comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nfirmorum cura ante omnia & suꝑ
omnia adhibenda est. ut sicut reuera
xp̃o ita eis seruiatur.: quia ipse dixit.
Infirmus fui et uisitastis me: et quod fe¬
cistis uni de his minimis meis. michi feci¬
stis. Ded & ipsi infirmi considerent in
honorem dĩ sibi seruiri : & non suꝑflui¬
tate sua contristent fr̃s suos seruientes
sibi. qui ptamen pacienter portandi sunt:
quia de talibus copiosior merces acquiri¬
tur. Ergo cura maxima sit abbati.: ue ali¬
quam negligentiam paciantur. Quibus
fr̃ibus infirmis sit cella suꝑ se deputata:
et seruitor tunens dm̃. ac diligens. & sol¬
licitus. Balnearum usus infirmis quotiens
expedit offeratur. sanis autem et maxime
iuuenibus tardius concedatur. S et car¬
nium esus infirmis omnino debilibus
q ꝓ reparatione concedatur. Ac ubi me¬
liorati fuerint : a carnib more solito our¬
nes abstineant. Curam autem maximam
habeat abbas ne acellerariis aut aseruitoribꝰ
negligantur infirmi : quia ad ipsum res¬

Expanded text:
nfirmorum cura ante omnia et super omnia adhibenda est: ut sicut revera Christo, ita eis serviatur, quia ipse dixit: Infirmus fui, et visitastis me. Et: quod fecistis uni de his minimis, mihi fecistis . Sed et ipsi infirmi considerent in honorem Dei sibi serviri; et non superfluitate sua contristent fratres suos servientes sibi. Qui tamen patienter portandi sunt, quia de talibus copiosior merces acquiritur. Ergo cura maxima sit abbati, ne aliquam negligentiam patiantur. Quibus fratribus infirmis sit cella super se deputata et servitor timens Deum, et diligens ac sollicitus. Balnearum usus infirmis, quoties expedit, offeratur: sanis autem, et maxime juvenibus tardius concedatur. Sed et carnium esus infirmis omnino debilibus pro reparatione concedatur; at ubi meliorati fuerint a carnibus more solito omnes abstineant. Curam autem maximam habeat abbas, ne a cellarariis aut servitoribus negligantur infirmi: quia ad ipsum res
Abbreviated transcription (Latin):
uSTANtia monasterii inferra¬
mentis uel uestibus seu quibus li¬
bẽt rebus preuideat abbas. fratres de quo
tile iudicauerit consignet custodienda
atq recolligenda. ex quib abbas breuem
teneat.: ut dum sibi in ipsa assignata fr̃s
uicissim succedunt. sciat quid dat. et quid
recipit. Si quis autem sordide aut negli¬
genter res monasterii tractauerit. corri¬
piatur. Si non emendauerit: discipline
ReCIẜ UE hoc uitium radici¬
tus amputandum ẽ de monaste¬
rio. ne quis presumat aliquid dare aut
accipere sine uissione abbatis: neq aliqͥd
habere ꝓprium: nullam omnino rem:
neq codicem. neq tabulas. neq graphi¬
um. s nichil omnino. auippe quibus
nec corꝑa sua. nec uoluntates. licet habe¬
re in ꝓpria potestate. Omĩa uero neces¬
saria : a patre sperare monasterii. Nec
quicquam liceat habere quod abbas aut¬
non dederit. aut ꝑmiserit. omniaq:
omnibus suit cominunia. sicut scrip¬
tum est. Necquisquam aliquid suum¬

Expanded text:
ubstantia monasterii in ferramentis vel vestibus, seu quibuslibet rebus praevideat abbas fratres, de quortile judicaverit, consignet custodienda atque recolligenda. Ex quibus abbas brevem teneat: ut dum sibi in ipsa assignata fratres vicibus succedunt, sciat quid dat, aut quid recipit. Si quis autem sordide aut negligenter res monasterii tractaverit, corripiatur: si non emendaverit, disciplinae ecipue hoc vitium radicitus amputandum est de monasterio: Ne quis praesumat aliquid dare aut accipere sine jussione abbatis neque aliquid habere proprium, nullam omnino rem, neque codicem, neque tabulas, neque graphium, sed nihil omnino: quippe quibus nec corpora sua, nec voluntates licet habere in propria potestate: omnia vero necessaria a Patre sperare monasterii. Nec quidquam liceat habere, quod abbas non dederit, aut permiserit. Omniaque omnibus sint communia: ut, sicut scriptum est , nec quisquam suum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
nibus quelibet fuerint in manibus. sum¬
ma cumfestinatione curratur : cum gra¬
uitate tamen . ut non scurrilitas in ue¬
niat fomitem. Ergo nichil operi dei
preponatur. Quod si quis ad nocturnas¬
uigilias post głam psalmi nonagesimi qͣr¬
ti. quem ꝓpter hoc omnino ꝓtrahendo.
et morosẽ uolumus dici occurrerit. non
stet inordine suo inchoro. s ultimus om¬
nium stet . aut in loco quem talibus ne¬
glegentibus seorsum constituerit abbas.
ut iudeatur ab ipso uel ab omnibus. usq
dum completo oꝑe dĩ : publica satisfac¬
tione peniteat. Ideo autem eos in ultimo
aut seorsum iudicauimus debere stare.
ut uisi abomnibus uel ꝓ ipsa uerecundi¬
a sua emendent. Nam si foris orato¬
rio remaneant : erit forte . talis qui se
aut recollocet et dormiat.: aut certe sede¬
at sibi foris uel fabulis uacet. et detur oc¬
casio maligno. s inegrediatur intro. ut
nec totum ꝑdat.: & de reliquo emendet.
Diuynis autem horis qui adopus dei
post uersum & głam primi psalmi. qui pꝰ

Expanded text:
nibus, quaelibet fuerint in manibus, summa cum festinatione curratur: cum gravitate tamen; ut non scurrilitas inveniat fomitem. Ergo nihil operi Dei praeponatur. Quod si quis in nocturnis post gloriam psalmi nonagesimi quarti quem propter hoc omnino subtrahendo, et morose volumus dici occurrerit, non stet in ordine suo in choro, sed ultimus omnium stet; aut in loco, quem talibus negligentibus seorsum constituerit abbas; ut videantur ab ipso vel ab omnibus; usque dum completo opere Dei, publica satisfactione poeniteat. Ideo autem eos in ultimo, aut seorsum judicavimus debere stare, ut visi ab omnibus, vel pro ipsa verecundia sua emendentur. Nam si foris oratorio remaneant, erit forte talis, qui se aut recollocet et dormiat, aut certe sedeat sibi foris, vel fabulis vacet: et datur occasio maligno. Sed ingrediatur intus: ut nec totum perdat, et de reliquo emendetur. Diurnis autem horis qui ad opus Dei post versum et gloriam primi psalmi, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
hominum nec sibi inuicem litteras eulo¬
gias uel quelibet mumiscula accipere
aut dare. sine precepto abbatis. Quod
si etiam aparentibus suis ei quicquam
directum fuerit. non presumat susci¬
pere iltud. nisi prius indicatum fuerit¬
abbati. Quotl si iusserit suscipi. in ab¬
batis sit potestate. cui illud iubeat dare.
& non contristetur fr̃ cui forte directũ
fuerat᷑ ñ detur occasio diabolo. Qui aũ
aliter presumpserit .: discipline regula¬
quia infrigidis regionibus amplius in
digetur. incalidis uero minus. hȩc
ergo consideratio: ab abbare ẽ. Nos
tamen mediocribus locis. sufficere crȩ

Expanded text:
hominum, nec sibi invicem litteras, eulogias, vel quaelibet munuscula, accipere aut dare sine praecepto abbatissae. Quod si etiam a parentibus suis ei quidquam directum fuerit, non praesumat suscipere ilabbati. Quod si jusserit suscipi, in abbatis sit potestate, cui debeat illud dari. Et non contristetur frater, cui forte directum fuerit: ut non detur occasio diabolo. Qui autem aliter praesumpserit, disciplinae regulain frigidis regionibus amplius idigetur, in calidis vero minus. Haec vero consideratio penes abbatem est. Nos tamen mediocribus locis sufficere cre
Abbreviated transcription (Latin):
fides roboraretur: Iã in fide miracula quicũq
requirit: uanã głam ut laudetur querit:
Scriptum est enim. Laingue insignũ sunt: non fide¬
libus. s in fidelibus Eece signum non est fidelibus
uecessarium. qui iam crediderunt : s in fidelibus
ut conuertantur. Nam paulus pro ñ credentiũ¬
in fidelitate. patrem publii de infirmitate febrium uir¬
cutibns curat: infirmantẽ uero tymotheũ fidelem.
non oracione sed medicinalit̾ temperat: ut noueris
miracła pro icredulis. non pro fidelibus fieri An
cequã antixp̃c appareat. uircutes ab eccła & signa
cessabunt: quatinus eam abiectiorem. quasi ꝑsequa¬
tur audatius Ob hanc utilitatẽ cessabunt sub an¬
txp̃o ab eocła miracula & uircutes: ut ꝑ hoc scõꝵ¬

Expanded text:
fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus . Ecce signum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non credentiuinfidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat , infirmantem vero Timotheum fidelem, non oratione, sed medicinaliter temperat, ut noveris, miracula pro incredulis, non pro fidelibus fieri. 4. Antequam Antichristus appareat, virtutes ab Ecclesia, et signa cessabunt, quatenus eam quasi abjectiorem persequatur audacius. Ob hanc utilitatem cessabunt sub Antichristo ab Ecclesia miracula et virtutes, ut per no
Abbreviated transcription (Latin):
cyrium offerat quisq ultro: uel quomodo iuxta sen¬
tentiam dĩ ciungatur ab altero: & quo non nuit ipse
rã de certamine uistus gaudet: & propt̃ passionis uo¬
lentiam. rẽfugit subire quod dolet. Aocipe exem¬
plũ adeundi sub crepidatione martyris de usu
bellandi : in quo exercitatus quisq in prelio & perau¬
datiam certamen aggreditur: & ꝑ cimorẽ ounctati¬
one mouetur: Itẽ accipe exemplum marcirii : de re¬
paratione humani corporis ad salutem: dũ quisq
& de spe reparationis gaudet: & de meisi ombus seu
in ipsis apłis plus erat mirabilis uirtus operũ. quã
uircus signoꝵ: ita nune & in ȩocła plus est bene ui¬
uere: quam signa facere: Quod nunc eocła non ea
miracula facit. que sub apłis faciebat. ea causa est:
quia tẽ oportebat mundum miraculis credere. nc̃
uero ia credentẽ. oportet bonis operibus chorusca¬
re Ilã ideo cõ signa fiebant exteruis: ut interuis

Expanded text:
tyrium se offerat quisque ultro, vel quomodo juxta sentyrium se offerat quisque ultro, vel quomodo juxta sententiam Dei cingatur ab altero, et, quo non vult ipse, ram de certamine justus gaudet, et propter passionis violentiam refugit subire quod dolet. 5. Accipe exemplum adeundi sub trepidatione martyrii de usu bellandi, in quo exercitatus quisque in praelio et per audaciam certamen aggreditur, et per timorem cunctatione movetur. 6. Item accipe exemplum martyrii de reparatione humani corporis ad salutem; dum quisque et de spe reparationis gaudet, et de incisionibus ceu in ipsis apostolis plus erat mirabilis virtus operum quam virtus signorum. Ita et nunc in Ecclesia plus est bene vivere quam signa facere. 2. Quod nunc Ecclesia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius
Abbreviated transcription (Latin):
s pro ueritatis defensione ultro se certa¬
nuni. offert. nec ũquã ꝓ ueritate diffi¬
dit: Sepe ex discipulis ad martiriũ el igunt᷑
qui suos dectores ad coronã precetunt: Ꝙ qui
sunt ordine postremi. sunt non nunqu̾a in certa¬
mine primi Uir sc̃s ultro se in agone. pro cer¬
tamine non debet offerre iusticie: s tamen sint¬
agonis fructum uidet uberrimũ: non debet decli¬
nare laboris periculũ: Quod si maior est labor
qua animarũ luerũ: declinandus est labor. quẽ
minimũ comitatur agientum: Utrumiq enim
fecit apłs. qui & periculis se uitro dedit. ubi maxi¬
mũ animc lucrũ uidit: & sapient̾ se periculo abs¬
tulit: in quos potiore laborẽ. quã lucrũ ẽẽ ꝓspexit
Ultro se paulus apud ephesuĩ perieulis obtiu̾it: quia
potius ꝑiculo lucrũ uidit: damasco autẽ idõ aꝑi¬
culo subtraxit seinet ipsui: quia nillũ ꝑiesi ipsius
arbutnitus est fruc tum. Disee quomedo se at mar¬

Expanded text:
sed pro veritatis defensione ultro se certased pro veritatis defensione ultro se certamini offert, nec unquam pro veritate diffidit. 2. Saepe ex discipulis ad martyrium eliguntur, qui suos doctores ad coronam praecedunt; et qui sunt ordine postremi, fiunt nonnunquam in certamine primi. 3. Vir sanctus ultro se pro agone certaminis debet offerre justitiae; sed tamen agonis fructum videns uberrimum, non debet 178 declinare laboris periculum. Quod si major est labor quam animarum lucrum, declinandus est labor, quem minimum comitatur augmentum. Utrumque enim fecit Apostolus qui et periculis se ultro dedit, ubi maximum animarum lucrum vidit; et sapienter se periculo abstulit, in quo potiorem laborem quam lucrum esse perspexit. Ultro se Paulus apud Ephesum periculis obtulit, quia 179 potius periculo lucrum vidit. Damasci autem ideo periculo subtraxit semetipsum, quia nullum periculi ipsius arbitratus est fructum. 4. Disce quomodo ad mar
Abbreviated transcription (Latin):
baptismũtpremiũ. non illud ȩternũ Ergo soluto
reatu peccati. manet tam̃ quędã temporalis pena.
ut illa uita feruentius requiratur: quȩ erit apeniꝰ
omnibus aliena: Nullus negat nideliũ. etiã post
baptismũ quo peccatͣ delentur. cotidie qua dui in
isto soło sumus: ad din nos debere conuertr Quod
quaius sine int̾missione sit cotidie agendũ: nũquã
tam̃ fecisse sufficiet Qui inmat̾nis uteris sunt.
ideo cũ matre baptizari nou possunt. quia qͥ natꝰ
tit que generatio non precessit: Qui scelerate
iuuunt in ȩccłã. & cõmunicare non desinunt:
pritantes se tali cõmunione mundari: discant
nichil ad emundationẽ proficere sibi: dicente
propha: Quid est quod dilectus meis in domo
mea fecit scelera multa: Numquid oarnes sc̃e
auferent ate malicias tuas: & apłs: Probet se
inquit homo: & sic de pane illo edat: & de calice
bibat:. xxiiii. & martirio.
es seruus aduersitate ulla non frangit᷑:

Expanded text:
baptismi praemium, non illud aeternum. Attamen soluto baptismi praemium, non illud aeternum. Attamen soluto reatu peccati manet quaedam temporalis poena ut illa vita ferventius requiratur quae erit a poenis omnibus aliena. Nullus negat fidelium etiam post baptismum quo peccata delentur quotidie quandiu in isto saeculo sumus, ad Dominum nos debere converti, quod quamvis sine intermissione sit quotidie agendum, nunquam tamen fecisse sufficiet. Qui autem in maternis uteris sunt, ideo cum matre baptizari non possunt, quia qui natus it quem generatio non praecessit. Qui scelerate vivunt in Ecclesia et communicare non desinunt, putantes se tali communicatione mundari, dicant nihil ad emundationem proficere sibi dicente Propheta, quid est quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Nunquid carnes sanctae auferent inquit, se homo, et sic de pane illo edat et de calice bibat . CAPUT XXIII. De martyrio. 1. Dei servus adversitate ulla non frangitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tismo & coͣmunione.
olam ȩcclam catholicam habere baptis¬
mũ ad saluitẽ: Tacharias ꝓpħa testatur: In die inquit
illa erit fons patens domis danio in habitantibus in
ierłm: in ablucioneni peccatoꝵ & menstruate Domuis
in a bilicione peccatoꝵ: Heretici autẽ id solũ inagina¬
ria ostentatione faciunt: idooq illis baptismũ non
ad renussionẽ peccatoꝵ: s ad supplicii cestimonium
datur Pro solo peccato originali luunt in inferno.
nuꝑ nati infantiui penas: si renouati ꝑ lauachrum
non fuerut: Proinde eu causa dannartur nuper¬
natꝰ iufaus. si nou regeneratur: quia originis noxie¬
tate ꝑimitur Cur parnuli peccato originali M¬
rentes ꝑ baptismũ. & nec dũ propriũ habentes de¬
lęctum: a bestiis penisq ceteris laniantur. Hec
gͥ causa est: Baptismũ enĩ apena ȩterna: non a
presentis iutę supplicio libenit: Quod si apena p̃¬
senti hões liberarentur ꝑ baptismũ: ipsu putarent¬

Expanded text:
tismo et communione. 1. Solam Ecclesiam catholicam habere baptismum ad salutem Zacharias propheta testatur: In die, inquit, illa, erit fons patens domui David et habitantibus in Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatae Zach. in ablutionem peccatorum Haeretici autem id solum imaginaria ostentatione faciunt; ideoque illis baptismus non ad remissionem peccatorum, sed ad supplicii testimonium datur. 2. Pro solo originali reatu Inunt in inferno nuper nati infantuli 176 poenas, si renovati per lavacrum non fuerint. Proinde cum causa nuper natus damnatur infans, si non regeneratur, quia originis noxietate perimitur. 3. Cur parvuli peccato originali carentes per baptismum, et necdum proprium habentes delictum, a bestiis poenisque caeteris laniantur? Haec igitur causa est: baptismus enim a poena aeterna, non a praesentis vitae supplicio liberat. Quod si a poena praesenti homines liberarentur per baptismum, ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. timebunt angłi: & territi purgabuntur.
Multos posse perire ex eis in die iudioni. qui ninc
dñs indiciũ ad ignem. & deuorabit abyssũ multã
& comedit parcem domus: Pars quippe domus
deuombitur: quia illos etiam infernus absor¬
bebit: qui nunc se ẽẽ in preceptis celestibus głantꝰ
De quibus & dñs dicit: Alulti dicent miohi in
illa die: Dñe dñe. nonne in nomine tuo ꝓpħa-¬

Expanded text:
fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur. fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc Dominus judicium ad ignem, et devorabit abyssum multam, et comedet partem domus. Pars quippe domus devorabitur, quia illos etiam infernus absorbebit, qui nunc se esse in praeceptis coelestibus gloriantur; de quibus Dominus dicit: « Multi dicent mihi in illa die: D
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ criminũ. discretio erit penarum: propheta
firmante: De caroꝵ quoq suoꝵ suppliciis: ad tlitꝰ
etiã pena defunctf Sicut apud inferos diuiti.
sermo predicat ȩtuangłicus: sic̃ ꝓpt̾ augenda uid̃
supplicia. dicit etiam płalmus: Cõmoti amoueantur
silii eius & mendicent: Impii ex hoc duriꝰ in indi¬
cio pumendi sunt mentis dolore. ex quo uisuri
sunt iustos. głȩ beatitudinẽ meruisse: Cunctis
undentibus est precipitantus diabolus: quando
sub aspectu omniũ bonoꝵ angłoꝵ & hominũ.
cũ eis qui de parte eius erunt in ignẽ ȩternum
mitendus est: Dũ sublatus fuerit diabolus ut
damnetur. multi ȩlecti qui in corpore sunt inue¬
niendi dño ad iudiciũ uemente metii concutien¬
disunt: uidentes tali sententia impiũ eẽ pi¬
nitũ. Quo t̾rore purgandi sunt: quia si quid̃
serit. meti ip̃so quo diabolum damnari conspiciunt
purgabuntur: Hinc est quod ait iob. Cum sublat᷑

Expanded text:
tatem criminum discretio erit poenarum, propheta tatem criminum discretio erit poenarum, propheta firmante. De charorum suorum quoque suppliciis additur etiam poena defunctis, sicut apud inferos diviti sermo praedicat evangelicus , sicut pro augendo Judae supplicio dicit etiam psalmus: Commotione moveantur filii ejus, et mendicent . Impii ex hoc durius in judicio puniendi sunt mentis dolore, ex quo visuri sunt justos gloriae beatitudinem meruisse. Cunctis videntibus est praecipitandus diabolus, quando sub aspectu omnium bonorum angelorum et hominum, cum eis qui de parte ejus erunt, in ignem aeternum mittendus est. Dum sublatus fuerit diabolus ut damnetur, multi electi, qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad judicium veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum, quo terrore purgandi sunt, quia si quid serit, metu ipso quod diabolum damnari conspiciunt, purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus
Abbreviated transcription (Latin):
ille ignis non arsit ad trium pueroꝵ suppli¬
ciũ: & arsit ad cõburenda ligamina uincłoꝵ:
ita ignis gehenne & lucebit miseris ad agĩtũ
penarũ. ut uideant unde doleant. & ñ luce¬
bit ad consolationẽ. ne uideant unde gan¬
deant. Int̾ huiꝰ uite & future infelicitatis mi¬
serias: multa discretio est: Illue eiũ &̾ mise¬
ria est ꝓpt̾ cruciationũ dolotes. & tenebrȩ
propter lucis auernonem: quoꝵ unũ. in hac nita
id est miseria est. aliud non est in inferno autẽ utrũ
similibus &o ligantur: ita in iudicii diẽ.
similis culpe reos suis similibꝰ uingere:
ut ex ȩquo pena constringat quasi in fasciculum:
quos actio similes fecit in malũ Sicut unusquisq
sc̃s in futuro udicio pro quantitate facinoꝵ¬
uircutũ glorificabitur: ita & uniis quisq impi
pro quantitate facmnoꝵ condemnabitur. Nec deerit
in supplicio futurin dãnationis ordo. s uixta quali¬

Expanded text:
ille ignis non arsit ad trium puerorum suppliille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum , ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem. Quorum unum in hac vita, id est miseria, est, aliud non est. In inferno autem utrumqsimilibus colligantur, ita in die judicii similis culpae rei suis similibus jungentur, ut ex aequo poena constringat quasi in fasciculum, quos actio similes fecit in malum. Sicut unusquisque sanctus in futuro judicio pro quantitate virtutum glorificabitur, ita et unusquisque impius pro quantitate facinorum condemnabitur. Nec deerit in supplicio futuro damnationis ordo, sed juxta quali
Abbreviated transcription (Latin):
& regnant: Seds ordo. eoꝵ qui non iudican¬
tur & ꝑeunt. opponitur illi ordini electoꝵ:
in quo sunt hi qui non iudicantur & reg
Tercius ordo: qͣui uidicantur & regnant. illi
ordini est contrarius: de quo sunt qui uidicant᷑¬
& pereunt: Quartiis ordo. eoꝵ qui non uidican¬
tur & regnant. opponitur illi contrario ordini:
in quo uli sunt qui non uidicantur & ꝑeunt:
Gemina ponitur sententia impio: dũ aut
hic pro sus meritis mentis cecitate ꝑcutitur.
ne ueritatẽ uideat. aut dũ insine dãnabitur.
uplex damnatorũ pena est ingehenna.
tractauerunt. quod ꝑficerett corpore: simul
& animo puniantur & corpore: Ignem gehen¬
ne. ad aliquid lumen habere: ad aliquio n
habere: Hoc est habere lumen ad dãnationẽ.
ut uideant impii unde doleant: & non habe¬
re ad consolationem. ne udeant unde gau¬
deant: Apta fit cõparatio de camino trium
pueroꝵ: ad exẽplũ ignis gehenne: Nam sicut

Expanded text:
et regnant. Secundus ordo eorum qui non judicanet regnant. Secundus ordo eorum qui non judicantur et pereunt opponitur illi ordini perfectorum, in quo sunt hi qui non judicantur et regnant. Tertius ordo eorum qui judicantur et regnant: illi ordini est contrarius, de quo sunt qui judicantur et pereunt. Quartus ordo eorum qui non judicantur et regnant opponitur illi contrario ordini, in quo illi sunt qui non judicantur et pereunt. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic prorsus pro suis meritis mentis caecitate percutitur, ne veritatem videat; aut dum in fine damnabitur uplex damnatorum poena est in gehenna,tractaverunt quod perficerent corpore, simul et animo puniantur et corpore. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, et ad aliquid non habere, hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant, et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio de camino trium puerorum, ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
enim diuinitas ostendetur: itiq ad gaudiũ
demonstrabitur: Pro diuersitate conscientiarũ.¬
& mitis apparebit in uidicio xp̃c electis: & ter¬
ribilis ieprobis Nam qualẽ quisq conscienti¬
am trilerit: talem & iudicẽ habebit: ut ina¬
nente in sua tranquillitate xp̃o. illis solis
terribilis appareat. quos conscientia in ma¬
lis acccusat. Duȩ sunt differentię uel ordineᷤ
hominũ in uidicio: hoc est electoꝵ & repro¬
boꝵ: Qui tam̃ diuiduntur in quatuor Per¬
fectoꝵ ordo unuis est qui cũ dño uidicat: &
aluis qui iudicatur: utriq tam̃ cũ xp̃o reg¬
nabunt. Sinulit ordo reproboꝵ parcitur
in duobus: dum hi qui intra ęccłam sunt mali.¬
iudicandi sunt & aãnandi: qui uero extra
ecclam inueniendi sunt. non sunt uidi¬
candi. s tantũ dãnandi: Primus gͥ ordo. eoꝵ
qui iudicantur & pereunt. opponitur illi
ordini bonoꝵ: de quo sunt qui uidicantur

Expanded text:
enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium demonstratur. 9. Pro diversitate conscientiaruet mitis apparebit in judicio Christus electis, et terribilis reprobis. Nam qualem quisque conscientiam tulerit, talem judicem habebit, ut, manente in sua tranquillitate Christo, illis terribilis solis appareat, quos conscientia in malis accusat. Duae sunt differentiae vel ordines hominum in judicio, hoc est electorum et reproborum. Qui tamen dividuntur in quatuor: Perfectorum ordo unus est, qui cum Domino judicat, et alius qui judicatur. Utrumque tamen cum Christo regnabunt. Similiter ordo reproborum partitur in duobus, dum hi qui intra Eccjudicandi sunt, et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. Primus igitur ordo eorum qui judicantur et pereunt, opponitur illi ordini bonorum qui judicantur
Abbreviated transcription (Latin):
in noceus & impuis simul fine carnis: ñ pena
dãnationis Doctus parit̃ & indoctus moriunt᷑.
s morte carnis: non pena dãnationis Omma
autẽ ꝑgunt adunũ locum: dũ morte corpo¬
rali in terrã iustus & impiꝰ reuercuntur re¬
tributio autẽ ͤ dissimilis. sicuti ꝑͤundẽ salomo¬
nẽ dicitur Quio plus habet sapiens ab stulto.
nisi quod illuc ꝑgit. ubi est uita a⁊ Ergo. õs
in t̾ram parit redeunt: nã
ubi
est uita. non pariter ꝑgunt¬
.Gemi¬
nũ est diuinũ iudiciumr
Unum.
quo &e hio uidicantur homines. & in futu¬
ro. alterum: quo propderea hic uidioantur.
ne illuc iudicentur. Ideoq quibusdã ad
purgationem cemporalis proficit peua: quibusdã
uero hic nichoat dampuatio: & illuc ꝑfecta spe-¬
ratur ꝑditio: In iudicio reprobi humamitatẽ xp̃i
ni qua uidicatus est uidebunt ut doleant: diuri¬
nitatẽ uero eiuus non uidebunt ne gaudeant. Qͥbꝰ

Expanded text:
innocens et impius simul fine carnis, non poena innocens et impius simul fine carnis, non poena damnationis. Doctus pariter et indoctus moriuntur, sed morte carnis, non poena damnationis. Omnia autem pergunt ad unum locum, dum morte corporali in terram justus et impius revertuntur; retributio autem erit dissimilis sicut per eumdem Salomonem dicitur: Quid plus habet sapiens ab stulto . . . nisi quod illuc pergit, ubi vita est? Ergo omnes in terram pariter redeunt; nam ubi vita est, non pariter perguntGeminum est divinum judicium: unum quo et hic judicantur homines, et in futuro; alterum, quo propterea hic judicantur, ne illic judicentur. Ideoque quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena; quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecta speratur perditio. 8. In judicio reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt, ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
udicii diem nouit dñs: s in ȩuuangelio dicere. ꝙ
scire
discipulos noluit: Nã dũ dicat
indicat se non nescire. s nollẽ u¬
dicare: De domo dñi sicut scriptũ est meipit udi¬
oiũ: quando elect ia est domus aĩ. hic ꝑfiꝯgella
uidicantur: impii uero illuc ad dãnationẽ iudian¬
Vnde & sequitur: Si autem primũ a nobis: quis finis
con qui non crediderunt. Ad district examen
uidicis. nec iusticia iusti seouma est. nsipietate diui¬
na: ut & ipsa iustioia qua quisq iustus est. dõ iusti¬
ficante iustificetur: Alioquin: apud dm & ipsa poc¬
catum est: Inde est quod ait iob. Et innocentem
& impiũ ipse consiist: Consumitur quippe a
dõ innocens: quando ipsa innocentia liquidiris
requisita. & diuniȩ innocentie cõparata. mehi
efficitur : nisi & ibi airime miscdĩe pietate homo
iustificetur. Consumitur itẽ ado impiꝰ: quando
examinis duuni subtilitate requiritur: eiꝰq
dececta. impietas iudicata dãnatur: Consumitͦ

Expanded text:
udicii Christus novit; sed in Evangelio dicere et scire discipulos noluit. Nam, cum dicat, indicat se non nescire, sed nolle judicare: De domo Domini, sicut scriptum est, incipit judicium ; cum electi, id est domus Dei hic per flagella judicantur, impii vero illuc ad damnationem judicanUnde et sequitur: Si autem primum a nobis quis finis eorum erit qui non crediderunt? Ad districti examen judicis nec justitia justi secura est, nisi pietate divina etiam ipsa justitia, qua quisque justus est, Deo justificante, justificetur. Alioquin apud Deum et ipsa peccatum est. Inde est quod ait Job: Innocentem et impium ipse consumit . Consumitur quippe a Deo innocens quando ipsa innocentia liquidius requisita divinaeque innocentiae comparata nihil efficitur, nisi et in misericordiae pietate homo justificetur. Consumitur iterum a Deo impius, quando examinis divini subtilitate requiritur, ejusque detecta impietas judicata damnatur. Consumuntur
Abbreviated transcription (Latin):
regnante baltasar: a medis obtenta est babylo¬
uult intelligere mundũ dicendo: & concurrere
faciam egyptios aduersus egiptios. regnũ aduer-¬
sis regnũ: oũ egiptus non multa regna. s unũ
habuisse describatur regnũ: Quita regula est
minice sepulture: dũ uec tribiis plenis diebus ac
noctibus iacuerit in sepulchro: s cam̃ a parce
totũ criduũ accipitur. Uel sicut est illud. quod
dominante ioseph egypto dominati sunt. nec statĩ
post quadringentos annos egressi sunt. ut fuerat
repromissũ: s quatringentis triginta ꝑactis ab
egipto recesserunt. Sexta regula est de recapitu¬
latione: Recapitulatio enĩ est. aũ terũ preteri¬
tarũ causȩ futuris miscentur gestis: sicut in
genesi dũ sexto die hominẽ dicit fuisse factum:
demio recapitulat formatũ. dicens: formauit dñ¬
d̾s hominẽ adimaginẽ suã Nec non & ibi exple¬

Expanded text:
regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babyloregnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylovult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est minicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut illud quod dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat repromissum, sed annis quadringentis triginta peractis, ab Aegypto recesserunt. Est et alia de tempratio? 17. Recapitulatio enim est, dum rerum praeteritarum causae futuris miscentur gestis, sicut et in Genesi, dum sexto die hominem dicit factum fuisse, denuo recapitulat formatum dicens: Formavit Deus hominem ad imaginem suam . Nec non et ubi exple
Abbreviated transcription (Latin):
diȩ & genere. per quam. pars pro toto. & totũ pro
parte accipitur uelur si uni populo uel ciuitati
loquatur deus: & tamen intelligatur omñẽ con¬
ciugere mundũ: Nã licet aduersus uña ciuitatẽ
babiloniã. ꝑ isaiam ꝓpħam añs cõminetur tam̃
dũ contra cã loquitur. transit ad genus de specie:
& conuertit contra totũ iniuidũ sermonem. Cer¬
te si non diceret aduersus uiuersũ orbẽ. non ad¬
deret infra genenaliter: & disꝑdam omũe cerrã.
& uisitabo suꝑ orbem mala: & cetera quȩ secuntur
ad internectionem mundi ꝑtinentia: Unde & ad¬
iecit: Hoc est consiliũ quod cognttiui suꝑ omnem
terram: & hec est manus extenta fuper gentes:¬
Itẽ postquã sub ꝑsona babiloniȩ aiguit uniuersũ
mundũ: rrsus ad eanctẽ quasi de genere ad speciẽ
reuertitur dicens. quȩ cidẽ ciuitati specialiter con¬
tigerunt ecce ego suscitabo suꝑ eos medos Nã

Expanded text:
cie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro cie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram  visitabo super orbem mala, et caetera quae sequuntur ad internecionem mundi pertinentia; unde et adjecit: Hoc est consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus ejus extenta super unItem postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
salutari: quasi sponsum decoratũ corona: & qͥsi
sponsam ornatam monilibus suis In una enim
ꝑsona. duplici uocabulo nominata: & capud.
id est sponsũ: & ȩccłam idest sponsaui manifestauit:
Proinde notandũ est in scripturis. quando specia¬
liter caput. describitur: quando & capiit & corpꝰ.
aut quando exutroq transeat adutrũq autab
altero ad alterum᷑. Sic q quoͥd capiti. quid corpori
conueniat: prudens lector intelligat. Soda regula
loquitur scriptura: ut & boni redarguantur cũ
malis: & mali laudentur pro bonis Sed quid ad
quẽ ꝑtineat: qui prudenter legerit discec Tercia
regula est de litera & spũ: id est de lege & gr̃a:
liege. ꝑ qua precepta facienda admonentur: gr̃a
ꝑ quã ut operemur. iuuam᷑. uł quod lex ñ tantũ
hystoricȩ. s etiam spiritualit̾ sencieuda sit edocemͦ
Nanq & hystorie oporcet fidem cenere: & spiri¬
talit̾ legem intelligers. Quarta᷑ regula est de spe¬

Expanded text:
salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter seNamque et historice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de spe
Abbreviated transcription (Latin):
spiritualit᷑ incelligere: Tria & scptem. decem prę¬
cepta sunt. S cria ad amorẽ dĩ ꝑtinent: septẽ ad
homines Illa tria quȩ ad dm̃ ꝑtuent. in una tabula
scripta suerunt: reliqua septem in sođa: In pͥma
tabila. triũ mandatoꝵ hoc primũ est. diliges do¬
minũ dm̃ tuum. in scđa. honora patrem tuum &e
iatrem: Hine est quodꝰ saluator seribe interrogan¬
ti quod preceptum est primũ in lege: ait: Audi
isrł. dñs deus tiuis. deus unus est. hoc primũ est:
Seđm uero simile est huic: ailiges proximũ tuũ
sicut te ipsum. Unum namq preceptum de prima
tabula dixit: quod ad dĩ pertinet amorẽ: alterũ
uero de alia tabula. quod ad hominẽu ꝑtinet
nũ scãrũ scripturarũ: quidã sapientes
dixerunt Prima regła est de dño et
culs corpore: que đe uno. aut ad unũ loquit᷑
atq in una ꝑsona modo caput. modo corpus
ostendit: sicut ysaias ait Induit me uestim̃to¬

Expanded text:
spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praespiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est primum in lege? ait: Audi, Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est, hoc primum est. Secundum vero simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero de alia tabula, quod ad hominis pertinetnum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixeejus corpore, quae de uno ad unum loquitur, atque in una persona modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
suo ꝑ p̾sentia de futuris loquitur: sicut inꝑsona
iecirco quia non operatione manuũ al s dicen¬
di imperio operatur: sicut scriptũ est Dixit
& facta sunt: mandauit & creata sunt: Quod
in scripturis sacris una bis repetitur sententia:
aut confirmationis causa est. aut misterii: sieut
lex & gr̃a. sicut untiũ & ꝑfectio: sieut bonum
&e meluis: Lex diuina in tribus distingnitur
partibus: id est in hystoria: in preceptis: & in
prophiis: Hystoria est : in his que gesta sunt.
Procepta : ui his quę uissa sunt: Prophia: in
his quȩ futura proniuitata sunt Liex aiuina
triplici intelligenda est modo primo ut hys¬
torice: sodo ut criͦpologicȩ: terpio ut mistice intelli¬
gatur: historioe nãq uixta litteram: tripologice.
uixta moralem seientizam: nustice. iuxta sp̃alem in¬
telligentiam: Ergo sic hystorie oportet fidem ce¬
nere : ut eam & moralit debeamus interpretari. &

Expanded text:
suo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persosuo per praesentia de futuris loquitur, sicut in persoidcirco, quia non operatione manuum Deus, sed dicendi imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sacris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis, et in prophetia. Historia est in his quae gesta sunt, praecepta in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et
Abbreviated transcription (Latin):
tus lectoris & studiũ augeatur: Nlam si cunc̾¬
ta paterent: statĩ inteslecta uilescerent.
Rursus si cuncta olausa existerent: confestĩ
affidentiã gignerent: Ne ergo obscuris desꝑ¬
ano fiat. ea quȩ munifesta sunt saciant:
Et ne de intelleotis fastidium existat: ea quȩ olau¬
sa sunt desiderium excitant: Nã pleraq quanto
magis latent: tantomagis exercitiũ prebent: In seͥp¬
turis scĩs sepe ea quę futura sunt. quasi facta nar¬
rantur : sicut est illud Dederunt in escã mc̃a fel:
& in siti mea potauerunt me acceto S futura¬
cur quasi preterita scripuntur. nsi quia ea quę
adhuc facienda sunt in opere. iã facta sunt indi¬
uina predestinatione. Nob̃ gͥ temporalit̾ acci
dunt: que a conditore om̃iũ sine tẽꝑe p̃uident᷑.
Propterea ꝓpħia. rerũ futurarũ gesta. p̃sentibꝰ
miscet rebus: ut ita eredantur illa futura. quẽ¬
admodum ista cerniuitur ẽẽ cõpleta More enĩ

Expanded text:
tus lectoris et studium augeatur. Nam si cunctus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter ace conditori omnium sine tempore providentur. 8. Propterea prophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim
Abbreviated transcription (Latin):
Ientis refectionẽ se inuenisse congaudet In scripturis
scĩs quasi in montibus excelsis. & uiri ꝑfecti habent
sullimia intelligentię: qͣuibus gressus contẽplacionis
quasi cerui erigant: & simplices quasi parua ani¬
malia inueniunt modicos intellectus. ad quos humi¬
les ipsi refugiant: Scriptura sacra insirmis & sensu
paruulis: scđm hystoriam humilis uidetur in uer¬
bif Cũ excellentioribus antẽ uiris alcius incedit:
dum cis sua mysteria pandit: Ac ꝑ hoc utrisq ma¬
net cõmunis: & paruulis & ꝑfectis: Scriptura sacͣ
pro uniꝰ cuiꝰq lectoris intelligentia uariatur: sicut
manna que populo ueteri pro singuloꝵ delectati¬
one uariũ dabat saporem: Iuxta sensuũ enim
capatitatẽ: singulis sermo dominicꝰ congruit.
&dũ sit pro uniꝰcuiꝰq intellectu diuersus: in se
camen ꝑmanet unus: Idõ in libris scĩs quedam
obscura. quedã aꝑta repeniuntur ut intellec̃¬

Expanded text:
ientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis ientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc utrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. 5. Scriptura sacra pro uniuscujusque lectoris intelligentia variatur, 162 sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellec
Abbreviated transcription (Latin):
dinem iuę telinquentes. in anfractꝰ inciderunt
errorũ: Primũ unicuiq est. scire quid appetat:
scđm uero est. ut id quod appecit apprehendat:
Imꝑfecta quippe sapientia est. quotendas scire:
& nescire iter quo expediat ie: Quid em̃ ꝓdest
si quis famis tempore ubertatis regionẽ ude¬
at: & uiã ꝑ quã ad illã ꝑgat ignone Ecce
graditur : non proficiendo: Quantoq plus am¬
bulat: tantomagis ab eoꝰquerit elongat qͥuiã
regiani hoc est xp̃m dẽserit Et si iudeat ueri¬
tatẽ. a longe uidet: quia nisi ꝑ uam. non est
quomodo ad eam propinquet: Quod si gradiens
ꝑ desertum. leonem incurierit. semecipsum redarguet.
dũ in diaboli faucibus heserit:. xix. d̾ lege.
cẽ uua ꝑ quam itur ad xp̃m lex est: per quã uadunt
ad dm̃ hu qui ut est intelligunt eãm Sc̃arũ scrip¬
curarum altitudo: quasi montes pascue sunt: Ad
quos dum quisq ustoꝵ conscendit: ꝑascue in defies¬

Expanded text:
dinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt dinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit elongatur. 6. Qui viam regiam, hoc est, Christum, deserit, etsi videat veritatem, a longe videt, quia nisi per viam non est quomodo ad eam 161 appropinquet. Quod si gradiens per desertum leonem incurrerit, semetipsum redarguat, dum in diaboli faucibus haeserit. CAPUT XVIII. De lege. 1. Via, per quam itur ad Christum lex est, per quam vadunt ad Deum hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indefic
Abbreviated transcription (Latin):
hilosophi gentiũ non sicut oporcet
dm querentes: in angłos inciderunt
preuaricatores factusq est illis media¬
cor aiabolus ad moitem: sicut nobis xp̃c ad
indimensione cempoꝵ. cursuq siderũ. ac discus¬
siene ele mentoꝵ: &tamen hoc non nisi Adeo habile¬
runt: Uolando enim superbȩ ut aues. aetem & emer¬
gentes in pronindũ ut pisces. mare: & ut pedora
Faudentes. terrã descripserunt: uerũ tamen tota
mente auctorem eoꝵ intelligere noluerunt: Qua¬
re non possunt anmalia bruta interrogare Quia
nesciunt raciocinari: Ideo non dissimiles gentiles
homines animaubus extiterunt: qui. talia consi¬
derantes. & ipsa ampluis diligentes: usq ad eoꝵ
cultũ euanuerunt. Uia xp̃c est Si quis in ea
non graditur: non est quomodo ueniat ad dm̃:
Phylosophi autẽ mirudi. utiq dđm cognouerunt:
s quia displicuit illis humilitas xp̃i. in inuio
transierunt &e non inuia. deoq euanescentes.
głaui di in meudano mutauerunt. & rectitu¬

Expanded text:
hilosophi gentium non, sicut oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus ad mortem, sicut nobis Christusin dimensione temporum, cursuque siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles gentiles homines animalibus exstiterunt; qui talia non considerantes, et ipsa amplius diligentes usque ad eorum cultum evanuerunt. 4. Via Christus est; si quis in ea non graditur, non est quomodo veniat ad Deum. Philosophi autem mundi utique Deum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitu
Abbreviated transcription (Latin):
iudet sibi restare diabolus ut damnetur. tanto in
magna persecritionis ira mouetur diuina utsticia
ꝑmittente. ut glorificentur iustiꝰ sordidentur ini¬
qui: & ut diabolo durior crescat damuationis
sententia:. x IUII. d̾ resurrectione.
tichoat io pacis scõꝵ. est in hac inta: non ꝑfectio Dẽ
autẽ erit plenitudo pacis: dum ad dĩ contemplatio¬
nem. abserca cartus infirmitate conuialuerint:
Resurrectio morcuoꝵ: ut apłs ait. in uirũ ꝑfectũ.¬
in mensurã ȩtatis plenitudinis xp̃i futura est. in eca¬
te seilicet iuuentutis. quȩ profecto non iniget. &
absq melinatione defectus inꝑfectione exutraq
parte & plena est & robusta Quamius nc̃ filioꝵ dĩ
nomine. homines fideles uocentur: tam̃ ex eo quod
hanc seruitutẽ corruptionis paciuntur. Ad huc u¬
go seruitutis addicti sunt: acce pturi plenã filioꝵ
dĩ libertatẽ. dũ corruptibile hoc inauerit icorrup¬

Expanded text:
videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior crescat damnationis sententia. 183 CAPUT XXVI. De resurrectione. 1. Inchoatio pacis sanctorum est in hac vita, non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem absorpta carnis infirmitate convaluerint. 2. Resurrectio mortuorum, ut Apostura est: in aetate scilicet juventutis quae profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur, tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis patiuntur, adhuc jugo servitutis addicti sunt: accepturi plenam filiorum Dei libertatem, dum corruptibile hoc induerit incorrup
Abbreviated transcription (Latin):
reproboꝵ. & electoꝵ probatione. eadem fieri prodgn.
In quo tẽꝑe ꝑ patientiam głosi erunt sc̃i: non ꝑ mi¬
racula: sicut marcires fuerunt prbres Iui em̃ psecu¬
tores sustinebunt & facientes prodigia pinde & duri
bellum sustinebunt: quia non solum contra ꝑse¬
quentes. sed etiam contra miracłis coruschantes. di¬
micaturi sunt Grauuis sub antixp̃i temporibus
contra ȩccłam deseuiet synagoga: quã in ipso ad¬
uentu saluatoris. xp̃ianos est ꝑsecuta Dũ in mar
tyres diaboluis iam exercuerit magnã crudelitatẽ
etiã ligatus. erudelior tamen erit sub antixp̃oi cẽpo¬
ribus: quando eciam erit soluendus: Nam si tanta
ligatꝰ facere pocuit: quanta solutus faciet: Quan¬
to propinquiꝰ finẽ mundi diabolus uidet: tanto eru¬
delius ꝑsecutiones exercet. Ut quia se continuo dam¬
nandũ conspicit: socios sibi multiplioet: cũ quibꝰ ge
heune ignibꝰ addicatur: Quanto breue tempus

Expanded text:
reproborum, et electorum probatione eadem fieri signa, reproborum, et electorum probatione eadem fieri signa, in quo tempore per patientiam gloriosi erunt sancti, non per miracula, sicut sancti martyres fuerunt priores: illi enim et persecutores sustinuerunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt: quia non solum contra persequentes, sed etiam contra miraculis coruscantes dimicaturi sunt. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam deserviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris tyres diabolus jam exercuerit magnam crudelitatem etiam ligatus , crudelior tamen erit sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus . Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum chennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus