comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ sinuãt mlupto ꝯcupiscenta: debilitar. ex qͦ
idicitur dimitti. ñ solu ideo. quia reatus ibi
soluitur. Que remifsioĩs modũ alus ⁊̃ płi¬
b testimonus scriptura edocet. Ait enim
ang̃. contͣ ulianũ. Lex q̃ in m̃bris c̃ uiciũ
carnis ẽ. q. expeccati pena. et extraduce mor¬
tis ꝓuenit. Sex lex ista que ẽ inmñ bris remus¬
sa est irgnatõe sp̃uali. ⁊ mariet incatne mo̾¬
tali. Remifsa ẽ quia reatus solutus ẽ sacra¬
m̃to. quo renascuntur fideles. manet aũt
carns ꝑgram baptismatis ⁊ lauacrui re¬
tus cum quo eras natus. ⁊ quicquid antea
ꝯ sensisti male ꝯcupiscentie. siue cogitatio¬
ne. siue lacutõe. siue actõe. Id̾ mł de impti

Expanded text:
in baptismo concupiscentiam debilitari, ex quo dicitur dimitti, non solum ideo quia reatus ibi solvitur. Quem remissionis modum aliis etiam pluribus testimoniis Scriptura edocet. Ait enim Aug. contra Julianum: Lex quae in membris est, vitium carnis est, quod ex poena peccati et ex traduce mortis provenit. Sed lex ista quae est in membris, remissa est regeneratione spirituali, et manet in carne mortali. Remissa est, quia reatus solutus est sacramento quo renascuntur fideles; manet autemper gratiam baptismatis et lavacrum retus cum quo erat natus, et quidquid antea consensisti male concupiscentiae, sive cogitatione, sive locutione, sive actione. Deinde qui
Abbreviated transcription (Latin):
ginale pecẽ. cura ad huc ñ uitantur liẜo
quia ex prima hoĩs mala uoluntate cͣctũ
factu ẽ quoda mõ hroitariu. Quare
deus aĩam corpori iungit sciens ea
inde maculari. ⁊ iteo dampnari.
la pec̾ci conthe̾. ⁊ aliq̃n añt bapt̃m se iũgi
ab ip̃o corpore ⁊ sis dampnan ea corpionũg.
R̾ntemus exaltitudine uiditõru d̾ĩ id ꝓ
cipio instituit. licet pect̾a hoĩu inĩcesẜĩt
sine ĩmutato̾e ꝯtinue ẜuat corpora d̾ ma¬
reria aprincipio sin̾ uicio fc̃a fingens aĩas¬
qr de nichilo creans. carũq ꝯĩctõe hoĩe
ꝑficiens. Eu igitur utraq hoĩs natura ad̾o
s̃me uit̃o sit instituta. licet ase peccato sit

Expanded text:
ginale peccatum, cum adhuc non utantur libero quia ex prima hominis mala voluntate contractum, factum est quodammodo haereditarium. 7. Quare Deus animam corpori jungit, sciens eam inde maculari, et ideo damnari. lam peccati contrahere, et aliquando ante baptismum sejungi ab ipso corpore et sic damnari, eaid a tituit, licet peccata hominum intercesserint, sine immutatione continue servat, corpora de materia a principio sine vitio facta fingens, animasque de nihilo creans, eorumque conjunctione hominem perficiens. Cum ergo utraque hominis natura a Deo sine vitio sit instituta, l
Abbreviated transcription (Latin):
mortio. al emo cͥ nascitur. nisi trabẽs pẽa
⁊ meritui pene. Meutui aũt pene. pecc̾m ẽ.
oĩs ergo qui nascitur ꝑcarnis ꝯcupiscentiã
peccatu mmibit. Pͥec̾c ittiq originale. culpa
c̃. quã õs ꝯcupiscentiałr ꝯcepti trabũt. uñ

Expanded text:
mortis. Nemo enim nascitur, nisi trahens poenam, et meritum poenae. Meritum autem poenae, peccatum est. Omnis ergo qui nascitur per carnis concupiscentiam, peccatum trahit. Peccatum itaque originale culpa est, quam omnes concupiscentia
Abbreviated transcription (Latin):
tes iꝑadiso uisibili factiũ c̃ẽ credendum
ignea custodia. ꝯłõ tam̃ frurstra. s quia ali¬
eͥ mnt̾p̾tatur plenitudo sc̃ie. Hec c̃ caritas:
quia plenitudo legis ẽ dilecto̾. Gladius aũ
flãmens pene tp̃rales st̃. q̃ ñ satiles sunt.
qm̃ tp̃ra uolubilia sũt. Illa gͤ ad custodiam
ligni uice ĩo põ̾ita st añ ꝑadisum. quia ad

Expanded text:
adiso visibili factum esse credendum ignea custodia, non tamen frustra, sed quia alienim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio . Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, quia tempora volubilia sunt. Illa ergo ad custodiam ligni vitae ideo posita sunt ante paradisum, quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ bapt̃o remutitur. S̾ felitate quã caro ex
datate purgetur. qua inconcepto̾e exꝯcupi¬
scentia libidinosa contraxit. ¶ Quibdam
iutetur ꝙ sicut aĩa ireatu purificatur. ita ⁊
caro abilla polluto̾e purgatur. Ut sicut gu
uõ putant᷑ tm̃ aĩam ibi mundari. carne
uõ ñ ab illa feclitate purgari. Si uõ remaẽt
dilla felitas usq ad ꝓcreatõem filiorum que
fit incarnuis ꝯcupiscentia. uidetur naturacã¬
nis mag̾ ac mag̾ corrũpti ⁊ mag̾ corrupta
uitetur caro ꝓł. qua parentis quia de car¬
ne pollutã qua hiũt aconceptu retinent
uñ maior uidetur pollutõ carnis ĩ ꝓle qu̾ã
fiu̾t ĩ parente. ¶ Ad ꝙ illi dñt. quia licet ca
si fecidior atq ĩ mũdior sit caro ꝓł ⁊ iõ

Expanded text:
in baptismo remittatur. 3. De foeditate quam caro ex ditate purgetur quam in conceptione ex concupiscentia libidinosa contraxit. Quibusdam videtur quod sicut anima a reatu purificatur, ita et caro ab illa pollutione purgatur: ut sicut duovero putant tantum animam ibi mundari, carnem vero non ab illa foeditate purgari. Si vero remanet illa foeditas usque ad procreationem filiorum, quae fit concupiscentia carnis, videtur natura carnis magis ac magis corrumpi; et magis corrupta videtur caro prolis quam parentis, quia carne pollutionem quam habuit a conceptu retinenteUnde et major videtur pollutio carnis in prole quam fuerit in parente. Ad quod illi dicunt quia licet caro si foedior atque immundior sit caro prolis, e
Abbreviated transcription (Latin):
A p̾̃dictis collignur atq infertur. quia sima¬
la uoluntas.⁊ mala actõ ẽ. ĩ quantũ ẽ uõa ẽ.
S quis ẽ qui diffitetur malã uoluntate
ẽẽ. ⁊ mala actoe̾. Mala igitur uoluntas. si¬
ue act̃o. ĩ qu̾atu ẽ. bonũ ẽ. ⁊ ĩ qũatu uolu̾taᷤᷤ¬

Expanded text:
aedictis colligitur atque infertur quia si mala voluntas, et mala actio est; in quantum est, bona est. Sed quis est qui diffitetur malam voluntatem esse, et malam actionem? Mala ergo voluntas sive actio, in quantum est, bonum est,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃o diminti quia bapti grãm ꝯcupiscentia
ip̃a mittigatur. ⁊ minuitur ĩ eod̾ .s. ita dicẽs
plena fit remissio pec̾coꝵ s manet inuetusta¬
te cums tanqua suꝑatum ⁊ ꝑemptũ nisi
illicito ꝯ sensu quodam mo reuiuiscat. ⁊ itur

Expanded text:
baptismi gratia concupiscentia ipsa mitigatur et minuitur, in eodem libro ita dicens: plena fit remissio peccatorum; sed manet in vetustate carnis tanquam superatum et peremptum, nisi illicito consensu quodammodo reviviscat, et in r
Abbreviated transcription (Latin):
tis huins carnał ꝯcupiscentia. cuius uitiosĩ
desiderus. ñ obelire pcipimur. ouc tam̃ ꝯcu¬
piscintia cotidie minuitur ĩ ꝓficicitib ⁊ cõ¬
nnentib. S licet remancat ꝯcupiscentia post
ꝑgrãm bapti mittigatur ⁊ minuitur. ut pꝰ
tominan ñ ualeat nisi quis reddat uires ho¬
sti. eundo pꝰ concupiscentias. ad ec pꝰ bapt̾m
irmanet adreatu quia ñ inputatur ad pec¬
catu. s tantu pena pecc̃i ẽ aũt bap̃tu. noͣ¬

Expanded text:
is concupiscentia, cujus vitiosis desideriis non obedire praecipimur; quae tamen concupiscentia quotidie minuitur in proficientibus et continentibus. Sed licet remaneat concupiscentia post per gratiam baptismi mitigatur et minuitur, ut post dominari non valeat, nisi quis reddat vires hosti eundo post concupiscentias. Nec post baptismum remanet ad reatum, quia non imputatur in peccatum; sed tantum p
Abbreviated transcription (Latin):
nisi excusetur ꝑ hona ꝯngu. In ꝯcupisce¬
cia igitur ⁊ libitĩe ꝯcipitur caro. forman¬
da incorpus ꝓł. uñ caro ip̃a que ꝯcipit᷑.
ĩuiciosa ꝯcupiscentia polluitur ⁊ corrũpit̃.
excuius ꝯtactu aĩa cum ĩ fimditur maculã
trahit qua polluit᷑. ⁊ fit rea .i. inicuiz ꝯcupi

Expanded text:
nisi excusetur per bona conjugii. In concupiscentia ergo et libidine concipitur caro formanda in corpus prolis. Unde caro ipsa quae concipitur, in vitiosa concupiscentia polluitur et corrumpitur; ex cujus contactu anima, cum infunditur, maculam trahit qua polluitur et fit rea, id est, vitium
Abbreviated transcription (Latin):
tismũ abillo pecc̃o mundatis diu̾sarur
siłitudinũ mouctõe id posse fĩ insinuat
manet tam̃ meo que genuetunt artũ¬
cisi. qũo ⁊̃ palca que oꝑe humano tanta
diligentia seꝑatur. manet tñ infructu ⁊
de purgato nascitur trtico. ita pect̾ quod
ĩ parentib ꝑbapt̃m mundatur. manet
meis quos gemierũt. Ex boc eni gignũt

Expanded text:
tismum ab illo peccato mundatis, diversarum tismum ab illo peccato mundatis, diversarum similitudinum inductione id posse fieri insinuat manet tamen in eo quem genuerunt circumcisi; quomodo etiam palea quae opere humano tanta diligentia separatur, manet tamen in fructu qui de purgato nascitur tritico; ita peccatum quod in parentibus per baptismum mundatur manet in eis quos genuerunt. Ex hoc enim gignunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽ eẽ incarne. culpa sit uł pena. siũ
aliquit alut. Culpa eẽ no põt incarne.
quia culpa nͥ ẽ mre mratõnabili. Sienĩ
cupa ee̾̃t incarne: aũt infusiõe amme
ẽ. nec originał culpa ẽ. quia ip̃a cã est
originał pect̃i. Siaũt pena ẽ. que ẽ illa
passibilitas. uł mortalitas. uł alia cormup¬
tõ. Hos erum defectus. carni mẽe ꝯitat.
Hic apiur quid sit .s. feclitas mricta ex
tus carnis ⁊ p̾cipue pollutio quedam qͣ
ex feruore coitus parentum ⁊ concupisc̾e¬
cia libidinosa contrahit caro dum ꝯcipi¬
tur. cũ ẽ originał peccati. que recte uitiu̾
suu corrptõ carnis appellari põt. que
feditas maior ẽe uidetur incarne concupi¬
infunditur. q̃ excoruptr̃e carius macula¬
tur. sicut inuase dignoscitur uitiu ẽẽ. cũ
uinũ infusu accrescit. Inductu siłium
ostenidit ñ ab surde filio ᷤ trahere pec̃c app
⁊ intellectu turbemur audientes pect ori¬
ginalo filios traduce̾ aparentibi ia ꝓbap¬

Expanded text:
dicta est esse in carne, culpa sit, vel poena, sive aliquid aliud. Culpa esse non potest, quia culpa non est in irrationali. Si enim culpa esset in carne ante infusionem animae, est; nec originalis culpa est, quia ipsa causa est originalis peccati. Si autem poena est, quae est illa? Passibilitas, vel mortalitas, vel alia corruptio; hos enim defectus carni inesse constat. 6. Hic aperitur quid sit foeditas tracta ex tus carnis, et praecipue pollutio quaedam, quam ex fervore coitus parentum et concupiscentia libidinosa contrahit caro dum concipitur, causa est originalis peccati; quae recte vitium, sive corruptio carnis appellari potest. Quae foeditas major videtur esse in carne concupiinfunditur, quae ex corruptione carnis maculatur; sicut in vase dignoscitur vitium esse, cum vinum infusum acescit. 7. Inductu similium ostendit non absurde dici filios trahere peccatum aem miremur et intellectu turbemur audientes peccatum originale filios traducere a parentibus, jam per bap
Abbreviated transcription (Latin):
opus d̾i. Inmo quid erũt lec duo añt qua
ieis orurtur mala uoluntas. nͥ bonũ opuᷤᷤ
dĩ ⁊ bõa ⁊ laudanda natura. Eigo extõ oritur
Dico eigo quia uoluntate malã nullu ma¬
apte dicitur. primar aũm ⁊ origine mali lo¬
nam fuisse naturaꝵ ⁊ nicħominus ostẽdi¬

Expanded text:
pus Dei? Imo quid erant haec duo antequam in eis oriretur mala voluntas, nisi bonum opus Dei, et bona, et laudanda natura? Ergo ex bono oritur Dico ergo quia malam voluntatem nullum maaperte dicitur primam causam et originem mali, bonam fuisse naturam. Et nihilominus ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
fiusse õs hõies: quidam u̾boru sectatoos
sic obitiũt dicentes. Nõ oĩs caro que iba¬
da traducta ẽ. meo simul existeir potuit.
quia multo maioris quatitatis ẽ quar fu¬
erir corpꝰ ade. In quo nec tot ⁊̃ actomi fue¬
dũt. quot abeo hpĩes descenterũt. Quo cir

Expanded text:
s homines, quidam verborum sectatores sic objiciunt, dicentes: Non omnis caro quae ab Adam traducta est, in eo simul existere potuit, quia multo majoris quantitatis est, quam fuerit corpus Adae. In quo nec tot etiam atomi fuerunt, quot ab eo homines descenderunt. Quocir
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate c̃i. Tanto maiori ĩiusticia molatũ
⁊̃ illud mandatũ. quanto faciliori poterat ob¬
ẜuantia cuitodin. Nõdu eñ uoluntati cu¬
piditas restistebat. q. te pena mansgressioĩe
postea sicutu ẽ. His ilusq nitutur. aucto¬
nitatib: qui ills̃ pac̃t ceteris ilioꝵ hõiu pecc̃is¬
uunt. ñ mõ. Mat̾ nocuit illud pecc̃m. qua
aliꝙ iliorum. quia totu humanũ gemis up¬
ciauit. ac morti utiqi subdioit ꝙ nuuo alio
pcct̃o factu ẽ. Maiore cigo effictui mali na¬
buit illus pect̃ quã aliq aliud. Rnsis contͣ¬

Expanded text:
c. 12: Tanto majori injustitia violatum est illud mandatum, quanto faciliori poterat observantia custodiri. Nondum enim ipsi voluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea secutum est. His aliisque utuntur auctoritatibrant hoc modo: Magis nocuit illud peccatum quam aliquod aliorum, quia totum humanum genus vitiavit ac morti utique subdidit, quod nullo alio peccato factum est. Majorem ergo effectum mali habuit illud peccatum, quam aliq
Abbreviated transcription (Latin):
nisui ẽ. ⁊ ĩ formatur corpus filioꝵ suiq
multiplicatõr siñ rri extunsece adiecti¬
õe auctu ẽ. ⁊ de illo ita aucm̃tato aliquis
II d̾ seꝑauir añ formantur posterorum
corꝑa. ⁊ ita ꝓg̾ditur ꝓcreatiois ordo loge
ꝓpagatõis usqi adfine humani gniͣs. Ita¬
qi diligenter ac ꝑspicuc inrelligentib pa

Expanded text:
 et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac
Abbreviated transcription (Latin):
mobelientia ĩmundu mntisse. Quei̾t
nuit. ñ peccat iste qui nascitur. ñ peccit
p̾sidia innoceñtie pecratu fingis ingres¬
sur. Et rendet sc̃a pagnia. Punu hoĩem
pec̾t intrauit ĩ muidu ꝑ uniꝰ ĩ obelien¬

Expanded text:
Quaerit ns: Non peccat iste qui nascitur, non peccatpraesidia innocentiae, peccatum fingis ingressum? Et respondet sancta pagina: Per unum hominem peccatum intravit in mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
forte nõ ħ ꝯferebat. nisi sepe d̾ illo ĩmẽtur.
Potuit gͦ fi̾. ut d̾ illo semel sumẽt ⁊ ñ se¬
piꝰ: qui ꝑaliquã mora inꝑadiso fuisse in¬
telligitu.cũ scriptura dicat eu ibi sopora¬
tu fuisse qn̾ costa de latere cius assũpta ẽ.
Et m̃ formata mułr. ⁊ aĩalia añt eu ducta.
quib noia ĩ posuit. Gꝑ ꝑ ad̾a pec̾t.⁊ pena¬

Expanded text:
si saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quib
Abbreviated transcription (Latin):
carc aĩa ercarius coniucto̾r ꝯcupiscentie uici¬
um ñ tralrret. Obiect̾o quoꝵd.am intẽtiu ꝓ¬
bare pecc̾ non traduci exlege cõmuni
Et adhoec oppõitur ħ̃ mo. In ip̾̃o conceptu  dr̃
transimitti pec̾c. ꝓ pagatur caro. nec tn̾ tunc

Expanded text:
ima ex carnis conjunctione concupiscentiae vitium non traheret. 9. Objectio quorumdam nitentium probare peccatum non traduci ex lege coitus. Sed ad hoc opponitur hoc modo: In ipso conceptu ubi dicitur transmitti peccatum, propagatur caro, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quia excarne tracta abadum ꝯcepti sumus
ĩo pec̾c traximus. quia ⁊ xͥcorpus excadem
carne formatu : que alutam descendit. s eiꝰ
ꝯceptus e̾ celebratus. ñ lege peccati .i. ꝯcupi¬
scentia carnis. uñ ⁊ caro cus peccatrix ñͥ fuit
dum sͥ mince uir mułrq miscentur. sine
libidine ñ ẽ parrntu ꝯcubitus. ob hoc filior
exxorum carne nascentiui. ñ põt sine peccato
tit ꝑpagato si libido. nec fecunditas natu¬

Expanded text:
quia ex carne tracta ab Adam concepti sumus, ideo peccatum traximus; quia et Christi corpus ex eadem carne formatum est, quae ab Adam descendit; sed ejus conceptus est celebratus non lege peccati, id est, concupiscentia carnis, unde et caro ejus peccatrix non fuit, dum sibi invicem vir mulierque miscentur, sine libidine non est parentum concubitus, ob hoc filiorum ex eorum carne nascentium non potest sine peccato ttit propagatio, sed libido
Abbreviated transcription (Latin):
ceti ĩ necte uitiu cecitatus ẽ. s ñ apparer
nec discernitur int̾ uidẽrẽ ⁊ cetũ insilu¬
ce ueniẽre. sic ĩ puero uitiũ eẽ ñ apparet
donec etatis ꝓuectioris tp̃e occurrat. Q d̾¬
Xhis tatur intelligi quid sit origiale pft¬

Expanded text:
ed non apparet, nec discernitur inter videntem et caecum, nisi luce veniente; sic in puero vitium esse non apparet, donec aetatis provectioris tempus occurrat. his datur intelligi quid sit originale p
Abbreviated transcription (Latin):
lib̃m.ar. inuatur. ut ad uonu moueatur. et
etigatur.⁊ iti ex uirtute. ⁊ lib̃o arbitrio nasc¬
tut bonus motus uł affectus ãĩ. ⁊ cxiñ bonũ
opuo ꝓceclit exterius. Sicut pluuia ngatur
t̾ra ut gͥminet ⁊ fructu faciat. nec pliuua
⁊̃ teriũ nec gͥm̃. nec fructus. nec t̾ra ẽ gm̃
uł fructus. nec gc̾men fructus. Ita gratis
tur pluura diuine bñdictõis .i. ĩ spiratur gña

Expanded text:
ium juvatur, ut ad bonum moveatur et erigatur; et ita ex virtute et libero arbitrio nascitur bonus motus vel affectus animi, et exinde bonum opus procedit exterius; sicut pluvia rigatur terra, ut germinet et fructum faciat; nec pluvia est terra, nec germen, nec fructus; nec terra germen vel fructus, nec germen fructus; ita gratis tur pluvia divinae benedictionis, id est, inspiratur gra
Abbreviated transcription (Latin):
deꝑadiso uoluptans. ¶is ub̃ insinua¬
re iudetur ꝙ numqua moreretur. si postea
comedat de ligno uite. quo ẽ indignus. ale
m̃o ꝑꝑ mobeclientia indignus ẽ ꝯmedere.
⁊ sicut u̾bo dixit. ita oꝑe exibuit. Quisit cũ
d̾̃s de paradiso uoluptatis inlou sͥ ꝯgniu.
Sicut plerumq malus cum rit̾ lonos iuuẽ
cepit. si ĩ melius mutari noluit debonorũ
ꝯgregati̾e tollitur. pondere praue ꝯsuetu¬
diis p̾ssus.de flameo gladio añ ꝑadi¬

Expanded text:
de paradiso voluptatis Illis verbis insinuari videtur quod nunquam moreretur, si postea comedat de ligno vitae, quo indignus est; de  inobedientiam indignus est comedere. Et sicut verbo dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio ante pa
Abbreviated transcription (Latin):
Oc aũt dñt. intrasseeũ ĩ trasse ĩ mũdu.
ĩmundu ñ traductõs orignus sit siłitudi¬
nr p̾uaricatõis. Os qr millo uno pccasse di¬
cũt. quia oĩb ille unus peccandi eremplũ
extitit. Hoc male scrifunt quida hr̃tici ꝗ
dicti st̃ pelagiam. dequib aũg. mł. d̾bapt̃o

Expanded text:
intrasse in mundum, non traductione originis, sed similitudine praevaricationis; omnesque in illo uno peccasse dicunt, quia omnibus ille unus peccandi exemplum extitit. Hoc male senserunt quidam haeretici, qui dicti sunt Pelagiani; de quibus Aug., in libro
Abbreviated transcription (Latin):
ar. insi diuinũ p̾betur iduitoriu. ¶ Et¬
ce his u̾bis satis ostenditur: ꝙ añt pec̃e
hõ indigebat gr̃a opante ⁊ coopante. Nõ eͥ
rẽbat quo pede mouere poss sine gm̃ oꝑ
antis ⁊ co opantis auxilio. huit tñ quõ
poterat stare. G̃ d̾ ho an lapsu iurtutes

Expanded text:
nisi divinum praeberetur adjutorium. Ecce his verbis satis ostenditur quod ante peccatum homo indigebat gratia operante et cooperante. Non enim habebat quo pedem movere posset sine gratiae operantis et cooperantis auxilio; habuit tamen quo poterat stare. 2. Quod homo a
Abbreviated transcription (Latin):
dit dicens. uiciu ꝯcupiscentie ẽ ꝙ aĩa ñ ex
se s excarne ꝯͣxit. ꝯlatura quippe humana
ñ oꝑe dĩ cũ uito primitus ẽ instituta. s ex
uosutatis arbimo prioru hõm ueniẽti
uicio ẽ sauciata ita ut ñsit incarne bonũ
s uitiu quo inficitur aĩa. De cn̾ origina

Expanded text:
itium concupiscentiae est quod anima non ex se, sed ex carne contraxit. Natura quippe humana non opere Dei cum vitio primitus est instituta, sed voluntatis arbitrio priorum hominum venienti vitio est sauciata, ita ut non sit in carne bonum, sed vitium quo inficitur anima. 5. De causa origina
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i ꝓutaretur aliquid uomi posse. subdit. ꝯlõ
tam̃. quia si illa defuit cadit hõ. alioꝵ sin̾a¬
turiliũ potentiarũ. d̾ usu exteriori accipiũt.
⁊ ĩ magnis numerari bonis: d̾ usu intenorũ
telligunt. Et uirtutes nicħ aliud ẽẽ quã bo¬
nos iffectus uł motus m̃tis asẜ̾unt. ꝙ d̾s ĩ

Expanded text:
Dei putetur aliquid boni posse, subdit: Non atamen, quia si illa defuerit, cadit homo. 10. Aturalium potentiarum, de usu exteriori accipiunt;  esse, et in magnis numerari bonis, de usu interiori intelligunt. Et virtutes nihil aliud esse quam bonos affectus vel motus mentis asserun
Abbreviated transcription (Latin):
nẽbraru crui. ĩ tm̃ mimici sũt. ut sine
hac creclant hoĩe posse faccr gĩa diuiã
mantata. Teniq pelagius afn̾ib incre¬
patus ꝙ nicħ tubuerit ad iutorio gĩe d̃ĩ
ꝑ gm̃m. eicendo utiq facilius possint.
nõluit credi ⁊ si difficiliꝰ. tam̃ posse ho¬
mines sine gm facert iussa duuna. Illa
nõ grã d̃i siñ qua nich boni possumus
atq doctima. ut dricamus q̃ facere ⁊ q̃
s. ut q̃ didicerimꝰ cẽ facienda faciamus.
ignorantia pellitur. Caritate̾ aũt negat

Expanded text:
nebrarum erui, in tantum inimici sunt, ut sine hac credant hominem posse facere omnia divina mandata. Denique Pelagius a fratribus increpatus, quod nihil tribueret adjutorio gratiae Dei, e per gratiam. Dicendo utique facilius possint, voluit credi, etsi difficilius, tamen posse homines sine gratia facere jussa divina. Illam vero gratiam Dei, sine qua nihil boni possumus atque doctrinam, ut discamus quae facere et  ut quae didicerimus esse facienda faciamus. entur, qua ignorantia pellitur, caritatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
diceretur eẽ m̃tis actus qui ẽ metitu: iam
ip̃a exlib̾o .ar. origine habẽt. Qd̾ quia s̃ ẽ.
sic dicit᷑ c̃e meutu. quia actus eius ẽ me¬
ntu. si tam̃ ad sit cantas. sine qua nec c̾cere
tur. sine qua aĩc qualits ñ dr̃ iurtus quia
uł accib itaq uirtutũ. boni sumus. ⁊ iuste
N õtam siñ libo. at. ꝓuenũt merita nr̃a

Expanded text:
actus, qui est meritum, jam ipsa ex libero arbitrio originem haberet; quod quia non est, sic dicitur esse meritum, quia actus ejus est meritum; si tamen adsit charitas sine qua nec crederetur; sine qua animae qualitas non dicitur virtus, quia Ex muneribus itaque virtutum boni sumus et juste no
Abbreviated transcription (Latin):
Sigitur gm̃ que sanat ⁊ lib̾at uoluntate
hoi̾s uittus ẽ. uł una uł plures cum ip̃a grã
ñ sit exarbitris uolintatis
seam pociꝰ sanct. ac p̃paret ut bona sit. cõ¬
sequitur ut uirtus nõ sit exlibero arbitrio.
⁊ ita ñ sit motus uł iffectus m̃tis sit exli

Expanded text:
igitur gratia quae sanat et liberat voluntatem hominis, virtus est, vel una, vel plures; cum ipsa gratia non sit ex arbitrio voluntatis, sed eam potius sanet ac praeparet ut bona sit, consequitur ut virtus non sit ex libero arbitrio, et ita non sit motus vel affectus mentis, cum omni
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit uirtus: ⁊ quit sit actus uł op
euis. untus ẽ urait ang̃. bona qualitas m̃¬
tis qua recte uiuitur.⁊ qua nullus male
utitur. qua ds̃ solus in homine oꝑatur.
Ic̃q opus dĩ tantur ẽ. sicut de uirtute iu¬
sticie. aug docet suꝑ illu lacu. ꝑsł̾m płi. fe

Expanded text:
quid sit virtus, et quid sit actus vel opus ejus. Virtus est, ut ait Aug., bona qualitas mentis qua recte vivitur, et qua nullus male utitur; quam Deus solus in homine operatur. Ideoque opus Dei tantum est, sicut de virtute justitiae August. docet super illum locum psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
mentis p̾cecentib redoitur. quia ⁊ etidẽ
menta quib redoitur. ñ a nob̾ sunt S ĩ
nou̾ facta sunt ꝑgm̾m. recte ⁊ ip̃a uita gr̾a
nũcupitur. quia gratis datur. Moc ĩo gra¬
tis. quia ñ mertis datur. s quia data sunt
ꝑgr̃m ⁊ ip̃a metita quib datur. Epilos

Expanded text:
em merita quibus redditur, non a nobis sunt, sed in nobis facta sunt per gratiam, recte et ipsa vita gratia nuncupatur, quia gratis datur. Nec ideo gratis, quia non meritis datur, sed quia data sunt per gratiam et ipsa merita quibus datur. 8.
Abbreviated transcription (Latin):
nia ⁊ mneclia uona eẽ p̾stitit: bõgnitas dĩ.
Ecce hẽs tua gnã bonorum distincta.
De ħ añg. inprimo .ł. retractat᷑. ait ita.⁊̃
mettius quid̾ bonis inuenitur lib̾m uo¬
luntatis. ar. quia ⁊ male illo uti possumꝰ.
s tam̃ tale ẽ. ut sine illo recte uiue noq̃¬
atius. Bonus aũt usus eius. iami uirt
ẽ. q̃ ĩ magnis reꝑitur bonis. quib male

Expanded text:
nima bona esse praestitit bonitas Dei. Ecce habes tria genera bonorum distincta. De hoc Aug., in primo lib. Retract., cap. mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male
Abbreviated transcription (Latin):
tõnum. uolũtas ẽ. qua ⁊ peccatur̾ irete mu¬
tur. uoliuitas uõ ip̃a. nisi d̃i gm̃ lib̾ctur aẜ̃¬
uitute qua percati ẜua facta ẽ. ⁊ ut uicia su¬
ꝑrt adumietur. Recte pieq uim amortalib
nõ põt. ⁊ ħ uñficiu quo lib̾atur. nisi eam p̃¬
q̃ utiq gratis tatur. preuenitur etgo bõa

Expanded text:
o: Voluntas est qua et peccatur, et recte vivitur. Voluntas vero ipsa nisi Dei gratia liberetur a servitute qua peccati serva est, et ut vitia superet adjuvetur, recte pieque vivi a mortalibus non potest: et hoc beneficium quo liberatur nisi eam prquae utique gratis datur. Praevenitur ergo bona
Abbreviated transcription (Latin):
t ⁊ oꝑante. qua uoluntas boti p̾ꝑatur
quib tam̃ uitam ñ meictur. nec gc̾a qͣui
stificatur. Illius enm gr̾e ꝑcipiende q̃ uo¬
lutate hoĩs sanat. ut sanata legẽ imple¬
at. nulla menta p̃cedũt. Ipã ẽ enĩ qua in¬
stificatur ĩ puis .i. fit iustus qui prius eaͣt
ĩpius. Mentis aũt imꝑii. ñ gr̾a s penaõ¬
lenur. ꝯec ista eẽt gr̾a. si ñ daietur gratuita
dlitur aũt gratuita: quia nicħ boni añt fe¬
cetamus. Uñ ħ ineremut. ꝯdõ negamus
tam̃ multa .ꝓp̃t hanc gr̾a. ⁊ p̾ter hanc gra

Expanded text:
et operantem, qua voluntas bona praeparatur quibus tamen vitam non meretur, nec gratiam qua justificatur. Illius enim gratiae percipiendae, quae voluntatem hominis sanat, ut sanata legem impleat, nulla merita praecedunt. Ipsa est enim qua justificatus impius fit justus, qui pius erat impius: meritis autem impii, non gratia, sed poena debetur; nec illa esset gratia, si non daretur gratuita. Datur autem gratuita, quia nil boni ante feceramus, unde hoc mereremur. Non negamus tamen multa ante hanc gratiam, et praeter hanc grat
Abbreviated transcription (Latin):
quantu lib̾at. ⁊ p̾ꝑat uoluntate hoĩs ut
bonui uelit. Cooꝑans in quantũ eandead¬
uinat ne frustra uelit .s. ut opus faciat
bonui. Ip̃i enim gr̃a ñ ẽ cciosa s meretur
iuggi. ut aucta mereatur ⁊ ꝑfici. Quid sii¬

Expanded text:
quantum liberat, et praeparat voluntatem hominis ut bonum velit; cooperans, in quantum eamdem adjuvat ne frustrat velit, scilicet ut opus faciat bonum. Ipsa enim gratia non est otiosa, sed meretur augeri, ut aucta mereatur perfici. 10. Quid si
Abbreviated transcription (Latin):
dictum e illud. quia id uoluntas hominis so¬
la nͥ implet. cur ñ ⁊̃ acontrno recte dr̃. ñ nn
sentis e̾ dei si uolentis ẽ hõis. cum id mĩa dĩ¬
sola ñ impleat. Hõ enim ciecrir ł sptir nõ
uoluntate currat. Restat ergo ut iõ ita recte
dictu intelligatur. ut totu det᷑ dõ qui hoĩs uo¬

Expanded text:
dictum est illud, quia id voluntas hominis sola non implet, cur non etiam a contrario recte dicitur non miserentis est Dei, sed volentis hominis, quia id miserisola non impleat? Homo enim credere vel sperare non voluntate currat. Restat ergo ut ideo ita recte dictum intelligatur, ut totum detur Deo qui hominis vo
Abbreviated transcription (Latin):
sue uoluntas. que fide ⁊ caritate alias¬
q urstificatões p̃cecdit. ñ sufficit ad salutẽ
nec recte uiuitur ea. Hac uolurtate ꝯcu¬
piscitur illa bõa uolũtas. q̃ ẽ magnu do¬
nu. Ista uõ. nõ. alia ẽ ergo illa uoluntas
siue cegrato: alia ista. Et sicut illa p̾ceclitn
ita illa p̾uerut intellectus. Uñ aug uta di¬
ainguens suꝑ illu locum ꝑsini. Concupiũ¬

Expanded text:
tatem aliasque justificationes praecedit, non sufficit ad salutem, nec recte ea vivitur. Hac voluntate concupiscitur illa bona voluntas quae est magnum bonum, ista vero, non. Alia est ergo illa voluntas sive cogitatio, alia ista. Et sicut illa istam praecedit, ita illam praevenit intellectus. Unde August., ista distinguens super illum locum psal.
Abbreviated transcription (Latin):
Et graui ẽ infirmitate peccare. qu̾ã ignorã¬
cia grauiusq indintna qua ĩ firmitate. E¬
ua auĩt idetur exignorantia pertasse. quia
seclucta fuit. Adi uõ. exindustria. quia nõ
fuit seductus. ut apłs ait.. ¶ Ad quod dm̃s.
quia licet eua inha ꝑignorintia deliquatit
.s. ꝙ putauit uetu c̾t. ꝙ diabolus suadebat.

Expanded text:
t gravius infirmitate peccare quam ignorantia, graviusque industria quam infirmitate. Eva autem videtur ex ignorantia peccasse, quia seducta fuit. Adam vero ex industria, quia non fuit seductus, ut Apostolus ait. §. Ad quod dicimus quia, licet Eva in hoc per ignorantiam deliquerit, quod putavit verum esse quod diabolus suadebat
Abbreviated transcription (Latin):
ñ facimus s resistimus. ibi dũ taxat nͥ
c̃i sub̾ ẽ. q̃ nos id facere mouet. quaexpͦ¬
qti cormuptela ꝓni s̃ adlapsu gͥssus m̃i.
uͥ aũt nõ interuenit cã nos admalũ in¬
pellens. ñ memoremur siabeo dedinamꝰ.
declinare aũt amalo sẽꝑ uitat pen̾a. s
ñ semꝑ incirtur palma.d̾ ad utorio
ho̾i increatõe dato. quo stare poteãt
Ic ꝯ sitemidũ ẽ. ꝙ fui̾t illud adiutoriũ
bõi datm inciratte. quo poterat manere
siuellet. Iludutiq fuit lib̾tas arbitru
ib oĩ labe ⁊ corruptela ĩmimis atq uo¬
lũtatis rectituto. ⁊ õiui naturali pot̾e¬
ciatu aĩe sinceritas atq uiuacitas.

Expanded text:
n facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum gressus nostri. Ubi autem non intervenit causa nos ad malum impellens, non meremur si ab eo declinamus. Declinare enim a malo semper vitat poenam, sed non semper meretur palmam. 4. De adjutorio homini in creatione dato, quo stare poterat. Hic considerandum est quod fuerit illud adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque vivacitas.
Abbreviated transcription (Latin):
nolens. credere ñ nisi uolens. Intrare ecͥcͣ
⁊accedere a daltare põt nolens: s ñ cre¬
deie. Itẽ suꝑ genesim. ubi laban ⁊ batu¬
el dixerũt. uocemus puella ⁊ q̾iamus eiꝰ
uolũrate. Dicit expõitor. quia fides ẽ uolũ¬
tatis. ñ necessitatis. ad que rndentes dĩis
ñ ħ ita accipienda fore ut exuoluntate hy¬
minis fides intelligatur ꝓuenire. cum
na hominis merita incipiãt. ꝑ hanc eru
pius .i. fit de impio puis. ut de ip̃ai m̃ fites ĩ¬
cipiat ꝑdilectoem oꝑati ũn oĩa bona oꝑa¬
merita incipuĩt. S pocius ħ iõ dicta sunt

Expanded text:
olens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuel dixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intelligatur provenire, cum na hominis merita incipiant. Per hanc enim, pius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potiu
Abbreviated transcription (Latin):
toẽ ñ unquam quã utiles s̃ urstificatõe
di. s infirmitate p̾ peliti aliqũ ñ defite¬
ramus. Puolat ergo inrellectus. sequitur
turlus aut nullus affectus. Scimus uo¬
nui nec deloctat agcre. ⁊ cupimus ut de¬
lectet. Sic iste olini desicerare ꝯcupiscelut
q̃ bona ẽt̃ tͥnebat. cuꝑiens corum hr̃e delecta¬
tõe. quoꝵ potuit udere ratõem. O itendit

Expanded text:
onnunquam quam utiles sunt justificationes Dei: sed infirmitate praepediti aliquando desideramus. Praevolat ergo intellectus, sequitur tardus aut nullus effectus. Scimus bonum, nec delectat agere; et cupimus ut delectet. Sic iste olim desiderare concupiscebat, quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem, quorum potuit vider
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ lõi uoluntas meis donis ẽ. que ñ p̃re¬
dit.⁊ ip̃a iuat. quia ea iuuat quib p̾ue¬
nitur. dũ eis consenrtit adeffectu honi. ⁊
meis ẽ. quia tp̃r ab eis ñ p̃ceclitur. Queda
adhuc addit q̃ grauiorẽ faciu̾t questiõe .s.¬

Expanded text:
oluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis non praeceditur. 7. Quaedam adhuc addit quae graviorem faciunt quaestionem, s
Abbreviated transcription (Latin):
qui b recte uiuitur. mag̾ bona s̃. Sp̃os añt
quorũbiret corporum sine quib recte in¬
ui põt. minima bona s̃. Potentie uõ .aĩ. si¬
ne quib recte uiui ñ põt. media hõa sũt.¬
Iter nirtutib nemo male utituir. Ceteĩs

Expanded text:
quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris
Abbreviated transcription (Latin):
u temporalib agendi inrionandi uiuiaata¬
te u̾satur. ũał sensus ingi̾t quanta inle¬
cebram. tunc uelut ẜpeus alloquitur femi¬
nar. I uic aũt mlerebre consentire. deligno
uento ẽ esere. S nte consensus. si solacogita¬
tõis delectatõe ꝯtẽptus e̾. Ouꝑiori uõ auctori¬
tate ita ietinẽtur m̃bra. ut ñ exibeantur ar
dcut. Si aũt inconsensu illo ita decernitur .ꝙ¬
qr peccatu. ut si potestas sit. ⁊̃ oꝑe impleatur.
ntelligenta cͥ mułr declifse uiro suo. simł

Expanded text:
bus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita retinentur membra, ut non exhibeantur armderit. Si autem in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, ut, si sit potestas, etiam opere impleatur; intelligenda est mulier dedisse viro suo
Abbreviated transcription (Latin):
entes simus cognare aliquid anob̾ qiͣ ex
nob̾. actendant inquid hic. ⁊ u̾ba ista ꝑpẽ¬
dant. qui putãt ex nob̾ eẽ fitłuceptu ⁊
efficit᷑ oĩa rona merita. inquid. ꝯlõ ꝙ suf¬
ficientes simus cogitare aliquid bomi .s.
ex nob̾. Quis aũt no uiteat prius ẽe cogi¬
ture. quam cretere: Mullus quippe credit ali¬
quid: nisi prius cgnauit eẽ credendui. Si
ergo cogitar bonum ñẽ ex nob. ut hic apl
trudit. nec credere. quanqua ⁊ ip̃m crrdere.
nicħ ẽ aliud quã cũ ⁊ assentr̃e mẽtis cegita¬
re. Hic uidetur ĩ simuare. ꝙ cogitatõ bona

Expanded text:
entes simus cogitare aliquid quasi ex nobis. Attendant, inquit, hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et efficit omnia bona merita, inquit, non quod sufficientes simus cogitare aliquid boni, scilicet ex nobis. Quis autem non videat prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Si ergo cogitare bonum non est ex nobis, ut hic Apostolus tradit, nec credere; quanquam et ipsum credere nihil est aliud, quam cum assensione mentis cogitare. Hic videtur insinuare
Abbreviated transcription (Latin):
an hoc sit. uł illuo. ad porestatem lb̃i.ar.
spectat. Noc tam̃ oĩa futura sub potestate li
uelit ac disponat fucere ꝙ meius nulla¬
tenus sit potestate. uł ꝙ siñ ip̃ius dispõi¬
tc̃e eque fieret. inhec ip̃e liberum ñ ħt. ar.¬
dõ. nec his qui glorificati sunt.

Expanded text:
an hoc sit, vel illud, ad potestatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate libvelit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc ipse liberum non o, nec his qui glorificati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ in .d. Non quia ħ fiue uoluntate ñn agat᷑
set quia uoluntas nr̃a nil bom agit. nisi diui
lomi agelat. s quia nicħ uom ageret. si illa nõ
adiuuaret. ¶Lis testimonus . aꝑte insimi¬
atur. quia uoluntus hominis gr̃a dĩ p̾ueni¬
tur atq p̾ꝑatur. ut fiat bona ñ ut fiat uolun¬
ias. quia ⁊ añ gr̃m uoluntas erat. siñ erat
bona ⁊ recta uoluntas. bed sit uoluntas.

Expanded text:
Dei. Non quia hoc sine voluntate nostra agatur, sed quia volutas nostra nil boni agit, nisi divinboni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas. 2. Quid sit volu
Abbreviated transcription (Latin):
te : alibiait iustificati gratis .i. ꝑ grãm. hoc
enuim ĩo dixit. ne fides ip̃a suꝑba sit. ne dicat
fides merentur. cur ñ pacius recloitur. quar
tur ei. Quid babos. ꝙ ñ accepisti. Fides enim¬
qua iustificatus et gratis tibi data ẽ. Hica¬
ꝑte ostenditur ꝙ fices ẽ cã iustificatõis. ⁊ ip̃a
ẽ gili ⁊ unficiui quo hominis p̾uenitur uo¬

Expanded text:
hoc ideo dixit ne ipsa fides superba sit: nec dicat fides meretur, cur non potius redditur quam tur ei: Quid habes quod qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est causa justificationis, et ipsa est gratia et beneficium quo hominis prae
Abbreviated transcription (Latin):
queda uis aĩe inferior: exgua c̃ motus
qui intenditur incorꝑis sensus atq aꝑ¬
petitus reru. ad corpus ꝑtinentiũ. ¶ Rõ
nõ. uis aĩe ẽ suꝑior. que ut ita dicantas
duas h̾t partes uł differentias. suꝑiorem.

Expanded text:
dam vis animae inferior, ex qua est motus qui intenditur in corporis sensus, atque appetitus rerum ad corpus pertinentium. Ratio vero vis animae est superior, quae, ut ita dicamus, duas habet partes vel diff
Abbreviated transcription (Latin):
liber ẽ ad bonu faciendum. Eycansis enum
uanis. sortitur ou̾isa uocabula. dicitur enĩ
fit ad bonu. Semꝑ igitur uoluntas hoĩs .a¬
liquo mõ liberaẽ. s ñ femꝑ rona ẽ. Nlõ enĩ
ẽ bona nisi apeccato lib̾ata. ẽ tñ auecessitate
tũc ẽ uona. d̾ lib̾tate amiseria.
St iterum lib̾tas amisia. dequa apłs ait. Et¬

Expanded text:
liber est ad bonum faciendum. Ex causis enim variis sortitur diversa vocabula. Dicitur enim fit ad bonum. Semper ergo voluntas hominis aliquo modo libera est, sed non semper bona est. Non enim est bona, nisi a peccato liberata; est tamen a necessitate tunc est bona. 14. De libertate a miseria. Est iterum libertas a miseria, de qua Apost
Abbreviated transcription (Latin):
apparet in quo ꝑpecratũ sit ĩminutũ. uł cor¬
ruptum lib̃m arbitriu: quia añt peccatu.
nulla erar hõi difficultas nulluq ĩ pecdim̃¬
tu delege mbroru ad boniu. nilla mpulsio
uł ist igatõ admalu. glunc aũt ꝑlegem
carnis ad bonum ĩ peditur. ⁊ adinalu ĩ sti¬
gatur. ut n̾o potłit uellẽ ⁊ ꝑficere uonu. nͥ
ꝑ grãm lib̾etur. ⁊ ad aiuuatur. quia ut ait

Expanded text:
apparet in quo per peccatum sit imminutum vel corruptum liberum arbitrium, quia ante peccatum nulla erat homini difficultas nullumque impedimentum de lege membrorum ad bonum, nulla impulsio vel instigatio ad malum. Nunc autem per legem carnis ad bonum impeditur, et ad malum instigatur, ut non possit velle et perficere bonum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur, quia, ut ait
Abbreviated transcription (Latin):
decluci ad ꝯsensicẽm peccati põt. nisi cum
delectatõ mota fu̾i̾t. In illa parte auimi
quo n d obtempt᷑are ratõi. tanquam rec
labitur quam t̃c actum ẽ. in uł trib. ẜp̾e̾¬
te muliere. ⁊ uiro. ꝯlam primo fit sugge¬
itio. siue ꝑcogitatrẽm. siue ꝑsensus corꝑiy.
guitando. uł olfaciendo. Que suggestio. c̾
fc̃a fuiͣt. si cupiditas nr̃a ñ moueatur ad pec¬
candum. excluditur ẜpentis austutia. Siaũ
mota fui̾t. qiͣ iam mulicci ꝑ suasum erit.
S aliquanto rõ uiriliter. ⁊̃ ꝯmotam cupidi¬
tare refirnat: atq ꝯposcit. Q d̾ cum fit. nõ
labimur inpactatu. s cum aliquanta lucra¬
tõe coronamur. Siaũt iõ consentiat. ⁊ ꝙ li¬
bido ꝯmoui̾t faciendũ fore decernat: ab õi
reata uita. tanquam deꝑadiso expellitur
rõ. Iam eñ peccatũ imputatur. ⁊ si ñ sub¬
sequatur factum. qñ reatenetur inꝯsensi¬

Expanded text:
deduci ad consensionem peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi tanquam rectlabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere, et viro. Nam primo fit suggestio sive per cogitationem, sive per sensus corporis, gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem mota fuerit, quasi mulieri jam persuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur factum; quoniam rea tenetur in consensi
Abbreviated transcription (Latin):
male actõni cedat. Nec sanc cum sola cogita¬
tc̃e mens oblectatur illicitis. ñ quidem decer¬
nens er facienda. tenens tam̾ ⁊ uolens libr̃¬
ter q̃ statim ut attigenint aĩui. respui debu¬
erũt. nogantu ẽ ce pecratũ. s longe mi¬
nus qua si ⁊ oꝑe statuatur ĩ plendum. Et
iciu er tulibi quoq aogitationib. uenia pe¬
tenda ẽ. pectus q ꝑcuticudum. ⁊ dicendum. di¬
sicut mulł duob primis hominib. ꝑ sc̃am su¬
am quisq portabat. ⁊ io si sola mulier cibu
ediss illicitum. sola utiq mortis supplito plec¬
tetetur. Ita dici põt. in homine uno. Si delecta¬
to̾ib illicitis. aquib se contuuio deberet au¬
tere aogitatõ libent̃ sola pascatur. nec faciẽ¬
da dec̾ͥnantur mala. s tm̃ suauit̾ in recorditi¬
&e̾ teneantur. qiͣ muliere sine uiro potłe dãp¬
nan. Ab sit ħ crederr. H̃ec quippe una ꝑsõa¬

Expanded text:
at. 18. Nec sane, cum sola cogitatione mens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volvens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum, sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cogitationibus venia petenda est, pectusque percutiendum, atque dicendum, Disicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus se continuo deberet avertere cogitatio, libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc creder
Abbreviated transcription (Latin):
mencħ. Sic oportebat prius hoĩe fieri ut
bene uelle poss ⁊ male: postea nõ sic ałt ciͣt.
ut uelle male nõ possit. nec ĩo carebit. lib̾o
ulto quippe libei̾us erit arbutiu. qñ oĩoñ
poterit ẜmir peccato. ꝯłeq aut uoluntas
nõ ẽ. aut libem dicenda ñ ẽ qua beati eẽ sic
uolumus. ut ẽe miẜi ñ solum nolimus:
s nequa ꝗͣ ꝓrsus uelle possimus. Sicut gͦ
nolle iniquitatẽ sc̃ꝑ bĩtura ẽ. S ordoẜ¬

Expanded text:
 Sic oportebat prius hominem fieri, ut bene velle posset, et male. Postea vero sic erit, ut male velle non possit; nec ideo carebit libero ulto quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed nequaquam prorsus velle possimus. Sicut ergnolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo
Abbreviated transcription (Latin):
u indeloctatoe cogitatõis teneitur. ⁊ si uo¬
liitas ꝑficiendi tesit. mortale ẽ.⁊ ꝓco⁊ ãp
dici ꝯseusisse. Repetitõ suma ꝑstringet᷑.
Taq ut breuit sumã ꝑ string̾a. qñ pecccitũ
nti ĩ aĩa ꝯcipitur ut illud face̾ disponat. x̃
tale ẽ. Cum nõ insensuali motu tm̃ ẽ ut
dispon̾atur. dampnãt quedam uõ ñ insi
sepius fiant. uł facienda det̾nantur: ut d̾
ocioso u̾bo.⁊ huiusmõi. Hec aũt aũg. ii

Expanded text:
u in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortale est; et pro eo sensisse. 9. Repetitio summam perstringens. Itaque ut breviter summam perstringam, quando peccatum ita in anima concipitur, ut illud facere disponat, vel tale est. Cum vero in sensuali motu tantum estdisponantur, damnant; quaedam vero non, nisi saepius fiant, vel facienda decernantur, ut de otioso verbo, et hujusmodi. Haec August., in
Abbreviated transcription (Latin):
b̾tas. ⁊ uenitas in enãgłio. Si filius uos lib̾a¬
uiͣt. uere liberi erctis. Hoc liu̾tas aẜ̃uitute
pecc̃i liberat. ⁊ ẜuos iuisticie fucit. sicut ecõu̾¬
so ẜuitus pect̃i. liberos iuilicie facit. uñ apo¬
stolus. Libati apeccato. ẜui facti estis urstici¬
e. Et item. Cum ẜui ẽctis poctati:. lib̾i fui¬
stis iusticie. hanc lib̾tate. ho̾ peccando a

Expanded text:
Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Haec libertas a servitute peccati liberat, et servos justitiae facit; sicut e converso servitus peccati liberos facit justitiae. Unde Apostolus: Liberati a peccato facti estis servi justitiae . Et iterum: Cum servi essetis peccati, liberi fuistis justiti
Abbreviated transcription (Latin):
liltio arbitio uoluntatis fuit. Et in ip̃o ẽ
⁊ ĩ alio cã estitit. ut ficcet dererior. In alio.
quia ĩdiabolo qui suascit. In ip̃o. quia uo¬
sit bonũ. exre utiq bona malus ille ꝯ sẽ¬
sus ꝓuenit. ⁊ ita ex lono malũ manauit
d̾ ħ aũt insequenti. plenius tractabunus. s̃
origo mali. ⁊ inqua recalescat inuestigabit᷑.

Expanded text:
itrio propriae voluntatis fuit. In ipso enim et in alio causa extitit ut fieret deterior. In alio, quia in diabolo qui suasit; in ipso, quia vosit bonum, ex re utique bona malus ille consensus provenit, et ita ex bono malum manavit. De hoc autem in sequenti plenius tractabimus, cum origo
Abbreviated transcription (Latin):
norem hoĩe ꝑtincit. ꝯlõ eni so lui corpꝰ¬
ly extenor tẽputabitur. s ad iuncta q̃dã
uit̾a sua qua ꝯpages corporis ⁊ õs sensus
uigent. quib initructus ẽ ad extenora
sentienda. Ascendẽtib igitur int̾rorsu ꝗ b¬
dam gradib considerat᷑ois ꝑ aĩc paites
nbi incoplit aliquit cecurere ꝙ noł non
terior homo iari possit agnosa. Rarõnis aũ
pars suꝑior. et̾mis ratõnib ꝯspicicndis ꝑ
consulẽudis ad heresat. ꝑ ortõ iirĩor ad te¬
poralia gub nanda deflectut᷑. Et illa rõnis¬

Expanded text:
m hominem pertinere. Non enim solum corpus exterior homo deputabitur; sed adjuncta quaedam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationis per animae partes, ubi incipit aliquid occurterior iam possit agnosci. Rationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanda deflectitur ». Hec i
Abbreviated transcription (Latin):
tus. uulneratus quid̾ in naturalib bonis. ꝗ¬
bi ñ ẽ prinatus alioquin ñ poss ficri reꝑato
Spoliatus nõ gratuitis. q̃ ꝑ gr̃am naturalibꝰ
ad dita fuerant. ħ sunt datti optima. ⁊ dona
tumlia. ut ingeniũ memoria. ĩ tellectus. a¬
lia subtracta .i. gratuita.quaq̃ ⁊ natura lia
exgr̃a sint. ad gn̾ale quippe dĩ gr̾am ꝓtin̾at
Sepe tñ huius mõi fit custinct̃o: cũ gre uoca¬
bnlu ad sp̃em. ñ ad genus refertur. Corrup

Expanded text:
ulneratus quidem in naturalibus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatio; spoliatus vero gratuitis, quae per gratiam naturalibus addita fuerant. Haec sunt data optima, et dona , id est, naturalia, ut ingenium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe gratiam pertinent. Saepe tamen hujusmodi fit distinctio, cum gratiae vocabulu
Abbreviated transcription (Latin):
Ur ergo ñ cohierunt ĩ ꝑadiso: quia c̾ara mu¬
liere mox transgressio fc̃a ẽ. ⁊ eiocti sũt d̾ ꝑ a¬
diso. uł quia d̾s nondu uifsat. ut cohitent.
Et poterat diuina expectari auctoritas. ubi
concupiscentia ñ angebaat. ds uoͣ ñ ursẜat.
quia casu corum p̾sciebat. dequib ir̃ ꝓpa¬
gand̃ erat. ¶ Ecce exp̾sse his. de mo ꝓpapa¬
tõnis filiorum. doet̾mino illius inferioris
uite uttu natis filus ꝑ successioe̾m. an si¬
mul oẽs tranfferendi furssent..

Expanded text:
Cur ergo non coierunt in paradiso? Quia creata muliere, mox transgressio facta est, et ejecti sunt de paradiso. Vel quia nondum Deus jusserat ut coirent, et poterat divina expectari auctoritas, ubi concupiscentia non angebat. Deus vero jusserat, quia casum eorum praesciebat, de quibus homo propagandus erat. Ecce expresse habes de modo propagationis filiorum. 3. De termino illius inferioris vitae; utrum, natis filiis, per successiones, an simul omnes transferendi essent.