comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rer desiderium sium explere uaseret. Qui audita anxietate regio. motus est pietate  ait
ad eum ut uoti compos ẽẽ u̾aleas utendum est nouis artib ⁊ hactenus in auditie. In ꝓͥma
comos itinio tui. sic ꝙ cũ ip̃o crespulo adne oppid gotio. ⁊ ygernam uidere. Cumꝙ Regi
consilium ꝓ lacu s comisit fidelib suis obsidionem. clam q discessit. Et cũ se merlini
mẽ dicaminib cõmisisset transiitatus est in syeciem gorlois. urfu dero alteratus est ĩ
Iordauuim: cnersinus dũ in bricolem u̾ sus ita ut nemini qui fuerant ẽẽ parerent Aggressi
igit᷑ it̾ ad oppidum illuc cũ crepuscło ꝓuenert̃. Indicato ociis Ianitori Ducem adesse aꝑte
sunt Sane ⁊ intromissi diri. Quid enim aliud accidisset cũ prorsuo gorlois uideretur̃
Mansit itaq Rex cũ ygerna nocte illa. ⁊ se desiderata uoluptate refecit. genut ꝙ illa nor
Arturũ ilsu. ceseberriis gost modii cotutib ⁊ ingentib tͥumphorum ad uota confluen¬

Expanded text:
rex desiderium suum explere ualeret. Qui audita anxietate regis motus est pietate et ait ad eum: “Vt uoti conpos esse ualeas, utendum est nouis artibus et hactenus inauditis. Imprimam comes itineris tui, sicque cum ipso crepusculo adire opidum poteris et Igernam uidere.” Cumque regi consilium placuisset, commisit fidelibus suis obsidionem clamque discessit. Et cum se Merlini medicaminibus conmisisset, transmutatus est in speciem Gorlois, Vrfin uero alteratus est in Iordanum, Merlinus autem in Bricolem uersus, ita ut nemini, qui fuerant, esse parerent. Aggressi igitur iter ad opidum, illuc cum crepusculo peruenerunt. Indicato ocius ianitori ducem adesse, aperte sunt ianue et intromissi uiri. Quid enim aliud accidisset, cum prorsus Gorlois uideretur? Mansit itaque rex cum Igerna nocte illa et se desiderata uoluptate refecit genuitque illa nocte Arturum illum celeberrimis postmodum uirtutibus et ingentibus triumphorum ad uota confluen
Abbreviated transcription (Latin):
cemeuo dẽmmat est cũ nuire utrando se fundicus uastatuꝵ truam pĩude n. ad saci featoe
cũ festinatõe redireti sed isse ꝓfuris hus igornam quã tiram. surda aure ꝓgebat ni diste¬
sir leg colleo ert̃itu eum ꝑ sequi ĩra eius in dies cũ amore nuliens augns oita sumeniseu
se gant e uiustitudi armatoꝵd imparem nõ est ausus congredi curege q esd onudeno¬
degit muuure condeli opida sua. donet subsidiũ qd̵ expectabat ad hiborma su scer see
Et cũ magio ey coniuge sua quã ꝓ se ip̃o anpiaretur posuit eam in oppidosc intagos i
lortoie merie qd ꝓtutiori to fugio hebat ip̃c uo ig ssusest gast ess e puoslintagel py¬

Expanded text:
conuersus comminatus est cum iureiurando se funditus uastaturum terram ipsius, nisi ad satisfactionem conuersus comminatus est cum iureiurando se funditus uastaturum terram ipsius, nisi ad satisfactionem cum festinatione rediret. Sed ille pluris habens Igernam quam terram surda aure pergebat. Nec distulit rex collecto exercitu eum persequi, ira eius in dies cum amore mulieris agmenta agmenta P; ase tante multitudini armatorum imparem, non est ausus congredi cum rege, sed unum preelegit, munire uidelicet opida sua, donec subsidium, quod expectabat ab Hybernia, suscepisset. Et cum magis pro coniuge sua quam pro seipso anxiaretur, posuit eam in opido Tintagol in littore maris, quod pro tutiori refugio habebat. Ipse uero ingressus est castellum Du
Abbreviated transcription (Latin):
cũ oĩum exultatõe ⁊ cõmuni t̾umpho regio dẏademate insigniret. Et fc̃m est ita ut r
disposuit ⁊ precepit ita ut młti nobłium cũ coniugib ⁊ filiab leco aĩo conuenirent
Aderat int̾ cetos gorlois dux cornubie. cũ ig̾na coniuge. cui pulc̾tudo om̃es britãnie
adeo ut postpositis cetis totam intentõem suam ad illam intendẽt. Cui sol fertula ices¬
santer dingelut. Arridens ei freguent᷑ ⁊ iocosa ũba int̾serens. Quo comꝑto maritꝰ Selotipie
furore incensus.statim exiuit acuria ⁊ sme licentia c uxore discessit nemiẽ assi stenciũ
tĩrie uocdues ualente dum id solum timeret amitt̾e qd suꝑ omĩa diligebat. Ir atuo itaꝙ Rex
ynussos suos precepit ci redire icuriã ut de regali miuria reccitudiem er facet coran
duabi ⁊ magiseratib regin. Cui cũ parere gorlois oĩmodo diffugisset rexin furo em

Expanded text:
cum omnium exultatione et conmuni triumpho regio diademate insigniret. 25. Et factum est ita, ut rex cum omnium exultatione et conmuni triumpho regio diademate insigniret. 25. Et factum est ita, ut rex disposuit et precepit, ita ut multi nobilium cum coniugibus et filiabus leto animo conuenirent. Aderat inter ceteros Gorlois, dux Cornubiȩ, cum Igerna, coniuge, cuius pulcritudo omnes Britannie adeo ut postpositis ceteris totam intencionem suam ad illam intenderet. Cui soli fercula incessanter dirigebat, arridens ei frequenter et iocosa uerba interserens. Quo conperto maritus zelotipie furore incensus, statim exiuit a curia et sine licentia cum uxore discessit, nemine asistentium eum reuocare ualente, dum id solum timeret amittere quod super omnia diligebat. Iratus itaque rex per missos suos precepit ei redire in curiam, ut de regali iniuria rectitudinem ei faceret coram ducibus et magistratibus regni. Cui cum parere Gorlois omnimodo diffugisset, rex in furorem
Abbreviated transcription (Latin):
celebrabit᷑. ⁊ actus eius cib erit marrantib. uerũ id qͦ. Qͥo enĩ de gescio arturi noꝵ
libent̾ audiat uł loquat᷑. Usq adeo emĩ m ãmiratõe hõm hĩta est eus e uita. ⁊ gesta
ut nec gn̾atõ eius aut conceritus miraculi nouitate caruerit. Quod quidi ꝙpt̾ eos
quis euis historiã ñ leg̾unt. ñ erit ĩportunũ euolu̾e. Mortuo itaq aurelio ambrosio
cũ g̾mianus eius ut̾pendragon a clero ⁊ ppło ereccus fuisset in regem. cepit dirissimnus pͥ¬
liio saxonicas nationes a finib ext̾minare. restaurare ecłias. amissas possessiones ci-¬
uib restitũe. demiꝙ̃ int̾fectis pascentiõ filio hengisti ⁊e Gillomino hybernie rege. qui
iuncto umbone grauissimis irruptõib aquilonares britãnie ꝓuincias.ferro p̾da iñcen¬
dio deuastabant. Octa ꝙͦ ⁊ eosa rediuiua bella mouentib captis ⁊ incarceratis cũ pa¬
scalis solempnitas ĩmin̾et. precepit ut pͥnayes regni londoniam conuẽirent. ut se ibi

Expanded text:
stis Arturi non libenter audiat, uel loquatur? Vsque adeo enim in admiratione hominum habita est eius et uita et gesta, ut nec generatio eius aut conceptus miraculi nouitate caruerit. Quod quidem propter eos, qui eius hystoriam non legerunt, non erit importunum euoluere. 24. Mortuo itaque Aurelio Ambrosio cum germanus eius Vterpendragon a clero et populo erectus fuisset in regem, cepit dirissimis preliis Saxonicas nationes a finibus finibus Pf; finibus suis VH. exterminare, restaurare ȩcclesias, amissas possessiones ciuibus restituere. Denique interfectis Pascentio, filio Hengisti, et Gillomino, Hyberniȩ rege, qui iuncto umbone grauissimis irruptionibus aquilonares Britannie prouincias ferro, preda, incendio deuastabant, Octa quoque et Cosa rediuiua bella mouentibus, captis et incarceratis, cum paschalis sollennitas immineret, precepit, ut principes regni Londoniam conuenirent, ut se ibi
Abbreviated transcription (Latin):
siue m̃ eot̾is matrum ad hoc clausio ł senũ etati ꝑcendũ putaret. Et sicut ait lucanus
de cSario. Non senis ext̾inum piguit u̾gentib aiis. ꝓ̾cipiture diem. nec pͥmo lumie
uitẽ. Infantũ nuꝑ natorum arrumꝑe fata. Iam cõnuixta iacent incondita mortua¬
uiui.s. corpora corporib. uolebat enim eaduallo om̃e angloꝵ.iuitaꝵ ⁊ saxonũ getius
res enĩ iste gentes ag̾mania aduen̾ant.ext̾minare penitus ac dolere / et ideo nulli
aut sexui aut etati ꝑcebat. Et ut ait prede̾o poeta. nulla sua ꝓfuit etas. hiis ꝑan
aapatiõnem premisẜ. ad marorem euidentiam eoꝵ que seguntur. ad lict̾e seriem re¬
deamꝰ. bauit̃ decursuri ea quoꝵ explanatõe poccupando ꝓͥmsimꝰ Pluet sangui¬
neus ymber ⁊ dira fumes mortales affiaẽt. hiis su ꝑuẽientib dolebit rubeus. Sed
ĩmenso labore uigebit. Sequit᷑. Tũnc infortuniũ albi idest saponũ festmnabit ⁊ e¬

Expanded text:
siue in uteris matrum adhuc clausis, uel senum etati parcendum putaret. Et, sicut ait Lucanus de Mario: Non senis extremum piguit uergentibus annis precipitare diem, nec primo limine uiteuiuis, corpora corporibus. Volebat enim Caduallo omne Anglorum, Iutarum et Saxonum genus – tres enim iste gentes a Germania aduenerant – exterminare penitus ac delere et ideo nulli aut sexui aut etati parcebat. Et ut ait predictus poeta: nulli sua profuit etas. His per anticipationem premissis ad maiorem euidentiam eorum, que secuntur, ad litere seriem redeamus, breuiter decursuri ea, quorum explanationem preoccupando premisimus: Pluet sanguineus imber et dira fames mortales afficiet. His superuenientibus dolebit rubeus, sed immenso labore uigebit. Sequitur: 54. Tunc infortunium albi, id est Saxonum, festinabit et e
Abbreviated transcription (Latin):
si finib suis abradere. acq delere. nec mat̾b guidem p̾gnantib nec infantib quog
ne resticuant᷑  ut britones natale solum recipiant alienigenis pen itꝰ ext̾minatis
diui facier srec. eneũ uirũ induet ⁊ ꝑ młta tp̃ra suꝑ eneũ eguũ portas lundonie serua
bit. Caduallonem regem qͥ hes om̃a fecit nõ ex ꝓprio nomĩe designat. s dntononia¬
site .i. accidentiũ descriptione significat. Et hoc est qd dicit̃ ozor tuo Caduallone feo¬
runt ei statuam eneam ad mensuram eus fusam suꝑeneũ equũ. et in ea corxus eius
balsamo conditum mira arte mi serunt. Erat dutem ymago mire pulcritudimioo
armata in signium dictoriẽ eiũs. quã suꝑ portam londonie̾ statuunt. ⁊ ecłiam subs
in honore bi a artmi feceriut. in qua ꝓ ip̃o cet̾io ꝙ fidelib defunctis diuina celeha

Expanded text:
a finibus suis abradere atque delere, nec matribus quidem pregnantibus nec infantibus quoqa finibus suis abradere atque delere, nec matribus quidem pregnantibus nec infantibus quoqm, ut indigene restituantur, id est, ut Britones natale solum recipiant, alienigenis penitus exterminatis. 61. Qui faciet hec, eneum uirum induet et per multa tempora super eneum equum portas Londoniȩ  hec omnia fecit, non ex proprio nomine designat, sed antonomasice, id est, accidentium descriptione significat. Et hoc est, quod dicit: Mortuo Caduallone fecerunt ei statuam ȩneam ad mensuram eius fusam super ȩneum ȩquum et in ea corpus eius balsamo conditum mira arte miserunt. Erat autem imago mirȩ pulchritudinis armata in signum uictorie eius, quam super portam Lundoniȩ statuerunt et ȩcclesiam subtus in honore beati Martini fecerunt, in qua pro ipso cet
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiatũ fuisset. Acri ira iguescens cũ oñi cõmilitio suo ⁊ ualida manu. sc̃mn ostraldũ
in secutꝰ cõmisit ꝓlium in loco qͥburne uocat᷑. ybi beatus oswbaldus fusis stipatorib suis
ũ ⁊ ip̃e ferratã telorum siluam in peccore g̾eret. net ac̃bitate iuulneꝵ. nec mortis con¬
finis potut reuocari: quimꝰ fideliũ suoꝵ animas. pia supplicatõe dño cui om̃ia uiuũt
ũmendaret. Tandem ⁊ ip̃e int̾emptus ad celescia regna migrauit. ꝓpͥo sanguine lau¬
psectens episogo. que anglorũ sit̾ati. luculenta oratõne tractatu ꝓsecunt᷑ historicõ. Et
qr iam planũ est ⁊ aꝑtum qd suꝑius dcm̃ est. septem scept̾gen periment᷑. et unue
eoꝵ sãficabit᷑ sequentia uideamꝰ. Sequit᷑ emim. uentres matrum truncabunt᷑ ⁊ infan¬
tes abortiui erunt. Uolens enim caduallo om̃em saxonice gentis ꝓgeniem funditus

Expanded text:
nunciatum fuisset, acri ira ignescens cum omni conmilitio suo et ualida manu, sanctum Oswaldum nunciatum fuisset, acri ira ignescens cum omni conmilitio suo et ualida manu, sanctum Oswaldum insecutus, conmisit prelium in loco, qui Burne uocatur, ubi beatus Oswaldus fusis stipatoribus suis, cum et ipse ferratam telorum siluam in pectore gereret, nec acerbitate uulnerum, nec mortis confinio potuit reuocari, quominus fidelium suorum animas pia supplicatione Domino, cui omnia uiuunt, commendaret, tandem et ipse interemptus ad cȩlestia regna migrauit proprio sanguine lauplectens epilogo, que Anglorum literati luculenta oratione tractatu prosecuntur hystorico. Et quia iam planum est et apertum, quod superius dictum est, septem sceptrigeri perimentur et unus eorum sanctificabittes abortiui erunt. Volens enim Caduallo omnem Saxonice gentis progeniem funditus
Abbreviated transcription (Latin):
nendum. Sex regib int̾emptis̃ a caduallone britone RRege ⁊ peanda socero eiuio ⁊ duce mi¬
licie nouissime ceparunt inqͥetare sãñ ofaraldunz a prouincia ĩ prouinciã eũ fugantes
usq ad murũ quẽ Seuerꝰ Romanoꝵ imꝑator int̾ britãniam ⁊ scotiam olm construx̾at
Postea misit illuc peandam cũ ex̾citu ut bellum cũ esx̾aldo consereret. At osibaldus
dũ ab ilsis obsideretur in loco qͥ uocat᷑ hedfled .i. celestis campus quada nocte ibidem signũ
dĩee cricis erexit . indicens cõmilitonib suis ait sũpnia uoce in ħ u̾ba clamarẽt. flecta
genua om̃s ⁊ deũ om̃ipotintem uiuũ ac uerum in cõmune dep̾cemurꝰ ut nos ab ex̾catu su¬
ꝑbo britãnici Regis ⁊ eiusdem ducis nefand peande defendat. Sat em̃ ipẽ qr iusta pro
alute gentis nr̃e bella suscipimꝰ.fec̾unt ut iuisserat om̃s. ⁊ sic inçipiente diliculs hostes
adorti. mustis eoꝵ int̾emptis̃. cet̾os campũ turpiter deserẽ cõpulerũt. Qd̾ cũ cadualloni

Expanded text:
endum. Sex regibus interemptis a Caduallone, Britonum rege et Peanda, socero eius et duce milicie, nouissime ceperunt inquietare sanctum Oswaldum a prouintia in prouintiam eum fugantes usque ad murum, quem Seuerus, Romanorum imperator, inter Britanniam et Scotiam olim construxerat. Postea misit illuc Peandam cum exercitu, ut bellum cum Oswaldo consereret. At Oswaldus, dum ab illis obsideretur in loco, qui uocatur Hedfled, id est cȩlestis campus, quadam nocte ibidem signum dominicȩ crucis ȩrexit indicens conmilitonibus suis, ut sumpma uoce in hec uerba clamarent: “Flectamus genua omnes et Deum omnipotentem uiuum ac uerum in conmune deprecemur, ut nos ab exercitu superbo Britannici regis et eiusdem ducis, nefandi Peande, defendat. Scit enim ipse, quia iusta pro salute gentis nostrȩ bella suscipimus”. Fecerunt, ut iusserat, omnes et sic incipiente diluculo hostes adorti multis eorum interemptis, ceteros campum turpiter deserere conpulerunt. Quod cum Cadualloni
Abbreviated transcription (Latin):
iunctis uirb ciuitatem bangor obsederunt. eamꝙ licet ñ sine ingenti strage ꝓpͥe gentis
ceperũt. T unc pociti uictoria tanto furore debacati sunt in britones ut de solis mona¬
chis mille ducentes sine mĩa trucidarent. Meneuia pallio urbis legionũ induet᷑. et

Expanded text:
iunctis uiribus ciuitatem Bangor obsederunt eamque, licet non sine ingenti strage proprie gentis, iunctis uiribus ciuitatem Bangor obsederunt eamque, licet non sine ingenti strage proprie gentis, cȩperunt. Tunc potiti uictoria tanto furore debaccati sunt in Brittones, ut de solis monachis mille ducentos sine misericordia trucidarent. 45. Meneuia p
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾at. transinigrauit cũ clero ⁊ sc̃orũ reliquiis paulo anͣꝙͣ augusemus a b̃to gregorio in britã¬
Augustinꝰ a sede aplica destinatus.inuenit adhuc in ꝑtib britonũ septem ep̃atus ⁊ unum
archiepãtum. abbatiasꝙ qͣm plures. int̾ quas erat in urbe bãgo noblissima quedã eccł̃ia
quadringentis monachis heret. Abbas eoꝵ in liberalib disciplinis ita institutꝰ erat ut
inferiores suo ingeio uidentur̾. Qui augustino petenti ab ep̃is britonũ subiectõem ⁊
cõmunẽ ad predicandum anglis laborem ualida argumentatõae mostrauit. ipos ei nll̃am
subiectõem debere. nec ꝓ̃dicatõem suam hostib suis impende᷑. cũ ⁊ archiepm̃ suũ herent
⁊ angli ac Saxones pat̾ͥum solum eis auferre ꝑsist̾ent. unde ĩdignati dngloꝵ regesci

Expanded text:
uenerat, transmigrauit cum clero et sanctorum reliquiis, paulo antequam Augustinus a beato Gregorio in Britanuenerat, transmigrauit cum clero et sanctorum reliquiis, paulo antequam Augustinus a beato Gregorio in BritanAugustinus a sede apostolica destinatus, inuenit adhuc in partibus Britonum.vii. episcopatus et unum archiepiscopatum abbatiasque quam plures, inter quas erat in urbe Bangor nobilissima quedam ȩcclesiquadringentis monachis haberet. Abbas eorum in liberalibus disciplinis ita institutus erat, ut inferiores suo ingenio uiderentur. Qui, Augustino petenti ab episcopis Britonum subiectionem et communem ad predicandum Anglis laborem, ualida argumentatione monstrauit ipsos ei nullam subiectionem debere nec predicationem suam hostibus suis impendere, cum et archiepiscopum suum haberent et Angli ac Saxones patrium solum eis auferre persisterent. Vnde indignati Anglorum reges,
Abbreviated transcription (Latin):
simul infances accipientes. ꝑgebat cũ fescmatõe ad flumẽ. ut iussa facris impleret
s nutu dei qui ab et̾no ꝓuiderat ⁊ sciebat qͥd de ꝓu̾is istis facturꝰ eẽt accidit ut ancis¬
lula ꝑgens ad aquas. obuium haberet ep̃m quemdam sc̃m qͥ diumõ instmnccu ãmonitꝰ
gerulam ueroꝵstare p̃cepit. quid baiularet ꝑcũtrans. Nec fuit t̾giu̾sandi locus
aut intiendi facultas. epo ꝑurgente. ut incunctatit̾ oñe deposito inuolucrũ aꝑiret
sc̃s Epc̃ pueros elegantes. ⁊ in pͥmo lumiẽ uite morti destmatos. agnoscens. miscdia
motus accepit eos quas. loco filioꝵ. xp̃iq baptismate consecrauit. accersitis ꝙ nutu¬
cib tradidit educandos. Cum autẽ ad ydoneam uenissent etatẽ. lict̾aꝵ scolis traditi ⁊
pastor Eboraceñ seꝓtimꝰ in armorico regno freg̃ntabit᷑. Seqͥtur̃. Meneuia pallio urbis
legionũ induetur. ⁊ pͥdicator hybernie ꝓpt̾ infantem in ut̾o crescentẽ obmutescet

Expanded text:
simul infantes accipiens, pergebat cum festinatione ad flumen, ut iussa factis impleret. Sed nutu Dei, qui ab ȩterno prouiderat et sciebat, quid de pueris istis facturus esset, accidit, ut ancillula pergens ad aquas obuium haberet episcopum quendam sanctum, qui diuino instinctu admonitus gerulam puerorum stare precepit, quid baiularet percunctans. Nec fuit tergiuersandi locus aut mentiendi facultas episcopo perurgente, ut incunctanter onere deposito inuolucrum aperiret itaque sanctus episcopus pueros elegantes, et in primo limine uite morti destinatos agnoscens, misericordia motus accepit eos quasi loco filiorum, christianique babtismate consecrauit accersitisque nutricibus tradidit educandos. Cum autem ad idoneam uenissent etatem, litterarum scolis traditi et pastor Eboracensis septimus in Armorico regno frequentabitur. Sequitur: 43. Meneuia pallio Vrbis Legionum induetur et predicator Hibernie propter infantem in utero crescentem obmutescet.
Abbreviated transcription (Latin):
andissec qcandiam incioꝵ regẽ Grianũ nepotẽ suũ ⁊ miẜ as britonũ resiqno iuexouiã
causos obsidione coallare m̃pigͥ illo ꝓperauit. diuisio q militib suoa ꝑ curbas ho¬
sles sodios si distusita Conserto aũ prelio captus est peanda ꝓeneoro eius ebaitu dũs
peanda aliũ sasutis ⁊ ditũ s̃ henot. cad uallom se subdidit obsidill seruande ade u slu
uatid a dau salit sisiam suã e fucus est socor regiõ ⁊ pͥnceye miliue eiũe Inde cdaus¬

Expanded text:
audisset Peandam, Mertiorum regem, Brianum, nepotem suum, et miseras Britonum reliquias in Exonia audisset Peandam, Mertiorum regem, Brianum, nepotem suum, et miseras Britonum reliquias in Exonia clausos obsidione uallare, inpigre illo properauit, diuisisque militibus suis per turmas hostes adire non distulit. Conserto autem prelio captus est Peanda, perempto eius exercitu. Cumque Peanda alium salutis aditum non haberet, Cadualloni se subdidit, obsidibus seruande ad eum fidei datis. Dedit ei et filiam suam et factus est socer regis et princeps milicie eius. Inde Ca
Abbreviated transcription (Latin):
menso sabore uigebit ugnificat britoneo bellorum seuitias fanus media p̃mo qd
me xplicasissa masa post expulsi omeo a ꝓatrio solo e ꝑ ext̾a loca disꝑsienses aꝑ cedua¬
sonem regel suis usa uice fortune ꝓpuenit. Cuus saborũ mexł cabiles lab̾iitos siu¬
giulatim euosisa sustorie res est. hic enĩ caduallo post mltar ue fortun a nsomiene¬
da post duisa ei sias po st eropiissionem denig a ꝓpͥo regno. ac tocius in sule e missinẽ
in minod e brieãniam cũ pͥaucs qͥ cũ eo remanserant nauigauit a salomone rege
co gnato suo ⁊ a confiris suppetias mploratũ quib adiutuo retortis uelis m pat̾am
remeare. ⁊ ereptũ sibi ab ediomo Rege nor taumbrie regnũ recuꝑare uaseret ed
oruuo impetrato cũ hẏberno tp̃e apd sasomonẽ hyemasset. redeunte uere. qñ rege
ad bella ꝓrocede̾ solent. caduallo cũ decem milib militũ quos rex salomon elli coruo¬
serat naues ascendit. ꝓspeo ꝙ uentoꝵ spir amñe usus celen cenfurespoliout ⁊sũ¬

Expanded text:
eg. labore uigebit. Significat Britones bellorum seuicia et famis inedia primoinexplicabilia mala, post expulsiones a patrio solo et per extera loca dispersiones per Caduallonem, regem suum, uersauice fortune prouenit. Cuius laborum inextricabiles labirintos sigillatim euoluere hystorie res est. Hic enim Caduallo, post multa infortunia et horrenda, post diuersa exilia, post expulsionem denique a proprio regno ac tocius insule amissionem, in Minorem Britanniam cum paucis, qui cum eo remanserant, nauigauit a Salomone rege, cognato suo, et a confratribus suppetias imploratum, quibus adiutus retortis uelis in patriam remeare et erept. Quo impetrato cum hiberno tempore aput Salomonem hyemasset, redeunte uere, quando reges ad bella procedere solent, Caduallo cum decem milibus militum, quos rex Salomon illi commiserat, naues ascendit, prosperoque uentorum spiramine usus celeri celeri
Abbreviated transcription (Latin):
orbe sammosui significat. qui gͥndecim annoꝵ cũ essetimort̾uo ut᷑ pendragom põn su
cõmuni consilio pͥnçipũ regni ⁊ cleri erectus est in regem sũma necessitate urgente
qm̃ quidem diuulgata ꝓñõ eius morte. Saxomes cũ ingenti nauigio in brtamnã redie¬
raont diuce colgͥno tramꝙ uastabant. Quos arturus ĩmenso labore aiediressimiᷤ
dererta tonib expugnatos.⁊ ext̾minauit cũ om̃i alienigena natõne. Quiẽ nen am¬
anerito a prum Ice ⁊ nubis descat. quippe qͥm cornubia si genitꝰ fuĩt ⁊ muitritꝰ. et nr̃en
ut nendreig̃on britãnie regemm ꝗd̵ qualt euenĩt post ea fortasse dicemꝰ Nlũs aut dic̃¬

Expanded text:
icat, qui quindecim annorum cum esset, mortuo Vterpendragon patre suo, communi consilio principum regni et cleri erectus est in regem summa necessitate urgente, quoniam quidem diuulgata patris eius morte Saxones cum ingenti nauigio in Britanniam redierant duce Colgrino terramque uastabant. Quos Arturus immenso labore ac dirissimis decertationibus expugnatos exterminauit cum omni alienigena natione. Quem non inmerito Aprum Cornubiȩ uocat, quippe qui in Cornubia et genitus fuerit et nutritus et matrem Vterpendragon Britanniȩ regem. Quod qualiter euenerit, postea fortasse dicemus. Nunc autem dic
Abbreviated transcription (Latin):
tur̃. Enc̃ miseranda regni desolatio ⁊ aree messiũ ĩ ifruccuosos saltꝰ redibunt t̾ra uidel¬
suis cultorib euacuata. Exurget it̾m albus dracho. ⁊ filiam g̾manie inuitabit .i. gentẽ
gente carentem. Unde segͥtur. Replebunt᷑ it̾m ortuli nũ alieno semĩe ⁊ in ext̾mitate stagni
languebit rubeuo. hoc est britonũ ppłs ĩ nemorib rbalie atꝙ cornubie delitebit. Exm pro.¬

Expanded text:
tutuuacuata. 5. P 6 Exurget iterum albus draco et filiam Germanniȩ inuitabit, id est gentem gente carentem. Vnde sequitur: 6. Replebuntur iterum ortuli nostri alieno semine et in extremitate stagni languebit rubeu
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur. Cadualadrum Regem Caduallonio filũ dicit᷑ Quim ꝙ̾fata dispsione suoꝵs. ir̃e ꝙ̾
alanũ nmoris̃ bitãuie Regem adiuit ut cessante tã femli lue illiuo auxillo pato regno ꝯ
suis britonib ꝓdiu̾sas prouincias disꝑsis resticuetur. Cum itagi dira fames atq morta¬
litas quieuisser. ⁊ rex cũ ingenti nauigio in ꝓat̾am reu̾ti ꝑasset. auglica amonitõe iuber᷑
ceptis desiste. ⁊ ad sergiũ pontisicem romanũ ire. ꝯͣtinus peniteñ ab eo suscepta purgatꝰ
celeste regnũ ingredi m̾eretur̃. Sciret aũ meritis iỹius britones it̾m regnaturos cũ auidel
adueniret tp̃s ꝓre funtũ adeo. s tn corpore eius prius ab eis a Roma in britãniam reportato
Paruit Rex bñdictuo celesti oraculo. ⁊ ꝓgens roman a sergio ꝑp. honorisice est susceptus
Nec mora in opiio languore correptus diem ultimũ clausit aiño ab in carnatione dĩi. dc.¬

Expanded text:
Reg.. Cadualadrum regem Caduallonis filium dicit, qui in prefata dispersionȩ suorum ipse quoque Alanum, Minoris Britannie regem, adiuit, ut cessante tam ferali luȩ illius auxilio patrio regno cum suis Britonibus, per diuersas prouincias dispersis, restitueretur. Cum itaque dira fames atque mortalitas quieuisset et rex cum ingenti nauigio in patriam reuerti parasset, angelica admonitione iubetur ceptis desistere et ad Sergium, pontificem Romanum, ire, quatinus penitentia ab eo suscepta purgatus celeste regnum ingredi mereretur. Sciret autem meritis ipsius Britones iterum regnaturos, cum uidelicet adueniret tempus prefinitum a Deo, sed tamen corpore eius prius ab eis a Roma in Britanniam reportato. Paruit rex benedictus celesti oraculo et pergens Romam a Sergio Papa honorifice est susceptus. Nec mora inopino languore correptus diem ultimum clausit, anno ab incarnatione domini dc.
Abbreviated transcription (Latin):
britonũ walnensiũ archiep̃t dũ adhuc in mat̾no ut̾o clauderet᷑. cdie qͣdam ꝓdicator hy¬
bernie qui cũ augustino abeato gregorio n angliam misso uen̾at. ⁊ ab eodem augusti¬
no iñ hiberniã missus fu̾at.sobum dei ppło p̾dicaret suꝑueiente matre sct dad repente
obmutuit. Qui postmodum resumpto usu loguendi cũ spũ ꝓphetie instar ⁊achane pa
tris b̃ti Ioħio ꝓpħauit᷑. ⁊ dixit mulier illi magni mĩti fore puerũ quẽ gestabat ⁊ ex¬
celsum in uerbo głie ⁊ cui ip̃e mito cedi ut pote meliori deberet ⁊ qͣi obmutesce. Eñdic
rerũ uentas colesti oracło ⁊ qͣlis sutuiꝰ p̾dc̃s est. talis mundo emnicuit. uir uere sc̃o anꝑ
magnificꝰ. Obiit aũ in lambria ñ mzeneuia ciuitate infra abbatiã suã quã ꝙ̃ om̃ib sue
dioceẜ eccliis diligebat. eo qͥd beatus pac̾ciꝰ qui de eo ꝓpħau̾at ean fundasset. Cui emm
illuc frẽs ꝓ consuetudĩe uisi fasset. subito langore correptꝰ migrauit ad dm̃m. ibiq se¬

Expanded text:
ium VH. archiepiscopus, dum adhuc in materno utero clauderetur et die quadam predicator Hybernie, qui cum Augustino a beato Gregorio in Angliam misso uenerat, et ab eodem Augustino in Hyberniam missus fuerat, uerbum Dei populo predicaret, superueniente matre sancti Dauid repente obmutuit.is, prophetauit et dixit mulieri illi magni meriti fore puerum, quem gestabat, et excelsum in uerbo gloriȩ, et cui ipse merito cedere utpote meliori deberet et quasi obmutescere. Respondit rerum ueritas celesti oraculo et qualis futurus predictus est, talis mundo emicuit uir uere sanctus atque magnificus. Obiit autem in Kambria in Meneuia ciuitate, infra abbatiam suam, quam pre omnibus sue diocesis ȩcclesiis diligebat, eo quod beatus Patricius, qui de eo prophetauerat, eam fundasset. Cum enim illuc fratres pro consuetudine uisitasset, subito languore correptus migrauit ad Dominum ibique se
Abbreviated transcription (Latin):
are dausouiss lengũ cufirũ mnt̃ caligas absconditũ habet.  dũ cũb conib soqus entur

Expanded text:
ut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberet, et dum cum Britonibus colloquerenturut unusquisque longum cultrum intra caligas absconditum haberet, et dum cum Britonibus colloquerentur
Abbreviated transcription (Latin):
n sania furens ꝓꝑ quendam fanliarem ipius qũẽ pecuta corrupat el̃ renens necieut
Tue botegirnus precib coniugis sue misit ad hengistum ut cũ paucis rediret. At ille
etdi milta sibi associans armatoꝵ in britanniã renaugauit. Quo audito reqni prmcipes
mndeguati arma compiunt. ruũt obuiã ꝓhibentes ingressum ⁊  unc hengisti muttrec
machinatõ ib apagratio. Oñũ elegit mit̾e ad regem qͥdicẽt se ñ idio tantua ab dirgisse mafa
tuodiuẽ ut m insula reman̾ent. ẜ se timnisse uortimeriũ ⁊ ideo ñ ausit cũ ꝓua uissnũ
uonir: unc autem comꝑta eiuo morte cõmitt̾e se e populũ suũ regie dispositõ ut qͥe
uosser retinẽ. cet̾oo i gͥmãiam sine mora remĩttet. Quod cũ regi te ꝓr . ꝓrbs helatus et
constiturel̃ est dies ⁊ louo ubi hoc firmaret᷑. Tunc hengistuo p̃cepit comi toipl a susset

Expanded text:
insania furens per quendam familiarem ipsius, quem pecunia corruperat, eum ueneno necauit. 15. insania furens per quendam familiarem ipsius, quem pecunia corruperat, eum ueneno necauit. 15. Tunc Wortegirnus precibus coniugis suȩ misit ad Hengistum, ut cum paucis rediret. At ille ccc.ta milia sibi associans armatorum in Britanniam renauigauit. Quo audito regni principes indignati arma corripiunt, ruunt obuiam, prohibentes ingressum. Tunc Hengistus multis machinationibus peragratis unum elegit mittere ad regem, qui diceret se non irium et ideo non ausum cum parua manu uenire. Nunc autem conperta eius morte conmittere se et populum suum regie dispositioni, ut quos uellet retineret, ceteros in Germaniam sine mora remitteret. 16. Quod cum regi et principibus placuisset, constitutus est dies et locus, ubi hoc firmaretur. Tunc Hengistus precepit conmilitonibus suis,
Abbreviated transcription (Latin):
de manr eiusos el osculatus est cam ac bibit. ab illo die useii hodiernũ mansit ib consuetudo
remun̾atõe totius cartie comitatu. Inde hengistus conuenente rege misit alios nuntios
in germaniam ut adducent octam filium suĩ. cũ fratuele suo eosa anxiabat eo mintio
hiñe in festatõe puco ꝑ atq scoroꝵ ex alia ꝑte qd cotidianus rumor ꝓ insulam uolitabat diueliũ
mibrosium ⁊ firẽm eius qͥm armoricũ reguũ timore eius diffug̾ant. iam adultos ⁊ n õĩ ꝓbitare
famosos magnũ parare nauigiũ ad redeundũ in britaniam ⁊ mortẽ ꝓr̃s sui constantim fno¬
ꝓi constantis n ĩm uindicandã. Mec mora assunt octa ⁊ cosa cũ. cee nauib Iamata
mani repletis Tuno uortimeriꝰ filius uortigiri uidens eos cotidie aug̾i ⁊ pm̃sulam paulati
ꝓtendi ñ ult sibi dissim lañdum ratus. colletta oĩum britonũ fortitudiẽ illos belo ⁊ ꝯpoula
nec añ quieuit quam hengistũ cũ suis in gͥmaniam redire coegit unde ronixes muliebri

Expanded text:
de manu eius et osculatus est eam ac bibit. Ab illo die usque in hodiernum mansit ibi consuetudo remuneratione tocius Cantie comitatu. Inde Hengistus coniuente coniuente Pf; conueniente VH. rege misit alios nuncios in Germaniam, ut adducerent Octam, filium suum, cum fratruele suo, Cosa. Anxiabatur enim rex hinc infestatione Pictorum atque Scotorum ex alia parte, quod cotidianus rumor per insulam uolitabat Aurelium Ambrosium et fratrem eius, qui in Armoricum regnum timore eius diffugerant, iam adultos et in omni probitate famosos, magnum parare nauigium ad redeundum in Britanniam et mortem patris sui, 9v Constantinam. Nec mora adsunt Octa et Cosa cum .ccc. nauibus armata manu repletis. 14. Tunc Vortimerius, filius Wortigerni, uidens eos cotidie augeri et per insulam paulatim extendi, non ultra sibi dissimulandum ratus, collecta omni Britonum fortitudine, illos bello agreditur. Nec ante quieuit, quam Hengistum cum suis in Germaniam redire coegit. Vnde Ronixes muliebri
Abbreviated transcription (Latin):
i more hansinbriam su ꝑ ẽdsomũ regenz pat̾am ꝙ ferro e rapma depplatuo est. Meadu
ed nomuo ocio ⁊ capesat inħri sed associatis̃ sibi om̃ib anglo ꝵ regulio. bellũ cũ cãdue¬
a lone ton suer uitr sẽd s colubili fortune rotatu statim m acie ce cidit umu̾sis oꝰ coriu
hoc tͥuim pho contentus caduallo qͥse m̃ extͥminiũ anglorum natũ iactabare des ssega
regem qui edriuo successerat ad regnandum cũ om̃i britonũ u̾tute aggredit᷑ ipm q
e duos nepotes eiꝰ nñ ⁊ cãdanũ regem scotiẽ qͥ eis pͥsidio erat. occidit. offuco autẽ
re debatabat in daxones cot nee mulichi quden segui uel in fantib recens nauis

Expanded text:
briam super Eduuinum regem, patriamque ferro et rapina depopulatus est. Nec Edwinus ocio torpebat inerti, sed associatis sibi omnibus Anglorum regulis, bellum cum Caduallone conseruit; sed uolubili fortune rotatu statim in acie cecidit, uniuersis eius copiis hoc triumpho contentus Caduallo, qui se in exterminium Anglorum natum iactabat, Offricum regem, qui Eduuino successerat ad regnandum, cum omni Britonum uirtute aggreditur, ipsumque et duos nepotes eius, necnon et Cadamum regem Scotiȩ, qui eis presidio erat, occidit. Offrico autemore debacabatur in Saxones, ut nec muliebri quidem sexui, uel infantibus recens natis
Abbreviated transcription (Latin):
ris ⁊ repagłis dãpnent᷑. si deus uoluerit ut ingrediar. applaudetis miraculo.
Sin minꝰ. de cadau̾e meo facite. qd̃ potiꝰ ur̃is insederit auimis
exanimis p̾sulis eximias deportãt. S mox diuinit᷑ turbo emissus. omĩa
paguloꝵ obstacula dirũpens: ualuas ⁊̃ ipãs uehementi patefactas impul¬

Expanded text:
ris et repagulis damnentur: si Deus voluerit ut ingrediar, applaudetis miraculo; ris et repagulis damnentur: si Deus voluerit ut ingrediar, applaudetis miraculo; sin minus, de cadavere meo facite quod potius vestris insederit animis.exanimis praesulis exuvias deportant; sed mox divinitus turbo emissus, omnia repagulorum obstacula dirumpens, valvas etiam ipsas, vehementi patefactas imp
Abbreviated transcription (Latin):
lo diuino efferati st̃. nos aꝑta fronte u̾itatẽ ꝯtuentes. patiemͣ sacra nostͣ ꝓpha¬
uuri.: Azarias sacerdos. regẽ oziam thurificatem expulit. ⁊ ꝓculdubio ñ du
deuotio. ⁊ nõ deturbabit᷑ latͦuis ambitio: parũ est qd̾ excuso: si nõ ⁊ laudẽ fac
tum mneũ. Contuli .n. illis bñficiũ. quib uideor ꝯtulisse exitium. penam mi¬
nui. qui ortẽ accelaui. Scelatus .n. qͣnto plus uix̾it. tãto plus peccabit: nͥ
forte aliqs quẽ ds̃ singulari exemplo respex̾it. Mors in ꝯmune bona est om̃ibꝰ.
P eã iustꝰ reprunt᷑ in celestib. iniustꝰ ponit ferias scełib. Malus dat flagitiis
terminũ. bonus ꝑtendit ad brauiũ sc̃s̃ ꝓpinqͣt ad palmã. p̾cator spͨtat ad ueni-¬
amini. Corpꝰ meũ autecessoꝵ meoꝵ compositũ. aũ ianuas eccłe sistite. Ianue se¬

Expanded text:
lo divino efferati sunt, nos, aperta fronte veritatem contuentes, patiemur sacra nostra prophalo divino efferati sunt, nos, aperta fronte veritatem contuentes, patiemur sacra nostra prophanari? Azarias sacerdos regem Oziam thurificantem expulit; et proculdubio non ddevotio; et non deturbabitur latronis cupido? Parum est qtum meum. Contuli enim illis beneficium quibus videor contulisse exitium, poenam minui qui mortem acceleravi. Sceleratus enim, quanto plus vixerit, tanto plus peccabit; nisi forte aliquis quem Deus 351 singulari exemplo respexerit. Mors in commune bona est omnibus: per eam justus reponitur in coelestibus, injustus ponit ferias sceleribus; malus dat flagitiis terminum, bonus pertendit ad bravium; sanctus propinquat ad palmam, peccator spectat ad veniamini: corpus meum, antecessorum more compositum, ante januas ecclesiae sistite; januae se
Abbreviated transcription (Latin):
Illũ cuiꝰ int̾est rem age̾ gladio: certiorẽ feci nuncio. Occupatũ se rescͥpsit bello
windelicoꝵ. rogãs ut meis laborib suis expensis nõ gͣuarer deturbare latͦnũ
ꝯciliabula. Si renuissẽ. qͣm excusatõem deo afferrẽ. cũ imꝑator suas. in me ꝑ¬
ego ꝯcedo. si ille se inqͥt inqͥnat. qui sontẽ p̾mẽs: in sontẽ lib̾at. Inimio uͦ ĩmo
beati. qͥ custodiũt iudiciũ ⁊ faciũt iusticiã in om̃i tp̃e. Sacerdotes fuerunt am¬
plissuna laude famosi fynees ⁊ mathathias: ambo sacra tyara frontẽ insigni¬
ti. ambo sacerdotalibus stolis amicti. ambo tñ in delinq̃ntes manu ulti sunt
alt̾ uen̾ios amplexus pugione confodit. alt̾ ĩmolãtem ĩmolaticio cruori cõ¬
nuscuit. Si ip̃i qͣispissas legis tenebras palpãtes. ꝓ ip̃is umbraticis inistiis ⁊e¬

Expanded text:
illum cujus interest rem agere gladio certiorem feci nuncio; occupatum se rescripsit bello illum cujus interest rem agere gladio certiorem feci nuncio; occupatum se rescripsit bello Windelicorum, rogans ut meis laboribus suis expensis non gravarer deturbare latronum 350 conciliabula. Si renuissem, quam excusationem Deo afferrem, cum imperator suas in me parego concedo: at ille se non inquinat qui sontem premens, insontem liberat; imo vero, imo beati, qui custodiunt judicium et faciunt justitiam in omni tempore. Sacerdotes fuerunt, amplissima laude famosi, Finees et Mathathias, ambo sacra tiara frontem insigniti, ambo sacerdotalibus stolis amicti, ambo tamen in delinquentes manu ulti sunt. Alter venereos amplexus pugione confodit: alter immolantem immolatitio cruori commiscuit. Si ipsi, quasi spissas legis tenebras palpantes, pro ipsis umbraticis mysteriis ze
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥri sedes apłica ut unicuiq electo assensũ accõmodaret suũ dũ eẽt ꝓpe rex qͥ
nicħ ꝑ auariciã dispoñet. s uix sacra canonũ scita religiosas ꝑsonas eccłiis in¬
troduc̾et. Nũc omĩa palatia regũ luxꝰ ⁊ ambitꝰ occupauit. Qͣ re m̾ito lib̾tatẽ suã
sponsa xͥ asseu̾at. ne illã tyrãnus ambitioso usurpatori ꝓstituat. Ita in utͣmuis
ꝑtem. potest cã mea affirmari uł allegari. Nõ est ep̃i officiũ: ut ip̃e cõmiitat. uł¬
ꝯmͣti iubeat p̾liũ. Cet̾m spectat ad munꝰ ep̃i. ut si uideat naufragari ĩnocẽtiã
⁊ manu ⁊ liugua occrat. Sacerdotes iezechiel accusat qd̃ nõ stet̾int ex adu̾so.
nͨ opposuerunt clipeũ ꝓ domo isrł in die dñi. Due st̾ scil ꝑsone in eccła dei. ad re¬
secanda uicia ꝯstitute. una q̃ exacuat eloqͥum: altũ q̃ pot̾at gładiũ. Ego nͭ uol
mͥ testes eẽ potestis. nõ neglexi meas ꝑtes. Quo ad sꝑani ꝓfice̾ armaui linguã.

Expanded text:
requiri sedes apostolica ut unicuique electo assensum commendaret suum, dum esset prope rex qui nihil per avaritiam disponeret, sed juxta sacra canonum scita religiosa personas ecclesiis introduceret. Nunc omnia palatia regum luxus et ambitus occupavit; quare merito libertatem suam sponsa Christi asseverat, ne illam tyrannus ambitioso usurpatori prostituat. Ita in utramvis partem potest causa mea infirmari vel allegari. Non est episcopi officium ut ipse committi jubeat praelium; caeterum, spectat ad munus episcopi ut, si videat naufragari innocentiam, et manu et lingua occurrat. Sacerdotes Ezechiel accusat quod non steterint ex adverso, nec opposuerunt clypeum pro domo Israel in die Domini. Duae sunt scilicet personae in ecclesia Dei ad resecanda vitia constitutae: una quae exacuat eloquium, altera quae portet gladium. Ego, ut vos mihi testes esse potestis, non neglexi meas partes: quoad speravi proficere, armavi linguam;
Abbreviated transcription (Latin):
epeo uiscat ⁊ ãnunciau̾at. Nam dñ tẽpore regis chutonis celestib apd̾ gl esto¬
am lucubraret extubiis. subissetꝙ illũ cogitatio que frequent̾ augelat.de re¬
giastye anglor pene deleta. hec medicãti sopor irrepsit. Et ecce in supoa amaptiũ
iudet apostołor pͥncipem petrũ ip̃m edimardũ qui tũc in normãnã exulaluit in
⁊demq conq̃renti de postitate respond̾e. regnũ angloꝵ est dei. post te ꝓuidit regẽ

Expanded text:
erat et annuntiaverat. Nam dum, tempore regis Cnutonis, coelestibus apud Glastoniam lucubraret excubiis, subissetque illum cogitatio, quae frequenter angebat, de regia stirpe Anglorum pene deleta; haec meditanti sopor irrepsit: et ecce, in superna raptus, videt apostolorum principem, Petrum, ipsum Edwardum, qui tunc in Normannia exulabat, in eidemque, conquerenti de posteritate, respondere, « Regnum Anglorum est Dei: post te providit rege
Abbreviated transcription (Latin):
uel
potus duab mulierib. Puo erãt capita. qͣtuor brachia ⁊ ceta
gemina
omĩa nsꝙ ad mubilicũ. Inferiꝰ duo crura. duo pedes ⁊ cet̾a omĩa
singula.
bibebat. comedebat. loquebat᷑ una. flebat. esuriebat. tacebat al¬
tera. Ore
gemino manducabat᷑. s uno meatu dig̾ebat᷑. post̾mo una
defuncta. suꝑ¬
uixit alt̾a. Portauit pene tͥennio uiua mortuã. donec ⁊ mo¬
le ponderis. et
nidore cadau̾is ip̃ã ꝙͦ defecit putatũ est a quib̾dã ⁊ litt̾is t
traditũ: qd̃ hee
mulieres angliã ⁊ normãniã significauerũt. Que licz spa¬
ciis t̾rarũ sĩt
diuise. sũt tam̃ sub uno dñio unite. Hee qͥcqͥd pecuniarũ a¬
uidis faucib
insorbuerĩt in unam laciuã defluit. que sit uł pͥncipũ aua¬
sitarũ gentiũ ferocia. Mortuã ⁊ pene ex haustã normãniã

Expanded text:
vel potius duabus mulieribus. Duo erant capita, quatuor brachia, et caetera gemina omnia usque ad umbilicum: inferius duo crura, duo pedes, et caetera omnia singula. Ridebat, comedebat, loquebatur una: flebat, esuriebat, tacebat altera. Ore gemino manducabatur, sed uno meatu digerebatur. Postremo una defuncta, supervixit altera: portavit pene triennio viva mortuam, donec et mole ponderis et nidore cadaveris ipsa quoque defecit. Putatum est a quibusdam, et literis etiam traditum, quod hae mulieres Angliam et Normanniam significaverint; quae, licet spatiis terrarum sint divisae, sunt tamen sub uno dominio unitae. Hae quicquid pecuniarum avidis faucibus insorbuerint, in unam lacunam defluit, quae sit vel principum avasitarum gentium ferocia: mortuam et pene exhaustam Normanniam
Abbreviated transcription (Latin):
pretatie fulgͥor ab initio fidei ppłm illũ cͥcũfulserit. qd̾ nusꝙ gẽtiũ ut opine¬
re pperies tot scõ illileta post mortẽ corpa. incorruptõis illiꝰ extͣme simuͦ¬
lachrũ ꝓfentia. ¶d idd̾ fieri credo celitꝰ ut natio pene ext̃ orbem positarexͥ
ꝯuartõe incorruptele scõꝵ fidentiꝰ ad spem resurrectõis animaret. Et st saue
qnqr om̃ino qͦs nou̾im. cet̾um plures accole p̾dicant sui. Scã etheidrida
⁊ wil burga ugines rex edmundꝰ archiep̃c elfegus. cuthb̾tus autiquꝰ pat᷑̾.
mĩ inuiolatis cute ⁊ carne. Nlexibilib articulis uitali quodã tempore speti

Expanded text:
pietatis fulgor ab initio fidei populum illum circumfulserit, quod nusquam gentium, ut opinopietatis fulgor ab initio fidei populum illum circumfulserit, quod nusquam gentium, ut opinor, reperies tot sanctorum illibata post mortem corpora, incorruptionis illius extremae simulachrum praeferentia. Quod ideo fieri credo coelitus, ut natio pene extra orbem posita, ex consideratione incorruptelae sanctorum, fidentius ad spem resurrectionis animaretur. Et sunt sane quinque omnino quos noverim caeterum, plures accolae praedicant sui sancta Etheldritha et Wiburga virgines, rex Edmundus, archiepiscopus Elfegus, Cuthbertus antiquus pater, omnes inviolatis cute et carne, flexibilibus articulis, extremus vi
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat illibata durauit. Tercia nocte cͥta gallicinũ strepitu aduenientiũ ho¬
stiũ. om̃e monast̾iũ a fundam̃tis mou̾i uisũ est. unꝰ cet̾is ⁊ uultu t̾ribilior. et
statura eminẽtior: ianuas maiori ni concussas in fragm̃ta deiecit. Diriguere
serat: nullo conamine ut stuppeũ uinculũ dirupit. Oꝑculũ ⁊̃ tumbe pede depu
ingero pecuiiis sustẽtat angliã donͦ ⁊ ip̃a fortassis succũbat exacto iuolen¬
iã. febie si unꝙͣy in lib̾tatẽ respirare pot̾it. ciũ inanẽ iã dudũ ꝑsequiti unobni
retinda. Causã huiusce calamitatis describũ: si pͥus quedã dix̾o ad rem ꝑti¬
nentia. Qa ni forẽsia gesta ⁊ negotia bellica regũ angłoꝵ huc usq cõte xui.
libet aliqͣntis p in scĩtate quoꝵdã spaciari. Simł ꝙ ꝯsidandũ qͣnͣtus diũuire

Expanded text:
ta erat, illibata duravit. Tertia nocte, circa gallicinium, strepitu advenientium hota erat, illibata duravit. Tertia nocte, circa gallicinium, strepitu advenientium hostium omne monasterium a fundamentis moveri visum: unus, caeteris et vultu terribilior et statura eminentior, januas majori vi concussas in fragmenta dejecit. Diriguere serat, nullo conamine ut stuppeum vinculum dirupit. Operculum etiam tumbae pede depuolentia; felix si unquam et libertatem respirare poterit, cujus inanem jamdudum persequitur umbram. causam hujusce calamitatis describam, si prius quaedam dixero ad rem pertinentia. Quia enim forensia gesta et negotia bellica regum Anglorum huc usque contexui, libet aliquantisper in sanctitate quorundam 359 spatiari: simulque considerandum quatenus divinae
Abbreviated transcription (Latin):
cofago lapideo supinate. Opculũ plũbo ⁊ ferro ꝯstͥngite. Suꝑ h lapidẽ trib ca¬
thenis ferreis magniscil pond̾is cͥcundate. psalmicines qͥnqͣgĩta suit noctibꝰ
eiꝰdemꝙ num̾i misse dieb qui adu̾sarioꝵ excursus feroces leuigent. Ita si tͥbꝰ
noctib secure iacuero: qͣrto die infodite mat᷑m urãm humo. Quãꝙͣ uerear
ne fugiat t̾ra sinib me recipe ⁊ fou̾e suis: q̃ totiẽs gͣuata ÷ maliciis meis.
actũ est ut p̾ceꝑat: illis magno studio incũbentib. S ꝓhuefas nl lacͥ¬
me ualuere pie. nul uota. ml p̾ces. Tanta erat muliercule malicia. tã¬
ta diaboli senicia. Pͥmis .n. duab noctib cũ chori clericoꝵ psalmos cͥca corpꝰ
concreparent: singuli demones hostiũ eccłe ĩnani obice clausũ. leui clausum¬
leui negotio defringẽtes. extͣmas cathenas diruꝑũt. Media q̃ oꝑosius elabora¬

Expanded text:
cophago lapideo supinate, operculum plumbo et ferro constringite; super haec lapidem tribus cacophago lapideo supinate, operculum plumbo et ferro constringite; super haec lapidem tribus catenis ferreis, magni scilicet ponderis, circumdate: psalmicines quinquaginta sint noctibus, ejusdemque numeri missae diebus, qui adversariorum excursus feroces levigent. Ita, si tribus noctibus secure jacuero, quarta die infodite matrem vestram humo; quanquam verear ne fugiat terra sinibus me recipere et fovere suis, quae totiens gravata est malitiis meis. » Factum est ut praeceperat, illis magno studio incumbentibus. Sed, proh nefas! nil lachrymae valuere piae, nil vota, nil preces; tanta erat mulierculae malitia, tanta diaboli violentia. Primis enim duabus noctibus, cum chori clericorum psalmos circa corpus concreparent, singuli daemones ostium ecclesiae, immani obice clausum, levi negotio defringentes, extremas catenas diruperunt; media, quae operosius elabora
Abbreviated transcription (Latin):
teritũ. Hoc dolore femina pectus santia. ꝯtinuo decubuit. Sentiẽs q morbum.
ꝑrepe ad intalia. suꝑstites lib̾os monachũ ⁊ monachã ꝑneib inuitauit epłis.
aduemiẽtes. uoce singultiẽte alloquit᷑. Ego filii quodã meo misa̾bili fato. demoni¬
cis semꝑ artib inseruiui. Ego uicioꝵ oĩm sentina. ego illecebrarũ magistra fui
Erat tñ int̾ hec mala. spes ur̃e religionis. q̃ misam palparet animã. De me de¬
spata. in uobis reclinabar. uos ꝓponebam ꝓpugnatores adu̾sus demones. tuto¬
res contͣ seuissimos hostes. Nũc igͦ qui ad finẽ uite accessi. ⁊ illos habeo exactoreᷤ
in pena. qͦs habui suasores in culpa. rogo nos ꝑ mat̾na uba. si qͣ fices. si ꝗͣ pietaᷤ
ut mea saltẽ tẽptetis alleuiare torm̃ta. ⁊ de aĩa qͥdem snĩam ꝓlatã. nõ reuo
cabitis. corpꝰ uͦ ħ mͦ forsitan sernabitis. Insuite me corio ceruino. dem̃ in sar¬

Expanded text:
teritum. » Hoc dolore foemina pectus saucia continuo decubuit; sentiensque morbum teritum. » Hoc dolore foemina pectus saucia continuo decubuit; sentiensque morbum perrepere ad vitalia, superstites liberos, monachum et monacham, pernicibus invitavit epistolis. Advenientes voce singultiente alloquitur: « Ego, filii, quodam meo miserabili fato daemonicis semper artibus inservii; ego vitiorum omnium sentina, ego illecebrarum magistra fui. Erat tamen, inter haec mala, spes vestrae religionis quae miseram palparet animam; de me desperata, in vobis reclinabar; vos proponebam propugnatores adversus daemones, tutores contra saevissimos hostes. Nunc igitur, quia ad finem vitae accessi, et illos habebo exactores in poena quos habui suasores in culpa, rogo vos per materna ubera, si qua fides, si qua pietas, ut mea saltem tentcabitis, corpus autem forsitan
Abbreviated transcription (Latin):
iisdem dieb simile huic in anglia ꝯtigit: nõ suꝑno miraculo. s inferno pre¬
ꝯstigio. Qd̃ cũ retuło non uacillabit fides hystorie. ⁊ si mẽtes auditoꝵ suit incͤ¬
dule. Ego illd̾ a tali uiro audiui. qui se uidisse iuraret. cui erubesc̾em nõ credere.
mulier in berchelia mansitabat. maleficiis ut post patuit insueta. augurioꝵ
uet̾um nõ inscia. Gule patͦna: petulantie arbit᷑. Lagiciis non ponẽs modum.
qd̾ eẽt adhuc citͣ seniũ uicino licet pede pulsãs senectutis aditũ. h cũ quadã cõ
uiuaretꝰ. cornicła qͣm in deliciis habebat uocaliꝰ solito uescio qͥd cornicata ÷. Quo
audito. dñe cultellus de manu excidit: ⁊ uultꝰ simł expalluit. Et ꝓducto gemitu. lo¬
die ait ad ultimũ sulcũ. meũ ꝑuenit aratrũ. hodie audiã ⁊ accipiã gͣnͣde incõmo¬
dum. Cũ dicto. nũcius miseriarũ intͣuit. ꝑcũctatꝰ qͥd ita uultuosus aduẽtarost: af

Expanded text:
Hisdem diebus simile huic in Anglia contigit, non superno miraculo, sed inferno praestigio; quod cum retulero, non vacillabit fides historiae etsi mentes auditorum sint incredulae. Ego illud a tali viro audivi, qui se vidisse juraret, 352 cui erubescerem non credere. Mulier in Berkeleia mansitabat, maleficiis, ut post patuit, insueta, auguriorum veterum non inscia, gulae patrona, petulantiae arbitra, flagitiis non ponens modum, quod esset adhuc citra senium, vicino licet pede pulsans senectutis aditum. Haec cum quadam die convivaretur, cornicula quam in deliciis habebat, vocalius solito, nescio quid, cornicata est: quo audito, dominae cultellus de manu excidit, simul et vultus expalluit; et, producto gemitu, « Hodie, ait, ad ultimum sulcum meum pervenit aratrum; hodie audiam et accipiam grande incommodum. » Cum dicto nuncius miseriarum intravit: percunctatus quid ita vultuosus adventaret, « Af
Abbreviated transcription (Latin):
tum aurelianẽsi ep̃o. ⁊ ꝑ eum in uulgus seminatũ.
lt un̾atos. dpib stomacos uł iatu uł aliqͦ ex̾citio actenuarẽt. Ip̃e rex ꝯiuuĩ.

Expanded text:
tum Aurelianensi episcopo, et per eum in vulgus seminatum. tum Aurelianensi episcopo, et per eum in vulgus seminatum. ut oneratos dapibus stomachos vel sa