comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionem significat improborum. non religio¬
utiq suscepisset. Et propter hanc in altum
regredere. Propt̾ hanc idẽ. sinagogam. quȩ
tamen fuit obstinatis moribꝰ indeuota. in
qua habitare non potuit. dum se ab eui
infidelitate subduxit. In altum regredere
propt̃ illud euuangłicum. Nemo ascendit
in celum: nisi qui de celo descendit. Reg̃di
enim ẽ. unde ueneris iterata uia reuerti.
Nam de hac ascensione głosa in alio psalmo
dicturus ẽ. E ascendit suꝑ cherubin & uo¬
lauit. uolauit suꝑ pennas uentorũ. et po¬
suit tenebras latibulum suum. inmirni

Expanded text:
tionem significat improborum, non religiotionem significat improborum, non religioutique suscepisset. Et propter hanc in altum regredere. Propter hanc, id est synagogam, quae tamen fuit obstinatis moribus indevota: in qua habitare non potuit, dum se ab ejus infidelitate subduxit. In altum regredere: propter illud Evangelii: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit . Regredi enim est, unde veneris iterata via reverti. Nam de hac Ascensione gloriosa, in alio psalmo dicturus est: Et ascendit super cherubim et volavit, volavit super pennas ventorum: et posuit ten
Abbreviated transcription (Latin):
in p̃cepto quod mandasti. Ipsum est enim
quod suꝑiuis dixit. in ira: ut cognoscas uin¬
dictam esse potius ñ furorem. Mandauit
enim dñs in p̾cepto. quando in euangłio
dixit discipulis suis. Tercia die resurgã.
& precedam uos in galileã. hȩc dum facta
sint exaltatus ẽ in toto orbe terrarũ quem
potestas diaboli possidebat. & uindicauit
in eũ quando ab eo abstulit quod tenebat.
Wintuere quia more prophetiȩ futura ꝓ
p̃teritis dicit. In p̃cepto quod mandasti. utiq
quod adhuc mandaturꝰ erat. ut est illud ui¬
cesimi pͥmi psalmi. foderunt manꝰ meas et
pedes meos. dinumerauerunt omĩa ossa m̃a.¬
⁊ sẏnagoga popłorum circumdabit te.
& propter hanc in altum regredere.
uꝑius petiit ut ueniret. nunc autem
quid in aduentu eiꝰ emergere possit osten¬
dit. Ac si diceret. Tu quidem uenturus es ad
liberandũ. sed popul uideorum insanis te
mentib ꝑsequentur. Sẏnagogam hic. collec¬

Expanded text:
in praecepto quod mandasti: ipsum est enim in praecepto quod mandasti: ipsum est enim quod superius dixit, in ira, ut cognoscas vindictam esse potius, non furorem. Mandavit enim Dominus in praecepto, quando in Evangelio dixit discipulis suis: Tertia die resurgam, et praecedam vos in Galilaeam . Haec dum facta sunt, exaltatus est in toto orbe terrarum, quem potestas diaboli possidebat; et vindicavit in eum, quando ab eo abstulit quod tenebat. Et intuere quia more prophetiae futura pro praeteritis dicit: In praecepto quod mandasti, utique quod adhuc mandaturus erat; ut est illud vicesimi primi psalmi: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea synagoga populorum circumdabit te: et propter hanc in altum regredere. Superius petiit ut veniret, nunc autem quid in adventu ejus emergere possit, ostendit; ac si diceret: Tu quidem venturus es ad liberandum, sed populi Judaeorum insanis te mentibus persequentur. Synagoga hic collec
Abbreviated transcription (Latin):
marium lectitet in latinis. Et facile sibi qͥsq
talia conformat. quȩ nunc difficilia fortasse
tare ini finib inimicorum meorũ. Exurge
domine ds̃ ins̃ in precepto quod mandasti.
enit ad scdam diuisionem. in qͣ transi¬
tum facit ad illam similitudinem quam
fererat dñi saluatoris. S tribꝰ gradibus
ascendit. ista petitio. Prmus est. ut in ira idẽ.
in uindicta consurgat. s non adiram ꝓuo¬
cat dm̃ quem sciebat esse mitissimum:
maxime cum suꝑius de se dixerit. si reddi¬
di retribuentib michi mala. sed humanis
et transiaticiis uerbis talia referuntur.
Uerũ hȩc uindicta que dicitur ira in diabo¬
lum potius debet ad uerti. qui totiens punz¬
tur: quotiens ab eo peccator subiugat᷑ eripi¬
tur. Exaltare in finib inunicorum. id est
in possessione diaboli. magnificare: quam ĩ
peccatoribꝰ tenet. In ipsis eni exaltat᷑ dñs
quando a conu̾tentib confessio laudis of¬
fertur. Sed̃s gradus ẽ. exurge dñe ds̃ m̃s

Expanded text:
Marium lectitet in Latinis, et facile sibi quisque talia confirmat, quae nunc difficilia fortasse m tuorum. Exsurge, Domine Deus meus, in praecepto quod mandasti. Venit ad secundam divisionem, in qua transitum facit ad illam similitudinem quam fecerat Domini Salvatoris. Sed tribus gradibus ascendit ista petitio. Primus est, ut in ira, id est in vindicta consurgat; sed non ad iram provocat Deum, quem sciebat esse mitissimum; maxime cum superius de se dixerit: Si reddidi retribuentibus mihi mala: sed humanis et translatitiis verbis talia referuntur. Verum haec vindicta quae dicitur ira, in diabolum potius debet adverti, qui toties punitur quoties ab eo peccator subjugatus eripitur. Exaltare in finibus inimicorum, id est in possessione diaboli magnificare, quam in peccatoribus tenet. In ipsis enim exaltatur Dominus, quando a convertentibus confessio laudis offertur. Secundus gradus est: Exsurge, Domine Deus meus,
Abbreviated transcription (Latin):
uidebatur asfligi. slam quẽ admodum uel ini¬
micũ tractauerit regum textꝰ ostenciie. ut tem¬
pore quo contra eum exercitum destinabat
aucib suis p̾ceperit. ĩit maxime abesalon
saliti prospicere debuissent. quẽ eciã mortuũ
grauisimo aolore defeuit. Merito gͦ dicit ũ¬

Expanded text:
idebatur affligi. Nam quemadmodum vel inimicum tractaverit, Regum textus ostendit ; ut tempore quo contra eum exercitum destinabat, ducibus suis praeceperit ut maxime Abessalom saluti prospicere debuissent; quem etiam mortuum gravissimo dolore deflevit. Merito ergo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
quia ubi est feruida iundicta. non est temꝑa¬
ta iusticia. ꝑ singulos dies. idẽ. cunctis mo
esso gloriosa patientia. si pena mox seque¬
uideos. qui dñi lege contempta idolorum
culturis nefandissimis seruiebant. Ipsis¬

Expanded text:
quia ubi est fervida vindicta, non est temperaquia ubi est fervida vindicta, non est temperata justitia. Per singulos dies; id est, cunctis momesset gloriosa patientia, si poena mox sequeJudaeos, qui Domini lege contempta idolorum culturis nefandissimis serviebant: ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
minsq ꝑsona sit. suum humanitas dicie
adiutorium potentiam uerbi. quod rectis cor¬
de & ueniã triburt & salutẽ. Intuere eciã
quod in parte suꝑiori propheta se petiit libe
nimis. nũquid irascitur ꝑ singulos dies.
entum ẽ. ad quartã nichilominꝰ sectionẽ.
inqua propheta ex sua ꝑsona laudem conci¬
nens patri: & uehementer uideos terrificat
obstinatos. & spem eis qui ad eũ redire cupi¬
unt pollicetur. Iustus dicitur ds̃. qui tͥbu¬
it unicuiq in fine quod gesserit. Fõitis. quia
nullꝰ potest resistere uoluntati eius. Longa¬
uimis. ut hodie adpenitentiã expectet. quos
ꝑdere pro scelerum suorum qualitate po¬
tuisset. Numquid irascitur: Sub admira¬
tione pronuntiandum ẽ: quia imputatio
ista negatiua ẽ. Irasci autem iudicum more¬
dr̃. qui quando uindicare delicta cupiunt.
in sententiam seuera indignatione consur¬
gunt. S istud in diuinitate ñ conuenit.

Expanded text:
minisque persona sit, suum humanitas dicit minisque persona sit, suum humanitas dicit adjutorium potentiam Verbi, quod rectis corde et veniam tribuit et salutem. Intuere etiam quod in parte superiori propheta 33 se petiit linimis: nunquid irascetur per singulos dies? Ventum est ad quartam nihilominus sectionem, in qua propheta ex sua persona laudem concinens Patri, et vehementer Judaeos terrificat obstinatos, et spem eis, qui ad eum redire cupiunt, pollicetur. Justus dicitur Deus, quia tribuit unicuique in fine quod gesserit. Fortis, quia nullus potest resistere voluntati ejus. Longanimis, ut hodieque ad poenitentiam exspectet, quos perdere pro scelerum suorum qualitate potuisset. Nunquid irascetur? Sub admiratione pronuntiandum est, quia imputatio ista negativa est. Irasci autem more judicum dicitur, qui quando vindicare delicta cupiunt in sententiam severa indignatione consurgunt. Sed istud in Divinitate non convenit,
Abbreviated transcription (Latin):
quod uita om̃ium probatur impleri. mim
Scrutans corda et renes ds̃ iustus. unum¬
ec propria uirtus est dei. & corda nostra
discutere : et animi nr̃i uigorem potentiae sue
luce penetrare. Nam licet nobis multo cel¬
siores sint. potestates celorũ. nulli tam̃ crea-¬
turarum datum ẽ cogitacionũ nr̃arum ple¬
nissime secreta cognoscere. Agnoscit autem
ꝑfecte in nobis solus qui iudicat. propter qͦd
dictum estimo tu qui es qui iudices seruum
alienum: Idest qui cogitationes eiꝰ non in¬
telligis. Nam nec nos ipsi nobis sic manifesti
esse possumus. quemadmodũ diuinis cons¬
pectib apparemus: cum de homine legat᷑.
Peccata quis intelligit. Consideremꝰ etiam
corda ad cogitationes posita. renes ad animi
constantissim x̃ uigorem. siue ad corporeas
adnos loquitur animandos. Nam licet istud
de se dicere uideatur. ꝑ id quod subiectus ẽ.
patri: spem tam̃ in se credentib in estimabili
ppietate largit᷑. Nam cum una eadẽq dĩ ho¬

Expanded text:
ium probatur impleri. Vers. 10. Scrutans corda et renes Deus justus. Haec propria virtus est Dei, et corda nostra discutere, et animi nostri vigorem potentiae suae luce penetrare. Nam licet nobis multo celsiores sint potestates coelorum, nulli tamen creaturarum datum est cogitationum nostrarum plenissime secreta cognoscere. Agnoscit autem perfecte in nobis solus ipse qui judicat; propter quod dictum aestimo: Tu quis es qui judicas servum alienum ? id est, qui cogitationes ejus non intelligis. Nam nec nos ipsi nobis sic manifesti esse possumus, quemadmodum divinis conspectibus apparemus: cum de homine legatur, Peccata quis intelligit ? Consideremus etiam corda ad cogitationes posita: renes ad animi constantissimum vigorem, sive ad corporeas ad nos loquitur animandos. Nam licet istud de se dicere videatur per id quod subjectus est Patri, spem tamen in se credentibus inaestimabili pietate largitur. Nam cum una eademque Dei ho
Abbreviated transcription (Latin):
profundꝰ absconditur. Talis gͦ fuit & iste
lacus iniquitatis. quẽ uidae prauitas ex¬
cauauit. Aꝑuit. quia primus nequiter
inchoauit. Effodit. dum eum in sua dãp¬
natione ꝑfecit. Incidit in foueã quam fec̃.
in mortis scilicet lacum. Quod uerbum et
ad lacum & ad sepulchrum potest aptissime
conuenire. sicut salomon dicit. Qui parat
foueam alteri. ipse in eam incidet. Ase enĩ
inchoat. tractatus malus. & antequã le¬
dat alterum. sibi pͥus oꝑatur exitium.
Iic caput nr̃m auimum debemꝰ accipere.
qua parte sumus sine dubio celsiores. Hu¬
ic subiecta sunt peccata: quando refrenan¬
tur obnoxia. Quod si delictis contingat a¬
nimã uinci. suꝑ eam necesse ẽ. emineant:
que multitudine prauitatis exundant.
Uertex quoq dictus est quod dextra leuaq
uertat capillos. qui significat capitis sum¬
mitatẽ. Quã rationem esse ñ inm̾ito dixe¬
rimus. quia contemplatiue anime culm̃

Expanded text:
profundus absconditur. Talis ergo et iste fuit profundus absconditur. Talis ergo et iste fuit lacus iniquitatis, quem Judae pravitas excavavit: aperuit, quia primus nequiter inchoavit: effodit, dum eum in sua damnatione perfecit: incidit in foveam quam fecit, in mortis scilicet lacum. Quod verbum et ad lacum et ad sepulcrum potest aptissime convenire, sicut Salomon dicit: Qui parat foveam alteri, ipse in eam incidet . A se enim inchoat tractatus malus; et antequam laedat alterum, sibi prius operatur exitium. Hic caput nostram animam debemus accipere, qua parte sumus sine dubio celsiores. Huic subjecta sunt peccata, quando refrenantur obnoxia. Quod si delictis contingat animam vinci, supra eam necesse est emineant, quae multitudine pravitatis exundant. Vertex quoque dictus est, quod dextra laevaque vertat capillos, qui significat capitis summitatem. Quam rationem esse non immerito dixerimus, quia contemplativae animae culmen
Abbreviated transcription (Latin):
am. concepit dolorem. & peperit iniquitatẽ.
Subtilit̾ inquiramꝰ uerba que dicta sunt.
Parauit iniusticiã pleb udea. cum uid̾et
dñm pro salute humana miracula faci¬
entem. & de eius potius exitio cogitauit.
Concepit dolorẽ. quando eos diũsis ꝑabo¬
lis increpabat. ut asua illos ꝑuersitate con¬
u̾teret. Peꝑit iniquitatem: quando dixit cru¬
cifige. crucifige. Et nũto posuit peperit.
quasi filios nequissimos edidit. Om̃ĩs enim
fructus similis probatur. auctori. sicut alib
dictum ẽ. Ex fructib eorum cognoscetis eos.
S cum sit prius concipere & post ea partu¬
rire. mito interiore loco parturire posuit.
ut ista nequitia ñ ex alieno malo concepta. s
fuisse propria monstraret᷑. Lacum aꝑuit¬
& effõdit eũ. & incidit in foueam quam fecit.
acus dicitur cuius funditꝰ latet. dũ
in unam foueam circumdatus includitur.
hic plano tergo intuentiũ oculis falsa
tranquillitate blanditur. sed quantum sit

Expanded text:
. Subtiliter inquiramus verba quae dicta sunt. Parturivit injustitiam plebs Judaica, cum videret Dominum pro salute humana miracula facientem, et de ejus potius exitio cogitavit. Concepit dolorem, quando eos diversis parabolis increpabat, ut a sua illos perversitate converteret. Peperit iniquitatem, quando dixit: Crucifige, crucifige . Et merito posuit, peperit, id est, quasi filios nequissimos edidit. Omnis enim fructus similis probatur auctori, sicut alibi dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Sed cum prius sit concipere, et postea parturire, merito anteriori loco parturire posuit, ut ista nequitia non ex alieno malo concepta, sed fuisse propria monstraretur. Vers. fodit eum, et incidit in foveam quam fecit. Lacus dicitur cujus fundus latet, dum in unam foveam circumdatus includitur. Hic plano tergo intuentium oculis falsa tranquillitate blanditur: sed quantum sit
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. sagittas suas ardentib effecit.
ic distributio diuinae maiestatis ostendi
tur. quia ꝑ arcũ idest ꝑuetus & nouum testa¬
mentum sicut iam dictum est: & effectu
mortis uenit et sagitis ipsius uita presta¬
tur. Egressi sunt autem de isto arcu tamꝗͣ
sagitte idest apłi. qui ardentib hoc est desi¬
derantib animis in modum sagitarum
p̃cepta salutaria transmiserunt. unde et ĩ¬
pii sautiarentur. & fidelib efficax cura ꝓ¬

Expanded text:
mortis; sagittas suas ardentibus effecit . mortis; sagittas suas ardentibus effecit . Hic distributio divinae majestatis tur: quia per arcum, id est, per Vetus et Novum Testamentum, sicut jam dictum est, et effectus mortis venit, et sagittis ipsius vita praestatur. Egressae sunt autem de isto arcu tanquam sagittae, id est apostoli, qui ardentibus, hoc est, desiderantibus animis in modum sagittarum praecepta salutaria transmiserunt: unde et impii sauciarentur, et fidelibus efficax cura
Abbreviated transcription (Latin):
suũ iubrabit. idest unicum filium suum sub
lucente claritate missurus est. Uibrare enim
illud dicimus quod modo lumen. modo umbs
tremulas probatur ostendere. Hoc constat in¬
carnatione xp̃i dñi prouenisse. quando ꝑfi¬
dis tenebras. fidelib autẽ lumen sue dĩta¬
tis ostendit. Gladium uero uerbum & apłs
dic̃. cum ait. Et gladiũ sp̃s quod est uerbum
dĩ. Arcum itaq scripturarum noui & uet̾is
testamenti congruenter accipimꝰ. qui duob
quodãmodo curuatis flexibꝰ deuotorũ colla
complectitur. hic fidelib suaue uigum os¬
tenditur. contumacib autem arma t̾ribi¬
lia declarantur. Tetendit ut dictum ẽ. ne
eius patiencia remissa putaretur. Ad postre¬
mũ posuit parauie illum. ut mos ipse sagit¬
tantiũ plenissime uideretur expressus. Qui
post quam tetenderint arcum. contra signũ
manũ collocant. in sagittandi oꝑa brachia p̃¬
ꝑantes. S uideamꝰ arcus iste preparatus qͣs
sagittas emiserit Et in ipso parauit uasa

Expanded text:
suum vibrabit; id est, unicum Filium suum sub lucente claritate missurus est. Vibrare enim illud dicimus, quod modo lumen, modo umbras tremulas probatur ostendere. Hoc constat incarnatione Christi Domini provenisse: quando perfidis tenebras, fidelibus autem lumen suae Deitatis ostendit. Gladium vero verbum et Apostolus dicit, cum ait: Et gladium spiritus quod est Verbum Dei . Arcum itaque scripturam Novi et Veteris Testamenti congruenter accipimus, qui duobus quodammodo curvatis flexibus devotorum colla complectitur. Hic fidelibus suave jugum ostenditur: contumacibus autem arma terribilia declarantur. Tetendit adjectum est: ne ejus patientia remissa putaretur. Ad postremum posuit: paravit illum, ut mos ipse sagittantium plenissime videretur expressus, qui pmanum collocant, in sagittandi opere brachia praeparantes. Sed videamus arcus iste praeparatus quas sagittas emiserit: Et in ipso paravit vasa
Abbreviated transcription (Latin):
centiam manuũ mearũ suꝑ me: humilitaᷤ
humanitatis exprimitur. quȩ de sancte
Marie uͥginali utero assumpta eẽ monsitat᷑.
Sic in uno uersu tam ingentium rerum secre¬
ta conclusa sunt. Et respice quẽ admodum
tocius ueritatis ordo seruatur. Prius enim
propha innocentiã manuũ suarũ in una
dixerat causa. nunc autem a ꝑsona domi¬
ni saluatoris generalit̾ pronuntiatur. qm̃
constat eum peccatum nullatenꝰ habuisse.
Merito siquidẽ petit scdm̃ iusticrã suam
se debere iudicari: qui diuinitatis sue ꝑfec¬

Expanded text:
centiam manuum mearum super me, humilitas humanitatis exprimitur, quae de sanctae Mariae virginali utero assumpta esse monstratur. Sic in uno versu tam ingentium rerum secreta conclusa sunt. Et respice quemadmodum totius veritatis ordo servetur. Prius enim propheta innocentiam manuum suarum in una dixerat causa: nunc autem a persona Domini Salvatoris generaliter pronuntiatur, quoniam constat eum peccatum nullatenus habuisse. Merito siquidem petit secundum justitiam suam se debere judicari, qui divinitatis suae
Abbreviated transcription (Latin):
in puluerem deducet. Hanc uͦ assumptionẽ
sequit᷑ ista conclusio. Igitur dñe deus nr̃
non feci istud. non est iniquitas in manibus
meis: non reddidi retribuentib mͥ mala.
Hlec nos summatim atq simpliciter causa
breuitatis attigimꝰ. Si quis autẽ siue de sce¬
matib siue de modis sillogismorum. siue qͥd
sint simplices siue compositi plenissime nosse
desid̾ãt: aristotilem in g̃eis. uictorinũ aut̃¬

Expanded text:
in pulverem deducet. Hanc vero assumptionem in pulverem deducet. Hanc vero assumptionem sequitur ista conclusio. Igitur, Domine Deus meus, non feci istud: non est iniquitas in manibus meis; non reddidi retribuentibus mihi mala. Haec nos summatim atque simpliciter causa brevitatis attigimus. Si quis autem, sive de schematibus, sive de modis syllogismorum, sive quid sint simplices, sive compositi plenissime nosse desiderat, Aristotelem in Graecis, Victorinum aut
Abbreviated transcription (Latin):
propositionib accipiens assumptionẽ. colligit
conclusionẽ. Cuius propositio talis ẽ. quan¬
tũ ad istam ꝑtinet dictionem. Dñe ds̃ ms̃ si
feci istud. si ẽ. iniquitas in manib meis. Si
reddidi recribuentib mͥ mala. decidam m̾ito
ab inimicis meis in anis. Persequatur inimi¬
S c̃ animã meã. & comprehendat. & conculeet
in terra uitam meã: et głam meam in pul¬
uerẽ deducat. Istius autẽ propositionis scd̾m
regulã dialecticorum reciprocatio talis est.
Si non decidam m̃ito abinimicis meis in antꝰ.
Si non: ꝑsequatur inimicꝰ animã meam. et
comprehendat eam. Si non: conculcet in t̾ra
uitã meam. Si non: głam meã in puluerẽ
deducat. Dñe ds meus non feci istud. non est
iniquitas in manib meis: non reddidi retͥ¬
buentib mͥ mala. Cuius reciprocationis fit
animã meam: & comprehendat eam. ñ con¬
culcabit in t̾ra uitam meam. ñ głãm meam

Expanded text:
propositionibus accipiens assumptionem, colligit propositionibus accipiens assumptionem, colligit conclusionem. Cujus propositio talis est, quantum ad istam pertinet dictionem: Domine Deus meus, si feci istud; si est iniquitas in manibus meis; si reddidi retribuentibus mihi mala, inimicus animam meam, et comprehendat eam, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Istius autem propositionis secundum regulas dialecticorum reciprocatio talis est: si non decidam merito ab inimicis meis inanis; si non persequatur inimicus animam meam, et comprehendat eam; si non conculcet in terra vitam meam; si non gloriam meam in pulverem deducat; Domine Deus meus, non feci istud; non est iniquitas in manibus meis; non reddidi retribuentibus mihi mala. Cujus reciprocationis fit animam meam, 32 et comprehendet eam; non conculcabit in terra vitam meam; non gloriam meam
Abbreviated transcription (Latin):
hendat eã : et conculcet in terra uitam meñ
et gloriam meam in puluerẽ deducat. inm¬
imicũ diabolum dicit. qui animas quas
comp̃hendit & conterit. Suꝑior enĩ factus.
dat interitũ non salutẽ. Sic enaim de anima¬
b efficit quas crudelissimꝰ uincit. ut actus
eaium terrena faciat contagione maculari.
Prius enim fuit ut comprehend̾et. postea
ut conculcaroꝵ. Et głam meam in puluerẽ
deducat. id ẽ. suscepti hominis honorẽ: qui
ad imaginem & similitudinem dei constat
effectus. deducat in illum puluerem quẽ pro¬
icit uentus a facie terre. Ita dum sibi condi¬
tionẽ ponit. peccantium ruiam mirabili
dampnatione descripsit. His qͥ suꝑiorib trib
u̾sib explanatis. dicendum nobis quemad¬
modum in eis ypothetici sẏ llogismi scd̃s mod
appareat. qͥ hoc modo fieri posse dinoscitur.
Hspotheticus autem id est conditionalis syllo¬
gismus ẽ. qui ex conditional aut conditionalibꝰ

Expanded text:
hendat eam, et conculcet in terra vitam meam, hendat eam, et conculcet in terra vitam meam, et gloriam meam in pulverem deducat. Inimicum diabolum dicit, qui animas quas comprehendit conterit. Superior enim factus dat interitum, non salutem. Sic enim de animabus efficit, quas crudelissimus vincit, ut actus earum terrena faciat contagione maculari. : prius enim fuit ut comprehenderet, postea ut conculcaret. Et gloriam meam in pulverem deducat; id est suscepti hominis honorem, qui ad imaginem et similitudinem Dei constat effectus. Deducat in illum pulverem quem projicit ventus a facie terrae. Ita dum sibi conditionem ponit, peccantium ruinam mirabili narratione descripsit. His igitur superioribus tribus versibus explanatis, dicendum nobis est quemadmodum in eis hypothetici syllogismi secundus modus appareat, qui hoc modo fieri posse dignoscitur. Hypotheticus autem, id est conditionalis syllogismus est, qui ex conditionali, aut conditionalibus
Abbreviated transcription (Latin):
linquere uoluisset. Si reddidi recribuen¬
tib michi mala. decidã merito abinimici.
meis manis. Scd̾m̃ caput ẽ ante facte pacti¬
entiae. quia de ꝑsequentib se noluit uindi¬
care. Nã & sa ulem sũma pietate tractauit.
ut traditum sibi sepus in mortẽ. ille remise¬
rit ad salutem. Ed idem lectio antefacta testa¬
tur. Retribuebant enĩ saul atq abessalon
malum: qui abipso prus acceꝑant pietatie.
officium. Nemo enim retribuit. nisi qͥ aliqͥd
ante ꝑcepit. S iste uir dõ plenus & patientie
uirtute firmissimus. ꝑfecte beniuolentie
se conditione constringit. ut si malũ ꝓ malo
reddidit. decidat abinimicis inanis. id est
fructu mansuetuditus magne uacuat᷑. Nec
de hoc certamine teserat. quod dñs illi appli¬
cet ad coronã. Que si altius intendas. dnĩce
passionis declarantur indicia. Cum ꝑfidus
uideus mala retribuit. quãuis ineffabilia
bona a suo iugit̾ auctore ꝑceperit. nui
Persequatur inimicus animã meã. conpre¬

Expanded text:
retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis. Secundum caput est antefatae patientiae: quia de persequentibus se noluit vindicare. Nam et Saulem summa pietate tractavit, ut traditum sibi saepius in mortem, ille remiserit ad salutem. Quod idem lectio antefata testatur. Retribuebant enim Saul atque Abessalom malum, qui ab ipso prius acceperant pietatis officium. Nemo enim retribuit, nisi qui aliquid ante percepit. Sed iste vir Deo plenus, et patientiae virtute firmissimus, perfectae benevolentiae se conditione constringit, ut si malum pro malo reddidit, decidat ab inimicis suis inanis; id est, fructu mansuetudinis magnae vacuatus; nec de hoc certamine referat, quod Dominus illi applicet ad coronam. Quae si altius intendas, dominicae passionis declarantur indicia, cum perfidus Judaeus mala retribuit, quamvis ineffabilia bona a suo jugiter auctore perceperit. Vers. 5. Persequatur inimicus animam meam, et compre
Abbreviated transcription (Latin):
rib inestimabili glã pietatis orauit. & cetã
que uerissimus euangłii textus eloquitur.
S cum innocentia cordi specialit̾ applicet᷑.
hic dictum ẽ. sedm̃ innocentiã manuum
mearum. Qd genus locutionis. scͥpturarũ
diuinarum proprium esse cognoscitur sig¬
nificantiaᷤ mutare uerborũ: sicut in decioͦs
psalmo dicturus est. Palpebre eius interro.¬
gant filios hominum cum palpebrarum
etit accelerare mortis aduentum: ut cito
Carificetur suus ascensus. Completa ẽ eñ
nequitia peccatorum. quando crucifixus ẽ.
dñs. Nichil enĩ potuerunt ultra facere:
qͥuamuis crudeliter insanissent. quod ũbũ
& ipse positus in cruce dixit. consum matũ
est. Directus autem est iustus. quando sur¬
rexit a mortuis. & ad celorũ regna consce

Expanded text:
estimabili gratia pietatis oravit; et caetera, quae verissimus Evangelii textus eloquitur. Sed cum innocentia cordi specialiter applicetur, hic dictum est, Secundum innocentiam manuum mearum. Quod genus locutionis Scripturarum divinarum proprium esse cognoscitur, significantias mutare verborum; sicut in decimo psalmo dicturus est: Palpebrae ejus interrogant filios hominum , cum palpebrarum e justum. Petit accelerari mortis adventum, ut cito suus clarificetur ascensus. Completa est enim nequitia peccatorum, quando crucifixus est Dominus. Nihil enim potuerunt ultra facere, quamvis crudeliter insanissent. Quod verbum et ipse positus in cruce dixit: Consummatum est . Directus est autem justus, quando resurrexit a mortuis, et ad coelorum re
Abbreviated transcription (Latin):
humano gn̾e in estimabile p̾cium dedit. Nec
ab alio potest salus uenire: nisi a salutis aue
si feci istud. s inferius quidsit istud exponit.
cũ ait. Si ẽ iniquitas in manib meis. Quae
figura dicitur efexegesis: explanatio dicti
suꝑioris. S hoc ñ debet generalit̾ intelligi.

Expanded text:
humano genere inaestimabile pretium dedit. Nec humano genere inaestimabile pretium dedit. Nec ab alio potest salus venire, nisi a salutis auctSi feci istud: sed inferius quid sit, istud, exponit cum ait: Si est iniquitas in manibus meis. Quae figura dicitur epexegesis, id est explanatio dicti superioris.
Abbreviated transcription (Latin):
lib maxime nequitiis quas cõuenit studio¬
sissime precaueri. quia carnales hostes corpꝰ
impediunt: sꝑitales uͦ animas necare conten¬
dũt. Libera apeccato. & eripe acdiabolo. Ab
ipsius enĩ potestate tollimur. quando misedia
dni delictorum sordib expiamur. S cur de¬
beat aꝑsequentibus erui premissa ratione
demonstrat. qm̃ se in ipso sꝑasse confirmat.
Iequando rapiat ut leo animã mea. dum
non ẽ qui redimat neq qui saluum faciat.
eoni confertur diabolꝰ. leoni frequent̾ cõ¬
paratur & xp̃e. Ille quod ad interitum rapit:
iste quod eripit ad salutẽ. Pulchre uͦ propria
u̾ba siuis auctorib dedit. Dñm rogat ut e¬
ripiat: ne leo rapiat. Subiunxit. Dum non
ẽ qui redimat neq qui saluum faciat. id est
cum tu subueniendo cessaueris. Illo eni tp̃r
p̃udet diabolꝰ rapere. cum nobis peccatie nr̃is
obstantib creator distulerit subuenire.
Ipse enim fideles redemit qui suũ filium ꝓ

Expanded text:
libus maxime nequitiis, quas convenit studiolibus maxime nequitiis, quas convenit studiosissime praecaveri: quia carnales hostes corpus impetunt, spirituales vero animas necare contendunt. Libera a peccato, eripe a diabolo. Ab ipsius enim potestate tollimur, quando misericordia Domini delictorum sordibus expiamur. Sed cur debeat a persequentibus erui, praemissa ratione demonstrat: quoniam se in ipso sperasse confirmat. Vers. 2. Nequando rapiat ut leo animam meam, dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat. Leoni confertur diabolus, leoni frequenter comparatur et Christus: ille quod ad interitum rapiat, iste quod eripiat ad salutem. Pulchre vero propria verba suis auctoribus dedit: Dominum rogat ut eripiat, ne leo rapiat. Subjunxit: Dum non est qui redimat, neque qui salvum faciat; id est, cum tu a subveniendo cessaveris, illo enim tempore praevalet diabolus rapere, cum nobis peccatis nostris obstantibus Creator distulerit subvenire. Ipse enim fideles redimit, qui suum Filium pro
Abbreviated transcription (Latin):
ausam suam proph̃a trahens in futurum
mysterium dñ saluatoris. cui eciam nom̃
ipsum dauid:. mysticis interp̾tationibꝰ con¬
gruent̾ ascribitur. in prima diuisione ex sua
ꝑsona dnm deprecatur: ut ab omib ꝑsecu
torib eius uirtute liberetur. Persona uͦ ho¬
minis ẽ. substantia ratio sis indiuidua. su¬
is propͥetatib a consubstantialibꝰ cet̾is seg̃¬
gata. Scdã sectione idem propha rogat. ut
resurrectionis eius głã manifesta subueniat.
Tertia. ipsũ introducit loquentẽ ꝑ id quod
factus est humilis. ut scd̃m iusticiam suam
ueritatẽq uidicetur: ĩnalos ultione det̾rens.
bonis gratuita p̃mia compromittens. In. uiͬ
parte itm̃ propheta loquit᷑ cõmonens uideos
ut metu futuri iudicii a pposita iniquitate
discedant. ne possint sustinere meritas ultio¬
nes. hoc nunc conuenit sollicita mente ꝑqui¬
ri. ut uirtutẽ psalmi diuino munere intro
uideatur eẽ proposita. de uniu̾sis tamen
inimicis se supplicat deb̾e liberari ab sꝑita¬

Expanded text:
ausam suam propheta trahens in futurum mysterium Domini Salvatoris, cui etiam nomen ipsum David mysticis interpretationibus congruenter ascribitur: in prima divisione ex sua persona Dominum depretoribus ejus virtute liberetur. Secunda minis est substantia rationalis, individua, suis proprietatibus a consubstantialibus caeteris segregata. Secunda sectione idem propheta rogat, ut resurrectionis ejus gloria manifestata subveniat. Tertia ipsum introducit loquentem per id quod factus est humilis; ut secundum justitiam suam veritatemque judicetur: malos ultione deterrens, bonis gratuita praemia compromittens. In quarta parte iterum propheta reloquitur, commonens Judaeos, ut metu futuri judicii a proposita iniquitate discedant: ne possint sustinere meritas ultiones. Hoc nunc convenit sollicita mente perquiri, ut virtutem psalmi divino munere introsvideatur esse proposita, de universis tamen inimicis se supplicat debere liberari, ab spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
bimus. Conclusio.÷ Hic ẽ celestis ille de¬
calogus. hoc decen cordarum sꝑitale psalti.¬
um hic uere numerꝰ coronalis quẽ solus ille
complere potuit qui mundi uitia cum suo auc¬
tore prostrauit. S p̃cemur iuigit̃ omĩpoten¬
tiam eiꝰ ut qui talia ꝑ nosmet ip̃sos implere
non possumus. quȩ uissa sunt eius ditati
munere fatiamuis. Calculi quoq ipsius ñ
est consideratio negligenda. Nam quartade¬
cima generatione a transmigratione babylo¬
mae aduentus dñi saluatoris eluxit. ut
m̃ito & hic ipse uideatur locutus qui in
eiusdem num̃o generationis aduenire dig¬
natus est.

Expanded text:
bimus. Conclusio psalmi. Hic est coelestis ille Debimus. Conclusio psalmi. Hic est coelestis ille Decalogus, hoc decem chordarum spirituale psalterium: hic vere numerus coronalis quem solus ille complere potuit, qui mundi vitia cum suo auctore prostravit. Sed precemur jugiter omnipotentiam ejus, ut qui talia per nosmetipsos implere non possumus quae jussa sunt, ejus ditati munere faciamus. Calculi quoque ipsius non est consideratio negligenda; nam quarta decima generatione a transmigratione Babyloniae, adventus Domini Salvatoris eluxit, ut merito et hic ipse videatur locutus, qui in ejusdem numero generationis advenire dignatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
rib offeruntur: s non suꝑ innocentes. Qua¬
propt̾ intelligamus pias & paruas oblatiões
caritatis studio ñ esse. omnimodis respuen¬
endas. Nam si om̃e munus abici uoluissoꝵ.
xp̃o non incongrue sentiuntur. interroga¬
tioni prophetice breuit̃ data est absoiluta
responsio. qm̃ qui hec facit ipse habitat in
tab̾naculo dñi. & in sc̃o eius monte requi¬
escit. S considera: quia facit dixte ñ cantat.
ut nos ad actualem uirtute interposita
lege constringeret. ne secreta tanti mẏste¬
rii intenti solis cantib inanit̃ psalleremus.
Non mouebitur. idẽ ab ipso non diuidetur.
qd solis scĩs beatisq prestatur. Nam omĩs
ab illo impius demouetur. in et̾num. qũado
eius regni cõmumone pͥuabitur. Hoc scema
dr̃ zeuina id est coniunctio. quãdo multa
pendentia aut uno ũbo aut una sententia
concdudunt᷑. S hic in sententia factum ẽ.
in u̾bo autem ubi inuentũ fuerit: non sile¬

Expanded text:
ribus offeruntur, sed non super innocentes. Quaribus offeruntur, sed non super innocentes. Quapropter intelligamus pias et parvas oblationes charitatis studio non esse omnimodis respuendas. Nam si omne munus abjici voluisset, Jesu Christo non incongrue sentiuntur, interrogationi propheticae breviter data est absoluta responsio: quoniam qui facit haec, ipse habitat in tabernaculo Domini, et in sancto monte ejus requiescit. Sed considera quia facit dixit, non cantat, ut nos ad actualem virtutem interposita lege constringeret, ne secreta tanti mysterii, intenti solis cantibus inaniter psalleremus. Non movebitur, id est ab ipso non movetur, quod solis sanctis beatisque praestatur. Nam omnis ab illo impius dimovebitur in aeternum, quando ejus regni communione privabitur. Hoc schema dicitur zeugma, id est conjunctio, quando multa pendentia aut uno verbo aut una sententia concluduntur. Sed hic in sententia factum est; in verbo autem ubi inventum fuerit non sile
Abbreviated transcription (Latin):
probatur intelligi. Una est ista metallica. qͦ
ad usuram dari omnino prohibetur. qm̃ ui
ciũ cupiditatis ẽ. exigere uelle. quodte nes¬
cias cõmodasse. Hanc quidem habuit dñs xͦ.¬
digentibꝰ ad informandos nos pia largitate
concessit.  Altera uͦ est quam ad usurã dare e¬
uangłio dicente suademur. idẽ. predicatioes
sancfissimas & instituta diuina. Ait ergo.¬
Sciebas me hominẽ durum & austerum. nõ¬
ne oportuerat te committere pecumã meã
nũmulariis. & ego ueniens exegissem utiq¬
quod meum est cum usuris: Sic eni istud
equi uocum uerbum pro locorũ qualitate sus
suꝑ innocentẽ contra innocentẽ datur intel¬
ligi. qͦd solum dñm constat ñ fecisse. s eciam
ipse se probatus est pro salute generalitatis
offerre. sicut in euangłio dicit. Pastor bonꝰ
animã suam ponit pro ouibꝰ suis. Accepit
enim amagis munera: sed non suꝑ inno¬
centes. Sumit eciã cotidie que sacris alta.¬

Expanded text:
probatur intelligi: una est ista metallica quam probatur intelligi: una est ista metallica quam ad usuram dari omnino prohibetur, quoniam vitium cupiditatis est exigere velle quod te nescias codigentibus ad informandos nos pia largitate concessit. Altera vero est quam ad usuram dari, Evangelio dicente, suademur, id est, praedicationes sanctissimas et instituta divina. Ait Sciebas me hominem durum et austerum. Nonne oportuerat te committere pecuniam meam nummulariis, et ego veniens exegissem utiquod meum est cum usuris ? Sic enim istud verbum aequivocum pro locorum qualitate suscsuper innocentes, contra innocentes datur intelligi; quod non solum Dominum constat non fecisse, sed etiam ipse se probatus est pro salute generalitatis offerre, sicut in Evangelio dicit: Pastor bonus animam suam ponit pro ovibus suis . Accepit enim a magis munera, sed non super innocentes. Sumit etiam quotidie quae sacris alta
Abbreviated transcription (Latin):
proximo suo & ñ decipit eum Qctaua uͥtꝰ
edicitur. quam dñs fecit. quando apłis suis
certissima ueritate promisit dicens. Uos ami¬
ci mei estis. si feceritis quȩ ego p̃cipio uobis.
Iam ñ dicam uos seruos. Inspiciamus autẽ qͥd
ista sententia in pͥncipio suo dicat. Quirat ꝓ¬
ximo suo. Iurare est cnĩ hominum. sub attesta¬
tione diuina aliquid polliceri. S cum & ds
ipse promiserit. aptius dr̃ eodem pollicente
uiratũ. Iurare enim dictum ẽ: quasi urre
orare. idest iuste loqui. Tunc autem qͥspiam
iuste loquitur. quando ea que promittit im-¬
plentur. Iurare gͦ dnĩ promittere atq com¬
plere est: sicut alibi dicit. Iurauit dñs dauid
ueritatẽ. & non frustrabitur eum. Et iterũ.
ius uirandũ quod uirauit ad abrahã patrẽ
nrm̃. Qd multis locis indiuina lectiõe rep
ꝑecuniã suã non dedit adusurã. I peries.¬
ona iam tangitur. quã subtilius indage¬
mus. Duobꝰ modis in scͥpturis scĩs pecunia

Expanded text:
proximo suo et non decipit eum. Octava virtus proximo suo et non decipit eum. Octava virtus edicitur, quam Dominus fecit quando apostolis suis certissima veritate promisit dicens: Vos amici mei estis si feceritis quae ego praecipio vobis. Jam non diista sententia in principio suo dicit: Qui jurat proximo suo? Jurare enim est hominum sub attestatione divina aliquid polliceri. Sed cum et Deus ipse promiserit, aptius dicitur eodem pollicente juratum. Jurare enim dictum est, quasi jure orare, id est juste loqui. Tunc autem quispiam juste loquitur quando ea quae promittit implentur. Jurare ergo Deum promittere atque complere est, sicut alibi dicit: Juravit Dominus David veritatem, et non frustrabitur eum . Et iterum: Jusjurandum quod juravit ad Abraham patrem nostrum . Quod multis locis in divina lectione repecuniam suam non dedit ad usuram. Nona jam tangitur quam subtilius indagemus. Duobus modis in Scripturis sanctis pecunia
Abbreviated transcription (Latin):
set abipso tradendum. nulla eum uoluit
publica increpatione confundere. s tantũ
generalit̾ dixit. Qui mecum manum mit¬
tit in parapside. ipse me traditurꝰ est. Ita
factum est ut nec dum diuinitatis suae
uirtutem intelligentib celaret. & ꝓximi
famã mordaci laceratione non carperet. Nõ
accepit. idẽ. gratum ñ habuit. Accepta enim
illa dicimus. quȩ nobis grata ẽẽ monstra-¬
mꝰ. Ad nichilum deductus est in conspec¬
tu eius malignus. timentes autem dnm̃
głificat. Nec ẽ. responsio septima ubi di¬
abolum malignum in conspectu suo dedux̃.
alteri congruere: nisi quẽ constat uirtute ꝓpͥa
cunctis sꝑitibus imꝑare. Sequitur etiam al¬
terius partis decora subuinctio. ut sic̃ in con-¬
spectu eius malignus ad nichilum deductus
est: ita qui dnm̃ timent eum semꝑ puro corde
magnificent. Quod scema dr̃ paradigina sic̃
& in pͥmo psalmo iam dictum ẽ. Inuitat enĩ
nos prosꝑis. et terr& aduersis Qui uirat

Expanded text:
set ab ipso tradendum, nulla eum voluit set ab ipso tradendum, nulla eum voluit publica increpatione confundere, sed tantum generaliter dixit: Qui mecum manum mittit in paropside, ipse me traditurus est . Ita factum est, ut nec divinitatis suae virtutem intelligentibus celaret, et proximi famam mordaci laceratione non carperet. Non accepit, id est gratum non habuit. Accepta enim illa dicimus, quae nobis grata esse monstra8. Ad nihilum deductus est in conspectu ejus malignus: timentes autem Dominum magnificant. Haec est responsio septima, ubi diabolum malignum in conspectu suo deduxit alteri congruere, nisi quem constat virtute propria cunctis spiritibus imperare? Sequitur etiam alterius partis decora subjunctio, ut sicut in conspectu ejus malignus ad nihilum deductus est, ita qui Dominum timent, eum semper puro corde magnificent. Quod schema dicitur paradigma, sicut et in primo psalmo jam dictum est. Invitat enim nos prosperis, et t
Abbreviated transcription (Latin):
ritatem. quando dolose ꝑquirentib sermoniˢ
sui mysteria non prodebat. Nam cum uideo¬
rum falsitatib & uoce presidis urgeretur. ã¬
mirantibꝰ cunctis ñ ei respondit ullum u̾bũ:
s in scã sua conscientia loquebatur. qͦd dig¬
i non erant audire qui eum fraudulenter
sine dolo omĩa se fuisse locutum in euangłio
testatur ipse dũ dicit. omĩa quȩ audiui a
patre meo nota feci nobis. Quid eñ mun¬
dius quidue simpliciꝰ nisi ut ueritas illa
in cõmutabilis nulla adiectione uel supp̃s¬
ẽ. quȩ idem probatur in dño. qui ñ solũ
nullum lesit. s etiam patienter cuncta sus¬
tinuit. Pximum uͦ dixit ppłm uideorum
a quo traxit carnis originem. pro quibus
etiã in cruce positus orauit dicens. Pater
ignosce illis. quia nesciunt quid faciunt.
Uides proximo malum ñ fuisse factum.
quando pro eis eciã ut absoluerentur ora¬
tum est. Et obprobrium ñ accepit ad¬
u̾sus proximum suum. Nec sexta est que
uidam scarioth designat. Nam dum se nos¬

Expanded text:
ritatem, quando dolose perquirentibus sermonis sui mysteria non prodebat. Nam cum Judaeorum falsitatibus et voce praesidis urgeretur, admirantibus cunctis, non ei respondit ullum verbum; sed in sancta sua conscientia loquebatur, quod digni non erant audire qui eum fraudulenter sine dolo omnia se fuisse locutum in Evangelio testatur ipse dum dicit: Omnia quae audivi a Patre meo nota feci vobis . Quid enim mundius, quidve simplicius, nisi ut veritas illa incommutabilis nulla adjectione vel suppresest, quae item probatur in Domino, qui non solum nullum laesit, sed etiam patienter cuncta sustinuit. Proximum vero dixit populum Judaeorum, a quo traxit carnis originem, pro quibus etiam in cruce positus oravit dicens: Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . Vides proximo malum non fuisse factum: quando pro eis etiam, ut absolverentur oratum est. Vers. 7. Et opprobrium non accepit adversus proximum suum. Haec sexta est, quae Judam Scarioth designat. Nam dum se nos
Abbreviated transcription (Latin):
ex auditis responsa tribuuntur. & ex ꝑsona
dñi xp̃i dicitur: quod & desiderio satisfaci¬
at postulantis. & incarnationis eiꝰ adora¬
bile reuelet archanũ. Prima siquidẽ gła
ipsius fuit in gredi tabernaculũ. sine ma¬
cula: quando templũ iherł̾m a peccatis li¬
ber intrabat. Nam cum alii domum dei pu¬
rificationis causa fuerint ingͥssi. ille solus
talit̾ introuut: ut sine macula ante cons¬
pectum patris assistera. ut non illi lex ali¬
qͥd daret: s ipse potius legem sicut optimꝰ
ga uendentes & ementes eiecit. in diuino
templo humanũ ꝓhibens eẽ conmercium.
Ait enim. Domus mea domus orationis uo¬
cabitur. Uos autẽ fecistis eam speluncã lat᷑¬
num ¶ i loquitur ueritatẽ in corde suo.
ercia est qͥuã singularit̾ saluator nost̃
impleuit. Ueritas est enim res. quȩ nulla¬
tenus alit̃ quam consirmauerimꝰ aut fit:
aut facta ẽ: aut facienda cẽ monstratur.
Loquebatur enĩ tacitus in corde suo ue

Expanded text:
ex adytis responsa tribuuntur; et ex persona ex adytis responsa tribuuntur; et ex persona Domini Christi dicitur, quod et desiderio satisfaciat postulantis, et incarnationis ejus adorabile revelet arcanum. Prima siquidem gloria ipsius fuit ingredi tabernaculum sine macula, quando templum Jerusalem a peccatis liber intrabat. Nam cum alii domum Dei purificationis causa fuerint ingressi, ille solus taliter introivit, ut sine macula ante conspectum Patris assisteret, ut non illi lex aliquid daret, sed ipse potius legem, sicut optimus ga vendentes et ementes ejecit, in divino templo humanum prohibens esse commercium; ait enim: Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam speluncam latQui loquitur veritatem in corde suo. Tertia est quam singulariter Salvator noster implevit. Veritas est enim res quae nullatenus aliter quam confirmaverimus, aut fit, aut facta est, aut facienda esse monstratur. Loquebatur enim tacitus in corde suo ve
Abbreviated transcription (Latin):
tabnacilum. Hinc iam tab̾nacula conso¬
nant̾ dicta sentimꝰ. expeditionales & subi¬
tas habitationes. Nam & in uet̾i testam̃to
iusit s dñs tab̾naculum fieri cũ isrłiticꝰ
popłs ess& in castris. ut uelut quedã domus
diuina simul moueretur cum mansionib
hebreorũ. Unde factum ẽ. ut fides catholica
que ꝑ ȩccłias toto orbe diffusa ẽ: dei taberna¬
culum nuncupetur. De quo etiam & iose¬
phus in libro antiquitatum tercio titulo
diligenti narratione disseruit qͦd nos fecimꝰ
pingi. & in pandectis maioris capiti colloca¬
ri. Montem uͦ scm̃ significat iherłm futurã.
apta u̾ba distingant. In tab̾naculo dicit᷑
quis habitat. de illo qui adhuc huius scłi¬
in agone contendit. In monte quis requi¬
escit. quando iã unusquisq fidelium post
labores huius scł̃i eterne pacis securitate re¬
ficitur. Qui ingreditur sine macula.
enit ad scdĩm partem. unde iam quasi

Expanded text:
trabernaculum. Hinc jam tabernacula consotrabernaculum. Hinc jam tabernacula consonanter dicta sentimus expeditionales et subitas habitationes. Nam et in Veteri Testamento jussit sibi Dominus tabernaculum fieri , cum Israeliticus populus esset in castris, ut velut quaedam domus divina simul moveretur cum mansionibus Hebraeorum. Unde factum est ut fides catholica, quae per Ecclesias toto orbe diffusa est, Dei tabernaculum nuncupetur. De quo etiam et Josephus in libro Antiquitatum tertio, titulo septimo, diligenti narratione disseruit, quod nos fecimus pingi, et in pandectis majoris capite collocari. Montem vero sanctum significat Jerusalem futuram. apta verba distinguantur: In tabernaculo, dicitur, quis habitabit? de illo qui adhuc in hujus saeculi agone contendit; in monte, quis requiescet? quando jam unusquisque fidelium per labores hujus saeculi aeternae pacis securitate re2. Qui ingreditur sine macula. Venit ad secundam partem, unde jam quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dñi ueluntas ciꝰ. & in lege eius meditabitur
die ac nocte. hic autem talem uirũ decem di¬
cit scĩs p̃minere uirtutib. Sic & hic pentate¬
uci. & hic decalogi iurtus ostenditur. diui
& responsione noscitur constituta.S int̾roga¬
tio constat uno uersiculo. responsio uero sex
ũsib continetur. Nunc ad exponenda uerba
sua dñs iudicaret. tamquã pius sacerdos
ante faciem eius assistens responsa petit. et
de sciscitatione sua cupit se fieri certiorẽ. Que
figura dr̃ erotema. quando int̾roganti fit ap¬
ta responsio. Int̾rogat enim quis in eiꝰ taber¬
naculo possit habitare. S cur uocetur tab̾
naculũ. paulo diligentius ꝑscrutemur. Ma¬
iores enim domos pauꝑum tabertias appella¬
uerunt. propterea quia tantũ trabib non
adhuc tegulis tegebantur. Quasi tabernas.
Et quia ibi habitabant & cenabant. sic̃ anti¬
quis mos erat cibũ sumere semel: ex duobꝰ
nominib unum traditur factum esse uoca¬
bulum. idest ex taberna & cenaculo: quasi

Expanded text:
 voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte. . Hic autem talem virum decem dicit sanctis praeeminere virtutibus. Sic et ibi Pentateuchi, et hic Decalogi virtus ostenditur. Divisresponsione noscitur constituta; sed interrogatio constat uno versiculo, responsio vero sex versibus continetur. Nunc ad exponenda verba sua Dominus judicaret, tanquam pius sacerdos ante faciem ejus assistens responsa petit, et de sciscitatione sua cupit se fieri certiorem. Quae figura dicitur erotema, quando interroganti fit apta responsio. Interrogat enim, quis in ejus tabernaculo possit habitare? Sed cur vonaculum paulo diligentius perscrutemur. Majores nostri domos pauperum tabernas appellaverunt propterea quia tantum trabibus, non adhuc tegulis tegebantur, quasi trabernas. Et quia ibi habitabant et coenabant, sicut antiquis mos erat semel cibum sumere, ex duobus nominibus unum traditur factum esse vocabulum, id est ex traberna et coenaculo, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
nec sit aliquid noui quod de eius
uerbis dicere debeamꝰ. de textu potius psalmi
quȩ sunt aptissima ꝑquiramꝰ. Non enim ut
aliqui psalmorũ quadam profunditate ue¬
latus ẽ. sed propheticȩ int̾rogationi respon-¬
det dñs in decalogi exemplum decem uirtutib
adbeatitudinis suȩ atria ꝑueniri. quas non ꝑ
singulos u̾sus queras. qm̃ singule & bine
& terne ꝑ unumquemiq u̾siculum continent᷑.
S nos oportunissimis locis quẽ admodum
diutdi & intelligi debeant ammonebimus.
& nota quod hic institutor fidelium sccs̃ est pꝰs.
In primo enim beatum uirum quinaria diusi¬
one complexus ẽ. dicendo. Qͥ non abiit incon¬
silio impiorum. et inuia pecc̃orum non stetit.

Expanded text:
nec sit aliquid novi quod de ejus verbis dicere debeamus, de textu potius psalmi quae sunt aptissima perquiramus. Non enim, ut aliqui psalmorum, quadam profunditate velatus est; sed propheticae interrogationi responDominus in Decalogi exemplum, decem virtutibus ad beatitudinis suae atria perveniri. Quas non per singulos versus quaeras, quoniam singulae et binae et ternae per unumquemque versiculum continentur. Sed nos opportunissimis locis, quemadmodum dividi et intelligi debeant, admonebimus. Et nota quod hic institutor fidelium secundus est psalmus. In primo enim beatum virum quinaria divisione complexus est, dicendo: Qui non abiit in consilio impiorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
cens ubicumq reꝑtum fuerit. aut ꝑsona¬
rũ aut rerum fieri ꝑmutationẽ. Merito
gͦ tale nomen illic interponitur. ubi uel sen¬
sus uel ꝑsone diuidi cõprobantur. Unde
& nos diuisiones congrue facimꝰ. ubicumq
in psalmis diapsalma potuerit inueniri.
Reliquas autẽ ꝓut datum fuerit indaga¬
ñ potuerit inueniri
uoluminibus psalmorũ sit scd̃a cõ¬
textio. an certe unꝰ lib̾ debeat nun

Expanded text:
cens ubicunque repertum fuerit, aut personacens ubicunque repertum fuerit, aut personarum, aut rerum fieri permutationem. Merito ergo tale nomen illic interponitur, ubi vel sensus, vel personae dividi comprobantur. Unde et nos divisiones congrue faciemus, ubicunque in psalmis diapsalma potuerit inveniri; reliquas autem, prout datum fuerit, indagapotuerit inveniri. voluminibus Psalmorum sit secanda contextio, an certe unus liber debeat nun