comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ qđ ad semꝑ orandũ . &ñ de¬
ficiendũ deiudice iniquo uoluit
parabolã ponere : quicũ dm̃ ñtime¬
ret & hominẽ ñ uereret᷑ . uidu& tam̃
a suis interpellationib cesset ut eam
uindicaret: nesibi ab illa tediũ fier&:
nam hoc ẽ qđ ait: neueniens sugill& me:
quõ parabolas dñs aut scđm similitu¬
dinẽ aliquã ponit: Sic̃ deseruo illo
cui dñs dimisit: qđ ratione reddita
dilationẽ saltim darenolle: & de
feneratore : qui cũ duob debitorib
donasset qđ debebant. ab eo plus
dilectus ẽ cuiplus donauit: Etde ho¬
mine qui habebat duos filios. maio¬
rem inagro sibi ꝓpinquantẽ : mino¬
rem aũ in longinquo luxuriantem
& innum erabilia huius modi: dehis
enĩ quantũ similia sunt ducit᷑ intel¬
lectus eiꝰ rei. cui adhibent᷑ insinuan¬
dȩ & requirende: autexipsa dis¬
similitudine aliꝗd ꝓbat uelutiẽ illud.
qđ si fenũ agri qđ hodie ẽ & cras incli¬
banũ mittit᷑ ds̃ sic uestet quanto ma¬

Expanded text:
uid est quod ad semper orandum et non deficiendum de iudice iniquo uoluit parabolam ponere, qui cum deum non timeret et hominem non reuereretur, uiduae tamen assiduae interpellationibus cessit, ut eam uindicaret, ne sibi ab illa taedium fieret? nam hoc est quod ait: ne ueniens suggillet me. quoniam parabolas dominus ant secundum similitudinem aliquam ponit, sicut de seruo illo, cui dominus dimisit quod ratione reddita dilationem saltem dare noluit; et de faeneratore. qui cum duobus debitoribus donasset quod debebant, ab eo plus dilectus est cui plus donauit; et de homine, qui habebat duos filios, maiorem in agro sibi propinquantem, minorem autem in longinquo luxuriantem; et innumerabilia huius modi: de his enim, quantum similia sunt, ducitur intellectus eius rei, cui adhibentur insinuandae aut requirendae. aut ex ipsa dissimilitudine aliquid probat; ueluti est illud: quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic uestit, quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
Cacras litteras &iam unus ptholome¬
orum regũ aegyptistuduit nosse¬
& habere: Nam p̾ alex andrimacedonis
qui&iam magnus cognominatus est :
mirificentissimam minime que di¬
uturnam potentiam: quia uniuer¬
samasiam immopoene totũ orbem
partem ui &armis partẽ terrorib:
subegerat quando interc& era orien¬
tis &iam uid eam ingres sus obtinuit:
Eomortuo comites eius. cum regnum

Expanded text:
acras Litteras etiam unus Ptolemaeorum regum Aegypti nosse studuit et habere. Nam post Alexandri Macedonis, qui etiam Magnus cognominatus est, mirificentissimam minimeque diuturnam potentiam, qua universam Asiam, imo pene totum orbem, partim vi et armis, partim terrore subegerat, quando inter caetera Orientis etiam Judaeam ingressus obtinuit; eo mortuo comites ejus, cum regnum
Abbreviated transcription (Latin):
ipse laudauit. ut diceret. Ninueni tan¬
tã fidẽ in isrł: Ipsũ potius accessisse
ad xp̃m dicere uoluit prudens euan¬
gelista : quã illos ꝑ quos ũba sua mi¬
serat Porro aũ lucas. ideo totũ quẽ¬
ad modũ gestũ eẽt aperuit: ut ex hoc
intellegere cogeremur : quẽ ad mo

Expanded text:
ipse ita laudauit, ut diceret non inueni tanipse ita laudauit, ut diceret non inueni tantam fidem in Israhel, ipsum potius accessisse ad Christum dicere uoluit prudens euangelista quam illos per quos uerba sua miserat. porro autem Lucas ideo totum quemadmodum gestum esset aperuit, ut ex hoc intellegere cogeremur, quemadmo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniat illuđ qđ dr̃ accessisse. Vnde
nit. ñuideat ille qui ꝑuenit cũ ꝑami¬
cũ ꝑuenit ad aliquẽ: cuius ei fauor ẽ
necessarius: qđ ita tenuit c̃suetudo ut
&iã uulgo ꝑuentores appellent᷑: qui ad¬
potentiũ quorũ lib&. tãquã in accessi¬
biles ain os ꝑc̃uenientiũ ꝑsonarum
int̃positionẽ ãbitionis arte ꝑtingunt:
Siergo ipsa ꝑuentio usitate dicit̾ ꝑ ali¬
os fieri: quanto magis accessus ꝑ alios
fieri potest : qui plerũq infra ꝑuen¬
tionẽ remanent: quando potuerit
quisq plurimũ quidem accedere sed
tam̃ ñ potuerit ꝑuenire: uergo ab¬
surde matheus &iã qđ uulgo possit
intellegi: ꝑ alios factũ accessũ centun¬
onis addnm: c̃pendio dicere uoluit.
Accessit ad eũ centurio: uerũtam̃ ñ
neglegent̃ intuenda ẽ. etiã scĩ euan¬
gelistȩ altitudo. mysticȩ locutionis:
scđm qđ scriptũ ẽ in psalmo. Accedite
ad cũ & in luminamini: Pinde qui a fdẽ
centurionis. qua uere accedit᷑ ad ihm.

Expanded text:
ueniat illuc quo dicitur accessisse — unde nit non uideat ille qui peruenit, cum per amicum peruenit ad aliquem, cuius ei fauor est necessarius. quod ita tenuit consuetudo, ut iam etiam uulgo peruentores appellentur qui potentium quorumlibet tamquam inaccessibiles animos per conuenientium personarum interpositionem ambitionis arte pertingunt. si ergo ipsa peruentio usitate dicitur per alios fieri, quanto magis accessus per alios fieri potest, qui plerumque infra peruentionem remanet, quando potuerit quisque plurimum quidem accedere, sed tamen non potuerit peruenire! non ergo absurde Mattheus etiam quod uulgo possit intellegi per alios facto accessu centurionis ad dominum conpendio dicere uoluit accessit ad eum centurio. Yerum tamen non neglegenter intuenda est etiam sancti euangelistae altitudo mysticae locutionis, secundum quam scriptum eat in psalmo: accedite ad eum et inluminamini. proinde quia fidem centurionis,. qua uere acceditur ad Iesum,
Abbreviated transcription (Latin):
homo facturus: & secundum quã fue
rat ab illo faciendd̃s. quisi mul& con¬
sũ mauerat inchoata. propt̃ perfecti¬
onem causa lium rationum: & incho a¬
uerat consum manda. propter ordi¬
nem temporum: siergo in illis primis
rerũ causis : quasmundo primitus
creator inseruit : non tantum posu¬
it qđ delimo formaturur erat ho¬
minem: sed &iam quem admodum

Expanded text:
homo futurus, et secundum quam quod fuerat ab illo faciendus qui simul et consummaverat inchoata, propter perfectionem causalium rationum, et inchoaverat consummanda propter ordinem temporum. Si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus Creator inseruit, non tantum posuit quod de limo formaturus erat hominem, sed etiam quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
uiuere aliunde ñdebeant: quã eis
p̃bentib quib annuntiant euangeli¬
ũ: Alioquin c̃tra hoc p̃ceptũ fec̃ idem
apłs qui uictũ demanuũ suarũ labo¬
rib: transiebat. necuiquã grauis eẽc
sed potestatẽ dedisse inqua scirent
sibi ipsa deberd: Cũ aũ ad ño aliꝗd
imperat᷑ nisi fiat: in oboedientiȩ cul¬
paẽ: Cũ aũ potestas dat̾. licet cuiq
ñ uti: & tãquã desuo iure cedere :
hȩc ergo dñs loquens discipulis id age
plicat. Nescitis quia qui intẽplo ope¬
rant᷑ quȩ de tẽplo s̃ edunt᷑ quiad alta¬
re deseruiunt: Altare c̃participant᷑:
Sic & dñs ordinau his qui aeuangeliũ¬

Expanded text:
uiuere aliunde non debeant quam eis uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus adnuntiant euangelium — alicquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transised potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo dominus loquens discipulis id agebplicat: nescitis, quia qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altari deseruiunt altari compartiuntur? sic et d
Abbreviated transcription (Latin):
Ñperam inuia. neq duas tunicas. neq
calciam̃ta neq uirgã Continuo sub¬
iecit : Dignus ẽ eñi operarius cibo suo
Vnde satis ostendit: quur eos hȩc possi¬
dere acferre noluerit : ñ quo necessa¬
ria ñsint sustentatio nihuius uitȩ Sed
quia sic eos mittebat. ut eis hȩc debert
demonstraret. ab illis ipsis : quib: euan¬
geliũ credentib ad nuntiarent: tam¬
quã stipendia militantib tãquã fruc¬
tũ uineȩ plantatorib tãquã lac gre¬
gis pastorib Vnde paulus dic̃ quis
militat suis stipendus umquã: quis
plantat uineã & defructib ei ñ edet¬
quis pascit gregẽ: & delacte gregis
ñꝑcipit᷑: hinc eñi loquebat dehis.
quȩ necessaria s̃ p̃dicatorib euange¬
lu: Vnde paulop: dic̃: Si nos uob sp̃i¬
talia seminauimꝰ: magnũ ẽ si ur̃a car¬
nalia metamus: si alii potestatis ur̃ȩ
participant. ñ magis nos: sed ñ sumus
usi hac potestate Vnde apparet hȩc
ñita p̃cepisse dm̃: tãquã euangelistȩ

Expanded text:
duas tunicas neque calciamenta neque uirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit, cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quod necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus adnuntiarent, tamquam stipendia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quis militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eiquis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum, si uestra carnalia metamus? si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed usi hac potestate. unde apparet haec non ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae
Abbreviated transcription (Latin):
Tolet item queri. quomodo matheus
D&lucas cõmemorauerint. dixis sedñm
discipulis. ut nec uirgã ferrent: cum
dicat marcus: Etp̃cepit eis nequid
tollerent inuia. nisi uirgã tantum
& sequat᷑ stiam ipse : ñ perã ñ panẽ
neq inzona aes: utostendat in eodẽ
loco uersare narrationẽ suã: in quo
& illorũ qui dixer̃ nec uirgã feren¬
dã: qđ ita soluit᷑ ut intellegamus sub
alia significatione dictã uirgã quȩ
scđm marcũ ferenda ẽ & subalia illã
quȩ scđm matheũ & lucã ñ ẽ ferenda:
sic̃ sub alia significatione intellegit᷑
temptatio. dequa dictũ ẽ. Temptat

Expanded text:
olet item quaeri, quomodo Mattheus et Lucas commemorauerint dixisse dominum discipulis, ut nec uirgam ferrent, cum dicat Marcus: et praecepit eis, ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum, et sequatur etiam ipse: non peram, non panem, neo uersari narrationem suam, in quo et illorum qui dixerunt nec uirgam ferendam. quod ita soluitur, ut intellegamus sub alia significatione dictam uirgam, quae secundum Marcum ferenda est, et sub alia illam quae secundum Matthaeum et Lucam non est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qu
Abbreviated transcription (Latin):
Ihilo sophiaut̃ quiuo cantur siqua
forteuera & fideinre ac cõmodata
dixerunt: maxime platonice: ñ so¬
lum formidanda ñ sunt: sed ab eis
&iam tãquã ab iniustir possessorib
inusum nrm̃ uendicanda : Sicute¬
nim ȩgrptii ñ tantũ idola habebant¬
saatq ornam̃ta de auro & argento:
&uestem quȩ ille populus exiens de
aegypto. sibi potius tãquã adusũ me
liorem clanculo uindicauit. ñ auc¬
toritate propria. Sed p̃cepto dĩ ipsis
e grptus nescientar ac cõmodanti¬
b: ea quib: ñbene utebantur : Sic
doctrinȩ om̃s gentilium : ñ solũ simu¬
lata. & suꝑstitiosa figmenta graue¬
q: sarcinas acnec laboris habent:

Expanded text:
hilosophi qui uocantur, si qua forte uera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed etiam ab eis tamquam iniustis possessoribus in usum nostrum uendicanda. Sicut enim Aegyptus non tantum idola habebatsa atque ornamenta de auro et argento et uestem, quae ille populus exiens de Aegypto sibi potius tamquam ad usum liorem clanculo uindicauit, non auctoritate propria, sed praecepto dei, ipsis Aegyptiis nescienter accommodantibus ea quibus non bene utebantur: sic doctrinae omnes gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta grauesque sarcinas superuacanei laboris habent
Abbreviated transcription (Latin):
rat omnis t̃ra labium unũ quomodo hoc
potest intellegi: quando superius
dictumẽ: quod filii noe. uel filiorum ei:
distributiessent pert̃ram scđmtribus.
& sccłmgentes: & scdm̃ linguas suas. Nisi
quia perrecapitulationem. postea com¬
memorat quod pruserat: quodobscuri¬
tatem facit. quod eo generelocutionis is
ta contexeͣrit: quasi narrat dehir quȩ
posttac facta sunt consequatur
QUOMODOSARRACŨALIQT̃ DIESAPUO

Expanded text:
rat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest intellegi, quando superius dictum est, quod filii Noe uel filiorum eius distributi essent per terram secundum tribus et secundum gentes et secundum linguas suas, nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere lota contexit, quasi narratio de his quae postea facta sunt consequatur. QVOMODO SARRA, CVM ALIQVOT DIES APVD
Abbreviated transcription (Latin):
totũ. aut a toto partem facit intelle¬
gi. sicut unus euangelista: Post diesoc¬
to factũ dicit qđ alius pꝰ diersex: quan¬
do in monte discipulis tantũ trib p̃¬
sentib facierdnĩ fulat ut sol: & uesti¬
mentaeius ut nix utrumq: enim ue¬
rum eẽ ñ poss& qđ denu mero dierũ
dictũ ẽ. nisulle quidixit. post dier
octo intellegatur partem nouissi mã
protatis dieb: duobus atq: integris
posuisse : Fum uero quidix̃ pꝰdiersex:
integros omner & totur sed solas me¬
dios computasse: hocmodo locutionis.
quo significatur apͬte totũ: &iã illa
dere surrectione xpĩ soluitur quȩstio:
Pars enim nouissi madiei quopas sus est.
nisi ꝑtotadie accipiatur. Idẽ ad iunc¬
ta &iam noctep̃terita: & nox in cuiur
parte ultima resurrex̃ : Nisi totus dies
accipiatur. Adiuncto scilic& die in lu¬
cescentedominico ñ possunt eẽ tres
dier & tres nocter : quib: se incord& re
p̃dix̃ futurũ: legitimas aut̃ numeros¬
dicit. quosem̃tiur diuina scriptura

Expanded text:
totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies domini fulsit ut sol et uestimenta eius ut nix. utrumque enim uerum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit: post dies octo intellegatur partem nouissimam dpro totis diebus duobus atque integris posuisse, eum uero qui dixit: post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. hoc modo locutiquo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi solvitur quaestio: pars enim novissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adjuncta etiam nocte praeterita, et nox in cujus parte ultima resurrexit; nisi totus dies accipiatur, adjuncto scilicet die illucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes, quibus se in corde terrae praedixit futurum. Legitimos autdicit, quos eminentius divina Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
&uirtutẽ: Ipse enĩ subiec̃ qui euacuat:
Nec sic arbitremꝰ. xpm̃ traditurũ regnũ
dõ pͤatri ut adimat sibi Nã & hoc qui¬
dam uaniloqui credider̃: cũ enĩ dr̃
Tradiđ regnũ dõ & patri. ñ separat᷑ ipse
quia simul cũ patre unus ds̃ ẽ: sed diui¬
narũ scripturarũ incuriosus & c̃tentio¬
nũ studiosus fallit̃ uerbũ qđ positũ ẽ do¬
nec: ita etiã qđ sequit᷑: oport& eñĩ illũ
regnare donec ponat inimicos sub pedi

Expanded text:
et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. et uirtutem; ipse enim subiecit qui euacuat. Nec sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam uaniloqui crediderunt. cum enim dicitur tradere regnum deo et patri, non separatur ipse, quia simul cum patre unus deus est. sed diuinarum scripturarum incuriosos et contentionum studiosos fallit uerbum, quod positum est, donec; ita namque sequitur: oportet enim illum regnare, donec ponat inimicos sub
Abbreviated transcription (Latin):
serui quȩ deuirgine accepta ẽ: qđ si& aliqui
hoc adfirmant: qđ iã fuerit indĩ substantiã
mutatus homo xp̃sihs̃ illud certe negare
ñ possunt qđ ad huc natura hominis mane¬
bat: quando ante passionẽ dicebat. qm̃pat̃
maior me ẽ: Nnde nulla cunctatio ẽ scđm
hoc eẽ dictũ qđ form& serui maior ẽpat̃
cui informa dĩ ȩqualis ẽ filius: nequisquã
cũ audierit. qđ ait apłs : Cũ aũ dixerit qͥa
om̃a subiecta s. manifestũ quia p̃t̃ eũ qui
subiec̃ illi om̃a ita existim& de patre in¬
tellegendũ qđ subiecerit om̃a filio ut
ipsũ filiũ sibi om̃a subiecisse ñ put&  In se¬
parabilis enĩ ẽ operatio patis & filii : Ali¬
oquin nec ipse pat̾ sibi subiec̃ om̃a sed filius
ei subiec̃ qui ei regnũ tradidit. & euacuat
omnẽ principatũ &õnẽ potestatẽ & uirtu¬
tẽ: Defilio quippe ista dicta ̃s. cũ tradide¬
rit inquit regnũ dõpͣatri: cũ euacuaue¬
rit omnẽ principatũ &õnẽ potestatẽ

Expanded text:
uia de Virgine accepta est. Quod si et aliqui hoc affirmant, quod jam fuerit in Dei substantiam mutatus homo Christus Jesus, illud certe negare non possunt, quod adhuc natura hominis manebat, quando ante passionem dicebat: Quoniam Pater major me est. Unde nulla cunctatio est, secundum hoc esse dictum, quod forma servi major est Pater, cui in forma Dei aequalis est Filius. Nec quisquam cum audierit quod ait Apostolus, Cum autem dixerit, quia omnia subiecta sunt, manifestum, quia praeter eum qui subiecit illi omnia, ita existimet de patre intellegendum, quod subiecerit omnia filio, ut ipsum filium sibi omnia subiecisse non putet; inseparabilis enim est operatio patris et filii. alioquin nec ipse pater sibi subiecit omnia, sed filius ei subiecit, qui ei regnum tradidit et euacuat omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem. de filio quippe ista dicta sunt: cum tradiderit, inquit, regnum deo et patri, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ in ipsã substantiã ł essentiã cre¬
atoris : Idest ut quȩ fuerat substantia cre¬
aturȩ fiat substantia creatoris: certe ł.
hoc c̃cedit. qđ ñ hab& ullã dubitationem
ñdũ hoc fuisse factũ : cũ dñs dicer& pat̃
maior meẽ: Dix̃ enĩ hoc : ñ solũ ante quã
ascendisset incȩlũ : uerũ &iã ante quã
passus resurrexiss& amortuis: Illi aũ qui
putant humanã in eo naturã indĩtatis sub¬
stantiã mutari atq: c̃uertiꝰ &ita dictum
tc̃ &ipse filius subiectus erit ei qui illi sub¬
iec̃ om̃a : Ac sidiceret᷑ : tc̃ &ipse filius homnis

Expanded text:
creaturae in ipsam substantiam uel essentiam creatoris, id est ut quae fuerat substantia creaturae fiat substantia creatoris, certe uel hoc concedit quod non habet ullam dubitationem, nondum hoc fuisse factum, cum dominus diceret: pater maior me est. dixit enim hoc, non solum antequam ascendisset in caelum, passus resurrexisset a mortuis. Illi autem qui putant humanam in eo naturam in deitatis substantiam mutari atque converti, et ita dictum, Tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui illi subjecit omnia, ac si diceretur, Tunc et ipse Filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
depoenis malorum: curergo non perinit¬
ter& temptari hominẽ. illa temptatione
prodendum conuincendum.puniendũ:
cum suꝑba concupistentia propriȩpołes¬
tatis. quod conceperat parer&. suoque
fetu confunder&ur iustoq suplicio a suꝑ¬
biȩ atque in oboedientie malo posteros de¬
terrer& quib ea conscribenda & annun¬
potissimum per serpentem diabo lus
temptare ꝑmississ&: lam significanda
gratia factumesse: quem non ammoneat
scripturatantȩ auctoritatir : tantis diuinita¬
tis documentir agens in profetando quan¬
tis effectis iammundur impl&us est: ñ quo
diabolus aliquid instructionem nostram
significare uoluerit. sed cum accedere
ad temptandum non poss& nisi permissus.
num ꝑ aliud poss& nis ꝑquod ꝑmittebat᷑
accedere: quicquidigitur serpens ille sig¬
nificauit ei prouidentiȩ tribuendum est.

Expanded text:
de poenis malorum. cur ergo non permitde poenis malorum. cur ergo non permitteret temtari hominem illa temtatione prodendum, conuincendum, puniendum, cum superba concupiscentia propriae potestatis quod conceperat pareret suoque fetu confunderetur iustoque subplicio a superbiae atque inoboedientiae malo posteros deterreret, quibus ea conscribenda et adnunpotissimum per serpentem diabolus temtare permissus sit, iam hoc significandi gratia factum esse quem non admoneat scriptura tantae auctoritatis, - tantis diuinitatis documentis agens in prophetando, quantis effectis iam mundus inpletus est? non quo diabolus aliquid ad instructionem nostram significare uoluerit, sed cum accedere ad temtandum non posset nisi permissus, num per aliud posset, nisi per quod permittebatur accedere? quidquid igitur serpens ille significauit. ei prouidentiae tribuendum est
Abbreviated transcription (Latin):
ad disputationem inqui sitionem que
ueritatis. nolunt aduertere sensus suor
homines. ex quo opere diuinae ꝓuiden¬
tiȩ. in eosueniant. inponende commotio
discipline: ut sinon corriguntur qui puni¬
untur: eorumtamen exemplum c&eri
m&uant: ualeat que adeorum salutem
iusta pernicies aliorum: Num &iãmali¬
ciȩ eorum uel nequitiȩ. dr̃ auctor ẽ deqͥo
iusta poena consulit. quibus hoc modo
consulendum esse constituit᷑. Ñutiq
sed cum eos uitus propriis. malos futu¬
rosesse p̃scir& non eostam̃ creare
destitit ũtilitate de putans eorum
quos in hoc genere creauit. ut ad bonũ
ꝓficere nisi malorũ conparatione ñ
possent: Sienim nonessent: nullirei
utique ꝓdes sent: parũ neboni actũ ẽ
nonsit: Magna operadnĩ ex quisita in
omnes uoluntates eius: prȩuid&
bonos futuros & creat: p̃uid& malos
futuros &creat: seipsum ad fruendũ
p̃bens bonis. inulta muner& suorum
ni hul indigens de cui usqã iustitia¬
ribus bonorum & bonis consulens &iã

Expanded text:
ad disputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc modo consulendum esse constituit? non utique . sed cum eos uitiis propriis malos futuros esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est non sit. Magna opera domini, exquisita in omnes uoluntates eius! praeuidet bonos futuros et creat, praeuidet malos futuros et creat, se ipsum ad fruendum praebens bonis, multa munerum suorum ihil indigens de cuiusquam iustitiaribus bonorum et bonis consulens etiam
Abbreviated transcription (Latin):
umquid inuenimꝰ hominẽtalẽ quiha¬
beat sp̃mdĩ insẽ: &ceiamnisi fallor.
tertio insinuatꝰ nobis in hoc libro sps̃sc̃s:
manebit sp̃sm̃r in hominib istis. propt̃
quod carnes sunt: & tertionunc quod

Expanded text:
umquid inuenimus hominem talem, qui habeat spiritum dei in se? ecce iam, nisi fallor, tertio insinuatur nobis in hoc libro spiritus smanebit spiritus meus in hominibus istis, propter quod carnes sunt; et tertio nunc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
te syna quinquaginsima diȩ post oc¬
cisionem ouis celebrato pascha apopu¬
lo iudȩorum: implent᷑ quin quaginta
dies p: occisionẽ ouis. & data ẽ lex scyp¬
ta digito  implebat᷑ quinquaginta
dies post occisionẽ xp̃i &uenit sp̃s
aperienti suauiter: Iam uidete hoc
&iã fr̃s : pharaoni magos euidentissi¬
me confiteri deficientes in t̃cio sig¬
no dixer̃ : digitus dĩ hic ẽ: cxxiii
ITTM EXPÕS DECALOGI AD PO¬
pulum RXTRACTATU DECENA
CORDOͦ PSALTERII

Expanded text:
te Sina quinquagesimo die post octe Sina quinquagesimo die post occisionem ovis, celebrato Pascha a populo Judaeorum. Implentur dies quinquaginta post occisionem ovis, et datur lex scripta digito Dei. Implentur quinquaginta dies post occisionem Christi, et venitaperienti suaviter. Jam videte hoc etiam, fratres, Pharaonis magos evidentissime confiteri; deficientes in tertio signo dixerunt: Digitus Dei est hic. CAPUT CXVI. Item expositio Decalogi ad populum; ex tractatu de Decem chordis psalterii
Abbreviated transcription (Latin):
trauerbũ ranas: Contrarationem strepi¬
tũ. Contraueritatem uanitatem:¬
Tertium p̃ceptũ desabbato: ꝑtinens
ma insabbato sonuit. quod uobis paulo
ante uehemt̃ quantũ potuimꝰ cõm̃dauimꝰ:
Huic p̃cepto contraria in quietudo in
muscis decorruptionenascentib: in oculis in¬
ruentib: Ideo in hoc tertio signo defecerunt
gratia: aliud pena Aliudenim facit implen¬
do : aliud deserendo: Deniq utiam euident̃
confitentib: ipsispharaonis magis : agnor¬
cereualeamꝰ. quomodo appellaturẽ in euan¬
gelio sp̃idĩ lud eamꝰ quod nom accepit:
Obicientes dño conuicium iudȩi cũ dixissent.
hic non ei cit demonia. nisi inbeel:ebub
principedemoniorũ : Responditille:
Siego inspũdĩ eiciodemonia. certe super¬
uenit in uobis regnum dĩ: Quod alius ea¬
angelista sic narrat Si ego indigito dĩ
eicio demonia: qđ alius euangelista
dĩ. Ergo sp̃s dĩ digitusdĩ Ideo lexdata
scripta digito dĩ: quȩ lex data in mon¬

Expanded text:
tra uerbum ranas, contra rationem strepitum, contra ueritatem uanitatemtertium praeceptum de sabbato pertinens ma in sabbato sonuit; quod uobis paulo ante uehementer, quantum potuimus, commendauimus. huic praecepto contraria inquietudo in muscis de corruptione nascentibus, in oculos irruentibus. ideo in hoc tertio signo defecerunt gratia, aliud poena; aliud enim facit implendo, aliud deserendo. denique ut iam euidenter confitentibus ipsis Pharaonis magis agnoscere ualeamus, quomodo appellatus est in euangelio spiritus dei, uideamus quod nomen accepit. obicientes domino conuicium Iudaei cum dixissent: hic non eicit daemonia nisi in Beelzebub, principe daemoniorum, respondit ille: si ego in spiritu dei eicio daemonia, certe superuenit in uobis regnum dei. quod alius euangelista sic narrat: si ego in digito dei eicio daemonia. quod alius euangelista dei". scripta digito Dei, quae lex data est in mon
Abbreviated transcription (Latin):
in parabo lis actionemream an
naturam putem: & adutrũq respon¬
dens: Siactionẽ inquir ostendere
quid fecerit: Sinaturam: ostende
qui seos fecerit: quasi & actio mala. ñ¬
faciat : Nisi naturam ream actione
quippe quireus est: homo est: homo
aut̃ natura est homines igitur si¬
cut peccati actionem maioresit a
minore maiorum contagione. sunt
rei Isti ex eo quod faciunt. illiex
quibus originem dicunti quod¬
circa paruuli bonum ẽ quod homi¬
nersunt : quod omnino ñ essent:
nisi eos ille qui sum me bonus est
creauisr& Malum uero si nullum
exorigine traherent . Num quã
cum uitis. uel corporalib: nasce¬
rentur: Ds̃ enim qui est animarum.
ipseẽ &iam corporum conditor: qui
utiq humana in ipsa conditione.

Expanded text:
In parvulis actionem ream, an naturam putem. » Et ad utrumque respondens, « Si actionem, » inquis, « ostende quid fecerint: si naturam, ostende quis eam fecerit. » Quasi et actio mala faciat nisi naturam ream. Actione quippe qui reus est hominis, homo est; homo autem natura est. Homines igitur, sicut peccati actione majores, ita minores majorum contagione sunt rei: isti ex eo quod faciunt, illi ex quibus originem ducunt. Quocirca in parvulis bonum est, quod homines sunt; quod omnino non essent, nisi eos ille qui summe bonus est creavisset. Malum vero si nullum ex origine traherent, nunquam cum vitiis vel corporalibus nascerentur. Deus enim qui est animarum, ipse est etiam corporum conditor, qui utique humanae in ipsa conditione
Abbreviated transcription (Latin):
utiq: propriemem brumẽ hominis: Nonaũ
opinor illam scripturam membrũ ẽẽ homi
nis. & tam̃ dicit᷑ manus. eo quod manu facta
sit: Sic & peccatum . non tantum ipsũopus
malum. quod pȩnadignũ ẽ. sed &iã ipsamors
quȩ peccato factaẽ : peccatum appellata est
Illuditaq peccatũ quoreus eẽt̃ mortis non
commisit xp̃r : Illud aũ alterum idẽ mortẽ :
quȩ peccato inflictaẽ humanȩnaturȩ sus¬
cepit pronobis: hoc suspendit in ligno. hoc
maledictum ẽ ꝑmorsen : ubimors damnata
est neregnar&. Male dictacẽ ut perir&.

Expanded text:
utique proprie membrum est hominis: non autem opinor illam scrnis, et tamen dicitur manus, eo quod manu facta sit. Sic et peccatum non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors, quae propter peccata est, peccatum appellatum est. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus. Illud autem alterum, id est, mortem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen. Ibi mors damnata est, ne regnaret, et maledicta est, ut periret.
Abbreviated transcription (Latin):
aluator cũ urgar& ciuitates in quib:
uirtutes magnas fecerat neq: credide¬
rant. & eis aliengenas ante poner& :
Uerum tam̃ inquid dico uobis tyro & sido¬
ne remissius erit indieiudicii quã uobis
& paulo post altericiuitati. Am̃ in quiđ
dicouõbis. quia terrȩ sodomorũ remis¬
siuserit indiȩiudicii quamtibi Hic
euidentissime predicat. diem iudicu
ẽẽuenturum: &alio loco. uiri ninȩuite
inquid surgent iniudicio cum genera¬
tioneista & condem nab̾teã. quia peni¬
tentiã aegerunt in predicationeionȩ.

Expanded text:
alvator cum objurgaret civitates in quibus virtutes magnas fecerat, neque crediderant, et eis alienigenas anteponeret: aerum tamen, inquit, dico uobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die iudicii quam uobis. et paulo post alteri ciuitati: amen, inquit, dico uobis, quia terrae Sodomorum remissius erit in die iudicii quam tibi, hic euidentissime praedicat diem iudicii esse uenturum. et alio loco: uiri Nineuitae, inquit, surgent in iudicio cum generatione ista et condemnabunt eam, quia paenitentiam egerunt in p
Abbreviated transcription (Latin):
illã dilectionem dĩ quenullũ ase.ri¬
udlum duci extrapatitur: cuius deri¬
uatione minuatur: ñ aut̃ omã quib
uten dum ẽ diligenda sunt sedea
solaꝗ aut nobiscum soti&ate quadã
referuntur indm̃ sicutiest homo
uł angelus aut adnos relata benefi¬
cio dĩꝑnosindigent sicuti est corpus
Namutiq: martyres ñ dilexerunt
scelus ꝑ sequentium se: quotam̃ usi
OPORTERE DILECTIONOM
ET CONIUNOTIORABUS PROSOR¬
TE CONSBLENOU. EX EOUẼ LIB.I

Expanded text:
illam dilectionem Dei, quae nullum a se riillam dilectionem Dei, quae nullum a se rivulum duci extra patitur, cujus derivatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicuti est homo vel angelus, aut ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, sicuti est corpus. Nam utique martyres non dilexerunt scelus persequentium se, quo tamen usi oportere dilectionem, et conjunctioribus pro sorte consulendum; ex eodem lib
Abbreviated transcription (Latin):
mutabili bono: quã cũ inde uel ad se¬
ipsũ relaxatur: Siergo te ipsũ ñ ꝓpter
te deberdiligere. sed propt̃ illum
Vbidilectionistuȩ rectissimur finisẽ
ñ succenseat aliudẽ homo: si&iã ipsũ
ꝓpt̃ dm̃ diligir: hȩc enim regula di¬
lectionis diuinitus constitutaẽ: Dili¬
gesinquit ꝓximũ tuũ tãquãte ipsum:
Dm̃ uero ex toto corde & extota anima.
& extotam̃te: ut om̃s cogitationestuas.
& omnẽ uitã & omnẽ intellectũ. in il
lum conferas a quo haberea ipsa quae
confers: Cũaũ ait toto corde. tota ani¬
ma. totam̃te. uullã uitȩnr̃ȩ partẽ
reliquiđ quȩ uacare debeat : Et qua¬
si locumdare: utre alia uelitfrui:
sed quicquid aliud diligendũ uene¬
rit in animũ: illucrapiatur quotatus
dilectionis imp&us currit: quisqͥs
ergo rectediligit ꝓximũ. hoccum eo
deb& agere ut &iam ipse toto corde. to
enim eum diligens tam quã seipsum.
totã dilectionẽ sui &illius. refert in

Expanded text:
mutabili bono, quam cum inde vel ad semutabili bono, quam cum inde vel ad seipsum relaxatur. Si ergo teipsum non propter te debes diligere, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius homo, si etiam ipsum propter Deum diligis. Haec enim regula dilectionis divinitus constituta est: Diliges, inquit, proximum tuum sicut teipsum; Deum vero ex toto corde, et ex tota anima et ex tota mente ; ut omnes cogitationes tuas et omnem vitam et omnem intellectum inlum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. Cum autem ait, Toto corde, tota anima, tota mente, nullam vitae nostrae partem reliquit quae vacare debeat, et quasi locum dare ut re alia velit frui, sed quidquid aliud diligendum venerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. Quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, totenim eum diligens tanquam seipsum, totam dilectionem sui et illius refert in
Abbreviated transcription (Latin):
agna questio est utrum fui se homi¬
ner debeant anuti: anutrũq:: prȩce¬
tum estenim nobis ut diligamus in¬
uicem: Sed quȩritur utrum ꝓpt̃se
homo ab homine diligendursit an
propt̃ aliud: Sienim propt̃ sc̃ fruimur
eo: si propt̃ aliudũtimureo Uid&ur
aut̃ mihi propt̃ aliud diligendus: quod
enim propt̃ diligendum est in eo con¬
stituitur beatauita cuius &iã si non¬
dum restam̃ spereius nos hoc tempo¬
re consolatur: Maledictus aut̃ qͥspẽ
suam ponit in homine: sed nec seip¬
so quisq: fruideb& siliquide aduer¬
tas : quianec seipsum deb& propt̃se¬
ipsum diligere : sed propt̃ illũ qu̾ fru¬
endũ ẽ: Tunc est quippe optimus ho¬
motũ totauita sua ꝑgit in in cõmu¬
tabilem uitam: & toto affecto in he¬
r& illi: Si aut̃ se propt̃ sediligit: non
serefert addm̃: Sed adse ipsum con¬
uersus:nad in commutabile aliqued
conuertitur: & propt̾ea iam cũ defec¬
tu aliquo sefruitur: quiameliorẽ cũ
totus her&. atq: constringitur in com¬

Expanded text:
agna quaestio est utrum frui se homines debeant, an uti, an utrumque. Praeceptum est enim nobis ut diligamus invicem; sed quaeritur utrum propter se homo ab homine diligendus sit, an propter aliud. Si enim propter se, fruimur eo; si propter aliud, utimur eo. Videtur autem mihi propter aliud diligendus. Quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur vita beata; cujus etiamsi nondum res, tamen spes ejus nos hoc tempore consolatur. Maledictus autem qui spem suam ponit in homine . 21. Sed nec seipso quisquam frui debet, si liquido advertas; quia nec seipsum debet propter seipsum diligere, sed propter illum quo fruendum est. Tunc est quippe optimus homo, cum tota vita sua pergit in incommutabilem vitam, et toto affectu inhaeret illi: si autem se propter se diligit, non se refert ad Deum; sed ad seipsum conversus, non ad incommutabile aliquid convertitur. Et propterea jam cum defectu aliquo se fruitur; quia melior est cum totus haeret atque constringitur incom
Abbreviated transcription (Latin):
acturos. semꝑ peccatum est: quam¬
diuuoluuntur isti septem dies quib:
ꝑagitur tempus: Sed hoc u&eris
testam̃titem poribus. infigurec
occultatum aquibusdam scĩs intellege¬
batur: Tempore autem nouitesta¬
menti in manifestatione reuelatũ.

Expanded text:
acturos semper peccatum est, quamdiu uoluuntur isti septem dies, quibus peragitur tempus. sed hoc ueteris testamenti temporibus in figura occultatum a quibusdam sanctis intellegebatur. tempore autem noui testamenti in manifestatione reuelatu
Abbreviated transcription (Latin):
pm̃dicitis ab israhelitis prophȩtis
non ẽe prȩdictum: cuĩ prȩdicendo
Comnes illȩ paginȩ uigilant siear ꝑscru¬
tari pi&ate : quam exagitare leuitate
malletir: Quis aliur in abraham eut
de terrasua & de cognationesua: ut apud
exteros ditaretur & locupletaretur
Nisi qui relicta terra. & cognactione
iudȩorum Vnde scđm̃ carnem natus
est apud gentes. Ita prȩpoll& & prȩua¬
l& ut uidemus. Quis alius inisaac lig¬
num sibi portar& aduictimam nisi
qui crucan sibi ad passionem ipseportaũ:
Quis aliur aries immolandus inuepre
cornib: adherebat: nisi quicrucis patibu¬
lo pronobis offerendus afficiebat᷑:. Quis

Expanded text:
m dicitis ab Israhelitis prophetis non esse praedictum, cui praedicendo omnes illae paginae uigilant, si eas perscrutari pietate quam exagitare leuitate malletis. quis alius in Abraham exiit de terra sua et de cognatione sua, ut apud exteros ditetur et locupletetur, nisi qui relicta terra et cognatione Iudaeorum, unde secundum carnem natus est, apud gentes ita praepollet et praeualet ut uidemus? quis alius in Isaac lignum sibi portaret ad uictimam nisi qui crucem sibi ad passionem ipse portauit? quis alius aries immolandus in uepre cornibus adhaerebat nisi qui crucis patibulo pro nobis offerendus affigebatur? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
unt &iã quedam p̃cepta uberioris dis¬
putationirq iã eloquentia nominatꝰ.
quȩnihuil ominus uera sunt quã uis eis
possint &iã falsa ꝑsuaderi: sed quia &ue¬
raposs̃ ñ ẽ facultas ipacul pabilir sed
male utentium ꝑ ũsitas: Nãneq hoc ab
hominib: institutũ ẽ ut caritatis ex¬
pressio concili& auditorẽ aut ut facile
qđ intendit insinu& breuir & aꝑta
narratio & uari& as eiꝰ sine fastidiote¬
neat intentor & c&erȩhu  mo bbser¬
uationesq siuein falsis siue inueris cau¬
sis uerae r̃ tamen in quantũ ł scireͥ uł
credi aliqđ faciunt: autex pec̃ten dum

Expanded text:
unt etiam quaedam praecepta uberioris disputationis, quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum
Abbreviated transcription (Latin):
corporeo uinceret᷑: & tam̃ plena ẽ
t̃ra uegetantib animis. hȩc m̃bra
t̃rena miro sibi modo conexa & in¬
plicita: Quur ergo eodẽ uolentedo
qui fec̃ hoc animal ñ poterit t̃renũ
corp: incelestecor pꝰattolli . si anmꝰ om̃
ac ꝑ hoc &iã cȩlesti corpore p̃stabilior
celesti corpore melius apudse tenere. ut
sensũ hber& & uitã & eã sentientẽ atq̃ uiuentẽ . de¬
dignabit᷑ cęlũ suscipere. aut susceptam
ñ poterit sustinere. cũ derẽ sentiat¬
& uiuat ista meliore: quã ẽ corp
omne celeste: Sedideo nunc ñ fit.
quia ñdũ ẽ temp ꝗd fieri uoluit
qui hoc quod uidendo iã uoluit
multo mirabilius quã illud qđ ab
istis ñ credit̾ fec̃ quur eñi ñ uehe¬
m̃tius ammiramur. in corporeas
amos cęlesti corpore potiores t̃¬
renis inligari corporib: quã cor¬
pora licet t̃rena sedib quãuis ce¬
lestib: tam̃ corporeis sublimart
nisi quia hoc uidere consueuimus.

Expanded text:
corporeo uinciretur? et tamen plena est corporeo uinciretur? et tamen plena est terra uegetantibus animis haec membra terrena miro sibi modo conexa et implicata. cur ergo eodem uolente deo, qui fecit hoc animal, non poterit terrenum corpus in caeleste corpus attolli, si animus omni ac per hoc etiam caelesti corpore praestabilior aelesti corpore melius apud se tenere, ut sensum haberet et uitam, et eam sentientem atque uiuentem dedignabitur caelum suscipere aut susceptam non poterit sustinere, cum de re sentiat et uiuat ista meliore, quam est corpus omne caeleste? sed ideo nunc non fit, quia nondum est tempus, quo id fieri uoluit, qui hoc quod uidendo iam uiluit multo mirabilius quam illud quod ab istis non creditur fecit. cur enim non uehementius admiramur incorporeos animos caelesti corpore potiores terrenis inligari corporibus quam corpora licet terrena sedibus quamuis caelestibus, tamen corporeis sublimari, nisi quia hoc uidere consueuimus
Abbreviated transcription (Latin):
ed uidelic& homines doctiatq
Osapientes. contra uim tantȩ auc¬
toritatis quȩ om̃a genera homi¬
num. sic̃ tanto ante prędix̃ in hoc
credendũ sperandũq conuertit
acute sibi argum̃tari uident adũ¬
sus corporumꝰ resurrectionẽ & dice¬
re. qđ int̃tio de re publica libro aci¬
cerone cõmemoratũ ẽ : Nam cũ her¬
culem & romulum e hominib: deos
eẽ factos asseueraret. quorũ corpo¬
ra inquid sunt incelum elata: Neq
eñĩ natura pateretur ut id qđ eẽt
t̃ra nisi in t̾ra maneret: hȩc ẽ mag¬
naratio sapientiũ : quorũ dñs nou̾
cogitationes qm̃ uanȩ s̃: Sieñi ani¬
mȩ tantũ modo essemus idẽ sine
ullo corpore sp̃s. & incȩlo habitan¬
tes t̃rena animalia nesciremuf no¬
b̾q futurum eẽ diceretur ut terre¬
nis corporib animandis quodã uin¬
culo mirabili necteremur. Nonne
multo fortius argum̃tarem. idcrede¬
re recusantes : & diceremus naturam
ñ pati: ut res incorporea alligam̃to¬

Expanded text:
ed uidelicet homines docti adque sapientes contra uim tantae auctoritatis, quae omnia genera hominum, sicut tanto ante praedixit, in hoc credendum sperandumque conuertit. acute sibi argumentari uidentur aduersus corporum resurrectionem et dicere quod in tertio de re publica libro a Cicerone commemoratum est. Nam cum Herculem et Romulum ex hominibus deos esse factos adseueraret: \'Quorum non corpora, inquit, sunt in caelum elata; neque enim natura pateretur, ut id quod esset e terra nisi in terra maneret.\' Haec est magna ratio sapientium, quorum Dominus nouit cogitationes, quoniam uanae sunt. Si enim animae tantummodo essemus, id est sine ullo corpore spiritus, et in caelo habitantes terrena animalia nesciremus nobisque futurum esse diceretur, ut terrenis corporibus animandis quodam uinculo mirabili necteremur: nonne multo fortius argumentaremur id credere recusantes et diceremus naturam non pati, ut res incorporea ligam
Abbreviated transcription (Latin):
tum adid quodortum est a&ernitas
ual& : tantum ad fidem ueritas: duo
illa sussum sunt. a&ernitar & uentar:
duo ista deossum. quod ortum est. & fi¬
de sutergo ab imis ad sum mareuo¬
caremur atque id quodortum est

Expanded text:
tem ad id quod ortum est, aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Duo illa sursum sunt, aeternitas et veritas: duo ista deorsum, quod ortum est, et fides. Ut ergo ab imis ad summa revocemur, atque id, quod ortum est
Abbreviated transcription (Latin):
aũ fuit ismahel & postea isaac: &
prior esau. Posterioraũ iacob: ñ
quia prior peperit heresis quã eđa
aut ipsa ecła prius carnales ł anima¬
les & postea spĩtales. Sed quia in ipsa
sorte mortalitatis nr̃ȩ ex quo de
adam nascimur ñ ẽ prius qđ sp̃itale
sed qđ animale postea spĩtale : Exip¬
so aũ ammali sensu: quia homoanima
ꝑseuerantes a płs dic̃ aduetus tes¬
tam̃tũ ꝑtinere : idẽ ad t̃renorum
ꝓmissorũ cupiditatẽ: in quib: quidẽ
spĩtalia figurant᷑ sed animalis homo

Expanded text:
autem fuit Ismahel et postea Isaac, et autem fuit Ismahel et postea Isaac, et prior Esau, posterior autem Iacob, non quia prior peperit haeresis quam ecclesia aut ipsa ecclesia prius carnales uel animales et postea spiritales, sed quia in ipsa sorte mortalitatis nostrae ex quo de Adam nascimur non est prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animaperseuerantes apostolus dioit ad uetus testamentum pertinere id est ad terrenorum promissorum cupiditatem, in quibus quidem spi
Abbreviated transcription (Latin):
tus de dominica ñ recedat inultima
uentilatione seperandus : & tam̃ &iã
tales si iã semel ꝑbaptismũ natis̃ itex
eos nasci ñ oportet : Seqtr textus
Quod ecła pariat siue ꝑse siue
ꝑancillanũ utenũ desemhine
uini sui crbi ponit sicbilitudinẽ
deesau etaser:
parit : siue apud se. idẽ ex utero
suo siue extrase desemine uiri
sui: Sed esau deuxore natus ꝓpt̃ fra¬
dĩ ñ obfuit mat̃ ancill& sed obfuit
frat̃na discordia: &ñ ꝓ fuit potestas
uxoris cuius magis filius erat quia ꝑ
ipsius iura c̃iugalia & in ancilla se¬
minatus erat: et ex ancilla susceptus :
Sic̃ apudistos ecłȩ iure qđ ẽ inbap¬
tismo nascunt᷑ quicũq: nascuntur :
sed si c̃cordent cũ fratrib ꝑunita¬
tẽ pacis ad t̃rã ueniunt ꝓmissionis:
ñ demat̃no utero rursus eiciendi
sed in pat̃no semine cognoscendi Si
aũ in discordia ꝑseuerant ad isma¬
helis funicũlũ ꝑtinebunt : Prior

Expanded text:
tus de messe dominica non recedat in ultima tus de messe dominica non recedat in ultima uentilatione separandus ? et tamen etiam tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci non oportet.- CCVI SQuod ecclesia pariat siue per se sine per ancillarum uterum de semine uiri sui; ubi ponit similitudinem de Esau et Aser. parit, siue apud se, id est ex utero suo, siue extra se de semine uiri sui. sed et Esau de uxore natus propter fradei non obfuit mater ancilla, sed obfuit fraterna discordia et non profuit potestas uxoris cuius magis filius erat, quia per ipsius iura coniugalia et in ancilla seminatus erat et ex ancilla susceptus, sicut aput istos ecclesiae iure quod est in baptismo nascuntur quicumque nascuntur, sed si concordent cum fratribus, per unitatem pacis ad terram uenient promissionis, non de materno utero rursus eiciendi sed in paterno semine cognoscendi, si autem in discordia perseuerent, ad Ismahelis funiculum pertinebunt. prior
Abbreviated transcription (Latin):
rustra ergo nob̵ dicunt si baptismũ
nrm̃ acceptatis: ꝗdminus habemus
ut nob deurã cõmunione c̃sulandũ
putetis: Nespondemus enĩ ñbaptismũ
urm̃ acceptamus: quia ñẽ bãptismus
ille scismaticorũ ł hereticorũ sed dĩ¬
sentitis & sacrilege agitis: & impie se¬
paramini : Nã sic &cȩtera om̃a uera
ł habeatis ł sentiatis: In eadem tam̃
seperatione duretis. ad ũsus uinculũ
frm̃. qui toto t̃rarũ orbȩ sic̃ ꝓmissis̃.
ita exhibiti : quorũ omniũ causas & cor¬
da nullomodo um quã nosse ac discu¬
tere potuistis . ut merito dãnaretis
qui ñ possunt. ꝓpt̃ea rei eẽ: qui aiudici¬
b eclesi asticis potius quã ligͥatorib:
credider̃ : hoc solũ minus habetis qđ
minus habet qui caritatẽ ñ habet: Ta
ꝗd op: ẽ ut nos retex ẽamus : uos ipse
in a posto loat cipite : quantũ sit qđ
minus habetis : ꝗd aũ int̃ ẽ qui cari¬
tatem ñ habet utrũ foras auolat Ali¬
uo uento tẽptationis ablatus: anin¬

Expanded text:
rustra ergo nobis dicunt: Si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, ut nobis de vestra communione consulendum putetis? Respondemus enim: Non baptismum vestrum acceptamus quia non est baptismus ille schismaticorum vel haereticorum, sed Dsentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si cetera omnia uera uel habeatis uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fratrum, qui toto terrarum orbe, sicut promissi sunt, ita exhibiti, quorum omnium causas et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis, ut merito damnaretis; qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt: hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est, ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temtationis ablatus an in
Abbreviated transcription (Latin):
traaũeratxp̃s: Exponendo unũ. incȩ¬
tera induxit intellectũ. Sienĩ petra
xp̃s propterfirmitatem. cur& non
manna xp̃r. tamquam panis uiuus
quidecȩlo descendit: Quo ueroͤ quiues¬
cuntur spiritaliter uiuunt. N illi
ueterem figuram carnaliter accipientes.
mortui sunt: Sedcum dicit apostolus.
talẽ: Ostendit. & illũ dspiritalit̃ intel¬
legi inxp̃o sicut & potum: cur sp̃italit᷑
dixis& aperuit cum subiungit: Petra
aũ eratxp̃s: Quo a perto cuncta pul

Expanded text:
rat Christus. exponendo unum in cetera introduxit intellectum. si enim petra Christus propter firmitatem, cur non et manna Christus tamquam panis uiuus, qui de caelo descendit? quo uere qui uescuntur, spiritaliter uiuunt; nam illi ueterem figuram carnaliter accipientes mortui sunt. sed cum dicit apostolus: erunt, ostendit et illud spiritaliter intellegi in Christo: sicut et potum cur spiritalem dixisset, aperuit. cum subiunxit: petra autem erat Christus; quo aperto cuncta ful
Abbreviated transcription (Latin):
mamini innouitate m̃tis ur̃ȩ: ad ꝓ¬
bandũ uos quȩ sit uoluntas dĩ. qđ bo¬
nũ & placitũ & ꝑfectũ: Siergo ñ in mo¬
le neq indistantib ꝑ loca sua parti¬
b sic̃ corpora. siue cernunt᷑ siue cogi¬
tantur: sed inuirtute intellegibili :
qualis ẽ iustitia. m̃tẽ dicimꝰ. seu noui¬
adimaginẽ suã : ñ aliqua mole cor¬
porea suspicanda ẽ pulchritudo: eoq
iustorũ m̃tib credendus ẽ in cõpara¬
bilit̃ pulcrior qͦ ẽ in cõparabilit̃ ius¬
tior . cclxiiii. Seuiutate pa

Expanded text:
in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et placitum et perfectum. si ergo non in mole neque in distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouiad imaginem suam, non in aliqua mole corporea suspicanda est pulchritudo, eoque iustorum mentibus credendus est incomparabiliter pulchrior, quo est incommutabiliter iustior. CCXXII