comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quanon inflari omnino difficileẽ Cum et ipsa
rerum scientia saepae ceruicem erigat. nisi
dominico reprimatur iugo.: Quidenim obest
irtellectori quod ita scriptũ ẽ. quae ẽ terra inqua
isti insidunt supereã sibona ẽ annequã : & quae s
ciuitates inquibus ipsi inhabitant in ipsis.: Quã
locutionem magis alienae linguae eẽ arbitror
quã sensũ aliquem altiorem .: Illud etiam quod
lam auferre non possumus deore cantantium po¬
pulorum: Suꝑ ipsum aũ floriet scĩficatiomea
nihil profecto sententiae detrahit: Auditor
tamen peritior mallet hoccorrigi. ut non flo¬
riet sed florebit diceretur : Necquiequam
impedit correctionem. nisi consuetudo cantantiũ .:
Ista ergo facile etiam contemni possunt. siquis
ea cauerenoluerit quaesano intellectui nihil
detrahunt . A tuero illud quod atta postolus
quod stultumẽ dĩ sapientius ẽ hominibus et quod
infirmũ ẽdĩ fortius ẽ hominibus : Siquis in eo

Expanded text:
qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa qua non inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia saepe cervicem erigat, nisi dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptum est: Quae est terra in qua isti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo
Abbreviated transcription (Latin):
eos quiplus delectantur rebus. cum&iam
in earum signis sua quaedam seruatur in tegri¬
tas : Nam soloetisinus qui dicitur. nihilẽ aliud
quam cum uerba non ealege sibi coaptantur
qua coaptauerunt qui priores nobis non sine auc¬
toritate aliqua locuti sunt.: Vtrum enim inter
homines. an inter hominibus dicatur adrerum
non pertinet cognitorem. Item barbarismus
quid aliud est nisi uerbum non eis litteris uel sono
enuntiatum. quoabeis qui ante nos latine locuti s̃
enuntiari solet .: Utrum autem ignoscere pro¬
ducta ancorrepta tertia syllaba dicatur. non
multum curat qui peccatissius ds̃ ut lgnoscat pe¬
tit quolibet modo illud uerbũ sonare potuerit:
Qui destergo integritas locutionis. nisi alienae
consuetudinis conseruatio. loquentium ueterũ
auctoritate firmatȩ : Sed tamen eo magis inde
offenduntur homines. quo infirmiores sunt : &¬
eo sunt infirmiores quod octiores uideriuolunt
Non rerum scientia qua aedificamur. sed signorũ

Expanded text:
eos qui plus delectantur rebus, cum etiam eos qui plus delectantur rebus, cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirmiores, quo doctiores videri volunt, non rerum scientia qua aedificamur, sed signorum
Abbreviated transcription (Latin):
uitulamina: quae pedibus interra in¬
grediuntur. non haerent ra dicibus:
hanc trans lationem in eo loco &iam c&era
sententia quam plures interp rȩtes pro
sua quisquae facultate atque iudicio conant᷑
eloqui non apparet nisi in ea lingua inspiciat᷑
quam inter pretantur. Etplerumque asen¬
su auctoris deuius aberrat inter pressinon
sit doctissimus aut linguarum illarum ex
quibus in latinam scripturam peruenit pe¬
tenda cognitio est: aut habendȩ interprȩ¬
tationes eorum. quis e uerbis nimis obstrixe¬
runt : non quia sufficiunt. sed ut ex eis
libertas uel error dirigatur aliorum:. Qui
nontam a uerba quam sententias in in ter¬
praetando sequi maluerunt: Nam non solũ
uerba singula sed &iam locutiones sȩpe trans¬
feruntur: Quee omnino inlatinae linguae
usum siquis consuetudinem ueterum qui la¬
tinae locuti sunt tenere uoluerit: transi¬
renonpos sint: Quae aliquando intellec¬
tui nihil adimunt sedoffendunt Tamen

Expanded text:
vitulamina, quae pedibus in terra vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus. Hanc translationem in eo loco etiam caetera sententia, quam plures interpretes pro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen
Abbreviated transcription (Latin):
praecedentis plerumq interpres fallitur.
Cui nonbene nota sententia est. & eam figgni¬
ficationem trans fert quae a sensu scrip¬
toris penitus aliena est. Sicut quidam
codices habent acuti pedes eorum ad efundendũ
sanguinem: O  YC enim & acutum apud
grecos & uelocem significat: Ille ergo uidit
sententiam. qui transtulit: ueloces pedes eorum
adesfundendum sanguinem: Ille aũt alius
ancipiti signo in illam partem raptus errau
& alia quidem non obscura sed falsa sunt
Quorum alia conditio est: Nonenim intellegen¬
dos sedemendandos tales codices potius prae¬
cipien dum est: Hinc est &iam illud quõ¬
ũmata quidam non in tellex erunt esseplan¬
tationes : & uitulamina inter precati sunt
Qui error tam multos codices praeoccupauͦ.
utuix inueniatur aliter scriptum : Et
tamen sententia mani festissim a est: quia
dares cit consequentibus uerbis. Namq
adulterinȩ plantationes non dabunt radi¬
ces altas:. Conuenientius dicitur quam

Expanded text:
praecedentis plerumque interpres fallitur, praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est: sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, quonεύματα quidam non intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam,
Abbreviated transcription (Latin):
occurrunt: Vnde eẽ arbitror illud a postoli qđ
ait .: Si quomodo adaemulationem ad ducere po¬
tero carnem meã. ut saluos faciam aliquos ex illis.
Idest aemulando eos quicrediderant. &ipsicrede
nisi credideritis non intellegetis: Alius int̃pres
ait. Nisi credideritis non permanebitis.: Quis ho¬
rũ uerba sequutussit. nisi exemplaria linguae
praecedentis legantur incertum est. Sed tamen ex
ut roq magnum aliquid insinuatur scienter legen¬
tibus: Difficile est enĩ ita diuersos a se interpre¬
tes fieri. utnonse aliqua uicinitate contingant:
Ergo quõ intellectus inspecie sempiterna est:
pides uero in rerum temporalium quibus dam
cunabulis quasilacte alit paruulos Nunc aũt̃
perfidem ambulamus non per speciem: Nisi aũt
perfidem ambulauerimus: ad speciem perue¬
nire non possumus: Quae non transit sed ꝑ¬
man& per intellectum purgatum. nobis cohe¬
rentibus ueritati. Propter ea ille ait . nisi credi

Expanded text:
occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederNisi credideritis, non intelligetis; alius interpretatus est, Nisi credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credide
Abbreviated transcription (Latin):
fidei temporibus inmanus uenit codex gretus
& aliquantum facultatis sibi ut riusq linguȩ
habere uidebatur. aususẽ interp̃tari: Quae¬
quidem res plus adiuuit intellegentiã quam
impediuit. simado legentes non sint negle¬
tes: Nam nonnullas obscuriores senten¬
tias. plurium codicũ sȩpe manifestauit inspectio
Sicut illud esaiae prophetae unus interpres
ait. Et domesticos seministui ne dispexeris:
Alius autẽ ait. & carnem tuam nedispexeris:
uterq. sibimet inuicem attestatus ẽ. Nãq alt
exaltero exponitur : Quia ettaro posset accipi
propriae ut corpus suum quisq nedispicere :
seputaret ammonitum : et domestici seminis trans¬
late xpĩani possent intellegi. Exeodem ũbi
semine nobiscum spiritaliternati .÷ Nunc autẽ
conlato interp̃tũ sensu probabilior occurrit
sententia. propriedeconsanguineis non despi¬
ciendis eẽ p̃ceptum. Quõ domesticos seminis
cum ad carnem retuleris. consanguinei potissimũ

Expanded text:
fidei temporibus in manus venit codex graecus, fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, CAquidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit inspectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum
Abbreviated transcription (Latin):
non interp̃tata saepe inueniamus in libris. si¬
cutamen. et alleliua. & racha. etosanna. Et si
qua sunt alia : quorum partim propter sanctio¬
rem auctoritatem quamuis interp̃tari potuis¬
sent seruata est antiquitas. sicut sunt. amen.
& allelua.¬
a. Partim uero in aliam linguam
trans ferre non potuisse dicuntur. sicut alia
duo quaeposuimus.: Suntenim quaedam ũ ba
ceterarum linguarum. quae inusum alterius
linguae per inter p̃tationem transire non pos¬
sint Et hocmaxime interiectionibus accidit
quae uerbamotum animi significant potius.
quam sententiae conceptȩ ullã particulam :
uam & haec duotalia eẽ perhibentur.: Dicunt
enim rada. indignantis eẽ uocem : osanna:
laetantis: Sed non propter haec pauca quae
notare atq interrogare facillimumẽ: sed
propterdiuersitates ut dictumẽ interp̃tũ.
illarum linguarum estcognitio necessaria :
terunt numerari possunt: Latini autem
interp̃tes nullo modo: Utenim cuiq primis

Expanded text:
non interpretata saepe inveniamus in libris, sinon interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha indignantis esse vocem, Hosanna laetantis. Sed non propter haec pauca, quae notare atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. terunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis
Abbreviated transcription (Latin):
nis obteguntur.: Suntaũ signa uel propria uel
tras lata. Propria dicuntur: cũ his rebus sig¬
nificandis adhibentur. propter quas sunt insti¬
tuta. Sicutdicimus bouem cum imellegimus
petus. quod omnes nobiscũ latinȩ linguae
homines hoc nomine uocant.: Translata sunt
cumetipsȩ res quas propriis uerbis significam⁊
adaliquid aliud significandũ usurpantur:
Sicut dicimus bouẽ : & perhas duas syllabas intel¬
legimus pecus quod isto nomine appellari solet:
Sedrursus perillud pecus intellegimus euan¬
gelistam. quẽ significauit scripta. Inter p̃tante
apostolodicens. bouemtriturantẽ non in frenabis:
ẽ linguarum cognitio: &latinae quidem linguȩ
homines quos nunc instruendos suscepimus. dua¬
bus aliis adscripturarum diuinarum cognitio¬
nem opushabent. Haebrea scilicet & greca:
Vt ad exemplaria p̃cedentia recurratur. siquã
dubitationem attulerit latinorum interp̃tum
infinita uarietas : quam quam ethebrea uerba

Expanded text:
nis obteguntur. sunt autem signa uel propria uel nis obteguntur. sunt autem signa uel propria uel translata. propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta, sicut dicimus bouem, cum intellegimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine uocant. translata sunt, cum et ipsae res, quas propriis uerbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur, sicut dicimus bouem et per has duas syllabas intellegimus pecus, quod isto nomine appellari solet, sed rursus per illud pecus intellegimus euangApostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis est linguarum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba
Abbreviated transcription (Latin):
libros et sinondum ad intellectum.legendo ta¬
men uelmandare memoriae. uel omnino in cog¬
nitos non habere. De inde illa quae lneis aperte
posita sunt. uel p̃cepta uiuendi. uel regula e
credendi. sollertius diligentiusq inuestigandas
Quaetanto quisq plura inuenit. quanto ẽ intelle¬
gentia capatior .: In his enim quae apertae inscrip¬
turis posita sunt. Inueniuntur illa omnia quae
continent fidem moresq uiuendi. spem scilicet
atq caritatem dequibus libro superiore tracta¬
uimus: Tum uero facta quadam familiaritate
cumipsa lingua diuinarũ scripturarũ. In ea quae ob¬
scura sunt aperienda etdiscutienda pergendumẽ.
Vta dͦturiores locutiones in lustrandas. demani¬
festioribus sumantur exempla. Et quaedam
certarum sententiarum testimonia dubitationẽ
Incertis auferant. Inquare memoria ualet
plurimũ. quaesi defuerit non potest his p̃ceptis
quae scripta sunt. siaut lgnotis autambiguis sig

Expanded text:
libros, etsi nondum ad intellectum, legendo talibros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem, moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis quae scri
Abbreviated transcription (Latin):
qui conexi sibimet. quõnum quã se lunctisunt
prouno habentur.: Quorũ prophetarũ nomi¬
na sunthaec. osee. lohel. amos. abdias. lonas.
micha. naum. ãbacuc. sophonias. aggeus. ⁊acha¬
rias malachias: De lnde quattuor prophetae
sunt maiorum uoluminum. esaias. hieremias.
danihel. hie techihel. Hisquadraginta quat¬
tuor libris. testamenti ueteris terminatur auc¬
toritas. Noui autem quattuor librorum euan¬
gelia. secundum matheum. secundũ martum. se¬
cundum lucam. secundum iohannẽ : Quattuor¬
decim epistole. apostoli pauli. adromanos. ad co¬
rinthios duabus. adgalatas. adephesios. adphili p¬
penses. ad tessolonicenses duabus. Ad colossenses.
ad thimotheum duabus. adtitum. ad philemonẽ
adhebreos: Petri duabus. tribus iohannis. una
iudae. & una lacobi: Actibus a postolorum libro
uno : Etapocalypsi iohannis libro uno: In his
quaerunt uoluntatem dĩ .: Cuius operis ec la¬
boris prima obseruatioẽ ut diximus. Nosse istos

Expanded text:
qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur: quorum Prophetarum nomina sunt haec, Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis libro uno. CAPUT Iquaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos
Abbreviated transcription (Latin):
& duobus paraly pomenon non consequentibus.
sed quasi alatere adiunctis simulq pergentibus.
Haecesthistoria quaesibimet conexa tẽpora cen¬
tinet atq ordinem rerum.: Suntaliae tam quã
exdiuerso ordine. quaeneq: huic ordini. Neq.
interse conectuntur. Sicutẽ lob & tobias. & a ester
Riudith. & machabeorũ libriduo &esdrȩ duo.
Quimagis subsequi uidentur ordinatã illã historiã
usq ad regnorum uel paralypomenon terminatã .
Deinde prophete inquibus dauid unus liber psal¬
morum & scclomonis tres. prouerbiorũ. cantica
canticorũ. Rec desiastes : Nam illi duo libri unus
qui sapientia. & alius qui ecclesiasticus inscribitur
dequadã similitudine salomonis eẽ dicuntur.
Nam lesus filius sirach eos conscripsisse constantis¬
sime ꝑhibetur.: Quitamen quõ inauctoritatem
recipi meruer̃. Inter propheticos numerandis̃.:
Reliqui sunt eorum libri qui proprie prophetae
appellantur. duodecim prophetarũ libri singuli:

Expanded text:
et duobus Paralipomenon, non consequentibus, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora ctque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui magis subsequi videntur ordinatam illam historiam usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam: deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; et Salomonis tres, Proverbiorum, Cantica canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri, unus qui Sapientia, et alius qui Ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur: nam Jesus Sirach eos conscripsisse constantissime perhibetur, qui tamen quoniam in auctoritatem recipi meruerunt, inter propheticos numerandi sunt. Reliqui sunt eorum libri, qui proprie Prophetae appellantur, duodecim Prophetarum libri singuli,
Abbreviated transcription (Latin):
caholicarum quã plurimũ auctoritatẽ se¬
quatur .: Interquas sane illae fint quae a¬
postolicas sedes habere &epistolas accipere
meruerunt.: Tenebit igitur hunc modum
inscripturis canonicis. uteas quae abomnib:
accipiuntur ecclesus catholicis. p̃ponat eis
quas quidam non accipiunt. In eisuero quae
non accipiuntur ab omnibus. p̃ponateas quas
plures grauioresq accipiunt. eisquas paucio¬
res minorisq auctoritatis ecdesiae tenent .⁊
Siautem alias inuenerit apluribus allas a graui¬
oribus haberi. quam quã hoc inuenire non pos¬
sit. a equalis tamen auctoritatis eas habendas
puto . Totus autẽ canon scripturarũ inquo is¬
tã considerationem uersandam dicimus. his libris
continetur.⁊ Quinq moyseos. Id estgenesi. exodo
leuitico numero deuteronomio. &uno libro.
iesunaue. uno iudicum. unolibello. qui appel¬
latur ruth. Quimagis ad regnorum principiũ
uidetur ꝑtinere.: Delnde quattuorregnorũ

Expanded text:
catholicarum quamplurimam auctoritatem secatholicarum quamplurimam auctoritatem sequatur, inter quas sane illae sunt quae apostolicas sedes habere, et Epistolas accipere meruerunt. Tenebit igitur hunc modum in Scripturis canonicis, ut eas quae ab omnibus accipiuntur Ecclesiis catholicis praeponat eis quas quidam non accnon accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatis eas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quo istam considerationem versandam dicimus, his libris continetur: Quinque Moyseos, id est Genesi, Exodo, Levitico, Numeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum,
Abbreviated transcription (Latin):
plici corde atq mundato. utneq hominibus pla¬
cendi studio detorqueatur auero. nec respectu
deuitandorum quorũ libet. In cõmodorũ suorũ
quaeaduersantur huicuitae.: Talis filius ascen¬
dit adsapientiam quaeultima et septima est.
qua pacatus tranquillusq perfruitur. In iti¬
ũ enim sapientiae timordnĩ. Ab illo enim
usq ad ipsam perhos gradus tenditur &ueniturꝰ
nẽ referamus de quo disserere quod dñs sugges¬
serit. atq. tractare instituimus. Fritigitur
diuinarũ scripturarũ sollertissimus indagator
qui primo totas legerit notasq habuerit.
Etsi nondum intellectu. lam tamen lectionedũ¬
taxat eas quae appellantur canonicȩ.: Nam ce
teras securius legit fide ueritatis instructus:
nep̃occupent in becillum animum: et periculo¬
sis mendaciis atq fantasmatibus eludentes
p̃iudicent aliquid contrasanam intellegentiã
Incinonicis autem scripturis. ec clesiarum

Expanded text:
plici corde atque mundato, ut neque hominibus plaplici corde atque mundato, ut neque hominibus placendi studio detorqueatur a vero, nec respectu devitandorum quorumlibet incommodorum suorum, quae adversantur huic vitae. Talis filius ascendit ad sapientiam, quae ultima et septima est, qua pacatus tranquillusque perfruitur. Initium enim sapientiae timor Domini . Ab illo enim usque ad ipsam per hos gradus tenditur, et venitunem referamus, de quo disserere quod Dominus suggesserit, atque tractare instituimus. Erit igitur divinarum Scripturarum solertissimus indagator, qui primo totas legerit, notasque habuerit, et si nondum intellectu, jam tamen lectione, duntaxat eas quae appeteras securus legat fide veritatis instructus, ne praeoccupent imbecillum animum, et periculosis mendaciis atque phantasmatibus eludentes praejudicent aliquid contra sanam intelligentiam. In canonicis autem Scripturis, ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
ceptis sordibus.. Hicuerose indilectione proxi¬
mi nauiter exercet. In ea que perficitur et spe lã
plenus atq integer uiribus. Cum peruenerit
usq ad inimici dilectionem a scendet inde insextũ
gradum. ubi lam ipsum oculum purgat. quoui¬
derids̃ potest. quantũ potest abeis qui huic saeculo
moriuntur quantum possunt: Nam intantũ
uident. inquantum moriuntur huic saeculo :
Inquantũ autẽ huic uiuunt. nonuident . Etideo
quã uis lamcertior et non solũ tolerabilior. sed
etiam incundior species lucis illius incipiatap¬
parere in enigmate. Adhuctamen &perspe¬
culũ uideridicitur. quiamagis ꝑfidem quã per
speciem ambulatur cũ in hacuita peregrinamur
quamuis conuersationem habeamus incaelis .: In
hocautem gradu ita purgat oculum cordis. ut
ueritati seipsum quidem p̃ferat aut conferat . ⁊¬
Proximum ergo nec seipsum quia nec illũ quem
diligit sicut seipsum. Fritergo iste sc̃stam sim¬

Expanded text:
ceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proxiceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest, quantum potest ab iis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non solum tolerabilior, sed etiam jucundior species lucis illius incipiat apparere; in aenigmate adhuc tamen et per speculum videri dicitur , quia magis per fidem quam per speciem ambulatur, cum in hac vita peregrinamur , quamvis conversationem habeamus in coelis In hoc autem gradu ita purgat oculum cordis, ut veritati ne ipsum quidem praeferat aut conferat proximum; ergo nec seipsum, quia nec illum quem diligit sicut seipsum. Erit ergo iste sanctus tam sim
Abbreviated transcription (Latin):
tum scriptura p̃scribit .: Tum uero ille timor
quo cogitat deiudiciodĩ. et illa pietas quanon
potest nisi credere eccedere auctoritati scõrũ
librorum. cogiteum sei psum lugere. Namista
scientia bonae spei hominem nonse lactantem
sed lamentantem facit. Quo affectu impe¬
trat sedulis p̃cibus consolationem diuini adiu¬
torii. nedesperatione frangatur.: Et esse in¬
cipit inquarto gradu hocest fortitudinis. quo
esuritur et sititur iustitia. Hocenim affectu
ab omni mortifera locunditate rerum transe¬
untium sese extrahit. et infese auertens con¬
uertit addilectionem aeternorum. In commu¬
tabilem scilicet unitatem. eandemq trinitatẽ.
quam ubi aspexerit quantum potest in longin¬
qua radiantem. suiq aspectus. Infirmitate sus¬
tinere seillam laicem non posse persenserit.:
Inquinto gradu hocẽ inconsilio miseri cordiae
purgat animam tumultuantem quodam modo atq:
obstrepentem sibi. deappecitu inferiorum con¬

Expanded text:
tum scriptura ipsa praescribit. tum uero timor ille, tum scriptura ipsa praescribit. tum uero timor ille, quo cogitat de iudicio dei, et illa pietas, qua non poLibrorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quarto gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommutabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum con
Abbreviated transcription (Latin):
lectae. quasi nos melius sapere meliusq. p̃cipere
possimus: Sed cogitare potius et credere Ideẽ
melius etuerius quod ibi scriptumẽ. etiã sila¬
teat. quam id quodnos ꝑnos ipsos sapere possu¬
mus : Post istos duos gradus timoris atq pieta¬
tis. ad tertium uenitur scientiae gradum de quo
nunc agere institui. Nam in eo seexertet om¬
nis diuinarum scripturarũ studiosus. Nihilineis
aliud inuenturus quam diligendum essedm̃.
propterdm̃ & proximum propterdm̃. &illũ
quidem extoto corde extota anima extotamente.
proximum uero tam quam se ipsum. Id est utto¬
ta proximi sicutetiam nrĩ dilectio referatur in
dm̃: Dequibus duobus p̃ceptis cum derebus
ageremus libro superiore tractauimus.: Ne¬
cesseestergo ut primo sequisq inscripturis in¬
ueniat. amore huius saeculi. hoc esttempora¬
lium rerum implicatum longese lunctum eẽ
atanto amoredĩ & tanto amore proximi. quan¬

Expanded text:
lectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere lectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam diligendum esse deum propter deum et proximum propter deum, et illum quidem ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente, proximum uero tamquam se ipsum, id est ut tota proximi sicut etiam nostri dilectio referatur in deum. de quibus duobus praeceptis, cum de rebus ageremus, libro superiore tractauimus. necesse est ergo, ut primo se quisque in scripturis inueniat amore huius saeculi, hoc est temporalium rerum, implicatum longe seiunctum esse a tanto amore dei et tanto amore proximi, quan
Abbreviated transcription (Latin):
cultate quaesita multo gratius inueniri.⁊ Qui
enĩ prorsus non inueniunt quodquȩrunt. fa¬
melaborant.: Qui autem nonquerunt quia
In promptu habent. fastidio sȩpemarcescunt :
Inutroq autem languor cauendus ẽ: Magnifi¬
celgitur etsalubriter sp̃s sc̃s lta scripturas scãs
modificauit ut locis apertioribus fami occurre¬
ret. Obscurioribus autem fastidia detergeret.
Nihilenim fere deillis obscuritatibus eruitur.
quod non planissime dictum a libi reperiatur . ⁊¬
Ante omnia igitur opusẽdĩ timore conuerti ad
cognoscendam eius uoluntatem. quid nobis appe¬
tendum fugiendumq p̃cipiat.⁊ Timor autẽ
iste cogitationem denrãmortalitate. &de futu¬
ra morte netesseẽ incutiat. & quasi clauatis car¬
nibus omnes superbiae motus. ligno crucis affi
gat.: De lnde mitescere opusẽ pietate : Neq
contradicere diuinae scripturae. siue lntellec¬
tae si aliqua uitia nrã percutit. siue non intel¬

Expanded text:
cultate quaesita multo gratius inueniri. qui cultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscnihil enim fere de illis obscuritatibus eruitur, quod non planissime dictum alibi reperiatur. Ante omnia igitur opus est Dei timore converti ad cognoscendam ejus voluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque praecipiat. Timor autem iste cogitationem de nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiat, et quasi clavatis carnibus, omnes superbiae motus ligno crgat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intel
Abbreviated transcription (Latin):
pulchra quaedam femina laudaretur. Dentes
tui sicut grex detonsarũ ascendens delauacro.
qua e omnes geminos creant &sterilis nẽ in illis.:
Numaliud homo discit quã cum illud planissimis
uerbis sine similitudinis huius amminiculo audiret:
Et tamennescio quomodo suauius intueor scõs. cũ eos
quasidentes ecclesiae uideo p̃cidere aberrorib
homines atq in eius corpus emollita duritia
quasi demorsos mansosq trans ferre. Oues etiã
locundissime agnosco detonsas oneribus saecu¬
laribus tam quã uelleribus depositis. & ascenden¬
tes delauacro. Id estdebaptismate creare omnes
geminos duo p̃cepta dilectionis.: Etnullã esse¬
abisto scõ fructu sterilem uideo.: Sed quare sua¬
uius uideam quam sinulla dediuinis libristalis
similitudo promeretur cumres eadem sit eadẽq
cognitio difficile est dicere: et alia questio est.
Nunctamen nemo ambigit & persimilitudines
libentius quaeq cognosci. &cum aliqua diffi¬

Expanded text:
pulchra quaedam femina laudaretur: dentes pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promeretur, cum res eadem sit eademque cognitio, difficile est dicere et alia quaestio est. nunc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua diffi
Abbreviated transcription (Latin):
proalio sentientes.: Quibusdam autem locis
quid uel falso suspicentur non inueniunt. Ita¬
non obscuredicta quaedam densissimã caliginẽ
obducunt .: Quod totum proui sum eẽ diuini¬
tus non dubito . ad edomandã labore superbiã
& intellectũ a fastidio renouandum. Cui facile
inuestigata plerũq uilescunt. Quidenimẽ
quaeso quod siquisquã dicat scõs eẽ homines
atq. perfectos. quorũ uita & moribus xpĩ
ecclesia de quibus libet superstitionibus p̃¬
ciditeos quiad seueniunt: &imitatione bonorũ
sibimet quodã modo incorporat : qui boni fide¬
les & ueridĩ serui deponentes onera saeculi. ad
scm̃ baptismi lauacrũ uenerunt. atq Inde ascen¬
dentes conceptione scĩ sp̃s fructum dant gemi¬
nȩ caritatis. Idestdĩ et proximi: Quid estergo
quod si haec quisq dicat minus delectat audientẽ
quã si ad eundem sensũ locum illũ exponat decanti¬
cis canticorũ. ubi dictũ ẽ ecdesiae. cumtãquam

Expanded text:
pro alio sentientes, quibusdam autem locis pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio renouandum, cui facile inuestigata plerumque uilescunt. CCLIIII. Qatque perfectos, quorum uita et moribus Christi ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se ueniunt et imitatione bonorum sibimet quodam modo incorporat; qui boni fideles et uere boni serui deponentes onera saeculi ad sanctum baptismi lauacrum uenerunt atque inde 85 ascendentes conceptione sancti spiritus fructum dant geminae caritatis, id est dei et proximi — quid est ergo, quod, si haec quisquam dicat, minus delectat audientem, quam si ad eundem sensum locum illum exponat de Canticis canticorum, ubi dictum est ecclesiae, cum tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Ita uoces oculis ostenduntur non ꝑseipsas
sed persigna quaedam sua. Ista signa igitur
non potuerunt cõmuniaeẽ omnibus gentibus
peccato quodã dissensionis humanae cũ ad se
quisq principatũ rapit. Cuius superbiae signũ
ẽ erecta illa turis incaelum.⁊ Ubi homines im¬
pii non solum animos. sed etiam uoces dissonas
haberemeruer̃: Ex quo factũ ẽ utetiã scriptu¬
ra diuina. quatantis morbis humanarũ uolup¬
tatũ subuenitur. ab una lingua profecta.
qua o portune potuit ꝑ orbem t̃rarum dissemi¬
nari. ꝑuarias interp̾tũ linguas longe lateq:
diffusa innotesceret gentibus ad salutẽ. Quã
legentes. Nihilaliud appetunt. quã cogitatio¬
nes uoluntatemq illorũ. a quibus conscripta
ẽ inuenire. Et perillas uoluntatẽdĩ. secundũ
quãtales homines locutos credimus: Sed mul¬
tis et multi plicibus obscuritatibus & ambigui¬
tatibus decipiuntur quitemere legunt. aliud

Expanded text:
rum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, rum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
culos insinuant uoluntatem ducum. & sunt
haec omnia quasi quaedam uerba uisibilia.
Adaures autem quae pertinent ut dixi plu¬
ra sunt inuerbis maximae. Nam& tuba
&tibia. &cithara dant plerumq non solũ
suauem sed etiam significantem sonum. sed
omnia uerbis comparata paucissima sunt.
Uerba enim prorsus interhomines opti¬
nuerunt principatum significandi quae
quo perfusi sunt pedes eius. signũ aliquod de¬
dit : & sacram̃to corporis & sanguinis sui ꝑgus¬
tatũ significauit quoduoluit. Et cũ mulier
tangendo fimbriam uestim̃ti eius salua facta ẽ
nonnihil significat. sed innumerabilis multi¬
tudo signorum quibus suas cogitationes homi¬
nes exerunt inuerbis constituta ẽ. Nã illa
signa omnia quorũ genera breuiter attigi
potui uerbis enuntiare. Verbauero illis sig¬
nis nullo modo possem: Sed quia uerberato
aere statim transeunt nec diutius manent quã
sonant. Instituta sunt perlitteras sigña uerbo¬

Expanded text:
culos insinuant voluntatem ducum: et sunt culos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt. Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum signiquo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerbo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. per homines nobis indicata sunt qui
ea conscripserunt .: Habentetiam bestiae
quaedam interse signa quibus produnt
appetitum animi sui. Nam et gallus
gallinacius reperto cibo. datsignum uocis
gallinae ut accurrat : & columbus gemitu
columbam uocat. uel abea uicissim uocatur :¬
& multa huius modi anim aduerti solent.
quaeutrum sicut uultus. autdolentis cla
motum animi. anuere ad signifi candum den¬
tur. alia questio ẽ &adrẽ quae agitur
non pertinet. quam partem ab hoc opere
tam quam non necessariam remouemus .
sua sensa communicant. Quaedam pertinent
ad oculorum sensum. pleraq adaurium:
paucissima ad ceteros sensus.: Nam cum
innuimus non damus signum nisi oculis eius
quem uolumus. ꝑ hoc signum uoluntatis nraẽ
participem facere. & quidam motus manuũ
pleraq significant. & histriones omnium
membrorum motibus dant signa quaedã
scientibus. ettum oculis eorum quasi fabulan¬
tur. & uexilla draconesq militares pero¬

Expanded text:
tur, per homines nobis indicata sunt, qui tur, per homines nobis indicata sunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bestiae quaedam inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae utrum, sicut vultus aut dolentis clammotum animi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere tanquam non necessariam removemus. Csua sensa communicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per o
Abbreviated transcription (Latin):
Ignem subeẽ. etiam sifumus solus appareat.⁊
Sed et uestigium transeuntis animantis ad hoc
genus pertinet: Etuultus lrati seutris¬
tis affectionem animi significat. Etiam nul¬
la eius uoluntate quia ut lratus auttristis ẽ.
Autsiquis alius motus animi uultu indice
proditur. etiam nobis non idagentibus ut pro¬
datur.: Sed dehoc toto genere nunc dis sere¬
re non est propositum. Quõ tamen incidit
ut partitionem nram̃ p̃teriri omnino non
potuit. atq ld hactenus notatum eẽ suffi
q uiuentia inuicem dant addemonstrandos
quantum possunt motus animi sui. uel sen¬
sa aut intellecta quaelibet. Nec ulla cau¬
sa ẽ nobis significandi. Id est signi dandi.
nisi addepromendum &traiciendum in
alterius animum ld quod animo gerit
qui signum dat.⁊ Horum igitur signorum
genus. quantũ ad homines attinet. Conside¬
rare atq tractare statuimus. Quia et signa
diuinitus data quae scripturis scĩs continen¬

Expanded text:
ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum esse suffeque viventia invicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus; quia et signa divinitus data, quae in Scripturis sanctis continen
Abbreviated transcription (Latin):
UO DEREBUSCUMSCRIBERT̃
praemisi commonens nequis in
eis attenderet. NIsi quod sunt. Non
etiam siquid aliud p̃terse significant ui¬
cissim designis disserens. hocdico nequis
in eis ađtendat quod sunt. sed potius quod
signa sunt. Idest quod significant. Sig¬
num ẽ enim resp̃ter speciem quam inge¬
rit sensibus. aliud aliquid exsefaciens in
cogitationem uenire.⁊ Sicut uestigio
uiso transisse animal cuius uestigium ẽ.
cogitamus: Et fumo uiso. Ignem sub eẽ
cognoscimus : &uoce animantis audita. af¬
fectionem animieius aduertimus. Et tu
ba sonante milites uel progredi se. uel re¬
gredi .⁊ Et siquid aliud pugna postulat
oportere nouerunt . Signorum igitur
alia sunt naturalia alia data. Natura¬
lia sunt. quaesine uoluntate atq ullo
appetitu significandi. p̃terse aliquid
aliud exse cognosti faciunt. sicutiẽ fumꝑ
significans ignem. Non enim uolens sig¬
nificare ld facit. sedrerum expertarum
anim aduersione etnotatione cognoscitur

Expanded text:
am de rebus cum scriberem, praemisi commonens, ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant, uicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. signum est enim res praeter speciem, quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectiba sonante, milites vel progredi se, vel regredi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noverunt. 2. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. Naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur
Abbreviated transcription (Latin):
rum : In omnibus ergo istis doctrinis societas
daemonum formidanda atq uitanda est: Qui
nihil cum principe suo diabulo nisi reditum nos¬
trum claudere atq obserare conantur : Sicut
aũ destellis quas condidit etordinauit ds̃. huma¬
nȩ & deceptoriae comiecturȩ ab hominibus in¬
stitutȩ s̃ : Sicetiam dequibusq nascentibus. uel
quo quamodo diuinae prouidentiae amministra¬
tione existentibus rebus. multi multa humanis
suspitionibus quasi regulaniter coniectata. lit¬
teris mandauerunt. Si forte insolite accide

Expanded text:
rum. in omrum. in omdaemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis, quas condidit et ordinavit Deus, humanae et deceptoriae conjecturae ab hominibus institutae sunt; sic etiam de quibusque nascentibus vel quoquo modo divinae providentiae administratione existentibus rebus, multi multa humanis suspicionibus, quasi regulariter conjectata, litteris mandaverunt, si forte insolite accide