comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Honestũ causȩ genus ẽ: cui statim sine
oratione nr̃a fauet animꝰ auditoris.
Aminirabile: in eo qͦd est attentꝰ animꝰ
eoꝵ qui audituri sunt. Humile est:
quod negligit᷑ ab auditore. Anceps ẽ:
in quo aut uidicatio dubia ẽ. aut cau¬
sa honestatis. & turpitudinis. parti¬
ceps: ut beniuolentia pariat offensã
Obscurũ: in quo aut tardi auditores
sunt: aut difficilioribꝰ ad cognoscen¬
dum negociis causa cernit᷑ implicata
De Syllogismis rechoricis.

Expanded text:
Honestum causae genus est, cui statim sine oratione nostra favet animus auditoris. Admirabile, a quo est alienatus animus eorum, qui audituri sunt. Humile est, quod neclegitur ab auditore. Anceps est, in quo aut iudicatio dubia est, aut causa honestatis et turpitudinis particeps, ut benivolentiam pariat et offensam. Obscurum, in quo aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis causa cernitur inplicata. De Syllogismis . Syllogis
Abbreviated transcription (Latin):
plena. ħ effera aferendo.łaferiendo
dicta. De quarũ genere & pondẽ
dorcatius sic tradit. Neutu parce
pilos iuuacis condere cerui. Untia
donec erit geminã suꝑaddita li¬
bram. Int̾ species pilarum sunt
trigonaria & arenata. Trigonaria
ẽ qua intres ludit᷑. Arenata qua in
grege dum excirculo astantium
expectantiũq emissa: ultra iustũ
spaciũ pilam exciꝑe. lusũq inire
consuerunt. Cubitale lusũ ap¬
pellant. cũ duo cõminus expximo
ac pene coniunctis cubitis pilã
feriunt. Suram dnr dare. qui
pilam crure plato feriendam
cum lusoribus prebent.¬
De nauibus.

Expanded text:
phaera a ferendo, vel feriendo dicta, de quarum genere et pondere Dorcatius sic tradit: Neu tu parce pilos vivacis condere cervi, Uncia donec erit geminae superaddita librae. 2. Inter species pilarum sunt trigonaria et arenata. Trigonaria est, qua inter tres luditur. Arenata, qua in grege dum ex circulo astantium spectantiumque emissa, ultra justum spatium pilam excipere lusumque inire consueverunt. Cubitalem lusum appellant, cum duo cominus ex proximo, ac pene conjunctis cubitis, pilam feriunt. Suram dicitur dare, qui pilam, crure prolato, feriendam collusoribus praebet.DE NAVIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
culus. codex. & tabula. Usus qͦ in
re instructa utimur. ut in baculo in¬
niti. in codice legere. in tabula lu¬
dere. S & ipse fructꝰ agrorum qͥa
eo utimur: usus uocatur. Hec st̃
tria illa. Ususfructꝰ autem uocatꝰ.
quia solo usu habetur: eiꝰ fructus
manente apud aliũ iure. Usus¬
ap̾tio est ademptio dominii. ꝑ con¬
tinuationẽ tꝰcȩ possessionis uł bi¬
ennii. aut alicuiꝰ temporis. Man¬
cipatio dicta ẽ: quia manu res
capitur. Unde oportet eũ qui man¬
cipium accipit: comphendere id
ipsũ quod ei mancipio dat᷑. Ces¬
sio est. ꝓpriȩ rei concessio: sicut est
illud. cedo iure ꝓpinquitatis. Ce-¬
dere enim dicimꝰ quasi concedere:
id est quȩ ꝓpͥa sunt. Nã aliena re-¬
stituimꝰ: ñ cedimꝰ. Nam cedere di¬

Expanded text:
culus, codex, tabula. Usus, quem in culus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere, in tabula iudere; sed et ipse fructus agrorum, quia eo utimur, usus vocatur. Haec sunt illa tria. Ususfructus autem vocatus quia solo usu habetur eius fructus, manente apud alium iure. Usucapio est adeptio dominii per continuationem iustae possessionis, vel biennii aut alicuius temporis. Mancipatio dicta est quia manu res capitur. Unde oportet eum, qui mancipio accipit, conprehendere id ipsum, quod ei mancipio datur. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere, id est, quae propria sunt; nam aliena restituimus, non cedimus. Nam cedere pr
Abbreviated transcription (Latin):
reddit sicut pignꝰ. s desiderat pleni¬
tudinẽ: & dicta arra a re ꝓ qua tra¬
ditur. Item utt̃ pignꝰ &e fiduciam. &
ypothetam. hoc ut est. Pignus enĩ est
quod ꝓpt̾ rem creditã obligat᷑. Cuius
rei possessionẽ solam ad tempꝰ con¬
sequitur creditor: cęterũ dominiũ
penes debitorem ẽ. Eiducia ẽ: cum
res aliqua sumendȩ mutuȩ pecu¬
niȩ gr̃a. uł mancipatur uł in uire
ceditur. Ĩ potheta est. cũ res cõmo¬
datur sine depositione pigneris: pa¬
cto uł cautione sola interueniente.
omentũ dictum a temporis breui¬
tate. ut tam cito quã statim. saluo
negotio reformetur. nec in nullã morã
ꝓduci debeat. qͦd repetitur: sicut nec
ullum spaciũ est mom̃ti. cuius tam
breuis est tẽporis punctꝰ. ut in aliꝗͣ
moram nullomͦ ꝓducatur. Instru¬
mentũ est. unde aliqͥd construmꝰ:
ut culter. calamꝰ. ascia. Instructũ
qͦd ꝑ instrum̃tum efficitur: ut ba¬

Expanded text:
reddit sicut pignus, sed desiderat plenireddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem; et dicta arra a re, pro qua traditur. Item inter pignus, fiduciam et hypothecam hoc interest. Pignus enim est quod propter rem creditam obligatur, cuius rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Ceterum dominium penes debitorem est. Fiducia est, cum res aliqua sumendae mutuae pecuniae gratia vel mancipatur vel in iure ceditur. Hypotheca est, cum res commodatur sine depositione pignoris, pacto vel cautione sola interveniente. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci debeat quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cuius tam brevis est temporis punctus ut in aliquam moram nullo modo producatur. Instrumentum est unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut ba
Abbreviated transcription (Latin):
diti nuncupata. Commodũ est. id
quod nr̃i uiris ẽ. & ad alios temꝑaliter
translatum ẽ commodo temporis quã¬
du apd eum sit: unde & commodum
dictum ẽ. Precarium ẽ. dum prece
creditor rogatꝰ. ꝑmittit debitorem in
possessionẽ fundi sibi obligati demo¬
rari. & ex eo fructꝰ caꝑe: & dictum p̃¬
carium qͥa p̾ce aditur quasi pcadiũ
.a. ꝓ.d. littera cõmutata. Mutuũ ap¬
pellatũ est: quia id qͦd a me tibi datur.
ex meo tuũ fte. Depositum ẽ. pignus
comindatũ ad tempꝰ: quasi diu positũ.
Deponere autẽ quis uidetur. cũ aliquid
metu furti. incendii. naufragii. apud
aliũ custodiȩ causa deponit. Inter ẽ
autẽ in loquendi usu: int̾ pignus
&e arram. Nam pignꝰ est quod datur
ꝓpt̾ rem creditã: quȩ dum redditur
statim pignꝰ aufertur. Arra uͦ est:
quȩ pͥmum ꝓ re bonȩ fidei contra
henda ex parte datur. & postea com¬
pletur. Est eiũ arra complenda: ñ
auferenda. Unde qͥ habet arram ñ

Expanded text:
diti nuncupata. Commodatum est id diti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporaliter translatum est cum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum precarium quia prece aditur, quasi precadium, R pro D littera commutata. Mutuum appellatum est quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, non auferenda; unde qui habet arram non
Abbreviated transcription (Latin):
sessio ẽ: ius possessionis certo ordi¬
ne cercoq titulo acquisita. Intesta¬
ta hereditas ẽ: quȩ testam̃to scripta ñ
est aut si scripta ẽ: iure tam̃ nequaꝗͣ
est edita. Caduca inde dicunt᷑: quia
eiꝰ familiȩ heredes ceciderunt. Ercis
redes. Erciscundia enĩ: apud ueteres di¬
uisio nuncupabat᷑. Communi diui¬
dendo ẽ: inter eos quib communis res
ẽ. Que actio iubet postulantib his ar¬
bitrum dari: cuiꝰ arbitratu res di¬
uidatur. Einiũi regendoꝵ actio die¬
da: eo qͦd ꝑ eam regant᷑ fines utriq
ne dissipent᷑. dum mͦ ñ angustiore qͥn¬
que pedũ loco ea controu̾sia sit. Ho¬
catio ẽ res ad usũ data: cũ definiti¬
one mercedis. Conductio ẽ res. u
usum accepta: cũ constituta mercede.
Res credita ẽ: quȩ in obligatione ita
deducta ẽ. ut ex tempore qͦ credita ha¬
beatur. certũ sit eã deferri. Usura
ẽ increm̃tum fenoris: ab usu eris cre¬

Expanded text:
sessio est ius possessionis, certo ordisessio est ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non est, aut, si scripta sit, iure tamen nequaquam est adita. Caduca inde dicitur, quia eius heredes ceciderunt. Familiredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabatur. Communi dividendo est inter eos quibus communis res est, quae actio iubet postulantibus his arbitrum dari, cuius arbitratu res dividatur. Finium regundorum actio dicta eo quod per eam regantur fines utrique, ne dissipentur, dummodo non angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deducta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris cre
Abbreviated transcription (Latin):
ereditas ẽ res. quȩ morte alicuꝰ
ad quẽpiam ꝑuenit: uł lega¬
to testam̃to uł possessione reten¬
ta. Dicta autẽ hereditas a reb ad¬
ditis. siue ab ere: qͥa qui possidet
agrũ. & censũ soluit. uide & res.
es sunt: que in nr̃o iure consi¬
stunt. Iura autẽ sunt. que a no¬
bis uiste possident᷑: nec aliena st̃.
Dicta autẽ res. a recte habendo: ⁊us
a iuste possidendo Hoc enĩ iure
iuste. hoc iuste qͦd bene. Qd aut̃ẽ
male possidetur: alienũ est. Male
autẽ possidet: qͥ uł sua male utit᷑.
uł aliena p̃sumit. Possidet autẽ iuste.
qui ñ irretitur cupiditate: qͥ autem
cupiditate tenet᷑: possessus ẽ. ñ posses¬
sor. Bona sunt. honestoꝵ seu nobiliũ
quȩ ꝓinde bona dicuntur. ut ñ ha¬
beant turpem usũ: S ea homines
Nam peculiũ est. quod pat̾ uł dñs fi¬
lium suũ uł seruũ ꝓ suo iure tracta¬
re patitur. Peculiũ autẽ a pecudib
dictũ : in quib ueterũ constabat
uniu̾sa substantia. Bonoꝵ pos¬

Expanded text:
ereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, quae proinde bona dicuntur, ut non habeant turpem usum, sed ea homines rvorum. Nam peculium est quod pater vel dominus filium suum vel servum pro suo tractare patitur. Peculium autem a pecudibus dictum, in quibus veterum constabat universa substantia. Bonorum pos
Abbreviated transcription (Latin):
in quit amplissimi. uiri auctori¬
date: uł potiꝰ paruit. Intdictum
est qͦd a uidice ñ in ꝑpetuum s ꝓ
reformando mom̃to ad tempꝰ inte¬
rim dicitur: salua ꝓpositione ac¬
tionis eiꝰ. Preciũ uocatũ: eo qͦd
priꝰ eum damus. ut ꝓ eiꝰ uice rem quã ap¬
petimus possidere debeamꝰ. Cõmerciũ
dictũ a mercib: qͦ nomine res uenales
appellamꝰ. unde & mercatꝰ dicitur cetꝰ
multoꝵ hominũ: qui res uendere itł
emere solent. Integri restitutio est:
causȩ uł rei reꝑatio. Causa redintegͣ¬
tur: quȩ ui potestatis expleta ñ est.
Nes redintegrat᷑: quȩ u potestatis ab¬
lata atq extorta est.
criminibus in lege conscriptis.

Expanded text:
quit 'amplissimi viri auctoritati, vel potius paruit.' Interdictum est quod a iudice non in perpetuum, sed pro reformando momento ad tempus interim dicitur, salva propositione actionis eius. Pretium vocatum eo quod prius eum damus, ut pro eius vice rem, quam adpetimus, possidere debeamus. Commercium dictum a mercibus, quo nomine res venales appellamus. Unde mercatus dicitur coetus multorum hominum, qui res vendere vel emere solent. Integri restitutio est causae vel rei reparatio. Causa redintegratur, quae vi potestatis expleta non est. Res redintegratur, quae vi potestatis ablata atque extorta est. criminibus in lege conscriptis.
Abbreviated transcription (Latin):
monim̃ta dicunt᷑: eo quod me¬
moriam tͥouant rerum gestarum.
Series autẽ dicta ꝑ translationem: a
sertis florum usuicẽ comp̃hensorum.
hystoriã autem apd nos. pͥmꝰ moyses
de micio mundi conscripsit: apud
gentiles uͦ primus dares frigius. de
grecis & troianis hystoriam edidit:
quã in foliis palmarũ ab eo conscͥptã
ẽe ferunt. Post daretem autẽ: in gͤcia
erodotus hystoriographus pͥmus ha¬
bitus ẽ. Post quẽ feretides claruit:
his temporibꝰ quibus hesdra legem
scripsit.
ui. De utilitate hystoriȩ.

Expanded text:
monumenta dicuntur, eo quod memoriam tribuant rerum gestarum. Series autem dicta per translationem a sertis florum invicem conprehensarum.Historiam autem apud nos primus Moyses de initio mundi conscripsit. Apud gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis et Troianis historiam edidit, quam in foliis palmarum ab eo conscriptam esse ferunt. Post Daretem autem in Graecia Herodotus historiam primus habitus est. Post quem Pherecydes claruit his temporibus quibus Esdras legem scripsit. § 43 De utilitate historiae.
Abbreviated transcription (Latin):
Smulier uiro causa salutis est: sepe
calamitatis & mortis quod est ue.
Rayn: possessio int̃pretatur. Unde
d̃m. Idem & lam̃tatio: eo qͦd ꝓ int̾¬
fecto abel int̾fectus sit. & penã sui
sceleris dederit. Abel luctꝰ inter¬
p̃tatur: qͦ nomine p̃figurabatur
occidendus. Idem & uanitas: quia
cito solutꝰ est atq subtractꝰ. Sech
interp̃tat᷑ resurrectio. eo qͦd ptꝰ frĩs
int̾fectionem natꝰ sit: quasi resurrectionẽ
frĩs ex mortuis suscitaret Idem & positio:
qͥa posuit eũ ãs ꝓ abel. Enos iuxta ꝓ¬
priȩ linguȩ uarietatẽ: homo. uł uir dr̃.
Et congrue hoc uocabulũ habuit. De eo
breorum arbitrent᷑ qͦd tunc pͥmũ in
nomine dñi & in similitudine eiꝰ fa¬
bricata sunt ydola. E noch: dedica¬
tio. In ipsiꝰ enim nomine: ciuitatẽ pꝰtea
edificauit kayn. Raynan: lam̃ta¬
tio. uł possessio eoꝵ. Sicut enum kayn

Expanded text:
mulier viro causa salutis est, saepe mulier viro causa salutis est, saepe calamitatis et mortis, quod est vae. Cain possessio interpretatur, unde Deum.' Idem et lamentatio, eo quod pro interfecto Abel interfectus sit, et poenam sui sceleris dederit. Abel luctus interpretatur, quo nomine praefigurabatur occidendus. Idem et vanitas, quia cito solutus est atque subtractus. Seth interpretatur resurrectio, eo quod post fratris interfectionem natus sit, quasi resurrectionem fratris ex mortuis suscitaret. Idem et positio, quia posuit eum Deus pro Abel. Enos iuxta propriae linguae varietatem homo vel vir dicitur. Et congrue hoc vocabulum habuit. De eo braeorum arbitrentur quod tunc primum in nomine Domini et in similitudine eius fabricata sint idola. Enoch dedicatio. In ipsius enim nomine civitatem postea aedificavit Cain. Cainan lamentatio vel possessio eorum; sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
nominũ habent: quibꝰ ita ꝓph̃ice
indita sunt uocabula. ut aut futuris
aut p̃cedentib eoꝵ causis conueniant:
in quib dam̃ manente spiritali sacra¬
mento nunc tantũ ad litteram intel¬
lectum hystorie ꝓsequimur. Ubi autẽ
ethymologiȩ interp̃tationem ñ attin¬
gius: solam ipsã in latino ethymo¬
logiam posumꝰ. Quod autẽ unũ no¬
men hebraicũ aliter atq alit̃ inter¬
p̃tatur: hoc scdm accentuũ & litte¬
rarum euenit diu̾sitatem: ut in
uariis significationib nomina cõ¬
mutentur. Adam sicut beatus
iheronimꝰ tradidit: homo. siue t̾renꝰ.
suie t̾ra rubra. interp̃tatur. Ex t̾ra
enĩ facta caro est: & humꝰ hominiᷤ
faciendi materies fuit. Eua int̾¬
p̃tatur uita. siue calamitas. siue
ue. Uita: qͥa origo fuit nascendi.
Calamitas. & ue: qͥa ꝑ p̃uaricationẽ
causa extitit moriendi. A cadendo
enũ nomen sumpsit calamitas. Alii
autẽ dicunt ob hoc etiã uitam &
calamitatẽ appellatam: qͥa sepe

Expanded text:
nominum habent. Quibus ita prophetice indita sunt vocabula, ut aut futuris aut praecedentibus eorum causis conveniant. In quibus tamen manente spiritali sacramento, nunc tantum ad litteram intellectum historiae persequimur. Ubi autem etymologiae interpretationem non attigimus, solam ipsam in Latino etymologiam posuimus. Quod autem unum nomen Hebraicum aliter atque aliter interpretatur, hoc secundum accentuum et litterarum evenit diversitatem, ut in variis significationibus nomina commutentur. Adam, sicut beatus Hieronymus tradit, homo sive terrenus sive terra rubra interpretatur. Ex terra enim facta est caro, et humus hominis faciendi materies fuit. Eva interpretatur vita sive calamitas sive vae. Vita, quia origo fuit nascendi: calamitas et vae, quia praevaricatione causa extitit moriendi. A cadendo enim nomen sumpsit calamitas. Alii autem dicunt: ob hoc Eva vita et calamitas appellata, quia saepe
Abbreviated transcription (Latin):
benonyn: id est filiꝰ doloris mei.
Pat̾ hoc mutauit: filiũ dexterȩ no¬
minans. Manasses dictꝰ: ab eo qͦd
sit pat̾ eiꝰ oblitus laboꝵ suorũ. Ita
enim hebraice uocat᷑ obliuio. Et¬
fraym. eo qͦd auxerit eũ ds: & ex hoc
uocabulo in linguã nr̃am trans¬
fertur augm̃tum.u¬

Expanded text:
Benoni, id est filius doloris mei. Benoni, id est filius doloris mei. Pater hoc mutavit, filium dexterae nominans. Manasses dictus ab eo, quod sit pater eius oblitus laborum suorum. Ita enim Hebraice vocatur oblivio. Ephraim, eo quod auxerit eum Deus; et ex hoc vocabulo in linguam nostram transfertur augmentum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs: & exaudiens dedit mͥ filium.
Causa nominis exp̃sstt: ut ab es
quod uidicass dñs filio ancillȩ uidicii no¬
men imponeret. O ad: ab euentu siue
ꝓcinctu uocatꝰ est. Quando enim eum¬
peꝑit ⁊elfa: dixit dña eiꝰ lya. Infortu¬
na: qͦd dicit᷑ in ꝓciictu uel euentu.
Aser: beatꝰ dicitur. Dũ enim peꝑisset
tificant me mulieres: & ab eo quod
beata dicit᷑. ethymologia nominis
beatũ uocauit. Ioseph ab eo quod
phanech appellauit. qͦd hebraice ab¬
sconditoꝵ reꝑtorem sonat: ꝓ eo quod
obscura sompnia reuelauit. & ste¬
rilitatem p̃dixit. Tam̃ quia hoc no¬
men ab egyptio ponit᷑: ipsius linguȩ
debet habere racionẽ. Interp̃tatur
gͦ sephanech hoc est egyptio sermo¬
ne saluator mundi: eo quod orbem
t̾rȩ ab umminenti famis excidio li¬
beraret. H eniamyn int̃pretat᷑ filiꝰ
dexterȩ: quod est uirtutis. Dext̾a
eñ. appellatur yamin. Qat qͥp¬
pe eiꝰ moriens uocauerat nom̃ eiꝰ

Expanded text:
minus, et exaudiens dedit mihi filium, minus, et exaudiens dedit mihi filium, causam nominis ejus expressit, ut ab eo quod judicasset Dominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. Gad ab eventu sive procinctu vocatus est. Quando enim peperit eum Zelfa, dixit domina ejus Lia: In fortu quod dicitur, in procinctu vel eventu. Aser beatus dicitur. Dum enim peperissetificant me mulieres': et ab eo, quod beata dicatur, ex etymologia nominis beatum vocavit. Iphaneth appellavit, quod Hebraice absconditorum repertorem sonat, obscura somnia revelavit, et sterilitatem praedixit. 18. Tamen, quia hoc nomen ab Aegyptio ponitur, ipsius linguae debet habere rationem. Interpretatur ergo Zaphanath Phaaneca Aegyptio sermone Salvator mundi, eo quod orbem terrae ab imminente famis excidio liberarit. 19. Benjamin interpretatur filius dextrae, quod est virtutis. Dextra enim appellatur Jamin. Mater quippe eius moriens vocaverat nomen eius
Abbreviated transcription (Latin):
uir uidens d̾m. Tunc enĩ hoc nom̃
accepit: quando tota nocte luctatꝰ
uicit in certamine angłm: & ori¬
ente lucifero benedictꝰ est. Inde ꝓpt̃
uisionem d̃ĩ. isrł appellatꝰ est: sic̃
anima mea. Ruben: ut̃pretatur
uisionis filiꝰ. Sic enĩ quando peꝑit eũ
lẏa uocauit nom̃ eius ruben dicens.
confessio dicitur. Quando enĩ eũ pe
nunc suꝑ hoc confitebor dũo: & ob
id uocatus est uida. A confessione itaq
nom̃ eiꝰ est dictũ: quod est gr̃arum
actio. I fachar: intpretatur ẽ mer¬
ces. Is quippe dicit᷑. est: achar. merceᷤᷤ.
Hoc autẽ ideo: qͥa mandragoris filii
ruben intͦitum uiri qͥ racheli debe
batur ad se emerat lẏa. Unde & dũ
filiꝰ eiꝰ uocatꝰ est habitaculũ. Nep¬
talym. de conu̾satione uel comꝑa¬
tione causa nominis eiꝰ est. Uñde
& dixit rachel. cũ eum peꝑisset an¬
cilla eiꝰ bala: habitare me fecit ds
uidiciũ. Bala enĩ dum eũ peꝑiss:
dixit rachel dña eiꝰ. Iudicauit me¬

Expanded text:
 deus: tunc enim hoc nomen accepit quando, tota nocte luctatus, vicit in certamine angelum et, oriente Lucifero, benedictus est; inde propter visionem Dei Israel appellatus est, sicut anima mea.' Ruben interpretatur visionis filius. Sic enim, quando eum peperit Lia, vocavit nomen eius Ruben dicens confessio dicitur. Quando enim peperit Nunc super hoc confitebor Domino. Et ob id vocatus est Juda. A confessione itaque nomen ejus est dictum, quod est gratiarum actio. Isachar interpretatus est merces. Is quippe dicitur: est merces. Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum viri, batur, ad se emerat Lia. Unde et dum filius ejus vocatus est habitaculum. Nephthalim e conversione, sive comparatione causa nominis ejus est. Unde et dixit Rachel, cum eum peperisset ancilla ejus Bala: Habitare me facit Deujudicium. Bala enim, dum eum peperisset, dixit Rachel, domina ejus: Judicavit Do
Abbreviated transcription (Latin):
endũ autem quod. iii. in uet̾i testa¬
mento absque ullo uelamine nõibꝰ
sius antequã nascerent᷑ uocati sunt:
ysmahel. ysaac. salomon. & iosias.
Lege scͥpturas. Iacob. supplantator
intpretatur⁊ siue qͦd in ortu plantã
nascentis frĩs apphenderit: siue qͦd
postea frẽm arte deceꝑit. Unde & esa

Expanded text:
endum autem quod quattuor in Veteri Testaendum autem quod quattuor in Veteri Testamento absque ullo velamine nominibus suis, antequam nascerentur, vocati sunt: Ismahel, Isaac, Salomon et Iosias. Lege Scripturas. Iacob subplantator interpretatur, sive quod in ortu plantam nascentis fratris adprehenderit, sive quod postea fratrem arte deceperit. Unde et Esa
Abbreviated transcription (Latin):
sum dñi. Propͥa ethymologia nominiᷤᷤ.
Iste est enĩ: qui symulachra combussit.
Loachas: robustꝰ. Ieachim: ubi est pre¬
ꝑatio. E lyachim: dĩ resurrectio. Le¬
chonia: p̃ꝑatio dñi. Sedechia: iustus
dñi. Ieroboam. iudicatio. siue causa
popłi: uel ut qͥdam auint diuisio int̾¬
p̾tatur: ꝓ eo quod in regno eiꝰ diuisus
sit popłs isrł. & p̾cisus a regno stirpis
dauid. Diuisionis enĩ popłi causa iste
extitit. ⁊aniri: psalmꝰ. uel canticum
meũ. Aniri: crispans meus. Achab:
frat̃ patris. Terabel. fluxus sanguiniᷤ.
uel fluens sanguinẽ. S melus ubi est
sterqͥliniũ Precipitata enĩ deorsum: co¬
mederunt carnes eiꝰ canes. sicut p̃dix
rias: app̃hendens dm̃. Theu: ipse. uł
est. Ieacha: robustꝰ. Sellũ: umbra
eiꝰ uel peticio. Manahem: consolans.¬
Faceias: aꝑiens. Nabugo donosor: pro¬
phetans istius mundi signum: pro
sompno scilicet futuroꝵ qͦd uidisse
narrat᷑: & daniel int̾pretatꝰ est: siue

Expanded text:
sum Domini, propria etymologia nominis. Iste est enim qui simulacra conbussit. Ioachaz robustus. Ioachim, ubi est praeparatio. Eliachim Dei resurrectio. Ieconias praeparatio Domini. Sedechias iustus Domini. Ieroboam iudicatio sive causa populi, vel, ut quidam aiunt, divisio interpretatur, pro eo quod in regno eius divisus sit populus Israel, et praecisus a regno stirpis David. Divisionis enim populi causa iste extitit. Zambri psalmus vel canticum meum. Omri crispans meus. Achab frater patris. Iezabel fluxus sanguinis, vel fluens sanguinem: sed melius, ubi est sterquilinium. Praecipitata enim deorsum comederunt carnes eius canes, sicut praedixezias adprehendens Deum. Iehu ipse, vel est. Ioatha robustus. Sella umbra eiPHACEAS, aperiens. 80. NABUCHODONOSOR, prophetans istiusmodi signum, per somnium scilicet futurorum, quod vidisse narratur, et Daniel interpretatus est; sive,
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ dñi. Ioas. spirans. uel dñi ro¬
bur. Amasias. popłm tollens. Oxi¬
as. fortitudo dñi. Ararias. auxiliũ
dñi. Orias autẽ ipse est qͥ & ararias
duplici nomine. Ipse est qͥ illicitum s
sacerdociũ uendicare conatꝰ: lepͣ in
fronte ꝑcussus est. Ioatham. est ꝑ¬
fectꝰ. Pulchrã ethymologiã nominis¬
habet. fecit enĩ rectũ in conspectu do¬
mini: & portã templi edificauit ex

Expanded text:
tempus Domini. Ioas spirans, vel Domini rotempus Domini. Ioas spirans, vel Domini robur. Amasias populum tollens. Ozias fortitudo Domini. Azarias auxilium Domini. Ozias autem ipse est qui Azarias duplici nomine. Iste est qui, inlicitum sibi sacerdotium vindicare conatus, lepra in fronte percussus est. Ioatham est perfectus. Pulchram etymologiam nominis. Fecit enim rectum in conspectu Domini, et portam te
Abbreviated transcription (Latin):
utiq quia fortissimꝰ fuit in p̃liis. Ipse et
desiderabilis: in stirpe scilicet sua. de qͣ
p̃dixerat ꝓpħa. Ueniet desideratꝰ cunctiᷤ
gentibꝰ. S alomon: trib nominib fu¬
isse ꝑhibetur. Primũ nom̃ eiꝰ salomon
dicitur. id est pacificus: eo qͦd in regno
eiꝰ pax fuerit. Scđm nom̃ eius ydida:
eo quod fuerit dilectꝰ & amabilis dño
Terciũ uocabulum eiꝰ celeth: qͦd grece
appellat᷑ eccl̃iastes. latine conciona¬
tor. qͦd ad popłm loqueret᷑. Ionatha:
columbȩ donũ. Absalon. patris pax
ꝑ antifrasin: eo qͦd bellũ adu̾sus pa¬
trem gessisset: siue qͦd in ipso bello.
dauid placatũ fuisse legit᷑ filio: ad eo
etiã ut cũ magno dolore extinctum
plangeret. Roboam. latitudo popłi.
&e ipsũ ꝑ antifrasin: qͦd decem tͥbubꝰ
ab eo seꝑatis. duȩ tantũ ei relicte st̃.
Abia. pat dñs: uel pat̾ fuit. Nsa. tol¬
lens. siue sustollens. Losaphat. dñi
iudiciũ. Ioram. qͥ est excelsus. A ha¬
zias. app̃hendens dñm. Athalia.

Expanded text:
utique, quia fortissimus in praeliis fuit. Ipse et desiderabilis, in stirpe scilicet sua, de qua praedixerat propheta: Veniet Desideratus cunctis gentibus. 65. Salomon trinomius fuisse perhibetur. Primum vocabulum ejus Salomon dicitur, id est, peius pax fuerit. Secundum nomen Ididia, eo quod fuerit dilectus et amabilis Domino. Tertium vocabulum eius Coheleth, quod Graece appellatur Ecclesiastes, Latine Contionator, quod ad populum loqueretur. Ionathan columbae donum. Absalon patris pax per antiphrasin, eo quod bellum adversus patrem gessisset, sive quod in ipso bello David pacatum fuisse legitur filio, adeo ut etiam magno cum dolore extinctum plangeret. Roboam latitudo populi, et ipsud per antiphrasin, quod decem tribubus ab eo separatis, duae tantum ei relictae sint. Abia pater Dominus, vel pater fuit. Asa tollens, sive sustollens. Iosaphat Domini iudicium. Ioram, qui est excelsus. Achazias adprehendens Dominum. Athalia
Abbreviated transcription (Latin):
duusa est. ¶ hare: exploratio ascen¬
sionis Melchisedech: rex iustꝰ Rex:
qͥa ipse postea imꝑauit salem. Iustꝰ
ꝓ eo qͦd discernens sacram̃ta legis ce
euuangłii: ñ pecudũ uictimas. s
oblationẽ panis & calicis in sacͥfi¬
ciũ obtulit. Loth: declinans. fa¬
ctis enĩ sodomoꝵ ñ consensit: sed
illicita eoꝵ carnis incendia declinauit.
Noab ex patre: & totũ nom̃ echymologiã
habet. Concepit enĩ eum pͥmogenita fi¬
lia de patre. Ammon cuiꝰ causa no¬
men reddit᷑ filius popłi mei: sic diri¬
uatur ut ex parte sensus nominis. ex
parte ipse sit sermo. Ammi enĩ a quo
dicti sunt ammonite. uocat᷑ popłs
meus. S arat interp̃tatur princeps
mat̾familias. Postea causa nominiᷤ
immutata: ablata de fine .s. litt̾a
dicit᷑ sara id est pͥnceps. Om̃ĩum qͥp¬
pe gentiũ futura pͥnceps erat: sic̃
&e dñs pollicttꝰ fuerat ad abraham.¬
Dabo tͥ ex sara filiũ & benedicam ei
erunt ex eo. Agar: aduena. uł¬

Expanded text:
divisa est. Thara exploratio ascendivisa est. Thara exploratio ascensionis. Melchisedech rex iustus. Rex, quia ipse postea imperavit Salem. Iustus, pro eo quod discernens sacramenta Legis et Evangelii, non pecudum victimas, sed oblationem panis et calicis in sacrificio obtulit. Loth declinans. Factis enim Sodomorum non consensit, sed inlicita carnis incendia declinavit. Moab ex patre. Et totum nomen etymologiam habet. Concepit enim eum primogenita filia de patre. Ammon, cuius causa nomen redditur filius populi mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex parte ipse sit sermo. Ammi enim, a quo dicti sunt Ammonitae, vocatur populus meus. Sarai interpretatur princeps materfamilias. Postea causa nominis inmutata, ablata de fine I littera, dicitur Sara, id est princeps. Omnium quippe gentium futura princeps erat, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad AbrahamDabo tibi ex Sara filium, et benedicam ei,erunt ex eo . Agar in
Abbreviated transcription (Latin):
stirpe & xp̃c: cuiꝰ ab ortu solis usq
ad occasum magnũ est nom̃ eiꝰ in gentibus.
sedit. Unde & egyptus usq hodie egyp¬
tiorum lingua cham dicit᷑. I aphet.
latitudo. Ex eo enũ popłs gentiũ nascit᷑.¬
& quia lata est ex gentib multitudo
credentiũ: ab eadem latitudine iaphet
dictus est. Chanaan filiꝰ cham: int̾¬
ptatur motꝰ eorum. Qd̃ quid est aliud.
nans depopulationẽ. Chus hebra¬
ice ethyops interp̃tatur. a posterita¬
te sui generis nom̃ sortitus: ab ipso¬
enĩ geniti sunt ethyopes. Nembroth
interp̃tatur tẏrannꝰ. Iste enim pͥor
arripuit insuetã in popłos tyran¬
nidem: & ipse aggressus est adu̾sus
d̃m impietatis edificare turrim.
Heber: transitꝰ. Ethymologia eiꝰ mi¬
stica est. qͦd ab eiꝰ stirpe transiret ds.
ne ꝑseueraret in eis: translata in
gentib gr̃a. Ex ipso enĩ sunt exorti
hebrei. Phalech: diuisio. Cui pat̃
ꝓpterea t̾ale nom̃ imposuit: quia
tunc natꝰ est quando ꝑ linguas t̾ra

Expanded text:
stus, cujus ab ortu solis usque ad occasum magnum est nomen in gentibus. st. Unde et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Cham dicitur. 18. JAPHETH latitudo. Ex eo enim populus gentium nascitur, et quia lata est ex gentibus multitudo credentium ab eadem latitudine, Japheth dictus est. 19. Chanaan, filius Cham, interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, nans depopulationem. 21. Chus Hebraice Aethiops interpretatur, a posteritate sui generis nomen sortitus. Ab ipsoprogeniti Aethiopes. Nembroth interpretatur tyrannus. Iste enim prior arripuit insuetam in populo tyrannidem, et ipse adgressus est adversus Deum impietatis aedificare turrem. Heber transitus. Etymologia eius mystica est, quod ab eius stirpe transiret Deus, nec perseveraret in eis, tralata in gentibus gratia. Ex ipso enim sunt exorti Hebraei. Phaleg divisio, cui pater propterea tale nomen inposuit, quia tunc natus est, quando per linguas terra
Abbreviated transcription (Latin):
salam: interp̃tatur mortuus est. Eiuui¬
dens ethymologia est nominis. Edã
enim eũ cũ patre translatũ fuisse &e
diliuiũ p̃terisse putauerunt. Ob
hoc signant̃ transfert᷑ mortuus est:
ut ostenderet᷑ ñ uixisse eũ post dilu¬
uium: s in eode cataclismo fuisse
defunctum. Soli enĩ octo homines
mech: ꝑcutiens. Iste enĩ ꝑcussit &t
int̾fecit kayn: quod ipse etiã postea
ꝑpetrasse uxorib confitet᷑. Noc. re
quies interptatur: ꝓ eo quod sub illo
om̃ia retro oꝑa qͥeuerunt ꝑ diluuiũ.
Unde & pat̾ eius uocans nomen eius
noe: dixit. Iste requiescere nos faci
steritatis accepit. Ex ipso enĩ patͥar

Expanded text:
salam interpretatur mortuus est. Evidens etymologia nominis; quidam enim eum cum patre translatum fuisse, et diluvium praeteriisse putaverunt; ob hoc signanter transfertur mortuus est, ut ostenderetur non vixisse eum post diluvium, sed in eodem cataclysmo fuisse dLAMECH percutiens. Iste enim percussit et interfecit Cain; quod etiam ipse postea perpetrasse uxoribus confitetur. 15. NOE requies interpretatur, pro eo, quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium. Unde et pater ejus vocans nomen ejus 319 Noe, dixit: Iste requiescere nos faciesteritatis accepit. Ex ipso enim patr
Abbreviated transcription (Latin):
lũ pͥmũ de dialectica.
ialectica ẽ discipli¬
na ad disserendas
rerũ causas inuen¬
ta: ipsa ẽ philoso¬
phiȩ species quȩ
logica dicitur. id:
disserendi potens. Docet enĩ in pluribꝰ¬
generibꝰ questionũ: quẽ admodũ dis¬
putando uera & falsa diuidicentur.
Hanc qͥdem primi phylosophi in siuˢ
dictionibꝰ habuerunt: ñ tamen ad
artis redegere ꝑitiam. Post hos ari¬
stotiles ad regulas quasđa huius do¬
ctrinȩ argumenta ꝑduxit: & dia¬
lecticam nuncupauit. ꝓ eo quod in
ea de dictis disputatur. Nã lecton:
dictio dicit᷑. Ido autẽ post rethoricã disci¬
plinam. dialectica sequit᷑: qͥa in mul¬
tis utraq communia existunt
De differentia dialectice & rethoricȩ

Expanded text:
 De Dialectica . Dialectica est disciplina ad disserendas rerum causas inventa. Ipsa est philosophiae species, quae Logica dicitur, id est di, quaerendi et disserendi potens. Docet enim in pluriberibus quaestionum quemadmodum disputando vera et falsa diiudicentur. Hanc quidam primi philosophi in suis dictionibus habuerunt; non tamen ad artis redegere peritiam. Post hos Aristoteles ad regulas quasdam huius doctrinae argumenta perduxit, et Dialecticam nuncupavit, pro eo quod in ea de dictis disputatur. Nam λεκτόν dictio dicitur. Ideo autem post Rhetoricam disciplinam Dialectica sequitur, quia in multis utraque communia existunt. De differentia Dialecticae et Rhetoric
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ. Greci enim
numerum rich
litcerarũ
plinas mathematicas ideo pͥmam ẽe¬
uoluerunt: qm̃ ipsa ut sit. nulla
alia indiget disciplina. Musica au¬
tem ae geometria. & astrononia.
quȩ secunt᷑ ut sint atq subsistant:
istiꝰ egent auxilio.

Expanded text:
rorum. Graeci enim numerum ἀριθμlitterarum inter disciplinas mathematicas ideo primam evoluerunt, quoniam ipsa ut sit nullam aliam indiget disciplinam. Musica autem et Geometria et Astronomia, quae sequuntur, ut sint atque subsistant istius egent auxilium.
Abbreviated transcription (Latin):
tores sibi uident᷑ fisiologice
ꝑ allegoriam hanc artem exercere.
& subquada rerũ similitudine fin¬
gere. Namtrib tesseris ludere ꝑ
hibent. ꝓpt̾ tria scł̃i tempora. p̾sen¬
tia. preterita. & futura. qͥa ñstant
s decurrunt. s & suas uias se na¬
riis locis distinctas: ꝓpter etates
hominũ ternariis lineis ꝓpt̾ tẽpora¬
argumentant᷑. Inde & tabulam
t̾nis descriptam dicunt lineis.
De uocabulis tesserarum.
actus quisq apud lusores ueteres
a numero uocabatur. ut unio. tͥo.
guloꝵ mutata ẽ. & unionẽ canẽ.
trionẽ suppũ. quadrionẽ planum
uocabant.
De iactu tesserarum.
actus tessaerarũ ita aꝑitis aleato¬
rib componit᷑ ut afferat quoduo¬
luerint: ut puta senionẽ qui eis
iniactu bonũ afferat. Uitant aut̃
canẽ qui damnosus ẽ: unũ enim
significat.
De calculoꝵ motu.
alculi partim ordine mouen¬
tur. partim uage: ideo alios
ordinarios. alios uagos appellant.
At uͦ qui moueri om̃ino ñ possunt.

Expanded text:
tores sibi videntur phisiologice per allegoriam hanc artem exercere et sub quadam rerum similitudine fingere. Nam tribus tesseris ludere se perhibent, per tria seculi tempora, presentia, preterita et futura: quia non stant, sed decurrunt: sed et ipsas vias senariis locis distinctas propter etates hominuargumentantur. Inde et tabulam ternis discriptam dicunt lineis. De vocabulis tesserarum . Iactus quisque apud lusores veteres a numero vocabatur, ut unio, biniogulorum mutata est, et unionem canem, trinionem suppum, quaternionem planum vocabant. De iactu tesserarum . Iactus tesserarum ita a peritis aleatoribus conponitur ut adferat quod voluerit, utputa senionem, qui eis in iactu bonum adfert. Vitant autem canem quia damnosus est; unum enim significat. De calculorum motu . Calculi partim ordine moventur, partim vage: ideo alios ordinarios, alios vagos appellant; at vero qui moveri omnino non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
YSIUe generalit dicunt᷑
gua. Nam syos eolico sermone đs.
Belen greci m̃tem nuncupant: qͣsi
di mentẽ. Proinde gͥ quia diuinã
uoluntatẽ hominibꝰ intt̃pretari
solebant: sybillȩ nominatȩ sunt.
Sicut enĩ om̃is uir ꝓpħans. uł ua¬
des dicit᷑ uł ꝓpħa: ita om̃is femi

Expanded text:
yllae generaliter dicuntur eca. Nam σιός Aeolico sermone Deus; βουλήν Graece mentem nuncupant, quasi Dei mentem; proinde igitur, quod divinam voluntatem hominibus interpretari solebant, Sibyllae nominatae sunt; sicut enim omnis vir prophetans vel vates dicitur vel propheta, ita omnis femi
Abbreviated transcription (Latin):
cabuli est. Decem autẽ sybillȩ a
doctissimis auctoribꝰ fuisse tͣdunt᷑.
quarũ pͥma de ꝑsis fuit. Sed̾a
lybica. Cercia delfica. in templo
delfici appollinis genita. quȩ an¬
te troiana bella uaticinata est:
cuiꝰ plurimos uersus oꝑi suo ho¬
merus inseruit. Quarta: cyme¬
ria in ytalia. Quinta eritrea
nomine erofila in babylone orta:
quȩ grecis yliũ petentibꝰ uatici¬
nata est ꝑituram ẽe troiam: &
homerũ mendacia scripturũ.¬
Dicta autẽ eritrea: quia in eadem insula
eiꝰ inuenta sunt carmina. Sexta sa¬
mia quȩ femon dicta est: a samo
insula unde fuit cognominata. Sep¬
tima cumana noĩe emaltea. quȩ
nouẽ libros actulit. darquinio pͥsco:
in quibꝰ erant decreta Romana con¬
carminis etas. Dicta autẽ cumana
a ciitate cumas quȩ est in cam¬
pania: cuiꝰ sepulchrũ in sycilia ad¬
huc manet. Octaua ellespontia
in agro troiano nata: quȩ scribit᷑
solonis. & cyri fuisse temporibꝰ.¬
ticinata est anchire. Oecima

Expanded text:
Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur. Quarum prima de Persis fuit; secunda Libyssa; tertia Delphica in templo Delphii Apollinis genita, quae ante Troiana bella vaticinata est, cuius plurimos versus operi suo Homerus inseruit. Quarta Cimmeria in Italia; quinta Erythraea nomine Herophila in Babylone orta, quae Graecis Ilium petentibus vaticinata est perituram esse Troiam, et Homerum mendacia scripturum.Dicta autem Erythraea, quia in eadem insula eius inventa sunt carmina. Sexta Samia, quae Phemonoe dicta est, a Samo insula, unde fuit cognominata. Septima Cumana, nomine Amalthea, quae novem libros adtulit Tarquinio Prisco, in quibus erant decreta Romana concarminis aetas. Dicta autem Cumana a civitate Cumas, quae est in Campania, cuius sepulchrum in Sicilia adhuc manet. Octava Hellespontia in agro Troiano nata, quae scribitur Solonis et Cyri fuisse temporibticinata est Ancyrae. Decima
Abbreviated transcription (Latin):
olsticiũ dictũ. quasi solis statio
quod tunc solȩ stante crescant
dies. uł noctes. Eqͥnoctium appel¬
latum: qͦd tunc dies & nox horaꝵ
spacio equali consistunt. Duo suis
autẽ solsticia: unũ estiuum octa¬
uo kalendarũ iuliarũ: de quo tẽ¬
pore remeare sol ad inferiores inci-¬
pit circulos: aliud hiemale octauo
Ralendas ianuarias. qͦ tempore
sol altiores incipit circulos petere:
unde hyemalis solsticii dies minimꝰ.
sicut estiui maximꝰ inuenit᷑. Itẽ
duo sunt eqͥnoctia: unũ uernale.
&e aliud autumpnale: quȩ greci¬
eyc I N pe ac̃. uocant. Sunt autẽ
hec equinoctia die octauo Ralen¬
darum apͥlium. & octauo kalen¬
darum octobͥum: quia annꝰ olim
in duas tantũ partes diuidebat᷑:
hoc est in estiuũ & hyemale solsti¬
cium: & in duo emysperia. U
De temporibus anni.

Expanded text:
olstitium dictum, quasi solis statio, quod tunc, sole stante, 227 crescant dies, vel noctes. Aequinoctium appellatum, quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. 2. Duo autem sunt solstitia: unum aestivum octavo Kalendarum Juliarum, de quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, aliud hiemale, octavo Kal. Januar., quo tempore sol altiores incipit circulos petere. Unde et hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumnale, quae Graeci ἰσημερίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia die octava Kalend. April. et octavo Kalend. Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale solstitium, et in duo hemisphaeria. CAPUT De temporibus anni.
Abbreviated transcription (Latin):
Exalant eni ualles humide ne¬
bulas. & fiunt nubes. Inde nubi¬
lum. inde nubes. Nebulȩ autẽ ima
petunt. cum serenitas ẽ. summa.
cum nubilũ. Caligo umbra ẽ de
spissitudine aeris effecta. E dicta
caligo quod maxime aeris calore
gignatur. Tenebre dñr. qd̾ teneaud̃
umbras. Nichil autẽ sunt tenebre.
s ipsa lucis absentia tenebre dñr.
Sicut silentiũ ñ aliqua res ẽ. S
ubi sonus non ẽ silentiũ qr: sic te¬
nebre non aliquid sunt. s ubi lux
non ẽ. tenebre dñr. Umbra est
aer carens sole. Dicta autẽ qd̾
fiat. cum solis obicimur radiis.
Est autẽ mobilis & incerta. ex sol
circuitu. & ex motu uentoꝵ. Nãq
quotiens mouemur in sole nob̾cũ
moueri uidet᷑. quia ubi quo qͦ loco
radiis solis obsistimꝰ ꝓ inde illi
lumen auferimus. Sic & ingre¬
di nobiscum umbra. & gestunros
uidetur imitari. Lux ipsa substã¬
ta. lumen quod aluce manat.
.i. candor lucis: s hoc confunduit
auctores.

Expanded text:
Exhalant enim valles humidae neExhalant enim valles humidae nebulas et fiunt nubes; inde nubilum, inde nives. Nebulae autem ima petunt cum serenitas est; summa, cum nubilum. Caligo umbra est de spissitudine aeris effecta. Et dicta caligo quod maxime aeris calore gignatur. Tenebrae dicuntur quod teneant umbras. Nihil autem sunt tenebrae, sed ipsa lucis absentia tenebrae dicuntur; sicut silentium non aliqua res est, sed ubi sonus non est, silentium dicitur; sic tenebrae non aliquid sunt, sed ubi lux non est, tenebrae dicuntur. Umbra est aer carens solem. Dicta autem quod fiat cum solis obicimur radiis. Est autem mobilis et incerta, et ex solis circuitu et ex motu ventorum. Namque quotiens movetur in sole, nobiscum movere videtur; quia ubi quoque loco a radiis solis obstitimus, perinde lumen illi auferimus. Sic et ingredi nobiscum umbra et gestus nostros videtur imitari. Lux, ipsa substantia; lumen, quod a luce manat, id est candor lucis: sed hoc confundunt auctores.
Abbreviated transcription (Latin):
& imbri. Est autẽ nom̃ grecum.
Grando appellata quod forma eiꝰ
granoꝵ similitudinẽ habeat. Hȩc
autẽ uentoꝵ rigore durant᷑ in
nubem. ac solidant᷑ inniuem. rup¬
toq aere soluunt᷑. Nix anube uñ
uenit. ⁊ glaties agelu ⁊ aqͣ qͣsi gelaties .i. ge
terra dr. Tunc autẽ maiore gelu stͥn¬
git᷑ terra. cũ fuerit nox serena. Pru¬
ina ẽ matutini temporis frigus.
Qđ in de priuna nomen accepit.
quia sicut ignis urit. P ir enim
ignis. Urere enĩ & ad frigus & ad
solem ꝑtinet. Nam uno sermone
diuersa significant᷑. ꝓ eo qd unũ
effectum habent. Simił enĩ uis
ẽ. &. caloris & frigoris. Unde & ex
utraq saxarumpunt᷑. Nam calor
urit. ut est. Uritur infelix dido.
grecum ẽ quod illi rosor dicunt.
alii putant ros dictum qͥa rarus
ẽ. & non spisus ut pluuia. Nebu¬
la inde dicta. unde & nubila. ab
obnubendo. scilicet. hoc ẽ oꝑiendo
t̾ram. siue quod nubes uolans faciat.

Expanded text:
et imbri. Est autem nomen Graecum. et imbri. Est autem nomen Graecum. 5. Grando appellata, quod forma ejus granorum similitudinem habeat. Haec autem ventorum rigore durantur in nube, ac solidantur in nivem, ruptoque aere solvuntur. 6. Nix, a nube unde venit. Glacies, a gelu, et aqua, quasi gelaquies, id eterra dicitur. Tunc autem maiori gelu stringitur terra, cum fuerit nox serena. Pruina est matutini temporis frigus, quae inde pruina nomen accepit quia sicut ignis urit; πῦρ enim ignis. Urere enim et ad frigus et ad solem pertinet; nam uno sermone duo diversa significantur, pro eo quod unum effectum habent. Similis enim vis est et caloris et frigoris, unde et utraque saxa rumpunt. Nam calor urit, ut estVirg. Aen. 4, 68: Uritur infelix Dido. Graecum est, quod illi δρόσος dicunt. Alii putant ros dictum quia rarus est, et non spissus ut pluvia. Nebula inde dicta, unde et nubila, ab obnubendo scilicet, hoc est operiendo, terram, sive quod nubes volans faciat.
Abbreviated transcription (Latin):
duliũ dr̃ abedendo dictũ
quasi pregustatiua comestio.
Unde & apuleius inasino aureo
ait. Edulib opipare excepta. Quid
escȩ regiȩ. sicut callimorphꝰ
impiseis. Ambrosiȩ redolent du¬
ceta fauore. Quid sit ferculum.
dunt. ut sunt pinmentarii.
Unde & neuius indioualario ait
Miropola affatim mͥ unguentũ
largitus ẽ. quo me uenustarẽ. Affa¬
tam ar abundant̾. Uenustare uͦ
exor nare ẽ. Quid sit celocem.¬
elocem dieunt genus naui¬
cellȩ modicissimũ quod lem¬
bum dicimus. Unde & apuleius
in libro de re publica sic ait. Qui
celocem regere nequit onerariã
Quid sit celibatus.

Expanded text:
dicitur ab edendo dictum, id est quasi praegustatiua comestio; unde et Apuleius in asino aureo ait: ‘Edulibus opipare excepta’. Quide regiae, sicut Callimorfus in Piseis ait: ‘Ambrosio redolent tucceta fauore’. Quid sit ferculum. dunt, ut sunt pigmentarii, unde et Neuius in Diobolaria ait: ‘Miropola adfatim mihi unguentum largitus est, quo me uenustarem’; adfatim dicitur abundanter, uenustare uero exhilarare est. Quid sit celocem.elocem dicunt genus nauicellae modicissimum, quod bamplum dicimus, unde et Apuleius in libro de re puplica ait: ‘Qui celocem regere nequit, onerariam petit’. Quid sit celibatum.
Abbreviated transcription (Latin):
d omnẽ autem sonũ qui ma¬
teries cantilenarũ est: trifor.¬
mem constat ẽẽ naturam. Prima ẽ
armonica: quȩ ex uocum cantibus
constat. S cda organica: quȩ ex fla¬
tu consistit. Tercia arithinetica: qͦ
pulsu digitoꝵ numeros recipit. Nã
aut uoce editur sonus sicut ꝑ fauceᷤ.
aut flatu sicut ꝑ tubam uł tibiã:
aut pulsu sicut ꝑ cytharam. aut
ꝑ quodlibet aliud. quod ꝑcutien¬
do canorum est.¬
ui. De pͥrua

Expanded text:
d omnem autem sonum qui materies cantilenarum est, triformem constat esse naturam. Prima est harmonica, que ex vocum cantibus constat. Secunda organica, que ex flexu consistit. Tertia rythmica, que pulsu digitorum numeros recipit. Nam aut voce editur sonus, sicut per fauces, aut flatu sicut per tubam aut tibiam, aut pulsu sicut per citharam, aut per quodlibet aliud quod percutiendo canorum est. DE PRIMA
Abbreviated transcription (Latin):
Nutraꝙ autẽ lingua diuersorum
quȩdã sunt de astronomia scripta
uolumina. ⁊nt̃ quos tam̃ ptolomeus rex
alexandriȩ apud grecos p̃cipuus habet᷑.
Hic etiã & canones instituit: quibꝰ curꝰ¬

Expanded text:
utraque autem lingua diversorum quidem sunt de astronomia scripta volumina, inter quos tamen Ptolemaeus rex Alexandriae apud Graecos praecipuus habetur: hic etiam et canones instituit, quibus cur
Abbreviated transcription (Latin):
uente dño audiuimus consũmatos
ꝓmissionis ur̃e memores. seruo ur̃o di¬
rigere iubeatis. quia ut mͥ sũ consciꝰ.
magna ibi ex parte serui tui postula¬
tione sudasti. & ideo in me primum
existe munificus. sic in sc̃orum cetib
& felix habearis & primꝰ: gesta etiã
sinodi in qua sintarius ex aminis
ur̃i igne. & si purificatus ñ inuenit᷑
damen decoctus. queso ut ur̃o instin¬
ctu a filio ur̃o dño rege nobis diri¬
gantur cito. Nam & nr̃a eus sicut¬

Expanded text:
vente Domino, audivimus consummatum, vente Domino, audivimus consummatum, promissionis vestrae memores, servo vestro dirigere jubeatis, quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti. Et ideo in me primum existe munificus; sic in sanctorum coetibus et felix habearis, et primus. 4. Gesta etiam synodi, in qua Sintharius examinis vestri igni etsi non purificatus, invenitur tamen decoctus, quaeso ut vestro instinctu a filio vestro domino rege nobis dirigantur cito. Nam et nostra ejus sic
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitio. & tarde data ẽ michi scri¬
bendi optio. quia peccatis meis ingruentibꝰ
ñ modo sterilitatis uel inopiȩ malo. uerũ
etiam luis & hostilitatis quo minus inqͥ¬
rerem. horribili sum p̃peditus incursũ.
Nunc autẽ & si mille necessitatibꝰ. mille
curis adstrictus. post longum miseriȩ
tempus. ueluti ab improbi soporis ut
ita dixerim grauedine suscitatꝰ istius
meȩ suggestionis affatibꝰ dependere p̃¬
sumo salutis obsequium. & cordis et
corporis humilitate ꝓstratus. imp̃canᷤ
excellentissimã tuȩ beatitudinis po
testatem. ut peculiarem famulũ quẽ
pio illo sacre dignationis intuitu sẽꝑ
habiusti susceptum. usq in finẽ hab̾e
emenso tempore tam ꝓlixo. uł nunc
ur̃m ñ mereor uidere conspectum. s
spero in illum qui ñ obluuscetur mi¬
sereri nec repellet in finem qͦd exau-¬
diet p̃cem pauꝑis. & ur̃o me miserũ
rep̃sentabit aspectui. Suggero sane.
&e om̃imoda supplicatione deposco. ut
libros ethimologiarũ quos iam fa¬

Expanded text:
inquisitio, et tarde data mihi scribendi optio, quia peccatis meis ingruentibus non modo sterilitatis vel inopiae malo, verum etiam luis et hostilitatis, quominus inquirerem, horribili sum praepeditus incursu. Nunc autem et si mille necessitatibus, mille curis attritus, post longum miseriae tempus, veluti ab improbi soporis, ut ita dixerim, gravedine suscitatus, istius meae suggestionis affatibus dependere praesumo salutis obsequium, et cordis et corporis humilitate prostratus, imprecans excellentissimam tuae beatitudinis potestatem, ut peculiarem famulum, quem pio illo sacrae dignationis intuitu semper habuisti susceptum, usque in finem habere emenso tempore tam prolixo, vel nunc vestrum non mereor videre conspectum, sed spero in illum qui non obliviscitur misereri, nec repellit in finem, quia exaudiet precem pauperis, et vestro me miserum repraesentabit aspectui. Suggero sane, et omnimoda supplicatione deposco, ut librum Etymologiarum, quem jam, fa