comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aunqͥs temporib cũ ad huc salutis nrẽ rore
mist̾ĩum uelaret᷑ iustiofficio ꝓpagandi mip¬
tias ꝯͣhebant. ñ iucti libidine s ducti pietate.
qui multo faciliꝰ ꝯtiñt possent ⁊ uellent. ute
qͣs castius habebat ꝗͣ nͨ unam quilib istors ĩ
enĩ eas mnoꝑe gn̾̃andi ñ in morbo desid̾ĩ id̾ in
libro de uirginib antiquis iustis ñ fuit pec¬
catum ꝙ płib femim s̃ utebant᷑ neꝙ ꝯͣ nanirã¬
hoc facieboant c̃ ñ lacunẽdi cꝰ s gignendi hoc
sic̃ id̾ alibi testatur mag̾ ꝑtin⁊ adbonũ nupti¬
arum unũ c̃ una ꝗͣ c̾ multas copłari. ꝙ indicat
sumerent uiitiũ uͥ onestiꝰ accend̾otur exemplũ.¬

Expanded text:
uis temporibus cum adhuc salutis nostrae mysterium velaretur, justi officio propagandi nuptias contrahebant, non victi libidine, sed ducti pietate; qui multo facilius continere possent et vellent. Uteb licebat; quas castius habebat, quam nunc unam quilibet istorum in enim eas in opere generandi, non in morbo desiderii. Idem in libro De virginibus: Antiquis justis non fuit peccatum quod pluribus feminis utebantur, neque contrahoc faciebant, cum non lasciviendi causa sed gignendi hoc sicut idem alibi testatur, magis pertinet ad bonum nuptiarum unum cum una, quam cum multis copulari, quod indicat sumerent
Abbreviated transcription (Latin):
supra tonus cͥaum. insra tͥ nepos tͥneptis. Ex ob¬
bliquo fr̃is ⁊ soioris adnepos adneptis. ftẽs pa¬
truelis sororores matrueł. Amitini amitine. c̃¬
sobrini c̃ sobne patrui magni. amite magne.
anuncłi magni mact̃e. magne Nepas neptis ꝓͥ¬
oris ꝯsobͥni siluis ł silia qui ꝯsobͥm appellant᷑.¬
Quib exlat̾e acrescunt. ꝓpatrui ꝓamite. proa¬

Expanded text:
supra tritavus tritavia. Infra trinepos trineptis. Ex obliquo fratris et sororis adnepos adneptis. Fratres patruelis et sorores matruelis, amitini amitinae, consobrini, consobrinae. Patrui magni, amitae magnae, avunculi magni materterae magnae. Nepos nepotis propioris consobrini filius et filia qui cocrescunt propatrui proamitae proa
Abbreviated transcription (Latin):
rem ł de ꝓͥa cognatione ł ꝙͣ cognatus
hũit nullus audeat sͨ in ꝯuigio copłare. Siqͥs
manserit. sciat se apłice auctoritatis ana¬
thematis umdłis eẽ. innodatum ⁊ nullus sa¬
c̃clos tͥbuat ei cõmumonẽ. si uͦ ꝯũsus dihsq

Expanded text:
rem vel de propria cognatione, vel quam cognatus habuit, nullus audeat sibi in conjugio copulare. Si quis manserit, sciat se apostolica auctoritate anathematis vinculis esse innodatum, et nullus sacerdos tribuat ei communionem. Si
Abbreviated transcription (Latin):
oixꝵ as pus lucẽ fac̃e uoluit ad illuminãd̾
mundũ anteq̃ solẽ crearet ope uicaria p̾curtẽ¬
tem mundũ aonec ueniret qͥd ꝑfectũ ⁊. Et
st̃ qunq̃tant qͥd de illa luce factũ sit. ꝓpc̃ea qͦd
iam milla eiꝰ uestigia reꝑi t̃ posst̃. ex quo solis
claritas illuxit. Alii dñt disꝑsam ꝑ ampla
sisse. suꝑ ẽẽ. tñ ad huc qͣsclam tenues reliquias
q̃ in ambtu firmam̃ti intͥusecꝰ huc illucꝙ̃
sparsim diligentĩ intuentib nocte de mon¬
strent᷑. Die uͨ maiori eas ne ind̾i ualeant: soł
clantate ab scondi. Sic qͥq suas opiniones
Namqd̾erat lux añꝗͣ sol factus ÷̃: hoc erat
aqua pͥusquã inuinũ mutata ÷. ut ñ aliud
fieret ꝙͣ potiꝰ exibitũ ÷. s de eo ip̃o quod ante
uilius habebat᷑. Ita de reb dubiis nemo ÷ qͥ
possit certũ aliqͥd disfimre. qͦlibet modo:¬

Expanded text:
ius lucem facere voluit ad illuminandum mundum antequam solem crearet ope vicaria praecurrentem, donec veniret quod perfectum est. Et sunt qui quaerant quid de illa luce factum sit, propterea quod jam nulla ejus vestigia reperiri possunt ex quo solis claritas illuxit. Alii dicunt dispersam per ampla sisse; superesse tamen adhuc quasdam tenues reliquias quae in ambitu firmamenti intrinsecus huc illucque sparsim diligentius intuentibus nocte demonstrentur; die vero eas majori ne videri valeant solis claritate abscondi. Sic quique suas opiniones Nam erat lux antequam sol factus est; hoc erat aqua priusquam in vinum mutata est, ut non aliud fieret quod potius exhibitum est; sed de eo ipso quod ante vilius habebatur. Ita de rebus dubiis nemo est qui possit certum aliquid definire. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
eit suꝑ t̾ram. ⁊ factum ⁊ ita. Ae uide adirrigoni¬
dam umu̾̃sam t̾ram ab illa magna abysso. qͣsi
a fonte quodam aqͣ int̾uis quid̃ int uisceta cellu¬
tis ꝓtiachones occultosꝙ meatꝰ. de suꝑ ũ in suꝑ¬
ficie palucos suos in õs portes deduetr st iei
tedrcu mirabili & indefesso lege ꝑpetua adunũ

Expanded text:
et super terram: et factum est ita . Deinde ad irrigandam universam terram ab illa magna abysso quasi a fonte quodam aquae interius quidem intra viscera telluris per trachones occultosque meatus, desuper vero in superficie per alveos suos in omnes partes deductae sunt, itu et reditu mirabili et ind
Abbreviated transcription (Latin):
Sacramentum suꝑnadictorum: xix.¬
uaRb̃ autẽ factum sit. ut firmañitũ a se
aqͣs diuidẽt. partimq supͣ atq infra partim
puntas intelligentie. ⁊ qͣsi qͥdam immortalis uite
motu uegetata rõ. Duas gͦ istas tam dissimiles in
uno hoĩe naturas. magna q̃dã desidion moles hinc

Expanded text:
Sacramentum supradictorum. Quare autem factum sit ut firmamentum aquas a se divideret, partimque supra atque infra, partim puritas intelligentiae, et quasi quodam immortalis vitae motu vegetata ratio. Duas vero istas tam dissimiles in uno homine naturas, magna quaedam desideriorum moles hinc
Abbreviated transcription (Latin):
quis utrũ ne credendum sit exipsis ea qͦ
elemtis ẽce ꝯdita. ad quor de corem ⁊ pułcͥtudinẽ
facta ꝓbant᷑. uc ũbi gr̃a. qͦ ad ornatum t̾re facta st̃
ñ tñ melem̃to aeris ullo mͦ ꝓbare ualemꝰ. c̃ manifes¬
te uolatilia legamꝰ accepisse. ⁊ ab aquis originem ⁊
inaere mausionẽ. Quod qr̃ factum sit ut ñ ad si¬
militudinẽ alioꝵ q̃ ad ornatũ elementor mundi
creata st̃: exip̃o elem̃to mat̾iã sum̃ent. inqͦ loc ũ
soitiri ddebuer̃ forte qͥ ł acd ipsus elem̃ti mat̾iam
referat. quod quasi tantam aer corpulentiã non
hũit. ut animanitiũ corpora q̃ solidã mat̾iam reqͥ¬
runt: ex eo ꝯderentur. Aquarũ autẽ naturã mag̃
t̃te affinẽ plusq corpulentie ħntẽ ac ꝑ hoc forman¬
dis corporibꝰ aptiorem. S abaoi in his reb sacram̃¬

Expanded text:
quis, utrumnam credendum sit ex ipsis ea quaeque elementis esse condita ad quorum decorem vel pulchritudinem facta probantur, ut verbi gratia: quae ad ornatum terrae facta sunt, non tamen in elemento aeris ullo modo probare valemus, cum manifeste volatilia legamus accepisse et ab aquis originem et in aere mansionem. Quod quare factum sit ut non ad similitudinem aliorum quae ad ornatum elementoruex ipso elemento materiam sumerent in quo locum sortiri debuerunt, forte quis ad ipsius elementi materiam referat: quod quasi tantam aer corpulentiam non habuerit, ut animantium corpora quae solidam materiam requirunt ex eo conderentur. Aquarum autem naturam magis terrae affinem plusque corpulentiae habentem, ac per hoc formandis corporibus aptiorem. Sed altior in his rebus sacram
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ duxit ds̃ congͣgentur aqͤ que sub celo c̃
in locũ iũ. Quantũ adlit̾am spectat.
locus unus inquo ꝯgregate st̃ aqͣ qͦ sub celo
erant: abyssus magna cͤaitur. qͦ ab ipso mun¬
di exordio int̾re corpore tante capacitatis fac¬
ta fuisse putat᷑: ut õũ receptacłm aqͣrũ eẽ po¬
tuiss: Nam aqͣrum natura inpͥncipio deniris
admodũ. leuisq ⁊ mmodũ nebule c̾dam dis¬
ꝑsa. pꝰ ꝗͣ diuina uirtute. ⁊ iussione in unam ut
ita dixerim inassam ꝯpingi quodã mͦ atq den¬
sari cepit: hp̃o suo ponde deorgum ũgens in ima
collapsa a t̃ta excepta ÷ spaciũq illua quod de¬
suꝑ usq ad ip̃m firmam̃tũ occupaũat: sereusĩ
purq̃ deliquit. Ipsa qͦ t̾re suꝑficies aquis oĩb¬

Expanded text:
Et dixit Deus: Congregentur aquae quae sub coelo sunt in locum unum . Quantum ad litteram spectat, locus unus, in quo congregatae sunt aquae quae sub coelo erant, abyssus magna creditur, quae ab ipso mundi exordio in terrae corpore tantae capacitatis facta fuisse putatur, ut omnium receptaculum aquarum esse potuisset. Nam aquarum natura in principio tenuis admodum levisque, et in modum nebulae cujusdam dispersa; postquam divina virtute et jussione in unam, ut ita dixerim, massam compingi quodammodo atque densari coepit, ipso suo pondere deorsum vergens in ima collapsa a terra excepta est, spatiumque illud quod desuper usque ad ipsum firmamentum occupaverat, serenum purumque de
Abbreviated transcription (Latin):
¶quod ꝯgregate st̃ aqͥ inlocũ unũ. q̃mad̾ra
ar llis q̃ erint sub celo. Magna st̃ inhũs om̃ib
da. ⁊ g̃mina ꝓducit. simłq ip̃a aeris spacia qccda
tandẽ caligine serenant᷑ ꝙ aquarum tractus ad
itriganaam atq infunden dã t̾tam ꝑ corpꝰ illius

Expanded text:
uod congregatae sunt in locum unum; quemadmodum de illis quae erant sub coelo. Magna sunt in his omnibus da et germina producit, simulque ipsa aeris spatia contracta tandem caligine serenantur, et aquarum tractus ad irrigandam atque infundendam terram per corpus illius
Abbreviated transcription (Latin):
Ed mirum ⁊ quare non uidit ds opꝰ scłe
dici. quod ẽẽt bonũ. sic̃ incetis oĩb dieb ui¬
dille legit. Et uidit as qͦa eẽt bonum. Aut eñi
opꝰ eiꝰ ñ fuit ⁊ bonuĩ non fuit. aut siopꝰ eiꝰ fuct boñ
fuit. Si autẽ bonũ fiit ⁊ opꝰ eiꝰ fuit. uitdit utiq qi
bonũ fuit qͥ ñ potuit ignorare ꝙ fuit. si ue bonũ

Expanded text:
idit Deus opus secundae diei quod esset bonum, sicut in caeteris omnibus diebus vidisse legitur et vidit Deus quod esset bonum. Aut enim opus ejus non fuit et bonum non fuit, aut si opus ejus fuit, bonum fuit. Si autem bonum fuit et opus ejus fuit, vidit utique quod bonum fuit qui non potuit
Abbreviated transcription (Latin):
assertionem paras eleg̾io. Si cui autẽ intͣpͣtatio
miinis obscura uidebit᷑. maxime qͦd de motu firma¬
m̃ti nec dũ rata sit assertio: ad illam. qͣuã ꝓposu
uras recurrat expositionẽ. q̃ facilior ÷ ⁊ se ꝓmptius
ad in telligendũ cõmodat põn: Decet gͥ dm sex die¬

Expanded text:
assertionem elegerit. Si cui autem ista interpretatio nimis obscura videbitur, maxime quod de motu firmamenti necdum rata sit assertio, ad illam alteram quam proposuimus recurrat expositionem, quae facilior est et se promptius ad intelligendum commodat rationi. Dicet igitur De
Abbreviated transcription (Latin):
ie tͥ attende quanta sit cautela bono oꝑi
adhibenda. In pͥncipio oĩuĩ tuoꝵ oꝑum
uide ut lucem habeas inte. ut oĩa oꝑa tua lu¬
cis sint: ⁊ ñ tenebrarũ. Postea ꝯsida diligent̃
uteũ nẽ lux tua pum sit ⁊ nonfuscata. ⁊ cũ
inuenens quia bona ÷ ⁊ tẽ demũ dunde eam ace¬

Expanded text:
i attende quanta sit cautela bono operi adhibenda. In principio omnium operum tuorum vide ut lucem habeas in te, ut omnia opera tua lucis sint et non tenebrarum. Postea considera diligenter utrumne lux tua pura sit et non fuscata; et cum inveneris quia bona est, tunc demum divide eam a te
Abbreviated transcription (Latin):
tũ die sccła. Pus quid̃ in illa unũsitatis mac̾ra
de nichilo creatũ ⁊ nc̃ exilla ip̃a ad talem for¬
mam erutũ ⁊ factum firmam̃tũ. ut ambitu
suo mediũ qͦdam mͦ int̾ueniens. magnã illam
aqͣrũ inm̃sãq ꝯgetiẽ ab ĩuicẽ separaret. atq diui¬
suo intͥnsetꝰ ꝯplectent᷑. ⁊ subtꝰ se ꝯcineret & aqͦs qͦs
extnsecꝰ ⁊ sup̃girũ limitis sii relinqueret
firmam̃ti nata aiũ questione pulsare possẽt
si ħ humara in uestigatio relinq̃nala potiꝰ ꝙͣ aiscucien¬
do nõuidet Nam utrũ exputo igne factũ sit siue
bilem hãt. qͣnta ue eredenda sit spissttudo eiꝰ. ⁊ utrũ
ip̃m calidũ ł frigidũ. aut cuiꝰ altiꝰ qͣlitatis existat.
m̃ito quer̃tur si iñ aliqͥd c̾tũ sciri potuiss. Nunc
autẽ inqͥsitionib har̃ recũ ñ mͥi multũ laborand
uid̾r. quas nec rõ ulla ꝯp̃hendit nec auctoritas cui
fides ad hibenda sit ꝓbat. Solũ hoc quod legimꝰ

Expanded text:
ntum die secunda; prius quidem in illa universitatis materia de nihilo creatum, et nunc ex illa ipsa ad talem formam erutum et factum firmamentum ut ambitu suo medium quodam modo interveniens magnam illam aquarum immensamque congeriem ab invicem separaret atque divisuo intrinsecus complecteretur et subtus se contineret et aquas quas extrinsecus et supra gyrum limitis sui relinqueretrmamenti natura animum quaestione pulsare possent, si haec humana investigatio relinquenda potius quam discutienda non videret. Nam utrum ex puro igne factum sit, sive bilem habeat, quantave credenda spissitudo ejus, et utrum ipsum calidum an frigidum; aut cujus alterius qualitatiri potuisset. Nunc autem in quaestionibus harum rerum non mihi multum laborandum videtur, quas nec ratio ulla comprehendit nec auctoritas cui fides adhibenda sit probat. Solum hoc quod legimus
Abbreviated transcription (Latin):
ead̾ die aliud secisse legatur ꝗͣ lucẽ. utrum¬
ne usq ac exortũ sequentis diei qñ fitmam̃t
fecit ab oꝑe cessasse eredencꝰ sit. eũ seͥptura septi¬
ma eũ aie demũ reqͥeuisse ttrstatur. Cuti q̃stiomi
gemina responsione obuiamꝰ. Aut enĩ dicemus
am̃ in ilł sex diel oꝑationẽ suã ita ꝯtinua ꝑse¬
ꝓbate uolumꝰ. ꝙ ꝯtinua suerit eiꝰ oꝑatio dicere
potimꝰ. ꝙ pͥma die lucẽ merortu ipsius diei feit.
de utr cursu suo diem nõtemq distingueret. pͥ¬
mum cdleoriente ad occasũ. rursum de occidente
adortũ duxxit. Nec solũ mͦ op̃ eiꝰ fuisse quod lux
facta ⁊ s quod directa ipso gubnante ⁊ dirigen¬
te cursũ suñ expleuit. Eod̾ mͦ de secła cuie dicet᷑
qñ firmam̃tũ factũ ÷. & cͥcũ actionis ꝑpetue pre¬

Expanded text:
eadem die aliud fecisse legatur quam lucem, utrumne usque ad ortum sequentis diei quando firmamentum fecit ab opere cessasse credendus sit, cum scriptura septima eum die demum requievisse testetur? Cui quaestioni gemina responsione obviabimus; aut enim dicemus Deum in illis sex diebus operationem suam ita continua perseprobare volumus, quod continua fuerit ejus operatio dicere poterimus, quod prima die lucem in exortu ipsius diei fecit; deinde ut cursu suo diem noctemque distingueret; primum de oriente ad occasum, et rursum de occidente ad ortum direxit. Nec solummodo opus ejus fuisse quod lux facta est, sed quod directa, ipso gubernante et dirigente, cursum explevit. Eodem modo de secunda die dicetur, quando firmamentum factum est,
Abbreviated transcription (Latin):
isrł carnaliter custodiendum mandatur. Ter¬
sabbata ext̾ius. uriũ d̾i. ⁊ unũ hoĩs: ⁊ duo
interius. iraum d̾i. ⁊ unum hoĩs. Sabbatũ
dine ꝑfruens nullo unquam labore fati¬
gatur. Sabbatum hominis qͦd ei ext̾uis ui¬
sibilit̃ seruandum p̃cipit᷑. sacͤm̃tũ ÷ int̾iorᷤ
sabbati : uͥ mens sc̃a ꝑ bonã ꝯscientiam
a seruitude peccati quiescens ingaudio
sps sc̃i iocundatur. hoc sabbatum quisqͥs
in p̃senti uita seruauerit ut nullis consenti¬
at malis: ꝑueniet infutura uita ad illud¬
et̃num di sabbatura uͥ nulla serrrat mala.
Sicut dictum ÷ ⁊ ecit sabbatũ ꝓsabbato:
ad sp̃s sc̃i ꝑsonam referri uidetur. cum d̾r.
obserua sabbatum: ut iudelicet inp̃senti cũ
suscipiamꝰ. ⁊ custodiamꝰ intra. nos ingaudiũ
uonit ꝯsc̃ie: quatinus eum in fuło suscipe.
& possici̾e mereamur ingaudium uite. gͥ sũt tͥa

Expanded text:
Israel carnaliter custodiendum mandatur. TerIsrael carnaliter custodiendum mandatur. TerSabbata exterius, unum Dei et unum hominis: et duo interius, unum Dei et unum hominis. Sabbatum dine perfruens nullo unquam labore fatigatur. Sabbatum hominis, quod ei exterius visibiliter servandum praecipitur, sacramentum est interioris Sabbati, ubi mens sancta per bonam conscientiam a servitute peccati, quiescens in gaudio Spritus sancti jucundatur. Hoc Sabbatum quisquis in praesenti ita servaverit, ut nullis consentiat malis, perveniet in futura vita ad aeternum illud Sabbatum Dei, ubi nulla sentiet mala, sicut dictum est: Et erit Sabbatum ex Sabbato, ad Spiritus sancti personam referri videtur, cum dicitur: Observa Sabbatum, ut videlicet in praesenti eum suscipiamus, et custodiamus intra nos in gaudium bonae conscientiae, quatenus eum in futuro suscipere et possidere mereamur, in gaudium vitae. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
te. pot̃ ad huc alit̃ intelligi qͦd dictum ÷
N e assumas nomen dĩ tui inuanum. In
uanũ namq nom̃ d̾i assumunt: qui fi¬
luiti dĩ ad se missum ⁊ ꝓsua salute ĩ car¬
natum ꝯtenipnunt. Quuid ⁊ gͦ dicere ne
assumas nomen d̾i tui in uanum: nͥ siout
ueneraris ⁊ adoras eum ꝓpt̾ hoc quod co
factus es. sic ad ora ⁊ uenerate ꝓpter quod
ab eo es redemptus: ꝙ non minꝰ tibi ꝯtulit
cum redemit: quara cũ creauit: Ad eundẽ
spectat sensum: quod ipse filius mneuuangłio
discipulis ⁊ ꝑdiscipulos oĩb inse credentib
dicit. Credias in dm̃: ⁊ inme credite. Modes
ta quidem ut decuit pium insinuatione nõ
ad monens. ut intelligaomus eũ ñ solum
adorandum a nob̃ in sua diuinitate qua s¬
didit set in humanitate ⁊̃ qua redemit.
tuor sabbata cõmemoiare iudetur scͥpt᷑a:
hͥmum illud. in quo d̾s ꝑfectis oꝑib suis
requieunse dicitur. Scđ̃m illud quod alũs

Expanded text:
te. Potest adhuc aliter intelligi quod dictum est: te. Potest adhuc aliter intelligi quod dictum est: Non assumas nomen Dei tui in vanum. In vanum namque nomen Dei assumunt, qui Filium Dei ad se missum, et pro sua salute incarnatum contemnunt. Quid est ergo dicere: Ne assumas nomen Dei tui in vanum, nisi sicut veneraris et adoras eum, propter hoc quod ab eo factus es; sic adora et venerare, propter hoc quod ab eo es redemptus, quia non minus tibi contulit cum redemit, quam cum creavit. Ad eumdem spectat sensum, quod ipse Filius in Evangelio discipulis, et per discipulos omnibus in se credentibus dicit: Creditis in Deum et inta quidem ut decuit pium insinuatione nos admonens, ut intelligamus eum non sadorandum a nobis in Divinitate qua condidit, sed etiam in humanitate qua redemit.tuor Sabbata commemorare videtur Scriptura. Primum illud, in quo Deus perfectis operibus suis requievisse dicitur. Secundum illud quod filiis
Abbreviated transcription (Latin):
est d̾s: ip̃e solus adorandus ÷: ei soli ⁊ si alc̃i
seruiendũ ÷: ea uidelicet seruitute queei
ãpatris cognitione excluditus: cum ip̃e ⁊̃¬
loq̾ndi genus: ut dicatur nemo. nͥ ille uide¬
licet qui non hoc ⁊ quod ille. his ꝓb̾uita¬
te transcir rsis: ad sequens mandatum
discutiendũ transeamus: quod tale est:
on assumas nomen dei tui mua¬
num. hoc ad simplicem litt̾e sensũ
talitet intelligi debet: ut nomen d̾i homo
inuanum ñ assumat id ⁊ ł ad mandatũ
affirmandũ. ł adidolum uenerandum: s.
ut neq idola noĩe diumo honoret: neq fal¬
sitati nomen diuinũ associet. Mistice aũ
estimare. Inuanum qͥppe nom̃ dei assu¬
iit: qͥ filium dĩ et̾num extempore cepis¬
se credit. Nom̃ siquidẽ patris filius dicit᷑:
tedemptus. Sane qui filium d̾i hominẽ
factum conficentur. nequaquã in nanũ
nomen di assumunt: qi quem credunt ho¬
minem ꝑ id qͦd assũpsit extempore: dr̃a
uerum agnoscunt ꝑid quod fuit ext̾ita¬

Expanded text:
est, ipse solus adorandus est, eique soli et non alteri serviendum est, ea videlicet servitute quae ei a Patris cognitione excluditur, cum ipse t ejusmodi loquendi genus, ut dicatur, nemo nisi ille videlicet qui non, hoc est quod ille. His pro brevitate transcursis, ad sequens mandatum discutiendum transeamus, quod tale est: on assumas nomen Dei tui in vanum . Hoc ad simplicem litterae sensum taliter intelligi debet, ut nomen Dei homo in vanum non assumat, id est vel ad mendacium affirmandum vel ad idolum venerandum; scilicet ut neque idola nomine divino honoret, neque falsitati nomen divinum associet. Mystice auteexistimare. In vanum quippe nomen Dei assumit, qui Filium Dei aeternum ex tempore coepisse credit. Nomen siquidem Patris Filius dicitur, redemptus. Sane qui Filium Dei hominem factum confitentur, nequaquam in vanum nomen Dei assumunt, quia quem credunt hominem per id quod assumpsit ex tempore; verum Deum agnoscunt, per id quod fuit ex aeternita
Abbreviated transcription (Latin):
tre appellati sunt: qͥ eam seruitutem ꝙꝗͣ
deo debuerunt idolis grhibebant. S lati¬
na lingua utramq sub eodem nomine
seruitutẽ cõp̃hendit: ⁊ ꝓpt̾ea obscurior sig¬
rufitatio facta ÷ ciumd̾t. ei soli seriies:
qͦd uigrecs ambiguum ñ ÷. S cum hoc¬
p̃ceptum ad patrem ꝑtineat. quare dictũ
iuendum non sit: s quod dictum ⁊ soli:
ñ excludit cõmunionẽ filũ ⁊ sp̾s sc̃i s quio¬

Expanded text:
trae vocati sunt, qui eam servitutem quam trae vocati sunt, qui eam servitutem quam Deo debuerunt idolis exhibebant. Sed Latina lingua utramque sub eodem nomine servitutem comprehendit, et propterea obscurior significatio facta est cum dicitur. Ei soli servies, quod in Graeco ambiguum non est. Sed cum praeceptum ad Patrem pertineat, quare dictum ancto serviendum non sit? Sed quod dictum est soli non excludit communionem Filii et Spiritus sancti
Abbreviated transcription (Latin):
rib ⁊ pielatis summoꝑe exortatur. Scien
orari p̃cipicat usu namq ueteri suꝑiores
quiq ab inferiorib ad orari dicebantur:
qñ eis siue itcuruatione genum. sicie ca-¬
pitis inolinatione. abhis reuerentia exhi¬
bebatur. Deũ autem ad orare ẽ: ei totam
mentem ꝑhumilitatem ac deuotionem
sub sternere: ⁊ ipm pͥncipium ae finẽ oĩs
boni cred̾e. Quod ei soli nos deb̾e: nemo::
sane mentis qui ambigat. unde ip̃e qͦ
bus. De seruitute uͦ idip̃m competent̾ in¬
telligi pot̾: quia nimirum oĩs ille rectissi¬
ri humilit̾ se subicit: ⁊ uͥ cã dei impugrsa¬
tur fidenter contra dicit. Qui cauet solli¬
eruni intentione celesti p̾mio aute ponat.
S iugreco manifestior sententia expresia
est. ũceca namq locucio diuinã setuitutẽ
ab humana ꝓͥo uocabulo distinguit: qͦd la¬
tiuitas ñ ht̃. Ibi dei enim seruitꝰ latria:
⁊ humana dulia uocatut. Et obhoc idola¬

Expanded text:
ribus et praelatis summopere exhortatur. Sciendribus et praelatis summopere exhortatur. Sciendorari praecipitur. Usu namque veteri superiores quique ab inferioribus adorari dicebantur, quando eis sive incurvatione genuum, sive capitis inclinatione ab his reverentia exhibebatur. Deum autem adorare, est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere. Quod ei soli nos debere nemo est sanae mentis qui ambigat. Unde ipse quobus . De servitute vero ad ipsum competenter intelligi potest, quia nimirum omnis ille rectissiri humiliter se subjicit, et ubi causa Dei impugnatur fidenter contradicit, qui cavet sollicrum in intentione coelesti praemio anteponat. Sed in Graeco manifestior senteest. Graeca namque locutio divinam servitutem ab humana proprio vocabulo distinguit, quod latinitas non habet. Ibi enim Dei servitus latria, et humana dulia vocatur. Et ob hoc idolola
Abbreviated transcription (Latin):
be: gtãm intellige: ueritatẽ agnosce. Quodau¬
dis. hoc ÷ obedientia quam exigeris. Quodd̃c
tius ÷: grã qua p̃ueniris. Quod d̾s unus t̾i¬
tas qua illuminaris ⁊ ꝑficeris. Dm̃ cuum
tus ab obedientia incipit: quẽadmodũ oẽ
uitrum ab in obedientia ꝓcedit. frustͣa nã
ꝙł inobedienti gt̃a: ł contumaci doctti
agnoscas. De inde sequit᷑ p̃ceptum ip̃m ad¬
orabis hoc ꝑtinet adfidem ⁊ ei soli seruies.
hoc ꝑtiuet ad oꝑationem fides enim oꝑãt
exdilectione ꝑfectũ facit: ꝙ nec opꝰ sine
fibe: nec sides ciui tẽp  suppetit accepta ÷
sine oꝑe. ꝓpt̾ea adora iecte credendo: seruibe¬
ne oꝑando. Queri autem pot̃ si id quod dix̃.
er soli seruies. adutrumq referendum sit:
ut dicatur. ip̃m solum adorabis. ⁊ ei soli ser¬
uies. Si hoc quomͦ stare pot̾it: qr sepe in uet̾i
testamento scõs uiros non solũ angłos ad¬
orasse: s ⁊̃ homines legius. Nec tam̃

Expanded text:
be, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod aube, gratiam intellige, veritatem agnosce. Quod audis, hoc est obedientia quam exigeris; quod Deus tuus, est gratia qua perveneris; quod Deus unus, veritas qua illuminaris et perficeris. Deum tuum tus ab obedientia incipit, quemadmodum omne vitium ab inobedientia procedit. Frustra namque vel inobedienti gratia, vel contumaci doctrinagnoscas. Deinde sequitur praeceptum: Ipsum adorabis, hoc pertinet ad fidem; et ei soli servies, hoc pertinet ad operationem. Fides enim operans ex dilectione perfectum facit, quia nec opus sine fide, nec fides cui tempus suppetit accepta est sine opere. Propterea adora recte credendo, servi bene operando. Quaeri autem potest an id quod dixit; ei soli ad utrumque referendum sit, ut dicatur: Ipsum solum adorabis, et ei soli servies. Sed hoc quomodo stare poterit, quia saepe in Veteri Testamento, sanctos viros non solum angelos adorasse, sed etiam homines legimus; nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
sunuant fidem. Scd̾a autem qr in ea con¬
tinetur p̃cepta que instriuint ad bonã
oꝑationem. Inpͥma tabula tria sunt pre¬
cepta: quia qͥ fide creditur. trinitas ⁊ d̾s.
In sd̾a cabula.uii. sunt p̃cepta: quia in
⁊ septem denarium complent: q ꝑfectum fac̃
fides recta ⁊ oꝑatio bona. pͥmum pͣceptũ pͥme
tabule ad dm̃ patrem ꝑtinet: sicut p̃ceptum
pͥmum scd̾e tabule ad hominẽ pactem: ut
utitimq pat̾nitatis pͥncipii auc̃toritate ho-¬
delictum ÷. In alt̾o si offendis peccatũ. fac̃e
etum ñ facienda peccatum ÷. facienda autẽ
non facete delictuoq De trib immobilib
¶ UDi isrł. d̾s cuus d̾s unus ⁊ ip̃m ado¬
rab̾ illi soli seruies. Non hoc cocum de
pcepto ⁊ quod d̾r: quia ante p̾ceptum ꝑ am¬
monitionem ad obedientiam auditoris aĩus
p̃paratur. Audi istł hic nota obedientiam.
d̾c tuus. hic nota grãm. Ds unus ÷̃. hicno¬
ta doctrinam. Quasi drẽtur. Obedientiam ex hi¬

Expanded text:
insinuant fidem; secunda quia in ea continentur praecepta quae instruunt ad bonam operationem. In prima tabula tria sunt praecepta, quia quae fide creditur Trinitas, est Deus. In secunda tabula septem sunt praecepta; quia in et septem denarium complent; quia perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum praeceptum primae tabulae ad Deum Patrem pertinet, sicut pprimum secundae tabulae ad hominem patrem, ut in utroque paternitas principii auctoritate hodelictum est; in altero vero peccatum. Facere enim non facienda, peccatum est; facienda autem non facere, deAudi Israel: Deus tuus Deus unus est, ipsum adorabis, et illi soli servies . Non hoc totum de praecepto est quod dicitur, quia ante praeceptum per admonitionem ad obedientiam auditoris animus praeparatur. Audi, Israel, hic nota obedientiam; Deus tuus, hic nota gratiam; Deus unus est, hic nota doctrinam, quasi diceretur: obedientiam exhi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sca scõu obpandit᷑ ꝙ usq ad diem resurrec¬
tionis ñ aufertut. qr nc̃ littã quid̃ reuela¬
ta ÷: s mortalitas ñdum ablata. Que tñ
oĩs infutõ e medio tollenda erit. c̃ mortale
hoc ĩ mortalicatim ⁊ corruptibile ĩ corrup¬
tionem induent. Tunc quippe reuelato
facie ingrediemiur. ł potuis egrediem᷑ ad głi
sidem agnoscimꝰ : facie ad faciem uidendo
secnti ÷ agnos camus.

Expanded text:
panditur, quod usque ad diem resurrectionis non auferetur; quia nunc littera quidem revelata est, sed mortalitas nondum ablata, quae tamen omnis in futuro e medio tollenda erit, cum mortale hoc immortalitatem et corruptibile incorruptionem induerit. Tunc quippe revelata facie ingrediemur vel potius egrediemur ad glofidem agnoscimus, facie ad faciem videndo sicuti est agnoscamus.
Abbreviated transcription (Latin):
duplex ÷. Una ante peccatum ad afficium. a¬
lia post peccatu ad remedium. pͥtna ut ił.
multiplicaret᷑. soda ut natura exciꝑetur ⁊ u
tium cohib̾etur. pͥma institutio ꝯiugium
ut ꝑ eiꝰ bona id ꝙ in carnis ꝯmutione infir¬
mit̾eitis erat. ⁊ delecti excusaretur. officiũ
autem ꝯuigũ incõmixtione carnis ꝯcessit.
ut in eo p̃t᷑ gñis multiplicationem genetan.¬
tium in firmitas exciꝑetur. Qr̃ autẽ ĩ stitu¬
tum sit ꝯiugũ sacram̃tum apłs umuit uͥ¬
uirũ imaginem d̾i eẽ ac ꝑ hoc quodam mͦ
mulierem aĩẽ rõnał typum portate osten¬
dit. Qr̃ item institutũ sit pͥmo ꝯugñ offi¬
eium ip̃t ds institutor ⁊ ordinator ostend̾
dicens. Crescie ⁊ multiplicamini ⁊ reple¬
tt t̾ram ofli cũ autẽ comugn hoc est car¬
nis conmutionem ante pecc̾m ñ ad remedium¬

Expanded text:
est. Una ante peccatum ad officium, alia post peccatum ad remedium. Prima, ut natura multiplicaretur; secunda, ut natura exciperetutium cohiberetur. Prima institutio conjugium ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti, excusaretur. Officium autem conjugii in commistione carnis, concessit ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur. Quare autem institutum sit conjugii sacramentum, Apostolus irum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare item primo institutum sit conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: Crescite et multiplicamini et replete terram . Officium autem conjugii hoc est, carnis com
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊̃ ꝓpt̾ naturalem indiu̾so sexu societactem.
alioqͥn iam ñ dicetetur ꝯugium insenib scł
misissent filios ł ñ genuissent. ⁊̃ qͥb
⁊ si emarcuerit ardoi carnis iuget
tñ ordo caritons. Item innuptiis
plus ualet scĩtas sacmentis ꝗͣ fecunda¬
tis uentris. Unde quida ñ intelligentes hoc ꝙ
dactũ ÷ illa mulier ñ pot̃ ꝑtinere adxͥ ⁊ ercłie
sacͣmentũ cũ ꝗͣ noscitur ñ fuisse carnale con¬
ierciũ estimant sacram̃tũ ꝯuigũ eẽ. ñ posse
ul ꝯmixtio carnis ñ fuerit. Nesciunt eñĩ qr
officium ꝯugñ in carnis ꝯuncione illam. q̃¬

Expanded text:
 propter naturalem in diverso sexu societatem. Alioquin jam non diceretur conjugium in senibus, si vel amisissent filios vel non genuissent; in quibus, etsi emarcuerit ardor carnis, viget tamen ordo charitatis. Item: In nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Unde quidam non intelligentes hoc quod dictum est: illa sacramentum cum qua noscitur non fuisse carnale commercium, existimant sacramentum conjugii esse non posse ubi commistio carnalis non fuerit. Nesciunt enim quod officium conjugii in carnis commistione, illam q
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ d̾s rõnali aĩe intus ꝑ infusionẽ gr̃e sue ⁊ sp̃s sui
partitipationẽ iugitur. Copła gͥ carnis que ante
peccm̃ inꝯuigio officiũ fuit. ⁊pͦ peccatũ in eodem
ꝓ remedio ꝯcessa sic ⁊ utrobiq ꝯnigio adungit᷑.¬
ipãm ꝯuignm uerũ ÷. ⁊ñ ip̃a scm̃ ẽt̃ pot̾. tc̃ qͥd̾¬
mittitur: indulgentie mag̃ ÷ ⁊ ꝯpassionis. ne
uicium ꝯcupiscentie ꝗ in humana carne post
pecr̃m radicauit curpus ioonẽ excessum ꝓ¬
Queret. si nusquã licite excipi potiusset.
difsiniendum putauert̃ ut dicẽt ꝯiugiuĩ
ẽẽ. ꝯsensum mascłi ⁊ femine indiuidualem uite
legitimus. hoc ÷ legitime ⁊ int̾ ꝑsonas legitimaᷤᷤ
factus non fuerit ꝯuigiuim in eo ꝯsecrari ñ pot̃.
legitimas autera illas ꝑsonais dm̃s inquib aliqͣ

Expanded text:
stat, sacramentum et imago est. Et forte ut expressius dicatur ipsa societas et quae exterius in conjugio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societadilectio, qua masculus et femina in sanctitate mittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit; turpius in omnem excessum perflueret, si nusquam licite excipi potuisset. diffiniendum putaverunt, ut dicerent « conjugium esse consensum masculi et feminae individualem vitae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo consecrari non potest. Legitimas autem illas personas dicimus in quibus illa
Abbreviated transcription (Latin):
xꝰ pcccattim ⁊ ꝓpt̃ peceatum sumpserint
exordilim: solum coniugũ sacramentum ⁊ añ
peccatum leg̃r institutum. ñ tñ ad remedium
s ad officiũ. In coniugio autem ħ pͥmũ consid̾an¬
da st̃ ⁊ discernenda. Origo. ⁊ in stitutio. c̃modo

Expanded text:
peccatum et propter peccatum sumpserint exordium, solum conjugii sacramentum etiam ante peccatum legitur institutum; non tamen ad remedium sed ad officium. In conjugio autem haec primum consideranda sunt et discernenda: origo et institutio cum modo
Abbreviated transcription (Latin):
aĩas ⁊̃ a corꝑib seꝑatas: corꝑa eẽ. ⁊ ad si militudi¬
nẽ eo ꝑũ in m̃bͥs ꝯpactas atq districtos ꝯfitemur.
Ego quiddã qͦd ĩ bac re audiui tace ñ debeo. qudã ꝓ¬
bat testimoniĩ fr̃ narrauit mͥ a suo albẽ neracit̃
ħ affrrmante audisse. ꝙ c̃ alig̃n ille ad qͥsdã fr̃s emi¬
nus ꝯsticituis uisitandos ꝑgeret: initiere ut sol
dicit. Quidã ꝑ egrinꝰ oĩonis cã ad scr̃a racobũ ꝑgẽs
meod̾ loco hospitatꝰ ÷ Nocte uti it̾antib mos ÷ añ¬

Expanded text:
iam a corporibus separatas corpora esse ad similitudinem corporum membris compactas atque distinctas confitemur. Ego quidem quod de hac re audivi tacere non debeo. Quidam probati testimonii frater narravit mihi se a suo abbate veraciter hoc affirmante audisse, quod cum aliquando ille ad quosdam fratres eminus constitutos visitandos pergeret, in itinere, ut solet, dicit. Quidam peregrinus, orationis causa, ad sanctum Jacobum pergens, in eodem loco hospitat
Abbreviated transcription (Latin):
uid : An q sensus aĩe qñ ꝑ corpꝰ eg̃dit᷑ ĩo diu̾sis
mͦis ꝑcipit. qi ꝑdiu̾sa in strum̃ta ꝑcip̃s Et obhoc
qͦdam eminꝰ ꝯstituta corporali sensu ñ ꝑcip̃. q
ad ꝑcipienda illa instrum̃tũ corꝑał sensͦ ñ suf¬
ficit. Ibi eni sensus deficit. uͥ ampliꝰ instrum̃t̃
ñ sufficit. ꝓpt̾ea illi sens qui instrum̃ta mag̃
sufficientia hũt: maiorẽ inꝑcipiendo umhñt.
Ocłs longe posittiuid Tactꝰ uͦ sentire ñ pot̾. nͥ
ĩ mediate ꝯiuncta. Si instrum̃tũ taragendi eque
ut uidendi ꝑspicax tẽt. eque tactus ut usus

Expanded text:
er corpus egreditur ideo diversis modis percipit; quia per diversa instrumenta percipit, et ob hoc quaedam eminus constituta, corporali sensu non percipit, quia ad percipienda illa instrumenta corporis sensus non sufficit? Ibi enim sensus deficit ubi amplius instrumentum non sufficit. Propterea illi sensus qui instrumenta magis sufficientia habent, majorem in percipiendo vim habent. Oculus longe posita videt, tactus vero sentire non potest, nisi immediate conjuncta. Si instrumentum tangendi? aeque ut videndi perspicax esset, aeque tactus ut visus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑducarit. s ⁊ ip̃as ãas adhuc ĩ corpore positas añ
exitũ młta alq̃n de his q̃ futura st̃ suꝑ eas siue ex
reductas uisiones qͣsdam ⁊ reuilationes sibi fac¬
simile recitasse. flumina. flãmas pontes. nanes. do¬
mos. nemora. pͣta. fiores hoĩes nigros. candidos ⁊ ce¬
t̃a qͣlia ĩ ħ mundo uid̾i ⁊ hr̃i solent. ⁊ ł ad gaudutm
a mari ł ad torm̃tũ tim̃. Eẽ qͦ solutas corporib ma¬
nib tͣhi. pedib de duti. collosus pendi. flagellari p̃

Expanded text:
t; sed et ipsas animas adhuc in corpore positas ante exitum multa aliquando de iis quae futura sunt super eas; sive ex reducta visiones quasdam et revelationes sibi facsimile recitasse; flumina, flammas, pontes, naves, domos, nemora, prata, flores, homines nigros, candidos, ea qualia in hoc mundo videri et haberi solent, et vel ad gaudium amari, vel ad tormentum timeri. Sic quoque solutas corporibus manibus trahi, pedibus deduci, collo suspendi, flagellari, pr
Abbreviated transcription (Latin):
scisse ne uͦ qͣi bñplanito & gͣto uenisse obuiam. De no¬
tionẽ laudat. bonũ ꝓpositũ ꝯm̃ dat p̃miũ ap̃se mag¬
nite hꝰ qͣses aut qͣnti st̃ exponit. Oe qͦd ħ amat᷑ ꝗͣ ci¬
to fugiat. ⁊ pari mͦ õe qͦdtimet᷑ ł dolet᷑. qͦmͦ sñ mo
latim menti hoĩs nicħsimstrũ suspicantis con¬
temptũ uite uig̃it. metũ moctis tollit. pꝰtremo
testat᷑ nitħ mag̃ uro uirtutis expedire ꝗͣ ut hulc
panatũ eẽ. ñ dubitat. Ed młca. deceptus fcaudu¬
lente: ꝑsurasioni assensũ p̃b. ⁊ iniecto ferro semay¬
uer reportaat etaũe. Et q hospes ap̃ quẽ nocce il¬
centiã suã sine cã ꝑiclitari c̃neret ⁊ diuinũ aux¬
lium intiria cordis de uotione c̃ ad ẽẽ inploraret:
ecce subito qͥ mortirus fuerat surret̃. ⁊ rẽ gestam
cunstis astantib ⁊ mirarttib exponens innocentẽ
incelũ ad thronũ uidicis duxisse. illicq p̃cib ꝓillo
fusis itt uite denuo redd̾etur obtinuisse. Ibi se

Expanded text:
c vero quasi beneplacito et grato venisse obviam. Devotionem laudat, bonum propositum commendat, praemium apud se magvitae hujus quales aut quanti sunt exponit. Omne quod hic amatur quam cito fugiat, latim menti hominis nihil sinistrum suspicantis contemptum vitae ingerit, metum mortis tollit. Postremo testatur nihil magis vero virtutis expedire, quam ut hinc paratum esse non dubitat. Quid multa? Deceptus fraudulentae persuasioni assensum praebet, et injecto ferro semetexanime reportant: et quia hospes apud quem nocte ilcentiam suam sine causa periclitari cerneret et divinum auxilium intima cordis devotione sibi adesse imploraret, ecce subito qui mortuus fuerat surrexit et rem gestam cunctis astantibus et mirantibus exponens innocentem in coelum ad thronum judicis deduxisse, illicque, precibus pro ipso fusis, ut vitae denuo redderetur obtinuisse. Ibi se
Abbreviated transcription (Latin):
si extͣ corpꝰ posita uni corpori ꝓpior & alt̾i remortioreẽt.
int̃ ipõm ꝓfecto. ⁊ corpꝰ spaciũ eẽt. si spatiũ eẽt: locꝰ
ẽẽt. Si locꝰ ẽet: corpꝰ eẽt. Si autẽ int̾ip̃am ⁊ õẽ corpꝰ cor¬
nea ꝓ corpꝰ a corpore recedit. neq ꝑ corpꝰ ad corpꝰ acred̾.
Et iõ nec loco mouet᷑ ut recedat ã corꝑe qͦd ÷ ĩ loco ñ
loco mouet᷑ ut accedert ad corpꝰ qͦd ⁊̃ iilloco. Int̃ õnc̃

Expanded text:
si extra corpus posita uni corpori propior et alteri remotior esset, intra ipsam profecto et corpus spatium esset. Si spatium esset, locus esset; si locus esset, corpus esset. Si autem inter ipsam et omne corpus, corer corpus a corpore recedit, neque per corpus ad corpus accedit. Et ideo nec loco movetur, ut recedat a corpore quod est a loco; nec loco movetur ut accedat ad corpus quod est in loco. Inter omnem
Abbreviated transcription (Latin):
tabił ÷ s loco ñ mouet᷑ q nͭ loco mouet᷑ retedens a cor¬
pore qͦ÷ i loco nec loco mouet᷑ accedens ad corpꝰ qͦd ÷
in loco Neq eñi loco mouet᷑ qñ recedit a loco naq tt¬
um loco mouet᷑ qñ accedit adloc̃. Etiam qñ in cor¬
pore posito. dũa corpꝰ localit̃ mou ip̃a tñ localit̾
ñ mouet᷑. S̾i eñ localit̾ iccͥco mou̾i estimat᷑. quia ĩ¬

Expanded text:
t; sed loco non movetur, quia nec loco movetur recedens a corpore quod est a loco, nec loco movetur accedens ad corpus quod est in loco. Neque enim movetur, quando recedit a loco; neque iterum loco movetur, quando accedit ad locum. Etiam quando in corpore posita anima corpus localiter movet, ipsa tamen localiter non movetur. Si enim idc
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ continebat᷑. Qñ uͦ cortex. artsce ĩ cip̃ marbore
exhit humor abillo. ⁊ ꝯͣthit᷑ ad int̾iora ned fo¬
ras eg̃ditur ut extͣ sit: s int̾nis remanit ineo
qd untꝰ ⁊ siue in ligno. siue ĩ medulla. utt incorti¬
de ip̃o ñ sit tñ õuino exit acortice ut ĩ cortice iã¬
ñ sit neq exit qͣi ad xxt̾iora effusus. s exio qͣ ad
int̾iora collectꝰ. Et si forte humor rursũ abint̃¬
ori suo ꝓdeat. ut se ũm effundat ĩ corticẽ reui
tescit ursũ cortex ile qñ humor ĩ ip̃o ÷ uita el.

Expanded text:
corpus continebatur. Unde vero cortex arescere incipit in arbore, exit humor ab illo, et contrahitur ad interiora, neque foras egreditur ut extra sit, sed interius remanet in eo quod intus est, sive in ligno, sive in medulla, ut in cortice ipso non sit. Tunc omnino exit a cortice, ut in cortice non sit, neque extra quasi exteriora effusus, sed exit quasi ad interiora collectus. Et si forte humor rursum ab interiori suo prodeat, ut se iterum effundat in corticem, rursum revirescit cortex ille, quoniam humor in ip
Abbreviated transcription (Latin):
caritate. id ÷ dilectione. Nonͥ noc̃e pot̃ aĩe sicorpꝰ
uitam suã ꝑdit. qñ ip̃a uitã suã in fide ⁊ spe ararito¬
te ꝯsistenis. ñ amittit. Nemo gͥ mͥ dicat. Qui paruã
uant᷑. ego ñ m̃suro. Crescant qͣntũ uolunt Quanto
maiares. tanto meiores. Tam̃ illos ꝯdẽpnare ñ andeo
qͣntũ ui parui suit. Exqͦ nati ss̃ exd̾o: silĩ st̃ d̾i. pu

Expanded text:
 nocere potest animae, si corpus vitam suam perdit, quando ipsa vitam suam, in fide, et spe et charitate persistens, non amittit. Nemo ergo mihi dicat: Qui parvam vantur. Ego non mensuro. Crescant quantum volunt. Quanto majores, tanto meliores. Tamen ego illos condemnare non audeo quantumvis parvi sint. Ex quo nati sunt ex Deo, filii sunt Dei. Pu
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ dñt. Scias gͦ quoc̃q tempore abinitio mũ¬
di usq infinem. nullũ fuisse ł ũe eẽ. bonũ:
nͥ uistificatum ꝑgr̃am: Grãm autẽ nunquã
tionis remedio saluatos agnoscas. Aspice gͥ
cãm regis nr̃i. ⁊ acies exercitus eiꝰ in armis
spiritalib fulgentes: ⁊ quanta p̃cedentium
sub sequentiumq popłoꝵ multitudine sti¬
empos instititionis sacͣnitoꝵ .xii.¬

Expanded text:
contradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio muncontradicunt. Scias ergo quocunque tempore ab initio mundi usque ad finem, nullum fuisse vel esse vere bonum, nisi justificatum per gratiam, gratiam autem nunquam tionis remedio salvatos agnoscas. Aspice ergo castra regis nostri et acies exercitus ejus fulgentes in armis spiritalibus, quanta praecedentium subsequentiumque populorum multitudine stiempore institutionis sac
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes gr̃e st̃ hũ qui ꝑ inspirationem sp̃s scĩ af¬
fiati. ⁊ illumiñant᷑ ut bonum qͦd faciendũ ÷̃
agnoscant: ⁊ inflammant᷑ ut diligant: ⁊ cor¬
roborantur ut ꝑficiant. Et ut idẽ manifesti¬
ori distinctione signemꝰ: hoĩes naturał legis
st̃ aꝑte mali: hoĩes gr̃e scͥpte legis. ficte boni:
hoĩes grẽ uere boni. ficte boni st̃ tecti Aꝑte ma¬
li sunt de tecti. Qni ꝑgog ⁊ magog significati
st̃. qͦd int̃p̃tatur tectus. ⁊ detectus: ⁊ in ꝑsecu¬
tionẽ popłi d̾i uenturi p̃dicantur: qr ħ duo
tempore defuerunt: tñ tempus naturał legis.
adaꝑte malos ꝑtinet: quia illi tc̃ ⁊ numero¬
płes. ⁊ statii excelsiores fuerunt. Tempꝰ scͥpte.
legis ad ficte bonos ꝑtinet: qi tẽ hoĩes inti¬
inore seruientes. op mundabant ñ añĩ. Tempꝰ
gr̃e aduere bonos ꝑtinet: qui mͦ ⁊ si mirero
płes ñ sinit: tñ stitu st̃ excellentiores. ⁊ d̾i gr̃a
publice ante ferunt᷑: ⁊̃ ab his qͥ eis moribuꝰ.

Expanded text:
i afflati et illuminantur ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aperte mali, homines scriptae legis ficte boni, homines gratiae vere boni. Ficte boni, sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei venturi praedicantur, quia haec duo tempore defuerunt, tamen tempus naturalis legis ad aperte malos plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scriptae legis, ad ficte bonos, quia tunc homines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ sententia dictatur. fous iudicat nͥ ꝓfect᷑.
his itaꝙ b̾uit̾ dedisc̾tione iudicion ꝓposras:
nunt ad ipsam narrationis nr̃e seriem re
& redemptor. Missus ÷ filiꝰ: ut in adoptione pãt¬
na assensirm suũ demonstraret. Uenit sapientia
ut uincetet maliciam: ut hostis qͥ astucia uice
hostiam ꝓnatura. ut de nr̃o cẽt bolo¬
caustum offerendũ ꝓnob̾: ut in hoc ip̃o ad nõ
ꝑtũet redemptio: qi de nr̃o sũpta erat im
molatõ. C uiꝰ ꝙͣ redemptiõis participes essicim᷑
si ip̃i tedemptori ꝑcarnẽ nob̾ sociato. ꝑ fidem
unim᷑. Natura ꝙ humana tota ꝑpeccatum
corrupta fuerat: ⁊ tota ꝓp̃t pecc̾m dãpnatio¬
ni debita fuerat: ziccirco si tota dampnata
fuiss. in iusticiañ fuiss Uenit autẽ grã ⁊
tiont̃: ⁊ quos ꝑmiscd̾iam saluauit. ñ sñ iusticia
saluanit: qi in eiꝰ pocestate erat ut hoc iuste fac̃e

Expanded text:
ubi sententia dictatur, foris judicat ubi profertur. His itaque breviter de discretione judiciorum propositis, nunc ad ipsam narrationis nostrae seriem et redemptor. Missus itaque Filius, ut in adoptione paterna assensum suum demonstraret. Venit sapientia ut vinceret malitiam, ut hostis qui astutia vicehostiam pro natura, ut de nostro esset holocaustum offerendum pro nobis, ut in hoc ipso ad nos pertineret redemptio; quia de nostro sumpt redemptionis participes efficimur, si ipsi redemptori per carnem nobis sociato per fidem unimur. Natura quidem humana tota per peccatum corrupta fuerat, et tota propter peccatum damnationi debita erat; et idcirco si tota damnata fuisset, injustitia non fuisset. Venit autem gratia et tionem. Et quos per misericordiam salvavit, non sine justitia salvavit, quia in ejus potestate erat ut hoc juste facere
Abbreviated transcription (Latin):
accipit: De iusticia paciente ⁊ cogente.
alia paciens ÷: alia cogens. Iusticra paciens
est. qua si fiat aliquid instum ⁊: si ñ fiat in iꝰtũ
ñ ÷. Iusticia cogens ÷ ꝗͣ sic aliquid iuste fit: ut si
ñ ficret inustam eẽt. ꝓpt̃ qͦd iusticia paciens dis¬
pensationẽ ht̃: usticia cogens necessitatem:
Sic gͥ d̾s de massa gñis humani qͦsdas ad sal¬
uationem assumens iusticia utiur debite po¬
testatis: qͦsdam uͦ adꝑditionẽ deserens. iꝰticia
ictitas licite equitatis. Illic de debito fuo: ħͥ
de m̃ito nr̃o. Si uͦ eo qͦs nc̃ ad saluationẽ assu¬
quos nunc deserit assumeret sumlit̃ iniusticia non
ẽẽt: quia meor saluatione uteretur iusticia po¬
destatis. Siue gͥ in his qui saluantur. siue in his qͥ¬

Expanded text:
AP. IX. De justitia patiente et cogente. alia patiens, alia cogens. Justitia patiens est qua si fiat aliquid justum est; si non fiat, injustum non est. Justitia cogens est qua sic aliquid juste fit, ut si non fieret injustum esset. Propter quod justitia patiens dispensationem habet, justitia cogens necessitatem. Sic igitur Deus de massa generis humani quosdam ad salvationem assumens justitia utitur debitae potestatis, quosdam vero ad perditionem deserens, justitia utitur licitae aequitatis. Illic de debito suo, hic de merito nostro. Si vero eos quos nunc ad salvationem assuquos nunc deserit assumeret, similiter injustitia non esset; quia in eorum salvatione uteretur justitia potestatis. Sive i
Abbreviated transcription (Latin):
ti. si uelit quod eiꝰ potestati debet᷑. Iusticia equi¬
tatis ÷: qua retͥbuit᷑ pacienti. ⁊̃ sinolit qͦd eiꝰ
m̃ito debetur. Cum gͦ d̾c punit peccatorem
iuste fac̃. qr eiꝰ potestati debetur. ut hoc possit
siuelit: ⁊ iuste punctur qui patitur: quia. ẜ
m̃itũ suũ ei tͥbuitur quod eiꝰ m̃ito debetur.⁊
qua tm̃ ip̃enon ÷ iustus. s pena eiꝰ iusta ÷.
Cũ uͦ d̾s iustisicat peccatorem iuste agit. &
iustus ÷ iusticia potestatis. qͦ ei hoc licet:¬

Expanded text:
lit quod ejus potestati debetur. Justitia aequitatis est qua retribuitur patienti etiam si nolit quod ejus merito debetur. Cum ergo Deus punit peccatorem, juste facit; quia ejus potestati debetur ut hoc possit si velit, et juste punitur qui patitur; quia secundum meritum suum ei retribuitur quod ejus merito debetur, et qua tamen ipse non est justus, sed poena ejus justa est. Cum vero Deus justificat peccatorem juste agit, et justus
Abbreviated transcription (Latin):
mat pͥus consiliatoris. pꝰea auxiliatoris: ita dũ¬
taxat. ut pͥmo hoĩem totum sibi dimiitat: qͣ¬
tinis ip̃e hõ ⁊ignorantiam suam exꝑiatur. ⁊
uitelligat se indig̾e ꝯsilio: de inde ⁊ defectum
suũ sentiat. ⁊ agnoscat se opꝰ hr̃e anxxilio. Taligͦ
rõne in tempore naturał legis. totus hõ dimis¬
sus ÷ s: pꝰea intempore scripte legis cognos¬
centi ignorantiã suã datũ ÷ ꝯsilĩ: pꝰtiemo pꝰ¬
tremo ulcempore gr̃e ꝯficenti defectum suũ
p̃stitum ÷ auxiliũ. Consilium erat in rõne
satisfactionis: auxliũ erat in effectu redẽp¬
tionis. Ut gͦ rõne satis factionis: quã ꝓpecc̃o
nosc̾e possimꝰ: cam hoĩs pꝰ necẽẽ ÷ paulisꝑ attẽ

Expanded text:
m prius consiliatoris, postea auxiliatoris, ita duntaxat ut primo hominem totum sibi dimittat, quatenus et ipse homo et ignorantiam suam experiatur et intelligat se indigere consilio, deinde etiam defectum suum sentiat, et agnoscat se opus habere auxilio. Tali igitur ratione in tempore naturalis legis totus homo dimissus est sibi; postea in tempore scriptae legis cognoscenti ignorantiam suam datum est consilium; postremo in tempore gratiae confitenti defectum suum praestitum est auxilium. Consilium erat in ratione satisfactionis. Auxilium erat in effectu redemptionis. Ut ergo rationem satisfactionis quam pro peccato n
Abbreviated transcription (Latin):
patͥ soluit: ⁊ motiendo reatũ hoĩs expiauit:
ut eum ip̃e ꝓ homine mortem quam non
debebat sustineret: uiste homo ꝓpt̾ ip̃m. mor¬
dem ꝗͣ debebar euad̾et: ⁊iã locũ calupniandi
diabolꝰ ñ inueniret: qr ⁊ ip̃e hõi dñati non
debuit: ⁊ hõ lib̾ari dignꝰ fuit. Idem itaq ⁊
uidiciũ nr̃m ⁊ cãm nr̃ama fec̃: scptũ ÷. Qm̃
fecisti uidiciũ meũ ⁊ oausã meã: Causam
nrãm fec̃ qm̃ debitũ patri ꝓ nob̾ soluit:⁊ mo-¬
tiendo reatum expiauit. Iudiciũ uͦqi descendens
ad tnferos ⁊ portas mortis frangens captiuitatẽ.
q̃ ibidem tenebat᷑ lib̾auit. Indiciũ gͦ diaboli: ad¬
u̾sus dm̃ factũ ÷ statim abinitio scłi. Iudiciũ
hoĩs: adu̾sus cliabo lum inpassionȩ ⁊ iudiciũ¬

Expanded text:
patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mortem quam non debebat sustineret, juste homo propter ipsum mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret; quia et ipse homini dominari non debuit, et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium fecisti judicium meum et causam meam . Causam nostram fecit, quia debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit. Judicium vero quia descendens ad inferos et portas mortis frangens captivitatem quae ibidem tenebatur liberavit. Judicium ergo diaboli adversus Deum factum est statim ab initio saeculi. Judicium hominis adversus diabolum, in passione Chri