comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noli suꝑbire. Confitere infirmitatẽ tuã: iace pacient̃ ante medicũ. Cũ
cepis humilitatẽ eiꝰ. surgis cũ illo: ñ qͣsi ⁊ ipse surgat sed̃m qͦs u̾bũ est.
s tu potiꝰ: ut magͣ mag̃q ã te capiat᷑. Intelligelus pͥmo titubanter
atq hesitant᷑: intelligis p̾ea certiꝰ ⁊ clariꝰ. Nille crescit. s tu ꝓficis: ⁊ qͣsi
tecũ uidet᷑ surgere. Sic ÷ fr̃s. Credite p̃ceptis dĩ. ⁊ facite illa: ⁊ dona¬
bit uob̃ robur intelligentiȩ. Non pͣsumatis ⁊ qͣsi ante ponatis scien¬
uã p̃cepto dĩ.: ne inferiores ñ solidiores remaneatis. Arborẽ attendi
te. Petit priꝰ ima. ut sursũ excrescat figit radicẽ in humili. ut
u̾titẽ tendat ad celũ. Nũqͥd nitit᷑ nͥ ab humilitate tua.Itẽ sine
cartizite. sine humilitate. uis excelsa cõp̾hendẽ. sine radice auras

Expanded text:
nfirmitatem tuam, jace patienter ante medicum. Cum ceperis humilitatem ejus, surgis cum illo: non quasi et ipse surgat secundum quod Verbum est; sed tu potius, ut magis magisque a te capiatur. Intelligebas primo titubanter atque haesitanter; intelligis postea certius et clarius. Non ille crescit, sed tu proficis, et quasi tecum videtur surgere. Sic est, fratres. Credite praeceptis Dei, et facite illa, et donabit vobis robur intelligentiae. Non praesumatis, et quasi anteponatis scientiam praecepto Dei; ne inferiores, non solidiores remaneatis. Arborem attendite: ima petit prius, ut sursum excrescat; figit radicem in humili, ut verticem tendat ad coelum. Numquid nititur nisi ab humilitate? Tu autem sine charitate vis excelsa comprehendere; sine radice auras
Abbreviated transcription (Latin):
ior ÷ om̃i laude paruulꝰ natꝰ ÷ nob̃: ut nos uiri possimꝰ eẽ ꝑfecti. Qui
totũ mundũ uario uestit cenatu. pannis uilib inuoluit᷑: ut nos
stolã pͥmã reciꝑx ualeamꝰ. ꝑ quẽ omĩa facta st̃. manꝰ. pedes. cunis accinc¬
tus. ut nrẽ manꝰ ad opꝰ bonũ exertȩ : nr̃i sint pedes in uiã pacis directi.¬
Cui celũ sedes ÷: duri p̾sepis angustia continet᷑: ut nos ꝑ celestis regni
gaudia dilatet. Qui panis ÷ angłoꝵ. in p̃sepio reclinat᷑  ut nos qͦͣsi scã
animalia carnis suę frumento reficiat. Qui ad dexterã patͥs sedet. in
diu̾sorio loco ęget. ut nob̃ in domo patͥs sui multas mansiones p̃pai¬

Expanded text:
jor est omni laude: Parvulus natus est nobis, ut nos viri possimus esse perfecti? Qui totum mundum vario vestit ornatu, pannis vilibus involvitur, ut nos stolam primam recipere valeamus. Per quem omnia facta sunt, manus pedesque cunis astringitur, ut nostrae manus ad opCujus coelum sedes est, duri praesepis angustia continet, ut nos per coelestis regni gaudia dilatet. Qui panis est angelorum, in praesepio reclinatur, ut nos quasi sancta animalia carnis suae frumento reficiat. Qui ad dextram patris sedet, in diversorio loco eget, ut nobis in domo Patris sui multas mansiones praepar
Abbreviated transcription (Latin):
monstrata st̃. Itaq fr̃s meliꝰ erat si possimꝰ tac̾e. ⁊ dicere.: ħ ħt fides. fic
credimꝰ. N potes caꝑx. paruulꝰ es: picient̾ tolerandꝰ donec pennas nutͥas.
ne cũ uolare in plumis uolueris. ñ sit illa aura lib̾tatis. s casus teme¬
ritatis. Qd illi cont᷑. Usi hab̃̾et qͦd diceret: diceret mͥ. Desicienti ista
excusatio:. Uictus ÷ ueris. qͥ respondere ñ uudt Ille cui ħ dr̾. sinͣ res¬

Expanded text:
si possemus tacere, et dicere: Hoc habet fides, sic credimus: non potes capere, parvulus es: patienter tolerandum, donec pennas nutrias; ne cum volare implumis volueris, non sit illa aura libertatis, sed casus temeritatis. Quid illi contra? O si haberet quod diceret, diceret mihi! Deficienti ista excusatio est. Victus est veris, qui respondere non vult. Ille cui hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
stabilitas ÷ in tp̃r autẽ uarietas. in etͣnitate omĩa stant in tprͣ
alia acredt. alia succedt. Potes inuenire minorẽ filuiꝰ in uarieta¬
te tpris. succedentẽ pit̾. qi iã pat̾ suo ipse sucressit ñ et̃no patri
t̃pralis. Qd gͦ possumꝰ fr̃s mei in creatura in uenire cxt̾nũ qn in
creat᷑a nicħ inuenimꝰ ȩt̾nũ: Inueni et̾nũ patie in crettꝰã. ⁊ iue¬
nio coet̾̃nũ filiũ. Si aut̃ ñ inuenis ȩt̃nũ ⁊ uinct᷑ se i tpr̃ susti

Expanded text:
stabilitas est, in tempore autem varietas; in aeternitate omnia stant, in tempore alia accedunt, alia succedunt: potes invenire minorem filium in varietate temporis succedentem patri, quia etiam patri suo ipse successit non aeterno patri temporalis. Quid ergo possumus, fratres mei, in creatura invenire coaeternum, quando in creatura nihil invenimus aeternum? Inveni aeternum patrem in creatura, et in
Abbreviated transcription (Latin):
litudinũ qͦd nos dedimꝰ de splendore ignis. ⁊ de imagine uirgul¬
ti. ȩqͣlitatẽ nat᷑ȩ ñ inuenis : inuenis coeuitatẽ. Qd hic laudamꝰ.S co¬
euitatẽ. Qd deest. Eqͣlitas nat᷑e. Coniunge ꝗͣquę laudas. In creat᷑is
enĩ de ÷ aliqͥd qͦd laudas. in creatore de eẽ nicħ pot᷑: qr qͦd inuenis
in creatura. in creatore artifice ꝓcessit. Qd gͦ in coeuis: Nonne h
d̾õ dandũ: qͦd ibi laudas.:qd autẽ de ÷: ñ tribuendũ maiestati.
in qͦ nullꝰ defectꝰ÷. Eoce offero tͥ genitis coeua gignentia. Laudas
ibi coeuitatẽ: s disparilitatẽ rephendis. Qd rep̃hendis noli tͥbuere
dõ: qͦd laudas tͥbue. Et tͥbuis illi ex isto gn̾e similitudinũ. ꝓ coeui¬
tate coetͣnitatẽ: ⁊ coet᷑nꝰ sit natꝰ cũ illo ã qͦ natꝰ ÷. De alio aut̃ simili

Expanded text:
 de splendore ignis et de imagine virgulti, aequalitatem naturae non invenis, invenis coaevitatem. Quid hic laudamus? Coaevitatem. Quid deest? Aequalitas naturae. Conjunge quae laudas. In creaturis enim deest aliquid quod laudas, in Creatore deesse nihil potest: quia quod invenis in creatura, a Creatore artifice processit. Quid ergo in coaevis? nonne hoc Deo dandum quod ibi laudas? Quod autem deest non tribuendum majestati, in qua nullus defectus est. Ecce offero tibi genitis coaeva gignentia: laudas ibi coaevitatem, sed disparilitatem reprehendis. Quod reprehendis, noli tribuere Deo; quod laudas, tribue: et tribuis illi ex isto genere similitudinum pro coaevitate coaeternitatem, ut coaeternus sit natus cum eo a quo natus sit. De alio a
Abbreviated transcription (Latin):
antequã illi filiꝰ eẽt natꝰ. Attendite. Adsit nob̃ adiuuantib ora¬
tionib ur̃is ⁊ pia intentione exciꝑe cupientib. qͦd ipse donauerit
qͦd ipse suggesserit. Adsit nob̃. ut possimꝰ qͦqͦmͦ explicare qͦd xpius.
am̃ fr̃s ante dico. Si ñ potero ego explicare. ñ rationẽ putetis. s hoĩem
defecisse. Itaq uos hortor ⁊ dep̾cor ut oretis: adsit mĩa dĩ. ⁊ ita rem
ã nob dici faciat. ut uos audire opoetet: ⁊ nos dicere. ħ gͦ illi dict᷑.

Expanded text:
antequam Filius illi esset natus. Attendite: adsit ipse nobis, adjuvantibus orationibus vestris, et pia intentione excipere cupientibus quod ipse donaverit, quod ipse suggesserit; adsit nobis, ut possimus quoquo modo explicare quod coepimus. Tamen, fratres, ante dico, si non potuero ego explicare, non rationem putetis, sed hominem defecisse. Itaque vos hortor et deprecor ut oretis: adsit misericordia Dei, et ita rem a nobis dici faciat, ut vos audire oportet, et nos dicere. Hoc ergo illi dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
s tam̃ de patre filiũ. patrẽ uͦ ñ de filio. Origo apud illũ. eqͣli¬
gͦ ⁊ pat᷑ senescit. Si autẽ qͦd natus ẽ. ħ ẽ. ħ erit. ⁊ siminor natꝰ
ẽ ⁊ minor erit. cũ detrm̃to suo ꝑfectus erit: cũ detͥm̃to for¬
me pat̾s ꝑfectus natus nũquã ꝑuenturꝰ ẽ ad formã pits
Sic ĩpii addicitis filiũ: sic heretici blasphematis filiũ. Qd gͦ
catholica fides dic̃: filius ds̃ de patre do. pat̾ ds. nͣ de filio oss
s. filiꝰ dei eqͣlis patͥ. eqͣlis natꝰ. ñ minor natꝰ ñ eqͣlis factus.
sed eqͣlis natus. Qd ẽ ille. ħ et ille̾. Natꝰ ẽ. aliquando fuit pa¬
t̃ sine filio. Absit. Tolle aliqͣndo uͥ tpͣs ñ ẽ. Sẽꝑ pat᷑. seꝑͣ filꝰ.
Sine initio tpris pat̾. sine mitio tpr̃is filiꝰ. Nũquã pat᷑ ante¬
filiũ. ñquã pat̾ sine filio. s tam̃ quia filiꝰ ds̃ de dõ patre. pa¬
t̃ aut̃ ds̃. s ñ de d̾o filio: ñ nobis displiceat honorificentia

Expanded text:
sed tamen de Patre Filium, Patrem vero non de Filio. Origo apud illum, aequaliergo et Pater senescit. Si autem quod natus est, hoc erit; si minor natus est, et minor erit: cum detrimento suo perfectus erit, cum detrimento formae Patris perfectus natus, nunquam perventurus est ad formam Patris. Sic impii addicitis Filium: sic haeretici blasphematis Filium. Quid ergo catholica fides dicit? Filius Deus de Patre Deo: Pater Deus non de Filio Deus. Sed Filius Deus aequalis Patri, aequalis natus, non minor natus; non aequalis factus, sed aequalis natus. Quod est ille, hoc et iste qui natus est. Aliquando fuit Pater sine Filio? Absit. Tolle Aliquando, ubi tempus non est. Semper Pater, semper Filius. Sine initio temporis Pater, sine initio temporis Filius: nunqlium, nunquam Pater sine Filio. Sed tamen quia Filius Deus de Deo Patre, Pater autem Deus, sed non de Deo Filio; non nobis displiceat honorificentia
Abbreviated transcription (Latin):
desinerit ds̃. quando in ipsa carne qͦd u̾bũ caro factũ est
ẽmanuel natꝰ ẽ nob̾cũ ds. Sic̃ uerbũ qͦd corde gestamꝰ fit
uox cũ id ore ꝓferimꝰ: nec tam̃ illud in hanc c̾mutat᷑. s il¬
lo integro ista ꝓcedat assumit᷑. ut et intꝰ maneat qͦd intel¬
sonũ erat. in silentio. atq ita uerbũ qͦ sit uox ñ muta¬
t᷑ in uocẽ. s manet inm̃tis luce ⁊ assũpta carnis uoce ꝓ

Expanded text:
est, Emmanue, natum est, nobiscum Deus . Sicut verbum quod corde gestamus, fit vox cum id ore proferimus, non tamen illud in hanc commutatur, sed illo integro ista in qua procedat assumitur, ut et intus maneat quod intelsonuerat in silentio; atque ita verbum cum fit vox, non mutatur in vocem; sed manens in mentis luce, et assumpta carnis voce
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo pꝰ partũ ꝑmansit. Gloriosa uirginitas. ⁊ p̃clara fecun¬
ditas. Ulirtus mundi nascit᷑ ⁊ nullꝰ ẽ gemitꝰ parturien¬
tis. Uacuat᷑ uterꝰ: infans excipit᷑ nec tam̃ uirginitas uiola¬
tur. Dignũ enĩ erat ut dõ nascente meritũ cresceret casti¬
tatis: ne ꝑ eiꝰ aduentũ uiolarent᷑ integra qͥ uenerat sanare

Expanded text:
uit per eam. gloriosa uirginitas et praeclara fecunditas. dominus mundi nascitur, et nullus est gemitus parientis: uacuatur uterus, infans excipitur, nec tamen uirginitas uiolatur. fas erat ut deo nascente meritum cresceret castitatis, nec per eius egressum uiolarentur integra, qui uenerat sanare
Abbreviated transcription (Latin):
clusũ in uia poritamꝰ. qnͣ dicere scientes cũ psalmista. signatũ ÷ suꝑ
nos lum̃ uultꝰ tui dñe. dedisti lȩticiã in corde meo. ipsũ tam̃ hactenꝰ
fidei signacłm gaudiũq spei ⁊ caritatis in occulta nr̃e conscientię
meditatione seruamꝰ dõ teste reconditũ. Ulerũ patͥã ꝑuenientes. regi
nr̃o cuiꝰ uisionẽ sitimꝰ. in quẽ in suo decore contuendũ. toto insu
coronanda nr̃ȩ bonȩ conu̾sationis donaria ꝓferemꝰ: qnͣ ꝗͣ in tenebri

Expanded text:
clusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super clusum in via portamus, quando dicere scientes cum Psalmista: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine, dedisti laetitiam in corde meo , ipsum tamen hactenus fidei signaculum gaudiumque spei et charitatis, in occulta nostrae conscientiae meditatione servamus Deo teste reconditum. Verum in patriam pervenientes regi nostro cujus visionem sitimus, ad quem in suo decore contuendum toto nisu vcoronanda nostrae bonae conversationis donaria proferemus, quando quae i
Abbreviated transcription (Latin):
Dict̃ ei. Cesaris. Tẽ ait illis. Reddite gͦ q̃ st̃ cesaris cesari: ⁊ ꝗͣ st̃ dĩ deo.
uͥ pͥmũ notandũ. qͦd cesari denariꝰ qͥ decẽ nũmos habebat. qͦd etiã noiẽ
ꝓdit : inagine eiꝰ ⁊ suꝑscͥptione titulatꝰ soluebat᷑. Deinde inferendũ.
qr iubente dño q̃ cesaris cesari. ⁊ qͣ dĩ st̃ dõ eẽ reddenda: nob̃ qͦ soller¬
t᷑ intunat᷑ in similitudinẽ denarii dõ regalis. regi nr̃o decalogũ le¬
gis offerendũ. ħ ÷ amorẽ dĩ ⁊ ꝑximi. quoꝵ unꝰ tͥb p̃ceptis septẽ alios
cõplectit᷑: integͦ eẽ corde seruandũ. In qͦ uidelicet scͥpt᷑ȩ sacrȩ denano.
decẽ mandatis &lestib. qͣsi totidẽ aureis nũmis insignito. uultũ no
menq regis ęt̃ni. ħ ÷ agnitionẽ diuinę uoluntatis qͥsqͥs intueri noũ
inueniet. qͦd ⁊ in tabulis sui cordis qͥsq ꝑfecte credit. sperat. diligit.
stilo sedulȩ castigationis exarat. Et ħ nobiscũ denariũ qͣsi saccło in¬

Expanded text:
esaris. Tunc ait illis: Reddite ergo quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo . Ubi primum notandum, quod Caesari denarius qui decem nummos habebat, quod etiam nomine prodit, imagine ejus et subscriptione titulatus, solvebatur. Deinde inferendum quia jubente Domino quae Caesaris Caesari, et quae Dei sunt Deo esse reddenda, nobis quoque solerter intimatur, in similitudinem denarii regalis Deo regi nostro decalogum legis offerendum, hoc est amorem Dei et proximi, quorum unus tribus perceptis septem alios complectitur, integro esse corde servandum. In quo videlicet Scripturae sacrae denario, decem mandmenque regis aeterni, hoc est agnitionem divinae voluntatis quisquis intueri novit, inveniet. Quod in tabulis sui cordis quisque perfecte credit, sperat, diligit, stylo sedulae castigationis exarat. Et hunc nobiscum denarium quasi sacculo in
Abbreviated transcription (Latin):
obediunt uoluntati patͥs ⁊ filii. hocine ausus ẽ dicere. Dicat gͦ
paulus: ego ⁊ d̃ unũ sumꝰ. Dicat petrus. dica qͥslibet ꝓpħ̃a. ego
⁊ ds̃ unũ sumꝰ. Non dicat: absit ut dicat. Houit aliã se eẽ natu¬
rã. saluanda natura. nouit aliã se eẽ naturã. illuminanda
natura. Nemo dic̃: ego ⁊ ds̃ unũ sumꝰ. Quantũẽq ꝓficiat qͣn

Expanded text:
obediunt voluntati Patris et Filii. Hoccine ausus est dicere? Dicat ergo Paulus: Ego et Deus unum sumus. Dicat Petrus, dicat quilibet propheta: Ego et Deus unum sumus. Non dicit: absit ut dicat. Novit se aliam esse naturam, salvandam naturam: novit se aliam esse naturam, illuminandam natur
Abbreviated transcription (Latin):
odie ueritas de tͣra orta ẽ: qͥa xp̃c de carne
filii dauid accepta potestate eẽ p̾sumite. ꝓpt̾ uos tẽporalis
effectus ẽ tẽpoꝵ effector ꝓpt̾ uos in carne apparuit mun¬
di conditor. ꝓpt̾ uos creatus ẽ creator. Qd adhuc mortales¬
reb mortalib oblectamini. ⁊ fugitiuã uitã si fieri posset te¬
nere conamini. Spes longe clarior effulxit in tͣris: ut t̾remꝰ
erat. nec amittens qͦd erat: fiert uoluit ipse qͦd fecerat.

Expanded text:
odie Veritas de terra orta est , Christus de carne filii Dei esse accepta potestate praesumite. Propter vos temporalis effectus est temporum effector, propter vos in carne apparuit mundi Conditor, propter vos creatus est Creator. Quid adhuc mortales mortalibus rebus oblectamini, et fugitivam vitam, si fieri posset, tenere conamini? Spes longe clarior effulsit in terris, ut terrenis erat: nec amittens quod erat, fieri voluit ipse quod fecerat.
Abbreviated transcription (Latin):
de matie natꝰ refecit nos. Ie patre natꝰ ẽ ut essemꝰ. de matr
natꝰ ẽ ne periremꝰ. Genuit aut̃ pat᷑ ȩqͣlem fibi: ⁊ totũ qͥcqͥ

Expanded text:
de matre natus refecit nos. De Patre natus est, ut essemus: de matre de matre natus refecit nos. De Patre natus est, ut essemus: de matre natus est, ne pe
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ qͦd audiuimꝰ fr̃s dicentẽ dũm.
qͥ credit in me. ñ credit in me. s in eũ qͥ me misit.
Bonũ ẽ nob̾ credere in xꝑm. maxime qͥa ipse aꝑte
etiam aliuddhx̃ qͦd audistis. Hoc ẽ qm̃ ipse liix uenerit
in mundũ: ⁊ qͥ credit in eũ ñ ãbulabit in tenebris. s habe¬
bit lum̃ uite. Bonũ ẽ gͦ credere in .xͦ. magnũ bonũ ẽ crede¬
de patre ẽ qͥcquid ẽ. patͣ aut̃ ñ ẽ de filio. s pat̾ ẽ filii. cͣmͣ dat
qͥdem in se fidem: s honorẽ reuocat ad auctorẽ. Noc firmũ
genuit fine tprͣ. ⁊ fec̃ ex uirgine in tp̃r. Hatiuitas illa exoedit
tpr̃a. natiuitas ista illuminat tpra: ãbs tam̃ natiuitates
mirabiles. Illa fine matre: ista fine patre. Quando genuit
ds̃ filiũ: dẽ se genuit ñ de matix. Quando genuit matͣ fi¬
liũ. uirgo genuit ñ de uirc. Be patre natꝰ ẽ sine uncio.
de matre natus ẽ hodie certo initio. De patre natꝰ fec̾ nos:

Expanded text:
uid est quod audivimus, fratres, dicentem Dominum, Qui credit in me, non credit in me, sed in eum qui me misit? Bonum est nobis credere in Christum; maxime quia ipse aperte etiam dixit istud quod audistis, hoc est, quoniam ipse lux venerat in mundum, et qui credit in eum, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumde Patre est quidquid est, Pater autem non est de Filio, sed Pater est Filii; commendat quidem in se fidem, sed honorem revocat ad auctorem. 2. Nativitagenuit sine tempore, et fecit ex Virgine in tempore. Nativitas illa excedit tempora: nativitas ista illuminat tempora. Ambae tamen nativitates mirabiles: illa sine matre, ista sine patre. Quando genuit Deus Filium, de se genuit, non de matre: quando genuit mater filium, virgo genuit, non de viro. De Patre natus est sine initio: de matre natus est hodie certo initio. De Patre natus fecit nos:
Abbreviated transcription (Latin):
s fuit. Nc̃ aut̃ ꝓpt̾ uerã formã serui quã acceꝑat. uerũ di¬
.x̃. Pat̾ maior me ẽ. ⁊ ꝓpt̾ uerã formã dĩ in qua ꝑmanebat.
uerũ dix̃. ego ⁊ pat̾ unũ sumus. Exinaniũ gͦ se apud hoĩes
nͣ ita factus qͦd ñ erat ut nͣ eẽt qͦd erat. s occultans qͦd erat
⁊ demonstrans qͦd factus eirit. Pinde qͥa uirgo concep̾ ⁊ peꝑit
filiũ. ꝓpt̾ manifestã formã serui puer natus ẽ natꝰ ẽ nob̾.

Expanded text:
erum dixit, Pater major me est; et propter veram formam Dei, in qua permanebat, verum dixit, Ego et Pater unum sumus. Exinanivit ergo se apud homines, non ita factus quod non erat, ut non esset quod erat: sed occultans quod erat, et demonstrans quod factus erat. Proinde quia Virgo concepit et peperit filium, propter manifestam ser
Abbreviated transcription (Latin):
anima respondet ⁊ nemo dubitat. qͦd splendor ille de igne ęxistit. ñ
ignis de spendore. Ponamꝰ gͦ ignẽ patrẽ illiꝰ splendoris: qr iã p̾locuti
sumꝰ coeua nioᷤᷤ querere: ñ coet̾na. Si lucernã accendẽ cupio ñdũ ÷ ibi¬
ignis. ñdũ ⁊ ille splendor: mox aut̃ ut accendero. simul cũ igne ⁊ sple¬
dor existit. Da hic mͥ ignẽ sine spendore: ⁊ credo tͥ patrẽ fuisse sine fi

Expanded text:
anima respondet, et nemo dubitat, quod splendor ille de igne existit, non anima respondet, et nemo dubitat, quod splendor ille de igne existit, non ignis de splendore. Ponamus ergo ignem patrem illius splendoris: quia jam praelocuti sumus coaeva nos quaerere, non coaetignis, nondum est ille splendor, mox autem ut accendero, simul cum igne et splendor existit. Da mihi hic ignem sine splendore, et credo tibi Patrem fuisse sine Fi
Abbreviated transcription (Latin):
uic capiamꝰ similitudinẽ. ut inueni amꝰ coeua. ex qͥb intelligamꝰ co¬
ȩtͣna. Oarriane. si inuenero genitorẽ ñ p̃cedẽ tpr̃ illud ꝰͣ genuit: sige¬
nitũ ñ eẽ minorẽ tpr illo ã qͦ generatꝰ ÷: iustũ ÷ ut concedas mͥ posse
÷ enĩ lucis ȩt̾nȩ. Ignis enĩ lucẽ fundit: lux ab igne fundit᷑. Qd a qͦ exis¬
tat si queramꝰ. cotidie cũ lucernã accendimꝰ. ãmonem᷑ rei cuiꝰdã inui¬
sibilis. ⁊ menarrabilis: ut luc̃na aliqͣ intelligentię nr̃e in ista nocte
scłi possit accendi Attende eũ qͥ luc̃nã accendit. Haccensa luc̃̾na ñdũ
÷ ignis: ñdũ ÷ ⁊ fulgor qͥ ab igne exit. Int̾rogo aut̃ ego ⁊ dico. fulgor
ab igne existit: an ignis ã fulgore.m̃is anima mͥ respondet. Uolut
enĩ ds inseminare oĩ animę unitia intellectꝰ inicia sapientię. Uiĩs mͥ

Expanded text:
hinc capiamus similitudinem, ut inveniamus coaeva, ex quibus intelligamus cohinc capiamus similitudinem, ut inveniamus coaeva, ex quibus intelligamus coaeterna. O Ariane, si invenero genitorem non praecedere tempore illud quod genuit, si genitum non esse minorem tempore illo a quo generatus est; justum est ut concedas mihi posse est enim lucis aeternae. Ignis enim lucem fundit, lux ab igne funditur. Quid a quo existat, si quaeramus, quotidie cum lucernam accendimus, admonemur rei cujusdam invisibilis et inenarrabilis, ut lucerna aliqua intelligentiae nostrae in ista nocte saeculi possit accendi. Attende eum qui lucernam accendit. Non accensa lucerna, nondum est ignis, nondum est et fulgor qui ab igne exit. Interrogo autem ego, et dico: Fulgor ab igne existit, an ignis a fulgore? Omnis anima mihi respondet: voluit enim Deus inseminare omni animae initia intellectus, initia sapientiae: omnis mihi
Abbreviated transcription (Latin):
ab alt̾o tpr pͣcedit᷑: ã tibos tam̃ eẽ cȩpisse qͦs diñs eoeuo . Si potueri¬
mꝰ inuenire cocuu᷑ qͦd nascit᷑ ei ã qͦ nascit᷑. si posst̃ inueniri coeua
duo. generans ⁊ generatꝰ. hic inuenimꝰ coeua. ibi intelligamꝰ coetͣna
i hic inuenero genitũ ex eo eẽ cepisse ex qͦ xpit genitar: intelligimꝰ
certe filiũ dĩ ex eo eẽ nͣ cȩpisse ex qͦ ñ cȩp̃ generator. Eoce fortasse fr̃s
inuenimꝰ aliqͥd in creat᷑a qͦd de alia re nascat᷑: ⁊ tam̃ ex eo tprͣ eẽ in¬
cipiat ex qͦ cepͣ illud unde nascit᷑. ħ ex eo ex qͦ illud. illud exeo. ex
⁊ parua similitudine coeua coet̾nis. Inueniamꝰ itaq coeua: ⁊ de sc̃ͥp¬
turis ãmoneam᷑ ad has siilitudines. Legimꝰ in scͥpturis: de ipsa sapi¬
entia. Candor ÷ enĩ lucis ętͣnȩ. Itẽ legimꝰ. Specłm sine macła dĩ ma¬
iestatis. Ipsa sapientia dicta Candor lucis ęt̾nȩ dicta ÷ imago patris.

Expanded text:
imus coaevos. Si potuerimus invenire coaevum quod nascitur ei a quo nascitur; si possunt inveniri coaeva duo generans et generatus: hic invenimus coaeva, ibi intelligamus coaeterna. Si hic invenero genitum ex eo esse coepisse ex quo coepit generator, intelligimus certe Filium Dei ex eo esse non coepisse, ex quo non coepit generator. Ecce fortasse, fratres, invenimus aliquid in creatura, quod de alia re nascatur, et tamen ex eo tempore esse incipiat, ex quo coepit illud unde nascitur. Hoc ex eo ex quo illud coepit, illud ex eo ex  parva similitudine coaeva coaeternis. Inveniamus itaque coaeva, et de Scripturis admoneamur ad has similitudines. Legimus in Scripturis de ipsa Sapientia, Candor est enim lucis aeternae. Item legimus, Speculum sine macula Dei majestatis . Ipsa Sapientia dicta est candor lucis aeternae, dicta est imago Patris:
Abbreviated transcription (Latin):
carue̾ assũpsit ex tpr ut ad tẽporalẽ uitã nram ꝓcederet᷑ ñ
i carne amisit ętͣnitatẽ. s etiã carni prestitit ĩmortalita¬
tẽ: ita ipse tanquã sponsus ꝓcedens de thaͥmo suo. exultaũ
ut gigas ad currendã uiã. Iui cũ in forma dĩ eẽt. ñ rapi¬
nã arbitratꝰ ẽ esse se eqͣlẽ doͥ s ut ꝓpt̾ nos fieret qͦd eiit. semet¬
ipsũ ęxinaniũ. ñ formã dĩ ꝑdens. s formã serui accipiens. n
ꝑ hanc in similitudinẽ hominũ factꝰ nec ꝓpͥa substantia
s habitu inuentꝰ ut ħo. Hoc enĩ qͦd sumꝰ ł in anima ł in cor

Expanded text:
carnem assumpsit ex tempore, ut ad temporalem vitam nostram procederet, non in carne amisit aeternitatem, sed etiam carni praestitit immortalitatem. Ita ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas ad currendam viam . Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo: sed ut propter nos fieret quod non erat, semetipsum exinanivit; non formam Dei perdens, sed formam servi accipiens: et per hanc in similitudinem hominum factus; nec propria substantia; sed habitu inventus ut homo . Hoc enim totum quod sumus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ  hoĩes lux st̃ recte uocati. dicente ad eos dñollos es¬
tis lux mundi. Et apło paulo. fiustis aliquando renebrȩ.
nẽ aut̃ lux in dño. S multũ distat int̾ lucẽ qͣ illuminat᷑
⁊ lucẽ q̃ illuminat. int̃ eos qͥ participatione uere lucis accipi¬
unt ut luceant. ⁊ ipsã lucẽ ꝑpetuã : qͣ ñ solũ lucere in seipsa .s
sua p̾sentia qͦscunq attigerit illustrare suffic̃. Ad cuiꝰ c̃ꝑatio¬
cerna ardens. ⁊ lucens. Ardens scilicet fide ⁊ dilectione. lucenᷤᷤ
u̾bo ⁊actione. Grãm uͦ lucis pectorib infundere: soliꝰ ẽ eiꝰ de
qͦ dicit᷑. Erat lux uera. q̃ illuminat omnẽ hominẽ uenientẽ
in hc̃ mundũ. Omnẽ uidelicet qͥ illuminat᷑. siue naturali
ingenio. seu sapientia diuina. Sic̃ enĩ nemo a scipso ẽẽ. ita
etiã nemo ã scipso sapiens eẽ potest. s illo illustrante d. qͦ
scͥptũ ẽ. Om̃is sapientia ã dño d̾o ẽ. Cuiꝰ utrãq naturã.⁊

Expanded text:
dem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi . Et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illumt lucem quae illuminat; inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere in seipsa, sed et sua praesentia quoscunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparatiocerna ardens, et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicit: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum; omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Cujus utramque natu
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ eiꝰ: Qua multos filios habet dĩ. ꝓpt̾ea discernendꝰ erat
addendo qͦd uerus ẽẽt filiꝰ. ñ tantũ dicendo qͦd ẽ filiꝰ. s adden¬
do ut dixi qͦd ẽ uerꝰ filiꝰ. ido discernendꝰ erat ꝓpt̾ multos fi¬
lios qͦs ht̃ as̃. Nos enĩ sumꝰ filii grã: ille natura. Nos factia¬

Expanded text:
Filium ejus? Quia multos filios habet Deus, propterea discernendus erat, Filium ejus? Quia multos filios habet Deus, propterea discernendus erat, addendo quod verus esset Filius. Non tantum dicendo quod est Filius; sed addendo, ut dixi, quod est verus Filius: ideo discernendus erat, propter multos filios, quos habet Deus. Nos enim filii
Abbreviated transcription (Latin):
patͥ ȩqͣlis ñ potͣ. S plane ille qͥ om̃ia filio dedit nascenti.
dedit ñ indigenti: sine dubio ⁊ ipsã ęqualitatẽ cũ patre. pa¬
ter dedit filio. Quomͦ patͣ dedit: Nũqͥd minorẽ genuit.⁊
addidit illi ad formã ut faceret eqͣlẽ: Si ħ fecisset. indigen¬
ti dedisset. Iam uͦ dixi uob̾. qͦd firmissime tenere debetis.
Omia .a. totũ qͦd ẽ filiꝰ pat̾ dedit. s nascenti ñ indigenti. Pi
dando. equałe genuit. Et licet aliꝰ sit ille. aliꝰ iste. ñ tam̃ ẽ
aliud ille. aliud iste: s qͦd ille. ħ ⁊ iste. nͣ qͥ ille hic et iste .s
inqͥt ipse mͥ mandatũ dedit. qͥd dicã ⁊ qͥd loquar. ⁊ scio qͥa
mandatũ eiꝰ uita ętͣna eͣ. Ioħis euugłiũ ẽ. tenete. Qui me
misit ipse mͥ mandatũ dedit. qͥd dicã ⁊ qͥd loqͣr. ⁊ scio quia
mandatũ eiꝰ uita ętͣna ẽ. Osi donet ut dicã qͦd uolo. fac̃
eniͣ mͥ angustias inopia mea: ⁊ copia illiꝰ. Ipse inqͥt manda¬

Expanded text:
Patri aequalis non potest. Sed plane ille, qui omnia Filio dedit nascenti, dedit non indigenti; sine dubio et ipsam aequalitatem cum Patre Pater dedit Filio. Quomodo Pater dedit? numquid minorem genuit, et addidit illi ad formam, ut faceret aequalem? Si hoc fecisset, indigenti dedisset. Jam vero dixi vobis, quod firmissime tenere debetis, id est, totum quod est Filius Pater dedit, sed nascenti, non indigenti. Si dando aequalem genuit. Et licet alius sit ille, alius iste; non tamen aliud est ille, aliud iste: sed quod ille, hoc et iste. Non qui ille, hic et iste: sed mandatum dedit quid dicam, et quid loquar: et scio quia mandatum ejus vita aeterna est. Joannis Evangelium est, tenete. Qui me misit, ipse mihi mandatum dedit quid dicam, et quid loquar: et scio quia mandatum ejus vita aeterna est. O si donet ut dicam quod volo? Facit enim mihi angustias inopia mea, et copia illius. Ipse, inquit, manda
Abbreviated transcription (Latin):
nostis: recolite qͦs audistis: amate qͦd creditis: pͣtica¬
te qͦd amiatis. Sic̃ anniu̾sariũ celebratis lx̃ diẽ: sic huic diei
debitũ expectate sermonẽ. Natꝰ ẽ xꝑc ds̃ de patre: homo
de matre. de patͥs inmortalitate. de matͥs uirginitate.
De patre sine matre: de matre sine patre: de patre sine tp̃r
de matre sine semine. De patͤ sine pͥncipio uitę : de matre
finis tẽporũ. De patre ordinans omnẽ diẽ: de matre c̾secrans

Expanded text:
quod nostis, recolite quod audistis, amate quod creditis, praedicate quod amatis. Sicut anniversarium celebramus hunc diem, sic huic diei debitum exspectate sermonem. Natus est Christus, Deus de Patre, homo de matre. De Patris immortalitate, de matris virginitate. De Patre side matre sine semine; de Patre principium vitae, de matre finis mortis; de Patre ordinans omnem diem, de matre consecrans
Abbreviated transcription (Latin):
respuunt aures catholice. Anathematizat᷑. extͣ÷ qͥ h sapit: ñ ꝑti¬
ner ad participationẽ societatẽq scaꝵ. Eigo ait. Rationẽ mͥ redde.
nalib ista spũalia intimamꝰ hoĩ assuefacto natiuitate tͣrena.⁊ u
denti istiꝰ creat̾e ordinẽ. uͥ successus ⁊ decessus gignentes ⁊ genito
etate distinguit.Post patrẽ enĩ nascit᷑ filiꝰ: patͥ utiq morituro
successurꝰ. Hoc in hõĩb. ħ in aliis animantib inuenuꝰ: parentes pͥo¬
res tprͣ. filios tprͣ posteriores. Hanc consuetudinẽ uiuendi carnalia
transferre illi ad spũalia cupiunt: ⁊ intentione carnaliũ faciliꝰ sedi¬
cunt᷑. N enĩ ratio audientiũ seqͥt᷑ talia pͣdican. tes: s consuetudo qͣ
etiã ipsos inuoluit ut talia p̃dicarent. Et qͥd facimꝰ nͦ ᷤᷤ Silebimnꝰ.
Utinã liceret. forsitan enĩ silendo aliqͥd dignũ de re me ffabili cogi¬
taretur.: nã qͥcqͥd pot̾ fari. nͣ ÷ ineffabile. In esfabilis ÷ aut̃ dĩ. Sienĩ

Expanded text:
res catholicae; anathematur, extra est qui hoc sapit, non pertinet ad participationem societatemque sanctorum. Ergo, ait, rationem mihi redde, nalibus ista spiritualia intimamus, homini assuefacto nativitate terrena, et videnti istius creaturae ordinem, ubi successus et decessus, gignentes et genitos aetate distinguit? Post patrem enim nascitur filius, patri utique morituro successurus. Hoc in hominibus, hoc in aliis animantibus invenimus, parentes priores tempore, filios tempore posteriores. Hac consuetudine videndi, carnalia transferre illi ad spiritualia cupiunt, et intentione carnalium facilius seducuntur. Non enim ratio audientium sequitur talia praedicantes, sed consuetudo, quae etiam ipsos insolvit, ut talia praedicarent. Et quid facimus nos? Silebimus? Utinam liceret. Forsitan enim silendo aliquid dignum de re ineffabili cogitaretur. Nam quidquid potest fari, non est ineffabile. Ineffabilis est autem Deus. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ absconditos: qͥa ꝓpt̾ nos pauꝑ factus e̾ cũ diues ee̾t. ut
illiꝰ pauꝑtate ditaremꝰ: Cũ enĩ mortalitatẽ assumeret. mor¬
tẽ q consumeret: in pauꝑtate se ostendit. s diuitias dela¬
tas ꝓmisit. ñ ablatas amisit. Quib capiendis ut idonei¬
p̃starem᷑ ille ęqͣlis patͥ in forma dĩ. in forma serui factus¬
ẽ similis nob̾. Reforinat nos ad similitudinẽ dĩ. factꝰ filiꝰ
hoĩs unicꝰ filiꝰ dei. Multos filios hoĩnũ. fac̾ filios di: et nut¬
tos seruos ꝑ uisibilẽ formã serui. ꝑfec̃ liberos ad uidendũ

Expanded text:
itos? Quia propter nos pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate ditaremur . Cum enim mortalitatem assumeret, mortemque consumeret, in paupertate se ostendit: sed divitias dilatas promisit, non ablatas amisit. Quam multa multitudopraestaremur, ille aequalis Patri in forma Dei, in forma servi factus similis nobis, reformat nos ad similitudinem Dei: et factus filius hominis unicus Filius Dei, multos filios hominum facit filios Dei; et nutritos servos per visibilem formam servi, perficit liberos ad vidend
Abbreviated transcription (Latin):
nos: ostentendat gͦ nob̾ patrẽ. ⁊ suffic̾ nob. Iteri dũ ãbulan¬
tes ꝑfide ꝑegͥnam᷑ ab eo. dũ esurimꝰ ⁊ sitimꝰ iusticiã. formę
dĩ pulchritudinẽ ineffabili ardore desideremꝰ: formȩ serua na¬
talẽ deuoto obseqͥo celebremꝰ. Nũdũ c̃tẽplari possumꝰ qͦs geni¬
tꝰ ẽ ante luciferũ ã patre. frequentemꝰ qͦd nocturnis horis ẽ
natꝰ ex uirgine. Ndũ capimꝰ qͦd ante solẽ ꝑmanet nom̃ eiꝰ: ag¬
noscamꝰ in sole positũ tab̾nacłm eiꝰ. Hondũ contuem᷑ unicũ
ꝑmanentẽ cũ patre: recordem᷑ sponsũ ꝓcedentẽ de thalamo
suo. Nondũ idonei sumꝰ comuuio patris nr̃i agnoscamus

Expanded text:
 dum ambulantes per fidem peregrinamur ab eo, dum esurimus et sitimus justitiam, et formae Dei pulchritudinem ineffabili ardore desideramus, formae servi Natalem devoto obsequio celebremus. Nondum contemplari possumus quod genitus est ante luciferum a Patre, frequentemus quod nocturnis horis est natus ex virgine. Nondum capimus, quod ante solem permanet nomen ejus , agnoscamus in sole positum tabernaculum ejus. Nondum contuemur Unicum permanentem in Patre suo, recordemur sponsum procedentem de thalamo suo . Nondum idonei sumus convivio Patris nostri, agnoscamus
Abbreviated transcription (Latin):
mat᷑ ⁊ sponsa. Mirabaris paulo ante de incorruptione
nascentẽ hoĩem : mirare nc̃ qͦd ñ minꝰ nouũ ẽ. etiã rena¬
scentẽ. Conferamꝰ si placet has duas matres: ⁊ utriꝰq ges¬
ratio fide nr̃am in alterutrũ corroborat. Mariã secreto
ĩpleuit ad lapsu sp̃c scĩ obũbrantio: et eccłiam fonte bñ

Expanded text:
esia mater et sponsa. Mirabaris paulo ante de incorruptione nascentem hominem: mirare nunc, quod non minus novum est, etiam renascentem. Conferamus si placet has duas matres, et utriusque generatio fidem nostram in alterutra corroborabit. Mariam secreto implevit illapsu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ xp̃s filiꝰ uita et̾na: mandatũ patͥs ipse filiꝰ ẽ. Quomͦ enĩñ
ẽ mandatũ patͥs. qͦd ẽ uerbũ patͥs:Aut si mandatũ a pa¬
tre filio datũ carnalit̾ accipitis. tanquã dixerit patͣ filio.
hȩc mando tͥ. ħ ⁊ lllud uolo facias. qͥb u̾bis locutꝰ ẽ uni¬
co u̾bo: Hũqͥd quando mandatũ dabat ad uerbũ: dͥba que¬
reuat:Quia gͦ uita ęt̃na ẽ patͥs mandatũ. ⁊ ipse filiꝰ ẽ uita
et̾na. e ite ⁊ acc pite. credite ⁊ intelligite: qͥa ꝓpħa chxit
isi credideritis. ñ intelligetis. ñ capietis. Dilatamini apłm. Au
dite. Uilatamini. ne sitis iugũ ducentes cũ infidelib. Qui
ħ nolt̃ credere antequã capiant. infideles st̃. Quia uͦ infide¬
les eẽ uoluerint. imꝑiti remanebt̃. Credant gͦ ut intelli¬
gant. prsus mandatũ patͥs uita ęt̾na ẽ. Ergo mandatũ
patris ipse filiꝰ ẽ. qͥ hodie natus ẽ. Mandatũ ñ ã tp̃r datũ.
s mandatũ natũ exercet m̃tes. Eiuigłium ioħis lunat

Expanded text:
st vita aeterna; mandatum Patris ipse Filius est. Quomodo enim non est mandatum Patris, quod est Verbum Patris? Aut si mandatum a Patre Filio datum carnaliter accipitis, tanquam dixerit Pater Filio, Hoc mando tibi, hoc illud volo facias: quibus verbis locutus est unico Verbo? Numquid quando mandatum dabat ad Verbum, verba quaerebat? Quia ergo vita aeterna est Patris mandatum, et ipse Filius est vita aeterna, credite et accipite, credite et intelligite, quia Propheta dicit, Nisi credideritis, non intelligetis . Non capitis? dilatamini. Apostolum audite: Dilatamini, ne sitis jugum ducentes cum infidelibus . Qui hoc nolunt credere antequam capiant, infideles sunt. Quia vero infideles esse voluerunt, imperiti remanebunt. Credant ergo, ut intelligant. Prorsus mandatum Patris vita aeterna est. Ergo mandatum Patris ipse Filised mandatum natum. Exercet mentes Evangelium Joannis, limat
Abbreviated transcription (Latin):
xerat inunicꝰ. tantaq nos mole ĩmaniũ presserat peccatoꝵ
ut nullus nob̃ eẽt reditꝰ ad salutẽ. nͥ nasceret᷑ ille qͥ uirtut
pͥa ad uitã possit redire pꝰ mortẽ. incipiunt fermones¬

Expanded text:
xerat inimicus, tantaque nos mole immanium presserat peccatorum; xerat inimicus, tantaque nos mole immanium presserat peccatorum; ut nullus nobis esset reditus ad salutem, nisi nasceretur ille, qui virtute propria ad vitam possit redire post mortem. HOMILIA XVI. De
Abbreviated transcription (Latin):
hõĩnẽ daret. ⁊ dm ꝓdiret integͥtas iurginalis. Mascit᷑ xp̃
ex femina. ut sic̃ ada decipientẽ ꝑ euã diabolũ nͣ potuit
pͣcauere. ita diabolus aduentantẽ ꝑ mariã dm̃ nͣ dep̾hen¬
deret eẽ p̃sentẽ. Parturit gͥ femina salutẽ mundi : ut qͣ
extiterat fomes iniquitatiᷤfieret ministra iusticię: ⁊ ꝑ quã
mors sibi in hc̃ mundũ aditũ patefec̃. ꝑ eã ad nos uita ha¬
beret ing̃ssũ. atq ut ostenderet humani generis utriꝰq sexꝰ
curã habere. ⁊ utrũq uelle saluare. uir nascit᷑ ⁊ ꝓcedit ex
femina: quatinꝰ au̾teremꝰ nullã ẽẽ apud dm̃ int̾ uirũ
feminã in ꝑcipienda salute distantiã. Cur aut̃ ñ tota de¬
uotione credamꝰ. salutarẽ puerũ nasci potuisse de uirgine:
eiꝰ natiuitate nos om̃s natos sentimꝰ ad uitã. Factus ẽ enĩ hõ
ñ ut sibi uiueret. qͥa auctor uitȩ ẽ. s ut morte sua uitam
redimeret mortuoꝵ. Iantis enĩ uincłis humanũ genꝰ uin¬

Expanded text:
hominem daret, et Deum proderet integritas virginalis. Nascitur Christus ex femina, ut sicut Adam decipientem per Evam diabolum non potuit praecavere, ita diabolus adventantem per Mariam Deum non deprehenderet esse praesentem. Parturit ergo femina salutem mundi; ut, quae exstiterat fomes iniquitatis, fieret ministra justitiae, et per quam mors sibi in hunc mundum aditum patefecit, per eam ad nos vita haberet ingressum. Atque ut ostenderet Creator humani generis utriusque sexus curam habere, et utrumque velle salvare; vir nascitur, et procedit ex femina, quatenus adverteremus, nullam esse apud Deum inter virum ac feminam in percipienda salute distantiam. Cur autem non tota devotione credamus, salutarem puerum nasci potuisse de virgine, i, quia in ejus nativitate nos omnes natos sentimus ad vitam. Factus est enim homo, non ut sibi viveret, qui auctor est vitae, sed ut morte sua vitam redimeret mortuorum. Tantis enim vinculis humanum genus vin
Abbreviated transcription (Latin):
gigni᷑. ⁊ tam̃ gigniti cox̧ĩnus ẽ candor. Sẽꝑ lux: sẽꝑ can¬
dor eiꝰ. Genui candorẽ suũ: s nũquã fuit sine candore
suo. Generare sẽpiternũ liceat do. Rogo. aulite de qͦ loqͥm᷑.
udite adu̾tite: credite. intelligite. De do lo ͥm᷑ c̾ilio. patri
coxt̾no. S hõ uiqͥs quando generat filiũ: ⁊ aior ẽ qͥ genernt
et minor qͥ generat᷑. Ecce uerũ ẽ. In hoĩb maior ẽ qͥ generat.
et iminor qͥ generat᷑: ⁊ ꝑuenit ad robur patͥs sui Neos inuenis
eqͥles. S quare. nͥ quia cũ ille crescit ille nescit. Etet patͣ in tpr.¬
seqͥtur filiꝰ : ⁊ uidebis ȩqͥlem. S ecce do tͥ unde initelligas. Ignis
generat splendorẽ coeuũ. Non inuenis in hõib nͥ minores si¬
lios. maiores patres. Hon inuenis coeuos. S do tͥ sic̃ d̾in splendo¬
rẽ cosuũ igni patͥ suo. Generat ignis splendorẽ. s ñquã fuit
sinc splendore. Cũ gͦ uideas splendorẽ igni cocuũ eẽ: ꝑmitte

Expanded text:
 tamen gignenti coaeternus est candor. Semper lux, semper candor ejus. Genuit candorem suum: sed numquid fuit sine candore suo? Generare sempiternum liceat Deo. Rogo, audite de quo loquimur: audite, advertite, credite, intelligite. De Deo loquimur. Filium Patrierat, et minor qui generatur. Ecce verum est: in hominibus major est qui generat, et minor qui generatur, et pervenit ad robur patris sui. Sed quare, nisi quia cum ille crescit, ille senescit? Stet pater in tempt videbis aequalem. Sed ecce do tibi unde intelligas. Ignis generat splendorem coaevum. Non invenis in hominibus nisi minores filios, majores patres; non invenis coaevos: sed do tibi, sicut dixi, splendorem coaevum igni patri suo. Generat enim ignis splendorem, sed nunquam sine splendore. Cum ergo videas splendorem igni esse coaevum, permitte
Abbreviated transcription (Latin):
pacitatẽ ingenii mortalis excedt̃. Et id̾o fr̃s cũ ãnudiat᷑
nobis sẽpttͣnus ille unigenitꝰ dĩ patͥs cui subiacent om̃ia
⁊ ꝑ qũe creata stͣ uniu̾sa sub fine tẽpoꝵ nasci uoliusse
de femina. infantiã ꝑpeti. nr̃e carnis subire consortia.¬
tante dignationis gr̃am ñ debemꝰ examinare s credere:

Expanded text:
pacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur pacitatem ingenii mortalis excedunt. Et ideo, fratres, cum annuntiatur nobis sempiternus ille Unigenitus Dei Patris, cui subjacent omnia, et per quem creata sunt universa, sub fine temporum nasci voluisse de femina, infantiam perpeti nostrae carnis; tantae dignationis gratiam non debemus examinare, sed credere;
Abbreviated transcription (Latin):
sensuũ tuoꝵ fragilitate muiꝰ dignũ uidetꝰ. filiũ di natũ de femi¬
na credere : uirginẽ cõgita peꝑisse. Si tͥ panni qͥb obuolutꝰ ẽ fer¬
tasse uilesct̃. angłos collaudantes. ⁊ multitudinẽ cęlestis exer¬
citꝰ admirare. Si p̾sepe in qͦ infans iacuit despicis. erige paulis¬
ꝑ ocłos. ⁊ nouã in cęlo stellã ꝓtestantẽ mundo natiuitatẽ dñi¬
cã c̃tuere. Si credis uilia : crede mirifica. Ui de his q̃ humilita¬
tis ft̃ disputas: qͣ alta st̃ ⁊ cęlestia st̃ uenerare. Hisde enĩ refe¬
rentib hisden auctorib de dño saluatore q̃ humilia. ⁊ que
głosa st̃ didicisti. uniuersa ꝗ̃ ad salutis tuę mysteriũ ꝑtinc
natũ hoĩem credas: ⁊d̾m eẽ dubitare ñ possis. Itẽ sermo
Nuestigabiles humanis sensib dispo beati maxum ep̃t.¬
sitiones eẽ diuinas. ipsa oꝑũ altitudo testat᷑. s ideo ma¬
gis nob̾ xp̃i stͣ ueneranda mysteria qͦ magnitudine siu ca¬

Expanded text:
sensuum tuorum fragilitate minus dignum videtur, Filium Dei natum de femina credere: virginem cogita peperisse. Si tibi panni, quibus obvolutus est, fortasse vilescunt: angelos collaudantes, et multitudinem coelestis exercitus admirare. Si praesepe in quo infans jacuit despicis, erige paulisper oculos, et novam in coelo stellam protestantem mundo nativitatem dominicam contuere. Si vilia credis, crede mirifica. Si de iis quae humilitatis sunt disputas, quae alta sunt et coelestia venerare. Iisdem enim referentibus, iisdemque auctoribus, de Domino Salvatore, quae humilia, et quae gloriosa sunt didicisti; universa, quae ad salutis tuae mysterium pertinnatum hominem credas, et Deum esse dubitare non possis. HOnvestigabiles humanis sensibus dispositiones esse divinas, ipsa operum Dei altitudo testatur. Sed eo magis nobis Christi sunt veneranda mysteria, quo magnitudine sui ca
Abbreviated transcription (Latin):
tudo carnis nr̃e infirma suscipiens: nouꝰ natꝰ ẽ homo. No¬
die refulsit scđs ille ada. ñ incola s dñs paradysi. quẽ intͣ¬
dictę arboris pulchritudo ñ fallat. serpens ñ decipiat. inu¬
lier ñ seducat. Nodic ęxortũ ẽ in tenebris lum̃: hodic illud
qͦd cęłu. ⁊cęli celoꝵ se habere gadebant. mundꝰ dũ nescit
accip̃. Neq enĩ ut t̃pralis quiđa. aut qͥ ante ñ fuerit de fe¬
mmina nob̃ repentuiꝰ emersit. s qͥ sẽꝑ erat cũ patre ds̃. sẽꝑ q
regnabat nouo ꝑ uirginẽ uoluit mortalib apparere mys¬

Expanded text:
tudo, carnis nostrae infirma suscipiens, novus natus est homo. Hodie refulsit secundus ille Adam, non incola, sed dominus paradisi, quem interdictae arboris pulchritudo non fallat, serpens non decipiat, mulier non seducat. Hodie exortum est in tenebris lumen. Hodie illud quod coelum, et coeli coelorum se habere gaudebant, mundus, dum nescit, accepit. Neque enim ut temporalis quidam, aut qui ante non fuerit, de femina nobis repentinus emersit; sed qui semper erat cum Patre Deus, semperque regnabat, novo per virginem voluit mortalibus apparere mys
Abbreviated transcription (Latin):
gis. in pͥncipio erat ũbũ. ⁊ uerbũ erat apud dđm. ⁊ ds̃ erat ũbũ.
⁊ uerbũ caro factũ ẽ. Gaude gͦ nẽ ⁊ exulta ad din tuũ tandẽ
lecta ñ potuit. Limens enĩ isrł ⁊ tremens mirabat᷑ ut legius.
qͦd inoyses popłi pͥnceps rec̃ditꝰ ui nube. ⁊ in uertice montis
dignatione c̃cessit. ut loq̃ret᷑ oĩb: ⁊ ab om̃ib uideret᷑. Ad il¬
lu tc̃ montẽ sẏna qͥc̃q accessisset ẽ popło p̃senti puniebat᷑

Expanded text:
erat Verbum, et Verbum caro factum est . Gaude ergo nunc et 37 exsulta ad Deum tuum tandem lecta non potuit; timens enim Israel et tremens mirabatur, ut legimus, quod Moyses, populi princeps, reconditus in nube, et in vertice montis dignatione concessit, ut loqueretur omnibus, et ab omnibus videretur. Ad illum tunc montem Sina quicunque accessisset ex populo, praesenti
Abbreviated transcription (Latin):
Nec̃ cm̃ natiuitas hõis ĩminuere: aut seꝑarare indiscretę
maiestatis poterat unitatẽ. Qd ds̃ de đo patre ꝓcessit. inef¬
fabilis ac ꝑmanen eͣ secretũ uirtutis: qͦd hõ ẽ natꝰ de femi¬
na. nr̃ȩ salutis e gr̃ã. Illic gła nature : hic mysteriũ uo¬
re qͦd t̃mortalis ñs incorruptęq substantię. ut conditio¬
ne carnis mortẽ susciꝑe ꝓ mortalib possit: de femineo i¬
tero nulla corporeȩ̨ generationis lege conceptꝰ. humana
nitur in p̃sepi. Uilitas ista infantis: p̾ciosũ dĩ ẽ. sacram̃tũ.
In pa̾nis enĩ m̃a infirmitates. nr̃a se indicat suscepisse pocc¬
cata. QSͦ uͦ in p̃sepi uͥ pastꝰ ẽ animaliũ sua collocari m̃bra ꝑmit¬
nit. in ęt̾nã refectionẽ uescendũ ã mortalib siĩ corpꝰ ostendit.
d illud dicã. qͦd in t̃ras angłica multitudo descendens uagien¬
tẽ paruulũ głosa laude ꝓsilit᷑: Stupet enĩ om̃is creat᷑a tam

Expanded text:
Nec enim nativitas hominis imminuere, aut separare indiscretae majestatis poterat unitatem. Quod Deus de Deo Patre processit, ineffabilis ac permanentis est secretum virtutis quod homo est natus ex femina, nostrae salutis est gratia. Illic gre, quod immortalitatis dominus incorruptaeque substantiae, ut conditione carnis mortem suspicere pro mortalibus possit, de femineo utero, nulla corporeae generationis lege conceptus, humananitur in praesepi. Vilitas ista infantis pretiosum Dei est sacramentum. In pannis enim nostras infirmitates, nostra se indicat suscepisse peccata. Quod vero in praesepi, ubi pastus est animalium, sua collocari membra permittit, in aeternam refectionem vescendum a mortalibus suum corpus ostendit. Quid illud dicam, quod in terras angelica multitudo descendens, vagientem puerum gloriosa laude prosequitur? Stupet enim
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ exhibuit. Et uenert̃ festinantes: ⁊ inuener̃ mariã ⁊ ioseph
⁊ infantẽ positũ in p̾sepio. Ulener̃ pastores festinantes. ⁊ iue¬
ner̃ dm̃ hominẽ natũ: sunul ⁊ eiꝰdẽ natiuitatis ministros.
Festiuemꝰ ⁊ nos fr̃s inei ñ passib pedũ. s bonoꝵ ꝓfectib oꝑum.
uidere eandẽ głificatã humanitatẽ cũ eisdẽ ministris.
digna seruitutis suę mercede remuneratis. festinemꝰ uidere
illũ: in diuina patͥs ac sua maiestate fulgentẽ. fẽstinemꝰ inꝗͣ¬

Expanded text:
exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, in
Abbreviated transcription (Latin):
hõiem infirma ꝓ infirmis ꝓ infirmis ꝑtulisse: ⁊ ut dm̃ po¬
tentiã exereuisse cęlestẽ. Nic nãq qͥ sordentib circ̃datur
pannis. regiis ꝑ caldeos munerib honorat᷑. Hic qͥ in p̃sepi
humilis iacet. lumine noui sy deris choruscat in cęlo. Hic
qͥ uagitꝰ reddit infantię. angłici exercitꝰ uocib collaudat᷑.
IN ic qͥ femineo lacte nictͥtur. multa hõium milia paruissimo
pane satiauit. Quid illud adiciã. qͦd d̃m illũ. ⁊ uerũ i ẽẽ fili¬
ũ surgens amortuis lazarꝰ ꝓbat. recepto lumine cȩcꝰ adñciat
uenerandis eiꝰ calcata uestigiis maris unda testat᷑. ⁊ qͦd pre¬
cellit om̃ia resultans e celo uox pat̾na c̃firmat: ꝓpt̃ qͦd di¬
lectissimi tã magnũ ħ dñicę natiuitatis sacram̃tũ dignis¬

Expanded text:
nfirma pro infirmis pertulisse, et ut Deum potentiam exercuisse coelestem. Hic namque qui sordentibus circumdatur pannis, regiis per Chaldaeos muneribus honoratur. Hic qui in praesepi humilis jacet, lumine novi sideris coruscat e coelo. Hic qui vagitus reddit infantiae, angelici exercitus vocibus collaudatur. Hic qui femineo lacte nutritur, multa hominum millia parvissimo pane satiavit. Quid illud adjiciam, quod Deum illum et verum Dei esse Filium resurgens a mortuis Lazarus probat, receptus ad lumen caecus annuntiat, venerandis ejus calcata vestigiis maris unda testatur, et quod praecellit haec omnia, resultans e coelo vox paterna confirmat? Propter quod, dilectissimi, tam magnum hoc nativitatis Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ipse. Bicis factꝰ. Munqͥd ꝑ se: Quiᷤ ẽ qͥ faciat se Si gͦ factus ẽ¬
qͦmͦ om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. Eoce et ipse factus ẽ sic̃ tu dicis. nonu
ego. qͥa genitũ ñ nego. Si gͦ dicis factũ eẽ: quero ꝑ qͥd. quero
ꝑ quẽ. ꝑ se ipsũ: Ergo erat antequã fieret ut faceret se ipsũ
potes intelligere. Crede ut intelligas. Prȩcedat fides. ⁊ seqr̃

Expanded text:
us est: numquid per se? Quis est qui faciat se? Si ergo factus est, quomodo per ipsum facta sunt omnia? Ecce et ipse factus est, sicut tu dicis, non ego, quia genitum non nego. Si ergo dicis factum esse, quaero per quid, quaero per quem. Per se ipsum? Ergo erat, antequam fieret, ut faceret se ipsum.potes intelligere, crede ut intelligas. Praecedit fides, sequitur