comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
distrahat᷑ s ⁊ si sit aͣ possessõmi¬
nor uł nmꝰ ucilior pupillo in¬
ag̃ eã ub̾e distrahi qͣ maiorẽ ⁊
utiliorẽ  pͥmis gͥ quociẽs desi¬
d̾atur ab eo ut ꝑmittat distͣ¬
hi ipẽ q̃rered eum qͥ se instru¬
at de fortĩs pupilli nec nm̃i¬
ũ tutorib uł cͣatorib cred̾e qͥ
p̃cori solũt nccͣeio distrahi eẽ¬
possessones uł obligarĩ reqͥrat
qui noticiã nr̃ pupillariũ h̾eat
aut si nemo ĩueĩatur aut suspͣti

Expanded text:
distrahatur, sed si sit alia possessio minor vel minus utilior pupillo, magis eam iubere distrahi quam maiorem et utiliorem. In primis igitur quotiens desideratur ab eo, ut remittat distrahi, requirere debet eum, qui se instruat de fortunis pupilli, nec nimium tutoribus vel curatoribus credere, qui praetori solent necesse esse distrahi possessiones vel obligari. requiratqui notitiam rerum pupillarium habet, aut, si nemo inveniatur aut suspecti
Abbreviated transcription (Latin):
possit ex quaꝵ p̃cõ eri alieno sa¬
tisfiꝰ poisit si gͥ dep̃hũd̾it ñ pos¬
se aliũde exsolui quã ex p̃dioꝵ
distractone tẽ ꝑmiti distrahi
si mͦ urgeat crẽditor aut usu¬
raꝵ modꝰ ꝑend̾ eri alieno suade¬
ai ¶d̾ p̃tor estimare debebit
utͥm uend̾e pociꝰ au obligͣre ꝑ¬

Expanded text:
satisfieri possit. si igitur deprehenderit non posse aliunde exsolvi quam ex praediorum distractione, tunc permittet distrahi, si modo urgueat creditor aut usurarum modus parendum aeri alieno suadeat. Idem praetor aestimare debebit, utrum vendere potius an obligare p
Abbreviated transcription (Latin):
adriamis Ee ⁊ in eum qui electꝰ ẽ
ad estimandas tutoꝵ sat̃datõnes
actonem dandam si int̾ magrã¬
tus h ꝯuen̾it ut alt̾uis tiũ ꝑiculo
tutoies darentur gnẽtõnẽ pupillo
nõ preuidicare diuꝰ adriauꝰ ex. quẽtõ

Expanded text:
ripsit etiam in eum, qui electus est ad aestimandas tutorum satisdationes, actionem dandam. Si inter magistratus hoc convenerit, ut alterius tantum periculo tutores darentur, conventiones pupillo non praeiudicare
Abbreviated transcription (Latin):
cretũ ẽ nich egisse qd gͦ si p̃torĩ de¬
creu̾it uend̾e oblig̃re ue ꝑmitto
an possit lib̾ũ arbitriũ hrẽ qͥ faci¬
at ⁊ mag̃ est ut possit dũ mͦ sciamꝰ
p̃torẽ nõ recte ꝑtib suis frũctũ
debuit .n. statuere ⁊ elig̾e ut᷑m ma¬
g̃ obligͣre ã uẽde̾ ꝑniitta si obli¬
gnu̾it rẽ tutor sñ decͤto qͣuis obli¬
locꝰ ⁊tũc cũ tutor acceptã mutu¬
ã petiũa ei solu̾it qͥ so̾ pigͦreerat
creditor It̃ uidẽd̾ ẽ anͣobligͣre ei
rẽ possit ⁊ dicñd̾ ẽ si eãtẽ acceꝑit

Expanded text:
cretum est, nihil egisse. Quid ergo si praetor ita decreverit "vendere obligareve permitto ", an possit liberum arbitrium habere, qui faciat? et magis est ut possit, dummodo sciamus praetorem non recte partibus suis functum: debuit enim ipse statuere et eligere, utrum magis obligare an vendere permittat. Si obligavit rem tutor sine decreto, quamvis oblilocus, sed tunc, cum tutor acceptam mutuam pecuniam ei solverit, qui sub pignore erat creditor. Item videndum est, an et obligare ei rem possit: et dicendum est, si eandem sort
Abbreviated transcription (Latin):
nei fun̾t ⁊ pꝰea desierĩt sicut ⁊
ip̃e magr̃atus ꝓbe rec᷑aret ⁊̃ hãc
actõnem ita ⁊ heds młto instins
nouissiẽ nõ alias ait in h̾ecem
actonem dandam quãsi eindent̾
magratꝰ cũ munis ydoneis fide¬
etꝰ n magrãtib qͥtutorẽ de¬
d̾int rogo rescribas ntͣm ꝓ niri¬
l portõne actõ danda sitͦ an oꝑ¬
tõ sit eiꝰ qui pupils fuit cũ quo
potissimũ agat . Rx. si dolo fece¬
rut̃ magratus ut̾ minꝰ pupillo
da i solid̾ ẽ si cłꝑa dũcaxat eoꝵ
n dolo m id. fc̃m e̾ eqͥns eẽ exi¬

Expanded text:
esierunt, sicut et ipse magistratus probe recusaret hanc actionem, ita et heres multo iustius. novissime non alias ait in heredem actionem dandam, quam si evidenter magistratus cum minus idoneis fiden magistratus qui tutorem dederunt rogo rescribas utrum pro virili portione actio danda sit, an optio sit eius qui pupillus fuit, cum quo potissimum agat. respondit, si dolo fecerunt magistratus, ut minus pupillo da in solidum est: sin culpa dumtaxat eorum neque dolo malo id f
Abbreviated transcription (Latin):
acto pupillo relĩqui an cũ creditori¬
b ꝯcedi debat ⁊ probã actõm inter
pupillũ ⁊ creditoies pũs eẽ diuiden
abstentis ꝯtractũ ẽ ꝓu̾o reliuꝗͣtur
q̃ acto sũ dubio nõ pͥus ꝯpet qͣ pupil

Expanded text:
illo relinqui an creditoribus concedi debeat. et probatur actionem inter pupillum et creditores patris esse diuidendabstenti contractum est, puero relinquatur. quae actio sine dubio non prius competet, quam pupil
Abbreviated transcription (Latin):
statĩactõ ꝯpetit p̃tea si tutele iu¬
ditõ quis ꝯuẽĩet᷑ reputare pͭ id ꝗ
in rẽpupilli impendit sic erit ar
sũptꝰ qͥd gͦ si iudex ꝯpẽsatõnis eiꝰ
rõnem nõ hu̾it an qͣrio iudicõ ex¬
ꝑiri possit ⁊ utipͭ s si reꝓbata ẽ¬
ꝯttario iudicõ id sarcire ¶an iħ
iudicõ nõ tr̃ q̃ pro pupillo uł in
rẽ eiꝰ impensa sũt ueĩant uerũ ⁊̃¬
ea qͦ q̃ debebant᷑ alit̾ tutori ut p¬
ducendũ quid tñ si iõ exspͨtauit
qr tutor erat ⁊ iõ nõ exegit uide¬

Expanded text:
statim actio competit. Praeterea si tutelae iudicio quis conuenietur, reputare potest id quod in rem pupilli impendit: sic erit arbsumptus. quid ergo, si iudex compensationis eius rationem non habuit, an contrario iudicio experiri possitcontrario iudicio id sarcire. An in hoc iudicio non tantum quae pro pupillo uel in rem eius impensa sunt ueniant, uerum e, quae debebantur alias tutori, ut pducendum. Quid tamen si ideo exspectauit, quia tutor erat et ideo no
Abbreviated transcription (Latin):
añ impendit in rẽpupillarẽ mox
i usus suos ꝯũtit nõ uideb̾r ũtisse
ꝙͣtitatem qne cͦrit cũi in qͣtitate
sibi debita ut eiꝰ sũme nõ prẽt u¬
suras Usuras utrũ tm̃ ꝯseq̃t᷑ tã¬
diũ tutor ꝗͣ diũ tutor est an ⁊̃ pꝰfi
nitã tutelã uideamꝰ au ex moratã¬
cuiꝗ̃ si tñ fuit in sb̾a pupilli uñꝯ
lari nõ potuit sͥ souie qr deposita e¬

Expanded text:
in rem pupillarem, mox in usus suos uertit, non uidebitur uertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita, ut eius summae non praestet usuras. Usuras utrum tamdiu consequetur tutor quamdiu tutor est, an etiam post finitam tutelam, uideamus, an ex mora tacunia. Si tamen fuit in substantia pupilli unde lari non potuit sibi soluere, quia e
Abbreviated transcription (Latin):
pofuit induxit q iñ usñ ut faciliꝰ
tutores ãmĩstratõnẽꝰ ad acced̾ent
scientes pupillũ qͦ sͥ obligatũ fore
ex sua ãmĩstratõne quaꝗͣ n. sũ turo¬
ris auct̾ pupilli nõ obligñt᷑ nͨ iurẽ
suã tator obligͣre pupillũ possit at

Expanded text:
posuit induxitque in usum, ut facilius tutores ad administrationem accederent scientes pupillum quoque sibi obligatum fore ex sua administratione. quamquam enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur nec in rem suam tutor obligare pupi
Abbreviated transcription (Latin):
adiũctꝰ qͣuis suspecto pꝰulato nõ cõ¬
get᷑ tutele iudiciũ tutor susciꝑe qr tu¬
tor manet s ⁊ si fuit tutor ꝯfistatꝰ
adu̾sus fisꝯ dandã ẽẽ acłonẽ ꝯstat
ei qui loco eiꝰ cͦator datꝰ sit uł ꝯtuto¬

Expanded text:
adiunctus quamuis suspecto postulato, non cogetur tutelae iudicium tutor suscipere, quia tutor maneret. Sed et si fuerit tutor confiscatus, aduersus fiscum dandam esse actionem constat ei qui loco
Abbreviated transcription (Latin):
qr tͣdicũ ẽ pupilũ cum tutore suo tu
tele ag̾e nõ posse hactenꝰ uin e̾ si ead̾
tutela sit absurdũ .i. erat a tutore ã
sunt ẽẽ tutor ⁊ itm cepit eẽ sic ex pͥ¬
stiua ãmĩstratõne tutele debitorẽ pu

Expanded text:
raditum est pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse hactenus uerum est, si eadem tutela sit: absurdum enim erat a tutore ratsinit tutor et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae debi
Abbreviated transcription (Latin):
¶ħ ꝯcto l in duplũsit in simplo rei
ꝑsecucõnẽ ꝯtĩn nõ tota duplipen
stoꝵ agat᷑ inc̾to ħͥ qͣtũ ab adu̾sari¬
is debet᷑ tuton uł ꝓcͣator arbitratu
udicis cauend̾ ẽ ꝗ eo noiẽ eiꝰ absit
nit᷑ aũ nõ solũ pub̾tate si ⁊̃ morte
tutoris uł pupilli ¶ filiũfam̃ eĩaci¬
patũ si tutelã ãnũstrar ⁊̃ directo
ten̾ ił putat ¶ Si adis impubest¬
utele agat nͥ ꝯsummit  Cũr furiosit᷑¬

Expanded text:
 actio licet in duplum sit, in simplo rei persecutionem continet, non tota dupli poenstorum agatur incerto hoc, quantum ab aduersariis debetur tutori procuratoriue, arbitratu iudicis cauendum est, quod eo nomine eis absitnitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris uel pupilli. Filium familias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat. Si adhuc impubes tutelae agat, nihil consumitur. Cum furiosi c
Abbreviated transcription (Latin):
negocia euocatis affinb at amicis tu¬
tors p̃tor edcõ ꝓpositao cã cogͥta ⁊̃ ab
sente tutore uł remonend̾ eñ quidig¬
nꝰ tali nota uidebł dec̾net uł adĩgẽ¬
dũ curatorẽ ⁊ ita qui datꝰ erit expe¬
dii alim̃ta pupillo si uͦ nccria absen

Expanded text:
ia, euocatis adfinibus atque amicis tutoris praetor edicto proposito causa cognita etiam absente tutore uel remouendum eum, qui dignus tali nota uidebitur, decernet uel adiungendum curatorem: et ita qui datus erit, expediet alimenta pupillo. si uero necessaria absen
Abbreviated transcription (Latin):
caũs posse exist̾e qͥb sine rep̃hũsõne
tutor auctor sit pupuio addiminuẽ¬
dum decreto .s. int̾ueĩente ułuti si
mr̃ aut sorori que alit̾ se tueri nõ
possut tutor alim̃ta p̾stitit nã cũ bo¬
ne fid̾i iudiciũ sit nemo fer inqͥt aũ
pupillũ aut sb̾stitutũ eius q̃rentes

Expanded text:
 sine reprehensione tutor auctor fit pupillo ad deminuendum, decreto scilicet interueniente: ueluti si matri aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit: nam cum bonae fidei iudicium sit, nemo feret, inquit, aut pupillum aut substitutum eius querentes
Abbreviated transcription (Latin):
li .xi. E si tutor pupillo auctoritatẽ
ad mortis cãdonatõnẽ accõmod̾ au̾it
an tutele iuditõ teneat᷑ ⁊ ait teni
eũ. nam sicuti test̾i fact̾o inqͥt pupi
l ꝯcessa nõ ẽ ita nec mortie q cã do¬
natõnes ꝑmittende sũt s ⁊ si nõ cã¬
mortis douau̾it cutore auctore idẽ

Expanded text:
 si tutor pupillo auctoritatem ad mortis causa donationem accommodaverit, an tutelae iudicio teneatur. et ait teneri eum: nam sicuti testamenti factio, inquit, pupillis concessa non est, ita nec mortis quidem causa donationes permittendae sunt. Sed et si non mortis causa donaverit tutore auctore, idem
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾ito ad cog̾tõnem pͥncipalẽ proftũt
nͨ rei sue ꝓuide̾ nec ꝯsułe pupulo po¬
t̾it et sꝑat᷑ redire ⁊ ydoue̾ sit tutor
uͭ expediat aliũ adiũgi ⁊ pupilł alim̃¬
ta de resua postulet recte ꝯstituetur
ad ħ solũ ut ex re pupiuu alim̃ta expe¬

Expanded text:
cipalem profectus nec rei suae prouidere ne‹c› consulere pupillo potuerit et speratur redire et idoneus sit tutor nec expediat alium adiungi et pupillus alimenta de re sua postulet: recte constituetur ad hoc solum, ut ex re pupilli alimenta expe
Abbreviated transcription (Latin):
deb̾at id fac̾e ẽ erte nõ maledicet᷑si
legatariꝰ uł h̃s educatõnẽ retuset
test̾o sͥ iniũctã denegͣr ei actones
tese̾ exẽplo tutoris testo̾dati ꝗ ita
ñ si eẽt relicturꝰ ⁊̃ si educatõnẽ re¬
cusatrurũ scu nõ deuegab̾i ei acto
⁊ ita duꝰ sem̾̃us sepissiẽ statuit.¬
D̾ sfõ iudic̃ qͥ tutele cognoscit ꝯ¬
grunit reputatõnes tutoris nõ ĩpro¬
bãs admitt̾e utputa sidicat ĩpen¬
disse in alm̃ta pupulli uł discipli¬
nas motꝰ añ siquid̃ p̃tor arbit᷑tus
est issibi fuari d quẽ ptor statuit
siu̾o p̃tor nõ ẽ aditꝰ pro mͦ facłta¬
tũ pupillũ arbitͥo inditis d existi¬
mari nec n ꝑmittend̾ e̾ tutori tm̃
¶ s si pr̃ statuit alim̃ta ub̃is qͦs ħĩs
scͥpserit ea pr̃ando tucor reputare
pot̾it nͥ forte ultͣ uires facłtatũst

Expanded text:
male dicetur, si legatarius uel heres educationem recuset testamento sibi iniunctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris testamento dati: rum si esset relicturus, etiamsi educationem recusaturum sciret, non denegabitur ei actio, et ita dOfficio iudicis, qui tutelae cognoscit, congruit reputationes tutoris non improbas admittere, ut puta si dicat impendisse in alimenta pupilli uel disciplinas. Modus autem, si quidem praetor arbitratus est, is seruari debet, quem praetor statuit: si uero praetor non est aditus, pro modo facultatium pupilli debet arbitrio iudicis aestimari: nec enim permittendum est tutori tantum rr. Sed si pater statuit alimenta liberis quos heredes scripserit, ea praestando tutor reputare poterit, nisi forte ultra uires facultatium st
Abbreviated transcription (Latin):
pilł pretor ꝯpetit ut ipẽ mod̾etur
qͣmi sũmã tutores uł cͤatores ad ali¬
debeant mod̾ aũ prĩmõii spoctare
d cũ alim̃ta det̾renit ⁊ distatuere
tã mod̾ate ut nõ umu̾sũ redditũ
pĩuonii in alm̃ita dec̾nat s sꝑsit¬
abe̾ d dec̾nendo ⁊ mãcipia q̃ pup¬
stẽ ⁊ tectũ pupilli etatẽ ⁊̃ ꝯtẽpla¬
ri in qua ꝯstitutꝰ est is cuĩ dec̾nũt᷑¬

Expanded text:
pillis praetori competit, ut ipse moderetur, quam summam tutores uel curatores ad alidebeant. Modum autem patrimonii spectare debet, cum alimenta decernit: et debet statuere tam moderate, ut non uniuersum reditum patrimonii in alimenta decernat, sabere debet in decernendo et mancipia, quae pupstem et tectum pupilli: aetatem etiam contemplari, in qua constitutus est cui aliment
Abbreviated transcription (Latin):
d. pupuꝰ hĩs extitit ei cꝰ cutelam
tutorsuus gessat ex heditaria cã
cũ tutore suo he̾bit actõnen¶ Sitũ¬
eo rẽsaluã fore spopond̾int ⁊ si qͥs
extat defensor eiꝰ qui ꝑ atꝰ e̾ susciꝑe iu¬
diciũ tucele uł si qͥs sit cͤatortonis eiꝰ

Expanded text:
 pupillus heres exstiterit ei, cuius tutelam tutor suus gesserat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit actionem. Si tueo rem saluam fore spoponderint, et si quis existat defensor eius, qui paratus est suscipere iudicium tutelae, uel si quis sit curator bonis e
Abbreviated transcription (Latin):
uatꝰ nõ ad nutcetur ad lunã hr̃dita¬
tẽ de eo aut̃ qͥ centesimo ⁊ ocduage¬
simo so diẽ uatꝰ est ⁊ ypocrates scͥp¬
sit ⁊ ouiꝰ pius põtificib expsit iusto
ptũ cũiũr ip̃ĩus añ cẽtesimũ octu¬

Expanded text:
atus non admittetur ad legitimam hereditatem. De eo autem, qui centensimo octogensimo secundo die natus est, Hippocrates scripsit et divus Pius pontificibus rescripsit iusto ptum, cum mater ipsius ante centensimum oct
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃e nati nẽpos ex filio ꝑtis ex fi
a nob fu̾s aut̃ mei nepos ꝑtĩs qr
me prũũ magnũ applłãt frm̃so¬
int̾ se ꝯsob̾ni sũt ab uepos ptis
hii sũt ꝓnepotis ptis. filiꝰ ia. nẽ¬
potĩs ꝑtis ue nepos neptis filiĩ.
ex filio natiuł ex filiã nati. nep¬
te uł ex alionat᷑a ł ex filia acce¬
ꝑtis ut ad singłas ꝑs gradu descẽ¬
damꝰ sic filiꝰ nepos ꝑ uepos. ab ne¬
tis filiꝰ nepos ꝓueptis ab nepos

Expanded text:
matre nati neptis ex filio neptis ex fila nobis. fratris autem mei nepos neptisque me patruum magnum appellainter se consobrini sunt. abnepos, abneptis: hi sunt pronepotis proneptis filius filia, nepotis neptisve nepos neptis, filii ex filio nato vel ex filia, nepte vel ex filio nata vel ex filia acceptis, ut ad singulas personas gradu descendamus sic. filius nepos pronepos abnepos filius nepos pronepos
Abbreviated transcription (Latin):
placeat eũ statu recepto decessis
it tñ dicimꝰ succedẽtes cilib̾ossu¬
os exist̾e utputa au ogͣmi eũ cꝰ filiꝰ
ab hostib erat captꝰ uepos aũt
in cuntate mortuo filio arrogͣco
mortuo ⁊ caꝑtiuo ap̃hostes ꝓne¬
pos iste suꝰ hĩs mͥerit¶ Stiẽd̾ e aũt
nepotes ⁊ deinceps iͣtͣdũ ⁊̃ si ꝑentes
eos mortis tpi p̃cesserũt tm̃ posse
suos hr̃des existe qͣuis successõ in

Expanded text:
eat eum statu recepto decessissn dicimus succedentes ei liberos suos existere: ut puta adrogavi eum, cuius filius ab hostibus erat captus, nepos autem in civitate: mortuo filio adrogato, mortuo et captivo apud hostes pronepos iste suus heres mihi erit. Sciendum est autem nepotes et deinceps interdum, etiamsi parentes eos mortis tempore praecesserunt, tamen posse suos heredes existere, quamvis successio in
Abbreviated transcription (Latin):
t̾a alt̾ius filio nupsit nã ꝗ ex hus
mascłi nati sũt ĩuicẽ prũ sũt q̃
fenune. ĩuicẽ amite item mascłi
illa filio eiꝰ nupfit qui expĩe a dole¬
scñtis natierũt ex mr̃e puelle na¬
tos frĩs filios illi eos prũos ⁊ am¬
tas applłabut ¶ Anũculꝰ eͥ mr̾is fr̃¬

Expanded text:
ius filio nupserit: nam qui ex his masculi nati fuerint, invicem patrui sunt, quae feminae, invicem amitae, item masculi illa filio eius nupserit: qui ex patre adulescentis nati erunt, ex matre puellae natos fratris filios, illi eos patruos et amitas appellabunt. avunculus est matris fr
Abbreviated transcription (Latin):
cripto hr̃de de ub̾tate filiꝰ exhr̃d¬
tus morte obut at itascͥptꝰ hiso
biuifat hĩditatẽ nepos ex illo fi¬
lio susceptꝰ qno suꝰ hĩs eũt nepos
ni pr̃ uidebr᷑ obstitisse cꝰ pꝰ mortẽ
łima de fert᷑ hĩditas nͨ dici pt̃ hr̃¬

Expanded text:
cripto herede deliberante filius exheredatus mortem obit atque ita scriptus heres omisit hereditatem. nepos ex illo filio susceptus avo suus heres erit neque pater videbitur obstitisse, cuius post mortem legitima defertur hereditas. nec dici p
Abbreviated transcription (Latin):
pioni filiꝰ ⁊ħ ꝯtĩgit pr̃m uita cet̾m
si ille nõ eẽt nich ei ꝓdess assigͣcõ
ad diminuẽdꝰ iꝰ alt̾ius ꝓr̃õmi falii
posse aũt̃ ⁊ nepoti assigri c̾tũ est ⁊̃
potẽ possit qͣi dnos h̾eat in pt̃ate
at ⁊̃ ei qͥ inptãte recasurꝰ est assi

Expanded text:
tingit patrui vita: ceterum si ille non esset, nihil ei prodesset adsignatio ad deminuendum ius alterius patroni filii. Posse autem et nepoti adsignari certum est et potem, possit, quasi duos habeat in potestate, a
Abbreviated transcription (Latin):
miliã ad ꝗͣ ꝑ adoptõnẽ tenit ne¬
mo est illi cog̾tus p̃tͥ pr̃em eosue
qͥb agnascit᷑ affiuis aũt ei oĩno
in ea familia nemo ẽ is cui aqͣ⁊
ignis int̾idm̃ est aut aliqͦ mͦ capi¬

Expanded text:
miliam, ad quam per adoptionem venit, nemo est illi cognatus praeter patrem eosve, quibus adgnascitur: adfinis autem ei omnino in ea familia nemo est. Is cui aqua et igni interdictum est aut aliquo modo capi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝵ aui bo pom̃ pet̾e possit q̃ro ansi
ticia pzõni filia iactat ticiũ pr̃e
suũ priꝰ quã moreret᷑ lrãs ad se fe¬
cisse quib adiecisset ꝑ lib̾tos su¬
os maleficũs appetitũ eas q lrãs
secuta pꝰ mortẽ pñs ub̾tos accͦauͭ¬

Expanded text:
ionem petere possit. Quaero, an, si Titia patroni filia iactat Titium patrem suum, priusquam moreretur, litteras ad se fecisse, quibus adiceret per libertos suos maleficiis appetitum easque litteras se secutam post mortem patris libertos accu
Abbreviated transcription (Latin):
datis he̾ant᷑ tñ nõ eousq sileuciũ
prĩs eis noc̾e deb̾ent a bonis lib̾to¬
cenoł ꝙ nero de eo qͥ lib̾tum eff
di. effracte᷑ cͥmine accꝰatꝰ sit ex qͦ
siprobaret᷑ in metallũ dap̃natꝰ¬
eẽt denegandam bo. pom̃¬

Expanded text:
datis habeantur, tamen non eo usque silentium patris eis nocere debere, ut et a bonis liberto Quaero de eo, qui libertum effrdi effracturae crimine accusatus sit, ex quo, si probaretur, in metallum datus esset, denegandam bono
Abbreviated transcription (Latin):
in q̃ aiauersũ est sua morte dece¬
ssiss eripiend̾ nõ est si reliꝗͣ ꝑ tem
bonoꝵ que ad mãumnissorẽ seͤ oui¬
li uõ ꝑtineat fisco eẽ uẽdicãdã pla¬
c ead̾ seq̃tur in louis eoꝵ qui mẽ¬
tu acc᷑atõnis mortẽ sibi ꝯsciu̾unt
aut fug̾nit que in bonis dãpnatoꝵ¬

Expanded text:
sua morte decessisset, eripiendum non est. sed reliquam partem bonorum, quae ad manumissorem iure civili non pertineat, fisco esse vindicandam placet. Eadem servantur in bonis eorum qui metu accusationis mortem sibi consciverint aut fugerint, quae in damnato
Abbreviated transcription (Latin):
bita accepta ⁊ ad legata cẽꝑare ⁊
lib̾tatẽ impone̾ nõ cogr᷑ suũ for¬
te de se male mitũ cogatur maũ¬
mitt̾e qͥd gͦ si solo h̾ide eod̾ insti¬
tuto idem lib̾tus pecierit si sb̾sti¬
tutũ he̾bit eq̃ decreti rem ediũ
poc̾it ꝓced̾e ut accepta debita por¬
at ita ut si foite fuꝰ redimi potu¬
isset prãretur lib̾tas cessãte uͦ
sb̾stitutõne prõnũ hĩditatẽ lib

Expanded text:
bita accepta et legato temperare et libertatem imponere non cogi, ne servum forte de se male meritum cogatur manumittere. quid ergo si solo eodem herede instituto idem libertus petierit? si substitutum habebit, aeque decreti remedium poterit procedere, ut accepta debita porat ita, ut, si forte servus redimi potuisset, praestaretur libertas: cessante vero substitutione patronum hereditatem lib
Abbreviated transcription (Latin):
si feciss in t᷑pilianũ m̃cidiss al¬
terũ nõ facile impetret᷑ cͥte siab¬
solucõne puͤdata repetit iã ma
na aut suppliciũ hu̾it ant exiliũ
ꝗ sit᷑ uice reꝑtatõuis ut si cͥiuitas
anuttit᷑ si tũ qͥs lib̾tũ eo cͥmine

Expanded text:
si fecisset, in Turpillianum incideret, alterum non facile impetretur. certe si abolitione publice data repetit iamiam na aut supplicium habuit aut exilium, quod sit vice deportationis, ubi civitas amittitur. Si tamen quis libertum eo cri
Abbreviated transcription (Latin):
se demũ alt̾ uastatur młto mag̃
pomip̃ ait̃ amissũ huic iũgi utili¬
betur Nicħ̾ aut̃ int̾est utrã ipĩ ꝑ¬
nuitat prõno aneis quiĩ ptãtẽ ciꝰ
legatus sit poste eũ lib̾ari ex hac
lege nã uiũ est prõno eũ expio¬
misisse quãuis p̃rono nõ debebat
nũc ꝗ si ab nutõ telegante pr̃o¬

Expanded text:
se, deinde alter nascatur, multo magis Pomponius ait amissum huic iungi, uti liberetur. Nihil autem interest, utrum ipsi promittat patrono an eis qui in potestate eius legatus sit, posse eum liberari ex hac lege: nam verum est patrono eum expromisisse, quamvis patrono nunc non debeat: quod si ab initio delegante p
Abbreviated transcription (Latin):
uid̾i se p̃staturũ ꝗ aliꝰ possidet cũ
actõne mandati ꝯscqͥ possit ita ut
aut ip̃e piõno restituat aut eũ cũ
qͥd .n. dicemꝰ si is qͥ iuire int̾positꝰ est
nichi dolo fecit nõ dubitaturꝰ qͥ noĩ¬

Expanded text:
id praestaturus quod alius possidet, cum actione mandati consequi rem possit, ita ut aut ipse patrono restituat aut eum cum quid enim dicemus, si is, qui in re interpositus est, nihil dolo fecit? non dubitabimus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
quid p̃cor ei denegare possessori¬
as actõnes dereat si fraudẽ edcõ
eiꝰ fac̾e noluit ut p̃tõ lib̾iore ꝑce¬
ꝑto uł tacita ptĩone ⁊̃ hr̃ditatis
ex institutõne delate ꝯmodũ ⁊¬

Expanded text:
quid praetor ei denegare possessorias actiones debeat, si fraudem edicto eius facere voluit, ut pretio uberiore percepto vel tacita pactione etiam hereditatis ex institutione delatae commodum
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ũdiq pĩonus suũ int hͥeat
ĩmunitũ  pr̃onꝰ hĩs institut᷑ leg¬
to ei fuo ꝑ quẽ suppleret ᷑ debita
si exboĩs q̃ mortis tp̃r fu̾t debi¬
tam̃ ꝑtem dedit lib̾tus in hr̃dita¬

Expanded text:
ut undique patronus suum ius habeat imminutum. Patronus heres institutus legato ei servo, per quem suppleretur debita Si ex bonis, quae mortis tempore fuerunt, debitam partem dedit libertus in heredita
Abbreviated transcription (Latin):
gatariũs debeatur pp̃ incertũ
hodie aut̃ sõsimile aliquid fit
ni fid̾igiussis cũ dr᷑ lex faltidia
loꝯ bre arbiter dari sol ad m̃¬
eundꝰ. qͣuantitatem conoꝵ tã¬
et si unus aliquis modicũ fide
io ꝑsequatur que ꝯputatõ pre¬
uidicare non debet cetis qui ad
arbitriũ missi nõ sunt solet tũ
ciari fidiꝯmissariss ut fidicom¬
missarii ueniant ad arbit᷑m
ibi q cam suam agant płiuz¬
⁊ de creditorib ut de ere aueno
gataruũs item in fid̾iꝯmissarũt
ut si offerat utegrũ qd̾ relic¬
tum est hr̃s desid̾ans caue̾ sibi
hat stipłatõne audiatur oilẽ¬
gata quedam die p̾senti reu
cta sũt quedam cõ condicõne
interponẽda erit ista stipłatõ
pp̃ iegata ꝯditõnalia dum¬
modo ea legata que p̃senci¬
a sint integra soluantur in¬
ł deni scribit sĩ pure ⁊ sub cõ¬
dicione legata funt non exist¬
ente couditõne lȩx falc̃ locun
h̾eat non alit̾leg̾atoꝵ que pͣ¬
e data sũt actõnendare tete

Expanded text:
s debeatur propter incertum. Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis. Cum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi unus aliquid modicum fidesequatur: quae computatio praeiudicare non debet ceteris, qui ad arbitrum missi non sunt. solet tamen tiari fideicommissariis, ut ueniant ad arbitrum ibique causam suam agant, plerumque et creditoribus, ut de aere alieno gatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum quod relictum est heres desiderans cauere sibi hac stipulatione, audiatur. Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub condicione, interponenda erit ista stipulatio propter legata condicionalia, dummodo ea legata, quae praesenti sint, integra soluantur. Iulianus denique scribit, si pure et sub condicione legata fuerint ne exsistente condicione lex Falcidia locum habeat, non aliter legatorum, quae pure data sunt, actionem dari debere,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnis tabłis fiat au in pupillari¬
b an ini utrisq et enĩlegẽ falc̃
semel eẽ admittẽdam ⁊ si duplex
ꝑsona pupilli tutele actio hĩdi
pupilli adu̾sus tutorem compe¬
tit s ut pomp̃ ait ⁊ ip̃i pupillo
⁊ br̃di eius poterit cõmitti stip¬
ulatio ipi qͦ casu uuo eo fai¬
cidia incipit loꝯ hĩe de tutele
qͦ actõne idem scribit Marc̃
ait qui quadrĩgñta nĩ bonit
instituit es q so̾sticui ticiũ ⁊ sẽ¬

Expanded text:
is hoc fiat an in pupillaribus an in utrisque: etenim legem Falcidiam semel esse admittendam, etiamsi duplex  persona pupilli, tutelae actio heredi pupilli aduersus tutorem competit. sed ut Pomponius ait, et ipsi pupillo et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi quo casu uiuo eo Falcidia incipit locum habere. de tutelae quoque actione idem scribit. Marcellus ait: qui quadringenta in bonis instituit eique substituit Titium et Se
Abbreviated transcription (Latin):
si iusta cã eẽ uidebr᷑ nam miqũ
erat oĩ modo caueri nond̾ illa¬
ta ꝯtrouersia lictis cũ possint
ei elusorie mimine fieri ideo¬
q eam rem pietor ad cogni¬
tõnem suam reuocat¶Si duo
ex test̾o hĩditatem in solidũ
Sibi uendicent forte qi eiusd̾
nominis sunt tam in possessorẽ
quam in petitorem ꝯpetũt ac¬
tiones ⁊ credicorib ⁊ legata

Expanded text:
si iusta causa esse uidebitur: nam iniquum erat omnimodo caueri nondum illata controuersia litis, cum possint ei lusoriae minae fieri: ideoque eam rem praetor ad cognitionem suam reuocat. Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi uindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem quam in petitorem competunt actiones et creditoribus et legata
Abbreviated transcription (Latin):
ffric̃ Dui quadringñta hebat
cic. legauit deinde fundũ tibi
dignum .c aureis sb̾ hac condi¬
tõne legauit silegi falc̃ in te¬
stamento suo locus non eẽt q̃

Expanded text:
 Qui quadringenta habebat, trecenta legauit: deinde fundum tibi dignum centum aureis sub hac condicione legauit, si legi Falcidiae in testamento suo locus non esset: q
Abbreviated transcription (Latin):
uelit sic ꝯsequet᷑ si quo ampliꝰ ie¬
gaui uł legauo quã ꝑ legẽ falẽi
cebit tc̃ quantum ad supplend̾ a
quadrantem deduci o ex eolega¬
toqd̾ ticõ dedi hr̃s mẽus d.apnax
esto dare quiducenta in bonit᷑
relinq̃bat legauit m. c presen
die rõ ita hñoa erit hrdi ut

Expanded text:
uelit, si‹c› consequetur: 'si quo amplius legaui uel legauero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet, ex eo legato quod Titio dedi heres meus damnas esto dare'. Qui ducenta in bonis relinquebat, legauit mihi centum praesentidiae ratio ita habenda erit heredi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ideamus an stipłatõ qua quã
aniplius ꝑ falcidiam ceꝑit lĩ¬
cu̾it dari adu̾sus eũ nõ suffici¬
at qui legatũ aui restituere
cuitu sb̾lato h̾rdi caui s ⁊ lega¬
tario p̃tea cauendum est si ut
surum ut suffice̾ possit ad p̃stã¬

Expanded text:
ideamus, an stipulatio 'qua amplius per Falcidiam ceperis licuerit dari' aduersus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere cuitu sublato heredi caueri. sed et legatario praeterea cauendum est, si ut surum, ut sufficere possit ad praestan
Abbreviated transcription (Latin):
ut puta si prõnus ex asse hĩs
institutus sit ⁊ pure qũitũs
legatus sit ⁊ sb̾ ꝯditõne aliqͥd
supra debitã prõno ꝑtem nã
m hũc casum rõ facta ut faci¬
enda est illiꝰ legis que prõnos
q̃ legata sit ap̃ legatariũ in¬
t̾ierit probandũ est exceptõ¬
ne succuiri ei qui promisit

Expanded text:
ut puta si patronus ex asse heres ut puta si patronus ex asse heres institutus sit et pure quincunx legatus sit et sub condicione aliquid supra debitam patrono partem: nam in hunc casum ratio facienda est illius legis, quae patronos Si res, quae legata sit, apud legatarium interierit, probandum est exceptione succurri ei qui promisit
Abbreviated transcription (Latin):
tõnem esse int̾ponendam¶hec
u̾ba stipłonis ꝗ amplius lega¬
toꝵ nõie ceꝑis quani lege fal¬
cidia caꝑe licebit non tĩxũ cõ
prehñdut ⁊ ampluis accepit qͣ
ei falcidia ꝑmisit ut reddat ꝑ¬
qd̃ datũ est int̾dum totũ reuota¬
re cũ .i. h̃ita racione eris alie¬
ui falcidia meatur płmq eue¬
uit ut emi̾gente debito uł ꝯdi¬
ctõne eris alieui existente to¬
tũ ꝗ legatum est exhauriat᷑
s ⁊ lib̾tatum ꝯditio interdum
existens effici legata oino nõ
lib̾tatum ⁊ deductis preciis eoꝵ
tc̃ demũ legatoꝵ meatur rõ
In quibdam aũt test̾is falcidi¬
a quidem loꝯ nõ ht̃ uerũtñ
ita obseruatur ut lic quadn¬
temi hr̃s nõ retineat tũ hacte¬
nus legata debeantur quatenꝰ
pr̃imonii iures sufficiũt uti
deducto ere alieuo Item dedu¬
ctis p̃ciis eoꝵ qui lib̃tatẽ ñ
testõ uł directam uł fid̾icomi¬
muissariã acceperũt s ⁊ legat¬
hat stipłone rõ facienda est

Expanded text:
nem esse interponendam. Haec uerba stipulationis 'quod amplius legatorum nomine ceperis, quam e lege Falcidia capere licebit' non tantum eum comprehendunt, qui amplius accepit, quam ei Falcidia permissit, ut reddat p interdum totum reuocare. cum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque euenit, ut emergente debito uel condicione aeris alieni exsistente totum quod legatum est exhauriatur. sed et libertatium condicio interdum exsistens efficiet legatum omnino non libertatium et deductis pretiis eorum tunc demum legatorum ineatur ratio. In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non habet uerumtamen ita obseruatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii uires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento uel directam uel fideicommissariam acceperunt. Sed et legathac stipulatione ratio facienda est,
Abbreviated transcription (Latin):
quid fcm̃ sit tũc eium ⁊̃ ex do¬
li clausula que in ista stipłatõ¬
ne concinetur tenebitur ⁊ re¬
plicatõne replłi pocerit. ¶Hec
caucio que ꝓp̃ legem falcidiã
int̾ponitur fi deicõmissoꝵ ht
prãcionem¶Si in płes dies pe¬
cuma legata est cum certũ sit
legem falcidiam locum hr̃e
non scipulacõni set computa¬
tõui locum ẽẽ pedius aitutñ
estimetur quanti sit qd̾ in di
muib legatis statim legis fa¬
lcidie rõ habeatur. Quociẽs
futurum est ut palã sit ⁊ añ
diem uenientẽ iam falcidiã
locum hr̃e tociens computa¬
cio eius fit nani si ꝯdicio in
mora est exspectabunus ꝯdici¬
onemi quo  assistat si aũt dies
suꝑest iam hic intercapedinis
temporis hĩta rõne atq ex aisti¬
matione sic de falcidia dispu¬
tabumus ⁊ conuunti stipula¬
tionem dicenus. Quanuis
aũt om̃es legatarii et fidei¬

Expanded text:
quid factum sit: tunc enim etiam ex doli clausula, quae in ista stipulatione continetur, tenebitur et replicatione repelli poterit. Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interponitur, fideiussorum habet praestationem. Si in plures dies pecunia legata est, cum certum sit legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit quod in diemnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur. Quotiens futurum est, ut palam sit et ante diem uenientem iam Falcidiam locum habere, totiens computatio eius fit. nam si condicio in mora est, exspectabimus condicionem, quoad exsistat: si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione sic de Falcidia disputabimus et committi stipulationem dicemus. Quamuis autem omnes legatarii et fidei
Abbreviated transcription (Latin):
falcidie pouendã desid̾at dedu¬
ci sortes ex quaꝵ usuris alim̃¬
ta impubes defuc̃ta ex ꝑ᷑ testa¬
tricis sue płib debitã p̃stitit q̃¬
sitũ est ansi eas teduxit cauere
toꝵ quaꝵ rõ nõdum reodica sit
⁊ ꝗ neget tm̃ redig ex nõibus
posse quantũ ini cautõne dedu¬
ctum est ¶ Mĩtum ẽ an rõnes de¬

Expanded text:
Falcidiae ponenda desiderat deduci sortes, ex qu‹a›rum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatricis suae pluribus debita praestitit: quaesitum est, an, si eas deduxerit, cauere tor, quarum ratio nondum reddita sit et quod neget tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est. quaesitum est, an rationes de
Abbreviated transcription (Latin):
cã capiũtur admitti falẽ non
potest plane siqͥs ita scͥbit ac¬
ceptis c peto restituas hĩdita¬
tẽ n ꝑsonam dantis demõstra¬
uerit qiͣ receutã ⁊ receptã pe¬
ciũam si qͣrte sufficiat induce
⁊ filio ⁊ filia stͥptis hĩdib sing¬
uł certa prelegauit s lõgemi¬
tam pielegauit cum inst̾ris ⁊
eris alieni ii ea domo erat ti¬
cius nbtus filui mei ex soluat
⁊ sit ei urrisq domꝰ. cõis q̃sit̃¬

Expanded text:
piuntur, admitti Falcidia non potest. plane si quis ita scribsit: 'acceptis centum peto restituas hereditatem' neque personam dantis demonstrauerit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, si quartae sufficiat, inducere o et filia scriptis heredibus singulis certa praelegauit, sed longe mitam praelegauit cum instrumentis et aeris alieni in ea domo erit, Titius libertus filii mei exsoluat et sit eis utrisque domus co
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑitur nam si legatũ tͥ datũ uale
dicamꝰ legifalc̃ locus erit ideo q
deficiente ꝯditõne nõ debebitur
rursus si qr ꝯditõ deficiat legat
ualiturũ nõ sit legi falcͥ lotꝰ non
erit porro si legi iocus nõ sit exist¬
ente ꝯditõne legatũ tͥ debebit᷑
cũ aũt uolũtatem testatoris eam
fuisse appareat ut pp̃tuũ legatu
cet᷑oꝵ legata iuniui nollet mag̃
est ut statuere debeauiꝰ tui lega¬
ti cõditõnem defecisse qͥd gͦ dici¬

Expanded text:
tur. namque si legatum tibi datum ualere dicamus, legi Falcidiae locus erit ideoque deficiente condicione non debebitur. rursus si, quia condicio deficiat, legatum ualiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit: porro si legi locus non sit, exsistente condicione legatum tibi debebitur. cum autem uoluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus tui legati condicionem defecisse. Quid ergo dice
Abbreviated transcription (Latin):
peticõne lib̾alitatis ex test̾o sb̾
nis ei remittũdũ erit ꝗ uidetͦ
adiuari fxpto diui cõmodi in
ħ uerba is cuius te ea re nocio
est adicus si comꝑit iõ cautõ¬
nem ate exigi ut a fidiqͣ peti¬
rõne adu̾taris honus sat̃da¬
tõnis tibi renutti curabit¬
nua legata ꝑrecipere ad distri¬
buend̾ uissus erat uetuit cau¬
tõnem exigi cessantiu ꝑtes
¶⁊ uniu̾sa bona delata ad fiscũ
crecum est ut petitori cauẽti e¬
uicta h̾rdicate restitutũ solu̾s
propuetas titio legata est utꝰ
fr. alii legari tuc̃ de eo restituẽ¬
do non hr̃di s ticio caui debeat
int̾ͥdum ⁊ si ab hĩde legetur u¬
suffr. ticio cauendũ est uelutĩ
si cetͣcto usufr̾ ꝓprietas ei leget᷑
ususfr̃ seio quid .n. attinebit ħ̾
edi hoc caũ caueri ad quẽ em¬
olumentum int̾cidentis ususfr̃
non sit spectandum um̃i si usu
fr̾ seio legato ꝓpuetas titõ ita
legetur ut ad seyiũ ꝑtin̾e te¬
fierit heat ꝓprietatẽ tt̃ hrdi
taui oꝑtebit a fructuario ab

Expanded text:
alitatis ex testamento nis eis remittendum erit? quod uidetur adiuuari rescripto diui Commodi in haec uerba: 'is, cuius de ea re notio est, aditus si compererit ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione auertaris, onus satisdationis tibi remitti curabitnua legata praecipere ad distribuendum iussus erat, uetuit cautionem exigi cessantium partes  uniuersa bona delata ad fiscum decretum est, ut petitori cauenti 'euicta hereditate restitu‹tu› iri' sproprietas Titio legata est, usus fructus alii legari, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caueri debeat. interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cauendum est: ueluti si detracto usu fructu proprietas ei legetur, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu heredi caueri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? uerum si usu fructu Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, cum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caueri oportebit a
Abbreviated transcription (Latin):
iege aut ꝑ int̾positam ꝑsonam
atq ita impubes decesserit᷑̃ sic̃ qͦ
existimandꝰ erit sb̾stitutus legata
tebe̾ mimme nam quantũ in t̾sit
exhidatus faius ex sõstr tutõne
fri suo his existat᷑ analiomͦ quiuił
ex eo apparet ꝗ aliasab eo lega¬
re pr potuit alias nõ potuit est
gͥ rõni congruens ne plus ir̃
cuta ꝑsonam sb̃stituti testator
h̾eat quam hũerat in eo cui eũ
sb̾stituebat eohrs ꝓupillodatus
mortuo ex sb̃stitutõne h̾is exti¬
tĩt ⁊ sem̃is pupilli legatis exa¬
l austus eẽt ex integro leg̃ falc̃
rõ ponendã erit contributis
iegatis que ab ip̃o ⁊ quea pu¬
pillo data fu̾ant ut ꝑs quarta
lonoꝵ ap̃ eum remianeat lic
enĩ pupilio hr̾s existat tñ cuta
legem falc̃ ꝑm̃te racio hẽtur¬

Expanded text:
positam personam atque ita impubes decesserit? sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? minime: nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres exsistat an alio modo, uel ex eo apparet, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat. Coheres pupillo datus mortuo ex substitutione heres exstiterit et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat. licet enim pupillo heres exsistat, tamen circa legem Falc
Abbreviated transcription (Latin):
is qui hac stipłatõne sibi ꝓspe¬
xͥat dicũdũ est ibi ꝯnutti eam
si modo cłpa arest ab eo qui sti¬
płatus estquesitum est au se¬
eam committi si ꝑ ꝑtes ablata
est hr̃dicas¶Si legatum fuit p̃¬
stitum aute interpositam hãc
stipłatõnem an ꝯdici possitut
caucio ista interponatur mo
uidetur ex eo qd̾ caucio inter¬
missa est ⁊ ait pomp̃ cautõnez¬

Expanded text:
is, qui hac stipulatione sibi prospeis, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est ‹i›bi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est. Quaesitum est, an saeeam committi, si per partes ablata est hereditas. Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatur? mouidetur ex eo, quod cautio intermissa est. et ait Pompon
Abbreviated transcription (Latin):
utputa hũs quib nunuta
ne prõne tue relictos ꝓpoius
atq fuit alnũtoꝵ ⁊ uestiatũs
lib̾tis relictoꝵ quib p̃pea ca¬
utionis remiccendum existi¬
mabimus Item screndũ est
fiscũ hanc cancionẽ non pa¬
ti s ꝑinte conueniri posse
acsi cauisset Geteros aut̃ cuin¬
sꝯq dignitatis sint licet eciã
legata ꝑceꝑint complłi debere
ad cauendum diuus pius se
stipłonem interponi¶ Si lega¬
tarius ħrdi qui ꝯtrousiamh¬
editatis patitur iã sꝑat de re¬
stituendo legato sibi prescito ca¬
uerłẜ nt eiucta h̾i̾ditas sit s ne¬
gligñcia uł dolo eius qui lega¬
tum prestitit᷑ acceꝑat dicemus
non ꝯmitti stipłonem ꝑp̃ uiri
boni arbitriũ qd̃ intest huic
stipłoni Item su pẽ qui p̃stitit
legatũ ex alia cã sͥ euiceritt
puta qui inuenitur seqñti te¬
st̾o hr̃s scriptus in quo legatũ
iste legatarius non acceꝑit
dicemus ꝯmitti stipsonem pp̃¬
ubiꝯq hiditatem uł quantita¬
tem uł emolumentũ prestitit

Expanded text:
ut puta his, quibus minuta anae patronae tuae relictos proponis, atque fuit alimentorum et uestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimauimus'. Item sciendum est fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conueniri posse, ac si cauisset. ceteros autem, cuiuscumque dignitatis sint, licet iam legata perceperint, compelli debere ad cauendum diuus Pius resstipulationem interponi. Si legatarius heredi, qui controuersiam hereditatis patitur iam uel sperat, de restituendo legato sibi praestito cauerit et euicta hereditas sit, sed neglegentia uel dolo eius qui legatum praestitit, dicemus non committi stipulationem propter uiri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi. Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi euicerit, ut puta quia inuenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus committi stipulationem proubicumque hereditatem uel quantitatem uel emolumentum praestitit
Abbreviated transcription (Latin):
sensisse enim plenam ub̃ acionez¬
idecur sisoli ei uberacio relicta
in obiacionem et siquidem fa¬
cere posse ceperit exigentur ab
co. duntaxat usq ad centum
tem est dicendum et si moitis ca¬
usa accepto ei quadringenta fe¬
rantur unde eleganter dicitur
acceptilacio inpendenti esse ut
siquidem mortis tempoie quad¬
ringenta inuemiantur tota in
crecenta ualeat acceꝑtilacio si
uero pieterea aliquid inueniatur
quod quadrantem suppleat here¬
di in quadriũgentis acceptilacĩ¬
o proficiet quod si debitor iste
quadringenta duntaxat .c ¶ fa¬
cere possit quia sibi soiuendo est
netesse habebit centum refunde¬
re cum igitur debitor soluendo
sit eueniet ut si herete aliquo in¬
stituto ipsi debiton lib̾acio et a¬
ui quadringenta legata stiit sici¬
uidem soluendo sit debicor cent¬
uni quinquagnita ex trecentis
recineat alia centum quiuqua¬
ginta legatario prestentur he
res centum habeat si uero cen¬
tum tantum facere possit here¬

Expanded text:
sensisse enim liberationesensisse enim liberationeit. si soli ei liberatio relicta in obligationem et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo dumtaxat usque ad centum. idemque erit dicendum, et si mortis causa accepto ei quadringenta ferantur. unde eleganter dicitur acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inueniantur, in trecenta ualeat acceptilatio: si uero praeterea aliquid inueniatur, quod quadrantem suppleat heredi, in quadringenta acceptilatio proficiet. quod si debitor iste quadringentorum dumtaxat centum facere potest, quia sibi soluendo est, necesse habebit centum refundere. cum igitur debitor sibi soluendo sit, eueniet, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio et alii quadringenta legata sint, si quidem soluendo sit debitor, centum quinquaginta ex trecentis retineat, alia centum quinquaginta legatario prres centum habeat: sin vero centum tantum facere possit, here
Abbreviated transcription (Latin):
nem faicidie est quia suam rem
te hiis quoq rebus que muleie¬
ris causa empte parate q sunt
ut hcẽ quidem extra modum le¬
gis essent nonninatim ipsalege
faicidia expiessumm est
m is qui solum in nomine crecen¬
ta in uonis habebat ipsi debitori
uberationem seio autem quadii
ngenta legauit si debitor nel solu¬
endo non sit uel centum facerep¬
ossit quantum quisq habeat int¬
eruentu legis falcidie dicebam
legem falcidiam ex eo quod re¬
fici quidem ex hereditate potest
quartom heredi tribuere resid¬
uum dodrantem inter legatari¬
os distribuere quare cum nomeu
minus soluento est in hereoita¬
te eius quod exigi potest ꝑio ra¬
ta sit distribucio residui uendici¬
o facienda est ut id demum in he¬
reditate computetur quanti no¬
men distrahi potest set cum de¬
biton literatio relinquitur ipse
sbbi soluenco uidetur et quo ad se
attinet diues est quippe si mortis
causa ei accepto feratur id quos
debet quadriñgenta cepisse iude¬
bitur quanuis nichil facere possit

Expanded text:
 scilicet quia suam rem de his quoque rebus, quae mulieris causa emptae paratae essent, ut hae quoque extra modum legis essent, nominatim ipsa Falcidia lege expressum est. m is qui solum in nomine quadringenta in bonis habebat ipsi debitori liberatngenta legaverit, si debitor vel solvendo non sit vel centum facere possit, quantum quisque habeat interventu legis Falcidiae. dicebam legem Falcidiam ex eo quod refici ex hereditate potest quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere. quare cum nomen minus soluendo est in hereditate, eius quod exigi potest pro rata fit distributio, residui uenditio facienda est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest. sed cum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi soluendo uidetur et quod ad se attinet, diues est: quippe si ei mortis causa accepto feratur id quod debet, quadringenta cepisse uidebitur, licet nihil facere possit:
Abbreviated transcription (Latin):
tem inincem sb̃stitu̾it dem̃ uire
sb̾stitutõnis ad alcerum hr̃dit¬
as recid̾it ⁊ legis falt̃ ratõ ha¬
bñda sit / qui filios impubes du¬
os h̾ebat alterum hĩtem insti¬
tuit alterum exh̾rdauit dem̃de
ex hr̾datoũ inscituto sp̃stituit
ac postea ex hĩdam t meuiũ ⁊ ab
eo legauit ⁊ exhĩdatus frĩ mi
pub̾i cxtitit h̾is deuide npu¬
bes tecẽssit cũ iudicio prĩs facł¬
tates pĩne per cam̃ h̃rditaria
ex sb̾stitutõne ad meuiũ ꝑue¬
uiant potest dicilegata ab eo
relcã prãnda esse habita racõ¬
ne legis falcidie in huc bouĩt
que pater mortis tempore re¬
liquerit nec hũs ꝯtrariũ estut
qd̃ exhrdato pater legatũ dede¬
rit intħomagis sb̾stitut᷑ lega¬
tus obligabitur q eo caũ nõ

Expanded text:
inuicem substituerit, deinde iure substitutionis ad alterum hereditas recciderit et legis Falcidiae ratio habenda sit. Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredauit, deinde exheredatum instituto substituit ac postea exheredato Maeuium et ab eo legauit: et exheredatus fratri impuberi exstitit heres, deinde impubes decessit. cum iudicio patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perueniant, potest dici legata ab eo relicta praestanda esse habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. nec huic contrarium est, quod, cum exheredato pater legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, q
Abbreviated transcription (Latin):
tius assis ratõhr̃etur ⁊ solida
legata pĩarentur s ħ ita uer̃
est si fuius ante quã prĩ hĩs ex¬
titerit decessisset si uo prĩ he¬
res fuit non ampliora legata
teb̾et sb̃stitutꝰ quã quib pupi¬
llus obligatus fu̾at quia nou
suo nomine obligatus erat s
defuc̃ti pupilli qui uicħ ampli¬
us quã semuistis todrãtem prã¬

Expanded text:
tius assis ratio haberetur et solida tius assis ratio haberetur et solida legata praestarentur. sed hoc ita uerum est, si filius antequam patri heres exsisteret decessisset. si uero patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius quam semissis dodrantem pra
Abbreviated transcription (Latin):
restituere .c. in rõne leg̃ falci¬
die c deducere deb qr si alius qͥ¬
alieno ponerentur ¶Si tũ ex ꝑ¬
te quarta ticius ex ꝑte qͣrtah̾¬
edes scͥpti fueritis deinde tuex
ꝑte dinudia hĩs institutue f̾ne
sb̃ ꝯditõne ⁊ legata item lib̾t¬
ates date fui̾nt pendente ꝯdicõ¬
ne libertates ꝯpetent ⁊ legͣta
tota prestabuntur qr siue ꝯdi¬
tõ exciterit te h̾rde existente
utraq uale̾t suue cõnditõ de¬
fet̾it tu ⁊ ticiꝰ hr̃des eritis de le¬
ge falc̃ si ħ queris an existũte
ꝯditõne iistetur quãdrans
unꝰ et senus atq ita pro dodũ¬
te rõ ponenda est cum hiis qui¬
filiũ suum impubem ⁊ ticium
cio nicħ ⁊ ticiũfiuio sb̾stitu̾at q̃¬
situm est cũ titius ex institut᷑one
adiiss ⁊ imputere filio mortuo
ex sb̾stitutõne hr̃s extitist quã¬
t̾um legatoꝵ noĩe prãre deb̾et
⁊ placuit solida legata eũ pr̃a¬
re debere nam ꝯfusi duo semis¬
ses efficͥent ut circa leg̃ falt̃ to¬

Expanded text:
tuere, in ratione legis Falcidiae centum deducere debet, quia, si alius qualieno ponerentur. Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fueritis, deinde tu ex parte dimidia heres institutus fueris sub condicione, et legata, item libertates datae fuerint: pendente condicione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia siue condicio exstiterit, te herede exsistente utraque ualent, siue condicio defecerit, tu et Titius heredes eritis. de lege Falcidia, si hoc quaeris, an exsistente condicione miscetur quadrans tuus et semis atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quifilium suum impuberem et Tititio nihil et Titium filio substituerat. quaesitum est, cum Titius ex institutione adisset et impubere filio mortuo ex substitutione heres exstitisset, quantum legatorum nomine praestare deberet. et placuit solida legata eum praestare debere: nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam to