comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uana opinio. qr sine hũore ñ iã hu¬
mꝰ s arida g̾minauit aũqͣ. solis fotꝰ
susciꝑet. ĩmo pͥusꝙͣ sol ip̃e fieret. nł¬
lo labore hoĩnũ s diuino mun̾e sine
satione fruges. fructus sine semine
tã uecessarii tã grati tãq utiles ad
illã dei uocẽ pulularunt. ut re¬
pletis ũ solũ usui sint s delectatioĩ
Nlam siue in radicib siue in corticib
seu ÷̃ in medullis. aut foliis aut
fructib siue seminib qͥcquid fac¬
tum ẽ totũ fecit d̾s. ut ex eis sustẽ¬
taret᷑ hois infirma natura. uel re¬
leuaret᷑ infirmata uł custodiret᷑ sa¬
na. uł sanaret᷑ minꝰ debito custodi¬
ta. Non gͥ ĩpendant hoĩes honorẽ

Expanded text:
vana opinio, quia sine humore non jam huvana opinio, quia sine humore non jam humus, sed arida germinavit, antequam solis fotus susciperet, imo priusquam sol ipse fieret; nullo labore hominum, sed divino munere, sine satione fruges, fructus sine semine tam necessarii, tam grati, tamque utiles, ad illam Dei vocem pullularunt, ut repletis non solum usui sint, sed delectationi. Nam sive in radicibus, sive in corticibus, seu etiam in medullis aut foliis aut fructibus sive seminibus, quidquid factum est, totum fecit Deus, ut ex eis sustentaretur bominis infirma natura, vel relevaretur infirmata, vel custodiretur sana, vel sanaretur minus debite custodita. Non i
Abbreviated transcription (Latin):
tu t̾re d̾s dispone̾t ait. Congregen¬
tur aque in loc̃ unũ. ⁊ appareat a¬
rida. Fem̃ ꝙ ẽ ita. Et dixit dñs. Ger¬
minet t̾ra herbam uirentẽ. ⁊ c̃.
Conside̾mꝰ ꝙͣ uiuꝰ sit sermo dĩ ⁊ efficax.
ꝙͣ. utilis ⁊ uelori uor ista g̾minet
moris sine calore solis. sũ er̾citio hu¬
mani laboris g̾minauit. Solent
eiũ pleriq dicere. nͥ dem̃tia aeris
t̾ras humectaui̾t. uł solis calor mo¬
deratior cepefeci̾t. uł exercitio hũa¬
ni laboris culte fuint g̾mnare ñ
possunt. Nam ꝓpt̾a quidã maie tã¬
ꝙͣ dee humoris in capite maii. cui
eciã mensem illũ dedicantes a mai¬
a maiũ dixerunt. Qui error qͥbdã
e dissuaderi ñ pot̾ diuinũ ĩpendert̃
⁊ ĩpendunt cultum. Alii uͦ soli eo
qd̾ uͥtute sua t̾rar̃ sinꝰ penetret. ⁊ spar¬
sa foueat semina. ⁊ rigentes gelu
uenas relaxet arboꝵ. Alii uͦ ꝓ diu̾¬
sis bñficiis hoĩb tanqͣ. diis diu̾sos
deputabant honores. S facescat

Expanded text:
tu terrae Deus disponeret, ait: Congregentur aquae in locum unum, et appareat arida. Factumque est ita. Et dixit Deus: Germinet terra herbam virentem, etc. Consideremus quam vivus sit sermo Dei et efficax ; quam utilis et velox vox imoris, sine calore solis, sine exercitio humani laboris germinavit. Solent enim plerique dicere, nisi clementia aeris herbas humectaverit, vel solis calor moderatior tepefecerit, vel exercitio humani laboris cultae fuerint, germinare non possunt. Nam propterea quidam Maiae, tanquam Deae humoris in capite Maii, cui etiam mensem illum dedicantes a Maia Maium dixerunt; qui error quibusdae dissuaderi non potest, divinum impenderunt et impendunt cultum. Alii vero soli, eo quod virtute sua terrarum sinus penetret, et sparsa foveat semina, et rigentes gelu venas relaxet arborum; alii vero pro diversis beneficiis, hominibus tanquam diis diversos deputabant honores. Sed facessat
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ in creatore. Qͥa neq qͥ plantat
est aliqͥd neq qui rigat s qui t̾ram
g̾minare facit.⁊ dat g̾minib in¬
crem̃tũ. Omĩa que fecit aut esui
aut usui hũano nata sunt. nã qd̾
ad escam ñ adiuuat ualet ad medici¬
nani. Isi qͣ tͥ noxia uideant᷑. ĩnoxiũ
tũ aut feris aut auib ministrant
pabulũ. ut sic redeant adhũanum
ꝓuentũ. Nani sturm ciciitis. ⁊ hoies
sturnis utunt᷑. Cerui colubris. ⁊ ho¬
mines c̾ius. ⁊ si qͣforte sunt q̃ nulli
ꝓsunt ĩmo noceant tñ ad hoc fcã
sunt ut ħo in ip̃is aut puniat᷑ aut
ex̾ceat᷑. aut erudiat᷑ aut humłiet᷑.
⁊ sic ad huãnã utilitatẽ cũcta reciꝑ¬
cat cuiꝰ plena ẽ t̾ra maiestate eiꝰ. S si
in rer̃ ꝯditione fuit ita potens ⁊ effi¬
cax sermo diumnꝰ qͣ p̾sũpsitiõe infꝰ
limites infirmitatis pocentiã siũ
clem̃tiã u̾bi coartare uolunt he̾ti¬
ci. ut ꝓsalute aĩe ñ faciat q̃ młto
dignior ẽ corpore. qd̾ fecit ꝓ corporis

Expanded text:
lantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui terram germinare facit, et dat germinibus incrementum . Omnia quae fecit, aut esui, aut usui humano nata sunt; nam quod ad escam non adjuvat, valet ad medicinam; et si qua tibi noxia videantur, innoxium tamen aut feris aut avibus ministrant pabulum, ut sic redeant ad humanum proventum. Nam sturni cicutis, et homines sturnis utuntur; cervi colubris, et homines cervis; et si qua forte sunt, quae nulli prosint, imo noceant, tamen ad hoc facta sunt, ut homo in ipsis aut puniatur, aut exerceatur, aut erudiatur, aut humilietur: et sic ad humanam utilitatem cuncta reciprocat, cujus plena est terra majestate ejus. Sed si in rerum conditione fuit ita potens et efficax sermo divinus, qua praesumptione infra limites infirmitatis potentiam sive clementiam Verbi coarctare volunt haeretici, ut pro salute animae non faciat, quae multo di
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ nũqͣ. pax eẽ potest in aĩa sine ip̃o
nec nͥ pax c̃ip̃o. Uł alit̾ sediũ diu̾si¬
tates ex ꝓpriis nõib possumꝰ assigna¬
re. Est enĩ alia sedes que dr chronus.
alia ferculũ. alia cathedra. alia sine¬
dra. alia cͥbunal. alia exedra. Thro¬
nus regum ẽ. ferculũ seu sella pauper̃.
cathedra doctoꝵ. senedra auditoꝵ.
Tribunal uidic̃. exedra iudicis asses
in cordib fideliũ magistroꝵ. si ne¬
dras in deuocis ariditorib. tͥbunal
in iustis iudicib. exedras in fide¬
lib ꝯsiliariis iudicũ c̃uidicib.
Nlam huiꝰmͦi hoĩes uocat psalmista
sedes nͥ ait. Illic sederunt sedes in ii.
sedebunt illi in qͥb dñs mͦ sedet.

Expanded text:
esse in anima sine ipso, nec nisi pax cum ipso. Vel aliter sedium diversitates ex propriis nominibus possumus assignare. Est enim alia sedes, quae dicitur thronus, alia ferculum, alia cathedra  add. alia synhedra, alia tribunal, alia exhedra. Thronus regum est, ferculum seu sella pauperum, cathedra doctorum; synhedra auditorum, tribunal judicum, exhedra judicis assessin cordibus fidelium magistrorum, synhedras in devotis auditoribus, tribunal in justis judicibus, exhedras in fidelibus consiliariis, judicans cum judicibus. Nam hujusmodi homines vocat Psalmista sedes, ubi ait: Illic sederunt sedes in judisedebunt illi, in quibus Dominus modo sedet
Abbreviated transcription (Latin):
det ad clext̾am patris. Consiliarius.
qui sedet suꝑ cherubui. Uñ cheru¬
bin int̾pretatur plenitudo scĩe.
Aimirabił sedens in throno. Thro¬
nus enĩ regis ẽ. Iip̃e in reginuine
firmam̃ti. ⁊ totius inundane ma¬
chine apꝑaret mirabił qͣm mira¬

Expanded text:
det ad dexteram Patris; consiliarius, qui sedet super Cherubim: unde cherubim interpretatur plenitudo scientiae; admirabilis, sedens in throno; thronus enim regis est; et ipse in regimine firmamenti et totius mundanae machinae apparet mirabilis, quam mira
Abbreviated transcription (Latin):
tifex declaratꝰ. quẽ postea paccorꝰ rex
parthoꝵ antigono cradidit. qͥ eũ au¬
rib mutilauit. ⁊ ꝑ paccoꝵ in regnũ
sublimatꝰ ẽ. Cũ uͦ hyrchanũ c̃ fase¬
lo frẽ herodis ꝯphendisset paccorꝰ. he¬
rodes ad ydumeos ꝯtͣbulos suos fug̃.
Ille in qͣ herodes ydumeꝰ qui dictꝰ est
ascalonita qͥ antigono successit in
regnũ. qr post antigonũ qͥ iuuen¬
ce herode sublimatꝰ fuit a paccoro
in regno ulłus uid̾oꝵ regnauit.
Uñ iosephus illiꝰ tẽporis fideł histo¬
riogͣphus tale dat de xp̃o testimo¬
nium. Fuit isdẽ cẽporib iħc sapi¬

Expanded text:
tifex declaratus: quem postea Pachorus rex tifex declaratus: quem postea Pachorus rex Parthorum Antigono tradidit, qui eum auribus mutilavit, et per Pachorum in regnum sublimatus est. Cum vero Hyrcanum cum Phaselo fratre Herodis comprehendisset Pachorus, Herodes ad Idumaeos contribules suos fugit; ille, inquam, Herodes Idumaeus, qui dictus est Ascalonita, qui Antigono successit in regnum, quia post Antigonum, qui vivente Herode sublimatus fuit a Pachoro in regno, nullus Judaeorum regnavit. Unde Josephus illius temporis fidelis historiographus tale dat de Christo testimonium: « Fuit eisdem temporibus Jesus, sapi
Abbreviated transcription (Latin):
bitaret. ostensa ẽ e simłit̾ in fig᷑a
tẽporis pleuitudo qua uisio debuit
adĩpleri. Uñ dicit. Anno qͦ mortuꝰ
ẽ rex orias. Orias qͥppe rex plebis ui¬
daice fuit. Figuram gilliꝰ tẽporis
uidit. quo regnũ iudaic̃ finẽ ac¬
cepit. qm̃ om̃ĩa ħ in fig᷑a monstra¬
bant᷑ ei. Nam c̃ regnum uidee ultimĩ
uale fecit secundũ ꝓpħiam patͥarche
iacob. qui mittendus erat messyas ad¬
uenit. Non auferet᷑ ceptrum de uida
⁊ dux de femore eius. donec ueniat qͥ
tu de captiratate babilonis fluxis circi
posuit sͥ diadema aristobolus ioħis
cognom̃to hẏrchani filiꝰ. qui filios qͥ
gonum occidit. alios aũ carei man¬
cipauit. Post quẽ ꝓmotꝰ ẽ ab uxore a¬
ristoboli maior fr̃ eius. neqͥssimꝰ alexan-¬
der. qui in sex anuis. qͥnqͣguita milia
senioꝵ int̾fecit. eo qd̾ facinora sua dete¬
stabant᷑. S eo febre correpto ⁊ mortuo.
successit e in rem regni s ñ in nom̃
filiꝰ eiꝰ hẏrchanꝰ. qͥ a pompeio fuit põ¬

Expanded text:
bitaret, ostensa est ei similiter in figura temporis plenitudo, qua visio debuit adimpleri. Unde dicit: Anno quo mortuus est rex Ozias. Ozias quippe rex plebis Judaicae fuit. Figuram igitur illius temporis vidit, quo regnum Judaicum finem accepit, quoniam omnia haec in figura monstrabantur ei. Nam cum regnum Judaeae ultimum valefecit, secundum prophetiam patriarchae Jacob, qui mittendus erat Messias advenit: Non auferetur sceptrum de Juda et dux de femore ejus, donec veniat, qui tu de captivitate Babylonis fluxis circitposuit sibi diadema Aristobulus Joannis cognomento, Hircani filius, qui filios quigonum occidit, alios autem carceri mancipavit. Post quem promotus est ab uxore Aristobuli major frater ejus nequissimus Alexander, quoniam in sex annis quinquaginta millia seniorum interfecit, eo quod facinora sua detestarentur. Sed eo febre correpto et mortuo, successit ei in rem regni sed non in nomen filius ejus Hyrcanus, qui a Pompeio fuit pon
Abbreviated transcription (Latin):
gratuita sordidauit. Nisi enĩ a cordis
oculis labem suꝑbie quis det̾serit. ⁊
uitiis moriat᷑ ad uisiones di̾ disc̾nen¬
das. etiã pie uoluntati nulla ratio suf
tur olim uidens dicebat᷑. S̾ ñ id̾o ui¬
lum solent aꝑiri. Aꝑti sunt oculi
adam post lapsum. Aꝑti ocłi disci¬
płoꝵ euntium in emaus in fracti¬
one panis. S illiꝰ ad malĩr istoꝵ ad
bonum. Illiꝰ ad ꝯcupiscentiã. istoꝵ
ad resurrectionis fid̾e. Neq enĩ cre¬
dendũ ẽ cordis p̃donib qui cũ sue
uoluntati cor subiugauint faciun
ip̃m spelun cã latͦnũ. maxime qͥa
falli possunt. ut ñ sit illd̾ qd̾ uidĩ.
sic̃ uidĩ uidet᷑. Firmam̃tũ uidet᷑
stare qd̾ sẽꝑ mouet᷑. naui ganti
uidr̃ moueri solum qd̾ solidũ ꝑ¬
seuerat. baculus uidetur in aqͣ
ocłos aꝑit ad uidendũ. Non enim
credendum ẽ omni spiritui. s ꝓbate ait a

Expanded text:
gratuita sordidavit. Nisi enim a cordis gratuita sordidavit. Nisi enim a cordis oculis labem superbiae quis deterserit, et vitiis moriatur, ad visiones Dei discernendas etiam piae voluntati nulla ratio sufftur, olim videns dicebatur; sed non ideo vilum, solent aperiri. Aperti sunt oculi Adam post lapsum , aperti oculi discipulorum euntium in Emmaus in fractione panis . Sed illius ad malum, istorum ad bonum. Illius ad concupiscentiam; istorum ad resurrectionis fidem. Neque enim credendum est cordis praedonibus, qui cum suae voluntati cor subjugaverint, faciunt ipsum speluncam latronum , maxime quia falli possunt; ut non sit illud quod videtur, sicut videri videtur. Firmamentum videtur stare, quod semper movetur; naviganti videtur moveri solum, quod solidum perseverat. Baculus videtur in aqua oculos aperit ad videndum. Non enim est credendum omni spiritui; sed probate, ait A
Abbreviated transcription (Latin):
stola pontificali intrauit in tẽplũ
ut incensũ pone̾t. ataria pontifice
fulgens plus solito incidit in faci¬
em regis. ⁊ ꝑcussus ẽ lepͣ in facie.
Uiuente gͥ rege suꝑbo ⁊ ĩpio. ysaias
isrłitice libertatis usionẽ uidere
latos boni subditi. ⁊ ꝓpt̾ malos sub¬
ditos boni p̾lati a grã d̾i subtͣhũ¬
tur. Hinc enĩ dñs ierechieli dicit
Ecce ego ad heresce̾ faciam linguã tu
uente eam uid̾e ñ debuit. Ip̃o cñ mortuo
uisionem uidit. ut ꝑ hoc daret᷑ intelli¬
gi qd̃ dñs ysaie ñ suo s excessu regis spi¬
ricum ꝓpħie subtͣxit. Pensate dilectis¬
simi ꝙͣ ꝑicłosum sit ab humłitate rece¬
dere. qñ nos sentimꝰ bonis gͣcuitis enui¬
nere. Quia enĩ faties emninentior parͤ
ẽ corꝑis mi̾to ꝑcussus ẽ orias lepra in fa¬
cie. qui ceti̾s uoluit eminentior appare.
Bñ siqͥde lepre p̾mium ꝓmi̾to uͥtutũ re¬
cepit. qui lepra suꝑbie dona uͥtutũ

Expanded text:
stola pontificali intravit in templum, stola pontificali intravit in templum, ut incensum poneret, Azaria Pontifice fulgens plus solito incidit in faciem regis, et percussus est lepra in facie . Vivente ergo Rege superbo et impio, Isaias Israeliticae libertatilatos boni subditi, et per malos subditos boni praelati a gratia Dei subtrahuntur. Hinc enim Dominus Ezechieli dicit: Ecce ego adhaerescere faciam linguam tuavente eam videre non debuit. Ipso tamen mortuo visionem vidit, ut per hoc daretur intelligi, quod Dominus Isaiae, non suo, sed excessu regis, spiritum prophetiae subtraxit. Pensate, dilectissimi, quam periculosum sit ab humilitate recedere, quando nos sentimus bonis gratuitis eminere. Quia enim facies eminentior pars est corporis, merito percussus est Ozias lepra in facie, qui caeteris eminentior voluit apparere. Bene siquidem leprae praemium pro merito virtutum recepit, qui lepra superbiae dona virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
hic erat. hinc accusatione pͥmoꝵ nr̃e
gentis cum pilatꝰ in crucem agendum
ẽẽ decreuiss. ñ deseruerunt hi qui ab
initio eum dilexant. Apparuit enĩ eis
de eo fut᷑a p̾dixa̾nt. S ⁊ in hodiernum
diem xp̃ianoꝵ qui ab ip̃o dicti sunt. ⁊
nom̃ ꝑscuerat ⁊ genꝰ. Quia gͥ cessauit
unc̃tio dicant nobisc̃ aduenisse mes¬
siam. ⁊ ip̃m cunc aduenisse. qñ finito
regno antigoni. qui fuit gentis iu¬
dee cranslatum ẽ regnũ ad herodem
aliengeña Qui in dolore ortus clñici
om̃s qui erant in bethleẽ uide pueroᷤ
a buatu ⁊ infra occidit. Qͣmuis ałr
intelligi possit qd̾ dictum ẽ. Anno qͦ
mortuus ẽ rex otias. Iste si qͥd̾e otias in
pͥncipio regni sui fecit qͥd̾e qd̾ placitr̃
erat coram dño. qr ⁊ hostes debellauit.
⁊ ãmonitas sibi tributarios fecit. ⁊
reedificauit muros irłm quos destͥͣ¬
xerat ioas rex isrł. S c̃ ditatꝰ eẽt sub̾a¬
mortali ꝯtͣ dm̃ ĩmortalẽ suꝑbiuit.
Nam in festo ꝓpitiationis indutus

Expanded text:
hic erat. Hunc accusatione primorum nostrae gentis cum Pilatus in crucem agendum esse decrevisset, non deseruerunt hi qui ab initio eum dilexerunt. Apparuit enim eis de eo futura praedixerant. Sed et in hodiernum diem Christianorum, qui ab ipso dicti sunt, et nomen perseverat et genus. » Quia ergo cessavit unctio, dicant nobiscum advenisse Messiam, et ipsum tunc advenisse, quando finito regno Antigoni, qui fuit gentis Judaeae, translatum est regnum ad Herodem alienigenam. Qui in dolore ortus Dominici omnes qui erant in Bethlehem Judae pueros, a bimatu et infra occidit . Quamvis aliter intelligi possit, quod dictum est, Anno quo mortuus est rex Ozias. Iste siquidem Ozias in principio regni sui fecit quidem quod placitum erat coram Domino, quia et hostes debellavit et Ammonitas sibi tributarios fecit; et reaedificavit muros Jerusalem, quos destruxerat Joas rex Israel. Sed cum ditatus esset submortali, contra Deum immortalem superbivit. Nam in festo propitiationis indutus
Abbreviated transcription (Latin):
o. t̾. ma.e. zc̃. Beati ocłi qui uiden
q̃ uos uidetis. młti enĩ ꝓpħe gauisi
sunt ad umbrã rei. cuiꝰ ueritatis ex¬
ecutionẽ uidetis. Hinc ẽ qd̾ dñs lo¬
quens iudeis ait. Abrahã pat̾ ur̃ ex
ultauit ut uide̾t diem meũ.⁊ ui¬
dit ⁊ gauisus ẽ. Qñ uidit: Qñ in
fig᷑a crinitatis tres angłos uidit. Et

Expanded text:
 etc. Beati oculi qui vident, quae vos videtis . Multi enim prophetae gavisi sunt ad umbram rei, cujus veritatis exsecutionem videtis. Hinc est quod Dominus loquens Judaeis ait: Abraham pater vester exsultavit, ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est . Quando vidit? Quando in figura Trinitat
Abbreviated transcription (Latin):
ne signũ dedit. Y̾saias aũt sedentẽ
suꝑ soliũ excelsum ⁊ eleuatũ uidit. qͥ
uł qͥescentẽ uł humłiatũ int̾ morta¬
les agnouit. Sed̾e enĩ humłitatis sig¬
uum ẽ. aut qͥetis. Sediliũ tñ młtas
nobis uarietates sacersermo ꝓpouit
in qͥb dñm sede̾ ꝓtestat᷑. Dicit enim
psalmista. Dixit dñs dño meo. sede
a dextris meis. Uñ ⁊ in hynno an¬
głico canimꝰ. qͥ sedes ad dextam pa¬
tris miserẽ nob̾. Alibi cñ id̾e psalmi¬
sta dicit. Qui sedes suꝑ cherubin

Expanded text:
it. Isaias autem sedentem super solium excelsum et elevatum vidit, qui vel quiescentem, vel humiliatum inter mortales agnovit. Sedere enim humilitatis signum est, aut quietis. Sedilium tamen multas nobis varietates sacer sermo proponit, in quibus Dominum sedere protestatur. Dicit enim Psalmista: Dixit Dominus Domino meo: Sede a dextris meis . Unde et in hymno angelico canimus: Qui sedes ad dexteram Patris, miserere nobis. Alibi tamen idem Psalmista
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃s de celo celestis. gñatio q̃renti¬
um dnm̃ que ĩnocens ⁊ mundo
corde in lege dñĩ meditat᷑ di¬
e ac nocte. studet ⁊ intendit in ex̾¬
citio iusticie. in salute aĩe. iii ꝯpo¬
sitione aĩ. in ꝯtẽptu mundi.⁊
in laude dei. cuins laus ⁊honor

Expanded text:
de coelo coelestis est , generatio quaerentium Dominum; quae innocens et mundo corde , in lege Domini meditatur die ac nocte , studet et intendit in exercitio justitiae, in salute animae, in compositione animi, in contemptu mundi, et in laude Dei; cujus laus et honor
Abbreviated transcription (Latin):
tentionẽ uł ĩtentioĩs cãm. s ean¬
d̾e q̃rentes utilitatẽ. modũ quẽ¬
tenuit in studio ceneamꝰ. ut qui ꝓ
Omĩs si qͥd̾e studii labor. cogitando.
loquendo uł oꝑando exercet᷑. S gͥ
aliqͥd cogitas. loqueris uł oꝑaris
qd̾ discrepet a lege dñi. a matĩa
libri huius excessisti. Similit̾ si
in oꝑe. uł cogitatione uł locutio¬
ne tua aliud intendas.ꝙͣ pauꝑes
recreare nudum uestire. ꝑegrinã¬
tib ꝯpati. ꝓ frĩb pati. ab intenti¬
one libri declinasti. Si uͦ in ip̃a in¬
tentione bona aliam intentionis
cãm habueris ꝙͣ pietatẽ ⁊ amorẽ
omnipocentis a causa remotꝰ es
intentionis. Mler̃q enĩ ꝯtingit
ut intentio bona sit.⁊ cã inten¬
tionis bona ñsit. Si enĩ uistã ui¬
due cãm tͣctare sollicite uiten¬
dat aliqͥs. ñ qͥd̾e affec̾tu pietatis

Expanded text:
tentionem, vel intentionis causam; sed eamtentionem, vel intentionis causam; sed eamdem quaerentes utilitatem; modum quetenuit in studio teneamus, ut de eo Omnis siquidem studii labor, cogitando, loquendo, vel operando exercetur. Si igitur aliquid cogitas, loqueris, vel operaris, quod discrepet a lege Domini, a materia libri hujus excessisti. Similiter si in opere, vel cogitatione, vel locutione tua, aliud intendas, quam pauperes recreare, nudum vestire, peregrinantibus compati, pro fratribus pati, ab intentione libri declinasti. Si vero in ipsa intentione bona aliam intentionis causam habueris quam pietatem, et amorem Omnipotentis, a causa remotus es intentionis. Plerumque enim contingit ut intentio boni sit, et causa intentionis bona non sit. Si enim justam viduae causam tractare sollicite intendat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ⁊ cũ hominib ꝯu̾satꝰ ẽ. Quia gͥ
ad hoĩes uenit ut iud̾os ⁊ gen¬
tes. ⁊ eos qͥ ex iuid̾is ⁊ gentib sunt sal¬
uaret. ut ĩquinatos mundaret.
oues ab hedis seꝑaret. hedos abiciens
fideles regens. non ĩmerito greca.
hebrea ⁊ latina lingͣ titulus cause
ubri scͥptus est. Iħ̾c naranenꝰ rex uide¬
oꝵ. Iħc saluator int̾pretat᷑. natare¬
sio siue ꝯfitens. Ibñ saluator dict᷑
ẽ. qr c̃ multos legamꝰ saluatores
sicut in libro de iudicib legr̃. qd̾ mi¬
sit eis dñs saluatorẽ. Iegyptii ad
ioseph. Salus nr̃a un manu tua ẽ.
Hic anconoma sice saluator dici po¬
tã gratiosam qͣ głosam salutẽ mi¬
nistrauit. Illi si qͥd̾e ium̃ta saluare
potuerunt ñ homines. ⁊ ob hoc tera¬
temporis grãm. qͣ. et̾ne salutis głam
infudit. Nson enĩ tantũ aĩas. s ⁊
corpꝰ humlitatis nr̃e ꝯformabit cor
ni libro hoc. hanc eande q̃ in libro ẽ
hñtes mat̾i̾am. nullam aliã in¬

Expanded text:
. Quia igitur ad homines venit, ut Judaeos et gentes, et eos qui sunt ex Judaeis et gentibus salvaret, ut inquinatos mundaret, oves ab haedis separaret, haedos abjiciens, fideles regens, non immerito Graeca, Hebraea, et Latina lingua titulus causae libri scriptus est: Jesus Nazarenus rex Judnterpretatur, Nazaresio sive confitens. Et bene Salvator dictus est, quia cum multos legamus Salvatores, sicut in libro de Judicibus legitur, quod misit eis Dominus Salvatorem ; et Aegyptii ad Joseph: Salus nostra in manu tua est : hic antonomastice Salvator dici potam gratiosam quam gloriosam salutem ministravit. Illi siquidem jumenta salvare potuerunt, non homines: et ob hoc temptemporis gratiam, quam aeternae salutis gloriam infudit. Non enim tantum animas, sed et corpus humilitatis nostrae conformabit corpratres, in libro hoc, hanc eamdem, quae in libro est, habentes materiam, nullam aliam in
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. solus tñ filiꝰ carnẽ assũpsit. Cũ
enĩ dice̾t xp̃c. nisi manducairtis car¬
nẽ filii hõis. ℥c̃. intellexerunt qui¬
dam carnalit̾. Uñ scandalizati uo¬
luerunt abire recͦrsũ. Credebant e¬
nĩ qd̃ in illa forma in qua crucifixꝰ
ẽ debe̾nt eũ manducare. ñ in sacra¬
m̃to panis ⁊ uini. Dixit gͦ eis iħe.
Hoc uos scandalitat. Uerba que ego

Expanded text:
lius carnem assumpsit. Cum enim diceret Christus, Nisi manducaveritis carnem filii hominis, etc. intellexerunt quidam carnaliter, unde scandalizati voluerunt abire retrorsum . Credebant enim, quod in illa forma in qua crucifixus est, deberent eum manducare, non in sacramento panis et vini. Dixit ergo eis Jesus: Hoc vos scandali
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s doctrita celestis. ecce scola sal¬
uatoris. studiũ filioꝵ d̾i. Hec scͥp¬
ta sunt in libro gñationis ihũ
xp̃i. ⁊ scribenda nob̾ in libro gͣn¬
di. Scͥptũ qͥppe ẽ. Scribant᷑ hec ĩ
gñatione altera. Que alt̾a: Que
ẽ pͥma cuiꝰ ista sit alt̾a: Gñatioᷤ
pͥma ẽ. gñatio pͥmi adã. qͥ de t̾ra

Expanded text:
res, doctrina coelestis, ecce schola Salvatoris, studium filiorum Dei. Haec scripta sunt in libro generationis Jesu Christi; et scribenda nobis in libro grandi. Scriptum quippe est: Scribantur haec in generatione altera . Quae altera? Quae est prima, cujus ista sit altera? Generatio prima est generatio primi Adam, qui de terra
Abbreviated transcription (Latin):
dium fecit. c̃ ab angło salutatur.
ista dãpnatioĩs. c̃ a serpente de¬
cipit᷑. Illa tbata gaudiũ ꝯmune
ꝯcepit: ista gaudens ñ dico sue. s
potiꝰ nr̃e ꝑturbati oi ꝯsensit.Illa
parturiu̾it auctorẽ uite. ista fo¬
mi te moitis etͥne. uoluit gͦ d̾s fi¬
lius hõis fieri. ut hoĩes eeũt filii
dͣi. uoluit laborare ⁊ pati. ut hoĩe
uacarent reqͥei. Uoluit ẽt̃ mortał.
ut mortales ñ possent mori. Ded̾
gͦ nob̾ sua. ut nos ei daremꝰ nr̃a. Ut
eẽnt c̃ d̾o̾ hoĩes uenit ẽmanuel. Qͥd
enĩ ẽ ẽmanuel: d obiscũ d̾s. Cũ ho¬
minib uenit d̾. ut hoĩes eẽnt ẽd̾o̾.¬

Expanded text:
dium fuit, cum ab angelo salutatur, ista damnationis, cum a serpente decipitur; illa turbata gaudium commune concepit, ista gaudens, non dico suae, sed potius nostrae perturbationi consensit; illa parturivit auctorem vitae, ista fomitem mortis aeternae. Voluit ergo Deus filius hominis fieri, ut homines essent filii Dei; voluit laborare et pati, ut homines vacarent requiei; voluit esse mortalis, ut mortales non possent mori. Dedit ergo nobis sua, ut nos ei daremus nostra. Ut essent cum Deo homines, venit Emmanuel. Quid enim est Emmanuel? Nobiscum Deus. Cum hominib
Abbreviated transcription (Latin):
medicꝰ morbũ quẽ nob̾ inflixat ho¬
stis antiqus. curauit partĩ ex si¬
młib partim exdissimłib. In pͥn¬
cipio siqͥdẽ nr̃e dãpnatiõis. iissꝰ
est serpens a diabolo. ni loc̃ cͥ no¬
mulierẽ desponsatã uiro cui no¬
nĩ erat adã de domo d̾i. ⁊ nomen

Expanded text:
medicus morbum quem nobis inflixerat hostis antiquus, curavit partim ex similibus partim ex dissimilibus. In principio siquidem nostrae damnationis, missus est serpens a diabolo in locum, cui nomulierem desponsatam viro, cui nomen erat A
Abbreviated transcription (Latin):
prestolet᷑ imꝑiũ qui dixit. Germun
terra herbam uirentẽ. Qd̾ mira¬
sione g̾minat aĩa nẽ radices cogi¬
tationũ. nẽ affectuũ semĩa. nẽ frue¬
tus oꝑm. ⁊ sic plena ẽ tra scĩ spẽ ma¬

Expanded text:
praestoletur imperium, qui dixit: Germinet praestoletur imperium, qui dixit: Germinet terra herbam virentem ; quod mirasione germinat anima, nunc radices cogitationum, nunc affectuum semina, nunc fructus operum, et sic plena est terra sancti Sp
Abbreviated transcription (Latin):
iaciunt. Folipodes aũ uiste dixĩm
adulatores qui mutant᷑ ad uultus
hominũ. qui sic̃ bonã debonis uł ma¬
la de malis. siede uł bona de malis
uł mala debonis ut hoĩb placeañ
ñ uerent᷑ loqui. sic̃ polipodes qͥ ad
qd̾c̃ꝙ saxum uenerint saxi colorẽ
assumunt. Isti tales in sagena pe¬
tri ꝯelusi sunt ẽ delphinis ⁊ focis
qui in signũ dilectionis eximie. S̾
timent incursus hostium ore fetꝰ
teneros in uiscib iterato suscipint.
Erẽplum qͥppe prebent p̾latis. ut u̾bo
ꝯpassionis filios suos in uiscib ca¬
ritatis suscipiant. maxime cũ
uidu̾nt piculũ m̃tis uł corporis ĩmi¬
uere. Congregate sunt gͥaque ⁊ap¬
paruit arida. Prima uirtꝰ ẽst notis
tre discipline coareate. ut unꝰquis¬
q qͣnta sit ariditas infirmitatis hri¬
mane cognosceret. qd̾ ⁊ ille cognoint
qͥ dixit. Aĩa mea sicut t̾ra sine aqͣ do̾.
Ut cognita defectus sui siccitate. illiꝰ

Expanded text:
jaciunt? Polypodes autem juste dixerim jaciunt? Polypodes autem juste dixerim adulatores, qui mutantur ad vultus hominum; qui sicut bona de bonis, vel mala de malis, sic vel bona de malis, vel mala de bonis, ut hominibus placeant, non verentur loqui, sicut polypodes, qui ad quodcunque saxum venerint, saxi colorem assumunt. Isti tales in sagena Petri conclusi sunt cum delphinis et phocis, qui in signum dilectionis eximiae, cum timent incursus hostium, ore fetus teneros in visceribus iterato suscipiunt. Exemplum quippe praebent praelatis, ut verbo compassionis filios suos in visceribus charitatis suscipiant, maxime cum viderint periculum mentis vel corporis imminere. Congregatae sunt aquae, et apparuit arida. Prima virtus est, Gnothtre disciplinae coarctatae, ut unusquisque quanta sit ariditas infirmitatis humanae, cognosceret. Quod et ille cognovit, qui dixit: Anima mea sicut terra sine aqua Deo , ut cognita defectus sui siccitate, illius
Abbreviated transcription (Latin):
Capiebant aũ aic euugłista singłe
metretas binas uł t̾nas. Uñ ⁊ archa
noe que cod̾e mͦ eccłiam p̾figurat
fuisse legr̃ bicamerata ⁊ t̾camerata.
ydriis ꝯꝑatur. Sunt aũ cͥa bonorũ
guã. Temporalia nat᷑alia gͣtuita.
cẽꝑalia abdicantes. nat᷑alib ⁊ gra¬
tuitis habundauerunt. Id̾o aũ ꝯgre¬
gate sunt a que in loc̃ unũ. ut piscati¬
onib sint apte. Simile ẽ enĩ regnũ
celoꝵ sagene misse in mare. ⁊ex oĩ
ẽ tã bonoꝵ ꝗͣ. maloꝵ maxima pisci¬
um młtitudo. Quoꝵ boni mutten¬
di sunt in uasa. mali uͦ eiciendi
foras. cũ uentũ fui̾t adlitꝰ. Nunqͥd
uidetis dilectissimi petrũ trahentẽ
rete suũ plenũ cancris .i. insidiato¬
i .i. peccõrib qui cursum nauis
ĩpediunt.⁊ ne ꝑficiat stare cogunt
Nonne qͣi cancri sunt in eccłia. qui
simplicitati alioꝵ inusdentes ut ꝑ
insidias decipiant quos uł aꝑte ł
fortitudine non possunt. fallentiũ
lapides occasionum ĩ innocentem

Expanded text:
ebant autem, ait Evangelista, metretas binas vel ternas Unde et arca Noe, quae eodem modo Ecclesiam praefigurabat, fuisse legitur bicamerata et tricamerata .hydriis comparatur. Sunt autem tria bonorum genera; temporalia, naturalia, gratuita. alia abdicantes, naturalibus et gratuitis abundaverunt. Ideo autem congregatae sunt aquae in locum unum, ut piscationibus sint aptae: Simile est enim regnum coelorum sagenae missae in mare, et ex omni est tam bonorum quam malorum maxima piscium multitudo. Quorum boni mittendi sunt in vasa, mali vero ejiciendi foras, cum ventum fuerit ad littus. Nunquid videtis, dilectissimi, Petrum trahentem rete suum plenum cancris, id est insidiatoid est peccatoribus; qui cursum navis impediunt, et ne proficiat, stare cogunt? Nonne quasi cancri sunt in Ecclesia, qui simplicitati aliorum invidentes, ut per insidias decipiunt, quos vel aperte, vel fortitudine non possunt, fallentium lapides occasionum in innocentem
Abbreviated transcription (Latin):
a fine usq ad finẽ fortit̾. Eccłia est.
uͥ ipẽ habitat. uͥ pascit uͥ cubat in
mĩdie. Iste qͥppe locꝰ uter ẽ i quo cõ¬
gregat aqͣs maris. Iste locꝰ ydria ẽ
rebecce ex cuiꝰ plenitudine ad aqͣti

Expanded text:
ia est, ubi ipsi habitat, ubi pascit, ubi cubat in meridie . Iste quippe locus uter est, in quo congregat aquas maris . Iste locus hydria est Rebeccae, ex cujus plenitudine adaquati
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ mel dulce. Scͥpte sunt enĩ in h
uolumine lamtationes ꝓpt̾ eos qͥ
ĩ mundo sunt põiti. carmina hiis
qui ĩ celo sunt eleuati. ue uͦ hiis
qui ĩ inferno sunt dãpnati. Uł la¬
m̃ tationes hiis qui ꝓficiunt in ac¬
tiua uita. carm̃ hiis qͥ ꝓficiunt in
ꝯtẽplatã. ue hiis qui ꝓficiunt in
neut᷑. Sic̃ in manu eiꝰ dr̃ calix ẽẽ
plenꝰ mixto mero ⁊ fece. qr fex ñ ẽ
exinanita. ita ⁊ ĩ sinu eius uolum̃
ẽẽ dicimꝰ. uͥ scripte sunt lam̃tatio¬
nes ⁊ carmen ⁊ ue. hoc in lam̃ta¬
tione figantes qd̾ in mixto. in car

Expanded text:
sicut mel dulce . Scriptae sunt enim in hoc volumine lamentationes propter eos qui in mundo sunt positi; carmina iis qui in coelo sunt elevati; vae vero iis qui in inferno sunt damnati. Vel lamentationes iis qui proficiunt in activa vita; carmen iis qui proficiunt in contemplativa; vae iis qui proficiunt in neutra. Sicut in manu ejus dicitur calix esse plenus misto mero et faece, quia faex non est exinanita : ita et in sinu ejus volumen esse dicimus, ubi scriptae sunt lamentationes, et carmen, et vae; hoc in lamentatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯphendit. que in cor hoĩs ñ ascen¬
dunt. Oculus enĩ ñ uidit. ⁊ ĩ cor
hois ñ ascendit. que cognoscent
hii qui student in eo. Ut gͥbreui¬
ter exponamꝰ liber uiaximus ẽ

Expanded text:
hendit, quae in cor hominis non ascendunt. Oculus enim non vidit, et in cor hominis non ascendit, quae cognoscent ii, qui student in eo . Ut igitur breviter exponamus, liber maximus est
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ad figuram. qr totam ĩplet prĩs
figuram. S in nullo dissimilis
aut ineqͣl. nͨ simił partipatione
simłitudinis aut eqͣlitatis. S
illud id̾e qd̾ pat̾ ẽ ratione idẽtita¬
tis. In abreuiato cñ u̾bo figura ho¬
minis foris patebat. s figura dei
nͨ alia ad̾o intꝰ latebat. ⁊ erat una
ꝑsona hõ patens ⁊ d̾slatens. Qed
gͥ: Dicemꝰ hoc uerbũ abreiuiatũ
ẽẽ figure ꝯposite. S suꝑ hoc illis
definit̾am sententiã reseruamus
qͥ ioħis crisostomi auctoritati in¬
nitentes dicunt hoiẽm illũ ñ ex

Expanded text:
quod ad figuram, quia totam implet Patris quod ad figuram, quia totam implet Patris figuram: sed in nullo dissimilis aut inaequalis; nec similis participatione similitudinis aut aequalitatis; sed illud idem quod Pater est, ratione identitatis, In abbreviato tamen Verbo figura hominis foris patebat; sed figura Dei, nec alia a Deo, intus latebat; et erat una persona homo patens et Deus latens. Quid igitur? Dicemus hoc Verbum abbreviatum esse figurae compositae? Sed super hoc illis deffinitivam sententiam reservamus, qui Joannis Chrysostomi auctoritate innitentes, dicunt, hominem illum, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ usus ẽ tanqͣ. piꝰ medicꝰ qñ dolo¬
res nr̃os ip̃e culit ⁊ langores nr̃os
ip̃e portauit. ⁊ c̃ casꝰ secũdat asꝑos
⁊ dat gerendi grãm. Supino mo¬
do usus ẽ. c̃ se supposuit marie z
ioseph. uñ habes. ÷ subditꝰ erat ilł.
De ꝑsona uͦ uerbi hoc intelligendũ
ẽ. qd̾ sicut in doctrina philosophiał
uerbi tres eẽ ꝑsonas docem᷑. ⁊ unũ
u̾bũ. ita in doctrina fid̾i tres ꝑ¬
incarnatum ⁊ abreuiatũ ñ desiit
ẽẽ qd̾ erat. s incepit eẽ qd̾ ñ erat.
sua abreuiatione id̾e d̾s. ead̾e sub̾a.
illa que cunc erat ꝑsona ñ alt̾a̾ta
s a patre altã. Hinc ẽ qd̾ apħ ait.¬
Qui predestinatus est filius dei in
uͥtute. In uͥtute qͥd̾e dĩ p̾destinatõ
fuit. ut filiꝰ hõis esset ens filiꝰ dei.
Cũq in sua maiestate ut dictũ est
eẽt simplicis figure. nã ⁊ si aliqͥs
ligura d̾i dicit᷑. qi ad d̾i figuram ft̃s
est. iste singłarit̾ figura patris ẽ
ut apłs ait. Qui cũ sit splendor

Expanded text:
pius medicus, quando dolores nostros ipse tulit, et languores nostros ipse portavit ; et cum casus secundat asperos, et dat gerendi gratiam. Supino modo usus est, cum se supposuit Mariae et Joseph. Unde habes: Et subditus erat illis . De persona vero Verbi hoc intelligendum est, quod sicut in doctrina philosophialis verbi tres esse personas docemur, et unum verbum, ita in doctrina fidei tres pincarnatum et abbreviatum non desiit esse quod erat, sed incoepit esse quod non erat. sua abbreviatione idem Deus, eadem substantia illa, quae tunc erat persona non alterata, sed a Patre altera. Hinc est quod ApostQui praedestinatus est Filius Dei in virtute . In virtute quidem Dei praedestinatus fuit, ut filius hominis esset ens Filius Dei. Cumque in sua majestate, ut dictum est, esset simplicis figurae, nam etsi aliquis figura Dei dicitur, quia ad Dei figuram factus est, iste singulariter figura Patris est, ut Apostolus ait: Qui cum sit splendor
Abbreviated transcription (Latin):
hõis. Stilus hõis defectio ẽ hũani¬
tatis. Hic scͥptꝰ ẽ foris ꝯsiderando
uisibilia. intꝰ ꝯsidando et̾ua. Maior
pͥmo libro ẽ liber iste. nã ⁊ ea que
in mundo sunt.⁊ ea q̃ sunt extra
liber est ille qui ⁊ ea que in mun¬

Expanded text:
hominis. Stylus hominis, defectio est humanihominis. Stylus hominis, defectio est humanitatis. Hic scriptus est foris, considerando visibilia; intus, considerando aeterna. Major primo libro est liber iste. Nam et ea quae in mundo sunt, et ea quae sunt extra omnes est liber ille, qui et ea quae in mun
Abbreviated transcription (Latin):
in filio hoc ẽ in u̾bo suo. Hoc gͥuo
ore ꝓph̾e sic̃ mel dulce. Ait enĩ.
Icibauit me uolumĩe illo. ⁊ fcm̃
ẽ in ore mio sic̃ mel dulce. S qͥs
ẽ liber iste: Est enĩ liber iste mag¬
nus qͥd̾e in suꝑficie. s paruꝰ in
sensu. qr nichil ad ꝑfectura addu¬
xit lex. Iest liber nichil habens o¬
neris in suꝑficie. s grandis in sen¬
su. Iẽ liber maximꝰ i suꝑficie.⁊
inc̃prehensibił intellectu. Quis
enĩ cognouit sensura dñi aut qͥs
ꝯsiliariꝰ eius fuit: Ip̃e enĩ liber est
qͥ pro pelle carnem habuit. ⁊ pro scͥp¬
tura uerbum patris. Liber gͦ mag¬
nus in suꝑficie ⁊ paruus in sensu
lex est. siue mundꝰ iste. qͥ foris scͥp¬
tus ẽ ꝑ rer̃ formas intꝰ aũt ꝑ rerũ
uaturas. Quasi enĩ liber ẽ reuo¬
lutꝰ ꝑ reuolutionẽ tẽpoꝵ ⁊ dier̃.
Liber qui nichil habet oneris in su¬
ꝑficie. ⁊ magnꝰ ẽ in sensu ꝯscĩa ho¬
minis est. grandis in ꝙͣ. liber scͥp¬

Expanded text:
in Filio , hoc est, in Verbo suo. Hoc igitur ore prophetae sicut mel dulce: ait enim: Et cibavit me volumine illo; et factum est in ore meo sicut mel dulce . Sed quis est liber iste? Est enim liber magnus quidam in superficie, sed parvus in sensu, quia nihil ad perfectum adduxit lex . Et est liber nihil habens oneris in superficie, sed grandis in sensu. Et est liber maximus in superficie, et incomprehensibilis intellectu. Quis enim cognovit sensum Domini; aut quis consiliarius ejus fuit? Ipse enim liber est, qui pro pelle carnem habuit, et pro scriptura Verbum Patris. Liber ergo magnus in superficie, et parvus in sensu, lex est, sive mundus iste, qui foris scriptus est per rerum formas, intus autem per rerum naturas. Quasi enim liber est revolutus per revolutionem temporum et dierum. Liber qui nihil habet oneris in superficie, et magnus est in sensu, conscientia hominis est, grandis, inquam, liber, scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aut attentiores. u̾bũ si qͥd̾e abbre¬
uiatũ fecit nobis dñs suꝑ t̾ram.
Olim librũ scripsit nobis d̾s in qͦ
sub młtis u̾bis unũ ꝯprehendit.
hodie librũ nob̾ aꝑuit. in quo mł¬
ca sub uno uerbo ꝯclusit. Qͥcqͥd
enĩ ꝑ integum̃ta u̾boꝵ in libris
antiqͥs de filio d̾i scͥptũ erat. to

Expanded text:
tentiores. Verbum siquidem abbretentiores. Verbum siquidem abbreviatum, fecit nobis Dominus super terram . Olim librum scripsit nobis Deus, in quo sub multis verbis unum comprehendit: hodie librum nobis aperuit, in quo multa sub uno verbo conclusit. Quidquid enim per integumenta verborum in libris antiquis
Abbreviated transcription (Latin):
dit que nemo potãt solu̾e. donec
agnꝰ qui occisus ẽ. aperire eũ dig¬
nus inuentꝰ ẽ. Quia gͥ agnꝰ ille
nasci uoluit. legi submiti. passi¬
ones nr̃as absq peccato pati. tẽp¬
tari. ieuinare. mori. ⁊ infernum
morde̾. ñ ĩmĩto lectioni uacare
debemꝰ. qui ħ omĩa nuda ⁊ aꝑta
uidemꝰ. Olim eũ ysaias uidit. s
ñdũ pota̾nt uacare antiqͥ. nã ⁊
scienti littãs ⁊ nescienti porrige¬
bat᷑. ⁊ lege̾ ñ pot̾ant. signatꝰ enĩ
erat sigillis .uii. Hodie aũ ita li¬
brũ aꝑtũ uidemꝰ. ut ⁊ ille qui scit
litta̾s ⁊ qͥ nescit. qd̾ utile qd̾ hone¬
stum qd̾ q necessariũ ẽ inuenire
possit ⁊ intellige̾. Seatꝰ qui legit¬
⁊ audit u̾ba libri huiꝰ.⁊ seruat
ea que in eo sqͥpta sunt. Nichil
eium in eo suꝑfluũ scriptũ ẽ. qd̾
possit recidi. nichil minꝰ dictũ qd̾
debeat addi. nichil maledictũ qd̾
debeat enĩdari. S totũ utile est
ut beni uoli sint auditores. totr̃

Expanded text:
it, quae nemo poterat solvere, donec Agnus qui occisus est, aperire eum dignus inventus est . Quia igitur Agnus ille,nasci voluit, elegit submitti, passiones nostras absque peccato pati, tentari, jejunare, mori, et infernum mordere, non immerito lectioni vacare debemus, qui haec omnia nuda et aperta videmus. Olim eum Isaias vidit sed nondum poterant vacare antiqui. Nam et scienti litteras et nescienti porrigebatur, et legere non poterant ; signatus enim erat sigillis septem . Hodie autem ita librum apertum videmus; ut et ille qui scit litteras, et qui nescit, quod utile, quod honestum, quodque necessarium est, invenire possit et intelligere. Beat audit verba libri hujus; et servat ea, quae in eo scripta sunt . Nihil enim in eo superfluum scriptum est, quod possit recidi; nihil minus dictum, quod debeat addi; nihil male dictum, quod debeat emendari: sed totum utile est, ut benevoli sint auditores; totum
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ intentio. q̃ causa intentiõis. q̃
utilitas. qͥfagendi modꝰ. ⁊ qͥs titulꝰ.
Matĩa ẽ mati̾a materians omĩa. uel
materia matr̾ata. uł illa que una
est ex materiata ⁊ mati̾ante. ma¬
teria. Matĩa matĩata ẽ. caro de uͥ¬
gine assũpta. materia matians.
diuinitas assumens. Materia ex
mati̾ata ⁊ materiante: una ex eͣ¬
ne ⁊d̾o ꝑsona. Uñ ⁊ in libro legis

Expanded text:
quae intentio, quae causa intentionis, quae utilitas, quis agendi modus et quis titulus. Materia est materia materians omnia, vel materia materiata, vel illa quae una est ex materiata et materiante materia. Materia materiata est caro de Virgine assumpta; materia materians divinitas assumens; materia ex materiata et materiante, una ex carne et Deo persona. Unde et in libro legis
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Extĩores si qͥd̾e pauli ocłos clar¬
sit d̾s qͥ erant aꝑti. ut inti̾ores aꝑi¬
ret qui erant clausi. Sic enĩ iob
ut aꝑtos haberet ocłos cordi pepi¬
git fedus c̃ ocłis suis. ut nͦ cogita¬
ret qͥd̾e de uirgine. Uacate gͦ a
tͣnsitorii ⁊ uidete et̾nia. uacate ab
imis ⁊ uidete suꝑna. uacate a mũ¬
do ⁊ uacate deo. uacate ꝑ otium lec¬
tionis ⁊ uidete ocuł intentionis.
uacate legendo ⁊ uidete intlłigñ¬
do. ꝓpositus ẽ enĩ nob̾ liber ad in

Expanded text:
tis. Exteriores siquidem Pauli oculos clautis. Exteriores siquidem Pauli oculos clausit Deus, qui erant aperti; ut interiores aperiret, qui erant clausi . Sic enim Job, ut apertos haberet oculos cordis, pepigit foedus cum oculis suis, ut nec cogitaret quidem de virgine . Vacate ergo a transitoriis, et videte aeterna; vacate ab imis, et videte superna; vacate a mundo, et vacate Deo; vacate per otium lectionis, et videte oculis intentionis; vacate legendo, et videte intelligendo. Propositus est enim nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmensus paruus iacet in p̾sepio q.
uerbũ infans factũ ẽ. ⁊ ãmirabił
ꝯsiliariꝰ absq uerbo. incc̃scriptibił.
loco paruo dclusus in uto. ñ inẽgru¬
um duximꝰ loqͥ parua de magno.
hũana de d̾o. uacare ⁊ uidere qͣm
mirabił sit ds in oꝑe suo. Antiqͦꝵ
siqͥd̾e mirabłiũ ñ ĩmemor d̾s. aũ
minꝰ potens in ui̾tate signi. ⁊ re
significata aꝑuit. qd̾ in signo uiꝰ¬
tatis.⁊ re significante figurauit.
Uirga floruit absq radice. uellus
maduit. ⁊ tellus aruit siccitãte.
rubus igne canduit absq ꝯsũp¬
tione. sic uͥgo peꝑit absq semine.
celi rorauerunt in carnis uellere.
mortalitatis rubus resplenduit
dei ĩmorcalitate. Uacate gͦ ⁊ ui¬
dete qͣ mirabił sit d̾s. Uacate ab
oꝑe seruili. ⁊ uidete libertatẽ głe
filioꝵ d̾i. Si enĩ ñ tollatis lippitu¬
dinem ab ocłis. intueri uerum so¬
leni ñ potestis. si ñ claudatis ocłoᷤ
carnis ñ potestis aꝑire ocłos nĩ¬

Expanded text:
sepio; qui Verbum, infans factus est, et admirabilis consiliarius, absque verbo: incircumscriptibilis, loco parvo conclusus in utero, non incongruum duximus, loqui parva de magno, humana de Deo, vacare et videre, quam mirabilis sit Deus in opere suo. Antiquorum siquidem mirabilium non immemor Deus, aut minus potens in veritate signi et re significata, aperuit quod in signo veritatis et re significante figuravit. Virga floruit absque radice , vellus maduit, et tellus aruit siccitate ; rubus igne canduit absque consumptione ; sic virgo peperit absque semine. Coeli roraverunt in carnis vellere, mortalitatis rubus resplenduit Dei immortalitate. Vacate ergo et videte quam mirabilis sit Deus; vacate ab opere servili, et videte libertatem gloriae filiorum Dei . Si enim non tollatis lippitudinem ab oculis, intueri verum solem non potestis; si non claudatis oculos carnis, non potestis aperire oculos men
Abbreviated transcription (Latin):
sarciti sunt muri ierłm. cessat in¬
imicoꝵ fortitudo. edificate sunt por¬
te. sere portar̃ ꝯfortate.⁊ in semine
abraham bñdicti sunt filii eiꝰ in
ea. Iutiq bñ sunt muri eiꝰ resar¬
eiti. qr saluator in ea positꝰ ẽ murꝰ.
Bñ cessare debet fortitudo inimicoꝵ
qr egressus ẽ dauid ad singłare cer¬
tamen ꝯtra philisteũ. Sicut gͦ il¬
li qui sub neemia ⁊ esdra fecerũt.
⁊ nos fr̃s mei qui filii sumꝰ celesti
ierłm faciamꝰ. Hec enĩ omĩa ad no¬
strã doctͥnam scripta sunt ⁊ facta

Expanded text:
sarciti sunt muri Jerusalem, cessat inimicorum fortitudo, aedificatae sunt portae, serae portarum confortatae ; et in semine Abraham benedicti sunt filii ejus in ea. Et utique bene sunt muri ejus, resarciti, quia Salvator in ea positus est murus . Bene cessare debet fortitudo inimicorum, quia ingressus est David ad singulare certamen contra Philisthaeum . Sicut ergo illi, qui sub Nehemia et Esdra, fecerunt, et nos, fratres mei, qui filii sumus coelestis Jerusalem, faciamus. Haec enim omnia ad nostram doctrinam script
Abbreviated transcription (Latin):
sus. ⁊ ꝑcussus a d̾o ⁊ humiliatꝰ. ⁊
exinanita uidebat᷑ figura d̾i. ⁊ de¬
formis ⁊ dec̃posita uidebat᷑ figura
hominis. ut pote cruentata ⁊ spu¬
tis oblita. pallescens colafis. mor¬
ce denigrata. S qm̃ ꝓ nobis hec
omĩa sustin̾e̾ dignatus ẽ. qui sͦ
se abreuiauit. qui sͨ se declinauit
⁊ ut ita dicã defigurauit. ĩmo ⁊
exinaniuit. nos dilectissimi fr̃s
ad eiꝰ exemplũ abreiiemꝰ suꝑbie
nr̃e fastum. declinemꝰ a dcilio lu¬
dentiũ. Defiguremꝰ pallore ieru¬
nii decorẽ lasciiũ. exinaniamꝰ
lascuuã carnis ⁊ moꝵ. ut in oĩ¬
bus ꝯfigurati u̾bo abreuiato. z
formã hoĩs foris deformẽ. ⁊ formã
d̾i̾ intꝰ formosam ꝯseruenius eiꝰ
tñ auxilio sine quo nichil face̾
possumꝰ nͨ debemꝰ. ĩmo ꝑ quẽ oĩa
fiunt nͨ cessant fieri. Qm̃ ⁊si abͤ¬
uiatus fuit in mundo. tñ sine
m̃sura ĩmensꝰ. ⁊ sñ magnitudĩe
magnꝰ semꝑ regnauit in celo.
Quia nͨ diminuta erat potestas

Expanded text:
ussus a Deo et humiliatus ; et exinanita videbatur figura Dei, et deformis et decomposita videbatur figura hominis, utpote cruentata, et sputis oblita, pallescens colaphis, morte denigrata. Sed quoniam pro nobis haec omnia sustinere dignatus est, qui sic se abbreviavit, qui sic se declinavit, et ut ita dicam, defiguravit, imo et exinanivit , nos, dilectissimi fratres, ad ejus exemplum abbreviemus superbiae nostrae fastum, declinemus a concilio ludentium, defiguremus pallore jejunii decorem lascivum, exinaniamus lasciviam carnis et morum, ut in omnibus configurati Verbo abbreviato, et formam hominis foris deformem, et formam Dei intus formosam conservemus: ejus tamen auxilio, sine quo nihil facere possumus, nec debemus, imo per quem omnia sunt, nec cessant fieri. Quoniam etsi abbreviatus fuit in mundo, tamen sine mensura immensus, et sine magnitudine magnus semper regnavit in coelo, quia nec diminuta erat potestas
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm.⁊ inimicoꝵ ruina cessauit.
accepit esdras librũ legis ⁊ legit in
eo corã filiis isrł. ad intelligendũ
aꝑte. Sic ⁊ d̾s pat̾ in reedificatiõe
ierł̾m que sursũ est que ẽ mater

Expanded text:
et inimicorum ruina cessavit, accepit Esdras librum legis, et legit in eo coram filiis Israel ad intelligendum aperte . Sic et Deus Pater in reaedificatione Jerusalem, quae sursum est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sue abreiuationis ⁊ nr̃e redẽptio¬
nis. in die ascensionis portas ele¬
uis reserationis gła statutis ad
dexta̾m tc̃ patebit cũ futur̃ iudi¬
ci tẽpus adueni̾t. ex tunc erit tẽ¬
pus sine fine. tẽpus infinitm̃. qr
sine fine mansurũ. In dieb gͥ
sue abreuiationis indicatiuo mͦ
uti uoluit qñ discipłos luos erudi

Expanded text:
suae abbreviationis et nostrae redemptiosuae abbreviationis et nostrae redemptionis, in die ascensionis portas elejus reserationis gloria statutis ad dexteram tunc patebit, cum futurum Judicis tempus advenerit; ex tunc erit tempus sine fine, tempus infinitum, quia sine fine mansurum. In diebus igitur suae abbreviationis indicativo modo uti voluit
Abbreviated transcription (Latin):
distinc̾tionem tẽpoꝵ aut modorũ
aut ꝑsonar̃. Presens qͥppe cẽpus
sue abreuiationis fuit illa temporiꝰ
plenitudo. in qͣ se presentem hõĩb
indicauit. Sub legis quid̾e tẽpore
sub quo sui aduentus tempus pre¬
nuntiauit. ñ fuit temporis pleni¬
tudo. s tempꝰ ĩꝑfectum. maxime
qr nichil ad ꝑfectum addixcit lex.
Sacram̃ta qͥppelegis ñ illd̾ efficiebat
qd̾ figurabant. s erant signa rei.
non res signi. ñ sigrificata s signi¬
uiͦ. etatis ꝯpleca est. ut sexta etate
repararet hoĩem qui fecerat eũ sex¬
to die. ⁊ qui sub senarii ꝑfectione to¬
cum pͥme ꝯditionis opus ꝯpleuerat
sub senarii ꝑfectione reꝑationis hu¬
mane ꝑfectum aduenisse tempus
ostend̾et. Completa aũt ꝑfecti ple¬
nitudine tẽporis que tunc ꝯsũma¬
ta ẽ qñ dixit in cruce ꝯsũmatũ est.
sic̃ in pͥma ꝯditione post sextũ diẽ
die sabb̃i reqͥeuit ab onũ oꝑe qd̾ pa¬
tiarat. Ita qñ pꝰ istam ꝑfectionem

Expanded text:
distinctionem temporum, aut modorum, aut personarum. Praesens quippe tempus suae abbreviationis fuit illa temporis plenitudo, in qua se praesentem hominibus indicavit. Sub legis quidem tempore, sub quo sui adventus tempus praenuntiavit, non fuit temporis plenitudo, sed tempus imperfectum, maxime quia nihil ad perfectum adduxit lex. Sacramenta quippe legis non illud efficiebant, quod figurabant; sed erant signa rei, non res signi; non significata, sed signisextae aetatis completa est, ut sexta aetate repararet hominem, qui fecerat eum sexto die: et qui sub senarii perfectione totum primae conditionis opus compleverat, sub senarii perfectione reparationis humanae perfectum advenisse tempus ostenderet. Completa autem perfecti plenitudine temporis, quae tunc consummata est, quando dixit in cruce: Consummatum est : sicut in prima conditione post sextum diem die Sabbati requievit ab omni opere quod patrarat : ita quando post istam perfectionem
Abbreviated transcription (Latin):
spũ .s. u̾bũ. bñ indeclinabile dr̃. qͥa
id ip̃m ẽ. Tu aũ ait psalmista id̾e ipͤ
es. Uñ iacob. Apd̾ ꝙ̃. ñ ẽ tnsmutatio
nͨ uitissitudinis obũbratio. Ialibi.
Stabił q manens dat cũcta moui. Nõ
enĩ declinat᷑ de loco ad loc̃ qͥ uͥq ẽ. Nõ
declinat᷑ ꝑ uicissitudines tẽpoꝵ. qui¬

Expanded text:
 Verbum, bene indeclinabile dicitur, quia idipsum est. Tu autem, ait Psalmista, idem ipse es . Unde Jacobus: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio . Et alibi: . . . Stabilisque manens das cuncta moveri. . Non enim declinatur de loco ad locum, qui ubique est; non declinatur per vici
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ apłi tractans manifeste
ostendit d̾m dici fem̃ eẽ hoĩem. ł
ẽẽ hominẽ scd̃m habitum. ꝓpt̾
huiꝰmͦi: uiam tam arduã non cõ¬
sulit intͣre ur̃a cecitas absq duce

Expanded text:
tractans, manifeste ostendit Deum dici factum esse hominem, vel esse hominem secundum habitum. Propter hujusmodi, viam tam arduam non consulit intrare nostra caecitas absque duce.