comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euẽtus belli fuiss. młta ꝑderet. ⁊ ornunta
digͥtatio. et p̃sidi a stabilitatio sue. Młtaq
ut̾q dux face̾̃t armatus q̃ idẽ togatꝰ fiei̾ phi¬
buiss. Que qdẽ tibi nc̃ omĩa belli uuln̾a sanã¬
da sũt. qb p̃ter te nemo mederi põt. ¶It⁊qr

Expanded text:
eventus fuisset, multa perderet et ornamenta dignitatis et praesidia stabilitatis suae, multaque uterque dux faceret armatus quae idem togatus fieri prohibuisset. quae quidem tibi nunc omnia belli volnera sananda sunt, quibus praeter te
Abbreviated transcription (Latin):
c. mẽdũ ẽ ne ꝗd inimici. ꝗ om̃s enĩ qui fuer̾t.
tinuer̾t ut aut nulli supsĩt de inmicis. aut
ꝗ fuer̾t sine amicissimi. ¶ Sed tñ cũ aĩo hõiũ
tãte litebre sint a tãti recessus. augeamꝰ smne
suspitioẽ tuã. simł eĩ augebimꝰ diligẽtiã. Nã
qs. ẽ õium tã ignatꝰ᷑ iee. tã iudis. in re puꝰ. tã
nicħ ũquã. nͨ de sua nͨ de cõi salute cogitans.
quo itelligat tua cõtineri suĩ. ⁊ ex uniꝰ tua
uita. pende̾ oĩum ¶ Eqͣuidẽ de te dies noctesq
ut deleo cogitãs. casus dũ taxat hũanos ⁊ ĩ¬

Expanded text:
um est ne quid inimici? qui? omnes enim qui fuerunt retinuerunt, ut aut nulli supersint de inimicis aut qui fuerunt sint amicissimi. sed tamen cum in animis hominum tantae latebrae sint et tanti recessus, augeamus sane suspicionem tuam: simul enim augebimus diligentiam. nam quis est omnium tam ignarus rerum, tam rudis in re publica, tam nihil umquam nec de sua nec de communi salute cogitans, qui non intellegat tua salute contineri suam et ex unius tua vita pendere omnium? equidem de te dies noctesque, ut debeo, cogitans casus dumtaxat humanos et in
Abbreviated transcription (Latin):
Quin ⁊̃ illa ip̃a reꝵ hũarũ dña fortuna ĩ
istiꝰ societate głose nõ offert. Tibi cedit. tuã
se ẽẽ totã ⁊ ꝓpͥam fetet᷑. i lũꝙͣ enĩ temeritas
cũ sapĩa cũmiscet᷑. neq ad ꝯsiliũ casus ad

Expanded text:
quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in quin etiam illa ipsa rerum humanarum domina, Fortuna, in istius se societatem gloriae non offert: tibi cedit, tuam esse totam et propriam fatetur. numquam enim temeritas cum sapientia commiscetur nec ad consilium casus ad
Abbreviated transcription (Latin):
los ponẽ. dẽq libent crebris usupare ẜmoni¬
regũ reo gestas. cũ tuis. nͨ cõtẽtionũ mag¬
tudine. ⁊ lec nũo ĩ p̃lioꝵ. nec uarietate regi¬
onĩ. ⁊ lec celeritate cõficiẽdi. Nec dissimili¬
tudĩe belloꝵ. posse cõferri. Nec uoͣ disiũctis¬
simas t̾ras citius passib cinꝰquã potusse ꝑ¬
agrari. quã tuis nõ dicã cursib sed uictorus
lustrate sũt. Que quidẽ ego nͥ tã magna eẽ¬
fatear. ut ea uix cuiꝰꝙͣ mẽs aut cogitatio i¬
capere possit. amens sim. ¶ Sed tam̃ sũt alia
maiora. ⁊ lã bellicas liudes solent qdã exte¬
nuare u̾bis. easqi detͣhere ducib. cõmunica¬
re cũ młtis ne ꝓprie sit̃ imꝑatoꝵ. et certe in
armis nulitũ. uirtus. locoꝵ oportunitas. ⁊¬
auxilia sotioꝵ. classes. cũ meatus. multũ
iiuãt. Maximã uoͣ ꝑtẽ qiͣ suo iure fortuna
p̃fectus. nich̾ cohors. nicħ turma decerpit.

Expanded text:
los ponere idque libenter crebris usurpare sermonilos ponere idque libenter crebris usurpare sermonires gestas cum tuis nec contentionum magnitudine nec numero proeliorum nec varietate regionum nec celeritate conficiendi nec dissimilitudine bellorum posse conferri, nec vero disiunctissimas terras citius passibus cuiusquam potuisse peragrari quam tuis non dicam cursibus, sed victoriis illustrate sunt. Que quidem ego nisi ita esse magna fatear, ut ea vix cuiusquam mens aut cogitatio capere possit, amens sim. 17. Sed tamen sunt alia maiora. 18. Nam bellicas laudes solent quidam extenuare verbis easque detrahere ducibus, communicare cum multis, ne propriae sint imperatorum. et certe in armis militum virtus, locorum opportunitas, auxilia sociorum, classes, commeatus multum iuvant, maximam vero partem quasi suo iure Fortuna praefectus, nihil cohors, nihil turma decerpit;
Abbreviated transcription (Latin):
sisti cõmemoratis p̃ẜtim. offensiomib. te auc¬
toritatẽ buiꝰ ordins digͥtatẽq reipuͭ ͤ tius uł
dolorib ut suspitioĩb ante ferre. Ille ꝗdẽ fruc¬
tũ oĩs anteacte uite hodierno die maximũ
cepit.tũ sũmo senatꝰ cõsensu. tũ iuditio tuo
gͣuissimo ⁊ maximo. ¶ Ex quo ꝓfecto ĩtelli¬
gis. qnͣta ĩ dato bñfitio sit laus. cũ ĩ accepto
sit tãta głi. Est uere fortunatꝰ ille: ciis ex
salute nõ minor pene ad om̃s ꝙͣ ad illũ uẽtu¬
optimo iure contigit. Quis. eĩ ẽ illo aut no¬
bilitate aut ꝓbitate aut optimaꝵ artium
studio aut ĩnecẽt ⁊aut ullo laudis gn̾e pre¬
stãtior. ⁊ ullus tãtũ flum̃ ẽ ĩgenii. nulla di¬
cẽdi aut scribẽdi tãta uis tãta copu. q̃ nõ di¬
cã exornare sed enurare. B. cesar res tuas
gestas possit. ¶Tam affirmo ⁊ pacẽ ħ dicã
tua nullã ĩ his eẽ luidẽ ampliorẽ. quã eã ꝗͣ
hodierno die cõsecutꝰ es. Soleo sepe añ ocu¬

Expanded text:
m offensionibus, te auctoritatem huius ordinis dignitatemque rei publicae tuis vel doloribus vel suspicionibus anteferre. ille quidem fructum omnis ante actae vitae hodierno die maximum cepit, cum summo consensu senatus tum iudicio tuo gravissimo et maximo. ex quo profecto intellegis quanta in dato beneficio sit laus, cum in accepto sit tanta gloria. est vero fortunatus cuius ex salute non minor paene ad omnis quam ad illum ventuoptimo iure contigit. quis enim est illo aut nobilitate aut probitate aut optimarum artium studio aut innocentia aut ullo in laudis genere praestantior? nullius tantum flumen est ingeni, nulla dicendi aut scribendi tanta vis, tantaque copia quae non dicam exornare, sed enarrare, C. Caesar, res tuas gestas possit. tamen hoc adfirmo et pace dicam tua, nullam in his esse laudem ampliorem quam eam quam hodierno die consecutus es. soleo saepe ante ocu
Abbreviated transcription (Latin):
de. ¶Uidimͣ᷑ tuã mctoriã. p̾lioꝵ exitu termi¬
nata. Gladiũ uagina nacuũ ĩurbe nõ uidimꝰ.
qͦs amisimꝰ ciues. ea martis uis ptulit. non
ira uictorie. ut dubitare debeat ueo qu mul¬
tos si fieri posset. Baĩ cesar ab infens exci¬
taret. qm̃ ex eadẽ acie conẜ̾uat qoͦ potest. ¶Al

Expanded text:
 Vidimus tuam victoriam preliorum exitu terminatam, gladium vagina vacuum in urbe non vidimus. Quos amisimus cives, eos Martis vis perculit, non ira victorie, ut dubitare debeat nemo, quin multos, si fieri posset, Cesar ab inferis excitaret, quoniam ex eadem acie conservat, quos potest. Hec
Abbreviated transcription (Latin):
d̾ aris. ac focis. de fanis atq tẽplis. de trciꝰ
urbis tectis ac d̾ sedib d̾ inꝑio. de lib̾tate
de salute italie d̾ uĩu̾sa re pu ͣ decͥnte dili¬
gent᷑. ut ĩstitiustis ac fortit᷑. ¶ Hetis eũ
ꝯsulẽ ꝗ ⁊ pare̾ nr̃is decretis nõ dubitet.
et ea q̃ statueritis coadiuuet defendere
et per se ip̃m p̃stare possit:¬

Expanded text:
de aris ac focis, de fanis atque templis, de totius urbis tectis ac sedibus, de imperio ac libertate, de salute Italiae, de universa re publica decernite diligenter, ut instituistis, ac fortiter. habetis eum consulem qui et parere vestris decretis non dubitet et ea quae statueritis, quoad vivet, defendere et per se ipsum praestare possit
Abbreviated transcription (Latin):
Hic ad eu̾tenda fũdamãta rei pu᷑ gallos
accersit. ẜutia ꝯcitat. catilinã uocat. att᷑¬
buit nos trucidandos cethego. cet̾os ci¬
ues int̾ficiendos gabimo. urbẽ ĩflãman¬
dã cassio. totã italia uastadã diripiẽdaq¬
catiline. ¶ Uerxamiui cẽseo nͦ inhoescelẽ¬

Expanded text:
hic ad evertenda fundamenta rei publicae Gallos arcessit, servitia concitat, Catilinam vocat, attribuit nos trucidandos Cethego et ceteros civis interficiendos Gabinio, urbem inflammandam Cassio, totam Italiam vastandam diripiendamCatilinae. vereamini
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ ꝓfectus. altm cũ efflagitatꝰ apronĩ¬
tia p̃poĩtus affrice ẽ. Terciũ ẽ. tp̃o quo
post aduẽtũ uari ĩ affrca restitit. Qd̾ si ẽ
cͥminosũ. necessitatis cͥmen ẽ. nõ uolũta¬
tis. An ille si potuiss illi ne ullo mͦ euadere.
utice potiꝰ quã rome. cũ publio attio. quã cũ
cõcordissimis fr̃ĩb. cũ alienis eẽ ꝗͣ cũ suo.
in aliuss. Cũ ipã legatio plena desiderii ac sol¬
licitudĩs furiss ꝓpt̾ ĩcredibilẽ qñdã frm̃ amo¬
iẽ. hie equo aĩo ẽẽ potut. belli discidio di

Expanded text:
m cum efflagitatus a provincia praepositus Africae est. tertium tempus quod post adventum Vari in Africa restitit, si est criminosum, necessitatis crimen est, non voluntatis. an ille, si potuisset illinc ullo modo evadere, Vticae quam Romae, cum P. Attio quam cum concordissimis fratribus, cum alienis esse quam cum suis maluisset? cum ipsa legatio plena desideri ac sollicitudinis fuisset propter incredibilem quendam fratrum amorem, hic aequo animo esse potuit bell
Abbreviated transcription (Latin):
pro ex̾citu. ꝓ prouĩcia quã neglexi.
ꝑ tͥhũphao cet̾isq landis ĩsignib q̃
sũt ame pp urbẽ ur̃a nr̃eq salutis custodi
bore tueor quã ꝯparo. ¶Pro his gͥ omĩbr
hac quã ꝓspicitis ad ꝯẜuandã rẽ publi¬
ca. diligentia nich auob̾ nͥ huiꝰ tp̃risi
tociꝰqr mei ꝯsulatꝰ memoriã postulo. Que
muro septũ ẽẽ arbitror. ¶Qd̾ si meĩ spẽ
bis ꝑuũ meũ filiũ cui ꝓfecto satio eiͣt p̃si¬
dii nõ solũ ad salutẽ s ad digͥtatẽ si eiꝰ ꝗ¬

Expanded text:
provincia quam neglexi, pro triumpho ceterisque laudis insignibus quae sunt a me propter urbis vestraeque salutis custodiabore tueor quam comparo, pro his igitur omnibus hac quam perspicitis ad conservandam rem publicam diligentia nihil a vobis nisi huius temporis totiusque mei consulatus memoriam postulomuro saeptum esse arbitrabor. quod si meam spem vobis parvum meum filium, cui profecto satis erit praesidi non solum ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
opp̃ssi ẜuũt. aut recepta bñficio se obliga¬
tos putãt. ¶Qm aũt ex nũo ciim̃ dem̃tu
aliqͣ depͣnaiti. hostes pat̾e semł eẽ ceper᷑. Eos
bñfitio placare possis. ¶Quare mͥ cũ ꝑdi

Expanded text:
oppressi serviunt aut recepti beneficio se obligaoppressi serviunt aut recepti beneficio se obligatos putant, qui autem ex numero civium dementia aliqua depravati hostes patriae semel esse coeperunt, eos, beneficio placare possis. qua re mihi cum pe
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝯẜuata re pn . gͣtulatõe dec̾istis. ¶ Sit
scipio clarꝰ ille cuiꝰ ꝯsilio atq uͥtute annibal
ĩ affricã redire atq ex italia decede̾ coactus
ẽ. Ornet᷑ alt̾ exiinia laude affricanꝰ qui du¬
as urbes binc impio ĩfestissĩs cãtiginem
mumãti.ĩq deleuit. hẽat̃ iir eggregius¬
Luciꝰ paulus ille cuiꝰ currũ rex potẽtissimus
qͦndã ⁊ nobilissimꝰ ꝑses honestauit. Sit et̾¬
na gła marĩ qui bis italiã obsidice ⁊ metu
ẜuitutis lib̾auit. Ante põat᷑ omĩb pompe¬
ius cuiꝰ res geste. atq uͥtutes hisdẽ quib
solis regionib cursus ac t̾minis ꝯtinent᷑.
Erit ꝓfecto ĩter hoꝵ laudes aliꝗd loci nr̃e
głe. nͥ forte maiꝰ ẽ pateface̾ nob̾ ꝓm̃tias.
quo exire possimꝰ. quã curare. ut q̃ illi qui
absũt. hẽant qͣ uctoe̾s reu̾tãt᷑. Quã quã
ẽ ĩ uno loco ꝯditio melior ext̾ne mctorie.
quã domestice. qd̾ hostes alienigene. aut

Expanded text:
ata re publica gratulationem decrevistis. sit Scipio clarus ille cuius consilio atque virtute Hannibal in Africam redire atque Italia decedere coactus est, ornetur alter eximia laude Africanus qui duas urbis huic imperio infestissimas Karthaginem Numantiamque delevit, habeatur vir egregius Paulus ille cuius currum rex potentissimus quondam et nobilissimus Perses honestavit, sit aeterna gloria Marius qui bis Italiam obsidione et metu servitutis liberavit, anteponatur omnibus Pompeius cuius res gestae atque virtutes isdem quibus solis cursus regionibus ac terminis continentur: erit profecto inte, nisi forte maius est patefacere nobis provincias quo exire possimus quam curare ut etiam illi qui absunt habeant quo victores revertantur. quamquam est uno loco condicio melior externae victoriae quam domesticae, quod hostes alienigenae aut
Abbreviated transcription (Latin):
gitate quãtis laborib fundatũ impiũ. qnͣ
tantute stabilitã lib̾tatẽ. qnͣta dõꝵ benigͥta¬
te auctas ex aggeratasq fortunas nox
una pene delerit. Id ne ũquã post hac ñ mͦ
die ꝓuidẽdũ est. ¶Atq ħ nõ ut uos qui mͥ
studio pene p̾curntis excitarẽ. locutꝰ sum.

Expanded text:
gitate quantis laboribus fundatum imperium, quanta virtute stabilitam libertatem, quanta deorum benignitate auctas exaggeratasque fortunas una nox paene delerit. id ne umquam posthac non moddie providendum est. atque haec, non ut vos qui mihi studio paene praecurritis excit
Abbreviated transcription (Latin):
deamimi ꝓuidẽ. Habetis ꝯsulẽ ex plurimis
piculis ⁊ ĩsidus atqr ex media morte nõ ad
obsessa faucib ⁊ telio impie ꝯuiratoĩs
nobis supplex manꝰ tendit patͥa coĩs nob̾ se
uob̾ itã oĩum cunũ. nobis ntẽ ⁊ capitolium.

Expanded text:
deamini providete. habetis consulem ex plurimis periculis et insidiis atque ex media morte non ad obsessa facibus et telis impiae coniurationis vobis supplex manus tendit patria communis, vobis se, vobis vitam omnium civium, vobis arcem et Capitolium,
Abbreviated transcription (Latin):
spare sollicitare posse aiõs egẽtiũ atq impi¬
toꝵ. Est id quidẽ ceptũ atq tẽptatũ. s mulli
sũt ĩc̃ti tã aut fortuna miseri. aut uolu̾ta¬
te ꝑditi. qui nõ illũ ipm selle atq opis et
qͣstus cotidimi locũ. ꝗ nõ cubile. ac lectulũ
sirũ qui demiq nõ cursũ hũc cciosũ uite sue
saluũ eẽ ueliit. Multo nõ macima po eoꝵ¬

Expanded text:
se animos egentium atque imperitorum, est id quidem coeptum atque temptatum, sed nulli sunt inventi tam aut fortuna miseri aut voluntate perditi qui non illum ipsum sellae atque operis et quaestus cotidiani locum, qui non cubile ac lectulum suum, qui denique non cursum hunc otiosum vitae suae salvum esse velint. multo vero maxima pars eo
Abbreviated transcription (Latin):
tute fortunã huiꝰ cuntatis ꝯsecuti. ne̾ hanc i¬
suã pat̾am ẽẽ iudicĩt. quã ꝗ hic nati ⁊ sũmo
nati loco nõ patriã suã s urbẽ hostrũ eẽ idica¬
uerũt. S ꝗd ego hosce ordinesq hoĩem ꝯmemo¬
rẽ. qͦs pͥnite fortune. quos cõminis res pnꝰ.
qͦ deniq libertas e⁊ q̃ dulcissima ẽ ad salntẽ pa¬
trie defendendã extitauit. Sernus ẽ nemo ꝙ
nõ mͣ tollerabili conditioẽ sit ẜuitutis. qui nõ
audatiã cimiũ ꝓ horrescat. qui nõ hoc stare cu¬
piat. q nõ tantũ quãtũ. andet. ⁊ ĩ quãtũ potest
conferat ad coẽm salutẽ uolu̾tatio. ¶Quare
si quidẽ nrm forte cõmonet ħ ꝙ auditũ ẽ leno

Expanded text:
tute fortunam huius civitatis consecuti, vere hanc suam patriam esse iudicant quam quidam hic nati, et summo nati loco, non patriam suam sed urbem hostium esse iudicaverunt. sed quid ego hosce ordines atque homines commemoro quos privatae fortunae, quos communis res publica, quos denique libertas ea quae dulcissima est ad salutem patriae defendendam excitavit? servus est nemo, qui modo tolerabili condicione sit servitutis, qui non audaciam civium perhorrescat, qui non haec stare cupiat, qui non quantum audet et quantum potest conferat ad salutem voluntatis. qua re si
Abbreviated transcription (Latin):
memorẽ. ꝗ nob̾ ita sũmã ordinis
ꝯsiliiq co̾cedũt. ut uobiscũ d̾ nnoe̾
rei pu ͤ certẽt. Quos ex młtoꝵ ãnoꝵ dis¬
sensione huiꝰ ordinis ad societ. atẽ xoidia¬
q reuocatos. hodiemꝰ dies nob̾cũ atq cã¬

Expanded text:
a summam ordinis consilique concedunt ut vobiscum de amore rei publicae certent; quos ex multorum annorum dissensione huius ordinis ad societatem concordiamque revocatos hodiernus dies vobiscum atque ha
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ante eqtate ⁊ mi̾a uiceras. hodierno uͦ die
te ip̃m ncisti. ¶Uereor ut hoc ꝙ dicĩ pinde
ĩtelligi possit auditu. atq ip̃e cogitãs sentio
ipãm nictoriã incisse uideris com ea q̃ illa e¬
rat adepta uictis remisisti. ⁊ lã cũ ip̃iꝰ uicto¬
ꝗ ad illi arma fato sumꝰ nescio qͦ rei pu ͤ mise¬
ro fimestoqi cõpulsi ꝗ n aliqua culpa tenem
erroris. hũmi ascelere certe lib̾ati sumꝰ.⁊ ar

Expanded text:
itate et misericordia viceras: hodierno vero die te ipse vicisti. vereor ut hoc quod dicam perinde intellegi possit auditu atque ipse cogitans sentio: ipsam victoriam vicisse videris, cum ea quae erant adempta victis remisisti. nam cum ipsius victoqui ad illa arma fato sumus nescio quo rei publicae misero funestoque compulsi, etsi aliqua culpa tenemur erroris humani, ab scelere certe liberati sumus. nam
Abbreviated transcription (Latin):
Magne ille ꝗdẽ. Sir tñ multo magnoq comi¬
tatu. ¶ Huiꝰ añt rei tu idẽ es ⁊dux ⁊comes.
q̃ quidẽ tãta ẽ. ut nulla tropheis ⁊ inomm̃tis
tiuo allatura finẽ sit etas. ⁊ Lichil eĩ ẽ opere
et manu factũ. qd̾ nõ aliqn cõficiat. ⁊ cõsu¬
mat uetustas. ¶ At uͦ hec tua iusticia ⁊ lem¬
tas aĩ florescit cotidie mag̃. ita ut qͣtũ tins

Expanded text:
magnae illae quidem, sed tamen multo magnoque comitatu. huius autem rei tu idem dux es et comes: quae quidem tanta est ut tropaeis et monumentis tuis adlatura finem sit aetas—nihil est enim opere et manu factum quod non conficiat et consumat vetustas— at haec tua iustitia et lenitas florescet cotidie magis. ita quantum
Abbreviated transcription (Latin):
fortuna reliquũ.⁊.p. feceit. id eẽ salnũ uelio.
qb laudib efferemꝰ. quib studus ꝓseq̃mur.
qua bĩuolẽtii cõplectem᷑. Pmetes mediꝰ
fidius ut mͥ indet᷑ huiꝰ curie tͥ grãs age̾ ge¬
stũt. ꝙ breui tp̃r fut᷑a sit illa auctoͬitas ĩhis
maioꝵ suoꝵ ⁊ sis sedib. ¶ E quidẽ cum
Marci marcelli uiti optumi ⁊ cominemora¬
bili pietate p̃diti lacͥmas mͦ uob̾cũ uiderẽ.
oĩu marcelloꝵ meũ pectꝰ memoria obfudit.
Quib tu q̃ mortuis Marco marcelbo cõẜ

Expanded text:
alvum velis, quibus laudibus efferemus, quibus studiis prosequemur, qua benevolentia complectemur? parietes, me dius fidius, ut mihi videtur, huius curiae tibi gratias agere gestiunt, quod brevi tempore futura sit illa auctoritas in his maiorum suorum et suis sedibus. equidem cum C. Marcelli, viri optimi et commemorabili pietate praediti lacrimas modo vobiscum viderem, omnium Marcellorum meum pectus memoria offudit, quibus tu etiam mor
Abbreviated transcription (Latin):
¶pͥncipia ł nõ longa. ł spe nulla.
ũt ħ ad audiendũ qui delib̾ant⁊
sui cã ꝑati. Nec młtũ sane spe narrandũ ẽ
et singła argum̾ta. qiͣ asta ĩmim collocata
uehem̃te ꝓpoĩt. ꝯcludit acrit̾. cõfirmat ta¬
bulis. dec̾tis. testimoniis acuratꝰq ĩsingłis

Expanded text:
ncipia vel non longa vel saepe nulla. Sunt enim ad audiendum qui deliberant sua causa parati. Nec multum sane saepe narrandum estet singula argumenta quasi hastas in manu conlocat, vehementer proponit, concludit acriter, confirmat tabulis decretis testimoniis accuratiusque in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ motꝰ. Quare cũ de causa dixero ĩ qua est i¬
ꝓpõitũ. de utroq dixero. Ci. ¶Quid habes
stingui.⁊lam ut ascultator mͦ ẽ qui audit.
aut disceptator.i. rei sentẽtieq moderator.
ita ut delectet᷑. aut ita ut statuat aliꝗd.⁊
Gtatuit aũt aũ de p̃t̾itis ut uidex. aut de
futuris ut senat᷑. Sic tria sũt gnͣa hoc est mn¬
dicii delib̾atioĩs. ex ornatõnis. que quia in
lis res sib ꝓponit orator ĩ istis trib¬

Expanded text:
et motus. Qua re cum de causa dixero, in quo inest propositum, de utroque dixero. C. Quid habes stingui. Nam aut auscultator modo est qui audit aut disceptator, id est rei sententiaeque moderator; ita aut ut delectetur qui audit aut ut statuat aliquid. Statuit autem aut de praeteritis, ut iudex, aut de futuris, ut senator; sic tria haec genera iudici deliberationis exornationis; quae quia in Quas res sibi proponit in istis trib
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.ĩ iuidicio aũ seuiciã. aũ clem̃tiã iudi
nsualice aut spẽ aũ reformidatõe delib an¬
ti. Ci. ¶Cur gͥ hoc loco expomis gn̈a ꝯtrou̾¬
siaꝵ. Mar. ¶Ut rõnẽ colocandi ad finem
maiora. ascendimꝰ. Añ amaiorib ad mino¬
ra delabim᷑. ut ħ ĩ equabili uai̾etate distĩ¬
guimꝰ. cũ ꝑua magnis. sinplicia ꝯiuctio ⁊¬
obscura dilucidis. leta tͥstib. ĩcredibilia ꝓ¬
babilib ĩteximꝰ. que ĩ ex ornatõe cadũt oũ.¬

Expanded text:
dicio aut saevitiam aut clementiam iudicis, in suasione aut spem aut reformidationem deliberantis. C. Cur igitur hoc loco exponis genera causarum? P. Vt rationem conlocandi ad finem maiora ascendimus aut a maioribus ad minora delabimur; aut haec inaequabili varietate distinguimus, cum parva magnis simplicia coniunctis obscura dilucidis laeta tristibus incredibilia probabilibus inteximus, quae in exornationem cadunt o
Abbreviated transcription (Latin):
sumũ qm̃ aliq̃n roma ecendi potestas data
ẽ. Dem̃ ista tua studia uł maximis occupati¬
ut tu me grece soles ordine ĩterogne. Sic ego
te iucissim eisdẽ de reb latine int̾rogẽ. Marcꝰ.
Sane si placet. Sic tm̃ ⁊ ego te meminisse ĩ¬
teligĩ q̃ accepisti. ⁊ tu ordine audies q̃ reqreᷤ.
Dot ĩpartes distribuẽda ẽ oĩs doct᷑¬
¶cedo. Quis. our. ¶pͥmũ ĩ ipãm

Expanded text:
uoniam aliquando Roma exeundi potestas data est; deinde ista tua studia vel maximis occupatiut tu me Graece soles ordine interrogare, sic ego te vicissim isdem de rebus Latine interrogem? P. Sane, si placet. Sic enim et ego te meminisse intellegam quae accepisti, et tu ordine audies quae requires. C. Quot in partis tribuenda est omnis doctrCedo quas?
Abbreviated transcription (Latin):
pido ⁊ tullo ꝯsulib. stetisse ĩ comitio cũ telo
manũ ꝯsulũ a pͥncipũ ciuitatis ĩterficiẽdoꝵ
cã paruisse. scelen ac furori tuo nõ mentẽ
aliꝗͣ ant timorẽ tuũ. s fortuã ppłi rõani
obstitisse. aciam illa omitto. neq eĩ sunt
me designitũ. quotiẽs noͣ ꝯsulẽ int̾fic̾e̾ uolu
isti. quot ego tuas petitioẽs ita ꝯiectas. ut
untari posse nõ uiderẽt᷑. parua qͣdã declinati¬
one ⁊ ut aũt corꝑe effugi. ⁊ lichil asseq̃ris.¬

Expanded text:
stetisse in comitio cum telo, manum consulum et principum civitatis interficiendorum causa paravisse, sceleri ac furori tuo non mentem aliquam aut timorem tuum sed Fortunam populi Romani obstitisse? ac iam illa omitto — neque enim sume designatum, quotiens vero consulem interficere conatus es! quot ego tuas petitiones ita coniectas ut vitari posse non viderentur parva quadam declinatione et, ut aiunt, cor
Abbreviated transcription (Latin):
serus ame quã quisꝙͣ crudeliꝰ factũ ẽẽ dicat.
¶Uer ego hoc qd̾ iam pͥdem factũ eẽ oportuit.
tui simił ĩueñri pot̾it. qui id ñ uire factũ eẽ
fiteat᷑. Quã diu ꝗsquã eiͣt qui te defendere
tis meis ⁊ firmis p̾sidus opp̾ssus. nͨ ꝯmouẽ
te ꝯtra rẽ publici̾ possis. multoꝵ te ⁊ um ocu¬
li ⁊ aures nõ sentiẽte̾ sic̃ adhuc fecerũt. spe¬
culabũt᷑ atq custodient ¶ Et enĩ qd ẽ citilina¬
qd̾. iã ampliꝰ expectes. si neq nox tenebs
ob scurare ceptus nefarios. nͨ pͥnata dom¬
parietib ꝯtine̾ uecẽ ꝯuiratoĩs tue põt.
Si illustrãt᷑. si erũpũt oĩi. c uta iam istã
mẽtẽ. nicħ crede oblunsce̾ cedis atq ĩcendi¬
oꝵ teneriꝰ undiq.
D̾ce sũt clariora
nob̾ tua consilia om̃a
tu. fore ĩ armis certo die qui dies fufu̾s
idatie satellitatẽ atq ad nuĩstratũ tue ¶ lũ
optima tũ ꝯtulisse ĩ ante diẽ .U. kł nouenbͥũ¬

Expanded text:
quisquam crudelius factum esse dicant. Verum ego hoc quod iam pridem factum esse oportuit, tui similis inveniri poterit, qui id non iure factum esse fateatur. Quamdiu quisquam erit, qui te defendere ltis meis et firmis praesidiis obsessus ne commovere te contra rem publicam possis. multorum te etiam oculi et aures non sentientem, sicut adhuc fecerunt, speculabuntur atque custodient. etenim quid est, Catilinaquod iam amplius exspectes, si neque nox tenebris obscurare cparietibus continere vocem coniurationis tuae potest. si illustrantur, si erumpunt omnia? muta iam istam mentem: mihi crede? obliviscere caedis, atque incendiorum. teneris undique: luce sunt clariora nobis tua tu fore in armis certo die, qui dies futurus audaciae satellitem atque administrum tuae? num optimatium contulisse in ante diem v Kalen
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ quẽq ꝓficisci placẽt. delegisti qͦs rome
relinq̃res. quos tetũ educe̾s. descͥpsisti urb̾
te ista cura lib̾arẽt. et se se illa ip̃a nocte pau¬
lo añ lucẽ me ĩmeo lectulo int̾fecturos ẽẽ
pollicerẽt᷑ ¶ Hec ego ⁊ omĩi uix dũ etiã cetu
ur̃o dimisso ꝯperi. domũ meã maiorib p̾si¬
diis munui atq firmam. exclusi eos. qͦs
tu adme salutatũ mane miseras. Cñ illi ipĩ
ueĩssent. qͦs ego iã młtis ac sũs uiris adme
id tp̃is uẽturos eẽ p̃dixerã. Que cũ ita sũt cat¬
lina ꝑge qd̾ cepisti egͥdere aliqñ ex urbe. patẽt
porte. ꝓficisce. niiiũ du te imꝑatorẽ tua illi
manli mna castra desiderãt. Educ tecũ ⁊̃ om̃si
tuos siłes quã płimos purga urbẽ. magno
int̾sit. nob̾cũ u̾sari iã duitiꝰ nõ potes. nõ ferã.

Expanded text:
quo quemque proficisci placeret, delegisti quos Romae quo quemque proficisci placeret, delegisti quos Romae relinqueres, quos tecum educeres, discripsisti urbis te ista cura liberarent et se illa ipsa nocte paulo ante lucem me in meo lecto interfecturos esse pollicerentur. haec ego omnia vixdum etiam coetu vestro dimisso comperi; domum meam maioribus praesidiis munivi atque firmavi, exclusi eos quos tu ad me salutatum mane miseras, cum illi ipsi venissent quos ego iam multis ac summis viris ad me id temporis venturos esse praedixeram. quae cum ita sint, Catilina, perge quo coepisti: egredere aliquando ex urbe; patent portae; proficiscere. nimium diu te imperatorem tua illa Manliana castra desiderant. Educ tecum etiam omnis tuos, si minus, quam plurimos; purga urbem. Magno intersit. nobiscum versari iam diutius non po
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptũ te eẽ dicebas. ¶Qͥd ind̾ cũ tu p̾neste
no impetũ eẽ ꝯside̾s sensisti ne illã coloniã
meo iussu meis p̾fidus custodus iugilusq
ẽẽ munitã. NLichil agis. nicħ moliris. n¬
rẽ uoctẽ. iam ĩtelligis młto me uigilare acriꝰ
ad salutẽ. quãte ad ꝑmtiẽ rei publice. Dico
te pͥori nocte uenisse int̾ falcarios. N lõ agã
obscure in .iii. lece domũ cõuenisse eodẽ cõ¬
plue̾s eiꝰdẽ am̃tie scelerisq sccios. ⁊ lũ nega¬
re audes : quid taces. Cõuincĩ si negns. ni¬
deo enĩ eẽ hic ĩsenatu quosdã ꝗ tecũ una fu¬
er̃t.
Dii inmortales. ubi iam gentiũ
sumꝰ. quĩ rẽ publicã hẽmꝰ. In qua ⁊¬
tres ꝯscͥpti ĩ hoc orb̾ t̾re sanctissimo gͣuissimo¬
urbis atq adeo orbꝰ t̾mꝵ exitio. ccgitent.
hosce ego indeo ꝯsul ⁊ de re sentẽtiã rego.
et quos ferro tricidan optebat. eos nõdũ
noce uulnero. ¶Fustig apd̃ leccã illa nc¬
te catilina. distribinsti ꝑteo italie. statiusti

Expanded text:
e dicebas? quid? cum te Praeneste rno impetu esse confideres, sensistin illam coloniam meo iussu meis praesidiis, custodiis, vigiliis esse munitam? nihil agis, nihil moliris, neriorem; iam intelleges multo me vigilare acrius ad salutem quam te ad perniciem rei publicae. dico te priore nocte venisse inter falcarios — non agam obscure — in M. Marci Laecae domum; convenisse eodem compluris eiusdem amentiae scelerisque socios. num negare audes? quid taces? convincam, si negas. video enim esse hic in senatu quosdam qui tecum una fuerunt. O di immortales! ubinam gentium sumus? quam rem publicam habemus? in qua tres urbis, atque adeo orbis terrarum exitio cogunent. Hosce ego video consul, et de republ. sententiam rego: et quos serro trucidari opvoce volnero! fuisti igitur apud Laecam illa nocte, Catilina, distribuisti partis Italiae, statuisti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lõ ne ã alio ĩ credibili scelẽ hoc scelus cumu¬
lasti. Qd̾ ego p̃termitto ⁊ facile patior. ne
ĩ hac ciuitate tanti facinoi̾s imnianatio. aut
extitisse. ant nõ iũdicata ẽẽ uideat᷑.
q̃ no ad pͥuatã igͦminiã intioꝵ tuoꝵ nõ ad do¬
mestica tuã difficultatẽ ac t̃pitudiẽ s ad sũm ĩ¬

Expanded text:
nonne etiam alio incredibili scelere hoc scelus cumunonne etiam alio incredibili scelere hoc scelus cumulavisti? quod ego praetermitto et facile patior sileri, ne in hac civitate tanti facinoris immanitas aut exstitisse aut non vindicata esse videatur. quae non ad privatam ignominiam vitiorum tuorum, non ad domesticam tuam difficultatem ac turpitudi
Abbreviated transcription (Latin):
q maioꝵ ꝓpͥum est. face̾ nõ andeo. faciã id ꝙ
ẽ id seueritatẽ lemiꝰ. ⁊ id cõmunẽ salutẽntiliꝰ.¬
⁊lã si te int̾fici uissero. residebit in re publica
reliq̃ ꝯuiratoꝵ man̾. Sm tu qd̾ te im dudũ
hortor exiens. exniriet᷑ ex urbe tuoꝵ comi¬
tũ. magna ⁊ ꝑnitiosa sentẽtia rei publice.¬
¶ Quid ẽ catilina. nõ dubitas id me imꝑm¬
te face̾. qd̾ im tua sponte faciebas. Etire ex
urbe iubet ꝯful hostẽ. int̾rogas me. i lũ in
exiliũ: ⁊ lõ ibeo. S si me ꝯsulis. suadeo¶ Ad
ẽ enĩ catilim qd̾ te um ĩ hac urbe delectare pos¬
nota domestice turpitudime nõ mixta uta
q̃ libido ab ocuł. qd̾ facinꝰ amanib uniq̃ tuis.
ꝙ flagitiũ a toto corꝑe ab fuit. Cm tn adolescẽ¬
tulo quẽ cormuptellaꝵ illecebͥs irretitꝰ es. nõ
aut ad audatiã ferrũ. aut ad libidinẽ facere
p̃tulisti. ¶ Quid uõ imꝑ cũ morte suꝑions
incoris. noms imptus domũ uacue fecissoo.

Expanded text:
 audeo, faciam id quod est ad severitatem lenius, ad communem salutem utiliusnam si te interfici iussero, residebit in re publica reliqua coniuratorum manus; sin tu, quod te iam dudum hortor, exieris, exhaurietur ex urbe tuorum comitum magna et perniciosa sentina rei publicae. quid est, Catilina? num dubitas id me imperante facere quod iam tua sponte faciebas? exire ex urbe iubet consul hostem. interrogas me, num in exsilium? non iubeo, sed, si me consulis, suadeo. quid est enim, Catilina, quod te iam in hac urbe delectare posnota domesticae turpitudinis non inusta vitae quae libido ab oculis, quod facinus a manibus umquam tuis, quod flagitium a toto corpore afuit? cui tu adulescentulo quem corruptelarum inlecebris inretisses non aut ad audaciam ferrum aut ad libidinem facem praetulisti? quid vero? nuper cum morte superioris uxoris novis nuptiis locum vacuefecisses,
Abbreviated transcription (Latin):
hor ora nultꝰ qr monerũt. Tua ꝯsilia nõsẽ¬
tis. Cõstrictã iã oĩum honoꝵ sciẽtia teneri
ꝯmiratõe tuuã nõ uides. Qr ꝓxima. quid
supiore nocte egeris. ubi fuei̾s. qͦs ꝯnocuie
traris ¶O tpͣra. o mores. Senatꝰ hoc ĩtelli¬
Sctiĩ ĩ senatũ nenit. fit publici cõsilu ꝑticeps.
ce uidem̃. si istiꝰ furorẽ ac tela iutemus.

Expanded text:
tua consilia non sentis? constrictam iam omnium horum conscientia reneri coniurationem tuam non vides quid proxima, quid superiore nocte egeris, ubi fuelis, quos convocatraris? O tempora! ô mores! Senatus haecintellictiam in Senatum venit: fit publici consilii particepbl. videmur, si istius furorem, ac tela viremus.
Abbreviated transcription (Latin):
horribilẽ. tãq ĩfestã rei publice pestẽ tocieno
um effugimꝰ. Nõ est sepiꝰ ĩ imo hoĩe sũma
salus piclitata rei publice. ¶ Quã diu mͥ
ꝯsuli designato catilina insidiat᷑ es. nõ publi¬
co me p̾sidio s pͥuata diligẽtu defendi. cũ
ꝓxiinuis comitus ꝯsularib me ꝯsulẽ incam¬
io. nullo cumultu publice ꝯcitato. Demq
qͦcienscũq me petisti. ꝑ me tibi obstiti. quĩ¬
ꝙͣ idebã ꝑitiẽ meĩ cũ migna cilimitate
rei publice ẽẽ ꝯiũctã. ¶lũc ⁊ um aꝑte rẽ
publicã inuu̾sã petis.tepla deoꝵ ĩmortiliũ.
tecta urbis uitã oĩum cuuũ. Italiã demq
cotã ad exitiũ ac uastitatẽ uocas. Quare. ¶¬

Expanded text:
 totiens iam effugimus. non est saepius in uno homine summa salus periclitanda rei publicae. quam diu mihi consuli designato, Catilina, insidiatus es, non publico me praesidio, sed privata diligentia defendi. Cum proximis comitiis consularibus me consulem in camis nullo tumultu publice concitato; denique, quotienscumque me petisti, per me tibi obstiti, quamquam videbam perniciem meam cum magna calamitate rei publicae esse coniunctam. nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deorum immortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re,
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ. cupio ĩtãtis rei publice pi¬
culis nõ dissolutũ ideri. s qͥ me ip̃
mercie neꝗtieq cõdẽpno ¶Castra sũt in
italia ꝯtra pꝑłm roniinũ ĩ etrurie fancib
collocata. ¶Crescit ĩ dies singłos hostium

Expanded text:
tem, cupio in tantis rei publicae periculis non dissolutum videri, sed iam me ipse inertiae nequitiaeque condemno. castra sunt in Italia contra populum Romanum in Etruriae faucibus conlocata, crescit in dies singulos hostium
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuuliꝰ ahala spuriũ eliũ nouis rebus
strdẽtẽ in amui su a occidit. Fuit fint
orib supplicus cinẽ pnitiosũ quã ac̾buinũ
hostẽ cohercerẽt. Habem᷑ enĩ sen itꝰ ꝯsultũ ĩ
te gatilina uehem̃s ⁊ grane.⁊ lõ de est rei
nos dico apte ꝯsules desum᷑. ¶ Dectenit ꝯ¬
res puͫꝰ detͥmẽti caperet. Uox nulla ĩt̾cessit.¬
mox ĩt̾fectus ẽ. ꝓpt̾ quasdã seditionũ suspiti¬
ones. Baiͣ gͣchus clarissimo patre natꝰ na¬
iorib occissus cũ lib̾is marcus fuliũ ꝯsulaĩs
simili senatꝰ ꝯsulto. G. mario. et. L. ualeno

Expanded text:
us Ahala Sp. Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. fuit, fuit oribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave, non deest rei nos, dico aperte, consules desumus. decrevit qres publica detrimenti caperet: nox nulla intercessit: interfectus est propter quasdam seditionum suspiciones C. Gaius Gracchus, clarissimo patre, avo, maioribus, occisus est cum liberis M. Marcus Fulvius consularis. simili senatus consulto C. Gaio Mario et L. Lucio
Abbreviated transcription (Latin):
datis locis. locũ aũt actionis. oportuntatem
tẽporis eẽ dicut. ¶ Tempꝰ aũt actionis oppor¬
timũ. gͥce euceria. latine appellat᷑ occasio ¶ Sic
fit: ut modestia hec quã ita ĩt̾pretam̃ ut dixi.
scientia sit oportunitas idoncoꝵ ad agendum
tẽpoꝵ. ¶ Sr põt eadẽ ẽẽ prudentie diffimitio: de
qua pͥnçipio dixim. ¶Hoc aũt loco de modera¬
tione ⁊ tẽpantia. ⁊ haꝵ similib uͥtutib q̃rimꝰ.
Itaq q̃ erãt prudentie ꝓpria: suo loco dicta sunt
Que aũt haꝵ mͣtutũ de quib iã dii loquimur
q̃ ꝑtinet̃ ad uerecũdiã ⁊ ad eoꝵ approbationer¬

Expanded text:
 locum autem actionis opportunitatem temporis esse dicunt; tempus autem actionis opportunum Graece eukairi/a Latine appellatur occasio. Sic fit, ut modestia haec, quam ita interpretamur, ut dixi, scientia sit opportunitatis idoneorum ad agendum temporum. Sed potest eadem esse prudentiae definitio, de qua principio diximus; hoc autem loco de moderatione et temperantia et harum similibus virtutibus quaerimus. Itaque, quae erant prudentiae propria, suo loco dicta sunt; quae autem harum virtutum, de quibus iam diu loquimur, quae pertinent ad verecundiam et ad eorum approbatione
Abbreviated transcription (Latin):
Eforme ã est de se ipõ p̃dicare. falsa p̃ẜtĩ
et cũ irrisione audietiũ imitari militẽ
mur: dicendũ ẽ etiã qualẽ hoĩs hono¬
rati. ⁊ pͥncipis domũ placeat eẽ. cuiꝰ finiᷤᷤ
et u̾sus. ad quẽ accõmodanda ẽ. edificandi
descͥptio: ⁊ tñ adhibenda cõmoditatio digni¬
tatis diligentia. G. N. octauo qui pͥmus ex
illa familia ꝯsul factꝰ est. honori fuisse accep¬
mus. qd̾ p̃clatã edificasset ĩ palatio ⁊ plenã di¬
gnitatis doniñ. Que cũ uulgo uiseret᷑. suffra

Expanded text:
De formae etiam de ipso praedicare falsa praesertim, De formae etiam de ipso praedicare falsa praesertim, et cum irrisione audientium imitari militem  dicendum est etiam, qualem hominis honorati et principis domum placeat esse, cuius finis est usus, ad quem accommodanda est aedificandi descriptio et tamen adhibenda commoditatis dignitatisque diligentia. Cn. Octavio, qui primus ex illa familia consul factus est, honori fuisse accepimus, quod praeclaram aedificasset in Palatio et plenam dignitatis domum; quae cum vulgo viseretur, s
Abbreviated transcription (Latin):
locutine sit: idẽ sibi arbitret᷑ licere. magius illi
et duuiue. bonis hãc licentiã asseq̃bant᷑. Cyinco
R uͦ rõ tota ẽ eicienda. Est enĩ mimuca uerecun¬
die sine qua nicħ rectũ põt ẽẽ. nich̾ honestum.
Eos aũt quoꝵ uita ꝑspecta ĩ reb honestis atq
magnuis est bñ de re pu ͦ sentientes ac hñ men¬
tos aut merentes. aliquo honore aut imꝑio.
affectos: obẜuare ⁊ colere debemꝰ ¶Tribuere
ĩ multũ senectuti. ced̾e his qui magistratũ ha¬
beb̾t. hab̾e dilectũ cuus ⁊ pegrini. ĩ ipõq pegͥno
pͥuatĩ ne an publice uenerit. Ad sũmã. neagã
de fingłis. ꝯmunẽ tociꝰ gn̾is hominũ ꝯciliatio¬
iem ⁊ ꝯsociationẽ colere. tueri. ẜuare debeniuᷤ.¬
et q̃stionib qui b̾ciles h̃ndi qui sordidi
piẽmus. pͥmũ inꝓbant᷑ hi q̃stus qui ĩodia ho¬
minũ ĩ currũt. ut portitoꝵ. ut feneratoꝵ ¶ Il¬
lib̾ales aũt ⁊ sordidi q̃stus m̃cẽnarioꝵ oĩum

Expanded text:
bitretur licere; magnis illi et divinis bonis hanc licentiam assequebantur. Cynicorum vero ratio tota est eicienda; est enim inimica verecundiae, sine qua nihil rectum esse potest, nihil honestum. Eos autem, quorum vita perspecta in rebus honestis atque magnis est, bene de re publica sentientes ac bene meritos aut merentes sic ut aliquo honore aut imperio affectos observare et colere debemus, tribuere etiam multum senectuti, cedere iis, qui magistratum habebunt, habere dilectum civis et peregrini in ipsoque peregrino, privatimne an publice venerit. Ad summam, ne agam de singulis, communem totius generis hominum conciliationem et consociationem colere, tueri, servare debemus.estibus, qui liberales habendi, qui sordidi pimus. Primum improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut faeneratorum. Illiberales autem et sordidi quaestus mercennariorum
Abbreviated transcription (Latin):
melius. nich ubuis. nicħ̾ dulciꝰ nicħ homĩe. ni¬
cħ lib̾o digniꝰ. De qua qm̃ ĩ catone maiore satis.
multa drcimꝰ: illinc assumes q̃ ad hũc locũ ꝑtine¬
bt. Si ab his ꝑtib q̃ sũt honestatio. quẽ ad mo

Expanded text:
melius, nihil uberius, nihil dulcius, nihil hominmelius, nihil uberius, nihil dulcius, nihil homine libero dignius; de qua quoniam in Catone Maiore satis multa diximus, illim assumes, quae ad hunc locum pertinebunt. Sed ab iis partibus, quae sunt honestatis, quem ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui mcant᷑ amcatorib qd̾ statĩ uendat. N ichil
qcꝙͣ turpiꝰ uanitate opificũ. qui om̃s ĩ sordida
cina. minimeq artes ẽẽ ꝓbande. q̃ ministre st̃
uoluptatũ. Cetarii lanii. coꝗ. fartores. piscato¬
res. ut ait terentiꝰ ¶Adde huc si placet ũguen¬
tarios. saltatores. totũq ludũ talanũ ¶ Quibꝰ
aut artib aut prudentia maior ĩ est. aut non
mediccris utilitas q̃rit᷑. ut medicina ut architec¬
tura. ut doctrina rex honestaꝵ. he sũt his quoꝵ
ordini ꝯuemũt honeste. ¶Mercatura aũt site¬
nius ẽ sordida putanda est. Sin magna ⁊ copi¬
osa. multa undiq apportans multisq siñ uani¬
tate inꝑtiens: nõ est ad modũ uitupanda. atq
ĩ si saciata q̃stu us ꝯtenta potiꝰ ut sepe exalto ĩ por¬
tũ. sic ex ip̃o portu se ĩ agros possessionesq ꝯtulit.
indet᷑ iure optimo posse laudari. ¶ Omiũq aũt
reꝵ ex quib aliꝗd ad quirit᷑. nicħ ẽ agri cultura

Expanded text:
catoribus, quod statim vendant; nihil quicquam turpius vanitate. Opificesque omnes in sordida cina. Minimeque artes eae probandae, quae ministrae sunt voluptatum: Cetárii, lanií, coqui, fartóres, piscatóres, ut ait Terentius; adde hue, si placet, unguentarios, saltatores totumque ludum talarium. Quibus autem artibus aut prudentia maior inest aut non mediocris utilitas quaeritur, ut medicina, ut architectura, ut doctrina rerum honestarum, eae sunt iis, quorum ordini conveniunt, honestae. Mercatura autem, si tenuis est. sordida putanda est; sin magna et copiosa, multa undique apportans multisque sine vanitate impertiens, non est admodum vituperanda, atque etiam, si satiata quaestu vel contenta potius, ut saepe ex alto in portum, ex ipso portu se in agros possessionesque contulit, videtur iure optimo posse laudari. Omnium autem rerum, ex quibus aliquid acquiritur, nihil est agri cultura
Abbreviated transcription (Latin):
Oꝵ aut ip̃oꝵ q̃ honesta sũt. põt ĩcidere se¬
ꝑe cõtentio ⁊ ꝯpatio. de duob honestis
utrũ honestĩ. Qui locus apanecio ẽ p̃ter¬
Tmissus ¶Nlam cũ omis honestas manet aꝑti¬
br quatuor. quoꝵ unia sit cognitionis. alt̾a ꝯmu¬
nitatis. t̾cia magnammnitatis. quãta mod̾atiois.
Hec in deligendo officio sepe int̾se ꝯparent᷑ neccͣe
est. ¶placet gͥ aptiora eẽ nate ea officia q̃ ex ꝯ¬
munitate.ꝙͣ ea q̃ ex cognitione ducant᷑. Idq ħ
argum̃to ꝯfirmari põt. qd̾ si ꝯtigerit ea uita sa¬
pienti ut omĩũ rex affluentib copuoᷤ. quauis
oiã q̃ cognitione digna sit. sũmo ocio secũ ip̃e ⁊si¬
deret. ⁊ ꝯtẽplet᷑: tñ si solitudo tãta sit ut hoĩem i¬

Expanded text:
 autem ipsorum, quae honesta sunt, potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius, qui locus a Panaetio est praetermissus. Nam cum omnis honestas manet a partibus quattuor, quarum una sit cognitionis, altera communitatis, tertia magnanimitatis, quarta moderationis, haec in deligendo officio saepe inter se comparentur necesse est. Placet igitur aptiora esse naturae ea officia, quae ex communitate, quam ea, quae ex cognitione ducantur, idque hoc argumento confirmari potest, quod, si contigerit ea vita sapienti, ut omnium rerum affluentibus copiis quamvis omnia, quae cognitione digna sint, summo otio secum ipse consideret
Abbreviated transcription (Latin):
telligimꝰ ex parius ¶ Et ocłoꝵ obtutu supcili¬
oꝵ aut remissione. aut cõtractione. ex mesti¬
cia ex ilaritate. ex risu ex locutione. ex retit̃e¬
tia excontẽtione uocis ex sũmissione. exc̾tis
similib facile uidicabimꝰ. qd eoꝵ aꝑte fiat.i
ꝗd ab officia nataq discrepet. ¶ Quo ĩ gnͣe ñ
est ĩ cõmodũ qͣle ꝗdq eoꝵ sit ex alus iudica¬
re. ut si ꝗd dedeceat ĩ illis. iutemꝰ ipĩ. Fit enĩ
nescio quomͦ ut mag̃ ĩ aluis cernamꝰ quã in
nob̾ met ipĩs siꝗd delinꝗt᷑. Itaq facillime corti¬
gunt᷑ indiscendo: quoꝵ uicia imitant᷑ emĩdã¬
Et uero alienũ est. iendi eit pitidentes.
adea eligenda q̃ dubitationẽ afferunt.
enĩ pars eo fere deferri solet. quo anatura i
quisq sentiat. Ut enĩ pictores ⁊ hi qui sigña
id corrigat᷑. hiq ⁊ secũ ⁊ ab alus ꝗd ĩ eo pet¬
catũ sit exꝗrũt. sic alioꝵ iudicio ꝑmulta nob̾
et facienda. ⁊ ñ facienda. ⁊ mutanda ⁊ corigẽ

Expanded text:
telligimus, ex oculorum obtutu, ex superciliorum aut remissione aut contractione, ex moestitia, ex hilaritate, ex risu, ex locutione, ex reticentia, ex contentione vocis, ex submissione, et caeteris similibus facile iudicabimus, quid eorum apte fiat, quid ab officio naturaque discrepet. Quo in genere non est incommodum, quale quidque eorum sit, ex aliis iudicare, ut, si quid dedeceat in illis, vitemus ipsi; fit enim nescio quo modo, ut magis in aliis cernamus quam in nobismet ipsis, si quid delinquitur. Itaque facillime corriguntur in discendo, quorum vitia imitantur emendanest ad ea eligenda, quę dubitationem afferunt, enim pars eo fere deferri solet, quo a natura iquisque sentiat. Ut enim pictores et ii, qui signa fid corrigatur, iique et secum et ab aliis, quid in eo peccatum sit, exquirunt, sic aliorum iudicio permulta nobis et facienda
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ foro cantet. aut siqua ẽ alia magna pu̾sitas
facile apparet. nec magnore ad monitionẽ et
p̃cepta desiderat. ¶Que aũt parua uident᷑ eẽ
delicta. neq amustis intelligi possũt: ab his
etiã diligentius declinãdũ. Ut ĩ fidib aut tibi¬
is. huãus paulũ discrepẽt. Uł multo ã magis.
est ¶ Itaq ut ĩ fidib musicoꝵ aures uł mimi

Expanded text:
in foro cantet, aut si qua est alia magna perversitas, in foro cantet, aut si qua est alia magna perversitas, facile apparet nec magnopere admonitionem et praecepta desiderat; quae autem parva videntur esse delicta neque a multis intellegi possunt, ab iis est diligentius declinandum. Ut in fidibus aut tibiis, quamvis paulum discrepent, tamen id est. Itaque, ut in fidibus musicorum aures, vel mini
Abbreviated transcription (Latin):
dus. ad mediocͥtatemq reuocandꝰ. Eadẽq medi¬
critas. ad ome usũ cultuq iuite tnͣfferenda ẽ.
Ii lomĩ aũt actione suscipienda. tria sũt te¬
nenda. pͥmũ ut appetitus rõni pareat. qͦ
nich̾ ẽ ad officia conẜuanda actõmodatiꝰ.
¶Deind̾ ut adu̾tat᷑ quãta illa rec. sit ꝙͣ efficere
uelimꝰ. ut ne ue maior. neue minor cura ⁊ opa
suscipiat᷑. ꝙͣ causa postulet. ¶ Tertiũ ẽ ut cane¬
amꝰ. ut ea q̃ ꝑtinẽt ad lib̾alẽ spẽm. ⁊ dignitatẽ
mod̾anda sit. ¶ Mod̾ aũt ẽ optimꝰ. decꝰ ipĩn
tenere de quo ante diximꝰ. nec ꝓgredi longiꝰ.
Hoꝵ tñ triũ p̃stantissimũ ẽ: appetitũ obtẽpare
te tẽpor dicendũ ẽ. ¶Hac aũt sciẽtia¬

Expanded text:
dus ad mediocritatemque revocandus. Eademque mediodus ad mediocritatemque revocandus. Eademque mediocritas ad omnem usum cultumque vitae transferenda est. m actione suscipienda tria sunt tenenda, primum ut appetitus rationi pareat, quo nihil est ad officia conservanda accommodatius, deinde ut animadvertatur, quanta illa res sit, quam efficere velimus, ut neve maior neve minor cura et opera suscipiatur, quam causa postulet. Tertium est, ut caveamus, ut ea, quae pertinent ad liberalem speciem et dignitatem, moderata sint. Modus autem est optimus decus ipsum tenere, de quo ante diximus, nec progredi longius. Horum tamen trium praestantissimum est appetitum optemperare te temporum dicendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
et clarissimi uiri filiꝰ ĩ domũ multiplicatã nõ re¬
pulsã solũ retulit. s ignomniã. ⁊̃ ⁊ calamitatẽ.
Ornãda eĩ ẽ dignitas domo. ñ ex domo tota
q̃renda. nec domo dñs. s dno domꝰ honestanda
est. ¶ Et ut ĩcet̾is hñda rõ nõ sua soli. s etiã
alioꝵ sic idomo clari hoĩs inquã ⁊ hospites mł¬
ti recipiendi. ⁊ admittenda hoĩum cuiꝰq gnͣs
multitudo. adhibenda cura ẽ laxitatis. Alit am¬
pla domꝰ dedetori sepe dño fit. si est ĩ ea solitudo.
et maxĩe si aliq̃n alio dño solita ẽ freqñtari.O¬
ĩ multis licet dicere ¶Cauendũ aũt est p̃sertĩ
si ip̃e edifices. ne extra modũ sũptu ⁊ magnifi¬
cencia ꝓdeas. Quo ĩgnͣe multũ mali ⁊̃ ĩ exem¬
plo ẽ. Studiose enĩ plerq p̃ẜtĩ ĩ hanc partem
facta pͥncipiũ imitant᷑. ut.l. luculli sũmi uin
uirtutẽ quis. EAt ꝙͣ multi uillarũ magnificẽ¬
tiã imitati. Quaꝵ ꝗdẽ certe ẽ adhibendus mo¬

Expanded text:
 domum multiplicatam non repulsam solum rettulit, sed ignominiam etiam et calamitatem. Ornanda enim est dignitas domo, non ex domo tota quaerenda, nec domo dominus, sed domino domus honestanda est, et, ut in ceteris habenda ratio non sua solum, sed etiam aliorum, sic in domo clari hominis, in quam et hospites multi recipiendi et admittenda hominum cuiusque modi multitudo, adhibenda cura est laxitatis; aliter ampla domus dedecori saepe domino fit, si est in ea solitudo, et maxime, si aliquando alio domino solita est frequentari. Oin multis licet dicere. Cavendum autem est, praesertim si ipse aedifices, ne extra modum sumptu et magnificentia prodeas; quo in genere multum mali etiam in exemplo est. Studiose enim plerique praesertim in hanc partem facta principum imitantur, ut L. Luculli, summi viri, virtutem quis? at quam multi villarum magnificentiam imitati! quarum quidem certe est adhibendus mo
Abbreviated transcription (Latin):
est. ut ẽ c̾te. necẽe ẽ qd̾ acõmuntate ducaturi
officiũ id ẽẽ maximũ. Et eĩ cogͥtio ꝯtẽplacioq
nate manca quodã mͦ atq inchoata sit sinulla
actio reꝵ ꝯsequat᷑. Ea aũt actio ĩ hominũ cõmo¬
dis tuendis maxime cernit᷑. ¶Ptinet gͥ ad so¬
cietatẽ gn̾is humani. Ergo ħ cognitiom añpoñ¬
da ẽ. atq id optimꝰ ꝗsq re ipã ostendit ⁊ iudicat.
Quis eĩ est tã cupidus inpspicienda cognoscẽ¬
daq reꝵ nat᷑a. ut si ei tractanti ꝯtemplantiq
res cognitiones dignissimas. subito sit allatũ
piculũ. discrimenq pat̾e. cui subuenire opitula¬
riq possit. nõ illa oĩa relinquat atq abiciat. ⁊̃ si
dinumerare se stellas. aut metiri niũdi magni¬
tudinẽ posse arbitret᷑. Atq ħ idẽ ĩꝑarentes in
amici re. aut ꝑiculo fecei̾t. ¶ Quib reb ĩtelligi¬
tur studiis officusq scientie pponenda ẽẽ officia
Siusticie: que ꝑtinẽt ad hominũ utilitatẽ. qͣ nichil

Expanded text:
 certe, necesse est, quod a communitate ducatur officium, id esse maximum. Etenim cognitio contemplatioque naturae manca quodam modo atque inchoata sit, si nulla actio rerum consequatur. Ea autem actio in hominum commodis tuendis maxime cernitur; pertinet igitur ad societatem generis humani; ergo haec cognition anteponenda est. Atque id optimus quisque re ipsa ostencit et iudicat. Quis enim est tam cupidus in perspicienda cognoscendaque rerum natura, ut, si ei tractanti contemplantique res cognitione dignissimas subito sit allatum periculum discrimenque patriae, cui subvenire opitularique possit, non illa omnia relinquat atque abiciat, etiamsi dinumerare se stellas aut metiri mundi magnitudinem posse arbitretur? atque hoc idem in parentis, in amici re aut periculo fecerit. Quibus rebus intellegitur studiis officiisque scientiae praeponenda esse officia iustitiae, quae pertinent ad hominum utilitatem,qua nihil