comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid pecatis. potestis cali¬
cembibere quẽ ego bibo.
aut baptistnũ quo ego bap¬
tizor baptizari : At illi
dixerunt ei: Possumus:
Nesciunt quid petant. qui
sedem gloriȩ adnõ. quã
non dum merebantur
inquirunt. Iam enim
delectabat eos culm̃ ho¬
noris si prius uĩa habebat
exercere laboris. Defide¬
rant regnare sublimiter
cum xpo. sed prius erat
pati humiliter pro xpõ
Nomine enim calicis siue
baptismi. passionẽ desig¬
nat mar trrii. qua & ipsũ
& illos decebat con sũ ma¬
ri: Unde & alibi desua
passione loquitur:. Bap¬
tismo aũ ab eo bapti zari
& quo modo coartor usq
dum ꝑficiatur: Et idem
passioni ad propians. orabat
dicens: Pater siuis trans fer
calicem istum ame .
ñs aũ ait eis. Calicem
quidem quẽ ego bibo. bi¬
b&is & baptismũ quo ego
baptizor baptizamini
Q ueritur quomodo calicẽ
mar tyrii zebedei filii. ia¬
cobus uidelic& & io hannes
biberint. aut quo modo
baptismo dñi fuerint bap¬
tizati. cum scriptura nar¬
r& ia cobum tantum a pos¬

Expanded text:
 calicem quem ego bibo, aut baptismo quo ego baptizor baptizari? At illi dixerunt ei: Possumus. Nesciunt quid petant, qui sedem gloriae a Domino quam nondum merebantur inquirunt. Jam enim delectabat eos culmen honoris, sed prius viam habebant exercere laboris. Desiderabant regnare sublimiter cum Christo, sed prius erat pati humiliter pro Christo. Nomine enim calicis sive baptismi, passionem designat martyrii, qua et ipsum, et illos decebat consummari. Unde et alibi de sua passione loquitur: Baptismo autem habeo baptizari, et quomodo coarctor usque dum perficiatur ? Et eidem passioni appropians, orabat dicens: Pater, si vis, transfer calicem istum a me . Jesus autem ait eis: Calicem quidem quem ego bibo, bibetis; et baptismo quo ego baptizor baptizabimini. Quaeritur, quo modo calicem martyrii Zebedaei filii, Jacobus videlicet et Joannes biberint, aut quomodo baptismo Domini fuerint baptizati, cum Scriptura narret, Jacobum tantum apos
Abbreviated transcription (Latin):
Et respondens iħs. ait illi. Uides
has om̃s magnas edificationes
non relinqu&ur. lapis suꝑ la¬
pidem qui non destruatur. ⁊¬
uxta historiam manifestus est
sensus: Recedente aũ dño de
templo. om̃a legis ȩdifitia: &
conpositio mandatorum ita
destructa ẽ. ut nihil auideis
possit impleri. & capite sublato
uni uersa inter se m̃bra con¬
pugnent: Et quia fundata
erat luitura: Apte dñs post
laudatam in paupere uidua-
deuotionẽ aecclesiae. egre¬
ditur deemplo . ruinamq
eius futuram. atq aedifitia.
tunc admiranda. non multo
post conplananda eẽ p̃dixit .
Diuinitus aũ procuratũ ẽ. ut pa¬
te facta ꝑ orbem fidei euange
cereͥmoniis toller&ur. ne
qui forte ad huc par uulus
Ac lactans infide. siuider&¬
ꝑmanere. quȩ a proph&is
tuta. Admi rando scm̃ secula¬
re. paulatim a sinceritate
fidei quȩ est in xp̃o iħu ad car¬
nalem laber&ur iudaismũ
Pro uidens ergo ds̃ in firtita¬
plicari desiderans. om̃a illa
sub uertifecit ac penitus

Expanded text:
ides has omnes magnas aedificationes? Non relinquetur lapis super lapidem, qui non destruatur. Juxta historiam manifestus est sensus. Recedente autem Domino de templo, omnia legis aedificia et compositio mandatorum ita destructa est, ut nihil posset a Judaeis impleri; et capite sublato, universa inter se membra compuguant. Et quia fundata erat luitura, apte Dominus post laudatam in paupere vidua devotionem Ecclesiae, egreditur de templo, ruinamque ejus futuram atque aedificia tunc admiranda non multo post complananda esse praedixit. Divinitus autem procuratum est ut patefacta per orbem fidei evangelcaerimoniis tolleretur, ne quis forte adhuc parvulus ac lactens in fide, si viderermanere quae a prophetis tuta, admirando sanctum saeculare, paulatim a sinceritate fidei, quae est in Christo Jesu, ad carnalem laberetur Judaismum. Providens ergo Deus infirmitaplicari desiderans, omnia illa subverti fecit ac penitus
Abbreviated transcription (Latin):
le ẽ huic. diliges proximum
tuum. sicut te ipsum: Primũ
omnium. maximũ õmniu
mandatum dicit. hoc est quod
ante om̃a debeamus. intimo
in corde singuli. quasi unicũ
pi&atis fundamentum locare:
Quod apertius in conclusione
horum. aliud mandatum nonẽ :
unitatis. cum ex secutione
bonȩ operationis. Bo naaũ
operatio indilectione dĩ
& proximi ꝑficitur. quam
breuiter aliis uerbis comm̃¬
dat apłus dic̃s: In xp̃o enim

Expanded text:
ile est illi: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Primum omnium et maximum mandatum dicit, hoc est, quod ante omnia debeamus intimo in corde singuli, quasi unicum pietatis fundamentum locare. Quod apertius in conclusione  horum aliud mandatum non est.unitatis cum exsecutione bonae operationis. Bona autem operatio in dilectione Dei et proximi perficitur, quam breviter illis verbis commendat Apostolus, dicens: In Christo enim
Abbreviated transcription (Latin):
angelicis spiritib: cum ad pacẽ
sui redierit creatoris: ad eo
ut si ꝑcepta fidei sacram̃ta pu¬
ro corde & corpore seruaue¬
rit. mox solutus carne. regna
possit intrare caelestia. Ali¬
oquin. quomodo tunc aperi¬
rentur dño cęli . qui cũ homo
fier& & habitar& nobiscũ in
terra: caelum partter diui¬
na potentia continebat &
terram : Ced & hoc quod uox
paterna dẽ cęlis intonuit. Tues
filius m̃s dilectus inte conpla¬
cui: non ipse filius quod nes¬
ciebat doc&ur. sed nobis ꝗd
credere de beamus ostenditur.
Ipsum uidelic& qui bapti tan¬
dus cũ aliis uenit ad io hannẽ
homo uerum eẽ dĩ filium. ñ

Expanded text:
angelicis spiritibus, cum ad pacem angelicis spiritibus, cum ad pacem sui redierit Creatoris, adeo ut si percepta fidei sacramenta puro corde et corpore servaverit, mox solutus carne regna possit intrare coelestia. Alioqui quomodo tunc aperirentur Domino coeli, qui cum homo fieret et habitaret nobiscum in terra, coelum pariter divina potentia continebat et terram? Sed et hoc quod vox paterna de coelis innotuit: Tu es Filius meus dilectus, in te complacui, non ipse Filius quod nesciebat docetur, sed nobis quod credere debeamus ostenditur: Ipsum videlicet qui baptizandus cum aliis venit ad Joannem h
Abbreviated transcription (Latin):
per non quo modo in electis
eius iuxta mensuram fidei.
sed sicut iobannes ait. Nidi¬
mus gloriam eius. gloriã
quasi umgeniti a patre. ple¬
num gratiȩ & ueritatis. Ma¬
n& aũ in illo sp̃s. non exeo
tantum tempore. quo bapti¬
hatus ẽ in iordane: sed ex illo
potius. quo in utero concept̾
ẽ uirginali. Nam quod in bap¬
tigatũ descendere uisus ẽ sp̃s.
signum erat conferendȩ nob
inbaptismo gratiȩ spiritalis.
quib: in remissionẽ peccatoꝵ.
exaqua & spũ regeneratis. am¬
plior eiusdem sp̃s gratia. ꝑ inpo¬
sitionẽ manus epĩ sol& celitus
los. nr̃ĩ utiq: gratia factum ẽ.
quib ꝑ lauacrum. unde re¬
genera tricis ianua panditur
regni cȩlestis. quȩ peccantib
quondam proto plastis. ac pa id adã¬
radiso eiectis. toto generi hu¬
mano int̃positis cherubin. &
flammeo gladio clausa ẽ. Ex¬
tinguitur. namq: haec flãma
cuiq fidelium. cũ aquis uita¬
lib: tinguitur ̃ reconciliat᷑

Expanded text:
per, non quomodo in electis per, non quomodo in electis ejus juxta mensuram fidei, sed sicut Joannes ait: Vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Manet autem in illo Spiritus, non ex eo tantum tempore quo baptizatus est in Jordane, sed ex illo potius quo in utero conceptus est virginali. Nam quod in baptizatum descendere visus est Spiritus, signum erat conferendae nobis in baptismo gratiae spiritualis, quibus in remissionem peccatorum ex aqua et Spiritu regeneratis amplior ejusdem Spiritus gratia per impositionem manus episcopi solet coelitus nostri utique gratia factum est, quibus per lavacrum undae regeneratricis janua panditur regni coelestis, quae, peccantibus quondam protoplastis ac paradiso ejectis, toti generi humano interpositis cherubim et flammeo gladio clausa est. Exstinguitur namque haec flamma cuique fidelium, cum aquis vitalibus tingitur. Reconciliatur
Abbreviated transcription (Latin):
te conplacui.: M ysteriũ trini¬
tatis in baptismate demonstrat᷑:⁊
testimoniũ filio prebentis au¬
ditur.: Aperiuntur autems
cȩli non reseratione elemento¬
rũ. sed spirita libus oculis. qui¬
bus & hie te chi hel inprinci¬
pio uoluminis sui: Apertos eos
ẽẽ commemorat. Sedit quo¬
q columba suꝑ caput iħu ne
quis putar& uocẽ patrisad
iohannẽ factã non ad dñm
Pul chre autẽ cũ dixiss&. & spm̃¬
tam quã colũ bam descenden¬
tẽ addidit. &manentẽ in ip¬
so: hoc & enim mediatori dĩ
& hominũ donũ est speciale
conlatũ. ut implens semel eum
pes in illo maneat.⁊ Nam fide¬
libus eius ad insigna uirtutum.
& miracula facienda. aliquan¬
do gratia sp̃s confertur. aliquan¬
do tollitur.: Quibus tamen
adoperationẽ pi&atis & iustitiȩ.
ad amorẽ dĩ & ꝓximi conseruan¬
dum. numquã gratia sp̃s ab est
te eis dño os aute cognoscetis
eũ: quia apud uosmaneba
& inuobis erit. Uerum spo¬
cialiter in dño man& sp̃s sen¬

Expanded text:
quo mihi complacui. Mysterium Trinitatis in baptismate demonstratur: testimonium Filio perhibentis auditur. Aperiuntur autem coeli non reseratione elementorum, sed spiritualibus oculis; quibus et Ezechiel in principio voluminis sui apertos eos esse commemorat. Sedit quoque columba super caput Jesu, ne quis putaret vocem Patris ad Joannem factam, non ad DomPulchre autem cum dixisset: Et Spiritum tanquam columbam descendentem, addidit, et manentem in ipso. Hoc etenim Mediatori Dei et hominum donum est speciale collatum, ut implens semel eum et, sed perpes in illo maneret. Nam fidelibus ejus ad insignia virtutum et miracula facienda aliquando gratia Spiritus confertur, aliquando tollitur. Quibus tamen ad operationem pietatis et justitiae, ad amorem Dei et proximi conservandum, nunquam gratia Spiritus abest. te eis Domino: Vos autem cognoscetis eum quia apud vos manebit, et in vobis erit . Verum specialiter in Domino manet Spiritus sem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa doctrina quo dam modo
scinditur. Cuius particula.
quȩ adieiunium erboꝵ ual&
inopor tune traditur. Cũ
illa nuntiat generale ieiun¬
um. non ac̃cupiscentia cr¬
boꝵ tantum. sed ab omni l&i¬
tia temporalium de lectatio¬
num: cuius quasi pannum.
idest partẽ aliquam quȩ ad
cybos ꝑtin&. dic̃ non opor¬
tere hominib: adhuc u&eri
c̃su&udini de ditis inꝑtiri.
quia & illic quasi conscissio ui¬
decur. fieri : & ipsi u&ustati ñ

Expanded text:
ipsa docipsa docscinditur, cuius particula., quae ad ieiunium ciborum ualet, inopportune traditur, cum illa doceat generale ieiunium, non a concupiscentia ciborum tantum, sed ab omni laetitia temporalium delectationum. cuius quasi pannum, id est partem aliquam, quae ad cibos pertinet, dicit non oportere hominibus adhuc ueteri consuetudini deditis impertiri, quia et illinc quasi conscissio uidetur fieri et ipsi uetustati non
Abbreviated transcription (Latin):
aduenerit. tunc sponsi filu
ieiunabunt. Iuxta leges aut̃
tropologiȩ sciendum. quod
quam diu sponsus nobiscum ẽ.
& in l&itia sumus nec ie iunare
possumus nec lugere: Cum aũ
ille ꝓpt̃ peccata a nobis reces¬
serit & auolauerit tunc in di¬
cendum ieiuniũ ẽ tunc luc¬
tus recipiendus. Nemo asfu¬
mentum pannirudis assuit ues¬
timento ueeri: Alioquim au¬
fer& supplementum nouum
Au&eri & maior scis sura fit.
Cum in terrogatus e&̃ dñs
cur discipuli eius non ie iuna¬
rent. respondit. Carnales ad¬
huc quosq & nec dum passionis
resurrectionisq suȩ fide soli¬
datos. non posse seueriora ie iu¬
nia & continentiȩ sustinere
precepta : ne ꝑ austeritatem
nimiam &iam credulitatem
quã habere uidebantur amit¬
tat. Ipsos ergo ad huc disci¬
pulos. tam quã u&era uestim̃¬
ta dic̃. Quib in conuenient᷑
nouus pannus assuitur : id ÷
aliqua particula doctrine.
quȩ ad nouȩ uitȩ temperanti¬
am ꝑtin&. Quia si hoc fit &¬

Expanded text:
advenerit, tunc sponsi filii advenerit, tunc sponsi filii jejunabunt. Juxta leges autem tropologiae sciendum quod quandiu sponsus nobiscum est et in laetitia sumus, nec jejunare possumus, nec lugere. Cum autem ille propter peccata a nobis recesserit et avolaverit, tunc indicendum jejunium est, tunc luctus recipiendus. Nemo assumentum panni rudis assuit vestimento veteri. Alioquin aufert supplementum novum a veteri, et major scissura fit. Cum interrogatus esset Dominus, cur discipuli ejus non jejunarent, respondit carnales adhuc quosque et necdum passionis resurrectionisque suae fide solidatos non posse severiora jejunia et continentiae sustinere praecepta, ne per austeritatem nimiam, etiam credulitatem quam habere videbantur amittant. Ipsos ergo adhuc discipulos tanquam vetera vestimenta dicit, quibus inconvenienter novus pannus assuitur, id est, aliqua particula doctrinae, quae ad novae vitae temperantiam pertinet. Quia si hoc fiat, et
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine. Aliter iohannes
uinum & siceram non bibit.
Dñs cum publicanis & pec ca¬
ioribus manducat ac bibit.
quia ille abstinentiȩ meritũ
aug&. cui potentia nulla
naturȩ. Dñs aũ cui natu¬
raliter sub p&cebat delicta
donare : cur eos de clinar&
quos abstinentib poterat
reddere puriores. S ed ie¬
declinares. mandu cauit cũ
peccatorib ut gratiam cer¬
neres. agnos ceres potestatẽ:
Et ait illis iħs. Num quid
possunt filii nuptiarum quã¬
diu sp̃onsus cum illis ẽ ieui¬
nare. Uenient aũ dies. cũ¬
aufer&ur ab eis sponsus. &
tunc ieuinabt̃ in illa die.
In matheo ita positum ẽ.
Num quid possunt filii sponsi
lugere : quam diu cum illis ẽ
sponsus. Sponsus ergo xp̃s.
sponsa ecclesia ẽ. De quo scõ
spiritaliq: conubio apłis creati.
qui lugere ac ie iunare ñ possunt.
quam diu sponsum in thalamo
uident. & sciunt sponsum eẽ
cũ sponsa. Quando uero
transierint nuptiȩ & passio¬
nis acresurrectionis tẽpus

Expanded text:
sanguine. Aliter Joannes sanguine. Aliter Joannes vinum et siceram non bibit, Dominus cum publicanis et peccatoribus manducat ac bibit, quia ille abstinentia meritum auget, cui potentia nulla naturae. Dominus autem cui naturaliter suppetebat delicta donare, cur eos declinaret quos abstinentibus poterat reddere puriores? Sed jedeclinares, manducavit cum peccatoribus, ut gratiam cerneres, agnosceres potestatem. Et ait illis Jesus: Nunquid possunt filii nuptiarum, quandiu sponsus cum illis est, jejunareauferetur ab eis sponsus; et tunc jejunabunt in illa die. In Matthaeo ita positum est: Nunquid possunt filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus ? Sponsus ergo Christus, sponsa Ecclesia est. De quo sancto et spirituali connubio apostoli sunt creati. Qui lugere ac jejunare non possunt, quandiu sponsum in thalamo vident, et sciunt sponsum esse cum sponsa. Quando vero transierint nuptiae et passionis ac resurrectionis tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sub mittunt. Et erant dis
tum. Alii referunt eu¬
an gelistȩ ipsos phariseos ac
discipulos iohannis hac dnm̃
questione pulsasse. Nic uero
ita sonare uid&ur. euangeli¬
cus sermo. quasi alii aliqui
quos huius rei. cura mouis s&
hanc ei questionem intulerin.
Unde colligendum aplurib
hanc dño obiectam eẽ ques¬
tionẽ : & aphariseis scilic&
& adiscipulis iohannis. & a c̃¬
uiuis ł aliis quib lib& quos
hoc mouebat. quare discipu¬
li iohannis & pharisei ie uina¬
rent. discipuli aut̃ saluatoris
non ie iunarent: Mistico aũ
sensu potest ita exponi. quod
discipuli iohannis. & pharise¬
nant. Quia omnis qui uel
de operib legis sine fide glo¬
riatur. uel quod ẽ grauius
traditiones sequitur homi¬
num uel certe ipsum &iam
xp̃i preconium. sed aure tan¬
tum corporis non aũ & fide
cordis ꝑcipit. spiritalib ab¬
stinens honis ie uino corde
tabescit.: Qui uero xp̃i mem¬
bris fideli in corporatur amo¬
re. non potest ieuinare : qui¬
a carne ipsius epulatur &

Expanded text:
suerat: et erant disctc. Alii referunt evangelistae ipsos Pharisaeos ac discipulos Joannis hac Dominum quaestione pulsasse. Hic vero ita sonare videtur evangelicus sermo, quasi alii aliqui quos hujus rei cura movisset, hanc ei quaestionem intulerint. Unde colligendum a pluribus hanc Domino objectam esse quaestionem, et a Pharisaeis scilicet et a discipulis Joannis, et a convivis, vel aliis quibuslibet, quos hoc movebat, quare discipuli Joannis et Pharisaei jejunarent; discipuli autem Salvatoris non jejunarent. Mystico autem sensu potest ita exponi: quod discipuli Joannis et Pharisaenant, quia omnis qui vel de operibus legis sine fide gloriatur, vel, quod est gravius, traditiones sequitur hominum, vel certe ipsum etiam Christi praeconium aure tantum corporis, non autem et fide cordis percipit, spiritualibus abstinens bonis jejuno corde tabescit. Qui vero Christi membris fideli incorporatur amore, non potest jejunare qui carne ipsius epulatur et
Abbreviated transcription (Latin):
ni legem soluere sedadimplere:
Ille qui excludebat᷑ alege: pur¬
gari se dñi potestate p̃sumens.
non exlege sed supra legem eẽ
gratiã iudicabat. quȩ leꝓsi ma¬
culã poss& abluere. erũ ut
in dño potestatis auetoritas. Ita
in illo fidei constantia declarat᷑:
Ille infaciẽ ꝓcidit. quodhumili¬
tatis ẽ & pudoris. ut unus quisq:
desuȩ uitȩ maculis erubescat.
sed confessionẽ uerecundia non
repressit.: Ostendit uulnus. re¬
mediũ postulauit. & ipsa religio¬
nis & fidei plena confessio ẽ.:Si
uis inquid potes me mundare.
Inuoluntate dñi tribuit potesta¬
tẽ: De uoluntate autẽ dñi non
quasi pi&atis incredulus dubita¬
uit. sed quasi conluuionis suȩ
conscius non presumpsit.⁊Iħs¬

Expanded text:
ni solvere Legem, sed adimplere ; ille qui excludebatur a Lege , purgari se Domini potestate praesumens, non ex Lege, sed supra Legem esse gratiam iudicaret, quae leprosi maculam posset abluere. uerum ut in domino potestatis auctoritas ita in illo fidei constantia declaratur. ille in faciem procidit, quod humilitatis est et pudoris, ut unusquisque de suae uitae maculis erubescat, sed confessionem uerecundia non repressit. ostendit uulnus, remedium postulauit, et ipsa religionis et fidei plena confessio est: si u i s, inquit potes me mundare. in uoluntate domini tribuit potestatem, de uoluntate autem domini non quasi pietatis incredulus addubitauit, sed quasi conluuionis suae conscius non praesumsit.
Abbreviated transcription (Latin):
Scribit euangelista lucas. quia
fecerit ei conuiuium magnũ leui
indomosua: quod mysteriorũ fi¬
guris apte congruit.: Qui enĩ
domicilio xp̃m recepit interno.
maximis delectationibus exube¬
rantiũ pascitur uoluptatũ : Ita¬
que dñs libenter in greditur.
& in eius qui crediderit recum¬
bit affectum: & hoc ẽ bonoꝵ
operum spiritale conuiuium:
quo diues populus eg&: pauper
epulatur. : Publicani autem
sicut &iam nomine ꝓbant. ap¬
pellantur hi. quiuectigalia
publica exigunt. siue qui con¬
ductores sunt uectigaliũ fisci
uel rerũ publicarũ: nec non & hi
qui scłi huius lucra. ꝑ negotia
sec tantur: eodem uocabulo cen¬
nũ apeccatis ad meliora conuer¬
sum. locũ inuenisse penitentiȩ.
& obid &iã ipsi non desperant
salutẽ. Neq uero in pristinis
uitus ꝑmanentes ueniunt ad
iħm: ut pharisei & scribe mur¬
murant. sed penitentiam a gen¬
sermo significat dics. Erant¬

Expanded text:
Scribit evangelista Lucas quod fecerit ei convivium magnum Levi in domo sua, quod mysteriorum figuris apte congruit. Qui enim domicilio Christum receperit interno, maximis delectationibus exuberantium pascitur voluptatum. Itaque Dominus libenter ingreditur, et in ejus qui crediderit recumbit affectu. Et hoc est bonorum operum spirituale convivium quo dives populus eget, pauper epulatur. Publicani autem sicut etiam nomine probant, appellantur ii qui vectigalia publica exigunt, sive qui conductores sunt vectigalium fisci, vel rerum publicarum, necnon et ii qui saeculi hujus lucra per negotia sectantur, eodem vocabulo cennum a peccatis ad meliora conversum locum invenisse poenitentiae, et ob id etiam ipsi non desperant salutem. Nequvitiis permanentes, veniunt ad Jesum, ut Pharisaei et Scribae murmurant; sed poenitentiam agensermo significat, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. ⁊ Nonigitur iudȩis ideo eũ
crucifigere ꝑsuasit : quia xp̃m
siue dĩ filium non eẽ putauit.
sed quia se morte illius non p̃¬
uidit eẽ damnandũ.. Uere
enĩ dehoc mysterio. a seculis
abscondito. dic̃ apostolus. qđ
nemo principũ huius seculi
cognouit. ⁊ Si enĩ cognouis¬
sent. num quã dñm glorie cru
psalmista manifestat quiait.
Peccatori autẽ ds̃. quare tu en ar¬

Expanded text:
i. Non igitur ideo Judaeis eum crucifigere persuasit, quia Christum sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio a saeculis abscondito dicit Apostolus: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissePsalmista manifestat, qui ait, peccatori autem dixit Deus, quare tu enar
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur errantẽ. in prob enĩ
magister ẽ diabolus. quifalsa
ueris sepe ꝑmisc&. ut specie
ueritatis testimoniũ fraudis ob¬
su solis mors exprimitur salua¬
toris: quare non diluculo rede¬
unte: resurrectio eius indic&ur.
Cuius manifestata luce. abiit in
defertũ gentiũ. ibiq: in sus fidelib:
orabat : quia corda eoꝵ ꝑgratiã
sui sp̃s adiustutẽ orationis excita¬
bat. ⁊ Et erat p̃dicans insynago¬
gis eoꝵ & omni galilea & demo¬
nia eiciens.: In hac p̃dicatione
quã dic̃ eũ habuisse in omni ga¬
lilea. intellegitur &iam sermo il¬
le habitus inmonte. cuius cõme¬
morationẽ facit matheus.⁊
Namq: marcus ita sequitus.: Et
uenit ad eum leꝓsus dep̾cans eum
& genu flexo dixit ⁊ Siuis po¬
tes me mundare. & cetera.:
De hoc lepso mundato talia co
nectit: ut ipse intellegatur
quẽ matheus cõmemorat: tunc
eẽ mundatũ: quando post illũ
sermonẽ dñs demonte descendit.
Sic enĩ ait matheus.: Cum autẽ
descendiss& demonte. sec utȩ sun

Expanded text:
sequatur errantem; inprobus enim magister est diabolus, qui falsa ueris saepe permiscet, ut specie ueritatis testimonium fraudis obsui solis mors exprimitur Salvatoris, quare non diluculo redeunte resurrectio ejus indicetur? Cujus manifestata luce abiit in desertum gentium, ibique in suis fidelibus orabat, quia corda eorum per gratiam sui Spiritus ad virtutem orationis excitabat. Et erat praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea, et daemonia ejiciens. In hac praedicatione quam dicit eum habuisse in omni Galilaea intelligitur etiam sermo ille habitus in monte, cujus commemorationem facit Matthaeus. Namque idem Marcus ita sequitur, Et venit ad eum leprosus deprecans eum, et genuflexo dixit: Si vis, potes me mundare , et caetera de hoc leproso mundato talia conectit, ut ipse intelligatur quem Matthaeus commemorat tunc esse mundatum, quando post illum sermonem Dominus de monte descendit. Sic enim ait Matthaeus: Cum autem descendisset de monte, secutae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
occubitus passionẽ mostẽq
significat illius quidixit.
Quam diu inmundo sum. lux sum
mundi. Et sole occidente plu¬
res demoniaci: quamante plu¬
ressanantur egroti.: Quia
qui temporaliter incarne ui¬
uens paucos iudeoꝵ docuit.
calcato regno mortis. omnib:
ꝑorbem gentib fidei salutisq
dona transmisit.: Cuius minis¬
tris: quasi uitȩ lucisq preconib
psalmista canit. Iter facite ei.
qui ascendit suꝑ occasũ. Suꝑ
occasum quippe dñs ascendit.
quiunde in passione occubuit.
inde maiorẽ suã gloriã resur¬
gendo manifestauit.: Et de¬

Expanded text:
occubitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente plures daemoniaci quam ante, plures sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris, quasi vitae lucisque praeconPsalmista mista canit, iter facite ei qui ascendit super occasum. Super occasum quippe Dominus ascendit, qui unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. E
Abbreviated transcription (Latin):
tib & fluctus seculi laben¬
tis libere mentis uirtu¬
te trans gressa. Quȩ quan¬
tum sinum cordis ampli¬
us recipiendȩ gratiȩ sui
c̃ditoris dilatat. tanto
sub limius cunctis transe¬
untiũ rerum uolumini¬
b quasi fluctib pelagi es¬
tuantis. nauicula. agita

Expanded text:
tibus, et fluctus saeculi labentibus, et fluctus saeculi labentis liberae mentis virtute transgressa. Quae quanto sinum cordis amplius recipiendae gratiae sui conditoris dilatat, tanto sublimius cunctis transeuntium rerum voluminibus, quasi fluctibus pelagi aestuantis navicula vent
Abbreviated transcription (Latin):
admare : ibiq uenientẽ ad
se plurimã populi multitu¬
dinẽ sanaturus ac docturus
excepit. nram manifeste
saluationẽ p̃figauit. ad quos
uenire ꝑfidem relicta obꝑ
fidiam iudea dignatus ẽ. Rec¬
te enim incredulȩ̨ diu ac̃ di¬
uersis errorum anfractib
iactatȩ nationes. instabilitati
a maritudini. obscurati. flue¬
tuationis pelagi comparan¬
tur: Ced dñs uenit ad mare
cum dispłs & multa turba
adiuersis pro uintiis secu¬
ta ẽ eum. quia p̃dicantib
apłis corda gentium adi¬
it. Et post quam in eis
dilectam sibi domũ propi¬
cius consecrauit. iam mul¬
tos ad se uenientes benig¬
ne suscepit. ac desideratȩ:
salutis donauit eẽ cõpo¬
tes. Quib apte congruit
quod sequitur.
tdix̃ discipulis suis ut na
ui cula sibi deseruir & prop¬
ter turbam ne cõprime¬
rent eum. multos enĩ
fanabat : ita ut irruerent
in eum ut illum tangere.
Na uicula & enim deser¬
ui ens dño inmari. eccle¬
sia ẽ congregata de gen¬

Expanded text:
ad mare, ubique venientem ad ad mare, ubique venientem ad se plurimam populi multitudinem sanaturus ac docturus excepit, nostram manifeste salvationem praefiguravit, ad quos venire per fidem relicta ob perfidiam Judaea dignatus est. Recte enim incredulae diu ac diversis errorum anfractibus jactatae nationes, instabilitati, amaritudini, obscuritati fluctuantis pelagi comparantur. Sed Dominus venit ad mare cum discipulis, multaque turba a diversis provinciis secuta est eum, quia praedicantibus Apostolis corda gentium adiit. Et postquam in eis dilectam sibi domum propitius consecravit; jam multos ad se venientes benigne suscepit, ac desideratae salutis donavit esse compotes. Quibus apte congruit quod sequitur: Et dixit discipulis suis, ut in navicula sibi deservirent propter turbam, ne comprimerent eum. Multos etenim sanabat, ita ut irruerent in eum, ut illum tangerent. Navicula etenim deserviens Domino in mari, Ecclesia est, congregata de gen
Abbreviated transcription (Latin):
herodiani. magistri uideli¬
c& plebis & regis ministri.
unanimo dnm̃ consilio ꝑde¬
re quȩrunt. At turba
in docta. & uulgus unde cũ¬
q: collectum. unanima illũ
dilectione sequuntur.
Illi uidentes opera uirtu¬
tum eius. & uerba doctrinȩ
audientes. nihil amplius dis¬
cere quam ut eum ꝑseque¬
rentur uolebant: Isti opi¬
nione tantum ducti uir tu¬
tum eius. congesto agmine
ꝑmaximo ueniunt ad au¬
diendum eum. opemq sa¬
lutis flagitandam. Vnde
mox suȩ uoluntatis ac desi¬
derii: consequi merentur.
effectũ. plurimis ad nõ sana¬
tis ut insequentib legitur.
Ubi & ex emplũ de ditsuis. si
inuna ciuitate ꝑsecutionẽ
paterentur. in alteram fu¬
giendi : Deniq paulus ex¬
emplosimul. & p̃cepto dñ
edoctus fuit. eda masco ubi
insidiis appetebatur. prauo¬
rum. sed inde digressus in¬
nu meros alibi qui se adpi¬
&atem sequerentur. popi¬
los inuenit. Iuxta uero leq
allegoriȩ. dñs in eo quod
egressus desynagoga secessit

Expanded text:
Herodiani, magistri videliHerodiani, magistri videlicet plebis et regis ministri, unanimo Dominum consilio perdere quaerunt. At turba indocta et vulgus undecunque collectum unanimi illum dilectione sequuntur. Illi videntes opera virtutum ejus, et verba doctrinae audientes, nihil amplius discere, quam ut eum persequerentur, volebant. Isti opinione tantum ducti virtutum ejus, congesto agmine permagno veniunt ad audiendum eum, opemque salutis flagitandam. Unde mox suae voluntatis ac desiderii consequi merentur effectum, plurimis a Domino sanatis, ut in sequentibus legitur. Ubi et exemplum dedit suis, si in una civitate persecutionem paterentur, in alteram fugiendi. Denique Paulus exemplo simul et praecepto Domini edoctus, fugit ex Damasco, ubi insidiis appetebatur pravorum. Sed inde digressus, innumeros alibi, qui se ad pietatem sequerentur, populos invenit. Juxta vero leges allegoriae, Dominus in eo quod egressus de synagoga secessit
Abbreviated transcription (Latin):
na aũ insapientia : eos quisa¬
lute plurimum indigebant.
de nece saluatoris agere con¬
silium. Qui quantum ne qͥ¬
tiȩ studeant ostenditur. Cũ
& hoc incrimen re putant .
quod ad uerbũ illius. saluam
qui languebat extendet dex¬
teram . quasi non ipsorum quis¬
q maiora sabbatis egerit:
crbos portando. porrigen¬
do calicem. c&eraq quȩ uic¬
tui necessaria sunt ex sequen¬
do. Neque enim ille quidix¬
it . & factas. sabbato laboras
mare. Secessit quasi homo
fugiens ꝑsequentium insidias.
quia neque ad huc uenerat
hora passionis eius. ne que ex¬
tra hierusalem fuit locus pas¬
sionis. Secessit fugiens se¬
se hodio ꝑsequentes. sed ibi
accessit ubi plures inuenit se¬
se ꝑ amorem sequentes. Nam
subditur. Et multa tur¬
ba a galilea & iudea secuta ẽ
eũ & abhierosolimis & ab
idumea & trans iordanen
& qui circa tyrum & sidonẽ
multitudo magna audien¬
tes quȩ faciebat uenerunt
ad eum. Ecce pharisȩi &

Expanded text:
na autem insipientia fuit eos qui sana autem insipientia fuit eos qui salute plurimum indigebant, de nece Salvatoris agere consilium. Qui quantum nequitiae studeant, ostenditur, cum et hoc in crimen reputant, quod ad verbum illius salvam qui languebat extendit dexteram, quasi non ipsorum quisque majora Sabbatis egerit, cibos portando, porrigendo calicem, caeteraque quae victui necessaria sunt exsequendo. Neque enim ille, qui dixit, et facta sunt, Sabbato laborassmare. Secessit quasi homo fugiens persequentium insidias, quia neque adhuc venerat hora passionis ejus, neque extra Jerusalem fuit locus passionis. Secessit fugiens sese odio persequentes; sed illuc accessit ubi plures invenit sese per amorem sequentes. Nam subditur: Et multa turba a Galilaea et Judaea secuta est eum, et ab Jerosolymis et ab Idumaea, et trans Jordanem, et qui circa Tyrum et Sidonem, multitudo magna, audientes quae faciebat, venerunt ad eum. Ecce Pharisaei et
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ dic̃homini. Ex tende
manũ tuam. & extendit.
& reftituta ẽ manus illius:
Cananda manus arida iube¬
tur extendi. quia infruc¬
tuose debilitas animȩ. nul¬
lo melius ordine. quã elemo¬
sy narum largitate curatur
Vnde iohannes baptista. tur¬
bis sciscitantib quid facerent
ut non uel ut arbores aridȩ
mit terentur in ignem hoc
solum p̃cepit. Qui hab&
duas tonicas d& non haben¬
ti & qui hab& escas. similiter
faciat. & in ecclesiastico dici¬
tur. Fili non sit manus tua.
ad accipiendum porrecta:
& addandum collecta. frus¬
peccatis rogaturus expandit.
qui non has aduiduam rogan¬
tem beneficium laturus exten¬
xeuntes aũ pharisei statim
cum hero dianis consilium
faciebant aduersus eum.
quo modo eum ꝑderent . Ne¬
ro dianos hero dis tethrarche
minis tros dic̃. qui propter
inimititias quas dñs ipsoꝵ ad¬
uersus iohannem exercebat.
& iam saluatorem quẽ iohan¬
nes predicabat insidis inse¬
quebantur & odiis: Mag¬

Expanded text:
 homini: Extende  homini: Extende manum tuam. Et extendit, et restituta est manus ejus. Sananda manus arida jubetur extendi, quia infructuosae debilitas animae nullo melius ordine quam eleemosynarum largitate curatur. Unde Joannes Baptista turbis sciscitantibus quid facerent, ut non velut arbores aridae mitterentur in ignem, hoc solum praecepit: Qui habet duas tunicas, det non habenti, et qui habet escas, similiter faciat . Et in Ecclesiastico dicitur: Fili, non sit manus tua ad accipiendum porrecta, et ad dandum collecta . Fruspeccatis rogaturus expandit, qui non has adtem, beneficium collaturus, extenxeuntes autem Pharisaei, statim cum Herodianis, consilium faciebant adversus eum, quomodo eum perderent. Herodianos Herodis tetrarchae ministros dicit, qui propter inimicitias quas dominus ipsorum adversus Joannem exercebat, etiam Salvatorem quem Joannes praedicabat, insidiis insequebantur et odiis. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
ture consu&ũ dine ꝑdere
dicatur. sicut dicitur. in¬
durassecorpharaonis.
Non quod molle obdura¬
uerit. sed quod meritis p̃¬
cedentib: obduratum. mi¬
sericorditer. emulire nolu¬
erit. Et nos cum rogamꝰ
ne nos inducat in temptati¬
onem. protinus addendo.
sed libera nos amalo. Mani¬
feste docemus eius induce¬
re intemptationẽ. non eẽ
aliud quã ñ liberare ama¬
lo: Eius ꝑdere animam
eẽ. aꝑditione non saluare
Siquem uero mou& quare
dñs. cum curpus e& curatu¬
rus de animȩ saluatione in¬
terro gauerit . intellegat ł
animam more scripturarũ
ꝓhom ne positam. sicut dicit᷑
Hȩsunt animȩ quȩ exierunt
defemore iatob. uel quod
illa miracula propt̃ animȩ
salutem faciebat uel quod
ipsa manus sanatio salutẽ
animȩ significabat. quȩ a
bonis ut p̃ dixi cessans openi¬
b: aridam quodam modo
dexteram habere ui debatur
t illi tacebant. Cir cun¬
spiciens eos cumira : contris¬
tatus suꝑ cecitate corcordis¬

Expanded text:
turae consuetudine perdere turae consuetudine perdere dicatur. Sicut dicitur indurasse cor Pharaonis, non quod molle induraverit, sed quod meritis praecedentibus obduratum misericorditer emollire noluerit. Et nos cum rogamus, Ne nos inducas in tentationem , protinus addendo, Sed libera nos a malo, manifeste docemur ejus inducere in tentationem, non esse aliud quam non liberare a malo, ejusque perdere animam, esse a perditione non salvare. Si quem vero movet, quare Dominus cum corpus esset curaturus, de animae salvatione interrogaverit, intelligat vel animam more Scripturarum pro homine positam, sicut dicitur: Hae sunt animae quae exierunt de femore Jacob , vel quod illa miracula propter animae salutem faciebat, vel quod ipsa manus sanatio salutem animae significabat, quae a bonis ut praedixi cessans operibus, aridam quodammodo dexteram habere videbatur. At illi tacebant. Et circumspiciens eos cum ira, contristatus super caecitate cor
Abbreviated transcription (Latin):
becillitates arguant. Et
dic̃ homini habenti manum
aridam surge in medium
& dicit eis. Lic& sabbatis
bene facere anmale : Pre¬
ueniens dñs calumniam
iudeorum quam sibi ꝑfida
mente parauerant arguit
eos quia legis precepta pra¬
ua inter pracatione uiola¬
rent:. Estimando insab¬
bato &iam abonis operib
feriandum. cumlex ama.
bilis abstinere iubeat dic̃s
Omne opus seruile non fa¬
ci&is in eo. id ÷ peccatum.
Omnis enim qui fac̃ peccatũ
seruus ẽ peccati. Quop̃ cep¬
to &iam futuri scłi. formã
in prȩsentib: adumbrat.
tes bona fecerunt : inseptima
qui&e maloꝵ tantum mo¬
do non aũ & bonoꝵ sunt
ferias habituri. Nam &¬
si secularia opera conqui¬
escant. non ociosus tam̃ bo¬
ni operis actus ẽ. in dĩ lau¬
de qui escere.
nimam saluam facere.
nem curare annon:: Idem
ẽ quod p̃miserat. benefacere
anmale: non quod ds̃ sum¬
me bonus auctor mali nob
aut ꝑditionis eẽ possit. sed
quod eius non saluare scrip¬

Expanded text:
becillitatis arguant. Et becillitatis arguant. Et ait homini habenti manum aridam: Surge in medium. Et dicit eis: Si licet Sabbatis bene facere, an male? Praeveniens Dominus calumniam Judaeorum quam sibi perfida mente paraverant, arguit eos quia legis praecepta prava interpretatione violarent, aestimando in Sabbato etiam a bonis operibus feriandum, cum lex a malis abstinere jubeat dicens: Omne opus servile non facietis in eo, id est peccatum. Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati. Quo praecepto etiam futuri saeculi formam in praesentibus adumbrat: tes bona fecerunt, in septima aetate malorum tantummodo, non autem et bonorum sunt ferias habituri. Nam etsi saecularia opera conquiescant, non otiosus tamen boni operis actus est in Dei laudibus quiescere. Animam salvam facere, nem curare, an non? Idem est quod praemiserat, Bene facere, an male? Non quod Deus summe bonus, auctor mali nobis aut perditionis esse possit, sed quod ejus non salvare Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
nisterium ui olantes crimi¬
ne carent quanto magis fi¬
lius hominis qui uerus rex &
uerus ẽ sacerdos. Et ideo
dñs ẽ sabbati: euulsarum
sab bato spicarum nox a ñte¬
netur.
Homo qui manũ habebat ari¬
dam humanũ genus indicat.
in fecunditatẽ boni operis
are factum. sed dñi miseratio¬
ne curatum. Cuius dexte¬
ra que in primo parente dũ
u&ite arboris poma de cer¬
per& aruerat. ꝑredempto¬
ris gratiam. dum in sontes
manus incrucis arbore ten¬
der&. bonorum operum cru¬
cis sucis ẽ restituta saluati¬
o. & bene insinagoga ma¬
nus erat . arida. quia ubi
scientiȩ domum maius.
ibi grauius ẽ in excusabilis
noxe periculum.
t obseruabant eũ sisab¬
batis curar&. ut accusa¬
rent illum. Quia distruc¬
tionem sabbati quam in dis¬
cipulis arguebant ꝓbabili
ma gister ex cusauerat ex¬
emplo. nunc ipsum obser¬
uando magistrum calum¬
niari uolunt. ut sisabbato
cur& trans gressionis : si non
curar& crudelitatis aut in¬

Expanded text:
nisterium violantes criministerium violantes crimine carent, quanto magis Filius hominis qui verus rex est et verus sacerdos, et ideo Dominus Sabbati, evulsarum sabbato spicarum noxa non tenetur? Homo qui manum habet aridam, humanum genus indicat in fecunditate boni operis arefactum, sed Domini miseratione curatum. Cujus dextera quae in primo parente dum vetitae arboris poma decerperet aruerat, per Redemptoris gratiam dum insontes manus in crucis arbore tenderet, bonorum operum succis est restituta saluti. Et bene in synagoga manus erat arida, quia ubi scientiae donum majus, ibi gravius est inexcusabilis noxae periculum. Et ipsi observabant eum si Sabbatis curaret, ut accusarent illum. Quia destructionem Sabbati quam in discipulis arguebant, probabili magister excusaverat exemplo, nunc ipsum observando magistrum calumniari volunt, ut si sabbato curet, transgressionis: si non curet, crudelitatis aut im
Abbreviated transcription (Latin):
riam dñs &iam uiuente pa¬
tre. quasi summi sacerdotis
batum ꝓpt̃ hominẽ factũ ẽ
& non homo ꝓpt̾ sabbatum.
Maior ẽ cura sanitati &
uitȩ hominis. quam custo¬
diȩ sabbati adhibenda. Sic
enim & mandatũ ẽ sabbatũ
custodire ut tam̃ si necessi¬
tas e& reus non e& qui sabba¬
tum uiolass&. Ideo sabba¬
to circum cidi non ẽ prohi¬
bitum. quia ne cesse erat fie¬
ri. Nam & iosue muros hie¬
richo septem dieb cum ex¬
ercitũ circuiuit & macha¬
bei ne cessitate instante.
sabbato pugnabant. Vnde
discipulis esurientib quod
licitum nonerat in lege. ne¬
cessitate famis factũ ẽ licitũ
Talis hȩc causa ẽ: qualis ho¬
die in ie uniis legitimis. Ubi
siquis aeger ieuinium cor¬
ruperit. nulla ratione reus
ten&ur.
Itaq dñs ẽ fili¬
us hominis &iam sabbati.
Ci inquid dauid rex sacer¬
dotali crbo pastus excusabi¬
lis ẽ. & iuxta alterius euan¬
gelistȩ narrationẽ sacer¬
dotes sabbatum ꝑ templi mi¬

Expanded text:
riam Dominus etiam vivente pariam Dominus etiam vivente patre quasi summi sacerdotis batum propter hominem factum est, et non homo propter Sabbatum. Major est cura sanitati et vitae hominis, quam custodiae Sabbati adhibenda. Sic enim et mandatum est sabbatum custodiri, ut tamen si necessitas esset, reus non esset qui sabbatum violasset. Ideo Sabbato circumcidi non est prohibitum, quia necesse erat fieri. Nam et Josue muros Hiericho septem diebus cum exercitu circuivit. Et Macchabaei necessitate instante Sabbato pugnabant. Unde discipulis esurientibus, quod licitum non erat in lege, necessitate famis factum est licitum. Talis haec causa est, qualis hodie in jejuniis legitimis: ubi si quis aeger jejunium corruperit, nulla ratione reus tenetur. Itaque Dominus est Filius hominis, etiam Sabbati. Si, inquit, David rex sacerdotali cibo pastus excusabilis est, et juxta alterius evangelistae narrationem sacerdotes sabbatum per templi mi
Abbreviated transcription (Latin):
pere scĩficatos Ostendit
facerdo talem cybum adu
sum transiturum eẽ popu
sacerdotes sunt. Unguim᷑
enim insacerdotium scm̃. of¬
ferentes nos m& ipsos dõ hosti¬
as spiritales. de qua tota historia
diximus ꝓcaptu nr̃o plenius in
expositione libriregum. dixi¬
mus & dem̃sa acpanib: propo¬
sitionis in libro expositionis
taberna culi & uasorum enis.
quod uero dñs. abiathar prin¬
cipe sacerdotum pro achi
me lech appellat. nihil hab&
dissonantiȩ. Ambo & enim
fuerunt illic. cum ueniens da¬
uid panes p&iit & accepit.
Achime lech uidelic& princeps
sacerdotum & abiathar filius
eius. Occiso aũ achimelech
a saule cum uiris domus suȩ ge¬
neris sacerdotalis octaginta
quinq: fugit abiathar addđ
& comes factus tocius exilii
eius Postea regnante eo. sum¬
misacerdotii & ipse gradum
accepit. ac toto tempore rig¬
niilbilis in pontificatu ꝑseue¬
rans multo maioris excellen¬
tiȩ. quam pat̃ suus effectus ẽ.
Ideoq dignus fuit cuius memo¬

Expanded text:
pere sanctificatos, ostendit pere sanctificatos, ostendit sacerdotalem cibum ad usum transiturum esse popusacerdotes sunt. Ungimur enim in sacerdotium sanctum, offerentes nosmetipsos Deo hostias spirituales. De qua tota historia pro captu nostro plenius in expositione libri Regum diximus, et de mensa ac panibus propositionis, in libro expositionis tabernaculi et vasorum ejus. Quod vero Dominus Abiathar principem sacemelech appellat, nihil habet dissonantiae: Ambo etenim fuerunt illic, cum veniens David panes petiit et accepit, Achimelech videlicet princeps sacerdotum et Abiathar filius ejus. Occiso autem Achimelech a Saule cum viris domus suae generis sacequinque, fugit Abiathar ad David, et comes factus est totius exilii ejus. Postea regnante eo, summi sacerdotii et ipse gradum accepit, ac toto tempore regni illius in pontificatu perseverans, multo majoris excellentiae, quam pater suus, effectus est. Ideoque dignus fuit, cujus memo
Abbreviated transcription (Latin):
erant. Ad confutandam
calumniam phariseoꝵ ueteris
re cordatus. histouiȩ. quando
dđ fugiens saulem uenit in na¬
be & ab achimalech sacer dote
sus ceptus postulauit crbos:
Qui cũ panes laicos non haber&
dedit ei conse cratos quib ñ
licebat uesci nisi solis sacerdo¬
tib & leuitis & hoctantum in¬
terrogauit simundi eent pue¬
ri amulierib & illo responden¬
te : ab heri & nudius tercius¬
& ñ dubitauerit panes dare
um.: Defamis periculo hom¬
nes liberare quã dõ offerre
sacrificium. Hostia enim dõ
placabilis. hominũ salus ẽ. Op¬
ponit ergo dñs & dicit. Si &
dauid sc̃s ẽ & achima lech
pontifex a uobis non rep̃hen¬
ditur slegis uterq: mandatũ
probabile excusatione trans¬
gresfisunt & fames in causa ẽ
cur eandem famem non ꝓba
hoc multa distantiasit: isti
spicas insabbato manu con¬
fricant. illi panes comeder
leuiticos & ad sabbati sollem¬
nitatẽ accedebant neomeni¬
arum dies. quib: in conuiuio
requisitus fugit exaulare¬

Expanded text:
 Ad confutandam calumniam Pharisaeorum, veteris recordatur historiae: quando David fugiens Saulem venit in Nobe, et ab Achimelech sacerdote susceptus, postulavit cibos; qui cum panes laicos non haberet, dedit ei consecratos, quibus non licebat vesci nisi solis sacerdotibus et Levitis . Et hoc tantum interrogavit, si mundi essent pueri a mulieribus, et illo respondente ab heri et nudius tertius, non dubitaverit panes dare,um , de famis periculo homines liberare quam Deo offere sacrificium. Hostia enim Deo placabilis hominum salus est. Opponit ergo Dominus, et dicit: Si et David sanctus est, et Achimelech pontifex a vobis non reprehenditur, sed legis uterque mandatum probabili excusatione transgressi sunt, et fames in causa est, cur eamdem famem non probhoc multa distspicas in Sabbato manu confricant, illi panes comederunt Leviticos. Ibi et ad Sabbati solemnitatem accendebant neomeniarum dies, quibus in convivis requisitus fugit ex aula re
Abbreviated transcription (Latin):
augmenta premiorũ flagella¬
ri ꝑfectorũ ẽ donũ speciale
uiroitũ  Uerberibus autem
temporalib: ad & ernator¬
menta conpelli. inpenitenti¬
um est pena reꝓborum ⁊
Ut autẽ sciatis quia potesta¬
tẽ hab& filius hominis inter¬
ra dimit tendi peccata. Ait
paralitico. Tibi dico surge

Expanded text:
augmenta praemiorum flagellaaugmenta praemiorum flagellari, perfectorum est donum speciale virorum; verberibus autem temporalibus ad aeterna tormenta compelli, impoenitentium est poena reproborum. Ut autem sciatis quia potestatem habet Filius hominis in terra dimittendi peccata, ait paralytico: Ti
Abbreviated transcription (Latin):
filius dĩ ꝑ eã. ⁊ Aut ad incho¬
ationẽ damnationis &ernȩ
quod reꝓborum ẽ ꝓpriũ. sicut
antiochus & hero des. quiut᷑q
suo temꝑore aduersus dñm re¬
pugnantes. quot tormenteꝵ
ingehenna ꝑp&uo passuri
esfent. presentiũ ad flictionũ
miseria tunctis ostendeban.
uibus congruit illud ꝓph&e.
& duplici contritione con¬
tere eos.. Unde. necesse est
in omnib: quȩ temporaliter
aduersa patimur: cũ humili¬
tate dño gratias agamus. &
infirmitatis nr̃ȩ conscu. de
conlatis nobis remedus gra¬
tulemur. Necesse ẽ ut adẽ¬
scientiã nr̃am reuersi: soller¬
ter opera nr̃a simul &cogita¬
tiones exploremus: & quicquid
nos peccasse dep̃hendimus dig¬
na castigatione purgemus.
quic quid dehis que nos recte
fecisse credebamus. uitio nobis
elationis perisse conperimus
& hoc humili satis factione.
castigemus ⁊ Hec enĩ nobis
sepius fit causa flagellorum.
E&erum innocentes & iustos. ob

Expanded text:
Filius Dei per eum ; aut ad inchoFilius Dei per eum ; aut ad inchoationem damnationis aeternae, quod reproborum est proprium: sicut Antiochus et Herodes , qui uterque suo tempore adversus Deum repugnantes, quot tormentorum in gehenna perpetuo passuri essent, praesentium afflictionum miseria cunctis ostendebant. Quibus congruit illud prophetae: Et duplici contritione contere eos , unde necesse est in omnibus quae temporaliter adversa patimur, cum humilitate Domino gratias agamus, et infirmitatis nostrae conscii de collatis nobis remediis gratulemur. Necesse est ut ad conscientiam nostram reversi solerter opera nostra simul et cogitationes exploremus, et quidquid nos peccasse deprehendimus, digna castigatione purgemus, quidquid de his quae nos recte fecisse credebamus, vitio in nobis elationis perisse comperimus, et hoc humili satisfactione castigemus: haec enim nobis saepius fit causa flagellorum. Caeterum innocentes et justos ob
Abbreviated transcription (Latin):
mur. ⁊ Aut enĩ admerita
augenda ꝑpatientiã iusti
corporis infirmitate grauant᷑
ut beati patres. iob. & tobias
& innumeri martyres in utro¬
q: testamento ⁊ et adcusto¬
diã uirtutũ ꝑcẽptastũ: nesuꝑ¬
bia temptante dispereant.
sicut apostolus pacibas. necui
magnitudinẽ reuelationum
extoller& : datus ẽ stimulus
carnis suȩ angelus fatane.¬
quieũ colaphizar&.⁊ Aut
ad intellenda. & corrigenda
peccata nr̃a. sicut maria so¬
ror a aron inheremo obuer¬
ba temeritatis. & suꝑbiȩ lepra
ꝑcussa est. Sicut paraliticus
dequo tractamus. qui non nisi
dimissis primo peccatis potuit
ab infiimitate curari ⁊ Aut
ad gloriã dĩ saluantis. siue ꝑse
ipsume srue ꝑfamulos suos. sicut
cecus natus in euangelio: qui
neq ipse pectauit neq paren¬
tes eius. sed ut manifesta¬
rentur. opera dĩ in illo
Sicut lazarus. cuius in fir¬
mitas non fuit admortẽ. sed ꝓ
gloria dĩ ut glorificar&ur

Expanded text:
mur. Aut emur. Aut eaugenda propter patientiam justi corporis infirmitate gravantur, ut beati patres, Job et Tobias, et innumeri martyres in utroque Testamento. Aut ad custodiam virtutum perceptarum, ne superbia tentanti dispereant. Sicut apostolus Paulus, cui, ne magnitudo revelationum extolleret, datus est ei stimulus carnis suaqui eum colaphizaret ; aut ad intelligenda et corrigenda peccata nostra, sicut Maria soror Aaron in eremo ob verba temeritatis et superbiae lepra percussa est : sicut paralyticus de quo tractamus qui, non nisi dimissis primo peccatis, potuit ab infirmitate curari; aut ad gloriam Dei salvantis sive per seipsum, sive per famulos suos, sicut caecus natus in Evangelio , qui neque ipse peccavit, neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Dei in illo: sicut Lazarus, cujus infirmitas non fuit ad mortem, sed pro gloria Dei, ut glorificaretur