comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& nascentis eccłiȩ hystoriam di¬
gerit. Actuum apłorum scripto¬
rem lucam ẽẽ eugłistam legimꝰ.
In qͦoꝑe nascentis ȩccłie infantia
texitur: & apłorum hystoria retinet᷑:
unde & actꝰ apłorum dicitur. Apoca¬
lypsin librũ ioħs eugłista scripsit:
eo tempore quo ob eugłii p̃dicationẽ
in insula pathinos tradit᷑ relegatus.
A pocalypsis autẽ ex greco in latinum
reuelatio interp̃tatur. Reuelatio enĩ
dicitur manifestatio. eoꝵ quȩ abscon¬
dita erant: iuxta qͦd & ipse iohan¬
nes dicit. Apocalypsim iħu xp̃i: qͣm
dedit illi d̾s palam facere seruis sui.
Hi surit scͥptores sacroꝵ librorum: qͥ ꝑ
sp̃m sc̃m loquentes ad erudicionem
nrãm. & p̃cepta iuuendi. & creden¬
di regulam conscͥpserunt. Preter
hȩc: alia uolumina apocrifa nun
secreta: quia in dubium ueniunt.
Est enĩ eoꝵ occulta origo: nec patet
patrib e quib usq ad nos auctori¬
tas ueraciũ scripturarũ certissima

Expanded text:
et nascentis Ecclesiae historiam diet nascentis Ecclesiae historiam digerit. Actuum apostolorum scriptorem Lucam esse evangelistam legimus; in quo opere nascentis Ecclesiae infantia texitur, et apostolorum historia retinetur: unde et Actus apostolorum dicitur. Apocalypsim librum Joannes evangelista scripsit eo tempore, quo ab Evangelii praedicatione in insulam Pathmos traditur relegatus. Apocalypsis autem e Graeco in Latinum revelatio interpretatur. Revelatio autem dicitur manifestatio eorum, quae abscondita erant, juxta quod et ipse Joannes dicit, Apocalypsim Jesu Christi, quam dedit illi Deus palam facere servis suis.  sunt scriptores sacrorum Librorum per Spiritum sanctum loquentes ad eruditionem nostram, et praecepta vivendi, et credendi regulam conscripserunt. Praeter haec alia volumina apocrifa nuncsecreta, quia in dubium veniunt; est enim earum occulta origo, nec patet Patribus, e quibus usque ad nos auctoritas veracium Scripturarum certissima
Abbreviated transcription (Latin):
in pͥore. Crura autẽ eoꝵ recta: quia
nichil prauũ in eugłiis est. & alaᷤ
senas tegentes crura & facies suas.
Reuelata sunt enĩ quȩ tegebantur. in
aduentu xp̃i. Eugłium autẽ inter¬
p̃tatur bona annunciatio. Grece
enĩ eu. bonũ: angelium: anuncia¬
tio dicitur: unde & angelus nun¬
tius interp̃tatur. Paulus apłs
suas scͥpsit epłas quatuordecim:
ex quib nouem septẽ eccłiis scͥpsit:
reliquas discipłis suis tymotheo.
tyto & philemoni. Ad hebreos au¬
tem epła. a plerisq latinis eiꝰ esse
incerta est. ꝓpt̾ dissonantiam ser¬
monis: eandemq alii barnaban
conscͥpsisse. alii a clemente scriptã
fuisse suspicantur. Pet Rꝰ sc̃ͥpsit¬
duas nominis sui epłas. Iacob
&e ioħs. & iudas. suas scͥpserunt
epłas: quȩ catholicȩ ido nominan¬
tur: quia ñ uii tantũ popło uł
ciuitati. s uniu̾sis gentib gene
ralit̃ scriptȩ sunt. Actꝰ apłorum:
pͥmordia fidei xp̃ianȩ in gentibꝰ

Expanded text:
in priore. Crura autem eorum recta, quia in priore. Crura autem eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est. Alas senas tegentes crura et facies suas: revelata sunt enim, quae tegebantur, in adventu Christi. Evangelium autem interpretatur, bona annuntiatio. Graece enim εὐ bonum, Angelum annuntiatio dicitur. Inde et Angelus, nuntius, interpretatur. Paulus apostolus suas scripsit epistolas quatuordecim, ex quibus novem septem Ecclesiis scripsit: reliquas discipulis suis, Timotheo Tito et Philemoni. Ad Hebraeos autem epistola apud plerosque Latinos ejus esse, incertum est propter dissonantiam sermonis, eamdemque alii Barnabam scripsisse, alii a Clemente scriptam fuisse suspicantur. Petrus scduas nominis sui Epistolas. Jacobus et Joannes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae ideo nominantur, quia non uni tantum populo vel civitati, sed universiraliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia fidei Christianae in gentibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Uox clamantis in deserto. pa¬
assumptionẽ carnis eugłium pre¬
dicasse in mundo. Ipse enim xp̃c &
lucas. int̾ om̃s eugłistas greci sermo¬
nis eruditissimꝰ. quippe ũ medicus.
in grecia eugłium scripsit theophilo
ep̃o: inicians a sacerdotali sp̃u di
festaret xp̃m post natiurtatem car¬
nis & p̃dicationem eugłii. hostiã
fuisse effectũ ꝓ salute mundi. ly
se est enĩ sacerdos de quo dictũ est
in psalmis. tu es sacerdos in ȩt̃nũ
sedm ordinẽ melchisedech. Ubi enĩ
xp̃e aduenit: sacerdociũ udeorũ
obinutuit: lex & ꝓpħia cessauit.
Quartꝰ ioħs scripsit eugłium ulti¬
mus i asya. incipiens a uerbo:
ut ostenderet eundem saluatorẽ
qui ꝓ nobis dignatus est nasci &
pati. ipsũ ante scła dĩ uerbum ẽẽ.
ipsũ e celo uenisse: & post mortẽ
siguificauit in .iii. animalibus
mundi partes fides xp̃iane religionis
eoꝵ p̾dicatione disseminata est. Ani¬
malia autẽ dicta sunt: qm̃ propter
animã hominis p̃dicatur eugłium

Expanded text:
 Vox clamantis in deserto: Paassumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Ipse enim ChristuLucas, inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo episcopo, initians a sacerdotali spiritu, difestaret Christum, post nativitatem carnis et praedicationem Evangelii, hostiam fuisse effectum pro salute mundi. 38. Ipse est enim Sacerdos de quo dictum est in Psalmis: Tu es Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. Ubi enim  advenit, sacerdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetia cessavit. Quartus Iohannes scripsit Evangelium ultimus in Asia, incipiens a Verbo, ut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelosignificavit animalibus. mundi partes fides cristiane religionis eorum predicacione disseminata est. Animalia dicta sunt, quoniam propter animam hominis predicatur ewangelium
Abbreviated transcription (Latin):
ipso sub cõꝑatiua similitudine figu¬
ras uerboꝵ & ymagines ueritatis o¬
stenderit. ipsam autẽ ueritatẽ ad
intelligendũ legentib reseruauit.
Scđ̾m librũ coelech uocauit. qͥ grece
eccłi astes dicit᷑. latine concionator:¬
eo qͦd sermo eiꝰ ñ specialit̃ ad unum
sicut in ꝓuerbiis. s ad uniuersos gene¬
ralit̾ dirigatur. docens omia quȩ in
mundo cernimꝰ caduca ẽẽ & breuia.
&e ob hoc minime appetenda. Terciũ

Expanded text:
ipso sub conparativa similitudine figuipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostenderit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecceo quod sermo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia, quae in mundo cernimus, caduca esse et brevia, et ob hoc minime appetenda. Tertium
Abbreviated transcription (Latin):
&e ago pentcentiã: om̃ia eroyco metͦ
discurrunt. Psalmoꝵ lib̾. grece
psalteriũ: hebraice nablath: lati
ne organũ dicitur. uocatus aittẽ
spalmoꝵ lib̾: quod uno ꝓpheta
canente ad ꝑsalt̾ium. chorꝰ con¬
sonando responderit. ẽitulus
autẽ in ꝑsalmis hebraicus ita
ptatur uolum̃ hymnoꝵ. Audo¬
res autẽ psalmoꝵ q̃ͥ ponuntur
in titulis: moyses scilicet ce dauid. & sa¬
lomon. asaph. echan. & yditum. &e filis
chore. eman ezrahelite & reliqͥ quos
esdras uno uolumine comp̃hendit. Os
autẽ psalmi apud hebreos: metrico car¬
mine constant ẽẽ compositi. Nam in
more romant flacci. & greci pyndari
nunc alii iambo currunt. nunc al¬
caico ꝑsonant. nunc saffico nitent.
trumetro uł thetrametro pede ince¬
dentes. Salomon filiꝰ dauid regis¬
urł. iuxta numerũ uocabuloꝵ suoꝵ
tria uolumina edidit. quoꝵ primꝰ
est masloth. quẽ greci ꝑabolas. lati¬
ni ꝓuerbia nominant. eo quod in

Expanded text:
et ago poenitentiam, omnia heroico metro et ago poenitentiam, omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber, Graece Psalterium, Hebne organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita rpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in
Abbreviated transcription (Latin):
reges uide & isrłitice gentis gestaꝙ
eoꝵ ꝑ ordinem digerat temporum.
Q alach enĩ hebraice: latine regum
interp̃tatur. Hunc librũ: iheremiaᷤᷤ¬
pͥmus in unũ uolumen coegit. Nã
antea sparsus erat: ꝑ singłorum re¬
gum hystorias. Paralipomenon
grece dicitur. qͦd nos pret̾missorum
uł reliquoꝵ dicere possumꝰ: qͥa ea
quȩ in lege. uł regum libris. uł o¬
missa uł ñ plene relata sunt: in
isto sũmatim ac breuit̃ explicant᷑.
Librũ iob. qͥdam moysen scͥpsisse
arbitrantur. alii unũ ex ꝓpħis
ñnulli uͦ eundem iob post plagã
sue passionis scͥptorem fuisse esti¬
miant. arbitrantes ut qͥ certami¬
na sꝑitalis pugnȩ sustinuit: ipse
narraret quaᷤ uictorias expediuit.
P̾ncipia autẽ & fines libri iob: apd̾
hebreos ꝓsa oratione texta sunt.
Media aittẽ ipsius ab eo loco in quo
ait ꝑeat dies in quo natꝰ sum. usq
ad eum locũ iccuro me rep̃hendo.

Expanded text:
reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque reges Iudae et Israeliticae gentis gestaque eorum per ordinem digerat temporum. Melachim enim Hebraice, Latine Regum interpprimus in unum volumen coegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Paralipomenon grece dicitur, quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, vel non plene relata suisto summatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas viPrincipia autem et fines libri Job apud Hebraeos ipsa ratione certa sunt; media autem ipsius ab eo loco in quo ait: Pereat dies in quo natus sum, usque ad eum locum, idcirco me reprehendo
Abbreviated transcription (Latin):
noua sint om̃ia que in eo replicant᷑.
osue lib̾ nom̃ accepit ab ihesu filio
naue: cuius hẏstoriam continet.
Scriptorem uͦ eius eunde iosue hebrez
asserunt. in cuiꝰ textu post iordanis
transitũ regna hostiũ subuertunt᷑.
t̾ra popło diuiditur. & ꝑsingulas
urbes. uiculos. montes atq confinia.
gna p̃figurantur. Iudicũ nomi¬
natur a pͥncipib popłi qui p̃fue¬
runt in isrł post moysen & iosue:
antequã dauid & cet̾i reges existẽnt.
hunc librũ. & auth: edidisse credit᷑
samuel. Lib̾ samuel. eiusdem samu¬
elis natiuitatẽ &e sacerdotiũ & gesta
describit: iccireo ab eo nomen accep.
Et quãuis hic lib. saul & dauid hysto¬
riam contineat. utriq tam̃ ad sa¬
muel referunt᷑: quia ipse unxit
saul in regnũ. ipse dauid in regem
futurũ: cuiꝰ libri pͥmam parcẽ con¬
scipsit iddem samuel: sequentia uͦ
eiꝰ usq ad ealcem scripsit dauid. Ma¬
lachym lib ꝓuide appellatur: eo qͦd

Expanded text:
nova sint omnia quae in eo replicantur. nova sint omnia quae in eo replicantur. Iosue liber nomen accepit a Iesu filio Nave, cuius historiam continet; scriptorem vero eius eundem Iosue Hebraei adseverant; in cuius textu post Iordanis transitum regna hostium subvertuntur, terra populo dividitur et per singulas urbes, viculos, montes atque confinia gna praefigurantur. Iudicum nominatur a principibus populi, qui praefuerunt in Israel post Moysen et Iosue, antequam David et ceteri reges existerent. Hunc librum edidisse creditur Samuel. Liber Samuel eiusdem Samuelis nativitatem et sacerdotium et gesta describit; idcirco et ab eo nomen accepit. Et quamvis hic liber Saul et David historiam contineat, utrique tamen ad Samuel referuntur, quia ipse uncxit Saul in regnum, ipse David in regem futurum. Cuius libri primam partem conscripsit idem Samuel, sequentia vero eius usque ad calcem scripsit David. Malachim liber proinde appellatur, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
eteris testamenti seđm hebreoꝵ
traditionẽ: hi ꝑhibentur au¬
ctores. Primꝰ moyses diuinȩ hystorie
cosmographyam id est mundi scrip¬
turã in qͥnque uoluminib edidit:
qͦd pentatheucũ nominat᷑. Pentathe¬
ucus autẽ: a qͥnque uoluminib
dicit᷑. Penta enĩ grece: qͥnque: the¬
ucus uolum̃ dicitur:. Genesis autẽ
lib̾ inde appellatur: eo qͦd exordiũ
mundi. & generatio scl̃i in eo conti¬
Sneat᷑.
Exodus uͦ exitum ex egypto uł egressum
popłi isrł digerit: & ex ea causa nomen
accepit. Leuiticus appellatus: eo quod
leuitarũ ministeria. & diuersitatẽ iuc¬
timarum exequitur: totusq in eo ordo
leuiticus annotatur. Numerorũ lib̾
uocatur. eo quod in eo egresse de egẏpto
trib dinumerantur: & quadraginta
duarũ ꝑheremũ mansionũ in eo de¬
scriptio continetur. Deuteronomium
greco sermone appellatur. qͦd latine
interp̃tatur seda lex: id est repeticio
ce euangłice legis p̃figuratio. quȩ sie
ea habet que priora sunt. ut tamen

Expanded text:
eteris Testamenti secundum Hebraeorum traditionem hi perhibentur auctores: Primus Moyses, qui divinae historiae cosmographiam, id est mundi scripturam, in quinque voluminibus edidit, et Pentateucon cognominatur. Pentateuchus autem quinque volumina dicitur. Penta enim Graece, quinque; teuchus volumen dicitur. Genesis autem liber Beresith appellatur, eo quod exordium mundi, et generatio saeculi in eo contineatur. Exodus vero exitum de Aegypto vel egressum populi Israel digerit, et ex ea causa nomen accepit. Leviticus appellatur, eo quod levitarum ministeria et diversitatem victimarum exsequitur, totusque in eo ordo Leviticus adnotatur. Numerorum liber vocatur, eo quod in eo egressae de Aegypto tribus annumerantur: et quadraginta duarum per eremum mansionum in eo descrGraeco sermone appellatur, quod Latine interpretatur secunda lex, id est repetitio et evangelicae legis praefiguratio; quae sic ea habet quae priora sunt, ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
mina cum in solitis aucta imbrib.
ultra consuetudinẽ uł diuturm¬
tatem ł magnitudinẽ redundant.
multaq ꝓsternunt: & ipsa dilu¬
uium. dicuntur. Sciendũ autẽ
flumina cum supra modũ cresc̃t.
non tantũ adpresens inferre dam¬
na: s etiam & aliqua significare
futura.¬

Expanded text:
mina cum insolitis aucta imbribus mina cum insolitis aucta imbribus ultra consuetudinem, vel diuturnitatem vel magnitudinem, redundant multaque prosternunt, et ipsa diluvium dicuntur. Sciendum autem, flumina cum supra modum crescunt, non tantum ad praesens inferre damna, sed etiam et aliqua significare futura
Abbreviated transcription (Latin):
iluiium dictũ: qd̾ aquaꝵ
clade omĩa quȩ inunda¬
uerit deleat. Primũ diliuiuum
extitit subnoe quandohominũ
deletis cunctis. unum spatium
hactenus uidemus in lapidib.
quos inremotis montib conchis
& ostreis concretos. sepe etiam
cauatos aquis uisere solemus.
Scd̾m diluuiũ fuit in achaia.
ia cob patriarchȩ. & oggi tempori¬
b. qui eliusine conditor & rex
fuit. nomenq loco & tempori de¬
adit. Tercium diluiuiũ inthessa¬
lia moy si uel amfionis temporib
fuit: qui dercus pꝰ cicropem regna¬
uit. Cuius temporib aquarũ il¬
liuiues maiorẽ partẽ ppłoꝵ thessa¬
lie assumpsit. paucis ꝑ refugia
montium lib̾atis. maxime in mõ-¬
te parnaso. incuiꝰ circuitu deucali¬
on tunc regno potiebat᷑. Qui tunc¬
ad se ratib confugientes suscep-¬
tos. ꝑgemina parnasi iuiga fouit¬
& aluit. Aquo ꝓpt̾ea genus homi-¬
nũ grecoꝵ fabulȩ ex lapidib repa-¬
ratum ferunt ab eo. ꝓpt̾hominum
insitam cordis duritiam. S & flu-¬

Expanded text:
iluvium dictum, quod aquarum clade omnia, quae inundaverit, deleat. Primum diluvium exstitit sub Noe, quando hominudeletis cunctis, unum spatium hactenus videmus in lapidibus, quos in remotis montibus, conchis et ostreis concretos, saepe etiam cavatos aquis videre solemus. Secundum diluvium fuit in Achaia, Jacob Patriarchae et Ogygi temporibus qui Eleusinae conditor et rex fuit, nomenque loco et tempore dedit. Tertium diluvium in Thessalia Moysi vel Amphyctionis temporibus fuit, qui tertius post Cecropem regnavit. Cujus temporibus aquarum illuvies majorem partem populorum Thessaliae absumpsit, paucis per refugia montium liberatis, maxime in monte Parnassio, in cujus circuitu Deucalion tunc regno potiebatad se ratibus confugientes susceptos per gemina Parnasi iuga fovit et aluit. A quo propterea genus hominum Graecorum fabulae ex lapidibus reparatum ferunt ab eo propter hominum insitam cordis duritiam. Sed et flu
Abbreviated transcription (Latin):
om̃sq fontes recipiat. hȩc causa ẽ:
partim quod influentes undas
ipsa magnitudo eiꝰ ñ sentiat. dem̃
quod amara aqua. dulce fluentũ
consumat. uel quod ipse nubes ml¬
tũ aquarũ ad se adtrahant. siue
quod illam partim auferant uenti.
partim sol ex siccet. postremũ quod
certum eẽ colorem. s ꝓqualitate uen¬
toꝵ mutari. Na i modo flauũ ẽ.¬
modo luculentũ. modo atrum.
nant. eo quod incirculi mͦ ambiat
colore nitet. Occeanus. quasi cianeꝰ.
Iste ẽ qui horas terrarũ amplectit᷑.
alternisq estib accedit atq recedit.
Respirantib enim in ꝓfundum
uentis. aut remouet᷑ maria. aut
resorbet quiq aꝓxinus regionib
diuersa uocabula sumpsit. ut gal¬
licus. germanicus. sciticus. ca̾piꝰ.
hircanus. athlanticus. gaditanus.
Nam gadithanũ fretum agadib
dictum. uͥ pͥmo ab occeano maris
magni limen aꝑitur. Unde & her¬
cules cũgadib ꝑuenisset colũnas¬

Expanded text:
omnes fontes recipiat, haec causa est: omnes fontes recipiat, haec causa est: partim quod influentes undas ipsa magnitudo eius non sentiat: deinde, quod amara aqua dulce fluentum consumat; vel quod ipsae nubes multum aquarum ad se attrahant; sive quod illum partim auferant venti, partim sol exsiccet; postremum, quod certum non esse colorem, sed pro qualitate ventorum mutari; nam modo flavum emodo luculentum, modo atrum. nant, quod in circuli modo ambiat colore nitet. Oceanus, quasi κυάνεος: iste est qui oras terrarum amplectitur, alternisque aestibus accedit, atque recedit. Respirantibus enim in profundum ventis, aut removet maria, aut resorbet. 2. Quique a proximis regionibus diversa vocabula sumpsit; ut Gallicus, Germanicus, Scythicus, Caspius, Hyrcanus, Atlanticus, Gaditanus. Nam Gaditanum fretum a Gadibus dictum, ubi primo ab Oceano maris Magni limen aperitur. Unde, et Hercules cum Gadibus pervenisset, colu
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ die ut ñbibatur: ita arden¬
tem nocte ut non tangat᷑. Lam
uͦ inmultis locis aquȩ manant
ꝑpetim feruentes tanta ui. ut
balnea calefaciant. Quȩdam enĩ.
terre sunt quȩ multũ sulphuris
& aluminis hñt. Itaq cũ ꝑuenas
calentes aqua frigida uenit. uicino
sulphuris calore contacta ex candes¬
cit. Nec talis ab origine effluit. sed
ꝑmutatur dumuenit. Sulphur
enim alumenq secum fert̾ aque:
utramq mat̾iam igne plenã mini¬
misq motib incalescentem. De ma
generalis collectio. Om̃is enĩ
congregatio aquarũ. suie salse sint.
siue dulces abusiue maria nuncu
autẽ mare appellatũ eo quod aque
eiꝰ amare sint. E quor autẽ uocatũ.
quia equalit̾ sursum ẽ. & quamius
a quȩ fluctuantes. uelut montes
erigant᷑ sedatis rursus tempestatibꝰ
adequantur. Altitudo enim maris
diuersa ẽ: indiscreda tamen dorsieiꝰ
equalitas. Ideo autẽ mare increm̃¬
tum non caꝑe. cum om̃ia flumina.

Expanded text:
gentem die ut non bibatur, ita ardengentem die ut non bibatur, ita ardentem nocte ut non tangatur. Iam vero in multis locis aquae manant perpetim ferventes, tanta vi ut balnea calefaciant. Quaedam enim terrae sunt quae multum sulphuris et aluminis habent. Itaque cum per venas calentes aqua frigida venit, vicino sulphuris calore contacta excandescit, nec talis ab origine effluit, sed permutatur dum venit. Sulphur enim alumenque secum ferunt aquae; utramque materiam igne plenam minimisque motibus incalescentem. § 14 De mari. generalis collectio. Omnis enim congregatio aquarum, sive salsae sint sive dulces, abusive maria nuncupautem mare appellatum eo quod aquae eius amarae sint. Aequor autem vocatum quia aequaliter sursum est; et quamvis aquae fluctuantes velut montes erigantur, sedatis rursus tempestatibus adaequantur. Altitudo enim maris diversa est, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. Ideo autem mare incrementum non capere, cum omnia flumina,
Abbreviated transcription (Latin):
durari. In affaltide lacu iuidee:
guntur. Ac contra in alce lacu ꝑ¬
porcidamũ. om̃ia fluitant & nicħ
mergit᷑. Marside fons infrigia
saxa generat. In achaia aqua pro¬
fluit e saxis. Stix appellata:
quod ilico podata. interficit. Celo¬
mũ stagnũ sicilie terro odore abig̃
ꝓximantes. Fons ẽ in affrica circa
templũ ammonis. qui humoris
nexib humũ stringit. fauillas etiã
incespitem solidat. Fõns inidumea¬
iob quater inanno colorẽ mutare
in anno tenens ex his unũ colorẽ.
Introgoditis lacus ẽ ter indie fie
amarus. & deinde totiens dulcis
fons siloa ad radicem montis syon.
non uigib aquis. s incertishoris
diebq ebullit. In uidea quondã
ruius sabbatis om̃ib siccabatur.
Insardia fontes calidi oculiᷤ meden
tur. fures arguunt. Nam cecitate
detegitur eoꝵ facinus. In ephiro
ẽẽ fontem in quo faces extingunt᷑
accense. & accenduntur extinctȩ.
Apud garamantes fontẽ ẽẽ ita al¬

Expanded text:
dicunt. In Asphaltide lacu Judaeae dicunt. In Asphaltide lacu Judaeae guntur. At contra in Africae lacu Apuscidamo omnia fluitant, nihil mergitur. Marsidae fons in Phrygia saxa egerit. In Achaia aqua profluit e saxis, Styx appelquod illico potata interficit. Gelonium stagnum Siciliae tetro odore abigit proximantes. Fons est in Africa circa templum Ammonis, qui humoris nexibus humum stringit: favillas etiam in cespitem solidat. Fons Job in Idumaea quater in anno colorem mutare in anno tenens ex his unum colorem In Troglodytis lacus est, ter in die fit amarus, et deinde toties dulcis. Fons Siloa ad radicem montis Sion non jugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebullit. In Judaea quondam rivus sabbatis omnibus siccabatur. In Sardtur, fures arguunt; nam caecitate detegitur eorum facinus. In Epiro esse fontem in quo faces extinguntur accensae et accenduntur extinctae. Apud Garamantes fontem esse ita al
Abbreviated transcription (Latin):
fons cireronis oculoꝵ uulneracurat.
In ethiopia lacus ẽ quo ꝑfusa corꝑa
uelut oleum intescunt. ⁊ ame fois
in affrica canoras uoces facit. Ex
clitorio lacu italie qui biberint:
iuni tediũ habent. Inchioinsula
fondem ẽẽ quo hebetes funt. In
boetia duo fontes. alt̾ memoriã
alter obluuonẽ affert. Ciricifons.
amorẽ ueneris tollit. Boetie lacꝰ
furialis ẽ: de quo quibiberit ar¬
dore libidinis ex ardescit. Incam¬
pania st̃ aquȩ que sterilitatẽ femi¬
narũ. & uiroꝵ & insaniã abolerẽ
dicunt᷑. Ex ethiopie fonte rubro
qui bibit: limphaticus fit. Lepusꝰ
fons archadie: abortiuos fieri ñ
patitur. Insicilia fontes st̃ duo.
quoꝵ unus sterilem fecundã. alt̾
fecundam sterilem facit. Inthes¬
salia duo sunt flumina. ex uno
bibentes oues nigras fieri. ex alt̾o
albas. ex utroq uarias. Clitunnꝰ
lacus inumbria maximos boues
gignit. Reatine paludis aquis
iumentoꝵ ungulas dicunt in

Expanded text:
fons Ciceronis oculorum vulnera curat. fons Ciceronis oculorum vulnera curat. In Aethiopia lacus est quo perfusa corpora velut oleo nitescunt. Zamae fons in Africa canoras voces facit. Ex Clitorio lacu Italiae qui biberint vini taedium habent. In Chio insula fontem esse quo hebetes fiant. In Boeotia duo fontes; alter memoriam, alter oblivionem adfert. Cyzici fons amorem Veneris tollit. Boeotiae lacus furialis est, de quo qui biberit ardore libidinis exardescit. In Campania sunt aquae quae sterilitatem feminarum et virorum insaniam abolere dicuntur. In Aethiopiqui biberit, lymphaticus fit. 5. Linus, fons Arcadiae abortus fieri non patitur. In Sicilia fontes sunt duo, quorum unus sterilem fecundat, alter fecundam sterilem facit. In Thessalia duo sunt flumina: ex uno bibentes oves 122 nigras fieri ferunt; ex altero albas, ex utroque varias. 6. Clitumnus, lacus in Umbria, maximos boves gignit. Reatinis paludibus jumentorum ungulas indurari
Abbreviated transcription (Latin):
qua dicta
quod suꝑ¬
ficies eiꝰ
equalis
sit. hinc
et equor
appel¬
latũ:
ter
sur¬
sum ẽ. Duo autẽ ualidissima
uitȩ humane elementa ignis &
aqua. Unde grauit̾ damnant᷑:
quib ignis & aqua interdicit᷑
A quarum elementũ ceteris oĩb
imꝑat. Aquȩ enim celũ temꝑant.
terram fecundant. aerem exala-¬
tionib suis incorporant. scan¬
dunt insublime. & cȩlum sibi uen¬
dicant. Quidenim mirabilius
aquis in cęlo stantib : Parũ sit
intantam ꝑuenisse altitudinẽ.
rapiunt & secum piscium ex a¬
mina. effuse omniũ interra nascen¬
tium causa fiunt. fruges gignunt.
arbores. fructices. herbasq ꝓducuil.
sordes detergunt. peccata abluunt:
potũ cunctis animantib tribuunt.
De diuesitate aquarum. ii.
quarũ naturȩ diuersitas mł¬
ta ẽ. Aliȩ enĩ salis. aliȩ nitri.
calie aluminis. alie sulphuris. aliȩ
bituminis. aliȩ curã morboꝵ ad¬
hibentes. Nam uixta romã albulȩ
aquȩ uulnerib medent᷑. In italia

Expanded text:
qua dicta quod superficies eius aequalis sit; hinc et aequor appellatum, ter sursum est. Duo autem validissima vitae humanae elementa ignis et aqua; unde graviter damnantur quibus ignis et aqua interdicitur. Aquarum elementum ceteris omnibus imperat. Aquae enim caelum temperant, terram fecundant, aerem exhalationibus suis incorporant, scandunt in sublime et caelum sibi vindicant. Quid enim mirabilius aquis in caelo stantibus? Parum sit in tantam pervenisse altitudinem; rapiunt et secum piscium examina; effusae omnium in terra nascentium causa fiunt. Fruges gignunt, arbores, frutices herbasque produnt, sordes detergunt, peccata abluunt, potum cunctis animantibus tribuunt. De diversitate aquarum . Aquarum naturae diversitas multa est: aliae enim salis, aliae nitri, aliae aluminis, aliae sulphuris, aliae bituminis, aliae curam morborum adhibentes. Nam iuxta Romam Albulae aquae vulneribus medentur. In Italia
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur. sicut suꝑuis dictũ ẽ. uicꝰ
ut predictũ ẽ. ipse habitationes
urbis sunt. Unde & uicini dicti.
Uie ipsa spatia angusta. quȩ in¬
ter uicos sunt. Platee ꝑpetuȩ ac
latiores ciuitatũ uiȩ st̃ iuxta ppͥetatẽ
carpentũ ꝓ gredi pot̾. Cloace dic¬
te quod his ꝑcolant᷑ aquȩ. has pri-¬
mũ romȩ fecisse tarquiniũ priscũ
ut quotiens pluuiarũ inundatio
existeret. ꝑ eas aq̃ extͣ ciuitatẽ emit¬
terentur. ne maximis ꝑpetiusq
tempestatib planidiem ł funda¬
menta urbiũ strages aquarũ sub¬
uerteret. Imbuli quia subuelami¬
na sunt. uel quia subhis ambulaił
Sunt enĩ porticus hinc inde pla¬
tearũ. Forus ẽ exercendarũ litiũ
locus afando dictus. Hȩc loca & ꝓ¬

Expanded text:
vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, vocatur, sicut superius dictum est. Vicus, ut praedictum est, ipsae habitationes urbis sunt, unde et vicini dicti. Viae, ipsa spatia angusta, quae inter vicos sunt. 23. Plateae, perpetuae ac latiores civitatum viae sunt, juxta proprietatem carpentum progredi potest. Cloacae dictae quod his percolantur aquae. Has primum Romae fecisse Tarquinium Priscum ut, quotiens pluviarum inundatio existeret, per eas aquae extra civitatem emitterentur, ne maximis perpetuisque tempestatibus planitiem vel fundamenta urbium strages aquarum subverteret. Imboli, vel quia subvolumina sunt, vel quia sub his ambulant. Sunt enim portici hinc inde platearum. Forus est exercendarum litium locus a fando dictus sive a
Abbreviated transcription (Latin):
Suburbana sunt circumiecta
ci uitatis edificia: quasi subur
be. Menia sunt muriciuitatis.
dicta ab eo quod muniant ciui-¬
tatẽ: quasi munimenta urbis.
.i. tutamenta. Muniũ aut̃ dic¬
tum. quasi manufactũ sic & mu¬
nus. Muri amunitione dicti.
quasi muniri: qd̃ muniant &
tueant᷑ interiora urbis. Menia
autẽ duplicẽ significationẽ ħnt.
Nam int̾ dũ menia abusiue dici
om̃ia edificia publica ciuitatis.
ut diuidimus muros & menia
pandimus urbis. Propͥe autẽ
res autẽ uocatȩ quod deretes sint
& longe. Teres ẽ enĩ aliquid ro¬
tundũ cũ ꝓceritate ut columna.
Nam qmiuis quadrate aut late
construant᷑ ꝓcul tam̃ uidentib
rotundȩ existimant᷑. ideo qͥa om̃is
cuiꝰq anguli simulachrũ ꝑ longũ
aeris spatium euanescit atq con¬
sumitur. & rotundũ uidet᷑. Pro¬
pugnacula pinne muroꝵ sũnt
dicta. quia ex his ꝓpugnat᷑. pro¬
murale uͦ eo quod sit ꝓmunitioẽ
autẽ porta aut urbis aut castroꝵ

Expanded text:
SuSucivitatis aedificia, quasi sub urbe. 17. Moenia sunt muri civitdicta ab eo quod muniant civitatem, quasi munimenta urbis, id est tutamenta. Munium autem dictum, quasi manu factum: sic et munus. Muri a munitione dicti, quasi muniri, eo quod muniant et tueantur interiora urbis. Moenia autem duplicem habent significationem; nam interdum moenia abusive dici omnia aedificia publica civitatis, ut: Dividimus muros, et moenia pandimus urbis. Proprie autemres vocatae, quod teretes sint, et longae. Teres enim est aliquid rotundum cum proceritate, ut columna. Nam quamvis quadratae, aut latae construantur, procul tamen videntibus rotundae existimantur; ideo quia omne cujusque anguli simulacrum per longum aeris spatium evanescit, atque consumitur, et rotundum videtur. 20. Propugnacula pinnae murorum sunt, dicta quia ex his propugnatur. 21. Promurale vero, eo quod sit pro munitione autem porta, aut urbis, aut castrorum
Abbreviated transcription (Latin):
se & quȩ expͥncipe ꝓficiscuntur:
ibi ñ agunt᷑. Hec enĩ ad dignitatẽ
ciuitatũ ꝑtinent. Lici & castella
& pagi hii sunt qui nulla digni¬
tate ciuitatis ornant᷑. s uulgari
hominũ conuentu incoluntur.
& ꝓpt̾ paruitatẽ sui maiorib ci¬
uitatib attribuunt᷑. Uicꝰ autẽ
dictus abipsis tantũ habitatio¬
nib uel quod uias habeat tantũ
sine muris. Est autẽ sine muni¬
tione muroꝵ licet & uci dicant᷑.
ipse habitationes urbis. Dictus
autẽ uicus eo quod sit uice ciui¬
tatis. uł quod iuias habeat tm̃
sine muris. Castrum antiqui
dicebant oppidũ loco altissimo
sitũ quasi casam altam: cuius
pluralis ẽ numerus castra. dimi
ta edificiis loca inter agros ha¬
bitantib. Hec & conciliabula
dicta aconuentu & societate
multoꝵ inunũ. Compita sunt
ubi usus ẽ conuentus fieri ru¬
sticoꝵ. Et dicta compita. quod¬
multa loca inagris eoꝵ compe¬
tunt & quo conuenit᷑ arusticis

Expanded text:
sae, et quae ex principe proficiscuntur, sae, et quae ex principe proficiscuntur, ibi non aguntur. Haec enim ad dignitatem civitatum pertinent. Vici et castella et pagi hi sunt qui nulla dignitate civitatis ornantur, sed vulgari hominum conventu incoluntur, et propter parvitatem sui maioribus civitatibus adtribuuntur. Vicus autem dictus ab ipsis tantum habitationibus, vel quod vias habeat tantum sine muris. Est autem sine munitione murorum; licet et vici dicantur ipsae habitationes urbis. Dictus autem vicus eo quod sit vice civitatis, vel quod vias habeat tantum sine muris. Castrum antiqui dicebant oppidum loco altissimo situm, quasi casam altam; cuius pluralis numerus castra, diminta aedificiis loca inter agros habitantibus. Haec et conciliabula dicta, a conventu et societate multorum in unum. Conpita sunt ubi usus est conventus fieri rusticoloca multa in agris eorum competunt, quo convenitur a rusticis.
Abbreviated transcription (Latin):
se homines ab hominib satis
erant tuti. Tandem naturali
sollertia speluncis siluestribq
tegumentis. tuguria sibi & casas.
uirgultis harundinibq contexe¬
runt. quo eẽt uita tutior ne his
qui nocere possent aditus ẽẽt.
hec ẽ origo oppidoꝵ quȩ qd̃ opem
darent. iccirco oppida nominata
dixerunt. Oppidii autẽ magni¬
tudine & menib discrepare a
uico. & castello. & pago. Cuuta¬
tes aũ aut coloniȩ. aut munici¬
pia. aut uici. aut castella. aut
nati solo condiderunt. Ideoq
urbes appriis ciuib condite:
ciuitates non coloniȩ ñcupant᷑
Colonia uͦ ẽ que defectu indigena¬
rũ: nouis cultorib a dimplet᷑. Uñ
& colonia acultu agri ẽ dicta.  u
nicipiũ ẽ dictũ. quo manente sta¬
tu ciuitatis ius aliquod minoris
aut maioris officii apͥncipe imꝑet.
Dictũ autẽ municipiũ amunus
.i. ab officus quod tantũ munia.
.i. tributa debita. ł munera redđt.
Nam lib̾ales & famosissime cau¬

Expanded text:
se homines ab hominibus satis se homines ab hominibus satis erant tuti. Tandem naturali sollertia speluncis silvestribusque tegumentis tuguria sibi et casas virgultis arundinibusque contexerunt, quo esset vita tutior, ne his, qui nocere possent, aditus esset. Haec est origo oppidorum, quae quod opem darent, idcirco oppida nominata dixerunt. Oppidum autem magnitudine et moenibus discrepat a vico, et castello, et pago. 7. Civitates autem, aut coloniae, aut municipia, aut vici, aut castella, aut nati solo condiderunt. Ideoque urbes a propriis civibus conditae civitates, non coloniae, nuncupantur. 9. Colonia vero est quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et colonia a cultu agri est dicta. 210 10. Municipium est quod, manente statu civitatis, jus aliquod minoris aut majoris officii a principe impetrat. Dictum autem municipium a muniis, id est officiis, quod tantum munia, id est tributa debita vel munera, reddant. Nam liberales et famosissimae cau
Abbreviated transcription (Latin):
shominũ multitudo. so¬
cietatis iunculo adunata: dicta
non saxa s habitatores uocantur.
Tres autẽ sunt societates. familiaꝵ.
urbiũ. gentiũ. Urbs uocata ab or-¬
be. quod antiquȩ ciuitates in orbe
fiebant: uel aburbo parte aratri
quo muri designabant᷑. Unde ẽ
future ciuitatis sulco designaba¬
quit nouã condit tauro & uacca
aret. ubi arauerit murũ faciat.
ubi portam uult eẽ aratrũ substol¬
lat & portet: & portã uocet. Ideo
autẽ urbs aratro circundabatur.¬
a dispari sexu iuuencoꝵ ꝓpt̾ cõ¬
mixtionẽ familiarũ & imaginẽ
serentis. fructũq reddentis. Urbs
autẽ aratro condit᷑ : aratro uercit᷑.
ris hostile aratrũ. Oppidũ quidã
ab oppositione muroꝵ dixerunt:
alii ab o pib recondendis: eo qd̾
sit munitũ. Alii quod sit in eo
conuentus habitantiũ: & opẽ
det mutuã contra hostẽ. Nam
pͥmũ homines tanqmͣ nudi et
mermes. nec contra beluas p̃¬
sidia habebant. nec receptacłã
frigoris & caloris. nec ipsi inter

Expanded text:
hominum multitudo societatis vinculo adunata, dicta non saxa, sed habitatores vocantur. Tres autem sunt societates: familiarum, urbium, gentium. Urbs vocata ab orbe, quod antiquae civitates in orbe fiebant; vel ab urbo parte aratri, quo muri designabantur; unde esfuturae civitatis sulco designabaquit, 'novam condit, tauro et vacca arat; ubi araverit, murum facit; ubi portam vult esse, aratrum substollit et portat, et portam vocat.' Ideo autem urbs aratro circumdabatur, dispari sexu iuvencorum, propter commixtionem familiarum, et imaginem serentis fructumque reddentis. Urbs autem aratro conditur, aratro vertitur. ris hostile aratrum. Oppidum quidam ab oppositione murorum dixerunt; alii ab opibus recondendis, eo quod sit munitum; alii quod sibi in eo conventus habitantium opem det mutuam contra hostem. Nam primum homines tamquam nudi et inermes nec contra beluas praesidia habebant, nec receptacula frigoris et caloris, nec ipsi inter
Abbreviated transcription (Latin):
compositũ. Nam amphiteatrũ
rotundũ ẽ. Teatrũ uͦ ex medio am¬
phiteatri ẽ semicirculi figuram
habens. Lab̾intus ẽ ꝑplexis pari¬
etib edificiũ. qualis ẽ ap̃ cretã
adedalo factus: ubi fuit mino¬
taurus inclusus. In quo si quis in¬
troierit sine glomere lini. exitũ
inuenire non ualet. Cuiꝰedificii
dalis ẽ situs. ut aꝑientib fores to¬
nitruũ intus terribile audiatur.
Descendit᷑ centenis ultra gradib
intus simulachra & monstrifi ce
effigies. In partes diuersas tͣn¬
situs innumeri ꝑtenebras. &. cȩ¬
tera aderrorem ingredientium
facta. ita ut detenebris eiꝰ adlucẽ
uenire impossibile uideat᷑. Qua¬
tuor autẽ sunt lab̾inti. pͥmus
egiptiꝰ. scd̾s creticus. tercius inlẽp¬
no. quartus in italia. ita om̃s co¬
structi. ut dissoluere eos nec ulla
cõmune ex ipsius rei usu farũ
appellauerunt: eo qd̃ flãmarũ
inditio uideatur longe anaui¬
gantib qualẽ ptholomeus iuxta¬

Expanded text:
compositum. Nam Amphitheatrum compositum. Nam Amphitheatrum rotundum est: theatrum vero ex medio amphitheatri est, semicirculi figuram habens. Labyrinthus est perplexum parietibus aedificium, qualis est apud Cretam a Daedalo factus, ubi fuit Minotaurus inclusus, in quo si quis introierit, sine glomere lini exitum invenire non valet. Cujus aedificii talis est situs, ut aperientibus fores tonitruum intus terribile audiatur descenditur centenis ultra gradibus. Intus simulacra et monstrificae effigies: in partes divisas transitus innumeri per tenebras, et caetera, ad errorem ingredientium facta, ita ut de tenebris ejus in lucem venire impossibile videatur. Quatuor autem sunt labyrinthi: primus Aegyptius: secundus Creticus: tertius in Lemno: quartus in Italia: omnes ita constructi, ut dissolvere eos nec saecucommune ex ipsius rei usu pharum appellaverunt: eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus: qualem Ptolom
Abbreviated transcription (Latin):
cura ꝑsenatũ decunctis ammi¬
nistret᷑. Pretoriũ eo quodibi p̃tor
resideat ad discutiendũ. Ginnasiũ¬
ẽ generalis exercitioꝵ locus. Tam̃
apud athenas locus erat ubi disce¬
batur philosophia: & sapientiȩ ex¬
ercebatur studiũ. Nam ginnasium
grece uocat᷑. quod latine exercitiũ
sia sunt: eo quod illic om̃s in sue
artis studiũ exercitent᷑. Capitoli¬
um romȩ uocatũ eo quod fuerit
romane urbis & religionis caput
sũmũ. Alii aiunt. cũ tarquinius
pͥscus capitolii fundam̃tũ rome
aꝑiret. in loco fundamenti cap̃
hominis litteris tuscis notatum
inuenit: & ꝓinde capitoliũ ap¬
pellauit. Arces sunt partes urb
excelse atq munitȩ. Nã quecũq
tutissima urbiũ sunt: ab arcendo
hostẽ arces uocant᷑. Unde & arcꝰ
& arca. Circũ romani dictũ pu
tant acircuitu equoꝵ: eo quodibi
circũmetas equi currant. Ceatrp̃
autẽ abspectaculo dictũ. atus¬
ec tecpiac. quod in eoppls stans de¬
suꝑ atq spectans. ludos scenicos

Expanded text:
cura per senatum de cunctis administretur. 29. Praetorium, eo quod ibi praetor sedeat ad discutiendum. 30. Gymnasium generalis est exercitiorum locus; tamen apud Athenas locus erat ubi discebatur philosophia, et sapientiae exercebatur studium. Nam γυμνάσιον Graece vocatur, quod Latine exercitium sia sunt, eo quod illic omnes in suae artis studio exercitentur. 31. Capitolium Romae vocatum, eo quod fuerit Romanae urbis, et religionis caput summum. Alii aiunt: cum Tarquinius Priscus Capitolii fundamenta Romae aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris Tuscis notatum invenit, et proinde Capitolium appellavit. 32. Arces sunt partes urbis excelsae, atque munitae: nam quaecunque tutissima urbium sunt, ab arcendo hostem arces vocantur; unde et arcus, et arca. 33. Circum Rtant a circuitu equorum, eo quod ibi circum metas equi currant. Theatrum autem ab spectaculo nominatum, quod in eo populus stans desuper atque spectans ludos scenicos
Abbreviated transcription (Latin):
& si non spẽm. nom̃ tam̃ pͥstinum
retinent. Macellũ dictũ quodibi
mactent᷑ peccora. quȩ mercantib
uenundant᷑. Mercatũ autẽ acõ¬
mertio nominatũ. ibi enim res
uendere uł emere solitum ẽ. sicut
deloneũ d̃r. ubi merces nauium
& nautarũ emolum̃ta reddunt᷑.
lbienĩ uectigalis ex auctor sedet
preciũ reb impositurus. & uoce
a mercatorib flagitans. Carcer

Expanded text:
et si non speciem, nomen tamen pristinum et si non speciem, nomen tamen pristinum retinent. Macellum dictum mactentur pecora, quae mercantibus venundantur. Mercatum autem a commercio nominatum. Ibi res vendere vel emere solitum est: sicut et teloneum dicitur, ubi merces navium, et nautarum emolumenta redduntur. Ibi enim vectigalis exactor sedet, pretium rebus impositurus et voce a mercatoribus flagitans. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
sunt alte & rotunde turres.
Et dicte coclee quasi cicliȩ quod
ineis tanqmͣ ꝑcirculũ orbemq
conscendat᷑. qualis ẽ romȩ .c. lix¬
.xU. pedib Termaᷤ appellatas eo
quod caleant. G reci enim termon
calorẽ uocant. Balneis uͦ nomen
inditũ. alauatione meroris. Nã
anxietatẽ animi tollat. Hec &
ginnasia dñr: quia ibi athlete
uncto corpore & ꝑfricato manibꝰ
exercitant᷑. Nam ginnasiũ grece.
latine exercitiũ dr̃. apoliteriũ
ubi lauantiũ uestimenta ponun-¬
tur. ab exuendo scilicet dictum.
Apotleterim enim grece. ex uere du.
Popina grecus sermo ẽ. qͥ apud
nos corruptȩ ꝓpina đr. Est autẽ
locus iuxta balnea publica. ubi
pꝰ lauachrũ a fame &. siti reficiunt᷑.
hic locus famem tollat. Tab̾nȩ
olim uocabant᷑ ediculȩ plebeioꝵ
parue & simplices inuicis. saxib
& dabulis clause. linde & tab̃na-¬
riȩ quodibi solebant consedere.
Dicte autẽ tab̃ne quod extabulis
ligneis erant constructe. quȩ nẽ

Expanded text:
sunt altae, et rotundae turres, et dictae cochleae, quasi cycleae, quod in eis tanquam per circulum orbemque conscendatur, qualis est Romae CLXXV ped. 39. Thermae appellatae, quod cacalorem vocant. Balneis vero nomen inditum a levatione maeroris; nam anxietatem animi tollat. Haec et gymnasia dicuntur, quia ibi athletae uncto corpore et perfricato manibus exercitantur; nam γυμνάσιον Graece, Latine exercitium dicitur. Apodyterium, ubi lavantium vestimenta ponuntur, ab exuendo scilicet dictum; ἀποδύειν enim Graece exuere dicitur. Propina Graecus sermo est, quae apud nos corrupte popina dicitur: est autem locus iuxta balnea publica, ubi post lavacrum a fame et siti reficiuntur.hic locus famem tollat. Tabernae olim vocabantur aediculae plebeiorum parvae et simplices in vicis, axibus et tabulis clausae; unde et tabernariae, quod ibi solebant consedere. Dictae autem tabernae quod ex tabulis lignisque erant constructae, quae nunc
Abbreviated transcription (Latin):
grecũ circa finẽ adiunctũ .ui. la-¬
tinũ significat ciatum. H
Si uͦ .o. latinũ habuerit adiunctr̃. E¬
eminã demonstrat. qmͣ greci co¬
tilem uocant.E. E grecum
si acceꝑit iunctum .ẽ. latinum:
significat sextariũ. SO Si .o.
latinũ adiunctũ: indicat acita¬
bulum quod greci oxifalonuocaũ.
lauta grecũ: significat talentã.
chio suꝑiori .o. littera coniuncta.
kenix est.
De auctorib rerum rusticarũ.¬

Expanded text:
Graecum circa finem cornu adiuncto V LaGraecum circa finem cornu adiuncto V Latinum significat cyatum. KO. Si vero O Latinum habuerit adiunctum, eminam demonstrat, quam Graeci cotylen vocant. ξε. Xi Graecum si acceperit iunctum E Latinam, significat sextarium. ξο. Si O Latinum adiunctum, indicat acitabulum, quod Graeci oxifalon vocant.Labda Graecum significat talentum. chio superiori O littera coniuncta cenix est. De auctoribus rerum rusticaru
Abbreviated transcription (Latin):
deris signa plerisq igno¬
ta sunt: & inde errorem legentib
faciunt. Quaꝓpt̾ formas eoꝵ
& caracteres ut a ueterib sig¬
nata sunt subiciamꝰ.
Littera significat dimidium
uirgula eqͣli¬
ter iacens & porrecta. simplicit̃
significat obolũ.
mina uirgula duo oboli sunt.
T latinũ significat oboloᷤ tres.
P Latinum significat obolos
.IIͦIͦI. ELatinum demonstrat
dragina sex ueniunt: quod ẽ pon¬
dus denaru argenti. F Luttera
significat siliquas .uiiͦi. idẽ tre¬
misem.ILatinũ significat
numnisma grecũ idẽ. solidum.
I B Iota adiuncta beta sig¬
iificat. dimidiũ solidũ.
Uirgulȩ duȩ ex uno angulo a
leua indexteram se diuidentes
significant dragmã qmͣ etiam ol¬
cen appellant. N.I Latinũ
adiuncto gamina greco signifi¬
cat semiuntiã.I. O Gamma
autẽ grece litterȩ .o. latinum
infine adiunctũ: significat un¬
tiam. Lauta grecũ ꝑmedi¬
um sui .i. latinũ adiunctũ: sig¬
nificat libram. ħ. U Rappa

Expanded text:
deris signa plerisque ignota sunt, et inde errorem legentibus faciunt. Quapropter formas eorum et characteres, ut a veteribus signata sunt, subiciamus. Z littera significat dimidium Virgula aequaliter iacens et porrecta simpliciter significat obolum. minata virgula duo oboli sunt. T Latinum significat obolos tres. F Latinum significat obolos quattuor. E Latinum demonstrat dragma sex veniant, quod est pondus denarii argenti. H Eta littera significat siliquas octo, id est tremissem. N Latinum significat nomisma Graecum, id est solidum. IB. Iota adiuncta Beta significat dimidium solidum. < Virgulae duae ex uno angulo a laeva in dexteram se dividentes significant dragmam, quam etiam olcen appellant. NΓ. N Latinum adiuncto Gamma Graeco significat semiunciam. Γo Gamma autem Graecae litterae O Latinum in fine adiunctum significat unciam. ᗑ. Labda Graecum per medium sui I Latinum adiectum significat libram. Kv. Kappa
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ara apico dedicata ẽ romȩ.
hic plura instrumenta agͥcult᷑e
repꝑit: pͥmusq agros fimauit.
fundem quidã saturnũ putaue¬
runt: ut maiorẽ illi nobilitatẽ
facerent hoc nomine qd̃ splen¬
dide sonaret. & dignitatẽ tituli
comꝑaret.
De cultura agrorum.

Expanded text:
cuius ara a Pico dedicata est Romae: cuius ara a Pico dedicata est Romae: hic plura instrumenta agriculturae repperit, primusque agros firmavit. Eundem quidam Saturnum putaverunt ut maiorem illi nobilitatem facerent hoc nomine, quo splendide sonaret et dignitatem tituli conpararet. De cultura agrorum
Abbreviated transcription (Latin):
liber .xxiiꝰ. De actorib rerũ rusti¬
carum.
erum
rustica¬
rum seͬ¬
bendi
sollertiã
apud
grecos.
primus
esiodus
boetius
humanis studiis con¬
ł contulit. Deinde tremocritꝰ
uoluminib. studiũ agricolatioĩs
conscripsit. Apud romanos autẽ
de agri cultura primꝰ cato insti¬
tuit. quẽ deinde marcus derentiꝰ
expoluit. mox uirgilius laude
carminũ extulit. Nec minus stu¬
dium habuerunt. post modum
cornelius celsus & iulius attieus
emilianus. siue colomella insig¬
nis orator: qui totũ corpus disci¬
pline eiꝰdem complexus ẽ. Primũ
ad aratrũ boues uinxisse ferunt.
quenda pͥuatũ hominẽ & fulmi¬
natũ. nomine homugirũ. Quidã
autẽ osirim dict̃ eẽ artis huius
inuentorẽ. quidã triptolemũ. E
hic questio ẽ quomodo prima ce¬
res ferro in grecia uertere t̾ram
instituit: s ferro qualicũq ñ
specialit̾ uomere aut aratro. St̾¬
coriandi agri rationẽ pͥmꝰ indixit.
quida nomine stercatus initalia.

Expanded text:
enix est. De auctoribus rerum rusticarum . Rerum rusticarum scribendi sollertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus. voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Romanos autem de agricultura primus Cato instituit; quam deinde Marcus Terentius expolivit; mox Vergilius laude carminum extulit. Nec minorem studium habuerunt postmodum Cornelius Celsus et Iulius Atticus, Aemilianus, sive Columella insignis orator, qui totum corpus disciplinae eiusdem conplexus est. Primum ad aratrum boves iunxisse ferunt quendam privatum hominem et fulminatum, nomine Homogirum; quidam autem Osirim dicunt esse artis huius inventorem; quidam Triptolemum. Et hic quaestio est quomodo prima Ceres ferro in Graecia vertere terram instituit, sed ferro qualicumque, non specialiter vomere aut aratro. Stercorandi agri rationem primus induxit quidam nomine Stercutus in Italia,
Abbreviated transcription (Latin):
men ab egyptio ponit᷑: ipsius linguȩ
debet habere racionẽ. Interp̃tatur
gͦ sephanech hoc est egyptio sermo¬
ne saluator mundi: eo quod orbem
t̾rȩ ab umminenti famis excidio li¬
beraret. H eniamyn int̃pretat᷑ filiꝰ
dexterȩ: quod est uirtutis. Dext̾a
eñ. appellatur yamin. Qat qͥp¬
pe eiꝰ moriens uocauerat nom̃ eiꝰ
benonyn: id est filiꝰ doloris mei.
Pat̾ hoc mutauit: filiũ dexterȩ no¬
minans. Manasses dictꝰ: ab eo qͦd
sit pat̾ eiꝰ oblitus laboꝵ suorũ. Ita
enim hebraice uocat᷑ obliuio. Et¬
fraym. eo qͦd auxerit eũ ds: & ex hoc
uocabulo in linguã nr̃am trans¬
fertur augm̃tum.u

Expanded text:
men ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae men ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur ergo Zaphanath Phaaneca Aegyptio sermone Salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminente famis excidio liberarit. 19. Benjamin interpretatur filius dextrae, quod est virtutis. Dextra enim appellatur Jamin. Mater quippe ejus moriens vocaverat nomen ejus Benoni, id est, filius doloris Pater hoc mutavit, filium dexterae nominans. Manasses dictus ab eo, quod sit pater eius oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus; et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum.