comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hõ p᷑ d̾ione diuiditur ĩ aiam
⁊ corpus. aia u̾o tãquã poten¬
cias pͥuaipales h intellectũ
⁊ appetitũ. tra gͦ attendenda
sunt in filus pͥmo quale habe¬
ut gͦ iuenes nabeant corpus
bene dispoĩtũ excitãdi funt ꝑ
debita excicia ⁊ ꝑ debitos mot᷑
ut haũt uolũtatem bũ ordina¬
tã inducendi sũt ad d̾bitas nͥ¬
tutes ⁊ ad uͥtutũ exa. s ut ha

Expanded text:
r in animam, et corpus. Anima vero, tanquam potentias principales, habet intellectum, et appetitum. Tria ergo attendenda sunt in filiis. Primo, quale inteuvenes habeant corpus bene dispositum, exercitandi sunt per debita exercitia, et per debitos motus. Ut habeant voluntatem bene ordinatam, inducendi sunt ad debitas virtutes, et ad virtutum opera. Sed ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
ubitaret fortealiqͥs
diceus nos sciãꝵ lumi¬
tes ignorare quia.
societas siue ꝯĩtas illa ꝑ quã
uobis sufficimꝰ ĩ uictu ⁊ uesti¬
tu ⁊ ĩ aliuis nccͣns ad uitã uon

Expanded text:
ubitare forte aliquis, dicens nos scientiarum limites ignorare: quia societas, sive communitas illa, per quam nobis sufficimus in victu et vestitu, et in aliis necessariis ad vitam, non
Abbreviated transcription (Latin):
crescentib collactanes .i. ne¬
potib ⁊ filiis ⁊ filioꝵ filus ⁊
nõ ualentib habitare ĩ una
domo ꝯpulsi sunt fac̾e domos
plures. ⁊ ꝯstituere incũ. sic
procedentẽ gn̾one ipõꝵ et
ult̾ius angniẽtata młtitudi¬
ne fcã est płalitas ucoꝵ¬

Expanded text:
crescentibus collectaneis idest nepotibus, et filiis, et filiorum filiis: et non valentibus habitare in una domo, compulsi sunt facere domos plures, et constituere vicum. Sic procedente generatione ipsorum, et ulterius augmentata multitudine, facta est pluralitas vico
Abbreviated transcription (Latin):
tã exͣ ex fragilitate corporis quã¬
⁊̃ ex fragilitate ꝯplexionis. nã
ut dicebat᷑ suꝑͣ frigiditas iuã
tuuoꝵ p̾parat frigidi .n. ẽst ꝯ¬
string̾e ⁊ recrahere anmosi
calor gͦ reddit habentẽ aĩosũ et
utrilem frigiditas u̾o tiundũ
⁊ pusillaum̃ẽ .O.r̾ mulieres q̃
sũt pauide ⁊ ꝓusillaiumes ad
oꝑa bellica destinari nõ debẽt.
In bellis .ii. melius ẽ paiidos expel¬
lere quã eos i societate hr̃e uã
ꝯhũanũ sit tuu̾e mortẽ iuriles
⁊ ⁊ aiõsi trepidãt iudentes tam¬
dos trepidire. negͥreddãtur bel¬
lautes ꝓusillanuines quos ꝯstat
eẽ tumdos. o ab excitu expelli
r̾da uia siu ex ꝑte fortitudins
torporał. uã ꝯbellantes oporteat
diu sustiu̾e aruoꝵ põd̾a ⁊ dare
magilosictus expedit eos hr̃e.
fortes huinos ⁊ renes ad sustinẽ¬
forcia brachia ad faciend̾ ꝑcs¬
sioues fortes. mulieres gͥ eo ꝙ¬

Expanded text:
ragilitate corporis quam ex frigiditate complexionis: nam ut dicebatur supra frigiditas viam timori praeparat; frigidi enim est constringere et retrahere; animoso calor enim reddit habentem animosum et virilem, frigiditas vero timidum et pusillanimum. quare mulieres, quae sunt pavidae et pusillanimes, ad opera bellica destinari non debent. In bellis enim melius est pavidos expellere, quam eos in societate habere nam cum humanum sit timere mortem, viriles etiam et animosi trepidant videntes timidos trepidare: ne igitur reddantur bellantes pusillanimes, quos constat esse timidos oportet ab exercitu expelli. Tertia via sumitur ex parte fortitudinis corporalis. nam cum bellantes oporteat diu sustinere armorum pondera, et dare magnos ictus, expedit eos habere magnos humeros et renes ad sustinenfortia brachia ad faciendum percussiones fortes: mulieres igitur
Abbreviated transcription (Latin):
ad bellũ. hhoĩes .u. łellatores:
decet ẽẽ mẽte cautos ⁊ ꝓuidos
corde uiriles ⁊ auimosos corpo¬
re robustos ⁊ fortes. ¶ Caute
plus suꝑnitur hostes ex saga¬
citate quã ex fortitudine. pau¬
ci .ui. bellatores si suit sagates ⁊
iudustces. suꝑant ułtos nõ for¬
titudiue. s ꝓrudẽcia. mulieres
gͦ qr hũt ꝯsiliũ ĩ ualid̾. ⁊ ab usu
rõuis deficiũ nec sũt ita ĩdu¬
stres ⁊ ꝓuide sic̃ uiri nõ st̾ ordi¬
nãde ad oꝑa bellica ¶uã in
bellis magua cautela ⁊ ĩdustͥa
le acca recupari possũt. casus
tũ belloꝵ irremediabiles sut̃
ex ip̃i gͥ industͥa q̃ requiritur

Expanded text:
ad bellum. Homines enim bellatores decet esse mente cautos et providos: corde viriles et animosos: corpore robustos et fortes. Cautela plus superantur hostes ex sagacitate quam ex fortitudine: pauci enim bellatores si sint sagaces et industres superant multos non fortitudine sed prudentia. Mulieressu rationis deficiunt, nec sunt ita industres et providae sicut viri, non sunt ordinandae ad opera bellica. Nam in bellis magna cautela et industrile acta recuperari possunt, casus tamen bellorum irremediabiles sunt. ex ipsa igitur industria, quae requir
Abbreviated transcription (Latin):
tur rex ⁊ alius ꝑu̾sus ut cum
aliquã nõ regi uno aliquo do¬
minãte s regi aliquib paucis
ilo ĩtermedio añꝙͣ alius senator
elig̾etur regebat᷑ totus romanꝰ
monii quos uocabãt .xii. bouos
hoĩes ⁊ hoꝵ gub̾nanime tota ci¬
iutas regebatur. uñ ⁊ iualeficia
fcã distiuguebantur ex diu̾sita¬
te pͥncipatũ ¶ Dicebat᷑ & de a¬
liquo maleficio suisse fcm̃ tẽpo¬
re senatoris de aliquo u̾o tẽpo¬
re bonoꝵ hoũm. si gͦ regatur ci¬
uitas uõ ꝑ unũ solũ s ꝑ quosdã
pancos. tunc illi pauai uł sinit i̾ itu¬
osi ⁊ bomi ⁊ intendũt ꝯẽ bonũ.
⁊ tũc talis pͥncipat᷑ dicitur ari¬
noꝵ ⁊ u̾irtuosoꝵ. Inde aut̃ ueĩt
ut inaiores ĩ ꝓpło ⁊ qui debẽt ppłm
reg̾e uocati sũt aptimates quia
optimiẽẽ debent qui alus p̾cẽ de
sid̾ant. s si illi pauci nõ sunt uͥtuo¬
si uec ĩtẽdũt ꝯẽbonũ s sunt di¬
nites ⁊ oppͥmẽtes alios ĩteudũt

Expanded text:
alius perversus, ut cum aliquam non regi uno aliquo dominante, sed regi aliquibus paucisillo intermedio, antequam alius senator eligeretur, regebatur totus Romanusmonii, quos vocabant duodecim bonos homines: et horum gubernatione tota civitas regebatur: unde et maleficia facta distinguebantur ex diversitate principatuum. Dicebatur autem de aliquo malefacio fuisse factum tempore senatoris, de aliquo vero tempore bonorum hominum. Si ergo regatur civitas non per unum solum, sed per quosdam paucos, tunc illi pauci vel sunt virtuosi et boni, et intendunt commune bonum; et tunc talis principatus dicitur Arinorum et virtuosorum. Inde autem venit ut maiores in populo, et qui debent populum regere vocari sunt optimates, quia optimi debent esse qui aliis praeesse desiderant. Sed si illi pauci non sunt virtuosi, nec intendunt commune bonum, sed sunt divites, et opprimentes alios intendunt
Abbreviated transcription (Latin):
iudicata fuerint ⁊ quõ tẽpori¬
bis retͦactis melus ꝯseruatus
fu̾t bonuss. status regin ut sci¬
at cognosc̾e qualit̾ principari
debeat ⁊ q̃ corrũpũt ⁊ saluãt
reguũ ⁊ gubernatõm regiu qr
hus ignoratis recte regnũ gub̾

Expanded text:
o temporibus retroactis melius conservatus fuerit bonus status regni, ut sciat cognoscere qualiter principari debeat, et quae corrumpunt et salvant regnum et gubernationem regni: quia his ignoratis recte regum gubern
Abbreviated transcription (Latin):
requiritur in custodia cinitatis
⁊ regni quã induce ex̾citꝰ. nam
alios dignitate ⁊ poͣ excellit.
sic eos bonitate suꝑet. hoc .ii.
maxiẽ saluabit regnũ ⁊ politiciã
si rex sit bonus ⁊ uirtuosus qr
tũc maxĩe intẽdet bono regin
rare qualis sit illa politicia ẜꝰ
quã pͥncipatur ⁊ q̃ eam possut
saluare ⁊ corrũꝑe. talia a̾ ma¬
xĩe scri pot̾ũt ꝑ exꝑienciõ. nã
cũ quis duu exꝑtus ÷ regnine¬
gocia de lem arbit᷑ripot̾it qui
bonũ statũ regni corrũpit ⁊
saluat. ¶Decet gͦ regẽ frequẽ¬
⁊̾ me dicari ⁊ hr̃e iuemoriam

Expanded text:
requiritur in custodia civitatis et regni, quam in duce exercitus. Nam alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et virtuosus, quia intendet bono regni rare qualis sit illa politia secundum quam principatur, et quae eam possunt salvare et corrumpere. Talia autem maxime sciri poterunt per experientiam: nam cum quis diu expertus est regni negocia, de levi arbitrari poteritque bonum statum regni corrumpunt, et salvant. Decet ergo regem frequenter meditari et habere memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
tes fiũt obedientes pͥncipi ua¬
cantes nͦ uesciũt debite se hr̃e. qͥr
talib ut debite se habeant sꝑ
incuciendi sunt timores uelli¬
ci ⁊ corruptões extrinsece.rur¬
sus si quis suꝑ aliquos de nouo
pͥncipari cepit qr ꝯͣ talem pͥnci¬
patũ facilus insurgit᷑ ne ciies ĩ¬
surgãt in pͥncipẽ. et ut magis
nuauimuit̾ obediant illi incuciẽ¬
di sut eis timores de extrĩsecis
optinuerũt huiꝰ pͥncipatũ tacta
cautela nõ magnã utilitatẽ hre
in detur. quartũ a̾ ꝙ politiciã
ꝯtẽtões nobiliũ ⁊ hoc ponẽdo eis
ieges qr legib nõ defacili ꝯͣdicit᷑¬
¶ Sunt .n. in regno tales leges
instituende ut ꝑ eas sedari possit̃
ꝯtẽtões nobiliũ. Nã baronibus
tũ est diligent̾ aspic̾e quõ se ha¬
beant quos regia mnestas hono¬

Expanded text:
t obedientes principi: vacantes vero nesciunt debite se habere: quare talibus ut debite se habeant semper incutiendi sunt timores bellici, et correptiones extrinsecae. Rurusus, si quis super aliquos de novo principari coepit, quia contra talem principatum facilius insurgitur; ne cives insurgant in principem, et ut magis unanimiter obediant, incutiendi sunt illis timores de extrinsecis obtinuerunt huiusmodi principatum, tanta cautela non magnam utilitatem habere videtur. Quartum autem quod politiam contentiones nobilium; et hoc ponendo eis leges, quia legibus non de facili contradicitur. Sunt enim in regno tales leges instituendae, ut per eas sedari possint contentiones nobilium. Nam baronibus ntum, est diligenter aspicere, quomodo se habeant, quos maiestas regia hono
Abbreviated transcription (Latin):
tur trãsg̾issores iusti. debec irex
at pͥnceps si uult su̾are iusticiã
⁊ nult punire trãsg̾ssores nisti
hr̃e młtos exploratores ⁊ mł¬
tos inquisitores inuestigãtes

Expanded text:
tur transgressores iusti. Debet enim rex aut princeps si vult servare iustitiam et vult punire transgressores iusti, habere multos exploratores, et multos inquisitores investigantes
Abbreviated transcription (Latin):
cipatur. quiꝯ: .n. auiat sollicita¬
accidit ccͣ amatũ. timor ã ꝯsilia¬
tinos facit ut dicitur .ii. retħ.
ibi .n. ÷ magna salus ubi sunt uł¬
ta ꝯsilia. qr si rex bonũ regni di
bit młta ꝯsilia qualit̾ possit to¬

Expanded text:
que enim amat, solicitaaccidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. ibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni dilbit multa consilia qualiter possit bo
Abbreviated transcription (Latin):
salnatum̃ politicie est regiam ma¬
iestatẽ ꝯ sid̾are diligent̾ quos p̾¬
ficit inaliqnib magistratidus
et si bene se habuerint aug̾e eo¬
rũ dm̃a si male minuere uł ab¬
eo male se hr̃e possent ꝙ eeñt to¬
talit̾ a dnĩo remonendi uł ⁊̃ ca¬

Expanded text:
e est, regiam maiestatem considerare diligenter quos praeficit in aliquibus magistratibus: et si bene habuerint, augere eorum dominia: si male, minuere: vel adeo male se habere possent, quod essent totaliter a dominio removendi, vel e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe a̾ s̾ timorẽ politiciã saluãt
ẽiues .n. magis sunt sb̾iecti
pͥncipi ⁊ plus ei obediũt si e¬
Guerra .n. ext̾ior tollit seditõ¬
nes nnitͥusecas ⁊ reddit ciuies.
magis unamines ⁊ ꝯcordes¬
¶ ex eiuplũ huiꝰ h̾emus ĩ roma¬
nis quib postꝙͣ defec̾ũt ext̾i¬
ꝯra bella iutra̾ se ip̃os bellare
ceꝑũt. est ã̾ ħ cautela utilis so¬
lum duob pͥnapatib ut pͥn¬
cipatin ꝯstituto ex hoĩb assue¬
tis ad bella ⁊ pͥncipatui ĩ qͦ qͥs
nouit̾ regnare cepit. hoĩes
.ii. tellatores ⁊ assueti ad p̾lia
quib nõ fuerit cure de uͥtuti¬
b aliis uisi de fortitudine ẜ̾ pħm¬

Expanded text:
ecundum timorem politiam salvant: cives enim magis sunt subiecti principi et plus ei obediunt, si eGuerra enim exterius tollit seditiones intrinsecas, et reddit cives magis unanimes et concordes. Exemplum huius habemus in Romanis, qui postquam defecerunt exteriora bella, intra seipsos bellare coeperunt. Est autem haec cautela utilis solum duobus principatibus: ut principatui constituto ex hominibus assuetis ad bella, et principatui in quo quis noviter principari coepit. Homines enim bellatores et assueti ad proelia, quibus non fuit curae de virtutibus aliis nisi de fortitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
ut se in suo pͥucipaitu p̾ser
suo regno trãsgressiones mo¬
dicas. nã młte modice trãs¬
gressiones ut ait pħs equã¬
sicut młte ꝑue expense eqͥ¬
uallent ui magno sup̃tiu
fint disponũt ad trãsg̾ssiones
maguas. nã qui unurma ne¬
gligit paulatum deflinit in
maiora pͥncipus gͦ est obstã¬
dñ et ihibende sunt obli¬
p̃seruans politiciã et regnũ
regm̃ est tene uti in hus q̃
sunt in regno introducen¬
do eos ad aliquos pͥncipatus
honorando eos et nõ iniuiriã¬
do eis. nã ut mrunt pħs ĩ poł.¬

Expanded text:
ut se in suo principatu praesesuo regno transgressiones modicas. nam multae modicae transgressiones ut ait Philos. aequansicut multae parvae expensae aequivalent uni magno sumptui: sint, disponunt ad transgressiones magnas. Nam qui minima negligit, palulatim defluit in maiora. principiis ergo est obstandum, et inhibendae sunt oblipraeservans politiam et regnum regium, est bene uti iis qui sunt in regno, introducendo eos ad alioquos principatus, honorando eos, et non iniuriando eis. Nam ut innuit Philo
Abbreviated transcription (Latin):
bilia cognosc̾e. decet gͦ eos
qui debent alios reg̾e uita¬
re merciam ⁊ sollicitudinẽ
illicitã uacãdo moralib scũs
recogitando frequẽt̾ bonas ꝯ¬
suefudines regi audiendo se¬
pnis acta p̾decessoꝵ bene agẽ¬

Expanded text:
bilia cognoscere. Decet ergo eos, bilia cognoscere. Decet ergo eos, qui debent alios regere, vitare inertiam et solicitudinem illicitam, vacando moralibus scientiis, recogitando frequenter bonas consuetudines regni, audiendo saepius acta praedecessorum bene regen
Abbreviated transcription (Latin):
tis sb̾tilitas eos ã qui debẽt re¬
gͥe regĩ magis expedit eẽ¬
de
pͥdentes quã tellicos in tege .ni.
plus ualet prudencia quã ar¬
lando ⁊ in assumendo arma. q.
prudenciã p̾ualere pt̃ totipo¬
pulo sibi ꝯnusso. nã totꝰ popu¬
lus ⁊̃ tota gens regni si nõ sit
bene unita ⁊ ordinata modi¬
ca post̾ uita u̾o ⁊ ordiata¬
ualent l gͦ reges ⁊ pͥncipes
nõ o ĩo ignorare debeant ar¬
iuoꝵ usum. nec sic debeãt fu¬
g̾e corporales labores ut effc̃i
.q. uiuliebres nec ꝓ defensio¬
ne regui. nec ꝓ aniquo casu.
audeaut aruiã assuuĩt. attñqr
decet eos magis ẽẽ pͥdentes
quã bellatores filii regũ ⁊
pͥncipũ ⁊ maxĩe pͥmogniti qͥ
regnare debent nuꝰ sunt as¬
suescendi ad corporales labo
caro eoꝵ indurata ipedicit
sb̾tilitatẽ mẽtis. cales gͦ plꝰ
debent uacare pͥdencie quã
fortitudini corporali. uacabãt
aut̃ prudencie si diligent̾ in¬
sistaut cͥca muorales scĩas ut
possuit mores honunũ ⁊ agi¬

Expanded text:
itas eos autem qui debent regere regnum, magis expedit esse prudentes, quam bellicosos: in rege enim plus valet prudentia quam arlando et in assumendo arma quasprudentiam praevalere potest toti populo sibi commisso. Nam totus populus, et tota gens regni si non sit bene unita et ordinata, modica possunt: unita vero et ordinatavalent. Licet ergo reges et principes non omnino ignorare debeant armorum usum, nec sic debeant fugere corporales labores; ut effecti quasi muliebres, nec pro defensione regni nec pro alio casu audeant arma assumere; attamen quia decet eos esse magis prudentes quam bellatores, filii regum et principum et maxime primogeniti qui regnare debent, minus sunt assuescendi ad corporales laborcaro eorum indurata impediat sudtilitatem mentis. tales ergo plus debent vacare prudentiae, quam fortitudini corporali. Vacabunt autem prudentiae, si diligenter insistant circa morales scientias, ut possint mores hominum et agi
Abbreviated transcription (Latin):
oĩb uolentib politice uiu̾e.
tã caub quã nobilib. tã re¬
gib ⁊ pͥncipib quã alus nou
oĩo cessare a corporalib labori¬
bus. nec oio iex̾citatos eẽ.
c̾ta armox usum excitatõ .i.
corporał debita reddit corpꝰ
robustius. ut facilius duria
publice uolentib politice
inu̾e. nõ debet oĩo ignotus
labores sinnt equalit̾ ẽxtitã¬

Expanded text:
im volentibus politice vivere tam civibus quam nobilibus, tam regibus et principibus, quam aliis, non omnino cessare a corporalibus actibus vel laboribus, nec omnino inexercitatos esse circa armorum usum. Exercitatio enim corporalis debita reddit corpus robustius, ut facilius duricipublicae, volentibus politice vivere, non debet omnino ignotus labores sun
Abbreviated transcription (Latin):
habentur ĩ sõ dẽ aĩa ubi di¬
citur ꝙ molles carue aptos
mente dicimꝰ ad habendã
gͥ intellectualem nduscͥam
indigeuins mollicie caruis
corporales gͦ labores ex̾ qui¬
b redditur caro dura ĩpedi¬
unt sb̾tilitatẽ mẽtis. bene gͦ

Expanded text:
a, ubi dicitur, quod molles carne aptos mente dicimus. ad habendam igitur intellectualem industriam indigemus mollicie carnis corporales igitur labores, ex quibus redditur caro dura, impediunt subtilitatem mentis. Bene ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ faciat ad quãdamn sanitatẽ
⁊ ad quãdã bonã dispõm cor¬
poris calefcão .n. coxpore per
aliquos moderatos motꝰ expel¬
lũtur ab ip̃o suꝑflua ⁊ uõcuia

Expanded text:
 faciat ad quandam sanitatem, et ad quandam bonam dispositionem corporis: calefacto enim corpore per aliquos moderatos ludos motus, expelluntur ab ipso superflua et nocua
Abbreviated transcription (Latin):
uita politica ⁊ actiua atheolo¬
gis ⁊ a u̾itate catholica nõ dis¬
cordãt ¶hus gͥ ꝑactis dicamꝰ
ꝙ decet regiã maiestatẽ hos.
modos uniẽdi cognost̾e ⁊ int̃ã
uoluptuosam fugere ne fit
hoĩe peior. nã tales ut d ͦ pͦ etħ.¬

Expanded text:
vitam politicam et activam, a theologis et a veritate chatolica non discordant. His peractis, dicamus, quod decet regiam maiestatem hos modos vivendi cognoscere, et vitam voluptuosam fugere, ne sit homine peior: nam tales ut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ dnstixerũt gͥ has tres tres¬
intas siue hos tres modos uie¬
uendi nõ tñ posuerũt isi.
duplicẽ felicitatẽ uã ĩ uita
uoluptuosa negau̾ũt ẽẽ feli¬
citatem ꝙ ⁊ theologi uegant
posueru̾t .n. felicitatẽ po¬
liticã ⁊ ꝯtẽplatiuã ut dicat᷑
quis felix politice qũ ẽ felix
ut hõ habendo ni se pruden

Expanded text:
. Distinxerunt ergo has tres vitas, sive hos tres modos vivendi: non tamen posuerunt, nisi duplicem felicitatem: nam in vita voluptuosa negaverunt esse felicitatem, quod et theologi negant: posuerunt enim felicitatem politicam, et contemplativam: ut dicatur quis felix politice; quando est felix ut homo, hab
Abbreviated transcription (Latin):
hauc ã ĩt̾nã deuotõm tãto.
magis hre dec reges ⁊ pͥnci¬
pes quãto apud tͥbimal sũmii¬
iudicis reddituri sinit depłib
C. u. ꝙ uaxĩe expedito re¬
gie ma iestati suum fineui et
cognoscere.

Expanded text:
autem internam devotionem tanto magis decet habere reges et principes, quanto apud tribunal summiIudicis reddituri sunt de pluribus Quod maxime expedit regiae maiestati suum finem et agnoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ sex̃tis oꝑis ex facili¬
tate modi tradendi reddiuꝰ
regiam maiestatẽ beniuolã
& ordine dicendoꝵ reddidimꝰ
ipãm docilem ex utilitate reꝑ¬
ta in dicendis reddidiꝰ ipãm
ĩtẽtã. restat dic̾e seriatim.
cipalius quã aliqd̃ alioꝵ ut di¬
cebatur supͣ. ĩo a fiue ⁊ feli¬

Expanded text:
entis operis ex facilitate modi tradendi reddidimus regiam maiestatem benivolam, ex ordine dicendorm reddidimus eam docilem, ex utilitate reperta in eis reddidimus ipsam attentam, restat dicere seriatim qcipalius, quam aliquod aliorum, ut dicebatur supra, ideo a fine et feli
Abbreviated transcription (Latin):
tem recte reg̾e ꝙͫ ad p̾sens spe¬
ctat ad tͥa sollicitari. pͦ ut aiet᷑
a ppło. sõ ut cura ꝑnigili ꝓcuret
ꝯẽ bonũ. t̾cio ut castiget ⁊ ⁊ pu¬
mat mouẽtes seditões ⁊ turbã¬
tes ꝓpłm. qr eepe dit regẽ hr̃e
p̾cc̃os tres excessus. nã si habũ¬
det ĩ teneficns tribuendis di¬
ligetur a ppło si excellat ĩ actõ¬
qr si uͥtutis est tẽd̾e ĩ bonũ eius
erit magis tẽd̾e ĩ maius bonum

Expanded text:
aesens spectat ad tria solicitari. Primo, ut ametur a populo. Secundo, ut cura pervigili procuret commune bonum. Tertio, ut castiget et puniat moventes seditiones et turbantes populum. Quare expedit regem habere praedictos tres excessus. Nam si abundet in beneficiis tribuendis, diligetur a populo. Si excellat in actioquia si virtutis est, tendere in bonum, eius erit magis tendere in maius bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
no nõ curat nͥ de delectatõnib
regis nitentõ u̾satur cͣc iͥtutẽ
⁊ ut aues suit uͥtuosi qr ex hoc
maxiẽ resultat bonũ honorificũ¬
quarta iudel ꝙ tẏrãns nõ cu¬
rat custodiri a cuub. s ab exͣ¬
ueis. r ex u̾o uult custodiri ab ip¬
sis tuub ⁊ a genitis ĩ ꝓpͥo reg¬
uo. nã tẏrãiuis eo ꝙ sp̃reto ꝯĩ.
bono nõ curat isi de deleccatõ

Expanded text:
electationibusregis intentio versatur circa virtutem, et ut cives sint virtuosi: quia ex hoc maxime resultat bonum honorificuquarta videlicet quod tyrannus non curat custodiri a civibus, sed ab extraneis: rex vero vult custodiri ab ipsis civibus, et a genitis in proprio regno. Nam tyrannus eo quod spreto communi bono non curat nisi de delecta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdiõsum ab hus qͥ sunt ĩ regno¬
i̾o̾ totã suã custodiã corporis
eo ꝙ uideat se maxnuã curãhre
se custodiri aꝓpͥis nõ ab exͣneis¬
pͥnapatus ⁊ ꝙ sũme debent
cauere t eges et principes

Expanded text:
um ab iis qui sunt in regno, totam suam custodiam corporis eo quod videat se maximam curam habse custodiri a propriis, non ab extraneisprincipatus, et quod summe debent cavere reges et principes,
Abbreviated transcription (Latin):
ħ̾s .uͦ. poł. narrat tͥa ĩ qͥbus
rex alios debet exced̾e. dic̃
.n. ꝙ antiquititꝰ reges a tri¬
pliti excessu ꝯstituebãtur. pͦ ab.
extessu bñfica. uã qr ppłs nõ ꝑcipit
si aliquis fuerat ppło beneficus
gens illa traccat ad amorẽ eiꝰ p̃¬

Expanded text:
s 5. Politic. narrat tria, in quibus rex alios debet excedere. Dicit enim, quod antiquitus reges a triplici excessu constituebantur. Primo ab excessu beneficii. nam quia populus non percipit si aliquis fuerat primo beneficus, gens illa tracta ad amorem eius pr
Abbreviated transcription (Latin):
site de uͥtutib alus. nͥtutes
a̾ alie uł respiciũt exiora.
bona uł exioral mala. si eg̾io¬
cemus deu̾tutib respiciẽtib
ex̾iora bona ẜ se. postei de¬
t̾minabitur dei̾tutib ex¬

Expanded text:
sire ad virtutes alias. Virtutes autem aliae vel respiciunt exteriora bona, vel exteriora mala. Si exteriocemus de virtutibus respicientibus exteriora bona secundum se. Postea determinabimus de virtutib
Abbreviated transcription (Latin):
dia int̾ auaritias ⁊ ꝑdiga¬
litates ⁊̾o ÷ uͥtus reprimẽs
auaricias ⁊ mod̾aus ꝑdigali¬
tates. ꝯsistit ã huiꝰ uirtus
in recco usu pecunie. ad re¬
ccũ ã usũ pectũe tͥa requi¬
rũtur pͦ ꝙ nõ accipiat eam

Expanded text:
avaritias et prodigalitates, ideo est virtus reprimens avaritias, et moderans prodigalitates. Consistit autem haec virtus in recto usu pecuniae. Ad rectum autem usum pecuniae tria requiruntur. Primo quod non accipiat eam
Abbreviated transcription (Latin):
de respicientib exiora bona
ĩ ordine ad a. bona a̾ exiora
uł sũt utilia ut peccunia et
diuicie ⁊ oĩã q̃ nũmismate
mẽsurari possũt uł sũt ho¬
nesta ut honores. pͦ gͦ dice¬
nus de uͥtutib respiciẽtib
boua utilia ⁊ postea de res¬
picientib bona honesta. ĩci¬
pit .n. nrã coguitõ a sensu
cũ gͦ bona utilia sensibiliora
d̾ ẽ de uͥtutibꝰ respicientibus
bona utilia ccͣ ã bona utilia
ut det̾minari h .unͣ. ecħ. est
duplex uͥtus liberalitas ⁊ ma¬
gnificẽtia. hee .ii. due uͥtutes
respiciũt sũptꝰ ⁊ peccumam
s nõ eodem iͦ. nã lib̾alitas q̃
alio iiiͦ largitas nũcipat᷑ dicit᷑
respit̾e sup̃tꝰ mediocres. ma¬
gnificẽtia u̾o dicitur respi¬
t̾e magnos sup̃tus ꝙ quõ sit
intelligẽd̾ ĩ ꝓsequẽto patebit
si gͥ ĩ faciendo sup̃tus ꝯtingͭ¬

Expanded text:
bona in ordine ad aliud. Bona autem exteriora vel sunt utilia, ut pecunia, et divitiae, et omnia quae numismate mensurari possunt: vel sunt honesta, ut honores. Primo ergo dicemus de virtutibus respicientibus bona utilia: et postea de respicientibus bona honesta. Incipit enim nostra cognitio a sensu. cum ergo bona utilia sensibiliora dum est de virtutibis respicientibus bona utilia. Circa autem bona utilia ut determinari habet 4. Ethic. est duplex virtus. liberalitas, et magnificentia. Hae autem duae virtutes respiciunt sumptus, et pecuniam: sed non eodem modo: nam liberalitas quae alio modo largitas nuncupatur dicitur respcere sumptus mediocres: magnificentia vero dicitur respicere magnos sumptus. quod quomodo sit intelligendum, in prosequendo patebit. Si igitur in faciendo sumptus con
Abbreviated transcription (Latin):
sus qr ad ip̃m maxiẽ spectat
distribuere bona regni oĩo
decet eñ magnifice se hre
erga ꝑ sonas dignas quib
digne ꝯpetũt illa bona ¶an¬
plius qr ut dcm̃ ẽ regia ꝑ¬
soua debet eẽ reuerenda
⁊ honore digna spectat ad
regem magnifice se hr̃e.
erga ꝑsonã ꝓpͥami ⁊ erga
uxorẽ ⁊ filios hũdo habitatõ¬
ues houorabiles faciendo.
nꝑcias decentes excẽdo mi¬
spetates magnifici ⁊ quod
ꝓprietates illas reges et
principes habere debent.

Expanded text:
sus quia ad ipsum maxime spectat distribuere bona regni; omnino decet eum magnifice se habere erga personas dignas, quibus digne competunt illa bona. Amplius quia ut dictum est regia persona debet esse reverenda et honore digna, spectat ad regem magnifice se habere erga personam propriam, et erga uxorem et filios, habendo habitationes honorabiles, faciendo nuptias decentes, exercendo miproprietates magnifici, et quod proprietates illas reges et principes habere debent.
Abbreviated transcription (Latin):
ft̃ de hectore ꝙ rexpͥamus
batur exist̾e puer uiri mor¬
talis. s dei uͥtus ã illa ꝑ quã
quis dicitur ẽẽ bonus ultra.
modũ hũanũ applłatur a pħo¬

Expanded text:
t de Hectore, quod rex Priamus batur existere puer viri moralis, sed Dei. Virtus autem illa, per quam quis debet esse bonus ultra modum humanum, appellatur a P
Abbreviated transcription (Latin):
bestialitate ꝓuenire possũt
narrat ã pħs .un. etħ. młtas
pit ⁊ sic ĩ bestialitatẽ ꝯu̾sa ẽ¬
nt oẽs p̾gnãtes retind̾et qͥa
gͦ ip̃a patere nõ pot̾at. uolebat
ut nulla de cet̾o parturiret
sic ⁊̃ ut ait cͣcͣ quãdã ĩsulam
maris ut ccͣ pontñ existebat
tũc tẽporis q̃ dã gentes oĩo be¬
stiales comedentes carnes cru¬
das deuorantes carnes hũãnas ⁊
re nolebat si filius suus donu
nõ erat a uitnuo suo niutnabat

Expanded text:
bestialitate provenire possunt. bestialitate provenire possunt. Narrapit, et sic in bestialitatem convenes praegnantes resideret. quia ergo ipsa parere non poterat, volebat ut nulla de caetero parturiret. Sic etiam ut ait circa quandam Insulam maris ut circa Pontum existebant tunc temporis quaedam gentes omnino bestiales, comedentes carnes crudas, devorantes carnes humanas, etre volebat, si filius suus domi non erat, a vicino suo mutuabat
Abbreviated transcription (Latin):
eligũt bñfac̾e ⁊ ꝓponũ sibi oꝓti¬
mas leges. passionati u̾o cadũt
eligentes ire in dextrã ꝓp̃ dis¬
solutõm corporis ⁊ nõ ualentes
corpus reg̾e nodũt ĩ sinistrã
sic molles ⁊ ĩꝯtinentes ꝓpo¬
nũt bñfat̾e ⁊ eligñt ire in dex¬
dissolutas nec hñt eas bñ regu¬
latas ⁊ ordinatas s̾ ordinẽ rõ¬
iis nõ uadũt ini dextrã s ca¬
dũt ⁊ tendũt ĩ sinistram. ali¬
t̾ tñ cadũt molles alit̾ ĩꝯtinẽ¬
tes qr molles modica pugna
ruũt ĩꝯtiuẽtes u̾o maioripug¬
na succũbũt. Intẽꝑati gͦ peio¬
res siuit quã inꝯtinentes ⁊
molles qr sũt a deo habitrati
in malo ꝙ delectabile ẽ eis ma¬
la fat̾e ¶In quarto a gradu st̃
bestiales. hn ã peiores sunt ꝙͣ
iitẽꝑati illi .n. bestiales cẽ d̾i¬
ꝯtur qui ultra iodũ hoĩm
malefaciũt. sũt ⁊ bestiales o¬
sũt quidã batbari comedẽtes
carne hũauas bitentes hũa¬
nũ sanguinẽ talia n. nõ nͥ a

Expanded text:
eligunt benefacere, et proponunt optimas leges. passionati vero cadunt, eligentes ire in dextram, propter dissolutionem corporis, et non valentes corpus regere, vadunt in sinistram. Sic molles et incontinentes proponunt benefacere, et eligunt ire in dexdissolutas, nec habent eas bene regulatas et ordinatas secundum ordinem rationis, non vadunt in dextram, sed cadunt et tendunt in sinistram. Aliter tamen cadunt molles, aliter incontinentes. Quia molles modica pugna ruunt: incontinentes vero maiori pugna succumbunt. Intemperati ergo peiores sunt, quam incontinentes, et molles: quia sunt adeo habituati in malo, quod delectabile est eis mala facere. In quarto gradu autem sunt bestiales. Hi autem peiores sunt, quam intemperati. Illi enim bestiales esse dicuntur, qui ultra modum hominum malefaciunt. Sunt autem bestiales osunt quidam barbari comedentes carnes humanas, bibentes humanum sanguinem. Talia enim non nisi a
Abbreviated transcription (Latin):
tes uł ꝯͣ fortes passiones se te¬
nent ꝙ faciũt ꝯtinentes s st̃
ita castigati ĩ appetitu ⁊ hñt
tã mod̾atas passiones ꝙ .q. pug¬
nã nõ senciũt. s delectabile
ẽ eis bñfat̾e sic̃ gͦ ꝑ seu̾antes

Expanded text:
tra fortes passiones se tenent, quod faciunt continentes: sed sunt ita castigari innappetitu, et habent tam moderatas passiones, quod quasi pugnam non sentiunt, et delectabile est eis b
Abbreviated transcription (Latin):
cũtur eẽ ĩ ꝯtmentes. hui
ã differũt a pͥmis. nã mol¬
les nullã ꝓpugnã nec aliꝙͣ
difficile sustiu̾e possunt. in¬
ꝯtinẽtes u̾o ꝓugnã sustinẽt
s ĩ sustinendo deficiũt ꝯti

Expanded text:
cuntur esse incontinentes. Hi autem disserunt a primis. Nam molles nullam pugnam, nec aliquid difficile sustinere possunt. Incontinentes vero pugnam sustinent, sed in sustinendo deficiunt. Con
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ pͥucipes si deben̾t re¬
cte dñari uõ sufficit eos fu¬
g̾e oẽs gradus maloꝵ ut qd̾
nõ funt nec molles nec ĩꝯti¬
nentes. nec ĩtemꝑati nec be

Expanded text:
ges, et principes si debent recte dominari, non sufficit eos fugere omnes gradus malorum, et quod non sint nec molles, nec incontinentes, nec intemperati, nec bes
Abbreviated transcription (Latin):
rie ⁊ mores nobiliũ curialis
fabilis ẽ. s si ut legẽ inpleat
iustus legalis erit qui u̾o ut
seruet mores curie ⁊ nobili¬
ũ crialis eẽ dicet᷑. sũt .n. na¬
ti facientes oꝑa uͥtutũ ut bõa

Expanded text:
ialis fabilis est: sed si ut legem impleat, iustus legalis erit: qui vero ut servet mores curiae et nobilium, curialis esse dicetur. Sunt enim multi facientes opera virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ nimis ardent̾ uł turpit̾ co¬
medũt ꝙ ẽ opus temꝑancie
erga suos ciues si nõ eis ĩuiri¬
am ĩferãt ĩ urorib uł ĩfilia.¬
bus ꝙ ẽ opus castitatis. dicit᷑
⁊̃ qũis curialis ĩ ꝯn̾satõne si sit

Expanded text:
non nimis ardenter vel turpiter comedunt, quod est opus temperantiae. erga suos cives, si non eis iniuriam inferant in uxoribus, vel in filiabus, quod est opus castitatis. Dicitur etiam quis curialis in conversatione, si sit
Abbreviated transcription (Latin):
dere uec ꝙ delectẽtur ĩ dñdo
ꝙ facit lib̾alis nec qd̾ ex hoc
uelut implere legẽ. hoc p̾cipi¬
entẽ ꝙ facit iustus legał s qr
uolũt recin̾e mores curie⁊ no¬
biliũ quos decet datinos ẽẽ pp̃
qd̾ tales airiales dici dẽbent
¶ Adũtẽd̾ a ꝙ ħ orrialitas fit oĩs
siã largi ⁊ asfabiles cimaliͤtas
diꝯtur qr ĩ curus ⁊ ĩ domibus
nobiliũ ubi młti ꝯu̾sant᷑ et
ubi ꝯĩt̾ habũdãt ext̾iora bo¬
na potissime largatas ꝙͫ ad
sũptus ⁊ affabilitas ꝙͣ ad ꝯu̾¬

Expanded text:
 delectentur in dando, quod facit liberalis; nec quod ex hoc velint implere legem hoc precipientem, quod facit iustus legalis: sed quia volunt retinere mores curiae et nobilium, quos decet dativos esse; propter quod tales curiales dici debentas sit omnis siam largi, et affabiles, curiales dicuntur quia in curiis et in domibus nobilium, ubi multi conversantur, et ubi communiter abundant exteriora bona, potissime largitas quantum ad sumptus, et affabilitas quantu
Abbreviated transcription (Latin):
ut nobilitatẽ moꝵ. nobili¬
tas ã ĩ excessu alicuꝰ boni
fũdari nidet᷑. nã ñ quã dice¬
tur unꝰ nobilior alio nisi m
aliquo eeced̾et illũ sic̃ gͦ st
duo gena bonoꝵ magnor. qr
q̃dã sũt magna bona ẜ opĩo¬

Expanded text:
ut nobilitatem morum. Nobilitas autem, in excessu alicuius boni fundari videtur: nam nunquam diceretur unus nobilior alio, nisi in aliquo excederent illum. Sicut ergo sunt duo genera bonorum magnorum, quia quaedam sunt magna bona
Abbreviated transcription (Latin):
uidemꝰ .ii. nt płimũ ꝙ uobiles
geu̾e sũt̃ nobilioꝵ moꝵ quã
mine nascit᷑ hõ ⁊ ex bestus.
bestia. sit ut płiniũ ex bonis
nasci᷑ bonꝰ ⁊ ex pͥdentib pͥdens
nobiles gͦ hoĩes qr ꝯpłib ꝯu̾¬

Expanded text:
um enim ut plurimum quod nobiles genere sunt nobiliorum morum quam mine nascitur homo, et ex bestiis bestia: sic ut plurimum ex bonis nascitur bonus, et ex prudentibus prudens, nobiles ergo homines, quia cu
Abbreviated transcription (Latin):
sensibilia bona ⁊ ext̾iora huiꝰ
sunt honora litas geu̾is di¬
ꝑcessit ex geu̾e honorabili ut
ex duntib uł ex potẽtib. et
hoc ex anti quo ita ꝙ nõ fit me¬
moria in pplło ꝓgenitores su¬
os fuisse pauꝑes dicit᷑ hab̾e no¬
bilitatẽ gen̾is ⁊ ꝑ ꝯñs ẽ nobi¬

Expanded text:
sensibilia bona et exteriora: huiusmodi sunt honorabilitas generis, diprocessit ex genere honorabili, vel ex divitibus, vel ex potentibus, et hoc ex antiquo, ita quod non sit memoria in populo progeniores suos fuisse pauperes. dicitur habere nobilitates generis,
Abbreviated transcription (Latin):
q distinctões quas fecimꝰ de
iure siue de iuisto fac̾e possumꝰ
de ip̃ã lege. Ut gͥ ħ oĩa uelius
patefiatt ⁊ ut has diu̾sitates
ad ꝯcordiã reducamꝰ. ¶ Scieud̾
duplex ẽ iustũ uł duplex est

Expanded text:
inque distinctiones, quas fecimus de iure sive de iusto, facere possumus de ipsa lege. Ut ergo haec omnia melius patefiant, et ut has diversitates ad concordiam reducamus sciendum quod duplex est iustum, vel duplex est
Abbreviated transcription (Latin):
cuis ut qd̾ abscidatur mẽbrũ pu¬
tridũ. neꝑeat totũ corpus. fic qr
fur ⁊ maleficꝰ et qͥbbet malefcõr
putͥdũ abscidat᷑ ⁊ extͥminet ͦ ue
exponat᷑ ꝑiculo ⁊ ne ĩpediat᷑ ꝯẽ¬

Expanded text:
us, ut quod abscindatur membrum putridum, ne pereat totum corpus: sic, quia fur et maleficus, et quilibet malefactor tputridum abscindatur, et exterminetur, ne exponatur periculo, et ne impediat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmure sic nł sic ẽ positinũ et ad
ꝑlacitũ ĩo apudoẽs uolentes ci¬
uilit̾ mu̾e maleficia ꝑuniũt᷑. s
nõ apud oẽs eadem maleficia cõr¬
rigit ᷑ eisdẽ penis. Quͥ gͦ t̾iatur
iis nͣle ibi ucipit oriri ius posi¬
ꝑ artem ⁊ industriam hoũi od¬
ea q̃ sunt artis p̾supponũt ea q̃
sunt nature. qr̾ si ius n᷑le dictat
fures ⁊ maleficos eẽ puẽdos
hoc p̾susuꝓponiens ins positiuũ
ꝓcedit ult̾us det̾umuãs quape¬
na sint talia puiuenda. ¶hoc ui¬
so ꝙͣ ad pͥsens spectat dupplicẽ
dift̃enciam assignare possinꝰ ĩt̾

Expanded text:
 est positivum et ad placitum. Ideo apud omnes volentes civiliter vivere maleficia puniuntur, sed non apud omnes eadem maleficia corriguntur eisdem poenis. Ubi ergo terminatur ius naturale, ibi incipit oriri ius posiper artem et industriam hominum adea quae sunt artis praesupponunt quae sunt naturae. Quare si ius naturale dictat fures et maleficos ese puniendos, hoc praesupponens ius positivum procedit ulterius, determinans qua poena sint talia punienda. Hoc viso quantum ad praesens spectat duplicem differentiam assignare possumus inter
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ĩclinatõm. Iusta u̾o põtana di¬
ꝯtur q̃ nõ ex si sua s ex pacto ho¬
nuũ uł ex eoꝵ iustrtutõe iusta
ut ĩfrãcia ẽ ignus ĩ alio nt ĩ yta¬
lia. res .ii. eedẽ sũt apud oẽs l nõ
e odem uocabulo nomimẽt᷑ s sta

Expanded text:
 inclinationem. Iusta vero positiva dicuntur, quae non ex natura sua, sed ex pacto hominum vel ex institutione iusta ut in Francia, est ignis in alio ut in Italia: res enim eaedem sunt apud omnes; licet non eodem vocabulo nom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ iudicãdo aliqua dicũt᷑ eẽ de
equalitate. aliqua u̾o derigo¬
re. aliqua u̾o ex clemẽcia. nã¬
ꝙͣ du regula segis mauet re¬
t̾ca et equalis nõ plicata ad
aliquã ꝑtẽ. iudicia mẽsurata
litate ꝓced̾e si u̾o exigentib
ꝯditõñb delinquẽtis legalis
regula pbtetur ad ꝑtẽ mĩe

Expanded text:
 iudicando, aliqua dicuntur esse de aequalitate, aliqua de rigore, aliqua vero et clementia. Quam diu regula regis manet recta et aequalis, non plicata ad aliquam partem, iudicia mensurata litate procedere. Si vero exigentibus conditionibus delinquentis legalis regula plicetur ad partem mise
Abbreviated transcription (Latin):
ceps debet ẽẽ custos iusti .i. uiste
est ĩ regĩe ꝙͣ organũ ⁊ ĩstru¬
mẽtũ. regi optimalege eligibi¬
lus est ꝙͣ regi aptimo rege hoc
.s. reges aut pͥncipes insticuẽdũ¬

Expanded text:
ceps debet esse custos iusti, idest iustae est in regimine, quam organum et instruemntum: regi optima lege eligibilius est, quam regi optimo rege. Hocuia reges aut principes ita su
Abbreviated transcription (Latin):
li uõ deuiat. est cũ sipͣ legẽ po¬
sitmã qr illã sua auctoritate ꝯstitu¬
it. Itaq sic̃ rex ñquã recte regit
nͥ innitat᷑ legi nͣli ⁊ agat ut recta
rõ dictat. sic lex poĩtiua ũꝙͣ recte
ligat nͥ ĩuitatur auctoritati regis
aut alt̾ius pͥncipãtis. nã iustũ posi¬
tiuũ ⁊ legale ut supͣ dicebatur ex

Expanded text:
on deviat: est tamen supra legem positivam, quia illam sua auctoritate constituit. Itaque sicut rex nunquam recte regit, nisi innitatur lege naturali, et agat ut recta ratio dictat: sic lex positiva nunquam recte ligat, nisi innitatur auctoritati legis aut alterius principantis. Nam iustum positivum et legale ut supra dicebatur ex
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͥncipes quoꝵ int̾est solicita
in ⁊̃ ciuitatis cura ꝑiugili ĩ su¬
dare quas leges ⁊ q̃ statuta un¬
per suos ꝯsilarios discuciãt q̃ bõa
aut ouitatẽ sit uelius regi
optriuo regeaut optima
ege. adducit & rõnes duas quod
melius sit politiciã regii regi
oꝑtinia lege ꝙͣ optuno rege. p᷑¬

Expanded text:
 principis, quorum interest solicitari ni, et civitatis cura pervigili insudare quas leges, et quae instituta imet suos consiliarios discutiant quae bona aut civitas sit melius regi optimo rege, aut optima lege. Adducit autem rationes duas, quod melius sit politiam regni regi optima lege, quam optimo rege. P
Abbreviated transcription (Latin):
cẽtur uult es eqͣre ⁊ regłire ac¬
tões hũanas ut oues uiste uniãt
⁊ debite se hãnt ¶ Eirca accões
aũt hũanas duplex cura ẽẽ ꝑt̃
Una cũ dꝑa sunt fut᷑a pͥus quã
oꝙa iã sũt incẽ ꝓducta utͦꝵ mͦ¬

Expanded text:
aequare et regulare actiones humanas, ut cives iuste vivant, et debite se habeant. Circa actiones autem humanas duplex cura esse potest: una cum opera sunt futura, priusquam cum iam sunt in esse producta. ut
Abbreviated transcription (Latin):
Eam nullus recte pͥnciꝑat᷑ nͥ agat
ut recta rõ dictat. Rã rõ deb
eẽ regula humanoꝵ oꝑũ. qt᷑ si
nouiẽ regis a regẽdo sup̃tũ est
⁊ decet regẽ reg̾e alios ⁊ eẽre¬
ꝯs sequi rõm rectã ⁊ ꝑ ꝯñs seqͥ¬

Expanded text:
m; nam nullus recte principatur, nisi agat ur recta ratio dictat: nam ratio debet esse regula humanorum operum. Quare si nomen regis a regendo sumptum est, et decet regem regere alios, et esse rens sequi
Abbreviated transcription (Latin):
pũctalit̾ nõ attĩgũt mediũ bo¬
nicatis q uõ oẽs possinit eẽ oĩo
ꝑfecti. spectat ad legis latorẽ nõ
solũ ꝑmitt̾e in diff erẽsia non
phibendo ea nec puniendo s ⁊̃

Expanded text:
punctualiter non attingunt medium bonitatis, quia non omnes possunt esse omnino perfecti: spectat ad legislatorem non solum permittere indifferentia non prohibendo ea, nec puniendo, sed e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ut magna copia iuctualiũ.
deferatur ad uucuitõm obses¬
sam s ⁊̃ ut uttualia delata ꝑ
tẽporatos elougatores ꝓ fa¬
uulias dispensetur. uñ si fi̾
poss si cnutas obsessa eẽt mag¬
ua ⁊ uõ poss aliũde recpare
uiccũ ĩ qualibet ꝯtracta ciuita¬
tis iuttualia reduci deberẽt
dici eẽt auibitus hec effic̾e ñ
eẽt difficile . q .ii. inchil ꝓdest

Expanded text:
est, ut magna copia victualium est, ut magna copia victualium deferatur ad munitionem obsessam, sed etiam ut victualia delata per temperatos erogatores per familias dispensetur. Unde si fieri posset si civitas obsessa esset magna, et non posset aliunde recuperare victum, in qualibet contrata civitatis victualia reduci debent dici esset ambitus, hoc efficere non est difficile quasi enim nihil prodest
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ abaria singula ⁊ uniu̾sa pa¬
dula q̃ possuut deseruire ad
netũ de poxtoda sunt ad mu¬
nitõm obsessam pͥusꝙͣ obside¬
atur ab exͣueis ⁊ si timetur de
obsessione aũ recollectõm fru¬
gũ ex alus locis ꝓpĩquis sunt
talia adquirẽda ne uiunitõ ob¬
sessa obcarẽaã uittꝰ possit pa
se totũ ẽ igm ꝯburẽd̾ ue obsi¬
deutes suꝑuementes uide capi¬
ant eiuolimiẽtũ ⁊ ex bonis ꝓpͥis
nuruitõius obsesse ĩ pugnẽt ip¬
sam. si ã tỹmeatur de ductur¬
nitate tẽ poris ut ꝙ ꝑ iułta tẽ¬
pora debeat obsessio ꝑdurar e
maxiẽ mumẽda ⁊̃ ciuitas ułca¬
strũ obsessum milio. lã uuliũ
ĩt̾ cet̾a unꝰ putrefit ⁊ płꝰ dur a¬
re ꝓhibetur copia .ii. cartrũ
salitaꝵ nõ est pt̾unttẽ da salis¬
⁊̃ młtitudo młtũ est expediẽs
inunitõm obsesse eo ꝙ ad mł¬
ta sit utilis so ĩ mumiendo ca¬
strũ uł cuntatẽ aliꝙͣ obsidẽdã
qͫ ad iuctũ nõ solum attẽdẽd̾

Expanded text:
ingula, et universa pabula, quae possunt deservire ad victum, deportanda sint ad munitionem obsessam, prius quam obsideatur ad extraneis: et si timetur de obsessione ante recollationem frugum, ex aliis locis propinquis sunt talia acquirenda, ne munitio obsessa ob carentiam victus possit patsae totum est ignis comburendum; ne obsidentes supervenientes inde capiant emolumentum, et ex bonis propriis munitionis obsessae in pugnent ipsam. Si autem timeatur de diuturnitate temporis, ut quod per multa tempora debeat obsessio perdurare, maxime munienda est civitas vel castrum obsessum milio: nam milium inter cetera minus putrefit, et plus durare perhibetur. Copiaetiam carnium salitarum non est petiam multitudo multum est expediens munitioni obsessae eo quod ad multa sit utilis. Secundo in muniendo castrum vel civitatem aliquam obsidendam, quantum ad victum non solum attendendum
Abbreviated transcription (Latin):
restat uid̾e q̃ siit remedia adhi¬
benda ueꝑpugnã obsessa muiutõ¬
ad castrũ obsessum deportari ĩmag¬
na copia sulphur pix̃. oleũ ad Ꝯ¬
burẽd̾ machinas hostiũ ferra ⁊̃
⁊ ligna sunt ad ininutõmn obses¬
sami ĩ debita habũdãcia deportãda
ut ꝑ ligua haste sagataꝵ ⁊ teloꝵz¬

Expanded text:
 sunt remedia adhibenda, ne per pugnam obsessa munitad castrum obsessum deportari in magna copia sulphur, pix, oleum ad comburendum machinas hostium. Ferra autem et ligna sunt ad munitionem obsessam in debita abundantia deportanda, ut per ligna hastae sagittarum. et teloru
Abbreviated transcription (Latin):
sũt ad ꝑtes alias trãsuntten¬
q̃ deb̾ent bellatorib eroga¬
ri tursus si timeatur de ĩopi¬
a iuetualiũ bestie q̃ sunt iu
numitõe obsessa a quib ob¬
sessi posfunt comede abstin̾e
sũt occidende ⁊ sunt comedẽ¬
de uł saliẽde si esui sint ap
te. Iunuo ĩtali casu comeden¬
da sunt iłta q̃ ad esimine¬
nitõ obsessa iutat ne capiatͦ¬
bent ꝙ ad talẽ inuurtõm ꝑgãt in
qua sit aquaꝵ copia ꝙ siu̾o ibi uõ
suit foutes fodiendi sũt piccei ꝙ
fĩ pessuit fiende suut sist̾ue ut
celestiũ aquaꝵ suꝑhabũdãcia suple¬
at aliaꝵ aquax defcm̃ qd̾ si muni¬
tõ obsessa sit cͥta mare ⁊ nõ possit
hr̃e aquã iusi salitã eo ꝙ dulcem
hibẽt obsidẽtes tũc mediaute cera
pot̾it dulcifitati. nã s̾ pħ̾m ĩme¬

Expanded text:
sunt ad partes alias transmittenquae deberent bellatoribus erogari. Rursus si timeatur de inopia victualium, bestiae quae sunt in munitione obsessa, a quibus obsessi possunt commode abstinere, sunt occidendae, et comedendae, vel saliendae, si esui aptae sunt: immo in tali casu comedenda sunt multa, quae ad esum venitio obsessa vitat, ne capiatubent quod ad talem munitionem pergant, in qua sit aquarum copia: quod si vero ibi non sint fontes, fodiendi sunt putet: qufieri possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum superabundantia suppleat aliarum aquarum defectum. quod si munitio obsessa sit citea mare, et non possit habere aquam nisi santam, eo quod dulcem rohibent obsidentes: tunc mediante caera poterit dulcificari. Nam s
Abbreviated transcription (Latin):
uuri ⁊ turres ninutõis obsesse¬
¶ caltẽ ⁊̃ pulu̾ratã def̾end̾ est
ad ipãm umutõm ĩ magua habũ¬
dãcia ⁊ ex ea replenda sunt iułta
uasa ut cũ obsidẽtes appinquaut
muris iinutõius iacienda siuit
uasa illa quib frattis puluis illiꝰ
subĩtrat obsideuciũ oculos ⁊ a¬
deo offendũt eos ut .q. ceci ⁊ uõ
uidẽtes ꝑcuti possint. uleruoꝵ
ni obsesse pp̃ balistas ⁊ arcus et
.n. eoꝵ adhibi pot̾ũt cͥues equi¬
ui uł capili uulieꝵ. recitat .ii. ue¬
de fecisset ⁊ uõ possent machiãs
repare ad resistẽd̾ bellatorib uni¬
lieres roiuaue absasis criuinub¬
cos sius maritis tradid̾ũt ꝑ quos
machiuus reꝑatis adu̾sarioꝵ in¬
petũ repulerũ. maluerict .ii. ut
ait uegecus ille pudicissue feĩe

Expanded text:
nitionis obsessae. Calcem etiam pulverizatam deferendum est ad ipsam munitionem in magna abundantia, et ex ea teplenda sunt multa vasa; ut cum obsidentes appropinquant muris munitionis, iacenda sunt vasa illa, quibus fractis pulvis illius subintrat obsidentium oculos, et adeo offendit eos, ut quasi caeci, et non videntes percuti possint. Nervorum ni obsessae, propter ballistas, et arcus, et  eorum adhiberi poterunt crines equi, vel capilli mulierum. Recitat enim Vedefecisset, et non possent eorum machinas reparare adresistendum bellatoribus mulieres Romanae abscissis crinibus suis maritis tradiderunt: per quos machinis reparatis adversariorum impetum repulerunt. Maluerunt enim ut ait Vegetius illae pud
Abbreviated transcription (Latin):
pellat ã ibi doctrinã legñ mo¬
uitões pat̾nas uł mat̾nas ꝑ
tres sꝑ moueant suos filios
ad honesta q honestũ ÷ idem
ꝙ honoris status. uiuenes mł¬
tũ affectãt ea q̃ ĩportare ui¬
dentur honoris statũ ⁊ ꝑ lo¬
cũ ab oppõĩtis młtã timent
q̃ importãt ignounnam.
⁊ ĩ honoratõm ⁊ qr erubescẽ¬
tia ÷̃ timor ĩgłificatõnis in¬
uenes de facili erubescũt
¶Uiso qui mores sunt lauda¬
biles ĩ inuenib de lem pa¬
t̾e p̃t̃ quõ reges ⁊ pͥncipes
se debeant hr̃e ad illos nã nõ
quidquid ⁊̃ laudabile ĩ hoc z̃
cit̾ uidemus .n. ꝙ eẽ furibũ¬

Expanded text:
lat enim ibi doctrinam legum, monitiones paternas, vel maternas per tres semper moneant suos filios ad honesta; quia honestum idem est quod honoris status, iuvenes multum affectant ea quae importare videntur honoris statum, et per locum ab opposistis, multum timent quae important ignominiam et inhonorationem: et quia erubescentia est timor inglorificationis, iuvenes de facili erubescunt. Viso qui mores sunt laudabiles de iuvenibus, de levi patere potest, quomodo reges et principes se debeant habere ad illos. Nam non quicquid est laudabile in hoc, est citer. videmus enim quod esse furibu
Abbreviated transcription (Latin):
mensurãt sit̃ .n. ip̃i sũt ĩ no¬
cẽtes sic c̾dũt alios ĩnocẽtes
ẽẽ ¶ Qm̃to iuenes sũt de
facili miseratiu ꝙ ut supͣ
nes sunt erubescitim ⁊ u̾eꝯdi
dicebatur ẽ timor ĩ głificatõ¬
nis. cũ gͦ uuenes qr ꝑ calidi in¬
mis affectẽt excelleretiment
inglorifitari qr̃ si de facili e¬

Expanded text:
surant. Sicut enim ipsi sunt innocentes, sic credunt alios innocentes esse. Quinto iuvenes funt de facili miseratiui: quia  unes sunt erubescitivi et verecdicebatur est timor inglorificationis. Cum ergo iuvenes, qui percalidi nimis affectent excellere, timent inglorificari. quare de facili e
Abbreviated transcription (Latin):
quin coĩtãt aliqua tꝑia de qͥb
deçet eos u̾eꝯdari ¶Seges ã
⁊ pͥncipes quos decet eẽ .q. semi¬
deos non solũ ꝙ tͦpia ꝯĩcant
s abluminabile eis deret ẽẽ
ꝙ andiant turpia noĩari quia
corrũpñt bouos inꝯres collo¬
quia p᷑ua. nõ gͦ sũt ĩ statu ꝙ
debeaut u̾eꝯdari. nõ gͦ decẽt
eos u̾eꝯdari nͥ er suppõne qrs̃

Expanded text:
quin committant aliqua turpia, de quibus decet eos verecundari: reges tamen et principes, quos decet esse quasi semideos, non solum quod turpia committant, sed abominabile eis esse debet quod audiant turpia nominari: quia corrumpunt bonos mores colloquia prava. Non ergo sunt in statu quod debeant verecundari. Non ergo decet eos ve
Abbreviated transcription (Latin):
repulsam i̾o c̾dũt oĩa optiu̾e
sinnt ⁊̃ toue spei qr ĩ eis mul¬
tũ habũdat calor cordẽ gͦ ⁊
aliis mẽbͥs ĩflãmatis ex ca¬
lore existente ĩ ip̃is inuenib

Expanded text:
repulsam, ideo credunt omnia obtinere. Sunt etiam bonae spei, quia in eis multum abundat calor: corde ergo et aliis mmbris inflammatis ex calore existente in ipsis iuvenibus,