comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solitis es ex damabis uddm̃: Di srupistiuincula mea. Quid est dis rupisti uin¬
culam eã nisi remi sisti peccatamea. Audi quia uincula sunt : Respond& scrip¬
tura. Criniculis peccatorum suorum unusquisq: constringit᷑: Non solum uincula
sed & criniculi sunt Cri niculi sunt uelqui siunt intorquendo. hoc ẽ qđ peccata pec¬
catis connectebas: Ue his quitrahunt peccata sua si c̃ restem longam. E saias
damat: uae his quitrahunt peccatum suum seut restem longam: Quid ẽ aludi quã
uehis quorum manus connectunt iniquitatem: Et quia unusquisq peccatis suis con¬
stringitur. sicut & peccatissuis ceditur. dñs male uersantes intemplo. Flagello
deresticulis facto exclusit.: Sed nonuis modo disrumpi uinculatua. quia
non sentis uinculatua. Etiam delectant & uoluptiti sunt. sentiens in finem
cumdicitur Ligate illimanus et pedes. et pro icite illum intenebras exte¬

Expanded text:
solutus es, exclamabis ad Deum: Disrupisti vincula mea . Quid est, disrupisti vinsolutus es, exclamabis ad Deum: Disrupisti vincula mea . Quid est, disrupisti vincula mea, nisi, remisisti peccata mea? Audi quia vincula sunt: respondet Scriptura, Criniculis peccatorum suorum unusquisque constringitur . Non solum vincula, sed et criniculi sunt. Criniculi sunt, qui fiunt intorquendo: hoc est quod peccatis peccata connectebas. Vae his qui trahunt peccata sicut restem longam, Isaias clamat. Vae his qui trahunt peccata sicut vestem longam : quid est aliud, quam vae his quorum manus connectunt iniquitatem? Et quia unusquisque peccatis suis constringitur, sicut et peccatis suis caeditur, Dominus male versantes in templo flagello de resticulis facto exclusit . Sed non vis modo disrumpi vincula tua, quia non sentis vincula tua; etiam delectant te, et voluptati sunt: senties in fine, cum dicetur, Ligate illi manus et pedes, et projicite illum in tenebras exte
Abbreviated transcription (Latin):
occidere eum a quo uisus ẽ. Connexumẽ peccatum peccato : Permiserit ds̃ occulto
iudicio occidere cum quẽ uoluit occidere.: Sentit sciri. quaerit & alterum occidese
Connexuit & testium. Dum eu molit̃ foste neinueniat᷑. aut quia fec̃ ne conuincat᷑.
consulit mathematicum. Additumẽ quastum.: Respondit foste aliquadura et ma¬
la mathematicus. currit̃ ad aruspicem ut expiet᷑. Respondit arus pex non sepos¬
se expiare.: Maleficus quȩrit᷑. ⁊ Et quis omnia possit numerare qua e connec¬
tuntur peccatt peccatis: Iniquitates manus uraẽ connectunt: quam diu con¬
nectis : ligus peccatum peccato : Iesolue apeccatis. se non possum inquit. Clama
adillum. in felix egohamo quis me liberabit decorpore mostis huius. Ueniet eñ
gratiadĩ ut de lect& ustitia : sic̃ delectabat iniquitas.: Et homo qui ex uinculis re¬

Expanded text:
 eum a quo visus est; connexum est peccatum peccato. Permiserit Deus occulto  eum a quo visus est; connexum est peccatum peccato. Permiserit Deus occulto judicio occidere eum quem voluit occidere; sentit sciri, quaerit et alterum occidere; connexuit tertium. Dum ea molitur, forte ne inveniatur, aut quia fecit ne convincatur, consulit mathematicum; additum est quartum. Respondet forte aliqua dura et mala mathematicus; curritur ad aruspicem ut expietur: respondet aruspex non se posse expiare; maleficus quaeritur. Et quis omnia possit numerare quae connectuntur peccata peccatis? Iniquitates manus vestrae connectunt. Quamdiu connectis, ligas peccatum peccato: te solve a peccatis. Sed non possum, inquis. Clama ad illum: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus . Veniet enim gratia Dei, ut delectet te justitia, sicut delectabat iniquitas; et homo qui ex vinculis re
Abbreviated transcription (Latin):
seruatur: Putatis enim illam scriptionem eẽ corruptam: Et quid ait titu¬
lus psalmihuius: In finem ne corrumpas ipsidauid intituliinscriptionem.
ueniet dic& nob̵. Adhuc loquor inquit nondum iudico Quisic clamo comminando:
Volo ferire iudicando: Siuere ergo iustitiam loquimini. rectu iudicate filuhomi
num Nunc autem quid facitis quare uob. istadico. : Et enim in corde imquita¬
tates operamini interra: Iniquitatem foste incordesolo: Audiquid sequitur
Et corsuum sequuntur manus: Cogitat᷑ & fit.: Aut non ideo non fit. Non quia
nolumus : sed quia non possumꝰ.: Quicquiduis & non potes: factum ds̃ computat:
Et enim in corde iniquitates operamini interra. Quid de inde Iniquitates manus¬
uraẽ conectunt. Quidẽ connectunt Depeccato peccatũ. & ud peccatum pecca¬
tum. Propt̃ peccatum. Quid est hocͣ. fustum fac̃. peccatum ẽ Uisus ẽ quaerit¬

Expanded text:
servatur. Putatis enim illam inscriptionem fuisse corruptam? Et quid ait tituservatur. Putatis enim illam inscriptionem fuisse corruptam? Et quid ait titu finem, ne corrumpas ipsi David in tituli inscriptionem. veniat, dicit vobis: Adhuc loquor, inquit, nondum judico; qui sic clamo comminando, nolo ferire judicando. Si vere ergo justitiam loquimini, rec Nunc autem quid facitis? Quare ista vobis dico? Etenim in corde iniquitates operamini in terra. Iniquitates forte in corde solo? Audi quid sequitur: et cor suum sequuntur manus, et cordi suo famulantur manus, cogitatur et fit; aut ideo non fit, non quia nolumus, sed quia non possumus. Quidquid vis, et non potes, factum Deus computat. Etenim in corde iniquitates operamini in terra. Quid deinde? Iniquitates manustrae connectunt. Quid est, connectunt? De peccato peccatum, et ad peccatum peccatum, propter peccatum. Quid est hoc? Furtum fecit, peccatum est: visus est, oc
Abbreviated transcription (Latin):
qui homo erat. occidendo regem urm: Non enim ideor ex nonerat futurus quia
occisus ẽ auobis resurrecturũs : Intitulo ubi scriptum erat rex iudeorum po¬
situm supra crucemdñĩ linguis trib hebraica greca. latina. Nouerat
dicere iudex homo qđ scripsi scripsi : Et ds̃ non nouerat dicere qđ scripsi scripsi ÷
uenturus est : uȩ uobis quia rexur̃ est.: Ite nunc & loquimini iustitiam & nolite
rectu iudicare filii hominum. Non uultis recta iudicare : recte iudicamini
Uiuit enim ille rexur̃ et iam non morit᷑ et mors ei ultra non dominabit᷑: Ecce ueni
redite prȩuaricatores ad cor ecce ueni&. corrigimini antequam ueniat. Preueni¬
tefaciem eius in confessione. Ecce ueniet rexur est. recor damini titulum suꝑ
crucem. sed nonuidetis scriptum manet tamen: Interra non legit᷑ sed in caelo

Expanded text:
qui homo erat, et occidendo regem vestrum? Non enim ideo rex non erat futurus, quia qui homo erat, et occidendo regem vestrum? Non enim ideo rex non erat futurus, quia occisus est a vobis resurrecturus. In titulo ubi scriptum erat, Rex Judaeorum, posito super crucem Domini, linguis tribus, hebraica, graeca, latina , noverat dicere judex homo, Quod scripsi, scripsi: et Deus non noverat dicere, Quod scripsi, scripsi? venturus est; vae vobis, quia rex vester est. Ite nunc, et loquimini justitiam, et nolite recta judicare, filii hominum. Non vultis recte judicare, recte judicabimini. Vivit enim ille rex vester, et jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur. . Ecce venit; redite, praevaricatores, ad cor . Ecce veniet, corrigimini antequam veniat, praevenite faciem ejus in confessione . Ecce veniet; rex vester est. Recordamini titulum super crucem. Si non eum videtis scriptum, manet tamen: in terra non legitur, sed in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
hominem: Et homo factus erat ut quȩ rer& hominem: Vid&e ergo sinon sequau
uoces istȩ : łł spocritȩ quomodo potestis bonaloqui cumsitis mali: Siuere ergo ius
titiam loquimini recta iudicate filu hominum. Nonne iustitiam locuti estis quan¬
do dixistis. magister scimus quia iustus es. & ꝑ sonam nullius accipis. Quare dolũ
in corde uegebatis. Quare imaginem caesaris creatori uestro ostendebatis. Et eius
imaginem inurĩs corporibus delebatis: Nonne auditum ẽquid locuti fueri¬
quid locuti fueri¬
tis : et exptum ẽ quem admodum iudicaueritis: N onłios cruaifixistis eum
quem iustum eẽ dixeratis .: Siuere ergo utiq iustitiam loquimini. recta iudi¬
cate filii hominum Ut quid audio lutionemuestrum. Scimus quia iustuses cum
prȩ uideam iudiciumurm̃. crucifige crucisige Siuere ergo iustitam lo¬
quimini. recta iudicate filii hominum. Quid enim fecistis sȩuiendo aduersus dm̃ :¬

Expanded text:
hominem, et homo factus erat ut quaereret hominem. Videte ergo si non sequuntur hominem, et homo factus erat ut quaereret hominem. Videte ergo si non sequuntur se voces istae: Hypocritae, quomodo potetitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Nonne justitiam locuti estis, quando dixistis: Magister, scimus quia justus es, et nullius personam accipis ? Quare dolum in corde tegebatis? quare imaginem Caesaris Creatori vestro ostendebatis, et ejus imaginem in vestris cordibus delebatis? Nonne auditum est quid locuti fueritis, et expertum est quemadmodum judicaveritis? Nonne vos crucifixistis eum quem justum esse dixeratis? Si vere ergo justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Utquid audio locutionem vestram, Scimus quia justus es; cum praevideam judicium vestrum, Crucifige, crucifige? Si vere ergo justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Quid enim fecistis saeviendo adversus Deum
Abbreviated transcription (Latin):
torem Ađ tenditergo ille. cuius ẽ uox haec. & uid & om̃s loquiiustitiam.
Quis enimaud& non loquieam : Nedicat᷑ iniustus : Cumergo audir& tamquã
omnium uoces : & intender& omnium lubia. clamabat adeos: Siuere ergo
iustitiam loquimini :: Sinon falsã iustitiam loquimini. Sinonaliud in lubus
ꝑstrepit aliud celatur in cordidib: Recta iudicite filu hominum: Audi ex
euan gelio propriamuocem. eandem ipsam quae in hoc psalmoest: Hypo¬
critȩ ait dñs phariseis. quomodo potestis bonaloqui cumsitis mali. Aut faci¬
te arborem bonam. & fructum eius matu bonum. Aut facite arborem malam
& fructumeuis malum. Quid teuis de albari paries lutea. Noui interio¬
ratua. Nonfallor tectoriotuo. Noui quid prȩtendas Noui quid tegus Neq
enim opus ei erat ait euangelista ut quis qua mei ꝑ hiber& testimonium dehomi¬
ne. Ipse enim sciebat quid eẽt in homine.: Sciebat quid eẽt in homine. qui fecerat

Expanded text:
torem. Attendit ergo ille cujus haec vox est, et vidit omnes loqui justitiam. torem. Attendit ergo ille cujus haec vox est, et vidit omnes loqui justitiam. Quis enim audet non loqui eam, ne dicatur injustus? Cum ergo tanquam audiret omnium voces, et intenderet omnium labia, clamabat ad eos: Si vere utique justitiam loquimini, si non falso justitiam loquimini, si non aliud in labiis perstrepit, aliud celatur in cordibus, recta judicate, filii hominum. Audi ex Evangelio propriam vocem, eamdem ipsam quae in hoc psalmo est. Hypocritae, ait Dominus Pharisaeis, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali? Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum . Quid te vis dealbare, paries lutee? Novi interiora tua, non fallor tectorio tuo: novi quid praetendas, novi quid tegas. Neque enim opus ei erat, ait evangelista, ut quisquam ei perhiberet testimonium de homine: ipse enim sciebat quid esset in homine . Sciebat quid esset in homine, qui fecerat
Abbreviated transcription (Latin):
opt̃ ea mostalis. propt̃ ea laborans: Propt̃ ea spinas &tribi
non potius ueritas: Et ubiẽ qđ loquebaris: Eece cogitas aurum negare. Ecce co¬
gitas heredi amicitui Prorsus abscondere.: Interrogiueram paulo ante quid sit
carius & quid sit melius aurum anfides: Quare aliud dicis. aliud agis Nontimes
uocem hanc Siuere utiq iustitiam loquimini. recta iudicate filii hominum.:
Ecce locutus mihi meliorem esse fidem : Et in iudiciotuo melius duxisti aurum:
Non sic iudicasti ut locutus es : & uera locutus es & falsa iudicasti. Ergo & cum loque¬
baris iustitiam non uera loquebaris : Siergo uere iustitiam loquimini: recta iu¬
dicate filii hominum: Quando mihi de iustitia respondebas: erubescendo non fa¬
tendo loquebaris: Sed ad causam prȩsentem iam ueniamus siplac&.: Uoxẽ
V ox eclesiae laborantis. peregrinantis in terra. Inter maledicentium & adu.¬
lantium pericula uiuens Nontimebis comminatorem: si non amas adula¬

Expanded text:
opterea mortalis, propterea laborans, propterea in sudore vultnon potius veritas? Et ubi est quod loquebaris? Ecce cogitas aurum negare, ecce cogitas haeredi amici tui prorsus abscondere. Interrogaveram paulo ante quid sit charius, et quid sit melius, aurum an fides. Quare aliud dicis, aliud agis? Non times hanc vocem, Si vere justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum? Ecce locutus es mihi meliorem esse fidem, et in judicio tuo melius duxisti aurum. Non sic judicasti ut locutus es: vera locutus es, et falsa judicasti. Ergo et cum loquebaris justitiam, non vere loquebaris: Si enim vere justitiam loquimini, recta judicate, filii hominum. Quando mihi de justitia respondebas, erubescendo, non fatendo loquebaris. 3. Sed ad causam praesentem jam veniamus, si placet. Vox est rporis ejus, vox Ecclesiae laborantis, peregrinantis in terra, inter maledicentium et adulantium pericula viventis. Non timebis comminatorem, si non amas adula
Abbreviated transcription (Latin):
Primo uiderim. quid me uelit docere.: Uideo alienatum auulua. uideo erras¬
dituri estis. In dignatioeis scđm sim litudinem serpentis.: Qui sidixerimus
quid est qđ dixisti: Sequetur sic̃ aspidis surde : Vnde surde et unde obturantes
auressuas.  Ideo surde quia obturant auressuas. Et obturantis auressuas.
Quae non exaudiet uocem in cantantium. Et medicamenti. medicati a sapiente.
Sicut audiuimus quod & homines dicunt quie potuerunt haec cogitatione didicer̃
Sed tamen qđ sp̃s dĩ multo melius omnibus hominib: nouit. Non enim frustra hoc dixit
Nisi quia fieripotest. ut uerum sit &iam illud qđ audiuimus de aspide : A spis cum coe¬
perit pati incantatoremmar sum. qui eam quib: dam carminib: propriis euocat. sic̃
sunt multa &iam machina. Audite quid faciat. Sed interim hoc adtendite fr̃s:

Expanded text:
primo viderem quid me vellet docere. Video alienatum a vulva, video errasprimo viderem quid me vellet docere. Video alienatum a vulva, video errasdituri estis. Indignatio eis secundum similitudinem serpentis. Quasi dixerimus, quid est quod dixisti? sequitur, Sicut aspidis surdae. Unde surdae? Et obturantis aures suas. Ideo surdae, quia obturat aures suas. Et obturantis aures suas, quae non exaudiet vocem incantantium, et medicamenti medicati a sapiente. Sicut audivimus, quod et homines dicunt, qui ea qua potuerunt haec cognitione didicerunt, sed tamen quod Spiritus Dei multo melius omnibus hominibus novit. Non enim frustra hoc dixit, nisi quia fieri potest ut verum sit etiam illud quod audivimus de aspide. Aspis cum coeperit pati incantatorem Marsum, qui eam quibusdam carminibus propriis evocat, sicut sunt multa etiam magica, audite quid facit. Sed interim in hoc attendite, fr
Abbreviated transcription (Latin):
huc ueni. Ipse ad teuenit. Illi autem obsurdescentes. aduersus euangelium. Et
non nos ꝑmittentes legere uerbadĩ. quaese iactant custodisse a flamma. Et uo¬
lunt delere. lingua loount᷑ sua. locunt᷑ in ania., Ille tradidit. & ille tradidit. Immo
ego dico & ille tradidit. et ille tradidit. Et uerumdico. Sed quid ad me. Nec tu
mihi in euangelio quos nominas ex euangelio legis. Nec ego quos nomino exeuan¬
gelio lego. Auferant᷑ demedio castae nrae¬
Audi xpm dicentem. Audi uerititem loquentem.
tentiam & remissionem peccatorum ꝑ om̃s gentes incipientib ab hieru¬
Non inquiunt sed quod nos dicimus.: Audite quid dic̃ euangelium. Nolumus audire
Alienati sunt peccatores auulua. errauer̃ auentre locuti sunt falsa. Nos loqua¬
mur uera quia audiuimus uera : qđ dñs dic̃ non qđ homodic̃.: Potest fieri utho
momentiatur : Non potest fieri ut ueritas mentiatur.: Exueritatis ore agnos
tatis. Ne momihi falsa loquat᷑. qui errauit ab utero. inuis cerib etclesiae:

Expanded text:
Huc veni; ipsa ad te venit. Illi autem obsurdescentes adversus Evangelium, et non nos permittentes legere verba Dei, quae se jactant custodisse a flamma et volunt delere lingua, loquuntur sua, loquuntur inania: Ille tradidit, et ille tradidit. Imo et ego dico, Et ille tradidit, et ille tradidit: et verum dico. Sed quid ad me? Nec tu mihi quos nominas ex Evangelio legis, nec ego quos nomino ex Evangelio lego. Auferantur de medio charttum dicentem, audi veritatem loquentem: tentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibuNon, inquiunt; sed quod nos dicimus audite: quod dicit Evangelium nolumus audire. Alienati sunt peccatores a vulva, erraverunt a ventre, locuti sunt falsa. Nos loquamur vera, quia audivimus vera; quod Dominus dicit, non quod homo dicit. Potest fieri ut mo mentiatur: non potest fieri ut veritas mentiatur. Ex veritatis ore agnosctatis. Nemo mihi falsa loquatur, qui erravit ab utero in visceribus Ecclesiae:
Abbreviated transcription (Latin):
num ad tendite : Vnum laborantium alterum eorum interquos laboratur
Vnum de
terra. alterum decaelo cogitantium. Anum inprofun¬
dum cor
mitentium. alterum choro angelis coniungentium.
Vnum . spe¬
rantium deterrenis. quibus pollicetur hic mundus.
alterum
p̃sumentium detaelestibus. quae promisit non men¬

Expanded text:
um attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos laboratur; um attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos laboratur; unum de terra, alterum de coelo cogitantium; unum in profundum cor mittentium, alterum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terrenis quibus pollet hic mundus, alterum praesumentium de coelestibus quae promisit non men
Abbreviated transcription (Latin):
ut non diceret achimelech. sedabimelech. Quia quando uenit dauid ad pa¬
num iudaeorum. institutum a patresuo: dequodicit: auferetur a uobis
quam significat saul. Non ẽ autem occisus sicut nec isaac. cum et ipse pas¬
sionem dñĩ figuraret . Nectamen sine sanguine figura transacta ẽ ibi.
uel illius arietis. uel hic abimelech sacerdotis. Neq enim occidi oportuit¬
Neq enim occidi oportuit
eos quos tuncresurgere nono portebat : sed eorum uitam amortis periculo¬
liberaret : Uerum tamen effusi sanguinis liberatio. resurrectionem poti¬
us significabat. Quae hoc modo in illis figurabatur. quia uerad nõ serua¬
batur resurrectio.: Plura hinc dici possent. si illarum rerum gestarũ
in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria.: Nunc audiamus
lam duo ista genera hominum. quando quidem decitulo isto. et sio perosius
& fortasse loquatius: tamen ut dñs concessit exitum ẽ.: Duo genera homi¬

Expanded text:
ut non diceret Achimelech, sed Abimelech, quia quando venit David ad paut non diceret Achimelech, sed Abimelech, quia quando venit David ad paChristus ad regnum Judaeorum institutum a Patre suo, de quo dicit, Auferetur a vobis quam significat Saül. Non est autem occisus, sicut nec Isaac, cum et ipse passionem Domini figuraret; nec tamen sine sanguine figura transacta est, vel ibi illius arietis , vel hic Achimelech sacerdotis. Neque enim occidi oportuit eos, quos tunc resurgere non oportebat: sed eorum vitam a mortis periculo, verumtamen effuso sanguine, liberans Jesus resurrectionem potius significabat, quae hoc modo in illis figurabatur, quia vero Domino servabatur. Plura hinc dici possent, si illarum rerum gestarum in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria. 6. Nunc jam audiamus ista duo genera hominum, quandoquidem de titulo isto, etsi operosius et fortasse loquacius, tamen ut Dominus concessit, exitum est. Duo genera homi
Abbreviated transcription (Latin):
tiam. uel potius unius litterȩ uariati sunt tituli.: In codicibus tam̃
psalmorum cuminspiceremus magis ab imelech. quã achimelech inuenimꝰ¬
Et quõ in alio loco habes euidentissimum. psabnum non desimilitudinem
nominis : sed prorsus diuersum nomen insinuantem: Quando qui dem dđ
ante regem achis. non anteregem achimelech inmutauit faciem suam . et dimi¬
sit eum etabiit. Titulus autem psalmi sic scriptusẽ: quando inmutauit
uultum suum coram abimelech:: Ipsamagis mutatio nominis: inmysteriũ
fecit nos intentos. Netamquam res storiae persequaris et sacrata uel a con¬
temnas: Discus sum nomen in illo psabmo quo ẽ abimelech: inuenitur int̃¬
pretari patris mei regnum. Quomodo autem patris sui regnum dimisit đđ
etabiit .: Nisi quomodo xp̃s regnum iudaeorum dimisit. etadgentes transit:
hoc fortassis etiam propheticus sp̃s adscribens. titulum psalmo huic uoluerit

Expanded text:
tiam, vel potius unius litterae, variati sunt tituli. In codicibus tamen tiam, vel potius unius litterae, variati sunt tituli. In codicibus tamen Psalmorum cum inspiceremus, magis Abimelech quam Achimelech invenimuEt quoniam in alio loco habes evidentissimum psalmum, non dissimilitudinem nominis, sed prorsus diversum nomen insinuantem; quandoquidem David ante regem Achis, non ante regem Abimelech immutavit faciem suam, et dimisit eum, et abiit: titulus autem Psalmi sic scriptus est, Quando immutavit vultum suum coram Abimelech : ipsa magis mutatio nominis in mysterium facit intentos, ne tanquam res historiae persequaris, et sacrata vela contemnas. Discussum nomen in psalmo illo, quod est Abimelech, invenitur interpretatum, Patris mei regnum. Quomodo autem patris sui regnum dimisit David, et abiit, nisi quomodo Christus regnum Judaeorum dimisit, et ad Gentes transivit? Hinc fortassis etiam propheticus spiritus adscribens titulum psalmo huic, voluit
Abbreviated transcription (Latin):
tolus dicit quod non caste euangeliũ adnuntiabant. sed terrena deside¬
rantes. regnũ caelorum p̃dicabant.: Sua quaerebant. etxpm̃ adnuntia¬
bant : Et ut noueritis quodetipsi adopus regni caelorũ tãquã mercennari
as sumptis : a postolus gaudet deillis et dicit. Sunt qui perinuidiam et
contentionem xpm̃ adnuntiant. Non caste : ex istimantes tribulationem
sesuscitare uinculis meis: Quidenim : dũ omnimodo siue peroccasionẽ.
Et in hocgaudeo. sedet gaudebo
Detalibus etiam xp̃s ammanetdicens.: Pharisaei et scribae. cathedra mo¬
ysi sederunt. quaedicunt facite. quaeautem faciunt. facere nolite.
Dicuntenĩ etnonfaciunt : Quaedicunt. pertinent ad dauid. quae faci¬
unt. pertinent ad doech
Perillos meaudite. illos imitare nolite.
Ista duo genera hominum. sunt hodie interra. Dehis duobus generibus
de sentimus. propter similitudinem nominis etunius syllabȩ differen¬

Expanded text:
tolus dicit, quod non caste Evangelium annuntiabant, sed terrena desidetolus dicit, quod non caste Evangelium annuntiabant, sed terrena desiderantes regnum coelorum praedicabant; sua quaerebant, et Christum annuntiabant? Et ut noveritis quod et ipsi ad opus regni coelorum, tanquam mercenarii assumpti sunt, Apostolus gaudens de illis dicit: Sunt qui per invidiam et contentionem Christum annuntiant non caste, existimantes tribulationem se suscitare vinculis meis. Quid enim dum omni modo Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo . De talibus etiam Christus annuntiat, dicens: Pharisaei et Scribae super cathedram Moysi sederunt. Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt . Quae dicunt, pertinent ad David; quae autem faciunt, pertinent ad Doech. Per illos me audite, illos imitari nolite. Ista duo genera hominum sunt hodie in terra. De his duobus generibus de sentimus propter similitudinem nominis, et unius syllabae differen
Abbreviated transcription (Latin):
ternũ plantandũ: Modo in hoc saeculo. ciues utriusq regni permixtis :
Corpus regni terreni. et corpus regni caelestis commixtũ ẽ: Regnum
caeleste. gemit interciues regñi terren aliquando: Namethoc
tacendum nonẽ. quodam modo regnum terrenũ angariat ciues regni
caelorũ. Et regnũ caeleste angariat ciues regni terreni . Vtrumq
uobis descriptura dĩ demonstramus. Danihel ettres pueri inbaby lo¬
nia prepositi sunt negotiaregis. Ioseph inaegypto. secundus a rege
positus ẽ administrare rempublicã.: Dequare publica erat populus
ille dĩ liberandus: in ipsare piablica angariã quodam modo faciebat loseph.
sicut illi tres pueri. sicut danihel. Manifestũ ẽ ergo quod usurpat
sibi adoperasua. idestadopera regni sui. xon ad facta suamala regnum
terrenum. ciues regni caelorũ.: Quid est regnũ caelorũ. quomodo u¬
surpat in hoc saeculo ad tempusciues regni terreni : Nonnedehis a pos¬

Expanded text:
ternum plantandum. Modo in hoc saeculo cives utriusque regni permixti sunt: ternum plantandum. Modo in hoc saeculo cives utriusque regni permixti sunt: corpus regni terreni, et corpus regni coelestis commixtum est. Regnum coeleste gemit inter cives regni terreni, et aliquando nam et hoc tacendum non est quodammodo regnum terrenum angariat cives regni coelorum, et regnum coeleste angariat cives regni terreni. Utrumque vobis de Scriptura Dei demonstrabimus. Daniel et tres pueri in Babylonia praepositi sunt negotiis regis : Joseph in Aegypto secundus a rege positus est administrare rempublicam , de qua republica erat populus ille Dei liberandus: in ipsa republica angariam quodammodo faciebat Joseph, sicut illi tres pueri, sicut Daniel. Manifestum est ergo quod usurparat sibi ad opera sua, id est ad opera regni sui, non ad facta sua mala, regnum terrenum cives regni coelorum. Quid et regnum coelorum, quomodo usurpat in hoc saeculo ad tempus cives regni terreni? Nonne de his Apos
Abbreviated transcription (Latin):
do eth. degenere humano est doech. sicut & dauid: & corpus ipsius regis
et sacerdotis. tãquã unus homo ẽ : Duae personae. sed tamen unum genꝰ
hominũ.: Prolnde in isto tempore: et inisto saeculo uideamus haec duo
genera ut pertineat adutilitatẽ nram̃ uel quod cantamus. uel quod canturi
audimus. Modo uideamus doech. amodo uideamus corpus regis & sacerdotis.
Modo uideamus corpus hominũ aduersus regem &sacerdotẽ : Srimo nomina
interp̃tatur terrenus . Iamuidete. qualegenus hominũ signific& do¬
ech iste motus. Nonergo perseuerans in aeternum. sed emigrandus terrenꝰ:
Quid expectas de homine terreno : aliquos fructus caelestes. homo erit in ae¬
t̃nũ: Est ergoregnũ terrenũ ut breuiter dicam etcito insinuem. hodie
inisto saeculo: ubi ẽ regnũ caeleste. peregrinos habet ciues suos utrũq reg¬
nũ. regnũ terrenũ. etregnũ caeleste. Regnũ eradicandũ. regnũ in ae¬

Expanded text:
genus hominum est Doech: sicut David et corpus ipsum regis genus hominum est Doech: sicut David et corpus ipsum regis et sacerdotis, tanquam unus homo et duae personae, sed tamen unum genus hominum. Proinde in isto tempore, et in isto saeculo videamus haec duo genera, ut pertineat ad utilitatem nostram, vel quod cantamus, vel quod cantari audimus. Modo videamus Doech, modo videamus corpus regis et sacerdotis, modo videamus corpus hominum adversus regem et sacerdotem. 4. Primo nomina interpretatur Terrenus. Jam videte quale genus hominum significet Doech iste motus: non ergo perseverans in aeternum, sed emigrandus. Terrenus: quid exspectatis de homine terreno aliquos fructus? Coelestis homo erit in aeternum. Est ergo regnum terrenum, ut breviter dicam et cito insinuem, hodie in isto saeculo, ubi est et regnum coeleste. Peregrinos habet cives suos utrumque regnum, regnum terrenum et regnum coeleste, regnum eradicandum et regnum in ae
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dñs dicit ineuangelio xon licebat manducare. nisi solis sacerdotibus.:
Postea coepit eum quaerere saulethatus ẽ suis. quod noneum sibi uell&
prodere : hoclectum ẽ modo in lectione regnorum. Fratibi do ech quidã¬
prodere dauid. prodidit ubi eum uidisset: Misit continuo saul. ex¬
hibuit sacerdotem. etomnes eius. et iussit occidi. Nemo ausus ẽ hominũ
regis saul. nec iubente rege mutere manũ insacerdotes dñi. sed ille qui
prodiderat.: Siciudas. Quia aꝓposito suo non recessit: etusq infinem
Quia aꝓposito suo non recessit. etusq infinem
perseuerauit¬
seuerauit  Deillaradice fructus ferre: quales: Nisi quales fert
arbormala: Occidit do ech iste manu sua lubente rege sacerdotem &
om̃s eius.: Deinde debellata ẽ etiam ciuitas sacerdotum : Inuenimus er¬
go istum doeth. inimicũ regi dauid. & sa cerdoti abimelech. Unus homo ẽ¬

Expanded text:
sicut dicit Dominus in Evangelio, non licebat manducare nisi solis sacerdotibus . sicut dicit Dominus in Evangelio, non licebat manducare nisi solis sacerdotibus . Postea coepit eum quaerere Saül, et iratus est suis quod nemo eum sibi vellet prodere. Hoc modo lectum est in libro Regnorum. Erat autem ibi Doech quidaprodere David, prodidit ubi eum vidisset. Misit continuo Saül, exhibuit sacerdotem et omnes ejus, et jussit occidi. Nemo ausus est hominum regis Saül, nec jubente rege, mittere manum in sacerdotes Domini: sed ille qui prodiderat, sicut Judas, qui a proposito suo non recessit, et usque in finemqui a proposito suo non recessit, et usque in finem perseveravit de illa radice fructus ferre, quales, nisi quales fert arbor mala? occidit Doech iste manu sua, jubente rege, sacerdotem et omnes ejus: deinde debellata est civitas etiam sacerdotum . Invenimus ergo Doech istum inimicum regi David et sacerdoti A
Abbreviated transcription (Latin):
mantes illam amicã defluxer̃: Ergo appetendo illã defluxer &mnmortẽ in ruer̃
gem inimicũ. Extorsit enĩ populus ad nõ habere regem. et datusẽ saul tã quã¬
illi dati essent inmanussuas:: Qui manibus et uerbis accersier̃. et figurataẽ in sau
le ipsamors: Ideo psalmnus ille xuii. Sic habet titulum. indie qualiberauit
eum dñs demanu omniũ inimicorũ eius. et demanu saul. Dixit primo.
omnes inimicos eius. et postea demanu saul. quia nouissima inimica des¬
truetur mors: Quid est etdemanu saul: quo exemitnos ab inferis. & de
manu mortis liberauit nos. Cum ergo saul persequeretur uirũ sem̃
dauid. confugit dauid ubitutum putauit eẽ locum. transiens persacerdo¬
tem quendam abimelech. accepit abeo panes: ubi figura uit etiã ꝑsonam
non tantum regis sed et sacerdotis : quimañducauit panes propositionis. quos

Expanded text:
mantes illam amicam defluxerunt . Ergo appetendo illam defluxerunt, et in mortem irmantes illam amicam defluxerunt . Ergo appetendo illam defluxerunt, et in mortem irgem inimicum. Extorsit enim populus a Domino habere regem, et datus est Saül, tanquam dati essent illi in manus suas, qui manibus et verbis accersierunt mortem, et figurata est in ipso Saüle ipsa mors. Ideo psalmus ille septimus decimus sic habet titulum: In die qua liberavit eum Dominus de manu omnium inimicorum ejus, et de manu Saül. Dixit primo, omnes inimicos ejus; et postea, de manu Saül: quia novissima inimica destruetur mors . Quid est, Et de manu Saül? Quoniam exemit nos ab inferis et de manu mortis liberavit nos. 3. Cum ergo Saül persequeretur virum sanctum David, confugit David ubi tutum putavit: transiens per sacerdotem quemdam Achimelech, accepit ab eo panes. Ubi figuravit etiam personam, non tantum regis, sed et sacerdotis: quia manducavit panes propositionis, quos,
Abbreviated transcription (Latin):
mortales essemus. noneẽt quoebis faceret inimicus.: Num quid enim ange¬
lis quicquã facit : Ergo ipsa etiam mors a qua maxime habemus persecutionẽ
cuius finitur infine contentio. cumresurrexerimus amortius. sicut finita ẽ
incapitenrõ. sic finietur etinnobis. siusti fuerimus inuenti: Nammortuu
ille mortis interfector fuit. et nagis in illo mors mortua ẽ. quã ipse in mor¬
te: Deniq etiam nomen ipsum si ađtendamus. nonẽ sinemysterio :
Nã saul int̃p̃tatur petitio. hocẽ appetitio. Quidenĩ . dubitare debemus nos
nobis fecisse mortẽ istã : A peccato enim hominis nataẽ mors: Merito ergo
ipsesibi homo appetiuitmortem. Etideo petitio nomenẽ mortis. Nam sic̃
scriptũ ẽ. ds̃ mortem non fecit. Neclȩtatur inperditione uiuorum: Creauit
enim ds̃ utessent omnia. et sanabiles nationes orbisterrarum: Etunde

Expanded text:
mortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angemortales essemus, non esset quod nobis faceret inimicus. Numquid enim Angelis quidquam facit? Ergo etiam ipsa mors, a qua maxime habemus persecutionem, cujus finitur in fine contentio cum resurrexerimus a mortuis, sicut finita est in capite nostro, sic finietur et in nobis, si justi fuerimus inventi. Nam mortuus ille mortis interfector fuit, et magis in illo mors mortua est, quam ipse in morte. 2. Denique etiam nomen ipsum si attendamus, non est sine mysterio. Nam Saül interpretatur Petitio, hoc est appetitio. Quid enim dubitare debemus nos nobis fecisse mortem istam? A peccato enim hominis nata est mors. Merito ergo ipse sibi homo appetivit mortem, et ideo petitio nomen scriptum est, Deus mortem non fecit, nec laetatur in perditione vivorum. Creavit enim Deus ut essent omnia, et sanabiles fecit nationes orbis terrarum. Et unde
Abbreviated transcription (Latin):
puseius. Cuius corporis caput xp̃s: Porroemm supsum caputnrm̃ sine pri:¬
mo peracto labore interra. regnare incaelo noluit. Neq leuare sursum
corpus quod deorsum accepit. Nisi pertribulationis uiam. Quid audent
membra si parare. capiti suo magis seposse eẽ felicia. Sipatrem famili¬
as beelzebub uocauer̃ quantomagis domesticoseius .: Nonergo speremꝰ
molliorem uiã: quã p̃cessit eamus. quadux̃ sequamur. Sienĩ auestigio eiꝰ
Iaberrauerimusperimus Nin hocergo dauid quidp̃figurabat᷑ uidetis: Ergo
etinsaul quid p̃figurabatur. uidetis.: Regnũ malũ insaul. & regnũbonũ
indauid⁊ Mors in sauli etuita indauid.: Etenĩ nosi non ꝑsequitur uisi mors
Dequa infine triumphabimus dicentes. Ubi ẽmors contentiotua. Vbiẽ mors
aculeus tuus: Quid ẽ. quod dico non nos persequitur uisimors: Quianis

Expanded text:
pus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine pripus ejus, cujus corporis caput Christus . Porro enim si ipsum caput nostrum sine primo peracto labore in terra, in coelo regnare noluit, neque levare sursum corpus quod deorsum accepit, nisi per tribulationis viam; quid audent membra sperare, capite suo magis se posse esse felicia? Si patremfamilias Beelzebub vocaverunt, quanto magis domesticos ejus ? Non ergo speremus molliorem viam: qua praecessit eamus, qua duxit sequamur. Si enim a vestigio ejus aberravimus, perimus. In hoc ergo David quid praefigurabatur, videtis: ergo et in Saül quid praefigurabatur, videtis: regnum malum in Saül, regnum bonum in David: mors in Saül, et vita in David. Etenim nos non persequitur nisi mors, de qua in fine triumphabimus, dicentes: Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Quid est quod dico, non nos persequitur nisi mors? Quia nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ut non auditorem tantum. sed lectorem &iam cogitare debeamus
Nata ẽ quidem occasio psabmo huic. exre quadam gesta. quam uobis etiam
fecimus recitari delibro regnorum: Saulenimrex non adpermanendũ
ad nõ electus. sed secundum populi cordurum et malum datꝰ. adeorum
correptionem. Nonadutilitatẽ.: Sed secundum illam sententiam scrip
turarum quae ait dedõ. qui regnare facit hominẽ hypocritam propt̃
peruersitatẽ populi: Cumergo talisesset saul. persequebatur dauid.
inquods̃ prȩfigurabat regnum salutis aeternȩ. & quem ds̃ elegerat per¬
mansurum insemine suo. quando quidem futurus erat rex nr̃ rex saecu¬
lorum . cum quo regnaturisumus inaeternum ex semine ipsius dauitlsae¬
cundum carnem: Cumergo dauid ds̃ elegisset &pelegisset. & p̃desti¬
nas set ad regnum. Noluit et ipsum dauid anteregnum tenere : quam pri¬
mo apersequentibus liberaret. Utetiam in hoc ipso figuraretnos. Id ẽ cor¬

Expanded text:
ut non auditorem tantum, sed et lectorem etiam cogitare debeamus. Nata est quidem occasio psalmo huic ex re quadam gesta, quam vobis etiam fecimus recitari de libro Regnorum. Saül enim rex non ad permanendum electus a Domino, sed secundum populi cor durum et malum datus ad eorum correptionem, non ad utilitatem , secundum illam sententiam sanctarum Scripturarum, quae ait de Deo, Qui regnare facit hominem hypocritam, propter perversitatem populi : cum ergo talis esset Saül, persequebatur David , in quo Deus praefigurabat regnum salutis aeternae, et quem Deus elegerat permansurum in semine suo; quandoquidem futurus erat rex noster, rex saeculorum cum quo regnaturi sumus in aeternum, ex semine ipsius David secundum carnem . Cum ergo David Deus elegisset, et praeelegisset, et praedestinasset ad regnum, noluit et ipsum David ante regnum tenere, quam primo a persequentibus liberaret; ut etiam in hoc ipso figuraret nos, id est cor
Abbreviated transcription (Latin):
cernatur . Negranum aliquid transeat inaceruum paleae cõburendũ.
Net una stipula transeat ad massam inhorreo recondenda. ⁊ Quam diu
Quam diu
ergo nunc ꝑ mixtum ẽ. Audiamus hinc uocem nram̃.
ld est ciui¬
um regni caelorum: hoc enim affectare debemus
tolerare
hic malos. quamtolerari abonis: Et coniungamꝰ
nos huic
uoci. Et aure. et lingua. et corde. etopere:
Quod
si feceri¬
mus. nos hĩc loquemur in his quae audimus. Di ca¬
tur ergo¬
primo decorpore malo regni terreni

Expanded text:
cernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, cernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu ergo nunc permixtum est, audiamus hinc vocem nostram, id est civium regni coelorum hoc enim affectare debemus, tolerare hic malos, quam tolerari a bonis; et conjungamus nos huic voci, et aure, et lingua, et corde, et opere. Quod si fecerimus, nos hic loquimur in his quae audimus. Dicatur ergoprimo de corpore malo regni terreni
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis. sipius est si contemnens in quibus ẽ : et sperat inquibus non dũ ẽ
De quo genere fuit illa scã mulier hester : Quaecum eẽt uxorregis.
uentum ẽ adpericulum dep̃candi prociuibus suis. Et cum ad dm̃ ora¬
ret. coram dño ubimentiri non posset : In oratione suadixit. Ita sibi fu¬
isse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatȩ . Nonergo de¬
speremus deciuibus regni caelorum. quando uidemus eos agere aliqua
babyloniae negotia. aliquid terrenum inrepublica terrena.: Nec
rursus continuo gratulemur omnibus hominibus. quos uidemus agere
negotia caelestia: quia et filii pestilentiae sedent aliquando incathe¬
dra moysi.
De quibus dicitur : quaedicunt facite : quae autem faciunt.
facere nolite¬
acere nolite: Dicunt enim et non faciunt: illi interrenis rebus le¬
uant cor incaelum. isti in caelestibus uerbis. trahunt cor interram.⁊
Ueniet autẽ tempus uentilabri. quando utrumq diligentissime dis¬

Expanded text:
fidelis est, si pius est, si contemnens in quibus est, et sperat in quo nondum est. De quo genere fuit illa sancta mulier Esther, quae cum esset uxor regis, ventum est ad periculum deprecandi pro civibus suis; et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . Non ergo desperemus de civibus regni coelorum, quando eos videmus aliqua gerere Babyloniae negotia, aliquid terrenum in republica terrena: nec rursus continuo gratulemur omnibus hominibus quos videmus agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedent aliquando in cathedra Moysi, de quibus dicitur, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quando utrumque diligentissime dis
Abbreviated transcription (Latin):
habet inscriptionem. ut titulus necorrumpatur.: Aliqui psulmi sic prȩnotati sunt
sed tamen in omnib passio dñĩ prȩitur ⁊ Ergohic intellegumus dñi passionẽ

Expanded text:
 inscriptionem, ut titulus non corrumpatur. Aliquot psalmi sic praenotati sunt , sed tamen in omnibus passio Domini praenuntiatur. Ergo et hic intelligamus Domini passione
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. sed non unum hominem figurauit : quando scilic& figurauit edesiam ex
multis constantem. distentam usq: ad fines terrae: Quando autemunũ ho
In hoc ergo psalmo. uel potius in huius psalmi titulo.
cuntur quaedam uictoriosa dauid. quod fortit̃ fecerit debellando quos¬
dam inimicos et eor tributarios faciendo: Quando post mortem sauli perse¬
cutoris sui. illius regnum accepit manifestum in is rahel. Nam & ante quã
ꝑ secutionem pater&ur .rex erat. sed dõ tantum notus erat. Postea ergo iam
manifestato regno. et euidenter atq: eminenter accepto. debellauit eos qui
in hoctitulo commemorant᷑: Et natus est psalmititulus ita:
Infinem his qui commutabunt᷑ intituli inscriptionẽ ipsi dauid in doctri¬
nam : cum succendit mes opotamiam .s yriam : & syriam sobal: Et conuer¬
tit io ab. & percussit edom in conualle salinarum duode cimmilia: Legimꝰ

Expanded text:
fuit, sed non unum hominem figuravit: quando scilicet figuravit Ecclesiam ex fuit, sed non unum hominem figuravit: quando scilicet figuravit Ecclesiam ex multis constantem, distentam usque ad fines terrae; quando autem unum hominem um, homo Christus Jesus . In hoc ergo psalmo, vel potius in hujus psalmi titulo, dicuntur quaedam victoriosa David, quod fortiter fecerit debellando quosdam inimicos, et eos tributarios faciendo; quando post mortem Saülis persecutoris sui, regnum illius accepit manifestum in Israel. Nam et antequam persecutionem pateretur, rex erat, sed Deo tantum notus erat. Postea ergo jam manifesto regno, et evidenter atque eminenter accepto debellavit eos qui in hoc titulo commemorantur; et notatus est Psalmi titulus ita: In finem, pro his qui immutabuntur in tituli inscriptionem ipsi David in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam Syriae, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit Edom, in valle Salinarum duodecim millia. Legimus
Abbreviated transcription (Latin):
est sed non terreat qui a psalmus breuis est . Tam quamergo ali¬
quantulum prolixiorem psalmum audierimus sic intendamus:
Quoniam in nomine xp̃i nutritis & nutriendis loquimur in eclesia dĩ
Nec alienis asapore litterarum istarum. aquib mundus alienus est: non
quasirudia uobis semper ista esse debent: Sienim ea quae sepis sime au¬
distis cum iocunditate in ore cogitationis ruminatis : Nec obliuione tamquã
inuentre sepelistis. Fadem ips arecordatio uestra & memoria multum nos po¬
terit adiuuare: Nemultum loquamur adenodanda quasi rudib: ea qua eiã
uos nosse nouimus : Certe illud meminimus saepe uos audisse quod dicimus:
Uix est ut inpsalmis inuenier uoces nisi xpĩ & ecclesiae: Aut xp̃itantum: aut tan¬
tum aecclesiae : quod utiq exparte & nossumus :: ac perhoc quando uoces no¬
straes agnoscimus: Sine affectu agnoscere non possumus: Et tinto magis
de lectamur: Quantonos inidem nos esse sentimus: Dauidrex unus homo

Expanded text:
est; sed non nos terreat, quia Psalmus brevis est. Tanquam ergo aliquantulum prolixiorem Psalmum audierimus, sic intendamus: quoniam in nomine Christi nutritis et nutriendis loquimur in Ecclesia Dei, nec alienis a sapore istarum Litterarum a quibus mundus alienus est, non quasi rudia vobis ista semper esse debent. Si enim ea quae saepissime audistis cum jucunditate in ore cogitationis ruminastis, nec oblivione tanquam in ventre sepelistis; eadem ipsa recordatio vestra, et memoria multum nos poterit adjuvare, ne multum loquamur ad enodanda quasi rudibus ea quae jam vos nosse novimus. Certe illud meminimus saepe vos audisse quod dicimus: vix est ut in Psalmis invenias voces, nisi Christi et Ecclesiae, aut Christi tantum, aut Ecclesiae tantum, quod utique ex parte et nos sumus. Ac per hoc quando voces nostras agnoscimus, sine affectu agnoscere non possumus: et tanto magis delectamur, quando indidem nos esse sentimus. David rex unus homo
Abbreviated transcription (Latin):
rena acceperant. coeperunt merita peccatorũ suorũ obpugnari. expug
nari ad extremũ euersa ẽ et ipsa ciuitas.: Iales erant illae ꝓmissiones
ñ ꝑseueraturae perquas tam̃ figurarentur futurae ꝓmissiones ꝑseue¬
raturae Vt ille omnis decursus tẽporaliũ ꝓmissionũ figura esset quȩ¬
dã ꝓphetica futurorũ: Itaq cũ illud regnũ deficeret ubi regnauitda¬
uid filius iesse idẽ homo quidã et siꝓpheta et sisc̃s : Quia uidebat e
p̃uidebat xpm̃ uenturũ. decuius semine etiã secundũ carnẽ nasciturus
erat. tam̃ homo tam̃ ñdũ xp̃s. tam̃ ñdũ rex nr̃ filius dĩ sed rexdd
filius iesse .: Quia ergo defecturũ erat illud regnũ. per quod regnũ
acceptũ laudabatur tunc ds̃ a carnalibus. hoc solũ enĩ ꝓmagno habebant
quia liberati erant tẽporalit̃. ab his a quib: obprimebantur. et euaserant

Expanded text:
rena acceperant, coeperunt merito peccatorum suorum oppugnari, expugnrena acceperant, coeperunt merito peccatorum suorum oppugnari, expugnari, captivari; ad extremum eversa est et ipsa civitas. Tales erant et illae promissiones perseveraturae, per quas tamen figurarentur futurae promissiones perseveraturae; ut ille omnis decursus temporalium promissionum figura esset, et quaedam prophetia futurorum. Itaque cum illud regnum deficeret, ubi regnavit David, filius Jesse, id est, homo quidam, etsi propheta, etsi sanctus, quia videbat et praevidebat Christum venturum, de cujus semine etiam secundum carnem nasciturus erat; tamen homo, tamen nondum Christus, tamen nondum rex noster, Filius Dei, sed rex David, filius Jesse: quia ergo defecturum erat illud regnum, per quod regnum acceptum laudabatur tunc Deus a carnalibus; hoc solum enim pro magno habebant, quia liberati erant temporaliter ab his a quibus opprimebantur, et evaserant
Abbreviated transcription (Latin):
si ds̃ naturalib ramis ñ pepercit. neq tibi parcet. Et sequitur bonus lo¬
cus et necessarius et totus audiendus. Vides ergo inquit bonitatẽ et seue¬
ritatẽ dĩ. In eos quidẽ qui fracti sunt seueritatẽ. inte aũ qui insertus es
bonitatẽ. si permanserits inbonitate. Alio quin idẽ siñ per manseri .s.
Alioquin idẽ siñ per manseri .s
et tu excideris. et illi siñ ꝑmanserint in infidelitate : inserentur :
Tẽpore igitur ueteris tes tam̃ti fratres: ꝓmissiones a dõ nr̃o populo illicar¬
nali. terrenae erant et tẽporales .: Promissũ ẽ regnũ terraenũ : ꝓ¬
missa ẽ terra illa inqua etiã inducti sunt ab aegypto liberati. : Per
iesũ naue. introducti sunt int̾rã ꝓmissionis. Vbi etiam hierusalem terre¬
na edificata ẽ ubi regnaũ dauid. Acceperunt terrã liberati ex aegypto
trans euntes ꝑmare rubrũ . finitis anfractib: terroribq solitudinũ ac¬
ceperunt terrã. acceperunt regnũ.: Neinde p̾regnũ acceptũ quia ter¬

Expanded text:
si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Et sequitur bonus locus, et necessarius, et totus audiendus: Vides ergo, inquit, bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui fracti sunt, severitatem; in te autem qui insertus es bonitatAlioquin, id est nisi tu permanseriset tu excideris: et illi si non permanserint in infidelitate, inserentur . 3. Tempore igitur Veteris Testamenti, fratres, promissiones a Deo nostro populo illi carnali terrenae erant et temporales. Promissum est regnum terrenum; promissa est terra illa, in quam etiam inducti sunt ab Aegypto liberati: per Jesum Nave introducti sunt in terram promissionis, ubi etiam Jerusalem terrena aedificata est, ubi regnavit David. Acceperunt terram, liberati ex Aegypto, transeuntes per Rubrum mare; finitis anfractibus et erroribus solitudinum, acceperunt terram, acceperunt regnum: deinde post regnum acceptum, quia ter
Abbreviated transcription (Latin):
mus .: Ergonec ex preterita uita nr̃a. nec expresenti delecturi debemus. AHoc
nunc erubescitis. Reuocate recordantis cum delectatione preteritis. & cum qua¬
dam concupiscentia fruendi : Neredeamus corde inaegrptum : quidde presentibus
quomodo iub& etiam ipsa contempni:: non respicientib inquit quae uidentur.
sed quae nonuident᷑. Quae enim uidentur. temporalia sunt. quae aũt̃ non uident᷑

Expanded text:
mus: ergo nec ex praeterita vita nostra, nec ex praesenti delectari debemus. Hoc mus: ergo nec ex praeterita vita nostra, nec ex praesenti delectari debemus. Hoc  quibus nunc erubescitis ? Revocat a recordandis cum delectatione praeteritis, et cum quadam concupiscentia fruendi, ne redeamus corde in Aegyptum. Quid de praesentibus? quomodo jubet etiam ipsa contemni? Non respicientibus, inqused quae non uidentur. quae enim uidentur, temporalia sunt: quae autem non uidentur,