comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
paulo corpus utriusq aere crpro circumdans quinq: pedes grosso: Itemba silicam
inpalatio sosoriano. quȩ cognominatꝰ hierusalem : ubi deligno crucis dñi posuit. Item
bas ilicam scȩ martrris agnȩ. exrogatu filiȩ suae . & baptisterium in eodem loeo
ubi & baptitata est soror eius constantia cũfilia augusta. Itemba silicam beato
laurentio martrriuia tiburtina in agro uerano.: Item basilicam uialeuicana
int̃duas lauros. beato petro & marcellino martrrib & mausoleum ubima¬
trem suam posuit insarco fago purporeo.: Itemba silicam inciuitate ostia. iux¬
ta portum urbis romȩ. beatoꝵ a postolorum petri & pauli. & iohannis baptistȩ.
temba silicam in ciuitate albanensi. scĩ iohañ bapt̃.. Ite¬
poli idem constinus de pranam bithrniȩ ciuitatem. in honorem martrris luci¬
ani ibi conditi instaurans. ex uocabulo matris suae helenopolim nuncupauit:
Idemurbem nominis suae statuens inthracia sedem romani imperii. & totius ca¬

Expanded text:
Paulo, corpus utriusque aere Cyprio circumdans quinque pedes crasso. Item in palatio Sessoriano quae cognominatur Hierusalem, ubi de ligno crucis Domini posuit. Item basilicam sanctae martyris Agnetis ex rogatu filiae suae, et baptisterium in eodem loco, ubi et baptizata est soror ejus Constantia cum filia Augusta. Item basilicam beato Laurentio martyri via Tiburtina in agro Verano. Item basilicam via Lavicana inter duas laurus beato Petro et Marcellino martyribus, et mausoleum ubi matrem suam posuit in sarcophago purpureo. Item basilicam in civitate Hostia juxta portum urbis Romae beatorum apostolorum Petri et Pauli et Joannis Baptistae. Item basilicam in civitate Albanensipoli. Item Constantinus Drepanam Bithyniae civitatem in honorem martyris Luciani ibi conditi instaurans, ex vocabulo matris suae Helenopolim nuncupavit. Idem urbem nominis sui statuens in Thracia, sedem Romani imperii et totius ca
Abbreviated transcription (Latin):
mensib exactis id est toto anni circulo transacto solobtenturus est urlpna est
enim pars eadem inqua & nunc conuersatus lunam iuoreciperat incoituq ut
mani festiora cuilibet &iam tardioris ingenii reddantur ꝑsingulas lunae
actates quantum ea dist& asole distinctius ad notare curalimus: Primaergͦ
luna ubi suam ꝑficerit aatem clongatur a sole spatio dierum duod ecom: se¬
cunda spatio dierum xxiiii: tertia spatio mensis unius & dierum sex: quar
sexta spatio mensium duorum &dierum xii: septima spatio mensium duorum¬
& dierum .xxiiii. octaua spatio mensium trium &dierum ui: non a spa men¬
sium trium & dierum xruii. decima spatio meñ quattuor: unđ spã meñ

Expanded text:
mensibus exactis, id est, toto anni circulo transacto, est sol obtenturus. Ipsa est enim pars eadem in qua et nunc conversatus lunam suo receperat in coitu. Quae ut manifestiora cuilibet etiam tardioris ingenii reddantur, per singulas lunae aetates quantum ea distet a sole distinctius adnotare curavimus. Prima ergo luna ubi suam perfecerit aetatem, elongatur a sole spatio dierum XII, secunda spatio dierum XXIIII, tertia spatio mensis unius et dierum sex, quartsexta spatio mensium II et dierum duodecim, septima spatio mensium II et dierum XX III, octava spatio mensium trium et dierum sex, nona spatio mensium III et dierum XVIII, decima spatio mensium quatuor, undecima
Abbreviated transcription (Latin):
u matutina. in occidente uidebitur: ita etiam aestus o
nunc uespertinus. postdies xu fit mactitutinius: at contra matutinus cotidiano

Expanded text:
 matutina in Occidente videbitur, ita etiam aestus Oceani nunc vespertinus post dies XV fit matutinus, ac contra matutinus, quotidiano
Abbreviated transcription (Latin):
oclrargum̃tu quotasit. anno quoqͣ computare uolueris indictio re¬
peries: sume annos ab incar natione dñi quot quot fuerint inp̃senti
uerbi gratia dccxxu adde semꝑ tria quia quarta indictione secundum dioni

Expanded text:
argumento quota sit anno quocunque computare volueris indictio reperies: sume annos ab Incarnatione Domini quotquot fuerint in praesenti, verbi gratia, DCCXXV; adde semper tria, quia quarta indictione secundum Dionysium
Abbreviated transcription (Latin):
ne aerũ contrariorum efficiuntur potestates Fragor a fraltorũ rerũ nominatus ẽ sonitu
qua sicciqusquȩ &arida fecale frangi. procella abeo quod percellat idẽ ꝑcutiat & euellat: Est enimuis uenti cum pliuia
pncello tum autdeflumimb aui diuentis fiuit. Nihil aũ uelocus uentis unde & ꝓpt celeritatẽ tamuentos quam
flumina alccta fingunt po&e ut alitis austri: QUESTIO DEDIS SEX TO¬
bis sextus quia non implent cclxi dessolarem annũ sine quae drante: quadhrans fit ꝑ totũ annum & nenses

Expanded text:
ne aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, ne aerum contrariorum efficiuntur tempestates. Fragor a fractarum rerum nominatus est sonitu, quia sicca quaeque et arida facile frangit. Procella ab eo quod percellat, id est percutiat et evellat; est enim vis venti cum pluvia. cellae enim aut de fluminibus aut de ventis fiunt. Nihil autem velocius ventis. Unde et propter celeritatem tam ventos quam flumina alata fingunt poetae, ut alata vis Austri. Procella ebissextus, quia non implet CCCLXV dies anno solari sine quadrante. Quadrans fit per totum annum, et menses
Abbreviated transcription (Latin):
sum rectũ ab orea inegrptũ ferunt quibus auster contrarius ẽ Duo sunt aũ extra hos ul¬
que sp̃s magis quaẽ uenti Aura & altonus Aura abaerta dicta quasi aerea quod lenis sit
motus aeris Agnactus enĩ aer aurã facit unde &lucretius aereas auras Alttenus quim pe¬
lago ẽ ꝑ diriuationẽ ab alto idẽ moere uocatus Nocm alt̃ flactus in ripis quem diximus
auram Nam aura t̃ȩ ẽ Turbo ẽ uolubilitas uentorũ Et turbo dictus a t̾ri quetiens uen¬
tus consurgit & t̾ram in circuitu mittit Tempestas aut ꝓtemp̃rdicitur siciti ubique histo¬
rio graphisolent dumdicunt ea tempestate. aut abstatu caeli quia magnitudine sui mul¬
tis dieb: oritur: Uerno aũ &autũ nale tempore quã maxime fiunt tempestates quando nec
plena ẽ estacs nec plena hiemis unde & medium & confine utriusque temporis &coniunctio¬

Expanded text:
sum rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. Duo sunt autem extra hos ubsum rectum a Borea in Aegyptum ferunt, quibus Auster contrarius est. Duo sunt autem extra hos ubique spiritus magis quam venti: aura et altanus. Aura ab aere dicta, quasi aeria, quod lenis sit motus aeris. Agitatus enim aer auram facit; unde et Lucretius5, 503: Aerias auras. Altanus, qui in pelago est, per derivationem ab alto, id est mari, vocatus. Nam alter est flatus in ripis quem diximus auram; nam aura terrae est. Turbo est volubilitas ventorum; et turbo dictus a terra, quotiens ventus consurgit et terram in circuitum mittit. Tempestas aut pro tempore dicitur, sicut ubique historiographi solent, dum dicunt, "ea tempestate"; aut ab statu caeli, quia magnitudine sui multis diebus oritur. Verno autem et autumnali tempore quam maximae fiunt tempestates, quando nec plena est aestas, nec plena hiems; unde et medium et confine utriusque temporis ex coniunctio
Abbreviated transcription (Latin):
sed tertio idum debemus occurrere ceclxxxiiii dies inminuto numero colligaentur quod
cydihuius hacratione subsistit cuius enucleatã formulã subiecta discriptione pandemus
Non ap̃r norunt quinos
Uiuiłe asside promunt
Iui iđ caepiunt ternos
Terne Ralendetitulant sene
iũ denecupant quadris
Septenos iđ septẽ elegunt
Senel calende sortiunt t̃nos
Deneseptene danamas si.
Pridie non arũ porro qua t̃nis
Nouene halende notaentur septenis
& ordiũ sine dubio abipsis septem dieb: ꝑ quos uoluitur tempus¬
quȩ ultee non ecedit nec numerus concurrentiũ necnum erus septi¬

Expanded text:
sed tertio iduum demus occurrere, trecenti octoginta tres dies imminuto numero colligentur; quod cycli hujus hac ratione subsistit, cujus enucleatam formulam subjecta descriptione pandemusNon. Apr. norunt quin. V. VIII. Kal. inde promunt IV. Id. capiunt ternos III. Ternae Kal. titulant senae  denae cubant in quadris. Septenas Idus septus elegunt. Senae Kalendae sortiunt ternos. Denas septenas danamassi. Pridie Nonarum porro quaternis. Novenae notantur namque septenisexordium, sine dubio de ipsis septem diebus, per quos volvitur muneptem non transit numerus concurrentium, nec numerus septi
Abbreviated transcription (Latin):
ti regi percdntantiq responder̃: ipsi ergo cumquęstiones exodi exponerent.
dixer̃. pascha non prius eẽ immolandum. quam aequi noctium uernale
transiret .: unde nos necesse ẽ obconseruandam ueritatis regulam. dicamus
aperte. et pascha ante aequi noctium tenebrasq deuictas nonimmolandũ.
auctoritate pat̾na. sedechorologica consideratione docemur: sed & c&era
tria temporum huius modi confinia. simili ratione aliquot dieb antevuibđr̃
XXXI
DEDISPARI LONGI TIUNDI NE IT UNRIO STATU UMBRARUN

Expanded text:
ti regi percontatique responderunt. Ipsi ergo, cum quaestiones Exodi exponerent, dixerunt Pascha non prius esse immolandum quam aequinoctium vernale transiret. Unde nos necesse est, ob conservandam veritatis regulam, dicamus aperte et Pascha ante aequinoctium tenebrasque devictas non immolandum, et auctoritate paterna, sed et horologica consideratione docemur; sed et caetera tria temporum hujusmodi confinia simili ratione aliquot diebus ante octavuXXXI. De dispari longitudine dierum et vario statu umbraru
Abbreviated transcription (Latin):
pene temporis inter uallo. tardius cotidie uenire. tardius redire non desinit.
punctus autem quinta pars horȩ est venim punctiboram faciuntꝰ unde fit ut quia
luna induobus suis mensibus id est diebus. luiiii quinquagier. et septies
terrac orbem entuit. aestus oceani pertempus idem geminauo hoc nu

Expanded text:
pene temporis intervallo tardius quotidie venire, tardius redire non desinit. Punctus autem quinta pars horae est, quinque enim puncti horam faciunt. Unde fit ut quia luna in duobus suis mensibus, id est, diebus LIX, quinquagies et septies terrae orbem circuit, aestus Oceani per tempus idem geminato hoc nu
Abbreviated transcription (Latin):
te quo egosum ds̃ Atemq apostolo nemo militans dõ. inplicatse negotiis saecu
& primum quidem diem. qua & lux in pr incipio facta
tio celebrata: dominicam nuncupauit: quod illi nomen iamprimis ecdesiae
temporib fuisse inditum testatur iohannes quidicit in apocalypsi fui
in sp̃u indie dominico  de insecundam feriam tertiam feriam. quartã quint¬
& sextam de suo ad nectens: sabbatum ex ueteri scriptura r&inuit nilueritus
grammaticorum ferulas. qui sicut kalendas nonas & idus. ita &iam ferias
plurali tantum numero proferendas eẽ decernunt : Tertia species ebdomadis
incelebratione penti costes agitur. septem uidelic& septimanis dierum & mo

Expanded text:
te, quoniam ego sum Deus. Itemque Apostolo: Nemo militans Deo implicat se negotiis secularibus. te, quoniam ego sum Deus. Itemque Apostolo: Nemo militans Deo implicat se negotiis secularibus. Et primum quidem diem, qua et lux in principio facta, et Christi est resurrectio celebrata, dominicum nuncupavit; quod illi nomen jam primis Ecclesiae temporibus fuisse inditum testatur Joannes, qui dicit in Apocalypsi: Fui in spiritu in die Dominico. Deinde secundam feriam, tertiam feriam, quartam, quintam, et sextam de suo adnectens, Sabbatum ex vetere Scriptura retinuit, nihil veritus grammaticorum regulas, qui sicut Calendas, Nonas, et Idus, ita etiam ferias plurali tantum numero proferendas esse decernunt. Tertia species hebdomadis in celebratione Pentecostes agitur, VII videlicet septimanis dierum et mo
Abbreviated transcription (Latin):
lore simul &natura est feruens. ⁊ Mercorius ꝑpetuo
discurrendo quasi in exausta sapientiae luce radiari putabatur .⁊ Iuppit᷑
saturni & ardore martis hinc inde temperatur
Nenus luminis
uenustate. quam ex solis uicinitate ꝑcipit suo cernentes allicit aspectu Saturn
diebus a sole num quam absis.tens partibus sex &xl longius proximum illi mer¬
irusidus nouem diebus ociore ambitu. modo ante sol
luna xx uii diebus & octo horis signiferum conficiens. ⁊ haec igitur erat stulti
quia maximum est luminare. ⁊ secundam lunac. quia secundum luminare ẽ
stellam quartae primam aluna quintae secundam asole. sextae secundam
aluna septimae tertiam asole praeponebant. ⁊ Ferias uero habere derũ pri
a siluester edocuit. cui dõ soli uacanti numquam mili
tiationem liceat exercere mundanam: dicente psalmi grapho. ⁊ uacate & uiꝰde¬

Expanded text:
calore simul et natura est fervens. Mercurius perpetuo calore simul et natura est fervens. Mercurius perpetuo circa solem discurrendo, quasi inexhausta sapieigore Saturni et ardore Martis hinc inde temperatur. Venus luminis venustate quam ex solis vicinitate percipit, suo cernentes allicit aspectu. Saturnus t septem diebus, a sole nunquam absistens partibus sex et quadraginta, longius proximum illi Mercurii sidus novem diebus ociore ambitu, modo ante soliluna XXVII diebus et VIII horis signiferum conficiens. Haec igitur erat stultitia  diem soli, quia maximum est luminare, secundam lunae, quia secundum luminare eststellam, quartae primam a luna, quintae secundam a sole, sextae secundam a luna, septimae tertiam a sole praeponebant. Ferias vero habere clerum primus papa Sylvester edocuit, cui Deo soli vacanti nunquam militiam vel negociationem liceat exercere mundanam, dicente Psalmographo: Vacate et vide
Abbreviated transcription (Latin):
iue sabbatorum secunda sabbati tertia sabbati quarta sabbati quinta sab¬
bati. sexta sabbati septima sabbati uel sabbatum. Non quod omnes sabbatorũ.
st requietionum dies eẽ potuerint. sed quoda requ
suo nomine & cultu singularis excellebat. prima ł secunda uel tertia uel
ceterȩ suoq:q senserentur exordine. ⁊ Uerum gentiles cum obseruationem
israel ebdomadis ediscerent mox hasic in laudem si¬
deorum. Primam ui delic& diem soli secundam lunae. tertiam marti quar¬
m mercorio. quintam ioui sextam ueneri septimam sat
dem utiq monstris suos dies quibus &errantia sidera consecrantes: tam &¬
sidi uerso ordine putantes. ex istimabant enim sehabere asole spm̃. aluna cor
dio planetarum positus. totum mundum spiritus instar cale facere. & qua
cunctis incrementum corporibus suggerit. ⁊ Martis stella ut pote soli prox

Expanded text:
sive sabbatorum, secunda sabbati, tertia sabbati, quarta sabbati, quinta sabsive sabbatorum, secunda sabbati, tertia sabbati, quarta sabbati, quinta sabbati, sexta sabbati, septima sabbati, vel sabbatum. Non quod omnes sabbatorum, hoc est, requietionum dies esse potuerint; sed quod a requsuo nomine et cultu singularis excellebat, prima, vel secunda, vel tertia, vel caeterae suo quaeque censerentur ex ordine. Verum gentiles cum observationem a populo Israel hebdomadis addiscerent, mox hanc in laudem sudeorum. Primam videlicet diem Soli, secundam Lunae, tertiam Marti, quartam Mercurio, quintam Jovi, sextam Veneri, septimam Saturno dicentes; eisdem utique monstris suos dies, quibus et errantia sidera consecrantes, tametsi diverso ordine putantes. Existimabant enim se habere a Sole spiritum, a Lundio planetarum positus totum mundum spiritus instar calefacere et quasicunctis incrementum corporibus suggerit. Martis stella, utpote soli proxima,
Abbreviated transcription (Latin):
suetudineꝰ septenis solum acta diebus. sed scripturae sacrae auetotitate
multis speciebus insignis. quae tamen cunctaenifallor adunam finem spec
sscilic& ammonentes. post operum bonorum ꝑfectione
gratia ꝑ petuam sperare quietem ⁊ prima ego singularis illa ebdomada. &aqua
c&ere formam capessunt diuina ẽ operatione sublimis: quia dñs sex dieb or¬
natum mundi complens. septima requieuit ab operibus suis.
quodnonideo senarius numerus est ꝑfectus quia dñs in eo mundi opera ꝑfe¬
it: sed sicut augustinus ait. ideo dñs qui omnia simul
in eo dignatus est operari: quia numerus est ille ꝑfectus ut etiam ꝑhunc ope¬
ra sua probar& eẽ ꝑfecta: quisuis partibus primus impletur. id est sexta
Sex diebus operaberis. & facies omnia operatua septimo autem die sabbati dñi
dĩ ebdomada ita conputabatur antiquitus. ⁊ Prima sabbati uel una sabbati¬

Expanded text:
suetudine septenis solum acta diebus: sed Scripturae sacrae auctoritate multis speciebus insignis, quae tamen cunctae ni fallor ad unum finem spectant, nos scilicet admonentes post operum bonorum perfectionem in Spiritus sancti gratia perpetuam sperare quietem. Prima ergo singularis illa hebdomada, et a qua caeterae formam capessunt, divina est operatione sublimis: quia Dominus sex diebus mundi ornatum complens, septima requievit ab operibus suis: ubi notandum, quod non ideo senarius numerus est perfectus, quia Dominus in eo mundi opera perfecerit: sed sicut Augustinus ait ideo Dominus, qui omnia simul creare valebat, in eo dignatus est operari: quia numerus est ille perfectus, ut etiam per hunc opera sua probaret esse perfecta, qui suis partibus primus impletur, id est, sextasex diebus operaberis et facies omnia opera tua: septimo autem die Sabbati Domini Dei Dei hebdomada ita computabatur antiquitus: prima sabbati
Abbreviated transcription (Latin):
beleum uocari dñs in lege p̃cepit ⁊ nam & barbare gentes ebdomadas habere
probentur a populo tamendĩ mutuassenon lat&. ÷ Consuetudine uero humana
itum est ut mensis xxx dieb putaretur. cum hoc nec soli
tura duce reppertum est solis annum ccc. Ixv diebus & quadrante confici. lunae

Expanded text:
bileum vocari Dominus in lege praecepit. Nam etsi barbarae gentes hebdomadas habere bileum vocari Dominus in lege praecepit. Nam etsi barbarae gentes hebdomadas habere probentur, a populo tamen Dei mutasse non latet. Consuetudine vero humana firmatum est, ut mensis XXX diebus computaretur, cum hoc nec solistura duce repertum est solis annum CCCLXV diebus et quadrante confici, lunae
Abbreviated transcription (Latin):
qui etideo mox numeros digits significare dedicerint: nulla interstante mora litteras qui
pariter hisdem prefigere sciunt: uerum aut̃ hactenus: nc̃ ad tempora quantum ipse
temporum conditor ordinatorq dñs adiuuare dignabitur. exponenda ueniamus
RI MODATENTORUMRATIOI
empora igitur a temperdmento nomen accipiunt siue quod unum quodq illorum
spatium seperatim temperatum sit: seu quod momentis. horis. dieb mensib a
sacculisq & etatibus omnia mortalis uitae curricula temperentur: dequibus singulis
prout dñs dederit exposituri. primolectorem admonemus. trimoda ratione computũ
quattuor annorum nundinas octo dierum indictiones .xii. annorum ambitu cel ebrari
Diem quoq qui ex quadrantibus conficitur mense febroario uel aligusto interbalari
greci aegiptii romaniq p̾rosuo quiq captu iusserunt : Diuina autem ut septimadi
sabbatum agi septimo anno arurali operȩ uacari Iquanqua gesimum annum io¬

Expanded text:
Qui et ideo mox ut numeros digitis significare didicerint, nulla interstante mora, litteris quoque pariter iisdem praefigere sciunt. Verum haec hactenus. Nunc ad tempora, quantum ipse temporum conditor ordinatorque Dominus adjuvare dignabitur, exponenda veniamus. rimoda temporum ratione. Tempora igitur a temperando nomen accipiunt, sive quod unumquodque illorum spatium separatim temperatum sit: seu quod momentis, horis, diebus, mensibus, annis, saeculisque et aetatibus omnia mortalis vitae curricula temperentur. De quibus singulis, prout Dominus dederit, exposituri, primo Lectorem admonemus trimoda ratione computum quatuor annorum, nundinas octo dierum, indictiones 14 annorum ambitu celebrari. Diem quoque qui ex quadrantibus coGraeci, Aegyptii, Romanique pro suo quique captu jusserunt. Divina autem, ut septima die sabbatum agi, septimo anno a rurali opere vacari, quinquagesimum annum ju
Abbreviated transcription (Latin):
sed & errantia sidera. suis quaeq spatiis z odiaco circum ferri: quae natura non iuxta
aetͥnicorum dementiam dea creatrix una depluribus sed abimo uero dõ creata sunt
quando sideribus caelo inditis precepit ut sint insigna & tempora & dies & annos¬
SIMIS TEMPORUM SPATIIS

Expanded text:
lo comprehendi. Sed et errantia sidera suis quaeque spatiis zodiaco circumferri, quae natura non juxta ethnicorum dementiam dea creatrix una de pluribus, sed ab uno vero Deo creata est, quando sideribus coelo inditis praecepit, ut sint in signa, et tempora, et dies et annosssimis temporum spatiis
Abbreviated transcription (Latin):
in quogrande mrsterium : nam & defectui eius coñpatiuntur dementa aips ocensueius
quae fuerint cxanita comulantur ut animantium cerebra martam &cumiimido se¬
quidem pleniores ostreo reperiri ferantur multaꝙ alia cumꝗlobo laruris udobesct
dearborum quoq internis idem allegant quibocusu proprio conpereaantde cuao¬
ambron uerbaetiam archi tectorum omnium ars & cotidianus uises desfurmat euuob¬

Expanded text:
in quo grande mysterium est. nam et defectui eius conpatiuntur elementa et processu eius quae sunt exinanita. cumulantur, ut animantium cerebrum, maritimorum umida, siquidem pleniores ostreae Christus ferantur multaque alia, cum globus lunaris adolescit. de arborum quoq beati Ambrosii verba etiam architectorum omnium ars et quotidianus usus adfirmat, qui ob
Abbreviated transcription (Latin):
mero id este & quat tuor de cim uicibus exud& ad superiora toridem q ui¬
cibus suum relabatur in alueum quia luna in xxviiii diebus uicies octies
terrae ambitum lustrat. et in xiihoris qusad naturalis usq mensis plenitu¬
dinem super sunt dimidium terrae circuit orbem: utq̃ uerbi gratia p̃te¬
rito mense superterram meridie. nunc media nocte sub terreͣ solem
accendenda consequatur: per tantum diem temporis geminatis aestus suuncibus
quinquagies septies maria alta tumescunt obicibus ruptis. rursusque in
se ipsa residuntꝰ quia luna in dimidio mensis spatio hoc est in xu noctibus
ac diebus quater decies terram circumlabitur. insuper & dimidium trae
semel undefit. utorientem plenauespere teneat quȩ pridem noua uespere
occidentem tenuerat: mare perid temporis. uicies nouies ad fluit simul& remi¬
eat: & sicut luna perdies xv ut diximus. naturali cursus sui tarditate deoc

Expanded text:
bus, exundet ad superiora, et tot aeque vicibus suum relabatur in alveum, quia luna in XXIX diebus vicies octies terrae ambitum lustrat, et in XII horis quae ad naturalis usque mensis plenitudinem supersunt dimidium terrae circuit orbem, ut quae, verbi gratia, praeterito mense super terram meridie, nunc media nocte sub terra solem accendenda consequatur, per tantumdem temporis geminatis aestus sui vicibus, quinquagies septies. Maria alta tumescant, Obicibus ruptis, rursusque in seipsa residunt. Quia luna in dimidio mensis spacio, hoc est, in XV noctibus ac diebus quater decies terram circumlabitur, insuper et dimidium terrae semel. Unde fit ut Orientem plena vespere teneat, quae pridem nova vespere Occidentem tenuerat. Mare per id temporis vicies novies adfluit simul et remeat; et sicut luna per dies XV, ut diximus, naturali cursus sui tarditate de oc
Abbreviated transcription (Latin):
lem̃ta sibimet sicut natura siceti
ã situ differ̃ terra enĩ ut grauis¬
sima & quȩ ab alia natura suffer¬
ri ñ possit. imum increaturis obti¬
net locum: Aqua uero quanto leuior
terreͣ tanto ẽ aere grauior: Quisi for¬
te aquis inuase aliquo subdatur sta¬
tim ad superiora ut leuior euadit:
ignis quoq: materialiter accensus con¬
tinuo naturalem sui sedem suꝑ aera
quȩrit : Sed ne illuc ꝑueniat in mollẽ
aerem cuius circũ fusionem de primi¬
tur euanescit: Quȩ tamen quadã
naturȩ ꝓpinquitate sibimet ita cõ¬
miscuntur ut terra quidam ari¬
da & frigida frigidȩ que a quaue¬
ro frigida & humida humido aeris
Porro aer humidus & calidus calido
igni. Ignis quoq: calidus & aridus.
terrȩ sotietur aridȩ: Vnde &ig¬
nem interris & inaere nubila ter¬
renaq: corpora uidemus

Expanded text:
lementa sibimet sicut natura, sic, et situ differunt. Terra enim, ut gravissima, et quae ab alia natura sufferri non possit, imum in creaturis obtinet locum. Aqua vero quanto levior terra, tanto est aere gravior. Qui si forte aquis in vase aliquo subdatur, statim ad superiora, ut levior, evadit. Ignis quoque materialiter accensus, continuo naturalem sui sedem super aera quaerit, sed ne illuc proveniat, in mollem aerem, cujus circumfusione deprimitur, evanescit. Quae tamen quadam naturae propinquitate sibimet ita commiscentur, ut terra quidem arida et frigida frigidae aquae, aqua vero frigida et humida humido aeri, porro aer humidus et calidus calido igni, ignis quoque calidus et aridus terrae societur aridae. Unde et ignem in terris, et in aere nubila terrenaque corpora videmus
Abbreviated transcription (Latin):
bhocb bis sexti diem inmense februario placuit in terbalare romanis
quibic brtuior ceteris & extremus anni m̃sis erat : uerum ideo nondum
cere uolebant: neomnino descissa legesua ueteri initium martumsis afebruari¬
fine se iungerent: Ideo nonante sextum beł dr̃ martiar̃ diẽonꝙ deum t̾mi¬
num colentes terminalia sacraq uicesimo tertiom̃sis Deiusdem die semel
ant. in alium diem mutare ꝓrsus non audebant. sed his:
sictandem necessarios aliquandiu pplures: Crescenteb paetates sȩcłi pitia unũ
quadrantis int̾ponebant diem: heumisere desipientes: qͥ nescientes eum cuius
regni nonerit finis : quidix̃ egosum pͥncipiu qͥetloquor uobis. t̾minum diuino
cultu honorandum etei sacra acsacrificia credebant agenda: sed multo
QUOD ET LU NA QUADRANTEM

Expanded text:
 bissexti diem in mense Februario placuit intercalare Romanis, quia hic brevior caeteris, et extremus anni mensis erat. Verum ideo nondum otius circulo facere volebant, ne omnino decisa sua lege veteri, initium Martfine sejungerent. Ideo non ante sextum Calendarum Martiarum diem, quia Deum Terminum colentes, Terminalia sacra, quae vicesimo tertio mensis ejusdem die semel instituerant, in alium diem mutare prorsus non audebant, sed iis rite celebratis, sic tandem necessarios aliquandiu perplures, crescente autem per aetates saeculi peritia, unum quadrantis interponebant diem. Heu miseri desipientes! qui nescientes eum cujus regni non erit finis, qui dixit: Ego sum principium, quod et loquor vobis, terminum divino cultu honorandum, et ei sacra ac sacrificia credebant agenda. Sed multo i. CAPUT XLI. Quod et luna quadrantem
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc federa uerum eadem quibusq ꝓ¬
ximis sublimiora creduntur: eadẽq
demersa longinquis: ut qui nunc subli¬
mis inde iectu positis uidetur hic uer

Expanded text:
ec sidera; verum eadem quibusque proximis sublimiora creduntur, eademque demersa longinquis, utque nunc sublimis in dejectu positis videtur hic ver
Abbreviated transcription (Latin):
sedis nondũ enĩ erat ipse ponti fex
factus. rogauit ut geti anglorũ
in brictaniã aliquos uerbiministros.
r&. Scipsũ paratum ce in hoc opus
dño cooperante ꝓficiendũ. sita men
a postolicopapȩ hoc ut fier& place¬
r&. Quod dũ ꝑficere non poss&. qͥa
& sipontifex concedere illi quod p&i¬
erat uoluit: nontamenciues romani.
tus officio functus ẽ : ꝑfecit opus diu
desideratum. Alios quidem p̃dicato¬
resmnittens. sed ipse p̃dicationem ut
fructificar& suis exhostationib ac
p̃cib adiuuans. Haec uixta opinio¬
nẽ ꝙ abantiquis accipimꝰ historiȩ¬

Expanded text:
sedis nondum enim erat ipse pontifex sedis nondum enim erat ipse pontifex factus rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, ret; seipsum paratum esse in hoc opus Domino cooperante perficiendum, si tamen apostolico papae hoc ut fieret, placeret. Quod dum perficere non posset, quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, tus officio functus est, perfecit opus diu desideratum: alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus adjuvans. Haec juxta opinionem quam ab antiquis accepimus, Histori
Abbreviated transcription (Latin):
interrogauit utaiunt dequa se¬
gione uel terraeẽnt allati: Dictũq
est quia debrittania mͥstila cuius
inculae talis c̃ent aspectus : Rursus
xpiani. anpaganis adhuc errorib
eent implicati. Ditdum ẽ quod ẽent
pagani. Atille intimo ex corde
longatrahens sũspiria. heu pro
dolor inquit. quodtã lucidi uultus
homines tenebrarũ auctor possid&
tantaq gr̃a frontispicu mentem
adinterna gr̃auacuã gestat. Rur¬
sus ergo interrogauit quod ẽeo uo¬
cabulum gentis illius. responsumẽ.
quod angli uocarentur. Atille be¬
ne inquit. nam &angelicam habent
faciem. &tales angedorũ incadis de¬
c& eẽ coheredes. Quod hab& nomen
ipsa ꝓuincia dequa isti sunt allati:
deira eruti . & admisericordiã xp̃iuo¬
cati:. Rexpro uintiae illius quomo¬
douocatur : Responsumẽ. quod
elle dice¬
r&ur. Atille allu
Alleluia laudẽ
ctato¬
ris. illi sin pastib
opost& cantart. Accedensq ad
pontificem romanae & a postolicȩ

Expanded text:
interrogavit, ut aiunt, de qua reinterrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati; dictumque est quod de Britannia insula, cujus incolae talis essent aspectus. Rursus isent Christiani, an paganis adhuc erroribus essent implicati. Dictum est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria: Heu proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque gratia frontis speciei mentem ad internam gratiam vacuam gestat. Rursus interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt allati? de ira eruti, et ad misericordiam Christi vocati. Rex provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Aelle diceretur. At ille alludAlleluia laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. Porro accedens ad pontificem Romanae et apostolicae
Abbreviated transcription (Latin):
Pontificis summi hocclauduntur
membra sepulchro.
Quunnum eris sempuiuit ubiq bonis
Esurie dapib: superauit frigora
Atq: animas monitis texit ab hoste
Implebatq: actu quicquid sermo
Ad xp̃m anglos conuestit pi&ate¬
magistra¬
Adquirens fider agmina gente.
H iclabor. hocstudium. haettibi cura
hoc pastor agebasit
Vtdño offeres plurima lũ cra gregis
Hisquidĩ consul factus. lactare
triumphis
Nam mercedem operum. iamsine
fine tenes
ECSILENTIO PRAETEREUADA
opinio quȩ debeato gregorio tra¬
ditione maiorũ ad nosusq: ꝓlata ẽ
Quauidelicet ex causa ad monitus.
tam sedulam erga salutem nr̃ae
gentis curam gesserit. Dicunt
quia die quadã cumaduenientib
nuꝑmercatorib: multa uenalia
inforũ fuissent conlata. multi ad
emendum confluxissent. &i psum
gregorium inter alios aduenisse
acuidisse interalia pueros uena¬
les positos. xcandidi corporis ac¬
uenusticultus. capillorum quoq
forma egregibe. Quoscũ a spicr&

Expanded text:
Pontificis summi hoc clauduntur Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivit ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora  animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu, quidquid sermonm Anglos convertit piemagistrAdquirens fidei agmina gente nova. Hic labor, hoc studium, haec tibi cura, hoc pastor agebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus laetare triumphis: Nam mercedem operum jam sine fine tenes. ec silentio praetereunda opinio quae de beato Gregorio, traditione majorum ad nos usque perlata est: qua videlicet ex causa admonitus, tam sedulam erga salutem nostrae gentis curam gesserit. Dicunt, quia die quadam cum advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum fuissent conlata, multique ad emendum confluxissent, et ipsum Gregorium inter alios advenisse, ac vidisse inter alia pueros venales positos, venusti vultus, capillorum quoque forma egregia. Quos cum aspiceret,
Abbreviated transcription (Latin):
sideriis ad aeternitatis gra
Quibus uerbis beatus grego¬
rius hoc quoq: declarat
Quia sc̃s augustinus & soci eius
non sola prȩdicatione uerborũ
sed &iam caelestium ostentati¬
one signorum. gentem anglo¬
rum ad agnitionem ueritatis
perducebant Fecit interalia
beatus papa gregorius. ut in
eorum missae cã elebrarentur:
sed &inipsa missarum caele¬
bratione. tria uerba maximȩ
perfectionis plena super adie¬
cit. Diesq nostros intua pace
dispones. atq ab aeterna dam¬
natione nos eripi. &inelecto¬
rum tuorum iubeas grege nu¬
merari. Rexit autem ecclesi
mauricu & focatis. Secundo
autem eiusdem focatis anno.
transiens ex hac uita. migra uit
adueram quae incęlis ẽ uitam.
Sepultus uero est corpore: inec¬
clesia beati petri apostoli ante
secretarium die quarto iduum
mastiarum. quandoq: in ipso.
turus ingloria
Scriptumq in tumbo ipsius. epi¬
taphium huius modi est
Suscipe terra tuo corpus decorpo
ciuitate alterius morsmagis ipsauia ẽ

Expanded text:
sideriis ad aeternitatis gratsideriis ad aeternitatis gratQuibus verbis beatus Gregorius hoc quoque declarat, quia sanctus Augustinus et socii ejus, non sola praedicatione verborum, sed etiam caelestium ostensione signorum, gentem Anglorum ad agnitionem veritatis perducebant. Fecit inter alia beatus papa Gregorius, ut in eorum missae celebrarentur. Sed et in ipsa missarum celebratione tria verba maximae perfectionis plena superadjecit: « Diesque nostros in tua pace disponas, atque ab aeterna damnatione nos eripi, et in electorum tuorum jubeas grege numerari. » Rexit autem EcclesiaMauricii et Focatis. Secundo autem ejusdem Focatis anno transiens ex hac vita migravit ad veram quae in caelis est vitam. Sepultus vero est corpore in ecclesia beati Petri apostoli, ante secretarium, die quarto Iduum Martiarum, quandoque in ipso cturus in gloria: scriptumque in tumba ipsius epitaphium hujusmodi: Suscipe, terra, tuo corpus de corporCui vitae alterius mors magis ipsa via est.
Abbreviated transcription (Latin):
quia ab infantia mea creuit
mecum miseratio. &deutero
matris meȩ egressa est mecũ
Ad cuius pi&atis &iustitiae
opus. pertin& &iam hoc go
nostram gentem per prȩdi¬
catores quos huc disexit. de
dentibus antiqui hostis eri¬
piens. a eternae libestatis
fecit esse pasticipem. Cuius
fidei &salute congaudens.
quãꝙ digna laude commen¬
dans. ipse dixit in expositi¬
one beati iob Ecce lingua
brittanniae. quaenihil ali¬
ud nouerat. quam barbarum
frendere. iam dudum in diui¬
nis laudibus hebreum coepit al
tumidus. iam substratus scõsũ
pedibus seruit oceanus. eiusq
barbaros motus quos terreni
principes edomare ferro ne¬
quiuerant. hos prodiuina for¬
midine. sacerdotum ora sim¬
plicibus uerbis ligant: & quia
cateruas pugnantium infidel
nunc fidelis. humilium linguas
caelestibus uerbis. clarescenti¬
bus quoq mira culis. uistus ei
diuinae cognitionis infun¬
ditur. eius dem diuinitatis
terrore refrenatur. ut pra¬
ua agere m&uat. ac totis de¬

Expanded text:
ab infantia mea crevit mecum miseratio, et de utero matris meae egressa est mecum . Ad cujus pietatis et justitiae opus pertinet etiam hoc, quod nostram gentem per praedicatores quos huc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participem: cujus fidei et saluti congaudens, quamque digna laude commendans, ipse dixit in Expositione beati Job: « Ecce lingua Brittaniae, quae nil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraeum coepit Alltumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos pro divina formidine sacerdotum ora simplicibus verbis ligant, et qui catervas pugnantium infidelinunc fidelis humilium linguas caelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis, virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem divinitatis terrore refraenatur, ut prave agere metuat, ac totis de
Abbreviated transcription (Latin):
pracparati. Haec nunc gloriose
fili paucis locutus sum. ut cum
xp̃iana fides in regno uro excre¬
uerit. nr̃a quoq: apud uos locu¬
tio latior excrescat. Et tanto
plus loqui libeat. quanto se in
mente nr̃a gaudia degentis urę
ꝑfecta conuersione multiplicant
Parua aũ xenia trans misi
quae uobis parua non erunt.
cuma uobis exbeati petri a postoli
fuerint benedictione suscepta
Omps itaq ds in uobis gr̃am suã
rũ curricula extenadat. & post
longa tempora in caelestis uos
patriae congregatione recipiat
Incolomem excellentiã uestram
gratia suꝑna custodiat domine
fili. Data die .x. Kał uiliarũ
imper̃ domnonro mauricio tibe¬
rio pussimo aug. annoxi post
consulatũ eiusdẽ domni. anno

Expanded text:
praeparati. Haec nunc, gloriose praeparati. Haec nunc, gloriose Fili, paucis locutus sum, ut cum Christiana fides in regno vestro excreverit, nostra quoque apud vos locutio latior excrescat, et tanto plus loqui libeat, quanto se in mente nostra gaudia de gentis vestrae perfecta conversione multiplicant. « Parva autem exenia transmisi, quae vobis parva non erunt, cum a vobis ex beati Petri apostoli fuerint benedictione suscepta. Omnipotens itaque Deus in vobis gratiam suam rum curricula extendat, et post longa tempora in coelestis vos patriae congregatione suscipiat. Incolumem excellentiam vestram gratia superna custodiat, domine fili. Data die X Kalend. Juliarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo Augusto an. 19, post consulatum ejusdem domini no
Abbreviated transcription (Latin):
quem uos neglegitis audire
prodõ Tota igitur mente
cum eo uos inferuore fidei strin¬
gite. ađq ad nisum illius uistu¬
te quam uobis diuinitas tri¬
buat adiuuate. Utregnisui
uos ipse faciat eẽ pasticipes.
cuius uos fidẽ in regno ur̃ore
cipi facitis & custodiri. Prae¬
ter ea scire ur̃am glortã uolu¬
mus. quia sicut instriptur a
sacra exuerbis dñi omp̃is cog¬
uenturumẽ. quod nullo um quã
poterit fine terminari Ađ¬
propinquante aũ eodẽ mundi
termino multa imminent quȩ
antea non fuerant. Uidelicet
immutationes a eris. terroresq.
fames pestilentiae. terra motus
ꝑloca. quaetamen non omnia
nr̃is dieb uentura sunt. sed p̃
nrõs dies om̃a subsequenter
Vositaq: siqua ex his euenire in
terra ur̃a cognoscetis. nullomodo
urum animum ꝑturbetis. Quia
idcrco haec signa define scłi prȩ¬
mit tuntur. utdeanimab nr̃is
debeamus ẽẽ solliiti. demortis
hora suspecti. &uenturo iudici
in bonis actib inueniamur esse

Expanded text:
quem vos negligitis audire quem vos negligitis audire pro Deo? Tota igitur mente cum eo vos in fervore fidei stringite, atque annisum illius virtute quam vobis divinitus tribuit adjuvate, ut regni sui vos ipse faciat esse participes, cujus vos fidem in regno vestro recipi et facitis custodiri. Praeterea scire vestram gloriam volumus quia, sicut in Scriptura sacra ex verbis Domini omventurum est, quod nullo unquam poterit fine terminari. Adpropinquante autem eodem mundi termino, multa imminent quae antea non fuerunt: videlicet immutationes aeris, terroresquefames, pestilentiae, terrae motus per loca; quae tamen non omnia nostris diebus ventura sunt, sed post nostros dies omnia subsequentur. Vos itaque, si qua ex his evenire in terra vestra cognoscitis, nullo modo vestrum animum perturbetis; quia idcirco haec signa de fine saeculi praemittuntur, ut de animabus nostris debeamus esse soliciti, de mortis hora suspecti, et venturo judici in bonis actibus inveniamur esse
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & enim constantinus quon¬
dam piissimus imperator roma¬
nam rempublicã aꝑuersis ido¬
subdidit. seq cum sabiectis po¬
pulis tota ad eummente con¬
uertit. Vnde factum ẽ ut an¬
tiquorũ principũ gloriã scus uir
ille laudib uinceree. &tanto
inopinione p̃cessoros suos quanto
&inbono opere superaret
Etnuncitaq ur̃a gloria cog¬
nitionẽ unius dt̃patris & filii
& sp̃s sc̃ĩ regib acpopulis sibim &
subiectis festinet infundere.
ut &antiquos gentis suȩ reges
laudib ac meritis transeat
Etquanto in subiectis suis &iã
aliena peccata deterserit. tanto
&iã depeccatis proprus ante
om̃pis dĩ terribile ex amense¬
scripturae scientia repletus. bo
nis auctore dõ operib praeditus.
quȩq uos admonet libenter au¬
dite. deuote ꝑagite studiose
in memoria reseruate: Quia si
uos eum in eo quod proompe dõ
exaudit. Si enim quod absit uer¬
ba cius post ponitis. quando eũ
om̃ps dspoterit audire prouob.

Expanded text:
« Sic etenim Constantinus quon« Sic etenim Constantinus quondam piissimus imperator, Romanam rempublicam a perversis idosubdidit, seque cum subjectis populis tota ad eum  Al., Deum mente convertit. Unde factum est ut antiquorum principum nomen suis vir ille laudibus vinceret, et tanto in opinione praecessores suos, quanto et in bono opere superaret. Et nunc itaque vestra gloria cognitionem unius Dei, Patris, et Filii, et Spiritus sancti, regibus ac populis sibimet subjectis festinet infundere, et antiquos gentis suae reges laudibus ac meritis transeat, et quanto in subjectis suis etiam aliena peccata deterserit, tanto etiam de peccatis propriis ante omnipotentis Dei terribile examen seScripturae scientinis auctore Deo operibus praeditus, quaeque vos admonet libenter audite, devote peragite, studiose in memoria reservate, quia si vos eum in eo quod pro omnipoteexaudit. Si enim, quod absit, verba ejus postponitis, quando eum omnipotens Deus poterit audire pro vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq: honorib regẽ glorifica¬
re satagens. cui gloriae cae¬
lestis suo labore & industria
notitiã ꝑuenis se gaudebat
Exemplar aũ p̃fatae episto¬
lae hoc est¬
OMINOGLOALOSISSIMO
atq p̃cellentis simo filio edil¬
berechto regi anglorũ Grego¬
rius ep̃s: propter hoc om̃ps ds̃
pi&atis impendat. quod inglo¬
rum gente factum agnouimus
cui ur̃a gloria idcircõe prę¬
posita. ut ꝑbona qua euo.bis
concessa sunt. &iam subiettȩ
uobis genti suꝑna beneficia
p̃starentur. Etideo gloriose
fili eam quam accepisti diuini¬
tus gratiam sollicita mente
custodi . xp̃ianam fidem in po¬
pulis tibi subditis extendere
festina. Telum rectitudinis
quere. fanorum aedificia
euerte. subditorum mores.
diendo. corrigendo. & boni
operis exempla monstrando
aedifica. ut illum retributorẽ
inuenias in caelo. cuius nomen
atq cognitionem dilataueris
interra. Ipse enim ur̃ae quoq
gloriae nomen posteris glori¬
osũ reddet. cuius uos honorẽ
queritis & seruatis ingentibus

Expanded text:
quoque honoribus regem glorificare satagens, cui gloriae coelestis suo labore et industria notitiam provenisse gaudebat. Exemplar autem praefatae epistolae hoc estmino gloriosissimo atque praecellentissimo filio Aedilbercto regi Anglorum, Gregorius episcopus. « Propter hoc omnipotens Deus pietatis impendat. Quod in Anglorum gente factum cognovimus: cui vestra gloria idcirco est praeposita, ut per bona quae vobis concessa sunt, etiam subjectae vobis genti superna beneficia praestarentur. Et ideo, gloriose fili, eam quam accepisti divinitus gratiam, solicita mente custodi, Christianam fidem in populis tibi subditis extendere festina, zelum rectitudinis quere, fanorum aedificia everte, subditorum mores ediendo, corrigendo, et boni operis exempla monstrando aedifica: ut illum retributorem invenias in caelo, cujus nomen atque cognitionem dilataveris in terra. Ipse enim vestrae quoque gloriae nomen etiam posteris gloriosius reddet, cujus vos honorem quaeritis et servatis in gentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
UIIIl. Deimperio regis eduini & utue¬
niens ad euangelitandũ ei paulinus.
primo filiã eius cumaliis. fida xp̃i¬
anae sacram̃tis imbuerit.
X. Vt papa boni facius eundẽ regem
mssis licteris sit hostatus ad fidẽ.

Expanded text:
UT IX. De imperio regis Aeduini, et ut veniens ad evangelizandum ei Paulinus, primo filiam ejus cum aliis fidei Christianae sacramentis imbuerit.X. Ut papa Bonifacius eumdem regem missis literis sit hortatus ad fidem.
Abbreviated transcription (Latin):
sia posuerunt Xxxiii.
ISTEMPORIBUS REGNO
nor danhimbrorum p̃fuit sex
fortissimus & gloriae cupidis¬
simus edilfridus. Quiplus om¬
nib anglorum primatib gentẽ
uastauit brettonũ. ita ut sauli
quondam regis israhelicȩ gen¬
tis comparandus uideretur.
excepto dumtaxat hoc prodi¬
uinae erat religionis ignarus
Nemo enim intribunis. nemo in
regib. plures corũ terras exter¬
minatis uel subiugatis indige¬
nis. aut tributarias genti an¬
glorũ aut habitabiles fecit
Cui merito poterat illud quoo
benedicens filium patriarcha
Benia min lupus rapax mane
comedit p̃dam & uespere diui¬
dit spolia. Unde motus eius
forti exercitu. sed cumpaucis
in loco celeberrimo quidicitur
degsastan. id est degsa lapis
quem ipse ducebat exercitu
ꝑemptus est Quod uidelicet
bellum edilfrid anno ab incar
nuit. annoxi per fecit
Porro annofocatis quitum ro¬
mani regni apicem tenebat primo.
neq: exeo tempore quisquam
regum scottorũ inbrittania
aduersus gentẽ anglorum

Expanded text:
sia posuerunt.sia posuerunt.is temporibus regno Nordanhymbrorum praefuit rex fortissimus et gloriae cupidissimus Aedilfrid, qui plus omnibus Anglorum primatibus gentem vastavit Brittonum; ita ut Sauli quondam regi Israeliticae gentis comparandus videretur, excepto dumtaxat hoc, quod divinae erat religionis ignarus. Nemo enim in tribunis, nemo in regibus plures eorum terras, exterminatis vel subjugatis indigenis, aut tributarias genti Anglorum, aut habitabiles fecit. Cui merito poterat illud quod benedicens filium patriarcha Benjamin lupus rapax, mane comedet praedam, et vespere dividet spolia. Unde motus ejus forti exercitu; sed cum paucis in loco celeberrimo qui dicitur Degsastan, id est, Degsa lapis, quem ipse ducebat exercitu peremptus est. Quod videlicet bellum Aedilfrid anno ab Incarnnuit, anno undecimo, perfecit: porro Focatis anno, qui tum Romani regni apicem tenebat, primo. Neque ex eo tempore quisquam regum Scottorum in Brittania adversus gentem Anglorum
Abbreviated transcription (Latin):
TAUGUSTINUS UBIINRECIA
ciuitate sedem episcopalem
ut prȩdiximus accepit recupe¬
rauit in ea regio fultus ad mini¬
culo eccłam quaminibi antiquo
fuisse didicerat. & eam inno
bi habitationẽ statuit. & cunc¬
tis succes sorib suis Fecit aũt
rientem. in quo eius hostatu
edilberecht ecđam beatorum
aplorum p&ri & pauli afunda¬
mentis construxit ac diuersis
poni corpora possent. Quam
tamen ecđam non ipse augusti¬
nus. sed successor eius lauren¬
tius consecrauit. Primus aut
ciusdem monasterii abbas p&rus
presbeter fuit. Quilegatus
galliam missus demersus ẽ in si¬
numaris quiuocatur ampleat
& ab inculis locuig nobilitra¬
ditus sepultura. Sed om̃ps ds̃
ut qualis meritiuir fuerit de¬
monstraret. omni nocte supra
sepulcrũ eius lux caelestis ap¬
paruit. donec anim aduerten¬
tes uicini qui uidebant sc̃mfu¬
isse uirum quuibi ẽet sepultus.
&inuestigantes unde uel quis
ẽet abstulerunt corpus & in
bononia ciuitate iuxta honorẽ
tanto uiro congruum in eccle¬

Expanded text:
Augustinus, ubi in regia civitate sedem episcopalem, ut praediximus, accepit, recuperavit in ea, regio fultus adminiculo, Ecclesiam quam inibi antiquo fuisse didicerat, et eam in nobi habitationem statuit, et cunctis successoribus suis. Fecit auterientem, in quo, ejus hortatu, Aedilberct ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli a fundamentis construxit, ac diversis poni corpora possent. Quam tamen ecclesiam non ipse Augustinus, sed successor ejus Laurentius consecravit. Primus autem ejusdem monasterii abbas Petrus presbyter fuit, qui legatus Galliam missus, demersus est in sinu maris qui vocatur Amfleat, et ab incelis loci ignobili traditus sepulturae: sed omnipotens Deus ut qualis meriti vir fuerit demonstraret, omni nocte supra sepulcrum ejus lux caelestis apparuit, donec animadvertentes vicini, qui videbant sanctum fuisse virum qui ibi esset sepultus, et investigantes unde vel quis esset, abstulerunt corpus, et in Bononia civitate juxta honorem tanto viro congruum in eccle
Abbreviated transcription (Latin):
IIII. Vtdaurentius cum ep̃is suis scottos
obseruando. sequimonuerit. &ut
mellitus romam uenir&.¬
VDefunctis edilberecto & seberechto
regib successores eorum idola¬
triã resuscitarent: ob quod & medl¬
litus ac iustus abrittannia discesser
I Vtcorreptus ab apostolo p&rolau¬
rentius. teotbaldũ rege̾ ad xp̃m con¬
uerter &. quimox mellitũ &iustũ
ad p̃dicandum reuoca uerit.

Expanded text:
IV. Ut Laurentius cum coepiscopis suis Scottos observando sequi monuerit, et ut Mellitus Romam venerdefunctis Aedilbercto et Sabercto regibus, successores eorum idolatriam resuscitarint, ob quod et Mellitus ac Justus a Brittania discesser correptus ab apostolo Petro Laurentius Aeodbaldum Regem ad Christum converterit, qui mox Mellitum et Justum ad praedicandum revocaverit.