comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nibus ꝓbare pos semus: nisi & nemine
deipsis dubitare arbi traremur. & caue¬
remus iusto ꝓlixius uolumen extendere
Sciendũ & hoc: quod uribra fusquam
sol podccasũ in inferiore hamislgri
curren sur su cogit emitti exqua suꝑt̃ rã
fit obscuritas quȩ nox uocatur sexagies
in altumultiplicat᷑ ab ea m sura quã terr&
dia metros habet. Ethac longitudine
ad ipsũ circulũ ꝑquẽ solcurrit erecta:
exclusione luminis tenebras int̃ram
refundit. Pro decidũ ÷ igitur quanta
dia metros terrȩsit: ut constet. quid possit̃
sexagies multiplicata colligere: Vnde
his p̃libatis: ad tractatũ mensurarum
quas ꝓmisit oratio reuertatur. Cuiden
tabilis iacet. habere stadiorũ miliaducenta
quinquaginta duo. Cũ ergo tantu ambitꝰ
teneat: sinedubio octoginta milia stadioꝵ
uł non multo a pliũ diametros habet scđm
triplicationẽ cũseptimȩ partis adiectione.

Expanded text:
nibus probare possemus, nisi et neminem nibus probare possemus, nisi et neminem de ipsis dubitare arbitraremur et caueremus iusto prolixius uolumen extendere. Sciendum et hoc, quod umbra terrae quam sol post occasum in inferiore hemisphaerio currens sursum cogit emitti, ex qua super terram fit obscuritas quae nox uocatur, sexagies in altum multiplicatur ab ea mensura quam terrae διάμετρος habet, et hac longitudine ad ipsum circulum per quem sol currit erecta, exclusione luminis tenebras in terra refundit. Prodendum est igitur quanta διάμετρος terrae sit, ut constet quid possit sexagies multiplicata colligere; unde, his praelibatis, ad tractatum mensurarum quas promisit oratio reuertatur. Euidenttabilis iacet, habere stadiorum milia ducenta quinquaginta duo. Cum ergo tantum ambitus teneat, sine dubio octoginta milia stadiorum uel non multo amplius διάμετρος habet, secundum triplicationem cum septimae partis adiectione
Abbreviated transcription (Latin):
cat᷑ Nichilq: aliud ẽ centron. nispimotũ
quo spere aut orbis mediũ certissima obserua¬
tione distinguit᷑. Itẽ ductalinta de quocũq
lococireuli qui designat ambitũ inquacũq
eiusdẽ circuli sũmitate. orbis partẽ aliquã
diuidat necesse r̃ Sed ñ omniniodo me¬
dietas ẽ orbis quẽ separat ista diuisio Illa
enĩ tantũ linea in partes &quales orbẽ me¬
diũ diuidit. quȩ asũmo insũmũ itaducitur.
nuncupatur Item omnis diametros cuis¬
cum que orbis triplicata cum adiectione
septimȩ partis suȩ. m̃sura facit circuliquo
orbis in cluditur. Id÷ siuncias septemte¬
neat diametri longitudo et uelis ex ea
nosse quot uncias orbis ipsius circulus
teneat triplicabis septem et faciunt ui¬
ginti unũ. his adicies septima partem
hoc ẽ. unũ: & ꝓnuntiabis uiginti et dua¬
b: uinciis. huius circuliee mensura. cuis
diametros septe uintus extenditur. Elxc
omia geo metricis: euidentis simisq ratio¬

Expanded text:
catur, nihilque aliud est centron nisi punctum catur, nihilque aliud est centron nisi punctum quo sphaerae aut orbis medium certissima obseruatione distinguitur. Item ducta linea de quocumque loco circuli qui designat ambitum in quamcumque eiusdem circuli summitatem, orbis partem aliquam diuidat necesse est. Sed non omni modo medietas est orbis quam separat ista diuisio. Illa enim tantum linea in partes aequales orbem medium diuidit quae a summo in summum ita ducitur nuncupatur. Item omnis διάμετρος cuiuscumque orbis, triplicata cum adiectione septimae partis suae, mensuram facit circuli quo orbis includitur; id est, si uncias septem teneat diametri longitudo et uelis ex ea nosse quot uncias orbis ipsius circulus teneat, triplicabis septem, et faciunt uiginti unum; his adicies septimam partem, hoc est unum, et pronuntiabis in uiginti et duabus unciis huius circuli esse mensuram cuius diametros septem unciis extenditur. Haec omnia geometricis euidentissimisque ratio
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc aut̃ nequaquã dubitabat᷑ ñ posse aliter
dep̃hendi nisi m̃sura & t̃raȩ & solis inuenta
ut sier& excollatione discretio . Et t̃rera
quidem dim̃sio oculis rationẽ luuantib de
facili constabat. Solis uero mssirã alit̃ nisi ꝑ
m̃surã cȩli ꝑ qd̃ discurrit. Inue nirin posse
inderunt. Ergo primũ metiendũ sibi cȩ¬
lũ illud iđ iter solis constituerunt. ut ꝑeũ
possent modũ solis agnoscere Sed quȩ so
siqui ũquã tã otiosus. tãq ab omĩent serio
feriatꝰ ut hec quoq in manꝰ sumit. ne talẽ
ue terũ ꝓmissionẽ quasi insaniȩ ꝓxima
aut horresca. aut rideat. Etenĩ ad rem
quȩ nitura incõprehensibilis uidebat᷑. uiã sibi
fecit ingeniũ. &. ꝑ t̃rã qui celi modiis sit rep¬
pererunt. Vt aut̃ liquere possit ratio cõ¬
m̃ti : prius regularit̃ pauca dicenda sunt.
ut sit rerũ sequentiũ adit̾ instructior
In omĩ orbe uel spera medietas centrũ uo¬

Expanded text:
Hoc autem nequaquam dubitabatur non posse aliter Hoc autem nequaquam dubitabatur non posse aliter deprehendi nisi mensura et terrae et solis inuenta, ut fieret ex collatione discretio. Et terrena quidem dimensio oculis rationem iuuantibus de facili constabat. Solis uero mensuram aliter nisi per mensuram caeli per quod discurrit inueniri non posse uiderunt. Ergo primum metiendum sibi caelum illud, id est iter solis, constituerunt, ut per eum possent modum modum solis agnoscere. Sed, quaeso, si quis umquam tam otiosus tamque ab omni erit serio feriatus ut haec quoque in manus sumat, ne talem ueterum promissionem, quasi insaniae proximam, aut horrescat aut rideat. Etenim ad rem quae natura incomprehensibilis uidebatur uiam sibi fecit ingenium, et per terram qui caeli modus sit repperunt. Vt autem liquere possit ratio commenti, prius regulariter pauca dicenda sunt, ut sit rerum sequentium auditus instructior. In omni orbe uel sphaera, medietas centron uo
Abbreviated transcription (Latin):
sici hoc maxime consequi in omĩ circa mag̃¬
nitudinẽ solis inquisitione uoluer̃ quan¬
to maior possit ee quã terra Et eratos¬
thenes in libris dim̃sionũ sicait. Mensu¬
ra t̃rae septies & uigies multiplicata. m̃¬
surã solis effici&: Posidonius. multo multo¬
q: sȩpius. et ut̃q limaris defectus argu¬
m̃tũ ꝓseaduocat : Ita cũ solẽ uolunt t̾rama¬
iorẽ ꝓbare. testimoniolunȩ deficientis u¬
tunt᷑ Cũ defectũ lunȩ conant᷑ ad serere
ꝓbitionẽ de solis magnitudine mutuant᷑.
Et sic euenit. ut dũ utrũq de altero astruit̃.
neutrũ ꝓbabilit̃ astruat᷑ seꝑ in medio uicis¬
sim nutante mutuo testimonio. Iuidenĩ
chil ad coniecturã loqueat s. sequestato ac
libero argum̃to nec in patrociniũ sibi lunȩ
defectũ uocanteꝰ quanta m̃sura sol t̾ra maior
sit ꝓbare uoluerunt ut tũ demũ ꝑmagni¬
tudinẽ eiꝰ ostenderent. curluna deficiat

Expanded text:
sici hoc maxime consequi in omni circa magsici hoc maxime consequi in omni circa magnitudinem solis inquisitione uoluerunt, quanto maior possit esse quam terra, et Eratosthenes in libris dimensionum sic ait: «mensura terrae septies et uicies multiplicata mensuram solis efficiet»; Posidonius multo multoque saepius, et uterque lunaris defectus argumentum pro se aduocat. Ita cum solem uolunt terra maiorem probare, testimonio lunae deficientis utuntur, cum defectum lunae conantur adserere, probationem de solis magnitudine mutuantur, et sic euenit ut, dum utrumque de altero adstruitur, neutrum probabiliter adstruatur, semper in medio uicissim nutante mutuo testimonio. Quid enim nihil ad coniecturam loquentes, sequestrato ac libero argumento nec in patrocinium sibi lunae defectum uocante, quanta mensura sol terra maior sit probare uoluerunt, ut tum demum per magnitudinem eius ostenderent cur luna deficiat.
Abbreviated transcription (Latin):
corcȩlidicitꝰ ꝑquẽ fiunt oma. quȩ diuina rati¬
one fieriuidemꝰ. Est a. haec causa ꝓpt̃ quã iure
corcȩli uocet qđ natura ignis seꝑ inmotu
ꝑpetuoq agitatuẽ Solẽ aut̃. ignisatherei
Fontẽ dictũ re retulimꝰ Hoc e ergosol in
athere qđ in animalicor. Cuiꝰ istanatura ẽ.
ne ũ quã cesset amotu. aut breuos eiꝰ quocũq
casu ab agitatione cessitio. mox animalint̃¬
imat. Haet de eo qđ mundimentẽ uocauit¬
Curuero &. tẽperatio mundi dictussit. ra¬
tioinaperto ẽ. Ita enĩ ñ solũ terrã sed
ipsũ quoq cȩlũ qđ uere mundus uocat᷑ tẽ¬
perari solecertissimũ e ut extremita¬
tes eiꝰ quȩ auia solis longissime recessert̃.
om̃i careant beneficio caloris &. una frigo¬
ris ꝑpetuitate corpescant. qđ sequentib
aꝑtius explicabit᷑ Restat ut &. demas¬
nitud ineriꝰ quã uerisi ma p̃dicatione ex¬
talit pauca & nĩ prȩtereunda dicamꝰ. Phi¬

Expanded text:
cor caeli dicitur, per quem fiunt omnia quae diuina raticor caeli dicitur, per quem fiunt omnia quae diuina ratione fieri uidemus. Est et haec causa propter quam cor celi vocetur, quod natura ignis semper in motu perpetuoque agitata est; solem autem ignis etherei fontem esse dictum retulimus. Sol ergo in ethere quod in animali cor, cuius ista natura est, ne unquam cesset a motu, aut brevis eius, quocunque casu ab agitatione cessatio mox animal interimat. Haec de eo quod mundi mentem uocauitCur uero et «temperatio» mundi dictus sit, ratio in aperto est. Ita enim non solum terram, sed ipsum quoque caelum, quod uere mundus uocatur, temperari sole certissimum est, ut extremitates eius, quae a uia solis longissime recesserunt, omni careant beneficio caloris et una frigoris perpetuitate torpescant. Quod sequentibus apertius explicabitur. Restat ut et de magnitudine eius, quam uerissima praedicatione extulit, pauca et non praetereunda dicamus. Phy
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝓpt̃ea qđ talis solus appareat sol uocet᷑ Mo¬
derator reliquoꝵ dicit᷑ quia ipse curs eõ
recursusq moderat᷑ Nã certa spati diffinitio ẽ
ad quã cũ unaquȩq: erratica stella recedeiis
a sole ꝑuenerit. tã quã ultra ꝓhibeat᷑ accedere.
agire trouidet᷑ Et rursus cũ certã partẽ
recedendo contigerit ad direeticursũs consue¬
ta reuocatꝰ Ita solis uis &. potestas motꝰ reli¬
quoꝵ luminũ. constituta dim̃sione moderat᷑
Mens mundiita appellat᷑. ut phisicieũ corcȩ¬
liuocauerunt Inde nimirũ qđ omã que stã¬
tata ratione ꝑcelũ fieriuidem. diẽ noctẽq
&. migrantes int̃utrũq ꝓlixitatis breuita¬
tisq uices. &. certis tẽporib aequã ut riusq: m̃¬
surã demn. ueris dementẽ ceporẽ . torridũ
cancri acleonis astũ. molliciẽ autũnalis
aura. uim frigoris int̃ utrãq: tẽperiem om̃ã
haȩc soliscursus & ratio dispensit Iure ergo

Expanded text:
ut propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «mout propterea quod talis solus appareat, sol uocetur; «moderator reliquorum» dicitur, quia ipse cursus eorum recursusque moderatur. Nam certa spatii definitio est ad quam cum unaquaeque erratica stella, recedens a sole, peruenerit, tamquam ultra prohibeatur accedere, agi retro uidetur, et rursus, cum certam partem recedendo contigerit, ad directi cursus consueta reuocatur. Ita solis uis et potestas motus reliquorum luminum constituta dimensione moderatur. «Mens mundi» ita appellatur ut physici eum cor caeli uocauerunt, inde nimirum quod omnia quae stata ratione per caelum fieri uidemus, diem noctemque et migrantes inter utrumque prolixitatis breuitatisque uices et certis temporibus aequam utriusque mensuram, dein ueris clementem teporem, torridum Cancri ac Leonis aestum, mollitiem auctumnalis aurae, uim frigoris inter utramque temperiem, omnia haec solis cursus et ratio dispensat. Iure ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nhis aut̃ tot nominib quȩ de sole dicuntur.
ñ frustra net adlaudis pompa lasciit oritio
sed res uere uocabulis exprimunt᷑: Dux
& princeps ait &. moderator luminũ reli¬
quoꝵ mens mundi& tẽperatio Plato inti¬
meo cũ de octo speris loqueret᷑. sicait Ut
aut̃ ꝑ lpsos octo cirtuitꝰ celeritatis & tardi¬
tatis certamensura &. sit &. noscat᷑ deusin
ambitu supra t̃ram scđo lum̃ accedit qđ
nunc solẽ uocamꝰ. Uides ut haec disfinitio
uult eẽ omniũ sperarũ lum̃ insole: Sȩd
cicero sciens eciã coteras: stellas habere lu¬
m̃ suũ. solãq lunã ut sȩpe lã diximꝰ ꝓprio
carere obscuritatẽ diffinte iomis huiꝰ liquidi¬
us ab soluens &. ostendens in sole maximũ
stellas scit ee lumina sed hunc ducẽ &. prin¬
cipr̃. Quẽ heraclit̾ fontẽ cȩlestis lucis ap¬
pellat. Dux ergo ẽ quia om̃s luminis ma¬
iestate p̃cedit: Princeps: quia ita eminet

Expanded text:
In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, In his autem tot nominibus quae de sole dicuntur, non frustra nec ad laudis pompam lasciuit oratio, sed res uerae uocabulis exprimuntur. «Dux et princeps», ait, «et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio.» Plato in Timaeo, cum de octo sphaeris loqueretur, sic ait: «Vt autem per ipsos octo circuitus celeritatis et tarditatis certa mensura et sit et noscatur, deus in ambitu supra terram secundo lumen accendit quod nunc solem uocamus.» Vides ut haec definitio uult esse omnium sphaerarum lumen in sole; sed Cicero, sciens etiam ceteras stellas habere lumen suum, solamque lunam, ut saepe iam diximus, proprio carere, obscuritatem definitionis huius liquidius absoluens et ostendens in sole maximum stellas scit esse lumina, sed hunc ducem et principem quem Heraclitus fontem caelestis lucis appellat. «Dux» ergo est, quia omnes luminis maiestate praecedit; «princeps», quia ita eminet
Abbreviated transcription (Latin):
stȩllae ita ñ habent cũluminib cõpetentiã
ut tam̃ aliqua uel extremanunu¬
meroꝵ linea satumꝰ ad solẽ mars aspicat
ad lunã Ideominꝰ cõmodi uitae humanȩ exis¬
timant᷑ quasi cũ uita auctorib aptanume¬
reꝵ ratione ñ iuncti Curtam̃ &. ipsi ñnũ¬
quã opes uel claritatẽ hominib prestare
credant᷑ ad alterũ deb&. ꝑtmere tractatũ
quia hic suficit a peruisse rationẽ curalia
t̃ribilis alia salutaris existimet᷑. Et plotmnꝰ
quidem in libro qui inscribit᷑ si faciunt astra
ꝓnunciat. nichil ui uel potestate eoꝵ ho¬
minib euenire. sed ea quȩ decreti necessitas
insingulos sancit : ita ꝑ hoꝵ .vii. transitũ
stationẽ recessũ ue monstrari ut aues seu
pret̃ uolando seu stando futura pennis uel
uoce significant nescientes Sic quaq tam̃
iurt uocabit. hic salutaris ille t̾ribilis.
cũ ꝑ hunc ꝓspera ꝑ iltũ significent᷑ in cõmodã

Expanded text:
stellae ita non habent cum luminibus competentiam, stellae ita non habent cum luminibus competentiam, ut tamen aliqua uel extrema numerorum linea Saturnus ad solem, Mars adspiciat ad lunam. Ideo minus commodi uitae humanae existimantur, quasi cum uitae auctoribus arta numerorum ratione non iuncti. Cur tamen et ipsi nonnumquam opes uel claritatem hominibus praestare credantur, ad alterum debet pertinere tractatum, quia hic sufficit aperuisse rationem cur alia terribilis, alia salutaris existimetur. Et Plotinus quidem, in libro qui inscribitur Si faciunt astra, pronuntiat nihil ui uel potestate eorum hominibus euenire, sed ea quae decreti necessitas in singulos sancit, ita per horum septem transitum, stationem recessumue monstrari, ut aues, seu praeteruolando seu stando, futura pennis uel uoce significant nescientes. Sic quoque tamen iure uocabitur hic salutaris, ille terribilis, cum per hunc prospera, per illum significentur incommoda.
Abbreviated transcription (Latin):
ligatio nulla potest ee concordia Vitã
uero nr̃am p̃cipue sol &. luna moderant᷑
iđ crescendi natura delinari adnosglobo¬
sitate ꝑueniur P Sic utriusq luminis bȩ¬
neficio hȩc nobis constatuita qua frium:
Conuersatio tam̃ nr̃a &. ꝓuentꝰ actuũ tã
ad ipsa duo lumina quã ad quinq uagas
stellas refert̾. Sedharũ stellarũ alias
intuent numeroꝵ quoꝵ supra fecimꝰ m¬
tione cũ luminib bene lungit ac sociat¬
alias nullus applicat numerinex adlu¬
mina Ergo uenerta &. louialis stella
ꝑ hos numeros luminiutriq sociant᷑ Sed
lo uialis soliꝑom̃s lunae uero ꝑplures Et uene¬
ria lunae ꝑ om̃s soliꝑ plures numeros aggre¬
gat᷑. Hinc lic& utraq benesica credat᷑ louis
tam̃ stella cũ sole accõmodatior .ẽ &. ueneria
cũluna atq ideo uitae nraẽ inagis cõmodant.
quasi luminib: uitae nrãe auctorib: numeror
ratione concordes. Saturni aut̃ martisq¬

Expanded text:
ligatio, nulla potest esse concordia. Vitam ligatio, nulla potest esse concordia. Vitam uero nostram praecipue sol et luna moderantur. tem, id est crescendi natura, de lunari ad nos globositate perueniunt. Sic utriusque luminis beneficio haec nobis constat uita qua fruimur. Conuersatio tamen nostra et prouentus actuum tam ad ipsa duo lumina quam ad quinque uagas stellas refertur; sed harum stellarum alias interuentus numerorum quorum supra fecimus mentionem cum luminibus bene alias nullus applicat numeri nexus ad lumina. Ergo Veneris et Iouialis stella per hos numeros lumini utrique sociantur, set Iouialis soli per omnes, lune uero per plures, et Veneria lune per omnes, soli per plures numeros aggregatur. Hinc licet utraque benefica credatur, Iouis tamen stella cum sole accomodatior est <et> Veneris cum luna. Atque ideo uite nostre magis commodant, quasi luminibus uite nostre auctoribus numerorum ratione concordes. Saturni autem Martisq
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniun Causã siquis forte altius quȩ rat.
unde diuinis maliuolentia. ut stella malefi¬
ca eẽdicit᷑. sicut demartis &. saturni stellis
existiat᷑ aut cur nõtabilior benignitas
iouis & ueneris int̃ genethliologos babeat᷑
cũ sit diuinoꝵ unanatura. in mediũ ꝑferã.
rationẽ apudamũ omĩno qđ sciã lectã Nã
ptolomeus in libris trib: quos dearmonia
cõposuit. patefecit causa qua breuit̃ expli¬
cabo Certi sunt numeri ꝑ quosint̃ omã
quȩ sibi conueniunt lungunt᷑ aptant᷑ sit lu¬
gabilis cõpetentia Necquicquã potest al¬
teri nisi ꝑ hos numeros conuenire: SuN
aut̃ epitritꝰ hemiolius epogdo us dupla¬
ris triplaris quadruplis quȩ hoc loçoin¬
terĩ quasi nomina numertũ accipias uolo
nsequentib uero cũ de armonia celilo¬
quem᷑ quid sint hinumeri quidue possine.
oportunius a periemꝰ Modo hoc nosse
sufficiat quia sine his numeris nulla col¬

Expanded text:
definiunt. Causam si quis forte altius quaerat definiunt. Causam si quis forte altius quaerat unde diuinis maliuolentia, ut stella malefica esse dicatur, sicut de Martis et Saturni stellis existimatur, aut cur notabilior benignitas Iouis et Veneris inter genethlialogos habeatur, cum sit diuinorum una natura, in medium proferam rationem, apud unum omnino, quod sciam, lectam. Nam Ptolemaeus in libris tribus quos De harmonia composuit patefecit causam, quam breuiter explicabo. Certi sunt numeri per quos inter omnia quae sibi conueniunt, iunguntur, aptantur, fit iugabilis competentia, nec quicquam potest alteri nisi per hos numeros conuenire. Sunt autem hi epitritus, hemiolius, epogdous, duplaris, triplaris, quadruplus. Quae hoc loco interim quasi nomina numerorum accipias uolo; in sequentibus uero, cum de harmonia caeli loquemur, quid sint hi numeri quidue possint opportunius aperiemus. Modo hoc nosse sufficiat quia sine his numeris nulla col
Abbreviated transcription (Latin):
quo uere qui quartꝰ a. medius ẽ. ideopnun¬
tiauit quidem mediũ Sed ꝓpt̃ latentẽ
spatioꝵ̃ dim̃sionẽ. uerbũ quo hanc diffiniti¬
onẽ tẽperara. adiect Notandũ qđ etͦ
stellã saturni & alterã iouis martis aliã
ñ naturae constitutio. sed humana ꝑsuasio ẽ.
quȩ stellis numeros & nomina fetit. Non
enĩ ait illa quȩ saturnia ẽ. sed quã in terris
saturniã nominat Et ille fulgor quidicit᷑
ioiis &. quẽ martiũ dicitis Adeo exp̃ssit.
insingulis nomina haec ñ eẽ inuenta natur&.
sed hominũ cõmenta significationi distmc¬
tionis accõmoda. Qđ uero sulgorẽ iouis
humanogeneri ꝓsperũ & salutarẽ contra
martis rutilũ &. t̃ribile terris uocauit. al¬
terũ tractũ e exstellarũ colore. nã fulg&.
louis rutilat martis alterũ extractatu ecñ
qui dehis stellis ad hominũ uitã manare
uolunt aduersa ł ꝓspera Nã plerũq de
martis t̃ribilia: deioius salutaria e uenire

Expanded text:
quo uere qui quartus et medius est, ideo pronunquo uere qui quartus et medius est, ideo pronuntiauit quidem medium, sed propter latentem spatiorum dimensionem uerbum quo hanc definitionem temperaret adiecit. Notandum quod esse stellam Saturni et alteram Iouis, Martis aliam, non naturae constitutio sed humana persuasio est, quae ... stellis numeros et nomina fecit. Non enim ait illa «quae Saturnia est» sed «quam in terris Saturniam nominant» et «ille fulgor qui dicitur Iouis», et «quem Martium dicitis»; adeo expressit in singulis nomina haec non esse inuenta naturae, sed hominum commenta significationi distinctionis accommoda. Quod uero fulgorem Iouis humano generi prosperum et salutarem, contra Martis rutilum et terribilem terris uocauit, alterum tractum est ex stellarum colore — nam fulget Iouis, rutilat Martis —, alterum ex tractatu eorum qui de his stellis ad hominum uitam manare uolunt aduersa uel prospera. Nam plerumque de Martis terribilia, de Iouis salutaria euenire
Abbreviated transcription (Latin):
tum deseptẽ solem uelit. quartꝰ autem
inter septẽ nonfere medib sed omni modo
mediuꝰ & sit ethabeatur. non abrupte
mediũ solem. Sed fere mediu dixerit
his uerbis. benide septẽ mediã fere regionẽ
sol optin&: Sed ñ uacat adiectio. qua haec ꝓ¬
nuntiatio tẽperat᷑. Nã solquartu locũ ob¬
tinens mediã regione tenebienumero.
spatio ñ tenebit: Sunt̃ ternos enĩ sũmos
&. Imos locat᷑ sine dubio medius ẽnumero
Sed totius spatii qđ .vii. spere occupant dim̃¬
sione ꝑspecta . regio solis ñinuenit᷑ in medio
spatio locata: quia magis a sumo ipse quã
ab ipso recessit ima postremitas Qđsine ul¬
la disceptationis ambage cõpendiosã ꝓba¬
bit assertio. Saturni stella quȩ suma ẽ
Zodiacũ .xxx. annis ꝑagrat. Sol medius
appar&: totius a sũmo in imũ spatii certã
exmedia parte diuisionẽ solis regione ñ fi¬
eri Sed quia hic denumero loquebat᷑. in

Expanded text:
tum de septem solem uelit, quartus autem tum de septem solem uelit, quartus autem inter septem non fere medius, sed omni modo medius et sit et habeatur, non abrupte medium solem, sed «fere» medium dixerit his uerbis: «deinde de septem mediam fere regionem sol obtinet.» Sed non uacat adiectio qua haec pronuntiatio temperatur. Nam sol quartum locum obtinens mediam regionem tenebit numero, spatio non tenebit. Si inter ternos enim summos et imos locatur, sine dubio medius est numero, sed, totius spatii quod septem sphaerae occupant dimensione perspecta, regio solis non inuenitur in medio spatio locata, quia magis a summo ipse quam ab ipso recessit ima postremitas: quod sine ulla disceptationis ambage compendiosa probabit adsertio. Saturni stella, quae summa est, zodiacum triginta annis peragrat, sol medius num. Ex his apparet totius a summo in imum spatii certam ex media parte diuisionem solis regione non fieri. Sed quia hic de numero loquebatur, in
Abbreviated transcription (Latin):
trat᷑. haeclicet & ipsa finis sinit: sed liqͥ¬
dis simȩ lucis &ignis aetherii ideo quã¬
uis densiu corpussit. quã ceteracȩlestia.
Ut multo tamen t̃renopuriuꝰfit acceptȩ
lucipenetrabile. Adeo : ut eã deserursus
emittat : nullũ tamen ad nos ꝑ ferentẽ
sensum caloris. Quia lucis radiuscum
adnos deoriginesua. id est decoleꝑ
uenit: naturã secũigniis dequonascitur
deuehiit. Cum uero in lunȩ corpꝰinfun¬
ditur. & inderes plendet: solam refundit
claritudinem non calorem. Nam et spe¬
culũ cumspendorẽ deseui. oppositiemi nꝰ
ignisemittit: solaignis similitudinẽ
carentẽ sensu. calors ostendit. Quem
soli ordinẽ plato dederit uł eius auctores.
quosue cicero secutus quartũ locuglobo
eiuss ad signauerit. ł quȩ ratiꝑ suasionẽ
huius diuersitatis induxerit & curdixerit
tullius infimoq orbiluna radis solis
accensa conuertit. sats dictum est. Sed¬
his hoc adiciendũ est: curcicero cũquar¬

Expanded text:
tratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liqutratur; haec licet et ipsa finis sit, sed liquidissimae lucis et ignis aetherii, ideo, quamuis densius corpus sit quam cetera caelestia, ut multo tamen terreno purius, fit acceptae luci penetrabile, adeo ut eam de se rursus emittat, nullum tamen ad nos perferentem sensum caloris: quia lucis radius, cum ad nos de origine sua, id est de sole, peruenit, naturam secum ignis de quo nascitur deuehit; cum uero in lunae corpus infunditur et inde resplendet, solam refundit claritudinem, non calorem. Nam et speculum, cum splendorem de se ui oppositi eminus ignis emittit, solam ignis similitudinem, carentem sensu caloris, ostendit. Quem soli ordinem Plato dederit uel eius auctores, quosue Cicero secutus quartum locum globo eius adsignauerit, uel quae ratio persuasionem huius diuersitatis induxerit et cur dixerit Tullius «in infimoque orbe luna radiis solis accensa conuertitur», satis dictum est; sedhis hoc adiciendum est cur Cicero, cum quar
Abbreviated transcription (Latin):
lux naturalis & suaẽ. Quȩ tota cũ igne
suo itasperȩ solis incũbit. ut cȩ̨li z one
quȩ ꝓcul a sole sunt ꝑpetuo frigore sp̃s¬
sȩ sint sicut insa ostendet᷑ Luna uero
quia sola ipsa sub sole ẽ & caducõi iam.
regioni luce sua carenti ꝓxima. lucẽ
nisi de suꝑ posito sole. cui resplend&. ha¬
bere ñ pocuit. Deniq quia totius mnun¬
di ima pars t̃raẽ. atheriaut̃ lma pars lu¬
naẽ lunã quoq t̃rã sed athereã uocauer.
Immobilis tamen ut terraee non potuit
quia insphacra quȩ uoluitur nihil manet
immobile p̃ter centrũ. Mundanȩ aut̃
sperȩ t̃racentruest : id eo sola immobi¬
lis ꝑseuerat. Rursus terra accepto solis
lumine clarescit tantũ modon relucet
Lunaspeculi instarlum quo in lustratur
emitat: quia illa aeris etaquȩ ꝙ̃ ꝑse
concreta et densasunt fex habetur.
Et ideo extrema castitate denseta est:
nec ultra suꝑ ficiem quauis luce pęne¬

Expanded text:
lux naturalis et sua est, quae tota cum igne lux naturalis et sua est, quae tota cum igne suo ita sphaerae solis incumbit ut caeli zonae quae procul a sole sunt perpetuo frigore oppressae sint, sicut infra ostendetur. Luna uero, quia sola ipsa sub sole est et caducorum iam regioni luce sua carenti proxima, lucem nisi de superposito sole, cui resplendet, habere non potuit. Denique quia totius mundi ima pars terra est, aetheris autem ima pars luna est, lunam quoque terram, sed aetheriam uocauerunt. Immobilis tamen, ut terra, esse non potuit, quia in sphaera quae uoluitur nihil manet immobile praeter centrum; mundanae autem sphaerae terra centrum est; ideo sola immobilis perseuerat. Rursus terra accepto solis lumine clarescit tantummodo, non relucet, luna speculi instar lumen quo illustratur emittit, quia illa aeris et aquae, quae per se concreta et densa sunt, faex habetur et ideo extrema uastitate denseta est, nec ultra superficiem quauis luce pene
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ stellȩ cũ superiores circuloꝵ suoꝵ uer¬
tices currunt. intelligant᷑ supra solẽ loca¬
tae Cũ uero ꝑ inferiora cõmeant cotuloꝵ̃
sol eis superiar. ȩstimet᷑. Illis ergo qui
speras earũ subsole dixerunt hoc ui¬
sũ ẽ exillo stellarũ cursu qui ñ nũquã
ut dixim̾ uidet᷑ inferior. qui et uere
notabilior ẽ quia tũ liberius appar&:
Nã cũ superioratenent. magis radus occu¬
lunt᷑. Et ideoꝑsuasio ista conualuit.
& ab om̃ib paene hicordolnusu receptꝰ ẽ
Perspicacior tam̃ obseruatio meliorem
ordinẽ dephendit quẽ pret̃ indaginẽ
uisus hȩc quoq ratio cõmendat qd lunã
quȩ luce ꝓpria car& : et de sole mutuat᷑
necesse ẽ fontiluminis suree subiesttra
Hac enĩ ratio fact liora n haibere furas
ꝓpriũ. ceteras om̃s stella. lucere suo.
qđ illȩ supra solẽ locate in ipso purissi¬
moaethere sunt. in quo ome quicquid ẽ

Expanded text:
duae stellae, cum per superiores circulorum suorum uerduae stellae, cum per superiores circulorum suorum uertices currunt, intellegantur supra solem locatae, cum uero per inferiora commeant circulorum, sol eis superior aestimetur. Illis ergo qui sphaeras earum sub sole dixerunt, hoc uisum est ex illo stellarum cursu, qui nonnumquam, ut diximus, uidetur inferior, qui et uere notabilior est quia tunc liberius apparent. Nam, cum superiora tenent, magis radiis occuluntur; et ideo persuasio ista conualuit, et ab omnibus paene hic ordo in usum receptus est. Perspicacior tamen obseruatio ueriorem ordinem deprehendit, quem praeter indaginem uisus haec quoque ratio commendat quod lunam, quae luce propria caret et de sole mutuatur, necesse est fonti luminis sui esse subiectam. Haec enim ratio facit lunam non habere lumen oprium, ceteras omnes stellas lucere suo, quod illae, supra solem locatae, in ipso purissimo aethere sunt, in quo omni quicquid est,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto ẽ regione martis inferior ut ei
ann̾satis nit adrodiacũꝑagrandũ. Iam
uero ita ueneri ꝓxima ẽ stella mercu¬
rii . &. mnercurio sol ꝓpinquus ut hi
tres cȩlũ suũ pari tẽporis spatio ið an¬
noplus minꝰ uecirtũeit Ideo & cice¬
ro hos duos cursus comites solis uocaint:
quia inspatio pari longea senũ quã re¬
cedint. Luna aut̃ tantũ ab his deor¬
eb spsa conficiat. Ideo neq detriũsu¬
periorũ ordine quẽ manifeste clareq
distinguit inmensa distantia. neq de
lunȩ regione quȩ ab om̃ib multũ reces¬
sit int̃ueteres aliqua suit dissensio Hoꝵͣ
uero triũ sibi ꝓximoꝵ ueneris. mercu¬
rii & solis ordinẽ uicima confudit᷑ Sed
apud alios Nlã aegyptioꝵ sollerciã ra¬
tioñ fugit. Iuȩ talis ẽ Circulus ꝑquẽ
soldiscurrit. a mercurii circulout infe¬
rior ambit᷑ : Illũ quoq superior encu¬
lus ueneris includit atq ita sit ut hȩ¬

Expanded text:
tanto est regione Martis inferior ut ei tanto est regione Martis inferior ut ei annus satis sit ad zodiacum peragrandum. Iam uero ita Veneri proxima est stella Mercurii, et Mercurio sol propinquus, ut hi tres caelum suum pari temporis spatio, id est anno plus minusue, circumeant. Ideo et Cicero hos duos cursus comites solis uocauit, quia in spatio pari longe a se numquam recedunt. Luna autem tantum ab his deornti octo diebus ipsa conficiat. Ideo neque de trium superiorum ordine, quem manifeste clareque distinguit immensa distantia, neque de lunae regione, quae ab omnibus multum recessit, inter ueteres fuit aliqua dissensio. Horum uero trium sibi proximorum, Veneris, Mercurii et solis, ordinem uicinia confudit, sed apud alios: nam Aegyptiorum sollertiam ratio non fugit, quae talis est. Circulus per quem sol discurrit a Mercurii circulo ut inferior ambitur; illum quoque superior circulus Veneris includit, atque ita fit ut h
Abbreviated transcription (Latin):
dane uolubilitatt contraria recessione
uersantur. Hisad sertis : desphaeraruin
ordine pauca dicenda sunt. In quodis¬
sentire a platone cicero uideri potest
cum hic solis sphera quarta deseptem
id÷ in medio locata dicat: Plato aldna
sursũ scđam hoc ÷ intersepte a sũ mo
locũ sextũ tenere cõmemoret: Lice¬
rom. arcdiimedes et chaldeoruratio
consentit. Plato egyptio sõmnium
philosoplnȩ disciplinarum parentes
Secutos st. quiita solẽ inter luna & mes¬
curiu locatũ uolunt ut rationẽ tam
& dephenderint et edixerint curanon¬
nullis sol supra mercuriũ supraq: uenere
eẽ credit᷑ Nã nec illi quiitaestimant a
speciȩ ueri ꝓculabenrant Opimone uero
istius ꝑmutationis. huiꝰ modi ratio ꝑsũa¬
sit & saturnispera quȩ eꝰprimade .uii.
usq ad sperã iouis a summo secuindã int̃¬
iecti spatii tanta distantia ẽ ut edia
tũ alouespera mantis recedit ut cun¬
dẽ cursu biennio ꝑagat: Menus autẽ

Expanded text:
danae uolubilitati contraria recessione danae uolubilitati contraria recessione uersantur. His adsertis, de sphaerarum ordine pauca dicenda sunt, in quo dissentire a Platone Cicero uideri potest, cum hic solis sphaeram quartam de septem, id est in medio locatam, dicat, Plato a luna sursum secundam, hoc est inter septem a summo locum sextum tenere commemoret. Ciceroni Archimedes et Chaldaeorum ratio consentit, Plato Aegyptios, omnium philosophiae disciplinarum parentes, secutus est, qui ita solem inter lunam et Mercurium locatum uolunt ut rationem tamen et deprehenderint et edixerint cur a nonnullis sol supra Mercurium supraqueVenerem esse credatur: nam nec illi qui ita aestimant a specie ueri procul aberrant. Opinionem uero istius permutationis huius modi ratio persuasit. A Saturni sphaera, quae est prima de septem, usque ad sphaeram Iouis, a summo secundam, interiecti spatii tanta distantia est ut zoditum a Ioue sphaera Martis recedit ut eundem cursum biennio peragat. Venus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Rur sus post tauri mensemgemininon
uidentur : qđ meos solemigras se. sig¬
nificat. Post geminos recedit in can¬
crum: & tunc cũ occidit mox libra in
medio cęlo uidet᷑. Ad eo constat solẽ
tribus signis ꝑ actis. id÷ ariete & tau¬
roet̾ geminis. ad medietate hiemis¬
phȩrurecessisse. Deniq posttresm ses
sequentes tribus signis quȩ se qunt em̃sis.
Cancrũdico leonẽ et uirginẽ: inuenitur
in libra quȩ rursus aequat noctẽ diei
Ecdũ mipso signo occidit: moxoritur
aries in quosolant& exmens es occidere
solebat. Id eo aute occasũ magis eius
quã ortũ legim ꝓponendũ : quia signa
posteriora post occasũ uident᷑. Et dum
ad hȩc quȩ sole mergente uiderisolent̃
solemredire monstramꝰ sinedulno cũ
contrario moturecedere qua cȩlumo¬
uet᷑ ostendim. hxc aut que desole ac
luna diximꝰ: &iã quinq stellarureces¬
sũ ad signare sufficient. Parieniratione
inposteriora signa migrando sẽꝑmun¬

Expanded text:
Rursus, post Tauri mensem, Gemini non Rursus, post Tauri mensem, Gemini non uidentur, quod in eos solem migrasse significat. Post Geminos recedit in Cancrum, et tunc, cum occidit, mox Libra in medio caelo uidetur. Adeo constat solem tribus signis peractis, id est Ariete et Tauro et Geminis, ad medietatem hemisphaerii recessisse. Denique, post tres menses sequentes, tribus signis quae sequuntur emensis — Cancrum dico, Leonem et Virginem —, inuenitur in Libra, quae rursus aequat noctem diei, et dum in ipso signo occidit, mox oritur Aries, in quo sol ante sex menses occidere solebat. Ideo autem occasum magis eius quam ortum elegimus proponendum, quia signa posteriora post occasum uidentur, et dum ad haec quae sole mergente uideri solent solem redire monstramus, sine dubio eum contrario motu recedere quam caelum mouetur ostendimus. Haec autem quae de sole ac luna diximus, etiam quinque stellarum recessum adsignare sufficient. Pari enim ratione in posteriora signa migrando semper mun
Abbreviated transcription (Latin):
in ariete ẽẽ ponamus. Qđ quiaaequi¬
noctiale signũe: pares horas somni&
dieifacit. In hoc signo cũ occidit: libram
idẽ scorpiithelas moxoriri uidemꝰ & apparet
taurus uicinꝰ occasui. Nlã et ułrgilias &
hyadas partestauri clariores: non multo
post sole mergentes uidemꝰ. Sequentimq sẽ
sol in signũ posteriũ. id÷ intaururecedit.
Et itafit: ut neque uergiliȩ neq: alia pars
soli ꝓpinquitate celentur nłãet canis
tunc quia uicmꝰ tauro: nonuidet᷑. tectꝰ
lucis ꝓpinquitate. Et hoc÷ qđ uirgilius
ait. Candidus auratis aperit . cũ corni¬
bus annũ taur. et auersocedex canis
occidit astro Non enĩ uult intellegitau¬
ro oriente cũ sole moxin occasufierica¬
nem quiꝓximꝰ tauro ÷ sedoccidere eum
dix̃ tauro gestante solem quia tunc
incipit non uiderisole uicino: iuncta¬
m̃ occidente sole libra ad eo superior
inuenit᷑ uttotꝰ scorpiuortꝰ appareat
Geminiuero uicini tunc uidentur occasus

Expanded text:
in Ariete esse ponamus, quod, quia aequiin Ariete esse ponamus, quod, quia aequinoctiale signum est, pares horas somni et diei facit. In hoc signo cum occidit, Libram, id est Scorpii chelas, mox oriri uidemus, et apparet Taurus uicinus occasui: nam Vergilias et Hyadas, partes Tauri clariores, non multo post solem mergentes uidemus. Sequenti mense sol in signum posterius, id est in Taurum, recedit, et ita fit ut neque Vergiliae neque alia pars solis propinquitate celentur. Nam et Canis tunc, quia uicinusTauro est, non uidetur, tectus lucis propinquitate. Et hoc est quod Vergilius ait: candidus auratis aperit cum cornibus annum Taurus et aduerso cedens Canis occidit astro. Non enim uult intellegi, Tauro oriente cum sole, mox in occasu fieri Canem qui proximus Tauro est, sed occidere eum dixit Tauro gestante solem, quia tunc incipit non uideri sole uicino. Tunc tamen, occidente sole, Libra adeo superior inuenitur ut totus Scorpius ortus appareat, Gemini uero uicini tunc uidentur occasui.
Abbreviated transcription (Latin):
tardius occidit quã seđo. Et ita condie
longius ab occas urecedit : in septimo di¬
ecirra solis occasuin medio cȩlo ipsa uideat᷑
Postalias uͦseptẽ cuillemergit: hac orit᷑
Adeo media partem̃sis dimidiũ cȩlũ .id. ẽ
unũ bemis periũ ab oc casu inorientẽ re¬
aedendomettur Rurs pͥosi septe alias
circasolis occasũ latentis hemis pheni ueRcẽ
tenet. Et huius rei indicitẽ. qđ medionoctis
exoritur. Posttre mo totidem diebus exemp¬
tis solem denuo cõp̃hendit et uicinus uidet᷑
ortus amborũ quã diusoli succendensrur¬
sus noqur tur. et rursus recedens paulatĩ
semꝑ in orientẽ regrediendo relinquat
occasũ. Sol quoq: ipse non aliter quam
ab occa fu in orientẽ mouetur et licet
tar dius recessusuũ quã luna conficiat.
quippebutanto tempore signũ unum
emetiatus quanto totũ ⁊odiacũ lima
discurrit: manifesta tamen et subiecta
oculis motus sui p̃stat indicia. Hunc enĩ

Expanded text:
tardius occidit quam secundo, et ita cotidie tardius occidit quam secundo, et ita cotidie longius ab occasu recedit ut septimo die circa solis occasum in medio caelo ipsa uideatur. Post alios uero septem cum ille mergit, haec oritur. Adeo media parte mensis dimidium caelum, id est unum hemisphaerium, ab occasu in orientem recedendo metitur. Rursus post septem alios circa solis occasum latentis hemisphaerii uerticem tenet, et huius rei indicium est quod medio noctis exoritur. Postremo, totidem diebus exemptis, solem denuo comprehendit, et uicinus uidetur ortus amborum, quamdiu, soli succedens, rursus nouetur et rursus recedens paulatim semper in orientem regrediendo relinquat occasum. Sol quoque ipse non aliter quam ab occasu in orientem mouetur, et, licet tardius recessum suum quam luna conficiat, quippe qui tanto tempore signum unum emetiatur quanto totum zodiacum luna discurrit, manifesta tamen et subiecta ocuIis motus sui praestat indicia. Hunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq: ipse monstribit. Consideremꝰ enĩ signoꝵ
ordinẽ quib Sodiacũ diui sũ uł distinctum
uidem̃: et abunosigno quolibet ordinis eius
Sumam exordiũ. Cũ aries exorit᷑ postipsũ
taur emergit. hunc geminis equunt. Hos cancer
& ꝑ ordinẽ reliqua Si istae ergo inocei¬
dentẽ ab oriente ꝓcederens ñ ab ariete
intaurũ qui retro locatꝰ ẽ nec a tauro hige¬
minos signũ posterius uoluerent᷑ sed age¬
minis in taurũ &. a taurobi arietẽ recta
&. mundanȩ uolubilitatis consona accessi¬
one ꝓdiren Cũ uero a primo insignũ se¬
cũ cȩlo sed contracȩlũ moueri. Hoc ut ple¬
neliqueat astruamꝰ delunȩ cursii. qui&
claritate siu&. uelocitate notabilior est
Luna postquã a sole discedens ncuata ẽ se¬
cundo feredie circa cccasũ uidet᷑ &. qua¬
siincina soliquẽ nu ꝑreliquit. Post quã
ille demersus. ẽ: ipsa cęli marginẽ tenit
anteceden suꝑ occidens. Ternodie.

Expanded text:
quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum quoque ipse monstrabit. Consideremus enim signorum ordinem quibus zodiacum diuisum uel distinctum uidemus, et ab uno signo quolibet ordinis eius sumamus exordium. Cum Aries exoritur, post ipsum Taurus emergit. Hunc Gemini sequuntur, hos Cancer, et per ordinem reliqua. Si istae ergo in occidentem ab oriente procederent, non ab Ariete in Taurum, qui retro locatus est, nec a Tauro in Geminos, signum posterius, uoluerentur, sed a Geminis in Taurum, et a Tauro in Arietem recta et mundanae uolubilitatis consona accessione prodirent. Cum uero a primo in signum secum caelo, sed contra caelum moueri. Hoc ut plene liqueat, astruamus de lunae cursu, quia et claritate sui et uelocitate notabilior est. Luna, postquam a sole discedens nouata est, secundo fere die circa occasum uidetur, et quasi uicina soli quem nuper reliquit; postquam ille demersus est, ipsa caeli marginem tenet, antecedenti superoccidens. Tertio die
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ab occidentis parte ueriant᷑ Pret hȩc
ut opinor nihil potest ułeẽ. uł fingi llunc
uideamus quid ex his poterit uerũ pbar
sed in his dem locis sẽꝑ ut aliȩ uiderentur.
Ecce eñĩ de infixis uergiliȩ: neca suiũ quã
Se copulatione disꝑgunt: ncoyadasquȩ uici¬
negunt deserunt. aut or iͥonis ꝓxima regi¬
onẽ relinquut. Scptentrionum cõpago
non soluitur anguis qui int̃ eos labitur
semelcir cũfusũ non mutat amplexũ hȩc
uere modo in hacmodo inilla cȩliregione
uisunt᷑: et sepecũ in unũ locũ duȩ pluresue
conuenerint. et a locotamen in quos imul ui¬
Sesunt et a seposteaseparant᷑. Exhoc eas noneẽ
celo infixas oculis quoq ad ꝓbantib c̃stit
Igitur mouentur Nec negare hocquisquã
poterit: qđ uisusid firmit. Quȩrendũ est
ergo: utrumaborta adoccasũ anincontrariũ
motuꝓprio Reuoluantur. Sedethes quȩren¬
tib nob nonsolũ mami fegtissima ratio: sed uiso

Expanded text:
tem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, tem ab occidentis parte uersantur. Praeter haec, ut opinor, nihil potest uel esse uel fingi. Nunc uideamus quid ex his poterit uerum probari. sed in isdem locis semper, ut aliae, uiderentur. Ecce enim, de infixis, Vergiliae: nec a sui umquam se copulatione dispergunt, nec Hyadas, quae uicinae sunt, deserunt aut Orionis proximam regionem relinquunt. Septentrionum compago non soluitur; Anguis, qui inter eos labitur, semel circumfusum non mutat amplexum. Hae uero modo in hac, modo in illa caeli regione uisuntur, et saepe, cum in unum locum duae pluresue conuenerint, et a loco tamen in quo simul uisae sunt et a se postea separantur. Ex hoc eas non esse caelo infixas oculis quoque approbantibus constat. Igitur mouentur, nec negare hoc quisquam poterit quod uisus adfirmat. Quaerendum est ergo utrum ab ortu ad occasum an in contrarium motu proprio reuoluantur. Sed et hoc quaerentibus nobis non solum manifestissima ratio, sed uisus
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ẽ pret̃ qđ secu trahit abortu l nocca¬
sũ cȩlidiurna conuersio ipsãsuomotuinori¬
entẽ ab occidente ꝓcedere. ñ solis littera¬
rũ ꝓfanis sed multis quoq doctrina inicia¬
tis abhorrerea fide ac monstrosimile ludi¬
catũ ẽ Sed apud presius intuentes ia
uerũ ẽẽ cstabit ut ñ solũ mente concipi
sedoculis quoq ipsis possit ꝓbar: Cam̃
ut nobis dehoc sit cũ ꝑtinacit̃ negante
tractatꝰ. age quisq tibi hoc liquere dissi¬
mulas. simul om̃a quȩ uel contentio sibi
fingit detractans fidẽ uel quȩ ipsa ueri¬
tas suggerit indiuisionis menbra mittamꝰ
Haserraticas cũ luminib duob aut infixas
caelo ut alia sidera nullũ suimotũ nri socu¬
lis indicare. sed ferrimundanȩ conuersio¬
nis unpetu. aut moueri suaquoq accessĩ¬
one dicemꝰ Rurs simouent᷑ aut cȩliuiã
sequnt᷑ ab ortulnoccasũ & c̃munia suo
motumeantes aut c̃trariorecessu inorien¬

Expanded text:
nomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occanomen est, praeter quod secum trahit ab ortu in occasum caeli diurna conuersio, ipsa suo motu in orientem ab occidente procedere, non solis litterarum profanis, sed multis quoque doctrina initiatis, abhorrere a fide ac monstro simile iudicatum est; sed apud pressius intuentes ita uerum esse constabit ut non solum mente concipi, sed oculis quoque ipsis possit probari. Tamen ut nobis de hoc sit cum pertinaciter negante tractatus, age, quisque tibi hoc liquere dissimulas, simul omnia quae uel contentio sibi fingit detractans fidem, uel quae ipsa ueritas suggerit, in diuisionis membra mittamus. Has erraticas, cum luminibus duobus, aut infixas caelo, ut alia sidera, nullum sui motum nostris oculis indicare, sed ferri mundanae conuersionis impetu, aut moueri sua quoque accessione dicemus. Rursus, si mouentur, aut caeli uiam sequuntur ab ortu in occasum, et communi et suo motu meantes, aut contrario recessu in orien
Abbreviated transcription (Latin):
quib: cȩlũ &iã aer ꝓcreat ÷ coniunx quia
aer subiect : cęlo Nlis illud adiciendũ : qd
p̃ter duolumina et stellas quinq quȩ
appellantur uagȩ reliquas om̃s aliiinifixas
clo nec nisi cũ cȩlo moueri. Aliiquorum
ad sertio ueroꝓpior ÷ : has quoq dixer
suomotup̃ter qđ cũ cȩliconuersione
ferunt᷑ accedere. Sed ypt̃ inmsitate extimi
globi excedentia credibilẽ numeru sccula
inuna eas cursus sui ambitione c̃sumere.
et id eo nullũ earũ motũ abliomine sentiri
cũ non sufficiat humanȩ uitȩspacium
aabreue saltẽ punctũ tamtardȩ acces¬
sionis dep̃hendendũ. Hinc tullius ullios
sectȩ inscusueterib adꝓbatȩ. simlattigu
Nunc utrũ illiseptẽ globiqui subiecti sunt con¬
trarioutait quã cȩlũ uertit᷑ motu ferint᷑
arguñtis aduerũ ducentib requiramꝰ
Solẽ aclinã & stellas quinq quib: ab errore

Expanded text:
quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia quibus caelum etiam aer procreatus est; coniunx, quia aer subiectus est caelo. His illud adiciendum est quod praeter duo lumina et stellas quinque quae appellantur uagae, reliquas omnes alii infìxas caelo nec nisi cum caelo moueri, alii, quorum adsertio uero propior est, has quoque dixerunt suo motu, praeter quod cum caeli conuersione feruntur, accedere; sed propter immensitatem extimi globi excedentia credibilem numerum saecula in una eas cursus sui ambitione consumere, et ideo nullum earum motum ab homine sentiri, cum non sufficiat humanae uitae spatium ad breue saltem punctum tam tardae accessionis deprehendendum. Hinc Tullius, nullius sectae inscius ueteribus approbatae, simul attigit Nunc utrum illi septem globi qui subiecti sunt contrario, ut ait, quam caelum uertitur motu ferantur, argumentis ad uerum ducentibus requiramus. Solem ac lunam et stellas quinque quibus ab errore
Abbreviated transcription (Latin):
tissimꝰ astimetꝰ. cũglob: ipse qđ cęlũ :
inimezit fabrica anima exm̃te ꝓcesse¬
rit me exdõ quiuere sũmus ÷ ꝓcreatasit.
Sed sũmũ quidẽ dix̃ ad cęterorũ ordinem
qui subiec tisunt. Undemox subiecit
arc es et contines cȩteros. deumuero qđ
non modo inmortale animal acdiumus it
plenũ inditȩ exilla puris sima m̃terationis
Sedqd e uirtutes om̃s q̃ illã primȩ om̃i¬
petentiã sũmitatis sequunt. Aut ips e facid
aut ipsẽ c̃tineat. Ipsũ deniq ouem. uetqo
uoca uerunt et apud thcologes iuppic ÷ mun¬
dianimahincillud÷: abioue principiũ
niusȩ: ious omia plena. Qđde arato pocct
alii mutuatisunt. quidesiderib locutur
acelo inquosunt sidera exordiũ sum̃dũ cẽ
decernens ab iouȩ incipiendu ẽe memoraũ¬
łl inc et iuno soror eius et iunxuocat᷑. Estaut̃
iunoaer: et dicit᷑ soror qui aisde seminibu

Expanded text:
tissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est tissimus aestimetur, cum globus ipse quod caelum est animae sit fabrica, anima ex mente processerit, mens ex deo qui uere summus est procreata sit. Sed summum quidem dixit ad ceterorum ordinem qui subiecti sunt, unde mox subiecit: «arcens et continens ceteros»; deum uero, quod non modo immortale animal ac diuinum sit et plenum inditae ex illa purissima mente rationis, sed quod et uirtutes omnes, quae illam primae omnipotentiam summitatis sequuntur, aut ipse faciat aut ipse contineat. Ipsum denique Iouem ueteres uocauerunt, et apud theologos Iuppiter est mundi anima. Hinc illud est: ab Ioue principium, Musae, Iouis omnia plena, quod de Arato poetae alii mutuati sunt, qui de sideribus locuturus, a caelo, in quo sunt sidera, exordium sumendum esse decernens, ab Ioue incipiendum esse memorauit. Hinc et Iuno soror eius et coniunx uocatur. Est autem Iuno aer; et dicitur soror, quia isdem seminibus
Abbreviated transcription (Latin):
cesse sit . ultra aut̃ loc̾nullus sit quose
tendat accessio. c̃tinuatione ꝑpetuȩ lnt
sereditionis agitat᷑ Ergo inquo potest
uel hab&. currit Et accedere ei reuos¬
ui ẽ quia sphȩrȩ sp̃atia &. loca c̃plusten¬
tis om̃a un ẽ cinsus rotin Sed& sic
nima. sequi seꝑ uidet. quȩ iiinsa unu er¬
sitate discunit: Biteii. ergd. qđ ea nu¬
pã reperiat si se ꝑhane sequit᷑ limo
seꝑ eãrepent. quia ubiq iot ubiq ꝑ¬
fectaẽ Curergosiqua quȩrit reperit ñ
quiescit: quia et illa requietis ẽbiscia Sca¬
ret eni sius quã stantẽ animã reperira:
ũ uero illa adcuiꝰ ad pecentia trahit᷑ seꝑ
inuniuersa sefundat: seꝑet corpus sem
ipsã ꝑ ipcã retorquat. hȩc de celeftis uolu¬
bilitatis arcano: paucd demultis ploti¬
no auctore reꝑta sufficiant. Quł aut̃
hunc istũ extimũ globũ quiita uoluitur
sumũ deũ uocauit. non itaacripiendũ:
ut ipseprima causa et deusille om̃ipoten¬

Expanded text:
cesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se cesse sit, ultra autem locus nullus sit quo se tendat accessio, continuatione perpetuae in se reditionis agitatur. Ergo in quo potest uel habet, currit; et accedere eius reuolui est, quia sphaerae spatia et loca complectentis omnia unus est cursus, rotari. Sed et sic animam sequi semper uidetur quae in ipsa uniuersitate discurrit. Dicemus ergo quod eam numquam reperiat, si semper hanc sequitur? Immo semper eam reperit, quia ubique tota, ubique perfecta est. Cur ergo, si quam quaerit reperit, non quiescit? Quia et illa requietis est inscia. Staret enim, si usquam stantem animam reperiret; cum uero illa ad cuius appetentiam trahitur, semper in uniuersa se fundat, semper et corpus se in ipsam per ipsam retorquet. Haec de caelestis uolubilitatis arcano pauca de multis Plotino auctore reperta sufficient. Quod autem hunc iste extimum globum qui ita uoluitur, summum deum uocauit, non ita accipiendum est ut ipse prima causa et deus ille omnipoten