comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ substantia. s eoꝵ relationes. Q uamuis ile ꝑ ea
que subuingit. aꝑte oftencdat se ñ uitelligerre ħ mͥ du¬
as ꝑsonas ẽẽ cluas res. Nam cũ dic̃. si tres ꝑsone sunt
una tmñ res ⁊ ñ tres res. subiuingit. ħ se separatun. Uppe.
talem uidetur ꝓnuntiare separationẽ: que ꝓhibetur ee
simul in eodem patrẽ ⁊ filiũ. ꝑ hanc namq solam pu¬
tat se lib̾are patr̾e a omuinione in carnationis cũ filio.
Nam ꝑ illam separationẽ qua aliud ÷ ẽẽ patre̾. & aluro ẽẽ
filiũ. qm̃ alie sunt ab inuice̾ pat̾nitas ⁊ filiacio: si cre¬
dit unũ ⁊ solum dm̃ qui ẽ pat̾ & filiꝰ. ñ uidet patrem
.& filiũ posse separari. quin sint in eodem hoie simul.
Aut gͦ aliam separationẽ ꝑsonarũ patris & filii loquit᷑.
mo si simul sunt pat̾ ⁊ filus opinatur consequi patrẽ
ẽẽ participẽ incarnationis cum filio: aut si illam dicit.
frust᷑ laborat sic̃ iam dixi. qr xp̃iana fides ħ mͦ intelligit

Expanded text:
s; quamvis ille per quae subjungit, aperte ostendat se non intelligere hoc modo duas personas esse duas res. Nam cum dicit: Si tres personae sint una tantum res, et non tres res, subjungit, per se separatim. Quippe talem videtur pronuntiare separationem, quae prohibeat esse simul in eodem homine patrem et filium. Per hanc namque solam putat se posse liberare Patrem a communione incarnationis cum Filio. Nam per illam separationem, qua aliud est esse Patrem, et aliud esse Filium quoniam aliae sunt ab invicem paternitas et filiatio si credit unum et solum esse Deum, qui est Pater et Filius, non videt Patrem et Filium posse separari, quin sint in eodem homine simul. Aut ergo aliam separationem personarum Patris et Filii loquitur,mo si simul sunt Pater et Filius, opinatur consequi Patrem esse participem incarnationis cum Filio. Aut si illam dicit, frustra laborat, sicut jam dixi, quia Christiana fides hoc modo intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs cum filio incarnatꝰ ost. Widete quid auat iste
homo. quomͦ defantuat iste xp̃ianꝰ ficlem suam. Cer¬
ñ ẽ respontendũ auctoritate sacre scripture. quia aut
ei ñ credit. aut eam ꝑuerso sensu interp̃tat᷑. Quid enĩ
aꝑtius dicit scriptura sac̃. ꝗͣ quia ds̃ unꝰ & solus ẽ :
Ratione gͥ qua se defende nititur. eius error demonstran¬
dus est. Ut autẽ faciluis & breuius hoc faciam: loqͣr
tm̃ de patre filio. qm̃ he due ꝑsone suis ꝓpriis uocib
alie ab inuicẽ aꝑte designantur. Nam nom̃ sp̃c scĩ nõ¬

Expanded text:
s cum Filio incarnatus est. Videte quid dicat iste homo; quomodo defendat iste Christianus fidem suam. Cernon est respondendum auctoritate sacrae Scripturae; quia aut ei non credit, aut eam perverso sensu interpretatur. Quid enim apertius dicit Scriptura sacra, quam quod Deus unus et solus est? Ratione igitur, qua se defendere nititur, ejus error demonstrandus est. Ut autem facilius et brevius hoc faciam, loquar tantum de Patre et Filio; quoniam hae duae personae suis propriis vocibus aliae ab invicem aperte designantur. Na
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ꝓpͥa. ut patͥ genitor ł gignens. a. filio uerbũ uel
genitꝰ. his duob noĩb pat̾s scilicet ⁊ filii significant᷑.
Cum gͥ dicit hus duas ꝑsonas ee diias res: quero qͥd dicat
ibi ẽẽ duas res. an id qd omune ẽ illis. an ea que ꝓpͥa
sunt singła singłis. S si duas res ẽẽ dic̃ duo ꝓpͥa idẽ
una ⁊ sola res: suꝑflue ħ dicit. qr nemo xp̃ianꝰ ositet᷑¬

Expanded text:
ut est Patri genitor, vel gignens; et Filio Verbum, vel genitus; his duobus nominibus, Patris scilicet et Filii significantur. Cum igitur dicit has duas personas esse duas res, quaero quid dicat ibi esse duas res: an id quod commune est illis? an ea quae propria sunt singula singulis? Sed si duas res esse dicit duo propria, una et sola res: superflue hoc dicit; quia nemo Christ
Abbreviated transcription (Latin):
tiones euis: Beniq qui non pot̾ intelligere ali¬
quid ẽe hominem nisi indiuiduũ: nullatenꝰ iuitelliget
hominem nͥ humanã ꝑsonam. Omĩs enĩ indiuiduris
nam assũptam eẽ : Hec dixi. ne quis anteꝗ̃ sit idoneꝰ
altissimas de fide questiones p̃sumat discutere. aut si
p̃sumpserit: nulla difficultas aut impossibilitas uttelli¬
gendi ualeat illũ aueritate cui ꝑ fidem adhesit ex¬
cutere. lan ueniendũ est ad id ꝓpter quod incepimus.
Dicit sicut audio ille. qui tres ꝑsonas dr̃ asserere ẽte ue¬
litt tres angłos aut tres animas. Pagani defendunt le¬
gem suam. ludei defenclunt legem suam. gͦ e nos
xp̃iani debemus defendere fidem nr̃am. Audiamiis
quomꝰ iste xpĩanꝰ defendat fidem suã. Si inquit tres
ꝑsone sunt una tm̃ res & ñ sunt tres res una queq ꝑ
se sepuratim sic̃ tres angłi aut tres anime. ita tameia

Expanded text:
tiones ejus? Denique qui non potest intelligere aliquid esse hominem, nisi individuum; nullatenus intelliget hominem, nisi humanam personam. Omnis enim individuus nam esse assumptam? Haec dixi, ne quis antequam sit idoneus, altissimas de fide quaestiones praesumat discutere; aut, si praesumpserit, nulla difficultas aut impossibilitas intelligendi valeat illum a veritate, cui per fidem adhaesit, excutere. Jam veniendum est adDicit sicut audio ille, qui tres personas dicitur asserere esse velut tres angelos, aut tres animas. Pagani defendunt legem suam: Judaei defendunt legem suam: ergo et nos Christiani debemus defendere fidem nostram. Audiamus quomodo iste Christianus defendat fidem suam. Si, inquit, tres personae sunt una tantum res, et non sunt tres res, unaquaeque per se separatim, sicut tres angeli aut tres anim
Abbreviated transcription (Latin):
uoluinta tem ⁊ potesiatem sunt. ⁊ single ebine ⁊ tres
lionun dõ. quid isbi faciunt ille tres discordes res. que
neo nisi ꝑ alius inunitatẽ ꝯcordare possunt. ar ualeit
nee nohfretionem nes ad auxiliũ aligd utt ał. stt ualent.
am si unia suffint uoliuntas ⁊ potestas at ꝑfectionẽ &lia
que suut ille tres res quib indiget ds̃. aut aliqurd illis
me et dimuis eñĩ dm̃ nullo indigere. frust g sgtait᷑
ile tres res in do̾. utt si nec sole tres ille res. nec sola uo¬
luintas ⁊ potestas. s. hec omĩa simul ꝯfieiuntur dm̃i tm

Expanded text:
voluntatem et potestatem sunt et singulae, et binae, et tres simul, Deus; quid ibi faciunt illae tres discordes res, quae nec nisi per aliud in unitatem concordare possunt Deitatis, nec ad perfectionem, nec ad auxilium aliquod, ut Deus sit, valent? Nam si una sufficit voluntas et potestas ad perfectionem Dei: quae sunt illae tres res, quibus indiget Deus, aut ad quid illis eget? Credimus enim Deum nullo indigere: frustra igitur cogitantur illae tres res in Deo. At si nec solae tres illae res, nec sola voluntas et potestas; sed haec omnia simul conficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
lici fidẽ ont̃t in eccła ut eius auctoritate. cortigatł. nec usli alis
ciuttꝰ si qͥd cont᷑ erioiẽ respondet᷑ ostendit᷑. ut eius pruoeutia exa¬
imet᷑. Quaꝓpt̾ sic̃ nulli digniꝰ possũ: ita nulli libenciꝰ p̃sentem
tortate roboret᷑. Cũ adhuc in becei monasterio abbas essem.
ysoue st̃ una tantũ res. ⁊ ñ st̃ tres res una queq ꝑse separatumn

Expanded text:
li alii tutius, si quid contra errorem respondetur, ostenditur, ut ejus prudentia examinetur. Quapropter, sicut nulli dignius possum, ita nulli libentius praesenttoritate roboretur personae sunt una tantum res; et non sunt tres res unaquaeque per se separatim
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ aliquit dõ maĩ se posse intelligere. Transit gͥ eius in¬
tellectus ultͣ dm̃. qđ nullus fac̾e potest intellectꝰ
entiam. que uidetur nasci si tres ille ꝑsone sunt tres
res. Sic tñ inquit ut una triũ earũ rerũ sit uoluntas
& potestas. Hic querendũ ẽ an ille tres res scđm hoc qđ
separatim ab incucẽ intelligunt᷑. an scđm omunẽ uo.¬
luntatem ⁊ potestatem. an neq: sca millad solihoei fepa¬
tulig poterunt sine uoluntate ⁊ potestaten semy eor̃e

Expanded text:
Deo aliquid majus se posse intelligere: transit itaque ejus intellectus ultra Deum: quod nullus facere potest intellectus. endam, quae videtur nasci, si tres illae personae sunt tres res. Sic tamen, inquit, ut una trium earum rerum sit voluntas et potestas. Hic quaerendum est an illae tres res secundum hoc, quod separatim ab invicem intelliguntur; an secundum communem voluntatem et potestatem; an neque secundum illud solum, telligi poterunt sine voluntate et potestate. Semper enim
Abbreviated transcription (Latin):
destruatur fides nr̃a seđd̾m sensũ eius qui pittat con¬
sequi patrem eẽ cũ filio incarnatũ. si tina & ñ plures
sunt res in dõ ꝑsone plures : Si enĩ uera ẽ hec eius
consequientia: ñ solum hoc qđ de patre & filio dixi. s
in om̃ĩb trib ꝑsonis tanta sequetur ꝯfusio: ut quieqͥa
dens sint alii ab inuic̾e̾: sic̃ ostendi in pat᷑ ⁊ filio. Quare
Posito namq rem unã ẽe tres ꝑsonas: aut illut ñ sequetur
qd̾ diẽ. aut om̃ia illa simul que dixi ꝯsequent᷑. Simił
namq ẽ in om̃ib uis sapientie ꝯsequentie. Cur gͦ ꝑgit¬

Expanded text:
r fides nostra secundum sensum ejus, qui putat consequi Patrem esse cum Filio incarnatum; si una, et non plures sunt res in Deo personae plures. Si enim vera est haec ejus consequentia, non solum hoc quod de Patre et Filio, sed in omnibus tribus personis tanta sequetur confusio, ut quidquidens a Patre et Filio, sint alii ab invicem, sicut ostendi in Patre et Filio. Quare Posito namque unam rem esse tres personas; aut illud non consequetur quod dicit; aut omnia illa simul, quae dixi, consequentur: similis namque est in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
s ippetit aut uuttat qͥ debet. ita ñ ⁊ iniusto inustior. nͥ qͥ plꝰ aut̃¬
it amat aut ꝯce̾pnit qd̾ ũ debet. Sigͥ infantes nequeunt ostendi
tx ut aũm hñt aliꝰ alio magis ł minꝰ uelle qd̾ debent aut qdꝰ nͣ de¬
deit: uemo pot̾ ꝓbare q in infantib aliꝰ alio nascat᷑ iustior ł inuistior.
ant̃ gͥ nec iusti sua iusticia redde̾ uident᷑ insius infantib originalem
itusticũ leiuorẽ. nec iniusti in sius sua iniusticia gͣuuorẽ. Qua ꝑpt̃ si
prtotis incusti nec numero nec magnitudine quernt originale pec¬
catã suis infantib suo pecc̃o augere: iudet᷑ mͥ pecca pętentũ pꝰ adã
sias multa ⁊ magna beneficia corpis ⁊ aĩe impendi. ⁊ pp̃ petc̃a parentũ¬

Expanded text:
tat quod debet; ita non est injusto injustior, nisi qui plus amat aut contemnit quod non debet. Si igitur infantes nequeant ostendi, mox ut animam habent, alius alio magis vel minus velle quod debent, aut quod non debent; nemo potest probare quod in infantibus alius alio nascatur justior vel injustior. Pariter ergo nec justi sua justitia reddere videntur in suis infantibus originalem injustitiam leviorem, nec injusti in suis sua injustitia graviorem. Quapropter si parentes injusti nec numero, nec magnitudine queant originale peccatum suis infantibus suo peccato augere, videtur mihi peccata parentum, post Adfiliis multa et magna beneficia corpori et anime erogari, et propt
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si ipse non hret suum pecc̾m: non dampnaretur. Ita gͦ non per¬
tat iniquitatem adȩ. s suam. quanuis ideo dicatur portari quu
iniquitas illius peccati istius causa fuit. Re aũ causa que fat
inadam tit infantes inpeoe̾o nascuntur non ẽ. in aliis parentibi: &
non habet in eis humana natura potestatem quemadmodũ dit.
ut filii iusti ꝓpagentur. Quare non ita sequitur ut ꝓpecco isles
sit in infantib peccatũ sicut ꝓ pecco adȩ. Originale gͥ peccatuni¬
aliud intelligo quam qd̃ est in infante mox ut habet anitana¬
tionalem quicquid prius in corꝑe nondum sic animato factam le
bus naturaliter ꝓpagatis ee̾ equale. ⁊ õs qui i illo solo menantur.
natura ꝑ ꝑsonam magis peccatrix redditur. qtua cum perat ps¬
na quelibet: peccat homo. Hoc peccatum quod originals dics.
sud nteligire requeo ueistem infantb h ipsam qꝗ sup xosii factam

Expanded text:
Nam si ipse non haberet suum peccatum, non damnaretur. Ita ergo non portat iniquitatem Adae, sed suam, quamvis ideo dicatur portare, quia iniquitas illius peccati, istius causa fuit. Haec autem causa, quae fuit in Adam, ut infantes in peccato nascantur, non est in aliis parentibus, quia non habet in eis humana natura potestatem, quemadmodum dixi, ut filii justi propagentur. Quare non ita sequitur ut pro peccato illorum sit in infantibus peccatum, sicut pro peccato Adae. CAPUaliud intelligo, quam quod est in infante, mox ut animam habet rationalem; quidquid prius in corpore nondum sic animato factum sit bus naturaliter propagatis esse aequale, et omnes qui in illo solo moriuntur ita natura per personam magis peccatrix redditur, quia cum peccat persona quaelibet, peccat homo. Hoc peccatum, quod originale dico, ud intelligere nequeo in eisdem infantibus, nisi ipsam quam supra posui, factam
Abbreviated transcription (Latin):
caesitas q̃ humana nat᷑a sola ꝑse iusticiã recuꝑire neqͥt. ⁊ illa q̃ corpꝰ qͥ cor¬
ũpit agg̃uat ãiã. ut eandẽ iusticũ ñ acceptã in etate ꝑfecta sine atixilio
g̃e senire nec in infantib saltẽ intellig̾e queat ab illo semine sint aliene.
bele monstrar ualet. ꝑ unitatẽ ꝑsonalẽ assum̃tis ⁊ assũpte nate. si pꝰ necessi¬
as ila repellit᷑. qͣ ad satisfactionẽ ꝓpecẽis pͥmoꝵ ⁊ ꝑrimoꝵ parentũ astringi

Expanded text:
erare nequit, et illa qua corpus quod corrumpitur aggravat animam, ut eamdem justitiam nec acceptam in aetate perfecta sine auxilio gratiae servare, nec in infantibus saltem intelligere queat, ab illo semine sint alienae facile monstrari valet per unitatem personalem assumentis et assumptae naturae: si prius necessitas illa repel
Abbreviated transcription (Latin):
coienndi ũ erit emortiu ꝓpagandi st̃. ⁊ qͣsi ꝑsinilẽ iationẽ putanter
s̃ sert̃ĩ monstrit necessitate. Aliud enĩ ⁊ aleqͥd inatiditũ ⁊ mopĩnaibile.¬
i ut̾ incognctũ fic̾. ⁊ aliud natͣa aut etate̾ aut lałiq̃ tuitio debili¬
ettã sinire. ⁊ dsuũ opꝰ reuocare. Nam si adã ñ peccasset᷑ sicꝰ ipse ntasa
scartute nulla causa infirmaret᷑. sic nat̾a ꝓpangandi eteata in ilło.ͤs
dutindũ ut ũ dictt̃i÷ eiꝰ potestati sicbdita. nullo difit᷑ ã fud uut sit sisspe

Expanded text:
generandi jam erat emortua, propagati sunt, et quasi per similem rationem putantur omni peccati monstrat necessitate. Aliud est  incognitum facere: et aliud naturam aut aetate aut aliquo vitio debilitatam sanare, et ad suum opus revocare. Nam si Adam non peccasset, sicut ipse nulla senectute, nulla causa infirmaretur: sic natura propagandi creata in illo et ad utendum, ut jam dictum est, ejus potestati subdita, nul
Abbreviated transcription (Latin):
uit. ⁊ ꝑ pecc̃m mors. Sic̃ in adã om̃s peccauimꝰ qñ ille peccauit: ñ q tc̃
peccauimꝰ ipsi qͥ ñdũ eramꝰ s qr de illo fut̾i eramꝰ. ⁊ tc̃ facta ÷ illa necessi
ti. Simili mͦ de ĩmo̾ndo semine in iniqͥtatib ⁊ inpecc̃is ꝯcipi pot̾ hõ intil¬
ligi. ñ qd insemine sit ĩmũdicia pecc̃i. aut pecc̃m siue miqͥtas s qi ab ip¬
so semine ⁊ ipsa ꝯceptione ex qͣ incip̃ hõ eẽ accip̃ necessitatẽ ũ cũ hibdit
aminã rationalẽ habeat peccm̃ ĩmũdiciã. q̃ ñ ÷ aliut ꝙͣ pecc̃m ⁊ iniquitis.
Nã ⁊ si uitiosa ꝯcupiscentia generet᷑ infans: ñ tt̃ magis⁊ in semine cubpa q̃
÷ in sputo ł sanguine. si qͥs mala uolũtate expuit. aut de sanguine suo ali¬
qͥd emittit. Ñ ensi sputũ aut sanguis. s mala uolt̾itas arguit᷑. Piter gͥ qͦtꝰ¬
i ininfantib ñ statĩ ab ipsa oceptione sit pecc̾m. ⁊ uera sit̃ q̃ de diumasqo¬

Expanded text:
peccavit: non quia tunc peccavimus ipsi qui nondum eramus, sed quia de illo futuri eramus: et tunc facta est illa necessitti . Simili modo de immundo semine in iniquitatibus et in peccatis concipi potest homo intelligi; non quod in semine sit immunditia peccati, aut peccatum sive iniquitas; sed quia ab ipso semine et ipsa conceptione, ex qua incipit homo esse, accipit necessitatem ut, cum habebit animam rationalem, habeat peccati immunditiam, quae non est aliud quam peccatum et iniquitas. Nam etsi vitiosa concupiscentia generetur infans; non tamen magis est in semine culpa, quam est in sputo vel in sanguine, si quis mala voluntate exspuit, aut de sanguine suo aliquid emittit: non enim sputum aut sanguis, sed mala voluntas arguitur. Patet igit in infantibus non statim ab ipsa conceptione sit peccatum; et vera sint quae de divina Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
aib p̃dictis in qͥb om̃s alios hoĩẽs ꝯcipi posuerã. posset intelligi. Et de illa
Irecesitate q̃ recuꝑare iusticiã ꝗͣ deseruit humana nat̾a ꝑse neqͥt. ⁊ de

Expanded text:
tibus praedictis, in quibus omnes alios homines concipi posueram, posset intelligi: et de illa tibus praedictis, in quibus omnes alios homines concipi posueram, posset intelligi: et de illa quidem necessitate, qua recuperare justitiam, quam deseruit humana natura, per se nequit; et de
Abbreviated transcription (Latin):
ili ꝓpagationẽ nat̾alẽ datã ade st̃ gn̾ati. neq̃a posst̃ aut̃ debe̾nt eide qͦ
igmnꝰ in ꝯceptionis assimilari miracło. ut ab originał pecẽi uincło abso
en possint ostendi. Forsitan dicet aliqͥs. Si purꝰ hõ qͥ ds̃ ñ ee̾t potuit fieri
xeĩ sine om̃i pecẽoi ꝯtagione sic̃ dicis. cur necesse fuit dm̃ in carnari. cũ
ei uant ad ꝑficiendã sciꝑnã ciuitatẽ hoĩes simili miracło face̾: Ad quod
bedcł respondeo. lõ ds̃ factꝰ ÷ hõ qi ñ suffice̾t ad redim̃dos alios sic̃ in sepe¬
tͥto opuscło monstratũ ÷. hõ ñ ds. Idcirco etiã ñ fec̾ cot hoĩes tales. tq̃t
li madi ꝯdidisse ⁊ q̃si qͥ ñ bene fecisset correxisse uid̾t᷑. qͥ sũme sapientie
ĩ quenit de aliq̃ nat᷑a face̾. Nõ longe sup̃ inuestigare ꝓposui qͦmͦ semen
sĩptũ de uirgine in qͦ monstatũ erat nullũ c̾e̾ peccm̃. lib̾ũ a necessita¬

Expanded text:
pagationem naturalem datam Adae sunt generati, nequaquam possunt aut debent ei de quo agimus, in conceptionis assimilari miraculo, ut ab originalis vinculo sufficerent. Forsitan dicet aliquis: Si purus homo, qui Deus non esset, potuit fieri de Adam sine omni peccati contagione, sicut dicis, cur necesse fuit Deum incarnari; cum asarii erant ad perficiendam supernam civitatem, homines simili miraculo facere? Ad quod breviter respondeo. Ideo Deus factus est homo, quia non sufficeret ad redimendos alios, sicut in saepefato opusculo monstratum est, homo non Deus. Idcirco etiam non fecit tot homines tales, quot lam in Adam condidisse, et quasi non fecisset, correxisse videretur: quod summae sapientiae non convenit de aliqua natura facere. Non longe supra investigare proposui, quomodo semen sumptum de Virgine, in quo monstratum erat nullum esse peccatum, liberum a necessita
Abbreviated transcription (Latin):
tione ut sa ñ sit tͣnsiret similit̾ peccm̃ nec iã ee̾t. aut qd̾ dtu remanent
qd̾ fit nũꝗͣ deleret᷑ pecc̃m. S uidemꝰ pecc̃a sepe ⁊ ñ deleri actione de¬
leca. ⁊ deleri oꝑe ñ deleto. Quare nec actio q̃ tͣnsit nec opꝰ qͣ remanet ⁊ ali¬
qñ pecc̃m. Deniq si de actionib uolu̾tariis q̃ iniuste fiint argauntut.
m̃bra ⁊ sensi qͥb fiunt: responde̾ posst̃. Is̃ nos ⁊ potestatẽ q̃ in nob̾⁊ subit̾¬

Expanded text:
 peccatum, nec jam esset; aut quandiu remaneret quod fit, nunquam deleretur peccatum: sed videmus peccata saepe et non deleri, actione delata; et deleri opere non deleto. Quare nec actio, quae transit; nec opus, quod remanet, est aliquando peccatum. Denique si de actionibus voluntariis quae injuste fiunt, arguuentur membra et sensus quibus fiunt; respondere possunt: Deus nos, et potestatem quae in nobis est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfidẽ mũda fieri posset. Atq in ista oĩs necessitas mortis ⁊ cuilibet e¬
it. in oĩb que passꝰ ÷. Ut mͥ tudet᷑ de pecc̾o ꝗ originali sic̃ ꝓposas
sufficient᷑ ostensũ ÷ qͦmͦ ad hoĩe de uirgine ꝯceptũ nulla ratione adad¬
dere aparentib potuit. s potiꝰ uistꝰ ⁊ beatꝰ fieri ratione exigente abi¬
it. Qusa obrẽ qm̃ de iusto patre scd̾m dtuinã. ⁊ de iusta mat᷑ scd̾m btei¬
nã nat᷑a iustꝰ ab ipsa origine ut ita dictũ sit natꝰ⁊. ñ in congiae pa
origiali inuisticia ꝗͣ õs alii filii hnt a sua origine. uisticiã orignise¬

Expanded text:
fidem munda fieri posset. Atque in ista omnis mortis necessitas, et cujuslibet coriginali, sicut proposui, sufficienter ostensum est quomodo ad hominem de Virgine conceptum nulla ratione descendere a parentibus potuit; sed potius justus, et beatus fieri, ratione exigente, debuit. Quamobrem, quoniam de justo Patre secundum divinam, et de justa matre secundum humanam naturam, justus ab ipsa origine, ut ita dictum sit, natus est; non incongrue pro originali injustitia, quam omnes alii filii Adae habent, a sua origine justitia
Abbreviated transcription (Latin):
.In de peccattice parente iusta ꝓles rationabait᷑ gn̾ari ꝑ huiꝰ modi
ꝓpagationẽ neqͥret. si qr decelut ut illiꝰ hõĩs ꝯceptio de matre pues¬
ma fieret. Nẽpe decens erat ut ea puritate q̃ maior subdõ negͥ ⁊
ligi uirgo illa interet. cui ds̃ pat̾ unicũ filiũ quẽ de corde suo q̃s
sibi genitũ tanq̃ se ipsũ diligebat ita dare disponebat. ut nat̾alt &e ÷¬

Expanded text:
ente justa proles rationabiliter generari per hujusmodi propagationem nequiret: sed quia decebat ut illius hominis conceptio de matre purissima fieret. Nempe decens erat, ut ea puritate, qua major sub Deo nequit intelligi, Virgo illa niteret, cui Deus Pater unicum Filium suum, quem de corde suo aequalem sibi genitum, tanquam seipsum diligebat, ita dare disponebat, ut naturalite
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ b̾ ile ds ee̾t ꝯfidelũ. si pꝰ ab illo necessitas pecc̃i ⁊ cdebiti ade ⁊ ꝑrimoꝵ
ptentũ rationabilit̃ alienarct᷑. Incipi itaq querere q̃mꝰ ualeret hoc in¬
elis de necesfitate pecc̃i ⁊ d̾ebiti adȩ. ut de aliis pꝰea facilꝰ qͥ querebã
ioueniret᷑. ⁊ abundante gra illiꝰ de ciuꝰ ocepeionis agit᷑ mũdicia fac
t̃e. ut ñ mͦ ab oĩ pecc̃o ⁊ debito ⁊ necessitatib p̃fatis libũ cognosceret᷑.¬

Expanded text:
cessitas peccati et debiti Adae et proximorum parentum rationabiliter alienaretur. Incoepi itaque quaerere quomodo valeret hoc intelligi de necessitate peccati et debiti Adae; ut de aliis postea facilius quod quaerebam inveniretur: et abundante gratia illius de cujus conceptionis agitur , munditia factum est, ut non modo ab omni peccato, et debito, et necessitatib
Abbreviated transcription (Latin):
lt questio: tñ qr qͥ quieit᷑ ignorant. aliqͥd breuit̃ respondendũ ÷. Licet
paont̃ nichil sit absentia iusticiȩ. ⁊ uͥ deb⁊ eẽ iusticia ⁊ uͥ ñ debet ee.
funit tñ ds̃ recte pecc̃ores ñ ꝓ nichilo s pp̃ altiqͥd. qi it in p̾fato libͦ
dixi ⁊ debitũ sibi honorẽ que sponte reddere noluert̃ ab inutis eri¬
gt. ⁊ ne qͥd in ordinatũ sit in regno eiꝰ eos seꝑatĩ a custis ordine ꝯpe¬
inusitatis reꝵ hoc expostulat. Sic itaq cũ punit ds̃ ꝓ pecẽo q̃⁊ absen

Expanded text:
 quia quod quaerunt ignorant, aliquid breviter respondendum est. Licet pariter nihil sit absentia justitiae, et ubi debet esse justitia, et ubi non debet esse; punit tamen Deus recte peccatores non pro nihilo, sed propter aliquid, quia ut in praefato libro dixi et debitum sibi honorem, quem sponte reddere noluerunt, ab invitis exigit; et ne quid inordinatum sit in regno ejus, eos separatim a justis ordine compeuniversitatis rerum hoc postulat. Sic itaque cum punit Deus pro peccato, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
cunt᷑ intusta. Itẽ. Si pecc̃a e̾e̾nt: auferrent᷑ in baptismo. eũ õe pecca
abstergit᷑. qd̾ neqͥꝗ̃ fier palã ÷. Quare ñ÷ in eoꝵ ee̾ntia ulla inuisticia
s in uolũtate rationali illos mordinate sequente. Cũ em̃ ilł tefista
uolu̾tas c̃ delectando legi dĩ scd̾m int̾iorẽ hoĩem: tẽ÷ iusta uoltntas. Ins¬
ticiã enĩ ꝗͣ lex ubet. ⁊ legẽ dĩ dic̃ qi ad̾o ⁊ ⁊ legẽ ñtis qi ꝑm̃tẽ intellis¬

Expanded text:
ent, auferrentur in baptismo, cum omne peccatum abstergitur: quod nequaquam fieri palam est. Quare non est in eorum essentia ulla injustitia; sed in voluntate rationali illos inordinate sequente. Cum enim illis resistit voluntas, condelectando legi Dei secundum interiorem hominem; tunc est justa voluntas. Justitiam enim, quam lex jubet, et legem Dei dici
Abbreviated transcription (Latin):
ipsĩ rectitudinẽ aliqñ inueniri posset absq illa ꝗͣ ꝓspeximꝰ
lbtate: expecliret ut qd̾ clicis adderet᷑. S cũ dicta diffinitio
sic pfecta sit ex genere ⁊ differentiis. ut nec minꝰ aliqͥd clau¬
dat uec plusꝗ̃ illa ꝙ̃ querimꝰ lib̾tas: nichil illi addendũ aut
demendũ intelligi pot̾. Est enĩ potestas lib̾tatis genꝰ. Quod
au adclitũ ẽ seruandi. separat eã ab oñi potestate que ñ ẽ
seruanti. sic̃ ẽ potestas ridendi. aut ambulandi. Addendo
uͦ rectitutuiẽ. se creuimꝰ cã a potestate seruandi aurum.
⁊ qͥcq̃d ñ ẽ rectitudo. ꝑ additam̃tũ uoluntatis. segre gat᷑¬

Expanded text:
ipsam rectitudinem, aliquando inveniri posset absque illa quam perspeximus libertate, expediret ut quod dicis adderetur: sed cum dicta diffinitio sic perfecta sit ex genere et differentiis, ut nec minus aliquid claudat, nec plus quam illa quam quaerimus libertas, nihil illi addendum, aut demendum intelligi potest. Est enim potestas, libertatis genus. Quod autem additum est, servandi, separat eam ab omni potestate quae non est servandi, sicut est potestas ridendi aut ambulandi. Addendo vero, rectitudinem, secrevimus eam a potestati servandi aurum, et quidquid non est rectitudo. Per additam
Abbreviated transcription (Latin):
de nee ab alio a ccepta. que ẽ solꝰ dĩ. allia a dõ sicta ⁊ ieept
que ẽ angł oꝵ ⁊ hominũ. tãcta aũ suie accepta. alusesre
reetitudiñe q̃ seruet. alia carens. Habens. alia tenet septi¬
bilit̃. alia in sepabilit᷑. lla qͥ que separabilit̃ tenet. sut
angłoꝵ om̃iũ ante boni confirmarent᷑ ⁊ mali catlerent.⁊¬

Expanded text:
 nec ab alio accepta, quae est solius Dei; alia a Deo facta et accepta, quae est angelorum et hominum. Facta autem sive accepta, alia est habens rectitudinem quam servet; alia carens. Habens, alia tenet, sepaparabiliter; alia inseparabiliter. Illa quidem quae separabililer tenent, fuit angelorum omnium, antequam boni confirmarentur et mali caderent
Abbreviated transcription (Latin):
ac sa queras. cur homo cũ sol ab est magis dr̃ hr̃e potestatẽ
eũ sibi facere p̾sentẽ. Sic̃ enĩ etiã qñ sol ab est hñis in nob¬
lendi qua eã possumꝰ seruare p̃p se cũ eã hmñs. Et sic̃ qͣndo
nob nichil de est adiudendũ solẽ nͥ p̃sentia eiꝰ. tẽ solũ mͦ ha
bemꝰ illã potestatẽ ꝗͣ nob̾ fac̃ eiꝰ p̾sentia: sic tm̃ mꝰ qũ recti

Expanded text:
ac si quaeras cur homo cum sol abest magis dicitur habere potestatem est eum facere sibi praesentem. Sicut enim etiam quando sol abest, habemus in noblendi, qua eam possumus servare propter se, cum eam habemus. Et, sicut quando nobis nihil deest ad videndum solem, nisi praesentia ejus, tunc solummodo non habemus illam potestatem, quam nobis facit ejus praesentia;
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ seruandi rectitudinẽ uoluntatis p̃p ipsã rectitudiuẽ
etiã ipsa absente rectitudine. ꝗͣdiu ⁊ratio in nob̾ ẽ q̃ eã ua¬
lemꝰ cognoscere ⁊ uoluntas qͣ illam tenere possuinꝰ: Ex his
eñĩ constat pfata lib̾tas arbitrii .d. Satis fecisti intellectu eo
potestatẽ hanc seruanti rectitudinẽ uoluntatis rationali nate
beram fuisse qͥb inuitis rectitudo uoluntatis ñ poterat ause¬
berũ. cũ sepe rectã hñs hõ uoluntatẽ. ipłã rectitudinẽ inu¬
tus cogente temptatione deserat: o. Nemo illã desert isi
nolens pot̾ torqueri. occidi pot̾ inuitꝰ qi nolens pot̾ ocidi. uelle
aũ ñ pot̾ incttꝰ. qi uelle ñ pot̾ nolens uelle. Nã om̃is uolens. n¬

Expanded text:
atem servandi rectitudinem voluntatis propter ipsam rectitudinem, etiam absente ipsa rectitudine, quandiu et ratio in nobis est, qua eam valemus cognoscere; et voluntas, qua illam tenere possumus? Ex his enim constat praefata libertas arbitrii. DISC. Satisfecisti intellectui meo, potestatem hanc servandi rectitudinem voluntatis rationali naturberam fuisse, quibus invitis rectitudo voluntatis non poterat aufeberum; cum saepe rectam habens homo voluntatem, ipsam rectitudinem invitus, cogente tentatione, deserat? MAG. Nemo illam deserit, nisi nolens potest torqueri; occidi potest invitus, quia nolens potest occidi; velle autem non potest invitus, quia velle non potest, nolens velle; nam omni
Abbreviated transcription (Latin):
nulla uoluitas ante q̃ hiẽt rectitudinẽ potuit eã do ñ dan¬
ti lipeita cũ deserit acceptã. ñ pot̾ eã hͥ dõ redente re¬
qe. & maiꝰ miracłm existimo cũ ds̃ uoluntati desertam
redit rectitudinẽ: ꝗͣ cũ mortuo uitã reddit amissã. Cor¬
puis em̃ necessitate moriendo ñ peccat ut uitã ñꝙͣ recipi¬
it. uoluntas ds ꝑse rectitudinẽ deserendo meret᷑ ut illa
sanꝑ indigeat. Et siquis sponte mottẽ infert. ñ aufert
sibi q nt̃iꝙ erat amissurꝰ. q̃ uͦ uoluntatis reclitudiaẽ de¬
sirit. hoc abicit qd̾ ex debito somꝑ erat seruatutꝰ. d. Ue¬
nũ ualde uideo qdđ dicis de seruitute q̃ serutis. fit pecꝰ¬
eati qͥ fac̃ pecc̃m. ⁊ de impossibilttate recuꝑanti.: desertã
retitudiẽ nͥ ab eo aqͦ priꝰ data erat reddat᷑ ⁊ ut illã i

Expanded text:
nulla voluntas, antequam haberet rectitudinem, potuit eam, Deo non dante, capere; ita cum deserit acceptam, non potest eam nisi Deo reddente recipere. Et majus miraculum existimo, cum Deus voluntati desertam reddit rectitudinem, quam cum mortuo reddit vitam amissam. Corpus enim necessitate moriendo non peccat, ut vitam nunquam recipiat; voluntas vero per se rectitudinem deserendo, meretur ut illa semper indigeat. Et si quis sponte sibi mortem infert, non aufert sibi quod nunquam erat amissurus; qui vero voluntatis rectitudinem deserit, hoc abjicit quod ex debito semper erat servaturus. DISC. Verum valde video quod dicis de servitute, qua servus sit peccati, qui facit peccatum; et de impossibilitate recuperandi desertam rectitud
Abbreviated transcription (Latin):
aut com̃ntis ueritatẽ. ñ ẽ uerũ. Non enĩ cogit magis uelli
incicta. Non eni fortis ẽ aduolendũ ueritatẽ ꝗ̃ aduolenaũ
salittẽ.s fortiꝰ uult salutẽ. Pã si p̃sentẽ uideret głam et
sufficientiã ad seruandũ ueritatẽ hr̃e cerneret᷑. d̾. Aꝑte
hoc uidet᷑ cũ maiores uires exmberet aduolendũ salitẽ

Expanded text:
. Non enim cogitur magis velle invita. Non enim minus fortis est ad volendum veritatem, quam ad volendum salutem; sed fortius vult salsufficientiam ad servandam veritatem habere cerneretur. DISC. Aperte hoc videtu
Abbreviated transcription (Latin):
leti ẽ ꝙ dicis eos pose reciꝑe ꝑditã rectitudinẽ si redeatur.
s nos ilã libtat᷑ ꝙ̃ habicert̃ anteq̃ peccarent querimꝰ. eũ sine
dibio libri habebant arbitriũ. ñ illã q̃ nulłꝰ indigeret si nͥ¬
stant de his que intragasti. ad deserendũ aũ rectitudiñe endẽ¬
eos ub̾tate habuise ñ e uerũ. qr deserere uoluntatis reclitudi¬
ne est peccare. ⁊ potestatẽ peccandi nec lib̾rate nee parce ẽe¬
lib tatis fupꝰ mnonstrasti. Ad resum̃dũ &i ꝑse deserta rectitas¬
ñe libeate l accepuint. cũ adhoc illa rectitudo data sit ut

Expanded text:
 dicis eos posse recipere perditam rectitudinem, si reddatur: sed nos illam libertatem, quam habuerunt antequam peccarent, quaerimus, cum sine dubio liberum habebant arbitrium non illam, qua nullus indigeret, si nustant de his quae interrogasti. Ad deserendum autem eamdem reeos libertatem habuisse non est verum; quia deserere voluntatis rectitudinem est peccare, et potestatem peccandi, nec libertatem, nec partem elibertatis supra monstrasti . Ad resumendum vero per se desertam rectitudinem libertatem non acceperunt: cum ad hoc rectitudo illa data sit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati ꝑseuerandi in reetitudine potestatẽ. d. Sic̃ neqͣ
tioie ẽẽ tẽpcatione cũ ab illa suꝑatur affirmare. Nã si uo¬
luntas seruandi rectitudinẽ fortior eẽt ꝗͣ tẽptationis impe¬
tus: fotius illa uolendo qd tenet resisteret. ꝗͣ illa insiste¬
tet. hõ eñi aluinde scio me magis ł minꝰ fortẽ hr̃e uolũ¬
tatẽ. tͥ q magis ł minꝰ forttt̃ tiolo. Quapp̃ cũ minꝰ fortit̃
uolo qd debeo ꝗ̃ tẽptatio mͥ suggerit qd̾ ñ debeo. &s¬

Expanded text:
voluntati perseverandi in rectitudine potestatem. CAPUT VII. voluntati perseverandi in rectitudine potestatem. CAPUT VII. etiluntas servandi rectitudinem fortior esset quam tentationis impetus; fortius illa volendo quod tenet, resisteret quam illa insisteret. Non enim aliunde scio me magis vel minus fortem habere voluntatem, nisi quia magis vel minus fortiter volo. Quapropter cum minus fortiter volo q
Abbreviated transcription (Latin):
qsuiseamꝰ olle qo suggert. ñ tã possũ dr̃e qł sie nos unꝙ̃ op¬
smult uit qd̃ monent ncillatenꝰ nolle posimꝰ. m. Nescio
I posit dici. Si enĩ uult hõ intiri ut ñ sustineat mor¬
M i soruet uttã ad tẽpꝰ qͥs dicet imposibile uelle eũ n m̃tuz
it uttet et̾nã mortẽ ⁊ sine fine uiuat: Quap̃p ñ dubitare
debes hanc impotentiã seruandi rectitudinẽ ꝗͣ dicis in nc̃a
uduntate cũ teptationib consentimꝰ esse ex impossibilitate s
e dificultate. frequenti uãq usu diñs uos ñ posse aliqͥd nõ
ꝙ nob̾ c̃ impossibile. s. qi illud sine difficultate ñ possumus.
hec iũ difficultas ñ ꝑimit uoluntatis libertatẽ. lmpugnare
ũiq pot̾ in utta uoliuntatẽ. expugnare neqͥt in uitã. hoc gͥ
ꝗ̃ tatio ueritatis asserit. ⁊ impotentia ꝗͣ humanitas lir̃a sen¬
at. Sic̃ enĩ difficultas neq̃ꝗͣ uoluntatis int̾imit libertatẽ.
pot̾ tenere suã rectitudinẽ sine difficultate. ñ aufert eidẽ

Expanded text:
n tamen possum dicere quod sic nos unquam opprimant, ut quod monent nullatenus nolle possimus. MAG. Nescio quomodo possit dici. Si enim vult homo mentiri, ut non sustineat mortem et servet vitam ad tempus; quis dicet impossibile velle eum non mentiri, ut vitet aeternam mortem, et sine fine vivat? Quapropter jam dubitare non debes hanc impotentiam servandi rectitudinem, quam dicis in nostra voluntate cum tentationibus consentimus, non esse ex impossibilitate, sed ex difficultate. Frequenti namque usu dicimus nos non posse aliquid; non quia nobis est impossibile, sed quia illud sine difficultate non possumus. Haec autem difficultas non perimit libertatem voluntatis: impugnare namque potest invitam voluntatem, expugnare nequit invitam. Hoc itaquam ratio veritatis asserit; et impotentia, quam humanitas nostra sentit. Sicut enim difficultas nequaquam voluntatis interimit libertatem;  nisi quia non potest tenere suam rectitudinem sine difficultate, non aufert eidem
Abbreviated transcription (Latin):
unde illa ñ lit̾ia. aut eius abitrũ ñ lib̾ti dici possit.d. Opus
habeo ut qd̾ dicis aꝑias. qi clausũ mͥ ẽ . M. ẜ libũ arbitriã pec¬
cauit a postata angłs. siue pͥmꝰ homo. qi ꝑ suũ arbitriũ pecca¬
uit. qd̾ sic lib̾ũ erat ut nulla alia recogi peosset ad peccandũ.
& ideo iuste rep̾hendit᷑ qr cũ hanc hrẽt arbitrii sui lib̾tate. no
aliqua te cogente. ñ aliqͣ necessitate s sponte peccautt. Peocunt
aũ parbitriũ suũ. qd erat lib̾ũ. s. ñ ꝑhoc unde lib ũ erat .i. ppo¬
testate qua poterat ñ peccare ⁊ ꝑeccato ñ serure. s. ꝑ potestni
ꝗͣ habebut peccandi. qua nec ad ñ peccandi lib̾tatẽ uiuabat
nec ad peccanti seruitutẽ cogebat᷑. Qđ aũ consequi tͥ uidetur
qr si potuit seruis c̃e pecc̃i: potuit ei dnãri peccatũ. & io nec
illũ nec eiꝰ arbitriũ lib̾ũ fuisse. ñ ita ẽ. Et enĩ qui sue potesta

Expanded text:
unde illa non libera, aut ejus arbitrium non liberum dici possit. DISC. Opus habeo ut, quod dicis, aperias; quia clausum mihi est. MAG. Per liberum arbitrium peccavit apostata angelus, sive primus homo, quia per suum arbitrium peccavit, quod sic liberum erat, ut nulla alia re cogi posset ad peccandum; et ideo juste reprehenditur, quia, cum hanc haberet arbitrii sui libertatem, non aliqua re cogente, non aliqua necessitate, sed sponte peccavit. Peccavit autem per arbitrium suutestatem, 118 quia poterat non peccare, et peccato non servire; sed per potestatem quam habebat peccandi, qua nec ad non peccandi libertatem juvabatur, nec ad peccandi servitutem cogebatur. Quod autem consequi tibi videtur quia si potuit servus esse peccati, potuit ei dominari peccatum; et ideo nec illum, nec ejus arbitrium liberum fuisse: non ita est. Etenim qui suae potes
Abbreviated transcription (Latin):
łi uolunitas q̃ aliena potestas fine suo assensii scibicere nõ
pot : d. Nonne simili ratione possumꝰ dr̃e. uoluntatẽ eqͥ eẽ
lbdeiã. qr ñ appetitui carnis seruit ñ uolens: M. Nõ hie est si¬
milt. In equo nãq ñ ipsa uoluntas se subieit. s natalter
subiecta sems necessitate aippetitui earnis seruit. in hoĩe uͦ ꝗͣ
du ipsa uoluntas recta ẽ nec seruit nec subiecta ẽ eui ñ
debet. nec ab ipsa rectitudine tilla ui aliena auerit᷑. nͥ ip
si ciu ipsi ñ debet uolens consentiat quĩe consensũ ñ nat̃a¬
lt̃ nec ex necessitã łic̃ equcis s ex se apte uidet᷑ ht̃e. d.u¬

Expanded text:
 voluntas, quam aliena potestas sine suo assensu subjicere non potest? DISC. Nonne simili ratione possumus dicere voluntatem equi esse liberam, quia non appetitui carnis servit, nisi volens? MAG. Non subjicit, sed naturaliter subjecta semper necessitate appetitui carnis servit. In homine vero, quandiu ipsa voluntas recta est, nec servit, nec subjecta est cui non debet, nec ab ipsa rectitudine ulla vi aliena avertitur, nisi ipsa, cui non debet, volens consentiat: quem consensum non naturaliter, nec ex necessitate sicut equus, sed ex se aperte videtur habere.
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudinẽ constare uolendi: d. In illa que ẽ inftam̃tum
uolendi . M. Si qͦ scias uirũ ita fortẽ ut eo tenente taurũ
indomitã taurꝰ n possit se mouere. & cudeas eũdẽ uirũ
ita tenentẽ arietẽ ut ipse aries sese de manim eiꝰ ex cutiat.
pitabis ne illũ minꝰ fortẽ in tenendo arietẽ q̃ in tenendo tin¬

Expanded text:
rtitudinem constare volendi? DISC. In illa quae est instrumentum volendi. MAG. Si ergo scias virum ita fortem, ut eo tenente taurum indomitum, taurus non possit se movere: et videas eumdem virum ita tenentem arietem, ut ipse aries sese de manibus ejus excutiat, putabis ne illum minus fortem in tenendo arietem quam in tenendo t
Abbreviated transcription (Latin):
testatẽ uidendi. aut rem uisibilẽ posse uideri. aut lucẽ
enĩ solet impedlire uisũ: ñ obaliud dr̃ dare potestatẽ u¬
dendi cũ ñ impedit. ñ qi ñ aufert. Potestas aũ uideudi
sos siue ligatos ocłos habentes. ꝗͣtũ ad nos ꝑtinet uiden¬
di q̃libet iusibilẽ rem potestatẽ hm̃s. qͥd ꝓhibet nõ hr̃e

Expanded text:
testatem videndi; aut rem visibilem posse videri; aut lucem testatem videndi; aut rem visibilem posse videri; aut lucem enim solet impedire visum, non ob aliud dicitur dare potestatem vivendi, cum non impedit, nisi quia non aufert. Potestas autem vivendsos sive ligatos oculos habentes, quantum ad nos pertinet, videndi quamlibet rem visibilem potestatem habemus; quid prohibet nos h
Abbreviated transcription (Latin):
tes ñ minꝰ eas qͣntũ in nob̾ ẽ hr̃e dicim̃. Siẽ nuillũ instu¬
mentũ solũ sufficit. ad oꝑandũ. ⁊ tñ cũ desunt illa sine
quib instrum̃to uti nequimꝰ: instrumentũ nos ciu̾li¬
bet opis hr̃e sine falsitate fatemꝰ. Qđ ut in multis am¬
ħuisũ ht̃ . Eet tã si mons ab est. ⁊ dicis ei uide morte. re¬
norte E. si nichil uisui eiꝰ obsifet: t̃c sine dnbio monte
ncenti potestate hab̾et. d. Totũ hoc om̃ib notũ ẽ. d. Vli¬
le ẜ q potestas uidendi aliq̾d corpꝰ alia ẽ in uidente. alia
nie uidends. alia in medio .i. neq in uidente neq us
uidendo & ala que ẽ in medio alia ẽ in adiiuiante. ala
innon impesiente i. cũ nichil qd impeclire possit umnpe¬
dt÷ d. Nideo plane o. Quatuor gͥ iste potestates sit̃t
quaꝵ si una quelibet desit. alie tres nec single nec om̃s
simul aliqͥd possit̾t efficere. nec tñ absentib aliis negamꝰ
aut unũ qui tusũ ht̃ hab̾e uisũ ł instrum̃tũ suie po¬

Expanded text:
eas, quantum in nobis est, habere dicimur. Sicut nullum instrumentum solum sibi sufficit ad operandum; tamen, cum desunt illa sine quibus instrumento uti nequimus, instrumentum nos cujuslibet operis habere sine falsitate fatemur. Quod ut in multis animqui visum habet: et tamen si mons abest, et dicis ei, Vide montem, remontem: sed si nihil visui ejus obsisteret, tunc sine dubio montem videndi potestatem hab quia potestas videndi aliquod corpus, alia est in vidente; alia in re videnda; alia in medio, id est neque in vidente, neque in videndo: et ea quae est in medio, alia est in adjuvante; alia in non impediente, id est cum nihil quod impedire possit impedit. DISC. Video plane. MAG. Quatuor igitur istae potestates sunt, quarum si una quaelibet desit, aliae tres nec singulae, nec omnes simul aliquid possunt efficere: nec tamen, absentibus aliis, negamus aut eum qui visum habet habere visum, aut instrumentum sive po
Abbreviated transcription (Latin):
pugnare gr̃ę & p̃destinationi ⁊ p̾scientie dĩ: ipsib
dici. ⁊ hoc semꝑ habemꝰ: quomͦ aliqñ gr̃a indigemꝰ: Si aũ hoc ñ¬
semꝑ hnis. cur nob̾ imputat᷑ peccatũ. qñ sine lib̾o arbitrio pe¬
camꝰ : M. Libertatẽ arbitru ñ puto ẽẽ potentũ peccandi ⁊ ñ peru¬
di. Quippe si hec eiꝰ eẽt diffinitio: nec ds̃ nec angłi qui peccate
nequeunt liberũ haberent arbitriũ. qd nefas ẽ dr̃e.d. Quio¬
.mi. Qulaius differat liberũ arbitriũ hominũ a lib̾o arbitrio di
⁊ angłoꝵ bonoꝵ. diffinitio tñ huiꝰ libertatis in utrisq sedm
hoc nom̃ eadem debet ẽẽ. Licet enĩ animal differat ab am¬
mali suie substantialit̾ siue accidentalit: diffinitio tñ se¬
cłm nom̃ animalis om̃ib animalib ẽ eadẽ. Quap̃p̃ talem
opetet date difintione ibertatis atbitu. que nec plus nes m

Expanded text:
repugnare gratiae, et praedestinationi, et praescientiae Dei, ipsa dici, et hoc semper habemus quomodo aliquando gratia indigemus? Si au sine libero arbitrio peccamus? MAG. Libertatem arbitrii non puto esse potentiam peccandi et non peccandi. Quippe si haec ejus esset definitio, nec Deus, nec angeli, qui peccare nequeunt, liberum haberent arbitrium: quod nefas est dicere. DIMAG. Quamvis differat liberum arbitrium hominum a libero arbitrio Dei et angelorum bonorum diffinitio tamen hujus libertatis in utrisque, secundum hoc nomen, eadem debet esse: licet enim animal differat ab animali sive substantialiter, sive accidentaliter, diffinitio tamen, secundum nomen animalis, omnibus animalibus est eadem. Quapropter talem oportet dare diffinitionem libertatis arbitrii, quae nec plus nec m
Abbreviated transcription (Latin):
Ned ñ rationabiliꝰ asseri posse iudeti. m. an putas qd addct̃
minutt. ⁊ separatũ auget lib̾tatẽ. id aut lib̾tate ẽẽ aut par¬
ã lionrtatis : d. Non hoc putare possũ . oi. Pocestas g̃ peccandi
quadita tioluntati minuit eꝰ lib̾tatẽ. ⁊ si dematͥ auget:
et libtas &. nec pars lib̾tatis. d. hichil consequentias. M.¬
Noa gͥ ꝓtinet ad lib̾tatẽ arbitru qd̾ sic ẽ ext̾neũ alibtate. de
ꝗ̃ si ñ habuiset ñ peccasset. Quare si ꝑhanc potestatẽ que. sic¬
c̃ aliena alibo arbitrio peccauit ttͣq p̃dicta nat̾a. qͣmͦ dicemꝰ
eam peccasse ꝑ lib̾ũ arbitriũ: At si ꝑ libũ arbitriũ ñ pecea
uit. ex necessitate peccasse uidet᷑. Nempe aut sponte. aut ex
necessitate. Nam si sponte peccauit: qͦmꝰ ñ ꝑ lib̾ũ arbitrium:
Quare si ñ ꝑlibĩ arbitriũ. utiq ex necessiate peccase uidetur.
Est & aliud qł in hac potestate peocandi me mouet. Qui eñ¬

Expanded text:
utas, quod additum minuit, et separatum auget libertatem, id aut libertatem esse, aut partem libertatis? DISC. Non hoc putare possum. MAG. Potestas ergo peccandi, quae addita voluntati minuit ejus libertatem, et, si dematur, auget, nec libertas est, nec pars libertatis. DISC. Nihil consequentius. o pertinet ad libertatem arbitrii, quod sic est extraneum a libertate. DISC. quam si non habuisset, non peccasset: quare si per hanc potestatem, quae sic aliena est a libero arbitrio, peccavit utraque praedicta natura, quomodo dicemus eamvit, ex necessitate peccasse videtur. Nempe aut sponte, aut ex necessitate: nam si sponte peccavit, quomodo non per liberum arbitrium? Quare, si non per liberum arbitrium, utique ex necessitate peccasse videtur. et aliud, quod in hac peccandi p
Abbreviated transcription (Latin):
ł cẽptatio io dr̃ hoc facere siue uoluntatẽ ipss uunicer ⁊
arecltudine q̃ tenet abstrahere. qm̃ nͥ ꝓmitteret ei aliqus
aut in inaretut aufferre qd̾ magis ꝗ̃ ipsã rectitudinẽ uui
nullatenꝰ ipsa se ab illa q̃ aliq̃tenꝰ uult atierteret .o. Sie
planũ mͥ uidet᷑ qd dicis ut nichil contͣ posse dici existine

Expanded text:
 tentatio, ideo dicitur hoc facere, sive voluntatem ipsam vincere, et a rectitudine, quam tenet abstrahere; quoniam nisi promitteret ei aliquid aut minaretur auferre, quod magis quam ipsam rectitudinem vult; nullatenus ipsa se ab illa, quam aliquatenus vult, averteret. DISC. Sic planum videtur mihi quod dicis, ut nihil contra posse dici existime
Abbreviated transcription (Latin):
eĩ recliadiñe ⁊ ueritatẽ faciunt ⁊ continet᷑ hec ue¬
stas subisla ueritate. que ẽ in actione .d. Satis facisti
nͥ tua responsione ⁊ nolo te ampliꝰ morari. in hac de sensib
qui re ueritas sit intelligentia exceptis his que supͣ conspe¬
ctasunt. d. Quro illuo ẽẽ potest: m. an pitas aliquid ẽẽ
iliqͣn. aut alicubi. qd̾ ñ sit in sũma ueritate. ⁊ qd̾ inde ñ
ecpit qd̾ ẽ in q̃ntũ ẽ. aut qd̾ possit aluid eẽ.ꝗ̃ qd̾ ibi ẽ:¬

Expanded text:
continetur haec veritas sub illa veritate, quae est in actione. DISC. Satisfecisti mihi tua responsione, et nolo te amplius morari in hac de sensibusqua re veritas sit intelligenda, exceptis his quae supra conspecta sunt. DISC. Quid illud esse potest? MAG. An putas aliquid esse aliquando, aut alicubi, quod 112 non sit in summa veritate, et quod inde non acceperit quod est, inquantum est: aut quod possit aliud e
Abbreviated transcription (Latin):
otẽplati sumꝰ. D. Non alia p̃t̾ has nͥ illa que ẽ in reb onpo¬
reis. que multũ ẽ aliena ab istis. ut rectitudo uirge. o. li
quo illa tͥ uidet᷑ differre ab istis : d. Qaua illa uisu corper
cognosci pot̾. istas rationis capit ꝯtẽplatio. m. Nonne re¬
titudo illa corpoꝵ ratione intelligitur. p̃t subiectũ ⁊ cos¬
noscitur : Aut si de aliciꝰ corꝑis absentis linea lubiterut.
an recta sit. ⁊ monstrari pot̾ qi in nullam partẽ flectit᷑. nont

Expanded text:
contemplati sumus. DISC. Non alia praeter has, nisi illa quae est in rebus corporeis, quae multum est aliena ab istis, ut rectitudo virgae. MAG. In quo tibi illa videtur differre ab istis. DISC. Quia illa visu corporeo cognosci potest; istas rationis capit contemplatio. MAG. Nonne rectitudo illa corporum ratione intelligitur, praeter subjectum, et cognoscitur? Aut si alicujus corporis absentis linea dubitetur an recta sit, et monstrari potest quia in nullam partem flectitur, nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ão .ii. Si gͦ plutes st̃ ueritates scd̾m plures tes. plures qͦ
seit rettaudines . d. Noc qͦ ñ minꝰ certũ ẽ . m. Si scd̃m diter¬
sitates rerũ nedẽe ẽ ẽẽ diu̾sas reclitutines. utiq scdm res
ipsas hũt ẽẽ suũ eed̃t̃ rectitudines. & sic̃ res ipse in qͥb st̃
uariantꝰ sic qͦ rectitudines uarias ẽẽ necẽe ẽ. d. In una re in

Expanded text:
tates, secundum plures res, plures quoque sunt rectitudines. DISC. Hoc quoque non minus certum est. MAG. Si secundum diversitates rerum, necesse est esse diversas rectitudines, utique, secundum res ipsas, habent esse suum eaedem rectitudines: et sicut res ipsae, in quibus sunt, variantur, sic quoque rectitudines vari
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ qd ista diffinitio possit aptari sũme uisticie scđm qd̾ de
potestatẽ diuinitatis ant diuinã potestatẽ siue potente
diuinitatẽ. ci indiuinitate ñ sit aliud potestas qͣ duum¬
tas: tra ñ inconuenient̃ lm̃s ibi rectitudinẽ uolunts
sic conuenient dici posse uidet᷑. Sie enĩ non aliud ilłã si
ipsa seruat. nec ꝑ aluid s ꝑ se. ita n ppͣ aliud ꝗͣ ppͥse. m.¬
ltti passiuo p̃t̾ito participio eiusdẽ u̾bi.d. hunc uscim
hñis notissimũ. ut p̃titis participiis passuus utam᷑ ꝓ p̃sen¬

Expanded text:
tibi quod ista diffinitio possit aptari summae justitiae, secundum quod de potestatem divinitatis, aut divinam potestatem, sive potentem divinitatem cum in divinitate non sit aliud potestas quam divinitas; ita non inconvenienter dicimus ibi rectitudinem voluntatis, tam convenienter dici posse videtur. Sicut enim non aliud illam, sed ipsa se servat, nec per aliud sed per se, ita non propter aliud quamuti passivo praeterito participio ejusdem verbi. DISC. Hunc usum habemus notissimum, ut praeteritis 115 participiis passivis utamur pro praesen
Abbreviated transcription (Latin):
te el sigͥatio adt̃. Qũauis in quibdam enuitiationib
uise parabiles sunt iste due rectitudines sex uerttates. Ut
cũ diñs. homo aninal ẽ aut homo lapis ñ ẽ. Semꝑ eñ
hec affirmatio sig̾eat ẽẽ qd ẽ. ⁊ hec negatio ñ ẽe qđ ñ e.
nec illa possumꝰ uti adsig̾emdũ ẽẽ qd̾ ñ ẽ. semꝑ eñi homo
hr̃e ñ pot̃ postea dicemꝰ. d. Redi gͥ ad id qd incepisti qmi
sufficient᷑ mͥ int̾ duas ueritates orationes discreuisti. si ti
aliꝗ̃ eani ueritatẽ ostenderis hr̃e cũ m̃tit᷑. sic̃ dicis. o.
De uentate sigͥcationis de qͣ incepimꝰ interim ista sufficiãt.
Eadem enĩ ratio ueritatis ꝙͣ in ꝓpositione uocis ꝓspexime.
consit̾antu ẽ in om̃ib signis que fiunt adsig̾candũ aliqo

Expanded text:
nuntiationibus inseparabiles sint istae duae rectitudines, seu veritates: ut, cum dicimus: Homo animal est, aut, Homo lapis non est. Semper enim haec affirmatio significat esse quod est; et haec negatio, non esse quod non est: nec illa possumus uti ad significandum esse quod non est; semper enim homo potest, postea dicemus. DISC. Redi igitur ad id quod incoepisti: quoniam sufficienter mihi inter duas veritates orationis discrevisti; si tamen aliquam eam veritatem ostenderis habere, cum mentitur, sicut tu dicis. MAG. De veritate significationis, de qua incoepimus, interim ista sufficiant. Eadem enim ratio veritatis, quam in propositione vocis perspeximus, consideranda est in omnibus signis, quae fiunt ad significandum aliquid