comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tunescis cogitationes dĩ. qm̃ ius¬
tae sunt: Ille scit cogitationes ho¬
minũ q̃m uanae sunt: Ethomines
quib iam amicus factꝰ ẽ. ꝓoit con¬
siliũ suũ: ł tuos fr̃s mei. Nolite uos
contempnere : Sicũ fide acceditis
ad dñm auditis cogitationes dĩ
Cas modo discitis. hoc uobis dr. &
ad hoc instruimini : Relinquite
ergo cogitationes hominum
qua euanae sunt. ut comp̃hen¬
datis cogitationes dĩ quae sa¬
pientes sunt: Qui hic beati¬
eẽ. & a se ipsis beati fierimira
uanitate uoluerunt : irrisit
hos ueritas. ꝑ ꝓph&ã dicentẽ
Dñs nouit cogitationes hom¬
hoc testimoniũ posuit apłs
paulus. Dñs nouit cogitatio¬
nes sapientiũ. quo uanae sun

Expanded text:
tu nescis cogitationes Dei, quoniam justae sunt; ille «scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Et homines quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quareergo cogitationes hominum, quae vanae sunt; ut comprehendatis cogitationes Dei, quae sapientes sunt. Sed quis estesse, et a se ipsis beati fieri mira vanitate voluerunt. Irrisit hos Veritas per prophetam dicentem, Novit Dominus cogitationes hohoc testimonium posuit apostolus Paulus, Dominus novit cogitationes sapientium, quoniam vanae sun
Abbreviated transcription (Latin):
liges ꝓximũ tuũ. tam quã te ip¬
sum: Quo modo ergo inte salua
ẽ dilectio ꝓximitui: quando
dilectio tui ꝑ intemperantiã
dĩagnoscimꝰ: templũ enĩdĩ sc̃m
ẽ inquit. qd estis uos Siergo
nossumus templũ dĩ. ara di ani¬
ma nr̃a ẽ. Sacrificiũ dĩquid ẽ:
Forte hoc facimus modo: impon¬
mus in arã sacrificiũ : quando dm
laudamus: Doc& enĩ nos psalmꝰ
dicens. Sacrificiũ laudis glori¬
ficabit me. & ibi uia ẽ ubi ostendã

Expanded text:
liges proximum tuum tanquam te ipliges proximum tuum tanquam te ipsum. Quomodo ergo in te salva est dilectio proximi, quando dilectio tui per intemperantiam Dei agnoscimus. «Templum enim Dei sanctum est,» inquit, «quod estis vos» . Si ergo nos sumus templum Dei; ara Dei anima nostra est. Sacrificium Dei quid est? Forte hoc facimus modo, imponimus in ara sacrificium, quando Deum laudamus; docet enim nos psalmus, dicens: «Sacrificium laudis glorificabit me, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
gitur: Duo sunt p̃cepta. &
duo genera peccatorũ: Aut eñ
bndm homo peccat. aut in ho¬
minẽ : Peccatur aũ in dm. & iã
corrũ pendo templũ eius : In
te sanguine filii sui. Quanquã
& ante quã redimereris: c̃uius
seruus eras. nisi eius qui condi¬
dit om̃a leculiariter. quem¬
admodũ te habere uoluit. re¬
demptũ sanguine filii sui : Et non
eftis ur̃i inquit apłs: Emptieñ
estis p̃tio magno. Glorificate
& portate dm̃ incorpore ur̃o:
Ergo ille in quo redemptus es.
fecit te domũ suã Num quid tu
uis euesti domũ tuã Sic nec ds
suã. hoc te ipsũ : Si tibi Ñparcis
quite fec̃ templũ suũ: Templũ
enĩ dĩ scm ẽ inquit qđ estis uos:
Et qui templũ dĩ corruperit.
corrump& illũ d̃s: Quae pec¬
cata homines quando faciunt.
putant se ñ peccare. quia nulli
in nocens. qui ñ parcit sibiIlle
enĩ in nocens ẽ. qui nulli noc&:
Quia dilectionis proximi regu¬
la. ab ipso ẽ: Hoc enĩdix̃ d̃s : Di¬

Expanded text:
go duo sunt praecepta, sic et duo genera peccatorum. Aut enim in Deum peccatur, aut in hominem. Peccatur autem in Deum, etiam corrumpendo templum ejus in te sanguine Filii sui. Quanquam et antequam redimereris, cujus servus eras, nisi ejus qui condidit omnia? Peculiariter quodam modo te habere voluit redemptum sanguine Filii sui. Et non estis vestri, inquit Apostolus; empti enim estis pretio magno: glorificate et portate Deum in corpore vestro . Ergo ille a quo redemptus es, fecit te domum suam. Numquid tu vis everti domum tuam? Sic nec Deus suam, hoc est, te ipsum. Si tibi non parcis qui te fecit templum suum. Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos; et, Qui templum Dei corruperit, corrumpet illum Deus . Quae peccata homines quando faciunt, putant se non peccare, quia nulli I. enim innocens est, qui nulli nocet: quia dilectionis proximi regula ab ipso est. Hoc enim dixit Deus, Di
Abbreviated transcription (Latin):
& nolite loqui excelsa: neq xo
exeat magniloquiũ deore ur̃o
putat se aliquid ẽẽ. cũ nihilsit.
se ipsũ seducit : Haec dicuntur
aduersariis ciuitatis dĩ Ad
arũ. atq ideo & arbiter con
Si hominũ sunt. & ab illo ñ suN¬
mundus. siue uita. siue mors.
siue p̃sentia. siue futura. om̃a
EXLIG̃ OE Inueniuntur unũ. duo. tres.

Expanded text:
 nolite loqui excelsa, neque exeat magniloquium de ore vestputat se aliquid esse, cum nihil sit, se ipse seducit. Haec dicuntur adversariis civitatis Dei ad re; atque ideo arbiter conssi hominum sunt, et ab illo non sunmundus, sive vita, sive mors, sive praesentia, sive futura. Omnia  inveniuntur unum duo, tres
Abbreviated transcription (Latin):
tis quia templũ dĩ estis. & sp̃s dĩ
habitat in uobis. Hoc dic̃ xp̃ia¬
nis. hoc dic̃ fidelib Nescitis quia
templũ dĩ estis: & sp̃s dĩhabitat
in uobis Siquis templũ dĩ cor¬
ruperit. corrump& illũ ds:
Vid &e quomodominatur : Non
uis corrumpi domũ tuã : quare
corrumpis domũ di Om̃a er
go peccata hominũ : aut ad cor¬
ruptelã ꝑtinent flagitioꝵ: aut
ad facinora nocendi : Quia dõno¬
ceri ñ potest infacinorib. infla¬
gitus eũ offendis . Incorruptelis
eũ offendis: Inte illi facis in iuriã
acis enĩ in iuriã gratiae ipsius.
dono ipsius : Iam nosti p̃tium tuũ.
iam nosti quo accedis: quid man¬
duces. quid bibas: Immo quẽnn¬
d̃s Nescitis inquit quia templũ
diestis. & sp̃s dĩ habitat in uobis.
Quisquis templũ dĩ corruperit.
Sed forte ait aliquis: Templũ dĩ
animus m̃s ẽ. Ñ corpus meũ : Dic̃
&iam testimoniũ. Omnis ca¬
rofoe xũ: & omnis claritas eiꝰ
flos foeni: Infelix interp̃tatio:

Expanded text:
tis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? hoc dicit christianis, hoc dicit fidelibus: nescitis quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? si quis templum dei corruperit, corrumpit illum deus. uidetis quomodo minatur P non uis corrumpi domum tuam: quare corrumpis domum dei? cerim peccata hominum, aut ad corruptelam pertinent flagitiorum, aut ad facinora nocendi. Quia Deo nocere non potes in facinoribus, in flagitiis eum offendis, in corruptelis eum offendis, in te illi facis injuriam. Facis enim injuriam gratiae ipsius,  pecco". iam nosti pretium. tuum; iam nosti quo accedis, quid manduces, quid bibas, immo quem manquia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Quisquis templum Dei violaverit, Sed forte ait aliquis, Templum Dei animus meus est, non corpus meum: adjecit etiam testimonium, Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni . Infelix interpretatio!
Abbreviated transcription (Latin):
siante quã ꝑueniant ad spiri¬
talem m̃tis a&atẽ: ubi ñ lacte
alantur. sed solido cybo: diesui¬
tae huius extremus inuenerit.
ꝑfici& in eis habitator illorũ.
quicquid hic intelligentiaem¬
nus habuerunt: Qm̃ abuntate
corporis xp̃i. qui nobis uia factꝰ
ẽ: &a templidĩ soci&ate ñ reces¬
serunt: Vnde u tñ recedant : re¬
gulã fidei. pusillis magnisq cõmu¬
nẽ : In ecła ꝑseueranter tenent:
Et in qđ ꝑuenerunt : In eo ambu¬
lant : Et donec eis ds reuel&. si
quid alit̃ sapiunt : cogitationes
suas carnales ñ dogmatilant:
Quia nobdurant c̃ontentiosis
defensionib immanendo: sed ꝗd¬
q̃dammodo ambulando : id ẽ ꝓfici¬
endo desudant: Intellegentiae
ꝑspicui Vtatẽ imp&rantes.

Expanded text:
si, antequam perueniant ad spirisi, antequam perueniant ad spiritalem mentis aetatem, ubi non lacte alantur sed solido cibo, dies uitae huius extremus inuenerit, perficiet in eis habitator illorum, quicquid hic intellegentiae minus habuerunt. quoniam ab unitate corporis Christi, qui nobis uia factus est, et a templi dei societate non recesserunt. unde ut non recedant, regulam fidei pusillis magnisque communem in ecclesia perseueranter tenent et, in quod peruenerunt, in eo ambulant et, donec eis deus reuelet, si quid aliter sapiunt, cogitationes suas carnales non dogmatizant, quia non obdurant contentiosis defensionibus: inmanendo. sed quodam modo ambulando, id est proficiendo desudant intellegentiae perspicuitatem impetrantes per
Abbreviated transcription (Latin):
quando absorbebitur mors inui¬
ctoria . dic&urq: illi : vbi ẽmors
uictoriatua. ubi ẽ mors aculeus
tuus: Cũ itaq proficientes in
quib: mortalib habitat. dũ de
die in diẽ renouantur : magis ma¬
gisq iustific&. & exaudiat oran¬
tes: mund& confitentes. Utex hi¬
beat sibi templũ in maculatũ in ȩ¬
ternũ : merito dr̃. Ñhabitare in
eis . qui cognoscentes dm̃. Ñsicut dm̃
glorificauer̃. aut grãs egerunt :
Colendo enĩ & seruiendo creatu¬
rae potius quã creatori. ñ unius
ueri dĩ templũ se eẽ uoluerunt:
Atq ita dũ uoluerunt eũ habere
cũ multis. facilius effecer̃ ut eum
ñhaberent : quã ut diis multis fal¬
sisue miscerent: Et merito dr̃ha¬
candos. iustificandos. glorifi¬
candosq. suscipit A &i
ante quã incorporeã. quae ubiq
tota ẽ: ualeant eius nosse natu¬
rã : quantũ nosci ex parte . & ꝑ¬
speculũ & in enigmate. ab hom¬
ne in hacuita: cũ plurimũ pro¬

Expanded text:
quando obsorbebitur mors in uiquando obsorbebitur mors in uictoriam diceturque illi: Ubi est, mors, uictoria tua? ubitra? Cum itaque proficientes, in quibus mortalibus habitat, dum de die in diem renouantur, magis magisque iustificet, exaudiat orantes, mundet confitentes, ut exhibeat sibi templum inmaculatum in aeternum, merito dicitur non habitare in eis, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt uel gratias egerunt. colendo enim et seruiendo creaturae potius quam creatori non unius ueri dei templum se esse uoluerunt atque ita, dum uolunt eum habere cum multis, facilius effecerunt, ut eum non haberent, quam ut diis multis falsisue miscerent. et merito dicatos, justificandos glorifcandosque suscepit, etiam antequam incorpoream, quae ubique tota est, valeant ejus nosse naturam, quantum nosci ex parte per speculum et in aenigmate ab homine in hac vita , cum plurimum pro
Abbreviated transcription (Latin):
inuobis: Dequalib: paulo ante
dixerati Animalis aũ homo. Ñꝑ
cipit quae sunt sp̃s dĩ: Quos &iã
paruulos uocat : ñ carnis a&ate.
sedm̃tis : Nonitaq ꝑcipiebant
cognitionẽ sp̃s sc̃ĩ. qui habitabat
in eis : Et habitante inse sp̃usc̃õ:
adhuc animales. ñdum spirita¬
les erant : quia nondũ poteraNT
habitatorẽ suũ sp̃m: cognitio¬
ne ꝑcipere: Habitare aũ ideo
& intalib dr: quia in eis occul¬
te agit : ut sint templũ eius :
Idq in proficientib & profici¬
endo ꝑseuerantib ꝑficit: Spe
enĩ salui factisumus. sic̃ apłs di¬
cit: Cũ alio loco dicat: saluos
nos fec̃. ꝑ lauacrũ regenerati¬
onis : Cũ ergo hic dicat saluos
nos fec̃ : tam quã salus ipsa iam
data sit : quẽ ad modũ accipien¬
dũsit:. illic exponit ubi ait :
spe enĩ salui facti sumus : Agit
ergo inquib: adhuc mortali¬
bus habitat: ipsã aedificationẽ
habita culi sui : quam ñ in ista sed
in alia post hancuitã ꝑficit :

Expanded text:
in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed mentis. non itaque percipiebant cognitione spiritum sanctum, qui habitabat in eis, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim salui facti sumus. ergo, in quibus adhuc mortalibus habitat, ipsam aedificationem habitaculi sui, quam non in ista sed in alia post hanc uitam perficit,
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃iquẽ hab&is ado: Contemnebaᷤ
corporale peccatũ: contemnis
qd peccas in templũ ipsũ: Corpuᷤ
quid facias d&emplo dĩ: Sielige¬
res in ea iam facere adulterium.
intra istos pari& es : quid te && sce¬
leratius: Modo aũ. tu ipse es
templũ dĩ: Templũ intras tem¬
plũ exiftis: Templũ in domo tua
manes : templũ surgis : Uide quid
agas : uide neoffendas templih¬
bitatorẽ : Nedeserat te . & in ru¬
inã uertaris : Nescitis inquit
quia corpora ur̃a : & hoc defor¬
nicatione loquebatur a płs: nec̃¬
temnerent corporalia peccata:
tio magno : Si contemnis corpus
tuũ : considera p̃tium tuũ: Scio¬
ego: & mecũ omnis homo. qui pau¬
lo attentius considerauit : nemi¬
nem dm̃ tim̃tem : sub uerbis eius
ñ se corrigere : nisi qui putat qͥa
plus hab & uiuere: Ipsa res est.
quae multosoccidit: cũ dicunt
cras cras: & subito ostiũ clauditur¬
& remansit foris cũ uoce coruina:
quia ñ habuit gemitũ columbinũ:¬

Expanded text:
quem habetis a Deo? Contemnebas corporale peccatum, contemnis quod peccas in templum? Ipsum corpus Jam vide quid facias de templo Dei. Si eligeres in ecclesia facere adulterium intra istos parietes, quid te esset sceleratius? Modo autem tu ipse es templum Dei. Templum intras, templum exis, templum in domo tua manes, templum surgis. Vide quid agas, vide ne offendas templi habitatorem, ne deserat te, et in ruinam vertaris. Nescitis, inquit, quia corpora vestra et hoc de fornicatione loquebatur Apostolus, ne contemnerent corporalia peccata tio magno . Si contemnis corpus tuum, considera pretium tuum. Cet mecum omnis homo qui paulo attentius consideraverit, neminem Dominum timentem sub verbis ejus non se corrigere, nisi qui putat quia plus habet vivere. Ipsa res est quae multos occidit, cum dicunt, Cras, cras; et subito ostium clauditur. Remansit foris cum voce corvina, quia non habuit gemitum columbinu
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. locũ sc̃m & aptũ requiris : in¬
teriora tua munda: & omn inde
mala cupiditate depulsa: p̃pa¬
ra tibi incordis tui pace secr&ũ:
Volens intemplo orare: Inte ora:
et ita age semꝑ: uttemplũ dĩsis:
Ibi enĩ ds exaudit. ubi habitat:¬

Expanded text:
eo, locum sanctum et aptum requiris, interiora tua munda, et omni inde mala cupiditate depulsa, praepara tibi in cordis tui pace secretum, volens in templo orare. In te ora, et ita age semper, ut templum Dei sis. Ibi enim Deus exaudit, ubi habitat
Abbreviated transcription (Latin):
quae dicit. Nescitis. quia tem¬
plũ dĩeftis : statimq subiecit.
& sp̃s dihabitat inuobis. Ds eñ
habitat intemplo suo: Non eñ
tam quã minister habitat sp̃s
dĩ intemplodi: cũ alio loco eui¬
dentius dicat: Nescitis quia cor¬
pora ur̃a templũ inuobis ẽ sp̃s
sc̃i. quẽ hab&is ado. & non estis
ur̃i Empti enĩ estis precio mag

Expanded text:
Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit: Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo, non autem tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti quem habetis a Deo, et non estis vestri? Empti eni
Abbreviated transcription (Latin):
cuius templũ ẽ : quae membra
sunt regis: Quomodo Ñ conse¬
d& patri & filio: qui repleuit fi¬
liũ : qui membra filii : suã possid &
domũ De inde cũ depatre pro¬
cedat : quomodo cũ patre Ñsed&.
Cũ ipsa sessio : ñsit utiq cogitan¬
da carnaliter : Postremo: qualis¬
Ait cnĩ a płs : Cũ essemꝰ mortui
peccatis. conuiuificauit nos ꝓp̃o.
cuius gr̃a sumus salui facti : It
uiuificati xp̃o : itasimulses suri
p̃distinati sunt: utiam factũ di¬
cat apłs: qđ certus ẽ affuturũ :
Et ipsi sp̃u scõ subtrahitur auo¬
bis. quisquis ẽ ille consessus:
Tam quã sedere cũ patre & filio
sit indignus: qui eadẽ sede effi¬

Expanded text:
cujus templum est, quae membra sunt regis? Quomodo etiam non considet Patri et Filio qui replevit Filium, qui etiam membra Filii suam possidet domum? Deinde cum de Patre procedat, quomodo cum Patre non sedet? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter, Ait enim Apostolus: Cum essemus mortui peccatis, convivificavit nos Christo, cujus gratia sumus salvi facti; et vivificati Christo, ita simul sessuri praedestinati sunt, ut jam factum dicat Apostolus, quod certum est adfuturum: et ipsi Spiritui sancto subtrahitur a vobis quisquis est ille consessus, tanquam sedere cum Patre vel Filio sit indignus, qui eadem sede effi
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo secutus adiunxit Glori¬
ficate ergo dm̃. incorpore uro:
Ubi dilucide oftendit: dm̃ ẽẽ¬
sp̃m sc̃m Glorificandũ scilic&
incorpore nr̃o : tamquã intem¬
plo suo: It qđ ananiae dix̃ apłs
mines in a &ernã uitã regene¬
randos: Et pon ẽ cis ds: Immo
uero ẽ : & dsuerus ẽ : quia ueri
di membra. templũ eius ẽ : Et
utiq subiectũ ẽ templũ. illi cu¬
ius ẽ templũ : Quo modo ergo ds
non ẽ : cui sunt membra dĩsubie

Expanded text:
tinuo secutus adjunxit, Gloritinuo secutus adjunxit, Glorificate ergo Deum in corpore vestro . Ubi dilucide ostendit Dem, glorificandum scilicet in corpore nostro, tanquam in templo suo. Et quod Ananiae dixit apostolus mines in aeternam vitam regenerandos, et non est eis Deus! Imo vero est, et Deus verus est, quia veri Dei membra templum ejus est. Et utique subjectum est templum illi cujus est templum: quomodo ergo Deus non est, cui
Abbreviated transcription (Latin):
ber& templũ : Ittemplũ ñ ma¬
nu factũ. sed aedificatũ demem¬
benedictus in scła: cuius membra
sunt nr̃a corpora: Qui enĩ dix̃
Nescitis quia corpus vr̃m tem¬
plũ inuobis sp̃s scĩ ẽ. ipse dix̃
Nescitis quia corpora ur̃a. me¬
bra sunt xp̃i Itane uero : cui
delignis & lapidib salomonȩ¬
dificauit templũ. dsẽ. & cui tẽ¬
plũ aedificatur demembris xp̃i.
hoc ẽ de membrisdĩ. ds non ẽ
Cũq loquens dedõ beatissimꝰ
martyr stephanus dixerit .
salomon aedificauit ei domũ.
sed sũmus ũinmanu factis tem¬
plis in habitat : Ettam̃ xp̃imẽ
bra quorũ caput ẽ suꝑ om̃s cȩ¬
los templũ sunt sp̃s scĩ : quem
conftat uenisse decȩlo: Istum
negare dm̃ quid ẽ : nisi Non eẽ.
& nolle eẽ templũ eius: Allo¬
quitur nos apłs dicens. Obse
Qm̃ in quo habitat. utiq tem¬
plũ eius ẽ: Deniq cũ dixiss&
apłs nescitis quia corpus ur̃m
templũ in uobis sp̃s sc̃i ẽ : quem¬
pti enĩ estis precio magno: con¬

Expanded text:
beret templum, et templum non manufactum, sed aedificatum de membenedictus in saecula , cujus membra sunt nostra corpora. Qui enim dixit, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sacnti est? ipse dixit, Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi ? Itane vero cui de lignis et lapidibus Salomon aedificavit templum. Deus est, et cui templum aedificatur de membris Christi, hoc est, de membris Dei, Deus non est? cum loquens de Deo beatissimus martyr Stephanus dixerit: Salomon aedificavit ei domum; sed Summus non in manufactis templis inhabitat . Et tamen Christi membra, quorum caput est super omnes coelos, templum sunt Spiritus sancti, quem constat venisse de coelo. Istum negare Deum quid est, nisi non esse et nolle esse templum ejus? Alloquitur nos Apostolus dicens: ObsecQuoniam in quo habitat, utique templum ejus est. Denique cum dixisset Apostolus, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spipti enim estis pretio magno; con
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ ambulatis: Rogo uos
fr̃s. Audite & ꝓficite: Excutite
uos deloco carnali: Pergite intur¬
turẽ & columbam : Aues enim Ñ
diuisit: Sed quicũq talis ꝑman¬
serit : & scđm quendã modũ uitȩ
aptũ carnalib : degremio eccle¬
siae ñ recesserit : & ñ fuerit se¬
ductus abher& icis. Ut ex contra¬
ria parte diuidatur: ueni& ca¬
minus. & ad dexterã ponstur :¬
Sine camino ũpoterit : Sed qui
caminũ patiñ uult: ꝑgat intur¬
turẽ & columbã : Qui potest ca¬
pere. capiat : Si aũ p̃sicerit.
& aedificauerit suꝑ fundamen¬
tũ. ligna. foenũ. stipulã : id est
amores saeculares fundam̃to
fidei suꝑ aedificauerit : tam̃ si
infundam̃to sit xp̃c : ut primũ
locũ ipse habeat incorde : & in¬
illo ei nihil omnino antepona¬
tur : portantur & tales. tole¬
rantur & tales : Ueni& cami¬
nus. Incend& ligna. foenũ. sti¬
pulã : Ipse aũ inquit. saluus e¬
rit. sic tam̃ tam quã ꝑ ignem:

Expanded text:
hominem ambulatis?» Rogo vos, hominem ambulatis?» Rogo vos, fratres, audite, et proficite; excutite vos de loco carnali, pergite in turturem et columbam: «Aves» enim «non divisit.» Sed quicumque talis permanserit, et secundum quemdam modum vitae aptum carnalibus, et de gremio Ecclesiae non recesserit, et non fuerit seductus ab haereticis, ut ex contraria parte dividatur; veniet caminus, et ad dextram poni sine camino non poterit. Sed si caminum pati non vult, pergat in turturem et columbam. Qui potest capere, capiat. Si autem non sic erit, et «aedificaverit super fundamentum ligna, fenum, stipulam,» id est, amores saeculares fundamento fidei suae superaedificaverit; tamen si in fundamento sit Christus, ut primum locum ipse habeat in corde, et ei nihil omnino anteponatur; portantur et tales, tolerantur et tales: veniet caminus, incendet ligna, fenum, stipulam: «Ipse autem,» inquit, «salvus erit, sic tamen quasi per ignem» .
Abbreviated transcription (Latin):
teris. quantũ possunt: Vbi in
aliis deficiunt. Inse tenent :¬
Sierit ibi inquit filius pacis.
requiesc& suꝑ eũ pax ur̃a: Si qͦ
minus. ad uos reuert&ur : Non
ẽ filius pacis. diuidi uoluit : re¬
uert&ur adte pax tua: quia
aues Ñdiuisit : Venit & caminꝰ
Nã consedit ibi abrahã usq ad
ues perã : Etuenit magnus ter¬
ror. diei iudicii: Vespera enĩ il¬
la finis scłi : Et caminus ille: ue¬
niens dies iudicii : Diuisit inter
media illa quaed iuisa erant.
& iã caminus : Si intermediũ
transiuit caminus : alia Index¬
terã. alia insinistrã separauit:
Sunt ergo quidã carnales: &
tam̃ ecclesiae gremio continen¬
tur : uiuentes scđm quendam
modũ suũ: Quos timemus. nese¬
Non potui uobis loqui quasi spi¬
ritalib : sed quasi carnalibus:
Et quo modo probatur quia car¬
nales diuiduntur : adiungit :
Cũ enĩ dicit unusquisq ur̃m: ego
sũ pauli. ego aũ apollo. ego uero
cephȩ. Ñne carnales eftis. & scđm

Expanded text:
teris quantum possunt; ubi in teris quantum possunt; ubi in aliis deficiunt, in se tenent. «Si erit ibi,» inquit, «filius pacis, requiescet super eum pax vestra; si quo minus, ad vos revertetur» . Non est filius pacis, dividi voluit, revertetur ad te pax tua; quia aves non divisit. Veniet et caminus: nam consedit ibi Abraham usque ad vesperam, et venit magnus terror diei judicii. Vespera enim illa finis est saeculi; et caminus ille, veniens dies judicii. Divisit inter media illa quae divisa erant, etiam caminus . Si inter media transiit caminus, alia in dextram, alia in sinistram separavit. Sunt ergo quidam carnales, et tamen Ecclesiae gremio continentur, viventes secundum quemdam modum suum, quibus timemus ne se«Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus.» Et quomodo probatur quia carnales dividuntur? Adjungit: «Cum enim dicit unusquisque vestrum, Ego sum Pauli, ego autem Apollo, ego vero Cephae; nonne carnalis estis, et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
lapides p̃tiosos : & deutroq igne
securi essent: Non solũ deillo ae¬
terno. qui in a&ernũ cruciatu¬
rus ẽ impios. sed & iã deillo quie¬
mendabit eos. qui ꝑ ignẽ salui
erunt : Dicitur enĩ. Ipse aũ saluus
erit. sic tam̃ quasi ꝑignẽ : Etquia
dicitur saluus erit. contemni¬
tur ille ignis : Ita plane : quam¬
uis salui ꝑignẽ: Grauior tam̃e¬
rit ille ignis : quã quicquid po¬
test homo pati in hac uita. Et
nostis quanta hic passi sunt ma¬
boni: Quid enĩ quisq maleficus.
latro. adulter sceleratus. sa¬
crilegus ꝑtulit legib: quod Ñ
ꝑtulit martyr in confessione
xp̃i Ista ergo quae hic sunt.
multo faciliora sunt: Ettam̃
Uid&e : quẽ ad modũ ea homines
Nepatiantur : quicquid iusse¬
ris faciunt: Quanto melius
faciant qđ iub& ds̃ Neilla gra¬
uiora patiantur: Ques aut̃¬
Ñdiuisit: Spiritales : NhabeNT
diuisionẽ : Ñ cogitant schis inta.
pax ẽ in eis : custodiunt eã incȩ¬

Expanded text:
lapides pretiosos, et de utroque igne lapides pretiosos, et de utroque igne securi essent; non solum de illo aeterno qui in aeternum cruciaturus est impios, sed etiam de illo qui emendabit eos qui per ignem salvi erunt. Dicitur enim, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Et quia dicitur, salvus erit, contemnitur ille ignis. Ita plane quamvis salvi per ignem, gravior tamen erit ille ignis, quam quidquid potest homo pati in hac vita. Et nostis quanta hic passi sunt maboni. Quid enim quisque maleficus, latro, adulter, sceleratus, sacrilegus pertulit legibus, quod non pertulit martyr in confessione Christi? Ista ergo quae hic sunt mala, multo faciliora sunt: et tamen videte quemadmodum ea homines ne patiantur, quidquid jusseris faciunt. Quanto melius faciunt quod jubet Deus, ne illa graviora patiantur? 4. n divisit.» Spirituales non habent divisionem, non cogitant schismata: pax est in eis, custodiunt eam in cae
Abbreviated transcription (Latin):
guo : quia forsitan uerum ẽ¬
Dũe ne in indignatione tua argu¬
as me : Neq in ira tua emendes me :
Futurũ ẽ enim. ut quidã in ira dĩe¬
mendentur : & in indignatione
arguantur : Et forte non om̃s
qui arguentur: em̃dabuntur :
Nautiq argu& eos. quib dic&
Esuriui. & ñ dedistis mihi mandu¬
care : & sitiui. &ñ potastis me : &
ca & quae ibi prosequens. quan¬
dã inhumanitatẽ & sterilitatẽ
formidans : excepta uita ista.
incuius malis plangit & gemit :
rogat & dicit. Dñe. ne lnindign¬
tione tua. arguas me : Nonsim
inter illos quib dicturus es. Ite
in ignẽ a &ernũ : qui paratus ẽ
diabolo & angelis eius : Neꝙ in
ira tua emendes me : ut inhac uita
purges me : Ettalẽ reddas. cui
iam em̃datorius ignis Nopussit :
Propt̃ illos qui saluierunt. sic
tam̃ quasi ꝑignẽ : Quare. NI¬
si quia hic a edificant supra fun¬
dam̃tum ligna. foenũ. stipulã
Aedificarent aũ. aurũ. argentũ

Expanded text:
guo quia forsitan verum eguo quia forsitan verum e ne in indignatione tua arguas me, neque in ira tua emendes me. Futurum est enim ut quidam in ira Dei emendentur, et in indignatione arguantur. Et forte non omnes qNam utique arguet eos quibus dicet, Esurivi, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et non potastis me: et caetera quae ibi prosequens, quamdam inhumanitatem et sterilitatem formidans, excepta vita ista, in cujus malis plangit et gemit, rogat et dicit: Domine, ne in indignatione tua arguas me. Non sim inter illos quibus dicturus es: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus. Neque in ira tua emendes me: ut in hac vita purges me, et talem me reddas, cui jam emendatorio igne non opus sit, propter illos qui salvi erunt, sic tamen quasi per ignem. Quare; nisi quia hic aedificant supra fundamentum ligna, fenum, stipulam? Aedificarent autem aurum, argentum,
Abbreviated transcription (Latin):
teris audient. Uenite benedicti
patris mei. possid &e paratũ uo¬
bis regnũ: Non ad sinistrã. ubi il¬
lierunt qui salui ñerunt: & ideo
audient. discedite ame maledi¬
cti inignẽ a&ernũ: Nemo quippe
ab illo igne saluabitur: Quia in
suppliciũ a dernũ ibunt illiom̃s.
tur die & nocte in scła scłorum :
Post istius sane corporis mortẽ:
donec ad illũ ueniatur. qui post
resurrectionẽ corporũ futurus
ẽ. damnationis & remunerati¬
onis ultimus dies: si hoc tempo¬
ris interuallo: sp̃s de functoꝵ
eiusmodi ignẽ dicuntur ꝑp&i :
quem Ñsentiant illi . qui ñ habu¬
erunt tales mores &amores in
huius corporis uita: ut eoꝵ ligna.
& foenũ & stipula consumatur
Alii uero sentiant: qui eiusmo¬
di secũ aedificia portauerunt :
siue ibi tantũ : siue & ibi & hic. si¬
ue ideo hic & nibi : & saecularia.
quauis adanatione uenialia con¬
cremantẽ ignẽ . transitoriȩ tri¬
bulationis inueniant ñredar¬

Expanded text:
teris audient: Venite, benedicti teris audient: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis reg num, non ad sinistram, ubi illi erunt, qui salui non erunt et ideo audient: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. Nemo quippe ab illo igne saluabitusupplicium aeternum ibunt illi omnestur die ac nocte, in saecula saeculorum. Post istius sane corporis mortem, donec ad illum veniatur qui post resurrectionem corporum futurus est, damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis intervallo spiritus defunctorum ejusmodi ignem dicuntur perpeti quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores, et amores in hujus corporis vita, ut eorum ligna et fenum, et stipula consumatur, alii vero sentiant, qui ejusmodi secum aedificia portaverunt, sive ibi tantum, sive et hic et ibi, sive ideo hic ut non ibi saecularia, quamvis a damnatione venialia concremantem ignem transitoriae tribulationis inveniant, non redar
Abbreviated transcription (Latin):
osos: Sed biillũ ignẽ dequodi¬
ctũ ẽ. sic tam̃ quasi ꝑignẽ. si hoc
modo ẽ intelligendus. utriq
mitendi sunt. & dextriscili¬
c&. & sinistri Illo quippe utriq
ꝓbandi sunt. de quo dictũ ẽ. Di¬
es dñi declarabit. qm̃ inigne re¬
uelabitur : Etuniuscuiusq opus
qualesit. ignis ꝓbabit : Siergo
utrũq probabit ignis. ut sicuiuᷤ
opus ꝑmanserit. id ẽ ñ fuerit ig¬
ne consumptũ quod suꝑ a edifica¬
uit. mercedẽ accipiat᷑. sicuius
aũopus arserit. damnũ patia¬
tur : ꝓfecto non ẽ ipse a &erniᷤ
ille ignis : In illũ enĩ solisinistri.
nouissima & ꝑ p&ua damnatio¬
ne mittentur: Iste aũ. dextroᷤ
ꝓbat: Sed alios eoꝵ sic probat.¬
m̃tum. ab eis inuenerit eẽ con¬
structũ. Ñexurat neq consumt
Alios aũ aliter: Idẽ ut quod suꝑ¬
aedificauer̃ ardeat damnumq¬
inde patiantur : Salui fiant aũ.
erunt: Siaũ saluifient: ꝓfecto
& addexterã stabunt: Et cũ ce¬

Expanded text:
osos? sed in illum ignem, de quo diosos? sed in illum ignem, de quo dictum est: sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intellegendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet et sinistri. illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim soli sinistri nouissima et perpetua damnatione mittentur, iste autem dextros probat. sed alios eoum fundamentum ab eis invenerit esse constructum, non exurat neque consumat; alios autem aliter, id est, ut quod superaedificaverunt, ardeat, damnumqinde patiantur, salui fiant autemerunt. Si autem salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ce
Abbreviated transcription (Latin):
cogitat. quaesunt dñi. quomo¬
doplaceat dõ Qđ suꝑ aedifica¬
uit. mercedẽ accipi& Idẽ unde
Ipse aũs al teserit : Quia nulla
eũ tribulatio. ab illius fundam̃¬
ti stabilitate semouit: Sic tam̃
quasi ꝑ ignẽ: Qđ enĩ sine inlici¬
ente amore ñ habuit. sine uren¬
te dolore ñꝑd& : Ecce quantũ
mihi uid&ur. Inuentus ẽ ignis.
quinullũ eoꝵ damn&. sed unũ di¬
t&. alterũ damnific& : ambos
ꝓb&: Si aũ ignẽ illũ loco isto uo¬
luerimꝰ accipere : dequo dñs di¬
c& siniftris. discedite a me male¬
dicti inignẽ a &ernũ : ut ineis &iã
isti eẽ credantur. qui a edifican
suꝑ fundam̃tum. ligna. foenũ.
stipulã : eosq ex illo igne post
tempus ꝓmalis meritis imꝑti¬
tũ. liber& boni meritũ funda¬
m̃ti : quid arbi trabimur dex¬
tros: quib dic&ur. Uenite be¬
nedicti patris mei. possid& e
paratũ uobis regnũ : nisi eos qui
aedificauerunt suꝑ funda men¬
tũ. aurũ. argentũ. lapides p̃ti¬

Expanded text:
cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo, quod superaedificauit mercedem accipiet id est, unde ipse autem saluus erit quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semouit; sic tamen quasi per ignem quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris: Discedite a me, maledicti. in ignem aeternum; ut in eis etiam isti esse credasuper fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meritum fundamenti: quid arbitrabimur dextros quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum , nisi eos qui aedificaverunt super fundamentum aurum, argentum, lapides preti
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationis ignis exur&: Ad
quẽ ꝑtinent ignẽ. & orbitates.
& quaecũq calamitates. quae
auferunt haec: Ac ꝑ hoc. ei qui
a edificauit: erit aedificatio
ista damnosa : quia ñ habebit
qđ suꝑ aedificauit: Eteoꝵ amis¬
sione cruciabitur : quib fruen¬
do utiq la&abatur : Sed per
hunc Ignẽ saluus erit : merito
fundamenti Quia & siutrũ id
uerbis. hominẽ a edificantẽ suꝑ
fundam̃tum aurũ. argentũ.
lapides pr&iosos : Quisine uxo¬
re ẽ inquit. cogitat quae sunt
dñi. quomodo placeat dõ. Uide
aliũ a edificantẽ ligna. foenũ.¬

Expanded text:
tribulationis ignis exuret; ad tribulationis ignis exuret; ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates quae auferunt haec. Ac per hoc ei, qui aedificauit, erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit, quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, quibus fruendo utique laetabatur; sed per hunc ignem saluus erit merito fundamenti, quia, etsi utrum id uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: Qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt Dei, quo modo placeat Deo. Vide alium aedificantem ligna, f
Abbreviated transcription (Latin):
incorde xp̃m. Utei terrena &
temporalia. Nec ea quae licita
sunt atq concessa p̃ponat. fun¬
dam̃tum hab& xp̃m: Si aũ prae¬
ponit : & siuideatur habere fidẽ
xp̃c : cui talia p̃ponuntur: Quan¬
tomagis sisalutaria p̃cepta con¬
temnens : cõmittat inlicita : Non
p̃posuisse xp̃m sed postposuisse
conuincitur.: quẽ post habuit
imperantẽ. siue concedentẽ. dũ
contraeius imperata siue con¬
cessa suã ꝑflagitiã delegit ex¬
plere libidinẽ : Siquis itaq
xp̃ianus diligit mer& ricẽ. eiq
ad haerens unũ corpus efficitur.
cupiscentiarũ. sicut & gentes quȩ
ignorant dm̃ : &iã hoc scđm ueniã
Potest ergo & iste. in funda m̃to
habere xp̃m : Si enĩ nihil ei talis
affectionis uoluptatisq p̃ponat.
quãuis suꝑ aedific& ligna. foenũ.
stipulã : xp̃c ẽ fundamentum
Propt̃ hoc saluus erit ꝑignem:
Delitias quippe huiusmodi. a¬
moresq terrenos: ꝓpt̃ coniuga¬
lẽ quidẽ copulã . Ñdamnabiles

Expanded text:
in corde Christum, ut ei terrena et in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem Christus, cui talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. ncupiscentiarum, sicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum ueniam potest ergo et iste in fundamento habere Christum. si enim nihil ei talis affectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna. fenum, stipulam, Christus est fundamentum, propter hoc saluus erit per ignem. Delicias quippe huius modi amoresque terrenos, propter coniugalem quidem copulam non damnabiles,
Abbreviated transcription (Latin):
inquiunt xp̃iani catholici In
fundam̃to xp̃m. acuius unitate
Nrecesserunt. Iam & si huic fun¬
dam̃to suꝑ aedificauer̃. quã lib&
pessimã uitã. uelut ligna. foenũ.
uis cũ damno. qm illa quaẽ suꝑ¬
Aedificata sunt. exurentus.
tam̃ poterit eos. quandoq: ab
illius ignis ꝑp&uitate saluare
Respondeat eis breuit̃ apłsia¬
cobus. Siquis dicat se fidẽ ha¬
bere. opera aũ ñ habeat. num¬
quid poterit fides saluare cũ
Etquis ẽ inquiunt. dequo dicit
apłs paulus Ipse aũ saluus erit.
sic tam̃ quasi ꝑ ignẽ : Simul. quis
ifte sit inquiramus: Hunc tam̃
nus dic̃ : & iã simala opera quis
habuerit. saluabit eũ ꝑ ignẽ fi¬
des : Alius aũ sio pera ñ habeat.
Nũquid poterit fides saluare
eum Inucniemꝰ ergo quis possit
saluariꝑignẽ . si prius inueneri¬
mus quid sit habere in funda m̃¬
to xp̃m: Quod ut deipsa simili¬
tudine quantotius aduertamus.
nihil ina edificio p̃ponitur fun¬
dam̃to: Quisquis itaq sic hab&

Expanded text:
inquiunt, Christiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaediifcauemnt quamlibet pessimam uitam, uelut ligna, fenum, suis cum damno, quoniam illa, quae superaedificata sunt, exurentur, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. Respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: Si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus: Ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? Simul quis iste sit, inquiramus; hunc tamennus dicit: \'Etiamsi mala opera quis habuerit, saluabit eum per ignem fides\'; alius autem: Si opera non habeat, numquid poterit fides saluare eum? Inueniemus ergo quis possit saluari per ignem, si prius inuenerimus quid sit habere in fundamento Christum. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet
Abbreviated transcription (Latin):
buit : cũ inaedificio prius ñsit ali¬
quid fundam̃to: Ignis enĩ de quo eo
loco ẽ locutus apłs. talis deb&
intelligi : ut ambo ꝑ eũ transeaNT
Idẽ. & qui aedificat suꝑ hoc funda¬
m̃tum. aurũ. argentũ. lapides
p̃tiosos. & qui aedificat ligna. foe

Expanded text:
abuit, cum in aedificio prius non sit aliabuit, cum in aedificio prius non sit aliquid fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna,
Abbreviated transcription (Latin):
Sic ergo fr̃s quo tendit ignis & a¬
qua : Ignis sursũ festur. locũ suum
quaerit: & aqua locũ suũ quęrit
Pondere suo. lapisima p&it: &
tignũ: & columnae & tra. unde ȩ¬
dificatur ista domus : De illo ergo
sunt genere rerũ : quae pondere
suo deorsũ feruntur: Manifestũ ẽ
ergo: id eo iusũ accipere fundamen¬
tũ : quia pondere suo deorsũ uer¬
sus feruntur : Etnisi sit quod sus¬
dam̃tum : Eccła uero dĩ. in imo po¬
sita: tendit incaelũ: Fundam̃tum
quippe & foenũ &stipula: non ab¬
surde accipi possunt. rerũ sȩcula¬
riũ. quãuis licite concessarũ tales
cupiditates: utamitti sine animi
dolore ñ possint: Cũ aũ iste dolor
natur : & malit homo qui talido¬
lore uritur : reb quas itadiligit
magis carere quã xp̃o : ꝑignem
fit saluus: Si aũ res eiusmodi tẽ¬
porales. ac saeculares : tempo¬
re temptationis maluerit tene¬
re quã xp̃m : eum infundam̃to Ñ
habuit. qui haec priore locoh¬

Expanded text:
st, fratres, quo tendit ignis et aqua? Ignis sursum fertur, locum suum quaerit; et aqua locum suum quaerit pondere suo. Lapis ima petit, et lignum, et columnae, et terra, unde aedificantur istae domus: de illo ergo sunt genere rerum, quae pondere suo deorsum feruntur. Manifestum est ergo ideo deorsum accipere fundamentum, quia pondere suo deorsum versus feruntur; et nisi sit quod susdamentum: Ecclesia vero Dei in imo posita tendit in coelum. Fundamentum quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor natur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco h
Abbreviated transcription (Latin):
quies incaelis : Uttemplũ eius
potius inoratione cõmemore¬
mus: qđ & nos ipsi eẽ debemus
Et inquantũ sumus. intantum
ad eius soci&atẽ & adoptionis
familiã ꝑtinemus : Si enĩ po¬
pulus ñdum factus aequalis an¬
gelis eius . ad huc in ista pere¬
grinatione dicitur templum
eius. quanto magis ẽ templũ eiꝰ
incaelis : Ubi ẽ populus ange¬
lorũ : quib aggregandi & coae¬
quandi sumus: cũ finita pere¬
grinatione : qđ promissũ ẽ sum
Multũ mirabili
us ẽ : quemad modũ quorundam
Nondũ cognoscentiũ dm̃. sit in ha¬
bitator ds: & quorundã cogno¬
scentiũ ñsit: Nec illi enĩ adtem¬
plũ dĩꝑtinent: qui cognoscentes
dm. ñ sicut dm̃ glorificauerunt.
aut gr̃as egerunt: Etad templũ
diꝑtinent paruuli sc̃ificatisacra¬
m̃to xp̃i : regenerati sp̃usc̃o : qui
certe ꝑa&atẽ. Nondũ possunt
cognoscere dm̃ Unde. quẽ potu
erunt illi nosse nec habere. isti
potuerunt habere ante quã nos¬

Expanded text:
qui es in caelis. ut templum eius qui es in caelis. ut templum eius potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus et, in quantum sumus. in tantum ad eius societatem et adoptionis familiam pertinemus. si enim populus dei nondum factus aequalis angelis eius adhuc in ista peregrinatione dicitur templum eius, quanto magis est templum eius in caelis, ubi est populus angelorum. quibus adgiegandi et coaequandi sumus, cum finita peregrinatione, quod promissum est, summultum mirabilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli sanctificati sacramento Christi, regenerati spiritu sancto, qui certe per aetatem nondum possunt cognoscere deum; unde, quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nos
Abbreviated transcription (Latin):
diorũ: cũ fit qđ ait apłs: Nescitis
q̃m corpora ur̃a templũ inuobis
sp̃s sc̃i ẽ. quẽ hab&is ado Nec
dicinisi stultissime potest. Ñha¬
bere locũ innr̃o corpore sp̃m
sc̃m : quod totũ Nr̃a anima im¬
pleuerit: Quanto stultius dr̃
ullis angustiis impediri alicubi
trinitatẽ . ut pater & filius & sp̃s
sc̃s: ubiq simul eẽ Ñpossint. Ve¬
rũ illud ẽ multo mirabilius. qđ
cũ dsubiq sit totus. ̃tamen in
omnib habitat: Non enĩ om¬
nib dici potest qđ ait apłs.
uel qđ iam dixi: uel &iam il¬
lud: Nescitis quia templũ dĩ
estis. & sp̃s dĩ habitat in uobis.
ro audeat opinari . nisi quisquis
inseparabilitatẽ trinitatis pe¬
nitus ignorat: qđ in aliquo pos¬
ubiq eẽ dm̃. ꝑ diuinitatis prae¬
sentiã: sed ñubiq ꝑhabitatio¬
nis gratiã: Propt̃ hanc enĩ ha¬
bitationẽ : ubi procul dubio gr̃a
dilectionis eius agnoscitur: Non
dicimus pater nr̃ quies ubiq:
cũ & hoc uerũ sit. sed pater nr̃

Expanded text:
 cum fit, quod ait apostolus: Nescitis, quoniam corpora uestra templum in uobis spiritus sancti est, quem habetis a deo. nec dici nisi stultissime potest non habere locum in nostro corpore spiritum sanctum; quod totum nostra anima impleuerit. quanto stultius dicitur ullis angustiis impediri alicubi trinitatem, ut pater et filius et spiritus sanctus ubique simul esse non possint! Verum illud est multo mirabilius, quod, cum deus ubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ait apostolus, uel quod iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? ro audeat opinari. nisi quisquis inseparabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo haubique esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis eius agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique\', cum et hoc uerum sit, sed: Pater noster.
Abbreviated transcription (Latin):
quo totũ corpus conexũ & cõpa¬
ctũ ꝑ omnẽ textũ subministra¬
tionis. scđm operationẽ. Inỹp¬
surã unius cuiusq partis. Incre¬
mentũ corporis fac̃. In a edi fi¬
cationẽ sui. incaritate : In hoc
templo scõsuo. dñs ẽ: Qd uio

Expanded text:
connexum et compactum per omnem tactum subministrationis, secundum operationem in mensuram uniuscujusque partis incrementum corporis facit, in aedificationem sui in charitate . In hoc templo sancto suo Dominus est; quo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ posuisti: Naurũ uel argentũ.¬
aut lapides p̃tiosos: sed ligna. foe¬
nũ. stipulã : Saluus ergo eris.
cũ ardere coeperit quod aedifi¬
casti: Sic tam̃. tamquã ꝑignẽ:
Nemo enĩ suꝑ fundam̃tum hoc
aedific& adulteria. blasphemi¬
as. sacrilegia idolatriã ꝑ iuria
& put& sesaluũ futurũ ꝑ ignẽ.
quasi ista sint. ligna. foenũ. stipu
rerũ temporaliũ. & ipse saluus
erit. ꝑ idoneũ fundam̃tum: Si

Expanded text:
tum posuisti non aurum, argentutum posuisti non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stipulam: saluus ergo eris, si ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tamquam per ignem. nemo ergo super fundamentum hoc aedificet adulteria, blasphemias, sacrilegia, idolatrias, periuria et putet se saluum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, faenum, stipulrerum temporalium et ipse saluus erit per idoneum fundamentum. I
Abbreviated transcription (Latin):
calca t̃ram: Sitalis es. ñ aedifi¬
casnisi aurũ. argentũ. & lapi¬
des pr&iosos: Cum aũ dixeris.
amopossessionẽ istã. timeo ne
pereat: & immin& damnũ: &
tu contristaris . Ñ quid ẽ p̃pons
eã xp̃o: Nã sisic amas possessi¬
onẽ iftã. ut sidicatur tibi : ipsã
uis an xp̃m: & sitristis eã ꝑdis.
plus tam̃ amplecteris xp̃m quẽ
posuisti infundam̃to : saluuseris
tamquã ꝑignẽ : Audi aliud : Non
potes tenere possessionẽ istam:
nisi dixeris falsũ testimoniũ:
Ethoc ñ facere. xp̃m infundam̃¬
to ponere ẽ : Ueritas enĩdixit.
os quod mentitur. occidit anm̃
Ergo sipossessionẽ tuã diligis.
ñtam̃ propt̃ illã facis rapinã.
Ñ ꝓpt̃ illã dicis falsũ testimonũ.
ñ ꝓpt̃ illã facis homicidiũ. Ñꝓpt̃
eo quod ñ propt̃ illã facis haec.
xp̃mhabes infundam̃to : Sed ta
men quia diligis illã. & contri¬
ftaris siꝑdis illã: suꝑ fundamen¬

Expanded text:
calca terram. si talis es, non aedificalca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: nopotes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium. Et hoc non facere, Christum in fundamento ponere est: Veritas enim dixit, «Os quod mentitur, occidit animam» . Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam facis homicidium, non proeo quod non propter illam facis haec, Christum habes in fundamento. Sed tamen quia diligis illam et contristaris, si perdis illam, super fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ omnino delictũ ẽ in uob̾:
quia iudicia hab &is uobiscum:
Verũ ipsa iudicia. In ecclesia iu¬
b& agi. ñ adforũ trahi: Iam̃ de¬
licta eẽ dicit: Contendit enĩ
xp̃ianus proreb terrenis. am¬
plius quã dec& eũ. cui promis sũ
ẽ regnũ caelorũ : Non totũ corsur¬
suũ leuat: sed aliquã eius partẽ
trahit int̃ra : Deniq siueniat tẽ¬
ptatio diͣcendi martyrii: illi qͥ
habent infundam̃to xp̃m: & ae¬
dificant aurũ. argentũ. lapides
pr&iosos . quid dicunt ex haco¬
portunitate : Bonũ ẽ mihi dis¬
solui . & ẽẽ cum xp̃o: Ala crescur¬
runt : Aut nihil. Aut modice de
terrena fragilitate contristan¬
tur: Illiaũ amantes res propri¬
as. domos proprias . grauiter
conturbantur Foenũ stipula
& lignũ ard&: Nabent ergo lig¬
na. foenũ. stipulã. suꝑ funda m̃¬
tum : Sed rerũ concessarũ. ñ
inlicitarũ : Dico enĩ fr̃s: Pos¬
sides fundam̃tum. here caelo.

Expanded text:
quidem omnino delictum est in vobis, quidem omnino delictum est in vobis, quia judicia habetis vobiscum. Verum ipsa judicia in Ecclesia jubet agi, non ad forum trahi, tamen delicta esse dicit: contendit enim Christianus pro rebplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres: possides fundamentum: haere caelo,