comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bandũ quandoquidem ait
gentiles quam uis idola colant
tamen summum dm̃ patrem
creatorem cognoscunt & con¬
fitentur. Si quis ergo ad eum
talis gentiles uenir& num qđ
uell& In eo corrigere atq mu¬
tare quod dm patrẽ creatorẽ
confitebatur & nouerat. Sed
emendar& In eo idolatriã qđ
malũ habebat. & trader& sa¬
cramenta xp̃iana quae non ha¬
bebat. & siquid rectũ noss&
In eo approbar&. Si quid inue¬
nir& peruersum. emendar&.
siquid defuiss&. dar&. Sic &
inmartionista her&ico agnos¬
cer& baptismi integritatem.
corriger& eius peruersitatẽ
docer& catholicã ueritatẽ.
Marcellus azama dixit. cum Liii¬
peccata nonnisi inecclesiae
baptismo remittantantur.
qui her&icum non baptizat
pectori communicat. Quid Rs
ille qui hoc facienti cõmuni¬
cat nonne pectori cõmunicat᷑.
Quidaũt aliud faciebat om¬
nes iudicantes neminem:
aut aiure communionis amo¬
uentes diuersa sentientem
Ubiẽ ergo eccła an patientib

Expanded text:
obandum, quandoquidem ait: obandum, quandoquidem ait: gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. si quis ergo ad eum talis gentilis ueniret, numquid uellet in eo corrigere adque mutare quod deum patrem creatorem confitebatur et nouerat? sed emendaret in eo idololatriam quod malum habebat et traderet sacramenta christiana quae non habebat, et si quid rectum nosset in eo adprobaret, si quid inueniret peruersum emendaret, si quid defuisset daret. sic et in Marcionista haeretico agnosceret baptismi integritatem, corrigeret eius peruersitatem, doceret catholicam ueritatem. Marcellus a Zama d;.ât: Cum peccata non nisi in ecclesiae baptismo remittantur, qui haereticum non baptizat peccatori communicat. Quid? ille -qui hoc facienti communicat nonne peccatori communicat? quid autem aliud faciebant omnes iudicantes neminem aut a iure communionis amouentes diuersa sentientem? ubi est ergo ecclesia? an patientibus
Abbreviated transcription (Latin):
fensi Inlicita facientes & rec¬
te illos xp̃s aduersarios suos
apellat quia in talibus perse¬
uerantes audituri sunt. rece¬
dite a me qui opera mini iniqui¬
tatem unde antichristi a pel¬
lantur. qui. axp̃o contrariist̃
dum contra quod precipit ui¬
uunt. ita & her&ici. Alius satur¬
nius atucca dixit. gentiles
quamuis idolacolant. tamen
summum dm̃ patre craeatorẽ
cognoscunt & confitentur:
inhunc martion blasphemat
& quidã non erubescunt mar¬
cionis baptismum probare
quo modo tales sacerdotes
sacerdotum dĩ aut seruant
aut uindicant qui hostes dĩ
non baptizant & sic illis com¬
Rs municant: Nimirũ cumtalia
dicuntur exceditur modus
nec consi deratur quia & ipsi
ta libus communicabant. Ne¬
minem iudicantes aut aiure
communionis aliquem isidiuer¬
sum sentiebat amouentes.
Sed hab& iste in hac ipsa sen¬
tentia sua unde am moneri
poss& siaduerter& id inquoq
corrigendum eẽ quod paruũ
est. quod aũt rectũ est ad ꝓ¬

Expanded text:
fensi inlicita facientes et recfensi inlicita facientes et recte illos Christus aduersarios suos appellat, quia in talibus perseuerantes audituri sunt: recedite a me qui operamini iniquitatem — unde antichristi appellantur, quia Christo contrarii sunt, dum contra quod praecipit uiuunt —, ita et haeretici. Alius Saturninus a Tucca dixit: Gentiles quamuis idola colant, tamen summum deum patrem creatorem cognoscunt et confitentur. in hunc Marcion blasphemat, et quidam non erubescunt Marcionis baptismum probare. quo, modo tales sacerdotes sacerdotium dei aut seruant aut uindicant qui hostes dei non baptixant et sic illis communicant? Nimirum cum talia dicuntur exceditur modus nec consideratur, quia et ipsi talibus communicabant neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum sentiebat amouentes. sed habet iste in hac ipsa sententia sua unde ammoneri posset, si aduerteret id in quoque corrigendum esse quod prauum est, quod autem rectum est adpr
Abbreviated transcription (Latin):
contrarius baptismo quem
illi dabant. sed unus & idem
quia ille baptizat. de quodic
Silic& her&icus baptizare
excusati sunt & defensi inli¬
cita facientes. nec uideo qua¬
re eos aut xp̃s aduersarios
s. suos apostolus antixp̃s appel¬
lauerit. Huic respond&ur
sic dicimus non licere her&i¬
cis baptizare. quo mododici
mus non licere fraudatorib
baptizare. Non eñi her&ico
tantũ sed pectori inquitdicit
dñs. ut quid enarnas iustifica¬
ciones meas & ad sumis testa¬
m̃ tum meum perõs tuum. huic
utiq: dixit. siuidebas furem
concurrebas ei : quanto ergo
illi peiores qui non cum furi¬
bus concurrebant sed ipsi
fundos insidiosis fraudibus
rapiebant. sed non eis concur¬
rebat crprianus. quamuis cos
incatholica segete tolerar&
nisi simul eradicar&ur & tri¬
ticum. & tamen &iã ipsi quẽ
dabant idem ipse baptismus
erat quia non ipsorũ sed xp̃ierat.
Sicut ergo isti quamuis in cis
xp̃i baptismus agnos catur. ñ
sunt tamen excusati & de¬

Expanded text:
contrarius Baptismo quem contrarius Baptismo quem illi dabant, sed unus et idem: quia ille baptizat de quo dictlicet haereticis baptizare, excusati sunt et defensi illicita facientes: nec video quare eos aut Christus adversanos suos, aut Apostolus antichristos appellaverit. 29. Huic respondetur: Sic dicimus non licere haereticis baptizare, quomomus non licere fraudatoribus baptizare. non enim haeretico tantum, sed peccatori, inquit, dicit dominus: ut quid enarras iustificationes meas et adsumis testamentum meum per os tuum? huic utique \' dixit: si uidebas furem, concurrebas ei. quanto ergo illi peiores qui non cum furibus concurrebant, sed ipsi fundos insidiosis fraudibus rapiebant! sed non eis concurrebat Cyprianus, quamuis eos in catholica segete toleraret, ne simul eradicaretur et triticum. et tamen etiam ipsi quem dabant idem ipse baptismus erat, quia non ipsorum sed Christi erat. sicut ergo isti, quamuis in eis Christi baptismus agnoscatur, non sunt tamen excusati et de
Abbreviated transcription (Latin):
ba mus cras enim morimur.
Nonne &iã contraistos uigila¬
uit sermo apostolicus ubi dicit
Timeo aũt nesicut serpens euam
seduxit astutia sua. sic & ur̃ae
bat commune cuntalibus. nũ¬
quid ideo sponsaxp̃i ꝓdebat
adulteris ac non potius munile
sponsi &iã in adultera cognos¬
cebat. Armnus abausuagiga .L.¬
dixit. Nosunum baptisma
accepimꝰ & ipsum exercemꝰ.
Quiaũt dicit quia & her& icis
lic& baptizare. Ipse duos bap¬
tis mos facit . Huic respond&ur .
Curnon &iã ille duos baptis¬
mos facit qui dicit quia & ini¬
qui baptizant cum enim iusti
& iniqui contrarii sibi sint.
baptis mus quemdant iusti.
qualis erat paulus uel &iã
qualis erat cyprranus. non est
contrarius baptis mo quem
dabant Iniqui illiquioderant
paulum quos non her&icos
sed malos catholicos crpri¬
anus intellegit & cũ contra¬
riae sibisint continentia
quae fuit In crpriano & aua¬
ritia quȩ fuit incollegis cr̃¬
priani. baptis mus tamen quẽ
cyprianus dabat nonerat

Expanded text:
bamus, cras enim morimur? bamus, cras enim morimur? nonne etiam contra istos uigilauit sermo apostolicus ubi dixit: timeo autem, ne sicut serpens Euam seduxit astutia sua, sic et uestrae bat commune cum talibus, numquid ideo sponsam Christi prodebat adulteris ac non potius monile sponsi etiam in adultera cognoscebat? Aymmus ab Ausuagiga di.rit: Nos unum baptisma accepimus et ipsum exercemus. qui antem dicit quia et haereticis licet baptizare, ipse duos baptismos facit. Huic respondetur: Cur non etiam ille duos baptismos facit qui dicit quia et iniqui baptizant? cum enim iusti et iniqui contrarii sibi sint, baptismus quem dant iusti, qualis erat Paulus uel etiam qualis erat Cypriacontrarius Baptismo quem dabant iniqui illi qui oderant Paulum, quos non haereticos, sed malos catholicos Cyprianus intelligit: et cum contrariae sibi sint continentia quae fuit in Cypriano, et avaritia quae fuit in collegis Cypriani; Baptismus tamen quem Cyprianus dabat, non erat
Abbreviated transcription (Latin):
homicidiae habent idest qui
fr̃s oderunt. Non eñitalib
dictum ẽ sicui dimiseritis
peccata dimittentur er. Sicui
tenueritis tenebuntur & ta
men baptizant & eos in eadem
baptismi communione & pau¬
lus tolerat. & cyprianus agnos
Simaritus peregre ꝓficiscens
amicosuo commendas s& uxo¬
rem suã custo diendã commen¬
datam sibi ille quanta poss&
diligentia conseruar& neaba¬
ad patrem proficiscens spon¬
sam suã nobis com mendauit.
utrũ ne eam in corruptã & in¬
uiolatã custodimus. an integri¬
tatem eiꝰ & castitatem moechis
& corruptoribus ꝓdimus qui
enim baptisma eccłae commu¬
ne cumher& cis facit sponsã
xp̃i. adulteris ꝓdit. Respon¬
demus quidilli qui cum bapti¬
tantur. labiis non corde con¬
uertuntur addm̃. nonne adul¬
terinã mentem gerunt ñ ne¬
ipsi sunt sȩculi dilectores qui
non factis sed uerbis renuntia¬
uerunt. & ideo corrum punt
mores bonos perconloquia ma¬
la. Dicentes manducemus & bi¬

Expanded text:
homicidae habent, id est qui homicidae habent, id est qui fratres oderunt. non enim talibus dictum est: si cui dimiseritis peccata dimittentur ei, si cui tenueritis tetamen baptizant, et eos in eadem Baptismi communione et Paulus tolerat, et Cyprianus agnoscSi maritus peregre proficiscens, amico suo commendasset uxorem suam custodiendam, commendatam sibi ille quanta posset diligentia conservaret, ne ab aad Patrem proficiscens, sponsam suam nobis commendavit; utrumne eam incorruptam et inviolatam custodimus, an integritatem ejus et castitatem moechis et corruptoribus prodimus? Qui enim Baptisma Ecclesiae commune cum haereticis facit, sponsam Christi adulteris prodit. 25. Respondemus: Quid illi qui cum baptizantur, labiis, non corde convertuntur ad Dominum, nonne adulterinam mentem geruntipsi sunt saeculi dilectores, qui non factis sed uerbis renuntiauerunt, et ideo corrumpunt mores bonos per conloquia mala dicentes: manducemus et bi
Abbreviated transcription (Latin):
la & ruga. Paulus ab obba
dixit. menon mou& sialiqus
eccłae fidem & ueritatem
non uindicat quando apos¬
tolus dicat quid enim quia
exciderunt a fide quidam
illorũ. num quid infidelitas
illorũ fidem dĩ euacuauit¬
Absit. est enim ds̃ uerax om¬
nis aũt homo mendax. Siaut
ds̃ uerax est. quo modo eẽ apud
her&icos baptismi ueritas po¬
test apud quos ds̃nonẽ. Huic
respond& ur. quid apud aua¬
ros num quid ẽ ds̃ & tamenẽ hxluiiu
baptismꝰ. Ita & apud her&icos.
Apud quos enim ẽ ds̃ templũ
dĩsunt. Quae aũt compositio
templo dĩ cumidolis. Porro
auaritiam idolatriã paulus
sentit cyprianus consentit
&idem ipse inter collegas
raptores &tamen baptiza¬
tores cum magna toleran¬
tiae mercede uersatur. pom¬
ponius adionisiana dixit.
manifestũ est her&icos non
posse baptizare & remissio¬
nem peccatorũ dare. Quipo¬
testatem non habent ut aut
soluere aut ligare aliquid
Interris possint. Respon¬
d&ur hanc potestatem nec

Expanded text:
la et ruga. Paulus ab Obba la et ruga. Paulus ab Obba dixit: Me non mouet, si aliquis ecclesiae fidem et ueritatem non uindicat, quando apostolus dicat: quid enim, quia exciderunt a fide quidam illorum? numquid infidelitas illorum fidem dei catholicabsit. est enim deus uerax, omnis autem homo mendax. si autem deus uerax est, quomodo esse aput haereticos baptismi ueritas potest aput quos deus non est? Huic respondetur: Quid? aput auaros numquid est deus? et tamen est baptismus. ita et aput haereticos. aput quos enim est deus templum dei sunt. quae autem compositio templo dei cum idolis? porro auaritiam idololatriam Paulus sentit, Cyprianus consentit, et idem ipse inter collegas raptores et tamen baptizatores cum magna tolerantiae mercede uersatur. Pomponius a Dionysiana dixit: Manifestum est haereticos non posse baptizare et remissionem peccatorum dare qui potestatem non habent ut aut soluere aut ligare aliquid in terris possint. Respondetur: Hanc potestatem nec
Abbreviated transcription (Latin):
audiendo xp̃i uerba & non fa¬
ciendo eẽ baptismus potest¬
& tamen est. Sic ergo & apud p¬
her&icos. Iaderamidila dixit᷑.
Scimus non eẽ nisi unũ baptis¬
mum in eccła catholica & ideo
non debemꝰ admittere here¬
ticum nisi baptizatus apud
nos fuerit .neseput& extra
eccłam cathocam baptizatũ
eẽ. Huic respondetur quia Rs¬
hoc si deiniquis illis quiextra
p&rã sunt dicer&ur. falso
utiq dicer&ur. Sic ergo & de
her&icis. Item felix amara XLui¬
rana dixit. Una fides unũ
baptisma sed etcłae catho¬
licae cuisoli lic& baptizare
Huic respond&ur. quidsi ali¬
us itadicer& una fides unum
baptisma. sed iustorũ tantũ
quibus solis lic& baptizare.
Sicut haec uerba refelleren¬
tur. Ita & ista sententia re¬
fellatur. An & in iusti nec in
ipso baptismo mutatidum
sȩculo uerbis solis & non fac¬
tis renuntiant ad membra
eccłae ꝑtinent. Uideant sup¬
sa est illa p&ra supsaẽ colũ¬
ba. supsaẽ sponsa sine macu¬

Expanded text:
audiendo Christi uerba et non faaudiendo Christi uerba et non faciendo esse baptismus potest? et tamen est; sic ergo et aput haereticos.\' Iader a Midila dixit: Scimus non esse nisi unum baptismum in ecclesia catholica, et ideo non debemus admittere haereticum, nisi baptixatus aput nos fuerit, ne se putet extra ecclesiam catholicam baptixatum esse. Huic respondetur, quia hoc si de iniquis illis qui extra petram sunt diceretur, falso utique diceretur; sic ergo et de haereticis. Item Felix a Maraxana dixit: Una fides, unum baptisma, sed ecclesiae catholicae cui soli licet baptixare. Huic respondetur: Quid si alius ita diceret: \'una fides, unum baptisma, sed iustorum tantum quibus solis licet baptizare\'? sicut haec uerba refellerentur, ita et ista sententia refellatur. an et iniusti nec in ipso baptismo mutati, dum saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, ad membra ecclesiae pertinent? uideant si ipsa est illa petra, si ipsa est columba, si ipsa est sponsa sine macu
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ commune. Propterea cen¬
seo her& icus baptizandos eẽ
Huic respond&ur. si potest luci
& tenebris conuenire potest
iustis & iniustis aliquid eẽ com¬
mune. Censeat ergo illos inius¬
tos denuo baptizari quos in ipsa
eccła cr̃prianus arguebat. Aut
si non sunt in iusti qui saeculo
uerbis & non factis renuntiant¬
xliuiidicat qui potest. Pelagianus
alu perciana dixit. Scriptũ
est aut ds̃ ds est autbal ds̃.
ita & nunc aut eccła eccła est.
aut heresis eccła. Porro si he¬
resis eccła non est. quomodo
eẽ apud her&icos. baptis ma
eccłae potest. Huc lta possu &¬
mus respondere : Aut para¬
disus para disus aut aegiptus
paradisus. Porro sia egrptus
paradisus non est. Quomodo
eẽ inaegypto aqua para disi
potest. Sed dicetur nobis &iã
illuc ex eundo peruenit sic
ergo adher&icos baptismus
Item dicimus aut p&ra eccła
aut hȩrena eccła. Porro quia
harena ñẽ eccła quo modo apud
eos qui suꝑ harenam aedificant

Expanded text:
esse commune, propterea cenesse commune, propterea censeo haereticos baptixandos esse. Huic respondetur: Si potest luci et tenebris conuenire, potest iustis et iniustis aliquid esse commune. censeat ergo illos iniustos denuo baptizari quos in ipsa ecclesia Cyprianus arguebat; aut si non sunt iniusti qui saeculo uerbis et non factis renuntiant, dicat qui potest. Pelagianus a Luperciana dixit: Scriptum est: aut deus deus est aut Bal deus. ita et nunc aut ecclesia ecclesia est aut haeresis ecclesia. porro si haeresis ecclesia non est, quomodo esse aput haereticos baptisma ecclesiae potest? Huic ita possumus respondere: Aut paradisus paradisus aut Aegyptus paradisus. porro si Aegyptus paradisus non est, quomodo esse in Aegypto aqua paradisi potest? sed dicetur nobis: \'etiam illuc exeundo peruenit\'; sic ergo ad haereticos baptismus. item dicimus: \'aut petra ecclesia aut harena ecclesia. porro quia harena non est ecclesia, quomodo aput eos qui super harenam aedificant
Abbreviated transcription (Latin):
miseritis neque pater ur̃¬
xlii. dimitt& uobis. Iambus ager¬
maniciana dixit. Qui her&i¬
corum baptismum probant
nostrum in probant ut ex¬
tra eccłam nondi cam lotos
sed sordidatos. negent Inec N¬
cłam baptizari oportere.
Huic respondetur. Neminẽ
nostrũ baptismũ her&icorũ
ꝓbare sed xp̃i quãuis inhere¬
ticis uelut paleis exteriobus.
sicut in aliis iniquis uelut pa¬
leis interiobus. Nam si extra
eccłam qui baptizant᷑ non la¬
uantur. sed sordidant᷑. Pro¬
fecto extra p&ram Inqua aedi¬
ficatur eccła qui baptizantur.
non lauantur sed sordidantur.
Omnes aut̃ extra eandem petrã
sunt qui audiunt uerba xp̃i
& non faciunt: aut sibaptismo
quidẽ lauantur. sed iniquitati¬
bus suis aquibus in melius mutari
noluerunt. sordidi remanent¬
XLII.sic & her&ici. Lucianus arucu¬
madixit. Scriptũ est & uidit
ds̃ lucẽ quia bona est & diuisit
Interlucem & tenebras. Si po¬
test luci & tenebris conuenire
potest nobis: her&icis aliquid

Expanded text:
miseritis, neque pater umiseritis, neque pater uester dimittet uobis. Iambus a Germaniciana dixit: Qui haereticorum baptismum probant nostrum inprobant, ut extra ecclesiam non dicam lotos, sed sordidatos nefent in ecclesia baptizari oportere. Huic respondetur neminem nostrum baptismum haereticorum probare, sed Christi quamuis in haereticis uelut paleis exterioribus, sicut in aliis iniquis uelut paleis interioribus. nam \' si extra ecclesiam qui baptizantur non lauantur sed sordidantur, profecto extra petram in qua aedificatur ecclesia qui baptizantur non lauantur sed sordidantur. omnes autem extra eandem petram sunt qui audiunt uerba Christi et non faciunt. aut si baptismo quidem lauantur, sed iniquitatibus suis a quibus in melius mutari noluerunt sordidi remanent, sic et haeretici. Lucianus a Rucuma dixit: Scriptum est: et uidit deus lucem quia bona est, et diuisit inter lucem et tenebras. si potest luci et tenebris conuenire, potest nobis et haereticis aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cos ut accipiant remissam pec¬
catorum & sullis communicet᷑
Communicauit ergo & cypri¬
anus & istiomnes peccatis ali¬
enis quia cũ talibus In commu¬
nione manserunt. Quando
neminem qui diuersũ sensit
aiure communionis amoue¬
runt. Ubi est ergo eccła.
Demde ut deher&icis taceã
cum uerba huius sententiae
& iã dealiis peccatoribus dici
possint quales in eccła secũ
crprianus uidebat gemebat
arguebat ferebat. Vbiẽ ecda
quae secundũ haec uerba.
iam tunc perisse existimat᷑
contagione peccatorum.
Si aũt sicut se hab& firmis¬
sima ueritas. eccła ꝑ mansit
& perman&. non nisi incon¬
sensione intellegenda est
communio peccatorũ quã
uetat apostolus: baptizen¬
tur aũt iterũ her&iciut
accipiant remissionem pec¬
catorũ sibaptizantur iterũ
peruersi & inuidi qui cum se¬
culo uerbis & non factis renun¬
tiarent. baptismum quidem
accipere potuerunt sed remis¬
sionem peccatorũ non obti¬
nuerunt. Dicente dño siñdi¬

Expanded text:
cos, ut accipiant remissam peccos, ut accipiant remissam peccatorum et sic illis communicetur. Communicauit ergo et Cyprianus et isti omnes peccatis alienis, quia cum talibus in communione manserunt, quando neminem qui diuersum sensit a iure communionis amouerunt. ubi est ergo ecclesia? deinde ut de haereticis taceam, cum uerba huius sententiae etiam de aliis peccatoribus dici possint, quales in ecclesia secum Cyprianus uidebat gemebat arguebat ferebat, ubi est ecclesia quae secundum haec uerba iam tunc perisse existimatur contagione peccatorum? si autem, sicut se habet firmissima ueritas, ecclesia permansit et permanet, non nisi in consensione intellegenda est communio peccatorum quam uetat apostolus. baptizentur autem iterum haeretici ut accipiant remissionem peccatorum, si baptizantur iterum peruersi et inuidi, qui cum saeculo uerbis et non factis renuntiarent baptismum quidem accipere potuerunt, sed remissionem peccatorum non optinuerunt dicente domino: si non di
Abbreviated transcription (Latin):
baptizantur ammissi in qui¬
nata est tota eccła perillã
consuetudinem quae tociens
hic commemoratur: & sicut
istinos appellant traditores
proptermaiores nostros inquib
nihil tale quando obiecerunt
probare potuerunt. Si hoc
fit quisq quod est ille cuicom¬
municauerint . Omnes tunc
her&ici facti sunt. quod si
quis quis dicit insanit. falsũ
est quodiste ait. Qui her&i¬
cum admu nionem sine bap¬
tismo ammittit nec her&i¬
cos purgat & xp̃ianos in qui¬
nat .I aut si hoc uerum est non
sine baptismo. admit teban¬
tur. sed habebant xp̃ibap¬
tismum quam uis apud he¬
r&icos datũ & acceptũ qui
secundũ illã consuetudinẽ
dequa isti confitent᷑ sic ad¬
mit tebantur : Acper hoc
recte &iã nunc sic admit¬
tuntur. Aurelius ab utica xLi¬
dixit. Cum dicat apostolus
non comnicandũ peccatis
alienis. Quid aliud quã pec¬
catis alienis communicat
qui her&icis sine eccłae bap¬
tismo com municat. Etideo
censeo baptizandos eẽ her&i¬

Expanded text:
baptizantur admissi, inquibaptizantur admissi, inquinata est tota ecclesia per illam consuetudinem quae totiens hic commemoratur. et sicut isti nos appellant traditores propter maiores nostros, in quibus nihil tale quando obiecerunt probare potuerunt, si hoc fit quisque quod est ille cui communicauerit, omnes tunc haeretici facti sunt. quod si quisquis dicit insanit, falsum est quod iste ait: qui haereticum ad communionem sine baptismo admittit, nec haereticos purgat et christianos inquinat. aut si hoc uerum est, non sine baptismo admittebantur, sed habebant Christi baptismum quamuis aput haereticos datum et acceptum, qui secundum illam consuetudinem de qua isti confitentur sic admittebantur; ac per hoc recte etiam nunc sic admittuntur. Aurelius ab Utica dixit: Cum dicat apostolus non communicandum peccatis alienis, quid aliud quam peccatis alicnis communicat qui haereticis sine ecclesiae baptismo communicat? et ideo censeo baptizandos esse haereti
Abbreviated transcription (Latin):
communicationem ammitut
Utrumq: contra rationem fa¬
cit. nec her&icos purgat &
xp̃i anos inquinat. Huic¬
Rs. respondemus eeccłae bap¬
tis mum eẽ & apud her&icos.
quam uis ipsi non sint in eccła
sicut aquam paradisi in terra
aegrpti: quã uis ipsa non sint
in paradiso. Nonitaq her&i¬
cossine baptismo ad commu¬
nionem ad mittimus & quia
correcti a sua peruersitate
ueniunt. non eorum peccata
sed xp̃i sacramenta suscipimꝰ.
deremissione aũt peccatorũ
quod superius. hoc & hic dicimꝰ
illud sane quod inultimo po¬
suit dicens utrumq contra
rationem facit. nec her&icos
mundat & xp̃ianos inqui¬
nat: respuit primitus ac maxi¬
me ipse crprianus cumsibi
consentientibus collegis
N eq enim inquinari secredi¬
dit quando talibus ꝓpter
uin culum pacis communi¬
candum eẽ decreuit dicens.
meminem iudicantes aut
aiure communionis aliquẽ
si diuersũ senserit amouentes¬
.aut si inquinant her&iciad
communionem sicut non

Expanded text:
communicationem admittit communicationem admittit utrumque contra rationem facit: nec haereticos purgat et christianos inquinat. Huic respondemus ecclesiae baptismum esse et aput haereticos, quamuis ipsi non sint in ecclesia, sicut aquam paradisi in terra Aegypti, quamuis ipsa non sit in paradiso. non itaque haereticos sine baptismo ad communionem admittimus et, quia correcti a sua peruersitate ueniunt, non eorum peccata, sed Christi sacramenta suscipimus, de remissione autem peccatorum quod superius hoc et hic dicimus. illud sane quod in ultimo posuit dicens: utrumque contra rationem facit: nec haereticos mundat et christianos inquinat, respuit primitus ac maxime ipse Cyprianus cum sibi consentientibus collegis suis. neque enim inquinari se credidit, quando talibus propter uinculum pacis communicandum esse decreuit dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. aut si inquinant haeretici ad communionem si non
Abbreviated transcription (Latin):
Namq ꝓhereticis ponamus
illos quos meccła nouerat
cyprianus. saeculo uerbissolis
cuin& non factis renuntiantes.
Totidem uerbis possumꝰ hanc
sententiam & iã nos uerissi¬
me dicere. si fallaciter con¬
uersis in baptismosuo pec ca¬
ta donantur sine causa ad
uerã conuersionem postea
ꝑducuntur. Nam cũ die
iudici peccata sint quae
puniuntur. nihil ẽ quod
timere possint quisȩculo
uerbis solis & non factis re¬
nuntia uerunt deui dicio
xp̃rsisunt remissionem
peccatorum consecuti
Sedista ratiocinatio tali
conexione ꝑficitur. ut adiun¬
gamus dicentes. debent
aut timere xp̃i iudicium
& uerati corde aliquando
conuerti. quod cum fecerint
non eos utiq necesse est ite¬
rum baptizari. potuerunt
igitur ac cipere baptismũ
& remissionem non accipe¬
re peccatorum. aut remis¬
sis peccatis continuo rursus¬
onerari sic ergo & her&icis.
Uictor agor dixit cum pec¬
cata non nisi in eccłae bap¬
tismo remittantur quihe¬
r&i cum sine baptismo ad

Expanded text:
namque pro haereticis ponamus namque pro haereticis ponamus illos, quos in ecclesia nouerat Cyprianus saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes: totidem uerbis possumus hanc sententiam etiam nos uerissime dicere: \'si fallaciter conuersis in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ueram conuersionem postea perducuntur. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiarunt de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti.\' sed ista ratiocinatio tali conexione perficitur, ut adiungamus dicentes: \'debent autem timere Christi iudicium et ueraci corde aliquando conuerti; quod cum fecerint, non eos utique necesse est iterum baptizari.\' potuerunt igitur accipere baptismum et remissionem non accipere peccatorum aut remissis peccatis continuo rursusonerari. sic ergo et haeretici. Uictor a Gor dixit: Cum peccata non nisi in ecclesiae baptismo remittantur, qui haereticum sine baptismo ad
Abbreviated transcription (Latin):
nefarios celere scismatis se¬
pa rentur. quia nr̃i maiores
sitra ditores non fuerunt sicut
nos dicimus. Non est quod
adnos omnino pertineat. Si
aũt traditores fuerunt sicut
ipsi dicunt. Sic ad non per¬
tinent quem ad modum nec
ad nos nec ad ipsos illi preua¬
ricatores. Ac per hoc quõ ex
Satius asicilibba dixit. Si he poo¬
catadonantur. sine causa
ad eccłam ueniunt. Namcũ
in die iudicu pecçata sint
quaepuniuntur : Nihil est
quod timere possint her&i¬
ci deiuditio xp̃isi sunt remis¬
sionem pec catorũ consecuti.
Ethaec poterat & iã nr̃a eẽ
sententia. uiderit aũt auc¬
tor eiꝰ quo animo dicta sit uer¬
bis tamen lta modificata ẽ
ut non me pigeat eo animo
consentire atq subscribere
quo & ego sentio. baptismũ
quidem xp̃i her&icos posse
habere. sed remissionem
peccatorum non habere
Non aũt ait si her&ici bapti¬
Zant aut baptizantur. sed
si her& icis inquit in baptis¬
mo suo peccata donantur
sine causa ad eccłam ueniunt.

Expanded text:
nefario scelere schismatis separentur, quia nostri maiores si traditores non fuerunt, sicut nos dicimus, non est quod ad nos omnino pertineat; si autem traditores fuerunt, sicut ipsi dicunt, sic ad nos non pertinet quemadmodum nec ad nos nec ad ipsos illi praeuaricatores. ac per hoc quoniam ex Satius a Sicilibba dixit: Si haecata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti. Et haec poterat etiam nostra esse sententia; uiderit autem auctor eius quo animo dicta sit. uerbis tamen ita modificata \' est, ut non me pigeat eo animo consentire adque suscriberequo et ego sentio baptismum quidem Christi haereticos posse habere, sed remissionem peccatorum non habere. non autem ait: \'si haeretici baptizant aut baptizantur,\' sed: si haereticis, inquit, in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
regnum dĩ non possidebunt.
Habent actradunt & here¬
tici qui inter illa opera enu¬
meratisunt. Quod quia rece¬
dendo non amiserunt &tra¬
dere remanendo potuerunt
Sedtam infructuose atq
inutiliter tales talibus quã
& illi ceteri pares eorũ in eo
quod regnũ dĩ non posside¬
bunt. Et quem ad modũ illis
correctis baptisma non in¬
cipit ad esse quode erat
sed prodesse quod inerat.
sic & hereticis. Unde cypri¬
anus & qui cum eo senserunt
catholicae eccłae quam no¬
luerunt praecedere non
potuerunt prae scripere.
Quod uero aliter sapue¬
runt non ex pa uescimus
quia cum eis uenera mur
& petrum. quod autem
ab unitate non recesse¬
runt gaudemus quia cũ
eis aedificamur in para amen¬

Expanded text:
regnum Dei non possidebunt ; regnum Dei non possidebunt ; habent ac tradunt et haeretici, qui inter illa opera numerati sunt, quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt: sed tam infructuose atque inutiliter tales talibus, quam et illi caeteri pares eorum, in eo quod regnum Dei non possidebunt. Et quemadmodum illis correctis Baptisma non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat; sic et haereticis. Unde Cyprianus, et qui cum eo senserunt, catholicae Ecclesiae, quam noluerunt praecidere, non potuerunt praescribere. Quod vero aliter sapuerunt, non expavescimus, quia cum eis veneramur et Petrum: quod autem ab unitate non recesserunt, gaudemus, quia cum eis aedificamur in pe
Abbreviated transcription (Latin):
tum & cognitum ad ferrent
humiliter expectarent.
Quanto magis ergonunc si¬
ne prȩ iudicio diligentioris
inqui sitionis uel maioris
auctoritatis istud dixisse
ac cipiendus sum. Sediã ut
existimo tempus est hos &iã
libros dequã estione baptis mi
debito fine concludere
Ubinobis ostendit dñs ds̃ nr̃
perpacificum episcopum
cỹprianum & illos quiei cõ¬
senserunt. Quantum sit catho
lica unitas diligenda ut inco
quod aliter sapiebant. donec
ds̃ id quoq reuelar& tole¬
rarent potius diuersa senti¬
entes quamse ab eis nefario
scismate separarent. Ubi
dona distarum prorsus ora¬
ora clauduntur &iam side
maximia nistis nihil dicamꝰ
Si enim mali bonos iunitate
contiminant nullamiã ecđam
cui sociar&ur uel ipse ipse¬
erprianus inuenit. Siaũt
mali bonos inunitate non ma¬
culant nullam causam sepa¬
rationis sacrilegus donatista
proponit. baptis mum aũt
sihabent & tradunt aliitam
multi qui operatur opera
carnis qualia quia gunt

Expanded text:
tum et cognitum adferrent, tum et cognitum adferrent, humiliter expectarem. quanto magis ergo nunc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis uel maioris auctoritatis istud dixisse accipiendus sum! Sed iam ut existimo tempus est hos etiam libros de quaestione baptismi debito fine concludereUbi nobis ostendit Dominus Deus noster per pacificum episcopum Cyprianum et illos qui ei consenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec deus id quoque reuelaret, tolerarent potius diuersa sentientes quam se ab eis nefario schismate separarent. ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiam si de Maximianistis nihil dicamus. si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam iam ecclesiam, cui sociaretur, uel ipse Cyprianus inuenit: si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separatiproponit. Baptismum autem si habent et tradunt alii tam multi qui operantur opera carnis, qualia qui agunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dubitarem habere baptis¬
mum eos qui ubi cumq & a
quibus cumq: illud uerbis
euangelicis consecratum
sine sua simulatione & cum
aliqua fide accepissent.
quam quã eis adsalutem spi¬
ritalem non prodess& sica¬
ritate caruissent quo catho¬
licȩ inserentur aeccłae. Si
enim habeam Inquit fidẽ
ut montes trans feram ca¬
ritatem aũt non habeam
nihilsum. Sicut iã preteri¬
tis maiorum statutis non
dubito &iam illos habere
baptismum qui quam uis
fallaciter id accipiant in
sotietate idac cipitur dequ¬
bus dictũ est ex nobis exie¬
runt. Ubi aũt neq soci& as
ulla ita credentium. neq ille
quiibiac ciper& ita creder&
sed cotum ludicre & mimice
& ioculariter ageretur utrũ
ad probandus ess& baptis¬
mus qui sic da retur diuinũ
iii. ditium peralicuius reue¬
lationis oraculum. Concor¬
di oratione & inpensis supli¬
ci deuotione gemitibus inplo¬
randum eẽ censerem. Ita sa¬
ne ut post me dicturos sen¬
tentias. Nequid iã explora¬

Expanded text:
dubitarem habere baptisdubitarem habere baptismum eos, qui ubicumque et a quibuscumque illud uerbis euangelicis consecratum sine sua simulatione et cum aliqua fide accepissent, quamquam eis ad salutem spiritalem non prodesset, si caritate caruissent, qua catholicae insererentur ecclesiae; si enim habeam, inquit, fidem ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum; sicut iam praeteritis maiorum statutis non dubito etiam illos habere baptismum, qui, quamuis fallaciter id accipiant, insocietate id accipitur, de quibus dictum est: ex nobis exierunt. ubi autem neque societas ulla esset ita credentium neque ille qui ibi acciperet ita crederet, sed totum ludicre et mimice et ioculariter ageretur, utrum adprobandus esset baptismus qui sic daretur, diuinum iudicium per alicuius reuelationis oraculum concordi oratione et inpensis supplici deuotione gemitibus inplorandum esse censerem, ita sane ut post me dicturos sententias, ne quid iam explora
Abbreviated transcription (Latin):
gritatem. sacramenti in ipsa
catholica utruma liqui fal¬
lacitur. anueraciter agant.
cumta men hoc idem utriq
agant. Quur extra intersit
nonuideo. quando ille qui
accipit nonsimu latione
palliatus. sed religione
mutatus est. Anplusualent
ad confirmandum sacram̃¬
tum. Alii uaeraces inter
quos agitur quã ad frustran¬
dum illi falla ces aquib agi¬
tur & inquibus agitur &ta¬
men si postea prodatur ne¬
mo repetit. Sed aut ex com¬
municando punitur illa
simulatio aut penitendo
sanatur. Sed nobis tantũ
est In ea non progredi aliqua
temeritate sententiae quae
nullo incatholico regionali
concilio coepta nullo plena¬
rio terminata sunt. Idaut̃
fiducia secure uocis assere¬
re quod ingubernatione
xp̃i uniuersalis eccłae con¬
sensione roboratum est.
Uerumtamen siquis me for
non precedentibus talibus
quorũ sententias sequimal¬
lem urger& ut dicerẽ: quid
ipse sentirem. Sieo modo ad¬
fectus essem quo eram cum
ista dictarem. nequa quã

Expanded text:
gritatem sacramenti in ipsa gritatem sacramenti in ipsa catholica, utrum id aliqui fallaciter au ueraciter agant, cum tamen hoc idem utrique agant, cur extra intersit non uideo, quando ille qui accipit non simulatione palliatus, sed religione mutatus est. an plus ualent ad confirmandum sacramentum alii ueraces inter quos agitur, quam ad frustrandum illi fallaces a quibus agitur et in quibus agitur? et tamen, si postea prodatur, nemo repetit, sed aut excommunicando punitur illa simulatio aut paenitendo sanatur. Sed nobis tutum est in ea non progredi aliqua temeritate sententiae, quae nullo in catholico regionali concilio coepta, nullo plenario terminata sunt, id autem fiducia securae uocis adserere, quod in gubernatione Christi uniuersalis ecclesiae consensione roboratum est. uerumtamen si quis me fortnon praecedentibus talibus quorum sententias sequi mallem urgeret, ut dicerem quid ipse sentirem, si eo modo adfectus essem quo eram cum ista dictarem, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
cens sicut in eccła uel in ea
quae putatur eccła. An
iocans sicut inmimo &quid
sit sceleratius in ec cła fal¬
laciter accipere. An in he
resi uel scis mate sine falla¬
cia. Idest animo non simula¬
to & utrum inheresi fallaci¬
ter an inmimo cum fide.
Siquis quã inter agendum
repentina p&ate moueatur
quam quam talem si&iã illi
conferamus qui in ipsa catho¬
lica falla citer accipit mirũ
sidubitatur quiscui praefe¬
rendus sit. Quid enim prosit
animus ueratiter dantis fal¬
laciter accipienti non uideo
sed arbitremur aliquem &iã
falaciter dantẽ: Cum & tra¬
dens & accipiens fallaciter
agant in ipsa unitate catho¬
lica utrũ hoc magis baptis¬
ma sit acceptandã. Anali¬
ud quod inmimo datur.
Siquis existat qui fideliter
subito commotus accipiat.
anquantum ad ipsos quidẽ
homines attin&. plurimũ
dist& intercredentem Im
mimo & ridentem In eccła
ad ipsius aũt sacramenti in¬
tegritatem nihil intersit.
Sienim nihil interest ad inte¬

Expanded text:
ens sicut in ecclesia uel in ea ens sicut in ecclesia uel in ea quae putatur ecclesia, an iocans sicut in mimo, et quid sit sceleratius, in ecclesia fallaciter accipere an in hae- < resi uel schismate sine fallacia, id est animo non simulato, et utrum in haeresi fallaciter an in mimo cum fide, si quisquam inter agendum repentina pietate moueatur. quamquam talem si etiam illi conferamus qui in ipsa catholica fallaciter accipit, mirum si dubitatur quis cui praeferendus sit. quid enim prosit animus ueraciter dantis fallaciter accipienti, non uideo. sed arbitremur aliquem etiam fallaciter dantem: cum et tradens et accipiens fallaciter agant in ipsa unitate catholica, utrum hoc magis baptisma sit acceptandum an illud quod in mimo datur, si quis existat qui fideliter subito commotus accipiat, an, quantum ad ipsos quidem homines adtinet, plurimum distet inter credentem in mimo et inridentem in ecclesia, ad ipsius autem sacramenti integritatem nihil intersit. si enim nihil interest ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
de atq moribus sed scãe do¬
mui copulantur. Quiaũt
sa paratiores non magis in
domo quam ex domosunt
Neq omnino utiliter neq
ab eis utiliter accipitur.
Nisi forte accipiendi ne¬
cessitas urgeat & accipi¬
entis animos abunitatis
uinculo non recedat. Ta¬
men & habent quam quam
inutiliter habeant & acci¬
pitur ab eis & iã cuminutile
est accipientibus quod ut fi¬
at utile abheresi uel scisma¬
te recedendum est & illido¬
mui cõherendum quod non
solum her&ici & scis matici
sed & iã illi facere debent
qui sic sunt indomo per cõ¬
munionem sacramentorum
ut extra domumsint per
diuersitatem morum. Sic
enim & ipsis utile ẽẽ incipit
sacramentum quod aliter
Inutile est. Sol& &iã quȩri
utrum ad proban dumsit
accipitur siforte hoccuri¬
ositate ali qua didicit.
Quemadmodum dandumsit¬
& utrum nihil intersit. quo
animo accipiat ille cuida¬
tur. Cum simulatione an
sine simulatione sicumsi¬
mulatione utrum falla¬

Expanded text:
de atque moribus, sed sanctae dode atque moribus, sed sanctae domui copulantur. Qui autem separatiores, non magis in domo quam ex domo sunt, neque omnino utiliter habent, neque ab eis utiliter accipitur, nisi forte accipiendi necessitas urgeat, et accipientis animus ab unitatis vinculo non recedat: tamen et habent, quamquam inutiliter habeant, et accipitur ab eis, etiam cum inutile est accipientibus. quod ut fiat utile ab haeresi uel schismate recedendum est et illi domui cohaerendum. quod non solum haeretici et schismatici, sed etiam illi facere debent, qui sic sunt in domo per communionem sacramentorum, ut extra domum sint per diuersitatem morum. sic enim et ipsis utile esse incipit sacramentum quod aliter inutile est. Solet etiam quaeri, utrum adpraccipitur, si forte hoc curiositatquemadmodum dandum sit, et utrum nihil intersit, quo animo accipiat ille cui datur, cum simulatione an sine simulatione, si cum simulatione, utrum fall
Abbreviated transcription (Latin):
innumera bili oñ solum turba
intus. premens corpaucorũ
intantae multitu dinis cõpara¬
tione scõrum. Sed &iã disrup¬
tis retibus hereses & scis mata
ex istunt in eis qui magis iam
ex cdomo quamindomo dicen¬
disunt. dequib: dicitur ex no¬
bis eocierunt sed nonerant ex
nobis. Separatiores eñi sunt
iam &iã corporaliter segre¬
gati quã illi quimterius car¬
naliter & animaliter uiuũnt
& sprita liter separati sunt.
rũ illi primi. Qui sic sunt
indomodĩ ut ipsi sint domus
dĩ siue iam spͥritales sint siue
adhuc paruili lacte nutri¬
antur. Sed tamen ad spirita¬
lem habitũ intento corde
proficiant. Nemo dubitat
quod baptismũ & utiliter
habeant & se imitantibus uti¬
liter tradant. Fictis autem
quos sp̃s sc̃s fugit. & supsiquan¬
tum in eis ẽ utiliter tradunt.
na domo tamquam uasa
incontu meliã & inutiliter
habent baptismum: & seim¬
tantibus inutiliter tradunt
illi porro ab eis utiliter ac¬
cipiunt quinonipsis cor¬

Expanded text:
innumerabili, non solum turba innumerabili, non solum turba intus premens cor paucorum in tantae multitudinis comparatione sanctorum, sed etiam disruptis retibus haereses et schismata existunt in eis, qui jam magis ex domo quam in domo esse dicendi sunt, de quibus dicitur, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis . Separatiores enim sunt jam etiam corporaliter segregati, quam illi qui interius carnaliter et animaliter vivunt, et spiritualiter separati sunt. rum illi primi, qui sic sunt in domo Dei, ut ipsi sint domus Dei, sive jam spirituales sint, sive adhuc parvuli lacte nutriantur, sed tamen ad spirituale habitum intento corde proficiant, nemo dubitat quod Baptismum et utiliter habeant, et se imitantibus utiliter tradant: fictis autem, quos Spiritus sanctus fugit, etsi ipsi, quantum in eis est, utiliter tradunt, na domo tanquam vasa in contumeliam, et inutiliter habent Baptismum, et se imitantibus inutiliter tradunt: illi porro ab eis utiliter accipiunt, qui non ipsis cor
Abbreviated transcription (Latin):
In saecula seculorũ lauda¬
buntte & innumerabilia
talia. haec domus & iã triti¬
cum dicitur siuetricenũ. siue
sexagesmũ siue centenũ.
fructum adferens cũ tole¬
rantia. Haec domus ẽ inuasis
aureis & argenteis & lapidib
praeciosis & lignis inputribi¬
bus. Huic domui dicitur fuf¬
ferentes indilectione studen¬
tes seruare unitatem sp̃s in
uinculo pacis & templũ eñi
di scm̃ est quod estis uos haec
ẽ quippe inbonis fidelibus
& scĩs dĩ seruis ubiq: dispersis
& spiritali unitate deuinc¬
tis in eadem communione
sacramentorũ siue sefacie
nouerint siue non nouerint
Alios aũt ita dici eẽ indo¬
mo. ut non pertineant ad
conpagem domus nec ad so¬
tietatem fructifere pacifi¬
ceq iustitiae. Sed sicut eẽ
palea dicitur infrumentis.
Nam & istos indocẽ negare
non possumus. dicente pau¬
lo inmagna aũt domo non¬
argentea sed& lignea & fic¬
tilia & alia quidem sunt
In honorem alia uero in cõ¬
tumeliã. Ex hoc numero

Expanded text:
in saecula saeculorum laudain saecula saeculorum laudabunt te, et innumerabilia talia. haec domus etiam triticum dicitur siue tricenum siue sexagenum siue centenum fructum adferens cura tolerantia. haec domus est in uasis aureis et argenteis et lapidibus pretiosis et lignis inputribilibus. huic domui dicitur: sufferentes inuicem in dilectione, studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, et: templum enim dei sanctum est, quod estis uos. haec est quippe in bonis fidelibus et sanctis dei seruis ubique dispersis et spiritali unitate deuinctis in eadem communione sacramentorum, siue se facie nouerint siue non nouerint. alios autem ita dico esse in domo, ut non pertineant ad conpagem domus nec ad societatem fructiferae pacificaeque iustitiae, sed sicut esse palea dicitur in frumentis. nam et istos in domo esse negare non possumus dicente apostolo: in magna auargentea, sed et lignea atque fictilia: et quaedam sunt in honorem, alia vero in contumeliam . Ex hoc numero
Abbreviated transcription (Latin):
baptizare posse cumlatent
quõ illi paulũ apostolũ non
latebant quos in epistola sua
uaracissimus testis notat &
quipe ait siue occasione siue
ueritate . xp̃s ad nuntietur.
Ethoc gandeo sed& gaude¬
bo. Quib: omnibus conside
ratis puteme ñtemere di¬
cere aliosita eẽ indomodĩ ut¬
& ipsi &iã sint eadem domꝰdĩ
qua edicitur aedificari super
p&rã quae uni columba appel¬
latur quae sponsa pulcͬra
sine macula. & ruga. & hor¬
tus conclusus. fons signatus
puteus aquae uiuae. paradi¬
sus cumfructi pomorũ quae
domus & iã clecues accepit.
Ac potestatem soluendi&
ligandi. hanc domũ siquis
corripientem. corrigentem¬
q: contemferit. Sit tibi in¬
quit tam quã & hnicus &
baplicanus. Dehac domo
dicitur. dñe dilexi decorẽ
domus tuae & locũ habita¬
tionis gloriae tuae. Et qui
habitare facitun animes
indomo & io cundatus sum
in his quidixerunt mihi in
domum dñi ibimus & beati
qui inhabitant indomotua

Expanded text:
baptizare posse cum latent, baptizare posse cum latent, quoniam illi Paulum apostolum non latebant quos in epistula sua ueracissimus testis notat etant. de his quippe ait: siue occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Quibus omnibus consratis puto me non temere dicere, alios ita esse in domo Dei, ut ipsi etiam sint eadem domus Dei, quae dicitur aedificari super petram, quae unica columba appellatur, quae sponsa pulchra sine macula et ruga, et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum; quae domus etiam claves accepit, ac potestatem solvendi et ligandi. Hanc domum sicorripientem corrigentemque contempserit, sit tibi, inquit, tamquam ethnicus et publicanus. de hac domo dicitur: domine, dilexi decorem domus tuae et locum habitationis gloriae tuae, et: qui habitare facit unanimes in domo, et: iucundatus sum in his qui dixerunt mihi: in domum domini ibimus, et: beati qui inhabitant in domo tua;
Abbreviated transcription (Latin):
firma sibi atq inseparabili
caritate conexos &iã ipsa¬
dominica sacrificia declarant.
nam quando dñs corpussuũ
panem uocat: Demultorũ
granorũ adunatione conges¬
tum. populũ nr̃um quẽ por¬
tabat indicat adunatã &
quando sanguinem suũ uinũ
apellat debotruis atq acia¬
nis plurimis ex pressũ atq
inunum coactum. Gregẽ
item nr̃um significat cõmix¬
tione adunatȩ multitudinis
copulatũ. Haec uerba beati
cyprianis indicant eũ & in¬
tellexisse. & dilexisse deco¬
rem domus dĩ quã domũ ex
unanimis & concordib: con¬
testare ad firmauit. & do¬
cuit testimonio proph&ico
& significatione facramentorũ
in qua utiq non erant illiinui¬
di & fine caritate maliuoli
quitamen baptizabant. ex
quo appar& & eis eẽ posse
atq ab eis dariposse sacram̃¬
tum xp̃i quiñ sunt in eccła
xp̃i. in qua non nisi unanimes
& concordes habitare crpri¬
anus ipse testatur. Neq eñi
saltim hoc dici potest tunc

Expanded text:
firma sibi adque inseparabili firma sibi adque inseparabili caritate conexos etiamipsadominicasacrificiadeclarant. nam quando dominus corpus suum panem uocat de multorum granorum adunatione congestum, populum nostrum quem portabat indicat adunatum; et quando sanguinem suum uinum appellat de botruis adque acinisplurimisexpressumadque in unum coactum, gregem item nostrum significat commixtione adunatae multitudinis copulatum.haec uerba beati Cypriani indicant eum et intellexisse et dilexisse decorem domus dei, quam domum ex unanimis et concordibus constare adfirmauit et docuit testimonio prophetico et significatione sacramentorum; in qua utique non erant illi inuidi et sine caritate maliuoli, qui tamen baptizabant. ex quo apparet et in eis esse posse adque ab eis dari posse sacramentum Christi qui non sunt in ecclesia Christi, in qua non nisi unanimes et concordes habitare Cyprianus ipse testatur. neque enim saltem hoc dici potest tunc
Abbreviated transcription (Latin):
bita bant In eccła xp̃i quãuis
intus eẽ uiderentur illi quiꝑe
inuidiã & contentionem si¬
ne caritate xp̃m adnuntiabant
Quos ipse intellegit non he¬
r&icos uel scis maticos. apau¬
lo apło cõ memoratos sed falsos
frs cum illo interius conuer¬
santes quicerte baptiZare
non debebant quia in eccła
non habitabant in qua ipse
dicit non habitare nisi una¬
nimes & concordes. Nisifor¬
te quis quam sic haborr& aue¬
ro ut dicat concordes &u¬
nanimes fuisse inuidos & ma¬
liuolos & sine caritate con¬
tentiosos &tamen baptiza¬
bant. nec eorũ ista detestan¬
da peruersitas. Sacramen¬
tum xp̃i quod pereos trac¬
tabatur & dispensabatur
aliqua ex parte minuebat
atq: uiolabat. Totũ sane
ipsem locũ In eadem ad mag¬
num epła positũ. opere pre¬
ciũ est pertractare quemita
contexiuit non habitans
quente in psalmis spũscõ &
dicente: Ds qui in habitare
facit unanimes indomo de¬
nique unanimitate xp̃ia nos

Expanded text:
bitabant in ecclesia Christi, quamuis bitabant in ecclesia Christi, quamuis intus esse uiderentur, illi qui per inuidiam et contentionem sine caritate Christum adnuntiabant, quos ipse intellegit non haereticos uel schismaticos a Paulo apostolo commemoratos, sed falsos fratres cum illo interius conuersantes. qui certe baptizare non debebant, quia in ecclesia non habitabant in qua ipse dicit non habitare nisi unanimes et concordes; nisi forte quisquam sic abhorret a uero, ut dicat concordes et unanimes fuisse inuidos et maliuolos et sine caritate contentiosos. et tamen baptizabant nec eorum ista detestanda peruersitas sacramentum Christi, quod per eos tractabatur et dispensabatur, aliqua ex parte minuebat adque uiolabat. Totum sane ipsum locum in eadem ad Magnum epistula positum operae pretium est pertractare, quem ita contexuit: non habitans,quente in psalmis spiritu sancto et dicente: deus qui inhabitare facit unanimes in domo\'. denique unanimitate christianos