comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dietatis iđ a .d. ꝑ. Busq ad csimilit̃ insti ueris
Modo enĩ quia orbẽ t̾rȩ iiplanopurcimꝰ inpla¬
no aut̃ mediũ ex primere ñ possumꝰ speralẽ tu¬
morẽ mutuati sumꝰ atitudnis intellectũ a
circulo qui magis oriton. quã meridianꝰ uidit᷑.
C&e erũ uolo hocm̃te ꝑcipias. itanos hanc
ꝓtulisse m̃surã. tã quã a .d. ꝑ a. usq. ad
c. pars terrȩ superior sit cuiꝰ partẽ nos
simꝰ asseramꝰ. hoscingulos & bene maronẽ.
celo & bene trȩ ad signasse cicerone᷑.
& utrũq. non discrepantia. sed consona
eadẽq dixisse. Natura enĩ cali hanc
bidiuersis terrȩ partib tẽperiem nimi¬
etatr᷑ que distinxit & qualitas uł frigo¬
ris ł caloris quȩ cuilib& atheris partise¬
mel inhȩsit Padẽ inficit. partẽ terrȩ
quã despicit ambiendo. Et q has diuer¬
sitates que certis finib t̾minant᷑. cingu¬
los incaelo uocauert̃. necesseẽ totide᷑

Expanded text:
dietatis, id est a D per B usque ad C, similiter instrueris. dietatis, id est a D per B usque ad C, similiter instrueris. Modo enim quia orbem terrae in plano pinximus, in plano autem medium exprimere non possumus sphaeralem tumorem, mutuati sumus latitudinis intellectum a circulo qui magis horizon quam meridianus uidetur. Ceterum uolo hoc mente percipias ita nos hanc protulisse mensuram tamquam a D per A usque ad C pars terrae superior sit cuius partem nossimus adseramus: hos cingulos et bene Maronem caelo et bene terrae adsignasse Ciceronem, et utrumque non discrepantia, sed consona eadem dixisse. Natura enim caeli hanc in diuersis terrae partibus temperiem nimietatemque distinxit, et qualitas uel frigoris uel caloris, quae cuilibet aetheris parti semel inhaesit, eadem inficit partem terrae quam despicit ambiendo. Et quia has diuersitates, quae certis finibus terminantur, cingulos in caelo uocauerunt, necesse est totidem
Abbreviated transcription (Latin):
& tria Huiꝰ quartȩ partis mensura relata con¬
stabit totius abitꝰ plena dim̃sio Ab aigit᷑ usq ad .ii.
qđ ẽ medietas ꝑustȩ. hab&. sexagesimas quattuor
quȩ faciunt stadioꝵ milia sedecĩ cũ octingentoꝵ
adiectione Ergo omis ꝑusta sexagesi marũ oc¬
to ẽ &. ten&. stadioꝵ milia trigintatria &. ses¬
centa hisuꝑ. Latitudo aut̃ cingulinrĩ qui tẽpe¬
ratꝰ ẽ iđ ab .N. usq ad .i. hab&. sexa gesimasquinq:
quȩ faciunt stadioꝵ milia uigiitiunũ Et spa¬
tiũ frigidȩ ab i. usq ad .c. hab& sexa gesimas
sex. quȩ tenet stadioꝵ uiguitiquinq milia du¬
centã Ex hac quarta parte orbis t̾rarũ cuiꝰ m̃¬
surã euident̃ expssimꝰ alterius quartȩ partis
magnitudinẽ ab .a. usq ad .o. paridim̃sionũ
distinctione cognosces Cũ ergo quantũ teneit
sperȩ suꝑficies quȩ ad nos ẽ in omi sua meduta¬
te cognoueris dem̃sura quoq unferioris me¬

Expanded text:
et tria. Huius quartae partis mensura relata, conet tria. Huius quartae partis mensura relata, constabit totius ambitus plena dimensio. Ab A igitur usque ad N, quod est medietas perustae, habet sexagesimas quattuor, quae faciunt stadiorum milia sedecim cum octingentorum adiectione. Ergo omnis perusta sexagesimarum octo est, et tenet stadiorum milia triginta tria et sescenta insuper. Latitudo autem cinguli nostri qui temperatus est, id est ab N usque ad I, habet sex et spatium frigidae, ab I usque ad C, habet sexagesimas sex, quae tenent stadiorum uiginti quinque milia ducenta. Ex hac quarta parte orbis terrarum, cuius mensuram euidenter expressimus, alterius quartae partis magnitudinem, ab A usque ad D, pari dimensionum distinctione cognosces. Cum ergo quantum teneat sphaerae superficies quae ad nos est in omni sua medietate cognoueris, de mensura quoque inferioris me
Abbreviated transcription (Latin):
quanta habitationi cesserit. quanta sint in¬
culta referamꝰ iđ quȩ sit singuloꝵ dim̃ siocin¬
gulaꝵ. Qb̃ ut facile dinoscas. redeundũ ẽ cibi
ad orbis terrȩ descriptionẽ quã paulo ante
subiecimꝰ. ut ꝑ adscriptarũ lit terarũ notas
ratio dim̃sionũ lucidius explicet᷑. Omis t̾rȩ
orb̵ iđ circulus qui uniuersũ ambitũ claudit.
cui adscripta st̃ . A .B.C.d. abhis qui eũ ratione
dim̃si st̃ in sexaginta huisus ẽ partes Hab&
aut̃ totꝰ ipse ãbitꝰ stadiorũ. ducenta quinqua¬
giita duo miliã Ergo singulȩ sexagesimȩ ex¬
tendunt᷑ stadiis quat̾nis milib ducenis Et
sine dubio medietas eiꝰ quȩ ẽ a .d ꝑ orientẽ¬
ib̵ꝑ a usq ad .c. haba .xxx. sexagesimas & stadi¬
orũ milia centũ uigintisex. Quarta uͦ pars quȩ
ẽ. ab a usq adc. incipiens a medio ꝑustȩ. hab&.
sexagesimas quoidetĩ &. stadiõꝵ milia sexaginta

Expanded text:
quanta habitationi cesserint, quanta sint inquanta habitationi cesserint, quanta sint inculta referamus, id est quae sit singulorum dimensio cingulorum. Quod ut facile dinoscas, redeundum tibi est ad orbis terrae descriptionem quam paulo ante subiecimus, ut per adscriptarum litterarum notas ratio dimensionum lucidius explicetur. Omnis terrae orbis, id est circulus qui uniuersum ambitum claudit, cui adscripta sunt A B C D, ab his qui eum ratione dimensi sunt in sexaginta diuisus est partes. Habet autem totus ipse ambitus stadiorum ducenta quinquaginta duo milia. Ergo singulae sexagesimae extenduntur stadiis quaternis milibus ducenis. Et sine dubio medietas eius, quae est a D per oriente A usque ad C, habet triginta sexagesimas et stadiorum milia centum uiginti sex. Quarta uero pars, quae est ab A usque ad C, incipiens a medio perustae, habet sexagesimas quindecim et stadiorum milia sexaginta
Abbreviated transcription (Latin):
ardentis sequestrat Et illia nobis sep¬
tentrionalis extremitatis rigorere¬
mouent᷑. Et quia ñ ẽ una omĩũ ad fi¬
nis continuatio. sedint̃ iectȩst᷑ solitu¬
dines. ex calore ł frigore mutuũ ne¬
gantibus coͬmeatũ. hasterrȩ partes
quae aquatuor hominũ generib. in co¬
lunt᷑. maculas habitationũ uocauit
Quẽ ad modũ autẽ coeri om̃s uestigi
sua figere ad nr̃a credant᷑ ipse distin xit
Et australes quidẽ apertȩ ꝓnuntiauit.
ad uersosstare nobis dicendo. quoꝵͣ aus¬
tralis ille inqͦ qui insistunt ad uersa uobis
urgent uestigia. Etidõ ad uersi nob st̃
qr in parte sperȩ quȩ contranos morant᷑
Restat inquirere quos transuersos &. quos olli¬
quos nob̵stare memorauerit Sed nec de
ipsis potest eẽ dubitatio quin transuersos nob̵
stare dixerit. in feriorẽ zonȩ nr̃aẽ partẽ tenen¬
tes obliquos uͦ eos qui australis cingulideue¬
xa sortiti st᷑. Suꝑẽ ut de t̾rȩ ipsius spatus

Expanded text:
ardentis sequestrat, et illi a nobis separdentis sequestrat, et illi a nobis septentrionalis extremitatis rigore remouentur. Et quia non est una omnium adfinis continuatio, sed interiectae sunt solitudines ex calore uel frigore mutuum negantibus commeatum, has terrae partes quae a quattuor hominum generibus incoluntur 'maculas habitationum' uocauit. Quemadmodum autem ceteri omnes uestigia sua figere ad nostra credantur, ipse distinxit, et australes quidem aperte pronuntiauit aduersos stare nobis, dicendo «quorum australis ille, in quo qui insistunt aduersa uobis urguent uestigia»: et ideo aduersi nobis sunt quia in parte sphaerae quae contra nos est morantur. Restat inquirere quos transuersos et quos obliquos nobis stare memorauit, sed nec de ipsis potest esse dubitatio quin transuersos nobis stare dixerit inferiorem zonae nostrae partem tenentes, obliquos uero eos qui australis cinguli deuexa sortiti sunt. Superest ut de terrae ipsius spatiis,
Abbreviated transcription (Latin):
facultatẽ Et uerba ipsa declarant. ñ
eũ deuno hominũ genere loqͥ in hac
suꝑficie a nobis solius terri deint᷑ iectio¬
nediuiso. Sic enĩ magis dicer&. ita in¬
truptos. ut nihil ab illis aduos manare possit
Sedita dicendo int̃ruptos ut nihil int̃ ipsos
abalus ad illos manare possit. qualit᷑ in¬
terse illa hominũ genera st̃ diuisa signi¬
ficat. Qđ autẽ uere ad nrãm partẽ refer¬
ret᷑ adiecit dicendo illis qui &e anobis
& ase inuice᷑ diuisi sunt. partĩ obliqͦs.
parti transuersos. partĩ &iã ad uersos
stare nobis Intruptio ergo ñ unius ge¬
neris a nobis. sedomĩũ generũ ase diui¬
soꝵͣ refert᷑. Quaeita distin guenda st̃
Hiqͦs separat a nobis ꝑusta quos greci
anito e koc uocant. Similit̾ ab illisqͥ
inferiorẽ zonȩ suȩ incolunt partẽ.
int̃ iecta australi gelida separanT.
Rursꝰ illos ab antoecis sus idẽ. ꝑ nr̃i
cinguli inferiora uiuentib int᷑ iectio

Expanded text:
facultatem, et uerba ipsa declarant non facultatem, et uerba ipsa declarant non eum de uno hominum genere loqui in hac superficie a nobis solius torridae interiectione diuiso. Sic enim magis diceret: «ita interruptos ut nihil ab illis ad uos manare possit»; sed dicendo: ita «interruptos ... ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit»>, qualiter inter se illa hominum genera sint diuisa significat. Quod autem uere ad nostram partem referretur, adiecit, dicendo de illis qui et a nobis et a se in uicem diuisi sunt: «partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare» nobis. Interruptio ergo non unius generis a nobis, sed omnium generum a se diuisorum refertur, quae ita distinguenda est. Hi quos separat a nobis perusta, quos Graeci ἀντοίκους uocant, similiter ab illis qui inferiorem zonae suae incolunt partem, interiecta australi gelida separantur; rursus illos ab antoecis suis, id est per nostri cinguli inferiora uiuentibus, interiectio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ omẽ terrae corpꝰ eandẽ tẽperatorũ cingulo:
continuatã eẽ tẽperiem. Et cũ ait int̾ra
maculas. habitationũ uideri. non easdicit
quȩ in parte nĩte habitationis ñnullis de¬
sertis locis int̃positis incolunt᷑. Nenĩ adice¬
r& in ipsis maculis uastas solitudines int᷑ iec¬
tas. supsas solitudines dicer& int᷑ quas cer¬
te partes macularũ instar h aberenT.
Sed quia maculas dicit hasquatuor quas.
induob t̃rȩhemi: sperus. binas eẽ ratio
monstrauit. bene adiecit int̃iectas soli¬
tudines Nãsicut pars quȩ habitat᷑ anb̃
multa solitudinũ int̾ iectione distingui¬
tur. Credendũ ẽ. in illis qͦq trib. aliis ha¬
bitationib similes eẽ int̃deserta & culta
distinctiones. Sed& quatuor habitati¬
onũ incolas. & relatione sitas & ipsa qͦq
standi qualitate depinxit. Primũ enĩ
ait. alios prȩt̃nos. ita in colere t̾rã. ut a
se int᷑rupti nullã meandi ad sehabeat

Expanded text:
per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum per omne terrae corpus eandem temperatorum cingulorum continuatam esse temperiem; et cum ait in terra maculas habitationum uideri, non eas dicit quae in parte nostrae habitationis non nullis desertis locis interpositis incoluntur. Non enim adiceret «in ipsis ... maculis ... uastas solitudines interiectas», si ipsas solitudines diceret, inter quas certae partes macularum instar haberentur, sed quia maculas dicit has quattuor quas in duobus terrae hemisphaeriis binas esse ratio monstrauit, bene adiecit «interiectas solitudines». Nam sicut pars quae habitatur a nobis multa solitudinum interiectione distinguitur, credendum est in illis quoque tribus aliis habitationibus similes esse inter deserta et culta distinctiones. Sed et quattuor habitationum incolas et relatione situs et ipsa quoque standi qualitate depinxit. Primum enim ait alios praeter nos ita incolere terram ut a se interrupti nullam meandi ad se habeant
Abbreviated transcription (Latin):
ubiẽ terra. & susũ ubi caelũ : Illisqͦq su¬
sũ erit. quod de biferiore suspicient.
Nec aliquando in suꝑna casurist᷑ Ad sir¬
mauerim qͦq & apud illos minꝰ rerũ peritos
hoc ȩstimare donobis. necredere posse
nos in qͦ sumꝰ loco degere sed opinari. siqͥs
subpedibus eoꝵ tẽptar& stare casurũ
necader&e incaelũ. Ergo necapud illos
quisquã insuperiora casurꝰ ẽ. sicut oma
nutu suo pondera in t̾rã ferri superius
relata docuerunt Postremo quis ambi¬
gat in spera terrae. itaqͥ. inferiora dicuNT
superiorib suis eẽ contraria. ut ẽ ori¬
ens. occidenti. Nã inutraq par diame¬
tros habetur. Cũ ergo ðrientẽ & occi¬
dentẽ. similit᷑ constat habitari. Quid
ẽ qđ fidẽ huius qͦq diuersae habitati¬
onis excludat: Hȩc omã ñociosus
lector intã paucis uerbis ciceronis in¬
uenia. Nã cũ dicit terrã cingulis
siuis redimitã atq circũdatã ostendit

Expanded text:
ubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque suubi est terra et susum ubi caelum, illis quoque susum erit quod de inferiore suspicient, nec aliquando in superna casuri sunt. Adfirmauerim quoque et apud illos minus rerum peritos hoc aestimare de nobis, nec credere posse nos in quo sumus loco degere, sed opinari, si quis sub pedibus eorum temptaret stare, casurum. ne caderet in caelum, ergo nec apud illos quisquam in superiora casurus est, sicut «omnia nutu suo pondera» in terram ferri superius relata docuerunt. Postremo quis ambigat in sphaera terrae ea quae inferiora dicuntur superioribus suis esse contraria, ut est oriens occidenti? Nam in utraque parte par diametros habetur. Cum ergo et orientem et occidentem similiter constet habitari, quid est quod fidem huius quoque diuersae sibi habitationis excludat? Haec omnia non otiosus lector in tam paucis uerbis Ciceronis inueniet. Nam cum dicit terram cingulis suis «redimitam atque circumdatam», ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
aurȩ suȩ rigore blandiri: Padẽ ratio
nos ñ ꝑmitut ambigere quinꝑ illã
qͦq suꝑficiem t̾rȩ quȩ ad nos habet᷑
inferior integer tonarũ ambitꝰ quȩ
Aut dicat quisquis huic fidei obiuare
mauult. quidsit qđ ab hac eũ definiti¬
one det̃reat. Nãsi nobis uiuendi fa¬
cultas ẽ. in hac trarũ parte quã coli¬
mꝰ. quia calcantes humũ cęlũ suspi¬
cimꝰ suꝑ uerticẽ quia sol nobis & orit᷑.
& occidit qr circũ fuso frum̾ aere
cuiꝰ spiramꝰ austũ. Curnon & illic ali¬
quos uiuere credamꝰ ubi eadẽ semꝑ
in promtust᷑ Nã qui ibi dicent᷑ mora¬
ri. eandẽ credendist᷑ sprrare aurã.
qr eadẽ ẽ in eiusdẽ ⁊onalis ambitus
continuatione tẽperies Idem solillis
& obire dicet᷑ nr̃o ortu. & oriet᷑ cũ no¬
bis occid&e Calcabt̃ aeque ut nos hu
nihil umquã possit ruere sursũ. Si enĩ nb
quid asserere genꝰ iociẽ iusũ habetur.

Expanded text:
aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio aurae suae rigore blandiri. Eadem ratio nos non permittit ambigere quin per illam quoque superficiem terrae, quae ad nos habetur inferior, integer zonarum ambitus quae hAut dicat quisquis huic fidei obuiare mauult quid sit quod ab hac eum definitione deterreat. Nam si nobis uiuendi facultas est in hac terrarum parte quam colimus quia, calcantes humum, caelum suspicimus super uerticem, quia sol nobis et oritur et occidit, quia circumfuso fruimur aere cuius spiramus haustu, cur non et illic aliquos uiuere credamus ubi eadem semper in promptu sunt? Nam qui ibi dicuntur morari eandem credendi sunt spirare auram, quia eadem est in eiusdem zonalis ambitus continuatione temperies; idem sol illis et obire dicetur nostro ortu et orietur cum nobis occidet; calcabunt aeque ut nos humnihil umquam possit ruere sursum. Si enim nobis, quod adserere genus ioci est, iusum habetur
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ ẽ a nobis remota Quarto uͦ nrẽ habiati¬
onis cardini causa hȩc alterũ nomĩ dedit ut me¬
ridies ñ australis uocaret᷑ quia &. ille ẽ ꝓprie
australis qui de altera extremitate ꝓcedens
aduers sẽptẽ trionali ẽ .&. hunc meridiẽ iure
uocitari facit locꝰ de quo incipit nob̵ Nãqua
sentiri incipit a medio t̾rȩ inqua ẽ usus diei.
idõ tã quã quidã medidies una mutatalittera
ita in origine sua gelidus ẽ ut a piud nos cõm̃¬
dabilis ẽ blandorigore septẽtrio. Sed quia
ꝑflãmã torridȩ tonȩ ad nos cõmeat. admixtꝰ
igni calescit: Et quiincipit frigidꝰ calens ꝑ¬
uenit. Neq enĩ ł ratio ł natura pateret᷑
ut ex duob ȩquo p̃ssis rigore cardinib dissi¬
mili tactu flatꝰ emitterent᷑. Uec dubiũ ẽ
nrm̃ quoq septẽ trionẽ ad illos qui australi
adiaceaT ꝓpt᷑ eandẽ rationẽ calidũ ꝑue¬
nire. & austrũ corporib. eoꝵ̃ genuino

Expanded text:
tamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitatitamen est a nobis remota. Quarto uero nostrae habitationis cardini causa haec alterum nomen dedit, ut meridies, non australis uocaretur, quia et ille est proprie australis qui de altera extremitate procedens aduersus septentrionali est, et hunc meridiem iure uocitari facit locus de quo incipit nobis: nam quia sentiri incipit a medio terrae in qua est usus diei, ideo tamquam quidam medidies, una mutata littera ita in origine sua gelidus est ut apud nos commendabilis est blando rigore septentrio; sed quia per flammam torridae zonae ad nos commeat, admixtus igni calescit et qui incipit frigidus, calens peruenit. Neque enim uel ratio uel natura pateretur ut ex duobus aequo pressis rigore cardinibus dissimili tactu flatus emitterentur. Nec dubium est nostrum quoque septentrionem ad illos qui australi adiacent propter eandem rationem calidum peruenire, et austrum corporibus eorum genuino
Abbreviated transcription (Latin):
tona quȩ ẽ. int᷑ͣl. & f. accipiat desuperiro¬
to calore & subdito rigore tr̃periem
retulimꝰ. septentrionalis & australis &
tropiciduo. Nã aqͥ noctialẽ hoc loco qͦ
det̾raloqͥmur ñ oport& ascribi. qͥo
portuniore loco rursꝰ addet᷑. Lic&e igi¬
t sint hȩduȩ mortalib egris munere conces¬
sȩ diuũ quas diximꝰ tẽperatas ñ tam̃ ambȩ to¬
nȩ hominib nr̃i generis indultaȩ sunt sed sola
superior quȩ ẽ ab .i. usq ad .n. incolit᷑ ab om̃i
quale scire possumꝰ hominũ gnr̃e. romani
greciue sint ł barbari cuiq: nationis illa
cogoscere : Int̾ieca eni torrida utriq hominũ
gnr̃i cõmerciũ ad se denegat cõmeandi deniq
de quattuor habitationis nr̃e cardionib: oriens
occidens & septẽ trio suis uocabulis nuncupantur
quia ab ipsis exordus siuis sciunt᷑ a nob̃ Pã & . si sep¬
tẽtrionalis extremitas in habitabilis ẽ ñ multo

Expanded text:
zona quae est inter L et F accipiat de superieczona quae est inter L et F accipiat de superiecto calore et subdito rigore temperiem.rettulimus, septentrionalis et australis et tropici duo. Nam aequinoctialem hoc loco quo de terra loquimur non oportet adscribi, qui opportuniore loco rursus addetur. Licet igitur sint hae ...duae mortalibus aegris munere concessae diuum quas diximus temperatas, non tamen ambae zonae hominibus nostri generis indultae sunt, sed sola superior, quae est ab I usque ad N, incolitur ab omni quale scire possumus hominum genere, Romani Graeciue sint uel barbari cuiusque nationis. Illa agnoscere: interiecta enim torrida utrique hominum generi commercium ad se denegat commeandi. Denique de quattuor habitationis nostrae cardinibus oriens, occidens et septentrio suis uocabulis nuncupantur, quia ab ipsis exordiis suis sciuntur a nobis nam etsi septentrionalis extremitas inhabitabilis est, non multo
Abbreviated transcription (Latin):
&et̃no afflatu continui calorisustus. spaci¬
ũ qđ & lato & ambitu ꝓlixius occupauit
nimirtate feruors facit in habile uicturis
In extremos uͦ et mediũ duo maioresulti¬
mis mediominores exutriusq uicinitatis
intẽperie tẽperant. In hisq tanitũ uitales
auras natura dedit in colis carpere. Et
qr animo facilius in labit᷑ concepta ra
cui ad scriptast᷑. A.ẜ .c.d. & circa .a ad¬
scribaNT .m.&.l. circa .B. autẽ m &k
ducant᷑ rectȩ linea. asignis. ad signa
quȩ dicimus idẽ aq in .i. aB .M. INNI
ał .inl. ab e. inf. Spatiaigit᷑ duo ad¬
uersa sibi. idẽ unũ. ac . usq. ad lineam
quȩ in i. ducta ẽ. alterũ. ad. usq. adli¬
neã quȩ inif. ductaẽ intelligant᷑ priuna
obriguisse ꝑprtua. Est enĩ superior septr̃ ci¬
nalis. inferior australis extremitas Mediũ
cingulus. abi. usq. adti. desubiecto calore
& superiore frigore te᷑̃perrt᷑. Rursus ut

Expanded text:
aeterno adflatu continui caloris ustus, spatiaeterno adflatu continui caloris ustus, spatium quod et lato et ambitu prolixius occupauit nimietate feruoris facit inhabitabile uicturis. Inter extremos uero et medium, duo maiores ultimis, medio minores, ex utriusque uicinitatis intemperie temperantur, in hisque tantum uitales auras natura dedit incolis carpere. Et quia animo facilius inlabitur concepta ratcui adscripta sunt A B C D; et circa A, adscribantur N et L; circa B autem M et K; ducantur rectae lineae a signis ad signa quae dicimus, id est a G in I, ab M in N, a K in L, ab E in F. Spatia igitur duo aduersa sibi, id est unum a C usque ad lineam quae in I ducta est, alterum a D usque ad lineam quae in F ducta est, intellegantur pruinaobriguisse perpetua: est enim superior septentrionalis, inferior australis extremitas. Medium cingulus ab I usque ad N de subiecto calore et superiore frigore temperetur, rursus ut
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu ꝓniora. Prius autẽ qualit̃
terrã coroneNT. Orinde quẽ ad modũ
celũ teneant. explicandũ ẽ Terranon
e & ultima sperae̾ Hinc diuidit ho¬
rizon idẽ finalis circulus. deqͦ ante
retulimꝰ. Ergo medietas cuiꝰ partẽ nos
adealica quȩ ad nos uident᷑ inferiora
decendit inmedio enĩ locata exomĩ
sui parte calũsuspicit. Huiꝰ igit᷑ ad cae¬
lũ breuitas cui punctũ ẽ. ad nosuꝰ in mͣ¬
sa globositas distinguit᷑ locis intͥse uics¬
sim presñs nimiaeate uł frigoris ł calo¬
ris geminã nacła int̃ diuersa tẽ penem
Nã a& septẽ monalis & instralis extrenitas
ꝑpetua obriguerunt priuna. Ethiuelut
duo sunt ciguli. quib. terra redimitur
Sed ambitu breues. qsi extrema cingentes
Hoꝵͣ ut̃q habitationis ui patiensẽ qr torpor
ille glatialis nec animali nec frugiuita
ministrat Illo enĩ aere corpꝰ alit᷑. qͦ erba
nutrit᷑ Mediuscingul & idõmaximꝰ

Expanded text:
intellectui proniora. Prius autem qualiter intellectui proniora. Prius autem qualiter terram coronent, deinde quemadmodum caelum teneant explicandum est. Terra nona et ultima sphaera est. Hanc diuidit horizon, id est finalis circulus de quo ante rettulimus. Ergo medietas cuius partem nosad ea loca quae ad nos uidentur inferiora descendit: in medio enim locata ex omni sui parte caelum suspicit. Huius igitur ad caelum breuitas, cui punctum est, ad nos uero immensa globositas, distinguitur locis inter se uicissim pressis nimietate uel frigoris uel caloris, geminam nacta inter diuersa temperiem. Nam et septentrionalis et australis extremitas perpetua obriguerunt pruina, et hi uelut duo sunt cinguli quibus terra redimitur, sed ambitu breues quasi extrema cingentes. Horum uterque habitationis impatiens est, quia torpor ille glacialis nec animali nec frugi uitam ministrat: illo enim aere corpus alitur quo herba nutritur. Medius cingulus, et ideo maximus,
Abbreviated transcription (Latin):
pinxit: Illud quoq nsinr ꝑfectione doctri¬
nȩ ẽ. qđ cũ aliis nos ñpatit᷑ errare qui t̃rã
sẽmel cingi oceano crediderunt. Nã sicuu¬
set om̃is t̃ra parua quȩdã r̃ insula circũ¬
fua illo mari. unũ oceani ambitũ de disset
intelligi. Sed adiciendoquȩ colit᷑ a uob uerã
eiꝰ diuisionẽ de qua paulo post disseremꝰ nosse
cupientib intelligendã reliquit. De quonq:
aut̃ cingulis ne quȩ so estimes ducꝑ romanȩ
facundie parentũ maronis &. tullu disentire
doctrinã cũ hic ipsiscingulis trã redimi¬
tã dicat ille hisdẽ quas greco nomine
tonasuocit asserat caelũ teneri. Utrũq.
enĩ incorruptã uerãq. nec alter contra¬
nã retulisse rationẽ: ꝓcedente diputa¬
tione constabit. Sedutomĩa quȩ hoclo¬
co explananda recepimꝰ liquere possinT
habendus ẽ pͥmũ sermo decingulis. Qui¬
a situroꝵ ante oculos locato. c&eraert᷑

Expanded text:
pinxit. Illud quoque non sine perfectione doctripinxit. Illud quoque non sine perfectione doctrinae est, quod cum aliis nos non patitur errare qui terram semel cingi Oceano crediderunt. Nam si dixisset «omnis terra... parua quaedam est insula circumfusa illo mari...», unum Oceani ambitum dedisset intellegi; sed adiciendo «quae colitur a uobis...», ueram eius diuisionem, de qua paulo post disseremus, nosse cupientibus intellegendam reliquit. De quinque autem cingulis ne quaeso aestimes duorum Romanae facundiae parentum, Maronis et Tullii, dissentire doctrinam, cum hic ipsis cingulis terram redimitam dicat, ille isdem quas Graeco nomine zonas uocat adserat caelum teneri. Vtrumque enim incorruptam ueramque nec alteri contrariam rettulisse rationem procedente disputatione constabit. Sed ut omnia quae hoc loco explananda recepimus liquere possint, habendus est primum sermo de cingulis, quia, situ eorum ante oculos locato, cetera erunt
Abbreviated transcription (Latin):
urgent uestigia nichil ad urm̃genꝰ Hic
aut̃ alt̃ subiectꝰ aquiloni. quẽ incolitis. cer¬
ne quã tenui uos parte contingat. Omĩs
enĩ terra quȩ colit᷑ a uobis angusta uerticib
laterib: latior parua quȩdã ẽ insula cocũ fusa
illo mari. qđ atlanticũ qđ magnũ qut̃ ocea¬
nũ appellatis bi t̃ris qui tam̃ tanto nomine
quã sit paruus uides Postquã cȩlũ quo omã
continent᷑ &. subrectarũ spȩrarũ ordinẽ motũq
acdemotu sonuĩ cȩlestis musicȩ modos &. nu¬
meros explicantẽ &. aerẽ subditũ lunȩ tul¬
lianꝰ sermo ꝑnecessaria &. p̃sentio peri apta
ductꝰ ad t̃rã usq: descripsit ipsius iam terrae
descriptionẽ uerborũ parcus. rerũ fecundꝰ
absoluit Et enĩ maculas habitationũ. ac
de ipsis habitatorib alios int̾ruptos ad uersosq
obliquos eciã & transuersos alios nominando
t̃renȩ sperȩ globositatẽ cantũ ñ colorib:

Expanded text:
urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic urgent vestigia, nihil ad vestrum genus; hic autem alter subiectus aquiloni, quem incolitis, cerne quam tenui vos parte contingat. Omnis enim terra, quae colitur a vobis, angustata verticibus, lateribus latior, parva quaedam insula est circumfusa illo mari, quod Atlanticum, quod magnum, quem Oceanum appellatis in terris, qui tamen tanto nomine quam sit paruus uides.» Postquam caelum quo omnia continentur, et subiectarum sphaerarum ordinem motumque, ac de motu sonum caelestis musicae modos et numeros explicantem et aerem subditum lunae, Tullianus sermo, per necessaria et praesenti operi apta ductus, ad terram usque descripsit, ipsius iam terrae descriptionem uerborum parcus, rerum fecundus absoluit. Et enim maculas habitationum ac de ipsis habitatoribus alios interruptos aduersosque, obliquos etiam et transuersos alios nominando, terrenae sphaerae globositatem tantum non coloribus
Abbreviated transcription (Latin):
b meruit int̃ eẽ secretis cõpletae aures sunt
sõni magnitudine suꝑẽ ut ceteroꝵ hominũ
sensꝰ mundanȩ concinentiȩ ñ capiat auditũ
Sed iã tractatũ ad sequentia conferannis
Uides habitari in t̾ra raris & angustis locis. &.
in ipsis quasi maculis ubi habitat᷑ uastas solitu¬
Sdines int̾rectas: easq quilncolant terrã ñ mo¬
do hit̾ruptos ita eẽ ut nichil int̃ ipsos ab alus
ad alios manare possit. sed partĩ obliquos. par¬
tĩ trans uersos partĩ etiã aduersos stare uob¬
SA quib expectare gloriã certe nullã poteris
Cernis aut̃ eandẽ terrã quasi quib dã redimi¬
tã & circũcdatã circulis Ẽ quib duomaxi
me int̃ sediuersos &. cęli uerticib ipsis ex
utraq: parte subnicos obriguisse pruina ui¬
des Mediũ aut̃ illũ &. maximũ. solis ardo¬
re torreri. Duo sunt habitabiles Quoꝵ au¬
Sstralis ille. in quo qui insistunt aduersa uobis

Expanded text:
bus meruit interesse secretis completae aures sunt bus meruit interesse secretis completae aures sunt soni magnitudine, superest ut ceterorum hominum sensus mundanae concinentiae non capiat auditum. Sed iam tractatum ad sequentia conferamus. «Vides habitari in terra raris et angustis locis, et in ipsis quasi maculis ubi habitatur uastas solitudines interiectas, eosque qui incolant terram non modo interruptos ita esse ut nihil inter ipsos ab aliis ad alios manare possit, sed partim obliquos, partim transuersos, partim etiam aduersos stare uobis, a quibus expectare gloriam certe nullam potestis. Cernis autem eandem terram quasi quibusdam redimitam et circumdatam cingulime inter se diversos et caeli verticibus ipsis ex utraque parte subnixos obriguisse pruina vides, medium autem illum et maximum solis ardore torreri. Duo sunt habitabiles, quorum australis ille, in quo qui insistunt, adversa vobis
Abbreviated transcription (Latin):
quã necesse ẽ suꝑfundit addit tenebras. ñ
adimit densitatẽ Vnde finẽ de hac tractatꝰ¬
u parte ficiemꝰ a dieeto uno qđ scitu dignũ putamꝰ
quia cũ sint melodiȩ musicȩ triageneri.
en armoniũ. diatonũ & chromaticũ primũ
quidẽ ꝓpt̃ nimiã sui difficultatẽ ab usurecess e
Tertiũ uero t̃ infame mollicie Vnde mediũ
ib diatonũ mundanȩ musicȩ doctrina pla¬
tonis asscribit᷑. Nechoc int̃ preteunda po¬
nemꝰ qđ musicã ꝑpetua cȩli uolubilitate
nascentẽ idõ claro ñ sentim auditu. quia
maior sonꝰ ẽ quã ut humanarũ auriũ ꝑcipiat᷑
angustus Nã si nili cata dupa ab aurib
in colarũ amplitudinẽ fragoris exdudu. ⁊
quid mirũ si nr̃m sonꝰ excedit auditũ quẽ mun¬
danȩ molis inpulsus emittit : Nec enĩ de nichi¬
lo ẽ quob ait. Qui cõplet aures meas tantꝰ &. tã
dulcis sonꝰ. sed uoluit hitelligi qđ sieiꝰ qui cȩlesti¬

Expanded text:
quam necesse est superfundit addit tenebris, non quam necesse est superfundit addit tenebris, non adimit densitatem. Vnde finem de hac tractatus parte faciemus, adiecto uno quod scitu dignum putamus, quia, cum sint melodiae musicae tria genera, enarmonium, diatonum et chromaticum, primum quidem propter nimiam sui difficultatem ab usu recessit, tertium uero est infame mollitie, unde medium, id est diatonum, mundanae musicae doctrina Platonis adscribitur. Nec hoc inter praetereunda ponemus, quod musicam perpetua caeli uolubilitate nascentem ideo claro non sentimus auditu, quia maior sonus est quam ut humanarum aurium recipiatur angustiis. Nam si Nili Catadupa ab auribus incolarum amplitudinem fragoris excludunt, quid mirum si nostrum sonus excedit auditum, quem mundanae molis impulsus emittit? Nec enim de nihilo est quod ait «qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus», sed uoluit intellegi quod, si eius qui caelesti
Abbreviated transcription (Latin):
uis ẽ duoꝵ. septẽ efficiur distinctos int̾ual
lissonos qui numerꝰ rerũ omniũ bere no¬
d est. Septenariũ aut̃ numerũ rerũ om̃i¬
ũ nodũ eẽ plene cũ denumeris superius
loquerem exp̃ssimꝰ Ad illuminandã ut
estimo obscuritatẽ uerborũ ciceronis de
musica tractatꝰ succinctꝰ a nobis qua licuit
breuitate sufficiet. Na netas &. hypatas
aliarũq sidiũ uocabula ꝑcurrere &. tonorũ
uel limmatũ minuta subtilia .&. quid in sonis
plittera quidꝓsyllaba: quid ꝓ integro nomine
accipiat᷑ asserere ostentantis ẽ ñ docentis
Nec enĩquia fecit in hoc loco cicero musice
mͣtionẽ occasione hac eundũ ẽ ꝑ uniuersos
tractatꝰ qui possurs eẽ de musica quos quantũ
mea fert opinio t̃minũ habere ñ ȩstino
Sedilla sunt ꝑ sequenda quib uerba quȩ ex¬
plananda receperis possint liquere Quia in
re naturalit̃ obscura qui in exponendo plura

Expanded text:
uis est duorum, septem efficiunt distinctos interualuis est duorum, septem efficiunt distinctos interual qui numerus rerum omnium fere nodus est.» Septenarium autem numerum rerum omnium nodum esse plene, cum de numeris superius loqueremur, expressimus; ad illuminandam, ut aestimo, obscuritatem uerborum Ciceronis de musica, tractatus succinctus a nobis qua licuit breuitate sufficiet. Nam netas et hypatas aliarumque fidium uocabula percurrere, et tonorum uel limmatum minuta subtilia, et quid in sonis pro littera, quid pro syllaba, quid pro integro nomine accipiatur adserere ostentantis est, non docentis. Nec enim quia fecit in hoc loco Cicero musicae mentionem, occasione hac eundum est per uniuersos tractatus qui possunt esse de musica, quos, quantum mea fert opinio, terminum habere non aestimo, sed illa sunt persequenda quibus uerba, quae explananda receperis, possint liquere, quia, in re naturaliter obscura, qui in exponendo plura
Abbreviated transcription (Latin):
orẽ. ut circat᷑rã quȩ ultima sperarũ ẽ.
tã concretꝰ. tã densus habeat᷑. ut causa
sit terrae. Inuna sede semꝑ herendi.
necinquã lib& partẽ ꝑmittat᷑ moueri
obsessa undiq circũ susi sps̃ densitate in
spera aut̃ ultimũ locũ eẽ quinie chnis ẽ an¬
mundani corporis sperȩ nouẽ sun łri¬
ma illa stellifera que ꝓprionomine glũ
dicit᷑ & aplanes apud grecos uocit᷑ arcers
&. contineis ceteris: Haȩc ab oriente sẽ¬
ꝑ uoluit᷑ inoccasũ Subieftae septẽ quas
uagas dicimꝰ ab occidente hi orientẽ feruf᷑
Nona terra sine motu Octo sunt igt᷑ quŗ
mouent᷑. Sed septẽ soni sunt qui conci¬
nentiã de uolubilitate conficiunꝰ. ꝓpt̃ ea
quia mercurialis &. uenerius orbis pari
ambitu comitati solẽ uae eiꝰ tãquã satel¬
lites obsequunt᷑ &. ideo a ñ nulis astrono¬
miȩ studentib: eandẽ iui sortiti existimant᷑
unde ait . Illi aut̃ octo curs inquib: eadẽ

Expanded text:
orem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, orem, ut circa terram, quae ultima sphaerarum est, tam concretus, tam densus habeatur, ut causa sit terrae in una sede semper haerendi, nec in quamlibet partem permittatur moueri, obsessa undique circumfusi spiritus densitate; in sphaera autem ultimum locum esse qui medius est, anmundani corporis sphaerae nouem sunt. Prima, illa stellifera, quae proprio nomine caelum dicitur et ἀπλανής apud Graecos uocatur, «arcens et continens ceteras». Haec ab oriente semper uoluitur in occasum; subiectae septem, quas uagas dicimus, ab occidente in orientem feruntur; nona, terra, sine motu. Octo sunt igitur quae mouentur, sed septem soni sunt qui concinentiam de uolubilitate conficiunt, propterea quia Mercurialis et Venerius orbis, pari ambitu comitati solem, uiae eius tamquam satellites obsequuntur, et ideo a nonnullis astronomiae studentibus eandem uim sortiti existimantur. Vnde ait: «Illi autem octo cursus in quibus eadem
Abbreviated transcription (Latin):
ris atq infimꝰ. Quoniã sp̃u ut in extremi¬
tate languescente ĩãuoluit᷑. & ꝓpt᷑an¬
gustias quib. penultimꝰ orbis artat᷑ impaeu
leniore conuertit᷑. Nec secꝰ ꝓbamꝰ intibiis.
dequarũ foraminib uicinis inflantis
ori sonus acutꝰ emittit᷑. De longinquis
autẽ & t̃mino ꝓximis. grauior ltẽ acutior
ꝑpatentiora foramina. grauior ꝑ angusta
Etutriusq causae ratiouna. Quia sp̃subi
incipit fortiorẽ. defectior ubi desinit
Et qr maiorẽ imp&eũ ꝑ mauis foram̃ in¬
pellit. contra autẽ in angustis contingit
eteminꝰ positis Ergo orbis altissimꝰ. &
ut in mim̃sũ patens & ut spũ eo fortiore
qͦ origini suȩ uicinior ẽ incitatꝰ sonoꝵ̃
defe acum̃ emittit. Uoxultimi. & ꝓspa¬
tu breuitate & ꝓ longinquitate. iam
frangitur Hinc qͦq aꝑtius ad probat᷑.
spiritũ quantũ aborigine sua deorsũ
recedit Tanto circa mpulsũ fierileni¬

Expanded text:
ris atque infimus», quoniam spiritu ut in extremiris atque infimus», quoniam spiritu ut in extremitate languescente iam uoluitur, et propter angustias, quibus paenultimus orbis artatur, impetu lenioreconuertitur. Nec secus probamus in tibiis, de quarum foraminibus uicinis inflantis ori sonus acutus emittitur, de longinquis autem et termino proximis, grauior; item, acutior per patentiora foramina, grauior per angusta. Et utriusque causae ratio una, quia spiritus, ubi incipit, fortior est, defectior ubi desinit, et quia maiorem impetum per maius foramen impellit, contra autem in angustis contingit et eminus positis. Ergo orbis altissimus, et ut in immensum patens, et ut spiritu eo fortiore quo origini suae uicinior est incitatus, sonorum de se acumen emittit; uox ultimi et pro spatii breuitate et pro longinquitate iam frangitur. Hinc quoque apertius approbatur spiritum, quanto ab origine sua deorsum recedit, tanto circa impulsum fieri leni
Abbreviated transcription (Latin):
fert. ut extrema exaltera parte graui
ter. Ex altera autẽ acute sonent. Quã
ob causã sũmus ille cali stellifercursus
cuius conuersio ẽ. contitaor acute exci¬
tato mouet᷑ sono. Grauissimo autẽ hic
lunaris atq infimꝰ. Diximꝰ nũ quã sonũ
fieri. nisi aere ꝑcusso. Vt autẽ sonꝰ ipse
aut acutior. aut grauior ꝓferat᷑. ictꝰ effi¬
cit. Quidũ ingens. &celer incidit. acu¬
tũ sonũ pͣstat. Sitardior lentiorue. gra¬
uiorẽ. Inditioe̾ uirga. quȩdũ auras ꝑ¬
cutit. siinpulsu cito feriat. sonũ acuit.
sileniore. ingrauius frangit auditũ. In
fidib qͦq idẽ uidemꝰ. Quaesi tractu
artiore tendunt᷑. acute sonant grauuis
laxiores Ergo & superioresorbes dũp
amplitudine sua impaeu grandiore
uoluunt᷑. Dũq. spiritu ut in origine
sua fortiore tendunt᷑: ꝓpt̃ ipsã utait.
concitatiorẽ coniersionẽ acute excitato.
mouent᷑sono Grauissimo autẽ hicluna¬

Expanded text:
fert ut extrema ex altera parte graufert ut extrema ex altera parte grauter, ex altera autem acute sonent. Quam ob causam summus ille caeli stellifer cursus, cuius conversio est concitatior, acuto et excitato mouetur sono, grauissimo autem hic lunaris atque infimus.» Diximus numquam sonum fieri nisi aere percusso. Vt autem sonus ipse aut acutior aut grauior proferatur, ictus efficit qui, dum ingens et celer incidit, acutum sonum praestat, si tardior lentiorue, grauiorem. Indicio est uirga quae, dum auras percutit, si impulsu cito feriat, sonum acuit; si lentiore, in grauius frangit auditum. In fidibus quoque idem uidemus, quae, si tractu artiore tenduntur, acute sonant, grauius laxiores. Ergo et superiores orbes, dum pro amplitudine sua impetu grandiore uoluuntur, dumque spiritu, ut in origine sua, fortiore tenduntur, propter ipsam, ut ait, concitatiorem conuersionem, «acute excitato mouentur sono, grauissimo autem hic luna
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad martẽ. Et quantũ a t̾ra usq ad mar¬
tẽ est. octies tantũ sit at̾rausq ad iouem
Quantũq ẽ at̾ra usq adiouẽ. septies & uities
tantũ sit at̾ra usq ad sat᷑ni orbẽ Hanc pla¬
toni coꝵͣ ꝑsuasionẽ porphirius libris inse¬
ruit. quib timꝑi obscuritatib. ñ nihillucis
infudit. Aitq eoscredere adimaginẽ con¬
textionis aniȩ hȩc eẽ. Incorpore mundi
int̃ualla quȩ epitritis. hemioliis. epog¬
do is. hemitoni isq conplent᷑ & limmate.
& ita ꝓuenire concentũ. cuius ratio insub¬
stantia. animȩ contexta mundano qͦq
corpori qđ ab anima mouet᷑ inserta e᷑
Vnde exomi parte docta & ꝑfecta est
ciceronis as sertio qͥ interuallis imparib sed
tam̃ prata parteratione distincti cȩlestẽ
sonũ dicit eẽ disiunctũ. Nc̃ locꝰ ad monae
ut de grauitate & acumine sonoꝵ diuersi¬
tates quas ad serit reuoluamꝰ. Etnatura

Expanded text:
usque ad Martem; et quantum a terra usque ad Marusque ad Martem; et quantum a terra usque ad Martem est, octies tantum sit a terra usque ad Iouem; quantumque est a terra usque ad Iouem, septies et uicies tantum sit a terra usque ad Saturni orbem. Hanc Platonicorum persuasionem Porphyrius libris inseruit quibus Timaei obscuritatibus nonnihil lucis infudit, aitque eos credere ad imaginem contextionis animae haec esse in corpore mundi interualla, quae epitritis, hemioliis, epogdois, hemitoniisque complentur et limmate, et ita prouenire concentum cuius ratio, in substantia animae contexta, mundano quoque corpori, quod ab anima mouetur, inserta est. Vnde ex omni parte docta et perfecta est Ciceronis adsertio, qui «interuallis imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis» caelestem sonum dicit esse disiunctum. Nunc locus admonet ut de grauitate et acumine sonorum diuersitates quas adserit reuoluamus: «Et natura
Abbreviated transcription (Latin):
originẽ sumpsit exmusica hȩcdũ
adsperalẽ motũ mundi corpꝰ impellit.
sonũ efficit qui int᷑ uallis ẽ. disiunctꝰ
in parib sed tam̃ prata parteratione
distinotis sicut a principio ipsa contex¬
taẽ. Sed haec int̃ualla quȩ inanima
quippe incorporea sola aestimant᷑ rati¬
one ñ sensu. quȩrendũ ẽ utrũ. & in ip¬
somundi corpore dim̃so librata serua¬
uerit. Et archi medes qͥdẽ stadioꝵ nie¬
rũ dep̃hendisse credidit. qͥb. at̾re suꝑ¬
ficie luna distara&. et aluna mercurius.
amercurio uenꝰ sol. auenere mars.¬
a sole. amarte iuppit᷑. sat᷑nus aioue. Sed&
saturni brbeusq ad ipsũ stelliferũ calũ om̃e
spatiũ. seratione mensũ putauit. Quȩ tam̃
archimedis dimensio aplatonicis repudiataẽ.
quasi dupla & tripla intͣualla ñ seruans
adsolẽ triplũ sit a terra usq. aduenere᷑. Quan¬
tũq. ẽ a terrausq. aduenerẽ. quat᷑ tantũ

Expanded text:
originem sumpsit ex musica. Haec, dum originem sumpsit ex musica. Haec, dum ad sphaeralem motum mundi corpus impellit, sonum efficit qui «interuallis» est «disiunctus imparibus sed tamen pro rata parte ratione distinctis», sicut a principio ipsa contexta est. Sed haec interualla, quae in anima, quippe incorporea, sola aestimantur ratione, non sensu, quaerendum est utrum et in ipso mundi corpore dimensio librata seruauerit. Et Archimedes quidem stadiorum numerum deprehendisse se credidit quibus a terrae superficie luna distaret, et a luna Mercurius, a Mercurio Venus, sol a Venere, Mara sole, a Marte Iuppiter, Saturnus a Ioue; sed et a Saturni orbe usque ad ipsum stelliferum caelum omne spatium se ratione mensum putauit. Quae tamen Archimedis dimensio a Platonicis repudiata est, quasi dupla et tripla interualla non seruans; ad solem, triplum sit a terra usque ad Venerem; quantumque est a terra usque ad Venerem, quater tantum
Abbreviated transcription (Latin):
tutr̃. Dat somnos adimitq. neo non xu¬
ras & inmittit & retrahit lrã suggerit.
clem̃tiã suad&e corpoꝵ̃ quoq morbis.
medet᷑. Nã hinc ẽ qđ egris remedia
prestantes. p̃cinere dicunt᷑. Et qͥd mi¬
rũ siintͣ homines mnusicȩ tanta domina¬
tior̾. cũ aues qͦq. ut lusciniȩ. ut cẏoni
alieue idgenꝰ cantũ urluti quadã disci¬
plina artis excereeant. ñ nullȩ uͦ uel
aues uel t̾renȩ seuaquatiles beluȩ iui¬
tante cantu inretia sponte decurrant.
et pastoralis fistula pastũ ꝓgressie qui¬
etẽ imperae gregib Nec mirũ In erẽ
enĩ mundanx animȩ causas musicȩ.
qͥb. ẽ intexta p̃diximꝰ. Ipsa autẽ mun¬
di anima. uiuentib omib uitãminis¬
trat. Hinchominũ pecudũq. genꝰ uitae¬
q. uolantũ. & quȩ marmoreo. fert
monstra sub aquore pontꝰ. Iureigit᷑
musica capit᷑. omẽ qđ uiuit. quia cae¬
lestis anima qua animat᷑. uniuersitas

Expanded text:
tutem. Dat somnos adimitque..., necnon cututem. Dat somnos adimitque..., necnon curas et immittit et retrahit, iram suggerit, clementiam suadet, corporum quoque morbis medetur nam hinc est quod aegris remedia praestantes praecinere dicuntur. Et quid mirum si inter homines musicae tanta dominatio est, cum aues quoque, ut lusciniae, ut cycni aliaeue id genus, cantum ueluti quadam disciplina artis exerceant, nonnullae uero uel aues uel terrenae seu aquatiles beluae, inuitante cantu, in retia sponte decurrant, et pastoralis fistula pastum progressis quietem imperet gregibus? Nec mirum. Inesse enim mundanae animae causas musicae, quibus est intexta, praediximus. Ipsa autem mundi anima uiuentibus omnibus uitam ministrat: Hinc hominum pecudumque genus uitaeque uolantum Et quae marmoreo fert monstra sub aequore pontus. Iure igitur musica capitur omne quod uiuit, quia celestis anima, qua animatur uniuersitas,
Abbreviated transcription (Latin):
Nã idõ in hac uita omnis anima musicisso¬
nis capit᷑. ut nonsoli qui sunt habitu cul¬
tiores. uerũ uniuersae qͦq barbarȩ na¬
tiones cantꝰ quib. uel ad ardorẽ uirtutis
anim ent᷑ ue ladmollitiem uoluptatis resol¬
uant᷑ excerceant. qr incorpͦ defert memo¬
riã musice cuius incaelo fuit conscia &ita
delini mentis canticis occupat᷑. ut nullũsit
tã immite. tã asperũ pectꝰ. qđ non oblec¬
tam̃toꝵ taliũ teneat᷑ affectu. Hinc esti¬
mo &e orphei uelamphionis fa bulã quoꝵ
alter animalia ratione carentia. Alter
saxa qͦq trahere cantib ferebant᷑ sump¬
sisse principiũ. quia pͥmi fortegentes
urhsine rationis cultu barbaras uel saxi
instar nullo affectu molles ad sensũ uolup¬
tatis canendo traxerunt Ita deniq om̃ĩs
habitus animȩ cantib. gubernat᷑. ut &
adbellũ ꝓgressui. & itẽ receptui canat᷑.
cantu & eoxcitante. & rursꝰ sedante uir¬

Expanded text:
Nam ideo in hac uita omnis anima musicis soNam ideo in hac uita omnis anima musicis sonis capitur, ut non soli qui sunt habitu cultiores, uerum uniuersae quoque barbarae nationes cantus, quibus uel ad ardorem uirtutis animentur uel ad mollitiem uoluptatis resoluantur, exerceant, quia in corpus defert memoriam musicae cuius in caelo fuit conscia, et ita delenimentis canticis occupatur ut nullum sit tam immite, tam asperum pectus, quod non oblectamentorum talium teneatur affectu. Hinc aestimo et Orphei uel Amphionis fabulam, quorum alter animalia ratione carentia, alter saxa quoque trahere cantibus ferebantur, sumpsisse principium, quia primi forte gentes uel sine rationis cultu barbaras, uel saxi instar nullo affectu molles, ad sensum uoluptatis canendo traxerunt. Ita denique omnis habitus animae cantibus gubernatur, ut et ad bellum progressui et item receptui canatur, cantu et excitante et rursus sedante uir
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ducẽ & principẽ orbiũ c&eroꝵ. ut ipse
cicero refert. dux & princeps & modoratur
luminũ reliquoꝵͣ mens mundi & tẽperatio
Musas er̃. mundi cantũ. &iam aruscisciunT.
qui eas camenas. quasi canenas acanendo
dixerunt. Idõ canere caelũ &iã theologi
conꝓbantes. sonos musi cossacrificiis adhi¬
buerunt. Qui apud alios. Irra uelcłthar&
apud non nullos tibus aliis uemusicis instru¬
mentis fieri solebant In ipsis qͦq hrmnis
deoꝵͣ ꝑstropham & antistrophã maera
canoris uersib ad hibebat᷑. ut ꝑse rophã
rectꝰ orbis stelliferi motꝰ. ꝑ antistro¬
phã diuersus uagarũ regress p̃dicaretur.
Ex quib duob motib pͥmus innatura
hrmnꝰ dicanđ dõ sumpsit exordium.
Mortuos qͦq ad sepulturã ꝓsequi opor¬
tere cũ cantu. pluronarũ gentiũ uelre¬
gionũ instituta sanxerunt. ꝑsuasione hac
Qua post corpus animȩ ad originẽ dulcedi¬
nis musicae idẽ ad calũ redire credant᷑.

Expanded text:
quasi ducem et principem orbium ceterorum, ut ipse Cicero refert: «dux et princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio». Musas esse mundi cantum etiam Etrusci sciunt, qui eas 'Camenas', quasi 'Canenas', a canendo dixerunt. Ideo canere caelum etiam theologi comprobantes sonos musicos sacrificiis adhibuerunt, qui apud alios lyra uel cithara, apud nonnullos tibiis aliisue musicis instrumentis fieri solebant. In ipsis quoque hymnis deorum, per stropham et antistropham metra canoris uersibus adhibebantur, ut per stropham rectus orbis stelliferi motus, per antistropham diuersus uagarum regressus praedicaretur, ex quibus duobus motibus primus in natura hymnus dicandus deo sumpsit exordium. Mortuos quoque ad sepulturam prosequi oportere cum cantu plurimarum gentium uel religionum instituta sanxerunt, persuasione hac qua post corpus animae ad originem dulcedinis musicae, id est ad caelum, redire credantur.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ sic absurdũ ẽ ut sine argum̃toꝵ patrocinio
subruat᷑ Restat ergo ut indubitabili ratione
monstratũ sit. in t̾ram ferri oma nutu suo
pondera Ista aut̃ quȩ de hoc dictasiont. opitula¬
bunt᷑ nobis & ad illius loci disputationẽ quo
antipodas ẽẽ cõmemorat. Sed hic inhibita
continuatione tractatꝰ. ad sđi cõmentarii
uolum̃ disputationẽ sequentiũ reserue mus¬
Vperuri cõmentario Custrciii. luce michi dilec¬
ior fili usq ad stellifere sperȩ cursi &. subiec¬
tarũ septẽ sermo ꝓcesserat. nunciã de mussca
earũ modulatione disputet᷑. Quid hic inquã
quis ẽ qui cõplet aures meas tantꝰ &. tã dul¬
cis sonꝰ : Hic ẽ inquit ille qui int̃uallis dis

Expanded text:
quod sic absurdum est ut sine argumentorum patrocinio quod sic absurdum est ut sine argumentorum patrocinio subruatur. Restat ergo ut indubitabili ratione monstratum sit in terram ferri «omnia nutu suo pondera». Ista autem quae de hoc dicta sunt opitulabuntur nobis et ad illius loci disputationem quo antipodas esse commemorat. Sed hic, inhibita continuatione tractatus, ad secundi commentarii uolumen disputationem sequentium reseruemusSuperiore commentario, Eustathi luce mihi dilectior fili, usque ad stelliferae sphaerae cursum et subiectarum septem sermo processerat. Nunc iam de musico earum modulamine disputetur. «Quid? Hic», inquam, «quis est qui complet aures meas tantus et tam dulcis sonus?» «Hic est», inquit, «ille qu