbent. ratione sapientie mo¬
derantur. Primus itaq ꝑturba
Nec moueat quodistos ꝑturbati¬
onum modos non eo ordine po¬
suimus. qͦ ulos scłaris poeta loca¬
uit: quia seͥpture nr̃e auetorita¬
tem iudicauimus potiorem. in
qua legit᷑. radix omnium maloꝵ
cupiditas. S nec ipsi qui int̾ scłi
sapientes habent᷑. eodem ilos
ordine in lib̾s suis posuerunt:
aut eisdem nominib nuncupa¬
uerunt. Eece & enim unus eoꝵ
cum de animab corpore erutis
scđm suam opinionem ageret:
ait. hinc metuunt. cupiuntq do¬
lent gaudentq. Alius autemqͥ¬
& in scolis selarib legit᷑. ita po¬
suit. Gaudia pelle. pelle timorẽ.
Spemq fugato. nec dolor assit.
Ecce quodille ultimum. iste po¬
suit pͥmum. Quod ille pͥmum:
iste seđm. Quod ille scđm: iste
mutato loco & nomine. posurt

Expanded text:
turbationes sunt, quia per eas insiturbationes sunt, quia per eas insipiens perturbatur. In anima sapientis non tam perturbationes quam affectiones vocantur, quia, ne perturbent, ratione sapientiae moderantur. Primus itaque perturNec moveat quod istos perturbationum modos non eo ordine posuimus quo illos saecularis poeta locavit, quia Scripturae nostrae auctoritatem judicamus potiorem, in qua legitur: Radix omnium malorum cupiditas. Sed nec ipsi qui inter saeculi sapientes habentur, eodem illos ordine in libris suis posuerunt, aut iisdem nominibus nuncupaverunt. Ecce etenim unus eorum, cum de animabus corpore exutis secundum suam opinionem ageret, ait: Hinc metuunt, cupiuntque, dolent, gaudentque, etc Alius autem, qui in scholis saecularibus legitur, ita posuit: gaudia pelle, Pelle timorem; spemque fugato, nec dolor adsit. Ecce quod ille ultimum, iste posuit primum; quod ille primum, iste secundum; quod ille secundum, iste, mutato loco et nomine, posuit
Abbreviated transcription (Latin):
s &e hoc duce ratione indagare
conabimur. De quib nimirum
quat̾nionib. ut scđm int̾nam
intelligentiam loqui aꝑtius
ualeamus. pͥmum oportet eos
seorsum constituere: ac deinde
singłis suos milites ꝓut ratiodi¬
ct̾auerit assignare. Ponamus
itaq aliquem a diabolo ita oĩ
ꝓrs lumine rationis p̾uatum.
ut possit dicere insipiens in corde
suonon ẽ ds. De quoplane ꝓnun¬
ciare possumꝰ. quia ꝑ insipientiã
suam in infidelitatis est carcere
mancipatꝰ. Qui nimirum quia
alt̾ius bona uite. tił mala ẽẽ aliqͣ
omninonon credit: ad uite p̃sen¬
tis bona appetenda. uel mala ca¬
uenda. curam suam ex toto inflec¬
dit. unde fit ut anime illiꝰ iam in
infidelitatis carcere retrusȩ .iiiͦi.
modos ꝑturbationum diabolus
supponat. qui eam sub seua custo¬
dia clausam teneãt. ne euadat.
Que nimirum ꝑturbationes õ
in anima sapientis uicissim sibi
ꝓ causarum uarietate succeduñ.
s quia in anima insipientis per¬

Expanded text:
sed et hoc duplici ratione indagare sed et hoc duplici ratione indagare conabimur. De quibus nimirum quaternionibus ut secundum internam intelligentiam loqui apertius valeamus, primum oportet eos seorsum construere, ac deinde singulis suos milites prout ratio dictaverit, assignare. Ponamus itaque aliquem a diabolo ita omni prorsus lumine rationis privatum, ut possit velut insipiens dicere in corde suo: Non est Deus; de quo plane pronuntiare possumus quia per insipientiam suam in infidelitatis est carcere mancipatus. Qui nimirum, quia alterius bona vitae vel mala esse aliqua omnino non credit, ad vitae praesentis bona appetenda vel mala cavenda curam suam ex toto inflectit. Unde fit ut animae illius, jam in infidelitatis carcere retrusae, quatuor modos perturbationum diabolus supponat, qui eam sub saeva custodia clausam teneant, ne evadat. Quae nimirum perturbationes, etiam in anima sapientis, vicissim sibi pro causarum varietate succedunt; sed in anima insipientis per
Abbreviated transcription (Latin):
illam graue aliquid signatur.
Qram itaq suam nob̾ dñs
subministrare dignetur. qͣtinꝰ
sie de illa loqui possimus. ut siqͥs
est int̾ nos qui adhuc uinculis
inimici teneatur adstrictus: de
istis quat̾nionib quantum expe¬
dit audiat. audiens intelligat:
intelligens doleat: dolens ingemiᷤ¬
cat: ingemiscens talib se execu¬
torib traditum ꝑhorrescat: ꝑ¬
horrescens autem. det oꝑam ut
euadat. Quia itaq unus quisq
quat̾nio. quatuor subse milites
habet quatuor quat̾niones cum
sibi subiectis militib simul .xͣx.
milites sunt. Qui numerus qͥa
ex quiuario &e denario conficit᷑.
nam & quaterquini. & bisdeni
uiginti sunt: potest per illum
uniuersa uitiorum multiplici¬
tas designari. quȩ cont̾ decalo¬
gi p̃cepta. ꝑ quinq corporis
ꝑpetrant᷑. D fortasse exigitur a
nob̃ ut eosdem quaterniones.
& qͥ sub eis militant satellites
speciaut̃ distinguamus. Est qͥ¬
dem hoc aliquantulum oꝑosum:

Expanded text:
illam grave aliquid signatur. illam grave aliquid signatur. Gratiam itaque suam nobis Dominus subministrare dignetur, quatenus sic de illa loqui possimus, ut, si quis est inter nos qui adhuc vinculis inimici teneatur astrictus, de istis quaternionibus quantum expedit audiat, audiens intelligat, intelligens doleat, dolens ingemiscat, ingemiscens talibus se exsecutoribus traditum perhorrescat, perhorrescens autem det operam ut evadat. Quia utique unusquisque quaternio quatuor sub se milites habet, quatuor quaterniones cum sibi subjectis militibus, simul viginti milites sunt. Qui numerus quia ex quinario et denario conficitur nam et quater quini, et bis deni, viginti sunt, potest per illum universa vitiorum multiplicitas designari, quae contra decalogi praecepta per quinque corporispetrantur. Sed fortasse exigitur a nobis ut eosdem quaterniones, et qui sub eis militant satellites, specialiter distinguamus. Est quidem hoc aliquantulum operosum,
Abbreviated transcription (Latin):
quia &e terrenis solis intenduñ.
& undarum more uicissim se
saltu suꝑbie supponunt. Ad
quos diabolus habens irã magnã
descendit: qͥa electorum corda
deserens: in reꝓborum cordibus
requiescit. Qui quia iam ad
beatitudinem se non posse redi¬
re considerat: quasi in solatrũ
sue ꝑditionis socios sibi cum qͥ¬
bus ue in ȩt̾num habeat coa¬
ceruat. Sequit᷑. Quem cum
app̃hendisset misit in carce¬
rem.Comp̃hensum petrum
herodes in carcerem mitut:
cum antiquus hostis iustum
letali crimine captiuatum.
in latebris conscientiȩ pecca-¬
tricis abscondit. Recte autem
peceatrix conscientia appella¬
tur carcer: quia ibi homo int̾¬
or. & uincłis pecẽoꝵ adstringi¬
turꝰ: & nocte interna cȩcatus.
uidere solem iusticiȩ ꝓhibet᷑.
Sequitur. Tradensq quatuor
quaternionibus militum cu¬
stodierdum. Inter om̃s huius
lectionis sententias. ista ẽ ad
penetrandum obstrusior: qͤ ⁊
ideo fortassis tam grauis ad in¬
telligendumuidetur. quia ꝑ

Expanded text:
quia et terrenis solis intendunt, et, undarum more, vicissim se saltu superbiae superponunt; ad quos diabolus habens iram magnam descendit, quia, electorum corda deserens, in reproborum cordibus requiescit. Qui, quia jam ad beatitudinem se non posse redire considerat, quasi in solatium suae perditionis, socios sibi, cum quibus vae in aeternum habeat, coacervat. V. Sequitur: Quem cum apprehendisset, misit in carcerem. Comprehensum Petrum Herodes in carcerem mittit, cum antiquus hostis justum, lethali crimine captivatum, in latebris conscientiae peccatricis abscondit. Recte autem peccatrix conscientia appellatur carcer, quia ibi homo interior et vinculis peccatorum astringitur, et, nocte interna caecatus, videre Solem justitiae prohibetur. VI. Sequitur: Tradens quatuor quaternionibus militum custodiendum. Inter omnes hujus lectionis sententias, ista est ad penetrandum obstrusior, quae et ideo fortassis tam gravis ad intelligendum videtur, quia per
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc agmine. affectui peccan¬
di p̃ponitur: Si enim ista illi
materiam existendi sic̃ p̃misi¬
mus subministrat: plus utiq
uidet᷑ esse quam ipse. S scien¬
dum nob̃ est plus ẽẽ aliquit
peccand habere affectum qm̃
peccati habe recordationem.
Ille etenim sic ẽ uitium. ⁊t
uirtꝰ esse omninonon possit.
Hec autem sic ñc̃ inter uitia
numeratur: ut non nunqͣm.
etiam in uirtutum numero
computet᷑. Nam que pecca¬
torem peccare uolentem ad¬
monet ut it̾m peccet. iꝑsa
peceatorem peccasse dolentẽ
admonet. ut ampliꝰ ploretꝰ.
Uel certe ideo affectui peccan¬
di postponitur recordatio
p̃t̾itȩ uoluptatis. quia recor¬
dari eorum ꝓpͥe dicimur. q̃
pͥdem aliquo modo experti
sumus: affectare autem ea
etiam possumus. de quibus
nullum adhuc exꝑimentũ
tenemus. Unde recordatio
eorum. nobis nunc peccatorum
delectationes rep̃sentat. quȩ fecimꝰ:
affectus autem peceandi. ad ula
etiam nos ꝑtrahit. quȩ ꝑ sensum

Expanded text:
in hoc agmine affectui peccanin hoc agmine affectui peccandi praeponitur? Si enim ista illi materiam existendi, sicut praemisimus, subministrat, plus utique videtur esse quam ipse. Sed sciendum nobis est plus esse aliquid, peccandi habere affectum, quam peccati habere recordationem. Ille etenim sic est vitium ut virtus esse omnino non possit, haec autem sic nunc inter vitia numeratur, ut nonnunquam etiam in virtutum numero computetur; nam quae peccatorem peccare volentem admonet ut iterum peccet, ipsa peccatorem peccasse dolentem admonet ut amplius ploret. Vel certe ideo affectui peccandi postponitur recordatio praeteritae voluptatis, quia recordari eorum proprie dicimur quae pridem aliquo modo experti sumus; affectare autem ea etiam possumus de quibus nullum adhuc experimentum tenemus. Unde recordatio eorum nobis nunc peccatorum delectationes repraesentat quae fecimus, affectus autem peccandi ad illa etiam nos pertrahit quae per sensum
Abbreviated transcription (Latin):
rum pͥmus uocet᷑ recordatio p̃ti¬
te uoluptatis. scds excusatio fra¬
gilitatis: t̾cius imitatio praui¬
tatis: quartus ratiocinatio con¬
ditionis. Rect̾ẽ autem ordine
in quat̾nionum numero. pͥmꝰ
omnium affectꝰ peccandi locat᷑.
quia nimirum is qͥ in carcere ẽ
luxurie retrusꝰ: citius exinde
ꝓgredi festinaret: nisi eum pec¬
care it̾m delectaret. Sed quia
adhuc peccare affec̃tat. non po¬
test confitendo peccatum ĩpug¬
nare qͦd Namat. Sub hoc
autem pͥ Umo quaternione.
pͥmus miles est. ut diximus.
recordatio p̾t̾ite uoluptatis. qͣ
quat̾nioni suo fȩdere copulat᷑.
ut ce cum illo ad peccatoris ex-¬
stodiam excubet. & eidem it̾m.
peccandi mat̾iam subministret.
Que nimirum recordatio: tanto
peccatorem ut ttm peccet. auolen¬
tius cogit. quanto illi exp̃ssius
rep̾sentat uoluptates suas qua
expertꝰ est. dum peceauit. Sed si
ꝑ recordationem p̃titȩ uolupta¬
tis. peccator ad repetendum ƿec¬
catum urgetur. cur non ips a

Expanded text:
primus vocetur recordatio praeteritae voluptatis, secundus excusatio fragilitatis, tertius imitatio pravitatis, quartus ratiocinatio conditionis. Recto autem ordine in quaternionum numero primus omnium affectus peccandi locatur; quia nimirum is qui in carcere est luxuriae retrusus, citius exinde progredi festinaret, nisi eum peccare iterum delectaret; sed, quia adhuc peccare affectat, non potest, confitendo peccatum, impugnare quod amat. Sub hoc autem primo quaternione, primus miles est, ut diximus, recordatio praeteritae voluptatis; quae quaternioni suo foedere copulatur, ut et cum illo ad peccatoris custodiam excubet, et eidem iterum peccandi materiam subministret. Quae nimirum recordatio tanto peccatorem ut iterum peccet violentius cogit, quanto illi expressius repraesentat voluptates suas, quas expertus est dum peccavit. Sed si per recordationem praeteritae voluptatis peccator ad repetendum peccatum urgetur, cur non ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
laborat discretio. hic uigilat ratior
hic ẽ limꝰ. hic lutum fecis: hec pro¬
cellarum regio. in qua reptilia cõ¬
uers antur: s sic̃ diximus. circum¬
fuso sp̃u scõ. qui subiectus est ei.
quantȩcunq cireumfluant tẽ¬
pestates. excrcicio ꝓficit: motu pur¬
gatur: temptatione ꝓbatur: ꝓbati¬
one firmat᷑. Int̾ hec cluo uite geue¬
ra. quorum alt̾m reptat. alterum
uolat: &e pusillaminitas a meo¬
lumitas ereature. in alt̾o sentit
quid ꝑse. in alt̾o uͦ. quio possit¬

Expanded text:
laborat discretio, hic vigilat ratio, laborat discretio, hic vigilat ratio, hic est limus, hic est lutum faecis, haec procellarum regio, in qua reptilia conversantur. Sed, sicut diximus, circumfuso Spiritu sancto, qui subjectus est ei, quantaecunque circumfluant tempestates, exercitio proficit, motu purgatur, tentatione probatur, probatione firmatur. Inter haec duo vitae genera, quorum alterum reptat, alterum volat, et pusillanimitas et incolumitas creaturae in altero sentit quid per se, in altero vero qui
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑarum expositꝰ ⁊ & concupiscen¬
tiarum lanceis. latus nudum tͣns¬
figitur: clamat opp̾ssus. infelix
ego. quis me lib̾abit de corpor e
mortis huius. Nicħ huiꝰmodi con¬
templatio sentit. s rara omnino
illa mens est.si aliqua ẽ:quȩ in
hoc mundo. ita mente excedat̾ut
ad illusiones carnis & pruritus
titillationum. non aliqñ siue
oblita siue opp̾ssa respiciat. Etiã
sp̃ualesdicit apłs posse p̃occupar:
in delicto. Tumquit qui sp̃ualis es:
considera teipsumaie & ta tempte¬
ris. Intꝰ in medullarum crassitudi¬
ne. in uapore cordis. iuge incendiũ
& flamina estuat ꝑseuerans: nulliᷤ
aquis extinguit᷑: & quocunq fuge¬
ris. sequit᷑. Repit humana infir¬
mitas: & ad longum cursum non
sufficit: quod & si fugerit. ñ eua¬
dit. Una patientia. totum hunc ig¬
nem redigit in cineres: qͥ resistit.
uincit: qui tolerat. suꝑat. In fir¬
mitas sentit: rationon consentit:
nec sens pecc̃m est. s consensꝰ. Hic

Expanded text:
viperarum expositus, et concupiscenviperarum expositus, et concupiscentiarum lanceis latus nudum transfigitur, clamat oppressus: Infelix ego! quis me liberabit de corpore mortis huius? Nihil hujusmodi contemplatio sentit; sed rara omnino illa mens est, si aliqua est quae in hoc mundo ita mente excedat, ut ad illusiones carnis, et pruritus titillationum, non aliquando sive abolita, sive oppressa respiciat. Etiam spirituales dicit Apostolus posse praeoccupari in delicto . Tu quisquis spiritualis es, considera teipsum, ne et tu tenteris . Intus in medullarum crassitudine in vapore cordis juge incendium et flamma aestuat perseverans, nullis aquis exstinguitur, et quocunque fugeris, sequitur. Repit humana infirmitas, et ad longum cursum non sufficit: quod et si fugerit, non evadit. Una patientia totum hunc ignem redigit in cineres: qui resistit vincit, qui tolerat superat. Infirmitas sentit, ratio non consentit: nec sensus peccatum est, sed consensus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ etiam raab quasi reptile uene¬
natum ꝓurgauit & fecit in nocu¬
umͥ & tyrum. & populum ethiopũ.
& alienigenas. quasi multa reptilia
congregauit. & posuit illie: & ipse
natus est in ea quam fundauit al¬
tissimꝰ: e filios adoptionis cohere¬
des constitutos. secum letari & coha¬
bitare uoluit in eadem ciuitate.
At uͦ uiri contemplatiui. relictohu¬
manȩ conu̾sationis nido. nitunt᷑
&e tendunt in ardua: & ꝑ artas
uias. non parcentes corpori. uͥ sit
dilectus inuestigant: festinant ꝑ
uepres &e tͥbulos carnib cruenta¬
tis: transiliunt sepes & irruunt
in reclinatorium aureum: uͥ rex
in accubitu suo.nardi odore delec¬
tatur. Suscipiuntur ad osculum⁊
sugunt uba potiora umo: trahunt᷑
odore: post unguenta concurr t̃.
Gemit in fluctib suis immens a
actio. & suspirat: gaudet contem¬
platio. & pͥmicias pacis angłicȩ iã
delibat. Mordet᷑ temptationibus
quasi serpentib. homo in medio

Expanded text:
qui etiam Rahab quasi reptile venequi etiam Rahab quasi reptile venenatum purgavit et fecit innocuum, et Tyrum et populum Aethiopum et alienigenas, quasi multa reptilia, congregavit et posuit illic: et ipse natus est in ea quam fundavit Altissimus, et filios adoptionis cohaeredes constitutos secum laetari et cohabitare voluit in eadem civitate. At vero viri contemplativi, relicto humanae conversationis nido, nituntur et tendunt in ardua, et per arctas vias non parcentes corpori, ubi sit dilectus, investigant, festinant per vepres et tribulos carnibus cruentatis, transiliunt sepes, et irruunt in reclinatorium aureum, ubi Rex in accubitu suo nardi odore delectatur . Suscipiuntur ad osculum, sugunt ubera potiora vino, trahuntur odore, post unguenta concurrunt. Gemit in fluctibus suis immensa actio et suspirat, gaudet contemplatio, et primitias pacis angelicae jam delibat. Mordetur tentationibus, quasi serpentibus, homo in medio
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlestib inferat apothecis. Nascit᷑
ex eodem cespite. frumentum &
ordeum: ⁊ in eodem t̾re gremio.
aurum fodit᷑ ⁊ argentum. Alia.
aliis excellentiora. singula. in
genere suo utilia & necessaria.
Ex humano genere quasi ex aqͣ¬
rum natura. & reptilia ꝓcedunt
&e uolueres: quia quidam repuñ
per hec terrena: alii u his negles¬
tis. in cȩlestib conuers antur. Re¬
pit & lento gressu incedit. quẽ
p̃mit coniugii seruitꝰ: potestatis
fastigium: ministerii sollicitu¬
do. E x occasione officii. sepe of¬
ficio reddunt ultra quam de¬
beant: s licet ligna fęnum ce
stipulam congerant: a fundam̃¬
ti tamen stabilitate non recedunt.
Utuntur hoc mundo quasi non
utantur i: plantant. edificant.
s tamen his animo non herent:
mimo ad ciuitatem dei de qua
głosa: sunt dict̾a. medullatis af¬
fect̾ibus suspirant. Neq uͦ illius ci¬
uitatis rex. a domo sua simplicia
hurus mundi excludit reptilia:

Expanded text:
coelestibus inferat apothecis. Nascitur coelestibus inferat apothecis. Nascitur ex eodem cespite frumentum et hordeum, et in eodem terrae gremio aurum foditur et argentum. Alia aliis excellentiora, singula in genere suo utilia et necessaria. Ex humano genere, quasi ex aquarum natura, et reptilia procedunt et volucres, quia quidam repunt per haec terrena; alii vero his neglectis in coelestibus conversantur. Repit et lento gressu incedit quem premit conjugii servitus potestatis, fastigium, ministerii sollicitudo. Ex occasione officii saepe officio reddunt ultra quam debeant. Sed licet ligna, fenum, et stipulam congerant , a fundamenti tamen stabilitate non recedunt. Utuntur hoc mundo quasi non utantur , plantant, aedificant, sed tamen iis animo non haerent, imo ad civitatem Dei, de qua gloriosa sunt dicta , medullatis affectibus suspirant. Neque vero illius civitatis rex a domo sua simplicia hujus mundi excludit reptilia,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃m sem̃ suꝑferri aquis suꝑius
diximus: cuius inspiratio. sub¬
iecte sͥ creature uiuificaret & fe¬
cundaret originem. ñ in cũbens
ei quasi ad tutelam seđm mani¬
cheum. contra nescio quam gentẽ
tenebrarum:. s concludens sub se:
qͥa nicħ ꝑse. nisi idem sp̃s foueat.
aut b̃n uiuit. aut sane intelligit.
Aquarum nomine. generationes
hominum intellige᷑ quȩ sic̃ de fon¬
te in riuum. de riuo in fluuium
labunt᷑: ita homines de conceptu
in partum. & de infantili etate ĩ
senium. inquieto uolumine ꝓpe¬
rant & decurrunt. Unꝰ atq idem
sp̃s ꝓut uult ex eadem materia
diuersa uasa inuaria ministia
oꝑatur: & alii dat᷑ sermo scientiȩ :¬
alii. gratia sanitatum: alii. disẽtio
sp̃ũum. Deminat in agro suo men¬
te hominis. semen usticie: & quȩ¬
dam quidem adhorrea uite acti-¬
uȩ. quȩdam ad cellaria ȩt̾nitatis
implenda p̃destinat: ita tamen.
ut & actiue fructus imputribi¬
les. post necessarios p̃sentis uite usꝰ.

Expanded text:
m superferri aquis superius diximus, cujus inspiratio subjectae sibi creaturae vivificaret et fecundaret originem, non incumbens ei quasi ad tutelam secundum Manichaeum contra nescio quam gentem tenebrarum, sed concludens sub se, quia nihil per se, nisi idem spiritus foveat, aut bene vivit, aut sane intelligit. Aquarum nomine generationes hominum intellige, quae sicut de fonte in rivum, de rivo in fluvium labuntur, ita homines de conceptu in partum, et de infantili aetate in senium inquieto volumine properant et decurrunt, unus atque idem Spiritus, prout vult, ex eadem materia diversa in varia ministeria operatur: Et alii datur sermo scientiae, alii gratia sanitatum, alii discretio spirituum . Seminat in agro suo mente hominis semen justitiae, et quaedam quidem ad horrea vitae activae, quaedam ad cellaria aeternitatis implenda praedestinat, ita tamen ut activae fructus imputribiles, post necessarios vitae praesentis usus,
Abbreviated transcription (Latin):
sam repulit: exclamans. o ami¬
ci diem ꝑdidi. Nos hodie dicẽ
uidemur. diem lucrifeq: si sine
oꝑe totꝰ ꝑ merciam possit elabi
Sic nullus fere ẽ. qͥ tempori p̃ci¬
um ponat: qui cogitet apud se:
quantum ualeat ad comparan¬
dam et̾nitatem dies unã. lutas¬
ne est aliquis in nob̃. qͥ cotidia¬
nam dierum suorum a semet¬
ipso rationem exigat: qͥ cuiusq
diei dispendia uel emolum̃ta
diligent̾ sibi descͥbat: ut si dep̃¬
henderit se hodie negligenter
egisse:uindicet in seipsum. &
de cȩto eautius agat : Beatꝰ ille
seruus quem eum tienerte diẽ
extremus: inuenerit ita facien¬
tem. Hoc nempe ẽẽt de negli¬
gentia eum paucis purgari.
si recte ce utilit̾ implerent᷑ dies
purgationis: ut aliquando põ¬
set accessus ad sc̃a salubriter
obtineri. Auoqum qͣmdiu
manserit qͥs insanguine puri¬
ficationis sue. sanquit eterna
iusticia. siẽ sẽptum ẽ in lege
moysi. ut omne sẽm non tan¬
gat: nec ingrediat᷑ scũ arium.
donec impleantur dies purgatioĩs

Expanded text:
sam repulit, exclamans: « O amici, diem perdidi » Nos hodie dicere videmur, diem lucrifeci, si sine opere totus per inertiam possit elabi. Sic nullus fere est qui tempori pretium ponat, qui cogitet apud se quantum valeat ad comparandam aeternitatem dies una. Putasne est aliquis in nobis, qui quotidianam dierum suorum a semetipso rationem exigat; qui cujusque diei dispendia vel emolumenta diligenter sibi describat: ut si deprehenderit se hodie negligenter egisse, vindicet in seipsum, ac de caetero cautius agat? Beatus ille servus, quem, cum venerit dies extremus, invenerit ita facientem. 4. Hoc nempe esset de negligentia cum paucis purgari, si recte et utiliter implerentur dies purgationis, ut aliquando posset accessus ad sancta salubriter obtineri. Alioquin, quandiu manserit quis in sanguine purificationis suae, sancivit aeterna justitia sicut scriptum est in lege Moysi ut omne sanctum non tangat, nec ingrediatur sanctuarium, donec impleantur dies purgationis
Abbreviated transcription (Latin):
facit. Item quia est argumen¬
tum non apparentium: deũ
ce si ñ appareat. p̃sentem tam̃
ẽẽ sibi coarguit: ꝓbat ce con¬
uincit. Iui qͥ dicebat. qui cõ¬
resuscitatut & consedere fec̃
in cęlestibꝰ in xp̃o. fideserat
substanti. a rerum sꝑanda¬
rum: illi I. qui inuisibilẽ
tanquam uidens sustine¬
bat. argu mentum erat
non apparentium. Q enim di

Expanded text:
facit. Item quia est argumenfacit. Item quia est argumentum non apparentium , Deum, etsi non appareat, praesentem tamen esse sibi coarguit, probat et convincit. Illi qui dicebat: Qui conresuscitavit et consedere fecit in coelestibus in Christo , fides erat substantia rerum sperandarum; illi qui invisibilem tanquam videns sustinebat , argumentum erat non apparentium. Qui enim di
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ sola fides agit. cuius tam
uiuidi tam ꝑspicaces sunt o¬
culi:ut &e in ea quȩ futura st̃
ꝓspectum uiuacit̾ porrigat:
&e in ea que licet p̃sentia sunt. oc¬
culta tamensunt. intuitum ꝑ¬
spicaciter figat. fidei siquidem
quam eternus sp̃s illuminat.
nec mora demporis nee moles
corporis p̃iudieare potest: qͥn
ce dempꝰ precedat. p̃sumendo qͦd
futurum est: & corpus excedat.
intuendo quod sp̃s est. Oemina
siquidem est fidei uirtus: con¬
templantis non ea quȩ uident᷑
s quȩ non uident᷑: sicut gemi¬
na ẽ ratio eorum que non uiden¬
tur. Aut enim ideo non uiden¬
tur. quia p̃sentia non sunt.
aut ideo quia ce si p̃sentia st̃.
sp̃italia sunt. Pres entia ñ st
bona fut᷑a que ꝓmittuntur:
p̃sens ẽ s occultus est qͥa sp̃s ẽ.
deus ipse qͥ ꝓmitat. uel mina.¬
tur. Porro fides quia est sub¬
stantia sperandarum rerum:
bona futura que sꝑat quasi
p̃sentia p̾sumit: & iam quass
subsistere in corde credentis

Expanded text:
vero sola fides agit, cujus tam vero sola fides agit, cujus tam vividi, tam perspicaces sunt oculi, ut et in ea quae futura sunt prospectum vivaciter porrigat, et in ea quae, licet praesentia sint, occulta tamen, intuitum perspicaciter figat. Fidei siquidem, quam aeternus Spiritus illuminat, nec mora temporis, nec moles corporis praejudicare potest quin et tempus praecedat, praesumendo quod futurum est, et corpus excedat, intuendo quod spiritus est. Gemina siquidem est fidei virtus, contemplantis non ea quae videntur, sed quae non videntur; sicut gemina est ratio eorum quae non videntur. Aut enim ideo non videntur quia praesentia non sunt, aut ideo quia, etsi praesentia sunt, spiritualia sunt. Praesentia non sunt bona futura quae promittuntur; praesens est, sed occultus est, quia spiritus est, Deus ipse qui promittit vel minatur. Porro fides, quia est substantia sperandarum rerum, bona futura, quae sperat, quasi praesentia praesumit, et jam quasi subsistere in corde credentis