comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ faciat ad quãdau sanitatẽ
⁊ ad quãdã bonã dispõm cor¬
Poris calefcão .n. coxpore per
aliquos moderatos motꝰ expel¬
lũtur ab ip̃o suꝑflua ⁊ ugcua

Expanded text:
faciat ad quandam sanitatem, et ad quandam bonam dispositionem corporis: calefacto enim corpore per aliquos moderatos ludos motus, expelluntur ab ipso superflua et nocua.
Abbreviated transcription (Latin):
fectã futuri sunt dũari. de¬
bent gͦ ipĩ dũ sũt ĩ etate ui
uenili patrib ⁊ semoribus
obedirent dent alus exẽplũ
ut qũ ueu̾int ad etatem per¬
fectam eis famulẽt ᷑ ⁊ obedi¬

Expanded text:
erfectam futuri sunt dominari: debent ergo ipsi dum sunt in aetate sic iuvenili patribus et senioribus obedire, ut dent eis exemplum, ut quando veniunt ad aetatem perfectam, eis famulantur et obedi
Abbreviated transcription (Latin):
bene pͥnciꝑatur nsi pͥus di¬
dic̾it eẽ sbiectus nullus .n.
est bonus in agist̾ nisi pͥus ex¬
stit̾it bonus discipulus ut gͦ
ipĩ naleant bene pͥncipari
ĩdignari nõ debent. sb̃ia seni¬
otib ⁊ patrib. ẽ gͦ pͦ rectifi¬
cãdus appetitus unienũ existẽ

Expanded text:
bene principatur. nisi prius didicerit esse subiectus. Nullus enim est bonus magister, nisi prius extiterit bonus discipulus: ut ergo ipsi valeant bene principari, indignari non debent subiici senioribus et patribus. Est ergo rectificandus appetitus iuven
Abbreviated transcription (Latin):
deniceps est ut assumant for¬
tõres labores quã acteanis
nã sic̃ a septimo anno. s ad
.yumi. asfiẽdi sunt fortõres
labores quã in septẽ precedẽ¬
assirmenda funt ult̾io extitia¬

Expanded text:
deiceps, est ut assumant fortiores labores quam hactenus. Nma sicut a septimo anno usque ad 14. assumendi sunt fortiores labores quam in septem praecedenassumenda sunt ulterio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ mouẽdi funt niuenes ut
nõ funt elati s fint sb̾recti ⁊
obedientes suis patͥb ⁊ semo¬
tres breues rõnes quare de¬
cet filios ẽẽ sb̾iectos ⁊ obedi¬
re semorib ⁊ patrib pͣrõ ẽ

Expanded text:
ter monendi sunt iuvenes, ut non sint elati, sed sint subiecti et obedientes suis patribus et seniotres breves rationes, quare decet filios esse subiectos, et obedire senioribus, et patribus. Prima
Abbreviated transcription (Latin):
anͣ ext̾ructu utilitate q̃ in¬
de ꝯsurgit. nã ñ ꝙͣ ulieres
post̾. se dare licit̾is excicus.
ua inde ꝯfurgat aliqd̾ tonũ
ext̾ioris oꝑis uł aliqua bona
detet gͦ diligẽnçia ⁊ cura ad¬
hib̾i ut inulieres fint bone ⁊

Expanded text:
 ex fructu et utilitate quae inde consurgit. Nam nunquam mulieres possunt se dare licitis exercitiis, nisi inde consurgat aliquod bonum exterioris operis vel aliqua bona Debet ergo diligentia et cura adhiberi, ut mulieres sint bonae et
Abbreviated transcription (Latin):
li uł in ꝯcupiscibili accipien¬
do gͥ uirtutẽ moralẽ large ꝑ¬
ut ipã prudencia diatur q̃¬
daui nͥtus moralis dice por

Expanded text:
l in concupiscibili. Accipiendo ergo virtutem moralem large prout ipsa prudentia dicitur quaedam virtus moralis, dicer
Abbreviated transcription (Latin):
ut desernũt accõiub nr̃is ut
qr aliqua hũona oꝑa ꝯgruenci
fiũt tẽpore calido. aliqua u̾o tẽ
pore frigido. arrsus sy derũ qui
rẽ ⁊ frigiditatẽ nõ ꝑ se s ꝓ aca¬

Expanded text:
ut deserviunt actionibus nostris; ut quia aliqua humana opera congruentius fiunt tempore calido, aliqua vero tempore frigido: cursus syderum quae rem et frigiditatem, non per se,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicata fuerint ⁊ quõ tẽpori¬
bus retͤactis melius ꝯseruatus
fu̾it bonuss. status regin ut sa¬
at cognosc̾e qualit̾ principari
debeat ⁊ q̃ corrũpũt ⁊ saluãt
reguũ ⁊ gubernatõm regui q
hus ignoratis recte reguũ gub̾¬
onsitiabitia ⁊ es que oportet
a sitia adhibereet

Expanded text:
 temporibus retroactis melius conservatus fuerit bonus status regni, ut sciat cognoscere qualiter principari debeat, et quae corrumpunt et salvant regnum et gubernationem regni: quia his ignoratis recte regum gubeconsiderabilia, et circa quae oportet consilia adhibere.
Abbreviated transcription (Latin):
re eis d̾na ⁊ pͥncipat᷑. qr̃ maxĩe
salnatiuuñ politicie est regiam ma¬
ie statẽ ꝯ sid̾are diligent̾ quos p̾¬
ficit inaliqnib magistratibus
et si tene se habuerint aug̾eeo¬
rũ dĩa si uale minuere uł ab¬
et male se hr̃e possent ꝙ eeñt do¬

Expanded text:
e salvativum politiae est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et si bene habuerint, augere eorum dominia: si male, minuere: vel adeo male se habere possent, quod essent to
Abbreviated transcription (Latin):
tes fiũt obedientes pͥncipi ua¬
cantes uͦ uesciũt debite se hr̃e. qͥt
talib ut debite se habeant sꝑ
iucuciendi sunt timores uelli¬
ci ⁊ corruptões extrinsece. rur¬
sus si quis suꝑ aliquos de nouo
pͥncipari cepit qr ꝯͣ talem pͥnci¬
patũ facilus insurgit᷑ ne cuies ĩ¬
surgãt in pͥncipẽ. et ut magis

Expanded text:
t obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et u
Abbreviated transcription (Latin):
ẽmes .n. magis sunt sb̾iecti
pͥncipi ⁊ plus ei obediũt si e¬
ext̾iorib correptõm tieãt
Guerra .ni. ext̾ior tollit seditõ¬
nes intͥusecas ⁊ reddit oues.
magis unamines ⁊ ꝯcordes¬
¶ ex eũplũ huiꝰ h̾emus ĩ roma¬
nis quib postꝙͣ defec̾ũt ext̾i¬
qra tella intra̾ se ipõs bellare
ceꝑũt. est a̾ ħ cautela utilisso¬
tum duob pͥnapatib ut pͥn¬
cipatui ꝯstituto ex hoĩb assue¬
tis ad bella ⁊ pͥncipatu ĩ qͦ qͥs
nouit̾ regnare cepit. hoĩes
.ni. tellatores ⁊ assueti ad p̾lia
quib nõ fuerit cure de uͥtuti¬
b alis iusi de fortitudine s̾ pħui¬

Expanded text:
cives enim magis sunt subiecti principi et plus ei obediunt, si ex timoribus corruptionem timeant. Guerra enim exterius tollit seditiones intrinsecas, et reddit cives magis unanimes et concordes. Exemplum huius habemus in Romanis, qui postquam defecerunt exteriora bella, intra seipsos bellare coeperunt. Est autem haec cautela utilis solum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad bella, et principatui in quo quis noviter principari coepit. Homines enim bellatores et assueti ad proelia, quibus non fuit curae de virtutibus aliis nisi de fortitudine, secu
Abbreviated transcription (Latin):
requiritur in custodia crutatis
⁊ regni quã induce ex̾cit᷑. nam
talem eẽ .q. senndeum ut sicut
alios dignitate ⁊ poͣ excellit.
sic eos bonitate suꝑet. hoc .ii.
maxiẽ saluabit regnũ ⁊ politiciã
si rex sit bouus ⁊ uirtuosus qr
tũc maxĩe intẽdet bono regii
rare qualis fit illa politicia ẜ
quã pͥncipatur ⁊ q̃ eam possũt

Expanded text:
requiritur in custodia civitatis et regni, quam in duce exercitus. Nam talem esse quasi semideum, ut sicut alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et virtuosus, quia intendet bono regni rare qualis sit illa politia secundum quam principatur, et quae eam poss
Abbreviated transcription (Latin):
hoñm ex quo ille ⁊ añcessores sui
optinuerũt huiꝰ pͥncipatũ tacta
cautela nõ magnã utilitatẽ hrẽ
iuidetur Equartũ &̃ ꝙ politiciã
saluare m᷑ est cau̾e seditões et
ꝯtẽtões nobiliũ ⁊ hoc ponẽdo eis
leges qr leꝑab nõ defacili ꝯͣdicit᷑¬
¶ sunt .n. in regno tales leges
instituende ut ꝑ eas sedari possĩt̃
ꝯtẽtões nobiliũ. Nã baronibus
tũ est diligent̾ aspic̾e quõ se ha¬
beant quos regia uinestas hono¬
rauit et ꝓmiouit ad aliquã p̾posi¬

Expanded text:
hominum ex quo ille et antecessores sui obtinuerunt huiusmodi principatum, tanta cautela non magnam utilitatem habere videtur. Quartum autem quod politiam salvare videtur, est cavere seditiones et contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges, quia legibus non de facili contradicitur. Sunt enim in regno tales leges instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus tum, est diligenter aspicere, quomodo se habeant, quos maiestas regia honoravit, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
cipatur. quiꝯ .n. auiat sollicita¬
tar ⁊ tiniet ne aliqd̾ ĩꝯneiẽs
accidit ccͣ auiatũ. timor ã ꝯsilia¬
tinos facit ut dicitur .ii. recħ.
ibi .n.÷ magna salus ubi sunt uł¬
ta ꝯsilia. qr si reꝵ bonũ regui di
bit młta ꝯsilia qualit̾ possit bo¬

Expanded text:
que enim amat, solicitatur, et timet, ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. ibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni dilbit multa consilia qualiter possit bo
Abbreviated transcription (Latin):
sint disponũt ad trãsg̾ssiones
maguas. nã qui unurina ne¬
gligit paulatun deflint iu
maiora pͥncipus gͦ est obstã¬
dñ et ihibende sunt obli¬
p̾seruans politiciã et regnũ
regm̃ est bene uti in hus q̃
suut in regno inttoducen¬
do eos ad aliquos pͥncipatus
honorando eos et nõ unuriã¬
do eis. nã ut inrunt pħs ĩ poł.¬

Expanded text:
s magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. principiis ergo est obstandum, et inhibendae sunt oblipraeservans politiam et regnum regium, est bene uti iis qui sunt in regno, introducendo eos ad alioquos principatus, honorando eos, et non iniuriando eis. Nam ut innuit Philo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯẽ tã res fructif̾e̾ qnã fructꝰ
ut sõcͣtes ordinanit. uolebat
.n. ut suꝑius tãgebat᷑ ꝙ si nicħ̾
nes nec fruct᷑ nec filii nec
uxores ꝙ milla dissensio ĩ crui

Expanded text:
e quam fructus, ut Socrates ordinavit. volebat enim ut superius tangebatur, quod si nihil nes nec fructus ne filii nec uxores, quod nulla dissensio ori
Abbreviated transcription (Latin):
rõuis deficiũ. nec sũt ita ĩdu¬
stres ⁊ ꝓuide sic̃ uiri nõ st̾ ordi¬
nãde ad oꝑa bellica. ¶uã in
bellis magua cautela ⁊ ĩdustͥa
le acca recuꝑari possũt. casus
tũ belloꝵ irremediabiles sut
ex ip̃a gͥ industͥa q̃ rẽquiritur

Expanded text:
onis deficiunt, nec sunt ita industres et providae sicut viri, non sunt ordinandae ad opera bellica. Nam in bellis magna cautela et industrile acta recuperari possunt, casus tamen bellorum irremediabiles sunt. ex ipsa igitur industria, quae requir
Abbreviated transcription (Latin):
tã geͣ ex fragilitate corporis quã¬
⁊̃ ex fragilitate ꝯplexionis. nã
ut dicebat᷑ sũꝑͣ frigiditas iuã
tuuoꝵ p̾parat frigidi .n. ẽst ꝯ¬
string̾e ⁊ retrahere annuosi
calor gͦ reddit habentẽ aiõsũ et
utrilem frigiditas u̾o tiundũ
sũt pande ⁊ ꝓusillanines ad
oꝑa bellica destinari uõ debẽt.
In bellis .ii. melius ẽ pauidos expel¬
lere quã eos ni societate hr̃e. uã
ꝯhũanũ sit tuu̾e mortẽ iuriles
⁊ ⁊ aiosi trepidãt iudentes trm¬
dos trepidare. ne gͥredaãtur bel¬
lautes pusillamines quos ꝯstat
ẽẽ tuuidos. o ab excitu expelli.
fortes huihos ⁊ renes ad sustinẽ¬
forcia hrachia ad faciend̾ ꝑcus¬
siones fortes. mulieres gͥ eo ꝙ

Expanded text:
agilitate corporis quam ex frigiditate complexionis: nam ut dicebatur supra frigiditas viam timori praeparat; frigidi enim est constringere et retrahere; animoso calor enim reddit habentem animosum et virilem, frigiditas vero timidum sunt pavidae et pusillanimes, ad opera bellica destinari non debent. In bellis enim melius est pavidos expellere, quam eos in societate habere nam cum humanum sit timere mortem, viriles etiam et animosi trepidant videntes timidos trepidare: ne igitur reddantur bellantes pusillanimes, quos constat esse timidos oportet ab exercitu expelli. magnos humeros et renes ad sustinenfortia brachia ad faciendum percussiones fortes: mulieres igitur e
Abbreviated transcription (Latin):
uenari possumꝰ s̾ tͥa q̃ reqͥrũtur
ad bellũ. Hhoĩes .i. bellatores:
decet eẽ mẽte cautos ⁊ puidos
corde uiriles ⁊ auimosos coxpo¬
re robustos ⁊ fortes. ¶ Caute
plus suꝑnitur hostes ex saga¬
citate quã ex fortitudine. pau¬
ci .ii. bellatores si suit sagaces ⁊
uidustres. suꝑant iułtos nõ for¬
titudiue. s ꝓrudẽcia. mulieres

Expanded text:
r ad bellum. Homines enim bellatores decet esse mente cautos et providos: corde viriles et animosos: corpore robustos et fortes. Cautela plus superantur hostes ex sagacitate quam ex fortitudine: pauci enim bellatores si sint sagaces et industres superant multos non fortitudine sed prudentia. Mulieres
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. nõ ĩ reb deser¬
nientib ad uctũ ÷ͥ ꝯsid̾are duo
uide ł res fructif̾as ut agros
umnecas arbores ⁊ fructũ qui
oritur ex talib rebus ut uina
frucmnẽta. poma. q̾r si sit ꝯĩtas
cuiũ erga talia uł erũt ꝯẽs
res fructif̾e ⁊ dnudentur fru

Expanded text:
 deservientibus ad victum est considerare duo: videlicet res fructiferas, ut agros, vineas, arbores: et fructum qui oritur ex talis ut rebus, ut vinea, frumenta, poma. Quare si sit communitas civium erga talia, vel erunt communes res fructiferae, et dividentur fru
Abbreviated transcription (Latin):
culabilib sic fiende suut rões
grosse iu scũs moralibus que
traccãt de agibilibus qr̃ sic̃
uctͣĩa fuit dẏaletica q̃ doc̾et
iod̾ at guendi sb̾tilẽ. ⁊ molẽ¬
ciorẽ. sic nctͣiͣa fuit recthorica q̃

Expanded text:
culabilibus,sic fiendae sunt rationes grossae in scientiis moralibus, quae tractant de agibilibus. Quare sicut necessaria fuit dialectica, quae docet modum arguendi subtilem et violentiorem: sic necessaria fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sbalt̾nate ⁊ suppoĩte istis ut
litica q̃ ÷ de regiime auita¬
tũ. uã ut alibi nos dixisse
meunnimꝰ cẽs legiste. sunt
.q. quidã ydiote politici. nã
sic̃ laici ⁊ uulgares qr argu¬
ũt ⁊ foriuant rõnes suas ꝙ̃
modũ arguendi docet dya

Expanded text:
balternatae et suppositae istis: ut litica, quae est de regimine civitatum. Nam  ut alibi nos dixisse meminimus omnes legistae sunt quasi quidam idiotae politici: Nam sicut laici et vulgares, quia arguunt et formant rationes suas, quem modum arguendi docet dia
Abbreviated transcription (Latin):
a pħo ydiote dẏaletici. sic legiste
quia oa de quibus est politica di¬
cũt nartatiue ⁊ sine rõne ap¬
pellari post̾ ydiote politici ex
hoc a̾ pat̾e pt̃ qnͣto magis ho¬
norandi sunt scientes politicã
⁊ nioxales sciãs quã scientes le¬
ges ⁊ iura. nã quãto sciẽtes ⁊
dantes cãm honorabiliores st̃
loꝙ̃tibus nõ reddentibus cãm
dcͣi cũto tales honor abiliores
⁊ scientes theologiã quia sicut
deus ip̃e ẽ deus om̃ encũ sic the
theologos u̾o magis suut ho¬
uorãdi uethaphifici quia ut
nitus uruẽtas. methaͣ pͥmatũ
tenet ¶post hos a̾ honorari
debent naturales pħi quia nͣ¬

Expanded text:
ilosopho idiotae dialectici: sic Legistae, quia ea de quibus est politica, dicunt narrative et sine ratione, appellari possunt idiotae politici. Ex hoc autem patere potest quod magis honorandi sunt scientes politicam et morales scientias, quam scientes leges et iura. Nam quanto scientes et dantes causam, honorabiliores sunt loquentibus et non reddentibus causam dicti: tanto tales honorabiliores unt divini et scientes theologiam; quia sicut Deus ipse, est Deus omnium entium; sic theotheologos vero magis honorandi Metaphisici: quia ut nitus inventas metaphyfica primatum tenet. Post hos quidem honorari debent naturales Phi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo tradebantur quia siue ea inu¬
docet cognosc̾e niẽsuras ⁊ quã¬
titates rex. ad hauc ã forte.
filii uobiliũ ĩo tradebãtur qr
siue ea astrouomia q̃ ẽ de quã

Expanded text:
ideo tradebantur, quia fine ea mua, quae docet cognoscere mensuras et quantitates rerum. Ad hanc autem filii nobilium, ideo forte tradebantur, quia fine ea Astro
Abbreviated transcription (Latin):
biliũ qui uõ uacãtes mecamas
artibus remanerẽt otiosi nisi
studierint lict̾alib discipliuis
delectatõnes musicales q̃ sũt
licite ⁊ honeste. tãgit a̾ ph̾s.

Expanded text:
bilium, qui non vacantes moechanicis artibus, remanent ociosi, nisi studerent literalibus disciplinis, delectationes musicales, quae sunt l
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sciãm tradid̾ũt. qr̃ si ꝑ nos¬
ip̃os uõ sufficmꝰ ad ĩuemiẽda
oiã scientifica. s indigemꝰ ad
pedit nos scire ydioma illud
in quo doccores ⁊ pħi sunt locu¬
ti ⁊ quia hoc scitur ꝑ grama¬
ticã io̾ gramatica nnt̾ lib̾ales

Expanded text:
ntiam tradiderunt.Quare si per nosipsos non sufficimus ad invenienda omnia scientifica, sed indigemus ad pedit nos scire idioma illud, in quo doctores et Philosophi sunt locuti: et quia scitur per grammaticam, ideo grammatica inter liberales
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptẽ sciãs eẽ famosas
ap̃ autiquos antiqua
auctoritas ꝓtestatur
metͥca. geouietͥa. astrono¬
iia. has ã oẽs lib̾ales uocãt
nebãtur ad illas. ¶Adduce

Expanded text:
ptem scientias esse famosas apud antiquos, antiqua auctoritas protestatur.thmetica, Geometria, et Astronomia. Has autem omnes liberales vocant, nob
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fitmos in fide ⁊ illas sciãs sare
ꝑ quas quis se ⁊̃ alios. nouit re¬
gere ⁊ guber nare huiꝰ aũt sũt

Expanded text:
et firmos in fide, et illas scientias scire, per quas quis se et alios novit regere et gubernare. Huiusmodi aut
Abbreviated transcription (Latin):
isũ pt̃ ex .uiͦ. eth̾. nõ cadũt s̾
cia. recest gͦ reges ⁊ pͥucipes
ꝯsid̾are bona nõ solũ ut sunt
ssibitia. nã pauꝑes ĩpotẽtit
⁊ ignobiles si nõ st̃ magna¬
raiui ⁊ sõcrahũt se ab abqͥ¬
bus boius ardius uidẽtut.
m̾eri ĩdulgẽciã qr cimilis ꝓo

Expanded text:
 cadunt sub tia. decet ergo reges et principes considerare bona non solum ut sunt ssibilia. nam pauperes, impotentes et ignobiles si non sunt magnanimi, et subtrahunt se ab aliquibus bonis arduis, videntur mereri indulgentiam, quia civilis
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝙ qͥ ĩ regno sũt bñ se ha¬
beant ad dumia ꝙ agãt oopa
uͥtuosa ꝙ sit ĩ eis pax ⁊ tras¬
quillitas ꝙ ĩt̾ eos debita ser¬
uet᷑ iusticia ⁊ cet̾a talia ex
quib ꝑ se ⁊ eeñtialit̾ depẽ¬
det bonus statꝰ regni. alia a̾
defid̾are debẽt ut hũt ordinẽ
ad ista diuicias gͦ ⁊ cuulem

Expanded text:
 regno sunt, bene se habent ad divina, quod agant opera virtuosa, quod sint in eis pax tranquillitas, quod inter eos debita servetur iustitia, et caetera talia, a quibus per se et essentialiter dependet bonus status regni. Alia autem desiderare debent, ut habent ordinem ad ista. divitias ergo, et civilem
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾atũ ĩ ipm̃ tẽdimꝰ uti ẽ ad¬
eptũ celectam ĩ ip̃o. fic ma¬
lũ ut ÷ oditũ ẽ aliquid dis¬
pliceus ⁊ difforine uolũta¬
ti nr̃e ut ÷ ab hoĩatũ ab eo
refugimꝰ ⁊ si ꝯtĩgat ipm̃ ad¬
ipisci dolemꝰ ⁊ tristamur.
desid̾iũ gͦ l nõ fit idẽ ꝙ amor
mẽsurã tũ ⁊ modui d susci¬
ꝑe ex amore. sic ⁊ abhoĩatõ
l nõ sit idẽ ꝙ odiũ tñ ex odio
debet mẽsurã susciꝑe. sic .i.¬

Expanded text:
siderium, in ipsum tendimus: ut est adeptum, delectamur in ipso. Sic malum ut est oditum, est aliquid displicens et difforme voluntati nostrae: ut est abominatum, ab eo refugimus: et si contingat ipsum adipisci, dolemus et tristamur. Desiderium ergo licet non sit idem quod amor, mensuram tamen et modum debet suscipere ex amore. Sic et abominatio licet non sit idem quod odium, tamen ex odio debet mensuram suscipere. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
filit̾ tñ motus teorsum su¬
uitate ut ꝙͣto aliqua sũt gͣ¬
mara tãto nelocius iouen¬
tur ad mediũ. qr̃ siuid̾e ud¬
lumꝰ quõ reges ⁊ pͥncipes de¬
beant aliqua desid̾are ⁊ abho¬
niuari. uidẽd̾ ẽ quõ debeãt
amare ⁊ odire uidemus ã
ĩ fingulis actibꝰ ut ꝓbatur
p᷑ poł. ꝙ finis appetitur ĩ ĩ si

Expanded text:
tamen motus deorsum suavitate, ut quanto aliqua sunt graviora, tanto velocius moventur ad medium. Quare si videre volumus, quomodo reges et principes debeant aliqua desiderare et abominari, videndum est quomodo debeant amare et odire. Videmus autem in singulis artibus, ut probatur p
Abbreviated transcription (Latin):
qui boua ardua ⁊ magtio ho¬
nore digna. qr̃ cũ reges et
pͥuciptes tẽd̾e debeant ĩ bona
ardua ⁊ debeãt ꝓuid̾e boua
futura possibilia ip̃i regno
ad spem debitã requirũtur

Expanded text:
 magno honore digna. Quare cum reges et principes tendere debeant in bona ardua, et debeant providere bona futura possibilia ipsi regno: omnia quae ad spem debitam requiruntur.
Abbreviated transcription (Latin):
turũ ⁊ possibile. potissune ꝯ
n̾e spectat ad eos sꝑare bonũ
turfus qr pͥucipale intẽtum
a legis latore ⁊ a rege ut su¬
pra osteudimꝰ debet ẽẽ bonũ
diuinũ ⁊ ꝯẽ cũ talia sunt bo¬
na eecellençia ⁊ ardua nõ
solũ spectat ad reges ⁊ pͥu

Expanded text:
turum, et possibile, potissime conere, spectat ad eos sperare bonum. Rursus quia principale intentum a legislatore et a lege, ut supra ostendimus, debet esse bonum divinum et commune, cum talia sint bona excellentia et ardua, non solum spect
Abbreviated transcription (Latin):
uitiatores alioꝵ depͥdãtur
sacta egspoliãt ppłm cr̃m in¬
iusticiã excẽt. Uñ ⁊ ualerius
max̾iꝰ de dyonisio ciciliauo
tecitat qͥ cũ eẽt tyrãnꝰ ⁊a
mator ꝓpͥi ꝯmodi deppłabat
urbes e xspoli abat ciuitates
⁊ cep̾dabatur sarz sacra.
¶diso quõ reges ⁊ ⁊ pͥncipes
hrẽ debeãt ad amorem qr
suiit ꝯxigenẽ. ĩit si hõ dili¬
git iusticiã ⁊ u̾itatẽ odit fu¬

Expanded text:
ores aliorum, depraedant sacra, expoliant populum, omnem iniustitiam exercent. Unde et Valerius Maximus de Dionysio Ciciliano recitat, qui cum esset tyrannus, erat amator proprii commodi, depopulabat urbes, expoliabat civitates, et depraedabat sacra. Viso quomodo reges et principes se habere debeant ad amorem, qusumit originem: ut si homo diligit iustitiam et veritatem, odit fu
Abbreviated transcription (Latin):
to se hũt regnũ ⁊ tyranm¬
des cũ modus amoris tẏran¬
nici sit ut bonũ pͥuatũ p̃to¬
nat bouo ꝯĩ. modus a moris
p̾ponat pͥnato bono. Innuo

Expanded text:
to se habent, Regnum, et tyrannides: cum modus amoris tyrannici sit ut bonum privatum praeponat bono communi, modus amoris praeponat privato bono. immo
Abbreviated transcription (Latin):
toto ut brachiũ se expouit
ctu asm quis uult ꝓcuti ne
nuli̾entur mõbra a quibus
pͥncipalit̾ dependet salus cor¬
poris ⁊ ne totũ corpus ꝑeat
brachiũ ꝑiculo se exponit.
sic ⁊̃ autiquitus si ꝑs peximꝰ
ciuitatẽ aliquã duori ⁊ teu̾e
iuouarchiam hec erat qr ques¬

Expanded text:
ut brachium es exponit ctu cum quis vult percuti, ne vulnerentur membra a quibus principaliter dependet salus corporis, et ne totum corpus pereat, brachium periculo se exponit. Sic etiam antiquitus si perspeximus civitatem aliquam dominari et tenere monarchiam: hoc erat, qu
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾itoꝵ ꝓuidenciã futuroꝵ
ut sit̃ ex ꝑ tꝰ cantus ⁊ ut ha¬
beat oĩa que ad pͥtẽciã re¬
quirũtur ꝑ quã possit me
pͥdencia polleat quãto maior
prudentia tequirit᷑ ad cu¬
nore digna ĩ que magna¬
niiꝰ tẽdit erit magnific᷑¬

Expanded text:
identiam futurorum, ut sit expertus, cautus, et ut habeat omnia quae ad prudentiam requiruntur, per quam possit melprudentia polleat, quanto maior prudentia requiritur ad cu magno honore digna, in quae magnanimus tendit. Erit magnific
Abbreviated transcription (Latin):
T
pͥuato bono ¶so hoc idem
ornatos. sic̃ .n. detestabilius
ẽ ĩ magistro car̾e sciã quã
ĩ discipulo qr magist̾ ẽ ĩ sta¬
tu ĩ quo debet sçiãm alus
trad̾e̾. sic decestabilius est
in rege car̾e uͥtutib ꝙͣ in
sb̾ditis qr status regꝰi᷑ req̃¬
rit ut ĩ ducat alios ad uͥtu¬

Expanded text:
t privato bono. Secundo hoc idem ornatos. Sicut enim detestabilius est in magistro carere scientia quam in discipulo, quia magister est in statu in quo ipso debet scientiam aliis tradere: sic detestabilius est in rege carere virtutibus, quam in subditis, quia status regius requirit ut inducat alios ad virtu
Abbreviated transcription (Latin):
se et in suis pastorib filus.
fusi pͥncipiatũ ꝑpetuari de¬
fid̾at sĩnuo eꝑe stud̾e debet
fficitur. si passione aut nolũ¬
tate cupiat pͥncipari. s sicu¬
stos iusti existẽs abs rõuos¬

Expanded text:
se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere debet,fficitur, si passione, aut voluntate cupiat principari, sed si custos iusti existens absqu
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ h̾ iusticia spãlis equalis dicĩ¬
cur ⁊ equalitat ĩtendit cũ bo¬
na ex̾iora duplicit̾ oues ĩequa¬
lit̾ participare possint. dup᷑
ĩequalit̾ ĩ ꝯmutatõnib ut ĩ
emptõnib uenditõnib mu¬
tatõnib ⁊ locatõnib. ꝯtĩgit .n.¬

Expanded text:
igitur haec Iustitia specialis aequalis dicitur, et aequalitati intendit: cum bona exteriora dupliciter cives inaequaliter participare possint, dupliinaequaliter in commutationibus, ut in emptionibus, venditionis, mutationibus, et locationibus. Contingit en
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ĩf̾tur nocinuẽtũ aliis ci¬
ib qr si ille h mce plus ali
lis ꝑ quã uitatur malũ aliqd̾
sp̃ãle ut ꝓut ex malicia uniꝰ
ciius infertur nocimiẽtũ alt̾i
det̾imnat sibi sꝑãlem mat̾iã
⁊ ht̃ eẽ circa hec bona ext̾iora
in quib ciuies ꝯmunicãt ¶ dcã ÷

Expanded text:
ur nocumentum aliis civibus: quia si ille habet inde plus, alii ialis, per quam vitatur malum aliquod speciale, prout ex malitia unius civis infertur nocumentum alteri, determinat sibi specialem materiam, et habet esse circa haec bona exteriora, in quibus cives
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑticularis uͥtus. nã ex hoc est
aliquis iustus ⁊ legalis qr adĩ¬
plet p̾cepta legis. s ut diat᷑
primo magnoꝵ iuoraliũ lex p̾¬
cipit actus onu uͥtutũ p̾cipit

Expanded text:
ticularis virtus. Nam ex hoc est quis iustus legalis, quia adimplet praecepta legis. Sed ut dicitur primo Magnorum Moralium lex praecipit actus omnium virtutum. Praecipit
Abbreviated transcription (Latin):
nũ sic ẽ ĩ eis insticia legalis.
pͥuatũ erit in eis iusticia eqͣ¬
lis. bonũ .n. ꝯẽ tesultat ex õi
bono cunũ. res .n. publica et
tota cructas me lior ẽ qualit̾¬
suit boni ĩ se. sũ ĩ ordine ad
ues tãto magas ẽ bona cruitas
leges gͥ qr intendũt ꝯẽ bonũ¬

Expanded text:
num: sic est in eis Iustitia legalis. privatum: erit in eis Iustitia aequalis. Bonum enim commune resultat ex omni bono civium: res enim publica, et tota civitas melior est, qualitesunt boni in se, sive in ordine ad ves, tanto magis est bona Civitas. Leges igitur quia intendunt co
Abbreviated transcription (Latin):
agendo talia oꝑã legẽ implet
ex ista ã differẽcia sequit᷑
s̾a. nã cũ fortis ⁊ tẽꝑatus dele¬
ctetur ĩ oꝑib taliũ uirtutum
sꝰ se uͥtutes ille ꝑficiũt haben¬
tẽ eas ut ẽ aliquis ẜꝰ se s iust᷑¬

Expanded text:
agendo talia opera, legem implet. Ex ista autem differentia sequitur secunda: nam cum fortis, et temperatus delectetur in operibus talium virtutum. secundum se virtutes illae perficiunt habentem eas, et ut est aliquis secu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfici gͥ u ordine ad leges est
ꝑfici i ordine ad pͥnipẽ ciiꝰ
est legem ferre uł in orda¬
ue ad totã citatẽ cui legĩ¬
ponitur ¶usticia gͦ legał
ħ faciat illo eadem oꝑa q̃ fa¬
cit tẽꝑancia ⁊ fortutndo ꝑfi

Expanded text:
fici ergo in ordine ad leges, est perfici in ordine ad principem, cuius est legem ferre, vel in ordine ad totam Civitatem, cui lex imponitur. Iustitia ergo legalis licet faciat illa eadem opera, quae fac
Abbreviated transcription (Latin):
Icebatur in.
p̾cedenti capitulo du¬
as ẽẽ iusticias unam
ut regna sb̾sistãt ⁊ pacifice
maneant. ut raq iusticia ÷̃
posfuit. duplici uia ĩuesti¬
gare possumꝰ. p᷑ sinunt᷑ ex ꝑte

Expanded text:
icebatur in raecedenti capitulo duas esse Iustitias, unam ut regna subsistant et pacifice maneant, utraque Iustitia estpossint, duplici via investigare possumus. Prima sumitur ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia siue qua ciuitas uł
regnũ nõ poss sb̃sist̾e. ¶se¬
ꝯdo ĩ mẽbris ÷ q̃dã distributi¬
na iusticia ꝓut hũt ordinem
⁊ motũ ita ꝙ pͥncipiũ mouẽ

Expanded text:
civitas, vel regnum non posset subsistere. Secundo in membris est quaedam distributiva Iustitia, prout habent ordinem et motum: ita quod principium
Abbreviated transcription (Latin):
hũt ordinẽ ad ie unutẽ ẽ ĩ eis
nusticia ꝯmutatiua ꝓut u̾o ha¬
bent ordiẽ ad regem uł ad
pͥucipẽ resernatur in ip̃is
iusticia distributina ꝓut u̾o
adĩplent leges ẽ ĩ illis iusti¬
cia legalis quoꝯ tñ modo su¬
matur iusticia sine ea cruitas
uł regnũ durare nõ potest
gnoꝵ moraliũ. capͦ de iusticia
aĩa ꝯtuet corpꝰ. qr recedente
cessit. sic iusticia ꝯtiuet ut¬
hanitates .i. cinitates ⁊ reg¬
ua. qr sine ea dissolintur ꝗͥ¬
uitas. ⁊ nõ post̾ regna sbfi¬
st̾e. ualde gͥ ũnuriat᷑ regno
⁊ regi qui iusticiã nõ obfuat
si gͥ iusticia ẽ tm̃bonũ regis
⁊ regui sũiuo oꝑe rex stut̾e
debet ut ĩ suo regno serue¬
tur iusticia . nõ solũ hus qui
tur iuscicia maĩf este regi ⁊
regno ĩft̾ur ĩuiria.C in.¬

Expanded text:
habent ordinem ad se invicem, est in eis Iustitia commutativa. Prout vero habent ordinem ad regem, vel ad principem, reservatur in eis Iustitia distributiva. Prout vero adimplent leges, est in illis Iustitia legalis. Quocunque tamen modo sumatur Iustitia, sine ea civitas vel regnum durare non potestgnorum moralium, cap. de iustitia,anima continet corpus, quia recedente cescit: sic iustitia continet urbanitates idest civitates, et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna subsistere. valde igitur iniuriatur regno et regi, qui Iustitiam non observet. Si igitur Iustitia est tantum bonum regis, et regni, summo opere rex studere debet, ut in suo Regno, servetur Iustita, non solum iis, qui tur Iustitia, manifeste regi et Regno infertur iniuria.
Abbreviated transcription (Latin):
siuã qua pollet sb̾uenit ĩdi¬
gencie oculi. qr portat eũ. nͥ
gͦ mẽbra sic sue iudigẽcie.
sb̃ uenirẽt. ut uͥ manus pur¬
garet oculũ ⁊ oculus dirige¬
ret manũ. ⁊ nͥ pedes portarẽt
caput ⁊ caput dirig̾et pedes
corpus nͣle nõ possit sb̾fist̾e.
s ic qr nullus hõ sufficit sibiad
nã iusticiam sibi ĩnitẽ sb̃ue

Expanded text:
let, subvenit indigentiae oculi, quia portat eum. Nisi igitur membra sic suae indigentiae subvenirent: ut nisi manus purgaret oculum, et oculus dirigeret manum: et nisi pedes portarent caput, et caput dirigeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic quia nullus homo sufficit sibi ad vam Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
ma ĩ qua alt̾ deficit. ⁊ defic̾e
ĩ frimiẽto ĩ qͦ ille habñdat ꝑ
habũdancia ⁊ defectus redu¬
citur ad equalitatẽ qr unus
dat pectuuã qua habñdat¬
⁊ recipit frinuẽtũ quo ĩdi¬
get alt̾ u̾o tribuit frumẽtũ
affluebat ⁊ suscipit pectiñam
qua caret. ẽ gͥ ꝯnuutatĩa nisti¬
cia ꝑut unus orduat bona
sua in utilitatem alt̾ius zeꝯ
let accumĩe ⁊ uisus deficit. de
pt̃ ꝑgere pes a̾ habũdat in¬

Expanded text:
icit: et deficere in frumento, in quo ille abundat. Per erabundantia, et defectus reducitur ad aequalitatem: quia unus dat pecuniam qua abundat, et recipit frumentum quo indiget. Alter vero tribui frumentum qu affluebat, et suscipit pecuniam qua caret. Est igitur commutativa Iustitia, prout unus ordinat bona sua in utilitatem alterius, etlet acumine visus: deficit tamen potest pergere. Pes au
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis ꝑ sonis ꝯuexis ⁊ ordinatis
ad unũ aliquid. Unt gͦ li¬
ceat figuralit̾ loqui ĩ meni¬
bris enisdẽ corporis ẽ quodã¬
mͦ duplex iusticia ꝯnuitati¬
na ⁊ distribittuia. Iusticia.
.ni. ꝓpͥe sup̃ta nõ ẽ nisi ad al¬
t̾m. et nõ est nͥ diu̾saꝵ ꝑsona

Expanded text:
versis personis connexis, et ordinatis ad unum aliquid. Ut ergo liceat figuraliter loqui, in membris eiusdem corporis est quodammodo duplex Iustitia, commutativa, et distributiva. Iustitia enim propria sumpta, non est nisi ad alterum, et non est ni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ principatus sit ipoꝵ sodito¬
rum ꝑ respectũ ad leges ⁊
ad pͥncipem cuiꝰ ẽ leges fer¬
re ut declarari h ĩ politicis
si ciues nõ ꝑticiparẽt legale
iusticiã nõ reseruaretur m
eis ꝯrto nec ad leges ñ ad pͥn¬
cipeni nõ gͦ ult̾ius resuaret᷑
in eis politicia nec eet̃ ult̾ius
regnũ. facile ẽ gͦ ostend̾e ꝙ
abs legali iusticia regna du
nõ sõsistat regnũ. sic decla¬

Expanded text:
 principatus sit ipsorum subditorum per respectum ad leges, et ad principem, cuius est leges ferre, ut declarari habet in Politicis: si cives non participarent legalem Iustitiam, non reservaretur in eis ordo nec ad leges, nec ad principem. Non ergo ulterius reservaretur in eis politia, nec esset ulterius regnum. Facile est ergo ostendere, quod absque legali Iustitia regna durnon subsistat regnum, sic decla
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝯtẽplare iusticiam. u¬
niuis .n. ⁊ enisdem corporis.
mẽbra hñt orduẽ ad se in¬
nitẽ ⁊ ordinãtur ad unũ aͥd
ut ad cor a quo recipiũt no¬
tũ ⁊ uitalẽ influenciam. ut
gͦ memibra hñt ordiuẽ ad se
nruicem ẽ in eis quodã modo
iusticia ꝯmutatrua. s ut or¬
dinãtur ad cor aliquo nicdo
reseruatur in ipis unsticia
distͥbutina ¶ex hoc .n. ẽ in

Expanded text:
Iustiam. Unius enim, et eiusdem corporis membra habent ordinem ad se invicem; et ordinantur ad unum aliquid, ut ad cor, a quo recipiunt motum, et vitalem influentiam. Ut ergo membra habent ordinem ad se invicem, est in eis quodammodo Iustita commutativa. Sed ut ordinantur ad cor, aliquo modo reservatur in ipsis Iustitia dis
Abbreviated transcription (Latin):
expedicius uitare ⁊ bona facibiꝰ
adipisci ¶t̾cio debent recogi¬
tare sepe bonas ꝯsuetudines ⁊
bonas leges. nã tabia sunt ma¬
xime pͥncipia agibiliũ. intel¬
lectus .i. pͥncipioꝵ ẽ tãto gͦ
rex magis intelligẽs ẽ c̾ca agi¬
bilia quãto płes bonas leges
⁊ bonos ꝯsuotudines in mente
ht̃ ex quib scire pt̃ quid ĩ qͦl
negotõ sit agendr̃ quarto
sepe sepis excogitare d quõ¬
⁊ ꝑ huuꝰ bonas leges ⁊ ꝯsuetu¬
dines tebite regnũ regat eh¬
ciendo exeis debitas ꝯcłones
agibiliũ. nõ .n. sufficit ĩtel¬
ligentẽ eẽ habendo cognitõ¬
nem legũ ⁊ ꝯsuetudinũ que
funt pͥncipia agibilũ tusi
quis sit rõnalis ex illis legib
nes agibiliũ eliciendo ꝙ quõ¬

Expanded text:
tare, et bona facilius adipisci. Tertio debent saepe recogitare bonas consuetudines, et bonas leges: anm talia sunt maxime principia agibilium, sicut intellectus principiorum est. Tanto ergo rex magis intelligens est circa agibilia, quanto plures bonas leges, et bonas consuetudines in mente habet: ex quibus scire potest, quid in quolibet negotio sit agendum. Quarto saepe saepius excogitare d bonas leges, et consuetudines debite regnum regat, eliciendo ex eis debitas conclusiones agibilium. Non enim sufficit esse intelligentem, habendo cognitionem legum, et consuetudinem, quae sunt principia agibilium: nisi quis sit rationalis, ex illis legibus, nes agibilium eliciendo. quo
Abbreviated transcription (Latin):
citões iuditõꝵ q̃r cũ uidex iudicã¬
do reos ẜ leges nõ tãtã nincitiã
iucurrat quãta si iudicaret eos
arbitͥo ꝓpͥo neuidex tiuore ĩ nui¬
cicie incliuatꝰ diffat debito fim.
iudicia mãcipare quãtũ possibile
est st̃ oĩa legibus det̾minãda et
panca arbitrio iudicũ ꝯmitten¬
da. sifficient̾ .n. iudex excusat᷑

Expanded text:
cutione iudiciorum. Quare cum Iudex iudicando reos secundum leges non tantam inimicitiam incurrat, quantam si iudicaret eos arbitrio proprio, ne iudex timore inimicitiae inclinatus differat debito fini iudicia mancipare, quantum possibile est, sunt omnia legibus determinanda, et pauca arbitrio iudicum committenda: sufficienter enim iudex excusatur
Abbreviated transcription (Latin):
et de futis dicentes quiꝯ sic eg̾¬
it sic puuiatur. ignorãtes aua
⁊ debeat illam sb̾ire suĩam. Nã
si scirent ꝙ anntꝰ forte obliqua¬
rẽtur in iudicãdo et peuã pal¬
liarent si u̾o ĩmucꝰ inclinatet᷑
forte ni partẽ oppoĩtã ⁊ puni¬
tõm augerent. nũc a̾ qr solũ
in ułi leges ferũt et uesaut̃¬
quid ui ꝑticłarib sit futurũ
nõ ꝑu̾tũtur in iudicãdo amo

Expanded text:
futuris, dicentes quicunque sic egerit, sic puniatur, ignorantes an et debeat illam subire sententiam. nam si scirent quod amicus, forte obliquerentur in iudicando, et poenam palliarent: si vero inimicus, inclinarentur forte in partem oppositam, et punitionem augerent. Nunc autem quia solum in hoc leges ferunt, et nesciuntquid in particularibus sit futurum, non pervertuntur in iudi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ bellare d quãta sit ⁊ quãta ei
pt̃ aduenire extriusecus. ꝯsid̾au
ualeamꝰ ĩ nos forefaciãt pͥdẽcie ÷¬
 nõ iusurg̾e ĩ ip̃os nͥ obecurrat
oportiuutas tẽporis ĩ quo ex eis
ꝯgrue possimꝰ uindcas assin̾e.

Expanded text:
quae bellare debet, quanta sit, et quanta ei potest advenire extrinsecus. Considervalemus, in nos forefaciant, prudentiae est, non insurgere in ipsos, nisi occurrat opportunitas temporis, in quo ex eis congrue possimus vindictas assumere.
Abbreviated transcription (Latin):
sitas leges q̃ꝯ possibile ẽ det̾ia¬
dicãtib. pͥmũ quidem qr faciliꝰ
est hr̃e unũ aut paucos sapien¬
tes quã iułtos. deuide qr legis la¬
tões fiũt ex ꝯsid̾atis ex młto tẽ¬
legis latões sunt de fut᷑is ⁊ iu¬

Expanded text:
ssibile est determinadicantibus. Primum quidem quia facilius est habere unam aut paucos spaientes, quam multos. Deinde quia legislatores fiunt ex consideratis ex multo temlegislatores sunt de futuris et i
Abbreviated transcription (Latin):
Uia in p̾cedentibus capitulis
pet̾minaumꝰ de pͥncipt ostẽ¬
dendo qualis debeat eẽ pͥn¬
ceps ⁊ det̾umianumꝰ de ꝯsilio declarã¬
do quales debeaut eẽ ꝯsiliarii. ⁊ que
⁊ quot siit illa ccͣ q̃ h eẽ ꝯsiliũ¬

Expanded text:
uia in praecedentibus capitulis determinavimus de prinicipe, ostedendo qualis debeat esse princeps, et determinavimus de consilio, declarando quales debent esse consiliarii: et quae et quot sunt illa circa quae habet es
Abbreviated transcription (Latin):
usurgãt seditões ⁊ malificia
int̾ ciues. Io attẽdend̾ ẽ diligẽt̾
qui cuuũ reputãt᷑ bomi ⁊ qͥ ĩ fa¬
uies. ut ccͣ infames maior custo¬
dia adhibeatur. et si dephẽdau¬
tur male egisse pumãtur uł ⁊̃
totalit̾ extirpẽtur qr reges et
pͥncipes nõ debent pati malefi¬

Expanded text:
 malitia inter cives. Ideo attendendum est diligenter qui civium reputantur boni, et qui infames, et circa infames maior custodia adhibeatur: et si deprehendantur male egisse, puniantur, vel etiam totaliter extirpentur, quia reges et principes non debent pati malefi
Abbreviated transcription (Latin):
tigia exorta in crutate illa per
leges tã ꝯditas uruna catate
regulari possiuit cuitates ułte
ĩmuo ĩ eadem auitate in qua le¬
ges ꝯdũtur ꝯtiugit płes eẽ u¬
dices quã legũ ꝯditores . nã ie¬
ges si iuste sunit debent eẽ .q. ĩ mor¬
tales ⁊ ĩnnitabiles qr cͥcͣ eas uul¬
la aut modica mutatõ fiꝰ debet
Iudicet cũ iudicãtes s ipãs uo

Expanded text:
n civitate illa: per leges tamen conditas in una civitate regularis possunt civitates multae. Immo illa eadem civitate in qua leges conduntur contingit plures esse iudices, quam legum conditores. Nam leges si iustae sint, debent esse quasi immortales et immutabiles: quia circa eas nulla aut modica mutatio fieri debet. Iudices tamen iudicantes secundum
Abbreviated transcription (Latin):
reguũ ex aliqua ꝑ te possit ĩua¬
di ⁊ ictͫ aliqua cautas regui ab ex¬
traueis possit sisciꝑe decͥuiẽtũ¬
i̾o passagia portꝰ nitͦitꝰ ⁊ tet̾a talia
uñ possũt excriuseci aduciure.
uõ sũt extraueis ꝯiuittẽda uł tri¬
buenda s sunt diligẽt̾ custodiẽda

Expanded text:
regnum ex aliqua parte possit invadi, et utrum aliqua civitas regni ab extraneis possit suscipere detrimentudeo passagia, portus, introitus et caetera talia unde possunt extrinseci ad venire, non sunt extraneis committenda vel tribuend
Abbreviated transcription (Latin):
nulius sanemẽtis ꝯsiliatur. nam
nõ est ꝯsiliũ nisi de hus de quibus
cius a̾ oppoĩto qua cognoscit ipm̃
est ꝓsequẽda ⁊ eoꝵ dissensiones
neis debonius hre pacẽ uł bella

Expanded text:
nullus sanae mentis consiliatur: nam non est consilium nisi de his de quibus noscit ipsum est prosequenda, et eorum dissensiones neis debeamus habere pacem vel bella
Abbreviated transcription (Latin):
gratõse ⁊ honorabiles spectat ad
legis latorẽ nõ solũ statuere ut
possessiones debite ordinẽtur s
⁊̃ ut honores decent̾ ⁊ iuste di¬
stribuãt᷑ ⁊ tãto pͥncipalius deb
hoc ĩtend̾e ccͣ honores. quãto li¬
tigia nt̾ ꝑsonas honorabiles it

Expanded text:
gratiosae et honorabiles: spectat ad legislatorem non solum statuere, ut possessiones debite ordinentur, sed etiam ut honores decenter et iuste distribuantur. et tanto principalius debet hoc intendere circa honores, quanto litigia inter personas honorab
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽ ⁊ distinctõm ciui
ñ. ¶so det̾miuauit de distin¬
ccõne possõnũ. t̾cio dedistm¬
ccõne iuditõꝵ. quarto te distĩ¬
ccõne iudicanciũ. quĩto de mͦ
iudicãdi. sexto ⁊ ultimo statu¬
it quastã leges tãgentes diu̾¬
.ii. statuens suã politiciã. pͦ ĩ
troiisit se de mł titudine et
distinctõne ciunũ dicẽs ꝙ op

Expanded text:
multitudinem et distinctionem civium. Secundo determinat de distinctione possessionum. Tertio de distinctione iudiciorum. Quarto de distinctione iudicantium. Quinto de modo iudicandi. Sexto et ultimo statuit quasdam leges tangentes diveautem statuens suam politiam, primo intromisit se de multitudine et distinctione civium, dicens quod
Abbreviated transcription (Latin):
dã idigẽciã ut pp̃ tollendã fa¬
mẽ aut repellendũ frigus. s
qr estruiãt alios posse eoꝵ de¬
lectatões impedire. uł ꝙ esti¬
mãt eis posse t̾sticias inferre
nõ gͦ solum pp̃ possões sunt ꝯ¬
stituende leges nt statuebat fel¬

Expanded text:
dam indigentiam, ut propter tollendam famen, et repellendum frigus: sed quia existimant alios posse eorum delectationibus impedire, vel quia existimant eis posse tristitiam inferre. non ergo solum propter possesiones sunt instituendae leges, ut statuebat Pha
Abbreviated transcription (Latin):
illud dare duas nͥtutes unã
nupellentẽ ⁊ aliã retrahẽ¬
tem. uidennis ã ꝙ magna¬
houores. magnus aut̃ honor
ẽ quodãmͦ maguũ bonũ mag¬
nũ ã bonũ rõne qua mag¬
nũ ẽ nos retrahit neꝓseqͣ¬
tuur illud rõne difficulta¬
tis ꝑut u̾o bonũ ẽ nos ali¬
cit ut tẽtamꝰ ĩ ipm gͦ ccͣ
magnos ⁊ honores ⁊ ccͣ mag

Expanded text:
tutes. unam impellentem, et aliam retrahentem. Videmus autem quod magnahonores. Magnus autem honor est quodammodo magnum bonum. Magnum autem bonum, ratione qua magnum est, nos retrahit, ne prosequamur illud, ratione difficultatis. Prout vero bonum est, nos allicit, ut tendamus in ipsum. Ergo circa magno
Abbreviated transcription (Latin):
diccet retrahamuf nos ab
illis eo ꝙ ardua ⁊ difficilia
siuit. qr̃ ccͣ talia diplici
uͥtute udigenius una ny¬
pellẽte nos ne retrahamꝰ
põ difficultatẽ ⁊ hec
est magnaniuitas
balia retrahẽte
nos ue ultri rõ¬
nẽ tẽdanustã illa rp̃ne
bonitatis ⁊ ħ̾ ÷ humilitas

Expanded text:
dictet retrahamus nos ab illis, eo quod ardua et difficilia sint. Quare circa talia duplici virtute indigemus. Una impellente nos, ne retrahamur propter difficultatem, et haec est magnanimitas: et alia retrahente nos, ne ultra rationem tendamus in illa ratione bonitatis, et haec est humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
ali qui suꝑhabũdãt ut pre¬
su p̃tuosi ꝑseꝙ̃tes ardua
magis ꝙͣ debeant. quidã u̾o
deficiunt ut pusillaunes
i̾o magnauimitas ÷̃ media
mitates sic ⁊̃ ex.t
est uͥtus nos retrahẽs ue
rõue boutatis ⁊ delecca¬
bilitatis q̃÷ ĩ rebus hono¬
rificis ꝓ sequam᷑ ea ultra ꝙͣ
rõ dict᷑et in hec gͥ aliqͥ su¬
ꝙ̃tes excellencias ⁊ honoreĩ
ultra quã debeãt. aliqui uͦ

Expanded text:
aliqui superabundant, ut praesunptuosi, prosequentes ardua magis quam debeant: quidam vero deficiunt, ut pusillanimes: ideo magnanimitas est media mitates. Sic etest virtus nos retrahens, ne ratione bonitatis et delectabilitatis, quae est in rebus honorificis, prosequamur ea, ultra quam ratio dictet. In hoc ergo aliqui suquentes excellentias, et honores, ultra quam debeant. Aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
iulis deiectus ⁊ bestia qr suũ
stutũ nõ cognosc̾et uł ⁊̃ eet̃
suꝑbus ⁊ iactator. nã aliqui
ex hoc q̃rũt excellenciã et
iactãciã deiciendo se ultra
quãdã gentẽ g̾cã latonien

Expanded text:
ilis, deiectus, et bestia, quia suum statum non cognosceret; vel esset superbus, et iactator. Nam aliqui ex hoc quaerunt excellentiam et iactantiam, deiiciendo se ultra quandam ge
Abbreviated transcription (Latin):
tuc̃ pͥncipalius opponitur
per quã ĩ pestim᷑ magnaui¬
mitas gͦ qr ẽ uͥtus : ĩpellens¬
in ardua bona magis opponi¬
tur pusillanuntati q̃ ⁊̃ defec¬
tus nos recrahẽs a talib bo¬
nis quã opponatur p̾sup̃tõm
ĩ illa s humulitas eqͣtio qr ÷¬

Expanded text:
tunc principalius opponitur per quam impellimur. Magnanimitas ergo, quia est virtus impellensin ardua bona, magis opponitur pusillanimitati, quae est defectus nos retrahens e talibus bonis, quam opponatur praesumptioni, in illa. Sed humilitas e contr
Abbreviated transcription (Latin):
pellitur auͥtute ut pocius
tespiciat oꝑa ⁊ u̾ba homrinũ
quõ uelit pp̃ea desist̾e ab o¬
ꝑib uͥtuosis humilitas aũt
eꝯͣnio pͥncipalit̾ retrahit
ex ꝯñti ĩpellit. i̾o hũił dici¬
⁊ nouestis alios reu̾etur
Eo difft̾ ħ ab illa qr muagna¬
iuitas pͥncipaliter mod̾at
desꝑatõm ne aliquis rõedi¬
fficultatis desꝑet ne tẽdat.
ĩ oꝑa magno honore digna
huuulitas u̾o pͥnapalit̾ mode¬
rat ipaũi spẽ ne aliquis ininis
honoris amatiua qr ille dici¬
medioc̾t̾ tẽdit ĩ honores
illos. utrũ ã hiumlitas sit
idẽ simplicit̾ ꝙ dilig̾e medi¬
ocres honores uł utrũ sit
idem sunplicit̾᷑ aĩ uͥtute il¬
la quã pħs distinguẽs auag¬

Expanded text:
mpellitur a virtute, ut potius despiciat opera et verba hominum, quam velit propter ea desistere ab operibus virtuosis. Humilitas autem e contrario principaliter retrahit: ex consequenti impellit. ideo humilis diciet honestis alios reuereturo differt haec ab illa, quia magnanimitas principaliter moderat desperationem, ne aliquis ratione difficultatis desperet, ne tendat in opera magno honore digna. Humilitas vero principaliter moderat ipsam spem, ne aliquis nimis honoris amativa: quia ille dicimediocriter tendit in honores illos. Utrum autem humilitas sit idem simpliciter quod diligere mediocres honores, vel verum sit idem simpliciter cum virtute illa quam P
Abbreviated transcription (Latin):
nullus a̾ bonus si ultrad
qd̾ rõ dictet ꝓsequatur ho¬
uores de nẽtitate cũ mag¬
nanimitas impellit nos ĩ a¬
liqua magna bona ne retͣ
ne ultra quã rõ diccet tẽtet
ĩ ea rõne bonitatis. alit̾ .n.

Expanded text:
nullus autem bonus sit, si ultra quam ratio dictet prosequatur honores, de necessitate cum magnanimitas impellit nos in aliqua magna bona, ne trahne ultra quam ratio dictet tendat in ea ratione bonitatis. aliter
Abbreviated transcription (Latin):
parupendĩt ipm̃ uł aliqua q̃
sũt ipiꝰ. uł ea q̃ aliquo inͦ ordiuã¬
tur ad ipm cũ gͦ qͥᷤ aliquo dc̃oꝵ
modoꝵ uianifeste forefacit in
uocẽnt r̃eges ad irã nõ debeut
sũt ipiꝰ nec ĩ illa q̃ aliqͦ d̾rdiũã¬
tur. adipũ ¶p qdẽ ẽxpent eis

Expanded text:
m, vel aliqua quae sunt ipsius, vel ea quae aliquo modo ordinantur ad ipsum. Cum ergo quis aliquo dictorum modorum manifeste forefacit in ue ut non provocent reges ad iram, non debent sunt ipsius, nec in illa quae aliquo modo ordinantur ad ip
Abbreviated transcription (Latin):
sufficiens resist̾e ĩpugnãtib et
uitare ĩiurias ⁊ ĩ iusticias sibi fcãs
ꝯstituta fuit ciuitas ut hõ qui
solitarius se nõ pt̃ tueri ab hosti¬
dus existens ꝑs młtitudiuis tute
⁊ abs forundiue uiu̾et. ¶Quar¬
to fuit ctuitas ordiuata pp̃ ꝯmu¬

Expanded text:
istere impugnantibus, et vitare iniurias et iniustias sibi factas; constituta fuit civitas, ut homo qui solicitarius se non potest tueri ab hostibus existens pars multitudinis, tute et absque formidine viveret. Quarto fuit civitas ordinata p
Abbreviated transcription (Latin):
mãdata suꝑioꝵ ⁊ nõ obediũt
regi.q̃. p̾excellenti. ¶ Uiso quõ
habitatores regui nõ debent pro¬
uocare tegẽ ad ntã forefaciendo
in ipm nõ exhibendo ei debitum
houorẽ ⁊ obedĩa dignã. restat
puotare forefaciendo ĩ eos qui sł
e̾ius ⁊ qui ꝑtiuẽt ad ipm̃ ad re¬

Expanded text:
iunt regi quasi praecellenti. Viso quomodo habitatores regni non debent provocare regem ad iram, forefaciendo in ipsum, non exhibere ei debitum honorem et obedientiam condignam. Restat ovocare, forefaciendo in eos qui sunt eius, et qui pertinent ad ipsum. Ad re