comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
one sanatus: & medicina adiuuerit
uoluntatẽ: hoc sit in interiore ho¬
minẽ. quod ad peccatum attin&.
tam quam cius daudicationem:
peius gratiam quiuenit ñuo care
iustos. sed peccatores: quia ñ est op
sanis medicur. sed male habentib:
UIterũ ait querendum est : ũtrum¬
ne prȩceptum sit homini sinepec¬
cato ẽẽ Autenim non potest: & p̃¬
ceptum ñ ẽ : aut quia preceptum ẽ.
potest: Namcur prȩciper&ur qđ
fieri omnino non potest: Respon¬
detur consultissi me homini pre¬
cipi. rectis passib ambulare ut
cumse non posse perspexerit. me¬
dicinam requirat quȩ interiorir
hominis ad sanadam peccati clau¬
lit dr̃ hominem sine peccato esse
procul dubio uult & proculdubio
potest Qui senimꝰ clemens est : ut
uel dubit& fieri posse quod dm̃ uel¬
l& non dubit&. Respondetur: si
noll& dẽ hominem sine peccato
esse : nonmit ter& filium suum
quisanar & homines a peccatis:
perfecta iustitia tãiuã sanitas plena¬

Expanded text:
one sanatus et medicina adiuuerit one sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos sed peccatores, quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus. \'Iterum\', ait, \'quaerendum est, utrumne praeceptum sit homini sine peccato esse. aut enim non potest et praeceptum non est aut, quia praeceptum est, potest. nam cur praeciperetur, quod fieri omnino non posset\'? respondetur consultissime homini praecipi, ut rectis passibus ambulet, ut cum se non posse perspexerit medicinam requirat, quae interioris hominis ad sanandam peccati claulit hominem deus sine peccato esse. procul dubio uult et procul dupotest: quis enim tam demens est, ut vel dubitet fieri posse quod Deum velle non dubitet? Respondetur, si nollet Deus hominem sine peccato esse, non mitteret Filium suum, qui sanaret homines a peccatis: perfecta justitia tanquam sanitas plena
Abbreviated transcription (Latin):
potius qualitatẽ inmalũ quade¬
formis actur existit: Sic& in homine
interiore animus res est. rapina ac¬
tus est: Auantia uitium ẽ: Id est qra¬
litas: secundum quãmalus ẽ animꝰ
&iam quandonihil agit. undea¬
uaritiȩ suȩ seruiat: &iam quando
audit : Non concupiscer. seque uitu¬
perat: &tam en auarus man&: Sed ꝑ
fidem renouatur: idẽsanatur dedie
indiem nec tamen nisi gratia dĩ
nedebeat homo sinepeccato esse :
Pro culdubio deb&: sideb& potest:
si non potest: ergo ñ deb&: &si non
deb& homo esse sinepeccato. deb&
ergo esse cum pecto: &iam peccatũ
nonerit. suillud habere constite¬
rit: Autsi hoc &iam diciabsurdũ ẽ.
confiteri enim necesse est debere
hominem sinepeccato ẽẽ Et constat
eum non obaliut deberequã posse:
Responditur eadem similitudine: qua
superius iamrespondimus. cũ enim
uidemur claudum quisanaripotest.
recteutͥq dicimus deb&eẽ homois¬
te sineclaudicatione: Et sideb& po¬
potest: sed cũ fuerit adhibita curati¬

Expanded text:
potius qualitatem malam, qua deformis actus existit. sic et in homine interiore animus res est, rapina actus est, auaritia uitium est, id est qualitas, secundum quam malus est animus, etiam quando nihil agit. unde auaritiae suae seruiat, etiam quando audit: non concupisces seque uituperat et tamen auarus manet; sed per fidem renouatur, id est sanatur, de die in diem nec tamen nisi gratia dei ne debeat homo sine peccato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest, ergo nec debet. et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato; et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit. aut si hoc etiam dici absurdum est, confiteri necesse est debere hominem sine peccato esse et constat eum non aliud debere quam potest\\ respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: debet esse homo iste sine claudicatione; et si debet, popotest, sed cum fuerit adhibita curati
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ ut᷑ uera cissime demonstratur : stratꝰ¬
tc̃ eos crucifixisse quando damaue¬
runt: maxime quia nolebant uidere
se hoc fecisse: & ꝓpt̃ea cu pilato tradi¬
der̃ qđ eorũ uerba satis indicant: se¬
cundũ iohannẽ: Cũ eñi dixisset eis pi¬
latus quã accusationẽ affertis aduer¬
sus hominẽ hunc: Responder̃ & dixer̃

Expanded text:
retur; et ueracissime demonstratur tunretur; et ueracissime demonstratur tunc eos crucifixisse, quando clamauerunt, maxime quia nolebant uideri se hoc fecisse; et propterea eum Pilato tradiderant, quod eorum uerba satis. indicant secundum Iohannem. cum enim dixisset eis Pilatus: quam accusationem affertis aduersum hominem hunc? responderunt et dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
trat aũ hora t̃tia & crucifixer̃ eum:
iam certe dixerat: & crucifigentes
eũ: diuiser̃ uestim̃ta ei: sic &iã ceten
ađ testant᷑: qđ eo crucifixo uestim̃ta
diuisa s̃: se eiꝰ rei gestaͬ. & temp uolu¬
it cõmemorare marcus. sufficer&
dicere: Frat aũ hora t̃tia: ut ꝗd ad¬
uix̃ & crucifixer̃ eũ : Nisi quia uo¬
luit aliꝗd recapitulando signifi¬
care : qđ quȩ sitũ inueniret᷑. cũscrip¬
tura ipsa illis tẽporib legeret᷑ qui¬
b uniũ sȩ ecclesiȩ notũ erat: qua ho¬
ra dñs ligno suspensus ẽ: unde pos¬
sit huius. ł errorẽ corrigi ł m̃datiũ
refutari: Sed quia sciebat amilitib
suspensũ dñmĩa iudȩis. sic̃ iohãn aꝑ¬
tissime dic̃: occulte ostendere uoluit¬
eos magis crucifixisse quida mauer̃
ut crucifigeret᷑: quã illos quiminis¬
teriũ principisuo scđm suũ officium
p̃buer̃: Intellegit᷑ fuisse hora t̃tia
cũ clamauer̃ iudȩi ut d̃s crucifige¬

Expanded text:
erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum. iam certe dixerat: et crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius. sic etiam ceteri attestantur, quod eo crucifixo uestimenta diuisa sunt. si eius rei gestae tempus uoluit commemorare Marcus, sufficeret dicere: erat autem hora tertia; ut quid adiunxit: et crucifixerunt eum, nisi quia uoluit aliquid recapitulando significare, quod quaesitum inueniretur, cum scriptura ipsa illis temporibus legeretur, quibus uniuersae ecclesiae notum erat, qua hora dominus ligno suspensus est, unde posset huius uel error corrigi uel mendacium refutari? sed quia sciebat a militibus suspensum dominum, non a Iudaeis, sicut Iohannes apertissime dicit, occulte uoluit ostendere eos magis crucifixisse qui clamauerunt, ut crucifigeretur, quam illos qui ministerium principi suo secundum suum officium praebuerunt. intellegitur ergo fuisse hora tertia, cum clamauerunt Iudaei, ut dominus crucifige
Abbreviated transcription (Latin):
drans: aut quinta triem: autquinta
semis autaliꝗd huiusmodi habent
enĩ istũ morẽ scripturȩ ut a pͣte to¬
tũ ponant: maxime in temporib:
sic̃ deocto illis dieb :p: quos eũ dicunt
ascendisse in montẽ : quorũ medics
intuens. matheus & marcus dixer̃
Post dies sex: p̃sertim. quia tã mo¬
derate idem iohannes locutus ẽ
ut ñdiceret sexta: sed quasi sexta:
qđse ita ñdiceret: s tantũ modo sex¬
tã diceret possemus nos ita in tel¬
legere. quẽ ad modũ loqui scrip¬
turȩ solent sic̃ dix̃i. apte totũ ut
ꝑacta quinta & inchoata sexta ge¬
rerent᷑ hec que narrant᷑ incruci¬
fixione dñinr̃i donec conpleta sexta
illo pendente.fierent tenebre quib:
tres euangeliste ad testant᷑: matheis.
marcus. &lucas: Queramus iã c̃sequen¬
t̃: cur dixerit marcus. cũ cõmemo ras
set qđ crucifigentes eã diuiser̃ uesti¬
m̃ta eiꝰ mittentes sortẽ suꝑ eis. quis
quid tolleret: & secutus adiunxerit.

Expanded text:
drans" aut ,,quinta triena" aut "quinta semis" aut aliquid huius modi. habent enim istum morem scripturae, ut a parte totum ponant, maxime in temporibus; sicut de octo illis diebus, post quos eum dicunt ascendisse in montem; . quorum medios intuens Matthaeus et Marcus dixerunt: post sex dies. praesertim quia tam moderate idem Iohannes locutus est, ut non diceret: "sexta" sed: quasi sexta. quod si ita non diceret, sed tantummodo sextam diceret, possemus nos ita intellegere, quemadmodum loqui scripturae solent, sicut dixi, a parte totum, ut peracta quinta et inchoata sexta gererentur haec quae narrata sunt in crucifixione domini nostri, donec completa sexta illo pendente fierent tenebrae, quibus tres euangelistae attestantur, Matthaeus, Marcus et Lucas.\' Quaeramus iam consequenter, cur dixeet quod crucifigentes eum diuiserunt uestimenta eius, mittentes sortes super eis, quis quid tolleret, et secutus adiunxerit:
Abbreviated transcription (Latin):
eũ uos & scđm legẽ uram̃ iudicate eũ:
Dixer̃ ergo ei iudȩi: Nob ñ licet int̃¬
ficere quẽ quã: qđ ergo maxime uide¬
re fecisse nolebant: hoc eos hora t̃tia
fecisse marcus ostendit: uerissime
iudicans magis fuisse dñi necatricẽ
linguã iudeorũ quã militũ manus:
facile aũ uidebit qui sine impietatis
duritia uoluerit ad tendere: quam
oportuno loco marcus hoc det̃tia
hora posuerit: ut quisq: ibi recordet
qua hora iudȩi crucifixer̃ dñm: qui
uolebant᷑ ramos ł principes ł milites

Expanded text:
uos et secundum legem uestram iudicate eum. dixerunt ergo Iudaei: nobis non licet interficere quemquam. quod ergo maxime uideri fecisse nolebant, hoc eos hora tertia fecisse Marcus ostendit, uerissime iudicans magis fuisse domini necatricem linguam Iudaeorum quam militum manus. Facile autem uidebit qui sine impietatis duritia noluerit attendere, quam opportuno loco Marcus hoc de tertia hora posuerit, ut quisque ibi recordetur, qua hora Iudaei crucifixerint dominum, qui nolebant in Romanos uel principes uel milites
Abbreviated transcription (Latin):
OUIRESURRECTIONẼ CARNIS
QUA SIC PRE DICTŨ Ẽ TOTUS NVN¬
erum deanimꝰ s quib bonis p.
hanc uitam beatissim is ꝑfruntur
ñ anob dissentiunt philosophi
nobiles: decarnis resurrectione
contendunt: hancꝰ quantũ pos¬
sunt nega nt: sed credentes mubti:
tiꝰnegantes paucissimos relique¬
runt & ad xpm. qui hoc qđ istis
uidet᷑ absurdum. insua resurrec¬
tione monstrauit. fideli corde
conuersi sunt: docti& in docti sa¬
pientes mundi: & insipientes: Hoc
enĩ credidit mundus qđ dix̃ ds¬

Expanded text:
ONEM CARNI, QVAM, SICVT PRAEDICTVM EST, TOTVS MVNerum de animi bonis, quibus post hanc uitam beatissimus perfruetur, non a nobis dissentiunt philosophi nobiles; de carnis resurrectione contendunt, hanc quantum possunt negant. sed credentes multi negantes paucissimos reliquerunt et ad Christum, qui hoc quod istis uidetur absurdum in sua resurrectione monstrauit, fideli corde conuersi sunt, docti et indocti, sapientes mundi et insipientes. hoc enim credidit mundus quod
Abbreviated transcription (Latin):
ixit̃s ad moysen. Loquereergo se¬
creto inaures populi : & p&atunusquisq
a proximosuo: &mulier a proxima uasa
argentea & aurea & uestem Non hinc
ad expoliendum istomodo ꝓximũ hocẽ
ds̃ussit quinouerat quđquemq pati opor¬
ministeriũ p̃buer quẽ ad modũ cũm inist̃
iudicis. occiditeũ quem̃ iudexius sit occidi
Profecto sid sponte faciat. homicida est:
&iamsi ẽ uoccidit: quemscit occidi aiudice

Expanded text:
s ad Mosen: loquere ergo secreto in aures populi, et petat unusquisque a proximo, et mulier a proxima, uasa argentea et aurea et uestem. non hinc ad expoliandum isto modo proximum. hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporministerium praebuerunt; quemadmodum cum minister iudicis occidit eum quem iudex iussit occidi, profecto, si id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occidi a iudice
Abbreviated transcription (Latin):
clamat scriptura diuina altiorate
nequesieris & fortiorate ferutatur
fueris: Sed quȩ tibi p̃cepit dñs. illa
cogita semꝑ ut m agisistis teneran a
p̃sũptio. quan cauta ignoratio cul¬
pandauideat̾: certe ait a postolus. si¬
uesedes siue dominationes siue prin¬
cipatus. siue potestates: ESSEItaq:
sedes. siuedominationer. principa¬
tus & potestater. incelestibus aꝓp¬
paratib firmissime credo & de¬
ferre interse aliquid indubitata
fide teneo: Sed quo me contemnas.
queni magnũ putasesse doctorem
Quȩ nã ista sint & quid interse dif¬
ferant: nescio N& ea sane ignoran¬
tia periditari me puto sicut᷑ in oboe¬
dientia sidnĩ nĩ p̃cepta neglexero:
etideo puto sꝑm̃ dĩ per auctores
nror scriptores scõrũ elo quioꝵ
Nontam ex posita sed raptim
tacta. atq perstricta: ut si cui for¬
tetali: quales non sumur. peral

Expanded text:
clamat scriptura diuina: altiora te clamat scriptura diuina: altiora te ne quaesieris et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit dominus, illa cogita semper: ut magispraesumptio, quam cauta ignoratio culpanda videatur. Certe ait Apostolus: Sive sedes, sive dominationes, sive principatus, sive potestates. Esse itaque sedes, sive dominationes, principatus, potestates in coelestibus apparatibus firmissime credo, et differre inter se aliquid indubitata fide teneo. Sed quo me contemnas, quem magnum putas esse doctorem, quaenam ista sint, et quid inter se differant nescio, nec ea sane ignorantia periclitari me puto, sicut in obedientia, si Domini praecepta neglexero, et ideo puto spiritu Dei per auctores nostros scriptores sanctorum eloquiorum, non plene exposita, sed raptim tacta atque perstricta, ut si cui forte tali quales nos sumus per al
Abbreviated transcription (Latin):
meruit: quã quã in conparatione
iustitiedĩ sic n&e scĩ incaelis angeli
iusti essedicantur: Non mi hi uid&
in portuna sententia: non qui a ut
hoc essent. aiustitia lapsisunt Sed
quia facti sunt. & dr̃ non sunt: tan¬
tum que spiritalis luminis habere
non possunt: quantum hab& ille
a quo facti sunt: Ibi enim sumnia
iustitia ibi sum ma sapientia: & hoc
dr̃ est dequo dictum est solisapien¬
tidõ sedalia questio est quantũ
iustitiȩ ipstus ipsius capiant angeli
quantũq ñ capiant: cuius enim par¬
tici patione iusti sunt: eius conpara¬
tione nec iustisunt Sed aliaẽ ut dii
ista questioialiadesi derib: & sole.
& luna: utrum uelrationales ha¬
beunt sp̃r in lus conspicuis corponib
lucidisq: corpora qui dubitant :
quoͥdsit omnino corpus ignorant:
Neque ista multum ad nospertinent.
ut ea sum mostudio indagare cur
ne n& in ipsis scriptur is itaposita
ut nobis eorum sit mandata cog¬
nitio: Immouero ne p̃cepti suspitione
in fabulas sacrilegas iñ ruamus.

Expanded text:
 Quanquam in comparatione justitiae Dei, si nec sancti in coelis Angeli justi esse dicantur, non mihi videtur importuna sententia: non quia ut hoc essent, a justitia lapsi sunt; sed quia facti sunt, et Deus non sunt, tantumque spiritualis luminis habere non possunt, quantum habet ille a quo facti sunt. Ibi enim summa justitia, ubi summa sapientia: et hoc Deus est, de quo dictum est, Soli sapienti Deo . Sed alia quaestio est, quantum justitiae ipsius capiant Angeli, quantumqticipatione iusti sunt, eius comparatione nec iusti sunt. sed alia est, ut dixi, ista quaestio, alia de sideribus et sole et luna, utrum uel rationales habeant spiritus in his conspicuis corporibus lucidis; quae corpora qui dubitant, quid sit omnino corpus ignorant. neque ista multum ad nos pertinent, ut ea summo studio indagare cure humanae nec in ipsis scripturis ita posita, ut nobis eorum sit mandata cognitio. immo uero ne praecipiti suspicione in fabulas sacrilegas irruamus,
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ montium: idẽ sacram̃tũ transcendit.
omnẽ sapientiã suꝑborum Septẽ quip¬
pe &octo coniuncta quindecim faciunt:¬
& quia septuaginta a septe &octaaginta
abocto denominantur Coniuncta ab¬
utroq: numero: centum quinquagintac
dieb &altataẽa qua: Eandem commen¬
damr nobis atq: confirmans altitudinẽ
baptismi: In consecrando nouohomine.
ad tenendam quietis &resurrectionis
non ẽ reuersus. aut aquis utiq intercep¬
tus: aut aliquo superna tante cadauere
in lectus : Significat homines inmun¬
ditia cupiditatis te terrimos & obhoc

Expanded text:
dinem montium, id est hoc sacramentum transcendit dinem montium, id est hoc sacramentum transcendit omnem sapientiam superborum. septem quippe et octo coniuncti quindecim fiunt. et quia septuaginta a septem et octoginta ab octo denominantur, coniuncto utroque numero centum quinquaginta diebus exaltata est aqua, eandem commendans nobis atque confirmans altitudinem baptismi in consecrando nouo homine ad tenendam quietis et resurrectionis non est reuersus, aut aquis utique interceptus aut aliquo supernatante cadauere inlectus. significat homines inmunditia cupiditatis teterrimos et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
diligimur:: Tria enim ter & hoc ter
fiunt uiginti septem: quiẽ numerus
ternarii quadratoi: quod septimom̃se
arta sedit. hocẽ requieuit ad illam sep¬
timanã requiẽ significatio recurrit:¬
& quia perfecti requiescunt: ubiquoq
illius quadraturȩ numerus iterctur:¬
Namuicesima septimadie secundim̃sis.
comm̃datumẽ hoc sacram̃tum: & rur¬
sus uicesima septima die septimimensis.
eadem commendatio confirmataẽ: Cũ
ergo requieu quodenim promittitur
in spe hocexhibetur inre: Porroquia
ipsa septima requies. cum octaua resur¬
rectione coniungitur : neq: enĩreddito
corpore finitur requies. quȩ posthanc
uitam excipitscõs. sed potiur totum ho¬
minem Non adhuc spe sed &iam re
fecte in mortali salute renouatum in
ȩterneuitȩ munus assumit: Quiergo
septimarequies cũ octaua resurrectione
coniungitur: Et hoc insacram̃to rege¬
nerationis nr̃e: idestinbaptismo altum
profundumq mysteriumẽ: Quindecĩ
cubitis suꝑcreuit aqua &xcedens altitu¬

Expanded text:
diligimus. Tria enim ter, et hoc ter, fiunt viginti septem, qui est numeri ternarii quadratus. Quod septimo mense arca sedit, hoc est, requievit, ad illam septimam requiem significatio recurrit, quia perfecti requiescunt, ubi quoque illius quadraturae numerus iternam uicesima septima die secundi mensis commendatum hoc sacramentum. et rursus uicesima et septima die septimi mensis eadem commendatio confirmata est, cum arca requieuit. quod enim promittitur in spe, hoc exhibetur in re. porro quia ipsa septima requies cum octaua resurrectione coniungitur — neque enim reddito corpore finitur requies, quae post hanc uitam excipit sanctos, sed potius totum hominem non adhuc spe, sed iam re ris perfecta immortali salute renouatum in + aeternae uitae munus assumit — quia ergo septima requies cum octaua resurrectione coniungitur, et hoc in sacramento regenerationis nostrae, id est in baptismo, altum profundumque mysterium est: quindecim cubitis supercreuit aqua
Abbreviated transcription (Latin):
umerum &iã imperitiam multa fac̃̾
ñ intellegi tranr late acmisticae po¬
sita inscripturis ingenium quippe
ut ita dixerim ingenuum: non potest
nisi moueri quidsibi uelit qđ & mõses

Expanded text:
umerorum etiam imperitia multa facit non intellegi translate ac mystice posita in scripturis. ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses
Abbreviated transcription (Latin):
De quo nhil antea dixerat: Sed tale ẽ
inpsalmo: Fundam̃ta eius inmontibus
scĩs diligitm̃s portassion: Inde enĩ psalmꝰ
fundamenta intellegiuoluit dicens. Fun¬
dam̃ ta ei inmontib: scĩs:
Sedquia
sequit᷑ diligitd̃s portassion. Ergo
fundam̃ta uel dñĩ uelsion ad faciliorẽ
sensum: magission : ut fundam̃ taciuita¬
tis accipiant̃: sed quia in hoc pronomine

Expanded text:
de quo nihil antea dixerat. sed talis est in psalmo: fundamenta eius in montibus sanctis; diligit dominus portas Sion. inde enim psalmus fundamenta intellegi uoluit dicens: fundamenta eius in montibus sanctis. sed quia sequitur: diligit dominus portas Sion, ergo fundamenta uel domini uel Sion, ad faciliorem sensum magis Sion, ut fundamenta ciuitatis accipiantur. sed quia in hoc pronomine,
Abbreviated transcription (Latin):
a serpente: sanañẽ: hoc enĩ agit
hodiesatanas quomodoꝑuena he¬
r&icorũ eiciat de ecclesia. sic̃ tunc
ꝑuena serpenti seicit de para drso
illũ Ne modicat ab solutũ eẽ ab e¬
piscopis absolutaẽ: sed confessio qua¬
si correctio ipsa ẽ absoluta: qui a ea
quȩ dix̃ ante episcopus catholica
uidebant̃ quȩ aũt scripsit in libris
suis epĩ qui absoluerꝰ nescier &
forsitan correctus ẽ. desperare en ĩ
de homine ñ debemꝰ qui forte fidei
catholicȩ ad iungise maluit & ad
eius gratiã auxilium que ñ fugit :
Torte hoc factũ sit : tam̃ ñ heresis ẽ
absoluta sed homoheresim negans:¬

Expanded text:
a serpente, sana non est; hoc enim agit hodie Satanas, quomodo per venena haereticorum ejiciat de Ecclesia, sicut tunc per venena serpentis ejecit de paradiso. Illum nemo dicat absolutum esse ab episcopis, absoluta est, sed confessio quasi correctio ipsa est absoluta, quia ea quae dixit ante episcopos catholica videbantur, quae autem scripsit in libris suis episcopi qui absolverunt, nescierunt, et forsitan correctus est. Desperare enim de homine non debemus qui forte fidei catholicae adjungi se maluit, et ad ejus gratiam auxiliumque confugit, forte hoc factum 64 sit; tamen non haeresis est absoluta, sed homo haeresim negans
Abbreviated transcription (Latin):
patre: hicuttũq &iam illud intellegitꝰ
quantũ a talib: quales nos sumus intel¬
legi potest: cur non dicatur natus eẽ. sed
duorum nisi patris & matris: Absitautẽ
ut interdm̃ patrem &dm̃ filium: tale
aliquid suspicemur: quianec filiur ho¬
minum simul & expatre & exmatre pro¬
cedit: Sed ãmn matrẽ procedit expatre:
non dum ꝓcedit exmatre: &cũ in hanc
infilium: & defilio procedit ad scĩfican¬
dã creaturã: sed simul deutroq: proce¬
dit: quam uir hoc filio paterdederit.
utquem ad modum dese: ita deillo.
quoque procedit: neq enim possu¬
mus dicere : quod ñ sit uita sp̃s scr cũ uita sit
pater uitasit filius acꝑ hoc: sicutpat̃.
cum habeatuitã insem& ipso: dedit &
filio habereuitam in sem&ipso: sic ei dedit
uitam procedere de illo. sicut procedit &
deipso: haecdeillo sermone in huncli¬
brum transtuli: Sed de fide libur non
in fidelib loquens: uerum siadhaec i

Expanded text:
patre. hic utcumque etiam illud intellegitur, patre. hic utcumque etiam illud intellegitur, quantum a talibus, quales nos sumus. intellegi potest, cur non dicatur natus esse, sedduorum nisi patris et matris. absit autem, ut inter deum patrem et dei filium tale aliquid suspicemur, quia nec filius hominum simul ex patre et ex matre procedit, sed cum in matrem procedit ex patre, nondum procedit ex matre, et cum in hanc in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul de utroque procedit: quamvis hoc Filio Pater dederit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. Neque enim possumus dicere quod non sit vita Spiritus sanctus cum vita Pater, vita sit Filius. Ac per hoc sicut Pater cum habeat vitam in semetipso, dedit et Filio habere vitam in semetipso; sic ei dedit vitam procedere de illo, sicut prde ipso . Haec de illo sermone in hunc librum transtuli, sed fidelibus, non infidelibus loquens. 49. Verum si ad hanc i
Abbreviated transcription (Latin):
erum quia in illa cogerna. & aequali
& incorporali. & in effabiliter inmuta¬
bili atq inse parabili trinitate: diffi¬
cillimũ ẽ generationem: apro cessio¬
ne distinguere: sufficiat interim eir
qui ex tenti ñ ualent ñ ualent amplius
id quod dehacre: insermone quodam.
proferendo ad auras populixpĩ anidixi¬
mus : Dictumq: conscripsimus: intercȩ¬
tera enim: cumꝑ scripturarũ scãrũ testimo¬
nia docuissem. deutroq procedere spm̃
scm̃: Siergo inquã & depatre& defilio pro¬
cedit sps̃ scs̃ : curfilius dix̃ depatrepro ce¬
dit᷑ curputas nisiquẽ ad modũ sol& ad
eum referre. & quod ipsiurest: dequo &
ipseẽ: unde & illud est quodait : meadoc¬
trina ñ ẽ mea sed eius qui memint: Si
igitur hic intellegitur eius doctrina.
quam tamen dix̃ ñ suam sed patris: quan¬
tomagis illic intellegendus est. & deip¬
so ꝓcedere sp̃s scr̃ ubisic ait depatrepro¬
cedit: ut ñ dicer& deme non ꝓcedit:
aquoaũ hab& filius utsit  : ẽ enim de

Expanded text:
erum quia in illa coaeterna et aequali, et incorporali, et ineffabiliter immutabili atque inseparabili Trinitate, difficillimum est generationem a processione distinguere, sufficiat interim eis qui extendi non valent in amplius, id quod de hac re in sermone quodam proferendo ad aures populi Christiani diximus, dictumque conscripsimus. Inter caetera enim, cum per Scripturarum sanctarum testimonia docuissem, de utroque procedere Spiritum sanctum: Si ergo, inquam, et de Patre et de Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit? Cur, putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre, et quod ipsius est de quo et ipse est? Unde et illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit. Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait: De Patre procedit, ut non diceret, de me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim de
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑeriores suae soci&ati inspirant:
qui non possunt ad euolandum pin¬
nas nutrire uirtutum : Sed potiur
ad de mergendum. pondera exag¬
gerare uitiorum. Tanto grauius
animae ruiturae : quanto sibi uid&᷑

Expanded text:
superbiores suae societati inspirat, qui non possunt ad euolandum pinnas nutrire uirtutum, sed potius ad demergendum pondera exaggerare uitiorum, tanto grauius anima ruitura, quanto sibi uid
Abbreviated transcription (Latin):
diuinus. insola bona uoluntate scđm
legemagimus : Inc&erisaũt secđm le¬
gem agimur: cũ lexipsa in cõmuta bi¬
lis maneat. & oma mutabilia pulcher¬
rima gubernatione moder&ur: glo¬
riaigitur in excelsis dõ. & int̾rapax ho¬
minib: bonȩuoluntatis

Expanded text:
diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat et omnia mutabilia pulcherrima gubernatione moderetur. gloria igitur in excelsis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
tisque copia: quã deȩ grpto secũ ille
populus abstulit : in comparatione di¬
uitiarũ quas pea hierasolimȩ con¬
secutus ẽ quȩ maxime insala mone
rege ostenduntur. tantafit cuncta¬
scientia quicqui esse utilis collec¬
ta delibris gentium. sidiuinarum
scripturarum scientiae compare¬
tur: Nam quicquid homo extra¬
dedicerit sinoxium ẽ ibi damnatur si
utile est ibi inuenitur: & sum ibi quis¬
q: inuenerit omniaque utiliterali¬
bi didicerit multo habundantius
ibi inueni& eaquȩ nus quã omnino
a libi sedin illarum tantũmodoscrip¬
turarum mirabilialtitudine & mi¬
rabili humilitate discuntur . Hac
igitur instructione prȩditũ cũ signa
in cognita lectorłm ñ impedierint :
mitem & humilem corde. subiugatũ
leniter xp̃o: & oneratum sarcina leui:
fundatum & radicatum & aedifica¬
tum incaritate: quẽ scientia in fla¬
re ñ possit accedat adambigua sig¬
na. inscripturis consideranda & dis¬
cutienda:

Expanded text:
tisque copia, quam de Aegypto secum ille tisque copia, quam de Aegypto secum ille populus abstulit, in comparatione divitiarum quas postea Jerosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur ; tanta fit cunctascientia, quae quidem est utilis, collecta de libris Gentium, si divinarum Scripturarum scientiae comparetur. Nam quidquid homo extradidicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi invenitur. Et cum ibi quisque invenerit omnia quae utiliter alibi didicit, multo abundantius ibi inveniet ea quae nusquam omnino alibi, sed in illarum tantummodo Scripturarum mirabili altitudine et mirabili humiliigitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et humilem corde, subjugatum leniter Christo et oneratum sarcina levi, fundatum et radicatum, et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda.
Abbreviated transcription (Latin):
tis requiem animab urĩs: lugũ enim
meũ lene ẽ & sarcina mea leuir est:
Quib: nisimitib: & humilib corde quos
ñ inflat scientia. sed carita saedificat:
Meminerit ergo eorũ qui pascha illotẽ¬
pore proumbrarũ imaginaria cele¬
brabant cũ signare potes sanguine
agni iuberentur. r sopo fuisse signa¬
tas: Herba hec humilis &mitisẽ: &
nihil fortius & pene trabilius eĩ radi¬
cib iutincaritate radicati & fundati.¬
ut possimus conp̃hendere cũ omnib
scis: Quȩsit latitudo . & longitudo.
& altitudo & ꝓfundum: idẽcrucem
dñiẽ &iã in r̃sopo : uispurgatoriane
inflante scientia diuitiis ab aegẏpto
ablatirsuꝑbe aliquid pulmo tumi¬
dus anel& aspergerme in quit rsopo
&mundabor lauabisme: & suꝑniuem de¬
albabor: auditui meo dabis exultatio¬
nẽ & l&itiã dein consequenter annectit.
ut ostendat purgationẽ a suꝑ bia signi¬
ficani y sopo: exultabt̃ ossa humiliata
Quanto aut̃ minorẽ auri argenti uer¬

Expanded text:
requiem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aedificat ? meminerit ergo eorum qui pascha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postea sanguine agni iuberentur, ysopo fuisse signatos — herba haec humilis et mitis est et nihil fortius et penetrabilius eius radicibus—ut in caritate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit laet altitudo, et profundum, id est crucem Domini. Est etiam in hyssopo vis purgatoria, ne, inflante scientia, de divitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: Asperges me, inquit, hyssopo et mundabor, lavabis me, et super nivem dealbabor. Auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. Deinde consequenter annectit, ut ostendat purgationem a superbia significari hyssopo: Exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti ve
Abbreviated transcription (Latin):
dubio fi guratũ ẽ ut hoc prȩsignar&
qđ sine p̃iudicio alterius. autparis aut
melioris intellegentiȩ dixerim: Sed
hoc modo instructus diuinarũ scriptu¬
rarũ studio surcũ ad eas ꝑscrutandds
accedere coeperit. illud a posto licum
cogitare ñcesset: scientia inflat ca¬
ritas a edificat: ita enim sentit quam¬
uis de ȩgypto diues exeat . tam̃ nisi pas¬
chagent saluũ se eẽ ñ posse: pascha
magisimmolatio xpĩ ãnos doc&. quã
illud: qđ ipseclamat: tã quã ad eos
quosine grpto subpharaone uid&
laborare: Venite ad me qui laboratis
& oneratiestis & ego uos reficiam: tol¬
lite iugũ meũ suꝑ uos & discite ame qm̃¬

Expanded text:
dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quia sine praejudicio alterius aut paris aut melioris intelligentiae dixerim. Sed hoc modo instructus divinarum Scripturarum studiosus, cum ad eas scrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: Scientia inflat, charitas aedificat . Ita enim sentit quamvis de Aegypto dives exeat, tamen nisi pascha egerit, salvum se esse non posse. Pascha magis immolatio Christi nos docet, quam illud quod ipse clamat, tanquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone videt laborare: Venite ad me, qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam. Tollite jugum meum super vos, et discite q
Abbreviated transcription (Latin):
uidigitur ostendam. unde conuin¬
cantur increduli possehumana
corpora animata atq uiuentia non
solum numquam mortẽdis solui: sed
meternorum quoq: igne durare
tormentis : nolunt enim hoc adom¬
mpotentis nos referre potentiam:
sedaliquo lexemplo ꝑsuaderqͥsibi
flagitant: Quib: si respondebimus
esse animalia profecto corruptibi¬
lia quia mortalia queta men mediis
ignibus uiuent Non nullam &iam
genus uermium in aquarum calida¬
rum scatur reperire quarum feruo

Expanded text:
uid igitur ostendam, unde conuincantur increduli, posse humana corpora animata atque uiuentia non solum numquam morte dissolui, sed in aeternorum quoque ignium durare tormentis? nolunt enim hoc ad omnipotentis nos referre potentiam, sed aliquo exemplo persuaderi sibi flagitant. quibus si respondebimus esse animalia profecto corruptibilia, quia mortalia, quae tamen in mediis ignibus uiuant, nonnullum etiam genus uermium in aquarum calidarum scaturrigine reperiri, quarum feruo
Abbreviated transcription (Latin):
hic uiunt. pugnent contra concu¬
piscentias peccatorum esse. quȩ
non nulla subrepant: propterquȩ
dicant cotidiȩ dimitte nobir
debitanr̃a : Non tamen ultra ser¬
uiant peccato. quod est ad mortẽ:
De quo dicit iohanner a postolus ẽ
peccatũ ad mortẽ: Non ꝓ illo dico
uersa sentiri Ego aũt dico ĩdẽe
peccatum: fidem quȩ ꝑdilectio¬
nem operatur deserere usq ad mortẽ:
Huic peccato ultra non seru̾unt: Non
prima conditione sicut illi liberi:
sed ꝑ secundum adam dĩ gratia libe¬
rati: & ista liberatione habentes
liberum arbitrium quoserui ant dõ:
non quo captiuentur adiabulo:
Liberati enim a peccato serui sunt
facti iustitiȩ: in qua stabt usq in
finem : donante sibi ꝑseuerantiã¬
illo : qui cos prȩsciuit & prȩdistina¬
uit: & secundum proposi tũuocauit.
& iustificauit. & glorificauit: quod
&iam ꝑ seueraturis scir. sic ista di¬
cuntur: quasieos ꝑseueraturos
habeatur incertum: Non aliter hȩc
audire debent: quib expedit ñ al¬

Expanded text:
hic vivunt, pugnent contra concupiscentias peccatorum, eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant quotidie, Dimitte nobis debita nostra ; non tamen ultra serviant peccato quod est ad mortem, de quo dicit Joannes apostolus, Est peccatum ad mortem; non pro illo dico et diversa sentiri: ego autem dico id esse peccatum, fidem quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem. Huic peccato ultra non serviunt, non prima conditione, sicut ille, liberi; sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium quo serviant Deo, non quo captiventur a diabolo. Liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , in qua stabunt usque in finem, donante sibi illo perseverantiam, qui eos praescivit, et praedestinauit et secundum propositum uocauit et iustificauit et glorificauit. Quod autem etiam perseueraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseueraturos habeatur incertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non al
Abbreviated transcription (Latin):
diuitias gratiesuȩ. inueritate suꝑnos in
in carne passiones peccatorũ quȩ perle¬
gemsunt: operabantur in membris nr̃is
ut fructum ferrent morti: Ita eñĩ dixit
Cumes semꝰ in carne quasiiamnoneeñt in
carne: quod i taintellegit᷑ Cũ essem̃ inspe
rerum carnaliũ : quandolex quȩ imple¬
ri non potest nisi ꝑcaritatẽ spiritalem
ad hoc suꝑ eos erat : ut ꝑpreuaricationem
habundar& delictum. Vt postea reuelato
nouotes tam̃to ꝑ indulgentiã suꝑ ab undar&
gratu : Hinc similit̃ a libidic̃ : Quiaũ in carne
sun dõplacere non possunt : & neputar&
quis quã eosdictos qui nondũ mortui sunt
Stitim subiecit: Uosaũ nonestis in carne.
sed in spũ : Idẽ qui ins pecarnaliũ bonorũ sun:
dõ placere nom possunt : Vos aũ nonestis inspe
carnaliũ sed inspesp̃italiũ: idẽregnicȩlorũ :
Vbi & ipsũ corp: ꝑillã mutationẽ insuo quodã

Expanded text:
diuitias gratiae suae in benignitate super nos in diuitias gratiae suae in benignitate super nos in in carne, passiones peccatorum, quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae impleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret delictum, ut postea reuelato nouo testamento per indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret eos quisquam dictos qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in . spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quoda
Abbreviated transcription (Latin):
sum̃ salui facti: Quodem̃ hicdĩx̃ con¬
uiuificauit nos xp̃o hocdixit ad corin¬
thios : ut qui uiuunt iam nonsibi uiuan
sedei qui pro ipsis mortuus est & resurrex:
& quodhicdicit : Cuius gratia sumꝰ salui
facti: iamuelut ꝑfectũ sit loquitꝰ quod in
speten& : Nam quod paulo ante cõmemoraui.
a pertissime alibidicit. Speeni salui facti sum̃:
ideoq: & hic sequit᷑ &iam quam ꝑfectũ
enumerat quod futurũ ẽ: & simul inquit
&citauit: & simal sederefecit incęlesti¬
bus inxpoihũ : Certeenim incȩlestibus
xp̃s iam sed&: non dumaũ nos: sed quia
spe certa quod futurum ẽ iam tenemus
Simul sedere nos dixit in caelestibus:
ñ dũ in nob̵ sediaminillo: namq: neputares
Nam nuncẽe ꝑfectũ quodimspe itadicitur
tã quã ꝑfectũ sit : atq ut intellegas ad huc
futurum : Sequitur & dicit : ut ostender&
in super uenientib scłis. suꝑ habundantes

Expanded text:
sumus salui facti. quod enim hic dixit: consumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in nobis, sed iam in illo. namque ne putares iam nunc esse perfectum, quod in spe ita dicitur, tamquam perfectum sit, atque ut intellegas adhuc futurum, sequitur et dicit: ut ostenderet in superuenientibus saeculis superabundantes
Abbreviated transcription (Latin):
scdm̃ spem : Quia modoiam ñ ẽ tempus
ueteris testam̃ti : quotemporale atque
carnaleregnũ expectet᷑ adõ: & facta sun
ommia noua scđm eandem spem: utreg¬
nũ cȩlorũ ubi nulla erit mors atq: corrup¬
tio promis sumteneamꝰ : In resurrectione
aũ mortuorũ noniam secundum spem
sed scđm rem. & uetera transibunt
cum inimica nouissima destruetur
mors & fient omnia noca cum corrup¬
tibile hoc induer& incorruptionem.
& mortede hoc induer& inmortedita¬
tem : Quodiam factum ẽ in xpo: quem
scdm̃ rem iam non nouerat paulus se¬
cundum carnem: Eorum uero pro
quib: mortuus ẽ & resurrexit. Non
secundum rem sed scđm spem : Nemi¬
nem nouerat scđm carnem: quia il¬
lius gratia sicut idẽ adephesios dicit :
Sumus salui facti: Nam & ipse locus huic
in miseri cordia ꝓpt̃ multã dilectionem
qua dilexitnos: & cũ essemꝰ mortui pecca¬
tis conuiuificauit nos xp̃o : cuius gratia

Expanded text:
secundum spem, quia modo iam non est tempus secundum spem, quia modo iam non est tempus ueteris testamenti quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundum spem, sed secundum rem et uetera transibunt, cum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale hoc induerit inmortalitatem, quod iam factum est in Christo, quem secundum rem iam non nouerat Paulus secundum carnem. eorum uero, pro quibus mortuus est et resurrexit, nondum secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumus salui facti. nam et ipse . locus huic in misericordia, propter multam dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia
Abbreviated transcription (Latin):
cuius appar& propt̃ resurrectionem
xp̃i. hoc dixisse a postolum : Quando qui¬
dem ista uerba illud prȩcessit : ut qui
uiuunt iam non sibi uiuant: sed ei qui
proipsis mortuus ẽ & resurrex̃ : Quid est
enim aliud non sibi sed illiuiuant᷑ : nisi
ut scđm carnem uiuant in spe terreno¬
rum: & corruptibiliũ bonorum : sed se¬
cundum spm̃ : inspere surrectionis
quȩiam exipsis in xp̃o factac est : Itaq
eorum proquibus xp̃s mortuus ẽ &
resurrexit : & quiaiam non sib sed
illiuiuunt : Neminem scdm̃ carnem
apostolus nouerat. propter spemfuturȩ
in mortalitatis. in cuius expectatione
uiuebant quẽ in xp̃o iam non spes sedres
erat : Quem & sinouerat scdm̃ carnem cũ
adhuc moriturus ess&. iam tamennon
nouerat. quia eum resurrexisse nouerat
ut ultra ei mortem non dominaturam:
& quia om̃s in illo & sinondumre. lam
tam spe hoc sumus Sequitur & dicit
ergonoua creatura. idẽpopulus in noua¬
tus ꝑfidẽ ut habeat interim inspe quod

Expanded text:
cuiuis apparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quando quidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terrenorum et corruptibilium bonorum, sed secundum spiritum in spe resurrectionis, quae iam ex ipsis in Christo facta est? itaque eorum, pro quibus Christus mortuus est et resurrexit et qui iam non sibi, sed illi uiuunt, neminem secundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequitur et dicit:ergo noua creatura — id est populus innouatus per fidem, ut habeat interim in, spe, qu
Abbreviated transcription (Latin):
dieacnocte insecula seculorum:
Postistius sane corporis mortem
don ec adillum ueniatur. qui post
resurrectionem corporum futu¬
rus est. damnationis & remane¬
rationis ultimus dies: Si hoc tem¬
poris interuallo sp̃i defunctorũ
huius modi ignem dicuntur per¬
peti: quem non sentient illi qui
non habuerunt tales mores: inhuius

Expanded text:
die ac nocte, in saecula saeculorum. die ac nocte, in saecula saeculorum. Post istius sane corporis mortem, donec ad illum veniatur qui post resurrectionem corporum futurus est, damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis intervallo spiritus defunctorum ejusmodi ignem dicuntur perpeti quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores,
Abbreviated transcription (Latin):
opus qualesit : ignis probabit: Si er¬
go utrumque probat ignis: ut si
unius opus permanserit. Idesa
non fuerit igne consumptum
quod super edificauit. mercedem
serit damnum paciatur: profecto
non est ipse &ernus illeignis in
illum enim soli sinistri. nouissima
& perpetua damnatione mitten¬
tur: Iste autem dextros probat:
sed alios eorum sic probat: ut ȩdifi¬
cium. quod super xpm fundamen¬
tum: ab eis inuenerit esse construc¬
tum : non exurat atque consumat :
Alios autem aliter: idest ut quod
super edificauerunt: ardect
mento stabiliter positum. prȩcel¬
lenti caritate tenuerunt: Siautẽ
saluifient profecto & addexte¬
ram stebunt: & cumc&eris audi
ent. Benedicti patrismei. possi¬
dete paratum uobis regnum: Non
adsinistram: ubi illierunt quis alui
nonerunt: &ideo audient. Disce¬
dite ame madedicti. in ignem ȩter¬
num: Nemoquippe ab illo igne
saluabitur : quia insupplicium ae
ternum ibunt illi omnes: ubi uer

Expanded text:
opus quale sit ignis probabit. Si eropus quale sit ignis probabit. Si ergo utrumque probabit ignis, ut si cujus opus permanserit, id non fuerit igne consumptum, quod superaedificavit, mercedem serit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis; in illum enim soli sinistri novissima et perpetua damnatione mittentur; iste autem dextros probat, sed alios eorum sic probat, ut aedificium quod super Christum fundamentum ab eis invenerit esse constructum, non exurat atque calios autem aliter, id est, ut quod superaedificaverunt, ardeat,mento stabiliter positum praecellenti charitate tenuerunt. Si autem salvi fiunt, profecto ad dexteram stabunt, et cum caeteris audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum . Non ad sinistram, ubi erunt qui salvandi non erunt, et ideo audient: Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum . Nemo quippe ab illo igne salvabitur, quia in supplicium ternum ibunt illi omnes, ubi verm
Abbreviated transcription (Latin):
se mou&: sic tamen quasi per ig
amore non habuit sine urente
dolore non perdit: Ecce quantum
mihi uidetur. inuentus est ignis.
qui nullam eorum damn& sed
unum dit&: alterum damnific&:
ambobus perd& Si autem ignem
ill&e in loco isto uoluerimus accipere.
dequo dicit sinistris. Discedite
a me maledicti inignem ȩternũ
ut in eis &iam isti esse credantur.
quȩ ȩdificant superfundamentũ.
ligna foenum stipulam: Eosque
exillo ignepo st tempas. pro
malis meritis imꝑtitum liber&
boni meritum fundamenti quod
arbi trabitur Dextris quibus
dicstur: Uenite benedicti patris
mei possidete paratum uobis reg¬
num : nisieos qui ȩdificauerint
suprec fundamentum : aurum. ar¬
gentum. lapides pretiosos: Sed
in illum ignem de quo dictum esa :
sic tamen quasi perignem : Si hoc
modoest intellegendus: utrique
mit tendi sunt. &dextri scilic&
& sinstri: illo quippe igne utriq
probandi sunt. De quo dictum est.
Dies enim declarabit : quia inigne
reuelabitur : &unius cuiusque

Expanded text:
semovit; sic tamen quasi per ignamore non habuit, sine urente dolore non perdit. Ecce, quantum mihi videtur, inventus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. Si autem ignem illum loco isto voluerimus accipere, de quo Dominus dicet sinistris, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, ut in eis etiam isti esse credantur qui aedificant super fundamentum ligna, fenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meritum fundamenti, quid arbitremur dextros, quibus dicetur: Venite, benedicti patris mei, possidete paratum vobis regnum? nisi eos qui aedificaverunt super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum ignem, de quo dictum est, Sic tamen quasi per ignem, si hoc modo est intelligendus, utrique mittendi sunt, et dextri scilicet et sinistri: illo quippe igne utrique probandi sunt, de quo dictum est: Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et uniuscujusque
Abbreviated transcription (Latin):
tate uindicte  quod siitaẽ incertumẽ
prius de quodixerat. quereba teum
occidere: quia ignoratur quem: nisi hex¬
e consequentib reperiatur: Mira sane
locutione &inusitata : ut prius dicer&
occurrit s & quȩ rebat eum occidere:

Expanded text:
tate vindictae? Quod si ita est, incertum est prius, de quo dixerat: Quae rebat eum occidere, quia ignorabatur quem, nisi ex consequentibus reperiatur. Mira sane locutio et inusitata, ut prius diceret, occurrit ei et quaerebat eum occidere
Abbreviated transcription (Latin):
sumerent terrã &x promissionedĩ quod
factum ẽ postea: quam exegypto libera¬
tisunt & hyꝑ ba ton mntellegat᷑¬
hic. Etordo uerborũsit: sciendo scies
quia peregrinũ erit sem̃tuũ int̃ra non
propria. quadringentes annos: illudaũ
int̃positum intellegat᷑ & inseruitutẽ re¬
digenteos & nocebuntillis: itaut nonad
quadrigentos annos. ista interpositio non
ꝑtineat In extremaenĩ parte annorum
sum mȩ huius. hocẽ postmortẽ ioseph fac¬
tumẽ ut inegypto populusdĩ. durã per
ager& seruitutem:
decẽ p̃cepta legis IXΟD TxX.

Expanded text:
ex promissione dei. quod factum est posteaquam ex Aegypto liberati sunt, ut hyperbaton hic intellegatur et ordo uerborum sit: sciendo scies quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria quadringentis annis, illud autem interpositum intellegatur: et in seruitutem redigent eos et nocebunt illis, ita ut ad quadringentos annos ista interpositio non pertineat. in extrema enim summae hujus, hoc est post mortem Joseph, factum est ut in Aegypto populus Dei duram perageret servitutem. decem praecepta legis; ex