comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o pie uiuere: ꝑsecutionem pa¬
tiuntur. Ille pie uiu̾it: qui potest ue¬
raciter dicere. Quis infirmat᷑ : et e¬
go non infirmor: Qͥs scandalitat᷑:
et ego non uror: Magna ꝑsecutio
est fr̃s sic̃ nos sepe exꝑimur. qui sci¬
mus infirmitates et dolores et gra¬
uamina multorum Magna est ꝑsecu¬
tio habere curam de omnibus: dolorẽ
ꝓ omnib ÷ tristari quando aliquis
tristatur: timere quando aliquis cẽp¬
tatur. Quoniam ẽ iterum intolerabi¬
lis ꝑsecutio que aliquando nobis ac¬
cidit. quando aliquis eorum quos nu¬
trimus et custodimus et amamus. qiͣ¬
iuiscera nr̃a. uincitur a diabolo in tan¬
tum ut etiam discedat a nobis: uł
ita ꝑuerse et ꝑdite uiuat ut necesse
habeamus expellere eum a nobis.
Fer̃s si uos haberetis dolorem et mag¬
nam tristitiam quando talia accidũt.
qui fr̃s estis. quantam tͥstitiam nos pu¬
tatis habere. qui sinnus et fr̃s et pr̃s.
et custodes. qui suscepimus reddere

Expanded text:
in Christo pie vivere persecutionem pain Christo pie vivere persecutionem patiuntur : Ille pie vivit, qui potest veraciter dicere: Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Magna persecutio est, fratres, sicut nos saepe experimur, quia scimus infirmitates, et dolores, et gravamina multorum. Magna est persecutio, habere curam de omnibus, dolorem pro omnibus; tristari, quando aliquis tristatur; timere, quando aliquis tentatur. Quoniam est iterum intolerabilis persecutio, quae aliquando nobis accidit, quando aliquis eorum quos nutrimus, et custodimus, et amamus quasi viscera nostra, vincitur a diabolo; in tantum, ut etiam discedat a nobis, vel ita perverse et perdite vivit, ut necesse habeamus expellere eum a nobis. Fratres, si vos habetis dolorem et magnam tristitiam, quando talia accidunt, qui fratres estis, quantam nos tristitiam putatis habere, qui sumus et fratres, et patres, et custodes; qui suscepimus reddere
Abbreviated transcription (Latin):
nigredo illa: de qua locuti sumus. S
ubi erat pulchritudo eorum: Nudite
Gła nr̃a hec est: testimonium consci¬
entie nr̃e Itus erat pulchritudo eorũ:
non fous Quid martyres sc̃i: Non¬
ne apparebant in illis quando trahe¬
Bantur ad carceres. quando ducebãt
iunctos cathenis coram hominibi. qn̾
lapidabant eos. quando uerberabant
eos⁊ et omnibus contumelus et tor¬
mentis cruciabant: Uox ipsorum
est: in psalmo. Miserere nr̃i dñe mi-¬
serere nr̃i: quia multum repleti sumꝰ
despectione. Quia multum repleta
ẽ anima nr̃a : opprobrium abundan¬
tib et despectio suꝑbis. S omnis ista
nigredo que erat fors: non minue¬
bat s augebat pulchritudinem que
erat intus Quid ceteri sancti qui
non fuerunt in istis ꝑsecutionibus
sicut confessores sicut multe uirgi¬
nes sc̃e. sicut monachi sc̃i et heremite
Nonne habuerunt illi istam nigre-¬
dinem: S apłs: communiter de
omnibus dicit. Omnes qui uolunt

Expanded text:
nigredo illa, de qua locuti sumus. Sed nigredo illa, de qua locuti sumus. Sed ubi erat pulchritudo eorum? Audite: Gloria nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae . Intus erat pulchritudo eorum, non foris. Quid martyres sancti? Nonne apparebant in illis, quando tradebantur ad carceres, quando ducebant vinctos catenis coram hominibus, quando lapidabant eos, quando verberabant eos, et omnibus contumeliis et tormentis cruciabant? Vox ipsorum est in psalmo: Miserere nostri, Domine, miserere nostri; quia multum repleti sumus despectione. Quia multum repleta est anima nostra, opprobrium abundantibus, et despectio superbis . Sed omnis ista nigredo, quae erat foris, non minuebat, sed augebat pulchritudinem, quae erat intus. Quid caeteri sancti, qui non fuerunt in istis persecutionibus, sicut confessores, sicut multae virgines sanctae, sicut monachi sancti et eremitae? Nonne habuerunt illi istam nigredinem? Sed Apostolus communiter de omnibus dicit: Omnes, qui volunt
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑtinet ad istam uitam: formo¬
sitas ad illam in qua erimus deo p̾¬
stante post istam. Quic quid habu¬
erunt sancti de ista uita iugrum
fuit: s cum ista nigredine ha¬
buerunt magnam pul chritudinẽ.
Quasi quedam nigredo erat illa tri¬
bulatio. illa angustia. ille temptati¬
ones: quas ꝑtulerunt in mundo de
quib dicit apostolus. Crcuierunt
in melotis. in pellib caprinis. eg̾e¬
tes angustiati afflicti: quib dignuᷤ
non erat mundus. Habuerunt eti¬
am quandam pulchritudinem in
fide. in castitate: in puritate in cari¬
tate. Consideremus primo ipsos du¬
ces exercitus nr̃i: audiamus quid de
illis dicat unus eorum. Uidete in qͥt
uocatonem ur̾am fr̃s: quia non
multi sapientes scd̃m carnẽnon mł¬
ti nobiles: s que sunt stulta mũdi
elegit deus ut confundat sapienteᷤ.
et insirma mundi et contemptibi¬
lia. et ea que non sunt. Et iterum dic̃
Tanqm purgamentum huius mundi
facti sumus omnium ꝑissima. Hec ẽ

Expanded text:
do pertinet ad istam vitam; formodo pertinet ad istam vitam; formositas ad illam, in qua erimus Deo praestante post istam. Quidquid habuerunt sancti de ista vita, nigrum fuit, sed cum ista nigredine habuerunt magnam pulchritudinem. Quasi quaedam nigredo erat illa tribulatio, illa angustia, illae tentationes, quas pertulerunt in mundo, de quibus dicit Apostolus: Circumierunt in melotis, in pellibus caprinis; egentes, angustiati, afflicti; quibus dignus non erat mundus . Habuerunt etiam quamdam pulchritudinem in fide, in castitate, in puritate, in charitate. Consideremus primo ipsos duces exercitus nostri; audiamus, quid de illis dicat unus eorum. Videte, inquit, vocationem vestram, fratres; quia non multi sapientes secundum carnem, non multi nobiles; sed quae sunt stulta mundi elegit Deus, ut confundat sapientes, et infirma mundi, et contemptibilia, et ea quae non sunt . Et iterum dicit: Tanquam purgamentum hujus mundi facti sumus; omnium peripsema . Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
nis potest sine aliqua consolatione sẽꝑ
esse in pressuris et miserus et temp¬
tationibus: s est fr̃s in ista trita
qui non sentiat istas miserias: i¬
si ex toto sit smne sensu: Et ꝓpter
istas miserias: omnes querunt hã¬
bere aliquam consolationem. Se¬
culares enim et qui amant istum
mundum. ipsi querunt. consolati¬
onem in diuitiis et honorib in
multis curiositatibus. in desideri¬
is carnis. et uoluptib. Isti sunt
miseri quando tristantur: s mul¬
to miseriores. quatdo sic consolant᷑.
Uos autem genus electum. regale
sacerdotium ⁊ gens sancta populus ac¬
quisitionis. non debetis habere tͥstiti-¬
am quam isti habent: nec consola¬
tionem quam isti habent. Conside¬
rate totam istam familiam nr̃i impe¬
ratoris quam hodie nobis ostendit:
et uidete in ipsa ista duo. tristiciam
quam habuerunt. et gaudium qͦd
receperunt. Hec est illa familia xp̃i.
o: de quibus locuti sumus. Higre¬

Expanded text:
nis potest sine aliqua consolatione semper nis potest sine aliqua consolatione semper esse in pressuris, et miseriis, et tentationibus? Quis est, fratres, in ista vita, qui non sentiat istas miserias, nisi ex toto sit sine sensu? Et propter istas miserias omnes quaerunt habere aliquam consolationem. Saeculares enim et qui amant istum mundum, ipsi quaerunt consolationem in divitiis, in honoribus, in multis curiositatibus, in desideriis carnis et voluptatibus. Isti sunt miseri, quando tristantur, sed multo miseriores quando sic consolantur. Vos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , non debetis habere tristitiam, quam isti habent; nec consolationem, quam isti habent. Considerate totam familiam istam nostri imperatoris, quam hodie nobis ostendit; et videte in ipsa ista duo, tristitiam quam habuerunt, et gaudium quod receperunt. Haec est illa familia Christo, de quibus locuti sumus. Nigre
Abbreviated transcription (Latin):
minuatur gła. etus. in alia uita. Qua¬
ꝓpter fr̃s hec duo debemus habere in
memoria nr̃a. quales debemus ẽẽ in¬
uitis debemus semꝑ aliquid sentire
Adistam uitam ꝑti̾et labor ad illã
uitam requies. Ad istam uitam ꝑti¬
net temptatio: ad illam securitas.
Nd istam uitam pauꝑtas: ad illam
diuitie Ad istam uitam luctus: ad il-¬
lam̾ uitam consolatio Ad istam ui¬
tam fames et sitis: ad illam uitam sa-¬
tietas. Hoc est fr̃s mei: quod domi
fletis: quia ridebitis. Beati qui nũc
esuritis: quia saturabimini. Et iter̾
Ne uobis diuites: qui habetis conso¬
lationem ur̃am. Ue uobis qui rideti
nunc: quia plorabitis et flebitis.
G iam uidete quod dixi. quia o¬
portet ut hec quo habeamus in
memoria nra. idest quales debemꝰ
hic esse et quales futuri sumus. ⁊bi
quia s tantum illa attendamus.
que ꝑtinent ad istam: non pote¬
rimus sustinere. Os enim sine ꝑi-¬
culo murmurationis et desperatio¬

Expanded text:
minuatur gloria ejus in alia vita. Quaminuatur gloria ejus in alia vita. Quapropter, fratres, haec duo debemus habere in memoria nostra, quales debemus esse invitis debemus semper aliquid sentire. Ad istam vitam pertinet labor, ad illam vitam requies; ad istam vitam pertinet tentatio, ad illam securitas; ad istam vitam paupertas, ad illam divitiae; ad istam vitam luctus, ad illam vitam consolatio; ad istam vitam fames et sitis, ad illam vitam satietas. Hoc est, fratres mei, quod Dominfletis, quia ridebitis. Beati, qui nunc esuritis, quia saturabimini . Et iterum: Vae vobis, divites, qui habetis consolationem vestram. Vae vobis qui ridetis nunc, quia plorabitis et flebitis . Sed jam videte quod dixi, quia oportet ut haec duo habeamus in memoria nostra, id est quales debemus hic esse, et quales futuri sumus ibi; quia si tantum illa attendamus quae pertinent ad istam, non poterimus sustinere. Quis enim sine periculo murmurationis et desperatio
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixit nobis: quomodo debeamus esse
in utroq. In hoc inquit mundo: p̃ssu¬
ram habebitis. Iterum quales sui futu¬
ri sunt in alio: ipse dixit. Fulgebũt
iusti sicut sol: in regno patris mei. Et
iterum. Erunt sicut angłi in celo. Ido
fratres quanuis fortassis fecisset diues
ille multa mala de quo dicit euangłm
quia cruciabat᷑ in inferno et uidit
lazarum in sinu abrahe. et quanuis
forte habuisset in se ille pauꝑ lazarus
multa bona: tamen non commemora¬
uit abraham aliam causam damnati¬
onis diuitis nisi quod recepisset bona
in uita sua nec aliam causam salute
lazari. nisi quod recepisset similiter
mala in uita sua. Sic enim ait Me¬
mento fili: quia recepisti bona in uita
tua: et lazarus similit̃ mala. Iccirco
fĩs quantum se quisq se uidet. in p̃s¬
suris huius uite pro xp̃o: sciat procer¬
to quia tantum crescit gła eius in alia
uita. et quantum ͤ uidet in bonis et de¬
licus in hac uita. tantum timeat ne

Expanded text:
praedixit nobis, quomodo habeamus esse praedixit nobis, quomodo habeamus esse in utroque. In hoc, inquit, mundo pressuram habebitis . Iterum quales sui futuri sunt in alio, ipse dixit: Fulgebunt justi sicut sol in regno Patris mei . Et iterum: Erunt sicut angeli Dei in coelo . Ideo, fratres, quamvis fortassis fecisset dives ille multa mala, de quo dicit Evangelium, quia cruciabatur in inferno, et vidit Lazarum in sinu Abrahae: et quamvis forte habuisset in se ille pauper Lazarus multa bona, tamen non commemoravit Abraham aliam causam damnationis divitis, nisi quod recepisset bona in vita sua; nec aliam causam salutis Lazari, nisi quod recepisset similiter mala in vita sua. Sic enim ait: Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua: et Lazarus similiter mala . Idcirco, fratres, quantum unusquisque se videt in pressuris hujus vitae pro Christo, sciat pro certo quia tantum crescit gloria ejus in alia vita; et quantum se videt in bonis et deliciis in hac vita, tantum timeat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
gelus sit qui uobis aliud dicat: ana¬
thema sit. Celebramus sepe festum¬
tatem apostolorum. sepe et marty¬
rum: aliquando et confessorum. ali¬
quando et uirginum. Qis est de il¬
lis omnibus qui non transiuit ꝑ do¬
lores et tribulationes huius uitee
Ecce hodie ipse rex. ipse imperator
nir̾. cum omni nõs sũo uisitat exerci¬
tu. consideremus quantum possumꝰ
omnes acies eius: qmͣ sunt pulchre
qmͣ sunt ordinate. desideremus eorũ
societatem: s pͥmo non refugiamus
eorum laborem. Erains quidem est
pugna: s debet nos delectare corona
Non deest nobis auxilium: in hac pug¬
na. Sunt cirea nos angłi. archangłi.
de quib dicit apłs. Nonne omnes
sunt ãministratorii sp̃s in ministe¬
rium missi⁊ ꝓpt̾ eos qui hereditatem
capiunt salutis: Uideamus ergo in
pͥma fronte ipsum imperatoiem no¬
strum: audiamus quomodo hortãtur
Ideo audite: quid ꝓmisit. Duo secula
sunt: p̃sens et futurum Dominus nr̃

Expanded text:
gelus sit, qui vobis aliud dicat, anagelus sit, qui vobis aliud dicat, anathema sit. Celebramus saepe festivitates apostolorum, saepe et martyrum, aliquando et confessorum, aliquando et virginum. Quis est de illis omnibus, qui non transivit per dolores et tribulationes hujus vitae? Ecce hodie ipse rex, ipse imperator noster, cum omni suo nos visitat exercitu. Consideremus, quantum possumus, omnes acies ejus, quam sunt pulchrae, quam sunt ordinatae; desideremus eorum societatem, sed primo non refugiamus eorum laborem. Gravis quidem est pugna, sed debet nos delectare corona. Non deest nobis auxilium in hac pugna. Sunt circa nos angeli, archangeli, de quibus dicit Apostolus: Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? Videamus ergo in prima fronte ipsum imperatorem nostrum; audiamus quomodo hortatur Ideo audite quod promisit. Duo saecula sunt, praesens et futurum. Dominus noster
Abbreviated transcription (Latin):
post istam uitam promittit nob̾.
Pertulit pro nobis mortem. in p̾¬
senti dat nobis peccatorum remis.¬
sionem: post istam uitam promit¬
tit etnam felicitatem. Istam nr̃am
nr̃am. istam beatitudinem nr̃am de¬
bemus ad memoriam nr̃am reducẽ:
quando celebramus ipsius festiui¬
tatem. S quare celebramus istaᷤ
festiuitates suorum fidelium. nisi
ut consideremus attentius illorũ
głam. quam illis miscd̃ia dei con¬
tulit: ut ꝑ istam consid̾ationem il¬
lam ardengius desioeremus et a¬
memus: Per hoc etiam quod au¬
dimus uĩtam illoium et passio¬
nes et labores ꝑ quos illi uenert̃
ad tantam głam. debemus con-¬
ciꝑe magnam consolationem. et
magnam spen. et quantomagis
uiderimus nos in labogbus et an¬
gustiis huius uite. datito possumus
securius illam głam et felicitatem
gitatio decipiat: nec ullum blandi¬
mentum mimici. Uera ẽ certe fr̃s¬
illa scriptura: que dicit. Per mul¬
tas tribulationes: oportet᷑ nos intra¬
re in regnum dei. Ft̾s mei licet an¬

Expanded text:
st istam vitam promittit nobis. Pertulit pro nobis mortem, in praesenti dat nobis peccatorum remissionem, post istam vitam promittit aeternam felicitatem. Istam nostranostram, istam beatitudinem nostram debemus ad memoriam nostram reducere, quando celebramus ipsius festivitatem. Sed quare celebramus istas festivitates suorum fidelium, nisi ut consideremus attentius illorum gloriam, quam illis misericordia Dei contulit: ut per istam considerationem illam ardentius desideremus et amemus? Per hoc etiam quod audimus vitam illorum, et passiones, et labores, per quos illi venerunt ad tantam gloriam, debemus concipere magnam consolationem, et magnam spem: et quanto magis viderimus nos in laboribus et angustiis hujus vitae, tanto possumus securius illam gloriam et felicitatem, gitatio decipiat, nec ullum blandimentum inimici. Vera est certe illa Scriptura quae dicit: Per multas tribulationes, oportet nos intrare in regnum Dei . Fratres mei, licet an
Abbreviated transcription (Latin):
dit qui ubiq est. et nusquam de-¬
est ⁊ quoniam semꝑ et totus et ubiq
p̾sens est: S cum aliquib aduer¬
sitatib satigamͣ qĩ recedit. cum pro¬
sꝑitatib consolamur rediit. Cum
gr̾a sua mentem nr̃am uisitat. qͣiͣ
p̾sens est: cum ipsa gratia subtra¬
hitur quasi procul est. si elix mẽs:
cum qua quasi secure: deus hec
omnia agit. Uere : confidit ĩ ea
cor uiri sui N elix mens que nec
aduersis frangitur. nec prosꝑis dis¬
soluitur: que nec murmurat in
aduersis. nec suꝑbit in prosperis
Utiq confidit in ea: coi uiri sui.
Helix mens que subtrasta gr̾a n̾
desꝑat: que p̾sente gr̾a. non se sr̃

Expanded text:
dit, qui ubique est, et nusquam dedit, qui ubique est, et nusquam deest; quoniam semper, et totus, et ubique praesens est? Sed cum aliquibus adversitatibus fatigamur, quasi recedit, cum prosperitatibus consolamur, quasi redit. Cum gratia sua mentem nostram visitat, quasi praesens est; cum ipsa gratia subtrahitur, quasi procul est. Felix mens, cum qua quasi secure Deus haec omnia agit. Vere confidit in ea cor viri sui. Felix mens, quae nec adversis frangitur, nec prosperis dissolvitur; quae nec murmurat in adversis, nec superbit in prosperis. Utique confidit in ea cor viri sui. Felix mens, quae subtracta gratia non desperat; quae, praesente gratia, non se s
Abbreviated transcription (Latin):
de ultimis finibus precĩum eius.
Et addioit. Confidit in ea cor uiri
sur: et spolis non indigebit. Qs sit
uir huius fortis mulieris: non est
opus commendare caritati ur̃e. Ip¬
se enim est: de quo dicit apostolus
De spondi enim uos uni uiro: u irgi¬
nem castam exhibere xp̃o. Ergo cõ¬
fidit in ea: cor uiri sui. Similitu¬
do trahitur: ab humanis. Uir qͥp¬
pe sciens uxorem suam castam. so¬
briam. pudicam. bene morigeratã¬
admittet ad ulteros: non audiet cor¬
ruptores: non aspiciet deceptores.
Timet enim caste autaꝑfecte. amat
uirum non ꝓpter sua si ꝓpter se:
timet non quidem flagellari. s uł
modice delinqui. Talis hic anima
descͥbitur. Si enim anima talis fu¬
ent. indelicet si casta. si sobria. si
amans ꝑfecte: si timens caste: cõ¬
fidit in ea cor ui sui. Secure abest
secure adest: seciit commitait
ei bona sua. non profliganda cum
ad ulteris. non cum formcatoribus
partienda. S iste uir sp̃italis quo¬
modo accedit uel quomodo rece¬

Expanded text:
m ejus. Et addidit: Confidit in ea cor viri sui, et spoliis non indigebit. Quis sit vir hujus fortis mulieris, non est opus commendare charitati vestrae. Ipse enim est, de quo dicit Apostolus: Despondi enim vos uni viro, virginem castam exhibere Christo . Ergo confidit in ea cor viri sui. Similitudo trahitur ab humanis. Vir quippe sciens uxorem suam castam, sobriam, pudicam, bene morigeraadmittet adulteros, non audiet corruptores, non aspiciet deceptores. Timet enim caste, amat perfecte; amat virum suum, non propter sua, sed propter se; timet non quidem flagellari, sed vel modice derelinqui. Talis hic anima describitur. Si enim anima talis fuerit, videlicet si casta, si sobria, si amans perfecte, si timens caste, confidit in ea cor viri sui. Secure abest, secure adest, secure committit ei bona sua, non profliganda cum adulteris, non cum fornicatoribus partienda. Sed iste vir spiritualis quomodo accedit, vel quomodo rece
Abbreviated transcription (Latin):
s non omnes immutabimur: qua¬
do finitis omnibus molestiis. iam in
carnis quoq incorruptione posita
mulier fortis. audiet a domino. Ue¬
nite bñdicti patris mei ꝑcipite regnũ
quod uob̃ ꝑatum ẽ ab orgine mũdi.
Impiis econtra audientib. discedite
a me maledicti mignem et̃nũ. Ex
his finib: expectat mulier ista. p̾ciũ
suum. Pro hoc p̾cio. se modo uen¬
dit ancillam. et istud p̃cium spectãs.
sudat. oꝑatur: quocunq ei p̾cipitur
graditur. quodcunq imponitur
libent patitur. Hoc p̾ciũ fr̃s añ ocłos
ponite Huius p̾cii intuitu labores. uigi¬
lias ceteras q molestias tolerate. Si ho-¬
mines tam acerbos labores sustinent
uͭ acqͥrant nũmum: qͥd nobis agendũ
est quibus promittitur celume
Ergo ut breuiter dicã anma mũdũ
ꝑrecte ꝯtẽpnẽtẽ. et nicħ aliud nͥ futa spãtẽ:¬

Expanded text:
sed non omnes immutabimur ; quansed non omnes immutabimur ; quando, finitis omnibus molestiis, jam in carnis quoque incorruptione posita mulier fortis audiet a Domino: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, quod vobis paratum est ab origine mundi ; impiis econtra audientibus: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Ex his finibus exspectat mulier ista pretium suum. Pro hoc pretio, se modo vendit ancillam, et istud pretium spectans, sudat, operatur, quocunque ei praecipitur, graditur; quodcunque imponitur, libenter patitur. Hoc pretium, fratres, ante oculos ponite; hujus pretii intuitu labores, vigilias, caeterasque molestias tolerate. Si homines tam acerbos labores sustinent ut acquirant nummum, quid vobis agendum est, quibus proponitur coelum? Ergo, ut breviter dicam, animam mundum perfecte contemnentem, et nihil aliud nisi futura sp
Abbreviated transcription (Latin):
çor hominis ascendit. Hoc ꝓcul ẽ.
Procul quantum celum at̾ra: quan¬
tum mors aiuta: quantum miseria
a felicitate: quantum lux a cecitate.
Intenebris est mulier ista: s p̃ciũ
eiis lux ẽ. In morte est: s p̾cium eiꝰ
uita est. In miseria est : s p̾cium erꝰ
felicitas est In t̾ra est: s p̾cium eius
celum est. Postremo homo est sed
p̾cium eius deus est. Procul ergo o
de ultimis finibus p̾cium eius. S
quare de ultimis sinibuse Sunt
duio quidam fines: alius bonorum
alius malorum. S sunt fines: ⁊itro¬
rumq: alii pͥmi ali ulgmi. Etmis
est uniuscuiusq: quando moritur
S aliter mortur iniquus. alit̾ u¬
stus: quia mors peccatorum pessima.
et p̾ciosa in conspectu domini mors
sc̃orum eius. Hi pͥmi fines. Quanuiᷤ
amma ͤ de corpore egressa non modi¬
cam sortiatur beatitudinis poitionẽ:
tamen proeul et de ultimis finib
p̾cium eius. Qui sunt ultimi fines ⁊
Quando omnes quidem resurgemꝰ

Expanded text:
cor hominis ascendit . Hoc procul est. cor hominis ascendit . Hoc procul est. Procul, quantum coelum a terra, quantum mors a vita, quantum miseria a felicitate, quantum lux a caecitate. In tenebris est mulier ista, sed pretium ejus lux est; in morte est, sed pretium ejus vita est; in miseria est, sed pretium ejus felicitas est; in terra est, sed pretium ejus coelum est. Postremo homo est, sed pretium ejus Deus est. Procul ergo, et de ultimis finibus pretium ejus. Sed quare de ultimis finibus! Sunt duo quidam fines, alius bonorum, alius malorum. Sed sunt fines utrorumque, alii primi, alii ultimi. Finis est uniuscujusque, quando moritur Sed aliter moritur iniquus, aliter justus; quia mors peccatorum pessima , et pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Hi primi fines. Quamvis anima sancta de corpore egressa, non modicam sortiatur beatitudinis portionem, tamen procul et de ultimis finibus pretium ejus. Qui sunt ultimi fines? Quando omnes quidem resurgemus,
Abbreviated transcription (Latin):
quo ergo differentias Certe in causa:
idest in intentione. in p̾cio quod expe¬
ctant. Audiamus itaq huius fortis
mulieris p̾cium. ꝓcul inquit: et de
ultimis finib p̾cium eius. Magna
fortitudo phylosophorum. magna
fortitudo latronum: s paruum p̾¬
mium eorum. Quare paruume
Quia isti mundi głam. popłi fauo¬
rem: uulgi ammirationem expe¬
ctant. Illi aut nummum. aut ue¬
stem. aut equum: aut aliquid hurꝰ
modi sperant. Uile p̾cium: quia
de ꝓpe est. Procul autem: et de ul¬
timis sinib p̾cium huius mulieris
Si aurum cogitas: non ẽ procul.
Si argentum: ne id quidem ꝓculẽ
Si mundi honores: si temporales
dignitates: nec ista procul sunt quia
temporalia sunt. Precium huius mu¬
lieris: procul. Procul omnino quia
nec oculis cermtur. nec aure ꝑci¬
pitur. nec saucib sapit. nec olet¬
narib: nec manibus attrectatur
Quale hoc p̾cium: Quod oculus
non uidit nec auris audiuit : nec ĩ

Expanded text:
quo ergo differentia? Certe in causa, quo ergo differentia? Certe in causa, id est in intentione, in pretio quod exspectant. Audiamus itaque hujus fortis mulieris pretium. Procul, inquit, et de ultimis finibus pretium ejus . Magna fortitudo philosophorum, magna fortitudo latronum, sed parvum pretium eorum. Quare parvum? Quia isti mundi gloriam, populi favorem, vulgi admirationem exspectant. Isti aut nummum, aut vestem, aut equum, aut aliquid hujus mundi sperant. Vile pretium, quia de prope est. Procul autem, et de ultimis finibus pretium, hujus mulieris. Si aurum cogitas, non est procul; si argentum, ne id quidem procul est; si mundi honores, si temporales dignitates, nec ista procul sunt, quia temporalia sunt. Pretium hujus mulieris procul. Procul omnino, quia nec oculis cernitur, nec aure percipitur, nec faucibus sapit, nec naribus, nec manibus attrectatur. Quale hoc pretium? Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
ttim affectum plenissime abscidistis:
Hanc fortitudinem salomon in spi¬
ritu uidens mirat᷑ : et quia nulliꝰ
hominis uirtute s sola dei gr̾a fieri
oportuit. exclamat. Nulierem for¬
dem quis inuemiet: Non quia
nullus: s quia nuillus uullus nisi
solus deus. E pparet in uobis ista
fortitudo: s adhuc aliquid querẽ¬
dum uidetur Magna fecistis. for¬
titer egistis. s quo p̾cior qua inten¬
tione: quo fine: Quod p̃cium sꝑa-¬
stis dari uobis ÷ ꝓ hac fortitudine:
Stulti quidam homines qui sapi-¬
entes mundi appellati sunt. sap̾ia
enim huius mundi stulticia ẽ apud
deum: stulti ergo quidam ut socra¬
tes. diogenes qͥ diuitias contempse¬
runt. delicias mundi magna sibi ex
parte amputauerunt. Qid gͦ intẽr
uos et illos distat: Ti deo fortem mu¬
lierem. fortem udelicet animam in
paulo. qui lapidatur. qui uirgis ceditur.
fame siti frigore afficitur. Qmͣ mul¬
ti latrones fortit talia patiuntur: In

Expanded text:
rum, affectum plenissime abscidistis. rum, affectum plenissime abscidistis. Hanc fortitudinem Salomon in spiritu videns, mirabatur. Et quia nullius hominis virtute, sed sola Dei gratia fieri potuit, exclamat: Mulierem fortem quis inveniet. Non quia nullus; sed quia nullus, nisi solus Deus. Apparet in vobis ista fortitudo; sed adhuc aliquid quaerendum videtur. Magna fecistis, fortiter egistis; sed quo pretio, qua intentione, quo fine? Quod pretium sperastis dari vobis pro hac fortitudine? Stulti quidam homines, qui sapientes mundi appellati sunt sapientia enim hujus mundi stultitia est apud Deum, stulti ergo quidam, Socrates, Diogenes, divitias contempserunt, delicias mundi magna sibi ex parte amputaverunt. Quid ergo inter vos et illos distat? Video fortem mulierem, fortem videlicet animam, in Paulo, qui lapidatur, qui virgis caeditur, fame, siti, frigore afficitur . Quam multi latrones fortiter talia patiuntur! In
Abbreviated transcription (Latin):
illa anima que relinquit seculum:
que carnis desidia calcat: que mũ¬
di głam sꝑnit. Calem inquit qͥs
mueniet: Non moyses non lhuna¬
ue. non dauid non ipse salomon:
s ille qui ait. Siuis ꝑfectus esse
uade et uende omnia que habes:
Et da pauꝑibr: et ueni sequere me
Ille talem finnnam inuenit tam
fortem: quia ipse pͥmo hanc for¬
titudinem ihocuit. H ec fortitu¬
do p̾cipue relucebat in batissima¬
dei genitrice maria que sine exem¬
plo alterius mundi illecebras cõ¬
tempsit. carnis illuuiem horruit.
et quod nulla altera ante eam fecit
uiginitatis pudorem puritatẽ eleg̃
Hanc mulierem foitem ipse inue¬
nit: qui eam sibi matrem ante mũ¬
di constitutionem ꝓuidit. Hanc
foititudinem fr̃s imitamim: hãc
puritatem emulamini. S iam fa¬
ctum est: deo gratias. Quanta est
enim fortitudo ur̃a qui seculum cõ¬
tempsistis: qui hanc pauꝑem et ar¬
duam conuesationem subistis: qui
uobis patrum matrum. ft̾m. amico¬

Expanded text:
illa anima, quae reliquit saeculum: illa anima, quae reliquit saeculum: quae carnis desideria calcat, quae mundi gloriam spernit. Talem, inquit, quis inveniet? Non Moyses, non Jesu Nave, non David, non ipse Salomon, sed ille, qui ait: Si vis perfectus esse, vade, et vende omnia quae habes, et da pauperibus, et veni, sequere me . Ille talem animam invenit tam fortem, quia ipse primo hanc fortitudinem docuit. Haec fortitudo praecipue relucebat in beatissimaDei genitrice Maria, quae sine exemplo alterius, mundi illecebras contempsit, carnis illuviem horruit; et quod nulla altera ante eam fecit, virginitatis pudorem et puritatem elegit. Hanc mulierem fortem ipse invenit, qui eam sibi matrem ante mundi constitutionem providit. Hanc fortitudinem, fratres, imitamini; hanc puritatem aemulamini. Sed jam factum est, Deo gratias. Quanta est enim fortitudo vestra, qui saeculum contempsistis; qui hanc pauperem et arduam conversationem subistis; qui vobis patrum, matrum, fratrum, amico
Abbreviated transcription (Latin):
conueniat. sepe et amultis tractatum
est: maynne quia moralis expositio
solet magis et prodesse et placere
simplicibus. nos qui utrisq sapien¬
tibus scilicet et simplicib debitores
sumus. qualit hec ꝓpħia amme ꝑse
seramus. Et satis congruum est
ut ꝑfectio que spiritaliter matͥ cõ¬
uenit etiam filie assignetur: qua¬
tinus matris ꝑfectione conspecta.
filia uelit imitari. Igitur quantũ
michi uidetur. formam quantlam
optime uite. sub mulieris nobis sp̃e
ꝓpħicus sermo ddepingit: et ad quid
una queq proficiens anima debet
inniti. mistico sermone describit
Considerans nauq salomon post
malum: qmͣ labilis ad peccandum:
qmͣ debilis contra diabolum ⁊ eri-¬
gens ad euangłicam gr̾am mentiᷤ
intuitum: et quatum in humana
anima oꝑatur ãmirans. ait Muli.¬
erem fortem quis inueniet: Cum
illa ita debilis extiterit in ꝑadiso.⁊
hoc loco miserie. quis poterit for¬
tem inuenire: E ratres fortis est

Expanded text:
conveniat, saepe et a multis tractatum conveniat, saepe et a multis tractatum est; maxime quia moralis expositio solet magis et prodesse et placere: simplicibus nos, qui utrisque sapientibus scilicet et simplicibus, debitores tantum sua erat. Conversi estis ille coelestis ignis, quem Dominus ut perfectio, quae spiritualiter matri convenit, etiam filiae assignetur, quatenus matris perfectione conspecta, filia velit imitari. Igitur, quantum mihi videtur, formam quamdam optimae vitae sub mulieris nobis specie propheticus sermo depingit, et ad quid unaquaeque proficiens anima debet inniti, mystico sermone describit. Considerans namque Salomon, post uam labilis ad peccandum, quam debilis contra diabolum, erigens ad evangelicam gratiam mentis intuitum, et quantum in humana anima operatur, admirans, ait: Mulierem fortem quis inveniet? Cum illa ita debilis exstiterit in paradiso, in hoc loco miseriae quis poterit fortem invenire? Fratres, fortis est
Abbreviated transcription (Latin):
Ite Wñ Supͣ. .xxu.
escribit nobis rex salomd̃.
immo ꝑ salomonem sp̃s
sc̃s: mulierem quandã
fortem.sapientem.opti¬
mam. operariam quan¬
tum existimo in comꝑa¬
tione illius in paradiso insipientis
et infirme que seducta est a ddiabolo
firmitatem suam: et ideo pulsa est
in hoc exilium ad penam suam. Mu¬
lierem fortem quis inueniet: Hec
est illa de cunis fortitudine sexpenti
dominus minabatur. inimicitias in¬
quit ponam inter te et mulierem. et
sem̃ituum et semen illius: ip̃a con¬
teret caput tuum. Hec est illa uyor
noui ade que ei de propͥo latere edi¬
ficata ẽ cum dormiret in cruce. uxo
eius sponsa eius. sancta uidelicet ec¬
cłia eius. tam fortis ut uincat mun¬
dum. tam sapiens ut uincat diabolũ:
tam bona operaria. ut acquirat celũ
Oulierem fortem quis uiuemet e¬
Quis nisi ille qui relicti nonagruta
nouem ouibus in deserto: abnt unã
que errauerat querere e Uerum quia
hec ꝓpħia quemadmodum sc̃e eccłie

Expanded text:
um pulchritudo. Sed ista pulchritudo escripsit nobis rex Salomon, imo per Salomonem Spiritus sanctus, mulierem quamdam fortem, sapientem, optimam operariam, quantum existimo, in comparatione illius in paradiso insipientis et infirmae, quae seducta est a diabolo, moris Dei, quem habet ille ordo in hoc exsilium ad poenam suam. Mulierem fortem quis inveniet ? Haec est illa, de cujus fortitudine serpenti Dominus minabatur. Inimicitias, inquit, ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius. Ipsa conteret caput tuum . Haec est illa uxor novi Ada, quae ei de proprio latere aedificata est, cum dormiret in cruce. Uxor ejus, sponsa ejus, sancta videlicet Ecclesia ejus, tam fortis ut vincat mundum; tam sapiens ut vincat diabolum; tam bona operaria ut acquirat coelum. Mulierem fortem quis inveniet, nisi ille qui, relictis nonaginta novem ovibus in deserto, abiit unam, quae erraverat, quaerere ? Verum, quia haec prophetia quemadmodum sanctae Ecclesiae
Abbreviated transcription (Latin):
eius resurrectionem. modo eius
ascensionem: semꝑ sit recens in
memoria nr̃a. illa mira pietas. il¬
la mira suauitas. illa nura cari¬
tas: quam in nobis ꝑ hec omni¬
A ostendit. Ex his etiam plu¬
rimum ꝓficere debet fides nr̃a
quando et aurib nr̃is audiuimꝰ¬
quod xp̃c ꝑtulit pro nobis. quia

Expanded text:
ejus resurrectionem, modo ejus ascensionem: semper sit recens in memoria nostra illa mira pietas, illa mira suavitas, illa mira charitas, quam in nobis per haec omnia ostendit. Ex his etiam plurimum proficere debet fides nostra, quando et auribus nostris videm pertulit pro nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
quia  dominus nr̃ uoluit ostende
iti se quandam ingredinem: sed
habuit sub illa gugredine mag¬
nam pulchritudinem Uultis ũtrũ¬
q aũdire et nigredinem et pulcͥ¬
tudinem: De nigredine eius di¬
cit ysaias. Uidimus eum et non e¬
De pulchritudine euis: dicit dd̾
Speciosus forma p̾ filiis hoiũm.
S utiq passus est temptatiões
sicut dicit apostolus. Cemptatũ

Expanded text:
quia ipse Dominus noster voluit ostendere quia ipse Dominus noster voluit ostendere in se quamdam nigredinem; sed habuit sub illa nigredine magnam pulchritudinem. Vultis utrumque audire, et nigredinem, et pulchritudinem? De nigredine ejus dicit Isaias: Vidimus eum, et non eDe pulchritudine ejus dicit David: Speciosus forma prae filiis hominum . Sed utique passus est tentationes, sicut dicit Apostolus: Tentatum
Abbreviated transcription (Latin):
illa amina que contempint mun-¬
dum: s ad huc nigra quia sepe uer.¬
sat in corde suo. et cogitat mundũ.
Sormosa ẽ illa anima que quantũ
potest dm̃ diligit: s adhuc nigra.
quia amorem carnalum rerum
sepe in se sentit. Formosa ẽ illa
anima que quantum potest facit
quod. scit prodesse ceteris ꝓpt cari-¬
tatem: s adhuc niga ẽ. quia sepe
sentit in se iram. impatientiam. et
cetera talia que impugnant caritatẽ.
Corosa est deniq illa anima que
nulli uicio consentit: s adhuc m-¬
gia quia ipsa uicia sentit. Et quid
mirum fr̃s. si sancti transeunt per
istam nigredinem ⁊ quando ipse do¬
minus cum quadam nigredine uo-¬
luit uiuere in hoc mando: Et pp̾e
fr̃s: ipse potuit dicere. Nigra sum:
s formosa. deo non aliquam ue¬
recundiam habet sponsa sua. omĩs
scilicet societas scorum: siue unaq̃
sc̃a anima fateri de se. Nigrasum
s formosa. S audi quomodo Sic̃
taber nacula cedar: sicut pelles
salomonis. Hoc est quod dixi

Expanded text:
illa anima, quae contemnit mundum; sed adhuc nigra, quia saepe versat in corde suo, et cogitat mundum. Formosa est illa anima, quae quantum potest, Deum diligit; sed adhuc nigra, quia amorem carnalium rerum saepe in se sentit. Formosa est illa anima, quae, quantum potest, facit quod scit prodesse caeteris, propter charitatem; sed adhuc nigra est, quia saepe sentit in se iram, impatientiam et caetera alia quae impugnant charitatem. Formosa est denique illa anima, quae nulli vitio consentit; sed adhuc nigra, quia ipsa vitia sentit. Et quid mirum, fratres, si sancti transeunt per illam nigredinem, quando ipse Dominus cum quadam nigredine voluit vivere in hoc mundo? Et ipse, fratres, ipse potuit dicere: Nigra sum, sed formosa. Ideo non aliquam verecundiam habet sponsa sua, omnis scilicet societas sanctorum, sive unaquaeque anima sancta, fateri de se. Nigra sum, sed formosa. Sed audi, quomodo: Sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis . Hoc est quod dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
epulis. non in iocis. non in huiꝰ
mundi ponpis: s cum omni io¬
cunditate spiritali hodie natiui¬
tatem beate marie celebreimis. uͭ

Expanded text:
epulis, non in jocis, non in hujus mundi pompis, sed cum omni jucunditate spirituali hodie Nativitatem B. Mariae celebremus, u
Abbreviated transcription (Latin):
a trenis ad celestia dirigant: et nec
ꝓ terrenis s pro celestibus deo ser¬
uant et glorficent eum. S uide-¬
amus quid in ꝓpħia sequitur: qͥd
in euangłio. Quia ecce inquit ꝓ-¬
pheta. tenebre oꝑient terram: et
caligo populos. S et nunc ei dicũt᷑
quasi ad priora respondisset
set eccłia de gentib mirata quod
sui curam haberet deus. Quare
me mͦ uocas : In pͥncipio abiecisti
me et ad opus tuum elegisti iude-¬
os: sicut scriptum est. Quando
diuidebat altissimus gentes: quã¬

Expanded text:
a terrenis, ad coelestia dirigant, et nec a terrenis, ad coelestia dirigant, et nec pro terrenis, sed pro coelestibus Deo serviant, et glorificent eum. Sed videamus, quid in prophetia sequitur, quid in Evangelio. Quia ecce, inquit propheta, tenebrae operient terram, et caligo populos . Sed haec nunc ei dicuntur, quasi ad priora respondisset Ecclesia de gentibus mirata, quod sui curam haberet Deus. Quare me modo vocas? In principio abjecisti me, et ad opus tuum elegisti Judaeos, sicut scriptum est. Quando dividebat Altissimus gentes, et
Abbreviated transcription (Latin):
gere commoneret: et ad uerum
lumen nouiter natum inuitaret.
te orta est : in euangłio narratur
quomodo ip̃a stella in qua mag¬
na gła domini apparebat. super
ipsos tres reges in quib tũc
erat scͥa eccłia manifeste orta est.
S hoc secundum litteram. Secũ¬
dum spiritalem sensum. quid est
quod sc̃e eccłie dicitur : quia gla
dm̃ suꝑ te orta est: Carnales iude¬
I ante hoc tempus glorificabant
dominum : s om̃is illa gła sub ip¬
sis erat non suꝑ ipsos. Omina e¬
nim t̾rena et transitoria. om̃s diui¬
tie. omnis honor mundi. sine du¬
bio sub homine est: non supra
hominem. Quod autem illi car¬
nales uidei głificabant dnm. ideo
faciebant : quia eis dũs trena bo¬
na ꝓmittebat. Ideo illam głam
domini qua eum glorificabant. ql
sub se habebant : quia non aliud
qmͣ temporalem mercedem quere-¬
bant S hodie sancte eccłie dicit᷑.
surge. quia gła domini suꝑ te or-¬
ta est. ut filii sc̾e eccłie cor suum

Expanded text:
gere commoneret, et ad verum gere commoneret, et ad verum lumen noviter natum invitaret. te orta est . In Evangelio narratur quando ipsa stella, in qua magna gloria Domini apparebat, super ipsos tres reges, in quibus tunc erat sancta Ecclesia, manifeste orta est. Sed hoc secundum litteram. Secundum spiritualem sensum, quid est, quod sanctae Ecclesiae dicitur: Quia gloria Domini super te orta est? Carnales Judaei ante hoc tempus glorificabant Dominum; sed omnis illa gloria sub ipsis erat, non super ipsos. Omnia enim terrena et transitoria, omnes divitiae, omnis honor mundi, sine dubio sub homine est, non supra hominem. Quod autem illi carnales Judaei glorificabant Dominum, ideo faciebant, quia eis Dominus terrena bona promittebat. Ideo illam gloriam Domini, qua eum glorificabant, quasi sub se habebant, quia non aliud quam temporalem mercedem quaerebant. Sed hodie sanctae Ecclesiae dicitur: Surge, quia gloria Domini super te orta est, ut filii sanctae Ecclesiae cor suum
Abbreviated transcription (Latin):
quia uenit lumen tuum. Hec est
tota causa qua illuminatur st̃a ec¬
clesia: pͥmo in illis tribus regib.
et postea in omnibus gentibus.
Hec est tota causa: que ei dicitur
ꝑ ꝓpħam. Quia uenit lumentu¬
um. Exortum ẽ enim: in tenebͥs¬
lumen. S quibuse Non ꝑuer¬
sis corde. ꝑmanentibus in tene¬
bris suis: s rectis corde. qui ip¬
sum lumen agnoscentes adorare
desiderauerunt. Dicitur t̾re in-¬
am et uacue ut surgat: id est ut
ad celestia desideranda se p̾paret
Et quasi respondenti non uideo
que celestia que spintualia debe¬
O desiderare: subiungitur. illu¬
minare. Et uidete qmͣ pulchre
in istis duab lectionib ꝓphetica
uidelicet et euangłica que hodie
recitantur in ecclesia: duo testam̃
ta. In ꝓpħia dicitur sc̃e eccłie de
gentib. surge illuminare. quia
uenit lumen tuum: in euangłio
narratur quomodo ip̃i eccłie de
gentib apparuit noua stella in
celo: que eam a trenis oꝑib sur-¬

Expanded text:
quia venit lumen tuum. Haec est quia venit lumen tuum. Haec est tota causa, quare illuminatur sancta Ecclesia: primo in illis tribus regibus, et postea in omnibus gentibus. Haec est tota causa, quae ei dicitur per prophetam: Quia venit lumen tuum. Exortum est est enim in tenebris. Sed quibus? Non perversis corde, permanentibus in tenebris suis; sed rectis corde, qui ipsum lumen agnoscentes, adorare desideraverunt. Dicitur terrae inani et vacuae, ut surgat, id est ut ad coelestia desideranda se praeparet. Et quasi respondenti: Non video, quae coelestia, quae spiritualia debeo desiderare, subjungitur, Illuminare. Et videte, quam pulchre in istis duabus lectionibus, prophetica videlicet et evangelica, quae hodie recitantur in Ecclesia, duo Testamenta. In prophetia dicitur sanctae Ecclesiae de gentibus: Surge, illuminare, quia venit lumen tuum; in Evangelio narratur quando ipsi Ecclesiae de gentibus apparuit nova stella in coelo, quae eam a terrenis operibus sur
Abbreviated transcription (Latin):
agnouit infantem. Celum sc̃a an¬
na prophetissa. Celum tacharias
et elisabeth: et ceteri spirituales.
qui erant inter iudeos. Terra erant¬
adhuc erant isti tres reges in qui¬
b sanctam eccłiam diximus signi¬
ficatam: la erant. nichil nisi ter¬
ram sapiebant. Terra autem hec:
inanis erat et uacua. Inanis ueri¬
tate: uatua ab onrni bõno opere
Tenebre quoq erant suꝑ faciem abys¬
si Abyssus anima est: ꝓpt uimiã
nature sue ꝓfunditatem. Nacies a¬
byssi : ipsa mens. Suꝑ hanc faciẽ
abyssi tenebre erant : tenebre erto¬
ris tenebre gentilitatis. tenebre hor¬
rende inficdelitatis S hodie eis dicit᷑
surge qui t̾ra erant illuminare. hiᷤ
quibus tenebre erant. suꝑ faciem
abyssi. Hoc est fiat lux: quod est
illuminare. Cum fide et cognitio¬
ne dei gentiles illumninantur: lux
fiuut et audiunt a paulo. Ii uistiᷤ
aliquando tenebre: nunc aũ lux in
domino. S unde illis hoc lumen.
Surge ait illuminare ierusalem:

Expanded text:
agnovit infantem; coelum S. Anagnovit infantem; coelum S. Anna prophetissa; coelum Zacharias et Elizabeth, et caeteri spirituales, qui erant inter Judaeos. Terra adhuc erant isti tres reges, in quibus sanctam Ecclesiam diximus significatam. Terra erant: nihil nisi terram sapiebant. Terra autem haec erat inanis et vacua: inanis veritate; vacua ab omni bono opere. Tenebrae quoque erant super faciem abyssi. Abyssus anima est, propter nimiam naturae suae profunditatem; facies abyssi ipsa mens. Super hanc faciem abyssi tenebrae erant: tenebrae erroris, tenebrae gentilitatis, tenebrae horrendae infidelitatis. Sed hodie eis dicitur: Surge, qui terra erant; illuminare, his, quibus tenebrae erant super faciem abyssi. Hoc est, Fiat lux, quod est, Illuminare. Cum fide et cognitione Dei gentiles illuminantur, lux fiunt, et audiunt a Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed unde illis hoc lumen? Surge, ait, illuminare, Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
regno. in quo nulla est captiui¬
tas. nulla miseria: quod regnũ
ipsa pcipiet. in die iudicii dicẽte
domino Uenite benedicti p. et cet̾a.
bus ante istum diem iacuit: ante
istum diem ceca fuit. S ei hodie
dicitur. Surge illuminare Hodie in
istis tribus paganis regibus surrexit
de illa pessima consuetudine : de illo
immundo lecto in quo cum demoni-¬
bus formcabatur quia ydola et simu¬
lacra et demonia ad orabat. et cepit
concupiscere illum speciosum forma
P̃ filiis hominum : faciem scilicet
ueri salomonis. Ceca erat ante hũc
diem: s hodie erigens oculos ad
illam mirabilem stellam quasi au¬
diens. accedite ad eum et illuminsi¬
mini. cepit querere illuth uerum
lumen quod illuminat omnem
hominem uenientem in hunc mũ¬
dum. Uidetur michi hodie dm̃
dicere. fiat lux : et facta ẽ lux. Cre¬
auerat pͥus celum et t̾ram: s t̾ra
erat ĩnanis et uacua: et tenebre
erant suꝑ faciem abissi. Celum e¬
rat sc̃s symeon: qui dominum

Expanded text:
regno, in quo nulla est captiviregno, in quo nulla est captivitas, nulla miseria: quod regnum ipsa percipiet in die judicii, dicente Domino: Venite, benedicti Patris bus, ante istum diem jacuit; ante istum diem caeca fuit; sed ei hodie dicitur: Surge, illuminare. Hodie in istis tribus paganis regibus surrexit de illa pessima consuetudine, de illo immundo lecto, in quo cum daemonibus fornicabatur, quia idola, et simulacra, et daemonia adorabat; et coepit concupiscere illum speciosum forma prae filiis hominum , faciem scilicet veri Salomonis. Caeca erat ante hunc diem; sed hodie erigens oculos ad illam mirabilem stellam, quasi audiens: Accedite ad eum, et illuminamini , coepit quaerere illud verum lumen, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Videtur mihi hodie Deum dicere: Fiat lux: et facta est lux . Creaverat prius coelum et terram; sed terra erat inanis et vacua, et tenebrae erant super faciem abyssi. Coelum erat S. Simeon, qui Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Regina hec eccłiam significat de
paganis: nam et ipsa regina pagã¬
na erat. Et eccłia sine dubio re¬
gina est que tot gentes et popu¬
los regit : de qua dicit dauid:
Astitit regina a dextris tuis: in
uestitu deaurato. Ista ecclesia ho¬
die cepit nasci in illis paganis
qui uiderunt stellam istam et
eius significationem intellige bãt
Ergo ista regina hodie uenit a
finibus tre uidere faciem illus:
de quo dicitur. Ecce plus qm
salomon hic. Uere plus qmͣ sa¬
lomon. quia ille tantum salo¬
mon id est pacificus. iste ita est
pacificus ut sit qͣ ip̃a pax: sicut
dicit apłs. Ip̃e est pax nr̃a: qͥ
fecit utrãq unum. Et ideo illa
regina nr̃a bene dicitur ierusa¬
lem idest uisio pacis: quia ad ip¬
sã pacem ꝓperabat. Et hec re-¬
gnia nĩa: pulchre etam digtur
reginã sabã. Sabã quippe: capti-¬
uitas int̾precatur. Eccha plane
regina est saba: quia componit
et regit bene istam captiuita¬
tem in qua ꝑegrinatur ab illo

Expanded text:
Regina haec Ecclesiam significat de Regina haec Ecclesiam significat de paganis: nam et ipsa regina pagana erat. Et Ecclesia sine dubio regina est quae tot gentes et populos regit, de qua dicit David: Astitit regina a dextris tuis, in vestitu deaurato . Ista Ecclesia hodie coepit nasci in illis paganis, qui viderunt stellam istam, et ejus significationem intelligebant. Ergo ista regina hodie venit a finibus terrae videre faciem ejus, de quo dicitur: Ecce plusquam Salomon hic . Vere plusquam Salomon, quia ille tantum Salomon, id est pacificus: iste ita est pacificus, ut sit etiam ipsa pax, sicut dicit Apostolus: Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Et ideo illa nostra regina bene dicitur Jerusalem, id est visio pacis, quia ad ipsam pacem properabat. Et haec regina nostra pulchre etiam dicitur regina Saba. Saba quippe captivitas interpretatur. Ecclesia plane est regina Saba; quia componit et regit bene istam captivitatem, in qua peregrinatur ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
surgẽ que iacebat: merito ei dicit᷑
illuminare que ceca erat Iacebat
ceca in tenebris : in erroribus. in
iniquitatibus. Dicit ergo ei sur¬
ge quia iam se inclinauerat qui
eam erigeret: dicitur illumina¬
re quia iam aderat qui eam il¬
liuninaret. Quid aliud clamat
hodie stella noua de celo ⁊ nisi sur¬
ge illuminare: Signum dñice
natiuitatis ideo in celo apparu¬
it : ut a trenarum rerum amore
suamiis ad celum. Et hoc sig¬
num ideo in stella: ut ꝑ euis ta¬
tiuitatem. nos illuminandos sci¬
amus. S cui hoc clamabat il¬
la stella: Non utiq iudeis qui
ceci erant non ierusalem sangui¬
narie que mox pacis audita p̾sen¬
tia turbata est. et ip̃aꝵ acem
occidere querebat pace ꝑdita: s
sine dubio illi regine ierłm que
festinauit a sinib tre audire saprĩ¬
tiam salominis: qui pacificus int¬
pretatur. Et ideo illa est ietłm
que uisio pacis interprecatur: qͥa
ad uidendum pacificum ueniebat.

Expanded text:
surge, quae jacebat; merito ei dicitur, surge, quae jacebat; merito ei dicitur, illuminare, quae caeca erat. Jacebat caeca in tenebris, in erroribus, in iniquitatibus. Dicitur ergo ei, surge, quia jam se inclinaverat, qui eam erigeret; dicitur, illuminare, quia jam aderat, qui eam illuminaret. Quid aliud clamat hodie stella nova de coelo, nisi: Surge, illuminare? Signum Dominicae nativitatis ideo in coelo apparuit, ut a terrenarum rerum amore surgamus ad coelum. Et hoc signum ideo in stella, ut per ejus nativitatem nos illuminandos sciamus. Sed cui hoc clamabat illa stella? Non utique Judaeis, qui caeci erant; non Jerusalem sanguinariae, quae mox pacis audita praesentia turbata est, et ipsam pacem occidere quaerebat pace perdita, sed sine dubio illi reginae Jerusalem, quae festinavit a finibus terrae audire saptiam Salomonis, qui pacificus interpretatur. Et ideo illa est Jerusalem, quae visio pacis interpretatur, quia ad videndum pacificum veniebat.