comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mis lõgũ ÷. ħ dico. si ista uã s̃. ddi suba c̃ mutabilis ÷. corruptibilis. co¬¬
coĩqͥnabilis. ħ aũ crectẽ. plenũ: sacͥlege ĩsanie.Illa ꝗͥ oĩa uana sunt.
falsa sunt. nulla st̃. ꝓĩn uos paganis istis qͥ uulgo notͦi ñ sũt. ⁊ ãtiqͥtꝰ
fuer̃.⁊ ĩ reliqͥis ss̃ iã erubescũt. ꝓrsꝰ det̾iores estis. qilli colut̃ ea q̃ di ñ¬
pagani. ñ uelut egri. s uelut moitui. derutãdi s. Laudet᷑ ĩ sepul¬
chio cinis informis. qr iã formã caciaueris denet.⁊ m̃bͣ uiua culpẽt᷑.
qr cadauĩ st̃ similiora. ꝗͣ cineri. sic̃ nos. iõ isti culpãdos putãt. qr nos
ant. ut qͣiii hacerat parte: ꝑalias diffr̃as ĩ alia parte ĩueniat᷑. ubi
añ ñ erat. uelut ũbi grã. si qͥs omẽ carnẽ diuidat ĩ uolatilia. ⁊ ea q̃
uolare ñ posst̃. ꝑ hãc diffr̃ã qͣdrupedia hõibꝰ st̃ similiora: ꝗͣ auib.
parit̃ nuolare ñ posst̃. Rurs siqͥs ꝑ aliã diffr̃ã diuuiddat. ut cdicat.

Expanded text:
mutabilis est, corruptibilis, coinquinabilis. hoc autem credere plenum est sacrilegae insaniae. illa igitur omnia uana sunt, falsa sunt, nulla sunt. proinde uos paganis istis, qui uulgo noti sunt et antiquitus fuerunt et in reliquiis suis iam nunc erubescunt, prorsus deteriores estis, qPagani; non velut aegri, sed velut mortui deputandi sunt; laudetur in sepulcro cinis informis, quia jam nec formam cadaveris tenet; et membra viva culpentur, quia cadaueri sunt similiora quam cineri. sicut nos ideo isti culpandos putant, quia nos ant, ut, quod in hac erat parte, per alias differentias in alia parte inueniatur, ubi ante non erat. uelut uerbi gratia, si quis omnem carnem diuidat in uolatilia, et ea, quae uolare non possunt, per hanc differpariter enim uolare non possunt. rursus si quis per aliam differentiam diuidat, ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẜuari tutiꝰ siñ iuraro. Nã si c̃tͣriũ ÷ ocłũ ꝓ ocło. ⁊ qͥ te ꝑcusserit ĩ
maxillã. p̃be illi ⁊ altã. c̃ ñ sit c̃tͣriũ redt̾es dño ius iurãdũ tuum.
⁊ noli iurare oĩo.  tn illã ñ deftructiõẽ. s acdimpletiõẽ faustꝰ arbi-¬
tͥtur. qͦ⁊ h debuit arbit᷑ri. slã ⁊ siuerũ iura adimplet᷑. dicẽdo ñ iures.
c̃ ñ iustȩ uindica adimplet᷑. dicẽdo ne uĩdices. sic̃ ego ĩut᷑t ẽẜuati¬¬
onẽ e̾e̾ arbtt᷑r. a pec̃co. qͦ uł falsũ iurat᷑. ud ĩiustȩ uĩdicat᷑. Qmꝗͣ hoc
de donãda undicta. ualeat ⁊ adilld̾: ut dimittẽdo huiꝰ mẽĩ debita
egredi debitũ. ut edomita ira : q̃ adĩ modatã uindittã rapit. iãqͥ uelb

Expanded text:
 percusserit in maxillam, praebe illi et alteram. cur non sit contrarium: redde's domino iusiurandum tuum et: noli iurare omnino? et tamen illam non destructionem sed adimpletionem Faustus arbitratur, quod et hic debuit arbitrari. nam si "uerum iura" adimpletur dicendo "ne iures cur non et "iuste uindica" adimpletur dicendo "ne uindices?b sic ut ego in utonem esse arbitror a peccato. quo uel falsum iuratur uel iniuste uindicatur, quamquam hoc de donanda omnino uindicta ualeat etiam ad illud, ut dimittendo huiusmodi debita egredi debitum, ut edomita ira, quae ad inmoderatam uindictam rapit, iam qui uellet,
Abbreviated transcription (Latin):
fingunt᷑. ꝓpĩquiores eetis uere pietati. acreligioni. si saltẽ
pagani ee̾tis. uł ĩ eoꝵ gn̾e qͥ corpr̃a colut. ⁊ si ñ colenda. s tñ uã.
U ñ uos ueriꝰ cdixĩm. nec istũ solẽ colere. ad cuiꝰ girũ ura oratio
cirtũuoluit᷑. Nã ⁊ d ip̃o tanta falsa ⁊ tanta detestãcla iactatis.
ut si suas uĩdicaroe iniurias. iã flãmis eiꝰ uiui artetis. Na pͥmo eũ
Dem̃ cũ oĩũ ocłis rotũcłꝰ effulgeat. eaꝙ illi figa ꝓsui ordinis posi-¬
tiõe ꝑfecta sit. uos eũ tͥangłm ꝑhibetis.i. ꝑͦ quãdã tͥangłã celi
fenestrã lucẽ istã mundo terrisq radiare. Itafit. ut adiftuĩ¬
ꝗ solẽ dorsũ ceruitẽq curuetis. ñ aũ ip̃m tã clara rotũditate cõ¬
spicuũ. s nescio ꝗͣ nauẽ ꝑforam̃ tͥangłũ micũtẽ att lucẽtẽ.
ꝗͣ c̃fictã cogitatis adoretis. ꝗ ꝓfecto faber ille ñ facẽt. si ꝗͥã¬
modũ emu̾nt᷑ ligna. qͥbꝰ nauigioꝵ tabulȩ ẽpingunt᷑. siceme¬

Expanded text:
finguntur, propinquiores essetis verae pietati ac religioni, si saltem Pagani essetis, vel in eorum genere qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen vera. unde uos uerius dixerim nec solem istum colere, ad cuius gyrum uestra oratio circumuoluitur. Nam et de ipso tanta falsa et tam detestanda iactatis. ut si suas uindicaret iniurias, iam flammis eius uiui arderetis. nam primo eum deinde cum omnium oculis rotundus effulgeat eaque illi figura pro sui ordinis positione perfecta sit, uos eum triangulum perhibetis, id est per quandam triangulam caeli fenestram lucem istam mundo terrisque radiare. ita fit, ut ad istum quidem solem dorsum ceruicemque curuetis, non autem ipsum tam clara rotunditate conspicuum, sed nesciquam confictam cogitatis, adoretis. Quam profecto faber ille non faceret, si quemadmodum emuntur ligna, quibus navigiorum tabulae compinguntur, sic eme
Abbreviated transcription (Latin):
ita tñ. ut nulli martyrũ. s ip̃ido martyrũ. ꝗͣuis ĩ memoriis
martiꝵꝵ c̃stituamꝰ altaria. Qs n ãtistitũ ĩ locis scõꝵ corpr̃m
assistẽs altari aliqñ dix̃. offerimꝰ tͥ petre. aut paule. aut cypri¬
ane. S qd offert᷑. offert᷑ do. qͥ martyres coronaũ: ap̃ memorias
eoꝵ qͦs coronaũ. ut ex ip̃oꝵ locoꝵ ãmonitiõe maior affectꝰ exur¬
gat. aclacuẽtã caritatẽ.⁊ ĩ illos qͦs imitari possumꝰ.⁊ ĩ illũ qͦ
adiuuãte possimꝰ. Colimꝰ cͦ martyres. eo cultu dilectiõis ⁊ soue¬
tatis. qͦ⁊ ĩ hac uita colũt᷑ sc̃i hões dĩ. qͦꝵ cor ad talẽ ꝓ euãgłica ui-¬
tate passidẽ paratũ ẽẽ sentimꝰ. s illos tãto łuoti. quãto securiꝰ
pꝰt ĩcerta oĩa suꝑata. qͣnto ⁊̃ fidẽtiore laude p̃dicamꝰ iã ĩ uita fe¬
debita ẜ uitꝰ. nec colimꝰ. nec colẽdũ docemꝰ nͥ unũ dm̃. Cũ aũ ad¬

Expanded text:
tyrum, quamvis in memoriis martyrum, constituamus altaria. Quis enim antistitum in locis sanctorum corporum assistens altari, aliquando dixit, Offerimus tibi, Petre; aut, Paule; aut, Cypriane: sed quod offertur, offertur Deo qui martyres coronavit, apud memorias eorum quos coronavit; ut ex ipsorum locot ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos ina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita fedebita seruitus, nec colimus nec colendum docemus n
Abbreviated transcription (Latin):
yͥnciprũ fateor dm. contrariũ uͦ hylen. Sicii mali pͥncipi¬
ũ ac nat᷑ã theologꝰ nr̃ appellat. Itẽ pagani aris. delubris. simu¬
lacris. uictimis. atq ĩcenso. dm̃ colentũ putãt. Ego ab his ĩ ħ
qͦq multũ diũs incedo. qͥ ip̃m me si mͦ sim dignꝰ roãbile dĩtẽ.¬
plũputo. uiuũ uiue maiestatis simulacrũ xp̃m filiũ eiꝰ ac¬
cipio. arã m̃tẽ bonis arcibꝰ ⁊ disciplinis imbutã. honores qͦq
diumnos ac sacficia ĩ soł orõibꝰ ⁊ ip̃is puris ac simplicibꝰ sono.
scisma. qi ⁊ oĩpotentẽ dm colã. qd sibi ⁊ iudeus oĩs audeͣtter
assumit. cũ ñ c̃sidares rituũ diu̾sitatẽ qͣ ame coleret᷑ orp̃s¬

Expanded text:
principium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principiprincipium fateor deum, contrariis uero hylen; sic enim mali principium ac naturam theologlacris, victimis, atque incenso Deum colendum putant. Ego ab his in hoc quoque multum diversus incedo, qui ipsum me, si modo sim dignus, rationabile Dei templum puto: vivum vivae majestatis simulacrum Christum Filium ejus accipio: aram, mentem bonis artibus et disciplinis imbutam, honores quoque divinos ac sacrificia in solis orationibus et ipsis puris ac simplicibus pono:schisma, quia et omnipotentem Deum colam, quod sibi et Judaeus omnis audaciter assumit, cum non considerares rituum diversitatem, qua a me coleretur
Abbreviated transcription (Latin):
licẽ par religio÷. ꝗͣtus eoꝵ acerrime oditis auctores. ħ nr̃a fideᷤᷤ
÷. de qͣ si qͤrendũ alias putaũis. audies. Qͥ muis nec illd̾acdp̃¬
sens minꝰ firmũ sit argum̃tũ. q uł tu. uł qͥlib aliꝰ rogat᷑ uͥnã
d̃m suũ eͤdat habitare. respõde ñ dubitabit ĩ lumine. ex qͦ
cult᷑ hͥ meus. oĩũ pene testimonio c̃firmat᷑. S nc̃ adilłd̃ re-¬
spõdeo. qr nos ñ sectã. s scisma genttũ nũcupastis. Scisma
nͥ fallor ÷ eatłopinãtẽ atꝙ eod̾ ritti colẽtẽ qͦ cęti. solo c̃grega¬
tiõĩs delectari discittio. Secta ÷ lõge alia opinãtẽ ꝗͣcęt̃i. alio
s̃. mea int̃im ⁊ opinio ⁊ cult᷑. lõge alia s̃ ꝗͣ paganoꝵ. De tuis
postea uidebimꝰ. Pagani bõa.⁊ mala. detra. ⁊ splẽdicta. ꝑpetua
⁊ cacduca. mutabilia.⁊ certa. corpr̃alia⁊ diuina. unũ hr̃e pͥnci¬
piũ dogiatiz at. His ego ualde cõtͣria sentio. qͥboĩs om̃ibꝰ

Expanded text:
ligio est, quamuis eorum acerrime oderitis auctores. haec nostra fides est: de qua si quaerendum alias putaueris, audies quamuis nec illud ad praesens minus firmum sit argumentum, quod uel tu uel quilibet alius rogatus, ubinam deum suum cultus hic meus omnium pene testimonio confirmatur. CAPUT III. Secupasti. schisma, nisi fallor, est eadem opinantem atque eodem ritu colentem quo ceteri solo congregationis delectari discidio; secta uero est longe alia opinantem quam ceteri, alisunt, mea interim et opinio et cultus longe alia sunt quam paganorum; de tuis postea uidebimus. pagani bona et mala, taetra et splendida. perpetua et caduca, mutabilia et certa, corporalia et diuina unum habere principium dogmatizant. his ego ualde contraria sentio, qui bonis omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
cłi ⁊ feminȩ. monuit. diuinãq auctoritatẽ eiꝰdẽ c̃iũctioniᷤ
exposuit. ⁊ clãdũ libellũ reputtii ꝑꝑduritiã ut domãdi uł ĩdo¬
miti cordis oftnctit. Qͣ ꝑꝑ cũ oĩa illa excellẽtia p̃cepta dñi q̃ uet̾ibꝰ
hebreoꝵ libͥs c̃tͣria faustus uolebat ostñde. ĩ eisdẽ ꝗꝗ libͥs ĩueniãt᷑.
uñ ueñ dñs legẽ ñ soluẽ. s adimpłe. nͥ ut exceptis ꝓmissoꝵ figis.¬

Expanded text:
 auctoritatem eiusdem coniunctionis exposuit et dandum libellum repudii propter duritiam uel domandi uel indomiti cordis ostendit. Quapropter cum omnia illa excellentia praecepta domini, quae ueteribus Hebraeorum libris contraria Faustus uolebat ostendere, in eisdem quoque libris inueniantur, unde uenit dominus legem non soluere sed adinplere, nisi ut exceptis
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa sit fices. ut cũ auditores ur̃i ⁊ uxores hãnt. ⁊ filios ꝗͣuis ĩuiti
suscipiat. eisc patͥmonia c̃ gregẽt. uł custodiat: carne uescantur:
uinũ bibat̃. lauet̃. metat. uĩdemiẽt: negotiẽt᷑. honores publicos
ãministrẽt uob̃. cũ eos tñ ñ cũgentibꝰ i cõputetis: cũ facta eoꝵ gẽ¬
tibꝰ uid̾nt᷑ si miliora ꝗͣ uob̃. Nã ⁊ qͦꝵctã facta gentiliũ cũ mag̃ uob̾

Expanded text:
ditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur simi
Abbreviated transcription (Latin):
cera. ñ c̃cupisces. Ibid patiẽtia ñ resistẽdi laudat᷑. uir p̃bẽs ꝑcutiẽti
se maxillã.⁊ satat᷑ oꝑꝓbriis. Ibidinimico diligẽdo p̃cipit᷑. Siefuri¬
erit inimicꝰ tinis: ciba illũ. si sitit: potũ da illi. Hinc ti ħ cõmemo¬
raũ apłs. & iluct̃ĩ psalmo. Cũ his qͥodert̃ ꝑacẽ erã pacificꝰ. ⁊ alia
multa. Qͦ daũ tẽꝑãtdo auindicta ⁊ diligẽo ⁊̃ malos dm imitem᷑.
habes ibi de ip̃o dõ ilagente. copiosũ locũ. Ibi nãꝙ scͥptũ ÷. Mul-¬
tũ ⁊ ualere tͥ soli suꝑat semꝑ.⁊ uirtuti bͣchii qͥs cõtͣ stabit. qm̃

Expanded text:
sces. ibi de patientia non resistendi laudatur uir praebens percutienti se maxillam et saturatus obp1;obiis. ibi de inimico diligendo dicitur: si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi. hinc enim hoc commemorauit apostolus et illud in psalmo: cum his, qui oderant pacem, eram pacificus et alia multa. quod autem temperando a uindicta et diligendo etiam malos deum imitemur, habes ibi de ipso deo id agente copiosum locum; ibi namque scriptum est: multum enim ualere tibi soli superat semper, et uirtuti brachii tui quis contra stab
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcusas.S esto. licuerit ĩp̃titũ errasse. Q nuc̃tãdẽ: Mlacet¬
ne ire sub legẽ. st eã xp̃e ñ tm̃ñ soluit. s adimpleũ. Placce urcũ.¬
ctari. Plac scipe sabb̃oꝵ otiũ.⁊ sat᷑niatis manꝰ ĩ seitare catenis.
Plac ĩgluuiẽ udeoꝵ demonis. neq nidĩ. nc̃tauros. nc̃arietes:¬
si itd nc̃ exercẽ crudeliꝰ sub ꝓpħis aclege. Plac deniq feraliũ
ciboꝵ q̃dã existimare nuda. q̃dã ĩ ĩmũdis ⁊ ꝯtaminatis hr̃e.
hoꝵ qͥcꝗͣ faciẽdũ. nob̃ ꝑseuãre uolẽtib eẽ qͥ sumꝰ q̃m ꝗͣ xp̃m
dicẽtẽ audias. dupplicit̾ filiũ gehẽnȩ fieri eũ. qͥ fuĩt cirtũus.
sabb̃tũ uͦ nec ip̃m ẜ uasse uideas. nec uͦqͣ mãdasse ẜuãdũ. dexi.¬
bis aũ ip̃m asseuãntẽ autlias. nullo eoꝵ ĩqͥnari hoiẽ. qĩ os in¬
gͣdiunt᷑. s ea potiꝰ. qͣ d ore ꝓcedt̃ polluere. de sacͥficiis itẽ freqͣntẽ¬

Expanded text:
I. Sed esto, licuerit in praeteritum errasse. Quid nunc tandem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcctari? placet suscipere sabbatorum otium, et Saturniacis manus insertare catenis? Placet ad ingluviem Judaeorum daemonis neque enim Dei nunc tauros, nunc arietessi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, m dicentem audias dupliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus. sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item frequente
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ip̃i opinãt᷑. ⁊ p̃tlicãt uũ ÷. diabolũ fecisse atq iũcisse maᷤ¬
scłm ⁊ feminã. qͣ callidditate diabolica faustꝰ rep̃hẽdit moysẽ.
tãꝗͣ cõiugia dirim̃tẽ ꝑ libellã repudii.⁊ laudat xp̃m tãquã
illd̃ eiꝰ moci uĩcłm cõfirmãtẽ ex p̃cepto euãgłii. cũ utiꝙ ẜ¬
suã stultã sacͥlegãq sentẽtiã inoysen laudare debũit separã.
⁊ ligam̃tũ solidantẽ: lã ilłd qmͦ aꝑit magist᷑ bonꝰ. c̃ ip̃e moy
⁊ nulla separatiõe uiolantda castitas c̃iugał. ptea ꝑ miserit
dimitt̃e uxorẽ. Nã cũ illi respõdissẽt. q gͦ moyses mãdaũdari
libellũ repudui. ⁊ dimitt̾ẽ. ait dł. Qm̃ moyses. adduritiã cor

Expanded text:
i opinantur et praedicant, uerum est diabolum fecisse atque iunxisse masculum et feminam, qua calliditate diabolica Faustus reprehendit Moysen tamquam coniugia dirimentem per libellum repudii et laudat Christum tamquam illud eiusmodi uinculum confirmantem ex praecepto euangsuam stultam sacrilegamque sententiam Moysen laudare debuerit separantet ligamentum solidantem? iam illud quomodo aperit magister bonus, cur ipse Moysnae tam sancta et nulla separatione uiolanda castitas coniugalis, postea permiserit dimittere uxorem? nam cum illi respondissent: quid ergo Moyses mandauit dari libellum repudii et dimittere? ait
Abbreviated transcription (Latin):
suũ oriri fac̃ suꝑbonos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ iustos ⁊ ĩtustos nos
imitãdã xp̃c hortat᷑. ut uĩduare nr̃as ĩiurias negligamꝰ. ⁊ b̃n.¬
faciamꝰ his qui nos oder̃. ut simꝰ ꝑfecti. sic̃ ⁊ pat̃ ñr celestis ꝑfe¬
aliis ista ultioũ debita relaxamꝰ. ⁊ cauẽdũ eẽ. ne siħ ñ fecerimꝰ.
nec nob dep̃cãtibꝰ pecũ obligatio remittat᷑. sicĩ ilł libͥs uet̃ibꝰ scͥptũ

Expanded text:
suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos, nos imitandam Christus hortatur: ut vindicare nostras injurias negligamus, et benefaciamus nis qui nos oderunt, ut simus perfecti, sicut Pater noster coelestis perfealiis ista ultionum debita relaxamus, et cauendum esse, ne si hoc non fecerimus, nec nobis deprecantibus peccati obligatio remittatur, sic in illis libris ueteribus scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
accep̃ iuriȩ: Nne uidemꝰ leuit̃ lesos moliri cedẽ. sitire sãgui.¬
nẽ. uixq ĩuenire ĩ malis inimici uñ satiẽt᷑. Espugno ꝑ-¬¬
cussus: ñ aut uidicia c̃ctat. ĩ dãnatiõe eiꝰ qͥ ꝑ cusserit. aut si ip̃e
gẽs penã talionis ĩstituit. ħ. ut qͣlẽ qͥsq ĩtulit ĩiuriã. tale sup.¬
pliciũ pendat. Pĩn ocłũ ꝓ ocło. dentẽ ꝓdente. ñ fomes. s limes fu¬
fiũt pass iniuriã. Uñ utiq cũ ignoscmꝰ. d nr̃o qͦdã mͦ iure lar-
tit᷑. ñ tñiniq repetit᷑. S sic̃ ĩ iurãdo ⁊̃ qͥ uũ iurat ꝓpĩqͣt ꝑ iurio: uñ
pecco̾ qͥ ꝑ ĩmod̾atiõ ẽ uult ĩiuste uĩdicari. ñ ƿecece aũ qͥ modum
acihibẽs iuste uult uĩdicari. remotior÷ apecc̃o ĩiustȩ uindictȩ: qͥñ
uult oĩo uĩdicari. Peccat N qͥ exig̃ ultͣ debitũ. ñ peccat aũ. qͥ exig̃
debitũ. s potꝰiꝰ lõge ÷ a pecc̃o ĩ iusti exactoris. qͥ oĩo ñ exig̃ debitũ. pͦ¬

Expanded text:
e uidemus homines leuiter laesos moliri caedem, sitire sanguinem uixque inuenire in malis inimici unde satientur? quis pugno percussus non aut iudicia concitat in damnationem eius qui percusserit? aut, si ipse em quisque intulit iniuriam, tale subplicium pendat. proinde oculum pro oculo, dentem pro dente non fomes, sed limes furofuerit passus iniuriam. unde utique cum ignoscimus, de nostro quodam modo iure largititur, non tamen inique repetitur. sed sicut in iurando etiam qui uerum iurat, propinquat peiurio, unde peccet qui per immoderationem iniuste uult uindicari, non peccet autem qui modum adhibens iuste uult uindicari, remotior est a peccato iniustae uindictae qui non uult omnino uindicari. peccat enim qui exigit ultra debitum; non peccat autem qui exigit debitum: sed tutius longe est a peccato iniusti exactoris. qui omnino non exigit debitum, pr
Abbreviated transcription (Latin):
sores. lex mittẽ uoluit eũ. qͦ iussit libellũ repudũdare. sidimisiᷤ¬
tatẽ ueniẽtẽ qͦdã mͦ ĩ manꝰ suas. bono ẽsilio reg̃ent. atqint̃: ip̃m
⁊ uxorẽ pauficȩ agẽdo. dilectiõẽ c̃cordiãq suadent. Qd̾ si tm̃ int̾ce¬
cłet othiũ. ut extingui em̃dariq ñ posset. tẽ utiq scͥb̾et᷑ libellꝰ. qr
frustͣ ñ dimitt̾et. quã sic odisset. ut addebitã ẽrugio caritatẽ nul¬
la prudẽtiũ suasioẽ reuocaret᷑. Sr ⁊ ñ diligit᷑ uxor dimittẽda ÷
Qͥ a gͦ dimittẽda ñ ÷. diligẽtda ÷. Dilectio aũ monẽdo. attysuadẽ

Expanded text:
sores, lex mittere uoluit eum, quem iussit libellum repudii dare, si dimisis ipsum et uxorem pacifice agendo dilectionem concordiamque suaderent. quodsi tantum intercederet odium, ut extingui emendarique non posset, tunc utique scriberetur libellus, quia frustra non dimitteret, quam sic odisset, ut ad debitam coniugio caritatem nulla prudentium persuasione reuocaretur. si enim non diligitur uxor, dimittenda est. quia ergo dimittenda non est, diligenda
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m ꝗͣ ꝓmisfũ misit. ĩ manifestatioẽ donaũ. qͣ sola cari¬
tione tegebat᷑. Unidẽ dicit. madatũ nouũ do uob̾. ut uos
ĩuicẽ diligatis. Itaq uł oĩa. uł pene oĩa q̃ monuit. seup̃cepit.
ubi adiũ gebat. ego audico uob̾. inueniunt᷑ ⁊ ĩ iłł uet̾ibꝰ libris.
ꝗͣ cap̃ ciuitatẽ. Ibi c̃t u̾bũ durũ. Plaga flagelli liuorẽ fac̃.
plaga aũlinguȩ. c̃frĩgor ossa. Ibi cont methiã cordis. ne c̃cu¬

Expanded text:
 quem promissum misit, in manifestatione donauit, qua sola caritione tegebatur. unde item dicit: mandatum nouum do uobis, ut uos inuicem diligatis. Itaque uel omnia uel paene omnia, quae monuit seu praecepit, ubi adiungebat "ego autem dico uobis", inueniuntur et in illis ueteribus libris.  capit ciuitatem. ibi contra uerbum durum: plaga flagelli liuorem faciet; plaga autem linguae confringet ossa; ibi contra moechiam cordis: ne concu
Abbreviated transcription (Latin):
ĩimicos ur̃os. Quãꝗͣ nec fingẽdo ĩuenire potuistis. qͣ pacto dirima¬
tis q̃stioẽ. ĩt̃ muscas lucipetas.⁊ blattas lucifugas. Utrãq enĩ
ꝓlẽ gentis tenebꝵr e̾ẽ c̃tẽditis. Uñ gͦ illȩ amaĩ a se alienã lucẽ.
ille aũ hãc aũsãdo potiꝰ sua origine delec̾tant᷑. Anmũdiꝰ nas¬
cunt᷑ muscȩ ĩ fetidis cloacis. qͣm blattȩ ĩ obscuris cubicłis: lã uͦ

Expanded text:
inimicos vestros. Quanquam nec fingendo invenire potuistis, pacto dirimatis quaestionem inter muscas lucipetas, et blattas lucifugas: utramque enim prolem gentis tenebrarum esse contenditis. Unde ergo illae amant a se alienam lucem, illae autem hanc auersando sua potius origine delectantur? an mundius nascuntur muscae in fetidis cloacis quam blattae in obscuris cubiculis? Iam uero
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ uidit. qi itẽ cicͥs ita cliuidat. ut dicat. eoꝵ qͥ aliq̃ religiorie de¬
tinent᷑. aliis ꝑlacẽ unũ đm colendũ. aliis multos. ꝑ hanc liffrã
gani młtos suos ñ ex una asserãt. ꝗͣuis diũsa ilł officia ⁊ oꝑa ⁊ po¬
testatẽ attͥbuãt. sic̃ ⁊̃ ap̃ uos alius expugnat gentẽ tenebñe. alius
ex ea capta fabͥcat mũdũ. alius desuꝑ suspendit. aliꝰ subt̃ suppor.¬
rũ ur̃oꝵ officia fabłosa. nulla uitate manifesta. nullis enigmati¬
bus figatã. Porro si aliꝰ ita diuidit õs hões. ut alios ẽe dicat. qͦui edt̃
cłm humana curare: alios qͥ id oĩo ñ eͤcͥt. ĩ hac parte ⁊ pagani nobẽ

Expanded text:
sed non vidit quia item si quis ita dividat, ut dicat eorum qui aliqua religione detinentur, aliis placere unum Deum colendum, aliis multos; per hanc differentiam gani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter porestrorum officia fabulosa, nulla veritate manifesta, nullis aenigmatibus figurata? Porro, si alius ita dividat omnes homines, ut alios esse dicat qui credunt Deum humana curare, alios qui id omnino non credunt: in hac parte et Pagani nobiscum
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. s legẽ ĩstituere: q̃ ñ fuit. sidicẽ fr̃i fatue cũ ap̃ãtiqͦ
iustos ñ fuissoe inustũ. nc̃ ita ĩ iustũ eͥeᷤ xp̃c uoluit. ut siqͥs
ap̃ illos iustos antiqͦs semiplena erat. donec adnoadimplet᷑ addẽ¬
te. ne qͥs ad ꝯcupiscẽtũ uideat mulierẽ. Sic ⁊ cõmemorasti ipsã
sẽtẽtiã. Audistis dictũ ẽe ñ mechabis. ego aũdico uob̃. ne c̃cupi
scatis qͥdẽ. Addimpletio÷ inqͥs. Explica plane ip̃au̾ba euãgłica.
nolituis extenuare. q dictũ ÷.⁊ uide qͥ de ilł ãtiqͥssimis iustis
senseris. Itdistis inqͥt: qr dictũ ÷ ñ mechab̾is. ego aũdico uob̾. si
qͥs uiłit mulierẽ adcõcupiscẽdũ eã. iã mechatꝰ÷ eã ĩ corde suo. lta
ne  illi iusti seth uł enoch. uł siqͥ ei similes fuer̃. mechabant᷑ ĩ cordi¬
bꝰ si. Uaut ñ erat cor eoꝵ tẽplũ di. Aut methabant᷑ ĩ tẽplo ctei:

Expanded text:
fatue," cum apud antiquos iustos non fuisset iniustum, nunc ita iniustum esse Christus uoluit. ut quisquis apud illos iustos antiquos semiplena erat, donec a domino adinpleretur addente, ne quis ad concupiscendum uideat mulierem ? sic enim commemorasti ipsam sscatis quidem. adinpletio est, inquis. explica plane ipsa uerba euangelica, noli tuis extenuare, quod dictum est, et uide, quid de illis antiquissimis iustis senseris. audistis, inquit, quia dictum est: non moechaberis; ego autem dico uobis: si quis uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. itane uero illi iusti, Seth uel Enoch uel si qui eis similes fuerunt, moechabantur in cordibus suis et aut non erat cor eorum templum dei, aut moechabantur in templo dei?
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ instituta: uirtute maiora. utilitate meliora: actu faciliora.
nũo pautiora: tãꝗͣ iustitia fitłi reuelata.⁊ ĩ lib̾tatẽ uocatis filiiꝰ di
iugo ẜ uitutis ablato. q curo. ⁊ carni dedito ppło c̃gruebat. Uerũ
tñãtiqͥ iusti qͥ sacͣmtis ilł ĩtelligebat᷑ uẽt᷑ã p̃nũtiari reuelationẽ
fitłi. ex ip̃a lic adhuit oꝑta. ⁊ absc̃dita: munẽ tnpietatis ĩtellecta.
⁊̃ tc̃ ip̃i uiuebãt. qr ĩ hacuita nemo e̾e̾ pot̃ iustꝰ. nͥ qͥ ex fide uiuit.
Si gͦ ãtiqͥ iusti ꝓ ilł p̃nũtiatiuis sacm̃tis. ⁊ reꝵ ñdũ impletoꝵ figͣiꝰ
oĩa chura ⁊ horrẽda ꝑpeti parati fuer̃.⁊ pleriq ꝑpessi fuer̃. si tres
pueros cdamhelẽtp p̃dicamꝰ: q d m̃sa regis ꝯtaminari noluer̃: qd
erat c̃tͣ illiꝰ tpr̃is sacͣitũ. si machabeos eũ ĩgenti ãmiratiõe p̃fe.¬
rimꝰ. tꝑ escas qͥbꝰ nĩ xͥani licitȩ utunt᷑ attĩgẽ noluer̃. tꝑ tc̃ ꝓtpr̃e¬

Expanded text:
nplere. et alia sunt instituta uirtute maiora, utilitate meliora. actu faciliora. numero pauciora, tamquam iustitia fidei reuelata et in libertatem uocatis filiis dei iugo seruitutis ablato. quod duro et carni dedito populo congruebat. Uerumtamen si antiqui iusti, qui sacramentis illis intellegebant uenturam praenuntiari reuelationem fidei, ex qua licet adhuc operta et abscondita.' munere tamen pietatis intellecta etiam tunc ipsi uiuebant, quia in hac uita nemo esse potest iustus, nisi qui ex fide uiuit: si ergo antiqui iusti pro illis praenuntiatiuis sacramentis et rerum nondum inpletarum figuris omnia dura et horrenda perpeti parati fuerunt et plerique perpessi sunt; si tres pueros Danihelemque praedicamus, quia de mensa regis contaminari noluerunt, quod erat contra illius temporis sacramentum; si Machabaeos cum ingenti admiratione praeferimus. quia escas, q
Abbreviated transcription (Latin):
au eiꝰ abnegãtes. Uiitꝰ aũ̾pietatis ÷ finis p̃ceyti .i. caritas d corde
puro.⁊ c̃suẽtia bõa. ⁊ ficte ñ ficta. Un apłs petrus cũ ł sac̾m̃to ar¬
chȩ ĩqͥ noe ddomꝰ diluuio lib̾ata: loq̃ret᷑. sit ⁊ uos inqͥt. simili for¬
ma baptisma saluos fac̃. Et ne s sufficẽ putarẽt: uisibile sacra¬
tũtũ. ꝑ c habebãt formã pietatis. ⁊ ꝑ malos mores ꝑcditę uiuẽdo

Expanded text:
corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde apostolus Petrus. cum de sacramento arcae. in qua Noe domus a diluuio liberata est, loqueretur, sic et uos, inquit. simili forma baptisma saluos facit. et ne sibi sufficere putarent uisibile sacramentum. per quod habebant formam pietat
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ filii.⁊ ĩ luna sapientiã: Cũ uin ip̃o patre filiꝰ inseparabi¬¬
lit̃ maneat. qͦmͦ pot̾ sapientia eiꝰ ab eꝰ uirtute separari. ut illa sit ĩ
possit: Q dsi sciretis. nũꝗͣ stulto ĩ sanoꝙ phantas mate tãtas fa.¬
bulas texeretis. At ĩ ea ip̃a falsitate. atcfallatia. ꝗ̃ ĩ cõgruũ. quã
ta uĩsimilittidinis nebulã. hoĩbꝰ carnalibꝰ ⁊ aĩalibꝰ decipiẽdis. tͥ
nicħ putãt e̾ẽ. nͥ qͦ corpr̃ale cogitauĩnt. Caloris n iuolenta oꝑa¬¬
tio÷ atd mouentũ. un uirtutiꝰ tͥbueret᷑. luus aũ clarꝰ fulgor ad de.¬
mõstͣnũ. ũnhanc sapientiȩ ttarẽt. Cũ uͦ lux longe ĩ sole p̃cellat.

Expanded text:
 luna sapientiam? Cum enim in ipso Patre Filius inseparabilis maneat, quomodo potest sapientia ejus ab ejus virtute separari, ut illa sit in possint? Quod si sciretis, nunquam stulto insanoque phantasmate tantas fabulas texeretis. At in ea ipsa falsitate atque fallacia, quam incongrue, quam ta verisimilitudinis nebulam, hominibus carnalibus et animalibus decipiendis, qui nihil putant esse, nisi quod corporale cogitaverint; caloris enim violenta operatio est ad movendum, unde virtuti tribueretur; lucis autem clarus fulgor, ad demonstrandum, unde hanc sapientiae darent: cum vero lux longe in sole praecellat,
Abbreviated transcription (Latin):
Deĩn qi ⁊̃ subgĩa positis ĩ hac mortali uita difficile ÷ oĩm᷑ imple
effectꝰ impetͣt nob incdulgentiã. ⁊̃ hinc alimplens legẽ: ut qd¬
ꝑ ña t̃firmitatẽ minꝰ possumꝰ. ꝑ illiꝰ ꝑfectiõẽ recuꝑet᷑: luiꝰ capitiᷤ
m̃braeffecti sumꝰ. Uñ ioħs hic̃. Filioli ħscribo uob̾. ut ñ peccetis.
Et siqͥs peccauĩt: adciotatũ habemꝰ ap̃ patrẽ. iħm xp̃m iustũ. ip̃e est

Expanded text:
iam sub gratia positis in hac mortali uita difficile est omni modo effectus, impetrat nobis indulgentiam, etiam hinc adimplens Legem; ut qnfirmitatem minus possumus, per illius perfectionem recuperetur, cujus capitis membra effecti sumus. Unde Joannes dicit: Filioli, haec scribo vobis, ut non peccetis: et si quis peccaverit, advocatum habemus apud Patrem Jesum Christum justum; ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
capło qͦ⁊ tũ. qi xp̃e ñ ad soluendã legẽ se uerisse dixĩt. s add
implẽdã. Q re cũ talibꝰ ete mͥ ñ pusillũ ut cdixi certam̃: donec
s adimpleri: me tãꝗͣ desidẽ obiurgas ⁊ p̃uaricatorẽ ex buiꝰ
obiectiõe capłi. An ⁊ tu tã derrũcatoꝵ ĩguinũ obsceno illo¬
Andeniq de uictimaꝵ sanguine ⁊ holocaustoꝵ nidoribꝰ: iude

Expanded text:
n ad soluendam legem se uenisse dixerit. sed ad inplendam. quare cum talibus esset mihi non pusillum, ut dixi, certamen, donec sed adinpleri, me tamquam desidem obiurgas ac praeuaricatorem ex huius obiectione capituli. an et tu iam deAn denique de victimarum sanguine et holocaustorum nidoribus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptori mõ refero gras. qͥ me similit̾ labẽtẽ retinuit: ut e̾em
eo cuiꝰ adhuic uitłet᷑ ẽẽ capatior. s̃i tñ ⁊ ip̃e pͥor ñ soluẽt. Alio¬
qͥn. nec cuta eũ adimpletio ħ ede. s exhaustio. At ego ex gen
tibꝰ ueniets. ĩ cassũ me accessisse putabã ad xp̃m. qr nich tale
afferrẽ. qĩ me d̾ ss possor adiectioĩb adimplere. Qͤ rens gͦ ꝗͣ am¬
modtũ ede pͥor illa m̃sura. ĩ uenio sabb̃a. ꝑytomen. sacͥficia. neo.¬
menias. baptis mata. az imofagias. ciboꝵ discͤtioẽs. potuũ.

Expanded text:
praeceptori meo refero gratias, qui me similiter labentem retinuit, ut essemeo. cuius adhuc uideretur esse capacior, si tamen et ipse priora non solueret; alioquin nec circa eum adinpletiotibus veniens, incassum me accessisse putabam ad Christum, quia nihil tale afferrem, quod in me de suis posset adjectionibus adimplere. Quaerens ergo quaenam esset prior illa mensura, inuenio sabbata. peritomen, sacrificia, neomenias ac baptismata. azymophagias ciborum, discretiones potuum,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m oꝑificẽ cłm reqͥeuisse testant᷑. uos oĩ oꝑe ꝓphanatis. nec
penã mortis ꝗͣ adũs uiolatores eiꝰ statuit. nec maledicti ꝑti¬
legi ac ꝓpħisõibꝰ honorato ⁊ maxime abͣ hȩ. pꝰ opinatã suãfidẽ
sinus defẽditis ur̃os. p̃sertĩ cũ ⁊ ꝑiturũ õẽ ł plebe sua phibeat.
rułoꝵ d̾s. qͥc̃tphac ñ fuĩt ignominia p̃signat᷑. Cur ⁊ sacͥficioꝵ
legitima q̃ nec moyses acꝓpħȩ sublege. nec sub fide sua ĩ scłis

Expanded text:
ipsum opificem deum requieuisse testantur. uos omni opere profanatis nec poenam mortis. quam aduersum uiolatores eius statuit, nec maledicti pertilegi ac prophetis omnibus honorato et maxime Abrahae post opinatam suam fidem sinus ue non hac fuerit ignominia praesignatus ? cur et sacrificiorum legitima. quae nec Moyses ac prophetae sub lege nec sub fide sua in secundis
Abbreviated transcription (Latin):
s uidit matheũ. ⁊ dix̃ei seq̃re me. Qͦd nescio utrũ derrore im¬¬
ꝑitiȩ ctixĩt. an̾ more fallatie. S ñ usꝙ adeo imꝑitũ putauerĩ.
ut nec legĩt. nec atidierit. solere scͥptores re gestaꝵ. cũ ĩ ꝑsonã
suã uenerit. ita se ꝯtexere. tãqͣ d alio narrent. q de se nartãt. Ma¬
gis gͦ hc̃ arbit᷑r. ñ ut imꝑitũ. s ut ĩꝑitis nebulã obtẽd̾e uolu.¬
isse. sꝑãtẽ se płres ẽe capt᷑ũ qͥ ista ñ nossent. Et ĩhystoria q reꝵ¬
secłariũ tał narratioĩs reꝑrunt᷑ exẽpla. s ñ opꝰ ut ex alio gñe
litt̃aꝵ uł nr̃os ãmoneã. uł istũ refellã. Ip̃e certe paulo añ delibᷤ¬
inoysi q̃dã testimonia ita ꝓferebat.: ut ñ ea negaror scͥpsisse
endꝰ libͥs: q̃ de se scͥpsit moyses. utrũ ita scͥpserit. dixi. aut fecib
uł ilłd. ⁊ ñ potiꝰ dix̃ moyses. aut fec̃ moyses. aut uocaũ me dñs. uł

Expanded text:
rore imperitiae dixerit, an de more fallaciae. Sed non usque adeo imperitum putaverim, ut nec legerit, nec audierit, solere scriptores rerum gestarum, cum in suam personam venerint, ita se contexere, tanquam de alio narrent, quod de se narrant. Magis ergo hunc arbitror non ut imperitum, sed ut imperitis nebulam obtendere voluisse, sperantem se plures esse capturum, qui ista non nossent. Et in historia qionis reperiuntur exempla: sed non opus est ut ex alio genere litterarum vel nostros admoneam, vel istum refellam. Ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse eisdem libris. quae de se scripsit Moyses, utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me dominus uel:
Abbreviated transcription (Latin):
hõiũ. qͥbꝰ diuinos honores decͤuãnt. appellati s̃ iuliꝰ. ⁊ augͦtꝰ.
ã septimꝰ septẽber. ⁊ cęt̃i ut dixi usq ad decẽbrẽ nũoꝵ ex or-¬
dine riõibꝰ enũtiant᷑. Porro ianuariꝰ aiatio appellatꝰ ÷. februa-¬
rius a februis saens luꝑcoꝵ. Uultis gͦ. ut ⁊ uosticamini in
m̃se martio martẽ colere. Illo n m̃se bema ur̃m eũ magna
festiuitate celebͣtis. Si aũ uob̃ ĩ m̃se marriolicẽ arbit᷑mini
diuinis scͥpt᷑is satͣnũ ĩ portare conamini. qr eũ diẽ sat᷑ni gẽtes
appellauer̃. Nẽpe iã uidetis. cũ ꝗͣta ĩpietate deliretis. De sacͥsi¬
datio. ⁊ cdi ꝓpitiatio nob sine sãguine nulla. s illaꝵ figaꝵ uitaᷤᷤ¬

Expanded text:
hominum, quibus diuinos honores decreuerunt, appellati sunt iulius et augustus. nam septimus september et ceteri, ut dixi, usque ad decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro ianuarius a Iano appellatus est, februarius a februis, sacris lupercorum. uultis ergo ut et uos dicamini in nse martio Martem colere? illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis. si autem nobis in mense martio licere arbitramini divinis Scripturis Saturnum importare conamini, quia eum diem Saturni Gentes appellaverunt? Nempe jam videtis cum quanta impietate deliretis. CAPUT VI. Ddatio, et Dei propitiatio nobis sine sanguine nulla est. Sed illarum figura
Abbreviated transcription (Latin):
mut̾te sua diũsũ. nicħ hñs nͥ ẽuentũ. Necñ ⁊ pͥores ur̃i uudei
seggati ⁊̃ ip̃i agentibꝰ. sulpt᷑as solas dimiser̃. tẽplau̾.⁊ ĩmola¬¬
ac multo suꝑstitiosiore ꝗͣ gẽtes. De opinioẽ uͦ monarchiȩ. in
nullo ⁊̃ dissentiut̃ aƿaganis. Qͣre c̃stat uos atq uideos. scisma.¬
ta ẽẽ gẽtilitatis. cuiꝰ fidẽ tenẽtes ⁊ ritus modicȩ qͣuis ĩmutatoᷤᷤ.
de sola c̃uentuũ c̃uẽtuũ diuisiõe putatis uos eẽ sectas. Porro aũ
timꝰ. Ita ꝙ oppositi ĩ uicẽmnob̃ ut ÷ uĩtas ⁊ mdacrũ. ut dies ⁊nox.
ut egestas ⁊ copia. ut morbꝰ ⁊ sanitas uos uͦ nec erroris secta estis.
nec uitatis. s susma tm. nec ip̃m uitatis. s erroris¬
VGuetinos R. Oimꝑita pestis. ⁊ uanitas u̾sipellis. ut qͥd tibi
aut sersma paganoꝵ. s hr̃e cũ eiꝰs ꝗͣdã si militudinẽ eo qͦd

Expanded text:
ri Iudaei segregati etiam ipsi a gentibus sculpturas solum dimiserunt: templa uero et inmolaac multo superstitiosius quam gentes. de opinione uero monarchiae in nullo etiam ipsi dissentiunt a paganis . quare constat uos atque Iudaeos schismata esse gentilitatis, cuius fidem tenentes et ritus modice quamuis inmutatos de sola conuentuum diuisione putatis uos esse sectas. porro autem timus, ita quidem obpositi inuicem nobis, ut est ueritas et mendacium, ut dies et nox, ut egestas et copia, ut morbus et sanitas. uos uero nec erroris secta estis nec ueritatis. sed schisma tantum; nec ipsum ueritatis saltem. sondit: O imperita pestis, et vanitas versipellis! utquid tibi aut schisma Paganorum; sed habere cum eis quamdam similitudinem, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
cucidamini. xp̃c uob nicħ ꝓcłit. Circũudamin scct sic̃ ip̃i uo.¬
lebat. sic̃ eis aqͥbusdã dep̾uatis ꝑ suasũ erat. q sine hisleg̃ oꝑib
salui ẽẽ ñ possẽt. Nlã cũ gentesad xͥfidẽ ita uenirẽt. maxime per
pauli apłi p̃dicatioe sic̃ uenire debuer̃. ut nulliꝰeiꝰ mõi obẜuatiũibꝰ
onãrent᷑. qr ⁊ ĩsolitã istã maxime cireũcisiõẽ gͣndes etateᷤ formidã¬
tes detrerent᷑ aftde. ⁊ ñitanati. ut calibꝰ sacͣm̃tis imbuerent᷑. si more

Expanded text:
oderit . Circumcidamini scilicet, sicut ipsi volebant, sicut eis a quibusdam depravatis persuasum erat quod sine his Legis operibus salvi esse non possent . Nam cum Gentes ad Christi fidem ita venirent, maxime per Pauli apostoli praedicationem, sicut venire debuerunt, ut nullis ejusmodi observationibus onerarentur; quia et insolita ista, maxime circumcisionem, grandes aetate reformidantes deterrerentur a fide; et non ita nati, ut talibus sacramentis imbuerentur, si more
Abbreviated transcription (Latin):
isdem neq ĩ sinistrã neq ĩ dext̃a. nec addas qͥquã nec mi-¬
nuas. s ĩ hisdẽ ꝑseuerab̾ ut benedicat te dñs ds̃ tuus. Qua¬
dextrã uidet᷑ lapsus: siue dẽpsit. ut destrueret. ĩsinistm.
U̾ trũq certe: offendit legis auctorẽ. Idcircoq aut aliud ali-¬
quid significat istud: aut falsum est.
nolle credi matħo: & uelle credi manicheo. Simatħs
ñ int̃fuit. cũ xp̃c dixisset. ñ ueni soluere legẽ. Aut
ꝓpħas s adĩplere.¬

Expanded text:
ec addas quidquam eis, nec minuas: sed in iisdem perseverabis, ut benedicat te Deus tuus ? Quadexteram videtur lapsus; sive dempsit ut destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit Legis auctorem: idcircoque aut aliud aliquid significat istud, aut falsum est. nolle credi Matthaeo, et velle credi Manichaeo! Si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset, Non veni solvere Legem aut hetas, sed adimplere
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eũ p̃sens uidit. ⁊ audiũ. hodie de illo nemo uã dic̃. Porro si
qͥ eosdẽ discipłos secuti s̃. ĩ ñ imparẽ auctoritatẽ receptũ:. Huc
accedit. qr ⁊ ip̃e dñs potuit narrare matheo. q añ ꝗͣ eũ uocasset
nere debuit. si ħ dictũ adño aucdierat. qͥcũ dicẽt᷑ p̃sens erat. qͣsi
fieri ñ potuit. ut cũ oĩa q̃ actño audierat scbe ñ posset. ĩt alia

Expanded text:
qui eum praesens uidit et audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset.nere debuit. si hoc dictum a domino audierat. qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter alia
Abbreviated transcription (Latin):
trestriũ : N gͦ ouiciat᷑ moyses soli iliine cũ eosuetat adorari.
s eos laudatꝰ tãꝗͣ catã cȩlestẽ. dm̃ aũ laudat. tãꝗͣ cͤatorẽ celes.¬
tiũ ⁊ t̾restũ. Nec uult offendidm̃. cũ illi ꝑ illo adorant᷑. qͥ
ĩqͥt subgentili positꝰ rege solẽ cogar adorare. cũ restit̃o ma¬
ledictũ ħ metuens iubear crucifigi: ĩ aliud eiꝰ ĩcrã maledi
ctũ.ꝙ adũs eũ depnisit qͥ pendet ĩ ligno. Uos ꝗ nulłꝰ rexgen.¬
tił cog̃ adorare solẽ. qͥ nec ip̃e sol cogeret:. si ĩtra regnaret. qr
nec nc a uob̾ ħ uult fieri. S sic̃ cator ip̃e ĩpios blasphematores
suos usq adiudiciũ sustinet. sic ⁊ ip̃a celestia tolerãt uanos
tale exẽplũ faustũ ꝓposuit. sciens ꝓfecto adgentiles ꝑtine.

Expanded text:
orari. sed eos laudat tamquam creaturam caelestem, deum autem laudat tamquam creatorem caelestium et terrestrium nec uult offendi deum, cum illi pro illo adorantur, quinquit, sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledictum hoc metuens, iubear crucifigi, in aliud eius eum deprompsit, qui pendet in ligno. Vos quidem nullus rex gentilis cogit adorare solem, quod nec ipse sol cogeret, si in terra regnaret, quia nec nunc a vobis hoc vult fieri: sed sicut Creator ipse impios blasphematores suos usque ad judicium sustinet, sic et ipsa coelestia tolerant vanos rege exemplum Faustus proposuit, sciens profecto ad Gentiles pertinere
Abbreviated transcription (Latin):
gistrũ. discipłos tñ suos abhis ꝓhibuisse: q̃ imũda ip̃i putãt.
Ostẽdite uͥ ista adiscipłis ss̃ remou̾it. fallaces ĩꝓbi. uetũtñ dei
uĩdicis ꝓud̾ntia ita cecati. ut ⁊̃ cõmoneatis nos am̃ ꝯuĩ cami¬¬
ss. carnes uescẽdas remoiusse. easq uulgo scłaribꝰ ꝯcessisse. Nẽpe cũ
respondiss: calũniãtibꝰ: qͥ ñ lotis manibꝰ mãducarẽt: ita seqͥt᷑ eugłm.

Expanded text:
gistrum, discipulos tamen suos ab his prohibuisse, quae inmunda ipsi putant. ostendite, ubi ista a discipulis suis remouerit, fallaces, inprobi; uerumtamen dei uindicis prouidentia ita caecati, ut a discipulis suis carnes uescendas remouisse easque uulgo saecularibus concessisse. nempe cum respondisset calumniantibus, quod non lotis ma
Abbreviated transcription (Latin):
⁊duo testam̃ta uetꝰ ac nouũ ñ ꝯcordit̃ distinguentes: tã quã
geminã ungulã ñ habetiꝰ. Qͥs aũ ferat te qͦq adymãti ur̃i
eos nicħ ĩ os utͣns pollueret. qr q̃ de ore ĩ prudent̃ ꝓce¬
dant. ea sola st̃ q̃ polluant hõiẽ. ħ u̾ba tua st̃. tãto ĩp̃u-
cur: discipłos xͥ ñ ea sola polluerẽt: ut eos tãꝗͣ abĩmũdis

Expanded text:
et duo testamenta, uetus et nouum, non concorditer distinguentes tamquam geminam ungulam non habetis. quis autem ferat te quoque Adimanti uestri ueret, quia quae de ore impudenter procedunt, ea sola sunt quae polluant hominem. Haec verba tua sunt, tanto impudecur et discipulos Christi non ea sola polluerunt, ut non eos tanquam ab immundis
Abbreviated transcription (Latin):
nupta s diuiti. ꝯtenta fit bonis mariti sui. humiliũq amatoꝵ
dedignat᷑ opes. sordent ei testam̃ti uẽtis. ⁊ eiꝰ auctoris inunera.
fameq sue custos diligentissima nͥ sponsi sui ñ accip̃litt̾as. Ur̃a
sane eccła usurpet tẽstam̃tũ uetꝰ. q̃ ut lasciua uͥgo ĩmemor pu¬
doris: alieni uiri ⁊̃ muneribꝰ gaudet: ⁊ litt̃is. Amator deniq ille
ur̃ & puderis corrupror. hebreoꝵ ds̃. dypticio lapideo suo aux
uob̾ ꝑmittit. ⁊ argentũ. uentris satitatẽ.⁊ t̃rã chananeoꝵ. Hi
uos delectauer tã sordidi qͣstꝰ. ut libeat peccare pꝰt xp̃m. ut fiti
ĩgrati. tã ĩm̃sis dotib eiꝰ. Huos illiciunt: ut ĩ hebreoꝵ deꝑeatiᷤᷤ
to cõmitite. nouũ uinũ uet̾nosis utribꝰ credite. duobꝰ maritis
nulli placit̾i ẜuite. xp̃ianã deniq fidẽ yppocentauꝵ facite:
nee equũ ꝑfectũ nec hõie. nob̾ soli xp̃o siure ꝑmittite. eiꝰ tm ĩmor

Expanded text:
nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereanto committite, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli
Abbreviated transcription (Latin):
ħ sp̃ualit̃ ĩ sinuabat repugnauer̃: Tu apło respõde si potes: qui
uocatiõe ip̃iꝰ dĩ. umbrã futuri. ẽẽ testat᷑.S si illi restiter xͦ ñ ĩ telli
Nã eo ip̃o loco uͥ p̃cipue destructor sabb̃i putatur iħc: cũ discipłi eiꝰ
ꝑsegetẽ tͣnseuntes.: esuriẽtes: uellerẽ spicas ⁊ed̾ent. ĩnocẽteseo¬
ꝯdenassetis ĩ nocẽtes. Mag̃ n esuriẽtũ misereri debuer: qr ħilli
coacti fame fecerãt. Auob aũ qͥsqͥs uulserit spicas. ñ extͣditiõe

Expanded text:
 spiritaliter insinuabat. repugnauerarit ? tu apostolo responde, si potes, qui uacationem ipsius diei umbram futuri esse testatur. Nam eo ipso loco, ubi praecipue destructor sabbati putatur Jesus, cum discipuli ejus per segetem transeuntes et esurientes vellerent spicas et ederent, innocecondemnassetis innocentes . Magis enim esurientium misereri debuerunt, quia hoc illi coacti fame fecerunt. A vobis autem quisquis vulserit spicas, non ex traditio
Abbreviated transcription (Latin):
qr ħ eũ dixisse ĩ engłio legit᷑. cui te ad eͤdendũ ꝓfessio tua
fec̃ obnoxiu. Cũ uideo uo ł gẽtili simͥ necee̾ fu̾it disputare:
iã supͣ ostñdi. qͥbꝰ modis ꝓ meis paruuł uiribꝰ meag̾e oport̃e
do elegisti: uͥ ds̃ loqt admoysen dic̃o. Suscitabo ilł ꝓpħã de
fr̃ibꝰ ip̃oꝵ similẽ tͥ: nemetua lauta ⁊ lepida antitheta qͥb¬
litteũ smor qͣsi colorare ac pĩge uoliusti. ullomͦ abhac fidĩ

Expanded text:
io legitur, cui te ad credendum professio tua fecit obnoxium. cum Iudaeo uero uel gentili si mihi necesse fuerit disputare, iam supra ostendi, quibus modis pro meis paruulis uiribus me agere oportere dum elegisti, ubi deus loquitur ad Moysen dicens: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tluteum sermonem quasi colorare ac pingere voluisti, ullo modo ab hac fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tatio tua potiꝰ nulla erit. Et ħ ꝗ q̃ cõmemorasti: quãuis
au subdidisti: aut alia dabitis. aut nulla eỹt. priꝰ d̾mõ¬
strare debuisti alia nos dare ñ posse. ut securꝰ ĩferres. nul¬
la eẽ. Nc̃ uͦ tãꝗͣ libellꝰ tuus tã surdos auditores ł cecos
se cogitãtẽ dictorẽ: ⁊aliũ ñ cogitãtẽ otͣdictorẽ. U acum̃
tuũ: Anĩmala causa ñ posse alit̃: S mala causa te
uane loqͥ coegit. malã ũ hr̃e causã nemote coegit. Qu si
n alia dabimꝰ: Certe utiq ñ er̃t nulla: qr eit aliqͣ. & si¬
qrt aliq: potuit x assiu̾areꝙ÷. Ita si x̾ ħ asseuare potuit:
capłm illũ eugłicũ falsũ ẽẽ non ꝯstat. Redi g̃ ad ꝓpositiõe
tuã qͣ dixisti. aut alia dabitis: aut nulla est. uidẽ ñ teos¬
tendisse nulla nos alia dat᷑os. uide ⁊̃ nos ꝗͣ młta alia iam

Expanded text:
tatio tua potius nulla erit. Et haec quidem quae commemorasti, quamvis hristo. Quod autem subdidisti, Aut alia dabitis, aut nulla erunt; prius demonstrare debuisti, alia nos dare non posse, ut securus inferres nulla esse. Nunc vero tanquam libellus tuus surdos auditores vel caecos se cogitantem dictorem et alium non cogitantem contradictorem! ubi est acumen tuum? an in mala causa non posses aliter? sed mala causa te uana loqui coegit; malam uero habere causam nemo te cogit. quid enim ? si alia dabimus ? certe utique non erunt nulla, quia erunt aliqua. s hoc adseuerare potuit, capitulum illud euangelicum falsum esse non constat. redi ergo ad propositionem tuam, qua dixisti: aut alia dabitis, aut nulla erunt, et uide non te ostendisse nulla nos alia daturos. uide etiam nos quam multa alia iam
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dixisti. qͥ te adc̾dendũ euglio ꝓfessio tua fec̃ obnoriũ. Iuds̃
ip̃e ꝓcedat ĩmediũ. qͥceruicẽ a iugo xͥ male libã tollit.⁊ iõs ad¬
ligiuoluit. Hei eͤdo facillimȩ occurret successor ille moysi. qͥpp
se ridebit q̃rẽtẽ dqͦ dictũ sit. scitabo iłł ꝓpħã similẽ tͥ cũ legã: qͥs
ĩeod mune pͥp illiꝰ regẽdi atq ducẽdi moysi dfũcto successerit.¬

Expanded text:
essio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium, qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi adligi voluit. Hic ei, credo, facillime occurret successor ille Moysi, qui pse ridebit quaerentem de quo dictum sit, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; cum legam quis in eodem munere populi illius rege
Abbreviated transcription (Latin):
las ibi dxͦ ꝓpħias ĩ ueñ. Cui cito respõdeo: qr ñ ĩtelligit. Q si c̾ñ
ĩtelligat. ꝗs ꝗͣ q̃sierit: respõdebo. qr ĩimicꝰ qͥ adu̾so aĩo legit : qr
ñiõ scrutat᷑. ut sciat: s ꝙ nescit scire se putat: ħ p̃sũptio. tu¬
mid  arrogãtie ocłm cordis ł claudit ut oĩno ñ uideat: ł dis¬
torq̃t ut ꝑu̾se uideat: ⁊ aliud ꝓalio ꝓbet: aut ĩꝓbet. Tu me

Expanded text:
sto prophetias invenit. Cui cito respondeo, quia non intelligit: et si cur non intelligat quisquam quaesierit; respondebo, quia inimico, quia adverso animo legit; quia non ideo scrutatur ut sciat, sed quod nescit, scire se putat. Haec praesumptio tumidae arrogantiae oculum cordis vel claudit, ut omnino non videat; vel distorquet, ut perverse videat, et aliud pro alio probet aut improbet. Tu me,
Abbreviated transcription (Latin):
lapidis ĩ sensualitatẽ sig̾ficatũ : cor nĩtelligens ⁊ ꝑcarius sen¬
cai̾nes aũ stolidiore. ⁊ obtusiore. Uñ ñ aueritate.s asua uani
gͦ illa testam̃ti archa mũdiꝰ tegebat lapideas tabulas: ꝗ capͥna
cõm̃des. Nã ũillo dypticio lapideo iã ñ corde lapideo ĩtellenis. ꝗ
duro illi ppło ꝯgruebat: ⁊ ĩeo tũ agnoscis petrã ipm sponsũ tilũ:
illũ ꝗ petrus loqͥt̾ lapidẽ uiuũ abhõibꝰ repbatũ. adõ aũ electũ¬

Expanded text:
s insensualitatem significatum est cor non intellegens et per carnis sencarnes autem stolidiore et obtunsiore. unde non a ueritate, sed a sua uanitergo illa testamenti arca mundius tegebat lapideas tabulas quam capricommendes; nam in illo diptychio lapideo, iam tu non corde lapideo intellegis, quid duro illi populo congruebat? et in eo tamen agnoscis petram, ipsum sponsum tuum, illum, quem Petrus loquitur: lapidem uiuum ab hominibus reprobatum. a deo autem electu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣd carnali gn̾atiõe portamꝰ : ꝓp̃t h dĩc apłs: exuens se carnẽ. pͥnci¬
patꝰ: potestates exẽplaũ. fiducialit̃ tũphas eos ĩ semetip̃o. Qđ it
dic̃ exiusse carnẽ. eoloco carnẽ mortalitatẽ carnis ĩtelligimꝰ: ẜ¬
resurrectiõrs ĩmortalitate ñ erit: ꝑꝑea scͥptũ ẽ. caro: sangͥs regnũ
futã resurrectiõe. q̃ ĩ ip̃o dño iã p̃cessit. dissimulãtes ea q̃ secũt᷑. ĩ qͥb

Expanded text:
principatus et potestates exemplavit fiducialiter triumphans eos in semetipso. Quod enim dicit exuisse carnem, eo loco carnem mortalitatem carnis intelligimuresurrectionis immortalitate non erit. Propterea scriptum est, Caro et sanguis regnum futuram resurrectionem, quae in ipso deo iam praecessit, dissimulantes ea, quae sequuntur; in