comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ageres: nõne urrediturus effugeres: insi
forte quod ualde permetuo ꝙ maior est
hominib corporis cura quam amini ffrau.
De hoc quidem uiderit humanum genus.
de eo autem profecto nichil est dubii quin si
loci uitio in morbos inicidissem: salubrioris
eos loci mutacione depellerem. Idemqz uel
multo magis de aunui morbis optarẽ. Sed
het ut uideo/ difficilior cura est. Augu. hoc
uniq falsum est: magnorum philosephoꝵ
consentit᷑ auccoritas. Idq huit liquet: ꝙ
morbi amini omnes curari possant: insi eger
obluctetur. corporei aut̃e nulla arte curabi¬
les multe sunt. Ceterũ ne niuis abstra¬
har ab incepto in sentencia persisto. prepa¬
rando ut dixĩ aminum: instruendumq di¬
lecta relinquere. nec intergum uerti᷑ net
assueta respicere. ea demum amãti peregui¬
nacio tuta est. Idq tibi si saluam cupis
amniã tuam / noris esse faciendũ. frau. Ut
quecunq dixisti percepisse me sencias. inꝑa¬

Expanded text:
ageres, nonne irrediturus effugeres? Nisi ageres, nonne irrediturus effugeres? Nisi forte, quod valde permetuo, maior est hominibus corporis cura quam animi. De hoc quidem viderit humanum genus; de eo autem profecto nichil est dubii quin, si loci vitio in morbos incidissem, salubrioris eos loci mutatione depellerem. Idemque, vel multo magis, de animi morbis optarem. Sed hec, ut video, difficilior cura est. Hoc utique falsum esse magnorum philosophorum consentit autoritas; idque hinc liquet quod morbi animi omnes curari possunt, nisi eger obluctetur; corporei autem nulla arte curabiles multi sunt. Ceterum, ne nimis abstrahar ab incepto, in sententia persisto: preparandum, ut dixi, animum instruendumque dilecta relinquere, nec in tergum verti, nec assueta respicere. Ea demum amanti peregrinatio tuta est; idque tibi, si salvam cupis animam tuam, noris esse faciendum. Ut quecunque dixisti percepisse me sentias: impa
Abbreviated transcription (Latin):
desmami flacco teste uti. racione in quid et
prudencia curas. non locus effusi. late maris
arbiter au fert. Et uere sic est. Ibis eñspe
plenus. et desiderio reuertendi : omnes ani-¬
mi laquess tetum trahens. Ubicunq fueris
quocũq te uerteris relinque uultum: et
uerba cõtemplaberis. Et quod est amãciũ
infaine prulegnum. illai absentem absẽs
audies. et uidebis. et putas amorem his
subter fugus extinguere. michi crede mar¬
descit utrũq potius: huic ab amoris auc¬
toribus inter multa precipit᷑. interponẽ¬
das amãtibus non nuĩquam breus absentie
morulas. ne uicissim fastidio forte p̃sencie:
et assiduitate uilestant. hoc igit᷑ moueo.
hoc suadeo. hoc iubeo. edocẽdo annnũ de¬
pouere que premunt. Atqz ita siue spere¬
ditus aberidum: tunt intelligis quid i sa¬
nandis amuis possit absencia. Quod si lorũ
corpori tus grauem: pestilentẽq sortitus:
perpetius illis morbis inquietam uitam

Expanded text:
desinam Flacco teste uti: ... ratio – inquit – et desinam Flacco teste uti: ... ratio – inquit – et prudentia curas non locus effusi late maris arbiter aufert, Et vere sic est. Ibis enim spe plenus et desiderio revertendi, omnes animi laqueos tecum trahens. Ubicunque fueris, quocunque te verteris, relicte vultum et verba contemplaberis et, quod est amantum infame privilegium, illam absentem absens audies et videbis. Et putas amorem his subterfugiis extinguere? Michi crede. Inardescit utrinque potius! Hinc ab amoris auctoribus inter multa precipitur interponendas amantibus nonnunquam brevis absentie morulas, ne vicissim fastidio forte presentie et assiduitate vilescant. Hoc igitur moneo, hoc suadeo, hoc iubeo: edocendum animum deponere que premunt, atque ita, sine spe reditus, abeundum. Tunc intelliges quid in sanandis animis possit absentia. Quodsi locum corpori tuo gravem pestilentemque sortitus, perpetuis illic morbis inquietam vitam
Abbreviated transcription (Latin):
sito. unitus st agentis mefficaꝵx allioquẽ
ad extremos Indorum finres penetiare
quidem poteris : semper flaccum uera locutũ
fateberis. ubi ait. Celum non aninuẽ mut¬
tant: qui trans mare currunt. Fran. Mirs
modo perplexus sum. Tu enĩ cum michi
curandi sanandiq anii documẽta prebes:
cupandum prius sanandũq predicas. a
deinde fugiendum. At qui de hor ipsodu¬
bitat qualiter sit curandus. Si eñturatꝰ
est quid ultra queritur. Si autẽ nicuratus
ubi locorum mutatios quod tuipse astrius nẽ
adiuuat dic expressiꝰ quib remedus uten¬
dum est. Augu. Non curandũ sanandumq
sed preparandum dixi auimũ. Ceteꝵ sune
cupatus erit: et poterit locorum mutatio ꝑ¬
hẽnem sanitatem cõseruare. siue nondum
curatus : sed preparatus tamen et iꝑsam
eandem afferre potest. At si nentrũ : quid
nsi doloris irritamenta prestabit ista mu-¬
tatio. et de loto in loco crebra iactacio:. Nõ

Expanded text:
sito virtus est agentis inefficax. Alioquin sito virtus est agentis inefficax. Alioquin ad extremos Indorum fines penetrare quidem poteris, semper Flaccum vera locutum fateberis, ubi ait: celum non animum mutant, qui trans mare currunt. Miro modo perplexus sum. Tu enim, dum michi curandi sanandique animi documenta prebes, curandum prius sanandumque predicas, ac demum fugiendum. Atqui de hoc ipso dubitatur, qualiter sit curandus. Si enim curatus est, quid ultra queritur? si autem incuratus, ubi locorum mutatio quod tu ipse astruis non adiuvat, dic expressius quibus remediis utendum est. Non curandum sanandumque sed preparandum dixi animum. Ceterum sive curatus erit, et poterit locorum mutatio perennem sanitatem conservare; sive nondum curatus sed preparatus tamen, et ipsam eandem afferre potest. At si neutrum, quid nisi doloris irritamenta prestabit ista mutatio et de loco in locum crebra iactatio? Non
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq sepe ammũ tetigit Pirgilians car¬
paracio: qualis cõiecta cerua sagita: quã
protul incantam nemora inter tresia fixit
Pastor agens belis liquit uolatile ferrũ.
Nestius illa fuga siluas saltusq peragrat.
Sictens erat lateri letalis harundo hñt
ei ceruo non absimilis factus sum fugi em̃
sed malũ meũ ubiq ciptuniferens: Aug¬
Ruod a me nuĩt postulas ipst tibi respor¬
diste Etran. Quo pacto. Augu. Quia ma¬
lum suũ circum feiẽti locorũ mutatis la¬
borem cumulat: non tribuit sanitatem. ꝑo¬
test ergo tibi nõ inpropris dici quodado¬
lestenti qui peregrinacionẽ iul sibi pro¬
fuisse querebatur. Respondit Socrates
Tecũ enĩ inquit peregrinaberis : tibi qui¬
dem in primis sequestranda uetus herim¬
rarum sartina: et preparandus est annuꝰ
tum deiq fugiendum. hoc eñ rõrm
corporib modo: sed in anmus q compar¬
tum est quod insi in pacierte si dust¬

Expanded text:
Itaque sepe animum tetigit virgiliana comItaque sepe animum tetigit virgiliana comparatio: qualis coniecta cerva sagitta, quam procul incautam nemora inter Cresia fixit pastor agens telis, liquitque volatile ferrum nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat dicteos, heret lateri letalis harundo. Huic ergo cerve non absimilis factus sum. Fugi enim, sed malum meum ubique circumferens. Quid a me nunc prestolaris? Ipse tibi respondisti. Quo pacto? Quia malum suum circumferenti Iocorum mutatio laborem cumulat, non tribuit sanitatem. Potest ergo tibi non improprie dici, quod adolescenti cuidam, qui peregrinationem nil sibi profuisse querebatur, respondit Socrates: "Tecum enim" inquit "peregrinabaris". Tibi quidem in primis sequestranda vetus hec curarum sarcina et preparandus est animus; tum denique fugiendum. Hoc enim non in corporibus modo sed in animis quoque compertum est; quod nisi in patiente dispo
Abbreviated transcription (Latin):
et notorum locorum caruisse conspertu¬
ran. Lic tenacissimis uncis trabar: pos¬
sum tamen. Augu. Si hoc potes saliis
eris. Quid ergo aliud dicam nisi Uirgi-¬
lianum uersiculum paucis minuitatis: Heu
fuge dilectas terras fuge litus amatum
Euoilodo em̃ unquam hĩs in locis tutus
esse poteris̃: ubi tam multa uulnerum
tuorum extãt uestigia. tibi et presentut
couspectu et preteritors recordacione fa¬
tigaris Pt igitur idem ait Cicero. Loci
mutatione tanquam egroti iam conua¬
lestentis curandus eris. Fran. Uide ero
quid precipis. quotiens enĩ cõualestendi
aidus: atq huius consilii non ignarus¬
fugam retentau. et licet uarias simula¬
uerẽ causas: unus tamen hic semper por¬
egrinarionũ rusticationũq mearũ ominiũ
fiuis erat libertas. Quã sequens ꝑer ot¬
tidentem et per septẽtrionem et usq ad
occeam terimmos: Longe lateq circumattꝰ
sum. quod quantum michi profuerit uides

Expanded text:
et notorum locorum caruisse conspectuet notorum locorum caruisse conspectu? Licet tenacissimis uncis retrahar, possum tamen. Si hoc potes salvus eris. Quid ergo aliud dicam, nisi virgilianum versiculum paucis immutatis: Heu fuge dilectas terras, fuge litus amatum? Quomodo enim unquam his in locis tutus esse poteris, ubi tam multa vulnerum tuorum extant vestigia, ubi et presentium conspectu et preteritorum recordatione fatigaris? Ut igitur idem ait Cicero: "loci mutatione, tanquam egroti non convalescentes, curandus eris". Vide, oro, quid precipis. Quotiens enim, convalescendi avidus atque huius consilii non ignarusfugam retentavi! et licet varias simulaverim causas, unus tamen hic semper peregrinationum rusticationumque mearum omnium finis erat libertas; quam sequens, per occidentem et per septentrionem et usque ad Occeani terminos longe lateque circumactus sum. Quod quantum michi profuerit, vides.
Abbreviated transcription (Latin):
ammũ et ẽffugere si possis: ac de carcere
in carcerem migrare non improbo. Epes
enĩ forsan in transitu libertatis fuerit
aut leuioris impern. Ereptum uero uie
iugo collum per infunta sordidorũ seruici¬
orum genera circum ferre non laudo. Fran.¬
pateris ne medico per orante egrum
morbi sui constium aliquid interloqͣ. aug
Quid in paciar. multi enĩ egrotãtis uotibus
quasi quibusdam indicus ad in quisicionẽ
oportunũ remedu penetrarũt Sran. hoc
igig᷑ unum stito ne. aliud amare nõ posse
Assueiit animus illã adamare. assuenerũt
otuli iblam intureri. et quitquid non illa
est mamenum et tenebrosum dicũt. Itaq
si aliã amare ibes. ut sit ab amore libe¬
rer: imepossibile michi condicionẽ obicis.
actum est pxrii. Augu. Sensus ebet: et
appetitus obtorpuit nichil ergo cum ad¬
mictere ualeas introrsum exteriora tibi re¬
media adhibenda sant. potes ne igitur
in anmũ inducere fugam epiliuin ne

Expanded text:
animum et effugere, si possis, ac de carcere animum et effugere, si possis, ac de carcere in carcerem commigrare non improbo. Spes enim forsitan in transitu libertatis fuerit, aut levioris imperii. Ereptum vero uni iugo collum per infinita sordidorum servitiorum genera circumferre non laudo. Pateris ne, medico perorante, egrum morbi sui conscium aliquid interloqui? Quidni patiar? Multi enim egrotantis vocibus, quasi quibusdam inditiis, ad inquisitionem oportuni remedii penetrarunt. Hoc igitur unum scito, me aliud amare non posse. Assuevit animus illam admirari; assueverunt oculi illam intueri, et quicquid non illa est, inamenum et tenebrosum ducunt. Itaque si aliam amare iubes, ut sic ab amore liberer, impossibilem michi conditionem obicis. Actum est; perii. Sensus hebet et appetitus obtorpuit. Nichil ergo cum admittere valeas introrsus, exteriora tibi remedia adhibenda sunt. Potes ne igitur in animum inducere fugam exilium ve,
Abbreviated transcription (Latin):
nouo amore tanquã clauũ clauo excuciẽ¬
dum putant. Cui consilio et magisfei amo¬
ris Naso consentit : reguiam afferens ge¬
neralem. Q successorẽ nouo uincitur oĩs
amor. et protul dubio sit est. disgregatꝰ¬
eñ et in multa distractus animus: segnior
fertur ad singula. Sit Ganges, ut auinc
A rege persarum nuumerabilibus aluers
distnctus: atq exuno alto metuendoq
pluiins. ⁊̃ multos spernendosq riuulos
sectus est. Sit sparsa acies penet abilis
hosti redditur: sit diffusum lentestit inc̃e¬
Dium. Demq omins uis ut uinta crescit:
sit disꝑsa minuitur. Ar contra quid hic
michi uideat᷑ intellige. Ualde siquidem
metuẽdum est. ne dum ex una eaq si
dici fas esti nobiliori passione subtrahe¬
ris dilabaris in plurma. et ex amante
nulie rosus : uagus et instabiłis fiari.
Mreo nempe undicio : si menitabiliter pere¬
undum sit᷑ nõbiliori morbo perissa solatiũ
est. Quid igit᷑ consulam queris. colligere

Expanded text:
novo amore tanquam clavum clavo eiciennovo amore tanquam clavum clavo eiciendum putant". Cui consilio et magister amoris Naso consentit, regulam afferens generalem quod: successore novo vincitur omnis amor. Et procul dubio sic est. Disgregatus et in multa distractus animus segnior vertitur ad singula. Sic Ganges, ut aiunt, a rege Persarum innumerabilibus alveis distinctus, atque ex uno metuendoque flumine in multos spernendos rivulos sectus est. Sic sparsa acies penetrabilis hosti redditur; sic diffusum lentescit incendium, denique omnis vis, ut unita crescit, sic dispersa minuitur. At contra quid hic michi videatur intellige. Valde siquidem metuendum est ne, dum ex una eaque si dici fas est nobiliori passione subtraheris, dilabaris in plurimas, et ex amante mulierosus vagus et instabilis fias; meo nempe iudicio si inevitabiliter pereundum sit, nobiliori morbo periisse solatium est. Quid igitur consulam, queres. Colligere
Abbreviated transcription (Latin):
cuius. Nunt ego me miserũ sencio. et te¬
det et amore ardeo. et prudens stiens.
unius. uidẽsq pereo. nec quid agã scio
Libet et eiusdem poete uerbis ate cousi¬
lũ flagitare. proinde dũ tempus est
eciam atq eciã cogita. Augu. Ego quoq
Terrencians tibe responsum uerbus dabo.
Que enĩ res ĩ se neq consiliũ neq mo¬
dum habet ullum eam consllio regere nõ
potes. ffran. Quid igit᷑ faciam: desperabi¬
da sũg. E autem nunc probati consilu
michi sit breuiter accipe. Nosti de hacre
non tantam ab egregus philosophis sui-¬
gulares tractatus. sed ab illustabus eciã¬
poetis. integros libros esse compositos.
qui ubi nam querendi qualitz ne suit ne¬
celligende tibi ppresertĩ qui harũl rerũ
magisterũ profiteris: ingerere miuriosiẽ
fuerit. qualiter autem lecta intellectaqĩ
alutem tuam uertenda suit: adinonuisse
forsitan non erit alienum. Primũ igis
quod ait Cicero. nõ nulli ueterem amorẽ

Expanded text:
cinus! Nunc ego ... me miserum sentio, et tecinus! Nunc ego ... me miserum sentio, et tedet et amore ardeo, et prudens sciens, vivus vidensque pereo; nec quid agam scio. Libet et eiusdem poete verbis a te consilium flagitare: proinde dum tempus est, etiam atque etiam cogita. Ego quoque terrentianis tibi responsum verbis dabo: que enim ... res in se neque consilium neque modum habet ullum, eam consilio regere non potes. Quid igitur faciam? desperabida sunt. Quid autem nunc probati consilii michi sit, breviter accipe. Nosti de hac re non tantum ab egregiis philosophis singulares tractatus, sed ab illustribus poetis integros libros esse compositos, qui, ubinam querendi qualiter ve sint intelligendi, tibi presertim, qui harum rerum magisterium profiteris, ingerere iniuriosum fuerit; qualiter autem lecta intellectaque in salutem tuam vertenda sint, admonuisse forsitan non erit alienum. Primum igitur, quod ait Cicero, nonnulli "veterem amorem
Abbreviated transcription (Latin):
addidit. Inrerta hec si tu postules: raciõ¬
ne terta fatere: nichils plus agas: quã
si des operam : ut cum racione insamas.
B ot eguidem dicto quod absq dubitacoe
Berissmu sentis: omnibus nisi falleor de¬
nasibuib tuis obuiatũ est. hee atq hu¬
inste modi sut d amore miserie: quarũ
accurata dinumeracio : nec expeito ne¬
tessaria: nec credibilis mexpecto. Illa iñ
est ominũ precipua ut ad propositum
uertar ꝙ dei suiq pariter obluuone parit
quõ enĩ tor maloꝵ molibus inguruatus
amimus: ad illũ unũ purissimũq ueri
boni fontem reptãdo poruemet. que cum
ita suit: mirari iam desme: nullam uehe¬
menciorem amini passionẽ. Tullio uisam
esse. fran. Uictus sũ fateor: quouilem
cuncta que memoras de medio expere¬
encie libro michi uideris excerpsisse
Itaq libet. quomam Terenciam Emichi
mentionem fecisti ex eodem loco sũptam
inseruisse quermmoncam. Oudignũ fa¬

Expanded text:
addidit: incerta hec si tu postules ratioaddidit: incerta hec si tu postules ratione certa facere, nichilo plus agas quam si des operam, ut cum ratione insanias. Hoc equidem dicto, quod absque dubitatione verissimum sentis, omnibus nisi fallor evasionibus tuis obviatum est. He atque huiuscemodi sunt in amore miserie, quarum accurata dinumeratio nec experto necessaria est, nec credibilis inexperto. Illa tamen est omnium precipua ut ad propositum vertar quod Dei suique pariter oblivionem parit. Quomodo enim tot malorum molibus incurvatus animus ad illum unum purissimumque veri boni fontem reptando perveniet? Que cum ita sint, mirari iam desine nullam vehementiorem animi passionem M. Tullio visam esse. Victus sum, fateor, quoniam cunta, que memoras, de medio experientie libro michi videris excerpsisse. Itaque libet, quoniam terrentiani Eunuchi mentionem fecisti, ex eodem loco sumptam inseruisse querimoniam: o indignum fa
Abbreviated transcription (Latin):
obstatula. propositũ recordassent seu for¬
sitan irritassent inisi predulas nominis
memoria iligiter amunĩ interpellans.
Ceteris curarum sarcuns excussis: ꝑ ter¬
ras et maria inter tot difficultatũ stopu¬
los. Romã te Neapolumnq traxissent. ubi
tandem quod tanto ardore cupiellis adeptꝰ
es. quae ommia si tui mediocas furoris ar¬
gumenta uidẽatur. Ipse ego non medi¬
ocriter furere certus ero. Iam uero sciẽs
illa pretereo: que ex Emcho Terentii
nutari non puduit. Ciceronem ubi ait
In amore hec omma nnisant uicia quiie¬
rir suspitiones. inimrcitie. nudie. bellũ
pax rursum. Recognostis in illius uerbis
insanias tuas. precipueq zelum quem
sient inter passiones amore sic in hare¬
parte peste: primias partes obturere nõ
ambigitur. Sed occurres forsitan: et dices
hot ita esse nõ inficior. sed̾aderit racion
cuius het uita temperetur arbitro. Iam
ita te responsurũ ille prouideat uba

Expanded text:
obstacula propositum retardassent, seu forobstacula propositum retardassent, seu forsitan irritassent, nisi predulcis nominis memoria iugiter animum interpellans, ceteris curarum sarcinis excussis per terras et maria inter tot diffcultatum scopulos Romam te Neapolimque traxisset, ubi tandem, quod tanto ardore cupiebas, adeptus es. Que omnia, sicui mediocris furoris argumenta videantur, ipsum ego non mediocriter furere certus ero. Iam vero sciens illa pretereo, que ex Eunucho Terrentii mutuari non puduit Ciceronem, ubi ait: in amore hec omnia insunt vitia: iniurie, suspitiones, inimicitie, indutie, bellum, pax rursum... Recognoscis in illius verbis insanias tuas, precipueque zelum quod, sicut inter passiones amor, sic in hac peste primas partes obtinere non ambigitur. Sed occurres forsitan et dices: – Hec ita esse non infitior, sed aderit ratio, cuius hec vitia temperentur arbitrio. – Iam ita te responsurum ille previderat, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
sine lauri mentione: uix ullum tibi carme
effluxit. non aliter: quam si uel Pener
gurgitis accola: uel Cirrei uertititis sacer¬
dos existeres. Demqz quia cesaream sperarare
fas non erat laurẽa poeticam quam scudioꝵ
tuors tibi meritum permittebat. inchilo
modestius quam dominã ipsam adamaue¬
ras et cupisti. Ad quam adipistendani ⁊¬
quanqͣ alus ingemi subuectus. quanto tnĩ
cum labore ꝑuẽneris. tecũ ipse recogitas
perhorrestes. Nec me latet quin respou¬
sioni paratum : et ad huc histere meditan¬
rem uideo. quid tibi nunt in anno uerset
cogitas. Nempe te his studus aliquanto
prius eciam quã arderes deditum fuisse.
poetitũq tibi illud decus ab amus pure¬
rilib annuũ excitasse. Euod ego quidẽ
nec inficior nec ignoro. Uerũ enĩ uero
et multis retro seculis obsolefactus: mos
atq hec etas studus talibus aduersa: et
longarum distrimina uiarũ. quibus usq
ad lien non carceris modor sed mortis ac¬
cessisse. aliaq nõ minus uiolenta fortune

Expanded text:
sine lauri mentione vix ullum tibi carmen effluxit, non aliter quam si vel Penei gurgitis accola vel Cirrei verticis sacerdos existeres. Denique quia cesaream sperare fas non erat, lauream poeticam, quam studiorum tuorum tibi meritum promittebat, nichilo modestius quam dominam ipsam adamaveras concupisti; ad quam adipiscendam, quanquam alis ingenii subvectus, quanto tamen cum labore perveneris, tecum ipse recogitans perhorresces. Nec me latet, quoniam responsioni paratum, et adhuc hiscere meditantem video, quid tibi nunc in animo versetur. Cogitas nempe te his studiis aliquanto prius quam etiam arderes deditum fuisse poeticumque illud decus ab annis puerilibus animum excitasse: quod ego quidem nec infitior nec ignoro. Verumenimvero et multis retro seculis obsolefactus mos, atque hec etas studiis talibus adversa, et longarum discrimina viarum, quibus usque ad limen non carceris modo sed mortis accessisti, aliaque non minus violenta fortune
Abbreviated transcription (Latin):
exourendos precor romanus Senatu cõsen¬
ciente decreuit. Quãta uel uanitate uel
impretate pretereo. Illud eñ nũt uuotuisse
suffecenit : multaꝵ optimaꝵ rerũ solitudine
fontem esse. ex qua romanaꝵ quoq legumn
fluxere primordia

Expanded text:
exurendos pretor romanus senatu consenexurendos pretor romanus senatu consentiente decreverit. Quanta vel vanitate vel impietate pretereo: illud enim nunc innotuisse suffecerit, multarum optimarum rerum solitudinem fontem esse, ex qua romanarum quoque legum fluxere primordia
Abbreviated transcription (Latin):
populis tuerer᷑. qͣzuis ut noues et indoni¬
tos aminos religionis laq̃o quodai fiens
uictus obstangeet nutatus. ut auĩt minois
rtensium regis exemplũ et callidissimo
comẽto nocturius se deoꝵ cõgressib allo¬
quioq frui simiulans consilio⁊ fidem que¬
ie et Ruam ficcionẽ unacũ sacris a se re¬
pertis in morte dannauit. libris grecis
latinsq editis: ꝑ quos utruisq lĩgue docto¬
ubus ut poterat indicaret se pr̃o tempore
ad aupiliũ ueri: uel patrocimo falsitatis
usum esse. Cũ uero iam fũdamentis suis le¬
qui a se lataꝵ autoritas staret ⁊ nõ placere
ut populus implicaretur eriorib licet
nestio an quia uere libros religiomibus ad¬
msos crederet: quã facto causã pretendis¬
se dicit᷑. An inquit promo sũ quesito colori
hot uere aũt ne populus meti liber e¬
ugũ nobilitatis excuteret:. multis post
seculis iuxta sepultꝵ regis inuentos libros

Expanded text:
populus teneretur; quamvis ut novos et indomipopulus teneretur; quamvis ut novos et indomitos animos religionis laqueo quodam et freno metus obstringeret, imitatus, ut aiunt, Minois Cretensium regis exemplum, et callidissimo commento, nocturnis se deorum congressibus alloquioque frui simulans, consilio fidem quereret. Quam fictionem, una cum sacris a se repertis, in morte damnavit, libris grecis latinisque editis, per quos utriusque lingue doctioribus, ut poterat, indicaret, se pro tempore ad auxilium veri vel patrocinio falsitatis usum esse; cum vero iam fundamentis suis legum a se letarum autoritas staret, non placere ut populus supervacuis implicaretur erroribus; licet nescio an quia libros vere religionibus adversos crederet, quam facto causam pretendisse dicitur, an, in quod pronior sum, quesito colore hoc, vere autem ne populus metu liber iugum nobilitatis excuteret, multis post seculis iuxta sepulcrum regis inventos libros
Abbreviated transcription (Latin):
ordinis si attendas numeꝵ secundus. Su
uisticiã primus ꝑegrinus insperatũ ad impe¬
ium acticus cũ ad cuuliũ ac sacioꝵ curam
legũ. totũ intendisset aniũ ut ardentem
et feroria primi regum mibutum populũ
iugenio regeret: leuiretq pro re seꝑe solita¬
is et opacum locũ. quem his oculis ipst
conspexi quĩdetĩ aut nõ multo amplius
passuũ/ milibus : ab urbe distantem ffertur
petrie solitus. Est illit aritiõ sub colle cauus
it uit iosus lapis. Unde perpetuus fons
emanat tricãmigrantib illicibus: densum ne¬
mus altũq silentiũ. Ibi ergo leges hominũ
ac cermionias deoꝵ. rex ea tempestate doc¬
tissimus muenire: seu alibi forsan muẽtis
autoritatẽ dare: artẽ fecerat Iba dui tacitus
solus sedens atq ĩde post longũ tempus
solus ac meditabũdus egrediẽs sciptas
leges offerebat : quibus ad huc rudis et
in soleꝰ sed mox futurus dominator gẽcũ

Expanded text:
ordinis si attendas numerum secundus, si ordinis si attendas numerum secundus, si iustitiam primus, peregrinus insperatum ad imperium accitus, cum ad civilium ac sacrarum curam legum totum intendisset animum, ut ardentem et ferocia primi regum imbutum populum ingenio regeret leniretque pro re, sepe solitarium et opacum locum, quem his oculis ipse conspexi, quindecim aut non multo amplius passuum milibus ab urbe distantem, fertur petere solitus. Est illic, Aricino sub colle, cavus et umbrosus lapis unde perpetuus fons emanat, circumnigrantibus ilicibus densum nemus altumque silentium. Ibi ergo leges hominum ac cerimonias deorum rex ea tempestate doctissimus invenire, seu alibi forsan inventis autoritatem dare, artem fecerat. Ibi diu tacitus solus sedens, atque inde post longum tempus solus ac meditabundus egrediens, scriptas leges efferebat, quibus adhuc rudis et insolens sed mox futurus dominator gentium
Abbreviated transcription (Latin):
mssi fumus aut odor imperii tiibaret. Sed
anseqͣ patuã Solonas dalmaciẽ repetut.
Iblt quoq non intra: sed prope muros patre¬
os in uilla propria moriẽs qͣ idipsũ precogi¬
tãs forte construxerat: ut multũ trãquille¬
tatis semo additũ sit supremis honoribus
iil detractũ: ꝑ solitariã atq humilẽ uitã
sensit. Solus ommiũ priuatus Serapio atq
Eusebio testibus relatus ⁊̃ nuer deors
Sane ꝙ post imperiũ dioclecianus fecit: id
ante imperut Authomus puis fecerat : quẽ
Iulius Capitolius historicus omni priuata
uitã in agris frequẽtissime uixisse clarũq
locis omnnib fuisse cõmemorat
Ed nimu ꝑropeo retrocedendũ est:¬
omiteo autẽ Quĩcios Cirios ffabri¬
tios Serranos aliosqz quoꝵ magna
pars uite ĩ agris acta est hant ergo uitam
iam inde ab mitio et ante micium Romane
reipublice prudẽtissimo atq optimo regũ
placiusse mõstrabo. Nũma pompiluis illius

Expanded text:
missi fumus aut odor imperii turbaret, sed missi fumus aut odor imperii turbaret, sed antiquam patriam Salonas Dalmatie repetiit; illic quoque non intra sed prope muros patrios in villa propria moriens, quam id ipsum precogitans forte construxerat, ut multum tranquillitatis senio additum sic supremis honoribus nil dectractum per solitariam atque humilem vitam sensit, solus omnium privatus, Eutropio atque Eusebio testibus, relatus in numerum deorum. Sane quod post imperium Diocletianus fecit, id ante imperium Antoninus Pius fecerat, quem Iulius Capitolinus historicus omni privata vita in agris frequentissime vixisse, clarumque locis omnibus fuisse commemorat. Sed nimium propero; retrocedendum estOmitto autem Quintios, Curios, Fabritios, Serranos, aliosque quorum magna pars vite in agris acta est; hanc ego vitam iam inde ab initio, et ante initium romane reipublice, prudentissimo atque optimo regum placuisse monstrabo. Numa Pompilius illius
Abbreviated transcription (Latin):
Tquod Augustus optauerat Diccle¬
cianus imipleuit. Ille qui primus
ex nostas imperatoribz adorari se ut
deum iusserat. Quiq calciamẽtis ac uestib
inserens margaritas: et omistus gẽmis
incedens. habitũ cesareũ ex romano atq
humao persicum: seu diuinũ fecisse uidebat
qui captuus insignib aute curriũ actis: pre¬
lataq parthoꝵ preda: paulo ante truuĩpha¬
rat : postqͣ feruentis aule precioseꝙ sarcine.
ac sateluitum aciei et seruitutis publice per¬
censũ est. Mutauit repente auimũ : ut so.¬
lus et pauper et liber esse concupisceret: iterq
pluctus imperialiũ curarum in portum uite
humilioris: quasi gubernator nudus ex
magno naufragio enataret. Et mirauiur
T clestinum cũ tamẽ quod propter eternam
sanctus ille uir fecit tantus ille peccator
propter breuissimas senectutis reliquias iã
fecisset. Qui quietis extreme desideno pre¬
uat fortune redditus : non sibi muitate sedẽ
uite Rgmã statuit. ne quis nouã requiemdi¬

Expanded text:
quod Augustus optaverat Diocletianus implevit. Ille qui primus ex nostris imperatoribus adorari se ut deum iusserat; quique calciamentis ac vestibus inserens margaritas et honustus gemmis incedens, habitum cesareum ex romano atque humano persicum seu divinum fecisse videbatur; qui, captivis insignibus ante currum actis prelataque Parthorum preda, paulo ante trimpharat, postquam frementis aule precioseque sarcine ac satellitum aciei et servitutis publice pertesum est, mutavit repente animum, ut solus et pauper et liber esse concupisceret, interque fluctus imperialium curarum in portum vite humilioris, quasi gubernator nudus ex magno naufragio, enataret. Et miramur Celestinum! cum tamen quod propter eternam vitam sanctus ille vir fecit, tantus iste peccator propter brevissimas et incertas senectutis reliquias iam fecisset. Qui quietis extreme desiderio private fortune redditus, non sibi mutate sedem vite Romam statuit, nequis novam requiem di
Abbreviated transcription (Latin):
uictor sol ꝯ substitit. Occuri alt̾ sine noĩe
sed culꝰ nomẽ ĩcelo est. Argentar mõtis
inhabitator: qui cũ de functi faciẽ pulurrẽ
fritusset. ĩcredibile ag stupendũ ⁊ insi quia
crdent nchil ĩpossibile est/ ex ãgut tadi¬
uer moꝵ futuꝵ pueluere puluerem sustr¬
tauit. Occurret solitariꝰ menas tãtt uir
uetuocencie tanteq fidutie ut non soluri
Barbaros tũt uicina uexantes: reuecẽtia
sui noĩs famaq compesteret. sed maxunes
dtq ninanes ursos e silua proxima Rc
uire aluearib insultantes: ferula quã de
more gestabat: quasi domestitos catulos
rastigaret trepidantesqz de pelleret

Expanded text:
victor solus substitit. Occurret alter sine nomine, victor solus substitit. Occurret alter sine nomine, sed cuius nomen in celo est, Argentarii montis habitator, qui cum defuncti faciem pulvere fricuisset, incredibile ac stupendum, nisi quia credenti nichil impossibile est, exangue cadaver et mox futurum pulverem pulvere suscitavit. Occurret solitarius Menas, tante vir innocentie tanteque fiducie, ut non solum barbaros, tunc vicinia vexantes, reverentia sui nominis famaque compesceret; sed maximos atque immanes ursos, e silva proxima sancti viri alvearibus insultantes, ferula, quam de more gestabat, quasi domesticos catulos castigaret trepidantesque depelleret
Abbreviated transcription (Latin):
soellcũ postulasset. ꝑtimis ei uisus astitit.
quo deinde feritate deposita ceu pastore
auiquo pancaꝵ ad custodiam petudum usus
est: debeuisdem ultione quẽ quorũdam fras¬
tũ liuor oiiderat imprecacio irati: dicto
cicius ad coelam uenit ut illis moꝵ horrẽdo
sapplicio affectis: obstupueat : seq perpetuo
sontem uoras et tã celeriter exanditũ genrẽs
dui. reliquia uita siue lamentis et dolore
non fuit. Rogo quae legiones aut qui reges
adhant potenciam laborando peruemunt
ad quam solitaria humilitas quiestendo . ot¬
turret inde Martuis ille marsic̾ montis
accola. Cui de rupe solida fluens ꝑħẽms
aque temus stilla: dilre ruꝑis stillantis ołi
in de serto: ꝓdigñe renouauit ⁊miq cumser¬
pente terrĩfico: sub cuius specie : ueters sei¬
prus cerribilior latebat. uno eodẽq spetu
contume sine offensa toto triẽmo uersatus:
illo demũ mira paciẽtia procul pulso ipẽ

Expanded text:
solatium postulasset, protinus eidem ursus astitit, solatium postulasset, protinus eidem ursus astitit, quo deinde, feritate deposita, ceu pastore aliquo paucarum ad custodiam pecudum usus est; deque eiusdem ultione, quem quorundam fratrum livor occiderat, imprecatio irati dicto citius ad celum venit, ut, illis mox horrendo supplicio affectis, obstupuerit, seque perpetuo sontem vocans et tam celeriter exauditum gemens, omni reliqua vita sine lamentis et dolore non fuerit. Rogo: que legiones aut qui reges ad hanc potentiam laborando perveniunt, ad quam solitaria humilitas quiescendo? Occurret inde Martinus ille, Massici montis accola; cui de rupe solida fluens perennis aque tenuis stilla, dure rupis stillantis olim in deserto prodigium renovavit; quique cum serpente terrifico, sub cuius specie vetus serpens terribilior latebat, uno eodemque specu continue sine offensa toto triennio versatus, illo demum mira patientia procul pulso, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
sacra cenobia / et inter spelea siluestria deuo¬
cissime domus grsti. Cisterciũ. Maulla
Captusia. Uallis umbrosa. Camadulũ
iuunrerabilesqz alie. Quaꝵ religionum riui¬
unir et si celesti deuotionis augnento ;¬
postmodũ longe lateq diffusi sunt. et pla¬
na compleuerunt. si tñ ut magnoꝵ sbaminũ
fontes. sit harum queris orignes. ex as¬
peramus montibus emanasse comperies
Clarũ quidem ex ommbus et famosũ. Be¬
nedicte nomen: ctiius historiam uiteq mo¬
dum : quisquis nosse cupit Non stutare ab¬
dita iubes/ Gregoriam dyalogi cuius supra
mencis est habita secundũ librũ ꝑlegat
quĩ ex illius actibus est totus: et ubi recũ
tlarĩtas stilo etiam illustratur.¬
In oculus serie rerum ductus⁊ in¬
tra libri tertii metas excessit. uide¬
bit illa sollitudiuis Italie cõgesta
nuratula. Occurret ei florenciꝰ⁊ qui in
monasterio solus agens⁊ dum adeo cui tũt eñ¬
uigis bracis et multa simplicitas famili¬
arassime fecerant ⁊ aliquod solitarie uite

Expanded text:
sacra cenobia, et inter spelea silvestria devotissime domus Cristi: Cistertium, Maiella, Cartusia, Vallisumbrosa, Camaldulum, innumerabilesque alie; quarum religionum rivi, etsi celesti devotionis augmento postmodum longe lateque diffusi sint et plana compleverint, si tamen ut magnorum fluminum fontes sic harum queris origines, ex asperrimis montibus emanasse comperies. Clarum quidem ex omnibus et famosum Benedicti nomen, cuius historiam viteque modum quisquis nosse cupit, non scrutari abdita iubeo: Gregoriani dyalogi cuius supra mentio est habita secundum librum perlegat, qui ex illis actibus est totus, et ubi rerum claritas stilo etiam illustratur.in oculus serie rerum ductus intra libri tertii metas excesserit, videbit illa solitudinis Italie congesta miracula. Occurret enim Florentius, qui in monasterio solus agens, dum a Deo, cui eum iugis oratio et multa simplicitas familiarissimum fecerant, aliquod solitarie vite
Abbreviated transcription (Latin):
Ed ubi iani duo ocridentaliũ mrona¬
choꝵ Benedictus remanet. Aut
quis eum cristi fidelũt non nout.
quis sanctum mnuenies consilũ nõ audunt.
Qui qͣzius a primia grate. untutũ hospes.
Uoluptatũ hostis: arduam goeli uiam esset
ingressus: ut cõpendiosius tamen ac ruciꝰ
pergeret Rom̃a. Aursiamꝙ duusit ꝙͣꝭ
in altera educat᷑is. ortus ex alteral: utuusq
amorẽ. usu ac natura contraxerat. Ditit
tame carnales affectus ammre cura. petutq
felix puer : nõ modo solitudinem : sed de¬
sertĩ et illud iniuant sed deuotũ specus.
Quod qui uiderũt uidisse quodãmedo pa¬
radisi bmen crediderunt eubi qualiter ui¬
uent sciens sileo: cũ et cũcta nobilium
stuptorum fides lateq loquax fama uulga¬
uent ÷ ex iacta illit ingencia preclarissi¬
me religionis fundamenta cestent᷑ Iduũt n¬
uñ suffecerit : et solitudines nostras ho¬
nestasse commemoratione tãti incole: ⁊
et quales huiꝰ uestigia secuti uel claritat

Expanded text:
ed ubinam dux occidentalium monachorum Benedictus remanet? At quis eum Cristi fidelium non novit, quis sanctum iuvenile consilium non audivit? Qui quamvis a prima etate virtutum hospes, voluptatum hostis arduam celi viam esset ingressus, ut compendiosius tamen ac tutius pergeret, Roman Nursiamque dimisit, quarum in altera educatus ortus ex altera, utriusque amorem usu ac natura contraxerat, vicit tamen carnales affectus anime cura, petiitque felix puer, non modo solitudinem, sed desertum et illud immane sed devotum specus, quod qui viderunt vidisse quodammodo paradisi limen credunt. Ubi qualiter vixerit sciens sileo, cum et cunta nobilium scriptorum fides lateque loquax fama vulgaverit, et iacta illic ingentia preclarissime religionis fundamenta testentur; id nunc michi suffecerit, et solitudines nostras honestasse commemoratione tanti incole, etet quales, huius vestigia secuti et vel claritate
Abbreviated transcription (Latin):
lumẽ: purgãdisq ꝯculis solitudinem corpo¬
ream iul prodesse. Iam uero proxinuis trib
explicitis non mediolano tantum: sed
italia digredi stilum sinam¬
Iles nunt preconem huins uite
Basilium. Siles magnũ uirum
Gregorĩ nazangem̃e preclagum
huius uiri discipulũ. non silebo. Ieromimꝰ
urbe Romana dimissa: Romanisq opib
contemptis. etne patrie spe ac desideris
illectus. et ut ipse fatetur. ob gelienne
metum : In illam primo uastam solitudinẽ.
horuidum monachis habitatulã prestantẽ
quã de uirgntate ad Eustochiũ stabens.
Salustiano uerbo usus ⁊ solis ab ardoribus
exustã: dicit sese abdidit. Ubi aliquor
annis aduersus indonute carins insultꝰ.
et couspirantis ammie consensũ: la boriosa
milicia exactis: qͣzuis uictor. non exacie.
Romani quasi iam securus ad triũphu re¬
dut: sed in bechlehemitas latebras festi¬
nabundus au fugit.

Expanded text:
lumen purgandisque oculis solitudinem corpolumen purgandisque oculis solitudinem corpoream nil prodesse. Iam vero, proximis tribus explicitis, non Mediolano tantum, sed Italia digredi stilum sinamileo nunc preconem vite huius Basilium; sileo magnum virum Gregorium Nazanzenum; preclarum huius viri discipulum non silebo. Ieronimus, urbe Roma dimissa romanisque opibus contemptis, eterne patrie spe ac desiderio illectus et, ut ipse fatetur, ob gehenne metum, in illam primo vastam solitudinem, horridum monachis habitaculum prestantem, quam, de virginitate ad Eustochium scribens, salustiano verbo usus «solis ab ardoribus exustam» dicit, se se abdidit. Ubi aliquot annis adversus indomite carnis insultus et conspirantis anime consensum laboriosa militia exactis, quamvis victor, non ex acie Romam quasi iam securus ad triumphum rediit, sed in bethleemiticas latebras festinabundus aufugit.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. ubi amarissime secum loquẽs iuitꝰ
singultꝰ et lacrimas: intꝭ uulsũ capillĩ¬
digitis ãplexũ genu et quetũq magnus
at sanctus dolor elicit. tãdem semel dese
statut unde in ꝑpetiũt exultaret. Deide
ꝑ omñe uitã : solitarus et quietis locis. atq
int cetera pisami mõtis ocio delectatꝰ et
illit heremitico habitir traxisse moras gre¬
dit᷑: et ad loci illius heremitas liber sus
ta reuoluere. unico eiꝰ quod occurrit breu
utiq: sed aꝑto testimdĩo ꝯtentꝰ ero. Is ergo
euãgeliũ Iohãns exponens: difficile E
inquit ĩturba uidere ihesũ: solitudo q̃da
necessaria est mente nostre qua solituds
intencionis uidetur deus : turba strepitum
habet. uisio ista secretũ desiderat. Audis ut
taube uidcẽdo deo necessariã nõ quãlibet.
sed solitudinẽ dixit ĩtencionis: ĩtelligi uo¬
lens dĩe suas in tus turbas tumultꝰ q suos
humana mẽs habeat acuendis ad tantum

Expanded text:
habuit. Ubi amarissime secum loquens, inter habuit. Ubi amarissime secum loquens, inter singultus et lacrimas, inter vulsum capilldigitis amplexum genu, et quecunque magnus ac sanctus dolor elicit, tandem semel de se statuit unde in perpetuum exultaret. Denique per omnem vitam solitariis et quietis locis atque inter cetera pisani montis otio delectatus, et illic heremitico habitu traxisse moras creditur, et ad loci illius heremitas liber suo ta revolvere, unico eius, quod occurrit, brevi utique sed aperto testimonio contentus ero. Is ergo evangelium Iohannis exponens: «Difficile est» inquit «in turba videre Cristum: solitudo quedam necessaria est menti nostre, quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio ista secretum desiderat». Audis ut caute videndo Deo necessariam non quamlibet sed solitudinem dixit intentionis, intelligi volens, dum suas intus turbas tumultusque suos humana mens habeat, acuendis ad tantum
Abbreviated transcription (Latin):
lanũ ueniẽs ubi tũt sacer florebat am¬
brosuis: uitã tandẽ nuitarꝰ decreuiss
cinitate relicta : solitudinẽ ruris aꝑpecut.
ut qui cũ multis ĩsamerat solꝰ resipis¬
cerz. Caseatũ uocat ip̃ẽ : et id maẽt
hactenꝰ ruri nomen Quomiã eciã ip̃s
die quo primũ hoc sãcto desideus exarsit
ĩ cuntate positꝰ inter illas fluctuãtis am¬
deo ad t̾ra uiuẽtiũ: et ad portũ salutis ap¬
plicuit. quid egent : qͣlitꝰ ue se gesserit ÷ eo¬
dem ip̃o narĩate ꝯgnommꝰ. Certe ñ pro¬
ressit ĩ publicũ neq populi concionem
classico aduocãs quid acturꝰ esset exposuit.
des dimisso sõcõfidissimo ꝯsiergens oeo ꝙ
ut ip̃e aut . solitudo sibi ad negotiũ flendi
aptior suggeret᷑ et secedens remociꝰ quã
ut posset ei onbrosa esse ecĩa talis annti
p̃sencia quod unũ loci qͣlitas. ac iꝑis peri¬
nuttebat secretũ orti angulũ ꝓsolitudius

Expanded text:
lanum veniens, ubi tunc sacer florebat Amlanum veniens, ubi tunc sacer florebat Ambrosius, vitam tandem mutare decrevisset, civitate relicta, solitudinem ruris appetiit, ut, qui cum multis insanierat, solus resipisceret. Caseatum vocat ipse, et id manet hactenus ruri nomen. Quinetiam ipso die, quo primum hoc sancto desiderio exarsit, in civitate positus, inter illas fluctuantis anDeo ad terram viventium et ad portum salutis applicuit, quid egerit, qualiter ve se gesserit, eodem ipso narrante cognovimus. Certe non processit in publicum, neque populi contionem classico advocans, quid acturus esset exposuit, sed dimisso sotio fidissimo, consurgens, eo quod ut ipse ait solitudo sibi ad negotium flendi aptior suggereretur, et secedens remotius quam ut posset ei onerosa esse etiam talis amici presentia, quod unum loci qualitas ac temporis permittebat, secretum orti angulum pro solitudine
Abbreviated transcription (Latin):
micoꝵ. Ita ait. O qui ꝯplexꝰ et gandia
quãta firerũt. Credo edepõł et ml̃ta ibi
pro tꝑe facetissime int̾ tales uiros ac diser¬
tissime dicta non dubite ged dulciores
ãplexꝰ et sancciꝰ gaudiũ fuisse rrediderĩ
Iediolam int̾ Atubrosiũ et Martiuũ:
lotus offedit᷑. ubi ꝯgredi et colloqui so¬
litos fama est. Euibus ego ꝯgressib
et colloquiis: si datũ ess int̾ fuisse ma¬
uel auaritia : uel feritate ebrii: cũ pur¬
Felix ergo et quãqͣ minꝰ adusta. ininꝰ
horrida ñ minꝰ forte gloriosa: qͣ the¬
baidis solitudo q̃ tales duos accolas
ondũ nos mediolano egre di
magnus alt̾ eiusdẽ ur̃b habita¬
tor sunt Augustinꝰ: quez deus
Ambrosio mał errõrib ĩfectũ: qͣsi egro¬
tũ filiũ docto medico pu̾is pat̾ dedit
uris eũ und̃ salubrib ablutũ: curatũq
deo redde̾t ille ergo cũ ignarus omniũ.
q̃ erga se clã duuã pietas age̾t Medio.¬

Expanded text:
micorum, itaque ait: O qui complexus et gaudia micorum, itaque ait: O qui complexus et gaudia quanta fuerunt. Credo edepol, et multa ibi pro tempore facetissime inter tales viros ac disertissime dicta non dubitem, sed dulciores amplexus et sanctius gaudium fuisse crediderim Mediolani inter Ambrosium et Martinum. Locus ostenditur, ubi congredi et colloqui solitos fama est. Quibus ego congressibus atque colloquiis, si datum esset, interfuisse mavel avaritia vel feritate ebrii cum purFelix ergo et, quanquam minus adusta, minus horrida, non minus forte gloriosa quam Thebaidis solitudo, que tales duos accolas ondum nos Mediolano egredi magnus alter eiusdem urbis habitator sinit, Augustinus, quem Deus Ambrosio malis erroribus infectum, quasi egrotum filium docto medico pius pater dedit, ut is eum undis salubribus ablutum curatumque Deo redderet. Ille ergo cum ignarus omnium, que erga se clam divina pietas ageret, Medio
Abbreviated transcription (Latin):
priꝯ urbe mediolano. ubi qd ꝯstat primũ
exo nultis. q̃ diuersis ĩ lotis ab eo fũdata
sur. moasterũ exstruxit / aliquãtũ tempꝰ
exegisse fertur. uitmno qͦdam Ambrosiane
ddiui. At menbus uibis habitało. loco
etia nũt solitario ac reposito. Ad quẽ pre¬
sul Ambrosius rãto letus hospite ⁊ clam
ul ꝯ epire ꝯsuerat : setũq dũ posset aui¬
Dus r̃morari. Bone ihesu qͣle hominũ par:
q̃ suspiria. qui sermones. Quitquid prĩcipet
imperãt : quicquid ꝯsules deliberãt. quitqͥd
p̃tores edicũt quitqud statuũt legifere:
quicquid fabulãtur populi: quitquid philo¬
ophi disputãt: quicquid rethores clamãt:
quicquid sophiste cauillant᷑ : sacro illi trã¬
quilloq tolloquis ad motũ meras migas
dipisse nõ uereor. Sumesse quidem erat
horatius poeta dũ sibi plocuis et uarus ⁊
uirgiliꝰ occurrerũt. pulchra nẽpe societas
doctissimoꝵ hominũ: ĩuicẽq familiariũa¬

Expanded text:
prius urbe Mediolano, ubi quod constat primum prius urbe Mediolano, ubi quod constat primum ex multis, que diversis in locis ab eo fundata sunt, monasterium extruxit, aliquantum tempus exegisse fertur, vicino quondam Ambrosiane domui ac menibus urbis habitaculo, Ioco nunc etiam solitario ac reposto. Ad quem iam presul Ambrosius, tanto letus hospite, clam solus exire consueverat secumque dum posset avidius immorari. Bone Iesu, quale hominum par, que suspiria, qui sermones! Quicquid principes imperant, quicquid consules deliberant, quicquid pretores edicunt, quicquid statuunt legiferi, quicquid fabulantur populi, quicquid philosophi disputant, quicquid rethores declamant, quicquid sophiste cavillantur, sacro illi tranquilloque colloquio admotum, meras nugas dixisse non verear. Sinuesse quidem erat Horatius poeta, dum sibi Plotius et Varus et Virgilius occurrerunt, pulcra nempe societas doctissimorum hominum invicemque familiarium a
Abbreviated transcription (Latin):
Rũe esr nũquam solus est: in quo pater
est sempe. Ad postremũ cum consilio clar¬
surꝰ epistolã. Unde et nos inquit sole
uuꝰ ut dominus nobistũ sit. Quos cõsi¬
lium ne soli Sabius datum sit ut ad nos
trahamus: nostrũq faciamus obsetro¬
Uut solitarie uite statum et ab ĩfãtia
qued ammodo concupisse martinum.
et cũ primũ per etate ⁊ perq necessa¬
ne milicie occupacionem licuit apprehen¬
disse nouimus tanto ardore ammui: ut in
uita priuata ceptum morenr nec presul
factus omitteret. Auto̾ est seuerus: qui res
eius quibus inter fuit : uiteq seriem scripsit.
Quo tempore queri solitũ accepimꝰ. aute
epistolã curã se maioris fuisse uirtutis.
dũ esser expedicior alciꝰ acq ꝑfectiꝰ recole¬
bat epĩs illius menior: qͦ liberiꝰ solꝰ erat:
ne quis forte miretur euudẽ autea liberũ
Rrequẽtasse soutudines qͣs et duu seruꝰ offi¬
uestigẽ. quod longũ atq difficile ẽ: In iꝑã

Expanded text:
suum; etsi nunquam solus est, in quo Pater suum; etsi nunquam solus est, in quo Pater est semper». Ad postremum cum consilio clausurus epystolam: «Unde et nos» inquit «soli simus ut Dominus nobiscum sit». Quod consilium ne soli Sabino datum sit, ut ad nos trahamus nostrumque faciamus obsecrosolitarie vite statum et ab infantia quodammodo concupisse Martinum, et cum primum per etatem perque necessarie militie occupationem licuit, apprehendisse novimus, tanto ardore animi, ut in vita privata ceptum morem nec presul factus omitteret — auctor est Severus, qui res eius quibus interfuit viteque seriem scripsit —; quo tempore queri solitum accepimus, ante epyscopalem curam maioris se fuisse virtutis. dum esset expeditior altius atque perfectius recolebat, temporis illius memor quo liberius solus erat. Nequis forte miretur eundem antea liberum frequentasse solitudines, quas et duri servus offivestigem, quod longum atque difficile est, in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
intellexisse uideaetur. quibus preçipua ne¬
morum et herbarũ oblectatio est. Proide
muliere̾s illetebras. tum omnib quib suũ
sanctum uas sancte et honorifice custodire
propositum est. tum nobis maxine fugiẽ¬
das uitandasq demĩtio : qued quiꝰ negle¬
pent norit se non ob aliai causain e para¬
diso solitudiuis pellendum : quam e para¬
diso uoluptatis primus hominũ pulsus fuit.
get interfatus ad ambrosium reuertor.
Qui illam ad sabuum epistolam concludeus.
liquet ĩquit ex his. quia soli cũ sumꝰ tunt
nos offermiꝰ deo. tunc mentem ei nostrã
aperimus tunt amictum fraudis exuimꝰ
Quib dictis primo iterũ parente ad me¬
moriam reuerso. Solus inquit erat adã
quando in paradiso est cõstitutus ⁊ sed non
erat solus quãdo de paradiso erectus est.
Solus erat dominus ihesus quãdo mũdũ
redeunt. nõ enim legatus: neq nũcuis.
sed ipe dominus solus saluũ fecit populũ

Expanded text:
intellexisse videretur, quibus precipua neintellexisse videretur, quibus precipua nemorum et herbarum oblectatio est? Proinde muliebres illecebras, cum omnibus quibus suum vas sancte et honorifice custodire propositum est, tum nobis maxime fugiendas vitandasque denuntio; quod qui neglexerit, norit se non aliam ob causam e paradiso solitudinis pellendum, quam e paradiso voluptatis primus hominum pulsus fuit. Hec interfatus ad Ambrosium revertor, qui illam ad Sabinum epystolam concludens: «Liquet» inquit «ex his quia soli cum sumus tunc nos offerimus Deo, tunc mentem ei nostram aperimus, tunc amictum fraudis exuimus»; quibus dictis, primo iterum parente ad memoriam reverso: «Solus» inquit «erat Adam quando in paradiso est constitutus; sed non erat solus quando de paradiso eiectus est. Solus erat Dominus Iesus quando mundum redemit: non enim legatus, neque nuntius, sed ipse Dominus solus salvum fecit populum