comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Primo in gressu psalmi oratdñs xp̃s
non exeo quod depatre natus est
ds̃ sed exeo quod de maria uirgine
factus esthomo. neeiinimici ipsius
nocere preualeant. Ad instar lumi¬
nis materialis ex imo surgens adre¬
surrectionis suae paulatim. conscen¬
dens excellentissimam summitatem
Secundo. prosequitur quem ad mo¬
dum infinesecłi conuertendisi nt
iudei & procis oratio mirabili pieta¬
te depromitur. Certio designat quȩ
facturisint post conuersionem. & se
inscis suis gaudere testatur. Quae
partes di apsalmatis termino diui¬
duntur : ut nontam exquisitȩ quam
minus neglectȩ eẽ. declarentur
ETAB IN SVRGENTIBUS INME LIBERA
um humanitas dnĩ salua : MI.¬
toris. eripi se abinimicorum
spiritalium insidiis postular& quib:
tamen non tenebatur obnoxia. sicut
ipsedicit. ueni& princeps huius mun¬
di & in me non inueni & quicquam :
nobis quod neces sariae petamus osten¬
dit. Ille quippe sine macula peccato¬

Expanded text:
Primo ingressu psalmi orat Dominus Christus, Primo ingressu psalmi orat Dominus Christus, non ex eo quod de Patre natus est Deus, sed ex eo quod de Maria Virgine factus est homo, ne ei inimici ipsius nocere praevaleant; ad instar luminis materialis ex imo surgens, ad resurrectionis suae paulatim conscendens excellentissimam summitatem. Secundo prosequitur, quemadmodum in fine saeculi convertendi sint Judaei, et pro eis oratio mirabili pietate depromitur. Tertio designat quae facturi sint post conversionem, et se in sanctis suis gaudere testatur. Quae partes diapsalmatis termino dividuntur; ut non tam exquisitae quam minus neglectae esse declarentur. et ab insurgentibus in me libera me. Dum humanitas Domini Salvatoris eripi se ab inimicorum spiritualium insidiis postularet, quibus tamen non tenebatur obnoxia, sicut ipse dicit: Veniet princeps hujus mundi, et in me non inveniet quidquam , nobis quod necessarie petamus ostendit. Ille quippe sine macula peccato
Abbreviated transcription (Latin):
incarne: Om̃ ueraciter hominem¬
q eundem ipsum. ueraciter exani¬
ma rationali &corpore Omo usi¬
on. idest unius essentiȩ patri scđm
diuinitatem: Ethomo usion nobis
eundem ipsum secundum humani¬
tatem: peromnia nobis absq: solum¬
modo peccato consimilem: Ante
scła quidem depittrenatum secundũ
diuinitatem: in nouissimis autẽ die¬
bus. eundem ipsum ꝓpternos. & ꝓpt̃
nostram salutem Exmaria uirgine
theotocon. Id est dĩgenetricem: scđm
humanitatem. Vnum eundem q:
xpm̃ filium dĩ dñm uni genitum
induabus naturis sine confusione
sine conuersione. sine diuisione. &
sine separatione noscendum. Nus¬
quam naturarum differentiam: per
unitatem paenitus amputatam
Magis autem salua proprietate. utri¬
usq naturae: &inunam cocunte per¬
sonam. unamq substantiam. nec in
duas diuisum partiumq personas.
tenda praedicatio: Quam merito
totum mundum catholica confitetur
ecclesia. DIUISIO ESALMI

Expanded text:
in carne; Deum veraciter hominemin carne; Deum veraciter hominemque eumdem, ipsum veraciter ex anima rationali et corpore; ὁμούσιον, id est unius essentiae Patri secundum divinitatem, et ὁμούσιον nobis eumdem ipsum secundum humanitatem, per omnia nobis absque solummodo peccato consimilem. Ante saecula quidem de Patre natum secundum divinitatem, in novissimis autem diebus eumdem ipsum propter nos et propter nostram salutem ex Maria Virgine id est Dei Genitrice secundum humanitatem: unum eumdemque Christum Filium Dei, Dominum unigenitum, in duabus naturis sine confusione, sine conversione, sine divisione et sine separatione noscendum. Nusquam naturarum differentiam per unitatem penitus amputatam; magis autem salva proprietate utriusque naturae, et in unam coeunte personam, unamque subsistentiam; nec in duas divisum partitumque personas, tenda praedicatio, quam merito totum mundum catholica confitetur Ecclesia. Divisio psalmi.
Abbreviated transcription (Latin):
minis cius. quasi disperdendam: ne
perfraudem diceretur resurgere.
quod auditus fuerat xp̃s. antea pre¬
dicasse. Sed melius quod inimi ci
perse maluerunt probare : ut totus
mundus factum firmius potuiss&
agnoscere. Indubitatum siqui dem
testimonium est. quod praestat ingra¬
tus Et non potest gratiosum dici
quod confirmat ille qui reus est. Qua¬
propter causas istas. Nullus ambigat.
ad passionem dnĩ pertinere : unde
psalmus iste dicturus est. Sed hoc sol¬
licite debemus intellegere : ut quan¬
doloquitur dñs xp̃s. quaedam ab
humilitate carnis. quaedam ab ex¬
cellentia diuinitatis eius. accipere
debeamus. Non duos filios putan¬
tes. sicut nestorii sacrilega. somniat᷑
iniquitas : Sed induabus naturis
dnm̃ xpm̃. sicut doctissimorũ patrũ.
scaẽ chaludonensis. synodalis testa¬
tur auctoritas. Aitenim: Unum
confiteri. consonanter om̃s instru¬
imur. &docemur: Perfectum eun¬
dem indiuinitate. & ꝑfectum eundẽ

Expanded text:
minis ejus quasi disperdendam: ne minis ejus quasi disperdendam: ne per fraudem diceretur resurgere, quod auditus fuerat Christus antea praedicasse. Sed melius quod inimici per se maluerunt probrare, ut totus mundus factum firmius potuisset agnoscere. Indubitatum siquidem testimonium est, quod praestat ingratus; et non potest gratiosum dici, quod confirmat ille qui reus est. Quapropter causas istas nullus ambigat ad passionem Domini pertinere, unde psalmus iste dicturus est. Sed hoc sollicite debemus intelligere, ut quando loquitur Dominus Christus, quaedam ab humilitate carnis, quaedam ab excellentia divinitatis ejus accipere debeamus: non duos filios putantes, sicut Nestorii sacrilega somniat iniquitas; sed in duabus naturis ominum Christum, sicut doctissimorum Patrum sanctae Chalcedonensis synodalis testatur auctoritas. Ait enim : Unumsum Christum confiteri consonanter omnes instruimur et docemur: perfectum eumdem in divinitate, et perfectum eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
uidere diemmeũ : uidit & gauisus est
Dies istebonarum mentiumꝰ dies iste
iustorum est: Cui necnubium caligo
prepedit. necnox aliquando tenebro¬
sa succedit. EXELI CIT ESALMUS
INEINEM NEDISPERDAS DAUID
INTITULI INSCRIPTIONE QUAN
DOMISIT SAUL. IT CUSTODIUIT DO¬
MUMEIUS. UTEUM INTEREICERET
In finem iam dictum est sine fine
Nedisperdas dauidintituli inscrip¬
tione: & hocquoque frequenter
ponitur. ut passiodnĩ perhaec in¬
dicia declaretur. Irrite siquidem
temptabat disperdere iud aeorum
insania. quod diuina toties inter¬
dixit auctoritas Perhuius enim ti¬
tuli. Incorruptibilem inscriptionẽ:
mani festat regnidnĩ. in commutabi¬
lem firmitatem Sequitur. Quan¬
domisit saul. & custo diuit domum
cius. ut eum interficer&. Hoc quoq
ad passionem dnĩ conueni enter ap¬
tatur. Domus enim indicat monu¬
mentum. ubi triduana morte requi¬
euit. Ad quod custodiendum. miser̃
principes iudȩorum. adgloriam no¬

Expanded text:
videre diem meum: vidit, et gavisus est videre diem meum: vidit, et gavisus est . Dies iste bonarum mentium, dies iste justorum est: cui nec nubium caligo praepedit, nec nox aliquando tenebrosa succedit. EXPOSITIO IN PSALMUM ne disperdas David in titdo misit Saul et custodivit domum ejus: ut interficeret eum. In finem: jam dictum est sine fine. Ne disperdas David in tituli inscriptione; et hoc quoque frequenter ponitur, ut Passio Domini per haec indicia declaretur. Irrite siquidem tentabat disperdere Judaeorum insania, quod divina toties interdixit auctoritas. Per hujus enim tituli incorruptibilem inscriptionem, manifestat regni Domini incommutabilem firmitatem. Sequitur, quando misit Saul, et custodivit domum ejus, ut eum interficeret. Hoc quoque ad passionem Domini convenienter aptatur. Domus enim indicat monumentum ubi triduana morte requievit, ad quod custodiendum miserunt principes Judaeorum, ad gloriam no
Abbreviated transcription (Latin):
ESTERUCTUS IUSTO UTIAISTÕS
IUDICANS EOS INTERRA
Cum ista fiunt quȩ superius dictas:
tuncfidelis intellegit atq dicit
Siiusti &iam hic bonorum suorum
piaemia consequuntur: manifestum. ẽ
& in hacterra eos iudi carednm. qui eos
degere infructuosa scĩtate non patit᷑
Uultenim intellegi : quia nec mali
in hoc sȩculo omnino a paena sunt libe¬
ri. quamuis florere uideantur: Nebo¬
ni ab eneficio seques trati. lic& munda¬
nis oneribus in primantur. Quodar¬
gumentum dicitur a consequentibus:
quando cum iusto dantur prȩmia.
liginesq discutiens: quid inueritate
sentire debeamus. ostendit. lamnemo
sit dubius. nemo remurmur&. Et in is¬
to mundo dm̃ occulte res humanas
examinare cognoscimus : quod in illo
saeculo facere manifestius comprobat᷑
Merito ergo istum solem uerissimum
diem dicimus: qui ad num erum hora¬
rum. perduo decim nobis aposto los.
lumen suae ueritatis infudit. Nam
&ipse sicdicit. Abraham concupiuit

Expanded text:
est fructus justo, utique est Deus est fructus justo, utique est Deus judicans eos in terra. Cum ista fiunt, quae superius dicta sunt, tunc fidelis intelligit atque dicit: Si justi etiam hic bonorum suorum praemia consequuntur, manifestum est et in hac terra de eis judicare Dominum, qui eos degere infructuosa sanctitate non patitur. Vult enim intelligi quia nec mali in hoc saeculo omnino a poena sunt liberi, quamvis florere videantur; nec boni a beneficio sequestrati, 194 licet mundanis oneribus imprimantur. Quod argumentum dicitur a consequentibus, quando, cum justo dantur praemia, liginesque discutiens, quid in veritate sentire debeamus ostendit. Jam nemo sit dubius, nemo remurmuret: quia in isto mundo Deum occulte res humanas examinare cognoscimus, quod in hoc saeculo facere manifestius comprobatur. Merito ergo istum Solem verissimum diem dicimus, qui ad numerum horarum per duodecim nobis apostolos lumen suae veritatis infudit. Nam et ipse sic dicit: Abraham concupivit
Abbreviated transcription (Latin):
cumcos respexerit talia facere. unde
semper debeant formidare. Omne
enim malum: suam portatdum com¬
mittitur ulti onem. qui a torquente
conscientia: Ipse inse probatur im¬
plere uindictam. Contra iustus
lactus est. quamuis molestiarum
fasce deprimatur. Animoenim li¬
ber est: unde ueralętitia semꝑ exurgit
Sicutraq genera hominum : qualita¬
tes suarum insesustinent actionum.
Sequitur Manus suas lauabit in san¬
guine peccatorum. Quidesthoc qđ
ille qui prȩcepit orare promimicis.
inpeccatorum sanguine: piorũman
asserit abluendas : Sed hoc sidiligen¬
tius intuemur : correctionis potius.
quam saeuitiȩ prȩstabit exemplum
Nam cum sanguis peccatoris effun¬
ditur : manus id est actus iustis simi cor¬
riguntur Impioenim pereunte cõ¬
monetur innoxius. cautius se dili¬
gentiusq tractare. Ita fit : ut manus
iusti noncrudeliter. sed pie sanguis
peccatoris emund&. Sicut salomon
dicit Stulto pereunte. sapiens astu

Expanded text:
cum eos respexerit talia facere, unde cum eos respexerit talia facere, unde semper debeant formidare. Omne enim malum suam portat, dum committitur, ultionem, quia torquente conscientia ipse in se probatur implere vindictam. Contra justus laetus est, quamvis molestiarum fasce deprimatur; animo enim liber est, unde vera laetitia semper exsurgit. Sic utraque genera hominum qualitates suarum in se sustinent actionum. Sequitur, manus suas lavabit in sanguine peccatorum. Quid est hoc, quod ille qui praecepit orare pro inimicis, in peccatorum sanguine piorum manus asserit abluendas? Sed hoc, si diligentius intuemur, correctionis potius quam saevitiae praestabit exemplum. Nam cum sanguis peccatoris effunditur, manus, id est actus justissimi corriguntur. Impio enim pereunte, commonetur innoxius cautius se diligentiusque tractare. Ita fit ut manus justi non crudeliter, sed pie sanguis peccatoris emundet; sicut Salomon dicit: Stulto pereunte, sapiens astut
Abbreviated transcription (Latin):
sicut uiuentes. sicut in ira absorb&
eos. Benedixit sicut uiuentes: quia
uiuere uidentur &mortuis. Omnis
enim peccator in prauitate degens:
ueritati moritur Sicut ait apołs
Vidua quae in deliciis est uiuens.
mortua est. Quodautem adiecit
Sicut inira absorb& eos. Illud signi¬
ficat : quiadñs tam quam iratus pec¬
catores uidetur ꝑcellere. non iratus
Dequo scriptum est Tuautem dẽ
uirtutum. cum tranquillitate iudi¬
cas. Nam quod dictum est Absor¬
b& eos: Eorum subitum significauit
interitum Quia quantadnõ insus¬
tinendo patientia fuit: tantaerit
perculsio in caeleritate iudicu
Etresnice quiasi dit superius duob
uersibus inpeccatis auxesimfecit
Ita & hic per quattuar crescit in poenis
SUAS LAUASIT INSANEUINE EEC¬
CATORUM
Uembrum tertiae narrationis in¬
greditur: In quo iustorum lȩtitiã
& scęleratorum &iam inisto saeculo.
dicit prouenire uindictã Uidebit
enim uindictam impiorum iustus:

Expanded text:
sicut viventes, sicut in ira absorbet sicut viventes, sicut in ira absorbet eos. Bene dicit, sicut viventes, quia vivere videntur et mortui sunt. Omnis enim peccator in pravitate degens veritati moritur, sicut ait Apostolus: Vidua quae in deliciis est, vivens mortua est . Quod autem adjecit, sicut in ira absorbet eos, illud significat, quia Dominus tanquam iratus, peccatores videtur percellere non iratus; de quo scriptum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Nam quod dictum est, absorbet eos, eorum subitum significavit interitum, quia quanta Domino in sustinendo patientia fuit, tanta erit percussio in celeritate judicii. Et respice quia sicut superius duobus versibus in peccatis auxesim fecit, ita et hic per quatuor crescit in poenis.suas lavabit in sanguine peccatoris. Membrum tertiae narrationis ingreditur, in quo justorum laetitiam et sceleratorum etiam in isto saeculo dicit provenire vindictam. Videbit enim vindictam impiorum justus,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit malȩ mentis ardorem : quem in
hoc sȩculo caetatis sensibus hauser̃
Qui tenebrat potius. quam in lumi¬
nat: qui non aperit sed claudit aspec¬
tum Ialis enim ignis supra impios
cadit: utsolem uerum. id est dñm sal¬
uatorem. uidere non possint. Sicut
& ipsi iniudicio futłiro dicturisunt
Solnon ortus estnobis. &iustitiae lu¬
men non luxit nobis. Illum enim so¬
lem conspicere nequeunt: Nisi quieũ
UESTRAE RAMNOS. SICUT UIUEN¬
TES SICUT INIRA ABSORBET EOS
Iamni spinarum genus est per¬
molestum: quod prius inherbã
mollissimam pubescit. Sed
ubi adulta aetate calluerit ramuscu¬
los producit acuminatos posteaq eius
sudes: durescunt in arbo ream firmita¬
tem. Hocergo iudȩis praesens senten¬
tia comminatur: quod prius absor¬
beantur. quam longa aetate eorum
malitia conualescat. Sicut &in alio
loco dae talibus dicit. Uiri sanguinũ
&dolosi non dimidiabunt dies suos.
Sequitur. Cacleritas ꝑditionis eorũ

Expanded text:
dicit malae mentis ardorem, quem in dicit malae mentis ardorem, quem in hoc saeculo caecatis sensibus hauserunt; qui tenebrat potius quam illuminat, qui non aperit, sed claudit aspectum. Talis enim ignis super impios cadit, ut solem verum, id est Dominum Salvatorem videre non possint; sicut et ipsi in judicio futuro dicturi sunt: Sol non ortus est nobis, et justitiae lumen non luxit nobis . Illum enim solem conspicere nequeunt, nisi qui eumvestrae rhamnos: sicut viventes, sicut in ira absorbet eos. Rhamnus spinarum genus est permolestum, quod prius in herbam mollissimam pubescit; sed ubi adulta aetate caluerit, ramusculos producit acuminatos, posteaque ejus sudes durescunt in arboream firmitatem. Hoc ergo Judaeis praesens sententia comminatur, quod prius absorbeantur quam longa aetate eorum malitia convalescat, sicut et in alio loco de talibus dicit: Viri sanguinum et dolosi non dimidiabunt dies suos . Sequitur celeritas perditionis eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
idest congregatio. ubi multas res &
crimina: sub aliqua narratione col¬
ligimus. Oin audita saeuitia iudȩ¬
orum: Comparantur illis totingentia
mala: unde immania nouimus ues¬
nire pericula. Addidit Intendit
arcum suum donec infirmentur
Hic clementia diuinae uirtutis osten¬
ditur. cuius artus tenditur adsalutẽ
Ds̃ enim contramalos. arma suae
potestatis intendit. &tam diu terr&
donec infirmati cedant. & ad confes¬
sionis salutem meliorata se mente
conuertant. SICUT CTRA. LIQUE¬
FACTA AUEERENTUR SUPIREOS
CECIDITIGNIS ETNON UIDER SOLE
Cuperius dixit. dehis quos con¬
Duertendos essecdĩ terore pro¬
nuntiat: nunc exponiteos. qui ꝑfi¬
dia faciente. insua obstinatione dura¬
tisunt. Istis digna uicissi tudo redde¬
tur : ut illa cordis duritia. sicut cera
liquefacta dispereat. Auferentur
dicit. a conspectudnĩ: quando inge¬
hennae tormenta mittendisunt᷑
Deniq sicsequitur Super eos cȩcidit
ignis: & non uiderunt solem. Ignem

Expanded text:
id est congregatio, ubi multas res et id est congregatio, ubi multas res et crimina sub aliqua narratione colligimus. O inaudita saevitia Judaeorum! Comparantur illis tot ingentia mala, unde immania novimus venire pericula. Addidit: Intendit arcum suum donec infirmentur. Hic clementia divinae virtutis ostenditur, cujus arcus tenditur ad salutem. Deus enim contra malos arma suae potestatis intendit, et tandiu terret donec infirmati cedant, et ad confessionis salutem meliorata se mente convertant. Vers. 8. Sicut cera liquefacta auferentur; super eos cecidit ignis, et non viderunt solem. Superius dixit de his quos convertendos esse Domini terrore pronuntiat; nunc exponit eos qui, perfidia faciente, in sua obstinatione durati sunt. Istis digna vicissitudo redditur, ut illa cordis duritia sicut cera liquefacta dispereat. Auferentur, dicit, a conspectu Domini, quando in gehennae tormenta mittendi sunt. Denique sic sequitur, super eos cecidit ignis, et non viderunt solem. Ignem
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. Hicnescio quiduidetur ex¬
crescere: quando & leones nomina¬
uit. & molas. Illos uidelic& signi¬
ficans: quiiam non captiosis uerbis.
sed beluino fremitu. In necẽdnĩ consur¬
gere temptauerunt. Aspides erant.
quando eiinsi diose dixerunt. lic&
dare tributum caesari Leones fue¬
runt. quando cruento ore clama¬
uerunt. crucifige. crucifige. Ita insa¬
nia eorum. non solum ueneno serpen¬
tis. sed inmanibus beluis compara¬
ta describitur. In ore ipsorum autẽ.¬
mole confringebantur. quando dic
UELUT AQUA DECURRENS. INTEN¬
DIT AREUM SUUM DONEC INFIR¬
MEN TU R
ixit aspides. dixit leones. nunc
uenit ad torrentes : qui hiemali¬
bus imbribus concitati. subita inun¬
datione descendunt: In hoc terribi¬
les. quia in prouisi in hoc periculosi
quia precipites Sed mox ut impetu.
trans eunte. quasi a trocia colla posu¬
erint: sereno caelo deficiunt. quinu¬
bibus compluentibus intumescunt¬
OPQuaefigura dicitur synatris mos.

Expanded text:
Dominus. Hic nescio quid videtur exDominus. Hic nescio quid videtur excrescere, quando et leones nominavit et molas: illos videlicet significans, qui non jam captiosis verbis, sed belluino fremitu in necem Domini consurgere tentaverunt. Aspides erant, quando ei insidiose dixerunt: Licet dare tributum Caesari Ibidem, 17? Leones fuerunt, quando cruento ore clamaverunt: Crucifige, crucifige . Ita insania eorum non solum veneno serpentis, sed immanibus belluis comparata describitur. In ore autem ipsorum molae confringebantur, quando dictenient velut aqua decurrens: intendit arcum suum donec infirmentur. Dixit aspides, dixit leones: nunc venit ad torrentes, qui hiemalibus imbribus concitati, subita inundatione descendunt. In hoc terribiles, quia improvisi; in hoc periculosi, quia praecipites. Sed mox ut impetu transeunte, quasi atrocia colla posuerint, sereno coelo deficiunt, qui nubibus compluentibus intumescunt. Quae figura dicitur synathroismos,
Abbreviated transcription (Latin):
minetur miseri cordi adiuina cecis¬
simumẽ Creatus adimaginem dĩ.¬
& simili tudinem uult habere serpen¬
tis: Sapientem uero huncdicimus
mundanȩ artis operatorem : quiꝓ
positam rem dño se iuuante astuta
compl& industria. Notaigitur.
qm̃ dicuntur sapientes & in malo.
dequibus legitur: Vbisapiens. ubi
scriba. & hissimilia
DS CONIIAUII DENTES EORUM
INORE IESORUM. MOLES LIONŨ
Ntroitus secundȩ narrationis ape¬
ritur. In quades cribitur quaesint
mala passuri. qui contempserunt
ut as pides. diuina praedicatione sal¬
uari Primum dicit. dentes eorum
specialiter conterendos. quando do¬
losa uerba ipsorũ. & captiosae inter¬
rogationes: deducebantur ad nihilũ
icut eis contigit. quando subdole
interrogabant. cuinum mus caesaris
penderetur Sed tale ad nõ recepe¬
rant mordere. contritis dentibus.
uiderentur abscedere. Aitenim
Reddite caesari. quae caesaris sunt:
&dõ quaedĩ sunt. Sequitur In ore
ipsorum. molas leonum. confregit

Expanded text:
minetur misericordia divina, caecisminetur misericordia divina, caecissimum est: creatum 193 ad imaginem Dei, similitudinem vult habere serpentis. Sapientem vero hunc dicimus mundanae artis operatorem, qui propositam rem, Domino se juvante, astuta complet industria. Nota igitur quoniam dicuntur sapientes et in malo, de quibus legitur: Ubi sapiens, ubi scriba ? et his similias conteret dentes eorum in ore ipsorum; molas leonum Introitus secundae narrationis aperitur, in qua describitur quae sint mala passuri qui contempserunt, ut aspides, divina praedicatione salvari. Primum dicit dentes eorum specialiter conterendos, quando dolosa verba ipsorum et captiosae interrogationes deducebantur ad nihilum; sicut eis contigit quando subdole interrogabant cui nummus Caesaris penderetur. Sed tale a Domino responrant mordere, contritis dentibus viderentur abscedere. Ait enim: Reddite Caesari quae sunt Caesaris, et Deo quae Dei sunt . Sequitur, in ore ipsorum molas leonum confringet
Abbreviated transcription (Latin):
DE ET OBTURANTIS AURES SUAS
Ira iudacorum: persimilitudinem
nimis aptissimam definitur Obsti¬
natorũ quippe ham inum ira. in re¬
uocabilis est. qui nedocentium predi¬
cationes ex audiant. procurant sibi
uoluntariam surditatẽ Cui malo
consuetudo aspidis comparatur. quȩ
neuerba in cantantis exaudiat. suas¬
q: latebras derelinquat. unam aurẽ
caude suae inflexione dicitur optu¬
rare. alteram uero in terrã de primese
Cui merito iudaei comparatisunt.
qui cordis auribus opturatis. scȩ̃ scrip¬
turȩ audire noluerunt saluberri¬
mam iussionem. Ob Turare enim.
asacerdo tibus tractum est : qui aures
suas ture replebant. neperegrinis
uerbis intercedentibus. confusa car¬
minum memoria turbaretur
In exponenda similitudine per¬
seuerat Dicit enim deaspide
quae non exaudit uocem in cantan¬
tium utiq qnm̃ auribus damnatis
obsurduit. nec passaest audire uocẽ.
quae illam trahere potuiss& adlu¬
cem Ohumanum genus nisunlu¬

Expanded text:
dae et obturantis aures suas. dae et obturantis aures suas. Ira Judaeorum per similitudinem nimis aptissimam definitur. Obstinatorum quippe hominum ira irrevocabilis est qui, ne docentium praedicationes exaudiant, procurant sibi voluconsuetudo aspidis comparatur, quae ne verba incantantis exaudiat, suasque latebras derelinquat, unam aurem caudae suae inflexione dicitur orare, alteram vero in terram deprimere. Cui merito Judaei comparati sunt, qui cordis auribus obturatis, sanctae Scripturae audire noluerunt saluberrimam jussionem. Obturare enim a sacerdotibus tractum est, qui aures suas thure replebant, ne peregrinis verbis intercedentibus, confusa carminum memoria turbaretur.In exponenda similitudine perseverat. Dicit enim de aspide quae non exaudit vocem incantantium: utique quoniam auribus damnatis obsurduit, nec passa est audire vocem quae illam trahere potuisset ad lucem. O humanum genus! nisi illu
Abbreviated transcription (Latin):
risei preeẽ. uidebantur. &uide quia
supra cordis posuit iniquitates. n unc
&iam permanus. ressignificat actua¬
les. Vtnon solum cogitatum scęlus:
sed &iam completum esse doceatur
Concinnant enim. ad iniqui tates be¬
ne positum est. Concinnatio autem.
significat quando exmultis partib
RO ERRAUERUNT AUINTRE LOCV¬
TI SUNT FAL SA
erito peccatores. tamquam abor¬
ecclesiae : quinulla doctrinȩ confir¬
matione perfecti sunt. sed tam quam
teneri pecudis fatuata mollicies. non
adlucem uitalem. sed inperfidiȩ̨ te¬
nebras. probantur abiecti. Iuste
quippe uterum haberedicitur eccła
quaenos sacro baptismate profundit
in perpetuam lucem. Seduae illis.
qui immaturi ab eius uisceribus exi¬
erunt Sequitur Errauerunt a
uentre. locuti sunt falsa. Errauer
utiq auentre. qui contraria matri
dogmata sunt secuti: nec aluum scm
piadeuotione uenerantur. Ipsi enĩ
TRA ILLIS SECUNDUM SIMILITUDI¬
NEM SEREINTIS SICUT ASPIDIS SUA¬

Expanded text:
risaei praeesse videbantur. Et vide quia risaei praeesse videbantur. Et vide quia supra cordis iniquitates posuit: nunc etiam per manus res significat actuales, ut non solum cogitatum scelus, sed etiam completum esse doceatur. Concinnant enim ad iniquitates bene positum est. Concinnatio autem significat, quando ex multis partibus erunt a ventre, locuti sunt falsa. Merito peccatores tanquam aborEcclesiae, qui nulla doctrinae confirmatione perfecti sunt; sed tanquam tenerae pecudis fatuata mollities, non ad lucem vitalem, sed in perfidiae tenebras probantur abjecti. Juste quippe uterum habere dicitur Ecclesia, quae nos sacro baptismate profundit in perpetuam lucem. Sed vae illis qui immaturi ab ejus visceribus exierunt! Sequitur, erraverunt a ventre, locuti sunt falsa. Erraverunt utique a ventre, qui contraria matri dogmata sunt secuti, nec alvum sanctam pia devotione venerantur. Ipsi enim erunt. Vers. 4. Ira illis secundum similitudinem serpentis, sicut aspidis sur
Abbreviated transcription (Latin):
ceptum esse iuste iudicate: cum legat᷑
in euangelio. Nolite iudicare ne
iudi cemini Sedistasententia. non no¬
bis tollit intotum licentiam iudican¬
di Nam quod dicit nolite iudicare.
deillis factis uult intellegi. quaesensus
noster non preual& intueri. Sunt
enim quaedam media. quae ignora¬
mus Quo animo fiant quia & bono
& malo fieri possunt. Dequibus teme¬
rarium est. homini iudicare. Hi caut̃
praecipit nobis. dehis quaemani festa
sunt. iusta iudicare. Itafit. ut senten¬
tiȩistę cum dis cussȩ fuerint: nequa¬
quam sibi contrariȩ eẽ uideantur
Quem locum pater augus tinus. de
sermonednĩ in monte. libro secundo.
MANUS UESTRAL CONCIN NANT
csidicer&. Quomodo potiustis
Ademe iudicare qui incordeurõ
iniquitates operamini: ubi perfectum
crimen.ẽ. antequam fiat. & omne
malum plectibilefit. quod desi deriũ
prauȩ uoluntatis accusat: Interra
uerodicit. siue archano pectore. siue
supra populum. cui principes. & pha¬

Expanded text:
ceptum esse: Justa judicate, cum legatur ceptum esse: Justa judicate, cum legatur in Evangelio: Nolite judicare, ne judicemini . Sed ista sententia non nobis tollit in totum licentiam judicandi; nam quod dicit, nolite judicare, de illis factis vult intelligi quae sensus noster non praevalet intueri. Sunt enim quaedam media quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt, de quibus temerarium est homini judicare. Hic autem praecipit nobis de his quae manifesta sunt justa judicare. Ita fit ut sententiae istae, dum discussae fuerint, nequaquam sibi contrariae esse videantur. Quem locum Pater Augustinus de Sermone Domini in monte, libro secundo lmanus vestrae concinnant. Ac si diceret: Quomodo potuistis de me judicare, qui in corde vestro iniquitates operamini, ubi perfectum crimen est, antequam fiat, et omne malum plectibile fit, quod desiderium pravae voluntatis accusat? In terra vero dicit, sive arcano pectoris, sive supra populum cui principes et Pha
Abbreviated transcription (Latin):
narratione retributiones eorũ. aptis¬
simis comparationibus declarat
Tertia qualis fiat correctio iustorũ
quaelonga post erant aetate fac¬
turi Loquntur enim falso iustitiã
legis. qui non sunt recta iudicaturi
Uereautem illi aequabilia dicunt
qui iusta facturisunt Sermoenim
rectus. uitae deb& eẽ. consimilis
Voces ergo illas. hicarguit iudaeorũ.
quando captiose dicebant Magis¬
ter scimus. qm̃ adõ uenisti &uiam dĩ
inueritate doces Ista quidem iusta
erant. sed illi eaueraciter minime lo¬
quebantur. Qm̃ si fuissent certissi¬
ma mente prolata in reprehensibilia
eorum potuerunt esse iudicia. Nec
postea dixissent pontio pilato. cruci¬
fige crucifige. quia sedĩ filium eẽ.
confirmat.Sicenim iudi cauerunt.
utn on recte. sed ficte locuti iustitiã.
comprobentur Hocargumentum
intopicis. dicitur ex contrario. Contra¬
rium est enim recta loqui. & ꝑuersa
facere. Non nulli uero hinc faciunt
questionẽ dicentes. Hicquidem prae¬

Expanded text:
narratione retributiones eorum aptisnarratione retributiones eorum aptissimis comparationibus declarat. Tertia qualis fiat correctio justorum quae longa post erant aetate facturi. Loquuntur enim falso justitiam legis, qui non sunt recta judicaturi. Vere autem illi aequabilia dicunt, qui justa facturi sunt; sermo enim rectus vitae debet esse consimilis. Voces ergo illas hic arguit Judaeorum, quando captiose dicebant: Magister, scimus quia a Deo venisti, et viam Dei in veritate doces. . Ista quidem justa erant, sed illi ea veraciter minime loquebantur: quoniam si fuissent certissima mente prolata, irreprehensibilia eorum potuerant esse judicia; nec postea dixissent Pontio Pilato: Crucifige, crucifige, quia se Dei Filium esse confirmat . Sic enim judicaverunt, ut non recte, sed ficte locuti justitiam comprobentur. Hoc argumentum in topicis dicitur a contrario. Contrarium est enim recta loqui, et perversa facere. Nonnulli vero hinc faciunt quaestionem, dicentes, hic quidem prae
Abbreviated transcription (Latin):
Citerentur. nonpigebit tam̃
eadem persingula loca declarare
ut psalmorum possit dignitas ȩstima¬
ri Illas siquidem domos. confident̃
in tramus quarum penetralia in ipsa
fronte cognoscimus Infinem signi¬
ficat xp̃m. qui in hoc psalmo locutu¬
rus est Nedisperdas dauid intituli
inscriptione. Et dauid saeped iximus
xpm̃ significare. quia & rex erat. &no¬
men eius manu fortis siue desiderabilis
interprȩtatur: quod dnõ competent̃
aptatur. Commonetur ergo pontius
pilatus. nedis ꝑdat scriptum titulũ.
qui regem dnm declarabat: Quia red¬
di non poterat incassum. quod diuina
noscebatur iussione conscriptum
Regem enim illum quispoterat ab ole¬
re: quem constat esse caeli terrȩq cre¬
atorem: Quod ad eo frequenter
repetitur. ut excusatio contradicenti
& monitis in prima narratione
psalmi iudaeorum cognoscitur exꝓ¬
brare nequititiam. Seddum illis im¬
putat. quaefecerunt. nos nefaciamus
similia com monemur Secunda

Expanded text:
iterentur, non pigebit tamen iterentur, non pigebit tamen eadem per singula loca declarare, ut psalmorum possit dignitas aestimari. Illas siquidem domos confidenter intramus, quarum penetralia in ipsa fronte cognoscimus. In finem significat Christum, qui in hoc psalmo locuturus est. Ne disperdas David in tituli inscriptione. Et David saepe diximus Christum significare, quia et rex erat, et nomen ejus manu fortis sive desiderabilis interpretatur, quod et Domino competenter aptatur. Commonetur ergo Pontius Pilatus, ne disperdat scriptum titulum qui Regem Dominum declarabat: quia reddi non poterat incassum quod divina noscebatur jussione conscriptum. Regem enim illum quis poterat abolere, quem constat esse coeli terraeque creatorem? Quod adeo frequenter repetitur, ut excusatio contradicentibet monitis, in prima narratione psalmi Judaeorum cognoscitur exprobrare nequitiam. Sed dum illis imputat quae fecerunt, nos ne faciamus similia commonemur. Secunda
Abbreviated transcription (Latin):
dona fuderunt. Quaeduo. praepos¬
terato sunt ordine collo cata. Veritas
e tempore anterior. miseri cordi a uero.
aduentu posterior. Quaeideo com¬
mutatasunt : ut sine aliqua differentia
in his potuiss& unum decus. unus auctor
DS UISUELR OMNEMTIRRAM
GLO RIA TU A
unc uersum. & in secunda parte
iam dix̃ : fidem nram̃. tali pro¬
missione confirmans. quia suꝑ om̃s
creaturas eius nominis sit gloria reg¬
natura. CON CLV SIO
Quis uirtutem psalmihuius. quis
beni uolentiam dignepossit
effari: Orat xp̃s utnos doceat : resur¬
git. utnos erigat. Laudes patridicit
utnos instruat. Merito uianrã
merito redemptio: merito apud patrẽ.
noster legitur aduocatus. Amemus
clementem defensorem. nepatiamur
seuerum iudicem. Ultraomnem esse
constat amentiam Eum toto corde
non expetere : quinos ad aeterna gaudia
tam crebris admonitionibus cognosci¬
tur inuitare. EXPLICIT ESALMIUS
INFINEM NIDISPERDAS DAUID INTI¬
TULI IN SCRIETIONE
uamuis uerba ista frequenter

Expanded text:
dona fuderunt; quae duo praeposdona fuderunt; quae duo praeposterato sunt ordine collocata. Veritas est tempore anterior, misericordia vero adventu posterior; quae ideo commutata sunt, ut sine aliqua differentia in his potuisset unum decus, unus auctor Deus; et super omnem terram gloria tua. unc versum et in secunda parte jam dixit, fidem nostram tali promissione confirmans, quia super omnes creaturas ejus nominis sit gloria regnatura. Conclusio psalmi. Quis virtutem psalmi hujus, quis benevolentiam digne possit effari? Orat Christus, ut nos doceat; resurgit, ut nos erigat; laudes Patri dicit, ut nos instruat. Merito via nostra, merito redemptio, merito apud Patrem noster 192 legitur Advocatus. Amemus clementem defensorem, ne patiamur severum judicem. Ultra omnem esse constat amentiam reum toto corde non expetere, qui nos ad aeterna gaudia tam crebris admonitionibus cognoscitur invitare. EXPOSITIO In finem, ne disperdas David in tituli inscriptione. Quamvis verba ista frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
quia ipsum constat patri inpopulis
confiteri. qui caput & dux ecclesiae
probatur intellegi. Nam quod ait
Psalmum dicam tibi intergentes. cae¬
lestem actum significat uniuersalis
eccdesiȩ. quae perom̃s gentes linguis
uariis psalmodiamdnõ deuota mente
ꝑsoluit QMMAGNI FICATAEST VSQ
ADCAELOS MISERICORDIATUA ET
VSQ ADNUBES UIRITAS TUA
staest causa confessionis. ista promis¬
sio psalmodiae. qm̃ magnificata ẽ
miseri cordiadnĩ usq ad caelos. id est
quia humanitas filii usq: ad caelorum
regna perductaest. Periclitanti quippe
homini qui peccatis tenebatur obnoxi¬
us fecit misericordiam suam. ut dis¬
pensatione mirabili facer& eximiũ.
quem nefandi populi iudicio. putabaN
ex tremum Sequitur. Etusq ad nu¬
bes ueritastua. Nubes significant
prophetas. quos sp̃sscĩ irrigua ueri¬
tas uelud copiosus imber im pleuit.
Merito enim nubes uocantur : quia¬
& caelesti fonte satiatis unt. & supra
steriles peccatores. spiritalis copiae

Expanded text:
quia ipsum constat Patri in populis quia ipsum constat Patri in populis confiteri, qui caput et dux Ecclesiae probatur intelligi. Nam quod ait, psalmum dicam tibi inter gentes, coelestem significat actum universalis Ecclesiae, quae per omnes gentes linguis variis psalmodiam Domino devota menteoniam magnificata est usque ad coelos misericordia tua, et usque ad nubes veritas tua. Ista est causa confessionis, ista promissio psalmodiae: Quoniam magnificata est misericordia Domini usque ad coelos; id est quia humanitas Filii usque ad coelorum regna perducta est. Periclitanti quippe homini, qui peccatis tenebatur obnoxius, fecit misericordiam suam, ut dispensatione mirabili faceret eximium, quem nefandi populi judicio putabant extremum. Sequitur, et usque ad nubes veritas tua. Nubes significant prophetas, quos Spiritus sancti irrigua veritas, velut copiosus imber implevit. Merito enim nubes vocantur, quia coelesti fonte satiati sunt, et supra steriles peccatores spiritualis copiae
Abbreviated transcription (Latin):
endum. Sicut scriptum est. & in
undecimo psalmo. nuncexurgam
dicit dñs. Quisermo: ad potentiã
diuinam. propter exprimen das
causas abhumana in becillitate. trans
latus est Geminat &iam. exurge
psalterium &crthara. Quaefigur
dicitur epalembasis. id est iteratiouer¬
bi quod &iam insuperiore uersu
fecit ubiait Paratum cormeum dĩ
paratum cormeum. Hic enim. natura
assumptȩ humanitatis exprimitur
Esalterium fuit. quando caro opera¬
batur diuina mandata. ut scãse con¬
uersatione tractar&. Cytharauero.
gloriosam signi ficat passionem. quaȩ
tensis neruis dinumeratisq: ossibus
uirtutem patientiȩ intellectuali quo¬
dam carmine personabat Addidit
Exurgam diluculo. Quod est inter
tenebras noctis. & diei claritatem
quotemporeeum resurrexisse euange¬
lii lectio scã testatur. Aitenim. Di¬
luculo ualde uenit maria. ad monu¬
mentum & reliqua. CONELTEBOR
TIBI INPOPULIS DÑE PSALMUM
DICAMTIBI INTER GENTES
stud iamdicitur a parte membrorũ

Expanded text:
endum; sicut scriptum est et in endum; sicut scriptum est et in undecimo psalmo: Nunc exsurgam, dicit Dominus . Qui sermo ad potentiam divinam propter exprimendas causas ab humana imbecillitate tran latus est. Geminat etiam: Exsurge, psalterium et cithara. Quae figura dicitur epembasis, id est iteratio verbi; quod etiam in superiore versu fecit, ubi ait: Paratum cor meum, Deus, paratum cor meum. Hic enim natura assumptae humanitatis exprimitur. Psalterium fuit, quando caro operabatur divina mandata, ut sancta se conversatione tractaret. Cithara vero gloriosam significat passionem, quae tensis nervis dinumeratisque ossibus, virtutem patientiae intellectuali quodam carmine personabat. Addidit, exsurgam diluculo, quod est inter tenebras noctis, et diei claritatem: quo tempore eum resurrexisse Evangelii lectio sancta testatur; ait enim: Diluculo valde venit Maria ad monumentum , et reliqua. Vertibi in populis, Domine; psalmum dicam tibi inter gentes. Istud jam dicitur a parte membrorum,
Abbreviated transcription (Latin):
surrex̃ amortuis. Ceterum deitas
xpi cum patre coaeterna. sem per
praestat. semper omni potens semꝑ
aequalis est. Nam quamuis laque¬
os parass & inimicus. foueam ape¬
ruiss& ingratus paratum sedicit
adagendas gratias. quia sibi sciebat
resurrectionis gloriam. modis omnib:
ad futuram Sed in quosit paratus.
per uerba sequentia declaratur
Cantabo &psalmum dicamdõ
Cantarediximus. uocibus gratiam
referre: Psalmum dicere. praedi¬
cabili dnm̃ actione laudare. Qua
duo superiori geminationi merito
uidentur aptata. quando in utroq
se profitetur esse paratũ. Sed dum
illa desedicit. nosquem ad modum
confiteamur instituit. Nam &apłs
paulus sequens magistrum. paratũ
se profitetur dumait. Gloriamur
intribulationibus: scientes qm̃ tribu¬
latio. patientiam operatur. Patien¬
tia. probationem & cetera.
EXVRGEGLORIAMEA EUURGE
PSALTERIUM ETCUTARA
EX URGAM DILUCU LO
Per tropologiã exurge dicitur.
Iquasi surge admiraculum faci¬

Expanded text:
surrexit a mortuis. Caeterum deitas surrexit a mortuis. Caeterum deitas Christi cum Patre coaeterna, semper praestat, semper omnipotens, semper aequalis est. Nam quamvis laqueos parasset inimicus, foveam aperuisset ingratus, paratum se dicit ad agendas gratias, quia sibi sciebat resurrectionis gloriam modis omnibus affuturam. Sed in quo sit paratus, per verba sequentia declaratur: Cantabo et psalmum dicam Domino. Cantare diximus, vocibus gratiam referre; psalmum dicere, praedicabili Dominum actione laudare. Quae duo superiori geminationi merito videntur aptata, quando in utroque se profitetur esse paratum. Sed dum illa de se dicit, nos, quemadmodum confiteamur, instituit. Nam et apostolus Paulus sequens magistrum, paratum se profitetur, dum ait: Gloriamur in tribulationibus, scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem , etExsurge, gloria mea; exsurge, psalterium et cithara: exsurgam diluculo. Per tropologiam exsurge dicitur, quasi surge ad miraculum faci
Abbreviated transcription (Latin):
fidelium: quibus ille in hoc mundo
euangelizans. quasi quibusdam pedi¬
bus incedebat. Sequitur Et incur¬
uauerunt animam meam: hicpietas
dnĩ scĩtasq describitur. Incuru aue¬
runtenim animamxp̃i. quando
scelerati iudȩi credere noluerunt.
Ipsis enim condolendo. sicut & alibi
dicit. leiunus &sterilis reddebatur
Animaenim eius insuis actibus curua¬
ri non poterat. quae peccati maculã
non habebat. Adiecit. Foderunt
ante faciem meam foueam Bene
dicitur fouea. sententia mortis : quae
mittit ad foueam In eius enim faci¬
em dixerunt. reus est mortis. Etide¬
odicti sunt foueam fodere : quia eũ
neci uisi sunt tradidisse. Addidit
sententiam generalem: &ipsi inci¬
derunt in eam. Omnis enim iniusta
uox suos damnat auctores : & ante¬
quam alteri noceat. seprius ipsa con¬
demnat. Quodsimiliter. &salomon
paenas. nuncuenit adtertiam
partem: in quapostresurrectionem.
acturũ segratias pollicetur Sed
per illud gratias agit: perquod & re¬

Expanded text:
fidelium, quibus ille in hoc mundo fidelium, quibus ille in hoc mundo evangelizans, quasi quibusdam pedibus incedebat. Sequitur, et incurvaverunt animam meam. Hic pietas Domini sanctitasque describitur. Incurvaverunt enim animam Christi, quando scelerati Judaei credere noluerunt. Ipsis enim condolendo sicut et alibi dicit jejunus et sterilis reddebatur. Anima enim ejus in suis actibus curvari non poterat, quae peccati maculam non habebat. Adjecit, foderunt ante faciem meam foveam. Bene dicitur fovea sententia mortis, quae mittit ad foveam. In ejus enim faciem diverunt: Reus est mortis ; et ideo dicti sunt foveam fodere, quia eum neci visi sunt tradidisse. Addidit sententiam generalem, et ipsi inciderunt in eam. Omnis enim injusta vox suos prius damnat auctores, et antequam alteri noceat, se prius ipsa condemnat. Quod similiter et Salomon poenas, nunc venit ad tertiam partem, in qua post resurrectionem acturum se gratias pollicetur. Sed per illud gratias agit, per quod et re
Abbreviated transcription (Latin):
suprase exaltari poterat: qui a non
est ultra quo crescat. Sed exaltaba¬
tur plane inter homines : quando
gloria maiestatis eius. Conuersis men¬
tibus apparebat. Supercados autẽ
dix̃ : quia dñs &uirtutes supernas.
noscitur habere subiectas. Sequitur
Etsuper omnem terram gloriatua
Hocutrumq com pletum est. Exalta¬
tus enim super caelos est. quando se¬
dit addexteram patris. Glorificatus
est supra omnem terram. quando
totum mundum catholica repl& ecđa
in qualaudes dõ iugiter concinunt᷑
DERUNT INEAM
Iuda eos significat insidiatores. qui
praedi cationibus rectis. dolos. se
ad nectere crediderunt Sicut euan¬
gelista depharisȩis dicit. Cum ante cũ
statu issent. adulteram mulierem di¬
centes. Hanc inuenimus in adulterio
deprȩhensam. Morses enim praete¬
pit nobis huiusmodi lapidare. Tu
autem quiddicis: & cetera huius cemo¬
di quae maligna interrogatio commo¬
uebat. Pedes autem xpĩsunt in cre¬
pationes malorum. promissionesq:

Expanded text:
supra se exaltari poterat, quia non supra se exaltari poterat, quia non est ultra quo crescat; sed exaltabatur plane inter homines, quando gloria majestatis ejus conversis mentibus apparebat. Super coelos autem dixit, quia Dominus et virtutes supernas noscitur habere subjectas. Sequitur, et super omnem terram gloria tua. Hoc utrumque completum est. Exaltatus enim supra coelos est, quando sedit ad dexteram Patris; glorificatus est super omnem terram, quando totum mundum catholica replet Ecclesia: in qua laudes Domino jugiter concinunturderunt in eam. Judaeos significat insidiatores, qui praedicationibus rectis dolos se adnectere crediderunt, sicut evangelista de Pharisaeis dicit, cum ante eum statuissent adulteram mulierem, dicentes: Hanc invenimus in adulterio deprehensam. Moyses enim praecepit nobis hujusmodi lapidare: tu autem quid dicis ? et caetera hujusmodi, quae maligna interrogatio commovebat. Pedes autem Christi sunt increpationes malorum promissionesque
Abbreviated transcription (Latin):
definitur. quid sint dentes hominũ
furentium: idest arma & sagittȩ.
Arma retulit ad consilia pessima:
sagittas. aduerba quidem uolantia.
sed ad operationem mortis emiss a
addidit Et linguaeorum gladius
acutus acuto gladio. comparant᷑
uoces illȩ. quaedicebant crucifige
crucifige Nam sicut acutus ensis.
celerrimum operatur. mortis effectũ :
ita & illa uerba. citam exitu comple¬
uere sententiam. Unoenim impetu
uisi sunt peremisse : sicut arma solent
acutissima desecare Perquae tam̃
subtiliter commonuit. quia & lin¬
gua saeuiens possit occidere. Sicut
salomonait. Mors &uita. inmani¬
bus linguae. EXALTARE SUPERCAE¬
LOSDS̃LISUPER OMNEMTERRAM
CLO RIA TUA
um in cruce. talia xp̃i pateretur
humanitas. &d nm̃ caeli iudȩi
uiderentur habere derisui: exlam at
a forma serui quam ꝓnobis assumpsit
Exaltare super caelos ds̃. Ut qui pen¬
dis incruce : cognos caris semper intua
maiestate regnare. Nonenim ds̃

Expanded text:
definitur quid sint dentes hominum definitur quid sint dentes hominum furentium, id est arma et sagittae.Arma retulit ad consilia pessima; sagittas ad verba quidem volantia, sed ad operationem mortis emissa. Addidit, et lingua eorum gladius acutus. Acuto gladio comparantur voces illae quae dicebant: Crucifige, crucifige . Nam sicut ensis acutus celerrimum operatur mortis effectum, ita et illa verba citam exitii complevere sententiam. Uno enim impetu visi sunt peremisse, sicut arma solent acutissima desecare. Per quae tamen subtiliter commonuit, quia et lingua saeviens possit occidere, sicut Salomon ait; Mors et vita in manibus linguae. Vers. 8. Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua. Dum in cruce talia Christi 191 pateretur humanitas, et Dominum coeli Judaei viderentur habere derisui, exclamat a forma servi, quam pro nobis assumpsit: Exaltare super coelos, Deus; ut qui pendes in cruce, cognoscaris semper in majestate regnare. Non enim Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Totum enim in toto redditur. quan¬
do illa saluatur. Resurg& enim cor¬
pus adspiritalemgloriam. siilla non
fuerit obstinationis uulnere sauciata
Catulos enim leonum. plebem signi¬
ficat iudeorum. quam principes &
sacerdotes. ferali uoluntate genuer̃
Ut leonessint quimala consilia de
necednĩ tractauerunt. catuli eorum
populi quiper peram inuenta secutis
Addidit dormiui conturbatus
Mors dnĩ. mirabili proprietate des¬
cribitur : Qui conturbatus fremitu
iudȩorum quiete altissima dormi¬
ebat: Ostendens tamnihil fuisse per¬
secutionem impiorum. ut occisus per¬
duceretur ad somnum. Dormire
enim. non est conturbati: Nisi illius
qui in cruce positus. spm̃sua reddit
Limpia uoluntate grassatisunt
Ipseenim exponit. quisunt isti filu
hominum: quorum dentes fuerunt.
arma & sagittȩ. Eorum scilic&: qui
sicut legitur. supra eum dentibus
stridebant. Quod per quintã spe¬
ciem dicitur definiti onis. quaegrece
aduerbum Singulis enim uerbis

Expanded text:
Totum enim in tuto redditur quanTotum enim in tuto redditur quando illa salvatur. Resurget enim corpus ad spiritualem gloriam, si illa non fuerit obstinationis vulnere sauciata. Catulos enim leonum plebem significat Judaeorum, quam principes et sacerdotes ferali voluntate genuerunt; ut leones sint qui mala consilia de nece Domini tractaverunt. Catuli, eorum populi qui perperam inventa secuti sunt. Addidit, dormivi conturbatus. Mors Domini mirabili proprietate describitur, qui conturbatus fremitu Judaeorum, quiete altissima dormiebat: ostendens tam nihil fuisse persecutionem impiorum, ut occisus perduceretur ad somnum. Dormire enim non est conturbati, nisi illius qui in cruce positus, spiritum sua reimpia voluntate grassati sunt. Ipse enim exponit qui sunt isti filii hominum, quorum dentes fuerunt arma et sagittae; eorum scilicet qui sicut legitur supra eum dentibus stridebant. Quod per quintam speciem dicitur definitionis quae Graece ad verbum. Singulis enim verbis
Abbreviated transcription (Latin):
iste locutiones. cooperationem scẽ
trinitatis ostendunt : quaeunum uult.
unum semper operatur. Ad didit
Dedit in opprobrium conculcant es
me Obprobrium persequentibus
fuit : quando illum quemse crede¬
bant extinguere uiderunt fideles
populos deipsius resurrectione gau¬
dere. Dedecus enim suum iudicat
mala conscientia quando propria
non uid&. impleri posse disposita
Nam quamuis. in superiore uersu
similia uerba dixerit: hinctamen in
gratiarum actionem prorumpit. ut
spem credentium. desua prosperitate
firmar&. Misitenim depatredicit
quod adhum anitatem susceptam
pertin&: sicut & in euangelio ait
Non sum missus nisi ad oues quȩ pe¬
rierunt domus israhel: Misericor¬
dia est ergo quia humano generi.
in suscepta carne compatitur dum
clamat: saule. saule. quid meꝑse¬
queris: uelhis similia : Veritas qm̃
uni cuiq sua facta retribu&
CONTURBATUS
rucifixo corpore. animam
suam dicitereptam. dequa
maxime nosprecipit esse sollicitos.

Expanded text:
istae locutiones cooperationem sanctae istae locutiones cooperationem sanctae Trinitatis ostendunt, quae unum vult, unum semper operatur. Addidit, Dedit in opprobrium conculcantes me. Opprobrium persequentibus fuit, quando illum, quem se credebant exstinguere, viderunt fideles populos de ipsius resurrectione gaudere. Dedecus enim suum judicat mala conscientia, quando propria non videt impleri posse disposita.Nam quamvis in superiori versu similia verba dixerit, hinc tamen in gratiarum actionem prorumpit, ut spem credentium de sua prosperitate firmaret. Misit enim de Patre dicit, quod ad humanitatem susceptam pertinet, sicut et in Evangelio ait: Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel . Misericordia est ergo, quia humano generi in suscepta carne compatitur, dum clamat: Saule, Saule, quid me persequeris ? vel his similia. Veritas, quoniam unicuique sua facta retribuitconturbatus. Crucifixo corpore, animam suam dicit ereptam: de qua maxime nos praecipit esse sollicitos.