comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oceanum in prouintiam redac¬
ta. romamuenit consul cum
licinio crasso creatus. in affricã
transiit. Hannonẽ amilcaris
silium ducem penorum int̃̾fecit:
exercitum eius partim cede. par¬
tim captruitate disꝑdidit. Nã
xi. milia penorũ eo prelio occi¬
dit. Sempronius consul cum
annibale congressus & uictus:
romam retugit. Scipio in affri.¬
ca agressus hiberna penorũ
atq alia numidarum quȩ utq
haut procul ab utica erant.
nocte concubia fecit incendi.
Peni trepidi. cum casu accidis¬
se ignem putarent. in ermes ad
extinguendum concurreruss.
qua re facile ab armatis oppres¬
si sunt. In utrisq castris .xl. mi
lia hominũ igni ferroq con.¬
sumpta sunt. capta .u. milia:
duces ipsi miserabilit̃ ambusti.
egre effugerunt. Asdrubal im¬
perator Karthaginem profugus
uenit. Itaq sifax & asdrubal
mox plurimum reparauere ex¬
ercitum: atq iterũ crim scipio¬
ne congressi sunt. uictiq fuge¬
runt. Sifacẽ fugientẽ lelus &

Expanded text:
ad Oceanum in prouinciam redacad Oceanum in prouinciam redacta Romam uenit, consul cum Licinio Crasso creatus in Africam transiit, Hannonem Hamilcaris filium, ducem Poenorum, interfecit, exeroitum eius partim caede partim captiuitate disperdidit: nam undecim milia Poenorum eo proelio occidit. Sempronius consul cum Hannibale congressus et uictus Romam refugit. Scipio in Africa adgressus hiberna Poenorum atque alia Numidarum, quae utraque haud procul ab Vtica erant, nocte concubia fecit incendi. Poeni trepidi cum casu accidisse ignem putarent, inermes ad extinguendum concurrerunt: quare facile ab armatis oppressi sunt. in utrisque castris quadraginta milia hominum igni ferroque consumpta sunt, oapta quinque milia, duces ipsi miserabiliter ambusti aegre effugerunt. Hasdrubal imperator Carthaginem profugus uenit; itaque Syphax et Hasdrubal mox plurimum reparauere exercitum atque iterum cum Scipione congressi sunt, motique fugerunt. Syphacem fugientem Laelius et
Abbreviated transcription (Latin):
nerone. & marco libio salinatore
consulib cũ asdrubal hanniba¬
lis fr̃ ab his panis ꝑ gallias ad ita¬
liam ueniret. iussusq ã kartha¬
giniensib ut frĩ cum copusui¬
geret᷑ magna secum auxilia his¬
panorum gallorũq deduceret.
cum maturato aduentu des-¬
cendisse iam ex alpib consu¬
lib proditus fuisset. ab exer-¬
citu romano ignorante hanni¬
bale preuentus. cũ omĩ exerci¬
tu suo int̾fectus ẽ. Nam quin¬
cuuum int̃ Ueos repta atq
reuocata sunt. quod uictoribus
consulib solatio fuit. Nam & de¬
exercitu eorum octo milia cecide
asdrubalis ante castra ꝓiectũ ẽ.
Quo uiso & simul clade penorũ
uenerat. refugit in bructios. sost
hec anno continuo int̾ hanni¬
balem & romanos quies atu¬
multu bellorum intercessisse
uisa ẽ. quia inquietudo morbo¬
rum in castris erat: & grauissi¬
ma pestilentia ut̃q exercitus
agebantur. Interea scipio uni¬
uersa hispania a pyrineo usq

Expanded text:
Nerone et M. Liuio Salinatore Nerone et M. Liuio Salinatore consulibus cum Hasdrubal Hannibalis frater ab Hispaniis per Gallias ad Italiam ueniret iussusque a Carthaginiensibus, ut fratri cum copiis iungeretur, magna secum auxilia Hispanorum Gallorumque deduceret, cum maturato aduentu descendisse iam ex Alpibus consulibus proditus fuisset, ab exercitu Romano ignorante Hannibale praeuentus cum omni exercitu suo interfectus est. din quirum inter eos reperta atque reuocata sunt: quod uictoribus consulibexercitu eorum octo millia cecideAsdrubalis ante castra projectum est. Quo viso, et simul clade Poenorum n Italiam venerat, refugit in Brutios. Post haec anno continuo inter Annibalem et Romanos quies a tumultu bellorum inteuisa est, quia inquietudo morborum in castris erat et grauissima pestilentia utrique exercitus agebautur. interea Scipio uniuersa Hispania a Pyrenaeo usque
Abbreviated transcription (Latin):
expugnauit. Hannibal inita¬
liam gneũ ftiluium proconsulẽ.
xi. preterea tribunos. & xiiii. mi
lia militũ interfecit. Marcellus
continuo dimicauit. Prima
die pari pugna discessum est.
sequenti uictus consul. t̃cio ui¬
ctor: octo milia hostiũ interfe¬
cit. ipsum hanmbalẽ cum re-¬
liquis fugere in castra cõpulit.¬
Fabius maximus consul. tarentum
quȩ ãromanis desciuerat iterũ
expugnauit. & cȩpit. ibiq ingen¬
tes copias hannibalis cum ipso
duce eius carthalone deleuit.
triginta milta hominũ captiuo¬
rum uendidit. p̃cia in fiscũ re¬
tulit. Sequenti anno. in italia
claudius marcel Olus consul ab
hannibale cum exercitu occisus ẽ.
Scipio in hispania penorum ducẽ
asdrubalem uicit. & castris exuit.
Preterea.lxxx. ciuitates aut dedi¬
tione aut bello in potestatem
redegit. Afris sub coronauendi¬
tis: sine p̃cio dimisit hispanos.
Hannibalutrũq consulem mar¬
cellum & crispinũ in insidiis cͥ¬
cumuentos i nt̾fecit. Claudio

Expanded text:
expugnauit. Hannibal in Itaexpugnauit. Hannibal in Italia Cn. Fnluium proconsulem, XI praetellia hominum interfecit, Marcellus triduo continuo dimicavit, primo die pari pugna discessum est, sequenti victus cos., tertio victor octo millia hostium interfecit. Ipsum Annibalem cum reliquis fugere in castra coFabius Maximus consul Tarentum, quae a Romanis desciuerat, iterum expugnauit et cepit ibique ingentes copias Hannibalis cum ipso duce ejus Carthalone deleuit, xxx milia hominum captiuorum uendidit, pretia in fiscum rettulit. Sequenti anno in Italia. Claudius Marcellus consul ab Hannibale cum exercitu occisus est. Soipio in Hispania Poenorum ducem Нasdrubalem uicit et castris exuit; praeterea LXXX ciuitates aut deditione ant bello in potestatem redegit; Afris sub corona uenditis, sine pretio dimisit Hispanos. Hannibal utrumque consulem Marcellum et Crispinum insidiis circumuentos interfecit.- Claudio
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum adolescens ultro optu¬
lisset. & pecunie penuria eẽt era¬
rii. claudio marcello. & ualerio
leuino actorib quitune erant
consules: aurtim argentumq
signatũ ad questores palamõs
senatores in publicũ contulert̃.
ita ut nichil pret anulos singłos.
bullasq. sibi ac filiis. & deinde
ꝑfilias uxoresq suas. singulas
t̾antum auri uncias. & argenti
non amplius quam singulas
libras relinquerent. Scipio af¬
fricanus annisnatus uiginti tͥ
bus imꝑium in hispaniam pro¬
consulare sorcitus. ultionem pre¬
cipue patris & patrui animo
intendens. pyreneũ transgres¬
sus. pͥmo impetu kartaginem
nouam cepit. ubi stipendia ma¬
xima. presidiaq ualida copiȩ
uri argentiq magnȩ penorũ
habebantur. Ibi etiam magonẽ
frem hannibalis captum cũ cȩ¬
teris romam misit. Leuinius con¬
sul. ex macedonia rediens. agri¬
gentũ urbem siciliȩ expugna¬
uit. ibiq hannonem affrorum
dicionem accepit. uiginti sex

Expanded text:
admodum adulescens ultro obtuadmodum adulescens ultro obtulisset et pudenda penuria esset aerarii, Claudio Marcello et Valerio Laeuino auctoribus qui tunc consules erant aurum argentumque signatum ad quaestores palam omnes senatores in publicum contulerunt, ita ut nihil praeter anulos singulos bullasque sibi ac filiis et deinde per filias uxoresque suas singulas tantum auri uncias et argenti non amplius quam singulas libras relinquerent. Scipio annos natus uiginti et quattuor imperium in Hispaniam proconsulare sortitus, ultionem praecipue patris et patrui animo intendens, Pyrenaeum transgressus primo impetu Carthaginem Nonam cepit, ubi stipendia maxima, praesidia ualida, copiae auri argeutique magnae Poenorum habebantur; ibi etiam Magonem fratrem Hannibalis captum cum ceteris Romam misit. Laeuinus consul ex Macedonia rediens Agrigentum urbem Siciliae expugnauit ibique Hannonem Afrorum ditionem accepit, uiginti et sex
Abbreviated transcription (Latin):
consule non detrectauere pugnã.
At ubi exposite utrimq acies consti¬
tertint. in conspectu rome p̃miũ
uictoris futrirȩ. tantus subito se
ymber enubib grandine mixtus
effudit. & turbata agminauix ar¬
mis retentisisua se castra colligerent.
Neinde cum serenitate reddita. in
campum copie atq in aciem re¬
dissent.: rursum uiolentior fusa tẽ¬
pestas maiori metu mortaliũ au¬
datiam coercuit. territosq exerci¬
tus refugere intentoria coegit. Tc̃
conuersusin regionem hannibal.
dixisse fertur potiunde sibi ro¬
mȩ modo uoluntatem. non dari mͦ
potestatem. At uero in hispania
ambo scipiones a fr̃e asdrubalis
interfecti sunt. In campania capua
capta ẽ. a quinto fuliuo ꝓconsule.
Principes campanorũ. ueneno sibi¬
mortem consciuerunt. Senatũ
omnem capue etiam prohiben
te senatu romano fuluius sul¬
picius necauit. Int̾fectis in hispa¬
nia scipionib cum omnib uicus¬
so pauore cunctantib scipio se

Expanded text:
consule non detrectavere pugnam. consule non detrectavere pugnam. At ubi expositae utrinque acies constiterunt in conspectu Romae praemium victoris futurae, tantus subito se imber e nubibus grandine mistus effudit, ut turbata agmina, vix armis retentis, in sua se castra colligerent. Deinde cum, serenitate reddita, in campum copiae atque aciem redissent, rursum violentia fusa tempestas, majore metu mortalium audaciam coercuit, territosque exercitus refugere in tentoria coegit. Tunc conversus in regionem Hannibal dixisse fertur, potiundae sibi Romae modo voluntatem non dari, modo potestatem. At vero in Hispania, ambo Scipiones, a fratre Hasdrubalis interfecti sunt. In Campania Capua capta est a Q. Fulvio proconsule. Principes Campanorum veneno mortem sibi consciverunt, senatum omnem Capuae etiam prote senatu Romano Fuluius suppliciis necauit. interfectis in Hispania Scipionibus cum, omnibus incusso pauore cunctantibus, Scipio se
Abbreviated transcription (Latin):
rum in hispania contra asoru¬
balem hannibalis frẽm. t̃cium
in sardinia contra sardos. & alte¬
rum asdrubalem karcaginien¬
sium ducem. extra hoc quartum
hannibalis quo in italia p̃meban¬
tur. & tamen fortis in alterutrũ
desperatio in meliora ꝓfecit. Nã
in his omnib desꝑando pugna¬
uerunt: pugnando uicerunt.
Derimo anno postquam hannibal
in italiam uenerat. gneo fuluio
nibal de campania mouit ex¬
ercitum. & cum ingenti clade
omnium ꝑsedecinũ suessanũq
agrum uia latina ꝓfectus ad a-¬
menem fluuium. trib milib
abur be consedit. incredibili to¬
tius ciuitatis metu: cũ senatus
populusq diuersis curis trepidꝰ.
matronȩ quoq amentes pauore.
ꝑꝓpugnacula currerent. & con¬
uehere in murossaxa. primeq ꝓ
muris pugnare gestirent. Ipse aũ
hannibal cum expeditis equitib
usq ad portam collinam infestus
accessit. deinde om̃s copias in aciẽ
direxit:. s & consules fuluiusq pro¬

Expanded text:
rum in Hispania contra Hasdrurum in Hispania contra Hasdrubalem Hannibalis fratrem; tertium in Sardinia contra Sardos, et alterum Hasdrubalem Carthaginensium ducem; extra hoc quartum Hannibalis, quo in Italia premebantur, et tamen fortis in alterutrum desperatione in meliora profecit. Nam in his omnibus desperando pugnarunt, pugnando vicerunt. Decimo anno postquam Hannibal in Italiam venerat, Gneo Fulvio nibal de Campania movit exercitum, et cum ingenti clade omnium per Sedecinum, Suessanumque agrum via Latina profectus, ad Anienem fluvium tribus millibus ab Urbe consedit, incredibili totius civitatis metu, cum, senatu populoque diversis curis trepido, matronae quoque amentes pavore, per propugnacula currerent, et convehere in muros saxa, primaeque muris pugnare gestirent. Ipse autem Hannibal cum expeditis equitibus usque ad portam Collatinam infestus accessit. Deinde omnes copias in aciem direxit. Sed et consules Fulvius cum pro
Abbreviated transcription (Latin):
tantas rei publicȩ rumas.spẽ
fecit. hannibalẽ posse suꝑari.
Scipionis autem in hispania as¬
drubalem penorum imꝑatorẽ
aditaliam exercitum comparã¬
tem grauissimo bello oppressert̃.
slam triginta .u. milia militũ de ex¬
ercitu eius uł cede uł captione
minuerunt. Cytiberos milites
quam pͥmum ext̃nam manum
romani in castris habere ceꝑunt.
precio sollicitatos ab hostium soci
etate in sua castra deduxerunt.
Sempronius graccus ꝓconsul ab
hospite suolucano quodã in insi-¬
dias inductus. occisus ẽ. Centeni¬
mus penula centurio decerni s
ultro bellum aduersum hanni¬
balem petiit: a quo cum octo mi¬
lib militum quos in aciem eduxe¬
rat. cesusẽ. Post hunc. oneus ful¬
uius pretor ab hannibale uictus.
amisso exercitu uix euasit. Co¬
ut diximus bellũ ferri nullo mͦ
posset. tria in suꝑ transmarina
bella fuisse suscepta. unum inma¬
cedonia contra philippum potẽ¬
tissuum macedonie regem. alte¬

Expanded text:
tantas Reipublicae ruinas spem tantas Reipublicae ruinas spem fecit, Annibalem posse superari. Scipiones autem in Hispania Asdrubalem, Poenorum imperatorem, ad Italiam exercitum comparantem, gravissimo bello oppresserunt. Nam triginta quinque millia militum de exercitu ejus vel caede vel captione minuerunt. Celtiberos milites, quam primam externam manum Romani in castris habere coeperunt, pretio sollicitatos, ab hostium societate in sua castra duxerunt. Sempronius Gracchus. proconsule ab hospite suo Lucano quodam in insidias inductus occisus est. Centenius Penula centurio decerni sibi ultro bellum aduersum Hannibalem petiit: a quo cum octo milibus militum, quos in aciem eduxerat, caesus est. post hunc Cn. Fuluius praetor ab Hannibale uictus amisso exercitu uix euasit. Puut diximus, bellum ferre nullo modo posset, tria insuper transmarina bella fuisse suscepta, unum in Macedonia contra Philippum potentissimum Macedoniae regem; alte
Abbreviated transcription (Latin):
nes undec̃ꝙ contraxit. Tunc etiã
seruos spectati roboris. ac uolun
publico precio emptos. subtitulo
libertatis sacram̃to militie adegit.
& arma que deerant templisde¬
traxerunt. egenti erario pͥuate
opes refusȩ sunt. Ita equester ordo.
itaplebᷤ crepida oblita studiorum
in commune consuluit. Iunius
itaq dictator. antiquum quoq
romane miserie factum recolens.
ꝑ supplementa exercitus e dicto rie
lut asilo patefacto. homines qui¬
cunq scelerib ac debitis obnoxii
eẽnt. impunitate ꝓmissa militie
mancipauit. quorum numerꝰ
ad sexmilia uirorum fuit. Cam¬
pania uero uł potius omnisitaba.
ad hannibalem desꝑata penitus
romani status reparatione dete¬
cit. Post hoc lucius postumius
pretor. aduersus gallos pugnare
missus: cum exercitu cesus ẽ. De¬
inde sempronio gracco.quinto
fibio maximo consulib claudiꝰ
marcellus ex pretore proconsul
designatus. hannibalis exerci¬
tum prelio fudit: pͥmusq post

Expanded text:
nes undecunque contraxit. Tunc etiam nes undecunque contraxit. Tunc etiam servos spectati roboris ac voluntapublico pretio emptos sub titulo libertatis, sacramento militiae adegit, et arma quae deerant templis detraxerunt, egenti aerario privatae opes refusae sunt. Ita equester ordo, ita plebs trepida, oblita studiorum, in commune consuluit. Junius itaque dictator, antiquum quoque Romanae miseriae factum recolens, per supplementa exlut asylo patefacto, homines quicumque sceleribus ac debitis obnoxii essent, impunitate promissa, militiae mancipavit, quorum numerus ad sex millia virorum fuit. Campania vero, vel potius omnis Italia, ad Annibalem, desperata penitus Romani status reparatione, defecit. Post hoc Lucius Postumius praetor adversum Gallos pugnare missus, cum exercitu caesus est. Deinde Sempronio Graccho, Q. Fabio Maximo consulibus, Claudius 258 Marcellus ex praetore proconsule designatus, Annibalis exercitum praelio fudit, primusque post
Abbreviated transcription (Latin):
lius. consulares. aut pretoriiu¬
riuiginti interfecti sunt. senato¬
res uel capti uł occisi sunt trigin¬
ta. nobiles uiri trecenti. pedestriũ
militum xl. milia. equitum tria
quaginta equitib uenusiũ fugit:
romani status futurũ fuisse. si hã
nibal mox post uictoriã ad ꝑua¬
dendum urbem contendissent.
Annibal in testimoniũ uictoriȩsue
tres modios anulorum aureorũ
karthaginem misit: quos ex ma-¬
nib inter fectorũ equitum ro¬
manorum senatorũq detrax̾at.
Usq ad eo aut̃ ultima desꝑatio
rei publice apud residuos roma¬
nos fuit: ut senatores de relinqͦn¬
da italia sedibusq querendis con¬
silium in eundum putarent. Qd
auctore cecilio metello confirma¬
tum fuisset: nisi cornelius scipio.
tribunꝰ tẽ militũ idẽ qui pꝰ affrica¬
nus. districto gladio deteruisset.
ac potius ꝓpatrie defensione in
sua uerba uirare coegisset. Roma¬
ni ad spem uite quasi ab inferis
respirare ausi. dictatorem decimũ
iunium creant: qui delecto habi

Expanded text:
lus, consulares aut praetorii uiri uiginti interfecti sunt, senatores uel capti uel occisi sunt triginta, nobiles uiri trecenti, pedestrium militum XL milquaginta equitibus Venusium fugit. Romani status futurum nibal mox post victoriam ad pervadendam urbem contendisset. Hannibal in testimonium victoriae suae tres modios annulorum aureorum Carthaginem misit, quos ex manibus interfectorum equitum Romanorum senatorumque detraxerat. Usque adeo autem ultima desperatio reipublicae apud residuos Romanos fuit, ut senatores de relinquenda Italia sedibusque quaerendis consilium ineundum putarent. Quod auctore Cecilio Metello confirmatum fuisset, nisi Cornelius Scipio, tribunus tunc militum, idem qui post Aphricanus, districto gladio eum deterruisset, ac potius pro patriae defensione in sua verba jurare coegisset. Romani ad spem vitae quasi ab inferis respirare ausi, dictatorem decimum Junium creant. Qui delecto habit
Abbreviated transcription (Latin):
post multa & grauissima p̃lia qͥ¬
bus macedones uicti sunt. pacẽ
philippo regi eorum aedit. Dem̃
cum lacedemoniis pugnauit.
uicto nauide duce ipsoꝵ. nobi¬
lissimos obsides demetriũ phi¬
lippi filium. & armenẽ nauidis
filium. ante currum dux̃. Roma¬
ni captiui. qui sub hannibale ꝑ
greciam uenditi fuerant. uni¬
uersi recepti capitib rasis obde¬
tersam seruitutem: cũrrum triũ¬
phantis sequuti sunt. Eo tẽpore
in subres. boi. atq cenomanni
contractis in unum uirib cum
abmnicare penorum duce qui in
italia remanserat. cremonã placen

Expanded text:
post multa et gravissima praelia, quibus Macedones victi sunt, pacem Philippo regi eorum dedit. Deinde cum Lacedaemonis pugnavit, victo Nauide duce eorum, nobilissimos obsides, Demetrium Philippi et Armenem Nauidis filium, ante currum duxit. Romani captivi, qui sub Hannibale per Graeciam venditi fuerant, universi recepti, capitibus rasis ob detersam servitutem, currum triumphantis secuti sunt. Eo tempore Insubresboi atque Caenomanni, contractis in unum viribus cum Hamilcare Poenorum duce, qui in Italia remanserat, Cremonam, Placen
Abbreviated transcription (Latin):
ingrediendi habere licentiam. nec
udeos nisi purificatos scđm pat̾¬
am legem. neq inferri ciuitatem
carnes animalium. que iudeis int̃¬
dictȩ sunt: s solitis patriȩ uicti
misuti ꝑmissum ẽ. quib deo sa¬
crificandum lex duina censuit.
Dehisita eo tempore apud uideos
reb gestis. polibius megalopo
ita dicit. Ptholomei dux scopa
ad suꝑiora uadens loca suꝑauit
hyemis tempore gentem uide¬
orum. Dicit nanq in eodem uo¬
lumine qualit scopam antiochꝰ
deuncens. bathaniam & sama¬
riam & adbella et cadra cepis¬
set. Paulo post uero tradidert̃
se ei iudei qui circa templũ ha¬
bitabant. Postea uͦ ut amiciti¬
am & fedus ptholomeuis cũ an¬
tiocho composuit. & dedit ei
filiam suam cleopatrã ad nup¬
tum. concedens ei humile syriã &

Expanded text:
ingrediendi habere licentiam, nec ingrediendi habere licentiam, nec Judaeos, nisi purificatos secundum patriam legem, neque inferri in civitatem carnes animalium, quae Judaeis interdictae sunt, sed solitis patriae uti permissum est, quibus Deo sacrificandum lex divina censuit. De his ita eo tempore apud Judaeos rebus gestis Polybius Megalopol ita dicit: Ptholomaei dux Scopa, ad superiora vadens loca, superavit hiemis tempore gentem Judaeorum. Dicit namque et in eodem volumine qualiter Scopam Antiochus devincens, Bathaniam et Samariam, et Abella et Cedar cepisset. Paulo post vero tradiderunt se ei Judaei, qui circa templum habitabant. Postea vero ut amicitiam et foedus Ptholomaeus cum Antiocho composuit, dedit ei filiam suam Cleopatram ad nuptum, concedens ei humilem Syriam et
Abbreviated transcription (Latin):
um liberalit̃ remunerandum:
scͥpsit magistratib. & amicis.
testimoniũ exhibens quod ab
eis bene tractatus ẽ. s & dona¬
tiones quas eis ꝓ grã retribuere
cogitauit. manifeste illis in no¬
tuit. id ẽ ut ciuitatem destruc¬
tam reficerent. & in eam habi¬
tatores congregarent disꝑsos.
ad immolationes uero uictima¬
rum uini & olei & libaminis
ti milia. ad similã autẽ tritici
beri iussit. Ad porticus uero
templi. seu &e᷑ alia quȩ dilap¬
sa erant ȩdificia: materiam
ex libano concessit. Omnem¬
namq genus iud eorum scdm
ꝓpͥas leges conuersari ꝑmisit:
sacerdotes && seribas templiatay
cantores sacros. ã tributis. quȩ
ꝓsuo capite dabant relaxauit.
Cos uero qui ex ipsa ciuitate ser¬
uitio add icti erant. eorumq ge¬
nitos libertati donauit: & sub¬
stantias eis reddere precepit.
dictum autem ꝑomne suũ mi¬
sit imꝑium. causa ornatꝰ tẽpli:
in quo continebat᷑ neminẽ alie¬
nigenarum intra muros tẽpli

Expanded text:
um liberaliter remunerandum, um liberaliter remunerandum, scripsit magistratibus, et amicis, testimonium exhibens, quod ab eis bene tractatus est. Sed et donationes, quas eis pro gratia retribuere cogitavit, manifeste illis innotuit, id est, ut civitatem destructam reficerent, in eam habitatores congregarent dispersos. Ad immolationes vero victimarum vini et olei, et libani 0, ad similam autem tritici bere jussit. Ad porticus vero templi, seu ad alia quae delapsa erant aedificia, materiem ex Libano concessit. Omne genus Judaeorum secundum proprias leges conversari permisit. Sacerdotes et scribas templi atque cantores sacros a tributis quae pro suo capite dabant relaxavit. Eos vero qui ex ipsa civitate servitio addicti erant, eorumque genitos libertati donavit, et substantias eis reddi praecepit. Edictum autem per omne suum misit imperium causa ornatus templi, in quo continebatur, neminem alienigenarum intra muros templi
Abbreviated transcription (Latin):
quo ptholomeo machabeorũ mar¬
tyres coronant᷑. Sub huius tempo¬
re gesta sunt que historia scdi lib̃
machabeorum continet. Areedi¬
ficatione uͦ templi. anni sunt tre-¬
omas. qui & supra. Ptholomeus
ergo epiphanes defuncto patre
philopatore. magnam uirtutem
militummisit. cum duce nomine
scopa contra humilem syriam.
multasq eorum ciuitates cȩpit.
int̾ quas gentẽ uideoꝵ bello uic¬
tam recepit. quam nuꝑ antiochꝰ
sibi sociauerat. uicto ptholomeo
philopatore. Et nonpost multũ
antiochus scopam uicit. confligeis
contra eum iuxta fontẽ iordanis:
multosq de exercitu eiusꝓstuit.
Postea uͦ antiocho capiente sama¬
riam. & ciuitates syrie quas
scopa tenuerat: sponte gensui-¬
deorum ad eum transiens. & in
ciuitatem omnẽ eius exercitum
suscȩpit. & elephantis abun¬
danter alimenta prebut: & ob¬
sidenti eos qui abscopa in arce ie¬
rosolimorum relicti sunt custodes
prono animo auxilium prestite¬
runt. Igitur antiochus iustum
arbitratus iudeorũ erga sestudi¬

Expanded text:
Phtolomaeo Machabaeorum martyres coronantur. Sub hujus tempore gesta sunt quae historia II libri Machabaeorum continet. A reaedificatione vero templi anni sunt Onias, qui et supra. Ptholomaeus ergo Epiphanes, defuncto patre Philopatore, magnam virtutem militum misit cum duce nomine Scopa contra humilem Syriam, multasque eorum civitates cepit. Inter quas gentem Judaeorum bello victam recepit, quam nuper Antiochus sibi sociaverat, victo Ptholomaeo Philopatore. Et non post multum, Antiochus Scopam vicit, confligens contra eum juxta fontem Jordanis, multosque de exercitu ejus stravit. Postea vero Antiocho capiente Samariam et civitates Syriae, ibidem quas Scopa tenuerat, sponte gens Judaeorum ad eum transiens, in civitatem omnem ejus exercitum suscepit, et elephantis abundanter alimenta praebuit, et obsidenti eos qui ab Scopa in arce Hierosolymorum relicti sunt custodes prono animo auxilium praestiterunt. Igitur Antiochus, justum arbitratus Judaeorum erga se studi
Abbreviated transcription (Latin):
leges alicuius p̃uaricate sunt rei:¬
fides ht̃ nascuntur p̃uancatores.
ñ ꝓprie s originaliter peccatores.
unde illis grãm remissionis pec¬
catoꝵ necessariam confitemur. ꝓ¬
fecto eomͦ quo sunt peccatores. etiã
p̃uancatores legis illius quȩ in pa¬
radiso data ẽ agnoscunt᷑: ut ue¬
rum sit utrũq qd̾ scriptũ ẽ. & p̃¬
uaricatores estimaui om̃s peccato¬
catio. Ac ꝑhoc quia circumcisio
signum regenerationis fuit: & ñ
in merito paruulũ ꝓpt̃ originale
pecc̃m quo pͥmũ dĩ dissipatum ẽ
testamentũ generatio disꝑdet
nͥ regeneratio libet: sic intelligen
da sunt hec u̾ba diuina. tanquã
dictũ sit. qui ñ fui̾t regeneratꝰ. in¬
teribit aĩa illa de gene eius quia
testam̃tum dĩ dissipauit. qñ in a¬
dam cũ omnib etiã ipse peccauit.
Si enĩ dixisset quia hoc testam̃tũ
meũ dissipauit: ñ nisi de ista cͥcũ¬
cisione intelligi cogeret. Nunc uͦ

Expanded text:
legis alicuius plegis alicuius pfides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessariam confitemur; profecto eo modo quo sunt peccatores, etiam praevaricatores legis illius, quae in paradiso data est, agnoscuntur; ut verum sit utrumque, quod scriptum est, et, Praeuaricatores aestimaui omnes peccatocatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regda sunt haec verba divina, tamquam dictum sit: Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere ejus, quia testamentum Dei dissipavit: quasi dam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', non nisi de ista circumcisione intellegi cogeret; nunc uer
Abbreviated transcription (Latin):
culus qui ñ circumcidet᷑ carnẽ
p̃putii sui octauo die. int̾ibit
anima illa de genere suo quia
testam̃tum meũ dissipauit: cum
hec nulla culpa sit paruuli. cuiꝰ
dixit animã perit᷑am. nec ipse
dissipaui̾t testam̃tũ dĩ. s maio¬
ris qui eũ circũcide non curart̃.
nͥ quia etiã paruili non scđm ui¬
humani originẽ om̃s in illo testa
om̃s peccauerunt. Multa quippe
appellantur destamenta dĩ. excep¬
tis illis duob magnis uetere ⁊ nouo:
qd licet cuiq legenti cognoscere. Te¬
stamentum autẽ primũ qđ factũ
ẽ adhominem primũ: ꝓfec̾to iud̃
ẽ. Qua die ederitis. morte moriemi¬
ni. Unde scriptum ẽ inlibro qui ec¬
cłiasticus appellatur. Omĩs caro
sic̃ uestis ueterascit. Testamentũ
enim ascło:. morte morieris. Cum
enim lex eiudentior postea data sit.
idicat apls ubi autẽ non ẽ lex. nec
p̃uaricatio: quo pacto inpsalmo
qd̃ legit᷑ uerũ ẽ p̃uaricatores estima¬
ui om̃s peccatores terrȩ. nͥ qͥa om̃s.

Expanded text:
culus qui non circumcidetur came praeputii sui octauo die, disperiet anima eius de genere suo quia testamentum meum dputii sui octauo die, disperiet haec nulla culpa sit paruuli, cuius dixit animam perituram, nec ipse dissipauerit testamentum Dei, sed maiores, qui eum circumcidere non curarunt; nisi quia etiam paruuli, non shumani originem, omnes in illo uno omnes peccauerunt. Multa quippe appellantur testamenta Dei exceptis illis duobus magnis, uetere et nouo, quod licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte morieris. Cum enim lex euidentior postea data sit, et dicat apostolus: Ubi autem non est lex, nec praeuaricatio, quo pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes
Abbreviated transcription (Latin):
aget annum apparuit ei dñs:
dixitq ad eum. Ego ds̃ omp̃s.
Ambula coram me & esto ꝑfec¬
tus: ponamq fedus meum int̃
me & te. & multiplicabo teue¬

Expanded text:
at apparuit ei Dominus dixitque ad eum ego Deus omnipotens ambula coram me et esto perfectus ponamque foedus meum inter me et te et multiplicabo te ve
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit. iuxta illud quod alibi scͥptũ
ẽ. sedit populus comedere & bibere
& surrexerunt ludere. siue qd̾ adu̾¬
sum ysaac quasi maioris etatis io co
sibi & ludo primogenita uendicaret.
Qd quidẽ sara audiens ñ tulit: &
hoc ipsius approbat᷑ sermone dicenti.
Fice ancillam hanc cũ filio suo. Non
ost quot annospuer ablacta
anno. aliis duodecimo ablactatio¬
nis tempus impleri.uii
hel.quando natus ẽ ysaac.
adolescentẽ matris sedisse certucib
dum dicit᷑ sumpsit abrahã panes
& utrẽ aquae. & dedit agar ponens
breorũ ad cõparationẽ parentum
infans uocatur & paruulus. Et ẽ
sensus. Posuit gͦ abrahã paneso
utrẽ suꝑ humerũ agar. & hoc fa¬
cto dedit puerũ matri. hoc ẽ in ma
sit edomo. Quod & insequentib
declarat᷑ dum dicit᷑. surge tolle
puerũ & tene manum eius. ñ ut
eum de t̾ra uelut iacentẽ tolłet.
s quasi comitẽ manu tene̾t. Quod
aut̃ manu parentis tenet᷑ sollicitꝰ
monstrat᷑ affectus. Hic enĩ finem¬

Expanded text:
fecerit, juxta illud quod alibi scriptum est: Sedit populus comedere et bibere, et surrexerunt ludere : sive quod adversum Isaac, quasi majoris aetatis, joco sibi et ludo primogenita vendicaret. Quod quidem Sara audiens, non tulit: et hoc ex ipsius approbatur sermone dicentis: Ejice ancillam hanc cum fier. 197. Post quot annos puer ablactaranno; aliis duodecimo ablactationis tempus impleri. Intel quando natus est Isaac, adolescentem matris sedisse in cervicibus, dum dicitur: Sumpsit Abraham panes et utrem aquae et dedit Agar, ponensbraeorum, ad comparationem parentum, infans vocatur et parvulus. Et est sensus: Posuit Abraham panes et utrem super humerum Agar, et hoc facto dedit puerum matri, hoc est, in msit e domo. Quod in sequentibus declaratur, dum dicitur: Surge, tolle puerum, et tene manum ejus ; non ut eum de terra velut jacentem tolleret, sed quasi comitem manu teneret. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Inter.
Abbreviated transcription (Latin):
goras uͦ magis ꝯtemplatiue qͥb po¬
tuit intelligentie uirib institisse.
P inde plato utrũq iungendo philo¬
phiã ꝑfecisse laudatur.ꝙͣ intres par¬
tes distribuit. Unam moralẽ que
maxime in actione uersat᷑: alt̾ã
nat᷑alem q̃ contẽplationi deputata ẽ
t̾ciã rationalẽ qͣ uerũ det̾minat᷑. a falso.¬
q̃ licet utͥq idẽ actioni. & ꝯtẽplatioi
sit necessaria: maxime tamen
contemplatio ꝑspectionem sͥ¬
uendicat ueritatis. Ideo hȩc tri¬
ꝑtitio non ẽ contraria illi distine¬
tioni qua intelligitur omnestu¬
dium sapientiȩ inactione & cõ¬
templatione consistere. Et athe
diogenes cognoscitur. eudoxus
astrologus. plato quoq & seno¬
thon nec non & alii socratici in¬
signes habentur. Euagoras cũ
regnaret cipri infurorẽ uersusẽ:
factoq etiam t̾remotu magno.
elica & bura peloponensiũ
urbes. absorte sunt. Tunc etã
fuit kartagmensium bellũ
illud famosissimum..

Expanded text:
goras uero magis contemplatiuae, quibus pogoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum dQuae licet utrique, id est, actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem vindicat veritatis. Ideo haec tripartitio non est contraria illi distinctioni qua intelligitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere; et AthenDiogenes cognoscitur, Eudoxus astrologus, Plato quoque et Xenophon, nec non et alii Socratici insignes habentur. Evagoras cum regnaret Cypri, in furorem versus est. Facto etiam terraemotu magno Elica et Bura, Peloponensium urbes, absorptae sunt. Tunc etiam fuit Carthaginensium bellum illud famosissimum.
Abbreviated transcription (Latin):
cratica disciplina longe lateq
peregrinatus est. quaquauer¬
sum. alicuius nobilitate scien¬
tiȩ ꝑcipiende eum fama rapie¬
bat. Itaq & in egypto didicit.
quȩcunq magna illic habe¬
bantur atq docebant᷑. & iñ
ineas partes italie ueniensubi
pytagore fama celebrabatur.
quicquid italice fuit philoso¬
phie facillime comprehendit. Et
quia magistrum socratẽ singula¬
riter diligebat: eum loquentem
faciens fere in omnib sermoni¬
bus suis. etiam illa que uel ab a¬
liis didicerat. tił ipse quanta po¬
tuerat intelligentia uiderat. cũ
illius lepore & moralib disputa¬
tionib temperauit. Itaq cũ studi¬
um sapientie in actione & contẽ¬
platione ũsetͣ un una pars eius
actiuia. alt̾a contemplatiua dici
potest.quarum actiua adagen¬
dam uitam. id ẽ ad mores instru¬
endos ꝑtinet. contemplatina aut̃
ad conspiciendas nature causas. &
sincerissimã ueritatẽ: socrates in
actiua excelluisse memorat᷑. pyta¬

Expanded text:
contentus disciplina, longe lateque peregrinatus est; quaquaversum alicujus nobilitate scientiae percipiendae eum fama rapiebat: itaque et in Aegypto didicit quaecunque magna illic habebantur atque docebantur, et inde in eas partes Italiae veniens ubi Pythagorae fama celebrabatur, et quidquid Italicae fuit philosophiae facillime comprehendit; et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentem faciens fere in omnibus sermonibus suis etiam illa, quae uel ab aliis didicerat, uel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, unde una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pytha
Abbreviated transcription (Latin):
uero ꝓstrata: ipse in alexandrium
confugit castellum. Quo obsidioẽ
cinctus. dum uehementius urgeri
se abhostib cerneret. territus alex¬
ander. omnib desꝑatis legatos ad ga¬
binium mittit. & ignosci delictis o¬
rans. & quȩ sibi parerent castella ma¬
cheronta & hyrcanium tradere ñ du¬
bitans. quin etiam alexandrium eius¬
dem potestati ꝑmisit. Quȩ quidẽ oĩa
gabinius consilio matris alexandri
funditus eruit. Post hȩc uero gabimꝰ
hyrcano iherosolimam deducto eiq
fani curam commendauit. cexeris
rei publicȩ partib optimates p̃fecit.
omnemq iudeorũ gentem in conuen-¬
tus quinq diuisit. unum iherosolimis.
alterum doris. itemq tercium apud
amathimta. quartum ihericho. & qͥn¬
tum seffori galileȩ ciuitate disposuit.
Singulari autem unius dominati¬
one uidei liberati. libent̾ optima

Expanded text:
vero prostrata, ipse in Alexandrium vero prostrata, ipse in Alexandrium confugit castellum. Quo obsidione cinctus, dum vehementius urgeri se ab hostibus cerneret, territus Alexander, omnibus desperatis, legatos ad Gabinium mittit, et ignosci delictis orans, et quae sibi parent castella Macherunta et Hircanium tradere non dubitans, quin etiam Alexandrium ejusdem potestati permisit. Quae omnia quidem Gabinius, consilio matris Alexandri, funditus eruit. Post haec vero Gabinius, Hircano Hierosolymam deducto, ei fani curam commendavit, caeteris reipublicae partibus optimates praefecit, omnemque Judaeorum gentem in conventus quinque divisit: unum Hierosolymis, alterum Doris, itemque tertium apud Amathunta, quartum Hierico, et quintum Seffori civitate Galilaeae disposuit. Singulari autem unius dominatione Judaei liberati, libenter ab optima
Abbreviated transcription (Latin):
stum uero & qui una fecerant for
ater. preclaris p̃miis donat: & ihe¬
rosolimis tributum indicit. Pompeiꝰ
uͦ aflumine eufrate usq ad finese¬
gyptios scauro summa regionum
negotia cum duab cohortib com
captiuum ducens aristobolum cũ
familia. Erant autem filie duȩ to¬
tidemq filii: quorum unus alexan¬
der exitinere fugit. minor autem
antigonus cum sororib romã urctus
ẽ. Interea alexander congregata ma¬
nu hyrcano grauius imminebat.
udeam populabatur. hyrcanum
quidem maturȩ debellari posse cre¬
debat: uillasq oportunas muris.
hocẽ alexandrum & hyrcanium
& iacheronta non longe arabie
montib mumiebat. Exercitum
hinc inde colligere curauit. donec
facta sunt ei decem milia peditum
qui in syriam missus scauro succes¬
serat: ad uersus alexandrum cũ ua¬
lida manu militũ atq multitudine
ꝓcessit iudeorum. Quo p̃lio alex¬
ander uictus. a missis sex milibus
quorum uiua tria capta sunt. tͥa

Expanded text:
stum vero et qui una fortiter stum vero et qui una fortiter fecerant praeclaris praemiis donat, et Hierosolymis tributum indicit. Pompeius vero a flumine Euphrate usque ad fines Aegyptios Scauro summa regionum negotia cum duabus commeravit, captivum ducens Aristobolum cum familia. Erant autem illi filiae duae totidemque filii, quorum unus, Alexander, ex itinere fugit: minor autem, Antigonus, cum sororibus Romam vectus est. Interea Alexander, congregata manu, Hircano gravius imminebat, Judaeamque populabatur: Hircanum quidem mature debellare posse credebat, villasque opportunas muris, hoc est, Alexandrium, Hircanum et Macherunta, non longe ab Arabiae montibus, muniebat. Exercitum hinc inde colligere curavit, donec facta sunt ei decem millia peditumqui in Syriam missus Scauro successerat, adversus Alexandrum cum valida manu militum atque multitudine processit Judaeorum. Quo praelio victus Alexander, amissis sex millibus, quorum tria viva capta sunt, tria
Abbreviated transcription (Latin):
q cuiquam priususum. alienisẽẽ
decectum. Deniq pompeus una cĩ
suis comitib in templum ingressus.
ubi neminem preter pontificem
ad ẽẽ faserat: quȩ intus erant cande¬
labra cum lignis& mensa. exquib
libare atq adolere moris ẽ. & uascu¬
la ex auro cuncta ꝑrospexit: con¬
gestamq pigm̃torum molem. ac
sacte pecuniȩ ꝓpe adduo milia ta¬
lentorum. Nec tamen uel hec uel
aluud quicquam de sacro scĩs opib
siue instrumentisattigit:. s postero
die post excidi um. curare templũ
& sollempnia celebrare sacra. Ipse
autem hyrcano pontifice declarato
quod se & in aliis reb alacrem ob¬
ad bellum agrestum multitudinẽ
ab aristobolo reuocasset. ꝑque
sicut imꝑatorem bonum decuit.
beniuolentia potius quam timore
plebem sibi conciliauit. Int capti-¬
uos audem comprehensus a ristobo¬
li socer: idẽq patruus tenebatur.
Et illos quidem qui maxime belli
causa fuissent securi ꝑcussit. fau¬

Expanded text:
lli cuiquam prius visum alienis esse lli cuiquam prius visum alienis esse detectum. Denique Pompeius una cum suis comitibus in templum ingressus, ubi neminem praeter pontificem adesse fas erat, quae intus erant candelabra cum lychnis, et mensas ex quibus libare atque adolere moris erat, et vascula ex auro cuncta perspexit, congestamque pigmentorum molem, ac sacrae pecuniae prope ad duo millia talentorum. Nec tamen vel haec vel aliud quidquam de saerosanctis opibus sive instrumentis attigit, sed postera die post excidium curare templum et solemnia sacra celebrare. Ipse autem, Hircano pontifice declarato, quod se et in aliis rebus alacrem ad bellum agrestium multitudinem ab Aristobolo revocasset, per quae, sicut imperatorem bonum decuit, benevolentia potius quam timore plebem sibi conciliavit. Inter captivos autem comprehensus Aristoboli socer, idemque patruus, tenebatur. Et illos quidem, qui maxime belli causa fuissent, securi percussit: Fau
Abbreviated transcription (Latin):
renda & ad efficienda que iuberet
alacriter animatis. Ipse uero tẽplũ
obsidione cingi. turrib impositis
ad motisq machinis. menia tẽpta¬
bat irrumꝑe:. s lapidib repella¬
bantur iure pugnantium. Men¬
se nanq obsidionis tercio. uix una
turri deiecta fanum irruptum est.
Primus audem murum transcende
ausus ẽ syllȩ filius faustus torneliꝰ:
& post eum centuriones duo furiꝰ
& fabitis cum suis agminib & cir¬
cumsepto undiq fano. alios confu¬
gientes. uł etiam paulisꝑ repugnã¬
tes. interficiunt. Alultos aut̃ sui gen¬
tiles aduersȩ partis studiosi truri¬
dabant. plurimi semetipsos inru¬
pesprecipitabant: ñ nulli furibun¬
di cunctis quȩ circa murum erant
in desꝑatione succensis. parit̃ confla¬
grabant. Itaq uideorum quidem
duodecim milia occubuerunt: ro¬
manorum uero ꝑ pauci. s plures
sauciati sunt. Nichilautem grauius
in illa clade uideorum gentiiusũ
est: quam scm̃ illud archanum ne¬

Expanded text:
renda et ad efficienda quae juberet renda et ad efficienda quae juberet alacriter animatis. Ipse vero templum obsidione cingit, turribus impositis admotisque machinis, moenia tentabat irrumpere, sed lapidibus repellebantur et vi repugnantium. Mense namque obsidionis tertio, vix una turri dejecta, fanum irruptum est. Primus autem murum transcendere ausus est Syllae filius, Faustus Cornelius, et post eum centuriones duo, Furius et Fabius cum suis agminibus. Et circumsepto undique fano, alios confugientes vel etiam paulisper repugnantes interficiunt. Multos autem suos gentiles adversae partis studiosi trucidabant, plurimi semetipsos in rupes praecipitabant, nonnulli furibundi cunctis quae circa murum erant in desperatione succensis pariter conflagrabant. Itaque Judaeorum quidem duodecim millia occubuerunt, Romanorum vero perpauci, sed plures sauciati sunt. Nil autem gravius in illa clade Judaeorum genti visum est, quam sanctum illud arcanum nu
Abbreviated transcription (Latin):
mis sus fuerat. nec in oppidum
quidẽ aristoboli socii receꝑunt.
Hiscõ motus pompeius aristobo¬
lum ad custodiam collocat. ad
ciuita tem uero ꝓfectus. dũ lus¬
stran do eam circuiret. ut explo¬
raret qua ex parte facilior eẽt ac¬
cessus: siditio intra ciuitatem oota ẽ.
aristoboli quidem sociis bellum geri
potius regemq liberare dignũ ẽẽ.¬
firmantib: qui uero cum hyrcano
sentiebant. pompeio portas aꝑtri.
Demq uicta par sanstoboli concessit
in templum: & ponte quo ciuitati
iungebatur absciso. ut adultimum
usq resisterent instruebatur. Cũ aut̃
alii romanos inciuitatem recepissent.
hisq domum regiam tradidissent:
ad hȩc optinenda pompeius unum
ex ducib sibi obedientib pisonem
cummilitib intromittit: isq p̃sidus
in ciuitate dispositis. quia nemini
eorum qui in templum confugerant
pacem ꝑsuadere potuit. omiã quȩ
circumerant expugnatiom parabat:
hyrcano eiusq amicis ad consilia ꝯfe¬

Expanded text:
missus fuerat, nec in oppidum missus fuerat, nec in oppidum quidem Aristoboli socii receperunt. His commotus Pompeius Aristobolum in custodiam collocat. Ad civitatem vero profectus, dum lustrando eam circumiret ut exploraret qua ex parte facilior esset ascensus, seditio in civitate exorta est. Aristoboli quidem sociis bellum geri potius regemque liberare dignum esse affirmantibus; qui vero cum Hircano sentiebant, Pompeio portas aperiri. Denique victa pars Aristoboli concessit in templum, et ponte qui civitati jungebatur abscisso, ut ad ultimum usque resisterent instruebatur. Cum autem alii Romanos in civitatem recepissent hisque domum regiam tradidissent, ad haec obtinenda Pompeius unum ex ducibus sibi obedientibus Pisonem cum militibus intromittit. Isque, praesidiis in civitate dispesitis, quia nemini eorum qui in templum confugerant, pacem persuadere potuit, omnia quae circumerant expugnationi parabat: Hircano ejusque amicis ad consilia confe
Abbreviated transcription (Latin):
giunt. multi̾q munerib ei datis.
illa tantum quib apud a  rechã
usi fuerant allegantes ma gnoꝑe
predicabant ut aristobo li uiolen¬
tiam odio dignam putaret. regno¬
q hyrcanum resticueret: cui tam
etate quam morib deberetur. Ita¬
q aristobolus auxdio scauri fretus.
pompeio nec defuit. S dum ipsius
grãm minime aptum se cognosceret
in iherosolimam cum indignatione
discessit. belloq tam congredi cum
pompeio cogitabat. Pompeius aut̃
nec ei tempus apparatui dandum
putauit. statim eum sequitur: multũ
quippe alacritati eus addid̾at. cuca
hierichonta mitridatis mors nunti¬
ata. Cumq illic ꝑ noctasset: mane
in iherusolimam ꝓꝑabat. Itaq hoc
eius impetu ꝑterritus aristobolus.
supplex occurrit. pecunamq pol¬
licitus. quodq semetipsum ei cum
ciuitate ꝓmitt̾e̾t. pompeiũ mitigat
seuientem: nec tam̃ quicquam corũ
quȩ ꝓmisit effectum ẽ. Gabiniũ enĩ
qui adsuscipiendam pecuniam

Expanded text:
giunt multisque muneribus ei datis, giunt multisque muneribus ei datis, illa tantum quibus apud Aretham usi fuerant, allegantes magnopere praedicabant ut Aristoboli violentiam odio dignam putaret, regnoque Hircanum restitueret, cui tam aetate quam moribus deberetur. Itaque Aristobolus, auxilio Scauri fretus, Pompeio nec defuit. Sed dum ipsius gratiam minime adeptum se cognosceret, in Hierosolymam cum indignatione discessit, belloque jam congredi cum Pompeio cogitabat. Pompeius autem nec ei tempus apparatui dandum putavit, sed statim eum sequitur, multum quippe alacritati ejus addiderat circa Hiericunta mors Mitridatis nuntiata. Cumque illic pernoctasset, mane in Hierosolymam properabat. Itaque hoc ejus impetu perterritus Aristobolus, supplex occurrit pecuniamque pollicitus, quodque semetipsum ei cum civitate permitteret, Pompeium mitigat saevientem, nec tamen quidquam eorum quae promisit, effectum est. Gabinium etiam, qui ad suscipiendam pecuniam
Abbreviated transcription (Latin):
imminens soluisset obsidionem.
Namq his exarmenia quidem in
syriam missus erat a pompio ma¬
gno. qui cum tigrane bellum ge¬
rebat. S ubi damascum uenit. qͣm
retentam a metello & lollio con¬
sulib & captam repꝑit. his inde
submotis cognido in iudea quid
ageretur. illuc uelut ad questum
cucurrit. Deniq ut fines ingres sꝰ¬
ẽ uideorum legati ad eum ueniunt:
afratre utroq ut sibi potius adiu¬
mento eẽt orantib. S trecentis
talentis que aristobolus ei mise¬
rat. iusticia post habita ẽ. Tot
enim acceptis scaurus ad hẏrca¬
num & arabas legatos dirigit: ro¬
manorum eis& pompei nomen
indentans. nisi obsidione desist̾ent.
taq & aretha ex iudca infila del¬
fiam recedit. metu ꝑculsus: et
scaurus damascum redit. Hyrca¬
nus uero & antipat̃ arabum pri¬
uati auxilio: spem & in adu̾sarios
contulerunt. E cum po mpeiꝰ
syriam transgressus da mas¬
cum ꝑtienisset. & ad ipsũ confu¬

Expanded text:
imminentem solvisset obsidionem. imminentem solvisset obsidionem. Namque is ex Armenia quidem in Syriam missus erat a Pompeio Magno, qui cum Tigrane bellum gerebat. Sed ubi Damascum venit, quam retentam a Metello et Lollio consulibus et captam reperit, his inde submotis, cognito in Judaea quid ageretur, illuc velut ad quaestum cucurrit. Denique ut ingressus est fines Judaeorum, legati ad eum veniunt a fratre utroque ut sibi potius adjumento esset orantibus. Sed quadringentis talentis, quae Aristobolus miserat, justitia posthabita est. Tot etiam acceptis Scaurus ad Hircanum et Arabas legatos dirigit, Romanorum eis et Pompeii nomen intentans, nisi ab obsidione desisterent. Itaque et Aretha ex Judaea in Philadelphiam recedit metu perculsus, et Scaurus Damascum redit. Hircanus vero et Antipater, Arabum privati auxilio, spem in adversarios contulerunt. Et cum Pompeius Syriam transgressus Damascum pervenisset, ad ipsum confu
Abbreviated transcription (Latin):
ciperet. atq in regnum deducet.
suadebat. multa detrahens aristo¬
boli morib. multisq hẏrcanũ
laudib predicans. simulq ad¬
monebat. quod eum deceret reg¬
no clarissimo presidentẽ. iniqͥ¬
tate oppressis manum porri¬
gere: hyrcanum a utem in¬
iuriam pati qui principatu ui¬
re successionis sibi debito caruis¬
sec. Sic instructis & preparatis
ambobus noctu cum hyrcano
exciuitate profugit. citatoq cur¬
su in oppidum quod petͣ dicit᷑
saluus euasit: quod regni sedes
eẽt arabiȩ. Ibiq postquam hyr¬
canum in manum regis arechȩ
tradidit: multis dictis multisq
munerib ut auxilium ei p̃ber&
quo in regnũ deduceretur effec̃
Igitur rex collectum undiq ex¬
ercitum inuideam direxit. E¬
rant autem peditum equitumq
mille quinquaginta quib nequiaꝗͣ
restitit anstobolus. s primo impecu
suꝑatus in iherosolimã. fugere co¬
gitur: atq omnino captus eẽt. nͥ
dux romanorum scaurus horum

Expanded text:
ciperet atque in regnum deduceret ciperet atque in regnum deduceret suadebat, multa detrahens Aristoboli moribus, multisque Hircanum laudibus praedicans. Simulque admonebat quod eum diceret regno clarissimo praesidentem, iniquitate oppressis manum porrigere: Hircanum autem injuriam pati, qui principatu jure successionis sibi debito caruisset. Sic instructis et praeparatis ambobus, noctu cum Hircano ex civitate profugit, citatoque cursu in oppidum quod Petra dicitur salvus evadit, quod regni sedes esset Arabiae. Ibique postquam Hircanum manum regis Aretae tradidit, multis dictis multisque muneribus, ut auxilium ei praeberet, quo in regnum deduceretur, effecit. Igitur rex collectum undique exercitum in Judaeam direxit. Erant autem peditum equitumque millia quinquaginta. Quibus nequaquam restitit Aristobolus, sed primo impetu superatus, in Hierosolymam fugere cogitur. Atque omnino captus esset, nisi dux Romanorum Scaurus horum