comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in carmelo &ce dar & inabitantes. galile a in
campomagno hes dre lon & adoñis quierant insama¬
ria &trans flumen iordanem usquerus alẽ & ometer¬
rã iesse quousq ꝑueniatur admontes echiopiȩ &¬
reliqua: per diuersas prouincias spiritalis nabuho¬
donosor legatos suos mitit cũ turbã malignorũ spiri¬
tuum adiẽ ducendas gentes ꝑtotũ arbẽ disꝑgit: ec¬
parc& quantũ ꝑmintur. Alicuius digenati seclino¬
riedoni secũ uult ad pehennã trahere & socios

Expanded text:
dar, et inhabitantes Galilaeam in campo magno Esdredon, et ad omnes, qui erant in Samaria, et trans flumen Jordanem usque Jerusalem, et omnem terram Jesse, quousque perveniatur ad montes Aethiopiae. » Per diversas provincias spiritualis Nabuchodonosor legatos suos mittit, cum turbas malignorum spirituum adparcit quantum permittitur alicuius dignitati seu honori, sed omnes secum vult ad gehennam trahere et socios
Abbreviated transcription (Latin):
ditur: in his sunt gentrs .xXIIII. sicq factum ẽ u¬
duo potentissima regna interse confli gentos
pluri marũ gentiũ in confinib: suis conpara uerina
exercitus: ubi de murquictoria : adchaldeossiue ar¬
sirios concossit: mistice autem ꝑ arfaxacharrogun¬
tũtipus atq suꝑboꝵ potest exprimi quoꝵ cotus
nisus dclabor quiꝑ fastũ tumoris at que ꝑelatio¬
nẽ mentis agitur. facile in potefiatẽ spiritalis na¬
buchodo nosor hoc ẽ diabolicadit : ipse enirix̃ ut scrip¬
tura testatur rexsuꝑ uniuersos filios suꝑbiȩ undo
bene sequitur : tunc exaltatũ ẽ regnũ nabuchodo¬
nosor & cor eius elatũ e. quia quando ꝑditoꝵ mul¬
uitudinei decipiendo acp̃ualendo antiquis hostis
sue subica uolentat tunc elatũẽ coreiꝰus ꝓprie
illud aesscribens fratitudini non ꝑmisũ diuini iu

Expanded text:
ditur. In his sunt gentes viginti octo, sicque factum ut duo potentissima regna inter se confligentes plurimarum gentium in confinibus suis comparaverint exercitus; ubi demum victoria ad Chaldaeos, sive Assyrios concessit. Mystice autem per Arphaxad arrogantium typus atque superborum potest exprimi, quorum totus nisus et labor, qui per fastum tumoris atque per elationem mentis agitur, facile in partem spiritualis Nabuchodonosor, id est diaboli, cadit. Ipse enim est, ut Scriptura testatur, rex super universos filios superbiae. Unde etiam sequitur: « Tunc exaltatum est regnum Nabuchodonosor et cor eius elatum est», quia quando perditorum multitudinem decipiendo ac praevalendo antiquus hostis suae subicit voluntati, tunc «elatum est cor eius», propriae illud adscribens fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
nantes: esperant set ñ de¬
sperantes: er sccucio nõ cõ¬
mouont. sod aman tes: uia &¬
si foris increpaciones ꝑ discipli¬
na a ge rant: in tus ta men
dul cedi ne ꝑ carita tẽ ser uant:
roponunt sibianimo ipsos plcrũ¬
q: quos corrigunt. molioros ex¬
sisti mant cos quoq quos iudicant:
uod ui de li ese a gintes & ꝑ di¬

Expanded text:
desperantes; persecutionem commovent, sed amantes, quia etsi foris increpationes per disciplinam exaggerant, intus tamen dulcedinem per charitatem servant. Praeponunt sibi in animo ipsos plerumque quos corrigunt, meliores existimant eos quoque quos judicant. Quod videlicet agentes
Abbreviated transcription (Latin):
ISTORIA IU DICUM NONPARUA MIS¬
teriorũ indicat sacram̃ta Primũ qđ
post iosue succedunt iudices. sic̃ & pꝰ
ad gubnandos & regendos fideles quos ipse
ad spem & nȩ promissionis ꝑducit. ꝑ omnia autem
in hoc uolumine delicta iudaci populi & seruitutes. Clamo
quoq eorũ & miserationes dei describunt. Ni multis an¬
nis ꝓsuis offensis multis reb seruier̃: & iterũ con¬
uer siliberatisunt dedquid.ẽ quod se peccan¬
tes in manu hostili tradunt᷑. nisi qđ nr̃a peccata
quando delinqͥmꝰ uires hostib p̃bent. & quando nos
facimꝰ malũ in conspectudñi: Iunc confortant᷑ ad
uirtutes Sed iterũ quando conuertimur susci¬
tat dñs saluatores & iudices. hoc .e. princepssci
lidie redoctores quos ad subsidiũ ds̃ mittit eoꝵ qui
odie toto corde clamauer: sic̃ misit gothoniel qui
ipuenauit causam rastabahã regẽ mesopotanuȩ¬

Expanded text:
istoria Judicum non parva mysteriorum indicat sacramenta. Primum, quod post Josue succedunt Judices, sicut et pad gubernandos et regendos fideles, quos ipse ad spem aeternae repromissionis perducit. Per omnia autem in hoc volumine delicta Judaici populi, et servitutes, clamor quoque eorum, et miserationes Dei describuntur. 2. Nam multis annis pro suis offensis multis regibus servierunt, et iterum conversi liberati sunt. Sed quid est, quod saepe peccantes in manu hostili traduntur, nisi quod nostra peccata, quando delinqufacimus malum in conspectu Domini, tunc confortantur adquitiarum virtutes; sed iterum, quando convertimur, suscitat Dominus salvatores et judices, hoc est, principes et doctores, quos ad subsidium Deus mittit eorum, qui ad se toto corde clamaverint, sicut misit Othoniel, qui expugnavit Chusan Rasa
Abbreviated transcription (Latin):
paconib p̾di ta & inte gra
flagriat incor de: & tam̃ mon
strat᷑ inõpere Quia & sol cũ nubo
ar doc incelo: ic ȩ̃ę oc cupa ta
caritassol& & intus iusui ar

Expanded text:
pationibus praepedita, et integra flagrat in corde, et tamen non monstratur in opere. Quia sol cum nube ardet in coelo: sic esse occupata charitas solet, et intus
Abbreviated transcription (Latin):
cuihaet cura cominititur sacordos ẽ iudeds & hoc secit
usq ad p̃sens trmpus sequitur: Et gloriabatur quasi
potens in potentia exercitus sui & ingloria quadriga¬
rũ suarũ annoigitus duode cimo regnisurnabucho¬
do nosor rex assiriorum qui regnabat innine ue ciu¬
tatr magna puynauit contra arfaxat & obtinuit
eũ incampo magno qui appellatur ragaueir ca. eufra¬
ten&tigrin &iadas in campoeriocregis eligorum: Per
nomina locoꝵ sitis de notantur gentiũ quia ut cosma¬
graphi produnt aflumine indoqud ẽ aboriente usq
ad flumentigrin quodẽ ab oc casu regiones sunt istȩ
aracusia pastia assiria persida & media situ terrarũ
montuosa x asperahea se ptentrione babent montẽ cau¬
casũ a meridie mare rubrũ &pnum ꝑsiccũinine dio
autr̃ sui flumina p̃cipua id aspem & arbimininhis sunt
gentes .xXXII. sedgeneriliter pastiadicitur quam¬
uis scripturȩ sc̃e uni uers imsepe nuediã uoceni aflu¬

Expanded text:
cui haec cura committitur sacerdos est Iudaeorum, et hoc fit cui haec cura committitur sacerdos est Iudaeorum, et hoc fit usque ad praesens tempus. 18 Sequitur: «Et gloriabatur quasi potens in potentia exercitus sui et in gloria quadrigarum suarum. Anno igitur duodecimo regni sui Nabuchodonosor rex Assyriorum, qui regnabat in Nineve civitate magna, pugnavit contra Arfaxath et obtinuit eum in campo magno qui appellatur Ragau, circa Eufraten et Tigrin et Hiadas, in campo Erioch regis Elicorum». 19 Per nomina locorum situs denotantur gentium, quia, ut cosmographi produnt, a flumine Indo, quod est ab oriente, usque ad flumen Tigrim, quod est ab occasu, regiones sunt istae: Aracusia, Parthia, Assyria, Persida montuoso et aspero. hae a septentrione habent montem Caucasum, a meridie mare Rubrum et sinum Persicum, in medio autem sui flumina praecipua Hydaspem et Arbim. in his sunt gentes XXXII. sed generaliter Parthia dicitur, quamuis Scripturae Sanctae uniuersam saepe Mediam uocent. A flu
Abbreviated transcription (Latin):
pounã anelaput ecbachanis me die ꝓuincie maro¬
polise qua saperius diximus ade cocora grme doa
conditũ sed quia modo p̃sens historia eã edisicatã eẽ ab
arfaxath ciuitatẽ potentissimam muroꝵ nimio
cel situdine atq amplitudine. turriũ altitudine
narrat possumus eam intellegere aderocoprimi¬
tus conditã sed ab arfaxath amplificatã. sicut &io¬
sephus narrat danielẽ ꝓph&ã subdario rego. in ea¬
dẽ ciuitate me die mnoleũ ualde p̃clarã & mirabi¬
liter nimis instruxs e quode quidẽ ut ipse dicaia
n& actenus & uidentib creditur nuꝑ edificatũ itdut
ea die qua conspicitur. patetur eẽ constructũ. sic eiꝰ
pilcritudo noua uidetur: & solida nullaq senectu¬
te tam magni tẽ poris longre uiti consecta cũ edifi¬
cia eadẽq: homines patiantur & adu&ustatẽ ꝑueni¬
ant & suafor titudine longe uit̾e careant. ac ꝓp̃ti ede¬
coris antissione marcescant: Ietenus enim sepeliun¬
tur ibimedoꝵ reges atq ꝑsarũ pariter & pastoꝵ: &

Expanded text:
a. 15 Ecbathanis Mediae provinciae metropolis est, quam superius diximus a Deioco rege Medorum conditam, sed quia modo praesens historia eam aedificatam esse ab Arfaxath civitatem potentissimam murorum nimia celsitudine atque amplitudine, turrium altitudine narrat, possumus eam intellegere a Deioco primitus conditam sed ab Arfaxath amplificatam. 16 Sicut et Iosephus narrat Danielem prophetam sub Dario rege in eadem civitate Mediae mausoleum valde praeclarum et mirabiliter nimis instruxisse, quod equidem, ut ipse dicit, manet hactenus et videntibus creditur nuper aedificatum, ita ut ea die qua conspicitur putetur esse constructum, sic eius pulchritudo nova videtur et solida nullaque senectute tam magni temporis longaevitate confecta, 17 cum aedificia eadem, quae homines patiantur et ad vetustatem perveniant, et sua fortitudine longaevitate careant ac proprii decoris amissione marcescant. Hactenus enim sepeliuntur ibi Medorum reges atque Persarum, pariter et Parthorum. Et
Abbreviated transcription (Latin):
omuns e leo dt& me ritomagn& poetart abomnb uere rande at q
amande iudehaꝰguste r arba ñ seruoꝵ deiser ous a&ernam
in xpo sipplexoptat sał. cũ cel situdomagnitudinisurȩ at q lar¬
Ort obe nignitatisq nonsolũa micis sȩd &iam inimicis ab ipsius dñ
ore instructa prode sse didict pluri mos faciat sibide uoros Nos
&iã quantula cũ qi pras pdebs adeo uob cominisȩ subpi&ate ur̃a
nceniusde uotũ cogitamꝰ uob exibere obse quns̃ quilicet non
ur̃cen sup̃tiosarũ opum locupletes tamen stuiosagr aruon
ingenio & scãrũ mlie rũqu ass acra scriptura comins morat ur¬
trtesaestudiũ in bono ope reimitari. Nonfrusta arbitnuarbi¬
sca ustm quante lamillarũ bistoriamalle goricosensu at
co uis inite re udthude licet atq ester qua ruunã

Expanded text:
 pietatis ab omnibus venerandae atque amandae, Iudith augustae, Hrabanus, servorum Dei servus, aeternam in Christo supplex optat salutem. 2 Cum celsitudo magnitudinis vestrae atque largitio benignitatis quae non solum amicis, sed etiam inimicis, ab ipsius Domini ore instructa, prodesse didicit, plurimos faciat sibi devotos; nos etiam, quantulacumque pars plebis a Deo vobis commissae, sub pietate vestra degentes, devotum cogitamus vobis exibere obsequium. 3 Qui licet non simus censu pretiosarum opum locupletes, tamen studio sacrarum ingenio et sanctarum mulierum, quas sacra Scriptura commemorat, virtutes ac studium in bono opere imitari, non frustra arbitratus sum quarumdam illarum historiam, allegorico sensu ad ransmittere, Judith videlicet, atque Esther: quarum unam
Abbreviated transcription (Latin):
inquorũ regno peregrinant᷑ quod in illorum
pacẽ &iam pax eẽ & istoꝵ Et ȩdificarent domos
& nouellarent uineas & plantarent hortos
quis nõ agnoscat ꝗd prȩfigurauerint quiad¬
tenderit uiros is pahelitas inquib:¬
dolus non est ꝑ a postolicã dispensationẽ cũ euangelib
sacram̃to ad regnũ gentiũ trans iigrasse Unde nob
apłs tã quã hicre miũ replicans dicit Uolo ergopri¬
nũ omĩũ fieri dep̃cationes adõrationes in terpella¬
tiones gratiarũ acciones proomĩb: hominib: ꝓregib:
& his qui in sublimitate sunt ut qui&am & tranquillã¬

Expanded text:
in quorum regno peregrinantur quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos, et novellarent vineas, et plantarent hortos, quis non agnoscat quid praefiguraverit, qui attenderit viros Israelitas, in quibudolus non est, per apostolicam dispensationem cum euangelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse ? unde nobis apostolus tamquam Hieremiam replicans dicit: uolo ergo primum omnium fieri deprecationes, adorationes; interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his, qui in sublimitate sunt, ut quietam
Abbreviated transcription (Latin):
castitatis exemiplar & triumphali laude ꝑ p&ius eam p̃comiis de¬
clarate ipsumque suꝑomniabe ne dicie quie iuir cutr intalẽ
tribuit ut inubtum omnibus hominib: uincer & in suꝑerabi¬
lemsuperarec: It ester quoque similiter reginamne xi¬
na momnpietatis & sc̃i ti atis actione imitabilem uob ante ocu¬
los cor dissemꝑ ponite : quati n illius scĩ tatis meritumade quan¬
tes de terrenoregno adcelestis regniapicem conscendere
ualeatis per ipsius scilic& gratiam quull as scãs mulie restri¬
umphare fecaras& uniuer sameclesiam suamquamipse ti¬
popreferebant ꝑ pe tua uictoria trium phantam eo lestis
patriȩ secumefiti& possessore miłis uide licet dĩ et dñs
ñr qui uosintus & foris huc & ulique nunc & semper custo¬
dire digne tur optamꝰ nos hena uale redomina augusta
Dear faxat regemedaꝵ qui superatis multiss entib: ecbatha¬
nis ciuita te mexcruxit & quo modo post modumanabuchodo¬
nosor superatus est :

Expanded text:
castitatis exemplar, et triumphali laude perpetuis eam praeconiis declarate: ipsumque super omnia benedicite qui ei virtutem talem tribuit ut invictum omnibus hominibus vinceret, insuperabilem superaret. 8 Hester quoque similiter reginam, regina, in omni pietatis et sanctitatis actione imitabilem, vobis ante oculos cordis semper ponite, quatenus illius sanctitatis meritum adaequantes de terreno regno ad caelestis regni apicem conscendere valeatis: 9 per ipsius scilicet gratiam qui illas sanctas mulieres triumphare fecerat, et universam ecclesiam suam, quam ipsae typo praeferebant, perpetua victoria triumphantem, caelestis panoster, qui vos intus et foris, hic et ubique, nunc et semper custodire dignetur. Optamus vos bene valere, domina augusta, De Arphaxad rege Medorum, qui, superatis multis gentibus, Ecbatanis civitatem exstruxit, et quomodo postmodum a Nabuchodonosor superatus es
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsũq nibucho donosor supe rasse regẽ me dorum
os dita nurse eũ naminuenio quo modoregnũ asspri¬
orũanie dis atq psis destructũ at que uastatũ
noso sus pre ualue rit ipis me dis sic̃ ambdes nabuho do¬
rosor uasentolle gatur: pisisor tedicanius quo d ipse
hambises quiagentes sinitimis in pugnare &
sug uepeno subiuguuert sedad hanc oponionem
s. querliã namlrũ inuitũ trahimus elegat quis¬
Sq io d sibiutile uideatur tantũ utse nsusers uer

Expanded text:
ipsumque Nabuchodonosor superasse regem Medorum, ipsumque Nabuchodonosor superasse regem Medorum, et obtinuisse eum, non invenio quomodo regnum Assyriorum a Medis atque Persis destructum atque vastatum rursus praevaluerit ipsis Medis, si Chambises Nabuchodonosor esse intellegatur, 13 nisi forte dicamus quod ipse Chambises, quia gentes finitimas inpugnare et suo imperio subiugaverit. Sed ad hanc opinionem sequendam neminem invitum trahimus; eligat quisque quod sibi utile videatur tantum ut sensus eius ver
Abbreviated transcription (Latin):
yertor regnauit. post hunc ciaxares siue diades
quẽ crrus rexpsirũ nepos ipsius asfirus exsliareo¬
f̃ciens baltasir ab ne poti nabuchodo nosda rexii
babilonis iu ante sibi dario ut iose phi teratur
propinquo s uosilioutiq astiaxis annos etatis haben¬
u se xagainta duo: hec autẽ ideo posuini ut lector di¬
ligens aliquã nociniã regum assiriaꝵ atq me¬
dorũ mp̃ dicco operebreuiter a nobis suc cinctã in¬
uemens parious igniis regumi sueces sondihisstariȩ
nel egare posst ue ritate cuimixime podecen re
xtimo donarratonis conurniat cetarũ eus bius
incronics suis asserit chanbisemfiliũcir quipose pa¬
temtriginid annis regnantũ octo anns in ꝑside
regina uit abe breis se cundũ nabuchodo nosor uocari¬
sub quo ⁊iudeb historii conscripta sit: sed quia ipsihisio¬
ua ar fixub dicit ee re gẽ medoꝵ : & nabuchodono¬
sos re reassriorum qui regnar& innine uen

Expanded text:
gente regnavit. Post hunc Ciaxares sive Dioclesgente regnavit. Post hunc Ciaxares sive Dioclesquem Cyrus rex Persarum, nepos ipsius Astiagis ex filia, regficiens Baltassar abnepotem Nabuchodonosor regis Babylonis, juvante sibi Dario, ut Josephus testatur, propinquo suo, filio utique Astyagis, annos aetatis habente sexaginta duos. Haec autem ideo posuimus, ut lector diligens aliquam notitiam regum Assyriorum atque Medorum in praedicto opere breviter a nobis succinctam inveniens, paratius agnitis regum successionibus historiae indagare possit veritatem, cui maxio narrationis conveniat. 11 Ceterum Eusebius in Cronicis suis asserit Chambisem filium Cyri, qui post patrem triginta annis regnantem octo annis in Perside regnavit, ab Hebreis secundum Nabuchodonosor sub quo Judith historia conscripta sit. Sed quia ipsa historia Arphaxad dicit esse regem Medorum, et Nabuchodonosor regem Assyriorum, qui regnaret in Ninive,
Abbreviated transcription (Latin):
us loas re galisrł supde cem trib insamaria regnaue rat:
Regmum as strioꝵ ꝑ arbatũ destructum atq in ine.¬
dostrans latũẽ : & incerim ũ ne princib: resagebatur
usq: ade iocũ regem inedoꝵ : quieebathanam condide
ciuuitatem : in medo autem cempore chalde i propie
p̃ualebant quoo separate quȩdã regũ sic cesones
a sopra dictuõ ẽ feruntur : demq chegadhalarar
aralminasar &n haderib reges asirrioꝵtorrã
israbe litarũ isedã temiporib uascasso : at q eosin
captiuitatẽ dexisse dscribuntur: anto quã do¬
ocus in me di rognaue rit postoa quã nabucho¬
do noscar ihe rosolina uasta uit : tamen ali quao
gum medoꝵ inter arbacũ a rluiocũ incrin¬
cis introducta repperimꝰ nomina. ubire fertun
quod post arbatũ uigint octo annis regnantem
postꝰ que medidus certius annis M: post hunc quar¬
tus carducras annis xuii. de indde de iocus annis luii
post de iocũ autẽ fraç ostes annis .XX. in me morata

Expanded text:
s regis Israhel super decem tribus in Samaria regnaverat, regnum Assyriorum per Arbatum destructum atque in Medos translatum est. 6 Et interim sine principibus res agebatur usque ad Deiocum regem Medorum, qui Ecbathanam condidit civitatem. In medio autem tempore, Chaldaei proprie praevalebant; quorum separatae quaedam regum successiones, ut supra dictum est, feruntur. Denique Thegladphalasar et Salmanasar et Senacherib reges Assyriorum terram Israhelitarum hisdem temporibus vastasse atque eos in captivitatem duxisse describuntur, antequam Deiocus in Media regnaverit. 7 Postea autem Nabuchodonosor Hierosolimam vastavit. Tamen aregum Medorum inter Arbatum et Dejocum in Chronicis introducta reperimus nomina, ubi refertur quod post Arbatum viginti octo annis regnantem, post quem Medidus tertius annis quadraginta; post hunc quartus Carduceas annis tredecim; deinde Deiocus annis quinquaginta quatuor; post Deiocum autem Fraortes annis viginti in memorata
Abbreviated transcription (Latin):
idẽm aecłȩ dĩ ad illã cȩlestẽ hicrim exhuius scłi peregrin¬
magnũ cuius figurã gerebat ille us sacerdos iagnus illius
tẽporis quotẽplũ aedificatũ .ẽ post captiuitatẽ quẽ ꝓph& a
Tacharias uidit in sordido habit. Deuictoq: diabolo qui
adeꝰ accusationẽ stabat ablatõ illi sordidã uestẽ & datũ
tioni ingła sẽpit̃ nae salutis assumit᷑. Quod &iã in psalm
dedicationis domꝰ aꝑtissime cant᷑ Conuertisti
luctũ in cum ingaudiũ miħ conscissisti sac cũ meũ & accinxistime
Lacitia ut cantẽ tibi glamca & non conpungar. Quod aut uasadñ¬
sa crificuis uel sa cram̃tis mysticis deputota nex quondã babilo¬
nius dehierłm abstulisse paterq: cũcaptiius abilixisse oesuis usib:
deputasse significar Miscrante autẽ dõ postsoluta capt. uitate
uasa illa relata sunt non conflata & diuinorur sum cultiuman¬
cipata R ex babilonius diabolus c̃ qui infelicẽ popim beroeicoꝵ¬

Expanded text:
iae dei, ad illam caelestem Hierusalem ex huius saeculi peregrinmagnum, cuius figuram gerebat ille Iesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captiuitatem? quem propheta Zaccharia uidit in sordido habitu deuictoque diabolo, qui ad eius accusationem stabat, ablatam illi sordidam uestem et datum tionis in gloria sempiternae salutis assumitur. quod etiam in psalmo deluctum meum in gaudium mihi, concidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia, ut cantet tibi gloria mea, et non compungar . CAPUT X. Dsacrificiis vel sacramentis mysticis deputata, rex quondam Babylonis de Jerusalem abstulisse, pariterque captivos abduxisse, et suis usibus deputasse, miserante autem Deo post solutam captivitatem vasa illa relata sunt, non conflata, et divino rursum cultui mancipata, rex Babylonius diabolus est, qui infelicem populum co
Abbreviated transcription (Latin):
a patre in altari & in ari& ae quiimmolabat᷑ esse figu¬
ratã qui inhumanitate occidebat᷑ ut ouis & indiui¬
nitate in passibilis ꝑman& cũ dõpatre. Ut uiuenscũ
suo patre domũ reuertit᷑ isaac Sienĩ apte aries huma¬
nitatẽ xp̃ĩ homo de signat dĩtatẽ: Cur ñ multo aptius
homohumanitatẽ. angłs dĩtatẽ signific&: Missus est
ergo angłs dnĩ scs̃ raphahel qui int̃preatur medici¬
nadĩ ut tobiã acȩcitate & sarrã ademomo libera¬

Expanded text:
a patre in altari, et in ariete, qui immolabatur, esse figua patre in altari, et in ariete, qui immolabatur, esse figuratam. Qui in humanitate occidebatur ut ovis, in divinitate impassibilis, permanet cum Deo Patre, ut vivens cum suo patre domum revertitur Isaac. Si enim apte aries humanitatem Christi, homo designat deitatem; cur non multo aptius homo humanitatem, angelus deitatem significet? Missus est ergo angelus Domini sanctus Raphael, qui interpretatur medicina Dei, ut et Tobiam acaecitate, et Saram a daemonio libera
Abbreviated transcription (Latin):
luctans &claudus pariter .ẽ. factus & benedictus
inclaudicatione uidelic& infideles suȩ gentis signisi¬
cans in benedictione fideles Sarra filia raguhel
inciuitate medorũ quȩ tradita ȩrat .VII. uiris & de¬
moniũ eos occidebat. moxut ingrediebant᷑ adeam
Turbã nationũ figurate denuntiat : cuius doctores cuncti
nihil dicere sciebant : ideoq: om̃s adiabolo rapti ut pote
idolatriȩ mancipati. donecuerus aduenir& sponsus
dñs nr̃ : quibanc sibi ꝑfidẽ hoste superato conuinexit
Sic̃ tobias sarrã alligato demonio sponsam : p̃cipiente ar
in congruȩ significat᷑. sicut ꝑtobiã humanitas. Nec mi¬
rabit᷑ hoc quod ꝑduas ꝑsonas angłi uidelic& & hominis
una mediatoris dĩ & hominũ ꝑsonã dicimus figurari :
qui mex positionib patrũ uenerabiliũ legerit: unã eius
ꝑsonã ꝓmundi salute patientis inisa ac quiosferebatur

Expanded text:
luctans et claudus pariter est factus et benedictus; luctans et claudus pariter est factus et benedictus; in claudicatione videlicet infideles suae gentis significans, in benedictione fideles. Sara filia Raguelis in civitate Medorum, quae tradita erat septem viris, et daemonium eos occidebat, mox ut ingrediebantur ad eam. Turbam nationum figurate denuntiat, cujus doctores cuncti nt, de aeterna nil dicere sciebant. Ideoque sunt omnes a diabolo rapti, ut pote idololatriae mancipati, donec verus adveniret sponsus Dominus noster, qui hanc sibi per fidem, hoste superato, conjunxit; sicut Tobias Saram alligato daemonio sponsam accepit, praecip Salvatoris non incongrue significatur, sicut per Tobiam humanitas. Nec mirabitur hoc quod duas personas, angeli videlicet et hominis, unam Mediatoris Dei et hominum personam, dicimus figurari, qui in expositionibus Patrum venerabilium legerit unam ejus personam pro mundi salute patientis in Isaac, qui offerebatur
Abbreviated transcription (Latin):
tatilasciuiȩ ac superbiȩ mentẽ in cautus subicit aeo
autẽ cȩottas populo isrł maxime in minentẽ aduentũ
diũ incarne prȩualuit Cũ & romane seruitutis iugo
õmerent᷑ & legis diuinȩ p̃cepta pessime uiuendo uio¬
larent Insultabant tobiȩ cognati ex probrabat &¬
uxor quasi frustra dõ seruir& : quos increpansille & instru¬
ens ad dm̃ seorando conuertit Erant in popło illo quidã
quistulta temeritate ipsius populi miseriis insultarent :
qđ a felicipae prisca scõ patrũ qui a pudeos quondam
dõ sublimiter seruiebant. iã luce distara. Quodsidem
popl̃s perdoctores quosq: celectos suos corrigere sedulus
curabat seseq: adimolorandã dĩ clementiã proȩt̃ nȩ uit&
ꝑceptione cumbat . Net babere deb& uideri quodidem
tobias & cȩcus & uerbũ dĩ prȩdicans rȩꝓbossimul & elei¬
tos significare dr̃ Nã & ia cobpatri archa cumangło

Expanded text:
itati, lasciviae ac superbiae mentem incautus subjicit. Haec itati, lasciviae ac superbiae mentem incautus subjicit. Haec autem caecitas populo Israel, maxime imminente adventu Domini in carne praevaluit, cum et Romanae servitutis jugo premerentur, et legis divinae praecepta pessime vivendo violarent. Insultabant Tobiae cognati, exprobrabat et uxor, quasi frustra Deo servisset. Quos increpans ille, et instruens, ad Deum se orando convertit. Erant in populo illo quidam qui stulta temeritate ipsius populi miseriis insultarent, quae a felicitate prisca sanctorum patrum, qui apud eos quondam Deo sublimiter serviebant, jam luce distaret. Quos idem populus per doctores quosque et electos suos corrigere sedulus curabat, seseque ad implorandam Dei clementiam pro aeternae vitae perceptione convertebat. Nec ab re debet videri, quae idem Tobias et caecus, et verbum Dei praedicans, reprobos simul et electos significare dicitur. Nam et Jacob patriarcha, cum angelo,
Abbreviated transcription (Latin):
inoculos eiꝰ & factus est cacus Nec mirȩris lector
qđ aliquandobona trpice malũ. aliquando bona hominũ
facta significant. Quod si nõ licera nũ quã nigro atra¬
mento sed auro semꝑlucido scriber&eur quialux ẽ. sed
& sinum̃ diaboli incalculo scribas icandido nihilbomͥnus
tenebsas significat ꝓfundas. Cacatus crgo tobias desig¬
nat : quia sic̃ apłs ait cȩcitas exparte contigit inisrł
ł actigatus ẽ asepultura & cȩcatus quia qui infatibilis
inbonis operib: ꝑsistit. num quã fideiluce priuatur
Iac& spĩtaliter : & dormit fatigatꝰ. qui uigilare stare
infide uiriliter agere. & confortari neglegit Cui
bene congruit. a postolicũ. Surge quidormis & & exur¬
ge amortuis & inluminabit tibixp̃s Hrrundines
ꝓpter lȩuȩ̃ uolatũ suꝑbiã cordisq: leuitatẽ figurant
Quarũ inmunditia confestim eos quib: dominat᷑ exceca
quasi emĩnido brrundinũ suppositus dormit : quileu¬

Expanded text:
 et factus est caecus. Ne mireris, lector, quae aliquando bona typice malum, aliquando bonum mala hominum facta significant. Quod si non liceret, nunquam nigro atramento, sed auro semper lucido scriberetur Deus, quia lux est. Sed etsi nomen diaboli in calculo scribas candido, nihilominus tenebras significat profundas. Caecatus ergo Tobias designat quia, sicut Apostolus ait, Caecitas ex parte contigit in Israel . Fatigatus est a sepultura, et caecatus, quia qui infatigabilis in bonis operibus persistit, nunquam fidei luce privatur. Jacet spiritualiter, et dormit fatigatus, qui vigilare et stare in fide, viriliter agere, confortari negligit. Cui bene congruit illud apostolicum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Hirundines propter levem volatum, superbiam, cordisque levitatem figurant, quarum immunditia confestim eos, quibus dominatur, excaecat. Quasi enim nido hirundinum suppositus dormit, qui lev
Abbreviated transcription (Latin):
dabat Et populus isrł indoctorib: suis uerbũ dĩ elemosinã
non solũ rudib: suȩ gentis auditorib: sed his quiexnatio¬
nib: inritũ conuersationis eorũ conuerti uolebant mi¬
nistrabant. Quic ꝗd enĩ naturalis bonihabere pote¬
rat : quod nõ ab hoste captiuante tollera torũ hoosuis
in exemplũ uirtutis ostendebat. Sed & portionẽ sẽper
aliquã scientiȩ salutaris &iã gentilib: dabat qđ ẽ de¬
cimationẽ suȩ substantiȩ tobiam aduenis ministrare:
Tobias post quã factus est uir : accepit uxorẽ annã extribu
sua Et popłs idẽ postquã ado leuit & amplificatus est¬
inaegypto : accepit sinagogã ceremoniis legalib: in¬
Quia xp̃m exuo genere nastiturũ. eẽ. cognouit : dicente
mor̃ se proph&cã suscitabit uob̵ dñs ds̃ur de friburĩs¬

Expanded text:
 Et populus Israel in doctoribus suis, verbi Dei eleemosynam non solum rudibus suae gentis auditoribus, sed et his qui ex nationibus in ritum conversationis eorum converti volebant, ministrabat. Quidquid enim naturalis boni habere poterat, quae non ab hoste captivante tolleretur, totum hoc suis in exemplum virtutis ostendebat. Sed et portionem semper aliquam scientiae salutaris etiam gentilibus dabat; quod est decimationem suae substantiae Tobiam advenis ministrare. Tobias postquam factus est vir, accepit uxorem Annam ex tribu sua, etc. Et populus idem, postquam adolevit et amplificatus in Aegypto, accepit synagogam caeremoniis legalibus intum ex suo genere nasciturum esse cognovit, dicente Moyse: Prophetam suscitabit vobis Deus noster de fratri
Abbreviated transcription (Latin):
ordinc ꝑsua tẽpora cucurrer̃ ad misticas significati¬
ones interprexando uertant᷑ Hoc forte iudeipos
haec in figura contingebant illis : hȩc om̃ã figur ae
Ssiber scĩ patris tobiae & in PRESBIT¬
suꝑficiȩ lit pere salubris pat& legentib ut pote
qui maximus uitȩ moralis & exemplis habundect
& montis Adsiquis eundem &iã allegoricȩ nouit
interprȩxari : quantũ poma folus tantũ interi¬
orẽ sensum uid& simplicitati littere prȩstare
intellegit᷑ in se continere probatur. Si quidẽ ipse
tobi as popłmistł de signat qui cunctis gentib: ido¬
latriȩ deditis ipse seruiebat dõ fide recta & ope¬
rib: iustis Sic̃ d&obia legitur Quia cũ irent
om̃s aduitulos aureos quos fecerat hie roboam rex¬

Expanded text:
ordine per sua tempora cucurrerunt ad mysticas significatiordine per sua tempora cucurrerunt ad mysticas significationes interpretando converti: hic forte Judaei ausi haec in figura contingebant illis ; et haec omnia figurae Liber sancti Patris Tobiae, et in superficie litterae salubris patet legentibus, ut pote qui maximis vitae moralis et exemplis abundat et monitis. Et si quis eumdem etiam allegorice novit interpretari, quantum poma foliis, tantum interiorem ejus sensum videt simplicitati litterae praestareintelligitur, in se continere probatur. Siquidem ipse Tobias populum Israel designat, qui, cunctis gentibus idololatriae deditis, ipse serviebat Deo fide recta et operibus justis, sicut de Tobia legitur. Quia cum irent omnes ad vitulos aureos, etc. Jeroboam
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ ipsa sacraoñta significant ꝑ qua diuinicultus
ꝑfecstio adimpl&̃. Detulerunt nãq exhis non nulla beraici
in primo nom̃ ipsũ xp̃i quos ẽ. xpĩ anos utiq dicunt Asporta¬
uerunt logem euangelium apostolũ psalteriũ baptismũ
deserens non inmutat sed resportat utiq: integra. Nõ con¬
fringit quasi in melius renouanda sedea tẽplorestituo
usib:q: diuinis ad cõmodat Ita id secũ nom perdita sed& ia
apudimpios reseruata fuissor plebs restituto congaudeat
Hc dolemꝰ tuiangelium necobliteramꝰ a postolũ amenquoq &r al¬
legb dura torm̃ta perpessi sunt. Materpia cumdiuer¬
sissubplici is urgerent᷑ nõ solũ nõfleuit sed & gaudens
hostabat᷑ adgłam passionis Sic & mat̃ ecła gaud& in
filior consequit᷑ dueos ꝑsepti formen sp̃m superasse
diabolũ gratulat᷑. Quis poterit oma que illis uoeribus
legis & ꝓph&& arũ libris figurate annuntiant᷑ quanta ha¬
dare : Nisi forte quisput& ingenio fieriquȩrerũ

Expanded text:
a sacramenta significant, per quae divini cultus perfectio adimpletur. Detulerunt namque ex eis nonnulla secum haeretici. In primo nomen ipsum Christi, quo se Christianos utique dicunt, asportaverunt legem, Evangelium, Apostolum, psalterium, baptismum, deferens, non immutat, sed reportat utique integra; nec confringit, quasi in melius renovanda; sed ea templo restituit, usibusque divinis accommodat. 2. Ita ut ea secum non perdita, sed etiam apud impios servata fuisse, plebs restituta congaudeat. Nec delemus Evangelium, nec oblitteramus Apostolum, amen quoque et allegibus dira tormenta perpessi sunt? Mater pia cum diversis suppliciis urgeretur, non solum non flevit, sed et gaudens hortabatur ad gloriam passionis. 2. Sic et matfiliorum consequitur, dum eos septiformi spiritu superasse diabolum gratulatur. Quis poterit omnia quae illis veteribus legis et prophetarum libris figurate annuntiantur, quantalibisi forte quis putat ingenio fieri ut ea quae rerum
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabat & regebat Sextꝰ in regib iudeorũ quia ineis
ipse regnabat Septimꝰ in ꝓph&is qui aꝑeos est nuntiatus
Octauus in pontifices quia ipse sũmus sacerdos ẽ. patris No¬
nus in homine Decimꝰ inpassione Per eos enĩ decẽ građ
quasi ꝑumbram legis prisce xp̃s descendit . & omnẽ illã¬
umbrã legis ueritatis radix in lustrauit. Obscura reue¬
lans claustra reserans & omia tecta denudans. Quod
suoꝵ dominos facere sic̃ ille ꝑ ostentationis¬

Expanded text:
judicabat et regebat; sextus, in reges Judaeorum, quia in eis judicabat et regebat; sextus, in reges Judaeorum, quia in eis ipse regnavit; septimus, in prophetas, quia per eos nuntiatus est; octavus, in pontifices, quia ipse est summus sacerdos Patris; nonus, in hominem; decimus, in passionem. Per hos decem gradus quasi per umbram legis priscae Christus descendit, et omnem illam legis veritatis radiis illustravit, obscura revelans, clausa reserans et omnia tecta denudans. CAPUTuorum operum dominos facere, sicut ille per ostentation
Abbreviated transcription (Latin):
audiuit EtAUAnnos uitȩ dep̃cantis extendit qui
legis cũ quinq libris morsi integra conuersatione
compleuerat : Ideo quindecĩ annos scđm legis nume¬
rũ quã custodierat aduitã ausus accepit ꝑquꝰos
figuralit̃ sciremꝰ quia quicũq: ꝑnumeri istius
misteriũ totius legis plenitudinẽ custodierĩt
a& ne salutis p̃mium consequunt᷑ Qc ꝑlegis consũ¬
mationẽ ad uitȩ aoene plenitudinẽ transeunt Cuius
quidẽ regis ꝓsigno conferende salutis decẽ grados
domsuȩ ex quib umbra descendere consueuerat
soł ratorsũ ad ostiũ unde descenderat regressus
scribit᷑ Quinumerus quid misteriibabeat uideamꝰ
Nã gradus iste tẽpoꝵ ordines sunt ꝑ quos umbra
figurarũ xpi descendit: ꝑ quos itorũ sol iustitie
xp̃s. post resurrectionẽ ascendit
Primitaq građ
discensionis dedõ in angło fuit qui magniconsilii
ut & angłm & dm̃ ostender& Secunđ građ. discensionis
nis inducer&. Quintus inudices quia eundẽ popłmꝑeos

Expanded text:
decim annos vitae deprecantis ostendit. » Qui legis cum quinque libris Moysi integra conservatione compleverat, ideo quindecim annos secundum legis numerum quem custodierat ad vitam auctos accepit. Per quod figuraliter sciremus quia quicunque per numeri istius mysterium totius legis plenitudinem custodiunt, aeternae salutis praemium consequuntur, ac per legis consummationem ad vitae aeternae pl gradus domus suae, in quibus umbra descendere consueverat, sol retrorsum ad ortum unde ascenderat regressus scribitur: qui numerus quid mysterii habeat, videamus. Nam gradus isti temporum ordines sunt per quos umbra figurarum Christi descenderat, per quos iterum sol justitiae Christus, post resurrectionem ascendit. Primus itaque gradus descensionis de Deo in angelo fuit, qui magni consilii ut et angelum et Deum ostenderet. Secundus gradus descensionis nis introduceret; quintus, in judices, quia eum populum per eos
Abbreviated transcription (Latin):
ne medus sarnapalum regẽ puum a pud babilonam
iter feciss& regni nomen & sumã nime dos transtule
ita nini& babilo nis regnũ eo anno in me dos diriuatũ est
Q uo an noa pud lati nos ꝓchasa mullua numuo rispator:
luus autem re esilue quȩ macoer romuli fut regnare
cepit disco dente autem ar bato in me dos parto regni
pe nes se retinue rechaldei quiababilonã sibi aduer sus
mo dos uindica ue rbtͣ itababiloniȩ potostas apud me dos
propri&us a pud chaldeos fuit : cal deiautẽ propter an¬
tiquã regie urbis digtutatẽ : non illam suã sedse illius
uoca re maluerunt : unde factũe ut nabuchodo nosco
cacriq post eũ usqcirum reges quã uischal deoꝵ iuri¬
bus potentos & babiloniȩ nomine darile gantur in
nume ro&oor dine regũ nor habe antur inlustriuim
Si suidẽ eotempore quo atarias qui& otias nominatas

Expanded text:
ne Medus, Sardanapallum regem suum apud Babilonam ne Medus, Sardanapallum regem suum apud Babilonam interfecisset, regni nomen et summam in Medos transtulit. Ita Nini et Babilonis regnum eo anno in Medos dirivatum est, quo anno apud Latinos Prochas, Amulii et Numitoris pater, avus autem Reae Silviae quae mater Romuli fuit, regnare coepit. 4 Discedente autem Arbato in Medos, partem regni penes se retinuere Chaldaei, quia Babilonam sibi adversus Medos vindicaverunt. Ita Babiloniae potestas apud Medos, proprietas apud Chaldaeos fuit; Chaldaei autem propter antiquam regiae urbis dignitatem non illam suam, sed se illius vocare maluerunt. 5 Unde factum est ut Nabuchodonosor ceterique post eum usque Cyrum reges, quamvis Chaldaeorum viribus potentes et Babiloniae nomine clari legantur, in numero et ordine regum non habeantur inlustrium. Siquidem eo tempore quo Azarias, qui et Ozias nominat
Abbreviated transcription (Latin):
ARFAXAT IIACIREXME DORUVSVBIUG IUE¬
RAT. UTLTAS. GENIE INPERIOS UOE TIESE. IEDIFI¬
putant historia udih quo tempore quibusue sub
regib: edita fuerit obhoc maxime quia ipsire ges
qui in historia notati sunt hocẽ arfaxat & nabu¬
chodonosor apud eos quiassi rioꝵ uel medoꝵ histori¬
as conscripse re in hoidine regũ utriusque regni
inserti ñ reperiuntur : Nam rex primus aput
assirios quie mine recete ris potuit ninus fuit qui
in regione assprioꝵ ciuitatẽ nominis st. hocẽ .ni¬
num quae breiuocant nine uendr̃ condidisi: hicer¬
gocumgentes plurimas bello p&iuiss& ac superas¬
s& postre munbellũ illifuit cũ toro astrebactriana
rege qui primfertur artesmagicas inue nisse
hoc q occiso & ipse decessit post que same rames uxor
ei totius asie reginababilonam urbẽ instaurauat
capudq reg nꝙ assi ruut ẽ & instuit sicq: regnũ as sr¬
rioꝵ diu inconcussai potentasto ti. sedcũ urbatus
quẽ ali arbacenuocant p̃feccus me doue idẽq: natio¬

Expanded text:
Arfaxath itaque rex Medorum subiugaverat multas gentes imperio suo, et ipse aedifiputant historia Iudith quo tempore quibusve sub regibus edita fuerit; ob hoc maxime quia ipsi reges qui in historia notati sunt, hoc est Arfaxath et Nabuchodonosor, apud eos qui Assyriorum vel Medorum historias conscripsere in ordine regum utriusque regni inserti non reperiuntur. 2 Nam rex primus apud Assyrios, qui eminere ceteris potuit, Ninus fuit, qui in regione Assyriorum civitatem nominis sui, hoc est Ninum, quam Hebrei vocant Nineven, dicitur condidisse. Hic ergo cum gentes plurimas bello petivisset ac superasset, postremum bellum illi fuit cum Zoroastre Bactrianorum rege, qui primus fertur artes magicas invenisse, hocque occiso et ipse decessit. 3 Post quem Samerames uxor eius, totius Asiae regina, Babilonam urbem instauravit caputque regni Assirii ut esset instituit,sicque regnum Assyriorum diu inconcussa potentia stetit; sed cum Arbatus, quem alii Arbacen vocant, praefectus Medorum idemque natio
Abbreviated transcription (Latin):
castitatis exemiplar & triumphali laude ꝑ p&ius eam p̃comiis de¬
clarate ipsumque suꝑomniabe ne dicie quie iuir cutr intalẽ
tribuit ut inubtum omnibus hominib: uincer & in suꝑerabi¬
lemsuperarec: It ester quoque similiter reginamne xi¬
na momnpietatis & sc̃i ti atis actione imitabilem uob ante ocu¬
los cor dissemꝑ ponite : quati n illius scĩ tatis meritumade quan¬
tes de terrenoregno adcelestis regniapicem conscendere
ualeatis per ipsius scilic& gratiam quull as scãs mulie restri¬
umphare fecaras& uniuer sameclesiam suamquamipse ti¬
popreferebant ꝑ pe tua uictoria trium phantam eo lestis
patriȩ secumefiti& possessore miłis uide licet dĩ et dñs
ñr qui uosintus & foris huc & ulique nunc & semper custo¬
dire digne tur optamꝰ nos hena uale redomina augusta
nis ciuita te mexcruxit & quo modo post modumanabuchodo¬
nosor superatus est :
II Denabuchodonosor reye assiriaꝵ quiꝓpter spr dossuos noncios

Expanded text:
castitatis exemplar, et triumphali laude perpetuis eam praeconiis declarate: ipsumque super omnia benedicite qui ei virtutem talem tribuit ut invictum omnibus hominibus vinceret, insuperabilem superaret. 8 Hester quoque similiter reginam, regina, in omni pietatis et sanctitatis actione imitabilem, vobis ante oculos cordis semper ponite, quatenus illius sanctitatis meritum adaequantes de terreno regno ad caelestis regni apicem conscendere valeatis: 9 per ipsius scilicet gratiam qui illas sanctas mulieres triumphare fecerat, et universam ecclesiam suam, quam ipsae typo praeferebant, perpetua victoria triumphantem, caelestis panoster, qui vos intus et foris, hic et ubique, nunc et semper custodire dignetur. Optamus vos bene valere, domina Augusta, nis civitatem exstruxit, et quomodo postmodum a Nabuchodonosor superatus esII. De Nabuchodonosor rege Assyriorum, qui propter spretos nuntios suos
Abbreviated transcription (Latin):
ratione sacta capud ipsius absi dit inudutũ que conopeosu¬
is illid ciuib: de por tauit:¬
XVIs acto ad porta sciuitatis magno populicocur su iudebdo¬
minumbe nedices caput holofernis eis ostendit urde
uniuersi laud antes dñm concrepabant bene dixrunt
XUIIT ibia chior uisocapite lolofernis angustiatus pre pauore

Expanded text:
rece facta, caput ipsius abscidit, involutumque conopeo suis illud civibus deportavitFacto ad portas civitatis magno populi concursu, Judith Dominum benedicens caput Holofernis eis ostendit; universi autem laudantes Dominum benedixerunt Judith. Ubi Achior, viso capite Holofernis
Abbreviated transcription (Latin):
resertant: Iub&urtobias a rege occidi & tolliomĩs sub¬
imereͦ : & ei cunctas uirtutũ opes auferre nec ualuit : quia
multierant in eo scĩ doctoris quieiꝰ uta prouiderent ac
salut. Pugit aut̃ cũ filia& uxoro. quia nec fidẽ domincȩ
in carnationis nerstatũ sinagoge poriuit auferre . quã¬
iuis uiolenter insister& qđm & machabeorũ agonib:
multũ claruit. Sed oe aetsa eregeĩ a filiis suis. res¬
taurata sunt tuncta sua tobiȩ Quia superato sepius
diabolo acsuis scelerilȩ quȩ uelut pessimã ꝑlegẽ genuit
condẽpnato ĩ tethebant ꝓspere popłidĩ. Quib alter¬
nationib: & iamȩđȩ statũ post in carnationẽ dñi fluc¬

Expanded text:
reserant arcana. Jubetur Tobias a rege occidi, et tolli omnem subreserant arcana. Jubetur Tobias a rege occidi, et tolli omnem subimere, et ei cunctas virtutum opes auferre, nec valuit; quia multi erant in eo sancti doctores, qui ejus vitae providerent ac saluti. Fugit autem cum filio et uxore. Quia nec fidem dominicae incarnationis, nec statum synagogae potuit hostis auferre, quamvis violenter insisteret qui in Machabaeorum agonibus multum claruit. Sed occiso rege a filiis suis, restituta sunt cuncta sua Tobiae. Quia superato saepius diabolo, ac suis sceleribus, quae velut pessimam prolem genuit, condemnato, rediebant prospera populo Dei. Quibus altercationibus etiam Ecclesiae statum post incarnationem D
Abbreviated transcription (Latin):
illũ dic̃ deipso populo dicit filius primogenitus me¬
&ił. Quẽ ab infantia timere dm̃ docuit & abstinere¬
abom̃ĩ peccato Credendo & confitendo quia peccatũ
non facer&. nec inuenireur dolus i nore eiꝰ. sed imple¬
r& eũ sp̃stimoris dñi. Tobi as gabelo contribulisuo e¬
gentidedit subcyqraphodecẽ talenta argenti Et
popłs dĩ gentib per biter pr&es diuinȩ legis
quȩ idetalogi continent᷑ scientiã cõmisit ut ꝑ hoc eas
ab infidelibtatisȩ gestate liberar&. Subergrapho autẽ
dedit : iđ sub conditione restituendi postquã ipse discer&: uel
quiderat reporer& Acceper̃ autẽ gentes uerbũ dĩ apopulo
isrł ꝑint̃ proationẽ quod post incarnation dominicã &iã
spĩtalit̃ nunc intellegunt & ad conquirendas uirtutũ diui¬
tias exercent. Reddunt uero feneratori cũ credentes
infine scłi iudȩos inunitatẽ ȩcłȩ recipiunt eisq: saluandis
xpĩ sa cram̃ta cõmittunt & scripturarũ archana quoq:

Expanded text:
primogenitus Israel . Quem ab infantia timere Deum docuit, etc. Credendo et confitendo, quia peccatum non faceret, nec inveniretur dolus in ore ejus, sed impleret eum spiritus timoris Domini. Tobias Gabelo contribuli suo egenti dedit sub chirographo decem talenta argenti. Et populus Dei gentibus per LXX Interpretes divinae legis, quae in Decalogo continetur, scientiam commisit, ut per hoc eas ab infidelitatis egestate liberaret. Sub chirographo autem dedit, id est sub conditione restituendi, postquam ipse ditesceret, vel qui dederat repeteret. Acceperunt autem gentes verbum Dei a populo Israel per interpretationem, quod post incarnationem dominicam etiam spiritualiter nunc intelligunt, et ad conquirendas virtutum divitias exercent; reddunt vero feneratori, cum credentes in fine saeculi Judaeos in unitatem Ecclesiae recipiunt, eisque salvandis Christi sacramenta committunt, et Scripturarum quoque
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ & acceptũ .c̃. corã saluatore nr̃o dõ quionĩs homi¬
nes uult saluosfieri & adagnitionẽ ueritatis uenire
Ex hoc quippe ouã illis credentib: constructa sunt domicilia
pacis basilicȩ xp̃ianoꝵ congregationũ & nouellata uine ȩ
popłi fideliũ & plantati orti ubi &iam inter omĩa olera
granũ illud sinapis regnat subcuius umbraculis longȩ latu:
porrectis &iã altipetox suꝑbia gentiũ tã quã inceli uolatilib
ciusdẽ hicremiae ꝓph&iam redit᷑ excaptiuitate & tẽplũ reno¬
uat᷑ qui fideles xp̃i nõ intellegat post euoluta tẽpora qua&

Expanded text:
um est coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire . 3. Ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis, basilicae Christianarum congregationum, et novellatae vineae populi fidelium, et plantati horti. Ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat, sub cujus umbraculis longe lateque porrectis etiam altipeta superbia gentium, tanquam in coeli volatilibus, cundum Jeremiae prophetiam reditur ex captivitate, et templum renovatur, quis fidelis Christi non intell
Abbreviated transcription (Latin):
cinem paententia : dicunt adtĩ. Quinqui tinta ar nos ñdũ
habes & abrabam nosti Hifuturo diuini ignis incendro ex¬
tinguit᷑. Tortius autẽ qumquagenarius quia cenuersus ad
fidem trinitatis paenitentiae sacram̃ta cognouit : indulgin¬
tiã meruit Quaerit᷑ aiã curbelias uir ses̃ suꝑqumqua ge¬
narios maledictionis sententiã sic intulit ut porirent Dũ
scriptũsit. Benedite oiilittꝰ maledicere Sc̃sigt᷑ holios
ne quaquã illosse instiganit maledix̃ sed qm̃ indiuina pry¬
destinatione quȩ cognouerat ꝓph&ando p̃dixit Indĩ enĩ
dispensatione eratire perire & quinquagharios adbelie

Expanded text:
cipem poenitentiae, dicunt ad eum: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham nosti ? Hi futuro divini ignis incendio exstinguuntur. Tertius autem quinquagenarius, quia conversus ad fidem Trinitatis poenitentiae sacramenta cognovit, indulgentiam meruit. 3. Quaeritur autem cur Elias vir sanctus super quinquagenarios maledictionis sententiam sic intulit, ut perirent, dum scriptum sit: Benedicite, et nolite maledicere. Sanctus ergo Elias nequaquam illos se instigante maledixit, sed quod in divina praedestinatione cognoverat, prophetando praedixit; in Dei enim disposit
Abbreviated transcription (Latin):
exꝑsonadnĩ isaias ꝓphora adorsus ẽ. eũ prȩdicans
illiquomodo morer&. Ille aut̃ exorans dñm in ipso
p̃stituto termino mortis confestim dñs uocẽ eius

Expanded text:
ersona Domini Isaias propheta adorsus est, et praedicans illi quod moreretur; illo autem exorante Dominum in ipso praestituto termino mortis, confestim Dominus vocem ejus
Abbreviated transcription (Latin):
lũ ipsũ : salusdĩ interpr&atin. Salus autẽ dĩ quid ẽ aliud
nisi filius eiꝰ qui & saluator ubiq: uocatur: Par uuli uero
illis in ludentes salutẽdĩ iđ eli seo iuderrũ habere ꝑsonam
qui aderucẽ dño saluatori subsannobant Quiad aitẽ dicint
ascende calue ascende : Quia in caluaria locox p̃r ascen¬
surus erat incrucẽ. Quod uero conuersus maledic̃eos
beliseus & exier̃ duo ursi desilua & interrecer qua¬
dit ad celũ sicut heliseus ascendebat inbalut
secundo anno a scensionis suȩ inmisit duo sursos desiluis
gentium Uespasi anũ scilicae &titũ eosq crudelistrag
deiecer Mittit heliseus ꝑ seriũ baculũ suũ suꝑmortu¬
u &e non reuiuescit Uenit ipse coniung& & coaptat se
montieiꝰ. &e reuiuscit Misit sermodi legẽ ꝑsertum
suuni netꝓfuit in peccatis mortuo generihumano ue¬
ni. upse descendens decȩlorũ sublimitate quasidemon¬
ns oltutudine humiliat᷑ semae ipsũ conformauit senobis

Expanded text:
Salus autem Dei quis est alius, nisi filius ejus qui et Salvator ubique vocatur? Parvuli vero illudentes salutem Dei, id est, Eliseo, Judaeorum habuere personam, qui ad crucem Domino Salvatori subsannabant. Quod dicunt: Ascende, calve, ascende, calve, quia in calvariae loco Christus ascensurus erat in cruce. Quod vero « conversus maledixit eos Eliseus, et exierunt duo ursi de silva, et interfecerunt quadit in coelum, sicut Eliseus ascendit Bethel, iddragesimo secundo anno ascensionis suae immisit duos ursos de silvis gentium, Vespasianum scilicet et Titum, eosque crudeli strage pereunt. mittit Heliseus per seruum baculum super mortuum et non reuiuescit: umortuo, et reviviscit. » Misit sermo Dei legem per servum suum, nec profuit in peccatis mortuo generi humano; venit ipse descendens de coelorum sublimitate quasi de montis altitudine, humiliavit semetipsum , conformavit se nobis,