comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
guinembibunt: cum manducauerint¬
illam carnem. &bibendi illũ sangui¬
nem: Quo modo quimanducauerit
ipseutiq uidebat. quando istadicebat:
sicigit̾ & ineo quodait: Quiblasphe
modo blasphemauerit : reus ẽ huius
in remis sibilis delicti : Sed modo quo¬
dam : quemnos quȩ rere. atq intelle¬
gere uoluit: qui hanc sententiã uerã
terribilemq: de prompsit: Item in t̃
cȩtera. procaptunrõ: quantum ista per
speculũ & inenigmata& prȩsertimtalib
quales adhuc sumꝰ uidere concedit᷑. Insi¬
nuat̃ nobis in pãre auctoritas: infilio
natiuitas: inspũscõ. patris filiiq: commu¬
nitas: intrib: equalitaos: Quod ergo cõ¬
muneẽ patri & filio: perhoc nor uoluit
habere communionem. & internos &
secum : perillud donum noscolligere
in unum: Quod ambo habent unũ. hocẽ
tamur: Nam quid boni nobis prodess&.
quid quid boni nossemusisi &iã dilige¬

Expanded text:
guinem bibunt uel, cum manducauerint etguinem bibunt uel, cum manducauerint etillam carnem et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducauerit et ipse utique uidebat, quando ista dicebat. sic igitur et in eo quod ait: qui blasphemodo blasphemauerit, reus est huius inremissibilis delicti, sed modo quodam, quem nos quaerere atque intellegere uoluit qui hanc sententiam ueram terribilemque depromsit. ITEM INTER CETERA. Pro captu nostro, quantum ista per speculum et in aenigmate, praesertim talibus quales adhuc sumus uidere conceditur, insinuatur nobis in patre auctoritas, in filio natiuitas, in spiritu sancto patris filiique communitas, in tribus aequalitas. quod ergo commune est patri et filio, per hoc nos uoluerunt habere communionem et inter nos et secum, per illud donum nos colligere in unum, quod ambo habent unum, hoc estamur. nam quid nobis prodesset quidquid boni nossemus, nisi etiam dilige
Abbreviated transcription (Latin):
baptigarẽ potuit : sed saluus eẽ non potuit: Sic̃
ergo cumdicer&. qui crediderit & baptiȩatus
fuerit saluus erit : Non om̃s credentes & bap¬
tuz atos: sed quosdam intuebat̃ in ea scilic&
constitutos fide: quȩ a pło distinguente per
dilectionẽ operatur: Ita cum dr̃x quiblas¬
phemauerit inspm̃ scm. non hab& remissio¬
nem inȩternum: non omnem. sed quendã
quoquisq: fuerit obligatus nullaum quam
remissione soluetur: Illud etiam qđ ait.
ls quim anducat meam carnem. & bibit meũ
sanguinem. in meman& &ego m illo. Quo¬
modo intellecturi sumus. Num quid
&iam illor hic debemꝰ accipere. Dequib
dicit apłs. quod iudicium sibi manducent
&bibant cum ipsam carnem manducent.¬
& ipsum sanguinem bibant: Num quid
&iud as magistriuenditor. & traditor
impius: quam uis primum ipsum manib:
eius confectum. sac ramentũ carnis &
sanguinis eius. cumcȩteris discipulis. sicut
apertius lucas euangelis tadeclarat.
corde ficto. carnẽ illã manducant. & san¬

Expanded text:
baptizari potuit, sed saluus esse non potuit. sicut ergo cum diceret: qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit, non omnes credentes et baptizatos, sed quosdam intuebatur, in ea scilicet constitutos fide, quae apostolo distinguente per dilectionem operatur: ita cum dixit: qui blasphemauerit in spiritu sancto, non habet remissionem in aeternum, non omnem, sed quendam quo quisque fuerit obligatus, nulla umquam remissione soluetur. Illud etiam quod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit apostolus quod iudicium sibi manducent et bibant, cum ipsam carnem manducent et ipsum sanguinem bibant ? numquid et ludas, magistri uenditor et traditor impius, quamuis primum ipsum manibus eius confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista declarat, enique, qui uel corde ficto carnem illam manducant et san
Abbreviated transcription (Latin):
tnonẽ relicta locustauna in omni terra
egypti : & indurauit dñs corpharaonis:
Beneficium certedĩ cõmemoraũ scriptu¬
ra. quod abstulit locustas: & secuta dix̃
induras sed nm̃ corpharaonis: Beneficio
utiq: suo & pacientia sua qua illa fiebat ob¬
stinatio dumei parcer&: sicut omnia mala
corda hominũ pacientia dĩ maleutendo.
durescunt

Expanded text:
non est relicta locusta una in omni terra Aegypti. et indurauit dominus cor Pharaonis. beneficium certe dei commemorauit scriptura, quod abstulit locustas, et secuta dixit indurasse dominum cor Pharaonis: beneficio utique suo et patientia sua, qua illa fiebat obstinatio, dum ei parceretur, sicut omnia mala corda hominum patientia dei male utendo durescunt
Abbreviated transcription (Latin):
lorum : id est eos qui hancuitam
inflagitus. & facinoribus: & sacri¬
legiis. atque impi&atibus quã li¬
b& maximis fimerunt: Ipsũ &iã
posttremo diabolum & angelos
eius : quamuis post longissimatẽ¬
pora purgatos atqueliberator.
Regno dĩ luciq restitui: etrursus
post longissimatempora : omnes
qui liberati sunt. adha& mala
denuo relabi & reuerti & has ui¬
ces alternantes. beatitudinum.
& miseriarũ rationales creaturȩ
semper fuisse. semperfore: dequa
uanissima impi&ate: ad uersum
philosophor a quibus ista didicit
origenis: in libris deciuitate dĩ.
diligentissime disputaui: id est¬

Expanded text:
lorum, id est etiam eos qui hanc uitam in flagitiis et facinoribus et sacrilegiis atque impietatibus quamlibet maximis finierunt, ipsum etiam postremo diabolum et angelos eius quamuis post longissima tempora purgatos atque liberatos regno dei lucique restitui, et rursus post longissima tempora omnes, qui liberati sunt, ad haec mala denuo relabi et reuerti, et has uices alternantes beatitudinum et miseriarum rationabilis creaturae semper fuisse, semper fore? de qua uanissima impietate aduersum philosophos, a quibus ista didicit Origenes, in libris de ciuitate dei diligenstissime disputaui.
Abbreviated transcription (Latin):
uis ñporsint : Nam quidicit septem
&tria undecim eẽ iddicit qđ omnino
eẽ ñ potẽ quiaũ dicit halendis uerbi
gratia ianuarus pluissetã &si factũ
ñ sit idtam̃ dicit qđ fieri ñ potuerit:¬
& definitio ergo & diuisio falsorũ potẽ
si uerissima quamuis falra ipsa utiq
ueranon sint¬

Expanded text:
 possint. Nam qui dicit septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. Qui autem dicit, calendis, verbi gratia, Januariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. Definitio ergo et divisio falsorum potest esse verissima, quamvis falsa ipsa utique vera non sint
Abbreviated transcription (Latin):
soluat᷑: Ñ potẽ aũ semd dĩ spũ regene¬
ratus ex parentũ carne generari: ut
obligatio quȩ soluta ẽ iterũ c̃trahatur:
& ideo semel ꝑceptã paruulus xp̃i gratiã
ñ amittit : nisi ꝓpria impietate : sietatis
accessu. tã malus euaserit: Ic enĩ &iã
ꝓpria incipi& habere peccata : quȩ ñ
regeneratione auferant᷑ sed alia curatio

Expanded text:
soluatur; non potest autem semel dei spiritu regeneratus ex parentum carne regenerari, ut obligatio, quae soluta est, iterum contrahatur. et ideo semel perceptam paruulus Christi gratiam non amittit nisi propria impietate, si aetatis accessu tam malus euaserit. tunc enim etiam propria incipiet habere peccata, quae non regeneratione auferantur, sed alia curatio
Abbreviated transcription (Latin):
uod martha excepit illũ indo¬
mũ suã significat ecclesiã quȩ
nc̃ ẽ excipientẽ dñm in cor suums
Maria soror eius quȩ desede bat
ad pedes dñi & audiebat uerbũ ei
significat eandẽ ecclesiã: sed infutu¬
ro scło: ubi cessans abopere. miste¬
rioq indigentȩ: sola sapientia ꝑ¬
fruetͥ Martha ergo occupata est
circa multum ministeriũ: quia nc̃
talib: operib exerct ecdesia: qđ
aũ querit᷑. qđ sesoror eius ñ adiuuet.
occasio datur sententiȩ dñi: quȩ os¬
tendit istã ecclesiã sollicitã ẽẽ. & tur¬
bare circa plurima: cũ sit unũ neces¬
sariũ ad qđ ꝑministeru huius merita
ꝑuenit̾: Mariã ciõ dic̃ optimam par¬
tem elegisse quȩ ñ auferet ab ea:
&ideo intellegit᷑ optima quia & ꝑ
hanc ad illã tendit᷑ & ñ auferetur :
Illauo ministerii quãuis sit bona
tam̃ auferet᷑ : quando indigentia cui
ministrat᷑ transierit. Cxc.¬
Deillo qui media uocte pe¬
tut abacico tres panes Ex

Expanded text:
uod Martha excepit illum in domum suam, significat ecclesiam, quae nunc est, excipientem dominum in cor suum. Maria soror eius, quae sedebat ad pedes domini et audiebat uerbum eius, significat eandem ecclesiam, sed in futuro saeculo, ubi cessans ab opere ministerioque indigentiae sola sapientia perfruetur. Martha ergo occupata est circa multum ministerium, quia nunc talibus operibus exercetur ecclesia. quod autem queritur, quod se soror eius non adiuuet, occasio datur sententiae domini, qua ostendit istam ecclesiam sollicitam esse et turbari circa plurima, cum sit unum necessarium, ad quod per ministerii huius merita peruenitur. Mariam uero dicit optimam partem elegisse, quae non auferetur ab ea; et ideo intellegitur optima, quia et per hanc ad illam tenditur et non auferetur; illa uero ministerii quamuis sit bona, tamen auferetur, quando indigentia, cui ministratur, transierit. CDe illo qui media nocte petiit ab amico tres panes; ex
Abbreviated transcription (Latin):
restat ꝑueniam dimittatur: hoce¬
nim salubriter &sineuana maniq: iac¬
tantia. bene intellegitur. in eo qđ
dix̃ scr̃ iohannes: sicornr̃m nos ñ rep̃¬
hendat fiduciam habemus ad dm̃ &
quecũq p&iem: accipiemur ab eo
hocenim uid&ur in isto loco am monu¬
is se necor nr̃m nos in ipsaoratione
& p&itione reprehendat hoc est ne
forte cum ceperimurdicere: dimit¬
tenobis. sicut &nos dimittimꝰ: Con¬
pugamur non facere quod dicimus
aut&iam ñ aude amus dicere qđ non
facimur & fiduciã p&endi amittam:¬

Expanded text:
restat per ueniam dimittatur. hoc erestat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam petendi amittam
Abbreviated transcription (Latin):
rectione significauit intriduo puto
aũt in tercẽ interretum corde & mun¬
dum corde: Etrectur corde in ea quȩ
ante sunt extenditur:  ea quȩ
r&rosunt obliuircens: ut recto cur¬
su idestrecta fide atq intentione.
ꝑueniat : ubi habit& mundus corde:
Sicut illa singula reddenda sunt sin¬
gulis ubi dictum est : Quisascen d&
inmontem dñi autquis tabit in lo¬
cosco eius : in nocrmanib: & mundo
corde: In noc r̃ manib ascendit: & mun¬
duscorde stabit: illud in opere est: il¬
lud infine: & illic magis intellegendũ.
quod dictumẽ bona est substantia.
cui non est peccatum in conscientia
Tuncenim uereerit bona substantia :
Idẽ uerediuitiae: cum transi Gerit
tota paupertas. idesttonsũ mata fue¬
rit omnis infirmitas : Nuncuero a
uertat sehomo adelicto cumpro¬
ficiendo in dediscedit: & renouat᷑
dedie indiem: & dirigat manꝰ in ope¬
re miscricordiȩ & abomni delicco
mund&corsuum: misereatur ut qđ

Expanded text:
rectione significauit in triduo. Puto rectione significauit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur. ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione perueniat, ubi habitet mundus corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictuin montem Domini? aut qui stabit in loco sancto ejus? Innocens manibus et mundus corde. Innocens manibus ascendet, et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. Et illic magis intelligendum quod dictum est, Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona substantia, id est, verae divitiae, cum transierit tota paupertas, id est, cum consumpta fuerit omnis infuertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die in diem, et dirigat manus in opere misericordiae et ab omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod
Abbreviated transcription (Latin):
tis scandalis: intanta ꝑmixtione ho¬
minum pessimorũ: Intanti robꝓbri¬
is impiorum: Dicendum eã ẽẽ glori¬
osam: quia reges ei seruiunt: Ibiẽ pe¬
riculosior. maiorq temptatio: Sed
tc̃potiusglorio saerit: quando fi&
quod idem ait apostolus: cum xp̃s
apraruerituita ur̃a. tc̃& uos cum
ipso apparebitis ingloria: cũ enĩ dñnp
se secundum formã serui ꝑ quã se
mediator conunx̃ eclesia: Nonfuent
glorificatur . nisi p̾resurrectionis glo
Quo modo dicenda est anteresur rectio¬
nem suam ȩclesia eĩgloriosa: Mun¬
datergo eam nunc lauacroaq inuer
bo abluens peccata pr&erita & pellens
abea dominationẽ malorum angelo¬
rũ: Deinde ꝑficiens eius sanitater fa¬
citeam occurrere in illam gloriosã
nia & sanitates ꝑficio hodie &cras:
& tertio consũmor id est ꝑficior: Dixit
enim hoc ꝑsona corporis sui quod est
ec lesiadĩ ponens prodistincus & ordi¬
natisq temporib quod & in sua resur¬

Expanded text:
tis scandalis, in tanta permixtione hotis scandalis, in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait apostolus: cum Christus apparuerit, uita uestra, tunc et uos cum ipso apparebitis in gloria. cum enim dominus ipse secundum formam serui, per quam se mediator coniunxit ecclesiae, non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gquomodo dicenda est ante resurrectionem suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam nunc lauacro bo abluens peccata.praeterita et pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam nia et sanitates perficio hodie et cras et tertia consummor, id est perficior: dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua resur
Abbreviated transcription (Latin):
ipso qđ uerum dicit dimitte: sicuti
a nosdimit tim̃ sine peccato senẽe
declarat : Inde est qđ dicit: nihilini¬
quũ erat in manib meis: sedoratio
mea munda Hincenĩerat oratiomin
daquia ueniam ñ iniuste peebat
quã ueraciterdabat Iudiciũ en ĩ sine
misericordia: Sedilliquiñ facit mi¬
scricordiam suꝑ exaltataũt mi sericor¬
quando quidem cũ rexiustus sederit
inthrono quisgloriabitur castũ seha¬
berccor: Aut quisgloriabitꝰ mundũ
ricordiam iusti plene ꝑ fecteq mun¬
dati: fulgebunt in regnopatrisui sic̃
sol Tuncplena atq ꝑfecta erit ȩdena
ñ habens maculam autrugam: Aut
aliquid eius modi: quia tunc&iã erit
ueregloriosa cum enim ñ tantũ an
ex hiber& sibi ȩclesiã ñ habentẽ ma¬
culã autrugã sed addidit glorio¬
samsatis significauit : quando crit
si nemacula & ruga. Autaliquid eius
modi Tuncutiq quando gloriosa:
Non enim modo intantismalis: in tan¬

Expanded text:
ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus eius, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat qui ueraciter dabat. Iudicium enim sine misericordia, sed illi qui non fecit misericordiam; superexsultat autem misericorum est: cum rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor aut quis gloriabitur mundum ricordiam iusti plene perfecteque mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol, tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tan
Abbreviated transcription (Latin):
alia non neglegens mundare ȩle¬
mosinis. Ingressum quippe hocest
iternr̃m quotendemus ad ꝑfectio¬
nẽmundamundat oratio: munda ẽ
aũt oratio ubiuera citer dicit᷑: Dimit¬
tenobis debitanra. sicut & nosdimit¬
timꝰ : Vt dum ñ rep̃henditur. qđ ñ
imputatur sine rep̃hensione hocẽ
sine macula nr̃ad ꝑfectionẽ cursus
habeat᷑: inqua ꝑ fectione cũ ad eam
uenerimꝰ: Iam ñ sit omnino qđ ig¬
noscendamund&ur: Sed aliudest¬
ẽẽ sine peccato: qđ desolo in hacui¬
ta unigenito dictũ ẽ : Aliudẽ eẽ sine
quȩ rela qđ de multis iustis &iã in hac
uita dicipotuit: Qm̃ ẽ quȩͥdam mo¬
durbonȩ uitȩ: De quo &iam in ista
humana conuersatione iusta que¬
rela ẽẽ non possit: Quis enĩ iuste
queritur de homine qui nemini
maleuult & quib: potest fide liter
consulit: ne contracuius quã in iu¬
riasten& libi dinem uindicandi
utueraciter dicat : sicut & nosdimit¬
timus debitorib: nr̃is: & tam̃ eo

Expanded text:
alia non neglegens mundare elealia non neglegens mundare elemosynis. ingressum quippe, hoc est iter nostrum, quo tendimus ad perfectionem, munda mundat oratio; munda est autem oratio, ubi ueraciter dicitur: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, ut, dum non reprehenditur quod non imputatur. sine reprehensione, hoc est sine macula noster ad perfectionem cursus habeatur, in qua perfectione, cum ad eam uenerimus, iam non sit omnino quod ignoscendo mundetur. Deindeesse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de homine, qui. nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusque iniurias tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo
Abbreviated transcription (Latin):
& non erit consũ matus infiliis isrł:¬
Items aluator in euangelio estoteper¬
da:. Dec&ero fr̃s. gaud&e ꝑ fectiestote:
Itemad colo senses: corripientes omnẽ
sio sut exhiber& ipsesibi gloriosã ȩcle¬
siã ñ habentẽ maculã autrugam a ut
aliquidhuius modi ut sit scã & inma¬
culotuo aut : quis requiesc& in mon
tetuo : qui ingreditur sine macula.
& operatur iustitiam: Etalibi: Etero
in maculatuscum eo Et alibi Beati
inmaculati inuia: quiam bulant in
legedñi: Item aput salomonẽ dili¬
git dñr scã corda Accepti sunt aũt illi.
om̃s in maculati horum testimoni¬
orum aliqua currentes exortat᷑ ut ꝑ¬
fecte currant aliqua ipsum sinem cõ¬
memorant quocurrendo ꝑtendant :
Ingrediaũt sinemacula: ñ absur de xi¬
am illedicitur ñ quiiam ꝑ fectus es:
Sed quiad ipsam ꝑfectionem in rephen¬
sibili tercurrit: carens criminibur
damnabilib atq ipsa peccata ueni¬

Expanded text:
et non erit inconsuet non erit inconsuitem saluator in euangelio: estote perda: de cetero, fratres, gaudete, perfecti estote; item ad Colossenses: corripientes omnem sios: ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, ut sit sancta et immaculo tuo? aut quis requiescet in monte to tuo? qui ingreditur sine macula et operatur iustitiam; et alibi: et ero inmaculatus cum eo; et alibi: beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege domini; item apud Salomonem: diligit dominus sancta corda; accepti sunt autem illi omnes inmaculati\'. horum testimoniorum aliqua currentes exhortantur, ut perfecte currant, aliqua ipsum finem commemorant, quo currendo pertendant. ingredi autem sine macula non absurde etiam ille dicitur, non qui iam perfectus est, sed qui ad ipsam perfectionem inreprehensibiliter currit, carens criminibus damnabilibus atque ipsa peccata ueni
Abbreviated transcription (Latin):
legimentireius: Sed prorsus totocor¬
de. tota anima totam̃te diligitdm̃
qđ est primũ sũ mũq preceptũ: Cur
ergo non prȩciper&urhominis ista
ꝑ fectio quãuis eam in hacuitanemo
habeat : Nonenim recte curritur si
quo currendoẽ nesciatur: quo modo
aut scir&ur: sinullis prȩceptis osten¬
deretur : Si cergo curramꝰ ut conp̃hen¬
damus: om̃s enim qui recte current :
conprehendent: ñ sicut in agonem
theatri quo om̃s quidem currunt sed
unus accipit palmã: Curramuscre¬
dendo & sperando: desiderando: Cur¬
ramꝰ corpus castigando: & lemosi nar
in bonis dan dirmalisq: ignoscendis.
hilariter excorde faciendo &curren¬
tium uires ut adiuuentur orando:
Etsic audiamꝰ p̃cepta ꝑfectionis. Ne
currere neglegamur adplenitudinẽ
caritatis : his p̃missis: eatestimonia
quȩ posiusti: Cuirespondemus. tãquã
nor ea protulerimꝰ diligenter audia¬
mus indeutero nomio Tuaũt ꝑ fec¬
tuseris coram dño dõtuo Itemillic:

Expanded text:
legi mentis eius, sed prorsus toto corlegi mentis eius, sed prorsus toto corde, tota anima, tota mente diliget deum, quod est primum summumque praeceptum. cur ergo non praeciperetur homini ista perfectio. quamuis eam in hac uita nemo habeat? non enim recte curritur, si quo currendum est nesciatur. quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? sic ergo curramus, ut conprehendamus. omnes enim qui recte currunt, conprehendent, non sicut in agone theatrico omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam. curramus credendo, sperando, desiderando; curramus corpus castigando et elemosynas in bonis dandis malisque ignoscendis hilariter et ex corde faciendo et currentium uires ut adiuuentur orando et sic audiamus praecepta perfectionis, ne currere neglegamus ad plenitudinem caritatis. His praemissis ea testimonia quae posuit iste cui respondemus, tamquam nos ea protulerimus, diligenter audiamus. \'in Deuteronomio: tu autem perfectus eris coram domino deo tuo; item illic:
Abbreviated transcription (Latin):
uot quo tergo ꝑfectihocsapiamus:
Cidẽ quot quot ꝑ fecte currimus.
hoc sapiamus: quod non dum ꝑfec¬
tisumus. utillic efficiamur. quo ꝑ¬
fecte adhuccurrimus ut cũuene¬
rit quod ꝑ fectum est quodex par¬
te est destruatur: idestñiam ex
partesit sed extoto: quia fidei &spei
iamres ipsa non quacredatur &
speratur : Sed quaeuideatur. teneat᷑¬
que succedit Caritasaũt quȩ in hir
trib: maior est : Non auferatur: sed
augeatur. &impleatur: contempla¬
ta quod credebat & qđ sperabat in¬
dempta. inqua plenitudine carita¬
tis preceptum illudimplebit̃: Dili¬
g̃is dñm dm̃ tuum ex toto cor d&uo
& extota animatua. & ex totam̃te
tua: Nam cũ ẽ adhuc aliquid carna¬
lis concupiscentiae qđ uel continen¬
do frenetur : Non omnimodo &to¬
ta animadiligit᷑ dr̃ : Non enim caro
sineanima concupicit: quã uiscaro
concupisceredicat᷑ quia carnaliter
anima concupiscit: Tuncerit iustus
sineullo omnino peccato: quianul¬
laerit lex in mẽ bris eiꝰ repugnans

Expanded text:
uotquot ergo perfecti, hoc sapiamus; id est: quotquot perfecte currimus, hoc sapiamus, quod nondum perfecti sumus, ut illic perficiamur, quo perfecte adhuc currimus, ut cum uenerit quod perfectum est, quod ex parte est destruatur, id est non iam ex parte sit, sed ex toto, quia fidei et spei iam res ipsa, non quae credatur et speretur, sed quae uideatur teneaturque, succedet, caritas autem, quae in his tribus maior est, non auferatur, sed augeatur et impleatur contemplata quod credebat et quod sperabat indepta. in qua plenitudine caritatis praeceptum illud implebitur: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. nam cum est adhuc aliquid carnalis concupiscentiae, quod uel continendo frenetur, non omni modo ex tota anima diligitur deus. non enim caro sine anima concupiscit, quamuis caro concupiscere dicatur, quia carnaliter anima concupiscit. tunc erit iustus sine ullo omnino peccato, quia nulla lex erit in membris eius repugnans
Abbreviated transcription (Latin):
numeratis cȩteris m̃bris ei sanis: Re¬
spondeant medico &dicant: ergone
ista sana tot m̃bra ñuale nt ad eiꝰ
uitã : & unũ illud uulneratũ ualet
admor tem̃ : ñ utiq: hoc dicunt sed cu
&iã illa quȩ sanas curet: sed illi uno
loco medicinã instant̃ adhibeat. Vn¬
de mors etiã saluis ceteris immin&
& nisi sanetͥ adueni&: ꝗd ergo ꝓdẽ
homini ł sana fides ł sanũ fortasse
solũ fidei sacram̃tõ cibi & lȩtali uul¬
nere scismatis ꝑempta ẽ sanitas cari¬
tatis ꝑ cuius solius ꝑemptionẽ &iam
illa in tegra trahunt᷑ ad mortẽ : qđ
quia dicemus eos habere aliꝗd sanũ:
nec rursũs ideo putent curandũ eẽ
qđ sanũ ẽ quia ostendimꝰ aliꝗd uul

Expanded text:
numeratis ceteris membris eius sanis renumeratis ceteris membris eius sanis respondeant medico et dicant: "ergone ista sana tot membra non ualent ad eius uitam, et unum illud uulneratum ualet ad mortem?" non utique hoc dicunt, sed cuetiam illa quae sana sunt curet, sed illi uni loco medicinam instanter adhibeat, unde mors etiam saluis ceteris imminet et, nisi sanetur, adueniet. quid ergo prodest homini uel sana fides uel sanum fortasse solum fidei sacramentum, ubi letali uulnere schismatis peremta est sanitas caritatis, per cuius solius peremtionem etiam illa integra trahuntur ad mortem? quod quia dicimus eos habere aliquid sanum, nec rursus ideo putent curandum esse quod sanum est, quia ostendimus aliquid uul
Abbreviated transcription (Latin):
parauer̃: et ex ea parte : intexturȩ
c̃page detinent᷑ incetaera scissi sunt:
Pinde siquẽ sibi sociauerint exea
parte nectit᷑ eđȩ inqua nec illȩ sepa¬
rati s̃: Itideo siuenire ad elesiã uolu¬
erit: in eo sanatur ubi laniatus erra¬
bat . Vbi uõ sanus conectabat ñcurat᷑
seda gnoscit᷑: ne cũ sana curare uolumꝰ
potius uulneremus : Itaq illi quos bap¬
tirant : sanant a uulnere ido latriȩ.¬
ł infidelitatis. sed grauius feriunt
uulnere scismatis : Idolatrias eñi inpo¬
pulo dĩ gladius int̾smit: scismaticos
aũ terrȩ hiatus absorbuit: Eta posto¬
lus. Si habeã inquit omnẽ fidẽ ita ut
montes transferam: caritatẽ aũ ñ ha¬
beã nihil sũ : Siquis adducat᷑ ad me¬
dicũ : in aliqua necessaria parte cor¬
poris graui uulnere sauciatus : Si
dixerit medicus: morit᷑ inde. nisi cu¬
retur ñ oppinor ut illi quieũ ad dux¬
er̃ ita desipient: utc̃sideratis atque

Expanded text:
parauerunt et ex ea parte in texturae parauerunt et ex ea parte in texturae compage detinentur, in cetera scissi sunt. proinde si quem sibi sociauerint, ex parte nectetur ecclesiae, in qua nec illi separati sunt; et ideo, si uenire ad ecclesiam uoluerit, in eo sanatur ubi laniatus errabat, ubi uero sanus conectebatur, non curatur, sed agnoscitur, ne, cum sana curare uolumus, potius uulneremus. itaque illos quos baptizant sanant a uulnere idolatriae uel infidelitatis, sed grauius feriunt uulnere schismatis. idolatras enim in populo dei gladius interemit, schismaticos autem terrae hiatus absorbuit; et apostolus: si habeam, inquit, omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. Si quis adducatur ad medicum in aliqua necessaria parte corporis graui uulnere sauciatus, si dixerit medicus: "moritur inde, nisi curetur", non opinor, ut illi qui eum adduxerunt ita desipiant, ut consideratis atque
Abbreviated transcription (Latin):
eq & cornelii gentilis hominis
Porationes ñ sunt exaudite aut
elemosinȩ ñ s̃ acceptȩ: immo & ange¬
lũ ad semitti: & missum meruit intu¬
eri: ꝑ quẽ posset utiq sine homines
alicuius accessus. cuncta necessaria
discere: sed quõ quic ꝗd boni inora¬
tionib & elemosinis habebat ꝓdesse
illi ñ poterat : nisi ꝑuinculũ xp̃ianȩ
societatis & pacis incorporaretur
tos xpiano populo : Consortio quoq
cõmunionis adiungit᷑: cui sola bono¬
rũ operũ similitudine iungeba t
ꝑniciose quippe contemneret bonũ
qđ ñdũ habebat suꝑbiens exillo qđ
habet᷑: Sic etiã quise ipsos a societa¬
te cȩterorũ separantes. caritate
uiolata: unitatis uinculũ rũpunt:¬
sinihil facuint eorũ quȩ in illa so¬
cietate acceper̃ in omnib separa
orted psi quem sibi sociauerint¬
tis: Etideo qui se sociare
si ue ire adeclesiã uoluerit deb&
om̃a quȩ ñaccepit accipere Siuero¬
ñnulla eadem faciunt᷑ ñ se in eis se¬

Expanded text:
et Cornelii gentilis hominis orationes non sunt exauditae aut elemosynae non sunt acceptae, immo et angelum ad se mitti et missum meruit intueri, per quem posset utique sine hominis alicuius accessu cuncta necessaria discere. sed quoniam quidquid boni in orationibus et elemosynis habebat prodesse illi non poterat, nisi per uinculum christianae societatis et pacis incorporaretur tus christiano populo consortio quoque communionis adiungitur, cui sola bonorum operum similitudine iungebatur. perniciose quippe contemneret bonum, quod nondum habebat, superbiens ex illo quod habebat. sic etiam qui se ipsos a societate ceterorum separantes caritate uiolata unitatis uinculum rusi nihil faciunt eorum quae in unitate acceperunt, in omnibus separati sunt: et ideo quem sibi sociantt; et ideo quem sibi sociauerint, si uenire ad ecclesiam uoluerit, debet omnia, quae non accepit, accipere. si uero nonnulla eadem faciunt, non se in eis se
Abbreviated transcription (Latin):
demons trauerat: sed quia facile erat
que materies cante lenarũ ẽ triformã
eẽnaturã: Autenim uoce dicitur.
sicuti eorũ ẽ qui faucib sine organo
canunt: aut flatu sicut tubarũ &ti¬
biarum aut pulsu. sicut incitharis
& tmpanis. & quib lib&aliis quȩ ꝑcu¬
tiendo canora sunt: sedudita sehabeat.
qđ uarro r&ulit. siue ñ ita nos tamen.
ñ propt̃ superstitionem ꝓfanorũ debe¬
mus musicã fugere : siquidinde utile.
ad intellegendas scãr scripturar rape¬
re potuerimus : necad illorũ theatri¬
casnugas conuerti: sialiquid decitha¬
ris & deorganis qđ ad spiritalia capi¬
enda ualeat dirputemus Neq enĩ
& lit teras discere ñ debuimur quia
earũ dm̃ dicunt ẽẽ mercurium: aut
quia iustitię uirtutiq tẽpla dedica¬
runt : & quȩ corde gestanda sunt. in la¬
pidib ad orare maluer : propt̃ ea nob
iustitia uirtusq fugienda ẽ: immo
uero quisquis bonus uerusq: xpianꝰẽ:

Expanded text:
demonstrauerant, sed quia facile erat demonstrauerant, sed quia facile erat quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisquis bonus uerusque christian
Abbreviated transcription (Latin):
norabiliter posita inuenimus: ñ enim
audien disunt errores gentiũ suꝑstitu¬
tionũquinouem musas io uis & memo¬
rie filia seẽ finxerunt: refellit eos uar¬
ro quonescio. utrũ apud eos quisquam.
taliũ rerũ doctior. uł curiosiores sepos¬
sit: Dicitenim ciuitatẽ nescio quã ñ
enim nom̃ recolo. locasse apudtres ar¬
tifices. terna simulacramusarũ : qđ in
templo apollinis donũ poner&: ut qͥs¬
qui sartificum pulcriora formars&
ab illo potissimũ electa emerent: ita
contigisie ut operasua quoq illi arti¬
fices eaq pulcra explicarent: & placu¬
isse ciuitateͥ omnes nouem atq om̃s ẽẽ
emitas ut in apollinistẽ plo dedicarent᷑:
Oulb postea dicit. hesio dump&am inpo¬
suisse uocabula: nonergo iuppiterno¬
uem musas genuit. sedtres fabriternas
creuerunt Tresaut̃ ñ propt̾ea illaciui¬
tas locauerat quia in somnis easuide¬
rat aut tot secuius quã illorũ oculis

Expanded text:
norabiliter posita inuenimus. Non enim norabiliter posita inuenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis
Abbreviated transcription (Latin):
Ion pauca &iam claudit atq obtegit.
ñ nullarũ rerũ municorũ ignorantia:
nam & depsalteri &cithare diffe¬
rentia quidam ñ in concinne aliqua sre¬
rũ figuras a peruit: & decem cordarum
psalterium: ñ in portune interdoctos
quęritur. utrũ habeat aliquã musicę
legem quȩ ad tantũ neruorũ numerũ
cogat: Anuero siñ hab& eo ipso magis
sacrate accipiendus sit ipsenu merus .:¬
uł propt̃ decalogum legis de quo item nu¬
merosi quaeratur . ñ nisi ad creatorem
creaturam ꝙ referendusẽ : uł ꝓpt̃ supe¬
rius expositũ ipsum denariũ: &illenume¬
rus aedificationis templi qui cõ memora¬
tur in euangelio: quad raginta scilic&
& sexannorum: nescio quid musi cum
sonat: & relatus ad fabricam dominici
corporis. propt̃ quã templi m̃tio facta
ẽ cogit ñ nullos her&icos confiteri fili¬
umdĩ ñ falsum seduerũ & humanocor¬
pore indutũ : & numerũ quippe: & musi¬
cã plerisq locis insacris scripturis. ho¬

Expanded text:
on pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. ceterum et de psalterii et citharae differentia quidam non inconcinne aliquas rerum figuras aperuit, et decem cordarum psalterium non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicam legem, quae ad tantum neruorum numerum cogat, an uero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus uel propter decalogum legis. de quo item numero si quaeratur, non nisi ad creatorem creaturamque referendus est uel propter superius expositum ipsum denarium. et ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in euangelio, quadraginta scilicet et sex annorum, nescio quid musicum sonat et relatus ad fabricam dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri filium dei non falso, sed uero et humano corpore indutum. et numerum quippe et musica plerisque locis in sacris scripturis ho
Abbreviated transcription (Latin):
trecogitauit & dix̃ dr̃ deleã hominem
quẽ feci a faci&rȩ ab homine usq ad
pecur &arepentib usq ad uolatilia caeli:
Quia iratur sũ qm̃ fecieos: Iradĩ ñ ꝑturba¬
tio animi eius est: sediudiciũ qđ iñ rogat᷑¬
poena peccato: Cogitatio uero eiꝰ & reco
gitatio mutandarũ rerũ est. inmutabi¬
lis ratio: Veq enĩ sicut hominẽ. ita dm̃
cuiusquã factisui paenit&: cuius ẽ deom¬
nib: omnino reb: tam fixam sententia.
quam certa p̾sentia: sed si ñ ut atꝰ scriptu¬
ratalib uerbir: ñ sequodã modo famili a¬
rius insinuat omnigeneri hominũ: qui¬
b uult ẽẽ consultũ. Ut& pr&erdat suꝑbi¬
entes & excit& neglegentes. & exerceat
quȩrentes &alat intellegentes: Qđ ñ face¬
r& siñ seprius indinar& & quodã modo
descender& adiacentes Qđ aut̃ &iã interitũ
omniũ animalium terrenarũ uolantiũ¬
q denuntiat. magnitudinẽ futurae cla

Expanded text:
recogitavit et dixit Deus: Deleam hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrogatpoena peccato. Cogitatio mutandarum rerum est inmutabilis ratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cuiusquam facti sui paenitet, cuius est de omnibus omnino rebus tam fixa sententia quam certa praescientia. Sed si non utatur scriptura talibus uerbis, non se quodam modo familiarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat suentes et excitet neglegentes, et exerceat quaerentes et alat intellegentes; quod non faceret, si non se prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. Quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat: magnitudinem futurae cla
Abbreviated transcription (Latin):
in xldieb: ipsum quȩre inquo & tridu¬
um potueris in uenire. illud in ascensi¬
one hoc in eiurresurrectione reppe¬
ries: Propt̃ quod utroq: numero signi¬
ficareͥ conuenientirsime potuit. quo
unus atq idem sp̃s dixit: longitudinẽ
fugio. ut ñ haec ꝑmulta de monstrẽ :
inquib ab hebra ica ueritate putan¬
tur .lxx. inter pr&es discrepare: &
bene intellecti inueniuntur ẽẽ con¬
cordes. Vnde &iam ego promeo mo¬
dulo uestigia sequens apostolorum:
quia & ipsi exutrisq id est & ex hebrȩ
suerunt. utraq auctoritate utendũ
putaui. qm̃ utraq unaatq diuina ẽ:

Expanded text:
inta diebus ipsum quaere, in quo et triduum potueris inuenire; illud in adscensione, hoc in eius resurrectione reperies.\' Propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorunus adque idem Spiritus dixit. Longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab Hebraica ueritate putantur septuaginta interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utriusque, id est ex Hebraeis suerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est.
Abbreviated transcription (Latin):
Quis attrahit humorem ꝑradicẽ
uitis ad botrum : &uinum facit:
Nisi ds̃ qui & homini plantanti
& rigante in trementum dat:
sed cum ad nutum dñi aqua in ui¬
num inusitata celeritate conuer¬
sa est &iam stultis fatentibus.
uis diuina declarata est Quis
arbusta fronde ac flore follem¬
niter uestit: nisi ds̃ uerim cũ
floruit uirga sacerdotis a aron:
conlocata est quodammodo
cũ dubitante humanitate diuini¬
tas: & lignis certe omnibus &
omnium animalium carnibus
gignendis atque formandis cõ¬
munis est terrena materies: &
quis ea facit nisi qui dixit ut hȩc
terra produceret. in eodem uer¬
bo suo quȩ creauit. regit atque

Expanded text:
Quis attrahit humorem per radicem uitis ad botrum et uinum facit nisi deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat? sed cum ad nutum domini aqua in uinum inusitata celeritate conuersa est, etiam stultis fatentibus uis diuina declarata est. quis arbusta fronde ac flore sollemniter uestit nisi deus? uerum cum floruit uirga sacerdotis Aaron, conlocuta est quodam modo cum dubitante humanitate diuinitas. et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies, et quis ea facit nisi qui dixit, ut haec terra produceret, et in eodem uerbo suo quae creauit regit atque
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ dabo inuos. & auferam cor lapi¬
deum de carnerurã. & dabo uobis cor
dcitmi Cor quippe carneum: unde ii cen¬
discarnalib: Corcarneũ a corde lapi¬
deo uoluit uita sent̾en te disceri: & ꝑ
uitã sentientẽ . significauit intelle¬
gentem Sic fit israhel spiritalis. ñ uni¬
go isrł spiritalis ab illo is rahele carna¬
liquiẽ unius gentis nouitatȩ gratiȩ.
ñ nobilitate patriae. & m̃te ñgente
distinguitur : Sedaltitudo ꝓph&ica
dum deillo uł ad illũ loquitꝰ. latent̃
transit adhunc & cumiã deisto uel
ad istũ loquatur. adhuc deillo. uel
ad illũ uid&urloqui ñ intellectũm
scripturarũ nob̵ quasi hostilit̃ inuidens.
sed ex ercens medicinalit̃ nr̃m unde
& illud quodait: & inducã uosint̃ rã
uram : Et paulo post:tã quã ad ipsũ re¬
p&ens: & habitabitis inquit int̾ra.
quã dedi patrib urĩr. ñ carnalit̃sicut
carnalis isrł sed spiritalit̃ sic̃ spirita ł

Expanded text:
novum dabo in vos; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum. Cor quippe carneum, unde dis carnalibus, a corde lapideo voluit vita sentiente discerni, et per vitam sentientem significavit intelligentem. Sic fit Israel spiritualis, non unigo Israel spiritualis ab illo Israele carnali, qui est unius gentis, novitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente non gente distindum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetens: et ha.bitabitis, inquit, in terram, quam dedi patribus uestris, non carnaliter sicut carnalis Israhel, sed spiritaliter sicut spirita
Abbreviated transcription (Latin):
mus : ubiscriptum est. uermeseorũ
non mori&ur: &igniseorum non ex¬
tingu&ur: qualȩscum que poence
significata sit. nomine uermis atq
ignis: certe si non mori&ur non ex¬
uis creatura iuormes cit etpar¬
turit us que adhuc: item ex eo¬
dem lisro. Respousionis ad
orosiuoo prespite rum.

Expanded text:
mus, ubi scriptum est: Vermis eorum mus, ubi scriptum est: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur? qualiscunque poena significata sit nomine vermis atque ignis, certe si non morietur nec exnis creatura ingemiscit et parturit usque adhuc. Ex eodem libro Responsionis ad Orosium presbyterum.
Abbreviated transcription (Latin):
&erna : nisiquia &erna dixit quȩ ante
se non habent ullum tempus: Sed
quis quis prudenter aduertit quod
dictum est. Ite inignem &ernum:
illud esse dictum quod non hab& finẽ
& tontrario probat: eo ipsoloco euan¬
gelico deuita &erna quã iusti accep¬
turisunt. Non enim &ipsa hab& fi¬
nem Ita enim condusit: Sicibunt
illi inã bustionẽ adernã. Iustiaũ
inuitã &ernã: Inutro que grecus bab&¬
credere : non futurum impiorum
sine fine supplicium: quiddep̃mio
iustorum credituri sumus cum utraq
parte eodem loco. eadem sententia.
eodẽ uerbo p̃nuntietur &intar An
iterum &iã iustor exilla scĩ ficationẽ
uita &ern&e. inp&catorum in mun¬
ditiam: atque in mortẽ relapsuros
sanitate: utrũq igitur sine fine dic¬
tum est &ernum: hoc est a eonion:
necum diabolo poenas dolemus. &¬
deregno xp̃i dubitemus: postremo
& aeonion. subutro que intellectu. in¬
scripturis ponisol& aliquando sine
fine: aliquando cum fine: quid deil
lir proph&ae uerbis responsuri su¬

Expanded text:
erna, nisi quia aeterna dixit, quae ante se non habent ullum tempus? Sed quisquis prudenter advertit quod dictum est, Ite in ignem aeternum, illud esse dictum quod non habet finem, a contrario probat eo ipso loco evangelieo de vita aeterna, quam justi accepturi sunt, non enim et ipsa habet finem. Ita enim conclusit: Sic ibunt illi in ambustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam, in utroque Graecus αἰώνcredere non futurum impiorum sine fine supplicium, quid de praemio justorum credituri sumus, cum in utraque parte, eodem loco, eadem sententia, eodem verbo pronuntietur aeternitas? An iterum etiam justos ex illa sanctificatione et vita aeterna in peccatorum immunditiam atque in mortem relapsuros dei sanitate. Utrumque igitur sine fine dictum est aeternum, hoc est, αἰώνιον: ne cum diaboli poenas dolemus, de regno Christi dubitemus. Postremo et αἰώνιον, sub utroque intellectu iScripturis poni solet, aliquando sine fine, alilis prophetae verbis responsuri su
Abbreviated transcription (Latin):
a quib inumbra futurorum populus ẽ ille.
prohibitus. Nos morticino &immolaticio
non uescimur & hocaudite & calumnus
uanitatis. Uerum aliquando p̃ponite:
quur emm non expediat immolat. ouesci
xp̃iano: Apostolus dicit: nolouos inquit
sotios fieridemoniorum. Neq enimipsã
quonos xp̃sredemit: Sedquȩ immolan
gentes demoniis inquit immolant: & ñdõ
Deinde adiecit quod dixit : Nolo uos sotios
fieridemoniorum : Nam sinatura ipsa im¬
molaticͥȩ carnis ess& inmunda: utique
& nescientes contaminar&: Neq: enim
eominus ipsaess& quominus absciente
acciperetur: sed propter conscientiam
nede monibus commanicas seuideatur
Morticinum aũ puto quod adescã usus
hominum non admisit eo quod non oc¬
cisorum sed mortuorum animaliũ mor¬
bida caro est: nec apta ad salutem corpo¬
ris: cuius causa sumimus alim̃tũ Nam
quod deeffundendo sanguine antiquis
infigura preceptumẽ: idest ipsinoe post

Expanded text:
a quibus in umbra futurorum populus est ille a quibus in umbra futurorum populus est ille prohibitus, nos morticino et inmolaticio non uescimur, et hoc audite et calumniis uanitatis uerum aliquando praeponite. cur enim non expediat inmolaticio uesci christiano, apostolus dicit: nolo uos, inquit, socios fieri daemoniorum. neque enim ipsaquo nos Christus redemit. sed quae inmolant gentes, daemoniis, inquit, inmolant et non deo. deinde adiecit, quod dixi: nolo uos socios fieri daemoniorum. nam si natura ipsa inmolaticiae carnis esset inmunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur. morticinum autem puto quod ad escam usus hominum non admisit, eo quod non occisorum, sed mortuorum animalium morbida caro est nec apta ad salutem corporis, cuius causa suminus alimentum. nam quod de effundendo sanguine antiquis in figura praeceptum est, id est ipsi Noe post
Abbreviated transcription (Latin):
lum sub amara sint: contraobiectionẽ depen¬
te coste : Pente costen&iam: idẽ a passione
& resurrectionedñĩ quinquagesimũ diem:
quo nobis scmsp̃m paraclitũ quem ꝓmiserat
misit: quod futurum &iã periudeorũ pascha
significatumẽ cum quinquagepsimũdiem
postcelebrationis ouis occisȩ: Mõses digito
dĩ scriptam legem accepitinmonte: Legite
euangelium. & aduertite ibi sp̃mscm appel¬
latum digitum dĩ: eacquippe anniuersaria
in ecclesia cȩlebrantur: quȩ insigniter. ex¬
cellentia certis dieb facta sunt. ut eorum
necessariam salubremq memoriã festiui¬
tatis concelebrata cus todiat Siuulti s ergo
nosse quarecelebramus pascha quiatunc
pronobis immolatus ẽxp̃s: Siuultis nosse
quare non illud rituiudaico celebremꝰ quia
illa eratuenturi ueri prefiguratio
hȩc conpleti commemoratio: futurũ aũ & p̃
teritũ: nec ipsis uerbis nr̃is eomodo enunti¬
atur: Unde iam satis in hocopere locuti sumꝰ:
Siaũ & hocquȩritis. quur ex omnib: cibqͥs.

Expanded text:
um subamara sint. CONTRA OBLECTIONEM DE PENTECOSTE. Pentecosten etiam, id est a passione et resurrectione domini quinquagesimum diem, quo nobis sanctum spiritum paracletum, quem promiserat, misit. quod futurum etiam per Iudaeorum significatum est, cum quinquagesimo die post celebrationem ouis occisae Moyses digito dei scriptam legem accepit in monte. legite euangelium et aduertite ibi spiritum sanctum appellatum digitum dei. ea quippe anniuersarie in ecclesia celebrantur, quae insigniter excellentia certis diebus facta sunt, ut eorum necessariam salubremque memoriam festiuitas concelebrata custodiat. si uultis ergo nosse, quare celebramus pascha, quia tunc pro nobis inmolatus est Christus'. si uultis nosse, quare non illud ritu Iudaico celebremus quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec conpleti commemoratio'. futurum autem et praeteritum nec ipsis uerbis nostris eodem modo enuntiatur; unde iam satis in hoc opere locuti sumus. Si autem et hoc quaeritis, cur ex omnibus cibis,
Abbreviated transcription (Latin):
cum athamar: concupiscentia uictur in¬
trar&: hanc sue libidinis intentionem
gerebat : ut indealiquid significar&ur.
quod ad salutem hominum pertiner&.
Sicut nec iudas ille quid ñmtradidit. hoc
intendit. ut aliquid inde gereretur qđ
ad eandem salutem hominum ꝑtiner&:
Porro sidetam malo opere iudȩ illius.
tam bonumopus dñs fecit: ut eius dem
suȩ passionis sanguine nos redimer&:
quid mirum: si proph&a eius de quo
ipseait: De meenim illescripsit & ma
lo facto iude istius: bonialiquid signi¬
ficauit. ut suo ministerio nos docer&:
ea quippe hominum facta. scõspũ dispo¬
nente atq: inspirante collegi prophe¬
ta narratur : quorum interpositia non

Expanded text:
cum ad Thamar concupiscentia victus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret: sicut nec Judas ille qui Dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eamdem salutem hominum pertineret. Porro, si de tam malo opere Judae illius tam bonum opus Dominus fecit, ut ejusdem suae passionis sauguine nos redimeret; quid mirum si Propheta ejus, de quo ipse ait, De me enim ille scripsit , ex malo facto Judae istius, boni aliquid significavit, ut suo ministerio nos doceret? Ea quippe hominum facta, sancto Spiritu disponente atque inspirante, collegit Propheta narrator, quorum interpositio non