comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cut scriptum est : Dicnunc. quos uiuificauerit filius. & pat̃ uiuificart noluerit :
Sum autem filius quos uelituuificet & operatio unasit. uides quia non solum
filius uoluntatẽ patris. sed etiam pater filui faciatuo luntatẽ. Quiautẽ uiuificare
nisi ꝑ filu passionem : Passio autem xp̃i: uoluntas est patris: Quos ergo filius uiuifi¬
cat : ꝑ patris uiuificat uoluntatem : Vnaigitur escuoluntas : Quae autẽ uoluntas pa¬
tris. nisiutueniret iñc inhunc mundum. & nos mundaret auitus : Audileprosum
dicentẽ : Siuis potes memundare : Respondit xp̃c: Volo : Etstatim secutus ef
fectus est sanitatis : Vides quia filius arbiter suae uoluntatis est. eoxp̃i uoluntas eadẽ
q paterna est : quam quam cum dixent:. Oma quae paterhabet. mea sunt. sine du
bio quianihil excipitur. quã paterbabet : eandem habet & filius uoluntatẽ : Vna

Expanded text:
cut scriptum est . Dic nunc quos vivificaverit Filius, et Pater vivificare noluerit. cut scriptum est . Dic nunc quos vivificaverit Filius, et Pater vivificare noluerit. Cum autem Filius quos velit vivificet, et operatio una sit; vides quia non solum Filius voluntatem Patris, sed etiam Pater Filii faciat voluntatem? Quid est autem vivificare, nisi per Filii passionem? Passio autem Christi voluntas est Patris. Quos ergo Filius vivificat, per Patris vivificat voluntatem. Una igitur est voluntas. 51. Quae autem voluntas Patris, nisi ut veniret Jesus in hunc mundum, et nos mundaret a vitiis? 480 Audi leprosum dicentem: Si vis, potes me mundare . Respondit Christus, Volo; et statim secutus est effectus sanitatis. Vides quia Filius suae arbiter voluntatis est, et Christi voluntas eadem quae paterna est? Quamquam cum dixerit: Omnia quae Pater habet, mea sunt : sine bio, quia nihil excipit; quam habet Pater, eamdem habet Filius voluntatem. Una
Abbreviated transcription (Latin):
aillilicet. quod sibi non licet : A płs quoq dicit : Quia omnia openat̃ unus atq
idem sps : diuidens singulis proutuult: Proutuultinquit : Hoc est prolibere
uoluntatis arbitrio : non pronecessitatis obsequio: Et diuidit sp̃s non medio cri¬
A. sed quaeds̃ consueuit operari gratiam curationũ : & operationẽ uistutum :
Srgo diuidit sp̃s proutuult. filius dĩ non liberat quem uult: sed audietiam ipsũ
agere quod uult : Dixitenim: Vt faciam uoluntatẽ tuã ds̃ meus uolui: Etali¬
uellet. Etideocum uider& ambularecũ supramare: Ait : dnẽ situes iubemeuen¬
readte suꝑ aquam: Pecrus credidit quia six p̃ciubeat naturre possit conditio mutari ut
humanis sesubiciat unda uestigiis: et discrepantium natunrrũ possit conuenire concãe¬
us uelit & paternolit : P aterquos uult uiuificat. & filius quos uult uiuificat : Si¬

Expanded text:
a illi licet, quod sibi non licet? 48. Apostolus quoque dicit quia omnia operatur unus atque a illi licet, quod sibi non licet? 48. Apostolus quoque dicit quia omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Prout vult, inquit, hoc est, pro liberae voluntatis arbitrio, non pro necessitatis obsequio. Et dividit Spiritus non mediocria; sed quae Deus consuevit operari, gratiam curationum, et operationem virtutum. Ergo dividit Spiritus prout vult, Filius Dei non liberat, quem vult? Sed audi etiam ipsum agere quod vult. Dixit enim: Ut faciam voluntatem tuam, Deus meus, volui . Et alite habere quae vellet; et ideo cum videret ambulare eum supra mare, ait: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas . Petrus credidit quia si Christus jubeat, naturae possit conditio mutari; ut humanis se subjiciat unda vestigiis, et discrepantium naturarum possit convenire concorus velit et Patre nolit? Pater quos vult, vivificat; et Filius quos vult, vivificat, si
Abbreviated transcription (Latin):
teruult. cuius similiterest facere. quod paterfacit: Quoloco etiam illa qrã quȩs¬
tio conticescit quam soletis obiicere Q uidixit dñs non sicutegouolo : sed sicut
tuuis : Etalibi : Ad hoc descendi decaelo non ut faciam uoluntatẽ meã : seduo¬
iuntatem eius qui memi sit : Ergo ut quasi interpositis plenioris expositionis pau
lis perindutiis curdixerit si possibile est: uoluntatis interim libere dnm fuissedo¬
ceamus Intantum processistis impiecates : ut negetis quod filius dĩ libere uolun¬
tatissit. Atcerte soletis etiam scõ sp̃ui derogare : et negare non potestis scriptũ
eẽ : Sp̃s ubi uult spirat: Vbi uultinquit : nonubii ubetur: Ergosisps̃ ubiuult
spinat. filius quod uult non agit : Ettestecidem dĩ filius in eugło suodicit: Vbi
uelitspinendi suppetere spui facultatẽ : Num qui tergo superiorẽ fatetur. Qui¬

Expanded text:
ter vult: cujus similiter est facere, quod Pater facit. 46. Quo loco etiam illa vestra quaester vult: cujus similiter est facere, quod Pater facit. 46. Quo loco etiam illa vestra quaestio conticescit, quam soletis objicere, quia dixit Dominus: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis; et alibi: Ad hoc descendi de coelo, non ut facium voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui me misit . lisper induciis, cur dixerit: Si possibile est, voluntatis interim liberae Dominum fuisse doceamus. In tantum processistis impietatis, ut negetis quod Filius Dei liberae voluntatis sit! At certe soletis etiam sancto Spiritui derogare, et negare non potestis scriptum esse: Spiritus ubi vult, spirat . Ubi vult, inquit, non ubi jubetur. Ergo si Spiritus ubi vult, spirat, Filius quod vult, non agit? Et certe idem Dei Filius in Evangelio suo dicit, ubi velit spirandi suppetere Spiritui facultatem. Numquid ergo superiorem fatetur; qui
Abbreviated transcription (Latin):
dubitare tucredis : Num intra homines constitues dm̃. & dubitat depatredẽ. &
demorte formidat.: Time tergo xp̃c: Etdum petrus ñtimeat. xpc̃timet : Petrꝰ
dicit : animã meam proteponam : Xp̃c dicit anima mea turbat̃ : Vtrũq uerũ est et
plenum utrumq: rationifq uod etille qui estinferior nontimet : et illequi superi¬
orest gerittimentis affectum: Illeenim quasi homo uimmortis ignorat. iste quasi ds̃
incorpore constitutus fraxgilitatem carnis ex ponit. ut eorum qui sa crum̃tũ in car¬
nationis abiuraent. excludetur impietas : Deniq: ethȩc dixit: & manicheus ñ
credidit & ualentinus negauit : mastion fantasma iudicauit : E cousq autem
hominẽ quem in ueritate corporis demonstrrbat aequabat affectu utdicer. Sed
tamen non sicutego uolo sed sicuituuis: Cum utiq similitersit xp̃i uelle quod pa¬

Expanded text:
dubitare tu credis? Num infra homines constituis Deum? Et dubitat de Patre Deus, et dubitare tu credis? Num infra homines constituis Deum? Et dubitat de Patre Deus, et de morte formidat? Timet ergo Christus; et cum Petrus non timeat, Christus timet? Petrus dicit: Animam meam pro te ponam ; Christus dicit: Anima mea turbatur . 44. Utrumque verum est, et plenum utrumque rationis; quod et ille qui est inferior, non timet: et ille qui superior est, gerit timentis affectum: ille enim quasi homo vim mortis ignorat, iste quasi Deus in corpore constitutus fragilitatem carnis exponit; ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant, excluderetur impietas. Denique et haec dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavit. 45. Eousque autem hominem quem veritate corporis demonstrabat, aequabat affectu, ut diceret: Sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis ; cum utique similiter, sit Christi velle, quod Pa
Abbreviated transcription (Latin):
dĩfilius: Quis ei adiutor cum caelum fecerait fuit : Quis adiutor. cum conder&
mundum : autquũ institutione angelorum et dominationum adiutore none¬
guit. Eguit ut hominem libenret : Scriptum ẽ. in quiunt : Patersi possibileẽ:
traens ferame calicem hunc : Etideo si omp̃s est. quomodo de possibilitatr non¬
posse : Verba inquis xp̃isunt : Uerum dicis : Sed quando &inqua forma lo¬
quatur : aduerte : hominis substantiam gerit : hominis assupsit affectũ : Deni¬
q suprachabes. quia progressus pusillum procidit infaciem suam : onens etdicens :
quitur : Ds̃ enim possibile aliquid autin possibile nesciebat. autaliquid in pos¬
sibile dõ. cum scriptum sit : in possibile enimtibi nihilẽ  dequo autẽ dubitat.
deseande patre: De eoutiq cuidicit trans fer dubitat hominis affectu : Ergo
propheta nonputat. aliquid impossibile dõ: proph& a nondubitat. & filium

Expanded text:
Dei Filius: quis ei adjutor cum coelum faceret, fuit: quis adjutor cum conderet Dei Filius: quis ei adjutor cum coelum faceret, fuit: quis adjutor cum conderet mundum? An qui in constitutione Angelorum et Dominationum adjutore non eguit, eguit ut hominem liberaret? 41. Scriptum est, inquiunt: Pater meus, si possibile est, transfer a me calicem hunc . Et ideo omnipotens est, quomodo de possibilitate posse. 42. Verba, inquis, Christi sunt. Verum dicis: sed quando, et in qua forma loquatur, adverte. Hominis substantiam gessit, hominis assumpsit affectum. Denique supra habes quia progressus pusillum procidit in faciem suam, orans et dicens: quitur; Deus enim possibile aliquid aut impossibile nesciebat? Aut aliquid impossibile Deo, cum scriptum sit: Impossibile enim tibi nihil est ? 43. De quo autem dubitat? de se, an de Patre? De eo utique qui dicit: Transfer: et dubitat hominis affectu. Ergo propheta non putat aliquid impossibile Deo. Propheta non dubitat, et Filium
Abbreviated transcription (Latin):
dñs estomp̃s: Ergo & patris et filii omnipotentia. sed tamen ds unus om̃ps
quia unitas potestatis est : Atq ut scias imp̃r auguste . xp̃m esse quilocutus est. &
in prophetis & in eugło : tamquã in p̃destinatione eugłii ꝑisaiam dicit: Ipse qui
loquebar adsum: Hoc est adsum in eugło : quilo quebar in lege : Deindealibi:
m̃a quaehabet pater mea sunt : Quae suntomnia : Non utiq locutus est decrea¬
tis: Haecenim omnia facta sunt ꝑ filium: Sed ea quae pater habet id est aet̃nita¬
tem maiestatẽ diuinitatẽq : nascendo possedit : Ergo eum qui om̃a hab&
quae paterhabet Scriptum ẽ enim Omã quae habet pater mea sunt : Om¬
tẽ dixerit : Non patrem solum : etipsed exp̃o ds̃ pater asserait ꝑ prophetam: Posui
adiutorium suꝑ potentẽ : Nonergo pater solus potens: sed potens etiã dĩ filius : Iin
patreenim laudatur filius: Certe ostendat aliquis. quid sit quod non possit

Expanded text:
ens. Ergo et Patris et Filii omnipotentia: sed tamen Deus unus omnipotens; quia unitas potestatis est. 37. Atque ut scias, Imperator auguste, Christum esse, qui locutus est et in propheta et in Evangelio, tamquam in praedestinatione Evangelii per Esaiam dicit: Ipse qui loquebar, adsum , hoc est: Adsum in Evangelio, qui loquebar in Lege. 38. Deinde alibi: Omnia quae Pater habet, mea sunt . Quae sunt omnia? Non utique locutus est de creatis; haec enim omnia facta sunt per Filium: sed ea quae Pater habet, id est, aeternitatem, majestatem, divinitatem, quae nascendo possedit. Ergo eum qui omnia habet, quae Pater habet scriptum est enim: Omnia quae Pater habet, mea sunt , omtem dixerit, non Patrem solum: et ipse de Christo Deus Pater asserat per Prophetam: Posui adjutorium super potentem . Non ergo Pater solus potens, sed potens etiam Deus Filius; in Patre enim laudatur et Filius. 40. Certe ostendat aliquis quid sit, quod non possit
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dicit: Ego etpater unum sumus : Vnum dixit : nefiat᷑ discretio po
perfectum filium genuisse credatur: et pater ac filius unum sint non coofa¬

Expanded text:
etiam dicit: Ego et Pater unum sumus . Unum dixit, ne fiat discretio poteetiam dicit: Ego et Pater unum sumus . Unum dixit, ne fiat discretio poteperfectum Filium genuisse credatur: et Pater et Filius unum sint, non confu
Abbreviated transcription (Latin):
defide disceptandi. In altero enim religiosa confessio est un altero in canta
ber Vbipietatis officum est : iudax negodum uerecunda occasione
suscipiant ut defide paucadis epde testmonis plura cantexa Detq
cilus id potissimũ sequar: quod orecenti decem e tocto sacerdotestẽquam
abrabȩ electiiudicio: consona fidei uirtute uictores uelut tropheum tote
orbe subactis perfidis extulerunt ut mihi uideatur hocessediuinum quođ
eodem numero in concilus fidei habemus oreccũlum quo in historia pie¬
Ixpositio fideinnre : Assertio auem nrãe sidei baec est utunũ dm̃ ee dica¬
mus neq ut gentes filium separemus. neq utiudei natum expatre anteit¬
porx et ex uirgine postea editum denegemus: Neq ut sabellius ꝑatre
confundamus et uerbum ut eundem patrem asseramus etfilium. Nequ
ut fotinus initium filii ex uirgine disputemus. neq ut arrius plures creden¬
do et dissimiles potestates. pluresdeos gentili errore faciamus quia scriptũ

Expanded text:
de fide disceptandi; in altero enim religiosa confessio est, in altero incauta ber, ubi pietatis officium est, audax negotium verecunda occasione suscipiam; ut de fide pauca disceptem, de testimoniis plura contexam. 5. De conciliis id potissimum sequar, quod trecenti decem et octo sacerdotes, tamquam Abrahae electi judicio, consona fidei virtute victores, velut tropaeum, toto orbe subactis perfidis, extulerunt; ut mihi videatur hoc esse divinum, quod eodem numero in conciliis fidei habemus oraculum, quo in historia piedestruunt. 6. Assertio autem nostrae fidei haec est, ut unum Deum esse dicamus: neque, ut gentes, Filium separemus: neque ut Judaei, natum ex Patre ante tempora, et ex Virgine postea editum denegemus: neque ut Sabellius, Patrem confundamus et Verbum; ut eumdem Patrem asseramus et Filium: neque ut Photinus, initium Filii ex Virgine disputemus: neque ut Arius, plures credendo et dissimiles potestates, plures deos gentili errore faciamus, quia scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
Non quaero quid loquantur philo sophi. requiro quid faciant. Soliinsuis gymna¬
sus remanserunt. Vide quam fides argumentis preponderet. Illi cotidie a
suis consortibus deseruntur. qui copiose disputant. isti cotidie crescunt quisi¬
tatibus et deliciis orbem ligarun : isti ieiuniis et doloribus exsuerunt plures
itaq iam coepit in licere iniuria : quam uoluptas : Nunc uideamus. quid distãp̃
agentilibus arriant: Iuideos appellant dispares sexu. dissimiles potestate isti
trinitatẽ asserunT differentis diuinitatis et dissimilis potestatis: Illideorũ sucȩ
principium asserunt temporale. etistixpm̃ cocpissẽ ex tempore mentiuntur
N on enim exphilo sophia omnem impictassuae traxerunt colorem: Illitamen
quod uenerantur amplificant istidĩfilom creaturem asserunt esse quidĩ est:¬

Expanded text:
Non quaero quid loquantur philosophi, requiro quid faciant. Soli in suis gymnaNon quaero quid loquantur philosophi, requiro quid faciant. Soli in suis gymnasiis remanserunt. Vide 461 quam fides argumentis praeponderet. Illi quotidie a suis consortibus deseruntur, qui copiose disputant: isti quotidie crescunt, qui sitatibus et deliciis orbem ligarunt, isti jejuniis et doloribus exuerunt. Plures itaque jam coepit illicere injuria, quam voluptas. 85. Nunc videamus quo distant a gentilibus Ariani. Illi deos appellant dispares sexu, dissimiles potestate: isti Trinitatem asserunt differentis divinitatis, et dissimilis potestatis. Illi deorum suorum principium asseverant temporale; et isti Christum coepisse ex tempore mentiuntur. Nonne ex philosophia omnem impietatis suae traxerunt colorem? Illi tamen quod venerantur, amplificant: isti Dei Filium creaturam asserunt esse, qui Deus est
Abbreviated transcription (Latin):
annuntia uerant reuelarent : Ergo et noscũ audimus ex utero filiũ. ex corde
uerbum credamus : quia non plasmatus manibus. sed expatrenatus : Non ar¬
tificis opus. sed progenies est parentis. Etideo quidicit hic est filius meus
non dixithicest temporarlis : Nondixit haec est creaturmea. haec factura
mea hic seruus meus. sed hic filius meus: quẽ iudetis ingloria: hicest ds̃ a¬
braham. ds̃ isaac. dsia cob: qui apparuit in rubro morsi De quo morses ait
Q uiest misitine Non pater in rubo. non pater inheremo: sed filius morsi locutus
estergo quilegem dedit: ipse quilocutus est morsi dicens. Egosum ds̃ abrachã
ds̃ isaac ds̃ iacob hic est ds̃ patriarcharum. hicds̃ prophetarum: Filium ergo
legimus: Menstua ꝑcipit lectionem : edatlingua confessionem. Auferhinc
argumenta. ubi fides quaeritur. In ipsis gimnasus suis iamdialectica taceat

Expanded text:
annuntiaverant, revelarent? Ergo et nos cum audimus ex utero Filium, ex corde annuntiaverant, revelarent? Ergo et nos cum audimus ex utero Filium, ex corde Verbum, credamus quia non plasmatus manibus, sed ex Patre natus: non artificis opus, sed progenies est parentis. 83. Et ideo qui dicit: Hic est Filius meus, non dixit: Hic est temporalis; non dixit: Haec est creatura mea, haec factura mea, hic servus meus; sed hic Filius meus, quem videtis in gloria. Hic est Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob, qui apparuit in rubo Moysi, de quo Moyses ait: Qui est, misit me . Non Pater in rubo, non Pater in eremo: sed Filius Moysi locutus est ergo qui Legem dedit, ipse qui locutus est Moysi, dicens: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, Deus Jacob . Hic est ergo Deus patriarcharum, hic Deus est prophetarum. 84. Filium ergo legimus: mens tua percipit lectionem, edat lingua confessionem. Aufer hinc argumenta, ubi fides quaeritur: in ipsis gymnasiis suis jam dialectica taceat.
Abbreviated transcription (Latin):
N amecsitribus parabatobsequium. unius tamen expectabat imperium. Sed qm̃ uel
tabernaculorum numerum deferendum tribus simpliciter aestimauit: emenda¬
turdĩ patris auctoritate dicentis : Hic est filius meus dilectissimus ipsum audite
Id est quid conseruas tuos. cũ dño soca stuo shicest filius : Non morses filius non
helias filius. sed hic filius. Sensitemendationẽ apłs procidit in faciẽ c̃scernat᷑
patris uoce & filii cdaritate. sed ed cular a filio quii acentes erigere consucuit.
V numuidit. solum uidit dĩ filio : Repsseruntenim seruuli. ut solus dñs qui so¬
lus designabatur filius uideretur Quidigitur sibi uoluit illauisio non aequa¬
litatem xp̃i seruorumq significans ed mysteriũ signans. nisi ut appareret no¬
bis quod lex etprophetȩ cum euangdio congruentes. sempiternũ dĩ filiũ quẽ

Expanded text:
nam etsi tribus parabat obsequium, unius tamen exspectabat imperium. Sed quoniam vel nam etsi tribus parabat obsequium, unius tamen exspectabat imperium. Sed quoniam vel tabernaculorum numerum deferendum tribus simpliciter aestimavit, emendatur Dei Patris auctoritate dicentis: Hic est Filius meus dilectissimus, ipsum audite , id est: Quid conservos tuos cum Domino socias tuo? Hic est Filius meus. Non Moyses filius, non Elias filius: sed hic Filius. Sensit emendationem apostolus, procidit in faciem, consternatus Patris voce, et Filii claritate: sed sublevatur a Filio, qui jacentes erigere consuevit. Unum vidit, solum vidit Dei Filium. Recesserunt enim servuli, ut solus Dominus, qui solus designabatur Filius, videretur. 82. Quid igitur sibi voluit illa visio, non aequalitatem Christi servorumque significans, sed mysterium signans, nisi ut appareret nobis quod Lex et Prophetae cum Evangelio congruentes, sempiternum Dei Filium, quem
Abbreviated transcription (Latin):
Crederetibi iussum est non discutere promissum est Scriptum estenim. Credidit
non uidemus qui iubemur credere magis : quam discutere quae uidemus : Dicit
splendor lucis aeternae . quia simul splendor operat᷑. ut nascitur Apłi istud exẽ¬
plum est. non meum: Noliergo credere quod fuerit uel momentum aliquod. quo
fuerit sine sapientia ds̃ : aut sine splendore lux Noliarriane ex nr̃is aestimare di¬
uina. sed diuina crede : ubi humana non inuenis Rexgentilis inigne cũ pueris
hebreis. quarti quasi angeli uidit figuram. Et quia prestareputabat angelis difi¬
lium. quem nonlegit sed credi iudicauit Abrocham quoq tresuidit. etunũ ad o¬
rxuit . Petrus in monte morsen etheliam cum filio dĩ uidit. necerrauit innatura :
nec errauitingloria Deniq quid facere deberet non illos sed xp̃m interrogauit

Expanded text:
credere tibi jussum est, non discutere permissum est. Scriptum est enim: Crediditcredere tibi jussum est, non discutere permissum est. Scriptum est enim: Crediditnon videmus, qui jubemur credere magis quam discutere, quae videmus. CAPUT splendor lucis aeternae, quia simul splendor operatur, ut nascitur. Apostoli istud exemplum est, non est meum. Noli ergo credere quod fuerit vel momentum aliquod quo fuerit sine sapientia Deus, aut sine splendore lux . Noli, Ariane, ex nostris aestimare divina: sed divina crede, ubi humana non invenis. 80. Rex gentilis in igne cum tribus pueris Hebraeis quarti quasi angeli vidit figuram: et quia praestare putabat angelis, Dei Filium, quem non legit, sed credidit, judicavit . Abraham quoque tres vidit, et unum adoravit . 81. Petrus in monte Moysen et Eliam cum Filio Dei vidit, nec erravit in natura, nec erravit in gloria. Denique quid facere deberet, non illos, sed Christum interrogavit;
Abbreviated transcription (Latin):
dignum certe est ut specialiter & precipuȩ uideatur essȩ rasse filium habe¬
atgenerationis inusitate gloriam. quihabet potestatis inusitate gratiam Non
solum ammirabilis expatregeneratioxp̃i. amini pebilis etiam ipsa generatio
eius ex uirgine Tuillam dicis nrae similem conceptionis. e tego probo istã. nrae esse
dissimilem Immoteipsum cogam fateri. Dicquẽ ad modum sitnatus ex maria quo
usuuterus eum habuerit uirginalis. quomodo sine semine uiri iptus. unde uirgo
pregnans. quẽ ad modum puella matris ante foctus quã copula uxoris exꝑta : Cau¬
sadeerit et generabatur filius. Vndeergo legis nouate partus sugitur in uirgi¬
ne usus defuit generationis humanae. quẽ ad modum indõ patre progenie gene¬
rationis usum requiris: Certeusus in sexuest quia sexus in carneest. Vbiergo
caronon est . quẽ ad modum carnis infirmitatẽ exigis ͤ nemo meliorẽ discutit.

Expanded text:
Dignum certe est ut specialiter et praecipue videatur generasse Filium. HabeDignum certe est ut specialiter et praecipue videatur generasse Filium. Habeat generationis inusitatae gloriam, qui habet potestatis inusitatae gratiam. 77. Non sola admirabilis ex Patre generatio Christi, admirabilis etiam ipsa generatio ejus ex Virgine. Tu illam dicis nostrae similem conceptionis, et ego probo et istam nostrae esse dissimilem, immo te ipsum cogam fateri. Dic quemadmodum sit natus ex Maria, quo usu uterus eum habuerit virginalis, quomodo sine semine viri partus, unde virgo praegnans, quemadmodum puella mater ante fetus, quam copulam ut uxor experta? Causa deerat, et generabatur filius. Unde ergo legis novatae partus? 78. Si igitur in Virgine usus defuit generationis humanae, quemadmodum in Deo Patre propriae generationis usum requiris? Certe usus in sexu est, quia sexus in carne est: ubi ergo caro non est, quemadmodum carnis infirmitatem exigis? Nemo meliorem discutit:
Abbreviated transcription (Latin):
fectũ quonos egemus quorum infirmitas exhuius modi rebus profectum accipit
antedm̃. immo hocipsum uerbum antedm̃ dicere esse aliquid graue Ergo sitaa
est quihihilhorum est indõ patre qua profectum significent qui ads̃ est. nihil
horum aptari potest etiam dĩ filio. utuel initium accipiat uel profectum. quia
uerus ds̃ ex dõ uero est. Ergo quia usitatum non repperimus ordinem. ad qui¬
esce arriane p̃cipuam filii genenitionẽ fuisse. ad quiesce inquam. Et simihi nop
credis. erubesce ueldĩ uocem dicentis. Cuime similem existimatis: Etiterum
uia non sicuthomo itaet ds̃. Etenim sio peratio dĩ precipua est. qui a ñ manib:
operatur aliquid non labore conficit. non diebus ab soluit. Ipse enim dixit. &
facca sunt ipsemandauit & creata sunt. Curnon credamus precipuam essege¬
nerationem eius infilio cuius precipuam generationẽ in operibus cius agnoscimꝰe

Expanded text:
fectum quo nos egemus, quorum infirmitas ex hujusmodi rebus profectum accipit.fectum quo nos egemus, quorum infirmitas ex hujusmodi rebus profectum accipit.ante Deum, immo hoc ipsum Verbum, ante Deum dicere esse aliquid, grave. Ergo si ita est, quia nihil horum est in Deo Patre, quae profectum significent; quia Deus est: nihil horum aptari etiam potest Dei Filio, ut vel initium accipiat, vel profectum; quia Deus verus ex Deo vero est. 76. Ergo quia usitatum non reperimus ordinem, acquiesce, Ariane, praecipuam Filii generationem fuisse. Acquiesce, inquam; et si mihi non credis, erubesce vel Dei vocem dicentis: Cui me similem aestimastis ? Et iterum: Quia non sicut homo, ita et Deus . Etenim si operatio Dei praecipua est, quia non manibus operatur aliquid, non labore conficit, non diebus absolvit; Ipse enim dixit, et facta sunt, ipse mandavit, et creata sunt : cur non credamus praecipuam generationem esse ejus in Filio, cujus praecipuam creationem in operibus agnoscimus?
Abbreviated transcription (Latin):
fiteor quod reliqum estimpietatis horresco. Dm̃ confiteris homo et tali circũ scribis a¬
lumnia : ds̃ hanc auestat amentiam. Rursus obiciunt. Ergo non est filius si non ha
bent quod habet filii Ignoscatmihi pater. ignoscat mihi filius. ignoscat sp̃s sc̃sques
tionem proprietate referre cupienti. Estcerte pater & manet semper. sunteciam
creature prodispositionẽ diuina. Estergo aliquid eorum quod non subiectum sit
autdocis aut temporibus. autcreationi autcause alicui uel auctori. profecconihil
Quidergo dicitis: Esthorum aliquid quo egeatpater : impium est dicere Ergo
aut desinite quae creaturarum sunt. a patrediuinitati. autsi comparecre conten¬
ditis : Considerate quo ur̃a procedat impietas. quod absit uel in sensus nostros
aliquando ueniat Nos enimpiam responsionẽ tenemus Namq omps ds̃ est
etideo nullo eorum pater indiget. quia non habet mutationem sui aliquam uel pro¬

Expanded text:
fiteor: quod reliquum est impietatis, horresco. Deum confiteris, homo, et tali circumscribis cafiteor: quod reliquum est impietatis, horresco. Deum confiteris, homo, et tali circumscribis calumnia? Deus hanc averruncet amentiam. CAPUT XIbet quae habent filii. Ignoscat mihi Pater, ignoscat Filius, ignoscat et Spiritus sanctus, quaestionem pro pietate referre cupienti. Est certe Pater, et manet semper: sunt etiam creaturae pro dispositione divina. Est ergo aliquid earum quod non subjectum sit aut locis, aut temporibus, aut creationi, aut causae alicui vel auctori? Profecto nihil. Quid ergo dicitis? Est horum aliquid quo egeat Pater? Impium est dicere. Ergo aut desinite, quae creaturarum sunt, aptare divinitati: aut si comparare contenditis, considerate quo vestra procedat impietas; quod absit ut vel in sensus nostros aliquando veniat. 75. Nos enim piam responsionem tenemus. Namque omnipotens Deus est, et ideo nullo eorum Pater indiget, qui non habet mutationem sui aliquam, vel pro
Abbreviated transcription (Latin):
qui ex infirmitate metiris humana Quid sidm̃ negare non potes nomine. infirmi¬
tate tamen hominem uis probare: Quid sidum filium discutis. patrem arguis &
dum xp̃o p̃dicas. patrem adiudicas : Nam sidiuina generatio subiecta tempori
fuit. etid exusu generationis usurpatur humanae : Ergo et pater corporaliute¬
ro portauit filium decemmensium curriculis. Onusuexit. Sed quomodosi¬
ne sexu. altero generationis usu : Vides solem generationis seriem non coepisse.
ectupartus cuiusdam corporei necessitates putas fuisse solemnes : Tuusum quȩ¬
ris. ego sexum Iu tempus exigis. ego ordinem Tufinem discutis. ego principium¬
quero. Nempefinis ex principio non principium pendet ex fine. Omne inquis
quodnatum est principium habet. Etideo quia filius principium habet. et extẽ¬
pore essecoepit. quod ipsorum ore sitdictum Ego autem filium natũ esse pro¬

Expanded text:
qui eum ex infirmitate metiris humana; quid si Deum negare non potes nomine, infirmiqui eum ex infirmitate metiris humana; quid si Deum negare non potes nomine, infirmitate tamen hominem vis probare? Quid si dum Filium discutis, Patrem arguis: et dum Christo praejudicas, Patrem adjudicas? 72. Nam si divina generatio subjecta tempori fuit, et id ex usu generationis usurpatur humanae; ergo et Pater corporali utero portavit Filium, decem mensium curriculis onus vexit. Sed quomodo sine sexu altero generationis usus? Vides solemnem generationis seriem non coepisse, et tu partus cujusdam corporeae necessitatis putas fuisse solemnes. Tu usum quaeris, ego sexum: tu tempus exigis, ego ordinem: tu finem discutis, ego quaero principium, Nempe finis ex principio, non principium pendet ex fine. 73. Omne, inquis, quod natum est, principium habet; et ideo quia Filius est, principium habet, et ex tempore esse coepit. Quod ipsorum ore sit dictum. Ego autem Filium natum esse pro
Abbreviated transcription (Latin):
fateantur etfinis est. Nequem sub religiosi nominis professione decipiant haec
nempe sunt testmonia scripturarum. Autsihabes aliud proferre debebis Super¬
est ute cargumentis ueritas colligatur: Quam quã etiam humanis testimonis ar¬
gumenta cedere soleant Argumentare tamen hereticȩ utuoles. Vsu inquis acci¬
piemus eo quina scitur priorem esse qui generat Persequereigit᷑ omnia uestigi¬
a consuetudinis et cetera conueniunt non obsisto quinec istud requines. Siautẽ
nulla concordant. quem ad modum cum de sint cetera hoc solum exigis : Ergo qui¬
ausum requiris quando generatus est expatre paruulus fuit. Vi disti incunis
infantulum uagientem processus aliquos accepit aetatis. Si enim in firmitatẽm
generationis habuit. nec esse est ut non solum nascendi. sed etiam uiuendi incide¬
ritinfirmitatem. Sed fortasse eoprolaberis amentiae. ut defilio istonon annuas

Expanded text:
fateantur, et finis est; ne quem sub religiosi nominis professione decipiant. Haec fateantur, et finis est; ne quem sub religiosi nominis professione decipiant. Haec nempe sunt testimonia Scripturarum. Aut si habes aliud, proferre debebis. 70. Superest ut et argumentis veritas colligatur. Quamquam etiam humanis testimoniis argumenta cedere soleant; argumentare tamen, haeretice, ut voles. Usu, inquis, accipimus eo qui nascitur, priorem esse qui generat. Persequere igitur omnia vestigia consuetudinis, et sicaetera conveniunt, non obsisto quin et istud requiras: si autem nulla concordant, quemadmodum cum desint caetera, hoc solum exigis? Ergo quia usum requiris, quando generatus est ex Patre, parvulus fuit. Vidisti in cunis infantulum vagientem, processus aliquos accepit aetatis; si enim infirmitatem generationis habuit, necesse est 458 ut non solum nascendi, sed etiam vivendi inciderit infirmitatem. 71. Sed fortasse eo prolabaris amentiae, ut de Dei Filio ista non abnuas,
Abbreviated transcription (Latin):
honorificat. et tucum gentilibus conuiciaris : Quaeris ame utrum prior non pos¬
sitesse qui pater est. quaero aceutdoceas quando pater fuerit prior: aut testimoni¬
is autargumentis collige uirtutem. Si testimoniis accepisti. utiq sempiternã dĩ
esseuirtutem. legisti etiam dicentem: Is rahel sime audieris nonerit inted s recens
neq ad orabis dm̃ alienum. Aliud horum aeternitatẽ. aliud proprietatem su¬
bstantiȩ in differentis significat. ut neque posteniorem neq alterius diuinitatis
filium essecredamus: Namsipostenor est recens est. Et siunius non est diuinitatis alic¬
nus est. Sed nec posterior qui a recens non est. nec alienus quia expatrenatus quia su¬
pra omnia est ds̃ benedictus insaccula : Sicut scriptum est: Sed si alienum putant
curadoranteum cum scriptum sit. neq ad ombis dm̃ alienum: Aut sinon adorent

Expanded text:
honorificat, et tu cum gentibus conviciaris. honorificat, et tu cum gentibus conviciaris. sit esse, qui Pater est. Quaero a te, ut doceas quando Pater prior fuerit, testimoniis, aut argumentis collige veritatem. Si testimoniis, accepisti utique sempiternam Dei esse virtutem. Legisti etiam dicentem: Israel, si me audieris, non erit in te Deus recens, neque adorabis Deum alienum . Aliud horum aeternitatem, aliud proprietatem substantiae indifferentis significat; ut neque posteriorem Patre, neque alterius divinitatis Filium esse credamus. Nam si Patre posterior est, recens est: et si unius non est divinitatis, alienus est. Sed nec posterior; quia recens non est: nec alienus, quia ex Patre natus; quia supra omnia est Deus benedictus in saecula , sicut scriptum est. 69. Sed si alienum putant, cur adorant eum, cum scriptum sit: Neque adorabis Deum alienum ? Aut si non adorant,
Abbreviated transcription (Latin):
ad generationem di terrenaegenerationis exempla conueniant. Si secundum homi¬
nem loquamur. negare non poteris priores esse interhomines patris quam filupas¬
siones Prior creuit. prior senuit. pnordoluit. prior fleuit: Sugitur hictẽpore
minor. illeantiquior passione Si ç igitugenerationis incurrit aetatem. Nec ille
genenendi euasitpudorem Quid te ista quaestionum tormenta delectant. audis dĩ
filium: autdelenomen autagnoscenatunem Audis uterum. agnosce generitio¬
nis perspicuae ueritatem : Audiscor uerbum intellige Audis dexteram ag¬
nosceuirtutem. Audis os. cognoscesapientiam. Non haec sunt indõ corporalib
aestimanda : In comprehensibiliter genenrtur filius. in passibiliter generat᷑ pat̃ :
et tamen ex segenerauit. etante omnem intellectum generauit ds̃ uerus. dm̃uerum
Paterdiligit. ec cudiscutis ꝑater cõmplacet. et tucum iudcis inuides : Pater

Expanded text:
ad generationem Dei terrenae generationis exempla conveniant. Si secundum homiad generationem Dei terrenae generationis exempla conveniant. Si secundum hominem loquamur, negare non poteris priores esse in homine patris quam filii passiones. 457 Prior crevit, prior senuit, prior doluit, prior flevit. Si igitur hic tempore minor, ille antiquior passione. Si hic generationis incurrit aetatem, nec ille generandi evasit pudorem. 67. Quid te ista quaestionum tormenta delectant? Audis Dei Filium: aut dele nomen, aut agnosce naturam. Audis uterum, agnosce generationis perspicuae veritatem. Audis cor, Verbum intellige. Audis dexteram, agnosce virtutem. Audis os, agnosce sapientiaaestimanda. Incomprehensibiliter generatur Filius. Impassibiliter generat Pater et tamen ex se generat et ante omnem intPater diligit, et tu discutis: Pater complacet, et tu cum Judaeis invides: Pater
Abbreviated transcription (Latin):
principio apud dm̃. Eraxtinquit apuddm̃ Erat. Erat enet. Erat
Eccequater erat Vbiimpius inuenit quod nonerat : A libi quoq ioħ
inepistolasua dicit. Quoderat in principio. Indefinite tenditur. Erait
Mihienim impossibileest generationis scire secretum. Mens deficit. uox silet. non mea
tantum sed etangelorum. Supra potestates supnr angelos supra cherubim. supra
seraphim. supra omnẽ sensum est: Quia scriptum est Pax autem xp̃i quae est super
pernamysteria. Licet scire quod natussit . non licet discutere quẽ ad modũ natussit
Illud negaremihi nonlicet. hoc quaerere metus est Namsi paulus eaquae audiuit
raptus intertium caelum in effabilia dicit. quomodo nos ex primere possumus pater¬
nae generationis archanum. quod nec sentire pocuimus nec audire : Verum sime ad
consuetudinem trahis generationis humanae ut patrem dicas priorem : uideutrum

Expanded text:
principio apud Deum . Erat, inquit, apud Deum. Erat, erat, erat, erat: principio apud Deum . Erat, inquit, apud Deum. Erat, erat, erat, erat: ecce quater erat. Ubi impius invenit quod non erat? Alibi quoque Joannes in epistola sua dicit: Quod erat in principio ; indefinite tenditur, eratMihi enim impossibile est generationis scire secretum: mens deficit, vox silet, non mea tantum, sed et angelorum. Supra Potestates, supra Angelos, supra Cherubim, supra Seraphim, supra omnem sensum est; quia scriptum est; Pax autem Christi quae est supra perna mysteria. Licet scire quod natus sit: non licet discutere quemadmodum natus sit. Illud negare mihi non licet, hoc quaerere metus est. Nam si Paulus ea quae audivit raptus in tertium coelum, ineffabilia dicit, quomodo nos exprimere possumus paternae generationis arcanum, quod nec sentire potuimus, nec audire? 66. Verum si me ad consuetudinem trahis generationis humanae, ut Patrem dicas priorem; vide utrum
Abbreviated transcription (Latin):
lem Sempiterno enim temporde dissimile est Clamat propheta sẽpi¬
ternum Clamat etapł sempiternum plenum est uetus testamentũ tes¬
timonis filii sempiterni. plenum est nouum Ordinem ergoteneamus.
scrptum est in ueteri testamento utuclunum epluribus dicam : antemenor
fuit alius ds̃ et postmenonent. Nihilergo argumentabor interrogote
ipsum. Quis hoc dicit pater anfilius: Vtrum dixeris ꝗͥ ote conunci intel¬
liges. uelsi credas docen Quis ergo hocdicit: Pater anfilius : Sifilius
antemeinquit noñ fuit alius ds̃ Si pater postie inquitnonent Hic pri¬
orem ille posteriorem non habet : Inuicem in se et pacer infilio. et filius
ippatrecognoscitur Cum enim patrem dixeris. eius etiam filium designa¬
fa. quianemo ipse sibi filius est. Itaque nec filius sinepatre. nec pater po
testesse sine filio. Semperigitur pater. semperetfilius. In principio enĩ
eratuerbum. Etuerbum erat apud dm̃ etds̃ erat uerbum Hocerat in

Expanded text:
lem; sempiterno enim temporale dissimile est. Clamat Propheta sempilem; sempiterno enim temporale dissimile est. Clamat Propheta sempiternum, clamat et Apostolus sempiternum: plenum est vetus Testamentum testimoniis Filii sempiterni, plenum est novum. 55. Ordinem ergo teneamus. Scriptum est in veteri Testamento, ut vel unum de pluribus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit . Nihil ergo argumentabor, teipsum interrogo. Quis hoc dicit, Pater, an Filius? Utrum dixeris, eo te convinci intelliges: vel si credas, doceri? Quis ergo hoc dicit, Pater, an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus: Si Pater: Post me, inquit, non erit. Hic priorem, ille posteriorem non habet: invicem in se et Pater in Filio, et Filius in Patre cognoscitur. Cum enim Patrem dixeris, ejus etiam Filium designasti; quia nemtest esse sine Filio. Semper igitur Pater, semper et Filius. 56. In principio enim erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in
Abbreviated transcription (Latin):
tudissimilẽ filium dĩ dicis : Iohannes dicit Dileca filuidĩ sumus et nondum
apparet quiderimus Scimus quia sireuelatum fuerit similes ei erimus: O
in prouida amentia . Dimpudens ꝑuicatia hominessumus etin quo possumꝰ
ad similitudinẽ dĩerimus. Et similem audemus dĩ filium denegare. Ergo pat̃
dixit faciamus hominem adimaginem et similitudinem nostram : In prin¬
cipio ipsius mundi. patrem et filium esse audio et unum opuscerno Aui¬
dio loquentem. agnosco facientem. sed etpatris ȩtfilii uitam imaginem u¬
nam similitudinem lego Similitudinem haec non diuersitatis. sed unitatis
est Quidigitur tibiusurpas. filio dĩ derogas. cumutiq nisi perimaginem
dĩ ad imaginẽ di esse non possis: DESEMPITERNO DI FILIO .IIII
esse fateamur. cum similis sempiterni. utiq sempiternus sit Siautẽ patrẽ
sempiternum dicimus. ethocidem filium denegamus. dicimus esse dissimi¬

Expanded text:
tu dissimilem Filium Dei dicis? 52. Joannes dicit: Dilecti, filii Dei sumus, et nondum tu dissimilem Filium Dei dicis? 52. Joannes dicit: Dilecti, filii Dei sumus, et nondum apparet quid erimus: scimus quia si revelatum fuerit, similes ei erimus . O improvida amentia! o impudens pervicacia! Homines sumus, et in quo possumus, ad similitudinem Dei erimus; et similem audemus Dei Filium denegare? 454 53. Ergo Pater dixit: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. In principio ipsius mundi Patrem et Filium esse audio, et unum opus cerno. Audio loquentem, agnosco facientem; sed et Patris et Filii unam imaginem, unam similitudinem lego. Similitudo haec non diversitatis, sed unitatis est. Quod igitur tibi usurpas, Filio Dei derogas; cum utique nisi per imaginem Dei, ad imaginem Dei esse non possis. CAPUT VIII. esse fateamur, cum similis sempiterni utique sempiternus sit. Si autem Patrem sempiternum dicimus, et hoc idem Filium denegamus, dicimus esse dissimi
Abbreviated transcription (Latin):
culum sinemacula : quod pateruideatur in filio : Ima gobonitatis. quod nor
corpus incorpore : seduirtus in filio tota cernatur Imago docetinones sedissi¬
milem. Capxcter ex pressum esse significat Splendor significat ae ternũ
Imago itaq: non uult esse corporis. non fucis composita nonceris. sed simplex
dedõ egressa depatre. ex pressa defonte perhanc imaginem philippo patrẽ
dñs demonstrauit dicens p hilippe quimeuidet. uideceqpatrem. Et quo¬
modo tudicis ostende nobis patrem. non credis quia ego in patre et paterinme
est Videcenim inimagine patrem qui uidetinfilio. Videsquam imaginem
est. Non mortua quiaresurrectio est Vides ergo quiadum imago dicitur.
patrem significatesse cuius imago sit filius. qui anemo potestesse sibi imago su¬
sedicatur patrem in terro gemus : Nempe ipsedixit: Faciamus hominẽ ad

Expanded text:
culum sine macula; quod Pater videatur in Filio: imago bonitatis; quod non culum sine macula; quod Pater videatur in Filio: imago bonitatis; quod non corpus in corpore, sed virtus in Filio tota cernatur. Imago docet non esse dissimilem, character expressum esse significat, splendor signat aeternum. Imago utique non vultus est corporalis, non fucis composita, non ceris: sed simplex de Deo, egressa de Patre, expressa de fonte. 50. Per hanc imaginem Philippo Patrem Dominus demonstravit, dicens: Philippe, qui me videt, videt et Patrem. Et quomodo tu dicis: Ostende nobis Patrem? Non credis quia ego in Patre, et Pater in me est ? Videt enim in imagine Patrem, qui videt in Filio. Vides quam imaginem est; non mortua, quia resurrectio est. Vides ergo quia dum imago dicitur, Patrem significat esse, cujus imago sit Filius, quia nemo potest ipse sibi imago suse dicatur, Patrem interrogemus. Nempe ipse dixit: Faciamus hominem ad
Abbreviated transcription (Latin):
dne ꝑmanet uerbum tuum incaclo. Quod enimmanet : nec substanta ncc
aeternitate deficit Quaeris amequomodo si filius sit non priorem habeat
patrem : quaero idem abste: Quando aut quo modo filium putes esse genenitũ¬
mus propertuitate credatur A libi quoq aplsasseruit. quod ipsum posuithe¬
redem omnium perquem fecit saecula : Quiest splendor gloris et caracter
substantiaccius : Imaginem apł dicit. Etarrius dicit esse dissimilem : Cur
imago si similitũdinem non habet: Inpicturis homines nolunt essedissimiles:
Etarrius dissimilem patrẽ contendit infilio. et uultũtpater dissimilem genu
erit sui quasi impotens : Qui generare similem non potuerit : Prophetae di¬
cuntã nlumin etuo uidebimus lumen : Prophetaedicunt : Splendor estenim
lucis aeternae : ecspeculum sinemacula dĩ maiestãsi etimagobonitatis illius :
Vi dequanta dicantur : Splendor : quod daritas paternȩlucis infiliosit: Spe¬

Expanded text:
Domine, permanet Verbum tuum in coelo . Quod enim manet, nec substantia, nec Domine, permanet Verbum tuum in coelo . Quod enim manet, nec substantia, nec aeternitate deficit. 64. Quaeris a me quomodo Filius sit, si non priorem habeat Patrem? Quaero item abs te, quando aut quomodo Filium putes esse generatumus pro perpetuitate credatur. Alibi quoque Apostolus asseruit quod ipsum posuit haeredem omnium, per quem fecit et saecula, qui est splendor gloriae, et character substantiae ejus . Imaginem Apostolus dicit, et Arius dicit esse dissimilem: cur imago, si similitudinem non habet? in picturis homines nolunt esse dissimiles, et Arius dissimilem Patrem contendit Filio, erit sui, quasi impotens qui generare sibi similem non potuerit. Item: Imago docunt: In lumine tuo videbimus lumen . Prophetae dicunt: Splendor est enim lucis aeternae, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius . Vide quanta dicantur. Splendor; quod claritas paternae lucis in Filio sit: spe
Abbreviated transcription (Latin):
tus autem dĩ xp̃c est Scriptum estenim : Xpm essedĩ uirtutẽ : ecdĩ sapi
etxp̃c Nonergo ex usu genenationis humanȩ calumniã hereaice instruas.
neq ex nr̃o sermone cõmponas. Neq enim angustis sermonibus nr̃is. in men¬
sȩ magnitudinem pͥossumus diuinitatis indudere : Cuius magnitudinis nop
estfinis: Namq hominis generationem. sidefinire contendas. tẽpus osten¬
dis. Ceneratio autem diuina supna omnia est : late patet. supra omnes
cogitationes ascendit et sensus Scriptum estenim Nemouenit ad patrẽ.
nisi perme Quicquid igitur depatre cogitaueris. quamlibet eius ae terni¬
tatem non potes deẽo aliquid nisi ꝑfilium cogitare : N ec potest ullus ad pa¬
trem nisi ꝑfilium transire sensus Hic est inquit filius meus dilectissimus
Estinquit quo desinenter est Vnde ec dauid dicit: In aeternum inquit

Expanded text:
tus autem Dei Christus; scriptum est enim Christum esse Dei virtutem, et Dei sapietus autem Dei Christus; scriptum est enim Christum esse Dei virtutem, et Dei sapieet Christus. 63. Non ergo ex usu generationis humanae calumniam, haeretice, struas; neque ex nostro sermone componas. Neque enim angustis sermonibus nostris immensae magnitudinem possumus divinitatis includere, cujus magnitudinis non est finis . Namque hominis generationem si definire contendas, tempus ostendis: generatio autem divina supra omnia est: late patet, supra omnes cogitationes ascendit et sensus. Scriptum est enim: Nemo venit ad Patrem, nisi per me . Quidquid igitur de Patre cogitaveris, quamlibet ejus aeternitatem, non potes de eo aliquid nisi per Filium cogitare: nec potest ullus ad Patrem nisi per Filium transire sensus. Hic est, inquit, Filius meus dilectissimus . Est, inquit, qui quod est, semper est. Unde et David: In aeternum, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis dẽ  Si enim anteds̃ postea pater utiq genemtionis accessione
mutatus est : sed auertatds̃ hanc amentiam. Nosenim adimpietatẽ corum redar¬
guendam hanc reculimus quaestionem : Quia piamens generitionem sine tẽpo¬
reasserit ut ec sempiternum patrẽ cum filio dicat ncaliquando asserat essemu¬
tatum Iungatigitur hononficentia patrifilium: quẽ diuinita s iunxit: non
separetimpietas : quem generitionis proprietas copulauit honori ficemus fi¬
lium. ut honori ficemus et patrem : sicutineuangelio scriptum est: Sempiternitas
filii. paternȩ maiestatis in signe est: Sii stenon semper fuit ergo illemutatus est.
sed si seperfuit filius: ergonec pater aliquando mutatus est : Qui immutabilis
semperest : Itaque uidemus quod illi qui uolunt negarefilium sempiternum
num A postolus dicit: Quod di sempiterna uirtus sit: atq diuinitas. Vir¬

Expanded text:
mutabilis Deus? Si enim ante Deus, postea Pater: utique generationis accessione mutabilis Deus? Si enim ante Deus, postea Pater: utique generationis accessione mutatus est. 60. Sed avertat Deus hanc amentiam; nos enim ad impietatem eorum redarguendam, hanc retulimus quaestionem. Pia namque mens generationem sine tempore asserit; ut et sempiternum Patrem cum Filio dicat, nec aliquando asserat esse mutatum. 61. Jungat igitur honorificentia Patri Filium, quem divinitas junxit: non separet impietas, quem generationis proprietas copulavit. Honorificemus Filium, ut honorificemus et Patrem, sicut et in Evangelio scriptum est . Sempiternitas Filii Paternae majestatis insigne est. Si iste non semper fuit, ergo ille mutatus est: sed semper fuit Filius, ergo nec Pater aliquando mutatus est; quia immutabilis semper est. Itaque videmus quod illi qui volunt negare Filium sempiternum, num. Apostolus dicit quod Dei sempiterna virtus sit atque divinitas : vir
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi studio non audiendi cupiditate sed exponendi gractia paulisꝑ
alloquar. Dic mibiinquam E uitne aliquando tempus quo omni poters
ds̃ pater nonenrt. et dr̃ erat : Tempus inquis non ad struo. Beneetargũ¬
te. Sienim tempus dixeris teipsum conuinces quia necesse est assents
fuis se tempus antefilium cum filius temporis auccorsit et creator. Non
potestenim postopussuum ipse coepisse Necesseestigitur auctorem ope¬
rissui esse fatearis. Antetemponr in quis non ego filium. sedcum filiũ di¬
eo ostendo priorem patrem quia paterinquis filio priorest quidẽ hoc
Negas esse tempus antefilium. ec tamen nescio quid antefiliũ uis p̃cens¬
se quod temporissit. ec ostendis media nescio quae molimina fuisse gene¬
randi in quo generationem patris significastemporalem: Namsi pater
esse coepit. ds̃ ergo primo erat postea pater factus est Quomodo ergo im¬

Expanded text:
loquendi studio, nec audiendi cupiditate, sed exponendi gratia, paulisper loquendi studio, nec audiendi cupiditate, sed exponendi gratia, paulisper alloquar: dic mihi, inquam, fuitne aliquando tempus quo omnipotens Deus Pater non erat, et Deus erat? Tempus, inquis, non astruo. Bene et argute. Si enim tempus dixeris, te ipse convinces: quia necesse est asseras fuisse tempus ante Filium, cum Filius temporis auctor sit et creator; non potest enim post opus suum ipse coepisse: necesse est igitur auctorem operis sui esse fatearis. 59. Ante tempora, inquis, non nego Filium: sed cum Filium dico, ostendo priorem Patrem, quia Pater, inquis, Filio prior. Quid est hoc? Negas esse tempus ante Filium, et tamen nescio quid ante Filium vis praecessise, quod temporis sit; et ostendis media nescio quae molimina fuisse generandi, in quo generationem Patris significas temporalem. Nam si Pater esse coepit, Deus ergo primo erat, postea Pater factus est. Quomodo ergo im