comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia dehis nati estis. patres urĩ erant. Etsigentes uenientes ab extremo
est utilitas.: Sigentes dimiserunt simulacra sua utuenirent addm̃
israhel. quos ipseds̃ isrł deaegypto permare rubrum duxit . In quo ini¬
micos eorum consequentes operuit quos in desertum eduxit. manna pa¬
uit. numquam uirgam suam ab eorum disciplina tulit. Num quã benesi¬
cia miseri cordiae subtraxit. Ipsedebent deserere dm̃ suum. cum gentes ue¬
draginta annis uiderunt opera mea. quad raginta annis ex a cerba uer̃me :
Ante illos miracula in manu moysi faciebam. Etipsi magis magis que cor¬
Quid est proximus fui : Praesentauime insignis & uirtutibus meis.
non uno die non duobus. Sed quad raginta anis proximus fui generati¬
onihuic: Et dixi semper isti errant corde: Hoc significauerunt qua¬
draginta anni. quod est semꝑ Quadragenarius enim iste numerus

Expanded text:
quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Israel; quos ipse Deus Israel de Aegypto per mare rubrum duxit, in quo inimicos eorum consequentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplina tulit, nunquam beneficia misericordiae subtraxit; ipsi debent deserere Deum suum, cum Gentes vdraginta annis viderunt opera mea, quadraginta annis exacerbaverunt me: ante illos miracula in manu Moysi faciebam, et ipsi magis magisque corQuid est, «proximus fui?» Praesentavi me in signis et virtutibus meis: non uno die, non duobus; sed, «Quadraginta annis proximus fui generationi huic; et dixi, Semper isti errant corde.» Hoc significaverunt quadraginta anni, quod et «semper.» Quadragenarius enim iste numerus
Abbreviated transcription (Latin):
cant corda ur̃a.⁊ Qui precones antese mittebat. Ipse uenire dignatus
est ORe suo hic loquitur. quiloquebatur perora prophetarum
Hodie ergo siuocẽ eius audieritis nolite obdurare corda urãꝰ Quiu me
ministis quid soleant facere patres urĩ. nolite obdure corda ur̃a. Quẽ¬
ad modum in illa amaricatione secundum diem temptationes in deserto.:
Recolitis certe fratres quod ille populus temptauerit dm̃ acceperit dis ci¬
plinum etrectus sit in deserto tamquam aboptimo sessore. frenis legũ
frenis praeceptorum. Nec sit desertus tamen adõ etiam in domitus.
Non solum beneficiis praesentibus. sed etiam uirga emendationis non
desistente.: Nolite ergo obdurare corda ur̃a sicut in amaricatione
tres uestri.⁊ lamtales non sint patres urĩ. nolite eos imitari. ⁊ Patres.
uestri erant. sed si non imitati fueritis. patres uestrinonerunt. Tam̃en

Expanded text:
scant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus scant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora Prophetarum. «Hodie» ergo «si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda veministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricatione,res vestri.» Jam tales non sint patres vestri; nolite eos imitari. Patres vestri erant; sed si non imitati fueritis, patres vestri non erunt: tamen
Abbreviated transcription (Latin):
uende omnia tua da pauperibus & habebis thesaurum in caelis &ueni
sequereme.: Fecerunt hoc preceptum. de tonsi uenerunt: Etquia
baptizati sunt credentes inxpm quid ibi dicit: ascendentiũ delauucro.
idest ascendentium demundatione. & omnes geminos creant. ⁊ Quos
geminos: Duo illa precepta inquibus totu lex pend& & prophe¬
siuocem eius audieritis Oplebs mea plebs dĩ alloquitur plebem suam
ds̃. non solum illam plebem suam quam non repellit. sed etiam omnem
plebem suam: Loquitur enim in angulo utrique parieti id est in xp̃oꝓ
phetia. Loquitur & populo iudaeorum & populo gentium. Hodie siuo¬
cem eius audieritis: Nolite obturare cordi ur̃a. ⁊ Aliquando enim au¬
distis uocem illius permoysen & obdurastis corda uestru. perpreconẽ
locutus est quando obdurastis corda ur̃a. perse nunc loquitur. molle¬

Expanded text:
vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, vende omnia tua, da pauperibus, et habebis thesaurum in coelis; et veni, sequere me» ? Fecerunt hoc praeceptum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophesi vocem ejus audieritis.» O plebs mea, plebs Dei! Alloquitur plebem suam Deus, non solum illam plebem suam quam non repellet, sed etiam omnem plebem suam. Loquitur enim in angulo utrique parieti ; id est, in Christo prophetia loquitur, et populo Judaeorum, et populo Gentium. «Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra.» Aliquando enim audistis vocem illius per Moysen, et obdurastis corda vestra. Per praeconem locutus est, quando obdurastis corda vestra; per se nunc loquitur, molle
Abbreviated transcription (Latin):
cidamus ei qui fecit nos. recte dictum est. oues manuum eius. ⁊ Nul¬
lus hominum sibi faciat oues. Emere potest donari possunt. Inue¬
nire potest. aggregare potest. postremo furari potest. facere oues
non potest. atuero dñs nr̃ fecit nos. Ideo populus pascuae eius
&oues manuum eius.⁊ Ipsi sunt quas sibi ipse facere dignatus est
gratia sua.⁊ Has enim oues laudat & incanticis canticorum per¬
fectos quos dam dicens tamquam dentes ecclesia scaẽ sponsae suae :
Dentes tui sicut grex de Ionsarum ascendentium delauaero quae
geminos pariunt & sterilis non est in eis. Quid est dentes tuiꝰ. per
quos loqueris : Dentes enim ecclesiae. perquos loquitur ecclesia : qua¬
les dentes tui  tamquam grex detonsurum.: Quare detonsarum.
quia sarcinã saeculi deposuerunt .⁊ Nonne detonsae erant oues illaede
quibus paulo ante dicebam quos preceptum dĩ totonderat dicentis uade

Expanded text:
cidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nulcidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At vero Dominus noster fecit nos; ideo «populus pascuae ejus et oves manuum ejus,» ipsae sunt quae sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves laudat et in Canticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, quae geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderat, dicentis: «Vade,
Abbreviated transcription (Latin):
refici. ate deficere potes tuteipsum reficere non potes: Ille reficit qui
te fecit.: Ploremus ante dñm qui nos fecit. ⁊ Lacrimare ante illũ.
confitere illi. preueni faciem eius in confessione.⁊ Quis enim estu
qui illi ploras & illi confiteris nisi quem fecit. Non paruȩ fiduciae
est ad factorem res facta. & non quomodo cum que facta sed adima¬
sumus. Nos autem populus pascuȩ eius & oues manuum eius:
Uide quam eliganter uerborum ordinem commutauit & tamquã
non propria reddidit & ipsas intellegamus oues qui sunt & popu¬
li . Non dixit oues pascue & populus manuum eius quod magis
putabatur posse congruere quia oues ad pascua pertinent sed a¬
it populus pascuȩ: Ergo populus ouessunt. quia dicit populus
pas cuae eius. ipse populus oues sunt.⁊ Sed rursus quia nos habemꝰ
oues quas eminus non quas fecimus. ⁊ Dixerat autem superius. pro¬

Expanded text:
refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi, praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim es tu qui illi ploras, et illi confiteris, nisi quem fecit? Non parvae fiduciae est ad factorem res facta, et non quomodocumque facta, sed ad imasumus? «Nos autem populus pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua pertinent: sed ait, «populus pascuae.» Ergo populus oves sunt, quia dicit, «populus pascuae ejus;» ipse populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Pro
Abbreviated transcription (Latin):
tiadĩ. utueniat superte imberdulcis: inueniat intefructum.⁊
Non permittit fluctus operire quod seruit . & aridam terram mu¬
te adillud unde coeperat. Uenite adoremus & procidamus ei &
ploremus ante dnm̃ qui fecit nos.: Ideo enim exultemus quia fe¬
citillud & illud. & commemor auit multa & nunc repetit ex hor¬
tationem.⁊ Uenite adoremus & procidamus ei &ploremus an¬
te dnm̃ qui fecit nos.: Iam commeratis a me laudibus dĩ. nolite pi¬
gri esse . & longe uita & moribus stare.⁊ Venite adoremus & pro¬
cida mus ei. sed forte peccatis urĩs quaeuos longe fecerant adõ solliciti
estis: Faciamus sequentia & ploremus coram dño qui nos fecit:
Ardes forte conscientia delicti. lacrimis extingue flammam pecca¬
ti. : Plora ante dnm̃ securus plora ante eum quite fecit. Non enim
opus manuum suarum contemnet inte. Noli putare quia potes ate

Expanded text:
tiam Dei, ut veniat super te imber dulcis, inveniat in te fructum. tiam Dei, ut veniat super te imber dulcis, inveniat in te fructum. Non permittit fluctus operire quod sevit: «Et aridam terram mate ad illud unde coeperat: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Ideo enim exsultemus, quia fecit illud et illud. Et commemoravit multa, et nunc repetit exhortationem: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed forte de peccatis vestris, quae vos longe fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securus plora ante Deum, qui te fecit; non enim opus manuum suarum contemnit in te. Noli putare quia potes a te
Abbreviated transcription (Latin):
tollit aliquid corrigit. aliquid conplanat aliquid mundat. agit
quibusdam ferramentis suis Ipsa sunt scandala huius saeculi. Tan¬
tum demanu artificis nolicadere. nihil temptationis accid& ul¬
tra uires tuas. hoc permittit ds̃ ad utilitatem tuam. unde tu possis
ꝓficere.⁊ Denique ipsum aposto lum audi hoc coniungentem:
sed faciet cum temptatione etiam exitum ut possitis sustinere.
Ergomare forte tibi metuendum erat.: Nolite timere quõ ipsius
mare. et ipse fecit illud. agentibus time scandala. & ipsas gen¬
tes ipse fecit. non permittat illas ultra saeuire. quam nouit ille
mensuram exqua proficias. ⁊ Non nedicit alius psalmus. om¬
nes gentes quot quot fecisti uenient & adorabunt coramte
dñe. : Si omnes gentes quot quot fecisti manifestum est quia &
gentes ipse fecit.: Ideo ipsius mare &ipsefecit illud. & aridam
terram manus eius fundauerunt.⁊ Esto tu arida terra. sitigra¬

Expanded text:
tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat: agit tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem: «Sed faciet cum tentatione etiam exitum ut possitis sustinere.» Ergo mare forte metuendum tibi erat? Noli timere: «Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud.» A gentibus times scandala? Et ipsas gentes ipse fecit; non permittet illas ultra eam saevire quam novit ille mensuram, ex qua proficias. Nonne dicit alius psalmus, «Omnes gentes quotquot fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine» ? Si omnes gentes quotquot fecisti, manifestum est quia et gentes ipse fecit: ideo, «Ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt.» Esto tu arida terra, siti gra
Abbreviated transcription (Latin):
gauerunt. nomen xp̃ianum deterra delere conati sunt.: Sed postea¬
quam im pletum est quod prophetatum est ad orabunt eum omnes re¬
ges terrȩ: Factum est quod hic dictum est. Altitud ines montium
ta gratia promissionum dĩ. propter scandala mundi turberis.⁊
Nec ipsa scandalaaliquid tibi faciunt quõ mensuram ad nõ
acceperunt: Quõ ipsius mare.: Est enim mare mundus iste. sed &
mare ds̃ fecit. Nec saeuire fluctus possunt nisi usque ad litus u¬
rit mensuram ad nõ.: Sint ergo temptationes. sint tribulationes:¬
consum maris eis. non consur meris.: Uide utrum ipse temptatio¬
nes non prosint. adtende apostolum. fidelis ds̃ qui non uos sinat
temptari supraquam potestis ferre. sed faciat cum temptatione eti¬
am exitum. ut possitis sustinere: Nonait non uos sinat temptari
omnino. : Si enim recusares temptationem. recusares refectionem
Ergo reficeris: Etsi reficeris. inmanibus artificis es: Aliquid tibi

Expanded text:
garunt, nomen christianum de terra delere conati sunt: sed posteagarunt, nomen christianum de terra delere conati sunt: sed posteaquam impletum est quod prophetatum est, «Adorabunt eum omnes reges terrae» ; factum est quod hic dictum est, «Altitudines montium ta gratia promissionum Dei, propter scandala mundi turberis? Nec ipsa scandala aliquid tibi faciunt; quoniam mensuram a Domino acceperunt: «Quoniam ipsius est mare.» Est enim mare mundus iste, sed et mare Deus fecit: nec saeccipiat mensuram a Domino. Sint ergo tentationes, sint tribulationes maris, ex his non consumeris. Vide autem, utrum ipsae tentationes non prosint; attende Apostolum: « Fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestis ferre, sed faciat cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere . » Non ait: Non vos sinat tentari omnino. Si enim recusas tentatioErgo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
ante pedes a postolorum posuerunt. ⁊ Uo luntate pauperes. dedõ di¬
uites : Agnouimus unum parietem. Impletum est ibi quod diximus.
quia non repellitꝰ plebem suam ⁊ Uideamus &alium parietem quõ in
manu eius fines terrae.: Ecce alius paries in omnibus gentibus. inma¬
nu eius fines terrȩ.: Uenerunt etiam omnes gentes ad lapidem an¬
gularem ib iosculum pacis agnouerunt in illum unum quideduobus
fecit unum.⁊ Non quem ad modum heretici. quide uno fecerunt duo.
hoc enim ait idem a postolus de dnõ xp̃o. Ipse est enim inquid pax nr̃a
qui fecit utraque unum.: Ergo iubilemus illi. Quare: Quõ non repel¬
lit dñs plebem suam.: Iterum quare. quõ in manu eius fines terrae :¬
& altitudines montium ipsius sunt. ⁊ Altitudines montium subli¬
mitates terrarum.: Aliquando istȩ sublimitates id est ipsa e terrenae
potestates aduersatae sunt ecclesiae ⁊ Leges contra ecclesiam promul¬

Expanded text:
ante pedes Apostolorum posuerunt; voluntate pauperes, de Deo diante pedes Apostolorum posuerunt; voluntate pauperes, de Deo divites. Agnovimus unum parietem; impletum esse ibi quod diximus, «Quia non repellet Dominus plebem suam:» videamus et alium parietem. «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Ecce alius paries in omnibus gentibus: «In manu ejus fines terrae.» Venerunt etiam omnes gentes ad lapidem angularem, ubi osculum pacis agnoverunt; in illum unum qui de duobus fecit unum: non quemadmodum haeretici, qui de uno fecerunt duo. Hoc enim idem ait apostolus de Domino Christo: «Ipse est enim,» inquit, «pax nostra, qui fecit utraque unum» . Ergo jubilemus illi. Quare? «Quia non repellet Dominus plebem suam.» Iterum quare? «Quoniam in manu ejus fines terrae, et altitudines montium ipsius sunt.» Altitudines montium, sublimitates terrarum. Aliquando istae sublimitates, id est, ipsae terrenae potestates, adversatae sunt Ecclesiae; leges contra Ecclesiam promul
Abbreviated transcription (Latin):
leam: lam inde exiit massa. lam inhorreo  condita est. ambas res
uideamus. ambas discernamus. Quid psalmus adiungit: Quoniam
inmanu eius fines terrae.⁊ Agnoscimus lapidem angularem.: Lapis
angularis xp̃s.: non potest esse angulus nisi duos inse copulauerit
parietes : Ad angulum dediuerso ueniunt. sed in angulo sibi non ad¬
uersantur. ⁊ Uenit ex una parte circum cisio. Uenit ex altera parte p̃¬
putium In xp̃o ambo populi concordauerunt. quia ille factus est
lapis de quo scriptum est. Lapidem quem reprobarunt aedificantes.
incaput anguli. non adtendamus diuersitatem delonge uenientium.
sed propinquitatem in xp̃o coherentium.  Ibi igitur ibi uideamus
quõ non repellit dñs plebem suam: Ecce unus paries in quo iam ut
diximus non reppulit dnsplebem suam: Inde a postoli. inde israhe¬
lite omnes qui crediderunt ac uenditarum rerum suarum pretia

Expanded text:
leam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita est. Ambas res leam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita est. Ambas res videamus, ambas discernamus. 8. «vers.» 4. Quid Psalmus adjungit? «Quoniam in manu ejus fines terrae.» Agnoscimus lapidem angularem; lapis angularis, Christus. Non potest esse angulus, nisi duos in se copulaverit parietes: ad angulum de diverso veniunt, sed in angulo sibi non adversantur. Venit ex una parte circumcisio, venit ex alia parte praeputium: in Christo ambo populi concordaverunt; quia ille factus est lapis, de quo scriptum est, «Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, in caput anguli, non attendamus diversitatem de longe venientium, sed propinquitatem in Christo cohaerentium. Ibi agitur, ibi videamus, «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Ecce unus paries, in quo jam, ut diximus, «non repulit Dominus plebem suam.» Inde Apostoli, inde Israelitae omnes qui crediderunt, ac venditarum rerum suarum pretia
Abbreviated transcription (Latin):
ore dnĩ audiuit et ad nõ tristis abscessit. hoc fecerunt subito tot
milia eorum hominum. Inquorum manibus xp̃s fuerat crucifixus.
Quanto magis uulnus erat incorde ipsorum tanto auidius meditt̃r̃¬
medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt. deip¬
sis dicit modo psalmus quõ non repell& dus̃ plebem suam.: Nam
hoctestimonium ꝑsalmi cum hic loqueretur usus est apostolus & dix̃.
Quid ergo dicemus fratres: num quid ds̃ reppulit plebem suam
quam presciuit absit. Nam &ego isra helita sum ex semine abrahȩ.
detribu beniamin.: non reppulit ds̃ plebem suam quam presciuit .:¬
lus : Vnde autem ipse: inde & alii.: In his plebs dnĩ non in omnibus.
sedquemad modum scriptum est. reliquiae saluae erunt.: non in
omnibus sed area massa intromissa est: palea iac&.⁊ Totum quicquid
uides iudeorum reproborum. paleam uides.: Unde uides istam pa¬

Expanded text:
ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum hominum, quorum manibus Christus fuerat crucifixus. Quanto majus vulnus erat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum hinc loqueretur, usus est Apostolus, et dixit: «Quid ergo dicemus, fratres? Numquid Deus repulit plebem suam; quam praescivit? Absit: nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam prlus: unde autem ipse, inde et alii. In his plebs Domini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam pa
Abbreviated transcription (Latin):
sunt inserentur suae oliuae ut quomodo tunon permanens in in fide¬
litate meruisti inseri inoliuam cum esses oleaster. Sic isti correcti fa¬
cilius suae oliuae naturaliter inserentur.. Hoc deillis apostolus, Ergo
ipsa est arbor &iam & sialiqui ex ramis fracti sunt. non omnes.: Nam
nes apostoli: unde ipse paulus a postolus qui loquebatur & suo fruetu
oliuae testabatur : Nonne istiomnes inde :: Vnde etiam quingenti
illi fratres quibus dñs post resurrectionem apparuit :: Vnde tot
milia aduocem petri quando spũ scõ repleti a postoli omnium gen¬
tium linguis locuti sunt: Tanta auiditate dĩ laudis & suae acu¬
sationis conuersi sunt. ut qui primo sanguinem dñĩ fuderunt sȩ¬
uientes. libere discerent iam credentes. Si autem omniu illa conuer¬
sa sunt milia hominum utres suas uenderent et pretiarerum suarũ
ante pedes d postolorum ponerent. quod diues unus non fecit quando

Expanded text:
sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidesunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam nes Apostoli? unde ipse Paulus apostolus qui loquebatur, et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres quibus Dominus post resurrectionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae accusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando
Abbreviated transcription (Latin):
hic nobis interpretarialiquid non lic&. praescriptum habemus ab apos¬
tolo. exposuit hoc apostolus undesitdictum.⁊ Erat enim plebs iu¬
daea. plebs ubi fuerunt prophetae ubi fuerunt patriarchȩ.
plebs etiam secundum carnem. propagata desemine abrahae.
plebs ubi institutum est templum. unctio sacerdos ad figuram .⁊ Vt cum
omnes ipsae umbrae praeterirent. ipsa lux aduenir&., Frat ergo istu
plebsdĩ. ad eam prophetae missi. in illanati. qui missi ei tradita et
credita eloquentia dĩ. Quid ergo. : Totum illum dam natum est: absit
Arbor oliuae ipsa dicra est ab apostolo .: Coepit enim ista arbor a pa¬
triarchis. sed fuerunt ibi rami aridi. quia nimis alti persuperbiam
precisi Ergo propter sterilitatem insertus oleaster propterhumi¬
litatem. Uerum tamen carissimi nesuperbiret oleaster insertus po
quid ait apostolus: Situ ex naturali: incisus oleastro & contra naturã
insertus est inbonam oliuam. quanto magis qui secundum naturã

Expanded text:
Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposuit hoc Apostolus unde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter sterilitatem, insertus oleaster propter humilitatem. Verumtamen, charissimi, ne superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam
Abbreviated transcription (Latin):
se. qui bene proficit ut nullum omnino hominem pati
si &ipsum antequam proficer& nemo uelit pati. Siergo quia proficit
nullum hominem uult pati. eo ipso qui non uult aliquem hominem pa¬
ti. conuincitur quod non proficitur.⁊ Intendat caritas urũ.⁊ Susti¬
Sed ecce non sit. eo robustior es ad ceteros sustinendos. quo iam non ha¬
bes quod inte alii sustineant. non sustineris. sustine ceteros.: non pos¬
sum inquis. : ergo habes quod & inte alii sustineant. Sustinentes
inuicem in dilectionem .⁊ tu deseris res humanas & segregaste ut
nemo teuideat cui proderis:: tuad hoc peruenisses sinullus tibi pro¬
fuiss&. anquia ueloces pedes tibi uideris habuisse adtranseundum. pre¬
cisurus es pontem Exortor omnes. uox dĩ omnes hortatur. sustinentes in¬
uicem indilectionem. Separabo meinquit aliquis cum paucis bonis cum
illis mihi bene erit . ⁊ nam nulli prodesse impium et crudele est .⁊ Non ne

Expanded text:
se qui bene proficit, ut nullum omnino hominem patiase qui bene proficit, ut nullum omnino hominem patiatur? Quid si et ipsum, antequam proficeret, nemo vellet pati? Si ergo, quia proficit, nullum hominem vult pati, eo ipso quo non vult aliquem hominem pati, convincitur quod non profecerit. Intendat Charitas vestra: «Sustised ecce non sit; eo robustior es ad caeteros sustinendos, quo jam non habes quod in te alii sustineant. Non sustineris, sustine caeteros. Non possum, inquis. Ergo habes quod et in te alii sustineant. «Sustinentes invicem in dilectione.» Tu deseris res humanas, et segregas te, ut nemo te videat; cui proderis? Tu ad hoc pervenisses, si nullus tibi profuisset? An quia veloces pedes tibi videris habuisse ad transeundum, praecisurus es pontem? Exhortor omnes, vox Dei omnes hortatur: «Sustinentes invicem in dilectione.» 10. Separabo me, inquit aliquis, cum paucis bonis; cum illis mihi bene erit. Nam nulli prodesse impium et crudele est. Non me
Abbreviated transcription (Latin):
termores suos. filiae propter sacramenta mea.: Utinam ergo interge¬
mitus alienarum gemeretur. minus gemeretur.: Ille est maior gemitus.
quõ siinimicus ex probrass& mihi. sustinuissem utique.⁊ Etsi is quioderat
me superme magnu locutus fuiss&. absconderem me utiq ab eo .⁊ psalmi
uoces sunt.: Qui litteras nrãs nouit sequitur. qui non nouit discat ut se¬
quatur.: Siis quioderatme superme magna locutus fuiss&. absconde¬
rem me utique ab eo. tu uero homo unanimes dux meus & notus meus.
qui simul mecum dulces capiebas cibos. quos dulces cibos nobiscum capiunt.
qui nobiscum semper futuri non sunt᷑. quos dulces cibos. nisi gustate &ui¬
dete quam dulcis est dñs. Inter illos necesse est ut gemamus.⁊ Sed quo
se separaturus est xpianus. ut nongemit inter falsos fr̃s: quo iturus ẽ
quid facturus:: Solitudines petat. secuntur scandala. Separaturus

Expanded text:
ter mores suos; filiae, propter sacramenta mea. Utinam ergo inter geter mores suos; filiae, propter sacramenta mea. Utinam ergo inter gemitus alienorum gemeretur; minus gemeretur. Ille est major gemitus, «Quoniam si inimicus exprobrasset mihi, sustinuissem utique; et si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, absconderem me utique ab eo.» Psalmi voces sunt: qui Litteras nostras novit, sequitur; qui non novit, discat, ut sequatur. «Si is qui oderat me, super me magna locutus fuisset, absconderem me utique ab eo: tu vero unanimis, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos» . Quos dulces cibos nobiscum capiunt, qui nobiscum semper futuri non sunt? quos dulces cibos, nisi, «Gustate et videte quam dulcis est Dominus» ? Inter illos necesse est gemamus. 9. Sed quo se separaturus est christianus, ut non gemat inter falsos fratres? Quo iturus est? quid facturus? Solitudines petat? Sequuntur scandala. Separaturus est
Abbreviated transcription (Latin):
uite dño in iucunditate .⁊ plena erit illa et perfecta iacunditas. cum cor¬
ruptibile hoc induerit in corruptionem . & mortale hoc induerit in morta¬
litatem. tunc erit perfecta iocunditas. tunc illa perfecta iubi latio.
tunc laussine defectu. tunc amor sine scandalo. tunc fructus sinȩti¬
more. tunc uita sine morte. Quid hicͦ: nullum negaudium ͦ Si nul¬
lum gaudium nulla iubilatio.: quomodo : Iubi latedõ uniuersa terra :
est plane & hic gaudium despe futurae uitae. Gustatur hic. unde ibi sa¬
tiemur.⁊ Sed necesse est utmulta perferant frumenta inter ⁊yzanias.
Sunt grana interpaleam. est lilium inter spinas. ⁊ Quid enim audit
ecclesia : Sict lilium inmedio spinarum. Ita proxima mea inmedio
liarum . non dictum est inmedio alienarum. sed in med
filiarum. quas dicis spinas. ipsas filias respondet. Spinae sunt prop¬

Expanded text:
vite Domino in jucunditate.» Plena erit illa et perfecta jucunditas, cum corvite Domino in jucunditate.» Plena erit illa et perfecta jucunditas, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem : tunc erit perfecta jucunditas, tunc illa perfecta jubilatio, tunc laus sine defectu, tunc amor sine scandalo, tunc fructus sine timore, tunc vita sine morte. Quid hic? nullumne gaudium? Si nullum gaudium, nulla jubilatio: quomodo, «Jubilate Domino, universa terra?» Est plane et hic gaudium; de spe futurae vitae gustatur hic unde ibi satiemur. Sed necesse est ut multa perferant frumenta inter zizania: sunt grana inter paleam , est lilium inter spinas. Quid enim audit Ecclesia? «Sicut lilium in medio spinarum, ita proxima mea in medio filiarum» . Non dictum est, In medio alienarum; sed, «in mea mea in medio,» quarum «filiarum?» quas dicis spinas, ipsas filias? Respondet: Spinae sunt prop
Abbreviated transcription (Latin):
noli timere compedite confitere dño. meritistuis ad tribue compedeftuas.
confitere in compedibus. siuis ut in ornamenta uertantur.: non frustru
nec sine ex auditione dictum est. Intr& in conspectu tuo gemitus compedi¬
torum .: Seruite dño in iocunditate. Libera seruitus est apud dm̃. libe¬
ra seruitus ubi non necessitas sed caritas seruit.⁊ Uos inquit in libertatẽ
uocati estis fratres. tantum ne libertatem in occasionem carnis detis. sed ꝑ
caritatem sp̃s seruite inuicem.: Seruum te caritas faciat. quia liberum¬
te ueritas facit. Simanseritis inquit inuerbo meo. uere discipuli
mei eritis. Et cognoscetis ueritatem &ueritas liberabit uos. Simulȩs
sec seruus et liber.: Seruus quia factus es. Liber quia amaris adõ a quo fac
ut non seruias. sed ut malus seruus seruias ⁊ Seruus es dnĩ. libertus es dñĩ.
nonte sic quaeras manu mitti ut recedas dedomo manu missoris tui.⁊ Ser¬

Expanded text:
Noli timere, serve compedite, confitere Domino: meritis tuis attribue compedes tuas; Noli timere, serve compedite, confitere Domino: meritis tuis attribue compedes tuas; confitere in compedibus, si vis ut in ornamenta vertantur. Non frustra, nec sine exauditione dictum est, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum» . «Servite Domino in jucunditate.» Libera servitus est apud Dominum; libera servitus, ubi non necessitas, sed charitas servit. «Vos,» inquit, «in libertatem vocati estis, fratres: tantum ne libertatem in occasionem carnis detis; sed per charitatem speo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos» . Simul es et servus et liber: servus, quia factus es; liber, quia amaris a Deo a quo facut non servias, sed ut malus servus servias. Servus es Domini, libertus es Domini; non te sic quaeras manumitti, ut recedas de domo manumissoris tui. 8. «Ser
Abbreviated transcription (Latin):
iubilationem omnis terrae: Si iubilas dño. dño iubila.: noli iubilati¬
onemtuum in alias atq alias res diuidere : Postremo ceteru dici
possunt. ⁊ uttumq ille solus est in effabilis. quidixit & facta sunt om¬
nia. Dixit & factisumus. sed nos eum dicere non possumus. Uerbum eius
quod dicti sumus filius eius est. ut anobis infirmis utcumq diceretur.
factus est infirmus. ⁊ Iubilationem pro uerbo possumus dicere. uerbu
pro uerbo non possumus: Iubilate ergo dõ omnis terra. Seruite dñõ
iniucunditate. : Omnis seruitus amaritudine plena est. omnes conditione
obligati & seruiunt & murmurant .⁊ nolite timere illius dnĩ seruitu¬
tem. non erit tibi gemitus. non murmur. non indignatio.⁊ nemosepe¬
tit in de uenalem. quia dulce est quod redemptiomnes sumus. magna
felicitas est fratres. esse inista domo magna seruum. & sicum compedibus.

Expanded text:
jubilationem omnis terrae, si jubilas Domino. Domino jubila; noli jubilatijubilationem omnis terrae, si jubilas Domino. Domino jubila; noli jubilationem tuam in alias atque alias res dividere. Postremo caetera dici possunt utcumque. ille solus est ineffabilis, qui dixit, et facta sunt omnia. Dixit, et facti sumus: sed nos eum dicere non possumus . Verbum ejus quo dicti sumus, Filius ejus est: ut a nobis utcumque infirmis diceretur, factus est infirmus. Jubilationem pro verbo possumus dicere, verbum pro verbo non possumus. «Jubilate» ergo «Domino, omnis terra.» 7. «Servite Domino in jucunditate.» Omnis servitus amaritudine plena est: omnes conditione servili obligati et serviunt, et murmurant. Nolite timere illius Domini servitutem: non erit ibi gemitus, non murmur, non indignatio; nemo se petit inde venalem, quia dulce est quod redempti omnes sumus. Magna felicitas, fratres, esse in ista domo magna servum, etsi cum compedibus.
Abbreviated transcription (Latin):
accedere coeperis similis. & persentis dicere dm̃ quantum inte caritas crescit.
qui a & caritas ds̃ est. senties quiddam quod dicebas & non dicebas. Ante enĩ
quam sentires dicere teputas dm̃ uncipis sentire &ibi sentis dici non posse quod
sentis.
Eũm autem ibi didiceris dici non posse quod sentis Cum autem ibi didi¬
bus dĩ & gratiarum actionem non reddes ei. qui uoluit setibi notum facere
Laudubas cum quaereres. si lebiscum inueneris : nullo pacto noneris ingra¬
tus. ⁊ Debetur honor debetur reuerentia: debetur magna laudatio:⁊ Ad¬
tende te quisis terra &cinis uide quis meruerit quid uidere .: Uide quis.:
quid homo dm̃ agnosco non meritum hominis. sed miseri cordiam dĩ:
Lauda ergo miserantem.: quo modo inquis laudabo modicum ipsum qđ
sentire possum exparte in enigmate perspeculum. lam explicare non pos¬
sum Audi ergo psalmum
Iubilate dõ omnis terra. Intellexisti

Expanded text:
accedere coeperis similis, et persentiscere Deum, quantum in te charitas crescit, accedere coeperis similis, et persentiscere Deum, quantum in te charitas crescit, quia et charitas Deus est , senties quiddam quod dicebas, et non dicebas. Ante enim quam sentires, dicere te putabas Deum: incipis sentire, et ibi sentis dici non posse quod sentis. Cum autem ibi didiceris dici non posse quod sentbus Dei, et gratiarum actionem non reddes ei qui voluit se notum tibi facere? Laudabas, cum quaereres; silebis, cum inveneris? Nullo pacto; non eris ingratus. Debetur honor, debetur reverentia, debetur magna laudatio. Attende te qui sis, terra et cinis: vide quis meruerit, quid videre; vide quis, quid, homo Deum. Agnosco non meritum hominis, sed misericordiam Dei. Lauda ergo miserantem. Quomodo, inquis, laudabo? Modicum ipsum quod sentire possum ex parte in aenigmate per speculum , jam explicare non possum. Audi ergo Psalmum: «Jubilate Domino, omnis terra.» Intellexisti
Abbreviated transcription (Latin):
Ille qui caecus dicitur quia extinctum est ibi quod comtem plari sol& luci
cuncta uestienti. frustxa est prȩsens rebus quas non uid&. Immo rectius
absens quam praesens dicitur .⁊ Ubienim non est sensus eius. recte dicitur
absens Hoc est enim absentem esse sensu abesse.⁊ Sic & ds̃ ubique praesens
est ubique totus: Sapientia eius adtingit a fine usque ad finem fortiter
& disponit omnia suauiter. Quod autem ds̃ pater. hoc uerbum eius & sapi¬
entia eius. lux deluce. ds̃ dedõ.: quidergo optas uidere: non est atelon¬
ge. quod uis uidere: apostolus dicit equidem non longe positum ab uno quo¬
que nrm In ipso enim uiuimus & mouemur & sumus. Quanta ergo mise¬
ria est. longe esse ab eo quiub ique est: Esto ergo similis pietate & diligens
quaere auctorem: Si dissimilissis repelleris. si similis exultabis.: Et cum

Expanded text:
Ille qui caecus dicitur, quia exstinctum est ibi quod contemperari solet luci Ille qui caecus dicitur, quia exstinctum est ibi quod contemperari solet luci cuncta vestienti, frustra est praesens rebus quas non videt; imo rectius absens quam praesens dicitur: ubi enim non est sensus ejus, recte dicitur absens; hoc est enim absentem esse, sensu abesse. Sic et Deus ubique praesens est, ubique totus. Sapientia ejus attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter . Quod autem Deus Pater, hoc Verbum ejus et Sapientia ejus, lux de luce, Deus de Deo. Quid ergo optas videre? Non est a te longe quod vis videre. Apostolus dicit equidem non longe positum ab unoquoque nostrum: «in ipso enim vivimus et movemur et sumus» . Quanta ergo miseria est; longe esse ab eo qui ubique est? 6. Esto ergo similis pietate, et diligens quaere auctorem. Si dissimilis sis, repelleris; si similis, exsultabis. Et cum
Abbreviated transcription (Latin):
mus. ⁊ Estote ait sicut pater uester qui incaelis est. quisolem suum oriri facit
superbonos & malos. & pluit superiustos & iniustos. ⁊ Disce diligere in i¬
sis ei similis qui facit solem suum oriri. non super honos tantum. sed suꝑ
bonos & malos Etpluit non super iustos tantum. sed super iustos & in¬
iustos. Quantum accedis adsimilitudinem. tantum te perficis in carita¬
te. & tanto incipis sentere dm̃. Etquem sentis. qui uenit adte an adquẽ
turedis: Nam ille num quam discessit ate. Recedit ateds̃. cumtu re¬
cedis adõ. Praesentia sunt caecis omnia sicut uidentibus.: Vno loco
stans caecus & uidens. istem formis rerum. uterq circum funditur.
ille est presens rebus. ille absens. Exduobus unum uno loco stantib
unus est prȩsens. alius absens non rebus ipsis ad alterum accedentibus
& ab altero recedentibus. sed propter dissim ilitudinem oculorum suorum

Expanded text:
mus. «Estote,» ait, «sicut Pater vester qui in coelis est, qui solem suum oriri facit mus. «Estote,» ait, «sicut Pater vester qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos» . Disce diligere inimimicos; ut sis ei similis qui facit solem suum oriri, non super bonos tantum, sed super bonos et malos; et pluit, non super justos tantum, sed super justos et injustos. Quantum accedis ad similitudinem, tantum proficis in charitate, et tanto incipis sentire Deum. Et quem sentis? qui venit ad te, an ad quem tu redis? Nam ille nunquam discessit a te: recedit a te Deus, cum tu recedis a Deo. Praesentia sunt caecis omnia, sicut videntibus: uno loco stans caecus et videns, iisdem formis rerum uterque circumfunditur; ille est praesens rebus, ille absens: ex duobus uno loco stantibus, unus est praesens, alius absens; non rebus ipsis ad alterum accedentibus et ab altero recedentibus, sed propter dissimilitudinem oculorum suorum.
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo intenebris & ita sauciatis oculis intenebris. ut lun
desiderent. sed &iam perhorrescant.⁊ nobis in longinquo inuentis quid
dicitur: accedite addm̃ & inluminamini. ut autem accedas & inlumine¬
ris. displiceant tibi tenebraetuae. Damna quod es. ut merearis esse quod
nones es iniquus esse debies iustus.: numquam iustitiam percepturus es.
si ad huc tibi placet iniquitas. contere illam incorde tuo. & munda: ex¬
pellae illam de corde tuo. ubi uult habitare quem uis uidere . accedit ergo
utcumque anima humana. Interior homo recreatus ad imaginem dĩ qui
creatus ad imaginem dĩ.⁊ qui tanto erat longe factus. quanto ierat indissi¬
militudinem.: Non enim locorum interuallis. acceditur ad dm̃ aut recedi¬
tur adõ.⁊ Dissimilis factus longe recessisti. Similis factus proxime acce¬
dis .: uide quomodo nos uult accedere dns. faciens primo similes utacceda¬

Expanded text:
longe, et ideo in tenebris, et ita sauciatis oculis in tenebris, ut lumen non solum non longe, et ideo in tenebris, et ita sauciatis oculis in tenebris, ut lumen non solum non desiderent, sed etiam perhorrescant; nobis in longinquo inventis quid dicitur? «Accedite ad eum, et illuminamini» . Ut autem accedas eris, displiceant tibi tenebrae tuae; damna quod es, ut merearis esse quod non es. Es iniquus, esse debes justus: nunquam justitiam percepturus es, si adhuc tibi placet iniquitas. Contere illam in corde tuo, et munda; expelle illam de corde tuo, ubi vult habitare quem vis videre. Accedit ergo utcumque anima humana, interior homo recreatus ad imaginem Dei, quia creatus ad imaginem Dei; qui tanto erat longe factus, quanto ierat in dissimilitudinem. Non enim locorum intervallis acceditur ad Deum, aut receditur a Deo: dissimilis factus, longe recessisti; similis factus, proxime accedis. Vide quomodo nos vult accedere Dominus, faciens primo similes, ut acceda
Abbreviated transcription (Latin):
ci ÷ Sed audio aliam scripturam quis gloriabitur castum sehabere cor.
aut quis gloriabitur mundum seesse apeccato: adtendi ergo uniuer¬
sam creaturam quantum potui corporalem. anim aduerti in caelo & in
terra: spiritalem autem in me ipsa quiloquor. qui membra uegito.
qui uocem intendo. qui linguam moueo. qui uerba pronuntio. sensusq
discerno : & quando conprehendo me in me. Vnde ergo possum quod
suprame promittitur : Tamen cordi humano uisio dĩ. & inde dici¬
tur quae dam operatio mundandi cordis. hoc dicitur abscriptura Para
unde uideas quod amas. antequam uideas. audito enim dõ & nomini eiꝰ
cui nondulce est quod audit. nisi impio multum remoto multum longe
facto . quõ ecce inquit qui longe faciunt se ate peribunt.: Sequitur.
perdidistiomnem qui fornicatur abste.⁊ Nobis autem quidꝰ quia illi

Expanded text:
conspici; sed audio aliam Scripturam: «Quis gloriabitur castum se habere cor? conspici; sed audio aliam Scripturam: «Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato» ? Attendi ergo universam creaturam, quantum potui; corporalem animadverti in coelo et in terra, spiritualem autem in meipso qui loquor, qui membra vegeto, qui vocem intendo, qui linguam moveo, qui verba pronuntio, sensusque discerno. Et quando comprehendo me in me? Unde ergo possum quod supra me? Promittitur tamen cordi humano visio Dei, et indicitur quaedam operatio mundandi cordis; hoc dicitur ab Scriptura: Para unde videas quod amas, antequam videas. Audito enim Deo et nomine ejus, cui non dulce est quod audit, nisi impio multum remoto, multum longe facto? «Quoniam ecce,» inquit, «qui longe faciunt se abs te, peribunt;» sequitur, «Perdidisti omnem qui fornicatur abs te» . Nobis autem quid? Quia illi
Abbreviated transcription (Latin):
grum. Ita aequitatem in iquitatemq discernat. ⁊ In hac tota considera¬
tione creaturae. quam nominare utcumq: et percurrere potuimus. Inter¬
roget se anima quis fecit haec omnia quis creauit haec quis inite ipsam.
quid sunt ista quae consideras. quidtu quae consideras. quis ille qui fecit
consideranda & considerantem: quis est iste᷑. dic illum. ut dicas illum.
cogita illum. potes enim aliquid cogitare & forte non potes dicere.
Nullo modo autem poteris dicere. quod non poteris cogitare. Ergo cogi¬
ta illum priusquam dicas illum. ut cogites illum accede ad illum. quod
enim uis bene uidere ut habeas quod loquaris. accedis ut inspicias. ne
forte uidendo longe fallaris.: Sed utoculis ista corpora. Sic ille mente
conspicitur.: Corde adtenditur & uidetur.: et ubi est cor. unde ille ui¬
deatur : Beati ait mundo cordes quia ipsidm̃ uidebunt. : Aaudio credo.
um intellego corde uideridm̃. nec posse nisi mundo co

Expanded text:
grum, ita aequitatem iniquitatemque discernat. In hac tota consideratione creaturae, quam nominare utcumque et percurrere potuimus, interroget se anima: Quis fecit haec omnia? quis creavit haec? quis in his teipsam? Quid sunt ista quae consideras? quid tu quae consideras? Quis ille qui fecit consideranda et considerantem? quis est iste? Dic illum; ut dicas illum, cogita illum. Potes enim aliquid cogitare, et forte non potes dicere; nullo modo autem poteris dicere quod non potueris cogitare. Ergo cogita illum priusquam dicas illum; ut cogites illum, accede ad illum. Quod enim vis bene videre, ut habeas quod loquaris, accedis ut inspicias, ne forte longe videndo fallaris. Sed ut oculis ista corpora, sic ille mente conspicitur, corde attenditur et videtur. Et ubi est cor unde ille videatur? «Beati,» ait, «mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt» . Audio, credo, ut possum intelligo, corde videri Deum, nec posse nisi mundo corde
Abbreviated transcription (Latin):
tiam & suam iustitiam uolentes conftituere: & non in lumine tuo eultantes: iusti¬
tiae dĩ non sunt subiectiꝰ. Sed unde : quia zelum habent : sed non secđm scientiam
populus autem sciens iubilationẽ. illienĩ non secđm scientiam: Beatus autem po¬
pulus non nesciens : sed sciens iubilationem : Vnde deb& iubi lare : undede b&
ex altare : nisi in nomine tuo ambulans in lumine uultus tiu : &e altari quidem me¬
rebitur : sed intua iustitia auferat demedio iustitiam suam : & humili&ur: Ueni&
dĩ iustitia: & altabitur: & intua iustitia &x altabuntur. Quõ gloria uirtutis eorum tues:¬
& inbene placito tuo &x altabitur cornunrm̃ : Quia tibi beneplacuit : non quia nos digni
cidissem nisi dns̃ suscepiss& me : Quõ dni est susceptio : & scĩ israhel regis nr̃i: Ipse sus¬
ceptio : Ipse te inlumin& In eius lumine tutus es : In eius lumine ambulas: iustitia

Expanded text:
tiam, et suam volentes constituere,» et non in lumine tuo exsultantes, «justitiam, et suam volentes constituere,» et non in lumine tuo exsultantes, «justitiae Dei non sunt subjecti.» Sed unde? Quia «zelum Dei habent, sed non secundum scientiam» . Populus autem sciens jubilationem illi enim non secundum scientiam; beatus autem populus non nesciens, sed sciens jubilationem, unde debet jubilare, unde debet exsultare, nisi in nomine tuo, ambulans in lumine vultus tui? Et exaltari quidem merebitur, sed in tua justitia: auferat de medio Justitiam suam, et humilietur; veniet Dei justitia, et exaltabitur. «Et in tua justitia exaltabuntur.et in beneplacito tuo exaltabitur cornu nostrum:» quia tibi beneplacuit, non quia nos digni cidissem, nisi Dominus suscepisset me. «Quoniam Domini est susceptio; et sancti Israel regis nostri.» Ipse susceptio, ipse te illuminat: in ejus lumine tutus es, in ejus lumine ambulas, justitia
Abbreviated transcription (Latin):
Quam iubilationẽ : Videsi non degratia uide sinon dedõ : & omnino non dete: Dñe
inlumine uultustui ambulabunt᷑ Thabor ille ueniens lumen : nisi inlum ine uul¬
tus tui ambul&: uento suꝑbiae lucerna ex tinguitur : Dñe in lumine uultus tui
ambulabunt : Etin nomine tuo exultabunt tota die : In abor ille &ermonum in
nomine tuo exultabunt : Siuo lunt tota die in nomine tuo : Sinaut̃ ex ultabunt
in nomine suo : non tota die exultabunt: Non enim ingaudio ꝑseutrabunt quanido
dese ipsis gaudebunt: & per superbiam cadent. Ergo ut tota die ex ultent : in no¬
min&uo &xultabunt : Etintua iustitia &x altabuntur : Non insua iustitia sed
in tua: ne sint telum dĩ habentes sed non secđm scientiam: Quidam enim notan¬
tur ab apło quod zelum dĩ habeant : sed non scđm scientiam: Ignorantes dĩ iusti¬

Expanded text:
Quam jubilationem? Vide si non de gratia, vide si non de Deo, et omnino non de te. «Domine, Quam jubilationem? Vide si non de gratia, vide si non de Deo, et omnino non de te. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt.» Thabor ille, Veniens lumen, nisi in lumine vultus tui ambulet, vento superbiae lucerna exstinguitur. «Domine, in lumine vultus tui ambulabunt; et in nomine tuo exsultabunt tota die.» Thabor ille et Hermon «in nomine tuo exsultabunt:» si volunt «tota die,» in nomine tuo; sin autem exsultabunt in nomine suo, non tota die exsultabunt. Non enim in gaudio perseverabunt, quando de seipsis gaudebunt, et per superbiam cadent. Ergo ut tota die exsultent, «in nomine tuo exsultabunt; et in tua justitia exaltabuntur.» Non in sua justitia, sed «in tua:» ne sint zelum Dei habentes, sed non secundum scientiam. Quidam enim notantur ab Apostolo, quod zelum Dei habeant, sed non secundum scientiam; «ignorantes Dei justi