comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Hleq decebat aliud eẽ
inicium: nisi ipsum unde et
uirtus est: iam non solum ua¬
por. uirtutis dĩ. s uirtus ex
uirtute dicenda est. Uideamꝰ
etiam de eo quod dictum ẽ.
qͣm aporroea est purssima
głe omnipotentis: et prius
quidem consideremus quid
est gła ui omni potentis:
tum deinde &iam quid eius
sit aportea sentiemus. Quẽ¬
admodum pater non potest
dominus eẽ quis potest sine
possessione uel seruo: ita ne
omnipotens quidem ds̃ dici
potest. si non sint. in quos exer¬
ceat potentatum. Et ideo ut
omni potens ostendatur ds̃:
omnia subsistere necesse est.
uuilt. cum nondum facta
eent que facta sunt: sine du¬
bio hostendit: quod in illis
re cepit inquos ageret poten¬
iatum. et ꝑ hoc uidebitur
profectum quendam acce¬
pisse: et ex inferioribus ad me¬
liora uenisse: siquidem meliꝰ
eẽ non dubitatur. ẽẽ eum
omnipotentem. quam non
eẽ. Et quomͦ non uidetur ab¬
surdum. ut cum non habe¬
ret aliquid ex his ds̃ que eũ

Expanded text:
Deum. Neque decebat aliud esse Deum. Neque decebat aliud esse initium nisi ipsum unde et virtus est; jam non solum vapor virtutis Dei, sed virtus ex virtute dicenda est. X. Videamus etiam de eo quod dictum est, quoniam aporrhoea est purissima gloriæ Omnipotentis:» et prius quidem consideremus quid est gloria omnipotentis Dei, deinde etiam quid sit ejus aporrhoea sentiemus. Quemadmodum pater non potest dominus quis esse potest sine possessione, sine servo: ita ne omnipotens quidem Deus dici potest, si non sint in quos exerceat potentatum et ideo ut omnipotens ostendatur Deus, omnia subsistere necesse est. vult, cum nondum facta essent quæ facta sunt; sine dubio hoc ostendet quod in illis re cœpit in quos ageret potentatum: et per hoc videbitur profectum quemdam accepisse, et ex inferioribus ad meliora venisse; siquidem melius esse non dubitatur, esse eum omnipotentem quam non esse. Et quomodo non videbitur absurdum, ut cum non haberet aliquid ex his Deus quæ eum
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa uoluntas di nichilominus
dĩ uirtus efficitur. Efficitur ergo
uirtus altera in sua proprietate
subsisters: ut ait sermo scripturȩ.
uapor quidam primȩ et ingenite
uirtutis dĩ : hoc quidem quod ẽ:
inde trahens: non est autem quan¬
do non fuerit. Si enim quis uo¬
luerit dicere quasi prius non ex¬
titerit. s postea ad subsistentiam
uenerit: dicat causam quare qui
eam subsistere fecit pater. ante hoc
non fecerit. Quod si aliquod semel
intcium dederit quo initio uapor.
iste exdĩ uirtute processerit: ite¬
rum interrogalrimus. Quare non
et ante illud quod dixit initium:
et ita semꝑ de anterioribus in¬
quirentes. et uerbo interrogatio¬
nis ascendentes: ꝑueniemus in
illum intellectum. ut qii sem¬
per poterat ds̃. et uoiebat. ndnq̃
uel decuerit. uel causa aliqua ex¬
istere potuerit: ut non hoc quod
bonum uolebat. semꝑ habuerit.
Ex quo ostenditur semꝑ fuisse
uaporem istum uirtutis di: nullũ¬
ue
habentem uitium. nisi ipsũ

Expanded text:
et ipsa voluntas Dei nihilominus et ipsa voluntas Dei nihilominus Dei virtus efficitur. Efficitur igitur virtus altera in sua proprietate subsistens, ut ait sermo Scripturæ, vapor quidam primæ et ingenitæ virtutis Dei, hoc quidem quod est inde trahens: non est autem quando non fuerit. Si enim quis voluerit dicere quasi prius non extiterit, sed postea ad subsistentiam venerit; dicat causam quare qui eam subsistere fecit Pater, ante hoc non fecerit. Quod si aliquod semel initium dederit, quo initio vapor iste ex Dei virtute processerit, iterum interrogabimus quare non et ante illud quod dixit initium et ita semper de anterioribus inquirentes, et verbo interrogationis ascendentes, perveniemus in illum intellectum, ut quoniam semper poterat Deus et volebat, nunquam vel decuerit, vel causa aliqua existere potuerit, ut non hoc quod bonum volebat semper habuerit. Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virtutis Dei, nullum habentem initium nisi ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
qualiter sentien dumn
est quod insapientia salo¬
monis scriptum legeͥmus:
qui tta. de sapientia: quia¬
dor. lucis eterne: et speculum
uirtutis di: et imago bonitatis
definiers: ex singulis quibusq:
certa quedam mnesse sapientiȩ
dĩ de signat. Uirtutem namq
dei nominat et gloriam. et lucẽ
ecernam. et inoꝑationẽ. et boni¬
tatem. Ait autem sapientiam
tionis patris. nec bonitatis eius.
Neq enim conueniens erat ali¬
cui horum adscribi uaporem:
s cum omni proprietate ait
uirtutis dĩ uaporem eẽ sapien¬
tiam. Iutellȩgenda est ergo uir¬
tus dĩ qua uiget: qua omnia
uisibilia et inuisibilia uel in¬
stititi. uel continet. uel gub̾nat:
quia ad omnia sufficiets est.
quorum prouidentiam gerit.
quib uelut iini.ita omnib
ad est. Huius ergo totius uir¬
cutis. tante. et tam in mense
uapor. et utita dixerim uigor.
ipse inpropria subsistentia effectꝰ.
quamuis ex ipsa uirtute uelut uo¬
luntas ex mente procedat: tamen

Expanded text:
qualiter sentiendum qualiter sentiendum est, quod in Sapientia Salomonis scriptum legimus, qui ita ait de Sapientia, quiador lucis statis et imago bonitatis definit, ex singulis quibusque certa quædam inesse Sapientiæ Dei designat: virtutem namque Dei nominat, et gloriam et lucem æternam, et inoperationem et bonitatem. Ait autem Sapientiam  inoperationis Patris, nec bonitatis ejus; neque enim conveniens erat alicui horum ascribi vaporem: sed cum omni proprietate ait virtutis Dei vaporem esse Sapientiam. Intelligenda est ergo virtus Dei, qua viget, qua omnia visibilia et invisibilia vel instituit, vel continet, vel gubernat, quæ ad omnia sufficiens est quorum providentiam gerit, quibus velut uni, ita omnibus adest. Hujus ergo totius virtutis tante et tam immensæ vapor, et, ut ita dicam, vigor ipse in propria subsistentia effectus, quamvis ex ipsa virtute velut voluntas ex mente procedat, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
intueri non possent. hanc
uidentes. illam se uidisse
confiderent: ꝑro eo quod oĩa
uel menbrorum uultus
liniamenta. uel ipsam spe¬
ciem materieq similitu¬
dinem. prorsus in discreta
seruaret: Tali qua dam si¬
milicudine exinaniens se
filius de equalitate patris:
et uiam nob̾ cognitionis
euis ostenlens: figura ex-¬
pressa substantiȩ eius effi¬
citur: uti qui in magnitu¬
dine dĩtatis sue positam
gloriam mirȩ lucis. non
poteramus aspicere: ꝑ hoc
effectum. Comparatio sane
de status quasi in
rebus materialib posita.
ad nichil aliud recipitur.
quam ad hoc quod filius
dĩ. brcuissime infertus hu¬
mani corporis forme: et słaox
operum uirtutis formeq
sunilitudinẽ. patris in se in¬
mensam ad inuisibilem mag¬
nitudinem designabat. ꝑ
hoc quod dicebat ad disci¬
pulos suos. quia qui me¬
uidit uidit et patrem.
et ego et pater unum su¬
mus. Quibus et illud si¬
mile intellegendum est
quod ait: quia pater in
mus nunc etiam illuo

Expanded text:
intueri non possent, hanc intueri non possent, hanc videntes illam se vidisse considerent, pro eo quod omnia, id est membrorum vel vultus lineamenta, vel ipsam speciem materiamque similitudine prorsus indiscreta servaret; tali quadam similitudine exinaniens se Filius Dei de aequalitate Patris, et viam nobis cognitionis ejus ostendens figura expressa substantiae ejus efficitur: ut qui in magnitudine claritatis suae positam gloriam merae lucis non poteramus aspicere, per hoaspectum. Comparatio sane de statuis quasi in rebus corporalibus posita, ad nihil aliud recipiatur quam ad hoc, quod Filius Dei brevissime insertus humani corporis formae, ex operum virtutisque similitudine, Dei Patris in se immensam atque invisibilem magnitudinem designabat, per hoc quod dicebat ad discipulos suos, quia, Qui vidit me, vidit et Patrem ; et, Ego, et Pater unum sumus . Quibus et illud simile intelligendum est quod ait, quia Pater in mus nunc etiam illud
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃figurã substantię. uel subsistentię
eius dicat᷑ expͥmere. Idẽ cũ semet ipsã
pͥmũ desc̾bit sapientia: ⁊ q̃ reuelare
uult ceteris. ex quib ab illis agnoscif᷑.
& intelligit᷑ ds̃ et hȩc dicatur figira
ex pressa substãtie di . Ut aut̃ plemus
adhuc plenius intelligat᷑ quomͦ saluator
figura ẽ substantiȩ ł subsistentiȩ dei:
Stamͣ etiam exemplo quod quã  ius
rem non plene. nec proprie significet
dequa agimus tamen ad hoc solum¬
uideatur assumptum. quod
ex inaniens sefilius. qui erat in
forma dei. per frpsam sui exina¬
nitionem. studet nobis drita¬
tis plenitudinem demonstra¬
re: serbi causa. si facta esset
aliqua statua talis. quȩ ma-¬
gnitudine sui unuiersum
orbem terrȩ teneret. et pro
sui immensitate considerari a
nullo posset: fieret autem
alia statua membroram ha¬
bitu ac uultuᷤ limam̃tis spe ͣ ae
mat̾ia ꝑ om̃iasimił absq magnitu¬
dinis ĩm̃sitate: ꝓ eo ut qͥ illa m
ini mensam considare atq

Expanded text:
sistentiae ejus dicatur exprimere: id est, cum in semetipsa primum describit Sapientia quae revelare vult caeteris, ex quibus ab illis cognoscitur et intelligitur Deus: et haec dicatur figura expressa substantiae Dei. Ut autem plenius adhuc intelligatur quomodo Salvator figura est substantiae vel subsistentiae Dei, utamur etiam exemplo, quod quamvis rem non plene nec proprie significet de qua agimus, tamen ad hoc solumvideatur assumptum, quod exinaniens se Filius qui erat in forma Dei , per ipsam sui exinanitionem studuit nobis divinitatis plenitudinem demonstrare. Verbi gratia: si facta esset aliqua statua talis quae magnitudine sui universum orbem terrae teneret, et pro sui immensitate considerari a nullo posset, fieret autem alia statua membrorum habitu ac vultus lineamentis, specie ac materia per omnia similis absque magnitudinis immensitate, pro eo ut qui illam immensam considerare atque
Abbreviated transcription (Latin):
trabem de oculo tuo: capaces eos effiẽ
ad suscipiendã głam lucis: etiã in hoc
uelut quidã mediator hominũ aclu¬
substantiȩ uel subͤstantiȩ eiꝰ. ñ mͥ uidet᷑
otiosi eẽ intellectus aduertere. quomͦ
alia preter ipsã dei sub̾am quecumq
illa substantia hec uel subsistentia dr.
figura substantiȩ eius eẽ dicat᷑. Q uide
enis ⁊ sapientia dicit᷑. & qui solus noũ¬

Expanded text:
trabem de oculo tuo, capaces eos efficit trabem de oculo tuo, capaces eos efficit ad suscipiendam gloriam lucis, etiam in hoc velut quidam mediator hominum ac lusubstantiæ vel subsistentiæ ejus, non mihi videtur otiosi esse intellectus advertere quomodo alia præter ipsam Dei substantiam, quæcumque illa substantia et subsistentia dicitur, figura substantiæ ejus esse dicatur. Et vide ejus et sapientia dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ed quoniam sermonem pau¬
li inseruimu dicentis. in eo quod
ait. quia splendor. est głe di.
et figura expressa substantiȩ
eius : quid de hoc sentiendum
sit. uideamus. Ds̃ lux est: scd̾m
iohannem. splendor ergo huiꝰ¬
lucis est unigenitus filius. ex
ipso in separabiliter uelut splen¬
dor ex luce proceders: et ul lumi¬
nans uniuersam creaturam.
Scđmi hȩc namẜ quȩ suꝑius ex¬
posuimus. quomodo uia sit.
et ducat ad patrem: et quomͦ
uerbum sit. archana sapientiȩ.
ac scientiȩ misteria interpre¬
tans. ac proferens rationabile
creature: quomodo etiam
ueritas uel uita est. uel resur¬
rectio: consequenter urcelli-¬
gere debemus etiam splendo
ris oꝑus. Per splendorem nã-¬
q quid sit lux ipsa agnoscĩt᷑
et sentitur: qui splendor fra¬
gilibus se et infirmis morta¬
lum oculis placidius ac le¬
niꝰ offerens: ⁊ paulatĩ uelut edocens.
& ad suescens claritatem luminis: cum
abeis dimouerit om̃e quod uisũ obducit
et impedit᷑. sołm quod dixit dñs eice

Expanded text:
ed quoniam sermonem Pauli inseruimus de Christo dicentis, in eo quod ait, quia splendor est gloriae Dei, et figura expressa substantiae ejus ; quid de hoc sentiendum sit, videamus. Deus lux est, secundum Joannem . Splendor ergo lucis est unigenitus Filius, ex ipso inseparabiliter, velut splendor ex luce procedens, et illuminans universam creaturam. Secundum hoc namque superius exposuimus, quomodo via sit et ducat ad Patrem: et quomodo Verbum sit, arcana sapientiae et scientiae mysteria interpretans, ac proferens rationabili creaturae: quomodo etiam veritas, vel vita est, vel resurrectio est. Consequenter intelligere ris opus: per splendorem namque quid sit lux ipsa intelligitur et sentitur. Qui splendor fragilibus se et infirmis mortalium oculis placidius ac lenius offerens, et paulatim velut edocens et assuefaciens claritatem luminis pati, cum ab eis dimoverit omne quod visum obducit et impedit, secundum quod Dominus dixit: Ejice
Abbreviated transcription (Latin):
ante hoc non fecerit. Quod
si aliquod semen initium
dederit. quod uapor. iste ex
di uirtute prdcesserit: iterũ
interrogabitur quare non et
ante . illud quod dixit ini¬
cium: et ita semꝑ de auteri¬
orib inquirentes. et uerbo
interrogationis ascendentes:
ꝑueniamus in illum intel¬
lectum. ut qm semꝑ et po¬
terat d̃s et uolebat: ⁊ nunquã
ł decuȩt  uel causa aliqͣ existere
potuͣt. ut non hoc qđ bonum
uolebat sẽꝑ habuerit. Ex qͦ osten-¬
ditur seꝑ firisse uaporẽ istũ uir¬
dm̃: Neq enĩ dece bat aliud ei eẽ¬
mitrum nisi ipsũ unde est
et nascitur dm̃: Scd̾m apłm uͦ¬

Expanded text:
ante hoc non fecerit. Quod ante hoc non fecerit. Quod si aliquod semel initium dederit, quo initio vapor iste ex Dei virtute processerit, iterum interrogabimus quare non et ante illud quod dixit initium et ita semper de anterioribus inquirentes, et verbo interrogationis ascendentes, perveniemus in illum intellectum, ut quoniam semper poterat Deus et volebat, nunquam vel decuerit, vel causa aliqua existere potuerit, ut non hoc quod bonum volebat semper habuerit. Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virDeum. Non enim decebat aliud esse initium, nisi ipsum unde est et nascitur, Deum. Secundum Ap
Abbreviated transcription (Latin):
unigeniti filii sui. ex ipso qͥdẽ
nati. et quod est ab ipso trahen¬
tis sine ullo camen initio. non
solum eo quoo aliquibus dem-¬
porum spatiis distingui potest.
s ne illo quidem quod sola
apud semet ipsã mens intue¬
ri solet. et nudo ut ita dixerim
intellectu atq animo conspica¬
ri. extra omnem ergo quoa uel
dici uel intelligi potest initi¬
um: generatam eẽ credendũ ẽ
Qui autem initium dat uer¬
bo di uel sapientiae di. in tuere
ne magis in ipsum ingenitũ
patrem. impietatem suam
iactet. cum eum neget sem¬
ꝑ patrem fuisse. et genuis¬
se uerbum. et habuisse sapi
illud est quoꝰ nominari po¬
untus altera. in sua proprie
tate subsistens. ut ait sermo
scripture. uapor quidam pri¬
mȩ et ingenite uirtutis dĩ:
hoc quidem quod est. inde
trahens. Non est autem quan¬
do quidem non fuerit: Si
enim quis uoluerit dicere
quasi prius non exaiterit. s
postea ad subsistentiam ue¬
nerit: dicat causam quare

Expanded text:
unigeniti Filii sui, ex ipso quidem unigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio, non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui potest, sed ne illo quidem quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium generatam esse credendum est Qui autem initium dat Verbo Dei, vel Sapientiæ Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper patrem fuisse, et genuisse Verbum, et habuisse Sapieillud est quod nominari posuntate subsistens, ut ait sermo Scripturæ, vapor quidam primæ et ingenitæ virtutis Dei, hoc quidem quod est inde trahens: non est autem quando non fuerit. Si enim quis voluerit dicere quasi prius non extiterit, sed postea ad subsistentiam venerit; dicat causam quare
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo semel¬
recte receptum est unigenitũ
filium di sapientiam eius ẽẽ
substantialiter subsistentem: nes¬
cio si iam ultra euagari sensus
nr debeat ad suspicandum. ne
quod corporeum est. uel habitu.
uel colore. uel magnitudine desig¬
netur. Et quis unquam sani sen¬
sus. habitum. uel colorem. aut men¬
surȩ magnitudinem insapientia
reruisiuit: per qͣuod sapientia
est: Quomodo autem extra huiꝰ
sapientiȩ generationem fuisse a¬
liquando dm̃ patrem. uel ad punc¬
tum momenti alicuius potest
quis sentire uel credere. Qui cam̃
prum aliquid de deo intellegere
nouerit uel sentire: Aut enun
non potuisse dm̃ dicet generare
sapientiam antequam generaret.
ut eam que ꝰ non erat postea genu
ne dici quidem de deo fas est
noluisse generaret Quod utrũq
et absurdum ẽẽ et impium om̃i¬
bus patet: id est ut aut ex eo qͦd
non potuit d̃s proficeret. ut pos¬
ret ac differret generare sa¬
pientiam. Propter quod nos
semꝑ dm̃ patrem nouimui

Expanded text:
Si ergo semerecte receptum est unigenitum Filium Dei, sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem, nescio si jam ultra evagari sensus noster debeat ad suspicandum, ne quod corporeum est, vel habitu, vel colore, vel magnitudine designetur. Et quis unquam sani sensus habitum, vel colorem, vel mensuræ magnitudinem in sapientia requisivit, per hoc quod sapientia est? Quomodo autem extra hujus Sapientiæ generationem fuisse aliquando Deum patrem, vel ad punctum momenti alicujus quis potest sentire vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sapientiam antequam generaret, ut eam quæ ante non erat, postea genueod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, omnibus patet; id est, ut aut ex eo quod non potuit Deus proficeret ut posret ac differret generare Sapientiam. Propter quod nos semper Deum patrem novimus
Abbreviated transcription (Latin):
euangłiis dicitur. Exocio sane
licebit plura testimonia con¬
gregare. Sicubi in nouo destam̃to
pluribus testimoniis conuicti here¬
tici. aliquando forte erubescant.
empus est his decursis. repet̾e
nos deincarnatione domini et sal¬
orum magis quam ex nris sensus
comtemplatione. diuina natura:
intuitisq nichilominus creaturis
eius uisibilib. fidem quoq inui¬
sibilib contemplatif. Quia non
omnia uel oculis uide potest

Expanded text:
Evangeliis dicitur. Ex otio sane Evangeliis dicitur. Ex otio sane licebit plura testimonia congregare, sicubi in novo Testamentopluribus testimoniis convicti hæretici aliquando forte erubescant. e Christi. I. Tempus est his decursis repetere nos de Incarnatione Domini et Salorum magis quam ex nostri sensus contemplatione, divina natura, intuitisque nihilominus creaturis ejus visibilibus, fide quoque invisibilibus contemplatis, quia non omnia vel oculis videre potest
Abbreviated transcription (Latin):
omnium da. Cui creatori boni¬
tatis nullam dedit appellationẽ:
Uideamus ergo si inueteri testa¬
m̃to ds̃ ꝓpħarum. et mundi
creator. ac legis lator: non dicit᷑
bonus. Et quio s̃ quos diete
in ꝑsalmis: Quam bonus ds̃
ds̃ his qui sustinent eum. anime¬
quȩ requireret eum. Sicut ergo
bonus inueterit testamento fre-¬
quenter dicitur ds: ita etam uis¬
tus in ȩuangłiis appellatur dnĩ¬
nri iħu xp̃i pater. Beniq in
ȩuangłio scđm iohannem oans
ipse dominus nr ad patrem: dic̃:
Pater iste: et mundus ce non
cognouit: ne forte dicant quia
etiam mundi creatorem pro aq̃¬
sumptione carnis patrem uo-¬
cabat. et ipsum iustum nomi¬
nauit. excluduntur ab eo sermo¬
ne qui statim prosequitur. Ait
enim. Et mundus de non cog¬
nouit. scđm ipsos enim: bonum
solum d̾m: mundus ignorat.
Nam conditorem suum uerissi¬
me recognoscit: dno ipso dicente.
quia mundus quod suum est.
diligit. Aꝑte ergo his quem pu¬
tant bonum om̃: iustus eẽ in

Expanded text:
omnium Deo, cui creatori boniomnium Deo, cui creatori bonitatis nullam dederit appellationem. Videamus ergo si in veteri Testamento Deus Prophetarum et mundi creator ac legislator non dicitur bonus. Et quid est quod in Psalmis dicit: «Quam bonus Israël Dominus his qui sustinent eum, animæ» quærenti eum.» Sicut ergo bonus in veteri Testamento frequenter dicitur Deus, ita etiam justus in Evangeliis appellatur Dristi Pater. Denique in Evangelio secundum Joannem orans ipse Dominus, noster, ad Patrem dicit: «Pater juste, et mundus te non cognovit.» Ne forte dicant quia etiam mundi creatorem pro assumptione carnis Patrem vocabat, et ipsum justum nominabat, excluduntur ab eo sermone qui statim sequitur: ait enim: Et mundus te non cognovit.» Secundum ipsos enim solum Deum bonum mundus ignorat. Nam conditorem suum verissime recognoscit, Domino ipso dicente, quia mundus quod suum est diligit. Aperte ergo ille quem putant bonum Deum, justus esse in
Abbreviated transcription (Latin):
es exposuerat. Hoc modo namq in¬
tellegendum est etiam illud: quod dic¬
tum est. Bonus homo de bono thes¬
auro profert cordis sui profert bonũ:
et malus de malo profert malũ.
uenus namq assumpsit etiam
hic in bono uel malo: ostendens
sine dubio inbono homine eẽ et
iusticiam. et sobrietatem. et priidencã
et pietatem: et omne quod uel di¬
ci bonum: uel intellegi possit. Si¬
militer autem et malum homi¬
nem dixit: qui sine dubio eẽt¬
et iniustus. et impuris. et impius:
et omnea que ꝑ partes homi¬
nem malum deformant. Si cut
enim sine his nequitiis nemo
aliquem malum hominem pu¬
tat. nec eẽ malus potest: ita et
sine illis uirtitib certum est
quod nemo eẽ putabitur bonꝰ.
Suꝑ est et his adhuc etiam illud.
quod uelut proprie sibi datũ
scutum putant. quod dixit dñs
inȩuangłio. nemo bonus nisi
unus p̾ater ds̃. Dicentes hoc eẽ
propriũ uocabulum patrisxͥ.
qui tamen alius sit acreatore

Expanded text:
es exposuerat. Hoc modo namque ines exposuerat. Hoc modo namque intelligendum est etiam illud quod dictum est: «Bonus» homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus de malo profert malum.» Genus namque assumpsit etiam hic in bono vel malo, ostendens sine dubio in bono homine esse et justitiam et sobrietatem et prudentiam et pietatem et omne quod vel dici bonum vel intelligi potest. Similiter etiam et malum hominem dixit, qui sine dubio esset injustus et impurus et impius et omnia quæ per partes hominem malum deformant: sicut enim sine his nequitiis nemo aliquem malum hominem putat, nec esse malus potest; ita et sine illis virtutibus certum est quod nemo putabitur esse bonus. Superest eis adhuc etiam illud, quod velut proprie sibi datum scutum putant, quod dixit Dominus in Evangelio: «Nemo bonus nisi unus Deus pater,» dicentes hoc esse proprium vocabulum Patris Christi, qui tamen alius sit a creatore
Abbreviated transcription (Latin):
Paulus apłs nulla circuitione usus.
ait. lex ergo bona est: et manda¬
tum sc̃m̃. et iustum. et bonum. Ex
quibus manifestum est: quia paul
non istdrum litteras didicerat. qui
iustum a bono separant: s. ab eo dõ
fuerat instructus. et eius dĩ sp̃y fu
erat ulluminatus. qui sunulet sc̃s.
et bonus. et iustus est: ꝑcuius ille
spin loquens dicebat dicebat man¬
datum legis scm̃ esse et iustũ
et bonum. et ut euidentius supra
iusticiam et sc̃itatem bonitatem
magis inee̾ ostenderet: et in manda¬
to repetito sermone pro his tribus
solam ꝓotulit bonitatem. dicens.
Quod ergo bonum est:. michi mors:
absit. Sciers quippe bonitatem genus
eẽ uirtutum: iusticiam uero uel scĩta¬
tem species generis: et ideo cum insu¬
piorib genus simul ac species nomi¬
nasset. repetens sermonem. ad solum
genus retorsit. S et in consequentib:
peccatum inquit. ꝑ bonum michi
oꝑatum est mortem. Inquos id ꝑ
genus concludit: quoo suꝑius ꝑspeci¬

Expanded text:
Paulus Apostolus nulla circuitione usus Paulus Apostolus nulla circuitione usus ait: «Lex ergo bona est, et mandatum sanctum et justum et bonum.» Ex quibus est manifestum quia Paulus non istorum litteras didicerat qui justum a bono separant, sed ab eo Deo fuerat instructus, et ejus Dei spiritu fuerat illuminatus, qui simul et sanctus et bonus et justus est per cujus ille spiritum loquens, dicebat mandatum Legis esse sanctum et justum et bonum. Et ut evidentius supra justitiam et sanctitatem bonitatem magis inesse ostenderet in mandato, repetito sermone, pro his tribus solam protulit bonitatem, dicens: «Quod ergo bonum est, mihi» mors est? absit,» Sciens quippe bonitatem genus esse virtutum, justitiam vero vel sanctitatem species generis, ideo cum in superioribus genus simul ac species nominas. set, repetens sermonem ad solum genus retorsit. Sed et in consequentibus: «Peccatum, inquit, per bonum mihi» operatum est mortem.» In quo id per genus concludit, quod superius per speci
Abbreviated transcription (Latin):
us qui dicatur in iustus. Quid gͦ
estͥ. teascendamus ea: que ascen¬
dimtis. Non potuerunt dicere
quia malus non etiam iustus sit:
et in iustus malus:. Quodsi in istis
contrariis in dissociabiliter in he¬
ret uel malo in usticia. uel in ius¬
ticiȩ malum: sine dubio et bonus
in dissotiabilis erit iusto. et iustus
bono: ut sicut unam eandemq
nequitiam maliciȩ et in iusticiȩ
dicimus: ita et bonitatis ac iusticie
urtutem unam eandemq tenea¬
mus. S iterum ad scripture nos
reuocant uerba: proferentes illam
suam famosissimam questionẽ.
auint. namq scriptum est. Quia
non potest arbor mala: bonos fruc¬
tus facere: ex fructu enim: arbor.
cognoscitur. Quid ergo est. aiunt:
qualis arbor sic. lex. ex fructib
sius. idẽ expreceptorum sermonib
declaratur. Si enim bona inueni¬
atur lex: sine dubio et qui dedit ͤͣ¬
eam. bonus ds̃ eẽ creditur. Si uero
iusta magis quam bona. iustus
etiam legis lator. putabitur ds̃:

Expanded text:
quis qui dicatur injustus. Quid ergo quis qui dicatur injustus. Quid ergo est? Rescindamus ea quæ defendimus. Non enim poterunt dicere quia malus non etiam injustus sit, et injustus malus. Quod si in istis contrariis indissociabiliter inhæret vel malo injustitia, vel injustitia malum, sine dubio et bonus indissociabilis erit justo, et justus bono: ut sicut unam eamdemque nequitiam malitiæ et injustitiæ dicimus, ita bonitatis ac justitiæ virtutem unam eamdemque teneamus. IV. Sed iterum ad Scripture nos revocant verba proferentes illam suam famosissimam quæstionem. Aiunt namque Scriptum est, et quia non potest arbor mala fructus» bonos facere: ex fructu enim arbor cognoscitur.» Quid ergo aiunt? Qualis arbor sit Lex, ex fructibus suis, id est ex præceptorum sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit eam bonus Deus esse creditur. Si vero justa magis quam bona, justus etiam legislator putabitur Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis interfectis alii requirebat
eum: s ait. quia hi qui occide¬
bantur. talis erat eorum interi¬
tus: ut mortificati requirerent
dm̃. Ex quibus omnib constat
unum eundẽnqem ẽẽ iustum
et bonum. legis et euangłorum
dm̃. et benesace cum iusticia.
et cum bonitate punire. quia
nec bonum sine iusto. nec iustd̃
sine bono. dignitatem cuinȩ
potest indicare nature . Aode¬
mus adhuc etiam hȩc. uersutiis
eorum compellentibus nos:
si aliud est iustum quam bo¬
num. qm̃ bontimalum contra¬
rium est. et iusto iniustum.
Sine dubio et iustum aliud
erit quam malum: et sicut uis¬
tus apuo uos non bonus est.
ita neq in iustus erit malus:
Et uistus sicut bonus non est
iustus: ita et malus non erit in¬
iustus. Quod autem non uide¬
.s. tur absurdum. ut deo quidẽ
bono contrarius sit malus :
deo autem iusto quem inferio¬
rem bono dicunt contrarius nemo
sit. Non enim sicut satanas est qͥ
malus dicitur. ita est aliquis ali¬

Expanded text:
aliis interfectis alii requirebant aliis interfectis alii requirebant eum, sed ait quia eorum qui occidebantur talis erat interitus, ut mortificati requirerent Deum. Ex quibus omnibus constat unum eumdemque esse justum et bonum Legis et Evangeliorum Deum, et benefacere cum justitia, et cum bonitate punire: quia nec bonum sine justo, nec justum sine bono dignitatem divinæ potest indicare naturæ. Addemus adhuc etiam hoc versutiis eorum compellentibus nos. Si aliud est justum quam bonum, quoniam bono malum contrarium est, et justo injustum, sine dubio et injustum aliud erit quam malum: et sicut justus apud vos non est bonus, ita neque injustus erit malus: et rursum, sicut bonus non est justus, ita et malus non erit injustus. Cui autem non videtur absurdum ut Deo quidem bono contrarius sit malus, Deo autem justo quem inferiorem bono dicunt, contrarius nemo sit? Non enim sicut Satanas est qui malus dicitur, ita est alius ali
Abbreviated transcription (Latin):
sua ita ait: Quia xp̾c mortuus.¬
Quia xp̃c mortiuis quidem carne.
iuuificatiis autem sp̃ũ. In quo
ꝑgers predicauit inspitalib qui
duli fuerunt aliquando cum ex¬
pectarent dĩ sapientiam indie¬
dus noe cum fabricaretur archa.
inqua pauci. idest octo animȩ
saluȩ faluȩ facte sunt ꝑ aquam:.
quod et uos simili forma numc¬
baptisma saluos facit: De sodo¬
ina autem et gomorra. dicant
creatoris dĩ ee propheticas uoces.
eius scilicet qui fertur suꝑ eos
ignis et sulphutis imbrem piluis¬
se: Quid tħe ipsis dicit ihezechi¬
el propħa. Restituetur inquit
sodoma inantiqum. Quod au¬
tem asfligers eos qui pena digni
sunt non probono affligit.
qui etiam ad caldeam dicit ha¬
bes carbones ignis. sede suꝑ
eos. ipsi erunt tibi adiutorio.
S et de his qui in derserto ceci¬
derunt: audiant qui inseptu
agesimo psalmo qui asaph suꝑ¬
scribitur. referatur: Ait enim:
Cum occidit eos: tunc exquire¬
bant eum. Non dixit quia

Expanded text:
sua ita ait: «Quia Chrissua ita ait: «Quia Christus mortuus quidem est carne, vivificatus autem spiritu: in quo pergens prædicavitduli fuerant aliquando, expectabat Dei patientia in diebus Noe, cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam, quod et vos nunc simili forma baptisma salvos facit.» De Sodoma autem et Gomorra dicant atoris Dei esse propheticas voces, ejus scilicet qui refertur super eos ignis et sulphuris imbrem pluisse: quid dicit de ipsis Ezechiel propheta? «Restituetur, inquit, Sodoma in antiquum.» Quid autem affligens eos qui pœna digni sunt, non pro bono affligit? Qui etiam ad Chaldæam dicit: «Habes carbones ignis,» sede super eos, ipsi erunt tibi adjutorio.» Sed et de his qui in deserto ceciderunt, audiant quid in Lxxvii Psalmo, qui Asaph superscribitur, referatur: ait enim: «Cum occideret eos, tunc exquirebant eum ".» Non dicit, quià
Abbreviated transcription (Latin):
Uidebor. enun uel insanis sermonib
uel mente motis hominib respondẽ
Malum enum quomͦ uidebitur id qͦd
bonis bona retribuere potest. Sicut
etiam ipsi facentur: si uero in diffe¬
rens dixerint: consequens est. ut cũ
iusticia indifferens sit. et soͥletas.
et prudentia. et om̃s reliquȩ uirtu¬
tes indifferentes habeantur. Et qͥo
respondebimus paulo dicenti. siqͣ
uirtus. si qua laus hȩc cogitaside q̃¬
et didicistis. et accepistis: et audistis.
et uidistis inme: Dicant ergo ꝑscru¬
tantes scripturas diuinas quȩ sunt
singulȩ uirtutes: et non subripiant
in hoc quod dicunt quia his s qui
unicuiq scđm meritum recribuit:
odio malorum retribuit. malis ma¬
ia. et non ꝓeo quod austeriorib cu¬
rari indigent medicam̃tis. hi qui
deliquerunt: ẽt propterea his ad⁊¬
hibet ea quȩ emendationis prof¬
pectu ad presens uidentur sensũ
doloris inferre. Non legunt quid
scriptum sit de spe illorum qui

Expanded text:
Videbor enim vel insanis sermonibus, Videbor enim vel insanis sermonibus, vel mente motis hominibus respondere. Malum enim quomodo videbitur id quod bonis bona retribuere potest, sicut etiam ipsi fatentur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut cum justitia indifferens sit, et sobrietas et prudentia et omnes reliquæ virtutes indifferentes habeantur. Et quid respondebimus Paulo dicenti: «Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate quæ didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis.» in me?» Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas quæ sunt singulæ virtutes, et non surripiant in hoc quod dicunt, quia is Deus qui unicuique secundum meritum retribuit, odio malorum retribuit malis mala, et non pro eo quod austerioribus curari indigent medicamentis hi qui deliquerunt, et propterea his adhibet ea quæ emendationis prospectu ad præsens videntur sensum doloris inferre. Non legunt quid scriptum sit de spe illorum qui
Abbreviated transcription (Latin):
pedibus q mnexteriores tenebras
precipitari. Et quidem sufficẽ
debent que exauetoritate adsum¬
simus scripturarum. ad refellen¬
da ea quȩ heretici obtendere
solent: non camen uidecens ui¬
debitur si etiam exratione ipsiꝰ¬
sus consequentiȩ paucis agamꝰ
cum eis. In terrogamus ergo eos
si norunt. que ratio apuo homi¬
nes uirtutis ac maliciȩ habeatur.
et si uidetur eẽ consequens. ut
uirtutes dicamus indeo. uelut
ipsis uidetur in duobus istis
diis: respondeant. Hoc quoq.
si uidetur eis bonitas uirtus
eẽ aliqua quod putd. quia sine
dubio fatebuntur: quid etiam
dicent de iusticia: Nõn quam
profecto ut michi uidetur ita
desipient: ut iusticiam negent
eẽ uirtutem. Eigo si bonum uir¬
tus. et iusticia uirtus est. sine
dubio iusticia bonitas est. Si uͦ¬
dixerint non eẽ bonum iusticiam: suꝑ¬
est ut aut malum sit. aut in differens:
et quidem dicentib malum iustici¬
am: respondere in eptum puto.

Expanded text:
pedibusque in exteriores tenebras pedibusque in exteriores tenebras præcipitari? III. Et hæc quidem sufficere debent quæ ex auctoritate assumpsimus Scripturarum ad refellenda ea quæ hæretici obtendere solent. Non tamen indecens videbitur, si etiam ex ratione ipsius consequentiæ paucis agamus cum eis. Interrogamus ergo eos si norunt quæ ratio apud homines virtutis ac malitiæ habeatur, et si videtur consequens esse, ut virtutes dicamus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duobus istis diis. Respondeant hoc quoque si videtur eis bonitas virtus esse aliqua, quod puto sine dubio fatebuntur, quid etiam dicent de justitia? Nunquam profecto, ut mihi videtur, ita desipient, ut justitiam negent esse virtutem. Ergo si bonum virtus et justitia virtus est, sine dubio justitia bonitas est. Si dixerint, non esse bonum justitiam, superest ut aut malum sit, aut indifferens. Et quidem dicentibus malum esse justitiam respondere ineptum puto.
Abbreviated transcription (Latin):
uestitum nuptialib indu¬
mentis. Et ait ei Amice qͦm᷑
huc intrasti. non habens indu¬
m̃tum nuptiale: cunc ait
ministris. Ligantes ei pedes
et manus. mittite eum foras
intenebras exteriores. ibi erit
fletus et stridor. dentium. Di¬
cant nob̾ quis est iste rex. qͥ
ingressus est uidere discum¬
bentes: et inueniens inter eos
quemdam sordidis indum̃
tis. iubet eum uĩctum ꝑini
nam ille est quem iustum
dicunt: & quomodo bonos
et malos iusserat inuitari. nec
merita a ministris sciscitari
preceꝑat: ꝑ quod utiq non ius¬
ti alicuius ut isti dicunt et
buentis. s erga omnes indis¬
crete benignitatis indicat᷑
affectus: Siuero necesse est
hoc de bono dõ idẽ uel de
gi . Quid aliud est quod iusto
deo obiciunt. immo quid tale
est quod in dõ legis criminantur:
quale est ut eum qui abhis ser¬
ins quos ipse miserat uocate
bonos et malos fuerat inuitatus.
iuberet eum pro sordidiorib in¬
dumentis uinctum manibus

Expanded text:
indutum nuptialibus induindutum nuptialibus indumentis, et ait ei: «Amice, quomodo huc intrasti non» habens indumentum nuptiale? Tunc ait ministris: Ligantes ei manus et pedes, mittite eum foras in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium.» Dicant nobis quis est iste rex qui ingressus est videre discumbentes, et inveniens inter eos quemdam sordidis indumentis, jubet eum vinctum per mnam ille est quem justum dicunt? Et quomodo bonos ac malos jusserat invitari, nec merita a ministris sciscitari præceperat? Per quod utique non justi alicujus, ut isti dicunt, buentis, sed erga omnes indiscretæ benignitatis indicatur affectus. Si vero necesse est hoc de bono Deo, id est vel de gi, quid aliud est quod justo Dei judicio objiciunt: imo quid tale est quod in Deo Legis criminantur, quale est ut eum qui ab his servis quos miserat vocare bonos et malos, fuerat invitatus, juberet pro sordidioribus indumentis vinctum manibus
Abbreviated transcription (Latin):
bonus. si uult et non potest.
omp̃s non erit: quin potius
audiant in euangłiis patrem
iantem diabolo et angłis eius
et quomodo istud opus tam pe¬
nale tam triste scdm sensum
ipsorum boni dĩ uidebitur.
S et iste saluator. boni di filius
in euangłiis protestatur et
dicit. Quia si signa et prodigia
facta fuissent intyro et sido¬
ne. Olim in sacco et cinere seden¬
des penitentiam agerent: et
cum proxuus utiq ipsis ur¬
bibus accessisset. ac fines earum
fuisset ingressus cur queso de¬
clinat ciuitates ipsas ingrediet
prestare eis signorum copiam:
si eas is gestis in sacco et cinere
certum erat aacturas ẽẽ pe¬
nitentiam: quod utiq cum non
facit. sine dubio ꝑditionȩ has
relinquit: quas male et ꝑdicȩ
nature non eẽ. iꝑse euangłii
indicat sermo. qui eos potuisse
penitere designat. S et inqua-¬
dam ȩuangłii nicħlominus
rarabola ingrediens rex uidẽ
discumbentes qui fue rant
inuitati᷑ Uidit quendam ñ

Expanded text:
bonus: si vult et non potest, bonus: si vult et non potest, omnipotens non erit. Quin potius audiant in Evangeliis Patrem m præparantem diabolo et angelis ejus. Et quomodo istud opus tam pœnale quam triste, secundum sensum istorum, boni Dei videbitur? Sed et ipse Salvator boni Dei Filius in Evangeliis protestatur et dicit, «quia si signa et prodigia facta fuissent in Tyro et Sidone, olim in sacco et cinere sedentes pœnitentiam egissent.» Et cum proximus utique ipsis urbibus accessisset, ac fines earum fuisset ingressus, cur, quæso, declinat civitates istas ingredi, et præstare eis signorum et prodigiorum copiam, si eas his gestis in sacco et cinere certum erat acturas esse pœnitentiam? Quod utique cum non facit, sine dubio perditioni eas relinquit, quas malæ et perditæ naturæ non esse ipse Evangelii sermo iudicat qui eas potuisse pœnitere designat. Sed et in quadam Evangelii nihilominus parabola ingrediens rex videre discumbentes qui fuerant invitati, vidit quemdam non
Abbreviated transcription (Latin):
gigantib extinguebat: s hec ita
sentiunt: qm̃ nichil audire ultra
litteram norunt: alioquin ostendãt
quomodo iustum est scđm laterã
interciam et quartam progeniem
parentum reddit peccata insinu
filiorum. et infilios filiorum ipsoꝵ
post ipsos. Q nob̃ autem calia ipͣsa
non scdm luteram intelleguntur:
s sicut ihezechiel docuit. parabolã
eam diceis. Reguirimus quid
S et illud debent ostendere quomͦ
iustus sit. et pro meritis uniciuiq
retribuens. qui punit terrenos.
et diabolum. cum nichil dignũ
penat cominiserint. Non enim
poterant si scđm istos naturae ma-¬
lȩ et ꝑdite erant. aliquid boni a¬
gete. Nam et quod iudicem eumi
dicunt: non tam gestorum quã
naturqͣm uidex uidetur. quippe.
si natura mala benefacere non
potest. nec bona male: tunc dein¬
de eum quem bonum dicunt
si ad om̃s bonus est: sine dubio
et adeos qui perituri sunt bo¬
nus est: et quomodo non eos¬
saluat: sinon uult: iam ẽritñ

Expanded text:
gigantibus extinguebat? Sed hæc ita gigantibus extinguebat? Sed hæc ita sentiunt, quia nihil audire ultra litteram norunt: alioquin ostendant quomodo justum est secundum litteram, in tertiam et quartam progeniem parentum reddi peccata in sinum filiorum, et in filiorum ipsorum filios post ipsos. A nobis autem talia ista non secundum litteram intelliguntur, sed sicut Ezechiel docuit parabolam eam dicens, requirimus quid Sed et illud debent ostendere, quomodo justus sit, et pro meritis unicuique retribuens, qui punit terrenos et diabolum, cum nihil dignum pœna commiserint. Non enim poterant si secundum istos naturæ malæ et perditæ erant aliquid boni agere. Nam et quod judicem eum dicunt, non tam gestorum quam naturarum judex videtur: quippe si natura mala benefacere non potest, nec bona male. Tum deinde eum quem bonum dicunt, si ad omnes bonus est, sine dubio et ad eos qui perituri sunt bonus est: et quomodo non eossalvat? Si non vult, jam non erit
Abbreviated transcription (Latin):
et quibus pronuntiari uidetur
quia nemo bonus preter unum
sit dm̃ patrem: et ꝑ hoc ausi sune
bonum quidem nominare patrẽ
saluatoris ihu xp̃i. alium autem di
cunt eẽ mundi dm̃: quem iustũ
eis. non etiam bonum alis placuit
appellareͦ quibus primum illuo
erigendum puto. si scđm suam de¬
finitionem iustum possunt osten¬
dere conditorem punientem pro
meritis: uel eos qui dilu tempo¬
re perierunt: uel sodomitas: uel eos
qui exegipto profecti fuerant:
cum uideamtis interdum multo
nequiora et scelestiora commitcit
flagitia. quam fuerant illa. proqui¬
bus hi quos supradiximus inter¬
empti sunt: nondum tam camen
uidemus unum quemq peccan¬
tͥum penam sere meritorum.
Nun quidnam bonum dicent effec¬
tum eum qui aliquando iustus
erat :An potius illud putabant
quod iustus quidem est nunc:
s patienter fer humana delicta
Tunc uero ne iustus quidem erat
qui in nocentes paruulos et lactan¬
tes simul cum immnanib et impiis

Expanded text:
et quibus pronuntiari videtur et quibus pronuntiari videtur quia nemo sit bonus præter unum Deum patrem: et per hoc ausi sunt bonum quidem nominare Patrem Salvatoris Jesu Christi, alium autem esse dicunt mundi Deum, quem justum eis, non etiam bonum placuit appellare. II. A quibus primo illud exigendum puto, si secundum suam definitionem justum possunt ostendere Conditorem punientem pro meritis vel eos qui diluvii tempore perierunt, vel Sodomitas, vel eos qui ex Ægypto profecti fuerant, cum videamus interdum multo nequiora et scelestiora committi flagitia quam fuerint illa pro quibus hi quos supra diximus interempti sunt, nondum tamen videmus unumquemque peccantium pœnam luere meritorum; numquidnam bonum dicent effectum eum qui aliquando justus erat? an potius illud putabunt, quod justus quidem est nunc, sed patienter fert humana delicta, tunc vero nec justus quidem erat qui innocentes parvulos et lactentes simul cum immanibus et impiis
Abbreviated transcription (Latin):
putantes non fieti bene huic:
cui austerum uel triste aliqͥd
infertur. Ulusticiam
uero putarunt affectum
eẽ talem: qui unicui
q ꝓut meretur re¬
tribuat. S et in
hoc rursum defi¬
nitionis sue sen¬
sum non recte in¬
terpretantur. su¬
tant enim quia
quod iustum est. malis mala
faciat. bonis bona: Idẽ ut scd̃m
sensum ipsorum iuistus malis
non uideatur bene uelle.
s uelut odio quodam ferri ad¬
uersum eos. Et colligunt sicubi
forte inscripturis ueteris tes¬
tamenti inueniunt historia
referentem. uerbi causa de
diluuii penis. et eorum qui
in eo extincti referuntur:
uel cum sodoma et gormor¬
ra ignei sulphiitei que im¬
bris uastatione populantur.
uel cum inderserto pro pec¬
catis suis om̃s decidunt. ita
ut nullis ex his qui de egip¬
co fuerant profecti. inueni¬
atur terram repromissionis
intrare. preter iħm ⁊ chaleb.
De nouo autem testamento miscđiȩ
ac pietatis congregant u̾ba. quib
a saluatore discipuli informantur:

Expanded text:
putantes non fieri bene huic putantes non fieri bene huic cui austerum vel triste aliquid infertur. Justitiam vero putarunt affectum esse talem qui unicuique prout meretur retribuat. Sed et in hoc rursum definitionis suæ sensum non recte interpretantur. Putant enim quia quod justum est malis mala faciat, bonis bona; id est, ut secundum sensum ipsorum justus malis non videatur bene velle, sed velut odio quodam ferri adversus eos: et colligunt sicubi forte in Scripturis veteris Testamenti inveniunt historiam referentem, verbi gratia de diluvii pœnis, et eorum qui in eo extincti referuntur, vel cum Sodoma et Gomorra ignei sulphureique imbris vastatione depopulantur, vel cum in deserto pro peccatis suis omnes decidunt, ita ut nullus ex his qui de Ægypto fuerant profecti, inveniatur terram repromissionis intrare præter Jesum et Caleb. De novo autem Testamento misericordiæ ac pietatis congregant verba, quibus a Salvatore discipuli informantur,
Abbreviated transcription (Latin):
tem eorum igne consumit. S nos
cum de ira dĩ legimus: non scđm
litteram que dicuntur adu̾timus.
s sp̾italem intellectum requirimꝰ
intalib: ut ita sentiamus. sicut
intellegere de dõ dignum est. Be
quibus scđm paruitatem sensus
nr̃i. cum scdĩ psalmi ex poneremꝰ
illum uersiculum inquo ait.¬
tunc loquetur ad eosin
ira sua. et in furore suo con¬
turbabit eos: potui
qualiter hec intelli
principss istuis he resis¬
rs diuisionem quandam fecisse
sibi uidentur. Qua dixerint aliud
eẽ iustum aliud bonum: et hac
diuisione etiam indiuinitate
usi sunt. affirmantes bonum
tum uero legis et propħarum
dm̃: nec tamen bonum: cui ques¬
tioni respondere quam potero
breuiter: necessarium puto. Esti¬
mant igitur bonitatemr: affec¬
tum talem quendam eẽ quod
bene fieri omnib debeat: etiã¬
si indignus sit his cui beneficiũ
datur. nec bene consequi mere-¬
acur. S ut michi uidetur non
recte tali usi sunt definitione:

Expanded text:
tem eorum igne consumit. Sed et tem eorum igne consumit. Sed et cum de ira Dei legimus, non secundum litteram quæ dicuntur advertimus, sed spiritualem intellectum requirimus in talibus, ut ita sentiamus sicut intelligere de Deo dignum est. De quibus secundum parvitatem sensus nostri cum secundi psalmi exponeremus illum versiculum in quo aitTunc loquetur ad» eos in ira sua, et in furore suo conturbabit eos,» prout potuimqualiter hoc intelligprincipes istius hæresis divisionem quamdam fecisse sibi videntur, qua dixerunt aliud esse justum, aliud bonum; et hac divisione in divinitate etiam usi sunt, affirmantes bonum tum, justum vero Legis et Prophetarum Deum, nec tamen bonum huic quæstioni respondere quam potuero breviter necessarium puto. Existimant igitur bonitatem affectum talem quemdam esse, quod bene fieri omnibus debeat etiamsi indignus sit is cui beneficium datur, nec bene consequi mereatur: sed, ut mihi videtur, non recte usi sunt tali definitione,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi filius: s nemo nouit patrem.
nisi filius. Si uero pfeter illa que
dicuntur in ueteri testamento qͥd¬
uel irascitur ds̃. uel penitet. uel
siqua alia humani affectus passio
designatur. materiam sibi ad con¬
futandos nos preberi putant. aq̃¬
firmantes dm̃ penitus impassibilem.
atq his om̃ib carentem affectibus fic̃ ÷¬
sentiendum: Ostendendum est eis etiã
in ȩuangłiͣs parabolis. Haberg similia.
cum dicit. Quia his qui plantauit
uineam et locauit eam colonis missos
ad se seruos intet emerunt: ad ultimũ
etiam filium ad se missum occiderũt.
iratus dicitur abstulisse uineam ab
eis et malos colonos male ꝑditum¬
neam colonis alis tradidisse qui
reddent ei fructum in tempore suo.
S et illos ciues qui profecto patri¬
samilias acciꝑe sibi regnum. legatos
miserunt post eum dicentes: nolumꝰ
eum regnate suꝑ nos. Impetrato reg-¬
no regressus pater familias. et iratꝰ
interfici coram mne iubet. et ciuita¬

Expanded text:
nisi Filius, sed, «Nemo novit Patrem» nisi Filius, sed, «Nemo novit Patrem» nisi Filius. IV. Si vero propter illa quæ dicuntur in veteri Testamento, quod irascitur Deus vel pœnitet, vel si qua alia humani affectus passio designatur, materiam sibi ad confutandos nos præberi putant, affirmantes penitus impassibilem Deum, atque his omnibus carentem affectibus sentiendum: ostendendum est eis etiam in Evangelicis parabolis haberi similia cum dicit, quia is qui plantavit vineam et locavit eam colonis, qui coloni missos ad se servos interemerunt, ad ultimum etiam filium ad se missum occiderunt, iratus dicitur abstulisse vineam ab eis, et malos colonos male pneam colonis aliis tradidisse qui redderent ei fructum in tempore suo. Sed et illos cives qui, profecto patrefamilias accipere sibi regnum, legatos miserunt post eum dicentes: «Nolumus eum regnare super nos, impetrato regno regressus paterfamilias et iratus interfici coram se jubet, et civita
Abbreviated transcription (Latin):
et spretis anilibus fabulis.
quȩ de antiorib di abimꝑtas
postĩorib q finguntur. Nequi
sane nos impiam aliquid¬
sensisse arbitrentur. Quod diximꝰ
quia nec saluatori uisibiliest pater:
consideret quali distinctione adu̾sũ
hereticos agentes utimur. Diximus
enim quod sit uide et uideri: et ali¬
ud nosse et nosci: uel cognoscere atq
cognosci. Igitur uidere et uidi: cor¬
porum res est. Quod utiq nec patri
nec filio nec spu̾i scõ: inter se inuicẽ
competenter aptabitur. Natura
enim trinitatis: modum uisionis ex¬
cedit. his quȩ incorpore sunt: iaẽ
omnibus reliquis creaturis: quali¬
tatem inter se inuicem uisionis
indulgers. Incorporȩ uero naturȩ
et pͥncipaliter intellectuali: nichil
aliuo conuenit. nisi nosse uel nosci.
sicut et saluator ipse pronunciat
dicens: quia nemo nouit filium
nisi pater: neq patrem que nouit
nisi filius: et cii uoluerit filius
reuelare. Manifestum au̾tem est
quia non dixit. nemo uidit pacrem

Expanded text:
et spretis anilibus fabulis et spretis anilibus fabulis quæ de anterioribus Dei ab imperitis posterioribusque finguntur. Neque sane quis nos impium aliquisensisse arbitretur, quod diximus quia nec Salvatori visibilis est Pater: consideret quali distinctione adversus hæreticos agentes utimur. Diximus enim quod aliud sit videre et videri, et aliud nosse et nosci, vel cognoscere atque cognosci. Igitur videre et videri corporum res est: quod utique nec Patri nec Filio, nec Spiritui sancto inter se invicem competenter aptabitur. Natura enim Trinitatis modum visionis excedit, his quæ in corpore sunt, id est omnibus. reliquis creaturis, qualitatem inter se invicem visionis indulgens; incorpereæ vero naturæ, et principaliter intellectuali, nihil aliud convenit nisi nosse vel nosci, sicut et Salvator ipse pronuntiat dicens, quia «nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius et cui voluerit» Filius revelare.» Manifestum ergo est quia non dixit, Nemo vidit Patrem