comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
castrũ aut cutatẽ aliquã si uult
ram nupugnare ꝑ machinas lapi¬
darias diligẽt̾ ꝯsid̾are d utrũ ma¬
gis possit uurnctõm illã ĩ puguare
obsessos offend̾e ꝑiciendo spissius ⁊
freꝙ̃cuis. nã ꝓut uid̾it expedire oĩ¬
dis ꝓiciẽdi uł aliquib sũ aliqͦ p̾di¬
obsessam pot̾it ĩ ꝓuguare si .ii. ple¬
ua noticia habeatur de machinis
de quib mẽtõm fecimus sufficiẽ¬
t̾ scietur quõ ꝑ machinas lapida¬
rias pot̾it q̃l inuuitõ ĩpugnari.
nã cẽ genꝰ iuachiue lapidarie uł ÷¬

Expanded text:
castrum aut civitatem aliquam, si vult eam impugnare per machinas lapidarias, diligenter considerare debet, utrum magis possit munitionem illam impugnare obsessos offendere proiiciendo spissius et frequentius. Nam prout viderit expedire omndis proiiciendi, vel aliquibus sine aliqua praediobsessam poterit impugnare. Si enim plena notitia habeatur de machinis, de quibus mentionem fecimus, sufficienter scietur, quomodo per machinas lapidarias poterit quaelibet munitio impugnari. Nam omne genus machinae lapidariae,
Abbreviated transcription (Latin):
de de difficilli opiu̾i possuit e¬
sessa ꝑuias sb̾t̾raueas capi pos¬
sit obsessi tõ ꝓuidẽtes fossio¬
uẽ ĩ podiũt eam ne ꝑ ip̃am frau¬
dulenter ⁊ ꝑ ĩsidias deuĩcãtur

Expanded text:
de de difficili obtineri possint. Esessa per vias subterraneas capi possit, obsessi tamen providentes fossionem impediunt eam, ne per ipsam fraudulenter et per isidias devincantur
Abbreviated transcription (Latin):
puguari possunt iuntões ob¬
sesse tũ ut iudeitmn qualit̾ in
uocte ꝑociũt lapides eimissi ania¬
chinis sꝑ aĩ lapide alligãdus ⁊ͣ
ignis ułticio ignitꝰ nã ꝑticio¬
uẽ ignitũ lapidi alligatũ appe¬
te pot̾it qualit̾ iachina ꝑicit
⁊ qualis sine ꝙͣ põd̾osus lapis ÷
in funda machine ĩponẽdꝰ.E.
quõ ꝑ edificia liguea ĩpussa
ad uuiros ciuitatis uł castri

Expanded text:
ssunt munitiones obsessae. Tamen, ut videatur qualiter in nocte percutiunt lapides emissi a machinis, semper cum lapide alligandus est ignis, vel ticio ignitus. Nam per ticionem ignitum lapidi alligatum apparere poterit qualiter machina proiicit, et qualis sive quam ponderosus lapis est in funda machinae imponendus. Quomodo per aedificia lignea impulsa ad muros civitatis, et castri,
Abbreviated transcription (Latin):
obsessi ciunculos ⁊ alia machi¬
natuẽta obsidẽtiũ depeant pro¬
nid̾e qr̾ si modus artis d ñui¬
tari uaturã q̃ sꝑ faciliori ia
res ad effectĩ ꝓduat eũ per
cunitulos. nõ ita de facili uimu¬
tões ĩpugnari possint sic̃ ꝑ
uachinas lapidarias uł ꝑedi

Expanded text:
obsessi per cuniculos et alia machinamenta obsidentium debeant providere. Quare si modus artis debet imitari naturam quae semper faciliori via res ad effectum producit: cum per viculos non ita de facili munitiones impugnari possunt, sicut per machinas lapida
Abbreviated transcription (Latin):
uẽdo. si .n. illa etas maxĩe. de¬
lectabilia ꝓsequitur ꝯualde de¬
lectabile sit᷑ ꝯmu̾e amitis etas
illa gaudet ꝯmu̾e ĩ societatez
amicari a sodalib ĩ iuuenili gͦ
etate maxĩe cohibendi st̃ iuue¬
nes a societate pͣua qr tũt ma¬
xime se ꝯformant moribus
socus ꝯfotinare. ¶Quarta
uia suͦ ex eo ꝙ nuenes sunt
sensibiles illicite l simplici¬
t̾ suit pͣue ⁊ fugiende. post̃¬

Expanded text:
endo. Si enim illa aetas maxime delectabilia prosequitur: cum valde delectabile sit convivere amicis, aetas illa gaudet convivere in societate, et amicari sodalibus. In iuvenili ergo aetate maxime cohibendi sunt iuvenes a societate prava: quia tunc maxime se conformant moribus sociis conformare. Quarta via sumitur ex eo quod iuvenes sunt sensibiles illicitae licet simpliciter sint pravae et fugiendae: pos
Abbreviated transcription (Latin):
appetitũ suin̾e mod̾ ⁊ mensu¬
rã ex ip̃o corpore in illa gͦ eta¬
te ĩ qua quis h corpus mag̃¬
molle ⁊ magis ductibile est
iyagis mollis ⁊ magis duca¬
lis. ẜ appetitũ qr̃ ꝯmollia ⁊¬

Expanded text:
appetitum sumere modum, et mensuram ex ipso corpore. In illa ergo aetate, in qua quis habet corpus molle, et magis ductile: est magis mollis et magis ductilis
Abbreviated transcription (Latin):
possiuit sibi debitũ cibũ q̃rere
⁊ nõ ult̾ius indigẽt ope ꝑen¬
tũ qr̃ si ĩ talib sufficit ꝙ du¬
rãte tẽpore partus mas ꝯuinat
sue egeaut opib ⁊ facultati¬
bus parẽtũ. qr eis cib ꝯgru̾is
nõ sufficient̾ a nͣ paratur sic

Expanded text:
bi debitum cibus quaerere, et non ulterius egent ope parentum; quia in talibus sufficit, quod durante tempore partus masculus cosuae egeant opibus et facultatibus parentum, quia eis cibus congruus non sufficienter a natura paratur, sic
Abbreviated transcription (Latin):
g̾ent quãta int̾ ꝯiuges eẽ
debet maxie tñ hec indecens
debite utãtur uen̾eis inter
eos ⁊ suos ꝯiuges maxĩe res¬
uari debet amor debitus ꝯui¬
gał. ¶ t̾cia ua ad inuestigã¬

Expanded text:
uanta inter coniuges esse debet. maxime tamen hoc indecens ndebite utantur venereis, inter eos et suas coniuges maxime reservari debet amor debitus coniugalis. Tertia via ad investigan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlis E primia ua sic p nã
ad niniam repletom̃. sic pła
sint obimibilent mentem
care ueu̾eis ⁊ retrah̾e se ab
actib prudencie. ⁊ ab oꝑi¬
bus crulib idecens ÷ eõs

Expanded text:
lis. Prima via sic patet. Nam ad nimiam repletionem, sic pluralsint obnubilent mentem,care venereis, et rethahere se ad actibus prudentiae, et ab operibus ci
Abbreviated transcription (Latin):
iulia ⁊ ecͣ salutẽ regi quam
aliqui alioꝵ. ne gͦ ꝑ mimã o¬
ꝑam uenereoꝵ minis retra¬
hantur ab huiꝰ tura indetẽs
est eos płes hre uxores. ¶sal¬
sic̃ ex ꝑte uiri indecens est uece
uen̾eoꝵ uir a cura debita recra¬
hatur. sit hoc indecens ẽ ex par¬
de uxoris ne uxora suo ꝯinge ñ¬
debite debite diligatur. nã int̾
uyorem ⁊ iurũ debet eẽ amor
magnus qr int̾ eos ut ꝓbat᷑
.uiii. etħ. est amititia excellẽs
⁊ naturalis s cũ excellens amor
nõ possit eẽ ad płes. ut uult

Expanded text:
ilia, et circa salutem regni, quam aliqui aliorum. Ne ergo per nimiam operam venereorum nimis retrahantur ab huiusmodi cura, indecens est eos plures habere uxores. Ssicut ex parte viri indecens est uxorum venereorum vir a cura debita retrahantur: si hoc indecens est parte uxoris, ne uxor a suo coniuge non debite diligatur. Nam inter uxorem et virum debet esse amor magnus, quia inter eos ut probatur 8. Ethicorum est amicitia excellens et naturlais. Sed cum excellens amor non possit esse ad plures, ut vult
Abbreviated transcription (Latin):
uni adhereat. qrͣ si uolentes ad¬
herere ꝯiugio decens ẽ eos adhe¬
tere sꝰ modũ et ordinẽ natura¬
lem deces oẽs ciues ⁊ una sola.
uxore eẽ ꝯtẽtos. et tãto magis
hoc decet reges ⁊ pͥncipes ꝙͣ¬
to decet eos meliores eẽ alus ⁊
iuagis sequi ordinẽ naturalẽ

Expanded text:
uni adhaereat. Quare si nolentes adhaerere coniugio, decens est eos adhaerere secundum modum, et ordinem naturalem, decet omnes cives una sola uxore esse contentos. Et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto decet eos meliores esse aliis, et magis
Abbreviated transcription (Latin):
na si obsessi faciãt se ad muros.
⁊ ad ꝓpugnacula stitẽ iubpugnãt
eos ꝯͣ balistis ⁊ arcubus iaciũt ꝯͣ ip̃os
lapides cũ maiub uł ꝯfũdis appo¬
uũt scalas ad uiros ut si possuit
modos ĩpugnatõnis aꝑtos dare
triplicẽ iipugnatõis mod̾ non
alius ÷ ꝑ machinas ꝑhiaẽtes lapi¬
des magnos ⁊ gͣues ⁊ t̾cius ẽ ꝑ edi

Expanded text:
na, si obsessi faciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint modos impugnationis apertos, est dare triplicem impugnationis modum non Alius est per machinas proiicientes lapide
Abbreviated transcription (Latin):
tur opid̾. est ã attẽdẽd̾ ꝙ me¬
lis ⁊ alnis artificus ne cadat t̾¬
ra ⁊ suffocet fodiẽtes. t̾rat̃
sis ⁊ rursus ꝯigtus apdiutur
ad ligna sustiuẽcia niurũ ap¬
ponẽs hiꝰ iguẽ ⁊ existẽtes cum

Expanded text:
tur oppidum. Est etiam attendendumlis et aliis artificiis, ne cadat terra et suffocet fodientes: terra esis. Et rursus cum ignis apponitur ad ipsa ligna sustinentia murum, apponens huiusmodi ignem et existentes cum
Abbreviated transcription (Latin):
obsidẽtes negligẽtes suerĩt
et nõ diligẽt̾ se muniãt ab
obsessis molestari pot̾iuit
uã ꝯ ꝯtĩgat obsessiones ꝑ ułta
alũ durare tẽpora nõ ẽ possibile
obsidentes sꝑ eque paratos eẽ.
i̾o nisi suit iuuucti ꝯtĩgit ꝙ exi¬
stẽtes in castris cĩ su̾ut occupa¬
ti obsidentes sũpuo uł cibo uł ocio

Expanded text:
obsidentes negligentes fuerint, et non diligenter se muniant, ab obsessis molestari poterunt. Nam cum contingat obsessiones per multa aliquando durare tempora, non est possibile obsidentes semper esse paratos aeque. Ideo nisi sint muniti, contingit quod existentes in castris cum fuerint occupati
Abbreviated transcription (Latin):
ũt qr̾ obsidentes ut uca ꝑmane¬
aut lõge a mmutõe obsessa sal¬
tẽ ꝑ iccũ teli uł iaculi debent ca¬
stra uietari ⁊ cͥta se fac̾e fossas
⁊ fig̾e ibi ligua ⁊ ꝯstruere ꝓ pug¬
nacula ut si opidã eos repen̾te.
uelbent ĩuad̾e resistẽciã ĩuenirẽt¬
¶ Uiso quõ se iuuiure debẽt obfi¬
deutes ue ab opidemus molestẽt᷑¬

Expanded text:
unt. Quare obsidentes ut tuti permaneant, longe a munitione obsessa saltem per ictum teli vel iaculi debent castrametari, et circa se facere fossas, et figere ibi ligna, et construere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obside
Abbreviated transcription (Latin):
dautur disponũtur ut se ip̃os
ignorent ut sequãtur uolũ¬
fũ̃t dociles ⁊ ĩdustres si ti¬
niẽtes rep̾hensibilia fat̾e di¬
ligẽt̾ ꝯsiderẽt quid agẽdim
ĩ curis nobiliũ ꝯsueuit ẽẽ luag¬
na societas ꝯtingit eos ẽẽ po¬
liticos ⁊ sociales qr ut płmiũ
ĩ societate dixerũt sic̃ .n. ru¬
rudes ⁊ siluestres. sic uobiles
eꝯͣnio uita sociali iuuẽtes fiũt
sociales ⁊ affabiles. hos a̾ mo¬
res qui post ẽẽ boni ⁊ lauda¬
biles quõ hr̃e oporteat reges
⁊ pͥncrpes ĩ aũħ̾itis sufficiẽt̾
ẽ dcm̃. dixiiiꝰ .n. supra cũ de
ui tutib tractabaliius quõ¬
decet reges eẽ magnanimos
quõ magnificos quõ pͥcẽtes
⁊ dociles ⁊ quõ affabiles ⁊ so¬
ciales. ¶Uiso qui mores nobi¬
qui luores sunt uituꝑabiles

Expanded text:
onuntur, ut seipsos ignorent, et sequantur volupfiunt dociles et industres, si timentes reprehensibilia facere, diligenter considerent quid agendum. in curiis nobilium consuevit esse magna societas, convenit eos esse politicos et sociate vixerunt. Sicut enim rurudes et sylvestres: sic nobiles econtrario vita sociali viventes, fiunt sociales et affabiles. Hos autem mores, qui possunt esse boni et laudabiles, quomodo habere oporteat reges, et principes, in antehabitis sufficienter est dictum. Diximus enim supra cum de virtute tractavimus, quoes esse magnanimos, quomodo magnificos, quomodo prudentes et dociles, et quomodo affabiles et sociales. Viso qui mores nobiqui mores sunt vituperabiles
Abbreviated transcription (Latin):
houores in se qr hoc faciũt
elati ⁊ suꝑbi. s debemꝰ appet̾e
oꝑa honore digna ꝙ faciũt uͥ¬
tuosi ⁊ magnanimi. reges gͦ
decet eos sequi bouos mores
nobiliũ ut fuit magnanimi
magnifici ꝓͣdentes ⁊ affabiles
⁊ fug̾e malos ut nõ sint elati
alios despicientes:

Expanded text:
onores in se, quia faciunt elati et superbi: sed debemus appetere opera honore digna, quod faciunt virtuosi et magnanimi. reges ergdecet eos sequi bonos mores nobilium, ut sint magnanimi et magnifici, prudentes et affabiles: et fugere malos mores, ut non sint elati, alios despicientes.
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽ corpus bene dispõitum
⁊ bene ꝯplexionatũ cũ . i mol¬
les carue aptos miẽte dicamꝰ
ut uult pħ .uͦ. de aia ꝯtĩgit
nobiles hrẽ mẽtẽ aptã ⁊ eẽ
dociles ⁊ iidustres qr ĩ eisui¬
get carnis mollicies ⁊ touitas
⁊ plexionis. rursus ħ idẽ ꝯͣ ex¬

Expanded text:
dispositum, et bene complexionatum. Cum ergo molles carne aptos mente dicamus, ut vult Philos. 2. de Anima: contingit nobiles habere mentem aptam, et esse dociles et industres, quia in eis viget carnis mollicies, et bonitas complexionis. Rursus hoc idem
Abbreviated transcription (Latin):
magnifici s ⁊ uitũtͦ maio¬
ra fac̾e quã ꝑentes. Uñ ⁊̃ pħs¬
⁊ magnificos decet ẽẽ nobi¬
biles ex sua nobilitate ĩcicã¬
tur ut suit magnanimi et
mnagnifici. ¶t̾cio uobiles st̃
dociles ⁊ ĩ dustres ꝙ duplici

Expanded text:
magnifici, sed etiam nituntur maiora facere quam parentes. Unde Phiet magnificos decet esse nobibiles ex sua nobilitate incitantur, ut sint magnanimi, et magnifici. Tertio nobiles sunt dociles et industres. quod duplic
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ q̃ multi ꝯfid̾ant rep̾nen¬
sibilia indeautur. qr̃ ꝯtingit
eos ex diligenti ꝯsid̾atõne suo¬
rũ agibiliũ ẽẽ dociles ⁊ ĩ du¬
stres. ex hoc a̾ appere pt̃ ꝙͣ¬

Expanded text:
 multi desiderant, reprehensibilia videantur. quare contingit eos ex diligenti consideratione suorum agibilium esse dociles, et industres. Ex hoc autem apparere
Abbreviated transcription (Latin):
ccũ ÷̃ nobiłitas idẽ ÷ sꝰ ꝯẽm
acceptõm ꝙ antiquate diui¬
cie illis qd̾ uirtus ⁊ honora¬
bilitas gen̾is genus d̾ aliciũ
maxiẽ reputatur honorabi¬
le. si ab antiquo affluebat
ri ĩceꝑũt quãto uiagis ꝓce¬
ditur ꝑ ꝓtreatõm filioꝵ tã¬
to miꝰ ẽ memoria genitores su¬
os fuisse pauꝑes i̾o sꝑ augm̃¬
tatur uobilitas ⁊ sꝑ sut̃ an¬

Expanded text:
m acceptionem quod antiquatae divitiae, vel quod virtus et honorabilitas generis. Genus autem alicuius maxime reputatur honorabile, si ab antiquo affluebat ri inceperunt: quanto magis proceditur per creationem filiorum, tanto minus est memoria genitores suos fuisse pauperes. ideo semper augmentatur nobilitas, et
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ eẽ .iͣ᷑. mores lau¬
dabiles. pͦ .n. sunt magnani¬
mi o maguifici. t̾cio dociles
⁊ industres. quarto sunt po¬
litici ⁊ affabiles. ¶ sũt .n. no¬
biles magnanim nã nobili¬

Expanded text:
bilium esse quatuor mores laudabiles. Primo enim sunt magnanimi. Secundo magnifici. Tertio dociles et industres. Quarto sunt politici et affabiles. Sunt enim nobiles magnanimi. Nam nobili
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm nichil ẽ aliud quã ãtiqua¬
tediuicie qr gͦ nobiles ex an¬
tiquo fuerũt p̾sides ⁊ ĩ suo.
gen̾e fuerũt młti ĩsignes ⁊
duntes. eleuatur cor nobili¬
ñ ex esemploꝑentũ ut tẽdãt
ĩ magna ⁊ fuit magnauimi
effcũs ꝑentũ. natutale fili¬
os nuitari ꝑentes nobiles
u̾e fuerũt multi ĩ signes et
tẽdentes ĩ ardua ut nintẽ¬
tur parẽtes affectant mag¬
na ⁊ ꝯtĩeit eos ẽe magnaui¬
uios. ¶so nobiles nõ solum
sũt magnantun ⁊ magro cor¬

Expanded text:
hominum, nihil est aliud quam antiquatae divitiae. quia ergo nobiles ex antiquo fuerunt praesides, et in suo genere fuerunt multi insignes et divites, elevatur cor nobilium ex exemplo parentum, ut tendat in magna, et sint magnanimi. entum, naturale est filios imitari parentes. Nobiles nere fuerunt multi insignes, et tendentes in ardua, ut imitentur parentes, affectant magna, et contingit eos esse magnanimos. Secundo nobiles non solum sunt magnanimi et magni cor
Abbreviated transcription (Latin):
latur qũ incipit᷑ hr̃e rõis u̾sũ
ꝑ quã cognoscit quid seꝙ̃dũ
ad ius nͣle. s lex hũana tũo
tur. Eꝑlata i scͥpto redigi¬
tur. qr ꝯ in legib si sint re¬

Expanded text:
latur, quando incipit habere rationis usum, per quam cognoscit quid sequenduad ius naturale. Sed lex humana tunc tur, et prolata in scripto redigitur. Quare cum in legibus, si sint re
Abbreviated transcription (Latin):
nõ modicũ solicitari quas leges
uuonãt ppło cui duãnt᷑. Et post¬
ꝙ ex cogitau̾int leges iuponẽ¬
das ut hmiꝰ leges uni obigãdi
habeant debent eas ꝓilgare ⁊
cura eẽ debet pͦ nt leges bene
instituãtur. so ut bene custodi¬
autur uł qd̾ idẽ ẽ ut legib sic
iustitutis bñ obediãt᷑¬

Expanded text:
leges imponant populo cui dominantur. Et postquam excogitaverunt leges imponendas, ut huiusmodi leges vim obligandi habeant, debent eas promulgare, et cura esse debet: primo ut leges bene instituantur: secundo, ut bene custodiantur, vel quod idem est ut legibus sic institutis bene obediant
Abbreviated transcription (Latin):
bono qd̾ intẽdit᷑ in regno et
ciurtate simẽde sunt leges ⁊
regule agibilũ. ĩno qr unii.
di maleficos nõ ht̃ ꝓp̾e pat̾fa¬
rͥnceps. ⁊ ꝑsona publica que
Fest regno aut gnitati aut a¬
lũ młtitudim. Io̾ leges hũtes
coactinã pom nõ sunt ꝯdende
nisi ab eo qui p̾est ipĩ int̾titu¬
ta huiꝰ młtitudo ꝓͥucipet ᷑¬

Expanded text:
o et civitate sumendae sunt leges et regulae agibilium. Immo quia vim di maleficos non habet proprie paterfaprinceps et persona publica, quae praeest regno aut civitati, aut alii multitudini, ideo leges habentes coactivam potentiam non sunt condendae nisi ab eo qui preaest ipsi multituta huiusmodi multitudo principetu
Abbreviated transcription (Latin):
p. nã eius cꝰ est ordiuare ⁊ diri¬
Se aliquos in aliquod tonũ euis
est ꝯd̾e leges ⁊ regulas agibiliũ
bonũ ꝯẽ pͥncipalit̾ intendatur
atota ꝯĩtate ut a toto ppło uł a

Expanded text:
patet, nam cuius est ordinare et dirigere aliquos in aliquod bonum, eiusdem est condere leges, et regulas agibilium bonum commune principaliter intendatur a tota communitate ut a toto populo, vel a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾imꝰ quã bouũ aliqd̾ singła¬
re irrecusabilit̾ ĩclinatus
auxili aute altissimo delecta¬
biliter opus agg̾dior ut ue¬
stra reu̾enda uobilitas reqͥ¬
ne panoipiun

Expanded text:
ius quam bonum aliquod singulare, irrecusabiliter inclinatus auxiliante altissimo delectabiliter opus aggrediar, ut vestra reverenda nobilitas reqne principu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ regia ac sã¬
ctissima prosa¬
pia oriundo
suo dnõ spã¬
li. dño phili¬
ppo pͥmoge¬
nito ⁊ hedi
p̾clarissnui.
iri dũi philippi dei illustͥssi¬
un regis fraucoꝵ sius deuo¬
tus frater egidius ronainis or¬
diuis fratrũ hereinitaꝵ scĩ
angustim ꝯ reꝯ mẽdatõne se¬
ip̃m. ⁊ ad oĩa fanuilatũ.
turnos nͦ eqͣli ꝑyodo singłare¬
gimima mẽsurari. s aliqua
sunt ãualia. aliqua ad uitam
et per successionem ĩ fili
tum ẽẽ ꝑpetinm fere oĩa
naturalia ꝑtestantur quiĩ
se et in suis pastorib filiis.
firũ pͥncipiatũ ꝓpetuari de¬
sid̾at. sĩnuo eꝑe stud̾e debet
fficitur. si passione aut uolũ¬
tate cupiat ꝓͥucipuri. s sicu¬
stos iusti existẽs abs rõuer
lege nichil statuat nuꝑaud̃
naui ut testatur ph̾s. sicut
est naturaliter seruus qui
Polleus uirib deficit ntlłtu
sic iugens iuentis indust̾a et
regnatia ꝓrudencia siliter

Expanded text:
 regia ac sanctissima prosapia oriundo suo Domino speciali Domino Philippo primogenito, et haeredi praeclarissimi viri Domini Philippi Dei gratia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius Romanus Ordinis Fratrum Eremitarum S. Augustini, cum recommendatione seipsum, et ad omnia famulatum. turnos, nec aequali periodo singula regimina mensurari: sed aliqua sunt annualia, aliqua ad vitam,tem et successionem in filiitum esse perpetuum, fere omnia naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere debet,fficitur, si passione, aut voluntate cupiat principari, sed si custos iusti existens absque ratione, et lege nihil statuat imperandum. Nam ut testatur Philosophus sicut est naturaliter servus, qui pollens viribus, deficit intellectu: sic vigens mentis industria, et regitiva prudentia, natur
Abbreviated transcription (Latin):
ditõis ⁊ ꝑut eis iud̾it expedi¬
re tales d illis leges ĩpon̾e
¶Uiso quales liges reges ⁊ pͥna¬
pat̾e pt̾ ꝙ ex̃pedit regno et
oiuitati huiꝰ leges ꝯd̾e. nã aliqͥ
sunt de se boui. ita ꝙ amore ho¬
nesti ĩclinãtur ut agãt oꝑa i¬
tuosa ⁊ desistãt ag̾e ꝑu̾se. aliqui
uͦ ⁊ si ex se ip̃ĩs .i. exhabitibus.

Expanded text:
ditionis; et prout eis viderit expedire, tales debet eis leges imponere. Viso quales leges reges et principatere potest, quod expedit regno et civitati huiusmodi leges condere. Nam aliqui sunt de se boni, ita quod amore honesti inclinantur ut agant opera virtuosa, et desistant agere perverse. Aliqui vero si ex seipsis, id est, ex habitib
Abbreviated transcription (Latin):
faciant bonũ attũ sunt facle
discipli abiles. ꝑ alios ita ꝙ soli
sermones ⁊ sole iutre patões n¬
dniãt eos ad donũ s aliqui sut
adeo ꝑu̾si qui nec de se iucliuã¬
tur ad bonũ nec ꝑ solos su̾ioẽs
corrigũt ᷑ oportiut gͥ saltem pp̃
tales statu̾e leges q̃ ut dicit᷑ .ii.
gͥ st̃ leges ⁊ expediebat eas sta¬
tũe ut saltẽ uietu pene uolen¬
tes impedire pacẽ cinũ desistẽt

Expanded text:
ad bonum, attamen sunt facile disciplinabiles per alios, ita quod soli sermones et solae increpationes inclinant eos ad bonum. Sed aliqui sunt adeo perversi, qui nec de se inclanantur ad bonum, nec per solos sermones corriguntur: oportuit igitur saltem propter tales statuere leges, quae ut dicitur 10. t leges, et expediebat eas statuere: ut saltem metu poenae volentes impedire pacem civium, desisterent
Abbreviated transcription (Latin):
sic demare possunt ab ĩtẽtõne
ꝯĩs boni. sic̃ forte fac̾et unus
solus.io si fiat monarchia ⁊ do¬
nimetur unꝰ pͥnceps uł unus rex
ni toto pͥncipatu uł ĩ toto reg
⁊ iłtos bouos ⁊ uͥtuosos ⁊ ut ha¬
beat młtos pedes ⁊ multas iaisꝰ
⁊ sic fiet uñ hõ ułtoꝵ oculoꝵ

Expanded text:
sic deviare possunt ab intentione communis boni, sicut forte faceret unus solus: ideo si fiat monarchia et dominetur unus princeps vel unus rex in toto principatu vel in toto regnet multos bonos, et virtuosos, ut habeat multos pedes et multas manus: et sic fiet unus homo multorum oculorum,
Abbreviated transcription (Latin):
bilitate q̃ requirit᷑ in pͥucipãte
decet .n. pͥncipẽ ẽẽ regulam re¬
ccã ⁊ stabilem ut ꝑirã ⁊ ꝑ ꝯcupi¬
cẽcias ⁊ ꝑ alias passiones nõ cor¬
rũpatur uec ꝑu̾tat᷑. s ut ait pħs¬

Expanded text:
bilitate quae requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per iram et concupiscentias et per alias passiones non corrumpatur nec pervertatur. Sed ut ait P
Abbreviated transcription (Latin):
totũ ip̃e rex cognosc̾e dr̃ uec
dũari desid̾at nõ est poͥ ͤ ipũ¬
ꝑu̾ti nͥ totũ ꝯsiliũ ⁊ ões sapieu¬
tes ⁊ touos quos sibi associauit
xnue intendit ꝯẽ bonũ. io̾ si
sic se hãt oĩo diguũ ÷̃ ip̃m pͥu¬
cipari. si ã alit̾ se hr̃e ut si spre¬
to ꝯsilio ⁊ diuissa soçietate sa¬
pientũ ⁊ bouoꝵ uellet sequi ca¬
put ꝓpͥũ ⁊ appetitũ pͥuatũ iam

Expanded text:
totum ipse rex cognoscere diciturdominari desiderat, non est possii totum consilium et omnes sapientes, et bonos quos sibi associavit, xime intendit commune bonum; ideo si sic se habeat, omnino dignum est ipsum principari. Si autem aliter se haberet,ut si spreto consilio, et dimissa societate sapientum et bonorum, vellet sequi caput proprium, et appetitum privatum, iam
Abbreviated transcription (Latin):
uniꝰ qui ꝯĩ noĩe tyrãuides nũcu¬
patur est pessimꝰ s de hoc ĩfra
dicet᷑. Ostendetur .n. ꝙ sicut
mouarchia regia ẽ op̾timna ita
qr maiori bono iuaiꝰ uialũ oppo
monarchia tyrãnica ẽ pesfuna

Expanded text:
unius, qui communi nomine tyrannis nuncupatur, est pessimus. Sed de hoc infra dicetur: ostendetur enim quod sicut monarchia regia est optima; ita quia maiori bono maius malum opponitur, monarchia tyrannica est pessima
Abbreviated transcription (Latin):
płes hoĩes sic pͥncipãtes .q ꝯstit᷑u¬
ũt unũ hoĩem młtoꝵ oculoꝵ ⁊
młtaꝵ manuũ qrͣ melior erit hrꝰ
pͥncipatus qr hõ sic ꝯstititus et
młtitudo sic pͥncpãs efficatõr er̃
ĩ pͥncipãto. ¶Cã uia ad ĩuestigã¬
dũ hoc idẽ sii ex recta ĩtẽtõe que

Expanded text:
es homines sic principantes quasi constituunt unum hominem multorum oculorum et multarum manuum. quare melior erit huius principatus, quia homo sic constitutus et multitudo sic principans, efficacio erit in principando. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex recta intentione q
Abbreviated transcription (Latin):
infecto dei filius ut nos reduu̾et
assup̃sit caruae in beata uͥgi¬
ne ⁊ est natus ex ip̃a ꝙ ip̃e dei
silius pp̃ pectata nra fuit paslꝰ
mortuns ⁊ sepultus ꝙ descendit
ad inf̾os ⁊ eduxit uide captiuas¬

Expanded text:
ius infecto, Dei filius, ut nos redimeret, assumpsit carnem in beata Virgine, et est natus ex ipsa. Quod ipse Dei filius propter peccata nostra fuit passus, mortuus, et sepultus. Quod descendit ad inferos, et edux
Abbreviated transcription (Latin):
illis ut firnut̾ ⁊ absq lesita¬
tõne adħere possumꝰ hus que
suut fidei talia ꝓponẽda sũt
nobis ⁊̃ ab ipã infãcia uñ et
suetudinẽ magne effitacie

Expanded text:
illis, ut firmiter et absque haesitatione adhaerere possimus iis quae sunt fidei; talia proponenda sunt nobis etiam ab ipsa infantia. Unde et onsuetudinem e
Abbreviated transcription (Latin):
mo ꝙͣ sue u̾itates. si gͦ leges
gẽtiliũ ꝯtmẽtes multas fabu
aiõ si pm̾ ab ĩfãcia assuescãt
xpĩane q̃ sola ÷ catholica et
orthodoxa ab ipã infãcia ea q̃
sũt fidei sũt unienib ꝓponẽta
Sũ qr distĩcte artitłos fidei cog¬
tractare spectat ad clericos do¬
ccores nstruentes alios ĩ ipã
fide̾ quã sb̾tilẽ ꝑscrutatõni lai¬
si ⁊ maxĩe pu̾i sore nõ post̾
sufficit ꝙ eis talia ꝓponãtur

Expanded text:
 veritates. Si ergo leges Gentilium continentes multas fabulanimo, si pueri ab infantia affuescant ae sola est catholica et orthodoxa, ab ipsa infantia ea quae sunt fidei sunt iuvenibus proponenda. Verum quia distincte articulos fidei cogtractare, spectat ad clericos doctores instruentes alios in ipsa fide, quam subtilem perscrutationem laici, et maxime pueri scire non possunt: sufficit quod tali
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tractauimꝰ de moribus iu
uenũ sunt simpligiter credi¬
iuenes erudici sunt solum
⁊ docimiẽta illius fidei quã ꝑen¬
tes tenent si .n. ĩ alus legibus
ꝑentes statim sunt solliciti e¬
rudire ꝓpͥos filios in hus que
nẽt ad eoꝵ legẽ eo ꝙ illa etas
sit simꝙpͣ creditina tãto mag̃
lex est ĩnunus ab oĩm erroꝵ
ꝯtagio In cet̾is aliis legibus
ca. rõ ã huiꝰassignat᷑ in reth̾. uͥ

Expanded text:
tractavimus de moribus iuvenum, Iuvenes sunt simpliciter crediiuvenes eruditi sunt solum et documenta illius fidei quam parentes tenent. Si enim in alii legibus parentes statim sunt soliciti erudire proprios filios in iis quae nent ad eorum legem, eo quod illa aetas sit simpliciter creditiva: tanto magis lex est immunis ab omni errorum contagio: in caeteris aliis legibus ratio autem huius assignatur in Rhet. ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ suut fidei qr supra rõm
siuit i̾o eis sunplicit᷑ ẽ credẽ¬
dũ ad quiescendũ ÷ aut̃ hus.
que sinit fidei ex auccoritate
diuma ⁊ ex siplici creduli¬
tate nõ ex ꝑspicatia rõnis. nõ
nulli dubiũ eẽ debet diuinã
prudẽciã ⁊ eiꝰ auctoritatem
dem̃ ꝑspicaciã humaui in¬

Expanded text:
sunt fidei quia supra rationem sunt, ideo eis simpliciter est credendum. Acquiescendum est autem iis quae sunt fidei ex auctoritate divina, et ex simplici creduilitate, non ex perspicacia rationis, non nulli dubium esse debet divinam prudentiam et eius auctoritatem, omnem perspicaciam humani ge
Abbreviated transcription (Latin):
Siã ħ cessarẽt ¶ t̾cia ma suiͦ
ex hus q̃ iudebat in cantatibus
aliis. nã ĩ młtis politicus rene
ordinatis magna cura fuit le
io felleas forte motus ex hus
q̃ udebat in politicus aliis sta¬
tuit potissune curãd̾ ẽẽ de pos¬
sessionib cuiñ uolens eos equa¬
tas possões hab̾e

Expanded text:
aec cessarent. Tertia via sumitur ex his quae videbat in civitatibus aliis. nam in multis politiis bene ordinatis magna cura fuit legium: ideo Phalas forte motus ex his quae videbat in politiis aliis, statuit potissime curandum esse de possessionibus civium, volens eos aequatas possessiones habe
Abbreviated transcription (Latin):
quatas. uolebat .n. tũc eẽ ci¬
uitatẽ optime ordinãdã si mil¬
lus criũ hrẽt płes redditus
titudine campoꝵ de facili re¬
ctor cuitatis poss dnud̾e ẽqͣ¬
lit̾ possões illas int̾ anes s
ciuitate iã ꝯstituta. ⁊ quita¬
tib iã habentib possessionib¬
es ĩ equales difficilius erat ħ
ad equalitatẽ redut̾e. statue¬
statint tñ felleas cinitatis re¬
ctorẽ hoc modo redut̾e haut
mequalitatẽ ad equalitatem
mediantib dotib statuendo
ꝙ pauꝑes ꝯtͣhant cũ diuitib
⁊ ĩꝯtrabendo accipiãt dotes ⁊
nõ dẽt pauꝑes gͦ accipiẽdo.
maguas dotes adinitib pote¬
rũt equari ei ĩ possessiomibus
¶Potuit a̾ felleas tͥplici uia
mom̾ ad hoc statuend̾. pͦ qui¬
dẽ mon̾i potuit ut cessarent
litigia. so ut reiuou̾entur ĩ¬
iirie ⁊ ꝯtuuelie. ¶ttio ex
hus q̃ indebat ĩ politicin a li¬
is ¶ pͥma uasit p. nã ciues
qr̾ si cies hrẽnt possões equa¬
les ⁊ scireut se nõ posse exce¬

Expanded text:
quatas. Volebat enim tunc esse civitatem optime ordinatam, si nullus civium haberet plures redditus, ltitudine camporum, de facili rector civitatis posset dividere aequaliter possessiones illas inter cives. Sed civitate iam constituta, et civibus iam habentibus possessiones inaequales, difficilius erat hoc adaequalitatem reducere. Statuit enim Phaleas civitatis rectorem hoc modo reducere hanc inaequalitatem ad aequalitatem mediantibus dotibus statuendo pauperes contrahant cum divitibus: et in contrahendo accipiant dotes, et non dent pauperes ergo accipiendo magnas dotes a divitibus poterunt aequari eis in possessionibus. Potuit autem Phaleas triplici via moveri ad hoc statuendum. Primo quidem moveri potuit, ut cessarent litigia. Secundo, ut removerentur iniuriae et contumeliae. Tertio, ex his quae videbat in politiis aliis. Prima via sic patet. nam cives quare si cives haberent possessiones aequales, et scirent se non posse exce
Abbreviated transcription (Latin):
rendis possessionib inferũt
te furta rapine ⁊ honncidia
pp̃ cupiditatẽ possidendi dim¬
cias qͥr si cues nõ possent se.
excellere ĩ possõnib ⁊ hreñt

Expanded text:
rendis possessionibus inferuntte furta, rapinae et homicidia propter cupiditatem possidendi divitias. quare si cives non possent se excellere in possessionibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
nali. Int̾cia de duãtuo. hec
gͦ tͥa regima bñ coguosc̾e
maxiẽ decet reges ⁊ pͥncipes
qr eis diligent ĩ spectis mag¬
nũ adminiculũ habebũ ut be¬
ne sciant reg̾e regnũ ⁊̃ oui¬
tatẽ¬
.c.uii. qd̾ hõ est natutali¬
ter auimal ꝯnigale ⁊ ꝙ nolẽtes

Expanded text:
tia, de dominativo. Haec autem tria regimina bene cognoscere maxime decet reges et principes; quia eis diligenter inspectis, magnum adminiculum habebunt, ut bene sciant regere regnum, et civitatem. Quod homo est naturaliter animal coniugale. et quod nolentes
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ tͥa reginina. uã nũquam
ĩ dare ꝯĩtatẽ aliquã bñ ordina¬
tã nisi aliquid sit ibi dirigẽs
⁊ aliquid directũ uł iusi aliqͥd
sit ibi pͥncipãs ⁊ aliquid obse¬

Expanded text:
tria regimina. Nam nunquam est dare communitatem aliquam bene ordinatam, nisi aliquid sit ibi dirigens, et aliquid directum: vel nisi aliquid sit ibi principans, et aliquid obse
Abbreviated transcription (Latin):
¶Eo decet reges ⁊ pͥncipes eẽ
płiũ retributiuos qr quãto
sũt ĩ altõri gradu ꝙͣ alii ⁊ ꝙͣ¬
to plus affluũt diuicas qũa
retributõuib debent alios
suꝑare. ¶ t̾cio decet eos eẽ¬
paucoꝵ oꝑatiuos negocia .ii.

Expanded text:
o decet reges, et principes esse plurimum retributivos: quia quanto sunt in altiori gradu quam alii, et quanto plus affluunt divitiis quam retributionibus debent alios superare. Tertio decet eos paucorum operativos. negocia enim
Abbreviated transcription (Latin):
multa ¶Muarto decet eẽ
regula alioy q̃ obligari et
falsificari nõ debet ¶dec
Feos eẽ maitestos oditores
⁊ amatores ut uaiuifeste odi¬
ant incia ꝓsequãtur malos
et nõ ꝑunitãt maleficos ui¬
uere ⁊ aꝑte diligant bonos
⁊ honorẽt eos qr hoc mͦ maxi¬
nie iuducet totũ populium
sibi ꝯmuissũ ut sit iustus et

Expanded text:
multa. Quarto decet esse regula aliorum, quae obliquari, et falsificari non debet. Decet etiam eos esse manifestos oditores, et amatores, ut manifeste odiant vitia, persequantur malos, et non permittant maleficos vivere; et aperte diligant bonos, et honorent eos: quia hoc modo maxime inducent totum populum sibi commissum, ut sit iustus, et
Abbreviated transcription (Latin):
res hñt adulatores qͥ eos lau¬
¶ Sexto qr reges ⁊ pͥncipes de¬
bent sibi ẽẽ sufficientes i
exͥiorib bonis ut declarabi¬
tur ĩ .iiͦ. libro ubi agetͦ de
regnune regni. nõ cecet
eos eẽ plãgitinos uł dep̾ca¬
tiuos ꝑ egiorib bonis. oẽs

Expanded text:
res habent adulatores, qui eos lau. Sexto quia reges, et principes debent sibi esse sufficientes in exterioribus bonis,ut declarabitur in tertio libro, ubi agetur de regimine Regni, non decet eos esse plangitivos, vel deprecativos
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ qui .n. ꝯquerit᷑ de ex̃¬
t̾iorib botus uł alios depre¬
catur ut ea ad quirat quo¬
dãmͦ pusillanimꝰ ẽ qr minis
app̾ciatur eꝙͥ iora bona dicẽ¬
te seneta ꝙ nichil caruis enu¬

Expanded text:
bonorum. Qui enim conqueritur de exterioribus bonis, vel alios deprecatur, ut ea acquirat, quodammodo pusillanimus est: quia nimis appretiatur exteriora bona, dicente Seneca, quod nihil carius e
Abbreviated transcription (Latin):
po ͤ nͣ les sufficiẽt̾ det̾minãtur
ad accõnes suas ꝑ suã naturã
sic ⁊ sensus. nã sic̃ ignis tm̃.
nec laudatur uec uituꝑatur
nec ẽ in eo uͥtus morał. sic qr poͣ

Expanded text:
les sufficienter determinantur ad actiones suas per suam naturam: sic et sensus. Nam sicut ignis tantum nec laudatur, nec vituperatur, nec est in eo virtus moralis: sic quia
Abbreviated transcription (Latin):
ex eo ꝙ bũdig̾it uł bñ c̾scit. sic
nõ laudatur ex eo ꝙ acute iud
uł sb̾tilit̾ audit uͥ fortẽ hoc eẽt
ꝑ accñs uł si quis ex suꝑflua ꝯ¬
mestione uł ex mimia potatõ¬
ne incurriss obtalimã oculoꝵ
ne bñ uideret uł debilitatẽ
stomachi ne bũ dig̾eret ĩcre¬
potu uł ex suꝑfluo cibo nam
erat ĩ potestate sua ut poss
ñti potu ⁊ cibo mod̾ate. ¶ sõ ĩ
sensib nõ ẽ ponẽda uͥtus mora
nullus magis uł nimꝰ augetur
sus obediũt rõni. nõ .n. ÷ in
potestate hõĩs uid̾e̾ clarius uł

Expanded text:
ene digerit, vel bene crescit: sic non laudatur ex eo quod acute videt, vel subtiliter audit, nisi forte hoc esset per accidens, ut si quis ex superflua comestione, vel ex nimia potatione incurrisset ophthalmiam oculorum, ne bene videret, vel debilitatem stomachi, ne bene digereret: increpotu, vel ex superfluo cibo, nam erat in potestate sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralnullus magis, vel minus augetur, sus obediunt rationi, non enim est in potestate ho
Abbreviated transcription (Latin):
hiuꝰ sunt rõui nõ obeduunt
nã siue quis rõnetur siue ne¬
lit nõ p̃p hoc ꝑ se loꝙ̃do potẽ¬
cie nͣles nariantur in accib
bilem suas accõnes efficiũt¬
.¶ Tertio intalib potẽcus
nõ sunt habitus ⁊ nͥtutes. qr
ħ̾itus sinit ad det̾minãd̾ po

Expanded text:
tioni non obediunt: nam sive quis ratiocinetur, sive velit, non propter hoc per se loquendo potentiae naturales variantur in actibusbilem suas actiones efficiunt. Tertio, in talibus potentiis non sunt habitus, et virtutes, qui habitus sunt ad determi
Abbreviated transcription (Latin):
uͥtutes et que illaꝵ sunt pͥnci¬
pales et que sarie. denide a̾
declarabitur singłarit̾ que
et quõ decet reges ⁊ pͥncipes
tales nͥtutes hr̃e potẽcie aũt
aĩe fic distingui possiuit qr

Expanded text:
virtutes, et quae illarum sunt principales, et secundariae. Deinde autem declarabitur singulariter, quae et quomodo decet reges, et principes tales virtutes habere. Potentiae autem animae sic distingui possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
debeant qr nõ decet eos su
quã organis ad felicitatem.
suã a̾ felicitatẽ pon̾e debẽt
inactu pͥdencie ꝓut talis act
ẽ nuꝑatus a caritate. nã tũc
reges hũt felicitatem suo sta¬
tii debitã. ⁊ ꝯdignã qñ ĩsti¬
gãte dei dilectõne ẜ prudẽ¬
ciam regnatiuã gentẽ sibi

Expanded text:
suuquam organis ad felicitatem. Suam autem felicitatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condignam, quando instigante Dei dilectione secundum prudentiam regitivam, gentem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
rus nõ exibat esͣ ut hrẽt col¬
loquia aĩ baronib regni sin
s cẽs coltocutõnes ełꝰ erant
ĩcam̾is ad mulieres ⁊ ꝑ litt̾as
mittebat baronib ⁊ ducibus
quid uelł eos fac̾e accidit aũt
ꝙ cũ quidã dux excitus diu
ei fuiss ⁊ fidelit̾. rex ille uol¬
lens ꝯplacere illi duci p̾cepit
ut ĩduc̾etur ad ipm̃. dux a̾ il¬
le assuetus rebus bellicis in dẽs
regẽ suũ ẽẽ totũ uuliebrem
⁊ bestialẽ statĩ ipm̃ habuit ĩ
tudiue eiꝰ uoluit eũ ĩuadere
debat se posse fug̾e mauꝰ illiꝰ
ducis clausit se ĩ domo quadã
⁊ cũ toto thesauro suo ⁊ oĩb
suꝑsectilib sus se ꝯbuss it.
uoliptatib sensibilib ꝯtẽp¬
nũtur ĩmio qr intẽꝑati ĩ iu¬
riautur alus ĩ ꝑsonis magi

Expanded text:
t colloquia cum baronibus regni sui; sed omnes collocutiones eius erant in cameris ad mulieres: et per literas mittebat Baronibus et Ducibus, quid vellet eos facere. Accidit autem, quod, cum quidam Dux exercitus diu ei servivisset, et fideliter, rex ille volens complacere illi Duci, praecepit quod duceretur ad ipsum. Dux autem ille assuetus rebus bellicis, videns regem suum esse totum muliebrem et bestialem, statim ipsum habuit in tudine eius, voluit eum invadere. edebat se non posse fugere manus illius Ducis, clausit se in quadam domo, et cum toto thesauro, et omnibus supellectilibus suis, se combussit. voluptatibus sensibilibus, contemnuntur. Immo quia intemperati iniuriantur
Abbreviated transcription (Latin):
rõuib ꝙ decestabiliꝰ
rie peccat tãto magis ẽ iu¬
crepandus ¶rursus quãto
aliquis facilius pt̃ bñfac̾e
si nõ bñfaciat magis ÷ dete¬
scãd̾ ⁊̃ rep̾hẽsibilis. Intẽꝑatꝰ
gͦ magis ÷ detestandus ⁊ re¬
p̾bẽsibił. tũ qr magis uolũta¬
rie peccat. tũ ⁊̃ qr facilius ÷̃
ei fat̾e bonũ ⁊ acquireretẽ¬
ꝑanciã quã sit acquirere for¬
titudinem. Ꝙ a̾ magis uo¬
lũtarie peccet ĩtẽ ꝑatus ꝙͣ
timidus dup᷑ pt̃ ostendi pͦ¬

Expanded text:
onibus, detestabilius rie peccat, tanto magis est increpandus. Rursus quanto aliquis facilius potest benefacere, si non benefaciat, magis est detestandus, et reprehensibilis. Intemperatus ergo magis est detestandus, et reprehensibilis: tum quia magis voluntarie peccat, tum etiam quia facilius est ei facere bonum, et acquirere temperantiam, quam sit acquirere fortitudinem. Quod autem magis voluntarie peccet intemperatus quam timidius dupliciter ostendi p
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudo qr młta talia ex¬
octurrũt nobis de lectabilia
a quib abstinẽdo disponimͦ
ut samus temꝑati. nõ a̾ sic
z de fortitudiune̾. nã nõ q̃ħ a
gressio belloꝵ facit uos for¬
tes insi bella illa sint iusta
niius nõ occurret ei unũ
ustã bellũ. nõ .i. sic possu¬
nuis assueri ad oꝑa fortitu

Expanded text:
fortitudo: quia multa talia exoccurrunt nobis delectabilia, a quibus abstinendo disponimur, ut simus temperati. Non autem sic est de fortitudine: nam non quaelibet aggressio bellorum facit nos fortes, nisi bella ista sint iusta. minis, non occurrit ei unum iustum bellum. Non ergo sit possumus assue
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ d rem illam uł nõ ꝑdua ad
effcm̃ uł ꝯfuse ⁊ ĩordmn̾ate fie¬
riut gͥ tollatur ꝯfusio ⁊ ĩ ordi¬
uatõ cta expediencia cruitati
rebus ⁊ quid modus iuuẽdi

Expanded text:
 rem illam vel non produci ad effectum, vel confuse et inordinate fieri. ut ergo tollatur confusio et inordinatio circa expedientia civitati,rebus: et quis modus vivendi
Abbreviated transcription (Latin):
rũ p̾eẽ uxori eo regimme quo
sic̃ a pd̾ barbaros idẽ sũt feiã
⁊ seruus ut recitat pħs p᷑ poł¬
dicẽs ꝙ int̾ barbaros femina
⁊ s̾u̾us eũdem hñt ordiuẽ ute¬
bãtur .n. illi ꝯigib tãquaui
seruis s hoc i̾o ꝯtigebat ut
recitatur ibidẽ qr ĩt̾ barbaros
nullus ẽ naturalit̾ pͥncipãs.
uus ẽẽ .n. barbarũ ab aliquo
hoc ẽ eẽ exͣueũ ab eo ⁊ nõ in¬
telligi ab eo pt̾ .ni. quis ẽẽ bar¬
barus huic uł illi qr nõ t̃tel¬
ligitur ab hoc uł ab illo sic̃
deutonici sũt barbari ytali¬
reat usu rõnis ⁊ intellectꝰ s
cũ carens rõnis usu sit nͣlit̾
seruus qr nescit se ipm̃ diri¬
g̾e ⁊ expedit ei ut ab aliquo
dirigatur idẽ ẽ eẽ nͣ barba¬
rũ ⁊ seruũ. qr̃ si apd̾ barbaros
eũ dem hũt ordiuẽ ueor ⁊ ser¬

Expanded text:
rum praeesse uxori eo regimine quosicut apud Barbaros, idem sunt foemina et servus, ut recitat Philorbaros foemina et servus eundem habent ordinem. utebantur enim illi coniugibus tanquam servis. Sed hoc ideo contingebat ut recitatur ibidem quia inter Barbaros nullus est naturaliter principans, rvum. esse enim barbarum ab aliquo, hoc est, esse extraneum ab eo, et non intelligi ab illo. potest ergo quis esse barbarus huic vel illi, quia non intelligitur ab hoc vel ab illo. Sicut Theutonici sunt barbari Italireat usu rationis et intellectus. Sed cum carens rationis usu sit naturaliter servus, quia nescit seipsum dirigere, et expendit ei quod ab aliquo alio dirigatur, idem est esse natura barbarum et servum. Quare si apud Barbaros eundem habent ordinem uxor et ser
Abbreviated transcription (Latin):
mãtes delfi ͣ gladiũ apud delfos .ii.
gladius deseruiebat płib officis
ut puta pauꝑes nõ ualentes pła
hrẽ iustruũẽta faciebant ali qd̾
iustrinẽtũ fabricari quo pos¬
sent ad pła uti officia. nͣ a̾ nõ
sic agit s ut melius fi ant res

Expanded text:
mantes Delphicum gladium. Apud Delphos enim sic  quod unus gladius deserviebat pluribus officiis. utputa pauperes non valentes plura habere instrumenta, faciebant aliquod instrumentum fabricari, quo possent ad plura uti officia. natura autem non sic agit, sed ut melius fiant res n
Abbreviated transcription (Latin):
magis ꝑticularit̾ ⁊ qr pat̾uale
est magis ẜ uaturã illud u̾o ÷̃
quodãmͦ ex electõne ⁊ rursus
qr ad alia eꝑa ẽ hoc quã illud
restat ostend̾e quõ ꝯuigale re¬
debeat uti sua ꝯiuge tãquã sua
trꝑlici uia uenari possiunus ꝓͦ¬
ccõue donnuis. t̾cia ex paritate.
tus naturales quos habemius
in aiã eẽ in nobis a deo tãquã
a mouẽte uaturã totã sic̃ gͦ ĩ
artificõ fcõ a sapienti artifice
nõ ĩ ueniret᷑ aliquid suꝑfluũ uͤ
aliquid diunutũ sic natura uͥ¬
iuipediatur eo ꝙ ionet᷑ ⁊ diri¬
gitur a sapiẽtissnuo artifice ut
a deo nichil agit suꝑ fluũ nec

Expanded text:
magis particulariter: et quia paternale est magis secundum naturam, illud vero est quodammodo ex electione: rursus, quia ad alia opera est hoc quam illud. Restat ostendere, quomodo coniugale redebeat uti sua coniuge tanquam serva, triplici via venari possumusctione domus. Tertia ex parilitate tus naturales quos habemus in anima esse in nobis a Deo tanquam a movente naturam totam. Sicut ergo in artificio facto a sapienti artifice non inveniretur aliquid superfluum, nec aliquid diminurum: sic natura, nisi impediatur, eo quod movetur et dirigitur a sapientissimos artifice ut a Deo, nihil agit superfluum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
cebat᷑ .n. suꝑius ĩ domo
eẽ tͥa distincta regnuina
iupciale quo uir p̾est
uxori pat̾nale quo pat̾ p̾est filiis
gale apt̾nali qr pat̾nale ẽ ma¬

Expanded text:
cebatur superius in domo esse tria distincta regimina. nuptiale, quo vir praeest uxori. paternale, quo pater praeest filiis. ugale a paternali, q
Abbreviated transcription (Latin):
possumꝰ ostend̾e detestabilem eẽ
ex alio noiẽ quo noiãtur ut qr
diatur usura ꝙ .q. idẽ est qd̾ ra¬
pma nsus in ufura .ii. usus rapit᷑
⁊ usut patur qr uł idem uẽditur
bis uł uenditur ibi usus qui nõ
dũ ꝙ ħ aliud sit res. aliud usus
rei ut aliud est domꝰ. aliudi¬
habitare ipãm. In aliquibus.
qua accipienda ꝙ si accipiatur
erit ibi isura .i. rapnia usus.¬

Expanded text:
ilem esse ex alio nomine quo nominatur, ut quia dicitur usura, quod quasi idem est quod rapina usus. In usura enim usus rapitur et usurpatur, vel idem venditur bis, vel venditur ibi usus qui non , quod licet aliud sit res. aliud usus rei, ut aliud est domus, et aliud inhabitare ipsam: in aliquibus qua accipienda; quia si accipiantur, erit ibi usura, id est, rapina usus.
Abbreviated transcription (Latin):
te iułtociens m̾catore faciũt
qui ut aꝑꝑoant diuites ⁊ ut a¬
lii acius apud eos deponaut
peccumã hñt corã se iłtitudi¬
nẽ pectume. cũ gͦ quis possit ꝯ¬
cedere deuarios ad talem usũ

Expanded text:
te multotiens mercatores faciunt, qui ut appareant divites, et ut alii citius apud eos deponant pecuniam, habent coram se multitudinem pecuniae cum ergo quis possit concedere denarios ad talem usum
Abbreviated transcription (Latin):
tare siue expendere ⁊ alienare
usus u̾o nõ ꝓprius ẽ aꝑpere.
młti .n. ostendũt denarios su¬
os nõ ad expendend̾ s ad apꝑẽ¬
dũ ⁊ ut iuideantur duntes sic

Expanded text:
tare, vel expendere, et alienare. Usus vero non proprius, est apparere: multi enim ostendunt denarios suos non ad expendendum, sed ad apparendum et ut videantur divites. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtendit mod̾are passiones op¬
põĩtas ire. nã est nͣle nobis
ut ex̃ malis nobis illatis ap¬
petamꝰꝰ punitõm ⁊ iũdc̃ãm.
eẽ ita modicũ qumñ indẽatͦ
nobis multũ nõ solũ nͣliter
ĩ clinanur ut uelunꝰ pumi¬
ri ĩfe̾ntes nobis aliqua uiala
pet̾e punitõm ultra ꝯdignũ
nã qr malũ nobis illatũ uͦuo
bis mauis eẽ ꝙͣ sit ĩiuriato¬
res nrõs pltis punri uolumꝰ
quã pumiendi sint. difficile
 gͦ ualde repͥm̾e iras ⁊ non
appet̾e punitõnes ñiuriaꝵ.
ultra quã dictat rõ płes gͦ
peccant ĩ appetẽdo plis. pau

Expanded text:
intendit moderare passiones oppositas irae. Nam nautrale est nobis ut ex malis nobis illatis appetamus punitionem, et vindictam. esse ita modicum, quin videatur nobis multum, non solum naturaliter inclinamur, ut velimus puniri inferentes nobis aliqua mala, petere punitionem ultra condignum. Nam quia malum nobis illatum videtur nobis maius esse, quam sit; iniuriatores nostros plus puniri volumus, quam puniendi sint. Difficile est ergo valde reprimere iras, et non appetere punitiones iniuriarum ultra quam dictet ratio. Plures ergo pec
Abbreviated transcription (Latin):
qr si puntõnes nõ fierẽt in
regno hoiẽs fierẽt ĩ iuriato¬
res alioꝵ ⁊ politicia durare
nõ poss nullus gͥ d irasci per
odiũ nec d punitõnes appet̾e

Expanded text:
quia si punitiones non fierent in regno, homines fierent iniuriatores aliorum, et politia durare non posset. Nullus igitur debet irasci per odium, nec debet punitiones appete
Abbreviated transcription (Latin):
ostquã det̾minauimꝰ
de uͥtutib respiciẽ¬
tib ex̾iora bona et
ostendimꝰ quõ reges ⁊ pͥnti¬
pes cecet ornari uͥtutib ilł
restat dic̾e de mãsuetudi¬
ue q̃ respicit exiora mala
dicebatur .n. supra ꝙ ccͣ q̃ꝯ

Expanded text:
ostquam determinavimus de virtutibus respicientibus exteriora bona, et ostendimus quomodo reges et principes decet ornari virtutibus illis, restat dicere de mansuetudine, quae respicit exteriora mala. Dicebatur enim supra, quod, quia
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ sauores ⁊ audacias. sic
mãsuetudo ẽ media ĩt̾ irã
ꝑ quã cupimꝰ ĩdictã ⁊ ĩ ira¬
scibilitatẽ ꝑ quã ꝯdonamus
mala nobis illata ille ⁊̃ ini¬
tis ÷̃ qui nec de dĩb cupit.
uidictã nec ĩtm̃ deficit a pu
titudo repͥmit timores ⁊ ino¬
d̾it audacias sic masuetudo
repͥnnt iras ⁊ mot̾at ĩ irasci¬
bilitates. ¶Uiso ꝙͥ ẽ mãsuetu¬

Expanded text:
audacias, sic mansuetudo est media inter iram, per quam cupimus vindictam. et irascibilitatem, per quam condonamus mala nobis illata. Ille vero mitis est, qui nec de omnibus cupit vindictam, nec in tantum deficit a puntitudo reprimit timores, et moderat audacias. sic mansuetudo reprimit iras, et moderat irascibilitates. Viso quid est mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
alus fcã aliqui suꝑhabũdãt
nt iraꝯdi nuns sicientes uĩ¬
dictã nã ex hoc ira ꝓuenit
qr petiunis uĩdictam qui .n.
pp̃ mala aliqua illata unndi¬
ccã aut puuitõne appetit
dũ hec ueheniẽt̾ desid̾at at¬
tenditur eius sangns ctͣ cor
quo accẽso irascitur quidã gͦ
sũt irascibiles ⁊ suꝑhabũdãt
incupiendo iuĩdictã. qͥdã .n.
sũt ĩ irascibiles oẽm ĩ iuriã
disimulantes quoꝵ neutrũ

Expanded text:
undant, ut iracundi nimis, facientes vindictam. Nam ex hoc, ira provenit, quod appetimus vindictam. Qui enim propter mala aliqua illata vindictam aut punitionem appetit, dum hoc vehementer desiderat, accenditur eius sanguis circa cor, quo accenso irascitur. Quidam ergo sunt irascibiles et superabundant in cupiendo vindictam. Quidam autem sunt irascibiles, omnem iniuriam dissimulantes. Quorum neutrum
Abbreviated transcription (Latin):
exist̾e ⁊ nõ eẽ magnũ excessũ
int̾ ipõs ¶huic a̾ u̾itati ates¬
tatur ꝙ solon ⁊ Rarendas ⁊ ly¬
nrgus tradid̾ũt de politicus.
dixerũt .ii. eas ꝯscituẽdas eẽ
ex ꝑsonis nedus. decet gͦ re¬
ges ⁊ pͥncipes adhib̾e cautelas
ut ĩ suo regno habũdẽt ułte
ꝑsone medie ut ne alus adui¬
inã pauꝑiẽ deueniẽtib effici¬
autur rehqui uiuus diuites.¬

Expanded text:
existere, et non esse magnum excessum inter ipsos. Huic auctoritati attestatur, quod Solon, et Charondas, et Licurgus tradiderunt de Politiis. Dixerunt enim eas constituendas esse ex personis mediis. Decet ergo reges et principes adhibere cautelas, ut in regno suo abundent multae personae mediae; ut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur re