comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad beatam illã ęt̾nam q uitã ħ eoꝵ
cura ꝑtinuit. Quid enĩ aut ipsis
occasura cum scło scͥptoꝵ suorũ
gloria ꝓfuit: aut quid posteritas
emolum̃ti tulit legendo hectorem
pugnantẽ aut socratem philoso
manã uitam p̃sentib tantũ acti¬
uus estimantes: spes suas fabulis.
animas sepulchris dederint. Siqͥdem
ad solam hominũ memoriã se ꝑpetu¬
andos crediderunt: eum hominis
officiũ sit ꝑhennẽ potiꝰ uitã quã ꝑhen¬
nem memoriam querere ñ scͥbendo
aut pugnando. uł philosophando:
s pie. scẽ. religioseq uiuendo. Qui qͥdẽ
error humanꝰ litteris traditus in tan¬
tũ ualuit. ut multos plane emulos
ł inanis philosophiȩ uł stulte illius
uirtutis inuenerit. Unde facturus
mͥ oꝑe p̃cium uideor. si uitã sc̃issimi
uiri exemplo aliis mor futurã ꝑscͥp¬
sero. eo qͦ utiq ad ueram sapientiã
et cȩlestem militiam diuinãq uir¬
tutem legentes incitabuntur. In qͦ

Expanded text:
ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum ad beatam illam aeternamque vitam haec eorum cura pertinuit. Quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem, aut Socratem philosophumanam vitam praesentibus tantum actibus aestimantes, spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt; cum hominis officium sit, perennem potius vitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando vel philosophando, sed pie, sancte religioseque vivendo. Qui quidem error humanus litteris traditus in tantum valuit, ut multos plane aemulos vel inanis philosophiae, vel stultae illius virtutis invenerit. Unde facturus mihi operae pretium videor, si vitam sanctissimi viri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad veram sapientiam et coelestem militiam divinamque virtutem legentes incitabuntur. In quo
Abbreviated transcription (Latin):
torib s a piscatoribꝰ p̃dicatã. cum
utiq si utile fuisset. id quoq dñs
p̾stare potuisset. Ego eñi cũ pͥmũ
mos ñ erubescerem. quia n
magnam istarũ umquã rerdo
scientiã contigissem. Et si qͥd ex
his studiis olim fortasse libassem:
totum id de suetudine tanti tẽꝑis
ꝑdidissem. S tam̃ ne nos maneat
tam molesta defensio: supp̃sso si¬
tibi uidet᷑ nomine. libellus edat᷑.
Qͦd ut fieri ualeat. tytulũ frontis
erade. ut muta sit pagina: et qͦd
sufficit loquat᷑ materiã ñ loquat᷑
leriq mortaliũ studio
et głe scłari inanit᷑ dedi¬
ti: ex inde ꝑhennẽ ut pu¬
tabant memoriam nominis sui
quesierunt. si uitas claroꝵ uroꝵ
stilo illustrasent. Quȩ res quidẽ
concepte spei fructum afferebat:
quia et sui memoriam lie& in cas¬
sum ꝓpagabant. et ꝓpositis magno¬
rum uiroꝵ exemplis ñ parua emu¬
latio legentib exeitabat᷑: s tñ nichil

Expanded text:
toribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum toribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primumecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, supptibi uidetur, nomine libellus edatur. quod ut fieri ualeat, titulum frontis erade, ut muta sit pagina et, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesiverunt, si vitas clarorum virorum stylo illustrassent. Quae res utique conceptae spei fructum afferebat: quia et sui memoriam, licet incassum, propagabant; et propositis magnorum virorum exemplis non parva aemulatio legentibus excitabatur. Sed tamen nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. Ego quidẽ fr̃
unanimis libellũ
quẽ de sc̃ĩ martini¬
uita scͥpseram sceda sua p̾mere
intͣ domesticos parietes cohibere
decreuerã. quia ut sum natura in¬
firmꝰ iudicia humana uitabã. ne
qͥd fore arbitror. sermo in cultior le¬
gentib displiceret. omniũq repre¬
hensione dignissimꝰ iudicarer. quia
materiã disertis merito scͥptorib
reseruandã. impudens occupassem.
S petenti tibi sepiꝰ. negare ñ potui
Quid enĩ esset. qͦd ñ amori tuo ł eum
detm̃to mei pudoris impenderem:
uerumtñ ea tͥ fidutia libellũ edidi
qua nulli a te ꝓdendum reor: quia
id spopondisti. S uereor ne tu ei la¬
nua sis futurus: et emissus semel ñ
quib eum legi uideris. bona uenia
id a lectorib postulabis. ut res potiꝰ
quã u̾ba perpendant: et ȩquo ani¬
mo ferant si aures eoꝵ uitiosus for¬
sitan sermo ꝑculerit. quia regnũ¬
dĩ ñ in eloquentia s in fide constat.
Meminerint etĩã salutẽ scło ñ ab ora¬

Expanded text:
imo. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris inpenderem? uerumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuquibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo Dei non in eloquentia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab ora
Abbreviated transcription (Latin):
scribere: dũ int̾ me & te quis sit suꝑi¬
or ignores: Equidẽ te bene uiuere
scio: me autẽ multis oneratũ peccatis
multo es melior. ꝙ tu tua tantũ mͦ:
ego uͦ. &. eoꝵ qui mͥ cõmiss i sunt pec¬
cata porto. In hoc egote altũ. in hoc mag¬
num aspicio: qi ante humanos oculos
in maguo atq in alto loco minime ꝓfeci¬
sti: in quo sepe dum exterius ab homi¬
nib honor retͥbuitur. ad ima animꝰ
mergit᷑. qr curis discerpentib grauat᷑.
Tibi aut̃ om̃ipotens ds. iuxta hoc qđ scͥp¬
tũ est: ascensus in corde disposuit. in con

Expanded text:
scribere, cum inter me et te quis sit suscribere, cum inter me et te quis sit suor ignores? Et quidem bene te vivere scio, me autem multis oneratum peccatis multo melior, quia tu tua tantummodo, ego vero et eorum qui mihi commissi sunt peccata porto. In hoc ergo te altum, in hoc te magnum aspicio, 880 quia ante humanos oculos in magno atque in alto loco minime profecisti; in quo saepe dum exterius ab hominibus honor tribuitur, ad ima animus mergitur, quia curis discerpentibus gravatur. Tibi autem omnipotens Deus juxta hoc quod scriptum est: Ascensus in corde disposuit, in con
Abbreviated transcription (Latin):
cet ad unitatẽ fidei remeare: ut finẽ
tuũ ualeas in pace concludere. ne ma¬
lignꝰ sp̃s qui contrate ꝑ alia oꝑa p̃¬
ualere non potest: ex hac causa inue¬
niat. unde tibi in die ęxitꝰ tui in adi¬
tu regni celestis obsistat. Lxii
tem gregorie cubioular ie augustoꝵ
post cetera. Qđ dulcedo tua in suis epłir
subiunrit importunã se michi existe̾.
quousq scribã mͥ esse reuelatũ. qr pec¬
cata tua dimissa sunt: rẽ difficilem e¬
tiã & in utilẽ postulasti. Difficilẽ qͥdẽ. ꝙ
ego indignus sum. eui reuelatio fieri
non debet: nisi cum iã in die ultimo
uitȩ tuȩ. plangere eadẽ peccata mi¬
nime ualebis. Que dies quousq ue¬
niat: semꝑ suspecta. semꝑ trepida me¬
loca uł ordines creatori nr̃o nos ꝓxi¬
mos faciunt.s ei nos aut merita bona
coniungunt. aut mala disiungunt
Quia gͦ adhuc incertũ est quis interiꝰ
qualis sit: cur talza de me audebas

Expanded text:
cet ad unitatem fidei remeare, 161 ut finem cet ad unitatem fidei remeare, 161 ut finem tuum valeas in pace concludere, ne malignus spiritus, qui contra te per alia opera praevalere non potest, ex hac causa inveniat unde tibi in die exitus tui in aditu regni coelestis obsistat. » 60. Item Gregoriae, cubiculariae Augustae, post caetera: « Quod dulcedo tua in suis epistolis subjunxit, importunam se mihi existere quousque scribam mihi esse revelatum quia peccata tua dimissa sint, rem et difficilem et inutilem postulasti. Difficilem quidem, quia ego indignus sum, cui revelnon debes, nisi cum jam in die vitae tuae ultimo plangere eadem peccata minime valebis; quae dies quousque veniat, semper suspecta, semper trepida, meloca vel ordines Creatori nostro proximos faciunt, sed ei nos aut merita bona conjungunt, aut mala disjungunt. Quia ergo adhuc incertum est, quis interius qualis sit, cur non audeas
Abbreviated transcription (Latin):
tes maligni homines turbauert
animos ur̃os: non intelligentes
neq que locuntur. neq de qͥb af¬
firmant: astruentes qd̾ aliquid
de scã calcedonensi synodo. pie me¬
morie iustiniani temporib sit ĩ¬
minutũ. Quam nos om̃i fide. om̃i¬
q deuotione ueneramur: & sic
quatuor synodos sc̃e uniuersa¬
lis ȩccłiȩ. sicut quatuor libros
scĩ euuangelii recipimus. De ꝑ¬
sonis uͦ de quib post terminũ
synodi aliquid actũ fuerat: eiꝰdẽ
pie memoriȩ iustiniani tẽpori¬
b ẽ. uentilatũ. Itatam̃ ut nec
fides in aliquo uiolaretur: nec
de eisdem ꝑsonis. aliud aliqͥd age¬
retur. quã apud eandẽ scam̃ cal¬
cedonensem sẏnodũ fuerat consti¬
tutũ. Anathematiramus autẽ. si
quis ex difinitione sỹnodi. q̃ in ea¬
dẽ sỹnodo ꝓlata est aliquid ĩmi¬
nuere p̃sumit: uł quasi corri¬
gendo eius sensũ mutare :
s sicut illic ꝓbatũ ẽ per
omĩa custodimꝰ. Te gͦ fili carissime de¬

Expanded text:
tes maligni homines turbaverunt animos vestros, non intelligentes neque quae loquuntur neque de quibus affirmant, astruentes quod aliquid de sancta Chalcedonensi synodo piae memoriae Justiniani temporibus sit imminutum, quam omni fide omnique devotione veneramur. Et sic quatuor synodos sanctae universalis Ecclesiae, sicut quatuor libros sancti Evangelii recipimus. De personis vero de quibus post terminum synodi aliquid actum fuerat, ejusdem piae memoriae Justiniani temporibus est ventilatum: ita tamen, 633 ut nec fides in aliquo violaretur, nec de eisdem personis aliquid aliud ageretur, quam apud eamdem sanctam Chalcedonensem synodum fuerat constitutum. Anathematizamus autem si quis ex diffinitione fidei, quae in eadem synodo prolata est, aliquid imminuere praesumit, vel quasi corrigendosed sicut illic prolata est, per omnia custodimus. Te ergo, fili charissime, de
Abbreviated transcription (Latin):
corpus a gregorio quarto sedis
apłice p̃sule post annos circit̃
constructis absi b sicuti modo cer¬
nitur. sub altare sui nominis collocat᷑
quo eius anmuersaria sollempnitas
cunctis certatĩ ꝑ nactantib uenera¬
tione gratissima celebratur: in qua
palliũ eiꝰ .a. filacteria.s balteus consue

Expanded text:
corpus, a Gregorio quarto sedis corpus, a Gregorio quarto sedis apostolicae praesule post annos circiterconstructis absidibus, sicuti modo cernitur, sub altari sui nominis collocatur: quo ejus anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus e
Abbreviated transcription (Latin):
aurib om̃e qđ in me latent̃ ipse
rep̃hendo inc unctant᷑ aꝑio. Quia
enĩ ex ponendo quod sensi non celaui:
confitendo non abscondo qđ patior.
ꝑ expositione patefeci dona: ꝑ confes¬
sionẽ detego uulnera. & q in hoc
tam magno humano geuere nec par¬
ui desunt. qui dictis meis debeant
instrui: nec magni desunt. qͥ cog¬
nitȩ mee debeant infirmitati mi¬
sereri: ꝑ hec utraq aliis frĩb qͣn¬
tũ possũ cur̃ã confero: ab aliis quȩ¬
ro. Iilis dixi exponendo qđ faciant.
istis apperui confitendo qđ par¬
cant. Illis uerboꝵ medicam̃ta ñ sub¬
traho: istis lacerationẽ uulnerũ ñ
abscondo. Igit᷑ queso ut qͥsqͥs hec
legerit: apud districtũ iudicem
solaciũ mͥ orationis suȩ impendat:¬
& omne qđ in me sordidũ dep̃hen¬
dit fletib diluat: Orationis autẽ
atq exposionis uirtute collata:
lector meus in recõpensatione ͤ s u¬
ꝑat. si cũ ꝑ me uerba accipit. ꝓͥ

Expanded text:
auribus omne quod in me latenter ipse auribus omne quod in me latenter ipse reprehendo, incunctanter aperio. Quia enim exponendo non celavi quod sensi, confitendo non abscondo quod patior. Per expositionem patefeci dona, per confessionem detego vulnera. Et quia in hoc tam magno humano genere, nec parvi desunt qui dictis meis debeant instrui, nec magni desunt qui cognitae meae debeant infirmitati misereri, per haec utraque aliis fratribus quantum possum curam confero, ab aliis spero. Illis dixi exponendo quod faciant, istis aperio confitendo quod parcant. Illis verborum medicamenta non subtraho, istis lacerationem vulnerum non abscondo. Igitur quaeso ut quisquis hoc legerit, apud districtum Judicem solatium mihi suae orationis impendat, omne quod in me sordidum deprehendit fletibus diluat. Orationis autem atque expositionis virtute collata, lector meus in recompensatione me superat, si, cum per me verba accipit, pro
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ipsã subtilit̾ radicẽ meȩ intentiõis
inspicio do quidẽ ex ea me placẽ sũmo¬
ꝑe uoluisse cognosco.S eidẽ intentiõi
qua do placere studeo: furtĩ se nescio
qͥmͦ intentio humanȩ laudis inter se¬
rit. Qđ cũ iã postinodũ tardeq dis¬
enĩ sepe intentionẽ nram dũ ante di
oculos recte incipitur: occultȩ sub
init᷑. s in ipso esu dũ furtĩ gula sub¬
ripit. edendũ. delectatio ꝑmiscetur.
Unde plerũq contingit: ut refectio¬
nẽ corporis quã salutis causa cepimꝰ:
causa uoluptatis expleamus. faten¬
dũ est gͥ qd rectã quidẽ intentionẽ
nrãm que soli do place̾ appetit: non¬
nũquã intentio minꝰ recta que de
donis di placere hominib
querit. insidiando comitat᷑
quis int̾ ista remanet salutis locus.
quando & mala nr̃a pura mala sunt:
.&. bona que nos hab̾e eredimus.
pura bona esse nequaquã possunt.
S hoc mͥ oꝑe p̃ciũ eredo: quod fr̃nis

Expanded text:
dum ipsam subtiliter radicem meae intentionis dum ipsam subtiliter radicem meae intentionis inspicio, Deo quidem ex ea me summopere placere voluisse cognosco; sed eidem intentioni qua Deo placere studeo, furtim se nescio quomodo intentio humanae laudis interserit. Quod cum jam postmodum tardeque disenim saepe intentionem nostram, dum ante Dei oculos recte incipitur, occulte subjusumitur, sed in ipso esu, dum furtim gula subripit, edendi delectatio permiscetur; unde plerumque contingit ut refectionem corporis, quam salutis causa coepimus, causa voluptatis expleamus. Fatendum est igitur quod rectam quidem intentionem nostram, quae soli Deo placere appetit, nonnunquam intentio minus recta, quae de donis Dei placere hominibus quaerit, insidiando comitaturquis inter ista remanet salutis locus, quando et mala nostra pura mala sunt, et bona quae nos habere credimus pura bona esse nequaquam possunt? Sed hoc mihi operae pretium credo, quod fraternis
Abbreviated transcription (Latin):
moraliũ manifestat cũ dicit. Exple¬
to itaq hoc oꝑe: ad me mͥ uideo ẽẽ
redeundũ. Multũ quippe mens nr̃a
etiã cũ recte conatur: extra semet¬
ipsã spargit᷑. Integritatẽ nãq ani¬
mi. dum cogito uerba qualit̾ ꝓfe¬
rantur: quia trahunt extrinsecus
minuunt. Igitur a publico locitt¬
onis redeundũ est ad curiã cordis: ito
qua siin quodã concilio consultationis
ad meipsũ discernendũ conuocẽ. co¬
gitationes mentis: quatinus ibi uideã
ne aut in caute mala. aut bona ñ bene
direrĩ. Tunc enĩ benedicit᷑ bonũicũ
is qͥ dicit soli ei a qͦ acceꝑit. appetit pla¬
cere qđ dicit: &. quidẽ mala me aliqͣ¬
&. si dixisse ñ inuenio. tam̃ qr omni¬
no ñ direrĩ ñ defendo. Bene uͦ siqua
diuinitꝰ accipiens dixi: meo uidelicet
uicio munus me bene dixisse ꝓfiteor.
Nlã ad me intͥnsecꝰ rediens. pꝰ positis uer¬
boꝵ folus. pꝰpositis sententiarũ ramis.

Expanded text:
Moralium manifestat, cum dicit: « ExpleMoralium manifestat, cum dicit: « Expleto itaque hoc opere, ad me mihi video esse redeundum. Multum quippe mens nostra etiam cum recte loqui conatur, extra semetipsam spargitur. Integritatem namque animi, dum cogitantur verba qualiter proferantur, quia trahunt extrinsecus, minuunt. Igitur a publico locutionis redeundum est ad curiam cordis, ut quasi in quodam concilio consultationis ad me ipsum discernendum convocem cogitationes mentis, 174 quatenus ibi videam ne aut incaute mala aut bona non bene dixerim. Tunc enim bene dicitur bonum, cum is qui dicit, soli ei a quo accepit, per id appetit placere quod dicit. Et quidem mala me aliqua, etsi dixisse non invenio, tamen quia omnino non dixerim, non defendo. Bona vero si qua divinitus accipiens dixi, meo videlicet vitio minus me bene dixisse profiteor. Nam ad me intrinsecus rediens, postpositis verborum foliis, postpositis sententiarum ramis,
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur esse faciendũ: qr hoc qđ uos
ꝓ caritate facitis. possunt quidã qͣn¬
tũ ad mȩȩ̃ uanȩ głȩ deputare. Ideoq
corã extraneis antiqͦrũ dicta legite: ex
qͦrũ auctoritate ualeant qui audiunt
informari. Item ioħi subdiacono ra¬
uenne post multa. Illud inquit qd̾
ad me quoꝵdam relatione ꝑlatũ est.
marinianꝰ legi cõmenta beati iob pu¬
blice ad uigilias faciat. non grate susce
rudib auctorib impedim̃tum ma¬
gis quã ꝓuentũ generat. S dic ei ut
c̃om̃ta p̃salmoꝵ legi ad uigilias faciat:
que mentes scłariũ ad bonos mores
p̃cipue informent. Neq enĩ uolo dũ
in hac carne sũ: si qua dixisse me coñ
tigit. ea facile hominib innotesci
uanta sane consideratione
gregorius ad culmen regiminis
humilit̃ ꝑuenisse : ad hoc ꝑueniens
bene uirisse. bene uiuendo recte
docuisse. satis ut opinor monstra¬
tũ est: infirmitatẽ suã qualit̃ coti¬
die cognouerit. in extremo libro

Expanded text:
videtur esse faciendum, quia hoc quod vos videtur esse faciendum, quia hoc quod vos pro charitate facitis, possunt quidam, quantum ad me est, vanae gloriae deputare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate valeant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: « Illud, inquit, quod ad me quorumdam relatione perlatum est, Marinianus legi commenta beati Job publice ad vigilias faciat, non grate susceprudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. Neque enim volo dum in hac carne sum, tigit, ea facile hominibus innotesci. » 79. Quanta sane consideratione Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene vivendo recte docuisse, satis, ut opinor, monstratus est infirmitatem suam cognoverit, in extremo libro
Abbreviated transcription (Latin):
His qͥppe u eutentes p̃positi ȩccliarũ
castam uirginẽ quã despondit. ap̃o
moderant᷑. & ad sp̃ualem ꝑducunt
honorem. His etiã suꝑuementes ei
infirmitates repellunt. & reductã
custodiumt saritate. Talia nobis
&e tanta uirtute nobilia. Quoꝵ qͥde
ex his quidẽ quȩ diximus pot̃ ẽẽ mani

Expanded text:
tentes praepositi Ecclesiarum, castam virginem quam despondit Christo, moderantur, et ad spiritualem perducunt decorem. His etiam supervenientes ei infirmitates repellunt, et reductam custodiunt sanitatem. Talia nobis et tanta virtute nobilia: quorum quiex his quidem quae diximus, potest esse mani
Abbreviated transcription (Latin):
& gentib maxime celebris est. & qui
plus cȩteris honoret᷑. nͥ ex u̾tute &
splẽdore epłarũ suarũ: ꝑ quas non
solũ eos quitunc credidert̃. s etiã ab
illo temꝑe usq nc̃ & usq ad aduen¬
tum xp̃i credituros informat. & eru¬
dit: nec unquam hoc facere cessabit.
donec humanũ genus fuerit suꝑ t̾rã.
Nam sic̃ murus qͥdam adamante con¬
structus. ita & in uniuerso orbe xꝑi
eccłias eiꝰ scͥpta cõmuniunt: ac sic̃
aliquis uir fortis cõsistit in medio.¬
oña argum̃ta captiuans & abducenꝰ
in obedientiã xp̃i. & cogitationes uni¬
uersas & orĩem exaltationem extol¬
lentem se aduersus sententiam di
que cuncta efficit ꝑ eas epistolas qͦs
scpͥtas nobis reliqͥt. ãmmirabiles pla¬
ne & scientia reuerenda plenas. quȩ
qui dem nobis ñ solũ cõtra adult̾ina
dognata & ad eoꝵ custodiã quȩ st̃
uera cõducunt᷑ s etiã ad beneuiuen

Expanded text:
ebris est, et qui plus caeteris honoretur, nisi ex virtute et splendore Epistolarum suarum? per quas non solum eos qui tunc crediderunt, sed etiam ab illo tempore usque nunc, et usque ad adventum Christi credituros informat et erudit: nec unquam hoc facere cessabit, donec humanum genus fuerit super terram. Nam sicut murus quidam adamante construitur, ita et in universo orbe Christi Ecclesias eius scripta communiunt. Ac sicut aliquis vir fortis coomnia argumenta captivans, et adducens in obedientiam Christi, et cogitationes universas, et omnem exaltationem extollentem se adversum scientiam Dei, quae cuncta efficit per eas epistolas, quas scriptas nobis reliquit, admirabiles plane, et sapientia reverenda plenas. Quae quidem nobis non solum contra adulterina dogmata, et ad eorum custodiam, quae sunt vera, conducunt
Abbreviated transcription (Latin):
clarificatũ fuerat ꝓpt̃ excellentẽ claritatẽ.
Nam cũ immolatũ dñm nr̃m &e cũ inceiso
astantẽ uideris sacerdotẽ atq imp̃cantẽ
om̃sq imbui parit᷑ p̃cioso illo sanguine: ad¬
huc te eẽ cũ hominib arbitraris. &e non
continuo animo translatus in cȩlos: omẽniq
de m̃te sensum carnis ercludens. ⁊ uda aĩa
sensuq mundissimo ea quȩ sunt in celesti¬
b cõtueris: Omiraculũ. o dĩ in nos beniuo¬
lentia: qui sursum sedet ad dext̾am patͥs.
sacrificii tam̃ temꝑe hominũ manib cõ¬
tinet᷑. tradit᷑q lambere cupientib eum
& cũ ueneratione cõplecti: fitq hoc totum

Expanded text:
rificatum fuerat, propter excellentem claritatem. Nam, cum immolatum Dominum nostrum et incenso astantem videris sacerdotem, atque imprecantem, omnesque pariter pretioso illo imbui sanguine, adhuc te esse cum hominibus arbitraris, et non continuo animo translatus in coelos, omnemque de mente sensum carnis excludens, nuda anima, sensuque mundissimo ea quae sunt in coelestiBasilius: « O miraculum! o Dei in nos benevolentia! qui sursum sedet ad dexteram Patris, sacrificii tamen tempore hominum manibus continetur, traditurque lambere cupientibus eum, et cum benedictione complecti, fitque hoc totum
Abbreviated transcription (Latin):
ex ꝑgefactꝰ pueros ante me dormien¬
tes crebriꝰ inclamarẽ. nec antequã
sub graui sopore quo qͦmodo responde¬
rent surgere potuissent: quã relic̾t x
lucis copia. paulati se subtrahens penitꝰ
efflurisset. At d̾s de his uiderit. Ego
tam̃ diuinȩ spei fiducia roboratꝰ.: qr
gaudericꝰ ep̃s ueliternus expostulat:
ad clementẽ romane sedis antistit̾e. suf¬
fragante dño stilũ conu̾tã : quatinꝰ qͥ
continuis infortuniis tenuatꝰ. amicis
meis a quib ut cumq sustentor meri¬
tũ rependere nequeo: salte uerba que
ualeo minime denegasse cognoscar.

Expanded text:
expergefactus, pueros ante me dormienexpergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuissent, quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus effluxisset. At de his Deus viderit: ego tamen divinae spei fiducia roboratus, quia Gaudericus, episcopus Veliternus, expostulat, ad clementem Romanae sedis antistitem, suffragante Domino, stilum convertam: quatenus qui continuis infortuniis tenuatus, amicis meis, a quibus utcumque sustentor, meritum rependere nequeo, saltem verba quae valeo minime denegasse cognoscar.
Abbreviated transcription (Latin):
ce fidi. quare dubitasti: Cui dũ pͥori
pauore ꝑculsus. respondere non possẽ:
beniuolus mͥ pat̃ nicholaus latentẽ ad¬
uersarũ̃ post cortinã que tunc meũ
lectulũ circumdabat digito manifestãs.
Quia inqͥt hic inuidus lucerne ĩpsius flã¬
flãmas qͥntũ inse fuit extinrit. Mor
gregorius manũ diaconi qua magnã fa¬
cẽ tenere udebat᷑ arripiens. eiꝰq flãmis
os faciemq petulantis ȩrurens : ad instas
ethiopis denigͣuit. Q exustione ab ore
petulantis paruissima scintilla descen¬
dens: candentẽ tunicã dicto citiꝰ confla¬
grauit : sicq ingerrimꝰ totꝰ apparuit.
Cumq diaconus diceret satis aduersariũ
denigratũ:. beatꝰ gregoriꝰ nos ait. illum
ñ denigrauimꝰ: s nigrũ fuisse monstra¬
uimꝰ. Deinde fortuniũ meũ diu̾sis conso¬
lationib exhortatꝰ abscessit: & fac̾ẽ qͥdẽ
secũ detulit. s tanto lumine locũ inqͦ
dormiebã reuera fulgentẽ dimisit: ut

Expanded text:
cae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori cae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavore perculsus respondere non possem, benevolus mihi pater Nicolaus latentem adversarium post cortinam, quae tunc meum lectulum circumdabat, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit. Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus diceret satis adversarium denigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
continere ñ potuit. Cui dũ curulem
p̃parari cogitarẽ: hunc supͣ modũ ca¬
chinnantẽ conspiciens cõpellare uidebar:
quã obrẽ nocturno scilentio tã petulant᷑̃
uir officii grauioris ꝑstreꝑet. At ille:
Quia inqͥt tu seribis de mortuis. quos ali¬
ego tanto me ueratiꝰ scribere. quanto
incognitũ facie. non aut̃ incognitũ lec¬
tione. sine ullo liuoris uł adulationis
uitio retulissẽ: respondit. Tu sic̃ uideo
qđ uoluisti fecisti: ast ego que facere po¬
tuero ñ cessabo. Hȩc dicens: lucernȩ flã¬
mas cuius lumine forte fruebar. ꝓrs
non potuit: me tam̃ in denebris consti¬
tutũ ita ꝑterruit. ut putarẽ me gla¬
diis ab eo ꝓtinus ugulari. Cum post
paululũ desꝑanti mͥ beatꝰ gregoriꝰ comi¬
tante secũ dertrorsu reuerende memo¬
rie papa nicolao. sinistrorsũ uͦ sicut m
uidebatur petro suo diacono: multo lu¬
mine clarificatꝰ apparuit dicens. Modi¬

Expanded text:
continere non potuit. Cui dum curulem continere non potuit. Cui dum curulem praeparare cogitarem, hunc supra modum cachinnantem conspiciens, compellare videbar quamobrem nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quia, inquit, tu scribis de mortuis quos viego tanto me veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas cujus lumine forte fruebar prorsus non potuit; me tamen in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modi
Abbreviated transcription (Latin):
cce stiidiose pontificũ iussionis x¬
tuę uirtute coactꝰ. dũ quedã ges¬
toꝵ beati gregorii p̃decessoris tui
saxonũ uidelicet gentis apłi deflora¬
re desidero: uirũ descripsi rethori¬
cũ scriptor ignarus. S dep̾cor ut ea
curiositate qua me dudũ hec decer¬
ꝑe iusseras. ad omĩum sic̃ cepisti fa¬
cias ꝑuenire noticiã. ut in eo qđ sa¬
ero scõ ur̃o iudicio placuisse gaudeo.
nulli penitꝰ diiudicandꝰ ad dicas: qͥn
potius iudicaturꝰ inueniar. Si qͥdẽ
nuꝑrime. qͣndo hunc qͣrtũ librũ
cooꝑante dñõ claudere gestiebam:
nocte qua dĩicȩ resurrectionis
dies uenerabilis lucescebat in som¬
nis describens. quidã sub effigie cuiꝰ¬
dã uet̾is insidiatoris. palã uidendũ
se p̃buit: & candidissima tunica si¬
mulq tenuissima. ciuꝰ minirũ rari¬
tate nigredo subterioris tunicȩ
tñs lucebat. sacerdor alit᷑ insignitꝰ
mor ꝓpius astitit: inflatis buctis risũ

Expanded text:
100. Ecce, studiose pontificum, jussionis 100. Ecce, studiose pontificum, jussionis tuae virtute coactus, dum quaedam gestorum beati Gregorii praedecessoris tui, Saxonum videlicet gentis apostoli, deflorare desidero, virum descripsi rhetoricum scriptor ignarus. Sed deprecor ut ea curiositate qua me dudum haec decerpere jusseras, ad omnium, sicut coepisti, facias pervenire notitiam: ut in eo quod sacro sancto vestro judicio placuisse me gaudeo, nulli penitus dijudicandus addicar, quin potius judicaturus inveniar. Siquidem nuperrime quando hunc quartum librum, cooperante Domino, claudere gestiebam, nocte qua Dominicae Resurrectionis dies venerabilis illucescebat, in somnis describens, quidam sub effigie cujusdam veteris insidiatoris palam videndum se praebuit, et candidissima tunica simulque tenuissima, cujus nimirum raritate nigredo subterioris tunicae translucebat, sacerdotaliter insignitus mox propius adstitit, et inflatis buccis risum
Abbreviated transcription (Latin):
uitate sci andͥreę apłi decẽ modi¬
oꝵ tͥtici mensurã pistoribꝰ dedit Eo
quib ꝓ undecĩ modiis multiplicatos
obstupescentib eisdẽ pꝯstorib pa¬
nes recepit. Qui utiq sollicite pͥus
dimimerantes. si suꝑfluos aliquot
inuenissent sibi ꝓculdubio reserua
Sane quã frequent ex s rent
beatꝰ gregoriꝰ tam illic quã in
apłoꝵ basilicis. nec non in patͥarchio
nc̃ exhortans innoxios. nunc uͦ de¬
terrens obnorios: In ipsa sue cogni¬
tionis effigie apparens. quia nunc
narrare non ualeo: hic adhuiꝰ oꝑis
ãminicłanted nõ terminũ facio.
& reliqua patͥs eiꝰdẽ patͥs miracła
post ne doctiorib memoranda
reliñdui. Cuius nunirũ uenerabi¬
le meritũ. quoisq mundi huiꝰ or¬
bita uoluitur: ut cĩ paulo uiro
disertissimo fatear semꝑ accipiet
increm̃tũ: quia ipsius sine dubio
noua semꝑ sobole fecundatur.: uł qd̾
boni qͥ ipsius suasionib inflãmati.
celestem patͥã desiderant᷑ inqͥrunt.

Expanded text:
vitate beati Andreae apostoli decem modiorum tritici mensuram pistoribus dedit; e quibus pro undecim modiis multiplicatos, obstupescentibus eisdem pistoribus, panes recepit. Qui utique sollicite prius dinumerantes, si superfluos aliquot invenissent, sibi proculdubio reservarent. 99. Sane quam frequenter beatus Gregorius tam illic quam in apostolorum basilicis, necnon in patriarchio nunc exhortans innoxios, nunc vero deterrens obnoxios, in ipsa suae cognitionis effigie apparescat, quia nunc narrare non valeo, hic hujus operis, adminiculante Domino, terminum facio, et reliqua ejusdem Patris miracula post me doctioribus memoranda relinquo. Cujus nimirum venerabile meritum quousque mundi hujus orbita volvitur; ut cum Paulo viro disertissimo fatear, semper accipiet incrementum: quia ipsius sine dubio nova semper sobole fecundatur, vel quodboni quique ipsius suasionibus inflammati coelestem patriam desideranter inquirunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quã que nunc in scã romana reti¬
taq sicuriosius ꝑ pendat᷑ om̃e gre¬
gorii tractandi tẽpus. quo libros qͥ nc̃
habentur exposuit: adiaconio suo usq
ad penultimũ siui pontificatꝰ annũ
extenditur: &. licet langobardoꝵ ꝑfidia
seuiente.pꝰ ie rechielis tractatꝰ ab expo¬
sione libroꝵ desticerit: ab exponendis
libros in scrinio dereliqͥt qt annos adiux̃.
septime indictionis imꝑfectũ reliqͥt:

Expanded text:
era quae nunc in sancta Romana Eera quae nunc in sancta Romana EItaque si curiosius perpendatur omne Gregorii tractandi tempus quo libros qui nunc habentur exposuit, a diaconio suo usque ad penultimum sui pontificatus annum extenditur; et licet, Langobardorum perfidia saeviente, post Ezechielis tractatus, ab expositione librorum destiterit, ab exponendis libros in scrinio dereliquit, quot annos advixit. septimae indictionis inperfectum reliquit
Abbreviated transcription (Latin):
Quarũ ipse sumã ioħi subdiaconora¬
uennȩ responsali suo significare uidet᷑.
int cetera sic describens. Quia car issi¬
mus quondã filius meus claudiꝰ aliqͣ
me loquente de ꝓuerbiis. de canticis
canticoꝵ. de ꝓpħis. de libris quoq re¬
gũ. & de eptatico audierat. que ego
scripto tradere p̃infirmitate ñ po¬
tui: ipse ea suo sensu dictauit ne ob¬
liuioni deꝑirent: ut apto tp̃r ea¬
dẽ mͥ inferrent᷑. Que cũ mͥ legisset:
nueni dictoꝵ meoꝵ sensi ualde in¬
utiliꝰ fuisse ꝑmutatũ. Unde necesse
est. ut tua exꝑientia omĩ exeusatio¬
ne atq mora cessante. ad eiꝰ mona
ad mediũ deducant᷑. Quas tu suscipe:
& michi celerrime tͣnsmitte. Enĩ uͦ
quia studiositas gregorii qui post
a trib ferme annis suꝑfuit. falli ñ
li eius ꝑstringens ait. Iob. ierechielẽ
euuangłia. & pastoralem exposuit. &
multa alia ut sub audas que iã
inueniri ñ possunt: qm̃ reuera an

Expanded text:
Quarum ipse summam Joanni, subdiacono RaQuarum ipse summam Joanni, subdiacono Ravennae, responsali suo, significare videtur, inter caetera sic describens: « Quia charissimus quondam filius meus Claudius, aliqua me loquente de Proverbiis, de Canticis canticorum, de Prophetis, de libris quoque Regum et de Heptateucho audierat, quae ego scripto tradere prae infirmitate non potui, ipse ea suo sensu dictavit, ne oblivione deperirent, ut apto tedictarentur. Quae cum mihi legisset, inveni dictorum meorum sensum valde inutilius fuisse permutatum. Unde necesse est ut tua experientia, omni excusatione atque mora cessante, ad ejus monaad medium deducat: quas tu suscipe, et mihi celerrime transmitte. » Enimvero, quia studiositas Gregorii, qui post haec tribus ferme annis superfuit, falli non li ejus perstringens, ait: Job, Ezechiel, Evangelia et Pastoralem exposuit, et multa alia. Ut subaudias, quae jam inveniri non possunt, quoniam revera ant
Abbreviated transcription (Latin):
tentib mundi ambitũ penetrassent:
subiungens inmane sacribegiũ tan¬
ti patris esse. tot & tales libros exu¬
rere: suꝑ cuiꝰ caput ipse spm̃ scm̃ in
similitudine colu̾bȩ. tractantis fro¬
quentissime ꝓspexisset. Cũq dudũ
deuotũ popłm diaconus cerneret.
occasione tẽporis cũ inuidis resultare:
firmans mori continuo meruisseo:
ipsi a libroꝵ exustione desist̾ent. Si uͦ
quoq combustorib manus daret
Itaq cum euuangelii in ambonem
uenerabilis leuita petrus ascendens
mox gregoriane scĩtati testimoniũ
p̃buit. inter uerba uere confessionis
efflauit sp̃mñ: & a dolore mortis extͣ¬
neus. iuxta ꝑ gibasim sic̃ actenꝰ cer¬
nitur. confessor ueritatis meruit
sepeliri. Lxxx
Inc est qd̾ consuetudinalit᷑. spẽ sc̃s
Uinspecie columbȩ suꝑ seribentis
gregorii caput depingit᷑. & qd̃ expo¬
sitionũ illiꝰ pars maxima. que utiq
abinuidis exusta recolit᷑ ñ habetuir.

Expanded text:
tentibus, mundi ambitum penetrassent; tentibus, mundi ambitum penetrassent; subjungens immane sacrilegium esse, tanti Patris tot et tales libros exurere, super cujus caput ipse Spiritum sanctum in similitudine columbae tractantis frequentissime perspexisset. Cumque dudum devotum populum Diaconus cerneret occasione temporis cum invidis resultare, firmans mori continuo meruisset, ipsi a librorum exustione desisterent, si vequoque combustoribus manus daret. Itaque cum Evangeliis in ambonem venerabilis levita Petrus ascendens, mox ut Gregorianae sanctitati testimonium praebuit, inter verba verae confessionisefflavit, et a dolore mortis extraneus juxta pyrgi basim, sicut hactenus cernitur, confessor veritatis meruit sepeliri. 70. Hinc est quod consuetudinaliter Spiritus sanctus in specie columbae super scribentis Gregorii caput depingitur, et quod expositionum illius pars maxima, quae utique ab invidis exusta recolitur, non habetur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ut dño offerres plurima lucra gregis
Hisq di consul factꝰ letare tͥumphis.
La mercedẽ oꝑum. iã sine fine tenes:
uo scilicet liberalissimo lxxix.¬
pastore defuncto uehem̃tissima
fames eodẽ anno incubuit: & qͣn¬
to patrono tunc roma caruit. licet
rerũ mopia toto pene mundo
monstrauerit. inuidoꝵ tam̃ feri¬
tas minime recognouit. Nã sic̃
a maiorib tradit᷑. cũ calũpniarũ
ueterũ incentores. gregoriũ ꝓdi¬
gũ dĩ p̃dator ẽq multiplicis pat¬
archatus thesauri ꝑstreꝑent: deficiente
ꝑsonali materie ad cõburendos libros
eiꝰ. ceꝑunt parit̾ anhelare. Quoꝵ dũ
quosclam iam cõbussissent. reliquos
uellent exurere: petrus diaconꝰ fami¬
liarissimus eius. cũ quo qͣtuor miracłoꝵ
libros disputauerat. creditur uehem̃¬
tius ꝑstitisse dicens. ab o. lendã eius
memoriã. libroꝵ exustionẽ nichil ꝓfi¬
cere. quoꝵ exemplaria diuersis pe¬

Expanded text:
gebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. gebas, Ut Domino offerres plurima lucra gregis. Hisque Dei consul factus, laetare triumphis, Nam mercedem operum jam sine fine tenes. 69. Quo scilicet liberalissimo pastore defuncto, vehementissima fames eodem anno incubuit: et quanto patrono tunc Roma caruit, licet rerum inopia toto pene mundo monstraverit, invidorum tamen feritas minime recognovit. Nam sicut a majoribus traditur, cum calumniarum veterum incentores, Gregorium prodigum dilapidatoremque multiplicis patriarchatus thesauri perstreperent, deficiente personali materie, ad comburendos libros ejus coeperunt pariter anhelare. Quorum dum quosdam jam combussissent, ac reliquos vellent exurere, Petrus Diaconus familiarissimus ejus, cum quo quatuor Dialogorum libros disputaverat, creditur vehementissime obstitisse dicens, ad obliterandam ejus memoriam librorum exustionem nihil proficere quorum exemplaria, diversis pe
Abbreviated transcription (Latin):
mo studio anmialit᷑ repararat: qͣs
reditib luminarib officiis atq do¬
nariis cumulans. in basilica beati
petͥ apłi fastigiũ de argento puris¬
simo. qđ a leone tertio pontifice
inbasilicã sytianã scȩ̃ mariȩ noĩe
rauit. Huius pterea uenerabile corpꝰ
in extreina porticu basilicȩ beati
petͥ apłi ante secretariũ t̃ẽ antiqͥs¬
simũ. qđ uidelicet leo. simpliciꝰ gela¬
non nullis aliis tumulati suis acte¬
nus epitaphiis p̾dicant᷑ sepult uor.
Suscipe terra tuo corpꝰ de corpore suptũ
Reddere qͦ ualeas uiuificante deo:
Spiritꝰ astra petit leti nil iura nocebunt.
Cuiuitȩ alteriꝰ mors magis ipsa uita est
Pontificis sũmi hoc claudunt᷑ m̃bra sepulẽ.
Cuii innumi̾s semꝑ uiuit ubiq bonis
Esuriẽ dapib suꝑauro frigora ueste.
Atq auimas monitis texit abboste sacs
Implebatq actu qͥcqͥd sermone docebat.
Essetut exemplũ mistica uerba loquens

Expanded text:
mo studio annualiter reparabat: quas mo studio annualiter reparabat: quas reditibus, luminaribus, officiis atque donariis cumulans, in basilica beati Petri apostoli fastigium de argento purissimo, quod a Leone Tertio pontifice in basilica Sixtiana sanctae Mariae nomini ravit. Hujus praeterea venerabile corpus in extrema porticu basilicae beati Petri apostoli ante secretarium tunc antiquissimum, quo videlicet Leo, Simplicius, Gelanonnullis aliis tumulati, suis hactenus epitaphiis praedicantur, sepultum Suscipe terra tuo corpus de corpore sumptum, Reddere quod valeas, vivificante Deo. Spiritus astra petit, lethi nil jura nocebunt, Cui vitae alterius mors magis illa via est. Pontificis summi hoc clauduntur membra sepulcro, Qui innumeris semper vivat ubique bonis. Esuriem dapibus superavit, frigora veste, Atque animas monitis texit ab hoste sacris. Implebatque actu quidquid sermone docebat, Esset ut exemplum mystica verba loquens.
Abbreviated transcription (Latin):
rib resistens: Me ecenĩ quẽ qualis
fuerĩ nostis: ita amaritudo animi
& assidua exacerbatio. atq ꝑ hoc
podagre molestia affecit: ut corpꝰ
meũ tanquã in sepultura sicratũ sit.
Unde fit: ut iam raro delecto sur¬
ctatio. Unde peto ut ꝓme orare debe¬
atis: quatinus de hoc carnis carcere
citius educar: ne tantis laborib diugꝰ
ocheno.Rogo ut ꝓ mei infirmitate¬
tueat᷑.&. citiꝰ me de tot ꝓcellis huiꝰ
cẽpestatis eripiat: atq in et̾ne qetis¬
antis Lxuiii ¶ littore perducat.
nis tredeci. menses sex. & dieb decẽ
doctrinis parit̃ & oꝑib felicissimis
illustrauit: anno imꝑii foce seđo:
indictione septima. quarto iduũ
mar ciũ. a carnis corruptione sub¬
stractꝰ est: in incorr uptionẽ ꝑpetuȩ
głe sublimandꝰ: qͥ uidelicet õĩ uitȩ
suȩ tẽpore. sicut nouas basilicas
minime fabricarȩ. Ita nimir ũ fa¬
bricatoꝵ ueterũ sarta tecta cũ sum¬

Expanded text:
ribus resistens? Me etenim, quem qualis ribus resistens? Me etenim, quem qualis fuerim nostis, ita amaritudo animi et assidua exacerbatio atque per hoc podagrae molestia affecit, ut corpus meum tamquam in sepultura siccatum sit unde fit ut jam raro de lecto surctatio. Unde peto ut pro me orare debeatis, quatenus de hoc carnis carcere citius educat, ne tantis laboribus diutiocheno: « Rogo ut pro mei corditueatur, et citius me de tot procellis hujus tempestatis eripiat, atque in aeternae quietis littore perducat. nis tredecim, mensibus sex et diebus decem, doctrinis pariter ac operibus felicissimis illustravit, anno imperii Phocae secundo, indictione septima, quarto iduum Martiarum, a carnis corruptione subtractus est, incorruptionis perpetuae gloria sublimandus. Qui videlicet omni vitae suae tempore sicut novas basilicas minime fabricarat, ita nimirum fabricatarum veterum sarta tecta cum sum
Abbreviated transcription (Latin):
g̾e de lectulo ñ ualeo. Nã me mͦ
podagrȩ dolor cruciat: mͦ nescio
quis in toto corpore eũ dolore se ig¬
nis expandit. Et fit plerũq ut uno
in me tempore ardor cũ dolore con¬
fligat: & corpus eaũ in me animꝰq
deficiat. Quantis aut̃ aliis necessita¬
tib extrahas quas ꝑtuli infirmitates
afficiar: e numerare non ualeo. S: bre¬
uit̃ dico. qr sic me infectio norii hu¬
moris imbibit. ut uiuere mͥ pęna sit:
& mortẽ desiderant᷑ expectẽ. quã ge¬
mitib meis solam esse credo remedi¬
mitiget. & patientiã tolerandi con¬
cedat: ne nmnio qd absit tedio in
impatientiã cor erumpat: & qđ cura
patͥciȩ. De podagre molestia quã uo¬
b euenisse signastis: & cont̾statꝰ ue¬
hem̃ter sum & letatꝰ. Letatꝰ qr humor
norius inferiora petens. suꝑiora ꝑ¬
fecte deseruit. Cont̾statꝰ uͦ: qr in tã
tenuissimo corpore dolores suos nimi¬
um ꝑpeti ꝑtimesco. Ubi enĩ de est
caro que uirtus esse poterit dolo¬

Expanded text:
gere de lectulo non valeo. Nam modo 1116 me podagrae dolor cruciat, modo nescio quis in toto corpore cum dolore se ignis expandit; et fit plerumque ut uno in me tempore ardor cum dolore confligat, et corpus in me animusque deficiat. Quantis autem aliis necessitatibus extra haec quae retuli infirmitatis afficiar, enumerare non valeo. Sed breviter dico quia sic me infectio noxii humoris imbibit, ut vivere mihi poena sit, et mortem desideranter exspectem, quam gemitibus meis solam esse credo posse remedimitiget, et patientiam tolerandi concedat, ne nimio, quod absit, taedio in impatientiam cor erumpat, et ea quae« De podagrae molestia quam vobis evenisse signastis, et contristatus vehementer sum et laetatus. Laetatus, quia humor noxius inferiora petens, superiora profecto deseruit. Contristatus vero, quia in tam tenuissimo corpore dolores vos nimios perpeti pertimesco. Ubi enim deest caro, quae virtus esse poterit dolo
Abbreviated transcription (Latin):
anmas maliciȩ suȩ falsitate deciꝑet:
&. quocũq potuisset non leuia scanda¬
la generaret. Nã int̾ alia quȩ isdem
andreas pessime cogitauit & fecit: eã
quoq quã ad nos misistis dũ apud ipsũ
a p̾fato lectore esse cdeposita infalsauit
lica ñ recta saꝑe euident̃ argueret.
Er qua re contigit: ut dũ ueritatẽ stu¬
diose quereremus. eius que latebat
iniquitas uulgaretuir. & tanta in eo
reꝑta sunt: qͣnta nec de scelerato qͦeq
laico erederentur. Et qr int̾ diuisa
mala aliquos etiã sermones scripsit.
atq eos ex nr̃o nomine ti tulauit:
&. suspecti sumus ne eos alicubi tnͣs¬
miserit. fr̃nitas ur̃a sollicitudinem
gerat .&. si quid tale repꝑit eos excindi.
& omino faciat ab oleri: ut qd̾ imꝑitꝰ
literarũ & seripturȩ diuine nescius.
sicut diximꝰ nr̃o nomine p̃notauit:
quopdã animos ñ possit i fice̾. Nã nos

Expanded text:
animas malitiae suae falsitate deciperet, animas malitiae suae falsitate deciperet, et quaecumque potuisset non levia scandala generaret. Nam inter alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque quam ad nos misistis, dum apud ipsum a praefato lectore esset deposita, infalsavitlica nec recta sapere evidenter argueret. Ex qua re contigit ut dum veritatem studiose quaereremus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur: et tanta in eo reperta sunt, quanta nec de scelerato quocumque laico crederentur. Et quia inter diversa mala aliquos etiam sermones scripsit, atque eos ex nostro nomine titulavit, et suspecti sumus ne eos alicubi transmiserit, fraternitas vestra sollicitudidem gerat; et si quid tale repererit, eos exscindi et omnimodo faciat aboleri, ut quod imperitus litterarum et Scripturae divinae nescius, nostro, sicut diximus, nomine praenotavit, quorumdam ani
Abbreviated transcription (Latin):
collo fuisse uidentur: habitus eius
mediocͥtas demonstratur. Porro in
erilitate balthei. que uniꝰ pollicis
m̃surã nũquã excedit: speciẽ ꝓpositi
regularis. Olim a scõ benedicto. sta¬
tui. cuiꝰ ipse uitã describens indialo¬
go. regulã qͦ laudauerat eũ seruas¬
se. luce clarius manifestat. p̃sertim
cũ idẽ uenerabilis doctor gregoriꝰ
grecã linguã nescierit. &. sui monaste¬
rii monachos benedicti utiq regłis
mancipatos in saxoniã destinarit:
Si quidẽ qđ grecã linguã laxii¬
nescierit: ipse testatur in epła
eusebio thessalonicensi ep̃o scribens
Lator p̃sentiũ theodoruis eccłiȩ ur̃e
scm̃ paulũ inclausus fuerat. res &
chartas quas detulit. ut reuera olim
noto innocent᷑ deposuit: credens qđ
mens ipsius sicut & nos ante putaue¬
ramus eius habitui concordaret. S
tantȩ ille pͣuitatis inuentus est. ut
si eius stulticiȩ subinclausionis specie
paulo ante ampliꝰ licuisset: multoꝵ

Expanded text:
fuisse videntur, habitus ejus mediocritate demonstratur. Porro in exilitate baltei, quae unius pollicis mensuram numquam excedit, speciem propositi regularis olim a sancto Benedicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque laudaverat, eum servasse luce clarius manifestat, praesertim cum idem venerabilis doctor Gregorius Graecam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis mancipatos in Saxoniam destinarit. 81. Siquidem quod Graecam linguam nescierit, ipse testatur in epistola Eusebio, Thessalonicensi episcopo, scribens: Lator praesentium Theodorus, Ecclesiae sanctum Paulum inclusus fuerat, res et chartas quas detulit, ut re vera olim noto, innocenter deposuit, credens quod mens ipsius sicut et nos ante putaveramus cum habitu concordaret. Sed ille tantae pravitatis inventus est, ut si ejus stultitiae sub inclusionis specie paulo adhuc amplius licuisset, multorum
Abbreviated transcription (Latin):
duarũ horarum spaclit
cesserat. uidit defunctũ
conu̾sus: gr̃as agens cellulã elamo¬
re conpleuerat. Quo audito qui
ꝓforib astiterant: statĩ irruunt.
Mirũ spectaculũ. qͦd uidebant uiu̾e
quẽ mortuũ reliquissent. Ita reddi¬
tus uite. statĩ baptisina consecutꝰ:
plures postea uix̃ annos. Primꝰ ꝙ
ap̃ nos martini uirtutũ ł mat̾ia
ł testimoniũ fuit. Idem tñ referre
erat solitus se corꝑe exutũ ad tribu¬
nal udicis ductũ: deputatũ ꝙ
obscuris locis & uulgarib turb̾
tͥstem excepisse sen¬
tentiã. Tunc ꝑ duoᷤ
angelos udici fu¬
isse suggestũ: hunc
ẽẽ ꝓ quo martinꝰ oraret. Ita ꝑ
eosdẽ angłos se uissũ reduci: et
minib habebatur. potens etiã
cini cuiusdã honorati sedm
U scłm uiri pret̾ir&: clamore & lue¬
tu tͦbȩ plangentis excipit᷑. ad quã¬
dũ sollicitꝰ astitisset. & quis esset

Expanded text:
re horarum spatium re horarum spatium intercesserat, vidit defunctum conversus gratias agens, cellulam clamore compleverat: quo audito qui pro foribus astiterant, statim irruunt. Mirum spectaculum, quod videbant vivere quem mortuum reliquissent! Ita redditus vitae, statim baptisma consecutus, plures postea vixit annos: primusque apud nos Martini virtutum vel materia vel testimonium fuit. Idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal judicis ductum, deputatumque obscuris locis et vulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos judici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se jussum reduci, et mnibus habebatur, potens etiam cini cujusdam honorati secundum saeculum viri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur. Ad quam sollicitus cum astitisset, et quis esset