comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut tum esublimi pracipitat insaxum. nnsus eoris excipiati &
quodam quasi praesidio utatur. extra ordi narie firmitatis.
caput uero tam ualens. ut siquando adistendum plagissit ad¬
monendus. nam studet ut quod homines loquatur. ferrta da¬
uitula sit uerberandus. dumpullus est: at que adeo intra alte¬
rum a&atis suae annum. quȩ monstrata sunt. &titius discit:
et tenatius retinet: maior paulo segnior est. & obliuiosus &
indocilis. inter nobiles & plebeios. discretionẽ digitorum facit
numerus. qui praestant. quinos habent digitos. ceteri ternos:
Lingua lata multoq latior quam ali is auibus: unde perficitur.
ut articulata uerba poenitus eloquatur. quod ingenium ita ro¬
manȩ delitiae miratȩ sunt. ut barbari psittacos mertem fece¬
rint : Indorum nemora intam proceram sublimantur excelsitatẽ.
ut trans iaci ne sagittis quidem possint. Pomaria ficus habent.

Expanded text:
est, ut cum e sublimi praecipitat in saxum, nisu se oris excipiat et est, ut cum e sublimi praecipitat in saxum, nisu se oris excipiat et quodam quasi fundamento utatur extraordinariae firmitatis; caput uero tam ualens, ut si quando ad discendum plagis sit admonendus nam studet ut quod homines loquatur, ferrea clauicula sit uerberandus. Dum in pullo est atque adeo intra alterum aetatis suae annum quae monstrata sunt et citius discit et retinet tenacius; paulo senior et obliuiosus est et indocilis. Inter nobiles et ignobiles discretionem digitorum facit numerus; qui praestant, quinos in pedes habent digitos, ceteri ternos. Lingua lata multoque latior quam ceteris auibus; unde perficitur, ut articulata uerba penitus eloquatur. Quod ingenium ita Romanae deliciae miratae sunt, ut barbari psittacos mercem fecerint. Indorum nemora in tam proceram sublimantur excelsitatem, ut transiaci ne sagittis quidem possint. Pomaria ficus habent,
Abbreviated transcription (Latin):
ita acutum. ut quic quid inpetat. fati luctu perforitur: uiuus
nonuenit in hominũ potestatẽ. et interemi quidem ẽ tapi non
potest. Aque &iam gignunt miracula nonminora. anguillas
ad tricenos pedes longas edurat ganges. quẽ statius se bossus
interprecipua miratula ait uermibus abundare ceruleis.
nomine & colore : hibina habent brachia. longitudinis non minꝰ¬
cubita sena. adeo robustis uiribus. ut elefantos ad potũ uentitan¬
tes morditu conprehensos ipsorũ manu rapiant in profundũ
Indita maria. ballenas habent. ultra spatia quattu iugerum.
sed et quos sysiteras nuncupant . qui enormes ultra modũ in gen¬
tium columnarũ supra antem nasse nauium extollunt. haustosq
fistulos fluctus ita eructant. ut nimbosa ad luuiat plerumq
deprimunt alueos nauigium. Sola india mittit psittacum¬
auem. colore uiridem. torq: puniceo ciuus rostritanta duritia

Expanded text:
ita acutum ut quicquid impetat, facile ictu eius perforetur. Viuus ita acutum ut quicquid impetat, facile ictu eius perforetur. Viuus non uenit in hominum potestatem et interimi quidem potest, capi non potest. Aquae etiam gignunt miracula non minora. Anguillas ad tricenos pedes longas educat Ganges. Quem Statius Sebosus inter praecipua miracula ait uermibus abundare caeruleis nomine et colore. Hi bina habent brachia longitudinis cubita non minus sena, adeo robustis uiribus, ut elephantos ad potum uentitantes mordicus conprehensa ipsorum manu rapiant in profundum. Indica maria balaenas habent ultra spatia quattuor iugerum, sed et quos physeteras nuncupant. qui enormes supra molem ingentium columnarun ultra antemnas se nauium extollunt haustosque fistulis fluctus ita eructant, ut nimbosa adluuie plerumque deprimant alueos nauigantium. Sola India mittit auem psittacum colore uiridem torque puniceo, cuius rostri tanta duritia
Abbreviated transcription (Latin):
sane aquis fluminum gaud& indicis tauris color fuluus est. uo¬
lucris pernicita spilus in contrarium uersus. hiatus omne qđ caput
Hiquoq circum ferunt cornua flexibilitate . quam aliunt: tergi
duritia. omne telum respuentes. tam immiti ferotia ut captiam¬
mas proitiant furore: Manticora quoq: nomine interhec nas¬
citur. triplicidentium uersuco eunte ordinib: alternis faciȩ
hominis . glaucis oculis. sanguineo colore. corpore leonino. cauda
uelutiscorpionis aculeo speculata : uoce tam sibila ut imitetur
dibussic iuget. saltus sic potest. ut morari eam nec extensissima
spatia possint. nec obsticula latissima: sunt praeterea boues
unicornes. solidis ungulis. nec bifisis. sed atrocissimũ est mono¬
ceros monstrum mnugitu horridu equino corpore. elefanti
pedibus. cauda suilla. capite teruino. cornu emedia eius fronte
praetenditur: splendore mirifico ad magnitudinẽ pedũ quattuo.

Expanded text:
sane aquis fluminum gaudet. Indicis tauris color fuluus est, uosane aquis fluminum gaudet. Indicis tauris color fuluus est, uolucris pernicitas, pilus in contrarium uersus, hiatus omne quod caput. Hi quoque circumferunt cornua flexibilitate qua uolunt. Tergi duritia omne telum respuunt et tam inmiti feritate, ut capti animas proiciant furore. Mantichora quoque nomine inter haec nascitur, triplici dentium ordine coeunte uicibus alternis, facie hominis, glaucis oculis, sanguineo colore, corpore leonino, cauda uelut scorpionis aculeo spiculata, uoce tam sibila ut imitetur dibus sic uiget, saltu sic potest, ut morari eam nec extentissima spatia possint nec obstacula latissima. Sunt praeterea boues unicornes et tricornes solidis ungulis nec bifissis. Sed atrocissimus est monoceros, monstrum mugitu horrido, equino corpore, elephanti pedibus, cauda suilla, capite ceruino. Cornu e media fronte eius protenditur splendore mirifico, ad magnitudinem pedum quattuor,
Abbreviated transcription (Latin):
tus est penetrent. insulas longissimo spatio acontinenti separa¬
tas. pabulandi petant gratia: quod coram est potentia amplis¬
sime magnitudinis fieri qua pertantã sali latitudinẽ. ad loca
permaneant destinata: sunt illic multae ac mirabiles bestie. harũ
feras uniuersas. ipsa asiniferi magnitudine cerui. clunib: pectore.
at cruribus leonis capite. meli nobis sulta ungula . ore adusque
aures dehiscente.dentiũ lotis osse perpetuo: hȩc quod ad formã:
uote aut̃ loquentium hominũ sonos aemulator est. & eale ut equus¬
c&era : cauda uero elefanti. nigro colore: maxillis a prugnis prae¬
ferens: cornua ultra cubitalem modũ longa: ad obsequiũ cuius
uelit motus ac commodata: neq enim rigent. sed flectuntur
ut usus exigit proeliandi: quorũ alterum cũ pugnat proten¬
dit. alterũ replicat: ut sinsu aliquo fuerit alterius acumen ob¬
tunsum acies succedat alterius: hippo potamis conparatur& ipsa

Expanded text:
tus est penetrent insulasque magno spatio a continenti separatus est penetrent insulasque magno spatio a continenti separatas pabulandi petant gratia. Idque ipsum palam est non qualibet magnitudine euenire, ut per tantam sali latitudinem ad loca permeent destinata. Sunt illic multae ac mirabiles bestiae, quaruferas uniuersas; ipsa asini feri magnitudine, cerui clunibus, pectore ac cruribus leonis, capite melium, bisulca ungula, ore ad usque aures dehiscente, dentium locis osse perpetuo. Haec quod ad formam: nam uoce loquentium hominum sonos aemulatur. Est et eale, alias ut equus, cauda elephanti, nigro colore, maxillis aprugnis, praeferens cornua ultra cubitalem modum longa ad obsequium cuius uelit motus accommodata; neque enim rigent sed mouentur, ut usus exigit proeliandi; quorum alterum cum pugnat protendit, alterum replicat, ut si ictu aliquo alterius acumen offenderit, acies succedat alterius. Hippopotamis comparatur, et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
pergentes. eadem illa in praesidio gerunt. ut olfactu alantur: quod
sitetriorem spiritũ forte traxerint. examinarieos certumẽ ꝓhibent
et̃ et gentẽ feminarum: que quinquennes concipiant: sed ultra
oe tauum annũ uiuendi spatia non protrahant: sunt quicerui¬
cibus carenti & in umeris habent otulos: sunt qui sil uestres
hrti corpora caninis dentibus. stridore terrifico: apud eos uero
quib: ad uiuendi rationẽ perpensior cura est: multae ucores
in eiusdem uiri coeunt matrimonium: &cum maritus homine de¬
cesserit apud gra uissimos iudices suaquaeq demeritis agunt causã
et quae officiosior ceteris sententiã iuditum uiterit . Hoc palmȩ
refert praemium . ut arbitratu suo ascendat rogum coniugis.
et sub premis eius semet ipsam d& inferias.cetere nota uiuunt
Enormitas inserpentibus tanta est. ut ceruos et animantũ alia
ad parem molẽ tota hauriant: quin etiã ot eanum indicũ quan¬

Expanded text:
pergentes eadem illa in praesidio gerunt, ut olfactu alantur. Quod pergentes eadem illa in praesidio gerunt, ut olfactu alantur. Quod si taetriorem spiritum forte traxerint, exanimari eos certum est. Perhibent esse et gentem feminarum, quae quinquennes concipiant, sed ultra octauum annum uiuendi spatium non protrahant. Sunt qui ceruicibus carent et in umeris habent oculos. Sunt qui siluestres, hirti corpora, caninis dentibus, stridore terrifico. apud eos uero, quibus ad uiuendi rationem exactior cura est, multae uxores in eiusdem uiri coeunt matrimonium, et cum maritus homine decesserit, apud grauissimos iudices suam quaeque de meritis agunt causam, et quae officiosior ceteris sententia uicerit iudicantium, hoc palmae refert praemium, ut arbitrio suo ascendat rogum coniugis et supremis eius semet ipsam det inferias; ceterae nota uiuunt. Enormitas in serpentibus tanta est, ut ceruos et animantium alia ad parem molem tota hauriant, quin etiam oceanum Indicum quan
Abbreviated transcription (Latin):
tes secreta quadã harenisq feruentib perpetem diem alternis
pedib in sistunt: ad montẽ quinilo nullo dicitur habitant. quib
auerse plantȩ sunt . & octoni in plantis singulis digiti: megaste¬
nes perdiuersos indiae montes eẽ scribit. nationes capitib taninis.
armatas ainguibus. amictis uestitu tergorum ad sermonũ huma¬
num nulla uoce . sel latratibus tantũ sonantes asperis rictibus:
apud cessum legitur quastdam feminas ibi semel parere. natosq
canos ilico fieri: esse rursum gentẽ alteram . quae in iuuenta cana
sit nigrestat insenectute: Utra aeui nr̃i terminos perenantem
legimus monoculos ibi nasci singulis truribus & singula ri
pernicitate : qui ubi defendi se uelint a talore. resupinati. plantarũ
magnitu dine inumbrentur : gangis fontẽ qui accolunt.: nullius
ad escam opis indie . odoris uiuunt pomorum siluestrium: longiusq

Expanded text:
tes secreta quaedam harenisque feruentibus perpetem diem alternis tes secreta quaedam harenisque feruentibus perpetem diem alternis pedibus insistunt. Ad montem, qui Nulo dicitur, habitant quibus auersae plantae sunt et octoni digiti in plantis singulis. Megasthenes per diuersos Indiae montes esse scribit nationes capitibus caninis, armatas unguibus, amictas uestitu tergorum, ad sermonem humanum nulla uoce, sed latratibus tantum sonantes rictibusque. Apud Ctesiam legitur quasdam feminas ibi semel parere natosque canos ilico fieri; esse rursum gentem alteram, quae in iuuenta cana sit, nigrescat in senectute, ultra aeui nostri terminos perennantem. Legimus monocolos quoque ibi nasci singulis cruribus et singulari pernicitate, qui ubi defendi se uelint a calore, resupinati plantarum suarum magnitudine inumbrentur. Gangis fontem qui accolunt, nullius ad escam opis indigi odore uiuunt pomorum siluestrium longiusque
Abbreviated transcription (Latin):
alii laneis peplis uestiuntur. pars nudi. pars obscena tantum
amiculati. plurimi &iã plexibus libris circũ dati quidã populi
adeo proceri. ut elefantos. uelut equos facillima insultatione
transiliant plurimis plac& neq animal occidere. neq uesci car¬
nibus. pleriq: tantũ piscib aluntur . &e mariui uunt: sunt qui
proximos parentesq prius quã annis aut egritudine in tabeant
uel ut hostias taetlunt. de inde peremptorũ uistera epulas habent
quod ibi non sceliris. sid pietatis loco numerant. sunt &iã qui cum
in cubuere morbi. procul aceteris insecreta abeunt nihil anexie
mortem expectantes. Astia tanorum gens. laureis ur & silius lucis
buxeis uitium uero & arborum uniuersarũ. quib: gratia dulcis
est prouentib copiosissima. philosophos habent indigymno¬
sofistas uocant. qui ab exortu ad usq solis occasum contentis
otulis orbem candentissimi sideristuentur. inglobo igneoriman¬

Expanded text:
alii laneis peplis uestiuntur, pars nudi, pars obscaena tantum alii laneis peplis uestiuntur, pars nudi, pars obscaena tantum amiculati, plurimi etiam flexibilibus libris circumdati. Quidam populi adeo proceri, ut elephantos uelut equos facillima insultatione transiliant. Plurimis placet neque animal occidere neque uesci carnibus. Plerique tantum piscibus aluntur et mari uiuunt. Sunt qui proximos parentesque priusquam annis aut aegritudine in maciem eant, uelut hostias caedunt, deinde peremptorum uiscera epulas habent: quod ibi non sceleris, sed pietatis loco numerant. Sunt etiam qui, cum incubuere morbi, procul a ceteris in secreta abeunt nihil anxie mortem expectantes. Astacanorum gens laureis uiret siluis, lucis buxeis: uitium uero et arborum uniuersarum, quibus Graecia dulcis est, prouentibus copiosissima. Philosophos habent Indi gymnosophistas uocant, qui ab exortu ad usque solis occasum contentis oculis orbem candentissimi sideris contuentur in globo igneo riman
Abbreviated transcription (Latin):
tes uersa ad meridiem plaga ultra alios torrentur calore. uim
sideris prodit hominum color montana pigmei tenent at hi qui¬
bus est uic inus oceanus sine rege degunt: panda ea gens astmi¬
nis regitur quib reginam primã ad signant herculis filiam
actnysa urbs regioni isti datur. mons &iam ioui sacer. meros
nomine incuius spetu nutritũ liberum patrẽ ueteres indi
ad firmant. ex cuius uocabuli argumento lasciuienti fame
creditur liberũ patrem femine natũ. extra indibstium sunt
insulae duae cbrysae &argirae ad eo fecundae copia metallorũ
ut pleriq: eas aurea sola habere iactent & argentea. indis omnib:
promissa caesaries non sine futo caerulti. aut trocei coloris. cul¬
tus pracipuus ingemmis. nullus funerũ aparatus. praeterea ut
iube & art helai regum libris editum est. inquantũ mores po¬
pulorum dissonant. habitus quoq: discrepantissimus. alii lineis

Expanded text:
tes uersa ad meridiem plaga ultra alios torrentur calore; denique uim tes uersa ad meridiem plaga ultra alios torrentur calore; denique uim sideris prodit hominum color. Montana Pygmaei tenent. At hi quibus est uicinus Oceanus sine regibus degunt. Pandaea gens a feminis regitur, cui reginam primam adsignant Herculis filiam. Et Nysa urbs regioni isti datur, mons etiam Ioui sacer, Meros nomine, in cuius specu nutritum Liberum patrem ueteres Indi adfirmant; ex cuius uocabuli argumento lasciuienti famae creditur Liberum femine natum. Extra Indi ostium sunt insulae duae Chryse et Argyre adeo fecundae copia metallorum, ut plerique eas aurea sola habere prodiderint et argentea. Indis omnibus promissa caesaries, non sine fuco caerulei aut crocei coloris. Cultus praecipuus in gemmis. Nullus funerum apparatus. Praeterea, ut Iubae et Archelai regum libris editum est, in quantum mores populorum dissonant, habitus quoque discrepantissimus: alii lineis,
Abbreviated transcription (Latin):
trem agunt uitã. elefantos uenantur. quib perdomitis ad man¬
suetudinem aut arant aut uehuntur. ingange insula est populo¬
sissimam continens gentẽ. quorũ rexpeditum quinqua ginta milia
equitũ quattuor milia in armis habet om̃s sane quitumq prae¬
diti sunt regia potestate. non sine maximo elefantorũ equitũ
peditum &iam numero militarem agitant distiplinam prasi agens
ualidissima pali bothram urbẽ incolunt unde quidamgentẽ istã
pali buthros nomina uerunt. quorũ rex sextentena milia peditũ
equitũ triginta milia elefantorũ octo milia omnib diebus ad
stipendiũ uocat. ultra balibothra mons mallatus. in quo umbra
hieme inseptentriones aestatem in austro cadunt uicissitudine
ac durante senis mensibus septentriones in eo tractu in annosemel
net ultra quindetim dies parent sicut auctor est bethon quiper¬
hibet hoc in pluribus indiae locis inutnire. indo flumini proximan¬

Expanded text:
trem agunt uitam, elephantos uenantur, quibus perdomitis ad mantrem agunt uitam, elephantos uenantur, quibus perdomitis ad mansuetudinem aut arant aut uehuntur. In Gange insula est populosisequitum quattuor milia in armis habet. Omnes sane, quicumque praediti sunt regia potestate, non sine maximo elephantorum, equitum etiam peditumque numero militarem agitant disciplinam. Prasia gens ualidissima. Palibothram urbem incolunt, unde quidam gentem ipsam Palibothros nominauerunt. Quorum rex sescenta milia peditum, equitum triginta milia, elephantorum octo milia omnibus diebus ad stipendium uocat. Vltra Palibothram mons Malleus, in quo umbrae hieme in septemtriones, aestate in austros cadunt, uicissitudine hac durante mensibus senis. Septemtriones in eo tractu in anno semel nec ultra quindecim dies parent, sicut auctor est Baeton, qui perhibet hoc in plurimis Indiae locis euenire. Indo flumini proximan
Abbreviated transcription (Latin):
tione . qui centũ quinquaginta tres genuisse mediũ a euum de¬
praebendunt᷑ maximi in ea amnes ganges & indusquorũ gangen
quidam fontib incertis nasci. et nili modo exundare perhibent.
alii uolunt ascythis montib: exoriri. hyspanis & nobilissimus flu¬
uius. quia lex alexandri magni item terminauit sicutiarae in
ripa eius posite probant : Minima ganges latitudo ꝑ occomilia
passuum. maxima peruiginti pat&. altitudo ubi uado sissimus
est mensurã centum pedum deuorat gangarides extimus est
indiȩ populus cuius rex equites mille elefantos septingentos. pe¬
ditum sexaginta miliu: in apparatu belli hab& indorũ quidĩ
agros exertent militiã plurimi merces. alu optimi ditissimique
rem publicam curant reddunt iuditia. adsident regib quietũ
ibi eminentissimȩ sapientiȩ genus est uita repletus intensis rogis
mortẽ accersere qui uero ferotiori sectes ediderunt. & silues¬

Expanded text:
tione, qui centum quinquaginta tres tenuisse medium aeuum detione, qui centum quinquaginta tres tenuisse medium aeuum deprehenduntur. Maximi in ea amnes Ganges et Indus. Quorum Gangen quidam fontibus incertis nasci et Nili modo exultare contendunt; alii uolunt a Scythicis montibus exoriri. Hypanis etiam ibi nobilissimus fluuius, qui Alexandri Magni iter terminauit, sicuti arae in ripa eius positae probant. Minima Gangis latitudo per octo milia passuum, maxima per uiginti patet; altitudo, ubi uadosissimus est, mensuram centum pedum deuorat. Gangarides extimus est Indiae populus; cuius rex equites mille, elephantos septingentos, peditum sexaginta milia in apparatu belli habet. Indorum quidam agros exercent, militiam plurimi, merces alii; optimi ditissimique res publicas curant, reddunt iudicia, adsident regibus. Quietum ibi eminentissimae sapientiae genus est uita repletos incensis rogis mortem accersere. Qui uero ferociori sectae se dediderunt et silues
Abbreviated transcription (Latin):
medis montibus auspicatur india ameridiano mari porrecta
ad eo fauoni spiritu saluberrima. in annobis legit frugem¬
donius ad uersam galiae statuit sane nec quicquã exea dubiũ
nã alexandri magni armis conperta. et aliorũ post modũ regum
diligentia per agrata paenitus cognitioninraẽ ad dicta est. megas¬
scripsit ut fidẽ quam oculis subiecerat memoria dar& dionisius
quoq: qui& ipse a filia delforege spectator missus gratie pericli¬
tandae ueritatis paria prodidit. tradunt ergo in india fuisse
quinq milia oppidorũ precipua capicitate populorũ nouẽ milia
diu &iam credita est tertia parseẽ terrarũ. nec mirumsit uel de
hominũ uel deurbium copia cum soli indi numquã anatali solo
recesserint. indiam liberpater primus ingressus est. ut pote qui
n indis subactis primus omniũ trium phauit ab hoc ad alexandrũ
magnũ numerantur annorũ sex milia qua dringenti quinquaginta
unum. additis eo amplius tribus mensib: halta perreges conputa¬

Expanded text:
Mediis montibus auspicatur India, a meridiano mari porrecta ad eoum. Fauonii spiritu saluberrima. in anno bis aestatem habet, bis legit frugemdonius aduersam Galliae statuit. Sane nec quicquam ex ea dubium: nam Alexandri Magni armis comperta et aliorum postmodum regum diligentia peragrata penitus cognitioni nostrae addicta est. Megasscripsit, ut fidem, quam oculis subiecerat, memoriae daret. Dionysius quoque, qui et ipse a Philadelpho rege spectator missus, gratia periclitandae ueritatis paria prodidit. Tradunt ergo in India fuisse quinque milia oppidorum praecipua capacitate, populorum nouem milia. Diu etiam credita est tertia pars esse terrarum. Nec mirum sit uel de hominum uel de urbium copia, cum soli Indi numquam a natali solo recesserint. Indiam Liber pater primus ingressus est, utpote qui omnium primus triumphauit. Ab hoc ad Alexandrum Magnum numerantur annorum sex milia quadringenti quinquaginta unus additis et amplius tribus mensibus, habita per reges conputa
Abbreviated transcription (Latin):
IC M uestatedĩ concludit᷑ omne quodus quam est
Qua sinenil rerum stare pͥotest
Huic homo sirecte famulatur proximus hȩr&
Si resilit misero degit in exilio
Omnia sic dñs discriminat ordine iusto

Expanded text:
 Majestate Dei concluditur omne quod usquam est: Qua sine nil rerum stare, vel esse potest. Huic homo si recte famulatur, proximus haeret; Si resilit, misero degit in exsilio. Omnia sic Dominus discriminat ordine justo.
Abbreviated transcription (Latin):
Culprre in quo quamquȩ non sunt nota malignum est
Praesertim siqua e cognita sunt bona sunt
Nonpateant faciles sieuis rumoribus aures
Quae nescire iuuat credere non libeat.
Linquantur secretadõ quisi quido pertum est
Inspicit & nullis indiget indicibus
ntia continemus quoties enimbona agimus ds̃ in nobis atque nobiscum
ut o peremus operatur

Expanded text:
Culpare in quoquam quae non sunt nota, malignum est, Praesertim si quae cognita sunt bona sunt. Non pateant faciles saevis rumoribus aures. Quae nescire juvat, credere non libeat. Linquantur secreta Deo, qui si quid opertum est Inspicit, et nullis indiget indiciis. titia continemus. Quoties enim bona agimus, Deus in nobis atque nobiscum ut operemur operatur
Abbreviated transcription (Latin):
tores
um lapides uiui pacis cõnpage ligantur
Inque pares numeros conuenit unadomus
Clar& opus dñi qui totam construit aulam
ꝑffectus que piis datstudis hominum
Quorum perpetui decoris strictura manebit
Siperfecta auctor protegat atque regit

Expanded text:
tores. Cum lapides vivi pacis compage ligantur, Inque pares numeros convenit una domus, Claret opus Domini, qui totam construit aulam. Effectumque piis dat studiis hominum. Quorum perpetui decoris structura manebit, Si perfecte auctor protegat, atque regat
Abbreviated transcription (Latin):
Omnem habitum munditotus dr̃ impl& &ambit
Nec prȩsens ulli desinit esse loco.
A quo longinquus multum est nimium que remotus
Quis quis sincere luce caret fidei
Cuius siradiis depulsa Nocte nitescat
Diuino impletus lumine lumenerit
Nonigitur terrarum orbis non aequora ponti
Inuia circuitusunt obeunda iago
Vt possit rerum dominator & auctor adiri
Quem templo cordis mens pia semper hab&
A quo ut disimilis tetra in deserta recedit
Siuitae merito proximus estsimilis
deest agnitio aeternae & incommutabilis ueritatis falsa uirtus est in optimis morib:
Quamuis multa homini post uulnera prima supersint

Expanded text:
Ambitum mundi totum Deus implet et ambit, Nec praesens ulli desinit esse loco. A quo longinquus multum est, nimiumque remotus, Quisquis sincerae luce caret fidei: Cujus si radiis, depulsa nocte nitescat, Divino impletus lumine lumen erit. Non igitur terrarum orbis, non aequora ponti Invia circuitu sunt obeunda vago, Ut possit rerum dominator et auctor adiri, Quem templo in cordis mens pia semper habet. A quo ut dissimilis tetra in deserta recedit, Sic vitae merito proximus est similisdeest agnitio aeternae et incommutabilis veritatis, falsa virtus est, etiam in optimis moribus. Quamvis multa homini post vulnera prima supersint
Abbreviated transcription (Latin):
medicos : atq ita latuerat: ut eum non tan¬
gerent: quem ferro aperire debuerant.
Deniq sanatis omnibus quȩ̨ aꝑta curabant:
iste remanserat solus. cui frustra lmpen¬
debatur labor ÷. Quas moras ille

Expanded text:
medicos, atque ita latuerat, ut eum non tangerent, quem ferro aperire debuerant. Denique sanatis omnibus quae aperta curabant, iste remanserat solus, cui frustra impendebatur labor. Quas moras ille
Abbreviated transcription (Latin):
nec generantur : Hicergo generari & genera¬
re. ciuitati. Vtriq: communeẽ : quamuis dĩci¬
uitas. habeat &iam hic multa ciuium milia
quae ab opere generandi se abstineant. ⁊¬
Sed habet &iam illa. eximitatione quadim
lic& errantium: cid eam namq pertinent¬
&iam quid euiantes ab huius fide. diuersas he¬
reses condider̃ : Secundum hominem quip¬
peuiuunt. non secundum dm̃. & indorum
gim noso phiste . qui nudi perhibentur philo

Expanded text:
nec generantur. Hic ergo generari et generanec generantur. Hic ergo generari et generare ciuitati utrique commune est; quamuis Dei ciuitas habeat etiam hic multa ciuium milia, quae ab opere generandi se abstineant; sed habet etiam illa ex imitatione quadam, licet errantium. Ad eam namque pertinent etiam, qui deuiantes ab huius fide diuersas haereses condiderunt; secundum hominem quippe uiuunt, non secundum Deum. Et Indorum gymnosophistae, qui nudi perhibentur philo
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dicitur. Domus ia cobiam in gens po¬
pulus hebreorum. HDic& aliquis. Si hoc intende
batscriptor huius hystori&e in commemoran¬
dis generationibus ex adam . perfilium cius
seth: ut perillas peruenir& ad noe. sub quo
factumẽ diluuium. aquorursus contexeret᷑
ordo nascentium. quoperue nir& ad abra ham.
a quo matheus euangelista incipit generati¬
ones. quibus ad xpm̃ peruenit. aeter num
regem ciuitatis dĩ: quid intendebat ingene¬
rationibus ex cain. & quo ea sꝑducere uolebat :
respondetur. Usq ad diluuium: quototum
illud genus terrenȩ ciuitatis ab sumptum ẽ :
Sedre paratum ẽ exfilus noe : Neq enim de eẽ
poterit haec terrena Ciuitassoci&asq hom inũ
secundum hominẽ uiuentium. usq ad huuis
sȩculi finem. De quo dñs ait . Filii sȩculi huius
generant & generantur:: Ciui tatem uero dĩ
peregrinantẽ in hoc seculo . regeneratioper¬
ducit ad alterũ s ȩculum: cuius filii nec generant

Expanded text:
quibus dicitur domus Iacob iam ingens poquibus dicitur domus Iacob iam ingens populus Hebraeorum. CAPUT bat scriptor huius historiae Ie. in commemorandis generationibus ex Adam per filium eius Seth, ut per illas perueniret ad Noe, sub quo factum est diluuium, a quo rursus contexeretur ordo nascentium, quo perueniret ad Abraham, a quo Matthaeus euangelista incipit generationes, quibus ad Christum peruenit aeternum regem ciuitatis Dei: quid intendebat in generationibus ex Cain et quo eas perducere uolebat?1 Respondetur: Usque ad diluuium, quo totum illud genus terrenae ciuitatis absumtum est, sed reparatum est ex filiis Noe. Neque enim deesse poterit haec terrena ciuitas societasque hominum secundum hominem uiuentium usque ad huius saeculi finem, de quo Dominus ait: Filii saeculi huius generant et generantur. Ciuitatem uero Dei peregrinantem in hoc saeculo regeneratio perducit ad alterum saeculum, cuius filii nec generant
Abbreviated transcription (Latin):
sabbatum consecratum est. septimo scili
c& ab adam : Ab ipso aũt patre istarum
generationum : quae discernentur a pro¬
genie cain. idest a seth. sex̧tus ẽ : Quodie
factus est homo. et consum mauit ds̃ om̃a
opera sua : Sed huius enoch trans latio.
nr̃ae delicationis ẽ p̃figurata dilatio:
ut non moriatur ulterius. Sed &iam ipse
trans latus ẽ: Restat aut̃ altera dedicatio
uniuersȩ domus. cuius ipse Xp̃s ẽfunda men¬
tum. quae differtur infinem: quando erit
omniũ resurrectio. non moriturorum amplius.
Siueaut̃ domus dĩ dicatur. siue templumdĩ.
siue ciuitas dĩ. idipsum ẽ : nec abhorr& alatini
elo quii consududine.: Nam & uirgilius. im¬
periosissimam ciuitatem. domũ appellat
assaraci. romanos uolens intellegi. qui de
assaraco pertroianos originem ducunt & do¬
mum eneae. eosdem ipsos : quia eo duce troiani
cum italiam uenissent. ab eis condita ẽ roma.
Imitatus namq: est poeta ille. litterassacras. In

Expanded text:
sabbatum consesabbatum consecet ab Adam. Ab ipso autem patre istarum generationum, quae discernuntur a progenie Cain, id est a Seth, sextus est; quoto die factus est homo et consummauit Deus omnia opera sua. Sed huius Enoch translatio nostrae dedicationis est praefigurata dilatio. ut non moriatur ulterius, sed etiam ipse translatus est; restat autem altera dedicatio uniuersae domus, cuius ipse Christus est fundamentum, quae differtur in finem, quando erit omnium resurrectio non moriturorum amplius. Siue autem domus Dei dicatur siue templum siue ciuitas Dei, id ipsum est nec abhorret a Latini eloquii consuetudine. Nam et Vergilius imperiosissimam ciuitatem domum appellat Assaraci, Romanos uolens intellegi, qui de Assaraco per Troianos originem ducunt; et domum Aeneae eosdem ipsos, quia eo duce Troiani cum Italiam uenissent ab eis condita est Roma. Imitatus namque est poeta ille litteras sacras, in
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est quod peralium prophetam. dictum
a postolus de hoc populo intellegit. addĩ gra¬
tiam pertinente. Et erit omnis qui inuo¬
cauerit nomen dñi saluus erit .: Hoc ipsum en ĩ
quod dicitur. & nominauit nomen eius enos.
quod interpretatur homo. Acdeinde additur:
hic sperauit inuocare nomen dñi dĩ: satis osten¬
ditur quod non in se ipso spemponere debeat
homo: Maledictus enim omnis. sicut alibi le¬
gitur. qui spem suam ponit in homine . ⁊¬
Ac perhoc. nec inse: ut sit ciueͥs alterius ciuita¬
tis. quae non secundum filium camn dedicat᷑
hoc tempore. Idest mortalis huius scłi¬
litate beatitudinis sempiternae : N c̃c
&istec ꝓpago. cuius est pater seth. In ecc
generatione hab& dedicationis nomen:
quae septima est &xadam. ad numerato adã:
Septimus enim ab illo natus ẽ enoch. quod
inter pretatur dedicatio : Sed ipse est
ille trans latus. quõ placuit dõ: & insig¬
ni numero inordine generationum. quo

Expanded text:
Hoc est, quod per alium prophetam dictum Hoc est, quod per alium prophetam dictum apostolus de hoc populo intel- • legit ad Dei gratiam pertinente: Et erit, omnis qui inuocauerit nomen Domini saluus erit. Hoc ipsum enim quod dicitur: Et nominauit nomen eius Enos, quod interpretatur homo, ac deinde additur: Hic sperauit inuocare nomen Domini Dei, satis ostenditur, quod non in se ipso spem ponere dhomo: Maledictus, enim omnis, sicut alibi legitur, qui spem suam ponit in homine ; ac per hoc nec in se, ut sit civis alterius civitatis, quae non secundum filium Cain dedicatur hoc tempore, id est, mortalis hujus slitate beatitudinis sempiternae. Nam et ista propago, cujus pater Seth, in ea generatione habet dedicationis nomen quae septima est ex Adam, annumerato Adam. Septimus enim ab illo natus est Enoch, quod interpretatur dedicatio; sed ipse est ille translatus, quoniam placuit Deo, et insigni numero in ordine generationum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
demus speramus. per patientiã expectamꝰ
Nam quis uacare hoc existimet ab altitudi¬
ne sacramenti. I Numquid enim abel. ñ
sperauit inuocare nomen dñĩ dĩ: cuius sa¬
crificium scriptura tam acceptũ dõ fuisse
commemorat .÷ Numquid ipse seth. non
dñidĩ: De quo dictum est. Suscitauit
enim mihi ds̃ semen aliud. pro abel. Cur
ergo huic proprie tribuitur: qđ priorum
hominum intellegitur esse commune.
Nisi quia oportebat in eo. qui depatre gene¬
rationum in meliorem partem. hoc ẽ super¬
nae ciuitatis separatarũ primus commemorat᷑
exortus. praefigurari hominem : id est homi¬
num societatem. quae non secundũ hominem
inre felicitatis terrenae: sed secundũ dm̃
uiuit inspe felicitatis aeternae. Nec dictũ
nomen dnidi: Sed sperauit inquit uoca¬
re nomen dnĩ dĩ.
Quid sibi hoc uult.
sperauit inuocare : nisi qui a prophetiu
est. exorturũ populum. qui secundũ electio¬
nem gratiae. inuocaret nomen dnĩ dĩ.

Expanded text:
demus speramus, per patientiam exspectamus. demus speramus, per patientiam exspectamus. Nam quis uacare hoc existimet ab altitudine sacramenti? Numquid enim Abel non sperauit inuocare nomen Domini Dei, cuius sacrificium scriptura tam acceptum Deo fuisse commemorat? Numquid ipse Seth non Dei, de quo dictum est: Suscitauit enim mihi Deus semen aliud pro Abel? Quur ergo huic proprie tribuitur, quod piorum omnium intellegitur esse commune, nisi quia oportebat in eo, qui de patre generationum in meliorem partem, hoc est supernae ciuitatis, separatarum, primus commemoratur exortus, praefigurari hominem, id est hominum societatem, quae non secundum hominem in re felicitatis terrenae, sed secundum Deum uiuit in spe felicitatis aeternae? Nec dictum nomen Domini Dei\', sed: sperauit, inquit, inuocare nomen Domini Dei. Quid sibi hoc uult: Sperauit inuocare, nisi quia prophetia est exorturum populum, qui secundum electionem gratiae inuocaret nomen Domini Dei?
Abbreviated transcription (Latin):
terrenũ : ubi nihil speratur amplius quam
in hoc sȩculo cermipotest: Ita seth quod inter¬
pretatur resurrectio : cũ sit generationũ se¬
orsus commemoratarũ pater : quid defilio eius
sacra hȩc historia dicat. Intuendũ ẽ : Et seth in
quit natus ẽ filius & nominauit nomen eius enos.
hic sperauit inuocare nom̃ dñi dĩ: Nẽpe clamat
attestatio ueritatis : In spe igitur uiuit homo
filius resurrectionis: Inspe uiuit : quam diu
peregrinatur hic ciuitas dĩ: quaegigni¬
tur exfide resurrectionis xp̃i: Ex
duobus namque illis hominibus.
Abel quod interpretatur luctus: et eius frat̾
seth: quod interp̃tatur resurrectio : mors
xp̃i. et uita eius exmortuis figuratur : ex
qua fide gignitur hic ciuitas dĩ: id est homo
qui sperauit inuocare nomen dñĩ dĩ. ⁊spe
enim salui facti sumus. ait apostolus : spesaũ
quae uidetur. non est spes: quod enim ui¬
det quis. quid sperat .: Si aũ quod non ui¬

Expanded text:
terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam terrenum, ubi nihil speratur amplius, quam in hoc saeculo cerni potest: ita Seth, quod interpretatur resurrectio, cum sit generationum seorsus commemoratarum pater, quid de filio eius sacra haec historia dicat, intuendum quit, natus est filius, et nominauit nomen eius Enos; hic sperauit inuocare nomen Domini Dei. Nempe clamat adtestatio ueritatis. In spe igitur uiuit homo filius resurrectionis; in spe uiuit, quamdiu peregrinatur hic, ciuitas Dei, quae gignitur ex fide resurrectionis Christi. Ex duobus namque illis hominibus, Abel, quod interpretatur luctus, et eius fratre Seth, quod interpretatur resurrectio. mors Christi et uita eius ex mortuis figuratur. Ex qua fide gignitur hic ciuitas Dei, id est homo, qui sperauit inuocare nomen Domini Dei. Spe enim salui facti sumus, ait apostolus. Spes autem quae uidetur, non est spes. Quod enim uidet quis, quid sperat? Si autem quod non ui
Abbreviated transcription (Latin):
&citharã : Sella aũ peperit &ipsa tubalcam.¬
& erat malleator & ȩrarius ȩramenti & ferri:
Soror aũ tubalcam. noemmã: Huc usque
porrectȩ sunt generationes excain : quȩ sunt omnes
ab adã octo adnumerato ipso adã: septẽ scili¬
c& usq ad lamech: quiduarũ maritus uxorũ fuit :
Etoctaua ẽ generatio infiluis eius. In quib: cõme¬
ratur & femina: ubi eleganter significatũ ẽ : terre¬
nã ciuitatẽ : usq insui finẽ carnales habiturã ge¬
nerationes : Quȩ mariũ feminarũq: coniunctione
ꝓueniunt : Vnde & ipsȩ quod p̃ter euã nusquã repe¬
rit᷑ ante diluuiũ nominib: ꝓprus exprimuntur
uxores illius hominis. qui nominatur hic nouissimus
pater: Sic̃ aũt cain. quod intep̃tatur possessio.
terrenȩ conditor ciuitatis: & filius eius Incuius
nomine condita ẽ enoch: quod interp̃tat᷑ dedicatio:
Indicat istã ciuitatẽ. &initiũ & finẽ habere

Expanded text:
et citharam. Sella autem peperit et ipsa Tobel; eet citharam. Sella autem peperit et ipsa Tobel; et erat malleator aerarius aeramenti et ferri. Soror autem Tobel Noemma. Huc usque porrectae sunt generationes ex Cain, quae sunt omnes ab Adam octo adnumerato ipso Adam, septem scilicet usque ad Lamech, qui duarum maritus uxorum fuit, et octaua est generatio in filiis eius, in quibus commemoratur et femina. Ubi eleganter significatum est terrenam ciuitatem usque in sui finem carnales habituram generationes, quae marium feminarumque coniunctione proueniunt. Unde et ipsae, quod praeter Euam nusquam reperitur ante diluuium, nominibus propriis exprimuntur uxores illius hominis, qui nominatur hic nouissimus pater. Sicut autem Cain, quod interpretatur possessio, terrenae conditor ciuitatis, et filius eius, in cuius nomine condita est, Enoch, quod interpretatur dedicatio, indicat istam ciuitatem et initium et finem habere
Abbreviated transcription (Latin):
euã ꝓprio nomine : ut tamen adã quod interp̃¬
tatur homo: nomen eẽt amborũ : Enos aut̃
sic interp̃tatur homo: ut hoc non posse femi¬
nã nuncupari periti linguȩ illius asseuerent.
tã quã filius resurrectionis: ubi nonnubent.
neq: uxores ducent: Non enĩ erit ibi genera¬
tio cũ illuc ꝑduxerit regeneratio: Quare.
& hoc non ut puto in cassũ notandũ arbitror
quod in eis generationib: quȩ ꝓpagant᷑ ex illo
qui ẽ appellatus seth: cũ genuis se filios filiasq
dicat᷑. nulla ibi genita nominatim femina ex¬
p̃ssa ẽ : In his aut̃ quȩ ꝓpagant᷑ excain. In
ipso fine quousq ꝑtendunt᷑. nouissima femina
genita nominatur Sic enĩ legitur. mathu¬
sahel genuit lameth: & sũpsit sibi lamech
duas uxores. nomen uni ada. & nom̃ secundȩ
sellã : & peperit ada. ioba: hic erat pater ha¬
bitantiũ intabernaculis pecuariorũ: & nomen
frĩs eius lubal. hic fuit qui ostendit psalteriũ

Expanded text:
Euam proprio nomine, ut tamen Adam, quod interprEuam proprio nomine, ut tamen Adam, quod interpretatur homo, nomen esset amborum. Enos autem sic interpretatur homo, ut hoc non posse feminam nuncupari periti linguae illius adseuerent, tamquam filius resurrectionis, ubi non nubent neque uxores ducent. Non enim erit ibi generatio, cum illuc perduxerit regeneratio. Quare et hoc non incassum notandum arbitror, quod in eis generationibus, quae propagantur ex illo qui est appellatus Seth, cum genuisse filios filiasque dicantur, nulla ibi genita nominatim femina expressa est; in his autem, quae propagantur ex Cain, in ipso fine, quo usque, pertendunt, nouissima femina genita nominatur. Sic enim legitur: Mathusael genuit Lamech; et sumsit sibi Lamech duas uxores, nomen uni Ada et nomen secundae Sella, et peperit Ada Iobel; hic erat pater habitantium in tabernaculis pecuariorum. Et nomen fratris eius Iobal; hic fuit qui ostendit psalterium
Abbreviated transcription (Latin):
filiis quos cõmemorari oportebat duarũ istarũ
ciuitatũ. Ingenere mortaliũ. euidentius indicia
enoch incuius nomine condidit ciuitatẽ : ter¬
renã scilic& non peregrinantẽ in hoc mundo sed
in eius tẽporali pace. ac felicitate qui escentem :
Cam ena interp̃tatur possessio: Vnde dictũ est
quando natus ẽ siue a patre. siue amatre ẽius.
ad quisiui hominẽ ꝑ dm̃: Enoc haũt dedicatio: Hic
enĩ dedicatur terrena ciuitas. ubi conditur: qũo hic
hab& eũ quẽ intendit & appetit finẽ : Porro ille
seth. interp̃tatur resurrectio: & enos filius eius
interp̃tatur homo : non sic̃ adã : & ipsũ enĩ nomen
homo interp̃tat᷑ sed cõmune ꝑhibetur eẽ in illa
lingua id ẽ hebrea masculo & feminȩ : Nam sic
deillo scriptũ ẽ: Masculũ & feminã fecit illos &
benedixit illos. & cognominauit nom̃ eorũ. adam:
Vnde non ambigitur. sic appellatã fuisse feminã

Expanded text:
filiis, quos commemorari oportebat, duarum istarum filiis, quos commemorari oportebat, duarum istarum civitatum in genere mortalium evidentius indicia Enoch, in cuius nomine condidit ciuitatem, terrenam scilicet, non peregrinantem in hoc mundo, sed in eius temporali pace ac felicitate quiescentem. Cain autem interpretatur possessio; unde dictum est, quando natus est, siue a patre siue a matre eius: Adquisiui hominem per Deum. Enoch uero dedicatio; hic enim dedicatur terrena ciuitas, ubi conditur, quoniam hic habet eum, quem intendit et adpetit, finem. Porro ille Seth interpretatur resurrectio et Enos filius eius interpretatur homo; non sicut Adam. Et ipsum enim nomen homo interpretatur; sed commune perhibetur esse in illa lingua, id est Hebraea, masculo et feminae. Nam sic de illo scriptum est: Masculum et feminam fecit illos et benedixit illos et cognominauit nomen eorum Adam. Unde non ambigitur sic appellatam fuisse feminam
Abbreviated transcription (Latin):
ut noxã generationis euadat: Utrũ autem
aliquod suerit uel si fuit. quale fuerit corpo¬
rale atq: uisibile regenerationis signũ ante
diluuiũ: sicut abraȩ circũ cisio postea ẽ impe¬
rata. sacra historia tac&: Sacrificasse tamendõ.
&iã illos antiquissimos homines nontac&: Quod
& in duob primis fratrib: claruit : & noe post
diluuiũ cũ de arca fuiss& egressus. hostias dõ
legitur immolasse : Dequare inp̃cedentib li¬
bris iã diximus. non obaliud dȩ mones arrogan¬
tes sibi diuinitatẽ. deosq: se credi cupientes: sibi
expetere sacrificiũ. & gaudere huius modi honoribo:
Nisi quia uerũ sacrificiũ uero dõ sciunt deberi:¬
Cũ ergo ess& adã utriusq generis pater: id ẽ
& cuius series adterrenã. & cuius series adcȩlestẽ
ꝑtin& ciuitatẽ : Occiso abel atq in eius inter¬
fectione cõmendato mirabili sacram̃to : facti sunt
duo patres singulorũ generũ. cam & seth: In quorũ

Expanded text:
ut noxam generationis euadat. Utrum autem ut noxam generationis euadat. Utrum autem aliquod fuerit, uel si fuit, quale fuerit corporale adque uisibile regenerationis signum ante diluuium, sicut Abrahae circumcisio postea est imperata, sacra historia tacet. Sacrificasse tamen Deo etiam illos antiquissimos homines non tacet; quod et in duobus primis fratribus claruit, et Noe post diluuium, cum de arca fuisset egressus, hostias Deo legitur immolasse. De qua re in praecedentibus libris iam diximus, non ob aliud daemones adrogantes sibi diuinitatem deosque se credi cupientes sibi expetere sacrificium et gaudere huius modi honoribus, nisi quia uerum sacrificium uero Deo deberiCum ergo esset Adam utriusque generis pater, id est, et cujus series ad terrenam, et cujus series ad coelestem pertinet civitatem; occiso Abel, atque in ejus interfectione commendato mirabili sacramento, facti sunt duo patres singulorum generum, Cain et Seth: in quorum
Abbreviated transcription (Latin):
pleno hominib: orbe terrarũ : Non quidẽ soro¬
res expatre uel matre. uel ex ambobus suis pa¬
rentib: natas : Sed tamen amabant desuo genere
ducere uxores : Uerũ quis dubit& honestius hoc
tẽpore &iã consobrinarũ ꝓhibita eẽ coniugia.
non solũ secundũ ea quae dis putauimus: ꝓpter
multiplicandas affinitates: nehabeat duas ne¬
cessitudines una ꝑsona : Cũ duȩ possint eas habe¬
re & numerus ꝓpinquitatis augeri : sed &iã quia
nescio quomodo in ẽ humanȩ uerecundiȩ: quid¬
dã naturale atq laudabile : ut cui deb& causa
ꝓpinquitatis reuerendũ honorẽ : ab ea contineat
quã uis generatricẽ . tamen libidinẽ : dequa e¬
rubescere uidemus & ipsã pudicitiã coniugalẽ:
Copulatio igitur maris & feminȩ: quantũ attin&
ad genus mortaliũ : quoddã seminariũ ẽ ciuitatis:
Sed terrena ciuitas. generatione tantũ modo :
cȩlestis autẽ &iã regeneratione opus hab&.

Expanded text:
pleno hominibus orbe terrarum, non quidem soropleno hominibus orbe terrarum, non quidem sorores ex patre uel matre uel ex ambobus suis parentibus natas, sed tamen amabant de suo genere ducere uxores. Verum quis dubitet honestius hoc tempore etiam consobrinorum prohibita esse coniugia? non solum secundum ea, quae disputauimus, propter multiplicandas adfinitates, ne habeat duas necessitudines una persona, cum duae possint eas habere et numerus propinquitatis augeri; sed etiam quia nescio quo modo inest humanae uerecundiae quiddam naturale adque laudabile, ut, cui debet causa propinquitatis reuerendum honorem, ab ea contineat, quamuis generatricem, tamen libidinem, de qua erubescere uidemus et ipsam pudicitiam coniugalem. Copulatio igitur maris et feminae, quantum adtinet ad genus mortalium, quoddam seminarium est ciuitatis; sed terrena ciuitas generatione tantummodo, caelestis autem etiam regeneratione opus habet,
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpi merito esse ne fariũ iudicatur: Si
enĩ iniquũ est: auiditate possidendi trans gredi
limitẽ agrorũ: quanto ẽ inquius. libidine con¬
cũbendi subuertere limitẽ morũ: Exꝑti aũt
sumus in conubus consobrinarũ : &iã nr̃is tẽporib
ꝓpter gradũ ꝓpinqutatis fraterno gradui pximũ.
quã raro fiebat ꝑmores. quod fieri ꝑleges lice¬
bat : quia id nec diuina ꝓhibuit. & nondum ꝓ¬
hibuerat lex humana uerũ tamen factũ &iã
licitũ : ꝓpter uicinitatẽ horrebatur in liciti: &
quod fiebat cũ consobrina. pene cumsorore
fieri uidebatur: Quia &ipsi interse: ꝓpter tã
ꝓpinquã consanguinitatẽ. fratres uocantur.
& paene germani sunt : Fuit aũt antiquis pa¬
trib religiosȩ curȩ . neipsa. ꝓpinquitas se pau¬
latĩ ꝓpaginũ ordinib: dirimens. longius abir&.
& ꝓpinquitas eẽ desisteret : eam nondũ longe
positã rursus matrimonii uinculo conligare.
& quodã modo reuocare fugientem: Vnde iã

Expanded text:
corrumpi merito esse nefarium iudicatur. Si enim est iniquum auiditate possidendi transgredi limitem agrorum, quanto est iniquius libidine concumbendi subuertere limitem morum! Experti autem sumus in conubiis consobrinarum etiam nostris temporibus propter gradum propinquitatis fraterno gradui proximum quam raro per mores fiebat, quod fieri per leges licebat, quia id nec diuina prohibuit et nondum prohibuerat lex humana. Verum tamen factum etiam licitum propter uicinitatem horrebatur inliciti et, quod fiebat cum consobrina, paene cum sorore fieri uidebatur; quia et ipsi inter se propter tam propinquam consanguinitatem fratres uocantur et paene germani sunt. Fuit autem antiquis patribus religiosae curae, ne ipsa propinquitas se paulatim propaginum ordinibus dirimens longius abiret et propinquitas esse desisteret, eam nondum longe positam rursus matrimonii uinculo conligare et quodam modo reuocare fugientem. Unde iam
Abbreviated transcription (Latin):
transir&ur aduitam. Apostolus: cum uel¬
l& ostendere. quantum petcatum gratia
non subueniente ad nocendum ualer&: &i¬
am ipsam legem qua prohib&ur peccatum.
non dubitauit dicere uirtutem eẽ peccati:
Aculeus inquit mortis ẽ peccatum. uirtus
autem peccati lex Verissime igitur¬
omnino: aug& enim prohibitio deside¬
rium operis inliciti: quando iustitia non
sic diligitur: ut peccandi cupiditas eius
delectatione uincatur: Ut autem diliga¬
tur & delect& uera iustitia. Non nisi di¬
uina sub uenit gratia: Sed nepropter ea
lex putir&ur malum quõ uirtus est dic

Expanded text:
transiretur ad uitam. CAPtransiretur ad uitam. CAPlet ostendere, quantum peccatum gratia non subueniente ad nocendum ualeret, etiam ipsam legem, qua prohibetur peccatum, non dubitauit dicere uirtutem esse peccati. Aculeus, inquit, mortis est peccatum, uirtus autem peccati lex. Verissime omnino. Auget enim prohibitio desiderium operis inliciti, quando iustitia non sic diligitur, ut peccandi cupiditas eius delectatione uincatur. Ut autem diligatur et delectet uera iustitia, non nisi diuina subuenit gratia. Sed ne propterea lex putaretur malum, quoniam uirtus est dic
Abbreviated transcription (Latin):
non peccar&ur. nunc suscipiendum ẽ ne
pecc&ur: Sic per in effabilem dĩ misericor¬
diam &ipsa poena uitiorum transit ip
arma uirtutis: & fit iusti meritum. &iam
supplicium peccatoris: Tunc enim mors
ẽ adquisita peccando: nunc implertur ius¬
titia moriendo: Uerum hoc inscĩs martyri¬
bus quibus alterutrum apersecutorib pro¬
ponitur: ut aut deserant fidem: aut suffe¬
rant mortem: Iusti enim malunt perpe¬
ti credendo. quod sunt primi iniqui . nop
credendo ꝑpessi. Nisi enim peccassent il¬
li non morerentur. Peccabant aut̃ iusti ni¬
simoriantur: Mortui sunt illi qui pecca¬
uerunt: Non peccant iusti quia moriuntur
Factum ẽ perillorum cailpam. ut uenire¬
tur in poenam : fit peristorum poenam
neueniatur inculpam: Non quia mors
bonum aliquod facta est quod antea ma¬
lum fuit: sed tantam ds̃ fidei prȩstitit gra¬
tiam: ut mors quam uitae constat eẽ con¬
trariam: instrumentum fier& perquod

Expanded text:
non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim peccassent illi, non morerentur; peccabunt autem isti, nisi moriantur. Mortui ergo sunt illi, quia peccauerunt; non peccant isti, quia moriuntur. Factum est per illorum culpam, ut ueniretur in poenam; fit per istorum poenam, ne ueniatur in . culpam; non quia mors bonum aliquod facta est, quae antea malum fuit; sed tantam Deus fidei praestitit gratiam, ut mors, quam uitae constat esse contrariam, instrumentum fieret, per quod