comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tunc peccatum incipit nasci
Siaũ &iam exdeliberatione con¬
sentit. tunc peccatũ cognoscit᷑
ꝑfici Insuggestione igitus
peccati simens est. indelectatio¬
ne fit nutrimentum. in consen¬
su ꝑfectio. Etsacpe contingit
uthoc quod malignus sp̃s semi¬
nat incogitatione. caro inde¬
lectationẽ trahat. nec tamen
anima eidem delectatione con¬
sentiat. Ettum carodelectari¬
sine animonequeat. ipse tamen
animus carnis uoluptatib reluc¬
tans in delectatione carnali
aliquomodo ligatur inuitus
utei exratione contradicat
ne consentiat. &tamen delecta¬
tione ligatus sit . sed ligatum
se uehementer ingemeͥscat
Vnde &ille cęlestis exercitus
p̃cipuus miles gemebat dicens.
Video aliam legem in membris
meis repugnantem legi mentis
meae. & captiuũ me ducentem
in lege peccati quȩ ẽ in membris
meis. Siau captiuus erat. mini¬
me pugnabat. Sed &pugnabat
qua propter & captiuus erat
cuilex quae in membsis ẽ repug¬
nabat. Siãu pugnabat. capti¬

Expanded text:
tunc peccatum incipit nasci: tunc peccatum incipit nasci: si autem etiam ex deliberatione consentit, tunc peccatum cognoscitur perfici. In suggestione igitur peccati initium est, in delectatione fit nutrimentum, in consensu perfectio. Et saepe contingit ut hoc quod malignus spiritus seminat in cogitatione, caro in delectationem trahat: nec tamen anima eidem delectationi consentiat. Etsine animo nequeat, ipse tamen animus carnis voluptatibus reluctans, in delectatione carnali aliquo modo ligatur invitus, ut ei ex ratione contradicat; ne consentiat, et tamen delectatione ligatus sit, sed ligatum se vehementer ingemiscat. Unde et ille coelitus exercitatus praecipuus miles gemebat, dicens: Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis . Si autem captivus erat, minime pugnabat; sed et pugnabat: quapropter et captivus erat, cui lex quae membris est, repugnabat. Si autem pugnabat, capti
Abbreviated transcription (Latin):
lus corporis meminit in inglu¬
uiem cecidisse. Sinuero extur¬
pi cogitatione uigilantis orit᷑
in lusiodormientis. patet animo
suus itatus. Uidit enim aqua
radice inquinatio illa processe¬
rit. quia quod cogitauit sciens
hoc ꝑtulit nesciens Sed pensan¬
dumẽ ipsa cogitatio utrum sug¬
gestione. andelectatione uel
quod mauis ẽ peccati consensu
acciderit. Trib enim modis
impletur omne peccatum. Uide¬
licet suggestione. Delectatio¬
ne. consensu Suggestio quip¬
pefit ꝑdiabolum. delectatio
ꝑcarnem. consensus ꝑ spm
Quia & primam culpã serpens
sugges sit. Eua uelut carode¬
lectata est. Ad amuero. uelut
sp̃s consensit. Etnecessaria ẽ
magna discretio ut inter sugge¬
stionem atq delectationem:
inter delectationẽ & consensũ
iudex sui animus prȩsideat
Cumenim malignus sp̃s peccatũ
suggerit inmente. sinulla pec¬
cati delectatio sequatur. pecca¬
tum omni modo ꝑp&ratum nonẽ
cum uero delectari caro coeperit

Expanded text:
liis corporis, meminit in ingluliis corporis, meminit in ingluviem cecidisse. Sin vero ex turpi cogitatione vigilantis oritur inlusio dormientis, patet animo reatus suus: videt enim a qua radice inquinatio illa processerit, quia quod cogitavit sciens, hoc pertulit nesciens. Sed pensandum est, ipsa cogitatio utrum suggestione, an delectatione, vel, quod majus est, peccati consensu acciderit. Tribus enim modis impletur omne peccatum; videlicet suggestione, delectatione, consensu. Suggestio quippe fit per diabolum, delectatio per carnem, consensus per spiritum: quia et primam culpam serpens suggessit, Eva velut caro delectata est, Adam vero velut spiritus consensit: et necessaria est magna discretio, ut inter suggestionem atque delectationem, inter delectationem et consensum, judex sui animus praesideat. Cum enim malignus spiritus peccatum suggerit in mente, si nulla peccati delectatio sequatur, peccatum omnimodo perpetratum non est; cum vero delectari caro coeperit,
Abbreviated transcription (Latin):
dem cum exnaturae suꝑfluitate
uel infirmitate euenerit. omni¬
modo haec in lusio nonẽ timen¬
quam fecisse. Cumuero ultra
modũ appetitu gulȩ in sumen¬
dis alimentis rapitur. atq id¬
circo humorum recepta cula
grauantur. habet exinde ani¬
mus aliquem reatum. Nontam̃
usq ad prohibitionem ꝑcipiendi
scĩ mysterii uel missarum solem¬
nia caelebrandi. cum fortas se
aut festus dies exigit. aut ex¬
hiberi mysterium proeo quod
sacerdos alius in loco de est ipsa
necessitas compellit: Nam si
pula facta aꝑceptione sacrimr̃¬
sterii prohibere non debet.
sed abimmolatione sacrimr̃ste¬
ru abstinere ut arbitror humi¬
liter debet. sitamen dormien¬
non concusserit Nam sunt quib
itaplerumq in lusio nascitur ut
eorum animus &iam in somno cor¬
poris positus turpis imaginati¬
onib nonfedetur. Quare unũ
ibi ostenditur ipsa mensrea non
tamen uel suoiudicio libera. Cũ
se &sidormienti corpore nihil
meminit uidisse. tamen inuigi¬

Expanded text:
dem cum ex naturae superfluitate dem cum ex naturae superfluitate vel infirmitate evenerit, omnimodo haec inlusio non est timenquam fecisse. Cum vero ultra modum appetitus gulae in sumendis alimentis rapitur, atque idcirco humorum receptacula gravantur, habet exinde animus aliquem reatum, non tamen usque ad prohibitionem percipiendi sancti mysterii, vel missarum sollemnia celebrandi: cum fortasse aut festus dies exigit, aut exhiberi mysterium, pro eo quod sacerdos alius in loco deest, ipsa necessitas compellit. Nam si pula facta, a perceptione sacri mysterii prohibere non debet; sed ab immolatione sacri mysterii abstinere, ut arbitror, humiliter debet: si tamen dormiennon concusserit. Nam sunt quibus ita plerumque inlusio nascitur, ut eorum animus, etiam in somno corporis positus, turpibus imaginationibus non foedetur. Qua in re unum ibi ostenditur, ipsa mens rea, non tamen vel suo judicio libera, cum se, etsi dormienti corpore, nihil meminit vidisse, tamen in vigi
Abbreviated transcription (Latin):
rit intrare
NTERROGATIO AUGUSTINI
Si post in lusionem quȩ ꝑ somniũ
solet accddere uel corpus dñĩ
quis libet accipere ualeat. uel si
sacerdos sit sacra mysteria caele¬
brare
ES PONDIT GREGORIUS
Hunc quidem testamentum
uet eris legis. sicut insuperiorica¬
pitulo iamdiximus pollutum di¬
cit: & nisi lotũ aqua ei usq ad
uesperũ intrare ecclesiã non con¬
cedit: Quod tamen aliter popu¬
lus spiritalis intellegens. sub eo¬
dem intellectu accipiet quop̃fati
sumus. quia quasi ꝑsomniũ inilu¬
ditur: qui temptatus in munditia
ueris inaginib incogitatione
inquinatur. Sed lauandus est
aqua ut culpas cogitationis la¬
crimis abluat. & nisi prius ignis
temptationis recesserit. reum se
quasiusq aduesperũ cognoscat
Sed est in eadem in lusione ualde
necessaria discretio. quae subti¬
liter pensari debeat. exquare
accidat menti dormientis
Aliquando enim excrapula: ali¬
quando exnaturae suꝑfluitate
uel infirmitate. aliquando ex
cogitatione contingit. Et qui¬

Expanded text:
rit intrare. IX. Interrogatio Augustini. Si post inlusionem quae per somnium solet accidere, vel corpus Domini quilibet accipere valeat; vel, si sacerdos sit, sacra mysteria celebrare? Respondit Gregorius. Hunc quidem Testamentum veteris legis , sicut in superiori capitulo jam diximus, pollutum dicit, et nisi lotum aqua, usque ad vesperam intrare ecclesiam non concedit. Quod tamen aliter populus spiritalis intellegens, sub eodem intellectu accipiet quo praefati sumus: quia quasi per somnium inluditur qui tentatur immunditia, veris imaginibus in cogitatione inquinatur; sed lavandus est aqua, ut culpas cogitationis lacrymis abluat: et nisi prius ignis tentationis recesserit, reum se quasi usque ad vesperum cognoscat. Sed est in eadem inlusione valde necessaria discretio, quae subtiliter pensari debeat, ex qua re accidat menti dormientis: aliquando enim ex crapula, aliquando ex naturae superfluitate et infirmitate, aliquando ex cogitatione contingit ita. Et qui
Abbreviated transcription (Latin):
mitate saluaretus . &iam romã uenire :
ibiq ad loca scã uitã finire disponer&:
Vuil fridũq epm. ducẽ sibi itineris fieri.
promissa ñ parua pecuniarum donatio¬
ue rogar&: qui de functus die xu Rałr
git concilium episcoporũ. unacũ eis qͥ
canonica patrũ statuta & diligerent¬
& nossent: magistris ełae plurib Qui¬
b parit̃ congregatis. diligent̃ ea quȩ
unitati pacis eclesiasticae congruerent.
eo quo pontificẽ decebat animo coepit
obseruanda docere: cuius si nodicae
actionis huius modi textus ẽ

Expanded text:
alvaretur, etiam Romam venire, ibique ad loca sancta vitam finire disponeret, Uilfridumque episcopum ducem sibi itineris fieri, promissa non parva pecuniarum donatione, rogaret. Qui defunctus die decima qit  Al., coegit concilium episcoporum, una cum eis qui canonica Patrum statuta et diligerent et nossent, magistris Ecclesiae pluribus. Quibus pariter congregatis, diligenter ea quae unitati pacis ecclesiasticae congruerent, eo quo pontificem decebat animo, coepit observanda docere. Cujus synodicae actionis hujusmodi textus est
Abbreviated transcription (Latin):
disreliquiis in montib cõprehensi
confecti procedentes manus hostibus
dabant : proaccipiendis alimentorũ
subsidus. aeternum seruitiũ subituri:
sitam̃ non continuo trucidareNur Alii
transmarinas regiones dolentes pete¬
bant. Ali ꝑstantes in patria trepidi:
pauperemuitam inmontib siluis uel
rupib arduis. suspecta semꝑmente
agebaNT

Expanded text:
dis reliquiis, in montibus comprehensi dis reliquiis, in montibus comprehensi confecti procedentes manus hostibus dabant, pro accipiendis alimentorum subsidiis aeternum subituri servitium, si tamen non continuo trucidarentur: alii transmarinas regiones dolentes petebant: alii perstantes in patria trepidi pauperem vitam in montibus, silvis, vel rupibus arduis suspecta semper mente agebant
Abbreviated transcription (Latin):
puleran in socios armaũtere incipiunt
& primũ quidẽ annonassibi eos affluenti¬
us ministrare coguñ. Quȩrentesq occasi¬
onẽ diuostii ꝓtestunt᷑ nis ꝓfusior sibiali
Siquidem ut breuiterdicam. accensus ma¬
nibus paganorum ignis. iustas desce¬
lerib populidĩ ultiones ex p&ut: Non
illius impar qui quondamachaldeis
succensus. hiero solimorũ moenia. Immo
aedificia cuncta consumpsit. Sic enĩ
& hic agente impiouictore. Immodis¬
ponente iusto iudieice. proximas quas¬
q ciuitates a grosq depopulans ab o¬
rientalimare usq ad occidentale
nullo ꝓhibente suum continuauit in¬
cendium. Totamq prope insulaͤ pe¬
reuntis suꝑficiem obtex̃: ruebant¬
aedificia publica simul & priuata
passimsacerdotes inter altaria truci¬
dabantur. Praesules cumpopulis
sinerespectu honoris ferro pariter
& flammis absumebantur. Necerat
qui crudelit̃ int̃emptos sepulturae
trader&. Itaq non nulli demiseran¬

Expanded text:
pulerant, in socios arma vertere incipiunt. pulerant, in socios arma vertere incipiunt. Et primum quidem annonas sibi eos affluentius ministrare cogunt, quaerentesque occasionem divortii, protestantur, nisi profusior sibi alisiquidem, ut breviter dicam, accensus manibus paganorum ignis, justas de sceleribus populi, Dei ultiones expetiit, non illius inpar qui quondam a Chaldaeis succensus Hierosolymorum moenia, immo  Al., imo et aedificia cuncta consumpsit. Sic enim et hic agente impio victore, immo disponente justo Judice, proximas quasque civitates agrosque depopulans, ab Orientali mari usque ad Occidentale, nullo cendium, totamque prope insulae pereuntis suaedificia publica simul et privata, passim sacerdotes inter altaria trucidabantur, praesules cum populis, sine ullo respectu honoris ferro pariter et flammis absumebantur, nec erat qui crudeliter interemptos sepulturae traderet. Itaque nonnulli de miseran
Abbreviated transcription (Latin):
& ea qua eusq hodie inꝓuintia occi¬
dentalium saxonum. Iutarum natio
nominatur. posita contraipsã insulã
uectam desaxonib Idẽ ea regione
quaenunc antiquorũ saxonũ cognomi¬
natur. uenere orientales saxones. me¬
ridiani saxones. occidui saxones Por¬
diterranei angli. merci. totanordan¬
himbrorũ ꝓgenies idẽ illa gentium
quae adboream humbrifluminis in¬
habitaNTt. C&eriq anglorum populi sun
osti Duces fuisse ꝑhibent᷑ eorũ primi
postea occisus inbello abrittonib acte¬
nus in orientalib: cantiae pastib: mo¬
num̃ tum hab& suo nomine insigne.
EranT autem filii uictgisli. cuius pat̃
regium genus originem duxit. Non
mora ergo confluentib cestatim in in¬
sulum gentium memoratarũ cat̃uis.
grandescere populus coepit aduena¬
rum. Itaut ipsis quoq qui eos aduo¬
cauerant. Indigenis essent terrori::
Tomsubito inito ad tempus foedere
cumpictis quolongius iam bellando pe¬

Expanded text:
et ea quae usque hodie in provincia Occiet ea quae usque hodie in provincia Occidentalium Saxonum Jutarum natio nominatur, posita contra ipsam insulam Vectam. De Saxonibus, id est, ea regione quae nunc antiquorum Saxonum cognominatur, venere Orientales Saxones, Meridiani Saxones, Occidui Saxones. Porditerranei Angli, Merci, tota Nordanhymbrorum progenies, id est, illarum gentium quae ad Boream Humbri fluminis inhabitant caeterique Anglorum populi sunt orti. Duces fuisse perhibentur eorum primi postea occisus in bello a Brittonibus, hactenus in Orientalibus Cantiae partibus monumentum habet suo nomine insigne. Erant autem filii Victgilsi, cujus paterregium genus originem duxit. Non mora, ergo confluentibus certatim in insulam gentium memoratarum catervis, grandescere populus coepit advenarum, ita ut ipsis quoque qui eos advocaverant indigenis essent terrori. Tum subito inito ad tempus foedere cum Pictis quos longius jam bellando pe
Abbreviated transcription (Latin):
ab augusto regnum adeptꝰ. viiannis
tenuit. Tunc anglorũ siue saxonũ
gens inuitata a rege p̃fato brittani¬
amtrib: longis nauib: aduehitur
& inorientali paste insulae iuben¬
te eodem rege. locum manendi qua¬
si propatria pugnatura. reautẽ
uera hanc expugnatura suscepit
nito ergo cestamine cum hostib qui
ab aquilone adaciem uenerant uic¬
toriam sumpsere saxones: Quodubi
dominuntiatũ ẽ. simul & insulae ferti
litas acsegnitia brittonũ. mititur
confestim illo classis prolixior arma¬
torum ferensmanum fostiorẽ. quae
p̃missae adiuncta cohosti. inuincibi¬
lem fec exercitum: susceper̃ ergo
qui aduenerant donantib brittonis
locum habitationis int̃ eos. ea condi¬
tione ut hi ꝓpatriae pace & salute
contra aduersarios militareNT. Illi
militantib debita stipendia confer¬
reÑ: Aduenerant autem detribus
germaniae populis fostiorib id est
saxonib anglis. iutis. De uitarum
origine sunt cantuarii & uictuarii.
Noc ẽ eagens quȩ uectam ten& insulũ.

Expanded text:
ab Augusto regnum adeptus, septem annis tenuit. Tunc Anglorum sive Saxonum gens, invitata a rege praefato, in Brittaniam tribus longis navibus advehitur, et in Orientali parte insulae jubente eodem rege locum manendi, quasi pro patria pugnatura, re autem vera hanc expugnatura, suscipit. Inito ergo certamine cum hostibus qui ab Aquilone ad aciem venerant, victoriam sumpsere Saxones. Quod ubi domi nuntiatum est, simul litas ac segnities Britonum, mittitur confestim illo classis prolixior armatorum ferens manum fortiorem: quae praemissae adjuncta cohorti invincibilem fecit exercitum. Susceperunt ergo qui advenerant donantibus Britonibus locum habitationis inter eos, ea tamen conditione, ut hi pro patriae pace et salute contra adversarios militarent, illi militantibus debita stipendia conferrent. Advenerunt autem de tribus Germaniae populis fortioribus, id est Saxonibus, Anglis, Jutis. De Jutarum origine sunt Cantuarii, et Victuarii: hoc est, ea gens quae Vectam tenet insulam,
Abbreviated transcription (Latin):
tonum cedualda. impia manu sed
dem proxima aestate. osricum dũ
riae obsediss&. erumpens subito
cum suis omnib inparatũ cũ toto
exercitu deleuit. De inde cũ anno
integro prouintias nord an ymbro¬
rum. Non utrex uictor posside¬
r&. sed quasityrannus saeuiens
disꝑder&. actraica caede delace¬
rar&. Tandem eanfridũ in c̃sul
postulandȩ pacis gratia uenientem.
simili sorte damnauit. Infaustus
ille annus & omnib: bonis exosus
usq: hodie ꝑman&. tã propt̃ a pos¬
tasiam regũ anglorum qua se fi¬
dei sacramentis exuerant quã prop
it regum tempora computantib
utablata demedio regũ ꝑfidorũ
memoria. idem annis sequentis re¬
gis id est osuualdiuiri dõ dilecti
regno adsignar&ur. Qui post
occisionẽ fratris eanfridi. suꝑ ue¬
niente cũ paruo exercitu. sed fide
xp̃i munito infandus bro tonũ
dux cum inmensis illis copus quib
nil resistere posse iactabat inter¬
emptus ẽ. In loco qui lingua anglo¬

Expanded text:
ttonum Ceadualla impia manu, sedttonum Ceadualla impia manu, seddem proxima aestate Osricum, dum rie obsedisset, erumpens subito cum suis omnibus imparatum cum suo exercitu delevit. Dein cum anno integro provincias Nordanhymbrorum non ut rex victor possideret sed quasi tyrannus saeviens disperderet, ac tragica caede dilaceraret, tandem Eanfridum inconsultpostulandae pacis gratia venientem simili sorte damnavit. Infaustus ille annus et omnibus bonis exosus usque hodie permanet, tam propter apostasiam regum Anglorum qua se fidei sacramentis exuerant, quam propit regum tempora computantibus, ut ablata de medio regum perfidorum memoria, idem annus sequentis regis, id est, Osualdi, viri Deo dilecti, regno adsignaretur: quo, post occisionem fratris Eanfridi, superveniente cum parvo exercitu, sed fide Christi munito, infandus Brittonum dux cum immensis illis copiis quibus nihil resistere posse jactabat, interemptus est; in loco qui lingua Anglo
Abbreviated transcription (Latin):
TINTERFECTO IN PUONA EDUINO
suscipit ꝓ illo regnũ deirorũ
dequa ꝓuintia illegeneris pro¬
sapiam & primordia regni habue¬
rat. filius patrui eius ael frici uocabu¬
lo osric qui ad prȩdicationẽ paulini
fidei erat sacramentis imbutus.
Porro regnũ ꝑniciorum nã in has du¬
as ꝓuintias gens nordan ymbrorũ
antͥquitus diuisa erat: Suscipiens
filius aedil fridi quideilla ꝓuintia
generis & regni originẽ duxerat
nomine eanfrid
Siquidẽ tem̃p
toto quo regnauit eduin. filii prȩfa¬
ti regis edil fridi qui ante eũ regna¬
uerat cũ magna nobilium iuuentu¬
te. apud scottos siue pictos exulaban
Ibiq ad doctrinã scottorũ catezizati
& baptis matis gratia sunt recreati:
Quiut mortuo rege inimico. patriã
sunt redire permissi. Accepit pri¬
mus eorum quẽ diximus eanfrid.
regnum bniciorum. quiuterq: rex
ut terreni regni infulas sortitus ẽ.
sacram̃ta regni caelestis quib ini¬
b polluendũ. perdendumq: resti¬
tuit Nec mora utrũq rexbr&¬

Expanded text:
interfecto in pugna Aeduino, suscepit pro illo regnum Derorum, de qua provincia ille generis prosapiam et primordia regni habuerat, filius patrui ejus Aelfrici, vocabulo Osric, qui ad praedicationem Paulini, fidei erat sacramentis imbutus DCXXXIII. Porro regnum Berniciorum, nam in has duas provincias gens Nordanhymbrorum antiquitus divisa erat, suscepit filius Aedilfridi qui de illa provincia generis et regni originem duxerat, nomine Eanfrid. Siquidem tempore toto quo regnavit Aeduini, filii praefati regis Aedilfridi qui ante illum regnaverat, cum magna nobilium juventute apud Scottos sive Pictos exulabant, ibique ad doctrinam Scottorum catechizati et baptismatis sunt gratia recreati. Qui ut mortuo rege inimico, patriam sunt redire permissi, accepit primus eorum, quem diximus, Eanfrid regnum Berniciorum. Qui uterque rex ut terreni regni insulas sortitus est, sacramenta regni caelestis quibus inibus polluendum perdendumque restituit. Nec mora, utrumque rex Bri
Abbreviated transcription (Latin):
rerum uel ecclesiȩ: uel ep̃r uel reli¬
quorum ordinum furto auferr&:
Uolens scilic& tuitionem eis. quos
& quorum doctrinam susceperat
to oisc. a quo reges cantuariorũ
solent. oiscingas cognominare
Cuius pater hengist. qui cum filio
suo oisc. inuitatus auurti gerno.¬
brittãniam primus intrauit: ut
supra retulimus. Atuero post
mortem edilberetti cum filius eius
ead bald regni gubernacula susce¬
piss&. magno tenellis ibi adhuc
eccłȩ crementis detrimento fuit
Siquidem non solum fidem xp̃i
recipere noluerat. sed & forni¬
catione pollutus est taliqualem
net intergentes auditam aposto¬
lus testatur. itautuxorẽ patris
haber&
Quo utroq scelere
occasionem dedit. ad priorem
uomitũ reuertendi. his qui subim¬
perio sui parentis. uel fauore
uel timore regio fidei & castimo¬
niae iura susceperunt. Nesuꝑ

Expanded text:
rerum vel Ecclesiae, vel episcopi, vel relirerum vel Ecclesiae, vel episcopi, vel reliquorum ordinum furto auferret: volens scilicet tuitionem eis, quos et quorum doctrinam susceperat,to Oisc, a quo reges Cantuariorum solent Oiscingas cognominare. Cujus pater Hengist, qui cum filio suo Oisc invitatus a VurtigernoBrittaniam primus intravit, ut supra retulimus. At vero post mortem Aedilbercti, cum filius ejus Eadbald regni gubernacula suscepisset, magno tenellis ibi adhuc Ecclesiae crementis detrimento fuit. Siquidem non solum fidem Christi recipere noluerat, sed et fornicatione pollutus est tali, qualem nec inter gentes auditam Apostolus testatur, ita ut uxorem patris haberet. Quo utroque scelere occasionem dedit ad priorem vomitum revertendi, his qui sub imperio sui parentis, vel favore vel timore regio, fidei et castimoniae jura susceperant. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
hiberniam & brittaniam sitȩ sunt.
anglorum subiecit imperio. Sex¬
tus osu ald. & ipse nordan humbro¬
rum rex xp̃i anissimus. hisdem finib
regnum tenuit. Septimus
regnum tenuit
Septimus
osuiu fr̃ eius. aequalib pene ter¬
minis regnum. Non nullo tempr
cohertens: pictorum quoq atq
scottorum gentes. quȩ septen triona¬
les brittaniae fines tenent. maxi¬
ma ex parte ꝑdomuit . ac tributari
as fecit. Sed hȩc postmodum.
De functus uero est rex aedilbe¬
post xx. & unum annos acceptȩ
fidei. atq inporticu scĩ martini.
intro ecclesiam beatorum aposto¬
lorum petri & pauli sepultus ubi
& berecta regina condita est
Qui in terc& era bona que genti suae
consulendo conferebat. &iam de¬
creta illi iudiciorum iuxta exem¬
pla romanorum: cum consilio sapi¬
entium constituit. Qua
scripta anglorum sermone actenus
habentur & obseruantur ab ea.
Inquib primitus posuit. qualiter
id emendare deber&: qui aliqui d

Expanded text:
Hiberniam et Britanniam sitae sunt, Hiberniam et Britanniam sitae sunt, Anglorum subjecit imperio: sextus Osuald et ipse Nordanhymbrorum rex Christianissimus, hisdem finibus regnum tenuit; septimusregnum tenuit; septimus Oswius frater ejus aequalibus pene terminis regnum non nullo tempore coercens. Pictorum quoque atque Scotorum gentes, quae septentrionales Britaniae fines tenent, maxima ex parte perdomuit, ac tribuas fecit. Sed haec postmodum. Defunctus vero est rex Aedilbeum annos acceptae fidei, atque in porticu sancti Martini, intra ecclesiam beatorum apostolorum Petri et Pauli sepultus, ubi et Berctae condita est. Qui inter caetera bona, quae genti suae consulendo conferebat, etiam decreta illi judiciorum, juxta exempla Romanorum, cum consilio sapientium constituit; quae conscripta Anglorum sermone hactenus habentur et observantur ab ea: in quibus primitus posuit, qualiter id emendare deberet, qui aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
sociis ad predicationem gentis anglo¬
rum missus eft. ȩdilbereit rex
cantuariorum postregnum tem
osissime tenuerat: A&erna caelestis
regni gaudia subiit. Quiteri¬
Quiterti¬
us quidem in regib gentis anglorum :
cunctis australib eorum ꝓuinciis.
quȩ lumbre fluuio & contiguis ter¬
minis sequestrantur ab orientalib
imperauit. sed primus omnium
caeli regna conscendit: Nam
primus imperium huius modi aelle
rex australium saxonum. sec un¬
dus celinrex occidentalium saxo¬
num. qui lingua ipsorũ ceaulin uo¬
cabatur. tertius ut diximus
aedil berect rex cantuariorum.
Quartus redu ald rex orientaliũ
anglorum: qui & iam uiuente edil¬
berecto. eidem suȩ genti ducatum
prȩbebat optinuit. Quintus
eduin.rex nordan humbrorum
gentis. id est eius quȩ adborealem
humbrȩ fluminis plagaminhabitat.
maiore potentia cunctis quȩ britta
niam incolunt: anglorum pariter
& brittonum populi sprȩfuit. prȩter
cantuarios tantum .: Nec non & me¬
uanias brittonum insulas. quȩ int̃

Expanded text:
sociis ad praedicandum genti Anglorum missus est, Aedilberct rex Cantuariorum, post regnum temposissime tenuerat, aeterna caelestis regni gaudia subiit: qui tertius quidem in regibus gentis Anglorum, cunctis australibus eorum provinciis quae Humbrae fluvio et contiguis ei terminis sequestrantur a borealibus, imperavit; sed primus omnium caeli regna conscendit. Nam primus imperium hujusmodi Aelli rex Australium Saxonum; secundus Caelin rex Occidentalium Saxonum, qui lingua eorum Ceaulin vocabatur; tertius, ut dixi, Aedilberct rex Cantuariorum; quartus Reduald rex Orientalium Anglorum, qui etiam vivente Aedilbercto eidem suae genti ducatum praebebat, obtinuit; quintus eduin rex Nordanhymbrorum gentis, id est, ejus quae ad borealem Humbrae fluminis plagam inhabitat, majore potentia cunctis qui Brittaniam incolunt, Anglorum pariter et Britonum populis praefuit, praeter Cantuariis tantum, nec non et Mevanias Britonum insulas, quae inter
Abbreviated transcription (Latin):
ris a equitatus primo congressu
abrittannis uictus. ibiq labienus
tribunus occisus ẽ S ecundo proe¬
lio cummagnosuorum discrimine
uic tobrittannos infugam uestit.¬
tus. In huius ulteri oreripa crasso¬
bellauno duce. inmensa hostium mul¬
titudo consederat. ripamq flumi¬
nis acpenetotum sub a quauadum.
acutissimis sudib: praestruxerat
Quarum uestigia sudium ibidem usq
hodie uisuntur. & uider&ur inspec¬
tantibus. quod singulae earum
admodum humanifemoris gros¬
sae. & circum fuse plumbo. im¬
mobiliter erant in ꝓfundum flu¬
minis infixae. Quod ubi aroma
nis dep̃hensum acuitatum est
barbari legionum imp&um non
ferentes siluis sese ab didere
Vnde crebris eruptionib romanos
grauit acsȩpe lacerabant. Int̃ea
trinouantum firmissima ciuitas

Expanded text:
ris equitatus primo congressu ris equitatus primo congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uetus. In hujus ulteriore ripa Cassobellauno duce, immensa hostium multitudo consederat, ripamque fluminis ac pene totum sub aqua vadum acutissimis sudibus praestruxerat: quarum vestigia sudium ibidem usque hodie visuntur, et videtur inspectantibus quod singulae earum ad modum humani femoris grossae, et circumfusae plumbo immobiliter erant in profundum fluminis infixae nis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
cum patriae fecerunt
nis usq ad guium iulium caesa¬
rem in accessa atq in cognita fuit
Quianno a burbe condita sexcentesi¬
mo non agesimo testio. ante uero
incarnationis dominicae tempus
anno ix functus gradu consulatus.
bibulo dum contra
germanorum gullorumq gentes.
quirheno tantum flumine dirime¬
bantur bellum gerer&. Uenit ad
morinos: unde in briitanniã proxi¬
mus & breuissimus transitus est.¬
& nauib circiter onerariis atq ac¬
tuariis. Lxxx prȩparatis in brit¬
tanniam trans uehitur : Vbi a cerba
primum pugna fatigatus. deinde
aduersa tempestate correptus. plu¬
rimam classis pastem. & non paruũ
numerum militum : equitum ue¬
ro pene omnem disꝑdidit: Re¬
gressus ingalliam. legiones in hi¬
bernia dimisit. Ac detas naues
utrius commodi fieri imperauit :
quib iterum in brittanniam primo
uere trans uectus : Dumipse in hos¬
tem cum exercitu ꝑgit naues in an¬
choris stantes. tempestate correp¬
tȩ uel conlisae interse uel harenis

Expanded text:
cum patriae fecerunt.nis usque ad Gaium Julium Caesarem inaccessa atque incognita fuit: qui anno ab Urbe condita sexcentesimo nonagesimo tertio, ante vero Incarnationis Dominicae tempus anno sexagesimo, functus gradu consulatus cum Lucio Bibulo, dum contra Germanorum Gallorumque gentes qui Rheno tantum flumine dirimebantur, bellum gereret, venit ad Morinos, unde in Brittaniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis
Abbreviated transcription (Latin):
te imperium honorio augusto
filio theodosumaioris. loco ab au¬
gusto xlmo quasto antebiennium
romanae inruptionis quae perala¬
ricum regem gothorum facta est
cum gente salam annorũ suueuorũ.
uuandalorum multaeq cumhis ali¬
ae protritis francis. transitorhe¬
no. totas ꝑgullias saeuirent : Apud
britanias gratianus municeps tr¬
rannus creatus & occiditur. Huius
loco constantinus ex infimamiliti¬
a propt̃ solam spem nominis sine
merito uistutis eligitur. Qui con¬
tinuo ut inuasit imperium ingal¬
lias transit. ibi sa epe ab arbaris
incestis foederib in lusus. detri¬
m̃to magis rei publicae fuit. Un¬
demox iubentehonorio constan¬
tius comes ingulliam cum exerci¬
tu profectus. apud arelatẽ ciuita¬
tem eum clausit. coepit occidit
constantemq filium eius. quẽ ex
monacho caesarem fecerat. ge¬
ronsius comes suus apud uiennã
int̃fecit Fractaẽ aut̃ roma
sarunt. Post annos ferme cccclxx
adplagum meridianam quod ci¬
C& erumulteriores britaniae par¬

Expanded text:
te imperium Honorio Augusto filio Theodosii minore, loco ab Augusto quadragesimo quarto, ante biennium Romanae inruptionis quae per Alaricum regem Gothorum facta est, cum gentes Alanorum, Suevorum, Vandalorum, multaeque cum his aliae protritis Francis, transito Hreno, totas per Gallias saevirent, apud Brittanias Gratianus municeps tyrannus creatur et occiditur. Hujus loco Constantinus ex infima militia, propter solam spem nominis sine merito virtutis eligitur: qui continuo ut invasit imperium in Gallias transiit; ibi saepe a barbaris incertis foederibus inlusus detrimento magis reipublicae fuit: unde mox jubente Honorio Constantius comes in Galliam cum exercitu profectus, apud Arelatem civitatem eum clausit, cepit, occidit: Constantemque filium ejus quem ex monacho Caesarem fecerat, Gerontius comes suus apud Viennam interfecit. Fracta est autem Roma sarunt, post annos ferme quadringad plagam Meridianam, quod cicaeterum ulteriores Brittaniae par
Abbreviated transcription (Latin):
Archadius filius theo dosii
it annos xiii. Cuius temporib
pelagius britto. contra auxilium
gratiae suꝑnae. uenena suae ꝑfi¬
diae longe lateq disꝑsit. utens
cooperatore iuliano de campania.
quẽ dudum amissi epis copatus in¬
temperans cupido exagitabat
Quibus sc̃s augustinus sic̃ & c&eri
patres osthodoxi multissententi¬
arum catholicarũ milib respon¬
derunt. Nec eorum tam̃ dementi¬
am corrigere ualebant. sed quod
grauius ẽ correpta eorum uesania
magis augescere contradicendo.
quam fauendo ueritati uoluit em̃¬
dari qđ pulchre uersib heroicis
prosꝑretor insinuat cumait . con¬
tra augustinum narratur serpere
quidam Scriptor quemdudum.
liuor adurit edax Qui capud ob¬
scuris contectum ut cumq cauernis
Tollere homomiserum. propulit an¬
guiculum. Aut hunc frugesua ae
quorei pauerebri tanni Authuic
campano germine cordatumen

Expanded text:
Arcadius filius Theodosii it annos tredecim. Cujus temporibus Pelagius Britto contra auxilium gratiae supernae venena suae perfidiae longe lateque dispersit, utens cooperatore Juliano de Campania, quem dudum amissi episcopatus intemperans cupido exagitabat: quibus sanctus Augustinus sicut et caeteri Patres orthodoxi multis sententiarum catholicarum millibus responderunt, nec eorum tamen dementiam corrigere valebant: sed quod gravius est correpta eorum vesania magis augescere contradicendo quam favendo veritati voluit emundari: quod pulchre versibus heroicis Prosper rhetor insinuat, cum ait: Contra Augustinum narratur serpere quidam Scriptor, quem dudum livor adurit edax. Quis caput obscuris contectum utcunque cavernis Tollere humo miserum propulit anguiculum? quorei pavere Britanni, Aut huic Campano gramine corda tumen
Abbreviated transcription (Latin):
mostem ualentis sex annis imperium
tenuit. quamuisiam dudum antea
cum patruo ualente & cum ualentini¬
anofratre regnar&. qui cum afflic¬
tum & pene conlapsum reipublicae
statum uider&. theodosium hispa¬
num uirum restituendũ reipublige
necessitate apud syrmium purpura
induit . orientisq & thraciȩ simulp̃¬
fec̃ imperio. Qua tem pestate max¬
imus uirquidem strenuus & probus
atq augusto dignus. nisi sacramenti
perfida. ꝑtyrannidem emersiss&
in brittaniam. Inuitus ꝓpemodum
ab exercitu imperator creatus in
galliam transiit. Ibi gratianum
iustum subita incursione perter¬
ritum atq in italiamtransire me¬
ditantem. dolo circum uentum in¬
terfec̃. fratremq eius ualentini¬
anum augustum italia expulit
Valentinianus in orientẽ refugi¬
ens atheodosio. pat̃na pi&ate sus¬
ceptus. mox &iam imperioresti¬
tutusẽ. Clausouidelic& intra
so ab eis maximo tyranno X¬

Expanded text:
mortem Valentis sex annis imperium tenuit, quamvis jamdudum antea cum patruo Valente et cum Valentiniano fratre 555 regnaret: qui cum afflictum ac pene collapsum reipublstatum videret, Theodosium Hispanum virum, restituendae reipublicae necessitate apud Syrmium purpura induit, Orientisque et Thraciae simul praefecit imperio. Qua tempestate Maximus, vir quidem strenuus et probus, atque Augusto dignus nisi contra sacramenti fidem per tyrannidem emersisset, in Brittania invitus propemodum ab exercitu imperator creatus in Galliam transiit. Ibi  Al., ubi Gratianum Augustum subita incursione perterritum atque in Italiam transire meditantem, dolis circumventum interfecit, fratremque ejus Valentinianum Augustum Italia expulit. Valentinianus in Orientem refugiens, a Theodosio paterna pietate susceptus, mox etiam imperio restitutus est: clauso videlicet intra so ab eis Maximo tyranno
Abbreviated transcription (Latin):
lucẽ amitter& temporalẽ. ut quan¬
ta scõs xp̃i lux in caelis. quae gratia
uirtutis possider& sua sanatione
demonstrar& XI¬
otẽpore p̃erat regnoorienta¬
liũ saxonũ ut idem &iã libellus
doc& multũ dõ deuotus nomine sebbi
cuius supra meminimus Erat enĩ
religiosis actib crebris p̃cib. pus ely¬
mosinarũ fructib plurimũ intentꝰ
uitã priuatã & mona chicã cunctis regi
diuitus & honorib p̃ferens. quã & olim
iam sinon obstinatus coniugis anim
diuortiũ negar&. relicto regno sub is¬

Expanded text:
lucem amitteret temporalem, ut quanta sanctos Christi lux in caelis, quae gratia virtutis possideret, sua sanatione demonstrarpraeerat regno Orientalium Saxonum, ut idem etiam libellus docet, vir multum Deo devotus, nomine Sebbi, cujus supra meminimus. Erat enim religiosis actibus, crebris precibus, piis eleemosynarum fructibus plurimum intentus; vitam privatam et monachicam cunctis regni divitiis et honoribus praeferens, quam et olim jam, si non obstinatus conjugis animus divortium negaret, relicto regno subiis
Abbreviated transcription (Latin):
Nil omnimođ
sibi reseruans. s pauꝑ spũ magis ꝓpt̃
regnũ cȩlorũ manere desiderans
Quicũ ingrauescente p̃fata aegritudi¬
ne temp sibi mortis inminere sensiss&:
timere coepit homo animi regalis. ne
ad mortẽ ueniens. tanto adfectus dolore:
aliquid indignũ suae ꝑsonae ł ore pro¬
ferr& ł aliorũ motu gerer& membrorũ
Vnde accito adse p̃fato urbis lundoniȩ
inqua tum ipse manebat epõ. rogauit
ne plures eo moriente quã ipse ep̃s & duo
sui ministri adessent
multo post idem uir cũ membra sopori
dediss&. uidit uisionẽ consolatoriã quȩ
omnẽ ei anxi&atẽ memoratȩ sollicitu¬
dinis auferr&. Insuꝑ & qua die e&̃ hanc
uitã terminaturus ostender&. Uidit
enĩ ut post ipse referebat tres ad se
uenisse uiros claro indutas habitu. quo¬
rũ unus residens ante lectulũ eius. stan¬
tib his quisecũ aduenerant comitibus.

Expanded text:
il omnimodis sibi reservans; sed pauper spiritu magis propter regnum caelorum manere desiderans. Qui cum ingravescente praefata aegritudine, diem sibi mortis imminere sensisset, timere coepit homo animi regalis, ne ad mortem veniens tanto adfectus dolore, aliquid indignum suae personae, vel ore proferret vel aliorum motu gereret membrorum. Unde accito ad se praefato urbis Lundoniae in qua tunc ipse manebat, episcopo, rogavit ne plures eo moriente quam ipse episcopus et duo sui ministri adessent.multo post idem vir Dei, dum membra sopori dedisset, vidit visionem consolatoriam, quae omnem ei anxietatem memoratae solicitudinis auferret, insuper et qua die esset hanc vitam terminaturus, ostenderet. Vidit enim, ut post ipse referebat, tres ad se venisse viros claro indutos habitu; quorum unus residens ante lectulum ejus, stantibus his qui secum advenerant  Al.
Abbreviated transcription (Latin):
nis adm̃ surã corporis. adeo uta parte
capitis &iã ceruical poss& interponi
AApͣte uero pedũ m̃ sura .iiii. digito¬
rũ insarco fago corp exceder& Con¬
ditus ẽ aut̃ in ecła beatidoctoris genti¬
ũ cuius edoctus monitis cȩlestia spera¬
re didicerat

Expanded text:
nis ad mensuram corporis, adeo ut a parte nis ad mensuram corporis, adeo ut a parte capitis etiam cervical posset interponi; a parte vero pedum, mensura quatuor digitorum in sarcofago corpus excederet. Conditus est autem in ecclesia beati doctoris gentium, cujus edoctus monitis caelestia sperare didicerat
Abbreviated transcription (Latin):
amma eius & sine ullo dolore &cũ mag¬
no lucis splendore e&̃ egressura cde
corpore. Sed & tertiũ ex inde diẽ
quo e&̃ moriturus insinuau quod ita
utrũq ut ex uisione didicit cõpl&ũ ẽ
Nam die dehinc tertio cõpl&a hora
nona subito quasi leuit̃ obdormiens
sine ullo sensu doloris emisit spm̃.
Cuius corporitumulando p̃paraue¬
rant sarco fagũ lapideũ. s cũ huic cor¬
pus imponere coepissent. inuenerunt
hoc m̃ surae palmi longius eẽ sarcofago
Dolantes ergo lapidẽ inquantũ uale¬
bant. ad dider̃ longitudini sarco fagi
quasi duorũ m̃ surã digitorũ. sed nec sic
quidẽ corp capiebat. Vnde facta dif¬
ficultate tumulandi. cogitabant a ut
si possent ingenib inflectendo bre¬
uiare donec ipso loculo caperetur
Sed mira res & quasi cȩlitus facta ne
aliquid horũ fieri deber& ꝓhibuit
illũ cũ fratre sue fredo regnauit. &
turba hominũ ñ modica. inuentũ ẽ
sarco fagũ illud congruae longitudi¬

Expanded text:
dolore, et cum magno lucis splendore esset egressura de corpore: sed et tertium exinde diem quo esset moriturus insinuavit. Quod ita utrumque ut ex visione didicit completum est. Nam die dehinc tertio completa hora nona, subito quasi leviter obdormiens, sine ullo sensu doloris emisit spiritum. Cujus corpori tumulando praeparaverant sarcofagum lapideum: sed cum huic corpus imponere coepissent, invenerunt hoc mensura palmi longius esse sarcofago. Dolantes ergo lapidem in quantum valebant, addiderunt longitudini sarcofagi quasi duorum mensuram digitorum. Sed nec sic quidem corpus capiebat. Unde facta difficultate tumulandi, cogitabant aut asi possent, in genibus inflectendo breviare, donec ipso loculo caperetur. Sed mira res, et non nisi caelitus facta, ne aliquid horum fieri deberet, prohibuit. illum cum fratre Suefredo regnavit, et turba hominum non modica, inventum est sarcofagum illud congruae longitudi
Abbreviated transcription (Latin):
lestis ex egiss&. correptus ẽ corporis
infirmitate ꝑmaxima. qua & mor¬
tuus ẽ. Ammonuitq coniugem.
utuel tunc diuino seruitio parit̃ man¬
ciparent. Cũ amplius parit̃ mundũ
am plecti ł potius mundo seruire ñ
possent. Quod dũ aegre: imp&rar&
abea uenit ad antiste lundoniae
ciuitates uocabulo uualdheri quier¬
chanuualdo successerat. & ꝑ eius be¬
nedictionẽ habitũ religionis quẽ diu

Expanded text:
is infirmitate permaxima, qua et mortuus est: ammonuitque conjugem, ut vel tunc divino se servitio pariter manciparent, cum amplius pariter mundum amplecti, vel potius mundo servire non possent. Quod dum aegre impetraret ab ea, venit ad antistitem Lundoniae civitatis, vocabulo Ualdheri, qui Erconualdo successerat; et per ejus benedictionem, ha
Abbreviated transcription (Latin):
ablatis omnb depopulatã . diuertit¬
ad sex uulfum merciorũ antistitẽ. & ac¬
cepta ab ea possessione ecłae cuius dã
& agelli ñ granđ. ibidẽ in pace uitam
finiuit. Nil omnino derestaurando
episcopatu suo agens. quod supra utdi¬
ximus magis in eclesiasticis. quã in mun¬
danis reb erat industrius Sed in illa
solũ ecła dõ seruiens. &ubicumq roga¬
tens. pro quo theo dorus inciuitate
hrofi. euichelmũ consecrauit epm̃. Sed
illo pͥ ñ multũ tẽporis p̃inopia rerũ ab
episcopatu decidente. atq adalia lo¬
ca secedente. gebmundum proeo sub

Expanded text:
ablatis omnibus depopulatam, divertitablatis omnibus depopulatam, divertitad Sexuulfum Merciorum antistitem, et accepta ab eo possessione ecclesiae cujusdam et agelli non grandis, ibidem in pace vitam finivit, nil omnino de restaurando episcopatu suo agens: quia sicut supra diximus, magis in ecclesiasticis quam in mundanis rebus erat industrius; sed in illa solum ecclesia Deo serviens, ubicumque rogatens. Pro quo Theodorus in civitate Hrofi Cuichelmum consecravit episcopum. Sed illo post non multum temporis, prae inopia rerum, ab episcopatu decedente, atque ad alia loca secedente, Gebmundum pro eo sub
Abbreviated transcription (Latin):
uartus occidentaliũ saxonũ antis¬
tes leutherius fuit. Si quidẽ primus
birinus. secundus a gelberechtus. ter¬
tius extitit uini Cumq mortuus e&̃
co inuua luch. quo regnante idem leut¬
herius ep̃s factus ẽ . acceperunt subre¬
guli regnũ gentis. & diuisũ inter se te¬
nuer̃ annis circit̃ .x. ipsisq regnantib
defunctus ẽ ille . & episcopatu functus
ciuitate londonia. cuius episcopatus
tempore deuictis atq a motis subre¬
gulis. caeudalla suscepit imperium:
Etcũ duob annis hoc tenuiss&. tandẽ
suꝑni regni amore conpunctus. reli¬
quid eodẽ adhuc p̃sulae ecłam guber¬
nante ac romã abiens ibi uitã finiuit
ut insequentib latius dicendũ ẽ
ANMo aut̃ dominicae in carnationis
orũ adducto maligno ex ercitu cantiã
uastar&: & ecłas ac monasteria sine
r& : Ciuitatẽ quoq hrofi in qua erat
putta eps̃ quã uis eo tempore absens
cõmuniclade adsumpsit. Quod ille
ubi cõperut ecłam uidelic& suã rebus

Expanded text:
uartus Occidentalium Saxonum antistes Leutherius fuit. Siquidem primus Birinus, secundus Agilberctus, tertius exstitit Uini. Cumque mortuus esset Coinvalch, quo regnante idem Leutherius episcopus factus est, acceperunt subreguli regnum gentis, et divisum inter se tenuerunt annis circiter decem: ipsisque regnantibus defunctus est ille, et episcopatu functus civitate Lundonia. Cujus episcopatus tempore devictis atque amotis subregulis, Caedualla suscepit imperium: et cum duobus annis hoc tenuisset, tandem superni regni amore compunctus reliquit, eodem adhuc praesule Ecclesiam gubernante; ac Romam abiens, ibi vitam finivit, ut in sequentibus latius dicendum est. Anno autem Dominicae incarnationis orum, adducto maligno exercitu, Cantiam vastaret, et ecclesias ac monasteria sine ret, civitatem quoque Hrosi, in qua erat Putta episcopus, quamvis eo tempore absens, communi clade absumpsit. Quod ille ubi comperit, ecclesiam videlicet suam rebus
Abbreviated transcription (Latin):
abhis quae coepta sun cogitatione retror¬
sũ redire : Summostudio dilectissimi filu
opost&. ut opus bonũ qđ auxiliantednõ
coepis tis impleatis. Nec labor uos ergo
itineris Nec maledicorum hominum lin¬
guae de terre anT. Sed omni instantia
omnique feruore. quae inchoastis dõ auo¬
tore peragite. Scientes quod labo¬
rem magnum maior aeternae r&ribu¬
tionis gloria sequitur. Remeantẽ
autem augustino prȩposito uestro quẽ
& abbatem uobis constituimus in omnib
humilit̃ oboedite. scientes hocurĩs ani¬
mabus per omnia profuturum quicquid
a uobis fuerit in eius ammonitione com¬
pl&um Omp̃s ds̃ sua nos gratia protegat
& uestrii laboris fructum in aeterna
me patria uidere concedat. Quatenus
& si uobiscum laborarenequeo simul in
gaudio r&ributionis inueniar: quiala¬
borare scilic& uolo.
Ds̃ uos in colomes
custodiat dilectissimi filii. Data deci¬
mok alendarum augustarum imperante
domino nostro mauricio tiberio pussimo

Expanded text:
ab his quae coepta sunt cogitatione retrorab his quae coepta sunt cogitatione retrorsum redire, summo studio, dilectissimi filii, oportet ut opus bonum quod, auxiliante Domino, coepistis, impleatis. Nec labor vos ergo itineris, nec maledicorum hominum linguae deterreant: sed omni instantia, omnique fervore, quae inchoastis, Deo auctore, peragite: scientes quod laborem magnum major aeternae retributionis gloria sequitur. Remeanti autem Augustino praeposito vestro, quem et abbatem vobis constituimus, in omnibus humiliter obedite: scientes hoc vestris animabus per omnia profuturum, quidquid a vobis fuerit in ejus admonitione completum. Omnipotens Deus sua vos gratia protegat, et vestri laboris fructum in aeterna me patria videre concedat; quatenus etsi vobiscum laborgaudio retributionis inveniar, quia laborare scilicet volo. 830 Deus vos incolumes custodiat, dilectissimi Filii. Data die decima Kalendarum Augustarum, imperante domino nostro Mauricio Tiberio piissimo
Abbreviated transcription (Latin):
catum romae & apostolicae sedis sostitus
qui diuino admonitus instinctu. annoxiiii.¬
eiuꝰdem principis. aduent uero anglorũ
monachos timentes dnm̃ p̃dicare uerbũ
dĩ gentianglorũ: quicum iussis pontifi¬
calib optem perantes memoratũ opus ad¬
ris confecisset : Perculsitimore inertire¬
diredomũ potius quã barbarã feram. in¬
credulumq gentem: cuius nelinguã qui¬
dem nossen adirecogitabaN. & hoc ẽe
totius cõmuni consilio decernebant: Nec
mora augustinum quẽ eis epm̃ ordinan¬
dũ si ab anglis suscipereN disposuerat.
domũ remittun : Qui ab eato gregoriohu¬
mili supplicatu optiner&. Ne tam pericu¬
losam tã laboriosam tã incestam peregri¬
nationẽ adire debereũ : Quib ille ex hor¬
tatorias mitens litteras. inopus eos uerbi.
diuino confisos auxilio ꝓficisci suad&
Quas& uidelic& litterarũ istaẽ forma. Cre¬
grorius seruus seruorũ dĩ. seruis dñ inrĩ
quia melius fuerat bona ñ incipere quã

Expanded text:
catum Romanae et apostolicae sedis sortitus, qui divino admonitus instinctu anno deciejusdem principis, adventus vero Anglorum monachos timentes Dominum, praedicare verbum Dei genti Anglorum. Qui cum jussis pontificalibus obtemperantes, memoratum opus ad, aliquantum itineris confecissent, perculsi timore inerti, redire domum potius, quam barbaram, feram, incredulamque gentem, cujus ne linguam quidem nossent, adire cogitabant, et hoc esse tutius communi consilio decernebant. Nec mora, Augustinum, quem eis episcopum ordinandum si ab Anglis susciperentur disposuerat, domum remittunt, qui a beato Gregorio humili supplicatu obtineret ne tam periculosam, tam laboriosam, tam incertam peregrinationem adire deberent. Quibus ille exhortatorias mittens litteras, in opus eos verbi, divino confisos auxilio, proficisci suadet. Quarum videlicet litterarum ista est forma: Gregorius servus servorum Dei, servis Domini nostri. « Quia melius fuerat bona non incipere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sedis apostolicȩ humecnitate ꝑce¬
pit. Intemerata mentis sinceritate
seruare. intendens cuius rei simili¬
tudine. tam p̃cipuũ indumentũ.
humeris tuis baui landum suscepe¬
ris: talemq te dñi inplorata
clementia exhibendum studeat.
ut indultȩ muneris prȩmia. non¬
solum cum rectitudine. sed & cum
commodis animarum : ante tribunal
summi & uenturi iudicis reprȩsen¬
tes. ds̃te in colomem custodiat.
di lectissime frater

Expanded text:
sedis apostolicae humanitate percepit, intemerata mentis sinceritate servare. Intendens cujus rei similitudine tam praecipuum indumentum humeris tuis bajulandum susceperis. Talemque te Domini implorata clementia exhibendum stude, ut indulti muneris praemia non cum reatitudine, sed cum commodis animarum, ante tribunal summi et venturi Judicis repraesentes. Deus te incolumem custodiat, dilectissime frater