comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solos dicebat iustos. qui legem acceperant.
dum erant:. Sed numquid sic reman¬
serunt: & non ipsi corui parentes nos¬
tri : Tamen pulli coruorum. nos
ipsi inuocamus dm̃ & dat escam pul¬
lis coruorum. Ipsi sunt pulli cor¬
uorum. quibus dicit p&rus. Quia
non corruptibilibus argento uel au
ro redempti estis deuana uestra
conuersatione paternae traditio¬
nis. sed prȩcioso sanguine. quasi
agni in contaminati & in maculati xp̃ĩ:

Expanded text:
cebant. m atque lignorum erant; sed numquid sic remanserunt? Etsi non ipsi corvi patres nostri, tamen pulli corvorum nos ipsi invocamus Deum. «Dat pecoribu eum.» Ipsi sunt pulli corvorum, quibus dicit Petrus: «Quia non corruptibinquit redemti estis de uana uestra conuersatione paternae traditionis, sed pretioso sanguine quasi agni incontaminati et inmaculati
Abbreviated transcription (Latin):
umenta ista. dicit gregesdĩ: Non
fraudat ds̃ gregem suum esca sua.
per homines. quorum seruituti her¬
bam producit. Vnde dicit a pos¬
tolus. Quis pascit gregem. & delac¬
te gregis non percipit: Et pullis cor¬

Expanded text:
Pecora ista dicit, greges Dei. Non fraudat Deus gregem suum esca sua per homines, quorum servituti herbam facit exoriri. Unde dicit Apostolus: «Quis pascit gregem, et de lacte gregis non percipit» ? «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
łãquam dies exterm᷑quȩ p̃teriit
Ideo debemus adrefugium tuum:
ubisine ulla mutabilitate tues.
abhis pr&euntib labentibq: c̃uerti
Qũoquantum lib& huicurtȩ longũ
tẽpus opt&ur. mille anni ante ocu¬
los tuos. tãquã dies hesternus ẽ qui
pr&eriit : Non saltim tam quã
dies craftinus quiuenturusẽ ta
om̃aquȩ temporis fine claudunt᷑.
ꝓtrans actis habenda sunt: Unde
ea sibi apłi post posuit intentio.
quȩ r&ro sunt obliuiscentis. Ubi
temporalia cuncta opost& intellegi.
& in eaquȩ ante sunt extendi. quȩ
ap&itioẽ a& ernorum.

Expanded text:
anquam dies hesterna, quae praeteriit.» Ideo debemus ad refugium tuum, ubi sine ulla mutabilitate tu es, ab liis praetereuntibus labentibusque convertiquantumlibet huic vitae longum tempus optetur, «mille anni ante oculos tuos, tanquam dies hesternus est, qui praeteriit;» non saltem tanquam dies crastinus, qui venturus est: ita omnia quae temporis fine clauduntur, pro transactis habenda sunt. Unde et ea sibi Apostoli postposuit intentio, quae retro sunt obliviscentis, ubi temporalia cuncta oportet intelligi; et in ea quae ante sunt extenti , quae appetitio est aeternorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Alamor cordis¬
est magna cogitationis intentio: quȩcũẽ
inoratione. magnũ exprimit desideran¬
tis & p&entis affectum . ut ñ desper&
effectum. Tunc porro intoto corde cla¬
matur. quando aliunde non cogitat᷑. Iales
orationes rarae sunt multis crebrȩ aũ
paucis : Om̃s uero. utrum cuiquam.
nescio: talem tamen suam commemorat.
rei suus clamor proficiat: adiunxit.
ustificationes tuas requiram: Utique
faciendas. non lantum modo sciendas.
nec similis fiat illi seruo duro. Qui&iã¬
suntellexerit. non obaudi&.¬

Expanded text:
lamor cordis magna cogitationis intentio; quae cum est in oratione, magnum exprimit desiderantis et petentis affectum, ut non desperet effectum: Tunc porro in toto corde clamatur, quando aliunde non cogitatur. Tales orationes rarae sunt multis, crebrae autem paucis; omnes vero utrum cuiquam, nescio. Talem suam commemorat orei suus clamor proficiat, adjunxit: «Justificationes tuas efaciendas, non tantummodo sciendas; ne similis fiat illi servo duro; qui etiamsi intellexerit, non obaudi
Abbreviated transcription (Latin):
Non aliam institue sed hanc perfice
Ipsum ẽ enim semen abrahe Inquo
ubi portatur oleaster insertus : per¬
masti tibi. Magnum firmamentum
Aedifica quantum potes. fundamentũ
Aliud nemo potest ponere p̃ter to qđ
positum ẽ quod ẽ xp̃s ihs.¬

Expanded text:
Non aliam institue, sed hanc perfice. Ipsum est enim semen Abraham, ipsuubi portatur oleaster insertus. Permasti tibi. Magnum firmamentum! aedifica quantum potes. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter quam quod positum est, quod est Ch
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit. nunc quid eis diuino iudi¬
cio futurum eẽt prȩnuntians. con¬
ftitue inquit super eum peccato¬
rem. tam quam intendens in eum
qui se tradidit talibus. Cum igit᷑
turam actuum apostolorum. sup¬
plicio debito pręnunti& punien¬
dum: Quid est conftitue super
eum peccatorem. nisi eum quem
sequenti uersu indicat dicens.
Et diabolus st& ad extris eius.
Hoc itaq meruit ut superse habe¬
r& diabolum. idest diabolo sub¬
ditus eẽt. qui xẽo eẽ subditus no
luit. St& aũ ad extris eius dic¬
tum est. quia opera diaboli prȩ¬
posuit operibus dĩ. Hoc enim
unicuiq non in merito dextrũ
dicitur quod prȩponit. sicut sinis¬
trae dextra prȩponitur¬

Expanded text:
uis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:» tanquam intendens in eum qui se tradidit talibus, de qualibuturam Actuum Apostolorum supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccatorem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. «Stet» autem «a dextris ejus,» dictum est, quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit; sicut sinistrae dextra praeponitur
Abbreviated transcription (Latin):
Nec sine causa sicut tenebrȩ eius. ita
& lumen eius. Intus ẽ possessor. non
tares aliquid lucis in nocte: Ipse ten&
renes meos. Non noui delectari. nisi
deluce interiore sapientiȩ ipsius. &¬
uitatis meae fuit. quȩ nos genuit in¬
tus sum ad nõ unde mihi tenebrȩ huius
noctis. & lux huius noctis in differen¬
ter factae sunt:¬

Expanded text:
Non sine causa, «Sicut tenebrae ejus, sic et lumen ejus.» Intus est possessor: non taret aliquid lucis in nocte; ipse tenet renes meos: non novi delectari nisi de luce interiore sapientiae ipsius. vitatis meae fuit. Quae est iltus sum a Domino; inde mihi tenebrae noctis hujus et lux hujus noctis indifferentes factae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tam in generationem & gene¬
rationem usque in semprternũ
Is hoc reputa uit sacerdoti
suo iniustitiam. non solum quã¬
diu generatio ẽ. Sed usque in sẽ¬
piternum. qui cor. scrutatur
& nouit appendere. quantaid
factum sit populi caritate.

Expanded text:
am, in generationem et generationem usque in sempiternum.» Deus hoc reputavit sacerdoti suo in justitiam, non solum quamdiu generatio est, sed «usque in sempiternum;» qui cor scrutatur, et novit appendere quanta id factum sit populi charitate.
Abbreviated transcription (Latin):
genda est: Non quase quisque
humiliat confitendo peccata
nec sibi arrogando iustitiam.
sed qu a quisq humliatur aliqua
tribulatione. uel deiectione:
quam meruit eius superbia. Ut
exerceatur prob&urq: patien¬
Indolore sustine. & hum litate
tribulatione. qua homo est de¬
iectus & pro iectus in mor tem.
expeccato illo quod ualde in¬
feliciter in paradisi felicitate.
commissum est: Haec me¬

Expanded text:
m, non qua se quisque humiliat confitendo peccata, nec sibi arrogando justitiam; sed qua quisque humiliatur aliqua tribulatione vel dejectione, quam meruit ejus superbia, aut exercetur probaturque patienlata est in humilitate tatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In ha
Abbreviated transcription (Latin):
Superbi inique agebant
usque quaq. Alege autem
tua non declinaui
Superbos intellegi uoluit
subiecit. Alege aũ tua non de¬
clinaui .: Quia hoc eum facere per
secutio illorum compellebat.
quos usq quaq iniq dicit egis¬
se.: Quia non solum erant impiu.
uerum &iam pios. impios eẽ co¬
gebant.

Expanded text:
Superbi inique agebant usque valde; a lege autem tua non declinavi. Superbos intelligi voluit subjecit, A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant.
Abbreviated transcription (Latin):
Faciendo mandata dĩ. ꝓuenisse sedic̃ ad
earũ rerũ intellegentia. quas concupi¬
habeat humilitatẽ oboedientiae. uelit
ad altitudine sapientiae ꝑuenire quã ca¬
pere non potest. nisiorline uenerit
Necesse ẽ autem ut oderit omnẽ iniqui¬
tatem amor iustitiae. quitanto ma¬
ior est. quanto eum magis inflãmat
Amplioris dulcedo sapientiȩ. quȩ p̃b&ur
ei qui obtẽp erat dõ. & amandatis
eius intellegit

Expanded text:
faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intelligentiam, quas concupihabeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine veneritNecesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Nosigitur scriptura prȩ¬
uidit qui inxpm fuerant ex
isto populo credituri . & accepturi
ad illud maximũ quo insanientes
ipsum medicum per emerunt.¬
uȩ factȩ sunt
Et recordatus ẽ
quia caro sunt. sp̃s uadens & non

Expanded text:
. Hos igitur Scriptura praevidit qui in Christum fuerant ex isto populo credituri, et accepturi ad illud maximum quo insanientes ipsum medicum peremerunt.vae factae sunt. 24. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non
Abbreviated transcription (Latin):
& introduxit eos interram pro
maximo conligarent. & quod eos
ex illo regno eradicatos ꝑcuncta
gentium regna disseminauit . ñ
utiq deleuit. Sed man& idempopu¬
lus prolis successione seruatus uelut
ca in signo accepto. nequis eum oc¬
cidat . id est penitus perdat: Hloc

Expanded text:
 introduxit eos in terram promaximo colligarent: et quod eos ex illo regno eradicatos per cuncta gentium regna disseminavit, non utique delevit; sed manet idem populus prolis successione servatus, velut Cain signo accepto, ne quis eum occidat, id est, penitus perdat . Ec
Abbreviated transcription (Latin):
tuas. quia in ipsis uiui ficasti me
cce unde factum est ut non perir&
inhumilitatẽ sua Nam dõ non
uiuificante quid ẽ. homo qui se occi¬
derepotuit. uiuificare atñ potest

Expanded text:
um, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit, vivificare autem non potest
Abbreviated transcription (Latin):
quã hominũ hoc dicere audebit: aut
sidicat audiendus est. Nmrũ ergo
ille : qĩi loquetur qui &iam superius
interposuit propri&atẽ uoci suae
dicens. Particepsego sum omnium
cognoscunt dĩ testimona. deillo
ꝑ proph&ias tanto antẽ p̃dicta.¬
& in eius p̃sentia ꝑ mracula paulo
ante monstrata.

Expanded text:
quam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprietatem vocis suae, dicens: «Particeps ego sum omnium cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo ante monstrata.
Abbreviated transcription (Latin):
nimici oĩ aꝑti blasphematoress.
ra aperit. Ut quia ñ illos potes
nosse corde tuo. noueris inscriptura
dĩ. & caueas inueniri cum illis: aꝑte
dicit iacob in epistola sua. Nescitis
quia amicus huiusmundi inimicus
modo eñi non potest fieri ad ultera
coniux. nisi inimica ee uiro suo. sic
anima adultera. Amor rerum
scłãriũ non potest nisi inimica eẽ
tatur. Ergo in imici di om̃s amatores
Adtẽpus possunt florere sic̃ foenũ.
Cũ ille inspicere coeperit. & udi¬
cium suum in omnẽ carnem ao¬

Expanded text:
nimici Dei aperte blasphematores sura aperit; ut quia non illos potes nosse corde tuo, noveris illos in Scriptura Dei, et caveas inveniri cum illis. Aperte dicit Jacobus in Epistola sua: «Nescitis quia amicus hujus mundi, inimicus modo enim non potest fieri adultera conjux, nisi inimica sit viro suo: sic anima adultera amore rerum saecularium, non potest nisi inimica essetatur. Ergo inimici Dei omnes amatores Ad tempus possunt florere sicut fenum; cum ille inspicere coeperit, et judicium suum in omnem carnem ad
Abbreviated transcription (Latin):
inspirauerit patientiã. & monuerit
hominẽ non delectari prosperis. ne
frangatur aduersis. Incipit homo fi¬
delis in differenter uti mundo isto.
nec extolli. quando resprospere acci¬
dunt. nec frangi. quando rẽs aduersȩ
sunt. Sed ubiq dm̃ benedicere. ut sit¬

Expanded text:
naverit patientiam, et monuerit hominem non delectari prosperis, ne frangatur adversis; incipit homo fidelis indifferenter uti mundo isto, nec extolli quando res prosperae accidunt, nec frangi quando res adversae sunt, sed ubique Dominum benedicere; non s
Abbreviated transcription (Latin):
inpunita haberi peccata. flagellat in
istis laborib: & erudit: Tota ista mise¬
ria generis humani. in qua gemit mun
nocte. in hac mortalitate uitae huma¬
nȩ. habent homines. lucem. ꝓsperitatẽ:¬

Expanded text:
impunita habere peccata: flagellat nos in istis laboribus, et erudit nos. Tota ista miseria generis humani in qua gemit mundnocte, in hac mortalitate vitae humanae habent homines lucem, habe
Abbreviated transcription (Latin):
ri supraquam potestis ferre. sed faci&
cum temptatione &iam prouentum
ut possitis sustinere: Sic mitt& in
fornacẽ tribulationis : Ut coquatur
uas. non frangatur. Non ergotibi
Et redd& illis iniquitatẽ ipsorum. &¬

Expanded text:
ri supra quam potestis ferre; sed faciet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere.» , sic mittat in fornacem tribulationis, ut coquatur vas, non ut frangatur. «Et et
Abbreviated transcription (Latin):
Non ingratus gratiae dĩ. perquam fuerat
exinimico reconciliatus dõ. &iam ipse
suos diligebat in imicos. & eos zelabat
dõ dolens & tabescens quod e&
derans ipse in uerbis dĩ quȩ flamma
dilectionis arder&. adiunxit.
Ignitum eloquium tuum vehe¬
menter: et seruus tuus dilexit illud

Expanded text:
Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabescens quod essderans ipse, in verbis Dei qua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud
Abbreviated transcription (Latin):
tuam dilexi
Cum dixis s& iniquos hodio habui: ex
posuit quareadidendo & legem tuã
dilexi: Vt demonstrar&. non se
in hominib ini quis odissena¬
turã quia homines sunt. sed iniquitatẽ
qualegi quã diligit inimici sunt
Adiutor & susceptor m̃s estu &in

Expanded text:
tuam dilexi. Cum dixisset iniquos odio habui, et posuit quare, addendo: et legem tuam dilexi, ut demonstraret non se in hominibus iniquis odisse naturam, quia homines sunt; sed iniquitatem, quia legi quam diligit inimici sunt. Adiutor et susceptor meus es tu.
Abbreviated transcription (Latin):
enim per utrem carnem mortis
huius. ꝑ pruinam uero celester be¬
neficium vult intellegi. quo carns
c̃cupiscentiȩ. uelut frigore cohben¬
tur & torpescunt. & fithnc vt iu¬
stificationesdĩ dememoria ñ laban

Expanded text:
enim per utrem carnem mortis hujus, per pruinam vero coeleste beneficium vult intelligi, quo carnis concupiscentiae velut frigore cohibente torpescunt; et fit hinc ut justificationes Dei de memoria non laban
Abbreviated transcription (Latin):
onfitemini dño quõ bonus. quõ
in ȩternũ misericordia eius.
salmus iste laudem contin& di.
maxima tamen eius misericordia cõ¬
mendatur. sine cuius cõmendatio¬
ne aꝑtissima. nullũ uersum claudi
bonus quõ in&ernũ miseri cordia eiꝰ¬
enim in&ernũ scĩ miseri erunt. &
Sedipsa beatitudo quã ds̃ misericordi¬
ter miseris prestat. ut eẽ miseri de¬
sinant. & beati eẽ incipiant. non
habebit finem¬

Expanded text:
onfitemini Domino quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus.» Psalmus iste laudem continet Deimaxime tamen ejus misericordia commendatur, sine cujus commendatione apertissima nullum versum claudi ricordia ejuquia in aeternum miseri erunt, etsed quia ipsa beatitudo quam misericorditer miseris praestat, ut esse miseri desinant, et beati esse incipiant, non habebit fi
Abbreviated transcription (Latin):
dicite prepositi. hoc ẽ domꝰ aa ron.
Penedicite ministri. hoc ẽ domꝰ leui
Quid deceteris nationibus: Qui time
Senedictus dñs exsion. qui habi¬
tat in hierusalem. EXPUCIT¬

Expanded text:
dicite praepositi, hoc est, «domus Aaron;» benedicite ministri, hoc est, «domus Levi.» Quid de caeteris nationibus? «Qui time«Benedictus Dominus ex Sion, qui habitat in Jerusalem.» Ex Si
Abbreviated transcription (Latin):
ubi ait. Nam &si sunt qui dicun¬
tur dii. siue in cȩlo siue in terra.
Si quidẽ sunt du multi. & domini mul¬
ti. nobis tamen unus ds pater ex quo
oma & nos in ipso. & unus dñs iħs xp̃s

Expanded text:
Nam et si sunt qui dicuntur dii sive in coelo sive in terra, sicuti sunt dii multi et domini multi: nobis tamen unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus Jes
Abbreviated transcription (Latin):
cere potuit. Sed nec lucem oculis.
dare potuit
qui faciunt ea.
dunt in eis
idolorum. Non quidem in carne eorũ.
sed in interiori homine eorũ. Nam
aures habent. sed non audiendo

Expanded text:
et pedes; sed nec lucem oculis, dare potuitqui faciunt ea, dunt in eis.idsed in interiore homine eorum. Nam aures habent, et non audiunt:
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli. uulnerati suꝑbi. Merito
Vt anathema nob e&. qui nos in suo
suis. sed in nomine tuo exultabt᷑.
Nemosibi aliquid arrog&tuum
brachium cũ potentia. Ate fac¬
tisumꝰ. Ate defensisumus

Expanded text:
iaboli, vulnerati, superbi? Ut ut anathema nobis esset qui nos in suo suis, sed «in nomine tuo.» Dicent Nemo sibi aliquid arroget. «Tuum brachium cum potentia:» a te facti sumus, a te defensi sumus
Abbreviated transcription (Latin):
habor interp̃tatur ueniens lu¬
men. Sed unde uenitlumen cui
dicitur : Uosestislumen mundi.
Nisi ab illo dequodictum ẽ. Erat
lumen uerum quod in luminat
omnem hominem uenientem in
hunc mundum.. Hermon int̃p̃¬

Expanded text:
habor interpretari dicitur Veniens lumen. Sed unde venit lumen de quo dictum est, «Vos estis lumen mundi» ; nisi ab illo de quo dictum est, «Erat lumen verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum» ? I
Abbreviated transcription (Latin):
Iui sunt celi. ꝑ quos p̃dicataẽ ue¬
ritas incircuitu. Iuest terra.
quȩ excipit ueritatem incirciu¬
tutuo. Deniq quid illa pluuia
factũ ẽ. Orbem terrae & pleni¬
tudinem eiꝰ tu fundasti. Quit¬
ergotimeo aquilonem. quid
timeomare. Est quidẽ in aqui¬
lone diabolus qui dixit. ponam
sedem meam in aquilonem. & ero
similis altissimo. sed humiliasti
sicut uulneratum suꝑbum. Seuit

Expanded text:
ui sunt coeli,» per quos praedicata eritas in circuitu tuo: «tua est terra,» quae excepit veritatem in circuitu tuo. Denique quid de illa pluvia factum est? «Orbem terrarum et plenitudinem ejus tu fundasti; aquiergo timeo aquilonem? quid timeo maria? Est quidem in aquilone diabolus, qui dixit, «Ponam sedem meam in aquilonem, et ero similis Altissimo» ; sed humiliasti sicut vulneratum superbum. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Dato enimtanto humilitatis ex¬
emplo didicerunt homines dam¬
nare suꝑbiã suam. Imitarihum¬
litatem dĩ. Itaergo illeꝑdendo
quos tenebat &iam ipse humili¬
atusẽ . non correctꝰ. sed prostrat

Expanded text:
Dato tanto humilitatis exemplo, didicerunt homines damnare superbiam suam, imitari humilitatem Dei. Ita ergo ille perdendo quos tenebat, etiam ipse humiliatus est; non correctus, sed prostrat
Abbreviated transcription (Latin):
contradicit mare. ꝑstrepit ma¬
re: sed fidelis ds̃ qui non uossinat
temptari suꝑid quod potestis:¬
Deniq: ut placer&ur mare . Im¬
mo u teneruar&ur rabies ma¬
ris. quid in ipso mari fecisti.
Tu humiliatis sic̃ uulneratum
st quidem suꝑbus draco in ma¬

Expanded text:
contradicit mare, perstrepit mare; sed fidelis Deus, qui non vos sinat tentari supra id quod potestisDenique ut placaretur mare, imo ut enervaretur rabies maris, quid in ipso mari fecisti? «Tu humiliasti sicut vulneratum superbus draco in ma
Abbreviated transcription (Latin):
desuꝑ. & ianuas cę̧li aperuit :
Et pluit illis manna admanducan¬
dum. & panẽ: dedit eis. Panẽ ange¬
lorũ manducauit homo. cibaria
misit eis in abundantia. Transtu¬

Expanded text:
desuper, et ianuas cęli aperuit, et pluit illis manna ad manducandum, panem cęli dedit eis, panem angelorum manducauit homo, cibaria misit eis in abundantia — qu
Abbreviated transcription (Latin):
proph&is meis. nolite malig¬
nari
Verba dixit dĩ corripientis uel
arguentis reges nelederea scos
patres. cum eent numero breves
paucissimi . atq: incolȩ in terra
chanan: quȩ uerba lic& in libris
historiȩ non legantur tamex
intellegenda sunt. uellatent̃
dicta. sic̃ dsinhominẽm cordib
loquitur occultis & ueracibus
uisis. uel &iam ꝑ angelum ex¬
pressa. Nam & rexgerarum &
rexȩgyptiorum diuinit us ad¬
monit sunt. ne nocerent ab¬
rahȩ & regib aliis nenocereñ
isaac. & aliis nenocerent ia cob:¬
Potest autem merito mouere: quo¬
modo fuerint xp̃i apellati. Ante¬
quam esse tunctio. Ex qua hoc
nomen in positum ẽ regib quod

Expanded text:
prophetis meis nolite malignari.» Verba dixit Dei corripientis vel arguentis reges, ne laederent sanctos patres, cum essent numero breves, et paucissimi atque incolae in terra Chanaan. Quae verba licet in libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent JacobPotest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod
Abbreviated transcription (Latin):
braham israc &iacob. ante¬
quam acciperen terram
chanan hereditatem : in semine
suo paucissimi erant: & in colȩ¬
rum Sed quia occurrebat
querere antequam transireNT.
& in ȩgypto multi plicarenturi

Expanded text:
braham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolrum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
intellegere debemus uniuer¬
sum semen abrahȩ: Sed filius
promissionis. non carnis. Hi
ergo quorum uox ẽ: optant¬
& q̃huȩiusdem gentis seabere

Expanded text:
intelligere debemus universum semen Abrahae; sed filios promissionis, non carnis. Hi ergo, quorum vox est, optant ejusdem gentis habere
Abbreviated transcription (Latin):
cent rami naturales. propter in¬
fidelitatem fracti sunt. Pro eo
quod non est recordatus. idem¬
dar&ur penitendo. & facer& mi¬
sericor diam super membra eius.
quae perseuerantissime ꝑsecutus
Et per secutus est hominem in

Expanded text:
essent rami naturales, propter incredulitatem fracti sunt . Pro eo quod non est recordatus daretur poenitendo, et faceret misericordiam super membra ejus, quae perseverantissime persecutus uia «persecutus est hominem in
Abbreviated transcription (Latin):
Neuera nullum maretam profun¬
dum ẽ quã ista cogitatio dĩ. At mali
floreant & boni laborent: inisto ꝓ¬
transsire ꝓfundũ hoc alignoxp̃i
noli resilire : ñ mergeris : Tene te
Nec difeđilit resurrectionem suc̃c.
n&u adhuc dubitores. Eo ergofine
patere &toleratribulationes inmun¬
do. quem admodum attendisti
eruditus dic: Ds iudicio suo reser¬
uat omnia. Boni laborant. quia
flagellantur Ut filii mali ex ul¬
tant quia damnantur ut alien:¬

Expanded text:
ei, nullum mare tam profundum est quam est ista cogitatio Dei, ut mali floreant, et boni laborent: nihil transire profundum hoc? A ligno Christi noli resilire; non mergeris: tene te an distulit resurrectionem suam, ne tu adhuc dubitares. Eo ergo fine patere et tolera tribulationes in mundo, quem attendisti eruditus, dicis: Deus judicio suo reservat omnia. Boni laborant, quia flagellantur ut filii: mali exsultant, quia damnantur ut alien
Abbreviated transcription (Latin):
Chorus consensio cantantium : in
offendit auditum & ꝑ turbat
chorum: Siuox in conuenienter
cantantis disturbat concentum
cantantium. Quomodo distur
sonat. sed & manus consonant :
Quia uerbis facta concordant: In¬
tympanocorium extenditur:
In psalterio. cordȩ extenduntur
In utroq: organo caro crucifigit᷑ :
Quam bene psallebat in tympano
&psalterio Qui dicet : Mihi mun¬
dus crucifixus ẽ & ego mundo. hoc¬

Expanded text:
Chorus est consensio cantantium. Si ioffendit auditum, et perturbat chorum. Si vox inconvenienter cantantis disturbat concentum cantantium, quomodo disturbat sonat, sed et manus consonant, quia verbis facta concordant. tympano corium extenditur, in psalterio chordae extenduntur: in utroque organo caro crucifigitur. Quam bene psallebat in tympano et psalterio, qui dicebat: «Mihi mundus crucifixus est, et ego mundo»
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ inteplo. sedens inter doctores.
audiens eos & interrogans : ubi stu¬
pebant oms qui eũ audiebant suꝑ
prudentia & responsis eius. Nec
in merito. qui ꝑ istã proph&iã tan¬
to ante dixerat. suꝑoms docentes
me intellexi: omnes utiq: homines
uult intellegi. non dm̃ patre. dequo
dicit ipse filius. sicut docuit me
serui constitutum. maxime puerũ
putauerunt eum homines maioris
& atis. docendum putare. Sed ille
quem pater docuit. superomnes do¬
centẽs se intellexit: quia testimonia

Expanded text:
templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia
Abbreviated transcription (Latin):
autem ex altabit cornupopuli sui.¬
&ortus fuerit sol noster non iste
qui oculis uid&ur. & oritur super
bonos & malos. sed de quo dicitur
Nobis quitim &is dñm ori&ur sol
iustitiae & sanitas in pennis eius
ipse erit aestas nr̃a . modo fructus
ꝑhiber onum in radice non appareã
Attendis quasi aridas arbores ꝑhi

Expanded text:
«exaltabit cornu populi suortus fuerit sol noster: non iste qui oculis videtur, et oritur super bonos et malos ; sed de quo dicitur, «Vobis qui timetis Deum, orietur sol justitiae, et sanitas in pennis ejusIpsa erit aestas nostra. Modo fructus per hibernum in radice non apparent; attendis quasi
Abbreviated transcription (Latin):
fit&urꝓ non: Sed quia illum om¬
nia confitentur. Omnia clamant
Omnium pulcritudo quodam modo
vox eorum est confitentium dm̃¬
Ipse fecit. ipse regit. ipsius nutu
gub̵nantur. ipse trahicit momen¬
laudant illum. siue instatu siue
motu siue d&erra deorsum. siue
decȩlo sursum siue in u&ustate siue
in renouatione. Cum uides haec

Expanded text:
fitetur? Non; sed qua illum omnia confitentur, omnia clamant: omnium pulchritudo quodam modo vox eorum est, confitentium DIpse fecit, ipse regit, ipsius nutu gubernantur, ipse trajicit tempora, momenlaudant illum, sive in statu, sive in motu, sive de terra deorsum, sive de coelo sursum, sive in vetustate, sive in renovatione. Cum vides h
Abbreviated transcription (Latin):
nsigenus electĩ . regale sacerdoti¬
um gens scã populus adqui sitions
aborigine generis human vsq ad
huius scłi finem. In eis qui suo quoq
tempore hoc revixer̃. uiuunt. uic¬

Expanded text:
si genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, vic
Abbreviated transcription (Latin):
operatio: Quisquis igitur timore dĩ
casto. crucifixas hab& carnes suas. &
nulla carnali corruptus in lecebra fac̃
iudicium . opusq iustitiȩ. orare deb&
necalum niantib tradatur. Idest
netimendo per p&i mala. ad facienda
mala ꝑsequentib cedut: A quo enim
accipit uictoriã concupiscentie. neuo lun¬
tate ꝑtrabatur. Ab illo enĩ roborpati¬
entiae nedo lore frangatur: deniq¬

Expanded text:
ratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab illo etiam robur patientiae, ne dolore frangatur: q
Abbreviated transcription (Latin):
Idest oratio mea quȩfit inconspectu
tuo. ad propinqu& tibi prope est
enim dns̃ his qui tribulato sunt cor
de: Secundum eloquium inquit¬
tuum. damihi intellectũ. hoc est¬

Expanded text:
id est oratio mea, quae fit in conspectu tuo, appropinquet tibi. Prope est enim Dominus his qui obtriverunt cor . «Secundum eloquium tuum da mihi intellectum.»
Abbreviated transcription (Latin):
intellegi. destitutos omni ope & auxilio:
Destituta enĩ anima in scło. ipsa sibi spe¬
Habes amicũ. Si de illo presumpseris. &
dm̃ dimiseris: non es destitutus: habes
hȩc omã non inde p̃sumis. ñ inde suꝑbis
pupillus dĩ es &uidua dĩ. Lata uero¬

Expanded text:
tres? Destitutos omni ope et auxilio. Destituta anima in saeculo, ipsa sibi spehabes: si de illo praesumpseris, et Deum dimiseris, non es destitutus. Habes haec omnia; non inde praesumis, non inde superbis? Pupillus Dei es, et vidua Dei. Su
Abbreviated transcription (Latin):
rum unam domum difacit. &
unam ciuitatẽ. ipsa ẽ hierusalẽ:
hab& custodes. quomodo hab&
edificantes. laborant incusto
diendo. seduanus ẽ labor ipsorũ.
nisi ille custodiat. quiuid& co¬
gitationes

Expanded text:
ul unam domum Dei faciunt, et unam civitatem. Ipsa est Jerusalem. Habet custodes: quomodo habet aedificantes, laborantes utdiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui videt cogitationes
Abbreviated transcription (Latin):
Iuamdiuẽ . quibus inpendebant᷑¬
misericordia. non deficia mus in
ista erumna mutere semina. &¬
sicum fl&u seminauimus. tamen
cugaudio m&emus In illa enĩ
resurrectione mortuoru. recipi¬
& quisq manipulos suos. idest
fructũ seminis. coronam gaudi¬
orum & exultationis EXP¬

Expanded text:
uamdiu sunt quibus impendatur, non deficiamus in ista aerumna mittere semina. Etsi cum fletu seminamus, tamen cum gaudio metemus. In illa enim resurrectione mortuorum recipiet quisque manipulos suos, id est fructum seminis, coronam gaudiorum et exsultationis
Abbreviated transcription (Latin):
Si surgatis ante quã surgat lux
Necesse ẽ utinuanitate rema¬
neatis. quia intenebris eritis.
Surrexit lux nr̃a xp̃s. bonum
ẽ nobis ut surgamus post xp̃m¬

Expanded text:
Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit lux nostra Christus; bonum est tibi ut surgas post
Abbreviated transcription (Latin):
edit
aduocem corporis sui. scĩ scilic& po¬
puli sui : & in maculatũ fiericorsuõ
precatur hoc est cormembrorũ
suorum. Iniustificationes dĩ non

Expanded text:
edit ad vocem corporis sui, sancti scilicet populi sui, et jam immaculatum fieri cor suum precatur, hoc est cor membrorum suorum; in justificationibus Dei, non
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut quȩreres. Qui enim facile
recordatur dñs. qui semꝑ felix est.
& spe p̃senti gaud&.: Recedat spes
seculi. & accedat spes dĩ. sed ne inspe
deficiamus : Idẽ promissor erigens
nos. &tem perans ipsamala quȩ pa¬
timur.

Expanded text:
m quaerere. Quis enim facile recordatur Deum, qui semper felix est, et spe praesenti gaudet? Recedat spes saeculi, et accedat spes Dei; deficiamus, adest promissor erigens nos, et temperans ipsa mala quae patimur.
Abbreviated transcription (Latin):
Habent organa sua ciues hirłm̃. scrip¬
turam di: precepta & ꝓmissa di : &¬
meditationẽ quandã futuri sȩculi :
Sed cũ agunt in medio babyloniȩ. or¬
gana sua in salicib eius suspendunt :
Salices ligna sunt infructuosa. per¬

Expanded text:
Habent organa sua cives Jerusalem, Scripturas Dei, praecepta Dei, promissa Dei, meditationem quamdam futuri saeculi; sed cum agunt in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; e
Abbreviated transcription (Latin):
do illos uidemus. & tam steriles eos
inuenimus ut difficile nobis appa¬
reat in eis aliquid. unde possint du¬
ci ad fidem rectam. uel adbona opera.
pendimus organa nr̃a insalicibus.
Non enĩ dignos habemus qui organa
fructuosa. pasta tẽporalibus uolup¬
tatibus. tam quã fluminib: babyloniȩ¬

Expanded text:
do illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint duci ad fidem rectam, vel ad bona opera, pendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa fructuosa, pasta temporalibus voluptatibus, tanquam fluminibus Babyloni
Abbreviated transcription (Latin):
dicant duos quod ammodo popu¬
los alterum adu&us. alterum ad
nouum testamentũ ꝑtinentem
pisse dixit. Nota facere ea filuis
suis. non tamen eos cognouisse aut
fecisse : Sed ad hoc acceperunt
ipsi. ut cognoscat generatio alte¬
ra. quod illa non cognouit. filu¬
scilic& quinascentur & exsur¬
gent. Nam illi quinati sunt ñ
ex surrexer̃ quiasursum cor.
sed interra potius habuerunt :
Cum xp̃o enim exsurgitur. un¬
de dictum ẽ. Si conresurrexis¬
tis cum xp̃o quȩ sursũ sunt sapi¬
te : Et narrabunt inquit filiis
suis
Vt ponant in dõ spem suã¬

Expanded text:
dicant duos quodammodo poplos; alterum ad Vetus, alterum ad Novum Testamentum pertinentem: pisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terra potius habuerunt. Cum Christo enim exsurgitur: unde dictum est, Si exsurrexistis cum Christo, quae sursum sunt sapite . Et narrent, inquit, filiis suis, ut ponant in Deo spem sua
Abbreviated transcription (Latin):
Nullum maius donum prȩsta¬
re poss& d̃s hominib quamVt
uerbum suum ꝑ quod condidit
omnia facer& illis caput. & il¬
los eitamquam membra coap¬
tar& ut ess& filius dĩ. & filius
hominis. Unus dscum patre.
Vnus homo cum hominibus.
Vt quando loquimur ad dm̃de¬
precantes . non inde filium sepa¬
remus. & quando pcatur cor¬
pus filii non ase separ& caput
suum. Sitq ipse unus saluator
in nob. & or&ur anobis. Orat
enim pronob. ut sacerdos nr̃.
Orat in nobis ut caput nr̃m. Orat᷑

Expanded text:
Nullum majus donum praestare posset Deus hominibus, quam ut Verbum suum per quod condidit omnia, faceret illis caput, et illos ei tanquam membra coaptaret; ut esset Filius Dei et filius hominis, unus Deus cum Patre, unus homo cum hominibus: ut et quando loquimur ad Deum deprecantes, non inde Filium separemus; et quando precatur corpus Filii, non a se separet caput suum; sitque ipse unus salvator in nobis, et oratur a nobis: Orat enim pro nobis ut sacerdos noster; orat in nobis, ut caput nostrum; oratur
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ grecus hab& mar¬
tyria. quod tacendũ non fuit ꝓp̃ter
dulcissimũ martirũ nom̃: Qui ꝓcul
dubio quando tanta ꝑsequentium
crudelitas seuiebat: Ut eccła pau¬
lominus consũ mar& int̃ra. nullo
modo dĩ martyria custodirent. ni¬
si fier& eis quodhic oratũ est: scđm mi¬
sericor diam tuã uiuificame. Uiui¬
ficati enĩ sunt neamandouitam . nega¬
rent uitã: & negando uita. amit te¬
rent uita

Expanded text:
quae graecus habet, «Martyria.» Quod tacendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic oratum est, «Secundum misericordiam tuam vivifica me.» Vivificati sunt enim, ne amando vitam, negarent vitam, et negando vitam, amitterent vita
Abbreviated transcription (Latin):
Quia aedicauit dñs sion. & uide
Heia lapides uiui instructuram.
currite. non ruinam. aedificatur sion
edificatur. archa Cau&e dilu¬
uium. Aedificate Autem sion.
Videbitur ingloria sua. qui pri¬
mo uisus ẽ in in firmitate sua

Expanded text:
Quia aedificavit Dominus Sion in ivi lapides, currite in structuram, non in ruinam; aedificabitur Sion; aedificatur arca, cavete diluvium. Aedificata autem Sion videbitur in gloria sua, qui primo visus est in infirmitate sua
Abbreviated transcription (Latin):
sion. quia tempus miseren
Quod tem pus: Cum aut̃
uenit plenitudo tempo¬
ris. misit ds̃ filium suum
factum exmuliere factũ
sublege. Et ubi sion.
Ut eos qui sub lege erant
redimer&¬

Expanded text:
Sion, quoniam tempus ut Quod tempus? «Cum autem venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum, factum ex muliere, factum sub Lege.» Et ubi Sion? «Ut eos qui sub Lege erant redimer
Abbreviated transcription (Latin):
pater ignosce illis. quia nesciuñ
quid faciunt. De ipsa terra
uenit paries. tot milia creden¬
tium. & pr&ia rerum. suarum
ao pedes apostolorum ponentiũ¬

Expanded text:
«Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . De ipso pulvere venit paries tot millium credentium, et pretia rerum suarum ad pedes Apostolorum ponentiu
Abbreviated transcription (Latin):
dit qui rectum iudicat. Iufti¬
tiam uero facit. qui recte agit:
iustitiam faciunt in opere.¬
Quia ergo ds iustificat. Idẽ ius¬
tos facit. sanando eos abiniqui¬
tatibus suis. Sequitur oratio
Memento nr̃i dñe in bene pla¬
dest ut in eissi mus. In quib:¬
bene placitum ẽ tibi. qui a
non omnibus illis. bene placi¬
tum ẽ dõ: Uisitanos inquit

Expanded text:
dit, qui rectum judicat. Justitiam vero facit, qui recte agit. justitiam in operequia Deus justificat, id est, justos facit, sanando eos ab iniquitatibus suis, sequitur oratio, «Memento nostri, Domine, in beneplad est, ut in eis simus in quibbeneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos
Abbreviated transcription (Latin):
ea istabonaterrena sumere
Adõ. ut in eisflex udifflu¬
ant. siue ꝑuersa securitate
torpeant. Sed ideo eis diuina
misericordia haec omnia prȩ¬

Expanded text:
ea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia prae
Abbreviated transcription (Latin):
In eo quoddicit. quo
bonus quo in sȩculum miseri¬
cordia eius: Laus utique dĩ
est. atque in eius laude con¬
fessio: quamquam &iam cum
ta. cum dĩ laude confiteride¬
b&: nec aliter pia ẽ confessio
peccatorum. nisi non despe¬
rans. & poscens misericordia
dĩ: hab& ergo eius laudem
siue &iam inuerbis cum eum
bonum & miseri cordemdicit.:
siue insolo affectu. cum hoc
credit

Expanded text:
in eo quod dicit, «Quoniam bonus, quoniam in saeculum misericordia ejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum ta, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit
Abbreviated transcription (Latin):
Qũo memor fuit uerbi sc̃ĩ sui
quod habuit ad abraham pu¬
erum suum
Et eduxit populum suum in
exultatione & electos suos in
Et dedit illis regiones gentiũ
& labores populorum possider
Sedne hoc ipsum putar&uri
summum bonum. quod ifta
felicitas rerum temporalium.
populo dĩdataẽ: Continuo
eam adaliud
r&ulit
ubi sum mum bonum. opost&

Expanded text:
 memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit populum suum in exsultatione: et electos suos in Et dedit illis regiones gentium: et labores populorum possederne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: Ipse ẽ enim saluator mundi
in quo peccata dimittuntur.
& animȩ sanantur ut possint
custodire iudicium. & facere ius¬
titam: Quos cum beatos ẽẽ in¬
tellegerent . qui haec loquntur
Hȩc sibi consequenter orando
p&unt.

Expanded text:
tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ita interse coniuncti sunt. Ut
in illo qui precedit. commend&
populus dĩ. in electis eius.
Dequibus nulla querela fit:
populo irritauerunt dm̃
Nectamen &iam ipsismisericor¬
diam dĩ defuisse: dicuntur
aut̃ ista exeorum ꝑsona
qui ueniam conuersi pre¬
cantur & exempla comme¬
morantur illorum.. In quos
&iam peccatores. diues ap¬
paruit misericordia dĩ
IN CIPERGOISTEPSALM
SI CUT ILLI
ONFITEMINIDÑO

Expanded text:
ita inter se conjuncti sunt, ut in uno eorum qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela est, populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis misericordia Dei defuit. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantur illorum in quos etiam peccatores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo iste psalmus, sicut ille, Confitemini Do
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc inillud. Ques eorũ fetosae
abundantes in egressib suis. boues
eorũ grassȩ. Non est ruina maceriae
neq transitus neq clamor inplateis eoꝵ.

Expanded text:
ex hoc in hoc; oves eorum fetosae, abundantes in egressibus suis; boves eorum crassi. Non est ruina maceriae, neque transitus, neque clamor in plateis eo
Abbreviated transcription (Latin):
nis atq: sublimibus homo auersus
temporalia concupiscat. sapiatq
terrena. & hoc adõ p&it qđ ds̃
ipse p̃cepit. simili omnino senten¬
ticc. quainoratione dicimus. ne
nos inferas in temptationem. Tã¬

Expanded text:
nis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit quod Deus ipse praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem»
Abbreviated transcription (Latin):
quam potentes. rebus tempora¬
Quicum suꝑnȩ patriȩ Amore
opessuas pauperibus erogant.
nudam crucem. nudi seduntur
Celestissibi conuersationis domũ
piis operibus construnt. pro¬
fecto in spiritalis uitȩ studio
paserum doctores fiunt
Herodii itaq: domus dux ẽ eorũ.
quia in lustrisconuersi diuitis uir¬

Expanded text:
uli potentes rebus temporaQui cum supernae patriae amore opes suas pauperibus erogant, nudam crucem nudi sequuntur, coelestis sibi conversationis domum piis operibus construunt; profecto in spiritalis vitae studio passerum ductores fiunt. Herodii itaque domus dux est eorum, quia illustris conversi divitis vir
Abbreviated transcription (Latin):
Serui quidam illi gratis dant
quia gratis acceperunt. Gau¬
torum. Hoc enim illis prodest.
Non enim querunt datum. sed
requirunt fructum. Ex hila¬
ratio igitur faciei in oleo.
nifestatione. Unde dicit apłs.
Unicuique autem datur man¬
Gratia itaq: hominum ad hom¬
nes ꝑspicua adconciliandum
scm amorem. oleum dicitur
innitore diuino. Et panis
inquit cor. hominis confirm&.
Sic accipe depane. quomodo ac¬

Expanded text:
i sunt: gratis dant, quia gratis acceperunt. Gautris; hoc enim vobis prodest: non enim quaerunt datum, sed requirunt fructum. Quid est exhilaratio faciei in oleo? nifestationem; sicut dicit Apostolus: «Unicuique autem datur ae est hominum ad homines, perspicua ad conciliandum sanctum amorem, oleum dicitur in nitore divino: inquit, «cor hominis confirmat.» Ergo sic accipe de pane, quomodo ac
Abbreviated transcription (Latin):
Cumenim liber sim inquit ex
omnibus . Omnium me seruũ
feci. ut plures lucri faciam¬
Vt quid hoc
Ut educas panem d&erra. &ui¬
ra. dep&ro depaulo. Dec& eris
dispensatorib ueritatis. Audi
quia d& erra: habemus inquit
thesaurum istum. In uasisfic¬

Expanded text:
cum enim liber sim, inquit, ex omnibus omnium me seruum feci, ut plures lucrifactquid hoc? «Ut educat panem de terra.» Qura? De Petro, de Paulo, de caeteris dispensatoribus veritatis. Audi quia de terra: «Habemus,» inquit, «thesaurum istum in vasis fic
Abbreviated transcription (Latin):
lic& populorum. Cedri liban
potentes in seculo. & ipsi sati¬
abuntur. Peruenit enimpa¬
nis & uinum. & oleum xp̃i ad
senatores. Ad nobiles. ad reges.
libani. Sed quas planta uit
les Teles enim plantauit. Nã
& impii sunt cedri libani. quia
conter& dñs cedros libani. libanꝰ
Vi d&ur autem candidatio eẽ. sȩ¬
culi huius modonitentes. & ful¬
gentes in pompis suis. Sunt ibi
cedri. quas plantauit dñs. ipsi
satiabunt᷑. Nam plantatio inquit¬

Expanded text:
 Cedri Libani, potentes in saeculo, et ipsi satiabuntur. Pervenit panis, et vinum, et oleum Christi ad senatores, ad nobiles, ad reges; Libani, sed «quas plantavit» les; tales enim plantavit. Nam et impii sunt cedri Libani, quia, «Conteret Dominus cedros Libani» . Libanus videtur autem candidatio esse saeculi hujus, modo nitentis et fulgentis in pompis suis. Sunt ibi cedri Libani quas plantavit Dominus; ipsae satiabuntur quas plantavit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
sol: cum passus ẽ dñs. factȩ s̃
quȩdam tenebrȩ in apostolis.
deficiente spe illorum. quibus mag¬
primo
nus. & redemptor omnium uid ebat᷑ :¬

Expanded text:
sol, cum passus est Dominus? Factae sunt quaedam tenebrae in Apostolis, defecit spes eorum, quibus primo magnus et redemptor omnium videbat
Abbreviated transcription (Latin):
si ceruis. Cerui magni. spãles.
transcendentes cursu omnia
spinosaue prium. atq: siluarũ :¬
Qui ꝑfecit inquit pedesmeos.
celsa. statuens me. Teneant
montes altos. Alta precepta dĩ.
sublimia cogitent. Teneant
ea. quȩ multum eminent in
scripturis. iustificent᷑ insum¬

Expanded text:
simi cervis.» Cervi, magni, spirituales, transcendentes in cursu omnia spinosa veprium atque silvarum. «Qui perficit,» inquit, «pedes meos excelsa statuet me» . Teneant montes altos, alta praecepta Dei; sublimia cogitent, teneant ea quae multum eminent in Scripturis, justificentur in sum
Abbreviated transcription (Latin):
Benedicamus ergo ͦlaudemꝰ
eum qui rigat montes desupe¬
riorib suis. Unde ueni& in riga¬
tio ao terram. Inde & humilia
satiabuntur. Sequitur enim
Defructu operum tuorum sacia¬

Expanded text:
Benedicamus ergo Dominum, et laudemus eum qui rigat montes de superioribus suis. Inde veniet irrigatio ad terram, inde et humilia satiabuntur: sequitur enim, «De fructu operum tuorum satia
Abbreviated transcription (Latin):
olles & montes timores ter¬
rarums. Ualles autem uel con¬
ualles. humitates terrarum:
Noli contempnere humitates.
commendatur. Statim tamen
ut proluant aquȩ conuallem
se fecit. Non ego autem. sed gra¬
tia dĩ mecum. Non repugnatꝰ
ut qui sunt montes. sint & conual¬
les: Sic̃ enim montes dicuntur
propter spiritalem magnitudi¬
nem. Ita & conualles propter
sui sp̃s humilitatem. Non ego

Expanded text:
olles et montes, tumores terrarum sunt; valles autem vel convalles, humilitates terrarum. Noli contemnere humilitates; commendatur; statim tamen, ut profluant aquae, convallem se fecit: «Non ego autem, sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter sui spiritus humilitatem. «Non ego
Abbreviated transcription (Latin):
Producit quidem terra foenum
iumentis. & herbam seruituti
hominum. Sed uideo & alia iu¬
menta qͣuȩ significantur. cum
dicitur. boui trituranti õs non
infrenabis. Dicit enim ipsum
iumentum. Num quid enim
debubus. ꝑtin& ad dm̃. propt̃
nos ergo dicit scriptura. Hisitaq
iumentis. producit terra foenum.

Expanded text:
it terra fenum jumentis, et herbam servituti hominum. Sed video et alia jumenta Domini, quae significantur, cum dicitur, «Bovi trituranti os non infrenabis:» dicit enim ipsum jumentum, «Numquid de bobus pertinet ad Deum?» Propter nos ergo Scriptura dicit. Quomodo ergo producit terra
Abbreviated transcription (Latin):
honora scripturã dĩ. honora uerbũ
dĩ. &iã non apertum: differt pietate in¬
tellegentiã: Noli proteruus accusare.
aut obscuritatẽ. aut quasi ꝑuersitatẽ
scripturȩ. ꝑ uersum hic nihil est.
Obscurum aũ aliquid ẽ. non ut negetur.
aduersus obscura & dicere. Melius dice¬
humiliat usq ad terrã: rep̃hendunt in¬
tellegibilia terrena sensuri sunt: Quid¬
ergo debemus facere nos. si nolumus hu

Expanded text:
honora Scripturam Dei, honora verbum Dei, etiam non apertum; differ pietate intelligentiam. Noli protervus esse accusare aut obscuritatem, aut quasi perversitatem Scripturae. Perversum hic niobscurum autem aliquid est, non ut tibi negetur, adversus obscura et dicere: melius dicehumiliat usque ad terram? Reprehendunt gibilia, terrena sensuri sunt. ergo debemus facere nos, si nolumus hum