comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talem om̃a tolerantẽ : qđ cuncta anma¬
liũ genera in archam clauduntur.
sicut om̃s gentes quas &iam petro
demonstratus discus ille signficat
ecclesia contin& quod & munda et
inmunda ibi st̃ anmalia. sicut in ec¬
clesiae sacram̃tis & boni & mali uer¬
santur : qđ septena st̃ munda & bina
inmunda non quia pauciores st̃ mali
quã boni. sed quia boni seruant un
operatione cõmendat. sapientiae
et intellectus. consilu & fostitudis.
scientiae & pi&atis & timoris dĩ
aduentum sc̃ĩ sp̃s pestinens. insep¬
uno addito consummatur. ⁊ Propter
quod dictum ẽ. studens seruare un¬
tatẽ sp̃s inuinculo pacis : Mali aut̃
inbinarionum ero. ad scis mata faciles
& quodammodo diuisibiles osten¬
duntur: qđ ipse noe cum suis octa¬
uus enumeratur. quia in xp̃o spesre¬
surrectionis nrae apparuit. quioc¬
tauo die idest post sabbati septimũ
Primo, amortuis resurrex̃ quidies apas¬
sione testius : Innumero aut̃ dierum

Expanded text:
talem omnia tolerantem. Quod cuncta animatalem omnia tolerantem. Quod cuncta animalium genera in arcam clauduntur: sicut omnes gentes, quas etiam Petro demonstratus discus ille significat, ecclesia continet. qucd et munda et inmunda ibi sunt animalia: sicut in ecclesiae sacramentis et boni et mali uersantur. quod septena sunt munda et bina inmunda: non quia pauciores sunt mali quam boni, sed quia boni seruant unioperatione commendat sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae et pietatis et timoris dei. aduentum sancti spiritus pertinens in septa nouem, uno addito consummatur: propter quod dictum est: studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis. mali autem in binario numero ad schismata faciles et quodam modo diuisibiles ostenduntur. quod ipse Noe cum suis octauus enumeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae adparuit, qui octauo die, id est post sabbati septimum primo a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
corda credentium dilatauit: qđ
trecentis cubitis longaẽ. ut sexies
quinquaginta cõpleantur. sicut
sex aetatib omne huius scłi tempus
extenditur. In quib: omnib xp̃s
num quã destituit p̃dicari. inquinq
ꝑ ꝓphetiam p̃nuntiatus : In sexta
ꝑeuangelium diffamatus : qđ eius
altitudo XX cubitis surgit quẽ
numerum decies habet incectis
doctrinam euangelicã consecrauit
Contestans. legem non se uensse sol¬
uere sedimplere. Legis aut
cor in decem pceptis agnoscitur.
undecies triceni. arce longitudo
ꝑficitur. unde & ipse noe ab
adam decimus computatur: qđ
bitumne glutinantur arche
ligna intrinsecus & extrinsecus.
ut in compage unitatis signfic&ur
tolerantia caritatis. ne scandalis ecłam
temptantib siue ab eis qui intus si¬
ue abeis qui foris st̃: ced at fraterna
iunctura. & soluatur uinculum pacis
Est enim bitumen feruentis simum
& iuolentissimũ gluten signficans
dilections ardorem : ut magnã for¬
titudins . ad tenendã societatẽ spiri¬

Expanded text:
corda credentium dilatavit . Quod trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur: sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur, in quibus omnibus Christus nunquam destitit praedicari; in quinque per Prophetiam praenuntiatus, in sexta per Evangelium diffamatus. Quod ejus altitudo triginta cubitis surgit, quem numerum decies habet in trecendoctrinam evangelicam consecravit, contestans Legem non se venisse solvere, sed implere . Legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur . Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus : ut in compage unitatis significetur tolerantia charitatis, ne scandalis Ecclesiam tentantibus, sive ab eis qui intus, sive ab eis qui foris siunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiri
Abbreviated transcription (Latin):
dum putauimus. illum uero super¬
ne maiestati : qua propter idem
rursum a postolus adcorinthios
dicit. inxp̃o iħu pereuangelium
ego uos genui: Et adgalatas dese¬
met ipso : cum placuit ei qui me
segregauit deutero matris meae.
ut reuelar& filium suum in me.
ut eum annuntiarem ingentes.
continuo non adqui eui carni &
sanguini: Uides ergo ubiq eum
in hac altera natiuitate nr̃a spiri¬
talium dum taxat ad seuerantẽ
nos adõ formari. Non inpriore
illa obscena ac propudiosa. quae
nos nihilo prestantius. neq: mundi¬
us animalibus c&eris. inutero ma¬
terno etconcepit & formauit &¬
genuit .: qua dere anim ad uer¬
tere si uolueritis. inuenietis Hac
in parte nos nontam professionem
a uobis distare quam intellectu.
siquide̾m uobis placuerit hoc u&e¬
ri & exteriori homini ac terreno
tribuere. ut sit adõ formatus.
Nos uero contra caelesti hoc dede¬
rimus. & interiori ac nouo homini
deferamus : neq id temere aut¬

Expanded text:
dum putauimus, illum uero superdum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum apostolus ad Corinthios dicit: in Christo Iesu per euangelium ego uos genui et ad Galatas de semet ipso: cum placuit ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare quam intellectu, siquidem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neq
Abbreviated transcription (Latin):
liqueat ueterem hominem nec
imaginem esse dĩ. nec ab ipso forma¬
tum. ⁊ Nam illud quidem quod se¬
quitur dicens. Ubi non est mascu¬
lus & femina. iudaeus &grecus. bar¬
barus & serta: Magis ac magis
ostendit. natiuitatem hanc quae
nos mares fecit ac feminas. Grecos
ac iudaeos. scrtas & barbaros. non
eam esse. inqua ds̃ operatur cum
hominem format. sed illam quae
nos omni exutos nationũ uarieta¬
tes exusq & condicionis unum red¬
d& ad instar eius qui unus est.
id est xp̃s sicut idem rursum a¬
a posto lus dicit. Quot quot in xp̃o
baptitati sunt . xp̃m induerunt.
non est iudaeus neq grecus. non est
masculus neq femina. non est ser¬
uus & liber. sed omnes in xp̃o unum
sunt : Frgo tunc fit homo adõ. cũ
fit unus exmultis. Non cum exuno
est diuisus inmulta: Diuisit autẽ
nos primus hortus id est corporalis:
secundus adunat. intellegibilis ac
diuinus: eoq rectissime nos hunc
quidem corporis naturae adscriben¬

Expanded text:
liqueat ueterem hominem nec liqueat ueterem hominem nec imaginem esse dei nec ab ipso formatum. nam illud quidem, quod sequitur dicens: ubi non est masculus et femina, Iudaeus et Graecus, barbarus et Scytha, magis ac magis ostendit natiuitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Iudaeos, Scythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operatur. cum hominem format, sed illam, quae nos omni exutos nationum uarietate sexusque et condicionis unum reddit ad instar eius, qui unus est, id est Christus: sicut idem rursum apostolus dicit: quotquot in Christo baptizati sunt, Christum induerunt; non est Iudaeus neque Graecus, non est masculus neque femina, non est seruus et liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascriben
Abbreviated transcription (Latin):
litatis significat.: Cum uero hominẽ
nouũ adõ creari testatur : tum indi¬
cat ueterem. nec ab ipso esse. nec secun¬
dum eum formatũ : et cum ꝓsequitur
dicens. illum quidem fieri in scĩtaete
& iustitia & ueritate : Tunc designat
atq demonstrat. alterum illũ nati¬
uitatis morem. quem dixi longe dis¬
similem huic qui corpora nr̃a furio¬
sis genitorũ complexibus seminauit.
quemq etiã ostendit eciã ex dõ
non esse. cum illum solum mons¬
trauit esse exdõ: nec non & ad colo¬
senses id ipsũ denuo dicit: Expo¬
liate ueterem hominem cum acti¬
bus suis. induite nouum qui reno¬
uatur inagnitione dĩ. secundum
imaginem eius qui creauit eum in
uobis: et hinc ergo non solum ho¬
minem nouum ostendit eum esse
quem ds̃ faciat : Sed quando etiã
& quibus modis formetur edocuit.
idest inagnitione dĩ. quod signifi¬
catur credulitatis tempus: et ad¬
huc. secundum imaginem inquit
eius qui creauit eum. ut ex hoc

Expanded text:
litatis significat; cum uero hominem litatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum in uobis. et hinc ergo non solum hominem nouum ostendit eum esse, quem deus faciat, sed quando etiam et quibus modis formetur. edocuit, id est in agnitione dei, quo significatur credulitatis tempus. et adhuc secundum imaginem. inquit, eius, qui creauit eum, ut ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ac libidinem creat: quod aut scio.
utrũ diuinitati eius conueniat: Si
uero cum credimus. & ad meliorem
uitae conuertimur statum. tunc
formamur adõ ut fere xp̃o plac&. &
eius apostolis & nobis profecto. & no¬
uos nos facit ds̃. et honeste facit ac
pure. quo quid consentaneum. quid¬
ue conueniens. magisscãe eius est
uenerabili maiestati: Quod & siuos
auctoritatem pauli non spernetis. ex
ipso uobis. quãe nam & quando &quẽ¬
admodũ ds̃ hominem faciat osten¬
demus: Dicit ad ephesios. ut depo¬
natis secundũ priorem conuersatio¬
nem ueterẽ hominẽ. qui corrũpitur
perdesideria erroris : renouamini
autẽ spũ mentis urãe. & induite nouũ
hominẽ qui secundũ dm̃ creatus est.
in iustitia & scĩtate ueritatis.: Uides
ergo quando creatur homo adimagi¬
nem dĩ: uides hic & hominẽ ostendi
alterum & natiuitatem aliam. & aliũ
nascendi modũ : Nam cum exuite uos
& induite dicit. tempus utiq credu¬

Expanded text:
ac libidinem creat — quod haud scio ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a deo, ut fere Christo placet et eius apostolis et nobis: profecto et nouos nos facit deus et honeste facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis quemnam et quando et quemadmodum deus hominem faciat, ostendemus. dicit ad Ephesios: ut deponatis secundum priorem conuersationem ueterem hominem, qui corrumpitur per desideria erroris; renouamini autem spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem. qui secundum deum creatus est in iustitia et sanctitate ueritatis. uides ergo, quando creatur homo ad imaginem dei, uides hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credu
Abbreviated transcription (Latin):
dens. Nisi quis natus fuerit inquit
nascitur decarne caro est. et quod
nascitur de spũ. sp̃s est .: Qua prop¬
ter. si& natiuitas non ea sola est. qua
incorpore gignitur. sed & illa alia
qua renascimur sp̃u non minore
e quae cura est. et hoc ipsum querere
inqua nam earũ nos faciat ds̃. Mo¬
dus quoq nascendi duplex est. u¬
nus ille furoris et intemperantie
ꝓprius. quo sumus a generatoribus
turpiter et perlibidinem sati.
Alter uero honestatis & sc̃imonie
rum doctrinis discipulati sumus ad
fidem. Vnde omnis etiam religio.
& maxime xp̃iana: ad sacramentũ
rudes infantes appellat: quod & ip¬
sum significans apostolus ait. filioli
mei. quos iterum parturio donec for¬
metur xp̃s in uobis.: Quare iam non
queritur utrũ ds̃ hominẽ faciat. sed
quando & quem admodũ faciat.
Nam sicut in utero fingimur ut fere
gentibus plac& iudȩis et ipsis uobis.
tunc nos ds̃ format adimaginem suã
& ueteres nos facit . & perfurorem

Expanded text:
dens, Nisi quis natus fuerit, inquit,dens, Nisi quis natus fuerit, inquit,nascitur de carne, caro est; et quod nascitur de spiritu, spiritus est . Quapropter si et nativitas non ea sola est qua in corpore gignimur, sed et illa alia qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quin quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati; alter uero honestatis et sanctimonrum doctrinis discipulati sumus ad fidem: unde omnis etiam religio et maxime christiana ad sacramentum rudes infantes appellat. quod et ipsum significans apostolus ait: filioli mei, quos iterum parturio, donec formetur Christus in uobis. quare iam non quaeritur, utrum deus hominem faciat, sed quando et quem et quemadmodum faciat. nam si cum in utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem
Abbreviated transcription (Latin):
uid ita hominem negatis fieri
adõ: non quidem nos. omnifa¬
riam hominem fieri adõ pernega¬
mus. sed quis et quando &quem¬
ad modum fiat. hoc querimus: quõ
quidem sunt secundum apostolũ
homines duo. quorum alterum
quidem interdũ exteriorem uo¬
cat. plerumq uero terrenum . non¬
num quã etiã ueterem: alterum
ueru interiorem & caelestem dicit
ac nouum: horũ ergo utrũ fiat
adõ quȩrimus. quõ quidem & na¬
tiuitatis nr̃ȩ tempora duo sunt.
unum illud quo nos inr&itos car¬
nalibus uinculis in lucem hanc na¬
turam produxit. Alterum uero
con ueritas non exerrore con uer¬
sos adse. regenerauit initiatos ad
fidem: quod tempus secunde nati¬
uitatis. in euangelio iħs significans
dicit. Nisi quis renatus fuerit de¬
nuo. non potest uidere regnum dĩ.:
Quod cum nicodemus parũ intelle¬
gens hȩsitar&. et qualiter id fieri
posse᷑ percontaretur . neq enĩ pos¬
se hominẽ senem inuterũ matris
introire. &iterũ nasci: Iħs ei respon¬

Expanded text:
uid ita hominem negatis fieri a Deo? Non quidem nos omnifariam hominem a Deo fieri pernegamus: sed quis, et quando, et quemadmodum fiat, hoc quaerimus. Quoniam quidem sunt secundum Apostolum homines duo, quorum alterum quidem interdum exteriorem vocat, plerumque vero terrenum, nonnunquam etiam veterem; alterum vero interiorem et coelestem dicit ac novum . Horum ergo uter fiat a Deo, quaerimus. Quoniam quidem et nativitatis nostrae tempora duo sunt; unum illud, quo nos irretitos carnalibus vinculis, in lucem hanc natura produxit; alterum vero, cum veritas nos ex errore conversos, ad se regeneravit initiatos ad fidem. Quod tempus secundae nativitatis in Evangelio Jesu significans, dicit: Nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dei. Quod cum Nicodemus parum intelligens haesitaret, et qualiter id fieri posset percontaretur: neque enim posse hominem senem in uterum matris introire, et iterum nasci: Jesus ei respon
Abbreviated transcription (Latin):
r& seduos p̃cipuae maximeq: cõ¬
uincer& Om̃a ergomunda mũ¬
dis secundũ naturã in qua creata
sunt non tamẽ om̃a secundum
significacionẽ munda primo
populo iudeofũ nec nobis om̃a uel ꝓpter
salutẽ corporis uel ꝓpter consuetudinẽ
humanae societatis apta sunt: Sed cũ
sua cuiq redduntur . & naturalẽ ordi¬
nẽ seruant. om̃a mũda sunt mundis.
inmundis aũ & infidelib quales prae¬
cipuȩ uos estis. nihil ẽ mundũ. Cetera
iã uerba a postoli quae sequuntur. uos
ipsi uobis salubriter dicerctis. Si cau¬
teriatã ur̃am conscientiã sanari ueli¬
tis. Sequitur enĩ. Sed polluta sunt

Expanded text:
ret, sed uos praecipue maximeque conret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda primo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uerba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubriter diceretis. si cauteriatam uestram conscientiam sanari uelitis. sequitur enim: sed polluta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pore non discernerent: Quib¬
ideo dicit nihil eẽ mundũ quia
& his quae respuebant & his
quae sumebant. non scae nec ius¬
te utebantur. sicut om̃s quidẽ
infideles. seduos p̃cipue mani¬
chei. quib omnino nihil ẽ mun¬
dum: Neq enĩ cibus ipse quẽ
sumitis. quã uiscũ magna dili¬
gentia. quasi a carnis contagione
separetis mundus ẽuobis: quẽ
creatũ nisia diabolo non dicitis:
In illo &iã dm̃ urũm ligatũ atq:
pollutũ uosedendo purgare per¬
hibetis. uos saltim uobis mundi
uideremini quorũ uentrib me¬
retur ille purgari: Sed &ura cor¬
pora. naturã & opi ficiũ generis
tenebrarũ eẽ contenditis ani¬
mas aũ ur̃as ipsis adhuc corporib
inquinatas: Quidergo uobis ẽ
mundũ: non quae sumitis. non quo
mittitis non uos ipsi qui sũpta pur¬
gatis. Uideris ergo ꝓpter quos
tunc istã sententiã dixit apos¬
tolus. Talẽ tamen dixit quȩ
om̃s infideles & inmundostene¬

Expanded text:
pore non discernerent. quibupore non discernerent. quibuideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil est mundum. neque enim cibus ipse, quem sumitis, quamuis eum magna diligentia quasi a carnis contagione separetis, mundus est uobis, quem creatum nisi a diabolo non dicitis. in illo etiam deum uestrum ligatum atque pollutum uos edendo purgare perhibetis. uos saltem uobis mundi uideremini, quorum uentribus meretur ille purgari. sed et uestra corpora naturam et opificium gentis tenebrarum esse contenditis, animas autem uestras ipsis adhuc corporibus inquinatas. quid ergo uobis est mundum ? non quae sumitis, non quo mittitis ea, quae sumitis, non uos ipsi, qui sumpta purgatis. uidetis ergo, propter quos tunc istam sententiam dixit apostolus; talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos tene
Abbreviated transcription (Latin):
oroma petri : Hactenus enim
uero dicto obaudientes uos cẽ
ꝓbabitis uociquã fertur audisse :
Ettmẽ huius quoq memineri¬
tis semp. quia morses hinc & ꝓ¬
phetȩ damnatisunt. quia dehis
quaescĩficauerit ds̃ iuxta uocis
huius sententiã . multa putaue¬
rint esse polluta LXI
AGUSTINUS RESPONDIT̃
mundis naturas ipsas intellegi
uoluit quas ds̃ creauit. secũdum
illud quod morses ingenesi scrip¬
sit & fecit ds̃ om̃a & eccebona ual¬
de: non significationes. secũ dum
quas ds̃ ꝑeundẽ morsen ab inmũ¬
dismunda discreuit: Undequia
multa & multis locis iã diximus.
nunc breuiter ammonuisse suf¬
fecerit: Prolnde illos quiiã tem¬
pore reuelationis nouitestamen¬
ti adhuc illas umbras futurorũ
ita custodiendas putarent. ut si¬
ne hisgentes salutẽ quȩ in xp̃o ẽ ꝓ
cipere non posse cõtenderent :
inmũ dos dicit a postolus. quod
carnaliter saperent. & infideles.
quod tẽpus gratiae alegis tem¬

Expanded text:
opajia Petri. hactenus enim opajia Petri. hactenus enim uere dicto audientes uos esse probabitis uoci, quam fertur audisse; et - tamen huius quoque memineritis semper, quia Moyses hinc et prophetae damnati sunt. qui de his, quae sanctificauerit deus iuxta uocis huius sententiam, multa putauerint esse polluta. AUGUSTINUS respondit: mundis, naturas ipsas intellegi uoluit, quas deus creauit, secundum illud. quod Moyses in genesi scripsit: et fecit deus omnia, et ecce bona ualde, non significationes, secundum quas deus per eundem Moysen ab inmundis munda discreuit: unde quia multa et multis locis iam diximus, nunc . breuiter admonuisse suffecerit. proinde illos, qui iam tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in Christo est, percipere non posse contenderent, inmundos dicit apostolus, quod carnaliter saperent, et infideles, quod tempus gratiae a legis tem
Abbreviated transcription (Latin):
ille mihi nulla prorsus relegio¬
ne fuisse subnixus: Qua propter.
siquid decętero in lesionem nos¬
trae si dei descripturis quaeren¬
tes Inueneritis: tunc demum
id nobis opponere mementote.
cum uobis peruideritis non esse
contrarium: quem ad modum etil¬
lud. quod de petro soletis affer¬
re. tam quam idem uiderit ali¬
quando decelo dimissum uas. In
quo essent omnia genera animali¬
um & serpentes. at que eo atto¬
nito et am mirante. uox audita sit
dicens ad eum. petre quic quid
Inua se uides. macta et manduca
Cui idem respondens. dñe com¬
mune inquit et inmundum non
contingam. Etiterum uox
ad cum. quod ego scĩficaui. Inmũ¬
dum neuocaueris: Quod qui¬
dem ipsum licet et perallego¬
riam ali ud quiddam. et non in¬
differentiam uideatur signifi¬
care ciborum. tamen qui auo¬
bis et hoc ita intellegere pla¬
cet. uescamini igitur necesse
est passim beluis omnibus et
echinis et colubris. ac reliquo
omni genere serpentino iux ta

Expanded text:
ille mihi nulla prorsus religioille mihi nulla prorsus religione fuisse subnixus. Quapropter si quid de cetero in laesionem nostrae fidei de scripturis quaerentes inueneritis, tunc demum id nobis obponere mementote, cum uobis peruideritis non esse contrarium . quemadmodum et illud, quod de Petro soletis adferre, tamquam idem uiderit aliquando de caelo demissum uas, in quo essent omnia genera animalium et serpentes atque eo adtonito et admirante uox audita sit dicens ad eum: Petre, quicquid in uase uides, macta et manduca. cui idem respondens: domine, commune, inquit, et inmundum non contingam. et iterum uox ad eum: quod ego sanctificaui, inmundum ne uocaueris. quod quidem ipsum licet et per allegoriam aliud quiddam et non indifferentiam uideatur significare ciborum, tamen, quia nobis et hoc ita intellegere placet, uescamini igitur necesse est passim belluis omnibus et echidnis et colubris ac reliquo omni genere serpentino iuxta
Abbreviated transcription (Latin):
daeos &xp̃ianos & gentes.: ex qua¬
nam istarum religionitm ser¬
mo hic ueniat non potest Inue¬
re qui docet nihil eẽ non scm̃ Cer¬
te & iu daismo minime itidẽ
ex paganismo. quia ipsũm quoq
discrimen adcibos: nec quicquã
Inter ẽ . nisi quod hebreus inqui¬
bus dam anima libus a pagano
dissentit Restat xp̃iana fides:
cuius si proprium hoc eẽ putas
nihil ex istimare pollutum:
Prius ẽ ut fate aris. In uobis esse
neminem xp̃ianum : Omnes enĩ
apud uos ut cetera reticeam . mor¬
ticina tamen & immolata. Inquina¬
mentum existimant eẽ non par¬
uum Aut si & auobis iure xp̃i¬
anitatis hoc agitur. nehuius qui¬
dem ergo religionis sententia ẽ.
quae omnem penitus inmundo¬
rum abstinentiam tollit: Quor¬
sum ergo apaulo id dici potuit.
quod nulli sit religioni conue¬
niens: Et enim apostolus. non
tam religionem ex uit quam
ritum mutauit. Cum ex iudȩo
factus est xp̃ianus : At uero qui
hoc capitulum scripsit uidetur

Expanded text:
daeos et christianos et gentes, ex quadaeos et christianos et gentes, ex quanam istarum religionum sermo hic ueniat, non potest inueniri, qui docet nihil esse non sanctum ? certe ex ludaismo minime; itidem ex paganismo, quia ipsum quoque discriminat cibos; nec quicquam interest, nisi quod Hebraeus in quibusdam animalibus a pagano dissentit. restat christiana fides, cuius si proprium hoc esse putas nihil existimare pollutum, prius est, ut fatearis in uobis esse neminem christianum. omnes enim apud uos, ut cetera reticeam, morticina tamen et inmolata inquinamentum existimant esse non paruum; aut si et a uobis iure christianitatis hoc agitur, ne huius quidem ergo religionis sententia est, quae omnem penitus inmundorum abstinentiam tollit. quorsum ergo a Paulo id dici potuit, quod nulli sit religioni conueniens? etenim apostolus non tam religionem exuit quam ritum mutauit, cum ex Iudaeo factus est christianus. at uero qui hoc capitulum scripsit, uidetur
Abbreviated transcription (Latin):
latis. cum studio se conseruaue¬
rint inlibatos: Nunc enim de¬
mum apparuit . & ipsos contami¬
natos fuisse mentib & conscien¬
tia. tunc maxime cumas a sangui
ne cibis feralibus abstinebant
Sed illos fortasse excus & igno¬
rantia : Nec dum enim apparen¬
te xp̃iana hac fide. quae doce¬
r& omnia eẽ mum da mumdis.
Quaedam & ipsi putauerint cẽ
non mum da. Uos uero quanunc
ex cusatione utimini. sipaulo cla¬
mante nihil eẽ non mum dũ. &
doctrinas dae moniorum appel¬
lante ciborum abstinentiam &
mente pollutos uocante. quia li¬
quid put auerint in quinatum
nonsolum abstinetis ut diximus.
Sed &iam gloriam captatis ex¬
inde & eo accepitiores uos cre¬
ditis xp̃o. quo eritis abstinen¬
tiores acibis: idẽ secundum
hanc sententiam. quomentib
inquinati magis & magis con¬
scientia ur̃a polluti Quid quod
&iam cum tres inmundo rele¬
giones sint. quae mentibus pur¬
gationem pariter incastimoniis
& abstinentia rituꝰ. quamuis di¬
uersissimo reponunt. Dico aũ iu¬

Expanded text:
i cum studio se conseruauerint inlibatos. nunc enim demum adparuit et ipsos contaminatos fuisse mentibus et conscientia tum maxime, cum os a sanguine et cibis feralibus abstinebant. Sed illos fortasse excuset ignorantia; necdum enim adparente christiana hac fide, quae doceret omnia esse munda mundis, quaedam et ipsi putauerint esse non munda; uos uero, qua nunc excusatione utimini, si Paulo clamante nihil esse non mundum et doctrinas daemoniorum appellante ciborum abstinentiam et mente pollutos uocante, qui aliquid putauerint inquinatum, non solum abstinetis, ut diximus, sed etiam gloriam captatis exinde et eo acceptiores uos creditis Christo, quo eritis abstinentiores a cibis, id est secundum hanc sententiam, quo mentibus inquinati magis et magis conscientia uestra polluti ? quid ? quod etiam cum tres in mundo religiones sint, quae mentis purgationem pariter in castimoniis et abstinentia ritu quamuis diuersissimo reponunt, dico autem Iu
Abbreviated transcription (Latin):
uia longius aberrarent
dum aut̃ arbitror : subeius nomine
uerba eius ponere. et submeo. re¬
sponsionem meam:
FAUSTUSEDIXIT II

Expanded text:
uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsiiudicaueritis eã non eẽ sinceram :
Quã uis partim pater ipse ut credi¬
tis digito suo eã uobis. partim mor̃ ses
scripserit. fidelis & integer: solius filu
putatis testamentũ non potuisse cor¬
rumpi. solũ non habere aliquid quod
inse debeat imꝓbari . p̃sertim quod
nec ab ipso scriptũ cõstat. nec ab eiꝰ
a postolis. sed longo posttẽpore
a quibus dã incertinominis uiris qui
nesibi non haberetur fides scriben¬
tib quae nescirent. partima posto¬
lorũ nomina. partim eorũ quia posto¬
los secut i uiderentur. scriptorũ suo¬
rũ frontib: indiderunt. ad seueran¬
tes secũdũ eossescripsisse quȩ scripse¬
runt: Quo magis mihi uidentur in iuria
graui affecisse discipulos xp̃iquia quȩ
dissonaldẽ & repugnantia sibi scribe¬
rent: ea referent ad ipsos & secundũ eos

Expanded text:
ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, ipsi iudicaueritis eam non esse sinceram, quamuis partim pater ipse, ut creditis, digito suo eam uobis, partim Moyses scripserit, fidelis et integer — solius filii putatis testamentum non potuisse corrumpi, solum non habere aliquid, quod in se debeat inprobari? praesertim quod nec ab ipso scriptum constat nec ab eius apostolis, sed longo post tempore a quibusdam incerti nominis uiris, qui, ne sibi non haberetur fides scribentibus, quae nescirent, partim apostolorum nomina, partim eorum, qui apostolos secuti uiderentur , scriptorum suorum frontibus indiderunt adseuerantes secundum eos se scripsisse, quae scripserint. quo magis mihi uidentur iniuria graui adfecisse discipulos Christi, quia quae dissona idem et repugnantia sibi scriberent, ea referrent ad ipsos et secundum eos
Abbreviated transcription (Latin):
SIACCIPIS EUAN GELIUM CRE¬
dere om̃a debesquȩ in eodẽ scripta sunt.
Quid em̃ĩtu quia uetus accipis testa¬
mentũ id circonecreditis om̃a passim
quae in eodẽ scripta sunt: Nem peso¬
las indidẽ excerpens ꝓphetias quae
regẽ iudaeis uenturũ significabant.
quia ipsum putatis eẽ ihm . & paucaquȩ¬
dam disciplinae docibilis praecep¬
ta communia. Vt est non occides.
non mechaberis. cetera prętermitti¬
tis & arbitramini eẽ nonminus atq
aadem paulus putauit stercora.
Quidergo peregrinũ hoc. aut quid
mirũ est : Si& ego decestamento nouo
purissima qua eq legens & meae
saluti conuenientia : ea praeter¬
mitto quȩ a ur̃ĩs maiorib inducta¬
fallaciter . & maiestatẽ ipsius & gratiã
decolorant: Ansi patris testamen¬
tum hab& aliqua inquib parũ debe¬
at audiri. patris enĩ eẽ uultis iuda¬
icam legẽ. cuius nouimus quã multa
uobis horrorẽ. quã multa pudorẽ fa¬
ciant : ut quantũ ad animum .iã dudũ

Expanded text:
Si accipis. euangelium, credere omnia debes, quae in eodem scripta sunt. quid enim tu, quia uetus accipis testamentum, idcircone credis omnia passim. quae in eodem scripta sunt ? nempe solas indidem excerpentes prophetias, quae regem Iudaeis uenturum significabant, quia ipsum putatis esse Iesum, et pauca quaedam disciplinae ciuilis praecepta communia, ut est: non occides, non moechaberis, cetera praetermittitis et arbitramini esse non minus atque eadem, quae Paulus putauit stercora. quid ergo peregrinum hoc aut quid mirum est. si et ego de testamento nouo purissima quaeque legens et meae saluti conuenientia ea praetermitto, quae a uestris maioribus inductallaciter et maiestatem ipsius et gratiam docolorant? An si patris testamentum habet aliqua, in quibus parum debeat audiri — patris enim esse uultis Iudaicam legem, cuius nouimus quam multa uobis horrorem, quam multa pudorem faciant, ut quantum ad animum iamdudum
Abbreviated transcription (Latin):
Quad ratum enim quacumq ueteris
firmterstat: quod sexi es longa
Adlatitudinẽ suã & deciens ad al¬
titudinẽ suam. humani corporis
instar ostendit. quia incorpore hu¬
mano xp̃s apparuit : qđ cubitis quin¬
quaginta latitudo eius expanditur.

Expanded text:
quadratum enim quacumque uerteris, quadratum enim quacumque uerteris, firmiter stat. quod sexies longa ad latitudinem suam et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, quia in corpore humano Christus adparuit. quod cubitis quinquaginta latitudo eius expanditur:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est contra eodem qđ inter p̃tat᷑
epulationem ubi est plantatus pa¬
radysus : lam c& era pauca de mul¬
tis breuiterq ꝑstringam : Neꝓpo¬
situm operis huius. & responsionis meȩ
nimia longitudine sermonis impediã:
Iuemenim non moueat ad quaerendũ
et intellegendũ xp̃m in illis libris.
ut eam omittam : quae quamuis tan¬
tosuauius contemplerentur: Quan¬
to ex abditiorib locis enudeantur.
tamen exigunt plixitatẽ dissesta¬
tionis quia plurib attestationb in¬
digent: ut omittam ergo talia
quae non moueant ad salubrem
fidem. quod enoch septimus ab
adam dõ placuit . & trans latus est :
& septima requi es p̃dicatur. ad quã
trans festur om̃s quitam quã sex¬
todie sexta aetate sȩculi . Xp̃i
aduentu formatur: quod noe cum
suis peraquã & lignum liberatur.
sicut familia xp̃i perbaptis mũ cru¬
cis passione signatum. qđ de ligns
quadratis eadem archa fabricatur:
sicut ecła descis construitur adom¬
ne opus bonum semper paratis

Expanded text:
hoc est contra Eden, quod interpretantur epulationem, ubi est plantatus paradisus. iam cetera pauca de multis breuiterque perstringam, ne propositum operis huius et responsionis meae nimia longitudine sermonis inpediam. Quem enim non moueat ad quaerendum et intellegendum Christum in illis libris, ut ea omittam, quae quamuis tanto suauius contemplentur, quanto ex absconditioribus locis enucleantur, tamen exigunt prolixitatem dissertationis, quia pluribus adtestationibus indigent, ut omittam ergo talia: quem non moueat ad salubrem fidem, quod Enoch septimus ab Adam deo placuit et translatus est: et septima requies praedicatur, ad quam transfertur omnis, qui tamquam sexto die sexta aetate saeculi Christi aduentu formatur? quod Noe cum suis per aquam et lignum liberatur: sicut familia Christi per baptismum crucis passione signatum. quod de lignis quadratis eadem arca fabricatur: sicut ecclesia de sanctis construitur ad omne opus bonum semper paratis.
Abbreviated transcription (Latin):
ille subridens dicat. sed his egomin me
credo nos aut̃ respondeamꝰ quid qđ eos
xp̃s confirmat Idem uero multo magis ndes
prdicat. quid quod ego nec ipsi credo:
quid fiet his itatrans actis: Nonne
herebimus. et illerisis nob̵ tam quam
imprudentibiisremeabit ad sua.
Ita rhl ut dixi ecclesiae xpia nae
hebreorum testimon conferunt
quaemagis const& exgentib quã exiudeis.
S ane si st̃ aliqua ut fama ẽ sybillaed exp̃opre¬
sagia. authermetis. quẽ dicunt trimegistrũ
aut orphei aliorumq ingentilitate uatum
Haecnos aliquanto adsidem iuuare poter̃ qui
exgentib efficimur xp̃iani. Hebreorum
uero testimonia nobis &iam sisint uera.
ante fidem in utilia sunt. pꝰfidem suꝑua¬
cua quia ante quidem eis credere non
poteramus. nuncuero exsuꝑ fluo credimꝰ:¬

Expanded text:
ille subridens dicat: sed his ego minime ille subridens dicat: sed his ego minime credo. nos autem respondeamus: quid? quod eos Christus confirmat. idem uero multo magis ridens dicat: quid ? quod ego nec ipsi credo. quid fiet his ita transactis ? nonne himprudentibus, remeabit ad sua? Ita nihil, ut dixi, Ecclesiae Christianae Hebraeorum testimonia conferunt, quae magis constet ex Gentibus quam ex Judaeis. Sane si sunt aliqua, ut fama est, Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis. quem • dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum, haec nos aliquanto ad fidem iuuare poterunt, qui ex gentibus efficimur christiani ; Hebraeorum uero testimonia nobis, etiamsi sint uera, ante fidem inutilia sunt, post fidem superuacua. quia ante quidem eis credere non poteramus. nunc uero ex superfluo credim
Abbreviated transcription (Latin):
prophetarum sequeremur fide meun¬
tes ad xp̃ianis: mũ : sed sola exciti fama
& iustutum opinonẽ atq sapientia
liberatoris nr̃i uiũ. Unde simib ad huc
in paterna religione moranti. p̃dica
tis in sinuare : Hunc ergo ptinus de¬
mentẽ putarẽ quigenti lingh & longe
altertiis religions homni demagis dubiis
dubia conar&ur astruere : Quid ergo
opus erat nisiutante ꝓphetis mih creden¬
dumee ꝑ̃suader&. et tunc ꝑ prophetas
xp̃o. quod ipsumut fier& opus itemerat
Aliis ꝓphetis. qui ꝓistis facerent fidem
totum nulli alii quã sui fidei deb&. qui¬
cumq fit ex gentib xp̃i ans atq ut ex¬
emplo fiat id qđ dicimꝰ apestius. ponamꝰ¬
utaliquẽ nunc a nob̵ cate ci tzari gen¬
tilem. cui ad sidentes dicamꝰ. crede xpo
quia ds̃ est : Ille uero unde hocnzh ꝓba¬
tis dicat᷑. et nos respondentes dicamus.
exꝓphetis. Rursumilloquerente quib
ꝓphetis nos respondeamꝰ hebreis atq

Expanded text:
prophetarum sequeremur fidem eunprophetarum sequeremur fidem euntes ad christianismum. sed sola exciti fama et uirtutum opinione atque sapientia liberatoris nostri Iesu. unde si mihi adhuc n paterna religione moranti praedicattis insinuare, hunc ego protinus dementem putarem. qui gentili mihi et longe alterius religionis homini de magis dubiis dubia conaretur astruere. quid ergo opus erat, nisi ut ante prophetis mihi credendum esse persuaderet et tunc per prophetas Christo ? quod ipsum ut fieret, opus item erat aliis prophetis, qui pro istis facerent fidem.totum nulli alii quam suae fidei debet. quicumque fit ex gentibus christianus. atque ut exemplo fiat id, quod dicimus. apertius, ponamus aliquem nunc a nobis catechizari gentilem. cui adsidentes dicamus: "crede Christo, quia deus est," ille uero "unde hoc mihi probatis" dicat, et nos respondentes dicamus ex prophetis'. rursum illo quaerente "quibus prophetis" ? nos respondeamus Hebraeis. atque
Abbreviated transcription (Latin):
rep̃ hensionesicuthic fec̃ sed ꝓpriae factaeoꝵ
cõmemorando criminari : Adiuuabitme
dñs ds̃ eorum quiest &iam nr̃ utad singu¬
la congruenter apteq. respondeam: Nunc
uero illos homines faustus manicheus uitu¬
perat. Paulus aut̃ apłs laudat: eligat quisq
Irepudiantes quorũ ex p̃sagiis accipit᷑
fuisse uenturus : Xpm quidem nr̃m
idest filium dĩ hebreorum aliquos
ad nuntias se ꝓphetas : Nescio anꝓbare
quis possit. cum res coeperit exannari:
Verum tam̃ &iã sihoc ita sehabeat. quid
adnos: illos man& haec rep̃hensio. qui
exiudais mofoste adxpianis mũ conuer¬
si subtestimoniis ut ꝑhibes ꝓphetarum:
pea neglexerint eos. ut beneficiorũ in¬
grati : Porro aũt̃ nos natura gentiles
sumꝰ idẽ qđ paulus p̃putiũ uocat. sub
alia natilege & p̃fatorib aliis. quos gen¬
tilitas uates appellat: atq ex his p̾easum
effectiuida ei . ut merito hebraicorum

Expanded text:
reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum reprehensione, sicut hic fecit, sed proprie facta eorum commemorando criminari. adiuuabit me dominus deus eorum, qui est etiam noster, ut ad singula congruenter apteque respondeam. nunc uero illos homines Faustus Manichaeus uituperat. Paulus autem apostolus laudat; eligat quisquerepudiantes, quorum ex praesagiis accipitur fuisse uenturus? Christum quidem nostrum. id est filium dei Hebraeorum aliquos adnuntiasse prophetas nescio an probare quis possit, cum res coeperit examinari. uerumtamen etiam si hoc ita se habeat, quid ad nos? illos manet haec reprehensio. qui ex iudaismo forte ad christianismum conuersi sub testimonis, ut perhibes. prophetarum postea neglexerint eos ut beneficiorum ingrati. porro autem nos natura gentiles sumus. id est. quod Paulus praeputium uocat, sub alia nati lege et praefatoribus aliis, quos gentilitas uates appellat. atque ex his postea effecti Iudaei, ut merito Hebraicorum
Abbreviated transcription (Latin):
quae ẽ in p̃putio : ut sit pater omnium
credentium ꝑ p̃putiũ ut deputetur illis
adiustitiam ut sit pat̃ circumcisions. his
qui non solumcircũ cisionssunsed ethisqui
sequntur uestigia quae ẽ inp̃putio fidei
patris nr̃i abraham. ⁊ Cuius ergoiustitia
fidei nob̵ ad exemplũ imitanda ꝓpositaẽ.
ut et nos iustificati ꝑfidẽ pacem habeamꝰ
addm̃. Intellegere debemꝰ que mad¬
modũ uixerit . non rep̃hendere. ne ante
ꝑ abostum labamur ex utero matris
ecdesiae: quã ꝑstabilem conceptum for¬
mati perfectiq nascamur : Hoc fausto ꝓ
moribus patriarcharum & ꝓphetarum.
exuoce paruulorũ nr̃orum breuiterre¬
sponderim : Interquos & meipsũ deputa¬
uerim: Dũ tam̃ non rep̃hendã uitam scõ¬
rumantiquorum & iam si non intellegam
quã mystice uixerint. quorum uitã nob̵
saudabilit̃ apłi euangelio suo p̃dicarunt.
Cum uero coeperit faustus patriarchas
& ꝓphetas. non generali atq in definita

Expanded text:
quae est in praeputio. ut sit pater omnium quae est in praeputio. ut sit pater omnium credentium per praeputium. ut deputetur et illis ad iustitiam: ut sit pater circumcisionis his. qui non solum ex circumcisione sunt. sed et his, qui sequuntur uestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abraham. cuius ergo iustitia fidei nobis ad exemplum imitanda proposita est, ut et nos iustificati ex fide pacem habeamus ad deum, intellegere debemus, quemadmodum uixerit, non reprehendere, ne ante per abortum labamur ex utero matris ecclesiae. quam per stabilem conceptum formati perfectique nascamur. Hoc Fausto pro moribus patriarcharum et prophetarum ex uoce paruulorum nostrorum breuiter responderim: inter quos et me ipsum deputauerim. dum tamen non reprehendam uitam sanctorum antiquorum. etiam si non intellegam. quam mystice uixerint. quorum uitam nobis laudabiliter apostoli euangelio suo praedicarunt, cum uero coeperit Faustus patriarchas et prophetas non generali atque indefinita
Abbreviated transcription (Latin):
purgata et roborata mente possit intellegi
qui ꝑꝓphetas sic loquebatur: At enimsi
sua ꝓphetatione uixer̃ : Vnde hoc scitis anquid
sit ł bene ł male uiuere. uidicare uiuos potes¬
tis quorum iustitiaẽ potius succurrendũeẽ
meloni non sentienti ut eum uos mandu¬
c& is quãmendico esurienti ut mandu¬
candũ aliquid d& is : Catholicis aut̃ paruulis.
ant e quã sciant quae si tanmȩ humanȩ ꝑfecta
iustitta. et quantum in tersit interipsam
cuisuspiratur. Et istam quahic uiuitur. suf¬
ficit deillis uiris hoc existimare qđ cõmen¬
data postolicae doctrinȩ santasi quiauis¬
mine tuo benedicentur om̃s gentes :
Apłi uerba st̃ ad cuius tam claram tamq
omnbo notissimã uocem sia urĩs fallacis¬
simssomnzis euigi laretis. sequerem q ues¬
tigia patris ur̃i abraham. & in eius semine
benediceremini cumomnib gentib Ip¬
se enĩ accepit sicut dicitapłs. signum cir¬
cumcisionis signa culum iustitiae fidei

Expanded text:
purgata et roborata mente possit intellegi, purgata et roborata mente possit intellegi, qui per prophetas sic loquebatur. At enim sisua prophetatione uixerunt. unde hoc scitis? an quid sit uel bene uel male uiuere, iudicare uos potestis, quorum iustitia est potius succurrendum esse meloni non sentienti, ut eum uos manducetis. quam mendico esurienti ut manducandum aliquid detis? catholicis autem paruulis, antequam sciant, quae sit animae humanae perfecta iustitia, et quantum intersit inter ipsam, cui suspiratur, et istam, qua hic uiuitur, sufficit de illis uiris hoc existimare, quod commendat apostolicae doctrinae sanitas. quia iusmine tuo benedicentur omnes gentes. apostoli uerba sunt. ad cuius tam claram tamque omnibus notissimam uocem. si a uestris fallacissimis somniis euigilaretis, sequeremini uestigia patris nostri Abraham et in eius semine benediceremini cum omnibus gentibus. ipse enim accepit, sicut dicit apostolus, signum circumcisionis signaculum iustitiae fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscamus. suꝑ eminentẽ scientiam
caritatis xp̃i. ut impleamur in omnẽ ple¬
nitudinem dĩ : Non sinecausa dispensa¬
tionem humilitatis eius qua humantus
ticum regnum. tanto ante p̃dictam :
nisi quia milla stultitia. quae sapien¬
tior ẽ homnb:: et inilla infirmtate quae
fostior ẽ homnibus : Magnum aliquid
lat& adiustificationẽ & glorificatio¬
nẽ nram: Et ibi st̃om̃s thes auri sapien¬
tiae et scientiae absconditi. quinullia pe¬
riuntur. sisibi ꝑmaternã carnẽ tra¬
iectum cibũ. Id est ꝑapostolica et ꝓphe¬
tica ubera lactis alimenta contempse¬
rit et tam quã infantilẽ uictum quasi
p̃grandiaetate fastidiens. Prius inuene¬
na her&icorum quã insapientia ecibum
cui seidoneum temere arbitratur: inra¬
erit : Non ergo qđ dicimus necessariã
simplicem fidẽ contrarium ẽ ei qđ dicimus
ut ꝓphetis credatur: magis enĩ ad hoc
pestin& ut ꝓphetis credatur : Prius quã

Expanded text:
cognoscamus supereminentem scientiam cognoscamus supereminentem scientiam caritatis Christi, ut inpleamur in omnem plenitudinem dei, non sine causa dispensationem humilitatis eius, qua humanitus ticum regnum tanto ante praedictam, nisi quia in illa stultitia, quae sapientior est hominibus, et in illa infirmitate. quae fortior est hominibus. magnum aliquid latet ad iustificationem et glorificationem nostram. et ibi sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi, qui nulli aperiuntur, si tibi per maternam carnem traiectum cibum, id est per apostolica et prophetica ubera lactis alimenta contempserit et tamquam iufantilem uictum quasi praegrandi aetate fastidiens prius in uenena haereticorum quam in sapientiae cibum, cui se idoneum , temere arbitratur, inruerit. non ergo quod dicimus necessariam simplicem fidem, contrarium est ei. quod dicimus, ut prophetis credatur; magis enim ad hoc pertinet, ut prophetis credatur, priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
te quẽ ad modũ p̃dicationẽ doctrinȩ
apostolice ꝓpheticũ testimonum comtet᷑:
Vt enĩ non contempnerentur. neq fa¬
bulos aducerent᷑ quae apłi ad nuntia¬
bant demonstrabantur Haeca ꝓ¬
phetis ante fuisse p̃dicta: quia et̾si
ađ testabantur miraculu non defuis¬
sent sicut & iamnunc adhuc quidã mu¬
sitant quimagicae potentiae cunctailla
tribuerent : nisitalis eorum cogitatio
contestatione ꝓphetica uinceretur :
Magicis enimartib longe ante quã mas¬
cerentur ꝓphetas sibi constituere Aquib:
p̃nuntiarentur nemoutiq dicer& sedui¬
delic& u&at nos faustus. deuerox põ he¬
breis ꝓphetis testibus credere. quide
falso xp̃o persarum errorib credidit :
Uerum disciplina catholica. Propterea
simplici fide prius nutriri opostere
doc& mentẽ xp̃ianam . ut eam ca pacem
faciat ad intellegenda superna etae¬
terna. Sicenim & ꝓphetadicit. Nisicre¬
dideritis non intellegitis: At ea ipsa ẽ
simplex fides. quacredimus aaetequã

Expanded text:
dicationem doctrinae apostolicae propheticum testimonium comitetur. ut enim non contemnerentur neque fabulosa ducerentur, quae apostoli adnuntiabant, demonstrabantur haec a prophetis ante fuisse praedicta, quia etsi adtestabantur miracula, non defuissent — sicut etiam nunc adhuc quidam mussitant — qui magicae potentiae cuncta illa tribuerent, nisi talis eorum cogitatio contestatione prophetica uinceretur. magicis enim artibus longe antequam nascerentur. prophetas sibi constituere, a quibus praenuntiarentur, nemo utique diceret. sed uidelicet uetat nos Faustus de uero Christo Hebraeis prophetis testibus credere, qui de falso Christo Persarum erroribus credidit. Uerum disciplina catholica propterea simplici fide prius nutriri oportere docet mentem christianam. ut eam capacem faciat ad intellegenda superna et aeterna. sic enim et propheta dicit: nisi credideritis, non intellegetis. at ea ipsa est simplex fides, qua credimus, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ fideid exp̃o sine teste non credere ::
Vellemm histi responderent. cuinam
dexpo ipsicredidissent. An illã uocem
decȩlo audier᷑. hicẽ filius m̃s: ei quip¬
peuoci potius faustus nos iub& credere.
quid ex p̃õ non uult testib hominib cre¬
di quasi ģtͦnos &iam eius demuocis noti¬
tiam sine homine teste ꝑuenerit : Cum
& manfestum sit sic eam ꝑuenisse : et apł̃s
dicat. quomodo aut̃ inuocabt inquem
non credider : aut quomodo credentei
quẽ non audiẽr̃ : Quomodo a ut̃ audient¬

Expanded text:
esse fidei de Christo sine teste non credere ? esse fidei de Christo sine teste non credere ? uellem mihi isti responderent, cuinam de Christo ipsi credidissent; an illam uocem de caelo audierunt: hic est filius meus? ei quippe uoci potius Faustus nos iubet credere, qui de Christo non uult testibus hominibus credi, quasi ad nos etiam eiusdem uocis notitia sine homine teste peruenerit, cum et manifestum sit sic eam peruenisse, et apostolus dicat: quomodo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quomodo credent ei, quem non audier
Abbreviated transcription (Latin):
tur pissima condemnemꝰ illum. Eritenim
respectus eius insermonbillius. siuere
filius dĩ est suscipi& illum & liberabit illũ
demanib contrariorũ: Haec cogitauer̃
eterrauer̃ excȩcauit emmillos malitia
illorum: quiꝰd &iam deistis uerissime
dici potest. qui intantamultitudine testi¬
moniorũ intanta dispositione p̃nuntia¬
tarum rerũ. intantaman festatione
cõpletarũ. ad huc dicunt scripturi s illis
atq: iterum dicant nos iterum atq ite¬
rũ possumꝰ dacumenta ꝓferre. adiu¬
uante illo quitantam copiam p̃buit
aduersus calumnias erroris humani.
utea quaeiam cõmemorauimꝰ non repetamꝰ :
Lamporro aliã fausti tergi uersationẽ
quamcredo cum & ipsa p̃clarissima ꝓphe¬
tia e lucẽ ꝑcuteretur. callidissimã semnue¬
nisse arbitratus ẽ &iamrefellere pig&
Neꝓpterea put&ur aliquid dixisse. quia
ei responderi dignum habitum ẽ : Quis
enim dementissimus dicer&. in herbis

Expanded text:
turpissima condemnemus illum; erit enim turpissima condemnemus illum; erit enim respectus in sermonibus illius; si uere filius dei est, suscipiet illum et liberabit illum de manibus contrariorum. haec cogitauerunt et errauerunt; excaecauit enim illos malitia illorum. quod etiam de istis uerissime dici potest. qui in tanta multitudine testimoniorum, in tanta dispositione praenuntiatarum rerum. in tanta manifestatione conpletarum adhuc dicunt scripturis illis Catque iterum dicant, nos iterum atque iterum possumus documenta proferre adiuuante illo, qui tantam copiam praebuit aduersus calumnias erroris humani, ut ea, quae iam commemorauimus, non repetamus. Iam porro aliam Fausti tergiuersationem, quam credo cum et ipse praeclarissima prophetiae luce percuteretur, callidissimam se inuenisse arbitratus est. etiam refellere piget, ne propterea putetur aliquid dixisse, quia ei responderi dignum habitum est. quis enim dementissimus diceret eneruis