comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ: ipse lib̾abit te Cedit multtudini: & cõ¬
sentientib aduersariis. mortẽ amic ñ audet ne¬
gare: Qd ipse optinere ñ potuit: dei tradidit po¬
tentie: Nec ambigue loquitur. ut dicat. si potue¬
rit lib̾are te: s audacter ⁊ confident̃: d̃s inquit
tuus quem colis semꝑ: ipse lib̾abit te: Audierat
enim tres pueros. qͥ inferioris adaniele gͣcdus e¬
rant. flãmas uicisse babylonias: & danieli mul¬
ta misteria reuelata. Unde ⁊ diligebat eum.
hominẽq captiuũ habebat in honore magno:
Allatusq ẽ lapis unus: & positus ẽ suꝑ os laci
Quẽ obsignauit rex anulo suo: & anulo optima¬
tum suoꝵ: Obsignat anulo suo lapidẽ. quo os
laci cludebatur : ne qͥo contͣ danielẽ moliant᷑
inimiq Credit enim eũ dei potentiȩ lib̾are:
& qui de leonib securus ẽ. de hominib ꝑtime¬
scit: Obsignat autẽ ⁊ anulo optimatũ suoꝵ: ne
quid suspicionis cont᷑ eos habere uideretur:

Expanded text:
semper, ipse liberabit te. Cedit multitudini, et consemper, ipse liberabit te. Cedit multitudini, et consentientibus adversariis, mortem amici  Al. inimici non audet negare: quodque ipse obtinere non potuit, Dei tradidit potentiae. Nec ambigue loquitur: ut dicat, si potuerit liberare te; sed audacter, et confidenter: Deus, inquit, tuus quem colis semper, ipse te liberabit. Audierat enim tres pueros qui inferioris a Daniele gradus erant, flammas vicisse Babylonias; et Danieli multa mysteria revelata, unde et diligebat eum, hominemque 661 captivum habebat in honore maximo. Allatusque est lapis unus, et positus super os laci, quem obsignavit rex annulo suo, s laci claudebatur: ne quid contra Danielem moliantur inimici. Credidit enim eum Dei potentiae: et qui de leonibus securus est; de hominibus pertimescit. Obsignat autem et annulo optimatum suorum, ne quid suspicionis contra eos habere videretur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
temnit. dicunt ẽẽ captuum: E uerbũ cum
autdisset rex. satis contristatus ẽ.⁊ ꝓ daniele po¬
suit cor: ut lib̾aret eum: Intellexit se ꝓpria res¬
ponsione deceptũ : ⁊ qd̃ causa insidiarũ ẽẽt in¬
uidia: Itaq ne contͣ suã legem facere uideret᷑
ñ auctoritate regia. s ratione atq consilio. uult
danielẽ de discrimine lib̃are: Ꝙ intantũ nigt᷑
⁊ laborat : ut rex potentissimus usq ad solis occa¬
sum cibum ñ capiat: ⁊ illis tanta in malo ꝑtna¬
cia est : ut nec uoluntate regis. nec iniuria moue
antur: Giri autẽ illi intelligentes regem: dixer̃t
ei: Scito rex : qr lex medoꝵ ẽ atq ꝑsarũ. ut om̃e
decretũ qd̃ constituit rex. ñ liceat immutari:
Sicut rex intelligebat pͥncipes accusare ꝓpt̾ inuidiã:
sic ⁊ illi intelligebant regis animũ. qd uellet dane¬
lem de p̃senti morte eruere: Unde iuxta legẽ me¬
doꝵ atq ꝑsarum: dicunt regis iussa ñ posse ir¬

Expanded text:
temnit dicunt esse captivum. Quod verbum cum temnit dicunt esse captivum. Quod verbum cum audisset rex, satis contristatus est, et pro Daniele posuit cor ut liberaret eum. Intellexit se propria responsione esse deceptum: et quod causa insidiarum esset invidia. Itaque ne contra suam legem facere videretur, non auctoritate regia, sed ratione atque consilio vult Danielem de discrimine liberare. Et intantum nititur, et laborat, ut rex potentissimus usque ad solis occasum cibum non accipiat: et illis tanta in malo pertinacia est, ut nec voluntate regis moveantur, nec injuria. Viri autem illi intelligentes regem, dixerunt ei: Scito, rex, quia lex Medorum est atque Persarum, ut omne decretum, quod constituerit rex, non liceat immutari. Sicut rex intelligebat principes accusare propter invidiam: sic et illi intelligebant regis animum, quod vellet Danielem de praesenti morte eruere. Unde juxta legem Medorum atque Persarum, dicunt regis jussa non posse
Abbreviated transcription (Latin):
tpra quib deo fiectenda funt genua: terciã horã¬
et sextam.⁊ nonam. eccliastica traditio intelligt
Sexta uolens petrus comedere: ad orationẽ ascen¬
dit cenaculum: Nona: petrus ⁊ ioħs ꝑͥgebant
ad templum: Uiri gͥilli curiosius inquirentes:
inuenerunt damielem orantem:⁊ obsecrantem
dm̃ suum: Ex hoc loco discimꝰ ne temere nos offe¬
ramus ꝑiculis: s ꝗͣtum in nobis ẽ insioias de¬
clinemus: Unde ⁊ danel ñ inforo. ñ in platers
faciebat contra regis imꝑium: s in abscondito
⁊ domi: ne ueri dei omnipotentis iussa neglige¬
ret: Rex. nunqͥo ñ constitusti. ut omnis hõ
qui rogaret quemꝗͣ de diis ⁊ hominib usq ad
neraltter se iussisse responderit. uerbo suo tene¬
atur : ne aliter suꝑ danielem faciat ꝗͣ loquutꝰ :
ubicumq dicitur regnũ medoꝵ atq ꝑsarum:
ut soluanus difficillimã questionẽ. qua nc̃ sub
indignitas contemnentis. eum qͥ regis iussa con¬

Expanded text:
sunt tempora quibus Deo flectenda sunt genua: tertiam horasunt tempora quibus Deo flectenda sunt genua: tertiam horam, sextam et nonam ecclesiastica traditio intelligit. r Apostolos . Sexta volens Petrus comedere, ad orationem ascendit in coenaculum . Nona, Petrus et Joannes pergebant ad templum . Viri igitur illi curiosius inquirentes, invenerunt Danielem orantem, et obsecrantem Deum suum: Ex hoc loco, discimus, ne temere nos offeramus periculis: sed quantum in nobis est, insidias declinemus. Unde et Daniel non in foro, non in plateis faciebat contra regis imperium: sed in abscondito, ut veri Domini Dei omnipotentis jussa non negligeret. Rex, numquid non constituisti, ut omnis homo qui rogaret quemquam de diis et hominibus, usque ad neraliter se jussisse responderit, verbo suo teneatur: ne aliter super Danielem faciat quam locutus ubicumque dicitur regnum Medorum atque Persarum: ut solvamus difficillimam quaestionem, qua nunc sub indignitas contemnentis, eum qui regis jussa con
Abbreviated transcription (Latin):
inunici nullam repꝑiunt occasionẽ: nisi in
legttrmis dei: Tunc pͥncipes ⁊ satrape subripue¬
runt regi.⁊ sicloquuti sunt: Pulchre dixit:
subripuerunt regi:Non enim hoc loquuti st̾
qd̾ agere cogitabant: s ꝑ honorẽ regis inimico
moliunt᷑ insidias: Nunc itaq rex confirma sen¬
tentiã :⁊ scribe decretũ ut ñ immutet᷑ qd̾ statu¬
ximus: unum regnũ fuisse sub dario ⁊ cyro.
stitutam legem: ingressus ẽ domũ stiam : et
fenestris aptis incenaculo suo contͣ ierłm: tri¬
bus tꝑrib in dic flectebat genua sua: De omni
scriptura scã celeri memoria congregandũ est:
ui domata. quȩ latine dicunt᷑ menia uel tecta.
siue solaria. & arͫ ac aya. id est oenacula legeri
daniel regis iussa contemnens. ⁊ in deo habens fiou¬
ciam. ñ orat in humili loco s in excelso: et fenestras
apit contra ierłm: ubi erat uisio pacis: Orat aut̾
sed̾m preceptũ dĩ. dictaq salomonis: qui contra
templum orandũ eẽ memorauiti: Tria autem

Expanded text:
inimici nullam reperiunt occasionem, nisi forte in legitimis Dei. Tunc principes, et satrapae surripuerunt regi, et sic locuti sunt ei. Pulchre dixit, surripuerunt: Non enim hoc locuti sunt, quod agere cogitabant, sed per honorem regis, inimico moliuntur insidias. Nunc itaque, rex, confirma sententiam et scribe decretum, ut non immutetur, 659 quod statuximus, unum regnum fuisse sub Dario et Cyro stitutam legem, ingressus est domum suam, et, fenestris apertis in coenaculo suo contra Jerusalem, tribus temporibus in die flectebat genua sua, Scriptura sancta celeri memoria congregandum est, ubi δώματα, quae Latine dicuntur menia vel tecta, sive solaria, et ἀνώγαια, id est, coenacula legerim . Et nunc Daniel regis jussa contemnens, et in Deo habens fiduciam, non orat in humili loco, sed in excelso: et fenestras aperit contra Jerusalem, ubi erat visio pacis. Orat autem secundum praeceptum Dei, Dictaque Salomonis, qui contra templum orandum esse admonuit. Tria autem
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ utdetur in causa. qd statim hystoriã hystore
copulauit: In fine enim suꝑioris uisionis dixe¬
rat: & darius medus successit in regnum: an¬
nos natus .lxͣ. duo : Sub hoc gͥ dario qͥ int̾fe¬
cit baltasar : hȩc gesta sunt quȩ dicturi sumus
Porro rex cogitabat constituere eũ suꝑ regnum:
Unde principes ⁊ satrape querebant occasionem:
ut inuenirent danieli ex latere regis: Pro pͥn¬

Expanded text:
d videtur mihi in causa, quod statim historiam historiae d videtur mihi in causa, quod statim historiam historiae copulavit. in fine enim superioris dixerat Visionis: Et Darius Medus successit in regnum annos natus sexaginta duos. Sub hoc igitur Dario, qui interfecit Balthasar, haec gesta sunt quae dicturi sumus. Porro rex cogitabat constituere eum super omne regnum, unde principes et satrapae quaerebant occasionem, ut invenirent Danieli ex latere regis, etc. Pro prin
Abbreviated transcription (Latin):
Lacuit dario. et consttuit supͣ regnũ
sacrapas centum uiginti. ut eẽnt in
toto regno suo: & suꝑ eos principes
tres. ex quib daniel unus erat Iosephus de qͦ
supͣ diximus. huius lociscribens hystoriam :
tta loquutus est: Darius autẽ qui babylonioꝵ
destruxit imꝑium: iuuante se. ⁊ parit̾ dimmicã¬
te cyro ꝓpinquo suo. annum uite agebat sexa¬
gesimum. quando cepit babylonem: eratq filiꝰ
mediam: ⁊ unum fecit de trib pͥncipib. qui
unitierso regno eius p̃erant: Ex qͦ intelligimꝰ
subuersa babylone. darium reuersum ad regnũ
suum. in mediam. secumq abduxisse danielem
tentum qd̃ baltasari acciderat: ⁊ interp̃tato¬
nem quã daniel exposuerat : & quomͦ medoꝵ
regnum . ꝑsarumq p̃dixerit: Nemo gͦ turbet᷑.
qõ nunc in regno darii. nc̃ in regno cyri.dani¬
rio narretur hystoria. ꝗͣ sub baltasar qd̾ postea
lecturi sumus. qui adario interfectus ẽ: illuto¬

Expanded text:
Placuit Dario, et constituit supra regnum Placuit Dario, et constituit supra regnum satrapas centum viginti, ut essent in toto regno suo: et super eos principes tres ex quibus Daniel unus erat. Josephus de quo supra diximus, hujus loci scribens historiam, ita locutus est: Darius autem qui Babyloniorum destruxit imperium, juvante se, et pariter dimicante Cyro propinquo suo, annum vitae agebat sexagesimum secundum, quando cepit Babylonem: eratque filius Mediam, et unum fecit e tribus principibus, qui universo regno ejus praeerant. Ex quo intelligimus subversa Babylone, Darium reversum esse ad regnum suum in Mediam, secumque adduxisse Danielem tentum, quod Balthazar acciderat, et interpretatione quam Daniel exposuerat, et quomodo Medorum regnum Persarumque praedixerit. Nemo ergo perturbetur, quod nunc in regno Darii, nunc in regno Cyri, Danirio narretur historia, quam sub Balthasar, quod postea lecturi sumus, qui a Dario interfectus est, illu
Abbreviated transcription (Latin):
erat. & maius regnũ medoꝵ. ꝗͣ psarum legimꝰ:
⁊ auunculus qͥ prior erat iure nature successor
regni debuit numerari: Unde ⁊ in uisione que
contͣ babylonẽ in isaia legitur : post multa que
longum ẽ ponere. hec futura nar rant᷑: Ecce ego
suscitabo suꝑ eos medos. qui argentũ ñ querant
nec aurũ uelint: s sagittis paruulos int̾ficiant:
i lactentib uteri ñ misereantur: Ꝙ ieremias:
Sc̃ificate inquit contra eam gentes. reges medie
duces eius. ⁊ uniuersos magistratus eius: cunc¬
tamq terrã potestatis illus: Ꝙ in consequentibꝰ.
filia babylon quasi area: tꝑs triture eius: Adhuc
modicum: & ueniet tempus messionis eius:
Qd̾ aũ in conuiuio capta sit babylon. ꝗͣ hortatur
ad pugnã: manifestius scribit isaias: B abylon
dilecta mea: facta ẽ mͥ in miraculũ: Pone men¬
sam. contemplare in specula: Comedentes.
bibentes. surgite pͥncipes: arripite clipeum:

Expanded text:
erat: majus regnum Medorum quam Persarum legimus: erat: majus regnum Medorum quam Persarum legimus: et avunculus qui prior erat jure naturae, successor regni debuit numerari. Unde et in visione quae contra Babylonem in Isaia legitur, post multa quae longum est ponere, haec futura narrantur: Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, nec aurum velint: sed sagittis parvulos interficiant, et lactantibus uteris non misereantur . Et Jeremias: Sanctificate, inquit, contra eam gentes, reges Mediae, duces ejus, et universos magistratus ejus cunctamque terram potestatis illius . Et in consequentibus: Filia Babylon quasi area tempus triturae ejus: adhuc modicum, et veniet tempus messionis ejus . Quod autem in convivio capta sit 657 Babylon, quam hortatur ad pugnam, manifestius scribit Isaias: Babylon dilecta mea facta est mihi in miraculum: pone mensam, contemplare in specula comedentes et bibentes: surgite principes, arripite clypeum .
Abbreviated transcription (Latin):
phetã honorat. sꝑat se ueniã consequuturum
Quam si ñ impetrauit. maus fuisse credendũ est
sacrilegrum in dm̃: quã honorẽ in homine: Ea¬
dem nocte interfectus est baltasar rex chaldeus:
et darius medus successit in regnũ: annos natꝰ
sexaginta & duos: Iosephus scribit in decimo
iudaice antiquitatis libro. obsessa babylone a me¬
dis ⁊ ꝑsis. dario uidelicet ⁊ cyro. intantã uenisse
baltasar regẽ babilonis obliuionẽ sui: ut celeber¬
rimũ iniret conuiuium. & inuasis tẽpli dñi¬
biberet : & obsessus uataret epulis: Unde potest
stare hystoria. qd̃ eadem nocte sit captus. atq u¬
gulatus: dum om̃s aut uisionis int̾pretatio¬
nisq pauore terrentur. aut occupati st̃ festi¬
uitate ⁊ ebrietate conuiuii: Qo aũ uincente cy¬
ro rege ꝑsarum.⁊ dario rege medoꝵ. solus dari
successisse in regnũ scribitur: ordo etatis ⁊ ꝓpin¬
quitatis ⁊ regni ẽ: Darius enim .lxͣ. duoꝵ annoꝵ

Expanded text:
rophetam honorat, sperat se veniam consecuturum. rophetam honorat, sperat se veniam consecuturum. Quam si non impetravit, majus fuisse credendum est sacrilegium in Deum, quam honorem in hominem. Eadem nocte interfectus est Balthasar rex Chaldaeus, et Darius Medus successit in regnum, annos natus sexaginta duos. Josephus scribit in decimo Judaicae antiquitatis libro, obsessa Babylone a Medis et Persis, Dario videlicet et Cyro in tantam venisse Balthasar regem Babylonis oblivionem sui, ut celeberrimum iniret convivium, et in vasis templi biberet, et obsessus vacaret epulis. Unde potest stare historia, quod eadem nocte sit captus atque jugulatus: dum omnes aut visionis interpretationisque pavore terrentur, aut occupati sunt festivitate, et ebrietate convivii. Quod autem vincente Cyro rege Persarum, et Dario rege Medorum solus Darius successisse in regno scribitur, ordo aetatis, et propinquitatis, et regni est. Darius enim sexaginta duorum annorum
Abbreviated transcription (Latin):
solum gͦ lectione opus fuit. s ⁊ interp̃tatione eoꝵ
quȩ legerat. ut intelligeret qͥd hȩc uerba p̃dice¬
rent: qd̃ scilicet numerasset ds regnum illius
atq complesset. & appendisset in statera iudicii
sui: ut ante eum iugularet gladius ꝗͣ natura
dissolueret: & imꝑium eius in medos diuid̃et᷑
et psas: Cyrus enim ut ante iam diximꝰ rex ꝑ¬
sarum. iuncto sibi dario auunculo: subu̾tit
imꝑium chaldeoꝵ: Tunc iubente rege indutus
ẽ damel purpura. & circundata ẽ torques au¬
rea collo eius: & p̃dicatum ẽ de eo qd̾ haberet
potestaten in regno tercius. siue tercie partis
regni: Accepit autẽ insigne regium. torquem
& purpuram: ut dario qui erat successurus
in regno. fieret notior. ⁊ ꝑ noticiam honoratior:
Nec mirũ. si baltasar aitoiens tristia: soluerit p̃mi¬
um qd̃ pollicitus ẽ : aut enim longo post tꝑre
credidit uentura que dixerat: aut dum dei ꝓ¬

Expanded text:
solum ergo lectione opus fuit, sed interpretatione eorum solum ergo lectione opus fuit, sed interpretatione eorum quae legerat: ut intelligeret qui haec verba praedicerent: quod scilicet numerasset Deus regnum illius atque complesset, et apprehendisset in statera judicii sui: et ante eum jugularet gladius, quam natura dissolveret, et imperium ejus in Medos divideretur et Persas. Cyrus enim, ut ante jam diximus, rex Persarum, juncto sibi Dario avunculo, subvertit imperium Chaldaeorum. 656 Tunc jubente rege indutus est Daniel purpura et circumdata est torques aurea collo ejus, et praedicatum est de eo, quod haberet potestatem tertius in regno. Sive tertiae partis regni. Accepit autem insigne regium, torquem et purpuram, ut Dario qui erat successurus in regnum fieret notior, et per notitiam honoratior. Nec mirum si Balthasar audiens tristia, solverit praemium, quod pollicitus est. Aut enim longo post tempore credidit ventura quae dixerat: aut dum Dei p
Abbreviated transcription (Latin):
E tu gͥ cum hoc de parente cognouisses. & sures
qd̃ suꝑbis ds̃ resistit. humilib autẽ dat grãm:
ñ debueras aduersus dñatorem cęli eleuare cor
tuũ. ⁊ insultare illius maiestati: et ea facere quȩ
fecisti. Hunc locũ quidã ad antieꝑm referunt.
qd̾ unitans patris sui diaboli suꝑbiam. contͣ
dm̃ erectus sit: S querendũ ẽ ab eis. quis sit da¬
niel qͥ ei scripturã dei int̾pretat᷑. & qui medi. et
ꝑse occidentes eum: et succedentes in regnũ eius
Nulli enĩ dubium : quin post antixꝑm sc̃ regna¬
turi sunt: Hec ẽ autẽ scriptura: quȩ digesta ẽ
Mane. Techel. phares: R hec ẽ interp̃tatio ser
monis: Manẽ: numerauit d̃s regnũ tuũ: et
cõpleuit illud: Techel: appensus es in statera:
et inuentus es minus habens: Phares: diuisũ:
regnũ tuum: & datum ẽ medis ⁊ ꝑsis: Tria tan¬
tum uerba in pariete scripta signauerat: Mane
Techel. phares: Quoꝵ prius numerũ. scd̾m
appensionem: tercium diuisionem sonat: Non

Expanded text:
tur cum haec de parente cognovisses, et scires quod superbis resistit Deus, humilibus autem dat gratiam, non debueras adversus dominatorem coeli elevare cor tuum, et insultare majestati illius, et ea facere quae fecesti. Hunc locum quidam ad Antichristum referunt, quod imitatus patris sui diaboli superbiam, contra Deum erectus sit. Sed quaerendum est ab eis, quis sit Daniel qui eis scripturam Dei interpretetur, et qui Medi et Persae occidentes eum et succedentes in regnum ejus. Nulli enim dubium, quin post Antichristum sancti regnaturi sint. Haec est autem scriptura quae digesta est: MANE, THECEL, PHARES. Et haec inmonis. MANE: numeravit Deus regnum tuum, et complevit illud. THECEL: appensus es in et inventum est minus habens. PHARES, divisum est regnum tuum, et datum est Medis et Persis. Tria tantum verba in pariete scriptura signaverat: Mane, Thecel, Phares, quorum primum, numerum, secundum, appensionem, tertium, divisionem sonat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
te aleonib: Non qͦ dubitet de di potentia.¬
de qua supͣ dixerat. dds tuus quẽ colis semꝑ. ipse li¬
berabit te : s ambiguã sententiã temꝑat: ut
cum daniel illesus apparuerit. ꝗͣto res incredi¬
bilior est. tantũ aduersũ pͥncipes iustior indig¬
natio sit Rex. in et̃num uiue. Honorat honorã¬
angłm suũ. ⁊ conclusit ora leonum. ⁊ ñ nocuert̃¬
immutata ẽ : s rictu eoꝵ et rabies conlusa ẽ
qͥ erutus est de ore leonũ inuisibiliũ. et de lacu
inferni: qr credidit in dm̃ suum:
unc darius rex scripsit unquersis ꝑopuli
tribus. ⁊ linguis: habitantib in uniu̾sa t̾ra:

Expanded text:
te a leonibus? Non quod dubitet de Dei potentia,te a leonibus? Non quod dubitet de Dei potentia,de quo supra dixerat: Deus tuus quem colis semper, ipse liberabit te; sed ambiguam sententiam temperat, ut cum Daniel illaesus apparuerit, quanto res incredibilior est, tanto adversum principes justior indignatio sit. Rex, in aeternum vive. Honorat honoranangelum suum, et conclusit ora leonum, et non nocuerimmutata est: sed rictus eorum, et rabies conclusa est vir proferat qui ereptus est de ore leonum invisibilium, et de lacu inferni: quia credidit in Deum suum. Tunc Darius rex scripsit universis populis, tribubus et linguis habitantibus in universa terra:
Abbreviated transcription (Latin):
sit ab eo: Quanta regis beniuolentia: ut cibũ
nec nocte nec die caꝑet: somnũ oculis ñ con¬
cederet : s cum ꝑiclitante ꝓpħa. ipse penderet
affectu: Si autẽ rex nesciens dm̃. hoc facit pro
altero. quẽ utilt de discrimine lib̾ari: ꝗͣtomagis
nos pro peccatis propriis. in edia ⁊ uigiliis de¬
bemus dm̃ ad clem̃tiam flectere: Tunc rex
pͥmo diluculo consurgens: festinus ad lacũ leonũ
ꝑrexit: Lacum uocat dep̃ssam in altũ foueã. uel
arentẽ cisternã: in qua leones nutriebant᷑: festinͦ
autẽ primo diluculo ꝑgit ad lacum: credens eũ
uiuere:. Lacus. latne aquarũ dulgũ cong̾gatio
quem greci annien. io est stagnũ uocant
Appropinquansq lacui. danielẽ uoce lacͥmabil
et oblitus regie dignitatis. uictor ad captiuum:
dñs currit ad seruum: Daniel: serue dei uiuen¬
tis: Qiuentẽ uocat ad distinctionẽ deoꝵ genti¬
lium: qͥ simulachra st̃ hominũ mortuorum
s̃ tuus cui seruis semꝑ: putasne ualuit lib̾are

Expanded text:
s, etc. Quanta regis benevolentia, ut cibum nec die nec nocte caperet; somnum oculis non concederet: sed cum periclitante propheta ipse penderet affectu. Si autem rex nesciens Deum, hoc facit pro altero, quem vult de discrimine liberari: quanto magis nos pro peccatis propriis inedia et vigiliis debemus Deum ad clementiam flectere. Tunc rex primo diluculo consurgens, festinus ad lacum leonum perrexit. Lacum vocat depressam in altum foveam, vel arentem cisternam, in qua leones nutriebantur. Festinus autem primo diluculo pergit ad lacum, credens eum vivere. Lacus autem Latine, aquarum dulcium congregatio quem Greci λίμηνην, id est, stagnum vocant. Appropinquansque lacui, Danielem voce lacrymabiliet oblitus regiae dignitatis, victor ad captivum, dominus currit ad servum. Daniel serve Dei viventis. Viventem vocat, ad distinctionem deorum gentilium, qui simulacra sunt hominum mortuorum. Deus tuus cui tu servis semper, putasne valuit liberare
Abbreviated transcription (Latin):
postea successores regni exciterunt: ptholomeũ
seleutium. philippum. antigonum: Qd̃q ad¬
ditur. et potestas data ẽ ei. ostendit ñ alexan¬
dri forttudinis: s dñi uoluntatis fuisse:
nimis: Dentes ferreos habebat magnos. come¬
dens. atq cõminuens: ⁊ reliqua pedib suis
tibie eius ferree. pedum quedam pars ferrea.
quedam fictilis: et tam̃ ipsius ferri ex parte
nunc meminit: dentes eius ferreos eẽ contes¬
tans. Satisq miror. qd̾ supra leenam. et ur¬
sum ⁊ pardum. in trib regnis posuerit: roma¬
num regnum nulli bestiȩ comparauerit: nisi
forte ut formidolosam faceret bestiam uocabulũ
tacuit: ut quicquid ferocius cogitauerimus
in bestiis. hoc romanos intelligamus: Hebreis

Expanded text:
postea successores regni exstiterunt, Ptolomeum, postea successores regni exstiterunt, Ptolomeum, Seleucum, Philippum, Antigonum. 38. Quid Et potestas quae data est ei? Ostenditur non Alexandri fortitudinis, sed Domini voluntatis fuisse. nimis: dentes ferreos habebat magnos, comedens atque comminuens, et reliqua pedibus suis Tibiae ejus ferreae: pedum quaedam pars ferrea, quaedam fictilis; et tamen ipsius ferri ex parte nunc meminit, dentes ejus ferreos, et magnos esse contestans. Satisque miror, quod cum supra leaenam, et ursum, et pardum, in tribus regnis posuerit, Romanum regnum nulli bestiae compararit: nisi forte ut formidolosam faceret bestiam, vocabulum tacuit, ut quidquid ferocius cogitaverimus in bestiis, hoc Romanos intelligamus. Hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
surge. comede carnes plurimas. illud tꝑs sig¬
nificat. ꝗͣdo ab assuero quem. lxx. artharxerꝰ¬
xen uocant. ad suggestionẽ aman agagite.
una die om̃s iudei iussi st̃ trucidari: Ꝙ pul¬
chre ñ ait deuorabat eos. s sic dicebant ei:
ut conatus tantum fuerit. & nequaꝗͣ rei exi¬
tus sit consequutus. Post hoc aspiciebam:
& ecce alla quasi pardus. & alas habebat ut auis qua¬
tuor suꝑ se: & quatuor capita erant in bestia: et pote¬
stas data ẽ ei: Tercium regnum macecdonum. de
quo in statua legimus: uenter. et femora eius ex
comparatur. quȩ preceps fertur ad sanguinem.
et saltu in mortem ruit: Ꝙ alas ha u bebat qua¬
tuor : Nichil enim alexandri uictoria uelocius
fuit : qui ab illirico ⁊ adriatico mari. usq ad in¬
dicum occeanum. ⁊ gagen fluuium. ñ tam p̃liis
quam uictoriis p̃cucurrit: & sex annis europe
partem. et omnem sibi asiam subiuigauit: Quat
tuor autẽ capita. eosdem dicit duces eius. qui

Expanded text:
 comede carnes plurimas, illud tempus sig comede carnes plurimas, illud tempus significat, quando sub Assuero, quem Septuaginta Artaxerxem vocant, ad suggestionem Aman Agagitae, una die omnes Judaei jussi sunt trucidari . Et pulchre non ait, devorabat eos; sed, sic dicebant ei: ut conatus tantum fuerit, et nequaquam rei exitus sit consecutus. Post hoc aspiciebam, et ecce alia quasi pardus, et alas habebat avis quatuor 666 super se, et quatuor capita erant in bestia, et potestas data est ei. Tertium regnum Macedonum, de quo in statua legimus: Venter et femora ejus ex comparatur, quae praeceps fertur ad sanguinem, et saltu in mortem ruit. Et alas habebat quatuor. Nihil enim Alexandri victoria velocius fuit, qui ab Illyrico, et Adriatico mari usqdicum oceanum et Gangem fluvium, non tam praeliis quam victoriis percucurrit, et sex annis Europae partem et omnem sibi Asiam subjugavit. 37. Quid per quatuor capita? Eosdem dicit duces ejus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in zacharia. ꝓpħ̾a: equi albi appellantur
Tres autẽ ordines. siue uersus qui erant in ore
erus ⁊ in dentib. quidã sic interp̃tatus est:
ut regnũ ꝑsarum intres pͥncipes diceret fu¬
baltasar ⁊ darii legimus tres fuisse pͥncipes
qͥ centum uiginti satrapis p̃fuerint: Alii aũ
tres reges. post cyrum fuisse ꝑsarum autu¬
mant: & qui illi sint. nomina reqcent
Nos uͦ cum post cyrum qui regnauit annis .xx.x.
sciamus apud ꝑsas regnasse cambissem filiũ eiꝰ
et fr̃s magos.⁊ deinceps darium: cuius sccdo
cuudecimũ arxenochi filium. quartũdecimũ
darium. arsamifilium. qui ab alexandro rege¬
macedonũ suꝑatus ẽ : quomͦ tres reges ꝑsap
fuisse dicemus: nͥ forte eligamus aliquos seuis¬
simos. qͦs ex historiis repꝑire ñ possumus:
Gtres ordines in ore regni ꝑsarum ⁊ in dentib
eius tria regna debemus acciꝑe. babylomoꝵ
sunt regnum: Qõq infertur. et sic dicebant ei:¬

Expanded text:
in Zacharia Propheta, equi albi appellantur in Zacharia Propheta, equi albi appellantur . Tres autem ordines, sive versus qui erant in ore ejus, et in dentibus, quidam sic interpretatus est, ut regnum Persarum in tres principes diceret fuBalthasar et Darii legimus, tres fuisse principes, qui centum viginti satrapis praefuerint. Alii autem, tres reges post Cyrum fuisse Persarum autumant, et quae illis sint nomina reticent. Nos vero cum post Cyrum qui regnavit annis triginta, sciamus apud Persas regnasse Cambysen filium ejus, et fratres magos, et deinceps Darium, cujus secundtium decimum, Arsen, Ochi filium: quartum decimum, Darium Arsami filium, qui ab Alexandro Macedonum rege superatus est: Quomodo tres reges Persarum fuisse dicemus? nisi forte eligamus aliquos saevissimos, quos ex historiis reperire non possumus. Ergo tres ordines in ore regni Persarum, et in dentibus ejus, tria regna debemus accipere, Babylonisunt regnum. Quodque infertur. Et sic dicebant ei:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicuum ẽ. qd̾ postꝗͣ ꝑdidit regnũ. ⁊ potentia
eius ablata ẽ. rursum in pͥstinum statum resti¬
tutus sit: ⁊ ñ leenã s hõĩem se eẽ didicerit:
et cor receꝑit qd̃ amiserat:. Sinautẽ generalit̾ de
regno chaldeoꝵ hoc sentiendũ est: qd interfecto
baltasar. & medis ꝑsisq imꝑium succedentib
babylonii homines. ⁊ humiles fragilisq nature
se ẽẽ intellexert̃: Nota ordinem: Qͥ in imagine
caput aureum dr̃: hic leena appellatur: Et ec¬
ce bestia alia. similis urso in parte stetit: ⁊tres
ordines erant in ore eius. & indentib eius:
& sic dicebant ei: Surge. comede. carnes pluri¬
mas: Bestia scd̃a ursi similis: ipsa ẽ de qua in
de argento: Hec ob duriciã et ferocitatẽ: urso
cõparatur: Rigidum enim ⁊ partioris uictus
in morẽ lacedemonioꝵ. regnum ꝑsarũ fuit:
ita ut in pulm̃to sale utatur ⁊ cardamo. Lega
te una stetit. sic hebrei int̾pretantur: nichil
eos aduersum isrł crudele gessisse: Unde et

Expanded text:
potentia ejus ablata est, rursum in pristinum statum restitutus sit, et non leaenam, sed hominem se esse didicerit, et cor receperit quod amiserat. Sin autem generaliter de regno Chaldaeorum hoc sentiendum est, quod interfecto Balthasar, et Medis Persisque imperio succedentibus, Babylonii homines, et humilis fragilisque naturae se esse intellexerint. Nota ordinem: qui in imagine caput aureum dicitur, hic leaena appellatur. Et ecce bestia alia similis urso in parte stetit, et tres ordines erant in ore ejus, et in dentibus ejus; et sic dicebant ei: Surge, comede carnes plurimas. Bestia secunda urso similis, ipsa est de qua ins ejus et brachia de argento, haec ob duritiam, et ferocitatem urso comparatur. Rigidum enim et parcioris victus in morem Lacedaemoniorum, 665 regnum Persarum fuit: ita ut in pulmento sale uteretur et cardamo. Legamte una stetit, sic Hebraei interpretantur, nihil eos adversum Israel crudele gessisse. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
clem̃ta cõmutare. Rur sum bona agenti se asse¬
rit pollceri : et simala fecerit. dicit se suã muta¬
re sententiam: ñ in homines. s: in oꝑa que mu¬
scata funt: Neq enim ds̃ hominib. s uitiis ira

Expanded text:
clementia commutare. Rursum bona agenti se asseclementia commutare. Rursum bona agenti se asserit polliceri, et si mala fecerit, dicit se suam mutare sententiam, non in homine, sed in operibus, quae mutata sunt. Neque enim Deus hominibus, sed vitiis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ feni cibos. & septem annoꝵ circulos confiteat᷑
dm̃: & sit qui prius fuerat: Qui respondere
debent. quomͦ congruat. ut angłi qui nunꝗͣ cor¬
ruerunt. eum rursus pͥncipem habeant: qui
ꝑ penitentiam sit reuersus: Quamobrem rex
consilium meũ placeat tibi. ꝙ peccata tua ele¬
mosinis redime: ⁊ iniquitates tuas miscdiis
pauperum: forsitan ignoscet delictis tuis:
Si p̃dixit sententiam dei quȩ ñ potest immutari:
quomodo hortatur ad helemosinas.⁊ muiam
paupum. ut dei sententia cõmutetur: Quod
facile soluitur. exechie regis exemplo. quem isaias
doxerat ẽe mor turum: & ninuitarũ. ad huc tres
dioo ininque subuertetur: & tam̃ ad p̃ces exechie
tnnue de sententia cõmutata est: non uarieta¬
te udicii. ẜ eoꝵ conuersione qui meruere incdul¬
gentiam: Alioquin in ieremia loquit᷑ cłs. se ma¬
laminari suꝑ gentem:. & si bona fecerit. minas

Expanded text:
et feni cibos, et septem annorum circulos, confiteatur et feni cibos, et septem annorum circulos, confiteatur Dominum, et sit qui prius fuerat. Qui respondere debent quomodo congruat, ut angeli qui numquam corruerant, eum rursus principem habeant qui per poenitentiam sit reversus. Quamobrem, rex, consilium meum placeat tibi, et peccata tua eleemosynis redime, 649 et iniquitates tuas misericordiis pauperum, forsitan ignoscat Deus delictis tuis. Si praedixit sententiam Dei, quae non potest immutari, quomodo hortatur ad eleemosynas et misericordias pauperum, ut Dei sententia commutetur? Quod facile solvitur Ezechiae regis exemplo, quem Isaias dixerat esse moriturum ; et Ninivitarum, quibusdies, et Ninive subvertetur ; et tamen ad preces Ezechiae, et Ninives Dei sententia mutata est, non vanitate judicii, sed eorum conversione, qui meruerunt indulgentiam. Alioquin et in Jeremia loquitur Deus se mala minari super gentem, et si bona fecerit, minas
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ: Absq regis inruria explicat ueritatẽ.
ut ñ eum suꝑbie s potentie uideatur argue¬
re. & uinciatur ferro ⁊ here in herbis foris
et rore cȩli conspargatur. ⁊ cum feris sit pabulũ
eius: donec septem tꝑra cõmutentur suꝑ eum:
& supra similiter scriptum ẽ: Querunt gͦa nobis
qui hystorie contradicunt. quomͦ in uinculo ferreo
et ere fuerit nabuchodonosor. aut quis eũ uinxerst.
⁊ compedib alligauerit: cum ꝑspicuum sit. om̃s
furiosos ne se p̃cipitent.⁊ alios ferro inuadant
cathenis ligari: Hec ẽ interp̃tatio sententiȩ altissimi
quȩ ꝑuenit suꝑ dñm meum regem: Austeritatẽ¬
p̃cesserint: mitiorib reꝓmissis releuat animum
territi: Deniq infert : Regnum tuũ tibi manebit:
postꝗͣ cognoueris potestatem ẽẽ celestem: Unde
hii qui historie contradicunt. & uolunt diabolo
reddi pristinam dignitatẽ. in hoc loco uelificant.
qd̃ post tormenta. post efferationẽ. post herbaꝵ

Expanded text:
tc. Absque regis injuria explicat veritatem: ut non eum superbiae, sed potentiae videatur arguere. Et vinciatur ferro, et aere in herbis foris, et rore coeli conspergatur: et cum feris sit pabulum ejus, donec septem tempora commutentur super eum. Et supra similiter scriptum est. Quaerunt ergo a nobis qui historiae contradicunt: quomodo in vinculo ferreo et aereo fuerit Nabuchodonosor: aut quis eum vinxerit et compedibus alligaverit: cum perspicuum sit omnes furiosos, ne se praecipitent et alios ferro invadant, catenis ligari. Haec est interpretatio sententiae Altissimi, quae pervenit super Dominum meum regem: Ejicpraecesserint, milioribus repromissis relevet  Al. relevat animum territi. Denique infert. Regnum tuum tibi manebit, postquam cognoveris potestatem esse coelestem. Unde hi qui historiae contradicunt, et volunt diabolo reddi pristinam dignitatem, in hoc loco velificant: quod post tormenta, post efferationem, post herbarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcussionib. exaltatione ⁊ humiliatione. ñ est
dei ꝓuidentia nec p̃ceptum. s eoꝵ uoluntas qͥ ꝑ¬
cittunt: & quos uoluerint exaltant. Qd̃ cum¬
declinabitur : nisi forte scm̃ quemq dicamꝰ regẽ
cuius ñ regnat peccatũ in mortali corpore: ⁊ cuiꝰ
ideo seruatur cor. quia in manu dei est: Qͥcqͥd
autẽ in manu dei patris fuerit: nullus potest
raꝑe ex ea: & quicumq raptus fuerit : intelli¬
gitur in manu dei ñ fuisse: Tu qͦq filius eius
balthasar. ñ humiliasti cor tuum: cum scires

Expanded text:
percussionibus, exaltatione et humiliatione non est percussionibus, exaltatione et humiliatione non est Dei providentia nec praeceptum, sed eorum voluntas, qui percutiunt quos voluerint et exaltant, qu, nisi forte sanctum quemque dicamus 655 regem, cujus non regnat peccatum in mortali corpore, et cujus ideo servatur cor, quia in manu Dei est . Quidquid autem in manu Dei Patris fuerit juxta Evangelium, nullus potest rapere ex ea et quicumque raptus fuerit, intelligitur in manu Dei non fuisse. Tu quoque, filius ejus Balthasar, non humiliasti cor tuum cum scires
Abbreviated transcription (Latin):
chum qui chaldaicam ueritatẽ sequutꝰ ẽ: sꝑm
buchodonosor. ut supͣ diximꝰ pauum erus : sed̾m
consuetudinẽ scripturaꝵ: Imitanda ẽ autẽ sc̃ĩ uiri
et inter barbaros conuersatio: ut regis aula. uel
mater pro uirtutũ magnitudine.tantis eũ lau¬
dib eleuet: Ad que respondens daniel: coram.
rege ait: Munera tua tibi sint: & dona domus
regis dignitatẽ. ⁊ munera contemnentẽ. qͥ absq
p̃cio proferens ueritatem: iam illo tꝑre p̃cep¬
tum eugłicum sequebatur: gratis accepists.
gratis date: Alioqumn. ⁊ trifhiciã nuntantem.
indecens erat libenter dona susciꝑe. Quos uo¬
lebat interficiebat: ⁊ qͦs uolebat ꝑcutrebat:
Quos uolebat exaltabat: ⁊ qͦs uolebat humilia¬
bat: Nabuchodonosor ꝓaui ponit exemplũ: ut
et dei iusticiã doceat. & ꝓpter suꝑbiam etiã pro¬
nepotem similia sustinere confirmet. Si artẽ i¬
buchodonosor qͦs uolebat interficiebat. ⁊ qͦs uo¬

Expanded text:
hum, qui Chaldaicam veritatem secutus est, caehum, qui Chaldaicam veritatem secutus est, caebuchodonosor, ut supra diximus, proavum ejus, secundum consuetudinem Scripturarum. Imitanda autem est sancti viri et inter barbaros conversatio, cum regis avia vel mater pro virtutum magnitudine tantis cum laudibus elevet. Ad quae respondens Daniel ait coram rege: Munera tua sint tibi: et dona domus Regis dignitatem et munera contemnentem, qui absque pretio proferens veritatem jam illo tempore praeceptum Evangelicum sequebatur: Gratis accepistis, gratis date. Alioqui, et tristia nuntiantem, indecens erat libenter dona suscipere. Quos volebat, interficiebat, et quos volebat, percutiebat: quos volebat, exaltabat, et quos volebat, humiliabat. Nabuchodonosor proavi ponit exemplum: ut et Dei justitiam doceat, et propter superbiam etiam pronepotem similia sustinere confirmet. Si autem Nabuchodonosor quos volebat, interficiebat, et quos vo
Abbreviated transcription (Latin):
olitum gentis sue sequitur errorem: ut ñ dei
ꝓpłam. s magos ⁊ chaldeos.⁊ aruspices uocet.
P urpura uestietur : et torquem aureã habebit
in collo: Rem quidem facio ridiculam: ut in ex¬
positione ꝑpħarum. de uerboꝵ generib quasi
grammaticus disputem :S: quia a quodã nicħ
sciente. & omia pollicente rep̃hensus sum: cur
torquem genere feminino transtulerim. bre¬
uiter adnotabo : qd̾ cycero in mario torquem
genere feminino. ⁊ liuius masculino dixer int:
W tertius: in regno meo erit : Uel tercius post me.
uel unus etrib principibus: quos alibi tristatas
legimus: Regina autem. ꝓre quȩ acciderat regi
⁊ optuatib eius. domum conuiuii ingressa ẽ:¬
& ploquens ait. Hanc iosephus auiam baltha¬
saris. origenes matrem scribunt: Unde ⁊ no¬
uit p̃terita: que rex ignorabat: Euigilet gͦ porphi¬
rius. qui eam balthasaris sommiauit uxorem:
& illioit plus scire ꝗͣ maritum: Est uir in regno

Expanded text:
olitum suae gentis sequitur errorem: ut non Dei olitum suae gentis sequitur errorem: ut non Dei prophetam, sed magos, et Chaldaeos et haruspices vocet. Purpura vestietur: et torquem auream habebit in collo. Rem quidem facio ridiculam, ut in expositione prophetarum de verborum generibus quasi grammaticus disputem: sed quia a quodam nihil sciente, et omnia pollicente reprehensus sum, cur torquem genere feminino transtulerim, breviter annotabo, quod Cicero et Maro torquem in genere feminino, Titus Livius masculino dixerint. Et tertius in regno meo erit, etc. Vel tertius post me, vel unus ex tribus principibus, quos alibi τριστάτας legimus. Regina autem, pro re quae acciderat regi et optimatibus ejus, domum convivii ingressa est, etc. Hanc Josephus aviam Balthasaris, Origenes matrem scribunt: unde et novit praeterita, quae rex ignorabat. Evigilet ergo Porphyrius, qui eam Balthasaris somniatur uxorem, et illudit plus scire, quam maritum. Est vir in regno
Abbreviated transcription (Latin):
brum in suꝑficie parietis aule regie:⁊ rex
aspiciebat articulos inanus scribentis: Pulchre dixit
in eadem hora. sicut supͣ legius de nabuchodonosor
cum adhuc sermo ẽẽt in ore regis. uox de celorut
ne ob alrito sibi illata supplicia. s ut obblasphemi
cognoscerent: Utdentur autẽ digiti in pariete sc̃¬
bere contra candelabrũ : ne ⁊ manus ⁊ io qd̃ seri¬
bebatur longus alumine ñ parerent: & scri¬
buntur in pariete aule regie: ut intelligat rex ad
se ꝑtnere qd̾ scribiturꝰ: Tunc regis facies: cõmuta¬
ta est: Ꝙ hic notandum ꝓpter eos psalmos qͥ habe̾t
qtulos pro his qui cõmutabuntur. qd̾ iimuta¬
to ñ solum scĩs. s peccatorib quoq sit : Llam et
in coñsequentib legimus: Rex balthasar. satis
contristatus est: ⁊ uultus eius immutatus est.
Exclamauit itaq rex fortiter: ut introducerent
magos. ⁊ chaldeos.⁊ aruspices: Oblitus eoꝵ que
nabuchodonosor acciderant. antiquum ⁊ in¬

Expanded text:
brum in superficie parietis aulae regiae. Et rex brum in superficie parietis aulae regiae. Et rex aspiciebat articulos manus scribentis. Pulchre dixit: In eadem hora, sicut et supra legimus de Nabuchodonosor: cum adhuc sermo esset in ore regis, vox de coelo ruit; ne ob aliud sibi illata supplicia, sed ob blasphemiam cognosceret. Videntur autem digiti in pariete scribere contra candelabrum: ne et manus, et id quod scribebatur, longius a lumine non parerent. Et scribunt in pariete aulae regiae, ut intelligat rex ad se pertinere quod scribitur. Tunc facies regis commutata est, etc. Et hic notandum propter eos psalmos qui habent titulos: Pro his qui commutabuntur, quod immutatio non solum sancti, sed et peccatoris quoque sit. Nam et in consequentibus legimus: Rex Balthasar satis conturbatus est, et vultus illius immutatus est. Exclamavit itaque rex fortiter, ut introducerent magos, Chaldaeos et haruspices, etc. Oblitus eorum quae Nabuchodonosor acciderant, antiquum et in
Abbreviated transcription (Latin):
& cum quib fornicatus ẽ tollat uasa templi dĩ
& inebrientur in eis: et ñ dm̃ cuius uasa st̃
s deos laudet aureos ⁊ argenteos. eneos ⁊ fer¬
reos : ligneosq ⁊ lapideos: Aurei mͥ uident᷑
dii: qui scłari ratione compositi sunt: Argen¬
tei. qui habent eloquii uenustatem: & retho¬
rica arte construct funt: Qui autẽ infer̃t
fabulas poetarum. & uetustis utuntur traditio¬
nib. habentes inter se multam uel elegantie. uel
stulticie differentiam: isti uocantur enei:⁊ ferrei
Qui autẽ penitus mepta ꝓponunt: lignei appel¬
lantur ⁊ lapidei: Quos om̃s in duas partes
deutronomium diuidit scribens: Maledictus
qui facit sculptile et conflatle: opus manuũ
artificis. ⁊ ponit illud in abscondito: Abscond̃t
enim om̃s heretici. & oꝑiunt mendacioꝵ suoꝵ
doginata: ut sagitent in obscuro rectos cor¬
de. In eadem hora apparuerunt digiti quasi
manus hominis scribentis contra candela¬

Expanded text:
et cum quibus fornicata est: tollat vasa templi Dei, et cum quibus fornicata est: tollat vasa templi Dei, et inebrietur in eis: et non Deum cujus vasa sunt, sed deos laudet aureos et argenteos, et aeneos, et ferreos, ligneosque et lapideos. Aurei mihi videntur hi qui saeculari ratione compositi sunt. Argentei, qui habent eloquii venustatem, et rhetorica arte constructi sunt. Qui autem inferunt fabulas poetarum, et vetustis utuntur traditionibus, habentes inter se multam vel elegantiae vel stultitiae differentiam, 653 isti vocantur aenei et ferrei. Qui autem penitus inepta proponunt, lignei appellantur et lapidei. Quos omnes in duas partes Deuteronomium dividit, scribens: Maledictus qui facit sculptile, et conflatile, opus manuum artificis, et ponit illud in abscondito . Abscondunt enim omnes haeretici, et operiunt mendaciorum suorum dogmata, ut sagittent in obscuro rectos corde. In eadem hora apparuerunt digiti quasi manus hominis scribentis contra candela
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc confiderandum qd̃ sobrius ista ñ faciat. s
temulentus: oblitusq pene. que nabuchodo¬
nosor proauum illius consequuta ẽ : Bibebãt
uinum. & laudabant deos suos aureos et
argenteos : eneos ⁊ ferreos: ligneosq ⁊ lapi¬
deos: Quanta stulticia: In aureis uasis biben¬
tes: deos ligneos laudabant. ⁊ lapideos : Quã¬
du uasa fuerunt in idolio babylonis. ñ ẽ ira¬
tus dñs: uidebantur enim rem dei scd̃m pͣ¬
uam quidẽ opimonẽ. tam diuino cultui
consecrasse: Postꝗͣ autẽ humanis usib di¬
uina contaminant: statim pena sequitur
post sacrilegium: Laudant autem deos suos : in¬
sultantes deo udeoꝵ: qd̃ illis uictoriã tribuen¬
tib bibant in uasis eius: Iuxta tropologiam
hoc dicendum ẽ: qd̃ om̃s heretici ⁊ doctrina
contraria ueritati quȩ assumit uerba proph̃a¬
rum. et testimoniis diuine scripture abutt᷑
ad sensum suum. & dat bibere hi quos decipit

Expanded text:
Et hoc considerandum, quod sobrius ista non faciat; sed Et hoc considerandum, quod sobrius ista non faciat; sed temulentus, oblitusque poenae quae Nabuchodonosor proavum illius consecuta est. Bibebant vinum, et laudabant deos suos aureos, et argenteos, et aereos, ferreos, ligneosque et lapideos. Quanta stultitia! in aureis vasis bibentes, deos ligneos laudabant et lapideos. Quamdiu vasa fuerunt in idolio Babylonis, non est iratus Dominus: videbantur enim rem Dei secundum pravam quidem opinionem, tamen divino cultui consecrasse: postquam autem humanis usibus divina contaminant, statim poena sequitur post sacrilegium. Laudant autem deos suos, insultantes Deo Judaeorum; quod illis victoriam tribuentibus, bibebant in vasis ejus. Juxta tropologiam, hoc dicendum est: quod omnes haeretici, et doctrina contraria veritati, quae assumit verba prophetarum; et testimoniis divinae Scripturae abutitur ad sensum suum; et dat bibere his quos decipit,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ principum uocaloꝵ. iuxta suam bibe¬
bat etatem: siue ut ceteri interp̃tes transtu¬
lerunt : bibebat ipse rex uinum corã cunctis
principib quos uocarat: P̃cepit gͦ iam. te¬
mulentus: ut afferrentur uasa aurea. atq ar¬
gentea. quȩ asportauerat nabrichodonosor pat̃
erus de templo qd̃ fuit in ierłm: ut biberent
Traount hebrei huiuscemodi fabulã. usq ad sep¬
tuagesimũ annum. quo ieremias captuitatem
populi iudeoꝵ dixerat eẽ soluendam: de qͦ ⁊ ⁊acha¬
rias in pͥncipio uoluminis sui loquitur : irritã
putans deipollicitationẽ baltasar falsumq pro¬
missum. uersus in gaudiũ fecit grande conuiui¬
um: insultans quodammꝰ spei udeoꝵ. ⁊ uasis tem¬
pli dei: S statm ultio consequuta ẽ: Qd̃ autẽ bal¬
tasaris patrem nabuchodonosor uocat: ñ facit
errorem scientib sc̃e scripture consuetitoinem
qua patres om̃s ꝓaui ⁊ maiores uocantur:

Expanded text:
autem principum vocatorum juxta suam bibeautem principum vocatorum juxta suam bibebat aetatem: Sive ut caeteri interpretes transtulerunt: Bibebat ipse rex vinum coram cunctis principibus quos vocaverat. Praecepit ergo jam temulentus, ut afferrentur vasa aurea atque argentea, quae asportaverat Nabuchodonosor pater ejus de templo quod fuit in Jerusalem, ut biberent t Hebraei hujusmodi fabulam: usque ad septuagesimum annum, quo Jeremias captivitatem populi Judaeorum dixerat esse solvendam, 652 de quo et Zacharias in principio voluminis sui loquitur, irritam putans Dei pollicitationem Balthasar, falsumque promissum, versus in gaudium, fecerit grande convivium, insultans quodammodo spei Judaeorum, et vasis templi Dei, sed statim ultio consecuta est. Quod autem Balthasaris patrem Nabuchodonosor vocat, non facit errorem scientibus sanctae Scripturae consuetudinem: qua patres, omnes proavi et majores vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Est ñ ẽẽ hunc filium nabuchodonosor.
ut uulgo legentes arbitrantur: s iuxta berosũ
qui chaldeam scribit historiam. ⁊ iosephũ qui
berosum sequitur. post nabuchodonosor. qui
de quo scribit ieremias. qd̃ in primo anno
regni sui leuauerit caput ioachim regis Iude
et eduxerit eum de domo carceris: Refert
idem iosephus. qd post mortẽ euhimerodach
in regnum patris successerit filius eius negli¬
sar : post quem rursus filius eius laborsor¬
doch Quo mortuo. baltasar filius erus reg¬
num tenuerit: quẽ nunc scriptura cõmemo¬
rat: Quo int̾fecto: adario rege medoꝵ. qui
ciri regis ꝑsarum auunculus fuit. & cyro
ꝑse. quȩ duo regna isaias ascensorem bige ca¬
meli ⁊ asini uocat: destructum ẽẽ imꝑim
chaldeoꝵ: Qõ quidem & xenophon in cyri
maioris scribit infantia : & pompeius trogus
⁊ multi alii. qui barbaras scripsere historias:
apud eos appellari nomine: Unusquisq

Expanded text:
est non hunc esse filium Nabuchodonosor, est non hunc esse filium Nabuchodonosor, ut vulgo legentes arbitrantur; sed juxta Berosum, qui Chaldaeam scripsit historiam, et Josephum, qui Berosum sequitur, post Nabuchodonosor qui rde quo scribit Jeremias, quod in primo anno regni sui levaverit caput Joachin regis Judae, et eduxerit eum de domo carceris . Refert idem Josephus, quod post mortem Evilmarodach, in regnum patris successerit filius ejus Neglisar: post quem rursum filius ejus Labosordach: quo mortuo Balthasar filius ejus regnum tenuerit, quem nunc Scriptura commemorat: quo interfecto a Dario rege Medorum, qui Cyri regis Persarum avunculus fuit, et Cyro Persa quae duo regna Isaias ascensorem bigae, cameli, et asini vocat destructum esse imperium Chaldaeorum. Quod quidem et Xenophon in Cyri majoris scribit infantia: et Pompeius Trogus, et multi alii qui barbaras scripsere historias. apud eos appellari nomine. Unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ignorauerit: Iuxta uoluntatẽ enim suã facit
tam in celo quam interra: & ñ est qui refistat
hoc facit : s qgo̾ bonum ẽ hoc uult ds: Nabu¬
chodonosor autẽ sic loquutus ẽ : ut cdum poten¬
tam dei p̃oicat. iusticiã eius uideat᷑ arguere:
qõ immerito penas sustinuerit: Ꝙ opgmates
mei. & magistratus mei requisierunt me. et
in regnũ meum restitutus sum: & magnificẽ¬
ga amplior reddita ẽ mͥ: Ergo iuxta eos qui
historie contradicunt. om̃s angelice forqtudines
requisiture sunt diabolum. & et in tantam
crescet potentam. qui quondam aduersum
dm̃ suꝑbierat : ut maior facturus sit ꝗͣ fuit
ante peccatum: Quia omnia oꝑa eius uera:¬
& uiȩ eius iudicia: et gradientes insuꝑbia. po¬
test humiliare. Intellexit nabuchodonosor
quare septemnii penas fustinuerit: et iccir
co se humiliatum. quia contra dm̃ suꝑbierit:
Altasar rex fecit grande conuiuium
optimatib suis mille : & unusquisq
scd̾m suam bibebat etatem: Sciendũ

Expanded text:
itur: luxta uoluntatem enim suam facit tam in caelo quam in terra, et non est qui resistat hoc facit, sed quod bonum est hoc uult deus. Nabuchodonosor au tem sic locutus est ut, dum potentiam dei praedicat, iustitiam eius uideatur arguere quod immerito penas sustinuerit. Tale mei, et magistratus mei requisierunt me, et in regnum meum restitutus sum: et magnificentia amplior addita est mihi. Ergo juxta eos qui historiae contradicunt, omnes angelicae fortitudines requisiturae sunt diabolum; et in tantam crescet potentiam, ut qui quondam adversus Deum superbierat, major futurus sit, quam fuit ante peccatum. Nunc et viae ejus judicia, et gradientes in superbia potest humiliare. Intellexit Nabuchodonosor, quare septennii poenas sustinuerit; et idcirco 651 se humiliatum, quia contra Deum superbierit. Balthasar rex fecit grande convivium optimatibus suis mille: et unusquisque secundum suam bibebat aetatem. Sciendum