comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ic rei quod satis esse uisum est. militum reliquit. Ipse cum
legionibus expeditis quattuor. et equitibus octingentis in fi¬
nes Treuirorum proficiscitur: quod i neq ad concilia uenie¬
bant. neq imperio parebant: germanosq transthenanos
sollicitare dicebantur. Haec ciuitas longe plurimum tori¬
us galliȩ equitatu ualet: magnasq habet copias peditum.
Rhenumq ut supra demonstrauimus tangit. In ea ciuita¬
te duo de principatu inter se contendebant. In duciomarus
et Cingeotorix. Ex quibus alter simul atq de Caesatis le¬
gionumq aduentu cognitum est ad eum uniuerse. suosq
confirmauit. quae in Treueris gererentur ostendit. At indu¬
ciomarus equitum peditumq cogere. hisq qui per ȩtatem
in armis esse non poterant in siluam aduernam abditis: qui
ingenti magnitudine per medios fines Tteuitorũ a flumĩe
Rheno ad initium Remorum pertinet. bellum parare insti¬

Expanded text:
ic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum ic rei quod satis esse visum est militum reliquit; ipse cum legionibus expeditis IIII et equitibus DCCC in fines Treverorum proficiscitur, quod hi neque ad concilia veniebant neque imperio parebant Germanosque Transrhenanos sollicitare dicebantur. Haec civitas longe plurimum totius Galliae equitatu valet magnasque habet copias peditum Rhenumque, ut supra demonstravimus, tangit. In ea civitate duo de principatu inter se contendebant, Indutiomarus et Cingegionumque adventu cognitum est, ad eum venit, se suosque confirmavit, quaeque in Treberis geruntur ostendit. At Induciomarus equitatum peditatumque cogere, eisque qui per aetatem in armis esse non poterant in silvam Arduennam abditis, quae ingenti magnitRheno ad initium Remorum pertinet, bellum parare insti
Abbreviated transcription (Latin):
Qua re nunciata piruste legatos ad eum mittunt: qui doceant.
nihil earum rerum publico factum consilio. seseq paratos esse
demonstrant omnibus rationibus de iniutia satisfacere. Pet¬
cepta oratione Caesar obsides imperat. cosq ad certam diem
adduci iubet. nisi ita fecerint sese bello ciuitatem persecutus
demonstrat. His ad diem adductis ut imperauerat arbitros
inter ciuitates dat. qui litem extiment poenamq constitu¬
ant. His confectis rebus conuentibusq ꝑactis in citeriorem
hibernis. singulari militum studio in summa omnium
uenit constructas. neq multum abesse ab eo. quin paucis
diebus deduci possent. Collaudatis militibus. atq us ꝗ
negotio prȩfuerant: quid fieri uellet ostendit: atq om̃nes
adꝰ portum lcium conuenire iubet: quo ex portu commodis¬
simum in Britanniam traiectum esse cognouerat. circiter
millium passuum triginta transmissum a continenti. Hu¬

Expanded text:
Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant Qua re nuntiata Pirustae legatos ad eum mittunt qui doceant nihil earum rerum publico factum consilio, seseque paratos esse demonstrant omnibus rationibus de iniuriis satisfacere. Accepta oratione eorum Caesar obsides imperat eosque ad certam diem adduci iubet; nisi ita fecerint, sese bello civitatem persecuturum demonstrat. Eis ad diem adductis, ut imperaverat, arbitros inter civitates dat qui litem aestiment poenamque constituant. His confectis rebus conventibusque peractis, in citerioremhibernis, singulari militum studio in summa omnium venit instructas neque multum abesse ab eo quin paucis diebus deduci possint. Collaudatis militibus atque eis qui negotio praefuerant, quid fieri velit ostendit atque omnes ad portum Itium convenire iubet, quo ex portu commodissimum in Britanniam traiectum esse cognoverat, circiter milium passuum XXX transmissum a continenti: hu
Abbreviated transcription (Latin):
OMITIO ET AP¬
PIO CLAUDIO
CONSUUIBUS DI¬
SCEDENS ABIII¬
bernis Caesat in ltaliam
ut quot annis facere consue¬
uerat legatis imperat quoc
legionibus prefecerat uti ꝙ̃ plutimas possent hieme naues
aedificandas ueteresq reficiendas curarent. Farum modum
formamq demonstaͬt. ad celeritatem onerandi. subductioresq
paulo facit humiliores.ꝙͣ quibus in nostro mari uti consueui¬
mus. Atq ideo magis. quod propter crebras commutationes
aestuum minus magnos sibi fluctus fieri cognouerat ad ho¬
nera ad multitudinem iumentorum transportandam paulo
latiores: ꝙͣ quibus in reliquic utimur maribus. has omnes
actuarias imperat fieri: quam ad rem humilitas multum ad¬
iuuat. Ea quȩ sunt usui ad armandas naues ex hispam᷑ ap¬
portari iubet. Ipse conuentibus galliae citerioris peractis in
Iuyricum proficiscitur. quod a pirustis finitimam partem
prouincie incursiomibue uastati audiebat. Eo cum uenisset ci¬
uitatibus milites imperat. certumq in locum conuenire iubet

Expanded text:
omitio Ap. Claudio consulibus, discedens ab hibernis Caesar in Italiam, ut quotannis facere consuerat, legatis imperat quos legionibus praefecerat uti quam plurimas possent hieme naves aedificandas veteresque reficiendas curarent. Earum modum formamque demonstrat. Ad celeritatem onerandi subductionesque paulo facit humiliores quam quibus in nostro mari uti consuevimus, atque id eo magis, quod propter crebras commutationes aestuum minus magnos ibi fluctus fieri cognoverat; ad onera, ad multitudinem iumentorum transportandam paulo latiores quam quibus in reliquis utimur maribus. Has omnes actuarias imperat fieri, quam ad rem multum humilitas adiuvat. Ea quae sunt usui ad armandas naves ex Hispania apportari iubet. Ipse conventibus Galliae citerioris peractis in Illyricum proficiscitur, quod a Pirustis finitimam partem provinciae incursionibus vastari audiebat. Eo cum venisset, civitatibus milites imperat certumque in locum convenire iubet.
Abbreviated transcription (Latin):
ex castric equitatum. suis auxilio misit. Interim nostri
milites impetum hostium sustinuerunt.atq amplius bo¬
ras quattuor fortissime pugnauerunt. Et paueis uulneri¬
bus acceptis. complures exhis occiderunt. Postea uero
ꝙͣ equitatus noster in conspectum uenit. hoster abiectis
armis terga uerterunt: magnusq eorum numerus est oc¬
cisus. Caesar postero die. TLabienum legatum cum his
legionibus: quas ex Britannia reduxerat in Morinos.ꝗ
rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates
paludum quo se reciperent non haberent.quo superiore
anno semper fuerant usi: omnes fere in potestate labie¬
ni pẽuenerunt.At. Qliturius et L. Cotta legati
qui in Menappiorum fines legiones deduxerant. omnib
eorum agris uastatis.frumentis succisis. aedificiis indẽ¬
sis. quod Menappii omnes se in densissimas siluas abdi¬
derant. se ad Caesarem receperunt. Caesar in belgis om¬
nium legionum hberna constituit. Eo duae omnino

Expanded text:
ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri ex castris equitatum suis auxilio misit. Interim nostri milites impetum hostium sustinuerunt atque amplius horis IIII fortissime pugnaverunt et paucis vulneribus acceptis complures ex iis occiderunt. Postea vero quam equitatus noster in conspectum venit, hostes abiectis armis terga verterunt magnusque eorum numerus est occisus. Caesar postero die T. Labienum legatum cum iis legionibus quas ex Britannia reduxerat in Morinos qui rebellionem fecerant misit. Qui cum propter siccitates paludum quo se reciperent non haberent, quo perfugio superiore anno erant usi, omnes fere in potestatem Labieni venerunt. At Q. Titurius et L. Cotta legati, qui in Menapiorum fines legiones duxerant, omnibus eorum agris vastatis, frumentis succisis, aedificiis incensis, quod Menapii se omnes in densissimas silvas abdiderant, se ad Caesarem receperunt. Caesar in Belgis omnium legionum hiberna constituit. Eo duae omnino
Abbreviated transcription (Latin):
die legati ab hostibuc missi ad Caesarem de pace conuene¬
runtꝰ. His Caesat numerum obsidum quem antea impe¬
rauerat duplicauit: eosq in continentẽ adduci iussit. qd
propinqua die equinoti infirmis: nauibus hiemis naui¬
gationem subeundã non existimabat. Ipse modo Idonẽã
tempestatem nactus. paulo post mediam noctem naues sol¬
uit: que omnes incolumes ad continentem peruenerunt.
Sed ex us onerariȩ duȩ eodem quos reliquae portue capere
non potuerunt: et paulo infra delate sunt. Quibus ex na¬
uibus cum essent expositi milites circiter tricenti atq in
castra contenderent. Morini quos Caesat in Britanma
proficiscens pacatos reliquerat: spe prede adducti.primo
non ita magno suorum numero circunsteterunt. ac li sese
interfici nollent. arma ponere iusserunt: Cum illi orbe facto
sese defenderent: celeriter ad clamorem hominũ circiter
millia sex conuenerunt. Qua re nunciata Caesar omnem

Expanded text:
die legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venedie legati ab hostibus missi ad Caesarem de pace venerunt. His Caesar numerum obsidum quem ante imperaverat duplicavit eosque in continentem adduci iussit, quod propinqua die aequinoctii infirmis navibus hiemi navigationem subiciendam non existimabat. Ipse idoneam tempestatem nactus paulo post mediam noctem naves solvit, quae omnes incolumes ad continentem pervenerunt; sed ex iis onerariae duae eosdem portus quos reliquae capere non potuerunt et paulo infra delatae sunt. Quibus ex navibus cum essent expositi milites circiter CCC atque in castra contenderent, Morini, quos Caesar in Britanniam proficiscens pacatos reliquerat, spe praedae adducti primo non ita magno suorum numero circumsteterunt ac, si sese interfici nollent, arma ponere iusserunt. Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter milia VI convenerunt. Qua re nuntiata, Caesar omnem
Abbreviated transcription (Latin):
Incerim barbari nuncios in omnes partes dimiserunt. pau¬
citatemq nostrorum militum suis predicauerunt. et ꝗͣta
prede faciende atq in perpetuum sui liberandi facultas
daretut: si Romanos castris expulissent demonstrauerunt
His rebus celeriter magna multitudine peditatus equita¬
tusq coacta. ad castra uenerunt. Caesar et si idem quod
superioribus diebus acciderat. fore uidebat. et si hostes essent
pulsi celeritate periculum effugerent: tamen nactus equi¬
tes cireiter triginta: quos Comimus atrebas de quo ante di¬
ctum est: seeum iransportauerat: legiones in acie pro castris
constituit. Commisso prelio diutius nostrorum militum
impetum hostes ferre non potuerunt: ac terga uerterunt
Quos tanto spacio secuti: qͣtum cursu et uiribue efficere po¬
tuerunt: complures ex iis occiderunt. Deinde omnibue lon¬
ꝯe lateq edificiis incensis. se in castra receperunt. Fodem

Expanded text:
Interim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt pauInterim barbari nuntios in omnes partes dimiserunt paucitatemque nostrorum militum suis praedicaverunt et quanta praedae faciendae atque in perpetuum sui liberandi facultas daretur, si Romanos castris expulissent, demonstraverunt. His rebus celeriter magna multitudine peditatus equitatusque coacta ad castra venerunt. Caesar, etsi idem quod superioribus diebus acciderat fore videbat, ut, si essent hostes pulsi, celeritate periculum effugerent, tamen nactus equites circiter XXX, quos Commius Atrebas, de quo ante dictum est, secum transportaverat, legiones in acie pro castris constituit. Commisso proelio diutius nostrorum militum impetum hostes ferre non potuerunt ac terga verterunt. Quos tanto spatio secuti quantum cursu et viribus efficere potuerunt, complures ex iis occiderunt, deinde omnibus longe lateque aedificiis incensis se in castra receperunt. Eodem
Abbreviated transcription (Latin):
hostium premantur. expeditum ad suos receptum habeãt
lta iobilitatem equitum: stabilitatem peditum in prelus
prestant ac tantum usu quoitidiano et exercitatione effi¬
ciunt: uti in deliui ac precipiti loco incitatos equos susti¬
nere et breui moderari ac flectere: et per temonem percur¬
rere. et in iugo insistere. et se inde in currus citissime re¬
cipere consuerinto Quibus tebus perturbatis nostris no¬
uitate pugnae: tempote opportunissimo: Caesar auxiliũ
tulit. Nlatꝰiq ciue aduentu hostet constuerunt. nostti se
ex timore receperunt. Quo facto ad lacessendum et ad
committendum praelium alienum esse tempus arbitra¬
tus: suo se loco continuit: et breui tempote intermisso in
castra legiones reduxit. Dum haec geruntur: nostris omni¬
bus occupatis: qui erant in agris reliqui discesserunt. Se¬
cute sunt continuo ꝙͣ plures dies tempestates: quae et no¬
stros incastris continerent et hostem a pugna prohiberẽt.

Expanded text:
hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. hostium premantur, expeditum ad suos receptum habeant. Ita mobilitatem equitum, stabilitatem peditum in proeliis praestant, ac tantum usu cotidiano et exercitatione efficiunt uti in declivi ac praecipiti loco incitatos equos sustinere et brevi moderari ac flectere et per temonem percurrere et in iugo insistere et se inde in currus citissime recipere consuerint. Quibus rebus perturbatis nostris novitate pugnae tempore oportunissimo Caesar auxilium tulit: namque eius adventu hostes constiterunt, nostri se ex timore receperunt. Quo facto, ad lacessendum hostem et committendum proelium alienum esse tempus arbitratus suo se loco continuit et brevi tempore intermisso in castra legiones reduxit. Dum haec geruntur, nostris omnibus occupatis qui erant in agris reliqui discesserunt. Secutae sunt continuos complures dies tempestates, quae et nostros in castris continerent et hostem a pugna prohiberent.
Abbreviated transcription (Latin):
tes: reliquas armari: et confestim sese subsequi iussit.
Cum paulo longiue a castris processisset. et suos ab hosti¬
bus premi. atq egre sustinere. et conferta legione. ex
omnibus partibus tela coniici animaduertitꝰ: Nam
quod omni ex reliquis partibus demesso frumento. pãs
una erat reliqua: suspicati hostes: huc nostros esse uen¬
turos noctu in siluis delituerant. Tum dispersos depo¬
sitis armis in metendo occupatos: subito adorti paucie
interfectis. reliquos incertis ordinibue perturbauerant:
simul equitatu atq essedic cixcundederant. Genus hoc
est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes pereqͥ¬
tant: et tela comiiciunt: atq ipso terrore equorum et stre¬
pitu rotarum ordinec plerunq perturbant. et cum se intẽ
equitum turmae insimiauerint ex essedis desiliunt: et pe¬
dibus preliantur. Autigę interim paulatim ex prelio ex¬
cedunt. atq ita currus collocant: ut si illi a multitudine

Expanded text:
e, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. e, reliquas armari et confestim sese subsequi iussit. Cum paulo longius a castris processisset, suos ab hostibus premi atque aegre sustinere et conferta legione ex omnibus partibus tela coici animadvertit. Nam quod omni ex reliquis partibus demesso frumento pars una erat reliqua, suspicati hostes huc nostros esse venturos noctu in silvis delituerant; tum dispersos depositis armis in metendo occupatos subito adorti paucis interfectis reliquos incertis ordinibus perturbaverant, simul equitatu atque essedis circumdederant. Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae interim paulatim ex proelio excedunt atque ita currus conlocant ut, si illi a multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
cabatur. ltaq ad omnes casus subsidia comparabat. Nam
et frumentum ex agris in castra quottidie conferebat. et
quȩ grauissime afflicte erant naues carum materia atq
aere ad reliquas reficiendas utebatur. Et que ad eas tes
erant usui. ex coninenti comportari iubebat. Itaq cui¬
id summo studio a militibus administraretur xui na
cit. Dum ea geruntur. legione una ex consuetudine frumẽ¬
tatum missa: quę appellabatur septima: neq ulla ad id tem¬
pus suspitione intetposita. cum pars hominum in agris
remaneret: pars etiam in castra uentitaret: ii qui pro põ¬
tis castrorum in statione erant. Caesari renunciauerunt.
puluerem maiorem ꝗͣ consuctudo ferret in ea parte uider
quam in partem legio iter fecisset. Caesar id quod erat¬
suspicatus aliquid noui a barbaris initum confilium co¬
hortes: quae in stationibus erant. secum in eam partem
proficisci. et reliquas duas in stationem succedere cohor¬

Expanded text:
cabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam cabatur. Itaque ad omnes casus subsidia comparabat. Nam et frumentum ex agris cotidie in castra conferebat et, quae gravissime adflictae erant naves, earum materia atque aere ad reliquas reficiendas utebatur et quae ad eas res erant usui ex continenti comportari iubebat. Itaque, cum summo studio a militibus administraretur, XII nacit. Dum ea geruntur, legione ex consuetudine una frumentatum missa, quae appellabatur VII., neque ulla ad id tempus belli suspicione interposita, cum pars hominum in agris remaneret, pars etiam in castra ventitaret, ii qui pro portis castrorum in statione erant Caesari nuntiaverunt pulverem maiorem quam consuetudo ferret in ea parte videri quam in partem legio iter fecisset. Caesar—id quod erat—suspicatus aliquid novi a barbaris initum consilii, cohortes quae in statione erant secum in eam partem proficisci, ex reliquis duas in stationem succeder
Abbreviated transcription (Latin):
Gallia oportere. Frumentum his in locis in hiemem pro¬
uisum non erat. Quibus rebus cognitis. principes britan¬
niȩ qui post pręlium ad Caesarem conuenerant interse
collocutai. eum equites et naues et frumentum Romanis
deesse intelligerent. et paucitatem militum ex castrorum
exiguitate cognoscerent: quac haec erant etiam angustio¬
ra: quod sine impedimentis Caesar legiones trarsporta¬
uerat: optamum factu esse duxerunt. rebellione facta. fru¬
mento comineatuq nostros prohibere et rem in hiemem
producere: quod iis superatis: aut reditu interdusis: ne¬
minem postea belli inferendi causa in Britanniam irã¬
siturum confidebant. Itaq tursus coniuratione facta
paulatam ex castris discedere: aut suos clam ex agris de¬
ducere coeperunt. At Caesar: etsi nondum corũ consilia
cognouerat: tamen et ex euentu nauium suarum. et ex eo
quod obsides dare intermiserant. fore id quod accidit suspi¬

Expanded text:
Gallia oportere, frumentum in his locis in hiemem proGallia oportere, frumentum in his locis in hiemem provisum non erat. Quibus rebus cognitis, principes Britanniae, qui post proelium ad Caesarem convenerant, inter se conlocuti, cum et equites et naves et frumentum Romanis deesse intellegerent et paucitatem militum ex castrorum exiguitate cognoscerent, quae hoc erant etiam angustior quod sine impedimentis Caesar legiones transportaverat, optimum factu esse duxerunt rebellione facta frumento commeatuque nostros prohibere et rem in hiemem producere, quod his superatis aut reditu interclusis neminem postea belli inferendi causa in Britanniam transiturum confidebant. Itaque rursus coniuratione facta paulatim ex castris discedere et suos clam ex agris deducere coeperunt. At Caesar, etsi nondum eorum consilia cognoverat, tamen et ex eventu navium suarum et ex eo quod obsides dare intermiserant fore id quod accidit suspi
Abbreviated transcription (Latin):
ad inferiorem partem insulȩ: quae est propius solis occa¬
sum. magno sui cum periculo deicerentur: quae tamen
anchorie iactis: cum fluctibus complerentur aecessatio ad¬
uersa nocte in altum prouecte continente petierunt. Fade
nocte accidie: ut esset luna plena. qui dies matitimos ae¬
tum. Ita uno tempore et longas naues: quibus Caesab exẽ¬
citum transportandum curauerat: quasq in arridum sub¬
duxerat. aestus compleuerat. et onerarias que ad anchoras
erant deligate. tempestas afflictabat: neq ulla nostris fa¬
cultas. aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Cum¬
pluribus nauibus fractis reliquae cum essen funibus an¬
choris reliquisq armamentis amissis ad nauigandum in¬
utiles. magna id quod necesse erat accidere totius exerci
perturbatio facta est. Neq enim naues erant aliae: quibue
reportari possent. et omnia deerant. quae ad reficiendas na¬
ues erant usui: et quod omnibus con stabat. hiemare in

Expanded text:
ad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occaad inferiorem partem insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies maritimos aetum. Ita uno tempore et longas naves, quibus Caesar exercitum transportandum curaverat, quas Caesar in aridum subduxerat, aestus complebat, et onerarias, quae ad ancoras erant deligatae, tempestas adflictabat, neque ulla nostris facultas aut administrandi aut auxiliandi dabatur. Compluribus navibus fractis, reliquae cum essent funibus, ancoris reliquisque armamentis amissis ad navigandum inutiles, magna, id quod necesse erat accidere, totius exercitus perturbatio facta est. Neque enim naves erant aliae quibus reportari possent, et omnia deerant quae ad reficiendas naves erant usui, et, quod omnibus constabat hiemari in
Abbreviated transcription (Latin):
cuius tei culpam in multitudinem coniecerunt. et prop¬
ter imprudentiam ut ignosceretur petierunt. Caesar
quaestus : quod cum ultro in continentem. legatis missis
pacem ab se perissent. bellum sine causa intulissent. ignosce
imptudentiae dixit: obsidesq imperauit. Quorum illi
partem statim dederunt. partem ex longinquioribus locis
accersitam paueis diebus sese daturos dixerunt. Interea
suos remigrare in agroc iusserunt. principesq undiq cõ¬
uenire: et se ciuitatesq suas Caesari commendare coepe¬
runt. lic rebue pace confirmata post diem quartum. ꝗͣ
est in Britaniam uentum: naues decemet octo: de quib
supra demonseratum ese: quae equites sustulerant. ex
superiore portu leni uento soluerunt.. Cum appropinqua¬
rent Britannie. et ex castris uiderentur. tanta tempestas
subito cohorta est: ut nulla earum cursum tenere posset:
sed alię unde erant profecte eodem reuerterentur. Aliae

Expanded text:
eius rei culpam in multitudinem contulerunt et propeius rei culpam in multitudinem contulerunt et propter imprudentiam ut ignosceretur petiverunt. Caesar questus quod, cum ultro in continentem legatis missis pacem ab se petissent, bellum sine causa intulissent, ignoscere se imprudentiae dixit obsidesque imperavit; quorum illi partem statim dederunt, partem ex longinquioribus locis arcessitam paucis diebus sese daturos dixerunt. Interea suos in agros remigrare iusserunt, principesque undique convenire et se civitatesque suas Caesari commendare coeperunt. His rebus pace confirmata, post diem quartum quam est in Britanniam ventum naves XVIII, de quibus supra demonstratum est, quae equites sustulerant, ex superiore portu leni vento solverunt. Quae cum adpropinquarent Britanniae et ex castris viderentur, tanta tempestas subito coorta est ut nulla earum cursum tenere posset, sed aliae eodem unde erant profectae referrentur, aliae
Abbreviated transcription (Latin):
comiciebant. Quod tum animaduertisset Caesar scaphac
longarum nauium. item speculatoria nauigia. militibuo
compleri iussit. et quor laborantes conspexerat. iis subsidia
submittebat. Nostri simul in arido constiterunt suie om¬
nibus consecutis in hostes impetum fecerunt. atq eos in
fugam dederunt: neq longius prosequi potuerunt: quod
equites cursum tenere. atq insulam carpere noo potuerũt
Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. No¬
stes praelio superati simulatq se ex fuga receperunt: sta¬
tim ad Caesarem legaros de pace miserunt: obsides datu¬
ros: quae imperasset facturos polliciti sunt. Una cum
iis legatis Comius Atrebas uenit: quem supra demon¬
straueram a Caesare in Britaniam premissum. Hunc illi
e naui egressum cum ad eos oratoris modo. Caesaris
mandata deferret: comprehenderant: atq in Uinela con¬
iecerant. Tum prelio facto remiserunt in petenda pace.

Expanded text:
coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas coniciebant. Quod cum animadvertisset Caesar, scaphas longarum navium, item speculatoria navigia militibus compleri iussit, et quos laborantes conspexerat, his subsidia submittebat. Nostri, simul in arido constiterunt, suis omnibus consecutis, in hostes impetum fecerunt atque eos in fugam dederunt; neque longius prosequi potuerunt, quod equites cursum tenere atque insulam capere non potuerant. Hoc unum ad pristinam fortunam Caesari defuit. Hostes proelio superati, simul atque se ex fuga receperunt, statim ad Caesarem legatos de pace miserunt; obsides sese daturos quaeque imperasset facturos polliciti sunt. Una cum his legatis Commius Atrebas venit, quem supra demonstraveram a Caesare in Britanniam praemissum. Hunc illi e navi egressum, cum ad eos oratoris modo Caesaris mandata deferret, comprehenderant atque in vincula coniecerant; tum proelio facto remiserunt et in petenda pace
Abbreviated transcription (Latin):
deos ut ea reo legiom feliciter euenitet. Desilite inquit mi¬
lites nisi uultis Aquilam hostibus ptodere. Ego certe meũ
reip. atq imperatori officium praestitero. Hoc cum uoce
magna dixisset. se ex naui proiecit: atq in hostes aquila
ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se ne tantum dede¬
cus admuteretur: uniuersi ex naui desiluerunt. Hos item¬
nostri ex proximis primis nauibus cum conspexissent. sub¬
secuti. hostibus appropinquarunt. Pugnatum est ab utrisq
acriter. Nostri tamen quod neq ordines seruare. neq fir¬
miter insistere. neq signa subsequi poteratt. atq aluis a¬
lia ex naui quibuscunq signie occurrerat se aggregabat. ma¬
gnopere perturbabantur.Hostes uero notis omnibuo uadie.
ubi ex littore aliquos singulares ex naui egredientes conspexe¬
rant. incitatic equis impeditos adoriebantur. plures pau¬
coe circunstabant. alii ab latere aperto in uniuersos taela

Expanded text:
deos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' mideos, ut ea res legioni feliciter eveniret, ' desilite', inquit, ' milites, nisi vultis aquilam hostibus prodere; ego certe meum rei publicae atque imperatori officium praestitero.' Hoc cum voce magna dixisset, se ex navi proiecit atque in hostes aquilam ferre coepit. Tum nostri cohortati inter se, ne tantum dedecus admitteretur, universi ex navi desiluerunt. Hos item ex proximis primi navibus cum conspexissent, subsecuti hostibus adpropinquaverunt. Pugnatum est ab utrisque acriter. Nostri tamen, quod neque ordines servare neque firmiter insistere neque signa subsequi poterant atque alius alia ex navi quibuscumque signis occurrerat se adgregabat, magnopere perturbabantur; hostes vero, notis omnibus vadis, ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant, incitatis equis impeditos adoriebantur, plures paucos circumsistebant, alii ab latere aperto in universos tela
Abbreviated transcription (Latin):
stibue erat pugnandum: cum illi aut ex arido aut paulũ
in aquam progressi: omnibus membris expedui notissimis
locis audacter taela coniicerent: et equoc insuefactos incira¬
rent. Quibus rebus nostri perterriti: atq huius omnino
generis pugnae imperiti: non eadem alacritate ac studio:
quo in pedestribus uti preliis consuerant utebantus: Quod
ubi Caesat animaduertit: naues longas quarum et species
barbaris inusitatior: et motis adusum expeditior paulum
remoueri ab onerariis nauibus et remis incitati: et ad latus
apertum hostium constitui: atq inde fundis sagittie. tor¬
mentis hostes propelli ac summoueri iussit. Quae res ma¬
gno usui nostris fuit. Nam et nauium figura. et remoru
motu. et inusitato genere tormentorum permoti barbari
constiterunt. et paululum modo pedem rettulerunt. Atq
nostris militibus cunctantibus maxime propter altitudinẽ
maris: qui decimae legionie Aquilam ferebant. contestatus

Expanded text:
stibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum stibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulum in aquam progressi omnibus membris expeditis, notissimis locis, audacter tela coicerent et equos insuefactos incitarent. Quibus rebus nostri perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, non eadem alacritate ac studio quo in pedestribus uti proeliis consuerant utebantur. Quod ubi Caesar animadvertit, naves longas, quarum et species erat barbaris inusitatior et motus ad usum expeditior, paulum removeri ab onerariis navibus et remis incitari et ad latus apertum hostium constitui atque inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac submoveri iussit; quae res magno usui nostris fuit. Nam et navium figura et remorum motu et inusitato genere tormentorum permoti barbari constiterunt ac paulum modo pedem rettulerunt. Atque nostris militibus cunctantibus, maxime propter altitudinem maris, qui X legionis aquilam gerebat, obtestatus
Abbreviated transcription (Latin):
seno cognoscet. et quȩ fieri uellet ostendit. Monuitq ut reimi¬
litari. quac ratio maxime ut maritimae rec postularent. ut
ꝗ̃celerem atq instabilem motum haberent. ad nucum et ad tem¬
pue omnes res ab hic administrarentur. Hic dimissie et uentu
et aestum uno tempote nactus secundum dato signo et sublatie
anchoris circiter millia passuum seprem ab eo loco progressue ac
plano littore naues constituit. At barbarti consilio romanorum co¬
gnito premisso equitatu. et essedatiic quo plerunq genere in
ptelus uti consuerunt teliquis copris subsecuti. nostros ẽgredi
loco preliabant. Frat ob eac causas summa difficultat: quod
nauec propier magnitudinem nisi ab alto consistere non pote¬
rant. Malitibuisꝰ antem ignoris locia. iempedini nauubue
magno et graui onere armorum oppressis. simul et de
nauibus deliliendum:et in fluctus consistendum: et cum ho¬

Expanded text:
seno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei miseno cognovisset et quae fieri vellet ostendit monuitque, ut rei militaris ratio, maximeque ut maritimae res postularent, ut, cum celerem atque instabilem motum haberent, ad nutum et ad tempus omnes res ab iis administrarentur. His dimissis et ventum et aestum uno tempore nactus secundum, dato signo et sublatis ancoris, circiter milia passuum VII ab eo loco progressus aperto ac plano litore naves constituit. At barbari, consilio Romanorum cognito praemisso equitatu et essedariis, quo plerumque genere in proeliis uti consuerunt, reliquis copiis subsecuti nostros navibus egredi prohibebant. Erat ob has causas summa difficultas, quod naves propter magnitudinem nisi in alto constitui non poterant, militibus autem, ignotis locis, impeditis manibus, magno et gravi onere armorum oppressis simul et de navibus desiliendum et in fluctibus consistendum et cum ho
Abbreviated transcription (Latin):
atq in eoc pagos Morinorum a quibue ad eum legati non ue¬
nerant: ducendum dedit .p. Sulpitium legatum cum eo presidio
quod satie esse arbitrabatur. portum tenere iassit. Hic con¬
stitutie tebus nactus idoneam ad nauigandum tempestatem
tertia fere uigilia soluit. equitesq in ulteriorem porrum progre¬
di et naues conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo
tardiue esset administratum ipse circiter hota diei quarta. eus
primie naubue Britamam aitigit: atq ibi in omnibue collibue¬
xpositas hostium turmas armatas conspexit. Cuinc loci hace
erat natura atq ita montibus angustis mare continebatur.
uti ex locis superioribur in littus telum adiqi posser. Hune ad
egrediendum. nequaꝙͣ idoneum arbitratus locum dum telique
naues eo conuenirent ad horam nonam in anchoris expectauit
Interim legatis tribunisꝙ militum conuocatie et que ꝙ uolu¬

Expanded text:
atque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non veatque in eos pagos Morinorum a quibus ad eum legati non venerant ducendum dedit; Sulpicium Rufum legatum cum eo praesidio quod satis esse arbitrabatur portum tenere iussit. His constitutis rebus, nactus idoneam ad navigandum tempestatem III. fere vigilia solvit equitesque in ulteriorem portum progredi et naves conscendere et se sequi iussit. A quibus cum paulo tardius esset administratum, ipse hora diei circiter IIII. cum primis navibus Britanniam attigit atque ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas conspexit. Cuius loci haec erat natura atque ita montibus angustis mare continebatur, uti ex locis superioribus in litus telum adigi posset. Hunc ad egrediendum nequaquam idoneum locum arbitratus, dum reliquae naves eo convenirent ad horam nonam in ancoris expectavit. Interim legatis tribunisque militum convocatis et quae ex Volu
Abbreviated transcription (Latin):
moratur. ex magna parte morinorum legati ad cum uenert.
qui se de superioris temporis consilio excusarent: quod hominei
barbari: et nostre consuetudinis imperiti bellum populo Ro¬
mano fecissent: seq ea que imperasset facturos pollicentur
Hoc sibi Caesar satis opportune arbitratus: quod neq post ter¬
gum hostem relinquere uolebat neq belli gerendi proptet anm
tempus facultatem habebat: neq has tantarum rerum occu¬
pationes Britanniȩ anteponendac iudicabat: magnum hio
numerum obsidum imperat: quibus adductis eoc infidem re
tandas extimabat: quod preterea nauium lon ꝯarum habebat
Quescori legatis prefectisq distribuit. huc aecedebant decem¬
et octo onerariȩ naues: que ex eo loco ab millibui passiram octo
uento tenebantur. quominue in eundem portum peruenire pos¬
sent: hac equitibue distribuit Reliquum exercitum. QNi¬
turio Sabino. et .l. Arunculeio Cotte legatie in Menappios

Expanded text:
moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, moratur, ex magna parte Morinorum ad eum legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod homines barbari et nostrae consuetudinis imperiti bellum populo Romano fecissent, seque ea quae imperasset facturos pollicerentur. Hoc sibi Caesar satis oportune accidisse arbitratus, quod neque post tergum hostem relinquere volebat neque belli gerendi propter anni tempus facultatem habebat neque has tantularum rerum occupationes Britanniae anteponendas iudicabat, magnum iis numerum obsidum imperat. Quibus adductis eos in fidem reimabat, quod praeterea navium longarum habebat quaestori, legatis praefectisque distribuit. Huc accedebant XVIII onerariae naves, quae ex eo loco a milibus passuum VIII vento tenebantur quo minus in eundem portum venire possent: has equitibus tribuit. Reliquum exercitum Q. Titurio Sabino et L. Aurunculeio Cottae legatis in Menapios
Abbreviated transcription (Latin):
et per mercatores perlato ad Britanos a compluribus insułae
ciuitatibus ad eum legati ueniunt: qui polliceantur obsides
dare atq imperio populi romani obtemperare. Quibus audi¬
tis liberaliter pollicitus hortatusq est. uti in ea sententia per¬
manerent: cos domum remisit: et cum hic una Comium
quem ipse a Trebatibus superatic regem ibi constituerat: curuset
uirtutem et consilium probabat: et quem esse sibi fidelem arbi¬
trabatur: cuiusq auctoritas in hic regionibus magna habebat᷑
mittit. Huic imperat quas possit ciuitates adeat  horteturq
populi romani fidem sequantur: seq celeriter eo uenturum nũ¬
ciet. Uolusenus perspectis regiomibus omnibus ꝗͣtum et facul¬
tas dari potuit: qui naui egredi ac se barbaris committete nõ
auderet: quinto die ad Cacsarem reuertitur queq ibi perspexiss
renunciat. Dum in iis locis Caesar nauium parandarum causa

Expanded text:
et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae et per mercatores perlato ad Britannos, a compluribus insulae civitatibus ad eum legati veniunt, qui polliceantur obsides dare atque imperio populi Romani obtemperare. Quibus auditis, liberaliter pollicitus hortatusque ut in ea sententia permanerent, eos domum remittit et cum iis una Commium, quem ipse Atrebatibus superatis regem ibi constituerat, cuius et virtutem et consilium probabat et quem sibi fidelem esse arbitrabatur cuiusque auctoritas in his regionibus magni habebatur, mittit. Huic imperat quas possit adeat civitates horteturque ut populi Romani fidem sequantur seque celeriter eo venturum nuntiet. Volusenus perspectis regionibus omnibus quantum ei facultatis dari potuit, qui navi egredi ac se barbaris committere non auderet, V die ad Caesarem revertitur quaeque ibi perspexisset renuntiat. Dum in his locis Caesar navium parandarum causa
Abbreviated transcription (Latin):
guita. Neq enim̃ temeri prętet mereatores illo adiie qui sꝙͣ¬
neq us ipsis quidꝙͣ preter oram maritimam. atq cas regiones
que sunt contra ꝗallias notum est. Itaq conuocatis ad se undiq
mercatoribus. neq quanta esset insule magniuido. neq quae aut
quantae nationes incolerent. neq quem usum belli haberent
aut quibus institutis uterentur. neq qui essent ad maiorum
nauium multitudinem idonei portus: reperire poterat. Ad hec
cognoscenda priusꝙͣ periculum faceret: idoneum esse arbitra¬
tus. C. Uolusenum cum naui longa premittit. huic mandat
ut exploratis omnibus tebue ꝗͣprimum ad se reuertat᷑. Ipse cũ
omnibus copiie in Morinos proficiscitur: quod inde erat bre¬
uissimus in Britaniam traiectus. huc naues ex undiꝙ fim¬
timis regionibus: et ꝙͣ superiore aestate ad ueneticum bellu¬
effecerat: classem iubet conuenire. Interim consilio eius cognito

Expanded text:
gnita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquagnita. Neque enim temere praeter mercatores illo adit quisquaneque his ipsis quicquam praeter oram maritimam atque eas regiones quae sunt contra Galliam notum est. Itaque vocatis ad se undique mercatoribus, neque quanta esset insulae magnitudo neque quae aut quantae nationes incolerent, neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, neque qui essent ad maiorem navium multitudinem idonei portus reperire poterat. Ad haec cognoscenda, prius quam periculum faceret, idoneum esse arbitratus C. Volusenum cum navi longa praemittit. Huic mandat ut exploratis omnibus rebus ad se quam primum revertatur. Ipse cum omnibus copiis in Morinos proficiscitur, quod inde erat brevissimus in Britanniam traiectus. Huc naves undique ex finitimis regionibus et quam superiore aestate ad Veneticum bellum fecerat classem iubet convenire. Interim, consilio eius cognito
Abbreviated transcription (Latin):
norum aduentum expectare atq ibi deceriare constituisse. Qđ
ubi Caesar comperit: omnibus his confectis rebus: quarum
rerum causa traducere exercitum constituerat. ut Getmanis
moetum inucerer: ut Siꝗambros ulcisceretur. ut Ubios obsidiõ
libetaret. diebus omnino xuiii trans Rhenum consumptis.sa¬
tu et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus. se u
galliam recepit poniemq rescindit. Exigua parte aestatis teli¬
qua Caesat et si in his loci quod omnis Ciallia ad septentrio¬
nem uergit mature sunt hiemes. tamen in Britaniam pro¬
ficisci contendit. quod omnibuo fere ꝯallicis bellis hostibus no¬
stris inde subministrata auxilia intelligebat: et si tempus anm
ad bellum geteret: tamen magno sibi uslii fore arbitrabatut.
si modo insulam adisset: et genus hominum perspexisset. loca.
portue aditur cognonissetͦ. quȩ omnia fere gallis erant inco¬

Expanded text:
norum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod norum adventum expectare atque ibi decertare constituisse. Quod ubi Caesar comperit, omnibus iis rebus confectis, quarum rerum causa exercitum traducere constituerat, ut Germanis metum iniceret, ut Sugambros ulcisceretur, ut Ubios obsidione liberaret, diebus omnino XVIII trans Rhenum consumptis, satis et ad laudem et ad utilitatem profectum arbitratus se in Galliam recepit pontemque rescidit. Exigua parte aestatis reliqua Caesar, etsi in his locis, quod omnis Gallia ad septentriones vergit, maturae sunt hiemes, tamen in Britanniam proficisci contendit, quod omnibus fere Gallicis bellis hostibus nostris inde subministrata auxilia intellegebat, et si tempus anni ad bellum gerendum deficeret, tamen magno sibi usui fore arbitrabatur, si modo insulam adiisset, genus hominum perspexisset, loca, portus, aditus cognovisset; quae omnia fere Gallis erant inco
Abbreviated transcription (Latin):
amiciciam petentibus liberaliter respondit: obsidesq ad se ad¬
duci iubet. Sigambri ex eo tempore: quo pons instui ceptue
est fuga comparata: hortantibue his: quos ex Tencteris atq
usipetibus apud se habebant finibus suis excesserant. suaq
omnia exportauerant: seq in solitudinem ac siluas abdiderãt
Caesar paucos dies in eorum finibus commoratus: omnibus
uicis adificiisq incensis. frumentis succisis. se infines Ubiotũ
recepit atq his auxilium suum pollicitus. si ab sueuis pteme¬
rentut. hacc ab his cognouit Sueuos posteaꝗͣ. per expłorato¬
res pontem fieri comperissent. more suo consilio habito. nuncios
in omnes partes simisisse. uti de oppidis demigrarent. liberos
uxores. suaq omnia in siluas deponerent. atq omnes qui arma
ferre possent unum in locum conuenirent. hunc esse delectum
medium fere regionum earum quas Sueui obtinerẽt.hic roma¬

Expanded text:
amicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adamicitiam petentibus liberaliter respondet obsidesque ad se adduci iubet. At Sugambri, ex eo tempore quo pons institui coeptus est fuga comparata, hortantibus iis quos ex Tencteris atque Usipetibus apud se habebant, finibus suis excesserant suaque omnia exportaverant seque in solitudinem ac silvas abdiderant. Caesar paucos dies in eorum finibus moratus, omnibus vicis aedificiisque incensis frumentisque succisis, se in fines Ubiorum recepit atque his auxilium suum pollicitus, si a Suebis premerentur, haec ab iis cognovit: Suebos, postea quam per exploratores pontem fieri comperissent, more suo concilio habito nuntios in omnes partes dimisisse, uti de oppidis demigrarent, liberos, uxores suaque omnia in silvis deponerent atque omnes qui arma ferre possent unum in locum convenirent. Hunc esse delectum medium fere regionum earum quas Suebi obtinerent; hic Roma
Abbreviated transcription (Latin):
missis. qui tum eorum lignorum uinctura distabat. binic
utrinq fibulis ab extrema parte destinebantur. Quibus di¬
selusic ac in contrariam partem reiunctis. tanta erat operis
fortitudo. atqr ea terum natura. ut quo maior uis aquae se
incitauisset. hoc artiuis alligata tenerentur. Haec directa ma¬
teria iniecta contexebantut: ac longutiis cratibusq consterne¬
bantur: ac nihilo fetiue sublice: ut ad inferiorem partem flu¬
minis oblique agebantur. que pro ariete subiecte et cum omni
opere coniuncte uim fluminis iperent. et alie item supra pon¬
tem mediocri spacio ut si arbotum trunci siue naues deicien
uis minueretur. nen ponti nocetent. Diebuc decem quibus
materia excepta erat comportari omni confecto. exercitue tra¬
ducitur. Caesar ad utranq partem pontis firmo presidio re¬
licto in fines Sicambrorum contendit. Interim a compluri¬
buc ciuitatibus ad eum legati ueniunt: quibus pͥacem atq

Expanded text:
missis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis missis, quantum eorum tignorum iunctura distabat, binis utrimque fibulis ab extrema parte distinebantur; quibus disclusis atque in contrariam partem revinctis, tanta erat operis firmitudo atque ea rerum natura ut, quo maior vis aquae se incitavisset, hoc artius inligata tenerentur. Haec derecta materia iniecta contexebantur ac longuriis cratibusque consternebantur; ac nihilo setius sublicae et ad inferiorem partem fluminis oblique agebantur, quae pro ariete subiectae et cum omni opere coniunctae vim fluminis exciperent, et aliae item supra pontem mediocri spatio, ut, si arborum trunci sive naves deiciendvis minueretur neu ponti nocerent. Diebus X, quibus materia coepta erat comportari, omni opere effecto exercitus traducitur. Caesar ad utramque partem pontis firmo praesidio relicto in fines Sugambrorum contendit. Interim a compluribus civitatibus ad eum legati veniunt; quibus pacem atque
Abbreviated transcription (Latin):
Caesar his de causis quas commemoraui. Rhenum transire
decreuerat. sed nauibus transite neq satis tutum esse arbi¬
crabatur. neq suae neq populi romani dignitatis esse sta¬
tuebat. Itaq et si summa difficultae faciendi pontis pro¬
fluminis: tamen id sibi contendendum. aut aliter non tradu¬
cendum exercitum existimabat. Rationem igitut potie hãc
instituit. signa bina sequipedalia paulum ab imo prȩacuta
dimensa ad altirudinem fluminie interuallo pedum duos
inter se iungebat. Haec cum machinationibue immissa in
flumen defixerat. fistucisq adegerat. non sublimo modo di¬
recta ad perpendiculum. sed prone: ac fastigiate: ut secundũ
naturam fluminis procumberent. His item duo contratia
ad eundem modum iuncta in teruallo pedum quadragenũ
ab inferiore parte contra uim atq impetum fluminis con¬
uersa statuebat Hec itͥaq insuper bipedalibus trabibuc im¬

Expanded text:
Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire Caesar his de causis quas commemoravi Rhenum transire decreverat; sed navibus transire neque satis tutum esse arbitrabatur neque suae neque populi Romani dignitatis esse statuebat. Itaque, etsi summa difficultas faciendi pontis proltitudinemque fluminis, tamen id sibi contendendum aut aliter non traducendum exercitum existimabat. Rationem pontis hanc instituit. Tigna bina sesquipedalia paulum ab imo praeacuta dimensa ad altitudinem fluminis intervallo pedum duorum inter se iungebat. Haec cum machinationibus immissa in flumen defixerat fistucisque adegerat, non sublicae modo derecte ad perpendiculum, sed prone ac fastigate, ut secundum naturam fluminis procumberent, iis item contraria duo ad eundem modum iuncta intervallo pedum quadragenum ab inferiore parte contra vim atque impetu fluminis conversa statuebat. Haec utraque insuper bipedalibus trabibus im
Abbreviated transcription (Latin):
quos cum Caesar nuncios misisset qui postularent eos. qui sibi
ꝯallicq bellum intulissent sibi dederent. responderunt popłi
romani imperium Rhenum finite. Si se inuito germanos in
galliam transire non aquum existimaret: cur sibi quidꝗͣ esse
imperii aut potestatis transRhenum postularetur: Ubii autem
qui uni ex transche nanis ad Cacsarem legatos miserant amici¬
ciam facerent obsides dederant magnopere postulabant:
ut sibi auxilium ferret: quod grauiter a sueuie premerent.
uel si id facere occupatiombue populi romani prohibetetur
exercitum modo Rhenum transportatet. id sibi auxilium
spemq reliqui temporis futurum. Tantum esse nomen atq
opinionem eius exercitus Arioiusti pulso. et hoc nouissimo
prelio facto. etiam ad ultimas germanorũ nationes. uti ami¬
cicia et opinione populi tomani tuti esse possunt. Nauium
magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebant᷑

Expanded text:
quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent eos qui sibi Galliae bellum intulissent sibi dederent, responderunt: populi Romani imperium Rhenum finire; si se invito Germanos in Galliam transire non aequum existimaret, cur sui quicquam esse imperii aut potestatis trans Rhenum postularet? Ubii autem, qui uni ex Transrhenanis ad Caesarem legatos miserant, amicitiam fecerant, obsides dederant, magnopere orabant ut sibi auxilium ferret, quod graviter ab Suebis premerentur; vel, si id facere occupationibus rei publicae prohiberetur, exercitum modo Rhenum transportaret: id sibi ad auxilium spemque reliqui temporis satis futurum. Tantum esse nomen atque opinionem eius exercitus Ariovisto pulso et hoc novissimo proelio facto etiam ad ultimas Germanorum nationes, uti opinione et amicitia populi Romani tuti esse possint. Navium magnam copiam ad transportandum exercitum pollicebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
unum omnes incolumes perpaucie uulneratis ex tanti belli ti¬
millium fuisset. se in castra receperunt. Caesar his quos in ca¬
stris retinuerat: discedendi potestatem fecit. Illi supplicia crucia¬
tusq gallorum ueriti: quorum agroc uexauerant. remanere se
apud cum uelle dixerunt. His caesar libertatem concessit. Cier¬
manico bello confecto multis de causis Caesar statuit: sibi esse
Rhenum transeundum: quarũ illa fuit iustissima: quod cum
uideret germanos tam facile impelli. ut in galliam uenirent:
suis quoq tebus cos timere uoluit: cum intelligerent et posse
et uiderc populi romani exercitum Rhenum transire. Accessit
etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tenectherorũ
quam supramemoraui. predandi frumentandiq causa Mosã
transisse. neq prelio interfuisse Post fugam se trans Rhem̃
in fines Sicambrorum receperat: seq cum his coniunxerat Ad

Expanded text:
unum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli tiunum omnes incolumes, perpaucis vulneratis, ex tanti belli timilium fuisset, se in castra receperunt. Caesar iis quos in castris retinuerat discedendi potestatem fecit. Illi supplicia cruciatusque Gallorum veriti, quorum agros vexaverant, remanere se apud eum velle dixerunt. His Caesar libertatem concessit. Germanico bello confecto multis de causis Caesar statuit sibi Rhenum esse transeundum; quarum illa fuit iustissima quod, cum videret Germanos tam facile impelli ut in Galliam venirent, suis quoque rebus eos timere voluit, cum intellegerent et posse et audere populi Romani exercitum Rhenum transire. Accessit etiam quod illa pars equitatus Usipetum et Tencterorum, quam supra commemoravi praedandi frumentandique causa Mosam transisse neque proelio interfuisse, post fugam suorum se trans Rhenum in fines Sugambrorum receperat seque cum his coniunxerat. Ad