comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut impiis mulierib flexisse latera sua: Etiam ille ꝓpħa qui in ter-¬
dio regnorũ libro in bethel mittebatur a dño: in spũ utiq dĩ. uerba¬
dĩ loquutus. ẽ: Non tamen in spũ dĩ pͣuaricatus. eẽ. p̃ceptũ dñi cre¬
dendus est qđ iussus fuerat non manducare panẽ in bethel: ꝓpter
qđ & aleone perimitur Sed longũ est ire per singulos Ego autem
licet non usq quaq ꝓnunciem: puto tam̃ qđ in nonnullis etiam in¬
communib hominũ gestis. quȩ qu̾auis peccato careant. non tamen
dixerim conubia legitima carent quidem peccato. nec tam̃ in tẽpore
illo quo comugales actus geruntur prȩsentia scĩ sp̃s dabit̾ i: etiam si
ꝓpħa. eẽ. uideatur. qui officio generationis obsequitur: Sed & alia
plura sunt. in quib sola sibi sufficit uis humana: & neq res indiget.
neq decet adesse p̃sentiã sp̃c sci: Sed in hȩc ꝑ excessum quendam incur¬

Expanded text:
aut impiis mulieribus flexisse latera sua. Etiam ille propheta, qui in teraut impiis mulieribus flexisse latera sua. Etiam ille propheta, qui in tertio regnorum libro in Bethel mittebatur a Domino, in Spiritu utique Dei verba locutus est; non tamen in Spiritu Dei praevaricatus esse praeceptum Domini credendus est, quo jussus fuerat non manducare panem in Bethel: propter quod et a leone perimitur . Sed longum est ire per singulos. Ego autem licet non usquequaque pronuntiem, puto tamen quod in nonnullis etiam communibus hominum gestis, quae quamvis peccato non careant, non tamen  gratia, connubia legitima carent quidem peccato, ne tamen tempori illi, quo conjugales actus geruntur, praesentia Spiritus sancti dabitur, etiam si propheta esse videatur, qui officio generationis obsequitur. Sed alia plura sunt, in quibus sola sibi sufficit vis humana, et neque res indiget, neque decet adesse praesentiam sancti Spiritus. Sed in haec per excessum quemdam incur
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis reputatur adño: certũ est qđ hȩc cũ loqueretur non de spũ scõ
loquutus sit. sed de spũ peccati Qđ si scripture testimonio tantus
ꝓpha moyses. ostenditur aliquando habuisse sp̃m dĩ. aliquando uͦ
non habuisse peccati scilicet tẽpore : certũ. ẽ. quia & de reliqͥs ꝓpħis
similis forma tenenda sit: Quid autẽ & de dauid dicam. qui ꝓ spũ sc̃o
tanquã qui ase possit auferri orat ne auferatur: & dicit: He ꝓicias me
a facie tua: & spm̃ scm̃ tuũ ne auferas ame: In sequentib uͦ tanqua pro
culpa ablatũ ase munus reposcit : & dicit: Redde mͥ leticiam salutaris
tui: & spũ principali confirma me: Quid uͦ etiam de salomone comme¬
morem: quẽ utiq nemo dicit. aut sine scõ spu iudicasse iudicia: uel
templũ dño construxisse. aut rursus in spũ scõ dȩmonib templa fecisse.

Expanded text:
verbis reputatur a Domino, certum est quod haec cum loqueretur, non de Spiritu sancto verbis reputatur a Domino, certum est quod haec cum loqueretur, non de Spiritu sancto locutus sit, sed de spiritu peccati. Quod si Scripturae testimonio tantus propheta Moyses ostenditur aliquando habuisse Spiritum Dei, aliquando vero non habuisse, peccati scilicet tempore, certum est quia et de reliquis prophetis similis forma tenenda sit. Quid autem de David dicam, qui Spiritu sancto tanquam possit auferri, orat ne auferatur et dicit: Ne projicias me a facie tua, et spiritum tuum ne auferas a me . In sequentibus vero tanquam pro culpa ablatum a se munus reposcit et dicit: Redde mihi laetitiam salutaris tui: et spiritu principali confirma me . Quid vero etiam de Salomone commemorem, quem nemo utique dicet, aut sine Spiritu sancto judicasse judicia; vel templum Domino construxisse; aut rursus in sancto Spiritu daemonibus templa fecisse,
Abbreviated transcription (Latin):
nullo eñ scriptũ est : quia manserit in eo sp̃s sc̃s. Q̃ ne quis me putet
qđ de nullo alio dictũ est. quia peccatũ non fecit: nec inuentus est
dolus in ore eius Quia enĩ solus. ẽ. qui peccatũ non fecit: ideurco in
aliquid & eximium dicitur hoc qđ supͣ diximus. quia peccatũ non
fecit: constat reliquos om̃s fuisse sub peccato: Si om̃s: necessario & ꝓ¬
phas: Et quomꝰ conuenit ut tẽpore peccati manssisse in eis dicamis spm̃
potiusse peccare:. Ad hunc ipsũ morsen quẽ habemus in manib reuer¬
me increduli Numqͥd de petra ista ꝓducimus uobis aqu̾a : In his eñi
dictis. non scificauit dñm in aqua contradictionis id ẽ non est confisus
a quã : sed quasi ex diffidentia cuiusdã fragilitatis respondit dicens. Hũqͥd
poterimus uobis de petra hac educere aquã: Quia gͦ peccatũ ei in his

Expanded text:
nuo enim scriptum est quia manserit in eo Spiritus sanctus. Et ne quis putet nuo enim scriptum est quia manserit in eo Spiritus sanctus. Et ne quis putet quod de nullo alio dictum est, quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . Quia enim solus est qui peccatum non fecit, idcirco in aliquid et eximium dicitur, hoc quod supra diximus, quia peccatum non fecit, constat reliquos omnes fuisse sub peccato. Si omnes, necessario et prophetas. Et quomodo convenit, ut tempore peccati mansisse in eis dicamus Spiriitum sanctum, potuisse peccare, adhuc ad ipsum Moysen quem habemus in manibus reverme, increduli: Nunquid de petra ista producimus vobis aquam? In his enim dictis non sanctificavit Dominum in aqua contradictionis, id est, non est confisus e vobis aquam; sed quasi ex diffidentiae cujusdam fragilitate respondit dicens: Nunquid poterimus vobis de petra hac educere aquam? Quia ergo peccatum ei in his
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis. sp̃c scientiȩ & pietatis : & repleuit eũ sp̃s timoris dei Sed
fortasse dicit aliquis. Nichil amplius ostendisti scriptũ dẽ xp̃o: qu̾a¬
de reliquis hominib: Sicut enĩ de ceteris scriptũ est. quia requieũ
uide: quia supͣ nullũ aliũ sp̃c dĩ requieuisse septemplici hac uirtute
describitur: Per qđ sine dubio ipsa illa diuinͥ sp̃c̃ substancia: quȩ
quia uno nomine non poterat diuersis uocabulis explanatur: &¬
requlescert suꝑ uirgam quȩ de stirpe iesse ꝓcederet ꝓpħatur: Habeo &
eximio quodã genere. & longe aliter requieuisse quã refertur in cete¬
ris: Dicit eñĩ ioħs baptista de eo: Qui misit me baptitare inaqu̾a: ille
mͥ dixit Suꝑ qũẽ uideris sp̃m descendentem & manentem in eo: ipse ẽ
Si dixisset spm desceaidentẽ. & non ad didisset & manentem in eo: nichil
precipuũ aceteris habere uideretur: Nc̃ autẽ addidit & manente in eo:
ut. eẽt. hoc signũ in saluatore. quod in nullo alio possit ostendi De¬

Expanded text:
iritus scientiae et pietatis, et replevit eum spiritus timoris Domini. . Sed fortasse aliquis dicit: Nihil amplius ostendisti de Christo scriptum quam reliquis hominibus. Sicut enim de caeteris scriptum est, quia requievitus Domini. Sed vide quia supra nullum alium Spiritus Dei requievisse septemplici virtute describitur. Per quod sine dubio ipsa illa divini Spiritus substantia; quae quia uno nomine non poterat dici, diversis vocabulis explanatur, requiescere super virgam, quae de stirpe Jesse procederet, prophetatur. Habeo et eximio quodam genere, et longe aliter requievisse quam fertur in caeteris. Dicit Joannes Baptista de eo: Qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit: Super quem videris Spiritum Dei descendentem et manentem in eo, ipse est . Si dixisset Spiritum descendentem, et non addidisset, et manentem in eo, nihil praecipuum a caeteris habere videretur. Nunc autem addidit et manentem in eo, ut esset hoc signi in Salvatore, quod in nullo alio possit ostendi. De
Abbreviated transcription (Latin):
sa efficitur maria: Aspice nc̃ ad illã plebem. & uide quanta in illa est
lepra peccati. quanta intelligentiȩ caligo. quanta obseruantię fȩditas:
quanta turpitudo conspectus: Uerũ tam̃ hȩc lȩpra non ꝑpetuo ꝑmanet:
sed ubi finis compleri cȩperit mundi. ad castra reuocabitur: In finem
eñ mundi cũ plenitudo gentiũ introierit: tunc etiam om̃is isrł saluabit᷑.
& tunc. ẽ. Pcum cessabit lȩpra de facie mariȩ Recipiet enĩ decus fidei
ee splendo re xp̃i agnitionis accipiet & restituetur uultus euis: cũ
fiet uterq unus grex. & unus pastor: In quo uere dicendũ est: Dalti¬
tudo diuitiarũ sapientiȩ oe scientiȩ dĩ : qui ita condusit om̃s sub pecca

Expanded text:
a afficitur Maria. Aspice nunc ad illam plebem, et vide quanta in illa est a afficitur Maria. Aspice nunc ad illam plebem, et vide quanta in illa est lepra peccati, quanta intelligentiae caligo, quanta observantiae foeditas, quanta turpitudo conspectus. Verumtamen haec lepra non perpetuo permanet, sed ubi septimana compleri coeperit mundi, revocabitur ad castra. In fine enim mundi cum plenitudo gentium introierit, tunc etiam omnis Israel salvabitur : et tunc est cum cessabit lepra de facie Mariae. Recipiet enim decus fidei, et splendorem Christi agnitionis accipiet, et restituetur vultus ejus, cum fiet uterque unus grex et unus pastor, in quo vere dicendum est: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei : quia ita conclusit omnes sub
Abbreviated transcription (Latin):
mus : mariam dicamus foriam habuisse plebis prioris: Moysen id. ẽ.
legẽ dñi. transisse ad conubium ȩthyopissȩ huiꝰ: quȩ ex gentib con¬
gregata. ẽ: hanc gͦ moyses. id est lex spiritalis accepit uxorẽ: & ꝓ
hoc facto maria quȩ nc̃ synagoga est indignatur. & detrahit una
cũ aaron. cũ sacerdotib scilicet & phariseis derogat : Ergo usq in hodier
nũ morse nobiscũ posito. plebs illa deturpis ei uidetur: quia ciraitios
oñẽ non docet apd nos: nec obseruationẽ sabbati. nec neo moeniae.
nec sacrificia sanguinis. sed circũcisionẽ cordis. & peccandi ocium.
diesq festos in atimis sinceritatis & ueritatis. & sacrificia laudis. &
non ĩa pecudũ. sed uiciorũ cedi uictimas monet: Iudicat gͦ de his drͣ
& nuptias ethẏopissȩ confirmat. & moysen quidem libent᷑ cũ ea habi¬
tare sinit ac reqiuiescere: mariam uͦ eicit extra castra. &e porro facit a
tabernaculo testimonii. cũ qua eicitur etiam aaron: insuꝑ autẽ & lȩpro¬

Expanded text:
m Mariam dicimus formam habuisse plebis prioris: Moysen, id est legem Domini transisse ad connubium Aethiopissae hujus, quae ex gentibus congregata est. Hanc ergo Moyses, id est, lex spiritalis accepit uxorem, et pro hoc facto Maria, quae Synagoga est, indignatur et detrahit una cum Aaron, cum sacerdotibus scilicet et Pharisaeis. Derogat usque in hodiernum diem Moysi nobiscum posito plebs illa; et turpis ei videtur, quia circumcisionem carnis non docet apud nos, ne observationem sabbati, nec neomeniae, nec sacrificia sanguinis, sed circumcisionem cordis et precandi otium, diesque festos in azymis sinceritatis et veritatis, et sacrificia laudis, et non jam pecudum, sed vitiorum caedi victimas monet. Judicat ergo de his Deus, et nuptias Aethiopissae confirmat. Et Moysen quidem libenter cum ea habitare sinit et requiescere: Mariam vero ejicit extra castra, et porro facit a tabernaculo testimonii, cum non ejicitur etiam Aaron; insuper autem et lepr
Abbreviated transcription (Latin):
nuo. & operatur in eis: nec ocium patitur. ubi operandi materia dig¬
na suppeditat: Ait enĩ scriptura: Et requieuit in eis spͣs: &e ꝓpħauer̃:¬
n om̃ib ergo qui ꝓpħauerunt requieuit sp̃c sc̃s: nec tam̃ in aliquo ip-¬
sorũ ita requieuit sicut in saluatore: Propt̾ qđ scriptũ. ẽ. de eo. quia
exiuit uirga de radice iesse. & flos de radice eius ascendet. & requi-

Expanded text:
nuo et operatur in eis; nec otium patitur, ubi operandi materia dignuo et operatur in eis; nec otium patitur, ubi operandi materia digna suppeditat. Ait enim Scriptura: Et requievit in eis Spiritus en omnibus ergo qui prophetaverunt requievit Spiritus sanctus, nec tamen in aliquo ipsorum ita requievit, sicut in Salvatore. Propter quod et scriptum est de eo: Quia exivit virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendit, et req
Abbreviated transcription (Latin):
lucernas accenderit ds̃: Ad quas ita principalis illius luminis splendor
Aduenerit : ut origo ipsa luminis nichil dampni ex cõmercio diriuationi
acceperit: Et hoc mͦ intelligitur pie qđ script̾u. ẽ: quia abstulit dñs
Requiescere spm. non in quibuscũq hominib legimus: sed in scĩs & in bea-¬
tis: Requiescit enim sp̃s dĩ in his qui mundo sunt corde : & in his qui puri-¬
ficant animas suas a peccato: Sicut ẽcontrario non habitat in corpore
subdito peccatis: etiam si habitauit aliquando in eo: Nomn enĩ potes ⁊
adesse in corde uniuscuiusq spm malum : & agere partes suas Cui utiq
cũ locus datur. & recipitur a nobis: ꝑ cogitationes malas. & concupiscentias
pessimas: con: tristatus. & ut ita dicam coangustatus fugatur. de nobis
contristari sp̃m scm̃ : in quo signati estis: in die redemptionis: Igitur pec¬
sinceritate mentis. atq intelligentiȩ capacitate requieuit sp̃c sc̃s conti¬

Expanded text:
lucernas accenderit Deus; ad quas ita principalis illius luminis splendor advenerit, ut origo ipsius luminis nihil damni ex commercio derivationis acceperit. Et hoc modo pie intelligitur quod scriRequiescere Spiritum non in quibuscunque hominibus legimus, sed in beatis et sanctis. Requiescit enim Spiritus Dei in his qui mundi sunt corde, et in his qui mortificant animas suas a peccato. Sicut e contrario ille qui habitat in corpore subdito peccatis, etiamsi habitabit aliquando in eo, non enim potest Spadesse in corde uniuscujusque spiritum malum, et agere partes suas. Cui utique cum locus datur, et recipitur a nobis per cogitationes malas, et per concupiscentias pessimas contristatus, et ut ita dicam coangustatus, fugatur de nobis Scontristare Spiritum sanctum, in quo signati estis in die redemptionis . Igitur peceorum et sinceritate mentis, atque intelligentiae capacitate requievit Spiritus sanctus, conti
Abbreviated transcription (Latin):
cipũ buus mundi qui destruentur: sed loquimur dĩ sapientiã. inom ꝓte¬
rie a bscondutã. quã nemo principũ huiꝰ mundi nouit Uides quon
uocuis et & interna ati archana diunȩ sapientiȩ penitrat᷑ paulus cuhe
loquitur e sũ autẽ ꝓcedit ad popłm: audi quid loquitur: mis sermo
d unusdͥsa: uir uxorẽ suã habeat: & unaqueq mulier. iuiru suui ha¬
beter Hec ceni qua huiusimnodi sunt : paulus scđm morsi formã foras
exiens. ad popłm loquitur. Sed uideamus & aliud caput in quo refert᷑
quod. leii uros elegerit morses ex seniorib popłi. & habuerit eer

Expanded text:
r Dei sapientiam in mysterio absconditam, quam nemo principum hujus mundi cognovit . Vides quomodo intus est et interna atque arcana divinae sapientiae penetrat Paulus, cum haec loquitur? Cum autem procedit ad populum, audi quid loquitur: Omnis sermo  Unusquisque vir uxorem habeat, et unaquaeque mulier virum suum habeat . Haec et si qua hujusmodi sunt Paulus, secundum Moysi formam foras exiens, ad populum loquitur. Sed videamus et aliud capitulum, in quo refertur quod septuaginta elegerit viros Moyses ex seniori
Abbreviated transcription (Latin):
lubris unda ꝑmcies: Et exut inquit morses ad popłm. & ocutis sa
uerba dñ: Donec uerba dĩ audit morses. & ab ipso docetur. intus. ẽ
& in interiorib consistit. atq in secretiorib habetur: Ubi uͦ turbis lo¬
quitur & popło ministrat: ei qui intus non potest stare. exire dicitur
foras. Quid ergo forme talis continet sermo : Iuod om̃is doc̃tor e
magister ecdiȩ si de ꝓfundiorib mysteriis aliqͥd moueat si archañi quid¬
& reconditũ de dĩ sapientia ꝓferat inter ꝑfectos : donec in ꝓfundis sensi¬
bi uersatur intus. eẽ. & in interiorib consistere dicendus est̃ . Culͦ. loqͥ
cest uulgus audlre: foras dicttur exisse & loqui ad popłm uerba cino
Hoc uideo & paulũ fecisse: & intus quidem fuisse cũ diceret  apientam̃

Expanded text:
unt. Et exiit, inquit, Moyses ad populum, et locutus est verba Domini. Donec verba Dei audit Moyses et ab ipso docetur, intus est et in interioribus consistit, atque in secretis habetur. Ubi vero turbis loquitur et populo ministrat, ei qui intus non potest stare, exire dicitur foras. Quid ergo formae et talis continet sermo, nisi quod omnis doctor et magister Ecclesiae, si de profundioribus mysteriis aliquid moveat, si arcanum quid reconditum de Dei sapientia proferat inter perfectos, donec in profundis sensibus versatur, intus esse et in interioribus consistere dicendus est. Cum vero ergotest vulgus audire, foras dicitur, et loqui ad populum verba Domini. Hoc video et Paulum fecisse et intus quidem fuisse cum dic
Abbreviated transcription (Latin):
ro cũ om̃s fructus congregabunt᷑ ad aream. erunt quidã portio pontificis.
mus uel angelis uel aliis celestib uirtutib sequestrata. Puto aut̃ qđ erunt qͥdã
pontio etiã hominũ eoꝵ dũ taxat qͥ in hac uta prudentes ac fideles dispen¬
satores uerbi dĩ fuerunt:. hoc enĩ arbitror in euangelus designari adño
ubi aitadeũ cui crediderat quinq mnas & fecerat exhis decẽ esto potestatẽ
habens supra decẽ ciuitates: Cui uͦ crediderat unã & fecerat exea qͥnq: esto¬

Expanded text:
ro cum omnes fructus congregabuntur ad aream, erunt quidam portio pontificis imus, vel angelis, vel coelestibus virtutibus sequestrata. Puto autem quod erunt quidam portio hominum eorum duntaxat, qui in hac vita prudentes ac fideles dispensatores verbi Dei fuerunt. Hoc enim arbitror in Evangeliis designari a Domino, ubi ait ad eum cui crediderat quinque minas, et fecerat ex eis decem: Esto potestatem habens super decem civitates . Cui crediderat unum
Abbreviated transcription (Latin):
oroiuntiatiue hoc dixẽ pilatꝰ illud qͦq confirmat qđ etiã alibi sup̃ scribit ĩ titulo rexe uideorũ
nb liunguis hebraice. grece. ⁊ latice. Ut ⁊ ebrei. ⁊ gyxci & romam cognoscerent. qm̃ ⁊ pilatus
sciebat eũ regẽ uideorꝑ ẽẽ. Propt̃ quod apparet cũ qua reuerentia requirebat de iħu & ꝓuoeabat
popłm. ut iħm magis ad dimitendũ peterent: ꝗbaraban. reuerentiȩ aut̃ pilati illud etiã fuit signũ.
quod lauans manꝰ suas dix̃. Inuocens ego sũ: a sanguine huiꝰ uos uideritis: đ aut̃ dixẽ ad pͥnci¬

Expanded text:
udaeorum, illud quoque confirmat, quod etiam alibi suprascribit in titulo: Rex Judaeorum, tribus linguis, Hebraice, Graece et Latine; ut et Hebraei, et Graeci, et Romani, cognoscerent quoniam et Pilatus sciebat eum regem Judaeorum esse. Propter quod apparet cum qua reverentia requirebat de Jesu, et provocabat populum, ut Jesum magis ad dimittendum peterent quam Barrabam. Reverentiae autem Pilati illud etiam fuit signum, quod lavans manus suas, dixit: Innocens ego sum a sanguine hujus. Vos videritis.
Abbreviated transcription (Latin):
dit eẽ & alios apłos. exceptis illis undeci. Hȩc te ergo amȩnitas post a maritudi-¬
nẽ hec te requies post laborẽ : hȩcte gr̃a post tẽptam̃ta suscipiet. Profecti sunt¬

Expanded text:
dit esse et alios apostolos exceptis illis duodecim. Haec amoenitas post amaritudidit esse et alios apostolos exceptis illis duodecim. Haec amoenitas post amaritudinem, haec te requies post laborem, haec te gratia post tentationem suscipiet. Sed et in
Abbreviated transcription (Latin):
post as peritate trptiauonis. qua te amena suscipiunt loca. Non uenisse sadpal¬
pass insi tepte tierũ omattudines ꝓtulis ses. Nec uenisses addulcedinẽ
fonstui iusi pruor quȩ tristia fuerant & asꝑa suꝑasses: non quoiã finis sit
suhi uitineris e perfectio cunctorũ ÷ sed dispensator animarũ ds̃ in ipso itine¬
mlinterioer laborib: etia quedã refrigeria. quib: refota anima & reparata : promi¬
tio redeset ad reliquos labores. Helim tam̃ int̃p̃tatur arietes. Arietes. duces sunt
Tregũ e uisunt ergo duces gregis xp̃i. nisi apłi qui sunt duodecĩ fontes: Uerũ
qm non solũ illos duo deci elegit dñs or saluator nr̃ sed & alios septuaginta : id circo
non solũ duodeci fontes: secd & septuaginta arbores scribuntur eẽ palmarũ
Et ipsi enĩ apłi nominantur. sicut & ipse paulus dicit. cũ de resurrectione saluatoris
exponeret. Uisus ẽ inquit illis undec̃ĩ. Deinde apparuit & om̃ib: apłis. In quo osten¬

Expanded text:
post asperitates tentationum, quae te amoena suscipiunt loca? Non venisses ad palmas, nisi tentationum amaritudines pertulisses. Nec venisses ad dulcedinem fontium, nisi quae tristia fuerant et aspera superasses. Non quo jam finis sit in terris his et perfectio cunctorum, sed dispensator animarum Deus in ipso itinere interserit laboribus etiam quaedam refrigeria, quibus refota anima promptior redeat ad reliquos labores. Elim tamen interpretatur arietes. Arietes duces sunt gregum. Qui sunt duces gregis Christi nisi Apostoli, qui sunt et duodecim fontes? Verum quoniam non solum duodecim elegit Dominus et Salvator noster, sed et alios septuaginta, idcirco non solum duodecim fontes, sed et septuaginta arbores scribuntur esse palmarum. Et ipsi enim apostoli nominantur. Sic et ipse Paulus dicit, cum de resurrectione Salvatoris exponeret: Visus est illis, inquit, undecim: deinde apparuit et omnibus apostolis . In quo osten
Abbreviated transcription (Latin):
finconanti oꝑari. Ncq  eñ sine ipsis consumatur omẽ peccatũ. Nã cũ adulteriũ
quis amitii ꝑ aon  utiq sine demone. uł cũ ira immoderata rapitur. al
iisaioit aliena Et qui sedens aduer sũ ꝓximũ suũ de trahit aduersũ filiũ
maemisuc ponit scandalũ e non ẽ sune demone . Et ideo om̃i modo agendũ nobis ẽ
m forte ẽ sptiorũ primatenita uel deos corũ. quos dñs ꝑcus sit & extinxit. nos
resuscitemus in nobis: sieis locũ dederimus oꝑandi in nobis quȩ odit ds̃. Si autẽ abbis
om̃ib contineamus nos : eo modo quo suꝑius diximus dedit iundictã ans in omib¬

Expanded text:
consummatur omne peccatum. Nam cum adulterium quis admittit, non est utique sine daemone. Vel cum ipsa  immorata rapitur, vel cum diripit aliena, et qui sedens adversus proximum suum detrahit, et adversus filium matris suae ponit scandalum, non est sine daemone. Et ideo agendum nobis est ne forte Aegyptiorum primogenita, vel deos eorum, quos Dominus percussit et exstinxit, ne nos suscitemus in nobis, si eis locum dederimus operandi in nobis ea quae odit Deus. Si autem ab his omnibus contineamus nos eo modo quo superius diximus, dabit vindictam Dominus in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
uruntur incendio: qm̃ quidẽ ignorantiȩ tenebris humanas obscurauerañ
mentes: a phec ob timierant. ut as̃ quidẽ ignoraretur. adipios uͦ duuni
ment studio he anfertentur. Que putas i illos iundicta datur quȩ in¬
car tist ili laste penarũ. cum uident hec lumine ueritatis aꝑirĩ ce
eaudis menebulas pagantionẽ legis diuine nudaris. Possident eni¬

Expanded text:
uruntur incendio, quoniam quidem ignorantiae tenebris humanas obscuraverant uruntur incendio, quoniam quidem ignorantiae tenebris humanas obscuraverant mentes, et per haec obtinuerant ut Deus quidem ignoraretur, ad ipsos vero divini cultus studia transferrentur. Quae putas in illos vindicta datur, quae infertur eis flamma poenarum, cum vident haec lumine veritatis aperiri, et fraudis suae nebulas p
Abbreviated transcription (Latin):
faciat undictã in demones: cũ utiq uindictȩ dies: & uidiciũ ñdũ uenerit
Sed hanc ego puto in demones fieri uindictã: cũ his qui ab illis deceptus fuerat
ut idola coleret. ꝑ uerbũ dñi conũsus dm̃ colit: & exipso oꝑe conũsionis um¬
dicta ieũ qui deceꝑat datur. Similit̃ & si is qui ademonib deceptus fuerait
ad fornicandũ conuertatur adpudicitiã . diligat castitatẽ. errasse se defle¬
at : penitentiȩ ipsius lacrimis uritur & incenditur demon: & sic uindicta
datur indeceptionis auctorẽ. Similit̃ etiã siqͥs de suꝑbia adhumilitatẽ. de
luxuria ad parsimoniã redeat : : ꝑhȩc singula demones qͥ se in hȩc deceꝑant
flagellat & cruciat. Quantis eos putatis agi torm̃tis s̃ quẽ iideant scđ̃m
quidẽ uideant uerbo dĩ oꝑam dare. scientiã diuinȩ legis & mẏsteria scrp¬
turarũ intentis studiis ꝑquirentẽ. In hoc eorũ om̃is flãma est : in his toto

Expanded text:
faciat in daemones, cum utique vindictae dies et judicii nondum venerit. Sed hanc ego puto in daemones fieri vindictam, cum is qui ab illis deceptus fuerat ut idola coleret, per verbum Domini conversus, Deum colit, et ex ipso opere conversionis, vindicta in eum qui deceperat datur. Similiter et si is qui daemonibus deceptus fuerat ad fornicandum convertatur ad pudicitiam, diligat castitatem, errasse se defleat, poenitentiae ipsius lacrymis uritur et incenditur daemon, et sic vindicta datur in deceptionis auctorem. Similiter etiam si quis de superbia ad humilitatem, de luxuria ad parcimoniam redeat, et per haec singula daemones qui se in haec deceperant flagellat et cruciat. Quantis eos putatis agi tormentis, si quem videant secundum quem videant verbo Dei operam dare, scientiam divinae legis et mysteria Scripturarum intentis studiis perquirentem: in hoc eorum omnibus  flammis est, in his toto
Abbreviated transcription (Latin):
tio sed infine mundi & non ut illos qui in adã om̃s mortui suat: or ant
eos qui inxp̃o om̃s uiuificati sunt : Sine dubio erit quedã diuisio &disi
butio talis quȩ non solũ ꝓmeritis eoꝵ qui dispensant᷑ sed ce ꝓ nouillum
tatis sortẽ uenire mereatur : Quis ita beatus erit cuius sors mierłi
ueniet ut sit ibi ubi tẽplũ dei ẽ immo ut ipse sit dei tẽplũ : Quis ta be¬
atusẽ. ut ibi dies festos agat. ubi altare diuinũ ꝑpetins ignibuseui¬
to beatasẽ. qii sacrificiũ suũ & incensũ suauitatss sopra i u benẽ pont
de quo dicebat saluator ignẽ ueni mittere int̾rã. Mins ita begnes pon
ibi seꝑ agat pascha in loco quẽ elggit dñs ds̃ suus. ibi pente costesdem
gerat᷑ & festiuitatẽ reppitiationis o tabnaculo sollẽnitatẽ nonum
pumbrã sed ꝑ ipsã spetiẽ rerũq ueritatẽ : Quis nr̃m digñ hababn

Expanded text:
tio, sed in fine mundi; et non ut illos qui in Adam omnes mortui sunt, sed ut eos qui in Christo omnes vivificati sunt, sine dubio erit quaedam divisio et disbutio talis, quae non solum pro meritis eorum, qui dispensant, sed et quae pro notatis sortem venire mereatur? Quis ita beatus erit, cujus sors Hierusalem veniet, ut sit ibi, ubi templum Dei est, imo ut ipse sit Dei templum? Quis ita beatus est, ut ibi dies festos agat ubi altare divinum perpetuis ignibuspra illum ignem ponat, de quo dicebat Salvator: « Ignem veni mittere ? » Quis ita beatus est, qui ibi semper agat Pascha in loco quem elegerit Dominus Deus suus, ibi Pentecostes diem gerat, et festivitatem repropitiationis et tabernaculorum solemnitatem, non jam per umbram, sed per ipsam s
Abbreviated transcription (Latin):
suuĩ eẽ fatetur. uerbũ ẽ nutritoriũ animarũ. Uerbũ de deo uerbo ꝓcedens.
opanis de pane cȩlesti qui positus. ẽ. suꝑ mensã dequa scriptũ ẽ. Preparasti in conspectu
lo mensã. aduersus eosqui tribulant me: Et potus iste quẽ ds̃ uerbũ sanguinẽ suũ fatet᷑
utisuera. Et ẽ sanguis uue illius. que missa intorcular passionis. ꝓtulit potu hunc
sicepanis ẽ uerbũ xp̃i. Factũ de tritico illo qđ cadens int̾ra multũ reddidit fructũ
neni panẽ illũ uisibilẽ que tenebat in manib corpus suũ dicebat ds̃ uerbũ. sed uerbũ
us insterio fuerat panis ille frangendus. Nec potũ illũ uisibilẽ sanguinẽ suũ dicebat
derũ incuius misterio potus ille fuerat effundendus. Na corpus dei uerbũ aut sanguis
al iliud pocest. eẽ nisi uerbũ qđ nutrit. & uerbũ qđ letificat cor: Cur autẽ non dix̃

Expanded text:
suum esse fatetur, verum est nutritorium animae; Verbum de Deo Verbo procedens et panis de pani coelesti, qui positus est super mensam, de qua scriptum est : Praeparasti in conspectu meo mensam adversus eos qui tribulant vitis vera . Et est sanguis uvae illius, quae missa in torcular passionis protulit potum hunc. Sic et panis est verbum Christi factum de tritico illo, quod cadens multum reddit fructum. Non enim panem illum visibilem, quem tenebat in manibus, corpus suum dicebat Deus Verbum, sed verbum in cujus mysterio fuerat panis ille frangendus. Nec potum illum visibilem sanguinem suum dicebat, sed verbum, in cujus mysterio fuerat potus ille fundendus. Nam corpus Dei Verbi aut sanguis, quid aliud potest esse, nisi verbum quod nutrit, et verbum quod laetificat c
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm filios nominauit. Ostendimꝰ ut opinor auctoritate scripturȩ diuinȩ.
exhis quȩ inlege scripta sunt aliqua penitus refugienda eẽ & cauenda. ne
scđmliiterã ab euangelii discipulis obseruentur: quȩdã uͦ omĩmodis ut scri¬¬
ptasunt obtinenda. Alia aut̃ habere qͥdẽ & scđmlitterã ueritatẽ sui : reciꝑe tam̃¬

Expanded text:
Jerusalem filios nominavit. Ostendimus ut opinor auctoritate Scripturae divinae, Jerusalem filios nominavit. Ostendimus ut opinor auctoritate Scripturae divinae, ex his quae in lege scripta sunt, aliqua penitus refugienda esse et cavenda, ne secundum litteram ab Evangelii discipulis observentur; quaedam vero omnimodis ut scripta sunt obtinenda. Alia autem habere quidem et veritatem secundum
Abbreviated transcription (Latin):
dico inxp̃o & in eccłia. Qd aut̃ oporteat hoc etiã scd̾mlitterã custodiri: ipse
dñs & saluator docet dicens. Scriptũ est. Propt̃ hoc relinquet homo patrem
& matrẽ & adherebit uxori suȩ: & erunt ambo incarne una N đ ds̃ coniunxit:
homo ñ separet. Ostendit utiq obseruanda eẽ hȩc etiã scđm litterã eũ ad-¬
icit qͥd gͦ ds̃ coniunx̃. homo ñ separet. Sed& inaliis apłs ubi dicit. qͥa abra-¬
ham duos filios habint. unũ deancilla &imũ delibera: quis dubitet hȩc scdm
litterã stare debere: Certũ est enĩ. qͥa & isaac de sara. & ismael de agar filii
fuerunt abrahȩ. Addit tam̃ his apłs: & dicit. hȩc aut̃ sunt allegorica Quȩ in
duo testam̃ta conuertit. Et sarȩ quidẽ sobolẽ tanquã in liber tatẽ gignentis.
noui testam̃ ti liberos dicit: agar aut̃ tanquã inseruitutẽ generantis. t̃renȩ

Expanded text:
dico in Christo et in Ecclesia . Quod autem oporteat hoc etiam secundum litteram custodiri, ipse dico in Christo et in Ecclesia . Quod autem oporteat hoc etiam secundum litteram custodiri, ipse Dominus et Salvator docet dicens: Scriptum est: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo irespondit utique observanda esse haec etiam secundum litteram cum dicit: Quod Deus conjunxit, homo non separet. Sed in aliis Epistolis ubi dicit, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et unum de libera , quis dubitat haec secundum litteram stare debere? Certum est enim, quia et Isaac de Sara, et Ismael de Agar, filii fuerunt Abrahae. Addit tamen his Apostolus et dicit: Haec sunt autem allegorica, quae in duo testamenta convertit. Et Sarae quidem sobolem, tanquam in libertate gignentis, novi testamenti liberos dicit. Agar autem tanquam in servitute generantis, terrenae
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ scđm litterã custodienda sunt. Itẽ alibi. luste inqͥt sectare qđ iustũet
Qͥd opus est inhis allegoriã quȩrere. cũ ȩlificet etiã littera: Ostendimus gͦ ẽẽ
quȩdã quȩ omĩno ñ sunt seruanda scđm litterã legis : & esse quȩdã quȩ al.
legoria penitus mutare ñ debet: sed omĩmodo itaut scripturȩ dehis conti.¬
nent obseruanda sint. Hunc requiro si sunt aliqua quȩ & scđm litterã qͥdem
stare possint: necessario tam̃ in eis etiã allegoria requirendasit. Et uide
si possumꝰ hȩc apłica & euangelica auctoritate munire. Scriptũ est in lege
Propt̃ hoc relinquet homo patrẽ & matrẽ. & adherebit uxori suȩ : & erun duo
incarne una.: hoc qͦd allegorica mysteria continet. paulus cũ inepła sua hoc
ipsũ posuisset exemplũ : ꝓnunciat dicens. Mẏsteriũ hoc magnũ est: ego aut̃

Expanded text:
nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi: Juste, inquit, sectare quod justum est nobis secundum litteram custodienda sunt. Item alibi: Juste, inquit, sectare quod justum est . Quid opus est in his allegoriam quaerere, cum aedificet etiam littera? Ostendimus ergo esse quaedam quae omnino non sunt servanda secundum litteram legis, et etiam quaedam quae per allegoriam penitus immutari non debent, sed omnimodo ita ut Scripturae de his continent observandae sunt. Nunc autem requiro si sunt aliqua, quae et secundum litteram quidem stare possint, necessario tamen in eis etiam allegoria requirenda sit. Et vide si possumus haec apostolica et evangelica auctoritate munire. Scriptum est enim in lege: Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt ambo in carne una . Haec quod allegorica mysteria contineant, Paulus cum in Epistola sua hoc ipsum posuisset exemplum, pronuntiat dicens: Mysterium hoc magnum est, ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte dicat mͥ inumbra circuncisionis posito paulus. qͥa si circuncidamini xp̃s
uobis nichil ꝓderit: & ñ enĩ quȩ in manifesto incarne est circuncisio. illa cir¬
cuncisio est: neq qͥ in manifesto incarne iudeus est. sed qͥ in occulto iudȩus &
& circuncisio cordis inspũ ñ littera: cuius laus ñ ab hominib sed adõ est. hȩc
ergo singula quȩ nequaquã penitus scđm litterã obseruanda dicit apłs: in¬
uenies omĩa fere apud moysen sublegis titulo designari: lam uͦ meo qđ dit¬
ñ occides ñ adulteriũ facies ñ furaberis. & reliqua huius modi: ñ inuenim
q̃m legis in his titulũ p̃miserit: sed magis hȩc mandata uidentur: Et ideo¬
ñ exinanitur apud discipulos euangelii scriptura ista. sed adimpletur: quia
ut dixi. ñ mandatũ sed lex habere dicitur umbrã futuroꝵ bonoꝵ: & ideohec

Expanded text:
ne forte dicat mihi in umbra circumcisionis posito Paulus, quia si circumcidamini, Christus ne forte dicat mihi in umbra circumcisionis posito Paulus, quia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit, etenim non quae in manifesto in carne est circumcisio, illa circumcisio est; neque qui in manifesto in carne Judaeus est, sed qui in occulto Judaeus est; et circumcisio cordis in spiritu non litterae, cujus laus non ab hominibus, sed ex Deo est . Haec ergo singula quae nequaquam penitus secundum litteram observanda dicit, invenies omnia fere apud Moysen sub legis titulo designari. Jam vero in occides, non adulterium facies, non furaberis, et rel. , hujusmodi non invenimus, quoniam legis in his titulum praemiserit, sed magis haec mandata videntur; et ideo non exinanitur apud discipulos in Evangelio scriptura ista, sed impletur, quia, ut dixi, non mandatum, sed habere dicitur umbram futurorum bonorum. Et ideo haec
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ: Deniq ut exempli gr̃a unũ ponamꝰ exmultis: ñ est scriptũ. hoc est
mandatũ paschȩ : sed hȩc est lex paschȩ. Et quia lex umbra futuroꝵ est bona¬
rũ: lex sine dubio paschȩ umbra est futuroꝵ bonoꝵ. Cũ gͦ uenio ad locũ
esse futuri boni: & hoc sentire qͦd pascha nr̃m immolatus est xp̃s. Simili mͦ
inuenies etiã de azimis: & decȩteris festoꝵ dierũ obseruantiis scriptũ. Quia gͥ
hȩc omĩa sublegis titulo scribuntur inlege necessario: quialex p̃sentẽ umbñ
futura bona designat : requirere debeo quȩ sint azima futuroꝵ bonoꝵ: & in¬
uenio dicentẽ michi apłm. ut diem festũ agamꝰ ñ inferm̃toueteri. neq infer¬
mento malitiȩ : sed inazimis sinceritatis & ueritatis. Sed & decircuncisione
scriptũ est. Hȩc est lex circuncisionis. Quia gͦ & circuncisio sublegis atulo censet᷑:
lex aut̃ umbra est : quȩro qͥd circuncisionis umbra bonoꝵ contineat futurorũ :

Expanded text:
orum. Denique ut exempli gratia unum ponamus ex multis, non est scriptum, Hoc est mandatum paschae, sed, Haec est lex paschae . Et quia lex umbra est futurorum bonorum, lex sine dubio paschae umbra est futurorum bonorum. Cum ergo venio ad locum m futuri boni, et hoc sentire, quod pascha nostrum immolatus est Christus. Simili modo invenies etiam de azymis et de caeteris festorum dierum observantiis scriptum. Quia ergo haec omnia sub legis titulo scribuntur in lege necessario, quia lex per praesentem umbram futura bona designat, requirere debeo quae sint azyma futurorum bonorum: et invenio mihi dicentem Apostolum, ut diem festum agamus, non in fermento veteri neque fermento malitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . Sed et de circumcisione scriptum est: Haec est lex circumcisionis . Quia ergo circumcisio sub legis titulo censetur, lex autem umbra est, quaero quid circumcisionis umbra futurorum contineat bonorum,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ dedatis & munerib: suis . Et ut adhuc amplius hȩc obseruanda etiã
scđmlitterã ipsuis chñ uocib doceantur: addemus & hȩc. Dñsdicit in euan¬¬
gelio. Ue uob̾ seribȩ & pharisei hipocritȩ : qui decimatis hoc est qͥ decimas
hȩc oportet fieri. & illa ñ omittere. Uide gͦ diligentius. quomͦ sermo dnĩ
uult fieri qͥdẽ om̃imodis quȩ maiora sunt legis: ñ tam̃ omitti & hȩc quȩ scđm
litterã designantur. Qđ sidicas quia hȩc ad phariseos dicebat ñ addisci-
quã scribarũ & pharis ȩprũ : ñ in trabitis in regnd̃ cȩloꝵ. Qđ gͦ uult fieri apha.¬

Expanded text:
Deum de datis et muneribus suis. Et adhuc, ut amplius haec observanda etiam Deum de datis et muneribus suis. Et adhuc, ut amplius haec observanda etiam secundum litteram ipsius Domini vocibus doceantur, addemus ad haec. Dominus dicit in Evangeliis: Vae vobis Scribae et Pharisaei hypocritae, qui decimatis, hoc est, qui decimas haec oportuit fieri, et illa non omitti . Vide ergo diligentius quomodo sermo Domini vult fieri quidem omnimodis quae majora sunt legis, non tamen omitti et ea quae secundum multa dicit: Quodsi dicas, quia ad Phariseos dicebat, non ad discipuquam scribarum et Phariseorum, non intrabitis in regnum celorum.
Abbreviated transcription (Latin):
regno dĩ qͥ sciat scire quomͦ inunoquoq loco scripturȩ. aut abiciat penitus oc-
ac necessariũ ꝓbet litterȩ doctrinã: aut manente historia opor tune & decent̃
introducat etiã mysticũ sensũ: sicut & in hoc sermone quẽ habemus inmanib
arbitror conuenire. Decet enĩ & utile est etiã sacerdotib euangeli offerri pri-¬
mitias. Ita &enĩ dñs disposuit: ut qͥ euangeliũ annunciant. de euangelio uiuañ :¬
& qui altario deseruiunt. de altari participent: Et sicut hoc dignũ & decens
est: sic econtrario indecens & indignũ est immo & impiũ. ut is qui dm̃ colit¬
suũ ꝓducendo. & pluuias suas ministrando. ñ offerat primitias sacerdotib.
N on mͥ uidetur huiꝰmodi anima habere memoriã dĩ : nec cogitare nec credere
quia ds̃ dederit fructus quos cȩpit: quosita recondit quasi alienos adõ. Si
enĩ adõ datos sibi crederet: sciret utiq munerandos sacerdotes. honorari

Expanded text:
re nova et vetera, scire quomodo in unoquoque loco Scripturae, aut abjiciat penitus occiaut necessariam probet litterae doctrinam, aut manente historia, opportune et decenter introducat etiam mysticum sensum: sicut et in hoc sermone, quem habemus in manibus arbitror convenire. Decet enim et utile est, etiam sacerdotibus Evangelii offerri primitias. Ita enim et Dominus disposuit, ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant; et qui altari serviunt, de altari participent. Et sicut hoc decens et dignum est, sic e contrario et indecens et indignum est, imo et impium, ut is qui Deum colitsuum producendo, et pluvias suas ministrando, non offerat primitias sacerdotibus; non mihi videtur hujusmodi anima habere memoriam Dei, nec cogitare, nec credere, quia Deus dederit fructus quos cepit, quos ita recondit quasi alienos a Deo. Si enim a Deo sibi datos crederet, sciret utique numerando sacerdotes, honorare
Abbreviated transcription (Latin):
atur. Etcũ hȩc patuerint: tunc iã qͥd inhis etiã spiritalit̃ sentire̾ debeat reqͥ¬¬
ramus. Sunt enĩ qui itadicant. Quia si aliqͥd om̃ino obseruandũ est scđm litte¬¬
referenda sunt: nichil om̃ino scđm litterã: sed spiritalit̃ debent uniuersa
discerni: Nos aut̃ utriusq assertionis insolentiã temꝑantes: qualis regula
in huiuscemodi legis sermonib: obseruanda sit. exauctoritate diuinarũ scri-¬
pturarũ ꝓferre tẽptabimus. Scriptũ est in octauodecimo psalmo. Lex dñi irre¬
prehensibilis. conuertens animas: testimoniũ dñi fidele. sapientiã prȩstans
paruulis . Prȩceptũ dñi lucidũ : illuminans oculos. Timor dñi castus: ꝑma-¬

Expanded text:
atur. Et cum haec patuerint, tunc jam quid in his etiam spiritaliter sentiri debeat, requiatur. Et cum haec patuerint, tunc jam quid in his etiam spiritaliter sentiri debeat, requiremus. Sunt enim qui ita dicant, quia si aliquid omnino observandum est secundum litteobservandum est secundum litteram, sed spiritaliter debent universa discerni. Nos autem utriusque assertionis insolentiam temperantes, qualis regula in hujuscemodi legis sermonibus observanda sit, ex auctoritate divinarum Scripturarum proferre tentabimus. Scriptum est enim in octavo decimo psalmo: Lex Domini irreprehensibilis, convertens animas: testimonium Domini fidele, sapientiam praestans parvulis. Praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
Ri put ias omnũ frugũ om̃iũq pecorũ sacerdotib lex mandat
offerri: ita ut omis qui possidet agrũ uel uineã. uel olinetũ uel etũ
ortũ & si qͥd est qͦd exercetur interrs: sedeor siqͥs peculia cuicuq
pecoris nutriat. exhis deo ome qͦd primũ est: id est adsacerdotes deferat. Deo
eñ offerri dicit: qđ sacerdotib datur. Et hoc est qͦd docemur exlege : qͥa nemo
licite nec legitime utatur fructib quos terra ꝓduxit: nec animantib quȩ
pecudũ ꝓtulit partus: nisi ex singulis qͥbusq deo primitȩ. idest sacerdotib of¬
ferantur. hanc gͦ legẽ obseruari etiã scđm litterã sicut & alia nonnulla neces¬
sariũ puto. Sunt enĩ aliquanta legis mandata: quȩ etiã noui testam̃ti disci-¬
puli necessaria obseruatione custodiunt. Et si uidetur : prius dehis ipsis quȩ
inlege qͥdem scripta. sed tanquã in eu angeliis obseruanda sint sermo moue¬¬

Expanded text:
rimitias omnium frugum, omniumque pecorum sacerdotibus lex mandat offerri, ita ut omnis qui possidet agrum, vel vineam, vel olivetum, vel hortum etiam, et si quid est quod exercetur in terris, sed et si quis peculia cujuscunque nutriat, offerat ex his Deo omne quod primum est, id est, ad sacerdotes deferat. Deo enim offerri dicit, quod sacerdotibus datur. Et hoc est quod docemur ex lege: quia nemo licite nec legitime utatur fructibus quos terra producit, nec animantibus quae pecudum protulit partus, nisi ex singulis quibusque Deo primitiae, id est, sacerdotibus offerantur. Hanc ergo legem observari etiam secundum litteram, sicut et alia nonnulla, necessario puto. Sunt enim aliquanta legis mandata, quae etiam Novi Testamenti discipuli necessaria observatione custodiunt. Et si videtur, prius de his ipsis, quae in lege quidem scripta, sed tanquam in Evangeliis observanda sint, sermo move
Abbreviated transcription (Latin):
putandȩ sunt. Similit̃ aut̃ & sicubi scriptũ est. testimoniũ & iuidicia: ñ con-¬
fuse unũ excȩteris. sed diuersũ abaliis unũ qͦdq sentiendũ est. Sigͥ seriptũ¬

Expanded text:
putandae sunt. Similiter autem et sicubi scriptum est, testimonia aut judicia, non conputandae sunt. Similiter autem et sicubi scriptum est, testimonia aut judicia, non confusa in unum ex caeteris, sed diversum ab aliis, unumquodque sentiendum est. Si ergo scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
tificata insemetipsa. desiderabilia suꝑ aurũ. & lapidẽ prȩciosũ nimis. & dulci¬
ora suꝑ mel & fauũ. Nisi gͦ essent singula ista asemetipsis diuersa. nunquã utiq
ꝓprias unicuiq scriptura diuina differentias indidisset: ut aliud delege dñi
diceret. aliud de mandato: aliud de iustificationib. aliud de uidicus. Est ergo
ut exhis oftendimꝰ. aliud lex. aliud p̃ceptũ. aliud testimoniũ. aliud uistificatio:
aliud iudiciũ. Sed& in ipsa lege euidentior horũ differentia designatur : ubi
dicitur: hȩc est lex & mandata. & iustificationes. & p̃cepta & testimonia. &
iudicia: quȩ p̃cepit chĩs moysi. Cũ gͦ ita se habere. & his ase iniuicẽ differre
distinctionib legis ipsius testimoniis approbentur: diligentius debemus
intendere hisquȩ recitantur exlege: quia sicubi scribitur uerbi gr̃a. hoc est
mandatũ: ñ continuo mandatũ lex accipienda est. Uel sicubi scriptũ est

Expanded text:
 desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum nimis et dulciora super mel et favum . Ni ergo essent singula ista a semetipsa diversa, nunquam utique proprias unicuique Scriptura divina differentias indidisset, ut aliud de lege Domini diceret, aliud de mandato, aliud de justificationibus, aliud de judiciis. Est ergo ut in his ostendimus, aliud lex, aliud praeceptum, aliud testimonium, aliud justificatio, aliud judicium. Sed et in ipsa lege, evidentior horum differentia designatur ubi dicitur: Haec est lex, et mandata, et justificationes, et praecepta, et testimonia, et judicia, quae praecepit Dominus Moysi. Cum ergo haec ita se habere, his a se invicem differre distinctionibus legis ipsius testimoniis approbentur, diligentius debemus intendere his quae recitantur ex lege. Quia sicubi scribitur, verbi gratia hoc esse mandatum, non continuo mandatum, lex accipienda est. Vel sicubi scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
quis istas primitias offerat dõ: aut quis est pontifex cuiꝰ rationib: cedant. E go
sed corda intelligant᷑ humana: quẽ agrũ angeli dĩ susceperint excolendũ . Cultun
ergo suȩ fructus ipsis possident & habent: eos uidelicet qͥ sub ꝓcuratorib agunt &
aͥctorib & nondũ usq ad sũmã ꝑfectionis uenerunt. Si quoꝵ uͦ corda diligenter
exculta. & adꝑfectũ adducta sunt: tanquã electos & p̃cipuos cȩteris pͥmitias offeruñ

Expanded text:
quis istas primitias offerat Deo, aut quis est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego aquis istas primitias offerat Deo, aut quis est pontifex, cujus haec rationibus cedant. Ego a sed corda intelligantur humana: quem agrum angeli Dei susceperunt excolendum . Culturae ergo suae fructus ipsi quidem possident et habent, eos videlicet qui sub procuratoribus agunt et actoribus, et nondum usque ad summam perfectionis venerunt. Si quorum vero corda diligenter exculta, et ad perfectum perducta sunt, hos tanquam electos et praecipuos ex caeteris, primitias offerunt
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s primitiȩ olei. & iuni. & frum̃ti : horũ om̃iũ primitias quȩ oblata fuerint dõ
tibi dedi. Reqͥ ramꝰ gͦ nunc p̃ter hȩc ubi primitiȩ nominent᷑. Sienĩ om̃s pͥmitiȩ
adpontificẽ ꝑtinent: necessario nob & pontifex reqͥrendus est adquẽ ꝑtinere
debeant & illȩ primitiȩ quas in aliis scripturȩ locis inditas inuenimꝰ. Et primo
quidẽ om̃iũ deipso it̃u xp̃o dñõ nr̃o legimꝰ scriptũ : quia sit primitiȩ mortuoꝵ
Est eͦ & ipse aliqua in parte primitiȩ . Et iterũ inuenimꝰ dequibusdã dici ab apło
quia sunt primitiȩ asiȩ : & alibi. pͥmitiȩ achaiȩ. Unde consequens est. ꝑsingu¬
Exquib: eẽ arbitror etiã corneliũ illũ : qͥ cesariensis eccłiȩ cũhis cũ quib sp̃m scm̃¬
meruit acciꝑe pͥmitiȩ merito dicitur. Et ñ solũ huius eccłiȩ: sed fortassis & om̃iũ
gentiũ pͥmitiȩ cornelius appellandus est . Primus enĩ credidit exgentib. & pͥmo

Expanded text:
ni et frumenti, horum omnium primitiae, quae oblatae fuerint Deo, tibi dedica. Requiro ergo nunc praeter haec ubi primitiae nominentur. Si enim omnes primitiae ad pontificem pertinent, necessario nobis et pontifex requirendus est, ad quem pertinere debeant etiam illae primitiae, quas in aliis Scripturae locis inditas invenimus. Et primo quidem omnium, de ipso Domino Christo legimus scriptum, quia sit primitiae mortuorum . Est ergo et ipse in aliqua parte primitiae. Et iterum invenimus de quibusdam dici ab Apostolo, quia sunt primitiae Asiae; et alii primitiae Achaiae . Unde consequens est, per singuEx quibus esse arbitror etiam Cornelium illum, qui Caesariensis ecclesiae cum his quibusaccipere primitiae merito dicetur . Et non solum hujus ecclesiae, sed fortassis et omnium gentium primitiae Cornelius appellandus est. Primus enim credidit ex gentibus, et pr
Abbreviated transcription (Latin):
abundat iustitia nr̃a plusquã scribarũ & pharisȩoꝵ: si illi defructib t̾rȩ suȩ
gustare ñ audent priusquã primitias sacerdotib offerant. & leuitis decimas
separent. & ego nichil horũ faciens fructib t̾rȩ ita abutar. ut sacerddos nesciat:
leuites ignoret. dunũ altare ñ sentiat : Illud sane necessario cõmonenendũ est:¬
qͦd lex duplicit̃ dicitur. Nã generalit̃ omĩa ista hoc est mandatũ. iustificationes.
p̃ceptũ. testimonia. iudicia: lex appellantur. Specialit̃ aut̃ pars aliqua ex his
sed adimplere. Et itẽ alibi . Plenitudo gͦ legis. est dilectio. Inquo utiq omĩa simul
quȩ scrtpta sunt in lege. legẽ nominauit: hȩc diximꝰ: asserentes mandatũ deprimi.¬
tus frugũ uel pecorũ debere etiã scđm litterã stare. Nunc aut̃ uideamꝰ: quomͦ &
allego ricũ idest spiritalẽ recipiat in tellectũ. Requiramꝰ gͦ. sic ubi inscripturis

Expanded text:
abundabit iusticia vestra plus quam scribarum et Phariseorum, si illi de fructibus terre sue gustare non audent, prius quam primicias offerant sacerdotibus et levitis separant; et ego nichil horum faciens fructibus terre ita abutar, ut sacerdotes nesciant, levites ignorent, divinum altare non senciat. quod lex dupliciter dicitur. Nam generaliter omnia ista, hoc est, mandatum, justificationes, praecepta, testimonia, judicia, lex appellantur. Specialiter autem pars aliqua ex his nit solvere legem, sed adimplere . Et item alibi: Plenitudo legis est dilectio , in quo utique omnia simul, quae scripta sunt in lege, legem nominavit. Haec diximus asserentes mandatum de primitiis frugum vel pecorum debere etiam secundum litteram stare. Nunc autem videamus quomodo et allegoricum, id est, spiritualem recipiat intellectum. Requiramus ergo, sicubi in