comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde ⁊ intimat᷑ ei ñ semel: qͦd de oĩb
iudiciis suis deo redditurus sit ratio.
nem. Lego ꝓfecto in regła hȩc consi¬
deratio penes abbatem sit: &. hoc uł
illud ẽẽ in ꝓuidentia uł arbitrio seu
dispositione albatis. Ut autẽ ꝓ sua uo¬
luntate aliqͥd mutet: me ibi legisse
ab ea temere deuietur a quoqͣm. Ergo
luntatem: Ubi sane nec abbatem excipi
puto. uidetis qͣntum necessitati tribuit᷑:
subtrahitur uoluntati ͤ Quid etiam :
Nonne regularis ipsa ꝓfessio. qua se u¬
nior subdit sponte pͥori. eque alligat
ce pͥorem: Communis equidem pacti
pari reor utrumq necessitate teneri:
fieriq duos ꝑunius sponsionẽ alterutrũ
debitores: fidelis cure unum. alterum
humilis obedientiȩ. Quid nam gͥ iam
uoluntati relinquit᷑: ubi ⁊ prelatus
debiti necessitate tenetur : Sed ide
hoc item ñ parũ prelati prescribitur
uoluntati. quod is qui ꝓfitetur spon¬
det qͥdem obedientiã non tam̃ omĩ¬

Expanded text:
Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus Unde et intimat ei non semel, quod de omnibus judiciis suis Deo redditurus sit rationem. 10. Lego profecto in Regula: « Haec consideratio penes abbatem sit; » et hoc vel illud esse in providentia, vel arbitrio, seu dispositione abbatis . Ut autem pro sua voluntate aliquid mutet, me ibi legisse ab ea temere devietur a quoquam. » Ergo o ergo suam voluntatem: ubi sane nec abbatem excipi puto. Videtis quantum necessitati tribuitur, subtrahitur voluntati? Quid etiam? Nonne regularis ipsa professio, qua se junior subdit sponte Priori, aeque alligat et Priorem? Communis equidem pacti pari reor utrumque necessitate teneri, fierique duos per unius sponsionem ad alterutrum debitores: fidelis curae unum, alterum humilis obedientiae. Quidnam igitur jam voluntati relinquitur, ubi et praelatus debiti necessitate tenetur? Sed et de hoc item non parum praelati praescribitur voluntati, quod is qui profitetur, spondet quidem obedientiam, non tamen omni
Abbreviated transcription (Latin):
rgłam ẽ. cui semel. &. ipse spontanea
se ꝓfessione submisit. & si qͦd negandũ
non ẽ. dei regula caritas regule sci be¬
nedicti iure preponitur. Essto ꝓinde
ut interdũ regłȩ littera cedat ꝓtemꝑe
saritati. cũ ratio necessitatis exegerit.
bsit tam̃ ut hominis cuiuspiam sub¬
litur uoluntati. Suꝑ fratrũ sane t̾ns¬
gessionss non suꝑ patrũ traditiones
constituitur. qui abbas eligitur: man¬
datorum cultor: &. ultor uiciorum.
Arbitror namq scãs illas obseruantias.
prelatoꝵ prudentiȩ ⁊ fidei creditas:
non subditas uoluntati. Hinc est qͦd
idem legis lator in his quȩ abbati dis.¬
pensanda reliquit: caute nusqͣm ut
memini uoluntatem. s aut conside¬
rationem aut dispositionẽ. aut ꝓui¬
dentiam. aut certe arbitrium. seu
aliquid huiusmodi ponit: uolens ni¬
mirum ꝓuidũ fidumq dispensato¬
rem. rationis ubi forte dispensat seqͥ
iudicium: ñ suȩ placitũ uoluntatis.

Expanded text:
Regulam est, cui semel et ipse spontanea Regulam est, cui semel et ipse spontanea se professione submisit, etsi quod negandum non est Dei regula charitas Regulae sancti Benedicti jure praeponitur. Esto proinde ut interdum Regulae littera cedat pro tempore charitati, cum ratio necessitatis exegerit: absit tamen ut hominis cujuspiam subdatur voluntati. Super fratrum sane transgressiones, non super Patrum traditiones constituitur qui abbas eligitur, mandatorum cultor, et ultor vitiorum. Arbitror namque sanctas illas observantias praelatorum prudentiae et fidei creditas, non subditas voluntati. Hinc est quod idem legislator in his quae abbati dispensanda reliquit, caute nusquam ut memini voluntatem, sed aut considerationem, aut dispositionem, aut providentiam, 504 aut certe arbitrium, seu aliquid hujusmodi ponit: volens nimirum providum fidumque dispensatorem, rationis, ubi forte dispensat, sequi judicium, non suae placitum voluntatis.
Abbreviated transcription (Latin):
mutabile: soli quippe deo ẽẽ mutabile
suꝑius demonstratũ est. Porro qͦd de no¬
uissima fit tanqͣm omniũ maxumna. om¬
nino in commutabile ẽ: ut pote qͦd ne
ipsi qͥdem dõ mutare liberum ẽ. Quod
gͥ nulli hominũ fas ẽ. nisi solis mutare
prelatis. dici iux mutabile congrue
potest:. quod soli constat licere dõdicat᷑
pene immutabile: qͦd ne ipsi qͥdem pe¬
nitus immutabile nominet᷑. Que cũ
simũ queritur: patet qͦd magna expar¬
te regularis traditio sub ẽ eius qͥ preẽ.
&e si non uoluntati. certe discretioni.
S dicitis. Quid gͦ relinquit᷑ necessita¬
ti: Audite qͣm plurimũ. Primo qͥdem
qͥeqd de spualib in ipsa regula traditũ
est: in manu abbatis. ut supra taxatũ
ẽ nequaqͣm relinquit. De inde reliqͣ
parsquȩ in corꝑalib conslat obseruan¬
tiis. ne ipsa quidem in eius uoluntate
posita ẽ. ut eidem deseruiat uoluntati:
s magis caritati. Neq enĩ abbas supra

Expanded text:
mutabile. Soli quippe Deo esse mutabile mutabile. Soli quippe Deo esse mutabile superius demonstratum est. Porro quod de novissima fit, tanquam omnium maxima, omnino incommutabile est, utpote quod ne ipsi quidem Deo mutare liberum est. Quod igitur nulli hominum fas est, nisi solis mutare praelatis, dici vix mutabile congrue potest: quod soli constat licere Deo, dicatur pene immutabile: quod ne ipsi quidem, penitus immutabile nominetur. CAPUT Isimum quaeritur patet quod magna ex parte regularis traditio subest ejus qui praeest, etsi non voluntati, certe discretioni. Sed dicitis: Quid ergo relinquitur necessitati? Audite: quamplurimum. Primo quidem quidquid de spiritualibus in ipsa Regula traditum est, in manu abbatis ut supra taxatum est nequaquam relinquitur. Deinde reliqua pars, quae in corporalibus constat observantiis, ne ipsa quidem in ejus ita voluntate posita est, ut ejusdem deserviat voluntati, sed magis charitati. Neque enim abbas supra
Abbreviated transcription (Latin):
tudine. ceterisq uirtutib tam in nouo
qͣm in ueteri testam: ento spiritalit̃ obse¬
uandum contraditur. Hec quippe tae
sunt: quȩ nec liceat nec expediat aliq̃a
ñ haberi. Eso siqͥdem immobilit̃ quo c
natus aliter bona: nunqͣm nisi inno.¬
center nunqͣm nisi salubrit̃ aut imnꝑei¬
tur aut obseruant᷑. Omni temꝑe. omĩ
ꝑsonȩ: mortẽ contempta custodita salu.¬
tem oꝑantur. PRimam gͦ necessitatẽ
sua cuiq facit in ꝓmittendo uoluitd
sccłam precipientis auctoritas: tercian
p̃cepti dignitas. Differunt aut̃e ut ĩ
dictum ẽ quibdam ase inuicem ga¬
dibus tres istȩ necessitates: nec una otł
sequitur immutabilitatis firmitas.
Nam exprima quidem qͦd efficit᷑. isi
non penitus immutabile tam̃ uix mi¬
tabile eẽ constat: dũ solis illud liceat ma¬
tare prelatis. & hoc ñ nisi fideli ⁊ puida
dispensatione. Quod uͦ fit ex sequena
quȩ ⁊ maior ista ẽ: pene iam in cot̃¬

Expanded text:
tudine, caeterisque virtutibus, tam in Novo, tudine, caeterisque virtutibus, tam in Novo, quam in Veteri Testamento spiritualiter observandum contraditur. Haec quippe talia sunt, quae nec liceat, nec expediat aliquando non haberi. Eo siquidem immobiliter, quo et naturaliter bona, nunquam nisi innocenter, nunquam nisi salubriter aut imperantur, aut observantur. Omni tempore, omni personae, mortem contempta, custodita salutem operantur. Primam ergo necessitatem sua cuique facit in promittendo voluntas; secundam, praecipientis auctoritas; tertiam, praecepti dignitas. 8. Differunt autem, ut jam dictum est, quibusdam a se invicem gradibus tres istae necessitates, nec una omnes sequitur immutabilitatis firmitas. Nam ex prima quidem quod efficitur, etsi non penitus immutabile, tamen vix mutabile esse constat: dum solis illud liceat mutare praelatis, et hoc nonnisi fideli et provida dispensatione. Quod vero fit ex sequenti, quae et major ista, est pene jam incom
Abbreviated transcription (Latin):
utiq alterum qͥd nisi graue furti faci¬
nus. alterum quid nͥ flagicii turpitudo
reputaret᷑: si non excusasset utrũq
factum auctoritas imperantis : Sane
ubi simile aliquid aliqͣndo a sc̃is homi¬
nibus fuisse legitur usurpatũ. script᷑a
ñ indicante quod deus ita p̃ceperit: aut
eos peccasse fatendũ est. sicut homines:
cepisse. Unde unũ exemplũ pono
quod occurrit de sansone:qͥ se ipsum
una cum hostibus opprimens intetfec̃.
Quod utiq factũ si defendit᷑ ñ fuisse
peccatũ: pͥuatũ habuisse consiliũ in¬
dubitanter credendus ẽ: &e. si de serp¬
tura hoc non habeamꝰ. Qam uͦ necessan.¬
um in cõmutabile quid accipi uelunc
E quidem nil congruentius qͣm quos
diuina ita constat ce ȩterna ratione fir¬
matum: ut nulla ex causa possit uł ab
ipso deo aliquatenus immutari. Subhac
genere ẽ.omĩs illa sermonis dñici in
monte habiti spiritalis tradicio: q qͥc¬
qͥd de dilectione. humilitate. mansue¬

Expanded text:
utique alterum quid nisi grave furti faciutique alterum quid nisi grave furti facinus, alterum quid nisi flagitii turpitudo reputaretur, si non excusasset utrumque factum auctoritas imperantis? Sane ubi simile aliquid aliquando a sanctis hominibus fuisse legitur usurpatum, Scriptura non indicante quod Deus ita praeceperit; aut eos peccasse fatendum est, sicut homines; cepisse. Unde et unum exemplum pono quod occurrit de Samsone, qui se ipsum una cum hostibus opprimens interfecit . Quod utique factum si defenditur non fuisse peccatum, privatum habuisse consilium indubitanter credendus est, etsi de Scriptura hoc non habemus . 7. Jam vero necessarium Incommutabile quid accipi 503 velim? Equidem nil congruentius, quam quod divina ita constat et aeterna ratione firmatum, ut nulla ex causa possit, vel ab ipso Deo, aliquatenus immutari. Sub hoc genere est omnis illa Sermonis dominici in monte habiti spiritualis traditio, et quidquid de dilectione, humilitate, mansue
Abbreviated transcription (Latin):
caritati deseruiunt. Numqͥd aut̃ hoc
ego uł solus sentio: uł pͥmus dico:
An non hoc ipsũ ⁊ papa gelasius
sensit: Nit si quidẽ. Ubi necessitas
non ẽ: inconuertibilia maneant scõ¬
rũ patrũ decreta. Leo qͦ papa. Albi
ergo necessitas fuerit: adutilitatẽ eccłiȩ
qui potestatem habet ea dispenset. E x
necessitate eni: fit mutatio legis eces¬
sarium deinde qͦd inuiolabile nomina¬
ui: illud intelligo qͦd ñ abhomine tra¬
ditum. s diuinitus ꝓmulgatũ. nisi a dõ
qͥ tradidit mutari omnino ñ patitur.
ut exempli causa. ñ occides. ñ mecha¬
beris. non furtũ facies: ⁊ reliqua illius
tabulȩ legis scita. Quȩ ⁊i si nullam ꝓr¬
sus humanam dispensationẽ admit¬
tunt. nec cuiqͣm hominũ exhis aliqͦd
aliquom soluere aut licuit. aut licebit:
deus tam̃ hoꝵ quod uoluit qͣndo uolu¬
it soluit: siue cũ abhebreis egẏptios
spoliari. siue qͣndo ꝓpħam cũ muliere
fornicaria misceri precepit. Quorũ

Expanded text:
charitati deserviunt. Nunquid autem hoc charitati deserviunt. Nunquid autem hoc ego vel solus sentio, vel primus dico? An non hoc ipsum et papa Gelasius sensit? Ait siquidem: « Ubi necessitas non est, inconvertibilia maneant sanctorum Patrum decreta. » Leo quoque papa: « Ubi,ergo necessitas fuerit, ad utilitatem Ecclesiae, qui potestatem habet, ea dispenset. Ex necessitate enim fit mutatio legissarium deinde, quod inviolabile nominavi, illud intelligo, quod non ab homine traditum, sed divinitus promulgatum, nisi a Deo qui tradidit, mutari omnino non patitur: ut, exempli causa, Non occides, Non moechaberis, Non furtum facies , et reliqua illius tabulae legiscita: quae, etsi nullam prorsus humanam dispensationem admittunt, nec cuiquam hominum ex his aliquid aliquo modo solvere, aut licuit, aut licebit; Dominus tamen horum quod voluit, quando voluit solvit, sive cum ab Hebraeis Aegypties spoliari , sive quando prophetam cum muliere fornicaria misceri praecepit . Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
de atalib recipere possunt: qͣm ñ natu¬
raliter nec ꝑse bona sunt. Porro inuen¬
ta atq instituta fuerunt. non quia alit
uiuere non liceret.s qͦd ita magis ex¬
pendi ret: nec plane ad aliud qͣm ad
lucrum. uel custodiã caritatis. Quan¬
diu gͦ caritati militant immobilit̃ fixa
sunt: mutariq omnino. ne ab ipsis
qͥdem p̃positis sine offensa possunt.
At si e contrario contraria forte aliqͣn¬
do caritati uisa fuerint: his dũ taxat
qͥb hoc posse uidere datum ẽ ⁊ ꝓuidẽ
creditum ẽ. nonne iustissimũ eẽ liqͣt.
ut quȩ ꝓ caritate inuenta fuerunt.
ꝓcaritate quoq ubi expedire uidebi¬
tur. uel omitant᷑. uł intermutantur.
uel in aliud forte cõmodius demutent᷑:
sicut eregione iniquũ ꝓculdubio foret.
si statuta ꝓsola caritate contra caritatẽ
tenerentur: Tenent gͦ fixam firmã¬
q immobilitatẽ etiã apus p̃latos quȩ
exstabili necessario sunt: s quatenus

Expanded text:
et a talibus recipere possunt, quoniam non natuet a talibus recipere possunt, quoniam non naturaliter nec per se bona sunt. 5. Porro inventa atque instituta fuerunt, non quia aliter vivere non liceret, sed quod ita magis expediret; nec plane ad aliud, quam ad lucrum vel custodiam charitatis. Quandiu ergo charitati militant, immobiliter fixa sunt, mutarique omnino, ne ab ipsis quidem praepositis, sine offensa possunt. At si e contrario contraria forte aliquando charitati visa fuerint, his duntaxat quibus hoc posse videre datum est, et providere creditum est: nonne justissimum esse liquet, ut quae pro charitate inventa fuerint, pro charitate quoque, ubi expedire videbitur, vel omittantur, vel intermittantur, vel in aliud forte commodius demutentur? Sicut e regione iniquum procul dubio foret, si statuta pro sola charitate, contra charitatem tenerentur. Tenent ergo fixam firmamque immobilitatem, etiam apud praelatos, quae ex stabili necessario sunt: sed quatenus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ inuenta abhomine: parti neces¬
saria ut quȩ fuerint diuinitus instituta
Iram obrem fortassis tũ potissimum
congruã ⁊ luculenta magis eadem di¬
uisio apparebit: si eius menbrũ qͦt dic¬
tum ẽ necessariũ. rursum intria hȩc
subdiuidat᷑. stabile. inuiolabile. incom¬
mutabile. Et qͥdem stabile dixerim:
quodita ẽ necessariũ. ut non cuilibet
tici canones.&. si qua sunt alia ȩcclesi¬
astica instituta digne auctoritatis. Qe
qm̃ a sc̃ĩs tradita sunt. sancita stabilit̃
seuerant: nec omnino cuiuis subiec¬
drum ea aliquomͦ uariare uł muta¬
it concedit᷑. Quia tam̃ ab hominib:
diã ꝑhomines loco ⁊ officio illis cano¬
uca electione succedentes. licite in¬
Sirlũ innoxieq ꝓcausis. ꝑsonis locis
empib dispensant᷑: Uoi sane qͥ hȩc
git attendat me caute ñ dicere ea
posse uel abistis leuiter ꝓuoluntate mu¬
tare s exratione sideliter dispensari.
¶deo autẽ hanc ipsam mutationẽ talit̃

Expanded text:
quae inventa ab homine; partim necesquae inventa ab homine; partim necessaria, ut quae fuerint divinitus instituta. 4. Quam ob rem fortassis tunc potissimum congrua et luculenta magis eadem divisio apparebit, si ejus membrum quod dictum est necessarium, rursus in tria haec subdividatur: Stabile, Inviolabile, Incommutabile. Et quidem Stabile dixerim, quod ita est necessarium, ut non cuilibet tici canones, et si quae sunt alia ecclesiastica instituta dignae auctoritatis. Quae quoniam a sanctis tradita sunt, sancita stabiliter perseverant, nec omnino cuivis subjectorum ea aliquo modo variare vel mutare conceditur. Quia tamen ab hominibus, etiam per homines, loco et officio illis canonica electione succedentes, licite interdum innoxieque pro causis, personis, locis et temporibus dispensantur. Ubi sane qui haec legit, attendat me caute non dicere, ea posse vel ab istis leviter pro voluntate mutari, sed ex ratione fideliter dispensari. Ideo autem hanc ipsam mutationem taliter
Abbreviated transcription (Latin):
rationabilib q dispensationib. S¬
ñ om̃ib in huiusmodi credita ẽ dispe¬
satio: nisi his dũ taxat qui cũ apłis
dicere possunt. Sic nos existunet ho
ut ministros xp̃i: ce dispensatores mi¬
sterioꝵ dĩ. Nouit autẽ fidelis seruus
⁊ prudens. quẽ constituit dñs suꝑ fam¬
liam suã. ibi tantũ usurpare dispensa¬
tionem: unde bonã possit habere i¬
compensationẽ. Hoc quippe quert᷑
inter dispensatores: ut fideł quis in¬
ueniatur. Et eadem fortasse fideli¬
tas a subditis nichilominꝰ exigitur
in obtemꝑando: quȩ a prepositis in
dispensando. Constat gͥ exhis quȩ dicta
sunt. ur̃am illam diuisionem integram
eẽ ac sufficientẽ. si mͦ ꝑsone distinguant᷑¬
& tempora: dũ subiectis. qͥdem sit omĩs
regłaris instituciꝰ quantũ dũ taxat adcor¬
porales obseruantias ꝑtinet ante ꝓfessi¬
onem uoluntaria. post ꝓfessionẽ neces¬
saria: platis uͦ partim uoluntaria ut

Expanded text:
rationabilibusque dispensationibusrationabilibusque dispensationibusnon omnibus in hujusmodi credita est dispensatio, nisi his duntaxat qui cum apostolis dicere possunt: Sic nos existimet homo ut ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei . Novit autem fidelis servus et prudens, quem constituit Dominus super familiam suam, ibi tantum usurpare dispensationem, unde bonam possit habere recompensationem. Hoc quippe quaeritur inter dispensatores, ut fidelis quis inveniatur. Et eadem fortasse fidelitas a subditis nihilominus exigitur in obtemperando, quae a praepositis in dispensando. Constat igitur ex his quae dicta sunt, vestram illam divisionem integram esse ac sufficientem, si modo personae distinguantur et tempora, dum subjectis quidem sit omnis regularis institutio quantum duntaxat ad corporales observantias pertinet ante professionem voluntaria, post professionem necessaria: praelatis vero partim voluntaria, ut
Abbreviated transcription (Latin):
b dimiitere. qͦd ante tam̃ non susciꝑe
liberũ habuit. Ideoq qͦd ex uolunta¬
te suscipit. ex necessitate tenebit:
quia omnino necesse ẽ eum redde.¬
re uota sua. quȩ distinxerunt labia
sua: ce exore suo aut condempnari. lm
aut iustificari. Ceterũ felix ut quidam
sc̃oꝵ ait necessitas. quȩ in melius cogit.
Omnia ꝓinde sc̃i benedicti instituta.
exceptis sane ñnullis de spũalib uetti
causa caritate. humilitate. mansuietu¬
dine. que ñ tam ipsum constat insti¬
tuisse qͣm dm̃. oe obhoc penitus ñ esse
mutanda: de cetero reliqua uniuersa.
ñ ꝓfitentib qͥdem monita tantũ seu
consilia censenda sunt. nec grauant
ñ obseruata: cũ tam̃ ꝓfitentib in pt¬
cepta: p̃uaricantib in crimina fiant
siue ut ur̃a uob̃ reddam. illis uolun¬
taria uel facticia. istis necessaria.c.
tanqͣm naturalia ñ immerito repu¬
tantur. Ita sane necessaria dixerĩm: c
ex eis minime preiudicet᷑ necessaris

Expanded text:
bet dimittere, quod ante tamen non suscipere bet dimittere, quod ante tamen non suscipere liberum habuit. Ideoque quod ex voluntate suscepit, ex necessitate  al. add. jam tenebit: quia omnino necesse est eum reddere vota sua quae distinxerunt labia sua, et ex ore suo aut condemnari jam, aut justificari. Caeterum felix, ut quidam sanctorum ait, necessitas, quae cogit in melius . Omnia proinde sancti Benedicti instituta, exceptis sane nonnullis de spiritualibus, verbi causa, charitate, humilitate, mansuetudine, qua non tam ipsum constat instituisse quam Deum, et ob hoc penitus non esse mutanda; de caetero reliqua universa non profitentibus quidem monita tantum, seu consilia censenda sunt, nec gravant non observata: cum tamen profitentibus in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant, sive ut vestra vobis reddam illis voluntaria vel factitia, istis necessaria, et tanquam naturalia non immerito reputantur. Ita sane necessaria dixerim, ut ex eis minime praejudicetur necessariis
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntum curȩ uel opere suȩ quibq de¬
beat obseruantiis. Hic est. qͣntũ reco¬
lo totus ur̃e illius particionis sensus:
ce. si ñ uerba. Quod autẽ subiungi¬
tis & ꝑgitis inquirere de obedientia.
quibs gradib distinguat᷑. qͥb clauda¬
tur limitibus: ad eandem ꝑtinere
arbitror diuisionem: qͥppe quȩ inde¬
cretis regularib precipue habetur:
&. puto cũ adillam satis responsum
fuerit. de ista iam nil suꝑerit quod
ambigatur. Itaq ut sentio ego. tegła
scĩ benedicti omĩ homini ꝓponitur.
imponitur nulli. Prodest si deuote
suscipitur ⁊⁊ denetur: ñ tam̃ si ñ susci¬
pitur obest. Quod autẽ inuoluntate
est suscipientis ñ in potestate ꝓponen¬
tis: uoluntariũ merito dixerim. ñ
necessariũ. At tam̃ hoc ipsum quod
dico uoluntariũ. siqͥs exꝓpria uolun¬
tate semel admiserit ⁊ ꝓmiserit dem¬
ceps tenendũ: ꝓfecto in necessarium
sibi ipse conuertit: nec iam liberum ha¬

Expanded text:
uantum curae vel operae suae quibusque deuantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic est, quantum recolo, totus vestrae illius partitionis sensus, etsi non verba. Quod autem subjungitis et pergitis inquirere de obedientia, quibus gradibus distinguatur, quibus claudatur limitibus; ad eamdem arbitror pertinere divisionem, quippe quae in decretis regularibus praecipua habetur: et puto, cum ad illam satis responsum fuerit, de ista jam nil supererit quod ambigatur. 2. Itaque, ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipitur obest. Quod autem in voluntate est suscipientis, non in potestate proponentis; voluntarium merito dixerim, non necessarium. Attamen hoc ipsum quod dico voluntarium, si quis ex propria voluntate semel admiserit et promiserit deinceps tenendum, profecto in necessarium sibi ipse convertit, nec jam liberum ha
Abbreviated transcription (Latin):
sub epłari cunctas breuitate redigere:
&. si ñ epła breui. Mirum siqͥdem non
ẽ. si fuero ego longior in exponendo:
satis longas epłas texueritis. Expli¬
rima gͥ questio circa regulã
nr̃am uersatur: de qua nisi
fallor ⁊ reliquȩ om̃s aut pene
omnes oriuntur. Queritis nempe:
regularis illa institutio quomͦ ⁊ qͣte¬
nus sit pensanda ꝓfitentib eam. Utrũ
uidelicet cuncta quȩ continet putan.¬
da sint ẽẽ precepta consequenter &e.
dampnosa transgredienti: an consilia
tantũ uel monita. ⁊ obhoc nullius
ricatio: an certe quȩdã sint deputan-¬
da imꝑiis quedam ꝓconsiliis repu-¬
tanda: quo partim ea liceat partim
ñ liceat omnino p̃tergredi. Et si hoc
ultimum detur: distingui a me tunc
demũ certos a:ꝓpriȩ cuiusq partis
limites flagitatis: ne cui forte ꝑuarias
sui sensus opiniones licentius uagandi
detur occasio: sicq liquare culicem.
⁊ camelũ glutire contingat. si nesciat o¬

Expanded text:
sub epistolari cunctas brevitate redigere, sub epistolari cunctas brevitate redigere, etsi non epistola brevi. Mirum siquidem non est, si fuero ego longior in exponendo: satis longas epistolas texueritis. CAPrima igitur quaestio circa Regulam nostram versatur, de qua ni fallor et reliquae omnes, aut pene omnes oriuntur. Quaeritis nempe, Regularis illa institutio quomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgredienti: an consilia tantum vel monita, et ob hoc nullius,ricatio: an certe quaedam sint deputanda imperiis, quaedam pro consiliis reputanda, quo partim ea liceat, partim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui a me tunc 501 demum certos ac propriae cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat q
Abbreviated transcription (Latin):
ua mente iam tacebo: Qua
fronte tam̃ loquar: Cre¬
bris epistolis ⁊ nunciis. cogitiᷤ¬
Q me aut ꝓpriam ꝓdere
impericiam: aut officium renuere ca¬
riatis. At ego malens sine illa quȩ inS¬
flat qͥuam absq illa quȩ edificat inuẽ¬
niri uictus tandem p̃cibus ur̃is duris.
initio nodis ungues teneros: ⁊⁊ ut ue¬
reor ego. ñ aliud qͣm terendos. S hoc
incassum. Nam mea me ut scribitis.
& prescribitis. tam absentis scripta qͣm ÷
uerba presentis arguunt excusantem.
Quis enĩ iam relinquitur mͥ uel de
impossibilitate causandi locus: preser¬
am apud uos qui exore ⁊ corde meo
satis certũ tenere uos creditis qͣntũ
possim in talibus. Fidei ꝓinde ur̃e ñ
meo fidens ingenio. abyssum ingredior
questionũ: nesciens deus scit qua emer¬
surus. Presto caritas erit: utinam ita
&. ueritas. Si quo minus excuset effec¬
tum defectus potius ingenii: uolun.¬
tatem certe non culpabitis. Temptabo
autẽ easdem si potero questiunculas

Expanded text:
ua mente jam tacebo? qua fronte tamen loquar? Crebris epistolis et nuntiis cogitis me aut propriam prodere imperitiam, aut officium renuere charitatis. At ego malens sine illa quae inflat, quam absque illa quae aedificat, inveniri; victus tandem precibus vestris, duris injicio nodis ungues teneros, et, ut vereor ego, non aliud quam terendos. Sed hoc incassum. Nam mea me, ut scribitis et praescribitis, tam absentis scripta quam verba praesentis arguunt excusantem. Quis enim jam relinquitur mihi vel de impossibilitate causandi locus, praesertim apud vos, qui ex ore et ex corde meo satis certum tenere vos creditis, quantum possim in talibus? Fidei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et veritas. Si quominus, excuset effectum defectus potius ingenii: voluntatem certe non culpabitis. Tentabo autem easdem, si potero, quaestiunculas
Abbreviated transcription (Latin):
nondũ apparens: &. item omis gła eiꝰ filiȩ
regis abintus. ⁊ ascendat homo adcor altũ.
s ⁊ ascensiones in corde suo disposuit.
rursumq anima iusti sedes ẽ sapientiȩ
cuius sine dubio illa uox ẽ. cxlũ mͥ sedes ẽ.
s hec inqͣm hisq similia ñ pauca in scrip¬
turis aduertitis: ꝓfecto studebitis ad inqͥ¬
rendũ regnum dĩ iiusticiã eus. intrare
potius aduos. quã uł extra exire. uł as¬
cendere supra. S supra sane uel extra
dixerim. loci positione: sic̃ celũ a terra
locum tenet ext̾iorem: sol.luna:⁊ sy¬
dera suꝑiorem. Nam eadem ipsa quȩ in
quoq immensitate maiestates: Sed
altissima sunt hec. egentia utiq idi.¬
ligentiori disputatione. ⁊ doctiori dis¬
putatore: ⁊oꝑe ꝓlixiori. Ego enĩ
putauerã modũ in his tractandis
epistolarem nequaqͣm excessum iri:
s sermo ut uideo ꝓcessit in longuis
qͣm sꝑaui. Proinde uos si placet librũ
si placet epłam nominate: nam ego
siue in paucis. siue in multis ur̃e de¬

Expanded text:
item, Omnis gloria ejus filiae regis ab intus ; et, Ascendet homo ad cor altum ; sed et ascensiones in corde suo disposuit ; rursumque, Anima justi sedes est sapientiae , cujus sine dubio illa vox est, Coelum mihi sedes est : si haec, inquam, hisque similia non pauca in Scripturis advertitis, profecto studebitis ad requirendum regnum Dei et justitiam ejus, intrare potius ad vos, quam vel extra exire, vel ascendere supra. Sed supra sane, vel extra dixerim loci positione, sicut coelum a terra locum tenet exteriorem; sol, luna, et sidera superiorem. Nam eadem ipsa, quae intrmensitate majestatis. Sed altissima sunt haec, egentia utique et diligentiori disputatione, et doctiori disputatore, et opere prolixiori. Ego enim putaveram modum in his tractandis epistolarum nequaquam excessum iri: sed sermo, ut video, processit in longius quam speravi. Proinde vos, si placet, Librum: si placet, Epistolam nominate; nam ego sive in paucis, sive in multis, vestrae de
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta regł̃am conu̾sari. ꝑrofecto etiã
tunc .c. qua nam inquies conscientia
habitare susfineã extra domũ meã pͥo¬
rem. que me de scło fugiente exceptt.
initiauit ad bonum. signauit in salutẽ.
molestus fratrib. inobediens seniori.
stabilitatis in suꝑ p̃uaricans pactũ. &
pͥmam irritam faciens fidẽ: ate llerũ¬
tamen neutra iusta querimonia ẽ. Nlam
qui se ideo ꝑiurum putat. qͦd adpurũ
cũ ꝓfitetur spondetregulam: sed deter¬
minate scđm regłam sui qͥsq conu̾sionẽ.
suamq deinceps conu̾sationẽ sese dirige

Expanded text:
juxta Regulam conversari. Profecto etiam juxta Regulam conversari. Profecto etiam tunc: Et quanam, inquies, conscientia habitare sustineam extra domum meam priorem, quae me de saeculo fugientem excepit, initiavit ad bonum, signavit in salutem; molestus fratribus, inobediens seniori, stabilitatis insuper praevaricans pactum, et primam irritam faciens fidem? Verumtamen neutra justa querimonia est. Nam qui se ideo perjurum putat, quod ad purucum profitetur, spondet Regulam, sed determinate secundum Regulam sui quisque conversionem, suamque deinceps conversationem sese pollice
Abbreviated transcription (Latin):
Quam obrem: Primo ꝓpter scanda¬
lum ipsoꝵ oͦs deserit: deinde quia cer
ca ꝓdubiis relinquere dutũ non est.
Forte enĩ hoc tenere potest: illud ñ
poterit. Tercio suspectam habeo leuita¬
tem qua id sepe qͦd facile uoluinꝰ anteqͣ
pbemus expti iam nolumꝰ uno prope
momento idipsũ. ⁊cupientes ⁊ respu¬
entes sam leuiter qͣm ⁊ irrationabilit̃.
Quales utiq ñ paucos frequent̃ expi¬
murqui una uix hora inuna uolui¬
cate durantes. aura leuitatis impulsi.
lagi ⁊ instabiles hac ⁊ illac uelut ebrii
iutant. mutantq ꝓexꝑimento iudici¬
um. immo sine iudicio fluctuantes
tuimultuantes tot de se consilia pre¬
luimunt. quoc loca reuisunt: semꝑ qͥd
babent cupientes: ⁊ qͦd habent fasti¬
enter. Et quomͦ ego att aliqͥs ꝓfeslis
legere conscientia :: Si quidem
uouens ce. non soluens qͥd nisi peiero:
Quasi non multomagis habeas unde
conqueri alibi quoq: cum ceꝑis pure

Expanded text:
Quamobrem? Primo propter scandaQuamobrem? Primo propter scandalum ipsorum quos deserit. Deinde quia certa pro dubiis relinquere tutum non est; forsitan enim haec tenere potest, illud non poterit. Tertio suspectam habeo levitatem, qua id saepe quod facile volumus antequam probemus, experti jam nolumus, uno prope momento idipsum et cupientes, et respuentes, tam leviter quam et irrationabiliter. Quales utique non paucos frequenter experimur, quia una vix hora in una voluntate durantes, aura levitatis impulsi, vagi et instabiles hac et illac velut ebrii nutant; mutantque pro experimento judicium, imo sine judicio fluctuantes et tumultuantes, tot de se consilia praesumunt, quot loca revisunt: semper quod non habent cupientes, et quod habent fastidientes. 47. Et quomodo ego, ait aliquis, professus degere conscientia? siquidem vovens, et non solvens, quid nisi pejero? Quasi non multo magis habeas inde conqueri alibi quoque, cum coeperis pure
Abbreviated transcription (Latin):
Sane de religiosis ac bene ordinatst
nasteriis: nullus ꝓfessoꝵ meo consilis
ne artioris qͥdem uitȩ desidio sine licd¬
cia sui senioris egredit᷑. Es gressus añ
si melius inuei̾t. ⁊elegit: meo mdi¬
lominꝰ iam consilio ñ egreditur aii¬
ferius bonũ qͦd reliquerat: i contẽpi¬
rat p̃meliori: p̃sertum si illud melis
tale fuerit. qͦd eius pͥmȩ ꝓfessioni cos¬
gruere uideat᷑. Ipse nempe iudert
qua ratione quaue intentione alis¬
ra seu artiora p̃sumpserit: nam as
inferiora iam uł remissiora. me doi¬
sulente nequaqͣm apostatabit. si ñ dam̃
loci pͥoris uicinia reuocetur: quia de noto
monastio nec retineri qͥs regularit᷑ pot̾
nec recipi sine consensu abliitis sui. Et ac
tentie rationem. Forte uult aliqͥs de du¬
iacensib institutis ad cisterciensiũ sese
stringere pauꝑtatem: eligens p̃ illis nimi¬
rum consuetudinib magis regulȩ puri¬
tatem. Si me consulit. ñ consulo: si ñ
sane id albatis su usurparit assensu.

Expanded text:
Sane de religiosis ac bene ordinatis monasteriis nullus professorum meo consilio, ne arctioris quidem vitae desiderio, sine licentia sui senioris egredietur. Egressus tamen, si melius inventerit et elegerit, meo nihilominus jam consilio non regrediatur ad inferius bonum, quod reliquerat et contempserat prae meliori: praesertim si illud melius tale fuerit, quod ejus primae professioni congruere videatur. Ipse nempe viderit, qua ratione, quave intentione altiora seu arctiora praesumpserit: nam ad inferiora jam vel remissiora, me consulente, nequaquam apostatabit: si non tamen loci prioris vicinia revocetur, quia de noto monasterio nec retineri quis regulariter potest, nec recipi sine consensu abbatis sui Reg. S.tentiae rationem. 46. Forte vult aliquis de Cluniacensibus institutis ad Cisterciensium sese stringere paupertatem, eligens prae illis nimirum consuetudinibus magis Regulae puritatem. Si me consulit, non consulo, si non sane id abbatis sui usurparit assensu.
Abbreviated transcription (Latin):
implere głatur: quȩ inquiens retro
oblitus: ⁊ ad ea quȩ ante sunt extentuᷤ.
cum de scĩs animalib diceret: ñ reu̾¬
tebant᷑ cũ incederent. s unũ qͦdq aute
faciem suam gradiebat᷑: Et hi om̃s id
sentiendo: non aliud qͣm magistri su
sententiam secuti sunt. dicentis in eu¬
gelio. Nemo mittens manũ suã ad
aratrum ⁊ respiciens retro: aptus est
regno dei. Prescribat ꝓinde stabilta¬
tis pactũ. omni deinceps remisso des¬
censui: contentioso discessui: uago q
curioso discursui: tocius deniq in¬
constantiȩ leuitati: ñ tam̃ his quȩ u
ꝓfessionis seriȩ sequnt᷑ morũ uideliat
conuersioni nobedientiȩ quȩ scd̃me¬
gulam sit. Nam si he ibidem ꝓimpi¬
bitate nimirũ atq irreligiositate coli¬
bitantium obtineri forte neqͥuerint.
duce spu libertatis transire indubte¬
ter suadeo ad locum aliũ. nisi ñ impe¬
diatur hõ redcłe deo uolũta sua. Eqͥe¬

Expanded text:
implere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro implere gloriatur: Quae, inquiens, 518 retro oblitus, et ad ea quae ante sunt extentus . malibus diceret: Non revertebantur cum incederent, sed unumquodque ante faciem suam gradiebatur? Et hi omnes id sentiendo, non aliud quam Magistri sui sententiam secuti sunt, dicentis in Evangelio: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno Dei . Praescribat proinde stabilitatis pactum omni deinceps remisso descensui, contentioso discessui, vago et curioso discursui, totius denique inconstantiae levitati; non tamen his quae in professionis serie sequuntur, morum videlicet conversioni, et obedientiae quae secundum Regulam fit. Nam si haec ibidem, pro improbitate nimirum atque irreligiositate cohabitantium, obtineri forte nequiverint; duce spiritu libertatis transire indubitanter suadeo ad locum alium, ubi non impediatur homo reddere Deo vota sua, q
Abbreviated transcription (Latin):
obseruatione sꝑare remunerationẽ:
Ea ꝓpt̾̃ in talib generalis hȩc regula
deneatur: ut indifficiliorib qͥdem agen¬
dis. obeditio gratior qͣm grauior p̃uari¬
catio iudicet᷑ ⁊ infaciliorib minusq
onerosis. contemptus dampnabilior qͣm
hoc satis ẽ. uideamꝰ quatinꝰ ȩtiã denenda
sit ipsa quȩ in ꝓfessione firmari solet
loci stabilitas: &. quib si quib tam̃ ex
causis rumꝑe illam uel liceat cuiqͣm
uł expediat. Est hinc siqͥdem dubita¬
re uos dicitis. Ad qͦd interim ñc secu¬
rus responderim a bono qͦd semel qͥs
uouerit descendere ñ licere:⁊ adhoc
mutare locũ quẽ sibi quisq deleg̾it.
ce. cui se sua uoluntate. ⁊ uoce firma¬
uerit. omĩno ñ consulo. S nec sõs papa
Gregorius. Ait enim. Perfecti qͥq mag¬
na se discretionis subtilitate conspici¬
unt: ne ad det̾iora unqͣm uel in oꝑe
uel in cogitatione dilabantur. S qͦd
hinc sensit uir apłicus hoc se apłs

Expanded text:
observatione parare remunerationem? observatione parare remunerationem? Eapropter in talibus generalis haec regula teneatur, ut in difficilioribus quidem agendis obeditio gratior, quam gravior praevaricatio judicetur: et in facilioribus minusque onerosis contemptus damnabilior, quam hoc satis est, videamus quatenus etiam tenenda sit ipsa, quae in professione firmari solet, loci stabilitas, et quibus si quibus tamen ex causis rumpere illam vel liceat cuiquam, vel expediat. Et hinc siquidem dubitare vos dicitis. Ad quod interim nunc securus responderim, a bono quod semel quis voverit, descendere non licere: et ad hoc mutare locum, quem sibi quisque delegerit, et cui se sua voluntate et voce firmaverit, omnino non consulo, sed nec sanctus papa Gregorius. Ait enim: « Perfecti quique magna se discretionis subtilitate conspiciunt, ne ad deteriora unquam vel in opere, vel in cogitatione dilabantur. » Sed quod hinc sensit vir apostolicus, hoc se Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
Et rursum quedam ꝑcontrariũ ne¬
glecta quidem offensam contrahunt.
głificant. Talia sunt quecumq diuini¬
tus lege publica imponunt᷑ hominib:
sine quib nec saluari queunt. Minc il¬
lud apud gentilem. Non feci furtũ: ñ
pasces in cruce coruos. Est in euangłio.
Si diligitis eos qui uos diligunt: qͣm mer¬
cedem habebitis: Si salutaueritis fratreᷤ¬
ur̃os tantũ: qͥd amplius facietis: Deniq
⁊ uniu̾salit̃. Cũ feceritis inqͥt omnia
quȩ mandata fuerint uob̃: dicite quia
serui inutiles sumus. quȩ facere debu¬
umus fecimꝰ. Acsi dicat. Si solis contenti
estis p̃ceptis ⁊ traditionib imposite legis
i ñ sponte ȩtiã ꝑfectionis uos consilus
⁊ suasionib mancipatis: liberi qͥdem
estis adebito: ñ tamen ꝓmerito głosi.
Euasistis penam: s ñ aoquisistis coronã.
Quȩ nã gͥ necessitas cogit. parem nos in
singulis quȩ iniuncta fuerint:⁊ formi¬
dare ultionem de transgressione:⁊de

Expanded text:
Et rursum quaedam per contrarium, neEt rursum quaedam per contrarium, neglecta quidem offensam contrahunt, glorificant. Talia sunt quaecumque divinitus lege publica imponuntur hominibus, sine quibus nec salvari queunt. Hinc illud apud gentilem: Non feci furtum. Non pasces in cruce corvos. Et in Evangelico: Si diligitis eos qui vos diligunt, quam mercedem habebitis? et si salutaquid amplius facitis? Denique et universaliter, Cum feceritis omnia quae mandata sunt vobis, dicite quia servi inutiles sumus, quae facere debuimus, fecimus. Ac si dicat: Si solis contenti estis praeceptis et traditionibus impositae legis, et non sponte etiam perfectionis vos consiliis et suasionibus mancipatis; liberi quidem estis a debito, non tamen pro merito gloriosi: evasistis poenam, sed non acquisistis coronam. Quaenam ergo nos necessitas cogit parem in singulis, quae injuncta fuerint, et formidare ultionem de transgressione, et de
Abbreviated transcription (Latin):
semel soluisse: ȩtiã quod crebrius in qͦsti¬
one uersatũ fuerit. Querentib item
de merito utriusq querendũ. utrum
uidelicet. inquibq preceptis quantũ
obedientia ualet. tantũ grauet in obe-¬
lientia: ut uerbi gr̃a. uel abraham de
sumolando filio. uel ille nescio qͥs de
silo itidem furni incendis exponendo.
datũ diuinȩ indigitionis & ultioni me¬
do incurrissent. si ñ obedissent qͣntũ
laudis ⁊ gr̃ȩ receꝑunt ꝓ eo qͦd obedi¬
erunt. Quod uobis quidem ⁊ durũ
uidetur ⁊ necessariũ: sed non est ita.
Esnimu̾ constat nonnulla nec fieri
sine gła.⁊⁊ posse non fieri sine culpa:
ideoq si fiant digna ẽẽ premiis. non
tam̃ suppliciis. si non fiant. Nam n ñ
tangere mulierem meriti ẽ ñ medi¬
ocris: ⁊ nullius tam̃ delict ꝓpriam
amplecti coniugem. Istiusmodi sunt
quecũq euangłico illi capitulo congru¬
ere possunt: qui potest caꝑe capiat.

Expanded text:
semel solvisse etiam quod crebrius in quaestisemel solvisse etiam quod crebrius in quaestione versatum fuerit. CAPUT t de merito utriusque quaerendum, utrum videlicet in quibusque praeceptis quantum obedientia valet, tantum gravet inobedientia: ut verbi gratia, vel Abraham de immolando filio , vel ille nescio quis de filio itidem furni incendiis exponendo , tantum divinae indignationis et ultionis merito incurrissent, si non obedissent, quantum laudis et gratiae receperunt pro eo quod obedierunt. Quod vobis quidem et durum videtur, et necessarium: sed non est ita. Enimvero constat nonnulla nec fieri sine gloria, et posse non fieri sine culpa; ideoque si fiant, digna esse praemiis, non tamen suppliciis si non fiant. Nam et non tangere mulierem, meriti est non mediocris; et nullius tamen delicti propriam amplecti conjugem. Istiusmodi sunt quaecunque evangelico illi capitulo congruere possunt: Qui potest capere, capiat . 43.
Abbreviated transcription (Latin):
qd non ẽ. ex fide peccatũ est. ^cecas
ludelicet maliciam. ⁊ deceptã ioes¬
tam innocentiã. qua qͦd aneciẽns
fit. & bonum prorsus condempnat inten¬
tio praua. & malum non penitus excusat
recta. Siue itaq malũ putes bonũ qͦd
forte agis. siue bonũ malũ qͦd operaris.
utrumq peccatũ ẽ. quia neutrũ exfide:
licet sane leuius admodũ peccetur. ubi
sana intentione. sola reprehensibilis
actio foris apparet: qͣm ubi maligna la¬
tet ȩtiam in non mala actione inten¬
tio. Uerum qͦd absq uel minimo pec¬
cato non ẽ: purum bonũ minime ẽ.
Quo pacto gͦ bonũ non purũ. puro
malo comꝑobit᷑ in efficientia: hoc est
ut dam efficax ad bonũ illud sit. qͣm
ad molũ istud: Et hȩc suꝑ hac questio¬
ne sufficiant. Nam adsuꝑiores qͦ satis
ẽẽ reor responsum suꝑius. Et qͥdem uos
easdem sepius dubitationes iteratis atq
reuoluitis: s mea ñ interest ipsarũ toti¬
ens repetere solutiones. Sufficit enĩ

Expanded text:
fide peccatum est, et caecam videlicet malitiam, et deceptam innocentiam: quia quod a nesciente fit, et bonum prorsus condemnat intentio prava, et malum non penitus excusat recta. Sive itaque malum putes bonum quod forte agis, sive bonum malum quod operaris, utrumque peccatum est, quia neutrum ex fide: licet sane levius admodum peccetur, ubi sana intentione sola reprehensibilis actio foris apparet, quam ubi maligna latet etiam in non mala  al. mendose in mala actione intentio. Verum quod absque vel minimo peccato non est, purum bonum minime est. Quo pacto ergo bonum non purum puro malo comparabitur 517 in efficientia, hoc est ut tam efficax ad bonum illud sit, quam ad malum istud? Et haec super hac quaestione sufficiant. Nam ad superiores quoque satis reor esse responsum superius. Et quidem vos easdem saepius dubitationes iteratis atque revolvitis: sed mea non interest ipsarum toties repetere solutiones. Sufficit enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtulit. Qua enĩ ratione iterũ exigeret᷑
a nobis quod ꝓnob̾ ille iam soluit:
Qui peccati meritũ tulit suã nob do¬
nando iusticiam. ipse mortis debitũ
soluit: ce reddidit uitam. Sic namq
mortua morte reuertit᷑ uita: quẽ admo¬
dũ ablato peccato redit iusticia. Porro
mors in xp̃i morte fugatur: ⁊ xpisti
nobis iusticia imputatur. Uerum qͦ¬
modo mori potuit qui ds̃ erat: Qm̃
nimirũ ⁊ homo erat. S quo pacto morᷤ
hominis illius ꝓ altero ualuit: Quia
iiustus erat. Profecto namq cũ hõ
ẽẽt. potuit mori: cũ iustus. debuit non¬
gratis. Non quidem peccator mortis
sufficit soluere debitũ ꝓ altero peccato¬
re: cũ quisq moriat᷑ pro se. Qui autẽ
mori ꝓ se ñ habet: nunqͥd ꝓ alio frustra
debet: Quanto sane indignius morit᷑
qͥ mortem ñ meruit: tanto is iustius
ꝓ quo moritur uiuit. S que inquis
iusticia ẽ ut innocens pro impio mori¬

Expanded text:
pertulit. Qua enim ratione iterum exigeretur pertulit. Qua enim ratione iterum exigeretur a nobis, quod pro nobis ille jam solvit? Qui peccati meritum tulit, suam nobis donando justitiam; ipse mortis debitum solvit et reddidit vitam. Sic namque mortua morte revertitur vita, quemadmodum ablato peccato redit justitia. Porro mors in Christi morte fugatur, et Christi nobis justitia imputatur. Verum quomodo mori potuit qui Deus erat? Quoniam nimirum et homo erat. Sed quo pacto mors hominis illius pro altero valuit? Quia et justus erat. Profecto namque cum homo esset, potuit mori; cum justus, non debuit gratis. Non quidem peccator mortis sufficit solvere debitum pro altero peccatore, cum quisque moriatur pro se. Qui autem mori pro se non habet, nunquid pro alio frustra debet? Quanto sane indignius moritur qui mortem non meruit, tanto is justius pro quo moritur, vivit. 23. Sed quae, inquis, justitia est, ut innocens mori
Abbreviated transcription (Latin):
ut taceam oracula ꝓpħarum. nec ñ ⁊ pa¬
ternȩ uocis destimonium elapsȩ celitus
condempnet: Si ipse ẽ ⁊ non alius. cui
cotidie confitem᷑ dicentes. tibi soli pecca¬
ii. qͥs melius immo qͥs alius remittere
potest qͦd in eum peccatũ est: Aut qͦmͦ
ipse ñ potest: qͥ om̃ia potest: Deniq ego
quod inme delinquit᷑. ualeo si uolo dona¬
re.&. ds̃ non queat inse cõmissa remit
beatus ꝓfecto cui ñ imputabit iose pec¬
catum. Itaq cognouimus qͦd peccata
xp̃c diuinitatis suȩ potentia ualuit
relaxare. Porro iam de uoluntate qͥs
dubitet: Qui enĩ nr̃am ⁊ induit cat¬
lem ⁊ subiit mortẽ: putas suã nobis
legabit iusticiã: Uloluntariȩ incarnatꝰ.
uoluntariȩ passus. uoluntariȩ crucifixꝰ
solam nob̾ retinebit iusticiam: Quod gͦ
exdeitate constat illum potusse: ex hu¬
manitate in notuit &e uoluisse. Ss unde
rursũ confidimꝰ quod ⁊ mortem absttlit:
Hinc plane quod eam ipse qui ñ meruit

Expanded text:
ut taceam oracula Prophetarum, necnon et paut taceam oracula Prophetarum, necnon et paternae vocis testimonium elapsae coelituscondemnet? Si ipse est et non alius, cui quotidie confitemur dicentes: Tibi soli peccavi ; quis melius, imo quis alius remittere potest quod in eum peccatum est? Aut quomodo ipse non potest, qui omnia potest? Denique ego quod in me delinquitur valeo, si volo, donare: et Deus non queat in se commissa remittbeatus profecto, cui non imputabit ipse peccatum. Itaque cognovimus, quod peccata Christus divinitatis suae potentia valuit relaxare. 22. Porro jam de voluntate quis dubitet? Qui enim nostram et induit carnem, et subiit mortem; putas, suam nobis negabit justitiam? Voluntarie incarnatus, voluntarie passus, voluntarie crucifixus, solam a nobis retinebit justitiam? Quod ergo ex deitate constat illum potuisse, ex humanitate innotuit et voluisse. Sed unde rursum confidimus quod mortem abstulit? Hinc plane, quod eam ipse qui non meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
nuoluntaria. altera corꝑali:⁊ necessa¬
ria: utriq deus hõ. una sua corꝑali
ac uoluntaria benigne ac potenter
occurrit: illaq una sua. nr̃am uttãt
dampnauit. Merito qͥdem. Nam ex
duabus mortib nr̃is. cum altera nol
inculpe merrcũ. altera in pene de¬
bitum reputaretur. suscipiens penl
ce nesciens culpam.dũ sponte ⁊ tan¬
tum in corꝑe moritur: ⁊ uitam nos
non pateretur debitũ ñ soluisset. si ñ
uoluntanȩ moreretur meritũ mors illa
ñ habuisset. Nunc autẽ si ut dictũ est.
mortis meritum ẽ peccatũ. ⁊ peccati
debitũ mors: xp̃o remittente peccatũ.
ꝙ moriente ꝓpeccatorib ꝓfecto iam
nullum ẽ meritũ: ⁊ solutum ẽ debitũ.
Ceterum unde scimus. qͦd xp̃c possit
peccata dimittere: Hinc ꝓculdubio
quia ds̃ est: ⁊ qͥcqͥd uult potest. Vnde
autẽ ⁊ qͦd ds̃ sit: Miracula ꝓbant. fac̃
quippe oꝑa quȩ nemo alius facere possit.

Expanded text:
et voluntaria, altera corporali et necessaet voluntaria, altera corporali et necessaria; utrique Deus homo una sua corporali ac voluntaria benigne et potenter occurrit, illaque una sua nostram utramque damnavit. Merito quidem: nam ex duabus mortibus nostris, cum altera nobis in culpae meritum, altera in poenae debitum reputaretur; suscipiens poenam, et nesciens culpam, dum sponte et tantum in corpore moritur et vitam nobis, non pateretur, debitum non solvisset: si non voluntarie moreretur, meritum mors illa non habuisset. Nunc autem si, ut dictum est, mortis meritum est peccatum, et peccati debitum mors; Christo remittente peccatum, et moriente pro peccatoribus, profecto jam nullum est meritum, et solutum est debitum. 21. Caeterum unde scimus, quod Christus possit peccata dimittere? Hinc procul dubio, quia Deus est, et quidquid vult, potest. Unde autem et quod Deus sit? Miracula probant. Facit quippe opera, quae nemo alius facere possit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdat ⁊ uuificare. Sponte reppulit
uitam cũ uiuere noluit: ñ ualeat
eam dare cui uel quatenus uoluerit.
pus. Si non paret suꝑiori: inferiori
cur imperet: Inuenit conditor suã
sibi rebellem creaturam: inueniatan¬
ma suam sibi rebellem pedissequam.
Transgressor inuentus ẽ homo diuine
legis: inueniat & ipse aliam legemin
membris suis repugnantẽ legi mentis
suȩ:&. captiuantem se in legem pecc̃i
Porro peccatũ ut scriptũ est. sepata
inter nos & deũ: separet ꝓinde ettam
mors inter corpus nr̃m &e. nos. Non po¬
tuit diuidi
a deo animan
peccando:
nec corpus ab
ipsa nisi
moriendo. Ql
itaq au¬
sterius ꝑtulit
in ultione.
id solum passa
a subdito. qͦd
p̃sumpserat in
auctorem: Nil ꝓfecto congruentius.
qͣm ut mors oꝑata sit mortem: sp̃uali
corꝑalem. culpabilis peualem: uoluna¬
ria necessariam. Cum gͦ hac gemii
morte scđm utramq naturam hom
dampnatꝰ ftusset. altera quidem sp̃ul

Expanded text:
perdat et vivificare. Sponte repulit perdat et vivificare. Sponte repulit vitam cum vivere noluit; non valeat eam dare cui, vel quatenus voluerit. pus. Si non paret superiori, inferiori cur imperet? Invenit Conditor suam sibi rebellem creaturam: inveniat anima suam sibi rebellem pedissequam. Transgressor inventus est homo divinae legis: inveniat et ipse aliam legem in membris suis, repugnantem legi 553 mentis suae, et captivantem se in legem peccati . Porro peccatum, ut scriptum est, separat inter nos et Deum : separet proinde etiam mors inter corpus nostrum et nos. Non potuit dividi a Deo anima nisi peccando, nec corpus ab ipsa nisi moriendo. Quid itaque austerius pertulit in ultione, id solum passa a subdito, quod praesumpserat in auctorem? Nihil profecto congruentius, quam ut mors operata sit mortem, spiritualis corporalem, culpabilis poenalem, voluntaria necessariam. 20. Cum ergo hac gemina morte secundum utramque naturam homo damnatus fuisset, altera quidem spirituali