comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sustentar et. Ciuitates ⁊ possessiones
in longinqͦ posite q̃ ad ius eccłe ꝑti¬
nebant: a p̃donib ablate. Trami¬
tes publici. ⁊ strata uaꝵ ꝑ totã
italiam a latͦnib stipabant᷑: ut
nullus ꝑ egͥnus nͥ cũ maiori ma-¬
nii impime tnsiret. Feruebant to¬
tis semitis insidiatoꝵ ex amina :
nec inueniebat uiator qͦ colludio
euad̾et. Ita in uacnũ sicut in
re gẽam. nec resistens pati petu
diudere. quã latrinicłos pos lus
rib pascere. Qd in urbe uincas
uacabant᷑ siccarii. genꝰ homisit us¬
dum ⁊ u̾sutum. Si qͥs semitax oe¬
uatores aliqͦ tñsisset artificio es
modo sine substantiȩ uł salies
dampno domũ reu̾t̾etur. Supii¬

Expanded text:
sustentaret. Civitates et possessiones sustentaret. Civitates et possessiones in longinquo positae, quae ad jus ecclesiae pertinebant, a praedonibus ablatae; tramites publici et strata viarum per totam Italiam a latronibus stipabantur, ut nullus peregrinus nisi cum majori manu impune transiret. Fervebant totis semitis insidiatorum examina, nec inveniebat viator quo colludio evaderet: ita in vacuum sicut in bere gratiam, nec resistens pati poterdividere, quam latrunculos propriis laboribus pascere. Quid in urbe unico vagabantur sicarii, genus hominum infidum et versutum. Si quis semitarum observatores aliquo transisset artificio, camodo sine substantiae vel salutis damno domum reverteretur. Sup
Abbreviated transcription (Latin):
eduardꝰ filiꝰ egelredi. suscepit reg¬
id̾oq ab eo directꝰ. deniq eo regnan¬
te. nullus tumultꝰ dom esticꝰ. qͥ non
cito cõpͥmeret᷑ : nullũ bellũ forin¬
secus. Omĩa domi forisq qͥeta: oĩa
tranqͥlla. Qd eo magis stupendũ
qͥa ita se mansuete ag̾et. ut nec
uiles homicłos u̾bo ledere nos¬
set. Nam dũ quadã uice uenatũ iss.
⁊ agrestis qͥd̾a stabulata. illa qͥb
in casses ceru urgent᷑. confudiss.
cebo si pot̾o. Egregiꝰ animꝰ qͥ se
regem in talib ñ inuenisset: nec
abiectȩ ꝯditionis homimi se posse
nocere putaret. Erat int̾ea eiꝰ re
apd̃ exteros metꝰ ingens. Fouebat
ꝓfecto eiꝰ simplicitatẽ ds.: ut poss
tuueri. qͥ nesciret irasci.
Lante dictꝰ Gracianꝰ: magnę reli¬
gionis ⁊ seueritatis. Is ita romani
ꝯpłatus statum. ꝑ incuriã anteces¬
soꝵ diminutũ inuenit. ut p̃t̾ pau¬
ca oppida urbi uicina. ⁊ oblationeᷤᷤ
fidelium pene nichil hab̾et. qͦ se

Expanded text:
Edwardus filius Ethelredi suscepit regideoque ab eo directus. Denique eo regnante nullus tumultus domesticus qui non cito comprimeretur, nullum bellum forinsecus; omnia domi forisque quieta, omnia tranquilla: quod eo magis stupendum, quia ita se mansuete ageret ut nec viles homunculos verbo laedere 330 nosset. Nam dum quadam vice venatum isset, et agrestis quidam stabulata illa quibus in casses cervi urgentur confudisset, cebo si potero. » Egregius animus, qui se regem in talibus non meminisset, nec abjectae conditionis homini se posse nocere putaret. Erat interea ejus a apud exteros metus ingens; fovebat profecto ejus simplicitatem Deus, ut posset timeri qui nesciret irasci.ante dictus Gratianus, magnae religionis et severitatis. Is 344 ita Romani apostolatus statum per incuriam antecessorum diminutum invenit, ut praeter pauca oppida urbi vicina, et oblationes fidelium, pene nihil haberet quod se
Abbreviated transcription (Latin):
esar tantꝰ eras. qnͣtꝰ ⁊ orbis.
At nunc in modico clauderis antͦ.
Post hec qͥsq sciat se ruiturũ.
& quod nulla mori gła tollat.
Norens imꝑn gloria quondã.
desolata suo cesare marcet:
hanc ultra spem ñ habitaira.
quã tecum mori ens occuliusti.
Legͤs a senib patͥb auctas.
quas lassata diu raserat etas.
om̾s ut fuerant ipse reformans.
romanis studuit reddere causis.
Tu longinqua satis regna locosq
quos nullus potuit flectere cesar.
romanis onerans uirib arcus.
a ciuile decus excoliusti.
Oquanto premit᷑ roma dolore.
desolata prius morte leonis.
nune auguste tuo fimere languenͤ.
bino se uiduam lumine plangit.
Que te ñ tinuut pat̾a iiiuum.
uel que ñ doluit cesar obisse.
Nam sic letus eras iam suꝑatis.
& sic indomitis gentib asper.
ut que ñ timuit. iure doleret.
⁊ que non doluit. iure timeret.
Luge roma tuu̾ nomen nn umibs.
⁊ defecta duo numina luge.
ane iste leo de qͦ epitaphiũ loqͥt᷑.

Expanded text:
esar, tantus eras quantus et orbis, At nunc in modico clauderis antro. Post haec quisque sciat se ruiturum. Et quod nulla mori gloria tollat. Florens imperii gloria quondam, Desolata suo Caesare marcet; Hanc, ultra, speciem non habitura Quam tecum moriens occuluisti. Leges a senibus patribus auctas, Quas lassata diu raserat aetas, Omnes ut fuerant ipse reformans, Romanis studuit reddere causis. Tu, longinqua satis regna, locosque Quos nullus potuit flectere, Caesar, Romanis onerans viribus artus, Ad civile decus excoluisti. O quanto premitur Roma dolore, Desorata prius morte Leonis: Nunc, Auguste, tuo funere languens, Bino se viduam lumine plangit. Quae te non timuit patria vivum? Vel quae non doluit, Caesar, obisse? Nam sic laetus eras jam superatis, Et sic indomitis gentibus asper; 329 Ut, quae non timuit, jure doleret, Et, quae non doluit, jure timeret. Luge, Roma, tuum nomen in umbris; Et defecta duo lumina luge. § 195. Sane iste Leo, de quo epitaphium loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tem habebat cłicum in curia. qͥ ⁊
litt̾arum ꝑitiã ⁊ uocis elegantiã cor
ꝑis uitio deformabat: qd meretͥcula
uillȩ dement̾ ardebat. Ct̃ qua noc¬
te quadã sollẽpni uolutatꝰ. mane ad
nussã imꝑatoris aꝑta fronte asth
Dissimulata scientia mandat a os¬
t̃fugere: imꝑator contia nuntois .̃¬
re. ut ꝓbaret constantiã. Ad yess
suis. ⁊ in sar emulas cõpositis. pns
tum. magnaq usolentia retraetiꝰ
rici p̃sentie sistunt. Q letũ subrisas
ꝓbe ait fecisti.⁊ gratulor ꝓbitan ta
qͦd pluripenderis d̾i timorẽ ꝙͣ pat̾ri
respectũ celestis irȩ quã meas miri
Quappt̾ habeto ep̃atum qͥ pͥmꝰ in iꝑi
meo uacau̾it: tm̃ iudecenti amorintis
est in humanis gaudiis. qͦddã tͥti
portentũ temꝑe eiꝰ accidit. qͦd ñ tati
fuldense cenobiũ ẽ in saxonia. sĩ ai
cis. Enis loci abbas sexagnnta miba
bellatoꝵ imꝑatori p̃bet in hostẽ. hibe
ex antiqͦ pͥuilegiũ: ut in p̃cellentib a¬

Expanded text:
tem habebat clericum in curia, qui et literarum peritiam et vocis elegantiam vitio corporis deformabat, quod meretriculam villae dementer ardebat; cum qua nocte quadam solenni volutatus, mane ad missam imperatoris aperta fronte astabat. Dissimulata scientia, mandat ei Cubterfugere; imperator contra nunciis urgere, ut probaret constantiam: ad extremum suis et in sarcinulas compositis, jam profectum, magnaque violentia retractum, Henrici praesentiae sistunt; qui laetum subridens, « Probe, ait, fecisti, et gratulor probitati tuae, quod pluripenderis Dei timorem quam patriam, respectum coelestis irae quam meas minas; quapropter habeto episcopatum qui primus in imperio meo vacaverit, tantum indecenti amori renuest in humanis gaudiis, quoddam triste portentum tempore ejus accidit, quod non tacebo. Fuldense coenobium est in Saxonia, sancti cis. Ejus loci abbas sexaginta millia bellatorum imperatori praebet in hostem, habetque ex antiquo privilegium ut in praecellentibus f
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ de uenescira uocat᷑ pessundata.
eu̾sis monast̾ns. ⁊ exonia urbe meni
cantia dep̃dationi data: urbs megal
patͥarcha sc̃s ⁊ reuerentissimꝰ uird
fegus. abductꝰ ⁊ in uincłis tentꝰ. A
ultimũ cũ rusticos suos exulare al
se cog̾etur redimendũ.⁊ abnuers¬

Expanded text:
 Devenescire 265 vocatur, pessundata; eversis monasteriis et Exonia urbe incensa: Cantia depraedationi data, urbs metroppatriarcha, sanctus et reverentissimus vir, Elfegus, abductus et in vinculis tentus; ad extremum, cum rusticos suos expilare ad se cogeretur redimendum et abnuer
Abbreviated transcription (Latin):
ficationẽ exaggerans. Conantẽ reũ
respondere. callidis obiectionib ali¬
quandiu suspendit. Postremo ut io¬
cundioi eẽt muserationis mat̾ia.
ab optimatib iudicatũ clement̾ ab¬
soluit. totũq uicũ illum qͥ optimi
uini ferax ẽẽ dicit᷑. cũ appenditiis

Expanded text:
ficationem exaggerans; conantem reum ficationem exaggerans; conantem reum respondere callidis objectionibus aliquandiu suspendit. Postremo, ut jocundior esset miserationis materia, ab optimatibus judicatum clementer absolvit, totumque vicum illum, qui optimi vini ferax esse dicitur, cum appen
Abbreviated transcription (Latin):
nire solitꝰ fuerit: genuflexionib usq
ad lucem in cu̾bens. Id p̃sertim apd̾ fiscan¬
numi exercens: quadã nocte maturiꝰ se
agebat. Cumq inuenisset ostiũ obse¬
ratum: excusso uolentiꝰ ꝑ essulo. soporẽ
sieste turbauit. Ille miratꝰ in tali noctiᷤ
horrore pulsantis strepitũ: surrex̃
ut uid̾e̾t tam audaeis facti conseiũ.
Repperiensq ut uidebatur rusticũ
plebeio tectum amictu. ñ potuit
animo suo imꝑare. ut manib tẽꝑa¬
ret. s uehementi felle cõmotꝰ. cͥnẽ
inuadit: multos illustͥ uiro colaphoᷤᷤ
infringens. Durat ille ine̾dibili pa¬
tientiã. nec mutire dignatꝰ. Post̾o die
in capło q̃relam deponit. simulataq
ira. monachũ ad uicũ argentias sibi
p̃cepit occurrere: minitaus se ultu¬
rum in eiꝰ ꝑuicatia. qͦd tota loq̃ret᷑
gallia. Die dicta monacho astante.
⁊⁊ p̃ metu pene exanimato. rẽ ꝓce¬
rib exponit: atͦcitatẽ facti ꝑ ampli¬

Expanded text:
nire solitus fuerit, genuflexibus usque nire solitus fuerit, genuflexibus usque ad lucem incumbens. Id praesertim apud Fiscannium exercens, quadam nocte maturius se agebat; cumque invenisset ostium obseratum, excusso violentius pessulo, soporem sacristae turbavit. Ille, miratus in tali noctis horrore pulsantis strepitum, surrexit, ut videret tam audacis facti conscium; reperiensque ut videbatur rusticum, plebeio tectum amictu, non potuit animo suo imperare ut manibus temperaret, sed, vehementi felle commotus, crinem invadit, multos illustri viro colaphos infringens: durat ille incredibili patientia, nec mutire dignatus. Postero die in capitulo querelam deponit; iraque simulata, monachum ad vicum Argentias sibi praecepit occurrere, minitans se ulturum in ejus pervicacia, quod tota loqueretur Gallia. Die dicta monacho astante, et prae metu pene exanimato, rem proceribus exponit, atrocitatem facti per ampli
Abbreviated transcription (Latin):
lons in nece eiꝰ grassati fuerant uiesor¬
onlo qͥ lignũ aridum sanguine ip¬
itim. sub nocte una reuiruerat.
costate substrata. sacrũ coepꝰ lundo¬
u suehi patiunt᷑. Ibi głifice sepultũ.
up ost decẽ annos ab om̃i corruptiones
ubcĩmune leuatũ: archiepiscopiũ suũ
ubilitait. durat ad hoc tempꝰ ⁊ recens
soguis ⁊ illibata integͥtas. miracłoq du¬
atir posse cadauer exanimari. ⁊ ñ posse
Stabefieri.
It u edelredꝰ
Lnense ianuario normanniã ueniens.
mserios suas sedulitate hospitis ꝯsolatꝰ
di pͥmi.: qͥ felicitate ⁊ ꝓbitate sua patrẽ
tquarit. Certe in dĩ reb maior: cenobi¬
um fiscannense qͦd pat̾ inchoanerat.
ad sũmã manũ euexit. Orationib ⁊
frugalitati adeo intentꝰ: ut nullũ mo¬
nachũ. nullũ heremitã desid̾ares. Humi¬
litate tam cerninis: ut lacessentiũ cer¬
iicositates patientia sͥ subst̾neret. denq
fart᷑ qͦd noctib custodias famuloꝵ fallens.
incomitatꝰ ad matutinas monachoꝵ ue¬

Expanded text:
 in necem eius grassati fuerant, uiso miraculo, quo lignum aridum ipsius sanguine litum sub nocte una reuiruerat, vicositate substrata, sacrum corpus Londoniam evehi patiuntur. Ibi glorifice sepultum, et post decem annos ab omni corruptionis labe immune levatum, archiepiscopium suum nobilitavit. Durat ad hoc tempus et recens sanguis et illibata integritas, miraculoque ducitur posse cadaver exanimari, et non posse tabefieri.Ita Ethelredus, mense Januario Normanniam veniens, miserias suas sedulitate hospitis consolatus di primi, qui felicitate et probitate sua patrem aequarit: certe in Dei rebus major. Coenobium Fiscannense, quod pater inchoaverat, ad summam manum evexit. Orationibus et frugalitati adeo intentus, ut nullum monachum, nullum heremitam desiderares. Humilitate cernuus, ut lacescentium cervicositates patientia 293 sibi substerneret. Denique fertur quod noctibus, custodias famulorum fallens, incomitatus ad matutinas monachorum ve
Abbreviated transcription (Latin):
in exitu asserit᷑. Ita parricidio eia
iiuentiã adhibuerat inmanis. a
cũ decennis puer fre̾m necatũ ꝯcloa¬
ri audiret fletu suo furentẽ genta
ad eo irritauit. ut qͥa flagellũ aom¬
nũ ͣ habebat. arreptis candelis imi¬
centẽ cederet: nec pͥus desistẽt. qui
ne exaninẽ ⁊ ipsa lacͥmis infind̾ei
Qua ꝑpt̾ tota uita ita candelas exhi¬
ruit in post̾um. ut u̾quã ante seper¬
retur inferri lumen eaꝵ.¬

Expanded text:
in exitu asseritur: ita parricidio, cui conniventiam adhibuerat, immanis; ita cum, decennis puer, fratrem necatum conclamari audiret, fletu suo furentem genitricem adeo irritavit, ut, quia flagellum ad manum non habebat, arreptis candelis innocentem caederet, nec prius desisteret quam pene exanimem et ipsa lachrymis infunderet. Quapropter tota vita ita candelas exhorruit in posterum, ut nunquam ante se pateretur inferri lumen ea
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dimitt̾et. uł peccantes honeste re¬
dargueret. obuenit occasio. ut ep̃a¬
tum uacantẽ daret cłico. ħ u̾ba auri¬
b insasurraus. Accipe inqͥt ep̃atũ.
⁊ uide ne ult̾ius ineqͥtes mulierẽ.
Itẽ dans abbatiã scĩmonialiũ g̾manȩ
esto ait abbissa. nec ultra patraris
cłicum eqͥtem. Confusi illi. qͥ tã gͣm
dicto se sentirent lapidatos: desciue¬
runt a flagitio. qͦd diumitꝰ putabarr
inspiratum dno.¬

Expanded text:
tum dimitteret, vel peccantes honeste retum dimitteret, vel peccantes honeste redargueret, obvenit occasio ut episcopatum vacantem daret clerico, haec verba auribus insusurrans: « Accipe, inquit, episcopatum, et vide ne ulterius inequites mulierem. » Item dans abbatiam sanctimonialium germanae, « Esto, ait, abbatissa, nec ultra patiaris clericum equitem. » Confusi illi, qui tam gravi dicto se sentirent lapidatos, desiverunt a flagitio quod divinitus inspiratum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtelabat uigłas : ⁊ qͣmlibet multimo¬
dis t̾giu̾sationib neqͥtiam palliaret.
adũtit illd̾ aliqͥs. qͦd difficile sit cͥm̾
ñ ꝓdere uultu uł gestu. Q iam
uulgo rẽ uentilante. solus nescie.¬
bat imꝑator: ⁊ sororen suã pudicã
c̾dere audeb et. S cũ quadã nocte
cupitis fruerent᷑ amplexib. ⁊ diutiꝰ
se uoluptas ꝓtend̾e̾t: illuxit ma¬
ne. W̾ ecce ommẽ t̾ram nix oꝑuerat.
Tum cłicus qͥ se dep̃hendendũ ꝑ uesti¬
gia in niue timeret: ꝑsuadet amicȩ.
ut dorso eiꝰ impositꝰ angustias illaᷤ
euad̾et. Illa ñ refutans impudentiã.
dũ mͦ uitaret uerecundiã : leuat
tͣgo amasiũ. ⁊ extͣ curiã effert. & for¬
te tũ imꝑator minctũ surrex̾at. &
ꝑ fenestrã cenaculi despiciens. uidit
cłicum eqͥtantẽ. Primo qͥdem uisu
hebetatꝰ: s re diligentiꝰ explorata.
pridore ⁊ indignatione obmutuit.
Int̾ea hesitanti utrũ peceatũ impinii¬

Expanded text:
protelabat vigilias; et quamlibet multimoprotelabat vigilias; et quamlibet multimodis tergiversationibus 324 nequitiam palliaret, advertit illud aliquis quod difficile sit crimen non prodere vultu vel gestu; et jam vulgo rem ventilante, solus nesciebat imperator, et sororem suam pudicam credere audebat. Sed, cum quadam nocte cupitis fruerentur amplexibus, et diutius se voluptas protenderet, illuxit mane, et ecce omnem terram nix operuerat; tum clericus, qui se deprehendendum per vestigia in nive timeret, persuadet amicae suae ut dorso ejus impositus angustias illas evaderet. Illa, non refutans impudentiam dummodo vitaret verecundiam, levat tergo amasium et extra curiam effert. Et forte tum imperator minctum surrexerat, et per fenestram coenaculi despiciens videt clericum equitantem: primo quidem visu hebetatus, sed, re diligentius explorata, pudore et indignatione obmutuit. Interea haesitanti utrum peccatum impuni
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ idolũ loco nominatissimo ponen¬
tes cornu dextrȩ illiꝰ cõponunt. plenũ
timo die nouẽbͥs mensis in cͥcuitu se¬
dentes. in cõmune pͣgustant. E si cor¬
nu plenũ inuem̾int magno strepitu
applaudunt. qͦd eis futuro anno pleno
copia cornu responsura sit in omib
Si contͣ: gemunt. Hos gͦ ita henricꝰ
tͥbutarios effecerat : ut om̃ib sollẽp¬
nitatib qͥb coronabat᷑. reges eoꝵ qͣtuor.
lebetem qͦ carnes condiebant᷑. in
hum̾is sinsꝑ anulos quatuor uecti¬
b ad coqͥnã uectitarent.
expeditꝰ. cũ se cõmunioni ⁊ hẏlari¬
tati dediss. ioci plenꝰ: ut sat erit du¬
ob ꝓbare exemplis. Sororẽ scĩmoni¬
alem unice dili gebat. ut suo eã la¬
teri dee̾e̾ ñ pat̾etur. s semꝑ tͥeliniũ
eiꝰ suo ꝯiung̾et. Dum gͥ quadã hyeme
q̃ niuib ⁊ pruinis asꝑa inhorrrue¬
rat uno diu loco detin̾etur. cłicus
qͥd̾a curialis familiarior iusto puellȩ
effectꝰ. crebro nocturnas in eubiculo eiꝰ

Expanded text:
cujus idolum in loco nominatissimo ponentes, cornu dexterae illius apponunt plenum timo die Novembris mensis, in circuitu sedentes, in commune praegustant; et si cornu plenum invenerint, magno strepitu applaudunt, quod eis futuro anno pleno copia cornu responsura sit in omnibus; si contra, gemunt. Hos ergo ita Henricus tributarios effecerat, ut, omnibus solemnitatibus quibus coronabatur, reges eorum quatuor, lebetem quo carnes condiebantur, in humeris suis, per annulos quatuor vectibus ad coquinam vectitarent. expeditus, cum se communioni et hilaritati dedisset, joci plenus, ut sat erit duobus probare exemplis. Sororem sanctimonialem unice diligebat, ut suo eam lateri deesse non pateretur, sed semper triclinium ejus suo conjungeret. Dum igitur quadam hyeme, quae nivibus et pruinis aspera inhorruerat, uno diu loco detineretur, clericus quidam curialis, familiarior justo puellae effectus, crebro nocturnas in cubiculo ejus
Abbreviated transcription (Latin):
di. ⁊ expectationẽ hardecnuti flud¬
uagans. regnũ ing̾ssus cõpatͥotaꝵ i
batꝰ ẽ. apd̾ gilugeã. Inde ad helieili
cenobiũ directꝰ. miserã uitã paucoteꝙ
pane cibario sustentaiit: om̃ib comis
p̃t̃ deciuios decapitatis. Nani sois dec¬
niũ quẽq morti exemerat. hec qͥa fe
serit. ñ omisi: s qr thronica tacet pl
lido ñ asserui. Hac de causa hardecuptꝰ
luingo criduitumensi ep̾o. quẽ fam
facti auctorẽ asserebat. infensus illĩ
ep̾atu expulit: s post annũ pecuna
serenatꝰ restituit. Goduinũ qͦ obli
ocłis intuitꝰ. ad sacramentũ purgati¬
nis cõpulit. Apposuit ille fidi iurate
xeniũ ut gr̾am plenã redim̾e̾t. locu¬
pletissimũ sane ⁊ pulcherrimũ. ratẽ
auro rostratã. habentẽ octoginta
milites. qͥ hab̾ent in brachiis singłi
armillas duas. unã quãq .xui. ii
tiaꝵ auri. in capitib cassides deaura¬
tas. securĩ danicã in huniero suit̾
nasile ferreũ dextra manii gestantes.

Expanded text:
oldi et expectationem Hardecnuti fluctuans, regnum ingressus, compatriotarum rbatus est apud Gillingeham; inde ad Heliense coenobium directus, miseram vitam pauco tempore pane cibario sustentavit; omnibus comitibus praeter decimos decapitatis, nam sors decimum quemque morti exemerat. Haec, quia fama serit, non omisi; sed, quia chronica tacet, pro solido non asserui. Hac de causa Hardecnutus, Livingo Cridietunensi episcopo, quem fama facti auctorem asserebat, infensus, illum episcopatu expulit, sed post annum pecunia serenatus restituit. Godwinum quoque obliquis oculis intuitus, ad sacramentum purgationis compulit. Apposuit ille fidei juratae xenium, ut gratiam plenam redimeret, locupletissimum sane et pulcherrimum, ratem auro rostratam, habentem octoginta milites qui haberent in brachiis singulis armillas duas, unamquamque sedecim unciarum auri, in capitibus cassides deauratas, securim Danicam in humero sinistro, hastile ferreum dextra manu gestantes;
Abbreviated transcription (Latin):
tio placido consenuit otio.
Ib p̃ditꝰ. ⁊ om̾ium pene ante se bellico¬
sissimꝰ. ͥppe qͥ etiã uindelicos ⁊ leuticos
sibegerit. cet̾osq ppłos sueuis ꝯt̾mmnos:
qͥusq ad hanc diem soli om̃iũ mortaliũ
paganas suꝑstitiones anhelant. Nã sar¬
raceni ⁊ turci dm creatorẽ colunt:¬

Expanded text:
tio placido consenuit otio. tio placido consenuit otio. bus praeditus, et omnium pene ante se bellicosissimus, quippe qui etiam Vindelicos et Leuticios subegerit, caeterosque populos Suevis conterminos, qui usque ad hanc diem soli omnium mortalium paganas superstitiones anhelant; nam Saraceni et Turchi Deum Creatorem colunt
Abbreviated transcription (Latin):
rege henrico qͥ philippu̾ paruũ reliq̃¬
rat filiũ. regnu̾ francoꝵ nobilit̾ ali¬
quantis annis rexit: fidelit̾q adulto.
nã eiꝰ amitã uxorẽ habebat restituit.
huiꝰ sub umbra. emna securũ tͥemiiũ
egit. Qͦ ꝑacto: haroldꝰ apd̾ oxenefordam
mense apͥli defunctꝰ uest monast̾io tu¬
mulũ habet. Tunc anglis ⁊ dauisinunã
sententiã ꝯuenientib: ꝓpt̾ hardacũ miꝰ¬

Expanded text:
rege Henrico qui Philippum parvum reliqurege Henrico qui Philippum parvum reliquerat filium, regnum Francorum nobiliter aliquantis annis rexit, fideliterque adulto nam ejus amitam uxorem habebat restituit. Hujus sub umbra Emma securum triennium egit; quo peracto, Haroldus, apud Oxenefordam mense Aprili defunctus, Westmonasterio tumulum habet. Tunc Anglis et Danis in unam sententiam convenientibus, p
Abbreviated transcription (Latin):
haroldꝰ quẽ fama filiũ chutonis
ex filia elfelmi comitis loq̃batur.
reguauit amus quatuor. ⁊ m̃sib totidẽ.
Elegerunt eũ dani ⁊ lundoniȩ ciues. qͥ
iam pene in barbaroꝵ mores ꝓpt̃ frequen¬
tem conuictũ tnsierant. Angli diu ob¬
stiterunt: magis unũ ex filiis elgeredi
qͥ in normannia morabant᷑. uł hardac¬
nutũ filiũ chutonis ex emma qͥ tunc in
danemarcia erat. regẽ habere uolenteᷤ.
Maximꝰ tñ iusticiȩ ꝓpugnator fuit Goru¬
inus comes: qͥ etiã pupilloꝵ se tutorẽ
ꝓfessus. reginã emurã ⁊ regine Garas
custodiens. resistentes umbone nominiᷤ
sui. aliqͣmdiu dispulit. S tandẽ ui ⁊ nu¬
mero impar: cessit uiolentie. Haroldꝰ
scept᷑ confirmato: nou̾eã exibianit. Ii¬
la in normannia nichil sͥ tutũ arbitta.
uͥ defunctis fr̾e ⁊ nepotib recens de¬
serti cephani feruebat inuidia: in flan¬
driam tnsiit ad .bald uinũ comitẽ. ex¬
ꝑtũ ꝓbitate uirũ. Qͥ postea defuncto

Expanded text:
Haroldus, quem fama filium Cnutonis ex filia Elfelmi comitis loquebatur, regnavit annis quatuor et mensibus totidem. Elegerunt eum Dani et Londoniae cives, qui jam pene in barbarorum mores propter frequentem convictum transierant. Angli diu obstiterunt; magis unum ex filiis Ethelredi, qui in Normannia 319 morabantur, vel Hardecnutum filium Cnutonis ex Emma, qui tunc in Danemarchia erat, regem habere volentes. Maximus tum justitiae propugnator fuit Godwinus comes, qui etiam pupillorum se tutorem professus, reginam Emmam et regias gazas custodiens, resistentes umbone nominis sui aliquandiu dispulit; sed tandem, vi et numero impar, cessit violentiae. Haroldus sceptro confirmato novercam exiliavit. Illa in Normannia nihil sibi tutum arbitrata, ubi, defunctis fratre et nepotibus, recens deserti orphani fervebat invidia, in Flandriam transiit ad Baldewinum comitem, expertum probitate virum; qui postea, defuncto
Abbreviated transcription (Latin):
Aduocatis gͥ cardinalib. diu faciuora
sua deplorauit. Quib inopinato stupo¬
re ꝑculsis. nec aliqͥd referre ualentib.
ille insaniens. ⁊ p̃ dolore ratione hebeta¬
ta. iinutatĩ se dilamari. ⁊ mẽbratim
si dicã qͦd in saxonia temꝑe regisittiꝰ
accidit. ⁊ ñ adeo notũ anno dñicȩ
incarnationis millesimo. xii. Meliꝰ
est interim spaciari in talib: quã
ĩmorari in eiꝰ reb ⁊ ignauis & tͥstib.
Qͦd ꝓfecto erit iocundiꝰ: si ab antiqͥ¬
tate scĩptũ illꝰ qͥ passus ẽ apposuero.
Simul ⁊ ꝓpiꝰ uero uidebitur. quã si
meis texuissem litt̾is. Pret̾ea in decenᷤ
ñ estimo: si multicolori stilo uariet᷑ oĩo.¬
go obertꝰ peccator. ⁊ si uellẽ
celare qͦd in me factũ ẽ diuinũ iu¬
diciũ: mẽbroꝵ meoꝵ tremor ꝑderet.
Qs quẽadmodũ factum sit. referã.
ut omĩb innotescat quanta sit pena
inobedientiȩ. Eramꝰ ad uigilias ua¬

Expanded text:
Advocatis igitur cardinalibus, diu facinora Advocatis igitur cardinalibus, diu facinora sua deploravit: quibus inopinato stupore percussis, nec aliquid referre valentibus, ille insaniens, et prae dolore ratione hebetata, minutatim se dilaniari et membratim si dicam quod in Saxonia tempore regis istius accidit, et non adeo notum, anno Dominicae incarnationis millesimo duodecimo. Melius est interi et ignavis et tristibus. Quod profecto erit jocundius si ab antiquitate scriptum illius, qui passus est, apposuero; simul et propius vero videbitur quam si meis texuissem literis. Praeterea non indecens aestimo si multicolori stylo varietur ogo Otbertus peccator, et, si vellem celare quod in me factum est divinum judicium, membrorum meorum tremor proderet; quod quemadmodum factum sit referam, ut omnibus innotescat quanta sit poena inobedientiae. Eramus, ad vigilias Na
Abbreviated transcription (Latin):
Iec aqͥtaniei u̾ba ideo inserui: ne cui
mirũ uideat᷑. qͦd de gerb̾to fama dis¬
psit. fudisse sͥ statuȩ caput. certa inspece¬
tone syderum. cũ uidł om̃s planete exor¬
dia cursus sui meditarent᷑. qͦd ñ nͥ int̾roga¬
tũ loqueretur: s uerũ uł affirmatiue
uł negatiue ꝓnuntiaret. U̾bi gr̾a. Dic̾et
gerb̾tus. Ero apłicus. Respondit statua.
ut nichil excogitaret penitentiȩ. qͥ aĩo
blandiret᷑ suo de longo temꝑe uitȩ.
Qũ enĩ iherosolimã ire delib̾aret. ut
obnoxiꝰ subsidiũ inuenit. Hanc in ipsiꝰ
urbis rudimentis. asilum accepimꝰ dictã.
qͦd ibi romulus ut augeret quiũ nume¬
rumit statuisset omĩum reoꝵ refu¬
gum. Ibi cantat missã papa tͥb dñicis.
qͥb p̃titulatur statio ad ihrłm. Qͦ cͥca
cũ uno illoꝵ dierũ gerb̾tꝰ ad missã se
pararet. iii ualitudinis ictꝰ ingẽmuit.
eadẽq crescente decubuit. Consulta sta¬
tua. deceptionẽ ⁊ mortẽ suã cognonit.

Expanded text:
ec Aquitannici verba ideo inserui, ne cui mirum videatur quod de Gerberto fama dispersit; fudisse sibi statuae caput, certa inspectione siderum, cum videlicet omnes planetae exordia cursus sui meditarentur, quod non nisi interrogatum loqueretur, sed verum vel affirmative vel negative pronunciaret. Verbi gratia, diceret Gerbertus, « Ero apostolicus? » responderet statua, ut nihil excogitaret poenitentiae qui animo blandiretur suo de longo tempore vitae; quando enim Ierosolymam ire deliberaret ut obnoxius, subsidium invenit. Hanc in ipsius urbis rudimentis Asylum accepimus dictam, quod ibi Romulus, ut augeret civium numerum, statuisset omnium reorum refugium. Ibi cantat missam papa tribus Dominicis quibus praetitulatur Statio ad Jerusalem. Quocirca, cum uno illorum dierum Gerbertus ad missam se pararet, invaletudinis ictus ingemuit, eademque crescente decubuit; consulta statua, deceptionem et mortem suam cognovit.
Abbreviated transcription (Latin):
ferociã
eluserat.
uullo co¬
namine ut
stuppeũ uncu¬
lũ dirupit. Oꝑcu¬
lũm. etiã
tumbe pede depulit. app̾hensãꝙ
iuanu. palã om̃ib ab eccłia extrit.
hinniens uidebat᷑. unois fer reis¬
ꝑ totũ t̾gum ꝓtuberantib. Suꝑ
quos misera unposita. mox ab ocłi
intuentiũ cũ toto sodalitio dispa¬
ruit. audiebant᷑ tñ claniores ꝑ qͣ¬
tuor fere miliaria miserabiles.
sub specie orantis. Ista in c̾dibilia
ñ iudicabit. qͥ leg̾it beati gͥgorii
dialogũ. qͥ refert in quarto libro
nequã hominẽ in eccła sepultã.
a deinonib foras eiectũ. Apd̾ francoᷤ
iq ñ semel auditũ est qͦd dicã. karo¬
lum martellũ insignis fortitudinis
uirũ qͥ sarracenos gallios ingͥsa
hispaniã redire compulit. enes
eb suis in eccłã sciꝰ oyonisi sapnta¬

Expanded text:
ferociam eluserat, nullo conamine ut stuppeum vinculum dirupit. Operculum etiam tumbae pede depulit; apprehensamque manu, palam omnibus, ab ecclesia extraxit: hinniens videbatper totum tergum protuberantibus; super quos misera imposita, mox ab oculis intuentium, cum toto sodalitio disparuit. Audiebantur tamen clamores per quatuor fere milliaria miserabiles suppetias orantis. Ista incredibilia non judicabit qui legerit beati Gregorii Dialogum, qui refert in quarto libro nequam hominem, in ecclesia sepultum, a daemonibus foras ejectum. Apud Francos quoque non semel auditum est quod dicam: Karolum Martellum insignis fortitudinis virum, qui Saracenos, Gallias ingressos, Hispaniam redire compulit, exactis diebus suis in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
clausit. uir elemosinis deditꝰ. adeo ut
festis dieb cũ amiciret᷑ ⁊ exueret᷑
regiis insignib. si ñ aliud haberet
ad manũ. ipsa uestim̃ta pauꝑib
distͥbueret. nͥ ex industͥa uestiarii
egenos importune petentes arceren.
Habebat duos filios: odonẽ ⁊ hen¬
ricũ. Odo maior natu. hebes: alt̃
astutus ⁊ uehemens. Diuiserat in
amorẽ ꝓlem utͣmq. parens ut᷑q.
Pat̾ pͥmogenitũ amplectebat᷑: dic¬
titans successurũ. Mat̾ minorẽ fo¬
uebat: eui ⁊ si ñ ꝑ etatẽ. ꝑ pruden¬
tiã certe regnũ deb̾etur. Ita ut st̃
femine in incepto ꝑtinaces: ñ pͥus
in sua uota traduceret. Henricꝰ gͦ
maxime annuente Rob̾to norman¬
no. coronatꝰ ẽ pͥusquã pat̾ plane
expiraret. Cuiꝰ bñficii obnoxiꝰ: cũ
ille ut suꝑiꝰ dixi iherosolimã iret.
Willelmũ filium eiꝰ puerulũ contra
desertores maxime ituit. At chuto
transcursa uite meta. sceptonie defime¬
tus. ⁊ wintonie sepultus est.

Expanded text:
clausit; vir eleemosynis deditus, adeo ut festis diebus cum amiciretur, et exueretur regiis insignibus, si non aliud haberet ad manum, ipsa vestimenta pauperibus distribueret, nisi ex industria vestiarii egenos importune petentes arcerent. Habebat duos filios, Odonem et Henricum; Odo major natu hebes, alter astutus et vehemens. Diviserat in amorem prolem utramque 318 parens uterque: pater primogenitum amplectebatur, dictitans successurum; mater minorem fovebat, cui, et si non per aetatem, per prudentiam certe regnum deberetur. Ita, ut sunt foeminae in incepto pertinaces, non prius in sua vota transduceret. Henricus ergo, maxime annitente Roberto Normanno, coronatus est priusquam plane pater expirasset. Cujus beneficii obnoxius, cum ille, ut superius dixi, Jerosolymam iret, Willelmum filium ejus puerulum contra desertores enixissime juvit. At Cnuto, transcursa vitae meta, Scepthoniae defunctus, et Wintoniae sepultus est.
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Cand̾e enoluto anno herb̾tꝰ qui¬
Cet̾i continius tͥb dieb ⁊ noctib dor¬
miuimꝰ. Aliqͥ postea obierunt. ⁊ mi¬
racłis choruseant: cet̾i penã suã tre¬
more membroꝵ ꝓdunt. Date sunt
nobis heȩ litt̾e ã domno ꝑegͥno be¬
ati herb̾ti successore. anno dñicȩ
incarnationis millesꝰ.xiiͦi.¬
N hac urbe q̃ olim agͥppa ã magno agͥp¬
pa genero augusti dicta postea a tra-¬
liano imꝑatore colonia denominata est.
qͥd ibi in imꝑiu̾ allectꝰ colonias cimũ
romanoꝵ eo dedux̾it: In hanc inqͣm
qͦd moriens p̃dix̃ referam. si pͥus cdixero
qͣm in solitus casus eũ in tanto culini
portentũ naturȩ. Imꝑator militẽ fec¬

Expanded text:
ret. Tandem, evoluto anno, Herbertus, civiret. Tandem, evoluto anno, Herbertus, civicaeteri continuis tribus diebus et noctibus dormivimus; aliqui postea obierunt et miraculis coruscant, caeteri poenam suam tremore membrorum produnt. » Datae sunt nobis hae litterae a domino Peregrino, beati Herberti successore, anno Dominicae incarnationis millesin hac urbe quae, olim Agrippina ab Agrippa genero Augusti dicta, postea a Trajano imperatore Colonia denominata est, quod in imperium allectus, colonias civium Romanorum eo deduxerit;--in hac, inquam, quod moriens praedixit, referam; si prius dixero, quam insolitus casus eum in tanto culminportentum naturae. Imperator, militem se
Abbreviated transcription (Latin):
nomine Rob̾tꝰ missã pͥmã inchoau̾at.
Ego in cuniterio cũ sodalib decẽ¬
⁊ octo. uiris qͥndecĩ. feminis tͥb. cho¬
reas ducens. ⁊ cantilenas scłares ꝑ¬
strepens. ita sac̾dotẽ impediebã. ut ip¬
sa u̾ba nr̃a int̾ sacscã missaꝵ sollẽpnia
resonaret. Qͦ cͥea maudato nobis ut
taceremꝰ. ⁊ negdecto: imp̃catꝰ ẽ dicenᷤ.
Placeat do ⁊ sc̃õ magno: ut ita can¬
tantes ꝑmaneatis usq ad annũ. u̾ba
pondꝰ habuerunt. filiꝰ prbi Iohanne
sororẽ suã nobiscũ cantantẽ. ꝑ brachi¬
um arripunt. stati̾q illud a corꝑe euul¬
sit: s gutta sanguinis ñ exiit. Ipsa
ros ducens. ⁊ cantans. Pluuia ñ ceci¬
dit suꝑ nos. frigꝰ nec calor. nec fameᷤ
nec sitis. nec lassitudo nos affecit. In¬
dum̃ta nec caleramenta nr̃a attͥuimꝰ.
s quasi uecordes cantabamꝰ. Primũ
ad genua : mox ad femora. terrȩ di¬
mersi sumꝰ. fab̾ca tecti aliqnͦ nutu
di suꝑ nos erigebat᷑: ut pluuias arce¬

Expanded text:
sam primam inchoaverat. Ego in coemiterio cum sodalibus octodecim, viris quindecim, foeminis tribus, choreas ducens, et cantilenas seculares perstrepens, ita sacerdotem impediebam ut ipsa verba nostra intra sacrosancta missarum solemnia resonarent. Quocirca, mandato nobis ut taceremus et neglecto, imprecatus est, dicens: « Placeat Deo et sancto Magno ut ita cantantes permaneatis usque ad annum! » Verba pondus habuerunt. Filius presbyteri Joannis sororem suam nobiscum cantantem per brachium arripuit, statimque illud a corpore avulsit, sed gutta sanguinis non exiit. Ipsa ros ducens, et cantans: pluvia non cecidit super nos; frigus, non calor, nec fames, nec sitis, nec lassitudo nos affecit; indumenta nec calceamenta nostra attrivimus; sed quasi vecordes cantitabamus. Primum ad genua, mox ad femora, terrae dimersi sumus. Fabrica tecti aliquando nutu Dei super nos erigebatur, ut pluvias arce
Abbreviated transcription (Latin):
uno imbute maleficio. Heȩ hospitẽ
si qñ solus suꝑueniebat. uł equũ uel
suen. uł qͣdlibet aliud uideri facieban ꝙ
m̾catorib uenum ꝓpouebant. nĩmos ua
acceptos abligurrientes. ꝙ forte qus
nocte quendã ephebũ qͥ motib hro¬

Expanded text:
uno imbutae maleficio. Hae hospitem, uno imbutae maleficio. Hae hospitem, si quando solus superveniebat, vel equum, vel suem, vel quodlibet aliud videri faciebant; et mercatoribus venum proponebant, nummos inde acceptos ingurgitantes. Et forte quadam nocte quendam ephoebum, qui motibus h
Abbreviated transcription (Latin):
gentea. tacens digitis litt̾as figurabat.
donec ocłis intelleximꝰ. qͦd ore effari ne¬
qͥ remꝰ. Tunc fiducialit̾ ad montẽ acces¬
simꝰ. s exitũ ult̾iorẽ a demonib credo
ret. uenit sane ad me nichromanticꝰ¬
qͥdã iudeus: quẽ audita gestoꝵ fama ex¬
ciuerat. ꝑcunctatꝰq rem : uͥ socordiã
uram auduuit. multo cachinno bilem
quantũ potentia artis meȩ ualeat.
& incunctant̾ montẽ intͦiens. ñ mul¬
to post eg̾ssus ẽ: multa q̃ ultra fluui¬
um notauerã. ad indiciũ sui tnͣsitꝰ
afferens puluerẽ sane locupletissimũ.
qͦ qͥcqͥd contig̾etur in aurũ flauesce¬
bat. ñ qͦd ita ꝓ uero ẽe̾t: s qr ita uide¬
ret᷑. qͦad aqua dilueretur. Nichil enĩ
qͦd ichromantiã fit : potest in aqua
aspectum intuentiũ fallere. Confir¬
mat u̾itatẽ sermonis mei res q̃ tẽꝑe
eodem acciderat.
itur dnȩ ancillȩ qͥb nichil bibatiꝰ
nichil putidiꝰ. uno cõmorantes tugurio.

Expanded text:
gentea, tacens digitis literas figurabat, gentea, tacens digitis literas figurabat, donec oculis intelleximus quod ore effari nequiremus. Tunc fiducialiter ad montem accessimus; sed exitum ulteriorem a daemonibus, credo,ret. Venit mane ad me nigromanticus Judaeus, quem audita gestorum fama exciverat; percunctatusque rem, ubi socordiam nostram accepit, multo cachinno bilem quantum potentia meae artis valeat. » Et incunctanter montem introiens, non multo post egressus est, multa quae ultra fluvium notaveram ad indicium transitus sui afferens, pulverem sane locupletissimum, quo quicquid contingeretur in aurum flavescebat; non quod ita pro vero esset, sed quia ita videretur quoad aqua dilueretur: nihil enim quod per nigromantiam fit potest in aqua aspectum intuentium fallere. Confirmat veritatem sermonis mei, res quae tempore eodem acciderat. itur, duae aniculae, quibus nihil bibacius, nihil impudicius, uno commorantes tugurio,
Abbreviated transcription (Latin):
nuo qͦd mirũ auditu sit. illo dep̾sso
ult̾ior eleuatꝰ ẽ: ꝑducens rusticũ ereũ
cũ ereo malleo. Q ille undas u̾be¬
rans. ita obnubilauit aera: ut diẽ
celũq subtexeret. Retracto pede
pax fuit. Temptatũ idem a pluribꝰ.
idemq exꝑtũ. Itaq desꝑato tnͣsitu.
aliquantũ ibi ꝯstitimꝰ. ⁊ ꝙͣ diu potui¬
mus solo saltim uisu libaunnꝰ aurũ.
Mox ꝑ uestigia fili reg̾ssi. paterã
argenteã repꝑimꝰ. Qua in frust a
desecta. ⁊ minutatim partita: pru
tes. ñ etiã fami fecimꝰ satis. Post̾o
die collato ꝯsilio. magistrũ quendã
illiꝰ temꝑis adiuimꝰ. qͥ dicebat᷑ nom̃
dĩ ineffabile scire. Int̾rogatꝰ scientiã
ñ inficiat᷑: adiciens qͦd tanta e̾e̾t eiꝰ nõis
utꝰ. ut nulla ei magica. nulla mathe¬
sis obsistere posset. Ita multo p̃cio red ẽp¬
tus. ieiunꝰ ⁊ confessus. nos eodẽ mͦ ꝑatos
duxit ad fontẽ. de qͦ hausto in fiala ar¬

Expanded text:
nuo quod mirum auditu sit illo depresso, nuo quod mirum auditu sit illo depresso, ulterior elevatus est, producens rusticum aereum cum aereo malleo, quo ille undas verberans, ita obnubilavit aera ut diem coelumque subtexeret. Retracto pede, pax fuit: tentatum idem a pluribus, idemque expertum. Itaque, desperato transitu, aliquantulum ibi constitimus; et quamdiu potuimus, solo saltem visu libavimus aurum. Mox, per vestigia fili regressi, pateram argenteam reperimus; qua in frusta desecta, et minutatim partita, prurtes, non etiam fami fecimus satis. Postero die, collato consilio, magistrum quendam illius temporis adivimus, qui dicebatur nomen Domini ineffabile scire: interrogatus scientiam non inficiatur, adjiciens quod tanta esset ejus nominis virtus, ut nulla ei magia, nulla mathesis, obsistere posset. Ita multo pretio redemptus, jejunus et confessus, nos eodem modo paratos duxit ad fontem. De quo hausta aqua in fiala ar
Abbreviated transcription (Latin):
uestitũ nudis ossib. fleuimꝰ cadauera
tibo adhuc fluentia: hominũ qͦs ea
q̃ nos species raptasset post monti in¬
titam ñ ualentiũ inuenire exitũ. S
tandẽ aliqũ post multos timores
ad eg̾ssum ult̾iorẽ ꝑuenientes. ui¬
aiinus stagnũ placidũ aqͥs e̾spanti¬
b : uͥ dułcib illisa lapsib allude¬
bat unda littorib. Pons ereus utrã¬
q ripã continuabat. Ultra pontẽ
uisebant᷑ miri magnitudinis equi
aurei. cũ assessorib eque aui eis.
⁊ cet̾a q̃ de gerb̾to dicta sunt. In qͥ¬
b die medio phebi iubar infusũ:
duplicato fulgore. ocłos intuentiũ
hebetabat. Nos qͥ hec eminꝰ uidenteᷤᷤ
ꝓpiori aspectu delectarem᷑: asportat᷑i
si fors sneret aliquã spleudidi me¬
talli crustã. hortamine alt̾no anna¬
ti stagnũ tͣnsire paramꝰ. S no qͣꝙͣ.
dũ enĩ qͥd̾a cet̾is p̃ruptior. ext̾iori
margini pontis pedẽ imꝑon̾et. ꝯti¬

Expanded text:
vestitum nudis ossibus: flevimus cadavera vestitum nudis ossibus: flevimus cadavera tabo adhuc fluentia hominum, quos eadem quae nos spes raptasset, post montis introitum non valentium invenire exitum. Sed tandem aliquando, post multos timores, ad egressum ulteriorem pervenientes, vidimus stagnum placidum aquis crispantibus, ubi dulcibus illisa lapsibus alludebat unda littoribus; pons aereus utramque ripam continuabat: ultra pontem visebantur mirae magnitudinis equi aurei, cum assessoribus aeque aureis, et caetera quae de Gerberto dicta sunt; in quibus die medio Phoebi jubar infusum, duplicato fulgore oculos intuentium habetabat. Nos qui haec eminus videntes propiori aspectu delectaremur, asportaturi, si fors sineret, aliquam splendidi metalli crustam, hortamine alterno animati stagnum transire paramus; sed nequicquam. Dum enim quidam, caeteris praeruptior, citeriori margini pontis pedem imponeret, conti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ uentrẽ colui. Ad ultꝰ multa illiꝰ t̾re
miracula ocłis hausi: ⁊ memorie man¬
dam. Int̾ que uidi montẽ ꝑforatũ: ul¬
tra quã accole ab antiqͦ estimabant
thesauros octaniam reconditos. Fere¬
bant᷑ etiã multi causa scrutandi in¬
ti ꝑisse. S qͥa nullos fere timor auidaᷤᷤ
mentes ab incepto reuocat: ego cũ
sodalib meis uiris cͥcit̾ duodecim. seu
p̃dandi. seu uidendi studio illud it̾ me¬
ditabar aggredi. Itaq dedali secuti in¬
geniũ qͥ theseu̾ de laberintho filo edux̃
p̾uio: nos qͦq glomus ingens portanteᷤ
paxillũ in introitu fyimꝰ. Ibi pͥncipio
fili ligato accensis lat̾nis ñ p̃ter deuia
etiã cecitate impedirem: deuoluto glo¬
mere. ⁊ ꝑ unũqͦdq miliariũ paxillo ap¬
horroris plena. Uesꝑtiliones de concains
igͣlientes: ocłos ⁊ ora infestabant. Se¬
nita arta. ⁊ a leua p̃cipitio. ⁊ subt̃ la¬
bente fluino timenda. Uidimꝰ tramitẽ

Expanded text:
quam ventrem colui. Adultus multa illius terrae quam ventrem colui. Adultus multa illius terrae miracula oculis hausi, et memoriae mandavi: inter quae vidi montem perforatum, ultra quem accolae ab antiquo aestimabant thesauros Octoviani reconditos. Ferebantur etiam multi, causa scrutandi, inti perisse. Sed, quia nullus fere timor avidas mentes ab incoepto revocat, ego cum sodalibus meis, viris circiter duodecim, seu praedandi, seu videndi studio, illud iter meditabar aggredi. Itaque Daedali secuti ingenium, qui Theseum de labyrintho filo eduxit praevio, nos quoque glomus ingens portantes paxillum in introitu fiximus: ibi principio fili ligato, accensis laternis ne praeter devia etiam caecitate impediremur, devoluto glomere, et per unumquodque milliarium paxillo aphorroris plena; vespertiliones, de concavis egredientes, oculos et ora infestabant; semita arcta, et a laeva praecipitio et subterlabente fluvio timenda. Vidimus tramitem
Abbreviated transcription (Latin):
rũ: qͥ ut obsidionis leuaret inurũ
de dauid sepule tͥa milia talenta ai
arte mechanica eruit. ut obsessori pu¬
tem enumerarit. parte xenodochia
multos ex satellitib igne ex int̾ion
parte ꝓdeunte amiserit. Pret̾ea cũ i¬
m oꝑat᷑. ⁊ ego oꝑor: credo qd qͥ dedent
salomoni uirtutẽ suꝑ demones. ut si
hystorio graphus tostat᷑. ad eo ut dicit
etiã suo tempore fuisse uiros. qͥ illosi
obsessis corꝑib expellerent. apposito n¬
rib patientis anulo. habente sigillũ asi¬
lomone monstratũ. credo inquã qͥdͥ
isti hanc scientiã dare potuerit. nec
a qͦdã loci nr̃i monacho. gen̾e afsa¬
nico. etate ꝓuecto. arte medico. in
ꝓueritia audisse me memini. Ego aie¬
bat septennis despecta exilitate patͥs
mei miniicipis barcinonensis admodũ
tenus: tnscendens inues alpinas in ita¬
liã ueni. Ibi ut id etatis pusio. si̾na
in opia uictũ q̃ritans: ingeniũ potiꝰ

Expanded text:
larum, qui, ut obsidionis levaret injuriam, larum, qui, ut obsidionis levaret injuriam, de David sepulchro tria millia talenta auri arte mechanica eruit, ut obsessori partem enumeraret, parte xenodochia multos ex satellitibus, igne ex interiori parte prodeunte, amiserit. Praeterea, cum a et ego operor, » credo quod qui dederit Salomoni virtutem super daemones, ut idem historiographus testatur, adeo ut dicat etiam suo tempore fuisse viros qui illos 279 ab obsessis corporibus expellerent, apposito naribus patientis annulo habente sigillum a Salomone monstratum, credo, inquam, quod et isti hanc scientiam dare potuerit, nec a quodam loci nostri monacho, genere Aquitanico, aetate provecto, arte medico, in pueritia audisse me memini. « Ego, aiebat, septennis, despecta exilitate patris mei, municipis Barcinonensis admodum tenuis, transcendens nives Alpinas, in Italiam veni. Ibi, ut id aetatis pusio, summa inopia victum quaeritans, ingenium potius
Abbreviated transcription (Latin):
spectantiũ ars p̃ciosa raptaret. iu¬
chil erat qͦd posset tangi. ⁊ si posset
uideri. Continuo enĩ ut qͥs manũ
ad cong̾gandũ aptaret. uidebantur
om̃s ille imagines ꝓsilire.⁊ impe¬
tũ in p̃sũptorem face̾re. ¶ͦ timore ab¬
git. s ñ abstinuit cubiculariꝰ. qͥn mi¬
rabilis artificii cultellũ. quẽ mense
impositũ uid̾at abriꝑet: arbitratꝰ
nib cũ fremitu exurgentib. puer
q̃q emissa harundine in carbimeł̾m
tenebras indux̃. & nͥ ille monitu dñ
cultellũ reicere accelerasset: graus
ambo penas dedissent. Sic insacuati ci¬
piditatis uoragine: lat̾na g̾ssus dieq¬
te dicessert̃ Calia illũ adũsis p̃stigisi
chinatũ fuisse: constans uulgi ẽ opin.
derit sapientiã huiuscȩ in sciu̾ cõmemi
fuisse. Ut enĩ iosephꝰ auctor ẽ. thesumi
multos cũ patre defodit in loculis qͥtas
inqͥt mechanico mͦ reconditi sub t̾ra
Nec hircanũ ꝓphetia ⁊ fortitudinedi¬

Expanded text:
spectantium ars pretiosa raptaret, nspectantium ars pretiosa raptaret, nihil erat quod posset tangi etsi posset videri; continuo enim ut quis manum ad contingendum 278 aptaret, videbantur omnes illae imagines prosilire, et impetum in praesumptorem facere. Quo timore prgit: sed non abstinuit cubicularius quin mirabilis artificii cultellum, quem mensae impositum videret, abriperet; arbitratus nibus cum fremitu exsurgentibus, puer quoque, emissa arundine in carbunculum, tenebras induxit; et, nisi ille monitu domini cultellum rejicere accelerasset, graves ambo poenas dedissent. Sic insatiata cupiditatis voragine, laterna gressus ducente, discessum. Talia illum adversis praestigiis machinatum fuisse, constans vulgi opinio esderit sapientiam, hujusce inscium commenti fuisse, ut enim Josephus auctor est: thesauros multos cum patre defodit in loculis, qui erant inquit mechanico modo reconditi sub terra: Nec Hircanum, prophetia et fortitudine c
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ statuã laniauerant. S illoꝵ gerb̾tꝰ
redarguit errorẽ. longe alit̾ ãbigunitate
ab soluta. Namq meriche sole in cen¬
tro existenti: notans qͦ ꝑtenderet᷑ um¬
bra digiti. ibi palu̾i figit. Mox super¬
ueniente nocte: solo cubieulario lat̾¬
nam portante comitanis. eo contendit.
Ibi t̾ra solitis artib dehiscens: latn᷑
ingͥdientib patefecit intitum. Con¬
spicant᷑ ingentẽ regiã. aureos parieteᷤᷤ.
aurea laciaria. aurea omĩa. Mili¬
tes aureos: aureis fhesseris quasi ani¬
mũ oblectantes. Regẽ metallicũ cũ
regina discũbentes: apposita obsonia.
astantes ministros. pateras multi
pond̾is ⁊ p̃cii. nͥ naturã uincebat opꝰ.
In int̾iori parte domꝰ. carbunculus
lapis in pͥmis nobilis ⁊ paruus inuen¬
tu. tenebras noctis fugabat. In con¬
trario angulo stabat puer arcum
tenens : extento neruo ⁊ harundi¬
ne intenta. Ita in om̃ib cũ ocłos

Expanded text:
tem statuam laniaverant. Sed illorum Gerbertus tem statuam laniaverant. Sed illorum Gerbertus redarguit errorem, longe aliter ambiguitate absoluta: namque meridie, sole in centro existente, notans quo protenderetur umbra digiti, ibi palum figit; mox superveniente nocte, solo cubiculario laternam portante comitatus, eo contendit. Ibi, terra solitis artibus dehiscens, latum ingredientibus patefecit introitum: conspicantur ingentem regiam, aureos parietes, aurea lacunaria, aurea omnia; milites aureos aureis tesseris quasi animum oblectantes; regem metallicum cum regina discumbentem, apposita obsonia, astantes ministros, pateras multi ponderis et pretii, ubi naturam vincebat opus. In interiori parte domus carbunculus, lapis inprimis nobilis et parvus intuitu, tenebras noctis fugabat. In contrario angulo stabat puer, arcum tenens extento nervo et arundine intenta. Ita in omnibus, cum oculos
Abbreviated transcription (Latin):
xuit: ⁊ alia plura q̃ ñ me pigeret di¬
cere. si ñ ꝓͣigeret audire. Otto post pa¬
trẽ imꝑator italiȩ. gerb̾tum archi epm
rauennatẽ. ⁊ mox papram romanũ
creauit. Urgebat ipse fortimas suas
fautore diabolo: ut nichil qͦd semel
excogitasset imꝑfectũ relinqueret.
Deniq thesauros olim a gentilib de¬
fossas. arte nigromantie molib eru¬
deratis inuentos: cupiditatib suis
implicuit. Ad eo imꝓboꝵ uilis in d̾m
affectꝰ. ⁊ eiꝰ ab utuntui. patientia: qͦs
ipse mallet redire quã ꝑire. S repꝑit
tandẽ uͥ magist̾ sinis herex et. ⁊ ut di¬
ei solet. quasi cormx cormiclos effoderet:
dũ pari arte tẽptam̃tis eiꝰ occurreret.
Erat iuxta romã in campo martio
statua erea an ferrea incertũ mͥ.
dext̾e manꝰ indicem digitũ extentũ
habens. scͥptũ qͦq in capite. hic ꝑcute.
Qͦd suꝑioris eui homines ita intelli¬
gendũ rati. quasi ibi thesaurũ inue¬
nirent. multis securiũ ictib in nocen¬

Expanded text:
xuit, et alia plura, quae non me pigeret dicere si non alios pigeret audire. Otho, post patrem imperator Italiae, Gerbertum archiepiscopum Ravennatem, et mox papam Romanum, creavit. Urgebat ipse fortunas suas, fautore diabolo, ut nihil quod semel excogitasset imperfectum relinqueret. Denique thesauros olim a gentilibus defossos, arte nigromantiae molibus eruderatis inventos, cupiditatibus suis implicuit. Adeo improborum vilis in Deum affectus, et ejus abutuntur patientia, 277 quos ipse mallet redire quam perire. Sed reperit tandem ubi magister suus haereret, et, ut dici solet, quasi cornix cornici oculos effoderet, dum pari arte tentamentis ejus occurreret.Erat juxta Romam in Campo Martio statua, aerea an ferrea incertum mihi, dextrae manus indicem digitum extentum habens, scriptum quoque in capite, « Hic percute. » Quod superioris aevi homines ita intelligendum rati quasi ibi thesaurum invenirent, multis securium ictibus innocen
Abbreviated transcription (Latin):
telligunt᷑. Hospitabat᷑ apd̾ quendi sa
illiꝰ philosophũ: quẽ multis pͥmo ex pe¬
sis. pꝰ etiã ꝓmissis deinerebat᷑. Nec dero
sarracenus qͥn scientiã uenditar et asi¬
re frequent̾. nunc de seriis. nuiue den¬
gis colloqͥ: libros ad sebendũ p̃bere u
erat codex totiꝰ artis consciꝰ.: quẽ nulli
mͦ elicere pot̾at. Ardebat contͣ gelaꝰ

Expanded text:
ntelliguntur. Hospitabatur apud quendam sectae ntelliguntur. Hospitabatur apud quendam sectae illius philosophum, quem multis primo expensis, post etiam promissis, demerebatur. Nec deerat Saracenus quin scientiam venditaret; assidere frequenter, nunc de seriis, nunc de nugis colloqui, libros ad scribendum praebere. Unus erat codex, totius artis conscius, quem nullo modo elicere poterat. Ardebat contra Gerbe