comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
si sentiri possunt ab liuius aeris animalib
qͥbusdam uilissimis quos demonas uocañ.
aqͥb nos superari acumine. ac subtilitate
sensuũ posse concedo. ratione autẽ nego:
atq id fieri nescio quomodo secretissimo.
atq a nr̃is sensib remotissimo. Nonem̃ si
miram᷑ apiculã. melle posito. nescio qua sa¬
gacitate qua hominc̃ uicit. unde unde
aduolare. id eo eã nobis p̃ponere. aut sal.¬
tẽ cõparare debemꝰ. Itaq uellc̃ magisiste
albicerius ab eo qͥ discere cuperet int̾rogatꝰ
ipsa metra docuisset: uł coactꝰ aquopiam
consultorũ dere sibi statĩ ꝓposita: uersus
ꝓprios cecuusse. Qd eundẽ flactianũ sȩ¬
pe dixisse soles cõmemorare: cũ illud di¬
iunationis genꝰ magna mentis altitudine
derideret atq despicerex: idq nescio cui
abiectissime animule. sic enĩ dicebat. tri¬
buerex.⁊ quo ille quasi sp̃u ad monitꝰ. uł
inflatꝰ. hȩc respondere solitꝰ eẽt. Quere¬

Expanded text:
si sentiri possunt ab huius aeris animalibus si sentiri possunt ab huius aeris animalibus quibusdam uilissimis, quos daemonas uocant, a quibus nos superari acumine ac subtilitate sensuum posse concedo, ratione autem nego, atque id fieri nescio quo modo secretissimo atque a nostris sensibus remotissimo. non enim, si miramur apiculam melle posito nescio qua sagacitate, qua hominem uincit, undeunde aduolare, ideo eam nobis praeponere aut saltem comparare debemus. Itaque uellem magis iste Albicerius ab eo, qui discere cuperet, interrogatus ipsa metra docuisset uel coactus a quopiam consultorum de re sibi statim proposita uersus proprios cecinisset. quod eundem Flaccianum saepe dixisse soles commemorare, cum illud diuinationis genus magna mentis altiderideret atque despiceret, idque nescio cui abjectissimae animulae, sic enim dicebat, tribueret, quo ille quasi spiritu admonitus vel inflatus haec respondere solitus esset. Quaere
Abbreviated transcription (Latin):
tu existimas nr̃m. cẽ: qđ nobis uł dare uel
cripere casus potest Aut cũ rerũ huma¬
narũ scientia dicit᷑. ea dicit᷑ qua quisq no
uit quod uel quales fundos habeanius. quid
auri. quid argenti. quid deniq alienorũ car¬
minũ cogitemus: Illa ẽ. liumanarũ rerũ
scientia: quȩ nouit lum̃ prudethe. tempeiantiȩ
detꝰ. fortitudinis robur. iustitię sc̃itatem.
Nęc eñĩ sunt. quȩ nullam fortunã metuentes:
uere nr̃a dicert audemꝰ. Quȩ si albicerius
ille didicisset: nunquã mcrede tã luxuri¬
ose desormit᷑q uxissor: Qd autẽ dixit quẽ
uersũ uolueres anuimo ille a quo consulebat᷑¬
neq hoc puto int̾ res nr̃as eẽ numerandũ.
Non quo negẽ honestissimas disciplinas ad
possessionẽ quandã nr̃i animi ꝑtinere:
sed quia uersũ alienũ imperitissimis cane¬
re ac ꝓnuciare c̃cessũ ẽ. Ideoq talia cũ in
memoriã nr̃am incurrerint : ñ mirũ ẽ.

Expanded text:
tu existimas nostrum esse, quod no\'ns uel dare uel tu existimas nostrum esse, quod no\'ns uel dare uel eripere casus potest ? aut cum rerum humanarum scientia dicitur, ea dicitur, qua quisque nouit uel quot uel quales fundos habeamus, quid auri, quid argenti, quid denique alienorum carminum cogitemus? illa est humanarum rerum scientia, quae nouit lumen prudentiae, temperantiae decus, fortitudinis robur, iustitiae sanctitatem. haec enim sunt, quae nullam fortunam metuentes uere nostra dicere audemus; quae si Albicerius ille didicisset, numquam, mihi crede, tam luxuriose deformiterque uixisset. quod autem dixit, quem uersum uolueret animo ille, quo consulebatuneque hoc puto inter res nostras esse numerandum, non quo negem honestissimas disciplinas ad possessionem quandam nostri animi pertinere, sed quia uersum alienum etiam inperitissimis canere ac pronuntiare concessum est. ideo talia cum in memoriam nostram incurrerint, non mirum,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb libet aduersantib inpulsus nutart debeat.
Unde uerissume a quibusdã philo sopbus dicit
innullo eam posse rsi insapiente inc¬
ueniri. Qui non modo ꝑ ceptũ habere
debet id qđ tuet᷑ ac sequit᷑ uerũ etiam
inconcusse tenere. Scimꝰ autẽ illũ quẽ xoͣ¬
memorasti: multa sepe falsa. dixi sse
Qđ non solũ aliis mͥ referentib comperi: sed
prȩsens ipse aliquando ꝑcepi. Cum ne igit᷑
scientẽ uocem cũ sȩpe falsa dixerit. quem
non uocarem si cunctant̃ uera dixiss&
Hoc me & de aruspicib & de augurib &
de hisomũb qͥ sidera consulunt. E de comec¬
torib sõnioꝵ dixisse putatote. aut aliquem
ex hoc genere hominũ. ꝓferte si potestis. qͥ
consultꝰ nunquã de responsis suis dubitauerit.
nunquã postremo falsa responderit. Nã de
uatib nichil mͥ puto ẽẽ. laborandum: qͥ
mente loquunt᷑ aliena. Pcinde. res huma¬
nas ẽẽ. ut concedam res hominũ. quic quã

Expanded text:
quibuslibet aduersantibus inpulsus nutare debeat. quibuslibet aduersantibus inpulsus nutare debeat. unde uerissime a quibusdam philosophis dicitur in nullo eam posse nisi in sapiente inueniri, qui non modo perfectum habere debet id, quod tuetur ac sequitur, uerum etiam inconcussum tenere. scimus autem illum, quem commemorasti, multa saepe falsa dixisse, quod non solum aliis mihi referentibus comperi sed praesens aliquando ipse percepi. eumne igitur scientem uocem, cum saepe falsa dixerit, quem non uocarem, si cunctanter uera dixisset ? hoc me de aruspicibus et de auguribus et de his omnibus, qui sidera consulunt, et de coniectoribus dixisse putatote aut aliquem ex hoc genere hominum proferte, si potestis, qui consultus numquam de responsis suis dubitauerit, numquam postremo falsa responderit. nam de uatibus nihil mihi puto esse laborandum, qui mente loquuntur aliena. Deinde res humanas esse ut concedam res hominum, quidquam
Abbreviated transcription (Latin):
uersus cẽt. Nec albicerius qͥ grãmatici scolã
iux transiens uidifset aliquando. uersũ
ipsũ securꝰ & garrulus canere dubitauit
Hũ igit᷑ aut res humant nonerant dȩ quib
ille consulebat᷑: aut sine rerũ diuinarũ
scientia tã certa. consulentib E uera res¬
pondit. aut ut̾rũq ab surdũ. ẽ: Nam &
liumane res nichul sunt aliud quã res ho¬
minũ. ut argentũ. nũmi. fundi : postitino
ipsa etã cogitatio. Et res diumnas qͥs non rec¬
te arbitret᷑ ẽc̃⁊ ꝑ quas homini diuinatio
ipsa contingit : Sapiens ergo suit albiceruᷤᷤ :
si sapientiã rerũ humanarũ diuinarũq sci¬
entiã. Illa definitione concedimꝰ. Nic ego.
primo inquã ego scientiã non appello: inqͣ
ille qͥ cã ꝓfitet᷑ aliquando sallit᷑. Stientia enĩ.
non solũ cõprediensis. s& ita comp̃hensis reb
constat. ut noq inca qͥs unquã ertare. nec

Expanded text:
uersus esset; nec Albicerius, qui grammatici scholam uersus esset; nec Albicerius, qui grammatici scholam uix transiens uidisset aliquando, uersum ipsum securus et garrulus canere dubitauit. num igitur aut res humanae non erant, de quibus ille consulebatur, aut sine rerum diuinarum scientia tam certa consulentibus et uera respondit? at utrumque absurdum est. nam et humanae res nihil sunt aliud quam reshominum, ut argentum nummi fundus postremo ipsa etiam cogitatio, et res diuinas quis non recte arbitretur esse, per quas homini diuinatio ipsa contingit? sapiens ergo fuit Albicerius, si sapientiam rerum humanarum diuinarumque scientiam illa definitione concedimus. Hic ille: Pream profitetur, aliquando fallitur. scientia enim non solum conprehensis sed ita conprehensis rebus constat, ut neque in ea quisquam errare nec
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ad eũ ꝑgeremus. furatꝰ ec̃t. om̃s. sibi nu¬
merari iussit: coegitq illũ ante occulos nrõs
qđ abstulerat reddereꝰ. priusquã omnino
ipse aut eosdẽ nũmos uidisset. aut quantũ
sibi allatũ fuerit audisset e nob̃. Quid. qđ
doctissimũ & clarissimũ inirũ flactidnum
mirari solitũ eẽ abs te accepimus : qui cũ
de fundo emendo esset locutus. ad illum
diuinũ rẽ ita detulit: ut quid egisset si
potusse cdiceret. Atq ille statum non
modo negotu genꝰ: sed etiam inquo ille
urhementuis clamabat admirans. ipsũ
fundi nom̃ ꝓnuntialut: cũ ita cẽt ab sur¬
dum ut uix ciꝰ flactianus ipsc meminiss&.
am illud sinc stupore animi non queo dicere.
qdꝰ amico nr̃o discipulo tuo se seuolenti exa¬
gitare flagitantiq insolent̃ ut diceret
qͥd sccum ipse tacitꝰ uoluerit: uirgilii uerfũ
cũ cogitaro respondit. Cũ ille obstupe fac¬
tꝰ negart non posset: ꝑrexit querert. qͥnã

Expanded text:
cum ad eum pergeremus, furatus esset, omnes sibi nucum ad eum pergeremus, furatus esset, omnes sibi numerari iussit coegitque illum ante oculos nostros quos abstulerat reddere, priusquam omnino ipse aut eosdem nummos uidisset aut quantum sibi allatum fuerit audisset e nobis. Quid, quod doctissimum et clarissimum uirum Flaccianum mirari solitum esse abs te accepimus, qui cum de fundo emendo esset locutus, ad illum diuinum rem ita detulit, ut quid egisset, si potis esset, ediceret ? atque ille statim non modo negotii genus sed etiam, in quo ille uehementer clamabat admirans, ipsum fundi nomen pronuntiauit, cum ita esset absurdum, ut uix eius Flaccianus ipse meminisset. iam illud sine stupore animi non queo dicere, quod amico nostro, discipulo tuo, sese uolenti exagitare flagitantique insolenter, ut diceret, quid secum ipse tacitus uolueret, Uergilii uersum eum cogitare respondit. cum ille obstupefactus negare non posset, perrexit quaerere, quisnam
Abbreviated transcription (Latin):
auditis: sapientiã cẽ. rerũ humanarũ dibi¬
narũq scientiã. Hic licentius que post istã
definitionẽ diuputabã quesiturũ ẽt. quid̃
diceret: subiecit statĩ. Cur ergo ñ queso sap¬
entẽ uocamus flagitiosissimũ illũ hominem
quẽ ipsi bene nouimus ꝑ innumera scorta sole¬
re dissolui: albiceriũ dico illũ. qui apđ karta¬
ginẽ multos annos c̃sulentib mira quȩdã
Tet certa respondit: Innumerabilia cõmemo¬
rare possẽ : nisi & apđ eos loquerer qui exꝑti
sunt : & paucis nc̃ satis sit utiẜ ad eͥnđ qđ¬
uolo. Honne clocleariũ. mͥ aut̃ dicebat.
cũ dominon inueniret᷑. tuo uissu ꝑ contatꝰ.
ñ solũ qͥd quereret᷑. uerũ etiã nominatĩ cuiꝰ
res eẽt. & ubi lateret. uitissime uerissime q
respondit:. Itẽ me p̃sente: omitto illud qđ
in eo qđ rogabat᷑ nichil om̃ino falsus ẽ: Sed
cũ puer qui nũmos ferebat. certã eorũ partẽ

Expanded text:
auditis sapientiam esse rerum humanarum diuiauditis sapientiam esse rerum humanarum diuinarumque scientiam. Hic Licentius, quem post istam definitionem diu putabam quaesiturum esse quod diceret, subiecit statim: Cur ergo non quaeso sapientem uocamus flagitiosissimum illum hominem, quem ipsi bene nouimus per innumera scorta solere dissolui, Albicerium dico illum, qui apud Karthaginem multos annos consulentibus mira quaedam et certa respondit ? innumerabilia commemorare possem, nisi et apud eos loquerer, qui experti sunt, et paucis nunc satis sit ad id quod uolo. nonne cochlearium — mihi autem dicebat — cum domi non inueniretur, tuo iussu percontatus non solum quid quaereretur uerum etiam nominatim, cuius res esset et ubi lateret, citissime uerissimeque respondit? item me praesente - omitto illud, quod in eo quod rogabatur nihil omnino falsus est, sed cum puer, qui nummos ferebat, certam eorum partem,
Abbreviated transcription (Latin):
iã in occasũ declinante : diesq pęne totus
cũ in reb rusticis ordinandis. cũ in recensi¬
one primi libri uirgilii ꝑactus fuit. Deinde
mox ut illux̃. ita enĩ res erant pridie c̃sti¬
negotiũ susceptũ ẽ. Iũ ego. Heri postulasti
inquã łygeti: ut auidicis munere. ad sapi¬
entiȩ patrociniũ descenderem.Quasi uero
quenꝙ in ursermone ur̃o aduersariũ sa¬
pientia pateret᷑ : aut re eã defendente. ita
laboraret: ut maius implorare deberet
auxiliũ. Nã neq int̾ uos aliud quę rendũ
natũ est. quã quid sit sapientia: in quo eã
urm̃ neut̃ oppugnat. quia it̃q desiderat.
Neq si tu in definienda sapientiai defecisse te
putas : ꝓpterea reliqua defensio sententiȩ
tuȩ tibi deserenda ẽ. Itiq ame nichil aliud
habebis: quã defimonẽ sapientiȩ: quȩ nec
mea nec noua est. sed & pͥscorũ hominũ: et
quã uos miror ñ recordari. Non enĩ nc̃ pͥmo

Expanded text:
iam in occasum declinante diesque paene totus iam in occasum declinante diesque paene totus cum in rebus rusticis ordinandis tum in recensione primi libri Uergilii peractus fuit. Deinde mox ut inluxit — ita enim res erant pridie constinegotium susceptum est. tum ego: Heri postulastis, inquam, Trygeti, ut a iudicis munere ad sapientiae patrocinium descenderem, quasi uero quemquam in sermone uestro aduersarium sapientia pateretur aut ullo defendente ita laboraret, ut maius implorare deberet auxilium. nam neque inter uos aliud quaerendum natum est quam quid sit sapientia — in quo eam uestrum neuter oppugnat, quia uterque desiderat — neque si tu in definienda sapientia defecisse te putas, propterea reliqua defensio sententiae tuae tibi deserenda est. itaque a me nihil aliud habebis quam definitionem sapientiae, quae nec mea nec noua est, sed et priscorum hominum et quam uos miror non recordari. non enim nunc primo
Abbreviated transcription (Latin):
tor: aut quicquã indisputando magis suꝑua.¬
caneũ puto. Quis enĩ modus erit. si ego rur¬
sus uelĩ definri abstẽ aliquid. & rursus euis¬
dem defimtionis uerba. & consequentũ itẽ
singulatim om̃ia fingens: qđ nichil intelli¬
tam definiri flagitexi: Nã qͥd planissimũ
non meo iure defimiri cogã. si iure a me
sapientiȩ definitio postulat᷑ : Cuiꝰ enĩ uer difaro¬
bi in ahimis nr̃is aꝑtiorẽ notionẽ natura eẽ
uoluit. quã sapientiȩ :. Sed nescio quo mͦ.
cũ mentis nr̃ae ueluti portũ notio ipsa reli¬
querit. et uerborũ sibi. quasi uela teten¬
derint. occurrerint statĩ calum marum
mille naufragia. Quã obrẽ aut definitio
sapientiae ne requirat᷑ : aut uidex nr̃ in eiꝰ
patrociniũ dignet᷑ descendere. Iũ ego. cũ
ĩa Cstilũ nox impediret. et quasi de integro
magnũ qͥdã disserendũ uderẽ oborirũ in
aliũ diem distuli. Nã disputare cȩꝑamus sole

Expanded text:
tor aut quidquam in disputando magis superuator aut quidquam in disputando magis superuacaneum puto. quis enim modus erit, si ego rursus uelim definiri abs te aliquid et rursus eiusdem definitionis uerba et consequentium item singillatim omnia fingens, quod nihil intellegam, definiri flagitem? nam quid planissimum non meo iure definiri cogam. si iure a me sapientiae definitio postulatur? cuius enim uerbi in animis nostris apertiorem notionem natura esse uoluit quam sapientiae ? sed nescio quo modo, cum mentis nostrae ueluti portum notio ipsa reliquerit et uerborum sibi quasi uela tetenderit, occurrent statim calumniarum mille naufragia. quam ob rem aut definitio sapientiae ne requiratur aut iudex noster in eius patrocinium dignetur descendere. — Tum ego, cum iam stilum nox impediret et quasi de integro magnum quiddam disserendum uiderem oboriri, in alium diem distuli. nam disputare coeperamus sole
Abbreviated transcription (Latin):
cet. ubi pedẽ ille incedens posuit. sapien¬
tiã posse dici: quanꝗ stulte ꝓrsus istã de¬
scriptionẽ tuã conor effringere. Nã causã
meã nulla plus adiuuat. Et enĩ sapientiã.
ñ ipsã ueritatẽ: sed uiã quȩ ad eã du¬
cat. eẽ dixisti. Quisqͥs ergo hac utitur uia :
sapientia ꝓfecto utitur. Et qui sapientia
utit᷑: sapiens sit necesse. est. Sapiens igitur
erit ille. qui ꝑfecte quȩsierit ueritatẽ: etiã¬
si ad eã nondũ ꝑuenerit. Nã uia quȩ ducat
adueritatẽ. nulla ut opinor melius intelli¬
gitur : quã diligens in quisitio ueritatis. Hac
solama utens: iã iste sapiens erit. At nemo
sapiens miset. Om̃is autẽ homo:. aut miser
aut beatus. Beatũ igit faciet. non tantũ in¬
uentio: sed ipsa ꝑse inuestigatio ueritatis.
Tũ ille arridens. merito mͥ inquit ista contin-¬
gunt : dũ aduersario. in re ñ necessaria fiden¬
ter assentior. Quasi uͦ egosim magnus defini¬

Expanded text:
cet, ubi pedem ille incedens posuit. sapiencet, ubi pedem ille incedens posuit. sapientiam posse dici; quamquam stulte prorsus istam descriptionem tuam conor effringere; nam causam meam nulla plus adiuuat. etenim sapientiam non ipsam ueritatem, sed uiam, quae ad eam ducat, esse dixisti. quisquis ergo hac utitur uia, sapientia profecto utitur, et qui sapientia utitur, sapiens sit necesse est; sapiens igitur erit ille, qui perfecte quaesierit ueritatem, etiamsi ad eam nondum peruenerit. nam uia, quae ducit ad ueritatem, nulla, uti opinor, intellegitur melius quam diligens inquisitio ueritatis. hac igitur sola uia utens iam iste sapiens erit. et nemo sapiens miser; omnis autem homo aut miser aut beatus: beatum igitur faciet non tantum inuentio, sed ipsa per se inuestigatio ueritatis. Tum ille arridens: Merito mihi, inquit, ista contingunt, dum aduersario in re non necessaria fidenter assentior; quasi uero ego sum magnus defini
Abbreviated transcription (Latin):
fateris uit mortẽ ẽt contrariũ : Fatcor ait.
Michi igitur inqͥt ille. uia uitȩ nulla ma¬
gis uidet᷑. quã ea qua qͥsq ꝑgit ne in mortẽ
incidat: Assentiebat᷑ trygetius. Ergo siuiator
quispiã deuerticulũ uitans. qđ alatronib
obsideri audierit. recta ire ꝑgat atq ita
euadat interitũ. nonne & uiam uitȩ & rctĩ
modo igit᷑ om̃is recta utȩ uia sapientia ẽ
Concessi eñi et̾. sed non solam. Definitio aut̃.
nichil cõplecti debuit. qdđ ẽẽt alienũ. Itał
defini si placet. qͥd tibi uideat᷑: Et. sipientiõ.
Diu ille tacuit. Demde. en inquit iterum
definio. si hoc tu nũquã finire statiusti.
Sapientia ẽ. uia recta: quȩ̃ adueritatẽ du¬
cat. Similit̾. & hoc inqͥt ille refellit᷑. Nã
eũ apud uirgiliũ aeneat dictũ ẽ. Ama¬
tre ꝑge modo & qua te ducit uia dirige
gressũ. sequens hanc uiã adid qđ dictũ¬
erat id ẽ. aduerũ ꝑuenit. Contende si pla¬

Expanded text:
fateris uitae mortem esse contrariam ? — Fateor, ait. fateris uitae mortem esse contrariam ? — Fateor, ait. — Mihi igitur. inquit ille, uia uitaenullamagis uidetur quam ea, qua quisque pergit. ne in mortem incidat. — Adsentiebatur Trygetius. — Ergo si uiator quispiam deuerticulum uitans, quod a latronibus obsideri audierit, recta ire pergat atque ita euadat interitum, nonne et uiam uitae et rectam modo igitur omnis recta uitae uia sapientia est ? — Concessi enim esse, sed non solam. — Definitio autem nihil conplecti debuit, quod esset alienum. itaque rursus defini, siplacet: quid tibi uidetur esse sapientia? Diu ille tacuit; deinde: En, inquit, iterum definio, si hoc tu numquam finire statuisti. sapientia est uia recta, quae ad ueritatem ducat. — Similiter et hoc, inquit ille, refellitur; nam cum apud Uergilium Aeneae dictum est a matre: perge modo et, qua te ducit uia, dirige gressum, sequens hancuiam ad id, quod dictumerat, id est ad uerum, peruenit. contende, si pla
Abbreviated transcription (Latin):
scđm eam non errat illȩ qui ꝑfecte quȩ rie
quãuis nominieniat ueritatẽ. btatꝰq. ẽ. ob
eã rem. qđ scđ̃m rationẽ uiuit. łua uero
de finitio & frustri ẽ. & siñ et̃t. nichil eam
curart debert᷑. Si exeo solo qđ ego definiui.
suatis eauisa firmata ẽ. Cur quęso nondum
e ista int̾ nos quęstio dissoluta. Hic tryge¬
tius. Dasne inqͥt sapientiã. rectã iuã ẽe.
uite: Do uĩqͥt sine dubio. Sed tam̃ uolo mͥ
sapientiã definias. ut sciã. ut trũ quȩ mihi
eadem tibi ẽẽ uideat᷑. Et ille. Parũ tibi ait ui¬
detur definita: Hoc ipso qđ nunc int̾rogatꝰ
es: et iã qđ uolui concessisti. Nisi eñi fallor.
non falso recta uia uitȩ. sapientu nominat᷑.
Tum licentiꝰ. Nichil mͥ tam ridiculũ: quam
ista definitio uidet᷑ inquit. Fortasse ait ille.
ede tẽptim tam̃ queso ut ratio p̃ueniat
risum tuum Hichil em̃ ẽ. fedius risu. irri fs¬
sione dignissimo. Quid eñi. ait ille: Nonne

Expanded text:
ecundum eam non errat ille, qui perfecte quaerit, ecundum eam non errat ille, qui perfecte quaerit, quamuis non inueniat ueritatem, beatusque est ob eam rem, quod secundum rationem uiuit, tua uero definitio et frustrata est et, si non esset, nihil eam curare deberem, si ex eo solum, quod ego definiui. satis causa firmata est, cur quaeso nondum est ista inter nos quaestio dissoluta? Hic Trygetius: Dasne, inquit, sapientiam rectam uiam esse uitae? — Do, inquit, sine dubio; sedtamenuolo mihi sapientiam definias, ut sciam, utrum quae mihi eadem tibi esse uideatur. — Et ille: Parum tibi, ait. uidetur definita hoc ipso, quod nunc interrogatus es? etiam quod uolui concessisti. si enim non fallor, recta uia uitae sapientia nominatur. — Tum Licentius: Nihil mihi tam ridiculum quam ista definitio uidetur, inquit. — Fortasse, ait ille; pedetemtim tamen quaeso, ut ratio praeueniat risum tuum; nihil enim est foedius risu inrisione dignissimo. — Quid enim, ait ille, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
errauit tam̃ : Non inquit ille. sẽper
quȩsiuit. Recte dicis Ait licentiꝰ: & bene
adiones. Inde enĩ ꝓrsus. nehil adrẽ
ꝑtinet definitio tua. Non eni ego bea¬
tum e̾t̾. dixi: qͥ sꝑ quęrat ueritatẽ.
Qđ ne fieri qͥdẽ pocest. Primo qͥa non sẽper
homo ẽ. Deinde qͥa ñ exqͦ tẽpore incipit
ẽẽ. homo. ex eo iã potest ętate impedi¬
ente uerũ quȩrere. Aut si sẽꝑ id putas
dicendũ. si niclul tẽporis qͥ u querere
potest perire patiat᷑: rursus tͥalexandriã
redeundũ est. Fac enĩ iam quenqum
ex qͦ tẽpore it̃ agere. uł ętate uł negotio
sinit᷑. ꝑgerẽ accipere illã uiã. atq ut
supͣ dixi cũ deuiet nusquã antequam
ꝑueniat. tam̃ uita excedere. Multum
ꝓfecto errab̾. sitͥ errasse iste udebitur.
qãuis om̃i qͦ potuit tẽpore. nec quȩrere
desierit. nec inuenire potuit qͦꝑgebat.
Quã obrem. sic & mea descriptio uera ẽ. &¬

Expanded text:
errauit tamen? — Non, inquit ille, semper errauit tamen? — Non, inquit ille, semper quaesiuit. Recte dicis, ait Licentius, et bene admones. inde enim prorsus nihil ad rem pertinet definitio tua; non enim ego beatum esse dixi, qui semper quaerat ueritatem. quod ne fieri quidem potest, primo quia non semper homo est, deinde quia non ex quo tempore incipit esse homo, eo iam potest aetate impediente uerum quaerere. aut si semper id putas dicendum, si nihil temporis, quo iam quaerere potest, perire patitur, rursus tibi Alexandriam redeundum est. fac enim quemquam, ex quo tempore iter agere uel aetate uel negotio sinitur, pergere occipere illam uiam atque, ut supra dixi, cum deuiet nusquam, antequam perueniat, tamen uita excedere, multum profecto errabis, si tibi errasse iste uidebitur, quamuis omni quo potuit tempore nec quaerere desierit nec inuenire potuerit quo pergebat. quam ob rem si et mea descriptio uera et s
Abbreviated transcription (Latin):
definitione conuenit. At qͥ ut opinor
nichil inuenimꝰ. sed tantũmͦ quȩsiui¬
mꝰ ueritatẽ. Pocest igͥ sola inqͥsitione
uiritatis. etiã si eã inuenire minime
possit. homini beata uita contingere.
Nam definitio tua. uide quanta faci¬
litate excludat᷑. notione cõmuni. Et¬
en̾i errare ẽẽ. dixisti. semꝑ querere
a nũquã inuenire. Quid si quisquã
niclul querat. & interrogatꝰ uerbi
gr̃a utrum nam modo dies sit cemere
statimq noctem et̃. opinetur. atq
respondeat. nonne tibi uidet᷑ errare:
Hoc igͥ erroris genꝰ. uel immanissimũ.
ñ cõplexa ẽ. definitio tua. Qđsi etiã non
errantes cõplexa ẽ. potest definitio ulla
et̾. uitiosior. Na siqͥs alexandrũ quȩrat.
.A. & adeã recto ꝑgat itinert: ñ opinor po¬
tes eum errantẽ uocare. Quid si eandem
uiã uariis impedit̾ causis longo agat
tẽpore. & in ea morte p̃ueniat᷑. nonne
& sẽꝑ quesiuit. & nũquã inuenit. Nec

Expanded text:
definitione conuenit; atqui, ut opinor, definitione conuenit; atqui, ut opinor, nihil inuenimus, sed tantummodo quaesiuimus ueritatem. potest igitur sola inquisitione ueritatis, etiamsi eam inuenire minime possit, homini beata uita contingere. nam definitio tua uide quanta facilitate excludatur notione communi. etenim errare esse dixisti semper quaerere et numquam inuenire. quid, si quisquam nihil quaerat et interrogatus uerbi gratia, utrumnam modo dies sit, temere statimque noctem esse opinetur atque respondeat, nonne tibi uidetur errare? hoc igitur erroris genus uelimmanissimum non conplexa est definitio tua. quid, si etiam non errantes conplexa est, potest definitio ulla: esse uitiosior? nam quis Alexandriam quaerat et ad eam recto pergat itinere, non opinor potes eum errantem uocare. quid, si eandem uiam uariis impedimentis causis longo agat tempore et in ea morte praeueniatur, nonne et semper quaesiuit et numquam inuenit nec
Abbreviated transcription (Latin):
coeperatis. Iũ licentius. Distuleramus
inqͥt disputationẽ iusi fallor rogitu meo:¬
cũ erroris definitio difficillima michi eẽt.
Hic plane in quã nonerras. Qđ ut tibi
omen sit ad reliqua. libent̃ obtauerĩ.
Audi ergo inquit. qđ heri etiã. nisi inter¬
cessisses. ꝓtulissem. Error mihi uidet᷑
ẽẽ falsi ꝓuero approbatio. Inquẽ nullo
pacto incidit. qui ueritatẽ quęrendam
sc̃ꝑ existimat. Falsum em̃ ꝓbare non
potest. qui ꝓbat nichil. Non ẽm̃ potest
crrart. Beatus aut̃ c̾e. facillune potest.
Nã ne longuis abeã. si nobis ipsis ut heri
licuit cotidie uiuere licer&: nichil mͥ
occurrit cur nos beatos appellare
dubitaremꝰ. Uiximꝰ emi magna men¬
tis tranqͥllitate. ab om̃i corporis labe
animũ uindicantes. & acupiditatum
facib longissimȩ remoti. dantes qͣntũ
homini licet operã rationi. hoc ẽ scđm
diuinã illam partẽ animi uiuentes.
quã beatã ẽẽ. uitã. hesterna int̾ nos

Expanded text:
coeperatis. — Tum Licentiu : Distuleramus, coeperatis. — Tum Licentiu : Distuleramus, inquit, disputationem, nisi fallor, rogatu meo,cum erroris definitio difficillima mihi esset. — Hic plane, inquam, non erras, quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. — Audi ergo, inquit, quod heri etiam, nisi intercessisses, protulissem. error mihi uidetur esse falsi pro uero approbatio. in quem nullo pacto incidit, qui ueritatem quaerendam semper existimat; falsum enim probare non potest, qui probat nihil; non igitur potest errare. beatus autem esse facillime potest; nam ne longius abeam, si nobis ipsis, ut heri licuit, cotidie uiuere liceret, nihil mihi occurrit, cur nos beatos appellare dubitaremus. uiximus enim magna mentis tranquillitate ab omni corporis labe animum uindicantes et a cupiditatium facibus longissime remoti, dantes, quantum homini licet, operam rationi, hoc est secundum diuinam illam partem animi uiuentes, quam beatam esse uitam hesterna inter nos
Abbreviated transcription (Latin):
qđ mͥ facillimũ ẽ. ñ ingemo sed causa opti¬
ma. Nã errare ẽ.utiq. semꝑ quȩrere .s¬
nunꝙ inuenire. Ego inqͥt licentiꝰ. si uł istã
definitionẽ facile possẽ refellere: iã dudũ
causae meȩ non defuissẽ. Sed qm̃ aut res
ipsa ꝑ se ardua ẽ. aut ita mͥ apparet: peto
a uob̾. ut usq in crastinã lucẽ questio dif¬
dseratur: si nichil hodie qđ respondeã
reperur potuero: cũ id sedulo mecũ ipse
uoluã. Qđ cũ concedendũ putarẽ. non
renuentib ceteris: de ãbulatũ ire sur¬
reximus. Nob̃q int̾ nos multa uariq
sermocinantib ille: in cogitatione defixus
fuit. Qđ cũ frustra ẽẽ sensiss& : relaxare
animũ maluit. & nr̃o se miscere sermo¬
ni Postea. cũ iã aduesperascer&: in eundẽ
eflictũ redierant. Sed modũ imposui :¬
ꝑsusiq ut inilium diem differri pu¬
urent᷑. In dt adbalneas. Post tradie aut̃
cũ consedissemꝰ. ꝓferte inquã qđ beri

Expanded text:
quod mihi facillimum est non ingenio, sed causa optiquod mihi facillimum est non ingenio, sed causa optima. nam errare est utique semper quaerere, numquam inuenire. — Ego, inquit Licentius, si uel istam definitionem facile possem refellere, iam dudum causae meae non defuissem. sed quoniam aut res ipsa per se ardua est aut ita mihi apparet, peto a uobis, ut usque in crastinam lucem quaestio differatur, si nihil hodie quod respondeam reperire potuero, cum id sedulo mecum ipse uoluam. — Quod cum concedendum putarem non rennuentibus ceteris, deambulatum ire surreximus nobisque inter nos multa uariaque sermocinantibus ille in cogitatione defixus fuit. quod cum frustra esse sensisset, relaxare animum maluit et nostro se miscere sermoni. postea cum aduesperasceret, in eundem conflictum redierant; sed modum inposui persuasique, ut in alium diem differri paterentur. inde ad balneas. Postridie autem cum consedissemus: Proferte, inquam. quod heri
Abbreviated transcription (Latin):
uere: nec beatꝰ om̃mno. quisqͥs errat uide¬
tur. Frrat aut̃ om̃is : quisqͥs semꝑ quent
nec inuenit. Unde tibi unũ iã de duob
monstrandũ ẽ : aut errantẽ beatũ esse
posse: aut eũ qui qđ querit nonꝗ. inue¬
nit. ñ errare. Hic ille. Beatus errare
non potest. Et cũ diusiluisset: ñ aut̃ er¬
rat inquit. cũ quȩtit. Qina ut ñ erret¬
ꝑfecit querit. Et trygetius. Ut non er¬
ret quidẽ querit inquit : sed errat cum
mirime inuenit. Ita aut̃ tibi ꝓfuturũ
putasti: qđ errare ille non uult. Quasi
nemo erret inuitd aut quisq om̃ino er¬
ret. nisi inuitus. Tũ egoͫ cñ ille dui cun¬
etaret᷑ qͥd responderet: definiendũ uob̃
ẽ. inquã. qͥd sit error. Facilius enĩ fines eiꝰ
potestis uidere : in quẽ iã penitꝰ ingres¬
si estis. Ego inqͥt licentius. definie aliqͥd
idoneus ñ sũ: quãuis errorẽ definire sit
facilius. quã finire. Ego ait ille definã.

Expanded text:
uere nec beatus omnino quisquis errat uideuere nec beatus omnino quisquis errat uidetur. errat autem omnis, qui semper quaerit nec inuenit. unde tibi unum e duobus monstrandum est, aut errantem beatum esse posse aut eum, qui quod quaerit numquam inuenit, non errare. — Hic ille: Beatus errare non potest. et cum diu siluisset: Non autem errat, inquit. cum quaerit, quia ut non erret quaerit. — Et Trygetius: Ut non erret quidem, inquit, quaerit, sed errat, cum minime inuenit. ita autem tibi profuturum putasti, quod errare non uult, quasi nemo erret inuitus aut quisquam omnino erret nisi inuitus. — Tum ego, cum ille diu cunctaretur quid responderet: Definiendum uobis est, inquam, quid sit error; facilius enim eius fines potestis uidere, in quem iam penitus ingressi estis. — Ego, inquit Licentius, definire aliquid idoneus non sum, quamuis errorem definire sit facilius quam finire. — Ego, ait ille, definiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs gͦ minus instant̃ quã oportet quȩxt¬
ueritatẽ : is ad finẽ hominis ñ ꝑuenit:
Auiqͥs aut̃ tantũ quantũ homo potest ac
debet dat operã inueniendȩ ueritati:¬
is etiã si eã ñ inueniat. beatꝰ ẽ. Totũ enim
fecit: qđ ut faciat. natus ẽ. Inuentio aut̃
si defuerit : id deerit qđ natura ñ dedit.
Poftremo cũ hominẽ necesse sit aut beatũ
eẽ. aut miserũ: ñne dem̃tis ẽ. eũ quidi¬
es noctesq quantũ potest instat inuesti¬
gandȩ ueritati. miserũ dicere : Beatus
igit᷑ erit. Deinde. illa definitio. mͥ ut ar¬
bitror uberius suffragat᷑. Nã si beatus ẽ.
sienti ẽ. qui scđm eã partẽ animi uiuit
quã regnare cȩt̃is c̃uenit. & haec pars
ratio dicit᷑ : quęro utrũ ñ scđm ratio¬
nem uiuat. qui querit ꝑfecte ueritatẽ.
Qđsi absurdũ ẽ: qͥd dubitamꝰ beatũ homi¬
nẽ dicere. sola ipsa inquisitione uerita¬
tis: Michi ait ille. nec scđm rationẽ ui¬

Expanded text:
stanter quam oportet ueritatem quaerit, is ad finem hominis non peruenit; quisquis autem tantum, quantum homo potest ac debet, dat operam inueniendae ueritati, etiamsi eam non inueniat, beatus est; totum enim facit, quod ut faciat, ita natus est. inuentio autem si defuerit, id deerit quod natura non dedit. postremo cum hominem necesse sit aut beatum esse aut miserum, nonne dementis est eum, qui dies noctesque quantum potest instat inuestigandae ueritati, miserum dicere? beatus igitur erit. deinde illa definitio mihi, ut arbitror, uberius suffragatur; nam si beatus est, sicuti est, qui secundum eam partem animi uiuit, quam regnare ceteris conuenit, et haec pars ratio dicitur, quaero, utrum non secundum rationem uiuat qui quaerit perfecte ueritatem. quod si absurdum est, quid dubitamus beatum hominem dicere sola ipsa inquisitione ueritatis? Mihi, ait ille, nec secundum rationem ui
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥd̃ quȩ uident᷑ : sed qͥ ñ uident᷑.
ux rm̃ uidint᷑ temporalia sunt: quȩ
autr̃ ñ uident᷑ xt̃na. Ex quo in¬
telligi potest. quã xp̃iam ñ sint̃.
qͥ sobem & lunã ñ modo cliligen¬
dos. sor ceiam colendos putanᵈ.
uid em̃ idemꝰ si solẽ & lunã ñ uide¬
mꝰ Uetiti enĩ sumꝰ cõuerti adra
ꝗͣ uident᷑. Non st̃ igit᷑ oxiã ista di¬

Expanded text:
inquit, quae videntur, sed quae non videntur. inquit, quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur, temporalia sunt: quae autem non videntur, aeterna . Ex quo intelligi potest, quam christiani non sint qui solem et lunam non modo diligendos, sed etiam colendos putant. Quid enim videmus, si solem et lunam non videmus? Vetiti autem sumus converti ad ea quae videntur. Non s
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ. Om̃is igitur officiũ temꝑantia
est: exuere uederẽ hominẽ: & in dõ re¬
nouari. ⁊ coñtempnere oiñs corpore¬
as illecebras. laudr̃q popularẽ. totũ q
amore adinuisibilia & diuma c̃ferre.
Incde illud sẽquttur. qđ mirifict dictũc.
Et si exterior homo nr̃ corrumpitur:
seđ interior renouatur: de die indie.
Audi & ꝓpħam cantute. Cor mon¬
dum c̾rea in me ds̃. & sp̃m rectum
in noua in uisceribꝰ meis. Quid
contra istã conurmentiã dici. insi
a cecis latratoribꝰ potest: Allecebre¬
autem corporis site sunt in his omibꝰ
quȩ corporeus sensus attingit. qͣ
a nonnullis &iam sensibilia nomi¬
nant᷑ : in qͥbꝰ maxime lux ista uul¬
garis excellit: quia & in ipsis fensibꝰ
nris quibꝰ amma ꝑ corpꝰ utitur.
nichil.ẽ. oculis p̃ferendũ. Et idt̃o
in scripturis scĩs uisibiliũ nomine:
sensibilia cuncta dampnantur.
Itaq in nouo testamento. sicab istors.
amore ꝓhibemur Non respicienteᷤᷤ

Expanded text:
 igitur officium temperantiae, est exuere veterem hominem, et in Deo renovari; id est, contemnere omnes corporeas illecebras, laudemque popularem, totumque amorem ad invisibilia et divina conferre. Unde illud sequitur quod mirifice dictum est, Si et exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem . Audi et prophetam canentem, Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Quid contra istam convenientiam dici, nisi a caecis latratoribus potest? Cautem corporis sitae sunt in his omnibus quae corporeus sensus attingit, quae a nonnullis etiam sensibilia nominantur: in quibus maxime lux ista vulgaris excellit, quia et in ipsis sensibus nostris, quibus anima per corpus utitur, nihil est oculis praeferendum; et ideo in Scripturis sanctis, visibilium nomine sensibilia cuncta significantur. Itaque in Novo Testamento sic ab istorum amore prohibemur: Non respicientes,
Abbreviated transcription (Latin):
explicem uita brata. Ibi emĩ est
fides ueri. cuiꝰ contemplatione
ꝑfrurntes. eiq pęnitus ad he¬
rentes: ꝓcul dubio beati sumꝰ.
Inde autem decidentes. magnis
erroribꝰ doloribꝰq implicamur.
Nãq ut ait. apostolꝰ. radix est¬
omium malors cupiditas. quã
quidam sequentes naufragaue¬
runt a fide. & inferuer unt se
doloribꝰ multis. Qđpeccatũ
amimȩ &e in ueteri testam̃to
satis aꝑte bent intelligentibꝰ. in ipsius
hominis qui erat in parͦadiso p̾uaricati¬
one signatur. In adã quippe om̃s mo¬
rinur. ut ait idẽ : & in xp̃õ om̃s re¬
surgimꝰ. Oalta misteria. Sed reprimã
me. Non enim modo suscepi docere
uos recta. sed dedocere praua si potero.
dem si ds̃ annuerit. ꝓposito in uos
ineo. Dicit ergo paulus. radicem om¬
niũ malord̾. t̃r: cupiditatẽ. ꝑ quam
&iam lex uetꝰ primum homine lapsũ
ẽẽ. significat. Monce paulus ut
exuamꝰ nos ueterẽ homunẽ. & indu¬
amꝰ nouũ. Uul autem intelligi adã

Expanded text:
ta vita. Ibi enim est sedes veritatis, cujus contemplatione perfruentes, eique penitus adhaerentes, procul dubio beati sumus: inde autem decidentes, magnis erroribus doloribusque implicantur. Namque, ut ait Apostolus, radix omnium malorum cupiditas, quam quidam sequentes, naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis . Quod peccatum animae in Veteri Testamento satis aperte, bene intelligentibus, in ipsius hominis qui erat in paradiso, praevaricatione signatur. In Adam quippe omnes morimur, ut ait idem, et in Christo omnes resurgemus . O alta mysteria! Sed reprimam me: non enim modo suscepi docere vos recta, sed dedocere prava, si potero, id est, si Deus annuerit proposito in vos meo. 36. Dicit ergo Paulus radicem omnium malorum esse cupiditatem, per quam etiam Lex vetus primum hominem lapsum esse significat. Monet Paulus ut exuamus nos veterem hominem, et induamus novum . Vult autem intelligi, Adam
Abbreviated transcription (Latin):
singulis eruere ac ducere iuuen¬
di modũ. Itaq priꝰ temperanti¬
ã uideamꝰ. quȩ nobis amoris illiꝰ
quo innectimur dõ. integritatẽ
quandam & incorruptionem
pollicetur Modus eiuim eius
est in cohereendis sedãdisq cu¬
piditatibꝰ inhiamꝰ. in ea quȩ nos
aduertunt a legibꝰ dĩ: & a fruc

Expanded text:
singulis eruere ac ducere vivensingulis eruere ac ducere vivendi modum. Itaque prius temperantiam videamus, quae nobis amoris illius quo innectimur Deo, integritatem quamdam et incorruptionem pollicetur. Munus enim ejus est in coercendis sedandisque cupiditatibus, quibus inhiamus in ea quae nos avert
Abbreviated transcription (Latin):
bfecro. uigilate paululũ.
Uidede destͤam̃ti utriꝰq con¬
cordiam. qui sit in moribꝰ uite
modus : & quo sint referendã
om̃ia. satis aperientem & do¬
centem amorẽ dĩ. Concitat᷑
euuangelia cũ dicitur. peate.
queriteᷤ. pulsate. Concitat
paulus dicendo. ut in karitate
radicati atq fundati. possitis
comphendere. Concitat &iam
ꝓpħa cũ dicit. facibe sapientiã
ab his qͥ eã diligunt. querunt.
concupiscunt. uigilant. cogitat᷑.
curant. posse cognosci. Salus
amimi &e uia bratitudinis. utrad¬
q scripturarũ pace monstrant᷑.
&e uos latere potiꝰ aduersusq
hec quã his obtemperare dili¬
gitis : Breuit̾ dicam qđ sentio.
Audite doctos rcche catholice iuros.
tanta pace anumi. & to uoto quo
uosrgo audiui. Nichil opꝰ erit: nouẽ
annis quibꝰ me ludificastis. Longe
om̃ino. longe breuiore tempore:
quid int̃sit int̾ ueritatr̃. uanitatẽ¬
q ceritis.
ed tempꝰ est ad illas uirtuteᷤᷤ
quattuor reuerti. & ex his

Expanded text:
bsecro, vigilate paululum, videte Testamenti utriusque concordiam, qui sit in moribus vitae modus, et quo sint referenda omnia, satis aperientem et docentem. Amorem Dei concitant Evangelia, cum dicitur, Petite, quaerite, pulsate : concitat Paulus, dicendo, Ut in charitate radicati et fundati possitis comprehendere : concitat etiam propheta, cum dicit, facile sapientiam ab iis qui eam diligunt, quaerunt, concupiscunt, vigilant, cogitant, curant, posse cognosci. Salus animi et via beatitudinis utrarumque Scripturarum pace monstratur, et vos latrare potius adversus haec, quam his obtemperare diligitis. Brevi dicam quod sentio: audite doctos Ecclesiae catholicae viros tanta pace animi, et eo voto quo vos ego audivi; nihil opus erit novem annis quibus me ludificastis. Longe omnino, longe breviore tempore, quid intersit inter veritatem vanitatemque cernetis. ed tempus est ad illas virtutes quatuor reverti, et ex his
Abbreviated transcription (Latin):
cũ de istis naturis loqt᷑. de bonis
qͥb dã se loqͥ: sed non sũmis infabri¬
catis sicuti . ẽ. ds̃ una trinitas. neq
de his fabricatis. quȩ sublimit᷑ ordi¬
nata sunt : sicuti sunt angłi scĩ. &
beatissimȩ potestates : sed de infimis.
& ꝓsui generis modulo immo rerũ
ordinatis bonis. Quȩ dũ cõparant᷑
superiorib. uituperandȩ ab imperitis
existimant᷑. Et dũ considerat᷑ quantũ
his desit boni. quod illis ad .ẽ. euisdẽ
boni abfentia. mali nom̃ ten&. Et egͦ
qͥde̾ ꝓpt̃ea sic de istis naturis disputo.
qm̃ ea nominant᷑. quȩ in hoc mundo
nota nobis sunt. Nouimꝰ enĩ tenebras.
aquas. uentos. ignẽ. fumũ. Norumꝰ
etiã animalia . serpentua. natantia.
uolantia. quadrupedia . bipedia.
in qͥb om̃ib exceptis tenebris. quȩ
ut dixi nihil sunt aliud quã lucis
absentia: quȩ oculis ñ uidendo
discernunt᷑. sic̃ silentiũ aurib ñ
audiendo: Non qͥa tenebrȩ sunt

Expanded text:
cum de istis naturis loquitur, de bonis cum de istis naturis loquitur, de bonis quibusdam se loqui, sed non summis et infabricatis, sicuti est deus una trinitas, neque de his fabricatis, quae sublimiter ordinata sunt, sicuti sunt angeli sancti et beatissimae potestates, sed de infimis et pro sui generis modulo in imo rerum ordinatis bonis: quae dum conparantur superioribus, uituperandae ab inperitis existimantur, et dum consideratur, quantum his desit boni, quod illis adest, eiusdem boni absentia mali nomen tenet. et ego quidem propterea sic de istis naturis disputo, quoniam ea nominantur, quae in hoc mundo nota nobis sunt. nouimus enim tenebras, aquas, uentos, ignem, fumum; nouimus etiam animalia serpentia, natantia, uolantia, quadrupedia, bipedia: in quibus. omnibus exceptis tenebris, quae, ut dixi, nihil sunt aliud quam lucis absentia, quae oculis non uidendo discernuntur — sicut silentium auribus non audiendo — non quia tenebrae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pes tribuis. ut qđ hic nũquã uidimꝰ .i¬
bi fumꝰ fecundus sit . & salubrẽ suis habi¬
tatorib p̃beat mansionẽ Qđ etiã in
ipso fumi principe immanitatẽ solã ad¬
uertisti quã uituperares. nonne debu¬
isti attendere cȩtera quȩ te ieiꝰ natu¬
rȩ laudem cogerent: INabebat enĩ a¬
nimã & corpꝰ Allam uiuificantẽ. hoc uita
inspiratũ : cũ illa reger&. hoc obtẽpera¬
r&. Illa p̃ir&. hoc subsequeret᷑. Illa c̃¬
tiner&: hoc ñ diffluer&. Illa mouer&
innumeros: hoc numerosa m̃broꝵ. cõ¬
pagine constabiliret᷑. Nonnete ad lau¬
dẽ mori& in hoc uno principe. uł pade
ordinata. uel ordo pacatꝰ: Qđ aũ
de uno dictũ . ẽ. hoc de cȩteris in¬
telligi lic&. Sed enĩ erat malios
seuerus & immanis. Non hoc laudo:
fed tanta illa quȩ ñ uis attendert.
Quȩ si uel admonitꝰ intuet᷑ atq con¬
siderat qͥsqͥs manicheo temere cre¬
didit. sine dubitatione cognoscit.

Expanded text:
pes tribuis, ut quod hic numquam uidimus, ipes tribuis, ut quod hic numquam uidimus, ibi fumus fecundus sit et salubrem suis habitatoribus praebeat mansionem. Quod etiam in ipso fumi principe inmanitatem solam aduertisti, quam uituperares, nonne debuisti adtendere cetera, quae te in eius naturae laudem cogerent? habebat enim animam et corpus, illam uiuificantem, hoc uita inspiratum, cum illa regeret, hoc obtemperaret; illa praeiret, hoc subsequeretur; illa contineret, hoc non difflueret; illa moueret in numeros, hoc numerosa membrorum conpagine constabiliretur. nonne te ad laudem mouet in hoc uno principe uel pax ordinata uel ordo pacatus? quod autem de uno dictum est, hoc de  ceteris intellegi licet. sed enim erat in alios ferus et inmanis. non hoc laudo, sed tanta illa, quae non uis adtendere. quae si uel admonitus intuetur atque considerat, quisquis Manichaeo temere credidit, sine dubitatione cognoscit,
Abbreviated transcription (Latin):
quo uelint transitꝰ. & alaꝵ in uolatu con¬
cordem nisũ. & ñ imparẽ motũ. Uitupero
ibi tecũ corruptionẽ ignis: lauda ibi mecũ
genitabilẽ ignẽ & uigentẽ. oportumiq
eiꝰ cẽperaciont̃ nascentib. ut coalescerent
& ut suis mimeris limam̃tisq ꝑficerent᷑
& ut inuere atq habitare ibi posfent.
Que omĩa ñ solũ in ignis habitatione.
sed in ipsis qͦq habitantib miranda &
laudanda . ẽẽ. cognoscis. Eitupero ibi
tecũ obscuritatẽ fumi . & immanitatẽ
principis qͥ in eo sic̃ dicis morabat᷑: lau¬
da ibi mecũ. qđ uel in ipso fumo nullã
partẽ muenis dissimilẽ cȩteris. Ex qͦ in
genere suo partiũ int̾se suaꝵ congruen¬
tiã modũq custodit. ut qͣdã unitate
sit qđ .ẽ. Sux nemͦ sobriȩ considerat:
& ñ mirabilit̃ laudat. Quid qđ etiã
fumͦ addis uim potentiãq generandi.
quando eidẽ qͦq in habitatores princi¬

Expanded text:
quo uelint transitus et alarum in uolatu conquo uelint transitus et alarum in uolatu concordem nisum et non inparem motum. uitupero ibi tecum corruptionem ignis, lauda ibi mecum genitabilem ignem et uigentem oportunamque eius temperationem nascentibus, et ut coalescerent et ut suis numeris liniamentisque perficerentur et ut uiuere atque habitare ibi possent: quae omnia non solum in ignis habitatione, sed in ipsis quoque habitantibus miranda et laudanda esse cognoscis. uitupero ibi tecum obscuritatem fumi et inmanitatem principis, qui in eo, sicut dicis, morabatur, lauda ibi mecum, quod uel in ipso fumo nullam partem inuenis dissimilem ceteris, ex quo in genere suo partium inter se suarum congruentiam modumque custodit. ut quadam unitate sit quod est: quae nemo sobrie considerat et non mirabiliter laudat. quid? quod etiam fumo addis uim potentiamque generandi, quando eidem quoque inhabitatores princi
Abbreviated transcription (Latin):
sentis. ẽẽ. laudanda. Et quantũ uis illoꝵ
in habitatoꝵ seuitiã & int̾se. impetus di¬
lacerationis & uastationis exaggeres. ñ
eis tam̃ adimis numerosos formaꝵ t̾minos
qͥb sibi singula eoꝵ corpora m̃broꝵ parili¬
tate pacata sunt. & tẽperam̃tũ salutis . &
moderam̃ formȩ. partes sui corporis mu
nitatẽ amiciciȩ c̃cordiȩq redigentis.
Quȩ si humano sensu intueris: uides plus
eẽ. laudanda. quã illa uituperanda quȩ
displicent. Uitupero ibi tecũ horrorem
uentoꝵ : lauda ibi mecũ eorũdẽ uentoꝵ
spirabilẽ nutricẽq naturã. & speciẽ cor¬
poris conuenientia partiũ continuati
atq diffusi. Quib reb om̃ib illos in¬
habitatores suos: poterant & gignere.
& alere. & salubrit̾ continere. I orq in¬
habitatoꝵ. cũ cȩtera quȩ mom̃ib animan¬
tib superiore ratione laudata st̃. tum ꝓ¬
priȩ impigros. & faciles. unde uelint . &¬

Expanded text:
sentis esse laudanda. et quantumuis illorum sentis esse laudanda. et quantumuis illorum inhabitatorum saeuitiam et inter se impetus dilacerationis et uastationis exaggeres, non eis tamen adimis numerosos formarum terminos, quibus sibi singula eorum corpora membrorum parilitate pacata sunt, et temperamentum salutis, et moderamen animae partes sui corporis in unitatem amicitiae concordiaeque redigentis: quae si humano sensu intueris, uides plus esse laudanda quam illa uituperanda, quae displicent. uitupero ibi tecum horrorem uentorum, lauda ibi mecum eorundem uentorum spirabilem nutricemque naturam et speciem corporis conuenientia partium continuati atque diffusi : quibus rebus omnibus illos inhabitatores suos poterant et gignere et \' alere et salubriter continere eorumque inhabitatorum, cum cetera, quae in omnibus animantibus superiore ratione laudata sunt, tum proprie inpigros et faciles unde uelint et
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quãuis t̾ra potuerit tenebro¬
sa id .ẽ. carens luce. aliqͥd gignere.
Ned interim hoc omittamꝰ. Pȩdus
merosa. ordinat atq in unitatẽ
cordificat m̃bra nascentiũ. sibim&
inicẽ moderationis pace c̃ gruen¬
tia. Euȩ om̃ia qͥs ñ intelligat maio¬
re laude. quã tenebras uitupera¬
tione donanda. Qtupero ibi tecũ
cenũ turbidũ aquaꝵ. lauda ibi
mecũ & ipsã speciẽ qualitatr̃q aqͣ¬
ꝵ & in habitatoꝵ natantiũ m̃bra
c̃gruentia . uitã. corpus continen¬
tẽ & regentẽ. & om̃e tẽperam̃tũ
sui generis ualitudini accõmoda¬
tũ. Quantũuis enĩ aqͣs cȩnosas tur¬
bidasq: rep̃hendas : eo tam̃ qđ ta¬
les aquas dicis ut animantia sua
possent & gignere & continere.
speciem illis qualiscũq corporis & partiũ
similitudinẽ qͣ in imã formant᷑. pacant᷑.
qͣlitatẽ auferre ñ potes. qͥa si abstuleris
nullũ erit corpus. Muȩ om̃ĩa si esbmo

Expanded text:
runt, quamuis terra potuerit tenebrorunt, quamuis terra potuerit tenebrosa, id est carens luce aliquid gignere. sed interim hoc omittamus. fetus merosa ordinat atque in unitatem coaedificat membra nascentium sibimet inuicem moderationis pace congruentia. quae omnia quis non intellegat maiore laude quam tenebras uituperatione dignanda? uitupero ibi tecum caenum turbidum aquarum, lauda ibi mecum et ipsam speciem qualitatemque aquarum et inhabitatorum natantium membra congruentia, uitam corpus continentem et regentem et omne temperamentum sui generis ualetudini adcommodatum. quantumuis enim aquas caenosas turbidasque reprehendas, eo tamen, quod tales aquas dicis, ut animantia sua possent et gignere et continere, speciem illis qualiscumque corporis et partium similitudinem, qua in unam formantur pacanturque qualitatem, auferre non potes, quia si abstuleris, nullum erit corpus: quae omnia, si es homo,