comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ S omus h̾editarias exustas h̾e¬
dis uũmis extructas ex cã fid̾i ꝯmi¬
sũ ꝑꝰ moitẽ h̾edis restituendas uiri
bomi arbitratu sup̃tuum rõnib
ip̃a uod si nlła retentõne ftã domĩ
tradidiss ⁊ inc̾ti ei ꝯdictõ ꝯpet̾et
⁊ ancilla sola si non sit̃ lib̾i ⁊ lib̾iso¬
li si non sit ancilla debentur
tũ erit testator legauit una mor¬
tua s̾uins ꝑtũ eius negat debĩ qr
actonis loco legatus sit ꝗ puco fa¬
lsũ ⁊ nec u̾bis uec uoluntate᷑ de¬
tõnes simili modo n in h̾editati¬
bus nz ni legatis ualent
heditate mutile est legatũ si u̾o
ampliores p̃ter eos quos ticiuse¬
legit in cet̾is ual legatũ seͥsio ã
pliores quã .x. qui legati sut̃ ꝗ si
muiꝰ sut in tantos quanti inueĩ¬
autur. ¶ Isli si uolet sticũ do ꝯdit̃o¬
uale est legatũ ⁊ nõ alit̾ ad hedem
traussit quã si legatariꝰ uoluit ꝗͣ¬
ius alias ꝗ sãadiectõne uolet legͭ

Expanded text:
 Domus hereditarias exustas et heredis nummis exstructas ex causa fideicommissi post mortem heredis restituendas uiri boni arbitratu sumptuum rationibus orum Quod si nulla retentione facta domum tradidisset, incerti condictio ei competet, ancilla sola, si non sint liberi, et liberi soli, si non sit ancilla, debenturtum erit testator legaverit, una mortua Servius partum eius negat deberi, quia accessionis loco legatus sit: quod falsum puto et nec verbis nec voluntati deae simili modo neque in hereditatibus neque in legatis ualent.hereditate, inutile est legatum, si uero ampliores, post eos, quos Titius elegit, in ceteris ualet legatum, sed non in ampliores quam decem qui legati sunt: quod si minus sunt, in tantos, quanti inueniantur. 'Illi, si uolet, Stichum do': condicionale est legatum et non aliter ad heredem transit, quam si legatarius uoluerit, quamuis alias
Abbreviated transcription (Latin):
refecta sit ut nͥ ex pristina matĩa
suꝑsit tñ dicemus utile man̾e legͣ¬
tũ acsi ea domo destructa aliã cod
loco testator edificau̾it dicemꝰi
terire legatũ nisi testatorem sẽ¬
sisse aliud fuit approbatũ

Expanded text:
refecta sit, ut nihil ex pristina materia supersit, tamen dicemus utile manere legatum: at si ea domu destructa aliam eodem loco testator aedificaverit, dicemus interire legatum, nisi aliud testatorem sensisse fuerit adprobatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ui segatũ ⁊ iõ existence ꝯdicõne
legatũ ꝑimitur deficiente ad lega¬
tarium ꝑtinebit ⁊ iõ si pendente
ꝯditõne lib̾tatis legatarꝰ de cesse¬
rit postea defecit ꝯditõ ub̾tatis. ad
hecem legatarũ nõ ꝑtinebit leg¬

Expanded text:
 legatum: et ideo exsistente condicione legatum peremitur, deficiente ad legatarium pertinebit. et ideo si pendente condicione libertatis legatarius decesserit posteaque defecerit condicio libertatis, ad heredem legatarii no
Abbreviated transcription (Latin):
utile est legatũ quid .ii. si legatariꝰ
a quo em̾e fund̾ hes inssus est cũ
ex nccͣte eũ fundũ uend̾et ullum
inuẽiret emptorẽ uł ex diu̾so qͥd
si legatarii magni intereẽt eum
fundũ emi̾e nec ałr ħes uenditurꝰ
ess quã si testator iussiss¬
deui eriuis uni ex hedib segat
ut ex eo uolentib coh̾edib qõ ha¬
beatur. Idem est ⁊ si extͣneo fuit le¬
ex disꝑib ꝑtib institutis duob eas¬
dubiũ nõ est quĩ mortuo pr̃e ad
filiũ ꝑtineat legatũ nec int̾est
si seruo post mortem dñi relictum
legatum est si quid̃ in ea cã dura¬
u̾it ad hedem dñi ꝑtinet ustͣ ut
uissus fu̾it ante .n. cedit dies leg¬
ti quã aliquis hes dño existat qͦ
fit ut h̾editati acquisicũ legatuni
postea hede auquo existente ade
am̃to fcu̾s erit tc̃ enĩ qr in nnum
ꝯcuirit ut ⁊ hes existat ⁊ dies legͣ¬
ti cedat probabiliꝰ dĩ ad ipm̃ poci
cui relictũ est ꝑtinelegatũ quã
ad h̾edem eius a quo ꝯͣsequit si¬

Expanded text:
quid enim si lega tarius, a quo emere fundum heres iussus est, cum ex necessitate eum fundum uenderet, nullum inueniret emptorem? uel ex diuerso quid si legatarii magni interesset eum fundum emere nec aliter heres uenditurus esset, quam si testator iussissSeruus uni ex heredibus legatus uam ex eo uolentibus coheredibus quaestio habeatur. idem est et si extraneo fuerit leex disparibus partibus institutis duobus eadubium non est, quin mortuo patre ad filium pertineat legatum nec intersit, si seruo post mortem domini relictum legatum est, si quidem in ea causa durabit, ad heredem domini pertineat: usque es legati, quam aliquis heres domino exsistat, quo fit, ut hereditati adquisitum legatum postea herede aliquo exsistente ad eamento factus erit: tunc enim quia in unum concurrit, ut et heres exsistat et dies legati cedat, probabilius dicitur ad ipsum potius cui relictum est pertinere legatum quam ad heredem eius, a quo libert
Abbreviated transcription (Latin):
pecitio efficit᷑ ut ꝑs mͥ debeatur¬
¶ Si quis duos h̾edes scͥpserit ⁊ dap¬
uau̾it unũq̃q solidam rem legͣ¬
tario prestare id̾ est atq si duob
test̾is legatũ esset nã ⁊ si mͥ ⁊ filie
hoĩnem legatũ occidit ob facinus
gatas ob dampnũ infectũ possidi
passus est puto eũ teneri debuit .n.
repromitti ¶s si moituũ intalit fe¬
cit q ioꝯ religõsum legatũ siquidẽ
prẽnifa intulit cum alio inferre
p̃stare p̃ciũ si sit inh̾editate p̃ciũ¬
unde prestetur testator .n. qui legͣ¬
uit uł alio inferri uoluit uł p̃cium
loci legatario offenr ¶cemsi suñ
ad hoc processit cessabit ex istimatõ
Seruus legatus si ab hostib captus
sit sine dolo malo h̾edis nõ prestab̾r
si dolo p̃stabitur

Expanded text:
petitio haec efficiet, ut pars mihi debeatur. Si quis duos heredes scripserit et damnaverit unumquemque solidam rem legatario praestare, idem est atque si duobus testamentis legatum esset: nam et si mihi et filio hominem legatum occidit ob facinus, gatas ob damnum infectum possideri passus est, puto eum teneri: debuit enim repromittere. Sed si mortuum intulit fecitque religiosum locum legatum, si quidem patrem familias intulit, cum alio inferre praestare, si sit in hereditate, unde pretium praestetur: testator enim qui legauit uel alio inferri uoluit uel pretium loci legatario offerri. Item si sead hoc processit, cessabit aestimatio. Seruus legatus si ab hostibus captus sit sine dolo heredis, non praestabitur, si dolo, praestabitur
Abbreviated transcription (Latin):
testatore seius decessiss ⁊ eã nmpsis¬
set legatũ ei deb̾i s ⁊ si serui mors
impedisset maĩmusso̾nem cũ tibi
legatũ esset si eũ maũmisissesn nͥ
ominus debe̾tur tibi legatũ quiaꝑ
te non stecit quonimꝰ ꝑueĩat ad li¬
b̾tatem¶ Si ꝑs hͥed̾ noniãta sitin
legando iuriles ꝑtes h̾edes debñt
si uo̾ om̃s heditarias
ne leges in test̾o suo loꝯ h̾eant qr

Expanded text:
testatore Seius decessisset et ea nupsisset, legatum ei deberi. Sed et si serui mors impedisset manumissionem, cum tibi legatum esset, si eum mahilo minus debetur tibi legatum, quia per te non stetit, quo minus perveniat ad libertatem. Si pars heredum nominata sit in legando, viriles partes heredes debent, si vero omnes, hereditarias. Nemo potest in te
Abbreviated transcription (Latin):
iussiss ẽẽ h̾edes ⁊ exhedass filiũ
ei q ꝗ suffic̾ alim̃toꝵ noĩe ab eis
c̾tũ legass addita cã ncc̃itate q
indicii sui aut si nõ hu̾it in pot̃a¬
te nepotes cũ emãcipato iã filio
nati fuissũt sb̾ ꝯditõne eos ħedes
instituere ut emãciparũt᷑ a prẽ

Expanded text:
et exheredasset filium eique quod sufficeret alimentorum nomine ab eis certum legasset addita causa necessitateque iudicii sui: aut si non habuit in potestate nepotes, quoniam emancipato iam filio nati fuissent, sub condicione eos heredes instituere, ut emanciparentur a patre
Abbreviated transcription (Latin):
s benignior est diu̾sa suĩa maxĩe
cũ de boĩs ꝑentis int̾ frẽs dispure¬
tur qũ tñ faciliꝰ admittendũ ex¬
istimo si intra tempꝰ delate põnis
caucõnem offerat nã pꝰ aunũ ꝗͣ

Expanded text:
ior est diuersa sententia, maxime cum de bonis parentis inter fratres disputetur. quem tamen facilius admittendum existimo, si intra tempus delatae possessionis cautionem offerat: nam post annum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯferenda cauere eũ oꝑtebit s
ħ it᷑a demũ si iãnata est qͣrte pe¬
titõ ceterũ siadhͣ pr̃ adoptiunus
uiuat qui eũ emãcipaut dicen¬
d̾ ẽ cautõnem qͦ cessare p̃mat᷑a
est .n. spẽs colonis cũ adhuc ui¬
uatis cuiꝰ debonis qita debetur¬
Siis qui tona collaturꝰ e̾ h̾eat fi
uti petuliũ eĩs ꝯferre s suam

Expanded text:
conferenda cauere eum oportebit, sed hoc ita demum, si iam nata est quartae petitio. ceterum si adhuc pater adoptiuus uiuat, qui eum emancipauit, dicendum est cautionem quoque cessare: praematura est enim spes collationis, cum adhuc uiuat is, cuius de bonis quarta debetur.Si is qui bona collaturus est habeat utique peculium eius conferre. sed si iam
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑ ⁊tis qͦ colło ab ipĩs ftã prosit iu¬
deanus gͦ ne ꝯmodissimũ sit emã¬
cipatos quartã ꝑtem ex bonis fr̾e pĩ
nis ex suis t̾ciam ꝗ dicõ exemplo
mãĩfestius fiet ponamꝰ pr̃em qua¬
dringñta reliqͥsse ⁊ duos in pt̃ate
ueniat Emãcipati bona sua ꝯfte
cum. hus qui iñptãte fu̾nt iubean¬
tur qr᷑ sicut is̃ qui in ptãte est dotẽ
uxoris p̃cepit ita emãcipatꝰ qͦ qͣsi
precipuam pc̃ipiat retinere ds¬
¶ Emãcipatꝰ p̃terit᷑ si. dũ deub̾at ta¬
uit de bonoꝵ colsone nͨ uo ponĩ pe¬

Expanded text:
cipatis quoque collatio ab ipsis facta prosit. uideamus ergo, ne commodissimum sit emancipatos quartam partem ex bonis paternis ferre, ex suis tertiam: quod dico, exemplo manifestius fiet. ponamus patrem quadr‹in›g‹e›nta reliquisse et duos in potestate erueniat.Emancipati bona sua conferre cum his, qui in potestate fuerunt, iubentur.Quare sicut is, qui in potestate est, dotem uxoris praecipit, ita emancipatus quoque, quasi praecipiat, retinere debet.Emancipatus praeteritus si, dum deliberat, cauerit de bonorum collatione nec bonorum p
Abbreviated transcription (Latin):
ier stipłata sit uł ipĩ negiũ gestũ
cam eque conferre cogetur siu̾o
alii ꝙĩta est stipło dicũdũ est cessa
colło eius fiet si sit nepos ⁊ nep¬
tem soli frĩ collatura est emãcip¬
ata aut̃ neptis dotem ⁊ bona sua so¬
li nepoti non ⁊̃ prũo conferet s
si sit neptis sola non ⁊̃ nepos ex eo¬
dem tũc confertur prũo itemq
nepoti uł neptĩ ex alio s si duene¬
potes ant ex du̾sis filiis ꝯferent
fertur impensaꝵ nccãriaꝵ fit

Expanded text:
lier stipulata sit uel ipsi negotium gestum, aeque conferre cogetur: si uero alii quaesita est stipulatio, dicendum est cessarcollatio eius fiet.Si sit nepos et neptem soli fratri collatura est. emancipata autem neptis dotem et bona sua soli nepoti, non etiam patruo conferet.Sed si sit neptis sola, non etiam nepos ex eodem, tunc confertur patruo itemque nepoti uel nepti ex alio.Sed et si duae neptes sint ex diuersis filiis, confere‹n›t fertur, impensarum necessariarum fit
Abbreviated transcription (Latin):
ta uo. poñi aucta portõne eius
dicãdum erit̃ colłonis mun̾e eam
fiuigi uisi forte ꝯtñta fui̾t portõ¬
ne ex qua instituta est tuc̃ .n. di¬
cendũ ex iuditõ ꝑentis eã uẽien¬
tem nõn debere ħ munꝰ colłonis
sustrere ꝑ ap

Expanded text:
 possessio aucta portione eius, dicendum erit collationis munere eam fungi, nisi forte contenta fuerit portione, ex qua instituta est: tunc enim dicendum est ex iudicio parentis eam uenientem non debere munus collationis sustinere. 4 P
Abbreviated transcription (Latin):
tũt ꝯferat młier dotem cũ do¬
cata esse crꝑitsfiliam que ab
intestato prĩ his sit̃ ꝯfere qͥd̾
dotem o consequẽs aũt̃ est ut
ex pollicitatõne dotis pio ꝑte
dnuidia frẽm suũ uib̾et equius
n. est nĩ solidũ de suo eam dota¬
tam eẽ si emãcipatus filius

Expanded text:
 cum dotata esse coeperit.Filiam, quae ab intestato patri heres sit, conferre quidem dotem oportet: consequens autem est, ut ex pollicitatione dotis pro parte dimidia fratrem suum liberet: aequius enim est in solidum de suo eam dotatam esse.Si emancipatus filius
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Siex dodrante fuit ĩstitutꝰ fuiꝰ qu
erãt tũ ptãte extraneus ex quadn᷑¬
te emãcipatũ accipiẽtẽ ce. ta. pio
quadrãte tr̃ bona sua collaturum
tis solis confeire cogr᷑ pr̃ filiũ q̃
psit emãcipatũ pretͥũt h. pom̃ cͣc
ta. u̾qs filius accepit pt̃ nõ inꝯ¬
mode dici emãcipatum ita demũ
conferre frĩ sno debe si aͥd ei ex cã¬
hĩditaria abstulit
nam si muiorex ꝑ
te quã drandia is qui inptãte h̃s

Expanded text:
.Si ex dodrante fuit institutus filius qui erat in potestate, extraneus ex quadrante, emancipatum accipientem contra tabulas pro quadrante tantum bona sua collaturum tis solis conferre cogitur.Pater filium quem ipsit, emancipatum praetterque filius accepit. potest non incommode dici emancipatum ita demum conferre fratri suo debere, si aliquid ei ex caditaria abstulerit: nam si minore ex parte qua‹m› dimidia is qui in potes
Abbreviated transcription (Latin):
tõnem isco si furti ht̃ actõnem
conferre detebit᷑ ¶Sitres em̃aci¬
das putat ut emãcipati qr m̃
iucem nõ ꝯferũt muus loco sint
uͣ udignari eosopt̾e siplus cõ¬
ferant᷑ ⁊ minꝰ accĩpiant qr ni

Expanded text:
tionem: sed si furti habeat actionem, conferre debebit. Si tres emancidas putat, ut emancipati, quia invicem non conferunt, unius loco sint: nec indignari eos oportere, si plus conferant et minus accipiant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ate cuisse dicit q̃ro si uona sua ei
emãcipatus ꝯfeire debeat pauslꝰ
notat puto ei ꝯterendũ eẽ exac¬
ta cantõne ut uictus sicut hidita¬
tem ita ⁊ q̃ collata sũt piẽt Iuł¬

Expanded text:
 fuisse dicit: quaero, si bona sua ei emancipatus conferre debeat.Paulus notat: puto conferendum esse exacta cautione, ut uictus sicut hereditatem, ita et quae collata sunt praest
Abbreviated transcription (Latin):
.ii. re iuquit aut caucõne facien¬
da colło est si diuidat nĩqͥt bona
sua cũ fũbus quãuis nõ caueat
satisfecit eccõ s ⁊ si quedã dundat
de quibusdã caueat eq̃ dicimꝰ eũ
sat̃fecisse s cũ possit esse q̃dam in
occłto nõ satis confert qͥ nõ cauit
s dicantur quedã non eẽ iñ coẽ
redacta tunc pp̃ incertũ cautõe¬
rit int̾ponenda s ⁊ si cautom̃ fo¬
lisse iud̾i idem ⁊ sł nõ uomẽ pr̃¬
ni debitoris legau̾it uł fundũ uł
aliam rem dedit ꝓ portõne bonor¬
re debñt alt̃i ꝯtulit alt̾inõ ułcũ

Expanded text:
enim re, inquit, aut cautione facienda collatio est. igitur diuidat, inquit, bona sua cum fratribus et quamuis non caueat, satisfacit edicto. sed et si quaedam diuidat, de quibusdam caueat, aeque dicimus eum satisfecisse. sed cum possint esse quaedam in occulto, non satis confert qui non cauit, sed dicantur quaedam non esse in commune redacta, tunc propter incertum cautio erit interponenda.Sed et si tantum folisse uideri: idem et si nomen paterni debitoris delegauerit uel fundum remue aliam dederit pro portione bonorre d
Abbreviated transcription (Latin):
accepit nec ex inaiore ꝑte insti¬
tis legetur ¶Si exͣnco hĩde msitu¬
to sb̃̾ hac ꝯdĩcone excepte ꝑ so¬
ne legatũ sit si hĩdi᷑ x. ded̾it itã
ei legatoꝵ act̾o debebi ᷑ si eĩ qͥ ccͣ¬
ta .bo. põmi accepit ded̾it nõ si
hĩdi instituto qr absurdũ est iid̾
ꝯmodũ h̃rditatis hr̃e ⁊ aliud ho¬
ce prec̾itus alius emãcipatꝰ sb̃sti¬
tutus ñi apparet ꝯmissũ esse edi

Expanded text:
accepit nec ex maiore parte institis legetur.Si extraneo herede instituto sub hac condicione exceptae personae legatum sit, si heredi decem dederit, ita ei legatorum actio dabitur, si ei, qui caccepit, dederit, non si heredi instituto, quia absurdum est illum commoda hereditatis habere, alium ote praeteritus, alius emancipatus institutus, apparet commissum esse edic
Abbreviated transcription (Latin):
eius fidĩa fui̾t relictũ cũ moriet᷑
an id conferendũ est qm̃ utile
atur atq si post moitẽ pr̃s ren¬
ctum fuisset nec cogetur ħ ꝯfre
Emanciꝑatus filiut adotẽ hẽat
ab uxore acceptã h minus confert
⁊ si añ uxor decessentsg̃i imꝑub̾ei

Expanded text:
eicommissum fuerit relictum, cum morietur, an id conferendum est, quoniam utile eatur, atque si post mortem patris relictum fuisset, nec cogetur hic conEmancipatus filius si dotem habeat ab uxore acceptam, hoc minus confert, etsi ante uxor decesserit. Si impuberi
Abbreviated transcription (Latin):
potem uinũ płes ue indubita¬
te pio ea ꝑte intuendus est ꝓ
qua ꝑte m̃tuentur si exfilia
nepos aut mr̃ defuc̃ti hĩdes in¬
stituti eeñt nam hũs aꝑatur
faciat cũ hũquisũt iñ ꝑtãte tonon¬

Expanded text:
potem unum pluresue, indubitate pro ea parte tuendus est, pro qua parte tue‹re›tur, si ex filia nepos aut mater defuncti heredes institu‹t›i essent: nam his comparfaciat cum his, qui sunt in potest
Abbreviated transcription (Latin):
tes constat si si ua̾ne donatũ fi̾t
exceptis ꝑͥs a testatore mortis cã¬
cõprobata conferrẽtur ad mrilẽ
emancipato sicut accidit iñ portõ¬
nib hnditariis ⁊ legatis̃ intest¬
ato añ mortuo pr̃ suꝑ donacõni¬
b mortis cã fcĩs non pot̾it faliũt¬

Expanded text:
 sed si uarie donatum fuerit exceptis personis a testatore mortis causa, pro rata conferent ad uirilem emancipat‹o›, sicut accidit in portionibus hereditariis et legatis.Intestato autem mortuo patre super donationibus mortis causa factis non poterit filiu
Abbreviated transcription (Latin):
legatoꝵ nõ consisteret s rectius
dicetur ⁊ in emãciꝑatũ solũ dã¬
dam esse actõnem nepoti ⁊ qͥdẽ
nõ ultra quadranteui dem
mis nepotis int̾ eũ ⁊ prẽm eius

Expanded text:
on consisteret. sed rectius dicetur in emancipatum solum dandam esse actionem nepoti, et quidem non ultra quadrantem, 19 Imis nep‹o›tis inter eum et patrem eius
Abbreviated transcription (Latin):
tia eĩ qui in ꝑt̃ate est prodessedi
nes si ꝓp̃ ĩoꝑiã emancipatꝰ ca¬
ue nõ possit nõ statĩ ab eo tͣas¬
ferenda est põ s sustinendũ do¬
nee possit inuẽire fidenissores ut
tũ de hiis que mora det̾iora fut᷑a
sut̃ hus qui inptãte sũt acto tet᷑

Expanded text:
tum ei qui in potestate est prodesse denes.Si per inopiam emancipatus cauere non possit, non statim ab eo transferenda est possessio, sed sustinendum, donec possit inuenire fideiussores, ut tamen de his, quae mora deteriora futura sunt, his
Abbreviated transcription (Latin):
matiã nõ caueat tociꝰ triẽtir eid̃¬
negãdas actõues m. i. uidetur᷑
cauisse qui non ii om̃ibus cauit ꝗ
si ꝑ mopiam sextantis tm̃ tenegan¬
das sic t̃ ut possit supplere cauto¬
nem uel colsonemuł cet̾is modis
quib supradixiꝰ aut curator rem¬
constituatur ei saluam fcũrus hr̃i¬

Expanded text:
ueat, totius trientis ei denegandas actiones nec enim uidetur cauisse, qui non omnibus cauit: quod si per inopiam, sextantis tantum denegandas, sic tamen, ut possit supplere cautionem uel collatione uel ceteris modis quibus supra diximus, aut curator constituatur rem ei saluam facturus: h
Abbreviated transcription (Latin):
est nõ ẽẽ cogũdũ ad cossonem ibi
is qui in ꝑtãte est ad colłonem bo.
cogñdum emãcipatũ ut tm̃ b̾rdi
eiũs conferat quantũ ꝯfeiret ip̃i
fi uiueret ꝗ siañ acceptã .to. põm¬
deceffit suus hĩdem eius p̃tor ita
tmn debebit᷑ inqͥt pio ea ꝑte qua
admissa nõ est iub aũt p̃tor ita
it an pignorib edcm̃ cauipossit
caui ⁊ ita ego qͦ pucos si fr̾ cau̾e e
non possit curator portõpis eiũs
ꝗ redactum est cũ rona propuã
ctõnes denegate sũt oblata pꝰea
cautõne recepit pristinũius qͣn

Expanded text:
est non esse cogendum ad collationem.Ibi is qui in potestate est, ad collationem bonorum cogendum emancipatum, ut tantum heredi eius conferat, quantum conferret ipsi, si uiueret. quod si ante acceptam bonodecesserit suus, heredem eius praetor ita tueri debebit, inquit, pro ea parte, qua admissa non est.Iubet autem praetor ita it. an pignoribus caueri possit,  ita ego quoque puto.Si frater cauere non possit, curator portionis eius cquod redactum est, cum bona propria ctiones denegatae sint, oblata postea cautione recipi
Abbreviated transcription (Latin):
dote ꝑcepit qr mͥm̾ii cã id lucratus
est nõ ex pũs iudicio mulier dotẽ
pronusit qua dͥngñtoꝵ ⁊ dedit fũ¬
dos duos in ducenta p̾t̾ͥea noĩa de¬
ditoꝵ in residua .cc. mox marittꝰ
eius decedens pro dote fundos ei du¬
os non eos quos in dotem acceꝑat
tos acceꝑat reliqͥt fidiq eiꝰ ꝯmisit
ut qͥcqͥd ad se ex hĩditate eiꝰ ꝑne¬
nisset id restituer seio cũmorere

Expanded text:
trimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio. Mulier dotem promisit quadri‹n›gentorum et dedit fundos duos in ducenta, praeterea nomina debitorum in residua ducenta: mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos non eos, quos in dotem acceperat, tos acceperat, reliquit fideique eius commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius peruenisset, id restitueret Seio cum morere
Abbreviated transcription (Latin):
dit io totis legato incẽ ꝗ actõni de
dote inerat ⁊ iõ si int̾ uir̃ ⁊ uxorẽ
ꝯueĩat᷑ nt morte uiri soluto m̃m̃¬
io filio coĩ intͥneiente dos apud
maritti hr̃deni remanet ⁊ marit¬

Expanded text:
 de dote inerat. Et ideo si inter virum et uxorem convenerat, ut morte viri soluto matrimonio filio communi interveniente dos apud mariti heredem remaneret, et mari
Abbreviated transcription (Latin):
hrẽat dotis actõ inchomiinꝰ ꝯpetit ⁊¬
si dotẽ marito plegauit socer an
gatus eẽt młieri restituere au lex
ne ꝯsecuturã ego q̃ro an ꝯmodare¬
presentatõius ii ħ legato sic obser¬
uentur atq si dos ipĩ młieri fuisset

Expanded text:
re: at dotis actio nihilo minus competit, esi dotem marito relegauerit socer, an gatus sit mulieri restituere, an lex n‹e› consecuturam. ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic obseruentur atque si dos ipsi mulieri fuisset
Abbreviated transcription (Latin):
lu̾t cessasslegatũ s ⁊ si mãcipia
fiu̾nt in dot᷑e mestimata ⁊ ħ demo¬
⁊tua sint legatũ dotis in hus ena¬
nescit¶s ⁊ si totem ꝓmiserit nn¬
lier i tedit ⁊ decedens marittꝰ ux¬
oridotem ꝑlegau̾it młier uichã
plius quã lb̾atõnem heõit nã ⁊
si quis ita legaui̾t .c q̃ m archahe¬

Expanded text:
 cesset legatum. Sed et si mancipia fuerint in dote non aestimata et haec demortua sint, legatum dotis in his euanescit. Sed et si dotem promiserit mulier neque dederit et decedens maritus uxori dotem praelegauerit, mulier nihil amplius quam liberationem habebit: nam et si quis ita legauerit 'c
Abbreviated transcription (Latin):
tbto suo italegauit prãri uolo phi¬
Noni usq dũmuit quiñquagesimã
om̃is reoditꝰ qui p̾dũs a colonis uł ep̃
reoditꝰ dũtaxat qͥnqͣgesimas legatas
lic piedia uendita sũt aub̾to cui
fiunidũ legau̾at ferentẽ ana sexa.¬

Expanded text:
to suo ita legauit: 'praestari uolo Philoni, usque dum uiuet, quinquagesimam omnis reditus, quae praediis a colonis uel empreditus dumtaxat quinquagesimas legatas, licet praedia uendita sunt. A liberto, cui fundum legauerat ferentem annua sexa
Abbreviated transcription (Latin):
nimo relictũ adhuc eius esse ꝯditõ¬
nis uxor gͥ sirogetur uł dotẽ uł ꝙ
pro dote legatũ est uł ꝗ i uitem
dotis ascriptũ est sibi restimere
cogetur nͥ eatenus quatenꝰ diximꝰ

Expanded text:
nimo relictum, adhuc eius esse condicionis. uxor igitur si rogetur uel dotem uel quod pro dote legatum est uel quod in uicem dotis ‹e›i adscriptum est restituere, non cogetur nisi eatenu
Abbreviated transcription (Latin):
ubitlegass is enim fundus pp̃illã
ad me ꝑuenit oĩmꝰ debet᷑ fundus
nã quicqͥd demõstrate rei adicitur
luit piegare nlłus mom̃ti essele¬
gatũ quippe nupta est. s si uoluit
eam reciꝑe totalem pecĩam inqͥt
utile erit legatũ si tñ ħ dotẽ rece

Expanded text:
ndus propter illam ad me peruenit', omnimodo debetur fundus: nam quidquid demonstratae rei additur luit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est: sed si uoluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit lega tum. si tamen haec dotem rece
Abbreviated transcription (Latin):
maritto ex ꝑte hr̃de instituto a socͥo
dote p̃iegata legatũ docis falcidia
passurũ uidel qr adhuc ꝯstante m¬
m̾io indebita dos uideatur p̃legata
uerũ ꝙ falcidia recidit in fam̃ h̾cisꝯ¬

Expanded text:
redi instituto a socero dote praelegata legatum dotis Falcidiam passurum, videlicet quia adhuc constante matrimonio indebita dos videtur relegata, verum quod Falcidia reccidit, in fami
Abbreviated transcription (Latin):
quociẽs ipã in m̾im̃o decedit nł
diuorciũ int̾uenit ¶ Uerũ est mod̾
in dote p̃legata esse repsentatõis
quãnis aniadie dos płretur Ie̾
⁊ illud ꝗ ob res donatas hodie pꝰ¬

Expanded text:
quotiens ipsa in matrimonio decedit uel diuortium interuenit. Et uerum est commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamuis annua die dos praestaretur: Est et illud, quod ob res donatas hodie po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtĩeat pꝰ cuiꝰ nouissimi decessũ
meis hĩtatõnes in tomo quam¬
diu uinãt plancie ⁊ trophenie
dietas om̃s quib uti ꝯsueuit ha¬
bitet quã tomũ pꝰ mortem eoꝵ¬

Expanded text:
imi decessum meis habitationes in domo, quamdiu vivent: Pactiae et Trophimae diaetas omnes, quibus uti consuevit: habitet quam domum post mortem eo
Abbreviated transcription (Latin):
etatem ad segatariũ uoluit ꝑtĩ¬
n̾e nͨ plus trãsmittat ad succes¬
sorem suũ qui nondũ hr̃e cepit
si fundus duob alii ususfr̾ lega¬
tus sit nõ triences s semisses in

Expanded text:
etatem ad legatarium uoluit pertinere nec plus transmitti ad successorem suum, qui nondum habere coepit coepisset. Si fundus duobus, alii usus fructus legatus sit, non trientes in
Abbreviated transcription (Latin):
peciũ am prõnum test̾o legasse qͣ q
ea re test̾o ita caiuisse pecñam qũa
ticio lib̾to ⁊ alip̃no mõlegam esse
ras quadrãtes quãtus aut̃ sũptur
ei statuendus sit̃ tu .pn. me cũpũs
an hr̃des a p . mͦ. sat̃ acciꝑe debu̾nt
ulla exigende sat̃o acõuis qmemo¬

Expanded text:
ronum testamento legasse deque ea re testamento ita cauisse: 'pecuniam, quam Titio liberto et alumno meo legaui, esse ras quadrantes: quantum autem in sumptum ei statuendum sit, tu, Publi Maeui, an heredes a Publio Maeuio satis accipere debuerint ulla exigendae satisdationis commemo
Abbreviated transcription (Latin):
tateͣ ꝑueniret cũ aũt implesset ẽã
ecatem ꝑtem dumdiã h̾iditatis ei
restitueret filins deducta dodrãtis
ꝑte quarta ex quaistitutꝰ erat
nou̾ce hĩditatẽ resticuit ⁊ p̾ea adĩ¬
dum quantũ cum eo qui falcidie
noiẽ filiꝰ deduxias semissem fac̾
stenoꝵ .c. ita legnuit ut alt̾nis an¬
mꝰ exusuris eiusdem c̾camia noĩe
ip̃ns celebrarẽtiu̾ adiecit ħ u̾ba

Expanded text:
tatis pervenerit, cum autem implesset eam aetatem, partem dimidiam hereditatis ei restitueret. filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, novercae hereditatem restituit et postea imdum, quantum cum eo, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem facerestenorum centum legauit, uti alternis annis ex usuris eiusdem certamina sub nomine ipsius celebrarentur, et adiecit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ mͣ testͥo suo ira adiecit feliciq̃
licerũ eẽ iussi usũf. fundi uesti¬
diam legͥam cꝰ ꝓprietater puto
te ꝯsecuturũ si nõ ꝯtend̾is cũ ħ¬
⁊ hr̃s oiã facito ut amici sitis ħ
fundi legata situideatur filios ex
seio ⁊ filiã ex alio maritto hĩtes
instituit equis porcõnib ⁊ mr̃i
ita legau̾at elie dorcadie nir̃i

Expanded text:
mento suo ita adiecit: 'Felici, quem liberum esse iussi, usum fructum fundi Uestigiani lego: cuius proprietatem puto te consecuturum, si non contenderis cum htu, heres, omnia fac, ut amici sitis: hfundi legata uideretur. Filios ex Seio et filiam ex alio marito heredes instituit aequis portionibus et matri ita legauerat: 'Aeliae Dorcadi matri
Abbreviated transcription (Latin):
cũ undecim annos impleui̾t cͥta re¬
ciñam eileganit io q fris eius fidicõ.
a quo pecũt iñ ħ uba a te peto sei
ut ab aunis xii ẽtatis ad studia lib̾a¬
ua fu̾s tui infas mr̃i eiꝰ annua tot
restituał⁊ ad te reoditꝰ predioꝵ illo
ꝵ ꝑtineat quoad ꝑuẽiat fr̾tuꝰ ad¬

Expanded text:
tuordecim annos impleuerit, certam pecuniam ei legauit idque fratris eius fidei commisit, a quo petit in haec uerba: 'a te peto, Sei, ut ab annis duodecim aetatis ad studia liberalia fratris tui inferas matri eius annua tot restituas: et ad te reditus praediorum illorum pertineant, quoad perueniat frater
Abbreviated transcription (Latin):
finitur cũ nsusfr̾ fuuatur ⁊ usꝰ
fructus sic legaĩ potest .tͣ. usira
fr̾ fundi do lego ⁊ quociens ꝯꝙ
capite minutus erit eund̾ usũ
fruc ei do. illud cerce ampliusẽ
in hoc legato ꝗ in ingressu cͦl an¬
ni si decessit legatarnus eius anͣ
legatũ ħ̾rdi suo reliquit ꝗ inusu
fructu ita nõ est cũ fructuarius

Expanded text:
us finiatur: et usus fructus ita legari potest: 'Titio usum fructum fundi lego et quotiensque capite minutus erit, eundem usum fructum ei do'. illud certe amplius in hoc legato, quod in ingressu cuiuslibet anni si decesserit legatarius, eius anni legatum heredi suo relinquit: quod in usu fructu non ita est, cum fructuarius
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ ͤ pꝰ. sb̃stitutus eiꝰ utrñ uncia
legata prãt an uoͥ ex semisse ⁊ ue¬
rus est ex semisse s ex unciã om¬
nib ex reliqͥs ub̃is ⁊ ꝑentib. con¬
tra qͦ si ex dodrante istitutu eõ¬
misso edcõ semissem acceꝑit .u. pͫ.¬

Expanded text:
nem: substitutus eius utrum ex uncia legata praestat an uero ex semisse? et uerius est ex semisse sed ex uncia omnibus ex reliquis liberis et parentibus. Contra quoque si ex dodrante institutus commisso edicto semissem accep
Abbreviated transcription (Latin):
ad auct̾ meam ꝯseruãdam pot̾is
siuelis fac̾e alit̾ atq si cob̾rde da¬
to tͥ idem scͥpserĩ nã siue te solũ
dap̃nau̾o ut monum̃tum faci
ip̃ius quĩ ⁊̃ si utͥq inssi estis fac̾e¬
ħ inuicẽ actõnem he̾bitis ad a¬

Expanded text:
atem meam conseruandam poteris, si uelis, facere. aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero: nam siue te solum damnauero, uti monumentum faciaillius: quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, inuicem actionem habebitis. ad a
Abbreviated transcription (Latin):
tõnem ꝯpeciisse ei cui ꝑdia lu¬
caciana legata sũt ⁊ iõ cũ an¬
nua legata fui̾nt mortualegͣ¬
taria finitum legatũ inͦ
legauit. lut. uiro bono. cuiͦ
obsequio gras ago daĩ uolo ã¬
nuos quãdu muet aureos .x
si reb nepotis mei interuẽiat
onmem q ammĩstratõnem
nr̃ nepotis m̃ĩ ad souicitudine
probande oꝑe cã remotus eẽt
a negociis que ammĩstrare ẜ¬

Expanded text:
tionem competisse ei, cui praedia Lutatiana legata sunt, et ideo, cum annua legata fuerint, mortua legataria finitum legatum uidelegauit: 'Lucio Titio uiro bono, cuius obsequio gratias ago, dari uolo annuos quamdiu uiuat aureos decem, si rebus nepotis mei interueniat omnemque administrationem rerum nepotis mei ad sollicitudinem probandae operae causa remotus esset a negotiis, quae administrare
Abbreviated transcription (Latin):
dem n  miua huis ubis legauit
rei post obitum sac̾doti ⁊ iernfili¬
lo ⁊ lib̾cis qui iñ uio templo enĩt dena¬
ria x. die nũdinaꝵ quasibi posĩ qrͣ
utrũ is dũtieat qui eo tp̃r. quo lega¬
batur in reb huãnis ⁊ in eo offo̾ fu̾it
debitũ sit̃ an ⁊̃ qui in loco eoꝵ successe

Expanded text:
m. Annua his uerbis legauit:rei post obitum sacerdoti et hierophylaco et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui'. quaero, utrum his dumtaxat, qui eo tempore quo legabatur in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his qui in loco eorum successe
Abbreviated transcription (Latin):
stem meam uideat᷑ pro ꝯditõne
hoc ubuni eẽ mea ut ea demũ
que iuiꝰ sũt uideant᷑ iegata ꝗ nõ
puto fortit᷑ posse defendi s pocꝰ
⁊ ħͥ uestẽ uł uinũ suoꝵ q nu̾o

Expanded text:
stem meam', uideatur pro condicione hoc uerbum esse 'mea', ut ea demum, quae illius sint, uideantur legata. quod non puto fortiter posse defendi, sed potius et hic uestem uel uinum, quod suo
Abbreviated transcription (Latin):
s qui ꝯples ub̾tos reliq̃bat tͥb
ex hiis fundũ legau̾at ⁊ pecieratut
curarẽt ne de noĩe suo exiret qͣi ex
q uł alti ex hũs qui sibi in legato ꝯ¬
uĩcti eeũt relinq̃re ꝑtem suã debet
an possit uł alii comb̾to suo reluq̃¬
re eam platuit ⁊ si uolũtatis qõ es¬
set satis illũ fcũrum ⁊ si aliĩ reliqͥs¬
set ꝗ si ulłi dedisset occupãtis añt

Expanded text:
 qui complures libertos relinquebat, tribus ex his fundum legauerat et petierat, ut curarent, ne de nomine suo exiret. quaereique uel alteri ex his, qui sibi in legato coniuncti essent, relinquere partem suam deberet, an possit uel alii conliberto suo eam relinquere. placuit, etsi uoluntatis quaestio esset, satis illum facturum, etsi alii reliquisset. quod si nulli dedisset, occupantis an
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ hrcem instituit ⁊̃ hĩs ft̾u̾s intͣ
pub̾tatem decedat puto a sb̾stitu¬
to eo filio om̃ino legata prãri nõ
tutũ eius legatũ nõ deb̾e acuec ꝗ
si uitestato fr̃e successerit qr nõ pͥu¬
cipalit̾ s ꝑ successonem ad eũ boã¬

Expanded text:
filium heredem instituit et heres factus intra pubertatem decedat, puto a substituto ei filio omnino legata praestar‹i›tutum eius legatum non debere ac ne quidem si intestato fratr‹i› successerit, quia non principaliter,
Abbreviated transcription (Latin):
uitate difficile profectus sit
ea aut̃ assidue proficistatur
an lib̾ci cũ ea prosicisci deteãt
R nõ posse absolute Reri cũ
est Item qͣr cũ profiscitõnes
eam secuti non fũt an legatu

Expanded text:
vitate difficile profectus sit, ea autem adsidue proficiscatur, an liberti cum ea proficisci debeant. respondi non posse absolute responderi, cum est. item quaeritur, cum proficiscens eis eam secuti non sint, an legatum
Abbreviated transcription (Latin):
de amuia biua tͥma die sensisse
proponatꝰ ¶si cuic̾ta quãtitas le¬
getur ⁊ quoad prẽtur in singłos
ator prãri legatũnal s ⁊ in usu¬
ris hactenꝰ d uale quatenꝰ mod̾
probabilem usuraꝵ nõ excedit

Expanded text:
de annua bima trima die sensisse proponatur. Si cui certa quantitas legetur et, quoad praestetur, in singulosator praestari, legatum valet: sed in usuris hactenus debet valere, quatenus modum probabilem usurarum non excedit
Abbreviated transcription (Latin):
dem Lana legata uestẽ q̃ ex ea
nauis armariũ ne eꝑ ea scm̃ nõ
uẽdicet¶Nane añ legata diss¬
oluta n mat̾ian nauis debetur
massa añlegata cisi ex ea fcĩ exi¬
gi possũt

Expanded text:
 Lana legata uestem, quae ex nauis armariumue ex ea factum non uindicetur. Naue autem legata dissoluta neque materia neque nauis debetur. Massa autem legata scyphi ex ea facti exigi possunt
Abbreviated transcription (Latin):
pnatꝰ sinere me utt frui funido si
in initõ auni quo cose ded̾em nio¬
ram fec̾i̾t l pꝰea paciatur qr cult᷑a
sim exclusus tñ tociꝰ anni noĩe mͥ
tũbituis q̃ ad modũsi diurnas oꝑas
sticidae dap̃natꝰ nõ a mane s a sẽ¬
xta hora diei det tocuis diei uoĩe
tenebitur

Expanded text:
inere me frui fundo si initio anni, quo colere deberem, moram fecerit, licet postea patiatur, quia cultura sim exclusus, tamen totius anni nomine mihi tenebitur: quemadmodum si diurnas operas Stichi dare damnatus non a mane sed a sexta diei hora det, totius diei nomine tenetur
Abbreviated transcription (Latin):
pĩ fa. iuter in banos anu̾are so¬
licus est ꝗ maxĩe ex ublłis farmi¬
ł idem cibarius teprehũdi po¬
test uenatores ⁊ aucupes mur¬
banis an in rusticis ꝯtineantur
eus m̃aris muliones de urbano
testator eos destinatos h̾ebat
Eũ qui natꝰ est ex ancilla nrba¬
na ⁊ missus in ĩnllã nutͥendꝰ
int̾im in neutris ẽẽ quidãpu¬
tant uideamꝰ ne in urbanis eẽ
intlłigatur ꝗ mag̃placet¶ Ser¬
iis legatariis legatis si idem
lecticarius ⁊ cocus dͥ accedet le¬
gato ¶Si aluiñne alii cursores
aut in gñe utͥq sint płmq cõ¬
mimicabitur

Expanded text:
are solitus sit: quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit. Venatores et aucupes utrum in urbanis an in rusticis contineantur,eos numerari. Muliones de urbano testator eos destinatos habebat. Eum, qui natus est ex ancilla urbana et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant: videamus, ne in urbanis esse intellegatur, quod magis placet. Seruis lecticariis legatis si idem lecticarius sit et cocus, accedet legato. Si alii uernae, alii cursores aut in genere utrique sint, plerumque communicabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
quid in huis ꝯditũ erit que m̃bra
tur nͨ easint ex acta cũ moriar
lic iuoratõnes meas tranciata
suit ⁊ cautõnes ad auctorẽ meũ
transtułim ħͥ ꝙrograhpha debi¬
toꝵ ⁊ pecĩã cum eẽt profecturꝰ
in urbem in lat̾alib ꝯdidit ⁊ cy¬
rographis exactis qua peciũa ro¬
gata reu̾sus iñ puam pꝰ biennĩ¬
um ob crographa p̃dioꝵ que¬

Expanded text:
quid in his conditum erit, quae membranulis tur nec ea sint exacta cum moriar, licet in rationes meas translata sint et cautiones ad actorem meum transtulerim'. hic chirographa debitorum et pecuniam, cum esset profecturus in urbem, in lateralibus condidit et chirographis exactis quam pecunia erogata reuersus in patriam post biennium alia chirographa praedioru
Abbreviated transcription (Latin):
que qͣ ibĩ ecũt cũmoriar. num¬
mos exactos ad diem a debitorib
ut alũs noĩb couocarent᷑ non
puto legatos eẽ ⁊ laboͥuis distĩc¬
tõnem ualde piobo qui scͥpsit nͭ
ħ cuũ abeet minꝰ esse legatũ nͨ
ꝙ caũ ibi sit mag̃ ẽẽ legatũ¬

Expanded text:
que mea ibi erunt, cum moriar', nummos ad diem exactos a debitoribus, ut aliis nominibus collocarentur, non puto legatos esse et Labeonis distinctionem ualde probo, qui scripsit nec quod casu abesset, minus esse legatum nec quod casu ibi sit, magis esse legatu
Abbreviated transcription (Latin):
fusi reddit citulo seianoꝵ accep¬
to legati eeñt basueas legate
douius ẽẽ portõnem ꝯstabat ꝙ
si eas publice p̃buit trã doraꝰ eẽ
portõnem balneas si ꝑdomũ qͦ
intͥnsetꝰ adirent᷑ ⁊ in usu ꝑũs fa

Expanded text:
fusi reditus titulo Seianorum accepto lati essent. Balneas legatae domus esse portionem constabat: quod si eas publice praebuit, ita domus esse portionem balneas, si per domum quoque intrinsecus adirentur et in usu patris fa
Abbreviated transcription (Latin):
dem a d̾ hiis ubis reuctũ est qͥcqͥ
ex hĩditate boĩs ue m̾is ad te ꝑ¬
uen̾it cũ morieris restituas fruc¬
tus quos hr̃s uinꝰ ꝑcepit itẽ q̃ fru¬
cuũ uice sũt nõ ueĩre  pͥlacuisse
uec n. qͥtꝗͣ propõi ex quo de hus qͦ
restituendis cestat̾ricẽ intllexisse
probariꝑ᷑ Id̾testator qui uũtis
fidiq reliq̃bat sp̃stintõne int̾ eosꝰ
fcã exp̃ssit ut pꝰ mortẽ extͣimi ad
mortuꝰ est an is ad fid̾iqͣ admitti

Expanded text:
d his uerbis relictum est: 'quidquid ex hereditate bonisue meis ad te peruenerit, cum morieris, restituas', fructus, quos heres uiuus percepit, item quae fructuum uice sunt non uenire placuisse: nec enim quicquam proponi, ex quo de his quoque restituendis testatricem rogasse probari potes relinquebat, substitutione inter eos facta expressit, ut post mortem extremi ad mortuus est, an is ad fideicommissum admitti
Abbreviated transcription (Latin):
nõ siłł in legatarii ꝑͣ custodiripn¬
blicius scripsitdem
uissa tacite milligi potuissent nec
eeñt obfut᷑a᷑ ꝗ obuenit si alicui ita
legatur ticio x. dolego. si meiuꝰ ca¬
pitoliũ ascñdit̃ nã quãuis in arbi¬
trio meuii sit an capitoliũ ascñ¬
dat ⁊ uelit offic̾e ut ticõ legatũ
debeatur nõ cñ pot̾it alũs ubis
utilit legari Si meuiꝰ uoliũt ti

Expanded text:
 in legatarii persona custodiri Publicius scribit. 52 issa tacite intellegi potuissent nec essent offutura. quod euenit, si alicui ita legatur: 'Titio decem do lego, si Maeuius Capitolium ascenderit'. nam quamuis in arbitrio Maeuii sit, an Capitolium ascendat et uelit efficere, ut Titio legatum debeatur, non tamen poterit aliis uerbis utiliter legari: 'si M
Abbreviated transcription (Latin):
ri si eosdũtaxat sup̃tus quos meũ
adiecto eo ꝗ nõdeductis fructib ĩ
to Quidã ticio .c legau̾at dem̃ in
fra ita nisserat qͣs pecĩas cuiqle¬
gauieas hĩs meꝰ simr̃ mã morit᷑

Expanded text:
ri, sed eos dumtaxat sumptus, quos in eum adiecto eo, quod non deductis fructibus imto.Quidam Titio centum legauerat, deinde infra ita iusserat: 'quas pecunias cuique legaui, eas heres meus, si mater mea morit
Abbreviated transcription (Latin):
hĩdes institucos ꝑtin̾e acq si cõ¬
dicõ ad c̾cas ꝑͣs accõmodata fu̾i̾t
cam refr̾e debemꝰ ad cũ dñtaxat
gradũ quo hee ꝑͤ institute fu̾nt¬
cũ ita in cestõ scͥptũ erat ut aͥd in
foro fiat n ascͥptũ erat in quo
foio labõ ait si uõ apparuit qͥd
foro faciendũ iu qͦ hͥ qͥ testm̃

Expanded text:
des institutos pertinere: at quae condicio ad certas personas accommodata fuerit, eam referre debemus ad eum dumtaxat gradum, quo hae personae institutae fuerunt.Cum ita in testamento scriptum erat 'ut aliquid in foro fiat' neque adscriptum erat in quo foro, Labeo ait, si non appareat, quid foro faciendum, in quo is qui test
Abbreviated transcription (Latin):
huis p̃diis huĩss h̃di suo reuqͥs¬
se ⁊ eũ uidi contͣ uolũtatem ce¬
septicia uł ab hĩdib potuss et
u̾ba quid̃ uidentur rep̃sentare
sferre nec qͥcqͣ nuit q septicia
decessit nã ⁊ si puer uiu̾ nõ pͥ¬
us septicie hĩdes quã septicia
possent ꝯueĩri

Expanded text:
his praediis habuisset, heredi suo reliquisse: etenim uideri contra uoluntatem teSepticia uel ab heredibus potuisset. et uerba quidem uidentur repraesentare sferre. nec quicquam mutat, quod Septicia ante decessit: nam etsi puer uiueret, non prius Septiciae heredes quam Septicia possent
Abbreviated transcription (Latin):
xui nõ ipleu̾it annos petouti
reddas ea ⁊ restituas ꝓublio m¬
euio ⁊ grio cornelio qr̃o cũ sep¬
ticia tecesserit deiũ filiꝰ qͥutu
deciniũ ager anuũ defuc̃tus sit
au rep̃sendetur fidiꝯ .xu. anno

Expanded text:
 non impleuerit, peto uti reddas ea restituas Publio Maeuio et Gaio Cornelio'. quaero, cum Septicia decesserit, deinde filius quintum decimum annum agens defunctus sit, an repraesentetur
Abbreviated transcription (Latin):
tũ sit fuũ stiꝯ qmĩdeticio emi fundũ
tuscłanũ qui mͥ a seio donatꝰ est uã
fi ꝯstat de qͦ hoĩe de qͦ fũdo sensit te¬
stator ad rẽ nõ ꝑtin sis quẽ emuis¬
se sigͥficau̾i̾t douatꝰ eet añ quã dona¬

Expanded text:
de Titio emi' 'fundum Tusculanum, qui mihi a Seio donatus est'. nam si constat, de quo homine, de quo fundo senserit testator, ad rem non pertinet, si is, quem emisse significauit, donatus esset, aut quem dona
Abbreviated transcription (Latin):
q erit scͥptꝰ hr̃s sb̃ ꝯditõne si iu¬
rau̾it se .x. daturũ aut monum̃¬
tũ fcũrũ quãuis u̾bis edcĩ ad hrd¬
itatem uł legatũ admittatur tũ
ꝯpłłitur fac̾e id q fcũrum se uira¬
re iussus est solo uire uirãdo re¬
misse Cũ ead̾ res alt̾i pure alt̾i
sb̾ ꝯditõne legetur aut cũ alt̾
pure alt̃ sb̃ ꝯditõne hrs scͥptꝰ est

Expanded text:
ne 'si iurauerit se decem daturum' aut 'monumentum facturum', quamuis uerbis edicti ad hereditatem uel legatum admittatur, tamen compellitur facere id quod facturum se iurare iussus est solo iureiurando remisso.Cum eadem res alteri pure, alteri sub condicione legatur aut cum alter pure, alter s
Abbreviated transcription (Latin):
ta esset sticus qui neꝰ est nõ qͥ meꝰ
erit s ꝯditõ tał ita accipi debet qͣ¬
tenus meus erit ut si totũ aliena¬
ueau sogatum extingatur si ꝑ¬
tem pro ea ꝑte tebeat᷑ que cesta¬
tous mortis tempore fuit¬
ator ꝑtem alienasset᷑ ⁊ reliꝗͣ dũ
aliquid ei fundo augmentũ lega¬
tario acced̾et ¶s  scͥptũ sit luci tiaꝰ
hes meꝰ aut memiꝰ h̾es meꝰ x seioda¬
to cum ntroq si uelit seiᷤ aget ut
sicũ uno actũ sit ⁊ solutũ alt̾ lił̾e¬
tur qͣi si duo rei promittendi in
solidũ obligati fuissent qͥd gͦ si ab
alt̾o ꝑtem pecierit liberũ erit ab
alt̾ntro ei reliqũ pet̾e ¶Id̾ erit ⁊ si
alter partem somusset Su ita legͣ

Expanded text:
ta esset 'Stichus qui meus est', non 'qui meus erit'. sed condicio talis accipi debet 'quatenus meus erit', ut, si totum alienauerit, legatum exstinguatur, si partem, pro ea parte debeatur, quae testatoris mortis tempore fuator partem alienasset, reliquam dumtaliquid ei fundo, augmentum legatario cederet. Si ita scriptum sit: 'Lucius Titius heres meus aut Maeuius heres meus decem Seio dato', cum utro uelit, Seius aget, ut, si cum uno actum sit et solutum, alter liberetur, quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuissent. quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si alter
Abbreviated transcription (Latin):
h̾edem dare mͥ dap̃nau̾it ratũ esse
legatũ ⁊ angustiastemꝑis legato nͥ¬
nocere. Regla uiris cuuł est que ef¬
qͦ teruis legare possimꝰ ¶ulegatis no¬
uissime scͥpture ualent qr ⁊ mutare
cã precedentis legati uł in diem uł
logatũ potest s si sb̃ alia ⁊ alia ꝯdi¬

Expanded text:
e mihi damnauerit, ratum esse legatum et angustias temporis nihil legato nocere. Regula iuris ciuilis est, quae efrum quoque seruis legare possumus. In legatis nouissimae scripturae ualent, quia mutari causa praecedentis legati uel die uel  potest. sed si sub alia et alia condi
Abbreviated transcription (Latin):
desiderant codicilli set uicem re¬
stamenti exibent testamento au¬
p̃  et cum ea testatoris uolun¬
tas fu̾it ut ex uni̾sa hr̃ditate le¬
gata erogarentur dicendum sce¬
iptis hĩdib profut᷑am doli excep¬
tõnem si ampliꝰ quã hereditaria
porcio petatur I dem¬

Expanded text:
desiderant codicilli, sed uicem testamenti exhibent: testamento au Sed cum ea testatoris uoluntas fuerit, ut ex uniuersa hereditate legata erogarentur, dicendum scriptis heredibus profuturam doli exceptionem, si amplius quam hereditaria portio petatur.
Abbreviated transcription (Latin):
dem. Si quis infundi uocabło erogͣ¬
u̾it ⁊ cornelianũ pro semproniano
nonnaui̾t debrbit᷑ semphionianꝰ
¶set si iñ corpore eu nunt uo de beit᷑
qd ͥ siquis cũ ulłet uestẽ legare suꝑ

Expanded text:
m. Si quis in fundi uocabulo errauit et Cornelianum pro Semproniano nominauit, debebitur Sempronianus: sed si in corpore errauit, non debebitur. quod si quis, cum uellet uestem
Abbreviated transcription (Latin):
datũ eẽt pro non scͥpto hẽtur̃
Codicilloꝵ ius singłare est ut
codicilloꝵ tp̃r testatoris intlłi¬
git᷑ alieno suo lib̾tas data ⁊ iõ
l directe lib̾tates deficiũt accñ¬

Expanded text:
datum esset, pro non scripto habetur. Codicillorum ius singulare est, utcodicillorum tempore testatoris, intellegitur alieno seruo libertas data. et ideo licet directae libertates
Abbreviated transcription (Latin):
uestem nõ deberi quẽadmod̾ si qͥs
hes erit dampnax esto tot dare ab
duntaxat possumus optaro¶Labeo
ait̃ cũ certa res aut ꝑsona legat᷑
ita qui meꝰ erit cũ mouar ħes da¬
to ⁊ cois sit cotũ debi trebaciũ ue

Expanded text:
uestem non deberi, quemadmodum si quis heres erit, damnas esto dare', ab dumtaxat optare possumus. Labeo ait, cum certa res aut persona legatur ita: 'qui meus erit cum moriar, heres dato' et communis sit, totum deberi. Trebatium ue
Abbreviated transcription (Latin):
test̾o prohibuit cestamẽtariũ m̃¬
troire uolente eo face̾ testm̃ uł
nuitare duius adrianus ꝯstituit
deuegari eĩ tebe̾ act̾ones denega¬
tis qr ei actõnibns fisto locũ fore
Si dñs colo fet̾it ne testmũ muta¬
retur mñquo seruꝰeius scͥptuserat

Expanded text:
ento, prohibuit testamentarium introire uolente eo facere testamentum uel mutare, diuus Hadrianus constituit denegari ei debere actiones denegatisque ei actionibus fisco locum fore. Si dominus dolo fecerit, ne testamentum mutaretur, in quo seruus eius scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
successores eoꝵ subsidiaria actone¬
ag̾e possut¶ Si curatores flu̾t mi¬
nus y donei dati dd̾ est ten̾i magrã¬
tus oport̾e si ex suggestu eoꝵ uł no¬
nũb ab eoͦ acceptis p̃ses ded̾it s ⁊
si ad eos remisit uł ipĩ dent uł pꝰ
datõnem ut exig̾e̾nt sat̃datõnem
ꝑiełm ad eos ꝑtinebit¶Magrati¬
bus imputatur ⁊̃ si õmo tutor ulcꝰ¬
ator datus nõ sit s ita demũ ten̾e¬
tur si moniti nõ dederit᷑ iõq dap̃¬
nũ qd impub̾es uł adolescũtes me¬
dio tp̃r passi sũt ad eos magr̃atus
ꝑtine nõ ambigit᷑ quia munere
mandato nõ ꝑuerũt Istiend̾ aũt
ẽ si magratꝰ mũicipales data oꝑa¬

Expanded text:
successores eorum subsidiaria agere possunt. Si curatores fuerunt minus idonei dati, dicendum est teneri magistratus oportere, si ex suggestu eorum vel nominibus ab eis acceptis praeses dederit. sed et si ad eos remiserit, ut ipsi dent vel post dationem ut exigerent satisdationem, periculum ad eos pertinebit. Magistratibus imputatur etiam, si omnino tutor vel curator datus non sit: sed ita demum tenentur, si moniti non dederint. ideo dauod impuberes vel adulescentes medio tempore passi sunt, ad eos magistratus pertinere non ambigitur, qui munere mandato non paruerunt. Sciendum autem est, si magistratus municipales data op
Abbreviated transcription (Latin):
tuffri oꝑt̾e quale defũctus susceꝑit
hoc eo ꝑtiu ut nõ excusetur hĩssi
dicat se inst̾ra tutelaria nõ inueĩ¬
sse nã cũ ex om̃ib bone fid̾i iudici¬
is pp̃ dolũ defuc̃ti hĩs teneat᷑ id̾ puto

Expanded text:
tere, quale defunctus suscepit. hoc eo pertinet, ut non excusetur heres, si dicat se instrumenta tutelaria non invenisse: nam cum ex omnibus bona fide iudiciis propter dolum defuncti heres teneatur, idem puto