comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ autẽ uenerint noner̃ : quia cũ suo fine
ueniunt Horũ aũ duorũ id est dans uotum
uouenti. et benedix̃ annos iusti : unũ est qđ faci¬
mus: alterum quod sumimus Sed hoc alterũ
dõ largitore non sumitur nisi cũ ipso aduitore
primũ illud efficiatur : quia non inuirtute po¬
tens est uir: Dñs infirmũ faciet aduersariũ
eĩ: illũ scilicet qui homini uouenti in uidet et
resistit : neualeat implere qđ uouit. Potest &¬
ex ambiguo greco intellegi et aduersarium suũ:
Cum enĩ dñs possidere nos coeperit : ꝓfecto ad uer¬
sarius qui nr̃ fuerat ipsius fiet : et uincet᷑ anob
sed non uirib nrĩs quia ñ inuirtute potens ẽ uir
Oñs ergo infirmũ faciet aduersariũ suũ : dñs scs
ñ gloriet᷑ potens in sua potentia: et nongloriet᷑
at᷑ intellegere et scire dm̃m et facere iudicium
et iustitiã in medio terrȩ : Non parua ex parte
intellegit et scit dm̃m: qui intellegit et scit etiã

Expanded text:
cum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine cum autem uenerint, non erunt, quia cum suo fine ueniunt. Horum autem duorum, id est dans uotum uouenti, et benedixit annos iusti, unum est quod facimus, alterum quod sumimus. Sed hoc alterum o largitore non sumitur. nisi cum ipso adiutore primum illud efficitur: Quia non in uirtute potens est uir. Dominus infirmum faciet aduersarium eius; illum scilicet, qui homini uouenti inuidet et resistit, ne ualeat inplere quod uouit. Potest ex ambiguo Graeco intellegi et aduersarium suum. Cum enim Dominus possidere nos coeperit, profecto aduersarius, qui noster fuerat, ipsius fit, et uincetur a nobis, sed non uiribus nostris, quia non in uirtute potens est uir. Dominus ergo infirmum faciet aduersarium suum, Dominus sanon glorietur potens in sua patur, intelligere et scire Dominum, et facere judicium et justitiam in medio terrae . » Non parva ex parte intelligit et scit Dominum, qui intelligit, et scit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã stercora existimaui eẽ : ut xpm̃ lucrificarẽ.
Deterra ergo suscitatꝰ ẽ ille supra om̃s diuites pauꝑ.
et deillo stercore erectus ẽ supra om̃s opulentos
ille in ops: ut sed eat cũ potentib populi quib: ait.
sedebitis super duo decim seder et sedẽ glorie¬
hereditatem dans eis. Dixerunt enim potentes
illi: Ecce nos dimisimꝰ om̃a et secuti sumuste.
hoc uotũ potentissime uouerant  Sedun¬
de hoc eis : Nisi ab illo de quohic continuo dictũ
ẽ . dans uotũ uouenti. Alio quin exillis essent
Alio quin ex illis essent
potentib: quorũ infirmatus ẽ arcus.: Dans inquit
uotũ uouenti: non enim dñõ quis quã quicquã
rectũ uoueret : nisi qui ab illo acciperet quoduo¬
ueret .: Seqr̃. Et benedix̃ annos iusti ut cũ illo
scilicet sine fine uiuat cui dictũ est: et annitui ñ
deficient Ibi enĩ stant anni. hic aũ transeunt.
immo pereunt : ante quã ueniant enĩ non s̃

Expanded text:
etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucri facerem. etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucri facerem. De terra ergo suscitatus est ille supra omnes diuites pauper, et de illo stercore erectus est supra omnes opulentos ille inops, ut sedeat cum potentibus populi, quibus ait: Sedebitis super duodecim sedes, et sedem glorihereditatem dans eis; dixerant enim potentes illi: Ecce nos dimisimus omnia et secuti sumus te. Hoc uotum potentissime uouerant. Sed unde hoc eis, nisi ab illo, de quo hic continuo dictum est: Dans uotum uouenti? Alioquin ex illis essentAlioquin ex illis essent potentibus, quorum infirmatus est arcus. Dans, inquit, uotum uouenti. Non enim Domino quisquam quidquam rectum uoueret, nisi qui ab illo acciperet quod uoueret. Sequitur: Et benedixit annos iusti, ut cum illo scilicet sine fine uiuat, cui dictum est: Et anni tui non deficient. Ibi enim stant anni, hic autem transeunt, immo pereunt; antequam ueniant enim, non sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
nimã meã in inferno: eundẽ dedux̃ ad inferos
et redux̃. Hac ei paupertate ditati sumus.
Dñs enim pauperes fac et ditat: Nã quid.
hoc sit ut sciam qđ sequit᷑ audiamus: Hu¬
miliat et exaltat: Utiq suꝑbos humiliat. hu
miles exaltat. Quod enĩ alibi legit᷑. ds̃ suꝑ¬
bis resistit. humilib autẽ dat gratiã: hoc totꝰ
habet sermohuius : cuius nomen interp̃tatur
gratia eiꝰ : Iamuero qđ adiungit᷑ suscitat ẽter¬
ra pauperẽ : denullo melius quam deillo in¬
tellego qui pp̃t nos pauꝑ factus ẽ cum diues eẽt
ut eiꝰ pauꝑtate sicut paulo ante dictũ ẽ ditarem:
ipsũ enĩ det̾ra suscitaũ : tã cito utcaro ei ñ uideret
corruptionẽ. Nec illud ab illo alien abo qđ ad¬
ditũ ẽ Et destercore erigit inopem: In ops
Stercus uero unde
erectus ẽ rectissi me intellegunt᷑ ꝑsecutores iu¬
dei : in quorũ numero cũ sedixisset apostolus ec

Expanded text:
nimam meam in inferno, eumdem deduxit ad inferos, nimam meam in inferno, eumdem deduxit ad inferos, et reduxit. Hac ejus paupertate ditati sumus: Dominus enim pauperes facit et ditat: nam quid hoc sit, ut sciamus, quod sequitur, audiamus, humiliat, et exaltat: utique superbos humiliat, et humiles exaltat: Quod enim alibi legitur : Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, haec totus habet sermo hujus Annae; quae interpretatur gratia ejus. Jam vero quod adjungitur: suscitat a terra pauperem: de nullo melius, quam de illo intelligo, qui propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut ejus paupertate, sicut paulo ante dictum est, ditaremur. Ipsum enim de terra suscitavit tam cito, ut caro ejus non videret corruptionem: nec illud ab illo alienabo, quod additum est: Et de stercore erigit inopem. Inops tercus vero, unde erectus est, rectissime intelliguntur persecutores Judaei, in quorum numero cum se dixisset Apo
Abbreviated transcription (Latin):
repetiuit addendo deducit ad inferos et reduc̃
Quib enĩ dicit apostolus: si mortui estis cũ xp̃õ
quȩ sursũ sunt quȩrite ubi xp̃s est in dextera
dĩ sedens: Salubriter itaq mortificant᷑
adnõ quib adiungit: quȩ sursũ sunt sapite.
ñque suꝑ terrã. ut ipsi sint illi. qui esurientes
transier̃ terrã.: Mortui enĩ estis inquit:
Ecce quomodo salubrit̃ mortificat ds̃. Deinde
seq̃ Et uita ur̃a abscondita ẽ cũ xpõ indõ
Ecce quomodo eosdẽ ipsos uiuificat ds̃ Sed num¬
quid eosdẽ dedux̃ ad inferos et redux̃. Hoc utrũ¬
: sine controuersia fideliũ in illo potius
uidem̃ impletũ : capite scilicet nr̃o: cũ quo uitã
nram in dõ apostolus dix̃ abscondita. Nã qui ꝓ
prio filio ñ pepercit sed ꝓnob omnib: tradidit eṽ
isto modo utiq mortificaũ eum : et quia resusci¬
taũ eũ amortuis eundẽ rursus uiuificaũ. Et quia
in ꝓphecia uoxei agnoscitur : non derelinques a¬

Expanded text:
repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit repetiuit addendo: Deducit ad inferos et reducit Quibus enim dicit apostolus: Si mortui estis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens, salubriter utique mortificantur a Domino: quibus adiungit: Quae sursum sunt sapite, non quae super terram; ut ipsi sint illi, qui esurientes transierunt terram. Mortui enim estis, inquit; ecce quo modo salubriter mortificat Deus; deinde sequitur: Et uita uestra abscondita est cum Christo in Deo; ecce quo modo eosdem ipsos uiuificat Deus. Sed numquid eosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrum sine controuersia fidelium in illo potius uidemus inpletum, capite scilicet nostro, cum quo uitam nostram in Deo apostolus dixit absconditam. Nam cum roprio filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, isto modo utique mortificavit eum: et quia resuscitavit eum a mortuis, eumdem rursum vivificavit. Et quia in prophetia vox ejus agnoscitur : non derelinques a
Abbreviated transcription (Latin):
elux̃. agnoscentib numerũ septenariũ. quo ẽ
uniuersȩ ecclesiȩ significata ꝑfectio.: propt̃ ho
et iohannes apostolus ad septem scribit eccle¬
sias. eo modo se ostendens adunius plenitudi¬
nẽ scribere. Et in prouerbus salomonis
hoc antea prefigurans. sapientia ȩdificaũ
sibidomũ : et suffulsit columnas septem.
Sterilis enim erat in omnib gentib: dĩ cuutas:
antequã iste faetus quẽ cernimus oriretur:
Cernimꝰ etiã quȩ multa in filus erat. nunc in fir¬
ma tã hierusalẽ terrenã : quõ quicumq filii
liberȩ in ea erant . uirtus ei erant.. Nunc ue¬
ro ibi quõ lĩtera est: et sp̃s non est amissa uir¬
tute in firmata ẽ . Dñs mortificat et iuui¬
ficat: mortificauit illã quȩ multa erat infili¬
lis. et uiuificat hanc sterilẽ quȩ peperit .uii
Quamius commodius possit intellegi eosdẽ ui¬
uificare quos mortificauerit: id enim uelut

Expanded text:
eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est eluxit agnoscentibus numerum septenarium, quo est uniuersae ecclesiae significata perfectio. Propter quod et Iohannes apostolus ad septem scribit ecclesias, eo modo se ostendens ad unius plenitudinem scribere; et in prouerbiis Salomonis hoc antea praefigurans Sapientia aedificauit sibi domum et subfulsit columnas septem. Sterilis enim erat in omnibus gentibus Dei ciuitas, antequam iste fetus, quem cernimus, oreretur. Cernimus etiam, quae multa in filiis erat, nunc infirmatam Hierusalem terrenam; quoniam quicumque filii liberae in ea erant, uirtus eius erant; nunc uero ibi quoniam littera est et spiritus non est, amissa uirtute infirmata est. Dominus mortificat et uiuificat; mortificauit illam. quae multa erat in filiis, et uiuificauit hanc sterilem, quae peperit septem. Quamuis commodius possit intellegi eosdem uiuificare, quos mortificauerit. Id enim uelut
Abbreviated transcription (Latin):
Arcus potentiũ in firmat᷑ ͤ et infirmi p̃cinctis uirtute:
Infirmat̃ ẽ arcus id ẽ intentio eorũ qui tã potentes
sibi uident᷑ ũtsine dĩ dono atq aduitoriohumana suffi¬
cientia diuina possint implere mandita. Et p̃cinguit
ansier̃ t̃ram: Quis intellegendi pleni panib: nis
idemipsi quasi potentes. id ẽ isra helitȩ quib: credi¬
tas eloquiadĩ : Sed in eo populo ancillȩ filiimi nora¬
tis̃: quo uerbominꝰ quidẽ latino bene tam̃ expressũ ẽ
qđ exmaiorib minores factis̃ : quia et in ipsis pa¬
nib: idẽ diuinis eloquiis quȩ israhelite soli tunc ex
omnib gentib acceper̃ : terrena sapiunt
Gentes autem quib: lex illa non erat data post ea
quam ꝑ nouum testamentũ adeloquia illa ue¬
ner̃ : multũ esuriendo terrã transier̃ : quia in
eis non terrena sed caelestia sapuerunt.
Et hoc uelut quȩ reret᷑ causa cur factũ sit: quia
sterilis inquit peperit septẽ : et multa infilus
in firmataẽ Hic totũ qđ prophetabatꝰ

Expanded text:
Arcus potentium infirmatus est, et infirmi praecincti sunt uirtute. Infirmatus est arcus, id est intentio eorum, qui tam potentes sibi uidentur, ut sine Dei dono adque adiutorio humana sufficientia diuina possint inplere mandata, et praecinguntur transierunt terram. Qui sunt intellegendi pleni panibus. nisi idem ipsi quasi potentes, id est Israelitae, quibus credita sunt eloquia Dei? Sed in eo populo ancillae filii minorati sunt quo uerbo minus quidem Latine, bene tamen expressum est, quod ex maioribus minores facti sunt, quia et in ipsis panibus, id est diuinis eloquiis, quae Israelitae soli tunc ex omnibus gentibus acceperunt, terrena sapiunt. Gentes autem, quibus lex illa non erat data, postea quam per nouum testamentum ad eloquia illa uenerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed caelestia sapuerunt. Et hoc uelut quaereretur causa quur factum sit: Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. Hic totum quod propbetabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ris. tam̃ ueris modis. &iã sp̃s incorporeos. pos¬
se poena corporalis ignis affligi: si sp̃s homi¬
nũ: &iã ipsi ꝓfecto in corporei: & nunc potu¬
erunt includi corporalib: mẽ bris. & tunc po¬
terunt. corporũ suorũ uinculis. in solubi lit̃
alligari : Ad hȩrebunt ergo: sicis nulla sunt
corpora : sp̃s dȩmonũ immo sp̃s dȩmones. lic&
incorporei: corporeis ignib cruciandi ñ ut¬
ignes ipsi quib: adhȩrebunt : eorũ iunctura
in spirent᷑ : & animalia fiant. quȩ constent
spũ &corpore : sed ut dixi miris &in effabilib:¬
modis adhȩrendo. accipientes & ignib: poenã
non dantes ignib uitã : quia & iste alius mo¬
dus. quo corporib: adhȩrent sp̃s & animalia fi¬
unt omnino mirus ẽ nec cõprehendi ab homine
potest: & hoc ipse homo ẽ : dicerẽ quidẽ : sic

Expanded text:
ris, tamen veris modis etiam spiritus incorporeos posris, tamen veris modis etiam spiritus incorporeos posse poena corporalis ignis affligi, si spiritus hominum, etiam ipsi profecto incorporei, et nunc potuerunt includi corporalibus membris, et tunc poterunt corporum suorum vinculis insolubiliter alligari? Adhaerebunt ergo, si eis nulla sunt corpora, spiritus daemonum, imo spiritus daemones, licet incorporei, corporeis ignibignes ipsi, quibus adhaerebunt, eorum junctura inspirentur, et animalia fiant, quae constent spiritu et corpore; sed, ut dixi, miris et ineffabilibumodis adhaerendo, accipientes ex ignibus poenam, non dantes ignibus vitam. Quia et iste alius modus, quo corporibus adhaerent spiritus, et animalia fiunt, omnino mirus est, nec comprehendi ab homine potest, et hoc ipse homo est. Dicerem quidem : sic
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullis ab igne afficiantur doloribus. Ix̃¬
ic occurrit quȩrere : sinonerit ignis incor¬
poralis. sicut ẽ animidolor. sed corporalis tactu
noxius: uteo possint corpora cruciari : quo modo
in eo erit. &iam poena spirituũ malignorũ:
idem quippe ignis erit: supplicio scilic& homi¬
num at tributus & dȩ monum : dicente xp̃o. Dis¬
cedite a me maledicti in ignem &ernũ quipa¬
ra tus ẽ diabolo & angelis eius: nisiquia sunt quȩ¬
dam sua &iam dȩmonib: corpora: sicut doctis
hominib uisum ẽ . &isto aere crasso atq: humi¬
do : cuius impulsus. uento flante sentit᷑ : Iđ ge¬
nus elem̃ti. sinihil igne ꝑp&i poss&: non urer&
ferue factus in balneis .: Vt enĩ urat : prior u¬
ritur: facitq qđ patitur: Si aut̃ quis qua nul¬
la habere corpora dȩmones ad seuerat: non
est de hacre:aut laborandũ operosa inqui¬
sitione : aut contentiosa disputatione cer
tandum. Cur enĩ non dicamus quãuis mi¬

Expanded text:
ut nullis ab igne adficiantur doloribus. ut nullis ab igne adficiantur doloribus. ic occurrit quaerere si non erit ignis incorporalis, sicut est animi dolor, sed corporalis tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari, quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum, Idem quippe ignis erit, supplicio scilicet hominum adtributus et daemonum, dicente Christo: Discedite a me. maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus uisum est, ex isto aere crasso adque umido, cuius inpulsus uento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil igne perpeti posset, non ureret feruefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur facitque cum patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones adseuerat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione aut contandum. Cur enim non dicamus, quamvis mi
Abbreviated transcription (Latin):
lore sinemorte : ꝑmiraculum omnipotentis¬
simi creatoris. cui hoc possibile eẽ quinegat.
a quo sit quicquid innaturis omnib mirat᷑. igno¬
rat. Ipse est enĩ ds̃ qui omnia in hoc mundo.
magna paruaꝰ miracula. quȩ cõmemorauim us.
& in conparabilit̃ plura: quȩ non cõmemorauim
fecit: eademq: ipsomundo uno atq: omniũ maxi¬
mo miraculo inclusit: Eleͥgat ergo unũ eduob
quisq: quod plac&: utrũ & uermem ad corpusꝓ
priȩ: anadanimũ : trans lato acorporalibus
ad incorporalia uocabulo. & istim& ꝑtinere:
Quid aut horum uerũ sit: resipsa &peditius
indicabit : quando erit scientia tanta scõrũ.
uteis cognoscendarũ illarũ poenarũ. necessa¬
ria non sit &perientia : sed ea quȩ tunc erit :¬
plena atq ꝑfecta: ad hoc quoq sciendum sa¬
pientia sola sufficiat.. Nunc enim ex parte sci¬
mus donet ueniat qđ ꝑfectũ est: dũ tam̃ nullo
modo illa corpora talia futura esse credamus.

Expanded text:
lore sine morte. per miraculum omnipotentislore sine morte. per miraculum omnipotentissimi Creatoris; cui hoc possibile esse qui negat, a quo sit quidquid in naturis omnibus miratur ignorat. Ipse est enim Deus, qui omnia in hoc mundo magna et parua miracula, quae commemorauimus, et inconparabiliter plura, quae non commemorauimus, fecit eademque ipso mundo uno adque omnium maximo miraculo inclusit. Eligat ergo unum e duobus quisque quod placet, utrum et uermem ad corpus proprie an ad animum translato a corporalibus ad incorporalia uocabulo existimet pertinere. Quid autem horum uerum sit, res ipsa expeditius indicabit, quando erit scientia tanta sanctorum, ut eis cognoscendarum illarum poenarum necessaria non sit experientia, sed ea, quae tunc erit plena adque perfecta, ad hoc quoque sciendum sapientia sola sufficiat nunc enim ex parte scimus, donec ueniat quod perfectum est; dum tamen nullo modo illa corpora talia futura esse credamus,
Abbreviated transcription (Latin):
trum. Et ideo tacitum in illis diuinȩ scrip¬
ture uerbis: animidolorem : qm̃ consequens
esse intellegit᷑: &iam si nondicatur : utcorpo¬
re sic dolente: animus quoq: stergͥli pęnitenti¬
a cruci&ur : Legit᷑ quippe & in u&erib scrip¬
turis: uindicta carnis impii: ignis & uermis:
potuit breuiusdici: uindicta impii: curergo
dictũ est carnis impii. nisiquia utrũq idest
& ignis & uermis. poena erit carnis: aut siuindic¬
tã carnisꝓpt̃ ea dicere uoluit: quia hoc in ho¬
mine uindicabitur : qđ secundũ carnem uixe¬
rit: ꝓptere hoc enim ueni& in mortem secun¬
dam: quã significauit apostolus dicens: Sienĩ
secundũ carnem uixeritis. moriemini. Eligat
quisq quod plac&: aut ignem tribuere corpori.
animo uermẽ : hoc ꝓprie: illud tropice : aut
utrumq prprie corpori: iam enĩ satis superi¬
us disputa ui. posse animalia &iam in ignibus
uiuere. in ustione sine con sumptione: indo¬

Expanded text:
trum, et ideo tacitum in illis diuinae scriptrum, et ideo tacitum in illis diuinae scripturae uerbis animi dolorem, quoniam consequens esse intellegitur, etiamsi non dicatur, ut corpore sic dolente animus quoque sterili paenitentia crucietur. Legitur quippe et in ueteribus scripturis: Vindicta carnis inpii, ignis et uermis. Potuit breuius dici: Vindicta inpii. Quur ergo dictum est: carnis inpii, nisi quia utrumque, id est et ignis et uermis, poena erit carnis? Aut si uindictam carnis propterea dicere uoluit, quia hoc in homine uindicabitur, quod secundum carnem uixerit propter hoc enim ueniet in mortem secundam, quam significauit apostolus dicens: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini, eligat quisque quod placet, aut ignem tribuere corpori, animo uermem, hoc proprie, illud tropice, aut utrumque proprie corpori. Iam enim satis superius disputaui posse animalia etiam in ignibus uiuere, in ustione sine consumtione, in do
Abbreviated transcription (Latin):
eadem uerba terdicere: Quẽ non terre¬
at ita repetio. & illius poenȩ cõmendatio:
tã ue hemens orediuino:T utrũq aut̃ horũ:
ignẽ scilic& atq uermẽ : qui uolunt ad ani¬
mi poenas ñ ad corporis ꝑtinere : dicunt. & iã
uri. dolore animi. sero atque infructuose
pęnitentes: eos quifuerint a regnodĩ sepera¬
ti : &ideo ignẽ ꝓisto dolore urente: ñ in con¬
grue ponipotuisse contendunt: Vnde illud
apostoli. Quis scandaligatur &egonon
uror : eundem &iã uermẽ putant intelle¬
gendũ esse : nã scriptũ ẽ inquiunt
Sicut
tinea uestimentũ & uermis lignũ: sic mȩ¬
ror &ccruciat coruiri: Quiuero poenas
& animi & corporis. in illo supplicio futuras
esse ñ dybitant : igne uri corpus: animã aut.
rodi quodam modo. uerme mȩroris affirmant :
Quod & sicredibilius dicitur: qui a utiq ab¬
surdũ est. ibi dolorem aut corporis aut a¬
nimi defuturũ. Egotam̃. facilius est ut
ad corpus dicã utrũq ptinere: quã neu¬

Expanded text:
eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etiam uermem putant intellegendum esse. Nam scriptum est, inquiunt: Sicut tinea uestimentum et uermis lignum, sic maeror excruciat cor uiri. Qui uero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodam modo uerme maeroris adfirmant. Quod etsi credibilius dicitur, quia utique absurdum est ibi dolorem aut corporis aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere quam neu
Abbreviated transcription (Latin):
summi locum: haec autem imi uelut funda¬
minis mundi: &ideo in cęlo eẽ non potest ter¬
ra : cur est ipse ignis in terra: Secundum¬
Secundum
hanc quippe rationem ita ista duo elementa
in locis ꝓpriis imo ac summo terra &ignis esse
debuerunt: ut quem ad modum nolunt in
sum mo eẽ posse quod imiest: ita nec in imo
posset esse quod summi est.⁊ Sicut ergo.
nullam putant uel eẽ uel futuram eẽ terrae
pasticulam incȩlo: ita nullam pasticulam
uidere debiumus ignis interra.: N unc
uero non solum interris uerum &iam sub

Expanded text:
summi locum, haec autem imi uelut fundasummi locum, haec autem imi uelut fundaminis mundi. et ideo in caelo esse non potest terra: quur est ipse ignis in terra? Secundum hanc quippe rationem ita ista duo elementa in locis propriis, imo ac summo, terra et ignis esse debuerunt, ut, quem ad modum nolunt in summo esse posse quod imi est, ita nec in imo posset esse quod summi est. Sicut ergo nullam putant uel esse uel futuram esse terrae particulam in caelo, ita nullam particulam uidere debuimus ignis in terra. Nunc uero non solum in terris, uerum etiam sub
Abbreviated transcription (Latin):
ita ne ds̃ omp̃s qui omnia ipsa creauit
elementa : terreno corpori graue pondus
auferre non poterit. ut in eodem elemento
habitet uiuificatum corpus inquo uoluerit
uiuificans sps .: Deinde cum aerȩm me¬
dium ponant interignem desuꝑ & aquam
subter : quid est quod eum inter aquam
& aquam: & interaquam et terram sȩpe in¬
uenimus. : Quidenim uolunt esse a quosas
nubes : interquas & maria aermedius reppe¬
ritur .: Quonam quȩ so elementorum ponde¬
re atq ordine efficitur: ut torrentes ui olen¬
tissimi atqundosissimi ante quam subaerȩ
interris currant : suꝑ aera in nubibus pendcant.
Cur deniq aer est medius inter summa cali.
& nuda terrarum : quaqua uersum orbis ex¬
tenditur. silocus eius intercȩlum &aquas:
sicut aquarum interipsum & terras est consti¬
us : Postremo suta est elementorum
ordo dispositus ut secundum platonem duob
medus idest a erȩ &aqua: duo extrema id est
ignis & terra iungantur caeliq optineat ille

Expanded text:
itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit itane Deus omnipotens, qui omnia ipsa creauit elementa, terreno corpori graue pondus auferre non poterit, ut in eodem elemento habitet uiuificatum corpus, in quo uoluerit uiuificans spiritus? Deinde cum aera medium ponant inter ignem desuper et aquam subter, quid est quod eum inter aquam et aquam et inter aquam et terram saepe inuenimus? Quid enim uolunt esse aquosas nubes, inter quas et maria aer medius reperitur? Quonam, quaeso, elementorum pondere adque ordine efficitur, ut torrentes uiolentissimi adque undosissimi, antequam sub aere in terris currant, super aera in nubibus pendeant? Quur denique aer est medius inter summa caeli et nuda terrarum, quaqua uersum orbis extenditur, si locus eius inter caelum et aquas, sicut aquarum inter ipsum et terras est constius? Postremo si ita est elementorum ordo dispositus, ut secundum Platonem duobus mediis, id est aere et aqua, duo extrema, id est ignis et terra, iungantur caelique obtineat ille
Abbreviated transcription (Latin):
mere animas deorsum. aliquando &animae
leuare sursum terrena corpora nonuale¬
bunt: Nam siadeorum mira cula uenia¬
mus que facta adus suis opponunt mar¬
trribus nris: nonne &iam ipsa ꝓnobis
facere & nobis repperientur omnino profi¬
cere: Nam intermagna miracula deoꝵ
suorum ꝓfecto magnum illud est quod
uarro commemorat uestalem uirginem.
cum periditaretur falsa suspicione
destupro cribram implesse aqua deubert
& ad suos uidices: nulla eius paste stillan¬
te postasse: Quis aquȩ pondus su¬
pra cribrum tenuit: quistot cauer¬
nis patentibus. nihil inde interram
cadere ꝑmisit . : responsuri sunt: aliquis
ds̃ aut aliquis dȩmon.: Sids̃ num quid
maior est dõ qui fecit hunc mundum.
Si daemon: num quid potentior est an¬
gelo qui dõ seruit: a quo factus est muri¬
dus: Siergo ds̃ minor uel angelus
uel demon potuit pondus umidi ele¬
menti sic suspendere. utaquarum
uidedtur mutata fuisse natura.

Expanded text:
mere animas deorsum, aliquando et animae mere animas deorsum, aliquando et animae leuare sursum • terrena corpora non ualebunt? Iam si ad eorum miracula ueniamus, quae facta a dis suis obponunt martyribus nostris, nonne etiam ipsa pro nobis facere et nobis reperientur omnino proficere? Nam inter magna miracula deorum suorum profecto magnum illud est, quod Varro commemorat, Vestalem uirginem, cum periclitaretur falsa suspicione de stupro, cribrum inplesse aqua de Tiberi et ad suos iudices nulla eius parte stillante portasse. Quis aquae pondus supra cribrum tenuit? Quis tot cauernis patentibus nihil inde in terram cadere permisit? Responsuri sunt: \'Aliquis deus aut aliquis daemon.\' Si deus, numquid maior est Deo, qui fecit hunc mundum? Si daemon, numquid potentior est angelo, qui Deo seruit, a quo factus est mundus? Si ergo deus minor uel angelus uel daemon potuit pondus umidi elementi sic suspendere, ut aquarum uideatur mutata fuisse natura:
Abbreviated transcription (Latin):
& forman tamen ab astifice accipiant quana¬
ta re ualeant suꝑ aquam.: Et ut accipiat
qualitatem corpus humanum qua ferri in
cȩlum: & esse possit incęlo omm potenti astifici
contra dicitur.: Lam uero contra illud
quod dixi superius etiam istum consideran¬
tes atq tractantes edementorum ordinem.¬
in quo confidunt : non inueniunt omnino qđ
dicant : Sic est enim hinc sursum uersus:
terra prima: aqua secunda: tertius aer
quastum caelum: ut super omnia sit ani¬
mae natura.  Nam &aristotiles quintum
corpus cam dixit esse &plato nullum.
Si quintum esset: ceste supenus eẽt ceteris.:
Cum uero nullum est: multo magis supe¬
rat omnia. Interreno ergo quid facit
corpore: in hac mole. quid agit subtili¬
or omnibus in hoc pondere. quid agit
leuior omnibus. in hac tarditate: qđ agit
celerior omnibus: itane ꝑhuius tam excellen¬
tis naturȩ meritum non poterit effici ut
corpus eius leuetur incȩlum. & cum ualeat
nunc natura corporum terrenorum depri¬

Expanded text:
 formam tamen ab artifice accipiant. qua natare ualeant super aquam; et ut accipiat qualitatem corpus humanum, qua ferri in caelum et esse possit in caelo. omnipotenti artifici contradicitur?. Iam uero contra illud, quod dixi superius, etiam istum considerantes adque tractantes elementorum ordinem, quo confidunt, non inueniunt omnino quod dicant. Sic est enim hinc sursum uersus terra prima, aqua secunda, tertius aer, quartum caelum, ut super omnia sit animae natura. Nam et Aristoteles quintum corpus eam dixit esse et Plato nullum. Si quintum esset, certe superius esset ceteris; cum uero nullum est, multo magis superat omnia. In terreno ergo quid facit corpore? In hac mole quid agit subtilior omnibus? In hoc pondere quid agit leuior omnibus? In hac tarditate quid agit celerior omnibus? Itane per huius tam excellentis naturae meritum non poterit effici, ut corpus eius leuetur in caelum, et cum ualeat nunc natura corporum terrenorum depri
Abbreviated transcription (Latin):
scripta sunt : & quȩ facta sunt : & propter qđ
credendum facta sunt. Haec ut fidem face¬
rent innotuerunt: haec ꝑfidem quam fece¬
runt : multo clarius in notescunt. Leguntur
quippe in populis. utcredantur: nec inpopu¬
lis tamen nisi credita legerentur.: Nam
&iam nunc fiunt miracula in eius nomine.
siue ꝑsacramenta eius. Siue ꝑorationes. uel¬
memorias sanctorum cius: sed non eademcla¬
ritate in lustrantur. ut tanta quanta illa
gloria diffamentur.
Canon quippe sa¬
crarum lit terarum: quem diffinitum esse¬
opostebat: illa facit ubiq recitari: & memo¬
riae cunctorum inhȩrere populorum.
Haec autem ubi cumq fiunt. ibisciuntur uixa
tota ipsa ciuitate: uel quocumq commanen¬
tium loco ⁊ Namplerumq etiam ibi paucis¬
simi scint : ignorantibus cȩteris: maxime
simagna sit ciuitas.

Expanded text:
scripta sunt, et quae facta sunt et propter quod scripta sunt, et quae facta sunt et propter quod credendum facta sunt. haec ut fidem facerent innotuerunt, haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine sine per sacramenta eius siue per orationes uelmemoriae sanctorum eius; sed non eadem claritate inlustrantur, ut tanta quanta illa gloria diffamentur. canon quippe sacrarum litterarum, quem definitum esseoportebat, illa facit ubique recitari et memoriae cunctorum inhaerere populorum. haec autem ubicumque fiunt, ibi sciuntur uix a tota ipsa ciuitate uel quocumque commanentium loco. nam plerumque etiam ibi paucissimi sciunt ignorantibus ceteris, maxime si magna sit ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
prodigia utcredat inquirit: magnum est ipse
prodigium: quimundo credente non credit.
Uerum hoc ideo dicunt: ut nec tunc illa miracula
facta fuisse credantur.: Unde ergo tanta fide
tus: unde temporib eruditis: & omne qđ fieri
non potest respuentibus. sine ullis miraculis nimiũ
mirabiliter in credibilia credidit mundus :
anforte credibilia fuisse: &ideo credita
eẽ dicturi sunt cur ergo ipsi non credunt . :¬
breuis est igitur nr̃a complexio. Aut
incredibilis rei. quȩ non uidebatur: alia in¬
credibilia: quȩ tamen fiebant & uidebantur.
fecerunt fidem : aut ceste resita credibilis.
ut nullis quibus ꝑsua derctur mira culis in¬
digeret : istorum nimiam redarguit infideli¬
tatem. : Hoc ad refellendos uanissimos dixe¬
rim: Nam facta eẽ multa miracula: quȩ
at testarentur illiuni grandi. salubriꝙ mira¬
culo: quo xp̃s incȩlum cum carne in qua resur¬
rexit ascendit: negare non possumus ⁊ In eis¬
dem quippe ueracissimis libris cuncta con¬

Expanded text:
prodigia, ut credat, inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. uerum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credantur. unde ergo tanta fide tus? unde temporibus eruditis et omne, quod fieri non potest, respuentibus sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? an forte credibilia fuisse et ideo credita esse dicturi sunt? cur ipsi ergo non credunt? breuis est igitur nostra complexio: aut incredibilis rei, quae non uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. hoc ad refellendos uanissimos dixerim. nam facta esse multa miracula, quae attestarentur illi uni grandi salubrique miraculo, quo Christus in caelum cum carne, in qua resurrexit, ascendit, negare non possumus. in eisdem quippe ueracissimis libris cuncta con
Abbreviated transcription (Latin):
dicamentis agebant.
Passus aũ fuerat
in sectione illa : &duiturnos & a cerbos dolo¬
res Sedunus intermultos sinus. fefellerat

Expanded text:
dicamentis agebant. Passus autem fuerat in sectione illa et diuturnos et acerbos dolores. Sed unus inter multos sinus fefellerat
Abbreviated transcription (Latin):
ubidĩ sapientia deipso suo fonte potabitur.
cum summa facilitate sine ulla difficultate:
Quale erit corpus quod omnimodo spiũ subditũ.
& eo sufficienter uiui ficatum. nullis alimonus
indigebit: Non enim animale sed spiritale
erit: habens quidem carnis. sedsine ulla carna¬
li corruptione substantiam.

Expanded text:
ubi Dei sapientia de ipso suo fonte potabitur, cum summa felicitate, sine ulla difficultate!. Quale erit corpus, quod omni modo spiritui subditum et eo sufficienter uiuificatum nullis alimoniis indigebit! Non enim animale, sed spiritale erit, habens quidem carnis. sed sine ulla carnali corruptione substantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
nandu Sed illud dĩ preceptum cain sic̃
preuaricator accepit.⁊ Inualescente quip¬
pe inuidentiae uitio: fratrem insidiatus
occidit.⁊ Talis erat terrenae conditor ciui¬
tatis. Quomodo autem significauerit eti¬
am iudȩos aquibus xp̃s occisus est pastor
ouium hominum: quem pastor ouium peco¬
rum prȩfigurabat abel : quia in allegoriu
propheticares est: parco nunc dicere: &

Expanded text:
nanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut nanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit. Inualescente quippe inuidentiae uitio fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor ciuitatis. Quo modo autem significauerit etiam Iudaeos, a quibus Christus occisus est pastor ouium hominum, quem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
minaberis illius. uttum forinsetus non ꝑ¬
mit titur operari sub potestate mentis
regentis & bene uolentis: assuescat &iam
intrinsetus non moueri.. Dictum est
tale aliquid in eodem diuino libro & de
muliere quando post peccatum dõ inter¬
rogante atq iudicante damnationis sen¬
tentias acceperunt. In serpente diabolus.
& inse ipsis illa & maritus.: Cum enim
dixiss& ei : multi plicans multi plicabotris¬
titias tuas & gemitum tuum: et intristiti¬
is paries filios: & deinde addidit: & adui¬
rum tuum conuersio tua & ipse tui domi¬
nabitur.⁊ Quoddictum est adcam de
peccato uel deuitiosa carnis concupis cen¬
tia: hoc isto loco depeccatrice femina.
Ubi intellegendum est uirum uirum ad
regendum uxorem. animo carnem regen¬
ti similem esse oportere. Propter quod
dicit apostolus : quidiligit uxorem suam
seipsum diligit. Nemo enim umquam
carnem suam odio habuit. Sananda sunt
enim haeo sicut nr̃a non sicut alienu dam¬

Expanded text:
minaberis illius, ut, cum forinsecus non pminaberis illius, ut, cum forinsecus non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis adsuescat etiam intrinsecus non moueri. Dictum est tale aliquid in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum Deo interrogante adque iudicante damnationis sententias acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. Cum enim dixisset ei: Multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitiis paries filios, deinde addidit: Et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam uxorem animo carnem regenti similem esse oportere. Propter quod dicit apostolus: Qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit; nemo enim umquam carnem suam odio habuit. Sananda sunt enim haec sicut nostra, non sicut aliena dam
Abbreviated transcription (Latin):
Cum enim commota fuerit pars ipsa
carnalis quam peccatum apellat aposto¬
lus. ubi dicit: non ego operor illud. sed
quod habitat inme peccatum: quam par¬
tem animi &iam phi losophi dicunt. esse
uitiosam: non quae mentem debeat tra¬
here : sed cui mens debeat imperare: eam¬
q ab inlicitis operibus ratione cohibere.
cum ergo commota fuerit adaliquid ꝑ¬
peram committendum: siquies catur &op¬
temperetur dicenti apostolo. nec ex hibe¬
atis membra uestra arma iniquita
arma iniquita¬
tis peccato: Admentem domitam et uic¬
tam conuertitur ut subditae ratio domi¬
netur. Hoc praecepit ds̃ huic qui fa¬
cibus inuidiae in flammabatur infratrẽ:
& quem debebat imitari: cupiebat aufer¬
ri.. Quiesce inquit: idest manus absce¬
lere contine. Non regn& peccatum
intuo mortali corpore : adoboediendũ
desideris eius: nec exhibeas membratua.
iniquitatis armu. peccato. Ad te enim
conuersio eius: dum non aduuatur relax¬
ando: sed quiescendo frenatur. Ettu do¬

Expanded text:
Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum quam partem animi etiam philosophi dicunt esse uitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab inlicitis operibus ratione cohibere; — cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur dicenti apostolo: Nec exhibueritis membra uestra arma iniquitaarma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. Hoc praecepit Deus huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratrem et, quem debuerat imitari, cupiebat auferri. Quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeas membra tua iniquitatis arma peccato. Ad te enim conuersio eius, dum non adiuuatur relaxando, sed quiescendo frenatur; et tu do
Abbreviated transcription (Latin):
a portendendo idest prae ostendendo:
&ꝑdigia qđ porro dicant. idest futura p̃diꝰ¬
cant. : Sed uiderint eorũ coniectores. quo mo¬
do sceis: siue fallantur: siue instinctu spiritu¬
um quib cura est: talipoena dignos animos
hominũ: noxiȩ curiositatis r&ib implicare.
&iam uera predicant : siue multa dicendo.
aliquando in aliquid ueritatis incurrant:
nobis tam̃ ista quȩ uelut c̃tranaturã fiunt:
& contranaturã fieri dicuntur : quomore
hominũ locutus est & apostolus: dicendo.
contra naturã. inolea insitũ oleastrũ: factũ
esse participem pinguedinis oleȩ: & mons¬
tra. ostenta. portenta: ꝓdigia nuncu pant᷑.
hoc monstrare debent: hoc ostendere. uł p̃
ostendere: hoc prȩdicere: quod facturus sit
ds̃ quȩ de corporib hominũ se p̃nuntiauit
esse facturũ : nulla impediente difficulta¬
te: nulla prȩscribente lege naturȩ: Quomodo
aut prȩnunticuerit: satis in libro superio¬
re. docuisseme &istimo: decerpendo descrip¬

Expanded text:
a portendendo, id est praeostendendo, et prodigia, quod porro dicant, id est futura praedicant. Sed uiderint eorum coniectores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apostolus dicendo contra naturam in olea insitum oleastrum factum esse participem pinguedinis oleae et monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur, haeostendere, hoc praedicere, quod facturus sit Deus, quae de corporibus hominum se praenuntiavit esse facturum, nulla impediente difficultate, nulla praescribente lege naturae. Quomodo autem praenuntiaverit, satis in libro superiore docuisse me existimo, decerpendo de Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
terrenae scilic& & caelestis. quas in hoc inte¬
rim saeculo per plexas quo dammodo dixi¬
mus. inuicemq permixtas. exortu. etexcursu.

Expanded text:
terrenae scilicet et caelestis, quas in hoc interim saeculo perplexas quodam modo diximus inuicemque permixtas, exortu et excursu
Abbreviated transcription (Latin):
re quod uerum est: Non enim admit¬
tunt: quod magis hic esse potuerit error
Interpretum : quam in ea lingua falsum.
unde innostram pergretam scripturam
ipsa trans lata est: Sedinquiunt. non
esse credibile: septuaginta interpretes.
qui uno simul tempore. unoque sensu in¬
ter pretati sunt : errarȩ potuisse: aut u

Expanded text:
re quod uerum est. Non enim admitre quod uerum est. Non enim admittunt, quod magis hic esse potuerit error interpretum, quam in ea lingua esse falsum, unde in nostram per Graecam scriptura ipsa translata est, sed inquiunt non esse credibile septuaginta inter- r pretes, qui uno simul tempore unoque sensu interpretati sunt, errare potuisse aut u
Abbreviated transcription (Latin):
adduntur sescenti noe : quoto eius anno di¬
luuium factum est: qui fiunt nongenti
quinqua ginta quinq: ex quo mathusa¬
lam natus est. usq ad annum diluiui Om¬
nes autem anni uitae mathusalam. nongenti
sexaginta nouem computantur. Quia cũ
uixiss& annos centum sexaginta septem.
& genuiss& filium qui est appellatus lamech
post eum genitum uixit annos octingentos
duos Qui omnes utdiximus. nongenti sex¬
aginta nouem fiunt. ⁊ Unde detractis
non gentis quinquaginta quinq ab ortu
mathu salȩ usq ad diluuium: remanent
quattuor decim. quib uixisse creditur post
diluuium: Propter quod eum non nulli.
& si non interra ubi omnem carnem quã
uiuere inaquis natura non sinit. constat
fuisse deletam: cum patre suo quitrans¬
latus fuerat aliquantum fuisse : atque
ibi donec diluuium prȩterir& uixisse
arbitrantur: nolentes derogare fidẽ
codicibus. quos inauctor itatem celebri¬
orem suscepit ecclesia: & credentes.
iudaeorum potius quam istos: non habe¬

Expanded text:
adduntur sexcenti Noe, quoto ejus anno diluvium factum est : qui fiunt nongenti quinquaginta quinque, ex quo Mathusalem natus est usque ad annum diluvii. Omnes autem anni vitae Mathusalem nongenti sexaginta novem computantur: quia cum vixisset annos centum sexaginta septem, et genuisset filium, qui est appost eum genitum uixit annos octingentos duo; qui omnes, ut diximus. nongenti sexaginta nouem fiunt. Unde detractis nongentis quinquaginta quinque ab ortu Mathusalae usque ad diluuium remanent quattuordecim, quibus uixisse creditur post diluuium. Propter quod eum nonnulli, etsi non in terra, ubi omnem carnem, quam uiuere in aquis natura non sinit, constat fuisse deletam, . cum patre suo qui translatus fuerat aliquantum fuisse adque ibi, donec diluuium praeteriret, uixisse arbitrantur, nolentes derogare fidem codicibus, quos in auctoritatem celebriorem suscepit ecclesia, et credentes Iudaeorum potius quam istos non habe
Abbreviated transcription (Latin):
aliqđ unde fiunt homines beati : circa tempora mer¬
curuĩ quẽ trimegistum uocauer̃ in illis terris eius modi
studia claruer̃: longe quidẽ antesapientes uel philoso¬
phos greciȩ : sed tam̃ post abrahã &isaac & ia cob & ioseph
nimirũ &iam post ipsum moysen : Eo quippe tem¬
pore quo moyses natus ẽ fuisse repperitur athlas.
ille magnus astrologus ꝓmethei frat maternus auus
mercuru maioris cuius nepos fuit trimegistus iste
riunt quidã dicentes. ex quo egyptus rationẽ siderũ
conp̃hendit amplius quã centum annorũ milia ñu

Expanded text:
id, unde fiant homines beati, circa tempora Mercurii, quem Trismegistum uocauerunt, in illis terris eius modi studia claruerunt, longe quidem ante sapientes uel philosophos Graeciae, sed tamen post Abraham et Isaac et Iacob et Ioseph, nimirum etiam post ipsum Moysen. Eo quippe tempore, quo Moyses natus est, fuisse reperitur Atlans ille magnus astrologus, Promethei frater, maternus auus Mercurii maioris, cuius nepos fuit Trismegistus iste riunt quidam dicentes, ex quo Aegyptus rationem siderum conprehendit, amplius quam centum annorum milia nu
Abbreviated transcription (Latin):
do perducat: Fines itaque isti sunt summumbo¬
nũ & summũ malum: De quibus inueniendis atq
in hac uita summo bono adipiscendo : uitando autẽ
sum momalo : multum sicut dixi. labor auerunt:
quistudium sapientiȩ : insȩculi huius uanitate
professi sunt: Nec tamen eos quamuis diuersis er¬
rantes modis naturȩ limes intantum abitinere
ueritatis. deui are permisit: ut non alii inanimo.
alii incorpore.: alii inutroque fines bonarum po¬
nerent & malorũ : Exqua dripertita uelut

Expanded text:
do perducat. Fines itaque isti sunt summum bodo perducat. Fines itaque isti sunt summum bonum et summum malum. De quibus inueniendis adque in hac uita summo bono adipiscendo, uitando autem summo malo, multum, sicut dixi, laborauerunt, qui studium sapientiae in saeculi huius uanitate professi sunt; nec tamen eos, quamuis diuersis errantes modis, naturae limes in tantum ab itinere ueritatis deuiare permisit, ut non alii in animo, alii in corpore, alii in utroque fines bonorum ponerent et malorum. Ex qua tripertita uelut
Abbreviated transcription (Latin):
uõ deciuitatis utriusque terrenȩ sellic&
& cȩlestis debitis finibus de inceps mihi uideo
disputandum prius exponenda sunt : quantũ
operis huius terminandi ratio patitur. argu¬
menta mortalium : Quibus ipsi sibi beatitudinẽ
facere. in huius uitȩ infelicitate moliti sunt:
Vtab eorum rebus uanis spes nostra differat.
quam ds̃ nobis dedit : & res ipsa hoc est uera bea¬
titudo quam dabit . Non tantum auctoritate di¬
uina sed adhibita &iam ratione qualẽ ꝓpter
infideles possumus adhibere clarescat: De fini¬
bus enĩ bonorũ & malorum multa & multi pli¬
citer interse philosophi disputarunt : quã questi¬
onẽ maxima intentione uersantes. Inuenire
conatisunt : quid efficiat hominem beatum: Illud
enĩ finis est boni nostri propter quod appetenda
sunt cetera ipsum autem propter seipsum: Finẽ
boniergo tunc dicimus non quo consumatur ut
non sit: sed quo perficiatur ut plenum sit: Etfinem
mali non quo esse desinat: Sed quo usque nocen¬

Expanded text:
 de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum operis huius terminandi ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auctoritate diuina, sed adhibita etiam ratione, qualem propter infideles possumus adhibere, clarescat. De finibus enim bonorum et malorum multa et multipliciter inter se philosophi disputarunt; quam quaestionem maxima intentione uersantes inuenire conati sunt, quid efficiat hominem beatum. Illud enim est finis boni nostri, propter quod adpetenda sunt cetera, ipsum autem propteboni ergo nunc dicimus, non quo consumatur, ut non sit, sed quo per- ficiatur, ut plenum sit; et finem mali, non quo esse desinat, sed quo usque nocen
Abbreviated transcription (Latin):
adducentas octoginta octo perduci: Hȩc de
uarronis libro : quantum potui breuiter ac
dilucide posui sententias eius meis explicans
uerbis: Quomodo autem refutatis ceteris unã
eligat quam uult esse achademicorũ ueterũ.
quos aplatone institutos usque ad polemonem:¬
qui ab illo quartus eius scolam tenuit: quȩ acha¬
demia dicta est habuisse certa dogmata uult
uideri: & ob hoc distinguit ab achamicis nouis qui¬
bus incerta sunt omnia : quod philosophiȩ genus
ab archesila coepit. successore polemonis: eam¬
que sectam id est ueterum achademicorũ sicut
dubitatione Ita omni errore carere arbitretur:
Nongum est peromnia de monstrare : nec tamen
omni ex parte. res omittenda est:F.II.¬
emouet ergo prius omnes illas differenti¬
as quȩ numerum multiplicauere sectarum:
quas ideo remouendas putat q̃uia non in eis ẽ finis
boni : Neque enim existimat ullam philosophi¬
ae sectam esse dicendam : quae noneo distat ace

Expanded text:
ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de ad ducentas octoginta octo perduci. Haec de Varronis libro, quantum potui, breuiter ac dilucide posui, sententias eius meis explicans uerbis. Quo modo autem refutatis ceteris unam eligat, quam uult esse Acaderaicorum ueterum quos a Platone institutos usque ad Polemonem,qui ab illo quartus eius scholam tenuit, quae Academia dicta est, habuisse certa dogmata uult uideri et ob hoc distinguit ab Academicis nonis, quibus incerta sunt omnia, quod philosophiae genus ab Arcesila coepit successore Polemonis, eamque sectam, id est ueterum Academicorum, sicut dubitatione ita omni errore carere arbitretur, longum est per omnia demonstrare; nec tamen omni ex parte res omittenda est. Remouet ergo prius illas omnes differentias, quae numerum multiplicauere sectarum, quas ideo remouendas putat, quia non in eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ce