comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Naliis libris satis opinor egisse nos : quẽ ad modũ mani¬
cheoꝵ inuectionib qͥb in segem qđ uetꝰ testamentum
uocat᷑. imꝑite atq impie feruntur. seseq atͣqͣꝵ imꝑitõ
qđ breuiter ȩtiã hic cõmemorari ame potest. Quis enĩ
mediocriter sanus non facile intellegat scripturarũ
expositionem abhis petendam eẽ. qͥ earum doctores se ẽẽ
ꝓfitentur. fieriq posse.mmo id semꝑ accidere. ut mul¬
ta indoctis uideantur absurda: quȩ cũi adoctorib ex po¬
uidebantur: & eo accipiamt᷑ aꝑta dulci: qͦ clausa difficiliꝰ
apiebantur: Hoc fere in sc̃ĩs ueteriᷤᷤ testam̃ti libris euenit.
simͦ ille qͥ eis offenditur: doctorem pociꝰ eoꝵ piũ. quã in¬
piũ laceratorem requirat. pͥusq studio querentis. quã te¬
meritate rep̃hendentis imbuat᷑ : nec si ea discere cupiens.
caueant non dari misteria. aut contenti si plici fide aitiora
cognoscere non curarint. desꝑet ibi ẽẽ scientiã ueritatis:

Expanded text:
e nos quemadmodum Manichaeorum invectionibus, quibus in Legem, quod Vetus Testamentum vocatur, imperite atque impie feruntur, seseque inter imperitoquod breviter etiam hic commemorari a me potest. Quis enim mediocriter sanus non facile intelligat, Scripturarum expositionem ab iis petendam esse, qui earum doctores se esse profitentur; fierique posse, imo id semper accidere, ut multa indoctis videantur absurda, quae cum a doctioribus expopiantur aperta dulcius, quo clausa difficilius aperiebantur? Hoc fere in sanctis Veteris Testamenti libris evenit, si modo ille qui eis offenditur, doctorem potius eorum pium, quam impium laceratorem requirat, priusque studio quaerentis, quam temeritate reprehendentis imbuatur. Nec, si ea discere cupiens, caveant nudare mysteria, aut contenti simplici fide, altiora cognoscere non curarint, desperet ibi scientiam esse veritatis,
Abbreviated transcription (Latin):
captu uiribq nutriuntur : ꝑ ducunturq alius sic. aliꝰ aut̃ sic.
Primũ in uirũ ꝑfectũ. deinde ad maturititẽ canitiemq sapientie
ꝑueniunt: ut eis quantũ uolunt uiuere abeatissime iuiuere liceat.

Expanded text:
captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, captu viribusque nutriuntur, perducunturque alius sic, alius autem sic, primum in virum perfectum; deinde ad maturitatem canitiemque sapientiae perveniunt, ut eis quantum volunt, vivere ac beatissime vivere liceat.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã eiꝰ partẽ moueri. atq transire arbitrari: nefas habet᷑.
amuͦ aliquid eiꝰ substantie atq nature. cõmutationẽ uł con¬
uersationẽ quolibet mͦ pati posse siqͥs opiuetur: nure dem̃tie
impietatisq dap̃nabitur. Ita fit: ut apud nos inueniantur pueri
quidam. qui humana forma dm̃ cogitent. atq ita se habere sus¬
picentur. Qua opimone: nichil ẽ ab iectiꝰ. Sed inuenunͭ item
multi senes. qui eiꝰ maiestatẽ non solũ suꝑ humanũ corpus. sed
etiam suꝑ ipsam mentẽ manere in uiolabilem atq in cõ mutabi¬
lem: eadem ipsa mente conspiciant. Quas etates. non tẽpore. sed
uirtute atq prudentia discernendas eẽ.: iam dictum est. A pud
uos aut̾ nemo quidem repperitur. qui dei substantiam humani
corporis figuratione describat : sed rursus nemo. qui ab humani
ubera sustentant᷑: si ab hereticis non fueruit de p̃dati. ꝓ suo qͥsq

Expanded text:
aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. aliquam ejus partem moveri atque transire, arbitrari nefas habetur. Jam vero aliquid ejus substantiae atque naturae commutationem vel conversionem quolibet modo pati posse si quis opinetur, mirae dementiae impietatisque damnabitur: ita fit ut apud nos inveniantur pueri quidam, qui humana forma Deum cogitent, atque ita se habere suspicentur; qua opinione nihil est abjectius: sed inveniantur item multi senes, qui ejus majestatem, non solum super humanum corpus, sed etiam super ipsam mentem manere inviolabilem atque incommutabilem, eadem ipsa mente conspiciant. Quas aetates, non tempore, sed virtute atque prudentia discernendas esse jam dictum est. Apud vos autem nemo quidem reperitur qui Dei substantiam humani corporis figuratione describat: sed rursus, nemo qui ab humani ubera sustentant, si ab haereticis non fuerint depraedati, pro suo quisque
Abbreviated transcription (Latin):
uehementiore oratione ꝑ uellitis: qua quisqͥs mouetur & ad
uos transit. non eccłe nr̃e dap̃nat disciplinã: sedeãse ignorare
de monstrat. K Quã obrẽ si qͥdhumani corde geritis. si cu¬
re uob uosm& ipsi estis: querite potiꝰ diligenter & pie qͦmͦ illa
dicantur. Querite miseri. Namtalẽ fidẽ qua deo in cõueniens
aliquid credit᷑: nos uehementiꝰ. & uberiꝰ accusamꝰ. Nã & in illis
que dicta sunt. cũ sic intelleguntur ut littera sonat: & sĩ pli
citatẽ corrigimꝰ. & ꝑtinatiã deridemꝰ: Et alia multa que uos
intellegere non potestis. uetat eos credere catholica disciplina:
quinon annis sed studio atq intellectu excedentes quandam
mentis pueritiã: in cano sapientie ꝓmouentur. Nã & credere
dm̃ loco aliquo quã uis infinito ꝑ quantitatis quecũq spacia
contineri. quã sit stultũ docetur.& deloco in locũ uł ipsi uł

Expanded text:
vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vehementiore oratione pervellitis. Qua quisquis movetur et ad vos transit, non Ecclesiae nostrae damnat disciplinam, sed eam se ignorare demonstrat. 17. Quamobrem si quid humani corde geritis, si curae vobis vosmetipsi estis, quaerite potius diligenter et pie quomodo illa dicantur. Quaerite, miseri: nam talem fidem, qua Deo inconveniens aliquid creditur, nos vehementius et uberius accusamus; nam et in illis quae dicta sunt, cum scitatem corrigimus, et pertinaciam deridemus. Et alia multa, quae vos intelligere non potestis, vetat eos credere catholica disciplina, qui non annis, sed studio atque intellectu excedentes quamdam mentis pueritiam, in canos sapientiae promoventur. Nam et credere Deum loco aliquo quamvis infinito, per quantitatis quaecumque spatia contineri, quam sit stultum docetur: et de loco in locum, vel ipsum, vel
Abbreviated transcription (Latin):
qui alienũ animũ atq sententiã quã bene atq utiliter ac¬
ceperimus: male in terp̃tari conamini. Frustra omĩno neq
enĩ ur̃e stulte atq impie disputationes ullomͦ cũ ꝑioꝵ doc¬
tissimoꝵq hominũ sermonib ꝑ quos in ęccła catholica
scripture ille uolentib dignisq aꝑiuntur: cõparari qͣunt.
Ronge ꝓrsus aliter: longe quã putatis lex & ꝓpħe in¬
telleguntur anob. Desinite errare non colimꝰ penitentẽ
dñi. non in uidũ. non indiguũ. non crudelem ñ querentẽ
de hominũ. porcoꝵq sanguine uoluptatẽ: non cui flagiua
& scelera placeant: non possessio nẽ suã terre quadã par¬
ticula. termi nantem. In has enĩ atq huiꝰmodi nugas. gra¬
uter copioseq in uehi soletis quare nos in uectio ur̃a non tangit.
sed aniles quasdam ul etiã pueriles opiniones. eo in eptiore quo

Expanded text:
qui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acqui alienum animum atque sententiam quam bene atque utiliter acceperimus, male interpretari conamini, frustra omnino. Neque enim vestrae stultae atque impiae disputationes ullo modo cum piorum doctissimorumque hominum sermonibus, per quos in Ecclesia catholica Scripturae illae volentibus dignisque aperiuntur, comparari queunt. Longe prorsus aliter quam putatis Lex et Prophetae intelliguntur a nobis. Desinite errare; non colimus poenitentem Deum, non invidum, non indigum, non crudelem, non quaerentem de hominum vel pecorum sanguine voluptatem, non cui flagitia et scelera placeant, non possessionem suam terrae quadam particula terminantem. In has enim atque hujusmodi nugas graviter copioseque invehi soletis. Quare nos invectio vestra non tangit; sed aniles quasdam, vel etiam pueriles opiniones, eo ineptiore, quo
Abbreviated transcription (Latin):
adffecti grauib erunnis dicunt᷑. qđ aꝑsecutorib ut oues occisio¬
nis estimati sunt. Qđ si non potes dicere: quid calup̃niaris. in qͦ
cis concederete qui dẽ dm̃ esse diligendũ: sed non illũ dm̃ quẽ co¬
lunt hi qui testam̃ti ueteris auctoritatẽ recipiunt: Non gͦ
illũ diñ colendũ ẽẽ dicitis. qui fec̃ celũ & terrã: Iste nãq ꝑ om̃s
partes illoꝵ uoluminũ p̃dicatur. Uos aut̃ fatemini uniuersiĩ
istũ mundũ qͥ nomine cęli & terre significatur. habere actorẽ
& fabricatorem dm̃: & dm̃ bonũ. Cũ exceptione quippe uob̾cũ
loquendũ est: quando ds nominat᷑. Duos enĩ deos. unũ bonum
alterii malu esse ꝑhibetis. Qđ si dicitis colere uos. & colendum
arbitrari dm̃ a quo factiis est mundꝰ. non tamen eũ esse quẽ
ueteris testamenti cõmendat actoritas: in pudenter facitis.

Expanded text:
affecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisioaffecti gravibus aerumnis dicuntur, quod a persecutoribus ut oves occisionis aestimati sunt. Quod si non potes dicere, quid calumniaris in quo cis, concedere te quidem Deum esse diligendum, sed non illum Deum quem colunt ii qui Testamenti Veteris auctoritatem recipiunt? Non ergo illum Deum colendum esse dicitis, qui fecit coelum et terram. Iste namque per omnes partes illorum voluminum praedicatur: vos autem fatemini universum istum mundum, qui nomine coeli et terrae significatur, habere auctorem et fabricatorem Deum, et Deum bonum. Cum exceptione quippe vobiscum loquendum est, quando Deus nominatur. Duos enim deos, unum bonum, alterum malum esse perhibetis. Quod si dicitis colere vos et colendum arbitrari Deum a quo factus est mundus, non tamen eum esse quem Veteris Testamenti commendat auctoritas; impudenter facitis,
Abbreviated transcription (Latin):
uita constitutũ: grauiter adficiunt. Hec itaq omĩaũbo
illo uno concluduntur. testimonit ueteris legis qđ dictũ
est: ꝓpter te adffici mur. Gladius restabat. qͥ non erunnosã
uitam aͤfert. sed quã inuenerit ad imit. Hiuc gͣ respond& :
estimati sumꝰ ut oues occisionis. Caritas uͦ ipsa non potuit
significari pressiꝰ: quã qđ dictũ ẽ ꝓpter te. Facgͦ non in
nãtibi de monstrandũ est heretioe: nisi aut scriptũ in
ueteri lege non esse aut apło non conuenire: Quoꝵ si nichil dicere
audes. urgeriᷤᷤ enĩ cũ & codex legitur. quo planũ sit scriptũ esse &
des : Postremo quid responsurꝰ esei qui tibi dicat. ego sic intellego.
ego sic accipio. sic credo: nec obaliud lego illos libros. nͥ qđ ibi oĩa
xp̃iane fidei concinere uideo: Illud potiꝰ dic si audes. & aduersꝰ
me dicere cogitas. non eẽ credendũ. qđ apłi & martires ꝓpt̾ xp̃m̃¬

Expanded text:
vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba vita constitutum graviter afficiunt. Haec itaque omnia verba illo uno concluduntur testimonio veteris Legis, quo dictum est, Propter te afficimur. Gladius restabat, qui non aerumnosam vitam affert, sed quam invenerit adimit. Huic ergo respondet, Aestimati sumus ut oves occisionis. Charitas vero ipsa non potuit significari expressius, quam quo dictum est, Propter te. Fac ergo non in idnam tibi demonstrandum est, haeretice, nisi aut scriptum in vetere Lege non esse, aut Apostolo non convenire? Quorum si nihl dicere audes urgeris enim cum et codex legitur, quo planum sit scriptum esse, edes? Postremo quid responsurus es ei qui tibi dicat: Ego sic intelligo, Ego sic accipio, sic credo; nec ob aliud lego illos Libros, nisi quod ibi omnia christianae fidei concinere video. Illud potius dic, si audes et adversus me dicere cogitas, non esse credendum quod Apostoli et martyres prop
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i separari: statim sub unxit. Sic scriptũ ÷. quia ꝓpter te
ad ficimur totadie. estima tisumꝰ ut oues occisionis. Hec illi so¬
lent acorruptorib scripturarũ inmissa esse dicere: usq ad eo ni¬
chil habent qđ contra dicant: ut hȩc miseri respondere cogant᷑.
Sed quis non intellegat: conuictoꝵ homirũ. aliam non esse potu¬
isse ultimam uocem: Aquib tam̃ quero. utrũ istã senten¬
tiam inueteri testamento ẽẽ negent: an non congruere sen¬
tentie apłice ad firment. At illud: primũ libris docebo. In
hoc au̾t altero tergi uersantes homines. & ꝑ abrupta fugi¬
entes. aut in pace̾ reuocabo si uoluerint resipiscere aliquan¬
tum & considerare quid dictũ sit: aut eos intellegentia cetoꝵ
quisine cupiditate uidicant in sectabor. Quid enĩ potest
ami crꝰ quã iste consonare sibi sententie : Nlam tribulatio
angustia. ꝑ secutio. fames. nuditas. periculũ. hominẽ in ha

Expanded text:
Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te Christi separari; statim subjunxit: Sicut scriptum est, Quia propter te afficimur tota die, aestimati sumus ut oves occisionis . Haec illisolent a corruptoribus Scripturarum immissa esse dicere, usque adeo nihil habent quod contradicant, ut haec miseri respondere cogantur. Sed quis non intelligat convictorum hominum aliam non esse potuisse ultimam vocem? 15. A quibus tamen quaero, utrum istam sententiam in Veteri Testamento esse negent, an non congruere sententiae apostolicae affirment? At illud primum libris docebo: in hoc autem altero tergiversantes homines, et per abrupta fugientes, aut in pacem revocabo, si voluerint respicere aliquantum, et considerare quid dictum sit; aut eos intelligentia caeterorum, qui sine cupiditate judicant, insectabor. Quid enim potest amicius quam istae sibi consonare sententiae? Nam tribulatio, angustia, persecutio, fames, nuditas, periculum, hominem in hac
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ in quit nos separabit acaritate .xp̃i: Tribulatio. anangus¬
tia. an ꝑsecutio: an fames. annuditas. an periculũ angladiꝰ:
Audiuimꝰ quid diligere: & quantũ diligere debeamus. eo ẽ
omino tendendũ. ad id omĩa consilia urã referenda. Bonoꝵ
sũma ds̃ nobis ẽ: ds nobis est sũmũ bonũ: neq in fra remanen¬
dũ nobis ẽ: neq ultra querendiim. Alterum enĩ perilibo sũ:
latis. etiã testam̃ti ueteris actoritas congruat. Quid dicam de suꝑi¬
ore sententia: cũ manifestũ sic om̃ib eam de lege que ꝑ moysen
data ẽ ẽẽ deꝓmptã : lbi enĩ scriptũ ÷ Diliges dñm dm̃ tuũ extoto
corde tuo. & ex tota anima tua. & ex tota mente tria. Quid aut
illi qđ ab apło dictũ ÷ cõparare deueteri testam̃to possim.
Ne diutiꝰ quererem: ipse subiecit. Cũ enĩ dixisset nulla tribu¬
latione. nulla angustia. nulla ꝑ secutione. nulla necessitate.
in opie corporalis. nullo periculo. nullo gladio nos a caritate

Expanded text:
i? Tribulatio? an angustia? an persecutio? an fames? an nuditas? an periculum? an gladius? . Audivimus quid diligere, et quantum diligere debeamus: eo est omnino tendendum, ad id omnia consilia nostra referenda. Bonorum summa, Deus nobis est. Deus est nobis summum bonum. Neque infra remanendum nobis est, neque ultra quaerendum: alterum enim periculosum, latis, etiam Testamenti Veteris auctoritas congruat. Quid dicam de superiore sententia, cum manifestum sit omnibus, eam de lege quae per Moysen data est, esse depromptam? Ibi enim scriptum est, Diliges Dominum Deum tuum, ex toto corde tuo, illi quod ab Apostolo dictum est, comparare de Veteri Testamento possim, ne diutius quaererem ipse subjecit. Cum enim dixisset nulla tribulatione, nulla angustia, nulla persecutione, nulla necessitate inopiae corporalis, nullo periculo, nullo gladio nos a charitate
Abbreviated transcription (Latin):
K Secitio gͥ dei beatitatis ad petitus est: ad secritio auit ipsa bea¬
titas. Sed eñ seqͥmur diligendo: conse quimur uͦ non cũ hoc omĩno
efficimur qđ est ipse. sedei ꝓximi. eũq mirifico & intellegibili mͦ
contingentes. eiꝰq ueritate & scĩtate penitꝰ inlustrati atq cõprehensi.
lle nãꝙ ipsũ lumen ẽ: nob aut̃ ab eodem illtminari licet. Maximũ
gͦ qđ adbeatam uitã dicit: ꝓximũq mandatũ: Diliges dnm̃ dm̃
tuũ extoco corde tuo. & anima & m̃te. Diligentib enĩ dm̃: omĩa¬

Expanded text:
 Secutio igitur Dei, beatitatis appetitus est: consecutio autem, ipsa beatitas. At eum sequimur diligendo, consequimur vero, non cum hoc omnino efficimur quod est ipse, sed ei proximi, eumque mirifico et intelligibili modo contingentes, ejusque veritate et sanctitate penitus illustrati atque comprehensi. Ille namque ipsum lumen est; nobis autem ab eodem illuminari licet. Maximum ergo quod ad beatam vitam ducit, primumque mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et anima
Abbreviated transcription (Latin):
Non separant in stantes molestie. hoc enĩ leuiores eas sentimus.
quo ei unde nos separare moliuntur: artiꝰ inheremꝰ. Non sepa¬
rat ꝓmissio futuroꝵ. Nã & quic quid boni futurũ ẽ. cercius

Expanded text:
non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, non separant instantes molestiae; hoc enim leuiores eas sentimus, quo ei a quo nos separare moliuntur artius inhaeremus. non separat promissio futurorum; nam et quidquid boni futurum est, certius
Abbreviated transcription (Latin):
qđ̃ dictũ est. ex toto corde & ex tota anima. & extota mente: qͥs
queso dubitauerit his om̃ibꝰ cõstitutis &. firinissime creditis.
nichil nobis aliud obtimum ad quod adipiscendum pꝰpositis
ritate nos separat: quid esse noncolũ meliꝰ. sed etiã cerciꝰ hoc bonił
potest: Sed singula breuit̾ ad tendamꝰ: nemo nos inde separat: mi¬
nando mortemꝰ. Id ipsũ enĩ qđ diligimꝰ dm̃. mori non potest: nisi
dũ nondiligit dm̃: cũ mors ipsa sit. non diligere dnĩ. Qđ nichil est
aliud: quã ei quicquã indiligendo atq sequendo p̃ponere nemo
cũ in heremus dõ. nrã mente potentior. Non separat uirtus nã
si uirtus hic illa nominata est. quȩ aliquã potestatẽ in hoc mundo
habet: toto mundo est omĩno sublimior: mens in herens dõ. Sin
illa uirtus dicta est que ipsiꝰ animi nr̃i. rectissima ad fectio ẽ: sim
alio est fauet ut conuingam᷑ dõ: siin nobis est: ipsa con iungit.

Expanded text:
oto corde, et ex tota mente: quis, quaeso, dubitaverit, his omnibus constitutis, et firmissime creditis, nihil nobis aliud esse optimum, ad quod adipiscendum postpositiritate nos separat, quid esse non solum melius, sed etiam certius hoc bono potest? 19. Sed singula breviter attendamus. Nemo nos inde separat, minando mortem. Id ipsum enim quo diligimus Deum, mori non potest, nisi dum non diligit Deum; cum mors ipsa sit non diligere Deum, quod nihil est aliud quam ei quidquam in diligendo atque sequendo praeponere. Nemo cum inhaeremus Deo, nostra mente potentior. Non separat virtus: nam si virtus hic illa nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo habet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens Deo. illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui & loquor uob̾ S & si in pͥncipio tẽporis dm̃ fecisse cęlũ & t̾rã
credamꝰ. debemꝰ utiq intellegere. qđ ante pͥncipiũ temiporis:
non erat tẽpꝰ. Ds enĩ fecit & tẽpora. Et idõ antequã faceret ipr̃a:
non erant tẽpora. Non gͦ possumꝰ dicere fuisse aliquod tẽpus:
non fecerat: cũ onũum tẽpoꝵ ipse sit fabricator: Et si tẽpꝰ cũ
celo & t̾ra eẽ cępit: non potest inueniri tẽpus quo ds̃ non du
fecerat celũ & terram. Cũ aut̃ dr̃ qͥd ei subito placuit: sic dr̃ qͣsi
aliqua tẽprã transierunt. quib ds nichil oꝑatus ẽ. Non eniꝰ
transire poterat tẽpꝰ qđ nondũ fecerat ds̃: quia non potest eẽ
oꝑator tẽpoꝵ: nisi qui ẽ ante tẽpora. Certe & ipsi manichei le¬
gunt apłm paulũ. & laudant & honorant: & eiꝰ epłas male
interp̃tando multos decipiunt. Dicant gͦ nobis qͥd dixerit apłs
paulꝰ. agnitionem ueritatis que est scđm pietatem dei in spem

Expanded text:
ncipio temporis Deum fecisse coelum et terram credamus, debemus utique intelligere quod ante principium temporis non erat tempus. Deus enim fecit et tempora, et ideo antequam faceret tempora, non erant tempora. Non ergo possumus dicere, fuisse aliquod tempus, non fecerat, cum omnium temporum ipse sit fabricator? Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri tempus, quod Deus nondum fecerat coelum et terram. Cum autem dicitur, Quid ei subito placuit? sic dicitur quasi aliqua tempora transierint quibus Deus nihil operatus est. Non enim transire poterat tempus quod nondum fecerat Deus, quia non potest esse operator temporam, nisi qui est ante tempora. Certe et ipsi Manichaei legunt apostolum Paulum, et laudant et honorant, et ejus Epistolas male interpretando, multos decipiunt. Dicant ergo nobis quid dixerit apostolus Paulus agnitionem veritatis, quae est secundum pietatem Dei, in spem
Abbreviated transcription (Latin):
sunt fidei. noncedunt hereticis. sed quiꝰ eis respondeant̃ diligentꝰ
in quirunt: nec eos deserit ds. ut petentes accipiant: & qͣrentes
in ueniant. & pulsantib aꝑiat᷑. Qui au̾t desꝑant se posse in ca¬
tholica disciplina inuenire qđ quert̾. atteruntur errorib & si ꝑse¬
ueranter in qͥr̃: ab ipsos fontes aqͥb ab errant. post magnos labores
fatigati atq sicientes. & pene mortuu reuertunt᷑. Primũ gͦ librũ
antea fecerat ꝑ tẽpora ȩtña: His respondimꝰ dm̃ in pͥncipio fecisse
celũ & terrã. ñ inpͥncipio cemporis sed in xp̃õ. cũ uerbũ eẽt
apud patrẽ: ꝑ qđ factai & in quo facta sunt om̃ia. Dñs enĩ nr̃ iħo¬

Expanded text:
sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter sunt fidei, non cedunt haereticis, sed quid eis respondeant diligenter inquirunt. Nec eos deserit Deus, ut petentes accipiant, et quaerentes inveniant, et pulsantibus aperiatur . Qui autem desperant se posse in catholica disciplina invenire quod quaerunt, atteruntur erroribus; et si perseveranter inquirunt, ad ipsos fontes a quibus aberraverunt, post magnos labores fatigati atque sitientes, et pene mortui revertuntur. CAPUT II.-- ante fecerat per tempora aeterna? His respondemus: Deus in principio creavit coelum et terram, non in principio temporis, sed in Christo, cum Verbum esset apud Patrem, per quod facta et in quo facta sunt omnia. Sed si i
Abbreviated transcription (Latin):
scripturas ueteris testamenti quas non nouerunt uituꝑare. & ea¬
uituꝑatione in firmos & paruulos nr̃os non inuenientes quomͦ
sibi respondeant in ridere atq decipere: quia nulla scriptura est
que non apud eos qui illã non intellegt̃. facile possit rep̾hendi
sed ideo diuina ꝓuidentia multos diuersi erroris hereticos ẽẽ
ꝑ misit. ut cũ insultant nobis & interrogant nos ea que nes¬
cimus: uł sicexcutiamus pigriciam: & diuinas scripturas nosse
cupiamus. Propterea & apłs dic̃. Oport& multds hereses eẽ:
ut ꝓbati manifesti fiant inter uos. Hi enĩ dõ ꝓbati funt qͥbe¬
ne possunt docere: sed manifesti hominib ẽẽ non possunt: nͥ
cũ docent. Docere aut nolunt: nisi eos qui quert̾. S multi. adque
rendũ pigrisunt. nisi ꝑ molestias & in sultationes hereticoꝵ.
quasi de souino excitentur: & de imperitia sua erubeseant sibi:
& de illa imperitia periclitari se sentiant: qui hominessi bonc

Expanded text:
verba quibus eis responderemus: cum vero illi et doctos litvituperatione infirmos et parvulos nostros, non invenientes quomodo sibi respondeant, irridere atque decipere: quia nulla Scriptura est, quae non apud eos qui illam non intelligunt, facile possit reprehendi. Sed ideo divina providentia multos diversi erroris haereticos esse permittit, ut cum insultant nobis, et interrogant nos ea quae nescimus, vel sic excutiamus pigritiam, et divinas Scripturas nosse cupiamus. Propterea et Apostolus dicit: Oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Illi enim Deo probati sunt, qui bene possunt docere: sed manifesti hominibus esse non possunt, nisi cum docent; docere autem nolunt, nisi eos qui doceri quaerunt. Sed multi ad quaerendum pigri sunt, nisi per molestias et insultationes haereticorum quasi de somno excitentur, et de imperitia sua erubescant sibi, et de illa imperitia sua periclitari se sentiant. Qui homines si bonae
Abbreviated transcription (Latin):
nugis atq scelerib purgare possitis. illud tam̃ auob magno¬
pere requiram. cur maledicti insectimini xp̃ianos catholiei
nominis. quoꝵ dam intuentes ꝑditam uitam: cũ de uris ho¬
minib haberi questionẽ. aut impudenter recusetis. aut in¬
pudentiꝰ non recusetis. uelitisq intellegi intanta ur̃a pauci¬
tate latere nescio quos qui sua p̃cepta custodiunt. & intanta
catholice multitu dine non uelitis:¬

Expanded text:
nugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnonugis atque sceleribus purgare possitis, illud tamen a vobis magnopere requiram, cur maledictis insectemini Christianos catholici nominis, quorumdam intuentes perditam vitam; cum de vestris hominibus haberi quaestionem, aut impudenter recusetis, aut impudentius non recusetis, velitisque intelligi in tanta vestra paucitate latere nescio quos, qui sua praecepta custodiunt, et in tanta Catholicae multitudine non velitis
Abbreviated transcription (Latin):
effrenatissimꝰ primũ strepitus: post iam ipse cessit epc̃
& cũ magno dedecore aufugit. Cuiꝰ sane cibi preter re¬
gulam clanculo accepti. & sepe inuenti ferebantur. cũ ei
deꝓprio sacculo diligenter occultato peccunia copiosa sup¬
peteret. Hec si falsa eẽ dicitis: nimis aꝑtis & ꝑ uulgatis reb:
obsistits. S utinã hoc dicatis. Cũ enĩ sint ista manifesta¬
& his qui scire uoluerint. cognitu facillima. intellegitur quã
uera dicere soleant. qui hec uera ẽẽ negauerint. S alis defensi¬
onib utimini. quas ego non imꝓbo. Aut eni dicitis aliquos
qui ura p̃cepta custodiant. nec eos alioꝵ criminib debere ꝑ¬
fundi. aut non oportere omino queri qualessunt homines.
qui urãm sectam ꝓfitentur: sed qualis sit ista ꝓfessio. Quoꝵ
ego utrũq eũ ad misero. quã quã nec illos fidos mandatorũ
obseruatores demonstrare. neq ipsã heresim. a tot & tantis

Expanded text:
effrenatissimus plurium strepitus. Postea etiam ipse cessit episcopus, effrenatissimus plurium strepitus. Postea etiam ipse cessit episcopus, et cum magno dedecore aufugit: cujus sane cibi praeter regulam clanculo accepti, et saepe inventi ferebantur, cum ei de proprio sacculo diligenter occultato pecunia copiosa suppeteret. 75. Haec si falsa esse dicitis, nimis apertis et pervulgatis rebus obsistitis. Sed utinam hoc dicatis. Cum enim sint ista manifestat iis scire voluerint cognitu facillima, intelligitur quam vera dicere soleant qui haec vera esse negaverint. Sed aliis defensionibus utimini, quas ego non improbo. Aut enim dicitis aliquos qui vestra praecepta custodiant, nec eos aliorum criminibus debere perfundi; aut non oportere omnino quaeri quales sint homines, qui vestram sectam profitentur, sed qualis sit ipsa professio. Quorum ego utrumque cum admisero quanquam nec illos fidos mandatorum observatores demonstrare, nec ipsam haeresim a tot et tantis
Abbreviated transcription (Latin):
tanta p̾scribebat auctoritas. cũ interim auditor ille ue¬
hementer om̃s ad om̃ia cogeret. nemine̾ tamen ad id qđ
non pͥor ipse susciꝑet. Interea rixe inter electos oriebant᷑.
Creberrime obiciebantur ab inuicẽ crimina. que ille
omia gemens audiebat. dabatq oꝑam ut se ipsos in uir¬
gando in cautissime ꝓderent. Prodebant nefanda : & in¬
mania. Ibi cognitũ ÷ quales essent. qui tam̃ int̾ ceteros
ium p̃ceptoꝵ illoꝵ sub eundẽm sibi ẽẽ putauerunt. lam
deceteris qđ suspicandũ erat: aut quid potiꝰ iudicandum:
Quid plura: Co aucti aliquando murmurauerunt sus¬
tineri mandata illa non posse. Inde inseditionem. Age¬
bat auditor causam suam: cõplexione breuissima. Aut illa
omia eẽ seruanda. aut illũ qͥtalia subtali conditione p̃ce¬
pisset. que nullus posset implere stultissimu̾ ex istiman¬
dũ. Uicit tamen. non eniꝰ aliter poterat. uniꝰ sentenciã

Expanded text:
tanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vetanta praescribebat auctoritas: cum interim auditor ille vehementer omnes ad omnia cogeret, neminem tamen ad id quod non prior ipse susciperet. Interea rixae inter electos oriebantur creberrimae, objiciebantur ab invicem crimina, quae ille omnia gemens audiebat, dabatque operam ut seipsos in jurgando incautissime proderent: prodebant nefanda et immania. Ibi cognitum est quales essent, qui tamen inter caeteros vim praeceptorum illorum subeundam sibi esse putaverunt. Jam de caeteris quid suspicandum erat, aut quid potius judicandum? Quid plura? Coacti aliquando murmuraverunt sustineri illa mandata non posse: inde in seditionem. Agebat auditor causam suam complexione brevissima, aut illa omnia esse servanda, aut illum qui talia sub tali conditione praecepisset, quae nullus posset implere, stultissimum existimandum. Vicit tamen, non enim aliter poterat, unius sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
pessimeq habitantiũ passimq uiuentiũ electoꝵ mores ꝑditis¬
simi sepe difputandi obiciebant᷑. Cupiebat itaq si fieri posset
onĩs qui scđm illa p̃cepta uitã degere parati eent congregare
in domĩ suã. & suis sup̃tib sustinere. E rat enĩ & non medi¬
ocris pecunie contep̃tor: & non mediocriter pecuniosus. Que¬
rebat᷑ aut̃ impediri tantos conatus suos ep̃oꝵ dissolutione. qͥb
ea ipsa duricia seuerior incusto diendis bonis morib uide¬
batur. Hunc di utissime desideratũ: & aliquando p̾sentẽ arri¬
pit iste. Ex ponit homini. uoluntate̾ suã. Laudat ille atq
consentit placet ut in domo eiꝰ prior ipse incipiat habitare
Qđ ubi factũ est. eo congregati sunt electi om̃s qui rome eẽ
potuerunt. Proposita est uiuendi regula: demanichei epła.
Multis intolerabile uisum est. Abscessert̾. Remanserunt
aut pudore non pauci. Cepit ita uiui ut placuerat. & ut

Expanded text:
pessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditispessimeque habitantium passimque viventium electorum mores perditissimi saepe disputanti objiciebantur. Cupiebat itaque, si fieri posset, omnes qui secundum illa praecepta vitam degere parati essent, congregare in domum suam, et suis sumptibus sustinere. Erat enim et non mediocris pecuniae contemptor, et non mediocriter pecuniosus. Querebatur autem impediri tantos conatus suos episcoporum dissolutione, quibus ea ipsa duritia severior in custodiendis bonis moribus videbatur. Hunc diutissime desideratum et aliquando praesentem arripit iste, exponit homini voluntatem suam: laudat ille atque consentit, placet ut in domo ejus prior ipse incipiat habitare. Quod ubi factum est, eo congregati sunt electi omnes, qui Romae esse potuerunt. Proposita est vivendi regula de Manichaei epistola: multis intolerabile visum est; abscesserunt: remanserunt tamen pudore non pauci. Coepit ita vivi ut placuerat, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
possit ignoro. qđ cũ animã partem dĩ eẽ dicatis. asseritis tam̃
etiã exiguo admixto malo maiorem eiꝰ copiam ub tatẽq supe¬
rari. Quisens cũ hoc crediderit. & eũ libido pulsauerit. non
adtalem detentionem potiꝰ quã eiꝰ libidinis refrenationẽ com¬
Dixiq ipse cõpereri. cũ in ea eẽm ciuitate. ubi ista cõmissa st̃.
Rome aut̃ me absente quid gestũ sit: totũ longũ est explicare.
Dicã tam̃ breui. Eo enĩ res erupit ut occulta ẽẽ non posset ab¬
sentib Et ego quidem postea rome cũ eẽm. omĩa uera me au¬
disse firmaui. quã uis tã familiaris & mͥ ꝓbatus quimp̃sens
erat admerẽ ꝑtulerat: ut omĩno dubitare non possem. Nam
quidam ur̃ auditor in illa memorabili abstinentia nichilo
electis cedens. qui & libaliter institutꝰ eẽt. & uram sectã copio¬
se uellet & soleret defendere. molestissime ferebat. qđ ei uage

Expanded text:
possit ignoro, quod cum animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen possit ignoro, quod cum animam partem Dei esse dicatis, asseritis tamen etiam exigno admixto malo, majorem ejus copiam ubertatemque superari. Quis enim cum hoc crediderit, et eum libido pulsaverit, non ad talem defensionem potius, quam ejus libidinis refrenationem comDixi quae ipse compererim, cum in ea essem civitate ubi ista commissa sunt. Romae autem me absente quid gestum sit, totum longum est explicare. Dicam tamen brevi. Eo enim res erupit, ut occulta esse non posset absentibus: et ego quidem postea Romae cum essem, omnia vera me audisse firmavi; quamvis tam familiaris et mihi probatus, qui praesens erat, ad me rem pertulerat, ut omnino dubitare non possem. Nam quidam vester auditor, in illa memorabili abstinentia nihilo electis cedens, qui et liberaliter institutus esset, et vestram sectam copiose vellet et soleret defendere, molestissime ferebat quod ei vage
Abbreviated transcription (Latin):
parceretur. Adam pͥmũ heroem peccauisse: & post peccatũ
fuisse sanctiore. Ialis ÷ nãq apud uͦos opinio. De adã &
eua. longa fabula ẽ. S ex ea id ad tingam: qđ in p̃sentia sa¬
tis. Adam dicitis sic aparentib sius genitũ ab ortiuis illis pͥn¬
cipib tenebrarũ. ut maximã partẽ lucis haberet inani¬
mam: & ꝑ exiguam gentis aduerse. Qui cũ scę uiueret.
ꝓpter exupantẽ copiam boni cõmotã. tamien in ed fuisse
Aduersam illam partem. ut ad concubitũ declinaretur. ĩta
eũ lapsũ ẽẽ atq peccasse. sediuxisse postea sanctiorẽ. Hic ego ñ
tam denequã homine conqueror. quiftu ꝓnefario alienã fanfi-¬
liam sub abitu electi & scĩ uiri ad tantũ dedecꝰ in famãq ꝑdix̃.
Non id uob obitio. Fuerit hoc homuuᷤ ꝑditissimi: potiꝰ quã con¬
suetudinis ur̃e. Non ego tantũ flagitium inuobis: s in illo ar¬
guo. Illud tam̃ in om̃ib uobis quẽ ad modũ ferri & tolerari

Expanded text:
parceretur, Adam primum heroem peccavisse, et post peccatum fuisse sanctiorem. 73. Talis est namque apud vos opinio de Adam et Eva: longa fabula est, sed ex ea id attingam quod in praesentia satis est. Adam dicitis sic a parentibus suis genitum, abortivis illis principibus tenebrarum, ut maximam partem lucis haberet in anima, et perexiguam gentis adversae. Qui cum sancte viveret propter exsuperantem copiam boni, commotam tamen in eo fuisse adversam illam partem, ut ad concubitum declinaretur: ita eum lapsum esse atque peccasse, sed vixisse postea sanctiorem. Hic ego non tam de nequam homine conqueror, qui stupro nefario alienam familiam, sub habitu electi et sancti viri ad tantum dedecus infamiamque perduxit. Non hoc vobis objicio. Fuerit hoc hominis perditissimi potius quam consuetudinis vestrae. Non enim tantum flagitium in vobis, sed in illo arguo. Illud tamen in omnibus vobis quemadmodum ferri et tolerari
Abbreviated transcription (Latin):
alia. dia. tria. tetra. penta. exa.
epta. egdo.ma. deca. ecusi. tri¬
enta. serenta. pententa. exemp¬
ta. ebdomenta. ogdenta. Gmi¬
nenta. Ecaton. diacu. triacusi.

Expanded text:
monos dia tria tetra penta exa ebda ogda nia deca ecusi trinta sexanta pententa exenta ebdenta ogdenta enim cusin diacusin triacusin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑque dignatꝰ fuerit aꝑire: pateat ⁊ tantos uiros ñ dissentire.
⁊ in chatholica ȩccła unũ ⁊ idẽ deb̾e om̃s sape. ⁊ scisma ñ eẽ derũ
cũ ad eos uenerimꝰ. qui moderno tepr his contentiõĩb ñtimu¬
er̃ inseͣuire. ⁊ obhoc nichil dignũ meruer̃ diffinire. nec poste¬
ritati uenturę potuer̃ satis facere. illud bt̃i hylarii ñ dabite¬
mꝰ inculcari. Nonẽ in qͥt humano aut scłi sensu in dei rebꝰ loq̃n¬
dĩ: neq ꝑuiolentiã aut impudentẽ p̃dicationẽ. cȩlestiũ dicto
rũ sanitati. alienȩ atq impiȩ intelligentię extorquenda pu¬
sitas ẽ. Quȩ scripta sunt legamꝰ ⁊ quȩ legerimꝰ intelligamꝰ. ⁊ tunc
gorizasse. uͥ ait. Om̃e quod intrat in os: ⁊ reliqͣ. Nł cont᷑ eos qui
patrũ dicta immutabilit̾ ponamꝰ: aoprosĩ. Inlibro desacra¬
m̃tis. Ista hesca inqͥt qͣm accipis. iste panis uiuus. quide celo
descendit uitȩ ȩternę substantiã sub ministrat. ⁊ qͥcũq hũc

Expanded text:
ire, et in catholica Ecclesia unum et idem debere omnes sapere, et schisma non esse. Verum cum ad eos venerimus qui moderno tempore his contentionibus non timuerunt inservire, et ob hoc nihil dignum meruerunt diffinire, nec posteritati venturae potuerunt satisfacere, illud beati Hilarii non dubitemus inculcare: « Non est, inquit, humano, aut saeculi sensu in Dei rebus loquendum; neque per violentiam aut imprudentem praedicationem coelestium dictorum, sanitati alienae, atque impiae intelligentiae, extorquenda perversitas est. Quae scripta sunt legamus, quae legimus intelligamus: et tunc gorizasse, ubi ait: Omne quod in os, et reliqua. Vel contra eos, qui Patrum dicta, immutabiliter ponamus. II. Ambrosius, in lib. De sacramentis: « Ista esca, inquit, quam accipis: iste panis vivus, qui de coelo descendit, vitae aeternae substantiam subministrat: et quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ neẽ: nondũ ẽ. At uͦ quod ẽ: accepta eẽndi forma ẽ atq
consistit. iii. Quod est participare aliqͦ potest. s ipsũ eẽ
nullo mͦ aliquo participat. fit enĩ participatio. cũ aliqͥd
iam est. Est aut̃ aliqͥd cũ eẽ susceꝑit .iiii. Ia quod ẽ hab̾e
aliquid p̃t̾ quã qͦd ipsũ ẽ potẽ. ipsũ uͦ eẽ: nichil aliud p̃
ter se ht̃ ad mixtũ .u. Diuersũ est tantũ eẽ aliquid.⁊ ẽẽ
sit. alio uͦ particiꝰpat ut aliqͥd. ac ꝑhoc id quod ẽ participat
eo qͦd ͤ eẽ ut sit. Est uͦ ut participet alio qͦlib&.uii. Om̃e sim¬
plex eẽ suũ ⁊ id qđ ẽ: unũ ht̃ .uiii. om̃i cõposito aliud ẽẽ ẽ.
aliud. ipsũ ẽ .ix. om̃is diuersitas: discors. similitudo uͦ ap¬
petenda ẽ. ⁊ qͦd appetit aliud: tale ipsũ eẽ naturalit osten¬
dit᷑. qͣle ẽ illud hoc ipsũ quod appetit. natuaut onen

Expanded text:
im esse nondum est, at uero quod est accepta essendi forma est atque consistit. III. Quod est participare aliquo potest, sed ipsum esse nullo modo aliquo participat. Fit enim participatio cum aliquid iam est; est autem aliquid, cum esse susceperit. IV. Id quod est habere aliquid praeterquam quod ipsum est potest; ipsum uersum est tantum esse aliquid et esse sit; alio uero participat ut aliquid sit. Ac per hoc id quod est participat eo quod est esse ut sit; est uero ut participet alio quolibet. VII. Omne simplex esse suum et id quod est unum habet. VIII, Omni composito aliud est esse, aliud ipsum est. IX. Omnis diuersitas discors, similitudo uero appetenda est; et quod appetit aliud, tale ipsum esse naturaliter ostenditur quale est illud hoc ipsum quod appetit. Sufficiun
Abbreviated transcription (Latin):
cessũ discernit. Et nos sepe uidemꝰ non mͦ infirmos s etiã
sanos quod ꝑos intromittunt ꝑuomitũ re iectare. ⁊ aliquos
ꝑ nausiã stomachi re uoileret᷑ subtilior tñ sucꝰ ꝑ m̃bra usq
adungues diffundebat᷑. Ergo dicendũ aut dñm ñ p̃ aesfintte
locutũ. aut qͣmcũq aporiã corporis qua se subtił cibi ua¬
por diffundit secessũ dictũ. ⁊ ħ ne hereticus garriat. Cȩt̾um
quia uerȩ credimꝰ non solũ animã s ⁊ carnẽ nr̃am hoc miste¬

Expanded text:
idemus non modo infirmos sed etiam sanos, quod per os intromittunt, per vomitum rejectare, et aliquos per nauseam stomachi revomeretur, subtilior tamen succus per membra usque ad ungues diffundebatur. Ergo dicendum, aut Dominum non praediffinite locutum, aut quamcunque aporiam corporis, qua se subtilis cibi vapor diffundit, secessum dictum; et hoc, ne haereticus garriat. Caeterum quia vere credimus non solum animam sed et carnem n
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ ⁊ si de corde exeant cogitationes malȩ: ut idẽ dñs dic̃. ñ pos¬
sunt exire &̃ bonȩ : Calu̾niati sũt heretici exħ sermone. do¬
minũ physicę ignarũ fuisse. Pinsicati sic se ht̃. Ignea uirtꝰ
heuiꝰ sedes incorde ẽ. cibi potꝰq subtilẽ ꝑ occultos porros in¬

Expanded text:
cum, etsi de corde exeunt cogitationes malae , ut idem Dominus dicit, non poscum, etsi de corde exeunt cogitationes malae , ut idem Dominus dicit, non possunt exire etiam bonae? Calumniati sunt haeretici ex hoc sermone, Dominum physicae ignarum fuisse; physica enim sic se habet: Ignea virtus, cujus sedes in corde est, cibi pot
Abbreviated transcription (Latin):
tionis hora ad sacerdotis precẽ celos aperiri.⁊ illud angłco
ministerio insublimi de portat᷑ altari. quod ẽ ipse xp̃s. qui
⁊ pontifex ⁊ hostia. contactuq illiꝰ unũ fieri. O quales ut a
nistras. quȩ cõmunẽ dñm angłico iterum reuectũ officio
cusatũ. Librũq eiꝰ plurimoꝵ utilitati defensũ: qͥ in hoc tan¬
tum peccauit qr de sententia beati ãbrosii ñ u̾bũ de ũbo. s
sensũ de sensu expressit. Qđ aũ iterũ obiciunt eũ dixisse.
tociens xp̃m pati. quotiens missas contingat cotidie uꝙ
celebrari. ego certȩ inlibro eiꝰ non repperiꝰ. Cũ ⁊ aug̃tinꝰ
& cęt̾i illo manente integro dicant: et sc̃s andreas. Agnꝰ inquit
quit se mel ꝓpeccatis nr̃is mortuus est. & paulus. xp̃s refur
ad ebreos. idẽ sonet. S illoꝵ iam ineptiis respondendũ. qͥ huma¬
no aut scłi sensu indei reb putant loquendũ. Dñs & enĩ nr̃
ñ de spũali cybo. s carnali locutus ẽ. cũ diceret. om̃e quod in¬

Expanded text:
aperiri, et illud angelico ministerio in sublime deportari altare, quod est ipse Christus, qui et pontifex et hostia, contactuque illius unum fieri. « O quales, » utnistras, quae communem Dominum angelico iterum revectum officio cusatum, librumque ejus plurimorum utilitati defensum, qui in hoc tantum peccavit, quia de sententia beati Ambrosii non verbum de verbo, sed sensum de sensu expressit. Quod autem iterum objiciunt, eum dixisse « toties Christum pati quoties missas contingat quotidie ubique celebrari, » ego certe in libro ejus non reperi: cum et Augustinus et caeteri, illo manente integro, dicant. Et S. Andreas: « Agnus, inquit, quit, semel pro peccatis nostris mortuus est . » Et Paulus: « Christus ad Hebraeos idem sonat. IX. Sed illorum jam ineptiis respondendum, qui humano aut saeculi sensu in Dei rebus putant loquendum. Dominus etenim noster non de spiritali cibo, sed de carnali locutus est, cum diceret: « Omne quod in
Abbreviated transcription (Latin):
quod de om̃i gñe anialiũ atq uolatiliũ ĩmunda bina urios¬
cunt᷑ in archam. ⁊ munda septena: Auõ. Immunda illos hoĩes
sig̃rant. qui ad scisma sunt faciles. munda uͦ hoĩes scõs. qͥ sp̃m
Rptiformẽ accipientes: exfide uiuunt. hinc cẽ quidã poeta au
tes suꝑ creuerat aqua .xu. cubitis: Abs̃. ecło:⁊ septẽ ieu. faciunt
entium ⁊ nullatenꝰ poterunt indagare scientiã resurrectiois

Expanded text:
quod de omni genere animalium atque volatilium, immunda bina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poeta ait: s supercreverat aqua quindecim cubitis ? RESP. Octo et septem quindecim faciunt. entium, et nullatenus potuerunt indagare scientiam resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
nec ut uiri scĩficati. ⁊ ũbo coniuncti. scdm̃ dignitatis uni
tatẽ. aut sic̃ diuinã possidentes habitationẽ. s uerȩ uiuif¬
catricẽ. ⁊ ipsiꝰ ũbi ꝓpriã facꝰtã. Uita enĩ naturalit̃ ut deus
existens quia ꝓͥę carni unitus ẽ: uiuificatricẽ eã eẽ ꝓfes¬
sus ẽ. Et idõ quanuis dicat ad nos. am̃ am̃ dico uob man¬
ducaueritis carnẽ filii hominis ⁊ biberitis sanguinẽ eiꝰ. ñ
tam̃ eã ut hoĩs unius ex nobis existimare debemꝰ. qͦmͦ iuxta
naturã suã uiuificatrix eẽ caro hoĩs pot̾it: s ut uerȩ ꝓͥam

Expanded text:
nec ut viri sanctificati et Verbo conjuncti secundum digninec ut viri sanctificati et Verbo conjuncti secundum digni possidentis habitationem, sed vere vivificatricem, et ipsius Verbi propriam factam. Vita enim naturaliter est, ut Deus existens, quia proprie carni unitus est, vivificatricem eam professus est esse. Et ideo, quamvis dicat ad nos: Amen, amen dico vobducaueritis carnem filii hominis et biberitis eius sanguinem, non tamen eam ut hominis unius ex nobis existimare debemus. Quomodo enim iuxta naturam suam, uiuificatrix esse caro hominis poterit? Sed ut uere propriam
Abbreviated transcription (Latin):
erat consecrat᷑. nichil falsũ. nichil friuolũ. nichil infidũ.
sentiamꝰ.S quid ad nram tantillitatẽ de tantoꝵ quoꝵ p̾li¬
bata sunt dicta uiroꝵ discre pantia. s uidentib consentanea
gis fideliũ suoꝵ non impiȩ dubitantiũ saluti ⁊ hesitationi sa¬
nandȩ ꝓuidus. dignabitur patefacere ꝑnr̃e inquitioĩs mu¬
nus. ut ⁊ tantȩ utilitatis quȩ in eodẽ libro ẽ. ꝓpt̃ unũ ũbum
ñ de ꝑeat opꝰ. ⁊beati ambrosii cuiꝰ p̃cȩt̾is libri indigent exposi
tore. quia nullꝰ latinꝰ ita gͣcos secutꝰ uidet᷑ ẽe. ipsiꝰ inquã au¬
ctoritas palmã digna sit obtinere. Crrillus. Necessariȩ gͥ
⁊hoc ad dicimꝰ annuntiantes scđm carnẽ mortẽ unigeniti fi¬
ter confitentes in cruentã celebramꝰ in ęccłus sacrificii uir¬
tutẽ. Sic &̃ ad misticas bene moy dictiones acce dimꝰ. ⁊ sc̃ĩfi
redemptoris effecti. ñ cõmunẽ carnẽ ꝑcipientes. qđ absit.

Expanded text:
l falsum, nihil frivolum, nihil infidum sentiamus. » Sed quid ad nostram tantilitatem de tantorum, quorum praelibata sunt dicta, virorum discrepantia, sed videntibus consentanea ius, et magis fidelium suorum, non impie dubitantium, saluti et haesitationi sanandae providus, dignabitur patefacere per nostrae inquisitionis munus, ut et tantae utilitatis, quae in eodem libro est, propter unum verbum non depetore quia nullus Latinus ita Graecos secutus videtur esse ipsius, inquam, auctoritas palmam digna sit obtinere. V. Cyrillus; « Necessarie igitur et hoc adjicimus, annuntiantes, secundum carnem mortem unigeniti Fi confitentes, incruentam celebramus in ecclesiis sacrificii servitutem. Sic etiam ad mysticas benedictiones accedimus et sanctifium nostrum Redemptoris effecti, non ut communem carnem percipientes; quod absit,
Abbreviated transcription (Latin):
uniat. Quę sumit᷑ de altari digne ꝑ cepta. Quam triplici¬
tatẽ s unitam significauit dauid in libris regnoꝵ. qui ef¬
ferebatur in manib suis. Ñ enĩ adlitt̾am quisquã efferri
natũ fuerat d̃e uirgine. in morte ponendũ. resurrectur̃
çelis iam glorificatũ inferendũ. ad dexterã patris collocan¬
candum. corpꝰ quod nos eon ͣsumimꝰ de altari. manib suis
.i. uero suo corpori connat᷑ale. ⁊ confirmatũ dispłis sius. idẽ
corpori suo quod sumꝰ nos. ł ęccła optulit cõmunicandũ.
Nemo quippe ascendit in cęlũ. nͥ qui descendit de cęlo filiꝰ
hominis qui ẽ in cęlo. S caro ascendit: quȩ nondescendat
telligendũ. Ne mo ascendit in cęlũ cũ carne: nͥ qui descen¬
dit de celo cũ deitate. Ad hoc enim particryꝰ est factus hu
manitatis nr̃ȩ assum̃do carnẽ nr̃am de uirgine. ut nos
.i. ȩccłam partiͤpes factos diuinitatis suȩ. uniret corpori
suo sup̃to de uͥgine: Eucharistia quȩ sumit᷑ de altari me¬

Expanded text:
juvat, quae sumitur de altari, digne percepta. VIII. Quam triplicitatem, sed unitam, significavit David in libris Regnorum, qui efferebatur in manibus suis. Non enim ad litteram quisquam ferri natum fuerat de Virgine, in morte ponendum, resurrecturum, coelis tamen glorificatum inferendum, ad dexteram Patris collocandum, corpus, quod nos nunc sumimus de altari, manibus suis, id est, vero suo corpori connaturale et conformatum, discipulis suis, id est corpori suo, quod sumus nos vel Ecclesia, obtulit communicandum. « Nemo quippe ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo . » Sed caro ascendit, quae non descenderat, telligendum: Nemo ascendit in coelum cum carne, nisi qui descendit cum deitate. Ad hoc enim particeps factus est humanitatis nostrae, assumendo carnem nostram de Virgine: ut nos, id est Ecclesiam, participes factos divinitatis suae, uniret corpori suo, sumpto de Virgine, eucharistia, quae sumitur de altari, me
Abbreviated transcription (Latin):
barte sui sis ⁊ aliȩ multe indiuinis scripturis aptantur
triplicitati: scđm augustinũ corporis dñi. in istis enĩ simili¬
tudinib: maiorib terminꝰ ⁊ minor. ⁊ p̃dicatũ ⁊ sub iectũ inue¬
nit᷑. Insacram̃to aut̃ corporis dñi. qͣhumana ad diuina: Ni
chil maiꝰ ⁊ minꝰ. ñ p̃dicatũ ⁊ sub iectũ reꝑitur. Non ẽ enĩ diũ¬

Expanded text:
parte sui, sicut et aliae multae in divinis Scripturis aptantur triplicitati, secundum Augustinum, corporis Domini. In istis enim similitudinibus major terminus et minor, et praedicatum, et subjectum invenitur; in sacramento auhil majus, aut minus, non praedicatum et subjectum invenitur. Non est enim dive
Abbreviated transcription (Latin):
tuis licet iã non morit᷑. ⁊ mors ei ultͣ non dominat᷑: tñ inse¬
ipso ĩmortalit̾ atq in corruptibilit̾ uiuens. ꝓ nob̾ iterũ in
hoc mysterio sacrȩ oblationis ĩ molat᷑ ħ ideo posita sunt
si forte ꝑea simplicitas paschasii ratb̃ti. possit excusari. Uñ
uidelicet. qr dixerit eandẽ e̾e carnẽ. q̃ ⁊ de altari sumit᷑ ⁊
de ugine generat᷑.⁊ quia cotidie adhuc ꝓ munai salute im¬
molat᷑. Quia licet nobis nichil placeat gͣtiꝰ. ⁊ iocundiꝰ. qm qd
de hoc mysterio ualet dici sublimiꝰ: Tam̃ quid oblocutores eiꝰ econ¬
tra afferant quod nonsit eade breuit̾ ponamꝰ. Ieroruoꝰ. dupplici

Expanded text:
tuis, jam, licet non moritur, et mors illi ultra non dominabitur, tamen, in seipso immortaliter atque incorruptibiliter vivens, pro nobis iterum in hoc mysterio sacrae oblationis immolatur. » Haec ideo hic posita sunt, si forte per ea simplicitas Paschasii Ratberti possit excusari, unde videlicet quia dixerat eamdem esse carnem, quae de altari sumitur, et Virgine generatur, et quia quotidie adhuc pro mundi salute immoletur. Quia, licet nobis nihil placeat gratius et jucundius quam quod de hoc mysterio valet dici sublimius; tamen quod oblocutores ejus econtrario asserant quod non sit eadem, breviter ponamus. II