comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
multo minus fas est animo tenere
aliquid ut in odium indignatio con¬
uer tatur. Ad quod pertinet &i¬
am quod alio loco dicigur. non
occidat sol super iracundiam
ues tram. Iubem ergo in latum
munus ad altare sirecordati fuerimus ali¬
quid aduersum nos habere fratrem. mu¬
nus ante altare relinquere & pergere
ac reconciliari fratri. deinde uenire
& munus offerre Quod si accipitur
ad litteram. fortassis aliquis credat. ita
fieri oportere si prȩsens frater est
Non enim diutius differri potest. cum
munus tuum relinquere ante altare
iubearis. Siergo de absente & quod
fieri potest &iam trans mare consti¬
tuto. aliquid tale ueniat inmentem.
absurcdum est credere ante altare
munus relinquendum. quod post ter¬
ras & maria per errata. offeras dõ
Et ideo prorsus intro ad spĩtalia refu¬
gere cogimur ut hoc quod dictum ẽ
sine absurditate possit intellegi. Altare
itaque sp̃italiter in interiore di templo
ipsam fidem accipere possumus. cuius

Expanded text:
multo minus fas est animo tenere multo minus fas est animo tenere aliquid ut in odium indignatio convertatur. Quo pertinet etiam quod alio loco dicitur, Non occidat sol super iracundiam vestram . Jubemur ergo illaturi munus ad altare, si recordati fuerimus aliquid adversum nos habere fratrem, munus ante altare relinquere, et pergere ac reconciliari fratri, deinde venire et munus offerre. Quod si accipiatur ad litteram, fortassis aliquis credat ita fieri oportere, si praesens frater sit non enim diutius differri potest, cum munus tuum relinquere ante altare jubearis: si ergo de absente, et, quod fieri potest, etiam trans mare constituto aliquid tale veniat in mentem, absurdum est credere ante altare munus relinquendum, quod post terras et maria pererrata offeras Deo. Et ideo prorsus intro ad spiritualia refugere cogimur, ut hoc quod dictum est sine absurditate possit intelligi. 27. Altare itaque spiritualiter in interiore Dei templo ipsam fidem accipere possumus, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit fratri suo racha. sub auditur
sine causa. &ita iungitur. reus erit con¬
cilio. Iam intertia ubi ait. qui autem
dixerit fatue. duo sub audiuntur. & fra¬
tri suo & sine causa. Hoc est unde de¬
fenditur quod apostolus galatas uo¬
cat stultos quos &iam fratres nomi¬
nat non enim id fecit sine causa. Ideo
autem hic frater sub audiendus est. quia
de inimico postea dicitur. quomodo &iã
inde hic sequitur Siergo obtuleris munus¬
ad altare. & illic recordatus fueris quod
Ifrater tuus hab& aliquid aduersum te
relinq ibi munus tuum ante altare. &¬
N ualde prius reconciliare fratri tuo &
Itunc ueniens offeres munus tuum.
Hinc itaq apperet de fratre dictum eẽsu¬
perius quo sententia quȩ sequitur ea
coniuncione cõnectitur. ut superius attes¬
tetur. Non enim ait siautem obtule¬
ris munus tuum in altare. sed ait. siergo
obtuleris munus tuum ad altare. Nã
si irasci non est fas fratrisuo sine causco
aut dicere racha. aut dicere fatue

Expanded text:
dixerit fratri suo, Racha, subauditur, dixerit fratri suo, Racha, subauditur, sine causa, et ita jungitur, reus erit concilio. Jam in tertia ubi ait, Qui autem dixerit, Fatue, duo subaudiuntur, et fratri suo, et sine causa. Hoc est unde defenditur, quod Apostolus Galatas vocat stultos , quos etiam fratres nominat: non enim id facit sine causa. Ideo autem hic frater subaudiendus est, quia de inimico postea dicitur quomodo etiam inde hic sequitur: Si ergo obtuleris munusad altare, et illic recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid adversum te; relinque ibi munus tuum ante altare, et vade, prius reconciliare fratri tuo: et tunc veniens offer munus tuum. Hinc utique apparet de fratre dictum superius; quoniam sententia quae sequitur, ea conjunctione connectitur ut superiori attestetur: non enim ait, Si autem obtuleris munus tuum ad altare; sed ait, Si ergo obtuleris munus tuum ad altare. Nam si irasci fas non est fratri suo sine causa, aut dicere Racha, aut dicere Fatue;
Abbreviated transcription (Latin):
sed quibus modis in uisibiliter exhibean¬
tur meritis animarum. quis potest di¬
cere. Audiendum est itaque quantũ
inter sit inter iustitiam phariseorum¬
&iustitiam maiorem quȩ in regnum
cȩlorum intro ducit. Quod cum sit ga¬
uius occidere quam uerbo in rogare
con uicium. ibi occisio reum facit iu¬
dicio hic autem ira facit reum idicio.
quod trium illorum peccatorum le¬
uissimum est. Quia illi quȩstionem.
homicidii inter homines agitabant. hic auten
omnia diuino iudicio dimittuntur. ubi
finis damnatorum est gehenna ignis. Quis¬
quis autem dixerit. quod grauiori suppli¬
cio in maiore iustitia punitur homici diũ.
sigehenna ignis punitur conuicium cogit
intellegi eẽ differentias gehennarum.
Sane intribus istissententiis sub audicio
uerborum intuenda est. hab& enim
prima sententia omnia uerba necessa¬
ria ut nihil sub audiatur qui irascitur
inquit fratrisuo sine causa reuserit iu¬
dicio. Insecunda uero cum ait. qui aũ

Expanded text:
sed quibus modis invisibiliter exhibeansed quibus modis invisibiliter exhibeantur meritis animarum, quis potest dicere? Audiendum est itaque quantum intersit inter justitiam Pharisaeorum, et istam majorem quae in regnum coelorum introducit, quod cum sit gravius occidere quam verbo irrogare convicium, ibi occisio reum facit judicio, hic autem ira facit reum judicio, quod trium illorum peccatorum levissimum est: quia illic quaestionem homicidii inter homines agitabant; hic autem omnia divino judicio dimittuntur, ubi finis damnatorum est gehenna ignis. Quisquis autem dixerit quod graviore supplicio in majore justitia punitur homicidium, si gehenna ignis punitur convicium, cogit intelligi esse differentias gehennarum. 25. Sane in tribus istis sententiis subauditio verborum intuenda est. Habet enim prima sententia omnia verba necessaria, ut nihil subaudiatur: Qui irascitur, inquit, fratri suo sine causa, reus erit judicio. In secunda vero cum ait, Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet amplius hoc eẽ quam siso lus
indigna tionis sonus ederetur. Ita¬
que in primo unum ẽ idest ira so¬
la. Insecundo duo & ira et uox. quȩ
iram significat. In tertio tria &
ira & uox quȩ iram signi ficat & in
uoce ipsa certȩ uitupera tionis ex¬
pressio. Uide nunc &iam tres re¬
atus. iudicii. concilii. & gehennȩ ig¬
nis. Nam in iudicio ad huc de fen¬
nioni datur locus In concilio dtem
quam quam & iudiciumesse soleat
tamen qui a inger eẽ aliquid hoc
loco fateri cogit ipsa distinctio
uidetur ad concilium pertinere sententi¬
ae prolatio. quando non iam cum ipso
reo agitur utrum damnandus sit
sed inter se quiuidicant conferunt quo
supplicio damnari oporteat quem
constat eẽ damnandum. Cehenna ue¬
ro ignis nec damnationem hab& dubiã
sicut iudicium nec damnati poenam sicut
concilium. Ingehenna uero ignis certaẽ
& damnatio & poena damnati. Uident᷑
ergo aliqui gadus inpeccatis & in reatu

Expanded text:
dubitet amplius hoc esse, quam si solus dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, concilii, gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus: in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio; quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis, nec damnationem habet dubiam, sicut judicium; nec damnati poenam, sicut concilium; in gehenna quippe ignis certa est et damnatio et poena damnati. Videntur ergo aliqui gradus in peccatis et in reatu:
Abbreviated transcription (Latin):
enim ẽẽ uocem non significantem ali¬
quid sed indignantis animi motum
exprimentem. Has interiectiones
gramma tici uocant particulas orati¬
onis significantes commoti animi
affectum uel uł cum dicitur. adolente
heu. uel abirascente hem. quae uoces
quarum que linguarum sunt propriae.
nec in aliam linguam facile transfe¬
runtur. Quȩ causa utique cogit. tam
grecum interpretem quam latinum
uocem ipiam ponere. cum quomodo eam
inter pretetur non inuenir&.
Cradus itaque sunt in istis peccatis
ut primoquisq irascatur & eum motũ
retineat corde conceptum: Iam siex¬
tor serit uocem indignanti ipsa commo¬
tio non significantem aliquid. sed illum ani¬
mi motum ipsa eruptione testantem
qua feriatur ille cui irascimur. plus ẽ
utique quam si surgens ira silentio pre¬
meretur. Siuero non solum uox indi¬
gnantis audiatur. sed etiam uerbum
quod certam eius uituperationem. in
quem profertur designat & notet. quis

Expanded text:
enim esse vocem non significantem alienim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis
Abbreviated transcription (Latin):
quid inter.ẽ. inter reum iudicio. & reũ
concilio. & reum gehennae ignis
Nam hoc postremum grauissimum ionat¬
& admonet gradus quosdam factos aleui¬
oribus ad grauiora. donec ad gehennam ignis
leuius ẽe reum concilio. quam reum
gehenne ignis. oport& leuius ẽẽ intel¬
legatur irasci sine fratri. quam dicere
racha. & rursum leuius eẽ dicere racha
quam dicere fatue. Non enim reatus ip¬
se haber& gradus: nisi gradatim &iam pec¬
cata commemorarentur. Unum autem
hic uerbum obscurum positum ẽ quia
nec grecum. nec latinum est. racha
cetera uero insermone nostro usitata
sunt. Non nulli autem de greco tra¬
here uoluerunt interpretationem hu¬
ius uocis. putantes pannosum dici.
quid dicatur grece pannosus. non respon¬
dent racha. de inde non possit latinus.
interpres ubi posuit racha pannosum ponere
nec uti uerbo quod &inlatina lingua nul¬
lum sit. & ingrȩca inusitatum. proba¬
bilius ergo est quod audiui aquodam
hebreo cum id interrogassem: dixit.

Expanded text:
Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis levius est esse reum consilio, quam reum esse gehennae ignis. Oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri quam dicere, Raca, et rursus levius esse dicere Raca, quam dicere, Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorentur. hic verbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Rr quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti verbo quod et in latina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit
Abbreviated transcription (Latin):
significat: et quim recariore aliquid
pertulit. si & inuiliore perferat minus est: Pe¬
inde illi qui tonicã uult tollere iubet &ues¬
mentũ dimitti: qđ aut tantundem ẽ aut
non multo amplius non tamen duplum.
Tertio de mille passib quib addendredi¬
cit duo milia. usq ad duplũ aliud ꝑfera siu¬
b& : Ita significans siue aliquanto minus

Expanded text:
significat, et qui in re chariore aliquid significat, et qui in re chariore aliquid pertulit, si et in viliore perferat, minus est. Deinde illi qui tunicam vult tollere, jubet et vestimentum remitti: quod aut tantumdem est, aut non multo amplius; non tamen duplum. Tertio de mille passibus, quibus addenda dicit duo millia, usque ad duplum aliud perferas jubet: ita significans, sive aliq
Abbreviated transcription (Latin):
tamus. Vade cũ eo alia duo antria conpleri uoluit:
Quo numero significatur perfectio utmeminerit
quisq cũ hoc facit perfectã se implere iustitiã.
misericorditer perferendo infirmita teseorũ
quos uult sanos fieri. Potest uideri propter ea¬
etiã trib exemplis hȩc precepta insi asse: quo¬
rũ primũ ẽ siquis te percusserit in maxillã:
secundũ siquis tunicã tuã tollere uoluerit :
Tertiũ siquis mille passus angariauerit᷑. In
quo tertio exemplo: simplo duplũ additur.
ut triplũ compleatur. Qui numerus hoclo¬
co si non ut dictũ est. significat perfectionẽ:
illud accipiatur qđ in precipiendo tãquã
intolerabilius incipiens paulatim creuerit
donec perueniret usq: adduplũ aliud per¬
ferendum. Nam primus. preberiuolunt
alterã maxillam cũ fuerit dextera per¬
cussa: ut minus perferre paratus sis quã
pertulisti: Quidquidenim dextera signifi¬
cat & carius est utiq quã id qđ sinistra

Expanded text:
tamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, tamus. Vade cum eo alia duo? an tria compleri voluit, quo numero significatur perfectio; ut meminerit quisque cum hoc facit, perfectam se implere justitiam, misericorditer perferendo infirmitates eorum quos vult sanos fieri? Potest videri proptereaetiam tribus exemplis haec praecepta insinuasse: quorum primum est, si quis te percusserit in maxillam; secundum, si quis tunicam tollere voluerit; tertium, si quis mille passus angariaverit: in quo tertio exemplo simplo duplum additur, ut triplum compleatur. Qui numerus hoc loco si non, ut dictum est, significat perfectionem; illud accipiatur, quod in praecipiendo tanquam tolerabilius incipiens paulatim creverit, donec perveniret usque ad duplum aliud perferendum. Nam primo praeberi voluit alteram maxillam, cum fuerit dextra percussa, ut minus perferre paratus sis quam pertulisti. Quidquid enim dextera significat, et charius est utique quam id quod sinistra
Abbreviated transcription (Latin):
cos diligati: impercctur : Sane anĩ aduertendũ
est omnẽ tunicã uestimentũ ẽẽ: non omneues¬
timentũ tunicã ẽẽ: Uestimenti ergonomen
plura significat: quã nomen tunicȩ: &ideo
sic dictũ eẽ arbitror: Et qui uolierit tecum
iudicio contenderedetunicã tuã tollere remit¬
te illi &uestimentũ : Tãquã sidiceret. Quiuo¬
luerit tonicã tuã tollere: remite illi & siꝗd
aliud indumenti habes: Ideo non nulli palliũ
inter precati sunt. Qđ grece positũ ẽ ĩ ICArIΟN
et quite angariauerit inquit mille passus.
uade cũ illo alia duo. Et hoc utiq non tam
ut pedib agas. quã ut animosis paratus. Nam
in ipra xp̃iana historia in qua ẽ auctoritas.
nihil tale inuenies factũ ascĩs. ł ab ipso dñ o¬
cũ in homine quẽ suscipere dignatus ẽ ut uiuendi
nob p̃beret exemplũ cũtamen omnib: fere locis eos in¬
uenias paratos fuisse ȩquo animotolẽrare quicquid
eis in probe fuisset ingestũ: sed uerbi gratia dictũ pu¬

Expanded text:
 Sane animadvertendum est omnem tunicam vestimentum esse, non omne vestimentum tunicam esse. Vestimenti ergo nomen plura significat quam nomen tunicae. Et ideo sic dictum esse arbitror, Et qui voluerit tecum judicio contendere, et tunicam tuam tollere, remitte illi et vestimentum; tanquam si diceret, Qui voluerit tunicam tuam tollere, remitte illi et si quid aliud indumenti habes. Ideo nonnulli pallium interpretati sunt, quod graece positum est ἱμάτιον. 61. Et qui te angariaverit, inquit, mille passus, vade cum illo alia duo. Et hoc utique non tam ut pedibus agas, quam ut animo sis paratus. Nam in ipsa christiana historia, in qua est auctoritas, nihil tale invenies factum esse a sancum in homine quem suscipere dignatus est, vivendi nobis praeberet exemplum; cum tamen omnibus fere locis eos invenias paratos fuisse aequo animo tolerare quidquid eis improbe fuisset ingestum. Sed verbi gratia dictum pu
Abbreviated transcription (Latin):
se siuiuerent non temere illi iudi ca¬
bant. quib: tale iudiciũ donauerat dr̃ Inde est
quod helias multos morte afficit & propria manu
&igne diuinitus imperato: Cum & alii multi magni
& diuini uiri eodem spũ consulandis reb humanir
nontemere fecerint: De quo helia cũ exemplũ dedis¬
dent discipuli dño cõmemorantes quid abeo fac¬
tum sit : ut &iam ipsis daret potestatem petendi
decelo ignem ad consũmandos eos qui sibi hospiciũ
non prebreberent : reprehendit in eis dñs non ex

Expanded text:
set, si viverent. Non temere illi judicaset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit in eis Dominus non ex
Abbreviated transcription (Latin):
paucis: Seruusaũ qui scit uoluntatem
dñi sui & faciens digna plagis uapulabit mul¬
tir Non ergo queritur nis ut & ille uindicet
cuirerũ ordine potestar data est: et ea uolun¬
tate uindicet qua pater in paruulũ filium
quem per ȩtatem odisse nondũ potest. hinc
apertissimum exemplũ datur quosatis ap¬
pareat posse peccatũ amorȩ potius uindi¬
cari quã inpunitũ relinqui: ut illũ inquem
uindicat: non poena miserũ sed correctione
beatũ uelit Paratus tamen si opus sit ȩquo
animo plura tolerare ab eo inlata quẽ uult
eẽ correctũ: siue ineum habeat potestatem
coercendi. siue non habeat Magni aũ & scĩ
uiri qui iã optime scirent mortemistã
quȩ animã dissoluit acorpore non eẽfor¬
midandũm : secundũ eorum tamen ani¬
mũ qui illum timerent noinnulla pec¬
cata morte punierunt. quo & uiuenti¬
bus utilis metus incuteretur : &illis qui
morte puniebantur non ipsamor sno¬
ceret. Sed peccatum: quod augeripos¬

Expanded text:
scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multa . Non ergo quaeritur, nisi ut et ille vindicet, cui rerum ordine potestas data est; et ea voluntate vindicet, qua pater in parvulum filium, quem per aetatem odisse nondum potest. Hinc enim aptissimum exemplum ducitur, quo satis appareat posse peccatum amore potius vindicari, quam impunitum relinqui: ut illum in quem vindicat non poena miserum, sed correctione beatum velit; paratus tamen, si opus sit, aequo animo plura tolerare ab eo illata, quem vult esse correctum, sive in eum habeat potestatem coercendi, sive non habeat. 64. Magni autem et sancti viri, qui jam optime scirent mortem istam quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri pos
Abbreviated transcription (Latin):
cerit. multo remotior erit abhomi ci¬
dio. qua propter quidoc& ut non iras¬
camur. non soluit legem ne occidec¬
mus. sed implet potius ut & foris dum
non occidimur & incor de dum non iras¬
cimur. in nocentiã custodi amus.
I Audistis ergo inquit quia dictum est
Iantiquis. non occides. qui autem occi¬
Sderit iudicio reus erit. Ego autem¬
S dico uobis. quia omnis qui irascitur¬
IS fratri suo sine causa. reus erit iudicio:¬
II Qui autem dixerit fratri suo racha

Expanded text:
cerit, multo remotior erit ab homicicerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet potius, ut et foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur, innocentiam custodiamus. 22. Audistis ergo, inquit, quia dictum est antiquis, Non occides: qui autem occiderit, judicio reus erit. Ego autem dico vobis, quia omnis qui irascitur fratri suo sine causa, reus erit judicio: qui a
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sunt autem ista ut abund& iusti¬
tia inquit ura super scribarum & phass¬
riseorum. quia nisi abundauerit ius¬
titia non intrabitis in regnum celorum
Ergo qui soluerit illa minima & socdo¬
cuerit minimus uocabitur. Qui autẽ
fecerit illa minima & sic docuerit non
iam magnus habendus & idoneus regno
cȩlorum sed tamen nontam minimus.
quam ille qui soluit. Ut autem sit ma¬
gnus atque illo regno aptus facere
debet & docere sicut xp̃s nunc doc&
idest ut abund& iustitia eius suꝑ scri¬
barum & phariseorum. Iustitia phari¬
seorum est ut non occidant. Iusti¬
tia eorum qui intraturi sunt in regnũ
dĩ ut non irascantur sine cauia. Mini¬
mum ẽ ergo non occidere & qui il¬
lud soluerit minimus uocabitur in regno cȩ¬
lorum. qui autem illud impleuerit ut non
occidat. non continuo magnus erit &ido¬
neus regno çȩlorum sed tamen ascendit
aliquem gradum. per ficietur autem si
nec irascitur sine causa. Quod siper fe¬

Expanded text:
Quae sunt autem ista? Ut abundet justiQuae sunt autem ista? Ut abundet justitia, inquit, vestra super Scribarum et Pharisaeorum; quia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. Ergo qui solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus super Scribarum et Pharisaeorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfe
Abbreviated transcription (Latin):
Dico enim uobis quia nisi abundauerit ius¬
Ititia ura plus quam scribarum & phari¬
Iseorum. non intrabitis in regnum caelorum:
Idest nisi non solum illa minima legis prae¬
cepta impleueritis. quȩ inchoant hominẽ
sed etiam ista quȩ ame adduntur. qui ñ
ueni soluerele gem sed implere. non mira¬
bitis in regnum caelorum: sed dicis mihi
side illis mandatis minimis cum superius
loqueretur. dixit minimum uocari in re¬
gnui caelorum Quis quis unum eorum
soluerit. & secundum suam solutionem
Magnum autem uocari quis¬
quis ea fecerit. & sic docuerit. & ex eo
iam in regno caelorum futurum esse
quia magnus est. Quid opus ẽ ad diprae¬
ceptis legis minimis. sun regno cȩlorum
potest ẽẽ quia magnus est. quisquis ea
fecerit & sic docueritꝰ qua proptersic
est accipienda illa sententia. qui autem fece¬
rit & docuerit sic magnus uocabitur in regno
cȩlorum. id est non secundum illa minima
sed secundum ea quȩ ego dicturus sum

Expanded text:
nisi abundaverit jusnisi abundaverit justitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non veni solvere Legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter est accipienda illa sententia, Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
ad in cho ationem. quo d autem uit.
iota unum aut unus apex non transibit alege.
Nihil potest aliud intellegi nisi uehemens ex¬
pressio perfectionis quando per litteras sin¬
gulas demonstrata est. Inter quas interas
iota minor est ceteris qui a uno ductu fit
Apex autem ẽ &iam ipsius aliqua insum¬
mo particula. quibus uerbis ostenditin
lege adeffectum &iam minima quaeq
soluerit unum demandatis istis minimis. 5s¬
& docuerit sic homines. minimus uocabit᷑ is
in regno çȩlorum: Mandata ergo mini¬
ma significantur. perunum iota. &unum
apicem. Qui ergo soluerit & docuerit
sic id est secundum id quod soluit. non
secundum id quod inuenit & legit mi¬
nimus uocabitur in regno caelorum. &
fortasse ideo non erit in regno cȩlorum
ubi nisi magni eẽ non possunt. Qui autẽ
fecerit & docuerit sic hoc est qui autẽ¬
non soluerit & docuerit sic. secundum
sit in regno çęlorum quo magni admittuntur.
Ad hoc enim pertinet quod sequitur.

Expanded text:
ad inchoationem. Quod autem ait, ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo particula. Quibus verbis ostendit in Lege ad effectum etiam minima quaequesolverit unum de mandatis istis minimis, et docuerit sic homines, minimus vocabitur in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regno coelorum, ubi nisi magni esse non possunt. Qui autem fecerit et docuerit sic, hoc est, qui non solverit, et docuerit sic, secundum sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod sequitur.
Abbreviated transcription (Latin):
doceant. tam quam siquaererent dicentes.
Ecce uolumus omnia sustinere protuo
nomine & doctrinam tuam non abscon
dere. sed quid est hoc ipsum quod ue¬
tas abscondi & pro quo iubeas omnia tolera¬
ri num quid alia dicturus es contra eaquȩ
inlege scripta sunt: non inquit.¬
I Nolite enim putare quõ ueni soluere
sslegem aut prophetas. non ueni soluere
sed adimplere. In hac enim sententia
sensus duplex est. secundum utrumq
tractandum est. Nam qui dicit non
ueni soluere legem sed ad implere aut
addendo dicit quod minus hab&. aut
faciendo quod hab&. Illud ergo prius
consideremus quod primoposuit. Nã
qui addidit quodminus hab&. non uti¬
q soluit quod inuenit. sed magis per¬
ficiendo confirmat & ideo sequitur¬
I & dicit. Amen dico uobis donee tran¬
Iseat cęlum & terra. iota unum aut
Iunus apex non pręteribit alege do¬
Is nec om nia fiant. Dum enim fiunt &ia
illa quae adduntur ad perfectionem
multo magis fiunt illa quae pręmissas

Expanded text:
doceant, tanquam si quaererent dicentes: doceant, tanquam si quaererent dicentes: Ecce volumus et omnia sustinere pro tuo nomine, et doctdere. Sed quid est hoc ipsum quod vetas abscondi, et pro quo jubes omnia tolerari: nunquid aliud dicturus es contra ea quae in lege scripta sunt: non, inquit, nolite enim putare quoniam veni solvere legem aut prophetas. Non veni solvere sed adimplere. In hac enim sententia sensus duplex est, et secundum utrumque tractandus est. Nam qui dicit, non veni solvere legem, sed adimplere, aut addendo dicit quod minus habet, aut faciendo quod habet. Ergo prius consideremus quod primo posui. Nam qui addidit quod minus habet non utique solvit quod invenit, sed magis perficiendo confirmavit. Sico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt
Abbreviated transcription (Latin):
est. Vt hoc ipsum quod homo perbo¬
na opera plac& hominibus. non ibi
finem constituat ut hominibus pla¬
ceat. sed referat hoc ad laudemdĩ
& propter ea placeat hominibus ut
in illo glorificetur ds̃. Hoc enim lau¬
dantibus expedit. ut non hominẽ
sed dm honorent. sicut in ipsoho¬
mine quem portabat dñs ostendit. ubi am¬
miratae sunt turbae paralitico sanato uir¬
tutes eius sicut meuangelio scriptum ẽ
Timuerunt & glorificauerunt d̃ qui
dedit potestatem hominibus talem. Cu¬
ius imitator apostolus paulus dicit Tan¬
tum autem audientes erant qũo qui a¬
liquando nos per sequebatur. nunc euan¬
gelisat fidem quam aliquando uasta¬
ut se praȩpararent ad omnia sustinen¬
da proueritate atque iustitia & non ab¬
sconderent bonum quod accepturi erant.
sed ea beniuolentia discerent ut caeteros
docerent non adlaudem suam. sed ad glo¬
riam dĩ bona opera sua referentes
Incipit eos iam in formare & docere qͥd

Expanded text:
est, ut hoc ipsum, quod homo per boest, ut hoc ipsum, quod homo per bona opera placet hominibus, non sibi finem constituat, ut hominibus placeat, sed referat hoc ad laudem Dei. Et propterea placeat hominibus, ut in illo glorificetur Deus. Hoc enim laudantibus expedit ut non hominem, sed Deum honorent. Sicut in ipso homine, quem portabat, Dominus ostendit, ubi admiratae sunt turbae paralytico sanato virtutes ejus, sicut in Evangelio sc« Timuerunt et glorificaverunt Deum, qui dedit potestatem talem hominibus » . Cujus imitator apostolus Paulus dicit: « Tantum autem audientes erant quoniam qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastaut se praepararent ad omnia sustinenda pro veritate atque justitia, et ut non absconderent bonum quod accepturi erant, sed ea benevolentia discerent, ut caeteros docerent, non ad laudem suam, sed ad gloriam Dei bona sua opera referentes; incipit eos jam informare et docere quid
Abbreviated transcription (Latin):
rius ait. Vos estis lumen mundi. Aut si
domum quisq uult accipere ecclesiam ne¬
lumen uestrum coram hominibus ut uide is¬
ant bona facta ura & glorificent patrem ss¬
uestrum qui in caelis est. Sitantum mo is¬
do diceret sic luceat lumen ur̃m coram
hominibus ut uideant bona facta ur̃a. finẽ
constituisse uideretur in laudib hominum.
quas quaerunt hypochritȩ & qui ambiunt ad
honores & captant in anissimam gloriam.
contra quos dicitur. Si adhuc hominibus pla¬
cerem seruus xp̃i non essem: Et perprophe¬
tam. qui hominibus placent confusi sunt
quia dĩ nihil fecit eos. et iterum. con¬
fring& ds̃ ossa eorum qui hominibus pla¬
cent. & rur sum a postolus. Non efficia¬
mur in anis gloriae cupidi. et ipse ite¬
rum. prob& autem se homo. & tunc in
semet ipso habebit gloriam & non in
altero. Non ergo tantum dixit. ut
uideant bona opera ur̃a. sed addidit. &
glorificent patrem urum qui in caelis

Expanded text:
rius ait, Vos estis lumen mundi: aut si rius ait, Vos estis lumen mundi: aut si domum quisque vult accipere Ecclesiam, neumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est. Si tantummodo diceret, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant bona facta vestra; finem constituisse videretur in laudibus hominum, quas quaerunt hypocritae, et qui ambiunt ad honores, et captant inanissimam gloriam. Contra quos dicitur. « Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem » : et per prophetam, « Qui hominibus placent, confusi sunt, quia Deus nihili fecit illos; » et iterum, fringit ossa eorum qui hominibus placent . Et rursum Apostolus: Non efficiamur, inquit, inanis gloriae cupidi . Et ipse iterum: Probet autem seipsum homo, et tunc in semetipso habebit gloriam, et non in altero . Non ergo tantum dixit: Ut videant bona opera vestra, sed addidit Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
pore peraguntur. certec eorum men¬
sura & inchoantur & transeunt qua
for tasse significat modius: eternec
uero & spiritalia nullo tali fine co¬
hercentur. non enim ad mensuram
dat ds̃ sp̃m. Sub modio ergo lucernã
ponit quisquis lucem doctrinȩ bo
ne comiodis temporalib obscu
autem qui corpus suum ministerio
dĩ subicit. ut superior sit predicati¬
oueritatis. &inferior seruitus cor¬
poris. per ipsam tamen corporis seruitutem
excellentior luceat doctrina quae per of¬
ficia corporalia. idest peruocem & lingu¬
am. &ceteros corporis motus. in bonis ope¬
ribus insinuatur discentibus Super cande¬
labrum ergo ponit lucernam cum dicit
a pos tolus. Non sic pugno tamquam aerẽ
caedens. sed castigo corpus meum & serui¬
tuti subicio. ne forte aliis praedicans ip¬
se reprobus mueniar. quod uero ait ut ss¬
luceat omnibus qui in domo sunt. Domũ s¬
puto dictam habitationem hominum id
est ipsum mundum. propter id quod supe¬

Expanded text:
pore peraguntur, certa dierum menpore peraguntur, certa dierum mensura et inchoantur et transeunt, quam fortasse significat modius; aeterna vero et spiritualia nullo tali fine coercentur: Non enim ad mensuram dat Deus spiritum . Sub modio ergo lucernam ponit, quisquis lucem bonae doctrinae commodis temporalibus obscuautem, qui corpus suum ministerio Dei subjicit, ut superior sit praedicatio veritatis, et inferior servitus corporis: per ipsam tamen corporis servitutem excelsior luceat doctrina, quae per officia corporalia, id est per vocem et linguam et caeteros corporis motus in bonis operibus insinuatur discentibus. Super candelabrum ergo ponit lucernam, cum dicit Apostolus, Non sic pugno tanquam aerem caedens; sed castigo corpus meum, et servituti subjicio, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inveniar . Quod vero ait, Ut luceat omnibus qui in domo sunt, domum puto dictam habitationem hominum, id est ipsum mundum, propter id quod supe
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitas ab scondi. supra montem po is¬
sita: Id est. fundata super insignẽ
magnam que iustitiam. quam signifi¬
cat &iam ipse mons. in quo disputat
dñs. Neque accendunt lucernam & si
ponunt eam sub modio quid puta¬
mus ita ẽẽ dictum submodio ut
occultatio tantum lucernae accipi¬
enda sit. tamquam si diceret. ne¬
mo accendit lucernam & occul tet
illam. An aliquid &iam modiur si¬
gnificat ut hoc sit ponere lucernã
sub modio superiora facere corpo¬
ris commo da quam predicationẽ
ueritatis. ut ideo quisque ueritatẽ
non prȩdic& dum tim& ne aliquid
in rebus corporalibus & temporalibus moles¬
tiae patiatur. Et bene modius dicitur
siue propter retributionem mensurae
quia ea quisque quae gessit incorpore
ut illic inquit apostolus recipiat unus¬
quisque quȩ gessit incorpore & tam¬
quam de hoc modio corporis alio lo¬
co dicitur. Inqua enim mensura
Imensi fueritis in ea remitietur uobis
Siue quõ temporalia bona quae cor¬

Expanded text:
civitas abscondi super montem conscivitas abscondi super montem constituta: id est, fundata super insignem magnamque justitiam, quam significat etiam ipse mons in quo disputat Dominus. Neque accendunt lucernam, et ponunt eam sub modio. Quid putamus? ita esse dictum sub modio, ut occultatio tantum lucernae accipienda sit, tanquam si diceret, Nemo accendit lucernam, et occultat illam? an aliquid etiam modius significat, ut hoc sit ponere lucernam sub modio, superiora facere corporis commoda, quam praedicationem veritatis; ut ideo quisque veritatem non praedicet, dum timet ne aliquid in rebus corporalibus et temporalibus molestiae patiatur? Et bene modius dicitur, sive propter retributionem mensurae, quia ea quisque recipit quae gessit in corpore, ut illic, inquit Apostolus, recipiat unusquisque quae gessit in corpore : et tanquam de hoc modio corporis alio loco dicitur, In qua enim mensura mensi fueritis, in ea remetietur vobis : sive quoniam temporalia bona, quae in cor
Abbreviated transcription (Latin):
lorum. qui erunt homines. per quos uo¬
bis error auferatur : cum uos elegerit
ds̃ per quos errorem auferat cę̧terorum¬
U Ergo adnihilum ual& sal infatuatum.
Inisi ut mittatur foras & cal cetur ab
hominibus Non itaque calcatur abho¬
mibus. qui patitur per secutionem: sed
qui per secutionem timendo infatuatur:
Calcari non potest.nsi inferior. sed infe¬
rior non est. qui quam uis corpore multa
interra sustineat. corde tamen fixus¬
II in caelo est. Uos estis lumen mundi
Quo modo  superius sal terre: sic nunc di¬
cit lumen mundi. Nam neque superius ista
terra accipienda est. quam pedibus cor¬
poreis calcamus. sed homines qui in terra
habitant uel etiam peccatores. quorũ
condiendis & extinguendis foetoribus a pos¬
tolicum salem dñs misit : & hic celum ñ
mundum & terram. sed homines qui
sunt inmundo. uel diligunt mundum
opor t& intellegi: quibus m̃luminan¬
dis a postoli missi sunt: Non potẽ is

Expanded text:
lorum; qui erunt homines per quos a volorum; qui erunt homines per quos a vobis error auferatur, cum vos elegerit Deus, per quos errorem auferat caeterorum? Ergo ad nihilum valet sal infatuatum, nisi ut mittatur foras, et calcetur ab hominibus. Non itaque calcatur ab hominibus qui patitur persecutionem, sed qui persecutionem timendo infatuatur. Calcari enim non potest nisi inferior: sed inferior non est qui quamvis corpore multa in terra sustineat, corde tamen fixus in coelo est. 17. Vos estis lumen mundi. Quomodo dixit superius sal terrae, sic nunc dicit lumen mundi. Nam neque superius ista terra accipienda est, quam pedibus corporeis calcamus, sed homines qui in terra habitant, vel etiam peccatores, quorum condiendis et exstinguendis putoribus apostolicum salem Dominus misit. Et hic mundum non coelum et terram, sed homines qui sunt in mundo vel diligunt mundum, oportet intelligi, quibus illuminandis Apostoli missi sunt. Non potest
Abbreviated transcription (Latin):
sem piterna iustitia: inquorum cõmpa¬
ratione. terra dicitur anima iniqua: cui
peccanti dictum ẽ. Terraes. & interram ibis.
De his celis. dicit a postolus. quõ conũ sationr̃
incelis ẽ: Sentunt iam ergo istam mercedẽ.
quigaudent spiritalib bonis: sed omni ex¬
parte perficietur. cum &iam hoc mor¬
tale induerit linmortalitatem.: Ita enim
te uos fuerunt: Nunc per secutionem gene¬
raliter posuit & in maledictis. & indela¬
ceratione famȩ: & bene exemplo ador¬
tatus est. quia uera dicentes. solent perse¬
cutionem pati: Nec tamen ideo prophetȩ
sequitur. Uos estis sal terrȩ Ostendens Is¬
fatuos eẽ iudicandos. qui temporalium bo¬
norum uel copiam sectantes. uel inopiam
metuentes. amittunt aȩterna. quȩ nec
dari possunt ab hominibus. nec auferri.
Itaque sisal infatuatum fuerit. in quo sal¬
lietur. Idest. siuos per quos condiendi sunt
quodam modo populi. metu per secutio¬
num temporalium. amiseritis regna cȩ¬

Expanded text:
sempiterna justitia. In quorum compasempiterna justitia. In quorum comparatione terra dicitur anima iniqua, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis . De his coelis dicit Apostolus: Quoniam conversatio nostra in coelis est . Sentiunt jam ergo istam mercedem, qui gaudent spiritalibus bonis. Sed ex omni parte perficietur, cum etiam hoc mortale induerit immortalitatem. Ita enim pte vos fuerunt. Nunc persecutionem generaliter posuit, et in maledictis et in dilaceratione famae; et bene exemplo adhortatus est, quia vera dicentes solent persecutionem pati: nec tamen ideo Prophetae sequitur, Vos estis sal terrae: ostendens fatuos esse judicandos, qui temporalium bonorum vel copiam sectantes, vel inopiam metuentes, amittunt aeterna, quae nec dari possunt ab hominibus, nec auferri. Itaque si sal infatuatum fuerit, in quo salietur? id est, si vos per quos condiendi sunt quodammodo populi, metu persecutionum temporalium amiseritis regna coe
Abbreviated transcription (Latin):
Per sequi autem est.uim inferre
uel insidis appetere. quod fecit qui eum tra¬
didit. & qui eum cruxifixerunt: quid est sane qđ
&iam hoc non est nude positum. ut diceretur.
& dicent omne malum aduersum uos sed ad¬
ditum. mentientes : additum est &iam. propt̃
me. Propter eos additum puto. qui uolunt
depersecutionibus. & de famȩ suae turpitudi¬
ne gloriari &ideo dicere ad sepertinere
xp̃m. quod multa de illis dicuntur malce
cum &uera dicantur. quando & de illorum
errore dicuntur. & si aliquando &iam
non nulla falsa iactantur. quod temerita¬
te hominum plerum que accidit. nonta
men propter xp̃m ista patiuntur: Non
enim xp̃m sequitur. quinon secundum ue¬
ram fidem. & catholicam disciplinam
lis: Non hic caelos diciputo. superiores
partes huius uisibilis mundi: non enim
merces nr̃a: quȩ in concussa & aeterna
esse deb&. in rebus uolubilibus & tempo¬
ra libus conlocanda ẽ : sed in caelis dictum pu¬
to. inspiritalibus firmamentis. ubi habitat

Expanded text:
Persequi autem, est vim inferre, Persequi autem, est vim inferre, vel insidiis appetere: quod fecit qui eum tradidit, et qui eum crucifixerunt. Sane quod etiam hoc non est nude positum, ut diceretur, Et dicent omne malum adversum vos, sed additum est, mentientes; additum etiam, propter me: propter eos additum puto, qui volunt de persecutionibus et de famae suae turpitudine gloriari; et ideo dicere ad se pertinere Christum, quia multa de illis dicuntur mala; cum et vera dicantur, quando de illorum errore dicuntur: et si aliquando etiam nonnulla falsa jactantur, quod temeritate hominum plerumqmen propter Christum ista patiuntur. Non enim Christum sequitur, qui non secundum veram fidem et catholicam disciplinam lis. Non hic coelos dici puto superiores partes hujus visibilis mundi. Non enim merces nostra, quae inconcussa et aeterna esse debet, in rebus volubilibus et temporariis collocanda est; sed in coelis dictum puto in spiritalibus firmamentis, ubi habitat
Abbreviated transcription (Latin):
mas decipientes. multa talia patiun¬
tur. sed ideo excluduntur abis ta
quia non dictum est tantũ
beati qui persecutionem patiuntur. sed
additum est. propter iustitiam.: Ubi
autem sana fides non ẽ. non potest
ee iustitia. quia iustus ex fi de uiuit.
Neque scismatici. aliquid sibi exista
mercede promittant: qui a similiter
ubi caritas non ẽ non potest esse ius¬
titia: Dilectio enim proximi. malum
non operatur: quam si haberent non
di lamiarent corpus xp̃i. quod est
ecclesia: Quaeri autem potest. quid
inter sit. quod ait. Cum uobis ma¬
ledicent. & dicent omne malum
aduersum uos Cum maledicere
hoc sit malum dicere Sed aliter
maledictum iactatur. cum contu¬
melia coram illo cui maledicitur.
sicut chĩo nr̃o dictum est. Non¬
ne uerum dicimus. qui a samari¬
tanus ẽs. & demonium habes. Alit̃
cum absentis fama leditur. sicut
de illo item scribitur. Alii dice¬
bant qui a propheta est. alii autẽ
dicebant. non. sed seducit populũ.

Expanded text:
mas decipientes, multa talia patiunmas decipientes, multa talia patiuntur: sed ideo excluduntur ab ista mercede, quia non dictum est tantum, Beati qui persecutionem patiuntur; sed additum est, propter justitiam: ubi autem sana fides non est, non potest esse justitia; quia justus ex fide vivit . Neque schismatici aliquid sibi ex ista mercede promittant; quia similiter ubi charitas non est, non potest esse justitia: dilectio enim proximi malum non operatur , quam si haberent, non dilaniarent corpus Christi, quod est Ecclesia . 14. Quaeri autem potest quid intersit quod ait, Cum vobis maledicent, et, Omne malum dicent adversum vos; cum maledicere, hoc sit, malum dicere. Sed aliter maledictum jactatur cum contumelia coram illo cui maledicitur, sicut Domino nostro dictum est, Nonne verum dicimus, quia Samaritanus es, et daemonium habes ? aliter cum absentis fama laeditur, sicut de illo item scribitur, Alii dicebant, Quia propheta est: alii autem dicebant, Non, sed seducit populum .
Abbreviated transcription (Latin):
ne malum aduersum uos mentientes is
propter me. Caudete & exulta te. is¬
quo merces ur̃a multa est incaelis. Is¬
Anim aduertat. quisquis delicias hu¬
ius sȩculi. & facul tates rerum tempo¬
ralium quaerit: in nomine xp̃iano
intrinsecus eẽ beatitudinem nostrã.
sicut deanima ecclesiastica. ore pro¬
phetico dicitur Omnis pul chritu¬
do filiae regis. intrinsecus.
Nam extrinsecus. maledicta & persecuti¬
ones. & detractiones promittuntur : Ne qui¬
bus tamen. magna merces incaelis est.
quȩ sentitur in corde patientium . eor ũ
qui iam possunt dicere. gloriamur
intribulationibus. Scientes quod tri¬
bulatio patientiam operatur. patien¬
tia autem probationem. probatio
uero spem. spes autem non confun¬
dit. quia caritas di diffusa est incor¬
dibus nostris. per sp̃m scm qui datus
est nobis Non enim ista perpetifrue¬
ctuosum est. sed ista pro xp̃i nomine
non solum equo animo. sed etiam
cum exultatione tolerare: Nam
multi heretici. nomine xp̃iano ani¬

Expanded text:
os, mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra multa est in coelis. Animadvertat quisquis delicias hujus saeculi et facultates rerum temporalium quaerit in nomine christiano, intrinsecus esse beatitudinem nostram; sicut de anima ecclesiastica ore prophetico dicitur: Omnis pulchritudo filiae regis intrinsecus : nam extrinsecus maledicta et persecutiones et detractiones promittuntur: de quibus tamen magna merces est in coelis, quae sentitur in corde patientium, eorum qui jam possunt dicere, « Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, tem non confundit; quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis » . Non enim ista perpeti fructuosum est, sed ista pro Christi nomine non solum aequo animo, sed etiam cum exsultatione tolerare. Nam multi haeretici, nomine christiano ani
Abbreviated transcription (Latin):
feriarum. quas in regeneratione noui
hominis celebramus. &numero ipso pen
dra ginta nouem quasi octauus additur
ut quinquaginta conpleantur. &tam¬
quam redeatur ad caput quo die missus
est sp̃s sc̃s. quo in regnum caelorum du¬
cimur. & hereditatem accipimus. &¬
consolamur. & pascimur. & misericor¬
diam consequimur. & mundamur. &
pacificamur. atque ita perfecti om¬
nes & extrinsecus inlatas molestias
proueritate & iustitia sustinemus.
Beati eritis inquit cum uobis male Is¬

Expanded text:
feriarum, quas in regeneratione novi feriarum, quas in regeneratione novi hominis celebramus, et numero ipso Pentdraginta novem, quasi octavus additur, ut quinquaginta compleantur, et tanquam redeatur ad caput; quo die missus est Spiritus sanctus, quo in regnum coelorum ducimur, et haereditatem accipimus, consolamur, et pascimur, et misericordiam assequimur, et mundamur, et pacificamur, atque ita persecutiones extrinsecus per illatas molestias pro veritate et justitia sustinemus. Beati e
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant᷑ despinis legebant uuas: sed ꝑ spi¬
nas deuitelegebant uuas tam quam. simanũ
aliquis ꝑ spem mittat it certe deuitȩ quȩ
sepi fuerit inuoluta uuam legat: non spinarũ
ost fructus iste sediutis Rectissime sane
quęritur quos fruc tusnos adtendere uoluerit
quibus cognoscere arborem possimus: Multi
enim quedam infructibus putant quȩ aduesti¬
alupis decipiuntur sicutis unt uel ieiunia uel
orationes uel lelemosine: quȩ omnia nisi fieri
&iam ab hiy pocritis possint non superius dice¬
r& Cauete iusticiam uram facere coram homi

Expanded text:
dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spidicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestia lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram homi