comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
AGNESUNT IN
scripturis sacris spirita¬
lium sensuũ ꝓfundita¬
tes. Sed quia ñ om̃ib
eadem intelligendi gr̃a
data ẽ: habet sacrũ elo¬
quium quȩdã inse quibꝰ
fidem simpliciũ pascit. quȩ quidẽ altio¬
ribus iuncta unã ueritatis regula ꝑfi¬
ciunt. Propterea in sacri eloquii tracta¬
tione. ñ eadẽ dicendi forma ubiq ser¬
uanda ẽ. quia altiora fidei sacramenta
excellentiori sermone. & digno scĩs reueren¬
ter tractanda sunt. minora autẽ sacra¬
mentoꝵ diuinoꝵ instrumenta. ꝓcapacita¬
te simpliciũ humiliori locutionis genere
explananda. ut constet quod scriptum ẽ
infimbriis aureis. circũamicta uarietati.¬
bus. Sicut enĩ sc̃a electoꝵ eccła. morum
bonoꝵ ac uirtutũ uarietate pulchre ad¬
ornatur: ita sc̃a scriptura unde ipsa eccł̃a
sc̃a uiuendi formã sumit. in suo sermo¬
ne pulchra uarietate contexit᷑. in qua
tam̃ uarietas ipsa apta ẽ. ut scisma ñ
generet. & diuersitas concors. ut aduer¬

Expanded text:
agnae sunt in Scripturis sacris spiritualium sensuum profunditates; sed quia non omnibus eadem intelligendi gratia data est, habet sacrum eloquium quaedam in se quibus fidem simplicium pascit; quae quidem altioribus juncta unam veritatis regulam perficiunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adver
Abbreviated transcription (Latin):
equaquã negandum ẽ etiã ipsũ
et̾num ignem ꝓdiu̾sitate meritoꝵ.
quamuis maloꝵ aliis leuiorẽ. aliis
futurum ẽẽ grauiorẽ. siue ipsius
uis atq ardor ꝓpena digna cuiusq
uarietur. siue ipse equaliter ardeat.
sed non equali molestia sentiatur.
ignis. sed ñ omnes uno modo cru¬
ciat peccatores. Uniuscuiusq etenĩ
quantum exigit culpa. tantũ illic
sentietur pena. Nam sicut in hoc
mundo subuno sole multi consti¬
tuuntur. nec tamen eiusde solis
ardorem equalit sentiunt. quia alius
plus estuat. atq alius minus: ita illic
in uno igne ñ unus ẽ modus incendii.
quia quod hic diu̾sitas corꝑum. hoc
iuicagit diu̾sitas peccatoꝵ. ut ꝙ ignẽ
ñ dissimilem habeant. & tamen eoscłẽ

Expanded text:
en negandum est etiam ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non ignis; sed non omnes uno modo cruciat peccatores. Uniuscujusque enim quantum exigit culpa tantum illic sentietur poena. Nam sicut in hoc mundo sub uno sole multi constituuntur; nec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt; quia alius plus aestuat atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est modus incendii; quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum, ut et ignem non dissimilem habeant, et tamen eosde
Abbreviated transcription (Latin):
Torimus papa constituit cereum mag¬
num in sabbato sc̃o paschȩ benedici:
quẽ diaconus accepta benedictione ã sacer-¬
dote benedicit. Hic cereus xp̃m designat:
incera humanitat̾e. inigne diuinitat̾e.
Qui cathecuminos adbaptismũ p̃cedit
illuminans: sicut olim colum na ignis
filios isił. mare rubrum transeuntes p̃cessit
ꝑignem illuminans. & obumbrans ꝑ nu-¬
bem. Subeadem figura uxta osuetudinẽ
antiquã in die paschali ineccła romana
agni cerei benedicuntur. &. ppło distribu¬
De Signis quoꝵ sonitu fideles

Expanded text:
ozimus papa constituit cereum magnum in Sabbato sancto paschae benedici, quem diaconus accepta benedictione a sacerdote benedicit. Hic cereus Christum designat. In cera humanitatem, in igne divinitatem. Qui catechumenos ad baptismum praecedit illuminans, sicut olim columna ignis filios Israel mare Rubrum transeuntes praecessit, per ignem illuminans, et obumbrans per nubem . Sub eadem figura juxta consuetudinem antiquam in die paschali in Ecclesia Romana agni cerei benedicuntur, et populo distribuVI. De signis quorum sonitu fideles
Abbreviated transcription (Latin):
tur infine. tempora dinumerare
ñ audeo. nec aliquẽ ꝓpħam. de
hac re numerũ annoꝵ existimo p̾finisse.
sed illud potius p̃ualere. quod ipse dñsa

Expanded text:
tur in fine, tempora dinumerare non audeo; nec aliquem prophetam de hac re numerum annorum existimo praefiniisse, sed illud potius praevalere, quod ipse D
Abbreviated transcription (Latin):
passoꝵ etiã insimilitudine pas¬
zionum. & licet subeodẽ tormento
non ẽ idem uirtus et uitium. Nlam
sicut subunoigne aurum rutilat.
palea fumat. & sub eadem tribula
stipulȩ cõminuunt᷑. frum̃ta purgan¬
tur. nec ido cũ oleo amurca confun¬
ditur. quia eodem preli pondere ex
primitur: ita una eademq uis irru¬
ens bonos probat. purgat. eliquat:
malos damnat. uastat. exterminat.
Tantum inter ẽ non qualia. sed qua¬
is quisq patiatur.

Expanded text:
passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confundiprimitur; ita una eademque vis irruens bonos probat, purgat, eliquat; malos damnat, vastat, exterminat. Tantum autem interest non qualia, sed qualis quisque patiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
prima. & scđa ab ipsis. tercia sunt ad
prima. Quȩ in uoluntate di ȩterna et
inuisibilia sunt. prima om̃iuni sunt:
quȩ ex uoluntate di tp̃ralia sunt et
inuisibilia. scd̾a sunt post prima. Quȩ
temporalia & uisibilia.: tercia post scđa.
T in ip̃nis uisibilib quȩ rationalia sunt
propinquiora sunt inuisibilib: quia
in ipso inuisibilia sunt. qđ rationalia
ĩunt. Ponuntur ergo primo loco causȩ
primordiales & inuisbiles. & increate
creandoꝵ omnium in mente diuina.
cd̾o loco angłica natura: inuisibilis
quidem. sed creata. Tercio loco huma¬
nem proponitis quando creati sun
angłi. & quales facti sunt dum coi¬
rentur primum. ac deinde quales
ti sunt dum diuiderentur auersion
conuersione. & quomodo dispositi
dum iudicarentur damnatione &¬

Expanded text:
prima; et secunda ab ipsis; tertia sunt ad prima. Quae in voluntate Dei aeterna et invisibilia sunt, prima omnium sunt. Quae ex voluntate Dei temporalia et invisibilia sunt secunda sunt post prima, quae temporalia et visibilia tertia post secunda. Et in ipsis visibilibus quae rationalia sunt propinquiora sunt invisibilibus, quia in ipso invisibilia sunt quae rationalia sunt. Ponuntur ergo primo loco causae primordiales et invisibiles et increatae creandorum omnium in mente divina. Secundo loco angelica natura invisibilis quidem sed creata. Tertio loco humastionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conderentur primum; deinde quales effecti sunt dum dividerentur aversione et conversione, et quomodo dispositi sunt dum judicarentur damnatione
Abbreviated transcription (Latin):
cultũ diuinum fuerant instituta. Ite¬
rum sacramenta alia fuerunt quȩ scĩ¬
ficabantur ad emundationem: alia q̃
trac tabantur ad deuotionẽ: tercia que
exercebantur ad uenerationẽ. Prima
necessitatis: scd̾a uirtutis: tercia lau¬
dationis. Prima suscipiebantur ad scĩ.¬
ficationem: scd̾a tractabantur ad de¬
uotionem: tercia exercebantur ad lau-¬
dationem. Iterum sacramenta alia
erant in reb quibusd̾a scĩficatis : alia
in sacrificiis & oblationib. alia in mi-¬

Expanded text:
elementum divinum fuerunt instituta. Iteelementum divinum fuerunt instituta. Item sacramenta alia fuerunt quae sanctificabantur ad emundationem; alia quae tractabantur ad devotionem; tertia quae exercebantur ad venerationem. Prima necessitatis; secunda virtutis; tertia laudationis. Prima suscipiebantur ad sanctificationem; secunda tractabantur ad devotionem; tertia exercebantur ad laudationem. Iterum sacramenta alia erant in rebus quibusdam sanctificatis, alia in sacrificiis et oblationibus, alia in mi
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera quedam. quȩ specialiter ad
emundationem & remissionẽ instituta
fuerunt. Scđa autem quasi ad exercita¬
tionem fuerunt proposita. ut in eis de¬
uotio fidelium exerceretur. & meritum
augeretur: quales scilicet fuerunt hostiȩ
pacificoꝵ. quȩ offerebantur a fidelibus
ob reconciliand̾a sibi diuinã grãm. Ter¬
cia instituta fuerunt quasi ad p̃para¬
tionẽ quandam. ut quasi instrumenta
quedam essent ad cetera sacramenta
tractanda & sanctificanda. quale fuit
holocausta: alia simplicia sacrificia. a
pacifica. holocaustum uocabatur: q
uel ex debito uel sponte oblatum te
incendebatur. Sacrificium uocabatu
partim cremabatur. partim reserua
Pacifica dicebantur. quȩ sponte offere¬
tur: sue pro gratiarum actione. si
pro precedentis uoti adimpletione.
pro uoluntaria & spontanea de uot
Holo caustum aliquando fiebat de ar¬
tis: aliquando de pecorib: aliqñ d
uolatilib. Oblatio aliquando de sur¬
& sacra indumenta ministrantium:
& cetera omnia quȩ ad exornandum

Expanded text:
 caetera; quaedam quae specialiter ad emundationem et remissionem instituta fuerunt. Secunda autem quasi ad exercitationem fuerunt proposita, ut in eis devotio fidelium exerceretur, et meritum augeretur: quales fuerunt hostiae pacificorum, quae offerebantur a fidelibus ad reconciliandam sibi gratiam divinam. Tertia instituta fuerunt quasi ad praeparationem quamdam, ut quasi instrumenta quaedam essent ad caetera sacramenta tractanda et sanctificanda, quale fuit holocausta, alia simplicia sacrificia, alia pacifica. Holocaustum vocabatur quod vel ex debito vel sponte oblatum totum incendebatur. Sacrificium simplex vpartim cremabatur, partim reservabatur. Pacifica dicebantur quae sponte offerebantur, sive per gratiarum actionem, sive pro praecedentis voti adimpletione, sive pro voluntaria et spontanea devotione. Holocaustum aliquando fiebat de armentis, aliquando de pecoribus, aliquando de volatilibus. Oblatio aliquando f sacra indumenta ministrantium, et caetera omnia quae ad exornandum
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥñ de dibano. aliqñ de sartagin
aliqñ de craticula: qd̾ sacrificiũ coc
uocabatur. Sacrificia alia pro pecca
erant: alia pro delicto. Pro peccato qͥd
ut peccatum expiaretur. pro delicto:
expiaretur delictum. Peccatũ est: q
fit qd̃ fieri non debet. Delictũ est: q̃
ñ fit qd̾ fieri debet. Et in his quiden
omnib sacramenta constabant. Sci¬
du uero qđ hec om̃ia non talia sacͤmt
intelligere debemus. qualia suꝑius sa¬
menta quę proprie sacramenta dicu
eẽ debere diffiniuimus: sed in his & hi¬

Expanded text:
aliquando de clibano, aliquando de sartagine, aliquando de craticula, quod sacrificium coctum vocabatur. Sacrificia alia pro peccalo erant: alia pro delicto; pro peccato quidem, ut peccatum expiaretur; pro delicto, ut expiaretur delictum. Peccatum est quando fit quod fieri non debet; delictum est quando non fit quod fieri debet. Et in his quidem omnibus sacramenta constabant. Sciendum vero quod haec omnia non talia sacramenta intelligere debemus, qualia superius sacramenta quae proprie sacramenta dicuntur, esse debere definivimus; sed in his et h
Abbreviated transcription (Latin):
officiis & de nominib. & de moderati¬
& de gubernatione di in illis: & mul
alia quȩ consecuntur ad illa. & quȩ co¬
tinentur in illis. Propterea nos opor
de multitudine rerum latentium
scđm nrãm possibilitatẽ doc trinan
formare: & non ꝓmittere qđ consec

Expanded text:
is et de moderatione, et gubernatione Dei in illis; et multa alia quae consequuntur ad illa et quae continentur in illis. Propterea nos oportet de multitudine rerum latentium secundum nostram possibilitatem, doctrinam formare; et non promittere quod consequi
Abbreviated transcription (Latin):
na. uibilis & creata: scđm aliquia ui¬
sibilis. & scd̃m aliquid̃ inuisibilis. Quar¬
to loco creatura corporea: in totoui¬
sibilis. & in toto temporalis. Post pri¬
mas ergo causas increatas & inuisibiles.
exibit consideratio. & ꝓcedet ad angłi¬
cam naturam rationałe & inuisibiłe:
deinde ad humanam uisibiłe & ratio¬
nalem. de qua ꝓpositum primũ fuit
ut consummetur. Nam de uisibilib
quidem quȩ postrema sunt. id̾circo
primami ꝓpositionem fecimus: ut de
his quȩ parent ad latentiũ cognitionẽ
human̾a menten cõmodius duceremiss.
Incipit quinta parz de creatione

Expanded text:
na visibilis et creata, secundum aliquid invisibilis et secundum aliquid visibilis. Quarto loco creatura corporea in toto visibilis et in toto temporalis. Post primas ergo causas increatas et invisibiles exibit consideratio, et procedet ad angelicam naturam rationalem et invisibilem. Deinde ad humanam visibilem et rationalem, de qua propositum primum fuit ut consummetur. Nam de visibilibus quidem quae postrema sunt idcirco primam propositionem fecimus, ut de his quae patent ad latentium cognitionem humanam mentem commodius duceremus. PARS QUINTA. DE CREATIONE
Abbreviated transcription (Latin):
tinus in tanta rerum inultitudine & pro¬
lixitate. ineisio narrationis legentib te¬
dium tolleret: & simul utrũq scribere
non ualentib aut diuisum habere uo¬
lentib commodiorem fornã exhibere.¬
Orimus liber a principio usq ad incar¬
nationem uerbi. narrationis serien
deducit. Sed̾s liber ab incarnatione
uerbi. uiq ad finẽ & consumniationemi
om̃ium ordine ꝓcedit. Item primus
liber duodecim clausulas siue partes
complectitur. Prima pars tractat
de creatione & constitutione huius
de causa creationis humane. & de pri¬
mordialib causis rerum ominum.¬
ercia pars tractat de cognitione dei.
qualiter ab initio manifestatus est et
tat de uoluntate di. & de diuersis mo¬
dis quib saera scriptura de uoluntate
dei loqui consueuit. Quinta pars¬
tractat de creatione angłoꝵ & confir¬
matione & lapsu. & de cet̃is que ad ipsos

Expanded text:
tenus in tanta rerum multitudine et protenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhibererimus liber a principio mundi usque ad Incarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus de causa creationis humanae et de primordialibus causis rerum omnium. Tertia de cognitione Dei, qualiter ab initio manifestatus est et ta de voluntate Dei et de diversis modis, quibus sacra Scriptura de voluntate Dei loqui consuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
bere compulsus sum. in quo nonnul¬
la quȩ antea sparsim dictaueram ꝓp¬
terea qđ iterato eade stilo exprimere
molestum uel suꝑfluun uidebatur.
inserui. In quib si forte sermo simpli¬
cior coiorẽ dic taminis seruare non
potuerit: non multũ interesse puta.¬
ui eadem ueritate constante. Hoc
autem magis me mouet. qd̾ cũ hȩe
eade prius negligentius dic tͥassem.
ut pote nondum adhuc futuri oꝑi:
ꝓpositũ habens. passim transcriben¬
da exposui: sufficere tunc arbitratꝰ
eiusmodi minima uel annotata in
noticiam uenire. Sed quia postinoð̾r
cũ eadem huius oꝑis textui insererẽ:
quedam in ipsis mutare. qued̾a uero
adicere uel detrahere ratio postulabat.
lectorem admonitum esse uolo. ut si¬
cubi ea extra oꝑis huius serlem aliud
aut aliter aliquid habentia inuenerit.
hanc diuersitatis causam esse sciat. et
siquid forte in eis emendandu fuerit.
ad huits oꝑis fornam componat.
Sane hoc opis in duos libros distinxi. qua¬

Expanded text:
bere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, aedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; qua
Abbreviated transcription (Latin):
ab adam uiq ad abra¬
ham: magis proprie
determinatur. Quam¬
ius enim per moysen
lex scripta data sit: ante
moysen tamen obseruantia legalis in
circuincisione exordium sumpsit. Pri¬
mum illud scłm sub lege naturali
quasi in confusione quada transie¬
rat: & qui in eo fideles extiterant qu
pauca quedam grana in humano ge¬
nere disꝑsa. & ab inuicẽ discreta. sola
intus fide unita fuerant. Ut ergo
ad interiorẽ unitatẽ commendand̾a
exterior conderetur. & ẽẽt in manifes

Expanded text:
ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifes
Abbreviated transcription (Latin):
N principio operis qđ ur̃a instantia
magis quan alacritate propria aggres¬
sus sum mundi huius sensi lis orignnẽ
& dispositionem quam breuissimo po¬
tui sermone. & qui maxime ut ꝓposi¬
tum nobis fuerat᷑ introducendis con¬
ueniat. explicui. Nunc uero consequers
est ut creationem hominis ꝓpt̃ quem
ipse mundus est fac tus sermone pro¬
sequamur: eo sane ordine loquendo
incedentes. quem creator ipse rerum
demonstrauit operando. Pruis siqͥde

Expanded text:
n principio operis, quod vestra instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquide
Abbreviated transcription (Latin):
UEIN PRIDTA
de conditione ho¬
minis ꝓsequenda
distinximus: ordi
nunc suscipimus ex¬
planandia. E Quatuor enim¬
erant a principio proposita. primũ
quare

Expanded text:
in prima de conditione hominis prosequenda dixtinximus, ordine nunc suscipimus explananda. Quatuor enimerant a principio proposita. Primum quare
Abbreviated transcription (Latin):
inisteria angłoꝵ & officia quida
ita interpretantur: ut totum
inu̾ndu. id est non solum uita huma¬
nam. sed omnia quȩ ad humanã uitã
ꝑtinent scđ̾m d̃ĩ dispensationẽ ab an¬
głis administrari putent: sub deo &
scãm dm. Malos autẽ ex officio pote¬
statem non habere: sed aliquando ex
ꝑmissione potestatem accipere.
de statu eiꝰ ante peccatũ. Quare đs

Expanded text:
inisterium angelorum et officia quidam ita interpretantur, ut totum mundum, id est, non solum vitam humanam sed omnia quae ad humanam vitam pertinent secundum Dei dispensationem ab angelis ministrari putent, sub Deo et secundum Deum. Malos autem ex officio potestatem non habere, sed aliquando ex permissione potestatem accipere. ET STATU EJUS ANT
Abbreviated transcription (Latin):
Deum nemo uidit uinꝙͣ
Tamen fides qđ ñ uidit
credit. Et ex hoc meritũ
fidi constat: non uidissẽ
& credere. Unde pulcħũ

Expanded text:
Deum nemo vidit unquam ; tamen fides quod non videt credit. Et ex hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum
Abbreviated transcription (Latin):
uolentib: septem
inquirenda ꝓponimꝰ.
Quid sit fides: in qͦ
constat fides: de in¬
cremento fidi: De his q̃
ꝓtinent ad fidem: si ab initio scd̾m mu

Expanded text:
olentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mu
Abbreviated transcription (Latin):
premissa sunt
ut de insibilibus
ad inuisibilia conscendamus. questio¬
nem proponitis quando creati sunt
angłi. & quales facti sunt dum conde-¬

Expanded text:
praemissa sunt ut de visibilibus ad invisibilia conscendamus, quaestionem proponitis, quando creati sunt angeli et quales facti sunt dum conde
Abbreviated transcription (Latin):
Uia uero illi per uiolentiam noce¬
re non potuit. ad fraudem se
conuertit: ut dolo hominẽ supplanta¬
ret. quem uirtute suꝑare non posset.
Ne autẽ fraus illius om̃ino nulla esset si
nimis manifestaretur: in ꝓpria forma
nosceretur.

Expanded text:
uia vero per violentiam nocere non potuit ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret quem virtute superare non posset. Ne autem fraus illius omnino nulla esset, si nimis manifestaretur; in propria forma noscere
Abbreviated transcription (Latin):
lixitate incisio narrationis legentib te¬
dium tolleret: & simul utrũq scribere
non ualentib aut diuisum habere uo¬
lentib commodiorem forniã exhiberẽ.
Orimus liber a principio usq ad incar¬
nationem uerbi. narrationis serien
deducit. Scd̾s liber ab incarnatione
uerbi. uiꝙ ad finẽ & conñiminationem
omium ordine ꝓcedit. Item primus
liber duodecim clausulas siue partes
complec titur. Prima pars tractat
de creatione & constitutione huius
sensibilis mundi. Seda pars tractat¬
de causa creationis humane & de pri¬
mordialib causis rerum omnuum.¬
ercia pars tractat de cognitione dei.
qualiter ab initio manifestatus est et
tat de uoluntate d̃ĩ. & de diuersii mo¬
dis quib saera scriptura de uoluntate
dei loqui consueuit. Quinta pars¬
tractat de creatione angłoꝵ & confir¬
matione & lapl̃u. & de cet̃is quȩ ad ipsos

Expanded text:
lixitate incisio narrationis legentibus taelixitate incisio narrationis legentibus taedium tolleret, et simul utrumque scribere non valentibus aut divisim habere volentibus commodiorem formam exhiberet.rimus liber a principio mundi usque ad Incarnationem Verbi narrationis seriem deducit. Secundus liber ab Incarnatione Verbi usque ad finem et consummationem omnium ordine procedit. Item primus liber duodecim clausulas sive partes complectitur. Prima pars tractat de creatione et constitutione hujus sensibilis mundi. Secunda de causa creationis humanae et de primordialibus causis rerum omnium. Tertia de cognitione Dei, qualiter ab initio manifestatus est et ta de voluntate Dei et de diversis modis, quibus sacra Scriptura de voluntate Dei loqui consuevit. Quinta de creatione angelorum, et confirmatione et lapsu, et de caeteris quae ad ipso
Abbreviated transcription (Latin):
bere compulsus sum. in quo nonnul¬
la quȩ antea sparum dictaueram ꝓp¬
terea qđ iterato eade stilo exprimere
molestum uel suꝑfluum uidebatur.
inserui. In quib si forte sermo simpli¬
cior coiorẽ dic taminis seruare non
potuerit: non multũ interesse puta¬
ui eadem ueritate constante. Hoc
autem magis me mouet. qd̾ cũ hȩe
eade prius negligentius dictassem.
ut pote nondum adhuc futuri oꝑis
ppositũ habens. passim transcriben¬
da exposui: sufficere tunc arbitratꝰ
eiusmodi minima uel annotata in
noticiam uenire. Sed quia postinoðr
cũ eadem huius oꝑis textui insererẽ:
quedam in ipsis mutare. qued̾a uero
adicere uel detrahere ratio postulabat.
lectorem admonitum esse uolo. ut si¬
cubi ea extra oꝑis huius seriem aliud
aut aliter aliquid habentia inuenerit.
hanc diuersitatii cauiam esse sciat. et
siquid forte in eis emendandu fuerit.
ad huius oꝑis formam componat.
Sane hoc opus in duos libros distinxi. qua¬
tinus in tanta rerum multitudine & pro¬

Expanded text:
bere compulsus sum; in quo nonnulla quae antea sparsim dictaveram propterea quod iterato eadem stylo exprimere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et pro
Abbreviated transcription (Latin):
hominis fuit suꝑ¬
bia: qũã triplex
pena subsecuta ẽ.
Una quȩ pena est
tantum. id est inor.¬
talitas corporis. Duȩ
relique que & peuȩ sunt & culpe. Qua¬
rum una est concupiscentia carnis:
altera est ignorantia mentis. Quod
igitur homo tali pena percussus est
per quam culpa non purgaret. seđd
augeretur. niu per grãm postmodu
uberatus fuisset. per pęnam tempo¬
ralem ad pęnam eternam descen¬
deret. ne autẽ damnandus inueniret᷑.
si statim uidicaretur. dilatum est

Expanded text:
hominis fuit superbia, quam triplex poena subsecuta est. Una quae poena est tantum, id est mortalitas corporis. Duae reliquae et poenae sunt et culpae, quarum una est concupiscentia carnis; altera est ignorantia mentis. Quod igitur homo tali poena percussus est per quam culpa non purgaretur sed augeretur, nisi per gratiam postmodum liberatus fuisset; per poenam temporalem ad poenam aeternam descenderet. Ne autem damnandus inveniretur si statim judicaretur dilatum est
Abbreviated transcription (Latin):
consideranda occurrunt. Primũ ui¬
delicet. quid sit sacramentũ. Scd̾m:
quare instituta si nt sacramenta.
Tercium : quȩ sit uniuscuiusq sacra
menti mat̾ia. in qua conficitur & sanc¬
tificatur. Q uartũ: quot sint genera
sacramentoꝵ. Hoc est. diffinitio. causa.¬

Expanded text:
unt. Primum videlicet quid sacramentum. Secundum, quare instituta sint sacramenta. Tertium. quae sit uniuscujusque materia sacramenti in qua conficitur et sanctificatur. Quartum, quot sint genera sacramentorum. Hoc est diffinitio, causa
Abbreviated transcription (Latin):
Quatuor esse perquę
sermo subsequens decurret. in .ii.¬
Uatuor. igitur sunt perquȩ ser¬
mo subsequens ordine decurrere
debet: id est primũ quare creatui sit
homo. deinde qualis creatus sit. demn¬
de qualiter lapsus sit. postremo autẽ
qualiter sit reparatus.¬

Expanded text:
Quatuor esse per quae sermo subsequens decurrit. Quatuor igitur sunt per quae sermo subsequens ordine decurrere debet, id est, primum quare creatus sit homo; deinde qualis creatus sit; deinde qualiter lapsus sit; postremo autem qualiter sit reparatus.
Abbreviated transcription (Latin):
NOIOIT URAUNOI
homine prouidentia
diuina in loco deliciaꝵ
quasi in parte potiori
constituto. & ad conser¬
uanda bona quȩ habebat. eadẽ di ꝓuiden¬
tia rationi humanȩ adiuncta munito.
atq ad illa bona quȩ habiturus erat.
querenda & optinenda precepto obȩdi¬
entię eo gratia cooperante instructo.
uidit diabolus & inuidit quod homo
illuc per obędientiam ascenderet. unde

Expanded text:
no igitur mundi homine providentia divina in loco deliciarum quasi in parte potiori constituto, et ad conservanda bona quae habebat eadem Dei providentia rationi humanae adjuncta munito, atque ad illa bona quae habiturus erat quaerenda et obtinenda praecepto obedientiae cum gratia operante instructo; vidit diabolus et invidit quod homo illuc per obedientiam ascenderet, unde
Abbreviated transcription (Latin):
nisterio assumunt. sicut scriptum est
qui facit angłos suos sp̃s: quia uide¬
licet qui semꝑ natura sp̃s sunt. pro
tempore & officio aliquando angłi
id est nuntis fiunt. Alii dieunt trez¬
ordines supremos. id est ÷ eraphin & che¬
rubin & thronos. ad sola diuina et
interna conuersionẽ habere. semꝑq
creatori assistere. Inferiores autẽ tres.
ad exteriora agenda & nuntianda
mitti. Tres autẽ medios non sołu dig¬
nitate uel loco. sed officio etiam innter
utrosq consistere: qui preceptũ diuinũ
a suꝑiorib accipiunt. & deferunt ad
inferiores. Ac per hoc cum supremi me¬
diis. medii imis. atq hi nobis preceptũ
diuinũ nuntiant: om̃s merito angłi
nominantur

Expanded text:
nisterio assumunt. Sicut scriptum est: nisterio assumunt. Sicut scriptum est: Qui facit angelos suos spiritus . Quia videlicet qui semper natura spiritus sunt, pro tempore et officio aliquando angeli, id est nuntii fiunt. Alii dicunt treordines supremos, id est seraphim et cherubim, et thronos ad sola divina et interiora conversionem habere, semperque Creatori assistere. Inferiores autem tres ad exteriora agenda et nuntianda mitti. Tres autem medios non solum dignitate vel loco, sed officio etiam inter utrosque consistere; qui praeceptum Domini a superioribus accipiunt et deferunt ad inferiores. Ac per hoc cum supremi mediis, medii imis atque hi nobis praeceptum divinum nuntient - omnes merito angeli nominantur
Abbreviated transcription (Latin):
omnes illi cęlestes spiritus ad exteriora
nuntianda mittantur. Quida putant
alios esse in illa multitudine. qui fo¬
ras pro officio ad exteriora nuntianda
exeunt: alios qui intus semꝑ assistunt.
Sicut scriptum est. Milia miliũ nui¬
strabant ei: & decies milies centena mi¬
lia assistebant ei. Apłs autẽ excelłetiã
filii cõmendans pre angłis om̃s admi¬
nistratorios sp̃e esse in ministerium
missos: propter eos qui hereditatem
capiunt salutis confirmat. Hinc que¬
stio nascitur. quomodo omnes mittun¬
tur. si quidam semꝑ assistunt: & si
omnes nuntu sunt. quomodo quida
semꝑ assistere dicuntur. Si enum om̃s
nuntii s. õs angłi sunt. Et si om̃s an¬
głi sunt: quomodo unus tantũ uit
Quida putant in illa cȩlesti curia om̃s
quidem mitti. sed alios ex officio qui
proprie angłi siue archangłi nominan¬
tur: alios ex tempore & causa extra
communẽ dispensationẽ oborta. qui
& ipii quoq cum angłoꝵ ininisteriũ
ex tempore suscipiunt. nomen in mi¬

Expanded text:
omnes illi spiritus coelestes ad exteriora nuntianda mittantur. Quidam putat alios esse in illa multitudine qui foras pro officio ad exteriora nuntianda exeunt, alios qui intus assistunt, sicut scriptum est: Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia assistebant ei . Apostolus autem excellentiam Filii commendans pro angelis omnes administratorios spiritus esse in ministerium missos, propter eos qui haereditatem capiunt salutis confirmat. Hinc quaestio nascitur quomodo omnes mittuntur si quidam semper assistunt, et si omnes nuntii sunt, quomodo quidam semper assistere dicuntur. Si omnes nuntii sunt, omnes angeli sunt; et si omnes angeli sunt, quomodo unus tantum inteQuidam putant in illa coelesti curia, omnes quidem mitti, sed alios ex officio qui proprie angeli sive archangeli nominantur; alios ex tempore et causa extra communem dispensationem oborta. Qui et ipsi quoque cum angelorum ministerium ex tempore suscipiunt, nomen in mi
Abbreviated transcription (Latin):
sentire uidetur. De prima differentia
precedentium ⁊ subsequentiũ sacram̃doꝵ.
N hoc tamen dignitatem sequentium indu¬
bitanter preferimus. quod illa & uisibilia &
signa uisibilium fuerunt. ista uͦ cum sint ip¬
sa uisibilia quidem. tantummodo inuisibili
gr̃e signa ꝙ sacramenta existunt. Ideo sacra¬
menta gr̃e primum ꝑ benedictionem uirtu.¬
tem in se sc̃ificationis suscipiunt. ac deinde

Expanded text:
etur. CAP. II. De prima differentia praecedentium et subsequentium sacramentorum. In hoc tamen dignitatem sequentium indubitanter praeferimus, quod illa et visibilia, et signa visibilium fuerunt; ista vero cum sint ipsa quidem visibilia, tantummodo invisibilis gratiae signa et sacramenta existunt. Ideo sacramenta gratiae, primum per benedictionem virtutem in se sanctificationis suscipiunt, ac deinde
Abbreviated transcription (Latin):
nitentia. tamen melior. ẽ. sera qͣ. nulla.
Ante finem time ne penitere differas..
in fine confide. ut uel tunc resipisca.
Quod si forte tibi suppetere non uides
tempus boni oꝑis. egredere tamen in spe
firma cum arra bone deuotionis. Mul¬
tum sera fuit latronis penitentia . s in¬
dulgentia sera ñ fuit. Quod tandui pe¬
tere distulit. uide quã cito accepit. Cor
contritum & humiliatum d̃s ñr nunꝙͣ.
despiciet. quia mortem non uult pecca¬
toris. sed ut conuertatur & uiuat.
uod sola bonã uoluntas sufficit. si
facultas oꝑandi non datuR
I gͦ bonam uoluntatem habes. no¬
li desperare. Angeli de celo clamani.
pax in terra hominib bone uoluntatis.
Non dixerunt pax hominib diuitib
aut nobilib aut potentib. siue multa
facere ualentib. Si hoc dixissent.ti¬
mendum tibi ẽẽt. quia hec om̃ia etiã
inuitis ab eẽ possunt. & ad eẽ ñ amantib

Expanded text:
nitentia, tamen melior est sera quam nulla. Ante finem time, ne poenitere differas; in fine conside, ut vel tunc resipiscas. Quod si tunc forte tibi suppetere non vides tempus boni operis, egredere tamen in spe firma, cum arrha bonae devotionis. Multum sera fuit latronis poenitentia, sed indulgentia sera non fuit. Quod tandiu petere distulit, vide quam cito accepit? Cor contritum et humiliatum Deus noster nunquam despiciet ; quia mortem non vult peccatoris, sed ut convertatur et uod sola bona voluntas sufficit, si facultas operandi non datur. Si ergo bonam voluntatem habes, noli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potentibus, sive multa facere valentibus. Si hoc dixissent,mendum tibi esset. Quia haec omnia etiam invitis abesse possunt, et adesse non aman
Abbreviated transcription (Latin):
Quod¬
non spopondi soluere cogor. Modicum
inter frequentes occupationes furatus
nisi reddis. quicquid dederis non satisfacis.
hoc si reddis. quicqͥd ñ dederis ñ offendis¬
ncipit tercia decima Pars. De uitiis

Expanded text:
quod spopondi solvere cogor. Modicum inter frequentes occupationes furatusnisi reddideris quidquid dederis non satisfacis. Hoc si reddis quidquid non dederis, non offendis. PARS TERTIA DECIMA. DE VITIIS
Abbreviated transcription (Latin):
perduxit. Lex enĩ ignorantiã doc̃e potuit.
infirmitatem adiuuare non potuit. Duo
hec mala in homine fuerunt. & ex his cȩt̾a
mala hominis omnia processerunt. Unũ¬
pura reuerentiam. diadema: głam desig¬
nat. Et hec quidem in presenti de scłari po¬
testate dicta sufficiant. Incipit tercia par̾¬

Expanded text:
duxit . Lex enim ignorantiam docere potuit infirmitatem, adjuvare non potuit. Duo hic mala in homine fuerunt, et ex his caetera mala hominis omnia processerunt. Unupura reverentiam, diadema gloriam designat. Et haec quidem in praesenti de saeculari potestate dicta sufficiant. PARS TERTIA
Abbreviated transcription (Latin):
Scripti non sunt in libro uitae.
& in eternum ignem missis qui
ignis cuiusmodi & in qua mun¬
hominum scire arbitror nemi
nem. nisi forte cui sp̃s diuinus
ostendit. tunc figura huiꝰmun¬
di. mundanorum ignium con¬
flagratione preteribit. sicut
factum.ẽ. mundanarũ aquarũ
mundatione diluuium. llla
itaq ut dixi conflagratione
mundana elementoꝵ corrup¬
tibilium qualitates. que corpo¬
rib nr̃is corruptibilib congru¬
ebant. ardendo penitus interi
bunt. atq ipsa substantia eas
qualitates habebit. que corpori¬
b immortalib mirabili muta¬
tione conueniant. ut scilicet
mundus in nouatus in melius.
aptẽ accommodetur hominib. etiã car

Expanded text:
scripti non sunt in libro vitae, et in aeternum ignem missis, » adjecit: « Qui ignis cujusmodi vel in qua munneminem scire arbitnem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanorum ignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inundatione diluuium. Illa itaque, ut dixi, conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualitates, quae corporibus nostris corruptibilibus congruebant, ardendo penibunt; atque ipsa substantia eas qualitates habebit quae corporibus immortalibus mirabili immutatione conveniant, ut scilicet mundus in melius innovatus apte accommodetur hominibus etiam car
Abbreviated transcription (Latin):
posuimꝰ.
ad sacram̃toꝵ
considerationẽ
transimus. Et pri¬
mum quidem de sacra¬
mento dedicationis eccłe
in qua cetera omnia sacram̃¬
ta celebrantur. loquendum nobĩ
uidetur. Duperius in ea quam
generaliter de sacramentis pre¬
misimus tractatione distinxi¬
mus.sacramenta alia ẽẽ salu¬
tis. alia amministrationis. alia

Expanded text:
posuimus ad sacramentorum considerationem transimus. Et primum quidem de sacramento dedicationis Ecclesiae, in qua caetera omnia sacramenta celebrantur, loquendum nobis videtur. Superius in ea quam generaliter de sacramentis praemisimus tractatione, distinximus, sacramenta alia esse salutis, alia administrationis, alia
Abbreviated transcription (Latin):
tant: lingue sunt eorunidem. funis au¬
tem mensura uite. ẽ & conuersationis
modus: qui inscriptura proponitur. fu¬
nis manu tenetur. quando scriptura oꝑe
adimpletur. Funem sursum sequitur:
qui ductu scripturȩ sacre ad bona eleua¬
tur. funem deorsum trahit: qui eadem
docente quantum in malis pressus iaceat
agnoscit. Iste aptus est populum dei in
unum conuocare: qui & eleuatus opere
exempla bonitatis ostendit: & inclinatꝰ
humilitate. infirmitatem suã ueracit̃
agnoscit. Signa gͦ euglica durabiliora

Expanded text:
tant, linguae sunt eorumdem. Funis autant, linguae sunt eorumdem. Funis autem mensura vitae est, et conversationis modus qui in Scriptura proponitur. Funis manu tenetur, quando Scriptura opere adimpletur. Funem sursum sequitur, qui ductu Scripturae sacrae ad bona elevatur. Funem deorsum trahit qui eadem docente quantum in malis pressus jaceat agnoscit. Iste aptus est populum Dei in unum convocare, qui et elevatus opere exempla bonitatis ostendit, et inclinatus humilitate infirmitatem suam veraciter agnoscit. Signa ergo evangelica durabiliora
Abbreviated transcription (Latin):
Porimus papa constituit cereũ magnũ
in sabbato sc̃o pasche benedici: quem
aiaconus accepta benedictione a sac̾dote
benedicit. Hic cereus xp̃m designat: in cera
humanitatem: in igne diuinitatem. Qi
cathecuminos ad baptismum precedit il¬
luminans. sicut olim columna ignais fili¬
os isrł mare rubrum transeuntes p̃cessit
per ignem illuminans: & obumbrans ꝑ
nubem. Sub eadem figura iuxta consue¬
tudinem antiquam in die paschali in ec¬
cła romana agni cerei benedicuntur. &
populo distribuuntur. De signis quoꝵ
sonitu fideles in unum conuocantur.
Ignorum usus a ueteri testamento
lassumptus est. ubi tube argentee
a dño ductiles fieri precipiuntur: quib
multitudo populi conuocari debuisset.
Ad similitudinem harum tubarum
signa ex metallo ȩris in eccła facta sunt
ad corda fidelium excitanda: & ut ꝑ ea
signum detur quando debeant in unũ
conuenire. Uasa ista metallina: ora pre¬
dicantium significant. Plectra ferrea
quo interius tunduntur ut sonũ emit¬

Expanded text:
ozimus papa constituit cereum magnum in Sabbato sancto paschae benedici, quem diaconus accepta benedictione a sacerdote benedicit. Hic cereus Christum designat. In cera humanitatem, in igne divinitatem. Qui catechumenos ad baptismum praecedit illuminans, sicut olim columna ignis filios Israel mare Rubrum transeuntes praecessit, per ignem illuminans, et obumbrans per nubem . Sub eadem figura juxta consuetudinem antiquam in die paschali in Ecclesia Romana agni cerei benedicuntur, et populo distribuuntur. CAP. VI. De signis quorum sonitu fideles in unum convocantur. Signorum usus a Veteri Testamento assumptus est, ubi tubae argenteae a Domino ductiles fieri praecipiuntur quibus multitudo populi convocari debuisset. Ad similitudinem harum tubarum signa ex metallo aeris in Ecclesia facta sunt ad corda fidelium excitanda, ut per ea signum detur quando debeant in unum convenire . Vasa ista metallina ora praedicantium significant. Plectra ferrea quo interius tunduntur, ut sonum emit
Abbreviated transcription (Latin):
fidei sacramenta eoꝵ quȩ in suo ordine
inferiora uidentur mentio fit. quia non se
abhorrent simul. que in ueritate unum suñ.
Nam ipse ds̃ humiliari dignatus. ẽ ad hu¬
mana descendens. ut hominem postmodum
ad diuina subleuaret.¬

Expanded text:
fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine fidei sacramenta, eorum quae in suo ordine inferiora videntur mentio fit, quia se non obhorrent simul, quae in veritate unum sunt. Nam ipse Deus humiliari dignatus est, ad humana descendens, ut hominem postmodum ad divina sublevaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ciunt. Propterea in sacri eloquĩ tractatione.
non ẽadem dicendi forma ubiq seruanda ẽ
quia altiora fidei sacramenta excellentiori
sermone. & digno sc̃is reuerenter tractanda
sunt: minora autem sacramentoꝵ diunoꝵ xinii
instrumenta. pro capacitate simplicium .hu .xu¬
miliori locutionis genere explananda. ut .xu.¬
constet quod scriptum ẽ in fimbriis aureis .xui.¬
circumamicta uarietatib. Sicut enĩ sc̃a .xuii.
electoꝵrs eccł̃a morum bonorum ac urtutũ xuiii.¬
uarietate pulchre adornatur. ita sc̃a scrip¬
tura unde ipsa eccła sc̃a uiuendi formam
sumit. in suo sermone pulebra uarietate con¬
texitur. in qua tamen uarietas ipsa apta.ẽ.
ut scisma non generet. & diuersitas concors.
ut aduersitatem non pariat. Neꝙ enĩ in ea .iii
magna modica despiciunt. neq rursũ mo aii¬
dica magnis associari indigna sunt. Sed
ornant se inuicem in una ueritate. quae
propter ueritatem placent omnia. ⁊lemo
gͥ miretur si post magna & inter magna

Expanded text:
ciunt. Propterea in sacri eloquii tractatione, non eadem intendendi forma ubique servanda est, quia altiora sacramenta excellentiori sermone et digno sanctis reverenter tractanda sunt; minora autem sacramentorum divinorum instrumenta, pro capacitate simplicium humiliori locutionis genere explananda, ut constet quod scriptum est: In fimbriis aureis circumamicta varietatibus . Sicut enim sancta electorum Ecclesia morum bonorum ac virtutum varietate pulchre adornatur, ita sacra Scriptura unde ipsa Ecclesia sancta vivendi formam sumit, in suo sermone pulchra varietate contexitur; in qua tamen varietas ipsa apta est, ut schisma non generet; et diversitas concors, ut adversitatem non pariat. Neque enim in ea, magna modica despiciunt, neque rursus modica magnis associari indignata sunt, sed ornant se invicem in una veritate, quae propter veritatem placent omnia. Nemo igitur miretur si post magna et inter magna
Abbreviated transcription (Latin):
Quinta de dedicatione eccłȩ.
Sexta de baptismo.
Septima de confirmatione.
Octaua d̾ corporis ꝙ sanguinis ͥ sacram̃to.
ona de minorib sacramentis & sacris.
Decima de symonia
Undecima de coniugio
Duodecima de uotis.
Terciadecima de uituis ꝙ uirtutib
Quarta decima de confessione & penitentia
& remissione peccatorum.

Expanded text:
Quinta de dedicatione Ecclesiae. Sexta de baptismo. Septima de confirmatione. Octava de corporis et sanguinis Christi sacramento. Nona de minoribus sacramentis et sacris. Decima de simonia. Undecima de conjugio. Duodecima de votis. Tertia decima de vitiis et virtutibus. Quarta decima de confessione et poenitentia et remissi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc meritum fidei constat. non uidisse &
credere. Unde pulchrum illud dic̾tum. ẽ
Nam si uides. non .ẽ. fides. Credit eigo fides
luntas est¬
creatoris.quã
nulla precedenꝰ
causa mouit. qr
eterna est. nec subse¬
quens aliqua confir¬
mat. quoniam ex semet¬
ipsa iusta.ẽ. Neq enim ic¬
circo iuste uoluit. qr futurũ
iustum fuit. quod uoluit: sed
quod uoluit iccirco iustum fuit.
quia ipse uoluit. Suum enim ac ꝓ¬
prium uoluntatis eius est iustum¬
ẽẽ quod est: & ex eo quod in ea est¬
iustum. iustum est quod ex ea est
quod iustum est: quod utiq iustũ

Expanded text:
hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides voluntas Creatoris quam nulla praecedens causa movit quia aeterna est; nec subsequens aliqua confirmat, quoniam ex semetipsa justa est. Neque enim idcirco juste voluit, quia futurum justum fuit quod voluit sed quod voluit, idcirco justum fuit, quia ipse voluit. Suum enim ac proprium voluntatis ejus est esse justum quod est, et ex eo quod in ea justum est quod ex ea justum quod justum est quod utique justum
Abbreviated transcription (Latin):
instantia magis quam alacritate pro¬
pria aggressus sum mundi huius sen¬
silis originem & dispositionem quam
breuissimo potui sermone: & qui ma¬
xime ut propositum nobis fuerat in¬
troducendis conueniat. explicul
Nunc uͦ consequens. ẽ. ut creationẽ
hominr propter quẽ ipse mundus
ẽ. factus sermone prosequamur. eo sa¬
ne ordine loquendo incedentes.quẽ
creator ipse rerũ demonstrauit oꝑan¬
do. Prius siquidẽ opifex ds mundũ
fecit. ac deinde hominẽ possessorem
iuire conditionis dominaretur homo.
ipsi a quo factus fuerat soli uolunta¬
ria libertate subiectus. Unde constat
creationem hominis rerum omniũ
uisibilium conditione posteriorem
quidem tempore. sed causa priorẽ fuisse.
quia qui factus. ẽ. post omnia. propter eum
om̃ia facta sunt. Causa gͦ conditionis huma¬
ne ante omnia. ẽ. & ipsam inuestigare opor¬
et supra omnia & ante omnia quȩ tempore

Expanded text:
instantia magis quam alacritate propria aggressus sum, mundi hujus sensibilis originem et dispositionem, quam brevissimo potui sermone et qui maxime, ut propositum nobis fuerat, introducendis conveniat, explicui; nunc vero consequens est ut creationem hominis propter quem mundus ipse factus est sermone prosequamur eo sane ordine loquendo incedentes quem Creator ipse rerum demonstravit operando. Prius siquidem opifex Deus mundum fecit; ac deinde hominem possessorem jure conditionis dominaretur homo, ipsi a quo factus fuerat soli voluntaria libertate subjectus. Unde constat creationem hominis, rerum omnium visibilium conditione posteriorem quidem tempore, sed causa priorem fuisse: quia qui factus est post omnia, propter eum omnia facta sunt. Causa ergo conditionis humanae ante omnia est; et ipsam investigare oportet supra omn
Abbreviated transcription (Latin):
XN
eccła in quib & si pͥncipalit̃ salus¬
non constet tamen ex eis salus augetur
inquantum deuotio exercetur. Hec licet¬
omnia in presenti enumerari ñ possint.
quȩdam tamen intermittere ñ oportet
pro exemplo uniuersoꝵ. Ex his gͥ sacram̃¬
tis alia constant in reb. qualia sunt aqͣ
aspersionis susceptio cineris: benedictio
ramorum & cereorum & cetera talia.
Alia autem constant in factis: qualia st̃
signaculum crucis. exsufflatio exorcrza¬
tionis expansio manuum. incuruatio ge¬
nuum & alia eĩusinodi. Alia in dictis con¬
stant. sicut ẽ. trimitatis inuocatio. & quȩ¬
cumq in hunc modũ. Hec autem om̃ia
ꝑ uerbum dĩ sc̃ificantur. siue ꝑ prolationẽ
uerboꝵ diuina uirtute inuocata sc̃ificen.¬
tur. siue sola fide exhibita. per eandem di¬
uinam uirtutem sc̃ificationis effectum
accipiant. Ubi enim uera fides.ẽ. uerbũ
dei deẽẽ non potest: quia ipsum uerbum
fide concipitur. & per fidem oꝑatur.¬

Expanded text:
n Ecclesia in quibus etsi principaliter salusnon constet. tamen salus ex eis augetur, in quantum devotio exercetur. Haec licet in praesenti omnia enumerari non possint, quaedam tamen intermittere non oportet pro exemplo universorum. Ex his igitur sacramentis alia constant in rebus, qualia sunt aqua aspersionis, susceptio cineris, benedictio ramorum et cereorum, et caetera talia. Alia autem constant in factis qualia sunt signaculum crucis, exsufflatio exorcizationis, expansio manuum, incurvatio genuum, et alia hujusmodi. Alia in dictis constant, sicut Trinitatis invocatio, et quaecunque in hunc modum. Haec autem omnia per verbum Dei sanctificantur sive per prolationem verborum divina virtute invocata sanctificentur, sive sola fide exhibita per eamdem divinam virtutem sanctificationis effectum accipiant. Ubi enim vera fides est, verbum Dei deesse non potest; quia ipsum verbum fide concipitur, et per fidem oper
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Palma quippe. signum uictorie est
Rami autem uirentes bona oꝑa signifi.¬
cant. Tunc gͦ xp̃o cum ramis palmarũ
ipsum mortis triumphatorem bonis oꝑib
& digna gratiarum actione laudamꝰ.
De cereo qui in sabbato sc̃o benedicitur.
& de agnis qui benedicuntur in pascha.

Expanded text:
tur. Palma quippe signum victoriae est, tur. Palma quippe signum victoriae est, rami autem virentes bona opera significant. Tunc igitur Christo cum ramis palmarum ipsum mortis triumphatorem bonis operibus et digna gratiarum actione laudamus. CAP. V. De cereo qui in sancto Sabbato benedicitur, et de agnis qui benedicuntur in pascha.