comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natius illo utero uirginis. cuius
caro &iam si depeccati propagine
uenit. non tamen depeccati ꝓpaga¬
tione concoepit. ut neipsum qui¬
dem corpus xp̃i ea lex seruerit
in utero mariae quae inmem¬
bris posita corporis mostis repug¬
nat legi mentis quã scĩ patres
coniugati refrenantes non qui dem
tulerunt ꝓinde corpus xp̃i quam uis
excarne feminȩ ad sumptũ est quȩ
deilla carnis peccati propagine concep¬
ta fuerat tamen quia non sic in ea
conceptũ est quomodo fuerat illa
concepta. nec ipsa erat caro peccati
sed similitudo carnis peccati: Non
enĩ accepit inde reatũ moriendi qui
ad par& in motu carnis non uolunta¬
rio quã uis uoluntate superando ad¬
uersus quẽ sp̃s concupisc&. sed acce¬
pit inde non quod contagioni prȩ¬
uaricationis sed quod ex soluende
indebite morti & ostendende ꝓmisse
resurreccionis sufficer& quorum
unũ nobis Ad non timendũ alte¬
rũ adsperandũ ualer& deniq si

Expanded text:
natius illo utero uirginis, cuius natius illo utero uirginis, cuius caro, etiamsi de peccati propagatione uenit, non tamen de peccati propagatione concepit, ut ne ipsum quidem corpus Christi ea lex seuerit in utero Mariae, quae in membris posita corporis mortis repugnat legi mentis? quam sancti patres coniugati refrenantes non quidem tulerunt. proinde corpus Christi quamuis ex carne feminae adsumtum. est, quae de illa carnis peccati propagine concepta fuerat, tamen, quia non sic in ea conceptum est, quomodo fuerat illa concepta, nec ipsa erat caro peccati, sed similitudo carnis peccati. non enim accepit inde reatum moriendi, qui adparet in motu carnis non uoluntario, quamuis uoluntate superando, aduersus quem spiritus concupiscit, sed accepit inde, non quod contagioni praeuaricationis, sed quod exsoluendae indebitae morti et ostendendae promissae resurrectioni sufficeret: quorum unum nobis ad non timendum, alterum ad sperandum ualeret. Denique si
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. ds̃ ds̃ meus respice me.
ut quid me de reliquisti longe
asulute mea uerba delictorũ
meorum. Quae rursus ei non
conueniunt . nisi trans figuran¬
ti inse corpus humilitatis nraẽ.
quõ membra sumus corporis
eius. & quia in ipso euangelio.
puer proficiebat a&ate & sa¬
pientia. Si possunt &iam ista
quae circum hanc sententiam
in libro sapientiae legantur
propter humilem formam
serui &unitatem corporis
ecclesiae cum capite suo eidẽ
ipsi dñõ coaptari quid ingeni¬
osius illo puero. cuius in annis
duo decim seniores sapien¬
tiam mirabantur. Et quidilla
anima melius quae &iam si
uincat non cestando sed pro¬
bando qui animarum traducẽ
adfirmant nonerit consequens
ut &iam ipsa ex illius praeua¬
ricatoris traduce uenisse cre¬
denda sit. neper illius homi¬
nis in oboedientiam. &iam ip¬
se peccator constituatur. per
cuius unius oboedientiam¬
&iam ab illo reatu liberati iusti¬
constituuntur. & quid in coinqui¬

Expanded text:
dixit: deus, deus meus, respice me; dixit: deus, deus meus, respice me; ut quid me dereliquisti? longe a salute mea uerba delictorum meorum, quae rursus ei non conueniunt, nisi transfiguranti in se corpus humilitatis nostrae, quoniam membra sumus corporis eius, et quia in ipso euangelio, puer proficiebat aetate et sapientia, si possunt etiam ista, quae circum hanc sententiam in libro sapientiae leguntur, propter humilem formam serui et unitatem corporis ecclesiae cum capite suo, eidem ipsi domino coaptari, quid ingeniosius illo puero, cuius in annis duodecim seniores sapientiam mirabantur ? et quid illa anima melius, quae, etiamsi uincant non 15 certando, sed probando, qui animarum traducem adfirmant, non erit consequens, ut etiam ipsa ex illius praeuaricatoris traduce uenisse credenda sit, ne per illius hominis inoboedientiam etiam ipse peccator constituatur, per cuius unius oboedientiam ab illo reatu liberati iusconstituuntur multi? et quid incoinqui
Abbreviated transcription (Latin):
a contaminatione adulterina. ita
& haec uerba libri huius. aut ma¬
gis eis fauent qui animarũ tradu¬
cẽ loquuntur aut si &isti ea possunt
prose interpr&ari. inter u¬
trosq alternant. quae si de
dño secundum humanam
quae a uerbo adsumpta est
creaturam uelimus acciperẽ.
sunt quidem in eadem cir¬
cum stantia lecitionis quae
illi excellentiae non conueni¬
ant. maxime illud quia idem
ipse qui haec in eodem libro
loquitur aliquanto superius
cum ista uerba de quibus
nunc agimus dicer& confes¬
sus est exsemine uiri se in
sanguine coagolatum a quo
nascendi modo utiq alie¬
nus est uirginis pastus
quam non exiuri semine
carnem concepisse xp̃i nul¬
lus ambigit xpĩanus. sed quia
& inpsalmis ubi ait. fode¬
runt manus meas & pedes¬
meos. dinumerauerunt
omnia ossa mea. Ipsȩ uero
considerauerunt & conspe¬
xerunt me diuiserunt sibi
uestimenta mea & super
uestem meam miserunt
sostem. Quae propriae
illi uni congruit ubi &iam

Expanded text:
a contaminatione adulterina. ita a contaminatione adulterina. ita et haec uerba libri huius aut magis eis fauent, qui animarum traducem loquuntur, aut, si et isti ea possunt pro se interpretari, inter utrosque alternant. Quae si de domino secundum humanam, quae a uerbo adsumta est, creaturam uelimus accipere, sunt quidem in eadem circumstantia lectionis, quae illi excellentiae non conueniant; maxime illud, quia idem ipse, qui haec in eodem libro loquitur, aliquanto superius, cum ista uerba, de quibus nunc agimus, diceret, confessus est ex semine uiri se in sanguine coagulatum: a quo nascendi modo utique alienus est uirginis partus, quam non ex uiri semine carnem concepisse Christi nullus ambigit christianus. sed quia et in Psalmis, ubi ait: foderunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem, quae proprie illi uni congruunt, ibi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uenir& Aliunde ergo bonus ante¬
quã uenir& adcorp sedutio non¬
differentiam horum quia nullũ
antea uitae geste meritum ñ diffe¬
rentia corporis. quia prius bonus
quã uenir& ad corpus. Vnde igitur
hoc autem illis qui extra duce animȩ
alius p̃uaricatricis animas creari ad¬
serunt. quam uis proeis sonare non
uideatur quod dictum ẽ ueni ad cor¬
pus tam̃ inc&eris ñ in congrue coap¬
tatur. ut cum dixiss& puer autem
eram ingeniosus Idipsum expli¬
cans quib causis ingeniosus ess&
continuo sub unger&. & sostitus
sum animam bonam. Uidelic& ex
paterno ingenio. uel corporali
tem peramento. Deinde cum essẽ
inquit magis bonus. ueni adcor¬
pus in coinquinatum. Quod si
maternum intellegatur ne hoc
quidem quod dictum est ueni ad
corpus. huic opinioni refragabit.
cum exanima &corpore paterno
uenisse ad maternũ corpus accipi¬
tur in co inquinatum idelic&
uel acruore menstruo. Dicuntur
enim ex hoc ingenia grauari ł

Expanded text:
ueniret. aliunde ergo bonus, anteueniret. aliunde ergo bonus, antequam ueniret ad corpus; sed utiqdifferentia morum, quia nullum ante uitae gestae meritum, non differentia corporis, quia prius bonus, quam ueniret ad corpus. unde igitur? Hoc autem illis, qui ex traduce animae illius praeuaricatricis animas creari adserunt, quamuis pro eis sonare non uideatur, quod dictum est: ueni ad corpus, tamen in ceteris non incongrue coaptatur, ut, cum dixisset: puer autem eram ingeniosus, id ipsum explicans quibus causis ingeniosus esset, continuo subiungeret: et sortitus sum animam bonam, uidelicet ex paterno ingenio uel corporali temperamento. deinde, cum essem, inquit, magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum: quod si maternum intellegatur, ne hoc quidem, quod dictum est: ueni ad corpus, huic opinioni refragabitur, cum ex anima et corpore paterno uenisse ad maternum corpus accipitur incoinquinatum, uidelicet uel a cruore menstruo — dicuntur enim ex hoc ingenia grauari — uel
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus hoc impedit eorum senten¬
tiam. quod ait. sostitus sum ani+¬
mam bonam. Cum proculdubio uel
ex uno fonte manare quodam mo¬
do tam quã riuulos uel pari natura
animas credant fieri quas ds̃mit¬
tit incorpora. Non aũ alias bonas
uel minus malas. & alias non bonasł
minus bonas. Unde enim bone aut
magis bone. seu nonbone. aut minus
bonȩ animae. nisi uel morib secun¬
dum liberum uoluntatis arbitriũ.
uel differentia temperaturae cor¬
porum dum aliae magis. aliae mi¬
nus grauantur corpore quod cor¬
rumpitur &ad grauat animam.
Sed neq actio erat aliqua singularũ
quarumq animarum. quae earum
mores discernerentur ante quam
uenirent adcorpora. nec excorpore
minus grauante potuit iste dicere
animam suam bonam quiait. sor¬
titus sum animam bonam. & cum
essem magis bonus. ueni adcorp.
in coinqui natum. Accessisse enĩ
dixit bonitati quia bonus erat
sostitus uidelic& animam bonam
ut &iam ad corpus in comquinatũ

Expanded text:
rursus hoc inpedit eorum sentenrursus hoc inpedit eorum sententiam, quod ait: sortitus sum animam bonam, cum procul dubio uel ex uno fonte manare quodammodo tamquam riuulos uel pari natura fieri animas credunt, quas deus mittit in corpora, non autem alias bonas uel magis bonas et alias non bonas uel minus bonas. unde enim bonae aut magis bonae seu non bonae aut minus bonae animae, nisi uel moribus secundum liberum uoluntatis arbitrium uel differentia temperaturae corporum, dum aliae magis, aliae minus grauantur corpore, quod corrumpitur et adgrauat animam? sed neque actio erat aliqua singularum quarumque animarum, qua earum mores discernerentur, antequam uenirent ad corpora, nec ex corpore minus grauante potuit iste dicere animam suam bonam, qui ait: sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. accessisse enim dixit bonitati, qua bonus erat, sortitus uidelicet animam bonam, ut etiam ad corpus incoinquinatum
Abbreviated transcription (Latin):
entiam unius hominis pecca¬
tores constituti sunt multi.
sic perobo edientiam unius
hominis iusti constituuntur¬
multi. eosdemq: multos pecca¬
tores non quibus dam exceptis
sed omnes intellegi uolens
superius ait deadam. in quo
omnes peccauerunt. unde uti¬
que infantum animas non pos¬
se secerni. & eo quod dictum
est omnes. &eo quod eis per
baptismum subuenitur. Non
absurde credunt qui animas
si aliqua manifesta & liquida
uel ratio neq scripturis scis.
non repugn&. uel earum scrip¬
turarum ipsarum auctoritate¬
redarguantur. Iam itaq uide¬
amus quantum suscepti huius
operis necessitas patitur.
quale &iam illud sit quod pau¬
lo ante distulimus. Scriptũ
est enim in libro sapientiae.
puer autem eram ingeniosus.
Etsostitus sum animam bonam.
& cum essem magis bonus ueni
ad corpus in comquinatum.
Cum enim uideatur illos adiu¬
uare hoc testimonium quinon
parentibus creari. sed ueni re
adcorpus uel descendere dõ
mittente animas dicunt

Expanded text:
entiam unius hominis peccaentiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituenturmulti, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni et eo, quod dictum est "omnes" et eo, quod eis per baptismum subuenitur non absurde credunt, qui animas si aliqua manifesta. et liquida uel ratione quae scripturis sanctis non repugnet, uel earum ipsarum scripturarum auctoritateredarguantur. Iam itaque uideamus, quantum suscepti huius operis necessitas patitur; quale etiam illud sit, quod paulo ante distulimus. scriptum est enim in libro Sapientiae: puer autem eraming.eniosus et sortitus sum animam bonam. et cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum. cum enim uideatur illos adiuuare hoc testimonium, qui non ex parentibus creari, sed uenire ad corpus uel descendere deo mittente animas dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aquorum reatu nec mors libe¬
rat. si ante quam fuerint com¬
missa prouenerit. Nec ali quid
ei pręstitum est quiraptus ẽ
nem alicia mutar& intellectũ
eius. Ds̃ enim praescius illius fu¬
turae maliciae. cur non eum secun¬
dum ipsam potius iudicaturus ẽ.
simoriturae animae infantis.
neobess& ei excorpore peccati
pasticipata conluuies. ldeo sub¬
ueniendum iudicauit perbaptis¬
mum quia praesciuit eam si ui¬
uer& piae fideliterꝙ fuisse
uicturam. An ideo potius refel¬
li hoc inuentum potest quia
meum est Illi autem qui de
hac sententia cestos se esse con¬
firmant. Alia fostasse profe¬
runt uel testimonia scriptu¬
rarum uel documenta ratio¬
num quibus hanc auferant
ambiguitatem. uel ceste
ostendant non esse contra
id quod sentiunt. illud aposto¬
li quo gratiam qua salui effici¬
mur magna intentione com¬
mendant dicit. Sicut in a¬
dam omnes moriuntur. sic
& inxpõ omnes uiuificabun¬
tur.
Etsicut per in oboedi¬

Expanded text:
a quorum reatu nec mors libea quorum reatu nec mors liberat, si, antequam fuerint commissa, pro uenerit, nec aliquid ei praestitum est, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius. deus enim praescius illius futurae malitiae cur non eum secundum ipsam potius iudicaturus est, si moriturae animae infantis, ne obesset ei ex corpore peccati participata conluuies, ideo subueniendum iudicauit per baptismum, quia praesciuit eam, si uiueret, pie fideliterque fuisse uicturam? An ideo potius refelli hoc inuentum potest, quia meum est, illi autem, qui de hac sententia certos se esse confirmant, alia fortasse proferunt uel testimonia scripturarum uel documenta rationum, quibus hanc auferant ambiguitatem uel certe ostendant non esse contra id, quod sentiunt, illud apostoli, quo gratiam, qua salui efficimur, magna intentione commendans dicit: sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, et: sicut per inoboedi
Abbreviated transcription (Latin):
uixerunt. quo & bene potuerunt
Omnes autem animas hoc est
& infantium ideo habere neces¬
sarium baptismi sacramentum.
sine quo ex hat uita &iam in illa
a &ernitate migrare non expedit
quia contagio peccati ex carne pec¬
cati qua obruitur anima cum
his inseritur membris. Oberit enĩ
post mostem nisi cum adhuc in
ipsa carne est. sacramento media¬
toris expi&ur. eiq diuinitus hoc
auxilium procurari quam ds̃
praescit siusq ad annos fidei con¬
gruos hic uiuer& pie fuisse uic¬
turam. Qũã propter aliquid
quod ipse nouit & nasci uoluit
incorpore. & cito extraxit ecor
Cum ergo haec respon¬
dent. quid eis contra dici potest
nisi incestos nos eorum salutis fi¬
eri qui hac uita hene gesta in ec¬
desiae pace defuncti sunt
Si non solum secundum id quod
quisq uixit. uerum &iam secun¬
dum id quod uicturus ess&.
siam plius uiuere potuiss& quisq
udicandus est. quando quidem
ualent apud dm̃ merita mala.
Non tantum praeteritorum s
futurorum &iam delictorum

Expanded text:
uixerunt, quo et bene potuissent, omnes autem animas, hoc est et infantum, ideo habere necessarium baptismi sacramentum, sine quo ex hac uita etiam in illa aetate emigl-are non expedit, quia contagio peccati ex carne peccati, qua obruitur anima, cum his inseritur membris, oberit ei post mortem, nisi, cum adhuc in ipsa carne est, sacramento mediatoris expietur, eique diuinitus hoc auxilium procurari, quam deus praesciit, si usque ad annos fidei congruos hic uiueret, pie fuisse uicturam, quam propter aliquid, quod ipse nouit, et nasci uoluit in corpore et cito extraxit e corcum ergo haec respondent, quid eis contradici potest. nisi incertos nos eorum salutis fieri qui hac uita bene gesta in ecclesiae pace defuncti sunt, si non solum secundum id, quod quisque uixit, uerum etiam secundum id, quod uicturus esset, si amplius uiuere potuisset, quisque iudicandus est? quandoquidem ualent apud deum merita mala non tantum praeteritorum, sed futurorum etiam delictorum,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inquit qualis hic est
cui & decimã partẽ abrahã dedit
deprimitiis patriarcha & hi qui¬
dem quidefiliis sunt leui sacer¬
dotiũ accipientes mandatum
habent ad ecimis populi scđm
legẽ hoc ẽ afratrib suis quã uis
et ipsi ex lumbis abrahȩ exierint.
quiaũ non est ex genere eorum
decimauit abrahã &habentem
promissionẽ benedix̃ sine ulla
aũ contradictionẽ. quiminor
ẽ amaiore benedicitur. & hicqui¬
dem decimas morientes homi¬
nes accipiunt. ibiaũ quitestifica¬
tur se uiuere. & sicut opost&
dicere ꝓpt̃ abraham & leui acci¬
piens decimã decimatus est ad¬
huc enim in lũbis patris sui fuit.
Siergo &iã hoc ual& adistã distan¬
tiã quantũ p̃mineat sacerdotio
qui decimauit abrahã in quo &
ipse leui decimatus ẽ ꝓfecto
ꝓpt̃ ea decimatus ẽ leui quia
in lũbis erat abrahae ꝓpter ea
non est decimatus xp̃s. quia non ẽ
in lũbis abrahȩ . Porro aũ si non se¬
cundũ animã sed tantũ scđm car¬

Expanded text:
ergo, inquit, qualis hic est, ergo, inquit, qualis hic est, cui et decimam partem Abraham dedit de primitiis patriarcha. et hi quidem, qui de filiis sunt Leui, sacerdotium accipientes mandatum habent a decimis populi secundum legem, hoc est a fratribus suis, quamuis et ipsi ex lumbis Abrahae exierunt. qui autem non est ex genere eorum decimauit Abraham et habentem promissionem benedixit. sine ulla autem contradictione qui minor est a maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam decimatus est; adhuc enim in lumbis patris sui fuit. si ergo etiam hoc ualet ad istam distantiam, quantum praeemineat sacerdotio iguratus est, qui decimauit Abraham, in quo et ipse Leui decimatus est, profepropterea decimatus est Leui, quia in lumbis erat Abrahae, propterea non est decimatus Christus, quia non erat in lumbis Abrahae. porro autem, si non secundum anima
Abbreviated transcription (Latin):
meliores atq doctiores. sed ta.¬
men promeo captu. libentius
responderim unde adam quẽ
deadam si erum puluis ad sumpt̾
& terra inqua nullus hominum unde¬
fuerat operatus. meruit diuini xpr¬
tus animari. Quanto magis corp.
assumptum excarne. inqua iti¬
dem nullus hominum fuerat
operatus. sostitũs est animã
bonam cum illic erigeretur
casurus. hic descender& leua¬
turus. & fostasse ideo ait sor¬
titus sum animam bonam. si
tamen hoc deillo opost& in¬
tellegi. quia solent quae soste
dantur diuinitus dari aut
quod fidenter neuel illa ani¬
ma aliquib. operib p̃ceden¬
tib ad tantum apicem sub uec¬
ta prtar&ur. ut cum ea uerbũ
caro fier&. & habitar& in nob.
ad auferendã suspicionem p̃¬
cedentiũ meritorum sostis
nomen accessit. Est inepisto¬
la quae scribitur adhebreos
locus quidam diligenti con¬
sideratione dignissimus cũ
enim permelchisedech in quo
huius rei futurae figura prae¬
cesserat discerner& sacerdotiũ
xpi asacerdotio leui. uidete

Expanded text:
meliores atque doctiores; sed tamen pro meo captu libentius responderim "unde Adam quam de Adam". si enim puluis adsumtus ex terra, in qua nullus hominum fuerat operatus, meruit diuinitus animari, quanto magis corpus adsumtum ex carne, in qua itidem nullus hominum fuerat operatus, sortitum est animam bonam, cum illic erigeretur casurus, hic descenderet leuaturus! et fortasse ideo ait: sortitus sum animam bonam — si tamen hoc de illo oportet intellegi — quia solent quae sorte dantur diuinitus dari. aut, quod fidenter dicendum est, ne uel illa anima aliquibus operibus praecedentibus ad tantum apicem subuecta putaretur, ut cum ea uerbum caro fieret et habitaret in nobis, ad auferendam suspicionem praecedentium meritorum sortis nomen accessit. Est in epistula, quae inscribitur ad Hebraeos, locus quidam diligenti consideratione dignissimus. cum enim per Melchisedech, in quo huius rei futurae figura praecesserat, discerneret sacerdotium Christi a sacerdotio Leui, uidete
Abbreviated transcription (Latin):
terram dequa sumptus es. quia
terra es & interram ibis. & uoca¬
uit adam nomen mulieris suae
uita. quõ haȩc est mater omni¬
um uiuentium. Et fecit dns ds̃
adam & mulieri eius tunicas pel¬
licias & induit eos. Etdixit ds̃
manum & sumat deligno uitae &ȩ
dat & uiuat in a&ernum. Etdimi¬
sit illum dns ds̃ deparadiso uolup¬
tatis operari terram ex qua sump¬

Expanded text:
terram, ex qua sumptus es, quia terram, ex qua sumptus es, quia terra es et in terram ibis. et uocauit Adam nomen mulieris suae "Uita"-, quoniam haec est mater omnium uiuentium. et fecit dominus deus Adam et mulieri eius tunicas pelliceas et induit eos. et dixit dommanum, et sumat de ligno vitae, et edat, et vivat in aeternum, et dimisit illum Dominus Deus de paradiso voluptatis operari terram ex qua sump
Abbreviated transcription (Latin):
Ifici. & fecerunt sibi cam pestria
& audierunt uocem dnĩ di am¬
Sbulantis inparadrso aduesperã.
& absconderunt se adam & mu¬
Slier eius a facie dni in medio
Sligni paradisi. Etuo cauit dñs
Sds̃ adam. & dixit illi. ubi es:
Etdixit ei. uocem tuã audiui
Sdeambulantis impara diso. & ti¬
Smui quia nudus sum & abscon¬
Sdime. Etdixit illi. Quis nunti¬
Sauit tibi quia nudus es. niss alig
mulieri. quid hoc fecisti. Et
Sdix̃ mulier. Serpens seduxitme.
& manducaui. Etdix̃ dñs dĩ
Nserpenti. quia fecisti hoc. male.
Idictus tu ab omnib peccorib & ab.
omnib bestiis quae sunt suꝑ terrã.
suꝑ pectus tuum &uentrẽ tuum
ambulabis. & terram aedes omnib:¬
sa tibi seruabit tibi caput. & tu
seruabis eius calcaneum. Etmuli¬
eri dixit. multiplicans multipli
dequo praeceperam tibi deeo solo
perib tuis. intristitiis aedes illa
oms dies uitae tuae. spinas. & tri
agri. insudore faciei tuae aedes
panẽ tuum donec reuestaris in

Expanded text:
fici et fecerunt sibi campestria. fici et fecerunt sibi campestria. et audierunt uocem domini dei deambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se Adam et mulieligni paradisi. Et vocavit Dominus Deus Adam, et dixit illi, Ubi es? Et dixit ei, Vocem tuam audivi deambulantis in paradiso, et timui, quia nudus sum, et abscondi me. Et dixit illi, Quis nuntiavit lieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus sedictus tu ab omnibus pecoribus, et ab omnibus bestiis quae sunt super terram. Super pectus tuum, et ventrem tuum ambulabis, et terram edes sa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicde quo praeceperam tibi, ex illo peribus tuis; in tristitiis edes illam omnes dies vitae tuae, spinas et tribi et edes fenum agri. In sudore faciei tuae edes panem tuum, donec convertaris in
Abbreviated transcription (Latin):
modum quam p&it terminan¬
di necessitas. & sententia mea
iam satis nota sit uel quod cestũ
teneam. uel unde adhuc dubi¬
tem. & quare dubitem proide
& hoc uolumen iam concluda¬
tur & quae sequuntur deinde
uideamus EXEE. LIBER DECIANꝰ¬
terant nudi adam & mulier
eius & non pudebat illos. ser¬
pens autem erat prudentior
omnium bestiarum quae sunt
super terram quas. fecit dns̃
ds̃. &dixit serpens mulieri.
quid quia dixit ds̃ nonȩdetis
xit mulier serpenti afructi
ligni quod est inparadiso ae¬
demus. De fructu autem lignis
quod est in medio paradiso. di¬
xit dĩ non aed &is ex eo neq
tangetis illud nemori amini.¬
ueritis deeo. ad aperientur
uobis oculi. & eritis tam quã
dii. scientes bonum & malum.
Etuidit mulier quia bonum
lignum inesca. & quia plac& o¬
culis uidere &decorum ẽ cog¬
Inoscere. & sumens defructu eiꝰ¬
Iaedit. & dedit & uiro suo secum
& ȩderunt. & apesti sunt oculi
amborum &agnouerunt quia
Inudi erant. & consuerunt folia

Expanded text:
modum, quam petit terminanmodum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea jam satis sit nota, vel quid certum teneam, vel unde adhuc dubitem, et quare dubitem? Proinde et hoc volumen jam concludatur, ut quae sequuntur deinde uideamus. LIBER UNDECIMUt ambo nudi Adam et mulier eius et non pudebat illos. serpens autem erat prudentissimus omnium bestiarum quae sunt super terram quas fecit dominus deus. et dixit serpeQuid utique dixit Deus ne edatis xit mulier serpenti: Ab omni ligno, quod est in paradiso edemus; de fructu autem ligni, quod est in medio paradisi, dixit Deus: Non edetis ex eo neque allingetis eum neueritis de eo aperientur uobis oculi et eritis tamquam dii, scientes bonum et malum. et uidit mulier, quia bonum lignum in escam et quia placet oculis uidere et decorum est cognoscere. et sumens de fructu eius edit et dedit et uiro suo secum, et ederunt. et aperti sunt oculi amborum, et agnosuerunt, quia nudi erant; et consuerunt folia
Abbreviated transcription (Latin):
& alii atq alii abitus accedunt ꝓfa
cilitate materiae qua duxerit eã
qui agit nihil conferens modulo
nisi effigiem ꝓinde & animȩ incre¬
menta reputanda ñ substantiua
sed ꝓuocatiua. quis hunc creder&
cum isto corde tam dissestũ eẽ
potuisse. sed tremenda ista sunt
ñridenda. ad hoc enĩ num quid¬
cuiuspiam m& alli exaliqua par¬
te crescere posse dum tunditur
nisi decrescat ex altera uel auge¬
ri latitudine nisi crassitudine
minuatur aut ullũ eẽ corpus
manente naturae suae quanti
modo igitur implebit anima ex
illa stilla seminis magnitudinẽ
corporis quod animat si&ipsa cor¬
pus est cuius substantia nullo
accessu crescat. quomodo in quã
implebit carnem quam uiuificat
nisitanto rarior fuerit quanto
grandius qđ anima uerit timuit
uidelic& nedeficer& &iam minu¬
endo sicrescer& & nontimuit ne
deficer& rarescendo cum crescer&
sed quid amplius immorer quarido
& sermo perg& in prolixiorem

Expanded text:
alii atque alii habitus accedunt pro alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numcuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantisi rarescat? Quomodo igitur implebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cujus substantia nullo accessu crescat? Quomodo, inquam, implebit carnem, quam, vivificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius quod animaverit? Timuit videlicet ne deficeret etiam minuendo, si cresceret; et non timuit ne deficeret rarescendo, cum cresceret. Sed quid amplius immorer, quando et sermo pergit in prolixiorem
Abbreviated transcription (Latin):
corpus adserens &iam timoris
sui causam ne&iam decrescere
& defectura credatur . & tamen
quia percorpus eam localiter
tendit noninuenit exitum in¬
crem̃torum eius quam uult de
semine exiguo aequari corporis
quantitati &ait. sed uis eius in
quo naturalia peculia consita
r&inentur saluo substantiae mo¬
dulũ quo aprimordio inflata ẽ
paulatim cum carne producitur
hoc foste non intellegeremus nisi
adibita similitudine planũ face¬
r& quod dicebat. Constitue in¬
quit cestum pondus auri uel ar¬
genti rudem adhuc massam
collectus est abitus illi & futuro
interim minora tam continens
in tra uenam moduli totum ꝗđ
natura ẽ auri uel argenti de¬
hinc cum in lamminam massa
laxatur maior efficitur initio
suo ꝑ dilatationem ponderis
cesti ñ per adiectionem dũ exten¬
ditur nondũ augetur. & sisic quoq.
aug&ur dũ extenditur. lic& eñ
habitu augeri cũ statu ñ lic& tẽ
sa sed obscurior ñtam̃ nullus tunc¬

Expanded text:
corpus, adserens etiam timoris corpus, adserens etiam timoris sui causam: ne etiam decrescere ta et defectura credatur. et tamen, quia per corpus eam localiter tendit, non inuenit exitum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et ait: sed uis eius, in quo naturalia peculia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. hoc forte non intellegeremus, nisi adhibita similitudine planum faceret, quod dicebat. constitue, inquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc sa, sed obscurior, non tamen nullus
Abbreviated transcription (Latin):
colore aclucido nescio utrũ se um¬
quã quis uid&. & sinum quã istum
legiss& ł audiss& quid qđ ducun¬
tur homines talib uisis & descrip¬
tuns nob̵ uolunt p̃scribere tale
aliquid eẽ ñ animã sed ipsum dm̃
qualis figuraliter scõrum spiri¬
tib demonstratus ẽ qualis &iam
insermone allirico ponitur. simi¬
lia quippe sunt illa uisis talib
dictis ac sic errant constituen¬
tes incorde suo simulacra uanȩ
opinionis. nec intellegentes ita
scos desuis uisis talib uidicasse
qualit̃ iuidicarent sitalia diui¬
nitus infiguras dicta legerent
ł audirent. sic̃ septẽ spice & sep¬
tem houes septẽ anni sunt. sic̃
linteum quatuor lineis alliga¬
tum ueliit discus plenus uaruis
animalib: orbis terrarũ est cũ
omnib gentib sic omã c&era
& multo magis quae derebus
incorporeis corporalib signifi¬
cantur ñ reb sed imaginibus.
noluit tamen testullianus ani¬
mam crescere substantia sicut

Expanded text:
colore ac lucido nescio utrum se umcolore ac lucido nescio utrum se umquam uidisset, si numquam istum legisset uel audisset. Quid? quod ducuntur homines talibus uisis et de scripturis nobis uolunt praescribere tale aliquid esse non animam, sed ipsum deum, qualis figuraliter sanctorum spiritibus demonstratus est, qualis etiam in sermone allegorico ponitur. similia quippe sunt illa uisa talibus dictis. ac sic errant, constituentes in corde suo simulacra uanae opinionis nec intellegentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figuris dicta legerent uel audirent: sicut septem spicae et septem boues septem anni sunt, sicut linteum quattuor lineis alligatum uelut discus plenus uariis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeis corporalibus significantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus animam crescere substantia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
rat. habens & c&eros astus. per
quos & incogitationib utitur. & in
somnis fungitur. ecce quib au¬
rib & quib oculis debuit audi¬
re & iudere dm̃ populus quib
anima in somnis fungitur cum si
ipsum testullianum quis quã ui¬
der& insomnis. num quã se dice¬
r& ab eo uisum &cũ eo loque̾ntẽ
quem uicissim ipse nonuidiss&.
postremo sianima sem& ipsam
uid& in somnis cum iacentibus
utiq uno loco membris corpo¬
rissui ipsa peruariẽs imagines
& lucidi nisi foste utc&era
quae similiter falso uid&. nã
& hoc potes uidere. sed absit
uteam talem tum eugilaue¬
rit credat. Alio quin quando
se aliter uiderit quid magis
crebrum est aut mutata erit
anima eius. aut nec tunc ani¬
mae uid&ur substantia sed
imago corporis incorporea
quae miro modo sicut in cogi¬
tatione formatur. quis enim
aethiops non poene semꝑni¬
grum se uid& in somnis. aut sun
alio colore seuid& ñ magis miratus
ẽ si fuit cũ illo memoria acrio tam̃

Expanded text:
rat, habens et ceteros artus per rat, habens et ceteros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret in somnis, numquam se diceret ab eo uisum et cum eo locutum, quem uicissim ipse non uidisset. postremo, si anima se ipsam uidet in somnis, cum iacentibus utique uno loco membris corporis sui ipsa per uarias imagines et lucidi, nisi forte ut cetera, quae similiter falso uidet? nam et hoc potest uidere. sed absit, ut eam talem, cum euigilauerit, credat; alioquin quando se aliter uiderit, quod magis crebrum est, aut mutata erit anima eius, aut nec tunc animae uidetur substantia, sed imago corporis incorporea, quae miro modo sicut in cogitatione formatur. quis enim Aethiops non paene semper nigrum se uidit in somnis aut, si in alio colore se uidit, non magis miratus est, si fuit cum illo memoria? aerio tamen
Abbreviated transcription (Latin):
lianus. quia corpus eẽ animã credi¬
dit ñ ob aliud nisi qđ eam in cor¬
poreã cogitare ñ potuit. &ideo
timuit nenihil e& sicorpus ñe&¬
nec dedõ ualuit aliter sapere qui
sane quõ est acutus interdũ contra
opinionẽ suã uisa ueritate superat᷑.
Quid enim uerius dicere potuit
quã id qđ ait quodã loco. Omne
corporale passibile ẽ. Debuit er¬
go mutare sententiã qua paulo
superius dixerat &iam dm̃ corpus
eẽ. neq enim arbitror eũ ita desi¬
puisse . ut &iã di naturã passibilẽ
creder&. utiam ñ xp̃s in carne
tantũ neq in carne & anima. sed ip
so uerbo ꝑ quod facta somã passibi¬
lis & cõmutabił eẽ credatur. qđ
absit acorde xp̃iano. Item cum
animȩ &iam colerẽ dar&. aeriũ
ac lucidum uentum ẽ adsensus
quib eã membratim quasi corp.
instruere conatus ẽ. & ait. hic
erit homo interior. alius exteri¬
or dupliciter unus habens & il¬
le oculos &aures suas quib popu¬
lus dnm̃ audire & uidere debue¬

Expanded text:
lianus, quia corpus esse animam credidit, non ob aliud nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit, et ideo timuit ne nihil esset, si corpus nonec de deo ualuit aliter sapere: qui sane quoniam est acutus interdum contra opinionem suam uisa ueritate superatur. quid enim uerius dicere potuit quam id, quod ait quodam loco: omne corporale passibile est? debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus populus dominum audire et uidere debue
Abbreviated transcription (Latin):
cesse est utiustitiam uel sapien¬
tiam pigant quod am modo in
corporib suis. cum formis & colo¬
rib quas ñ possunt incorporeas
cogitare nec tamen dicunt quan¬
do iustitia ł sapientia mouent᷑
utuel laudent eas ł scđm eas ali¬
quid agant quẽ colorem quã
taiam diximus. & sids̃ uoluerit
ubi res uidebitur postulare do¬
cebimus nunc quod dicere coe¬
peramus sidetraduce anima¬
rum aparentib ł non dubitant
quidã quod ita sit uel dubitant
an ita sit animã tamen corpus
eẽ ñ audeant credere aut dice

Expanded text:
cesse est ut et justitiam et sapiencesse est ut et justitiam et sapientiam pingant quodammodo in cordibus suis cum formis et coloribus, quas non possunt incorporeas cogitare: nec tamen dicunt, quando justitia vel sapientia moventur, ut vel laudent eas, vel secundum eas aliquid agant, quem colorem, quamta jam diximus, et si Deus voluerit, ubi res videbitur postulare, dicemus. Nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus vel non dubitant quidam quod ita sit, vel dubitant an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant c
Abbreviated transcription (Latin):
siquos ista prȩ occupauit opino
ut animas credant exparentib
ꝓ pagari. quantum possunt se
ipsos considerent. & interim
sapiant corpora non esse ani¬
mas suas. Nulla enim priorna¬
tura est qua diligenter inspec¬
ta possit &iam ds̃ qui supra
omnem creaturam suã in com¬
mutabilis ꝑ man& incorpora¬
liter cogitari quam ea quae
adipsius imaginem facta ẽ.
&nihil uicinius. aut fostasse¬
tam nihil consequens quã ut
credito quod anima corpus
sit. &iam ds̃ corpus eẽ creda¬
tur. propter hoc enim corpo¬
ralib ad suae facti & affecti
sensib nolunt animã credere
aliud esse quam corpus nisi
corp non fuerit nihilsit. hac
perhoc tanto magis timent.. Caue¬
&iam dedõ credere quod cor¬
pus nonsit. quanto magis ti¬
ment dm̃ credere nihil esse.
ita enim feruntur infantasias
uel infantas mata i maginum qrę̧
cogitatio decorporib uersat. ut
his subtractis tam quã ꝑ inane ꝑ¬
eundẽ sit reformident. itane¬

Expanded text:
si quos ista praeoccupauit opinio, si quos ista praeoccupauit opinio, ut animas credant ex parentibus propagari, quantum possunt se ipsos considerent et interim sapiant corpora non esse animas suas. nulla enim propior natura est, qua diligenter inspecta possit etiam deus, qui supra omnem creaturam suam incommutabilis permanet, incorporaliter cogitari, quam ea, quae ad ipsius imaginem facta est, et nihil uicinius aut fortasse nihil tam consequens, quam ut credito, quod anima corpus sit, etiam deus corpus esse credatur. propter hoc enim corporalibus adsuefacti et adfecti sensibus nolunt animam credealiud esse quam corpus, ne si corpus non fuerit, nihil sit: ac per hoc tanto magis timent etiam de Deo credere quod corpus non sit, quanto magis timent Deum credere nihil esse. Ita enim feruntur in phantasias vel phantasmata imaginum, quae cogitatio de corporibus versat, ut his subtractis tanquam per inane pereundum sit, reformident. Ita ne
Abbreviated transcription (Latin):
responderi possit. nondum mi¬
hunterim occurrit. si quid far
scribendi concesserit facultatẽ.
studiosis talium non graua¬
bor exponere nunc tamen ñ
esse contemnendum testimo¬
nium parublorum ut quasi re¬
felli si ueritas contra est ne¬
glegatur ante denuntio aut
enim dehac re nihil quae¬
rendum est ut superficiat
fidei nostrae scire nos quo pie
uiuendo uenturi sumus &si
nesciamus unde uenerimus
aut si non impudenter a estuat
anima rationalis &iam hoc
nosse dese ipsa absit peruica¬
tia contemnendi. adsit dili¬
gentia requirendi. humilitas
p&endi perseuerantia pulsan¬
di. ut sinobis hoc expedire no¬
uit quimelius quãnos quitd nob
expediat utiq. nouit d& &iam
hoc quidat bona dagfilus suis
consu&udo tamen matris ecłae
inbaptiban dis paruulis nequaquã
spernenda ẽ. neq ullomodo
lica e&̃ traditio. Hab& enim
&illa parua a&as magnũ testi¬
monii pondus. quae prima ꝓ
xpo meruit sanguinẽ fundere.
Ad moneo sane quantũ ualeo

Expanded text:
responderi possit, nondum miresponderi possit, nondum mihi interim occurrit; si quid fortm etiam scribendi concesserit facultatem studiosis talium, non grauabor. nunc tamen non esse contemnendum testimonium paruulorum, ut quasi refelli, si ueritas contra est, neglegatur, ante denuntio. aut enim de hac re nihil quaerendum est, ut sufficiat fidei nostrae scire nos, quo pie uiuendo - uenturi sumus, etsi nesciamus, unde uenerimus; aut, si non inpudenter aestuat anima rationalis etiam hoc nosse de se ipsa, absit peruicacia contendendi, adsit diligentia requirendi, humilitas petendi, perseuerantia pulsandi, ut, si nobis hoc expedire nouit, qui melius quam nos quid nobis expediat utique nouit, det etiam hoc, qui dat bona data filiis suis. consuetudo tamen matris ecclesiae in baptizandis paruulis nequaquam spernenda est neque ullo modo lica esset traditio. habet enim et illa parua aetas magnum testimonii pondus, quae prima pro Christo meruit sanguinem fundere. Admoneo sane, quantum ualeam,
Abbreviated transcription (Latin):
quam corpoream qualitatem. si¬
ue coaptationem si ita dicenda
me crediturum esse confidam
adiuuante dõ mentẽ meam. est
aliud testimonium ñ neglegen¬
dum quod prose possunt pro¬
ferre qui uenire desuper ani¬
mas credunt. Dicente ipso dñõ.
Quid hac inquiunt sententia de¬
terminatius ñ posse excarne ani¬
mã nasci. Quid est enim aliud
anima quã sps̃ uitȩ creatus utiq
ñcreator contra quos illi alii.
quid enim inquiunt nos aliud
sentimus. qui dicimus carnem
excarne. animã ex anima. Nã
exutroq constat homo de quo
utrumq uenire sentemus. car¬
nem decarne operantis. Spm̃
omittatur quod illud dns non
decarnali generatione. sed de
spiritali regeneratione dicebat
his igitur quantũ ꝓtempore po¬
tuimus ꝑtractatis. omã pariał
pene paria. ex utroq latere ratio¬
num testimonium que momenta
ꝓnuntiarem nisi eorum senten¬
tia qui animas exparentib creari
putant debaptismo paruulorũ
p̃ponderar&. dequib quid eis

Expanded text:
quam corpoream qualitatem siue coaptationem, si ita dicenda me crediturum esse confidam adiuuante deo mentem meam. Est aliud testimonium non neglegendum, quod pro se possunt proferre, qui uenire desuper animas credunt, dicente ipso domino: qspiritus est. quid hac, inquiunt, sententia determinatius non posse ex carne animam nasci? quid est enim aliud anima quam spiritus uitae, creatus utique, non creator? contra quos illi alii: quid enim, inquiunt, nos aliud sentimus, qui dicimus carnem ex carne, animam ex anima? nam ex utroque constat homo, de quo utrumque uenire sentimus, carnem de carne operantis, spiriomittatur, quod illud dominus non de carnali generatione, sed de spiritali regeneratione dicebat. His igitur, quantum pro tempore potuimus, pertractatis omnia paria uel paene paria ex utroque latere rationum testimoniorumque momenta pronuntiarem, nisi eorum sententia, qui animas ex parentibus creari putant, de baptismo paruulorum praeponderaret. de quibus quid eis
Abbreviated transcription (Latin):
dierum inmunditiam. propt̃ animam & corpus dictam Puto.
animam internario. corpus inqua ternario. Quod quare ita
sit. longum ẽ disputare: secundum hoc dictum arbitror per
ꝓph&am in tribus & quattuor impietatibus non auersabor:
Adiungit autem & dicit. Si autem non purificatus fuerit
die tertio & die septimo. non erit mundus. Omnis quit&i¬
gerit mostuum ab omni anima hominis. & mortuus fuerit
& non fuerit purificatus. Io ẽ ante mostuus fuerit tacto
mostuo quam fuerit purificatus. tabernaculum dñi pollu¬
it. exter&ur anima illa ex isrł . Notandum ẽ. quod diffi¬
cillime repperitur in his libris. aliquid euidentius deuita
animȩ post mostem fuisse conscriptum: die tertio & indie¬

Expanded text:
dierum inmunditiam propter animam et corpus dictam puto, dierum inmunditiam propter animam et corpus dictam puto, animam in ternario, corpus in quaternario. quod quare ita sit, longum est disputare. secundum hoc dictum arbitror per prophetam: in tribus et quattuor inpietatibus non auersabor. adiungit autem et dicit: si autem non purificatus fuerit die tertio et die septimo, non erit mundus. omnis qui tetigerit mortuum, ab omni anima hominis si mortuus fuerit et non fuerit purificatus — id est ante mortuus fuerit tacto mortuo quam fuerit purificatus — tabernaculum domini polluit: exteretur anima illa ex Israhel. notandum est quod difficillime reperitur in his libris aliquid euidentius de uita animae post mortem fuisse conscriptum. hic ergo cum di
Abbreviated transcription (Latin):
tamquam naturalibus ramis. & inserto pinguedini radi¬
cis oleastro. Quem autem non faciat intentum. quod
post ablutio de singulis quibusq dicitur . & in mundus erit
usq aduesperum. Neq hic tantum. sed in omnib:. aut pȩ¬
ne in omnibus talibus mundationib: hoc dicitur: Ubinescio
utrum aliquid aliud possit intellegi. nisi quod omnis ho¬
mo. post remissionem plenissimam peccatoꝵ. permanendo
in hac uita. contrait aliquid unde sit inmundus usq adei¬
usdem uitȩ finem : ubi ei dies iste quod ammodo clauditur.
quod significat uespera: De inde incipit scriptura dice¬
re : Et exx sequitur. quem admodum inmundi facti homines.
aqua illa aspersionis purificentur: Quit&igerit inquit
mostuum : Omnis anima hominis. inmunda erit septem
diebus. hic purificabitur die tertio. & die septimo. & in¬
mundus erit: & hic nihil aliud intellegendum uideo. nsi
contactum mostui. ẽẽ hominis iniquitatem. Septem uero

Expanded text:
tanquam naturalibus ramis, et inserto pinguedini raditanquam naturalibus ramis, et inserto pinguedini radicis oleastro? Quem autem non faciat intentum, quod post ablutionem de singulis quibusque dicitur, et immundus erit usque ad vesperam. Neque hic tantum, sed in omnibus aut pene in omnibus talibus mundationibus hoc dicitur. Ubi nescio utrum aliquid aliud possit intelligi, nisi quod omnis homo post remin hac uita contrahit aliquid, unde sit inmundus usque ad eiusdem uitae finem, ubi ei dies iste quodam modo clauditur, quod significat uespera. Deinde incipit scriptura dicere et exequitur quemadmodum inmundi facti homines aqua illa aspersionis purificentur. qui tetigerit, inquit, mortuum, omnis anima hominis inmunda erit septem diebus; hic purificabitur die tertio et die septimo et injmundus erit. et hic nihil aliud intellegendum uideo nisi contactum mortui esse hominis iniquitatem. septem uero
Abbreviated transcription (Latin):
rum ẽ quod sequitur: & qui congregat inquit cinerem
iuuencae. lauabit uestimenta sua. & inmundus erit usq
aduesperũ : Quomodo erit ex hoc inmundus. quimundus
accesserat : nisi quia & hi qui sibi uidentur mundi infide
xp̃i anase agnoscunt. quia omnes peccauerunt & egent
gloriam dĩ: Iustificati gratir persanguinẽ ipsius. Hunc ta¬
men uestim̃ta sua lauare dixit. Non &iam corpus suum.
credo quod illius cineris congregatione & repositione in lo¬
comundo: Si hȩc spiritaliter intellegantur. lam intrinsecus
uult intellegi fuisse mundatum. Sicut cornelius audiens
& credens quod predicauerat p&rus. ita mundatus ẽ. ut
ante uisibilen baptismum. cum suis qui aderant acciper&
donum sp̃s scĩ. Uerum tamen nec uisibile sacramentũ con¬
qui apponuntur. legitimum a &ernum. Quid aliud osten¬
dit. nisi baptis mum xp̃i. quem significabat aqua aspersio¬
nis. & iudȩis & gentib ꝓfuturum. Id est filiuis isrł & ꝓselitis:

Expanded text:
rum est quod sequitur: et qui congregat, inquit, cinerem rum est quod sequitur: et qui congregat, inquit, cinerem iuuencae, lauabit uestimenta sua et inmundus erit usque ad uesperam. quomodo erit ex hoc inmundus qui mundus accesserat, nisi quia et hi qui sibi uChristi se agnoscunt, quia omnes peccaverunt, et egent gloria Dei, justificati gratis per sanguinem ipsius ? Hunc tamen vestimenta sua lavare dixit, non etiam corpus suum. Credo, quod illius cineris congregatione, et repositione in hoc loco mundo, si haec spiritaliter intelligantur, ita jam intrinsecus vult intelligi fuisse mundatum, sicut Cornelius audiens et credens quod praedicaverat Petrus, ita mundatus est , ut ante visibilem baptismum, cum suis qui aderant, acciperet dona Spiritus sancti. Verumtamen nec visibile sacramentum qui apponuntur, legitimum aeternum. Quid aliud ostendit, nisi baptismum Christi quem significabat aqua aspersionis, et Judaeis et gentibus profuturum, id est filiis Israel, et proselytis,
Abbreviated transcription (Latin):
castra in locum mundum. Quid dicimus cinerem iuuencȩ
reliqui as uidelic& illius interfectionis & conbustionis.
quia uelud mostuus ab infidelibus contempnebatur. Q
tamen mundabat. quia resurrexisse a fidelibus credebat᷑:
& quia hȩc fama apud eos maxime claruit. qui inc&eris
gentib: erant . & non erant de consortio iudȩorũ : Ideo di¬
ctum ẽẽ ex istimo. & congregatut homo mundus cinerem
iuuencȩ: Mundus utiq ab interfectione xp̃i. quȩ iudȩ¬
os fecerat reos: & repon& in locum mundum. Id est hono¬
rabiliter tractat. Iamen extra castra quia extra celebra¬
tionem iudaicȩ consu&udinis. honor euangelicus claruit:
Et erit synagogȩ filioꝵ isrł in conuersationem a qua
aspersionis. purificatio est. Postea declarat plenius quem¬
ammodum ex isto cinere fiebat aqua aspersionis:. Unde
mundabantur a contractu mostuoꝵ: quod utiq significat
abiniquitate huius moribundȩ. uvel morticine uitȩ Sed mi¬

Expanded text:
castra in locum mundum. Quid dicimus cinerem juvencae, castra in locum mundum. Quid dicimus cinerem juvencae, reliquias videlicet interfectionis et combustionis, quia velut mortuus ab infidelibus contemnebatur; et tamen mundabat, quia resuet quia haec fama apud eos maxime claruit, qui in ceteris gentibus erant et non erant de consortio Iudaeorum, ideo dictum esse existimo: et congregabit homo mundus cinerem iuuencae: mundus utique ab interfectione Christi, quae Iudaeos fecerat reos. et reponet in locum mundum, id est honorabiliter tractabit, tamen "extra castra", quia extra celebrationem Iudaeicae consuetudinis honor euangelicus claruit. et erit synagogae filiorum Israhel in conseruationem, aqua aspersionis purificatio est. postea declarat plenius quemadmodum ex isto cinere fiebat aqua aspersionis, unde mundabantur a contactu mortuorum: quod utique significat ab iniquitate huius moribundae uel morticinae uitae. Sed mi