comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
limo terre formatum: anima uero de nichilo sit deo inspiran¬
te creata: s et femina de eius sit latere dormientis condita.
Inqua uidelicet sententia uitanda ẽ pauꝑtas sensus carnã¬
lis: ne forte putemus dm̃ uel manibus corporeis delimo for¬
masse corpus homini. uel fãcibus. labiis ue inspirasse infaciem forma¬
tiut uiuere posset. et spiraculum uitȩ habere. Nam et ꝓpheta cum
ait manus tue feccrunt me et plasmauerunt me: tropiea hoc
locutione magis quamꝓpria. idẽ uixta consuetudinẽ qua so¬
lent homines oꝑari. locutus ẽ. Spẽ enim ẽ ds: nec simplex eius
substantia liniamentis menbrorũ corporalium esse composita.
nisi abineruditis creditur. Formauit igitur delimo ds hominẽ
quem uerbosuo de limo fieri iussit᷑ inspirauit infaciem eius
spiraculum uite: et factus ẽ homo in animam uiuentẽ. cum
ei substantiam anime. ac sp̃e in qua uiueret. creauit. Nam ita

Expanded text:
limo terrae formatum, anima vero de nihilo sit, Deo inspiranlimo terrae formatum, anima vero de nihilo sit, Deo inspirante, creata, sed et femina de ejus sit latere dormientis condita. In qua videlicet sententia vitanda est paupertas sensus carnalis, ne forte putemus Deum vel manibus corporeis de limo formasse corpus hominis, vel faucibus labiisve inspirasse in faciem formati, ut vivere posset et spiraculum vitae habere. Nam et Propheta cum ait: Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me , tropica hoc locutione magis quam propria, id est, juxta consuetudinem qua solent homines operari, locutus est. Spiritus enim est Deus, nec simplex ejus substantia liniamentis membrorum corporalium esse composita nisi ab ineruditis creditur. Formavit igitur de limo Deus hominem. Quem verbo suo de limo fieri jussit. Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem, cum ei substantiam animae ac spiritus, in qua viveret, creavit. Nam ita
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. Pro numero plurali posuit singularem. ut sic intelligamus
fontes multos ꝑuniuersam terrã loca uel regiones ꝓprias inr¬
rigantes. sicut dicitur miles. et multi intelliguntu: sic̃ dr locusta
etrana in plagis quibus egyptii ꝑcussi sunt. cum eẽt innume¬
rabilis locustarum numerus et ranarũ. Iam non diutius la¬
boremus. cum ergo dictum eẽt creasse dm̃ herbas et uirgul¬
ta nec dum pluuia descendente neq homine existente. qui
oꝑaretur terram: consequenter hominis creatio sub infert᷑.
ac dicitur. Formauit igitur dñs ds hominẽ delimo terre:
et inspirauit infaciem etus spiraculum uite: et factus ẽ homo
manimam uiuentem. Hic itaq latius hominis factura describit᷑
qui inde qͥdem sexto factus ẽ. S: ibi breuiter eius ẽ comme¬
morata creatio. que hic plenius exponitur: quia uidelicet
incorporis et anime substantia factus sit. Equibus corpus de

Expanded text:
terra, pro numero plurali posuit singularem, ut sic intelligamus terra, pro numero plurali posuit singularem, ut sic intelligamus fontes multos per universam terram, loca, vel regiones proprias irrigantes: sicut dicitur miles, et multi intelliguntur, sicut dicta est locusta et rana in plagis quibus Aegyptii percussi sunt, cum esset innumerabilis locustarum numerus et ranarum, jam non diutius laboremus. » Cum ergo dictum esset creasse Deum herbas, et virgulta, necdum pluvia descendente, neque homine existente qui operaretur terram, consequenter hominis creatio subinfertur ac dicitur: Formavit igitur Dominus Deus hominem de limo terrae, et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, et factus est homo in animam viventem. Hic itaque latius hominis factura describitur, qui in die quidem sexto factus est; sed ibi breviter ejus est commemorata creatio, quae hic plenius exponitur, quia videlicet in corporis et animae substantiam factus sit, e quibus corpus de
Abbreviated transcription (Latin):
alueos fluminum fluxusq riuorum. et eorũ excessu uicina
ꝑ fundere. Quis non accipiat. nisi qui contentioso sp̃u labo
rat : Potest quippe etiam ita dictum intelligi. omĩs terre
facies ir rigata: quem admodum dicit᷑. omnis uestis facie
colorata etiam si non continuatims: maculatim fiat. Presertim
quia tunc innouitate terrarum. et sinon omĩ a.plura tamen pla¬
na fuisse credibile: qua latius erumpentia fluenta disꝑgi atq di¬
stendi. Quaꝓpter de istius fontis magnitudine uel multitudine.
qui siue unam habuit aliunde eruptionẽ. siue ꝓpter aliquam in
terrȩ occultis sinibus unitatem. unde om̃s aquę suꝑ terrã sca¬
tent omniũ fontium magnorũ atq paruorum unus fons di¬
ctus ẽ ꝑomnes disꝑtiones suas ascendens deterra et irrigans
omnẽ faciem terre: siue etiam qd ẽ credibilius quia non ait
unus fons ascendebat deterra. s ait. fons aut̃ ascendebat de

Expanded text:
alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina alueos fluminum flexusque riuorum et eorum excessu uicina perfundere, quis non accrat? Potest quippe etiam ita dicta intelligi omnis terrae facies irrigata, quemadmodum dicitur omnis vestis facie colorata, etiamsi non continuatim, sed maculatim fiat; praesertim quia tunc in novitate terrarum etsi non omnia, plura tamen plana Tuisse credibile, qua latius erumpentia fluenta dispergi atque distendi. Quapropter de istius fontis magnitudine, vel multitudine, qui, sive unam habuit alicunde eruptionem, sive propter aliquam in terrae occultis sinibus unitatem, unde omnes aquae super terram scatent, omnium fontium magnorum atque parvorum unus fons dictus est, per omnes dispersiones suas ascendens de terra, et irrigans omnem faciem terrae; sive etiam, quod est credibilius, quia non ait, unus fons ascendebat de terra, sed ait, fons autem ascendebat de
Abbreviated transcription (Latin):
interuallo sic eos inundare: ut totam illam regionem rigent:
Cui alio tempore. ex altis puteis ad potandum sufficientem pre¬
bent aquam. Cursit ergo incredibile ut idem dicit. si exuno a¬
byssi capite alterna mutatione fluente atq refluente. tunc
uniuersa terra rigata ẽ: qđ si inquit ipsius abyssi magnitudi¬
nem ea parte excepta quod mare dicitur: et euidenti altitu¬
dine aque amaris fluctibus terras ambit. in ea sola parte quã
reconditis sinibus terra continet Unde se omnes fontes. os̃
q diuersis tractibus uenisq distribuunt. et suis quiq locis¬
erumpunt. fontem uoluit scriptura appellare. non fontes ꝓp¬
ter naturȩ unitatem: Eumq ꝑinnumerabiles uias antroꝵ
atq rimarũ ascendentem de terra. et ubiq disꝑtitis quasi
omnibus irrigantẽ omnẽ faciem terrȩ. non continua speciȩ
tamquam maris aut stagni. s sicut uidemus ire aquas ꝑ

Expanded text:
intervallo sic eos inundare, ut totam illam intervallo sic eos inundare, ut totam illam cui alio tempore ex altis puteis ad potandum sufficientem praebent aquam. Cur sit ergo incredibile, ut idem dicit, si ex uno abyssi capite, alterna mutatione fluente atque refluente, tunc universa terra rigata est? Quod si, inquit, ipsius abyssi magnitudinem, ea parte excepta quod mare dicitur, et evidenti altitudine atque amaris fluctibus terras ambit in ea sola parte quam reconditis sinibus terra continet, unde se omnes fontes omnesque aquae diversis tractibus venisque distribuunt, et suis quiqerumpunt, fontem uoluit scriptura appellare, non fontes, propter naturae unitatem eumque per innumerabiles uias antrorum atque rimarum ascendentem de terra et ubique dispertitis quasi crinibus inrigantem omnem faciem terrae non continua specie tamquam maris aut- stagni, sed sicut uidemus ire aquas per
Abbreviated transcription (Latin):
pluuiam ds non miserat. Quid uero postea factum sit. statim uer¬
bo preteriti temporis inꝑfecti sub nexuit dicens. quia fons as¬
cendebat ȩterra irrigans uniuersam suꝑficiem terrȩ. Ipsa de¬
lnatione uerbi significans. non hoc seniel s. sepius esse gestum
dum non ait ascendit. s ascendebat. Dum ascendisse dicitur fons
eterra. qui uniuersam eius suꝑficiem rigaret. Merito quo ordi¬
ne ascenderit. queritur: Neq aliquid obstat credi qđ ita ꝑ ui¬
ces adirrigandam eam ascenderit ac redierit. quomͦ usq ho¬
die solet nilus adirrigandam egypti plana anniatim ascen¬
dere: quomͦ irrigabat aliquando iordanis. terrã pentapo¬
lim. De qua scriptura ait. quia uniuersa irigabatur sieut
paradysus dñi. et sicut egyptus ante quam subuerteret cłs
sodomam et gomoiram: quomꝰ teste scõ augustino de quorũ¬
dam fontium mira uicissitudine ꝑhibetur. certo annorum

Expanded text:
pluviam Deus non miserat. Quid vero postea factum sit statim verpluviam Deus non miserat. Quid vero postea factum sit statim verbo praeteriti temporis imperfecti subnexuit, dicens: Quia fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae; in ipsa declinatione verbi significans, non hoc semel, sed saepius esse gestum, dum non ait, ascendit, sed ascendebat: dum ergo ascendisse dicitur fons e terra, qui universam ejus superficiem rigaret, merito quo ordine ascenderit quaeritur. Neque aliquid obstat credi quod ita per vices ad irrigandam eam ascenderit ac redierit, quomodo usque hodie solet Nilus ad irriganda Aegypti plana annuatim ascendere, quomodo irrigabat aliquando Jordanis terram Pentapolim, de qua Scriptura ait: quia universa irrigabatur sicut paradisus Domini ; et sicut Aegyptus, antequam subverteret Deus Sodomam et Gomorrham; quomodo teste Augustino sancto de quorumdam fontium mira vicissitudine perhibetur, certo annorum
Abbreviated transcription (Latin):
nouo summi opificis imꝑio terraqͤ arida parebat absq pluiua
et absq oꝑe humano. repente longe lateq multifariis fructu¬
um repleta generibus. S: fons inquit ascendebat e terra. irri¬
gans uniuersam suꝑficiem terrȩ. De hoc fonte et ascensu eius
interrã dicturi. primo uideamus quia prima illa germinatio
terre cuius premissa sententia meminit. sine ulla irrigatio¬
ne aquarum. deo iubente facta ẽ. Huius aut̃ fontis qualiscũq
erat irrigatio. post uestitam herbis ac lignis terram suꝑuenit.
qđ ipsis etiam scripture sillabis ꝓbatur: que post quam u̾bo
preteriti temporis dixit. quia creauit dñs d̾s terrã et celum.
et omẽ uirgultum agri. omnẽq herbam regionis: subiunxit
mor uerbũ temporis preteriti plus quã ꝑfecti. non enĩ pluerat
dus ds suꝑ terram. et homo non erat qui oꝑaretur terram.
ostendens quod ante creationem uirgultorum et herbarũ

Expanded text:
novo summi opificis imperio terra, quae arida parebat, absque pluvia novo summi opificis imperio terra, quae arida parebat, absque pluvia et absque opere humano, repente longe lateque multifariis fructuum repleta est generibus; sed fons, inquit, ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae. De hoc fonte et ascensu ejus in terram dicturi, primo videamus quia prima illa germinatio terrae, cujus praemissa sententia meminit, sine ulla irrigatione aquarum, Deo jubente, facta est. Hujus autem fontis, qualiscunque erat, irrigatio post vestitam herbis ac lignis terram supervenit, quod ipsis etiam Scripturae syllabis probatur, quae postquam verbo praeteriti temporis dixit, quia creavit Dominus Deus coelum et terram, et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, subjunxit mox verDominus Deus super terram, et homo non erat qui operaretur terram. Ostendens quod ante creationem virgultorum et herbarum,
Abbreviated transcription (Latin):
cua. et tenebre suꝑ faciem abyssi: Nunquid opus erat de plu¬
uia non descendente interram narrari eo tempore quonee
ipsa adhuc acciꝑe pluuiam. nec aer dare poterat: eo qd loca
utrisq acdhuc aque ciuneta implerent.ẜ. ner fons ascendere
de terra adirrigandam eam potuit. quandiu tota tegebatur abysso.
Unde ni fallor restat intelligi quod nomine diei supra cum dicitur
indie quocreauit dñs cłs terram et cȩlum et cetera. Tempus sit in¬
timatum illud sex dierum primorum. in quo uniuersa mundi est
creatura formata. Ubirecte memorat᷑ qđ non pluisset d̃s suꝑ ter¬
ram. et homo non eet qui oꝑaretur terram: ut intelligamus qͦn¬
tum prima terre germinatio amoderna distaret. Nam modo
et irrigatione pluuiarum terra sponte germinat: et industria
cultuq hominum. multa inhortis. satis. ac nemoribus ꝓcreantur.
S: longe aliter prima herbarum et arborum ẽ ꝑfecta ereatio: inqͣ

Expanded text:
cua, et tenebrae super faciem abyssi? Nunquid opus erat de plucua, et tenebrae super faciem abyssi? Nunquid opus erat de pluvia non descendente in terra narrari eo tempore, quo nec ipsa adhuc accipere pluviam, nec aer dare poterat, eo quod loca utriusque adhuc aquae cuncta complerent? Sed nec fons ascendere de terra ad irrigandam eam potuit, quandiu tota tegebatur abysso; unde, ni fallor, restat intelligi quod nomine diei supra cum dicitur: In die quo creavit Dominus Deus terram et coelum, etc., tempus sit intimatum illud sex dierum primorum, in quo universa mundi est creatura formata, ubi recte memorat quod non pluisset Deus super terram, et homo non esset qui operaretur terram, ut intelligamus quantum prima terrae germinatio a moderno distaret. Nam modo et irrigatione pluviarum terra sponte germinat, et industria cultuque hominum multa in hortis satis ac nemoribus procreantur; sed longe aliter prima herbarum et arborum est perfecta creatio, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
hec terra ꝓduxerit quomͦ nunc ubi irrigatio a ffuerit aquaꝵ
disponente deo terra ultro fructificat: s mirabiliori ꝓrsus opere
conditoris. tunc ante quam aliqui fructus ex terra crescendo
ourentur aut germinarent campi. repente montes et colles
herbis erant et arboribus cooꝑti. habentibus congruam al¬
titudinem stature. diffusionem ramorum: opacitatẽ folioꝵ
copiam fructicum: quam non paulatim ex terra oriendo. uel
terminando &e accessu incͤmentoꝵ ꝓficiendo s subito ex illa ei¬
istendo acceꝑunt. slam et hunc magis sensum subiuncta qͥ¬
q uidentur uerba uiuareuident᷑: qͥb dicit᷑: Non enim plu¬
erat dñs s suꝑ terram: et homo non erat qui oꝑaretur ter
ram s. fons ascendebat e terra. in rigans uniuersam suꝑ fa¬
ciem terre. Quis enim non uideat qđ hec dici non poterant
de prima creatione terre quando erat adhue ianis et ua¬

Expanded text:
haec terra produxit quomodo nunc ubi irrigatio adfuerit aquarum, haec terra produxit quomodo nunc ubi irrigatio adfuerit aquarum, disponente Deo, terra ultro fructificat; sed mirabiliore prorsus opere Conditoris tunc antequam aliqui fructus ex terra crescendo orirentur, aut germinarent, campi repente, montes et colles, herbis erant et arboribus cooperti, habentibus congruam altitudinem staturae, diffusionem ramorum, opacitatem foliorum, copiam fructuum, quam non paulatim ex terra oriendo vel germinando, et accessu incrementorum proficiendo, sed subito ex illa existendo acceperunt. Nam et hunc magis sensum subjuncta quoque videntur verba juvare, quibus dicitur: Non enim pluerat Dominus Deus super terram, et hram, sed fons ascendebat e terra irrigans universam superficiem terrae. Quis enim non videat quod haec dici non poterant de prima creatione terrae, quando erat adhuc inanis et va
Abbreviated transcription (Latin):
quo hec ds inprincipio simul cuncta creauit. In die inquit quo
creauit dñs ds terram et celum. et omẽ uirgultum agri. ande¬
quam oriret᷑ in t̾ra. omnẽq herbam regionis: priusquã ger¬
minaret. Quodsi indie quem dicit tempus intelligimus ild̾
de signatum: quando ante omnem huius scli diem facta sunt omĩa
simul: facilis patet sensus. quod et herba et arbor omnis. in ipsi¬
us terre substantia sit causaliter facta. priusquã iusibiliter ori¬
rentur aut germinarent ex terra. Sin aut̃ appellationẽ diei
ut consequentius arbitramur. pro significatione positã accipla¬
mus temporis illius. inquo mundus iste ꝑserdies factus et
ornatus ẽ: possumus intelligere quia nunc aꝑtius scriptura
uoluerit explicare. quomͦ supra dixerit. quia protulit terra
herbam uirentem et a łferentem semen iuxta genus suum:
lignumq faciens fructum: Non enim sic in primordio rerum

Expanded text:
quo haec Deus in principio simul cuncta creavit: In die, inquit, quo quo haec Deus in principio simul cuncta creavit: In die, inquit, quo creavit Dominus Deus terram et coelum et omne virgultum agri, antequam oriretur in terra, omnemque herbam regionis priusquam germinaret. Quod si in die quem dicit, tempus intelligimus illud designatum, quando ante omnem hujus saeculi diem facta sunt omnia simul, facilis patet sensus quod et herba et arbor omnis in ipsius terrae substantia sit causaliter facta priusquam visibiliter orirentur aut germinarent ex terra. Sin autem appellationem diei, ut consequentius arbitramur, pro significatione positam accipiamus temporis illius in quo mundus iste per sex dies factus et ornatus est, possumus intelligere quia nunc apertius Scriptura voluerit explicare quo modo supra dixerit quia protulit terra herbam virentem et afferentem semen juxta genus suum, lignumque faciens fructum. Non enim sic in primordio rerum
Abbreviated transcription (Latin):
no specialiter die. s de plurimo tempore diuine gr̃ȩ dicit: indie
illa audient surdi uerba libri huius. Ceterum difficile intelle¬
ctu ẽ: quomͦ in hoc die fecerit ds cȩlum et terram. et omne uir¬
gultum agri. omnemq herbam regionis:. nisi forte dixerimus
quod inmateria informi pariter omnis creatura sit facta.
iuxta hoc qđ seriptum ẽ: qui uiuit inȩternum.creauit omĩa
simul. S hoc utiq ante omnẽ diem huius seli fecit.: cum in pͥn¬
cipio cęlum creauit et terram. quando et siterra erat in anis
et uacua. et tenebre suꝑ abyssum: inipsius tantum terre et
abyssi. id ẽ aquarum natura quasi ꝑsubstantiam seminalem si¬
mul condita latebant: quȩ post modum ex his oꝑe creat dris
non simul erant ꝓducenda: ideoq si hoc dicimus: ad eundem
reuoluitur memorata questio finem: ut appellationem diei ꝓ
significatione temporis positam intelligamus. illius uidelicet

Expanded text:
no specialiter die, sed de plurimo tempore divinae gratiae dicit: In die no specialiter die, sed de plurimo tempore divinae gratiae dicit: In die illa audient surdi verba libri hujus . Caeterum difficile intellectu est quomodo in hoc die fecerit Deus coelum et terram et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, nisi forte dixerimus quod in materia informi pariter omnis creatura sit facta, juxta hoc quod scriptum est: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul , sed hoc utique ante omnem diem hujus saeculi fecit, cum in principio coelum creavit et terram, quando et si terra erat inanis et vacua, et tenebrae erant super abyssum, in ipsius tamen terrae et abyssi, id est, aquarum natura quasi per substantiam seminalem simul condita latebant, quae postmodum ex his opere Creatoris non simul erant producenda; ideoque si hoc dicimus, ad eumdem revolvitur memorata questio finem, ut appellationem diei pro significatione temporis positam intelligamus, illius videlicet,
Abbreviated transcription (Latin):
eorũ ꝑoꝑa sex dierum ad illam usq ꝑfectionem que suꝑus
est designata ꝑuenit: uxta quod indecalogo legis sue
dixit ipse conditor. S ex enim diebus fecit dñs celum
et terrã: mare et omĩa que in eis sunt: Quod uero sequit
in die quo fecit dñs ds celum et terram. et omne uirgul
tum agri ante quam oriretur interra omnemq herbam regio¬
nis priusquam germinaret. nequaquam memoratȩ dei senten¬
tie uideri debet aduersum: s aꝑte intelligi. quia diem hoc loco
scriptura pro omni illo tempore posuit. quo primordialis creat᷑a
formata ẽ. Neq enim in uno quolibet sexdierum celum factum
uel syderibus illustratum. et terra ẽ seꝑata ab aquis atq arbo¬
ribus. et herbis consita: s more sibi solito ꝓtempore scriptura
unum specialiter diem. s totun significat tempus. hoc. quod
inpresenti uita ꝓeterna salute laboramus. Et ꝓpheta non de u¬

Expanded text:
eorum per opera sex dierum ad illam usque perfectionem, quae superius eorum per opera sex dierum ad illam usque perfectionem, quae superius est designata, pervenit, juxta quod in Decalogo legis suae dixit ipse Conditor: Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt ; quod vero sequitur: In die quo fectum agri antequam oriretur in terra omnemque herbam regionis priusquam germinaret, nequaquam memoratae Dei sententiae videri debet adversum, sed aperte intelligi, quia diem hoc loco Scriptura pro omni illo tempore posuit quo primordialis creatura formata est. Neque enim in uno quolibet sex dierum coelum factum est, vel sideribus illustratum, et terra est separata ab aquis, atque arboribus et herbis consita; sed more sibi solito Scriptura unum specialiter diem, sed totum significat tempus hoc quo in praesenti vita pro aeterna salute laboramus. Et propheta non de u
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑceꝑit: tunc et ipse sabbatismus maiori benedietione. acsaĩ¬
ficatione resurrectionis ad uitam ꝑpetuam corporibus de¬
nabitur: Et ideo bene septimo diei uesꝑã successisse non legi¬
tur: quia tristiciam qua terminetur septima hec etas nullã
habebit. Quin potius ampliori leticia ut diximus octaue
etatis ꝑficitur: illius uidelicet que ꝑ głam resurrectionis
tunc incipiens cum hȩc tota uita transierit. nullo uniquã
fine nulla rerum uicissitudine a contemplando dei uultu trans¬
mutabitur. ste sunt generationes celi et terre. quando erea¬
te sunt. hac eonelusione scriptura tangit eos. qui mundũ sine
initio semꝑ fuisse affirmant. uel factum quidem adeo pu¬
tant: uerum ex materia quam non fecerit ds. s coeterna ipsi
absq initio fuerit creatori Dicit enim gubernationes celi
et terre. ipsum ordinem diuinȩ institutionis:. quo ornatus

Expanded text:
tichristo, perceperit, tunc et ipse sabbatismus majori benedictione ac sanctichristo, perceperit, tunc et ipse sabbatismus majori benedictione ac sanctificatione resurrectionis ad vitam perpetuam corporibus donabitur. Et ideo bene septimo diei vespera successisse non legitur, quia tristitiam qua terminetur septima haec aetas, nullam habebit; quin potius ampliori laetitia, ut diximus, octavae aetatis perficitur, illius videlicet quae per gloriam resurrectionis tunc incipiens, cum haec tota vita transierit, nullo unquam fine, nulla rerum vicissitudine, a contemplando Dei vultu transmutabitur. Istae generationes coeli et terrae quando creatae sunt. Hac conclusione Scriptura tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel qui factum quidem a Deo putant, verum ex materia quam non fecerit Deus, sed quae coaeterna ipsi absque initio fuerit Creatori. Dicit enim generationes coeli et terrae ipsum ordinem divinae institutionis, quo ornatus
Abbreviated transcription (Latin):
bulatio. ut inerrorem inducantur sifieri potest etiam electi:
subsequenti statim hora uniuersalis uidicii. dequa seriptũ
Uerũtamen filius hominis ueniens. putas inuenier
fidem in terra: Septimo die requieuit ds ab oñbus
opibus suis: et scĩficauit. et benedixit illum. Et septima ẽ
etas ꝓpetue quietis malia uita. in qua requiescit cłs cum
scĩs suis meternum post oꝑa bona quȩ oꝑatur in cis. ꝑsex huius
scłi etates. Hec aut̃ etas summȩ pacis et quietis indeo quidẽ
ẽ et erit sempiterna. s hominibus tunc cȩpit. quando ꝓtho¬
martyr abel corpore quidem sedem sepulchri. anima uero
gaudium uite ꝑhennis intrauit: ubi uidit requiescentem
pauꝑem diues ille. cum apud inferos ipse torqueretur. Per¬
seuerabit aut̃ hic sabbatisius animarum sc̃ãrum usq ad
finem scłi et cum ultima etas scłi post uesꝑam suam de qua

Expanded text:
bulatio, ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. bulatio, ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Subsequente statim hora universalis judicii de qua scriptum est: Verumtamen Filius hominis veniens, putas, inveniet et fidem in terra ? Septimo die requievit Deus ab omnibus operibus suis, et sanctificavit et benedixit illum; et septima est aetas perpetuae quietis in alia vita, in qua requiescit Deus cum sanctis suis in aeternum post opera bona, quae operatur in eis per sex hujus saeculi aetates. Haec autem aetas summae pacis et quietis in Deo quidem est, et erit sempiterna; sed hominibus tunc coepit, quando protomartyr Abel corpore quidem sedem sepulcri, anima vero gaudium vitae perennis intravit, ubi vidit requiescentem pauperem dives ille, cum apud inferos ipse torqueretur. Perseverabit autem hic sabbatismus animarum sanctarum usque ad finem saeculi, et cum ultima aetas saeculi post vesperam suam, de qua
Abbreviated transcription (Latin):
nere bone oꝑationis. iugum diuine legis portare: et deuelleri¬
bus ouium suarum pauꝑes cale facere nouerunt. Quorum
neugłio utrorumq mentio ẽ idonea. inter quos sed̾s ad am
mediator udelicet dei et hominum: in quo tota plenitudo¬
dei erat imaginis dei inmundo apparuit: et de latere eius
meruee dormientis exiuit sanguis et aqua. De quibus sacra¬
mentis nascitur ac nutritur eccła. que ẽ mater omniũ ꝑ orbẽ:
uera uita uiuentium: quod eue nomen sonat. Unde et de isdẽ
sacramentis: dicit ipse dñs. Qui manducat meam carnem
et bibit meum sanguinem: habet uitam eternam. Cuius di¬
ei uesꝑam iam nunc ad propinquare cernimus: cum habun¬
dante ꝑ omĩa iniquitate. refrigescit caritas multorum.
a dueniet aut̃ multo tenebrosior cȩteris. cum apparente ho¬
mine peccati . filio iniquitatis. qui extollitur et eleuatur su¬
ꝑ omne quod dicitur ds̾. aut quod colitur. tanta fuerit tri¬

Expanded text:
nere, bonae operationis jugum divinae legis portare, et de vellerinere, bonae operationis jugum divinae legis portare, et de velleribus opus suum calefacere noverunt, quorum in Evangelio utrorumque mentio est idonea, inter quos secundus Adam, mediator Dei videlicet et hominum, in quo tota plenitudo erat imaginis Dei, in mundo apparuit, et de latere ejus in cruce dormientis exivit sanguis et aqua, de quibus sacramentis nascitur ac nutritur Ecclesia, quae est mater omnium per orbem vera vita viventium, quod Evae nomen sonat. Unde de eisdem sacramentis dicit ipse Dominus: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam . Cujus diei vesperam jam nunc appropinquare cernimus, cum, abundante per omnia iniquitate, refrigescit charitas multorum. Adveniet autem multo tenebrosior caeteris, cum, apparente homine peccati, filio iniquitatis, qui extollitur et elevatur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, tanta fuerit tri
Abbreviated transcription (Latin):
intentione cȩlestia petebant: ita ut etiam templum ac ciui¬
tatem dei reȩdificare. legem quoq eius sumina instantia re¬
staurare niterentur: S a ipropiabat uesꝑa: cum post modũ
int̾alias scelerum tenebras. etiam domesticis contra se in¬
uicem dissidere conflictibus. patrieq sue romanis ipsi fue¬
re ꝓditores. que et aduenit: cum eos non solum tributarios
effici. s etiam alienigene regis contigisset imꝑio subdi.
Sexto die t̾ra. iumenta. bestias. et reptilia ꝓdurit. quo etiã
die creauit ds hominem primumadam ad imaginem suam:
ac delatere eius dormientis feminam creauit euam. Sexta
etate scłi inter multos reprobos. qui merito serpentibus com¬
parari poterant ac bestiis ꝓpter seuitiam scilicet. et quia toto
animo terrestribus inhererẽ curis uel illecebris. nati sunt in
malium. uerbũ dei ruminare. ungulam discrecionis inuia te¬

Expanded text:
intentione coelestia petebant, ita ut etiam templum ac civiintentione coelestia petebant, ita ut etiam templum ac civitatem Dei reaedificare, legem quoque ejus summa instantia restaurare, niterentur. Sed appropiabat vespera, cum postmodum, inter alias scelerum tenebras, etiam domesticis contra se invicem dissidere conflictibus, patriaeque suae Romanis ipsi fuere proditores; quae et advenit, cum eos non solum tributarios effici, sed etiam alienigenae regis contigisset imperio subdi. Sexto die terra jumenta, bestias et reptilia produxit, quo etiam die creavit Deus hominem primum Adam ad imaginem suam, ac de latere ejus dormientis feminam creavit Evam; sexta aetate saeculi inter multos reprobos, qui merito serpentibus comparari poterant ac bestiis, propter saevitiam scilicet, et quia toto animo terrestribus inhaerere curis vel illecebris nati sunt; et malium verbum Dei ruminare, ungulam discretionis in via te
Abbreviated transcription (Latin):
aduesperam dies inclinari cȩpit: cum post modum et reges
icdem. et popłi. templum. legesq dei spernentes. uastati ac di¬
lacerati sunt ab hostibus. Grauissima uero ei non solum ues¬
sꝑas: et nox successit: cum totum illud regnum euersum.
templum incensum: popłs ẽ inbabyloniam captiuus omĩs
adductus. Quinto die produxerunt aque reptilia a¬
nimarum uiuentium: et uolatilia uolantia suꝑ terram
sub firmamento celi: et quinta etate creuerunt filii trans¬
migrationis et multiplicati sunt inbabylone: que sepe aqͣ¬
rum nomine designatur. quorum plurimi: ibidem quasi
in aquis pisces residere:. eq̃uibus tamen erant non nulli. qui
uelut ceti magni dñari magis fluctibus scłi. quam seruire
studuerunt: quia nullo terrore adidolatriam deprauari
potuerunt. Alii soluta captiuitate. quasi acceptis pennis libe¬
tatis ad terram isrł reuersi sunt. et instar uolantium tota

Expanded text:
ad vesperam dies inclinari coepit, cum post modum et reges ad vesperam dies inclinari coepit, cum post modum et reges iidem et populi, templum legesque Dei spernentes, vastati ac dilacerati sunt ab hostibus. Gravissima vero ei non solum vespera, sed nox succedit, cum totum illud regnum eversum, templum incensum, populus est in Babyloniam captivus omnis abductus. Quinto die produxerunt aquae reptilia animarum viventium, et volatilia volantia super terram sub firmamento coeli; et quinta aetate creverunt filii transmigrationis, et multiplicati sunt in Babylone, quae saepe aquarum nomine designatur. Quorum plurimi ibidem quasi in aquis pisces residere, e quibus tamen erant nonnulli qui velut ceti magni dominari magnis fluctibus saeculi quam servire studuerunt, quia nullo terrore ad idololatriam depravari potuerunt. Alii, soluta captivitate, quasi acceptis pennis libertatis, ad terram Israel reversi sunt, et instar volantium tota
Abbreviated transcription (Latin):
prodibant: suscipiente imbrem celestem diuinorum eloqui¬
orum. Uerum hic quoq aduesꝑam uergere cepit dies: dum
eadem gens israhelitica et fidem patriarcharum. et ceri¬
monias date sibi legis abiciens. exterarum gentium et
polluta sceleribus et seruitio depressa ẽ. suꝑ uenit iam ues¬
ꝑa: quando ipsagens una cum rege quem sibi neglecto deo
elegerat. alienarum ẽ gladio maxima ex parte deleta. Quar¬
tã die luminaria celum accepit: et quarta etate prefatus
dei popłs noua ẽ factus claritate conspicuus. ꝑ imꝑium
dauid et salomonis: aliorum quoq regum deo auetoꝵe
regnantium ꝑ nobilissimum illud qđ salomion deo condidit tem¬
plum. ꝑsigna ꝓpħarum quȩ cunctis regum earũdem non desti¬
terunt florere temporibus. ꝑq illud maxime. qđ primo ac
pre eminentissimo regum sibi placentium uirauit dñs. dicens.
De fructu uentris tui ponam suꝑ sedem meam. Uerum et hic

Expanded text:
prodibant, suscipientes imbrem coelestem divinorum eloquiprodibant, suscipientes imbrem coelestem divinorum eloquiorum. Verum hic quoque ad vesperam vergere coepit dies, cum eadem gens Israelitica, et fidem patriarcharum et caeremonias datae sibi legis abjiciens, exterarum gentium et polluta sceleribus et servitio depressa est. Supervenit jam vespera, quando ipsa gens una cum rege quem sibi neglecto Deo, elegerat alienigenarum est gladio maxima ex parte deleta. Quarto die luminaria coelum accepit, et quarta aetate praefatus Dei populus nova est factus claritate conspicuus, per imperium David et Salomonis aliorumque regum Deo auctore regnantium, per nobilissimum illud quod Salomon Deo condidit templum, per signa prophetarum, quae cunctis regum eorumdem non destiterunt florere temporibus, perque illud maxime, quod primo ac praeeminentissimo regum sibi placentium juravit Dominus dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem meam . Verum et hic
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Plenam uero accepit uesꝑam: quando cum confusione
linguarum humani generis ẽ discissa societas. Tercio die
confluentibus in loca sua aquis. arida apparuit terra: et
mor herbis uirentibus ac frondentibus est uestita ne mo¬
ribus: et etatis initio tercie. separatis in loca sua gentibus
idolatris. quarum error instabilis et uanis simulachrorum
doctrinis. tanquam uentis omnibus mobilis maris nomi¬
ne bene significatur. semen patriarcharum ab eorum soci¬
etate dirẽptum ẽ.: ac spiritali fruge fecundatum. dicente
dnõ ad abraham Exi de terra tua et de cognatione tua
et de domo patris tui: et ueni interram quam monstraue¬
ro tibi. faciamq te ingentem magnam. et benedicã tibi.
et cetera: usq ait. atq inte benedicentur uniu̾se cognationes
terre. Inqua uidelicet gente discreti ordines fidelium quasi
herbe uirentes.et arbores pomifere. ex una eademq terre

Expanded text:
rem; plenam vero accepit vesperam quando cum confusione rem; plenam vero accepit vesperam quando cum confusione linguarum humani generis est discissa societas. Tertio die confluentibus in loca sua aquis, arida apparuit terra, et mox herbis virentibus ac frondentibus est vestita nemoribus; et aetatis initio tertiae separatis in loca sua gentibus idololatris, quarum error instabilis, et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene significatur, semen patriarcharum ab eorum societate diremptum est, ac spiritali fruge fecundatum, dicente Domino ad Abraham: Exi de terra tua et cognatione tua, et de domo patris tui in terram quam monstravero tibi; faci, etc., usque dum ait: Atque in te benedicentur universae cognationes terrae. In qua videlicet gente discreti ordines fidelium quasi herbae virentes, et arbores pomiferae, ex una eademque terra
Abbreviated transcription (Latin):
dyso ad auram post meridiem. De ambulauit quippe dñs:
ut se ab homine incuius corde quietus manserat. recessisse
signaret. Et hoc ad auram post meridiem: ut lucem in se home
diuine cognitionis feruore m ¶diuine dilectionis minoratũ
esse cognosceret. Plena aut̃ uesꝑa dici huius aduenit: cum
crebrescentibus uiciis humani generis corrupta ẽ omnis
terra coram deo. et iniquitate repleta: acl e Ao ut deleri
diluuio omnis caro preter quos clauserat arca.mereretur
Scđo die factum ẽ farmamentum inmedio aquarum: et se¬
cunda etate scłi. arca inqua reliquie generis humani. et
semen ut ita dixerim sequentium seruabatur etatum. po¬
sita ẽ inmedio aquarum.: quas certatim hinc rupti fontes.
omnes abyssi. inde aꝑte celi catharacte fundebant. S: et hic in¬
clinatus ẽ aduesꝑam dies: cum se nationes oblite ꝓxime. uel
ire uel misericordie dei. contulissent adedificandam suꝑbie tur¬

Expanded text:
diso, ad horam post meridiem: deambulavit quippe Dominus, diso, ad horam post meridiem: deambulavit quippe Dominus, ut se ab homine, in cujus corde quietus manserat, recessisse signaret; et hoc ad horam post meridiem, ut lucem in se homo divinae cognitionis fervoremque divinae dilectionis minoratum esse cognosceret. Plena autem vespera diei hujus advenit, cum crebrescentibus vitiis humani generis, corrupta est omnis terra coram Deo, et iniquitate repleta, adeo ut deleri diluvio omnis caro, praeter quos clauserat arca, mereretur. Secundo die factum firmamentum in medio aquarum; et secunda aetate saeculi, arca in qua reliquiae generis humani, et semen, ut ita dixerim, sequentium servabatur aetatum, posita est in medio aquarum, quas certatim hinc rupti fontes omnes abyssi, inde apertae coeli cataractae fundebant. Sed et hic inclinatus est ad vesperam dies, cum se nationes, oblitae proximae vel irae vel misericordiae Dei, contulissent ad aedificandam superbiae tur
Abbreviated transcription (Latin):
tentia eius: cęli et terrȩ. omniũq rerum quas condiderat gu¬
bernatione cessaret. alioquin: continuo dilaberent᷑. Huc usq
primordia mundi nascentis iuxta sensum littere: dixisse suffi¬
ciat. Libet aut̃ paucis intimare. ut etiam ordosex illorum si¬
ue septem dierum inquibus factus ẽ. totidem eus etatibus
conueniat. Primus namq dies inquo dixit d̃s fiat lux. et
facta ẽ lux : prime etati congruit. in cuius initio mundus
idẽ factus ẽ homo . indeliciis paradysi uoluptatis positus ẽ.
ubi presente grã sui conditoris malorum omĩum liber ac nes¬
cius frueretur:. S hic dies ad uesꝑam iam cepit declinare. cũ
ꝓthoplausti. peccando felicitatem patrie celestis ꝑdiderunt.
atq in hanc conuallem lacrimarum demissi sunt. quodeti¬
am significatum ẽ ora temporis illius: cum adam post eul¬
pam preuaricationis audiuit dnm de ambulantem in para¬

Expanded text:
tentia ejus coeli et terrae, omniumque rerum quas condiderat, gutentia ejus coeli et terrae, omniumque rerum quas condiderat, gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. Huc usque primordia mundi nascentis juxta sensum litterae dixisse sufficiat; libet autem paucis intimare ut etiam ordo sex illorum, sive septem, dierum in quibus factus est, totidem ejus aetatibus conveniat. Primus namque dies in quo dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, primae aetati congruit, in cujus initio mundus idem factus, et homo in deliciis paradisi voluptatis positus est, ubi praesente gratia sui Conditoris, malorum omnium liber ac nescius frueretur; sed hic dies ad vesperam jam coepit declinare, cum protoplasti peccando felicitatem patriae coelestis perdiderunt, atque in hanc convallem lacrymarum dimissi sunt, quod etiam significatum est hora temporis illius, cum Adam post culpam praevaricationis audivit Dominum deambulantem in para
Abbreviated transcription (Latin):
singuli post oꝑa bona que innobis ipse oꝑatur. et uelle et ꝑfice¬
re ad requiem tendimus uite celestis. inqua eterna eius scĩfi¬
catione ac benedictione ꝑfruamur. Undebene idem dies sep¬
timus. uesꝑam habuisse non scribitur: Quia nimirum ꝑpetu¬
am nr̃am in illo requiem significat. Et benedixit inquit
uerat ab instituendis ultra nouis rerum generibus. neq huic
sententiȩ con a trarium debet illud estimari: quod in eugelio di¬
cit ipse. Pater m̃s usq: modo oꝑatur: et ego oꝑor: Nespondens
uidelicet eis. qui ꝓꝓter requiem deiscripturȩ hunus auetorita¬
te antiquitus commendatam. sabbatum ab eo non obseruari
quereb autur: Cessauerat enim septimo die acondendis generi¬
bus creaturx: quia ultra iam condidit aliqua genera noula
Deince̾s aut̃ usq nunc oꝑatur. eorundem generum ad ministra¬
tionem quȩ tunc instituta sunt: ut ipso saltim die septimo po¬

Expanded text:
singuli post opera bona, quae in nobis ipse operatur et velle et perficesinguli post opera bona, quae in nobis ipse operatur et velle et perficere, ad requiem tendimus vitae coelestis, in qua aeterna ejus sanctificatione et benedictione perfruamur. Unde bene idem dies septimus vesperam habuisse non scribitur, quia nimirum perpetuam nostram in illo requiem designat. Deverat ab instituendis ultra novis rerum generibus. Neque enim huic sententiae contrarium, debet illud aestimari, quod cit: Ipse Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Respondens videlicet eis qui propter requiem Dei, Scripturae hujus auctoritate antiquitus commendatam, Sabbatum ab eo non observari querebantur. Cessaverat enim septimo die a condendis generibus creaturae, quia ultra jam non condidit aliqua genera nova; deinceps autem usque nunc operatur eorumdem generum administrationem quae nunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo po
Abbreviated transcription (Latin):
requieuit in die sabbato: Iccireo benedixit dñs diem septimũ.
et scĩficauit cum. quȩ ꝓfecto benedictio et scĩficatio diei septimi. in
typum maioris benedictionis ac scĩficationis facta est. Nam sicut
etiam ꝑ crebras. immo cotidianas in lege uictimas sangus dñicȩ
passionis. qui semel erat ꝓsalute mundi effundendus signabatur:
ita etiam ꝑ requiem diei septimi. intypum maioris que post o¬
ꝑa sex dierum semꝑ celebrari solebat. prefigurabatur magnꝰ
ille dies sabbati. in quo dñs semel insepulchro erat requiet᷑us.
Completis ac ꝑfectis in die sexto omnibus oꝑibus suis quibus
mundum quem indie sexto ꝑfecerat. iam ꝑditum restaurabat:
in quo etiam die quasi antiqui recolens oꝑis. aꝑto sermone
declarauit saluationem se iam mundi ꝑfecisse. Cum enim ac¬
cepisset. acetum: dixit. Consummatum ẽ. Et inclinato capite.
es m illa dei post oꝑa sua ualde bona. designauit quod nos

Expanded text:
requievit in die septimo . Idcirco benedixit Dominus diem septimum requievit in die septimo . Idcirco benedixit Dominus diem septimum et sanctificavit eum. Quae profecto benedictio et sanctificatio diei septimi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta est. Nam sicut per crebras, imo quotidianas in lege victimas, sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; ita etiam per requiem diei septimi, quae post opera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabbati, in quo Dominus semel in sepulcro erat requieturus, completis ac perfectis in die sexto omnibus operibus suis, quibus mundum, quem in die sexto perfecerat, jam perditum restaurabat. In quo etiam die quasi antiqui recolens operis, aperto sermone declaravit salvationem se jam mundi perfecisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est, et inclinato capite, ies in illa die post opera sua valde bona, designavit, quod nos
Abbreviated transcription (Latin):
suis requiem ꝑcipere possit: dicente ei dño. Insudore uultus
tiuaiesceris pane:. Ds̃ aut̃ qui ante creationem mundi eterna¬
liter inse ipso ꝑfectam habebat requiem: ipse etiam creato mun¬
do non moꝑibus que fecit. s ab omĩbus que fecit oꝑibus requie¬
uit: ut pote nil habens secum necessitatis inereaturis requies¬
cere suis: quin potius creaturis rationabilibus. ipse requiem p̃
cum inse ipso ꝑfecte semꝑ requiescit: eoq bono beatus fiti quod
ipse sibi ẽ. Et benedixit die septimo et scĩficauit illamt̃. illa ui¬
delicet benedictione et scĩficatione. quam popło suo in lege ple¬
nius intimat. dicens: Memento: ut diem sabbati scĩfices: Sex di¬
ebus oꝑaberis. et facies omĩa oꝑa tua. septimo aut̃ sabbati
dnĩ dei tui. non facies omne opus. Et paulopost. Sex enim die¬
bus fecit ds cȩlum et terram: mare et omĩa quȩ meis sunt: et

Expanded text:
suis requiem percipere possit, dicente ei Domino: In sudore vultus suis requiem percipere possit, dicente ei Domino: In sudore vultus tui vesceris pane . Deus autem, qui ante creationem mundi aeternaliter in seipso do, non in operibus quae fecit, sed ab omnibus quae fecit operibus requievit, ut pote nihil habens secum necessitatis in creaturis requiescere sui, quin potius creaturis rationabilibus ipse requiem praestans, cum in seipso perfecte semper requiescat, eoque bono beatus sit, quod ipse sibi est. Et benedixit diei septimo et sanctificavit illum. Illa videlicet benedictione et sanctificatione quam populo suo in lege plenius intimat dicens: Memento ut diem Sabbati sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: septimo autem sabbati Domini Dei tui, non facies omne opus . Et paulo post: Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
quasi lassus ex nimio labore ds instar humane fragilitatis
completa mundi fabrica requieuit. s requieuisse ab uniuer¬
so opere suo dicitur: quia nouam creaturam ultra instituere aliquã
cessauit. Solet namq scriptura sepe nomine requiei cessationem
oꝑis. siue sermonis indicare. sicut in apocalypsin de scĩs anima¬
semꝑ de cantare. nam maxima et unica
scĩs est requies incęlo: laudem summȩ trinitati quȩ ds̃ ẽ. in defes¬
sa uoce dicere Potest uero altius intelligi requieuisse dñm ab
omĩbus oꝑibus suis: non eum opus habuisse illis oꝑibus su¬
is. in quibus requiesceret: quippe cuius requies in se ipso sine
initio ac termino semꝑ uera est. s sola bonitatis sue causa
fecisse oꝑa quȩ in ipso requiescerent:. Qđ ex contrario facilius
intelligitur: cum meminerimus humanam indigentiam
pro hoc maxime laboribus cotidianis insistere: ut in oꝑibus

Expanded text:
quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis quasi lassus ex nimio labore Deus instar humanae fragilitatis completa mundi fabrica requievit, sed requievisse ab univero opere suo dicitur, quia novam creaturam ultra instituere aliquam cessavit. Solet namque Scriptura saepe nomine requiei cessationem operis sive sermonis indicare. Sicut in Apocalypsi de sanctis animaant haec semper decantare. Nam maxima et unica sanctis est requies in coelo, laudem summae Trinitati, quae Deus est, indefessa voce dicere. Potest vero altius intelligi requievisse Deum ab omnibus operibus suis, non eum opus habuisse illis operibus suis, in quibus requisceret, quippe cujus requies in seipso sine initio ac termino semper est vera, sed sola bonitatis suae causa fecisse opera quae in ipso requiescerent. Quod e contrario facilius intelligitur, cum meminerimus humanam indigentiam pro hoc maxime laboribus quotidianis insistere, ut in operibus
Abbreviated transcription (Latin):
accipi compleuisse dñi die septimo opus sium qđ fecerat: e¬
tiam in eo qđ ipsum diem benedixit et sc̃ificauit. Neq enim
nullum opus ẽ benedictio et scificatio: neq salomon nil opis
fecisse dicendus ẽ cum templum qđ fecerat dedicauit. Immo
eximium dei opus ẽ cum ea que fecit. benedictione ac scifiea¬
tione eterna glorificat. Deniq de hoc opere qd meterno die
sabbati facit: dicit ipse in parabola fidelium seruorum.: Am̃
dico uobis. quod precinget se. et faciet illos discumbere. et
transiens ministrabit illis Qui enim precingit se.qui discubi¬
tum preparat. qui transit. qui ministrat. ũtiq operatur.
S. is iamen uerbis omnibus nil aliud intimatur. quam qͥc
scõs suos dñs meternum benedicit et scĩficat. idẽ uisione
suȩ głe post oꝑa illos bona quȩ donauit remunerau̾it. Et re¬
quieuit die septimo ab uniuerso opere suo. qd̾ patrarat. Non

Expanded text:
accipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, eaccipi complevisse Deum die septimo opus suum quod fecerat, etiam in eo quod ipsum diem benedixit et sanctificavit. Neque enim nullum opus est benedictio et sanctificatio, neque Salomon nil operis fecisse dicendus est, cum templum quod fecerat dedicavit; imo eximium Dei opus est, cum ea quae fecit benedictione et sanctificatione aeterna glorificat. Denique de hoc opere quod in aeterno die sabbati facit dicit ipse in parabola fidelium servorum: Amen dico vobis quod praecinget se, et faciet illos discumbere, et transiens ministrabit illis . Qui enim praecingit cingit se, qui discubitum praeparat, qui transit, qui ministrat, utique operatur. Sed his tamen verbis omnibus nil aliud intimatur quam quod sanctos suos Dominus in aeternum benedicit et sanctificat, id est, visione suae gloriae post opera bona, quae donavit, remunerat. Et requisivit die septimo ab universo opere suo quod patrarat. Non
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dies iudicii et consummationis scłi. quia post septimam
sabbati uentura ẽ. occaua in scripturis nuncupatur. iudelice
quam septem soli precesserint. Dietum ẽ enim intitulo psalmiorum.¬
nfinem in hymnis ꝓ octaua psalmus dauid: qđ de die iudicis
seriptum. totus sequentis psalmi textus docet. In quo iram
uenturi uidicis timens. ꝓpħa: exclamat Dñẽ nȩ mira tua ar¬
quas me: et cetera. S et dies dñice resurrec.¬
tionis cum
post tot cdierum milia uentura esset: octau .x
tamen et
ipsa dicta ẽ intitulo alterius psalmi: quia ninuirum septimam
sequebatur. ut septimane sequentis prima existeret: idẽ eadẽ
ipsa inqua in principio dixit. fiat lux et facta ẽ lux. Quem qui¬
dem psalmum de resurrectione dñica scriptum probat: ipse
qui in eo loquitur. dicens. Propter miseriam inopum et ge¬
itum pauꝑm: nunc exsurgam dicit dnĩs. Potest aut̃ reete

Expanded text:
etiam dies judicii et consummationis saeculi, quia post septimam etiam dies judicii et consummationis saeculi, quia post septimam sabbati ventura est, octava in Scripturis nuncupatur, videlicet quasi septem soli praecesserint. Dictum est enim in titulo psalmi: In finem in hymnis pro octava psalmus David. Quod de die judicii scriptum totus sequentis psalmi textus docet, in quo iram venturi judicis timens Propheta exclamat: Domine, ne in ira tua arguas me, etc. . Sed et dies Dominicae resurrectionis, cum post tot dierum millia ventura esset, octava tamen et ipsa dicta est in titulo alterius psalmi, quia nimirum septimam sequebatur, ut septimanae sequentis prima existeret, id est, eadem ipsa, in qua in principio dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Quem quidem psalmum de resurrectione Dominica scriptum probat ipse qui in eo loquitur, dicens: Propter miseriam inopum et gemitum pauperum, nunc exsurgam dicit Dominus . Potest autem recte