comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suaue ac salubre facere ñ posset ds̃.
qui etiã potuit ut sine cibo uiu̾ent
duuina facilitate:xru.¬
situs noe sexcentorũ erat annorũ:
quando cepit ẽẽ diluuiũ suꝑ t̃ram.
Inde aut̃ usq ad pͥmi hominis con¬
ditionem: erant anni tͣnsacti duo
milia ducenti quadraginta duo.
Ergo ut quedã ꝑstrinximꝰ libando:
ita pͥmum se habuit scłm. Noe uͦ cũ
filiis. sem. cham. & iaphet. uxoribꝰq
eorum ingressus in archã mense se¬
cundo. septima decima die m̃sis. im¬
petu uolentarũ aquarũ in sublime
sublatus ẽ. Archa autẽ residente in
u̾tice montis armenie. egressus ẽ dño
monente ex ea mense scd̃o. septima
& uicesima die m̃sis. quẽ egressorũ¬
locum armenii uocant. Illic enĩ ar¬
chȩ solute reliquias. ꝓuintiales ostñ¬
dunt. huius enim diluiui inditiũ.
hactenus. uidemꝰ in lapidib quos
inremo ori tismontib concis &
aquis uisere solemus. At tam̃ quid

Expanded text:
suaue ac salubre facere posset Deus, suaue ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo uiuerent. diuina facilitateitur Noe sexcentorum erat annorum, quando coepit esse diluvium super terram. Inde autem usque ad primi hominis conditionem erant anni transacti duo millia ducenti quadraginta duo. Ergo ut quaedam praestinximus libando, ita primum se habuit saeculum. Noe vero cum filiis Sem, Cham et Jafeth, uxoribusque eorum ingressus in arcam mense secundo, septima decima die mensis, impetu violentiae aquarum in sublime sublatus est. Arca autem residente in vertice montis Armeniae, egressus est, Domino monente, ex ea, mense secundo septima et vicesima die mensis. Quem locum egressorium Armenii vocant, illic enim arcae solitae reliquias provinciales ostendunt. Hujus enim diluvii indicium hactenus videmus in lapidibus, quos in remotis montibus conchis et aquis visere solemus. Attamen quid
Abbreviated transcription (Latin):
non posset implere. nisiut omnia
ibi certo illo numero ẽẽnt. que uiu̾e
in aquis natura ꝓhibente ñ possunt.
non fuit ista cura illius hominis. uł
illorũ hominũ. s diuina. Non enĩ
ea noe capta introducebat. s uenien¬
tia & intrare uolentia ꝑmittebat.
Adhoc enim ualet quod dictũ ẽ
intrabunt ad te non scilicet hoĩs
actu s dei nutu:. ita sane ut ñ illic
fuisse credenda sint. que sexu careil.
uel ea etiam que ex diu̾sis generib
que genera escarũ illichabere
poterant animalia. quȩ ñ nisi car¬
nibus uesci putant᷑: utrũ pret̃ nu¬
merum ibi fui̾nt animalia sine tͣns¬
gressione mandati. que aliorũ alen¬
dorum necessitas illic coegisset inclu
di: anuero quodpotiꝰ credendũ pret
enim quã multa animalia quib¬
cibus caroẽ. quod frugib pomisq
uescant᷑: & maxime ficu. atq ca¬
staneis. Quid gͦ mirũ. siuir ille sa¬
condidit: Quid ẽ autem. quod
uesci non cogeret fames: Aut qͥd

Expanded text:
non posset impleri, nisi ut omnia non posset impleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae vivere in aquis natura prohibente non possunt, non fuit ista cura illius hominis, vel illorum hominum, sed divina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed venientia, et intrare volentia, permittebat. Ad hoc enim valet quod dictum est: Intrabunt ad te, non scilicet hominis actu, sed nutu; ita sane ut non illic fuisse credenda sint quae sexu carent, vel ea etiam quae ex diversis generibus quae genera escarum illic habere poterant animalia quae non nisi carnibus vesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint animalia sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessdi; an uero, quod potius est credendum, praeter enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus pomisque uescantur et maxime fico adque castaneis. Quid ergo mirum, si uir ille sacondidit? Quid est autem, quo uesci non cogeret fames? aut quid non
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ scrupulosissime rriii.¬
queri solet. & de minutissi¬
mis bestiolis ñ solũ quales sunt
mures & stelliones. uerũ etiã qua¬
les locustȩ. scarabei. musce. deniq
& pulices utrumnã amplioris
numeri in archa illa fuint. quã
qui ẽ diffinitꝰ. cũ hocimꝑaret ds̃.
Priuis ammonendi sunt quos hȩc
mouent. sic accipiendũ eẽ quod
dictum ẽ. quȩ reptant suꝑ t̾ram. ut
neceẽ non fuit conseruari mnarcha
quȩ possunt in aquis itiuere ñ so
lum mersa sicut pisces. uerũ etiã
suꝑ natantia. sicut multȩ alites:
deinde quod dicit᷑ masculus ex fe¬
mina erunt. ꝓfecto intelligitur
ad reparandum genus dici ac ꝑ
hoc nec illa necẽe fuerat ibi eẽ. quȩ
possunt sine concubitu de quibꝰꝙ
rebus uelrerũ corruptionib nasci:
uel si fuint quȩ in domib eẽ consue¬
uerunt. sine ulla numeri diffiniti¬
one eẽ potuisse. Aut simist̾ium
sacratissimũ qd̾ agebat᷑ & tante
rei figura etiã ueritatẽ facti alit̃

Expanded text:
uod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius admonendi sunt, quos haec mouent, sic accipiendum esse quod dictum est: Quae repunt super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae plum mersa sicut pisces, verum etiam supernatantia sicut multae alites. Deinde quod dicitur Masculus et femina erunt, profecto intelligitur ad reparandum genus dici, ac per hoc nec illa necesse fuerant ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus vel rerum corruptionibus nasci; vel si fuerint, quae in domibus esse consuerunt, ne ulla numeri deffinitione esse potuisse. Aut si mysterium sacratissimum quod agebatur, et tantae rei figura etiam veritate facti, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
gestatorũ triginta milia deleuit.
ubi etiam ipse uidomarum
regem in primã aciem ꝑgressꝰ
occidit: & inter multa uisubri¬
um que addeditionẽ coegerat
oppida. mediolanum quoq
urbem florentissimam cepit
Deinde istri noui hostes excitati
sunt. quos cornelius imutiꝰq
consules. multo quidem roma¬
norum sanguine subegerunt.
Quib dieb quintus ennius po¬
eta qui romã trans latus habi¬
tauit in monte auentino. parco
ad modũ sumptu. & unius
ancillȩ ministerio contentꝰ¬
⁊ eno stoicus moritur. Antigonus
uero successor demetrii. macedonũ

Expanded text:
Gaesatorum triginta millia delevit, Gaesatorum triginta millia delevit, ubi etiam ipse Virdomarum regem, in primam aciem progressus, occidit: et inter multa Insubrium, quos ad deditionem oppida, Mediolanum quoque urbem florentissimam cepit. Deinde Histri novi hostes excitati sunt, quos Cornelius Minutiusque consules multo quidem Romanorum sanguine subegerunt. Quibus diebus Q. Ennius poeta claruit: qui Romam translatus habitavit in monte Aventino, parco admodum sumptu, et unius ancillae ministerio contentus, Zeno stoicus moritur, Antigonus vero successor Demetrii, Macedonu
Abbreviated transcription (Latin):
lis prelium gestum ẽ inquopla
sunt. Sequenti anno. manlius
torquatus & fuluuus flaccus con¬
sules. primi trans padum roma¬
nas duxere legiones. Pugnatum
ẽ ibi cum in subrib gallis quorũ
interfecta sunt uiginti tria mi¬
lia .u. milia capta sunt. Codem¬
inde anno. qui huic ꝓximus fa¬
it. dira miserã urbem terruere
ꝓdigia. miseram utiq que hinc
fremitu hostium. in de nequitia
demonum terrebatur. Nãq in
piceno flumen sanguine efflux̃.
& apud tuscos celum ardere uisũ
ẽ. & arimini nocte multã lucẽ
claram esfulsisse. ac tres lunas
distantib celi regionib exortas
apparuisse. Tunc quoq magno
terremotu charia & rhodus in¬
sulȩ adeo concussȩ sunt: ut laben¬
tibus uulgo tectis. ingens quoq
ille colosus rueret. Codem anno
flamminius consul contemptis
auspitiis quib pugnare ꝓhibe¬
batur. aduersum gallos conflix̃.
& uicit. In quo bello nouẽ milia
sunt. Post hȩc claudius consul.

Expanded text:
lis praelium gestum est, in quo lis praelium gestum est, in quo sunt. Sequenti anno Manlius Torquatus et Fulvius Flaccus consules, primi trans Padum Romanas duxere legiones. Pugnatum est ibi cum Insubribus Gallis, quorum interfecta sunt viginti tria millia, quinque millia capta sunt. Eo deinde anno, qui huic proximus fuit, dira miseram Urbem terruere prodigia. Miseram utique, quae hinc fremitu hostium, inde nequitia daemonum terrebatur, namque in Piceno flumen sanguine effluxit, et apud Tuscos coelum ardere visum est, et Arimini nocte multa lucem claram effulsisse, ac tres lunas distantibus coeli regionibus exortas apparuisse. Tunc quoque magno terraemotu Caria et Rhodus insulae adeo concussae sunt, ut labentibus vulgo tectis, ingens quoque ille colossus 251 rueret. Eodem anno Flaminius cos., contemptis auspiciis quibus pugnare prohibebatur, adversum Gallos conflixit, et vicit. In quo bello novem milliasunt. Post hoc Claudius consul
Abbreviated transcription (Latin):
gestatorum quod nom̃ non gen¬
tis s mercennariorum galloꝵ
ẽ itaq ꝑmoti consules. totiusita¬
liȩ ad presidium imꝑii contraxe¬
re iures. Quo facto. inutriusq
consulis exercitu. octingenta mi¬
lia amatorũ fuisse referuntur.
sicut fabius historicus qui eidẽ
bello int̾fuit scͥpsit: ex quib ro¬
manorum & campanoꝵ fuerunt.
peditum trecenti quadraginta
tria milia ducenti. equitum uͦ
uiginti sex milia sexcenti. Cȩtera¬
uͦ multitudo. sociorũ fuit. Cõ¬
misso p̃lio apud aretiũ atilius
milia romanoꝵ nec saltĩ tanta
quanta eos t̃rere debuit. cȩsa sui
parte fugerunt. Nam ta milia
eorum tunc interfecta hi storici
tradunt. quod ideo ignomimosius
turpiusq ẽ tam paucis amissistan¬
ta agmina diffugisse quia sein aliis
uictoriis non uirib animorũ pre¬
ualuisse s bellorum exꝑientia ꝓui
dentib ꝓdiderunt. Quis enĩ cre¬
deret in exercitu romanorũ nume¬
rum istum fuisse saltm. non dico

Expanded text:
Gaesatorum, quod nomen non genGaesatorum, quod nomen non gentis, sed mercenariorum Gallorum est. Itaque permoti consules, totius Italiae ad praesidium imperii contraxere vires. Quo facto, in utriusque consulis exercitu octingenta millia armatorum fuisse referuntur, sicut Fabius historicus, qui eidem bello interfuit, scripsit. Ex quibus Romanorum et Campanorum fuerunt peditum trecenta quadraginta octo millia ducenti, equitum vero viginti sex millia sexcenti: caetera multitudo sociorum fuit. Commisso praelio apud Aretium, Atilius milia Romanorum, nec saltem tanta quanta eos terrere debuit, caesa sui parte fugerunt: nam tria milia. eorum tunc interfecta historici tradunt. quod ideo ignominiosius turpiusque est, tam paucis amissis tanta agmina diffugisse, quia se in aliis uictoriis non uiribus animorum praeualuisse sed bellorum prouentibus prodiderunt. quis enim rogo in exercitu Romanorum crederet numerum istum fuisse saltem, non dico
Abbreviated transcription (Latin):
construens eam: & totã usq ad
t̃am sculpsit animalib diuer¬
sis. & reliquis mirabilib edifi¬
ciis locũ muniuit. quẽ tyrũ
nuncupauit.
pio macedonum reces se¬
runt. quib regnauit pͥmus ar¬
saces. unde & arsacides dicti. Ma¬
cedoniȩ uero demetrius pꝰ anti¬
gonum regnauit. Apud romanos
uero post primũ punicũ bellũ.
romant ꝑ anni spacium sine bel¬
licis conflictationib quieue¬
rãt. porteq iant clausȩ sunt.
post annos scilicet quadringen¬
successore romuli. sub quo paci¬
fice deguerant. usq ad predictũ
tempus. Hinc sequenti anno ro¬
manorum legati ab illirici sint̃.¬
fecti sunt: post cum ipsis atrocis.¬
simum bellũ gestum ẽ. in quo mul¬
tis oppidis populisq deletis. reliqͥ
se fuluio & postumio consulib
gͥederunt. Hinc senatus magna
formidine consternatus defectio¬
ne cisalpine gallie. cum etiam
exulteriore gallia ingens aduen¬
tare exercitus ntinciaret᷑. maxime

Expanded text:
construens eam, et totam usque ad construens eam, et totam usque ad terram sculpsit, animalibus diversis et reliquis mirabilibus aedificiis locum munivit, quem Tyrum nuncupavit. perio Macedonum recesserunt, quibus regnavit primus Arsaces, unde et Arsacides dicti. Macedoniae vero Demetrius, post Antigonum regnavit. Apud Romanos vero, post primum Punicum bellum, Romani per anni spatium sine bellicis conflictationibus quieverunt, portaeque Jani clausae sunt, post annos scilicet 450, id esuccessore Romuli, sub quo pacifice degerant, usque ad praedictum tempus. Hinc sequenti anno Romanorum legati ab Illyricis interfecti sunt, post cum ipsis atrocissimum bellum gestum est, in quo multis oppidis populisque deletis, reliqui se Fulvio et Posthumio consulibus dediderunt. Hinc senatformidine consternatus est senatus defectione Cisalpinae Galliae, cum etiam ex ulteriore Gallia ingens adventare exercitus nuntiaretur, maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tate obtulit. uir sagacissimus
& inter suos nobilis: qui apuo
ptholomeum tantam ꝓmeruit
obplurimam familiaritatem
obsequia. ut non solũ populũ
suum ab imminenti liberaret
ꝑiculo: s ut etiam dux iudee
atq humilis syriȩ seu finitima¬
rum regionum constitueretus.
rissimas rerum causasusq ꝑduxit
Defunct̾o autẽ iosepho: popłm con¬
tigit iudeoꝵ seditionẽ pati ꝓpt̃
filios eius. Nam maiores natu
liuore excitati in idiȩ aduers
hyrcanum ultimum iosephisi¬
liorum ꝓpter sagacitatẽ atq ani¬
mi agilitatẽ seu grãm. quam
apud ptholomeum regẽ adeptꝰ
fuerat bellum gerentib : dissen¬
sit abinuicem multitudo. Nu¬
res quidẽ maiorib auxilium
ferebant cum principe sacerdo¬
tum symone. qui cognatus eorũ
& affinis erat. Hic enim symon
pͥncipatum sacerdotii defuncto
eius patre onia susceꝑat. Igitur
hyrcanus discedens abhierosoli¬
ma transiordanẽ. ibi turrẽ ȩdifi¬
eauit fortissimã. ex lapide albo

Expanded text:
tate obtulit, vir sagacissimus tate obtulit, vir sagacissimus et inter suos nobiles. Qui apud Ptholomaeum tantam promeruit ob plurima familiaritatem obsequia, ut non solum populum suum ab imminenti liberaret periculo, sed etiam dux Judaeae atque humilis Syriae seu finitimarum regionum constitueretur: rissimas rerum causas usque perduxit. Defuncto autem Josepho, populum contigit Judaeorum seditionem pati propter filios ejus. Nam majores natu, livore excitati invidiae adversus Hircanum, ultimum Josephi filiorum propter sagacitatem atque animi agilitatem, seu gratiam quam apud Ptholomaeum regem adeptus fuerat, bellum gerentibus dissensit ab invicem multitudo. Plures quidem majoribus auxilium ferebant cum principe sacerdotum Simone, qui cognatus eorum et affinis erat. Hic enim Simon principatum sacerdotii, defuncto ejus patre Onia, susceperat. Igitur Hircanus descendens ab Hierosolyma trans Jordanem, ubi turrim aedificavit fortissimam, ex lapide albo
Abbreviated transcription (Latin):
uiginti sex ã reedificatione
uero templi anni erant transacti
ducenti sexaginta .iiiiͦ. sub quohie¬
sus filius sirach. sipientie librũ com¬
posuit. Principatum uero sacerdo¬
tii defuncto eleararo. patruus eiꝰ
manasses suscepit. cuius post finẽ
uite onias successit. filius existens
symonis cognomine iusti: qui
symon. fr̃ eleatari sicut p̃diximꝰ
erat. Qui onias paruulus mende
& pecuniis auarus existens. pro
populo regib uectigal quod pa¬
tres eius exꝓpriis dabant expen¬
sis id ẽ. uiginti talenta pecunia¬
rum ñ reddensadiram regẽ ptho¬
lomeum commouit: qui plega¬
tum omĩa culpans ñ reddentem
tributa. int̃minabatur ad iugera
terrã iudeorum metiri. & milites
illuc adhabitandum mittere.
si non ilico eius consueta redde¬
rentur tributa. Quȩ resiudeis
maximum incussit timorẽ. quã¬
uisoniam auaritiȩ deditum mi¬
nime flecteret. S dum hȩc eius
sororis filiu sio lepphus cogno¬
uisset. ultro se legatũ ad ptho¬
lomeum propopuli necesita¬

Expanded text:
iginti sex. A reaedificatione vero templi, anni erant transacti ducenti sexaginta quatuor, sub quo Jesus filius Sirach Sapientiae librum composuit. Principatum vero sacerdotii, defuncto Eleazaro, patruus ejus Manasses suscepit. Cujus post vitae finem, Onias successit, filius existens Simonis, cognomine Justi. Qui Simon frater Eleazari, sicut praediximus, erat. Qui Onias, parvulus mente et pecuniis avarus existens, pro populo regium vectigal, quod patres ejus ex propriis dabant expensis, id est viginti talenta pecuniarum non reddens, ad iram regem Ptholomaeum commovit. Qui per legatum Oniam culpans non reddentem tributa, interminabatur ad jugera terram Judaeorum metiri, et milites illuc ad habitandum mittere velle, si non illico ejus consueta redderentur tributa. Quae res Judaeis maximum incussit pavorem, quamvis Oniam, avaritiae deditum, minime flecteret. Sed dum haec ejus sororis filius Josephus cognovisset, ultro se legatum ad Ptholomaeum populi necessi
Abbreviated transcription (Latin):
tib bina introducuntur &
binã. de mundis uͦ septena & sep¬
tena: has eẽ tradunt causas. ut
quȩ hoĩb ꝓfutura eẽnt. de his
plura conseruarentur in archa.
& haberet noe pꝰ egressũ archȩ un¬
de gratificas dnõ offerret hostias.

Expanded text:
ibus bina introducuntur et bina, de mundis vero septena et septena, has tradunt esse causas, ut quae hominibus profutura essent, de his plura conservarentur in arca, et ut haberet Noe post egressum arcae unde gratificas Domino offerret hostias.
Abbreviated transcription (Latin):
ut quinq habitationes distinctas in
ea eẽ aduertamus. inferiora loca ster¬
corib eẽ deputata. & contiguia
bicamerata quȩ conseruarent pa¬
bula animaliũ. In hos gͦ usus tradt̃
fuisse inferiores partes distinctas.
suꝑiores uͦ partes que tricamerate
dicunt᷑. pͥmo ad habitaculũ bestia¬
rum uel inmitium animaliũ. ser¬
pentium q hinc contigua in suꝑi¬
oribus loca mitiorib animantibus
stabula fuisse. supra omĩa uͦ in ex¬
celso. auib & hoĩb sedẽ locatã:
ut pote sicut honore & sapientra
homo antecedit omĩa. ita & loco
cuncta p̃celłet animalia. acsi qͥn¬
q mansiones in eadẽ archa fuisse
intelliguntur. Prima stercoraria.
scd̾a apothecaria: tercia feris ani-¬
mantib. quarta mansuetis. qͥn-¬
ta hominibus. xxii.
pod aut̃ d ĩmundis animan

Expanded text:
ut quinque habitationes distinctas in ut quinque habitationes distinctas in ea esse advertamus: inferiora loca stercoribus esse deputata et contigua bicamerata, quae conservarent pabula animalium. In hos ergo usus tradunt fuisse inferiores partes distinctas; superiores vero partes quae tricameratae dicuntur, primo ad habitaculum bestiarum, vel immitium animalium serpentiumque: hinc contigua in superioribus loca mitioribus animantibus stabula fuisse; supra omnia vero in excelso avibus et hominibus sedem locatam, ut pote sicut honore et sapientia homo antecedit omnia, ita et loco cuncta praecelleret animalia, et sic quinque mansiones in eadem arca fuisse intelliguntur. Prima stercoraria, secunda apothecaria, tertia feris animantibus, quarta mansuetis, quinta hominibus. CAPUT XXII. Quod de immundis animan
Abbreviated transcription (Latin):
pentiũ. hec archa caꝑe potuisset:
& ea quȩ sibi ꝓsolatio uite forent ne¬
cessaria. ꝑtm̃ temporis spatium. Qui
ñ attendunt moysen omĩ egyptia¬
ca eruditum sapientia. & cubitũ
geometͥce discipline quo utuntur
egyptii tm̃ ualere quantũ sex cubiti
quib utimur. Qui autẽ dicunt tan¬
te molis fabricam humano fieri ñ
posse ingenio.spaciũ centũ annoꝵ
consid̾ent. quod constructionis gr̃a
acceꝑat noe. hominumq fortitudi¬
nem qua pͥmo iugebant scło. cum
sciant imnmensas urbes fuisse c̃struc
potest sola calca conuinctus. ut
murus ꝑtot milia circũagatur: &
adherere. ut fabricet᷑ archa ñ cur¬
uis s rectis lineis longe lateq por
recta: quã nullus in mare mutat
conatus hominũ. s leuet undacũ
uenĩt nat᷑ali ordine ponderũ. ma-¬
gisq diuina ꝓuidentia quã huma¬
na prudentia. Legitur etiã hec
habuisse archa cenacula & tͥstega.
quod alia translatio bicamerata
& tricamerata uoluit nommare. it a

Expanded text:
pentium, haec arca capere potuisset, et ea quae sibi pro solatio vitae forent necessaria, per tantum temporis spatium. Qui non attendunt Mosen in omni Aegyptiaca eruditum sapientia, et cubitum geometricae disciplinae quo utuntur Aegyptii tantum valere, quantum sex cubiti quibus non utimur. Qui autem dicunt tantae molis fabricam humano fieri non posse ingenio, spatium 100 annorum considerent, quod constructionis gratia acceperat Noe, hominumque fortitudinem, qui primo vigebant saeculo, cum sciant impotest sola calce coniunctus, ut murus per tot milia circumagatur, etest adhaerere, ut fabricetur arca non curuis, sed rectis lineis longe lateque precta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed levet unda cum venerit, naturali ordine ponderum, magisque divina providentia, quam humana prudentia. Legitur etiam haec habuisse arca coenacula et tristega, quod alia translatio bicamerata et tricamerata voluit nominare, ita
Abbreviated transcription (Latin):
eundem nunc mortis exitũ faci¬
ens nouissima regina karthagi¬
nis. quem quondam prima fecis¬
set. Ipsa autem ciuitas xuii con
taculum de uarietate conditio¬
nis humanȩ uictorib suis p̾buit.
Diruta ẽ autem karthago. omĩ mu

Expanded text:
eumdem nunc mortis exitum facieumdem nunc mortis exitum faciens novissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. Ipsa autem civitas decem et taculum de 282 varietate conditionis humanae victoribus suis praebuit. Diruta est autem Carthago, omni mu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdicionis occisusẽ. Inuentinꝰ pre¬
tor in macedoniam aduersus pse¬
udo philippum congressus. cum
maxima clade tocius romani
exercitus interfectus ẽ. Anno
post bellum punicum scđm. gneo
cornelio. lentulo. lucio muminis
consulib publius scipio suꝑioris
anni consul delere karchaginem
supp̃ma sorte molitꝰ. cothonẽ
ingreditur. Ubi dum sex conti¬
nuis dieb noctibq pugnatur
ultima karthaginienses desꝑatio
ad deditionẽ traxit. petentesut
quos belli clades reliquos fecit.
saltem seruire liceat. Primum
agmen mulierum satis misera¬
bile post uirorum magis defor
me descendit. Nam fuisse muli¬
erum uiginti.u. milia. uirorum
iͥginta milia memorie tradicũ
est. Rex asdrubal se ultro dedit.
Transfuge quiesculapii templũ
occupauerant. uoluntario p̃ci¬
pitio dati. igne consumpti sunt.
Uxor asdrubalis. se duosq filios
secum. uirili dolore & furore fe¬
mineo inmediũ iecit incendiũ.

Expanded text:
proditionis occisus est. Iuuentius praeproditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduersus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est. Annopost bellum Punicum secundum Cn. Cornelio Lentulo L. Mummio consulibus P. Scipio, superioris anni consul, delere Carthaginem suprema sorte molitus Gothonem ingreditur. ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienses desperatio ad deditionem traxit petentes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltem seruire liceat. primum agmen mulierum satis miserabile, post uirorum mme descendit. Nam fuisse mulierum viginti quinque millia, virorum triginta millia, memoriae traditum est. Rex Asdrubal se ultro dedit. Transfugae, qui Aesculapii templum occupaverant, voluntario praecipitio dati, igne consumpti sunt. Uxor Asdrubalis se duosque filios secum virili dolore et furore femineo in medium jecit incendium:
Abbreviated transcription (Latin):
karthaginem statuunt. cuiussitꝰ
fuisse huiusmodi dicitur xx. duo
milia passuum muro amplexa. tota
pene mari iungebatur. absq faucibꝰ
que trib milib passuum aꝑiebant᷑.
Is loccis murum triginta pedum
latum habuit. saxo quadrato. mal¬
titudine cubitorum quadraginta.
amplius quam duo milia passuũ
denebat. ex una parte muro com¬
munis ẽ urbis. & bẏrse imminens
mari. quod mare stannũ uocant.
gulatur. Consules igitur quã¬
uis aliquantam muri partẽ quas¬
satam machinis diruissent: tam̃
a karthaginiensib uicti ac repul¬
si sunt. Quos fugientes scipiore¬
pulso intra muros hoste defendit.
censorinus in urbem rediit. Man¬
lius omissa karthagine ad asdru¬
balem arma conu̾tit. Scipio
massim issa mortuo. int̾ massin is¬
sȩ filios tres numidie regnũ di¬
uisit. Quo circa carthaginem
reu̾so. maniliꝰ teragam urbem ex¬
se nepos. subsellioꝵ fragmentis
in curia ã suis ꝓpt̾ suspitionem

Expanded text:
Carthaginem statuunt, cuius situs Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milia paasaum muro amplexa, tota paene mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta pedes latum habuit saxo quadrato in altitudinem cubitorum quadraginta. amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, uillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem exsae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem
Abbreviated transcription (Latin):
tori populo ad nutriendam desidi¬
am lasciuieq commentũ. ad eoq
mouit senatum. ut ñ solũ uendi
omiã theatro comparata usserit.
s etiam subsellia ludisponi ꝓhi¬
buerit. Tercium hinc punicum
bellum exortum est. xii.¬
gitur cum senatus delendam kar¬
thaginem censuisset. ꝓfecti in af¬
fricam consules & scipio tunc tͥbu¬
nus militum ꝓpe uticam maioris
affricani castra tenuerunt. Ibikar¬
thaginiensib euocatis. iussisut
arma & naues traderent. nec mo¬
ratis. tanta uis armorum repente
tradita ẽ ut facile tota ex his affri¬
ca potuisset armari. S karthagi¬
nienses post quã arma tradidert̃.¬
& relicta urbe secedere proculama¬
ri decem milib passuum uissi st̃.:
dolorem ad desꝑationẽ contulert̃.
aut defensuri ciuitatẽ. aut cum
ipsa ꝑipsam sepeliendi. ducesq sͥ
duos asdrubales creauerunt. Arma
primum facere aggressi. exis ferriq
inopiam auri argentiq metalis sup¬
pleuerunt. Consules oppugnare

Expanded text:
tori populo, ad nutriendam desiditori populo, ad nutriendam desidiam, lasciviaeque commentum, adeoque movit senatum, ut non solum vendi omnia theatro comparata jusserit, sed etiam subsellia ludis pom prohibuerit. Tertium hinc Punicubellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribunus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare
Abbreviated transcription (Latin):
in opiam romȩ didicit. ibiq con¬
sumptus est plunma preterea et
satis diuersis prouentib bella mul¬
tarum ubiq gentium gesta sũt.¬
que breuitatis causa p̃termisi. G
cum omnss romanos ingens celthi¬
berorum metus inuasisset & ex
omnib non eẽt. qui ire in hyspa¬
nim uel miles uł legatus auderet:
publus scipio qui postea asfrica¬
nus erat ultro sese militaturum in
hispania optulit. cum tam̃ inma¬
cedoniam sorte iam deputat᷑ eẽt.
Itaq ꝓfectus in hispaniam magnas
strages gentium dedit. sepius etiã
militis quam ducis usus officio.
Nam & barbarum ꝓuocantẽ singu¬
larit congressus. occidit. Sergius
autem galba pretor a lusitanis
magno prelio uictus ẽ unuersoq
exercitu amisso ipse cum paucis
uix elapsus euasit. Fodẽ tempo¬
re. censores theatrum lapideũ
in urbe construi censuerunt.
Quod ne tunc fieret. scipio nasica
grauissima oratione obstitit. di
cens inimicissimum hoc fore bella¬

Expanded text:
inopiam Romae didicit ibique coninopiam Romae didicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella multarum ubiqquae brevitatis causa praetermisi. Igitur cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus invasisset, et ex omnibus non esset qui ire Hispaniam vel miles vel legatus auderet, P. Scipio qui postea Africanus erat, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sorte jam deputatus esset. Itaque profectus in Hispaniam, magnas strages gentium dedit. Saepius etiam militis quam ducis usus est officio. Nam et barbarum provocantem singulariter congressus occidit. Sergius autem Galba prmagno proelio uictus est uniuersoque exercitu amisso ipse cum paucis uix elapsus euasit. eodem tempore censores theatrum lapideum in Vrbe construi censuerunt. quod ne tunc fieret, Scipio Nasica grauissima oratione obstitit dcens inimicissimum hoc fore bella
Abbreviated transcription (Latin):
Pauci ex omni populo ꝑutrãmq
ripam uix concisis euasere uis
lomeus rex egypti. & ariarates
capadotiȩ. eumenes asie. masi¬
nissa numidie. fuerunt. Itaq ad¬
uenienti crasso consuli ꝑseus
occurrit. commissoq prelio mi¬
serabilit uicti fugere roman.
Sequenti pugna. pene pari clade
partis utriusq in hyberna dis¬
cessum ẽ. Deinde ꝑseus ꝓfligato
multis preliis exercitu romano
i illyricum transgressus. sulca¬
num oppidum defensum ãpre¬
sidiis romanis pugnando cȩpit.
ubi magnam romanorũ presidi¬
orum multitudinẽ partim ocei¬
dit. partĩ sub corona uendidit:
partim secum in macedoniã duxit.
Postea uͦ cum eo lucuis emilius pau¬
lus consul dimicauit & uicit. Nã
uginti milia peditum in eobello
interfecit. Rex cum equitatu sub¬
terfugit. s continuo captus atq
in triumpho cum filiis ante cur¬
rum actus ẽ. & postapd̃ albã in cu¬
stodia defecit. filius eiusiunior.
fabricam aerariam obtolerandam

Expanded text:
Pauci ex omni populo per utramque Pauci ex omni populo per utramque ripam vix concisis evasere visclomaeus rex Aegypti, et Ariarates Cappadociae, Eumenes Asiae, Masinissa Numidiae fuerunt. Itaque advenienti Crasso consuli Perseus occurrit, commissoque praelio, miserabiliter victi fuere Romani. Sequenti pugna, pene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. Deinde Perseus, profligato multis praeliis exercitu Romano, in Illyricum transgressus. Sulcanium oppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando cepit; ubi magnam Romanorum praesidiorum multitudinem partim occidit partim sub corona uendidit partim secum in Macedoniam duxit. Postea cam eo L. Aemilius Paulus consul dimicaait et uicit : nam xx milia peditum in eo bello interfecit; rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque in triumpho cum filiis ante currum actus est et post apud Albam in custodia defecit. filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam
Abbreviated transcription (Latin):
romanos fuluius flaccus
pretor inciteriore hispania maxi¬
mo prelio.xxiii. milia hominum
fudit .iiii. milia cepit. Hinc grac¬
cus sempnius in hispania ulterio
Hinc lucius postumius inciterio¬
re hispania xl.milia hostium bel¬
lo interfecit. Graccus pretor. ibi¬
dem iterum cc̃. oppida expug¬
nauit & cȩpit. Quib etiam diebꝰ
bellum macedonicum gestumẽ.
merito int̃ maxima bella refe-¬
rendum. Nam ꝑseus phylippi
filius quem macedones secuti sui.
auxiliarios habuit. thracescum
rege eorum cothi. & uniuerses
ylliricos cum rege gentio. Gens
nanq basternarum. quȩ pre¬
darum spe sollicitata in auxili¬
um eius ꝓꝑabat. sine ulla pug¬
na uł aliquo hoste deleta ẽ. Dũ
danubium cum toto agmine
suꝑ glaciem transirent. gelu ẽ¬
crepans enormitate ponderis¬
& glacialis crusta dissiluit. um¬
uersumq agmen quod diu su¬
stinuerat mediis gurgitib uicti
tandem & comminuta desticuit.
atq eadem rursus fragmentis
impedientib suꝑducta subinsit.

Expanded text:
 Fuluius Flaccus praetor in citeriore Hispania maximo proelio XXIII milia hominum fudit, IIII milia cepit. Ti. Sempronius Gracchus in Нispania ulteriorHinc Lucius Posthumius in citeriore Hispania 40,000 hostium bello interfecit, Gracchus praetor ibidem iterum 200 oppida expugnavit et cepit. Quibus etiam diebus bellum Macedonicum gestum est, merito inter maxima bella referendum. Nam Perseus, Philippi filius, quem Macedones secuti sunt, auxiliarios habuit Thraces, cum rege eorum Coti, et universos Illyrios cum rege Gentio. Gens namque Basternarum, quae, praedarum spe sollicitata, in auxilium ejus properabat, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Dum Danubium cum toto agmine super glaciem transirent, gelu concrepans enormitate ponderis, glacialis crusta dissilivit, universumque agmen quod diu sustinuerat mediis gurgitibus, victa tandem et comminuta destituit, atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta submersit.
Abbreviated transcription (Latin):
tus. summaq regis sollertia. ita
ẽ ordinata respubliea: ue omĩa
patͥmonia. dignitates. etates artiũ
officiorumq discrimina. in tabu¬
lis referrentur: ac sic maxima ciui¬
tas minime domus diligentia con¬
tineret᷑. Quib etiam dieb solis fa¬
cta defectio ẽ: cum futuram eam
thales ante dixisset. Quointem¬
pore. aliattes & astiages dimicaue¬
runt. Tunc etiam anaximander
milesius phisicus agnoscit᷑. cuius
preceptor thales milesius fuit:
qui rerum naturam scrritatꝰ ma¬
xime ad mirabitis extitit. quod
astrologiȩ numeris comp̃hensis.
defectus solis & lune etiam p̃dice
potuit. qui tam̃ putauit tale re¬
rum eẽ pͥncipium. & hinc omĩa
elementa mundi ipsumq mundũ
& quȩ in eo uidentur existere:
idẽ ex humore. Huie successit
cus auditor anaximander. qui
de natura rerum mutauit ma¬
gistri opinionẽ. Non enim ex u¬
na re idẽ ex humore sicut chales.
s ex suis ꝓprus principiis quasq

Expanded text:
tus est. Summaque regis solertia ita tus est. Summaque regis solertia ita est ordinata respublica, ut omnia patrimonia, dignitates, aetates artium, officiorumque discrimina in tabulis referrentur, ac sic maxima civitas minimae domus diligentia contineretur. Quibus etiam diebus solis facta defectio est, cum futuram eam Thales antea dixisset. Quo in tempore Aliattes et Astyages dimicaverunt. Tunc etiam Anaximander Milesius physicus agnoscitur, cujus praeceptor Thales Milesius fuit, qui rerum naturam scrutatus, maxime admirabilis exstitit, quod astrologiae numeris comprehensis, defectus solis et lunae etiam praedicere potuit, qui tamen putavit tale rerum esse principium, et hinc omnia elementa mundi, ipsumque mundum, et qui inevidenter existere, id est, ex humore. Huic successit ejus auditor Anaximander, qui de natura rerum mutavit magistri opinionem. Non enim ex una re, id est, ex humore sicut Thales, sed ex suis propriis principiis quasque
Abbreviated transcription (Latin):
fertur. eodẽ tempore claruisse
fert᷑. Nam cum antea sapientes
appellarentur. qui aliis p̃stare
uidebant᷑. iste int̾rogatus quid
ꝓfiteret᷑. philosophũ se ẽẽ re¬
spondit. id ẽ studiosũ ułama¬
torem sapientiȩ. qm̃ sapientem
ꝓfiteri arrogantissimum uide¬
bantur. ꝑ idem tempus sappho
mulier in diuerso poemade cla¬
ruit. ferechides historiarum
& xenophanes phisicus. trage¬
diarum. clari inuentores ha¬
bentur. Romanorum ueroser¬
uus tullius gub̃nacula quo in
tempore inuadit. nec obscuritas
inhibuit. quamuis matre serua
creatus. nam eximniam indolẽ
uxor tarquimi tanaquil libe¬
raliter educauerat. & clarã fo¬
re uasa circa caput flamina
ꝓmiserat. Ergo post tarquinii
mortem annitente regina substi¬
tutus in locum regis quasi adtem¬
pus. regnum dolo partum sicegt
industriȩ. ut iure adeptus iude¬
retur. Ab hoc popłs romanus re¬
latus incensum. digestus inclassẽ.
indecuriis atq collegiis distribu¬

Expanded text:
dicitur, eodem tempore claruisse dicitur, eodem tempore claruisse fertur. Nam cum antea sapientes appellarentur, qui aliis praestare videbantur, iste interrogatus quid profiteretur, philosophum se esse respondit, id est, studiosum vel amatorem sapientiae, quoniam sapientem profiteri arrogantissimum videbatur. Per idem tempus Sappho mulier in diverso poemate claruit. Ferechites historiarum et Xenohipnes physicus tragoediarum clam inventores habentur. Romanorum vero Servius Tullius gubernacula quo in tempore invadit, nec obscuritas inhibuit, quamvis matre serva creatus est. Nam eximiam indolem uxor Tarquinii Tanaquil liberaliter educaverat, et clarum fore visa circa caput flamma promiserat. Ergo post Tarquinii mortem adnitente regina substitutus in locum regis, quasi ad tempus regnum dolo partum sic egit industrie, ut jure adeptus videretur. Ab hoc populus Romanus relatus in censum, digestus in classem, inde curiis atque collegiis distribu
Abbreviated transcription (Latin):
habent᷑. Phitacus mitileneus qui
de septem sapientib fuit. cũ fre¬
none atheniensi elympionice
congressus. eundẽ int̾fecit. Sa¬
lon. drachonis leges antiquas extͣ
eas quȩ ad sanguinẽ ꝑtinebant:
nouo atheniensib quib preerat
iure constituit. Septem uͦ quos
antiquitas sapientes iactat. hi fu¬
erunt. Thales milesius. phytacꝰ
micileneus. salon atheniensis. chy¬
ion lacedemonius. periandros eo¬
rinthius. cleobolus liduis. bias
prineus. Omnes hi septem ap¬
pellati sunt sapientes. qui post
poetas theologos claruerunt.
qm non nulla honestiora p̃cepta
morum. breuitate sententiarum
complexi sunt. Nichil aut̃ mo¬
ni mentorũ. qd̃ ad litteras atti¬
net posteris reliquerunt: nisi qd̃
solon quasdã leges atheniensib
ut p̃dixi dedit. Tales uero phy¬
sicus fuit: & suorum dogmatũ
uhros reliquit. Pitagoras aut̃ sa¬
mius a quo etiam ferunt philo¬
sophiȩ nomen exhortum qui a
rithieticae artis inuentor fuisse

Expanded text:
habentur. Pythacus Mitileneus, qui habentur. Pythacus Mitileneus, qui de septem sapientibus fuit, cum Phraenone Atheniensi, olim Phoenice, congressus, eumdem interfecit. Solon Draconis leges antiquas extra eas quae ad sanguinem pertinebant novo Atheniensibus, quibus praeerat, jure constituit. Septem vero quos antiquitas sapientes jactat, hi fuerunt: Thales Milesius, Pythacus Mitilenus, Soalon Atheniensis, Chion Lacedaemonius, Periandros Corinthius, Cleobolus Lydius, Bias Prieneus. Omnes hi septem appellati sunt sapientes, qui post poetas theologos claruerunt, quoniam nonnulla honestiora praecepta morum brevitate sententiarumque complexi sunt. Nihil autem monumentorum quod ad litteras attineat posteris reliquerunt, nisi quod Soalon quasdam leges Atheniensibus ut praedixi dedit, Thales vero physicus fuit, et suorum dogmatum libros reliquit. Pythagoras autem Samius, a quo etiam ferunt philosophiae nomen exortum, qui et arithmeticae artis inventor fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
nanq transmigrans israhelitas:
in eorum regione instituit gen¬
tem que priusin interiore parte
ꝑside & tredie morabat᷑. Tunc
tamen pͥmum samarite uocati
sunt uocabulum proiuntiȩ su¬
mentes in qua habitare uidebant᷑.
dum prius cuthei dicerentur.
aflumine uxta quod habita¬
bant. Babyloniorum uͦ rex cum
duas trib captiuas duxisset. neq
gentem aliam in eorum fecit ha¬
bitare prountia & ꝓpterea de¬
solata omnis tudea & hierosoli¬
mansit. Omẽ siquidẽ tempus.
a captiuitate israhelitarum usq
ad duarum tribuum migratio¬
Igitur ea quȩ de danhele & so¬
ciis eius gesta mirabilit̾ apud
regem nabuchodonosor legi¬
mus. tunc temporis fuisse. ne¬
mo fidelium dubitare potest:
siue etiam que nabuchodonosor
contigerunt. & a scõ daniele s̃
sunt p̃dicta. Quib temporib
in agone certantib tragus daba¬
tur in p̃mio. idz hircus: unde
auint tragedios nuncupatos.
Aloman & stesicorus poeta clari

Expanded text:
namque transmigrans Israelitas, namque transmigrans Israelitas, in eorum regione instituit gentem, quae prius in interiori parte Persidae et Mediae morabatur. Tunc tamen primum Sammaritae vocati sunt, vocabulum provinciae sumentes, in qua habitare videbantur, dum prius Euthaei dicerentur, a flumine juxta quod habitabant. Babyloniorum vero rex, cum duas tribus captivas duxisset, neque gentem aliam in eorum fecit habitare provincia, et propterea desolata omnis Judaea, et Hierosolymansit. Omne siquidem tempus a captivitate Israelitarum usque ad duarum tribuum transmigratioIgitur ea quae de Daniele et sociis ejus gesta mirabiliter apud regem Nabuchodonosor legimus, tunc temporis fuisse nemo fidelium dubitare potest, sive etiam quae Nabuchodonosor contigerunt, et a sancto Daniele sibi sunt praedicta. Quibus temporibus in agone certantibus tragus dabatur in praemio, id est, hircus, unde aiunt tragoedos nuncupatos. Alcman et Stesichorus poetae clari
Abbreviated transcription (Latin):
te in quendam lacum p̾lenum
ceno deposuerunt. ut inorte ꝓ¬
pria suffocatus extingueretur.
Ille uero usq ad guttur in luto
depositus in his degebat angu¬
stiis: a quodam uero seruorum
regis honorib decorato. qui
genere erat ethiops liberatusẽ.
Igitur dum in egipto consiste̾t:
iubente dõ predixit popło egip¬
ti futuram captiuitatem. & qͣ¬
liter in babyloniam captiuidu¬
cerentur. & alii in ꝓpͥa regione
abillis trucidarentur. Q hȩc
ita completa sunt: quinto siqͥ¬
dem anno captiuitatis hieroso¬
limorum. Cumq subdidisset¬
gͦ nabuchodonosor ammanitas
& moabitas ꝑrexit ad egyptũ
eamq subuertit. & regem qͥdẽ
qui tunc erat occidit: aliũq
in ea constituens. denuo iudeos
captiuos dux̃ in babyloniam.
Igitur ꝑasyrios corruit popłs
x. tribuum de samaria. cum
regnaret apud eos osias: deinde
duarum tribuum in ultitudo.
nabuchodonosor rege babylo¬
niorum & chaldeoꝵ. captis hie¬
rosolimis ẽ uastata. Salmanassar

Expanded text:
te in quemdam lacum plenum te in quemdam lacum plenum coeno deposuerunt, ut morte propria suffocatus exstingueretur. Ille vero usque ad guttur in luto depositus, in his degebat angustiis. A quodam vero servorum regis, honoribus decorato, qui genere erat Aethiops, liberatus est. Igitur dum in Aegypto consisteret, jubente Deo praedixit populo Aegypto futuram captivitatem, et qualiter in Babyloniam captivi ducerentur, et alii in propria regione ab illis trucidarentur. Et haec ita completa sunt: quinto siquidem anno captivitatis Hierosolymorum. Cumque subdidisset Nabuchodonosor Ammonitas et Moabitas, perrexit ad Aegyptum, eamque subvertit, et regem quidem, qui tunc erat, occidit; aliumque in ea constituens, denuo Judaeos captivos duxit in Babyloniam. Igitur per Assyrios corruit populus decem tribuum de Samaria, cum regnaret apud eos Osias. Deinde duarum tribuum multitudo a Nabuchodonosor rege Babyloniorum et Chaldaeorum captis Hierosolymis est vastata. Salmanasar
Abbreviated transcription (Latin):
maximũ a salomone factum
una cumpopulo a hierbm tͣns¬
migrare fecit ad regem baby¬
lonium: reliquias quasdã popłi
inuidea reliquit ad excolendã
t̾ram. tributaq regi ꝑ soluenda.
quib p̃fecit godolihelem. Quo
intempore idem godolihel qui
erat de regio semme int̾ficitur.
Tim̃tes uero babylonios uidei qui
remanserant ꝓpt̾ necem gololiȩ
qm̃ a babyloniis uidex fuerat con¬
stitut᷑: assumptũ hieremiam ꝓphe¬
tam inuitum atq contradicen¬
tem cum suo discipło baruch ad
egyptum descendentes secum tͣ¬
hunt. Rex egiptiorum uaffris
tunc erat. Hieremias uero ꝓpħa
a tercio decimo anuo regis iosiȩ
ꝓphare orsus usq dum ciuitas
uastaret᷑ & demplum. quȩ uen¬
tura illi popłõ erant ꝓpħando p̃di¬
cebat. suasq ꝓphedias in libro scͥp¬
tas popło legendas dedit. Qua
de re multa a iudeis mala ꝑpes¬
sus ẽ cesus. uinculis afflictus.
Principes etiam e carcere ꝓpħam
educentes rege sedechia ꝑmitten¬

Expanded text:
maximum a Salomone factum, maximum a Salomone factum, una cum populo a Hierusalem transmigrare fecit ad regem Babylonium, reliquias quasdam populi in Judaea reliquit ad excolendam terram, tributaque regi persolvenda, quibus praefecit Godolielem. Quo in tempore idem Godoliel ab Ismaele, qui erat de regio semine, interficitur. Timentes vero Babylonios Judaei, qui remanserant, propter necem Godoliae, quoniam a Babyloniis judex fuerat constitutus, assumptum Hieremiam prophetam invitum atque contradicentem, cum suo discipulo Baruch, ad Aegyptum descendentes secum trahunt. Rex Aegyptiorum Vafris tunc erat. Hieremias vero propheta, a tertio decimo anno regis Josiae prophetare orsus, usque dum civitas vastaretur et templum, quae ventura illi populo erant prophetando praedicabat, suasque prophetias in libro scriptas populo legendas dedit. Qua de re multa a Judaeis mala perpessus, caesus, vinculis afflictus est. Principes etiam e carcere prophetam educentes, rege Zedechia permitten
Abbreviated transcription (Latin):
napallum. quo interfecto ami¬
sit partẽ maximam potentiȩ. ta¬
men partẽ regni penes se reti¬
nuerunt chaldei:. qui babylo¬
niam sibi aduersum medosuen¬
dicauerunt. quo in tempore
proca auus rheȩ siluiȩ que ma¬
ter romuli fuit regnare cȩpit.
quo historie latinorum in cho¬
antur: ab eo enĩ sementiuum
rome iactum. quamuis ñdũ
germen apparet. babylonuero
nouissime eo tempore acyrore¬
ge subuersa. quo pͥmum roma
atarquiniorũ regum dnãtione
liberata ẽ. Siquidẽ sub una ea¬
demq conuenientia tempoꝵ il¬
la inoriente cecidit. ista in occi¬
dente surrexit. Illa tunc quasi
moriens dunisit hereditatem.
alienorum ꝑpessa dominatum:
hec uͦ pubescens se agnouit he¬
redem. asꝑnata etiã suorũ fasti¬
gium. Tuncorientis occidit &
ortum ẽ occidentis imꝑuĩ. Qua
dere: ab apło roma iure baby¬
lon nuncupat᷑. Igit᷑ naburaa¬
dan pͥnceps militie nabuchodo¬
nosor qui templum dnĩ succen¬
dit. eiusq uasa & cantarum

Expanded text:
napalum. Quo interfecto, aminapalum. Quo interfecto, amisit partem maximam potentiae, tamen partem regni penes se retinuerunt Chaldaei, qui Babyloniam sibi adversum Medos vindicaverunt. Quo in tempore Proca avus Rheae Sylviae quae mater Romuli fuit, regnare coepit, a quo historiae Latinorum inchoantur, ab eo sementum Romae jactum quamvis nondum germen appareret, Babylon vero novissime eo tempore a Cyro rege subversa, quo primum Roma a Tarquinio regum dominatione liberata est. Siquidem sub una eademque convenientia temporum illa in Oriente cecidit, ista in occidente surrexit. Illa tunc quasi moriens dimisit haereditatem alienorum perpessa dominatum, haec vero pubescens se agnovit haeredem, aspernata etiam suorum fastigium. Tunc orientis occidit, et ortum est occidentis imperium. Qua de re ab Apostolo Roma jure Babylon nuncupatur. Igitur Nabuzardan princeps militiae Nabuchodonosor, qui templum Domini succendit, ejusque vasa et cantharum
Abbreviated transcription (Latin):
nino occupatam. totumq ori¬
entem usq ad tͣminos indie. ab
uxore uero eius in suꝑ echio¬
pas aliasq nationes regno as¬
siriorum ẽẽ subiectas. Ex quo
apparet discedente arbace ad
medos. partem regni maximã
dignitatemq inuasisse: ac pe¬
nesse in media retinuisse. Chal¬
dei autem babiloniam sibi ad¬
uersus medos uendicauiert̃.
Ita quippe potestas babyloniȩ a¬
pud medos: ꝓprietas ueroregni
apud chaldeos fuit. Chaldei
aut̃ ꝓpt̃ antiquam dignitatẽ
regie urbis: non suam dignita¬
tem s illius uocare maluerunt.
Un de factum ẽ ut nabuchodono¬
sor. ceteriq post eum reges usq
ad cẏrum & daruĩs. qui reg¬
babiloniam destruxerunt. qͣm¬
iis chaldeorum uirib potentes.
nomine tamen babilonie clari
legantur. Enimuero non im¬
merito beatum petrũ apłm
romam in suis scͥptis babylo¬
nam nominasse nunc recolo:
qm̃ dum inoriente prima capd̃
orbis ẽ effecta babilonia. man¬
sitq inconeussa usq adsarda¬

Expanded text:
Nino occupatam, totumque OriNino occupatam, totumque Orientem usque ad terminos Indiae, ab uxore vero ejus, insuper Aethiopas, aliasque nationes regno Assyriorum esse subjectas. Ex quo apparet descendente Arbace ad Medos, partem regni maximam dignitatemque invasisse ac penes se in Media retinuisse. Chaldaei vero Babyloniam sibi adversus Medos vindicaverunt. Ita quippe potestas Babyloniae apud Medos, proprietas vero regni apud Chaldaeos fuit. Chaldaei autem propter antiquam dignitatem regiae urbis, non suam dignitatem, sed illius vocare maluerunt. Unde factum est ut Nabuchodonosor caeterique post eum reges, usque ad Cyrum et Darium, qui ChaBabyloniam destruxerunt, quamvis Chaldaeorum viribus potentes, nomine tamen Babyloniae clari legantur. Enimvero non immerito beatum apostolum Petrum Romam in suis scriptis Babyloniam nominasse nunc recolo, quoniam tunc in Oriente prima caput orbis est effecta Babylon, mansitque inconcussa usque ad Sarda