comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tenendã uol obseruandũ infa¬
crificiox p̃ianorũ. U antatẽ
sua sacrũ offer̃ diabolo qui eos
decepit recedentes a fide. Inten¬
dentes spiritib seductoribus &
doctrinis daemoniorũ inhypocri¬
sin menda cilogͥorũ : Discat ergo
faustus. uel potius illi qui eius litte¬
ris delectantur. monarciae
opinionẽ ñ ex gentibus nos habere
Sed gentes nonusq adeo ad falsos
deos ẽẽ delapsas: ut opinionẽ
amitterent unius ueri dĩ : ex quo ẽ
omnis qualis cumq: natura: sapien¬
tes enim eorum: quia sicut dicit
apostolus. in uisibilia dĩ aconstitu¬
tione mundi. per ea quaȩ facta sunt
intellecta conspiciuntur : Sempi¬
terna quoq uistus eius ac diuinitas.
ut sint in excusabiles : quia cognos¬
centes dm̃. non sicut dm̃ honorifica¬
uerunt Aut gratias egerunt. sed

Expanded text:
tenendum uel obseruandum in satenendum uel obseruandum in sacrificio christianorum, uanitatem suam sacrum offerunt diabolo, qui eos decepit recedentes a fide, intendentes spiritibus seductoribus et doctrinis daemoniorum in hypocrisi mendaciloquorum. Discat ergo Faustus uel potius illi, qui eius litteris delectantur, monarchiae opinionem non ex gentibus nos habere, sed gentes non usque adeo ad falsos deos esse delapsas, ut opinionem amitterent unius ueri dei, ex quo est omnis qualiscumque natura. sapientes enim eorum — quia, sicut dicit apostolus, inuisibilia dei a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinitas, ut sint inexcusabiles — cognoscentes deum non sicut deum honorificauerunt aut gratia
Abbreviated transcription (Latin):
mi sacrificii: qđ ꝓpeccatis om¬
num credentiũ offerri oporter&
qualia erant p̃cepta diuinitus an¬
tiquis patrib: nr̃is. Ubi erat &illa
mystica unctio. quaxp̃s p̃figuraba¬
tur. Unde&ipsũ nomen acris ma¬
te ducitur: Proinde uerum sacri¬
ficiũ quod un uero deb&urdõ:
Quo eius altare solus xp̃s impleuit¬
inuictims peccorũ intata dae¬
mona sibia rroganter ex poscunt:
Vndedicit apostolus . Quȩ im mo¬
lant gentes daemonis immolant
& nondõ : non qđ offerebatur
culpans. sed quia illis offerebatur :
hebrei autẽ inuictimas pecorũ
quasofferebant dõ multis & ua¬
rusmodis. sicutre tanta dig¬
numerat: ꝓph& ia celebra bant
futurȩ uictimȩ quamx p̃s obta¬
lit. Undeiamxp̃idoi peracti
eiusdẽ sacrificii memoria ice¬
lebant sacrosc̃a oblatione & par¬
ticipatione corporis & sanguins
xp̃i Man chei uerones cientes
quod đa nandũ sit insacrificus
gentiũ. & quid intellegen dũ
in sacrifiis hebreorũ. & quid

Expanded text:
mi sacrificii, quod pro peccatis ommi sacrificii, quod pro peccatis omnium credentium offerri oporteret, qualia erant praecepta diuinitus antiquis patribus nostris, ubi erat et illa mystica unctio, qua Christus praefigurabatur, unde et ipsum nomen a chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuitin uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid
Abbreviated transcription (Latin):
pugna proftati iaceatis. quã
necessitatẽ ut uos itter& pate¬
r&ur : Itaq aut ipse potius
uos deb& quod ei dimttatis.
Aut si nec ipse uobis. multo magis
nec uos illi .Ubi sunt ergo sacrificia
ura : simplices acpurȩ orationes cũ
sint fallaces & inpurȩblasphemȩ :
Et tam̃ uolo mihi dicatis. undeista
omnia quȩ laudatis in uobis. his no¬
minibus appell&is : ut dicatistem¬
plum aram sacrificiũ.: Si enĩ uero
dõ iftauera non debentur : Curlau¬
dabiliter inuera religione p̃dicant᷑:
Siautem dõ uero. uerũ sacrificiũ
ricedeb&ur. unde &iã diuiniho¬
nores recte appellantur c&era
quȩdicuntur sacrificit ad simi¬
li tudinẽ fiunt Caius ueri sacri¬
ficu : Hȩc autẽ partims unt imita¬
m̃ta falsorum & fallaciũ deorũ. hocẽ
daemoniorũ. suꝑbe seui abeis
quos deceperint diuinos honores
exigentium. Sic̃ sunt uelerantõna
intemplis idolisq gentiliũ: partim
p̃dicam̃ta uenturi unius uerissi¬

Expanded text:
pugna prostrati iaceatis, quam pugna prostrati iaceatis, quam necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae laudatis in uobis, his nominibus appelletis, ut dicatis templum, aram, sacrificium. si enim uero deo ista uera non debentur, cur laudabiliter in uera religione praedicantur ? si autem deo uero uerum sacrificium rite debetur, unde etiam diuini honores recte appellantur, cetera quae dicuntur sacrificia ad similitudinem fiunt cuiusdam ueri sacrificii. haec autem partim sunt imitamenta falsorum et fallacium deorum, hoc est daemoniorum, superbe sibi ab eis, quos deceperint, diuinos honores exigentium — sicut sunt uel erant omnia in templis idolisque gentilium — partim praedicamenta uenturi unius uerissi
Abbreviated transcription (Latin):
nsi eorũ c̃tamnati feditate. non
habentes peccatũ propriũ. sed
hostili uenenotabefacti . undenor
potestis dicere in p̃cibus ur̃is. Propt̃
gloriã nominis tui dñe liberanos.
& propitius esto peccatis nr̃is prop¬
ternomentuũ. Sed dicits. libera
nos artetua. Quiaut in regnotuo
modo securus lugeas nos. hc p̃mimur.
dilanamur inquinamur: hȩc uox
accusatoriaẽ non dep̃catori
Nec illud potefus dicere: quod
magist̃ ueritatis docuit. Dimece
nobis debita nr̃a sic̃ & nos dint¬
timus debitorib nr̃is: Quisunt
enĩ debitores ari quun uos pecca¬
uerunt :: sigens tenebrarũ: Nũquid
ei dimttitis debita. quausq infinẽ
eradicatã &ernocarcere includitis.
Quȩ autẽ debita uobis potẽ ille
dimittere Quando illepotius
in uos peccauit cũ ad ista uos m sit:
Cuamuos inillũ quinttenti obtẽ¬
perastis: Aut siꝓpt̃ ea ille ñ pecca¬
uit quia hoc necessitate feci
maor ẽ ur̃a necessitas. Cũ iamin

Expanded text:
nisi eorum contaminati foeditate, non nisi eorum contaminati foeditate, non habentes peccatum proprium, sed hostili veneno tabefacti. Unde non potestis dicere in precibus vestris, Propter gloriam nominis tui, domine, libera nos; et propitius esto peccatis nostris propter nomen tuum, sed dicitis: libera nos arte tua, quia ut modo in regno tuo securus lugeas, nos hic premimur, dilaniamur, inquinamur. haec uox accusatoria est. non deprecatoria. nec illud potestis dicere, quod magister ueritatis docuit: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. qui sunt enim debitores uestri, qui in uos peccauerunt? si gens tenebrarum, numquid ei dimittis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? quae autem debita uobis potest ille dimittere, quando ille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in
Abbreviated transcription (Latin):
inpecorum carnb: eũ contaminantib
& polluantibus uinculis c̃ligatum
eẽ cens&is : Ipsa uero a nmaura
cuidõ laudẽ dicat. Cuius particula
seipsa intenebrarũ gentem capta
teneri conclamans : Vuidaliud
quauituperat dm̃: que sibialiopac¬
to aduersus hostes suos c̃ sulere
non potuis se tefiatur. nisi par¬
tiũ suarũ tanta corruptione. &
tam turpi captiuitate: Udeurae
enm maliapud illũ cõmseratis
ut inpoena istanunc adeũ gemia¬
tis. quem non propria uolunta¬
te peccando deseruiftis. sed
abillo datieftis hostib ipsius
utpax regno eius cõparar&ur. ⁊¬
Nec satt̃ sic̃ obsides dansolent
cũ honore cus todiendi : Nec sic̃
pastor adcapiendã bestiã tendit
insidias. pecus enm suũ sol& pone¬
re in illa captoriatendicula non
menbrũ suũ. & plerũq: itaut ante
bestia capiatur. quã pecus leda¬
tur: Uosautẽ menbra đi dati
estis hostib ñ ualentes eorum
adõ ur̃o conpescere feritatem:

Expanded text:
in pecorum carnibus eum contaminantibus in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus uinculis conligatum esse censetis. ipsa uero anima uestra cui deo laudem dicat, cuius particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans quid aliud quam uituperat deum, quem sibi alio pacto aduersus hostes suos consulere non potuisse tetium suarum tanta corruptione, et tam turpi captivitate? Unde vesenim mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria voluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno ejus compararetur? Nec saltem sicut obsides dari solent, cum honore custodiendi: nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias: pecus enim suum solet ponere in illa captoria tendicula, non membrum suum; et plerumque ita, ut ante bestia capiatur, quam pecus laedatur. Vos autem membra dei dati estis hostibus, non valentes eorum a deo vestro compescere feritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ds̃ dicens: misericordiam uolo
quam sacrificiÑ: Ubi autem hoc
dñs cõmemora uerit attendite
cum scilic& transir& ꝑseg&en &
esurientes discipuli eius uellerent
spicas. Quo homicidium esseuos
dicitis. ex disciplinaura. quain¬
bui stis mentẽ uestram ar̃a sane
non dĩ. sed daemonorum menda¬
ciloqͥorum. ex quorum doctrins
inusta c&teriatur maligna con¬
scientia. homicdiũ appellans.
qua ueritas in nocentiam dicit :¬
taenĩ iudȩis ait. Ubi uos quoq
futuros ꝑcussit. atq destruxit.
Siscir&is quid sit. misericordia
uolo quam sacrificium. num qua
condaemnas s&is innocentes :
Quas autem habere simplices
& puras orationes. taquã di¬
uinos honores. Acsacrificia pote¬
ritis : cũ deipsa natura atq
substantia diuinae tanta in¬
digna & turpia sentiatis.
ut non solum uestris sacrisi¬
cus : Ds̃ uerus non propiti&ur
sed insacrificiis paganorum
inlignis solũ & inherbis. Aut
imnembris humanis. sed &iã

Expanded text:
tur deus dicens: misericordiam uolo tur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei. sed daemoniorum mendaciloquorum, ex quorum doctrinis inusta cauteriatur maligna conscientia, homicidium appellans, quam ueritas innocentiam dicit. ita enim Iudaeis ait, ubi uos quoque futuros percussit atque destruxit: si sciretis, quid sit "misericordiam uolo quam sacrificium", numquam condemnassetis innocentes. Quas autem habere simplices et puras orationes tamquam diuinos honores ac sacrificia poteritis, cum de ipsa natura atque substantia diuina tanta indigna et turpia sentiatis. ut non solum uestris sacrificiis deus uerus non propitietur, sed in sacrificiis paganorum in lignis solum et in herbis aut in membris humanis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
mantis ut non solũ scm nones se
dicatis. uerũ &ia machinamentũ
diaboli : &ergastulũ dĩ : At uero
a postolus. templum enĩ dĩ scmẽ
inquit. quod efuis uos: Et neputas
tantum modo adanma ꝑtinere:
qđ dictumẽ : Audi ex p̃ssius. nesci¬
tis inquit quia corpora ura tem¬
plũ ẽ in uobis sp̃s scĩ. quẽ hab& is
adõ Nos autem fabricam daemonũ
di tẽplũ dicitis. &lbi uiuũ sicut faus¬
cus ait: Uiuaem aestatis simulacrũ
Xp̃s phantas maticus. habit& inta¬
li templo sacrilege uanitatis: Ille
quippe nonasimilitudine. sed asi¬
mulatione simulacrum uocaripotẽ:
lta & mentẽ tuã aram fecisti: Sed
uide cuius: ex ipsis enĩ artibus
& disciplinis tuis appar&. quibus
eaminbutam es sedixisti: Illear¬
tes & disciplinae: u&ant panẽpor¬
rigere mendica tihonn ut inara
ur̃a cũ facrificio crudelitatis ardeatis.
Talẽ aram dño destruentẽ : qui ex lege
commemorat qualiodore delecta¬

Expanded text:
matis, ut non solum sanctum non esse matis, ut non solum sanctum non esse dicatis, uerum etiam machinamentum diaboli et ergastulum dei. at uero apostolus, templum enim dei sanctum est, inquit, quod estis uos; et ne putes tantummodo ad animam pertinere, quod dictum est, audi expressius. nescitis, inquit, quia corpora uestra templum est in uobis spiritus sancti, quem habetis a deo? uos autem fabricam daemonum dei templum dicitis et ibi uiuum, sicut Faustus ait. uiuae maiestatis simulacrum uester phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delecta
Abbreviated transcription (Latin):
facitis : quis nonirrideat : quasi uero
non satius sit uel lapidi qui quo¬
quomodo est aram constttuere & uic¬
timam offerre. quamid quod omni
nonẽ indeliramento phantas ma¬
tis adorare. Uerum tu qui rationa¬
le dĩ templũ teesse dixi fa: Q aomo¬
do hoc explicabis: plac& ne tibi ut
templum ds̃ habeat. Cuius aliqua
partem diabolus fabricauerit
Anuos non estis : qui dicits omnia
membraura. totũq corpus ama¬
lignamente quã hilen dicitis fabri¬
catum eiusq: ipsius. fabricatricis
partẽ illichabitare. simulcum
parte dĩ uestri: Quȩcum ibite¬
neatur. ut perhib&is c̃catena & inlusa :
Vtrum dĩ templũ. Andĩ carcerẽ
tedicere debust : nisi forte ani¬
mã tũa templũ dicisdi. Quam
exterra luminis habes: adillã par¬
temdĩ. uel membrũ dĩ soletis dicere
non templum dĩ restat Ergo ut t̃ẽ¬
plũdĩ nonte dixeris nisi ex corpore.
qđ secundũ tediabolus fabricauit:
Ecce quomodo templũ dĩ blasphe¬

Expanded text:
facitis, quis non inrideat? quasi uero facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an uos non estis, qui dicitis omnia membra uestra totumque corpus a maligna mente, quam hylen dicitis, fabricatum eiusque ipsius fabricatricis partem illic habitare simul cum parte dei uestri? quae cum ibi teneatur, ut perhibetis, concatenata et inclusa, utrum dei templum, an dei carcerem te dicere. debuisti? nisi forte animam tuam templum dei dicis, quam ex terra luminis habes. at illam partem dei uel membrum dei soletis dicere, non templum dei. restat ergo, ut templum dei non te dixeris, nisi ex corpore, quod secundum te diabolus fabricauit. ecce quomodo templum dei blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
elem̃ta corporea que formarentur
illa elem̃ta dicenda eẽt hylen. id est
materies quã formar& eadem mens.
quã mentẽ principiũ mali eẽ uultis. ⁊¬
hoc sidicer&is ñ quidem multũ erra¬
retis in eo quod ẽ hyle: Nisi quod
ipsa quoq elem̃ta quã uis in alias for¬
mas formanda tamen quiaiam ele¬
m̃ta essent &specieb ꝓpris distin¬
guerentur Hyle ñessent quia est
illa prorsus informis: Verum tamen
tolerabilis e imperitia ur̃a Quia
eam quȩ formaretur . ñ eam quae
formaret. hylen diceretis: Sed ta¬
men &iam sic eo teneremini uani.
atq sacrilegi: quia nescientes om¬
nẽ modu naturarũ numerũq for¬
marũ. & ordinẽ ponderum non esse
posse nisia patre & filio & spuscõ:
Principiomali tantum bonu tribu¬
er&is ⁊ nunc uero cũ & quid sit hyle
& quid sit malum ignor&is. Osipos¬
semuobis persuadere. ut ase ducen¬
dis imperitioribus uos compesce¬
r&is: Iam uero quod &iam inde
uos paganis uultis es semeliores.

Expanded text:
elementa corporea, quae formarentur, elementa corporea, quae formarentur, illa elementa dicenda esset hyle. id est materies, quam formaret eadem mens, quam mentem principium mali esse uultis. hoc si diceretis, non quidem multum erraretis in eo, quod est hyle, nisi quod ipsa quoque elementa quamuis in alias formas formanda, tamen quia iam elementa essent, et speciebus propriis distinguerentur, hyle non essent, quia illa est prorsus informis . uerumtamen tolerabilis esset inperitia uestra, quia eam, quae formaretur, non eam, quae formaret, hylen diceretis; sed tamen etiam sic eo teneremini uani atque sacrilegi, quia nescientes omnem modum naturarum numerumque formarum et ordinem ponderum non esse posse nisi a patre et filio et spiritu sancto principio mali tantum bonum tribueretis. nunc uero cum et quid sit hyle et quid sit malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores,
Abbreviated transcription (Latin):
Nam perseipsam. nec sentiri.
nec intel legi potest. Uerum
in hoc errant qui dam gentiliũ.
quod eatam quam co&ernam
đo coniungunt. uthȩc abillo
non sit: quamuis ab illo form&ur:
Quod alienum esse aueritate.
ipsa ueritas doc& : Eccetam̃.
quibus paganis dehac ipsa hyle
inuenimini esse consimiles:
Quod eam uos quoq suum habere
principium. nec ex dõ esse per¬
hib&is & in hocuos dispares
es sedi cebatis. nescientes quid
dicatis. In illo uero. quod nul¬
laẽ huic hyle forma propria
nec nisi adõ formari potest : nr̃ae illi
ueritati consentiunt :. Auestra autẽ
falsitate dissentiunt. qui nescientes
quid sit hyle. id est quid sit rerum
materies. gentẽ tenebrarum eam di¬
cis : Ubi ñ solũ distinctas quiq gene¬
rib Innumerabiles corporũ formas.
Uerum &iam mente constituitis horũ
corporũ formatricẽ : Et qđ est im¬
peritius ł potius dementus. Ipsam
magis mentẽ dicitis hylen: Quam
ñ formari sed formare ꝑ hib&is
Nã siee tibi mens quedã formans. &

Expanded text:
nam per se ipsam nec sentiri nec intellegi potest. uerum in hoc errant quidam gentilium, quod eam tamquam coaeternam deo coniungunt, ut haec ab illo non sit, quamuis ab illo formetur: quod alienum esse a ueritate ipsa ueritas docet. ecce tamen quibus paganis de hac ipsa hyle inuenimini esse consimiles, quod eam uos quoque suum habere principium nec ex deo esse perhibetis, et in hoc uos dispares esse dicebatis nescientes, quid dicatis. in illo uero, quod nulla est huic hyle forma propria nec nisi a deo formari potest, nostrae illi ueritati consentiunt, a uestra autem falsitate dissentiunt: qui nescientes, quid sit hyle, id est, quid sit rerum materies, gentem tenebrarum eam dicitis, ubi non solum distinctas quinque generibus innumerabiles corporum formas, uerum etiam mentem constituitis horum corporum formatricem, et — quod est inperitius uel potius dementius — ipsam magis mentem dicitis hylen,.quam non formari, sed formare perhibetis. nam si esset ibi mens quaedam formans et
Abbreviated transcription (Latin):
in corruptibilis dĩ. in similitudinẽ
imaginis corruptibilis hominis. &
uo lucrum & quadrupedum & serpen¬
tium : Haec sunt enim simulacra
gentium: in quib: interp̃tandis non
habent exitum . nisi adcreaturam
quam condidit ds̃: ut in ipsa quoq
interpraetatione simulacrorum. de
qua se peritiores eorum iactare
atq in flare consuerunt. hoc in eis
fiat quod paulo post. idem aposto¬
lus dicit. Coluerunt & seruierunt
creature potius quam creatori. qui
est benedictus in secula: Uos aut̃
&in eo quod eis dissimiles estis. uani
estis. & in eo quod eis similes estis¬
peiores estis: Adhoc &im non cũ
ipsis creditis monarchiam. quod ipsi
uerum credunt: ut ipsius unius dĩ sub¬
stantiam expugnabilem corruptibilemq
credatis. quod est impie uanitatis: in plu¬
ribus aũ discolendis. doctrina demon oꝵ
mendaci loquorum illis persuasit multa
idola : uobis multa fantas mata: nec sacri¬
ficia eorum uestimus in agapes. sed sacri¬
ficium illud quod paulo Ante cõmemo¬

Expanded text:
incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. haec sunt enim simulacra gentium, in quibus interpretandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estispeiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemo
Abbreviated transcription (Latin):
om Unes quinos adosuouo¬
lunt auertere : Aliquodus
infringere mandatorum :
inter quos prȩcipue cadit ipsema¬
nicheus. Cum eius error asserto
legis. & proph&arum ueritate
perimitur. uolentis nos auer
gere mandata legis . in quorum
& iam figuris xp̃m proph&atum
esse cognoscimus. amuero
illdon conplexione utrum obtun¬
sissimam. Anfrau dulentissima
dicam nescio. Erat enim fausto
ingenium : unde magis arbitror
eum nebulam inicere uoluis se.
minus attento lectori. quam non
uidisse quod dicam: Ait enim.
Quodsi hȩc dexpominime scrip¬
sit. Aut alia dabitis. Aut nulla
erunt Hȩe ꝓposito uera est :
sed consequens erat: ut osten
ta esse & alia dari non posse: Nihil
dutem horum fecit. quia & hȩc nos
ofcendimus quomodo dexpo acci¬
pipossint. & superius alia mul¬
ta dedimus. quȩ nisi dexpo intel¬
lectum habere non possunt.
Non est ergo cur concludas fauste.
nulla essea moyse scripta dexpo
Attende enim quid dicas Quod¬

Expanded text:
omnes, qui nos a deo nostro uoomnes, qui nos a deo nostro uolunt auertere aliquodue infringere mandatorum? inter quos praecipue cadit ipse Manichaeus, cum eius error adserta legis et prophetarum ueritate perimitur, uolentis nos auertgere mandata legis, in quorum etiam figuris Christum prophetatum esse cognoscimus. Iam uero illam conplexionem utrum obtunsissimam. an fraudulentissimam dicam, nescio; erat enim Fausto ingenium . unde magis arbitror eum nebulam inicere uoluisse minus adtento lectori quam non uidisse quod dicam; ait enim: quodsi haec de Christo minime scripsit, aut alia dabitis aut nulla erunt. haec propositio uera est, sed consequens erat, ut ostendta esse et alia dari non posse. nihil autem horum fecit. quia et haec nos ostendimus, quomodo de Christo accipi possint, et superius alia multa dedimus, quae nisi de Christo intellectum habere non possint. non est ergo, cur concludas, Fauste, nulla esse a Moyse scripta de Christo. adtende enim, quid dicas. quod
Abbreviated transcription (Latin):
quoniamnos omnia credimus
commendationem pertinere:
quod isto opere quia demons¬
trare non possumus. polliciti
sumus in his hocosten derequȩ
faustus deilla scriptura refel¬
lenda uel uituperanda dele¬
gerit recte anobis debitum
exigitur : ut hoc &iam quod
p̃cepit moyses. interficiendũ
esse proph&am siue principẽ
quieos adõsuo uell& auertere
Nliquodue infringere man¬
datorum: Ofcenda mus ad
custodiendam fidem quȩ in
ecclesia xp̃i discitur pertine¬
re: Uidebat quippe illespũ
proph&ico & dõsibi loquente
multos exresurrec turos here¬
ticos. diuersorum errorum
magistros aduersum doctri¬
p̃dicarent quiuerus estxp̃s
lle enim uerus est. qui per
proph&ias pereunde moy¬
sen. c&erosq scõs eius gentis¬
editas p̃nuntiatus est. Quis quis
itaq alium docere uell&: ipsõ
interficiendum mos es p̃ciebat
Quid autem nunc aliud agit
lingua catholica: niut spiri¬
taligladio utriusq testamen¬
ti aue bis acutde inerficiantur

Expanded text:
quoniam nos credimus quoniam nos credimus conmendationem pertinere, quod isto opere quia demonstrare non possumus. polliciti sumus in his hoc ostendere, quae Faustus de illa scriptura refellenda uel uituperanda delegerit, recte a nobis debitum exigitur, ut hoc etiam, quod praecepit Moyses interficiendum esse prophetam siue principem, qui eos a deo suo uellet auertere aliquodue infringere mandatorum, ostendamus ad custodiendam fidem, quae in ecclesia Christi discitur, pertinere. uidebatur quippe ille spiritu prophetico et deo sibi loquente multos exsurrecturos haereticos diuersorum errorum magistros aduersum doctripraedicarent, qui uerus est Christus. ille enim uerus est, qui per prophetias, per eundem Moysen ceterosque sanctos eius gentiseditas praenuntiatus est. quisquis itaque alium docere uellet, ipsum interficiendum Moyses praecipiebat. quid autem nunc aliud agit lingua catholica. nisi ut spiritali gladio utriusque testamenti acie bis acuto interficiantur
Abbreviated transcription (Latin):
qui arbitratur. Non mirum
sihoc putat quod iudȩi: Sedideo
errat. quia in hoc errauer̃ iudȩi :¬
Vbi autẽ faustus commemorat
ipsummandatum. quod dñm
infregisse uult credi. Ibi opus est
ut ostendamus quomodo falla¬
tur. sicutiam supra ubi oporte¬
bat osten dimus: N unc illud
dico quia sialiquod illorum man¬
datorum dñs infregiss&. Non
&iam dehoc ipso iudȩos arguiss&.
& obhoc excederent non man¬
datum dĩ. sed traditiones senio¬
rum. Ait illis. ut quid & uos
egredimini mandatum dĩ. ut
traditiones uestras statuatis.
psuq mandatam dĩ comemo¬
rat. quod permosen mandatu
esse nouimus. Secutus quippe.
me tibi ꝓsit. Non honoraue¬
rit patresuum : Et irritum
fecistis uerbum di. propteruram
traditionem.: Quam re uid&e
quam multa nos doceat. & iudȩos
adõsuo senon auertere. & eius
mandata non tantum senon
infringere. uerum &iam illos
a quibus in fringerentur argue¬
re & non nisi dm̃ permoysen
ista mandasse : Quam obrẽ

Expanded text:
qui arbitratur, non mirum qui arbitratur, non mirum si hoc putat quod Judaei: sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudaeiubi autem Faustus conmemorat ipsum mandatum, quod dominum infregisse uult credi. ibi opus est. ut ostendamus, quomodo fallatur, sicut iam supra, ubi oportebat, ostendimus. nunc illud dico, quia, si aliquod illorum mandatorum dominus infregisset, non etiam de hoc ipso Iudaeos arguisset:  ob hoc excederent non mandatum dei. sed traditiones seniorum, ait illis: utquid et uos egredimini mandatum dei, ut traditiones uestras statuatis? ipsumque dei mandatum conmemorat, quod per Moysen mandatum esse nouimus. secutus quippe ame, tibi prosit, non honorauerit patrem suum; et inritum fecistis uerbum dei propter uestram traditionem. qua in re uidete, quam multa nos doceat et Iudaeos a deo suo se non auertere, et eius mandata non tantum se non infringere, uerum etiam illos, a quibus infringerentur, arguere, et non nisi deum per Moysen ista mandasse. Quamobrem
Abbreviated transcription (Latin):
nebras exteriores. Si ergo qđ
negare faustus non potest
non commendauit moses popu¬
lo isrł dm̃. nisi dm̃ abraham
&isade & ia cob: Eumq ipsum
xp̃m ex his & aliis testimoniis
sine dubitatione commendat:
non est conatus illum populum
auertere adõ suo: sed ideo mina¬
tus est eos ituros inte nebras
exteriores. quod auersos uider&
adosuo: Incuius regno. gentes
uocatas extoto orbe terrarum
recubituras dicit Cum abra ham
&ifaac &iacob. Non obaliud
quam quod fidẽ tenuissent dĩ
abraham & isaac. &ia cob Nnde
& apostolus dicit. Prouidens autẽ
scriptura. quia ex fide iuftificat
gentes ds̃. pręnuntia uit abra¬
hȩ dicens. Insemine tuobene¬
dicentur omnes gentes. ut illi
scilic& insemine abrahȩ benedi¬
rentur. quia abra hȩ fidẽ imi¬
tarentur . : N onigitur xp̃s
israhelitas adõ suo uolebat auer¬
tere. sed eos potius quod abillo a¬
uerterentur. arguebat: Man¬
datorum aliquod eorum quȩ per
moysen data sunt infregis se dim

Expanded text:
nebras exteriores. si ergo, quod nebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit Moyses populo Israhel deum, nisi deum Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus est eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde et apostolus dicit: prouidens autem scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicerentur, qui Abrahae fidem imitarentur. non igitur Christus Israhelitas a deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per M
Abbreviated transcription (Latin):
populi. qui filios isrł adõsuo
uell& auertere : Aiquid ue in¬
fringere mandatorum. non ad¬
uersus xp̃m prȩcepisse mosen.
& ex his quȩ iam multa egimus
satis clarum est & magis ma¬
gisq: consideranti dicta & fac¬
ta dñi ihuxp̃i. magis magisq
clarebit. quia nec asuo dõ ao¬
luit quemquam eorum xp̃s
Auertere : D s quippe quemillis
moses diligen dum colendumq
p̃ceperat: Ipse est certe ds̃ abra¬
ham & dsisaac & dsia cob non¬
ẽ mortuorum sed uiuorum. om¬
nes em̃ illiuiuunt: O portune
itaq eadem uoce nunc conuin¬
cuntur manichei. qua tunc
conuictisunt sadducȩi: N am
& ipsamresurrectionem alio
quidem modo. sed tam &iam
istinegant. Item cum fidem
centurionis laudans dicer&.
Amen dico uobis. non inuenitan¬
tam fidem in isrł: Adiec̃ & ait.
Dicoautem uobis. quo mul.¬
tiaboriente & occidente ueni¬
ent & recumbent cu abraham
& isa ac & ia cobin regnocȩlorũ.
filii autem regni ibunt inte¬

Expanded text:
populi. qui filios Israhel a deo suo populi. qui filios Israhel a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum, non aduersus Christum praecepisse Moysen et ex his. quae iam multa egimus. satis clarum est et magis magisque consideranti dicta et facta domini Iesu Christi magis magisque clarebit, quia nec a suo deo uoluit quemquam eorum Christus auertere. deus quippe, quem illis Moyses diligendum colendumque praeceperat. ipse est certe deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in te
Abbreviated transcription (Latin):
negarem : N eq enim hoc amimo¬
intuebatur caphas. quod ex uer¬
bis eius intellectum est. Lãxp̃m ut
inim cũ ꝑsequens. Ait ex dire at unus
homo morer&ur : neperir& tota
gens. Ubi euangelista subiecit. Hoc
eumnon ase dixisse. sed cum ess&
pontifex proph& asse : Sed moy¬
ses nonerat caphas: Quare illud
quod populo hebreo dixit: uide
nollo alio dixisse deber& intellegi
Uerum &iam sciens dixit : Frateni
fidelissimus dispensator: pro¬
ph&icisacramenti: idest illius sa¬
cerdotalis chris matis. undexp̃i
nomen agnoscimus : In quos acra¬
mento quam uis homo pessimus
caphas . &ia nesciens potuit pro¬
ph&are : Hoc quippe in eo egit
proph&icum chrisma ut pro¬
phocar&. Hoc autem uita im¬
pia. ut nesciens proph&ar&.
Quoitaq ore dicitor. mhilde
xp̃o proph& auit moyses: A quo
ph&auit : N am demaledicto
pendentis inligno. iam quan¬
tum satis uisum est. supra dixi¬
mus: Interficiendum autẽ
esse proph&am. siue prinapẽ

Expanded text:
negarem. neque enim hoc negarem. neque enim hoc intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expedire. ut unus homo moreretur. ne periret tota gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebs dixisset. de nullo alio dixisse deberet intellegi, uerum etiam sciens dixit. erat enim fidelissimus dispensator prophetici sacramenti, id est illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret; hoc autem uita inpia, ut nesciens prophetaret. quo itaque ore dicitur nihil de Christo prophetasse Moyses ? a quo phetauit. Nam de maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum autem esse prophetam siue principem
Abbreviated transcription (Latin):
poner&ur : Sed ego & qui mecum
aliquanto attentius cogitant.
euangelicam illam dominicamq
sententiam. quañait . Ille enim
& de me scripsit. ut & alia quȩ
ad xp̃m non ꝑtinent scripsisse
creder&ur. sed ait. de me enim¬
ille scripsit. Ut omnẽ scripturȩ
illius intentionẽ. non nisi ad in¬
tando consuleremus: &iam c&era
in illa maledictione maledicta.
propter xp̃m prȩdicta cognosci¬
mus: Quod nunc ostendere siuelim
nimis longum erit : Unde tantũ
ab est. ut hoc qđ faustus cõmemo¬
rauit. propterea non ꝑtineat
ad xpm. quia interc& era male¬
dicta positum ẽ : ut nec ipsa c&era
rectum habeant intellectum. nisi
ad xp̃i gloriam. qua generihu¬
mano consulitur. proph&ata re¬
feruntur. Quanto magis hoc : qđ
& sitalis fuiss& moyses: ut aliud
corde intuens idore funder&. fa¬
cilius eum dicerem proph&asse nes¬
cientẽ. quam cum audirem populo
iudeorum dictum: Uidebis uitam
tudm pendentem. & non credes
uitȩ tude. Dexp̃o propheatũ

Expanded text:
poneretur. sed ego et qui mecum poneretur. sed ego et qui mecum aliquanto adtentius cogitant euangelicam illam dominicamque sententiam, qua non ait: "ille enim et de me scripsit" ut et alia, quae ad Christum non pertinent, scripsisse crederille scripsit, ut omnem scripturae illius intentionem non nisi ad intando consuleremus, etiam cetera in illa lectione maledicta propter Christum praedicta cognoscimus: quod nunc ostendere si uelim. nimis longum erit. Unde tantum abest, ut hoc, quod Faustus commemorauit, propterea non pertineat ad Christum, quia inter cetera maledicta positum est, ut nec ipsa cetera rectum habeant intellectum, nisi ad Christi gloriam, qua generi humano consulitur, prophetata referantur . quanto magis hoc! quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens id ore funderet, facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam, cum audirem populo Iudaeorum dictum: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, de Christo prophetatum
Abbreviated transcription (Latin):
spadones qui se ipsos abscider¬
propter regnum cȩlorum: quodi
in his quoque uerbis faustus sapu¬
iss&. si pium palatum adescas
dominicas attulis s&: Sicenĩ
sonuit fortas se iudȩis quod dic¬
tum est. Nidebis uitamtuam
pendentem & non credens uitȩ
tuȩ: ut int̃minas uel dolos hos¬
tium suorum: uitam suamfira
uidentes ex incertopendere. uic¬
turos se esse noncrederent: Sed
filius euangelii cum audit. Ille enĩ
deme scripsit : inhac ipsa ambigui¬
tate sententiȩ. uid& quid proph&ȩ
porcis proiciant. quid hominib in¬
nuant: statimq illi occurrit. uita
hominũ xecpendens eiq noncre¬
dentes iudȩi. obhoc ipsum quia pen¬
dentem uident. Et alius quidem
Laliquis cito dicer& intercȩtera ma¬
ledicta. Quia in illa lectione ad
Videbis uitam tuam pendentẽ. & ñ
credes uitȩ tuae : Neq enĩ fieri¬
i non poss& ut inter diuersa male¬
dicta quȩ impio populo prophe¬
tice prȩnuntiabantur. hoc quoq

Expanded text:
spadones, qui se ipsos absciderspadones, qui se ipsos absciderpropter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas adtulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis, quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidentes ex incerto pendere uicturos se esse non crederent. sed filius euangelii cum audit: ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet. quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae; neque enim fieri non posset, ut inter diuersa maledicta, quae inpio populo prophetice praenuntiabantur, hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
quia illa quȩ in ea lectione uel p̃¬
cedenda uel consequentia conse¬
quuntur nihil pertinere uiden¬
tur adxpm : Quasi uero quic qua
sit peius intermaledicta. quȩ
iudȩis promerito superbide im¬
pi&dtis acciderunt. quam ui¬
dere uitam suam idest filium
dipendentem. & non credere
uitȩsuae: Maledic ta enim
cum ex proph&ia dicuntur :
Ionsunt demalo uoto in p̃can¬
tis. sed dep̃scio spu denuntian¬
tis: Nam illa quȩ demalo uoto
sunt prohibentur. Cum dicitur.
Benedicite & nolite maledicere
Hȩc autem sȩpe inueniuntur
insermone scõrum. sicut apos¬
tolus paulus . Alexander inquit
aerarius. multa mala mihi osten¬
dit. red dat illi dñs secun dum
operasua : Nam illud tam qua
stoma chatus & in dignatus
&iam male optas se uid&ur
apostolus. utinam abscidan¬
tur qui uos conturbant :
Quod utiq si consi deres per¬
sonam scribentis: Mlagis eum
eligantis simo ambiguo. bene
optasse intelleges: Sunt enim

Expanded text:
quia illa, quae in ea lectione uel prquia illa, quae in ea lectione uel praecedentia uel consequentia contexuntur, nihil pertinere uidentur ad Christum? quasi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur. non sunt de malo uoto inprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa, quae de malo uoto sunt, prohibentur, cum dicitur: benedicite et nolite male dicere. haec autem saepe, inueniuntur in sermone sanctorum. sicut apostolus Paulus, Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera sua. nam illud tamquam stomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
non uideo cur dubitare debea¬
mus id&iam dexpo scripsisse
illum de quo xp̃s ait. Ille enĩ
deme scripsit. Proinde siquod
scriptum est: Suscitabo eis pro¬
ph&am defratribus eorum simi¬
lem tibi: Ostendere conatus est
fauftus. non posse dexpo intel¬
legi quia xp̃s mosi similis non
est &tamen ex omniparte con¬
ictus est: Quid opus est in hoc
testimoniolaborare : Aut cer¬
te sicut dixit . Xp̃msimilem non
esse moysi. ut illa m faller& pro¬
ph&iam sic &iam ut hanc re¬
fellat. dicat Xp̃m non esse ui¬
tam. uel in conspec tu iu deoru
non ei credentium non pependis¬
se: Cum autem hoc ille non dixe¬
rit. nec hodie quisquam eorum
audeat dicere: nihil est. cor
moremur hanc quoque dedno
& saluatore nostro ihuxpo. fa¬
muli eius amplec ti proph&ia
Atenim inter c& era maledic¬
ta & hoc positum est: Numideo
non est proph&ia: cum & c&e¬
ra inter quȩ positum efe. Nihil
sint aliud quam proph&iae
Aut ideo non efe dexp̃o proph&id

Expanded text:
non uideo, cur dubitare debeanon uideo, cur dubitare debeamus id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait: ille enim de me scripsit. proinde si quod scriptum est: suscitabo eis prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere conatus est Faustus non posse de Christo intellegi, quia Christus Moysi similis non est, et tamen ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur hanc quoque de domino et saluatore nostro Iesu Christo famuli eius amplecti prophetiam. at enim inter cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum est, nihil sint aliud quam prophetiae? aut ideo non est de Christo prophetia,
Abbreviated transcription (Latin):
rentur . qui eum populis adnun¬
tiarent: Magnum aliquid actũ
est inusum nostrum. deinfideli¬
tate iudȩorum. Utidem ipsi qui
hȩc propter non haberent incor¬
dibus. propter nos haberentin
codicibus: Nec inde auctoritas libris
illis minurtur. quod aiudeis non
intelleguntur: immo & aug&ur
Nam & ipsa eorum cȩcitas. ibi p̃dic¬
ta est Un de magis non intel¬
legendo ueritatem.perhibent
testimonium ueritati: quia
cum eos libros non intellegunt.
a quibus non intellee turi p̃dic¬
tisunt. &iamhinc eos ueraces
ostendunt: Hinc est & illud
cuius ambiguitate faustus falli¬
tur. Nidebis uitam tua m pen¬
dentem. & non credes uitȩtuȩ:
gi: Nec faustus ausus est dicere :¬
Nec quis quam prorsus audebit :
Nisi qui negauerit. Aut xp̃m esse
uitam: Aut aiudȩis uisum esse
penden tem : Aut eos illi noncre¬
didisse : Cum uero & ipse di¬
cat. Egosum uita. & eum qui¬
pependisse const& ante oculos
non ei credendium iudȩorum.

Expanded text:
rentur, qui eum populis adnunrentur, qui eum populis adnuntiarent. magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Iudaeorum. ut idem ipsi, qui haec propter se non haberent in cordibus, propter nos haberent in codicibus. nec inde auctoritas illis libris minuitur, quod a Iudaeis non intelleguntur, immo et augetur; nam et ipsa eorum caecitas ibi praedicta est. unde magis non intellegendo ueritatem perhibent testimonium ueritati, quia cum eos libros non intellegunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos ueraces ostendunt. Hinc est et illud, cuius ambiguitate Faustus fallitur: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. gi nec Faustus ausus est dicere nec quisquam prorsus audebit, nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut a Iudaeis uisum esse pendentem aut eos illi non credidisse. cum uero et ipse dicat: ego sum uita et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Iudaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nat. Eoipsonimirum fortius
atq firmius. quod ex mamibus
mimicorum tanta dexpo testi¬
monia proferuntur: In quibus
ideo gentes quȩcredunt᷑. nihil
deillo adtempus possunt puta¬
reconfictum. quia in eis libris
mueniunt xp̃m. quibus atot sȩ¬
culis seruiunt qui cruci fixerunt
xp̃m & quos intanto apice auc¬
toritatis habent qui cotuidie
plas phemant xp̃m : Sienimab
eis proferentur prophetiȩ dexpo
qui prȩdicant xp̃m. Ab eis ipsis con¬
ficteputarentur. N unc uero
idex ponit qui prȩdicat. quod r&i¬
tat qui plas phemat: Adalique
namq usum sc̃orum. ordinatur
omnis cȩcitas impiorum a summo
dõ: qui prosui regiminis aequitate
bene utitur &iam malis. Vt qui
suo arbitrio iniuste uiuunt
illius iudicio iuste disponan¬
tur : Ergone testimonia proph&iȩ
xp̃inascituri. mira facturi. indig¬
na passuri. morituri. resurrec¬
turi. Ascensuri. Cum perom nes
gentes euangelium urtȩ &ernȩ
disseminatur. illi finxis se crede¬

Expanded text:
nat. eo ipso nimirum fortius nat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus ideo gentes. quae credunt. nihil de illo ad tempus possunt putare confictum. quia in eis libris inueniunt Christum, quibus a tot saeculis seruiunt, qui crucifixerunt Christum et quos in tanto apice auctoritatis habent, qui cotidie blasphemant Christum. si enim ab eis proferrentur prophetiae de Christo. qui praedicant Christum, ab eis ipsis confictae putarentur; nunc uero id exponit, qui praedicat, quod recitat, qui blasphemat. ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas inpiorum a summo deo, qui pro sui regiminis aequitate bene utitur etiam malis, ut qui suo arbitrio iniuste uiuunt. illius iudicio iuste disponantur. ergo ne testimonia prophetiae Christi nascituri, mira facturi. indigna passuri. morituri, resurrecturi, ascensuri. per omnes gentes euangelium uitae aeternae disseminaturi illi finxisse crede
Abbreviated transcription (Latin):
r&. quid hebraicis lit teris prȩnun¬
atum uider& : sed potius eum qui lit¬
teris quibus lib& antequam inter
homines nascer&ur : Pertot uo¬
lumina sȩculorum partim a perti¬
oribus testimoniis. partim rerum
gestarum & sermonum figuris &
sacramentis. ita prenuntiari com¬
mendariq meruis s&: Cumingen¬
ti admiratione & debita religione
sectandum. uenerandumq conspi¬
cer& : itailli ex rerum xp̃ia naru
iam prȩsentatis effectibus. libro¬
rum proph&ia uera probar&ur.
ex librorum uero proph&ia xp̃sco¬
lendus agnos cer&ur: Uanalo¬
qui deputer. si non ita factum est:
Sinonita sit si non in eam fidẽ
peruniuersum orbem terra rum
eorundem librorum r&itadone
concurritur: Unde mira biliter
istorum est ridenda uecordia: qui
tam quam inpos sibile anobis quȩr̃
quomodo periudȩorum libros fidẽ
xpianam uelit discere homogenti¬
lis: Cum tanta deuouone & tan¬
tacelebritate. omnes gentes isto¬
rum librorum fieri discipulos cer¬

Expanded text:
ret, quia Hebraeicis litteris praenunret, quia Hebraeicis litteris praenuntiatum uideret. sed potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus testimoniis, partim rerum gestarum et sermonum figuris et sacramentis ita praenuntiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis effectibus librorum prophetia uera probaretur, ex librorum uero prophetia Christus colendus agnosceretur. uana loqui deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaerunt, quomodo per Iudaeorum libros fidem ristianam uelit discere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cer
Abbreviated transcription (Latin):
brahȩ : Non ne mira r&ur in libris
Antiqͥs eius demgentis ex qua natus
perhiber&ur ihs. Iam euidentem
deillo conscriptam esse perpro¬
ph&iam. ut &iam nomen eius
exprimer&ur : simulq ibi aduer¬
ter&: Non quem lib& hominem
prȩdictum fuisse ihm. sed utiq
dm cum inhomine illo qui regen¬
do &introducendo in regnum po¬
pulo conftitutus: mutatonomi¬
ne hiesus appellatus est. suumno¬
men esse ds dicer&. eumq ange¬
lum nominar& : eoipso quomu¬
tato nomine mittebatur. magi¬
numaliquid diuinumq nunti¬
antem : Nuntium quippe E grece
angelum dici. quis illa lingua
uel tenuiter tinctus ignor&: Qua¬
obrem. qui lib& gentilis. si peruer¬
sus & peruicax esse noll&: Non
ideo libros illos contem ner&.
quia essent hebrei: Quius gentis
lege non tener&ur: sed cinus lib&
gentis libros. ideomagni pender&.
quia mneis tanto ante conscripta
inuenir&. quȩ suis iam temporib
impl&a cognoscer&: ipsum que
xp̃mihm. non propter ea sperne¬

Expanded text:
brahae. nonne miraretur in libris brahae. nonne miraretur in libris antiquis eiusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Iesus, tam euidentem de illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen eius exprimeretur. simulque ibi aduerteret non quemlibet hominem praedictum fuisse Iesum, sed utique deum, cum in homine illo. qui regendo et introducendo in regnum populo constitutus mutato nomine Iesus appellatus est. suum nomen esse deus diceret eumque angelum nominaret eo ipso, quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta cognosceret ipsumque Christum Iesum non propterea sperne