comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mantur om̃s peccatores terrȩ:
Omnes aũ peccauerunt: etegent glo¬
ria dĩ: Omnes igitur preuari¬
cantes. gratia saluatoris inuenit:
Alios magis. alios minus: Quanto
enim legis maior inquoque cogni¬
tio: tanto minor peccator excusa¬
tio : tanto manifestior preuarica¬
tio: Restabat ergo ut hominibus
non sua sed dĩ. Idest ado donata
iustitia sub ueniret . Unde ait a¬
postolus. ꝑ legem cognitio peccati:
Non ergo abolitio. sed cognitio: Nunc
aũ sine lege inquit iustitia dĩ mu¬
nifestata est. testificata perlegem
etprophetas: Proinde &iam iste
subiunxit: Propter ea dilexi
testimonia tua. Tam quã diceretꝰ:
Quõ lex siue in paradiso data. siue
naturaliter insita: siue in litte¬
ris promulgata: preuaricantes
fecit om̃s peccatores terrae:
Propter ea dilexi testimonia tua.
quae sunt in lege tua de gratia tua:
ut non sit in me iustitia mea. sed tua:
Lex enim ad hoc prodest: ut mittat
adgratiam: Non solum
enim quod ađtestatur ma¬

Expanded text:
mantur omnes peccatores terrae. mantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent gloria Dcantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo ut hominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc autem sine lege, inquit, justitia Dei manifestata est, testificata per legem et prophetas. Proinde etiam iste subjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricantes fecit omnes peccatores terrae; propterea dilexi testimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua, ut non sit in me justitia mea, sed tua, lex enim ad hoc prodest ut mittat ad gratiam. Non enim quod attestatur ma
Abbreviated transcription (Latin):
iduero quod ait: Ipsi sibi sunt lex:
Non in merito preuaricatores aesti¬
mantur omnes peccatores terrȩ :
Nullus enim est qui faciat alteri
in iuriam. nisi qui fieri nolit sibi :
et in hoc trans grediatur naturae
legem : quam non sinitur ignorare.:
Dum id quod facit. non uult pati.
Num quid aũ lex ista naturalis.
nonerat in populo is rahel: erat
plane . quõ et ipsi homines erant:
Sine lege efse naturali essent. si
preter naturam generis humani
esse potuis sent: Multo magis er¬
go preuaricatores facti sunt lege
diuina qua naturalis illa siue
instaurata siue aucta siue firmu¬
ta est : Iam uero si in omnibus pec¬
catoribus terrȩ : non in congrue
deputantur et paruuli . propter
originalis uincula peccati: & iã
ipsi insimilitudine preuaricatio¬
nis adae: ad illam preuaricationem
pertinere monstrantur : Quaeda¬
talege in para drso prima commis¬
sa est : Ac per hoc. recte nullo pror¬
sus excepto: preuaricatores aesti¬

Expanded text:
id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aesti
Abbreviated transcription (Latin):
tero ues quae inde perierunt: se
missum esse testetur .: et tolera¬
bilius dicat futurum sodo mitis
Indie iudicii qui utiq sine lege
perierunt quam ciuitati iudeae:
quae in eum non credidit: tanta
uirtute mirabilia facientem:
Siergo apostolus secundum legẽ
quam ds̃ permorsen popula isrł
dedit : Ceteris aũ gentibus non
dedit. sinelege dixitesse cete¬
ras gentes: quqͥd intellecturi su¬
mus in isto psalmo dictum esse.
Preuaricantes estimaui omnes
peccatores terrae .Nisi intel¬
legamus aliquam legem non per
morsen datam secundum quam
sunt preuaricantes ceterarum
gentium peccatores: Ubi enim
lex non est nec preuaricatioꝰ. Quȩ
ista lex est. nisi forte illa dequa
idem apostolus dicit. Gentes quae
legem non habent: naturaliter quȩ
legis sunt faciunt : Hilegem non
habentes: ipsi sibi sunt lex⁊ Secun¬
dum hoc quod dicit legem non ha¬
bentes. sine lege pec cauerunt: &
sine lege peribunt : Secundum

Expanded text:
ter oves qua inde perierant, se ter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientem ? 4. Si ergo Apostolus secundum legem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quod est xp̃s ihs̃: Et cȩtera usque
ad eundem locum ubi eum dixit
perignem saluari: Qui super
hoc fundamentum . non aurũ. non¬
argentum lapides pretiosos. sed
ligna. foenum. stipulam ȩdificat.
Non tamen respuit ne recipiat.
nec receptum deserit. Funda¬
mentum id quae omnibus carnu¬
libus suis quibus capitur atque
sub cumbit delectationibus.
ante ponit : Cum adhunc arti¬
culum uentum fuerit ut autillo
deserantur. aut xp̃s ubi sinon
ante ponitur. xp̃s non illi est
funda mentum: Omnibus quippe
structurȩ posterioribus parti¬
bus: ante ponitur fundamentũ.
Nec cogitasse existimo eos qui
senserunt non perire: Dequi¬
bus dictum est: Perlegem iudi¬
cabuntur : nisi quia fundamen¬
tum habent xp̃m Parũ ergo
adtenderunt : quod demonstru¬
uimus atq: ipsu scriptura clamat:
de iudeis hoc apostolum dicere:
qui sine fundamento sunt xp̃o
rire iudeum : si non credat in xp̃m.
sed tantum modo iudicari. Cum
xp̃s ipse adeandem gentem prop¬

Expanded text:
quod est Christus Jesus:» et caetera usque quod est Christus Jesus:» et caetera usque ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Chrisrire Judaeum, si non credat in Christum, sed tantummodo judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, prop
Abbreviated transcription (Latin):
cato esse: Ac perhoc. quicumque
sine lege pec cauerunt. Illa scilic&
dequa iudei gloriabantur: sinele¬
ge peribunt: Et quicumq: inlege
peccauerunt: Id est ipsi iudei.per
legem iudicabuntur : Nec ideo
non peribunt: nisi credant in eum
quiuenit quȩrere quod perierat:
Non nulli quippe & iam catholici
tractatores. in his a postoli uerbis.
aliter quam se res habet: parũ ađ¬
tendendo sapuerunt: Vt diceren
illos qui sine lege peccauerunt.
Hos aũ qui inlege peccauerunt.
iudicari tantum modo. non perire:
Tam quam perpoenas transitorias
credantur esse purgandi: Sicut
ille de quo dictum est: Ipse aũ sal¬
uus erit : sic tamen quasi per ignẽ:
Sed hoc merito fundamentibene
intellegitur : De quo agebat apłs.
ut hoc diceret: Superius quippe
dixerat: Vt sapiens archi tectus
fundamentum posui. Alius super
aedificat. Unusquisq aũ uideat.
quo modo super aedi fic&et: Funda¬
mentum enim aliud nemo potest
ponere : prȩter id quod positum ẽ.

Expanded text:
cato esse» . Ac per hoc «quicumque cato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummodo, non perire: tanquam per poenas transitorias credantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundameaedificat. Unusquisque autem videat, quomodo superaedificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sententiam uenerit. induendum
est. ut diceret : qui cumq sinelege
peccauerunt. sine lege peribunt :
Ira inquit indignatio. tribulatio.
et angustia : in omnem animam ho¬
minis ciperantis malum. Iudei
primum et greci: Gloria autem
et honor et pax omni operanti
bonum : Iudeo primum et greco:
Non est enim personarum accep¬
tio apud dm̃. Ad haec addidit.
Unde nunc questio est. etait.:
Quicumque enim sinelege pecca¬
uerunt : sine lege peribunt : Et
quicumque in lege peccauerunt
perlegem iudicabuntur : Hos
itaq: iudeos. Illos aũ grecos uolens
intellegi quõ dehis agebat : utros¬
que sub pec cato eẽ demons trans÷
ut egere se gratia utrique fatean¬
tur: Propter quod dicit : Non
enim est distinctio: Omnes enim
pec cauerunt etegent gloria
di. iustificati gratis pergratiã
ipsius. perredemptionem quae est
in xp̃o iħũ.: Quositaq dicit om̃s¬
peccasse. nisi iudeos et grecos. Dequi¬
bus dixerat. nonenim est distinctio:

Expanded text:
sententiam venerit, intuendum sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco: Non est enim personarum acceptio apud Deum.» Ad haec addidit unde nunc quaestio est, et ait, «Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; justificati gratis per gratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit ompeccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?»
Abbreviated transcription (Latin):
rum est ergo utrumq: quia utrũ¬
q: perapostolum ueritas dixit :
Quomodo igitur erit uerũ quod
in psalmo isto eadem procul dubio
ueritas dixit: Preuaricantes de¬
putaui om̃s peccatores terrae :
Respondetur enim nobis. Qui sunt
ergo illi: quiscđm apostolum sine
lege peccauerunt. Non enim
ete orum quisquam prȩuaricans
deputandus ẽ : Cum scđm eundẽ
a postolum. preuaricatio ñ sit
ubi lex non est: Sed nimirum
cum diceret apłs. Qui cumque
sine lege peccauerunt. sinelege
peribunt. De illa lege aiebat.
quam ds̃ dedit permorsen famu¬
lum suum populo suo isrł: Hoc
ipsa quae circum stant. uerba eiꝰ
ostendunt: Disputabat enim
de iudeis et grecis. idest gentibus:
non ad circum cisionem: sed ad pre¬
putium pertinentibus : Ideo si¬
ne lege eos dicens. quia non accepe¬
rant legem. quam se accepisse
gloriabantur iudei. Vnde ait¬
illis : Si aũ tu iudeus cognomina¬
ris. etrequi escit in lege : et gloria¬
ris in dõ: Denique unde ad hanc

Expanded text:
rum est ergo utrumque, quia utrumrum est ergo utrumque, quia utrumque per Apostolum Veritas dixit. Quomodo ergo erit verum quod in psalmo isto eadem procul dubio Veritas dixit, «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae?» Respondetur enim nobis: Qui sunt ergo illi qui secundum Apostolum sine lege peccaverunt? Non enim et eorum quisquam praevaricans deputandus est, cum secundum eumdem apostolum, praevaricatio non sit ubi lex non est. 2. Sed nimirum cum diceret Apostolus, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt,» de illa lege agebat quam Deus dedit per Moysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judaeis et Graecis, id est Gentibus, non ad circumcisionem, sed ad praeputium pertinentibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabantur Judaei: unde illis ait, «Si autem tu Judaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in Deo.» Denique unde ad hanc
Abbreviated transcription (Latin):
lege: Nulla est igitur nisi in lege
peccatum: Qui ergo dicit preua¬
ricantes deputaui omnes peccato¬
res terrȩ : Nullos eẽ omnino.
nisi quilegem trans gressi sunt uult
intellegi peccatores: Et ob hoc
aduersatur ille qui dixit: Qui¬
cum que sine lege peccauerunt.
sine lege peribunt: Secundum
illum quippe sunt aliqui pecca¬
tores quamuis non sint preuari¬
cantes. Idest qui sine lege pecca¬
uerunt: Vbi enĩ non est lex nec
preuaricatio. : Secundum istum
aũ. nullus est sine prȩuaricatio¬
ne peccator. Quia prȩuari¬
cantes deputat om̃s peccatores
terrae : Nullus ergo secundũ
istum. sine lege peccauit. Quiu
ubi non est lex. nec preuaricatio:
An forte dicturi sumus uerum
quidem esse quod nec preuari¬
catio sit ubi lex non est. Sedue¬
rum non eẽ quod aliqui sinelege
peccauerintꝰ. Aut uerum quidem
eẽ aliquos sine lege peccasse. Sed
uerum non eẽ : ubi lex non est. prȩ¬
uaricationem esse non posse.
Vtrumque a postolus dixitꝰ Ve¬

Expanded text:
lege; nullum est igitur nisi in lege peccatum. Qui ergo dicit: «Praevaricantes deputavi omnes peccatores terrae,» nullos esse omnino, nisi qui legem transgressi sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia praevaricantes deputat omnes peccatores terrae. Nullus ergo secundum istum sine lege peccavit; «quia ubi non est lex, nec praevaricatio.» An forte dicturi sumus, verum quidem esse quod nec praevaricatio sit ubi non est lex, sed verum non esse quod aliqui sine lege peccaverint; aut verum quidem esse aliquos sine lege peccasse, sed verum non esse, ubi lex non est, praevaricationem esse non posse? At utrumque Apostolus dixit: ve
Abbreviated transcription (Latin):
enim inquit et nos stulti aliquando
et in creduli: errantes. seruientes desi¬
deriis et uoluptatibus uarus. in ma
licia et inuidia agentes. ab omina
saluatoris dnĩ dĩ nr̃i: non ex operib
iustitiae quȩ nos fecimus: sed secun¬
dũ suã miseri cordiam saluos nos
fecit. per lauacrũ regenerationis.
Ecce humilia quȩ respiciuntur incae¬
lo: spiritales enim sunt et om̃a iu¬
dicantes : et tam̃ humiles ne de iec¬
ti udicentur.: Qui de se ipso singu¬
lariter: nonne talia sunt quae com¬
memorat : qui non sũ inquit dignꝰ
uocari a postolus: quia persecutus
sum ecclesiã dĩ: sed misericordiã
consecutus. quia ignorans feci in in¬
credulitate. Penique post istos¬
uersus quib ait in psalmo sps̃.
Quis sicut dñs ds̃ noster qui in altis
habitat et humilia respicit incelo
et in terra.: Volens docere nos:
quare incelo humilia cumiam spi¬
ritales magni et iudiciarib sedib¬
digni tali segnificentur eloquio.
subiecit statim. Qui erigit a¬

Expanded text:
 inquit, stulti aliquando et increduli, errantes, seruientes desideriis et uolulitia et inuidia agentes, odibiles,saluatoris nostri dei, non ex operibus t\'4- stitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam saluos nos fecit per lauacrum regeneratiEcce humilia quae respiciuntur in coelo. Spirituales enim sunt, et omnia judicant; sed tamen humiles, ne dejecti judicentur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt quae commemorat? «Qui non sum», inquit, «idoneus vocari apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei» : «sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate ait in Psalmo Spiritus, «Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat, et humilia respicit in coelo et in terra:» volens docere nos quare in coelo humilia, cum jam spiuales magni et judiciariis sedibdigni, tali significentur eloquio; subjecit statim, «Qui erigit a
Abbreviated transcription (Latin):
tas ur̃a consideret: caelos nunc sig¬
nificari arbitror eos. qui sedebunt
super duodecim thironos. et cũ dño
iudicabunt. Terrae aũ nomine.
ceteram multitudinem benedicto¬
rũ qui constituentur ad dexterã.
ut per opera misericordiae laudati.
recipiantur ab eis in tabernaculu
aeterna : quos amicos sibi demam¬
mona iniquitatis in huius uite mor¬
talitate fecerunt.y Eis quippe di¬
cit a postolus.
Sinos uobis spirita¬
lia seminauimus: magnum ẽ nisi
urã carnalia metẽmus Incelo er¬
go respicit celestia seminantes : in
terra autem. terrena reddentes.
Tamen humiles. et hos. et illos: Humi¬
lia enim respicit incelo et in terra:
quia meminerunt utriq quid fue¬
rint per suam maliciam. quid facti
sunt per dñĩ gratiam :̃ neq illis tan¬
tũ modo dicit uas electionis: fuistis
enim aliquando tenebrae : nunc aũ
ti estis perfidem : et hoc non ex uobis.
Non ex operibus
ne forte quis ex tollatur ⁊ sed etiã¬
us sumus figmentũ. creati in operibi

Expanded text:
tra consideret. Coelos nunc significari arbitror eos qui sedebunt super duodecim thronos, et cum Domino judicabunt ; terrae autem nomine caeteram multitudinem benedictorum, qui constituentur ad dexteram, ut per opera misericordiae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunt . Eis quippe dicit Apostolus: «Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si vestra carnalia metamusgo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint per Domini gratiam. Neque enim illis tantummodo dicit Vas electionis, «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem ti estis per fidem et hoc non ex uobis, n ex operibus. ne forte quis extollatur; ipus figmentum creati
Abbreviated transcription (Latin):
pronihilo habuerunt terrã desidera¬
bilem sed num quid uiderant eam.
Quomodo ergo pronihilo quam non ui¬
derant habuerunt. Nisi quomodo se¬
quitur: non crediderunt in uerbis eius.
Profecto nisi terra illa significaret aliquid
magnum: quaedicebatur fluens lac &
mel : perquodus ibile sacramentum.
adinui sibilem gratiam. regnumq: cae¬
lorum duceret eos. mirabilia eius in tel¬
legebant: Nullo modo isticulparent
quia pronihilo habuerunt terrã cuius
temporale regnum. &iam nos pronihi¬
lo habere debemus. ut in hierus alẽ libe¬
ram matremnram. quae in caelis est uere
desiderabilem diligamus: Sed potius
hic infidelitas. merito redarguitur.
quia in eo quod terram desiderabilem
pronihilo habuerunt : uerbis dĩ non cre¬
diderunt . perquȩdam parua dicentes
ad magnam : & festinantes beari tempo¬
ralibus rebus quas scđm carnem sapie¬
bant : non sustinuerunt sicut supradic¬
tum est consilium eius. & mur murabant¬

Expanded text:
pro nihilo habuerunt terram desiderabilem.» Sed numquid viderant eam? Quodmodo ergo pro nihilo, quam non viderant, habuerunt, nisi quomodo sequitur: «Nec crediderunt in verbis ejus?» Profecto nisi terra illa significaret aliquid magnum, quae terra dicebatur fluens lac et mel , per quod visibile sacramentum ad invisibilem gratiam regnumque coelorum duceret eos qui mirabilia ejus intelligebant; nullo modo isti culparentur, quia pro nihilo habuerunt illam terram, cujus temporale regnum etiam nos pro nihilo habere debemus, ut Jerusalem liberam matrem nostram, quae in coelis est , vere desiderabilem diligamus. Sed potius hic infidelitas merito redarguitur, quia in eo quod terram desiderabilem pro nihilo habuerunt, verbis Dei non crediderunt, per quaedam parva ducentis ad magna, et festinantes beari temporalibus rebus, quas secundum carnem sapiebant, «non sustinuerunt,» sicut supra dictum est, «consilium ejus.» 23.
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quosdam dicit indomitos.
Nullũ enĩ habebant gentes iugũ
legis. uiuebant multe gentes mo¬
ribus suis. suꝑba iactantia: uagan¬
tes. tam quam in deserto. Etom¬
nes quidem bestiae istae : sed on agri
positi funt ad significationem mag¬
nitudinis. potabunt &ipsi insi¬
tim suam: fluunt enĩ alle aquȩ.
in de bibit lepus inde onager. le¬
pus paruus. &on ager magnus: le¬
pus timidus. &onager ferus. uter¬
que in debibit: sed quisq: insitim
suam⁊ non dicit aqua lepori suffi¬
tio. &repellit onagrum: Neque
hoc dicit: onagro accedat. lepus

Expanded text:
ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam in effabilem in mortalitatẽ.¬
et cum angelis eius aequalitatem: quam
longe eramus: quã ille sursũ. quam
nos deorsum: quã ille insummo. quã
nos inimo desperati iacebamus: sine
expectatione salutis egrotabamus :
missus est medicus. quẽ non cognouit
egrotus.: Si enim cognouissent: nũ¬
quã dñm gloriae crucifixissent: sed
hoc quoq ualuit ad egroti medica
insinuauit se cretdentibus dm̃ et ho¬
minem ꝑquem creati sumus. A¬
liud in illo apparebat: aliud late¬
bat. Et quod latebat. multo e¬
rat prestantius quã id quod appa¬
rebat: sed quod erat prestantius.
uideri non poterat.: Curabatur
eger. per id quod uideri poterat.
ut post ea capax fieret uisionis eiꝰ.
quae latendo differabatur: Uni

Expanded text:
ad illam ineffabilem immortalitatead illam ineffabilem immortalitateet cum Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed hoc quoque valuit ad aegroti medicamInsinuavit se credentibus Deum et hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latebat; et quod latebat, multo erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, n
Abbreviated transcription (Latin):
lis ait. ne mortẽ timerent: ne ali¬
quid suum in morte periturum pu¬
tarent. Illi in morte de anima
sua ꝑtimescebant: ille illis secu¬
ritatem iam decapillis dabat: ita¬
ne uero anima perit. cuius capil¬
lus non perit.: Ueruntam̃ fr̃s.
quia credibile uidebatur hominib
qđ promittebat ds̃. ex hac morta¬
litate. corruptione. abiectione :
infirmitate. puluere. et cinere :¬
futuros homines aequales angelis
dĩ : non solũ scripturã cũ homini¬
bus fecit ut crederent: sed etiam
fidei suae posuit mediatorem:
non quẽ libet principem: aut quẽ¬
libet angelũ uel archangelũ. sed
unicũ filium : ut qua uia nos per¬
ducturus esset ad illũ finem quẽ
promisit per eum ipsum filiũ suum
ut ostenderet et preberet: Parũ
enim erat dõ filium suũ facere de¬
monstratorẽ uiae: eum ipsũ uiã
fecit. ut per illũ ires regentẽ te . ã¬
bulantem perse.: Promisit ergo
quã uenturi essemus ad eũ. id est

Expanded text:
lis ait, ne mortem timerent, ne alilis ait, ne mortem timerent, ne aliquid suum in morte periturum putarent. Illi in morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securitatem etiam de capillis dabat. Itane vero anima perit, cujus capillus non perit? Verumtamen, fratres, quia incredibile videbatur hominibus quod promittebat Deus, ex hac mortalitate, corruptione, abjectione, infirmitate, pulvere et cinere futuros homines aequales Angelis Dei; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posuit mediatorem, non quemlibet principem, aut quemlibet angelum vel archangelum, sed unicum Filium: ut qua via nos perducturus esset ad illum finem quem promisit, per eum ipsum Filium suum et ostenderet et praeberet. Parum enim erat Deo si Filium suum faceret demonstratorem viae; eum ipsum viam fecit, ut per illum ires regentem te, ambulantem per se. 3. Promisit ergo quia venturi essemus ad eum, id est
Abbreviated transcription (Latin):
tur. tantã dm̃ curam gerere pro
hominibus: hodieq quid gratia di¬
uina desperant : atq apessimis
moribus nolunt se conuertere ad
dm̃. ut ab illo iustificentur : et per
eius indulgentiã deletis omnibus pec¬
catis suis: in illo incipiant uiuere
iuste : qui num quã utxit iniuste
Hanc habent perniciem cogitationis
in se ipsos. ut dicant dm̃ res huma¬
nas ñ Ecurare : nec inde posse co¬
gitare mundi huiusaetificẽ atq
rectorẽ : quẽ ammodũ quisq: mor¬
talis in terra uiuat.: Ita nec com¬
putari se homo putat adõ. qui fact̃
est adõ: Talẽ hominẽ si alloqui
possumus. siad¬
mittat nos
suas : deinde
ad corsuũ : si non repellat resisten¬
do quȩrentẽ se: et patiatur ꝑditus
inuenire se : possumus ei dicere : Õ
homo. quomodo te ds̃ factum non c̃¬
putauit: qui ut fieres ante curauit :
cum te in ordine rerũ conditarũ nu¬
merari non putas: noli cedere seduc¬
tori capilli tui numerati sunt c̃ditori.
Hoc deniq et dñs in euangelio discipu¬

Expanded text:
tur tantam Deum curam gerere pro hominibus, hodieque qui de gratia divina desperant, atque a pessimis moribus nolunt se convertere ad Deum, ut ab illo justificentur, et per ejus indulgentiam deletis omnibus peccatis suis incipiant in illo vivere juste, qui nunquam vixit injuste, hanc habent perniciem cogitationis suae in seipsos, ut dicant Deum res humanas non curare, nec inde posse cogitare mundi hujus artificem atque rectorem, quemadmodum quisque mortalis in terra vivat. Ita nec computari se homo putat a Deo, qui factus est a Deo. Talem hominem si alloqui possimus: si admittat nos uas, deinde ad cor suum; si non repellat resistendo quaerentem se, et patiatur perditus inveniri se; possumus ei dicere: O homo, quomodo te Deus factum non computabit, qui ut fieres ante curavit? Cur te in ordine rerum conditarum numerari non putas? Noli credere seductori: capilli tui numerati sunt conditori . Hoc denique et Dominus in Evangelio discipu
Abbreviated transcription (Latin):
DIUUAN TE dño istam magnam
huius psalmi partem considerandã
exponendamq: suscepimus. ubi dicit:
De fecit in salutare tuum anima
mea: et in uerbum tuum speraui:
Non omnes defectus uel culpȩ pu¬
tandus est eẽ uel poene. Estetia᷑
defectus laudabilis uel optabilis:
Nam cum sint interse duo ista
cantraria. proficere. et defi¬
cere. usitatius profectus in bono
accipitur: defectus inmalo
Quando non additur. uel sub¬
intellegitur inquiti proficiatur
uel deficiatur : Cum uero additur.
potest et malum eẽ proficere.
bonumq: deficere: A perte
quippe dixit apostolus: Profanas
aũ uerborũ nouitates euita: Mul¬
tum enim proficient adimpie¬
tatem: Ait et q uibus dam profi¬
cient in peius. Ita et defectus bono
in malum: malus aũ amalo. inbo¬
nũs bonum est : Bonum quippe
et defecit anima mea in atria dnĩ :
Sic et hic non ait. defecit asaluta¬
rituo : sed defecit insaluta retuũ :
Hoc est ad salutare tuũ animameu
Bonus est ergo iste defectus: in di¬

Expanded text:
djuvante Domino, istam magni hujus psalmi partem considerandam exponendamque suscepimus, ubi dicit, «Defecit in salutare tuum anima mea, et in verbum tuum speravi.» Non omnis defectus vel culpae putandus est esse, vel poenae: est etiam defectus laudabilis vel optabilis. Nam cum sint inter se duo ista contraria, proficere et deficere; usitatius profectus in bono accipitur, defectus in malo, quando non additur vel subintelligitur in quid proficiatur vel deficiatur: cum vero additur, potest et malum esse proficere, bonumque deficere. Aperte quippe dixit Apostolus, «Profanas autem verborum novitates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecit in salutare tuum,» hoc est, ad salutare tuum, «anima mea.» Bonus est ergo iste defectus: indi
Abbreviated transcription (Latin):
cina est. inueniatur audacia
delibero arbitrio. contra gra¬
tiam confidentis: Quod aũ ait
ibi : tunc non confundar: hocait
hic : ut non confundar : Fitergo
cor in maculatum membrorũ
et corporis xp̃i gratia dĩ perip¬
sum corporis caput. hoc est per
rationis lauacrum: ubi abolita
sunt om̃a preterita peccata
nr̃a : persps adiutorium perquod
concupiscimus aduersus carnem.
nec uincamur inpugna nra per
dominicȩ orationis effectum:
inqua dicimus. Dimitte nobis¬
debita nr̃a: Itadonata nobis re¬
generatione: ad uita conflictione.
fusa precatione. fit cornr̃m in ma¬
culatum ut non confundamur: Quia
et hoc adiustificationes dĩ pertin&
quando intereius alia precepta
precipitur ⁊ Dimittite et dimit¬
tetur uobis: date etdabitur uobis:

Expanded text:
una est, inveniatur audacia una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fit ergo cor immaculatum membrorum et corporis Christi, gratia Dei per ipsum corporis caput, hoc est per rationis lavacrum , ubi abolita sunt omnia praeterita peccata nostra; per spiritus adjutorium, per quod concupiscimus adversus carnem , ne vincamur in pugna nostra; per dominicae orationis effectum, in qua dicimus, «Dimitte nobisdebita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia praecepta praecipitur, «Dimitte, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis»
Abbreviated transcription (Latin):
unius participes aduitam : ad mor¬
tem uero. particeps ille multorũ⁊
Ipse enĩ adquem conuertuntur
timentes dm̃: et qui cognoscunt
testimonia dĩ. De illo perprophe¬
tas tanto ante predicta in eius
presentia ꝑ miracula paulo ante
um in maculatũ in iustificationi¬
bus tuis . ut non confundarT Redit
aduocem corporis sui: scĩ scilicet
populi sui : et in maculatũ fieri
corsuum precatur. hoc est cor
mem brorum suorum in iustifica¬
tionibus dĩ. non in uiribus eorũ :
Po poscit enim hoc. non presumpsit᷑.
Quod aũ addidit ut non confun¬
dar. Tale aliquid et in primis huius
psalmi uersibus inuenitur. ubidixit.
Vtinam dirigantur uiae meae ad
custodiendas iustificationes tuas:
Tunc non confundar. cum inspicio
in omnia mandatatua: Quod ibi
quia dixit utinam. uno uerbo sig¬
nificauit optantis. Hoc istoloco
apertiomibus uerbis ex pressit
orantis dicendo : Fiat cormeum
inmaculatum: ut nec in illa nec
inista sententia quae utraque

Expanded text:
unius participes ad vitam, ad morunius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo ante um immaculatum in justificationibus tuis, ut non confundar.» Redit ad vocem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam immaculatum fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas: tunc non confundar, cum inspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque
Abbreviated transcription (Latin):
ter hoc metum postulauit: ubi dic¬
tum est : Ueniant super memise¬
rationes tuae : etuiuamꝰ. Haec
meditatio: amantis ẽ cogitatio:
Et tantum amantis : ut caritas non
frigescat: Huius meditationis
suae quantum libet habundantia
constipetur iniquitatis alienae.¬
Denique sequitur. et dicit. Con¬
fundantur superbi. quõ in iuste
iniqui tatem fecerunt inme. ego
aũ exercebor inmandatis tus:
Ecce quod ait meditatio legisdĩ.
uel potius meditatio lexdĩ. Con
ment te. et cognoscant testimo¬
niatua: In non nullis codicibus
inuenimus. et grecis et latinis. con¬
uertantur mihi ̃ Quod tantundẽ
ualere existimo. quantum sidicatir
adme ⁊ Sed quis est iste qui hoc dicit.
non enim quisquam hominum hoc di¬
cere audebit: ut sidicat audiendus¬
est: Nimirum ergo ille est: qui
& iam superius interposuit pro¬
pri& atem uocis suae dicens : Parti¬
ceps ego sum omnium timentiumte:
Quia factus est particeps mortali¬
tatis nrãe. ut et nos participes
diuinitatis ipsius fieremus: Nos

Expanded text:
ter hoc meritum postulavit, ubi dictum est, «Veniant super me miserationes tuae, et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constipetur iniquitatis alienaeDenique sequitur, et dicit, «Confundantur superbi, quoniam injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius meditatio lex Dei. 6. ment te, et qui cognoscunt testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audienduest. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium timentium te.» Quia factus est particeps mortalitatis nostrae, ut et nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos
Abbreviated transcription (Latin):
collectũ it in abissum. Quomodo
enim fluuius repente collectus de
pluuia decuitis imbriũ it inmare
nec apparet: nec apparebat ante¬
quã de pluuia colligeretur  Sic
hoc genus humanũ de occultis col¬
ligitur. et profliut mortẽ. Rur¬
sum in occultum pergit: medium
hoc sonat et transit.: De hoc tor¬
rente bibit ille : non ẽ dedignat᷑
bibere de hoc torrente: Bibere
ci. et mori. ⁊ Hoc habet torrens
iste : natiuitatẽ et mortem .:
Sus cepit hanc xp̃s: natus ẽ et mor¬
tuus ẽ: Ita detorrente inuia
bibit. Exultauit enĩ sicut gi¬
gans adcurrendã uiam. Netor¬
catorũ nonstetit. Quia ergo
detorrente in uia bibit: propt̃¬
ea exaltabit caput . Id est quia
humiliatus ẽ: et factus ẽ subdi¬
tus usq ad mortẽ: mortẽ aũ
crucis: propterea eũ exalta¬
uit amortuis: et donauit ei nom̃
qđ est super omne nomen : ut
in nomine ilũ omne genu flet

Expanded text:
collectum it in abyssum? Quomodo collectum it in abyssum? Quomodo enim fluvius repente collectus de pluvia, de guttis imbrium, it in mare, nec apparet; nec apparebat, antequam de pluvia colligeretur: sic hoc genus humanum de occultis colligitur, et profluit; morte rursum in occultum pergit; medium hoc sonat, et transit. De hoc torrente bibit ille; non est dedignatus bibere de hoc torrente. Bibere ci et mori. Hoc habet torrens iste, nativitatem et mortem: suscepit hanc Christus; natus est, mortuus est: ita «de torrente in via» bibit. «Exsultavit» enim «sicut gigas ad currendam viam» . «De torcatorum non stetit» . Quia ergo «de torrente in via» bibit; «propterea» exaltavit «caput:» id est, quia humiliatus est, «et factus est subditus usque ad mortem, mortem autem crucis; propterea eum Deus exaltavit a mortuis, et donavit ei nomen quod est super omne nomen, ut in nomine Jesu omne genu fle
Abbreviated transcription (Latin):
ut repleat riunas. Conquassa¬
bit capita super terrã multa.
Hic super terrã in hac uita conquas¬
sabit capita multa : de superbis.
humiles facit. Et audeo dicere fr̃s
mei: utile ẽ capite quassato. hic hu¬
militer ambulare : quam capite
erecto in uidiciũ aeternȩ mortis
incidere.: Multa capita con¬
quas sabit ruinas faciendo. sedre¬
plendo aedificabit. Detorren¬
Detorren¬
te inuia bibit. propter exalta¬
bit caput .y Uideamus et inuia
bibentẽ detorrente primo: Quis
est torrens : pro fluxio mortali¬
tatis humanȩ : Sicut enĩ torrens
plituialibus aquis colligitur : re¬
dundat. per strepit. currit et cur¬
rendo decurrit: id est cursũ finit :
sic ẽ omnis iste cursus mortalita¬
tis . Nascuntur homines. uiuunt.
moriuntur : et alus morientibus
alii nascuntur: rursumq: illis mo¬
rientibus alii oriuntur. succedunt.
accedunt. decedunt nec mane¬
bunt.: Quid hic tenetur : quid ñ
currit : quid non quasi de pluuiu

Expanded text:
ut repleat ruinas. «Conquassaut repleat ruinas. «Conquassabit capita super terram multa.» Hic, «super terram,» in hac vita, «conquassabit capita multa.» De superbis humiles facit: et audeo dicere, fratres mei, utile est capite quassato hic humiliter ambulare, quam capite erecto in judicium aeternae mortis incidere. Multa capita conquassabit ruinas faciendo, sed replendo aedificabit. De torrente in via bibet; propterea exaltabit caput.» Videamus et in via bibentem de torrente. Primo quis est torrens? Profluxio mortalitatis humanae. Sicut enim torrens pluvialibus aquis colligitur, redundat, perstrepit, currit, et currendo decurrit, id est, cursum finit; sic est omnis iste cursus mortalitatis. Nascuntur homines; vivunt, moriuntur; et, aliis morientibus, alii nascuntur, rursusque, illis morientibus, alii oriuntur: succedunt, accedunt, decedunt, nec manebunt. Quid hic tenetur? quid non currit? quid non quasi de pluvia
Abbreviated transcription (Latin):
in die ergo ire suae conquassabit
reges: Iudicabit ingentibus.
Quomodo. Audi quod sequitur.
Replebit ruinas: modo sic iudicabit.
ingentibus ut repleat runas.
Nam quando infine iudicabit.
damnabit ruinas. Replebit
ruinas: quas ruinas: quisquis a no¬
mine eius timuerit. cadet: Cũ ce¬
ciderit: euertetur qđ erat: ut edi¬
ficet᷑ qđ non erat. Iudicabit in
gentibus. replebit ruinas: quis quis
contumax es in xp̃m: casurã tur¬
rẽ in altũ erexisti. Bonum ẽ
ut te ipsũ deicias. humilis redda¬
ris. sedenti addexterã patris: pe¬
dib reuoludris: ut fiat inte riuna
construenda. Nã si permanes in
mala altitudine : tunc deicieris
quando non edificaberis Etenĩ
detalibus dicit alio loco scriptura :¬
destrue eos et non edificabis eos:
procul dubio ñ diceret dequibus¬
dam. destrue. et ñ edificabis eos:
nisi quosdã ita destrueret. ut edi¬
ficaret. Quod fit omni tempo¬
re. cum xp̃s ingentibus ita iudicat.

Expanded text:
«In die» ergo «irae suae conquassavit «In die» ergo «irae suae conquassavit reges. Judicabit in gentibus.» Quomodo? Audi quod sequitur: «Replebit ruinas.» Modo sic judicat in gentibus, ut repleat ruinas: nam quando in fine judicaverit, damnabit ruinas. «Replebit ruinas:» quas ruinas? Quisquis a nomine ejus timuerit, cadet: cum ceciderit, evertetur quod erat, ut aedificetur quod non erat. «Judicabit in gentibus, replebit ruinas.» Quisquis contumax es in Christum, casuram turrem in altum erexisti. Bonum est ut teipsum dejicias, humilis reddaris, sedentis ad dexteram Patris pedibus provolvaris, ut fiat in te ruina construenda. Nam si permanes in mala altitudine, tunc dejicieris, quando non aedificaberis. Etenim de talibus dicit in alio loco Scriptura, «Destrue eos, et non aedificabis eos» . Procul dubio non diceret de quibusdam, «Destrue eos, et non aedificabis eos;» nisi quosdam ita destrueret, ut aedificaret. Quod fit hoc tempore, cum Christus in gentibus ita judicat,
Abbreviated transcription (Latin):
bis conquassabit et conteret: of¬
fendet in eũ : ueniet supra eum
Distributa sunt duo tẽpora humi¬
litatis et claritatis xp̃i: occultȩ pe¬
nȩ . et iudici futuri: cũ non conte¬
ret ueniens quem non conquassat iacens.
Iacens dico: tamquã contemptibilis
apparens: Nam ille ad extris dĩ
ẽ.: et ualide ex alto clamauit: saule
saule. quid me persequeris: Sed ta¬
men quãuis decȩlo non diceret. quid
me ꝑ sequeris quẽ nemo tangebat.
nisi ita in cȩlo ad dexterã patris se¬
deret : ut et in terra in nobis quasi
erit enim et iudiciũ manifestum .:
Iudicabit ingentibus. modo enĩ fit.:
perit memoria eorũ cum stẽpitu.
In ipso psalmo ẽ pro occultis: perut
memoria eorũ cum strepitu: et
dñs in aeternũ manet. Parauit
in iudicio sedẽ suam. et ipse uidi¬
cabit orbem terrarũ inȩquitate.
bi dictũ est: increpasti gentes. et
perit impius. nom̃ eorum delesti
in aeternũ: Hoc occulte agitur:

Expanded text:
bis, conquassabit et conteret, ofbis, conquassabit et conteret, offendit in eum et veniet super eum, distributa sunt duo tempora, humilitatis et claritatis Christi, occultae poenae et judicii futuri. Eum non conteret veniens, quem non conquassat jacens. Jacens dico, tanquam contemptibilis apparens. Nam ille a dextris Dei est, et valide ex alto clamavit, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Sed tamen quamvis de coelo, non diceret, «Quid me persequeris?» quem nemo tangebat, nisi ita in coelo ad dexteram Patris sederet, ut et in terra in nobis quasi erit enim et judicium manifestum: «Judicabit in gentibus.» Modo enim fit, «Periit memoria eorum cum strepitu.» In ipso psalmo est, «Pro occultis: Periit memoria eorum cum strepitu, et Dominus in aeternum manet; paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrarum in aequitate.» Ibi dictum est, «Increpasti» «gentes, et periit impius; nomen eorum aelesti in aeternum» : hoc occulte agitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Offender̃ ergo in lapidẽ offensionis.
et ideo conquassati sunt reges. cũ
dicunt : Quis ẽ xp̃s. Nescio quis
iudeus. Nescio quis galileus: sic oc¬
cisus. sic mortuus. lapis ẽ ante pedes
tuos. quasi uiliter et humiliter ia¬
cens. Ideo contemnendo offendis:
offendendo cadis: cadendo quas¬
saris. Si ergo tanta ẽ ira occulti:
qđ erit iudiciũ manifesti: Audis¬
tis irã occulti: dequa psalmus in¬
scribitur pro occulłis filii: nonus
psalmus sibene memini inscribit᷑
pro occultis filii : et ibi ostendit᷑
uidiciũ occultũ ĩrae occultȩ. ira¬
to dõ: Uuunt qui in lapidem
illũ offendunt: conquassantur.
et quo ualet qđ conquassantur:
Audi et de iudicio futuro. quia
qui offenderit in lapidẽ illum
ait conquassabitur : super quẽ
ceciderit lapis ille. conteret eũ :
cũ ergo offenditur in eũ. quasi hu¬
milis iacet. et tunc conquassat.
Cũ autem conteret. desuꝑ ueniet .:
Videte quẽ ammodũ hisbinis uer¬

Expanded text:
Offenderunt ergo in lapidem offensionis, Offenderunt ergo in lapidem offensionis, et ideo conquassati sunt reges, cum dicunt: Quis est Christus? Nescio quis Judaeus, nescio quis Galilaeus, sic occisus, sic mortuus. Lapis est ante pedes tuos, quasi viliter et humiliter jacens: ideo contemnendo offendis, offendendo cadis, cadendo quassaris. Si ergo tanta est ira occulti, quod erit judicium manifesti? Audistis iram occulti, de qua psalmus inscribitur, «Pro occultis filii:» nonus psalmus, si bene memini, inscribitur, «Pro occultis filii;» et ibi ostenditur judicium occultum irae occultae. Irato Deo vivunt qui in lapidem illum offendunt; conquassantur. Et quo valet quod conquassantur? Audi et de judicio futuro: «Quia qui offenderit in lapidem illum,» ait, «conquassabitur; super quem vero ceciderit lapis ille, conteret eum» . Cum ergo offenditur in eum, quasi humilis jacet; tunc conquassat: cum autem conteret, desuper veniet. Videte quemadmodum his binis ver
Abbreviated transcription (Latin):
tris meis. quo adusq ponã inimicos
tuos scabellũ pedũ tuorũ: Iste er¬
go dñs: qui ẽ ad extris tuis. dequo iu¬
rasti. et cui iurasti. dicens : Tues su¬
cerdos in aeternum secundum or¬
dinẽ mel chi sedech: conquassa¬
bit indie ire suae reges: Ipse
rasti et non penitebit te : quid aget
sacerdos in aeternũ: quid aget qui
ẽ ad dexterã dĩ. et in ter pellat
pronobis . tam quã sacerdos intrans
in interiora tẽpli. in scã scõrum in se¬
creta caelorum. Ille solus non ha¬
bens peccatũ: et ideo facile mun¬
dans peccatis. Ille ergo adextris
tuis conquassabit indie irae suae
reges. Quos reges quaeris. exci¬
dit tibi: asstiter̃ reges terrae et
principes conuener̃ in unũ : aduer¬
sus dnm et aduersus dnm̃ et ad
quassabit gloria sua: et pondere
nominis sui: In firmos reddidit
reges ut non possent efficere quod
uolebant: conati sunt enĩ multũ.
delere nomen xp̃ianum deterra.
et ñ potuerunt: quia qui offende¬
rit in lapidẽ illum. conquassabit᷑.

Expanded text:
tris meis, quoadusque» «ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.» Iste ergo Dominus qui est a dextris tuis, de quo jurasti, et cui jurasti dicens, «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec, Conquassavit» «in die irae suae reges.» Ipserasti, et non poenitebit te: quid agit sacerdos in aeternum? quid agit, qui est ad dexteram Dei, et interpellat pro nobis , tanquam sacerdos intrans in interiora vel in sancta sanctorum, in secreta coelorum, ille solus non habens peccatum, et ideo facile mundans a peccatis ? Ille ergo «a dextris tuis conquassavit in die irae suae reges.» Quos reges, quaeris? Excidit tibi, «Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum, adversus Dominum et adversus Christum quassavit gloria sua, et pondere nominis sui infirmos reddidit reges, ut non possent efficere quod volebant. Conati enim sunt multum delere nomen christianum de terra, et non potuerunt; quia «qui offenderit in lapidem illum, conquassabitur» .
Abbreviated transcription (Latin):
ENERUNT DIES UT CANTE¬
mus allelua: ad est animo fr̃s.
ad percipenda quae dñs sugge¬
rit ad exortationem nrãm et
nutriendã caritatẽ qua nobis
in herere dõ bonum est. Ad estote
cantatores boni filii laudis et glo¬
riae sempiternae: ueri et incor¬
rupti dĩ: ad estote intenti qui nos¬
tis cantare et psallere incordib
ur̃ĩs dño : gratias semper agen¬
tes in omnib et laudate dm̃.
Hoc enim allelua et hi quidẽ dies:
ueniunt transituri: transeuntq
uenturi : et significant diem. qui
non uenit et transit .: Quia nec

Expanded text:
ENERUNT dies, ut cantemus Alleluia. Adeste animo, fratres, ad percipiendum quae Dominus suggerit ad exhortationem nostram, et nutriendam charitatem, qua nobis inhaerere Deo bonum est. Adeste cantatores boni, filii laudis et gloriae sempiternae veri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis cantare et psallere in cordibus vestris Domino, gratias semper agentes in omnibus : et laudate Deum; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies veniunt transituri, transeuntque venturi, et significant diem qui non venit et transit, quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
Dñs ad extristuis : dñs dixerat. se¬
de adextris meis : Nunc. dñs a
dextris eius : quasi mutauerunt
sedes: anforte sic potius. Iurauit.¬
tu es sacerdos in aeternũ: iura uit

Expanded text:
nus a dextris tuis.» Dominus dixerat, «Sede a dextris meis;» nunc Dominus a dextris ejus, quasi mutaverint sedes. An forte sic potius, «JuraviTu es sacerdos in