comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta cõpatũ lunȩ primus anni : qui
eẽ debeat ultimus: Nequi noctiũ¬
Am
autẽ iuxta sententiũ omniũ orien¬
taliũ & maxime ȩgyptiorũ qui p̃
c&eris doctoribus calculandi pal
uissimũ ꝑtin& mensẽ. Ideoque
paschȩ caelebrandd̃ ab illis non est.
Quȩ uero post aequi noctiũ uel in
ipso aequi noctio suũ pleni luniũ
hab&. In hȩc absq ulla dubrͤtate
quia primi mensis ẽ & antiquos
pascha celebrari solitus. & nosubi
dominica dies aduenerit caelebra¬
re debere noscendum est. quod
ita fieri oportere illanimirũ ratio
cogit quia in genesiscriptũ est. qđ
fecit ds̃ duo luminaria luminare
maius ut prȩ ess& diei . & luminare
minus ut prȩess& nocti. uel sicut alia
dicit editio. luminare maius incho¬
ationẽ diei. & luminareminus incho¬
ationẽ noctis. Sicut ergo prius sol
amedio prȩcedens orientis. a equi¬
noctiũ uernale suo p̃finxit exortu.
onentis. Ita omnib annis. Idem pri¬

Expanded text:
ta computum lunae, primus anni, qui ta computum lunae, primus anni, qui esse debeat ultimus. Aequinoctium autem, juxta sententiam omnium Orientalium, et maxime Aegyptiorum, qui prae caeteris doctoribus calculandi palmvissimum pertinet mensem, ideoque Paschae celebrando habilis non est. Quae vero post aequinoctium vel in ipso aequinoctio suum plenilunium habet, in hac absque ulla dubietate, quia primi mensis est, et antiquos Pascha celebrare solitos, et nos ubi Dominica dies advenerit, celebrare debere noscendum est. Quod ita fieri oportere illa nimirum ratio cogit, quia in Genesi scriptum est, quod fecit Deus duo luminaria magna; luminare majus, ut praeesset diei; et luminare minus, ut praeesset nocti: vel, sicut alia dicit editio, luminare majus in inchoationem diei; et luminare minus in inchoationem noctis. Sicut ergo prius Sol a medio procedens Orientis, aequinoctium vernale suo praefixit exortu; Orientis: ita omnibus annis idem pri
Abbreviated transcription (Latin):
dum doceant. Nimirum constat
quia quartam decimã diem. quam
lex primitus & p̃cipue cõmendat.
a sua prorsus sollemnitate secludunt.
lta ut quintae decimae in qua popu
sanguine a pec catorum tenebris
liberauit. In qua &iam sepultus
spem nobis post mortem beatae
qui &is tribuit uix uesperam tan¬
gant . Idemq poenam erroris
sui insem&ipsos recipientes cum
inuicesima secunda die mensis
paschȩ diem statuunt dominicũ.
legitimos utiq terminos paschae
a perta transgressione uiolant.
Ut pute qui abillius diquespera
pascha incipiunt. In quo hoclex
consum mari & ꝑfici debere de¬
creuit. illam in pascha diem as¬
signent prima. cuius in legementio
nulla usquã reperitur. idẽ quar¬
tae primam septimanȩ. Qui utriq
lunaris a&atis. sed & in mensis pri¬
mi nũ quã inuentione falluntus.
Quȩ disputatio maior est. quã epis
debeat: tantũ hoc dicã. quodꝑae
qui noctiũ uernale semꝑ in errabi¬
lit̃ possit inueniri. Qui mensis iux¬

Expanded text:
dum doceant; nimirum constat quia quartam decimam diem mensis ejusdem, quam lex primitus et praecipue commendat, a sua prorsus sollemnitate secludunt: ita ut quintae decimae, in qua populsanguine a peccatorum tenebris liberavit, in qua etiam sepultus spem nobis post mortem beatae quietis tribuit, vix vesperam tangant. Iidemque poenam erroris sui in semetipsos recipientes, cum in vicesima secunda die mensis, Paschae diem statuunt Dominicum, legitimos utique terminos Paschae aperta transgressione violant, utpote qui ab illius diei vespera Pascha incipiunt, in qua hoc lex consummari et perfici debere decrevit. Illam in Pascha diem adsignent primam, cujus in lege mentio nulla usquam reperitur, id est, quartae primam septimanae. Qui utriquelunaris aetatis, sed et in mensis primi nonnunquam inventione falluntur. Quae disputatio major est, quam epistdebeat. Tantum hoc dicam, quod per aequinoctium vernale semper inerrabiliter possit inveniri, qui mensis jux
Abbreviated transcription (Latin):
hibernia fuerant. & ipsam rasuram
aquae inmissam ac potui datam:
talib protinus totam uim ueneni
grassantis totum in flaticorporis ab¬
sumpsisse acsed asse tumorem.
Diues lactis acmellis insula. Necui¬
nearum expers. pisciumq uolu¬
crumq sed & feruorum caprearumq
uenatu in signis. Haec autem pro¬
priae patria scottorum est: ab hac
egressi ut diximus testiam in bri¬
tannia brittonib & pictis gentem
addideruN: Est autem sinus maris
permaximus. qui antiquitus gen¬
tem brittonum apictis secernebat.
qui ab occidente in terras longo
spatio erumpit. Ubiẽ ciuitas brit¬
tonum munitissima usq hodie: quȩ
uocatur alduith: ad cuius uidelic&
sinus pastem septentrionalem. scot¬
tiquos diximus aduenientes sibi lo

Expanded text:
Hibernia fuerant, et ipsam rasuram Hibernia fuerant, et ipsam rasuram aquae immissam ac potui datam, talibus protinus totam vim veneni grassantis, totum inflati corporis absumsisse ac sedasse tumorem. Dives lactis ac mellis insula, nec vinearum expers, piscium volucrumque, sed et cervorum caprearumque venatu insignis. Haec autem proprie patria Scottorum est: ab hac egressi, ut diximus, tertiam in Brittania Brittonibus et Pictis gentem addiderunt. Est autem sinus maris permaximus, qui antiquitus gentem Brittonum a Pictis secernebat, qui ab Occidente in terras longo spatio erumpit, ubi est civitas Brittonum munitissima usque hodie quae vocatur Alcluith: ad cujus videlicet sinus partem Septemtrionalem Scotti, quos diximus, advenientes, sibi lo
Abbreviated transcription (Latin):
tos constat eẽ seruatum: Proceden¬
te autem tempore. britannia post
brittones & pictos. testiam scottosx
nationem inpictorum paste rece¬
pit ꝰ quiduce reuda. dehibernia
ꝓgressi. ł amicitia ł ferro simim&
inter eos sedes quas actenus habeN
uindicarunt. A quo uidelic& duce
usq: hodie da alreudini uocantur
nam lingua eorum daal pastem sig¬
nificat. Hibnia autem & latitu¬
dine suistatus & sa lubritate acse¬
renitate aerum multum bri tan¬
niae prȩstat: It aut raro ibi nix
plus quam triduana remaneat
N emo propterhiemem aut fenase¬
c& aestate. aut stabulu fabric&
iumentis. Nullum ibi reptile ui¬
derisoleat. nullus uiuere serpens
ualeat .  Nam saepe illo debri¬
tannia ad latiserpentes. mox ut
proximant terris nauigio. od ore
aeris illius ađ tacti fuerint intereunt ÷
quinpotius omnia pene quae eadem
insula sunt. contrauenenum ualeNt
Deniq uidimus a quibdam a serpen¬
te ꝑ cussis. rasa folia codicum qui de

Expanded text:
tos constat esse servatum. Procedentos constat esse servatum. Procedente autem tempore Brittania postBrittones et Pictos, tertiam Scottorum nationem in Pictorum parte recepit; qui duce Reuda de Hibernia progressi, vel amicitia vel ferro sibimet inter eos sedes quas hactenus habent, vindicarunt: a quo videlicet duce usque hodie Dalreudini vocantur, nam lingua eorum daal partem significat. Hibernia autem et latitudine sui status, et salubritate, ac serenitate aerum multum Brittaniae praestat, ita ut raro ibi nix plusquam triduana remaneat: nemo propter hiemem aut foena secet aestate, aut stabula fabricet jumentis: nullum ibi reptile videri soleat, nullus vivere serpens valeat: nam saepe illo de Brittania adlati serpentes, mox ut proximante terris navigio, odore aeris illius adtacti fuerint, intereunt: quin potius omnia pene quae de eadem insula sunt contra venenum valent. Denique vidimus, quibusdam a serpente percussis, rasa folia codicum qui de
Abbreviated transcription (Latin):
trahis paniae septentrionalia quã¬
uis magnoa equore interiacente
peruenit. Ad hancergo usq per¬
uenientes nauigio picti ut diximus.
p&ier̃ in ea sibi quoq sedes & habi¬
tationẽ donari. Respondebant
scotti quia non ambos eos caper&
insula: sed possumus inquiunt sa¬
lubre uobis dare consilium. quid
agere ualeatis. Nouimus insu¬
lam eẽ aliam non proculanostra
contra ostum solis. quamsȩpe luci¬
diorib dieb. delonge aspicere
solemus: hanca dire siuultis habi¬
tabilem uobis facere ual&is.
Velsi qui restiterint. nobis auxili¬
ariis utemini Itaq p&entes bri¬
tanniam picti. habitare ꝑ septen¬
trionales insulae pastes coeperunt.
Nam austrina brittones occupaue¬
rant. Cumq uxores picti non ha¬
bentes p&ereN ascoitis : ea solum
conditione dare consenserunt
ut ubi res uenir& in dubium: ma¬
gis defeminea regum prosapia
quam demasculina regem sibi eli¬
gerent. quodusq hodie apud pic¬

Expanded text:
tra Hispaniae Septentrionalia, quamtra Hispaniae Septentrionalia, quamvis magno aequore interjacente pervenit. Ad hanc ergo usque pervenientes navigio Picti, ut diximus, petierunt in ea sibi quoque sedes et habitationem donari. Respondebant Scotti, quia non ambos eos caperet insula, sed possumus, inquiunt, salubre vobis dare consilium quid agere valeatis. Novimus insulam aliam esse non procul a nostra, contra ortum solis, quam saepe lucidioribus diebus de longe aspicere solemus. Hanc adire si vultis, habitabilem vobis facere valetis: vel si qui restiterit, nobis auxiliariis utimini. Itaque petentes Brittaniam Picti, habitare per Septentrionales insulae partes coeperunt, nam Austrina  Al., Austrinas Brittones occupaverant. Cumque uxores Picti non habentes peterent a Scottis, ea solum conditione dare consenserunt, ut ubi res perveniret in dubium, magis de feminea regum prosapia, quam de masculina regem sibi eligerent: quod usque hodie apud Pic
Abbreviated transcription (Latin):
summa e ueritatis & uere sublimi¬
tatis scientiam scrutatur & confi¬
t&ur: anglorum ui delic&. brit¬
tonum. scottorum. pictorum. et
latinorum. quae meditatione
scripturarum c&eris omnib. est
facta communis. In primis aũ
insula brittones solum a quib no¬
men accipit in colas habuit. quide
tractu armoricano ut festur. bri¬
tanniam aduecti. australessibi
pastes illius uindicarunt. Et cũ
plurimum insulae pastem incipi¬
entes ab austro possedissent :
contigit gentempictorum descͤi¬
thia ut ꝑhibent longis nauibus
non multis oceanum ingressam.
cirtu agente flatuuentorum. ex¬
tra fines omnes britanniae hib̵ni¬
am ꝑuenisse. &usq septentriona
les intrasse. atq inuenta ibi gen¬
tescottorum. sibi quoq in pastibus¬
bernia insula omnium postbrit¬
tanniam maxima ad occidentem
quidem britanniae sita: Sed sicut
contra a quilonem eabreuior: Ita
in meridiem setrans illius fines
plurimum protendens. usq. con¬

Expanded text:
summae veritatis et verae sublimisummae veritatis et verae sublimitatis scientiam scrutatur et confitetur, Anglorum, videlicet, Brittonum, Scottorum, Pictorum et Latinorum, quae meditatione Scripturarum caeteris omnibus est facta communis. In primis autem haec insula Brittones solum a quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Brittaniam advecti, Australes sibi partes illius vindicarunt. Et cum plurimam insulae partem, incipientes ab Austro, possedissent, contigit gentem Pictorum de Scythia, ut perhibent, longis navibus non multis Oceanum ingressam, circumagente flatu ventorum, extra fines omnes Brittaniae Hiberniam pervenisse, ejusque Septentrionales oras intrasse, atque inventa ibi gente Scottorum, sibi quoque in partibusbernia insula omnium post Brittaniam maxima, ad Occidentem quidem Brittaniae sita; sed sicut contra Aquilonem ea brevior, ita in Meridiem se trans illius fines plurimum protendens, usque con
Abbreviated transcription (Latin):
pentes fugat. At tritu calefact᷑
adplicita d&in& aeq ut sucinus.
Erat & ciuitatib quondam xxet
UIIi nobilissimis insignita: prȩt̃
castella innumera. quae & ipsa
muris. turribus postis acseris
erant instructa firmissimis: & quia
prope sub ipso septentrionaliuer¬
tice mundi iac& lucidas aestate
noctes hab&: lta ut medio sȩpe
tempore noctis. in questionem ue¬
niat intuentib utrum crepuscu¬
lum ad huc ꝑmaneat uesꝑtinum.
aniam aduenerit matutinum
Vt pote nocturnosole non longesub
terris. ad orientem boreales per
plagas redeunte. Vnde etiam
plurimae longitudinis hab& dies
aestate. sic̃ & noctes contra inbru¬
ma solenimirum libicas in par¬
sex solummodo a equi noctialiũ
horarum. Cum in armenia ma¬
cedonia. italia. e&erisq eiusdẽ
lineae regionibus longissima dies
pleathoras: Haec in presenti
iuxta numerum librorum quib
lex diuina scripta est. quinque
gentium linguis unam eundẽq:

Expanded text:
pentes fugat, adtritu calefactus pentes fugat, adtritu calefactus adplicita detinet aeque ut succinum. Erat et civitatibus quondam viginti et octo nobilissimis insignita, praeter castella innumera, quae et ipsa muris, turribus, portis, ac seris erant instructa firmissimis. Et quia prope sub ipso Septentrionali vertice mundi jacet, lucidas aestate noctes habet; ita ut medio saepe tempore noctis in quaestionem veniat intuentibus, utrum crepusculum adhuc permaneat vespertinum, an jam advenerit matutinum, utpote nocturno sole non longe sub terris ad Orientem Boreales per plagas redeunte: unde etiam plurimae longitudinis habet dies aestate, sicut et noctes contra in bruma, sole nimirum tunc Lybicas in parsex solummodo aequinoctialium horarum: cum in Armenia, Macedonia, Italia, caeterisque ejusdem lineae regionibus longissima dies em compleat horas. Haec in praesenti, juxta numerum librorum quibus lex divina scripta est, quinque gentium linguis, unam eamdemque
Abbreviated transcription (Latin):
bus conc̾iliorum. In quib sunt¬
& musculae quib: inclusam saepe
margaritam omnis quidem colo¬
ris optimam inueniunt. idest
& rubicundi &purpurei. ethia¬
cinctini. & prasini. sed maxime
candidi Sunt & cocleae satis
superq: abundantes. quibus tinc¬
tura coccineicoloris conficitur.
Cuius rubor pulcherrimus. nullo
umquam solis ardore. nulla ual&
pluuiarum in iuria palles cere.
sed quo u&ustior. eosol& esse ue¬
nustior. Hab& fontessalinarum.
hab& et fontes calidos. & ex eis
fluuios balnearum calidarum.
omnia etati & sexui ꝑ distincta lo¬
ca. iuxta suum cuiq modum accõ¬
modos. Aqua enĩ ut sc̃s basilius
dic̃ feruidam qualitatem recipit.
cum ꝑ cesta quaedam m& alla trans¬
currit. & sit ñ solum calida sed ar
dens. Quȩ &iam uenis m& allo¬
rum aeris. ferri. plumbi & ar¬
genti fecunda. Gignit & lapidẽ
gagatem plurimum optimumq
Est autem nigro gemmeus. & ar¬
dens igni ad motus. Incensus ser¬

Expanded text:
bus conchyliorum; in quibus sunt etbus conchyliorum; in quibus sunt et musculae, quibus inclusam saepe margaritam, omnis quidem coloris optimam inveniunt, id est, et rubicundi, et purpurei, et jacintini et prasini, sed maxime candidi. Sunt et cochleae satis superque abundantes, quibus tinctura coccinei coloris conficitur, cujus rubor pulcherrimus nullo unquam solis ardore, nulla valet pluviarum injuria pallescere; sed quo vetustior est, eo solet esse venustior. Habet fontes salinarum, habet et fontes calidos, et ex eis fluvios balnearum calidarum omni aetati et sexui per distincta loca juxta suum cuique modum accommodos. Aqua enim ut sanctus Basilius dicit fervidam qualitatem recipit, quum per certa quaedam metalla transcurrit, et fit non solum calida, sed et ardens. Quae etiam venis metallorum, aeris, ferri, et plumbi et argenti faecunda, gignit et lapidem gagatem plurimum optimumque: est autem nigrogemmeus et ardens igni admotus, incensus ser
Abbreviated transcription (Latin):
RIT ANIA OCEANI
insula. cui quondam albi¬
on nomen fuit. Intersep¬
tentrionem & occiden¬
tem locata est germa¬
niae galliae hispa¬
niae maximis europe
pastib: multo inter uallo aduersa
quae permilia passuum. dccc. in
boream longa. latitudinis hab&
mille ccͦ Exceptis dum taxat ꝓ¬
lixiorib diuersorum ꝓmontori¬
orum tractib quib. efficitur
ut incircuitu eius quadragies
Hab& ameridie galliã belgicam.
cuius proximum litus transme¬
antibus aperit ciuitas quaedicit᷑
rũt ubi postus agente anglorũ
nunc corrupte caestir uocata.
interpositomari agessoriaco. mo¬
rinorum gentis litore proximo.
pat& orcadas insulus hab& Opi
UVineas &iam quib damin locis ger¬
minans. S ed & auium ferax ter¬
ramariq generis diuersi. fluui¬
is quoq: multum piscosis ac fontib
prȩclara copiosis. & quidem prȩ¬
cipue esicio abundat & anguilla
Capiuntur autem saepissime &uitu¬
li marini. & del fines nec non &bal¬
lenae exceptis uariorum generi¬

Expanded text:
rittania Oceani insula, cui quondam Albion nomen fuit, inter Septentrionem et Occidentem locata est, Germaniae, Galliae, Hispaniae, maximis Europae partibus multo intervallo adversa. Quae per milia passuum octingenta in Boream longa, latitudinis habet milia ducenta, exceptis duntaxat prolixioribus diversorum promontoriorum tractibus, quibus efficitur ut circuitus ejus quadragies Habet a Meridie Galliam Belgicam, cujus proximum litus transmeantibus aperit civitas quae dicitur Rutubi portus, a gente Anglorum nunc corrupte Reptacaestir vocata, interposito mari a Gessoriaco Morinorum gentis litore proximo, patet, Orcadas insulas habet. Opvineas etiam quibusdam in locis germinans: sed et avium ferax terra marique generis diversi. Fluviis quoque multum piscosis, ac fontibus praeclara copiosis, et quidem praecipue issicio abundat et anguilla. Capiuntur autem saepissime et vituli marini et delphines, necnon et ballenae: exceptis variorum generi
Abbreviated transcription (Latin):
XI. Vt regnante honorio. gratianꝰ & con¬
stantinus in briñtannia trrannicre¬
ata & mox prior inbrittannia. secun¬
dosin gullia. sint int̃ empti.
XII. Ut brittones ascottis uastati. pictisq.
romanorum auxilia quȩsierint.
qui secundo uenientes. murum trans
insulam fecer̃. sed haec confestim
XIII Ut regnante theodosio minor ecuiꝰ
tempore. palladius adscottos in
xp̃m credentes missus ẽ. brittones
ab etio consule auxilium flagitun¬
tes non imp&rauerint.
barbaros suis efinib pepulerint.
necmora frugum copiai luxuria. pes¬
tilentia. & exterminium gentis.
secum sit̃.
primo quidem aduersarios
iuncto cum his foedere. Insocios ar¬
mauerterit.
XI. Ut britones primam degente an¬
glorum uictoriam duce ambrosio.
romano homine. sumpserint..¬
nauigans. & primomaris. & postmo¬
dum pelagianorum tempestatẽ diui¬
na uistute sed auerit.
Utidem filiam tribuni cȩcam inlumi¬
nauerit . acdeinde ad scm̃ albanũ
ꝑueniens. reliquias ibidem ipsius.

Expanded text:
XI. Ut, regnante Honorio, Gratianus et Constantinus in Brittania tyranni creati; et mox prior in Brittania, secunin Gallia, sint interempti.XII. Ut Brittones a Scottis vastati Pictisque, Romanorum auxilia quaesierint, qui secundo venientes, murum trans insulam fecerint; sed hoc confestim XIII. Ut, regnante Theodosio minore, cujus tempore Palladius ad Scottos in Christum credentes missus est, Brittones ab Aetio consule auxilium flagitantes non impetraverint.Barbaros suis e finibus pepulerint; nec mora, frugum copia, luxuria, pestilentia, et exterminium gentis secutum sit.primo quidem adversarios juncto cum his foedere, in socios arma verterit.XVI. Ut Brittones primam de gente Anglorum victoriam, duce Ambrosio Romano homine, sumpserint.navigans, et primo maris, et postmodum Pelagianorum tempestatem divina virtute sedaverit. Ut idem filiam tribuni caecam inluminaverit, ac deinde ad sanctum Albanum perveniens, reliquias ibidem et ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Mͦ VUt agustinus ecclesiam saluatoris in¬
staurauerit & monasteriũ beatipe¬
tri apostoli fecerit . & deprimo eius
abbatep&ro.¬
M. Vt edilfridrex nordanhumbrorum.
sottorum gentes proelio conterens.
ab anglorum finib expulsus est.

Expanded text:
 Ut Augustinus Ecclesiam Salvatoris instauraverit, et monasterium beati Petri apostoli fecerit; et de primo ejus abbate Petro. At Scottorum gentes praelio conterens, ab Anglorum finibus expulerit.
Abbreviated transcription (Latin):
XXVUTueniens brittaniam augustinus
primo inĩsula tanato edilbe hto regi can¬
tuariorum prȩdicarit. & sic accepta ab
eolicentia. cantĩa p̃dicaturus in trauesst
XXUNt idem ep̃s factus. gregoriopapae
quaesint britannia e gesta. mandarit.
ic que xxut papa gregorius epistolam arela¬
tensi epõ ꝓ adiuuando in operedĩ au¬
gustinomiserit
XX.Ut idem augustino pallium & epistolũ
& plucres uerbi ministros miserit.

Expanded text:
XXV. Ut veniens Brittaniam Augustinus, primo in insula Tanato, regi Cantuariorum praedicaret; et sic accepta ab eo licentia, Cantiam praedicaturus intraveritUt idem episcopus factus, Gregorio papae, quae sint Brittaniae gesta mandarit, eI. Ut papa Gregorius epistolam Arelatensi episcopo, pro adjuvando in opere Dei Augustino, miseritX. Ut idem Augustino pallium, et epistolam, et plures verbi ministros miserit.
Abbreviated transcription (Latin):
admanũ ubi oblatũ sibi munus repo¬
ner&. Misit hoc insinũ sibi & dum
ir& cubitum oblitus hoc alicubi de¬
ponere ꝑmisit suo insinu ꝑmanere
Atmedio noctis tem̃p̃ cũ euigilar&.
sensit nescio quid frigidi suolateri
adiacere admotaque manu requi
manumq: repperit. acsinil um quã
tanti languoris habuiss&¬
demergo osuuld mox ubi regnũ
suscepit: desiderans totam cui p̃ eẽ
coepit gentem fidei xpĩanȩ gratia
imbui Cuius experimenta ꝑ maxi¬
ma in expugnandis barbaris iam
caeperat : Misit ad maiores natu
scottorũ. Interquos exulans ipse bap¬
tis matis sacramenta. cum his qui secũ
erant militib consecutus erat Pe¬
tens ut sibimitter&ur antistes. cuius
doctrina ac̃ ministerio gens quam
gerebat anglorũ : dominicȩ fidei
qđ petiit impetrauit. Accłpit
namq pontificem aedanum. sum
moderaminis uirũ. habentem que
zelum dĩ quamuis nonplene: scđm
scientiam: Nam que diẽ paschȩ

Expanded text:
ad manum ubi oblatum sibi munus repoad manum ubi oblatum sibi munus reponeret, misit hoc in sinum sibi. Et dum iret cubitum, oblitus hoc alicubi deponere, permisit suo in sinu permanere. At medio noctis tempore, cum evigilaret, sensit nescio quid frigidi suo lateri adjacere, admotaque manu requirmanumque reperit, ac si nihil unquam tanti languoris habuissdem ergo Osuald, mox ubi regnum suscepit, desiderans totam cui praeesse coepit gentem fidei Christianae gratia imbui, cujus experimenta permaxima in expugnandis Barbaris jam ceperat, misit ad majores natu Scottorum, inter quos exulans ipse baptismatis sacramenta, cum his qui secum erant militibus, consecutus erat; petens ut sibi mitteretur antistes, cujus doctrina ac ministerio gens quam regebat Anglorum, dominicae fidei quod petiit impetravit: accepit namque pontificem Aedanum  Al.moderaminis virum, habentemque zelum Dei, quamvis non plene secundum scientiam. Namque diem Paschae
Abbreviated transcription (Latin):
uex illum nouus militiae ductor
dicante fidei deuotione. contra
hostem in manissimũ pugnaturus
statuer&: Nec abrest unũ eplu¬
rib quae adhanc crucem patratȩ
sunt uirtutes miraculũ narrare :
bothelm . quinunc usq suꝑ est. an¬
te paucos annos. dum in cautius
forte noctu inglacie inceder&:
Repente corruens brachiũ contriuit.
ac̃ grauisissima fracturae ipsius.
coepit molestia fatigari. Ita ut nẽ
ad osquidem adducere ipsũ bra¬
chiũ nullatenus dolore arcente
ualer&. Quicũdie quadã mane
audir& unum defratrib: ad locũ
eiusdem scaẽ crucis ascendere dis¬
posuisse. rogauit ut aliquã sibi
partẽ deillo ligno uenerabili
rediens adferr&. Credere sedi¬
cens quia ꝑ hoc donante dõ. salu¬
tem possit consequi. Fecit ille
ut rogatus ẽ : & reuersus aduesperã
sedentib iam ad mensam fratrib
obtulit ei aliquid deueteri musco:
quo superficies lignierat obsita.
Quicũ sedens ad mensam non haber&

Expanded text:
vexillum novus militiae ductor, vexillum novus militiae ductor, dictante fidei devotione, contra hostem immanissimum pugnaturus statueret. Nec ab re est unum e pluribus quae ad hanc crucem patrata sunt, virtutis miraculum enarrare. QBothelm, qui nunc usque superest, ante paucos annos dum incautius forte noctu in glacie incederet, repente corruens brachium contrivit, ac gravissima fracturae ipsius coepit molestia fatigari; ita ut ne ad os quidem adducere ipsum brachium ullatenus dolore arcente valeret. Qui cum die quadam mane audiret unum de fratribus ad locum ejusdem sanctae crucis ascendere disposuisse, rogavit ut aliquam sibi partem de illo ligno venerabili rediens adferret, credere se dicens quia per hoc, donante Domino, salutem posset consequi. Fecit ille ut rogatus est, et reversus ad vesperam, sedentibus jam ad mensam fratribus, obtulit ei aliquid de veteri musco quo superficies ligni erat obsita. Qui cum sedens ad mensam non haberet
Abbreviated transcription (Latin):
Quascum in aqua miserint. eisq
languentes homines aut pecudes
potauerint siue assperserint
mox sanitati restituuntur. Uo¬
catur locus ille lingua anglorũ
caelestis campus. quod certo utique
rum qđ ibidem caeleste erigendũ
tropheum: caelestis inchoanda uic¬
toria cael estia usque hodie forent
miracula caelebranda
ad aqui¬
lonem. quo romani quon dã ab ar¬
cendos barbarorum imp&us. totã
amari admare precinesere britta¬
niam ut supra docuim̃. In quo ui¬
delic& loco: consu&udinẽ multo
iam tem̃p fecer̃ fr̃s hagustaldensis
eccđȩ. quȩgã longe ab est. aduenien¬
tes omni anno pridie quã p̾ ea idem
rex osuuald occisus ẽ. Uigilias
ꝓsalute animae eius facere pluri¬
maque psalmorũ laude celebrata.
uictimã ꝓeo mane sacrȩ oblatio¬
nis offerre. Qui &iã crescente
nullum ut conperimus fidei xpianȩ
signum. Nulla ecła nullum altare.
in tota berniciorum gente erectũ
est: Priusquam hoc sacrȩ crucis

Expanded text:
quas cum in aquas miserint eisque quas cum in aquas miserint eisque languentes homines aut pecudes potaverint sive asperserint, mox sanitati restituuntur. Vocatur locus ille lingua Anglorum Caelestis campus, quod certo utique rum quod ibidem caeleste erigendum trophaeum, caelestis inchoanda victoria, caelestia usque hodie forent miracula celebranda.ad Aquilonem, quo Romani quondam ob arcendos Barbarorum impetus, totam a mari ad mare praecinxere Brittaniam, ut supra docuimus. In quo videlicet loco consuetudinem multo jam tempore fecerant fratres Hagustaldensis ecclesiae quae non longe abest, advenientes omni anno pridie quam postea idem rex Osuald occisus est, vigilias pro salute animae ejus facere, plurimaque psalmorum laude celebrata, victimam pro eo mane sacrae oblationis offerre. Qui etiam crescente nullum, ut comperimus, fidei Christianae signum, nulla ecclesia, nullum altare in tota Berniciorum gente erectum est, priusquam hoc sacrae crucis
Abbreviated transcription (Latin):
stenditur aut̃ usque hodie.
& in magna ueneratione hab&ꝰ
locus ille ubiuenturus ad hanc
pugnam osuuald. signũ scȩ̃ crucis
catus ẽ. Ut intanta rerũ necessi¬
tate suis cultorib caelesti succur¬
rer& auxilio. Neniq: fertur quia
facta citato opere cruce. ac fouea
praeparata inqua statui deber&.
pse fide feruens hanc arripuerit.
ac foue ae inposuerit. atq: utraq
manu erectam tenuerit . donec ad¬
gesto amilitib puluere terrae fi¬
ger&ur: & hoc facto elata in altũ
uoce. cuncto exerercitui prodama¬
hoste suꝑbo acferoce sua misera¬
tione defendat. Scit enĩipse.
quia iusta ꝓsalute gentis nrãe
bella sus cepimus fecerunt om̃s
ut iusserat . & sicincipiente dilucu¬
lo in hostem ꝓgressi iuxta meritũ
suae fidei. uictoria potitis. Incu¬
ius loco orationis. innumerȩ uir¬
tutes sanitatũ noscuntur esse
patratȩ. ad indicium uidelic&
ac memoriã fidei eius: Nã &usq
hodie multi deipso ligno sacro¬
scaẽ crucis astulas excidere solent

Expanded text:
stenditur autem usque hodie et in magna veneratione habetur locus ille, ubi venturus ad hanc pugnam Osuald signum sanctae crucis ecatus est, ut in tanta rerum necessitate suis cultoribus caelesti succurreret auxilio. Denique fertur quia facta citato opere cruce, ac fovea praeparata in qua statui deberet, ipse fide fervens hanc arripuerit, ac foveae imposuerit, atque utraque manu erectam tenuerit, donec adgesto a militibus pulvere, terrae figeretur. Et hoc facto, elata in altum voce cuncto exercitui proclamahoste superbo ac feroce sua miseratione defendat: scit enim ipse quia juxta pro salute gentis nostrae bella suscepimus. » Fecerunt omnes ut jusserat; sic incipiente diluculo in hostem progressi, juxta meritum suae fidei, victoria potiti sunt. In cujus loco orationis innumerae virtutes sanitatum noscuntur esse patratae, ad indicium, videlicet, ac memoriam fidei regis. Nam et usque hodie multi de ipso ligno sacrosanctae crucis astulas  Al., hastulas excidere solent,
Abbreviated transcription (Latin):
quentium operatione claruerit :
Precorque sialiquid reliqui arum
si forte mihi dñs ꝑ eius meritũ misere¬
ri uoluerit: A tego respondi habeo
quidem deligno in quo caput eius
occisi apaganis infixum ẽ. & si fir¬
mo corde credideris. potest diui¬
napi &as pertanti meritum uiri &
dere : & ingressunete uitȩ ꝑennis
dignum reddere: Nec moratus
respondebat: Tum bene dixi
a quam & astulam rboris proba¬
ti inmittens optuli ȩgro potandũ:
Nec mora. melius habere caepit.
& con uales cens ab infirmitate.
multo de inceps tempore uixit:
Totoque ad dm̃ corde &opere
conuersus: omnib ubi cumq ꝑue¬
niebat. clem̃tiam pii conditoris & fi¬
delis eiꝰ famuli gloriã prȩdicabat :
rans lato ergo ad caelestia reg¬
na osualdo. regni terrestris sedẽ :¬
ꝓ eo frater eius osuiu iuuenis xxx¬
etus occiderat pagana gente mer¬
ciorum. & a filio quoque suo aluch¬
frido. nec non &afratruo. id est
fratrissui qui ante eum regnauit

Expanded text:
quentium operatione claruerit: quentium operatione claruerit: precorque, si aliquid reliquiarum si forte mihi Dominus per ejus meritum misereri voluerit. At ergo respondi: Habeo quidem de ligno, in quo caput ejus occisi a paganis infixum est; et, si firmo corde credideris, potest divina pietas per tanti meritum  Al., dere, et ingressu te vitae perennis dignum reddere. Nec moratus respondebat. « Tunc benedixi aquam, et astulam roboris praefati inmittens obtuli aegro potandum. Nec mora, melius habere coepit, et convalescens ab infirmitate, multo deinceps tempore vixit: totoque ad Deum corde et opere conversus, omnibus ubicumque perveniebat, clementiam pii Conditoris et fidelis ejus famuli gloriam praedicabat. ranslato ergo ad caelestia regna Osualdo, suscepit regni terrestris sedem pro eo frater ejus Osuiu DCXejus occiderat pagana gente Merciorum, et a filio quoque suo Alchfrido, necnon et a fratruo, id est, fratris sui qui ante eum regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
re caepit & pauere. nemox mortuus
obmerita scelerum ad ferni claus
tremens suspiria flebili uoce talia
eundȩ mortis compellor : Nec du¬
bito me postmortem corporis.
statim ad ꝑp&uã animae mortẽ
rapiendum ac infernalibus sub den¬
dum eẽ tormentis : Quia tem p̃re
non pauco in terstudia diuinae lec¬
tionis uitiorũ potius in plicam̃tis quã
diuinis solebam seruire mandatis:
In est aũ animo simihi pi&as suꝑna
aliqua uiuendi spacia donauerit ui¬
tiososmores corrigere atq: ad impe¬
riũ diuinȩ uoluntatis. totã ex inte¬
grom̃tẽ uitãq transferre : Uerũ
noui non hocẽẽ meriti mei ut in du¬
cias uiuendi uel accipiam uel me
accepturum esse confidã: Nisi forte
misero mihi & indigno uenia per¬
auxium eorum qui illi sideliter¬
seruierunt ꝓpiciare dignatus fuerit :
quia fuerit ingente uestru rex
mirandȩ scĩtatis uocabulo osuuald:
Cuius excellenti a fidei  & uirtutis.
&iam post mortem uirtutum fre¬

Expanded text:
re coepit et pavere, ne mox mortuus, re coepit et pavere, ne mox mortuus, ob merita scelerum ad inferni clausttremens suspiria, flebili voce talia eundae mortis compellor: nec dubito me post mortem corporis statim ad perpetuam animae mortem rapiendum, ac infernalibus subdendum esse tormentis: qui tempore non pauco inter studia divinae lectionis, vitiorum potius implicamentis quam divinis solebam servire mandatis. Inest autem animo, si mihi pietas superna aliqua vivendi spatia donaverit, vimus, in cujus interioribus daemorium divinae voluntatis totam ex integro mentem vitamque transferre. Verum novi non hoc esse meriti mei, ut inducias vivendi vel accipiam vel me accepturum esse confidam, nisi forte misero mihi et indigno venia aliquantum horae spatium, resedit qui vexabatur, et graviter quia fuerit in gente vestra rex mirandae sanctitatis, vocabulo Osuald, cujus excellentia fidei et virtutis, etiam post mortem, virtutum fre
Abbreviated transcription (Latin):
in lindissi prouintia. secundus erat
abbas in monasterio qđ uocatur
taniae fines lustrauit uniuer¬
sos sed &iam trans oceanum lon¬
ge radios saluti ferȩ lucis sparges
germaniae simul & hiberniae par¬
quia cum romã uadens apud scĩssi¬
mum fresonum gentis archi epm̃¬
uuilbrordum cum suo antistite
uuil frido morar&ur: Crebro
eũ audierit: demiranđ quae adre¬
liquias eiusdem reuerentissimi
regis. in illa ꝓuintia gesta fuerint
narrare . Sed & in hibernia cũ prb
adhuc peregrinũ ꝓ a&erna patria
ꝑcreb uisse ferebat. Equib unũ
qđ int̃ alia r&ulit miraculũ prȩ¬
senti nrãe historiae inserendũ cre¬
didimus : Tempr̃ inquit mortali¬
tatis quaebrittaniã hib̵niamq: la¬
tastrage uastauit: ꝑcussus ẽ eiusdẽ
clade pestis inali os scolasticus
quidam degenere scottorũ: doctus
quidẽ uirstudio litterarũ : Sed er¬
ga curã ꝑ p&uae suae saluationis nihil
omnino studii & industriae gerens
Quicũ se morti proximũ uider& time¬

Expanded text:
in Lindissi provincia, secundus erat abbas In monasterio quod vocatutaniae fines lustravit universos, sed etiam trans Oceanum longe radios salutiferae lucis spargens, Germaniae simul et Hiberniae parquia cum Romam vadens, apud sanctissimum Fresonum gentis archiepVilbrordum cum suo antistite Vilfrido moraretur, crebro eum audierit de mirandis quae ad reliquias ejusdem reverentissimi regis in illa provincia gesta fuerint, narrare. Sed et in Hibernia cum presbyter adhuc peregrinam pro aeterna patria percrebuisse ferebat: e quibus unum quod inter alia retulit miraculum, praesenti nostrae Historiae inserendum credidimus. « Tempore, inquit, mortalitatis quae Brittaniam Hiberniamque lata strage vastavit, percussus est ejusdem clade pestis inter alios scholasticus quidam de gente Scottorum, doctus quidem vir studio literarum; sed erga curam perpetuae suae salvationis nihil omnino studii et industriae gerens: qui cum se morti proximum videret, time
Abbreviated transcription (Latin):
tabernacula sibi circa easdẽ
eccdesias quae exfanis commu¬
tatȩ s̃ deramis arborum faciant
& religiosis conuuis solemnita¬
tem caelebrent. nec diabolo
iamanim alia immolent sad
occidant. & donatori omniũ
desatietate sua gratias refe¬
rant. ut dumeis aliqua exte¬
rius gaudia reseruantur
adinteriora gaudia consentire
facilius ualeant. Namduris
ascendere nititur. gradibus
uel passib non aũ saltib eleuat᷑
Susra helitico populo in a egrp¬
to dñsse quidem innotuit.
sed tamen eis sacrificiorũ usus
quaediabolo solebat exhibere
incultu proprio reseruauit. ut
cis insuosa crificio animalia im¬
molare pracciperet. quatinus
cor mutantes. aliud desacrificio
ammitterent. aliud retinerent
łtut ipsa eent animalia quae
offerre consueuerant. uero ta¬
mendõ haec & nonidolis immolan¬
tes. iam sacrificia ipsa non eent
Haec igitur dilectionẽ tuam
praedicto fratrinecesse ẽ dicere
utipse in p̃senti illic positus per¬

Expanded text:
tabernacula sibi circa easdem tabernacula sibi circa easdem ecclesias quae ex fanis commutatae sunt, de ramis arborum faciant, et religiosis conviviis sollemnitatem celebrent; nec diabolo jam animalia immolent, et occidant, et donatori omnium de satietate sua gratias referant: ut dum eis aliqua exterius gaudia reservantur ad interiora gaudia consentire facilius valeant. Nam duris ascendere nititur, gradibus vel passibus non autem saltibus elevatur. Sic Israelitico populo in Aegypto Dominus se quidem innotuit; sed tamen eis sacrificiorum usus quae diabolo solebat exhibere, in cultu proprio reservavit, ut eis in suo sacrificio animalia immolare praeciperet; quatenus cor mutantes, aliud de sacrificio amitterent, aliud retinerent: ut etsi ipsa essent animalia quae offerre consueverant, vero tamen Deo haec et non idolis immolantes, jam sacrificia ipsa non essent. Haec igitur dilectionem tuam praedicto fratri necesse est dicere, ut ipse in praesenti illic positus per
Abbreviated transcription (Latin):
BEUNTIBUS AŨPRAEFATIS
legatariis. misit posteos beatus
pater gregorius litteras memo¬
diose erga saluationẽ nr̃ae gen¬
tis inuigilauerit ostendit. Ita
scribens. Dilectissimo filio mel
lito abbati. Gregorius seruus
seruorum dĩ Post disces sum con¬
gregationis nr̃ae quaetecumẽ
ualde sumus suspensi redditi
quia nil deprosperitate uri iti¬
neris audis se nos contigit
Dicite ei quid diu mecũ decau¬
sa anglorũ cogitans tractaui
Videlicet quia fana idolorũ
destrui in eadem gente minime
debeant. sed ipsa quae in cis
sunt idola destruantur. aqua
benedicta fiat. in eisde fanis
a sꝑgatur. altaria construant᷑.
reliquiae ponantur. Quia si
fana eadem bene constructa s
necesse ẽ utacultu dȩmonum
fana sua nonuidit destrui. de
corde errorẽ deponat . & dm̃ue¬
rum cognoscens acadorans ad
loca quae consueuit familian¬
us concurrat. Et quia bouesso¬
lent insacrificio daemonum
multos occidere debetis &iã
addere aliquas sollemnitas
quorum illic reliqui ae ponunt᷑

Expanded text:
beuntibus autem praefatis legatariis, misit post eos beatus Pater Gregorius litteras memodiose erga salvationem nostrae gentis invigilaverit, ostendit, ita sLITO abbati GREGORIUS, servus servorum Dei. Post discessionem congregationis nostrae, quae tecum est, valde sumus suspensi redditi, quia nihil de prosperitate vestri itineris audisse nos contigit.dicite ei quid diu mecum de causa Anglorum videlicet quia fana idolorum destrui in eadem gente minime debeant; sed ipsa quae in eis sunt idola destruantur; aqua benedicta fiat, in eisdem fanis aspergatur, altaria construantur, reliquiae ponantur: quia si fana eadem bene constructa sunt, necesse est ut a cultu daemonum fana sua non videt destrui, de corde errorem deponat, et Deum verum cognoscens ac adorans, ad loca quae consuevit, familiarius concurrat. Et quia boves solent in sacrificio daemonum multos occidere, debet eis etiam hac de re aliqua sollemnitas quorum illic reliquiae ponuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
UOTEMPOREMISIT ETIA
aagustino epistolã suꝑmira cuł
quȩ ꝑeum facta eẽ cognouerat
inqua eũ neꝑ illorum copiam pe¬
riculum elationis incurreret
his uerbis hostatur
uoluit magna miracula osten¬
dit. Ande necesse ẽ ut decodem
dono cadesti & timendo gaude¬
as & gaudendo ꝑtimescas. Gau¬
deas uidelicet. quia anglorũ
animae ꝑexteriora miracula
ad interiorẽ gr̃am ꝑtrahuntur
Pertimes cas ueroneinter signa
quaefuint infirmus animus
in suip̃sumptione se eleuet
cadat. Meminisse & enimde¬
bemus. quia discipuli cum gau¬
dio ap̃dicatione redeuntes.
dum caelesti magistro dicerent
Dñe in nomine tuo &iamdae¬
monia nobis subiecta sunt. Pro¬
tinus audierunt. Nolite gau¬
dere suꝑhoc. sed potius gaudete
quod nomina ur̃a scripta s̃ incelo
Inpriuatã & enĩ & temporalem
laetitia mentem posuerant . qui
demira culis gaudebant
Sed depriuato. ad communem.
Detemporali. ad aettrnã lae¬
titiam reuocantur. quibus
dicitur. In hoc gaudete quia

Expanded text:
tempore misit etiam Augustino epistolam super miraculis quae per eum facta esse cognoverat, in qua eum, ne per illorum copiam periculum elationis incurreret, his verbis hortatur: m eligi voluit, magna miracula ostendit: unde necesse est ut de eodem dono caelesti et timendo gaudeas, et gaudendo pertimescas. Gaudeas videlicet, quia Anglorum animae per exteriora miracula ad interiorem gratiam pertrahuntur: pertimescas vero, ne inter signa quae fiunt, infirmus animus in sui praesumptione se elevet, cadat. Meminisse etenim debemus quia discipuli cum gaudio a praedicatione redeuntes, dum caelesti Magistro dicerent: Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt; protinus audierunt: Nolite gaudere super hoc, sed potius gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. In privata enim et temporali laetitia mentem posuerant qui de miraculis gaudebant; sed de privato ad communem, de temporali ad aeternam laetitiam revocantur quibus dicitur: In hoc gaudete quia
Abbreviated transcription (Latin):
datione. quȩq: sunt proxp̃i telo
agenda disponant unanimiter
recta sentiant. &ta quae sense¬
rint non sibimet discrepando ꝑ¬
ficiant. Tua fraternitas uero¬
non solum eos epos quosordina¬
uerit. neq: hos tantum modo qui
per eburacȩ ep̃m fuerint ordina¬
ti. sed &iã om̃s brictaniae sacer¬
lingua & uita tuae sc̃ĩtatis & recte
credendi & bene uiuendi forma
ꝑcipiant. atq officium suum
fide acmorib exsequentes. ad
caelestia cum dñs uoluerit reg¬
na ꝑtingant. Dste in colomẽ
custodiat reuerentissime frater
Data die Kalendarũ iuliarum
imperante domnonr̃o mauricio

Expanded text:
actione quaeque sunt pro Christi zelo actione quaeque sunt pro Christi zelo agenda; disponant unanimiter, recte sentiant, et ea quae senserint, non sibimet discrepando perficiant. Tua vero fraternitas non solum eos episcopos quos ordinaverit, neque hos tantummodo qui per Eburacae episcopum fuerint ordinati, sed etiam omnes Brittaniae sacerlingua et vita tuae sanctitatis et recte credendi et bene vivendi formam percipiant, atque officium suum fide ac moribus exsequentes, ad coelestia, cum Dominus voluerit, regna pertingant. Deus te incolumen custodiat, reverentissime frater. Data die decima Kalendarum Juliarum, imperante
Abbreviated transcription (Latin):
muneratione ualeant multi¬
plicius insudare. Et quia no¬
ua anglorũ eccła ad omnipoten¬
tis dĩ gratiã eodem dño largi¬
ente &te laborante ꝑducta ẽ
usum tibi pallii in ea. ad sola mis¬
sarum solemnia agenda conce
dicioni. quatenus lundonien¬
sis ciuitatis ep̃s semꝑ in posterum
a sinodo propria debeat conse¬
crari. atq: honoris pallium ab
hac scã & apostolica cuidõ aue¬
tore deseruio sede percipiat
Adebura cam uero ciuitatem
te uolumus ep̃m mittere . quem
ipse uidicaueris ordinare. Ita
dumtaxat ut sieadem ciuitas
cum finitimis locis uerbum dĩ
ordinet . & metropolitani hono¬
re ꝑfruatur. quia ei quoq si
uita comes fuerit pallium tri
Quemtamen tuae fraternitatis
uolumus dispositione subiace¬
re. Post obitum uero tuumita
ep̃is quos ordinauerit p̃sit. ut
lundoniensis ep̃i nullomododi¬
cionȩ subiaceat. Sit uero inter
stinctio. ut ipse prior habeatur.
quiprius fuerat ordinatus
Communi aũ consilio & concor

Expanded text:
muneratione valeant multimuneratione valeant multiplicius insudare. Et quia nova Anglorum Ecclesia ad omnipotentis Dei gratiam, eodem Domino largiente, et te laborante perducta est, usum tibi pallii in ea ad sola missarum sollemnia agenda concedditioni, quatenus Lundoniensis civitatis episcopus semper in posterum a synodo propria debeat consecrari, atque honoris pallium ab hac sancta et apostolica, cui Deo auctore deservio, sede percipiat. Ad Eburacam vero civitatem te volumus episcopum mittere, quem ipse judicaveris ordinare; ita duntaxat, ut si eadem civitas cum finitimis locis verbum Dei ordinet, et metropolitani honore perfruatur; quia ei quoque, si vita comes fuerit, pallium tribquem tamen tuae fraternitatis volumus dispositioni subjacere; post obitum vero tuum ita episcopis quos ordinaverit praesit, ut Lundoniensis episcopi nullo modo ditioni subjaceat. Sit vero inter stinctio, ut ipse prior habeatur qui prius fuerit ordinatus: communi autem consilio et concordi
Abbreviated transcription (Latin):
gregorius augustino p̃o. quia
sugges serat ei multã quidem
sibi eẽ messem. sedoperarios pau¬
cos. Misit cum p̃fatis legata¬
rus suis plures cooperatores
acuerbiministros. Inquib pri¬
mi & p̃cipui erant. mellitus.
iustus. paulinus. rufinianus.
Etꝑeos generaliter uniuersa
quae adcultum erant ac mini¬
sterium ecđae necessaria uasa
uidelicet sacra & uestimenta
altariũ. ornamenta quoq: et¬
desiarũ & sacerdo talia uel de¬
ricalia indumenta. Scõrum
&iam a postolorũ ac mastrrũ
reliquias. nec non & codices
plurimos. Misit &iam literas
inquib significat seei pallium
direxisse. simul &insinuat
qualiter epõs inbrutania con¬
stituere debuisset. quarum
litterarũ isteest textus
PEUERENTISSIMO ET SC̃IS¬
simo fratri augustino. Cocp̃s
gregorius seruus seruorum dĩ
Cum certum sit proomni poten¬
tedõ laborantib ineffabilia
acterni regni p̃mia resgruari.
nobis tamen eis necesse ẽ bono¬
rum beneficia tribuere. ut in
spiritalis operis studio exre¬

Expanded text:
Gregorius Augustino episcopo quia suggesserat ei multam quidem ibi esse messem, sed operarios paucos misit cum praefatis legatariis suis plures cooperatores ac verbi ministros in quibus prmi et praecipui erant Mellitus, Justus, Paulinus, Rufinianus; et per eos generaliter universa quae ad cultum erant ac ministerium Ecclesiae necessaria, vasa videlicet sacra, et vestimenta altarium, ornamenta quoque ecclesiarum, et sacerdotalia vel clericalia indumenta, sanctorum etiam apostolorum ac martyrum reliquias, nec non et Codices plurimos. Misit etiam literas in quibus significat se ei pallium direxisse, simul et insinuat qualiter episcopos in Brittania constituere debuisset; quarum litterarum iste est textus: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Augustino coepiscopo Gregorius servus servorum Dei. « Cum certum sit pro omnipotente Deo laborantibus ineffabilia aeterni regni praemia reservari; nobis tamen eis necesse est honorum beneficia tribuere, ut in spiritalis operis studio ex re
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Vna cum eo residentes. sub¬
tili cuncta inuestigatione per¬
quirite. Etita uos in eis quidm̃
offendunt & adiracundiã pro¬
uocant districtos ac sollicitos
exhibete. utad aliorũ emenda¬
tionem &uindicta culpabilem
feriat. & in nocentẽ falsa opino
non affligat Dste in colomẽ
custodiat reuerentissime frater
Data die kalendarũ iuliarum.
Imperante domino nr̃omauricio

Expanded text:
rit, una cum eo residentes subrit, una cum eo residentes subtili cuncta investigatione perquirite, et ita vos in ea quae Deum offendunt, et ad iracundiam provocant, districtos ac solicitos exhibete, ut ad aliorum emendationem et vindicta culpabilem feriat, et innocentem falsa opinio non affligat. Deus te incolumem custodiat, reverentissime frater. Data die decima Kalendarum Juliarum, imperante domino no
Abbreviated transcription (Latin):
uus nonerat Ecce itaq: homoẽ
utita dixerim captiuus & liber
liber exiustitia quam diligit.
Captiuus ex delectatione quam
postat inuitus. Hucusq respon¬
siones beatipapae gregoru. ad
consulta reuerentis simi antistitis
augustini Epistolã uero quã se
arelatensi ep̃o fecisse commemo¬
rat aduergiliũ aetherio successo¬
rem dederat. cuius hȩc forma ẽ
EUERENTISSIMO ETSCISSI¬
mofratri uergilio. coep̃s
gregorius seruus seruorum di
quantus sit affectus uenientib
sponte fratrib inpendendus
ex eo quod plerumq: solent cari¬
tatis causa inuitari cognoscitur
Etideo sicommunẽ fratrem au¬
gustinum ep̃m aduos uenire
contigerit. ita illũ dilectio ur̃a
sicut decet affectuose dulcit̃q:
qualiter fraterna caritas colen¬
da sit doceat Et quõ saepius
uenit uthi qui delonge sunt
positi prius ab aliis quae sunt
emendanda cognoscant. Siquas
fostasse fraternitati ur̃ae sacer¬
dotũ uel aliorũ culpas intule¬

Expanded text:
vus non erat. Ecce itaque homo est, vus non erat. Ecce itaque homo est, ut ita dixerim, captivus et liber; liber ex justitia quam diligit, captivus ex delectatione quam portat invitus. CAPUT siones beati papae Gregorii ad consulta reverentissimi antistitis Augustini. Epistolam vero quam se Arelatensi episcopo fecisse commemorat, ad Virgilium Etherii successorem dederat DCI: cujus haec forma est: « Reverentissimo et sanctissimo fratri Virgilio coepiscopo, Gregorius servus servorum Dei. Quantus sit affectus venientibus sponte fratribus impendendus, ex eo quod plerumque solent caritatis causa invitari, cognoscitur. Et ideo si communem fratrem Augustinum episcopum ad vos venire contigerit, ita illum dilectio vestra, sicut decet, affectuose dulciterququaliter fraterna caritas colenda sit, doceat. Et quoniam saepius evenit, ut hi qui longe sunt positi, prius ab aliis quae sunt emendanda, cognoscant: si quas fortasse fraternitati vestrae sacerdotum vel aliorum culpas intule