comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
satisfactio unius om̃ib imputetur. sicut
omnium peccata unus ule portauit. net
alter iam inueniatur qui forisfecit. alter
qui satisfecit: quia caput ⁊ corpus unus
pro uisceribus suis. quando uixta euan¬
gelium pauli quo conuincitur mendaciũ
petri. mortuus pro nobis conuiuificauit
nos sibi. donans nobis om̃ia delicta. de¬
lens quod aduersum nos erat ciroqͣphũ
decreti quod erat contrarium nobis. et
ip̃m tulit de medio. affigens illud truci.
expolians principatus ⁊ potestates. Utinã
ego inueniar in hiis spoluis qͥbus spoliate
sunt contrarie potestates. traductus et
ipse in possessionem domini. Si me insetu¬
tus laban arguerit quod recesser̃ĩ clam
ab eo: audiet me clam accessisse ad eum
⁊ obhoc clam recessisse. Subiecit me illi
causa secretior pectati: subduxit me illi
ratio occultioris iusticie. Aut si gratis ue¬
nundatus sum gratis ñ redimar: Si as¬
sur sine causa calumpniatus est michi

Expanded text:
satisfactio unius omnibus imputetur, sicut satisfactio unius omnibus imputetur, sicut omnium peccata unus ille portavit; nec alter jam inveniatur qui forefecit, alter qui satisfecit: quia caput et corpus unuspro visceribus suis, quando juxta Evangelium Pauli, quo convincitur mendacium Petri, mortuus pro nobis convivificavit nos sibi, donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis; et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci, exspolians principatus et potestates . 16. Utinam ego inveniar in his spoliis, quibus spoliatae sunt contrariae potestates, traductus et ipso in possessionem Domini! Si me insecutus Laban arguerit, quod recesserim clam ab eo, audiat clam me accessisse ad eum, et ob hoc clam recessisse. Subjecit me illi causa secretior peccati: subduxit me illi ratio occultioris justitiae. Aut si gratis venumdatus sum, gratis non redimar? Si Assur sine causa calumniatus est mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
ut tamen nec in homine nec in drabolo illa
esset iusticia. s in deo. Iuste igitur homo ad¬
dictus. s misericorditer liberatus. Sic tñ
misericorditer ut ñ defuerit iusticia quedã
ricordia liberantis. ut quod congruebat re¬
mediis liberandi iustitia magis contͣ inua¬
sorem qͣm potentia uteretur. Quid namq
ex se agere poterat ut semel amissam uisti¬
ciam retuperaret homo seruus pcei uinet᷑
diaboli : Assignata est ei proide aliena: q̃
caruit sua. et ipsa sic est uenit princeps
huius mundi ⁊ in saluatore non inuenit
quicqͣm ⁊ cum nichilominus innocenti
manus iniecit iustissime qͦs tenebat amisit.
quando is qui morti nichil debebat. accepta
mortis iniuria iuire illum qͥ obnoxius erat
et mortis debito ⁊ diaboli soluit dominio.
Qua enim iusticia id secundo homo exĩet᷑:
Homo siquidem qui debuit. homo qͥsoluit.
Nam si unus inquit ꝑrom̃ib mortuus
est. ergo omnes mortui sunt ut uidelicet

Expanded text:
ut tamen nec in homine, nec in diabolo illa ut tamen nec in homine, nec in diabolo illa esset justitia, sed in Deo. dictus, sed misericorditer liberatus; sic tamen misericorditer, ut non defuerit justitia quaedam uit de misericordia liberantis, ut quod congruebat remediis liberandi justitia magis contra invasorem, quam potentia uteretur. Quid namque ex se agere poterat, ut semel amissam justitiam recuperaret homo servus peccati, vinctus diaboli? Assignata est ei proinde aliena, qui caruit sua; et ipsa sic est. Venit princeps hujus mundi, et in Salvatore non invenit quidquam: et cum nihilominus innocenti manus injecit, justissime quos tenebat amisit: quando is qui morti nihil debebat, accepta mortis injuria, jure illum, qui obnoxius erat, et mortis debito, et diaboli solvit dominio. Qua enim justitia id secundo homo exigeretur? Homo siquidem qui debuit, homo qui solvit. Nam si unus, inquit, pro omnibus mortuus est, ergo omnes mortui sunt : ut videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
minus ne in se quidem negauit potestatẽ
diaboli. sicut net pilati qui membrũ erat
diaboli. Ait siquidem. Non habẽs potestatẽ
inme ullam nisi data fuisset tibi desuper.
Quod si in uiride lignum in tantũ crassata
est ista desuper data potestas aridum qͦmͦ
ñ fuit ausa contingere e Nec inustã puto
iste causabitur potestatem datam desuper.
Discat ergo diabolum ñ solum potestatem.
s ⁊ iustam habuisse in homines. ut conse¬
quenter ⁊ hoc uideat. uenisse utiq in car¬
ne dei filium propter liberandos homines
Ceterum. ⁊ suustam diaboli dicimꝰ potesta¬
tem: ñ tamen ⁊ uoluntatem. Unde non
diabolus qui inuasit. ñ homo qui meruit:
sed iustus dominus qui exposuit. Non enĩ
a potestate s a uoluntate iustꝰ iniustꝰ ue
quis dititur. Hoc ergo quoddam diaboli in
hominem ius ⁊ si non iure acquisitum. s
nequiter usurpatum. iuste tam̃ ꝑmissum.
Sic itaq homo uiste captiuus tenebatur.

Expanded text:
minus ne in se quidem negavit diaboli potestatem, minus ne in se quidem negavit diaboli potestatem, sicut nec Pilati, qui membrum erat diaboli. Ait siquidem: Non haberes potestatem in me ullam, nisi data tibi fuisset desuper . Quod si in viride lignum in tantum grassata est ista desuper data potestas, aridum quomodo non fuit ausa contingere? Nec injustam puto iste causabitur potestatem datam desuper. Discat ergo diabolum non solum potestatem, sed et justam habuisse in homines: ut consequenter et hoc videat, venisse utique 652 in carne Dei Filium propter liberandos homines. Caeterum etsi justam dicimus diaboli potestatem, non tamen et voluntatem. Unde non diabolus qui invasit; non homo qui meruit: sed justus Dominus qui exposuit. Non enim a potestate, sed a voluntate justus injustusve quis dicitur. Hoc ergo diaboli quoddam in hominem jus, etsi non jure acquisitum, sed nequiter usurpatum; juste tamen permissum. Sic itaque homo juste captivus tenebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur de quibusdam. nequando inqͥens
det illis deus penitentiam ad cognoscendã
ueritatem. ut resipiscant a diaboli laq̃is
a quo captiui tenentur ad ipsius uolunta¬
tem. Paulus est iste qui homines adiabło
captiuos teneri asserit ad eius uoluntatẽ.
Audis ad eius uoluntatem ⁊ negas potesta¬
tem: Si et paulo ñ credis.ueniam ad ip̃m
dũm si forte audias ⁊ quiescas. Nempe ab
ipso appellatur princeps huius mundi. et
fortis armatus possessorq uasoꝵ.⁊ dicis
eum ñ habere potestatem in hoĩes : Nisi tu
aluid putas hoc loco inteiligi atrium qͣm
mundum. uasa qͣm homines. Qd̃ si atrium
diaboli mundus erat. ⁊ homines uasa eiꝰ.
quom non dominabatur hominibus: Ait
item dominus capientibus se. Hec est ho¬
ra uestra ⁊ potestas tenebrarum. Potestas
illa ñ latuit illum qui dicebat. Qui exuit
de potestate tenebrarum ⁊ transtulit in
regnum filii claritatis sue. Hanc ergo do¬

Expanded text:
loquitur de quibusdam: Nequando, inquiens, loquitur de quibusdam: Nequando, inquiens, det illis Deus poenitentiam ad cognoscendam veritatem, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenentur ad ipsius voluntatem . Paulus est iste, qui homines a diabolo captivos teneri asserit ad ejus voluntatem. Audis ad ejus voluntatem, et negas potestatem? Si et Paulo non credis, veni jam ad ipsum Dominum; si forte audias, et quiescas. Nempe ab ipso appellatur Princeps hujus mundi , et fortis armatus , possessorque vasorum : et dicis eum non habere potestatem in homines? Nisi tu aliud putas hoc loco intelligi atrium, quam mundum; vasa, quam homines. Quod si atrium diaboli, mundus erat; et homines vasa ejus; quomodo non dominabatur hominibus? ait item Dominus capientibus se: Haec est hora vestra, et potestas tenebrarum . Potestas ista non latuit illum qui dicebat: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii claritatis suae . Hanc ergo Do
Abbreviated transcription (Latin):
de regionibus congregauit eos. Non con¬
gregaret nisi redimeret. Erant enim ñ
solum dispersi: s et captiui. Redemit et
congregauit. Redemit autem de manu
inimici. ñ dicit inimicorum s inimici.
Inimicus unus. regiones multe. siqͥdẽ
ñ de regione s de regionib congregauit
eos. a solis ortu ⁊ occasu. ab aquilone et
mari. Quis iste unus tam potens dominꝰ
qui ñ uni prefuit regiomi s om̃ib; Non
alius ut arbitror qͣm ille qui ab alio ꝓpħa
dicitur absorbere fluuium. idest genus
humanum. ⁊ ñ mirari. Habere autem fi¬
duciam quod iordanis. hoc est electio ipsa
influat in os euis. Seati qͥ sic influunt
ut effluant. qui sic intrant ut exeant. S
quid: Nondum forte credis prophetis.
sic sibi continentibus de draboli potestate
in hominem. uemi mecum ad apostolos
Dixisti nemꝑe te ñ sentire tum illis qui post
apostolos uenerunt. assentias uel apłis si
forte ⁊ tibi contingat quod unus eorum

Expanded text:
de regionibus congregavit eos. Non conde regionibus congregavit eos. Non congregaret, nisi redimeret. Erant enim non solum dispersi, sed et captivi. Redemit, et congregavit: redemit autem de manu inimici. Non dicit, inimicorum; sed, inimici. Inimicus unus, regiones multae. Siquidem non de regione, sed de regionibus congregavit eos, a solis ortu et occasu, ab aquilone et mari . Quis iste unus tam potens dominus, qui non uni praefuit regioni, sed omnibus? Non alius, ut arbitror, quam ille, qui ab alio propheta dicitur absorbere fluvium, id est genus humanum, et non mirari: habere autem fiduciam, quod et Jordanis, hoc est electio ipsa, influat in os ejus . Beati qui sic influunt ut effluant, qui sic intrant ut exeant. 14. Sed quid? Nondum forte credis Prophetis, sic sibi concinentibus de diaboli potestate in hominem. Veni mecum et ad Apostolos. Dixisti nempe te non sentire cum illis qui post Apostolos venerunt. Assentias vel Apostolis, si forte et tibi contingat quod unus eorum
Abbreviated transcription (Latin):
fateor nec ego. Non tamen ictirco non habet:
quiaego ⁊ tu hoc nolumus. Si ñ conficeris
tu nec cognoscis: cognoseunt ⁊ dicunt qui
redempti sunt a domino. quos redemit de
manu inimici. quod minime negares ⁊ tu
si ñ esses sub manu inimici. Non potes gr̃as
agere cum redemptis qui redemptus ñ es.
Nam si redemptus esses: redemptorem ag¬
nosceres ⁊ ñ negares redemptionem. sec
querit redimi: qui se nescit captiuũ. Qui
autem scierunt: clamauerunt ad domiñ
⁊ dominus exaudiuit eos. ⁊ redemit eos
de manu mimia. Et ut intelligas hẽ mi¬
micum quis sit. ⁊ quos redemit ait. de
manu inimici de regionib congregauit
aeos. S pͥmum quidem agnosce hunc con¬
gregatorem. de quo cayphas prophetat in
euangelio. quia ihesus moreret᷑  ꝓ gente.
Et qui narrat sequitur dicens. non tm̃ pro
gente. s ut filios dei qui erãt dispersi con¬
gregaret in unum. Quo erant dispersi:
In omnes regiones. Ergoquos redemit

Expanded text:
fateor, nec ego. Non tamen idcirco non habet, fateor, nec ego. Non tamen idcirco non habet, quia ego et tu hoc nolumus. Hoc si non confiteris tu, nec cognoscis: cognoscunt et dicunt qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimici. Quod minime negares et tu, si non esses sub manu inimici. Non potes gratias agere cum redemptis, qui redemptus non es. Nam si redemptus esses, Redemptorem agnosceres, et non negares redemptionem. Nec quaerit redimi, qui se nescit captivum. Qui autem scierunt, clamaverunt ad Dominum, et Dominus exaudivit eos, et redemit eos de manu inimici. Et ut intelligas hunc inimicum qui sit, Quos redemit, ait, de manu inimici, de regionibus congregavit eos . Sed primum quidem agnosce hunc congregatorem, de Caiphas prophetat in Evangelio, quia Jesus moreretur pro gente. Et qui narrat, sequitur dicens: Non tantum pro gente; sed ut filios Dei, qui erunt dispersi, congregaret in unum . Quo erant dispersi? In omnes regiones. Ergo quos redemit,
Abbreviated transcription (Latin):
a nemine accepisti. Qui loquit᷑ mendaci¬
um de suo loquitur. tibi proinde sint q̃
tua sunt. Ego prophetas ⁊ apostolos audi
bis nouum condis euangelium: Quintũ
ecclesia euangelistam non recipit. Quid
lex. quid prophete. quid apostoli. qͥd apłĩ¬
ci uiri nobis aliud euangelizant. qͣm qd̃
solus tu negas. deum uidelicet factũ ho¬
minem ut hominem liberaret: Et si an¬
gelus de celo aliud nobis euangelizau̾it:
anathema sit. Sed qui uenerunt post apo¬
stolos doctores non retipis. homo qͥ suꝑ
omnes docentes te intellexisti. Deniꝙͥ
nonerubescis dicere quod adu̾sum te om̃s
sentiant. cum ab inuicem non dissentiant.
frustra proinde illoꝵ tibi fidem doctrinãq
proponerem quos iam proscripsisti. ad pro¬
phetas te ducam. Loquitur sub typo iheru¬
salem ad populum acquisitionis. ñ propħa.
s in propheta dominus dicens. Saluabo
te ⁊ liberabo te noli timere. Queris a qua
potestate: Non enim uis ut diabolus in ho¬

Expanded text:
a nemine accepisti. Qui loquitur mendacia nemine accepisti. Qui loquitur mendacium, de proprio loquitur . Tibi proinde sint, quae tua sunt. Ego prophetas et apostolos audiovum nobis condis Evangelium? Quintum Ecclesia evangelistam non recipit. Quid Lex, quid Prophetae, quid Apostoli, quid apostolici viri nobis aliud evangelizant, quam quod solus tu negas, Deum videlicet factum hominem, 651 ut hominem liberaret? Et si angelus de coelo aliud nobis evangelizaverit, anathema sit. 13. Sed qui venerunt post apostolos, doctores non recipis, homo qui super omnes docentes te intellexisti. Denique non erubescis dicere, quod adversum te omnes sentiant, cum ab invicem non dissentiant. Frustra proinde illorum tibi fidem doctrinamque proponerem, quos jam proscripsisti: ad Prophetas te ducam. Loquitur sub typo Jerusalem ad populum acquisitionis, non propheta, sed in propheta, Dominus, dicens: Salvabo te, et liberabo te, noli timere . Quaeris a qua potestate? Non enim vis ut diabolus in ho
Abbreviated transcription (Latin):
blasphemiam an arrogantiam : Quid damp¬
nabilius. temeritatem an impietatem :
An non uistius os loquens talia fustibus
tonderetur qͣm rationibus refelleretur:
Nonne omnium merito in se prouocat ma¬
nus cuius manus contͣ omnes: Omnes
inquit sic: s non ego sic. Quid gͦtu : Quid
melius affers: Quid subtilius inuenis:
suid setretius tibi relatum iactas quod
tot preterierit sanctos. effugerit sapien¬
tes : Aquas furturas ⁊ panes absconditos
puto apponet nobis iste. Dic tamen dit qͥc¬
quid illud est quod tibi iuidetur ⁊ nulli al¬
teri. Au quod filius dei ñ ut hominem libe¬
raret hominem induit: Hoc plane nemi¬
ni te excepto uidetur. tu uideris ubi uid̾is.
slon enim hoc a sapiente. ñ apropħa. ñ ab
apło. ñ deniq ab ipso domino accepisti. Ma¬
gister gentium accepit adño qd̾ ⁊ tͣdidit
nobis. Magister omnium suam doctrinã
fatetur nonesse suam. ñ enim ait a me ip̃o
loquor. tu uero de tuo nobis tradis.⁊ qd̃

Expanded text:
blasphemiam, an arrogantiam? quid damblasphemiam, an arrogantiam? quid damnabilius, temeritatem, an impietatem? An non justius os loquens talia fustibus tunderetur, quam rationibus refelleretur? Nonne omnium merito in se provocat manus, cujus manus contra omnes? Omnes, inquit, sic: sed non ego sic. Quid ergo tu? quid melius affers? quid subtilius invenis? quid secretius tibi revelatum jactas, quod tot praeterierit sanctos, effugerit sapientes? Aquas furtivas et panes absconditos, puto, apponet nobis iste. 12. Dic tamen, dic quidquid illud est, quod tibi videtur, et nulli alteri. An quod Filius Dei non ut hominem liberaret, hominem induit? Hoc plane nemini, te excepto, videtur: tu videris ubi videris. Non enim hoc a sapiente, non a propheta, non ab apostolo, non denique ab ipso Domino accepisti. Magister Gentium accepit a Domino, quod et tradidit nobis . Magister omnium suam doctrinam fatetur non esse suam: Non enim, ait, a meipso loquor . Tu vero de tuo nobis tradis, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. ⁊ ip̃am ponit ac spernit. ⁊ glorratur
se habere meliorem. ñ ueritus contra pre¬
ceptum sapientis transgredi terminos
antiquos quos posuerunt patres nostri.
Sciendum est ait quod omnes doctores
nostri post apostolos in hoc conueniunt.
quod diabolus dominium ⁊ potestatem
habebat in hominibus. ⁊ uire eosposside¬
bat. ideo scilicet quod homo ex libertate
arbitrii quam habebat sponte diabolo
consensit. Aiunt namq qd̾ si qͥs aliquẽ
uicerit. uctus iure uictoris constitut᷑.
Ideo inquit sicut dicunt doctores hac ne¬
cessitate incarnatus est filius dei. ut ho¬
mo qui aliter operari ñ poterat ꝑ mortẽ
innocentis iure liberaretur a uigo diabo¬
li. Sed ut nobis uidetur ait. nec diabolus
unqͣm aliquod ius in homine habuit. nͥ for¬
te deo permittente ut carcerarius. nͨ filius
dei ut hominem liberaret carnem assũpsit.
Quid in hus uerbis intolerabilius udicem.

Expanded text:
tiam, et ipsam ponit ac spernit, et gloriatur tiam, et ipsam ponit ac spernit, et gloriatur se habere meliorem: non veritus contra praeceptum Sapientis transgredi terminos antiquos, quos posuerunt patres nostri . « Sciendum est, » ait, quod omnes doctores nostri post Apostolos in hoc conveniunt, quod diabolus dominium et potestatem habebat super hominem, et jure eum possidebat: ideo scilicet quod homo ex libertate arbitrii, quam habebat, sponte diabolo consensit. Aiunt namque, quod si quis aliquem vicerit, victus jure victoris servus constituitur. Ideo, » inquit, « sicut dicunt doctores, hac necessitate incarnatus est Filius Dei, ut homo, qui aliter liberari non poterat, per mortem innocentis jure liberaretur a jugo diaboli. Sed, ut nobis videtur, » ait, « nec diabolus unquam jus aliquod in homine habuit, nisi forte Deo permittente, ut carcerarius: nec Filius Dei ut hominem liberaret, carnem assumpsit. » Quid in his verbis intolerabilius judicem,
Abbreviated transcription (Latin):
cidentia que remanent pendere in aere. de¬
monum in nobis suggestiones contactu fi¬
exi lapidum ⁊ herbarum. prout illoꝵ sagax
malicia nouit harum rerum uires diu̾sas
diuersis incitandis ⁊ incendendis uiciis
conuenire. spiritum sanctum esse animã
mundi. mundum iuixta platonem tanto
excellentius animal esse: quanto meliorẽ
animam habet sp̃m sc̃m. ubi dum multum
sudat. quomͦ platonem fatiat xp̃ianum se
probat ethuitum. Het inqͣm om̃ia aliasꝙ
istiusmodi nenias eius ñ paucas pretereo.
uenio ad grauiora. ñ quod ad ip̃a cuncta
respondeam. magnis enim opus uolumi¬
nibus esset. illa loquor que tatere ñ possũ.¬
Misterium nostre redemptionis sicut in
quodam libro sententiarum ipsius ⁊ itẽ
in quadam eius expositione epistole ad
romanos legi. temerarius scrutator ma¬
iestatis aggrediens. in ip̃o statim sue dis¬
putationis exordio. etclesiasticoꝵ doctoꝵ
unam omnium de hac re dicit esse senten¬

Expanded text:
cidentia, quae remanent, pendere in aere; daecidentia, quae remanent, pendere in aere; daemonum in nobis suggestiones contactu fieri lapidum et herbarum, prout illorum sagax malitia novit harum rerum vires diversas diversis incitandis et incendendis vitiis convenire; Spiritum sanctum esse animam mundi; mundum, juxta Platonem, tanto excellentius animal esse, quanto meliorem animam habet Spiritum sanctum. Ubi dum multum sudat, quomodo Platonem faciat christianum, se probat ethnicum. Haec, inquam, omnia, aliasque istiusmodi naenias ejus non paucas praetereo: venio ad graviora. Non quod vel ad ipsa cuncta respondeam; magis enim opus voluminibus esset: illa loquor quae tacere non possuMysterium nostrae redemptionis, sicut in libro quodam Sententiarum ipsius, et item in quadam ejus expositione Epistolae ad Romanos legi, temerarius scrutator majestatis aggrediens, in ipso statim suae disputationis exordio, ecclesiastieorum doctorum unam omnium de hac re dicit esse senten
Abbreviated transcription (Latin):
ut hos fines fides habeat xp̃iana. Achade¬
micorum sint iste estimationes. quoꝵ est
dubitare deomnib. scire nichil. Ego uero
securus in magistri gentiũ sententiã pergo.
⁊ scio qm̃ non confundar. Placet mͥ fateor
illius de fide diffinitio. et si iste ipsam
latenter insimulet. Fĩdes est ait substan¬
tia rerum sperandarum argumentum
ũ apparentium. Substantia inquit rerũ
sperandarum. ñ manium fantasia comec¬
turarum. Audis substantiam. ñ licet tibi
in fide putare uel disputare pro libitu. ñ
hac illac q uagari per inania opinionum.
per deuia errorum. Substantie nõĩe aliqͥd
tibi certum fixumq prefigitur. Certis clau¬
deris finibus. certis limitibus coartaris.
Non est enim fides estimatio: s certitudo.
Sed aduertite cetera. Omito quod dicit
spiritum timoris domini ñ fuisse in dño
timorem dñi castum in futuro scło ñ fut᷑m
post consetratõem panis ⁊ calicis. priora ac¬

Expanded text:
ut hos fines fides habeat christiana. Acadeut hos fines fides habeat christiana. Academicorum sint istae aestimationes, quorum est dubitare de omnibus, scire nihil. Ego vero securus in Magistri Gentium sententiam pergo, et scio quoniam non confundar. Placet mihi, fateor, illius de fide definitio, etsi iste etiam ipsam latenter insimulet. Fides est, ait, substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium . Substantia, inquit, rerum sperandarum, non inanium phantasia conjecturarum. Audis substantiam. Non licet tibi in fide putare, vel disputare pro libitu; non hac illacque vagari per inania opinionum, per devia errorum. Substantiae nomine aliquid tibi certum fixumque praefigitur: certis clauderis finibus, certis limitibus coarctaris. Non est enim fides aestimatio, sed certitudo. 10. Sed advertite caetera. Omitto quod dicit spiritum 650 timoris Domini non fuisse in Domino; timorem Domini castum in futuro saeculo non futurum; post consecrationem panis et calicis, priora ac
Abbreviated transcription (Latin):
exitum duturnum inire exilium. S absit
ut putemus in fide uel spe nostra aliquidut
is putat dubia estimatione pendulum. et
ñ magis totum quod in eo est certa ac solida
ueritate subuixum. oraculis ⁊ miraculis
diuinitus persuasum. stabilitum ⁊ consetͣ¬
tum partu uirginis. sanguine redẽptoris.
gloria resurgentis. Testimonia ista credibi¬
lia facta sunt nimis. Si quominꝰ ip̃e postre¬
mo spiritus reddit testimoniũ sp̃u nr̃o
quod filii dei sumus. Quomͦ ergo fidem qͥs
audet dicere estimationem nͥ qui spiritũ
istum nondum accepit. qui ue euangeliũ
aut ignoret aut fabulam putet: Scio cui
credidi ⁊ certus sum clamat apłs. Et tu
michi subsibilas. fides est estimatio: Tu
michi ambiguum garris quo nicħ est cer¬
tius : S augustinus aliter. fides ait ñ
coniectando uel opinando habetur in corde
in quo est ab eo cuius est : s certa scientia
acclamante conscientia. Absit ergo absit

Expanded text:
exitum diuturnum inire exsilium. Sed absit exitum diuturnum inire exsilium. Sed absit ut putemus in fide vel spe nostra aliquid, ut is putat, dubia aestimatione pendulum; et non magis totum quod in ea est, certa ac solida veritate subnixum, oraculis et miraculis divinitus persuasum, stabilitum et consecratum partu Virginis, sanguine Redemptoris, gloria resurgentis. Testimonia ista credibilia facta sunt nimis. Si quo minus, ipse postremo Spiritus reddit testimonium spiritui nostro, quod filii Dei sumus. Quomodo ergo fidem quis audet dicere aestimationem, nisi qui Spiritum istum nondum accepit, quive Evangelium aut ignoret, aut fabulam putet? Scio cui credidi, et certus sum, clamat Apostolus : et tu mihi subsibilas, « Fides est aestimatio? » Tu mihi ambiguum garris, quo nihil est certius. Sed Augustinus aliter: « Fides, » ait, « non conjectando vel opinando habetur in corde in quo est, ab eo cujus est; sed certa scientia, acclamante conscientia. » Absit ergo, absit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ spiritus fortitudinis. per quod utiq aꝑ¬
te satis istius audacia ⁊ si ñ compͥmitur:
comuncitur tamen. O lingua magniloqͣ.
Esto ut inuiria filii uel patris remittatur
tibi. nunquid blasphemia spiritus: Ma¬
uet angelus domini qui setet te mediũ.
Dixisti enim. ñ est spiritus sanctus in deo
potentia siue sapientia. Ita pes superbie
ruit tum irruit. Nec mirum si homo qui¬
ũ curat que dicat irruens in archana fidi
thesauros absconditos pietatis tam irre¬
uerenter inuadit atq discerpit. cum de
ipsa pietate fidei nec pie nec fidelit̃ sentiat
Deniq in primo limine theologie. uł potiꝰ
liceat. aut pendeant sub incerto in uagis
ac uariis opinionibus nostre fidei satͣmenta.
⁊ ñ magis certa ueritate subsistant. Non¬
ne si fluctuat fides. manis est spes nostra:.
Stulti ergo martyres nostri sustinentes
tam aterba propter incerta. nͨ dubitantes
sub dubio remunerationis pͥmio durũ per

Expanded text:
, Spiritus fortitudinis ; per quod utique sa, Spiritus fortitudinis ; per quod utique satis aperte istius audacia, etsi non comprimitur, convincitur tamen. O lingua magniloqua! Esto ut injuria Filii vel Patris remittatur tibi: numquid blasphemia Spiritus? Manet angelus Domini qui secet te medium: dixisti enim, « Non est Spiritus sanctus in Deo potentia, sive sapientia. » Ita pes superbiae ruit cum irruit. Cnon curat quae dicat, irruens in arcana fidei, thesauros absconditos pietatis tam irreverenter invadit atque discerpit; cum de ipsa pietate fidei nec pie, nec fideliter sentiat. Denique in primo limine Theologiae, vel potius liceat; aut pendeant sub incerto in vagis ac variis opinionibus nostrae fidei sacramenta, et non magis certa veritate subsistant. Nonne si fluctuat fides, inanis est et spes nostra? Stulti ergo martyres nostri, sustinentes tam acerba propter incerta, nec dubitantes sub dubio remunerationis praemio durum per
Abbreviated transcription (Latin):
possumus irt̾ hominem ⁊ animal. siue
inter ereum sigillumet es in ueritate
conuertibilem texere consequentiam
Nam ⁊ si uerum sit dicere. si homo est aĩal
est: ñ tamen uera est conuersa qua dicit᷑.
si anunal est homo est. et item si sigillum
omnipotentiam in patre. quamdã poten¬
tiam in filio. dicat nobis etiam de sp̃u sc̃õ
quid sentiat. Benignitas ip̃a inquit que
hoc nomine quod est spiritus sanctus de¬
monstratur. ñ est in deo potentia siue sa¬
pientia.uidebam sathanam tanqͣm ful¬
gur cadentem de celo. Sic debet cadere qͥ
amibulat inmagnis ⁊ mirabilib suꝑ se.
uides pater sancte quas scalas ĩmo que
precipitia iste sibi parauerit ad ruinã:
Ommipotentiam. semipotentiam. nullam
potentiam. Ipso auditu horreo. ⁊ ip̃m hor¬
rorem puto sufficere ad refellendũ. uerũ¬
tamen testimonium pono quod turbato
interun occurrit ad remouendam sp̃s sci
inuriam. In ysaia legitur. sp̃s sapientie¬

Expanded text:
possumus inter hominem et animal, sive possumus inter hominem et animal, sive inter aereum sigillum et aes, in veritate convertibilem texere consequentiam. Nam etsi verum sit dicere, Si homo est, animal est: non tamen vera est conversa, qua dicitur, Si animal est, homo est. Et item si sigillum omnipotentiam in Patre, quamdam potentiam in Filio: dicat nobis etiam de Spiritu sancto quid sentiat. « Benignitas ipsa, » inquit, « quae hoc nomine quod est Spiritus sanctus demonstratur, non est in Deo potentia, sive sapientia . » Videbam. Satanam tanquam fulgur cadentem de coelo . Sic debet cadere, qui ambulat in magnis et mirabilibus super se. Vides, Pater sancte, quas scalas, imo quae praecipitia iste sibi paraverit ad ruinam. Omnipotentiam, semipotentiam, nullam potentiam. Ipso auditu horreo, et ipsum horrorem puto sufficere ad refellendum. Verumtamen testimonium pono, quod turbato interim occurrit ad removendam Spiritus sancti injuriam. In Isaia legitur, Spiritus sapientiae
Abbreviated transcription (Latin):
Sed contradicit tibi in hoc catholica fides.
que profecto utrumq recusat. tam patre
udelicet esse qui filus est. ꝙͣ esse filium
qui pater est. Iam alius proculdubiopa¬
ter atq alius filius. qͣmius ñ aliud pat᷑
qͣm filius. Nam per alius⁊ aluid nouit
pietas fidei caute inter personarũ propͥe¬
tates ⁊ indiuiduam essentie unitatem
discernere.⁊ medium iter tenens. regia
incedere uia. ut nec declinet ad dext̾am
confundendo personas. nec respiciat ad si¬
iustram substantiam diuidendo. Quod si
per simplex esse dicas uere consequi. ut si
filius est necessario pater sit. nil te iuuat
cum ratio relationis necessario exigat ut
conuertatur ⁊ eadem ueritas comitetur
conuersam. quod ñ congruit adducte de
genere ⁊ specie uel de ere ereoq sigillo si¬
militudimi. Neq enim sicut per simplex
esse dumtaxat uerissime dicitur. si pater
est filius. ⁊ si filius est pater est. itaetiam

Expanded text:
Sed contradicit tibi in hoc catholica fides, Sed contradicit tibi in hoc catholica fides, quae profecto utrumque recusat, tam Patrem videlicet esse qui Filius est, quam esse Filium qui Pater est. Nam alius procul dubio Pater, atque alius Filius: quamvis non aliud Pater, quam Filius. Nam per Alius et Aliud, novit pietas fidei caute inter personarum proprietates et individuam essentiae unitatem discernere; et medium iter tenens, regia incedere via: ut nec declinet ad dexteram, confundendo personas; nec respiciat ad sinistram, substantiam dividendo. Quod si per simplex esse dicas vere consequi ut si Filius est, necessario Pater sit; nil te juvat, cum ratio relationis necessario exigat, ut convertatur, et eadem veritas comitetur conversam: quod non congruit adductae de genere et specie, vel de aere, aereoque sigillo similitudini. Neque enim, sicut per simplex esse duntaxat verissime dicitur. Si Pater est, Filius est; et si Filius est, Pater est: ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. Ad quid enim tͥ ipsam tanto circui¬
tu delonge positis rebus ⁊ minus conue¬
nientibus emenditas. tanto labore colli¬
gis. tanta intulcas inani multiplicita¬
te uerborum. tantis effers laudibus. si
non facis ad quod adducitur. ut udeli¬
cet membra ad membra congruis propor¬
tionibus reducantur÷ Nonne hoc opus
hic labor est. ut per ip̃am nos doceas eã
que est inter patrem ⁊ filium habitudi¬
nem ÷ Tenemus autem te docente ad ho¬
minis positionem poni animal. s ñ econ¬
uerso scłm regulam utiq dialectice tue
qua ñ quidemposito genere ponit᷑ sp̃es:
s posita specie ponitur genus. Cũ ergo
patrem ad genus. filium ad speciem re.¬
feras. ñne idratio similitudinis postu¬
lat. ut similiter posito filio patr̃e poni
ostendas. ⁊ non conuerti. ut quomodo
qui homo est necessario animal est. s non
conuertitur. ita quoq qui filius est ne¬
cessario pater sit s eque non conu̾tatur:

Expanded text:
tudo. 7. Ad quid enim tibi ipsam tanto circuitudo. 7. Ad quid enim tibi ipsam tanto circuitu de longe positis rebus, et minus convenientibus emendicas, tanto labore colligis, tanta inculcas inani multiplicitate verborum, tantis effers laudibus, si non facit ad quod adducitur, ut videlicet membra ad membra congruis proportionibus reducantur! Nonne hoc opus, hic labor est, ut per ipsam nos doceas eam, quae est inter Patrem et Filium, habitudinem! Tenemus autem te docente ad hominis positionem poni animal, sed non e converso secundum regulam dialecticae tuae: qua non quidem posito genere ponitur species, sed posita specie ponitur genus. Cum ergo Patrem ad genus, Filium ad speciem referas; non id ratio similitudinis postulat, ut similiter posito Filio, Patrem poni ostendas, et non converti? ut quomodo qui homo est, necessario animal est, sed non convertitur; ita quoque qui Filius est necessario Pater sit, et aeque non convertatur.
Abbreviated transcription (Latin):
tum tribuat filio qͣntum ⁊ ip̃i. Et cui ñ
audet potentiam dare integram conce¬
dit dimidiam. Et qd̾ dicit manifestis de¬
clarat exemplis. asserens potentiam dis¬
cernendi que est filius. ita quamdã esse
potentiam quemadinodũ homo est animal
⁊ sigillum ereum quoddam est es. atq hoc
esse potentiam discernendi ad gerendi
discernendi q potentiam. idest filium ad
patrem quod homo ad animal est. qd̾ ereũ
sigillum ad es. Sicut enim inquit ex eo
quod est ereum sigillum exigit necessario
ut es sit. ⁊ ex eo quod est homo ut animal
sit. s non e conuerso: ita diuina sapientia
que est potentia discernendi. exigit qd̾
sit diuina potentia s non e conũso. Quid
igitur : uis ut iuxta tuam sim ilitudinẽ
instar precedentium. etiam ex hoc qd̃ filiꝰ
est exigat ut patersit. hoc est ut qui fili
est pater sit quamꝙͣ non etonu̾so: Si hoc
dicis hereticus es: si ñ dicis uacat simili¬

Expanded text:
tum tribuat Filio, quantum et ipsi: et cui non tum tribuat Filio, quantum et ipsi: et cui non audet potentiam dare integram, concedit dimidiam. Et quod dicit, manifestis declarat exemplis, asserens potentiam discernendi, quae est Filius, ita quamdam esse potentiam, quemadmodum homo quoddam est animal, et sigillum aereum quoddam est aes: atque hoc esse potentiam discernendi, ad gerendi discernendique potentiam, id est Filium ad Patrem, quod homo ad animal est, quod aereum sigillum ad aes. « Sicut enim, » inquit, « ex eo quod est aereum sigillum, exigit necessario ut aes sit; et ex eo quod est homo, ut animal sit, sed non e converso: ita divina sapientia, quae est potentia discernendi, exigit quod sit divina potentia, sed non e converso . » Quid igitur? vis ut juxta tuam similitudinem, ad instar praecedentium, etiam ex hoc quod Filius est, exigat ut Pater sit; hoc est, ut qui Filius est, Pater sit, quanquam non e converso! Si hoc dicis, haereticus es: si non dicis, vacat simili
Abbreviated transcription (Latin):
de nobili illa sua particione. in qua ut pat̾
potentiam. sic filio sapientiam. sic spiritu
sancto benignitatem propͥe at spetialiter
assignauit: Non enim una ⁊ eadem res:
proprie poterit conuenire duob. hoc est
cuiq propria sit. Eligat quod uult. Aut
det sapientiam filio ⁊ tollat eam patri.
aut patri tribuat ⁊ auferat filio. et rur¬
sum benignitatem aut spiritui sancto
sine patre. aut patri sine spiritu sancto
assignet. aut certe desinat noĩa cõmu¬
nia propria facere. ⁊ patri qm a se ipso
habet potentiam. ñ iteo tamen audeat
concedere propriam. ne ⁊ benignitatem
simul ⁊ sapientiam quas a se nichilomi¬
nus habet identidem propriam ip̃i dare
dei inuisibilia contempletur. Dicit ut
dixi proprie omnipotentiam pertinere
ad patrem. atq hanc ut sit integra et
perfecta ingerendo ⁊ discernendo consti¬
esse diffinit .i. potentiam tm̃ disc̾nendi
forte timet iniuriam facere patri si tan¬

Expanded text:
de illa nobili sua partitione, in qua ut Patri de illa nobili sua partitione, in qua ut Patri potentiam, sic Filio sapientiam, sic Spiritui sancto benignitatem proprie ac specialiter assignavit? Non enim una et eadem res proprie poterit convenire duobus, hoc est, ut cuique propria sit. Eligat quod vult: aut det sapientiam 648 Filio, et tollat eam Patri; aut Patri tribuat, et auferat Filio; et rursum benignitatem aut Spiritui sancto sine Patre, aut Patri sine Spiritu sancto assignet: aut certe desinat nomina communia propria facere, et Patri, quoniam a seipso habet potentiam, non ideo tamen audeat concedere propriam: ne et benignitatem simul et sapientiam, quas a se nihilo minus habet, identidem proprias ipsi sua rus invisibilia Dei contempletur. Dicit, ut dixi, proprie omnipotentiam pertinere ad Patrem; atque hanc, ut sit integra et perfecta, in gerendo et discernendo constiesse definit, id est potentiam tantum discernendi. Forte timet injuriam facere Patri, si tan
Abbreviated transcription (Latin):
non est. ⁊ qui filius est pater ñ est: q̃m ñ
quod ad se s quod ad filium pater est pa¬
tris nomine designatur. et item nomine
filii. ñ quod ad se filius. s qd̾ est ad patr̃e
expͥmitur. Non sic potentia. ñ sic sapiẽtia.
neq alia multa que ad se dicuntur ⁊ pa¬
ter ⁊ filius: ñ singulariter alter respectu
alterius. Non inquit s ad proprietatem
persone patris proprie uel specialiter
inuenimus omnipotentiam attinere: qd
ñ solum cum ceteris duabus ꝑsonis eque
omnia perficere potest. uerumetiam ipse
solus a se non ab alio existere habet. ⁊ sicut
habet ex se existere. ita etiam ex se habet
ratione si hoc ratio esset ⁊ sapientia et be¬
nignitas proprie pertineret ad patrem
cum ⁊ sapere ⁊ benignum esse eque a se
pater ⁊ non abalio habeat. quemadmnod̃
et esse posse: Quod si non abnuit. neq eñi
de ratione potest. quid queso facturus est

Expanded text:
non est; et qui Filius est, Pater non est: quoniam non non est; et qui Filius est, Pater non est: quoniam non quod ad se, sed quod ad Filium Pater est, Patris nomine designatur; et item nomine Filii, non quod ad se Filius, sed quod est ad Patrem, exprimitur. Non sic potentia, non sic sapientia, neque alia multa, quae ad se dicuntur: et Pater et Filius non singulariter, alter respectu alterius. « Non, » inquit, « sed ad proprietatem personae Patris proprie vel specialiter invenimus omnipotentiam attinere, quod non solum cum caeteris duabus personis aeque omnia efficere potest, verum etiam ipse solus a se, non ab alio existere habet: et sicut habet ex se existere, ita etiam ex se habet ratione, si hoc ratio esset, et sapientia et benignitas proprie pertinerent ad Patrem: cum et sapere, et benignum esse, aeque a se Pater, et non ab alio habeat, quemadmodum et esse, et posse? Quod si non abnuit nec enim de ratione potest, quid, quaeso, facturus est
Abbreviated transcription (Latin):
dicenti hoc esse filium ad patrem qd speci¬
em ad genus. quod hominem ad animal:
quod exeum sigillum ades. quod aliquã
potentiam ad potentiam. St̃ quippe cunc¬
ta hec mutua sue connexione nature ad
se inuicem superiora ⁊ inferiora. ⁊ ob hoc
nulla prorsus admittenda similitudo ex
hiis ad illud: ubi nichil est in equale nich
dissimile. Hidetis de quanta uel imperitia
uel impietate descendat harũ adinuen¬
tio similitudinum e Adhuc aduertite cla
rius quid sentiat. doceat. scribat. Dicit
proprie ⁊ specialiter ad patrempotentiã.
ad filium sapientiam pertinere. qd̾ quidẽ
falsum. Nam ⁊ pater sapientia. ⁊ filius
potentia uerissime sunt. sanissimeq dicũ¬
tur. et quod est cõmune amborum ñ erit
proprium singuloꝵ. Alia illa sunt ꝓfecto
uocabula que ñ ad seipsos dicuntur. s ad
alterutrum: ⁊ ideo est cuiq suum ñ com¬
mune cum altero. Nam qui pater est filiꝰ

Expanded text:
dicenti, hoc esse Filium ad Patrem, quod specidicenti, hoc esse Filium ad Patrem, quod speciem ad genus, quod hominem ad animal, quod aereum sigillum ad aes, quod aliquam potentiam ad potentiam. Sunt quippe cuncta haec, mutua suae connexione naturae, ad se invicem superiora et inferiora: et ob hoc nulla prorsus admittenda similitudo ex his ad illud, ubi nihil est inaequale, nihil dissimile. Videtis de quanta vel imperitia, vel impietate descendat harum adinventio similitudinum. CAPUrius quid sentiat, doceat, scribat. Dicit proprie et specialiter ad Patrem potentiam, ad Filium sapientiam pertinere: quod quidem falsum. Nam et Pater sapientia, et Filius potentia verissime sunt, sanissimeque dicuntur: et quod est commune amborum, non erit proprium singulorum. Alia illa sunt profecto vocabula, quae non ad seipsos dicuntur, sed ad alterutrum: et ideo est cuique suum, et non commune cum altero. Nam qui Pater est, Filius
Abbreviated transcription (Latin):
prietatibus personarum sobͥe catholice ꝙ
dicatur : ñ tamen ibi est alterũ ⁊ alterum
s simplex unum. ut nec preuidiciũ faciat
unitatitrinitatis confessio. nec ꝓprietatũ
sit exclusio uera assertio unitatis. Tã lon¬
ge proiide fiat a sensibus nostris qͣm est
⁊ a regula ueritatis execranda illa de gen̾e
⁊ specie ñ similitudo s dissimilitudo. et ni¬
chilominus illa de ere ereoq sigillo. q̃m cũ
genus quidem ⁊ species quod ad se inuicẽ
sunt. alterum superius. altera inferior sit.
deus autemunus sit: nunꝙͣ bene ꝓfecto
conueniet tante equalitati ⁊ tante dispa¬
ritati. Et rursum de ere ⁊ quodam ere. qd̃
est ereum sigillum. qm̃ quod inde in eam¬
dem usurpatur similitudinis rationem:
simmile est hincinde uiditium. Cum enim
speties ut dixi minor sit ⁊ inferior gen̾e.
absit ut hanc in patre ⁊ filio diu̾sitatem
cogitemus. absit ut huic acquiescamus

Expanded text:
prietatibus personarum sobrie catholiceque prietatibus personarum sobrie catholiceque dicatur; non tamen ibi est alterum, et alterum, sed simplex unum: ut nec praejudicium faciat Unitati Trinitatis confessio; nec proprietatum sit exclusio, vera assertio Unitatis. Tam longe proinde fiat a sensibus nostris, quam est et a regula veritatis exsecranda illa de genere et specie non similitudo, sed dissimilitudo; et nihilominus illa de aere aereoque sigillo: quoniam cum genus quidem et species, quod ad se invicem sunt, alterum superius, altera inferior sit, Deus autem unus sit; nunquam bene profecto conveniet tantae aequalitati, et tantae disparitati. Et rursum de aere, et quodam aere, quod est aereum sigillum, quoniam quod inde in eamdem usurpatur similitudinis rationem, simile est huic, idem judicium. Cum enim species, ut dixi, minor sit et inferior genere, absit ut hanc in Patre et Filio diversitatem cogitemus; absit ut huic acquiescamus
Abbreviated transcription (Latin):
maximum est qͣm quod ex parte. Ille u̾o
digne pro sua possibilitate diuinam esti¬
mat magnificentiam qui nil in eacogitat
dispar ubi est totum summũ. nil distans:
ubi totum est unum. nil hians: ubi to¬
tum est integrum. nil deniq imꝑfectũ
uel egens: ubi totum est totum. Totum
nempe est pater quod pater ⁊ filiꝰ ⁊ sp̃s
sanctus. totum filius qd̃ ipse ⁊ pater ⁊
spiritus sanctus. totum spiritus sanctꝰ
quod ip̃e ⁊ pater ⁊ filius. Et totum unũ
est totum: nec superhabundans in tͥbus.
nec imminutum in singulis. Nec enim
uerum summũq bonum quod sunt. int̾
se particulariter diuidunt. qm̃ nec par¬
ticipialiter id possident. s hoc ip̃m essen¬
tialiter sunt. Nlam quod alter ex altero
uel alter ad alterum ueracissime dicit᷑:
personarum sane designatio est. ñ unita¬
tis diuisio. Licet namiq in hac ineffabłĩ
⁊ incomprehensibili deitatis essentia. al¬
ter ⁊ alter id quidem requirentibus pro¬

Expanded text:
maximum est, quam quod ex parte. Ille vero maximum est, quam quod ex parte. Ille vero digne pro sua possibilitate divinam aestimat magnificentiam, qui nil in ea cogitat dispar, ubi est totum summum; nil distans, ubi totum est unum; nil hians, ubi totum est integrum; nil denique imperfectum vel egens, ubi totum est totum. Totum nempe est Pater, quod Pater et Filius et Spiritus sanctus; totum Filius, 647 quod ipse et Pater et Spiritus sanctus; totum Spiritus sanctus, quod et ipse et Pater et Filius. Et totum, unum est totum, nec superabundans in tribus, nec imminutum in singulis. Nec enim verum summumque bonum, quod sunt, inter se particulariter dividunt: quoniam nec participaliter id possident, sed hoc ipsum essentialiter sunt. Nam quod alter ex altero, vel alter ad alterum veracissime dicitur, personarum sane designatio est, non unitatis divisio. Licet namque in hac ineffabili et incomprehensibili Deitatis essentia, alter et alter id quidem requirentibus pro
Abbreviated transcription (Latin):
stolam ieronimi ad auitum.⁊ certe uidebit
inter ceteras quas redarguit origenis blas¬
phemas. etiam hoc eum detestantem quod
dixerit spiritum sanctum de substantia pa¬
tris non esse. Beatus athanasius in libro
de unita trinitate ita loquitur. Solũ deũ
ubi memoratus sum. ñ solum personam
patris indicaui. quia filium ⁊ spiritum
sanctum de hac ip̃a sola substantia patͥs
esse ñ negaui. Hec athanasius. Uidet sc̃i
tas uestra quomodo isto ñ disputante. sed
dementante.⁊ tͥnitas non coheret. ⁊ uni¬
tas pendet. nec istud sane absq iniuria
maiestatis. Q uicquid namq illud est qd̾
deus sit. id sine dubio est: quod non possit
maius aliquid cogitari. Si ergo in hac u¬
nita ⁊ sumina maiestate iuxta considera¬
tionem personarum. uelparum aliquid
claudicare recipimus. dum quod umi plus
datur alteri minuitur. minus ꝓfecto est
totum ab eo quod nilmaius ualeat cogita¬
ri. Mauis enim sine dubio est. qd̾ totum

Expanded text:
stolam Hieronymi ad Avitum: et certe videbit stolam Hieronymi ad Avitum: et certe videbit inter caeteras quas redarguit Origenis blasphemias, etiam hoc cum detestantem quod dixerit, Spiritum sanctum de substantia Patris non esse. Beatus Athanasius in libro de unita Trinitate ita loquitur: « Solum Deum ubi memoratus sum, non solam personam Patris indicavi: quia Filium et Spiritum sanctum de hac ipsa sola substantia Patris esse non abnegavi. » Hoc Athanasius. CAPUT Itas vestra, quomodo isto non disputante, sed dementante, et Trinitas non cohaeret, et Unitas pendet; nec istud sane absque injuria majestatis. Quidquid namque illud est quod Deus sit, id sine dubio est, quo non possit majus aliquid cogitari. Si ergo in hac unica et summa majestate juxta considerationem personarum vel parum aliquid claudicare recipimus, dum quod uni plus datur, alteri minuitur; minus profecto est totum ab eo, quo nihil majus valeat cogitari. Majus enim sine dubio est quod totum
Abbreviated transcription (Latin):
est a se iniuicem. ñ solum quia spiritꝰ sc̃s
genitus ñ est. quod fulius est. sed etiam
quod filius de substantia patris est. quod
spiritus sanctus ñ est. Quam qͥdem poste¬
riorem differentiam catholita hucusq nes¬
ciuit. Si eam admittimus ubi truutas.
ubi unitas e Si quidem spiritu scõ filio q
noua a se differentiarum numerositate
distantibus: unitas dissipatur. p̾sertu
cum substantialem esse patert differen¬
tram quam iste conatur induc̾e. Por̃po au
spiritu sancto a patris filũ q substantia
recedente: ñ trinitas remanet s duali¬
tas. Neq enim dignum est admittiin
trinitate personam. que nil habeat in
substantia cominune cũ reliqͥs. Desurat
ergo spiritus sanctiprocessionem apat̾s
filui q substantia separare. neduplici i¬
pietate numerum ⁊ trinitati minurt.
⁊ tribuat unitati. quod utrumꝙ fides
abnuit xp̃iana. Et ne de retanta solis uide¬
ar humanis inniti rationibus. legat epi¬

Expanded text:
est a se invicem, non solum quia Spiritus sanctus est a se invicem, non solum quia Spiritus sanctus genitus non est, quod Filius est; sed etiam quod Filius de substantia Patris est, quod Spiritus sanctus non est. Quam quidem posteriorem differentiam Catholica huc usque nescivit. Si eam admittimus, ubi Trinitas, ubi Unitas? Siquidem Spiritu sancto Filioque nova a se differentiarum numerositate distantibus, unitas dissipatur: praesertim cum substantialem esse pateat differentiam, quam iste conatur inducere. Porro autem Spiritu sancto a Patris Filiique substantia recedente, non Trinitas remanet, sed dualitas. Neque enim dignum est in Trinitate admitti personam, quae nil habeat in substantia commune cum reliquis. Desinat ergo Spiritus sancti processionem a Patris Filiique substantia separare; ne duplici impietate numerum et Trinitati minuat, et tribuat Unitati: quod utrumque fides abnuit christiana. Et ne de re tanta solis videar humanis inniti rationibus, legat epi
Abbreviated transcription (Latin):
genitorem. Num uero pediculi aut lendes
siuit de substantia carnis. aut uermes
de ligno putrido prodeuntes aliunde qͣm
de ligni substantia sunt. qui tamen filii
ligni non sunt e S ⁊ tinee de substantia
pannorum substantiam habent: genera¬
tionem ñ habent. Et multam hunc modũ.
Miror autem hominem acutum ⁊ sciolum
ut quidem sibi ipse uidetur. quomodo cũ
spiritum sanctum fateatur patri et filio
consubstantialem. neget tamen ex patris
filii q prodire substantia. nisi forte illoꝵ
ex ipsius procedere uelit. qd̃ quidẽ maudi¬
tum est ⁊ nefandum. Si autem net is de
illoꝵ. nec illi de huius substantia sunt. ub
queso consubstantialitas: Aut gͦ fateat᷑
cum etclesia spiritum sanctum desubstan¬
tia illoꝵ esse a quib ñ negat proced̾e̾. aut
certe cum arrio consubstantialitatem
deneget ⁊ predicet aperte creationem.
Deinde si filius de substantia patris est.
spiritus sanctus ñ est: differant necesse

Expanded text:
genitorem. Num vero pediculi, aut lendes genitorem. Num vero pediculi, aut lendes sunt de substantia carnis? aut vermes de ligno putrido prodeuntes, aliunde quam de ligni substantia sunt, qui tamen filii ligni non sunt? Sed et tineae de substantia pannorum substantiam habent, generationem non habent: et multa in hunc modum. 3. Miror autem hominem acutum et sciolum, ut quidem ipse sibi videtur, quomodo cum Spiritum 646 sanctum fateatur Patri et Filio consubstantialem, neget tamen ex Patris Filiique prodire substantia. Nisi forte illos ex ipsius procedere velit: quod quidem inauditum est, et nefandum. Si autem nec is de illorum, nec illi de hujus substantia sunt; ubi, quaeso, consubstantialitas? Aut ergo fateatur cum Ecclesia, Spiritum sanctum de substantia illorum esse, a quibus non negat procedere; aut certe cum Ario consubstantialitatem deneget, et praedicet aperte creationem. Deinde si Filius de substantia Patris est, Spiritus sanctus non est: differant necesse