comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iugio prioꝵ hominũ. serꝑens ad man¬
ducandũ ꝑsuasit: mulier autẽ ñ man¬
ducauit sola: s uiro suo dedit: & simul
manducauert̃: ita &. in quod̾a secreto
coniugio: qđ in uno hoĩe gerit᷑: & di¬
noscitur: cum rationi scĩe: quȩ in rebꝰ
temporalibus agendis ratiocinandi ui¬
uacitate uersat᷑: animalis sensus inge¬
rit: quanda illecebrã: tẽ uelut serpenꝰ
alloquit᷑ feminã. buic autẽ illecebre ꝯ¬
sentire: de ligno uecito est edere. S iste
consensus: si sola cogitationis delectati¬
one contentus est. Suꝑiori uͦ aucborita¬
te ita retinent᷑ menbra: ut ñ erhibean¬
tur arma iniquitatis peccato: sic haben¬
dũ existimo: uelut lignũ uetitũ: muli¬
er sola comederit. Si autẽ in consensu
illo ita decernit᷑ qd̾q peõcm: ut si po
testas sit: etiã oꝑe impleat᷑: intelligen¬
da ẽ mulier dedisse suo uiro: simul eden¬
dũ illicitũ cibũ. Neq enĩ potest pecẽm
ñ solũ cogitandũ suauiter. uerũ etiã ꝑ¬

Expanded text:
o primorum hominum serpens manducandum persuasit, mulier autem non manducavit sola, sed viro suo dedit, et simul manducaverunt; ita et in quodam secreto conjugio, quod in uno homine geritur et dignoscitur, cum rationi scientiae, quae in rebus temporalibus agendis ratiocinandi vivacitate versatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita retinentur membra, ut non exhibeantur arma iniquitatis peccato, Rom. 6; sic habendum existimo, velut lignum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, ut, si sit potestas, etiam opere impleatur; intelligenda est mulier dedisse viro suo simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam p
Abbreviated transcription (Latin):
facta fu̾it. si cupiditas nr̃a ñ moueat᷑
adpeocandũ. excludit᷑ serpentis astucia.
Si autẽ mota fu̾it. quasi iam mulieri.
ꝑsuasũ erit. S aliq̃n ratio uirilit̾ eciã cõ¬
motã cupiditatẽ refrenat. atq cõpeseit.
Qd cũ fit. ñ labimur inpec̃cm. s cũ aliqͣn¬
ta luctatione coronam᷑. Si autẽ ratio con¬
sentiat: & qđ libido cõmou̾it. faciendũ
esse decernat: ab om̃i beata uita tanqͣm
a paradyso homo expellit᷑. Iam enĩ pec¬
catũ imputat᷑: & si ñ subsequat᷑ factũ.
Quare ħ de anime partibus dixerit.
ec de anime partibus interseruimus:
ut ip̃iꝰ anime natura pleniꝰ cognosce¬
ret᷑. & scd̾m quã sui portionẽ in easit li¬
berũ arbitriũ: intelligat᷑. s. secundũ ia¬
ñ: om̃e ueniale. illud.s: qd̃ insolo motu
sensualitatis existit. Qđ sensualitas sepe
inscͥptura aliter quam supra accipit᷑ .s.

Expanded text:
facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur ad peccatum excluditur serpentis astutia. Si autem mota fuerit, quasi jam mulipersuasum erit. Sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat atque compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur fQuare haec de animae partibus dixit. Haec de animae partibus interseruimus, ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum arbitrium intelligatur: scilicet secundum ranon omne veniale, illud, scilicet, quod in solo motu sensualitatis existit. 11. Quod sensualitas saepe in Scriptura aliter quam supra accipitur, sc
Abbreviated transcription (Latin):
Quibꝰ suggestionibꝰ resistendũ est. Nori
enĩ ignoramus eiꝰ astutias. Q uomͦ enĩ ac¬
cessit ad iudam: qñ ei ꝑsuasit: ut do¬
minũ traderet. Nunqͥd in locis: ac ꝑ
hos oculos ei iusus ẽ. S utiq ut dic¬
tum ẽ: incor eiꝰ intrauit. Repellit autẽ
ip̃m hõ: si paradysũ mentis custodiat.
Posuit enĩ d̾s hominẽ inparadyso: ut
oꝑaretur & custodiret. ꝙ sic eccłe dr in¬
tis ille ꝑsuasor.S tam̃ ꝑmulierẽ de¬
cepit. Non enĩ ratio nr̃a deduci ad
consensionẽ peocati pot̾: nͥ cũ delec¬
tatio mota fu̾it in illa parte animi
que debet obtẽꝑare rationi. tanqͣm
rectori uiro. Etiam in uno quoq no¬
strũ nicħ aliud agit᷑: cũ ad peccatũ
quisq dilabit᷑: quã tẽ actum est:
in illis tribus. serpente. muliere. & ui¬
ro. Nam primofit suggestio. siue ꝑ eogi¬
tationẽ. siue ꝑsensus eceporis. uł uiden¬
do. uł tangendo. ul audiendo. uel gu¬
stando. uł olphando. Que suggestio: cũ

Expanded text:
stionibus resistendum est. Non enim ignoramus astutias ejus . Quomodo enim accessit ad Judam, quando ei persuasit ut Dominum traderet? Numquid in locis, aut per hos oculos ei visus est? Sed utique dictum est: In cor ejus intravit . Repellit autem illum homo, si paradisum mentis custodiat. Posuit enim hominem Deus in paradiso, ut operaretur et custodiret ; quia sicut tis ille persuasor, sed tamen per mulierem decepit. Non enim etiam ratio nostra deduci ad consensum peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere et viro. Nam primo fit suggestio, sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo; quae suggestio cum
Abbreviated transcription (Latin):
seruus est peccati. Qii habent bane lib̾¬
tatem. setł. a peccato. ⁊ ꝑ quid.
stam lib̾tatẽ que ẽ a peocato: illi solinẽ
habent: quos filius ꝑ grãm lib̾at. & repa¬
rat. ñ ita: qđ penitus sint sine peccato:
in hac mortali carne. s ut pecẽm in eis
ñ dominet᷑. neq regnet. & hec est uera
& bona lib̾tas. quȩ bonã parit seruitu

Expanded text:
rvus est peccati . 10. Qui habeant hanc libertatem, scilicet, a peccato, et per quid. Istam libertatem quae est a peccato, illi soli nunc habent quos Filius per gratiam liberat et reparat; non ita quod penitus sint sine peccato in hac mortali carne, sed ut in eis peccatum non dominetur neque regnet. Et haec est vera et bona libertas, quae bo
Abbreviated transcription (Latin):
sit potestate: uł qd̾ sine ipsiꝰ dispõne e¬
que fieret: in hoc ip̃e liberũ ñ habet ar¬
bitriũ. Qđ supradicta descriptio liberi
arbitrii ñ ꝯuenit deo. nec his qͥ głificati dt̃
t quid̃ scd̾m predictã assignationẽ.
inhis tantũ uidr esse lib̾ũ arbitri¬
um: qui uoluntatẽ mutare: & incon¬

Expanded text:
sit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aesit potestate, vel quod sine ipsius dispositione aeque fieret, in hoc ipse liberum non habet arbitrium. 3. Quod supraposita descriptio liberi arbitrii non convenit Deo, nec his qui glorificati sunt. Et quidem secundum praedictam assignationem, in his tantum videtur esse liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
cũ peccore.: s etiã inferior portio rationi.
quȩ temporaliũ dispõn intendit. in¬
telligit᷑. Qđ diligens lector: in locis scͥp¬
ture. ubi de ip̃a fit mentio: uigilanter
est ad utrũ libet. quia lib̾e potest mou̾i:¬
adhoc. uł ad illud. Liberũ gͦ dr arbitͥũ.
quantũ aduoluntatẽ. quia uoluntarie
mou̾i: & spontaneo appetitu ferri pot̾
adea que bona uł mala iudicat. uł ui¬
dicare ualet. Qđ liberũ arbitriũ ñ ꝑti¬
net nͥ aqͥ futurũ. nec ad om̃e fiturũ.
Doc autẽ sciendũ est: qm̃ liberũ arbitri¬
um: ad presens: uł ad p̃t̾in: ñ refert᷑.
s ad futura contingentia. Qđ enĩ inp̃¬
Usenti est: det̾iminatũ est. nec in potestatẽ
nra est: ut tc̃ sit: uł ñ sit: qñ est. Poteste¬
tatẽ liberi arbitrii spectat. Nec tam̃: oĩa
futura sub potestate lib̾i arbitrii ueniut
S ea tm̃: que ꝑliberũ arbitriũ possunt
fieri. uł ñ fieri. Siquis enĩ talequid ue¬
lit ac disponat face̾: qđ in eiꝰ nullatenꝰ

Expanded text:
ore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi de ipsa fit mentio, vigilanter est ad utrumlibet, quia libere potest mohoc, vel ad illud. Liberum ergo dicitur arbitrium, quantum ad voluntatem, quia voluntarie moveri, et spontaneo appetitu ferri potest ad ea quae bona vel mala judicat, vel judicare valet. 2. Quod liberum arbitrium non pertinet nisi ad futurum, nec ad omne futurum. Hoc autem sciendum est quod liberum arbitrium ad praesens vel ad praeteritum non refertur, sed ad futura contingentia. Quod enim in praesenti est, determinatum est, nec in potestate nostra est ut tunc sit vel non sit quando est; potest etatem liberi arbitrii spectat. Nec tamen omnia futura sub potestate liberi arbitrii veniunt, sed ea tantum quae per liberum arbitrium possunt fieri vel non fieri. Si quis enim tale quid velit ac disponat facere, quod in ejus nullatenus
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in illis duobus pͥmis hoĩbꝰ ꝑsonã
suam quisq portabat: & id̾o si sola mu¬
lier cibũ edidisset illicitũ: sola utiq oroe¬
enda decernant᷑ mala: s tantũ suauit̾
in recordatione teneant᷑: quasi mulierẽ
sine uiro posse dãpnari. Absit hoc cred̾e.
hec quippe una ꝑsona ẽ. unus hõ ẽ. to¬
tusq dapnabitur: nͥ hec: que sine uo¬
luntate oꝑandi. s tam̃ cũ uoluntate
animũ talibꝰ oblectandi: solius cogita¬
tionis sentiunt᷑ esse pecc̃a: ꝑ mediato¬
ris grãm remittant᷑. Idem quoq in li¬

Expanded text:
sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique morenda decernantur mala, sed tantum suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari: absit hoc credere. Haec quippe una persona est, unus homo est, totusque damnabitur, nisi haec quae sine voluntate operandi, sed tamen cum voluntate animum talibus oblectandi, solius cogitationis sentiuntur esse peccata per Mediatoris gratiam remittantur. 19. Haec i
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ illa libertas uera: que ẽ adiusti¬
ciã facienda. sit ip̃a libertas arbitrii qui¬
dam dicẽ: illam eande esse. s ꝑ giãm re
paratã. qua uiuante: lib̾a est adbonũ.
dum: unde erit hõĩ addicto. & uendito:
liberauerit. ue liberi eritis: Qd anteqͣo
fieri in hoiẽ incipiat: quomꝰ quisqͣm de
libero arbitrio głat᷑: qui ñ dũ est liber.
bene opet᷑ quis. Idoꝙ dict̃ illam lib̾tatẽ
uerã. quȩ ẽ ad benefaciendũ. ciũ sup̃me¬

Expanded text:
utrum illa libertas vera, quae est ad justitiam faciendam, sit ipsa libertas arbitrii. Quidam dicunt illam eamdem esse, sed reparatam per gratiam, qua juvante libera est ad bonum; unde erit homini addicto et vendito, beri eritis. Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio gloriatur, qui nondum est liber bene operetur quis; ideoque dicunt illam libertatem e est ad bene faciendu
Abbreviated transcription (Latin):
sima: & omp̃s uoluntas. que ñ necessita¬
te: s libera bonitate: omĩa facit: ꝓut uult.
Ideoq ieronimꝰ attendens ñ ita esse libe¬
rum arbitriũ indeo. sic̃ est increaturis:
ab ip̃o uidr liberũ arbitriũ excludere. iN
lus ds̃ est: inquẽ peccatũ ñ cadit. nec
cad̾e pot̾. Cetera cum sint liberi arbit.
in utrãq partẽ flecti possunt. Dũ ait ce¬
tera: indicat: liberũ arbitriũ sic̃ ẽ ince¬
ngeli uͦ. & scĩ: qui iam cũ dño felicit̾
uiuunt: atq ita gr̃a beatitudinis ꝯ¬
firmati sunt: ut ad maluĩ flecti: nec ue¬
lint: nec possint: libero arbitrio ñ ca¬
rent. Unde aug̃. in libro .xx.ii. de ciuita
te dei. sic ait. Siẽ pͥma immortalitas fu¬
it: quã peccando adam ꝑdidit: posse
ñ mori: ita primũ liberũ arbitͥũ. pos
uelle ñ possit. nec ideo: carebit lib̾o ar¬

Expanded text:
oluntas, quae non necessitate, sed libera voluntate omnia facit prout vult. Ideoque Hieron., attendens non ita esse liberum arbitrium in Deo, sicut est in creaturis, ab ipso videtur liberum arbitrium excludere, in lus Deus est in quem peccatum non cadit, nec cadere potest. Caetera, cum sint liberi arbitrii, in utramque partem flecti possunt. Dum ait caetera, indicat liberum arbitrium sicut est in caeAngeli vero et sancti qui jam cum Domino feliciter vivunt, atque ita gratia beatitudinis confirmati sunt, ut ad malum flecti nec velint nec possint, libero arbitrio non carent, unde Aug., in lib. 22 de Civit. Dei, cap. 30, ait: Sicut prima immortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori; ita primum liberum arbitrium, posvelle non possit; nec ideo carebit libero ar
Abbreviated transcription (Latin):
ut aug̃ euidenter docet in libro de
fide ad pecrũ. Cum inqͥt de xp̃o audis
qͥa informa deierat: oportet te agno¬
scere: fumissimeq teuere: in illofor¬
me noĩe. naturalẽ plenitudinẽ deb̾e
intelligi. Informa qͥ dei erat: qui inna¬
tura deipatris semꝑerat. de qͦ natꝰ erat.
Hylariꝰ quoq inxii. libro de trinitate
ait. Esse informa dei: ñ alia intelligen¬
tia ẽ: qͣm indei manere natura. Didi¬
cisti: nomine forme intelligentiã fieri
nature. o audisti: qđ forma dei: formã
serui suscepit. Unde osequens ẽ: qđ ma¬

Expanded text:
ut August. evidenter docet in lib. de Fide ad Petrum. Cum, inquit, de Christo audis quia in forma Dei erat, oportet te agnoscere firmissimeque tenere in illo formae nomine naturalem plenitudinem debere intelligi. In forma Dei ergo erat, quia in natura Dei Patris semper erat, de qua natus erat. Hilarius quoque, in lib. 12 de Trinitate, ita ait: Esse in forma Dei non alia intelligentia est, quam in Dei manere natura. Didicisti nomine formae intelligentiam fieri naturae, at audisti quod forma Dei formam servi suscepit. Unde consequens est q
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ illã. qͦ assup̃ta ẽ Ex qͦ apparet:
diuinã sub̃am assũpsisse humanã.
Ex u̾bis autẽ augustini suꝑiꝰ positis: ad¬
conciliauit. ꝑ hoc: qđ solũ uerbũ: car¬
nẽ: ip̃a trinitas fecit. In quo sic u̾itas
in cõmutabilis manec. Aiuine huma¬
neq nature: ut sic̃ uita semꝑ ẽ eiꝰ diui¬
nitas: quã de patre habet: ita uere sẽꝑ
atq incõmutabilis eiꝰsit humanitas:
qͣm sͥ unitã sũma diuinitas gerit Ec¬
ce & solũ uerbũ: dix̃ carnẽ factũ. & hu¬
manitatẽ: diuinitati unitã. Id̾e qͦq su¬
tam: quã tota tͥnitas fec̃. Iam facileẽ
agnosce: quã diuersa & multiplicia
suꝑ qͦstione ꝓposita: auctores tͣdiderint.
Id̾oq: posteriores ea legentes: uarias atq
ꝯtrarias: exp̃dictis occasionẽ sumentes.
ꝓmunt sententias.
Quid de hoc tenendũ sit.
os autẽ om̃is mendacii & otͣdidi¬
onis notã: a sacris paginis seclu¬
dere cupientes: ortbodoxis patͥbꝰ atq
catholicis doctoribus: nulla pͣue in¬

Expanded text:
cundum illam quae assumpta est. Ex quo apparet divinam substantiam assumpsisse humanam. Ex verbis autem August. superius positis, adconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre habet, ita vera semper et incommutabilis ejus sit humanitas, quam sibi unitam summa Divinitas gerit. Ecce et solum Verbum dixit carnem factum, et humanitatem divinitati unitam. Idem quoque sufacile est agnoscere quam diversa et multiplicia super quaestione proposita auctores tradiderunt. Ideoque posteriores ea legentes, varias atque contrarias, ex praedictis occasionem sumentes, promunt sententias. 2. Quid de hoc tenendum sit. Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam a sacris Paginis secludere cupientes, orthodoxis Patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae in
Abbreviated transcription (Latin):
si sunt & dãpnati ab ȩccła. Sic̃ degra¬
clatus ep̃c ñ habet potestatẽ largiendi
sacros ordines: facultatẽ tam̃ bapti¬
Zandi ñ amisit. Qđ uͦ aug̃ att: intel¬
ligunt dictũ de hereticis: qui ñ sen¬
tencia eccłȩ: s prauitate sensus sui:
a fidei ueritate ac doctrinȩ unitate
diuisi sunt. Qui licet tales sint: tam̃
potestatẽ ordinandi & ꝯsecrandi ba¬
bent. & qui ab eis ordinant᷑ ante ma¬
nifestã p̃cisionẽ: etiãsi eum eis aꝑte
exierint: & sententia eccłȩ dãpnati fu¬
erint: tam̃ si redierint: it̾m oedinan¬
di ñ sunt. Et ubiẽq legit᷑ de ordinatis
abhereticis: qđ seruatis eis ordinibus
ministrare ualeant: uł it̾m oedinan
di ñ sint: dehuiꝰmi accipiendũ dict̃.
Nam postquã p̃cisi fu̾nt: & dãpna¬
ti iudicio ȩccłȩ: ius ordinandi & ose¬
crandi eis detractũ asserunt. ut degͣ¬
datis uł ex omunicatis. Alii uͦ dicunt
sacramenta: ab hereticis etiã p̃cisis:

Expanded text:
si et damnati sunt ab Ecclesia, sicut degrasi et damnati sunt ab Ecclesia, sicut degradatus episcopus non habet potestatem largiendi sacros Ordines; facultatem tamen baptizandi non amisit. Quod vero August. ait, intelligunt dictum de haereticis, qui non sententia Ecclesiae, sed pravitate sensus sui a fidei veritate ac doctrinae unitate divisi sunt; qui licet tales sint, jus tamen ordinandi et consecrandi habent. Et qui ab eis ordinantur ante manifestam praecisionem, etiamsi cum eis aperte exierint, et sententia Ecclesiae damnati fuerint; tamen si redierint, iterum ordinandi non sunt. Et ubicumque legitur de ordinatis ab haereticis, quod servatis ordinibus ministrare valeant, vel iterum ordi accipiendum dicunt. Nam postquam praecisi fuerint et damnati judicio Ecclesiae, jus ordinandi et consecrandi eis detractum asserunt, ut degradatis, vel excommunicatis. Alii vero dicunt sacramenta ab haereticis et praecisis
Abbreviated transcription (Latin):
cite utantur: ñ mͦ heretici: s etiã om̃es
impii. s illi ccerigendi sunt & puniendi.
Illa autẽ agnoscenda & ueneranda¬
uod dicitis: ut qui ordinati sunt
Sit̾m cedinent᷑: ualde ridiculos ũ
est. Ut enĩ baptidatus semel. it̾m bapti¬
zari ñ debet: ita qui ꝯsecratus ẽ semel
in eode ordine ñ ualet it̾m osecrari. His
a liisq auctoritatibꝰ uid̾r asseri: u om¬
nibꝰ impiis etiã inhereticis p̃cisis & dãp¬
natis: xp̃i sacram̃ta ꝑmanere cũ iure
dandi. Possunt enim dare: s ꝑnitiose.
& quibꝰ dederint: ñ sunt it̾m ordinandi.
Quȩ p̃missis: exopposito obuiare uid̾nr.
Determinatio p̃missȩ atradictio¬
ita determinant. Dicunt enĩ here¬
ticos accepta sacerdotali uel ep̃ali un¬
ctione abȩccła recedentes: baptismi
quidẽ ius dandi retinere. s ñ bab̾e fa¬
cultatẽ tribuendi sacros oedines uel¬
ꝯsecrandi dnicũ corpus: postqͣm p̃ei¬

Expanded text:
cite utantur non modo haeretici, sed etiam omnes cite utantur non modo haeretici, sed etiam omnes impii; sed illi corrigendi sunt et puniendi, illa autem sunt agnoscenda et venerandauod dicitis ut qui ordinatus est iterum ordinetur, valde ridiculosum est: ut enim baptizatus semel, iterum baptizari non debet, ita qui consecratus est semel, in eodem ordine non valet iterum consecrari. His aliisque auctoritatibus videtur asseri in omnibus impiis, etiam in haereticis praecisis et damnatis, Christi sacramenta permanere cum jure dandi. Possunt enim dare, sed perniciose; et quibus dederint, non sunt iterum ordinandi; quae praemissis ex opposito obviare videntur. 3. Determinatio praemissae contradictioita determinant: dicunt enim haereticos accepta sacerdotali vel episcopali unctione ab Ecclesia recedentes, Baptismi quidem dandi jus retinere, sed non habere facultatem tribuendi sacros Ordines, consecrandi dominicum corpus, postquam praeci
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ. honores suos ibi ñ aministrent: ñ
eis tam̃ ip̃a ordinationis saeram̃ta detra¬
hunt᷑ s suꝑ eos: manent. Id̾oq: ñ eis ma¬
nus imponit᷑. ne ñ hõi: s ip̃isacram̃to fi¬
at in iuiria. Sicut autẽ in baptismo est.
qđ ꝑ eos dari possit: sic in ordinatione
ius dandi ẽ. Utrũq quidẽ: ad ꝑnitiẽsuã.
S aliud est: ñ hab̃e. Aliud: ꝑnitios eha¬
bere. Aliud: salubriter hab̾e. Idem. De
his qui abȩccłȩ unitate separati sunt:
nulla estiam questio: quin habeant. &
Dare possint. S ꝑnitiose habent. ꝑnitio¬
seq dant. quia extra uinculũ pacis sunt.
N eutri sacram̃to. facienda est in uiria.
Sic̃ ñ recte habet: qui ab unitate recedit:
s tam̃ habet: & id̾o: redeunti ñ reddit᷑:
sic etiã ñ recte dat: qui ab unitate rece¬
dit. s tam̃ dat . &. id̾o: qui abeo accipit:
uenienti ad unitatẽ ñ iterat᷑. Aliud
est: ñ habere aliquid: aliud ẽ: ñ iureha¬
bere. uł illicite usurpare. Non gͥ id̾o ñ

Expanded text:
etatem, honores suos ibi non administrent, non eis tamen ipsa Ordinationis sacramenta detrahuntur, sed super eos manent. Ideoque non eis manus imponitur, ne non homini, sed ipsi sacramento, fiat Injuria. Sicut autem in Baptismo est jus, quod per eos dari possit, sic in Ordinatione jus dandi est: utrumque quidem ad perniciem suam. Sed aliud est non habere, aliud perniciose habere, aliud salubriter habere. Idem: De his qui ab Ecclesiae unitate separati sunt, nulla jam quaestio est quin habeant et dare possint; sed perniciose habent, pernicioseque dant, quia extra vinculum pacis sunt. Neutri sacramento facienda est injuria. Sicut non recte habet qui ab unitate recedit, sed tamen habet, et ideo redeunti non redditur, sic etiam non recte dat qui ab unitate recedit, et tamen dat; et ideo qui ab eo accipit, venienti ad unitatem non iteratur. Idem: Aliud est non habere aliquid, aliud est non jure habere, vel illicite usurpare. Non
Abbreviated transcription (Latin):
alii sentire uident᷑. qđ ab hereticis
&̃ p̃cisis: saeri oedines sicut & baptismus
tradi ualeant. Nec abhereticis redeunteᷤ:
qui illic ordinati sunt: & bapti̾ati: it̾m
ordinandi sunt. sic̃ nec baptirandi.
De hereticis etiã dãpnatis: qđ qͥda
dicunt. baptisma qđ accepit ñ a¬
mittit qui recedit ab ȩccła: ius uͦdan¬
di qđ accepit amittit : multis modis
apparet in aniterdici. Primo: qͥa nulla
ostendit᷑ causa: cur ille qui illud bap¬
tisma amitt̾e ñ potest: iusdandi pos¬
sit amittere. Utrũq enĩ sacram̃tũ est. &
quada dsecratione utrũq hõi dat᷑. Illud.
ri. Nam siq̃n ex ip̃a parte uenientes etiã
p̃positi: ꝓ bono pacis correcto scismatis
errore suscepti sunt: & si uisũ est opus eẽ¬

Expanded text:
alii sentire videntur quod ab haereticis etiam praecisis sacri ordines, sicut et Baptismus, tradi valeant; nec ab haereticis redeuntes, qui illic ordinati sunt et baptizati, iterum ordinandi sunt, sicut nec baptizandi. ereticis etiam damnatis quod quidam dicunt, Baptisma quod accepit non amittit, qui recedit ab Ecclesia, jus dandi quod accepit amittit, multis modis apparet inaniter dici: primo, quia nulla ostenditur causa cur ille qui illud Baptisma amittere non potest, jus dandi possit aquadam consecratione utrumque homini datur, illud ri. nam si quando ex ipsa parte uenientes etiam praepositi bono pacis correcto schismatis errore suscepti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sic abbereticis oedinant᷑: cũ redeunt ct̾m
oedinandi ñsunt. Quȩ uͦ abheriticis alit̾
quã in ȩccła fiunt. falsa sunt & inania.
Et qͥ a talibꝰ ordinari uid̾nr: ñ munꝰ. sed
uulnꝰ accipiunt. Et scdm hanc diffr̃am.
uarie de his loquunt᷑: doctores.

Expanded text:
ic ab haereticis ordinantur, cum redeunt, iterum ordinandi non sunt. Quae vero ab haereticis aliter quam in Ecclesia fiunt, falsa sunt et inania; et qui a talibus ordinari videntur, non munus, sed vulnus accipiunt. Et secundum hanc differentiam varie de his loquuntur doctores.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ꝓ mundi uita Ex his nãq duabꝰ
sententiis: aꝑte datur intelligi. qͥa
panis ille & iste: ñ duo. s unus pa-¬
nis. & una caro. ꝓculdubio unũ
efficit᷑ corpus. Illud uere: illud sa¬
ne: qđ sumptũ est de uirgine: qd
resurrexit. & in cęlũ ascendit. Item
gg̃. Quis fideliũ hab̾e dubiũ possit.
in ip̃a immolationis hora. ad sacer¬
dotis uocẽ oęlos aꝑiri: & in illo my¬
sterio. angłoꝵ choros ad ẽẽ: sũma
& ima sociari. O unũ quid ex inin¬
sibilibus atq uisibilibus fieri. Ide.
God̾e momento: & in celũ rapitur
ministerio angłoꝵ ꝯsociandũ corpo¬
ri xp̃i. &s ante oculos sacerdotis in
altari uidet᷑. Sic̃ diuinitas u̾bi totũ
illud corpus ꝯsecrat᷑. Nec sunt tam̃
multa coepora xp̃i. s unũ corpus.
& unus sanguis. Idoq: siue plus
siue minꝰ quis inde ꝑcipiat: om̃es
equaliter corpus xp̃i integerrime
sumunt. P ost oseciationẽ gͥ: ñ est
ibi sub̾a panis. uel uini. licet sp̃es

Expanded text:
 mundi vita. Ex his namque duabus sententiis aperte datur intelligi quia panis ille et iste, non duo, sed unus panis, una caro procul dubio unum efficitur corpus. Illud vere, illud sane quod sumptum est de Virgine, quod resurrexit, et in coelum ascendit. Itemdelium habere dubium possit, in ipsa immolationis hora ad sacerdotis vocem coelos aperiri, in illo Christi mysterio angelorum choros adesse, summa et ima sociari, unum quid ex invisibilibus atque visibilibus fieri? Idem: Eodem momento et in coelum rapitur ministerio angelorum consociandum corpori Christi, et ante oculos sacerdotis in altari videtur. Sicut divinitas Verbi totum illud corpus consecratur. Nec sunt tamen multa corpora Christi, sed unum corpus et unus sanguis. Ideoque sive plus sive minus quis inde percipiat, omnes aequaliter corpus Christi integerrime sumunt. Post consecrationem ergo non est ibi substantia panis vel vini, licet species
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint quȩ erant: os in aliud omu¬
tentur.d sic qd erat panis anteo¬
secrationẽ: iam eoepus xp̃i est post
osecrationẽ. quia sermo xp̃i creatu¬
ram mutat. & sic: fit expane corpꝰ¬
xp̃i. & uinũ cum aqua in calicẽ
missũ: fit sanguis ꝯsecratione u̾bi
ex sub̃a panis & uni: idẽ ccepus
& ueritas est & figura. Neritas: dũ¬

Expanded text:
ut sint quae erant, et in aliud commutentur? Et sic quod erat panis ante consecrationem jam corpus Christi est post consecrationem, quia sermo Christi creaturam mutat, et sic isti, et vinum cum aqua in calicem missum fit sanguis, consecratione verbi ex substantia panis et vini idem corpus et veritas est
Abbreviated transcription (Latin):
uauit docendũ. De sacram̃to & re.¬
unc quid ibi sacram̃tũ sit: & qͥd
res: uideamus. Sacram̃tũ ẽ: inu¬
sibilis gr̃ẽ uisibilis forma. forma gͦ pa
qͣm ingerit sensibus aliud aliquid
facit incognitionẽ uenire. Tenent gͦ
spẽs uocabula rerũ: quȩ ante fuerunt.
s. panis & uini. Huiꝰ autẽ sacram̃ti:
Altera: sig̃cata. & ñ otenta. Res dtenta
&e sig̃cata: est caro xp̃i. quã de uirgi¬
ne traxit. o sanguis quẽ ꝓ nobis fu¬
dit. Res autẽ sig̃cata &s ñ otenta: est:
unitas eccłȩ in p̃destinatis. uocatis.
iustificatis. & glorificatis. Hec est du¬
plex caro xp̃i. Unde ierꝵ. Dupliciter¬
uel illa quȩ crucifixa est & sepulta.¬

Expanded text:
vavit docendum. 4. De sacramevavit docendum. 4. De sacrameNunc quid ibi sacramentum sit, et quid res, videamus. Sacramentum est invisibilis gratiae visibilis forma. Forma ergo pquam ingerit sensibus, aliquid aliud facit in cognitionem venire. Tenent ergo species vocabula rerum quae ante fuerunt, scilicet, panis et vini. Hujus autem sacramenti altera significata et non contenta. Res contenta et significata est caro Christi quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata, et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis vocatis, justificatis et glorificatis. Haec est duplex caro Christi. Unde Hier. ait: Duplicitervel illa quae crucifixa est
Abbreviated transcription (Latin):
discipuloꝵ infigeret᷑. & ab ȩccła deincep̾
frequentaret᷑. S ñ exinde disciplinam
sanrit in posterũ: ut post alios cibos
sumat᷑. Potius a ieiunis sumi oportet.
sic̃ apłs docet. ut singulari reuerentia
diuidicet᷑ .i. discernatur ab aliis cibis.
discpłi eucharistiã: ñ eos accepisse ieui¬
nos. Non ido tam̃ calũpniandũ est.
uniu̾sȩ ȩccłȩ: qđ a ieiunis semꝑ sumit᷑.¬
Placuit enim sp̃ui sco: ut in honore tan¬
ti sacramenti pͥus in os xp̃iani dnicũ
corpus intraret: quã alii cibi. Id̾o ubiq
mos iste seruatur. Non enim quia post
cibos dñs dedit: ido pransi uel cenati
illud acciꝑe debent. ut illi faciebant
quos apłs arguit. Nam saluator quo
uehementius omendaret mysteri illꝰ
altitudinẽ: ultimũ hoc uoluit infi¬
g̾e̾ cordibus & memoriȩ discpłoꝵ a qͥ¬
bus ad passionẽ digressurus eratꝰQ uo
autẽ cedine deinceps sumeret᷑. apłis

Expanded text:
discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps discipulorum infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sed non exinde disciplinam sanxit in posterum, ut post alios cibos sumatur, sed potius a jejunis sumi oportet, sicut Apostolus docet, ut singulari reverentia dijudicetur, id est, discernatur ab aliis cibis, discipuli Eucharistiam, non eos accepisse jejunos; non ideo tamen calumniandum est unicuit enim Spiritui sancto, ut in honore tanti sacramenti, prius in os Christiani dominicum corpus intraret quam alii cibi; ideo ubique mos iste servatur. Non enim quia post cibos dedit Dominus, ideo pransi vel coenati illud accipere debent, ut illi faciebant quos Apostolus redarguit. Nam Salvator, quo vehementius commendaret mysterii illius altitudinem, ultimum hoc voluit infigere cordibus, et memoriae discipulorum, a quibus ad passionem digressurus erat. Quo autem ordine deinceps sumeretur, apost
Abbreviated transcription (Latin):
creaturã mutat. & sic ex pane fit cor¬
pus xp̃i. & uinũ cum aqua in calicẽ
missum: fit sanguis: ꝯsecratione uer¬
bi gelestis. Consecratio quibus fit u̾bis¬
Attende quȩ sunt ueba accipite dibi
bite edite ex eo om̃es. Hoc est corpus me
est sanguis m̃s. ꝑ reliqua omĩa quȩ di¬
cuntur: laus deo defertur. oratio p̃mit¬
titur ꝓ ppło. ꝓregibus. Itẽ aug̃. Credendũ
nes. Ecce: quȩ sit institutio os forma huiꝰ
sacramenti. Ubi dsideratione dignũ est:
quare illud sacramentũ post cenã dedit
ternȩ maiestatis migraturus: celebrato
cũ discpłis typico pascha: qđa menio¬
riale eis ꝯmendare uolens: sub sp̃e pa¬
nis & uin corpus & sanguinẽ suũ eis tͣ¬
didit. ut ostenderet legis ueteris sacram̃¬
ta: interquȩ p̃cipuũ erat agni pascha¬
lis sacͥficiũ: in moete sua terminari. ac no¬
uȩ legis sacram̃ta substitui. in quibꝰ excel¬
lit: mysteriũ eucharistiȩ. Ido etiã post
alia dedit: ut hoc unũ altius memoriȩ

Expanded text:
it corpus Christi, et vinum cum aqua in calicem missum fit sanguis consecratione verbi coelestis. Consecratio quibus fit verbisattende quae sunt verba: Accipite et comedite ex eo omnes; hoc est corpus meuest sanguis meus . Per reliqua omnia quae dicuntur, laus Deo refertur, oratio praemittitur pro populo, pro regibus. Item Aug.: Credendum nes. Ecce quae sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est quare illud sacramentum post coenam deditternae majestatis migraturus, celebrato cum discipulis typico pascha, quoddam memoriale eis commendare volens, sub specie panis et vini corpus et sanguinem suum ita eis tradidit, ut ostenderet legis veteris sacramenta, inter quae praecipuum erat agni paschalis sacrificium in morte sua terminari, ac legis novae sacramenta substitui; in quibus excellit mysterium Eucharistiae. Ideo etiam post alia dedit, ut hoc unum arctius memoriae
Abbreviated transcription (Latin):
trãq rem significat. & utͥusq rei si¬
militudinẽ gerit: exp̃ssã. Namsic̃pa
Ies
nis p̃cȩt̾is cibis corpus reficit & susten¬
tat. & uinũ hominẽ lecificat atq in¬
ebriat: sic caro xp̃i interiorẽ hominẽ
plus ex̧teris gratus spũalit̾ reficit & sa
quȩ est unitas fideliũ. quia sic̃ ex mul¬
tis granis ꝯficitur unus panis: & ex
pluribꝰ acinis uinũ in u̾nũ ofluit::
sic ex multis fideliũ psonis unitas
eccłastica ostat. Unde apłs. Nnus pa
granis: & unũ corpus ex multis m̃¬

Expanded text:
nificat, et utriusque rei similitudinem gerit expressam. Nam sicut is e caeteris cibis corpus reficit et sustentat, et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem plus caeteris gratiis spiritualiter reficit et sagquae est unitas fidelium: quia sicut et multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum in unum confluit, sic ex multis fidelium personis unitas ecclesiastica constat. Unde Apostolus, 1 granis, et unum corpus ex multis me
Abbreviated transcription (Latin):
nec auget᷑ corpus xp̃i. uł sanguis. Si¬
uͦ queris modũ. qͦ hoc fieri possit. bre¬
uiter respondeo. M ysteriũ fidei cedi
salubrit̾ pot̾. inuestigari salubrit̾ ñ po
inid ñ augm̃tat᷑: nec sanguis ex ui¬
ni ꝯuersione: eiꝰ uoluntati & poten¬
tiȩ ascribat᷑: qui ide corpus eduxit de
augm̃to. Nec tam̃ ꝯcedt̃ quida. qd sub¬
stantia panis aliq̃n sit caro xp̃i. Osi
fiat caro xp̃i. sic̃ farina facta est paniᷤᷤ.
S aqua facta ẽ uinũ. Nec tam̃ dr. fa¬
rina est panis. & aqua est uinũ. Alii
pꝰ ꝯsecrationẽ: ẽẽ corpus & sanguinẽ.

Expanded text:
nec augetur corpus Christi vel sanguis. nec augetur corpus Christi vel sanguis. vero quaeris modum quo id fieri possit, breviter respondeo: Mysterium fidei credi salubriter potest, investigari salubriter non pin id, non augmentatur, nec sanguis ex vini conversione, ejus voluntati et potentiae adscribatur, qui idem corpus augmento. Nec tamen concedunt quidam quod substantia panis aliquando fit caro Christi, etsi fiat caro Christi: sicut farina facta est panis, et aqua facta est vinum, nec tamen dicitur: Farina est panis, et aqua vinum. Alii post consecrationem esse corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uerti. De modis ou̾sionis.
i autẽ querit᷑. qualis sit illa ꝯu̾sio: Dixͭͨ.
anformalis: an sub̾alis: uel alte¬
rius gñis: diffinire ñ sufficio. Forma¬
lem tam̃ ñ esse cognosco. qͥa sp̃es reꝵ
quȩ ante fu̾ant: remanent. & sapor.
is. Si sub̾a panis inquiunt uł uini
ꝯuertit᷑ substantialiter. in corpus uel
sanguinẽ xp̃i: cotidiefit aliqua sub̾a
ri ñ erat. & cotidie auget᷑ corpus xp̃i.
os format᷑ de materia. dequa in ꝯcqp¬
tione ñ fuit fc̃m. Quibus hoc modo
responderi potest. quia ñ ea ratione
dr̃ corpus xp̃i: ofici uerbo cȩlesti: qd̾¬
ip̃m corpus inꝯceptu uirginis for¬
matũ deinceps formet᷑. s quia sub̾a
panis &s uini. ꝗͣ ante ñ fuerat corpus
xp̃i: uel sanguis: u̾bo celesti fit ccepꝰ
& sanguis xp̃i. Et ido sacerdotes dnr
ꝯfic̾e corpus xp̃i & sanguinẽ: quia eoꝵ
ministerio. sub̾a panis fit caro. o sub¬
stantia uini. fit sanguis xp̃i. Nec tñ
aliquid addit᷑ corpori uł sanguini.

Expanded text:
I. DE MODIS CONVERSIONIS. 1. Si autem quaeritur qualis sit illa conversio: an formalis, an substantialis, vel alterius generis, definire non sufficio. Formalem tamen non esse cognosco, quia species rerum quae ante fuerant remanent, et sapor, is: Si substantia panis, inquiunt, vel vini convertitur substantialiter in corpus vel sanguinem Christi. quotidie fit aliqua substari non erat: et quotidie augetur corpus Christi atque formatur de materia, de qua conceptione atione dicitur corpus Christi confici verbo coelesti, qipsum corpus in conceptu Virginis formatum deinceps formetur, sed quia substantia panis vel vini, quae ante non fuerat corpus Christi vel sanguis, verbo coelesti fit corpus et sanguis. Et ideo sacerdotes dicuntur conficere corpus Christi et sanguinem, quia eorum ministerio substantia panis fit caro, et substantia vini fit sanguis Christi; nec tamen aliquid additur corpori vel sanguini,
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ñ semꝑ habebitiꝰ. Scd̃m corporalẽ
p̃sentiã: scił. qua cũ eis ouersabat᷑.Si¬
informa humana apparet. s forma pa¬
nis &. iuni: oꝑit᷑. Unde: & inuisibilis
caro ȩiꝰ đr. que uere est in altari. s qͥa
ñ insua sp̃e apparet. inuisibilis dr.
Ait enĩ aug̃. Hoc ẽ qđ dicimꝰ: qd̾ etiã¬

Expanded text:
utem non semper habebitis, secundum corporalem praesentiam, scilicet, qua cum eis conversabatur. Siin forma humana apparet, sed forma panis et vini operitur. Unde et invisibilis caro ejus dicitur, quae vere est in altari. Sed quia in specie sua non apparet, invisibilis dicitur; ait enim Aug.,
Abbreviated transcription (Latin):
erat panis: mͦ est corpus xp̃i. Manenᷤ
enim panis: ñ est corpus xꝑi. s muta¬
ta .l. id qđ fc̃a ẽ: est corpus xp̃i. Nec
dicimus sub̃am panis uł uini esse¬
materiã corporis uł sanguinis xp̃i.
quia ñ de ea ut de materia format᷑
corpus. s ip̃a format᷑ in illud. & effi¬

Expanded text:
erat panis, modo est corpus Christi. Manens enim panis non est corpus Christi, sed mutata in id quod facta est, est corpus Christi. Nec dicimus substantiam panis vel vini materiam esse corporis vel sanguinis Domini, quia non de ea ut de materia conformatur corpus; sed ipsa formatur in illud, et effi
Abbreviated transcription (Latin):
similia: obiciunt illi indiuino
myft̾io. legẽ naturȩ sectantes. quoꝵ
ꝑfidiã: subdita ouincunt testimo¬
nia. Ait enim ueritas. Accipite. hoc
est corpus meũ. Itẽ amb̃iꝵ. Si tm ua¬
luit sermo belye. ut ignẽ decȩlo de¬
poneret: ñ ualebit tantũ xp̃i ca
mundi oꝑibus legit᷑: quia ip̃e dix̃.

Expanded text:
similia objiciunt illi, in divino mysterio legem naturae sectantes; quorum perfidiam subdita convincunt testimonia. Ait enim Veritas, Matth. 26: Accipite, hoc est corpus meum; item Ambros., lib. luit sermo Eliae, ut ignem de coelo deponeret; non valebit tantum sermo Chmundi operibus legitur quia ipse dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ corporis xp̃i: qđ in crucepo¬
sitũ est. Sic̃ ip̃a ĩmolatio: qͣ sit manibꝰ
tate: s sig̃cante mysterio. & sic̃ sacra¬
ẽ hereticis ⁊ obiectionibus eoꝵ: qui ne¬
gant uerũ corpus xp̃i in altari esse.
q panẽ in corpus: uł uinũ in sangui¬
nẽ: mystica ꝯsecratione ꝯuerti. dicen¬
tes. Quis audeat manducare dñm
suũ: Quis etiam audeat dic̾e: for¬
mari cotidie corpus xp̃i de materia
uel sub̾a. quȩ ñ fuit caro uirginis:
Auctoritatibus ꝓbat uerũ ecepꝰ xp̃i

Expanded text:
cramentum corporis Christi quod in cruce pocramentum corporis Christi quod in cruce positum est; sicut ipsa immolatio quae fittate sed significanti misterio, sic sacraest haereticis et objectionibus eorum qui negant verum corpus Christi in altari esse, et panem in corpus vel vinum in sanguinem mystica consecratione converti, dicentes: Quis audeat manducare Dominum suum? Quis etiam audeat dicere quotidie formari corpus Christi de materia vel substantia, quae non fuit caro Virginis? 4. Auctoritatibus probat verum c
Abbreviated transcription (Latin):
quã forma panis oꝑatã in sacram̃to
accipimus. & sanguis eiꝰ: quẽ subui¬
ni sp̃e ac sapore potamus. Caro: uide¬
licet carnis. & sanguis: sacram̃tũ est
sanguinis. carne &s sanguine utroq
inuisibili: intelligibili: sp̃uali: sig¬
bile. plenũ grã. & diuina maiestate.
ꝰ Que sit intelligentia p̃missoꝵ
ttende his diligenter. quia
Ltropo quoda u̾tit᷑ hic aug̃. qͦ so¬
lent res sig̃cantes: rerũ sortiri uoca¬
bula: quas sig̃cant. Hic enĩ usibilis
sp̃ẽs panis: uocat᷑ nomine carnis. &
iuisibilis spẽs. uini: noĩe sanguinis.
Inuisibilis uͦ de intelligibilis dr caro
s intelligit᷑. Ita & sanguis. Carogͦ inui¬
sibilis: dr c̃ẽ sacram̃tũ: carnis uisibilis.
quia sp̃es panis: scd̾m quã illa ñ iud̾r
forma apparet. Ita & de sanguine acci¬
pi debet. Quẽ sensũ ꝯfirmat aug̃. aꝑi¬
ens qualit̾ p̃dicta intelligenda sint:
quia obscure dixerat. osequ̾ent᷑ dicens:
ita panẽ uocari corpus xp̃i. eũ u̾e sit sa¬

Expanded text:
quam forma panis opertam in sacramento accipimus, et sanguis eius quem sub uini specie ac sapore potamus. Caro uidelicet 424 carnis, et sanguis sacramentum est sanguinis. Carne et sanguine, utroque inuisibili, intelligibili, spirituali, sigbile, plenum gratia et divina majestate. 3. Quae sit intelligentia praemissorum. Attende his diligenter quia tropo quodam utitur hic Aug., quo solent res significantes rerum sortiri vocabula quas significant. Hic enim visibilis species panis vocatur nomine carnis, et visibilis species vini nomine sanguinis; invisibsed intelligitur; ita et sanguis. Caro ergo invisibilis dicitur esse sacramentum carnis visibilis, quia species panis, secundum quam illa non videtur forma apparet. Ita et de sanguine accipi debet. Quem sensum confirmat Aug., aperiens qualiter praedicta intelligenda sint, quia obscure dixerat: consequenter dicens ita panem vocari corpus Christi, cum vere sit sa
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ esse intelligendã: ut sub illis
accidentibus sub quibus erat prius
sub̾a panis & uini: post ꝯsecrationẽ
sit sub̾a corporis & sangumis. sic
tam̃ ut ñ eis afficiat᷑. Et sic asser̃t
dictum panẽ: transire incorpus
xp̃i: quia uͥ erat panis: nc̃ est corpꝰ
cp̃i. Qđ si est: quid gͦfit de suba pa
nis o uiniꝰ Illi dicunt: uł inp̃iacen¬
tẽ materiã resolui. uł in nicbilũ re

Expanded text:
illam esse intelligendam, ut sub illis accidentibus, sub quibus erat prius substantia panis et vini, post consecrationem sit substantia corporis et sanguinis; sic tamen, ut non eis afficiatur, et sic asserunt dictum panem transire in corpus Christi quia ubi erat panis, nunc est corpus Christi. Quod si est, quid ergo sit de substantia panis et vini? Illi dicunt vel in praejacentem mat
Abbreviated transcription (Latin):
Ip̃m inuisibilit̾. ñ ip̃m uisibilit̾. Itẽ.
Et si necesse ẽ illud iusibilit̾ celebrari:
necesse ẽ tam̃ inuisibilit̾ intelligi. Ita
etiã & intelligendũ est corpus xp̃i esse
in uno loco .s. uisibiliter informa hu¬

Expanded text:
idem, invisibiliter; non ipsum, visibiliter. Item: Et si necesse est illud celebrari, necesse est tamen invisibiliter intelligi. Ita etiam intelligendum est corpus Christi esse in uno loco, scilicet, visibiliter in forma hu
Abbreviated transcription (Latin):
Non manducans: manducat. & man¬
ducans: ñ manducat. qͥa ñ mandu¬
cans sacram̃talit̾: aliqñ manducat spi¬
ritualit̾. & eꝯu̾so. Et qui manducat spi¬
ritualit: u̾itatẽ carnisos sanguinis dr̃
sumere. Quia ip̃am efficientiã habet.

Expanded text:
Non manducans manducat, et manducans non manducat, quia non manducans sacramentaliter, aliquando manducat spiritualiter, et e converso. Et qui manducant spiritualiter, veritatem carnis et sanguinis dicuntur sumere, quia ipsam efficientiam habent,
Abbreviated transcription (Latin):
unt itẽ alii. p̃cedentiũ insaniam
transcendentes: qͥ dei urtutẽ uix¬
ta modũ naturaliũ rerũ metientes:
audacius ac ꝑiculosius u̾itati ꝯtradict̃.
asserentes in altari ñ ẽẽ ocepus xp̃i
uł sanguinẽ. nec subam panis uel ui

Expanded text:
unt et alii praecedentium insaniam transcendentes, qui Dei virtutem juxta modum naturalium rerum metientes, audacius ac periculosius veritati contradicunt, asserentes in altari non esse corpus Christi vel sanguinem, nec substan
Abbreviated transcription (Latin):
ne pacient̾ poctat᷑. g̾ & mala ꝓsunt
bonis: sic̃ angłs sathanȩ paulo. ꝙ sc̃a
obsunt malis. bonis sunt ad salutẽ. Ma¬
illa mala ẽ: s quia malus male ac¬
cipit: qđ bonũ est. Itẽ. Indigne quis¬
sumens ap̃i corpus: ñ effic̾it ut qr
malus est: malũ sit qđ accipit. uel
quia ñ ad salutẽ accipit: nil accipi¬
at. Corpus enĩ os sanguis dñi nichilo¬
minꝰ erat in illis: quibꝰ ait apłs. Qui
manducat indigne. & e̾. His aliisq plu¬
etiã a malis uerũ corpus xp̃is sanguis
intelligentia quoꝵd̾a uerboꝵ. Am¬
sacram̃ti. Malus uͦ. sacram̃tũ & ñ rẽ.
Sacram̃tũ hic dicit: corpus xp̃i ꝓpͥũ.¬

Expanded text:
nae patienter portatur. Ergo et mala prosunt bonis, sicut angelus Satanae Paulo, et sancta obsunt malis; bonis sunt ad salutem, mailla mala est, sed quia malus male accipit quod bonum est. Idem, sumens corpus Christi, non efficit ut quia malus est malum sit quod accipit, vel quia non ad salutem accipit, nil accipiat. Corpus enim et sanguis Domini nihilominus erat in illis, quibus ait Apostolus: Qui manducat indigne, etc. His aliisque pluetiam a malis verum corpus Christi et sanguis intelligentia quorumdam verborum amsacramenti, malus vero sacramentum, et non rem. Sacramentum hic dicit corpus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
&e.bi.san. m: ñ. ha. uitã eternã. illi ñ
intelligentes: dixert̃. Durͦ ẽ hic sermo.
Qͥs potest eũ audire. & abierunt retro.
Illis discedentibꝰ: instruxit.xii. qͥ re¬
manserant. Sp̃c est inquit: qui uiui¬
ficat. caro autẽ nicħ ꝓdest. uerba qͦ
locutus sum uobis: sp̃e & uita sunt.

Expanded text:
 vitam aeternam; illi non intelligentes dixerunt: Durus est hic sermo, quis potest eum audire? et abierunt retro, illis discedentibus instruxit duodecim qui remanserant. Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro nihil prodest; verba quae locutus sum vobis, spiritus et vita sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ locutꝰ sum. Non hoc ocepus qd̾ ui¬
detis manducaturi estis. & bibituri il¬
lũ sanguinẽ quẽ fusuri sunt: qui me
crucifigent. Sacram̃tũ aliqd̃ uobis o¬
mendaui. Sp̃ualit̾ intellectũ. uiuifica¬
bit uos. Caro autẽ ñ ꝓdest quicqͣm. St̃
etiã & alia: illoꝵ insamiȩ fomitẽ mi¬
nistrantia. Ait enĩ aug̃. Donec scłm¬

Expanded text:
quod locutus sum. Non hoc corpus quod uidetis manducaturi estis et bibituri illum sanguinem quem fusuri sunt qui me crucifigent. Sacramentum aliquod vobis commendavi, spiritualiter intellectum vivificabit vos; caro autem non prodest quidquam. Sunt etiam et alia, illorum insaniae fomitem ministrantia. Ait enim Aug., s
Abbreviated transcription (Latin):
uisibili: carnẽ xp̃i de uirgine sũptã.
& sanguinẽ ꝓ nobis fusũ: sumi. s ñ
mysticã: quȩ tm̃ bonoꝵ ẽ. Qđ subdi¬
tis ꝓbatur testimoniis. Gregoriꝰ ait.Est
quidem inpec̃ooeibꝰ: & indigne sum̃¬
tibus: uera xp̃i caro. & uerus sanguiᷤᷤ.
s eẽntia. ñ salubri efficientia. Itẽ auq̃.

Expanded text:
sumptam, et sanguinem pro nobis fusum sumi; sed non mysticam, quae tantum bonorum est. Quod subditis probatur testimoniis. Gregor.: Est quidem in peccatoribus et indigne sumentibus vera Christi caro, et verus sanguis; sed essentia, non salubri efficientia. Item August
Abbreviated transcription (Latin):
gine sũptũ. Quia ut corpus. xp̃i ex
multis menbris purissimis &s mi¬
maculatis constat: tta societas ec¬
clesiastica ex multis ꝑsonis a cͥmi¬
nali macula lib̾is osiftit. In huiꝰ rei
tẏpo: facta est archa dñi delignis
oethim: quȩ sunt imputribilia. &
t sic̃ duȩ sunt res illius sacram̃ti:¬
ita etiam duo modi funt man¬
Soli boni manducant. Unde aug̃.
Quid ẽ xp̃m manducare. Non est
hoc: solum insacram̃to: corpus eiꝰ
acciꝑe. Multi enim indigne acci¬
piunt. s in ip̃o man̾e: & habere ip¬
sum in semanentẽ.Spualit̾ enim
Discordat axp̃o: nec carnẽ xp̃i mandu¬
cat: nec sanguinẽ bibit: & si tantȩ rei
sacm̃tũ adiudiciũ cotidie accipiat.
Spualẽ manducationẽ aug̃ distinguenᷤ¬
a sacram̃tali: ait. Ut qͥd paras dentem
& uentrẽ: Crede: & manducasti. Crede̾
enim ineum: hoc ẽ manducare pa¬
Si in me manet: & ego in eo: tẽ man
ducat s bibit. Qui uͦ ñ in me manet:
nec ego in illo: & si accipit sacͣm̃tũ: ac

Expanded text:
gine sumptum; quia ut corpus Christi ex multis membris purissimis et immaculatis constat, ita societas ecclesiastica ex multis personis a criminali macula liberis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis sethim, quae sunt imputribilia, etEt sicut duae sunt res illius sacramenti, etiam duo modi mansoli boni manducant. Unde Aug.Quid est Christum manducare? Non est hoc solum in sacramento corpus ejus accipere: multi enim indigne accipiunt; sed in ipso manere, et habere ipsum in se manentem. Spiritualiter enim discordat a Christo, nec carnem Christi manducat, nec sanguinem bibit, etsi tantae rei sacramentum ad judicium sui quotidie accipiat. Spiritualem manducationem Auga sacramentali, ait: Ut quid paras ventrem et dentem? crede, et manducasti. Credere enim in eum, hoc est comedere paSi in me manc bibit; qui vero non in me manet, nec ego in illo; et si accipit sacramentum, acq
Abbreviated transcription (Latin):
in mari rubro figura baptismi p̃ces¬
sit: ita in manna significatio dnĩci cor¬
poris. Hȩc duo sacramenta demonstra¬
re a diabolo: & apeccato uenit. Sicut¬
liberauit. Huius etiã sacram̃ti rituo
mel chysedech ostendit: ubi panẽ & ui¬
De institutione sacramenti.
ic autẽ alia ꝯsideranda occurrunt.
& res Sacram̃tũ dñs instituit: qn post
typicũ agnũ corpus & sanguinẽ suũ
discpłis in cena porrexit. Unde eusebiꝰ
emysenꝰ. Quia corpus assũptũ ablatu¬
rus erat ab oculis: os illaturus syderibꝰ.
necesse erat: ut die cenȩ sacram̃tũ no¬
bis coeporis & sanguinis ꝯsecraret. ut
coleretur iugiter ꝑmysteriũ: qđ semel

Expanded text:
in mari Rubro figura Baptismi praecesin mari Rubro figura Baptismi praecessit, ita in manna significatio dominici corporis. Haec duo sacramenta demonstravenit a diabolo et a peccatoliberavit. Hujus etiam sacramenti ritum Melchisedech ostendit, ubi panem et viDe institutione sacramenti. Hic etiam alia consideranda occurrunt q res. Sacramentum Dominus instituit, quoniam post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in coena perrexit. Unde Eusebius Emisenus: Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel