comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
respondit hȩc om̃ia fecisse se auiuentute sua: et que¬
rit quid adhuc sibi restet. Sed ut diximus neq suꝑio¬
ra illa egerat ad quȩ remititur: et in ipsis głans tan¬
quam consummatuis hec loquitur. Cui dñs respondit
uendenda omia bona sua eẽ et danda pauꝑibus: et
tunc eum futurũ eẽ ꝑfectum habiturumq thesaurũ
incelis. Respondetur hic quidẽ uueni pulcherrimo illiꝰ
ac maxime ut ili relinquendi scłi p̃cepto: quo iactu¬
rẽ terrene substantiȩ celorũ opes emende sunt. Sed in
eo quod bona sua uendere et dare pauꝑib iubetur confi¬
dentiam legis relinquere admonetur. et eam felici com¬
mercio mutare: et ut meminerit umbram in ea uerita¬
tis eẽ quȩ deinceps pauꝑibus id ẽ. gentibꝰ sit sub ipsi¬
us ueritatis corpore diuidenda: Hec aũt neminẽ posse
ditis his: tristis recessit. Multam enĩ opulentiȩ fidutiã
habebat ex lege. atq in eo etiã typicȩ efficientie ratio
seruata ẽ: ut cum adolescentem hunc eẽ significet

Expanded text:
respondet, haec omnia fecisse se a juventute sua: et quaerit quid adhuc sibi restet . Sed, ut diximus, neque superiora illa egerat ad quae remittitur, et in ipsis glorians tamquam consummatus haec loquitur. Cui Dominus respondet, vendenda omnia bona sua esse, et danda pauperibus: et tunc eum futurum esse perfectum, habiturumque thesaurum in coelis . Respondetur huic quidem juveni, pulcherrimo illo ac maxime utili relinquendi saeculi praecepto, quo jactura terrenae substantiae coelorum opes emendae sunt: sed in eo quod bona sua vendere et dare pauperibus jubetur, confidentiam legis relinquere admonetur, et eam felici commercio mutare: et ut meminerit umbram in ea veritatis esse, quae deinceps pauperibus, id est, gentibus sit sub ipsius veritatis corpore dividenda; haec autem neminem posse ditis his, tristis recessit : multam enim opulentiae fiduciam habebat ex lege. Atque in eo etiam typicae efficientiae ratio servata est, ut cum adolescentem hunc esse significet,
Abbreviated transcription (Latin):
tere: neforte eo adueniente qui clarior ẽ. ꝑ dñm cȩne oc¬
cupata loco. cũ cedendi contumelia admonitus decedat.
Porro aiit si inhumilibꝰ accubuerit. aduenientibꝰ humi¬
lioribus ad głam loci celsioris accedet: atq ita non pre¬
sumere aliquid honoris decet. sed humilitatis oꝑibꝰ

Expanded text:
tere, ne forte eo adveniente qui clarior est, per dominum coenae octere, ne forte eo adveniente qui clarior est, per dominum coenae occupato loco cum decenti contumelia admonitus decedat. Porro autem si in humilibus accubuerit; advenientibus humilioribus, ad gloriam loci celsioris accedet. Atque ita non praesumere aliquid honoris decet, sed humilitatis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
uis optabant. lta enĩ rationẽ et futuri et p̃sentis sermo
moderatur. ut non de se neq decem neq duo solliciti
scriberentur: et indecem sollicitudine. de duob. p̃sen¬
tis negocii efficientie obtemꝑaretur. Uolens igitur dñs¬
ꝓpͥetatẽ nobis istuis p̃figurationis ostendere. atq hanc
p̃sumptionẽ eos qui erant ex lege uenturi. de p̃roga¬
tuia isrłitȩ nominis uelle p̃sumere: docet principa¬
tum ab his non modo gentiũ capessendũ. sed minis¬
tros et seruientes. et non quibus ministratum sit ad
gloriã honoris maximi ad uocandos: exemplo scilicae
patriarcharũ ac ꝓpħarum qui seriuerunt. exemplo
etiã apłoꝵ qui ministrauerint: exemplo etiã dñi qui
animã suã ꝓ redemptione nr̃e salutis impẽderit. Ad
głam aũt humilitatis istuis cenȩ. eos et conuiui modo in¬
struit. monens in locis eminentiorib accubari non opor¬

Expanded text:
jus optabant. Ita enim rationem et futuri et praesentis sermo jus optabant. Ita enim rationem et futuri et praesentis sermo moderatur, ut non de se neque decem, 770 neque duo solliciti scriberentur, et in decem sollicitudine de duobus, praesentis negotii efficientiae obtemperaretur. --12. Adproprietatem nobis istius praefigurationis ostendere, atque hanc praesumptionem eos, qui erant ex lege venturi, de praerogativa israelitici nominis velle praesumere; docet principatum ab his non modo gentium capessendum, sed ministros et servientes, et non quibus ministratum sit, ad gloriam honoris maximi advocandos : exemplo scilicet patriarcharum et prophetarum qui servierint, exemplo etiam apostolorum qui ministraverint, exemplo etiam Domini qui animam suam pro redemptione nostrae salutis impenderit. Ad oriam autem humilitatis istius, coenae eos et convivii modo instruit : monens in locis eminentioribus accubari non opor
Abbreviated transcription (Latin):
Et quamquã ultra euangłicam ueritatẽ non necesse sit
opinari: tam̃ si quis conditionẽ et mortis et sepulchri
moy si diligenter aduerterit. et secretarum scripturarũ
liget om̃ia ita eẽ tractata ut moyses potuerit iam ui¬
rum ut ratio spiritalis intelligentie plena eẽt. ꝓ duob
dnm mat̾ orauit. Duȩ enĩ sunt uocationes isrł. Una
discipłorũ ioħis: alia apłoꝵ et phariseoꝵ. Nam post
passionẽ ioħis: suꝑius legimus discipłos eius ad dñm
discipuli contristati sunt de fribus duobꝰ. Uerũ ipsorũ
duũ discipłorũ: nulla mesticia ẽ. Hoc ratio non patitur
ut alterius contumelia alius fiat mestus: certe etiã ꝓse
decem mesti ẽẽ potussent. Sub duorũ nominib: negatũ
hoc om̃ibus uidebat᷑. Sed typicus ordo seruatus ẽ. Apłi
de se certi erant: idõ solum mesti sunt de duobꝰ. qui etiã
his duabꝰ uocationibꝰ quȩ exlege sunt consorciũ głe hu¬

Expanded text:
Et quamquam ultra evangelicam veritatem non necesse sit Et quamquam ultra evangelicam veritatem non necesse sit opinari: tamen si quis conditionem et mortis et sepulturae et sepulcri Moysi diligenter adverterit, et secretarum Scripturarum,liget omnia ita esse tractata, ut Moyses potuerit jam virum ut ratio spiritalis intelligentiae plena esset, pro duobus Dominum mater oravit. Duae enim sunt vocationes ex Israel: una discpassionem Joannis superius legimus discipulos ejus ad Dominum discipuli contristati sunt de fratribus duobus: verum ipsorum duorum discipulorum nulla moestitia est. Hoc ratio non patitur, ut alterius contumelia alius fiat moestus. Certe etiam pro se decem moesti esse potuissent; sub duorum enim nominibus negatum hoc omnibus videbatur; sed typicus ordo servatus est. Apostoli de se certi erant: ideo solum moesti sunt de duobus, quia etiam his duabus vocationibus, quae ex lege sunt, consortium gloriae hu
Abbreviated transcription (Latin):
conllaudans eorũ fidem. ait martyrio quidẽ eos secum
compati posse: sed leuȩ euis ac dextere assidere. aliis
tramur. ita honor iste aliis ẽ reseruatus. quod tamen
nec apłi ab eo erunt alieni: qui in duodecim patriar¬
charũ sede considentes isrłem iudicabunt. Et quan¬
tum sentire ex ipsis ȩuangłiis licet: in regno cȩlorũ
moyses et elias assidebunt. Nam cum spopondisset dñs uisu¬
ros quosdam de aplis ante quã mortẽ gustarent filiũ ho¬
minis uenientẽ in regno suo: assumptis petro et iacobo
et ioħe apparuit cum głȩ sue habitu. moysi et eliȩ in
monte comitantibꝰ. Et hos quidẽ eosdẽ ꝓpħas duos p̃ue¬
nientes aduentũ euis eẽ intelligimus quos apocalipsis
enoch uł de ieremia plurimoꝵ extiterint opiniones. qd̃
alterũ eoꝵ sicut eliam mori oporteat. Sed non possumꝰ
mare. quã qui ad sponsionem fidĩ uenisse conspecti sũt.

Expanded text:
collaudans eorum fidem ait, martyrio quidem eos secum collaudans eorum fidem ait, martyrio quidem eos secum compati posse; sed laevae ejus ac dexterae assidere, aliis tramur, ita honor iste aliis est reservatus, quod tamen nec apostoli ab eo erunt alieni: qui in duodecim patriarcharum sede considentes, Israelem judicabunt. Et quantum sentire ex ipsis Evangeliis licet, in regno coelorum Moyses et Elias assidebunt. Nam cum spopondisset Dominus, visuros quosdam de apostolis, antequam mortem gustarent, filium hominis venientem in regno suo; assumptis Petro et Jacobo et Johanne, apparuit 769 cum gloriae suae habitu, Moyse et Elia in monte comitantibus . Et hos quidem eosdem prophetas duos praevenientes adventum ejus esse intelligimus, quos Apocalypsis Enoch, vel de Jeremia, plurimorum exstiterint opiniones, quod alterum eorum sicut Eliam mori oporteat. Sed non possumusmare, quam qui ad sponsionem fidei venisse conspecti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
accessit ad eum mat̾ filioꝵ ⁊ebedei cũ filiis suis et re¬
liqua. Non sine aliquo momento rerũ ita effectum
fuisse existimandũ ẽ: ut mater filioꝵ ⁊ ebedei dnm
dep̃caretur. Nunquid et filiis petendi familiaritas ñ
ex lege crediderant: quȩ eos in fidem ȩuangłicam nutri¬
uerat. Itaq inmatre filioꝵ zebedĩ: lex intelligitur: quȩ
confidentia pruulegii siui ꝓꝓcedentibus ex se populis
dep̃catur. Quȩ quia suꝑius audierat primos nouissimos
et nouissimos primos futuros: deferri filiis suis orat
ut in dñi regno unus ad dexteram euis secleat. alius ad
sinistram. Cui dñs respondit: nescire eam quid oret. Ni
eos sermo suꝑuis exposuit. Deniq in medio sermone an
calicem suũ possent bibere introgat: non utiq de com¬
munis poculi genere loquebatur. Neq eni labor ẽ.
bibere de calice: sed ille de calice sacram̃ti passionis
introgat. At illi qui iam martyrii libertatem. cons¬
tanciamq retinebant: bibituros se pollicentur. Dñs

Expanded text:
accessit ad eum mater filiorum Zebedaei cum filiis suis, et reliqua . Non sine aliquo momento rerum ita effectum fuisse existimandum est, ut mater filiorum Zebedaei Dominum deprecaretur. Numquid et filiis petendi familiaritas non idem jam ex lege crediderant, quae eos in fidem evangelicam nutriverat. Itaque in matre filiorum Zebedaei lex intelligitur quae confidentia privilegii sui pro credentibus ex se populis deprecatur. Quae quia superius audierat primos novissimos, et novissimos primos futuros; deferri filiis suis orat, ut in Domini regno unus ad dexteram ejus sedeat, alius ad sinistram . Cui Dominus respondit, nescire eam quid oret . Nieos sermo superior exposuit. Denique in medio sermone an calicem suum possent bibere interrogat. Non utique de communis poculi genere loquebatur; neque enim labor est bibere de calice: sed ille de calice sacramenti passionis interrogat. At illi, qui jam martyrii libertatem constantiamque retinebant, bibituros se pollicentur. Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
minus non lumen eternũ. et dux credentiũ et in¬
mortalitatis parens. discipulis sius futurarũ passio¬
nun solacia ante p̃misit. nese quis discipulus magistro
pociorẽ aut suꝑ dñm eẽ seruus existimaret. Si eñ patri¬
familias cognom̃tũ ꝑ inuidiã dȩmonis addiderunt. quan¬
tomagis indomesticos eius omia inuiriarũ et contume¬

Expanded text:
minus noster, lumen aeternum, et dux credentium, et imminus noster, lumen aeternum, et dux credentium, et immortalitatis parens, discipulis suis futurarum passionum solatia ante praemisit: ne se quis discipulus magistro potiorem, aut super dominum esse servus existimaret. Si enim patri-familias cognomentum, per invidiam, daemonis addiderunt; quanto magis in domesticos ejus omnia injuriarum et contume
Abbreviated transcription (Latin):
oportere curam responsionis: sed expectandũ potuis
quid sp̃c dĩ suggerat. quia fides nr̃a omibus p̃ceptis
diuine uoluntatis intenta. ad responsionẽ inscientie
instruetur: in exemplo habentes abraham cui postu¬
lataᷤ ad hostiam ysaac non defuit aries aduictuam.
Ex una deinde in duas urbes fugam suadet: quia p̃di¬
catio eius primũ auidȩa effugata. transit ad greciã.
Dehinc diuersis intragreciȩ urbes apłoꝵ passionib
fatigata: tercio in unuiersis gentibꝰ demoratur. Sed ut
uerii ut reliquũ isrł crederẽt eẽ aduentui suo debitũ:
ait. Non consummabitis ciuitates isrł donec ueniat ho
minis filius. Post plenitudinẽ scilicet gentiũ: quod erit
reliquũ isrł. ad implendum numerũ sc̃oꝵ. claritatis¬
suꝑ magistrũ: nec seruus suꝑ dnm. Multũ ꝓficit ad
tolerantie adsumptionẽ: rerũ imminentiũ cognitio:
maxime si pacientie uoluntas p̃sumat᷑. Exemplo do¬

Expanded text:
oportere 715 curam responsionis, sed exspectandum potius oportere 715 curam responsionis, sed exspectandum potius quid Spiritus Dei suggerat ; quia fides nostra omnibus praeceptis divinae voluntatis intenta, ad responsionis scientiam instruetur: in exemplo habentes Abraham, cui postulato ad hostiam Isaac non defuit aries ad victimam . Ex una deinde in duas urbes fugam suadet . Quia praedicatio ejus primum a Judaea effugata transit ad Graeciam, dehinc diversis intra Graeciae urbes apostolorum passionibus fatigata, tertio in universis gentibus demoratur. Sed ut verum ut reliquum Israel crederet, esse adventui suo debitum; ait, Non consummabitis civitates Israel, donec veniat filius hominis Ibidem: post plenitudinem scilicet gentium, quod erit reliquum Israel, ad implendum numerum sanctsuper magistrum, nec servus super dominum . Multum proficit ad tolerantiae assumptionem rerum imminentium cognitio, maxime si patientiae voluntas praesumatur exemplo. Do
Abbreviated transcription (Latin):
pandenda credendi xp̃m: ꝑtinacibꝰ inter se uaentiũ
penas confessorũ uocibꝰ p̃dicatũ. Et structos igitur
antequã adam traduceret tam sapientẽ genesis nun¬
cupauit: et prudentiã eius malignantis consilii or¬
dine docuit. Primũ enĩ animũ sexus mollioris ag¬
gressus est: spe deinde illexit. et communionẽ mmnor¬
talitatis spopondit. Et ꝑ hȩc tanta premia: opuscon¬
silii et uoluntatis sue gessit. Pari igitur oportunita¬
te introspecta unuis cuiꝰq et natura et uoluntate.
uerboꝵ adhibenda prudentia ẽ: spes bonoꝵ futu¬
rorũ reuelanda. et celestia ꝑfecte fidĩ p̃mia ꝓferen¬
da. Et quod ille m̃titus ẽ nos p̃dicemus ex uero scđm
sponsionẽ dĩ angłis similes futuros eẽ. qui credent.
ut mtes plebiũ faciles et absolutas. circum seiuenti¬
bus licet lupis et hereticis. ꝓmissis regnorũ celes¬
tium occupemus. et rerii fidem serpentis prudentia. co¬

Expanded text:
pandenda credendi Christum, pertinacibus inter saevientium pandenda credendi Christum, pertinacibus inter saevientium poenas confessorum vocibus praedicatum. Instructos igitur antequam Adam traduceret, jam sapientem Genesis nuncupavit ; et prudentiam ejus malignantis consilii ordine docuit. Primum enim animum sexus mollioris aggressus est, spe deinde illexit, communionem immortalitatis spopondit: et per haec tanta praemia, opus consilii et voluntatis suae gessit. Pari igitur opportunitate, introspecta uniuscujusque et natura et voluntate, verborum adhibenda prudentia est. Spes bonorum futurorum revelanda, et sic coelestia perfectae fidei praemia proferenda: ut quod ille mentitus est, nos praedicemus ex vero, secundum sponsionem Dei angelis similes futuros esse qui crederent: ut mentes plebium faciles et absolutas, circumsaevientibus licet et lupis et haereticis, promissis regnorum coelestium occupemus, et rerum fidem serpentis prudentia, co
Abbreviated transcription (Latin):
dentiȩ consiliiq extet: licet quȩdã hinc aliqui me¬
morie mandauerint. quod ubi se in manus hominũ
uenisse intelligat. om̃ĩ genere ab ictu caput sub tra¬
hat. idq aut collecto in orbem corpore contegat. aut
foueȩ inmergat: cediq partẽ reliquam derelinquat
nobis inomĩs cruciatus fidem ab eo acceptam iactu¬
ra corporis communiamus. Sed om̃is hic dñi de ui¬
deis atq hereticis: sermo ẽ. Tradet frat̃ frẽm: et
pat̃ filiũ. Et in surgent filii in parentes id ẽ. familiã
inter se eiusdẽ domus dissidere. Quia de parentũ
cognationũq nominibꝰ populi quondam unitas indica¬
tur: nunc hostili inuicem odio diuersis uidicibꝰ etiã re
gibis terrȩ offerendos. dum excorquere aut silentiũ
nr̃m aut cohibentiã temptant testes et ipsis et gen¬
tibus futuri: Quo testimonio excusatio ignorantiȩ di¬
uinitatis adimenda sit ꝑsequentibꝰ. gentibꝰ uero uia

Expanded text:
dentiae consiliique exstet, licet quaedam hinc aliqui medentiae consiliique exstet, licet quaedam hinc aliqui memoriae mandaverint, quod ubi se in manus hominum venisse intelligat, omni genere ab ictu caput subtrahat, idque aut collecto in orbem corpore contegat, aut foveae immergat, caedique partem reliquam derelinquat: nobis in omnes cruciatus, fidem ab eo acceptam jactura corporis communiamus. 12. Sed omnis hic Domini de Judaeis atque haereticis sermo est: Tradet frater fratrem, et pater filium, et insurgent filii in parentes : id est, familiam inter se ejusdem modi dissidere: quia de parentum cognationumque nominibus, populi quondam unitas indicatur nunc hostili invicem odio diversi; judicibus etiam et regibus terrae offerendos , dum extorquere aut silentium nostrum, aut conniventiam tentant. Testes enim ipsis et gentibus futuri: quo testimonio excusatio ignoratae divinitatis adimenda sit persequentibus; gentibus vero via
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ intra ipsam excusso puluere pedũ relinqui¬
tur. nichilq scĩtatis de insistentiũ apłoꝵ uestigiis
mutuatur: ut quorũ aditu ingressuq delicta ter¬
renȩ originis auferuntur. eoꝵ testimonio infideli¬
tas cum om̃i terrȩ suȩ puluere uidicetur. Polerabi¬
lius indie iudicii terrȩ sodomoꝵ et gomorreoꝵ erit.
quã ciuitati isti. Quia illis ignorato. xp̃o errasse sit le¬
uius: his uero in expiabile sit aut p̃dicatũ non recepis¬
se. aut receptũ non scẽ neq catholice p̃dicasse. Et qui
dem plures hos qui uesano furore in apłos deseuituri
eẽnt futuros eẽ significat: cũ se eos sicut oues in me¬
dio luporũ ait mittere. p̃dicens simplices sicut colum¬
bas. et prudentes sicut serpentes eẽ oportere. Sed co¬
lumbe simplicitas: in absoluto ẽ. Quȩ aũt sit serpen¬
tis prudentia: contuendũ ẽ. Nescio quid in illo pru¬

Expanded text:
peccatum intra ipsam excusso pulvere pedum relinquipeccatum intra ipsam excusso pulvere pedum relinquitur, nihilque sanctitatis de insistentium apostolorum vestigiis mutuatur: ut quorum aditu ingressuque delicta terrenae originis auferuntur, eorum testimonio infidelitas cum omni terrae suae pulvere judicetur. Tolerabilius in die judicii terrae Sodomorum et Gomorrhaeorum erit, quam civitati isti : quia illis ignorato Christo errasse sit levius, his vero inexpiabile sit, aut praedicatum non recepisse, aut receptum non sancte neque catholice praedicasse. 11. dem plures hos, qui vesano furore in Apostolos desaevituri essent, futuros esse significat, cum se eos sicut oves in medio luporum ait mittere, praedicans simplices sicut 714 columbas, et prudentes sicut serpentes esse oportere 16. Sed columbae simplicitas in absoluto est: quae autem sit serpentis prudentia, contuendum est. Nescio quid in illo pru
Abbreviated transcription (Latin):
lentes et audientibꝰ blandientes penes se ẽẽ uerita¬
tem catholicã m̃tiuntur. ideo suꝑius ad monuit
dignũ cum quo habitandum sit eẽ. quȩrendum:
di hospitem possent. de domo ipsa quȩ digna sit dic¬
ta id ẽ. eccła quȩ catholica dicitur. caute et diligent̃
utendũ ẽ: salutandũ quidẽ cũ pacis affectu. sed ita
ut potius pax dicta quã data sit. Nam ita p̾̃cepit.
salutate eam dicentes. Pax huic domui. Ergo pax
salutationis in uerbis ẽ. et oꝑationis sermone tribuen¬
da. Porro aũt pacẽ ꝓpriam quȩ uiscera miserationis
sunt non oportere in eam uenire: nisi digna sit. Quȩ
puerint: et egressu eoꝵ et signo pulueris pedibꝰ ex¬
cussis. eterna maledictio relinquatur nescio qua
eñi insistenti in loco cum eo in quo institerit loco ui¬
detur communio: et fit inter eos quędã corporis soliq
conuinctio. Ergo om̃e domus illius habitationisq

Expanded text:
lentes, et audientibus blandientes, penes se esse veritalentes, et audientibus blandientes, penes se esse veritatem catholicam mentiuntur; ideo superius admonuit, dignum cum quo habitandum sit esse quaerendum: di hospitem possent; domo ipsa quae digna sit dicta, id est, Ecclesia quae catholica dicitur, caute et diligenter utendum; salutandam quidem cum pacis affectu, sedita ut potius pax dicta, quam data sit. Nam ita praecepit: Salutate eam, dicentes, Pax huic domui. Ergo pax salutationis in verbis est et orationis sermone tribuenda. Porro autem pacem propriam, quae viscera miserationis sunt, non oportere in eam venire nisi digna sit: quae puerint, egressu eorum, et signo pulveris de pedibus excussi, aeterna maledictio relinquatur . Nescio enim quae insistenti in loco cum eo in quo institerit loco videtur esse communio, et fit inter eos quaedam corporis solique conjunctio. Ergo omne domus illius habitationisque
Abbreviated transcription (Latin):
huic domui. et si digna domis reꝑta sit uenire suꝑ
eam pacẽ oportere. si uero indigna ad ipsos pacẽ re¬
uerti. Sed si iam primo ingressu insalutationis officio
dicta pax ẽ. quomodo postea ueniet. aut quomodo
postea reuertetur: Aut em̃ dici pax ante non debu¬
it quã utrũ digna eẽt ꝓbaretur: Aut si digna fuit
et salutata cũ pace ẽ: condicio et uenture et reuer¬
surȩ pacis non potest ex ratione suꝑiorib cohere¬
re. Quȩ ergo dictoꝵ sit ꝓprietas monstranda est.
Iudeoꝵ plures erant futuri. quorũ tantus in fauorem
legis affectus eẽ: ut quamius ꝑ admirationẽ oꝑum
in.xp̃o credidissent.: tam̃ in legis oꝑibꝰ morarentur.
Alii uero explorandȩ libertatis quȩ in xp̃o ẽ. curio¬
si transisse se ad ȩuangła. ex lege eẽnt simulatu¬
ri. Multi aũt etiã in heresim ꝑ iutelligentiȩ ꝑuersi¬
tatem traducerentur. Et quia istius modi om̃s fal¬

Expanded text:
713 huic domui: et si digna domus reperta sit, venire super 713 huic domui: et si digna domus reperta sit, venire super eam pacem oportere; si vero indigna, pacem ad ipsos reverti: sed si jam primo ingressu in salutationis officio dicta pax est; quomodo postea veniet, aut quomodo postea revertetur? Aut enim dici pax ante non debuit, quam utrum digna esset probaretur: aut si digna fuit et salutata cum pace est, conditio et venturae et reversurae pacis non potest ex ratione superioribus cohaerere. Quae ergo dictorum sit proprietas monstranda est.um plures erant futuri, quorum tantus in favorem legis affectus esset, ut quamvis per admirationem operum in Christum credidissent, tamen in legis operibus morarentur; alii vero explorandae libertatis quae in Christo est curiosi, transisse se ad Evangelia ex lege essent simulaturi: multi autem etiam in haeresim per intelligentiae perversitatem traducerentur. Et quia istius modi omnes fal
Abbreviated transcription (Latin):
indigna: pax inuicem reuertatur. Qui aũt non re¬
ceꝑint eos sermonesq eorũ: excusso pedũ puluere
ȩterne maledictionis semina relinquenda. Hȩc pax¬
intelligentie commouet. Si enĩ successoribꝰ hospicia
non erunt. nisi ante quis dignus sit introgauerint.
quomodo indigna domus postea repꝑietur: Et quo¬
modo sermones eorũ non audiens. et ipsos non au¬
diens. et ipsos non recipiens: Aut enĩ hoc in eo qui
iustus ẽ. non est uerendum: ut si indignus reꝑtus
sit. nec communio erit habitationis in eunda. Et
quid interrogasse ꝓderit et quesisse de digno si ad¬
uersus indignum hospitem et obseruantia p̃cipia¬
tur et pena: Sed instruit eos dñs non admisceri eo¬
rũ domibꝰ ac familiaritatibꝰ qui. xp̃m aut insectan¬
tur aut nescunt: et in quacunq ciuitate int̾roga¬
re quis eoꝵ habitatione sit dignus. id ẽ. sicubi eccla
sit et xp̃s habitator: neq quoquã alibi transire: quia

Expanded text:
indigna, pax invicem revertatur: qui autem non reindigna, pax invicem revertatur: qui autem non receperint eos, sermonesque eorum; his excusso pedum pulvere, aeternae maledictionis semina relinquenda . intelligentiae commovent. Si enim successuri hospitio non erunt, nisi ante quis dignus sit interrogaverint; quomodo indigna domus postea reperietur? Et quomodo sermones eorum non audiet, et ipsos non audiens, et ipsos non recipiens? Aut enim hoc in eo qui justus est non est verendum: aut si indignus repertus sit, nec communio erit habitationis ineunda. Et quid interrogasse proderit et quaesisse de digno, si adversus indignum hospitem et observantia praecipiatur et poena? Sed instruit eos Dominus, non admisceri eorum domibus ac familiaritatibus, qui Christum aut insectantur, aut nesciunt: et in quacumque civitate interrogare quis eorum habitatione sit dignus, id est, sicubi Ecclesia sit, et Christus habitator: neque quoquam alibi transire, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sed insc̃a terra et peccatoꝵ spinis atq aculeis non
structi om̃i suꝑiore sermone ad conficiendũ iter
seculi. gratia. uiatico. ueste. calciam̃to. potestate. In
his eñi oꝑantes digni mercede nr̃a repꝑiemur: id est
ꝑ horũ obseruantiã cȩlestis spei p̃mia recepturi. In
quancunq ciuitatẽ intraueritis: int̾rogate quis in
ea dignus est. et reliqua. Leuia forte dñs dedisse apo¬
stolis p̃cepta existimabitur: quodq se usq admo¬
nita introeundi. habitandi. morandi. exeundiq sub¬
miserit. Hec quidẽ intellecta simplicit̃ scõꝵ modestiȩ
congruunt: ut cum digno sit hospitalitas neue ꝑ
incuriam aut ignorantiam cohabitatione ꝓbose fami¬
liȩ polluantur. Sed introeuntes ciuitatẽ. de digno ui¬
bet interrogari. et cum eo habitare usq ad ꝓfectio¬
nem: domũ quoq ab introeuntib pacifice salutari.
Quȩ si digna ẽ: et pacis communione sit digna. Si

Expanded text:
Sed in sancta terra, et peccatorum spinis atque aculeis non Sed in sancta terra, et peccatorum spinis atque aculeis non instructi omni superiore sermone ad conficiendum iter saeculi, gratia, viatico, veste, calceamento, potestate; in his enim operantes, digni mercede nostra reperiemur, id est, per horum observantiam coelestis spei praemia recepturi. 6. In quamcumque civitatem introieritis interrogate quis in ea dignus est, et reliqua . Levia forte Dominus dedisse Apostolis praecepta existimabitur: quod se usque ad monita introeundi, habitandi, morandi, exeundique summiserit. Haec quidem intellecta simpliciter sanctorum modestiae congruunt, ut cum digno sit hospitalitas, neve per incuriam aut ignorantiam cohabitatione probrosae familiae polluantur. Sed introeuntes civitatem de digno jubet interrogare, et cum eo habitare usque ad profectionem: domum quoque ab introeuntibus pacifice salutari: quae si digna est, et pacis etiam pacis communione sit digna; si
Abbreviated transcription (Latin):
dinem consequantur. dare gratis quod gratis accepe¬
runt iubentur adño: ut sit scilicet ministratio gratu¬
dere inhibentur in zonis. et peram inuiã ferre. et
duas tunicas. et calciam̃ta. et uirgã in manibꝰ assume¬
re. et dignus mercede sua est oꝑarius. Non inuidio¬
sus ut arbitror: thesaurus in zona ẽ. Et quid sibi
uult auri argenti atq eris in zona inhibita pos¬
sessio: Zona ẽ ministerii apparatus: et ad efficaciam
oꝑis p̃cinctio. Ergo ne quid inministerio nr̃o uena¬
auri argenti erisq possessio. nec peram inuiam.
Curam scilicet secularis substantiȩ relinquendam
quia om̃is thesaurus sit ꝑniciosus int̾ra corde nr̃o il¬
luc futuro ubi condatur et thesaurus. Non duas tu¬
nicas. Sufficit enĩ nobis semel xp̃s indutus: neue
ꝑ prauitatẽ intelligentiȩ nr̃ȩ altera deinceps uł he¬
reseos uł legis ueste induamur. Non calciam̃ta. Nun¬
quid humanoꝵ pedũ infirmitas patiens nuditatis:

Expanded text:
dinem consequantur, dare gratis quod gratis accepedinem consequantur, dare gratis quod gratis acceperunt jubentur: ut sit scilicet ministratio gratudere inhibentur in zonis, et peram in via ferre, et duas tunicas et calceamenta, et virgam in manibus assumere: et dignus mercede sua est operarius . Non invidiosus, ut arbitror, thesaurus in zona est: et quid sibi vult auri, argenti, atque aeris in zona inhibita possessio? Zona est ministerii apparatus, et ad efficaciam operis praecinctio. Ergo ne quid in ministerio nostro venaauri, argenti, aerisque possessio. Nec peram in via, curam scilicet saecularis substantiae relinquendam: quia omnis thesaurus sit perniciosus in terra, corde nostro illic futuro, ubi condatur et thesaurus. Non duas tunicas. Sufficit enim nobis semel Christus indutus: neve, per pravitatem intelligentiae nostrae, altera deinceps vel haerescos vel legis veste induamur. Non calceamenta. Numquid humanorum pedum infirmitas patiens est nuditatis?
Abbreviated transcription (Latin):
ut ȩccłas hereticorũ non adeant: admonentur. Nichil
eni differt ab ignoratione: ꝑuersitas. Mutuntur de¬
inde ad oues ꝑditas domus isrł: adquin in eũ lupoꝵ
ac iuperarũ linguis et faucibꝰ seiuerunt. Sed legis la¬
tio obtinere pruulegiũ euangłii debebat: hoc minꝰ
isrł sceleris sui excusationẽ habiturus. quod plusse¬
apłos potestas uirtutis dominicȩ: transfertur. Et qͥ
in adam imaginẽ et similitudinẽ sorciantur: nicħ¬
adñi sui uirtutibus differentes. Et qui terrestres ante
erant cęlestes modo fiunt: p̃dicent regnũ celoꝵ ꝓpin¬
quare. unaginem scilicet et similitudinẽ dĩ nunc in
sunt dño conregnent. infirmos curent. mortuos sus¬
citent. leꝓsos emundent. demones eiciant: quicquid
maloꝵ ade corpori sathane instinctus intulerat. hoc
rursum ipsi de communione dominicȩ potestatis emun¬
dent. Et ut ex toto scđm genesis ꝓpħiam dĩ similitu¬

Expanded text:
ut ecclesias haereticorum non adeant admonentur. Nihil ut ecclesias haereticorum non adeant admonentur. Nihil enim differt ab ignoratione perversitas. Mittuntur deinde ad oves perditas domus Israel . Atquin in eum luporum ac viperarum linguis et faucibus saevierunt. Sed legislatio obtinere privilegium Evangelii debebat: hoc minus Israel sceleris sui excusationem habiturus, quo plus seapostolos potestas virtutis dominicae transfertur: et qui in Adam in imaginem et similitudinem Dei erant fia Domini sui virtutibus differentes; et qui terrestres antea erant, coelestes modo fiunt. Praedicent regnum coelorum propinquare , imaginem scilicet et similitudinem Dei nunc in sunt, Domino conregnent. Infirmos curent, mortuos suscitent, leprosos emundent, daemones ejiciant ; quidquid malorum Adae corpori satanae instinctus intulerat, hoc rursum ipsi de communione dominicae potestatis emundent. Et ut ex toto, secundum Genesis prophetiam , Dei similitu
Abbreviated transcription (Latin):
aquoquã. Cuis enĩ copia: haurientium dissimilitu¬
dinem iuncit. Nam quantumlibet assumatur acunc¬
tis ad largiendum: sed tam̃ semꝑ exuberat. Et quia
plures ẽẽ utile sit ꝑ quos ministretur: rogari dñm mes¬
sis iubet ut in messem oꝑarios plures eiciat. Ad ca¬
pessendum scilicet quod p̃parabatur donũ sp̃s scĩ: mes
adõ munus effundetur. Atq ut messem illam messo¬
resq numerosos ex his duodecim primũ apłis diffun¬
dendos indicaret. conuocatis illis dedit eiciendoꝵ spiri¬
tuũ potestatẽ: et om̃is infirmitatis medendȩ. Huius
enĩ doni uirtutibus poterant et turbator expelli: et
infirma curari. Et dignum ẽ. p̃ceptoꝵ singłorũ: sig¬
nentur. Non quod non etiam ad salutem gentiũ mit¬
terentur: sed ut oꝑe et uita gentilis ignorantiȩ absti¬
nerent. In ciuitate samaritanoꝵ: uetiti sunt introire.
Nunquid non potius samaritanã ipse curauit: Sed

Expanded text:
a quoquam. Ejus enim copia haurientium de se multitua quoquam. Ejus enim copia haurientium de se multitudinem vincit. Nam quantumlibet assumatur a cunctis, ad largiendum se tamen semper exuberat. Et quia plures esse utile sit, per quos ministretur; rogari Dominum messis jubet, ut in messem operarios plures ejiciat: ad capessendum scilicet quod praeparabatur donum 711 Spiritus sam hoc nobis a Deo munus effunditur. Atque ut in messem illam messores numerosos ex his duodecim primum Apostolis diffundendos indicaret; convocatis illis dedit ejiciendorum spirituum potestatem, et omnis infirmitatis medendae. Hujus enim doni virtutibus, poterant et turbator expelli, et infirma curari. Et dignum est praeceptorum singulorum signentur : non quod non etiam ad salutem gentium mitterentur, sed ut opere et vita gentilis ignorantiae abstinerent. In civitates Samaritanorum vetiti sunt introire. Numquid non potius Samaritanam ipse curavit ? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
et reliqua. Uerborũ uirtutes non minus oportet introspi¬
cere quam rerum: quia ut diximus paria indictis atq
infactis significationum momenta consistunt. Turba¬
rum dñs nuseretur uexatarũ et iacentium tanquam
gregissine pastore disꝑsi: et ait. messẽ multã. paucos
oꝑarios. orandum dñm messis: ut oꝑarios plures in
messẽ eiciat. Et discipulis conuocatis. dedit potestatẽ
eiciendorũ spirituũ inmundorũ: curandeq cuncte
infirmitatis õm̾sq languoris. Hec igitur licet inpre¬
sens gesta sint: quid tam̃ in futurũ significent contu
casu aliquo motuq ꝑculsȩ iacebant. Quomodo ergo
iacentes uexatasq miseretur: ĩnmundi iudelicet sp̃s
dominante uolentia uexatam. et sub legis honere
egrotam plebẽ dñs miseretur. Quia nullus adhuc his
pastor eẽt: et custodiam scĩ sp̃s redditurus. Erat aut
doni istuis copiosissimus fructus: sed nondum messus

Expanded text:
et reliqua . Verborum virtutes non minus oportet introspiet reliqua . Verborum virtutes non minus oportet introspicere, quam rerum: quia, ut diximus, paria in dictis atque in factis significationum momenta consistunt. Turbarum Dominus miseretur vexatarum et jacentium, tamquam gregis sine pastore dispersi. Et ait, messem multam, paucos operarios, orandum Dominum messis, ut operarios plures in messem ejiciat . Et discipulis convocatis, dedit potestatem ejiciendorum spirituum immundorum, curandaeque cunctae infirmitatis, omnisque languoris . Haec igitur licet in praesens gesta sint, quid tamen in futurum significent, contucasu aliquo motuque perculsae jacebant: quomodo ergo jacentes vexatasque miseratur ? Immundi videlicet spiritus dominante violentia vexatam, et sub legis onere aegrotam plebem Dominus miseratur, quia nullus adhuc his pastor esset, custodiam sancti Spiritus redditurus. Erat autem doni istius copiosissimus fructus, sed nondum messus
Abbreviated transcription (Latin):
ex cdauid genere monstrauit. et cȩcis uetere. xp̃o pec¬
cato quia xp̃m nisi admoniti non uidebant lumen
muto et surdo et demoniaco: gentium plebs indicata
tocius salutis offertur. Om̃ibus enĩ undiq malis cir¬
cum sessa. totis corporis uitiis implicabatur: et in eo
rerum ordo seruata ẽ. Nam demon prius eicitur:
et tum reliqua corporis officia succedunt. dĩ quippe
cognitione suꝑstitionum om̃ium uęsania effugata. et
usus et auditus. et sermo salutis inuehitur: cuiꝰ fac¬
ti ammirationẽ talis turbȩ ẽ. consecuta confessio.
Nunquã sic apparuit in isrł. eum cui ꝑlegem nichil
afferri opis potuerat uerbi uirtute saluari: quodq
laudes dĩ homo mutus surdusq loqueretur.: Salute
aũt gentib data. ciuitates om̃s et castella omia uir¬
tute et ingressui xp̃i illuminantur: et omnẽ infir¬
mitatem ueterni langoris euadunt. Uidens autẽ¬
turbas misertus est quod eẽnt uexati et iacentes.

Expanded text:
ex David genere monstravit, et caecis vetere pecex David genere monstravit, et caecis vetere peccato, quia Christum nisi admoniti non videbant, lumen muto et surdo 710 et daemoniaco , gentium plebs indiga totius salutis offertur. Omnibus enim undique malis circumsessa, totius corporis vitiis implicabatur. Et in eo rerum ordo servatus est. Nam daemon prius ejicitur, et tum reliqua corporis officia succedunt. Dei quippe cognitione superstitionum omnium vesania effugata, et visus et auditus et sermo salutis invehitur. Cujus facti admirationem talis turbae est consecuta confessio, Numquam sic apparuit in Israel : cum, cui per legem nihil afferri opis potuerat, verbi virtute salvari; quodque laudes Dei homo mutus surdusque loqueretur. Salute autem gentibus data, civitates omnes et castella omnia virtute et ingressu Christi illuminantur, et omnem infirmitatem veterni languoris evadunt. CAPUTturbas, misertus est: quod essent vexatae et jacentes,
Abbreviated transcription (Latin):
runt: quin potus p̃dicari resurrectionẽ ex mortuis
riserunt. App̃hensam igitur puellã manu. cuiꝰ apud
se mors erat somnus: retraxit aduitã. Nanq ut ra¬
rus hic eẽ ex lege credentiũ electionis numerus in¬
telligi posset: turba omĩs expulsa ẽ. Quam utiq
saluari dñs optasset: sed irridendo dicta gestaq eiꝰ
resurrectionis non fuit digna consortio. Et exeunte fa¬
ma in uniuersam t̾ram illam: electionis salutẽ donũ
ceci duo secuntur. Sed cȩci et egressum et nom̃ dñi
quomodo scire potuerunt: quin etiã et filiũ dauid
nuncupant: et saluari se rogant. Incęcis duobꝰ: ra¬
tio tocius suꝑioris p̃figurationis ab soluitur. Exhis
enĩ filia principis eẽ monstratur phariseis scilicet
et discipulis ioħis: qui dñm iam suꝑius in cominu¬
ne temptauerant. His igitur nescientibus a quo salutẽ
peterent indicauit: et his saluatorem suũ incorpore

Expanded text:
runt, quin potius praedicari resurrectionem ex mortuis runt, quin potius praedicari resurrectionem ex mortuis riserunt. Apprehensam igitur puellam manu, cujus apud se mors erat somnus, retraxit ad vitam . Atque ut rarus hinc esse ex lege credentium electionis numerus intelligi posset, turba omnis expulsa est: quam utique salvari Dominus optasset; sed irridendo dicta gestaque ejus, resurrectionis non fuit digna consortio. Et exeunte fama in universam terram illam , post electionis salutem donum caeci duo sequuntur . Sed caeci et egressum et nomen Domini quomodo scire potuerunt? Quin etiam et filium David nuncupant, et salvari se rogant. In caecis duobus ratio totius superioris praefigurationis absolvitur. Ex his enim filia principis esse monstratur, Pharisaei scilicet et discipuli Joannis, qui Dominum jam superius in commune tentaverant. His igitur nescientibus a quo salutem peterent, indicavit lex, et his salvatorem suum in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatis. et usq inuestium fimbrias oꝑatio diuina
ꝓcederet. Non enĩ diuisibilis et comp̃hensibilis erat
As. ut corpore clauderetur. Ipse eni: dona in spũ di¬
uidit. Cȩterũ non diuiditur in donis. Uirtutem aũt
euis fides ubicunq consequitur. quia ubiq ẽ. et
nusquã abest: et assumptio corporis non naturam
uirtutis inclusit. sed ad redemptionẽ suã fragilitatẽ
corporis uirtus assumpsit. quȩ tam infinita tam li¬
bera ẽ. ut etiã ostendens non ex salute fidẽ sed ꝑ¬
sidem salutẽ expectandam. Cȩci enĩ quia crediderant
ut iuderunt: non quia uiderant crediderint. Ex quo
intelligendum ẽ. fide merendũ ẽẽ. quod petitur: non
ex impetratis fidẽ eẽ sumendã. Ingreditur deude do¬
minus domũ principis sinagogam uidelicet. cui in
canticis legis hẏmnis lectuũ ꝑsonabat: et irridetur
aplurimis. Nunquam eiũ illi dm̃ in homine credide¬

Expanded text:
sanitatis, et usque in vestium fimbrias operatio divina sanitatis, et usque in vestium fimbrias operatio divina procederet. Non enim divisibilis et comprehensibilis erat Deus, ut corpore clauderetur. Ipse enim dona in Spiritu dividit; caeterum non dividitur in donis. Virtutem autem ejus fides ubicumque consequitur: quia ubique est, et nusquam abest. Et assumptio corporis non naturam Virtutis inclusit, sed ad redemptionem suam, fragilitatem corporis Virtus assumpsit: quae tam infinita, tam libera est, ut etiam fidem salutem exspectandam caeci enim quia crediderant viderunt, non quia viderant crediderunt : ex quo intelligendum est fide merendum esse quod petitur, non ex impetratis fidem esse sumendam, si credidisseminus domum principis, synagogam videlicet, cui in canticis legis hymnus luctuum personabat : et irridetur a plurimis. Numquam enim illi Deum in homine credide
Abbreviated transcription (Latin):
reddat. Nam nullũ principẽ credidisse legimus:
ex quo ꝑsona principis huiꝰ orantis. merito ui typũ
legis aptabitur. Cui quidẽ dñs opem spopondit:
peccatoꝵ turba saluatur: et cum primũ electionem
quȩ ex lege destinabatur uiuere oportuisset. ante¬
rior tam̃ in mulieris speties salus publicanis et peccatori¬
bus redditur. Hȩc itaq ad dñi p̃tereuntis occursum.
tactu uestis dñi. sanam se de ꝓfluuio sanguinis futu¬
ram eẽ confidit: sordibꝰ scilicet polluta corporis sui
et interioris uicii immundiciis dissoluta. Fimbriã ue¬
stis ꝑ fidẽ festinat attingere: donũ uidelicet sp̃s sc̃ide
xp̃i corpore. modo fimbriȩ exeuntis cum apłis conuer¬
sata contingere. F itq mox sana: ita ut alteri salus
dum alii differtur ẽ. reddita. Cuiꝰ fidẽ et constanti¬
am dñs laudauit: quia quod isrłi parabatur plebs
tra corpus manens rebus caducis efficientiã ad deret

Expanded text:
reddat. Nam nullum principem credidisse legimus: reddat. Nam nullum principem credidisse legimus: ex quo persona principis hujus orantis merito in typum legis aptabitur. Cui quidem Dominus opem spopondit, peccatorum turba salvatur. Et cum primum electionem, quae ex lege destinabatur, vivere oportuisset: anterior tamen in mulieris specie salus publicanis et peccatoribus redditur. Haec itaque ad Domini praetereuntis occursum tactu vestis Domini sanam se de profluvio sanguinis futuram esse confidit: sordibus scilicet polluta corporis sui, et interioris vitii immunditiis dissoluta, fimbriam vestis per fidem festinat attingere, donum videlicet Spiritus sancti, de Christi corpore modo fimbriae exeuntis, cum apostolis conversata contingere; fitque mox sana . Ita alteri salus, dum alii defertur, est reddita. Cujus fidem et constantiam Dominus mox laudavit: quia quod Israeli parabatur, plebstra corpus manens rebus caducis efficientiam 709 adderet
Abbreviated transcription (Latin):
et uinũ nouũ ueteribus utribus non infundi. feruen¬
tis eñĩ musti calor res ueteres abrumpet: infirmas ui¬
delicet uetustate peccatoꝵ et animas et corpora no¬
uȩ gratie sacram̃ta non caꝑe. Fiet enĩ scissura peior.
effusoq uino utres ueteres ꝑibunt. Duplex. enĩ tali¬
um erit reatus. si preter uetustatem peccatoꝵ suoꝵ
iurtutẽ noue gr̃e non sustinebunt: atq idõ et pha¬
riseos et discipulos ioħis noua non accepturos ẽẽ ni
accessit: et ad orabat eum dicens. Dñe filia mea mo¬
do defuncta ẽ: ueni et pone manũ suꝑ eam. Preces
principis. fides mulieris. turbȩ uidomo. conuentus
cȩcorũ duoꝵ. clamor muti et surdi et demoniaci ob¬
latio: ex suꝑiorib dictis conexe sibi intelligentie
tenent ordinem. Princeps hic lex ẽẽ intelligitur:
quȩ dñm orat. Plebs: quã ipsa xp̃i p̃dicata aduen¬
tus eius expectatione nutriuerat. uitam mortue

Expanded text:
et vinum novum veteribus utribus non infundi; fervenet vinum novum veteribus utribus non infundi; ferventis enim musti calor utres veteres abrumpit : infirmas videlicet vetustate peccatorum et animas et corpora, novae gratiae sacramenta non capere. Fiet enim scissura pejor, effusoque vino utres veteres peribunt. Duplex enim talium erit reatus, si praeter vetustatem peccatorum suorum virtutem novae gratiae non sustinebunt: atque ideo et Pharisaeos et discipulos Joannis nova non accepturos esse, niaccessit, et adorabat eum, dicens, Domine, filia mea modo defuncta est, veni et pone manum super eam, etc. . Preces principis, fides mulieris, turbae in domo conventus, et caecorum duum clamor, muti et surdi et daemoniaci oblatio, ex superioribus dictis connexae sibi intelligentiae tenent ordinem. Princeps hic, lex esse intelligitur; quae Dominum orat pro plebe, quam ipsa Christo praedicata adventus ejus exspectatione nutriverat, ut vitam mortuae
Abbreviated transcription (Latin):
et discipuli iohis: et apłi non ieunabant. Sed istis spi¬
ritalit respondit: sponsumq se ioħis discipulis osten¬
dit. Iohis eni repositam in xp̃o om̃em uite spem spo¬
pondit: et recipi adño discipuli eius ad huc eo p̃dican¬
te non poterant. Usq in eum enĩ lex et ꝓpħȩ sunt.
et nisi lege finita infidem ęuanglicam eorũ nemo con¬
cederet. Quod uero p̃sente sponso ieuinandi necessi¬
tatem discipulis non eẽ respondit. p̃sentiȩ suȩ gau¬
dium et sacram̃tum scĩ cibi ȩdocet. quo nemo se pre¬
sente idẽ inconspectu mentis xp̃m continens indi¬
gebit. Ablato aũt se ieiunaturos eẽ dicit. quia om¬
nes non credentes se resurrexisse. xp̃m. habituri non
posse sibi in ueteribꝰ positis ꝑfecta hȩc salutis sacra¬
menta commiti. comparationis posuit exemplum.
pannũ rudem uestũto ueteri non assui: quia ue¬
tustatis infirmitatem uirtus assumenti rudis soluat.

Expanded text:
et discipuli Joannis, et Apostoli non jejunabant. Sed istis spiet discipuli Joannis, et Apostoli non jejunabant. Sed istis spiritaliter respondet, sponsumque se Joannis discipulis ostendit. Joannes enim repositam in Christo omnem vitae spem spopondit; et recipi a Domino discipuli ejus adhuc eo praedicante non poterant. Usque in eum enim lex et prophetae sunt; et, nisi lege finita, in fidem evangelicam eorum nemo concederet. Quod vero praesente sponso jejunandi necessitatem discipulis non esse respondet ; praesentiae suae gaudium, et sacramentum sancti cibi edocet, quo nemo se praesente, id est, in conspectu mentis Christum continens, indigebit. Ablato autem se jejunaturos esse dicit: quia omnes non credentes resurrexisse Christum, habituri non posse sibi in veteribus positis perfecta haec salutis sacramenta committi, comparationis posuit exemplum. Pannum rudem vestimento veteri non adsui, quia vetustatis infirmitatem virtus adsumenti rudis dissolvat:
Abbreviated transcription (Latin):
dem egrotis opem ferre. et medicinã egentibꝰ p̃stare:
Cis aũt qui se sanos existimarent. necessariã curatio¬
nem nullam eẽ. Sed ut intelligerent neminẽ suoꝵ sa¬
nũ eẽ: admonuit ut scirent quid eẽt. miscdiam uolo
non sacrifitiũ. Legem scilicet sacrifitioꝵ obseruatione
deuinctam opem ferre non posse: sed salutẽ uniuer¬
sis inmiscđiȩ indulgentia reseruari. Non enĩ ueni
iustos uocare: sed peccatores inpenitentia. Om̃ibus dñs¬
uenerat. Quomodo ergo non se ustis uenisse dicit:
Crant ergo quibus necesse non erat ut ueniret: Sed
nemo iustus ex lege ẽ. Ostendit ergo in anẽ iusti¬
ciȩ eẽ iactantiam : quia sacrificiis infirmibꝰ ad salutẽ.
miscdia erat unuiersis inlege positis necessaria. Nam
si iusticia fuisset ex lege: uenia ꝑ grãm necessaria ñ
li dicentes. Quare nos et pharisȩi ieuinamus frequent
discipuli aũt tui non ieuinant: Ieuinabant pharisei

Expanded text:
dem aegrotis opem ferre et medicinam egentibus praestare; dem aegrotis opem ferre et medicinam egentibus praestare; eis autem, qui se sanos existimarent, necessariam curationem nullam esse. Sed ut intelligerent, neminem suorum sanum esse; admonuit ut discerent quid est, Misericordiam volo, non sacrificium : legem scilicet, sacrificiorum observatione devinctam, opem ferre non posse; sed salutem universis in misericordiae indulgentia reservari. Non enim veni justos vocare, sed peccatores in poenitentiam. Omnibus venerat; quomodo ergo non se justis venisse dicit? Erant ergo quibus necesse non erat ut veniret? Sed nemo justus ex lege est. Ostendit ergo inanem justitiae esse jactantiam: quia sacrificiis infirmibus ad salutem, misericordia erat universis in lege positis necessaria. Nam si justitia fuisset ex lege, venia per gratiam necessaria non li dicentes, Quare nos et Pharisaei jejunamus frequenter, discipuli autem tui non jejunant ? Jejunabant Pharisaei
Abbreviated transcription (Latin):
concedens in domũ conuuũ instruit. et cum eo publi
canorũ turba discumbit: phariseis discipłos obuirgan¬
tibus cur magistro cum publicanis cibus eẽt. Quibꝰ
respondit. sanis medicus opus non eẽ. sed curatione
egrotos indigere: euntesq ubet discere quid sit mise¬
ricordiam malle quã sacrificiũ. Publicanoꝵ nomen ex¬
uita ẽ: qui relictis legis oꝑibꝰ gerere se usu communi
et pullico maluerunt. Ergo edomo id est ex peccatis cor¬
poris math̃m dñs euocauit: incuiꝰ mentẽ ingressus re¬
cumbit. Hic enĩ idem enangłii istuis scriptor ẽ: et de
peccati sui domo exiens dñm ipse suscepit. interiore
eius habitatione illuminatuis: intra quem ȩuangłicis
cibis peccatoribꝰ et publicanis coniuuiũ diuite copia
p̃paratur. Cinulatio deinde agitat iudeos: dñm pub¬
licanis et peccatoribꝰ communicare. Quibus ille oꝑta
infidelitatis uelamine uerba legis ex prompsit: se qui¬

Expanded text:
concedens in domum convivium instruit, et cum eo publicconcedens in domum convivium instruit, et cum eo publicanorum et peccatorum turba discumbit: Pharisaeis discipulos objurgantibus, cur magistro cum publicanis cibus esset. Quibus respondet, Sanis medico opus non esse, sed curatione aegrotos indigere: euntesque jubet discere quid sit, Misericordiam 707 volo quam sacrificium. 2. Publicani. Matthaevita, est, qui relictis legis operibus, gerere se usu communi et publico maluerunt. Ergo ex domo, id est, ex peccatis corporis, Matthaeum Dominus evocavit, in cujus mentem ingressus recumbit. Hic enim idem Evangelii istius scriptor est, et de peccati sui domo exiens, Dominum ipse suscepit, interiore ejus habitatione illuminatus, intra quem evangelicis cibis peccatoribus et publicanis convivium divite copia praeparatur. AEmulatio deinde agitat Judaeos, Dominum publicanis et peccatoribus communicare . Quibus ille operta infidelitatis velamine verba legis exprompsit, se qui