comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nesciebamus bonũ uel malũ: Ex gentib enim sumus: qui neq bona que
ex deo sunt noueramus. neq mala quȩ expeccato generantur. si tam̃ suc-¬
cedentes in locũ eorũ qui abiecti sunt. tanti lapsus seueritatẽ timeamus:
audientes commonitionẽ pauli dicentẽ: Uide autẽ seueritatẽ & bonitatẽ
dĩ In eos quidem qui ceciderunt. seueritatẽ: in te autẽ bonitatẽ. si tamen
ꝑinanseris in bonitate: Alioquin: & tu excideris : & illi si non ꝑmanse.¬
rint in incredulitate inserentur: Addit autẽ post hȩc dñs: & dicit : filii
siderastis terram quadraginta dieb: Ero dic ꝑannũ recipietis pecrata ura: qua¬
draginta annis: limeo ego mysterii huius secreta discutere. Uideo enĩ: qđ
peccatorũ ratio in hoc comprehenditur & pęnarũ : Si enĩ unicuiq peccatori
aunus asscribitur ad pen̾a ꝓ unius diei peccato. & scđm rationẽ dierũ quib
peccatur annorũ totidẽ numerus in suppliciis consumendus est : uereor ne

Expanded text:
mus bonum vel malum. Ex gentibus enim sumus, quia neque bona, quae ex Deo veniunt noveramus, neque mala, quae ex peccato generantur. Si tamen succedentes in locum eorum, qui abjecti sunt, tanti lapsus timeamus exemplum, audientes commonitionem Pauli dicentis: Vide autem severitatem et bonitatem Dei. In eos autem qui ceciderunt, severitpermanseris in bonitate. Alioqui et tu excideris, et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur . Addidit autem post haec Dominus et dicit: Filii considerastis terram quadraginta diebus, pro die per annum recipietis peccata vestra quadraginta annis. Timeo ergo mysterii hujus secreta discutere. Video enim quod peccatorum in hoc ratio comprehenditur, et poenarum. Si enim unicuique peccatorum annus ascribitur ad poenas pro unius diei peccato, et secundum rationem dierum quibus peccatur, annorum totidem numerus in suppliciis consumendus est, vereor ne
Abbreviated transcription (Latin):
quibdito sipotesi & aderrenis sensib intuitu mentis. & prespicatia cordis eleuare: Oblius¬
aer paulisꝑ t̾rena: ce siuipra nubes supraq ipsũ çelũ gressu mentis tende Ibi requrre tabis
nacusia disubi pͥcursor ꝓ nobis intronat iħe. & assistit nc̃ uultui .di. intpellans ꝓ nobis
ba inqua require quat᷑ nos astos ordines : stationesq castrorũ Ibi srlitica agoriar e
exeuduas cerne scõrũ : Et ibi illa que hic nc̃ quȩrimus: primitiuorũ sacrañta rinaren
Sed ego non audeo illuc solus ascendere: non audeo me in hos tã secretos myffergrr
recessus sone aitoritate magni alicuuis doctoris mmergere: Nonpossum illuc ascendere :
misi precedat me paulus: & ipse mͥ uiã noui huius & ardiu ttineris ostendat:. Ipse ergo
aplarii maximus: qui sciret multas. eẽ. non solũ in terris. sed & in cęlis eccłias ex qub

Expanded text:
o auditor, si potes, et a terrenis sensibus intuitum mentis et perspicia cordis eleva; obliviscere paulisper terrena; supra nubes et super ipsum coelum mentis gressu inceaculum Dei, ibi praecursor pro nobis introivit Jesus, et assistit nunc vultui Dei interpellans pro nobis., Ibi inquam, require quaternos istos ordines stationesque castrorum; ibi Israelitica agmina et excubias cerne sanctorum; et ibi illa quae nunc quaerimus, primitivorum sacramenta rimare. Sed ego non audeo illuc solus ascendere; non audeo me in hos tam secretos mysteriorum recessus sine auctoritate magni alicujus doctoris immergere. Non possum illuc ascendere, nisi praecedat me Paulus, et ipse mihi viam novi hujus et ardui itineris ostendat. Ipse ergo apostolorum maximus qui sciret multas esse non solum in terris, sed in coelis Ecclesias, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
set: scificatio ad nos primitiualis uenire nullatenus potuisset: Ut autẽ nobis pri¬
mogenitorũ benedictiones donaret : efficitur prius ipse primogenitus ex mortius.
ud sit in om̃ib ipse primatũ tenens. & nos credentes resurrectionis suȩ assumeret

Expanded text:
nctificatio ad nos primitivalis venire nullatenus potuisset. Ut autem nobis princtificatio ad nos primitivalis venire nullatenus potuisset. Ut autem nobis primitivorum benedictiones donaret, efficitur prius ipse primogenitus ex mortuis, ut sit in hominibus ipse primatum tenens ; et nos credentes resurrectionis suae ass
Abbreviated transcription (Latin):
die qua ꝑcussi om̃e pͥmogenitũ int̾ra egẏpti : mͥ sanctificaui om̃e primogenitũ.
otũ .ẽ. quid de his hystoria contineat : quomͦ ꝑcussa sint pͥmogenita ȩgrptioꝵ
cũ popłs isrł educeretur ex egrpto. Hoc ẽ. ergo qđ in hoc loco indicatur: qr non
pͥus scĩficata sunt pͥmogenit᷑a isrł. quã ꝑcuterentur egyptioꝵ pͥmogenita.
T qͣsi causa scĩficationis horũ : minteritu  poͣrt illorũ. Unde & hic intelligendũ
.ẽ. esse qͦsdã pͥmogenitos etiã in egyptiis. id .ẽ. in contͣriis potestatib qͣsi electos
in malicia: & pͥmogenitos int̃ demones. Qui nͥ ꝑcussi fuerint & extincti :
pͥmogenitos ȩgyptiorũ. id .ẽ. pͥncipatus & potestates dȩ monũ ꝑcussit e Nonne dñs
nrͣ iħc xp̃c qui est primogenitus om̃is creaturȩ. qui principatus & potestates aduer-¬
sas traduxit triumphans eos in eruce: Quos utiq nisi ille ꝑcussisset & triumphas¬

Expanded text:
e primogenitum in terra Aegypti, mihi sanctificavi omne primitivum. Notum est quod historia contineat, quomodo percussa sint primogenita Aegyptiorum, cum populus Israel duceretur de Aegypto. Hoc est ergo quod in hoc loco indicatur: quia non prius sanctificati sunt primogeniti Israel, quam percuterentur Aegyptiorum primogeniti. Et quasi causaest esse quosdam primogenitos in Aegyptiis etiam, id est, in contrariis potestatibus quasi electos in malitia, et primos inter daemones: qui nisi percussi fuerint et exstincti, pristus, qui est primogenitus omnis creaturae, qui principatus et potestates adversas traduxit, triumphans eos in cruce? Quos utique nisi ille percussisset, sa
Abbreviated transcription (Latin):
morses ꝑquattior castra popłm dĩ diuisum describit in tͣris: ẽ apłs quaeduor or¬
dinies scõrũ de scribit incȩlis : ad quoꝵ singulos unũqũeq nr̃m dicit accedere: Non
eni om̃s ad om̃s accedunt. sed alii quidẽ accedunt ad montẽ syon: horũ arte paulo
meliores. accedunt ad ciuitatẽ dĩ inuentis ierłm celestem Qui autẽ & hisemimertio¬
accedunt adecdiam pͥmitiuorũ asscripta in celis: Si ergo ex his intellexisti qui sit uor¬
do sͥmitiu oru. & qđ sit nominis istuis sacram̃tũ. p̃para te.& enatere quantũ uales.
si forte actibi uita morib. fide. infatixisq ꝓficias. ut possis accedere: ad eccłiam
pͥmitiuorũ : que asscripta. ẽ. in celis. Qd si non tantũ uales. sed es paulo inferos ceas¬
cede admultitudine angłorũ collaudantiũ: Qđ si nec adistũ ordinẽ potes ascen¬
hanc: saltem ad montẽ conscende syon. ut in monte salueris: Tantũ est. ne in t̾ra resideas. ne in

Expanded text:
m Dei divisum divisit in terris; et Apostolus quatuor ordines sanctorum describit in coelis: ad quorum singulos unum quemque nostrum dicit accedere. Non enim omnes ad omnes accedunt, sed alii accedunt quidem ad montem Sion. Horum autem paulo meliores, accedunt ad civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem. Qui autem ex his eminentio sanctos, accedunt ad ecclesiam primitivorum ascriptam in coelis. Quia ergo in his intellexisti qui sit ordo primitivorum, et quod sit nominis istius sacramentum, praepara te et enitere quantum vales, si forte actibus, vita, moribus, fide, institutisque proficias, ut possis accedere ad ecclesiam primitivorum quae ascripta est in coelis. Quod si tantum non vales, sed es paulo inferior, accede ad multitudinem angelorum collaudantium. Quod si nec ad istum potes acce solum ad montem contende Sion, ut in monte salveris. Tantum est ne in terra resideas, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
errare aliqu̾e auentre. uł loqui falsa: necessariũ erit. & uentrẽ. & uuluã talẽ requiri.
cui conuenire possit dictũ hoc. qđ alienati sunt peccatores a uulua. & errauerunt a uen-¬
tre : loquuti sunt falsa: Et illa erit uulua: qu̾a ad aꝑit om̃is pͥmitiuus qui scificatur dõ
Adaperuit aliquando ds̃ uuluã liȩ. quȩ erat clausa: & peperit patriarchas Similit᷑ & ra¬
chel ut pareret etiam & ipsa : cuiꝰ uisus erat ꝑspicax. & decorus aspectus: Sed & in mu¬
tis aliis scripturȩ locis inuemes. ad aperiri uuluas: quarũ si singulas ꝓ locis consideres.
inuenies quomͦ & errent peccatores auulua. & alii adaꝑientes uulua scĩficentur in or-¬

Expanded text:
errare aliquem a ventre, vel loqui falsa, necessarium erit, et ventrem et vulvam talem requiri, cui convenire possit dictum hoc, quod alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt ab utero, locuti sunt falsa; et illa etiam vulva, quam adaperiat omnis primitivus qui sanctificatur. Adaperuit aliquando Deus vulvam Liae quae erat clausa, et peperit patriarchas; similiter et Rachel ut pareret etiam ipsa, cujus visus erat perspicax et decorus aspectus. Sed in multis aliis Scripturae locis invenies adaperiri vulvas. Quarum si singulas per loca consideres, invenies modo ut errent peccatores a vulva, et alii adaperientes vulvam sanctificentur in or
Abbreviated transcription (Latin):
te ioħe Medius urm stat. que uos nescitis: Puto ergo eũ qui nunqu̾ã declinauerit ad
dexterã neq ad sinistrã dici posse medium stare qui peceatũ non fecit: nec inuentus
est dolus in ore eius: Et ideo ille quidẽ quia semꝑ stat: medius stare dr̃: Qui uero
stare quidem non dicit᷑: Non enĩ pocest fieri. ut non aliquando. aut ad dexteram
quis inelmatus sit. aut ad sinistram: Nemo enĩ mundus a sorde: nec infans siunius
diei fuerit uita eius suꝑ terrã: Habitare tam̃ dr̃ in medio popłi Et leuitȩ ergo
assumuntur : de medio filioꝵ isrł: Leuitȩ sunt enĩ : qui non cognouerunt dexte¬
ram aut sinistram suã. sed sequentes moysen. id. ẽ. sequentes lege̾ dĩ: & non peꝑcer̾
patri nec matri Et tu gͦ si ueniente temptatione. si ueniente ira peceati. non indi¬
neris ad dexterã. neq ad sinistram: nec preuariceris legẽ dĩ. sed stes medius fixiis.
& stabilis. & non inclineris. neq curues genua tua peccato. nec pecudis caput.

Expanded text:
tem: Medius vestrum stat, quem vos nescitis. Puto ergo eum qui nunquam declinaverit ad dexteram vel ad sinistram, dici posse medium stare, qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Et quia semper stat, medius stare dicitur. Qui vero stare quidem non dicitur, quia aliquando aut ad dexteram inclinatur, aut ad sinistram, Nemo enim mundus a sorde, nec si unius diei fuerit vita ejus : habitare tamen dicitur in medio populi. Levitae ergo assumuntur de medio filiorum Israel. Levitae enim sunt, qui non cognoverunt dexteram et sinistram suam, sed sequentes Mosen, id est, legem Dei, non pepercerunt patri vel matri. Et tu ergo si, veniente tentatione et ira peccati, nec inclineris ad dexteram vel ad sinistram, non praevariceris legem Dei, sed stes medius fixus et stabilis, nec curves genua tua peccato, nec pecudis caput,
Abbreviated transcription (Latin):
moclitum crecli cui creditum el
qͣm põt cautione prãte uł saitẽ
alicmi mercatori commntei ut
de parte honesti iuicri des uir ho¬
uero possit m̃m̾i sustertare. ne
acõne dotis detente: ixor a uuro
drinssa seu nir qui diifit uxo¬
rem adulterii reatum inturrat.

Expanded text:
modicum dotis, cui creditum est quam potest cautione praestare, vel saltem alicui mercatori committi, ut de parte bonesti lucri dictus vir onera possit matrimonii sustentare, ne, occasione dotis detentae, uxor a viro dimissa, seu vir, qui dimisit uxorem, adulterii reatum incurrat.
Abbreviated transcription (Latin):
idem .l. uporem suam reciperet:
⁊ mxͣ terre consuetudmẽ de sal¬
uanda dote caueret. ⁊ dones io
poss facere: dos illa deponeret᷑
si uellet in secretario eccłie ian¬

Expanded text:
idem Hugo uxorem suam reciperet, et, juxta terrae consuetudinem, de salvanda dote caveret, et, donec id posset facere, dos ipsa reponeretur, si vellet, in secretario Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
ceuxoris sue requirebat ab eo
idem .R. exceptionem opposuit
am a se reynlerat ⁊ ꝙ tatita nen¬
tate suꝑ boc uras litteras ure¬
tͣrat quiacum suꝑ eadem doe

Expanded text:
te uxoris suae requirebat ab eo, idem Riccardus exceptionem opposuit am a se repulerat, et quod tacita veritate super hoc nostras litteras impetrarat, quia, cum super eadem dote
Abbreviated transcription (Latin):
castra quedam q̃ idem rex legi¬
onimi dc̃ẽ filie regis castelł in
dotem tradiisse ꝓponitrarita
ut si eam aliqͣ occdne relmque¬
ret ip̃a cedeͣnt in uis cuis mm¬
pedimentum prare uidentur
lam pocins caĩti suit data: ut¬
pote cum inder eos m̃t̾ ñ existat
⁊ idoo noc dos noc donati ꝑꝑ do¬
temine ad commod̾ ei cedat.
ꝙ delet in penam cius potius
reta queri castra ip̃a restitui no¬
lumnis ⁊ ad id puellam ipãm ꝑ
dampnata copula ꝓles est uł.
ria. illogitima penitus habeat᷑

Expanded text:
castra quaedam, quae idem rex Legionen. dictae filiae regis Castellae in dotem tradidisse proponitur, ita ut si eam aliqua occasione relinqueret, ipsa cederent in jus ejus, impedimentum praestare videntur lam potius causam sint data, utpote cum inter eos matrimonium non existat, et ideo nec dos nec donatio propter dotem, ne ad commodum ei cedat quod debet in poenam ejus potius retorqueri, castra ipsa restitui volumus et ad id puellam ipsam pedamnata copula proles est vel ria et illegitima penitus habeatur
Abbreviated transcription (Latin):
se posse ligare. ut sint ligata incȩlo. & soluere ut sint soluta incelo. ipsẽ se fallit. nintillitis
uoluntatẽ scripturȩ & inflatus incidit in uidiciũ daboli

Expanded text:
se posse ligare ut sint ligata in coelo; et solvere ut sint soluta in coelo, ipse se fallit non intelligens se posse ligare ut sint ligata in coelo; et solvere ut sint soluta in coelo, ipse se fallit non intelligens voluntatem Scripturae, et inflatus incidit in judicium diaboli
Abbreviated transcription (Latin):
cant locũ utunt᷑ hoc textu quẽ ad modũ petrus & daues reenicęloꝵ acceptas habentes axmo.
docent qm̃ qͥ abeis ligati fuerint incelo eẽ. ligatos & qͥabeis soluti fuerint ed ẽ. remisione ape¬
perint eẽ & incȩlo soluto sidicendũ . ẽ. qm̃ benedicunt sioꝑa habent illa ꝓpt̾ que dictũ ẽ.idi
A lioqͥ ridiculũ ẽ ut dicamꝰ eũ qͥuinculis peccatoꝵ suoꝵ ligatꝰ ẽ. & traht peccita sua sio fireꝰ
loneũ. & tanꝗ iuge lorũ iutulȩ iniqͥtates suas. ꝓpt̃ hoc solũ qđ eps dicit᷑ hab̾e huimodi pteta
tẽ. ut soluti abes sint soluti incȩlo. aut ligati int̃ris sint ligati incdo. Site ep̃s irrephenibils
⁊ qͥ alterũ ligut aut soluit dignꝰ ligare ił soluere incȩlo : sit unꝰ uxoris urr. solrao
castꝰ ornatus hospitalis. docibilis nuinolentus n ꝑcissor sc̃d modestus n ltiģio sus n con¬
cupitor peciniarũ benȩ prȩsidens domui suȩ. filios habens sbditos. cũ omi castiraco

Expanded text:
cant locum, utuntur hoc textu quemadmodum Petrus, et claves regni coelorum acceptas a Christo docent, qui ab eis ligati fuerint, in coelo ligatos esse, et qui ab eis soluti fuerint, id est remissionem acceperint, esse et in coelo solutos: dicendum est quia bene dicunt, si opera habent illa, propter quae dictum est illud Alioquin ridiculum est, ut dicamus eum qui vinculis peccatorum suorum ligatus est, et trahit peccata sua sicut funem lotem, ut soluti ab eo super terram, sint soluti in coelo; aut ligati in terris, sint ligati in coelo. Sit ergo epis, qui alterum ligat aut solvit, dignus ligare vel solvere in coelo, sit unius uxoris vir, sobrius, castus, ornatus, hospitalis, docibilis, non vinolentus, non percussor; sed modestus, non litigiosus, non concupitor pecuniarum, bene praesidens domui suae, filios habens subditos cum omni castitate.
Abbreviated transcription (Latin):
locũ meũ. Sciens balaã qđ non sibi ꝑminis tros solitos respomã deferrentur. sed & abeo qui
haberet om̃ũ potes tatem : recte uidetur ꝓtestatus nom posse se uerbũ dñi transȩredi &
facere illud pisillum aut magnũ apud semet ipsum Nonenim loquebatur ei qui posset
sãcrificiis & munerib ꝓmutari : sedilleerat apud quẽ non est cõmutatio nec cõmutationis
umbra Et ideo non potest sacerdos mercede mutari : ubi ds̃ munerib: non mouetur. Discessu¬
in noins simis diebus. Et assupta parabola sua : ait. Sed priusquã ad explanationẽ eoꝵ quȩ
ꝓphetata sunt ueniamus. uelim querere quis iste sensus est. uel qui ordo uerborũ qđ ait.
ueni & consiliũ dotibi. Ꝙ consilii quidẽ nichil dare indetur. sedait quid facturus sit

Expanded text:
loquar. Sciens Balaam quod non sibi per ministros solitos responsa deferrentur, sed ab eo qui haberet omnium potestatem, recte videtur protestatus, non posse verbum Domini transgredi, et facere illud pusillum et magnum apud semetipsum. Non enim ille loquebatur ei, qui posset sacrificiis et muneribus permutari; sed ille erat, apud quem non est commutatio, nec commutationis umbra. Et inde non potest sacerdos mutari mercede, ubi Deus muneribus non movetur. Discessuin novissimis diebus? Sumpta igitur parabola, rursum ait. Sed priusquam ad explanationem eorum quae prophetae sunt veniamus, velim requirere quis iste sensus est, vel quis ordo verborum, quod ait: Veni et consilium do tibi. Et consilii quidem nihil dare vide
Abbreviated transcription (Latin):
ei fuit: hic enim quis. non ꝓnullo sed pro raro uł exuno habetur. Quomͦ enĩ non cos¬
nouit sensũ dm̃ unigenitus suus qui dicit. nemo noit patrẽ nisi filius & cuiꝰ uolueritꝰ
filius reuelare: Quid est gͦ aliud seire patrẽ nisi scire &e consiliũ eiꝰ & sensũ Sed & sp̃
& sps̃ scs sensũ dñi. & in quib: uoluerit filius reuelare. Qđ si agnoseit filiꝰ sensũ dei.
est ergo & consiliarius. Sed consiliarius non ita accipiendũ est quasi ignoranti ei qͥd

Expanded text:
 fuit? Hic enim quis, non pro nullo, sed pro raro vel eximio habetur. Quomodo enim cog fuit? Hic enim quis, non pro nullo, sed pro raro vel eximio habetur. Quomodo enim cognovit sensum Domini unigenitus suus, quid dicit: Nemo novit Patrem nisi Filius, et cui voluerit Filius revelari? Quid est ergo aliud scire Pat sanctus sensum Domini, et hi quibus voluerit Filius revelare. Quod si agnoscit Filius sensum Dei, est ergo et consiliarius ejus, non ita accipiendum est, quasi ignoranti ei quid
Abbreviated transcription (Latin):
ut uideretur balaã ꝓpħare dehis quȩ popłs isrł facturus essẽt popło balac uł ceteris gentib
o qd inu tute faciet ita ut non relinquat exurbib moab ullũ quisaluus fiat. Sed& ꝓphetia nichil-¬
Sune autẽ quid hcemus adhoc qđ seriptũ . ẽ. uemi consiliũ tibido qđ faciet popts hic popło tuo :
A equramus ergo quomodo intelligi debeat qđ scriptũ est consiliũ tibido. Dequo epe apud
memet ipsũ requirens nullũ potui exitũ inuenire sententiȩ : sihoc qđ ait consiliũ tibi do
comuni e ustado more dictũ putemus sed illũ migis uidi. ẽ. conueniens qđ ait consiliũ
qoibi ii nti dixissẽ intelligatur. Consilũ diuinũ qđ innoun simis dieb implendo est
tnebi nunc reuelatũ apio tibi & manifesto: ut scus quid popłs hic facit popło tus &
tuo hoc est consiliũ deienuntio tibi & manifesto. R eqiurenti sane michi sic ubi forto
inserpanis diuinis sub hoc sermone simile aliqͥd dictũ posset occurrore : insũ ẽ.

Expanded text:
eretur Balaam prophetare de his quae populus Israel facturus esset populo Balac, vel caeteris gentibus; et quod in virtute faciet, ita ut non derelinquat ex urbibus Moab ullum qui salvus fiat. Sed et prophetia nihilNunc autem quid dicemus ad hoc quod scriptum est: Veni, consilium do tibi, quid faciet populus hic populo tuo? Requiramus ergo, quomodo intelligi debeat, quod scriptum est, consilium tibi do. De quo saepe apud meipsum requirens, nullum puto exitum invenire sententiae. Sed hoc quod ait, consilium tibi do, communi et usitato more dictum putemus. Sed illud magis vidi esse conveniens, quod ait, consilium tibi do, ut ita dixisse intelligatur: Consilium divinum, quod in novissimis diebus implendum est, nunc mihi revelatum, aperio tibi et manifesto, ut scias quid populus hic faciet populo tuo. Et tuo, hoc est consilium Dei enuntio tibi et manifesto. Requirenti sane mihi, sicubi forte in Scripturis divinis sub hoc sermone simile aliquid dictum possit occurrere, visum est
Abbreviated transcription (Latin):
est enmi sapientia malitiȩ disciplina. Per qđ utiq docet quia om̃is disc̃iplina quȩ falli
aliquid asserit etiã si uehemens indeatur & uere similis & quȩ subuerti difficile post.
tam̃ nequaquã hinus modi seientia ad sãpientiȩ titulũ debeat applicari. Quiderȩo
qđ ait. om̃is sapientia adeo est.  Illud michi sensisse indetur: qui a omis sapien¬
tia quȩ uł erea artẽ aliquã usui humanonecessario habeatur uł cinius lib&̃ reiscien¬
tu sapientia dictur adhõ dita. Deniq apud iob seriptũ. ẽ. Qindedit mili erb¬

Expanded text:
est enim sapientia malitiae disciplina. Per quod utique docet, quia omnis disciplina quae falsi est enim sapientia malitiae disciplina. Per quod utique docet, quia omnis disciplina quae falsi aliquid asserit, etiam si vehemens videatur, et veri similis, et quae subverti difficile possit, tamen nequaquam hujusmodi scientia ad sapientiae titulum debeat applicari. Quid ergo est quod ait: Omnis sapientia a Deo est? Illud mihi sensisse videtur, quia omnis peritia, quae vel erga artem aliquam usui humano necessaria habetur, vel cujuslibet rei scientia, sapientia dicatur a Domino data. Denique apud Job scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
dens. Tũ deinde & quomͦ dignũ erit tantũ istud intelligi debalaã ut sc̃iat s.¬
entiã excelsi. quietiã balac regẽ docuerit quomͦ scandalũ mitteret corã flis
apłis inueniet aliquis dictũ quia scientiã sciant excelsi. Quã uis paulus dix.¬
rit audisse se uerba in enarrabilia quȩ nonlicet homini loqui: tam̃ non est. ꝓfesus
habere se scientuã excelsi. Propt̃ qđ dligentius intendamus s̃ forte dignũ aliquid dm
bis suꝑ hoc sermone reuelare diȩnabitur. In libro qu apud nos quidẽ int̃ salomonis uoli¬
mina haberi solet ce ȩccłiasticus dici: apud grecos uero sapientia iħu fili i sirac appi¬
latur scriptũ. ẽ. Om̃is sapientia adeo est. Qđ fortassẽ possumus ita intelligere. quasi
ado sit & illa sapentia mundihuius quȩ destruenda dr̃ & principũ mundihinus & si qud
alia est ꝑquã falsa scientu cõm̃datur nisi inipsõ libello inconsequentib diceretur. Non

Expanded text:
d non prope. Quomodo dignum erit tantum istud intelligi de Balaam ut sciat scientiam Excelsi, qui etiam Balac regem docuerit, quomodo scandalum mitteret coram filiis is aut apostolis inveniet aliquis dictum, quia scientiam sciant Excelsi: quamvis Paulus dixerit, audisse se verba, inenarrabilia, quae non licet homini loqui ; tamen non est professus habere scientiam Excelsi. Propter quod diligentius intendamus, si forte dignum aliquid Deus nobis super hoc sermone revelare dignetur. In libro qui apud nos quidem inter Salomonis volumina haberi solet, et Ecclesiasticus dici, apud Graecos vero Sapientia Jesu filii Sirach appellatur, scriptum est: Omnis sapientia a Deo est . Quod fortasse possumus ita intelligere, quasi a Deo sit et illa sapientia mundi hujus, quae destruenda dicitur, et principum mundi hujus; et si qua alia est, per quam falsa scientia commendatur: nisi in ipso libello in consequentibus diceretur; non
Abbreviated transcription (Latin):
intelli̧i quomodo & balaam dixerit desemet ipso qui scit scientiã excelsi. scilicet
ut intellieatur qđ origo totius scientiȩ ab ipso acceꝑit exordiũ. uitio autẽ humans
malitiȩ aspirantib & subripientib etiã dȩmonib inꝑniciem uersa sint quȩ pr
utilitae concessã sunt. Hec deeo qđ dixit sciens scientiã excelsi a nobis piuirib: dis¬

Expanded text:
intelligi, quomodo et Balaam dixerit de semetipso: Qui scit scientiam Excelsi, scilicet intelligi, quomodo et Balaam dixerit de semetipso: Qui scit scientiam Excelsi, scilicet ut intelligatur, quod origo totius scientiae, ab ipso acceperit exordium; vitio autem humanae malitiae aspirantibus et subripientibus etiam daemonibus, in perniciem versa sunt quae pro utilitate concessa sunt. Haec de eo, quod dixit, Sciens scientiam Excelsi, a nobis pro viribus dis
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit uolens eos insua id . ẽ. patria baby lonioꝵ sapientia sapientis ñmos fieri. Ibi
ergo seriptũ ẽ. quia dedit esdñs scientiã & intellectũ & prudertiuã mom̃i arte gr̃amatica
& danielo dedit intellectũ in om̃i uerbo & uisione &e somniis. & erant apud regẽ. &¬
in om̃t uerbo &e prudentia & disciplina in quib cũq quesiut abeis rex inuenit
eos decuplo amplius quã erant sophiste &philosophi qui erant in omĩ regno eius. Et
aliquid etiã uehem̃tius repperi. quib: quã uis ñ ut amur tam̃ agnoscendi grã dicemꝰ
etiã ibi quȩ legimus. Dedit inquit ds̃ intellectũ & prudentiã in om̃i grãmatica sapientiu.
& daniel intellex̃ in om̃i uisione & somni is. Et post pauca. Etsteterunt inquit in conspes¬
tu regis & mom̃ uerbo sapientiȩ & disciplinȩ  in quo quȩsunt ab eis rex inuenit eos deci¬
plo suꝑ om̃s incartatores&e magos quierant in om̃i regnoeius. Ex his ergo om̃ib potest

Expanded text:
tradidit, volens eos in sua, id est patria Babyloniorum sapientia scientissimos fieri. Ibi ergo scriptum est: Dedit, inquit, Deus eis intellectum et prudentiam in omni arte grammaticat in omni verbo, et virtute, et somniis: et erat apud regem in omni verbo, et prudentia, et disciplina. In quibuscunque quaesivit ab eis rex, invenit eos decuplo amplius, quam erant sophistae, et philosophi, qui erant in omni regno ejus . aliquid etiam vehementius reperi, quibus quamvis non utamur, tamen agnoscendi gratia dicemus etiam ibi quod legimus: Dedit, inquit, eis Deus intellectum et prudentiam in omni grammatica sapientia: et Daniel intellexit in omni visione et somniis. Et post pauca: Astiterunt, inquit, in conspectu regis, et in omni verbo sapientiae, in quo quplo super omnes incantatores et magos, quae erant in omni regione. Ex his ergo omnibus potest
Abbreviated transcription (Latin):
bomo e uisst̃. Selis e in suꝑiorib drimus qia euident᷑ de stellaque magis i noreniteap¬
parut ꝓ obetur qua duce uenerunt ad iudeã. requirentes eũ qui matus ẽ. regẽ irre ap
ꝙiraptũ oblatis munerib adorauerunt. Sed mouet me qđ̃ de ppsa stella postea quai
die bi ẽ. ineuane lio quia p̃cesẽrit magos usq inbethlcem & ueniens Retert uap
ubi erat puer ultra non sit dictũ quia uł discessȩrit inde uel euanuerit aut asup¬
ta st aute aliqiunad om̃ino dehoe nirrtuo eianglici denienuuesr t sedsioe cantum
dixerit quia uenit & stetit supra ubi erat puer : Neforte ergo sicut tẽpore baptismi¬

Expanded text:
 suis. De his in superioribus diximus, quia evidenter de stella quae magis in Oriente apparuit, profitetur: qua duce venerunt ad Judeam, requirentes eum qui natus est regem Israel; et repertum oblatis muneribus adoraverunt. Sed movet me quod ipsa stella posteaquam dictum est in Evangelio, quia praecesserit magos usque ad Bethlehem, et veniens steterit supra ubi erat puer , ultra non sit dictum, quia vel discesserit inde vel evanuerit, aut assumpta sit, aut aliquid omnino de hoc narratio evangelica designaverit, sed hoc tantum dixerit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
non modo. beatifico & non aꝑꝓpinquat. non adhunc bałaam ꝑqaẽ hȩc dicuntur. sad
ad illos quoꝵ ꝑsonã haberi in hoc hrimus refertur : Illi enĩ doctores logis &e seribe os¬
sed eũ plenitudo gentiũ introierit & om̃is isrł saluari incipiet tunc eũ ostendent &tine
bertificabunt. que modo blasphemabant. Sed hoc tẽpuis inquo hȩce fitura suiet nonal¬
ꝓpinquat. Ponee enĩ ẽ & in ipso scłi fine sꝑandũ : r iderait Ostendi illi co non modo:

Expanded text:
non modo; beatifico et non appropinquat: non ad hunc Balaam, per quem haec dicuntur, sed ad illos quorum personam haberi in hoc diximus, referetur. Illi enim doctores legis et scribae, ossed cum plenitudo gentium introierit, et omnis Israel salvari incipiet, tunc eum ostendent, et tunc beatificabunt, quem modo blasphemant. Sed hoc tempus in quo haec futura sunt, non appropinquat: longe enim est, et in ipso saeculi fine sperandum. Et ide
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. quomodo uelut inuentes in hoc mundo de cernitis: Necessario ergo etũ¬
in his declaratur quia ꝑdit animã suã in hoc mundo qiicũ xp̃o moritur: &
qui sic eã ꝑdiderit inueniet eã. Ubi: Sine dubio ubidicit apłs. quia uita ur̃a abs

Expanded text:
mundi, quomodo velut viventes in hoc mundo decernitis? Necessaria ergo mundi, quomodo velut viventes in hoc mundo decernitis? Necessaria ergo in his declarantur, quia perdit animam suam in hoc mundo, qui cum Christo moritur; et qui sic eam perdiderit, inveniet eam, ib
Abbreviated transcription (Latin):
poterit ex planari. suntatẽ hunc mundũ intelligamus. sicut & in euangeliis
dr̃: deluxurtosõ filio qui delapidauit substantiã patris tina hesit inquit̾ ad
quendã primariũ ciuitatis in regione illa. A quo receptus in agrũ mitatur ponis
pascere. Et hic gͦ ciuitas cuius ille primarius erat. mundus hic intelligitur. Igtu
de hac ciuitate liberatũ hoc. ẽ. quẽ lib̾at xp̃s de hoc mundo ꝑdit eũ. Dicit enĩ ei
qr qui ꝑdit animã suã ꝓpt̃ me saluã faciet eã Salutari ergo ꝑditione ꝑdit iħs
eũ quẽ de huius mundi ciuitate liberauerit. Et nos itaq si ad salutẽ uenire uolumꝰ
cupiditates resecat. qui lux uriã eius resolutionẽq castigat. & innullo prorsus
eius prior : & inoipit nouã uitã quȩ in xp̃o ẽ. ducere. Simle autẽ etiã huic dicto
illud ẽ st cõmorimur &e aouiuemus. Et illud. Siautẽ morturi estis ab elementis huius¬

Expanded text:
poterit explanari. Civitatem hunc mundum intelligamus, sicut et in Evangeliis poterit explanari. Civitatem hunc mundum intelligamus, sicut et in Evangeliis dicitur de luxurioso filio, qui dilapidavit substantiam patris, quia accessit, inquit, ad quemdam primarium civitatis in regione illa, a quo receptus in agrum mittitur porcos pascere . Et haec ergo civitas cujus ille primarius erat, mundus hic intelligitur. Igitur de hac civitate liberatum, hoc est quem liberat Christus, de hoc mundo perdet eum. Dicit enim ei: Quia qui perdit animam suam propter me, salvam faciet eam . Salutari ergo perditione perdet Jesus, cum quem de hujus mundi civitate liberavit. Et nos itaque, qui ad salutem venire volumus, cupiditates ejus resecat, qui luxuriam ejus resolutionemque castigat, et in nullo prorsus ejus prior, et incipit novam vitam, quae in Christo est, ducere. Simile autem huic dicto etiam illud est: Si commoriamur et convivemus . Et illud: Si autem mortui estis ab elementis
Abbreviated transcription (Latin):
uocabitur.: eũ isrł anima uidelicet facta fuerit repleta uirtutib Si enim anima
non ueniat aduirtutes sed inigna ina ꝑ seueret : nec caro adheralitatẽ ueniet sed
ad uidiciũ illius qui potest &animã & corpus ꝑdere in gehennã. Et exurget ex¬
liberatũ de ciuitate: non inhoc solũ. sed inom̃i pene ꝓpħico stilo quȩ dicuntur in io.¬
luto satis & obscuro sermone dicuntur. Non enim placuit scõ spũi qui dehis scribi
uoluit ut palam hec pedibus ut ita cheã imꝑitoꝵ conculcanda ponerentur. Sed ita ꝓ uidte
uteũ pubsice haberi udeantur:: sermonũ tam̃ obscuritate recondita marchanis & se.
eretis abtecta seruentur. Et nunc ergo qđ ait ꝑdet lib̾atũ deciuitate. nisi ad consuetu
re ualde difficilis uidebitur intellectus. Uideamus tamen nisi forte hoc modo

Expanded text:
vocabitur, cum Israel anima videlicet facta fuerit in virtute, et decenter fuerit repleta virtutibus. Si enim anima vocabitur, cum Israel anima videlicet facta fuerit in virtute, et decenter fuerit repleta virtutibus. Si enim anima non veniat ad virtutes, sed in ignavia perseveret, nec caro ad haereditatem veniet, sed ad judicium illius, qui potest animam et corpus perdere in gehennam . De liberatum de civitate. Nec in hoc solum, sed in omni pene prophetico stylo quae dicuntur, involuto satis et obscuro sermone dicuntur. Non enim sanctos sprevit, qui de his scribi voluit, ut palam haec et pedibus, ut ita dicam, imperitorum conculcanda ponerentur; sed ita providit, ut cum publice habere videantur, sermonum tamen obscuritate condita in arcanis, et in secretis obtecta serventur. Et nunc ergo quod ait, perdet liberatum de civitate, nisi ad consuetud, valde difficilis videbitur intellectus. Videamus tamen, si forte hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
sicut o paulus desnet ipso głiatur. Et erit edom hereditas esau in imicus eius Edom idẽ ẽ
qui& esau. Hic scđm historiã quidẽ inimicus ẽ. isrł. sed maduentu inquit ⁊p̃i etiã ipse
hereditais eiuserit. Hoc ẽ. recipietur id fidẽ nec ex cluderetur. ab hereditate xp̃i. Si uero spi¬
ritualit̃ aduertamus. edom caro intelligitur: que aduersatur spũi. & eius ẽ inimica.
naduentu ergo xp̃i cũ subiecła fuerit aro spũi. ꝑ resurrectionis spem etiã ipsa adhere-¬
siate uemet. Nonenĩ sola anima. sed et caro quȩ aliquando fuerat mimica per
obedientiã sp̃s. consors futurȩ hereditatis existet. Et israhelẽ fecit in uirtute. Hoc est
qđ dicit. Quia tic edom uł esau hoc ẽ. carnis natura in hereditatis societatem

Expanded text:
sicut Paulus de semetipso gloriatur: Et erit Edom haereditas, et erit haereditas Esau inimicis ejus . Edom idem est sicut Paulus de semetipso gloriatur: Et erit Edom haereditas, et erit haereditas Esau inimicis ejus . Edom idem est qui et Esau. Hic secundum historiam quidem inimicus est Israel, sed in adventu, inquit, Christi etiam ipse haereditas ejus erit: hoc est recipietur ad fidem, nec excludetur ab haereditate Christi. Si vero spiritaliter advertamus, Edom caro intelligitur, quae adversatur spiritui, et est ejus inimica. In adventu ergo Christi, cum subjecta fuerit caro spiritui per resurrectionis spem, etiam ipsa ad haereditatem veniet. Non enim sola anima, sed et caro, quae aliquando fuerat inimica, per obedientiam spiritus consors futurae haereditatis existet. Israel vero fortiter aget, hoc est quod dicit quia tunc Edom vel Esau, hoc est carnis natura, in haereditatis societatem
Abbreviated transcription (Latin):
impietatis tenuerant de uastasset. Et predabitur om̃s filios setch. Seth hic filius ẽ adam.
dequo eua dixit cũ natus. eẽt. Suscitauit enĩ michi ds̃ sem̃ aliud ꝓ abel quẽ occidit cam.
Iste ẽ. xͦ seth ex quo om̃e humanũ in hoc mundo dicitur genus: Nam de cam qui nati fuerant
diluiuo peri erunt. Filii ergo sunt seth hi om̃s homines qui in hoc mundo sunt ce cũ
qui sub ipsoꝵ dñatione tenebantur xp̃s quasi p̃dam uictoriȩ suȩ ducit.  & spolia salutis
reportat sicut & in aliis de eo scriptũ. est quia afendens in altũ captiuã duxit captiuitatẽ.
Captiuitatẽ sclicet illã human ģeneris quã diabolus ad ꝑditionẽ aeꝑit. iste rursus captiuã
duxit &e amorte reuocauit ad intã. Utinã &e me captiuũ habeat semꝑ iħs. .& meducat in
p̃dam suã. & rȩo tenear eius uinculis alligatus. ut et ego dici mertar uinctis ap̃i ihu

Expanded text:
impietatis tenuerant, devastasset. Et praedabitur omnes filios Seth. Seth filius est Adam, impietatis tenuerant, devastasset. Et praedabitur omnes filios Seth. Seth filius est Adam, de quo Eva dixit cum natus esset: Suscitavit enim mihi Deus semen aliud, pro Abel quem occidit Cain . Iste est ergo Seth, ex quo omne humanum in hoc mundo ducitur genus. Nam de Cain, qui nati fuerant, diluvio perierunt. Filii ergo sunt Seth omnes homines qui in hoc mundo sunt. Et cumqui sub ipsorum dominatione tenebantur, Christus quasi praedam victoriae suae ducit, et spolia salutis reportat: sicut et in aliis de eo scriptum est, quia ascendens in altum, captivam duxit captivitatem . Captivitatem scilicet illam humani generis, quam diabolus ad perditionem ceperat, iste rursus captivam duxit, et a morte revocavit ad vitam. Utinam ergo a me captivum habeat semper Jesus, et me ducat in praedam suam, et ego tenear ejus vinculis alligatus, ut et ego dici merear vinctus Christi Jesu,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uenisse sp̃m dei suꝑeũ & mansisse in eo. ita accipimus qđ nunquã ab et recesse-¬
rit sp̃s dei. ita & stella quȩ uenit & stecit suꝑ eũ accipiendũ puto qđ sic steterit suꝑ
eũ ut nũquã inde demota sit: & ideo deitatis eius indiciũ illã stellã fuissẽ opinor
unde & ordo ꝓphetiȩ hȩc eadẽ consequent̃ ostendit cũ dedeitate quidẽ eius dicit.
orietur stella ex iacob. De humana uero natura & exurģet homo ex isrł: ut in utroq
ꝙ scđm deitatẽ & scđ̾m humanitatẽ xp̃s ꝓpħatus euident̃ appareat. Et uastabit principes¬
moab. Moab quidẽ gens ẽ. cuius principes non alios. cẽ. quã spuales nequitias & princi-¬
patus illos aduersũ quos nobis luctam̃ .ẽ. in telligimus. hos ergo iste homo ei isrł uasta-¬
bit. cũ ex suet principatus & potestates. & affiget illos cruci suȩ. Neq enĩ poterat
saluare moabitas & addei agnitionẽ ꝑducere : nisi principes illos qui ineis dñationẽ

Expanded text:
 nunquam ab eo recesserit Spiritus Dei: ita et stellam, quae venit et stetit super eum, accipiendum puto, quod sic steterit super eum, ut nunquam inde mota sit, et ideo deitatis ejus indicium illam stellam fuisse opinor. Unde et ordo prophetiae haec eadem consequenter ostendit, cum de deitate quidem ejus dicit: Orietur stella ex Jacob, de humana vero natura, et exsurget homo de Israel. ut in utroque, et secundum deitatem, et secundum humanitatem, Moab. Moab quidem gens est, cujus principes non alios esse quam spiritales nequitias et principatus illos adversum quos nobis luctamen est intelligimus. Hos ergo iste homo ex Israel vastabit, cum exuet principatus et potestates, et affiget illos cruci suae. Neque enim poterat salvare Moabitas, et ad Dei agnitionem perducere, nisi principes illos, qui in eis dominationem
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ saibi lecrera  & psi transeant cũ his qͦs iħs dispensat. & pugnent cũ eis con-¬
ruernses sar e ex scripturis duunis approbent᷑: fabulȩ uidebuntur. Paulus gͦ
boo ꝓducatur idoneus testis. qui in epła adhebreos ubi deseribit om̃s illos pa-¬
toes pobstrurchas ac prophas qui ꝑ fidẽ placuerunt dõ: post enumerationẽ cuncꝰ¬
torum inultana conclusone sic dic de eis: Et hi om̃s testimonio fidi accepto non ꝑ¬
marentur ei si dicerent iste noue semis trib de illis duab & semis tribubus q

Expanded text:
tatem sibi decretam, nisi et ipsi transeant cum his quos Jesus dispensat, et pugnat cum eis contnisi ex Scripturis divinis approbantur, fabulae videbuntur. Paulus ergo horum producatur idoneus testis, qui in Epistola ad Hebraeos, ubi describit illos omnes Patres et patriarchas ac prophetas qui per fidem placuerunt Deo, post enumerationem cunctorum, in ultima conclusione sic dicit de eis: Et hi omnes, testimonio fidei accepto, non pmarentur. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
adp̃liũ corã dño & obtinueritis terrã in comspectu urõ: dabitis eis terrã ga¬
laad in possessionẽ Terrȩ nom̃ in scripturis diumis positũ . diusis ngnifiato¬
nibus inuenimꝰ. Et pͥmo qͥdẽ terra hȩc in qͣ habitamꝰ ñ eximtio terra uocitati

Expanded text:
ad praelium coram Domino, et obtinueritis terram in conspectu vestro, dabitis eis terram Gaad praelium coram Domino, et obtinueritis terram in conspectu vestro, dabitis eis terram Galaad in possessionem. Terrae nomen in Scripturis divinis positum diversis significationibus inveni
Abbreviated transcription (Latin):
extͣ iordanis fluenta ꝑcepit . & at̾ra se scã fec̃ alienũ. Ilȩ gͦ popłs accept li¬
reditatẽ ꝑmorsen: accepit terrã duoꝵ regũ tantũmͦ. Honeni amplus
tuit morses interficere nͥ duos reges gͦrũ terrã diuidet popłis multa asm¬
lia multaq peccora habentib Illis uͦ qͥ iordanẽ transeunt. ihs diuidiꝰ tn
Quãuis habeant etiã ipsi animalia. habeant &̃ peccora: ñ tanta cam̃ quȩ ie
exludant ne iordanẽ transeant: s cũ ipsis & mulieribus & cũ infantibus u
contendunt transire iordanẽ : & ad patrũ ꝑuenire ꝓmissa. Illi aut̃ ꝓft
peccora & ium̃ta & mulieres suas & infantes ñ potuerunt transire iordiñ
nec ad fidẽ xp̃i quȩ est t̃ra reꝓmissionis int᷑re. Increpat tam̃ eos morses
gad & dicebant. Ouilia oiub fabricabimꝰ hic & cuutates peccorib & ima
moy ses. Si transierint filii ruben & filii gaduobcũ iordanẽ om̃is armatis

Expanded text:
extra Jordanis fluenta percepit, et a terra se sancta fecit alienum. Ille ergo populus accepit haereditatem per Moysen; accepit terram duorum regum tantummodo. Non enim amplius potuit Moyses interficere nisi duos reges, quorum terram divideret populis, multa animalia multaque pecora habentibus. Illis vero qui Jordanem transeunt Jesus dividit terram: quamvis habeant etiam ipsi animalia, habeant pecora, non tamen tanta quae eos excludant ne Jordanem transeant. Sed cum ipsis et mulieribus, et cum infantibus suis contendunt transire Jordanem, et ad patrum pervenire promissa. Illi autem propter pecora, et jumenta, et mulieres suas, et infantes, non potuerunt transire Jordanem, nec ad fidem Christi, quae est terra repromissionis, intrare. Increpat tamen eos Moyses, Gad, et dicebant: Ovilia ovibus fabricamus hic et pecoriMoyses: Si transierint filii Ruben et filii Gad vobiscum Jordanem omnes armati
Abbreviated transcription (Latin):
misnonis id est ꝑ grãm baptisim usq ad ȩuangłica instituta ꝑuenit. S &
illã figurã. eẽ. diximꝰ exeundi de egypto. cũ reliquit anima mundi huiꝰ tene-¬
bras ac naturȩ corporeȩ cecitatẽ & transfertur ad aliã scđm qđ uł s̃nꝰ abra
he ut in lazaro. uł paradisus ut in latrone qͥ de cruae credidit indicatur.
it etiã si qͣ nouit ds̃ cẽ. alia loca uł alias mansiones ꝑquȩ transiens anima
dõ credens & ꝑuemens usq ad flum̃ illud qđ lȩtificat ciuitatẽ dĩ intͣ ip

Expanded text:
 usque ad evangelica instituta perveniat. Sed et illam figuram esse diximus exeundi de Aegypto, cum relinquit anima mundi hujus tenebras ac naturae corporeae caecitatem, et transfertur ad aliud saeculum, quod vel sinus Abrahae, ut in Lazaro, vel paradisus, ut in latrone qui de cruce credidit, indicatur; vel etiam si qua Deus novit esse alia loca, vel alias mansiones, per quae transiens anima Deo credens
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis terra. & tc̃ accipiant t̾rã quã poposcerant. Regis seon & regis o.
atq ipsis solis ꝑ moysen detur hereditas transiordanẽ: cȩteris aut̃ om̃ib¬

Expanded text:
ab eis terra, et tunc accipiant terram quam poposcerunt, regis Seon et regis Og, ab eis terra, et tunc accipiant terram quam poposcerunt, regis Seon et regis Og, atque ipsis solis per Moysen detur h
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. S & illud in loco memorare aptissimũ duco. qđ abrahã cũ audiret
illũ diuitẽ positũ in torm̃tis rogare se ut dimitteretur. & ueniens moneret
positos moysen & ꝓpħas. s hȩc quȩ ꝑ moysen spũ dĩ dictante conscripta
sunt. morsea nominauit. Dicat gͦ aliqͥs cũ hȩc ita scripta sint si abrahã
me ad morsei dicta transmittit. ut leges ea possim locũ illũ euade tor
ne exacerbetis dm̃ sic̃ & illi decẽ qͥ missi sunt eũ iħi & caleb explorare t̾rã
int̾ra iordanẽ hereditatis trã cũ fr̃ib nr̃is. sed hic relinquemꝰ ium̃ta nri
& sarcinas nras & mulieres nrãs & infantes nrõs. Uiri aut̃ nr̃i ibunt pa¬
rit̃ & transibunt iordanẽ. & qr post hec mor ses cõm̃dat eos iħu filio naue
& eleataro sac̃doti filio aaron. Subea tam̃ conditione ut transeant cũ filus s¬
rł & ppugnent cũ eis adũsus hostes. qui erant transiordanẽ donec lib̃etur

Expanded text:
intelligi. Sed et illud in loco commemorare aptissimum duco quod Abraham cum audisset illum divitem positum in tormentis rogare se ut dimitteretur, et veniens moneret positos Moysen et prophetas, sed haec quae per Moysen Spiritu Dei dictante conscripta sunt, Moysen ea nominavit. Dicat aliquis: Cum haec ita scripta sunt, si Abraham me ad Moysi dicta transmittit, ut legens ea possim locum evadere illum tone exacerbetis Deum, sicut et illi decem qui missi sunt cum Jesu et Caleb explorare terram ultra Jordanem haereditatis terram cum fratribus nostris, sed hic relinquemus jumenta nostra, et sarcinas nostras, et mulieres et infantes nostros; viri autem nostri ibunt pariter et transibunt Jordanem; et quia post haec Moyses commendat eos Jesu Nave et Eleazaro sacerdoti filio Aaron, sub ea tamen conditione ut transeant cum filiis Israel, et pugnent cum eis adversum hostes qui erant trans Jordanem, donec liberaretur
Abbreviated transcription (Latin):
re. Cideamꝰ exeundi de egypto figurã duob modis accipi & apͥorib
nr̃is. & a nob sẽpe iã dictũ est. Nam & cũ qͥs de errorũ tenebris adagnitio¬
nis lum̃ adducitur. & de terrena conusatione ad spũalia instituta conu̾titur.
de egypto uidetur exisse & uenisse adsolitudinẽ adillũ uidelicet uitȩ statũ
inqͣ psilentiũ & qͥetẽ exerceatur diuinis legib & eloquiis cȩlestib induatur

Expanded text:
iguram duobus modis accipi, et a prioribus nostris et a nobis saepe dictum est. Nam et cum quis de errorum tenebris ad agnitionis lumen adducitur, et de terrena conversatione ad spiritalia instituta convertitur, de Aegypto videtur exisse et venisse ad solitudinem, ad illum videlicet vitae statum in quo per silentium et quietem exerceatur divinis legibus, et eloquiis
Abbreviated transcription (Latin):
ita. eẽ. paratos & expeditos ut nullis se implicent om̃mo negotiis scłarib. ut placere posi̾int
ei se eui ꝓbauer̃. s & in lege dm̃ meditari die ac nocte. Isti gͦ qͥ huiꝰ modi st̃: suma bellator ap-¬

Expanded text:
ita esse expeditos, ut nullis se implicent omnino saecularibus negotiis, ut placere possint ita esse expeditos, ut nullis se implicent omnino saecularibus negotiis, ut placere possint ei qui se probavit, sed in lege Dei meditari die ac nocte. Isti ergo qui hujuscemodi sunt, summa bellatorum ap
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣlit̃ & uno om̃s appellant᷑ imbelles qͥdã enĩ ita imbellesst̃ ut nũꝗ possint fieri bellatores. ut
ẽ semilis etas & om̃is femineus sexus. s & conditio seruilis. Puerilis uͦ ȩtas ita imbellis . ẽ.
ut spẽ gerat aliquando fieri bellatrix. scilicet cũ occurrerit in irũ ꝑfectũ in m̃surã
ȩtatis. plenitudims. tunc ñ solũ bellatores expueris fieri. s & in su̾ma bellatoꝵ uenire se
sꝑant &. ẽẽ. electi. & in xii. milib numerari. ł etĩa his p̃ferri & eẽ. pͥncipes electors. Con-¬
sidera nc̃ p̃sentis scłi statũ & inde omĩa bellis repleta. omnẽq hunianã intã inuisbilibus
p̃lus & impugnationib demonũ ꝑurgeri. In popło uͦ dĩ ẽe. quosdã ita robustosfide
nitionis sedulitate munentes sitam̃ ñ dest en fides. Siue eñ bellatores siue inbelles im-¬
pombile. ẽ. saluari sine fide. Int̃ ipsostam̃bellatores eos dũtreat qͥmilitant dõ. consida alios

Expanded text:
ine omnes appellantur imbelles. Quidam enim ita imbelles sunt ut nunquam possint fieri bellatores, id est, senilis aetas, et omnis femineus sexus, et conditio servilis. Puerilis vero aetas ita imbellis est, ut spem gerat aliquando fieri bellatrix. Scilicet cum occurrerit in virum perfectum, in mensuram aetatis, tunc non solum bellatores ex pueris fieri, sed et in summam bellatorum venire se sperant et esse electi, et in duodecim millibus numerari, vel etiam his praeferri et esse principes electorum. Considera nunc praesentis saeculi statum, et vide omnia bellis repleta, omnemque humanam vitam invisibilibus praeliis et impugnationibus daemonum perurgeri; in populo vero Dei esse quosdam ita robustos, fide nitionum sedulitate munientes, si tamen non desit eis fides; sive enim bellatores, sive imbelles, impossibile est salvari sine fide; inter ipsos tamen bellatores esse duntaxat qui militant Deo. Considera alios
Abbreviated transcription (Latin):
naculũ testimonii memoriale filiis isrł corã dño. Uidentes qr quȩ dicun¬
tur ñ ad conspectũ uisibilẽ. s ad m̃tis memoriã referunt᷑. Beatꝰ enĩ ẽ il¬
le qͥ recor dat᷑ boni aliquid oꝑis egisse corã dño. & obtulisse munera dõ¬

Expanded text:
ernaculum testimonii, memoriale filiis Israel coram Domino. Vides quia quae dicunernaculum testimonii, memoriale filiis Israel coram Domino. Vides quia quae dicuntur non ad conspectum visibilem, sed ad mentis memoriam referuntur. Beatus est enim ille qui recordatur se boni aliquid o