comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pse ẽ numerus sine numero. a quo ẽ omĩs
numerus. Iꝑse ẽ mensura sine mensura. aqͦ
ẽ om̃is mensura. Ipse pondus sine pondere.
aqͦ est om̃is pondus. O mĩa ergo innumero.
& mensura & pondere disposuit. tamquã
si dicer&. omia inse disposuit. Non enim
creaturã extra se aut alicubi uidit. ut sic̃
homines memoria retineat quȩ facer&. Om¬
nis igitꝰ causa creaturȩ. uoluntas ẽ creatoris.
Hoc ẽ ibi uoluntas qđ natura. Si tamen ȩxer¬
na ẽ natura. sic & ęternã uoluntas. N¬
enĩ accedit dõ noua aliqua cogitatio ad for¬
mandas creaturas Promde ontĩa inse trinitas
disposuit. quia inse cuncta habuit quȩ fecit. Intel¬
ligitur & alit̃. Om̃a innumero & mensura & pon¬
dere disposuit. id ẽ ut om̃a quȩ fecit. numerum
& mensurã. & pondus haberent.
ũ quid nã sic adduxit ds̃ ad adã cuncta ani¬
mantia terre. & uniuersa uolatilia cęli. quom
adducunt aucupes. uel uenantes ad recia

Expanded text:
Ipse est numerus sine numero, a quo est omnis Ipse est numerus sine numero, a quo est omnis numerus. Ipse est mensura sine mensura, a quo est omnis mensura. Ipse est pondus sine pondere, a quo est omne pondus. Omnia ergo in numero, et mensura, et pondere disposuit, tanquam si diceret, Omnia in se disposuit. Non enim creaturam eam extra se, aut alicubi vidit, ut, sicut homines, memoria retineat quae faceret. Omnis igitur causa creaturae, voluntas est Creatoris. Hoc ibi est voluntas, quod natura. Sic tamen aeterna est illi natura, sic estenim accedit Deo aliqua nova cogitatio ad formandam creaturam, proinde omnia in se Trinitas Deus disposuit, quia in se cuncta habuit quae fecit. Intelligitur et aliter, Omnia in numero et mensura disposuit. Id est, omnia quae fecit, numerum, et mensuram, et pondus haberent.umquidnam sic adduxit Deus ad Adam cuncta animantia terrae, et universa volatilia coeli , quomodo adducunt aucupantes vel venantes ad retia?
Abbreviated transcription (Latin):
imul omã dĩ fecit. dicente scriptura. qui ui¬
uit in ȩternũ creauit omã simul. Nullate¬
nus igitur dicencda sunt infruc tuosa lig¬
na quȩ aliquo mͦ hominibus afferunt ad¬
iumenta. Quia & reuera si ñ inuenius in
ea aliquid ad edendũ. inuenimus scilic&
ad medicamentũ. inuenimus ad adiutorũ.
Na quantȩ utilitates inueniantur inea. tu
ipse considera. Proinde quia a fruendo dicit᷑
fructus. & ab omi ligno possumus habere ad
uitoriũ. uire nullũ lignũ dicimus infructu¬
osum. Spinas uero & tribulos quãuis post
peccatum homini nascantur ad laborẽ dicen¬
te scriptura. spinas & tribulos pari& tibi. tam̃
non ẽ dicendũ tunc ea aboriri ex terra. qͥ a
lã erant utiq ad pastus peccoꝵ uel uolatiliũ
facta. non ad augendũ hominis penã pro¬
ducta.
i omĩa mnumero & mensura & pondere ds̃
disposuit. sic̃ scã scriptura testatur. ipsum.
numerũ & mensurã. & pondus. ubi disposuit
umerus. & mensura. & pondus. ipse ẽ ds̃.

Expanded text:
imul omnia Deus fecit, dicente Scriptura, Qui vivit in aeternum, creavit omnia simul . Nullatenus igitur dicenda sunt infructuosa ligna, quae aliquo modo hominibus afferunt adjumenta: quia et revera, si non invenimus in eis aliquid ad edendum invenimus certe ad medicamentum, invenimus ad adjutorium. Nam quantae utilitates inveniantur in eis, tu ipse considera. Proinde quia a fruendo dicitur fructus, et ab omni ligno possumus habere aliquod adjutorium, jure nullum lignum dicimus infructuosum. Spinae autem et tribuli quamvis post peccatum homini nascantur ad laborem dicente Scrnon est dicendum tunc ea aboriri ex terra, quia jam erant utique ad pastus pecorum ac volatilium facta, non ad augendum hominis poenam producta.i omnia in numero, et mensura, et pondere Deus disposuit, sicut sancta Scriptura testatur : ipsum numerum, et mensuram, et pondus ubi disposuit? RESP. Numerus et mensura et pondus ipse Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
am superius diximus cham significare uideos
qui xpm̃ occiderunt. Occiditur itaq abel mi¬
nor natu. occiditur . xp̃s caput poplĩ minoris
ligitur de terra addm̃ clamasse :
anguis abel significat sanguinẽ xp̃i. quo uni-¬
uersa eccła accepto dicit amen. Nã qualẽ
clamorẽ faciat uniuersa ȩccła dũ potatur
sanguine xp̃i & dicit amen. tu ipse sipotes
considera. Iudei ergo qui intelliguntur inꝑso.¬
sanguine xp̃i. malidicti sunt suꝑ terram.
Suꝑ illa terrã quȩ aperuit ossuũ ꝑ confessione.
& bibit sangunẽ fris sui. id ẽ xp̃i sui. Quẽ
quia uidei non bibunt. ideo maledicti sum.
septimus abadam cũ dõ ambulauit &
non apparuit
noch septimus ab adam transfertur
ad dm̃ & septima requies ꝓmittitur scĩs.
quia insexta ȩtate sclĩ peformantur magni¬
tionẽ dĩ. ut transferantur adrequiẽ¬

Expanded text:
am superius diximus Cain significare Judaeos, qui Christum occiderunt. Occiditur itaque Abel minor natu; occiditur Christus caput populi minoris legitur de terra ad Deum clamasse ? RESP. Sanguis Abel significat sanguinem Christi, quo universa Ecclesia accepto dicit, Amen. Nam qualem clamorem faciat universa Ecclesia dum potatur sanguine Christi et dicit, Amen, tu ipse si potes, considera. Judaei ergo qui intelliguntur in persosanguine Christi, maledicti sunt super terram, quae aperuit os suum per confessionem, et bibit sanguinem fratris sui, id est Christi sui. Quem quia Judaei non bibunt, ideo maledicti sunt.septimus ab Adam cum Deo ambulavit, et non apparuit ? RESP. Enoch septimus ab Adam transfertur ad Deum, et septimo requies promittitur sanctis; quia in sexta aetate saeculi reformantur in agnitionem Dei, ut transferantur ad requie
Abbreviated transcription (Latin):
excenti anni. significant sex ȩtates mun-
brahã usq ad dauid. quarta ad auid usq
ad transmigrationẽ babẏlonis. quinta a
trans migratione babẏlonis. usq ad ad¬
agitur. Sexcentesimo anno uitȩ noe fac¬
tum ẽ diluuiũ. ita sexta ętate scłi. refor¬
matur homo in agnitionẽ dĩ ꝑbaptismũ
de om̃i genere animaliũ atq uolatilium
inmunda bina inducuntur inarcam. &
munda septena:
nmunda. illos homines significant. qui
ad scisma sunt faciles. Munda uero ho¬
mines scõs qui spm̃ septiformem accipien¬
tes. ex fide uiuunt. Hinc etiã quidam
poeta ait. Numero ds̃ inpare gaudet.

Expanded text:
ex hydriae significant sex aetates mundibraham usque ad David; quarta a David usque ad transmigrationem Babylonis; quinta a transmigratione Babylonis usque ad adagitur. Sexcentesimo anno vitae Noe factum est diluvium: ita sexta aetate saeculi reformatur homo in agnitionem Dei per Baptismde omni genere animalium atque volatilium, immunda bina inducuntur in arcam, et munda septena ? RESP. Immunda illos homines significant, qui ad schisma sunt faciles: munda vero, homines sanctos, qui Spiritum septiformem accipientes ex fide vivunt. Hinc etiam quidam poeta ait: Numero Deus impare gaudet.
Abbreviated transcription (Latin):
egredere de terra tuã & de cognatione tua.
.& de domo patris tui:
ham dimisit terrã & cognationẽ suã. &¬
domũ patris sui. & uenit in t̾ram quã igno¬
rabat. ita & xp̃s dimisit gentem suã scili.¬
c& udeoꝵ. & uenit ad poplm̃ gentium.
hic temporalis ex planatio hoc hab&. Eximus¬

Expanded text:
e 251 terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui ? ham dimisit terram, et cognationem, et domum patris sui; venit in terram, quam ignorabat: ita et Judaeorum, et venit ad populum Gentium. Hic temporalis explanatio hoc habet: m
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ subiectam creaturã. Non enĩ sic̃ filius ho¬
minis assũpsit. ut sic mȩt̾nũ ꝑmaneat. sic
sp̃s sc̃s columbã uel ignẽ. Sed factȩ illȩ uisi¬
in cõprehensibilis inmutabilisq diuinitas
quod ẽ trinitas ds̃. ab oculis carnalibus
rũ sp̃s. id est patris & filu. Quod si sp̃s sc̃s̃ fi¬
lius esse diceret᷑. nullus aut̃ filius ẽ nisi du¬
orũ patris & matris. Quod absit ut inter
matre. & cũ ꝓcedit ex matre in hae luce
non tunc ꝓcedit ex patre. Sp̃s uͦ sc̃s non
de patre procedit infiliũ. & defilio proce¬
dit ad scĩficandã creaturã. sed simul deucro¬

Expanded text:
per subjectam creaturam. Non enim sicut Filius hoper subjectam creaturam. Non enim sicut Filius hominem assumpsit, ut sic in aeternum permaneat, sic Spiritus sanctus columbam vel ignem: sed factae illae visiincomprehensibilis immutabilisque divinitas, quae est Trinitas Deus, ab oculis carnalibus rum spiritus, id est, Patris et Filii. Quod si Spiritus sanctus filius esse diceretur: nullus autem filius est nisi duorum, patris et matris, quod absit ut inter matre, et cum procedit ex matre in hac luce, non tunc procedit ex patre. Spiritus vero sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam, sed simul de utro
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ filiũ. laudabilit̾ respondisse fertur
Dic iquit & tu heretice. ds̃ pat̾ necessitate
ls̃ ein uoluntate : Quia si dixissa neces¬
suate̾. sequebatur illũ grandis absurditas.
Di. lut̃ uoluntate : respondebat᷑ illi. Ergo
uoluntate ẽ ds non natura: Et dũ laqueũ
uoluit ponere : ipse incidit. Et uidens se
coniuctũ. obmutuit.
filio uitã gignendo. non qd̾ prius fuerit si¬
lius sine uita: & postea acceperit uitã sic̃
uos qui per peccatũ amisimus uitã. & per
gram̃ saluatoris recepimus. Idõ dicitur ac¬
cepit uitã. quia non ẽ asem& ipso genitꝰ.
Non existendo dedit. sed gignendo.
michi de subiectione filui. quod non sit
scdm̃ substantiã minor sed sedm̃ formã
serui quã assup̃sit. ideoq quero quid de
missione spc̃ scĩ sentias. Nũ quid nã & ipse
hominẽ assupsit. ut missus esse dicatur.
ȩqualis ẽ patri apparuit. sed ut dictũ est

Expanded text:
Pater Filium; laudabiliter respondisse fertur: Pater Filium; laudabiliter respondisse fertur: Dic, inquit, et tu, haeretice, Deus Pater necessitate est Deus, an voluntate? Quod si dixisset, Necessitate; sequebatur illum grandis absurditas. Si autem, Voluntate; respondebatur illi, Ergo voluntate est Deus, non natura: et ita in laqueum quem volebat ponere, ipse incidit; et videns se convictum, obmutuit. Filio vitam gignendo: non quod prius fuerit Filius sine vita, et postea acceperit vitam; sicut nos qui per peccatum amisimus vitam, et per gratiam Salvatoris recipimus: sed ideo dicitur, Accepit vitam, quia non est a se ipso genitus; non enim existendo dedit, sed gignendo. mihi de subjectione Filii, quod non sit secundum substantiam minor, sed secundum formam servi quam assumpsit; ideo quaero quid de missione Spiritus sancti sentias: numquid et ipse hominem assumpsit, ut missus esse dicatur? est aequalis Patri, apparuit; sed, ut dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sens est : & in cęlo totus. & in terra totus.
& nullo contemptus cęlo. ꝑid quod homo.
& passus & mortuus & resurrexit. & ascen¬
dit in cęlũ. seditq ad dexteram dĩ patris. &¬
sic ueni& ad uidicandos uiuos & mortuos.
quẽ ad modũ ẽ uisus ire in cęlũ. in eadem for¬
macarius atq substantia. cui ꝓfecto in mor¬
taluatem dedit. naturã non abstulit
carnem :
sona suscepit. & ut hȩc intelligas. cõpa¬
tionibus utar: ut excreatura incelligas
ciratorẽ. Certe in anima ẽ ratio. Et cuꝰ sint
iũ aliud anima agit. aliud ratio. Ani¬
ma uiuimus. ratione sapimus. Ita pat̾
ta trinitas operata ẽ hominẽ. quẽ non to¬
tatruntas assup̃sit sed sola filu ꝑsona.
quia necessitas in dõ non ẽ. Prȩire uoluntas
saplentĩa non potest. qđ est filius Igitur
prius ẽ rationabilit sapere. quã rationabi¬
lit̃ uelle. Nam quidã nr̃ cũ eũ interrogass&
hereticus utrũ uolens an nolens genuerit

Expanded text:
praesens est, et in coelo totus, et in terra totus, praesens est, et in coelo totus, et in terra totus, et nullo contentus loco. Per id quod homo, et passus, et mortuus, et resurrexit, et ascendit in coelusic veniet ad judicandum vivos et mortuos, quemadmodum visus est ire in coelum, in eadem forma carnis atque substantia; cui profecto immortalitatem dedit, naturam non abstulit.carnem? ersona suscepit carnem. Et ut hoc intelligas, comparationibus utar, ut ex creatura intelligas Creatorem. Certe in anima est ratio, et cum unum sint, aliud anima agit, aliud ratio. Anima vivimus, ratione sapimus. Ita Paterta Trinitas operata est hominem, quem non tota Trinitas assumpsit, sed sola Filii persona. quia necessitas in Deo non est: praeire autem voluntas sapientiam non potest, quod est Filius: igitur prius est rationabiliter sapere, quam rationabiliter velle. Nam quidam nostrum, cum eum interrogasset haereticus, utrum volens, an nolens genuerit
Abbreviated transcription (Latin):
bũ caro factũ. non carne mutatum. ut n
desister& eẽ quod erat. sed cepit esse quod
non erat. Assumpsit enĩ carnem. non se con¬
uertit in carnem. Carne̾ istã aꝑte totum
hominẽ intelligimus. id est carnẽ & animam
rationabilem ut sic̃ prius homo & carne &
anima mortuus fuerat. ita etiã oportuit
ut supͣ diximus sc̃dm̃ assũptũ hominis for¬
mã dictum ẽ. pat̾ maior me est
ideo te dũ de uno filio dĩ inquireris duo
introducere uoluisse. ut dicas filiũ homi
on sunt duo filu. sed unus. Quia ille qͥ
erat dĩ filius. factus filius hominis inini¬
tate ꝑsonȩ : quia sic̃ anima & caro unus ẽ
homo. ita uerbum & homo unus ẽ xp̃s
Duas substantias accipimus in imo filio dĩ.
unã dĩtatis. alteram humanitatis. non duas
ꝑsonas Igitur si ixerimus duas esse ꝑ sonas.
introducamus duos filios. Dĩ etiã nonerit
trinitas sed quaternitas. Profecto enĩ ꝑ iad
qđ ds̃ ẽ quod erat ȩqualis semꝑ patri. ubiq

Expanded text:
 in carnem mutatum; ut non desisteret esse quod erat, sed coeperit esse quod non erat. Assumpsit enim carnem, non se convertit in carnem. Carnem istam a parte totum hominem intelligimus, id est carnem et animam rationalem. Et sicut primus homo et carne et anima mortuus fuerat, ita etiam oportuit ut supra diximus, secundum assumpti hominis formam dictum est, Pater major me estideo te, dum de uno Filio Dei inquireres, duos introducere voluisse, ut dicas Filium Dei,  hominis. RESP. Non sunt duo filii, sed unus. Quia ille qui erat Dei Filius, factus est filius hominis in unitate personae. Quia sicut anima et caro unus est homo, ita Verbum et homo unus est Christus. Duas substantias accipimus in uno Filio Dei, unam deitatis, alteram humanitatis, non duas personas. Igitur, si dixerimus duas esse personas, introducemus duos filios; et jam non erit Trinitas, sed quaternitas. Profecto enim per id quod Deus est, aequalis semper Patri, ubique
Abbreviated transcription (Latin):
uid significat quod aita delignis quadratis
construeta. intransecus & ex trinsecus bitumi¬
ne linitur:
icut arca de lignis quadratis edificatur
a u ecctã de sc̃ĩs consiruit᷑. Quadrata eni. in
intilcumq parte posueris. fortit᷑ stat .&. sci
maibi libes temprat ionibus stabiles ꝑmanent.
N ocumn ene setatibus. ñ prospertttib edune
Bituñ eũ significat caritatem. ꝑ quã scl̃ net
utiins candalis quȩ funt abhis qui intus sunt
cedunt: uec illis qui fiunt ab his qui forisit
S seruant unitatem sp̃s muinculo pacis.
tolerantes & malos xpĩanos qui sunt
inȩccta ehereticos qui sunt foris ȩcłam
spũ dĩ. dicente psalmographo. Uiã manda¬
tor tuor cucurri. cũ dilatasti cor meũ. Nisi
dilatatũ cor habuisset. uiã dñi minime cucur¬
riss&e. Et unde dilatatur cornisi ꝑ caritatem
pũalẽ Hinc etiã beatus apis paulus simi¬
tte ꝓsal mographi uoci consentit. Cor nrm̃ pa¬

Expanded text:
d significat quod arca de lignis quadratis constructa, intrinsecus et extrinsecus bitumine linitur ? RESP. Sicut arca de lignis quadratis aedificatur, ita et Ecclesia de sanctis construitur. Quadratum enim in quacumque parte posueris, fortiter stat: et sancti in quibuslibet tentationibus stabiles permanent; non adversitatibus, non prosperitatibus cedunt. Bitumen enim significat charitatem; per quam sancti nec illis scandalis quae fiunt ab his qui intus sunt, cedunt, nec illis quae fiunt ab his qui foris sunt: et servant unitatem spiritus in vinculo pacis, tolerantes et malos christianos qui sunt in Ecclesia, et haereticos qui sunt foris EcclesiSpiritu Dei, dicente Psalmographo: Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum . Nisi dilatatum cor habuisset, viam Domini minime cucurrisset. Et unde dilatatur cor, nisi per charitatem spiritualem? Hinc et beatus Paulus apostolus simili Psalmographo voce consentit: Os n
Abbreviated transcription (Latin):
scãs aduertimus. Nunc uͦ scire cupio. si
dẽ sit filius aut sp̃s sc̃s. uel utrũ sit una
substantia uel essentia. quã greci omousi.¬
ntende animo. & uere quȩ te mouent. li¬
bentius demonstrabo. Beatꝰ paulꝰ apls qđ

Expanded text:
sanctas advertimus: nunc vero illud scire cupio, si Deus sit Filius aut Spiritus sanctus, vel utrum una sit substantia vel essentia, quam Graeci ὁμουσίntento animo adverte: quae te movent libentius demonstrabo. Beatus Paulus aposto
Abbreviated transcription (Latin):
icut enĩ nos scimus resurrectionem.
quã nũquã experti sumus. nec uidimus.
ita & ille sciebat mortem. Scimus igitur
quod exiens anima a corpore. faciat mor¬
tem: & dũ reuersa fuerit in corpore suo.
faciat resurrectionẽ. Ecce scimus resurrec¬
tionẽ. quã nũquã experti sumus Sic
& ille sciebat utiq mortẽ. non ad huc
per experientiã. sed ꝑscientiã. Sciebat
quippe qđ erat uiuere. & ꝑ priuationẽ
uite. sciebat utiq mortem. Sic sciunt᷑
tenebrȩ ꝑ prauationẽ lucis: & sic scitur
silentiũ ꝑ priuationẽ uocis. & scitur¬

Expanded text:
Sicut enim nos scimus resurrectionem, Sicut enim nos scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus, nec vidimus; ita ille sciebat mortem. Scimus quoque quod exiens anima a corpore faciat mortem, et dum reversa fuerit ad corpus suum, faciet resurrectionem. Ecce scimus resurrectionem, quam nunquam experti sumus. Sic et ille sciebat utique mortem, non adhuc per experientiam, sed per scientiam. Sciebat quippe quid esset vivere, et per privationem vitae sciebat utique mtenebrae per privationem lucis, et scitur silentium per privationem vocis: it
Abbreviated transcription (Latin):
cibũ uetitũ cibũ tetigerit. cur eo ñ mor¬
tiuuis fuerit die: Sic eniꝰ scriptura dicit
Inquacũq die comederis ex eo morte mo¬
rieris
uatuor esse mortes scã scriptura ostendit.¬
creatorẽ. Cũ enĩ deseruerit peccat. Sine¬
inquit dñs in euangelio mortuos sepeli¬
cundum carne̾ mortuos. Hȩc itaq sentan¬
tia duas mortes manifestissime doc&:
unã animarũ alterã corporum. Tercia
solius ẽ anime quȩ dũ ex hoc corpore exi¬
erit patitur. Scdm̃ illud quod in ęuange¬
lio de diuite legimus. pat̾ abraham inquid
ta ẽ mors cũ anima receperit corpus. ut
ȩternũ qui paratus ẽ diabolo & anglĩs ciꝰ.
Die itaq quo peccauit adam. inanima
mortuus ẽ. Sic̃ enĩ corpus uiuit ex anima.
ita anima ut beatius uiuat. uiuit exđo.
tes. Ut enĩ hȩc subsequerent᷑ : prim a
p̾cessit desertio dĩ. sedm̃ quod eo die qͦ
peccauit adam mortuus ẽ.
nullatenus friebat :

Expanded text:
cibum vetitum tetigerit, cur eo die morcibum vetitum tetigerit, cur eo die mortuus non fuit? Sic enim Scriptura dicit, In qua cumque die comederis ex eo, morte morieris ? RESP. Quatuor esse mortes Scriptura sanctCreatorem: cum enim deserit, peccat. SineDominus in Evangelio, mortuos sepelicundum carnem mortuos. Haec itaque sententia duas mortes manifestissime docet, unam animarum, alteram corporum. Tertia autem solius est animae, quam, dum ex hoc corpore exierit, patitur; secundum illud quod in Evangelio de divite legimus, Pater Abraham, inquit ta autem mors, cum anima receperit corpus, ut aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Die itaque quo peccavit Adam, in anima mortuus est. Sicut enim corpus vivit ex anima, ita anima ut beatius vivat, vivit ex Deo. tes. Ut enim hae subsequerentur, primo praecessit desertio Dei, secundum quod eo die quo peccavit Adam mortuus est.nullatenus sciebat? RESP.
Abbreviated transcription (Latin):
Sta sententia dupplicẽ intellegentiã parit
Siue enĩ operaretur homo paradysũ. id ẽ
inparadysum aliquid operaretur. non ne¬
cessitate uictus. sed dilectione operabat᷑.
Ad huc enĩ ñ petcauerat. nec ei teria spinas
& tribulos germinauerat. ut insudore fa¬
ciei sue ederet panem suum. Ante peccatũ
sed sola ut diximus uoluntate operabat᷑
paradẏsum. per agri culturã. & custodiebat
ꝑ h sciplinam. Non contra bestias. neq
contra aliqua animalia paradẏsum cus¬
todiebat sibi. scilic& ne amiteret peccan¬
do. quẽ custodire poterat obediendo:
siue ipsum hominẽ ponens ds̃ inparadyso.
ut operaretur & custodir&. O peraretur
scilic& ut bonus esset. & custodir&. ut tu¬
tus ess&. Quolibet horũ dicatur. siue ho¬
mo paradysum operaretur ꝑ agri culturã.
& custodir& ꝑ disciplina. siue ipsũ homi¬
nẽ ds̃ operaretur ut bonus esset. & custodi¬
ret ut tutus ess& quid horũ intelligas rati
ũ ds̃ minetur homini mortem die quo

Expanded text:
sta sententia duplicem intelligentiam parit. Sive enim operaretur homo paradisum, id est in paradiso aliquid operaretur, non necessitate victus, sed ad delectationem operabatur: adhuc enim non peccaverat, nec ei terra spinas et tribulos germinaverat, ut in sudore faciei suae ederet panem suum. Hoc nempe merused sola, ut diximus, voluptate operabatur paradisum per agriculturam, et custodiebat per disciplinam. Non contra bestias neque contra animalia aliqua paradisum custodiebat, sed sibi, scilicet ne amitteret peccando, quem custodire poterat obediendo. Sive ipsum hominem posuit Deus in paradiso ut operaretur et custodiret: operaretur scilicet ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset. Quodlibet horum dicatur, sive homo paradisum operaretur per agriculturam, et custodiret per disciplinam; sive ipsum hominem Deus operaretur ut bonus esset, et custodiret ut tutus esset: quodvis horum intelligas, ratioEST. XXXII. Cum Deus minetur hominimortem die quo
Abbreviated transcription (Latin):
oterat x alit̾᷑ facere. sed ideo congruentius
iudicauit ut sic facer&. unde aliquid
significaret᷑. Sic̃ enĩ dormienti adȩ costa de¬
trait᷑ ut coniunx efficiat᷑. ita & xp̃o morien¬
ti de latere sanguis effundit᷑. ut ęccła con¬
struat᷑. Cõniunicantes nẽ pe corpori & san¬

Expanded text:
tiam aliter facere, sed ideo congruentius judicavit ut sic faceret, unde aliquid significaretur. Sicut enim dormienti Adae costa detrahitur ut conjux efficiatur, ita et Christo morienti de latere sanguis effunditur, ut Ecclesia construatur. Communicando nempe corpori et san
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ sine filio. nec filius sine patre. Quia sc̃i¬
lie& sic̃ inseparabiles sunt innatura. itaq
inseparabiles inꝑsonis. Si enĩ ipse filius depa¬
tre dicit in ȩuangelio qui me misit mecum ẽ
quomꝰ igitur dereliquit patrẽ ut ad hereret
pls dicit. Qui cũ informa dĩ ess&s. non rapinã
arbitratus ẽ esse se equalẽ dõ. sed semet ipsum
exmaniuit formã serui accipiens Ipsa igitꝰ
forma ẽ seruilis acceptio & exinanitio. & ipp¬
sa exinanitio. quãquã nonsit diuinitatis
abolitio. aut naturę amissio. tamen ꝓpt̃
formã serui inqua dmoscit᷑ apparuisse. iure
dicit᷑ apls patrẽ reliquisse. Reliquit ꝙ ma
nalit̃ inheretẽ. &. adhesit uxori suȩ. id est¬
ur cham ex terrȩ fructibus munera repban¬
tur. & abel de adipib gregis sui munera
suscipiuntur
hain tipũ gerebat uideoꝵ. quia illa car¬
nalia sacramenta sedm̃ uetus testamentum
exercebant. Horũ enĩ sacrificia suꝑueniente
testamenti noui fide. ex innocentia dm̃ lau

Expanded text:
Pater sine Filio, nec Filius sine Patre: quia scilicet sicut inseparabiles sunt in natura, ita et inseparabiles in persona; sic enim ipse Filius de Patre dicit in Evangelio: Qui me misit, mecum est . Quo modo igitur dereliquit Patrem, ut adhaerereti esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit, formam servi accipiens ? Ipsa ergo formae servilis acceptio est exinanitio, et ipsa exinanitio quanquam non sit divinitatis abolitio aut naturae amissio, tamen propter formam servi in qua dignoscitur apparuisse, jure dicit Apostolus Patrem reliquisse. Reliquit et manaliter inhaerentem; et adhaesit uxori suae, id estur Cain ex terrae fructibus munera reprobantur, et Abel de adipibus gregis sui munera suscipiuntur? Cain typum gerebat Judaeorum, quia illi corporalia sacramenta secundum vetus testamentum exercebant. Horum enim sacrificia superveniente testamenti novi fide, ex innocentia Deum lau
Abbreviated transcription (Latin):
n duobus filus maximo & minimo. duo po¬
puli figurati sunt. unam uestem a tergo por¬
tantes. sacramentũ scilic&. iam p̃teritȩ. atq¬
tiunt. & tamen honorant uelamento tan¬
quã scientes unde sint nati. Medius filius.
id est popłs iuideoꝵ. Ideo medius. quia nec
primatũ apłoꝵ tenuit. nec ultimus ingen¬
tibis credidit nuditatem patris. quia con¬
sentit in necẽ xp̃i. enuntiauit fribus suis
Per eũ quippe manifestũ ẽ. & quodam modo
pupplicatũ qͦd erat ꝓphetiȩ secretum. Idõq
fit frm suoꝵ seruus. Quid est enĩ aliud
hodie quã gens ipsa scriniaria xpianorũ
portans legẽ &s ꝓphetas. ad testimoniũ as¬
sertionis ȩ̨ccłȩ̃. ut nos honoremus ꝑsacra-¬
mentũ. quod nuntiant illi ꝑ litteram

Expanded text:
s suis . RESP. In duobus filiis maximo et minimo, duo pos suis . RESP. In duobus filiis maximo et minimo, duo populi figurati sunt, unam vestem a tergo portantes, sacramentum scilicet jam praeteritae atqtiunt, et eum honorant velamento, tanquam scientes unde sint nati. Medius filius, id est populus Judaeorum ideo medius, quia nec primatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi. Et nuntiavit fratribus suis. Per eum quippe manifestatum est et quodam modo publicatum, quod erat prophetiae secretum. Ideoque fit fratrum suorum servus. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi scriniaria Christianorum, portans Legem et Prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum, quod nuntiant illi per litteram
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo polluunt᷑. Quãuis enĩ unũ bap¬
tismum sit & hereticoꝵ eorũ scilic&. qui in
nomine patris &. filui &. sps scĩ baptizant. & ȩccłẽ
catholice. tamen quia foris ecclam baptizantꝰ
ñ sumunt baptismũ ad salutẽ. sed adꝑnitiẽ
habentes nimirũ speciem pietatis. uirtutem
aut̃ eiꝰ abnegantes. & rursum. Animales
inquiđ spm̃ non habentes. Et id circo ȩccła
eos ñ baptizat. quia innomine trinitatis
baptizati sunt. Ipsa ẽ ꝓfecto forma sacramen-¬
ti. Idõ dũ reuersi fuerint accipiunt uirtutẽ
sps scĩ. quẽ hi qui foris ȩcclam baptizantur
nondũ habent.
uid significat quod noe uir itꝰ planta.¬
uit uineã. bibens uinũ inebriatus ẽ. & nu¬
datus in tabernaculo suo:
segregando eam acunctis gentibus. Unde
& circũcisionis signũ indidit. legem dedit.
sacrificia instituit. se ipsũ in carne uenturũ
intabernaculo suo. id est ingente sua

Expanded text:
Baptismo polluuntur. Quamvis enim unum BapBaptismo polluuntur. Quamvis enim unum Baptisma sit et haereticorum, eorum scilicet qui in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti baptizant, et Ecclesiae catholicae; tamen quia foris Ecclesiam baptizantur, non sumunt Baptismum ad salutem, sed ad perniciem: Habentes nimirum speciem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes ; et rursum, Animales, inquit, Spiritum non habentes . Et idcirco eos Ecclesia non rebaptizat, quia in nomine Trinitatis baptizati sunt. Ipsa est profecto forma Sacramenti: ideo dum reversi fuerint, accipiunt virtutem Spiritus sancti, quem ii qui foris Ecclesiam baptizantur, nondum habent.uid significat quod Noe vir justus plantavit vineam, bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo ?segregando eam a cunctis gentibus. Unde et circumcisionis signum indidit, Legem dedit, sacrificia instituit, se ipsum in carne venturum in tabernaculo suo, id est, in gente su
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ. ingredere tu & filui tui. uxor tua
& uxores filiorũ tuoꝵ tecũ. Seorsũ igitur
ponunt᷑ iuri. & seorsũ feminȩ. & cũ ingre-¬
dit᷑ de arca. dicitur ad eũ. Egredere tu
& uxor tua. filii tui & uxores filioꝵ tuoꝵ¬
tecũ. In ingressione nempe separati. in e.¬
gressione conuincti dicuntur.
orũ quippe ingressio. istam uitã signi¬
ficat. ubi caro concupiscit aduersus spm.
uolumus illa faciamus Egressio aut̃. illã
uitã significat. ubi caro iã nullam habe¬
bit concupiscentiã aduersus spm̃. nichilq
erit nobis quod repugnet in nobis
de arca non ẽ reuersus.:
oruus igitur ut ñ reuerteretur aut a-¬
quis interceptus ẽ. aut aliquo cadauere
inlectus insedit. & significat illos homines
qͥ carnalibus dediti rebus. dĩ p̃cepta con¬
tẽp̾nunt. & nullatenus penitendo eccłę sa¬
tis faciunt. unde & ꝑ mala opera recessert᷑:
uel certe si aquis ille coruus int̾ceptus ẽ illos
significat qui deccła exeunt. & hereticorum

Expanded text:
tua, et uxores filiorum tuorum tecum ? Seorsum ergo ponuntur viri et seorsum feminae. Et cum egrederetur de arca, dicitur ad eum, Egredere, tu et uxor tua, filii tui, et uxores filiorum tuorum . In ingressione nempe separati, in egressione conjuncti dicuntur. RESP. Eorum quippe ingressio istam vitam significat, ubi caro concupiscit adversus spiri quaecumque volumus illa faciamus . Egressio autem illam vitam significat, ubi caro jam nullam habebit concupiscentiam adversus spiritum, nihilque erit ex nobis quod repugnet in nobis.de arca, non est reversus ? RESP. Corvus ut non reverteretur, aut aquis interceptus est, aut alicui cadaveri illectus insedit: et significat illos homines, qui carnalibus dediti rebus, Dei praecepta contemnunt, et nullatenus poenitendo Ecclesiae satisfaciunt, unde et per mala opera recesserunt. Vel certe si aquis ille corvus interceptus est, illos significat qui de Ecclesia exeunt, et haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicere xpĩana compellit. Quia nisi ita di¬
xerimus. xpĩani esse non possumus. & tamen
aliũ dĩ aut dnm̃ dicere patrẽ: aliũ dm̃
uut aliũ dum̃ dicere filiũ aliũ dm̃ aut
seligio quia si it dixerimus. nec catholi¬
q nec eligiosi esse poterimus. Sed̃ ut ꝓpĩ¬
nu simus atq religiosi & catholici dica¬
tres deos sed unũ dm̃. qui substantia et
natura sit ueracit̃ unus.
tus. nec creatꝰ. nec genitus.
tus. nec creatꝰ. nec genitus. Filius apatre solo
ẽnon factus nec creatus sed genitus. Sp̃s¬

Expanded text:
fides Christiana cogit, quia nisi ita dixerimus, Christiani esse non possumus. Et tamen alium Deum aut Dominum dicere Patrem, alium Deum aut Dominum dicere Filium, alium Deum aut atholica religio, quia si ita dixerimus, nec catholici, nec religiosi esse poterimus; sed ut Christiani simus atque catholici, dica et simul non tres deos, sed unum Deum, qui substantia et natura sit veraciter unus. tus, nec creatus, nee genitus.tus, nec creatus, nec genitus. Filius a Patre solo est, non factus, nec creatus, sed genitus. Spir
Abbreviated transcription (Latin):
ihẽ xp̃s scĩs suis quod inresurrectione
fulgeant sicut sol. quare ipse dñs inre
sed noluit mea clarificationẽ disci¬
pulis suis apparere. quia non possent
oculis illã claritatẽ ꝑspicere. Slantequ
moreretur ꝓ nobis & resurgeret quan¬
do transfiguratus ẽ in monte discipuli
sui eũ uidere non potuerunt. sed pre
timore in terrã ceciderunt. quantoma¬
tertia crucifixũ. ioħes aut̃ sexta. Ciu po¬
cius credendũ est ex his duobus.
T ille uerũ dixit. & ille similiter. Igit᷑
hora t̾tia clamauerunt pilato iuder
crucifice. crucifige eũ. milites aut̃ hora
sexta crucifixerunt. Igitur qđ illi lingua
runt. sed etiã illi qui clamauerunt.
In his cõpletum ẽ qđ ait psalmographus
filu hominũ dentes eoꝵ arma ꝙ sagittȩ
&. lingua eoꝵ machera acuta. Uides qua¬
lẽ gladiũ habuerunt. unde hora t̃tia¬

Expanded text:
istus sanctis quod in resurrectione fulgebunt sicut sol , quare ipse Dominus insed noluit in ea clarificatione discipulis suis apparere, quia non possent oculis suis talem claritatem perspicere. Si enim antequam moreretur pro nobis et resurgeret, quando transfiguratus est in monte, discipuli sui eum videre non potuerunt, sed prae timore in terram ceciderunt; quanto matertia crucifixum , Joannes autem sexta ; cui potius credendum est ex his duobus? RESP. Et ille verum dixit, et ille similiter. Nam hora tertia clamaverunt Pilato Judaei: Crucifige, crucifige eum . Milites autem hora sexta crucifixerunt eum. Igitur quod illi lingua, runt, sed et illi qui clamaverunt. In eis enim completum est quod ait Psalmographus: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum machaera acuta . Vides qualem gladium habuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
es sexies quippe seni. funt ducenti. septua¬
ginta sex. qui fiunt menses nouẽ . & dies
decem. Computa ergo ab octauo kł aprł
ꝑsenarium numerũ. Quid de illa muliere
ineuangło quã decẽ & octo annis curua¬
uerat satanas. quã sanauit dñs dicemus.
Qui & ipsi anni senariũ numerũ habent. Ter
igitur seni. decẽ & octo. Iula itaq mulier
intelligitur genus humanũ. qđ sexta.
etate sclĩ acaptiuitate diaboli liberauit.¬

Expanded text:
es sexies quippe seni, fiunt ducenti septuaes sexies quippe seni, fiunt ducenti septuaginta sex, qui faciunt menses novem et dies sex. Computa ergo ab octavo calendasper senarium numerum. Quid de illa muliere in Evangelio, quam decem et octo annis curvaverat satanas, quam sanavit Dominus, dicemus ? quia et ipsi anni senarium numerum habent. Ter enim seni octodecim sunt. Illa itaque mulier intelligitur figurare genus humanum, quod sexta aetate saeculi a captivitate diaboli Redempt
Abbreviated transcription (Latin):
& resurrectio eius. duas mortes nrãs. & duas
resurrechiones nrãs. Duas & duas. quatuor
sunt. Unã mortem dñi. & unã resurrectio¬
nem eiꝰ. adde & quatuor nrãs sex fiunt.
Igitur simplũ dñi. & duplũ nrm̃ tressunt :¬
& tres partes habet sedm̃ qđ supͣ diximus.
senarius numerus. Nam & tringita & sex
horȩ quibus fuit dñs in inferno. huic simplo
& duplo congruunt. Duodecĩ igit᷑ horȩ. fu¬
erunt diurnę. & uigniti quatuor noctur¬
nȩ. Item uiginti quatuor ad duplã mortẽ
nrãm concinunt. & ille duodecĩ horȩ. ad
mortẽ dñĩ simplam. Reuera enĩ & natuu¬
tas eius. senarium numerũ habet. Quadra¬
ginta sex annis edificatum ẽ templũ astruunt
iudei in ȩuangelio. quod intelligitur de cor¬
pore dñi. Quadraginta sex anni ꝓdieb po¬
siti sunt. Quachaginta sex diebus dicunt
in fantẽ formari in utero : & subinde usq in
diem parturitionis augmentari. Quadragi

Expanded text:
et resurrectio ejus. Duas mortes nostras, et duas et resurrectio ejus. Duas mortes nostras, et duas resurrectiones nostras. Duae et duae, quatuor sunt: una morte Domini, et una resurrectione ejus; adde et quatuor nostras, sex faciunt. Igitur simplum Domini et duplum nostrum tres sunt, et tres partes habent. Secundum quod supra diximus senarius numerus. Nam et triginta sex horae, quibus Dominus fuit in inferno, huic simplo et duplo congruunt, duodecim igitur fuerunt diurnae, et viginti quatuor nocturnae; igitur viginti quatuor ad duplam mortem nostram conjiciunt, et illae duodecim horae ad mortem Domini simplam. Revera enim et nativitas ejus senarium numerum habet: quadraginta sex annis aedificatum est templum. Astruunt Judaei in Evangelio, quod intelligitur de corpore Domini: quadraginta sex anni pro diebus positi sunt. Quadraginta sex diebus dicunt infantem formari in utero, et subinde usque in diem parturitionis a
Abbreviated transcription (Latin):
narius non hab& nisi unũ : qđ ẽ quinta¬
eiꝰ. Senarius igitur numerus ꝑfectus est:
quia partib suis cõpletur. Habet eiũ u¬
nũ quod c̃ sexta eius. duo qđ ẽ tercia. tria
qđ ẽ media. Unũ ergo. duo. & tria. sex fa¬
ciunt. Ideoq ꝓpt̃ huiꝰ numeri ꝑfectionẽ
sea dies operatus ẽ omnẽ creaturam. Tres
T partes senarii numeri. demonstrant nob̾
trmitatem dm̃. in trinitate numeri. men¬
surȩ. & ponderis. fecisse omnẽ creaturam.
Plurunũ ualere senarii numeri ꝑfectionem.
in scripturis scĩs frequent repperimus. prę¬
non fuit in anima. sed in carne sola. Mors
uero nrã. non solu in carne. sed &. anima
In inima propt̾ peccatum. in carne ꝓpt̃¬
penã peccati. Ille uͦ quia peccatũ non ha¬
buit. in anima non ẽ mortuus. nisi tantũ
in carne: & hoc ꝓpt̾ similitudinem carnis
peccati. quã de adam traxerat. Igitur
nis eis. & resurrectio euis. Mors carnis nr̃e

Expanded text:
narius non habet nisi unum quod est quintanarius non habet nisi unum quod est quinta. Senarius igitur numerus perfectus est, quia partibus suis completur, habet enim unum quod est sexta, duo quod est tertia, tria quod est media: unum ergo duo et tria sex faciunt. Ideo propter hujus numeri perfectionem, sex diebus operatus est omnem creaturam. Tres hae partes senarii numeri demonstrant nobis Trinitatem Deum in trinitate numeri et mensurae et ponderis fecisse omnem creaturam. Plurimum valere senarii numeri perfectionem in Scripturis sanctis frequenter reperimus, praesu Christi non fuit in anima, sed in carne sola. Mors vero nostra non solum in carne, sed etiam in anima. In anima propter peccatum, in carne enam peccati. Ille vero, quia peccatum non habuit, in anima non est mortuus, nisi tantum in carne. Et hoc propter similitudinem carnis peccati, quod de Adam traxerat. Igitur nis ejus, et resurrectio ejus: mors animae nostrae,
Abbreviated transcription (Latin):
ratione dĩ quod ammodo uespera ẽ. Scit gͦ
icognitione firmamenti scds̃. incognitione
discretionis terrȩ ac maris tertius. incogni¬
tione solis ac limȩ & stellarũ quartus. in
cognitione reptiliũ & uolatiliũ quintus.
in cognitione iumentoꝵ & feraruĩ uel ipñ¬
us hominis sextus Neq enĩ diei unius
quẽ intellimus spiritualiũ creaturarum
id ẽ angelica sexies facta cognitio. Sexies
ad esto. & te totũ ad audiendũ p̃para :
Unus in numeris. diuidi non potest Ab ipso
enĩ surgit. om̃is numerus. Ergo duo diuid
possunt : sed pars eis unus ẽ. Igitur
diuisio duoꝵ. in unũ ẽ. Diusio trium
inunũ e. Quid aliud hic numerus osten¬
dit : nisi trinitatem quȩ ds̃ ẽ Quȩ quꝰ¬
uis tres sint ꝑsone. unum credunt᷑ inun¬
tate naturȩ. Quatenarius scilic&. duas
partes habet. nã quarta eius unũ. medię
euis duo: unũ uidelic& & duo tria sunt
Ecce partes suas nec ultra excrescit. nec
cõpl&. & idõ inꝑfectus ẽ numerus. Qͥ¬

Expanded text:
one Dei quodammodo vesperascit. Ergo in cognitione firmamenti secundus. In cognitione discretionis terrae ac maris tertius. In cognitione solis ac lunae vel stellarum, quartus. In cognitione reptilium, vel animalium, quintus. In cognitione jumentorum et ferarum vel ipsius hominis, sextus. Neque enim diei unius quem intelligimus spiritalem creaturam, id est angelicam, sexies facta cognitio: sexies adesto, et te totum ad audiendum praepara. Unus in numeris dividi non potest, ab ipso enim surgit omnis numerus; ergo duo dividi possunt. Si pars ejus unus est, igitur divisio duorum in unum, divisio trium in unum. Quid aliud hic numerus ostendit nisi Trinitatem quae Deus est, quia quamvis tres sint personae, in una creduntur unitate naturae. Quaternarius duas partes habet. Nam quarta ejus unum est, media ejus duo. Unum videlicet et duo tria sunt. Ecce partes suas, nec ultra excrescit, nec complet, et ideo imperfectus est numerus. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Qui cũ informa dĩ essit. non rapinam
arbitratus ẽ esse se equalẽ dõ. Non enĩ pote¬
rat esse rapina. ubi equalis erat natura. quȩ
non erat usurpata sed nata. Non rapuit
qͥ habuit. Et multa innumerabilia que ad
quit petrus. cur temptauit satanas cortuũ
mentiri te spũ scõ & infra. Non homini¬

Expanded text:
lus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo . Non enim poterat esse rapina, ubi aequalis erat natura; quae non erat usurpata, sed nata. Non rapuit, quia habuit: et multa innumerabilia, quae ad quit Petrus, cur tentavit satanas cor tuum mentiri te Spiritui sancto? et infra, Non es homini
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Uterũ armato milite cõplent Porro
lut᷑ ꝓpt̾ unitatem naturȩ dictum ẽ. unꝰ
fons. ut om̃s intelligamus qui sunt interra.
quia quodam modo om̃s ex unius abysi
natura manant. Nã quod att irrigabat
uniuersam faciem terre. non totã terram
rigabat sed partẽ. Atoto enĩ partẽ signifi¬
cat. quẽ admodũ dicimus. Xp̃s mortuus

Expanded text:
rum, « Uterumque armato milite complent » . Porro rum, « Uterumque armato milite complent » . Porro autem propter unitatem naturae dictum est unus fons; ut omnes intelligamus qui sunt in terra: quia quodam modo omnes ex unius abyssi natura manant. Nam quod ait, Irrigabat universam faciem terrae, non totam terram rigabat, sed partem. A toto enim partem significavit; quemadmodum dicimus, Christus mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Qui me dicis bonũ. Nemo bonꝰ
nisi solus ds̃. id est istam forma assuptã
quã cernis. quã uidebunt boni & mali.
pu. & impu. non erit eis inbonũ. qui
male agunt. Ergo non me dicas scdm̃ hanc
formã bonũ. quã uidebunt illi qui pu¬
pugerunt. Est alia forma quã non uide¬
bunt impii. quã non uidebunt nisi uis¬
ti. Scđm hanc formã bonus sum eis qui
digni fuerint me uidere.
gabat. diluuiũ erat. Et quomodo terra
germinauerat. herbã uirentem & facien¬
tem semen. Aut quomͦ habitabat ho¬
mo in terra. si uniuersã terram aqua
ro hoc enĩ si sollicite requiramus. in
seripturis scĩs frequent᷑ repperimus. Habes
nempe in psalmo. Misit ineis muscam ca¬
ninã & comedit eos. & ranã & extermina¬
uit eos. dũ utiq nec una musca. nec u¬
ne rana fuerit. Et alibi inpsalmo. Dix &
uenit locusta. non dix̃ locuste. sed locusta
En habes singularẽ numerũ ꝓplurali. Scdm̃
illud quod ait nobilissimus quidã poeta¬

Expanded text:
cens, Quid me dicis bonum? Nemo bonus, nisi solus Deus: id est, Forma ista assumpta, quam cernis, quam videbunt boni et mali, pii et impii, non erit eis in bonum qui mala agunt. Ergo non me dicas secundum hanc formam bonum, quam videbunt illi qui pupugerunt. Est alia forma, quam non videbunt impii, quam non videbunt nisi justi; secundum hanc formam bonus sum eis qui digni fuerint me videre. gabat, diluvium erat. Et quomodo terra germinaverat herbam virentem et facientem semen? aut quomodo habitabat homo in terra, si universam terram aqua ro. Hoc enim si sollicite requiramus, in Scripturis sanctis frequenter reperimus. Habes nempe in Psalmo, Misit in eos muscam caninam, et comedit eos; et ranam, et exterminavit eos : cum utique nec una musca, nec una rana fuerit. Et alibi in Psalmo dixit, Et venit locusta : non ait, locustae; sed, locusta. En habes singularem numerum pro plurali. Secundum id quod ait nobilissimus quidam poeta
Abbreviated transcription (Latin):
runt᷑ suꝑ aerem qđ ẽ tertium ȩlemen¬
tũ. ita fieri arbitror. ut aquę tenues
atq subtiles ferant᷑ super cęlũ. Nã ex
hoc pondere elementoꝵ. multi philoso¬
plii resurrectionẽ carnis illudentes. ñ
posse fieri inquiunt. ut homo qͥ utiq
ex terra factus ẽ. sit in cęlo. Sed hos ue¬
ritas coniuncit. quę facit multa anima¬
lia terrena inaerẽ uolitare. & aquã esse
super derem. & ignẽ qđ ẽ utiq quartũ
elementũ ẽẽ in terra. Ergo dĩ potentia
quȩ hȩc facere approbatur. facit ut &
homo & aqua sit super cęlũ.

Expanded text:
runtur supra aera, quod est tertium elemenruntur supra aera, quod est tertium elementum; ita fieri posse arbitror, ut aquae tenues atque subtiles ferantur supra coelum. Nam ex hoc pondere elementorum multi philosophi resurrectionem carnis illudentes non posse fieri, inquiunt, ut homo qui utique ex terra factus est, sit in coelo. Sed hos veritas convincit, quae facit multa animalia terrena in aere volitare, et aquam esse supra aerem, et ignem quod est utique quartum elementum, esse in terra. Ergo Dei potentia quae haec facere approbatur, facit ut et homo et aqua sint supra coelum.
Abbreviated transcription (Latin):
uid. usq a transmigrationẽ babylonis.
nunc agitur. donec excelsus ueniat ad
iudicium. Sexta igitur ȩtate sclĩ refor¬
miatur genus humanũ adimaginẽ dĩ
Profecto eni anni lece & octo. non solum
sex ętates sed ȩtiam tria tempora eiuidenter
demonstrant. Unũ scilic& ante legem:
alterũ sub lege. tertium sub grã. Igitur
& ipse annus. senario numero continetur.
Habet enĩ dies trecentos sexaginta quinq
nent profecto dies quinq & quadrans.
aꝑte totũ sex faciunt. Ecce quantũ me
dñs ad uiuit. desenaru numeri ꝑfecti¬
one. & si non quantũ uolii. tamen quã¬
tũ potui reddidi rationẽ.
si aquarũ substantia suꝑ cęlos. Aqua
enĩ cędit terrę. & aer cedit aquę. & ignis
quartũ qđ ẽ ignis Et quomodo dictũ ẽ
fiat firmamentũ in medio aquarum.
& diuidat aquas ab aquis.
Quomͦ & quales lib& sint aquȩ ille
quẽ scriptura dicit supra cęlos esse: ẽe
ibidem eas minime dubitemus. Sicut
enĩ nubes iste quȩ utiq aquę sunt. fe¬

Expanded text:
e Babylonis nunc agitur, donec Excelsus veniat ad judicium. Sexta igitur aetate saeculi reformatur genus humanum ad imaginem Dei. Profecto enim anni decem et octo, non solum sex aetates, sed etiam tria tempora evidenter demonstrant: unum scilicet ante Legem, alterum sub Lege, tertium sub gratia. Igitur et ipse annus senario numero continetur. Habet enim dies trecentos sexaginta quinquenent profecto dies quinque et quadransa parte totum, sex faciunt. Ecce quantum me Dominus adjuvit, de senarii numeri perfectione, etsi non quantum volui, tamen quantum potui, reddidi rationem. sit aquarum substantia super coelos; aqua enim cedit terrae, et aer cedit aquae, et ignis quartum, quod est ignis, et quomodo dictum est: Fiat firmamentum in medio aquarum, et dividat aquas ab aquis . Quomodo aut quales libri sint, aquae illae, quas Scriptura dicit super coelos esse, esse eas ibidem minime dubitemus. Sicut enim nubes istae quae utique aquae sunt, fe
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Primus homo deterra terrenus. sids̃
homo de cȩlo celestis hinc inquã homo cȩ̃¬
lestis. Cedestem itaq dico quia non exsiu¬
mano conceptus ẽ semine : sed demaria
iurgine pro nrã salute assup̃cus a filio dĩ
sicut euangelista iohẽs testatur. & uerbum

Expanded text:
homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis . Hic, inquam, homo coelestis est. Coelestem itaque dico, quia non ex humano conceptus est semine, sed de Maria virgine pro nostra salute assumptus a Filio Dei, sicut evangelista Joannes testatur: Et verbum
Abbreviated transcription (Latin):
draginta diebus. & quadraginita noctibus:
uod post dies septẽ
baptizantur inspe futurȩ quactis quȩ septimo
die significata ẽ baptizantur. & om̃ĩs reatꝰ
peccatoꝵ qui indecẽ p̃ceptis legis ad mittit᷑.¬
ꝑ uniuersum orbem terrarũ. qui quatuor par¬
tibus continetur. unde decem quippe qua¬
ter ducta quadraginta fiunt. siue ille re¬
atus qui ad dies ꝑtinet exrerũ ꝓsperitate.¬
siue qui ad noctem exrerũ aduersitate
cuntractus sit. sacramento baptismi cȩ-
anmorũ quando diluui aquę inundaue¬

Expanded text:
 quadraginta noctibus ? RESP. Quod post dies septem baptizantur, in spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizantur. Et omnis reatus peccatorum, qui in decem Leper universum orbem terrarum, qui quatuor partibus continetur. Decem quippe quater ducta quadraginta fiunt. Sive ille reatus qui ad dies sive qui ad noctes ex rerum adversitate contractus sit; sacramento coelestis Baptannorum, quando diluvii aquae inundave
Abbreviated transcription (Latin):
formem scriptura scã cõmemorat & cõmendat.
Septies igitur septẽ. fiunt quadraginta nouẽ.
addito uno ut cõpleatur numerus. Vnde et
misit spm̃ scm̃. ut corda credentũ dilataret
Trecenti uero cubiti. significant decẽ p̃cepta
legis. Decies igitur triginta. trecenti. Si hec
p̾cepta non possunt impleri nisi caritate
faciente. id ẽ spũ scõ qui significatur in la¬
titudine quinquaginta cubitoꝵ: id circo
dica utrũq numerũ hab&. Nam & ipsa
opera bonã ꝓpt̃ suꝑnũ finẽ facit ȩccła
quod significat᷑ triginta cubiti altitudinis.
Re enĩ uera spc̃ ẽ altitudo mã. Ipse scilicet
tricenarius. doctrina euangelicã consecra¬
uit. Ipse ẽ & suꝑnus finis. atq om̃i opere¬

Expanded text:
formem Scriptura sancta commemorat et commendat . Septies ergo septem fiunt quadraginta novem, et addito uno ut compleatur numerus, fiunt qumisit Spiritum sanctum , ut corda credentium dilataret. Triginta vero cubiti significant decem praecepta Legis. Decies autem triginta, fiunt trecenta. Sed haec praecepta non possunt impleri nisi charitate faciente, id est Spiritu sancto, qui significatur in latitudine quinquaginta cubitorum. Idcirco arca utrumque numerum habet. Nam et ipsa opera bona propter supernum finem facit Ecclesia, quod significant triginta cubiti altitudinis. Re enim vera spiritus est altitudo nostra, ipse scilicet tricenarius doctrinam Evangelicam consecravit. Ipse est et supernus finis, atque omni bono o