comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onnegemus. C. Captiosa : ista
conclusio : & dedialecticorũ arte
descendens: mibi nullus auferre
poterit. liberi arbitrui potesta¬
tem. ne si in operibe meis ds̃¬
semꝑ adiutor. exticerit
nonmib debeatur merces sed ei
qui in me operatur. A. fruere
liberi arbitru potestate. ut c̃¬
tra dm̃ armes linguã tuã &
in eote liber̃ ꝓbes. sit ibi liceat
blas phemare V
verũ suꝑ st̃ baec quid sentias. mnulli
dubiũ ẽ. & p̃stigia confessionss tuae.
a ꝑtissima iuce declaruerunt
N unc reuertamur adid unde disse¬
rere cepimus. Dic mihi si tibi iu¬
d&cur ħ qđ cum dĩ aduitorio
paulo ante dicebas posse hominẽ
non peccare siuelit. in ꝑ p&uũ
dicas. an ad tempus breue . C. Cum
suꝑ flua interrogatio ẽ si haec ad tem pus
ꝑp&uu A. Quid dicas non intel¬
lego. C. An tam durus es ut
manifesta ñsentias: A nonme¬
pud& nescire qđ nescio. & dequo fu¬
tura ÷ disputatio deb& int̃utrũq
conuenire. quem sensum habeat
C. Ego h̃ adsero qui potest sevnodie¬

Expanded text:
ogma.--C. Captiosa ista est conclusio, et de dialecticorum arte descendens. Mihi autem nullus auferre poterit liberi arbitrii potestatem, ne, si in operibus meis Deus adjutor exstiterit, non mihi debeatur merces, sed ei qui in me operatus est. A. Fruere liberi arbitrii potestate, ut contra Deum armes linguam tuam, et in eo te liberum probes, si tibi liceat blasphemare. Verum super hoc quid sentias, nulli dubium est, et praestigia confessionis tuae apertissima luce claruerunt. Nunc revertamur ad id, unde disserere coepimus. Dic mihi, si tibi videtur, hoc quod cum Dei adjutorio paulo ante dicebas, posse hominem non peccare si velit, in perpetuum dicas, an ad tempus et breve? 701 C. Superflua interrogatio est. Si enim ad tempus perpetuum. A. Quid dicas, non satis intelligo. C. Itane durus es, ut manifesta non sentias? 7. Numpudet nescire quod nescio. Et de quo futura est disputatio, debet inter utrumque convenire quem sensum habeat. C. Ego hoc a
Abbreviated transcription (Latin):
luntas nr̃a conpleatur &cursus. ad
dĩ misericordiam ꝑtinere atq: ita
fieri. ut & inuoluntate nr̃a & in
cursu. liberum seru&ur arbitriũ.
& in consum matione uoluntatis
rursus dĩ cuncta potentiae relin¬
quent᷑: Scilic& nc̃ mͥscripturarũ
testimonia replicanda sunt. qm̃
ꝑsingula dĩ a sc̃is flagit&ur auxi¬
lium . & insingulis operib: suis. illo
adiutore & ꝓtectore uti desideren.:
lege totum ipsalterium. omnis scõ¬
rum uox nihil erit. nisi addm̃ incunc¬
tis operib: dep̾catio : ex quo ꝑspicuȩ

Expanded text:
untas nostra compleatur et cursus, ad Dei misericordiam pertinere, atque ita fieri, ut et in voluntate nostra et in cursu, liberum servetur arbitrium, et in consummatione voluntatis et cursus, Dei cuncta potentiae relinquantur. Scilicet nunc mihi Scripturarum testimonia replicanda sunt, quomodo per singula Dei a sanctis flagitetur auxilium et in singulis operibus suis, illo adjutore et protectore uti desiderent. Lege totum Psalterium, omnes sanctorum voces, nihil erit, nisi ad Deum in cunctis operibus deprecatio. Ex quo perspicue
Abbreviated transcription (Latin):
cumita me adõ ad serã conditum . ut ꝑ
dĩ gratiã meaedatũ sit uoluntatiuel
facere qͥđ ł non facere: A Dormitat
igitur ds̃ in operib nostris. semel data
liberi arbitrii potestate. nec orandus
est ut in singulis reb nos iuu& cũ uo¬
luntatis nr̃ȩ sit & ꝓpru arbitrii uel
facere si uolumus uel non facere si nolumꝰ
do seruatur. sic concessa semel liberi ar¬
bttru potestate. nr̃ae uoluntati omnia
derelicta sunt. A Ergo ut dixi non
debeo adõ ꝑsingula auxilium dep̃cari.
qđ semel meo datum ẽ iudicio : C. Sun
omnibus ipse cooperatur. non ẽ meum
sed eius qui adiuuat. immo qui in me
operatur. p̃sertim cum absq: eo facere
nihil possim A Oro te non legisti
non ẽ uolentis neq: currentis sed mi¬

Expanded text:
cum ita me a Deo asseram conditum, ut per Dei gratiam meae datum sit voluntati, vel facere quid, vel non facere. A. Dormitat ergo Deus in operibus nostris, semel data liberi arbitrii potestate: nec orandus est, ut in singulis operibus nos juvet, cum voluntatis nostrae sit et proprii arbitrii, vel facere si volumus, vel non facere si nolumusdo servatur: sic concessa semel liberi arbitrii potestate, nostrae voluntati omnia derelicta sunt. A. Ergo, ut dixi, non debeo a Deo per singula auxilium deprecari, quod semel meo datum est judicio? C. Si in omnibus ille cooperatur, non est meum, sed ejus qui adjuvat, immo qui in me cooperatur: praesertim cum absque eo facere nihil possim. A. Oro te, non legisti: Non enim volentis neque currentis, sed mi
Abbreviated transcription (Latin):
erit incaelo & interris. & nemo ẽ qui resistat
fortitudini eius. aut possit dicere. quare hoc
fecisti : Cuius uniuersa opera inueritate
& uiae illius iniustitia. & su perbientes potest
humiliare. Antiochus epiphanes rex crudelis¬
simus subuertit altare. Ipsamq fecit iustitiã
conculcari quia concessũei erat ad nõ. causasq
reddit. propt̃ peccata plurima. Ergo non
non ex propria fecerit fortitudine. sed ex
eius imperio qui pcipit utfier&. Illud aũ
inoratione sua. loquitur. peccauimus
iniq egimꝰ. iniustae gessimꝰ & recessimus a
non prose qui scĩ erant. sed ex ꝑsona populi
sint locuti. Aduersum quam opinionem
ipse respondebit & dic&. Cum adhuc orarẽ
propeccatis populi dnm sit p̃catus. & effude¬
rit obsecrationes suas inconspectu dnĩ dĩ sui.
Uis iterum nosse qđ peccatũ & iniquitas finiat᷑.
Quam quã diuersa sit auctorum interp̃tatio.

Expanded text:
voluit in coelo et in terra, et nemo est, qui resistat voluit in coelo et in terra, et nemo est, qui resistat voluntati ejus, aut possit dicere, quare hoc fecisti, cujus sunt omnia opera in veritate, et viae illius justitia, et superbientes potest ipse humiliare. Antiochus Epiphanes rex crudelissimus subvertit altare, ipsamque justitiam fecit conculcari, quia concessum erat a Domino; causasque reddit, propter peccata plurima . Ergo non itur, quod non ex propria fecerit fortitudine, sed ex ejus imperio qui praecepit ut fieret. Illud autem quod in oratione sua loquitur: Peccavimus, inique egimus, injuste gessimus et recessimus a non pro se, qui sancti erant, sed ex persona populi sunt locuti. Adversum quam opinionem ipse respondebit, et dicet: Cum adhuc orarem,pro peccatis populi, Dominum sit deprecatus, et effuderit deprecationes suas in conspectu Domini Dei sui. Vis iterum nosse, quando peccatum et iniquitas finiatur? Quamquam diversa sit auctorum interpretatio,
Abbreviated transcription (Latin):
Sordidam uestem non habeo. proprio regor ar
non facto. Pparata sunt mihi regna caelorũ
immo ipse ea meis uir tutib p̃paraui. in quo
adam ten&ur obnoxius. Et aliqui reosse pu¬
tant insimilitudinẽ p̃uaricationis adam.
ego solus cũ ea catena ñteneor. Quasi incel¬
lulis clausi. & feminas non uidentes. quam
min&ur excelsus regni hominum. & det illud
cuicumq uoluerit. & extremũ atq pro iectũ
constituat suꝑ illud. Interroga eum qua causa
ultimum atq dispectum conftituat in regem.
& faciat qđ uoluerit. & discute utrum ipsius uo¬
luntas iu fta sit doquo scriptũ ẽ. qui suscitat
deterra humilem & de stercore eleuat pauperẽ
Vt colloc& eum cum principib cum principib
populi sui. An forsitan iuxta te absq iudicio
atq iustitia gloriam querit : auramq popu¬
larem. ut humiles erigat inregnum. & poten¬
tes humilitate commut&. Audi proph&am
dicentem. Om̃s habitatores trae quasi nihili
reputatis apud cum. Facit enim quoduo lu

Expanded text:
sordida vestimenta non habeo, proprio regor arbnon facio: praeparata sunt mihi regna coelorum, immo ipse ea mihi meis virtutibus praeparavi. In quo Adam tenetur obnoxius, et alii, qui reos se putant in similitudinem praevaricationis Adae, ego solus cum mea caterva non teneor: alii clausi cellulis, et feminas non videntes, quia minetur excelsus regno hominum, et det illud cuicumque voluerit, et extremum atque projectum constituat super illud. Interroga eum qua causa ultimum atque despectum constituat in regem, et faciat quod voluerit: et discute, utrum ipsius voluntas justa sit, de quo scriptum est: Qui suscitat de terra humilem, et ae stercore elevat pauperem, ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui . An forsitan juxta te absque judicio atque justitia gloriam quaerit, auramque popularem, ut humiles erigat in regnum et potentes humilitate commutet? Audi Prophetam dicentem: Omnes habitatores terrae, quasi nihil reputati sunt apud eum . Fecit enim quodcumque
Abbreviated transcription (Latin):
scilic& conciliabulũ. Ipse solus hanc non ingre¬
ditur ciuitaton. quam edificaũ cain inno¬
nne filii sui enoch. quẽ om̃a sacerdo tum
cotidie ora concelebrant. OMONOC a na¬
solus es sine peccato. Quae laus iuata soten¬
conuertimus iustitiam in absinthium
& fructum iudicii inamaritudinem.
Lo quuntur nautae atq uectores in libro
ionam. Nogamus dñẽ neꝑ das nos propt̃ homi¬
nem istum neq inducas suꝑ nossanguinem in no¬
centem. sicut enim placuit tibi dnẽ. sic factũ ẽ
Nesciunt causas quid mereatur proph&a fugiti
nocentem fatentur . cuius opera nor̃. & ad ex¬
tremum sicum placuit tibi dnẽ sic factum ẽ¬

Expanded text:
scilicet conciliabulum. Ipse solus hanc non ingrescilicet conciliabulum. Ipse solus hanc non ingreditur civitatem, quam aedificavit Cain in nomine filii sui Enoch, quae omnia sacerdotum quotidie ora concelebrant, ὁ μόνος solus est sine peccato. Quae laus juxta sentenconvertimus justitiam in absinthium, et fructus judicii in amaritudinem . Loquuntur nautae atque vectores, in libro Jonae: Rogamus, Domine, ne perdas nos propter hominem istum, neque inducas super nos sanguinem innocentem. Sicut enim placuit tibi, sic factum est, Domine . Nesciunt causas, quid mereatur Propheta, servusanguinem innocentem fatentur, cujus opera non norunt. Et ad extremum, Sicut placuit tibi, Domine, sic factum e
Abbreviated transcription (Latin):
xpc dñs captus ẽ propeccatis nrĩs. Cuidiximꝰ
subumbra tua uiuimus ingentib. Moyses
cui locutus ẽ dñs facie ad faciem. & salua facta
ẽ anima eius. ad aquas contradictionis of¬
fendit. nec meruit cum fre daron terrã
repromissionis intrare. Dequib & spalmista
canit. Obsortisunt iuncti p&rae iudiceseoꝵ
iudices eoꝵ. Moyses & aaron deuorati sunt
apeccato populi uixta p&ram dequa aqua¬
rum fluenta manar̃. Etcerte cum ipsi
iusti fuerint & obedierint sermonib dĩ.
qui ꝑse suauissimi sunt. Deniq seq̃ decada¬
uerib: insolitudine mortuorum. Quasi
crassitudo t̃rae derupti sunt suꝑ t̾ram.
Dis ꝑsa sunt ossa nr̃a secus infernum. Inosee
loquitur d̃ Dis ponsabo te mihi iniusaitia
& iudicio statimq sub iungit. Et in misericordia
& miserationib & infide. Ut largitoris p̃mio
recognoscat qđ ipse sit dñs. In codem scriptũ
ẽ libro Os egosum & non homo inmedio tui
sc̃s . & non ingreditur ciuitatem. uitiorum

Expanded text:
nus captus est pro peccatis nostris. Cui diximus, sub umbra tua vivemus in gentibus . Moyses cui locutus est Dominus facie ad faciem , et salva facta est anima ejus, ad aquas contradictionis offendit, nec meruit cum fratre Aaron terram repromissionis intrare. De quibus et Psalmista canit: Absorpti sunt juncti petrae judices eorum: udaeorum; Moyses et Aaron, devorati sunt a peccato populi juxta petram, de qua aquarum fluenta manarunt, et certe ipsi justi fuerunt, et obedierunt sermonibus Dei, qui per se suavissimi sunt. Denique sequitur de cadaveribus in solitudine mortuorum: Quasi crassitudo terrae dirupti sunt super terram. Dispersa sunt ossa nostra secus infernum . In Osee loquitur Deus: Desponsabo te mihi in justitia et judicio . Statimque subjungit: Et misericordia et miserationibus, et in fide, ut largitoris praemio recognoscat, quod ipse sit Dominus. In eodem scriptum est libro: Deus ego sum et non homo, in medio tui sanctus, et non ingrediar civitatem , vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
gustiae . ut ascendã ad populũ fortem meũ.
H ic tribulationes & angustias afflictionemq
animi dep̃cat᷑. ut infuturo uirorum iam
cum apo regnantium numero soci& ur.
Ea quo ꝑspicuum ẽ. hic pugnam atq certam̃.
& infituro eẽ uictoriam. Hiesus filius iosedech
qđ interp̾tatur iustus dñi. sacerdos magnꝰ.
indit̃ describitur uestib sordidis. qui pecca¬
tum non fecit . & non nr̃ã peccata portaũ.
Ad cuius dexterã stabat satanas ut ad uersa¬
r&ur ei . diciturq ad eum. Ecce abstuli a te¬
iniquitatem tuam. Etheres iouiniani lo¬
quitur
sine omni omnino peccatosum.¬

Expanded text:
gustiae, ut ascendam ad populum fortem meum . gustiae, ut ascendam ad populum fortem meum . Hic tribulationes et angustias afflictionemque animi deprecatur, ut in futuro, virorum jam cum Christo regnantium numero societur. Ex quo perspicuum est, his pugnam atque certamen, et in futuro esse victoriam. Jesus filius Josedec, quod interpretatur justus Domini , sacerdos magnus, indutus describitur vestibus sordidis, qui peccatum non fecit, et tamen nostra peccata portavit, ad cujus dextram stabat Satanas, ut adversaretur ei. Diciturque ad eum post pugnam atiniquitatem tuam . Et haeres Joviniani loquitur: « Sine omni omnino peccato sum
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib nonẽ . Om̃s insanguine insidiant᷑
unus quisq frem suum uenatur admorton.
malum manuum suarũ dicunt bonum.
Et iterum. quiobtimus ẽ int̃tos. Quasi paliurus
& qui rectus quasi spina desepe Haec oma ius¬
titia ẽ. Ut iuxta ũba eiusdẽ propha&ae. Nec
amico. nec coniugi nec filiis sit credendum.
quia inimici hominis domestici eius. Quam
sententiam &iam sermo dominicus com¬
probauit. Unde datur consilium ꝑeun¬
dem ꝓph&am. indicabo tibi homo quid
sit bonũ. & quid dñs querat ate. utiq
facere iudicium. & diligere misericor di¬
am & sollicitũ ambulare cum dõ tuo.
utnum quã secuirussis. sed omni obser¬
uantia custodias cortuũ. Ut con sideres
pinnis ingrediaris. ut illud cotidie corde¬
mediteris. luxta semitam scandalum po¬
suer̃ mihi. Suꝑbis enim resistit ds̃. hum¬
sua repugnat do. illiusq auacilio distitut᷑¬
insidiis hostium pat&. Conputrescunt inquit¬
tantum ut requi escam indie an¬

Expanded text:
 non est, omnes in sanguine insidiantur, unusquisque fratrem suum venatur ad mortem. Malum manuum suarum dicunt bonum . Et iterum: Qui optimus inter eos est, quasi paliurus est, et qui rectus, quasi spina de sepe . Haec hominum justitia est, ut juxta verba ejusdem 772 prophetae, nec amico, nec conjugi, nec filiis sit credendum, quia inimici hominis domestici ejus . Quam sententiam etiam sermo Dominicus comprobavit . Unde datur consilium per eumdem prophetam: Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus quaerat a te: utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo .Ut numquam securus sis, ut omni observantia custodias cor tuum, ut consideres,pinnis ingrediaris, ut illud quotidie mediteris: Juxta semitam scandalum posuerunt mihi . Superbis enim resistit Deus, humepugnat Deo, illiusque auxilio destitutinsidiis hostium patet. Computrescants scateant, tantum ut requiescam in die an
Abbreviated transcription (Latin):
custodis uestium. & haec inquit habitabat hie¬
rusalc̃ insecunda. haut dubium quin urbis par¬
tem signific&. quae interiori muro uallabat᷑.
Et illa respondit. Haec dic̃ dñs ds̃ israhel. ite di
cite uiro quimisit uos adme. In quo occulta
& regis & sacerdotũ & omnium uirorum rep̃¬
hosio ẽ. qđ nullus uirorum sc̃s potuerit reppe¬
riri qui poss& futura p̃dicere. Deniq int̾ficitꝰ
iosias apharaone rege ȩgypti. eo quod noluerit
audire uerba dñĩ ex ore hieremiȩ proph&ae
N oluit ioas reuerti sed parauit contra eum
bellum. nec adquieuit semonib nechao ex
ore dĩ. Etinfertur. Mortuusq & sepultꝰ¬
ẽ in mausoleo patrum suorum. Etuni¬
uersus iuda inhierusalem luxerunt eũ.
p̃cipueq hieremias. Cuius omnes cantores
atq cantatrices. usq inp̃sentem diem
lam̃tationes suꝑ iosiam replicant. Et quasi
lex obtinuit inisrahel. ecce scriptum
monib dĩ ꝑquem lib& non adqui eiuisse

Expanded text:
custodis vestium. Et haec, inquit, habitabat Jecustodis vestium. Et haec, inquit, habitabat Jerusalem in secunda: haud dubium quin urbis partem significet, quae interiori muro vallabatur. Et illa respondit: haec dicit Dominus Deus Israel, ite et dicite viro qui misit vos ad me. In quo occulta et regis et sacerdotum et omnium virorum reprehensio est, quod nullus virorum sanctus potuerit reperiri, qui posset futura praedicere. Denique interficitur Josias a Pharaone rege Aegypti, eo quod noluerit audire verba Domini, ex ore Jeremiae prophetae, Noluit Josias reverti, sed paravit contra eum bellum, nec acquievit sermonibus Nechao ex ore Dei . Et infertur: Mortuusque est et sepultus in mausoleo patrum suorum, et universus Juda et Jerusalem luxerunt eum, praecipueque Jeremias, cujus omnes cantatores atque cantatrices usque in praesentem diem, lamentationes super Josiam replicant, et quasi lex obtinuit in Israel: Ecce scriptum monibus Dei per quemlibet non acquievisse
Abbreviated transcription (Latin):
apĩ potentia reseruatur. quiad sua uenerat
& sui eum non receper̃. Dũ essem inquit inmundo
cumeis. ego seruabam eos in nomine tuo. quos de¬
disti mihi custodiui. & nullus ex his periit nisi unꝰ
filius ꝑditionis. Nondix̃ dedi liberi arbitrii potes¬
tatem. Ut ipsi se suo labore seruarent. sed ego cus¬
todiui eos. ego seruaui. Nonenim exeo qđ parua
peccauit. iustitiae nom̃ amisit. sed exeo quod
multa bona fecit. iusti uocabulum possid&.
H oc totum dico ut scripturarum scãrum testimo¬
nus cõprob&ur. non exeo peccatores eẽ iustos
qđ aliquando peccauerint. sed exeo iustos ꝑmanere
qđ multis uirtitib floreant. De iosia scriptũ
ẽ. Fecit retum in conspectu dnĩ. & ambula ũ
inomni uia dđ patrissui non recessit iniq neq
ad dexterã neq ad sinistrã. Et tunc cumess& uist
tempore nec essitatis & angustiae mittit ad oldan
proph& en iocorem sellum filii thecue. filii aaras

Expanded text:
Christi potentia reservatur, qui ad sua venerat, Christi potentia reservatur, qui ad sua venerat, et sui eum non receperunt. Dum essem, inquit, in mundo cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, custodivi, et nullus ex eis periit, nisi unus filius perditionis . Non dixit, dedi eis liberi arbitrii potestatem, ut ipsi se suo labore salvarent, sed, ego custodivi eos, ego servavi. peccavit justitiae nomen amisit, sed ex eo quod multa 770 bona fecit, justi vocabulum possidet. Hoc totum dico, ut Scripturarum sanctarum testimoniis comprobetur, non ex eo peccatores esse justos; quod aliquando peccaverunt; sed ex eo justos permanere, quod multis virtutibus floreant. De Josia scriptum est: Fecit rectum in conspectu Domini, et ambulavit in via David patris sui. Non recessit neque ad dextram, neque ad sinistram ; et tamen cum esset justus, tempore necessitatis et angustiae, mittit ad Oldam prophetissam uxorem Sellum, filii Tecuae; filii Aaras
Abbreviated transcription (Latin):
scribentur. Tandamq capet eleuans. dixit eis
Quisine peccato ẽ uestrum. primus mittat suꝑ
a ut si expressum ẽ alatinis ut interp̃tationis ue¬
ritas hab&. ꝑspicuum ẽ ΑΝΑΧCΑΡΤΗΤΟΝ nihil
aliud eẽ. nisi absq peccato. Etquia accusatores
om̃s fugiunt. dederat enim uerecundiae corũ
clem̃tissimus iudex spatium recedendi. Lursum
intra scribens terramq dispitiens. paulatim dis¬
cedere. & oculos eius declinare coeper̃. solusq re¬
mansit cum muliere. Cui locutus ẽ ih s. Vbi sunt
Responditq ei iħs̃. Neq egote condemno. Uade.
& amodo noli peccare. Pcepit dñs neultra pec¬
car& sicut & alia in lege similit̃ mandauit.
sed utrum ea fecerit. necne scriptura nondicit
Om̃s inquit quiuener̃ anteme fures sunt & latro¬
nes Siom̃s nullus excipitur. Qui uener̃ inquit.
non qui missi sunt . de quib: proph&a ait. Ipsi ueni¬
ebat ase. & ego non mittebã eos. Quo uerbo solius

Expanded text:
scribentur . Tandem caput elevans dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus mittat super aut si expressum est a Latinis, ut interpretationis veritas habet, perspicuum est ἀναμάρτητον nihil aliud esse, nisi sine peccato. Et quia accusatores omnes fugerunt  Al. fugiunt dederat enim verecundiae eorum clementissimus judex spatium recedendi rursumque in terra scribens, terramque despiciens: paulatim discedere, et oculos 763 illius declinare coeperunt: solusque remansit cum muliere, cui locutus est Jesus: Ubi sunRespondit ei Jesus, nec ego te condemnabo. Vade, et amodo noli peccare . Praecepit Dominus, ne ulterius peccaret, sicuti et alia similiter in Lege mandavit. Sed utrum ea fecerit, necne, Scriptura non dicit. Omnes, inquit, qui venerunt ante me, fures fuerunt et latrones . Si omnes, nullus excipitur. Qui venerunt, inquit, non, qui missi sunt, de quibus Propheta ait: Ipsi veniebant a se, et ego non mittebam eos . Quo verbo solius
Abbreviated transcription (Latin):
reat iniquitas. & reuertatur iustitia sempr¬
terna. Quã diu igitur ille finis non adue¬
niat . & corruptum hoc atq mortale. in¬
corruptione & immortalitate mut& ur
necesse est nos subiacere peccato. non naturae
& conditionis. ut tu calumniaris uitio.
sed fragilitate & commutatione uoluntatis
humanae. quae ꝑmom̃ta uariatur : Quod solus
est immutabilis. Queris ubi ab&. ubi iesus filius

Expanded text:
reveletur justitia sempiterna . Quamdiu ergo ille finis adveniat, et corruptivum hoc atque mortale incorruptione et immortalitate mutetur, necesse est, nos subjacere peccato, non naturae et conditionis, ut tu calumniaris, vitio, sed fragilitate, et commutatione voluntatis humanae, quae per momenta variatur: quia Deus solus est immutabilis. Quaeris ubi Abel, ubi Enoch, u
Abbreviated transcription (Latin):
me iuste operibus coronabit. nec ad fli¬
git ꝓmalis. sed in utroq: suum. ł recipi
& ł damnabit auxilium. A Dicergo
simpliciter qđ dĩ auferas gratiã quic¬
quid ł tollis in partib. necesse ẽ ut &
ingenere neges. C. Non ego gratiã.¬

Expanded text:
me juste operibus coronabit, nec afflime juste operibus coronabit, nec affliget pro malis; sed in utroque suum vel recipiet, vel damnabit auxilium. A. Dic ergo simpliciter, cur Dei auferas gratiam? Quidenim tollis in partibus, necesse est ut et in genere neges. C. Non nego gratia
Abbreviated transcription (Latin):
onis ordo &ratio ueritatis : anignoras omne
quod dicitur an eẽ an non eẽ aut inter
hona aninter mala debere numerari
higitur de quo inerrogo anbenedicendi an
male. ingratis tibi fatendum ẽ C. Sun
singulis reb: quas gerimus dĩ utendũ ẽ
adiutorio ergo & calamũ temperare
adscribendum & temperatum pumice
terere manumq: aptare literis tacere
loqui sedere stare ambulare currere :
comedere ieiunare flere ridere &
c&era istius modi nisi ds̃ adiuuerit non
poterimus. A. luxta meum sensum
non posse ꝑspicuum est .C. Et inquo
liberum habemus arbitrium & dĩ innos¬
gratia custoditur. sinec ħ̃ quidem absq
dõ possumus facere : A Nam sic donata
ẽ liberi arbitrii gratia. ut dĩ ꝑsingula
tollatur adminiculum C. Nontollit
dĩ adiutorium cũ creaturȩ semel
liberi arbi tru datigratia conseru&s ur.
Sienim absq dõ & nisi ꝑsingula ille me lu¬
uerit nihil possum agere . neq: bonis

Expanded text:
onis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne onis ordo et ratio veritatis. An ignoras omne quod dicitur, aut esse, aut non esse; et aut inter bona, aut mala debere numerari? Hoc ergo de quo interrogo, aut bene dici, aut male, ingratis tibi fatendum est. C. Si in singulis rebus quas gerimus, Dei utendum est adjutorio, ergo et calamum temperare ad scribendum, et temperatum pumice terere, manumque aptare litteris, tacere, loqui, sedere, stare, ambulare, currere, comedere, jejunare, flere, ridere, et caetera hujuscemodi, nisi Deus juverit, non poterimus? A. Juxta meum sensum non posse perspicuum est. C. In quo igitur liberum habemus arbitrium, gratia custoditur, si ne hoc quidem absque Deo possumus facere. ATT. Numquid sic donata est liberi arbitrii gratia, ut Dei per singula tollatur adminiculum? CRIT. Non tollitur Dei adjutorium, cum creaturae ex semel dati liberi arbitrii gratia conserventur. Si enim absque Deo, et nisi per singula ille me juverit, nihil possum agere: nec pro bonis
Abbreviated transcription (Latin):
nib utatur auxilio ansemel ab eolibe ri arbi¬
trii conditi nr̃a uoluntate uel uirib: agamus
cuneta referre gratiam ut non in partib:
sed ingenere ħ ÷ nequaquã insingulis reb: sed
inconditionis & arbitri intelligant potestatẽ
gratie sit. quod tales conditi sumus & ꝑsingulu
opera ipsius ad miniculo fulciamur .A. Constut
ergo hter nos in bonis operib propriũ
uoluntatẽ dĩ nos nti adiutorio in malis di aboli C
Constat. Supra hoc nulla contentio ẽ
A Male ergo sentiunt. qui ꝑ singulas resquas
agimus di auferant aduitoriũ &illud qđ ppal¬
mista canit. Nisi dñs edifica uerit domũ inuanũ
laborant quiȩdificant eã. Nisi dñs custo die¬
rit ciuitatẽ frustra uigilant qui custodiux
tionib: immorisi dignis ad alios sensus decor¬
Iuũ responsũ cuius modi ẽ. bene eossentire
an malo .C. Et quȩ me cogit necessitas ut
contra alios ꝓmã sententiã A. Disputicti¬

Expanded text:
nibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbinibus utamur auxilio; an semel ab eo liberi arbitrii conditi, nostra voluntate vel viribus agamus  ita ad Dei cuncta referre gratiam, ut non in partibus, sed in genere, hoc est, nequaquam in singulis rebus, sed in conditione arbitrii intelligant potestatem. C. et Dei gratiae sit, quod tales conditi sumus, et per singula opera illius adminiculo fulciamur. A. Constat ergo inter nos, in bonis operibus post propriam voluntatem, Dei nos niti auxilio, in malis diaboli. C. Constat, et super hoc nulla contentio est. A. Male ergo sentiunt, qui per singulas res quas agimus, Dei auferunt adjutorium, et illud quod Psalmista canit: Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laborant qui aedificant eam. 699 Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit tionibus, immo risu dignis, ad alios sensus detorA. Tuum responsum cujusmodi? Eos bene sentire, an male? C. Et quae me cogit necessitas, ut contra alios promam sententiam? A. Disputati
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ auferas gratiã. &quic quid hominesagimꝰ
propriȩ tm̃ adseras uoluntatis. Emirorat¬
tice cur erroris alienti ame causas rationemq
flagites &id queras quod scriptum non est
di gratia : A. Sed exeo quod non ad didisti uideris
mandus sum Neq eni quic quid nondicimus.
negare arbitrandisumus. A. Confiteris igitur
hominẽ sine peccato eẽ si uelit cũ dĩ gratia. C¬
Non solũ fatebor sedlibere ꝓclamabo .A. Errat
arbitrandus ẽ impiuscũ dĩ nutu omniu gũb¬
nentur & hoc quod sumus & habemus app&¬
tũ proprie uoluntatisdĩ conditoris sit benefi¬
cũ. Vt em̃ liberũ possideamus arbitriũ ut uel
adbonã uel ad malã partem decbnemus pro
&similitudinẽ suitales condidit. A nulli ocr&o
creator ẽ omniũ & quicquid habemꝰ illius beneficio
deputandũ. Sed quero eñi ipsũ quod dĩ asseris gra
uȩ ad condicionis referas beneficiũ : Anin singulis
reb putas eẽ quas gerimus. ut scilic & illius inom¬

Expanded text:
Dei auferas gratiam, et quidquid homines agimus, propriae tantum asseras voluntatis? C. Miror, Attice, cur erroris alieni a me causam rationemque flagites, et id quaeras quod scriptum non est,Dei gratia? A. Sed ex eo quod non addidisti, videris mandus sum. 698 Neque enim quidquid non dicimus, negare arbitrandi sumus. A. Confiteris ergo, posse hominem sine peccato esse, si velit, cum Dei gratia? CNon solum fateor; sed et libere proclamo. A. Errat arbitrandus est impius, cum Dei nutu omnia gubernentur, et hoc quod sumus et habemus appetitum propriae voluntatis, Dei conditoris sit beneficium. Ut enim liberum possideamus arbitrium, et vel ad bonam, vel ad malam partem declinemus propsimilitudinem sui tales condidit. 2. Num gratiaecreator est omnium, et quidquid habemus, illius beneficio deputandum. Sed quaero, hoc ipsum quod Dei asseris gratiae, utrum ad conditionis referas beneficium, an in singulis rebus putes esse quas gerimus, ut scilicet illius in om
Abbreviated transcription (Latin):
preuaricotrix soror es uida ede coto corde suo.
sed in mendatio Minoris quippe peccati ẽ sequi
malũ quod bonũ putaueris. quã non audere de¬
fendero quod bonum procerto noueris. Quimi¬
nas iniurias pauꝑtatẽ ferre non possumus qͣm̃do
pax ficta non auferat: nolo timere ꝑfidiã discere
cũ uerã fidẽ meȩ ap̃s reliquerit uoluntati

Expanded text:
praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, praevaricatrix soror ejus Juda ex toto corde suo, sed in mendacio . Minorisque peccati est, sequi malum quod bonum putaveris, quam non audere defendere, quod bonum pro certo noveris. Qui minas, injuriam, paupertatem ferre non possumus, quomodo pax ficta non auferat. Nolo timore perfidiam discere, cum veram fidem meae Christus reliquerit voluntati
Abbreviated transcription (Latin):
errores  aliquorũ infamiã querere magisq
dolere uicẽ eorũ qui falsi nominis sub plantantur¬
scientia. Atici &cre coboli nomina posui. Per quos
fidẽ optamus &cupimus dannari eresim homines
emendari. Aut certe si inerrore uoluerint ꝑ ma¬
nere non nostrã eẽ culpã qui scripsimus sed eorũ
quimandatum pr&ulerint ueritati. Breuiterq:
Manicheorum ẽẽ sentente hominũ dam nare naturã
& liberũ auferre arbitriũ &adoriũ dĩ tollere
Rursumq aꝑtissimȩ insaniȩ hoc hominẽ dicere ẽẽ
quod ds̃ ẽa Et sic ingrediendũ uia regia ut nec ad si¬
nistrã nec ad de&terã declinemus : A p&itumq pro¬
prie uoluntatis dĩ semꝑ audilio credamus gub̵nari:
Siquis huius falso se in famari clamitat . & gloriat᷑ nr̃a
sentire . Tum uere fidei probiuit adsensũ cũ aꝑte
& absq dolo aduersa dã nauerit: Ne audiat illud
proph&icũ. & inomnib: his non ẽ conuersa ad me

Expanded text:
errores, nec aliquorum infamiam quaerere, magisque errores, nec aliquorum infamiam quaerere, magisque dolere vicem 696 eorum, qui falsi nominis scientia supplantantur, Attici et Critobuli nomina posui, per quos fidem, optamus et cupimus damnari haeresim, homines emendari. Aut certe si in errore voluerint permanere, non nostram culpam esse qui scripsimus, sed eorum, qui mendacium praetulerunt veritati. Breviterque Manichaeorum esse sententiae, hominum damnare naturam, et liberum auferre arbitrium, et adjutorium Dei tollere. Rursumque apertissimae insaniae, hoc hominem dicere, quod Deus est. Et sic ingrediendum via regia, ut nec ad sinistram nec ad dextram declinemus; appetitumque propriae voluntatis, Dei semper credamus auxilio gubernari. Si quis autem falso se infamari clamitat, et gloriatur nostra sentire; tunc verae fidei probabit assensum, cum aperte et absque dolo adversa damnaverit: ne audiat illud Propheticum, Et in omnibus his non est conversa ad me
Abbreviated transcription (Latin):
no incarne non uidi. Iouinianus cuius nunchera¬
sis suscitatur. romanã fidẽ me absente turbauit.¬
amelinguis & sermonib: putidi ut magis misericor¬
dia dignus fuerit quã inuidia ili quoq respondi ut
potui : Rufinus non uni urbi sed orbi plasphemi¬
as orgenis principus ΠΕΡΙΑΕXΟΝ libros quantũ
inse fuit intulit . ita uteusebii quoq prineipium
librũ defensionis orgenis sub nomine pãphilimarti¬
ris ediderit . Et quasi ille parũ didiss& nouũ pro
eo uolumen edididerit. Nũ inuidimus ei quiare¬
spondimus & tanta in illo eloquentie fluero flum¬
na ut me ascribendi atq dictandi stuclio de terre¬
r& : Palladius seruilis nequiciȩ eandẽ heresim
instaurare conatus. & nouã translationis hebraice
m ealumniã struere Nũ illius ingenio nobilitatq
qui cunctorũ gloria mordear. Et tã miser ut his
quoq: inuideũ qui non merentur inuidiam
Vnde ut omnib. ad probarẽ me non odisse homines sed

Expanded text:
no in carne non vidi? Jovinianus, cujus nunc haereno in carne non vidi? Jovinianus, cujus nunc haeresis suscitatur, Romanam fidem, me absente turbavit, tam elinguis et sic sermonis putidi, ut magis misericordia dignus fuerit, quam invidia. Illi quoque respondi ut potui. Rufinus non uni urbi, sed orbi blasphemias Origenis et περὶ Ἀρχῶν libros, quantum in se fuit, intulit: ita ut Eusebii quoque primum librum Defensionis Origenis sub nomine Pamphili martyris ederet, et quasi ille parum dixisset, novum pro eo volumen evomeret. Num invidemus ei, quia respondimus, et tanta in eo eloquentiae fuere flumina, ut me a scribendi atque dictandi studio deterrerent? Palladius servilis nequitiae, eamdem haeresim instaurare conatus est, et novam translationis Hebraicae mihi calumniam struere. Num et illius ingenio nobilitatiququi cunctorum gloria mordear; et tam miser, ut his quoque invideam, qui non merentur invidiam. Unde ut omnibus probarem me non odisse homines, sed
Abbreviated transcription (Latin):
anos grece eΥXITac uocant. Quorũ omnium
ifta ẽ sententia posse ad ꝑfeccionẽ. & non dicam
similitudinẽ. sed equalitẽ dĩ humanam uirtutem
oscientiã ꝑ uenire. Ita ut se asseranne incogita¬
uone quidẽ & ignorantia cũ ad consũmationem
culmen ascetiderint posse peccare. Et quã quũ
temporis pauca ꝑstrinacerit . Hic lib̵ quem
nunc cũdere nitimur socraticorũ consu& udinem
c̃seruabit Vt ex utraq parce quid dici possit expo¬
unusquisq: quod senserit : Illud aũ origonis pro¬
priũ ÷ &in possibile eẽ humanã a principio usq ad
mortẽ non peccare naturã. Et rursũ possibile eẽ
cũ se aliquis ad meliora conuertee ad tantã beatitu¬
cib scribere breuiter respondebo. Numquam
me her&icis peꝑcisse. &om niegisse studio ut hostes
ecclesie mei quoq hostes fierent. Heluidius quoq¬
scripsit contra sc̃ȩ marie uirginitatẽ ꝑ p&uam NNũ¬
quid utei responderẽ ductus inuidia sum : quẽ omni¬

Expanded text:
anos, Graece εὐχίτας vocant; quorum omnium ista sententia est, posse ad perfectionem, et non dicam ad similitudinem, sed aequalitatem Dei humanam virtutem et scientiam pervenire: ita ut asserant se ne cogitatione quidem et ignorantia, cum ad consummationis culmen ascenderint, posse peccare. Et quamquam stemporis pauca perstrinxerim, hic liber, quem nunc cudere nitimur, Socraticorum consuetudinem servabit, ut ex utraque parte quid dici possit expounusquisque quod senserit. Illud autem Origenis proprium est, et impossibile esse humanam a principio usque ad mortem, non peccare naturam: et rursum, esse possibile, cum se aliquis ad meliora converterit, ad tantam fortitucibus scribere, breviter respondebo, numquam me haereticis pepercisse, et omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Helvidius scripsit contra sanctae Mariae virginitatem perpetuam. Numquid ut ei responderem, ductus invidia sum, quem omni
Abbreviated transcription (Latin):
sed non eodẽ sensu ab emulis accipitur : quo ame
dictũ ẽ. A quid em̃ ambiguitatis indiceo ẽ. ut
diuerse intelligentiȩ tribuatur occasio
ec quero ut deutroq partter respondeas : duo
eñi ate proposita sunt unũ posse hominẽ sine
peccato ẽẽ si uelit. alterũ facilia dĩ eẽ precepta:
ic& ergo simuldicta sint. tamen ꝑ partessingu¬
la disserant᷑. Vt quorũ una uid&ur fides nulꝰ¬
lasit insententiarũ diuersitate contentio
Ego attice didxi hominem posse absq peccato ẽẽ
si uelit. Non ut quidã maledici calumniantur
absq digratia. quod &iã cogita sse sacrileg ũ ẽ. sed
simpliciter posse si uelit. ut sub audiat᷑ cũ dĩ gratia
Er̃go dinalorũ inte operũ auctor ẽdñs : Nequa¬
quã ut estimas sed si quid in me bomihabeo illo sug̃¬
gerente &adiuuante compl&ur : A non denatu¬
ra quero sed deactu. quis eñ dubitat dm̃ omnũ
creatorẽ hoc mihi respondeas uelim qđ bonũ agis

Expanded text:
sed non eodem sensu ab aemulis accipitur, quo a me dictum est. A. Quid enim ambiguitatis in dicto est, ut diversae intelligentiae tribuatur occasio? Nec quaero ut de utroque pariter respondeas. Duo enim a te proposita sunt. Unum, posse hominem sine peccato esse, si velit: alterum, facilia Dei esse praecepta. Licet ergo simul dicta sint, tamen per partes singulas disserantur, ut quorum una videtur fides, nulla sit in sententiarum diversitate contentio. Ego, Attice, dixi hominem absque peccato posse esse, si velit, non ut quidam maledici calumniantur, absque Dei gratia quod etiam cogitare sacrilegium est, sed simpliciter posse, si velit, ut subaudiatur cum Dei gratia. A. Ergo et malorum in te operum auctor est Deus? C. Nequaquam ita ut autumas. Sed si quid in me boni habeo, illo suggerente et adjuvante completur. A. Non de natura quaero, sed de actu. Quis enim dubitat Deum omnium Creatorem? Hoc mihi respondeas velim: quod agis
Abbreviated transcription (Latin):
TAstI SU NA GOGARESPONDIT¬
Potestas regni ꝑmisse libertatis accepit auda¬
ciam:. Numquid in eo peccasse me credis:
si sub imperio meo maculaui quos uolui᷑ aut
meos forsitan rebelles occidi Qui potestatem
regnandi dedera t. faciendi utique quicquid
uellem indulserat dignitati. Aut dic mihi
silegem non hab& qui proprio regnat imperio.
& qui possid& totũ. necesse est ut regni poten

Expanded text:
tasti . SYNAGOGA responditasti . SYNAGOGA respondiPotestas regni permissae libertatis accepit audaciam. Numquid in eo peccasse me credis, si sub imperio meo maculavi quos volui, aut meos forsitan rebelles occidi? Qui potestatem regnandi dederat, faciendi utique quidquid vellem indulserat dignitati. Aut dic mihi: si legem non habet qui proprio regnat imperio, et qui possidet totum, necesse est ut regni poten
Abbreviated transcription (Latin):
imperiũ ego reges. milites: & alienigena¬
rum gentiũ duces occidi. Mihi persae &
indus. aurũ. gemmas. ebur. argentũ. & sp̃ri¬
cum. totasq opes aduexit. Tu montana. tu¬
rustica. apta pecorib tu prassis in uallibus
tantum diuiso ore sollicita. tu exsinuata
rupe condensior. Acximi nosus lapis. timi¬
dum quondã prestabat hospiciũ. lac ca
seð. uaccinia clandes mandebas. Ego pha¬
teri non possum. Scio quia urbis tuae. & am¬
bitiosa fora. & capitolia celsa uidisti. armorũ
tuorum in prassio & fulgentia clrpeorum
signa speculans. iacula missorũ telorũ ex
nus ornatus: duces & tyrannos strauit :
Scio potentiam tuam quã hierosolima illa
pompatili fastu ructuabas. Scio memini quia
tibi quondã & romanus orbis intremuit. & ter¬
ra gentium palpitauit. sed memor eẽ debes
quid propter unam mulierem dinam. quid¬
feceris insichem. inbelles homines & in nocen¬
tiae suae honore fulgentes. latronũ ritu uas¬

Expanded text:
imperium; ego reges, milites, et alienigenaimperium; ego reges, milites, et alienigenarum gentium duces occidi: mihi Persa et Indus aurum, gemmas, ebur, argentum et sericum, totasque opes advexit: tu montana, rustica, apta pecoribus; tu pressis in vallibus tantum diversabare sollicita; tu ex vasta rupe condensior, cui rimosus lapis timidum quondam praestabat hospitium, lac de caseo, vaccinia cum glande mandebas: ego Phateri non possum. Scio quia urbis tuae et ambitiosa fora et Capitolia celsa vidisti: armorum tuorum impressio, et fulgentia clypeorum signa, spicula, enses, jacula missorum telorum, exus, magnos ornatus duces et tyrannos stravit. Scio potentiam tuam, quam Jerosolyma illa pompatili fastu ructuabat. Scio enim quia tibi quondam Romanus orbis intremuit, et terra gentium palpitavit. Sed memor esse debes quid propter unam mulierem Dinam feceris in Sichem: imbelles homines, et innocentiae suae honore fulgentes, latronum ritu vas
Abbreviated transcription (Latin):
Certum est qđ prophetae dũ ad me ueni¬
unt . remorandi protempore uelut ad hospitã cu¬
currerunt. Nam probo eosdem sponsi mei iuue¬
nes. m&atores scilic& xp̃i. gerulos litterarum.
mandatorũ &iam portitores. inuidiae causa
ate fuisse interfectos. numquid si adte non
uenissent. a te quispiam eorum potius s&
occidi sed quia ad me ueniebant. causa zeli
homines meos. ut reciprocũ sustineres gladio
& fustib ad fecisti SUNACOCA RESPONDIT
Itiam si istud quod asseris feci. recte & honeste
peccaui quia ego regem nouerã. cuius litteras
frequenter acceperam: Et tu siluicola quere¬
baris quȩ barbarorũ ritu . rure. collib inter
in uia. uel secreta. agresti quo dã tugurio com¬
manebas . Nam qͣd ti aliquando rusticius fu¬
it: tu cum gentibus. cum quibus ego sȩpe
pugnaui. past&rali more. balantia credo
peccora sequebaris. Ego sceptro & legi¬
onibus fulta: apud hiero solimã purpureo
amic tu regnabãr. Ego romanũ possidebã

Expanded text:
Certum est quod Prophetae, dum ad te veniunt, remorandi pro tempore velut ad hospitam cucurrerunt: nam probo eosdem sponsi mei juvenes metatores, scilicet Christi gerulos litterarum, mandatorum etiam portitores, invidiae causa a te fuisse interfectos. Numquid si ad te venissent, a te quispiam eorum potuisset occidi? Sed quia ad me veniebant, causa zeli homines meos recipi cum non sustineres, gladio et fustibus affecisti. SYNAGOGA respondit: Etiam si istud quod asseris feci, recte et honeste peccavi: quia ego regem noveram, cujus litteras frequenter acceperam: et tu silvicola quaerebaris, quae Barbarorum ritu, rure, collibus, intra invia vel secreta agresti quondam tugurio commanebas. Nam quid te aliquando rusticius fuit? Tu cum gentibus, cum quibus ego saepe pugnavi, pastorali more balantia, credo, pecora sequebaris: ego sceptro et legionibus fulta, apud Jerosolymam purpureo amictu regnabam; ego Romanum possidebam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui respondit eis. Si habueritis fidem quasi gra¬
num sinapis. qđ utiq minimumẽ omnium
seminum. & cr&obolus meus fidei nob̵ montib
cere. Frustra semꝑ oramus. si in nr̃o est arbi¬
trio facere qđ uelimus. Dixer̃ apłi. & quis potest
saluus eẽ: Audiunt ad nõ. quȩ inpossibilia
sunt apđ homines. possibilia sunt apđ dm̃
Sunt ergo aliqua quae apđ homines impossibilia
sunt. Etcerte ea eẽ possibilia. ex eo ostenditur
quo apđ dm̃ possibilia sunt. siergo & apđdm̃
possibile homini siuelit cdonare in peccantiã
non ipsius. sed sua clem̃tia & apđ homines ne¬
quaquã in possibile. liberi arbitrii potestate.
qđ nutu donantis accipitur. Nsufficerat apłis
dudum suꝑ dignitate quesisse . quis eorũ maior
e&̃. sed in ipso necessitatis & passionis articulo
scribitur deeis. Facta ẽ aũt & contentio inter

Expanded text:
Qui respondit eis: Si habueritis fidem, quasi graQui respondit eis: Si habueritis fidem, quasi granum sinapis , quod utique minimum est omnium seminum; et Critobulus meus fidei nobis montibucere . Frustra semper oramus, si in nostro arbitrio est facere quod volumus. Dixerunt Apostoli: Et quis potest salvus esse? Audiunt a Domino: Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia apud Deum sunt . Ergo aliqua, quae apud homines impossibilia sunt, certe ea esse possibilia ex eo ostenditur, quod apud Deum possibilia sunt. Sit ergo et apud Deum possibile, homini, si velit, donare impeccantiam, non ipsius merito, sed sua clementia, et apud homines nequaquam possibile liberi arbitrii potestate, quod nutu donantis accipitur. Non suffecerat Apostolis dudum super dignitate quaesisse, quis eorum major esset, sed in ipso necessitatis et passionis articulo scribitur de eis: Facta est contentio inter
Abbreviated transcription (Latin):
uere silui tonitrui. & teliardoro feruens finces¬
& more heliȩ igem decȩlo deducere cupiunt.
& corripiuntur adnõ. quiutiq non corriperent᷑
si abso errore uoluifsent. Ibant cum illo populi
hoc ẽ cum dño. qui conuersus dixit. Siquis ad me
uenit & non odit patrem suum & matrem. & ux¬
orem & filios & fres & sorores insuꝑ& animã
suam. non potest m̃s eẽ discipulus. Et in hoc loco
temeraris. proclamabo. potest homo siuelit om̃a
uitare peccata. facilia enim sunt mandata eius.
qui merentur audire ad nõ saluatore . Uos estis
qui iustos uos eẽ dicitis coram hominib. ds̃ aũt
sumẽ. ab hominabile ẽcoramdõ. Inpossibile ẽ
in quit ut scandala nonueniant. Puto quod
apud grecos exoffensione . & runa. nom̃ accepit
Propterea in multis offendimus omnes. Fac ut
non corruero. certe offendi . & non uno sed in
plurimis. arbitror qđ in aliquo offendisse.

Expanded text:
vere filii tonitrui, et zeli ardore ferventes Phineesvere filii tonitrui, et zeli ardore ferventes Phinees et Eliae ignem de coelo deducere cupiunt, et corripiuntur a Domino: qui utique non corriperentur, si absque errore talia voluissent. Ibant cum illo populi, hoc est, cum Domino, qui conversus dixit: Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem suam, et uxorem, et filios, et fratres et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse disctemerarius proclamabo: Potest homo, si velit, omnia peccata vitare; facilia enim sunt mandata ejus? Qui merentur audire a Domino Salvatore: Vos estis qui justos vos esse dicitis coram hominibus, Deus autsum est, abominabile est coram Deo . Impossibile est, inquit, ut scandala non veniant . Puto quod apud Graecos ex offensione et ruina nomen accepit. Propterea in multis offendimus omnes . Fac ut non corruerim, certe offendi, et non in uno, sed in pluribus. Arbitror quod in aliquo offendisse
Abbreviated transcription (Latin):
cidistis. Haec cuncta ꝑcurro. utostendam
mandata om̃a quȩ continentur in lege
Os̃ c̃enim qui operatur in nob̵ & uelle & ꝑficere
Laborat apłus. & iuxta iustitiam quae inlege
ẽ sine querimonia conuersatus. Om̃a ꝓxp̃o
ducit quis quilia. ut inueniatur in apo
Nonhabens suam iustitiam quȩ exlege. sed quae
exfide apĩ ẽ ado. Unde scribit ad thesaloni¬
amalo. Ergo non liberi arbitrii potestate.
sed dĩ dem̃tia conseruamur. Ac neputes ar¬
gum̃tationib uanis. quȩ mouent audientib
idem apłus scribit ad timotheum. O timothee
depositum custodi. deuitans profanas uocũ
nouitates. & contradictiones falsi nominis sci¬
entiae. Quam quidam promit tentes. circa
fidem errauer̃. Bonitas enim & misericor¬
dia saluatoris nr̃i non exoperib iustitiae
trina saluatoris. dum minimꝰ maior ag¬
noscitur. & humilitas sublimitate mutatꝰ
Nrecipitur aburbe samaritanorum. quia
facies eius erat euntis inhierus alem. lacob: & iohañ

Expanded text:
--Haec cuncta percurro, ut ostendam mandata omnia quae continentur in lege. Deus est enim qui operatur in nobis, et velle et perficere. Laborat Apostolus , et juxta justitiam quae in lege est, sine querimonia conversatus, omnia pro Christo ducit quisquilias, ut inveniatur in Christo, non habens suam justitiam, quae ex lege, sed quae ex fide Christi est a Deo. Unde scribit ad Thessaloniet custodiet a malo . Ergo non liberi arbitrii potestate, sed Dei clementia conservamur. Ac ne putes argumentationibus vanis, quae movent audientibus idem Apostolus scribit ad Timotheum: O Timothee, depositum custodi, devitans prophanas vocum novitates et contradictiones falsi nominis scientiae, quam quidam promittentes, circa fidem erraverunt . Bonitas enim et misericordia Salvatoris nostri, non ex operibus justitiae trina Salvatoris, dum minimus major agnoscitur, et humilitas sublimitate mutatur. Non recipitur ab urbe Samaritanorum, quia facies ejus erat euntis Jerusalem. Jacobus et Joannes
Abbreviated transcription (Latin):
Cur qui non estis sublege. sed subgrã. Nonenim
uolentis neq currentis. sed misserentis di est
Vnde &gentes quȩ non sequebant᷑ iustitiam. cõ¬
prehender̃ iustitiam iustitia aũt exfide. isrł
aut̃ sequens legem iustitiȩ: in legem iustitiae
offender̃ in lapidem ofsensionis finis enimlegis ẽ¬
ap̃s adiustitiam omni credenti. Cunctȩ qq̃
a postoli epistolae. hoc habent principium.
qq̃ scribitur. ut non in digeatis ulla dona¬
tione expec. tantes reuelationẽ ihũ xpĩ dnĩ nrĩ.

Expanded text:
Cur? Quia non estis sub lege, sed sub gratia . Non enim Cur? Quia non estis sub lege, sed sub gratia . Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis  gentes quae non sectabantur justitiam, comprehenderunt justitiam, justitiam autem ex fide. Israel autem sequens legem justitiae, in legem justitiae Offenderunt enim in lapidem offensionis . Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . 8. Ex Apostoli Epistolis. quoque scribitur: Ut non indigeatis ulla donatione, exspectantes revelationem Domini nostri