comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suo salutem. Carmen
sura quod ante summo
peri meam exiguitatem
tiae obrutumiri: n on sine
Linceps totum id flumen.

Expanded text:
suo salutem. Carmen sura, quod ante summot; sed ut comperi meam exiguitatem ctibus eloquentiae obrutum iri, non sine cautela deinceps totum in flumen F
Abbreviated transcription (Latin):
ILECTISST MO Fratr
amancdo. martinus
Fraternitatis tuae st¬
dio pietatis congestan
epistolam suscipienter
fluctiuagas atq transitorias desp

Expanded text:
ilectissimo fratri Amando Martinus. Fraternitatis tuae sdio pietatis congestam epistolam suscipientes, luctiuagas atque transitorias disp
Abbreviated transcription (Latin):
raelato libello de uirtutibus
sc̃i amandi edito. sciendum est
quantus uir idem & cunis
honoris apud homines ha¬
bitus est. licet ip̃se declinare
honores mundi semꝑ desiderar&.
Nam reges & reginae pluresq ilustres
uiri ei uenerationis gr̃a plurimum impendere
studuerunt. & defacultatibus suis adhuc illũ
incorpore manentem non modice ditauer
illas quoq & praedia ac proprias heredi¬
tates cognoscentes eum seruam esse dm̃
sidelissima deuotione ei se conferre gau¬
debant. Ubi ipse uir dñi amandus
sagacissima industria sidelibus uiris &
xp̃o sincere desiderantibus militare
monasteria construendo studiosissime

Expanded text:
raelato libello de virtutibus sancti Amandi edito, sciendum est, quantus vir idem et cuius honoris apud homines habitus est, licet ipse declinare honores mundi semper desideraret. Nam reges et reginae pluresque inlustres viri ei venerationis gratiam plurimum impendere studuerunt et de facultatibus suis vivo adhuc illum in corpore manentem non modice ditaverunt; villas quoque et praedia ac proprias hereditates, cognoscentes eum servum esse Domini, fidelissima devotione ei se conferre gaudebant. Ubi ipse vir Domini Amandus sagacissima industria fidelibus viris et Christo sincere desiderantibus militare monasteria construendo studiosissime
Abbreviated transcription (Latin):
beati pontisicis xp̃i
amandi aliqua lectio¬
ni inserere obplenam
cognitionem legentium
necessarium duximus
Qui sicut probabili argu¬
mento historuis ac cronicis sibi concinen¬
tibus inuestigauimus. anno abincar
riam ac sacro scãm sol¬
lemnitatem beatissimi
patris nri amandi
fratres dilectissimi

Expanded text:
beati pontificis Christi Amandi aliqua lectioni inserere ob plenam cognitionem legentium necessarium duximus. Qui, sicut probabili argumento, historiis ac cronicis sibi concinentibus, investigavimus, anno ab incarriam ac sacrosanctam sollemnitatem beatissimi patris Amandi, fratres dilectissimi
Abbreviated transcription (Latin):
biter om̃ipoters hominum rerũ¬
qr creator
Trrorum tenebris mundo
pereunte misertus:
Dirginis intrauit thalamũ.

Expanded text:
biter omnipotens, hominum rerumque Creator, Errorum tenebris mundo pereunte, misertus, Virginis intravit thalamu
Abbreviated transcription (Latin):
ed cum iam adolescentiam transien in robur
migrar& uirile. & in modicis desideriis luxp̃i
patriam parentes que
relinquers ogiam insulam quae alitore
oceam maris qua draginta distat milibus
felici nauigans cursus tandem portum mo¬
nasterii petit: ibiq a fratribus spiritualib
cum magno receptus est gaudio. Et quia
sacrãs ab infantia didicerat litteras : ex hoc
maiori desiderio succensus. amplius cotidie
in dĩ rebus crescebat :¬

Expanded text:
r migraret virile et inmodicis desideriis in Christi patriam parentesque relinquens, Ogiam insulam, quae a litore Oceani maris quadraginta distat milibus, felici navigans cursu, tandem portum monasterii petiit, ibique a fratribus spiritalibus cum magno receptus est gaudio. Et quia sacras ab infantia didicerat litteras, ex hoc maiori desiderio succensus, amplius cotidie in Dei rebus crescebat
Abbreviated transcription (Latin):
ADAN NTUER¬
Sa RlaN
ac sacrosanctam sollemnitatem
beatissimi patris amaridi fra¬
tres dilectissimi religioso deuo.¬
tionis studio conuenistis: opoꝵ¬
tuum esse arbitror ut exhorta¬
tione nostri sermonis operum

Expanded text:
ad anniversariam ac sacrosanctam sollemnitatem beatissimi patris Amandi, fratres dilectissimi, religioso devotionis studio convenistis, oportunum esse arbitror, ut exhortatione nostri sermonis operum
Abbreviated transcription (Latin):
ricatus honorem: omnem grat
transcendebat in clero.y
ost hȩc uero ab abbate ipsius
ci & a fratribus benedictione pe¬
pta: ciuitatem bituricas ad san

Expanded text:
ricatus honorem, omnem gratiam transcendebat in clero. 5. Post haec vero, ab abbate ipsius loci vel a fratribus benedictione percepta, civitate Bituricas ad san
Abbreviated transcription (Latin):
Sacrosanctę festiuitatis. solle¬
mni deuotione religiosorum
conuendui celebrabilem ipse
reuoluti demporis cursus in¬
dicit. Et quoniam plurimi
in hac plebe. huius penitus
expestes adhuc extant rati.¬
onis: non ociosum duximus.
eis noticiam tantę ac tam gra.¬
tȩ pandere celebritatis. Dignr̃
igitur inimo necessarium cre¬
dimus. ut qui ista celebrant.¬

Expanded text:
sacrosanctae festivitatis sollemni devotione relegiosorum conventui celebrabilem ipse revoluti temporis cursus indicit. Et quoniam plurimi in hac plebe huius penitus expertes adhuc exstant rationis, non otiosum duximus eis notitiam tantae ac tam gratae pandere celebritatis. Dignum igitur, immo necessarium credimus, ut qui ista celebrant
Abbreviated transcription (Latin):
uitam beati amandi. habitatorem
eius inuoco spiritum sanctum :
ut qui ei uirtutes largiri dignatus
est. mihi etiam eas sermonem tribu.¬
at narrandi. quatinus & caritati ur̃ȩ
debitum seruitutis impendam offici¬
um. & ne is lateat qui omnimodis
est imitandus. Licet enim tanti
sim impar ingenii. atq nugacitatis

Expanded text:
itam beati Amandi, habitatorem eius invoco Spiritum sanctum, ut qui ei virtutes largiri dignatus est, mihi etiam eas sermonem tribuat narrandi, quatenus et caritati vestrae debitum servitutis inpendam officium, et ne his lateat, qui omnimodis est imitandus. Licet enim tanti sim inpar ingenii atque nugacitatis
Abbreviated transcription (French):
le cissimo fratri
aMARDO MartINUS
Fraternitatis duę stu.¬
dio pietatis congestã
epistolam suscipiers
animus noster releuari cognose

Expanded text:
lectissimo fratri Amando, Martinus. Fraternitatis tuae, studio pietatis congestam epistolam suscipiente animus noster relevari cognos
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibus sancti a¬
mandi edito. scien.¬
dum est quantus
uir idem. & cuius
honoris apud homines habi¬
tus est: licet ipse declinare
honores mundi sempes desi.¬
deraret. Nam reges & regi¬
nȩ plures q illus t̾res uiiri ei
uenerationis gratia pluri¬
mum impendere studuerunł.
P& de facultatibus suis ad¬
huc illum in corpore manen¬
dem non modice ditauerunt
Uillas quoq & prȩdia ac pro¬
prias hereditates cognoscen¬
des eum seruum esse domini.
fide lissima deuotione ei se con¬
ferre gaudebant. Ubi ipse uip¬

Expanded text:
irtutibus sancti Amandi edito, sciendum est, quantus vir idem et cuius honoris apud homines habitus est, licet ipse declinare honores mundi semper desideraret. Nam reges et reginae pluresque inlustres viri ei venerationis gratiam plurimum impendere studuerunt et de facultatibus suis vivo adhuc illum in corpore manentem non modice ditaverunt; villas quoque et praedia ac proprias hereditates, cognoscentes eum servum esse Domini, fidelissima devotione ei se conferre gaudebant. Ubi ipse vi
Abbreviated transcription (Latin):
dei unanimiter congaudeamus.
nno igitur dominice incarnationis mil¬
lesimo centesimo septimo in pago b¬
censi quedam illustris femina non tamsi
xigentib peccatis quamut gloria dei in
tantam antiq
ostis incurrit seuitiam: ut primo malie
uariis cogitationum fantasmatib del
igitaretur. postremo naturali sensu ꝑdit
hoc solummodo agencdum deliberaret: qͣ¬

Expanded text:
Dei unanimiter congaudeamus. Anno igitur Dominicae incarnationis millesimo centesimo septimo, in pago Lysiacensi quaedam illustris femina, non tam suis exigentibus peccatis, quam ut gloria Dei in tantam antiqui hostis incurrit saevitiam, ut primo malignis et variis cogitationum phantasmatibus delusa agitaretur: postremo naturali sensu perdito, hoc solummodo agendum deliberaret, q
Abbreviated transcription (Latin):
bati. et uenerando scõq conuen¬
tui: frater philippus modicum
id qd est. Sicut arentis ingenii
uena deficiens et impoliti sermo¬
nis egena complexio gestoꝵ minuit dignitatẽ:
sic antiquitatis situs et exemplariũ mendosa
corruptio deuenustant honeste compositionis

Expanded text:
bati, et venerando sanctoque conventui frater Philippus modicum id quod est. Sicut arentis ingenii vena deficiens, et impoliti sermonis egena complexio gestorum minuit dignitatem, sic antiquitatis situs: et exemplarium mendosa corruptio, devenustant honestae compositionis
Abbreviated transcription (Latin):
libellum ꝓmisimus caritati ur̃ȩ. ubi
de illo sanato audire etiam possitis quȩ uide¬
re non potiustis. S i gͦ placet caritati ur̃ȩ im¬
mo quia placere debet qd̃ et michi placet:
ambo fr̃s stent in conspectu ur̃o. ut qui illũ
non uiderant: in isto uideant quid ille patie¬
batur. Stent gͦ ambo. unus cui donata est
gr̃a: et alter cui petenda est miscd̃ia

Expanded text:
libellum promisimus Charitati vestrae, ubi de illo sanato audire etiam possitis, quae videre non potuistis. Si ergo placet Charitati vestrae, imo quia placere debet quod et mihi placet, ambo fratres stent in conspectu vestro: ut qui illum non viderant, in isto videant quid ille patiebatur. Stent ergo ambo, unus cui donata est gratia, et alter cui petenda est misericor
Abbreviated transcription (Latin):
eniq anno abincarnati¬
ne domini octingentesi¬
mo quinquagesimo quir
atransitu uero beatissir
amandi centesimo nona¬
gesimo quinto atq ab

Expanded text:
enique anno ab incarnatione Domini octingentesimo quinquagesimo quinto, a transitu vero beatissimi Amandi centesimo nonagesimo quinto atque ab
Abbreviated transcription (Latin):
iximus quidem hesterna die sicut
meminit caritas ur̃a. huiꝰ libellus:
aspectus est. Tamen quia nonnulla
nobis indicauit quȩ nosse debetis. ad maiorẽ
memoriis. de quib dictum est. preciosa in con-¬
spectu dñi mors scõꝵ eius: et iam libellum
dare debet qui habet omĩa quȩ ex ore eius
cognouimus. S ed si dñs uoluerit hodie pa¬
rabitur. et uobis crastina die recitabitur.

Expanded text:
iximus quidem hesterno die, sicut meminit Charitas vestra: Hujus libellus, aspectus est. Tamen quia nonnulla nobis indicavit, quae nosse debetis, ad majorem um sanctorum memoriis, de quibus dictum est, Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. ; etiam libellum dare decet, qui habet omnia quae ex ejus ore cognovimus. Sed si Dominus voluerit, hodie parabitur, et vobis die crastino recitabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
um audisset autem iacob esse frumen¬
tum in egypto. misit patres nr̃os
primum: et in scd̃o cognitus est io

Expanded text:
um audisset autem Iacob esse frumentum in Aegypto misit patres nostros primum et in secundo cognitus est Io
Abbreviated transcription (Latin):
prouincie non innobilis alum¬
na de ciuitatis ycomoꝵ pͥmo¬
ribus carnis ducebat originẽ:
sed ornatu moꝵ et fidei gratia
studioq uirtutis. supͣ dignitatẽ¬

Expanded text:
provinciae non ignobilis alumna, de civitatis Iconiorum primoribus, carnis ducebat originem: sed ornatu morum et fidei gratia, studioque virtutis, supra dignitate
Abbreviated transcription (Latin):
mo compleri. qui maiore int̾¬
ruptus est gaudio. Statuerã
enim et cȩperam loqui cari¬
tati ur̃e. quare michi uident᷑
isti fratres diuina auctorita¬
te ad hanc cuntatẽ eẽ directi: ut hinc in eis
diu optata et expectata sanitas impleretus¬

Expanded text:
mo compleri, qui majori interruptus est gaudio. Statueram enim et coeperam loqui Charitati vestrae, quare mihi videntur isti fratres divina auctoritate ad hanc civitatem esse directi, ut hic in eis diu optata et exspectata sanitas impleretu
Abbreviated transcription (Latin):
apientiȩ diuinȩ mirabilis al
sicut eminentis est gle. sic fic
laudis: quib scdm diuitia s
tis suȩ notam facere dignatus est exi
potentiã suã. et głam magnificenti
sui. Frenauit eos laucde sua ne inter¬

Expanded text:
apientiae divinae mirabilis altitudo sicut eminentis est gloriae, sic laudis, quibus secundum divitias bonitatis suae, notam facere dignatus est excellentem potentiam suam, et gloriam magnificentiae regni sui. Frenavit eos laude sua, ne inter
Abbreviated transcription (Latin):
uia oꝑa omnipotentis
dei enarrare fore ho¬
norificum per raphae¬
lem archangelum ce¬
lestis medicine docem᷑ ba¬
uilũ. dignum arbitra¬
mur immo necessari¬
um eleuationem cor¬
poris sacratissimi pontificis amandi me¬
morabilem non tacere Est quippe in ea et
diuini miraculi portio nonmimina. et
euisdem beati uiri laudis ac sanctitatis
materies infinita.
gitur anno uerbi carnem facti scilicet filii
dei pro salute acredemptione humani ge¬
neris incarnati octingentesimo nono qui
erat annus a transitu uiri dei amandi cen¬
desimus quinquagesimus. plurima ultra
solitum aquarum inundatio facta multis
in locis metas suas excesserat: atq circum¬
iacentes fluminib agros damnosa segetũ
uacuatione nudauerat. Quod periculi ma¬
lum adeo usq excreuerat. ut etiam incole¬

Expanded text:
uia opera omnipotentis Dei enarrare fore honorificum, per Raphaelem archangelum coelestis medicinae docemur bajulum ; dignum arbitramur, imo necessarium, elevationem corporis sacratissimi pontificis Christi Amandi memorabilem non tacere. Est quippe in ea et divini miraculi portio non minima, et ejusdem beati viri laudis ac sanctitatis materies infinita. Igitur anno Verbi carnem facti, scilicet Filii Dei pro salute ac redemptione humani generis incarnati, octingentesimo nono, qui erat annus a transitu viri Dei Amandi centesimus quinquagesimus, plurima ultra solitum aquarum inundatio facta, multis in locis metus suas excesserat, atque circumjacentes fluminibus agros damnosa segetum vacuatione nudaverat. Quod periculi malum adeousque excreverat, ut etiam incol
Abbreviated transcription (Latin):
ENITRACULIS
di̾ per orationes
beatissimi ꝓtho¬
martiris stepha¬
ni libellos solemꝰ
audire. Libellus
huiꝰ: aspectus est.
Pro scriptura
noticia: pro carta.
facies demonstra¬
tur. Qui nostis quid in illo dolentes uidere
solebatis. in presenti legite gaudentes quod
uidetis. Ut dñs ds nr̃ abundantiꝰ honoret᷑. qd̾
in libello conscriptũ est: in urãm memoriam
conscribat᷑. Date ueniam quia diuturnũ ñ
reddo sermonem. Nostis ecenim fatigationẽ
meam. Ut heri ieiunus tanta agere possem
et non deficerem. et ut hodie uobiscũ loquar:
orationes sc̃ĩ stephani presticerunt.

Expanded text:
miraculis Dei per orationes beatissimi martyris Stephani libellos solemus audire. Libellus hujus, aspectus est; pro scriptura notitia, pro charta facies demonstratur. Qui nostis quid in illo dolentes videre soleatis, in praesenti gaudentes legite quod videtis: ut Dominus Deus noster abundantius honoretur, et quod in libello conscriptum est, in vestram memoriam conscribatur. Date veniam, quia diuturnum non reddo sermonem: nostis etenim fatigationem meam. Ut heri jejunus tanta agere possem et non deficere, ut et hodie vobiscum loquar, orationes sancti Stephani praestiterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe dñi prestabant familiare contubernium. ti¬
more mortis et mediȩ squalore compulsi fracti ani¬
mo recesserunt: relicto eo ad propria remeantes.
Ille ne quem grauaret et sine sumptu poneret
euangelium. propriis manib laborabat unde
uiueret: et ut pro facultate ministraret necessita¬
tem patientibus

Expanded text:
opere Dei praestabant familiare contubernium, tiopere Dei praestabant familiare contubernium, timore mortis, et inediae squalore compulsi, fracti animo recesserunt, relicto eo ad propria remeantes. Ille, ne quem gravaret, et sine sumptu poneret Evangelium, propriis manibus laborabat, unde viveret, et ut pro facultate ministraret necessitatem patientibus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ubere glebȩ sic ubertate gr̃ȩ sterilis et ie¬
iunus: fanatici erroris cultib et ydoloꝵ sacficiis
insistebat. Sicq instigante salutis aduersario dura
fronte et indomabili corde pacis eternȩ consilium
respuebat: et salutarib monitis ceruicoso reluctabat᷑
annisu. Satagebat nichilominus uir dm̃ studio
ꝑtinaci et iugi oꝑa: ut in diuersoria mortis induc¬
tos in regnum uite per grãm sc̃ificationis educeret.
Renitebatur impietas pietatis obsequiis: et ministrũ
uite frequentib ad mortem trahere moliebatur in¬
sidiis. Ille spreta sui corporis morte. sepenumero
cȩsus. affectus contumeliis. pulsatus iniuriis. obꝓ¬
briis lacessitus. frequent̾ precipitatus in flumen:
ab ipsis etiam mulierculis ꝑsecutionis iniuriam
sustinebat. Quarum quanto est fragilior sexus
tanto est nequior sensus. tanto affectus improbior:
et ꝓcacior solet esse malicia. Fratres itaq qui eũ
nimia eiug deũicti caritate secuti fuerant et in

Expanded text:
sicut ubere glebae, sic ubertate gratiae sterilis et jejunus, fanatici erroris cultibus et idolorum sacrificiis insistebat. Sicque instigante salutis adversario, dura fronte, et indomabili corde, pacis aeternae consilium respuebat, et salutaribus monitis, cervicoso reluctabatur annisu. Satagebat nihilominus vir Domini, studio pertinaci et jugi opera, ut in diversoria mortis inductos, in regnum vitae per gratiam sanctificationis educeret. Renitebatur impietas pietatis obsequiis, et ministrum vitae frequentibus ad mortem trahere moliebatur insidiis. Ille spreta sui corporis morte, saepenumero caesus, affectus contumeliis, pulsatus injuriis, opprobriis lacessitus, frequenter praecipitatus in flumen, ab ipsis etiam mulierculis, persecutionis injuriam sustinebat. Quarum quanto est fragilior sexus, tanto est nequior sensus, tanto affectus improbior et procacior solet esse malitia. Fratres itaque qui eum, nimia ejus devincti charitate, secuti fuerant, et in
Abbreviated transcription (Latin):
ACTYM E ss̃ cum esset reconditũ
corpus sc̃i stephani primi marty¬
ris ierosolimis in sc̃a syon: in dieb
iohannis episcopi ierosoluitan:
ut alexander quidam senator po-¬
suisset in animo suo construere oratorium do¬
mus sc̃i sterriani in eodem oratorio. T unc¬
ergo ep̃c posuit loculum. et titulum clauis
confixit forinsecus. mense decembrio. die quar¬
ta decima. indictione quinta: consulatu dñ
nr̃i & imperatoris constantim augusti decies.
taq post annos quinq in infirmitatẽ inei-¬
dens alexander senator. testamentũ fecit scẽ
eccliẽ et pauꝑibus atq coniuigi sue iuliane. ad

Expanded text:
actum est, cum esset reconditum corpus sancti Stephani primi martyris Jerosolymis in sancta Sion, in diebus Joannis episcopi Jerosolymitani, ut Alexander quidam senatorum posuisset in animo suo construere oratoriam domum sancti Steergo episcopus posuit loculum, et titulum clavis confixit forinsecus, mense decembri, die quarta decima, indictione quinta, consulatu domini nostri imperatoris Constantini Augusti decies. Itaque post annos quinque in infirmitatem incidens Alexander senator, testamentum fecit sanctae Ecclesiae et pauperibus atque conjugi suae Julianae, ad
Abbreviated transcription (Latin):
fratrib sius. et manifestatum est pha-¬
raoni genus eius. Mittens autẽ ioseph: accer¬
siuit iacob patrem suum. et omnem coc¬
nem in animab septuaginta quinq Et
descendit iacob in egyꝑtum. et defuncł¬

Expanded text:
fratribus suis et manifestatum est Pharaoni genus eius mittens autem Ioseph accersivit Iacob patrem suum et omnem cognationem in animabus septuaginta quinque et descendit Iacob in Aegyptum et defun
Abbreviated transcription (Latin):
papa augustine. ut hunc libellũ missi.
meum quem ex p̃cepto tuo optuli. scẽ plebi u-¬
beas recitari. Cum adhuc in patria nr̃a cesa
fecit iniuriis: in tantũ ut ei etiam manus ñ
dubitaret inferre. Quod nos om̃s eius filii
parit̾ congregati patienter tulimꝰ. ut ne uer-¬
bum quidem fr̃i nr̃o ꝓ matre nr̃a cur hoc
faceret dixerimꝰ. Illa autẽ feminei doloris

Expanded text:
papa Augustine, ut hunc libellum meum, quem ex praecepto tuo obtuli, sanctae plebi jubeas recitari. Cum adhuc in patria nostra Caefecit injuriis, in tantum ut ei etiam manus non dubitaret inferre. Quod nos omnes filii pariter congregati patienter tulimus, ut ne verbum quidem fratri nostro pro matre nostra, cur hoc faceret, dixerimus. Illa autem feminei doloris
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea uiam uniuersȩ carnis ingrediente lotario
rege. successor ei constituit᷑ dacobertus: sicut re¬
giminis. sic uirtutis et pietatis paternȩ strenuus
imitator. Quo regnante. beatus amandus ab ur-¬
be regrediens ministerium uerbi sicut assueuerat
cepit diligentiꝰ exertere: et animarum lucra pro¬
fectu diuini muneris operari. Huius rei gr̃a Ganda¬
uum ꝓgreditur. et sterilitatem gentis incredulȩ fe¬
cunditate diuini germinis satagit adimplere. Hic
ut liberius securiusq possit in euangelicȩ sacionis
Iopus assurgere: interueniente sc̃ȩ recordationis al¬
chario nouiomensi pontifice. a prefato rege susce¬
pit epłas. ut nullus uerbum uitȩ. iugum fidei. sa¬
cramenta gr̃e detrectaret: sicq regi celesti rege mi¬
litante terreno. uelociter curreret sermo sc̃s. et in
exitium mortis iugulumq diaboli duo gladii con-¬
uenirent: quia felix est et iocunda communio. cũ
ad classicum miliciȩ spiritualis erigitur terrenȩ sa-¬
tellitium dignitatis D¬

Expanded text:
nterea viam universae carnis ingrediente Lothario rege, successor ei constituitur Dagobertus sicut regiminis, sic virtutis et pietatis paternae strenuus imitator. Quo regnante, B. Amandus ab urbe regrediens, ministerium verbi, sicut assueverat, coepit diligentius exercere, et animarum lucra profectus divini muneris operari Hujus rei gratia, Gandavum progreditur, et sterilitatem gentis incredulae, fecunditate divini germinis satagit adimplere. Hic, ut liberius securiusque possit in evangelicae sationis opus assurgere, interveniente sanctae recordationis Aichario Noviomensi pontifice, a praefato rege suscepit epistolas, ut nullus verbum vitae, jugum fidei, sacramenta gratiae detrectaret: sicque Regi coelesti, rege militante terreno, velociter curreret sermo sanctus, et in exitium mortis, jugulumque diaboli, duo gladii convenirent, quia felix est et jucunda communio, cum ad classicum militiae spiritualis erigitur terrenae satellitium dignitatis
Abbreviated transcription (Latin):
crescente numero discipu-¬
lorum. factum est murmur
grecorum aduersus hebreos.
eo quod despicerent᷑ in mi¬
nisterio cotidiano uiduȩ eoꝵ.
Conuocantes autẽ duode¬
cim multitudinẽ discipłoꝵ
dixerunt. Non est ȩquum
nos derelinquere uerbum dĩ:
et ministrare mensis. Consi¬
derate ergo fratres uiros ex
uobis boni testimonii septẽ

Expanded text:
crescente numero discipulorum, factum est murmur Graecorum adversus Hebraeos, eo quod despicerentur in ministerio quotidiano viduae eorum. Convocantes autem duodecim multitudinem discipulorum, dixerunt: Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. Considerate ergo, fratres, viros ex vobis boni testimonii
Abbreviated transcription (Latin):
siquidẽ litterȩ ad estuatione̾ ꝑ¬
duxert᷑ eos qui fuerant insynodo
congregati. qmͣ plures quidem ad
ꝑprias redierant ciuitates. Quiue¬
ro circa eusebiũ & theogniũ & marin
patrofilũ & ursatiũ & ualente ad con

Expanded text:
siquidem litterae ad aestuationem perduxerunt eos qui fuerant in synodo congregati, quoniam plures quidem ad proprias redierant civitates. Qui vero circa Eusebium, et Theogonium, et Marin, Patrophilum, et Ursacium, et Valentem
Abbreviated transcription (Latin):
iunioris quȩ stͣ gesta digesserint.
non equalit᷑ om̃s de unaquaq re lucu¬
lenter ac s ibtiliter explanasse : sed
mod hunc. modo alterũ aliã partem
melius expedisse: Et ido iudicauimꝰ
re. & cũ auctoris sui n mmine in ordi¬
nẽ collocair. Legat ergͦ intrepidus
qui adhȩc opuscula iño donante per¬
uenerit. multũ utiliti is atq. notitiȩ
lucraturus : siquȩ posita st᷑ ꝑ hos duode¬
cĩ libros memoriȩ suȩ sollicita mente
condiderit. Preterea ne quempiam
res in distincta turbaret: ꝑ uniuersũ
xtũ huiapoꝑil titulos cognoscat
appositos: ut suis locis exigere possit
qd sub numero cõpetenti predictũ
esse cognoscit¬

Expanded text:
unioris, quae sunt gesta digesserint. non aequaliter omnes de unaquaque re luculenter ac subtiliter explanasse; sed modo hunc, modo alterum aliam partem melius expediisse. Et ideo judicavimus re, et cum auctoris sui nomine in ordinem collocare. Legat ergo intrepidus, qui ad haec opuscula Domino donante pervenerit; multum utilitatis atque notitiae lucraturus, si quae posita sunt per hos duodecim libros, memoriae suae sollicita mente condiderit. Praeterea, ne quempiam res indistincta turbaret, per universum textum hujus operis titulos cognoscat appositos; ut suis locis exigere possit quod sub numero competenti praedictum esse cognoscit
Abbreviated transcription (Latin):
Libri
fatio ponitur. ubi futuri operis qͣ¬
litas indicatur. Qid̃ enĩ cõmodius
quã prius ꝑ eã aliqͥd discere. ne
dictio possit in opinata confundere:
Hȩc igitur historia ȩcclesiastica quȩ
cunctis xp̃ianis ualde necessaria cõ¬
probat᷑: ã tribus grecis auctoribus
miobilit conꝰ at eẽ consci ipta. uno
uidelicet theodori o ucne: bili ep̾o
& luob disertissimis uiris soromeno
⁊ soorate. quos nos ꝑ epiphanium
sc olastuuͦ latino condentes eloquio
nece saiũ duximꝰ eor dicta deflora¬
ia un uauis stli tractatu dño iuan¬
te ꝑalucscr es de tribꝰ auctoribus
unã facere dictionẽ. Sciendũ plane
qđ predicti scriptores a tẽporibꝰ ditiȩ
memoriȩ principis constantini usq
ad augustȩ recordationis theodosu¬

Expanded text:
libri praefatio ponitur, ubi, futuri operis qualitas indicatur. Quid enim commodius quam prius per eam aliquid discere, ne dictio possit inopinata confundere? Haec igitur Historia ecclesiastica, quae cunctis Christianis valde necessaria comprobatur, a tribus Graecis auctoribus e conscripta; uno scilicet Theodoreto, venerabili episcopo et duobus disertissimis viris, Sozomeno et Socrate; quos nos per Epiphanium Scholasticum Latino condentes eloquio, necessarium duximus eorum dicta deflorata in unius styli tractum, Domino juvante, perducere, et de tribus auctoribus unam facere dictionem. Sciendum plane quod praedicti scriptores a temporibus divae memoriae principis Constantini usque ad augustae recordationis Theodos
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ circa ueterũ lectiones. noctibꝰ eis in¬
cumbens Quaꝓpter non eũ mouebant
philosophicȩ aut sophisticȩ lectiones fra
ciebat. & meditatos cora ȩccła recitabat
Postea uero etiã fiduciã cũ labore sortitus.
sub oculis doctrinã laudabilẽ ꝓferebat.
Non tamen tales erant eiis sermones. ut et
ab auditoribꝰ scripturȩ traderent᷑. Quȩ
uero eius tẽporibꝰ memoranda ꝑ uene¬
rint enarrabo.

Expanded text:
enim circa veterum lectiones, noctibus eis inenim circa veterum lectiones, noctibus eis incumbens. Quapropter non eum movebant philosophicae aut sophisticae lectiones: erat ciebat et meditatos coram ecclesia recitabat. Postea vero etiam fiduciam cum labore sortitus, sub oculis doctrinam laudabilem  mss., mirabilem proferebat. Non tamen tales erant ejus sermones ut etiam ab auditoribus scripturae traderentur. Quae vero ejus temporibus memoranda provenerint enarrabo.
Abbreviated transcription (Latin):
DET UNcto. Honorius qͥdẽ
HE SPERIE. Orientales
aute̾ prouintie sub ditione: ma¬
nebant theodosii uinioris cũ
eẽt annorũ octo. anthemͥo pͣ¬
fecto om̃a disponente Erat
enĩ iste nepos philippi. qui
paulũ ep̃m sub constantio ab
ȩccła expulerat. & macedo¬
niũ introduxerat. Is enĩ muN¬
romaximo urbẽ constantino¬
polĩ circundedit. qui uir sapi¬
entissimꝰ int̃ illius tẽporis ho¬
mines & putabat᷑ & erat & ni¬
hil inconsulte faciebat: sed cũ
multorũ consilio quȩ erant agenda
tractabat. & maxime sophistȩ troi
tertiũ annũ atticꝰ habebat ep̾atusuir¬
clarus & eruditꝰ. uenerabilis atq pru¬
dens Unde etiã ȩccłas sub eo sumere
magnũ contigit incrementũ. Non enĩ
solis ꝓpriȩ fidei ꝑ sonis munificꝰ erat.
sedetiã hereticis miraculũ suȩ sapien¬
tiȩ demonstrabat. quos fatigare quidẽ
nolebat. Cũ uero eos terrere tẽptas¬
set. denuo mansuetudinẽ ostendebat.
&s intͣ hȩc negligebat eloquiũ. Laborabat

Expanded text:
defuncto, Honorius quidem Hesperias; orientales autem provinciae sub ditione manebant Theodosii junioris, cum esset annorum octo, Anthemio praefecto omnia disponente. Erat enim iste nepos Philippi, qui Paulum episcopum sub Constantio ab Ecclesia expulerat et Macedonium introduxerat. Is enim muro maximo urbem Constantinopolim circumdedit. Qui vir sapientissimus inter illius temporis homines et putabatur, et erat, et nihil inconsulte faciebat, sed cum multorum consilio quae erant agenda tractabat, et maxime sophistae Troiltertium annum Atticus habebat epiclarus et eruditus, venerabilis atque prudens. Unde etiam ecclesias sub eo magnum sumere contigit incrementum. Non enim solis propriae fidei personis munificus erat, sed etiam haereticis miraculum suae sapientiae demonstrabat; quos fatigare quidem nolebat. Cum vero eos terrere tentasset, denuo mansuetudinem ostendebat; et inter haec non negligebat eloquium. Laborabat
Abbreviated transcription (Latin):
IMPERATor cui deber
Hesperiarũ regna cõmitte
unc ualentimi anus erat u¬
de puer natꝰ ex matre pla¬
da eiꝰ quidẽ amita. filia uer

Expanded text:
imperator cui deberet Hesperiarum regna committere. Tunc Valentinianus erat valde puer, natus ex matre Placidia, ejus quidem amita, filia ver
Abbreviated transcription (Latin):
rant intͣ cadauera camelorũ & asi¬
nox ꝑ miscuert ne possent facile
reperiri qđ non diulatuit. Quȩ¬
dã naͣq mulier xpͣiana non tam̃
de gaza diuino pͣcepto ꝑ noctẽ ea
colligens & in urna recondens. ⁊ e

Expanded text:
rant inter cadavera camelorum et asirant inter cadavera camelorum et asinorum permiscuerunt, ne possent facile reperiri; quod non diu latuit. Quaedam namque mulier Christiana, non tamen de Gaza, divino praecepto per noctem ea colli
Abbreviated transcription (Latin):
tra quos odiũ exercentes popłi
gar eoꝵ domi celatos & cõ prehen¬
sos uinculisq traditos atq flagel¬
latos. postea conuenientes inthe¬
atrũ aduersus eos clamare cȩpe¬
rt̃ quasi eo tẽpla destruxissent.
& in in iurus paganox pͣterito tẽpore
multa gessissent. Cũq. alterutros
ut uulgi moris ẽ excitarent. concip¬
rentes ad carcerẽ & educentes eoscri¬
delit᷑ occidert̃. Nunc in terra ꝓnos.
nc̃ supinos trahentes atq ꝑcutientes
& uulnerantes lignis. lapidibꝰ atq. fi¬
stibꝰ. Audiui nãq. etiã etiã egres¬
sas mulieres & cũ radiis telarũ eoꝵ
corpora uulnerasse. & cocos publi¬
cos alios a quã. alios feruentes ollas
fudisse suꝑ eos. alios subulis eox mͥ¬
bra ꝑforasse Cuͣq eos dilaceras¬
sent capitaq fregissent itaut ce¬
rebrũ in terra iaceret. deduxert᷑
ante urbẽ ubi solebant mortua
iumenta ꝓicere. ibiq. eox corpora
concremantes. ossa quȩ remanse¬

Expanded text:
tra quos odium exercentes populi tra quos odium exercentes populi Gazaeorum, domi celatos et comprehensos, vinculisque traditos atque flagellatos, postea convenientes in theatrum, adversus eos clamare coeperunt, quasi eorum templa destruxissent et in injurias paganorum praeterito tempore multa gessissent. Cumque alterutros, ut vulgi moris est, excitarent, concurrentes ad carcerem, et educentes eos crudeliter occiderunt, nunc in terra pronos, nunc supinos trahentes, atque percutientes, et vulnerantes lignis, lapidibus atque fustibus. Audivi namque etiam mulieres egressas, et cum radiis telarum eorum corpora vulnerasse; et cocos publicos, alios aquam, alios ferventes ollas fudisse super eos, alios subulis eorum membra perforasse. Cumque eos dilacerassent capitaque fregissent, ita ut cerebrum in terra jaceret, deduxerunt ante urbem, ubi solebant mortua jumenta projicere: ibique eorum corpora concremantes, ossa quae remanse
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓ dogmatis confessione deuicit
lia collegisset. ꝓiciens hȩc inter¬
ra contumelus & in uirus ut uolu¬
it agens x pͣm suꝑ ea etiã sedit:
& cumulũ auxit in uriarũ. Ilexq.
uerenda eiꝰ & loca femoribꝰ circũ¬
posita ferunt᷑ eẽ ꝑcussa. & ad tan¬
tã ꝑ uenit usq. putredine̾ ut uer¬
mes crearet: medicis laboranti¬
bꝰ nec ualentibꝰ uincere passionẽ
Conficiebant᷑ enĩ omĩmoda pͣtiosaq
medicamina ex pinguibꝰ uolati¬
libꝰ. ut e&x crassitudine corrupta
& putrida menbra linirent᷑. Hoc
facto. uermes ad suꝑficie̾ ꝓ uoca¬
bant. quia in ꝑfundo ebullientes
uiuas serpeb̾ant carnes. & donec
morerentur non fuit abhac pas¬
sione securus Hoc itaq. claruit
diuina indignatione gestũ. dũ
etiã custodes imperialiũ thesau¬
rorũ & alii plurimiaduersus ec¬
cłas insurgentes. in opinate  mi¬
seranda morte defuncti sint. qͣsi
suꝑna indignatione dãpnati
is dictis. tẽpus ẽ ut memo x i¬
riã faciamus eusebii & necta

Expanded text:
ro dogmatis confessione  ms. Lylia collegisset, projiciens haec in terram, contumeliis et injuriis, ut voluit, agens Christum, super ea etiam sedit, et cumulum auxit injuriarum. Moxque verenda ejus et loca femoribus circumposita feruntur esse percussa, et ad tantam pervenit usque putredinem, ut vermes crearet, medicis laborantibus nec valentibus vincere passionem. Conficiebantur enim omnimoda pretiosaque medicamina ex pinguibus volatilibus, ut eorum crassitudine corrupta et putrida membra linirentur. Hoc facto vermes ad superficiem provocabant, quia in profundo ebullientes, vivas discerpebant carnes. Et donec moreretur, non fuit ab hac passione securus. Hoc itaque claruit divina indignatione gestum, cum etiam custodes imperialium thesaurorum, et alii plurimi adversus ecclesias insurgentes, inopinata et miseranda morte defuncti sunt, quasi superna indignatione damnatiis dictis, tempus est ut memoriam faciamus Eusebii, Nectari
Abbreviated transcription (Latin):
reliquias eex accepit. & interĩ do¬
mi seruauit. Cũq is eiusdẽ eccłȩ
suscepisset epatũ. imꝑante theodo¬
sio fabricatabasilica ante ciuitatẽ
&s altare fixo ossa martirũ colloca¬
uit iuxta confessorẽ nestorẽ: qui
dũ inuita sua cũ istis suis ꝓximis
habitaret. cũ martiribꝰ cõprehen¬
sus apopło uinculis eoꝵ flagellisq
participatꝰ eͣ Is enĩ dũ traheretur.¬

Expanded text:
liquias eorum accepit et interim domi servavit. Cumque is ejusdem Ecclesiae suscepisset episcopatum imperante Theodosio, fabricata basilica ante civitatem, et altare fixo, ossa martyrum collocavit juxta confessorem Nestorem. Qui dum in vita sua cum istis suis proximis habitaret, cum martyribus comprehensus a populo, vinculis eorum flagellisque participatus est. Is enim, dum traheretur
Abbreviated transcription (Latin):
Inoriente
Honorius
Artem in
occidente. Hoc tͣepore in romanada¬
masus presidebat eccła. in alex andria

Expanded text:
in Oriente, Honorius autem in Occidente. Hoc tempore in Romana Damasus praesidebat Ecclesia, in Alexandria
Abbreviated transcription (Latin):
no concilio
ex apłicis
quidem sedi¬
bus machariꝰ
hierosolimita¬
nus. eustatius iam presidens antio¬
cenȩ apud orontem ȩccłȩ. & alexan¬
der alex andrinȩ quȩ est apud stag¬
num mariam lulius autẽ romanꝰ¬

Expanded text:
no concilio ex apostolicis quidem sedibus Macarius Hierosolymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud stagnum Mariam. Julius autem Roman
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse qmͣ ab adulteriꝰ & ꝑmixtis ho¬
minibꝰ eccła calcaret᷑. Que non fuisse
mexdacia posterior monstrauit euent̾¬
unc igitur imꝑator Socrates
impetũ retinens hereticorũ. ui¬
discessit ab antiochia & uenit ad tar¬
suͣ cilicie. ibiq. corpꝰ iliami sepeliu it
Et dũ cuncta solẽnia funeri eiꝰ ex hi¬
buisset. consubẽ. designatꝰ. Duͣq con¬
stantinopolĩ festinaret. uenit ad pͣdiu
nomine dadastan inter galatiã & bi

Expanded text:
dixisse: quoniam ab adulteris et permixtis hominibus Ecclesia calcaretur. Quae non fuisse mendacia posterior monstravit eventunc igitur imperator, impetum retinens haereticorum, discessit ab Antiochia, et venit ad Tarsum Ciliciae, ibique corpus Juliani sepelivit. Et dum cuncta solemnia funeri ejus exhibuisset, consul est designatus . Dumque Constantinopolim festinaret, venit ad praedium nomine Dadastana inter Galatiam et Bi
Abbreviated transcription (Latin):
NSinnada pacatianȩ frigiȩ ciuitate the¬
odosius quidã erat ep̃s & macedonianos
cũ illic plures eẽnt insequebat᷑. & non
solũ eos citate sed etiã ab agris nimia
crudelitate pellebat : dũ orthodoxorũ
ȩccła ꝑ secutiones inferre non soleat
cos quã uidices ꝓ uinciales armabat. & p̃¬
cipue agapitu eorũ turbabat epͣm Cũq
sibi sufficere nonputaret: constantino¬
poli est ꝓ fectꝰ. ut pͣfectorũ solacia mere¬
retur: Ibiq. posito theo dosio. ꝓpͣt huiꝰ¬
modi causã agapitꝰ macedonia norũ ep̃s
ad meliorẽ se contulit partẽ. habitoq
tractatu cũ om̃i clero & euocans totũ
popłm sibimet sub iacent̾e suasit eis ut
consubstantialitatis susciperent fidem
Hoc facto: repente cũ maxima multitu¬
dine magis cũ om̃i ut ita dixerĩ oui¬
tate ad orthodoꝵ ȩccłam uenit. & ora¬
tione facta sedẽ inqua theodosius post¬
presidere solebat obtinuit. Tc̃ uniens

Expanded text:
Synnada Pacatianae Phrygiae civitate Theodosius quidam erat episcopus, et Macedonianos, cum illic plures essent, insequebatur; et non solum eos e civitate, sed etiam ab agris nimia crudelitate pellebat, dum orthodoxorum Ecclesia persecutiones inferre non soleat. cos quam judices provinciales armabat, et praecipue Agapitum eorum turbabat episcopum.sibi sufficere non putaret, Constantinopolim est profectus ut praefectorum solatia mereretur. Ibique posito Theodosio pnianorum episcopus ad meliorem se contulit partem; habitoque tractatu cum omni clero, et evocans totum populum sibimet subjacentem, suasit eis ut consubstantialitatis susciperent fidem. Hoc facto, repente cum maxima multitudine, et magis cum omni, ut ita dixerim, civitate ad orthodoxorum ecclesiam venit, et, oratione facta, sedem in qua Theodosius praesidere solebat, obtinuit. Tunc uniens
Abbreviated transcription (Latin):
PRETERE¬
UNITE
defunc to
occidenti
imꝑatore
constante.
constanti¬
um fautores arrii cõpulert᷑ atha¬
nasu ad eũ memoriã reuocantes
quasi ipse fuisset qui ei fre̾m fece¬
rit inimicũ. ita ut pene disruptiᷤ¬

Expanded text:
praetereunte, defuncto Occidentis imperatore Constante, Constantium fautores Arii compulerunt, Athanasii ad eum memoriam revocantes quasi ipse fuisset qui ei fratrem fecerit inimicum, ita ut pene disrupti
Abbreviated transcription (Latin):
IIII A quo tẽpore historiȩ fecit iatium.
quomodo constantino signũ sit crucis
ostensũ. qui imꝑatores & cesares ꝑ idem

Expanded text:
IV. A quo tempore historiae fecit initium, et quomodo Constantino signum crucis ostenditur, et qui imperatores et Caesares per idem
Abbreviated transcription (Latin):
TE
Libri
Fatio ponitur. ubi futuri operis qͣ¬
litas indicatur. Qid enĩ cõmodius
quã prius ꝑ eã aliqͥd discere. ne
dictio possit in opinata confundere:
Hȩc igitur historia ȩcclesiastica quȩ
cunctis xp̃ianis ualde necessaria cõ¬
probat᷑: ã tribus grecis auctoribus
mirobilit᷑ conꝰ at eẽ consei ipta uno
uidelicet theodori o ucne: bili epo
& luobꝰ disertissimis uris soromeno
⁊ socrate. quos nos ꝑ epiphanium
seclastuu̾ latino condentes eloquio
necessanũ duximꝰ eor dicta deflora
unã facere dictionẽ Sciendũ plane
qđ predicti scriptores a tẽporibꝰ ditiȩ
memoriȩ principis constantini usq
ad augustȩ recordationis theodosu¬

Expanded text:
te libri praefatio ponitur, ubi, futuri operis qualitas indicatur. Quid enim commodius quam prius per eam aliquid discere, ne dictio possit inopinata confundere? Haec igitur Historia ecclesiastica, quae cunctis Christianis valde necessaria comprobatur, a tribus Graecis auctoribus nstat esse conscripta; uno scilicet Theodoreto, venerabili episcopo et duobus disertissimis viris, Sozomeno et Socrate; quos nos per Epiphanium Scholasticum Latino condentes eloquio, necessarium duximus eorum dicta defloratunam facere dictionem. Sciendum plane quod praedicti scriptores a temporibus divae memoriae principis Constantini usque ad augustae recordationis Theodos
Abbreviated transcription (Latin):
iunioris quȩ stͣ gesta digesserint
non equalit᷑ om̃s de unaquaq re lucu¬
lenter ac s ibtiliter explanasse : sed
mod: hunc. modo alterũ aliã partem
melius expedisse: Et ido iudicauimꝰ
re. & cũ auctoris suin muine in ordi¬
nẽ collocar. Legat ergͦ intrepidus
qui adhȩc opuscula iño donante per¬
uenerit. multũ utiliti is atq notitiȩ
lucraturus : siquȩ posita st᷑ ꝑ hos duode¬
cĩ libros memoriȩ suȩ sollicita mente
condiderit. Preterea ne quempiam
res in distincta turbaret: ꝑ uniuersũ
xtũ huiaoꝑil titulos cognoscat
appositos: ut suis locis exigere possit
qđ sub numero cõpetenti predictũ
esse cognoseit¬
llocutio soromeni ad imperato

Expanded text:
unioris, quae sunt gesta digesserint.non aequaliter omnes de unaquaque re luculenter ac subtiliter explanasse; sed modo hunc, modo alterum aliam partem melius expediisse. Et ideo judicavimus re, et cum auctoris sui nomine in ordinem collocare. Legat ergo intrepidus, qui ad haec opuscula Domino donante pervenerit; multum utilitatis atque notitiae lucraturus, si quae posita sunt per hos duodecim libros, memoriae suae sollicita mente condiderit. Praeterea, ne quempiam res indistincta turbaret, per universum textum hujus operis titulos cognoscat appositos; ut suis locis exigere possit quod sub numero competenti praedictum esse cognoscitllocut
Abbreviated transcription (Latin):
nõia dare. possumꝰ dic̾e qr manualis illa inues¬
titura ꝑ laicos facta. alieni uiris ẽ ꝑuasio. ⁊ sacri¬
lega p̃sũptio. qͦ ꝓ lib̾tate eccłȩ ⁊ honestate saluo
mate auferri ñ pot̾: cũ discreta reclamatioe diffe¬
rat᷑. Nicħ enĩ tali ꝑuasione demit᷑ sacͣ m̃tis eccłas¬
ticis qͦ minꝰ sc̃a sint. qr ap̃ qͦscũq st̃: ipsa st̃. siue¬
tioni ur̃ȩ. parati refelli sine ꝯtumacia. si melius
his ꝗ̃ scͥpsimꝰ nos docuerit ur̃a prudentia. ꝙ mu¬

Expanded text:
nomina dare, possumus dicere quod manualis illa investitura per laicos facta, alieni juris est pervasio et sacrilega praesumptio; quae pro libertate Ecclesiae et honestate, salvo mate auferri non potest, cum discreta reclamatione differatur. Nihil enim tali pervasione demitur sacramentis ecclesiasticis, quominus sancta sint , quia apud quoscunque sint ipsa sutioni vestrae, parati refelli sine contumacia, si melius his quae scripsimus nos docuerit prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
archiep̃o. fr̃ ph. de elem̃.⁊ fr̃ .l. de euria di. sal̃⁊ sincere dilectioniᷤ
asfectũ. A nr̃is utilitatib ñ recedit. qd̾ utilit̾ accrescit usib
amicoꝵ. Hoc it h̃t amicitia pͥu. ut sit ei suauis ioꝯda possessio. qͥeqͥd
a suiᷤ ꝓfessorib possid̾r. In sinũ gr̃e ur̃e. dilatato corde naffectu ꝓni¬
pto. magistiũ girardõ benigniꝰ collegistiᷤ. Uicissitudĩẽ qͣ. potuit
retulit. amicꝰ fideł ĩuẽtꝰ ẽ. factꝰ ẽ stnuus ꝓpugnator. iꝰticie ur̃e alle
Nec sibi peꝑcit nͦ sus. ut uob̃ ꝓficẽt. ⁊ totũ se ur̃is sic ĩpend̾ usib.
litaret u nõi. Si a fructi magno circa ues. sidelẽ eiꝰ oꝑã. torrẽs
iniqͥtatis absorbuit ñ ẽ minori dignꝰ ãplexii. si qͦd uoluit ĩplere
ñ ualuit. qr qͣntũ potuit utił eẽ ñ destoat. Nẽ gͥ si ĩ ꝯspectu pͥncipis¬

Expanded text:
 L. de Curia Dei, salutem et sincerae dilectionis affectum. A nostris utilitatibus non recedit, quod utiliter accrescit usibus amicorum. Hoc enim habet amicitia proprium, ut sit ei suavis et jucunda possessio quidquid a suis professoribus possidetur. In sinum gratiae vestrae dilatato corde et affectu prompto magistrum Girardum benignius collegistis: vicissitudinem quam potuit retulit, amicus fidelis inventus est, factus est strenuus propugnator justitiae vestrae, allegnec sibi pepercit nec suis ut vobis proficeret, et totum se sic vestris impendit usibus litaret et nomini. Si a fructu magno circa vos fidelem ejus operam torrens iniquitatis absorbuit, non est minori dignus amplexu si quod voluit implere non valuit; quia, quantum potuit, utilis esse non destitit. Nunc igi
Abbreviated transcription (Latin):
creta aplica ⁊ sinodali auctoritate renouata temerarẽ pͣsũpserit.
gͣdus sui ꝑicło subiacebit. Uidemꝰ gͦ capitulũ noue legis. uetuste con¬
gruere nec opꝰ. ẽ. ampliꝰ qͥd de illo diacono faciendusit dubitare.
Est enĩ ꝓculdubio extͣ chorũ deponendꝰ. penitñtia plectendus.
Qđ si de longitudine penitnͣtie questio fiat. meniinisse debemꝰ illiꝰ

Expanded text:
enovata temerare praesumpserit, gradus sui periculo subjacebit. Videmus ergo capitulum novae legis vetustae congruere, nec opus est amplius quid de illo diacono faciendum sit dubitare. Est enim procul dubio extra chorum deponendus, poenitentia plectendus. Quod si de longitudine poenitentiae quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
nõia dare. possumꝰ dic̾e qr manualis illa inues¬
titura ꝑ laicos facta. alieni uiris ẽ ꝑuasio. ⁊ sacri¬
lega p̃sũptio. qͦ ꝓ lib̾tate eccłȩ ⁊ honestate saluo
pacis uinculo si fieri pot̾ funditꝰ abscindenda :
Ubi gͦ sine scis mate auferri pot̾ auferat᷑. uͥ sũ scis¬
mate auferri ñ pot̾: cũ discreta reclamatioe diffe¬
rat᷑. Nicħ enĩ tali ꝑuasione demit᷑ sacͣ m̃tis eccłas¬
ticis qͦ minꝰ sc̃a sint. qr ap̃ qͦscũq st̃: ipsa st̃. siue
ap̃ eos qͥ intꝰ. siue ap̃ eos qͥ foris st̃. ħ seͥpsimꝰ dilecᷤ¬
tioni ur̃ȩ. parati refelli sine ꝯtumacia. si melius
his ꝗ̃ scͥpsimꝰ nos docuerit ur̃a prudentia. ꝙ mu¬
nitũ sit scͥpt̾a canonica. ualete.

Expanded text:
nomina dare, possumus dicere, quia manualis illa investitura per laicos facta alieni iuris est pervasio et sacrilega presumptio, quae pro libertate ecclesiae et honestate salvo pacis vinculo si fieri potest funditus abscidenda est. Ubi ergo sine scismate auferri potest, auferatur. Ubi sine scismate auferri non potest, cum discreta reclamatione differatur. Nichil enim tali pervasione demitur sacramentis ecclesiasticis, quominus sancta sint, quia aput quoscunque sunt ipsa sunt, sive aput eos, qui intus, sive aput eos, qui foris sunt. Haec scripsimus dilectioni vestrae parati refelli sine contumatia, si melius his quae scripsimus nos docuerit vestra prudentia, quod munitum sit scriptura canonica. Valete.
Abbreviated transcription (Latin):
Diuiae bronia toldrabilia osse uebent / otiam¬
etiam
si magua suit. Lost Iabiu de anucitia / qus
ditereni. Uos añtomi hortor ut ita uictutem lore-¬
tis lsius qua aniitia esse non potost ut su ox¬
repta ihili auntitia ptest a biliua esso putotis.

Expanded text:
rabilia esse debent, etiam si magna sunt. haec habui de amicitia quae dicerem; vos autem hortor ut ita virtutem locetis sine qua amicitia esse non potest ut ea excepta nihil amicitia praestabilius putetis.
Abbreviated transcription (Latin):
Quemcm Inima boni: miens que sibi toustĩ rech
⁊Deruitios sõi que maxime: solud homo alter
Quis dinos. Qui mł eupiat. Qnis pauꝑ. anarus
Que dos mationis pulchonima. Uita pudica.
Qug tasta: do qua m̃e t̾ni fama uerotut.
Quod prudentis opus: Qnũ possit nolle nocõrs.
Quid stulti propriu: nen posso et uelle nocore.

Expanded text:
Quaenam summa boni? Mens, quae sibi conscia recti. Pernicies homini quae maxima? Solus homo alter. Quis dives? Qui nil cupiat. Quis pauper? Avarus. Quae dos matronae pulcherrima? Vita pudica. Quae casta est? De qua mentiri fama veretur. Quod prudentis opus? Cum possit, nolle nocere. Quid stulti proprium? Non posse, et velle nocere.
Abbreviated transcription (Latin):
Dineis naͣtus si ronementer Ioporletie
Pouende que domo quoneuda est arca primu
Nouistins locum potiorem ris beato:¬
for tior

Expanded text:
ivere Naturae si convenienter oportet, ponendaeque domo quaerenda est area primum, novistine locum potiorem rure beatogratior