comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sed sicut dicimus iudeis. uos occidistis
xp̃m. quãuis hoc parentes eoꝵ fecerint:
sic & isti dolebunt se fecisse quoda modo
qͦd fecerunt illi ex quoꝵ stirpe descendt̃.
iam fideles non damnabuntur cũ impiis
parentib suis: dolebunt tamen tanquã
ipsi fecerint qͦd ab illis factũ. ẽ. Non igi¬
tur dolebunt reatu criminis: sed pietatiᷤᷤ
affectu. Sane ubi dixerunt. lx̃x. inter
runt. sic interp̃tatũ. ẽ. ex hebreo. Et aspi¬
cient ad me quẽ confixerunt. Quo qui¬
dem uerbo euidentius xp̃c crucifi rus ap¬
paret: sed illa insultatio quã. laͣx. pone¬
re maluerunt eius uniuerse non defuit
passioni. Nam & de tento & alligato & ad¬
nidicato. & ob probrio ignominiose uestis
induto. & spinis coronato. & calamo inca¬
pite ꝑcusso. & irridenter fixis genib ad¬
orato. & crucem suã portanti & in ligno
iam pendenti: utiq insultauerunt. Pro¬
inde interp̃tationem non sequentes unam:

Expanded text:
Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Christum\', quamuis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. iam fideles non damnabuntur cum inpiis parentibus suis, dolebunt tamen tamquam ipsi fecerint, quod ab illis factum est. Non igitur dolebunt reatu criminis, sed pietatis adfectu. Sane ubi dixerunt septuaginta iinsultauerunt, sic interpretatum est ex Hebraeo: Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius Christus crucifixus apparet. Sed illa insultatio, quam septuaginta ponere maluerunt, eius uniuersae non defuit passioni. Nam et detento et adligato et adiudicato et obprobrio ignominiosae uestis induto et spinis coronato et calamo in capite percusso et inridenter fixis genibus adorato et crucem suam portanti et in ligno iam pendenti utique insultauerunt. Proinde interpretationem non sequentes unam,
Abbreviated transcription (Latin):
re uidicium: ubi mali nec saltem falso sint
beati. sed aꝑtissime miseri appareant: &¬
boni nulla tẽporali saltem miseria laboreis.
sed clara ac sempiterna beatitudine ꝑfru¬
antur. Dixerat quippe istoꝵ talia quęda
uerba etiã suꝑius dicentiũ. Omnis qui
facit malum bonus. ẽ. in conspecꝰtu dñi: &
tales ei placent. Ad hȩc inquam contra
dm̃ murmura ꝑuenerunt: legem moy¬
Si accipiendo carnaliter. Unde & ille in
psalmo septuagesimo scđo pene cõmotos
eumq esse cognouerint quẽ prius humiłe
insuis parentib illuserunt: quauis & ipsi
parentes ipsorũ tantȩ illius impietatis au¬
ctores. resurgentes uidebunt eum: sed pu¬
mendi iam non adhuc corrigendi. Non
itaq hoc loco ipsi intelligendi sunt uͥ dic¬
tũ est. & effundam suꝑ domũ dauid &
& aspicient ad me ꝓ eo quod insultaue¬
runt. sed tam̃ de illorũ stirpe uenient¬
hi qui ꝑ helyam illo tẽpore crediturisins.

Expanded text:
re iudicium, ubi mali nec saltem falso sint re iudicium, ubi mali nec saltem falso sint beati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudine perfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotoseumque esse cognouerint, quem prius humilem in suis parentibus inluserunt; quamuis et ipsi parentes eorum tantae illius inpietatis auctores resurgentes uidebunt eum, sed puniendi iam. non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intellegendi sunt, ubi dictum est: Et effundam super domum Dauid et ultauerunt; sed tamen de illorum stirpe uenientes, qui per Heliam illo tempore credituri sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
YOD uero subiungit idem ꝓpheta
memnentote legis moysi serui mei qͣm
mandaui ei in choreb ad omnẽ adomnẽ
isrł. p̃cepta & iudicia oportune cõmeno¬
rat post declaratũ futurũ tam magnum
inter obseruatores legis contemptoresq
discrimen: simul etiam ut discant legem
spiritualiter intelligere. & inueniant in
ea xp̃m ꝑ quem udicem facienda. ẽ. in¬
ter bonos & malos ipsa discretio. Non enĩ
frustra idem dñs ait iudeis. Si credere¬
tis moysi: crederetis & michi. De me enĩ
ille scripsit. Carnaliter quippe accipien¬
do legem & enis ꝓmssa terrena: rerũ cele¬
stium figuras nescientes in illa murmura
corruerunt ut dicere auderent. Uanus
est qui seruit dõ. Et quid amplius. quia
custodiuimus mandata eius. & quia am¬
bulauimus supplicantes ante faciem dĩ
omnipotentis: Et nunc nos beatos dici
mus alienos: & edificantur om̃s qui faciuĩs
iniquitatẽ. Quib eoꝵ uerbis quodamͦ ꝓ
pheta cõpulsus est nouissimum p̃nuntia¬

Expanded text:
od uero subiungit idem propheta: Mementote legis Moysi serui mei, quam mandaui ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui seruit Deo, et quid amcustodivimus mandata ejus, et quia ambulavimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et numus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem. Quibus eorum uerbis quodam modo propheta conpulsus est nouissimum praenuntia
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia toto terrarũ orbe diffusa. Ac ꝑhoc
ubicũq tunc erit quȩ in omnib gentibus
erit quod significatum est nomine latitu¬
dinis terre. ibi erunt castra sc̃oꝵ. ibi erit
dilecta dõ ciuitas eius: ibi ab om̃ib inumi¬
cis suis quia & ipsi in om̃ĩb cũ illa gentib
erunt ꝑsecutionis illius immanitate cinge¬
tur. hoc est in angustias tribulationis ar¬
tabitur. urgebitur. concludetur: nec mi¬
litiam suã deseret. quȩ uocabulo est ap¬
pellata castror u or¬

Expanded text:
ecclesia toto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ecclesia toto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ubicumque. tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis artabitur, urguebitur, concludetur nec militiam suam deseret, quae uocabulo est appellata castroru
Abbreviated transcription (Latin):
namq orbe terrarũ significati sunt isti ẽẽ
cũ dicꝰtũ est nationes quȩ sunt inquatuor
angulis terrȩ: easq subiecit ẽẽ gog & ma¬
gog. Quorũ interp̃tationẽ nominũ esse
cõperimus. Gog. tectũ: magog. de tecto:
tanquã domus & ipse qui ꝓcedit de domo.
Gentes ergo sunt inquib diabolũ uelut
inabysso suꝑius intelligebamus inclusum:
& ipse de illis quodamͦ sese effereus & ꝓcedeis.
ut ille sint tectum. ipse de tecto. Si audem
utrũq referamus ad gentes non unũ horũ
adillas. alterũ ad diabolum: & tectũ ipse
sunt quia meis nunc includitur. & quodã
modo tegitur imimicus antiquiis: & de tec¬
to ipse erunt. quando inaꝑtũ odiũ de oꝑto
supra terrȩ latitudinẽ. & cinxerunt castra
scõꝵ & dilectam ciuitatẽ. non utiq adunũ
locũ uenisse uel uenturi esse significati suñ.
quasi uno aliquo loco futura sint castra sc̃oꝵ
& dilecta ciuitas: cum hȩc non sit nisi &p̃i

Expanded text:
namque orbe terrarum significati sunt isti esse, namque orbe terrarum significati sunt isti esse, cum dictum est nationes quae sunt in quattuor angulis terrae, easque subiecit esse Gog et Magog. quorum interpretationem nominum esse comperimus Gog "tectum", Magog "de tecto", tamquam domus et ipse qui procedit de domo. gentes ergo sunt, in quibus diabolum uelut in abysso superius intellegebamus inclusum, et ipse de illis. quodam modo sese efferens et procedens, ut illae sint tectum, ipse de tecto. si autem utrumque referamus ad gentes, non unum horum ad illas, alterum ad diabolum: et tectum ipsae sunt, quia in eis nunc includitur et quodam modo tegitur inimicus antiquus, et de tecto ipsae erunt, quando in apertum odium de operto supra terrae latitudinem et cinxerunt castra sanctorum et dilectam ciuitatem, non utique ad unum locum uenisse uel uenturi esse significati sunt, quasi uno aliquo loco futura sint castra sanctorum et dilecta ciuitas, cum haec non sit nisi Christi
Abbreviated transcription (Latin):
Tcum finiti fuerint inquit mille anni.
soluetur sathanas de custodia sua: & ex¬
ibit ad seducendas nationes quȩ sunt in qͣ¬
tuor angulis derre Gos & magos. & tra¬
het eos inbellum. quorũ numerus. ẽ. ut
harena maris. Ad hoc gͦ tunc seducet: ut
in hoc bellum trahat. Nam & antea mo-¬
dis quib poterat ꝑ mala multa & uaria
seducebat. Exibit autẽ dicꝰtũ est: iaꝑ¬
tam ꝑsecutionem de latebris erumpet o¬
diorum. Hec enĩ erit nouissima ꝑsecu¬
tio nouissimo imminente iudicio quam
sc̃a eccłia toto terrarũ orbe patietur. uni¬
uersa scilicet ciitas xp̃i ab uniuersa di¬
aboli ciuitate quantacũq erit utraq
suꝑ terrã. Gentes quippe istȩ quas appel¬
lat gog & magog non sic sunt accipiende:
tanquam sint aliqui in aliqua parte terra-¬
rũ barbari constituti. siue quos quida suspi¬
cantur getas & massagetas propter litteras
horũ nominũ primas. siue alios aliquos ali¬
enigenas & aromano iure seiunctos. Ioto

Expanded text:
cum finiti fuerint, inquit, mille anni, soluetur satanas de custodia sua, et exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quattuor angulis terrae, Gog et Magog, et trahet eos in bellum, quorum numerus est ut harena maris. Ad hoc ergo tunc seducet, ut in hoc bellum trahat. Nam et antea modis quibus poterat per mala multa et uaria seducebat. Exibit autem dictum est <in apertam persecutionem de latebris erumpet odiorum.\' Haec enim erit nouissima persecutio, nouissimo inminente iudicio, quam sancta ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas Christi ab uniuersa diaboli ciuitate, quantacumque erit utraque super terram. Gentes quippe istae, quas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in aliqua parte terrarum barbari constituti, siue quos quidam suspicantur Getas et Massagetas propter litteras horum nominum primas, siue aliquos alios alienigenas et a Romano iure seiunctos. Toto
Abbreviated transcription (Latin):
lia & potio quã continet calia simul dici¬
tur poculum sed calia solus. ido tamen
quod potioni continendȩ sit accommoda¬
tus: an uero nec amma sola nec solum cor¬
pus sedsimul utrũq sit homo. cuius sit
pars una siue anima siue corpus. ille autẽ
totꝰ ex utͦq constet ut homosit: sicut duos ȩ¬
quos iunctos bigas uocamus. quoꝵ siue
dexter siue sinister pars est bigarũ. unũ
uero eorũ quoquomodo se habeat ad alt¬
rũ bigas non dicimus. sed ambos simul
Horum autẽ trium hoc eligit tertiũ:
minem neq animam solam nec solum a¬
pus. sed animam simul & corpus esse ar¬
bitratur. Proinde. summũ bonũ homins
quo fit beatus ear utriusq rei bonis coll¬
stare dicit & animȩ scilicet & corporis.
ac ꝑ hoc prima illa nature propter se ip¬
sa existimat eixpetenda: ipsamq uircu¬
tẽ quã doc trina inserit uelut artẽ i¬

Expanded text:
lix et potio, quam continet calix. simul dicilix et potio, quam continet calix. simul dicitur poculum, sed calix solus; ideo tamen quod potioni continendae sit adcommodatus, an uero nec anima sola nec solum corpus, sed simul utrumque sit homo, cuius sit pars una siue anima siue corpus, ille autem totus ex utroque constet, ut homo sit sicut duos equos iunctos bigas uocamus, quorum siue dexter siue sinister pars est bigarum, unum uero eorum, quoquo modo se habeat ad alterum, bigas non dicimus, sed ambo simul. Horum autem trium hoc elegit tertium hominemque nec animam solam nec solum corpus, sed animam simul et corpus esse arbitratur. Proinde summum bonum hominis, quo fit beatus, ex utriusque rei bonis constare dicit, et animae scilicet et corporis. Ac per hoc prima illa naturae propter se ipsa existimat expetenda ipsamque uirtutem, quam doctrina inserit uelut artem
Abbreviated transcription (Latin):
Nterim de his tribus quomodo unam
uarro eligat: quantum breuiter aꝑteq
possumus disseramus. Iste nempe tres
secte ita fiunt: cum uel prima nature
propter uirtutẽ. uel uirtus propt̾ pri¬
ma nature. uel utraq idest & uirtus. ꝙ
prima naturȩ. propter se ipsa sunt eax pe¬
tenda. Quid ergo istorũ trium sit ue¬
rum atq sectandum: isto modo ꝑsuade¬
re conatur. Primũ. quia summũ bonũ
inphilosophia non arboris. non pecoris.
non dĩ sed hominis quęritur: quid ho¬
mo ipse sit querendum putat. Sentit
quippe in eius natura duo ẽẽ quȩdam:
corpus & animam. Et horũ quidẽ du¬
orum melius esse animam longeq pre¬
stabilius omnino non dubitat: sed utrũ
amina sola sit homo ut ita sit ei corpus
tanquam equus equiti. eques enim non
homo & equus. sed solus homo est. ideo
tamen eques dicitur quod aliquomodo
se habet ad equum: an corpus solum sit
homo aliquomodo se habens ad animam
sicut poculum ad potionem. non enim ca¬

Expanded text:
nterim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, cum uel prima naturae propter uirtutem, uel uirtus propter prima naturae, uel utraque, id est et uirtus et prima naturae, propter se ipsa sunt expetenda. rum adque sectandum, isto modo persuadere conatur. Primum, quia summum bonum in philosophia non arboris, non pecoris, non Dei, sed hominis quaeritur, quid sit ipse homo, quaerendum putat. Sentit quippe in eius natura duo esse quaedam, corpus et animam. 6t horum quidem duorum melius esse animam longeque praestabilius omnino non dubitat, sed utrum anima sola sit homo. ut ita sit ei corpus tamquam equus equiti eques enim non homo et equus, sed solus homo est; ideo tamen eques dicitur, quod aliquo modo se habeat ad equum, an corpus solum sit homo, aliquo modo se habens ad animam, sicut poculum ad potionem non enim ca
Abbreviated transcription (Latin):
ue cynico siue alio quolibet habitu & meꝰ tu
inhis finib quos ueros putant quisq phi¬
losophetur. Ex trib porro illis uite gene¬
rib. otioso. ac tuoso. & quod ex utroq com¬
positũ est. hoc tertiũ sibi placere asseuerant.
Hȩc sensisse atq docuisse achademicos ue¬
teres uarro asserit. auctore antiocho ma¬
gistro ciceronis & suo. quẽ sane cicero in
plurib fuisse stoicum quam ueterem a¬
chademicũ uult uideri. Sed quid ad
nos. qui potius de rebus ipsis iudicare de¬
bemus. quam ꝓmagno de hominibus
quid quis senserit sciRe.¬

Expanded text:
ue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu ue Cynico siue alio quolibet habitu et uictu in his finibus, quos ueros putant, quisque philosophetur. Ex tribus porro illis uitae generibus, otioso, actuoso et quod ex utroque conpositum est, hoc tertium siHaec sensisse atque docuisse Academicos veteres, Varro asserit, auctore Antiocho, magistro Ciceronis et suo, quem pluribus fuisse Stoicum quam ueterem Academicum I unIt uideri. Sed quid ad nos, qui potius de rebus ipsis iudicare debemus, quam pro magno de hominibus quid quisque senserit scire
Abbreviated transcription (Latin):
& uirtus sine his ẽẽ possit. & ipsa sine uirtute
bona sint. Tamen & scdm̃ istos etiã ipsa ꝓp¬
ter se ipsam diligit uirtus: utit᷑q illis & fru¬
itur. sicut uirtutẽ decet. Hanc uitã beatã
etiã socialem ꝑhibent esse. quȩ amicoꝵ bo¬
na propter seipsam diligat sicut sua:
eisq propter ipsos hoc uelit quod sibi. siue
in domosint sicut comunx & liberi & qui¬
cumq domestici. siue in loco ubi domus
eius est sicuti est urbs ut sunt hii qui ci¬
ues uocantur: siue in orbe toto ut sunt
gentes quas ei societas humana coniun-¬
git. siue in ipso mundo qui censetur nomi¬
ne cęli & terrȩ. sicut esse dicunt deos quos
uolunt amicos esse hominis sapientis: quos
nos familiarius angelos dicimus. De bono¬
rũ autẽ & econtrario maloꝵ finib negant
ullomodo esse dubitandũ: & hanc inter
se & nouos achademicos affirmant ẽẽ di¬
stantiam: nec eoꝵ interest quicquam si¬

Expanded text:
 uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute;  uirtus sine his esse possit et ipsa sine uirtute; bona sunt tamen, et secundum istos etiam ipsa propter se ipsam diligit uirtus, utiturque illis et fruitur, sicut uirtutem decet. Hanc uitam beatam etiam socialem perhibent esse, quae amicorum bona propter se ipsa diligat sicut sua eisque propter ipsos hoc uelit quod sibi; siue in domo sint, sicut coniux et liberi et quicumque domestici, siue in loco, ubi domus est eius, sicuti est urbs, ut sunt hi qui ciues uocantur, siue in orbe toto, ut sunt gentes quas ei societas humana coniungit, siue in ipso mundo, qui censetur nomine caeli et terrae, sicut esse dicunt deos, quos uolunt amicos esse homini sapienti, quos nos familiarius angelos dicimus. De bonorum autem et e contrario malorum finibus negant ullo modo esse dubitandum et hanc inter se et nouos Academicos adfirmant esse distantiam, nec eorum interest quidquam, si
Abbreviated transcription (Latin):
nec eius bona dicenda sunt. cui male uten¬
ti utilia esse non possunt. Hȩc ergo uita ho¬
minis quȩ uirtute & aliis animi & corꝑis
bonis sine quib esse uirtus non pocest fru¬
itur. beata esse dicitur: si uero & aliis sine
quib esse uirtus potest uel ullis uel pluri¬
bus beatior. si autẽ prorsus omnib ut nul¬
lũ omnino bonũ desit uel animi uł cor¬
poris beatissima. Non em̃ hoc. ẽ. uita qͦd
uirtus: qm̃ non om̃is uita sed sapiens uita uir¬
tus est: & tam̃ qualiscũq uita sine ulla uirtu¬
te potest ẽe: uirtus uͦ sine ulla uita ñ potest
ẽẽ. Hoc & de memoria dixerim atq rati¬
one: & siquid tale aliud. ẽ. in homine. Sunt
enĩ hec & ante doctrinam: sine his autem
non potest ẽẽ ulla doctrina. ac ꝑhoc nec
uirtus quȩ utiq discitur. H ene autẽ curre¬
re. pulchrũ ẽẽ corpore. uirib ingentib pre¬
ualere. & cȩtera huiusmodi talia sunt: ut¬

Expanded text:
nec eius bona dicenda sunt, cui male utennec eius bona dicenda sunt, cui male utenti utilia esse non possunt. Haec ergo uita hominis, quae uirtute et aliis animi et corporis bonis, sine quibus uirtus esse non potest, fruitur, beata esse dicitur; si uero et aliis, sine quibus esse uirtus potest, uel ullis uel pluribus, beatior; si autem prorsus omnibus, ut nullum omnino bonum desit uel animi uel corporis, beatissima. Non enim hoc est uita, quod uirtus, quoniam non omnis uita, sed sapiens uita uirtus est; et tamen qualiscumque uita sine ulla uirtute potest esse; uirtus uero sine ulla uita non potest esse. Hoc et de memoria dixerim adque ratione, et si quid tale aliud est in homine. Sunt enim haec et ante doctrinam, sine his autem non potest esse ulla doctrina, ac per hoc nec uirtus, quae utique discitur. Bene autem currere, pulchrum esse corpore, uiribus ingentibus praeualere et cetera huius modi talia sunt, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
non concupiscat. nec sit in nobis hoc ill¬
tium contra qͦd sp̃s concupiscat: Qa¬
uendi. quȩ in animȩ bonis est excellentis¬
simum bonum. Qua propter: eadem uir-¬
tus idest ars agendȩ uite cum accȩperit
prima nature quȩ sine illa erant. sed tam̃
erant etiã quando eis doctrina adhuc de¬
erat: omnia propter se ipsam appetit. si¬
mulq etiam se ipsam: omnibq simul &
se ipsa utitur. eo fine ut omnib delectet᷑
atq ꝑfruatur magis minusq. ut quȩq
inter se maiora atq minora sunt: tamen
omnib gaudens. & quȩdam minora si ne¬
cessitas postulat propter maiora uel adipi¬
scenda uel tenenda contemnens. Omniũ
autẽ bonorũ uel animi uel corporis in¬
chil sibi uirtus omnino preponit. Hȩc eni
bene utitur et se ipsa & cęteris quȩ homi¬
nem faciunt beatum bonis: ubi uero ipsa
non est quamlibet multa sint bona. non
bono eius sunt cuius sunt: ac ꝑ hoc iam

Expanded text:
non concupiscat, nec sit in nobis hoc uinon concupiscat, nec sit in nobis hoc uitium, contra quod spiritus concupiscat? Quendi, quae in animae bonis est excellentissimum bonum. Quapropter eadem uirtus, id est ars agendae uitae, cum acceperit prima naturae, quae sine illa erant, sed tamen erant etiam quando eis doctrina adhuc deerat, omnia propter se ipsa adpetit simulque etiam se ipsam, omnibusque simul et se ipsa utitur, eo fine, ut omnibus delectetur adque perfruatur, magis minusque, ut quaeque inter se maiora adque minora sunt, tamen omnibus gaudens et quaedam minora, si necessitas postulat, propter maiora uel adipiscenda uel tenenda contemnens. Omnium autem bonorum uel animi uel corporis nihil sibi uirtus omnino praeponit. Haec enim bene utitur et se ipsa et ceteris, quae hominem faciunt beatum, bonis. Ubi uero ipsa non est, quamlibet multa sint bona, non bono eius sunt, cuius sunt, ac per hoc iam
Abbreviated transcription (Latin):
quo geruntur etiã insanorũ illi misera¬
biles motus. & facta quȩ horremus quã¬
do ꝑuertitur sensus ratioq sopit᷑. Porro
ipsa uirtus quȩ non est inter prima na-¬
turȩ qm̃ eis post ea doctrina in troducẽ¬
te suꝑuenit. cũ sibi bonorum eulmen ui¬
dicet humanorũ: quid hic agit nisi ꝑpe¬
tua bella cũ uitiis nec exteriorib sed in¬
teriorib: nec alienis sed plaue nr̃is & pi¬
priis: marime illa quȩ grece s ophios yne
latine temperantia nominatur. qua car¬
nales frenantur libidines. ne in queq fla¬
gitia ment̾e consentientẽ trahant: Neq
eñ nullũ est uitium. cũ sicut dicit apls
caro concupiscit ad uersus sp̃m. Cuis
tio contraria uirtus est: cum sicut ide
dicit. sp̃s concupiscit aduersus carnens
Hec enim inquit inuicem aduersant
ut non ea quȩ uultis faciatis. Quid aĩ
facere uolumus eũ ꝑfici uolumus fiñe
summi boni: nisi ut caro aduersus sp̃i

Expanded text:
quo geruntur etiam insanorum illi miseraquo geruntur etiam insanorum illi miserabiles motus et facta, quae horremus, quando peruertitur sensus ratioque sopitur? Porro ipsa uirtus, quae non est inter prima naturae, quoniam eis postea doctrina introducente superuenit, cum sibi bonorum culmen uindicet humanorum, quid hic agit nisi perpetua bella cum uitiis, nec exterioribus, sed interioribus, nec alienis, sed plane nostris et propriis, maxime illa, quae Graece ococpoaovirj, Latine temperantia nominatur, qua carnales frenantur libidines, ne in quaeque flagitia mentem consen tientem trahant? Neque enim nullum est uitium, cum, sicut dicit apostolus, caro concupiscit aduersus spiritum; cui uitio contraria uirtus est, cum, sicut idem dicit, spiritus. concupiscit aduersus carnem. Haec enim, inquit, inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. Quid autem facere uolumus, cum perfici uolumus fine summi boni, nisi ut caro aduersus spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
dus & cȩcus: Ratio uero et intelligen¬
tia quo recedet. ubi sopietur: si aliquo
morbo efficiatur insanus. Freneti¬
ei multa absurda eyor dicunt
uel faciunt. plerumq abono suo
cogitemus. siue uideamus. si digne conside¬
remus lacrimas tenere uix possumus:
aut forte nec possumus. Quid dicam de
his qui dȩmonũ patiunt᷑ incursus: Ubi
habent absconditam uel obrutam incelli¬
gentiam suam quando scdm̃ suam uolunta¬
tem & anima eorũ & corꝑe malignus utit᷑
spiritus: Et quis confidit hoc malum in
hac uita euenire non posse sapienti: De¬
inde ꝑceptio ueritatis in hac carne qualis
aut quanta est quando sicut legimus in ue
raci libro sapientiȩ corpus corruptibile ag¬
grauat animam. & deprimit terrena in¬
habitatio sensum multa cogitantem: Im
petus porro uel appetitus actionis si hoc
modo recte latine appellatur ea quã gre¬
ci uocant ormeii. quia & ipsam primis
nature deputant bonis: non ne ipse est

Expanded text:
dus et caecus? Ratio uero et intellegendus et caecus? Ratio uero et intellegentia quo recedet, ubi sopietur, si aliquo morbo efficiatur insanus? Phrenetici multa absurda cum dicunt uel faciunt, plerumque a bono suo cogitemus siue uideamus, si digne consideremus, lacrimas tenere uix possumus aut forte nec possumus. Quid dicam de his, qui daemonum patiuntur incursus? Ubi habent absconditam uel obrutam intellegentiam suam, quando secundum suam uoluntatem et anima eorum et corpore malignus utitur spiritus? Et quis confidit hoc,. malum in hac uita euenire non posse sapienti? Deinde perceptio ueritatis in hac carne qualis aut quanta est, quraci libro Sapientiae, Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem ? Impetus porro uel adpetitus actionis, si hoc modo recte Latine appellatur ea, quam Graeci uocant oppjv, quia et ipsam primis naturae deputant bonis, nonne ipse est,
Abbreviated transcription (Latin):
trarius uoluptati. quȩ inquietudo contra¬
ria quieti in corpus cadere sapientis ñ po¬
test: Nembrorum certe amputatio uel
debilitas hominis expugnat incolumitatẽ.
deformitas pulchritudinem. imbecillitas sa¬
nitatẽ. uires lassitudo. mobilitatẽ. torpor
aut tarditas. Et quid horũ est quod neque¬
at in carnem sapientis irruere: Status quoq
corꝑis atq motus cum decentes & congru¬
entes sunt: inter nature pͥma numerantur.
S ed quid si aliqua mala ualitudo membra
tremore concutiat: Quid. si usq ad ponen¬
das interra manus dorsi spma curuetur.
& hominem quod̾amͦ quadrupedem faci¬
at. nonne omnem statuendi corꝑis & mo¬
uendi speciem decusq ꝑuertet: Quid ip¬
sius animi pͥmogenia que appellantur bo¬
na ubi duo prima ponunt ꝓpter cõprehen¬
sionem ꝑceptionẽq ueritatis. sensum & in¬
tellectum: Sed qualis quantusq rema-¬
net sensus. si ut alia taceam fiat homo sur¬

Expanded text:
trarius uoluptati, quae inquietudo contratrarius uoluptati, quae inquietudo contraria quieti in corpus cadere sapientis non potest? Membrorum certe amputatio uel debilitas hominis expugnat incolumitatem, deformitas pulchritudinem, inbecillitas sanitatem, uires lassitudo, mobilitatem torpor aut tarditas; et quid horum est, quod nequeat in carnem sapientis inruere? Status quoque corporis adque motus, cum decentes et congruentes sunt, inter naturae prima numerantur; sed quid si aliqua mala ualetudo membra tremore concutiat? quid si usque ad ponendas in terra manus dorsi spina curuetur et hominem quodam modo quadrupedem faciat? Nonne omnem statuendi corporis et mouendi speciem decusque peruertet? Quid ipsius animi primigenia quae appellantur bona, ubi duo prima ponunt propter conprehensionem perceptionemque ueritatis sensum et intellectum? Sed qualis quantusque remanet sensus, si, ut alia taceam, fiat homo sur
Abbreviated transcription (Latin):
eis unam ueram cȩteras falzas ostendat
esse reuertitur. Nam remoto illo triꝑti¬
to genere uitȩ. duȩ partes huius numeri
detrahuntur: & sectȩ nonaginta seax re
eloquar sine in uoluptate. siue inuirtute. si¬
ue inutraq. siue in quiete. siue in uirtute
siue iutraq siue inuoluptate simul & qui¬
ete. siue inuirtute. siue iutrisq. siue in pͥ
mis nature. siue in uirtute. siue mutrisq:
hic beati esse & a se ipsis beati fieri mira ua¬
nitate uoluerunt. Irrisit hos ueritas ꝑ
propham dicentẽ. dñs scit cogitationes ho¬
minũ qm̃ uane sunt. uel sicut hoc testimo
enim sufficit quantouis eloquentie flumi
ne uite huius miserias explicare: Quam
lamentatus est cicero inconsolatione de mor¬
te filie sicut potint. Sed quantũ. ẽ. quod
potuit.: Ea quippe quȩ dicuntur pͥma
nature: quando. ubi. quomͦ tam bene se
habere inhac uita possunt. ut non sub in¬
certis casib fluctuent. Quis emĩ dolor con¬

Expanded text:
eis unam ueram, ceteras falsas ostendat eis unam ueram, ceteras falsas ostendat esse, reuertitur. Nam remoto illo tripertito genere uitae duae partes huius numeri detrahuntur et sectae nonaginta sex reeloquar, siue in uoluptate siue in uirtute siue in utraque; siue in quiete siue in uirtute siue in utraque; siue in uoluptate simul et quiete siue in uirtute siue in utrisque, siue iimis naturae, sive in virtute, sive in utrisque: hic beati esse, et a se ipsis beati fieri mira vanitate voluerunt. Irrisit hos Veritas per prophetam dicentem, Novit Dominus cogitationes hominum; vel, sicut hoc testimonenim suffine uitae huius miserias explicare? Quam lamentatus est Cicero in consolatione de morte filiae, sicut potuit; sed quantum est quod potuit? Ea quippe, quae dicuntur prima naturae, quando, ubi, quo modo tam bene se habere in hac uita possunt, ut non sub incertis casibus fluctuent? Quis enim dolor con
Abbreviated transcription (Latin):
pe inquolibet horũ triũ possunt uiuere.
& in appetendo bom fine quo fit homo be¬
atus errare. Alia est igitur questio de fini¬
bus bonorũ & malorum. quȩ unãquãq
philosophorũ sectam facit: & aliȩ sunt
quȩstiones de sociali inta. de cunctatione
achademicorũ. de uestitu & uictu cym¬
corũ. de trib generib utȩ. otioso. actu¬
oso. exr utroq modificato: quarũ nulla
est inqua de bonorũ & malorũ finib di¬
sputatur. Proinde. qm̃ marcus uarro has
quatuor adhibens differentias. id .ẽ. ex
inta sociali. exx achademicis nouis. ex cy¬
nicis. ex isto uite genere triꝑtito. ad secꝰtas
ducentas octoginta octo ꝑuenit. & sique
aliȩ possunt similiter adici: remotis eis om¬
nibus qm̃ de sectando summo bono nul¬
lam inferunt quęstionem. & ido sectȩ
nec sunt nec uocande sunt: ad illas duo¬
decim in quib quęritur quid sit bonum
hominis quo assecuto fit beatus. ut exx

Expanded text:
pe in quolibet horum trium possunt uiuere, pe in quolibet horum trium possunt uiuere, et in adpetendo boni fine, quo fit homo beatus, errare. Alia est igitur quaestio de finibus bonorum et malorum, quae unamquamque philosophorum sectam facit, et aliae sunt quaestiones de sociali uita, de cunctatione Academicorum, de uestitu et uictu Cynicorum, de tribus uitae generibus. otioso. actuoso, ex utroque modificato; quarum nulla est, in qua de bonorum et malorum finibus disputatur. Proinde quoniam Marcus Varro has quattuor adhibens differentias, id est ei uita sociali, ex Academicis nouis, ex Cynicis, ex isto uitae genere tripertito ad sectas ducentas octoginta octo peruenit, et si quae aliae possunt similiter adici: remotis eis omnibus, quoniam de sectando summo bono nullam inferunt quaestionem et ideo sectae nec sunt nec uocandae sunt, ad illas duodecim, in quibus quaeritur, quod sit bonum hominis, quo adsecuto fit beatus, ut ex
Abbreviated transcription (Latin):
quid est unde philosophi cynici discernun¬
tur acȩteris: ad eligendũ ac tenendũ bo¬
num quo beati fierent utiq nil ualebat.
Nam si aliquid adhoc interẽẽt: ꝓfecto ide
habitus eundem sequi cogeret. & diuersus
habitus eundẽ sequi finem non sineret. In¬
trib quoq illis uite generib. uno scilicet
non segniter sed in contemplatione uel in¬
quisitione ueritatis otioso. altero ingeren¬
dis rebus humanis negotioso: tertio ex utͦq
genere temperato. cum queritur quid ho¬
rũ sit potius eligendum: non finis boni ha¬
bet controuersiam. sed quid horũ triũ diffi¬
cultatem uel facilitatem afferat ad conse¬
quendum uel retinendum finem boni. in
ista quȩsitione uersatur. Einis enĩ boni. cũ
ad eum quisq ꝑuenerit ꝓtinus beatum fa¬
cit. In otio autẽ litterato uel innegotio pu¬
blico: uel quando utrũq uicibus agitur:
non continuo quisq beatus est. Multi qͥp¬

Expanded text:
quid est, unde philosophi Cynici discernunquid est, unde philosophi Cynici discernuntur a ceteris, ad eligendum ac tenendum bonum, quo beati fierent, utique nil ualebat. Nam si alihabitus eumdem finem sequi cogeret, et diversus habitus eumdem sequi finem non sineret. tribus quoque illis uitae generibus, uno scilicet non segniter, sed in contemplatione uel inquisitione ueritatis otioso, altero in gerendis rebus humanis negotioso, tertio ex utroque genere temperato, cum quaeritur quid horum sit potius eligendum, non finis boni habet controuersiam: sed quid horum trium difficultatem uel facilitatem adferat ad consequendum uel retinendum finem boni, id in ista quaestione uersatur. Finis enim boni, cum ad eum quisque peruenerit, protinus beatum facit; in otio autem litterato, uel in negotio publico, uel quando utrumque uicibus agitur, non continuo quisque beatus est. Multi quip
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ in quib philosophandum est. ansicut
aliis philosophis placuit certas eas habe¬
re debeamus: non quȩritur quid infine
boni sec tandum sit: sed de ipsius boni
ueritate quod sectandũ uidetur utrum
sit nec ne dubitandũ: hoc est ut id pla¬
nius eloquar. utrũ ita sec tandum sit ut
qui sec tatur dicat esse uerũ. an ita ut qui
sectatur dicat uerum sibi uideri etĩa si for¬
te sit falsum: tamen uterq sectetur unũ.
atq idem bonum. In illa etiam differen¬
tia quȩ adhibetur ea habitu & consuetu¬
dine cynicorũ: non quęritur quisnam sit
finis bomi. sed utrũ in illo habitu & con¬
suetudine sit iiuendũ ei qui uerũ secta¬
tur bonum. quod libet ei uerũ uideatur
esse atq sec tandum. Deniq fuerunt: qui
cũ diuersa sequerentur bona finalia. alii
uirtutem. alii uoluptatẽ. eundem tamen
habitum & consuetudinem tenebant exr
qua cỹ nici appellabantur. Ita illud qͥc¬

Expanded text:
dae, in quibus philosophandum est, an, sicut dae, in quibus philosophandum est, an, sicut aliis philosophis placuit, certas eas habere debeamus: non quaeritur quid in boni fine sectandum sit, sed de ipsius boni ueritate, quod sectandum uidetur, utrum sit necne dubitandum; hoc est, ut id planius eloquar, utrum ita sectandum sit, ut, qui sectatur, dicat esse uerum, an ita, ut, qui sectatur, dicat uerum sibi uideri, etiamsi forte sit falsum, tamen uterque sectetur unum adque idem bonum. In illa etiam differentia, quae adhibetur ex habitu et consuetudine Cynicorum, non quaeritur, quisnam sit finis boni, sed utrum in illo habitu et consuetudine sit uiuendum ei, qui uerum sectatur bonum, quodlibet ei uerum uideatur esse adque sectandum. Denique fuerunt, qui cum diuersa sequerentur bona finalia, alii uirtutem, alii uoluptatem, eundem tamen habitum et consuetudinem tenebant, ex qua Cynici appellabantur. Ita illud quid
Abbreviated transcription (Latin):
eis est finis bon. Neq enĩ existimat ullã
philosophiȩ sectam ẽẽ dicendam. quȩ non
eo distet acȩteris quod diuersos habeat fi¬
nes bonorũ & malorũ: quandoquidem
nulla est homini causa philosophandi ni¬
si ut beatus sit. Quod autẽ beatũ facit: ip¬
se est finis boni. Nulla est igitur causa phi¬
losophandi: nisi finis bom. Quamobrem:
quȩ nullũ boni finem sectatur: nulla phi¬
losophiȩ secta dicenda est. Cum ergo quȩ¬
ritur de sociali uta utrum tenenda sit sa-¬
pienti. ut summum bonum quo fit homo
beatus. ita uelit & curet amici sui quẽ ad
modũ suum. ansuȩ tantũ modo beatitudi¬
nis causa faciat quicquid facit: non de ip¬
so summo bono quęstio est. sed de assumen¬
do uel non assumendo socio adhuius par¬
ticipationem bom non propter se ipsum
sed propter eundem socium: ut eius bono
ita gaudeat sicut gaudet suo. Idem cum
quęritur de achademicis nouis quibus in¬
certa sunt omĩa. utrũ ita sint res haben¬

Expanded text:
eis est finis boni. Neque enim existimat ullam philosophiae sectam esse dicendam, quae non eo distet a ceteris. quod diuersos habeat fines bonorum et malorum. Quando quidem nulla est homini causa philosophandi, nisi ut beatus sit; quod autem beatum facit, ipse est finis boni; nulla est igitur causa philosophandi, nisi finis boni: quam ob rem quae nullum boni finem sectatur, nulla philosophiae secta dicenda est. Cum ergo quaeritur de sociali uita, utrum sit tenenda sapienti, ut summum bonum, quo fit homo beatus, ita uelit et curet amici sui, quem ad modum suum, an suae tantummodo beatitudinis causa faciat quidquid facit: non de ipso summo bono quaestio est, sed de adsumendo uel non adsumendo socio ad huius participationem boni, non propter se ipsum, sed propter eundem socium, ut eius bono ita gaudeat, sicut gaudet suo. Item cum quaeritur de Academicis nouis, quibus incerta sunt omnia, utrum ita sint res haben
Abbreviated transcription (Latin):
eos homines ẽẽ arbitrarentur. Neq enĩ¬
ob aliam causam sic eos suscȩperunt. ut
tanquam mortalib & humana refectio¬
ne indigentib ministrarent: sed erat ꝓ¬
fecto aliquid quo ita excellebant licet
tanquam homines. ut in eis ẽẽ dñm si¬
eut esse assolet in propħis hi qui hospi¬
talitatem illis exhibebant dubitare non
possent: atq idõ & ipsos aliquando plura¬
liter. & in eis dñm aliquando singulariter
appellabant. Angelos autẽ fuisse scriptura
testatur non solum in hoc genesis libro ubi
hȩc gesta narrantur. uerumetĩa in epła
adhebreos: ubi cum hospitalitas laudare¬
tur. ꝑ hanc inquit etiam quidam nescien¬
tes hospitio receperunt angelos. Per illos
igitur tres uiros cum rursus filius is aac
de sara promitteretur abrahȩ: diumũ
datum est etiam tale responsum. ut di-¬
ceretur abraham. Erit in gentem
magnam et multam: & benedicentur
in eo omnes gentes terrȩ. Et hic duo

Expanded text:
eos homines esse arbitrarentur; neque enieos homines esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus et humana refectione » indigentibus ministrarent; sed erat profecto aliquid, quo ita excellebant, licet tamquam homines, ut in eis esse Dominum, sicut esse adsolet in prophetis, hi, qui hospitalitatem illis exhibebant, dubitare non possent; adque ideo et ipsos aliquando pluraliter et in eis Dominum aliquando singulariter appellabant. Angelos autem fuisse scriptura testatur, non solum in hoc genesis libro, ubi haec gesta narrantur, uerum etiam in epistula ad Hebraeos, ubi, cum hospitalitas laudaretur: Per hanc. inquit, etiam quidam nescientes hospitio receperunt angelos. Per illos igitur tres uiros, cum rursus filius Isaac de Sarra promitteretur Abrahae, diuinum datum est etiam tale responsum, ut diceretur: Abraham erit in magnam gentem et multam, et benedicentur in eo omnes gentes terrae. Et hic duo
Abbreviated transcription (Latin):
mis ꝑderet: Illos aut̃e duos sic suscipit
loth. ut etiam ipse incolloquio cum illis.
duos singulariter dñm appellet. Nam
cum eis pluraliter dixisset. ecce dñi de¬
clmate indomũ pueri ur̃i. & cȩtera quȩ
ibi dicuntur: postea tamen ita legitur
Et tenuerunt angłi manum eius. &
manum uxoris eius. & manus duarum
filiarum eius: eo qͦd parceret dñs ipsi.
Et factum est max ut eduxrerunt eum
foras: dixerunt. Saluam fac anmam
tuam. Ne respexeris retro: nec steteris
intota regione. In monte saluũ te fac: ne
quando comprehendaris. Dixxit autem
loth adillos. Oro dñe quia inuenit pu¬
er tuus miscdiam aute te: & que secuntur.
Deinde post hec uerba singulariter illi
respondit & dñs cum in duob angelis
ẽẽt. dicens: ecce miseratus sum faciem tu¬
am: & cȩtera. Unde multo est credibilius:
quod & abraham intrib & loth induo¬
bus uiris dñm cognoscebant: cui ꝑ singu¬
larem numerum loquebantur etiã cum

Expanded text:
mis perderet? Illos autem duos sic suscepit mis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum pueri uestri, et cetera quae ibi dicuntur, postea tamen ita legitur: Et tenuerunt angeli manum eius et manum uxoris eius et manus duarum filiarum eius, ip eo quod parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Saluam fac animam tuam, ne respexeri} retro, nec steteris in tota regione; in monte saluum te fac, ne quando conprehendaris. Dixit autem Loth ad illos: Oro, Domine, quia inuenit puer tuus misericordiam ante te, et \'quae sequuntur. Deinde post haec uerba singulariter illi respondet et Dominus, cum in duobus angelis esset, dicens: Ecce miratus sum faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnoscebant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
zem ds apparuit abrahe
ad quercum mambre: intrib uiris
Quos dubitandũ non est angłos fuisse:
quamuis quidã e&istiment unũ in eis
fuisse dñm xp̃m. asserentes eum etĩa aute
indumentum carnis fuisse uisibilem. Est
quidem diuinȩ potestatis & inuisibilis in¬
corporalis in commutabilisq nature. si¬
ne ulla sui mutatione etiam mortalibus
aspectibus apparere: non ꝑ id quod est.
sed ꝑ aliquid quod sibi subditum est. Quid
autem illi subditum non est: Ueruntam̃
si propterea confirmant horum trium ali¬
quem fuisse xp̃m. quia cum tres uidisset
ad dñm est singulariter locutus. sic enim
scriptum est. & ecce tres uiri stabant iux¬
ta eum. & uidens ꝓencurrit in obuiam
illis ab hostio tabernaculi sui & adora¬
uit suꝑ terram. & dixrit. dñe si inueni
grãm ante te. & cȩtera: eur non & illud
aduertunt. duos ex eis uenisse ut sodo¬
mitȩ delerentur. cum adhuc abraham ad
unum loqueretur dñm appellans. & inter¬
cedens ne simul iustum cum impio insodo¬

Expanded text:
em Deus apparuit Abrahae ad quercum Mambre in tribus uiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisque naturae, sine ulla sui mutatione etiam mortalibus adspectibus apparere, non per id quod est, sed per aliquid quod sibi subditum est; quid autem illi subditum non est? Verum tamen si propterea confirmant horum trium aliquem fuisse Christum, quia, cum tres uidisset, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratiam ante te, et cetera: quur non et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodo
Abbreviated transcription (Latin):
set fontib lacrimarum: cum ꝓpterea
iudex torqueat accusatum ne occidat ne¬
scius innocentem. fit ꝑ ignorantiȩ mise¬
riam. ut & tortũ innocentem occidat.
quẽ ne innocentẽ occideret. torserat.
Si enĩ scdm̃ istorũ sapientiam delegerit
ex hac uita fugere quã diutius illa su¬
stinere torm̃ta: qͦd non cõmisit cõmi¬
sisse se dicit. Quo damnato & occiso:
utrũ nocentẽ an innocentẽ iudex occi
est: quib tota ipsa ciuitas subditur. eter¬
nũ cum eis habitura supplicium. Ex eoꝵ
quippe sacris uel potius sacrilegiis quib
eos colendos & ex ludis immundissimis
ubi eoꝵ crimina celebrantur quib eos
placandos putarunt. eisdẽ ipsis auctori¬
bus & ex actorib talium tantoꝵq de¬
decorũ. satis ab eis qui colant᷑ aꝑtũ est.

Expanded text:
sit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea sit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innocentem occideret torserat. Si enim secundum istorum sapientiam delegerit ex hac uita fugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, utrum nocentem an innocentem iudex occiest, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colantur apertum est.
Abbreviated transcription (Latin):
lib & criminalibus plenius: etĩã si qui¬
escant ñ solum turbulente uerũ seprus
& cruentȩ seditiones ac bella ciuilia a
quorũ euentib sunt aliquando liberȩ
curitates. a periculis nunquam: UI.
nib quȩ ciuitatib in quantalibet pa¬
ce manent̾ib deẽẽ ñ possunt. qualia pu¬
tamus ẽẽ. quã misera. quã dolenda. qͦn¬
do quidẽ hi iudicant qui conscientias eoꝵ
de quib iudicant cernere nequeunt: In¬
de sepe coguntur tormentis innocentium
testium ad alienam causam ꝑtinentem
querere ueritatẽ. Quid. cum insua cau¬
sa quisq torquetur. & cũ queritur utrũ sit
nocens. cruciatur & innocens: Luit ꝓ incer-¬
to scelere certissimas penas. non quia illud
cõmisisse detegitur: sed quia non com¬
misisse nescitur. Ae ꝑ hoc ignoran¬
tia uidicis plerũq est calamitas in no¬
centis. & quod est intolerabilius magis¬
q plangendũ rigandumq si fieri pos¬

Expanded text:
libus et criminalibus plenius, etiamsi quilibus et criminalibus plenius, etiamsi quiescant non. solum turbulentae, uerum saepius et cruentae seditiones ac bella ciuilia, a quorum euentis sunt aliquando liberae ciuitates, a periculis numquam? CAPUnibus, quae ciuitatibus in quantalibet pace manentibus deesse non possunt, qualia putamus esse, quam misera, quam dolenda? Quando quidem hi iudicant, qui conscientias eorum, de quibus iudicant, cernere nequeunt. Unde saepe coguntur tormentis innocentium testium ad alienam causam pertinentem quaerere ueritatem. Quid cum in sua causa quisque torquetur et, cum quaeritur utrum sit nocens, cruciatur et innocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
latione officii. aut in aliquo necessitudi¬
nis nomine. Nam eum qui palam. ẽ. ad¬
uersarius: facile cauendo uitare possis.
Hoc uͦ occultum intestinũ ac domesticũ
malum non solũ existit. uerũ etiã oppri¬
mit: antequã ꝓspicere atq explorare
potueris. Propter quod etiã diuma uox
illa. & inimici hominis domestici eius.
cũ magno dolore cordis audit᷑. quia & si
quisq tam fortis uitȩ sit ut ȩquo animo
ꝑferat. uel tam uigilans ut ꝓuido con¬
silio caueat. quȩ aduersus eum molit᷑
amicitia simulata: eorũ tam̃ hominũ
ꝑfidorũ malo. cũ eos ẽẽ pessimos experi¬
tur. si ipse bonus est grauiter ex crucie¬
tur necesse est: siue semꝑ mali fuerint &¬
se bonos finxerint. siue inistam malitiã
ex bonitate mutati sint. Si ergo domus
cõmune ꝑfugiũ in his malis humani ge¬
neris tuta non est: quid ciuitas quȩ quã¬
to maior est tanto forũ enis litib & ciui¬

Expanded text:
latione officii aut in aliquo necessitudilatione officii aut in aliquo necessitudinis nomine. Nam eum, qui palam est aduersarius, facile cauendo uitare possis; hoc uero occultum intestinum ac domesticum malum non solum exsistit, uerum etiam obprimit, antequam prospicere adque explorare potueris.\' Propter quod etiam diuina uox illa: Et inimici hominis domestici eius cum magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciui
Abbreviated transcription (Latin):
illa que inamore uitia cominemorat idẽ
terentius. iniuriȩ. suspiciones. immicitie.
bellum. pax rursum: non ne res huma¬
nas ubiq impleuerunt: Donne & in
amicorũ honestis amorib plerũq con¬
tingunt: Nonne his usq quaq plene
sunt res humane. ubi in iurias. suspicio¬
nes. immicitias. bellum. mala certa senti¬
mus. pacem uero nicertũ bonum. qm̃ cor¬
da eorũ cũ quib eam tenere uolumus ig¬
noramus. Et si hodie nosse possemus. qua¬
lia cras futura essent utiq nesciremus.
Qui porro inter se amiciores solent ẽẽ uel
debent: quam qui una etiam continentur
domo. Et tamen quis inde securus est.
cum tanta sepe mala ex eorũ occultis insi¬
diis extiterint tanto amariora quanto
pax dulcior fuit: quȩ uera putata est cũ
astutissime fingeretur: Propter qͦd om̃i¬
um pectora sic attingit ut cogat ingemi¬
tum: quod ait tullius. Nullę sunt occul¬
tiores insidiȩ quã hȩ quȩ latent insimu¬

Expanded text:
illa, quae in amore uitia commemorat idem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi iniurias suspiciones, inimicitias bellum mala certa sentimus; pacem uero incertum bonum, quoniam corda eomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora sic adtingit, ut cogat in gemitum, quod ait Tullius: \'Nullae sunt occultiores insidiae quam hae, quae latent in simu