comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uincat. Liberator ꝑbaptismũ. refu¬
gium ꝑpęnitentiã. firmam̃tum ꝑ
patientiam. fortitudo ꝑ uictoriam.
Ecce quo ordine euasit malũ. Dem¬
de scds uersiculus. quomͦ consecutꝰ
sit bonũ. Ds m̃s qͥa ꝑfidẽ illuminat.
adiutor m̃s. qͥa ad beneoꝑandũ ad¬
iuuat. sꝑabo in eum. qͥa cor ad amo¬
rem suum inflãmat. ꝓtector m̃s. qͥa
supra id qͦd ferre possumꝰ temptari
non ꝑrnittit. Cornu salutis meȩ. qͥa
etiam ꝑsequentẽ diabolũ nos contẽp¬
nere facit. Postremo susceptor m̃s.
qͥa finito cursu ꝑuenientib aꝑit.
Incornu fortitudo signatur. Cornu
confusionis ẽ suꝑbia. cornu salutis ẽ
olores mortis. passibilitas ⁊t.
& mortalitas. torrentes iniqui¬
tatis huiꝰ mundi uanitas. dolores in¬
ferni. pęna ȩt̃na. laquei mortis origi¬
nalis culpa. Dolores mortis & dolores
inferni circũdederunt. qͥa illos homo
ante. xp̃m euadere non potuit. corren¬
tes iniquitatis conturbauerunt. qͥa

Expanded text:
vincat. Liberator per baptismum, refuvincat. Liberator per baptismum, refugium per poenitentiam, firmamentum per patientiam, fortitudo per victoriam. Ecce quo ordine evasit malum. Deinde secundus versiculus. Quomodo consecutus sit bonum. Deus meus, quia per fidem illuminat. Adjutor meus, quia ad bene operandum adjuvat. Sperabo in eum, quia cor ad amorem sui inflammat. Protector meus, quia supra id quod ferre possumus, tentari non permittit. Cornu salutis meae, quia etiam persequentem diabolum nos contemnere facit. Postremo susceptor meus, quia finito cursu pervenientibus coelum In cornu fortitudo signatur. Cornua confusionis est superbia; cornua salutis est olore mortalitas. Torrentes iniquitatis, hujus mundi vanitas. Dolores inferni, poena aeterna. Laquei mortis, originalis culpa. Dolores mortis, et dolores inferni circumdederunt, quia illos homo ante Christum evadere non potuit. Torrentes iniquitatis conturbaverunt, qui
Abbreviated transcription (Latin):
suos redimit. quasi quȩdã membra p̃¬
cidit a corpore diaboli. Unde alibidr̃.
Ero mors tua omors. morsus tuus¬
ero inferne. Ds̃ eñĩ quasi infernum
momordit. qͣndo descendens ad in-¬
feros. qͦs dam inde abstulit. qͦsdã ibi
reliquit. Dicat gͦ eripe anim̃ã meam
ad impio frameam tuam. acsi diceret.
dipͥus gladiũ quo pugnaturꝰ es non
custodis. quomͦ eos qui ꝑ gladium sal¬
uandi sunt liberare poteris: Diligam¬
rectione loquit᷑. Diligam te dñe.
In ꝑiculis timor. post ꝑicula amor. Di¬
ligam te dñe. Causas dilectionis subiun¬
git. qͥa fortitudo mea. qͥa firmamentũ¬
meum. qͥa refugium meũ. qͥa libera-¬
tor m̃s.Conuerso ordine narrat. usq
ad ipsum diuinȩ gr̃e pͥncipium m̃te
recurrens.Primum liberator. qͥa ho¬
minẽ a potestate diaboli eripuit. De¬
inde refugium. qͥa de ꝓpriis uirib
diffidentẽ benigne ad patrocinandũ
excipit. deinde firmam̃tum standine
cadat. deinde fortitudo pugnantiut

Expanded text:
suos redemit, quasi quaedam membra praecidit a corpore diaboli. Unde alibi dicitur: Ero mors tua, mors; morsus tuus, inferne . Deus enim quasi infernum momordit, quando descendens ad inferos, quosdam inde abstulit, quosdam ibi reliquit. Dicit ergo, eripe animam meam ab impio per frameam tuam. Ac si diceret. Si prius gladium, quo pugnaturus es non custodis, quomodo eos, qui per gladium salvandi sunt, liberare poteris? CArectione loquitur: Diligam te, Domine. In periculis timor; post pericula amor. Diligam te, Domine. Causas dilectionis subjungit, quia fortitudo mea, quia firmamentum, quia refugium meum, quia liberator meus. Converso ordine narrat usque ad ipsum divinae gratiae principium mente recurrens. Primum liberator, quia hominem a potestate diaboli eripuit; deinde refugium, quia de propriis viribus diffidentem, benigne ad patrocinandum excipit. Deinde firmamentum, stanti ne cadat. Deinde fortitudo pugnanti ut
Abbreviated transcription (Latin):
pupilla oculi ẽ humanitas xp̃i. Per
pupillam anima aciem dirigit. ut
ea quȩ foris sunt discernat. & ds̃ pat̃
omne iudicium filio dedit. & nemi¬
nẽ nisi ꝑ filiũ iudicat. quasi lucẽ a te¬
nebris sic iustos discernens ab iniu¬
stis. Quid estgͦ quod iustus custodi¬
ri uult ut pupilla oculi: Xp̃e mul¬
ta aduersa in hoc mundo passus est.
s ꝑ pͥssurã tribulationis ad głam re¬
surrectionis ꝑuenit. Hoc gͥ nos de¬
bemꝰ orare. ut custodiam sicut pupil¬
la oculi. uidelicet ñ ut nichil mali
patiam in hoc mundo. s ut ꝑ mala
presentia tͦͣnseam ad gaudia ȩterna.

Expanded text:
pupilla oculi est humanitas Christi. Per pupilla oculi est humanitas Christi. Per pupillam animal aciem dirigit, ut ea quae foris sunt discernat; et Deus Pater omne judicium Filio dedit; et neminem nisi per Filium judicat, quasi lumen a tenebris, sic justos discernens ab injustis. Quid est ergo quod justus se custodiri vult ut pupillam oculi? Christus multa adversa in hoc mundo passus est; sed per pressuram tribulationis ad gloriam resurrectionis pervenit. Hoc igitur nos debemus orare ut custodiamur sicut pupilla oculi, videlicet non ut nihil mali patiamur in hoc mundo, sed ut per mala praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
iȩ dei sunt p̃cepta leuia. Semi¬
tȩ dĩ sunt strictiora manda¬
ta. in quib pauci ambulare posst̃.
In uia dei ambulat. qͥ proximo suo
malum non facit. In semita di am-¬
bulat. qui etiam malum inferentem
diligit. Qui uͦ adhuc ambulare nescit
in semita sepe mouetur a uia. quia
sepe caritatem deserere cogitur. qui
non didicit adhuc diligere nͥ eũ aquo
quia ꝑ eum ds̃ pater oꝑatus ẽ
ꝓpitiationẽ nr̃am. Uel dextera dĩ st̃
dexterȩ dĩ resistunt. qui uel malecre¬
dendo uel male uiuendo xp̃o contra¬
dicunt. Dexterȩ dĩ etiam resistunt.
qui t̾rena amantes. ȩt̃na bona quȩ¬
rere contemnunt. Ab his om̃ibus
custodiri iustus desiderat. ne uideli¬
cet malo exemplo illorũ ꝓuocatus
ad iniquitatẽ cadat. S quomͦ uult
custodiri : Audite quomͦ. Ut pupil¬
lam inquit oculi. Multum diligen¬
modica ẽ & denera. s cam̃ preciosa.
Diligent̃ custodit᷑. quia multũ dili¬
gitur. Mystice oculus dĩ est ȩccła scoꝵ.

Expanded text:
e Dei sunt praecepta levia. Semitae Dei sunt strictiora mandata, in quibus pauci ambulare possunt. In via Dei ambulat qui proximo suo malum non facit. In semita Dei ambulat qui etiam malum inferentem diligit. Qui vero adhuc ambulare nescit in semita, saepe movetur a via, quia saepe charitatem deserere cogitur qui non didicit adhuc diligere, nisi eum a quo quia per eum Deus pater operatus est propitiationem nostram. Vel dextera Dei potidexterae Dei resistunt qui vel male credendo, vel male vivendo Christo contradicunt. Dexterae Dei resistunt qui terrena amantes aeterna bona quaerere contemnunt. Ab his omnibus custodiri justus desiderat, ne videlicet malo exemplo illorum provocatus ad iniquitatem cadat. Sed quomodo se vult custodiri? Audite quomodo: ut pupillam, inquit, oculi. Multum diligenmodica est et tenera, sed tamen pretiosa. Diligenter custoditur, quia multum custoditur. Mystice oculus Dei est Ecclesia sanctorum;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ gͦ eucurrerunt. & ds̃ & diabolus. s
diabolus p̃uentꝰ est. qͥa ne ad finẽ pro¬
positi sui ꝑuenire posset. diuina uir¬
tute ẽ impeditus. Et subplanta inqͥt
eum. In passione. xp̃i diabolus cum
dõ luctabatur. diabolus foris luctaba¬
tur ut deiceret. ds̃ incus luctabat᷑ ut
sustineret. S diabolus subplantatus
est. qͥa occulta quadam uirtute & sa

Expanded text:
bolus; sed diabolus praeventus est, quia, ne ad finem propositi sui pervenire posset, divina virtute est impeditus. Et supplanta, inquit, eum. In passione Christi diabolus cum Deo luctabatur; diabolus foris luctabatur ut dejiceret; Deus intus luctabatur ut sustineret. Sed diabolus supplantatus est, quia occulta quad
Abbreviated transcription (Latin):
bioꝵ tuoꝵ ego custodiui inas duras:
Quȩ sunt uerba labiorũ eius: Uerba
labiorũ nr̃orum. peccata nr̃a sunt. Si¬
cut dr̃ in psalmo. Longe a salute mea.
uerba delictorũ meorũ. Uerba labiorũ
dei. p̃cepta eius sunt. Quis qͥs gͦ pre¬
t̾itorũ delictorũ conscius sponte per
penitentiã se affligit. iste ꝓpt̾ uerba
labiorũ suoꝵ uias duras custodit. Qui
autẽ laborat ne p̃cepta dĩ transgredi-¬
atur. & ut uoluntatẽ dĩ impleat suis
uoluntatib. ium facit iste. ꝓpt uer-¬
ba labiorum eius uias duras eusto¬
dit. Ille soluit debitum. iste implet
preceptũ. Ds̃ enim homini p̃cipit
ne cadat. s cũ ceciderit iam non p̃ci¬
pit s monet ut resurgat. Preceptum
nanq: non ꝑtinet. nisi adobȩdientes.
S qui in peccato adhuc ꝑmanet.
obȩdiens non ẽ. Cum autẽ pęniten¬
do ad obȩdientiam redit. dignus effi-¬
citur. ut p̃ceptũ accipere possit. ꝑfice¬

Expanded text:
odivi vias duras? Quae sunt verba labiorum ejus? Verba labiorum nostrorum peccata nostra sunt. Sicut dicitur in Psalmo: Longe a salute mea verba delictorum meorum ibid. Verba labiorum Dei praecepta ejus sunt. Quisquis ergo praeteritorum delictorum conscius, sponte per poenitentiam se affligit, is propter verba labiorum suorum vias duras custodit. Qui autem laborat ne praecepta Dei transgrediatur, et ut voluntatem ejus impleat, suis voluntatibus vim facit, is propter verba labiorum ejus vias duras custodit. Ille solvit debitum; hic implet praeceptum. Deus enim homini praecipit ne cadat. Sed cum ceciderit, jam non praecipit, sed monet ut resurgat; praeceptum namque non pertinet nisi ad obedientes: sed qui in peccato adhuc permanet, obediens non est. Cum autem poenitendo ad obedientiam redit, dignus efficitur ut praeceptum accipere possit. C
Abbreviated transcription (Latin):
in libra est illud desuꝑ in quo
pͣpenditur. ad quã partem pondus¬
e deorsum inclinet. Igne gͦ tribulati¬
onis iustus examinatur. quia ꝑfecta
urtus in aduersitate cognoscitur.
Ualde mali iam examinati sunt. qͥa
ꝑiniquitatis pondus ad sinistr̃a par¬
tem se inclinauerunt. Ualde boni ex¬
aminati sunt. qͥa ꝑ grauitatẽ constan¬
tiȩ & ꝑseuerantiã uirtutis ad dext̾am
se conuerterunt. Mediocres adhuc
examinati non sunt. qͥa ad qua par¬
cem ꝑtineant humana udicia nec¬
dum discernere possunt. ꝓpt̃ uba.
n hac prȩsenti uita inuia sum̃. qͥa
ꝑhanc ad aliam uitã transimꝰ. S qͥa
humana infirmitas diu in eodem
ꝑsistere non potest. tot quasi uias
ingredim᷑. ꝑ quot actiones uaria¬
mur. Quia uͦ in hac uita nichil sine
labore facere possumꝰ. quasi gradi-¬
entes duras uias habemꝰ. S has du-¬
ras uias illi non custodiunt. qui in
hac uita delectari quęrunt. Qui au-¬
ẽ hie sponte se humiliant. & affliguis.

Expanded text:
in libra est illud desuper in quo perpenditur ad quam partem pondus seorsum inclinet. Igne ergo tribulationis justus examinatur, quia perfecta virtus in adversitate cognoscitur. Valde mali jam examinati sunt, quia per iniquitatis pondus ad sinistram partem se inclinaverunt. Valde boni examinati sunt, quia per gravitatem constantiae et perseverantiam virtutis ad dextram se converterunt. Mediocres adhuc examinati non sunt quia ad quam partem pertineant humana judicia necdum discernere possunt. CAP. . In hac praesenti vita in via sumus: quia per hanc ad aliam vitam transimus. Sed quia humana infirmitas diu in eodem persistere non potest, tot quasi vias ingredimur, per quot actiones variamur. Quia vero in hac vita nihil sine labore facere possumus, quasi gradientes duras vias habemus. Sed has duras vias illi non custodiunt qui in hac vita delectari quaerunt. Qui autem sponte hic se humiliant et affligunt,
Abbreviated transcription (Latin):
longam miseriã fatigati respiramꝰ.
hinc qͦ ẽ quod dĩ miscdĩã tanto am¬
plius in nr̃a liberatione diligimus.
deqͣ erepti sumꝰ. Et derelicti aliqͣndo
melius ꝑtribulationẽ cognoscimꝰ.
qũa stricte tenenda fuerat gr̃a. quã
tempore quietis minꝰ fortassis ama-¬
bam. Propt̾ea in quodã loco scͥptu¬
ra admonens nos dicit: Fili in tem¬
pore malorũ ne immemor sis bono¬
rũ. & in tempore bonorũ ne imme-¬
mor sis malorũ. Memoria nano
bonoꝵ incempore tribulationis
animũ ꝑspem erigit. & memoria
malorum in tempore ꝓsperitatis
ad custodiam si cauciorem facit.
Cumq alt̾no sapore seutrũq contẽ¬
ꝑat. nec aduersitas ꝑ desꝑationẽ dei-¬
cit. nec ꝓsꝑitas ꝑ in anẽlȩticiã men-¬
tẽ dissoluit. Hinc popło isrł amoy

Expanded text:
longam miseriam fatigati respiramus. longam miseriam fatigati respiramus. Hinc quoque est quod Dei misericordiam tanto amplius in nostra liberatione diligimus: de qua erepti sumus. Et derelicti aliquando melius per tribulationem cognoscimus, quam stricte tenenda fuerat gratia, quam tempore quietis minus fortassis amabamus. Propterea in quodam loco Scriptura admonens nos dicit: Fili, in tempore malorum ne immemor sis bonorum; et in tempore bonorum ne immemor sis malorum . Memoria namque bonorum in tempore tribulationis animum per spem erigit; et memoria malorum in tempore prosperitatis ad custodiam sui cautionem facit. Cumque alterno sapore se utrumque contempserat, nec adversitas per desperationem dejicit, nec prosperitas per inanem laetitiam mentem diss
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ire ꝑmictitur. iam ipsȩ cicatri¬
ces quasi ex suꝑ abundanti sanie
corrumpunt᷑. Causa qͦ corruptio¬
nis explanatur cũ dr̃. A facie insi¬
pientiȩ meȩ. Sapiens a sapiendo
dr̃. ñ ille qͥ sapores palato oris ꝑci-¬
pit.hille qui ueritatẽ iudicio m̃tis
comp̃hendit. Unde etiam corquod
ueritatis expers est. non absurde in¬
sipiens dici potest. Notandũ uͦ ẽ qͦd
non quȩlibet ueritatis cognitio ꝓpͥe
sapientia dr̃. nͥ illa quȩ ñ solo auditu
s ꝑ ipsam exꝑientiã rerũ comꝑatur.
familiariꝰ em̃i quodammͦ atq ꝑfectiꝰ
exꝑta qũã audita cognoscimꝰ & cog¬
nitionẽ ueritatis qũa in nobis doct¬
na inchoat exꝑientia consũmat.Ip¬
sa etiam rerũ nat᷑a docente didicimꝰ.
qͦd cuiꝰlibet rei qualitatẽ ꝑfectiꝰ ꝑ sui
contrarii exꝑientiam iudicamꝰ. qͥa
& bona quȩlibet tunc iocundius
& delectabilius amplectim᷑. cũ post

Expanded text:
onem ire permittitur, jam ipsae cicatrionem ire permittitur, jam ipsae cicatrices quasi ex superabundanti sanie corrumpuntur. Causa quoque corruptionis explanatur cum dicitur: A facie insipientiae meae. Sapiens a sapiendo dicitur, non ille qui sapores palato oris percipit, sed ille, qui veritatem judicio mentis comprehendit; unde etiam cor, quod veritatis expers est, non absurde insipiens dici potest. Notandum vero est quod non quaelibet veritatis cognitio proprie sapientia dicitur, nisi illa quae non solo auditu, sed per ipsam experientiam rerum comparatur. Familiarius enim quodammodo atque perfectius experta, quam audita cognoscimus, et cognitionem veritatis quam in nobis doctrina inchoat experientia consummat. Ipsa etiam rerum docente natura didicimus, quod cujuslibet rei qualitatem perfectius per sui contrarii experientiam judicamus, quia et bona quaelibet tunc jucundius, et delectabilius amplectimur, cum post
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ culpȩ cruninalis uulnus ꝑce¬
perunt. Primũ genus ẽpeccanti¬
um. scđm ẽ pęnitentiũ. terciũ est¬
orum qui ꝑ pęnitentiã sunt correc¬
i. quartũ est eorũ qͥ ꝑ iniqͥtatẽ non
sunt corrupti. Primi sunt egri. scd̃i
sunt ad sanitatẽ conuersi. t̾eii sunt
sanati. quarti sunt sani. Ex his satiᷤᷤ
colligi podest. de quo genere homi¬
nũ iste sit qͥ cicatrices suas ad corrup¬
tionẽ reuersas plangit. Pȩnicereem̃
iam cȩꝑat. & peccatũ iam uolunta¬
tedeseruerat. s reatꝰ peccati nondũ
adhuc in eo plene sanatꝰ erat. & pͥus¬
qũa ꝑuenisset ad integrã sanitatẽ
uulneris. corruptus est ꝑ iteratio¬
nẽ iniqͥtatis. Unde recte prius dr̃
putruerunt. ac deinde adiungit᷑.
corruptȩ st̃ cicatrices meȩ. Prius em̃
praua desidia ad mentẽ redeunt.
& sic quodammͦ cicatrices obduc¬
tȩ inc̾ius compucrescunt. Deinde
uͦcũ uoluntas mala usq ad oꝑati¬

Expanded text:
tamen culpae criminalis vulnus percetamen culpae criminalis vulnus perceperunt. Primum genus est peccantium, secundum poenitentium, tertium eorum qui per poenitentiam sunt correcti, quartum eorum qui per iniquitatem non sunt corrupti. Primi sunt aegri, secundi sunt ad sanitatem conversi, tertii sunt sanati, quarti sunt sani. Ex his satis colligi potest de quo genere hominum iste sit qui cicatrices suas ad corruptionem reversas plangit. Poenitere enim jam coeperat, et peccatum jam voluntate deseruerat, sed reatus peccati nondum adhuc in eo plene sanatus erat, et priusquam pervenisset ad integram sanitatem vulneris, corruptus est per iterationem iniquitatis. Unde recte prius dicitur, putruerunt, ac deinde adjungitur, corruptae sunt cicatrices meae. Prius enim prava desideria ad mentem redeunt, et sic quodammodo cicatrices obductae interius computrescunt. Deinde vero cum voluntas mala usque ad operati
Abbreviated transcription (Latin):
sunt sanati. Terciũ est eorum. qui¬
b obducta quidẽ sunt uulnera. &
tam̃ adhuc ꝑmanserunt cicatrices.
id est uulnerũ signa. Quartũ ẽ eoꝵ.
in quib ipsa adhuc uulnera hian¬
tia sunt. & necdũ obduci cȩperunt.
Si gͥ ꝑ uulnera peccata intelligimꝰ.
qui in peccati desidio ꝑmanent.
quasi uulnera aꝑta habent. Quiuͦ
peccatum deserunt. et tam̃ adhuc¬
a reatu peccati ꝑ satisfactionẽ plene
purgati non st̃. in his quasi quȩdã
signa uulnerũ ꝑmanserunt. Qui
autẽ pꝰ ꝑpetrata scelera & peccandi
affectũ deserunt. et reatũ peccatiple¬
na satisfactione obducunt. abhis
etiam ipsa uulnerũ uestigia disces¬
serunt. Sic sanatus erat paulus. qͥ
pꝰ tanta mala dicebat. nichil mͥcon¬
sciuis sũ. quia nimirũ prȩc̾itorum
uulnerũ in se nec signa quidẽ inuc¬
nire poterat. quẽ de anteacta pra-¬
uitate conscientia ñ accusabat. Hos
sequuntur hii qui & si uitam sine
peccato ducere nequeunt. nunqũa

Expanded text:
sunt sanati. Tertium est eorum quisunt sanati. Tertium est eorum quibus obducta quidem sunt vulnera, et tamen adhuc permanserunt cicatrices, id est vulnerum signa. Quartum est eorum in quibus ipsa adhuc vulnera hiantia sunt, et necdum obduci coeperunt. Si igitur per vulnera peccata intelligimus, ii qui in peccati desiderio permanent, quasi vulnera aperta habent. Qui vero peccatum deserunt, et tamen adhuc reatu peccati per satisfactionem plene purgati non sunt; in his quasi quaedam signa vulnerum permanserunt, Qui autem post perpetrata scelera, et peccandi affectum deserunt, et reatum peccati plena satisfactione obducunt, ab iis etiam ipsa vulnerum vestigia discesserunt. Sic sanctus erat Paulus, qui post tanta mala dicebat: Nihil mihi conscius sum . Quia nimirum praeteritorum vulnerum in se ne signa quidem invenire poterat, quem de anteacta pravitate conscientia non accusabat. Hos sequuntur ii qui, etsi vitam sine peccato ducere nequeunt, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
michi uł exꝑientia cognntionẽ non
dederit. uł sialit cognoscere ñ debu¬
eram ipsa podius cognitio data ñ
sit. Quod si sic necẽe fuit. & sine ma¬
nu ualida erudiri non poterã. uti¬
nã iam nc̃ uł ipsa meacognitio mͥ
sic saperet. quatinꝰ p̃teritorũ dolorũ
exꝑientia a fucura me iniquitate
coherceret. S quia totiens pꝰ exꝑien¬
tiam malorũ desipuisse me uideo.
ipsos adhuc amaritudinis gustus
ꝑtimesco. Dicam tam̃. & non sine
dolore dicam. putruerunt & corrup¬
tȩ sunt cicatrices meȩ a facie insipi¬
entiȩ meȩ. Et licet horũ uerboꝵ ex¬
positio mͥ non sit necessaria. qͥa ta¬
men mulci felicius eam ñ nouerẽ.
ꝓpt̃ eorũ instructionẽ non ẽ om̃ino
tacenda. Putruerunt inqͥt & cor¬
ruptȩ sunt cicatrices meȩ. Diligen¬
tius consideranti quatuor hic gene¬
ra hominũ occurrunt. Primum
ẽ eorum. qui nunqu̾a uulnerati sc̃
Scd̾m ẽ eorũ qui pꝰ uulnera ꝑfecte

Expanded text:
mihi, vel experientia cognitionem non mihi, vel experientia cognitionem non dederit, vel si aliter cognoscere non debueram, ipsa potius cognitio data non sit. Quod si sic necesse fuit, et sine manu valida erudiri non poteram, utinam jam nunc vel ipsa mea cognitio mihi sic saperet, quatenus praeteritorum dolorum experientia a futura me iniquitate coerceret. Sed quia toties post experientiam malorum desipuisse me video, ipsos adhuc amaritudinis gustus pertimesco. Dicam tamen, et non sine dolore dicam: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Et licet horum verborum expositio non sit mihi necessaria, quia tamen multi felicius eam non noverunt, propter eorum instructionem, non est omnino tacenda. Putruerunt, inquit, et corruptae sunt cicatrices meae. Diligentius consideranti quatuor hic genera hominum occurrunt. Primum est eorum qui nunquam vulnerati sunt. Secundum est eorum qui post vulnera perfecte
Abbreviated transcription (Latin):
na claritate głabunt᷑. Unde & in alio
psalmo dr̃. Uanũ ẽ uob̾ antelucẽ sur¬
gere. id ẽ ante uenturi iudicii clari¬
tatẽ exaltari. s surgite pꝰqũa sederi¬
tis. quia tunc fructuosa ibierit ur̃a
exaltatio. sipͥus uos in huiꝰ uitȩ exilio
sponte ꝓpt̃ dm̃ humiliatis. Sequit᷑.¬
Et iudiciũ tuum tanqũa meridiẽ.
Iusticia bonoꝵ ẽ opus uirtutis qͦd
faciunt. iudiciũ eorũ est p̃miũ uir¬
tutis quodeligunt. Ds gͦ educet ui¬
sticiam scõrum. qͣndo manifestabit
oꝑa uirtutũ quȩ fecerunt. educet¬
iudicium quando manisestabit qua¬
le bom oꝑis sui p̃imũ elegerunt. et
idõ iusticia tanquã lumen. iudiciũ
uͦ tanquã meridies. id est clarũ lum̃
educitur. quia minorest om̃is clari-¬
tas boni oꝑis claritate ȩt̃nȩ retribu¬
tionis. Pucruert̃ ⁊ corrupte st̃ .c .in.¬
mͥ huius uersiculi uirtutẽ.
non potest iam legenti ẽẽ incognitũ.
qͦd totiens ẽ patienti exꝑtũ. S utiñã

Expanded text:
laritate gloriabuntur. Unde et in alio psalmo dicitur: Vanum est vobis ante lucem surgere , id est ante futuri judicii claritatem exaltari; sed surgite postquam sederitis , quia tunc fructuosa ibi erit vestra exaltatio, si prius in hujus vitae exsilio sponte propter Deum vos humiliaverit tuum tanquam meridiem . Justitia bonorum est opus virtutis, quod faciunt; judicium eorum est praemium virtutis, quod eligunt. Deus ergo educet justitiam sanctorum quando manifestabit opera virtutum, quae fecerunt; edjudicium, quando manifestabit quale boni operis praemium elegerunt. Et ideo justitia tanquam lumen; judicium vero tanquam meridies, id est clarum lumen educitur, quia minor est omnis claritas boni operis claritate aeternae retributionis. C hujus versiculi virtutem, non potest jam legenti esse incognitum quod toties est patienti expertum. Sed utinam
Abbreviated transcription (Latin):
poreis agitur. facies memoratur.
quod in usu loquendi nunc mini¬
ne ẽẽ cognoscitur. Tunc tam̃ fuisse
dubiũ non ẽ. quod satis ex tam fre-¬
quenti scͥpturarũ positione colligi
potest. Quia enĩ ubiq occurrentis
faciem declinare ñ possumꝰ. congrue
inscͥptura ꝑfaciẽ p̃sentiã siue instan¬
tiam atq importunitatẽ significa¬
mͦ. Quid ẽgͦ quod cicatrices non so¬
lũ ab insipientia s a faciȩ insipien-¬
tiȩ putruisse & corruptȩ ẽẽ dicunt᷑.
nisi quia dĩ gr̃a nequaquã nos usq
ad lapsum peccati desereret. si non
pͥus nr̃a insipientia dõ in nob̃ ha¬
bitanti diu importuna fuisset. Qui
cũ ꝑlongã negligentiã nr̃am a no-¬
bis recedere inuitus cogitur. statim
cicatrices uulnerũ nr̃oꝵ ñ solum
ꝑpraua desidia putrefiunt. s usq
ad oꝑationẽ prauã corrumpunt᷑.¬

Expanded text:
poreis agitur, facies memoratur poreis agitur, facies memoratur quae in usu loquendi nunc minime esse cognoscitur; tunc tamen fuisse dubium non est, quod satis ex tam frequenti Scripturarum positione colligi potest. Quia enim ubique occurrentis faciem declinare non possumus, congrue in Scriptura per faciem, praesentiam sive instantiam atque importunitatem significamus. Quid est ergo quod cicatrices non solum ab insipientia, sed a facie insipientiae putruisse et corruptae esse dicuntur, nisi quod Dei gratia nequaquam nos usque ad lapsum peccati desereret, si non prius nostra insipientia Deo in nobis habitanti diu importuna fuisset? Qui cum per longam negligentiam nostram a nobis recedere invitus cogitur, statim cicatrices vulnerum nostrorum non solum per prava desideria putrefiunt, sed usque ad operationem pravam corrumpunt
Abbreviated transcription (Latin):
desiperet. ab inuiria conditoris
uł solo pudore nos cohercere potu¬
isset. Quia gͥ cicatrices peccatorum
nr̃oꝵ nequaquã aꝑirent᷑ ad actũ.
nͥ pͥus putrefactȩ essent ꝑ desidium.
neq ullomodo ꝑ praua desidiameis
intus putresceret. si ñ pͥus a memo¬
ria pret̾itarũ miseriarũ suarum
& p̃sentis beneficii dĩ consideratio¬
ne desipuisset. plangat iste insipi¬
entiam suam & dicat. Putruerunt
& corruptȩ sunt cicatrices meȩ a
facie insipientiȩ meȩ.S libet adhuc
considare. quare ñ simplicit̃ dixit
ab insipientia mea. uł ꝓpt̃ insipi¬
entiam meã. s a facie insipientiȩ
meȩ. utrum ne aliqͥd nobis ista ad¬
iectione signare uoluerit. pͥmum
ipse modus loquendi considandus
est. quia sepe in diuino eloquio si¬
milis positio inuenitur. cũ dicit᷑
a facie dñi uł a facie inimici. siue
etiam quod magis obscurũ ẽ cum
de reb humana figuratione caren¬
tib corporeis ñ nunquã etiã incor¬

Expanded text:
desiperet, ab injuria conditoris desiperet, ab injuria conditoris vel solo pudore nos coercere potuisset. Quia igitur cicatrices peccatorum nostrorum nequaquam aperirentur ad actum, nisi prius putrefactae essent per desiderium, neque ullo modo per prava desideria mens intus putresceret, si non prius a memoria praeteritarum miseriarum suarum, et praesentis beneficii Dei consideratione desipuisset; plangat iste insipientiam suam et dicat: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Sed libet adhuc considerare quare non simpliciter dixit ab insipientia mea, vel propter insipientiam meam, sed a facie insipientiae meae, utrumne aliquid nobis ista adjectione signare voluerit. Primum ipse modus loquendi considerandus est; quia saepe in divino eloquio similis positio invenitur, cum dicitur, a facie Domini, vel a facie inimici : sive etiam, quod magis obscurum est, cum de rebus humana figuratione carentibus, corporeis nonnunquam etiam incor
Abbreviated transcription (Latin):
silio & sine prudentia. utinã saꝑes
& intelligeres. ac nouissima ꝓuide¬
res. Quia eñĩ nec p̃sentia dĩ benefi¬
cia cognoscere. nec sua ꝑicula futu¬
ra p̃uidere poterant. quasi pruden-¬
tiȩ saporem inm̃tis palato non ha-¬
bebant. Duo gͥ sunt quȩ nob semꝑ
sapere debent. & mala uidelicet no¬
stra quȩ euasimꝰ. & gr̃a dĩ qua conse-¬
cuti sumus. Mens et em̃ stulta ctum
malarum delectationũ laborẽ non
meminit. easdem delectationes
siqͣndo pulsata fuerit temptatione
iterare non ꝑtimescit. & quẽad mo¬
dum mulier cũ angustia pariendi
p̃mitur. concupiscentiȩ carnalis
loris a m̃te recesserit. it̾m carnis il¬
lecebras concupiscit. totaq auidi¬
tate adearũ exꝑientiam rapitur.
quia eis qͣntus ad mixtus sit dolor
non recordatur. Namsibene me¬
moriȩ saꝑet dolor ipse qͥ malã de¬
lectationẽ sequitur: nequaqũã ita
infrenis mens ad eius appeticum
traheretur. Ipsa quoq gr̃a accepta.
sianimus ab eius recordatione ñ

Expanded text:
sine prudentia. Utinam saperent, et intelligerent ac novissima providerent! Quia enim nec praesentia Dei beneficia cognoscere, nec sua pericula futura praevidere poterant, quasi prudentiae saporem in mentis palato non habebant. Duo igitur sunt, quae nobis semper sapere debent, et mala videlicet nostra quae evasimus, et gratia Dei quam consecuti sumus. Mens etenim stulta cum malarum delectationum laborem non meminit, easdem delectationes, si quando pulsata fuerit tentatione, iterare non pertimescit; et quemadmodum mulier cum angustia pariendi premitur, concupiscentiae carnalis loris a mente recesserit, iterum carnis illecebras concupiscit, totaque aviditate ad earum experientiam rapitur, quia eis quantus admistus sit dolor, non recordatur. Nam si bene memoriae saperet dolor ipse, qui malam delectationem sequitur, nequaquam ita infrenis mens ad ejus appetitum traheretur. Ipsa quoque gratia accepta, si animus ab ejus recordatione non
Abbreviated transcription (Latin):
illa specialit̾ ds̃ fecisse dr̃. ꝑquȩ
homo addm̃ reuocatur. Illa gͦ mira¬
bilia ds̃ quasi ñ sua fecit. quoꝵ admi¬
ratio humanã m̃tem ab amore ipsius
auertit. Illa autẽ mirabilia quȩ ho¬
minẽ ad amorem dĩ reuocant. qͥa nos
suos faciunt. quodã singulari pͥuile¬
gio sua dici possunt. Quia gͥ suꝑius
psalmista beatũ dixerat. qui adhuiꝰ
mundi uanitatẽ non respicit. ubi
fructuosa ẽẽ possit admiratio. conse
restaurationis nr̃ȩ. quȩ ne ieis fasti¬
dium metuas. multa sunt numero.
& ne facilitatem contemnas ꝓfun¬
da in sacram̃to. hoc ẽ eñ quod cũ di-¬
xisset multa fecistitu dñe ds̃ m̃s mi¬
rabilia tua. statim ip̃sam eorũ ꝓfun¬
ditatẽ demonstrare uolens adiunxit.
& cogitationib tuis ñ est qui similis
sit cibi. ut & multitudo mirabiliũ
uarietate delectationẽ afferat. & pro¬
funditas exercitationẽ. Et si ingre

Expanded text:
illa specialiter Deus fecisse dicitur per quae homo ad Deum revocatur. Illa ergo mirabilia Deus quasi non sua fecit, quorum admiratio humanam mentem ab amore ipsius avertit. Illa autem mirabilia quae hominem ad amorem Dei revocant, quia nos illius faciunt, quodam singulari privilegio ejus dici possunt. Quia igitur superius Psalmista beatum dixerat qui ad hujus mundi vanitatem non respicit, ubi fructuosa esse possit admiratio, conseqrestaurationis nostrae; quae ne in eis fastidium metuas, multa sunt numero; et ne facilitatem contemnas, profunda in sacramento. Hoc est enim quod cum dixisset: Multa fecisti tu, Domine Deus meus, mirabilia tua, statim ipsam eorum profunditatem demonstrare volens, adjunxit, et cogitationibus tuis non est qui similis sit tibi, ut et multitudo mirabilium varietate delectationem afferat, et profunditas exercitationem. CAP. L. De
Abbreviated transcription (Latin):
on est seruilis timor. ubi consti¬
tutio legis fit in electione uo¬
luntatis. Primum timemꝰ. deinde
uiam eligimus. deinde lex nobis pro¬
ponitur qua inuia ambulemꝰ. Legẽ
custodientes p̃mium accipimꝰ in pre¬
senti animȩ iocunditatẽ. infuturo¬
autẽ animȩ pariter & corporis beati¬
tudinẽ. Hoc est quod sequit᷑. anima

Expanded text:
on est servilis timor, ubi constitutio legis fit in electione voluntatis. Primum timemus, deinde viam eligimus, deinde lex nobis proponitur qua in via ambulemus. Legem custodientes, praemium accipimus, in praesenti animae jucunditatem, in futuro animae pariter et corporis beatitudinem: hoc est quod sequitur: Ani
Abbreviated transcription (Latin):
Cumgͦ oras. que petas potius quam
quid petas cogitare tibi dulce sit. & ip.¬
se quem petis quieqͥd tibi petendum
fuerat ꝓuidebit. sicut malio loco psal¬
mista idẽ testatur dicens. Oculi mei
iisticia bonorũ nuinc occulta ẽ. quia
ibi se iustificari satagunt. ubi ab ho¬
minib uideri non possunt. Et qu̾ã¬

Expanded text:
Cum ergo oras, quem petas potius quam Cum ergo oras, quem petas potius quam quid petas cogitare tibi dulce sit; et ipse quem petis, quidquid tibi petendum fuerat providebit. Sicut in alio psalmo Psalmista idem testatur, dicens: Oculi mei Justitia bonorum nunc occulta est quia ibi se justificari satagunt, ubi ab hominibus videri non possunt. Et quam
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ꝑseuerat & desidat. hic expectans
expectat. Expecta gͦ. Et non solum
expecta. s expectans expecta. id est
ꝑseuerans desidera. & desiderans ꝑ¬
seuera. Et non fraudaberis desicłio
tuo. sicut & ille fraudatus non fuit.
qͥdñm expec̾tans expectauit. Ait
enim. Expectans expectaui dñm.
& incendit mͥ. Et exaudiuit p̃ces
meas. & eduxit me de lacu miseriȩ.¬
& deluto fecis. Uide gͦ quomͦ iste ex¬
pectauit. Cumprecib expectauit.
cũ desidio expectauit. & quod ipse
tunc fecit. hoc tibi nunc p̃cipit.Nam
cũ dixisset subditꝰ esto dño. statim
adiunxit. & ora eũ. ut & subditus
dõ sis de te non p̃sum̃do. & ores eũ
eius auxilium expetendo. Nam
quid ẽaliud dm̃ orare. nͥ m̃te hu¬
mili atq deuota ad eius miscdiam
semꝑ respicere: Propt̾ea eñi non
dixit tͥ ora eum hoc siue illud. s can-¬
tum ora eũ. qͥa nil aliud atequam
affectũbonũ exigit. qͥ tuam necessi¬
tatẽ etiam te ñ loquente cognoscit.

Expanded text:
severat, et desiderat, hic exspectans exspectat. Exspecta ergo, et non solum exspecta, sed exspectans exspecta, id est perseverans desidera, et desiderans persevera, et non fraudaberis a desiderio tuo, sicut et ille fraudatus non fuit, qui Dominum exspectans exspectavit. Ait enim: Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi. Et exaudivit preces meas, eduxit me de lacu miseriae et de luto faecis . Vide ergo quomodo ille exspectavit. Cum precibus exspectavit, cum desiderio exspectavit. Et quod ipse tunc fecerit, hoc tibi nunc praecipit. Nam cum dixisset, subditus esto Domino, statim adjunxit, et ora eum, ut et subditus Deo sis, de te non praesumendo; et ores, ejus auxilium expetendo. Nam quid est aliud Deum orare, nisi mente humili atque devota ad ejus misericordiam semper respicere? Propterea enim non dixit tibi, ora eum hoc, sive illud, sed tantum, ora eum, quia nil aliud a te quam affectum bonum exigit qui tuam necessitatem, etiam te non loquente, cognoscit.
Abbreviated transcription (Latin):
indelligam. qͥd gͦ frustra conor:
Quiescam potius & expectabo dñm.
ut faciat qͦd suũ est. Optime dixisti.
Expecta dnm̃. S uide quomͦ expec¬
tes.Nam & montes expectant.& ho.¬
mines expectant.S montes alicer.
alit homines. Oontes expectant
durando. homines expectare deben
desiderando. Montes pluuiã. ho¬
mines grãm. Montes ne arescant.
homines ne pereant. sicut in psal¬
mo legitur. Expectans expectaui
dñm. & intendit mͥ. Qui eñi duran¬
do expectat. s desiderando ñ expec

Expanded text:
intelligam, quid ergo frustra conor? intelligam, quid ergo frustra conor? Quiescam potius, et exspectabo Dominum ut faciat quod suum est. Optime dixisti. Exspecta Dominum Sed vide quomodo exspectes. Nam, et montes exspectant, et homines exspectant; sed montes aliter, et aliter homines. Montes exspectant durando; homines exspectare debent desiderando. Montes pluviam, homines gratiam. Montes ne arescant, homines ne pereant, sicut in psalmo legitur: Exspectans exspectavi Dominum, et intendit mihi . Qui enim durando exspectat, sed des
Abbreviated transcription (Latin):
mnes iniqui qui temꝑalia
bona ȩt̃nis p̃ferunt. cũ in
hac uita ꝓsperantur. quasi in testi¬
monium contra electos surgunt.
quia dũ ipsa sua felicitate uisibili¬
b ñ loquendo s ꝓsperando cestimo¬
nium ꝑhibent. iudiciũ bonorum
qͦd deet̾nis & inuisibilib bons
dant conuincere student. Unde
recte quȩ ignorabam inqͥt int̾roga¬
bant me. Mali eñi bonos de p̃senti
felicitate int̾rogant. qͥa cũ eis duleis
sit mirant᷑ qͦd illi sead appetitũ eus
ñinclinant. S qͥa hȩc ñ dulcis sama¬
rabonis ẽqͥcqͥd de eius laude in me¬
dium ꝓferunt. hoc boni ꝑ expien¬
tiam non cognoseunt. Ex pectadim
erfecta hic nob et ora eum.
dño & oraeum. Pruũ subditus esto
ne male agendo p̃cepta eius despici¬
as. deinde subditꝰ esto ut ad bona
agenda de iurib tiuis ñ p̃sumas.
Nam & ille quoq dõ subiectus ẽẽ re¬
nuit. qui aliqͥd se sua uirtute posse
p̃sumit. S inqͥs mͥ. Si hoc ad obedi¬
entiam ꝑtinet ut nichil ex me ẽẽ

Expanded text:
mnes iniqui qui temporalia bona aeternis praeferunt, cum in hac vita prosperantur, quasi in testimonium contra electos surgunt, quia dum ipsa sua felicitate de visibilibus non loquendo, sed prosperando, testimonium perhibent, judicium bonorum, quod de aeternis, et invisibilibus bonis dant, convincere student. Unde recte, quae ignorabam, inquit, interrogabant me. Mali enim bonos de praesenti felicitate interrogant, quia, cum eis dulcis sit, mirantur, quod illi se ad appetitum ejus non inclinant. Sed qui haec non dulcis, sed amara bonis est, quidquid de ejus laude in medium proferunt, hoc boni per experientiam non cognoscunt. CAP. erfecta hic nobis forma viveDomino, et ora eum. Primum subditus esto, ne male agendo praecepta ejus despicias. Deinde subditus esto, ut ad bona agenda de viribus tuis non praesumas. Nam, et ille quoque Deo subjectus esse renuit qui aliquid de sua virtute posse praesumit. Sed, inquis mihi, si hoc ad obedientiam pertinet, ut nihil ex me esse
Abbreviated transcription (Latin):
immo etiã in ipsis miscđiam tuam
ñ deẽẽ cognosco. Complacui inquit
inueritate tua. Elegant᷑ dictũ. lau¬
dabilit dictũ. Dictum imitatione
dignissimũ. cõplacui in ueritate
tua. Quasi dicat. nonmͥ nisi in tua
ueritate placeo. qͥa qͦd tͥ in me difpli-¬
meamore correctionis. Cur enĩ mͥ in
tua ueritate non placeam.qͥ in mea
pͥus falsitate male mͥ complacebam:

Expanded text:
imo etiam in ipsis misericordiam tuam imo etiam in ipsis misericordiam tuam non deesse cognosco. Complacui, inquit, in veritate tua . Eleganter dictum, laudabiliter dictum, dictum imitatione dignissimum, complacui in veritate tua. Quasi dicat: Non mihi nisi in tua veritate mihi complaceo, quia quod tibi in me displime amore correctionis. Cur enim mihi in tua veritate non placeam, qui in mea prius falsitate male mihi complacebam?
Abbreviated transcription (Latin):
tatem peccata puniens. causam ñ
psonam respicit. Quisqͥs g ad salu¬
tem ꝑuenire desiderat. hȩc duo neces¬
seẽ. medicinȩ dĩ remedia ñ condem p¬
nat. Sine miscdia eñi ueniam non
consequetur: sine ueritate ñ em̃dat᷑.
Sunt uͦ nonnulli qͥ dũ culpas suas ꝑ
miscđiam temeraria quadã prefũp¬
tione adõ relaxari expetunt. diuinȩ
correctionis flagella patient̃ sustine¬
re nolunt. & si fortassis aliqua se pro
peccatis sius aduersa ꝑtulisse cogno¬
uerint. statim typo suꝑbiȩ erigun¬
tur. eoq minꝰ mifedĩam dĩ necessa¬
riam existimant. quo sua se satisfacti¬
one apud diuinũ examen plene pur¬
gatos putant. Quo contra qͥd istedi¬
cat audiamꝰ. Miscdia inquit tua an-¬
te oculos meos ẽ. ꝙ complacui inue¬
ritate tua. Ac si diceret. Miscd̃iam
tuam ubiq mͥ necessariam ẽẽ uideo.
& tam̃ correctionis tuȩ uerbera qͥb
peccata mea districte punis ñ solũ
non repello. sed & gaudens suscipio.

Expanded text:
tatem peccata puniens, causam, non tatem peccata puniens, causam, non personam respicit. Quisquis ergo ad salutem pervenire desiderat, haec duo necesse est medicinae Dei remedia non contemnat. Sine misericordia enim veniam non consequitur; sine veritate non emendatur. Sunt vero nonnulli, qui, dum culpas suas per misericordiam temeraria quadam praesumptione a Deo relaxari expetunt, divinae correctionis flagella patienter sustinere nolunt. Et si fortassis aliqua se pro peccatis suis adversa pertulisse cognoverunt, statim typo superbiae eriguntur, eoque minus misericordiam Dei necessariam existimant, quo sua se factione apud divinum examen plenius purgatos putant. Contra quos quod iste dicat, audiamus. Misericordia, inquit, tua ante oculos meos est, et complacui in veritate tua . Ac si diceret: Misericordiam tuam ubique mihi necessariam esse video; et tamen correctionis tuae verbera, quibus peccata mea districte punis, non solum non repello, sed et gaudens suscipio,
Abbreviated transcription (Latin):
re necesse sit. & tam̃ consentire eis ne¬
mo uinquam sine grauidetrim̃to
possit. Altera necessitas ẽbonorum.
quia cũ int̾ malos qͦs declinare non
possunt conuersant᷑. ex illorũ praua
conu̾satione cotidiana quadã ꝑsecu-¬
tione uita eorũ affligit᷑. Quos ita to¬
lerare necesse ẽ. ut nec ꝓpt̾ iniqui¬
tatem eorũ odio habeamus homine.
nec ꝓpcer amorem hominũ iniqui¬
tatis efficiam consortes. S hoc sine
humilitate& labore nemo potest
facere. Humilitate uidelicet. ne se ꝑ
suꝑbiam a consortio unitatis diui¬
dat. &dũ malorũ societatẽ habere
contemnit. quasi de singulari iusti¬
cia ꝑnitiosius intumescat. Labore
autem opus ẽ. ut quorũ societatem
non deserit. semꝑ fugere qͣntũ pot̾
studeat conu̾sationẽ. Hoc ẽ qͦd sequi¬
tur. Uide humilitadẽ meam & labo¬
qua parcit. ueritas qua cor¬
rigit᷑. Per miscdiam pęnitentes ab
indulgentia non repellit. Der ueri¬

Expanded text:
re necesse sit; et tamen consentire eis nere necesse sit; et tamen consentire eis nemo unquam sine gravi detrimento possit. Altera necessitas est bonorum, quia cum inter malos quos declinare non possunt, conversantur, ex illorum prava conversatione quotidiana quadam persecutione vita eorum affligitur. Quos ita tolerare necesse est, ut nec propter iniquitatem eorum odio habeamus homines, nec propter amorem hominum, iniquitatis efficiamur consortes. Sed hoc sine humilitate et labore nemo facere potest. Humilitate videlicet, ne se per superbiam a consortio vanitatis dividat; et dum malorum societatem habere contemnit, quasi de singulari justitia perniciosius intumescat. Labore autem opus est, ut quorum societatem non deserit, semper fugere, quantum potest, studeat conversationem. Hoc est quod sequitur: Vide humilitatem meam et laboqua parcit, veritas qua corrigit. Per misericordiam poenitentes ab indulgentia non repellit; per veri
Abbreviated transcription (Latin):
miserere mei. relaxando peccata mea
qͥa unicus & pauꝑ sũ ego. Idõ respice
qͥa unicus. idõ miserere qͥa pauper.
Unicus eñ plus diligitur. pauper
plus doletur. Tribulationes cordis
mei niultiplicatȩ sunt. de necessitati¬
bus meis erue me. Quȩ ẽ pauꝑtas
tua: Tribulationes cordis mei mul¬
tiplicatȩ sunt. Hon est ꝑiculosa afflc¬
tio carnis. qua non frangit᷑ constan¬
tia m̃tis. Cum autẽ dolor cordis inti¬
ma tangit. maius ꝑiculum ẽ. etiam
si foris cribulatio desit. De necessita¬
tib meis erue me. Multȩ sunt necel¬
sitates bonorũ in quib ꝑiclitantur.
quas fortassis melius cognoscimus
si eas distinguendo ꝓponam᷑. Gemi
sustinent. Altera a ꝓximis altera a
semet ipsis. Qũã diu eñi inhac cor¬
ruptibili carne uiuunt. molestias
& temptationes quȩ excarne corrup¬
tibili oriunt᷑. om̃ino declinare non
possunt. In quibus tantum cũ labo¬
re ꝑiculum est. ut eas cotidie senti¬

Expanded text:
miserere mei relaxando peccata mea. miserere mei relaxando peccata mea. Quia unicus et pauper sum ego . Ideo respice, quia sum unicus: ideo miserere, quia pauper. Unicus enim plus diligitur, pauper plus doletur. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt; de necessitatibus meis erue me . Quae est paupertas tua. Tribulationes cordis mei multiplicatae sunt. Non est periculosa afflictio carnis; quae non frangitur constantia mentis. Cum autem dolor intima tangit; majus periculum est etiam si foris tribulatio desit. De necessitatibus meis erue me . Multae sunt necessitates bonorum in quibus periclitantur; quas fortassis melius cognoscemus, si eas distinguendo proponamus. Geminsustinent. Altera a proximis; altera a semetipsis. Quandiu enim in hac corruptibili carne vivunt, molestias et tentationes, quae ex carne corruptibili oriuntur, omnino declinare non possunt. In quibus tantum cum labore periculum est, ut eas quotidie senti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mium. pugnantib p̃stat adiuto¬
rium. Prȩmium cale ẽ. quia ipsius¬
scilicet dĩ testam̃tũ. id est concestata
ꝓmissio ẽ. ut ipse manifestet᷑ illi ui¬
delicet uidenti se. Adiucoriũ tale
ẽ quia firmam̃tum ẽ dñs. id est pro¬
tectio timentib se. Idõ securus de
ꝓmisso fiducialit̃ curro. Oculi mei
queo pedes meos. Oculus actionũ
intentio ẽ. Oculos ad dm̃ semꝑhabet.
qͥ ꝑintentionẽ ad amorẽ dĩ dirigit
omne qͦd agit cuiꝰ nimirũ pedes a
laqueo euellunt᷑. qͥa mala actio ẽe ñ
potest. cuiꝰ amor dĩ origo ẽ. Sme ꝑi¬
culo nanq uia actionum curritur.
cũ intentio animi caritate duce gu¬
bernatur. S qͥs potest semꝑ respicẽ
dm̃. nisi que semꝑ ds̃ respicit: quia
nimirum dilectionẽ hominis sem¬
ꝑ dilectio dĩ sicut p̃ueniendo excitat.
sic subsequendo conseruat. Hoc est
em̃ quod sequit᷑. Respice in me. Ac
si dice̾t. Ut te diligere possim tudili¬
ge me. & ut amore tuo dignus sim

Expanded text:
t adjutorium. Praemium tale est, quia scilicet Dei testamentum, id est contestata promissio est ut ipse manifestetur illi videlicet videnti se. Adjutorium tale est, quia firmamentum est Dominus, id est protectio timentibus se. Ideo securus de promisso fiducialiter curro. Oculi mei et de laqueo pedes meos . Oculus actionum intentio est. Oculos ad Dominum semper habet qui per intentionem ad amorem Dei dirigit omne quod agit. Cujus nimirum pedes a laqueo evelluntur, quia actio mala esse non potest, cujus amor Dei origo est. Sine periculo namque via actionum curritur, cum intentio animi charitate duce gubernatur. Sed quis potest semper respicere Deum, nisi quem semper Deus respicit? Quia nimirum dilectionem hominis semper dilectio Dei sicut praeveniendo excitat, sic subsequendo conservat. Hoc est enim quod sequitur: Respice in me ; ac si diceret: Ut te diligere possim, tu dilige me, et ut amore tuo dignus sim,
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbũ falsitatis expugnamus ꝑ sapi¬
entiam. gladio adu̾sitatis resistimus
ꝑ patientiam. In sapientia gͥ accipi¬
mus arma. & scutũ in patientia. S
curdõ dr̃ app̃hende arma & scutũ.
nisi qͥa ille in nobis dunicans aduer¬
tra aduersarios armat. qͥa sicut ab
ipso dona eius accepimꝰ. ita sine ipso
donis eius uti ad salutem non uale¬
uosdam diabolus ꝑ.a.d. eum.¬
aꝑta temptatione oppͥmit.
quosdam occultis insidiis seducit.
Unde in scͥptura sacra diabolus ali¬
qͣndo ꝑleonẽ. aliqͣndo ꝑdraconem
expͥmitur. qͥa ꝑleonẽ aꝑta eius seui¬
tia. ꝑdraconẽ uͦ occulta eius uersu¬
tia significat᷑. Unde psalmista hȩc
duo temptationũ genera expͥmens. dic̃:
Eripiens mopem de manu fortioꝵ¬

Expanded text:
Verbum falsitatis expugnamus per sapiVerbum falsitatis expugnamus per sapientiam; gladio adversitatis resistimus per patientiam. In sapientia igitur accipimus arma, et scutum in patientia. Sed cur Deo dicitur: Apprehende arma, et scutum, nisi quia ille in nobis dimic adversarios armat? Quia sicut ab ipso dona ejus accepimus, ita sine ipso donis ejus uti ad salutem non valeuosdam diabolus aperta tentatione opprimit; quosdam occultis insidiis seducit. Unde in Scriptura sacra diabolus aliquando per leonem, aliquando per draconem exprimitur. Per leonem aperta ejus fiducia, per draconem vero occulta ejus versutia significatur. Unde Psalmista haec duo tentationum genera exprimens, dicit: Eripiens inopem de manu fortio
Abbreviated transcription (Latin):
c.p.i.r. consilia principum.
eNtes intelliguntur peccatores.
populi stulti. pͥncipes suꝑbi.
Tonsilium gentiũ est concupiscentia
scentia eius. Bene tam̃ popłi cogi¬
tationes habent non consilium. qi
stulti in populis significantur. Iudica
tur. expugnantes sunt qͥ aꝑte ꝑse¬
cuntur. Iustus gͦ occultos mnimicos
suos iudicari tantũ. idẽ ad futurũ
iudiciũ seruari. manifestos expug¬
nari. idest in hac uita etiam puniri
postulat. ut eorũ pęna manifesta
alios abiniquitate retrahat. quos
pͥus eorũ malicia ꝑ exemplũ ad mi-¬
quitatẽ animabat. Idõ ds̃ omp̃s ma¬
nifestas iniurias seruorũ suorũ sepiꝰ
etiam in hac uita ulciscit᷑. ut quanti
meriti apud eũ sit iusticia aꝑte de-¬
monstret᷑. quatinꝰ hoc alios ad amo¬
rẽ iusticiȩ accendat. qͦd ipse auccor
iusticiȩ se eam tantum diligere
maifestat. Apprehende arma& scutũ¬
rmis pugnamus. seuco cegi¬
mur. Mundus eñĩ contra electos duo¬
bus modis pugnat. uerbo. & gladio.

Expanded text:
probat consilia principum . Gentes intelliguntur peccatores, populi stulti, principes superbi. Consilium gentium est concupiscentia scentia ejus. Bene tamen populi cogitationes habent, non consilium, quia stulti in populis significantur. CAP. tur. Impugnantes sunt qui aperte persequuntur. Justus ergo occultos inimicos suos judicari tantum, id est ad futurum judicium servari, manifestos expugnari, id est in hac vita etiam puniri postulat ut eorum poena manifesta alios ab iniquitate retrahat; quos prius eorum malitia per exemplum ad iniquitatem animabat. Ideo Deus omnipotens manifestas injurias servorum suorum saepius etiam in hac vita ulciscitur, ut quanti meriti sit apud eum justitia, aperte demonstretur, quatenus hoc alios ad amorem justitiae accendat: quod ipse auctor justitiae se eam tantum diligere manifestat. CAP. XLI. De armis srmis pugnamus; scuto tegimur. Mundus enim contra electos duobus modis pugnat, verbo et gladio.