comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inuaorata ratione. ut neꝙ ad dext̾am neq ad finistram
ulelea ab illa me posse declmare.a. Hon ego te tuco s
ille de quo loquimur. sine qͦ uichil possimiꝰ nos ducit
bitũ ꝙ uiam u̾itatis tenemꝰ.x. Quod idẽ homo ñ e
debito ioriat᷑. ⁊ quomͦ possit uł ñ posst peccae ⁊ qor iee

Expanded text:
 ad dexteram, neque ad sinistram videam me ab illa posse declinare. ANS. Non ego te duco; sed ille, de quo loquimur, sine quo nihil possumus, nos ducit ubicunque viam veritatis tenemus. CAPUT X. Quod idem homo non ex debito moriatur: et quomodo possit vel non possit peccare: et cur ille,
Abbreviated transcription (Latin):
nbdiis a lis qͥn ñ satisfacit homo.b. Non uidet᷑ aliquid
uistnis. a. dig̾ sicut constat nectẽ. ẽ. ut de hominiba ꝑ¬
siciatur alla sirꝑna ciuitas. nec hoc ẽẽ ualet nͥ fiat p̃die¬
tasatisfactio quã nec potest facere nͥ ds̃. nec debet nsi
homo necee e ut eam faciat cłs homo .D. Benedietos dẽ
ĩ magnũ quiddã unienimꝰ. de hoc qd̵ querimꝰ ꝓ seque¬

Expanded text:
videtur aliquid justius. ANS. Si ergo, sicut constat, necesse est ut de hominibus perficiatur illa superna civitas; nec hoc esse valet, nisi fiat praedicta satisfactio, quam nec potest facere nisi Deus, nec debet nisi homo; necesse est ut eam faciat Deus homo. BOS. Benedictus Deus: jam magnum quiddam invenimus de hoc quod quaerimus
Abbreviated transcription (Latin):
inmi natura ⁊ humana ñ possunt inuitẽ mutari. ut di¬
uina fiat humana. ant humana diuina. nec ita mis¬
ceri. ut quedã tercia sit ex duab que nec diuina sit oĩo
nec humana. deniq si fieri poss ut alt̾a inaltam con¬
uertẽtur: aut eẽt tantũ ds̃ ⁊ ũ homo. aut solũ homo
⁊ ñ ds̃. Aut si miscerent᷑ ita ut fieret ex duab corruptis
quedã tercia. quẽ admodũ de duiob indiuidius animalibꝰ
diuersaꝵ specierũ masculo ⁊ femina nascit᷑ terciũ. quod
uec patͥs integrã nec mat̾s seruat naturã. s exutraq ter¬
ciam mixtã. nec homo eẽt nec ds̃. Nongͥ potest fieri ho¬
mo ds quẽ queriꝰ ex diuina ⁊ humana nat᷑a. aut comũ¬
fioue alt̾rus malt̾am. aut corruptiua cõmixtione ittusq
int̾cia. quia hec fieri nequeunt. aut si fieri ualerent. ni¬
chil ad hoc qͦd querimꝰ ualerent. Si aut̃ ita quolibet mͥ¬
coniunig. iicuut᷑ hec due nat̾e uitegre. ut tamĩ aliꝰsit hor

Expanded text:
im natura et humana non possunt in invicem mutari, ut divina fiat humana, vel humana divina; nec ita misceri, ut quaedam tertia sit ex duabus, quae nec divina sit omnino, nec humana. Denique si fieri posset ut altera in alteram converteretur, aut esset tantum Deus, et non homo; aut solum homo et non Deus: aut si miscerentur ita ut ex duabus corruptis fieret quaedam tertia quemadmodum de duobus individuis animalibus diveratris integram, nec matris servat naturam, sed ex utraque tertiam mistam, nec homo esset, nec Deus. Non igitur potest fieri homo Deus, quem quaerimus, ex divina et humana natura, aut conversione alterius in alteram, aut corruptiva commistione utriusque in tertiam, quia haec fieri nequeunt; aut si fieri valerent, nihil ad hoc quod quaerimus valerent. Si autem quolibet mconjungi
Abbreviated transcription (Latin):
ut pa sie amat ⁊ eligit assequatur: frustra facta e talis
ut sie slid amet. ⁊ eligat. nec ulla erit ratio cur ulud
asequi debeat aliquando. Qnãdi gͦ amanclo⁊ cligen¬
do summũ bomĩ iusta faciet. ad qd facta ẽ. miserae¬
rit. quia ndigens erit contra uoluntatẽ ñ habendo
qo desiderat. qd̾ nimis absurdũ ẽ. Quappt̾ rationa¬
ius natura iusta facta ẽ. ut sũ Imo bondad.ẽ. deo
fruendo beata eẽt. homo gͦ Equi rationalis nat᷑a¬

Expanded text:
ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut quod sic amat et eligit assequatur, frustra facta est talis, ut sic illud amet et eligat; nec ulla ratio erit cur illud assequi debeat aliquando. Quandiu ergo amando et eligendo summum bonum, justa faciet ad quod facta est, misera erit; quia indigens erit contra voluntatem, non habendo quod desiderat: quod nimis absurdum est. Quapropter rationalis natura justa est facta, ut summo bono, id est Deo, fruendo beata e
Abbreviated transcription (Latin):
aleo eẽ factam ustã. ut illo fruendobeata ãt.
dubitari non debet. Ideo namq rationalis et
ut discernat int̾ iustũ ⁊ nmustũ. ⁊ int̾ bomi
⁊ maluĩ. ⁊ mter magis bonũ ⁊ mimus bonũ. Alioqͥn frus¬
ta fata eẽt rationalis. S ds̃ non fecit eã rationalẽ fri¬
Ira. Nuare ad hoc eam factã eẽ rationalẽ dubiũ nonĩ
Siibiratione ꝓbatur. quia adhoc accepit potestati
ibiscerneudi ut᷑ odiss ⁊ uitaret malũ. ac amaret ⁊ elig¬
ret bonũ. atꝙ magis bonũ magis amaret ⁊ eligeret.
Aui uamꝙ frustra illi d̾s decłiss potestatẽ stã disct¬
nendi quia inuanũ discerneret. si scd̾m discretionẽ
ñ amaret ⁊ uitaret. S ñ conuenit ut ds̃ tantã portis¬
tatrẽ siustra dedit. Ad hoc itaq factã et̃ rationalẽ in
dirã certũ est. ut sũmũ bonũ suꝑ omĩa amaret &
elig̾et. non ꝓpt̃ aliud s ꝓpt̃ ipsũ. Sicĩ ꝓpter aliud¬
qbamaret aut e lig̾et aut ñ. S si adhos iustau est facta

Expanded text:
a Deo factam esse justam ut illo fruendo beata esset, dubitati non debet. Ideo namque rationalis est, ut discernat inter justum et injustum, inter bonum et malum, inter majus bonum et minus bonum; alioquin frustra facta esset rationalis. Sed Deus non fecit eam rationalem frustra. Quare ad hoc eam factam esse rationalem dubium non est. Simili ratione probatur quia ad hoc accepit potestatem discernendi, ut odisset et vitaret malum, ac amaret et eligeret bonum, atque majus bonum magis diligeret et eligeret. Aliter namque frustra illi Deus dedisset potestatem illam discernendi: quia in 87 vanum discerneret, si secundum discretionem non amaret et vitaret. Sed non convenit ut Deus tantam potestatem frustra dederit.  omnia amaret et eligeret, non propter aliud, sed propter ipsum; si enim propter aliudquod amaret et eligeret, aut non. Sed si non ad hoc justa est facta,
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ. At si nichil p̃ciosius cognoscit᷑ ds̃ fecisse. quã rati¬
onalẽ naturã. ad gaudendũ de se. ualde alienũ ẽ ab eo.
ut ullã rationalẽ naturã penitus ꝑire sinat .B. Non po¬
ũ hoc faciet cogente necessitate.⁊ qͦd sit uecessitas que
aufert grãm aut nmut. ⁊ sit necessitas q̃ auget.u.
ed siita ẽ: indet᷑ quasi cogi ds̃ necessitate iutauli
indecentiã. ut salutẽ ꝓcuret humanã. Quomꝰ S
negari potit plus hoc ꝓpt᷑ se facere quãppt nos: Auc¬

Expanded text:
onum. At si nihil pretiosius agnoscitur Deus fecisse, quam rationalem naturam ad gaudendum de se; valde alienum est ab eo, ut ullam rationalem naturam penitus perire sinat. BOS. Non pohoc non faciet cogente necessitate: et quae sit necessitas, quae aufert gratiam aut minuit; et quae necessitas augeat ed si ita est, videtur quasi cogi Deus necessitate vitandi indecentiam, ut salutem procuret humanam. Quomodo ergo negari poterit plus hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
poni. hoc quoꝙ pinge Si mulier quã fecit ds de ut ro
ne semina facta ẽ. de uirgme. conuente ualde uet ur
quoq quifiet de femina smne uiro fiat. e uarg neied
de mulcre ⁊ rationabiles iste sunt picture .ix. Nd̾ neceẽ¬

Expanded text:
boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro boni. Hoc quoque pinge: Si mulier, quam fecit Deus de viro sine femina, facta est de virgine; convenit valde ut vir quoque, qui fiet de femina, sine viro fiat de virgine. Sed de pulchrae et rationabiles sunt istae picturae. 89 C
Abbreviated transcription (Latin):
quã ut de femina sine uiro assumat illũ hominẽ i¬
lũ quẽ querimꝰ. Utrũ autẽ de uirgine aut de ñuirgine
digniꝰ hoc fiat. ñ est opus disputare s sine omni dubitai¬
one assereudũ est. quia de uirgine dm̃ hominẽ nascio¬
portet .s. Scd̾m placitũ cordis mei loqueris .a. Est ne hoc¬
solidũ qd diximus aut uanũ aliqͥd sic̃ ntibes qd̾ chxisti
nob infideles obicere :s. Nichil solidnis . a. Pinge g ñ siꝑ
fictã uanitatẽ. s suꝑ solidã ueritatẽ. ⁊ dic quia ualde
conuenit. ut quẽ ad modũ hominis peccatũ ⁊ causam̃t
dampnationis pͥncipiũ sũpsit afemina. ita medicina
peccati ⁊ causa nr̃e salutis nascat᷑ defemina. Ac ne de
mina tantũ malũ ꝓcessit. oportet ut ad reformande
spẽ eaꝵ de muliere tantũ bonuĩ ꝓcedat Pinge ⁊hos¬
Si uirgo erat que causa fuit humano geĩn cotĩ adiui
multomagis decet ut iurgo sit que causa erit tocirs

Expanded text:
quam ut de femina sine viro assumat illum hominequam ut de femina sine viro assumat illum hominem quem quaerimus. Utrum autem de virgine, aut de non virgine dignius hoc fiat, non est opus disputare; sed sine omni dubitatione asserendum est quia de virgine Deum hominem nasci oportet. BOS. Secundum placitum cordis mei loqueris. ANS. Estne solidum hoc quod diximus; aut vanum aliquid, sicut nubes: quod dixisti nobis infideles o dic quia valde convenit ut quemadmodum hominis peccatum et causa nostrae damnationis initium sumpsit a femina; ita medicina peccati, et causa nostrae salvationis nascatur de femina: ac ne mulmina tantum malum processit, oportet ut ad reformandam spem earum, de muliere tantum bonum procedat. Pinge Si virgo erat, quae causa fuit humano generi totius mali; multo magis decet ut virgo sit, quae causa erit totius
Abbreviated transcription (Latin):
mina. aut defemina sine uiro. Nã quocũq mͦ ex his
tͥb modis sit. de adã ⁊ de eua erit. de quib. ẽ. om̃is ho¬
mo. utͥusq sexus. nec aliquis modus ex tͥb istis facili¬
or. ẽ. do. quã alii. ut eo mͦ potius debeat assumi .B.
Bene ꝓcedis a. Uerũ ñ est opus multo labore ut ostẽ¬
larior quia mundius ⁊ honestiꝰ ꝓcreabit᷑ hono ille deselo
iuro uł femina. quã de cõuuxtione ut̾usq sic̃ omes
abii filũ hominũ.B. Sufficit.a. Aut gͦ de solo uuo. aut
le sola femina assumendus ẽ .B. aliunde ñ potest a
Quatuor modis potest ds̃ hominẽ facere Uidelicet ait
de uiro ⁊ femina sic̃ assiduus monstrat usus. aut uee de
uiro nec de femina sic̃ creauit adã. aut de uirosine fe¬
mina sicut fecit euã: aut defemina sine niro qd ndũ
fecit. Ut gͥ hũc quoq mundũ ꝓbet sue subiatere po¬
testati⁊ ad hoc ipsũ opis dilatũ ẽt mil comienentius

Expanded text:
mina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his mina, aut de femina sine viro. Nam quocunque modo ex his tribus modis sit, de Adam et Eva erit, de quibus est omnis homo utriusque sexus; nec aliquis modus ex tribus his facilior est Deo quam alii, ut eo modo potius debeat assumi. BOS. Bene procedis. ANS. Verum non est opus multo labore, ut osteatur quia mundius et honestius procreabitur homo ille de solo viro vel femina, quam de commistione utriusque, sicut omnes alii filii hominum. BOS. Sufficit. ANS. Aut ergo de solo viro, aut de sola femina assumendus est. BOS. Aliunde non potest. ANS. Quatuor modis potest Deus facere hominem; videlicet aut de viro et de femina, sicut assiduus usus monstrat; aut nec de viro nec de femina, sicut creavit Adam; aut de viro sine femina, sicut fecit Evam; aut de femina sine viro, quod nondum fecit. Ut igitur hunc quoque modum probet suae subjacere potestati, et ad hoc ipsum opus dilatum esse; nihil convenientius
Abbreviated transcription (Latin):
pliuis Sicut ada ⁊ totũ gemis ciꝰ ꝑ se stetisset siue susten¬
ratione alt̾ius. cieat᷑e si ñ peccass. ita oportet ur fudem
fecit in solo adam nec feminã ut de utꝰꝙ sexu multipli¬
carent᷑ homines facere uoluit nisi deipso aꝑte monstra¬
int se ñ insi de adã uoluisse facere qͦd de nat᷑a humana
facturus erat. Qtappt̾ sigemis ade ꝑ aliquẽ releuatur
hominẽ qui ñ sit de eodẽ genere: ñ in illã dignitatẽ
quã habiturũ erat si ñ pectass adam. ⁊ ideo ñ integre
restaurabit᷑. ⁊ di ꝓpositũ deficere uidebit᷑. que duo in¬
conuenientia st̃. Ergo necẽe ẽ ut de adã asfumat᷑ ho¬
mo. ꝑ quẽ restaurandũ ẽ genus ade .B. Sirationẽ sequi¬
mur sic̃ ꝓposuimꝰ hoc meuitabilit̾ oportet ẽẽ. a. Inuesti¬
gemꝰ nc utrũ assumenda sit adeo natura hominis. de
patre ⁊ matre sic̃ sunt alii homines. aut deuiro fine fe¬

Expanded text:
plius: sicut Adam, et totum genus ejus, per se stetisset sine sustenplius: sicut Adam, et totum genus ejus, per se stetisset sine sustentatione alterius creaturae, si non peccasset: ita oportet ut si idem fecit in solo Adam, nec feminam, ut de utroque sexu multiplicarentur homines, facere voluit nisi de ipso, aperte monstravit se nonnisi de Adam voluisse facere quod de humana natura facturus erat. Quapropter si genus Adae per aliquem relevatur hominem, qui non sit de eodem genere; non in illam dignitatem quam habiturum erat, si non peccasset Adam, et ideo non integre restaurabitur, et Dei propositum deficere videbitur, quae duo inconvenientia sunt: ergo necesse est ut de Adam assumatur homo, per quem restauretur genus Adae. BOS. Si rationem sequimur, sicut proposuimus, hoc inevitabiliter oportet esse. ANS. Investigemus nunc utrum assumenda sit a Deo natura hominis de patre et de matre, sicut alii sunt homines; aut de viro sine fe
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mmus ẽ ueteẽ has dnas naturas integras conuenr
munã ꝑsonã. quẽ admodũ corpꝰ ⁊ anma iationalis con¬
ueliunt inimũ hominẽ qm̃ alit̾ fieri nequit ut ide
ipse sit ꝑfectus ds̃ ⁊ ꝑfectus homo .B. Totũ mn placet po
quom̾ assumoꝵ ds̃ humanã naturã. Aut enĩ asu¬
ntt dami de adam. aut faciet nonũ hoĩem. quẽ adinodĩ
fetit adã de nullo alio hommne S si nouũ hominẽ fa¬
cũ ũ exade gen̾e ũ ꝑtinebit ad gens humanũ qͣd na¬
tũ est deadã. Quare ñ debebit satisfacere ꝓes. quia ñ
erit se ilo. Sicut enĩ rectũ ẽ ut ꝓculpa hominis homs
satisfaciat. ita neccẽ.ẽ. ut satisfaciens idẽ sit qͥ peceator
aut eiusdẽ generis. alit̃ namq nec adã nec genis enis
satisfaciet ꝓse. Ergo sicut deadã ⁊ eua peceatũ inom̃s
homines ꝓpagatũ est. ita mallus nisi uel ipsi uł quide¬
islis nascitur ꝓpeccato hominis satisfacere debet. Qm̃ g
alli neqsuennt. necẽe est ut de illis sit qui hoc faciet. dem¬

Expanded text:
s convenire in unam personam, quemadmodum corpus et anima rationalis conveniunt in unum hominem: quoniam aliter fieri nequit ut idem ipse sit perfectus Deus et perfectus homo. BOS. Totum mihi placet quod modo assumet Deus humanam naturam. Aut enim assumet eam de Adam, aut faciet novum hominem, quemadmodum fecit Adam de nullo alio homine. Sed si novum hominem facit non ex Adae genere, non pertinebit ad genus humanum, quod natum est de Adam: quare non debebit satisfacere pro eo, quia non erit de eo. Sicut enim rectum est ut pro culpa hominis homo satisfaciat; ita necesse est ut satisfaciens idem sit qui peccator aut ejusdem generis: aliter namque nec Adam, nec genus ejus satisfaceret pro se. Ergo sicut Adam et Eva peccatum in omnes homines illis nascitur, pro peccato hominum satisfacere debet. Quoniam ergo illi nequeunt, necesse est ut de illis sit qui hoc faciet. Am
Abbreviated transcription (Latin):
factius sit ut ñ necessitate moreret᷑. hinc facile ꝓbatͤ.
quia ut iã diximꝰ sapientie ⁊ iusticie dĩ repugnat.
ut cogeret mortẽ pati sine culꝑa quẽ iustũ adecer
nã fecit beatitudinẽ. Sequit᷑ gͦ quia si nunquã
peccasset nunquã moreretuꝵ. Qd̃ cũ corpore in quo
futura refurrectio mortuoꝵ ꝓbatur. Quippe si homo
ꝑfecte restaurandus ẽ. talis debet restitui qualis fu¬
turus erat si ñ peccasset .B. Alit̃ eẽ ñ potest.a. Quẽ¬
aul morlũ qͥ fi non peccass homo cũ codẽ quodd gerebat cp
cũ estaurabit cũ suo inqͦ uiuit in hac uita corpe restu¬
res .s. Quid respondebunꝰ si quis dicat. quia hoe fierio¬
portet de ilis inquib humanũ genus restaurabitur
de repbis uͦ non ẽ necẽẽ : a. Nichil iustius aut conuenien¬
tiꝰ intelligit᷑. quã ut sic̃ homo si ꝑseuerass iniusticia tõ¬
tus .id. ẽ. anima ⁊ corꝑe et̃ne beatus eẽt. ita si ꝑseuerat
in imusticia totus similit̃ et̃ne miser sit .s. Breuiter

Expanded text:
us sit, ut necessitate non moreretur, hinc facile probatur; quia, ut jam diximus, sapientiae et justitiae Dei repugnat, ut cogeret hominem mortem pati sine culpa, quem justum fecit ad aeternam beatitudinem. Sequitur ergo quia si nunquam peccasset, nunquam moreretur. CAPUT III. Quouorum resurrectio probatur. Quippe si homo perfecte restaurandus est; talis debet restitui, qualis futurus erat, si non peccasset. BOS. Aliter esse non potest. ANS. Quemadmodum igitur si non peccasset homo, cum cum restaurabitur, cum suo, in quo vivit in hac vita, corpore restauretur. BOS. Quid respondebimus, si quis dicat quia hoc fieri oportet de illis, in quibus humanum genus restaurabitur; de reprobis vero non est necesse? ANS. Nihil justius aut convenientius intelligitur, quam ut sicut homo, si perseverasset in justitia, totus, id est anima et corpore, aeterne beatus esset; ita, si perseverat in injustitia, totus similiter aeterne miser sit. BOS. Breviter
Abbreviated transcription (Latin):
s magis gratꝰ ẽ deo quã si ñ uouiss. qm̃ ñ solũ comi¬
munẽ uitã. s eiꝰ etiã licentiã sibi ꝓpt̃ dm̃ ab negauit.
nec soe uineie dicendusc̃. necessitate. s eadẽ qua uotit Ibt¬
tate. Nuare multomagis si ds̃ facit bomĩ homnia qͥd ne¬
peti icet ñdeceat eũ abono incepto deficere. totĩ gia
cũt ulũ freit ⁊ tam̃ bonitate sua illũ creando ꝙontest
int ꝓsiceret iceptũ bonũ quasi obligauit. Demq se
pitiii facit necessitate. quia millo mͦ cogit᷑ aut ꝓ hn¬
necessitate uitandi in honestatẽ quã utiq ũ timet.
potius intelligendũ. ẽ. quia hoc facit necessitate ser¬
uande honestatis. Que scł& necessitas ñ est aliud quã
nit bonitas dĩ ꝓpt̃ immutabilitatẽ suã ꝑficiat de hoĩt
ad incepit. quauis totũ sit grã bonũ qd̾ facit .s. Conce

Expanded text:
sed magis gratus est Deo quam si non vovisset: quoniam nosed magis gratus est Deo quam si non vovisset: quoniam noiam sibi propter Deum abnegavit; nec sancte vivere dicendus est necessitate, sed eadem qua vovit libertate. Quare multo magis si Deus facit bonum homini quod incoepit, licet non deceat eum a bono incoepto deficere, totum gratiae cum illum fecit: et tamen bonitate sua illum creando, sponte se ut perficeret incoeptum bonum quasquia nullo modo cogitur, aut prohinecessitate vitandi inhonestatem, quam utique non timet; potius intelligendum est quia hoc facit necessitate servandae honestatis: quae scilicet necessitas non est aliud quam ut bonitas Dei propter immutabilitatem suam perficiat de homine quod incoepit; quamvis
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ etiã imputabimꝰ nr̃am salute̾ eus gr̃e si nos sali aui
necessitate : a. E st necessitas que benefaciente grãm an¬
fert. uut inmuit. ⁊ ẽ necessitas qua maior beneficio gr̃a
debet᷑. ũ enĩ aliquis ea necessitate cui subiacet inut̾
benefacit. aut milla aut minor illi gr̃a debet᷑. Cum uͥ
ipse sponte se necessitati bñfaciendi subditi nec uutͤ
te ulã suscepit aut seruat s gratis. Nã si qd̾ hodie syon¬
ce ꝓmittis cras ce daturũ. eadẽ tras uoluntate dasi
quauis necẽe sit te cras redd̾e ꝓmissũ si potesaut mẽ¬
tiri. ni tam̃ minus tͥ deboe ule ꝓ impenso bñficio.
cuidas quã si ñ ꝓmisisses: qm̃ te debitorẽ ante tempꝰ
dationis illi facere ñ es cunctatus. Tale. ẽ. cũ qͥs scẽ
conũisationis sponte nouet ꝓpositũ. Quãuis nãq ser¬
uare istud ex necessitate post uotũ debeat. ue aposta¬
te dampnationẽ incurrat. ⁊ licet cogi possit seruare
sinolit. si tam̃ ñ inuitus seruat qͦd uouit ñ minus

Expanded text:
nos salvat necessitate? ANS. Est necessitas, quae benefacienti gratiam aufert aut minuit; et est necessitas, qua major beneficio gratia debetur. Cum enim aliquis ea necessitate, cui subjacet invitus, benefacit, aut nulla, aut minor illi gratia debetur. Cum vero ipse se sponte necessitati benefaciendi subdit, nec invitus te illam suscepit aut servat, sed gratis. Nam si quod hodie sponte promittis te cras daturum eadem cras voluntate das, quamvis necesse sit te cras reddere promissum, si potes, aut mentiri; non tamen minus tibi debet ille pro impenso beneficio, cui das, quam si non promisisses: quoniam te debitorem ante tempus dationis illi facere non es coactus. Tale est cum quis sanctae conversationis sponte vovet propositum. Quamvis namque servare illud ex necessitate post votum debeat, ne apostatae damnationem incurrat; et licet cogi possit servare, si nolit: si tamen non invitus servat quod vovit, non minus,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ que explicas necẽẽ est ut fatear .m. Uides gͥ qͥa cũ homo
habitã rectitudinẽ uoluntatis aliqua ingruente deserit
tẽptatione. nulla ui aliena abstrahit᷑. s ipsa se conuertit
ferre rectitudinẽ:m. Uide quomͦ ñ possit. Totã quidem
substantiã quã de nichilo fecit potest redig̾e mnichilũ.
a uoluntate uͦ habente rectitudinẽ ñ ualet illã separa¬
re .U. Huiꝰ tue mͥ maudite assertionis multũ ate racio¬
nẽ expecto.M. Hos loquim᷑ de illa uoluntatis rectitu¬
dine qua iusta d̾r uoluntas. id. ẽ. que ꝓpter se seruat᷑.

Expanded text:
esse, quae explicas, necesse est ut fatear. MAG. Vides igitur quia, cum homo esse, quae explicas, necesse est ut fatear. MAG. Vides igitur quia, cum homo habitam rectitudinem voluntatis aliqua ingruente deserit tentatione, nulla vi aliena abstrahitur; sed ipsa convertit ferre rectitudinem? MAG. Vide quomodo non possit. Totam quidem substantiam, quam de nihilo fecit, potest redigere in nihilum; a voluntate vero habente rectitudinem, non valet illam separare. DISC. Hujus tuae mihi inauditae assertionis multum a te rationem exspecto. MAG. Nos loquimur de illa voluntatis rectitudine, qua justa dicitur voluntas, id
Abbreviated transcription (Latin):
intelligis fortitudinẽ constare uolendi :s. In illa que est
instrum̃tũ uolendi.M. Sigͦ scias uirũ ita fortẽ. ut eo te¬
nente taurũ indonitũ. taurus ñ possit se mou̾e. ⁊ uide¬
as eundẽ uirũ ita tenentẽ arietẽ. ut ipse aries sese de ma-¬
nibꝰ eius extutiat. putabis ue illũ minꝰ fortẽ intenendo
arietẽ quã intenendo taurũ: . Illũ quidẽ non dissimiliter
fortẽ in utroq illo oꝑe iudicabo. s eũ sua fortitudine ñ equali¬
ter uti fatebor. fortius enĩ oꝑatur intauro: qͣm mariete.S il¬
le fortis ẽ quia fortitudinẽ habet. actio uͦ eius fortis dr quia
fortit fit.M. Sic intellige uoluntatẽ quã uoco instrumẽ¬
tũ uolendi inseparabilẽ. ⁊ nulla alia ui suꝑabilẽ fortitudi¬
nẽ hab̾e. qua aliquando magis. aliquando minus utitur
inuolendo. Unde qͦd fortius uult nullatenꝰ deserit obla¬
to eo qͦd minus fortiter uult. ⁊ cũ offert᷑ qͦd uult fortius

Expanded text:
rtitudinem constare volendi? DISC. In illa quae est instrumentum volendi. MAG. Si ergo scias virum ita fortem, ut eo tenente taurum indomitum, taurus non possit se movere: et videas eumdem virum ita tenentem arietem, ut ipse aries sese de manibus ejus excutiat, putabis ne illum minus fortem in tenendo arietem quam in tenendo taurum? DISC. Illum quidem non dissimiliter fortem in utroque illo opere judicabo, sed eum sua fortitudine non aequaliter uti fatebor: fortius enim operatur in tauro, quam in ariete. Sed ille fortis est, quia fortitudinem habet; actio vero ejus fortis dicitur quia fortiter fit. MAG. Sic intellige voluntatem, quam voco instrumentum volendi, inseparabilem et nulla alia vi superabilem fortitudinem habere: qua aliquando magis, aliquando minus utitur in volendo. Unde quod fortius vult nullatenus deserit, oblato eo quod minus fortiter vult: et cum offertur quod vult fortius,
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ. ñ obaliud dr dare potestatẽ uidendi. cũ ñ impedit
ommnib ẽ notũ: ¶. Mulli utiq ẽ ignotũ.M. Sigͥ absente re
que uidi possit intenebris positi ⁊ clausos siue ligatos ocłos
habentes. qͣntũ ad nos attinet uidendi quãlibet rẽ iusi¬
bilẽ potestatẽ habemnus: Quid ꝓhibet nos hab̃̾e potestatẽ¬
seruandi rectitudinẽ uoluntatis. ꝓpt̾ ipsã rectitudinẽ etiã¬
ipsa absente rectitudine. qͣm du ⁊ racio in nob̾ ẽ. qua eã
ualeimis cognoscere. ⁊ uoluntas qua illã tenere possumus:
Exhis enĩ constat p̾fata libertas arbitrii. D Satisfecisti
intellectui meo potestatẽ hanc seruandi rectitudinẽ uolũ¬
tatis. racionali nat᷑e semꝑ iuẽẽ. atq hãc potestatẽ in pͥmi

Expanded text:
visum, non ob aliud dicitur dare potestatem vivendi, cum non impedit, omnibus est notum! DISC. Nulli utique est ignotum. MAG. Si ergo, absente re quae videri possit, in tenebris positi, et clausos sive ligatos oculos habentes, quantum ad nos pertinet, videndi quamlibet rem visibilem potestatem habemus; quid tudinem, etiam absente ipsa rectitudine, quandiu et ratio in nobis est, qua eam valemus cognoscere; et voluntas, qua illam tenere possumus? Ex his enim constat praefata libertas arbitrii. DISC. Satisfecisti intellectui meo, potestatem hanc servandi rectitudinem voluntatis rationali naturae semper inesse, atque hanc potestatem in
Abbreviated transcription (Latin):
uadens ⁊ ñ rediens. qm̃ qui facit peccm̃: seruus ẽ peccati.
Quippe sic̃ nulla uoluntas ante quã hab̾et rectitudinẽ. po¬
tuit eã deo ñ dante caꝑe. ita cũ deserit acceptã. ñ potest
eã nisi do reddente reciꝑe. Et mauis miraculũ existimo cũ
ds̃ uoluntati desertã reddidit rectitudinẽ. quã cũ mortuo
uitã reddit amissã. Corpus enĩ necessitate moriendo ñ pec¬
cat. ut uitã minqͣm recipiat. uoluntas nͦ ꝑse rectitudinẽ¬
deserendo meret᷑ ut illa semꝑ indigeat. Et si quis sponte sͥ
mortẽ infert. ñ aufert sibi qͦd nunquã erat amissurus. qͥ uͦ
uoluntatis rectitudinẽ deserit. hoc abicit qͦd ex debito semꝑ
erat seruaturus. D. Uerũ ualde uideo qͦd dicis. deseruitute.
qua seruus fit pecc̃i qui facit peccm̃. ⁊ de impossibilitate recu¬
ꝑandi desertã rectitudinẽ. nisi ab eo a qͦ pͥus data erat redda¬
tur. ⁊ ut illã semꝑ teneant indesinent᷑ consid̾andũ ẽ om̃ib

Expanded text:
adens, et non rediens , quoniam qui facit peccatum, servus est peccati . Quippe, sicut nulla voluntas, antequam haberet rectitudinem, potuit eam, Deo non dante, capere; ita cum deserit acceptam, non potest eam nisi Deo reddente recipere. Et majus miraculum existimo, cum Deus voluntati desertam reddit rectitudinem, quam cum mortuo reddit vitam amissam. Corpus enim necessitate moriendo non peccat, ut vitam nunquam recipiat; voluntas vero per se rectitudinedeserendo, meretur ut illa semper indigeat. Et si quis sponte sibi mortem infert, non aufert sibi quod nunquam erat amissurus; qui vero voluntatis rectitudinem deserit, hoc abjicit quod ex debito semper erat servaturus. DISC. Verum valde video quod dicis de servitute, qua servus sit peccati, qui facit peccatum; et de impossibilitate recuperandi desertam rectitudinem, nisi ab eo, a quo prius data erat reddatur; et ut illam semper teneant indesinenter, considerandum est omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
sa eligit. qͦd inauult. sponte utiq ⁊ ñ inuita. qͣmius in necessita¬
te utrãlibet deserendi posita sit. ñ sponte s inuita. Non enim
muꝰ fortis ẽ aduolendũ ueritatẽ: quã ad uolendũ salutẽ. s for

Expanded text:
sa eligit quod mavult, sponte utique, et non invita; quamvis in necessitasa eligit quod mavult, sponte utique, et non invita; quamvis in necessitate utramlibet deserendi posita sit non sponte, sed invita. Non enim minus fortis est ad volendum veritatem, quam ad volendum salutem; sed for
Abbreviated transcription (Latin):
ab aliquo. ñ uult eũ uelle. qͦd uult eũ uelle. d. Michil conse¬
quentiꝰ: & nichil impossibiliꝰ.m. Igitur nichil magis un¬
possibile: quã dm̃ rectitudinẽ uoluntatis auferre. qͦd tam̃
facere dr̃. quando ñ facit ut eadẽ rectitudo ñ deserat᷑.
Porro diabolus uł temptatio ideo dr hoc facere. sine uolũ¬
tatẽ ipsã uincere. ⁊ arectitudine quã tenet abstrahere.
qm̃ insi ꝓmitt̾et ei aliquid aut minaret᷑ auferre qͦd ma¬
gis qͣm ipsã rectitudinẽ uult. millatenꝰ ipsa se abilla quã
aliquatenꝰ uult auert̾et. D. Sic planũ mͥ uidet᷑ qd̾ dicis.
ut nichil contra posse dici existimẽ.M. Nernis itaq
auferre suã rectitudinẽ. Nempe si dicimꝰ quia cũ nult
mentiri ne ꝑdat uitã aut salutẽ. cogit᷑ deserere timor mortis
aut tormentis u̾itatẽ non ẽ uerũ. Honenĩ cogit᷑ magis uelle ui¬
tã quã ueritatẽ. s qm̃ uialiena ꝓhibet᷑. utrãq seruare simulip¬

Expanded text:
consequentius, et nihil impossibilius. MAG. Igitur nihil magis impossibile, quam Deum rectitudinem voluntatis auferre. Quod tamen facere dicitur, quando non facit ut eadem rectitudo non deseratur. Porro diabolus, vel tentatio, ideo dicitur hoc facere, sive voluntatem ipsam vincere, et a rectitudine, quam tenet abstrahere; quoniam nisi promitteret ei aliquid aut minaretur auferre, quod magis quam ipsam rectitudinem vult; nullatenus ipsa se ab illa, quam aliquatenus vult, averteret. DISC. Sic planum videtur mihi quod dicis, ut nihil contra posse dici existimem. CAPUT IX. Quod auferre rectitudinem. Nempe si dicimus quia, cum mentiri ne perdat vitam aut salutem, cogitur deserere timore mortis, aut tormentis veritatem: non est verum. Non enim cogitur magis velle vitam quam veritatem; sed quoniam vi aliena prohibetur utramque servare simul, ip
Abbreviated transcription (Latin):
uolendi quod ẽ manima. ⁊ qͦd conuertimꝰ ad uolendũ hoc uł
illud. sicut uisũ ad uidendũ diuersa conuertimꝰ. ⁊ d̾r uolũ¬
tas usts eiꝰ uoluntatis. que ẽ instrumentũ uolendi. sicut d̃r
uisus usus eiꝰ uisus qͥ est instrumentũ indendi. Sicut gͥ ui
sũ qui ẽ instrumentũ uidendi habemꝰ. etiã cũ ñ uidemus.
insus aut̃ qd ẽ opus eiꝰ. non ẽ nsi cũ uidemꝰ. ita uoluntas
instrumentũ scł& uolendi semꝑ ẽ. in amina. etiã cũ ñ
uult aliquid uelut cũ doriit. Uoluntatẽ uͦ quã dico usũ¬

Expanded text:
volendi, quod est in anima, et quod convertimus ad volendum hoc vel volendi, quod est in anima, et quod convertimus ad volendum hoc vel illud; sicut visum ad videndum diversa convertimi, sicut dicitur visus, usus ejus visus, qui est instrumentum videndi. Sicut igitur visum, qui est instrumentum videndi, habemus etiam cum non videmus; visus autem, qui est opus ejus, non est nisi cum videmus: ita voluntas, instrumentum scilicet volendi, semper est in anima, etiam cum non vult aliquid, velut cum dormit; voluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ fortiorẽ eẽ tẽptatione. cũ ab illa suꝑat᷑ affirmare. Nam si
uoluntas seruandi rectitudinẽ fortior eẽt quã tẽptationis
impetus. fortius illa uolendo qͦd tenet resisteret. qͣm illa
insisteret. Non enĩ aliunde scio me magis uł minꝰ fortẽ ha¬
bere uoluntatẽ. nisi qͥa magis uł minꝰ fortit᷑ uolo. Quappt̃
cũ minus fortit᷑ uolo qd̃ debeo qͣm temptatio mͥ suggerit qͦd
ñ debeo. quomͦ tẽptatio fortior ñ sit uoluntate mea ñ uideo.
M.Ut uideo equiuocatio uoluntatis te fallit .B. Ipsam
uellẽ eqͥuocationẽ cognoscere. M Sicut uisus eqͥuoce d̃r.
ita ⁊ uoluntas. uocamus eiĩ uisũ ipsũ instrumentũ inden¬
di. id ẽ. radiũ ꝓcedentẽ ꝑ ocłos quo sentimꝰ lucẽ. ⁊ que ft̃ ĩ
luce. ⁊ dicimꝰ uisũ ipsiꝰ opus instrum̃ti. qͣndo illo utim᷑
idẽ. uisionẽ. Eodẽ mͦ d̃r uoluntas ipsũ instrumentũ

Expanded text:
tem fortiorem esse tentatione, cum ab ea superatur, affirmare. Nam si tem fortiorem esse tentatione, cum ab ea superatur, affirmare. Nam si voluntas servandi rectitudinem fortior esset quam tentationis impetus; fortius illa volendo quod tenet, resisteret quam illa insisteret. Non enim aliunde scio me magis vel minus fortem habere voluntatem, nisi quia magis vel minus fortiter volo. Quapropter cum minus fortiter volo quod debeo, quam tentatio mihi suggerit quod non debeo; quomodo tentatio fortior non sit voluntate mea, non video. MAG. Ut video, aequivocatio voluntatis te fallit. DISC. Ipsam vellem aequivocationem cognoscere. MAG. Sicut visus aequivoce dicitur; ita et voluntas. Vocamus enim visum, ipsum instrumentum videndi, id est radium procedentem per oculos, quo sentimus lucem et quae sunt in luce: et dicimus visum, opus instrumenti ipsius, quando illo utimur, id est visionem. Eodem modo dicitur voluntas, ipsum instrumentum
Abbreviated transcription (Latin):
quis dicet impossibile uelle eũ ũ mentiri. ut uitet e¬
ternã mortẽ. ⁊ sine fine uinat: Quaꝓpt̾ iã dubitare ñ
debes hanc impotentiã seruandi rectitudinẽ quã
dicis innr̃a uoluntate cũ tep̃tationibꝰ consentimus ñ
ẽẽ ex impossibilitate. s ex dissicultate. fieq̃nti namq
usu dicimꝰ. nos ñ posse aliquid. ñ quia nob̃ ẽ impossibile. sqͥa illud
pugnare nequit inutã. Hoc gͥ mͦ puto te posse iridẽ quomͦ
ꝯueniant potentia uoluntatis quã racio ueritatis asserit.
⁊ impotentia qͣm humanitas nr̃a sentit. Sic̃ emĩ difficultaᷤᷤ
nequaqͣm uoluntatis int̾imit lib̾tatẽ. ita illa impotentia
quã ñ ob aluid in uoluntate dicimꝰ eẽ insi quia ñ potest te¬
nere suã rectitudinẽ sine difficultate. ñ aufert eidem uo¬
i. luntati ꝑseuerandi in rectitudine potestatẽ .B. ¶Sicut
uequaqͣm ualeo qͦd ꝓbas negare. ita nullatenꝰ queo uolunta¬

Expanded text:
quis dicet impossibile velle eum non mentiri, ut vitet aequis dicet impossibile velle eum non mentiri, ut vitet aeternam mortem, et sine fine vivat? Quapropter jam dubitare non debes hanc impotentiam servandi rectitudinem, quam dicis in nostra voluntate cum tentationibus consentimus, non esse ex impossibilitate, sed ex difficultate. Frequenti namque usu dicimus nos non posse aliquid; non quia nobis est impossibile, sed quia illud pugnare nequit invitam. Hoc itaque modo, puto te posse videre quomodo conveniant potentia voluntatis, quam ratio veritatis asserit; et impotentia, quam humanitas nostra sentit. Sicut enim difficultas nequaquam voluntatis interimit libertatem; ita illa impotentia, quam non ob aliud in voluntate dicimus esse, nisi quia non potest tenere suam rectitudinem sine difficultate, non aufert eidem voluntati perseverandi in rectitudine potestatem. CAPUTnequaquam valeo quod probas negare; ita nullatenus queo volunta
Abbreviated transcription (Latin):
mus facias conuenire. ñ potest anunus m̃s adquietẽ huius
q̃stionis ꝑuenire.m. Istam impotentiã uoluntatis quã di¬
cis in quo putas eẽ :  Ineo quia ñ potest ꝑseuerant᷑ rectitu¬
dini adherere.M. Si ꝑ impotentiã ñ adħet. aliena ui auer¬
titur arectituidine. D Concedo.m. Que ẽ hec uis:  Uis tẽp¬
tationis. m. Hec ius tẽptationis ñ eam auertit arectitudi¬
ne.si ipsa ñ u̾ult. qͦd suggerit tẽptatio .u. Ita ẽ. S ipsa tẽp¬
tatio sua ui cogit eã uelle qͦd sugg̾it.M. Quomͦ eã cogit
uelle. anita ut possit quidẽ nolle. s ñ sine graui molestia
anita ut nullatenꝰ possit nolle: ̃ Quãuis fat̾i me oporte¬
at nos aliquando sic p̃mi tẽptationibꝰ. ut sine difficulta¬
te ñ ualeamꝰ nolle qͦd suggerunt. ñ tam̃ possũ dicere qͦd
sic nos unqͣm oppͥmant. ut qͦd monent nullatenꝰ nolle
possimus. m. Hescio quomͦ posfit dici. Si enĩ uulthomo
mentiri ut ñ fustineat mortẽ ⁊ seruet uitã ad tempus.

Expanded text:
enire: non potest animus meus ad quietem hujus quaestionis pervenire. MAG. Istam impotentiam voluntatis, quam dicis, in quo putas esse? DISC. In eo quia non potest perseveranter rectitudini adhaerere. MAG. Si per impotentiam non adhaeret, aliena vi avertitur a rectitudine. DISC. Concedo. MAG. Quae est haec vis? DISC. Vis tentationis. MAG. Haec vis non eam avertit a rectitudine, si ipsa non vult quod suggerit tentatio. DISC. Ita est. Sed ipsa tentatio sua vi cogit eam velle quod suggerit. MAG. Qomodo cogit eam velle? An ita ut possit quidem nolle, sed non sine gravi molestia; an ita ut nullatenus possit nolle? DISC. Quamvis fateri me oporteat nos aliquando sic premi tentationibus, ut sine difficultate non valeamus nolle quod suggerunt; non tamen possum dicere quod sic nos unquam opprimant, ut quod monent nullatenus nolle possimus. MAG. Nescio quomodo possit dici. Si enim vult homo mentiri, ut non sustineat mortem et servet vitam ad tempus;
Abbreviated transcription (Latin):
siccũ uult m̃tiri uult ipsũ uelle .G. Non possũ negare
qͦd dicis .M. Quomͦ gͦ ñ est libera uoluntas. quã aliena
potestas sine suo assensu subicere ñ potest: ¶. Honne simi¬
li racione possumꝰ dicere uoluntatẽ equi eẽ lib̾am. quia ñ
appetitu carnis seruit nisi uolens:m. Hoͣn hic ẽ similit̾̃.
Inequo nãq ñ ipsa uoluntas se subicit. s naturalit̾ sub¬
iecta semꝑ necessitate appetitui carnis seruit. In homine
uͦ quãdiu ipsa uoluntas recta ẽ. nec seruit nec subiectaẽ.
cui ñ debet. nec ab ipsa rectitudine ulla uialiena auer¬
titur. nisi ipsa cui ñ debet nolens consentiat. quẽ con¬
sensũ ñ naturalit̃ nec ex necessitate sic̃ equus. s ex se
aꝑte iudet᷑ hab̾e . b Satisfecisti huic obiectioni mee de uo¬
luntate equi: redi ubi eramꝰ. m. An negabis omnẽ rẽ liberã

Expanded text:
ult ipsum velle. DISC. Non possum negare quod dicis. MAG. Quomodo ergo non est libera voluntas, quam aliena potestas sine suo assensu subjicere non potest? DISC. Nonne simili ratione possumus dicere voluntatem equi esse liberam, quia non appetitui carnis servit, nisi volens? MAG. Non est hic similiter; in equo namque non ipsa voluntas se subjicit, sed naturaliter subjecta semper necessitate appetitui carnis servit. In homine vero, quandiu ipsa voluntas recta est, nec servit, nec subjecta est cui non debet, nec ab ipsa rectitudine ulla vi aliena avertitur, nisi ipsa, cui non debet, volens consentiat: quem consensum non naturaliter, nec ex necessitate sicut equus, sed ex se erte videtur habere. DISC. Satisfecisti huic objectioni meae de voluntate equi. Redi ubi eramus. MAG. An negabis omnem rem liberam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatur . G. Uelle ipsã rectitudinẽ ꝑseueranter ẽ illi iuncere. uel¬
le aut̃ quod ñ debet ẽ illi uinci.m. Puto qͥa tẽptatio rectã
uoluntatẽ ñ nisi uolentẽ aut ab ip̃sa rectitudine ꝓhibere.
aut ad id qͦd ñ debet cogere potest. ut illã uolit ⁊ istud uelit.
dMec hoc ulla racione falsũ ẽẽ uideo.m. Quis gͦ potest uo¬
luntatẽ dicere ñ eẽ lib̾am ad seruandã rectitudinẽ ⁊ libe¬
ram a tẽptatione ⁊ peccõ. si nulla tẽptatio potest illã insi
uolentẽ auert̾e arectittidine ad peccatũ. id ẽ. ad uolendũ qͦd
ñ debet: Cũ gͦ uincit᷑. non aliena uncit᷑ potestate. s sua .O.
Hoc monstrant ea que dicta ft̃.m. Honne uides ex his conseqͥ
quia nulla tẽptatio potest uincere rectã uoluntatẽ: Nã si po¬
test. habet potestatẽ iuncendi ⁊ sua potestate uincit. S hoc
ẽẽ ñ potest. qm̃ uoluntas ñ nisi sua potestate uincit᷑. Quare¬

Expanded text:
 rectitudinem perseveranter, est illi vincere; velle autem quod non debet, est illi vinci. MAG. Puto quia tentatio rectam voluntatem nonnisi volentem, aut ab ipsa rectitudine prohibere, aut ad id, quod non debet, cogere potest: ut illam nolit, et istud velit. DISC. Nec hoc ulla ratione falsum esse video. MAG. Quis ergo potest voluntatem dicere non esse liberam ad servandam rectitudinem, et liberam a tentatione et peccato: si nulla tentatio potest illam, nisi volentem, avertere a rectitudine ad peccatum, id est ad volendum quod non debet? Cum ergo vincitur, non aliena vincitur potestate, sed sua. DISC. Hoc monstrant ea quae dicta sunt. MAG. Nonne vides ex his consequi quia nulla tentatio potest vincere rectam voluntatem? Nam, si potest, habet potestatem vincendi, et sua potestate vincit; sed hoc esse non potest, quoniam voluntas nonnisi sua vincit
Abbreviated transcription (Latin):
mane uoluntatis arbitriũ hac potestate liberũ. cũ sepe
rectã habens homo uoluntatẽ. ipsã rectitudinẽ inuitus co¬
gente temptatione deserat:m. Nemo illã deserit: nisi uo¬
lendo. Si gͦ muitus dr nolens. nemo deserit illã munus.
Ligari eñ potest homo inuitus: qͥa nolens potest ligari.
torqueri potest muitus: quia nolens potest torqueri.
Occidi potest inuitus. quia nolens potest occidi. uelle
aut ñ potest muitus. qͥa uelle ñ potest nolens uelle. Hã
om̃is uolens. ipsũ suũ uelle uult.D. Quomͦ gͦ dr muitus m̃tiri.
qͥ mentit᷑ ne occidat᷑. cũ hoc ñ nisi uolens facit : Nã sicut muitꝰ
mentit᷑. sic iuitus uult mentiri. Et qͥ miitus m̃tiri uult: no¬
lens uult mentiri. M. Ideo forsitan inuitus m̃tiri dr. qͥa cũ
sic uult ueritatẽ ut ñ mentiat᷑ insi ꝓpt᷑ uitã.⁊ nult menda¬

Expanded text:
atis arbitrium hac potestate liberum; cum saepe rectam habens homo voluntatem, ipsam rectitudinem invitus, cogente tentatione, deserat? MAG. Nemo illam deserit, nisi volendo. Si ergo invitus dicitur nolens, nemo deserit illam invitus: ligari enim homo potest invitus, quia nolens potest ligari; torqueri potest invitus, quia nolens potest torqueri; occidi potest invitus, quia nolens potest occidi; velle autem non potest invitus, quia velle non potest, nolens velle; nam omnis volens ipsum suum velle qui mentitur ne occidatur: cum hoc nonnisi volens facit? Nam, sicut invitus mentitur, sic invitus vult mentiri; et qui invitus vult mentiri, nolens vult mentiri. MAG. Ideo forsitan invitus mentiri dicitur; quia, cum sic vult veritatem ut non mentiatur nisi propter vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq licet inuitus aut mentiat᷑. aut occidat᷑. ñ tam̃ ideo
consequit᷑. ut inuitus mentiat᷑. aut ut inuitus occidatur.
Est ⁊ alia racio quã frequens habet usus. cur muitus ⁊ nolẽs
⁊ ex necessitate d̾r aliquis facere. qͦd tam̃ uolens facit. Nã qͦd
ñ nisi difficile facere ualemꝰ ⁊ ideo ñ facimus. dicimꝰ nos hoc
cultate dimitt̾e nequimꝰ. ⁊ idcirco faciinus hoc nos inuitos
⁊ nolentes ⁊ ex necessitate facere asserimꝰ. hoc gͥ mͦ qͥ mentit᷑.
ne moriat᷑. mentiri miritus ⁊ nolens d̾r. ⁊ ex necessitate. qͥa
mendaciũ uitare ñ ualet sme mortis difficultate. Sicut gͥ

Expanded text:
quoque, licet invitus aut mentiatur, aut occidatur, non tamen ideo quoque, licet invitus aut mentiatur, aut occidatur, non tamen ideo consequitur ut invitus mentiatur, aut ut invitus occidatur. Est et alia ratio, quam frequens habet usus, cur invitus et nolens et ex necessitate dicitur aliquis facere, quod tamen volens facit. Nam quod nonnisi difficile facere valemus, et ideo non facimus, dicimus hoc noscultate dimittere nequimus, et idcirco facimus, hoc nos invitos, et nolentes, et ex necessitate facere asserimus. Hoc igitur modo, qui mentitur ne moriatur, mentiri invitus et nolens dicitur, et ex necessitate, quia mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
dici scđm has diuersas uoluntates qͥa muitiis ⁊ ñ inuitus
mentit᷑. Quaꝓpter cũ dr inuitus mentiri. qͥa ñ id uult in¬
quantũ uult ueritatẽ. ñ repugnat illi sententiȩ. qua dico
neminẽ inuitũ deserere rectitudinẽ uoluntatis. qͥa menti¬
endo uult eã deserere ꝓpt̾ uitã. scdm quã uoluntatẽ non
inuitus eã deserit. s uolens. de qua uoluntate nc̃ loquim᷑.
De illa nãq loquim᷑. quia uult mentiri ꝓpt̃ uitã. ñ de illa
qͥa ñ uult mendaciũ ꝓpt̾ se. Aut idcirco certe mentit᷑ in¬
uitus. qͥa inuitus aut occidit᷑ aut mentit᷑. id ẽ. inuitus ẽ
in hac angustia. ut ex necessitate unũ hoꝵ qͦdlibet fiat.
Quãuis enĩ necẽe sit illũ aut occidi aut m̃tiri. ñ tam̃ neceẽ
ẽ illũ occidi. qͥa potest ñ occidi si mentit᷑. nec necẽẽ ẽ illũ
mentiri. qͥa potest ñ mentiri si occidit᷑. Heutrũ enim est
determinate in necessitate. qͥa utrlibet ẽ inpotestate. Ita

Expanded text:
s diversas voluntates, quia invitus, et non invitus mentitur. Quapropter cum dicitur invitus mentiri, quia non id vult inquantum vult veritatem, non repugnat illi sententiae qua dico neminem invitum deserere rectitudinem voluntatis; quia mentiendo vult eam deserere propter vitam: secundum quam voluntatem non invitus eaDe illa namque loquimur, qua vult mentiri propter vitam; non de illa, qua non vult mendacium propter se. Aut idcirco certe mentitur invitus, quia invitus aut occiditur, aut mentitur, id est invitus est in hac angustia, ut ex necessitate unum horum quodlibet fiat: quamvis enim necesse sit illum aut occidi aut mentiri, non tamen necesse est illum occidi, quia potest non occidi, si mentitur; nec necesse est illum mentiri, quia potest non mentiri, si occiditur. Neutrum enim est determinate in necessitate; quia utrumlibet est in potestate. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
net ad diffinitionẽ lib̾tatis arbitrii posse peccare. Dem¬
q nec lib̾tas nec pars lib̾tatis ẽ potestas peccandi. Qđ̃
ut plane intelligas: intende ad ea que dicã. d. Adhoc
sũ hic.M. Que tͥ uoluntas lib̃ior indet᷑. ilła que fic
uult ⁊ potest ñ peccare ut nullatenꝰ flecti ualeat añ
peccandi rectitudine. an illa que aliquo m flecti potest
ad peccandũ.d Cur ñ sit lib̾ior alla que ad utrũq se
habet ñ tudeo.m. In ñ uides qm̃ qui sic habet qͥd decet
⁊ qd̾ expedit ut hoc aunitt̾e ñ queat. lib̾ior ẽ quã ille qͥ sic
habet hoc ipsũ ut possit ꝑdere ⁊ ad hoc qͦd dedecet ⁊ ñ
expedit. ualeat. adduci :s. Hulli dubnĩ hoc eẽ puto.m.
Hoc quoꝙ ñ minus indubitabile dices quia peccare sẽꝑ
edecens⁊ noxiũ est .O. Hullus sane m̃tis alit̃ seutit.
M. Lib̾ior gͥ ẽ uoluntas que arectitudine ñ peccandi¬

Expanded text:
net ad diffinitionem libertatis arbitrii posse peccare. Dennet ad diffinitionem libertatis arbitrii posse peccare. Denique nec libertas, nec pars libertatis est potestas peccandi. Quod ut plane intelligas, intende ad ea quae dicam. DISC. Ad hoc sum hic. MAG. Quae tibi voluntas liberior videtur: illa, quae sic vult et potest non peccare, ut nullatenus flecti valeat a non peccandi rectitudine, an illa quae aliquo modo flecti potest ad peccandum? DISC. Cur non sit liberior illa, quae ad utrumque non video. MAG. An non vides quoniam qui sic habet quod decet, et quod expedit, ut hoc amittere non queat; liberior est quam ille, qui sic habet hoc ipsum, ut possit perdere, et ad hoc quod dedecet, et non expedit, valeat adduci? DISC. Nulli dubium hoc esse puto. MAG. Hoc quoque non minus indubitabile dices quia peccare semper dedecens et noxium est? DISC. Nullus sanae mentis aliter sentit. MAG. Liberior igitur est voluntas quae a rectitu
Abbreviated transcription (Latin):
peccare. sic̃ a quibdã solet dici. ⁊ hoc semꝑ habemꝰ. quomͦ
aliquando gr̃ã incdigemꝰ: Si autẽ hoc ñ semꝑ habemꝰ. cur
nobis imputat᷑ peccatũ. quando sine lib̾o arbitrio pecca¬
uns:m. Iibertatẽ arbitrii ñ puto ẽẽ potentiã peccan¬
di ⁊ ñ peccandi. Quippe si hec eiꝰ eẽt diffinitio. nec d̃s nec
angłi qui peccare nequeunt liberũ hab̾ent arbitriũ.
qͦd nefas ẽ dicere .d. Quid si d̾r aliud eẽ liberũ arbitriũ
arbitriũ hominũ alib̾o arbitͥo dĩ ⁊ angeloꝵ bonoꝵ. dif¬
fintio tam̃ huiꝰ lib̾tatis in utͥsq scđm hoc nom̃ eadẽ
debet ẽẽ. Licet enĩ animal differat ab animali siue
substantialiter siue accidentaliter. diffinitio tamen
scłm nom̃ animalis omnibꝰ animalib ẽ eadẽ Quaꝓp¬
ter talẽ oportet dare diffinitionẽ lib̃tatis arbitrii. q̃
nec plus nec minus illa contineat. Qm̃ gͦ liberũ arbi¬
triũ diuinũ ⁊ bonoꝵ angeloꝵ peccare ñ potest. ñ ꝑti¬

Expanded text:
ibusdam solet dici, et hoc semper habemus quomodo aliquando gratia indigemus? Si autem hoc non semper habemus, cur nobis imputatur peccatum, quando sine libero arbitrio peccamus? MAG. Libertatem arbitrii non puto esse potentiam peccandi et non peccandi. Quippe si haec ejus esset definitio, nec Deus, nec angeli, qui peccare nequeunt, liberum haberent arbitrium: quod nefas est dicere. DISC. Quid, si dicitur aliud esse liberum arbitrium angelorum bonorum diffinitio tamen hujus libertatis in utrisque, secundum hoc nomen, eadem debet esse: licet enim animal differat ab animali sive substantialiter, sive accidentaliter, diffinitio tamen, secundum nomen animalis, omnibus animalibus est eadem. Quapropter talem oportet dare diffinitionem libertatis arbitrii, quae nec plus nec minus illa contineat. Quoniam ergo liberum arbitrium divinum et bonorum angelorum peccare non potest, non perti
Abbreviated transcription (Latin):
uisui eiꝰ obsisteret: tc̃ sine dubio montẽ uidendi potesta¬
tẽ hab̾et. ¶Totũ hoc omnibꝰ notũ est .m. Uides gͦ quia po¬
testas uidendi aliqͦd corpis. alia ẽ inuidente. alia ẽ iure ui¬
denda. alia inmedio. id est neq in uidente. neq inuiden¬
do. ⁊ ea que ẽ in medio. alia ẽ in adiuuante. alia in ñ impe¬
diente. id est cũ nichil qd̾ impedire possit impedit :s. Ui¬
deo plane. M. Quatuor gͥ iste st̃ potestates. quarũ si una
quelibet desit. alie tres nec singłe nec om̃s simul aliquid
posst̃ efficere. nec tam̃ absentib aliis negamꝰ aut eũ qͥ ui¬
sũ habet hab̾e uisũ uł instrumentũ siue potestatẽ uidẽ¬
di. aut rẽ usibilẽ posse uidi. aut lucẽ posse uisũ niuare.

Expanded text:
visui ejus obsisteret, tunc sine dubio montem videndi potestavisui ejus obsisteret, tunc sine dubio montem videndi potestatem haberet. DISC. Totum hoc omnibus notum est. MAG. Vides ergo quia potestas videndi aliquod corpus, alia est in vidente; alia in re videnda; alia in medio, id est neque in vidente, neque in videndo: et ea quae est in medio, alia est in adjuvante; alia in non impediente, id est cum nihil quod impedire possit impedit. DISC. Video plane. MAG. Quatuor igitur istae potestates sunt, quarum si una quaelibet desit, aliae tres nec singulae, nec omnes simul aliquid possunt efficere: nec tamen, absentibus aliis, negamus aut eum qui visum habet habere visum, aut instrumentum sive potestatem videndi; aut rem visibilem po